Tipiṭaka Translation

නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස

Con xin đảnh lễ đức Thế Tôn, bậc A-la-hán, đấng Chánh Đẳng Giác.

විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා

Đại Phụ Chú Thanh Tịnh Đạo

(පඨමො භාගො)

(Phần Thứ Nhất)

ගන්ථාරම්භකථා

Lời Tựa

සද්ධම්මරංසිමාලී [Pg.1] යො, විනෙය්‍යකමලාකරෙ;

විබොධෙසි මහාමොහ-තමං හන්ත්වාන සබ්බසො.

Bậc có tràng hoa tia sáng là Chánh pháp, sau khi đã diệt trừ hoàn toàn bóng tối vĩ đại là vô minh, đã làm cho nở rộ trong hồ sen là chúng sanh cần được tế độ.

ඤාණාතිසයබිම්බං තං, විසුද්ධකරුණාරුණං;

වන්දිත්වා නිරුපක්ලෙසං, බුද්ධාදිච්චං මහොදයං.

Sau khi đã đảnh lễ vị Phật-mặt trời ấy, là bậc có vầng sáng là trí tuệ siêu việt, có ánh bình minh là lòng bi mẫn thanh tịnh, có sự mọc lên vĩ đại, và hoàn toàn không có phiền não.

ලොකාලොකකරං ධම්මං, ගුණරස්මිසමුජ්ජලං;

අරියසඞ්ඝඤ්ච සම්ඵුල්ලං, විසුද්ධකමලාකරං.

(Con cũng đảnh lễ) Chánh pháp, là pháp tạo ra ánh sáng trong thế gian; và Thánh Tăng, là Tăng đoàn rực rỡ với những tia sáng là các đức hạnh, đã nở rộ, và là hồ sen thanh tịnh.

වන්දනාජනිතං පුඤ්ඤං, ඉති යං රතනත්තයෙ;

හතන්තරායො සබ්බත්ථ, හුත්වාහං තස්ස තෙජසා.

Như vậy, nhờ oai lực của phước báu nào được sanh ra từ việc đảnh lễ Tam Bảo, sau khi trở thành người có các chướng ngại đã được diệt trừ ở khắp mọi nơi, tôi (sẽ...).

සම්පන්නසීලාචාරෙන, ධීමතා සුචිවුත්තිනා;

අජ්ඣෙසිතො දාඨානාගත්ථෙරෙන ථිරචෙතසා.

...được trưởng lão Dāṭhānāga, bậc có giới hạnh và tư cách đầy đủ, có trí tuệ, có sinh kế trong sạch, có tâm vững chắc, thỉnh cầu.

විසුද්ධචරිතො නාථො, යං විසුද්ධිමනුත්තරං;

පත්වා දෙසෙසි කරුණාසමුස්සාහිතමානසො.

Đấng Hộ Trì, bậc có hạnh kiểm thanh tịnh, có tâm được thúc đẩy bởi lòng bi mẫn, sau khi đã chứng đắc sự thanh tịnh vô thượng nào, đã thuyết giảng (sự thanh tịnh ấy).

තස්සා අධිගමූපායො, විසුද්ධනයමණ්ඩිතො;

විසුද්ධිමග්ගො යො වුත්තො, සුවිසුද්ධපදක්කමො.

Con đường thanh tịnh nào đã được nói đến, là phương tiện để chứng đắc sự thanh tịnh ấy, được trang hoàng bằng những phương pháp thanh tịnh, có thứ tự các đề mục rất thanh tịnh.

සුවිසුද්ධං අසංකිණ්ණං, නිපුණත්ථවිනිච්ඡයං;

මහාවිහාරවාසීනං, සමයං අවිලොමයං.

(Tôi sẽ soạn chú giải) rất thanh tịnh, không pha trộn, có sự quyết đoán về ý nghĩa tinh tế, và không trái ngược với học thuyết của các vị cư trú tại Đại Tự.

තස්ස [Pg.2] නිස්සාය පොරාණං, කථාමග්ගං අනාකුලං;

තන්තිනයානුගං සුද්ධං, කරිස්සාමත්ථවණ්ණනං.

Nương theo con đường diễn giải cổ xưa không rối rắm của tác phẩm ấy, tôi sẽ soạn bản chú giải ý nghĩa, phù hợp với phương pháp của Thánh điển và thanh tịnh.

ඉති ආකඞ්ඛමානස්ස, සද්ධම්මස්ස චිරට්ඨිතිං;

විභජන්තස්ස තස්සත්ථං, නිසාමයථ සාධවොති.

Như vậy, hỡi các bậc thiện trí, quý vị hãy lắng nghe tôi, người đang mong muốn sự tồn tại lâu dài của Chánh pháp và đang phân tích ý nghĩa của tác phẩm ấy.

නිදානාදිකථාවණ්ණනා

Chú giải về lời nói về nhân duyên, v.v...

1. ස්වායං විසුද්ධිමග්ගො යං සුත්තපදං නිස්සාය පට්ඨපීයති, තං තාව නික්ඛිපිත්වා තස්ස නිදානාදිනිද්ධාරණමුඛෙන නානප්පකාරතො අත්ථං සංවණ්ණෙතුං ‘‘සීලෙ පතිට්ඨායා’’තිආදි ආරද්ධං. ධම්මං සංවණ්ණෙන්තෙන හි ආදිතො තස්ස නිදානං වත්තබ්බං, තතො පයොජනං පිණ්ඩත්ථො පදත්ථො සම්බන්ධො අධිප්පායො චොදනා සොධනං වත්තබ්බං. තථා චෙව ආචරියෙන පටිපන්නං. එත්ථ හි භගවන්තං කිරාතිආදි දෙසනාය නිදානපයොජනනිද්ධාරණං, විසුද්ධිමග්ගං භාසිස්සන්තිආදි පිණ්ඩත්ථනිද්ධාරණං, සීලෙ ඨත්වාතිආදි පදත්ථසම්බන්ධාධිප්පායවිභාවනා, කිං සීලන්තිආදි චොදනා, තතො පරං සොධනං, සමාධිපඤ්ඤාකථාසුපි එසෙව නයො. කස්මා පනෙත්ථ විස්සජ්ජනගාථා ආදිම්හි නික්ඛිත්තා, න පුච්ඡාගාථා. පුච්ඡාපුබ්බිකා හි විස්සජ්ජනාති? වුච්චතෙ – තදත්ථස්ස මඞ්ගලභාවතො, සාසනස්ස ආදිකල්‍යාණාදිභාවවිභාවනතො, භයාදිඋපද්දවනිවාරණෙන අන්තරායවිධමනතො, උපරි සංවණ්ණෙතබ්බධම්මසඞ්ගහතො චාති වෙදිතබ්බං.

1. Con Đường Thanh Tịnh này, nương vào câu kinh nào mà được thiết lập, trước hết đặt câu kinh ấy ra, rồi để giải thích ý nghĩa của nó theo nhiều cách khác nhau qua phương pháp chỉ rõ nhân duyên v.v..., (vị Luận sư) đã bắt đầu bằng câu “sīle patiṭṭhāya” v.v... Thật vậy, vị (Luận sư) khi giải thích Chánh pháp, trước hết nên nói về nhân duyên của nó, sau đó là mục đích, ý nghĩa tổng quát, ý nghĩa từng từ, sự liên kết, chủ ý, câu chất vấn, và sự làm trong sạch. Và vị Luận sư đã thực hành đúng như vậy. Ở đây, thật vậy, đoạn “bhagavantaṃ kira” v.v... là sự chỉ rõ nhân duyên và mục đích của bài thuyết giảng; đoạn “visuddhimaggaṃ bhāsissanti” v.v... là sự chỉ rõ ý nghĩa tổng quát; đoạn “sīle ṭhatvā” v.v... là sự trình bày ý nghĩa từng từ, sự liên kết và chủ ý; đoạn “kiṃ sīlaṃ” v.v... là câu chất vấn; sau đó là sự làm trong sạch. Trong các phần nói về định và tuệ cũng theo phương pháp tương tự. Tại sao ở đây câu kệ trả lời lại được đặt ở đầu, mà không phải câu kệ hỏi? Chẳng phải sự trả lời thường có câu hỏi đi trước sao? Xin thưa rằng: Nên hiểu rằng (câu kệ trả lời được đặt ở đầu) là vì ý nghĩa của nó có tính cách cát tường, vì nó trình bày tính chất toàn thiện ở đoạn đầu v.v... của giáo pháp, vì nó xua tan các chướng ngại bằng cách ngăn ngừa các hiểm họa v.v..., và vì nó tóm thâu các pháp sẽ được giải thích ở phần sau.

එත්ථාහ – කස්මා පනායං විසුද්ධිමග්ගකථා වත්ථුපුබ්බිකා ආරද්ධා, න සත්ථුථොමනාපුබ්බිකාති? වුච්චතෙ – විසුං අසංවණ්ණනාදිභාවතො. සුමඞ්ගලවිලාසිනීආදයො විය හි දීඝනිකායාදීනං නායං විසුං සංවණ්ණනා, න පකරණන්තරං වා අභිධම්මාවතාරසුමතාවතාරාදි විය. තාසංයෙව පන සුමඞ්ගලවිලාසිනීආදීනං විසෙසභූතා. තෙනෙවාහ ‘‘මජ්ඣෙ විසුද්ධිමග්ගො’’තිආදි (දී. නි. අට්ඨ. 1.ගන්ථාරම්භකථා; ම. නි. අට්ඨ. 1.ගන්ථාරම්භකථා; සං. නි. අට්ඨ. 1.1.ගන්ථාරම්භකථා; අ. නි. අට්ඨ. 1.1.ගන්ථාරම්භකථා). අථ වා ථොමනාපුබ්බිකාපි චායං කථා න වත්ථුපුබ්බිකාවාති දට්ඨබ්බං. සාසනෙ හි වත්ථුකිත්තනං න ලොකෙ විය කෙවලං හොති, සාසනසම්පත්තිකිත්තනත්තා පන සත්ථු අවිපරීතධම්මදෙසනාභාවවිභාවනෙන සත්ථුගුණසංකිත්තනං උල්ලිඞ්ගන්තමෙව පවත්තති. තථා හි වක්ඛති ‘‘එත්තාවතා තිස්සො සික්ඛා’’තිආදි. සොතාපන්නාදිභාවස්ස ච කාරණන්ති එත්ථ හි ආදි-සද්දෙන සබ්බසකදාගාමිඅනාගාමිනො [Pg.3] විය සබ්බෙපි අරහන්තො සඞ්ගය්හන්ති විභාගස්ස අනුද්ධටත්තා. තෙන තිණ්ණම්පි බොධිසත්තානං නිබ්බෙධභාගියා සීලාදයො ඉධ ‘‘සීලෙ පතිට්ඨායා’’තිආදිවචනෙන සඞ්ගහිතාති දට්ඨබ්බං. තිණ්ණම්පි හි නෙසං චරිමභවෙ විසෙසතො සංසාරභයික්ඛණං, යථාසකං සීලෙ පතිට්ඨාය සමථවිපස්සනං උස්සුක්කාපෙත්වා තණ්හාජටාවිජටනපටිපත්ති ච සමානාති. අථ වා ‘‘සො ඉමං විජටයෙ ජට’’න්ති සාධාරණවචනෙන සාතිසයං, නිරතිසයඤ්ච තණ්හාජටාවිජටනං ගහිතං. තත්ථ යං නිරතිසයං සවාසනප්පහානතාය. තෙන සත්ථු පහානසම්පදා කිත්තිතා හොති, තන්නිමිත්තා ඤාණසම්පදා ච. තදුභයෙන නානන්තරිකතාය ආනුභාවසම්පදාදයොපීති. එවම්පි ථොමනාපුබ්බිකායං කථාති වෙදිතබ්බං. අථ වා ථොමනාපුබ්බිකා එවායං කථාති දට්ඨබ්බං, ‘‘සබ්බධම්මෙසු අප්පටිහතඤාණචාරො’’තිආදිනා සත්ථු ථොමනං පුරක්ඛත්වා සංවණ්ණනාය ආරද්ධත්තා. සා පනායං යස්මා පුච්ඡන්තස්ස අජ්ඣාසයානුරූපං බ්‍යාකරණසමත්ථතාය විභාවනවසෙන පවත්තිතා, ආචිණ්ණඤ්චෙතං ආචරියස්ස යදිදං සංවණ්ණෙතබ්බධම්මානුකූලං සංවණ්ණනාරම්භෙ සත්ථු අභිත්ථවනං. තස්මා ඉමිනා කාරණෙන එවමෙත්ථ ථොමනා පවත්තිතාති. ථොමනාකාරස්ස වුච්චමානස්ස කාරණං උද්ධරන්තෙන පඨමං විස්සජ්ජනගාථං නික්ඛිපිත්වා තස්සා නිදානචොදනාමුඛෙන පුච්ඡාගාථං සරූපතො ච අත්ථතො ච දස්සෙත්වා තස්සා පුච්ඡාය අවිපරීතබ්‍යාකරණසමත්ථභාවාවජොතනං භගවතො ථොමනං පුරක්ඛත්වා යථාධිප්පෙතධම්මසංවණ්ණනා කතා. තෙනාහ ‘‘සීලෙ පතිට්ඨායා’’තිආදි. තත්ථ ගාථාය අත්ථො පරතො ආවි භවිස්සති.

Ở đây có người hỏi: Tại sao luận giải Thanh Tịnh Đạo này lại được bắt đầu với đề tài trước, mà không phải với sự tán dương Đức Thế Tôn trước? Xin thưa: Vì đây không phải là một bản sớ giải riêng biệt. Thật vậy, đây không phải là sớ giải riêng biệt cho các bộ kinh như Trường Bộ v.v... giống như các bộ Sumaṅgalavilāsinī v.v..., cũng không phải là một luận điển độc lập như Abhidhammāvatāra, Sumatāvatāra v.v... Mà thực ra, nó là phần đặc biệt của chính những bộ sớ giải như Sumaṅgalavilāsinī ấy. Vì thế, ngài đã nói: “Thanh Tịnh Đạo ở giữa” v.v... Hoặc là, nên hiểu rằng luận giải này cũng có sự tán dương đi trước, chứ không chỉ có đề tài đi trước. Thật vậy, trong giáo pháp, việc nêu lên đề tài không chỉ đơn thuần như ở ngoài đời. Mà vì là sự tuyên thuyết về sự toàn hảo của giáo pháp, nên nó diễn tiến bằng cách ám chỉ đến việc tán dương công đức của Đức Thế Tôn qua việc làm sáng tỏ rằng Ngài có pháp thuyết không sai lạc. Thật vậy, ngài sẽ nói: “Bấy nhiêu đó là ba học phần” v.v... Và trong câu “là nhân cho trạng thái Dự lưu v.v...”, từ “v.v...” (ādi-saddena) bao gồm tất cả các bậc Nhất lai, Bất lai, cũng như tất cả các bậc A-la-hán, vì sự phân chia không được nêu ra. Do đó, nên hiểu rằng các pháp như giới v.v... thuộc phần quyết trạch của cả ba vị Bồ-tát đều được bao gồm ở đây qua câu “An trú vào giới...” v.v... Thật vậy, đối với cả ba vị ấy, trong kiếp chót, việc quán xét sự đáng sợ của luân hồi một cách đặc biệt, việc an trú vào giới của riêng mình rồi nỗ lực tu tập chỉ và quán, và pháp hành gỡ rối mớ bòng bong ái dục là tương đồng. Hoặc là, qua lời nói chung “người ấy gỡ rối mớ bòng bong này”, việc gỡ rối mớ bòng bong ái dục có hơn (sātisayaṃ) và không hơn (niratisayaṃ) đã được đề cập. Trong đó, cái “không hơn” là do sự đoạn trừ cùng với tập khí (savāsanappahānatāya). Nhờ đó, sự toàn hảo về đoạn trừ (pahānasampadā) của Đức Thế Tôn được tán dương, và do đó, sự toàn hảo về trí tuệ (ñāṇasampadā) cũng được tán dương. Và do cả hai điều đó, một cách không gián đoạn, sự toàn hảo về oai lực (ānubhāvasampadā) v.v... cũng được tán dương. Như vậy cũng nên biết rằng luận giải này có sự tán dương đi trước. Hoặc là, nên hiểu rằng luận giải này chỉ có sự tán dương đi trước, vì nó được bắt đầu bằng cách đặt lên trước sự tán dương Đức Thế Tôn qua câu “có trí tuệ vận hành không bị ngăn ngại trong tất cả các pháp” v.v... Hơn nữa, vì luận giải này được tiến hành nhằm mục đích làm sáng tỏ khả năng giải đáp tương ứng với khuynh hướng của người hỏi, và đây là thông lệ của vị Luận sư, tức là việc tán dương Đức Thế Tôn ở đầu phần sớ giải, phù hợp với pháp cần được giải thích. Vì lý do này, sự tán dương ở đây được tiến hành như vậy. Vị Luận sư, khi muốn nêu lên lý do cho cách thức tán dương sắp được nói đến, trước hết đã đặt ra kệ tụng giải đáp, rồi thông qua việc chất vấn về duyên khởi của kệ tụng đó, ngài đã trình bày kệ tụng câu hỏi cả về hình thức lẫn ý nghĩa, sau đó đặt lên trước sự tán dương Đức Thế Tôn, điều làm sáng tỏ khả năng giải đáp không sai lạc cho câu hỏi đó, rồi mới thực hiện việc luận giải về pháp theo như ý muốn. Vì thế, ngài nói: “An trú vào giới...” v.v... Ở đây, ý nghĩa của kệ tụng sẽ trở nên rõ ràng ở phần sau.

ඉතීතිආදීසු ඉතීති අයං ඉති-සද්දො හෙතු පරිසමාපනාදිපදත්ථවිපරියායපකාරාවධාරණනිදස්සනාදිඅනෙකත්ථප්පභෙදො. තථා හෙස ‘‘රුප්පතීති ඛො, භික්ඛවෙ, තස්මා ‘රූප’න්ති වුච්චතී’’තිආදීසු (සං. නි. 3.79) හෙතුම්හි ආගතො. ‘‘තස්මාතිහ මෙ, භික්ඛවෙ, ධම්මදායාදා භවථ, මා ආමිසදායාදා. අත්ථි මෙ තුම්හෙසු අනුකම්පා ‘කින්ති මෙ සාවකා ධම්මදායාදා භවෙය්‍යුං, නො ආමිසදායාදා’’තිආදීසු (ම. නි. 1.29) පරිසමාපනෙ. ‘‘ඉති වා ඉති එවරූපා නච්චගීතවාදිතවිසූකදස්සනා පටිවිරතො’’තිආදීසු (දී. නි. 1.197) ආදිඅත්ථෙ. ‘‘මාගණ්ඩියොති තස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස සඞ්ඛා සමඤ්ඤා පඤ්ඤත්ති වොහාරො නාමං [Pg.4] නාමකම්මං නාමධෙය්‍යං නිරුත්ති බ්‍යඤ්ජනං අභිලාපො’’තිආදීසු (මහානි. 73, 75) පදත්ථවිපරියායෙ. ‘‘ඉති ඛො, භික්ඛවෙ, සප්පටිභයො බාලො, අප්පටිභයො පණ්ඩිතො. සඋපද්දවො බාලො, අනුපද්දවො පණ්ඩිතො. සඋපසග්ගො බාලො, අනුපසග්ගො පණ්ඩිතො’’තිආදීසු (ම. නි. 3.124) පකාරෙ. ‘‘අත්ථි ඉදප්පච්චයා ජරාමරණන්ති ඉති පුට්ඨෙන සතා, ආනන්ද, අත්ථීතිස්ස වචනීයං, කිංපච්චයා ජරාමරණන්ති ඉති චෙ වදෙය්‍ය, ජාතිපච්චයා ජරාමරණන්ති ඉච්චස්ස වචනීය’’න්තිආදීසු (දී. නි. 2.96) අවධාරණෙ, සන්නිට්ඨානෙති අත්ථො. ‘‘අත්ථීති ඛො, කච්චාන, අයමෙකො අන්තො, නත්ථීති ඛො, කච්චාන, අයං දුතියො අන්තො’’තිආදීසු (සං. නි. 2.15; 3.90) නිදස්සනෙ. ඉධාපි නිදස්සනෙ දට්ඨබ්බො, පකාරෙතිපි වත්තුං වට්ටතෙව. පඨමො පන ඉති-සද්දො පරිසමාපනෙ දට්ඨබ්බො. හීති අවධාරණෙ. ඉදන්ති ආසන්නපච්චක්ඛවචනං යථාධිගතස්ස සුත්තපදස්ස අභිමුඛීකරණතො.

Trong câu “Iti hīdaṃ vuttaṃ” v.v..., về từ “iti”, từ iti này có nhiều nghĩa khác nhau như: nguyên nhân, kết thúc, bắt đầu, đảo ngược ý nghĩa của từ, loại, xác định, chỉ dẫn, v.v... Thật vậy, từ này xuất hiện với nghĩa “nguyên nhân” trong các đoạn như: “Này các Tỳ khưu, vì nó bị biến hoại, do đó nó được gọi là ‘sắc’” v.v... Nó xuất hiện với nghĩa “kết thúc” trong các đoạn như: “Này các Tỳ khưu, vì vậy, các con hãy là người thừa tự Pháp của ta, đừng là người thừa tự tài vật. Ta có lòng thương tưởng đến các con: ‘Làm sao để các đệ tử của ta là người thừa tự Pháp, không phải là người thừa tự tài vật!’” v.v... Nó xuất hiện với nghĩa “bắt đầu” trong các đoạn như: “Hoặc là, vị ấy từ bỏ việc xem múa, hát, nhạc, kịch, những loại như vậy” v.v... Nó xuất hiện với nghĩa “đảo ngược ý nghĩa của từ” trong các đoạn như: “‘Māgaṇḍiya’ là tên gọi, danh xưng, khái niệm, cách nói, danh, danh nghiệp, định danh, từ nguyên, văn tự, ngôn từ của vị Bà-la-môn ấy” v.v... Nó xuất hiện với nghĩa “loại” trong các đoạn như: “Này các Tỳ khưu, như vậy, kẻ ngu có sợ hãi, bậc trí không sợ hãi. Kẻ ngu có tai họa, bậc trí không tai họa. Kẻ ngu có nguy hiểm, bậc trí không nguy hiểm” v.v... Nó xuất hiện với nghĩa “xác định” – tức là quyết định – trong các đoạn như: “Này Ānanda, khi được hỏi: ‘Có phải già-chết do duyên này mà có không?’, nên trả lời rằng: ‘Có’. Nếu được hỏi: ‘Già-chết do duyên gì?’, nên trả lời rằng: ‘Già-chết do duyên sanh’” v.v... Nó xuất hiện với nghĩa “chỉ dẫn” trong các đoạn như: “Này Kaccāna, ‘có’ là một cực đoan. Này Kaccāna, ‘không có’ là cực đoan thứ hai” v.v... Ở đây cũng vậy, nên hiểu (từ iti) có nghĩa là “chỉ dẫn”, và cũng có thể nói là có nghĩa “loại”. Nhưng từ iti đầu tiên nên được hiểu là có nghĩa “kết thúc”. Từ hi có nghĩa “xác định”. Từ idaṃ là từ chỉ sự gần gũi, trực tiếp, vì nó làm cho từ trong kinh đã được lĩnh hội trở nên đối diện.

වුත්තන්ති අයං වුත්ත-සද්දො සඋපසග්ගො, අනුපසග්ගො ච වප්පනවාපසමීකරණකෙසොහාරණජීවිතවුත්තිපමුත්තභාවපාවචනපවත්තිතඅජ්ඣෙසනකථනාදීසු දිස්සති. තථා හි අයං –

Về từ vuttaṃ, từ vutta này, dù có hay không có tiếp đầu ngữ, được thấy có các nghĩa như: gieo trồng, làm bằng phẳng chỗ đã gieo, cạo tóc, sinh kế, trạng thái giải thoát, lời nói cao thượng được tiến hành, thỉnh cầu, nói, v.v... Thật vậy, từ này –

‘‘ගාවො තස්ස පජායන්ති, ඛෙත්තෙ වුත්තං විරූහති;

වුත්තානං ඵලමස්නාති, යො මිත්තානං න දුබ්භතී’’ති. –

“Bò của người ấy sinh sôi nảy nở, hạt gieo trong ruộng nảy mầm; người ấy hưởng quả của hạt đã gieo, là người không hãm hại bạn bè.” –

ආදීසු (ජා. 2.22.19) වප්පනෙ ආගතො. ‘‘නො ච ඛො පටිවුත්ත’’න්තිආදීසු (පාරා. 289) අට්ඨදන්තකාදීහි වාපසමීකරණෙ. ‘‘කාපටිකො මාණවො දහරො වුත්තසිරො’’තිආදීසු (ම. නි. 2.426) කෙසොහාරණෙ. ‘‘පන්නලොමො පරදත්තවුත්තො මිගභූතෙන චෙතසා විහරතී’’තිආදීසු (චූළව. 332) ජීවිතවුත්තියං. ‘‘සෙය්‍යථාපි නාම පණ්ඩුපලාසො බන්ධනා පවුත්තො අභබ්බො හරිතත්ථායා’’තිආදීසු (ම. නි. 3.59; පාරා. 92; පාචි. 666; මහාව. 129) බන්ධනතො පමුත්තභාවෙ. ‘‘යෙසමිදං එතරහි පොරාණං මන්තපදං ගීතං පවුත්තං සමිහිත’’න්තිආදීසු (දී. නි. 1.285; ම. නි. 2.427; මහාව. 300) පාවචනභාවෙන පවත්තිතෙ. ලොකෙ පන ‘‘වුත්තො ගුණො වුත්තො පාරායනො’’තිආදීසු අජ්ඣෙසනෙ. ‘‘වුත්තං ඛො [Pg.5] පනෙතං භගවතා ‘ධම්මදායාදා මෙ, භික්ඛවෙ, භවථ, මා ආමිසදායාදා’ති’’ආදීසු (ම. නි. 1.30) කථනෙ. ඉධාපි කථනෙ එව දට්ඨබ්බො. තස්මා ‘‘ඉති හි එවමෙව ඉදං සුත්තං දෙසිත’’න්ති යථානික්ඛිත්තං ගාථං දෙසිතභාවෙන නිදස්සෙති. තස්සා වා දෙසිතාකාරං අවධාරෙති.

Trong các câu như (jā. 2.22.19), từ này được dùng với nghĩa là gieo trồng. Trong các câu như “No ca kho paṭivuttaṃ” (pārā. 289), nó có nghĩa là san bằng thửa ruộng bằng cái bừa có tám răng v.v. Trong các câu như “Kāpaṭiko māṇavo daharo vuttasiro” (ma. ni. 2.426), nó có nghĩa là cạo tóc. Trong các câu như “Pannalomo paradattavutto migabhūtena cetasā viharati” (cūḷava. 332), nó có nghĩa là nuôi mạng. Trong các câu như “Seyyathāpi nāma paṇḍupalāso bandhanā pavutto abhabbo haritatthāyā” (ma. ni. 3.59; pārā. 92; pāci. 666; mahāva. 129), nó có nghĩa là trạng thái đã rụng khỏi cuống. Trong các câu như “Yesamidaṃ etarahi porāṇaṃ mantapadaṃ gītaṃ pavuttaṃ samihitaṃ” (dī. ni. 1.285; ma. ni. 2.427; mahāva. 300), nó có nghĩa là được lưu hành như là lời dạy cao quý. Còn trong thế gian, trong các câu như “vutto guṇo vutto pārāyano”, nó có nghĩa là thỉnh mời. Trong các câu như “Vuttaṃ kho panetaṃ bhagavatā ‘dhammadāyādā me, bhikkhave, bhavatha, mā āmisadāyādā’ti” (ma. ni. 1.30), nó có nghĩa là nói lên. Ở đây cũng nên hiểu là chỉ có nghĩa nói lên. Do đó, (câu) “iti hi evameva idaṃ suttaṃ desitaṃ” (bài kinh này đã được thuyết giảng đúng như vậy) chỉ ra rằng câu kệ đã được thuyết giảng đúng như đã được trình bày. Hoặc nó xác định cách thức thuyết giảng của câu kệ ấy.

කස්මාති හෙතුම්හි නිස්සක්කං. පනාති වචනාලඞ්කාරමත්තං. උභයෙනාපි කාරණං පුච්ඡති. එතන්ති යථාවුත්තං සුත්තපදං පච්චාමසති. වුත්තන්ති පුච්ඡානිමිත්තං. තදත්ථස්ස අත්තනො බුද්ධියං විපරිවත්තමානතං උපාදාය ‘‘ඉද’’න්ති වත්වා පුන භගවතා භාසිතාකාරං සන්ධාය ‘‘එත’’න්ති වුත්තං. සකලෙන පනානෙන වචනෙන දෙසනාය නිදානං ජොතිතං හොති. පරතො තස්සා දෙසකදෙසකාලපටිග්ගාහකෙ විභාවෙතුං ‘‘භගවන්තං කිරා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ කිරාති අනුස්සවනත්ථෙ නිපාතො. තෙන වුච්චමානස්සත්ථස්ස අනු අනු සුය්‍යමානතං දීපෙති. රත්තිභාගෙති රත්තියා එකස්මිං කොට්ඨාසෙ, මජ්ඣිමයාමෙති අධිප්පායො. වෙස්සවණාදයො විය අපාකටනාමධෙය්‍යත්තා අඤ්ඤතරො. දෙවො එව දෙවපුත්තො. සංසයසමුග්ඝාටත්ථන්ති විචිකිච්ඡාසල්ලසමුද්ධරණත්ථං පුච්ඡීති යොජනා. ‘‘සංසයසමුග්ඝාටත්ථ’’න්ති ච ඉමිනා පඤ්චසු පුච්ඡාසු අයං විමතිච්ඡෙදනාපුච්ඡාති දස්සෙති. යෙන අත්ථෙන තණ්හා ‘‘ජටා’’ති වුත්තා, තමෙව අත්ථං දස්සෙතුං ‘‘ජාලිනියා’’තිආදි වුත්තං. සා හි අට්ඨසතතණ්හාවිචරිතප්පභෙදො අත්තනො අවයවභූතො එව ජාලො එතිස්සා අත්ථීති ‘‘ජාලිනී’’ති වුච්චති.

Từ “kasmā” là một từ bất biến ở cách thứ năm, có nghĩa là nguyên nhân. Từ “pana” chỉ là một từ tô điểm cho lời nói. Cả hai từ đều dùng để hỏi về nguyên nhân. Từ “etaṃ” xem xét lại câu kinh đã được nói đến. Từ “vuttaṃ” là dấu hiệu của câu hỏi. Do vì ý nghĩa của điều đó đang xoay chuyển trong trí tuệ của mình, nên sau khi nói “idaṃ”, lại nói “etaṃ” để ám chỉ đến cách thức mà Đức Thế Tôn đã thuyết giảng. Hơn nữa, toàn bộ câu nói này đã làm sáng tỏ duyên khởi của bài thuyết pháp. Tiếp theo, để làm rõ người thuyết, nơi chốn, thời gian và người nghe của bài thuyết pháp đó, câu “bhagavantaṃ kirā” v.v. đã được nói đến. Trong đó, “kirā” là một tiểu từ có nghĩa là nghe lại. Bằng từ đó, nó cho thấy ý nghĩa đang được nói đến là điều được nghe truyền lại. “Rattibhāge” có nghĩa là “trong một phần của đêm”, tức là “trong canh giữa”. Giống như Vessavaṇa v.v., vì có tên gọi không rõ ràng nên gọi là “aññataro” (một vị nào đó). Chư thiên chính là devaputta (vị trời con). “Saṃsayasamugghāṭatthaṃ” có sự liên kết là “đã hỏi để nhổ lên mũi tên hoài nghi”. Và bằng câu “saṃsayasamugghāṭatthaṃ” này, nó cho thấy rằng trong năm loại câu hỏi, đây là câu hỏi để cắt đứt sự do dự. Để chỉ ra chính ý nghĩa mà ái được gọi là “jaṭā”, câu “jāliniyā” v.v. đã được nói đến. Thật vậy, ái ấy được gọi là “jālinī” (có lưới) vì nó có một cái lưới, chính là một bộ phận của chính nó, được phân loại thành một trăm lẻ tám cách vận hành của ái.

ඉදානිස්සා ජටාකාරෙන පවත්තිං දස්සෙතුං ‘‘සා හී’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ රූපාදීසු ආරම්මණෙසූති තස්සා පවත්තිට්ඨානමාහ, රූපාදිඡළාරම්මණවිනිමුත්තස්ස තණ්හාවිසයස්ස අභාවතො. හෙට්ඨුපරියවසෙනාති කදාචි රූපාරම්මණෙ කදාචි යාව ධම්මාරම්මණෙ කදාචි ධම්මාරම්මණෙ කදාචි යාව රූපාරම්මණෙති එවං හෙට්ඨා, උපරි ච පවත්තිවසෙන. දෙසනාක්කමෙන චෙත්ථ හෙට්ඨුපරියතා දට්ඨබ්බා. කදාචි කාමභවෙ කදාචි රූපභවෙ කදාචි අරූපභවෙ කදාචි වා අරූපභවෙ…පෙ… කදාචි කාමභවෙති එවමෙත්ථ හෙට්ඨුපරියවසෙන පවත්ති වෙදිතබ්බා. සබ්බසඞ්ඛාරානං ඛණෙ ඛණෙ භිජ්ජනසභාවත්තා අපරාපරුප්පත්ති එත්ථ සංසිබ්බනන්ති ආහ ‘‘පුනප්පුනං උප්පජ්ජනතො’’ති. ‘‘සංසිබ්බනට්ඨෙනා’’ති ඉදං යෙන සම්බන්ධෙන ජටා වියාති ජටාති [Pg.6] ජටාතණ්හානං උපමූපමෙය්‍යතා, තංදස්සනං. අයං හෙත්ථ අත්ථො – යථා ජාලිනො වෙළුගුම්බස්ස සාඛා, කොසසඤ්චයාදයො ච අත්තනා අත්තනො අවයවෙහි සංසිබ්බිතා විනද්ධා ‘‘ජටා’’ති වුච්චන්ති, එවං තණ්හාපි සංසිබ්බනසභාවෙනාති, ‘‘සංසිබ්බිතට්ඨෙනා’’ති වා පාඨො, අත්තනාව අත්තනො සංසිබ්බිතභාවෙනාති අත්ථො. අයං හි තණ්හා කොසකාරකිමි විය අත්තනාව අත්තානම්පි සංසිබ්බන්තී පවත්තති. තෙනාහ භගවා ‘‘රූපතණ්හා ලොකෙ පියරූපං සාතරූපං, එත්ථෙසා තණ්හා උප්පජ්ජමානා උප්පජ්ජති, එත්ථ නිවිසමානා නිවිසතී’’තිආදි (දී. නි. 2.400; ම. නි. 1.86; විභ. 203). ඉමෙ සත්තා ‘‘මම ඉද’’න්ති පරිග්ගහිතං වත්ථුං අත්තනිබ්බිසෙසං මඤ්ඤමානා අබ්භන්තරිමං කරොන්ති. අබ්භන්තරත්ථො ච අන්තොසද්දොති සකපරික්ඛාරෙ උප්පජ්ජමානාපි තණ්හා ‘‘අන්තොජටා’’ති වුත්තා. පබ්බජිතස්ස පත්තාදි, ගහට්ඨස්ස හත්ථිආදි සකපරික්ඛාරො.

Bây giờ, để chỉ ra sự diễn tiến của ái ấy theo cách thức của một mớ rối, câu “sā hi” v.v. đã được nói đến. Trong đó, câu “trong các đối tượng như sắc v.v.” nói lên nơi diễn tiến của ái ấy, vì không có đối tượng nào của ái mà lại thoát khỏi sáu đối tượng như sắc v.v. “Heṭṭhupariyavasena” (theo cách trên dưới) có nghĩa là do sự diễn tiến khi thì ở sắc trần, khi thì cho đến pháp trần; khi thì ở pháp trần, khi thì cho đến sắc trần; như vậy là ở dưới và ở trên. Và ở đây, tính chất trên dưới nên được hiểu theo thứ tự thuyết giảng. Khi thì ở cõi dục, khi thì ở cõi sắc, khi thì ở cõi vô sắc; hoặc khi thì ở cõi vô sắc... cho đến khi thì ở cõi dục; như vậy, ở đây sự diễn tiến theo cách trên dưới nên được hiểu như thế. Vì tất cả các pháp hữu vi có bản chất hoại diệt trong từng khoảnh khắc, nên sự sinh khởi liên tiếp ở đây chính là sự đan kết, do đó ngài nói “do sự sinh khởi lặp đi lặp lại”. Câu “saṃsibbanaṭṭhena” (với ý nghĩa đan kết) này là sự trình bày về mối tương quan giữa vật so sánh và vật được so sánh của “jaṭā” và ái, theo mối liên hệ mà nó giống như một mớ rối nên được gọi là “jaṭā”. Đây là ý nghĩa ở đây: giống như các cành, các tổ kén v.v. của một bụi tre có mạng lưới, do tự chúng được đan kết và bện lại với các bộ phận của chính chúng, nên được gọi là “jaṭā” (mớ rối); tương tự như vậy, ái cũng (được gọi là “jaṭā”) do bản chất đan kết. Hoặc có một bản đọc khác là “saṃsibbitaṭṭhena”, có nghĩa là do trạng thái tự nó được đan kết bởi chính nó. Thật vậy, ái này, giống như con tằm làm kén, diễn tiến trong khi tự đan kết chính mình. Do đó, Đức Thế Tôn đã nói: “Ái đối với sắc ở trong đời là cái đáng yêu, cái đáng hài lòng; ái này khi sinh khởi thì sinh khởi ở đó, khi an trú thì an trú ở đó” v.v. Các chúng sinh này, khi cho rằng vật được chấp thủ “đây là của ta” không khác gì chính mình, họ biến nó thành cái bên trong. Và từ “anto” có nghĩa là bên trong, do đó ái, dù sinh khởi trong vật dụng cá nhân của mình, cũng được gọi là “antojaṭā” (mớ rối bên trong). Bình bát v.v. của người xuất gia, voi v.v. của người tại gia, được gọi là vật dụng cá nhân.

‘‘අත්තා’’ති භවති එත්ථ අභිමානොති අත්තභාවො, උපාදානක්ඛන්ධපඤ්චකං. සරීරන්ති කෙචි. මම අත්තභාවො සුන්දරො, අසුකස්ස විය මම අත්තභාවො භවෙය්‍යාති වා ආදිනා සකඅත්තභාවාදීසු තණ්හාය උප්පජ්ජමානාකාරො වෙදිතබ්බො. අත්තනො චක්ඛාදීනි අජ්ඣත්තිකායතනානි. අත්තනො, පරෙසඤ්ච රූපාදීනි බාහිරායතනානි. පරෙසං සබ්බානි වා, සපරසන්තතිපරියාපන්නානි වා චක්ඛාදීනි අජ්ඣත්තිකායතනානි. තථා රූපාදීනි බාහිරායතනානි. පරිත්තමහග්ගතභවෙසු පවත්තියාපි තණ්හාය අන්තොජටාබහිජටාභාවො වෙදිතබ්බො. කාමභවො හි කස්සචිපි කිලෙසස්ස අවික්ඛම්භිතත්තා කථඤ්චිපි අවිමුත්තො අජ්ඣත්තග්ගහණස්ස විසෙසපච්චයොති ‘‘අජ්ඣත්තං, අන්තො’’ති ච වුච්චති. තබ්බිපරියායතො රූපාරූපභවො ‘‘බහිද්ධා, බහී’’ති ච. තෙනාහ භගවා ‘‘අජ්ඣත්තසංයොජනො පුග්ගලො, බහිද්ධාසංයොජනො පුග්ගලො’’ති (අ. නි. 2.37). විසයභෙදෙන, පවත්තිආකාරභෙදෙන ච අනෙකභෙදභින්නම්පි තණ්හං ජටාභාවසාමඤ්ඤෙන එකන්ති ගහෙත්වා ‘‘තාය එවං උප්පජ්ජමානාය ජටායා’’ති වුත්තං. සා පන ‘‘පජා’’ති වුත්තසත්තසන්තානපරියාපන්නා එව හුත්වා පුනප්පුනං තං ජටෙන්තී විනන්ධන්තී පවත්තතීති ආහ ‘‘ජටාය ජටිතා පජා’’ති. තථා හි පරමත්ථතො යදිපි අවයවබ්‍යතිරෙකෙන සමුදායො නත්ථි, එකදෙසො පන සමුදායො නාම න හොතීති අවයවතො සමුදායං භින්නං කත්වා උපමූපමෙය්‍යං දස්සෙන්තො ‘‘යථා නාම [Pg.7] වෙළුජටාදීහි…පෙ… සංසිබ්බිතා’’ති ආහ. ඉමං ජටන්ති සම්බන්ධො. තීසු ධාතූසු එකම්පි අසෙසෙත්වා සංසිබ්බනෙන තෙධාතුකං ජටෙත්වා ඨිතං. තෙනස්සා මහාවිසයතං, විජටනස්ස ච සුදුක්කරභාවමාහ. ‘‘විජටෙතුං කො සමත්ථො’’ති ඉමිනා ‘‘විජටයෙ’’ති පදං සත්තිඅත්ථං, න විධිආදිඅත්ථන්ති දස්සෙති.

Sự kiêu mạn ‘có tự ngã’ (attā) hiện hữu ở đây (ettha), vì thế được gọi là ‘thân mạng’ (attabhāvo), tức là năm uẩn thủ. Một số vị nói là ‘thân thể’ (sarīra). Cần phải hiểu biết phương thức khởi sanh của ái dục đối với thân mạng của mình v.v… qua các câu như ‘thân mạng của tôi thì đẹp đẽ’ hoặc ‘mong rằng thân mạng của tôi được giống như của người kia’. Nhãn căn v.v… của bản thân là nội xứ. Sắc trần v.v… của bản thân và của người khác là ngoại xứ. Hoặc tất cả (nhãn căn, sắc trần v.v…) của người khác, hoặc nhãn căn v.v… được bao gồm trong dòng tương tục của bản thân và của người khác là nội xứ. Tương tự, sắc trần v.v… là ngoại xứ. Cần phải hiểu biết trạng thái rối trong và rối ngoài của ái dục cũng do sự diễn tiến trong các cõi Dục và các cõi Sắc và Vô sắc. Thật vậy, cõi Dục do không chế ngự được bất cứ phiền não nào, do không được giải thoát bằng bất cứ cách nào, nên là duyên đặc biệt cho sự chấp thủ về nội phần, và vì thế được gọi là ‘nội phần’ (ajjhattaṃ) và ‘bên trong’ (anto). Ngược lại, cõi Sắc và cõi Vô sắc được gọi là ‘ngoại phần’ (bahiddhā) và ‘bên ngoài’ (bahī). Do đó, đức Thế Tôn đã nói rằng: ‘người có nội kiết sử, người có ngoại kiết sử’ (a. ni. 2.37). Mặc dù ái dục có nhiều sự khác biệt do sự khác biệt về đối tượng và do sự khác biệt về phương thức diễn tiến, nhưng đã được xem là một theo ý nghĩa chung về trạng thái rối rắm và đã được nói là: ‘do sự rối rắm ấy khởi sanh như vậy.’ Hơn nữa, ái dục ấy, sau khi đã được bao gồm trong dòng tương tục của chúng sanh được gọi là ‘chúng sanh’ (pajā), lại tiếp tục trói buộc, ràng buộc chúng sanh ấy nhiều lần, nên Ngài đã nói: ‘chúng sanh bị rối rắm bởi sự rối rắm.’ Thật vậy, mặc dù theo chân đế không có sự hợp thành nào khác ngoài các bộ phận, nhưng một bộ phận thì không được gọi là sự hợp thành. Vì thế, sau khi đã phân biệt sự hợp thành với các bộ phận, trong khi trình bày về ví dụ và đối tượng được ví dụ, Ngài đã nói: ‘giống như bụi tre rối v.v… được đan kết lại.’ Có sự liên hệ với câu ‘sự rối rắm này.’ Nó tồn tại, làm rối rắm tam giới bằng cách đan kết lại mà không chừa sót một giới nào trong ba giới. Do đó, Ngài đã nói về phạm vi rộng lớn của nó và về sự rất khó khăn trong việc gỡ rối. Bằng câu ‘ai có thể gỡ rối được?’, Ngài chỉ ra rằng từ ‘vijaṭaye’ (nên gỡ rối) có ý nghĩa về khả năng, chứ không có ý nghĩa về mệnh lệnh v.v…

එවං ‘‘අන්තොජටා’’තිආදිනා පුට්ඨො පන අස්ස දෙවපුත්තස්ස ඉමං ගාථමාහාති සම්බන්ධො. ‘‘එදිසොව ඉමං පඤ්හං විස්සජ්ජෙය්‍යා’’ති සත්ථාරං ගුණතො දස්සෙන්තො ‘‘සබ්බධම්මෙසු අප්පටිහතඤාණචාරො’’තිආදිමාහ. තත්ථ සබ්බධම්මෙසූති අතීතාදිභෙදභින්නෙසු සබ්බෙසු ඤෙය්‍යධම්මෙසු. අප්පටිහතඤාණචාරොති අනවසෙසඤෙය්‍යාවරණප්පහානෙන නිස්සඞ්ගචාරත්තා නවිහතඤාණපවත්තිකො. එතෙන තීසු කාලෙසු අප්පටිහතඤාණතාවිභාවනෙන ආදිතො තිණ්ණං ආවෙණිකධම්මානං ගහණෙනෙව තදෙකලක්ඛණතාය තදවිනාභාවතො ච භගවතො සෙසාවෙණිකධම්මානම්පි ගහිතභාවො වෙදිතබ්බො. දිබ්බන්ති කාමගුණාදීහි කීළන්ති ලළන්ති, තෙසු වා විහරන්ති, විජයසමත්ථතායොගෙන පච්චත්ථිකෙ විජෙතුං ඉච්ඡන්ති, ඉස්සරියධනාදිසක්කාරදානග්ගහණං, තංතංඅත්ථානුසාසනඤ්ච කරොන්තා වොහරන්ති, පුඤ්ඤාතිසයයොගානුභාවප්පත්තාය ජුතියා ජොතන්ති, යථාධිප්පෙතඤ්ච විසයං අප්පටිඝාතෙන ගච්ඡන්ති, යථිච්ඡිතනිප්ඵාදනෙ ච සක්කොන්තීති දෙවා. අථ වා දෙවනීයා තංතංබ්‍යසනනිත්ථරණත්ථිකෙහි සරණං පරායණන්ති ගමනීයා, අභිත්ථවනීයා වා, සොභාවිසෙසයොගෙන කමනීයාති වා දෙවා. තෙ තිවිධා – සම්මුතිදෙවා උපපත්තිදෙවා විසුද්ධිදෙවාති. භගවා පන නිරතිසයාය අභිඤ්ඤාකීළාය උත්තමෙහි දිබ්බබ්‍රහ්මඅරියවිහාරෙහි සපරසන්තානගතපඤ්චවිධමාරවිජයිච්ඡානිප්ඵත්තියා චිත්තිස්සරියසත්තධනාදිසම්මාපටිපත්ති අවෙච්චපසාදසක්කාරදානග්ගහණසඞ්ඛාතෙන, ධම්මසභාවපුග්ගලජ්ඣාසයානුරූපානුසාසනීසඞ්ඛාතෙන ච වොහාරාතිසයෙන පරමාය පඤ්ඤාසරීරප්පභාසඞ්ඛාතාය ජුතියා, අනඤ්ඤසාධාරණාය ඤාණසරීරගතියා, මාරවිජයසබ්බසබ්බඤ්ඤුගුණපරහිතනිප්ඵාදනෙසු අප්පටිහතාය සත්තියා ච සමන්නාගතත්තා සදෙවකෙන ලොකෙන ‘‘සරණ’’න්ති ගමනීයතො, අභිත්ථවනීයතො, භත්තිවසෙන කමනීයතො ච සබ්බෙ තෙ දෙවෙ තෙහි ගුණෙහි අභිභුය්‍ය ඨිතත්තා තෙසං දෙවානං සෙට්ඨො උත්තමො දෙවොති දෙවදෙවො. සබ්බදෙවෙහි [Pg.8] පූජනීයතරො දෙවොති වා, විසුද්ධිදෙවභාවස්ස වා සබ්බඤ්ඤුගුණාලඞ්කාරස්ස වා අධිගතත්තා අඤ්ඤෙසං දෙවානං අතිසයෙන දෙවොති දෙවදෙවො.

Cần phải hiểu sự liên hệ rằng: ‘Sau khi được vị trời ấy hỏi như vậy bằng câu “Rối trong…” v.v…, Ngài đã nói lên bài kệ này.’ Trong khi trình bày về các đức hạnh của bậc Đạo Sư rằng: ‘Chỉ có người như vậy mới có thể giải đáp câu hỏi này,’ Ngài đã nói: ‘người có trí tuệ và hành vi không bị trở ngại trong tất cả các pháp’ v.v… Ở đây, ‘trong tất cả các pháp’ là trong tất cả các pháp cần được biết, được phân biệt bởi quá khứ v.v… ‘Người có trí tuệ và hành vi không bị trở ngại’ là người có sự diễn tiến của trí tuệ không bị ngăn cản do có hành vi không bị vướng mắc, nhờ đã đoạn trừ không còn dư sót các chướng ngại đối với các pháp cần được biết. Do điều này, qua việc trình bày về trí tuệ không bị trở ngại trong ba thời, trước hết là sự bao gồm ba pháp bất cộng, và do có cùng đặc tính và do không thể tách rời, cần phải hiểu rằng các pháp bất cộng còn lại của đức Thế Tôn cũng đã được bao gồm. Chư thiên (devā) là những vị vui chơi, giải trí với các dục lạc v.v…, hoặc trú trong đó; hoặc do có khả năng chiến thắng nên muốn chiến thắng kẻ thù; hoặc trong khi thực hiện việc cho và nhận quyền lực, của cải, sự cúng dường v.v… và việc giáo huấn về các lợi ích, họ giao tiếp với nhau; hoặc họ chiếu sáng với ánh hào quang đã đạt được nhờ oai lực của phước báu thù thắng; hoặc họ đi đến nơi mong muốn mà không bị cản trở; và họ có thể hoàn thành những gì mình mong muốn. Hoặc, chư thiên (devā) là những vị đáng được tôn kính (devanīyā), đáng được tìm đến (gamanīyā) như là nơi nương tựa, nơi quy y bởi những người muốn thoát khỏi các tai họa; hoặc là những vị đáng được tán thán (abhitthavanīyā); hoặc là những vị đáng được yêu mến (kamanīyā) do có vẻ đẹp đặc biệt. Các vị ấy có ba loại: chế định thiên (sammutidevā), hóa sanh thiên (upapattidevā), và thanh tịnh thiên (visuddhidevā). Còn đức Thế Tôn, do Ngài đã thành tựu sự vui chơi với các thần thông vô song, các trú xứ cao thượng của chư thiên, Phạm thiên và bậc Thánh; sự hoàn thành ý muốn chiến thắng năm loại ma trong dòng tương tục của mình và của người khác; sự vượt trội trong giao tiếp được gọi là sự làm chủ tâm, sự cho và nhận bảy loại tài sản của bậc Thánh v.v…, chánh hạnh, sự bất động tín và sự cúng dường; và sự vượt trội trong giao tiếp được gọi là sự giáo huấn phù hợp với tự tánh của pháp và căn cơ của người; ánh hào quang được gọi là ánh sáng của trí tuệ và thân thể tối thượng; sự di chuyển của trí tuệ và thân thể không chung với ai khác; và năng lực không bị trở ngại trong việc chiến thắng ma vương, hoàn thành tất cả các phẩm chất của bậc Toàn Giác và lợi ích của người khác; và do Ngài là nơi đáng được tìm đến (gamanīyā) như là ‘nơi nương tựa,’ đáng được tán thán (abhitthavanīyā), và đáng được yêu mến (kamanīyā) theo ý muốn của người sùng mộ bởi thế gian cùng với chư thiên; và do Ngài tồn tại, vượt qua tất cả các vị trời ấy bằng những đức hạnh đó, nên Ngài là vị trời cao quý nhất, tối thượng nhất của các vị trời ấy, vì thế gọi là Thiên trung thiên (devadevo). Hoặc, Ngài là vị trời đáng được cúng dường hơn tất cả chư thiên. Hoặc, do đã chứng đắc trạng thái của vị trời thanh tịnh hoặc sự trang nghiêm bằng các phẩm chất của bậc Toàn Giác, nên Ngài là vị trời vượt trội hơn các vị trời khác.

අපරිමාණාසු ලොකධාතූසු අපරිමාණානං සක්කානං, මහාබ්‍රහ්මානඤ්ච ගුණාභිභවනතො අධිකො අතිසයො අතිරෙකතරො වා සක්කො බ්‍රහ්මා චාති සක්කානං අතිසක්කො බ්‍රහ්මානං අතිබ්‍රහ්මා. ඤාණප්පහානදෙසනාවිසෙසෙසු සදෙවකෙ ලොකෙ කෙනචි අවික්ඛම්භනීයට්ඨානතාය කුතොචිපි උත්‍රස්තාභාවතො චතූහි වෙසාරජ්ජෙහි විසාරදොති චතුවෙසාරජ්ජවිසාරදො. යං සන්ධාය වුත්තං ‘‘සම්මාසම්බුද්ධස්ස තෙ පටිජානතො ඉමෙ ධම්මා අනභිසම්බුද්ධාති තත්‍ර වත මං සමණො වා…පෙ… වෙසාරජ්ජප්පත්තො විහරාමී’’ති (ම. නි. 1.150; අ. නි. 4.8). ඨානාඨානඤාණාදීහි දසහි ඤාණබලෙහි සමන්නාගතත්තා දසබලධරො. යං සන්ධාය වුත්තං ‘‘ඉධ තථාගතො ඨානඤ්ච ඨානතො, අට්ඨානඤ්ච අට්ඨානතො යථාභූතං පජානාතී’’තිආදි (අ. නි. 10.21; විභ. 809). යං කිඤ්චි ඤෙය්‍යං නාම, තත්ථ සබ්බත්ථෙව අනාවටඤාණතාය අනාවරණඤාණො. තඤ්ච සබ්බං සමන්තතො සබ්බාකාරතො හත්ථතලෙ ආමලකං විය පච්චක්ඛතො දස්සනසමත්ථෙන ඤාණචක්ඛුනා සමන්නාගතත්තා සමන්තචක්ඛු, සබ්බඤ්ඤූති අත්ථො. ඉමෙහි පන ද්වීහි පදෙහි පච්ඡිමානි ද්වෙ අසාධාරණඤාණානි ගහිතානි. භාග්‍යවන්තතාදීහි කාරණෙහි භගවා. යං පනෙත්ථ වත්තබ්බං, තං පරතො බුද්ධානුස්සතිනිද්දෙසෙ (විසුද්ධි. 1.123 ආදයො) විත්ථාරතො ආගමිස්සති.

Trong vô lượng thế giới, do vượt trội về đức hạnh hơn vô lượng các vị Đế-thích và Đại Phạm thiên, nên Ngài là vị Đế-thích và Phạm thiên cao tột, siêu việt, vượt trội hơn; do đó (Ngài được gọi là) Siêu Đế-thích của các vị Đế-thích, Siêu Phạm thiên của các vị Phạm thiên. Trong các đặc tính về trí tuệ, đoạn trừ và thuyết pháp, vì có trạng thái không bị bất cứ ai trong thế giới cùng với chư thiên làm cho dao động, vì không có sự sợ hãi từ bất cứ đâu, nên Ngài dũng mãnh với bốn Vô sở úy, do đó (Ngài được gọi là) Bậc Dũng Mãnh với Bốn Vô Sở Úy. Liên quan đến điều này, đã được nói rằng: “Khi ngài tự nhận là bậc Chánh Đẳng Giác, nếu có Sa-môn nào… cho rằng những pháp này ngài chưa giác ngộ… tôi an trú, đạt đến sự vô úy” (ma. ni. 1.150; a. ni. 4.8). Vì thành tựu mười trí lực, bắt đầu bằng Xứ phi xứ trí, nên (Ngài được gọi là) Bậc Trì Thập Lực. Liên quan đến điều này, đã được nói rằng: “Ở đây, Như Lai biết như thật xứ là xứ, và phi xứ là phi xứ” v.v… (a. ni. 10.21; vibha. 809). Đối với bất cứ pháp nào được gọi là sở tri, vì có trí tuệ không bị che lấp ở khắp mọi nơi, nên (Ngài được gọi là) Bậc có Trí Vô Ngại. Và vì thành tựu nhãn tuệ có khả năng thấy rõ tất cả pháp ấy một cách trực tiếp, từ mọi phía, theo mọi phương diện, như quả amla trong lòng bàn tay, nên (Ngài được gọi là) Bậc có Nhãn Toàn Diện, nghĩa là Bậc Toàn Tri. Lại nữa, với hai từ này, hai trí bất cộng hậu khởi đã được bao hàm. Do các nguyên nhân như là bậc có phúc đức v.v..., nên (Ngài được gọi là) Bhagavā. Điều gì cần nói ở đây, điều đó sẽ được trình bày chi tiết sau trong phần chú giải về Niệm Phật (visuddhi. 1.123 tt.).

එත්ථ ච ‘‘සබ්බධම්මෙසු අප්පටිහතඤාණචාරො’’ති ඉමිනා තියද්ධාරුළ්හානං පුච්ඡානං භගවතො බ්‍යාකරණසමත්ථතාය දස්සිතාය කිං දෙවතානම්පි පුච්ඡං බ්‍යාකාතුං සමත්ථො භගවාති ආසඞ්කාය තන්නිවත්තනත්ථං ‘‘දෙවදෙවො’’ති වුත්තං. දෙවානං අතිදෙවො සක්කො දෙවානමින්දො දෙවතානං පඤ්හං විස්සජ්ජෙති, ‘‘තතො ඉමස්ස කො විසෙසො’’ති චින්තෙන්තානං තන්නිවත්තනත්ථං ‘‘සක්කානං අතිසක්කො’’ති වුත්තං. සක්කෙනපි පුච්ඡිතමත්ථං සනඞ්කුමාරාදයො බ්‍රහ්මානො විස්සජ්ජෙන්ති, ‘‘තතො ඉමස්ස කො අතිසයො’’ති චින්තෙන්තානං තන්නිවත්තනත්ථං ‘‘බ්‍රහ්මානං අතිබ්‍රහ්මා’’ති වුත්තං. අයං චස්ස විසෙසො චතුවෙසාරජ්ජදසබලඤාණෙහි පාකටො ජාතොති දස්සනත්ථං ‘‘චතු…පෙ… [Pg.9] ධරො’’ති වුත්තං. ඉමානි ච ඤාණානි ඉමස්ස ඤාණද්වයස්ස අධිගමෙන සහෙව සිද්ධානීති දස්සනත්ථං ‘‘අනාවරණඤාණො සමන්තචක්ඛූ’’ති වුත්තං. තයිදං ඤාණද්වයං පුඤ්ඤඤාණසම්භාරූපචයසිද්ධාය භග්ගදොසතාය සිද්ධන්ති දස්සෙන්තො ‘‘භගවා’’ති අවොචාති. එවමෙතෙසං පදානං ගහණෙ පයොජනං, අනුපුබ්බි ච වෙදිතබ්බා. යං පනෙතං පච්ඡිමං අනාවරණඤාණං සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණන්ති ඤාණද්වයං, තං අත්ථතො අභින්නං. එකමෙව හි තං ඤාණං විසයපවත්තිමුඛෙන අඤ්ඤෙහි අසාධාරණභාවදස්සනත්ථං ද්විධා කත්වා වුත්තං. අනවසෙසසඞ්ඛතාසඞ්ඛතසම්මුතිධම්මාරම්මණතාය සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණං, තත්ථාවරණාභාවතො නිස්සඞ්ගචාරමුපාදාය ‘‘අනාවරණඤාණ’’න්තිපි වුත්තං. යං පනෙත්ථ වත්තබ්බං, තං පරතො බුද්ධානුස්සතිනිද්දෙසෙ (විසුද්ධි. 1.123 ආදයො) වක්ඛාම.

Và ở đây, với câu “có trí tuệ vận hành không trở ngại trong tất cả các pháp”, khi khả năng giải đáp các câu hỏi thuộc ba thời của Đức Thế Tôn được chỉ ra, do có thể khởi lên nghi ngờ rằng: “Liệu Đức Thế Tôn có khả năng giải đáp câu hỏi của cả chư thiên không?”, để loại bỏ sự nghi ngờ đó, từ “Thiên trung Thiên” đã được nói. Đế-thích, vua của chư thiên, vị thiên siêu việt của các vị thiên, giải đáp vấn đề của chư thiên; để loại bỏ suy nghĩ của những người nghĩ rằng: “Vậy vị này có gì đặc biệt hơn vị ấy?”, từ “Siêu Đế-thích của các Đế-thích” đã được nói. Các vị Phạm thiên như Sanankumāra giải đáp vấn đề được Đế-thích hỏi; để loại bỏ suy nghĩ của những người nghĩ rằng: “Vậy vị này có gì siêu việt hơn vị ấy?”, từ “Siêu Phạm thiên của các Phạm thiên” đã được nói. Và để chỉ ra rằng sự đặc biệt này của Ngài trở nên rõ ràng nhờ bốn Vô sở úy và mười Trí lực, nên đã nói “Bậc Dũng Mãnh… Trì…”. Và để chỉ ra rằng các trí này được thành tựu cùng lúc với sự chứng đắc hai trí kia, nên đã nói “Bậc có Trí Vô Ngại, Bậc có Nhãn Toàn Diện”. Để chỉ ra rằng hai trí ấy được thành tựu do đã phá hủy các lỗi lầm, điều này được thành tựu nhờ sự tích lũy các tư lương phước và trí, Ngài đã nói “Bhagavā”. Như vậy, cần phải hiểu mục đích và thứ tự trong việc sử dụng các từ này. Lại nữa, hai trí sau cùng này, là Trí Vô Ngại và Toàn Tri Trí, về mặt ý nghĩa thì không khác nhau. Thật vậy, chỉ có một trí tuệ đó, nhưng được nói thành hai để chỉ ra tính chất bất cộng với những người khác, thông qua phương diện vận hành trên đối tượng. Do có đối tượng là tất cả các pháp hữu vi, vô vi và chế định không còn sót lại, nên gọi là Toàn Tri Trí; do không có chướng ngại đối với các đối tượng đó, dựa vào sự vận hành không vướng mắc, nên cũng được gọi là “Trí Vô Ngại”. Điều gì cần nói ở đây, chúng tôi sẽ nói sau trong phần chú giải về Niệm Phật (visuddhi. 1.123 tt.).

2. මහන්තෙ සීලක්ඛන්ධාදිකෙ එසී ගවෙසීති මහෙසි, භගවා. තෙන මහෙසිනා. වණ්ණයන්තොති විවරන්තො විත්ථාරෙන්තො. යථාභූතන්ති අවිපරීතං. සීලාදිභෙදනන්ති සීලසමාධිපඤ්ඤාදිවිභාගං. සුදුල්ලභන්ති අට්ඨක්ඛණවජ්ජිතෙන නවමෙන ඛණෙන ලද්ධබ්බත්තා සුට්ඨු දුල්ලභං. සීලාදිසඞ්ගහන්ති සීලාදික්ඛන්ධත්තයසඞ්ගහං. අරියමග්ගො හි තීහි ඛන්ධෙහි සඞ්ගහිතො සප්පදෙසත්තා නගරං විය රජ්ජෙන, න තයො ඛන්ධා අරියමග්ගෙන නිප්පදෙසත්තා. වුත්තඤ්හෙතං ‘‘න ඛො, ආවුසො විසාඛ, අරියෙන අට්ඨඞ්ගිකෙන මග්ගෙන තයො ඛන්ධා සඞ්ගහිතා; තීහි ච ඛො, ආවුසො විසාඛ, ඛන්ධෙහි අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො සඞ්ගහිතො’’ති (ම. නි. 1.462). කිලෙසචොරෙහි අපරිපන්ථනීයතාය ඛෙමං. අන්තද්වයපරිවජ්ජනතො, මායාදිකායවඞ්කාදිප්පහානතො ච උජුං. සබ්බෙසං සංකිලෙසධම්මානං මාරණවසෙන ගමනතො පවත්තනතො, නිබ්බානස්ස මග්ගනතො, නිබ්බානත්ථිකෙහි මග්ගිතබ්බතො ච මග්ගං. විසුද්ධියාති නිබ්බානාය, විසුද්ධිභාවාය වා, අරහත්තායාති අත්ථො.

2. Ngài đã tìm cầu, đã truy tầm các đức hạnh lớn lao như giới uẩn v.v..., nên gọi là Mahesi (Đại sĩ), tức là Đức Thế Tôn. Bởi vị Đại sĩ ấy. (Tán thán) nghĩa là đang mở bày, đang xiển dương. (Như thật) nghĩa là không sai lệch. (Sự phân chia giới v.v...) nghĩa là sự phân loại giới, định, tuệ v.v... (Rất khó được) nghĩa là vô cùng khó được, vì phải được thành tựu vào khoảnh khắc thứ chín, sau khi đã tránh được tám phi thời. (Sự bao gồm giới v.v...) nghĩa là sự bao gồm ba uẩn là giới v.v... Thật vậy, Thánh đạo được bao gồm bởi ba uẩn, vì nó là một bộ phận, giống như thành phố được bao gồm bởi vương quốc; chứ ba uẩn không được bao gồm bởi Thánh đạo, vì chúng là toàn thể. Điều này đã được nói rằng: “Này hiền giả Visākha, ba uẩn không được bao gồm bởi Thánh đạo Tám ngành; nhưng này hiền giả Visākha, Thánh đạo Tám ngành được bao gồm bởi ba uẩn” (ma. ni. 1.462). (An ổn) vì không bị các tên trộm phiền não quấy phá. (Chánh trực) do từ bỏ hai cực đoan, và do đoạn trừ sự cong vẹo của thân qua xảo trá v.v... (Đạo) do đi đến, diễn tiến theo cách tiêu diệt tất cả các pháp ô nhiễm, do tìm cầu Niết-bàn, và do được những người tìm cầu Niết-bàn truy tìm. (Để thanh tịnh) nghĩa là để đạt đến Niết-bàn, hoặc để có được trạng thái thanh tịnh, tức là để đạt A-la-hán quả.

යථාභූතං අජානන්තාති එවං සීලවිසුද්ධිආදිවිසුද්ධිපරම්පරාය අධිගන්තබ්බො එවරූපො එවංකිච්චකො එවමත්ථොති යාථාවතො අනවබුජ්ඣන්තා. සකලසංකිලෙසතො, සංසාරතො ච සුද්ධිං විමුත්තිං කාමෙන්ති පත්ථෙන්තීති සුද්ධිකාමා. අපි-සද්දො සම්භාවනෙ. තෙන න කෙවලං සීලමත්තෙන පරිතුට්ඨා, අථ ඛො විසුද්ධිකාමාපි සමානාති දස්සෙති. ඉධාති ඉමස්මිං සාසනෙ. භාවනාය යුත්තපයුත්තතාය යොගිනො වායමන්තාපි විසුද්ධිං [Pg.10] උද්දිස්ස පයොගං පරක්කමං කරොන්තාපි උපායස්ස අනධිගතත්තා විසුද්ධිං නාධිගච්ඡන්තීති යොජනා. තෙසන්ති යොගීනං. කාමඤ්චායං විසුද්ධිමග්ගො සමන්තභද්දකත්තා සවනධාරණපරිචයාදිපසුතානං සබ්බෙසම්පි පාමොජ්ජකරො, යොගීනං පන සාතිසයං පමොදහෙතූති ආහ ‘‘තෙසං පාමොජ්ජකරණ’’න්ති. බාහිරකනිකායන්තරලද්ධීහි අසම්මිස්සතාය සුට්ඨු විසුද්ධවිනිච්ඡයත්තා සුවිසුද්ධවිනිච්ඡයං. මහාවිහාරවාසීනන්ති අත්තනො අපස්සයභූතං නිකායං දස්සෙති. දෙසනානයනිස්සිතන්ති ධම්මසංවණ්ණනානයසන්නිස්සිතං. එත්ථ ච ‘‘තෙසං පාමොජ්ජකරණ’’න්තිආදිනා සබ්බසංකිලෙසමලවිසුද්ධතාය විසුද්ධිං නිබ්බානං පත්ථෙන්තානං යොගීනං එකංසෙන තදාවහත්තා පාමොජ්ජකරො ඤාණුත්තරෙහි සම්මාපටිපන්නෙහි අධිට්ඨිතත්තා සුට්ඨු සම්මා විසුද්ධවිනිච්ඡයො මහාවිහාරවාසීනං කථාමග්ගොති දස්සෙති. සක්කච්චං මෙ භාසතො සක්කච්චං නිසාමයථාති යොජෙතබ්බං.

Yathābhūtaṃ ajānantāti (Không biết như thật) có nghĩa là: Do không hiểu biết đúng như thật rằng: “Con đường này (tức Thanh Tịnh Đạo) phải được chứng đắc tuần tự qua các thanh tịnh như Giới thanh tịnh v.v..., có hình thái như thế này, có phận sự như thế này, có ý nghĩa như thế này.” Sakalasaṃkilesato, saṃsārato ca suddhiṃ vimuttiṃ kāmenti patthentīti suddhikāmā (Những người mong cầu thanh tịnh là những người mong muốn, ước nguyện sự thanh tịnh và giải thoát khỏi toàn bộ phiền não và khỏi luân hồi). Api-saddo (từ api) có nghĩa là sambhāvane (tôn trọng, tán dương). Tena (Do đó), ngài chỉ ra rằng: “Không phải chỉ hài lòng với giới hạnh đơn thuần, mà thực ra họ là những người mong cầu sự thanh tịnh.” Idhāti (Ở đây) có nghĩa là imasmiṃ sāsane (trong giáo pháp này). Nên kết hợp như sau: Bhāvanāya yuttapayuttatāya yogino (các hành giả do chuyên tâm tu tập) vāyamantāpi (dù có nỗ lực), visuddhiṃ uddissa payogaṃ parakkamaṃ karontāpi (dù có thực hành sự tinh tấn và nỗ lực hướng đến sự thanh tịnh), upāyassa anadhigatattā (do không đạt được phương tiện), visuddhiṃ nādhigacchanti (họ không chứng đắc được sự thanh tịnh). Tesanti (Của họ) có nghĩa là yogīnaṃ (của các hành giả). Kāmañcāyaṃ visuddhimaggo (Mặc dù Thanh Tịnh Đạo này), samantabhaddakattā (vì sự tốt đẹp toàn diện), savanadhāraṇaparicayādipasutānaṃ sabbesampi (đối với tất cả những người chuyên tâm nghe, ghi nhớ, thực hành v.v...), pāmojjakaro (đem lại niềm hân hoan), yogīnaṃ pana (nhưng đối với các hành giả), sātisayaṃ pamodahetūti (là nguyên nhân của niềm vui vượt trội), nên ngài nói: ‘‘tesaṃ pāmojjakaraṇa’’nti (đem lại niềm hân hoan cho họ). Bāhirakanikāyantaraladdhīhi asammissatāya (do không pha trộn với các tà kiến của các bộ phái ngoại đạo và các bộ phái khác), suṭṭhu visuddhavinicchayattā (do có sự quyết đoán rất thanh tịnh), nên gọi là suvisuddhavinicchayaṃ (sự quyết đoán rất thanh tịnh). Mahāvihāravāsīnanti (Của các vị ở Đại Tự) là chỉ bộ phái mà ngài nương tựa. Desanānayanissitanti (Nương theo phương pháp thuyết giảng) có nghĩa là dhammasaṃvaṇṇanānayasannissitaṃ (nương theo phương pháp luận giải Chánh pháp). Và ở đây, qua câu ‘‘tesaṃ pāmojjakaraṇa’’nti (đem lại niềm hân hoan cho họ) v.v..., ngài chỉ ra rằng: “Con đường giảng dạy của các vị ở Đại Tự, do thanh tịnh khỏi mọi cấu uế phiền não, nên chắc chắn đem lại niềm hân hoan cho các hành giả mong cầu sự thanh tịnh, tức là Niết-bàn, vì nó dẫn đến quả vị ấy; và do được các bậc trí tuệ siêu việt, chánh hạnh thiết lập, nên có sự quyết đoán rất tốt đẹp và chân chánh.” Sakkaccaṃ me bhāsato (từ tôi đang nói một cách kính cẩn), sakkaccaṃ nisāmayatha (các vị hãy lắng nghe một cách kính cẩn), nên kết hợp như vậy.

එත්ථ ච ‘‘ඉමිස්සා දානි ගාථායා’’ති ඉමිනා විසුද්ධිමග්ගභාසනස්ස නිස්සයං, ‘‘කථිතාය මහෙසිනා’’ති ඉමිනා තස්ස පමාණභාවං, ‘‘යථාභූතං අත්ථං සීලාදිභෙදන’’න්ති ඉමිනා අවිපරීතපිණ්ඩත්ථං, ‘‘සුදුල්ලභං…පෙ… යොගිනො’’ති ඉමිනා නිමිත්තං, ‘‘තෙසං පාමොජ්ජකරණ’’න්ති ඉමිනා පයොජනං, ‘‘වණ්ණයන්තො අත්ථං, සුවිසුද්ධවිනිච්ඡයං මහාවිහාරවාසීනං දෙසනානයනිස්සිතං, සක්කච්ච’’න්ති ච ඉමිනා කරණප්පකාරං දස්සෙත්වා ‘‘විසුද්ධිකාමා සබ්බෙපි, නිසාමයථ සාධවො’’ති ඉමිනා තත්ථ සක්කච්චසවනෙ සාධුජනෙ නියොජෙති. සාධුකං සවනපටිබද්ධා හි සාසනසම්පත්ති.

Và ở đây, với câu ‘‘imissā dāni gāthāyā’’ti (của bài kệ này), ngài chỉ ra chỗ nương tựa của việc thuyết giảng Thanh Tịnh Đạo; với câu ‘‘kathitāya mahesinā’’ti (được bậc Đại Sĩ thuyết), ngài chỉ ra tính chuẩn mực của nó; với câu ‘‘yathābhūtaṃ atthaṃ sīlādibhedana’’nti (ý nghĩa như thật, với sự phân biệt giới v.v...), ngài chỉ ra ý nghĩa tổng quát không sai lạc; với câu ‘‘sudullabhaṃ…pe… yogino’’ti (khó được... hành giả), ngài chỉ ra nhân duyên; với câu ‘‘tesaṃ pāmojjakaraṇa’’nti (đem lại niềm hân hoan cho họ), ngài chỉ ra mục đích; và với các câu ‘‘vaṇṇayanto atthaṃ, suvisuddhavinicchayaṃ mahāvihāravāsīnaṃ desanānayanissitaṃ, sakkacca’’nti (diễn giải ý nghĩa, sự quyết đoán rất thanh tịnh của các vị ở Đại Tự, nương theo phương pháp thuyết giảng, một cách kính cẩn), ngài chỉ ra phương thức biên soạn. Sau khi đã chỉ ra như vậy, với câu ‘‘visuddhikāmā sabbepi, nisāmayatha sādhavo’’ti (tất cả những người mong cầu thanh tịnh, các bậc thiện trí, hãy lắng nghe), ngài khuyến khích các bậc thiện trí hãy kính cẩn lắng nghe về bộ luận ấy. Vì rằng, sự thành tựu của giáo pháp được gắn liền với việc lắng nghe một cách tốt đẹp.

3. වචනත්ථවිභාවනෙන පවෙදිතවිසුද්ධිමග්ගසාමඤ්ඤත්ථස්ස විසුද්ධිමග්ගකථා වුච්චමානා අභිරුචිං උප්පාදෙතීති පදත්ථතො විසුද්ධිමග්ගං විභාවෙතුං ‘‘තත්ථ විසුද්ධී’’තිආදි ආරද්ධං. තත්ථ තත්ථාති යදිදං ‘‘විසුද්ධිමග්ගං භාසිස්ස’’න්ති එත්ථ විසුද්ධිමග්ගපදං වුත්තං, තත්ථ. සබ්බමලවිරහිතන්ති සබ්බෙහි රාගාදිමලෙහි, සබ්බෙහි සංකිලෙසමලෙහි ච විරහිතං විවිත්තං. තතො එව අච්චන්තපරිසුද්ධං, සබ්බදා සබ්බථා ච විසුද්ධන්ති අත්ථො. යථාවුත්තං විසුද්ධිං මග්ගති ගවෙසති අධිගච්ඡති එතෙනාති විසුද්ධිමග්ගො. තෙනාහ ‘‘මග්ගොති අධිගමූපායො වුච්චතී’’ති. විසුද්ධිමග්ගොති ච නිප්පරියායෙන ලොකුත්තරමග්ගො වෙදිතබ්බො, තදුපායත්තා පන පුබ්බභාගමග්ගො, තන්නිස්සයො කථාපබන්ධො ච තථා වුච්චති.

3. Vì rằng, bài thuyết giảng về Thanh Tịnh Đạo, khi được trình bày, sẽ làm phát sinh sự ưa thích nơi người đã được biết ý nghĩa tổng quát của Thanh Tịnh Đạo qua việc giải thích ý nghĩa của từ, nên để làm sáng tỏ Thanh Tịnh Đạo theo nghĩa của từng từ, ngài đã bắt đầu bằng câu ‘‘tattha visuddhī’’ti (Trong đó, thanh tịnh là) v.v... Trong đó, tatthāti (trong đó) có nghĩa là: trong từ visuddhimagga (Thanh Tịnh Đạo) đã được nói đến trong câu ‘‘visuddhimaggaṃ bhāsissa’’nti (sẽ nói về Thanh Tịnh Đạo). Sabbamalavirahitanti (xa lìa mọi cấu uế) có nghĩa là: xa lìa, tách biệt khỏi tất cả các cấu uế như tham ái v.v... và khỏi tất cả các cấu uế phiền não. Tato eva (Chính vì thế) nên nó hoàn toàn thanh tịnh, có nghĩa là thanh tịnh trong mọi lúc và mọi phương diện. Visuddhimaggo (Thanh Tịnh Đạo) là vì: etenā (nhờ đạo này) mà người ta maggati (tìm kiếm), gavesati (truy cầu), adhigacchati (chứng đắc) được visuddhiṃ (sự thanh tịnh) yathāvuttaṃ (như đã nói). Do đó, ngài nói: ‘‘maggoti adhigamūpāyo vuccatī’’ti (đạo được gọi là phương tiện chứng đắc). Và visuddhimaggoti (Thanh Tịnh Đạo), nippariyāyena (theo nghĩa đen, không ẩn dụ), nên được hiểu là lokuttaramaggo (đạo siêu thế). Pana (Tuy nhiên), tadupāyattā (vì là phương tiện để đạt được đạo ấy), nên pubbabhāgamaggo (đạo dự bị), và kathāpabandho (bộ luận) tannissayo (nương vào đạo ấy) cũng được gọi như vậy.

ස්වායං [Pg.11] විසුද්ධිමග්ගො සත්ථාරා දෙසනාවිලාසතො, වෙනෙය්‍යජ්ඣාසයතො ච නානානයෙහි දෙසිතො, තෙසු අයමෙකො නයො ගහිතොති දස්සෙතුං ‘‘සො පනාය’’න්තිආදි ආරද්ධං. තත්ථ කත්ථචීති කිස්මිඤ්චි සුත්තෙ. විපස්සනාමත්තවසෙනෙවාති අවධාරණෙන සමථං නිවත්තෙති. සො හි තස්සා පටියොගී, න සීලාදි. මත්ත-සද්දෙන ච විසෙසනිවත්තිඅත්ථෙන සවිසෙසං සමාධිං නිවත්තෙති. සො උපචාරප්පනාභෙදො විපස්සනායානිකස්ස දෙසනාති කත්වා න සමාධිමත්තං. න හි ඛණිකසමාධිං විනා විපස්සනා සම්භවති. විපස්සනාති ච තිවිධාපි අනුපස්සනා වෙදිතබ්බා, න අනිච්චානුපස්සනාව. න හි අනිච්චදස්සනමත්තෙන සච්චාභිසමයො සම්භවති. යං පන ගාථායං අනිච්චලක්ඛණස්සෙව ගහණං කතං, තං යස්ස තදෙව සුට්ඨුතරං පාකටං හුත්වා උපට්ඨාති, තාදිසස්ස වසෙන. සොපි හි ඉතරං ලක්ඛණද්වයං විභූතතරං කත්වා සම්මසිත්වා විසෙසං අධිගච්ඡති, න අනිච්චලක්ඛණමෙව.

Để chỉ ra rằng: “Thanh Tịnh Đạo này đã được Bậc Đạo Sư thuyết giảng theo nhiều phương pháp khác nhau, tùy theo vẻ đẹp của bài pháp và tùy theo căn cơ của chúng sanh cần được giáo hóa, và trong số đó, phương pháp này là một phương pháp đã được chọn lựa,” ngài đã bắt đầu bằng câu ‘‘so panāya’’nti (Và con đường ấy là) v.v... Trong đó, katthacīti (ở một nơi nào đó) có nghĩa là kismiñci sutte (trong một kinh nào đó). Vipassanāmattavasenevāti (chỉ bằng tuệ quán): bằng từ nhấn mạnh (eva), ngài loại trừ samatha (chỉ). Vì rằng, chỉ là đối nghịch với tuệ quán, chứ không phải giới v.v... Và bằng từ matta (chỉ), với ý nghĩa loại trừ cái đặc biệt, ngài loại trừ samādhi (định) có tính đặc biệt. Định ấy là loại có sự phân biệt cận hành và an chỉ. Vì đây là bài pháp dành cho người có tuệ quán làm cỗ xe, nên không loại trừ định đơn thuần. Vì rằng, không có tuệ quán nếu không có sát-na định. Và vipassanāti (tuệ quán), nên hiểu là cả ba loại tùy quán, chứ không chỉ là vô thường tùy quán. Vì rằng, sự chứng ngộ chân lý không thể xảy ra chỉ bằng việc thấy vô thường. Còn việc trong bài kệ chỉ đề cập đến vô thường tướng, điều đó được thực hiện tùy theo trường hợp của người mà đối với họ, chính tướng ấy hiện khởi một cách rõ ràng hơn cả. Vì rằng, người ấy cũng chứng đắc pháp đặc biệt sau khi đã làm cho hai tướng còn lại trở nên rõ ràng hơn và quán xét chúng, chứ không phải chỉ quán xét vô thường tướng.

සබ්බෙ සඞ්ඛාරාති සබ්බෙ තෙභූමකසඞ්ඛාරා, තෙ හි සම්මසනීයා. අනිච්චාති න නිච්චා අද්ධුවා ඉත්තරා ඛණභඞ්ගුරාති. පඤ්ඤායාති විපස්සනාපඤ්ඤාය. පස්සති සම්මසති. අථ පච්ඡා උදයබ්බයඤාණාදීනං උප්පත්තියා උත්තරකාලං. නිබ්බින්දති දුක්ඛෙති තස්මිංයෙව අනිච්චාකාරතො දිට්ඨෙ ‘‘සබ්බෙ සඞ්ඛාරා’’ති වුත්තෙ තෙභූමකෙ ඛන්ධපඤ්චකසඞ්ඛාතෙ දුක්ඛෙ නිබ්බින්දති නිබ්බිදාඤාණං පටිලභති. එස මග්ගො විසුද්ධියාති එස නිබ්බිදානුපස්සනාසඞ්ඛාතො විරාගාදීනං කාරණභූතො නිබ්බානස්ස අධිගමූපායො.

Sabbe saṅkhārāti (Tất cả các pháp hữu vi) có nghĩa là tất cả các pháp hữu vi trong ba cõi; vì rằng chúng là đối tượng cần được quán xét. Aniccāti (là vô thường) có nghĩa là: không thường còn, không bền vững, tạm bợ, tan hoại trong từng khoảnh khắc. Paññāyāti (bằng trí tuệ) có nghĩa là bằng tuệ quán. Passati (thấy) có nghĩa là quán xét. Atha pacchā (Sau đó) là vào thời điểm sau khi các trí như sanh diệt trí v.v... đã phát sinh. Nibbindati dukkheti (nhàm chán trong khổ): người ấy nhàm chán, chứng được yểm ly trí đối với chính cái khổ được gọi là năm uẩn trong ba cõi, được gọi là “tất cả các pháp hữu vi,” đã được thấy theo khía cạnh vô thường. Esa maggo visuddhiyāti (Đó là con đường thanh tịnh) có nghĩa là: con đường này, được gọi là yểm ly tùy quán, là nguyên nhân của ly tham v.v..., là phương tiện để chứng đắc Niết-bàn.

ඣානපඤ්ඤාවසෙනාති සමථවිපස්සනාවසෙන. ඣානන්ති චෙත්ථ විපස්සනාය පාදකභූතං ඣානං අධිප්පෙතං. යම්හීති යස්මිං පුග්ගලෙ. ඣානඤ්ච පඤ්ඤා චාති එත්ථායමත්ථො – යො පුග්ගලො ඣානං පාදකං කත්වා විපස්සනං පට්ඨපෙත්වා තං උස්සුක්කාපෙති. ස වෙ නිබ්බානසන්තිකෙති සො බ්‍යත්තං නිබ්බානස්ස සමීපෙ එකන්තතො නිබ්බානං අධිගච්ඡතීති.

Jhānapaññāvasenāti là do năng lực của chỉ và quán. Jhānanti cettha là ở đây, thiền được chủ trương là thiền làm nền tảng cho tuệ quán. Yamhīti là ở nơi người nào. Jhānañca paññā cāti etthāyamattho – ở đây, đây là ý nghĩa: người nào sau khi lấy thiền làm nền tảng, thiết lập tuệ quán, rồi nỗ lực vào việc ấy. Sa ve nibbānasantiketi là người ấy ở gần Niết-bàn, chắc chắn chứng đắc Niết-bàn một cách rõ ràng.

කම්මන්ති මග්ගචෙතනා. සා හි අපචයගාමිතාය සත්තානං සුද්ධිං ආවහති. විජ්ජාති සම්මාදිට්ඨි. සීලන්ති සම්මාවාචාකම්මන්තා. ජීවිතමුත්තමන්ති සම්මාආජීවො. ධම්මොති අවසෙසා චත්තාරො අරියමග්ගධම්මා. අථ වා කම්මන්ති සම්මාකම්මන්තස්ස ගහණං. ‘‘යා චාවුසො විසාඛ, සම්මාදිට්ඨි, යො ච [Pg.12] සම්මාසඞ්කප්පො, ඉමෙ ධම්මා පඤ්ඤාක්ඛන්ධෙ සඞ්ගහිතා’’ති (ම. නි. 1.462) වචනතො. විජ්ජාති සම්මාදිට්ඨිසම්මාසඞ්කප්පානං ගහණං. ධම්මොති සමාධි ‘‘එවංධම්මා තෙ භගවන්තො අහෙසු’’න්තිආදීසු (සං. නි. 5.378) විය. තග්ගහණෙනෙව ‘‘යො චාවුසො විසාඛ, සම්මාවායාමො, යා ච සම්මාසති, යො ච සම්මාසමාධි, ඉමෙ ධම්මා සමාධික්ඛන්ධෙ සඞ්ගහිතා’’ති වචනතො සම්මාවායාමසතීනම්පි ගහණං දට්ඨබ්බං. සීලන්ති සම්මාවාචාජීවානං. ජීවිතමුත්තමන්ති එවරූපස්ස අරියපුග්ගලස්ස ජීවිතං උත්තමං ජීවිතන්ති එවමෙත්ථ අට්ඨඞ්ගිකො අරියමග්ගො වුත්තොති වෙදිතබ්බො.

Kammanti là tâm sở tư trong đạo. Quả vậy, tâm sở tư ấy mang lại sự thanh tịnh cho chúng sanh do có đặc tính đi đến sự không tích lũy. Vijjāti là chánh kiến. Sīlanti là chánh ngữ và chánh nghiệp. Jīvitamuttamanti là chánh mạng. Dhammoti là bốn pháp Thánh đạo còn lại. Hoặc là, kammanti là sự nắm giữ chánh nghiệp. Theo như lời dạy: “Này hiền giả Visākha, chánh kiến và chánh tư duy, những pháp này được nhiếp vào tuệ uẩn.” Vijjāti là sự nắm giữ chánh kiến và chánh tư duy. Dhammoti là định, giống như trong các câu v.v... “Các đức Thế Tôn ấy đã có những pháp như vậy.” Chính do sự nắm giữ ấy, theo như lời dạy: “Này hiền giả Visākha, chánh tinh tấn, chánh niệm, và chánh định, những pháp này được nhiếp vào định uẩn,” cần phải thấy sự nắm giữ cả chánh tinh tấn và chánh niệm. Sīlanti là chánh ngữ và chánh mạng. Jīvitamuttamanti là đời sống của bậc Thánh nhân như vậy là đời sống cao thượng. Như vậy, ở đây cần phải hiểu rằng Bát Chánh Đạo đã được nói đến.

සීලාදිවසෙනාති සීලසමාධිපඤ්ඤාවීරියවසෙන. සබ්බදාති සමාදානතො පභුති සබ්බකාලං. සීලසම්පන්නොති චතුපාරිසුද්ධිසීලසම්පදාය සම්පන්නො සමන්නාගතො. පඤ්ඤවාති ලොකියලොකුත්තරාය පඤ්ඤාය සමන්නාගතො. සුසමාහිතොති තංසම්පයුත්තෙන සමාධිනා සුට්ඨු සමාහිතො. ආරද්ධවීරියොති අකුසලානං ධම්මානං පහානාය, කුසලානං ධම්මානං උපසම්පදාය පග්ගහිතවීරියො. පහිතත්තොති නිබ්බානං පතිපෙසිතත්තතාය කායෙ ච ජීවිතෙ ච නිරපෙක්ඛචිත්තො. ඔඝන්ති කාමොඝාදිචතුබ්බිධම්පි ඔඝං, සංසාරමහොඝමෙව වා.

Sīlādivasenāti là do năng lực của giới, định, tuệ, và tinh tấn. Sabbadāti là trong mọi lúc, kể từ khi thọ trì. Sīlasampannoti là người thành tựu, đầy đủ sự thành tựu về Tứ Thanh Tịnh Giới. Paññavāti là người đầy đủ trí tuệ hiệp thế và siêu thế. Susamāhitoti là người được khéo định tĩnh bởi định tương ưng với trí tuệ ấy. Āraddhavīriyoti là người đã khởi sự tinh tấn để đoạn trừ các pháp bất thiện, để thành tựu các pháp thiện. Pahitattoti là người có tâm không luyến tiếc thân và mạng, do có tâm được hướng đến Niết-bàn. Oghanti là bốn loại bộc lưu như dục bộc lưu v.v..., hoặc chính là dòng lũ lớn của luân hồi.

එකායනොති එකමග්ගො. මග්ගපරියායො හි ඉධ අයන-සද්දො, තස්මා එකපථභූතො අයං, භික්ඛවෙ, මග්ගො, න ද්වෙධාපථභූතොති අත්ථො. එකං වා නිබ්බානං අයති ගච්ඡතීති එකායනො, එකෙන වා ගණසඞ්ගණිකං පහාය විවෙකට්ඨෙන අයිතබ්බො පටිපජ්ජිතබ්බොති එකායනො, අයන්ති තෙනාති වා අයනො, එකස්ස සෙට්ඨස්ස භගවතො අයනොති එකායනො, තෙන උප්පාදිතත්තා, එකස්මිං වා ඉමස්මිංයෙව ධම්මවිනයෙ අයනොති එකායනො. සත්තානං විසුද්ධියාති රාගාදිමලෙහි, අභිජ්ඣාවිසමලොභාදිඋපක්කිලෙසෙහි ච සත්තානං විසුද්ධත්ථාය විසුජ්ඣනත්ථාය. යදිදන්ති නිපාතො, යෙ ඉමෙති අත්ථො. පුබ්බෙ සරණලක්ඛණෙන මග්ගට්ඨෙන ච මග්ගොති වුත්තස්සෙව කායාදිවිසයභෙදෙන චතුබ්බිධත්තා ‘‘චත්තාරො සතිපට්ඨානා’’ති වුත්තං. සම්මප්පධානාදීසූති එත්ථ ආදි-සද්දෙන අප්පමාදාභිරතිආදීනං සඞ්ගහො වෙදිතබ්බො[Pg.13]. අප්පමාදාභිරතිආදිවසෙනාපි හි කත්ථචි විසුද්ධිමග්ගො දෙසිතො. යථාහ –

Ekāyanoti là con đường duy nhất. Quả vậy, ở đây từ ayana là từ đồng nghĩa với magga (con đường), do đó ý nghĩa là: “Này các Tỳ khưu, đây là con đường đơn độc, không phải là con đường hai ngả.” Hoặc, ekāyano là vì nó đi đến Niết-bàn duy nhất. Hoặc, ekāyano là vì nó cần được thực hành bởi một người, đứng trong sự độc cư sau khi từ bỏ sự giao du hội chúng. Hoặc, ayano là vì người ta đi bằng con đường ấy. Ekāyano là con đường của một vị, bậc Tối Thắng, đức Thế Tôn, vì nó được Ngài làm cho phát sanh. Hoặc, ekāyano là con đường chỉ có trong Pháp và Luật này. Sattānaṃ visuddhiyāti là vì sự thanh tịnh, để thanh tịnh chúng sanh khỏi các cấu uế như tham v.v... và các phiền não như tham lam, tham ái bất chính v.v... Yadidanti là một bất biến từ, có nghĩa là “những cái này là.” Trước đây, chính con đường đã được nói đến với đặc tính của sự ghi nhớ và với ý nghĩa là con đường, nay được gọi là “bốn niệm xứ” do có bốn loại khác nhau về đối tượng là thân v.v... Sammappadhānādīsūti: Ở đây, bằng từ ādi (v.v...), cần phải hiểu là bao gồm cả sự hoan hỷ trong không dể duôi v.v... Quả vậy, ở một vài nơi, con đường thanh tịnh cũng được thuyết giảng thông qua sự hoan hỷ trong không dể duôi v.v... Như có lời dạy rằng –

‘‘අප්පමාදරතො භික්ඛු, පමාදෙ භයදස්සි වා;

අභබ්බො පරිහානාය, නිබ්බානස්සෙව සන්තිකෙ’’ති. (ධ. ප. 32);

“Vị Tỳ khưu hoan hỷ trong không dể duôi, hoặc thấy sự nguy hiểm trong dể duôi, vị ấy không thể bị thối thất, ở ngay gần Niết-bàn.”

4. තත්‍රාති තස්සං ගාථායං. උපරි වුච්චමානා ගාථාය විත්ථාරසංවණ්ණනා නිද්දෙසපටිනිද්දෙසට්ඨානියා, තතො සංඛිත්තතරා අත්ථවණ්ණනා උද්දෙසට්ඨානියාති ආහ ‘‘අයං සඞ්ඛෙපවණ්ණනා’’ති. යථාඋද්දිට්ඨස්ස හි අත්ථස්ස නිද්දෙසපටිනිද්දෙසා සුකරා, සුබොධා ච හොන්තීති. සීලෙ පතිට්ඨායාති එත්ථ සීලෙති කුසලසීලෙ. යදිපි ‘‘කතමෙ ච, ථපති, අකුසලා සීලා’’තිආදීසු අකුසලා ධම්මාපි සීලන්ති ආගතා. වුච්චමානාය පන චිත්තපඤ්ඤාභාවනාය අධිට්ඨානායොග්‍යතාය කිරියසීලානම්පි අසම්භවො, කුතො ඉතරෙසන්ති කුසලසීලමෙවෙත්ථ අධිප්පෙතං. සීලං පරිපූරයමානොතිආදීසු පරිපූරයමානොති පරිපාලෙන්තො, පරිවඩ්ඪෙන්තො වා, සබ්බභාගෙහි සංවරන්තො, අවීතික්කමන්තො චාති අත්ථො. තථාභූතො හි තං අවිජහන්තො තත්ථ පතිට්ඨිතො නාම හොති. ‘‘සීලෙ’’ති හි ඉදං ආධාරෙ භුම්මං. පතිට්ඨායාති දුවිධා පතිට්ඨා නිස්සයූපනිස්සයභෙදතො. තත්ථ උපනිස්සයපතිට්ඨා ලොකියා, ඉතරා ලොකුත්තරා අභින්දිත්වා ගහණෙ. භින්දිත්වා පන ගහණෙ යථා ලොකියචිත්තුප්පාදෙසු සහජාතානං, පුරිමපච්ඡිමානඤ්ච වසෙන නිස්සයූපනිස්සයපතිට්ඨා සම්භවති, එවං ලොකුත්තරෙසු හෙට්ඨිමමග්ගඵලසීලවසෙන උපනිස්සයපතිට්ඨාපි සම්භවති. ‘‘පතිට්ඨායා’’ති ච පදස්ස යදා උපනිස්සයපතිට්ඨා අධිප්පෙතා, තදා ‘‘සද්ධං උපනිස්සායා’’තිආදීසු (පට්ඨා. 1.1.423) විය පුරිමකාලකිරියාවසෙන අත්ථො වෙදිතබ්බො. තෙනාහ ‘‘පුබ්බෙව ඛො පනස්ස කායකම්මං වචීකම්මං ආජීවො සුපරිසුද්ධො හොතී’’ති (ම. නි. 3.431). යදා පන නිස්සයපතිට්ඨා අධිප්පෙතා, තදා ‘‘චක්ඛුඤ්ච පටිච්චා’’තිආදීසු (ම. නි. 1.204; 3.421; සං. නි. 4.60) විය සමානකාලකිරියාවසෙන අත්ථො වෙදිතබ්බො. සම්මාවාචාදයො හි අත්තනා සම්පයුත්තානං සම්මාදිට්ඨිආදීනං සහජාතවසෙනෙව නිස්සයපච්චයා හොන්තීති.

4. Tatrāti có nghĩa là tassaṃ gāthāyaṃ (trong câu kệ ấy). Sự diễn giải chi tiết về câu kệ được nói đến ở trên là ở vị trí của sự trình bày chi tiết và sự trình bày chi tiết lại, từ đó sự diễn giải ý nghĩa một cách tóm tắt hơn là ở vị trí của sự trình bày tóm tắt, nên ngài đã nói: “Đây là sự diễn giải tóm tắt.” Vì rằng, sự trình bày chi tiết và sự trình bày chi tiết lại của ý nghĩa đã được nêu lên tóm tắt thì dễ làm và dễ hiểu. Ở đây, trong câu Sīle patiṭṭhāya (an trú trong giới), sīle là trong thiện giới. Mặc dù trong các câu như: “Này gia chủ, thế nào là các giới bất thiện?” các pháp bất thiện cũng được gọi là giới. Nhưng do không thích hợp làm nền tảng cho sự tu tập về tâm và tuệ sẽ được nói đến, nên ngay cả duy tác giới cũng không thể có, huống nữa là các giới khác (bất thiện), vì vậy ở đây chỉ có thiện giới được chủ trương. Trong các câu như Sīlaṃ paripūrayamāno (làm cho giới được viên mãn), paripūrayamāno có nghĩa là đang hộ trì, hoặc đang làm cho tăng trưởng, và đang phòng hộ trong tất cả các phần, và không vi phạm. Vì rằng, người như vậy, do không từ bỏ giới ấy, được gọi là đã an trú trong giới ấy. Từ “sīle” này là biến cách thứ bảy chỉ nơi chốn. Trong patiṭṭhāya, sự an trú có hai loại do sự khác biệt giữa nương tựa và cận y. Trong đó, khi nhận thức không phân biệt, sự an trú cận y là hiệp thế, sự an trú kia (nương tựa) là siêu thế. Nhưng khi nhận thức có phân biệt, cũng như trong các tâm hiệp thế, sự an trú nương tựa và cận y có thể xảy ra do các pháp đồng sanh và các pháp trước-sau, tương tự, trong các tâm siêu thế, sự an trú cận y cũng có thể xảy ra do giới của đạo và quả thấp hơn. Và khi sự an trú cận y được chủ trương đối với từ “patiṭṭhāya,” ý nghĩa cần được hiểu theo cách của động từ thời quá khứ như trong các câu “nương vào đức tin”... Do đó, ngài đã nói: “Thân nghiệp, khẩu nghiệp, và mạng sống của vị ấy quả thật đã được thanh tịnh từ trước.” Nhưng khi sự an trú nương tựa được chủ trương, ý nghĩa cần được hiểu theo cách của động từ thời hiện tại như trong các câu “duyên vào mắt”... Vì rằng, chánh ngữ v.v... là duyên nương tựa cho chánh kiến v.v... tương ưng với chúng chỉ do tính chất đồng sanh.

නරති [Pg.14] නෙතීති නරො, පුරිසො. යථා හි පඨමපකතිභූතො සත්තො, ඉතරාය පකතියා සෙට්ඨට්ඨෙන පුරි උච්චෙ ඨානෙ සෙති පවත්තතීති ‘‘පුරිසො’’ති වුච්චති, එවං නයනට්ඨෙන ‘‘නරො’’ති වුච්චති. පුත්තභාතුභූතොපි හි පුග්ගලො මාතුජෙට්ඨභගිනීනං නෙතුට්ඨානෙ තිට්ඨති, පගෙව ඉතරො ඉතරාසං. නරෙන යොගතො, නරස්ස අයන්ති වා නාරී, ඉත්ථී. සාපි චෙත්ථ කාමං තණ්හාජටාවිජටනසමත්ථතා අත්ථි, පධානමෙව පන සත්තං දස්සෙන්තො ‘‘නරො’’ති ආහ යථා ‘‘සත්ථා දෙවමනුස්සාන’’න්ති (දී. නි. 1.157, 255). අට්ඨකථායං පන අවිභාගෙන පුග්ගලපරියායො අයන්ති දස්සෙතුං ‘‘නරොති සත්තො’’ති වුත්තං. සපඤ්ඤොති විපාකභූතාය සහ පඤ්ඤාය පවත්තතීති සපඤ්ඤො. තාය හි ආදිතො පට්ඨාය සන්තානවසෙන බහුලං පවත්තමානාය අයං සත්තො සවිසෙසං ‘‘සපඤ්ඤො’’ති වත්තබ්බතං අරහති. විපාකපඤ්ඤාපි හි සන්තානවිසෙසනෙන භාවනාපඤ්ඤුප්පත්තියා උපනිස්සයො හොති අහෙතුකද්විහෙතුකානං තදභාවතො. සම්පජඤ්ඤසඞ්ඛාතාය ච තංතංකිච්චකාරිකාය පඤ්ඤාය වසෙන ‘‘සපඤ්ඤො’’ති වත්තුං වට්ටති. අට්ඨකථායං පන නිපක-සද්දෙන පාරිහාරිකපඤ්ඤා ගය්හතීති විපාකපඤ්ඤාවසෙනෙවෙත්ථ අත්ථො වුත්තො. කම්මජතිහෙතුකපටිසන්ධිපඤ්ඤායාති කම්මජාය තිහෙතුකපටිසන්ධියං පඤ්ඤායාති එවං තිහෙතුක-සද්දො පටිසන්ධි-සද්දෙන සම්බන්ධිතබ්බො, න පඤ්ඤා-සද්දෙන. න හි පඤ්ඤා තිහෙතුකා අත්ථි. පටිසන්ධිතො පභුති පවත්තමානා පඤ්ඤා ‘‘පටිසන්ධියං පඤ්ඤා’’ති වුත්තා තංමූලකත්තා, න පටිසන්ධික්ඛණෙ පවත්තා එව.

Narati có nghĩa là neti (dẫn dắt), nên gọi là naro (người), tức là puriso (nam nhân). Giống như chúng sanh có bản chất ban đầu, do ý nghĩa cao thượng hơn bản chất khác, tồn tại ở nơi cao, nên được gọi là “puriso,” tương tự, do ý nghĩa dẫn dắt, được gọi là “naro.” Vì rằng, ngay cả người là con trai hay em trai cũng đứng ở vị trí người dẫn dắt cho mẹ và chị gái, huống chi người khác đối với những người khác. Do liên hệ với người nam (nara), hoặc “đây là của người nam,” nên gọi là nārī, tức là itthī (nữ nhân). Ở đây, mặc dù người nữ ấy cũng có khả năng gỡ rối đám rối ái dục, nhưng để chỉ chúng sanh chủ yếu (nam nhân), ngài đã nói “naro,” giống như (đã nói) “bậc Đạo sư của chư thiên và nhân loại.” Tuy nhiên, trong Chú giải, để chỉ rằng đây là một từ đồng nghĩa với “chúng sanh” một cách không phân biệt, đã nói “naro nghĩa là chúng sanh.” Sapañño (người có trí tuệ) là người hiện hữu cùng với trí tuệ là quả dị thục. Vì rằng, do trí tuệ ấy thường xuyên hiện hữu theo dòng tương tục từ lúc ban đầu, chúng sanh này xứng đáng được gọi một cách đặc biệt là “sapañño.” Vì rằng, trí tuệ dị thục, bằng cách làm cho dòng tương tục trở nên đặc biệt, là duyên cận y cho sự phát sinh của trí tuệ tu tập, do những người vô nhân và nhị nhân không có trí tuệ ấy. Và cũng có thể nói “sapañño” theo nghĩa của trí tuệ được gọi là tỉnh giác, thực hiện các phận sự tương ứng. Tuy nhiên, trong Chú giải, vì từ nipaka được hiểu là trí tuệ quản trị, nên ở đây ý nghĩa được giải thích chỉ theo trí tuệ dị thục. Trong câu kammajatihetukapaṭisandhipaññāya, có nghĩa là “bằng trí tuệ trong sự tái sanh tam nhân do nghiệp sanh,” như vậy từ tihetuka (tam nhân) phải được liên kết với từ paṭisandhi (tái sanh), không phải với từ paññā (trí tuệ). Vì không có trí tuệ tam nhân. Trí tuệ hiện hữu từ lúc tái sanh trở đi được gọi là “trí tuệ trong sự tái sanh” do có gốc rễ từ đó, chứ không phải chỉ là trí tuệ hiện hữu trong khoảnh khắc tái sanh.

චින්තෙති ආරම්මණං උපනිජ්ඣායතීති චිත්තං, සමාධි. සො හි සාතිසයං උපනිජ්ඣානකිච්චො. න හි විතක්කාදයො විනා සමාධිනා තමත්ථං සාධෙන්ති, සමාධි පන තෙහි විනාපි සාධෙතීති. පගුණබලවභාවාපාදනෙන පච්චයෙහි චිතං, තථා සන්තානං චිනොතීතිපි චිත්තං, සමාධි. පඨමජ්ඣානාදිවසෙන චිත්තවිචිත්තතාය, ඉද්ධිවිධාදිචිත්තකරණෙන ච සමාධි චිත්තන්ති විනාපි පරොපදෙසෙනස්ස චිත්තපරියායො ලබ්භතෙව. අට්ඨකථායං පන චිත්ත-සද්දො විඤ්ඤාණෙ නිරුළ්හොති කත්වා වුත්තං ‘‘චිත්තසීසෙන හෙත්ථ සමාධි නිද්දිට්ඨො’’ති. යථාසභාවං පකාරෙහි ජානාතීති පඤ්ඤා. සා යදිපි කුසලාදිභෙදතො බහුවිධා. ‘‘භාවය’’න්ති පන වචනතො භාවෙතබ්බා ඉධාධිප්පෙතාති තං දස්සෙතුං ‘‘විපස්සන’’න්ති වුත්තං. ‘‘භාවය’’න්ති ච ඉදං පච්චෙකං [Pg.15] යොජෙතබ්බං ‘‘චිත්තඤ්ච භාවයං, පඤ්ඤඤ්ච භාවය’’න්ති. තයිදං ද්වයං කිං ලොකියං, උදාහු ලොකුත්තරන්ති? ලොකුත්තරන්ති දට්ඨබ්බං උක්කට්ඨනිද්දෙසතො. තං හි භාවයමානො අරියමග්ගක්ඛණෙ තණ්හාජටං සමුච්ඡෙදවසෙන විජටෙතීති වුච්චති, න ලොකියං. නානන්තරියභාවෙන පනෙත්ථ ලොකියාපි ගහිතාව හොන්ති ලොකියසමථවිපස්සනාය විනා තදභාවතො. සමථයානිකස්ස හි උපචාරප්පනාප්පභෙදං සමාධිං ඉතරස්ස ඛණිකසමාධිං, උභයෙසම්පි විමොක්ඛමුඛත්තයං විනා න කදාචිපි ලොකුත්තරාධිගමො සම්භවති. තෙනාහ ‘‘සමාධිඤ්චෙව විපස්සනඤ්ච භාවයමානො’’ති. තත්ථ යදා ලොකියා සමථවිපස්සනා අධිප්පෙතා, තදා ‘‘භාවය’’න්ති ඉදං භාවනාකිරියාය හෙතුභාවකථනං, භාවනාහෙතූති අත්ථො. තංභාවනාහෙතුකා හි විජටනකිරියාති. යදා පන ලොකුත්තරා අධිප්පෙතා, තදා කෙවලං වත්තමානභාවනිද්දෙසො. තදුභයභාවනාසමකාලමෙව හි තණ්හාජටාවිජටනං.

Nó suy tư (cinteti) về đối tượng (ārammaṇaṃ), nó quán xét kỹ lưỡng (upanijjhāyati), vì vậy (iti) gọi là tâm (cittaṃ), (ở đây) là định (samādhi). Quả vậy, định ấy có phận sự quán xét kỹ lưỡng một cách vượt trội. Bởi vì các pháp như tầm, v.v... không có định thì không thể hoàn thành phận sự ấy, còn định thì dù không có chúng vẫn hoàn thành được. Được tích lũy (citaṃ) bởi các duyên qua việc đạt đến trạng thái thuần thục và mạnh mẽ, hoặc nó tích lũy (cinoti) dòng tương tục (santānaṃ), vì vậy cũng gọi là tâm (cittaṃ), (ở đây) là định (samādhi). Do sự đa dạng của tâm theo cách của sơ thiền, v.v..., và do việc thực hiện các hành động kỳ diệu như các loại thần thông, v.v..., nên định được gọi là tâm. Do đó, dù không có sự chỉ dạy của người khác, tên gọi khác là 'tâm' của định này vẫn có thể có được. Tuy nhiên, trong Chú giải, vì cho rằng từ 'tâm' đã trở nên phổ biến với nghĩa là thức, nên đã nói rằng: 'Ở đây, định được chỉ định dưới tiêu đề là tâm'. 'Nó biết (jānāti) theo các phương diện (pakārehi) đúng với tự tánh (yathāsabhāvaṃ), vì vậy (iti) gọi là tuệ (paññā)'. Tuệ ấy mặc dù có nhiều loại do sự phân biệt thiện, v.v... Tuy nhiên, vì có nói 'tu tập' (bhāvayaṃ), nên ở đây tuệ cần được tu tập được chủ trương. Vì vậy, để chỉ rõ điều đó, đã nói là 'minh sát' (vipassanaṃ). Và từ 'tu tập' này nên được liên kết riêng rẽ như sau: 'tu tập tâm và tu tập tuệ'. Cặp đôi này là pháp thế gian hay là pháp siêu thế? Cần phải hiểu rằng đó là pháp siêu thế vì đây là sự chỉ định ở mức độ cao nhất. Quả vậy, người đang tu tập pháp ấy được gọi là người gỡ rối đám rối ái dục bằng cách đoạn trừ trong khoảnh khắc Thánh đạo, chứ không phải (tu tập) pháp thế gian. Ở đây, các pháp thế gian cũng được bao gồm theo cách không gián đoạn, vì không có chỉ và quán thế gian thì pháp siêu thế ấy không thể có được. Quả vậy, đối với hành giả chỉ thừa, nếu không có định được phân loại là cận hành và an chỉ; đối với hành giả kia (tức quán thừa), nếu không có sát-na định; và đối với cả hai, nếu không có tam giải thoát môn, thì sự chứng đắc siêu thế không bao giờ có thể xảy ra. Do đó, ngài (Chú giải) đã nói: 'người đang tu tập cả định lẫn minh sát'. Trong đó, khi chỉ và quán thế gian được chủ trương, thì từ 'tu tập' này là sự trình bày về trạng thái nguyên nhân của hành động tu tập. Nghĩa là: 'vì nguyên nhân tu tập'. Quả vậy, hành động gỡ rối có nguyên nhân là sự tu tập ấy. Còn khi (chỉ và quán) siêu thế được chủ trương, thì đó chỉ đơn thuần là sự chỉ định về sự tu tập đang diễn ra. Quả vậy, việc gỡ rối đám rối ái dục xảy ra đồng thời với sự tu tập cả hai pháp ấy.

‘‘ආතාපී නිපකො’’ති ඉදං යථාවුත්තභාවනාය උපකාරකධම්මකිත්තනං. කම්මට්ඨානං අනුයුඤ්ජන්තස්ස හි වීරියං සති සම්පජඤ්ඤන්ති ඉමෙ තයො ධම්මා බහූපකාරා. වීරියූපත්ථද්ධඤ්හි කම්මට්ඨානං සතිසම්පජඤ්ඤානුපාලිතං න පරිපතති, උපරි ච විසෙසං ආවහති. පතිට්ඨාසිද්ධියා චෙත්ථ සද්ධාසිද්ධි, සද්ධූපනිස්සයත්තා සීලස්ස, වීරියාදිසිද්ධියා ච. න හි සද්ධෙය්‍යවත්ථුං අසද්දහන්තස්ස යථාවුත්තවීරියාදයො සම්භවන්ති, තථා සමාධිපි. යථා හි හෙතුභාවතො වීරියාදීහි සද්ධාසිද්ධි, එවං ඵලභාවතො තෙහි සමාධිසිද්ධි. වීරියාදීසු හි සම්පජ්ජමානෙසු සමාධි සම්පන්නොව හොති අසමාහිතස්ස තදභාවතො. කථං පනෙත්ථ සතිසිද්ධි? නිපකග්ගහණතො. තික්ඛවිසදභාවප්පත්තා හි සති ‘‘නෙපක්ක’’න්ති වුච්චති. යථාහ ‘‘පරමෙන සතිනෙපක්කෙන සමන්නාගතො’’ති. අට්ඨකථායං පන ‘‘නෙපක්කං පඤ්ඤා’’ති අයමත්ථො දස්සිතො. තග්ගහණෙනෙව සතිපි ගහිතාව හොති. න හි සතිවිරහිතා පඤ්ඤා අත්ථීති. අපරෙ පන ‘‘සපඤ්ඤො’’ති ඉමිනාව පාරිහාරිකපඤ්ඤාපි ගය්හතීති ‘‘නිපකො’’ති පදස්ස ‘‘සතො’’ති අත්ථං වදන්ති. යදිපි කිලෙසානං පහානං ආතාපනං, තං සම්මාදිට්ඨිආදීනම්පි අත්ථෙව. ආතප්පසද්දො විය පන ආතාපසද්දො වීරියෙයෙව [Pg.16] නිරුළ්හොති ආහ ‘‘ආතාපීති වීරියවා’’ති. අථ වා පටිපක්ඛප්පහානෙ සම්පයුත්තධම්මානං අබ්භුස්සහනවසෙන පවත්තමානස්ස වීරියස්ස සාතිසයං තදාතාපනන්ති වීරියමෙව තථා වුච්චති, න අඤ්ඤෙ ධම්මා. ආතාපීති චායමීකාරො පසංසාය, අතිසයස්ස වා දීපකො. වීරියවාති වා-සද්දොපි තදත්ථො එව දට්ඨබ්බො. තෙන සම්මප්පධානසමඞ්ගිතා වුත්තා හොති. තෙනාහ ‘‘කිලෙසානං ආතාපනපරිතාපනට්ඨෙනා’’ති. ආතාපනග්ගහණෙන චෙත්ථ ආරම්භ ධාතුමාහ ආදිතො වීරියාරම්භොති කත්වා, පරිතාපනග්ගහණෙන නික්කමපරක්කමධාතුයො සබ්බසො පටිපක්ඛතො නික්ඛන්තතං, උපරූපරි විසෙසප්පත්තිඤ්ච උපාදාය. නිපයති විසොසෙති පටිපක්ඛං, තතො වා අත්තානං නිපාති රක්ඛතීති නිපකො, සම්පජානො. කම්මට්ඨානස්ස පරිහරණෙ නියුත්තාති පාරිහාරිකා.

Hai từ 'nhiệt tâm, thận trọng' này là sự kể ra các pháp hỗ trợ cho sự tu tập đã được nói đến. Quả vậy, đối với người đang nỗ lực thực hành đề mục thiền, ba pháp này là tinh tấn, niệm, và tỉnh giác có sự hỗ trợ rất lớn. Quả vậy, đề mục thiền được tinh tấn nâng đỡ và được niệm-tỉnh giác bảo vệ thì không bị rơi rớt, và còn mang lại sự đặc biệt ở mức độ cao hơn. Ở đây, do sự thành tựu của nền tảng (giới), tín được thành tựu, vì giới có tín làm y chỉ gần, và do sự thành tựu của tinh tấn, v.v... Quả vậy, đối với người không tin vào đối tượng đáng tin, thì tinh tấn, v.v... đã nói trên không thể phát sinh, cũng như định. Quả vậy, giống như tín được thành tựu nhờ tinh tấn, v.v... với tư cách là nhân, cũng vậy định được thành tựu nhờ chúng với tư cách là quả. Quả vậy, khi tinh tấn, v.v... được viên mãn, thì định cũng được viên mãn, vì người không có định thì không có các pháp ấy. Ở đây, niệm được thành tựu như thế nào? Do việc dùng từ 'thận trọng'. Quả vậy, niệm đã đạt đến trạng thái sắc bén và trong sáng được gọi là 'sự chín chắn của niệm'. Như có lời nói: 'vị ấy đầy đủ sự chín chắn của niệm tối thượng'. Tuy nhiên, trong Chú giải, ý nghĩa này đã được chỉ ra: 'sự chín chắn là tuệ'. Chính nhờ việc dùng từ ấy (tức tuệ), niệm cũng được bao gồm. Quả vậy, không có tuệ mà lại thiếu niệm. Tuy nhiên, các vị khác nói rằng chính bằng từ 'có tuệ' này mà tuệ hộ trì cũng được bao gồm, do đó họ giải thích ý nghĩa của từ 'thận trọng' là 'có niệm'. Mặc dù sự đoạn trừ phiền não là sự nhiệt tâm, và điều đó cũng có nơi chánh kiến, v.v... Tuy nhiên, giống như từ 'ātappa', từ 'ātāpa' đã trở nên phổ biến chỉ trong nghĩa tinh tấn, do đó ngài (Chú giải) đã nói: 'nhiệt tâm nghĩa là có tinh tấn'. Hoặc là, sự nhiệt tâm ấy của tinh tấn đang diễn ra theo cách nỗ lực thúc đẩy các pháp tương ưng trong việc đoạn trừ pháp đối nghịch là một cách vượt trội. Vì vậy, chỉ có tinh tấn mới được gọi như vậy, chứ không phải các pháp khác. Và trong từ 'ātāpī', nguyên âm dài 'ī' này biểu thị sự tán thán hoặc sự vượt trội. Trong từ 'vīriyavā', từ 'vā' cũng cần được hiểu là có cùng ý nghĩa ấy. Do đó, sự đầy đủ chánh cần được nói đến. Do đó, ngài (Chú giải) đã nói: 'với ý nghĩa là làm nóng và thiêu đốt các phiền não'. Ở đây, bằng việc dùng từ 'làm nóng', ngài (Chú giải) nói đến yếu tố khởi sự, vì cho rằng đó là sự khởi đầu tinh tấn. Bằng việc dùng từ 'thiêu đốt', ngài nói đến yếu tố xuất ly và nỗ lực, dựa vào sự thoát ra hoàn toàn khỏi pháp đối nghịch và sự đạt đến các pháp đặc biệt cao hơn và cao hơn nữa. Nó làm khô héo pháp đối nghịch, hoặc nó bảo vệ tự thân khỏi pháp ấy, vì vậy gọi là 'thận trọng', tức là người có tỉnh giác. (Tuệ) được sử dụng trong việc duy trì đề mục thiền, vì vậy gọi là tuệ hộ trì.

අභික්කමාදීනි සබ්බකිච්චානි සාත්ථකසම්පජඤ්ඤාදිවසෙන පරිච්ඡිජ්ජ නෙතීති සබ්බකිච්චපරිණායිකා. කම්මට්ඨානස්ස වා උග්ගහො පරිපුච්ඡා භාවනාරම්භො මනසිකාරවිධි, තත්ථ ච සක්කච්චකාරිතා සාතච්චකාරිතා සප්පායකාරිතා නිමිත්තකුසලතා පහිතත්තතා අන්තරාඅසඞ්කොචො ඉන්ද්‍රියසමත්තපටිපාදනා වීරියසමතාපාදනං වීරියසමතායොජනන්ති එවමාදීනං සබ්බෙසං කිච්චානං පරිණායිකා සබ්බකිච්චපරිණායිකා. භයං ඉක්ඛතීති භික්ඛූති සාධාරණතො භික්ඛුලක්ඛණකථනෙන පටිපත්තියාව භික්ඛුභාවො, න භික්ඛකභින්නපටධරාදිභාවෙනාති දස්සෙති. එවං හි කතකිච්චානං සාමණෙරාදීනං, පටිපන්නානඤ්ච අපබ්බජිතානම්පි සඞ්ගහො කතො හොති. ඉධ පන පටිපජ්ජනකවසෙන අත්ථො වෙදිතබ්බො. භින්දති පාපකෙ අකුසලෙ ධම්මෙති වා භික්ඛු. සො ඉමං විජටයෙති යො නරො සප්පඤ්ඤො සීලෙ පතිට්ඨාය ආතාපී නිපකො චිත්තං පඤ්ඤඤ්ච භාවයන්ති වුත්තො, සො භික්ඛු ඉමං තණ්හාජටං විජටයෙති සම්බන්ධො. ඉදානි තම්පි විජටනං වෙළුගුම්බවිජටනෙන උපමෙත්වා දස්සෙතුං ගාථාය යථාවුත්තෙ සීලාදිධම්මෙ ‘‘ඉමිනා ච සීලෙනා’’තිආදිනා පච්චාමසති. තත්ථ යස්මා යොගාවචරසන්තානගතා නානාක්ඛණිකා මිස්සකා සීලාදිධම්මා ගාථාය ගහිතා, තස්මා තෙ එකච්චං ගණ්හන්තො ‘‘ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො’’ති ආහ. න හි තෙ ඡ ධම්මා එකස්මිං සන්තානෙ එකස්මිං ඛණෙ [Pg.17] ලබ්භන්ති. යස්මා ච පුග්ගලාධිට්ඨානෙන ගාථා භාසිතා, තස්මා පුග්ගලාධිට්ඨානමෙව උපමං දස්සෙන්තො ‘‘සෙය්‍යථාපි නාම පුරිසො’’තිආදිමාහ. තත්ථ සුනිසිතන්ති සුට්ඨු නිසිතං, අතිවිය තිඛිණන්ති අත්ථො. සත්ථස්ස නිසානසිලායං නිසිතතරභාවකරණං, බාහුබලෙන චස්ස උක්ඛිපනන්ති උභයම්පෙතං අත්ථාපන්නං කත්වා උපමා වුත්තාති තදුභයං උපමෙය්‍යෙ දස්සෙන්තො ‘‘සමාධිසිලායං සුනිසිතං…පෙ… පඤ්ඤාහත්ථෙන උක්ඛිපිත්වා’’ති ආහ. සමාධිගුණෙන හි පඤ්ඤාය තික්ඛභාවො. තෙනාහ භගවා ‘‘සමාහිතො යථාභූතං පජානාතී’’ති (සං. නි. 3.5; 4.99; 5.1071; නෙත්ති. 40; මි. ප. 2.1.14). වීරියඤ්චස්සා උපත්ථම්භකං පග්ගණ්හනතො. විජටෙය්‍යාති විජටෙතුං සක්කුණෙය්‍ය. වුට්ඨානගාමිනිවිපස්සනාය හි වත්තමානාය යොගාවචරො තණ්හාජටං විජටෙතුං සමත්ථො නාම. විජටනං චෙත්ථ සමුච්ඡෙදවසෙන පහානන්ති ආහ ‘‘සඤ්ඡින්දෙය්‍ය සම්පදාලෙය්‍යා’’ති. දක්ඛිණං අරහතීති දක්ඛිණෙය්‍යො, අග්ගො ච සො දක්ඛිණෙය්‍යො චාති අග්ගදක්ඛිණෙය්‍යො, අග්ගා වා දක්ඛිණා අග්ගදක්ඛිණා, තං අරහතීති අග්ගදක්ඛිණෙය්‍යො.

Trí tuệ được gọi là sabbakiccapariṇāyikā (người dẫn dắt mọi công việc) vì nó phân định và dẫn dắt tất cả các công việc như là sự đi tới v.v… bằng năng lực của tỉnh giác hữu ích v.v… Hoặc, trí tuệ dẫn dắt tất cả các công việc như là: sự học hỏi, sự hỏi han, sự khởi đầu tu tập, phương pháp tác ý đối với đề mục thiền; và trong đó có sự thực hành một cách trân trọng, sự thực hành một cách liên tục, sự thực hành điều thích hợp, sự thiện xảo về tướng, tâm đã được hướng đến, sự không thối chuyển ở khoảng giữa, sự thành tựu sự quân bình các căn, sự thành tựu sự quân bình tinh tấn, sự kết hợp sự quân bình tinh tấn, được gọi là sabbakiccapariṇāyikā. Bhikkhu (Tỳ-khưu) là người thấy sự đáng sợ (bhayaṃ ikkhati), bằng cách nói về đặc tính của vị Tỳ-khưu một cách tổng quát, Ngài chỉ ra rằng: “Bản chất Tỳ-khưu chỉ có do sự thực hành, chứ không phải do bản chất của người ăn xin, người mang y phấn tảo v.v…” Thật vậy, khi nói như vậy, sự bao gồm cả các vị Sa-di v.v… là những người đã làm xong phận sự, và cả những người chưa xuất gia đang thực hành cũng được thực hiện. Nhưng ở đây, ý nghĩa nên được hiểu theo phương diện của người đang thực hành. Hoặc, bhikkhu (Tỳ-khưu) là người phá vỡ (bhindati) các pháp ác, bất thiện. Liên quan đến câu “Vị ấy gỡ rối cái này”, nên hiểu sự liên kết như sau: “Người nào là bậc trí, an trú trong giới, nhiệt tâm, khôn khéo, tu tập tâm và tuệ” đã được nói đến, vị Tỳ-khưu ấy gỡ rối (vijaṭaye) cái đám rối ái dục (taṇhājaṭaṃ) này. Bây giờ, để chỉ ra cả sự gỡ rối ấy bằng cách so sánh với sự gỡ rối bụi tre, Ngài nhắc lại các pháp như giới v.v… đã được nói trong kệ bằng câu “iminā ca sīlenā” v.v… Ở đó, vì các pháp như giới v.v… thuộc về dòng tâm của hành giả, xảy ra ở các thời điểm khác nhau, và hỗn tạp, đã được đề cập trong kệ, do đó, khi đề cập đến chúng một cách chung chung, Ngài nói: “người thành tựu sáu pháp”. Thật vậy, sáu pháp ấy không thể có được trong một dòng tâm, trong một khoảnh khắc. Và vì kệ được nói với sự quy chiếu về cá nhân, do đó, khi chỉ ra ví dụ cũng quy chiếu về cá nhân, Ngài đã nói: “Ví như một người đàn ông” v.v… Ở đó, sunisitaṃ có nghĩa là được mài kỹ, nghĩa là rất bén nhọn. Ví dụ được nói bằng cách bao hàm cả hai ý nghĩa: việc làm cho thanh gươm trở nên bén nhọn hơn trên đá mài, và việc nâng nó lên bằng sức mạnh của cánh tay. Do đó, để chỉ ra cả hai điều đó trong đối tượng so sánh, Ngài nói: “được mài kỹ trên đá mài định… được nâng lên bằng tay trí tuệ”. Thật vậy, sự bén nhọn của trí tuệ là nhờ vào phẩm chất của định. Do đó, Đức Thế Tôn đã nói: “Người có định tĩnh biết đúng như thật”. Và tinh tấn là sự hỗ trợ cho trí tuệ ấy vì nó sách tấn. Vijaṭeyya có nghĩa là có thể gỡ rối. Thật vậy, khi minh sát dẫn đến xuất khởi đang diễn ra, hành giả được gọi là người có khả năng gỡ rối đám rối ái dục. Và ở đây, sự gỡ rối có nghĩa là sự đoạn trừ theo phương diện diệt tận, nên Ngài nói: “nên cắt đứt, nên phá vỡ”. Dakkhiṇeyyo là người xứng đáng (arahati) với vật cúng dường (dakkhiṇaṃ). Vị ấy vừa là bậc tối thượng (aggo) vừa là người xứng đáng với vật cúng dường (dakkhiṇeyyo), nên gọi là aggadakkhiṇeyyo. Hoặc, vật cúng dường tối thượng (aggā dakkhiṇā), người xứng đáng (arahati) với vật ấy (taṃ), nên gọi là aggadakkhiṇeyyo.

5. තත්‍රාති තස්සං ගාථායං. අයන්ති ‘‘නරො’’ති ච ‘‘භික්ඛූ’’ති ච වුත්තො යොගාවචරො. පුන තත්‍රාති තස්සං පඤ්ඤායං. අස්සාති භික්ඛුනො. කත්තරි චෙතං සාමිවචනං, අනෙනාති අත්ථො. කරණීයං නත්ථි විසෙසාධානස්ස තිහෙතුකපටිසන්ධිපඤ්ඤාය අභාවතො. තෙනාහ ‘‘පුරිමකම්මානුභාවෙනෙව හිස්ස සා සිද්ධා’’ති. තෙනාති යොගිනා. භාවනායං සතතපවත්තිතවීරියතාය සාතච්චකාරිනා. පඤ්ඤාවසෙනාති යථාවුත්තනෙපක්කසඞ්ඛාතපඤ්ඤාවසෙන. යං කිඤ්චි කත්තබ්බං, තස්ස සබ්බස්ස සම්පජානවසෙනෙව කරණසීලො, තත්ථ වා සම්පජානකාරො එතස්ස අත්ථි, සම්පජානස්ස වා අසම්මොහස්ස කාරකො උප්පාදකොති සම්පජානකාරී, තෙන සම්පජානකාරිනා. අත්‍රාති අස්සං ගාථායං. සීලාදිසම්පාදනෙ වීරියස්ස තෙසං අඞ්ගභාවතො තං විසුං අග්ගහෙත්වා ‘‘සීලසමාධිපඤ්ඤාමුඛෙනා’’ති වුත්තං.

5. Tatrā có nghĩa là: trong kệ ấy. Ayaṃ là: hành giả được gọi là “naro” (người) và “bhikkhu” (Tỳ-khưu). Lại nữa, tatrā có nghĩa là: trong trí tuệ ấy. Assā có nghĩa là: của vị Tỳ-khưu. Và đây là sở hữu cách trong nghĩa chủ cách, có nghĩa là “bởi vị này”. Không có việc gì phải làm, vì không có sự tạo ra điều đặc biệt đối với trí tuệ tam nhân khi tái sanh. Do đó, Ngài nói: “Trí tuệ ấy của vị này đã thành tựu do năng lực của nghiệp quá khứ”. Tenā có nghĩa là: bởi hành giả. Người thực hành liên tục do có tinh tấn liên tục trong sự tu tập. Paññāvasena có nghĩa là: bằng năng lực của trí tuệ được gọi là sự khôn khéo đã được nói đến. Bất cứ việc gì phải làm, vị ấy có thói quen làm tất cả những việc đó chỉ bằng năng lực của sự tỉnh giác; hoặc, người này có sự thực hành với tỉnh giác ở đó; hoặc, người tạo ra, làm phát sanh sự tỉnh giác, tức là sự không mê mờ, nên gọi là sampajānakārī (người thực hành với tỉnh giác); bởi người thực hành với tỉnh giác ấy. Atrā có nghĩa là: trong kệ này. Trong việc thành tựu giới v.v…, vì tinh tấn là một phần của chúng, nên không đề cập đến nó một cách riêng biệt, và đã được nói là “qua giới, định, và tuệ”.

‘‘විසුද්ධිමග්ගං දස්සෙතී’’ති අවිභාගතො දෙසනාය පිණ්ඩත්ථං වත්වා පුන තං විභාගතො දස්සෙතුං ‘‘එත්තාවතා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ එත්තාවතාති එත්තකාය දෙසනාය. සික්ඛාති සික්ඛිතබ්බට්ඨෙන සික්ඛා. සික්ඛනං චෙත්ථ ආසෙවනං දට්ඨබ්බං. සීලාදිධම්මෙහි සංවරණාදිවසෙන ආසෙවන්තො තෙ සික්ඛතීති [Pg.18] වුච්චති. සාසනන්ති පටිපත්තිසාසනං. උපනිස්සයො බලවකාරණං. වජ්ජනං අනුපගමනං. සෙවනා භාවනා. පටිපක්ඛොති පහායකපටිපක්ඛො. යදිපි ගාථායං ‘‘සීලෙ’’ති සාමඤ්ඤතො වුත්තං, න ‘‘අධිසීලෙ’’ති. තං පන තණ්හාජටාවිජටනස්ස පතිට්ඨාභූතං අධිප්පෙතන්ති ආහ ‘‘සීලෙන අධිසීලසික්ඛා පකාසිතා’’ති. භවගාමි හි සීලං සීලමෙව, විභවගාමි සීලං අධිසීලසික්ඛා. සාමඤ්ඤජොතනා හි විසෙසෙ අවතිට්ඨතීති. එස නයො සෙසසික්ඛාසුපි.

Sau khi nói ý nghĩa tóm tắt của bài giảng một cách không phân chia rằng: “(Kệ này) chỉ ra con đường thanh tịnh”, để chỉ ra điều đó một cách có phân chia, Ngài đã nói: “ettāvatā” v.v… Ở đó, ettāvatā có nghĩa là: bởi bài giảng chừng ấy. Sikkhā (học pháp) là vì có ý nghĩa là điều cần được học tập. Và ở đây, sự học tập nên được hiểu là sự thực hành. Người thực hành các pháp như giới v.v… bằng cách phòng hộ v.v… được gọi là người học tập chúng. Sāsanaṃ có nghĩa là giáo pháp thực hành. Upanissayo là nguyên nhân mạnh mẽ. Vajjanaṃ là sự không đến gần. Sevanā là sự tu tập. Paṭipakkho là pháp đối trị có khả năng đoạn trừ. Mặc dù trong kệ đã nói một cách tổng quát là “sīle” (trong giới), chứ không phải là “adhisīle” (trong tăng thượng giới). Nhưng điều đó được hiểu ngầm là nền tảng cho việc gỡ rối đám rối ái dục, do đó Ngài nói: “Bằng giới, tăng thượng giới học được chỉ ra”. Thật vậy, giới dẫn đến hữu chỉ là giới; giới dẫn đến vô hữu là tăng thượng giới học. Thật vậy, một sự chỉ định chung thường đứng cho một ý nghĩa đặc biệt. Phương pháp này cũng áp dụng cho các học pháp còn lại.

සීලෙනාති අධිසීලසික්ඛාභූතෙන සීලෙන. තං හි අනඤ්ඤසාධාරණතාය සාසනස්ස ආදිකල්‍යාණතං පකාසෙති, න යමනියමාදිමත්තං. තෙන වුත්තං ‘‘සීලඤ්ච සුවිසුද්ධං, සබ්බපාපස්ස අකරණ’’න්ති ච. කුසලානන්ති මග්ගකුසලානං. කුසලානන්ති වා අනවජ්ජානං. තෙන අරියඵලධම්මානම්පි සඞ්ගහො සිද්ධො හොති. සබ්බපාපස්ස අකරණන්ති සබ්බස්සාපි සාවජ්ජස්ස අකිරියා අනජ්ඣාපජ්ජනං. එතෙන චාරිත්තවාරිත්තභෙදස්ස සබ්බස්ස සීලස්ස ගහණං කතං හොති. කත්තබ්බාකරණම්පි හි සාවජ්ජමෙවාති. ආදිවචනතොති ගාථායං වුත්තසමාධිපඤ්ඤානං ආදිම්හි වචනතො. ආදිභාවො චස්ස තම්මූලකත්තා උත්තරිමනුස්සධම්මානං. ආදීනං වා වචනං ආදිවචනං. ආදිසද්දෙන චෙත්ථ ‘‘සීලං සමාධි පඤ්ඤා ච, විමුත්ති ච අනුත්තරා’’ති (දී. නි. 2.186) එවමාදීනං සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. සීලස්ස විසුද්ධත්තා විප්පටිසාරාදිහෙතූනං දූරීකරණතො අවිප්පටිසාරාදිගුණාවහං. ‘‘අවිප්පටිසාරාදිගුණාවහත්තා’’ති එතෙන න කෙවලං සීලස්ස කල්‍යාණතාව විභාවිතා, අථ ඛො ආදිභාවොපීති දට්ඨබ්බං. තථා හිස්ස සුත්තෙ (පරි. 366) අවිප්පටිසාරාදීනං විමුත්තිඤාණපරියොසානානං පරම්පරපච්චයතා වුත්තා. සමාධිනාති අධිචිත්තසික්ඛාභූතෙන සමාධිනා. සකලං සාසනං සඞ්ගහෙත්වා පවත්තාය ගාථාය ආදිපදෙන ආදිම්හි පටිපජ්ජිතබ්බස්ස සීලස්ස, තතියපදෙන පරියොසානෙ පටිපජ්ජිතබ්බාය පඤ්ඤාය ගහිතත්තා මජ්ඣෙ පටිපජ්ජිතබ්බො සමාධි පාරිසෙසතො දුතියපදෙන ගය්හතීති ‘‘කුසලස්ස උපසම්පදාතිආදිවචනතො හි සමාධි සාසනස්ස මජ්ඣෙ’’ති වුත්තං, න කුසලසද්දස්ස සමාධිපරියායත්තා. පුබ්බූපනිස්සයවතො හි සමාහිතතාදිඅට්ඨඞ්ගසමන්නාගමෙන අභිනීහාරක්ඛමතා සමාධිස්ස ඉද්ධිවිධාදිගුණාවහත්තං, අග්ගමග්ගපඤ්ඤාය අධිගතාය යදත්ථං පබ්බජති, තං පරියොසිතන්ති පඤ්ඤා සාසනස්ස [Pg.19] පරියොසානං. තෙනාහ භගවා ‘‘සික්ඛානිසංසමිදං, භික්ඛවෙ, බ්‍රහ්මචරියං වුස්සති සද්ධාධිපතෙය්‍යං පඤ්ඤුත්තරං විමුත්තිසාර’’න්ති (අ. නි. 4.245). සකං චිත්තං සචිත්තං, සචිත්තස්ස සබ්බසො කිලෙසානං සමුච්ඡින්දනෙන විසොධනං සචිත්තපරියොදාපනං. එවං පන පඤ්ඤාකිච්චෙ මත්ථකප්පත්තෙ උත්තරි කරණීයාභාවතො සාසනස්ස පඤ්ඤුත්තරතා වෙදිතබ්බා. තාදිභාවාවහනතොති යාදිසො ඉට්ඨෙසු, ලාභාදීසු ච අනුනයාභාවතො, තාදිසො අනිට්ඨෙසු, අලාභාදීසු ච පටිඝාභාවතො. තතො එව වා යාදිසො අනාපාථගතෙසු ඉට්ඨානිට්ඨෙසු, තාදිසො ආපාථගතෙසුපීති තාදී. තස්ස භාවො තාදිභාවො, තස්ස ආවහනතො. වාතෙනාති වාතහෙතු. න සමීරතීති න චලති. න සමිඤ්ජන්තීති න ඵන්දන්ති, කුතො චලනන්ති අධිප්පායො.

Sīlenāti (bằng giới) là bằng giới vốn là tăng thượng giới học. Thật vậy, giới ấy do vì không chung với (giáo pháp) khác nên tuyên thuyết sự tốt đẹp ở phần đầu của giáo pháp, chứ không chỉ đơn thuần là sự tự chế (yama) và sự tuân thủ (niyama). Do đó, đã được nói rằng: “Giới được trong sạch hoàn toàn” và “Không làm các điều ác.” Kusalānanti (của các pháp thiện) là (chỉ cho) các pháp thiện thuộc về đạo. Hoặc kusalānanti là (chỉ cho) các pháp vô tội. Do đó, sự bao gồm cả các pháp thánh quả cũng được thành tựu. Sabbapāpassa akaraṇanti (Không làm các điều ác) là không làm, không vướng vào tất cả những gì có tội lỗi. Do điều này, sự thâu nhiếp tất cả giới có sự phân biệt là tác hành giới và phòng phi giới được thực hiện. Vì rằng, việc không làm điều nên làm cũng chính là có tội lỗi. Ādivacanatoti (do lời nói đầu) là do định và tuệ được nói trong kệ ngôn, (giới) là điều cần phải thực hành ở lúc ban đầu. Và (giới) này là phần đầu vì các pháp siêu nhân có giới ấy làm căn bản. Hoặc, lời nói về những điều ban đầu là ādivacana. Và ở đây, bằng từ ādi (v.v.), cần phải hiểu là sự bao gồm những (câu) như là: “Giới, định và tuệ, và giải thoát vô thượng.” Do giới trong sạch, vì loại trừ các nguyên nhân của sự hối tiếc v.v., nên (giới) mang lại các phẩm chất như không hối tiếc v.v. Bằng câu “vì mang lại các phẩm chất như không hối tiếc v.v.” này, cần phải hiểu rằng không chỉ sự tốt đẹp của giới được làm sáng tỏ, mà còn cả việc (giới) là phần đầu cũng (được làm sáng tỏ). Thật vậy, trong kinh, tính cách là duyên tuần tự của (giới) đối với các pháp như không hối tiếc v.v. cho đến tận cùng là giải thoát tri kiến đã được nói đến. Samādhināti (bằng định) là bằng định vốn là tăng thượng tâm học. Trong kệ ngôn được lưu hành sau khi đã thâu nhiếp toàn bộ giáo pháp, do vì giới cần phải thực hành ở lúc ban đầu được nắm bắt bởi câu đầu tiên, và tuệ cần phải thực hành ở lúc cuối cùng được nắm bắt bởi câu thứ ba, nên định cần phải thực hành ở giữa được nắm bắt bởi câu thứ hai theo phương pháp loại trừ. Do đó, đã được nói rằng: “Do lời nói đầu ‘sự thành tựu các pháp thiện,’ định là ở giữa giáo pháp,” chứ không phải vì kusalassa (của pháp thiện) là từ đồng nghĩa với định. Thật vậy, đối với người có duyên trợ quá khứ, do sự thành tựu tám chi phần như là sự định tĩnh v.v., nên khả năng hướng tâm mang lại các phẩm chất như thần thông v.v. cho định. Khi tuệ của đạo cao nhất được chứng đắc, mục đích mà vị ấy xuất gia đã được hoàn tất, do đó tuệ là phần cuối cùng của giáo pháp. Do đó, đức Thế Tôn đã dạy: “Này các Tỳ khưu, phạm hạnh này được sống với học giới là lợi ích, với đức tin là chủ đạo, với trí tuệ là cao thượng, với giải thoát là cốt lõi.” Tâm của mình là sacitta, sự thanh lọc tâm của mình bằng cách đoạn trừ hoàn toàn các phiền não là sacittapariyodāpana (sự làm trong sạch tâm của mình). Lại nữa, như vậy, khi phận sự của tuệ đã đạt đến đỉnh cao, do không còn việc gì phải làm thêm nữa, nên cần phải hiểu tính chất cao thượng của tuệ trong giáo pháp. Tādibhāvāvahanatoti (vì mang lại trạng thái tādī) là: như thế nào đối với các cảnh khả ý, đối với được lợi v.v. do không có sự quyến luyến, thì cũng như thế ấy đối với các cảnh không khả ý, đối với không được lợi v.v. do không có sự sân hận. Hoặc, chính vì thế, như thế nào đối với các cảnh khả ý và không khả ý chưa hiện hành, thì cũng như thế ấy đối với (các cảnh) đã hiện hành, do đó (vị ấy) là tādī (bậc như vậy). Trạng thái của vị ấy là tādibhāva; vì mang lại trạng thái ấy. Vātenāti (bởi gió) là do nguyên nhân là gió. Na samīratīti (không lay động) là không di chuyển. Na samiñjantīti (không rung động) là không run rẩy, làm sao có thể di chuyển được? – đây là chủ ý.

තථාති යථා සීලාදයො අධිසීලසික්ඛාදීනං පකාසකා, තථා තෙවිජ්ජතාදීනං උපනිස්සයස්සාති තෙසං පකාසනාකාරූපසංහාරත්ථො තථා-සද්දො. යස්මා සීලං විසුජ්ඣමානං සතිසම්පජඤ්ඤබලෙන, කම්මස්සකතඤාණබලෙන ච සංකිලෙසමලතො විසුජ්ඣති පාරිපූරිඤ්ච ගච්ඡති, තස්මා සීලසම්පදා සිජ්ඣමානා උපනිස්සයසම්පත්තිභාවෙන සතිබලං, ඤාණබලඤ්ච පච්චුපට්ඨපෙතීති තස්සා විජ්ජත්තයූපනිස්සයතා වෙදිතබ්බා සභාගහෙතුසම්පාදනතො. සතිනෙපක්කෙන හි පුබ්බෙනිවාසවිජ්ජාසිද්ධි, සම්පජඤ්ඤෙන සබ්බකිච්චෙසු සුදිට්ඨකාරිතාපරිචයෙන චුතූපපාතඤාණානුබන්ධාය දුතියවිජ්ජාසිද්ධි, වීතික්කමාභාවෙන සංකිලෙසප්පහානසබ්භාවතො විවට්ටූපනිස්සයතාවසෙන අජ්ඣාසයසුද්ධියා තතියවිජ්ජාසිද්ධි. පුරෙතරං සිද්ධානං සමාධිපඤ්ඤානං පාරිපූරිං විනා සීලස්ස ආසවක්ඛයඤාණූපනිස්සයතා සුක්ඛවිපස්සකඛීණාසවෙහි දීපෙතබ්බා. සමාධිපඤ්ඤා විය අභිඤ්ඤාපටිසම්භිදානං සීලං න සභාගහෙතූති කත්වා වුත්තං ‘‘න තතො පර’’න්ති. ‘‘සමාහිතො යථාභූතං පජානාතී’’ති (සං. නි. 3.5; 4.99; නෙත්ති. 40; මි. ප. 2.1.14) වචනතො සමාධිසම්පදා ඡළභිඤ්ඤතාය උපනිස්සයො. පඤ්ඤා විය පටිසම්භිදානං සමාධි න සභාගහෙතූති වුත්තං ‘‘න තතො පර’’න්ති. ‘‘යොගා වෙ ජායතෙ භූරී’’ති (ධ. ප. 282) වචනතො පුබ්බයොගෙන, ගරුවාසදෙසභාසාකඔසල්ලඋග්ගහපරිපුච්ඡාදීහි ච පරිභාවිතා පඤ්ඤාසම්පත්ති පටිසම්භිදාපභෙදස්ස උපනිස්සයො [Pg.20] පච්චෙකබොධිසම්මාසම්බොධියොපි පඤ්ඤාසම්පත්තිසන්නිස්සයාති පඤ්ඤාය අනධිගන්තබ්බස්ස විසෙසස්ස අභාවතො, තස්සා ච පටිසම්භිදාපභෙදස්ස එකන්තිකකාරණතො හෙට්ඨා විය ‘‘න තතො පර’’න්ති අවත්වා ‘‘න අඤ්ඤෙන කාරණෙනා’’ති වුත්තං.

Tathāti (như vậy) là: giống như giới v.v. là những pháp tuyên thuyết về tăng thượng giới học v.v., cũng như vậy (chúng) là duyên trợ cho tam minh v.v. – từ tathā có ý nghĩa tóm kết lại cách thức tuyên thuyết của chúng. Bởi vì giới, khi được thanh lọc, được trong sạch khỏi cấu uế phiền não nhờ vào sức mạnh của niệm và tỉnh giác, và đi đến sự viên mãn, do đó, giới thành tựu, khi được thành công, do trạng thái thành tựu duyên trợ, làm phát sinh niệm lực và trí lực. Do đó, cần phải hiểu rằng (giới) là duyên trợ cho tam minh do vì nó cung cấp nhân tương ưng. Thật vậy, do niệm chín muồi nên túc mạng minh được thành tựu; do tỉnh giác, do sự thực hành quen thuộc việc làm với sự thấy rõ trong mọi công việc, nên minh thứ hai liên quan đến sinh tử trí được thành tựu; do không có sự vi phạm, do có sự đoạn trừ phiền não, tùy theo khả năng là duyên trợ cho sự thoát khỏi vòng luân hồi, do nội tâm trong sạch, nên minh thứ ba được thành tựu. Việc giới là duyên trợ cho lậu tận trí, mà không có sự viên mãn của định và tuệ đã thành tựu trước đó, cần được các vị A-la-hán thuần quán làm sáng tỏ. Nghĩ rằng: “Giống như định và tuệ, giới không phải là nhân tương ưng cho các thắng trí và vô ngại giải,” nên đã nói rằng: “không vượt xa hơn thế.” Theo như câu nói: “Người có định biết rõ như thật,” sự thành tựu định là duyên trợ cho lục thông. Nghĩ rằng: “Giống như tuệ, định không phải là nhân tương ưng cho các vô ngại giải,” nên đã nói rằng: “không vượt xa hơn thế.” Theo như câu nói: “Thật vậy, trí tuệ sinh khởi từ sự thực hành,” sự thành tựu tuệ, được tu tập do sự thực hành trong quá khứ, và do việc sống gần thầy, sự khéo léo trong ngôn ngữ địa phương, sự học hỏi, sự tra vấn v.v., là duyên trợ cho các loại vô ngại giải. Giác ngộ của bậc Độc Giác và bậc Chánh Đẳng Giác cũng nương vào sự thành tựu tuệ. Do không có pháp đặc biệt nào không thể chứng đắc được bằng tuệ, và do tuệ ấy là nhân duy nhất cho các loại vô ngại giải, nên không nói “không vượt xa hơn thế” như ở các trường hợp dưới (về giới và định), mà đã nói rằng: “không do nguyên nhân nào khác.”

එත්ථ ච ‘‘සීලසම්පත්තිඤ්හි නිස්සායා’’ති වුත්තත්තා යස්ස සමාධිවිජම්භනභූතා අනවසෙසා ඡ අභිඤ්ඤා න ඉජ්ඣන්ති, තස්ස උක්කට්ඨපරිච්ඡෙදවසෙන න සමාධිසම්පදා අත්ථීති. සතිපි විජ්ජානං අභිඤ්ඤෙකදෙසභාවෙ සීලසම්පත්තිසමුදාගතා එව තිස්සො විජ්ජා ගහිතා. යථා හි පඤ්ඤාසම්පත්තිසමුදාගතා චතස්සො පටිසම්භිදා උපනිස්සයසම්පන්නස්ස මග්ගෙනෙව ඉජ්ඣන්ති, මග්ගක්ඛණෙ එව තාසං පටිලභිතබ්බතො, එවං සීලසම්පත්තිසමුදාගතා තිස්සො විජ්ජා සමාධිසම්පත්තිසමුදාගතා ච ඡ අභිඤ්ඤා උපනිස්සයසම්පන්නස්ස මග්ගෙනෙව ඉජ්ඣන්තීති මග්ගාධිගමෙනෙව තාසං අධිගමො වෙදිතබ්බො. පච්චෙකබුද්ධානං, සම්මාසම්බුද්ධානඤ්ච පච්චෙකබොධිසම්මාසම්බොධිසමධිගමසදිසා හි ඉමෙසං අරියානං ඉමෙ විසෙසාධිගමාති. විනයසුත්තාභිධම්මෙසු සම්මාපටිපත්තියා තෙවිජ්ජතාදීනං උපනිස්සයතාපි යථාවුත්තවිධිනා වෙදිතබ්බා.

Và ở đây, vì đã được nói rằng: ‘do nương tựa vào sự thành tựu giới hạnh’, nên đối với người nào mà sáu thắng trí, là sự phát triển của định, không được thành tựu một cách trọn vẹn, thì đối với người ấy, theo cách phân định cao nhất, không có sự thành tựu định. Mặc dù ba minh là một phần của thắng trí, nhưng chỉ có ba minh phát sinh từ sự thành tựu giới hạnh mới được đề cập. Giống như bốn tuệ phân tích phát sinh từ sự thành tựu trí tuệ, đối với người có đầy đủ duyên hỗ trợ, chỉ được thành tựu thông qua đạo, vì chúng chỉ có thể đạt được ngay trong khoảnh khắc của đạo; cũng vậy, ba minh phát sinh từ sự thành tựu giới hạnh và sáu thắng trí phát sinh từ sự thành tựu định, đối với người có đầy đủ duyên hỗ trợ, chỉ được thành tựu thông qua đạo. Do đó, sự chứng đắc chúng nên được hiểu là chỉ thông qua sự chứng đắc đạo. Thật vậy, những sự chứng đắc đặc biệt này của các bậc Thánh này tương tự như sự chứng đắc giác ngộ của các vị Phật Độc Giác và sự chứng đắc chánh đẳng chánh giác của các vị Phật Toàn Giác. Trong Luật, Kinh và Vi Diệu Pháp, tính chất duyên hỗ trợ của tam minh v.v... đối với sự thực hành đúng đắn cũng nên được hiểu theo phương pháp đã được trình bày.

සම්පන්නසීලස්ස කාමසෙවනාභාවතො සීලෙන පඨමන්තවිවජ්ජනං වුත්තං. යෙභුය්‍යෙන හි සත්තා කාමහෙතු පාණාතිපාතාදිවසෙනාපි අසුද්ධපයොගා හොන්ති. ඣානසුඛලාභිනො කායකිලමථස්ස සම්භවො එව නත්ථීති සමාධිනා දුතියන්තවිවජ්ජනං වුත්තං ඣානසමුට්ඨානපණීතරූපඵුටකායත්තා. පඤ්ඤායාති මග්ගපඤ්ඤාය. උක්කට්ඨනිද්දෙසෙන හි එකංසතො අරියමග්ගොව මජ්ඣිමා පටිපත්ති නාම. එවං සන්තෙපි ලොකියපඤ්ඤාවසෙනපි අන්තද්වයවිවජ්ජනං විභාවෙතබ්බං.

Đối với người có giới hạnh viên mãn, do không có sự hưởng thụ dục lạc, nên việc từ bỏ cực đoan thứ nhất được nói là nhờ vào giới. Thật vậy, chúng sanh phần lớn vì nguyên nhân dục lạc mà có những nỗ lực không trong sạch, ngay cả qua việc sát sanh v.v... Đối với người đạt được thiền lạc, sự mệt mỏi của thân thể hoàn toàn không thể xảy ra, do đó việc từ bỏ cực đoan thứ hai được nói là nhờ vào định, vì có thân thể được thấm nhuần bởi sắc vi tế do thiền sanh. ‘Bằng trí tuệ’ có nghĩa là bằng đạo tuệ. Thật vậy, theo cách chỉ dẫn cao nhất, chắc chắn chỉ có Thánh đạo mới được gọi là trung đạo. Mặc dù vậy, việc từ bỏ hai cực đoan cũng nên được làm sáng tỏ theo phương diện của trí tuệ thế gian.

සීලං තංසමඞ්ගිනො කාමසුගතීසුයෙව නිබ්බත්තාපනතො චතූහි අපායෙහි විමුත්තියා කාරණන්ති ආහ ‘‘සීලෙන අපායසමතික්කමනුපායො පකාසිතො හොතී’’ති. න හි පාණාතිපාතාදිපටිවිරති දුග්ගතිපරිකිලෙසං ආවහති. සමාධි තංසමඞ්ගිනො මහග්ගතභූමියංයෙව නිබ්බත්තාපනෙන සකලකාමභවතො විමොචෙතීති වුත්තං ‘‘සමාධිනා කාමධාතුසමතික්කමනුපායො පකාසිතො හොතී’’ති. න හි කාමාවචරකම්මස්ස අනුබලප්පදායීනං කාමච්ඡන්දාදීනං වික්ඛම්භකං ඣානං කාමධාතුපරිකිලෙසාවහං හොති. න චෙත්ථ උපචාරජ්ඣානං නිදස්සෙතබ්බං, අප්පනාසමාධිස්ස [Pg.21] අධිප්පෙතත්තා. නාපි ‘‘සීලෙනෙව අතික්කමිතබ්බස්ස අපායභවස්ස සමාධිනා අතික්කමිතබ්බතා’’ති වචනොකාසො. සුගතිභවම්පි අතික්කමන්තස්ස දුග්ගතිසමතික්කමනෙ කා කථාති. සබ්බභවසමතික්කමනුපායොති කාමභවාදීනං නවන්නම්පි භවානං සමතික්කමනුපායො සීලසමාධීහි අතික්කන්තාපි භවා අනතික්කන්තා එව, කාරණස්ස අපහීනත්තා. පඤ්ඤාය පනස්ස සුප්පහීනත්තා තෙ සමතික්කන්තා එව.

Giới, do làm cho người thành tựu nó sanh khởi chỉ trong các cõi thiện dục giới, là nguyên nhân cho sự giải thoát khỏi bốn đường ác, nên ngài đã nói: ‘Nhờ giới, phương tiện vượt qua đường ác được tuyên thuyết.’ Thật vậy, sự kiêng cữ sát sanh v.v... không mang lại sự ô nhiễm của cảnh khổ. Định, do làm cho người thành tựu nó sanh khởi chỉ trong cõi đại hành, giải thoát khỏi toàn bộ cõi dục, nên đã được nói: ‘Nhờ định, phương tiện vượt qua cõi dục được tuyên thuyết.’ Thật vậy, thiền, vốn chế ngự dục tham v.v... là những yếu tố trợ lực cho nghiệp cõi dục, không mang lại sự ô nhiễm của cõi dục. Và ở đây, không nên chỉ đến cận hành thiền, vì an chỉ định được chủ trương. Cũng không có cơ hội cho lời nói rằng: ‘cõi ác, vốn phải được vượt qua bằng giới, lại được vượt qua bằng định.’ Đối với người vượt qua cả cõi thiện, thì nói gì đến việc vượt qua cõi ác? ‘Phương tiện vượt qua mọi cõi sống’ là phương tiện vượt qua cả chín cõi sống, bắt đầu từ cõi dục. Các cõi sống, dù đã được vượt qua bằng giới và định, thực ra vẫn chưa được vượt qua, vì nguyên nhân của chúng chưa được từ bỏ. Nhưng nhờ trí tuệ, vì nguyên nhân ấy đã được từ bỏ hoàn toàn, nên chúng mới thực sự được vượt qua.

තදඞ්ගප්පහානවසෙනාති දීපාලොකෙනෙව තමස්ස පුඤ්ඤකිරියවත්ථුගතෙන තෙන තෙන කුසලඞ්ගෙන තස්ස තස්ස අකුසලඞ්ගස්ස පහානවසෙන. සමාධිනා වික්ඛම්භනප්පහානවසෙනාති උපචාරප්පනාභෙදෙන සමාධිනා පවත්තිනිවාරණෙන ඝටප්පහාරෙනෙව ජලතලෙ සෙවාලස්ස තෙසං තෙසං නීවරණාදිධම්මානං පහානවසෙන. පඤ්ඤායාති අරියමග්ගපඤ්ඤාය. සමුච්ඡෙදප්පහානවසෙනාති චතුන්නං අරියමග්ගානං භාවිතත්තා තංතංමග්ගවතො අත්තනො සන්තානෙ ‘‘දිට්ඨිගතානං පහානායා’’තිආදිනා (ධ. ස. 277) වුත්තස්ස සමුදයපක්ඛියස්ස කිලෙසගණස්ස අච්චන්තං අප්පවත්තිසඞ්ඛාතසමුච්ඡින්දනප්පහානවසෙන.

‘Bằng cách đoạn trừ theo chi phần’ có nghĩa là: giống như bóng tối bị xua tan bởi ánh đèn, bằng cách từ bỏ từng chi phần bất thiện này hay khác thông qua từng chi phần thiện tương ứng thuộc về các phước sự. ‘Bằng định, bằng cách đoạn trừ theo lối chế ngự’ có nghĩa là: bằng định, được phân biệt là cận hành và an chỉ, thông qua việc ngăn chặn sự khởi sanh, giống như việc dẹp rong rêu trên mặt nước bằng cách đập một cái nồi, bằng cách từ bỏ các pháp như các triền cái này hay khác. ‘Bằng trí tuệ’ có nghĩa là bằng trí tuệ của Thánh đạo. ‘Bằng cách đoạn trừ theo lối tuyệt diệt’ có nghĩa là: do bốn Thánh đạo đã được tu tập, nên trong dòng tâm thức của người sở hữu đạo này hay đạo khác, bằng cách đoạn trừ theo lối cắt đứt, được gọi là sự không khởi sanh hoàn toàn, đối với nhóm phiền não thuộc về phần tập khởi, đã được nói đến trong câu bắt đầu bằng ‘để đoạn trừ các tà kiến’ (Pháp Tụ 277).

කිලෙසානං වීතික්කමපටිපක්ඛොති සංකිලෙසධම්මානං, කම්මකිලෙසානං වා යො කායවචීද්වාරෙසු වීතික්කමො අජ්ඣාචාරො, තස්ස පටිපක්ඛො සීලෙන පකාසිතො හොති, අවීතික්කමසභාවත්තා සීලස්ස. ඔකාසාදානවසෙන කිලෙසානං චිත්තෙ කුසලප්පවත්තිං පරියාදියිත්වා උට්ඨානං පරියුට්ඨානං. තං සමාධි වික්ඛම්භෙතීති ආහ ‘‘සමාධිනා පරියුට්ඨානපටිපක්ඛො පකාසිතො හොතී’’ති, සමාධිස්ස පරියුට්ඨානප්පහායකත්තා. අප්පහීනභාවෙන සන්තානෙ අනු අනු සයනතො කාරණලාභෙ උප්පත්තිරහා අනුසයා, තෙ පන අනුරූපං කාරණං ලද්ධා උප්පජ්ජනාරහා ථාමගතා කාමරාගාදයො සත්ත කිලෙසා වෙදිතබ්බා. තෙ අරියමග්ගපඤ්ඤාය සබ්බසො පහීයන්තීති ආහ ‘‘පඤ්ඤාය අනුසයපටිපක්ඛො පකාසිතො හොතී’’ති.

‘Đối trị sự vi phạm của phiền não’ có nghĩa là: sự đối trị đối với sự vi phạm, tức là sự lạm dụng, qua thân môn và khẩu môn, của các pháp ô nhiễm hoặc của các nghiệp phiền não, được tuyên thuyết là nhờ vào giới, vì giới có bản chất là không vi phạm. Sự khởi lên của phiền não trong tâm, sau khi đã chiếm đoạt sự diễn tiến của thiện pháp bằng cách không cho cơ hội, được gọi là triền. Định chế ngự điều đó, nên ngài nói: ‘Nhờ định, sự đối trị triền được tuyên thuyết,’ vì định có khả năng đoạn trừ triền. Do chưa được từ bỏ, chúng nằm ngấm ngầm trong dòng tâm thức, có khả năng khởi sanh khi có được nguyên nhân, đó là tùy miên. Chúng nên được hiểu là bảy phiền não như dục ái v.v..., đã trở nên mạnh mẽ, có khả năng khởi sanh khi có được nguyên nhân thích hợp. Chúng được đoạn trừ hoàn toàn bởi trí tuệ của Thánh đạo, nên ngài nói: ‘Nhờ trí tuệ, sự đối trị tùy miên được tuyên thuyết.’

කායදුච්චරිතාදි දුට්ඨු චරිතං, කිලෙසෙහි වා දූසිතං චරිතන්ති දුච්චරිතං, තමෙව යත්ථ උප්පන්නං, තං සන්තානං සංකිලෙසෙති විබාධති, උපතාපෙති චාති සංකිලෙසො, තස්ස විසොධනං සීලෙන තදඞ්ගවසෙන පහානං වීතික්කමපටිපක්ඛත්තා සීලස්ස. තණ්හාසංකිලෙසස්ස විසොධනං වික්ඛම්භනවසෙන [Pg.22] පහානං පරියුට්ඨානපටිපක්ඛත්තා සමාධිස්ස, තණ්හාය චස්ස උජුවිපච්චනිකභාවතො. දිට්ඨිසංකිලෙසස්ස විසොධනං සමුච්ඡෙදවසෙන පහානං අනුසයපටිපක්ඛත්තා පඤ්ඤාය, දිට්ඨිගතානඤ්ච අයාථාවගාහීනං යාථාවගාහිනියා පඤ්ඤාය උජුවිපච්චනිකභාවතො.

Thân ác hạnh v.v... là hành vi xấu xa, hoặc là hành vi bị phiền não làm hư hỏng, nên gọi là ác hạnh. Chính nó, khi đã sanh khởi ở đâu, thì làm ô nhiễm, gây phiền não và làm nóng nảy dòng tâm thức đó, nên gọi là ô nhiễm. Sự thanh lọc ô nhiễm đó là sự đoạn trừ theo chi phần nhờ vào giới, vì giới là đối trị của sự vi phạm. Sự thanh lọc ô nhiễm tham ái là sự đoạn trừ theo lối chế ngự, vì định là đối trị của triền, và vì nó đối nghịch trực tiếp với tham ái. Sự thanh lọc ô nhiễm tà kiến là sự đoạn trừ theo lối tuyệt diệt, vì trí tuệ là đối trị của tùy miên, và vì trí tuệ, vốn thấu hiểu đúng đắn, đối nghịch trực tiếp với các tà kiến, vốn thấu hiểu sai lầm.

කාරණන්ති උපනිස්සයපච්චයො. සීලෙසු පරිපූරකාරීති මග්ගබ්‍රහ්මචරියස්ස ආදිභූතත්තා ආදිබ්‍රහ්මචරියකානං පාරාජිකසඞ්ඝාදිසෙසසඞ්ඛාතානං මහාසීලසික්ඛාපදානං අවීතික්කමනතො ඛුද්දානුඛුද්දකානං ආපජ්ජනෙ සහසාව තෙහි වුට්ඨානෙන සීලෙසු යං කත්තබ්බං, තං පරිපූරං සමත්ථං කරොතීති සීලෙසු පරිපූරකාරී. තථා සකදාගාමීති ‘‘සීලෙසු පරිපූරකාරී’’ති එතං උපසංහරති තථා-සද්දෙන. එතෙ හි ද්වෙ අරියා සමාධිපාරිපන්ථිකානං කාමරාගබ්‍යාපාදානං පඤ්ඤාපාරිපන්ථිකස්ස සච්චපටිච්ඡාදකමොහස්ස සබ්බසො අසමූහතත්තා සමාධිං, පඤ්ඤඤ්ච භාවෙන්තාපි සමාධිපඤ්ඤාසු යං කත්තබ්බං, තං මත්තසො පමාණෙන පදෙසමත්තමෙව කරොන්තීති සමාධිස්මිං, පඤ්ඤාය ච මත්තසො කාරිනො ‘‘සීලෙසු පරිපූරකාරිනො’’ඉච්චෙව වුච්චන්ති. අනාගාමී පන කාමරාගබ්‍යාපාදානං සමුච්ඡින්නත්තා සමාධිස්මිං පරිපූරකාරී. අරහා සබ්බසො සම්මොහස්ස සුසමූහතත්තා පඤ්ඤාය පරිපූරකාරී.

(Từ) Kāraṇaṃ (nguyên nhân) có nghĩa là duyên y chỉ. (Cụm từ) Sīlesu paripūrakārī (người làm cho trọn vẹn trong các giới) có nghĩa là: do không vi phạm các học giới lớn được gọi là Pārājika (bất cộng trụ) và Saṅghādisesa (tăng tàn), vốn là phần khởi đầu của phạm hạnh thánh đạo nên được gọi là các phạm hạnh khởi đầu, và khi phạm vào các (giới) nhỏ và rất nhỏ thì mau chóng ra khỏi chúng, vị ấy làm cho trọn vẹn, đầy đủ việc cần phải làm trong các giới, vì vậy được gọi là sīlesu paripūrakārī (người làm cho trọn vẹn trong các giới). Trong câu Tathā sakadāgāmī (Tương tự, bậc Nhất lai), từ tathā (tương tự) đã liên kết với câu sīlesu paripūrakārī (là người làm cho trọn vẹn trong các giới). Thật vậy, hai vị thánh này, vì chưa nhổ bật lên một cách hoàn toàn tham ái và sân hận là những chướng ngại của định, và si mê che lấp chân lý là chướng ngại của tuệ, nên dù có tu tập định và tuệ, các vị ấy cũng chỉ làm một cách chừng mực, theo mức độ, chỉ một phần mà thôi việc cần phải làm trong định và tuệ. Vì vậy, các vị ấy là người thực hành chừng mực trong định và trong tuệ, chỉ được gọi là “những người làm cho trọn vẹn trong các giới”. Còn bậc Bất lai, vì đã đoạn tận tham ái và sân hận, nên là người làm cho trọn vẹn trong định. Bậc A-la-hán, vì đã nhổ bật lên hoàn toàn si mê, nên là người làm cho trọn vẹn trong tuệ.

වුත්තං හෙතං භගවතා (අ. නි. 3.87) –

Điều này đã được Đức Thế Tôn nói (trong Tăng Chi Bộ, chương Ba Pháp, kinh số 87):

‘‘ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සීලෙසු පරිපූරකාරී හොති, සමාධිස්මිං මත්තසො කාරී, පඤ්ඤාය මත්තසො කාරී. සො යානි තානි ඛුද්දානුඛුද්දකානි සික්ඛාපදානි, තානි ආපජ්ජතිපි වුට්ඨාතිපි. තං කිස්ස හෙතු? න හි මෙත්ථ, භික්ඛවෙ, අභබ්බතා වුත්තා. යානි ච ඛො තානි සික්ඛාපදානි ආදිබ්‍රහ්මචරියකානි බ්‍රහ්මචරියසාරුප්පානි, තත්ථ ධුවසීලො ච හොති ඨිතසීලො ච, සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු. සො තිණ්ණං සංයොජනානං පරික්ඛයා සොතාපන්නො හොති අවිනිපාතධම්මො නියතො සම්බොධිපරායණො. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සීලෙසු…පෙ… සො තිණ්ණං සංයොජනානං පරික්ඛයා රාගදොසමොහානං තනුත්තා සකදාගාමී හොති. සකිදෙව ඉමං ලොකං ආගන්ත්වා දුක්ඛස්සන්තං කරොති. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සීලෙසු පරිපූරකාරී [Pg.23] හොති, සමාධිස්මිං පරිපූරකාරී, පඤ්ඤාය මත්තසො කාරී. සො යානි තානි…පෙ… සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු. සො පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං…පෙ… අනාවත්තිධම්මො තස්මා ලොකා. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සීලෙසු පරිපූරකාරී හොති, සමාධිස්මිං පරිපූරකාරී, පඤ්ඤාය පරිපූරකාරී. සො යානි තානි ඛුද්දානුඛුද්දකානි…පෙ… සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු. සො ආසවානං ඛයා…පෙ… උපසම්පජ්ජ විහරතී’’ති.

“Này các Tỳ khưu, ở đây, vị Tỳ khưu là người làm cho trọn vẹn trong các giới, là người thực hành chừng mực trong định, là người thực hành chừng mực trong tuệ. Vị ấy, đối với những học giới nhỏ và rất nhỏ, vừa có phạm vào, vừa có ra khỏi. Vì sao vậy? Này các Tỳ khưu, vì ở đây Ta không nói là không có khả năng (để tiến bộ). Còn đối với những học giới là phần khởi đầu của phạm hạnh, thích hợp với phạm hạnh, ở đó vị ấy có giới vững chắc và giới kiên cố, thọ trì và thực hành trong các học giới. Vị ấy, do đoạn tận ba kiết sử, trở thành bậc Dự lưu, có pháp không rơi vào đọa xứ, chắc chắn, hướng đến giác ngộ. Lại nữa, này các Tỳ khưu, ở đây vị Tỳ khưu trong các giới... (như trên)... vị ấy, do đoạn tận ba kiết sử và do làm muội lược tham, sân, si, trở thành bậc Nhất lai. Chỉ một lần trở lại thế gian này, vị ấy chấm dứt khổ đau. Lại nữa, này các Tỳ khưu, ở đây vị Tỳ khưu là người làm cho trọn vẹn trong các giới, là người làm cho trọn vẹn trong định, là người thực hành chừng mực trong tuệ. Vị ấy, đối với những... (như trên)... thực hành trong các học giới. Vị ấy, do (đoạn tận) năm hạ phần kiết sử... (trở thành bậc hóa sanh, tại đó nhập Niết-bàn), có pháp không trở lại từ thế giới ấy. Lại nữa, này các Tỳ khưu, ở đây vị Tỳ khưu là người làm cho trọn vẹn trong các giới, là người làm cho trọn vẹn trong định, là người làm cho trọn vẹn trong tuệ. Vị ấy, đối với những học giới nhỏ và rất nhỏ... (như trên)... thực hành trong các học giới. Vị ấy, do đoạn tận các lậu hoặc... (với thắng trí, tự mình chứng ngộ, chứng đạt và an trú vô lậu tâm giải thoát, tuệ giải thoát) ngay trong hiện tại.”

‘‘කථ’’න්ති පුච්ඡිත්වා සික්ඛාදිකෙ විභජිත්වා වුත්තමෙවත්ථං නිගමෙතුං ‘‘එව’’න්තිආදි වුත්තං. තත්ථ අඤ්ඤෙ චාති තයො විවෙකා, තීණි කුසලමූලානි, තීණි විමොක්ඛමුඛානි, තීණි ඉන්ද්‍රියානීති එවමාදයො, සික්ඛත්තිකාදීහි අඤ්ඤෙ ච ගුණත්තිකා. එවරූපාති යාදිසකා සික්ඛත්තිකාදයො ඉධ සීලාදීහි පකාසිතා හොන්ති, එදිසා.

Sau khi hỏi “Như thế nào?”, phân tích ba học v.v..., để kết luận lại ý nghĩa đã được nói, câu bắt đầu bằng “evaṃ” (như vậy) đã được nói. Trong đó, (cụm từ) aññe ca (và những pháp khác) có nghĩa là: ba sự viễn ly, ba thiện căn, ba cửa giải thoát, ba quyền, v.v..., và những bộ ba phẩm chất khác với bộ ba về học v.v... (Từ) evarūpā (loại như vậy) có nghĩa là: loại nào mà các bộ ba về học v.v... được trình bày ở đây bằng giới v.v..., thì (chúng) là loại như thế.

එත්ථ හි විවට්ටසන්නිස්සිතස්ස සීලස්ස ඉධාධිප්පෙතත්තා සීලෙන කායවිවෙකො පකාසිතො හොති, සමාධිනා චිත්තවිවෙකො, පඤ්ඤාය උපධිවිවෙකො. තථා සීලෙන අදොසො කුසලමූලං පකාසිතං හොති, තිතික්ඛප්පධානතාය, අපරූපඝාතසභාවතාය ච සීලස්ස. සමාධිනා අලොභො කුසලමූලං, ලොභපටිපක්ඛතො, අලොභපධානතාය ච සමාධිස්ස. පඤ්ඤාය පන අමොහොයෙව. සීලෙන ච අනිමිත්තවිමොක්ඛමුඛං පකාසිතං හොති. අදොසප්පධානං හි සීලසම්පදං නිස්සාය දොසෙ ආදීනවදස්සිනො අනිච්චානුපස්සනා සුඛෙනෙව ඉජ්ඣති, අනිච්චානුපස්සනා ච අනිමිත්තවිමොක්ඛමුඛං. සමාධිනා අප්පණිහිතවිමොක්ඛමුඛං. පඤ්ඤාය සුඤ්ඤතවිමොක්ඛමුඛං. අලොභප්පධානං හි කාමනිස්සරණං සමාධිසම්පදං නිස්සාය කාමෙසු ආදීනවදස්සිනො දුක්ඛානුපස්සනා සුඛෙනෙව ඉජ්ඣති, දුක්ඛානුපස්සනා ච අප්පණිහිතවිමොක්ඛමුඛං. පඤ්ඤාසම්පදං නිස්සාය අනත්තානුපස්සනා සුඛෙනෙව ඉජ්ඣති, අනත්තානුපස්සනා ච සුඤ්ඤතවිමොක්ඛමුඛං. තථා සීලෙන අනඤ්ඤාතඤ්ඤස්සාමීතින්ද්‍රියං පකාසිතං හොති. තං හි සීලෙසු පරිපූරකාරිනො අට්ඨමකස්ස ඉන්ද්‍රියං. සමාධිනා අඤ්ඤින්ද්‍රියං. තං හි උක්කංසගතං සමාධිස්මිං පරිපූරකාරිනො අනාගාමිනො, අග්ගමග්ගට්ඨස්ස ච ඉන්ද්‍රියං. පඤ්ඤාය අඤ්ඤාතාවින්ද්‍රියං පකාසිතං හොති. තදුප්පත්තියා හි අරහා පඤ්ඤාය පරිපූරකාරීති. ඉමිනා නයෙන අඤ්ඤෙ ච එවරූපා ගුණත්තිකා සීලාදීහි පකාසෙතබ්බා.

Thật vậy, ở đây, vì giới nương tựa vào sự thoát khỏi luân hồi (Niết-bàn) được ngụ ý, nên thân viễn ly được trình bày bằng giới, tâm viễn ly được trình bày bằng định, và phiền não viễn ly được trình bày bằng tuệ. Tương tự, vô sân là thiện căn được trình bày bằng giới, vì giới có sự nhẫn nại làm chính và có bản chất không làm hại người khác. Vô tham là thiện căn được trình bày bằng định, vì định là đối nghịch của tham và có vô tham làm chính. Còn được trình bày bằng tuệ chính là vô si. Và vô tướng giải thoát môn được trình bày bằng giới. Thật vậy, nương vào sự đầy đủ giới có vô sân làm chính, đối với người thấy sự nguy hại trong sân, quán vô thường dễ dàng thành tựu, và quán vô thường chính là vô tướng giải thoát môn. Vô nguyện giải thoát môn được trình bày bằng định. Không giải thoát môn được trình bày bằng tuệ. Thật vậy, nương vào sự đầy đủ định là sự xuất ly khỏi các dục có vô tham làm chính, đối với người thấy sự nguy hại trong các dục, quán khổ dễ dàng thành tựu, và quán khổ chính là vô nguyện giải thoát môn. Nương vào sự đầy đủ tuệ, quán vô ngã dễ dàng thành tựu, và quán vô ngã chính là không giải thoát môn. Tương tự, vị tri đương tri quyền được trình bày bằng giới. Thật vậy, đó là quyền của vị thứ tám (bậc Dự lưu) là người làm cho trọn vẹn trong các giới. Cụ tri quyền được trình bày bằng định. Thật vậy, đó là quyền tối thượng của bậc Bất lai và của vị ở thánh đạo cao nhất (A-la-hán đạo), là người làm cho trọn vẹn trong định. Cụ tri dĩ tri quyền được trình bày bằng tuệ. Thật vậy, do sự phát sinh của quyền ấy mà bậc A-la-hán là người làm cho trọn vẹn trong tuệ. Theo phương pháp này, các bộ ba phẩm chất loại như vậy khác cũng cần được trình bày bằng giới v.v...

1. සීලනිද්දෙසවණ්ණනා

1. Chú giải về phần trình bày giới.

සීලසරූපාදිකථාවණ්ණනා

Chú giải về bài luận về bản chất của giới v.v...

6. එවන්ති [Pg.24] වුත්තප්පකාරෙන. අනෙකගුණසඞ්ගාහකෙනාති අධිසීලසික්ඛාදීනං, අඤ්ඤෙසඤ්ච අනෙකෙසං ගුණානං සඞ්ගාහකෙන. සීලසමාධිපඤ්ඤාමුඛෙනාති ‘‘සබ්බෙ සඞ්ඛාරා අනිච්චා’’තිආදීසු (ධ. ප. 277; ථෙරගා. 676; නෙත්ති. 5) විය විපස්සනාමත්තාදිමුඛෙන සඞ්ඛෙපතො අදෙසෙත්වා සීලසමාධිපඤ්ඤාමුඛෙන දෙසිතොපි, සත්තතිංසායපි වා බොධිපක්ඛියධම්මානං විසුද්ධිමග්ගන්තොගධත්තා තත්ථ සීලසමාධිපඤ්ඤා මුඛං පමුඛං කත්වා දෙසිතොපි. එතෙන සීලසමාධිපඤ්ඤාසු අවසෙසබොධිපක්ඛියධම්මානං සභාවතො, උපකාරතො ච අන්තොගධභාවො දීපිතොති වෙදිතබ්බං. අතිසඞ්ඛෙපදෙසිතොයෙව හොති සභාවවිභාගාදිතො අවිභාවිතත්තා. නාලන්ති න පරියත්තං න සමත්ථං. සබ්බෙසන්ති නාතිසඞ්ඛෙපනාතිවිත්ථාරරුචීනම්පි, විපඤ්චිතඤ්ඤුනෙය්‍යානම්පි වා. සඞ්ඛෙපදෙසනා හි සංඛිත්තරුචීනං, උග්ඝටිතඤ්ඤූනංයෙව ච උපකාරාය හොති, න පනිතරෙසං. අස්ස විසුද්ධිමග්ගස්ස. පුච්ඡනට්ඨෙන පඤ්හා, කිරියා කරණං කම්මං, පඤ්හාව කම්මං පඤ්හාකම්මං, පුච්ඡනපයොගො.

6. Evanti (Như vậy): theo cách đã được nói. Anekaguṇasaṅgāhakena (bởi sự thâu nhiếp nhiều đức hạnh): bởi sự thâu nhiếp các học pháp như tăng thượng giới v.v... và của nhiều đức hạnh khác. Sīlasamādhipaññāmukhena (với giới, định, tuệ làm chính yếu): không thuyết giảng một cách tóm tắt với minh sát đơn thuần v.v... làm chính yếu như trong các câu “tất cả các hành là vô thường” v.v..., mà đã thuyết giảng với giới, định, tuệ làm chính yếu; hoặc vì ba mươi bảy pháp trợ bồ-đề cũng được bao gồm trong thanh tịnh đạo, nên đã thuyết giảng sau khi lấy giới, định, tuệ làm chính yếu, làm hàng đầu trong các pháp trợ bồ-đề ấy. Bởi điều này, cần phải hiểu rằng sự kiện các pháp trợ bồ-đề còn lại được bao gồm trong giới, định, tuệ về phương diện tự tánh và về phương diện trợ giúp đã được chỉ rõ. (Lời dạy ấy) chỉ là lời dạy rất tóm tắt, vì chưa được làm cho rõ ràng về phương diện phân tích tự tánh v.v... Nālaṃ (không đủ): không đầy đủ, không có khả năng. Sabbesaṃ (đối với tất cả): đối với cả những người có sở thích không quá tóm tắt, không quá rộng rãi (tức là trung bình), hoặc đối với cả hạng người vipañcitaññu và neyya. Vì rằng, lời dạy tóm tắt chỉ hữu ích cho những người có sở thích tóm tắt và hạng người ugghaṭitaññu, chứ không hữu ích cho những người khác. Assa visuddhimaggassa (của thanh tịnh đạo này). Pañhā (câu hỏi) là do ý nghĩa hỏi. Kamma (hành động) là sự làm, hành động. Pañhāva kammaṃ là pañhākammaṃ (hành động hỏi), sự áp dụng việc hỏi.

කිං සීලන්ති සරූපපුච්ඡා. කෙනට්ඨෙන සීලන්ති කෙන අත්ථෙන සීලන්ති වුච්චති, ‘‘සීල’’න්ති පදං කං අභිධෙය්‍යං නිස්සාය පවත්තන්ති අත්ථො. තයිදං සීලං සභාවතො, කිච්චතො, උපට්ඨානාකාරතො, ආසන්නකාරණතො ච කථං ජානිතබ්බන්ති ආහ ‘‘කානස්ස ලක්ඛණරසපච්චුපට්ඨානපදට්ඨානානී’’ති. පටිපත්ති නාම දිට්ඨානිසංසෙ එව හොතීති ආහ ‘‘කිමානිසංස’’න්ති. කතිවිධන්ති පභෙදපුච්ඡා. විභාගවන්තානං හි සභාවවිභාවනං විභාගදස්සනමුඛෙනෙව හොතීති. වොදානං විසුද්ධි. සා ච සංකිලෙසමලවිමුත්ති. තං ඉච්ඡන්තෙන යස්මා උපායකොසල්ලත්ථිනා අනුපායකොසල්ලං විය සංකිලෙසො ජානිතබ්බොති ආහ ‘‘කො චස්ස සංකිලෙසො’’ති.

Kiṃ sīlaṃ (Giới là gì?): là câu hỏi về tự thể. Kenaṭṭhena sīlaṃ (Giới có nghĩa gì?): được gọi là giới với ý nghĩa nào? Từ “giới” được dùng để chỉ đối tượng nào? Để trả lời câu hỏi “Làm thế nào để biết được giới này về phương diện tự tánh, phận sự, trạng thái biểu hiện, và nhân cần thiết?”, ngài đã nói “kānassa lakkhaṇarasapaccupaṭṭhānapadaṭṭhānāni” (Trạng thái, phận sự, sự biểu hiện, và nhân cần thiết của nó là gì?). Vì sự thực hành chỉ xảy ra khi thấy được lợi ích, nên ngài đã hỏi “kimānisaṃsaṃ” (Nó có lợi ích gì?). Katividhaṃ (Có bao nhiêu loại?): là câu hỏi về sự phân loại. Vì rằng, đối với những pháp có sự phân loại, việc làm rõ tự tánh chỉ có thể thực hiện thông qua việc trình bày sự phân loại. Vodānaṃ (sự trong sạch) là sự thanh tịnh. Và đó là sự giải thoát khỏi cấu uế của phiền não. Vì người mong muốn sự thanh tịnh ấy, người muốn thiện xảo trong phương tiện, cũng cần phải biết đến phiền não giống như (biết đến) sự không thiện xảo trong phương tiện, nên ngài đã hỏi “ko cassa saṃkileso” (Và cái gì là phiền não của nó?).

තත්‍රාති තස්මිං, තස්ස වා පඤ්හාකම්මස්ස. විස්සජ්ජනන්ති විවරණං. පුච්ඡිතො හි අත්ථො අවිභාවිතත්තා නිගූළ්හො මුට්ඨියං කතො විය තිට්ඨති. තස්ස විවරණං විස්සජ්ජනං විභූතභාවකාරණතො. පාණාතිපාතාදීහීති එත්ථ [Pg.25] පාණොති වොහාරතො සත්තො, පරමත්ථතො ජීවිතින්ද්‍රියං. තස්ස සරසෙනෙව පතනසභාවස්ස අන්තරෙ එව අතිව පාතනං අතිපාතො, සණිකං පතිතුං අදත්වා සීඝං පාතනන්ති අත්ථො, අතික්කම්ම වා සත්ථාදීහි අභිභවිත්වා පාතනං අතිපාතො, පාණඝාතො. ආදිසද්දෙන අදින්නාදානාදිං සඞ්ගණ්හාති. තෙහි පාණාතිපාතාදීහි දුස්සීල්‍යකම්මෙහි. විරමන්තස්සාති සමාදානවිරතිවසෙන, සම්පත්තවිරතිවසෙන ච ඔරමන්තස්ස. වත්තපටිපත්තින්ති උපජ්ඣායවත්තාදිවත්තකරණං. චෙතනාදයො ධම්මාති සඞ්ඛෙපතො වුත්තමත්ථං පාළිවසෙන විභජිත්වා දස්සෙතුං ‘‘වුත්තඤ්හෙත’’න්තිආදි වුත්තං. තත්ථ චෙතයතීති චෙතනා, අත්තනා සම්පයුත්තධම්මෙහි සද්ධිං ආරම්මණෙ අභිසන්දහතීති අත්ථො. චෙතනාය අනුකූලවසෙනෙව හි තංසම්පයුත්තා ධම්මා ආරම්මණෙ පවත්තන්ති. චෙතනා කාමං කුසලත්තිකසාධාරණා, ඉධ පන සීලචෙතනා අධිප්පෙතාති කත්වා ‘‘කුසලා’’ති වෙදිතබ්බා. චෙතසි නියුත්තං චෙතසිකං, චිත්තසම්පයුත්තන්ති අත්ථො. චෙතනාය සතිපි චෙතසිකත්තෙ ‘‘චෙතනා සීල’’න්ති විසුං ගහිතත්තා තදඤ්ඤමෙව විරතිඅනභිජ්ඣාදිකං චෙතසිකං සීලං දට්ඨබ්බං ගොබලීබද්දඤායෙන. සංවරණං සංවරො. යථා අකුසලා ධම්මා චිත්තෙ න ඔතරන්ති, තථා පිදහනං. අවීතික්කමො වීතික්කමස්ස පටිපක්ඛභූතා අවීතික්කමවසෙන පවත්තචිත්තචෙතසිකා. තත්ථ චෙතනා සීලං නාමාතිආදි යථාවුත්තස්ස සුත්තපදස්ස විවරණං. විරමන්තස්ස චෙතනාති විරතිසම්පයුත්තං පධානභූතං චෙතනමාහ. පූරෙන්තස්ස චෙතනාති වත්තපටිපත්තිආයූහිනී. විරමන්තස්ස විරතීති විරතියා පධානභාවං ගහෙත්වා වුත්තං.

Tatra (Trong đó): trong hành động hỏi ấy, hoặc của hành động hỏi ấy. Vissajjanaṃ (sự trả lời) là sự giải thích. Vì rằng, ý nghĩa được hỏi, do chưa được làm cho rõ ràng, nên vẫn còn ẩn giấu như vật được nắm trong tay. Sự giải thích ý nghĩa ấy được gọi là vissajjanaṃ (sự trả lời) vì nó làm cho ý nghĩa trở nên rõ ràng. Trong câu pāṇātipātādīhi (từ việc sát sanh v.v...), pāṇa (sinh mạng) theo quy ước là chúng sanh, theo chân đế là mạng quyền. Atipāto (sự sát hại) là sự làm cho mạng quyền ấy, vốn có tự tánh rơi rụng theo tự nhiên, bị rơi rụng quá sớm, ngay trong khoảng thời gian (chưa đến lúc). Nghĩa là, không cho nó rơi rụng từ từ mà làm cho nó rơi rụng nhanh chóng. Hoặc, atipāto là sự xâm phạm, áp đảo và làm rơi rụng bằng gươm đao v.v..., (tức là) sự sát sanh. Bằng từ ādi (v.v...), ngài thâu nhiếp cả việc lấy của không cho v.v... Tehi pāṇātipātādīhi dussīlyakammehi (từ những hành động ác giới như sát sanh v.v... ấy). Viramantassa (của người đang từ bỏ): của người đang từ bỏ, do năng lực của sự từ bỏ bằng cách thọ trì và sự từ bỏ khi gặp trường hợp. Vattapaṭipattiṃ (sự thực hành bổn phận): sự thực hành các bổn phận như bổn phận đối với thầy tế độ v.v... Để phân tích và trình bày ý nghĩa đã được nói một cách tóm tắt là “các pháp như tư v.v...” theo bản văn Pāli, ngài đã nói “vuttañheta” (điều này đã được nói) v.v... Trong đó, cetanā (tư) là cái thúc đẩy; nghĩa là, nó kết nối các pháp tương ưng với chính nó vào đối tượng. Vì rằng, các pháp tương ưng với tư chỉ khởi lên trên đối tượng theo năng lực thuận theo của tư. Mặc dù tư thông thường với tam đề thiện, nhưng ở đây, vì tư giới được chủ ý, nên cần phải hiểu là “kusalā” (thiện). Cetasikaṃ (tâm sở) là cái được liên kết trong tâm, nghĩa là tương ưng với tâm. Mặc dù tư cũng là một tâm sở, nhưng vì nó được đề cập riêng là “cetanā sīlaṃ” (tư là giới), nên các tâm sở khác như sự kiêng cữ, vô tham v.v... cần được hiểu là giới tâm sở theo phương pháp gobalībaddañāya (phương pháp con bò đực và con bò). Saṃvaro (sự phòng hộ) là sự phòng hộ. Đó là sự ngăn chặn để các pháp bất thiện không xâm nhập vào tâm. Avītikkamo (sự không vi phạm) là tâm và tâm sở khởi lên theo cách không vi phạm, là đối nghịch của sự vi phạm. Trong đó, câu “cetanā sīlaṃ nāma” (Tư là giới...) là sự giải thích cho câu kinh đã được trích dẫn. Câu “viramantassa cetanā” (tư của người đang từ bỏ) chỉ tư chính yếu tương ưng với sự kiêng cữ. Câu “pūrentassa cetanā” (tư của người đang làm tròn) (chỉ) tư nỗ lực trong việc thực hành bổn phận. Câu “viramantassa virati” (sự kiêng cữ của người đang từ bỏ) được nói sau khi lấy sự kiêng cữ làm chính yếu.

එත්ථ හි යදා ‘‘තිවිධා, භික්ඛවෙ, කායසඤ්චෙතනා කුසලං කායකම්ම’’න්තිආදි (කථා. 539) වචනතො පාණාතිපාතාදීනං පටිපක්ඛභූතා තබ්බිරතිවිසිට්ඨා චෙතනා තථාපවත්තා පධානභාවෙන පාණාතිපාතාදිපටිවිරතිසාධිකා හොති, තදා තංසම්පයුත්තා විරතිඅනභිජ්ඣාදයො ච චෙතනාපක්ඛිකා වා, අබ්බොහාරිකා වාති ඉමමත්ථං සන්ධාය චෙතනාසීලං වුත්තං. යදා පන පාණාතිපාතාදීහි සඞ්කොචං ආපජ්ජන්තස්ස තතො විරමණාකාරෙන පවත්තමානා චෙතනාවිසිට්ඨා විරති, අනභිජ්ඣාදයො ච තත්ථ තත්ථ පධානභාවෙන කිච්චසාධිකා හොන්ති, තදා තංසම්පයුත්තා චෙතනා විරතිආදිපක්ඛිකා [Pg.26] වා හොති, අබ්බොහාරිකා වාති ඉමමත්ථං සන්ධාය චෙතසිකසීලං වුත්තං.

Ở đây, khi tư, là đối nghịch của sát sanh v.v..., đặc biệt bởi sự kiêng cữ khỏi những điều ấy, khởi lên theo cách như vậy, và hoàn thành việc từ bỏ sát sanh v.v... với vai trò chính yếu, theo như lời dạy “Này các Tỳ khưu, có ba loại thân tư là thiện thân nghiệp” v.v..., thì khi ấy, sự kiêng cữ và vô tham v.v... tương ưng với tư ấy hoặc là thuộc về phe của tư, hoặc là không được kể đến. Nhắm đến ý nghĩa này mà “tư giới” đã được nói đến. Nhưng khi, đối với người đang co mình lại khỏi sát sanh v.v..., sự kiêng cữ và vô tham v.v..., đặc biệt bởi tư khởi lên theo cách từ bỏ những điều ấy, hoàn thành phận sự trong từng trường hợp với vai trò chính yếu, thì khi ấy, tư tương ưng với chúng hoặc là thuộc về phe của sự kiêng cữ v.v..., hoặc là không được kể đến. Nhắm đến ý nghĩa này mà “giới tâm sở” đã được nói đến.

ඉදානි සුත්තෙ ආගතනයෙන කුසලකම්මපථවසෙන චෙතනාචෙතසිකසීලානි විභජිත්වා දස්සෙතුං ‘‘අපිචා’’තිආදි වුත්තං. පජහන්තස්සාති සමාදානවසෙන ‘‘ඉතො පට්ඨාය න කරිස්සාමී’’ති සම්පත්තවත්ථුකානිපි අනජ්ඣාචරණෙන පජහන්තස්ස. සත්ත කම්මපථචෙතනාති පාණාතිපාතාදිපහානසාධිකා පටිපාටියා සත්ත කුසලකම්මපථචෙතනා. අභිජ්ඣාදිවසෙන යං පරදාරගමනාදි කරීයති, තස්ස පහායකා අනභිජ්ඣාදයො සීලන්ති ආහ ‘‘චෙතසිකං සීලං නාම අනභිජ්ඣා…පෙ… සම්මාදිට්ඨිධම්මා’’ති. යථා හි අභිජ්ඣාබ්‍යාපාදවසෙන මිච්ඡාචාරපාණාතිපාතාදයො කරීයන්ති, එවං මිච්ඡාදිට්ඨිවසෙනාපි තෙ පුත්තමුඛදස්සනාදිඅත්ථං කරීයන්ති. තෙසඤ්ච පජහනකා අනභිජ්ඣාදයොති. පාතිමොක්ඛසංවරො චාරිත්තවාරිත්තවිභාගං විනයපරියාපන්නං සික්ඛාපදසීලං. සතිසංවරො මනච්ඡට්ඨානං ඉන්ද්‍රියානං ආරක්ඛා, සා ච තථාපවත්තා සතියෙව. ඤාණසංවරො පඤ්ඤා. ඛන්තිසංවරො අධිවාසනා, සා ච තථාපවත්තා අදොසපධානා ඛන්ධා, අදොසො එව වා. වීරියසංවරො කාමවිතක්කාදීනං විනොදනවසෙන පවත්තං වීරියං. පාතිමොක්ඛසංවරසතිසංවරාදීසු යං වත්තබ්බං, තං පරතො ආවි භවිස්සති.

Bây giờ, để phân chia và trình bày các giới tư và giới tâm sở theo phương pháp đã được đề cập trong kinh, qua cách thức của các thiện nghiệp đạo, đoạn văn bắt đầu bằng ‘apicā’ đã được nói đến. ‘Của người từ bỏ’ (pajahantassa) có nghĩa là: của người từ bỏ bằng cách thọ trì rằng ‘kể từ nay tôi sẽ không làm nữa’, và bằng cách không vi phạm ngay cả khi có cơ hội phát sinh. ‘Bảy tư nghiệp đạo’ (satta kammapathacetanā) là bảy tư thiện nghiệp đạo theo thứ tự, có khả năng hoàn thành việc từ bỏ sát sanh, v.v. Vì rằng tà dâm, v.v. được thực hiện do tham lam, v.v., nên các pháp từ bỏ chúng là vô tham, v.v. là giới, ngài đã nói: ‘Giới tâm sở là vô tham… cho đến… chánh kiến’. Quả vậy, cũng như tà hạnh, sát sanh, v.v. được thực hiện do tham lam và sân hận, cũng vậy, chúng được thực hiện do tà kiến vì mục đích thấy mặt con trai, v.v. Và các pháp từ bỏ chúng chính là vô tham, v.v. Giới thu thúc trong bộ giới bổn (pātimokkhasaṃvaro) là giới học xứ thuộc về Luật tạng, có sự phân chia thành giới hành trì và giới phòng tránh. Giới thu thúc bằng niệm (satisaṃvaro) là sự phòng hộ sáu căn với ý là thứ sáu, và đó chính là niệm đã vận hành như vậy. Giới thu thúc bằng trí (ñāṇasaṃvaro) là trí tuệ. Giới thu thúc bằng nhẫn nại (khantisaṃvaro) là sự kham nhẫn, và đó là các uẩn với vô sân làm chủ đạo, đã vận hành như vậy, hoặc chính là vô sân. Giới thu thúc bằng tinh tấn (vīriyasaṃvaro) là tinh tấn vận hành theo cách loại trừ các dục tầm, v.v. Những gì cần nói về giới thu thúc trong bộ giới bổn, giới thu thúc bằng niệm, v.v., điều đó sẽ trở nên rõ ràng ở phần sau.

සොතානීති තණ්හාදිට්ඨිඅවිජ්ජාදුච්චරිතඅවසිට්ඨකිලෙසසොතානි. ‘‘සොතානං සංවරං බ්‍රූමී’’ති වත්වා ‘‘පඤ්ඤායෙතෙ පිධිය්‍යරෙ’’ති වචනෙන සොතානං සංවරො පිදහනං සමුච්ඡෙදනං ඤාණන්ති විඤ්ඤායති.

‘Các dòng chảy’ (sotāni) là các dòng chảy của ái, kiến, vô minh, ác hạnh, và các phiền não còn lại. Sau khi nói ‘Ta tuyên bố sự thu thúc các dòng chảy’, do câu nói ‘chúng được đóng lại bằng trí tuệ’, nên được hiểu rằng sự thu thúc các dòng chảy chính là sự đóng lại, sự đoạn trừ, tức là trí tuệ.

ඉදමත්ථිකතං මනසි කත්වා යෙන ඤාණෙන යොනිසො පච්චවෙක්ඛිත්වා පච්චයා පටිසෙවීයන්ති. තං පච්චයපටිසෙවනම්පි ඤාණසභාවත්තා එත්ථෙව ඤාණසංවරෙ එව සමොධානං සඞ්ගහං ගච්ඡති. ඛමති අධිවාසෙතීති ඛමො. උප්පන්නන්ති තස්මිං තස්මිං ආරම්මණෙ ජාතං නිබ්බත්තං. කාමවිතක්කන්ති කාමූපසංහිතං විතක්කං. නාධිවාසෙතීති චිත්තං ආරොපෙත්වා අබ්භන්තරෙ න වාසෙති. ආජීවපාරිසුද්ධිපීති බුද්ධපටිකුට්ඨං මිච්ඡාජීවං පහාය අනවජ්ජෙන පච්චයපරියෙසනෙන සිජ්ඣනකං ආජීවපාරිසුද්ධිසීලම්පි එත්ථෙව වීරියසංවරෙ එව සමොධානං ගච්ඡති වීරියසාධනත්තා. එත්ථ ච යථා ඤාණං තණ්හාදිසොතානං පවත්තිනිවාරණතො පිදහනට්ඨෙන සංවරණතො සංවරො ච, පරතො පවත්තනකගුණානං ආධාරාදිභාවතො සීලනට්ඨෙන සීලං[Pg.27], එවං ඛන්ති අනධිවාසනෙන උප්පජ්ජනකකිලෙසානං අධිවාසනෙන සංවරණතො සංවරො ච, ඛමනහෙතු උප්පජ්ජනකගුණානං ආධාරාදිභාවතො සීලනට්ඨෙන සීලං, වීරියං විනොදෙතබ්බානං පාපධම්මානං විනොදනෙන සංවරණතො සංවරො ච, විනොදනහෙතු උප්පජ්ජනකගුණානං ආධාරාදිභාවතො සීලනට්ඨෙන සීලන්ති වෙදිතබ්බං. යථා පන පාතිමොක්ඛසීලාදි තස්ස තස්ස පාපධම්මස්ස පවත්තිතුං අප්පදානවසෙන සංවරණං පිදහනං, තං උපාදාය සංවරො, එවං අසමාදින්නසීලස්ස ආගතවත්ථුතො විරමණම්පීති ආහ ‘‘යා ච පාපභීරුකානං…පෙ… සංවරසීලන්ති වෙදිතබ්බ’’න්ති. න වීතික්කමති එතෙනාති අවීතික්කමො. තථාපවත්තො කුසලචිත්තුප්පාදො.

Việc thọ dụng các vật dụng sau khi đã như lý quán xét bằng trí tuệ nào, với sự tác ý đến mục đích này. Việc thọ dụng vật dụng đó, do có bản chất là trí tuệ, cũng được bao gồm, được thu nhiếp ngay trong giới thu thúc bằng trí này. ‘Khamati adhivāseti’ (vị ấy kham nhẫn, chịu đựng), vì vậy gọi là ‘khamo’ (người kham nhẫn). ‘Đã sanh khởi’ (uppannaṃ) nghĩa là đã sanh ra, đã phát sanh trong đối tượng này hay đối tượng khác. ‘Dục tầm’ (kāmavitakkaṃ) là tầm liên hệ đến dục. ‘Không dung chứa’ (nādhivāseti) nghĩa là không để cho nó đi vào tâm, không cho nó trú ngụ bên trong. ‘Giới thanh tịnh mạng’ (ājīvapārisuddhisīla) là giới được thành tựu do việc tìm kiếm vật dụng một cách không thể chê trách, sau khi đã từ bỏ tà mạng bị Đức Phật quở trách, cũng được bao gồm ngay trong giới thu thúc bằng tinh tấn này, vì nó được thành tựu nhờ tinh tấn. Và ở đây, cần phải hiểu rằng: cũng như trí, do ngăn chặn sự phát sanh của các dòng chảy như ái, v.v., nên là sự thu thúc (saṃvara) vì nó ngăn giữ (saṃvaraṇa) theo nghĩa đóng lại (pidahana), và là giới (sīla) theo nghĩa nền tảng (sīlana) vì là cơ sở, v.v. cho các đức hạnh sẽ phát sanh về sau; cũng vậy, nhẫn nại, do kham nhẫn đối với các phiền não có thể sanh khởi do không kham nhẫn, nên là sự thu thúc vì nó ngăn giữ, và là giới theo nghĩa nền tảng vì là nhân của sự kham nhẫn và là cơ sở cho các đức hạnh sẽ phát sanh; tinh tấn, do loại trừ các ác pháp cần được loại trừ, nên là sự thu thúc vì nó ngăn giữ, và là giới theo nghĩa nền tảng vì là nhân của sự loại trừ và là cơ sở cho các đức hạnh sẽ phát sanh. Lại nữa, cũng như giới trong bộ giới bổn, v.v., là sự ngăn giữ, sự đóng lại theo nghĩa không cho cơ hội để ác pháp này hay ác pháp khác phát sanh, do đó gọi là sự thu thúc; cũng vậy, đối với người chưa thọ trì giới, việc từ bỏ khi cơ hội đến cũng là sự thu thúc, vì vậy ngài nói: ‘Và đối với những người sợ hãi điều ác… cho đến… cần được hiểu là giới thu thúc’. ‘Không vi phạm bởi pháp này’, vì vậy gọi là ‘bất vi phạm’ (avītikkamo). Đó là sự sanh khởi của thiện tâm đã vận hành như vậy.

7. අවසෙසෙසු පන පඤ්හෙසු. සමාධානං සණ්ඨපනං. දුස්සීල්‍යවසෙන හි පවත්තා කායකම්මාදයො සම්පති, ආයතිඤ්ච අහිතදුක්ඛාවහා, න සම්මා ඨපිතාති අසණ්ඨපිතා විප්පකිණ්ණා විසටා ච නාම හොන්ති, සුසීල්‍යවසෙන පන පවත්තා තබ්බිපරියායතො සණ්ඨපිතා අවිප්පකිණ්ණා අවිසටා ච නාම හොන්ති යථා තං ඔක්ඛිත්තචක්ඛුතා අබාහුප්පචාලනාදි. තෙනාහ ‘‘කායකම්මාදීනං සුසීල්‍යවසෙන අවිප්පකිණ්ණතාති අත්ථො’’ති. එතෙන සමාධිකිච්චතො සීලනං විසෙසෙති. තස්ස හි සමාධානං සම්පයුත්තධම්මානං අවික්ඛෙපහෙතුතා. ඉදං කායකම්මාදීනං සණ්ඨපනං සංයමනං. උපධාරණං අධිට්ඨානං මූලභාවො. තථා හිස්ස ආදිචරණාදිභාවො වුත්තො. තෙන පථවීධාතුකිච්චතො සීලනං විසෙසිතං හොති. සා හි සහජාතරූපධම්මානං සන්ධාරණවසෙන පවත්තති. ඉදං පන අනවජ්ජධම්මානං මූලාධිට්ඨානභාවෙන. තෙනාහ ‘‘කුසලානං ධම්මාන’’න්තිආදි. තත්ථ කුසලධම්මා නාම සපුබ්බභාගා මහග්ගතානුත්තරා ධම්මා. අඤ්ඤෙ පන ආචරියා. සිරට්ඨොති යථා සිරසි ඡින්නෙ සබ්බො අත්තභාවො විනස්සති, එවං සීලෙ භින්නෙ සබ්බං ගුණසරීරං විනස්සති. තස්මා තස්ස උත්තමඞ්ගට්ඨො සීලට්ඨො. ‘‘සිරො සීස’’න්ති වා වත්තබ්බෙ නිරුත්තිනයෙන ‘‘සීල’’න්ති වුත්තන්ති අධිප්පායො. සීතලට්ඨො පරිළාහවූපසමනට්ඨො. තෙන ත-කාරස්ස ලොපං කත්වා නිරුත්තිනයෙනෙව ‘‘සීල’’න්ති වුත්තන්ති දස්සෙති. තථා හිදං පයොගසම්පාදිතං සබ්බකිලෙසපරිළාහවූපසමකරං හොති. එවමාදිනාති [Pg.28] ආදි-සද්දෙන සයන්ති අකුසලා එතස්මිං සති අපවිට්ඨා හොන්තීති සීලං, සුපන්ති වා තෙන විහතුස්සාහානි සබ්බදුච්චරිතානීති සීලං, සබ්බෙසං වා කුසලධම්මානං පවෙසාරහසාලාති සීලන්ති එවමාදීනං සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො.

7. Còn trong các câu hỏi còn lại. ‘Sự an lập’ (samādhāna) là sự thiết lập tốt đẹp (saṇṭhapana). Quả vậy, các thân nghiệp, v.v. đã vận hành theo cách ác giới, vì mang lại điều bất lợi và đau khổ trong hiện tại và tương lai, nên không được thiết lập tốt đẹp, do đó được gọi là không được thiết lập tốt đẹp, bị phân tán, bị tản mác. Nhưng các nghiệp đã vận hành theo cách thiện giới, thì ngược lại, được gọi là được thiết lập tốt đẹp, không bị phân tán, không bị tản mác, chẳng hạn như việc nhìn xuống, không vung tay, v.v. Do đó, ngài nói: ‘Nghĩa là sự không phân tán của thân nghiệp, v.v. do thiện giới’. Bằng điều này, ngài phân biệt ý nghĩa của ‘sīlana’ (nền tảng) với chức năng của định. Quả vậy, sự an lập của định là nguyên nhân không tán loạn cho các pháp tương ưng. Còn đây là sự thiết lập tốt đẹp, sự chế ngự của thân nghiệp, v.v. ‘Sự nâng đỡ’ (upadhāraṇa) là nền tảng, là trạng thái gốc rễ. Quả vậy, trạng thái là sự thực hành ban đầu, v.v. của nó đã được nói đến. Do đó, ý nghĩa của ‘sīlana’ được phân biệt với chức năng của địa đại. Quả vậy, địa đại vận hành theo cách nâng đỡ các sắc pháp đồng sanh. Còn giới này thì vận hành theo cách là nền tảng gốc rễ cho các pháp vô tội. Do đó, ngài nói: ‘Của các thiện pháp’, v.v. Ở đó, các thiện pháp là các pháp đáo đại và siêu thế cùng với các phần chuẩn bị của chúng. Còn các vị thầy khác (thì nói). ‘Nghĩa là đầu’ (siraṭṭho): cũng như khi đầu bị cắt đứt, toàn bộ thân mạng bị hủy diệt, cũng vậy, khi giới bị phá vỡ, toàn bộ thân thể công đức bị hủy diệt. Do đó, ý nghĩa là phần cao nhất của thân thể công đức đó chính là ý nghĩa của giới. Ý muốn nói rằng, đáng lẽ phải nói là ‘siro’ hoặc ‘sīsa’, nhưng theo phương pháp từ nguyên học, lại nói là ‘sīla’. ‘Nghĩa là mát mẻ’ (sītalaṭṭho) là nghĩa làm dịu đi sự nóng bức (của phiền não). Bằng điều đó, ngài chỉ ra rằng, sau khi bỏ đi chữ ‘ta’, theo phương pháp từ nguyên học, lại nói là ‘sīla’. Quả vậy, giới này, khi được thành tựu nhờ nỗ lực, sẽ làm dịu đi sự nóng bức của tất cả phiền não. Trong câu ‘evamādi’, bằng từ ‘ādi’, cần phải thấy sự bao gồm các ý nghĩa như sau: ‘khi có giới này, các pháp bất thiện ngủ yên (sayanti), bị loại bỏ, vì vậy gọi là sīla’; hoặc ‘do giới này, tất cả các ác hạnh bị hủy hoại nỗ lực nên ngủ yên (supanti), vì vậy gọi là sīla’; hoặc ‘là nơi thích hợp cho tất cả các thiện pháp đi vào, vì vậy gọi là sīla’.

8. ‘‘සීලනට්ඨෙන සීල’’න්ති පුබ්බෙ සද්දත්ථුද්ධාරෙන පකාසිතොපි භාවත්ථො එවාති ආහ ‘‘සීලනං ලක්ඛණං තස්සා’’ති. න හි තස්ස චෙතනාදිභෙදභින්නස්ස අනවසෙසතො සඞ්ගාහකො තතො අඤ්ඤො අත්ථො අත්ථි, යො ලක්ඛණභාවෙන වුච්චෙය්‍ය. නනු ච අනෙකභෙදසඞ්ගාහකං සාමඤ්ඤලක්ඛණං නාම සියා, න විසෙසලක්ඛණන්ති අනුයොගං මනසි කත්වා ආහ ‘‘සනිදස්සනත්තං රූපස්ස, යථා භින්නස්සනෙකධා’’ති.

8. Mặc dù trước đây câu ‘Giới có nghĩa là sắp đặt’ đã được giải thích bằng cách rút ra ý nghĩa của từ ngữ, nhưng đó chỉ là ý nghĩa về bản chất (bhāvattho). Vì vậy, ngài đã nói: ‘Sự sắp đặt là tướng trạng của giới ấy’. Thật vậy, không có ý nghĩa nào khác ngoài ý nghĩa đó (sắp đặt) có thể bao hàm một cách không sót lại giới ấy, vốn được phân biệt thành các loại như tư tâm giới v.v..., mà có thể được gọi là tướng trạng. (Vấn:) Chẳng phải tướng trạng bao hàm nhiều loại khác nhau nên được gọi là tướng trạng chung (sāmaññalakkhaṇa), chứ không phải là tướng trạng riêng (visesalakkhaṇa) sao? Tác ý đến câu chất vấn ấy, ngài đã nói: ‘Như tính chất có thể thấy được của sắc, dù được phân chia thành nhiều loại’.

යථා හි නීලාදිවසෙන අනෙකභෙදභින්නස්සාපි රූපායතනස්ස සනිදස්සනත්තං විසෙසලක්ඛණං තදඤ්ඤධම්මාසාධාරණතො. න අනිච්චතාදි විය, රුප්පනං විය වා සාමඤ්ඤලක්ඛණං, එවමිධාපි දට්ඨබ්බං. කිං පනෙතං සනිදස්සනත්තං නාම? දට්ඨබ්බතා චක්ඛුවිඤ්ඤාණස්ස ගොචරභාවො. තස්ස පන රූපායතනතො අනඤ්ඤත්තෙපි අඤ්ඤෙහි ධම්මෙහි රූපායතනං විසෙසෙතුං අඤ්ඤං විය කත්වා සහ නිදස්සනෙන සනිදස්සනන්ති වුච්චති. ධම්මසභාවසාමඤ්ඤෙන හි එකීභූතෙසු ධම්මෙසු යො නානත්තකරො සභාවො, සො අඤ්ඤං විය කත්වා උපචරිතුං යුත්තො. එවං හි අත්ථවිසෙසාවබොධො හොතීති. අථ වා ‘‘සහ නිදස්සනෙනා’’ති එත්ථ තබ්භාවත්ථො සහ-සද්දො යථා නන්දිරාගසහගතාති (සං. නි. 5.1081; මහාව. 14; පටි. ම. 2.30).

Thật vậy, cũng như tính chất có thể thấy được (sanidassanattaṃ) của sắc xứ, dù được phân biệt thành nhiều loại theo xanh, v.v..., vẫn là tướng trạng riêng vì nó không chung với các pháp khác. Nó không phải là tướng trạng chung như tính vô thường, v.v..., hay như sự biến hoại. Ở đây cũng nên hiểu như vậy. Vậy, tính chất có thể thấy được này là gì? Đó là tính có thể được thấy, là cảnh giới của nhãn thức. Mặc dù tính chất ấy không khác với sắc xứ, nhưng để phân biệt sắc xứ với các pháp khác, nó được xem như một cái khác và được gọi là sanidassana (cùng với sự thấy). Thật vậy, trong các pháp đã trở nên đồng nhất do có cùng bản chất pháp, bản chất nào tạo ra sự khác biệt thì nên được ẩn dụ xem như một cái khác. Vì làm như vậy sẽ giúp liễu tri được ý nghĩa đặc biệt. Hoặc là, trong câu ‘saha nidassanenā’, từ ‘saha’ có nghĩa là chính bản chất ấy (tabbhāvattho), như trong câu ‘nandirāgasahagatā’ (đi cùng với hỷ và tham).

දුස්සීල්‍යවිද්ධංසනරසන්ති කායිකඅසංවරාදිභෙදස්ස දුස්සීල්‍යස්ස විධමනකිච්චං. අනවජ්ජරසන්ති අගාරය්හසම්පත්තිකං අගරහිතබ්බභාවෙන සම්පජ්ජනකං, අවජ්ජපටිපක්ඛභාවෙන වා සම්පජ්ජනකං. ලක්ඛණාදීසූති ලක්ඛණරසාදීසු වුච්චමානෙසු කිච්චමෙව, සම්පත්ති වා රසොති වුච්චති, න රසායතනරසාදීති අධිප්පායො. කෙචි පන ‘‘කිච්චමෙවා’’ති අවධාරණං තස්ස ඉතරරසතො බලවභාවදස්සනත්ථන්ති වදන්ති, තං තෙසං මතිමත්තං, කිච්චමෙව, සම්පත්ති එව වා රසොති ඉමස්ස අත්ථස්ස අධිප්පෙතත්තා.

(Giới) có vị là phá tan sự ác giới, nghĩa là có phận sự thổi bay sự ác giới vốn được phân biệt thành không phòng hộ về thân, v.v... (Giới) có vị là vô tội, nghĩa là có sự thành tựu không đáng chê trách; hoặc là sự thành tựu do không bị chê trách; hoặc là sự thành tựu do là đối nghịch của lỗi lầm. Trong câu ‘lakkhaṇādīsu’ (trong các tướng trạng, v.v...), khi nói về tướng trạng, vị, v.v..., chính phận sự hoặc sự thành tựu được gọi là ‘vị’, chứ không phải vị của vị xứ, v.v... Đó là chủ ý. Một số vị lại nói rằng, sự nhấn mạnh trong câu ‘kiccameva’ (chính phận sự) là để cho thấy rằng vị này mạnh hơn các vị khác. Điều đó chỉ là ý kiến riêng của họ, vì chủ ý ở đây là ‘chính phận sự hoặc chính sự thành tựu là vị’.

සොචෙය්‍යපච්චුපට්ඨානන්ති [Pg.29] කායාදීහි සුචිභාවෙන පච්චුපට්ඨාති. ගහණභාවන්ති ගහෙතබ්බභාවං. තෙන උපට්ඨානාකාරට්ඨෙන පච්චුපට්ඨානං වුත්තං, ඵලට්ඨෙන පන අවිප්පටිසාරපච්චුපට්ඨානං, සමාධිපච්චුපට්ඨානං වා. සීලං හි සම්පතියෙව අවිප්පටිසාරං පච්චුපට්ඨාපෙති, පරම්පරාය සමාධිං. ඉමස්ස පන ආනිසංසඵලස්ස ආනිසංසකථායං වක්ඛමානත්තා ඉධ අග්ගහණං දට්ඨබ්බං. කෙචි පන ඵලස්ස අනිච්ඡිතත්තා ඉධ අග්ගහණන්ති වදන්ති, තදයුත්තං ඵලස්ස අනෙකවිධත්තා, ලොකියාදිසීලස්සාපි විභජියමානත්තා. තථා හි වක්ඛති ‘‘නිස්සිතානිස්සිතවසෙනා’’තිආදි (විසුද්ධි. 1.10). යථා පථවීධාතුයා කම්මාදි දූරකාරණං, සෙසභූතත්තයං ආසන්නකාරණං, යථා ච වත්ථස්ස තන්තවායතුරිවෙමසලාකාදි දූරකාරණං, තන්තවො ආසන්නකාරණං, එවං සීලස්ස සද්ධම්මස්සවනාදි දූරකාරණං, හිරිඔත්තප්පමස්ස ආසන්නකාරණන්ති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘හිරොත්තප්පඤ්ච පනා’’තිආදි. හිරොත්තප්පෙ හීතිආදි තස්ස ආසන්නකාරණභාවසාධනං. තත්ථ උප්පජ්ජති සමාදානවසෙන, තිට්ඨති අවීතික්කමවසෙනාති වෙදිතබ්බං.

(Giới) có sự hiện khởi là sự trong sạch, nghĩa là nó hiện khởi với trạng thái trong sạch nơi thân, v.v... (Câu này có nghĩa là) trạng thái cần được nắm giữ. Do đó, sự hiện khởi được nói theo nghĩa là cách thức hiện khởi. Nhưng theo nghĩa quả, nó có sự hiện khởi là không hối tiếc, hoặc có sự hiện khởi là định. Thật vậy, giới làm cho sự không hối tiếc hiện khởi ngay lập tức, và làm cho định hiện khởi một cách tuần tự. Tuy nhiên, vì quả lợi ích này sẽ được nói đến trong phần nói về lợi ích, nên cần hiểu rằng nó không được đề cập ở đây. Một số vị nói rằng nó không được đề cập ở đây vì quả không được mong muốn (trong định nghĩa này). Điều đó không hợp lý, vì quả có nhiều loại, và giới thế gian v.v... cũng sẽ được phân tích. Thật vậy, ngài sẽ nói: ‘Theo cách y chỉ và không y chỉ’ v.v... Cũng như đối với địa đại, nghiệp v.v... là nhân xa, ba đại còn lại là nhân gần; và cũng như đối với tấm vải, người thợ dệt, con thoi, cái đưa sợi v.v... là nhân xa, còn các sợi chỉ là nhân gần. Tương tự như vậy, đối với giới, việc nghe diệu pháp v.v... là nhân xa, còn tàm và quý là nhân gần của nó. Để chỉ ra điều này, ngài đã nói: ‘Và tàm và quý...’ v.v... Câu ‘Hirottappe hi’ v.v... là để chứng minh rằng chúng là nhân gần. Ở đây, cần hiểu rằng (giới) sanh khởi do sự thọ trì, và tồn tại do sự không vi phạm.

සීලානිසංසකථාවණ්ණනා

Giải Thích Về Lợi Ích Của Giới

9. අවිප්පටිසාරාදීති එත්ථ විප්පටිසාරපටිපක්ඛො කුසලචිත්තුප්පාදො අවිප්පටිසාරො. සො පන විසෙසතො ‘‘ලාභා වත මෙ, සුලද්ධං වත මෙ, යස්ස මෙ සුපරිසුද්ධං සීල’’න්ති අත්තනො සීලස්ස පච්චවෙක්ඛණවසෙන පවත්තොති වෙදිතබ්බො. ආදි-සද්දෙන පාමොජ්ජභොගසම්පත්තිකිත්තිසද්දාදිං සඞ්ගණ්හාති. අවිප්පටිසාරත්ථානීති අවිප්පටිසාරප්පයොජනානි. කුසලානීති අනවජ්ජානි. අවිප්පටිසාරානිසංසානීති අවිප්පටිසාරුද්දයානි. එතෙන අවිප්පටිසාරො නාම සීලස්ස උද්දයමත්තං, සංවඩ්ඪිතස්ස රුක්ඛස්ස ඡායාපුප්ඵසදිසං. අඤ්ඤො එව පනානෙන නිප්ඵාදෙතබ්බො සමාධිආදිගුණොති දස්සෙති.

9. Trong câu ‘avippaṭisārādi’, sự không hối tiếc (avippaṭisāro) là sự sanh khởi của tâm thiện, đối nghịch với sự hối tiếc. Cần hiểu rằng, đặc biệt, nó khởi lên do sự quán xét giới của mình rằng: ‘Thật là lợi ích cho ta! Thật là khéo được cho ta, khi giới của ta hoàn toàn trong sạch!’ Bằng từ ‘ādi’ (v.v...), ngài bao gồm cả hân hoan, sự thành tựu tài sản, tiếng tăm, v.v... ‘(Có) vì mục đích không hối tiếc’ nghĩa là có lợi ích là không hối tiếc. ‘Thiện’ nghĩa là vô tội. ‘(Có) lợi ích là không hối tiếc’ nghĩa là có sự phát sanh là không hối tiếc. Bằng điều này, ngài chỉ ra rằng: sự không hối tiếc chỉ là sự phát sanh của giới, giống như bóng mát và hoa của một cái cây đã lớn. Nhưng một đức tính khác như định, v.v... phải được thành tựu bởi nó.

සීලවතො සීලසම්පදායාති පරිසුද්ධං පරිපුණ්ණං කත්වා සීලස්ස සම්පාදනෙන සීලවතො, තාය එව සීලසම්පදාය. අප්පමාදාධිකරණන්ති අප්පමාදකාරණා. භොගක්ඛන්ධන්ති භොගරාසිං. කල්‍යාණො කිත්තිසද්දො අබ්භුග්ගච්ඡතීති ‘‘ඉතිපි සීලවා, ඉතිපි කල්‍යාණධම්මො’’ති සුන්දරො ථුතිඝොසො උට්ඨහති, ලොකං පත්ථරති. විසාරදොති අත්තනි කිඤ්චි ගරහිතබ්බං [Pg.30] උපවදිතබ්බං අපස්සන්තො විගතසාරජ්ජො නිබ්භයො. අමඞ්කුභූතොති අවිලක්ඛො. අසම්මූළ්හොති ‘‘අකතං වත මෙ කල්‍යාණ’’න්තිආදිනා (ම. නි. 3.248) විප්පටිසාරාභාවතො, කුසලකම්මාදීනංයෙව ච තදා උපට්ඨානතො අමූළ්හො පසන්නමානසො එව කාලංකරොති. කායස්ස භෙදාති උපාදින්නක්ඛන්ධපරිච්චාගා, ජීවිතින්ද්‍රියස්ස උපච්ඡෙදා. පරං මරණාති චුතිතො උද්ධං. සුගතින්ති සුන්දරං ගතිං. තෙන මනුස්සගතිපි සඞ්ගය්හති. සග්ගන්ති දෙවගතිං. සා හි රූපාදීහි විසයෙහි සුට්ඨු අග්ගොති සග්ගො, ලොකියති එත්ථ උළාරං පුඤ්ඤඵලන්ති ලොකොති ච වුච්චති.

‘Của người có giới, do sự thành tựu giới’ nghĩa là của người có giới do sự thành tựu giới bằng cách làm cho nó trong sạch và đầy đủ; hoặc do chính sự thành tựu giới ấy. ‘Do không dể duôi làm nhân’ nghĩa là do nguyên nhân là không dể duôi. ‘Khối tài sản’ nghĩa là đống tài sản. ‘Tiếng tăm tốt đẹp vang lên’ nghĩa là tiếng tán thán tốt đẹp khởi lên và lan truyền khắp thế gian rằng: ‘Vị này có giới như vậy, vị này có thiện pháp như vậy’. ‘Tự tin’ nghĩa là không thấy điều gì đáng chê trách hay khiển trách nơi mình, nên không rụt rè, không sợ hãi. ‘Không bối rối’. ‘Không mê muội’ nghĩa là do không có sự hối tiếc như ‘Than ôi, ta đã không làm điều thiện!’ v.v..., và do chỉ có các nghiệp thiện v.v... hiện khởi vào lúc đó, nên người ấy mệnh chung không mê muội, với tâm trong sáng. ‘Thân hoại’ nghĩa là do từ bỏ các uẩn thủ, do sự đoạn tuyệt của mạng quyền. ‘Sau khi chết’ nghĩa là sau khi tử. ‘Thiện thú’ nghĩa là cõi đi tốt đẹp. Bằng từ này, cõi người cũng được bao gồm. ‘Thiên giới’ nghĩa là cõi trời. Thật vậy, cõi ấy được gọi là ‘sagga’ vì nó là tối thượng (agga) một cách tốt đẹp (suṭṭhu) đối với các cảnh như sắc, v.v...; và được gọi là ‘loka’ vì quả phước thù thắng được thấy (lokiyati) ở đó.

ආකඞ්ඛෙය්‍ය චෙති යදි ඉච්ඡෙය්‍ය. පියො ච අස්සන්ති පියායිතබ්බො පියචක්ඛූහි පස්සිතබ්බො පෙමනියො භවෙය්‍යන්ති අත්ථො. මනාපොති සබ්‍රහ්මචාරීනං මනවඩ්ඪනකො, තෙසං වා මනෙන පත්තබ්බො, මෙත්තචිත්තෙන ඵරිතබ්බොති වුත්තං හොති. ගරූති ගරුට්ඨානියො පාසාණඡත්තසදිසො. භාවනීයොති ‘‘අද්ධා අයමායස්මා ජානං ජානාති, පස්සං පස්සතී’’ති සම්භාවනීයො. සීලෙස්වෙවස්ස පරිපූරකාරීති චතුපාරිසුද්ධිසීලෙසු එව පරිපූරකාරී අස්ස, අනූනකාරී පරිපූරණාකාරෙන සමන්නාගතො භවෙය්‍ය. ‘‘ආදිනා නයෙනා’’ති එතෙන ‘‘අජ්ඣත්තං චෙතොසමථමනුයුත්තො අනිරාකතජ්ඣානො විපස්සනාය සමන්නාගතො බ්‍රූහෙතා සුඤ්ඤාගාරාන’’න්ති (ම. නි. 1.65) එවමාදිකෙ සීලථොමනසුත්තාගතෙ සත්තරස සීලානිසංසෙ සඞ්ගණ්හාති.

Ākaṅkheyya ce có nghĩa là yadi iccheyya (nếu mong muốn). Piyo ca assaṃ có nghĩa là piyāyitabbo (được thương mến), piyacakkhūhi passitabbo (được nhìn với cặp mắt thân thương), pemaniyo bhaveyyaṃ (ta sẽ trở thành người đáng mến). Manāpo là sabrahmacārīnaṃ manavaḍḍhanako (người làm cho tâm của các vị đồng phạm hạnh được tăng trưởng), hoặc tesaṃ manena pattabbo (người được các vị ấy đạt đến bằng tâm), mettacittena pharitabbo (người được thấm nhuần bởi tâm từ), đây là điều được nói đến. Garu là garuṭṭhāniyo (người ở địa vị đáng kính), pāsāṇachattasadiso (tựa như lọng bằng đá). Bhāvanīyo là sambhāvanīyo (người đáng được tôn trọng) rằng: “Chắc chắn vị tôn giả này biết điều cần biết, thấy điều cần thấy.” Sīlesvevassa paripūrakārī có nghĩa là assa (vị ấy nên là) paripūrakārī (người thực hành viên mãn) eva (chỉ) catupārisuddhisīlesu (trong bốn loại giới thanh tịnh), là anūnakārī (người thực hành không thiếu sót), bhaveyya (nên) samannāgato (thành tựu) paripūraṇākārena (phương cách viên mãn). Bằng câu Ādinā nayena, ngài bao gồm mười bảy quả báu của giới được đề cập trong kinh tán thán giới, bắt đầu bằng: ajjhattaṃ cetosamathamanuyutto anirākatajjhāno vipassanāya samannāgato brūhetā suññāgārānaṃ (vị chuyên tâm đến sự an tịnh nội tâm, không xao lãng thiền định, thành tựu minh sát, làm tăng trưởng các trú xứ thanh vắng).

ඉදානි න කෙවලමිමෙ එව අවිප්පටිසාරාදයො, අථ ඛො අඤ්ඤෙපි බහූ සීලානිසංසා විජ්ජන්තීති තෙ දස්සෙතුං ‘‘අපිචා’’තිආදි ආරද්ධං. තත්ථ සාසනෙති ඉමස්මිං සකලලොකියලොකුත්තරගුණාවහෙ සත්ථුසාසනෙ. ආචාරකුලපුත්තානං යං සීලං විනා පතිට්ඨා අවට්ඨානං නත්ථි, තස්ස එවං මහානුභාවස්ස සීලස්ස ආනිසංසානං පරිච්ඡෙදං පරිමාණං කො වදෙ කො වත්තුං සක්කුණෙය්‍යාති අත්ථො. එතෙන සබ්බෙසංයෙව ලොකියලොකුත්තරානං ගුණානං සීලමෙව මූලභූතන්ති දස්සෙත්වා තතො පරම්පි මලවිසොධනෙන, පරිළාහවූපසමනෙන, සුචිගන්ධවායනෙන, සග්ගනිබ්බානාධිගමූපායභාවෙන, සොභාලඞ්කාරසාධනතාය භයවිධමනෙන, කිත්තිපාමොජ්ජජනෙන ච සීලසදිසං අඤ්ඤං සත්තානං හිතසුඛාවහං නත්ථීති දස්සෙන්තො ‘‘න ගඞ්ගා’’තිආදිකා ගාථා අභාසි.

Bây giờ, không chỉ có những quả báu này bắt đầu bằng sự không hối tiếc, mà thật ra còn có nhiều quả báu khác của giới. Để chỉ ra những điều ấy, đoạn văn bắt đầu bằng apicā đã được khởi đầu. Trong đó, sāsane có nghĩa là imasmiṃ satthusāsane (trong giáo pháp này của bậc Đạo Sư), sakalalokiyalokuttaraguṇāvahe (giáo pháp mang lại tất cả các phẩm chất hiệp thế và siêu thế). Đối với các thiện gia nam tử có đức hạnh, nếu không có giới thì không có nền tảng, không có chỗ đứng. Ai có thể nói, ai có thể tuyên bố được paricchedaṃ (giới hạn), parimāṇaṃ (phạm vi) của các quả báu của giới có đại oai lực như vậy? Đó là ý nghĩa. Bằng cách này, sau khi đã chỉ ra rằng chính giới là cội rễ của tất cả các phẩm chất hiệp thế và siêu thế, và sau đó nữa, để chỉ ra rằng không có điều gì khác tương tự như giới có thể mang lại lợi ích và hạnh phúc cho chúng sanh, thông qua việc tẩy sạch cấu uế, làm dịu đi sự thiêu đốt, tỏa ra hương thơm thanh tịnh, là sự thành tựu vẻ đẹp và trang sức, xua tan sợ hãi, và tạo ra danh tiếng và hoan hỷ, ngài đã nói lên các câu kệ bắt đầu bằng na gaṅgā.

තත්ථ [Pg.31] සරභූති එකා නදී, ‘‘යං ලොකෙ සරභූ’’ති වදන්ති. නින්නගා වාචිරවතීති ‘‘අචිරවතී’’ති එවංනාමිකා නදී, වාති සබ්බත්ථ වා-සද්දො අනියමත්ථො. තෙන අවුත්තා ගොධාවරීචන්දභාගාදිකා සඞ්ගණ්හාති. පාණනට්ඨෙන පාණීනං සත්තානං යං මලං සීලජලං විසොධයති, තං මලං විසොධෙතුං න සක්කුණන්ති ගඞ්ගාදයො නදියොති පඨමගාථාය න-කාරං ආනෙත්වා සම්බන්ධිතබ්බං. හාරාති මුත්තාහාරා. මණයොති වෙළුරියාදිමණයො. අරියන්ති විසුද්ධං. සීලසමුට්ඨානො කිත්තිසද්දො ගන්ධො මනොහරභාවතො, දිසාසු අභිබ්‍යාපනතො ච ‘‘සීලගන්ධො’’ති වුත්තො. සො හි පටිවාතෙපි පවත්තති. තෙනාහ භගවා ‘‘සතඤ්ච ගන්ධො පටිවාතමෙතී’’ති (ධ. ප. 54; අ. නි. 3.80; මි. ප. 5.4.1). දොසානං බලං නාම වත්ථුජ්ඣාචාරො, තං තෙසං කාතුං අදෙන්තං සීලං දොසානං බලං ඝාතෙතීති වෙදිතබ්බං.

Trong các câu kệ ấy, sarabhū là một con sông, mà ở đời người ta gọi là sarabhū. Ninnagā vāciravatī là con sông có tên là aciravatī. Từ vā ở khắp mọi nơi có nghĩa là không xác định. Do đó, nó bao gồm cả những con sông không được đề cập như Godhāvarī, Candabhāgā, v.v. Cần phải liên kết bằng cách lấy phủ định từ na từ câu kệ đầu tiên rằng: Nước của giới (sīlajalaṃ) tẩy sạch (visodhayati) cấu uế (yaṃ malaṃ) của chúng sanh (sattānaṃ), những chúng sanh được gọi là pāṇī vì có sự thở (pāṇanaṭṭhena), nhưng các con sông như sông Hằng (gaṅgādayo nadiyo) không thể (na sakkuṇanti) tẩy sạch (visodhetuṃ) cấu uế ấy (taṃ malaṃ). Hārā là các chuỗi ngọc trai. Maṇayo là các loại ngọc như lưu ly. Ariyaṃ là thanh tịnh. Mùi hương (gandho) là tiếng tăm (kittisaddo) phát sinh từ giới (sīlasamuṭṭhāno), được gọi là ‘hương của giới’ (sīlagandho) vì nó quyến rũ tâm (manoharabhāvato) và vì nó lan tỏa khắp các phương (disāsu abhibyāpanato). Quả thật, hương ấy bay cả ngược chiều gió (paṭivātepi pavattati). Do đó, Đức Thế Tôn đã nói: “Hương của người đức hạnh bay ngược chiều gió.” (satañca gandho paṭivātameti). Sức mạnh (balaṃ) của các tội lỗi (dosānaṃ) chính là sự vi phạm đối tượng (vatthujjhācāro). Cần phải hiểu rằng giới (sīlaṃ), vì không cho phép chúng thực hiện điều đó (taṃ tesaṃ kātuṃ adentaṃ), nên đã tiêu diệt (ghāteti) sức mạnh của các tội lỗi (dosānaṃ balaṃ).

සීලප්පභෙදකථාවණ්ණනා

Chú giải về Luận về các Phân loại của Giới.

10. ‘‘කතිවිධ’’න්ති එත්ථ විධ-සද්දො කොට්ඨාසපරියායො ‘‘එකවිධෙන රූපසඞ්ගහො’’තිආදීසු විය, පකාරත්ථො වා, කතිප්පකාරං කිත්තකා සීලස්ස පකාරභෙදාති අත්ථො. සීලනලක්ඛණෙනාති සීලනසඞ්ඛාතෙන සභාවෙන.

10. Ở đây, trong từ Katividhaṃ, từ vidha là một từ đồng nghĩa với koṭṭhāsa (phần, loại), giống như trong câu ekavidhena rūpasaṅgaho (sự tổng hợp sắc pháp theo một phương diện), v.v., hoặc nó có nghĩa là pakāra (phương cách, loại). Ý nghĩa là: có bao nhiêu loại, có bao nhiêu sự phân chia của giới? Sīlanalakkhaṇena có nghĩa là bằng bản chất tự nhiên được gọi là sīlana (sự sắp đặt).

චරන්ති තෙන සීලෙසු පරිපූරකාරිතං උපගච්ඡන්තීති චරිත්තං, චරිත්තමෙව චාරිත්තං. වාරිතතො තෙන අත්තානං තායන්ති රක්ඛන්තීති වාරිත්තං. අධිකො සමාචාරො අභිසමාචාරො, තත්ථ නියුත්තං, සො වා පයොජනං එතස්සාති ආභිසමාචාරිකං. ආදි බ්‍රහ්මචරියස්සාති ආදිබ්‍රහ්මචරියං, තදෙව ආදිබ්‍රහ්මචරියකං. විරමති එතාය, සයං වා විරමති, විරමණං වා විරති, න විරතීති අවිරති. නිස්සයතීති නිස්සිතං, න නිස්සිතන්ති අනිස්සිතං. පරියන්තො එතස්ස අත්ථීති පරියන්තං, කාලෙන පරියන්තං කාලපරියන්තං, යථාපරිච්ඡින්නො වා කාලො පරියන්තො එතස්සාති කාලපරියන්තං. යාව පාණනං ජීවනං කොටි එතස්සාති ආපාණකොටිකං. අත්තනො පච්චයෙහි ලොකෙ නියුත්තං, තත්ථ වා විදිතන්ති ලොකියං. ලොකං උත්තරතීති ලොකුත්තරං.

Carittaṃ (hạnh) là vì caranti (họ thực hành), tena (nhờ giới ấy) mà upagacchanti (họ đạt đến) paripūrakāritaṃ (sự viên mãn) sīlesu (trong các giới). Chính carittaṃ là cārittaṃ (chánh hạnh). Vārittaṃ (phòng) là vì tena (nhờ giới ấy) mà tāyanti (họ bảo vệ), rakkhanti (họ gìn giữ) attānaṃ (bản thân) vāritato (khỏi điều bị ngăn cấm). Abhisamācāro (biệt hạnh) là adhiko samācāro (hạnh kiểm cao thượng). Ābhisamācārikaṃ (thuộc về biệt hạnh) là vì niyuttaṃ (liên quan) tattha (đến điều đó), hoặc so (điều đó) là payojanaṃ (mục đích) etassa (của giới này). Ādibrahmacariyaṃ (phạm hạnh căn bản) là vì ādi (là sự khởi đầu) brahmacariyassa (của đời sống phạm hạnh). Chính điều đó là ādibrahmacariyakaṃ. Viramati (người ấy từ bỏ) etāya (nhờ pháp này), hoặc sayaṃ viramati (tự nó từ bỏ), hoặc viramaṇaṃ (sự từ bỏ) là virati (sự chế ngự). Na virati (không phải là sự chế ngự) là avirati. Nissayati (nó nương tựa) nên gọi là nissitaṃ (có nương tựa). Na nissitaṃ (không nương tựa) nên gọi là anissitaṃ (không nương tựa). Pariyantaṃ (có giới hạn) là vì pariyanto (giới hạn) atthi (có) etassa (đối với giới này). Kālapariyantaṃ (giới hạn bởi thời gian) là pariyantaṃ (bị giới hạn) kālena (bởi thời gian), hoặc kālo (thời gian) yathāparicchinno (được xác định) là pariyanto (giới hạn) etassa (của giới này). Āpāṇakoṭikaṃ (trọn đời) là vì koṭi (giới hạn) etassa (của giới này) là yāva pāṇanaṃ jīvanaṃ (cho đến khi còn hơi thở, còn sự sống). Lokiyaṃ (hiệp thế) là vì niyuttaṃ (liên quan) loke (đến thế gian) attano paccayehi (bởi các duyên của nó), hoặc viditaṃ (được biết đến) tattha (trong thế gian ấy). Lokuttaraṃ (siêu thế) là vì uttarati (nó vượt qua) lokaṃ (thế gian).

පච්චයතො, ඵලතො ච මජ්ඣිමපණීතෙහි නිහීනං, තෙසං වා ගුණෙහි පරිහීනන්ති හීනං. අත්තනො පච්චයෙහි පධානභාවං නීතන්ති පණීතං. උභින්නමෙව වෙමජ්ඣෙ [Pg.32] භවං මජ්ඣිමං. අත්තාධිපතිතො ආගතං අත්තාධිපතෙය්‍යං. සෙසපදද්වයෙපි එසෙව නයො. තණ්හාය, දිට්ඨියා වා පරාමට්ඨං පධංසිතන්ති පරාමට්ඨං. තප්පටික්ඛෙපතො අපරාමට්ඨං. පටිප්පස්සද්ධකිලෙසං පටිප්පස්සද්ධං. සික්ඛාසු ජාතං, සෙක්ඛස්ස ඉදන්ති වා සෙක්ඛං. පරිනිට්ඨිතසික්ඛාකිච්චතාය අසෙක්ඛධම්මපරියාපන්නං අසෙක්ඛං. තදුභයපටික්ඛෙපෙන නෙවසෙක්ඛනාසෙක්ඛං. හානං භජති, හානභාගො වා එතස්ස අත්ථීති හානභාගියං. සෙසෙසුපි එසෙව නයො. අප්පපරිමාණත්තා පරියන්තවන්තං, පාරිසුද්ධිවන්තඤ්ච සීලං පරියන්තපාරිසුද්ධිසීලං. අනප්පපරිමාණත්තා අපරියන්තං, පාරිසුද්ධිවන්තඤ්ච සීලං අපරියන්තපාරිසුද්ධිසීලං. සබ්බසො පුණ්ණං, පාරිසුද්ධිවන්තඤ්ච සීලං පරිපුණ්ණපාරිසුද්ධිසීලං.

Hīnaṃ (hạ) là vì nihīnaṃ (thấp kém hơn) majjhimapaṇītehi (so với giới trung và thượng) paccayato (về phương diện nhân) ca (và) phalato (về phương diện quả), hoặc parihīnaṃ (thiếu sót) tesaṃ guṇehi (các phẩm chất của chúng). Paṇītaṃ (thượng) là vì nītaṃ (được đưa đến) padhānabhāvaṃ (trạng thái ưu việt) attano paccayehi (bởi các duyên của chính nó). Majjhimaṃ (trung) là bhavaṃ (có mặt) vemajjhe (ở giữa) ubhinnameva (của cả hai). Attādhipateyyaṃ (lấy mình làm chủ) là āgataṃ (đến từ) attādhipatito (sự tự chủ). Đối với hai thuật ngữ còn lại cũng theo phương pháp tương tự. Parāmaṭṭhaṃ (bị chấp thủ) là vì parāmaṭṭhaṃ (bị chấp thủ), padhaṃsitaṃ (bị xâm phạm) taṇhāya (bởi ái) vā (hoặc) diṭṭhiyā (bởi tà kiến). Aparāmaṭṭhaṃ (không bị chấp thủ) là do tappaṭikkhepato (sự loại bỏ điều đó). Paṭippassaddhaṃ (an tịnh) là paṭippassaddhakilesaṃ (có các phiền não đã được làm cho an tịnh). Sekkhaṃ (hữu học) là vì jātaṃ (được sinh ra) sikkhāsu (trong các học giới), hoặc idaṃ (giới này) sekkhassa (thuộc về bậc hữu học). Asekkhaṃ (vô học) là asekhadhammapariyāpannaṃ (bao gồm trong các pháp của bậc vô học) pariniṭṭhitasikkhākiccatāya (vì phận sự tu học đã hoàn tất). Nevasekkhanāsekkhaṃ (phi hữu học phi vô học) là do tadubhayapaṭikkhepena (sự loại bỏ cả hai điều đó). Hānabhāgiyaṃ (thuộc phần thối thất) là vì bhajati (nó hướng đến) hānaṃ (sự suy giảm), hoặc hānabhāgo (phần suy giảm) atthi (có) etassa (đối với giới này). Đối với các thuật ngữ còn lại cũng theo phương pháp tương tự. Pariyantapārisuddhisīlaṃ (giới thanh tịnh có giới hạn) là giới (sīlaṃ) pariyantavantaṃ (có giới hạn) và pārisuddhivantaṃ (có sự thanh tịnh) appaparimāṇattā (vì có phạm vi nhỏ). Apariyantapārisuddhisīlaṃ (giới thanh tịnh không giới hạn) là giới (sīlaṃ) apariyantaṃ (không có giới hạn) và pārisuddhivantaṃ (có sự thanh tịnh) anappaparimāṇattā (vì có phạm vi lớn). Paripuṇṇapārisuddhisīlaṃ (giới thanh tịnh viên mãn) là giới (sīlaṃ) puṇṇaṃ (viên mãn) sabbaso (về mọi phương diện) và pārisuddhivantaṃ (có sự thanh tịnh).

11. වුත්තනයෙනාති ‘‘සීලනට්ඨෙන සීල’’න්තිආදිනා (විසුද්ධි. 1.7) හෙට්ඨා වුත්තෙන නයෙන. ඉදං කත්තබ්බන්ති පඤ්ඤත්තසික්ඛාපදපූරණන්ති ඉදං ආභිසමාචාරිකං කත්තබ්බං පටිපජ්ජිතබ්බන්ති එවං පඤ්ඤත්තස්ස සික්ඛාපදසීලස්ස පූරණං. සික්ඛාපදසීලං හි පූරෙන්තො සික්ඛාපදම්පි පූරෙති පාලෙති නාම. සික්ඛා එව වා සික්ඛිතබ්බතො, පටිපජ්ජිතබ්බතො ච සික්ඛාපදං. තස්ස පූරණන්තිපි යොජෙතබ්බං. ඉදං න කත්තබ්බන්ති පටික්ඛිත්තස්ස අකරණන්ති ඉදං දුච්චරිතං න කත්තබ්බන්ති භගවතා පටික්ඛිත්තස්ස අකරණං විරමණං. චරන්ති තස්මින්ති තස්මිං සීලෙ තංසමඞ්ගිනො චරන්තීති සීලස්ස අධිකරණතං විභාවෙන්තො තෙසං පවත්තිට්ඨානභාවං දස්සෙති. තෙනාහ ‘‘සීලෙසු පරිපූරකාරිතාය පවත්තන්තී’’ති. වාරිතන්ති ඉදං න කත්තබ්බන්ති පටික්ඛිත්තං අකප්පියං. තායන්තීති අකරණෙනෙව තායන්ති. තෙනාති වාරිත්තසීලමාහ. වාරෙති වා සත්ථා එත්ථ, එතෙන වාති වාරිතං, සික්ඛාපදං. තං අවිකොපෙන්තො තායන්ති තෙනාති වාරිත්තං. සද්ධාවීරියසාධනන්ති සද්ධාය, උට්ඨානවීරියෙන ච සාධෙතබ්බං. න හි අසද්ධො, කුසීතො ච වත්තපටිපත්තිං පරිපූරෙති, සද්ධො එව සත්ථාරා පටික්ඛිත්තෙ අණුමත්තෙපි වජ්ජෙ භයදස්සාවී සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදෙසූති ආහ ‘‘සද්ධාසාධනං වාරිත්ත’’න්ති.

11. Vuttanayenāti: theo phương pháp đã được nói ở dưới, bắt đầu bằng câu “sīla vì có nghĩa là giới” (Visuddhi. I, 7). Idaṃ kattabban”ti paññattasikkhāpadapūraṇan”ti: là sự làm tròn đủ giới học giới đã được chế định như vầy: “hạnh kiểm cao thượng này nên được làm, nên được thực hành”. Quả vậy, người làm tròn đủ giới học giới thì được gọi là làm tròn đủ, là bảo vệ cả học giới. Hoặc là, chính sự học tập (sikkhā) được gọi là học giới (sikkhāpadaṃ) vì là điều cần phải học, cần phải thực hành. Cũng nên được phối hợp là “sự làm tròn đủ điều ấy”. Idaṃ na kattabban”ti paṭikkhittassa akaraṇan”ti: là sự không làm, sự kiêng tránh điều đã bị đức Thế Tôn ngăn cấm rằng “ác hạnh này không nên làm”. Caranti tasmin”ti: những người thành tựu giới ấy hành xử trong giới ấy. Trong khi giải thích rõ tính cách là nền tảng của giới, ngài chỉ ra trạng thái là nơi diễn tiến của các vị ấy. Do đó, ngài nói: “họ diễn tiến trong các giới do phận sự làm cho tròn đủ”. Vāritan”ti: là điều không thích hợp đã bị ngăn cấm rằng “việc này không nên làm”. Tāyantīti: họ bảo vệ chính bằng cách không làm. Bằng từ ấy (tena), ngài nói đến vārittasīla (giới phòng hộ). Hoặc là, bậc Đạo Sư ngăn cấm ở đây (ettha), hoặc bằng điều này (etena), vì thế gọi là vāritaṃ, tức là học giới. Không làm hư hoại điều ấy (taṃ), họ bảo vệ (tāyanti) bằng giới ấy (tena), vì thế gọi là vārittaṃ. Saddhāvīriyasādhanan”ti: cần được thành tựu bằng đức tin và bằng tinh tấn khởi lên. Quả vậy, người không có đức tin và người lười biếng không làm tròn đủ phận sự và sự thực hành; chỉ người có đức tin, thấy sự nguy hiểm trong cả lỗi lầm nhỏ nhặt đã bị bậc Đạo Sư ngăn cấm, mới thọ trì và thực hành trong các học giới, vì thế ngài nói “vārittaṃ là điều được thành tựu bằng đức tin”.

අධිසීලසික්ඛාපරියාපන්නත්තා අභිවිසිට්ඨො සමාචාරොති අභිසමාචාරොති ආහ ‘‘උත්තමසමාචාරො’’ති. අභිසමාචාරොව ආභිසමාචාරිකං, යථා වෙනයිකොති (අ. නි. 8.11; පාරා. 8) අධිප්පායො. අභිසමාචාරො උක්කට්ඨනිද්දෙසතො [Pg.33] මග්ගසීලං, ඵලසීලඤ්ච, තං ආරබ්භ උද්දිස්ස තදත්ථං තප්පයොජනං පඤ්ඤත්තං ආභිසමාචාරිකං. සුපරිසුද්ධානි තීණි කායකම්මානි, චත්තාරි වචීකම්මානි, සුපරිසුද්ධො ආජීවොති ඉදං ආජීවට්ඨමකං. තත්ථ කාමං ආජීවහෙතුකතො සත්තවිධදුච්චරිතතො විරති සම්මාආජීවොති සොපි සත්තවිධො හොති, සම්මාජීවතාසාමඤ්ඤෙන පන තං එකං කත්වා වුත්තං. අථ වා තිවිධකුහනවත්ථුසන්නිස්සයතො මිච්ඡාජීවතො විරතිං එකජ්ඣං කත්වා වුත්තො ‘‘ආජීවො සුපරිසුද්ධො’’ති. සෙට්ඨචරියභාවතො මග්ගො එව බ්‍රහ්මචරියන්ති මග්ගබ්‍රහ්මචරියං, තස්ස. ආදිභාවභූතන්ති ආදිම්හි භාවෙතබ්බතං නිප්ඵාදෙතබ්බතං භූතං පත්තං ආදිභාවභූතං. කිඤ්චාපි දෙසනානුක්කමෙන සම්මාදිට්ඨි ආදි, පටිපත්තික්කමෙන පන ආජීවට්ඨමකසීලං ආදීති. තස්ස සම්පත්තියාති ආභිසමාචාරිකස්ස සම්පජ්ජනෙන පරිපූරණෙන ආදිබ්‍රහ්මචරියකං සම්පජ්ජති. යො හි ලහුකානිපි අප්පසාවජ්ජානි පරිවජ්ජෙති, සො ගරුකානි මහාසාවජ්ජානි බහ්වාදීනවානි පරිවජ්ජෙස්සතීති වත්තබ්බමෙව නත්ථීති. සුත්තං පන එතමත්ථං බ්‍යතිරෙකවසෙන විභාවෙති. තත්ථ ධම්මන්ති සීලං. තං හි උපරිගුණවිසෙසානං ධාරණට්ඨෙන ධම්මොති වුච්චති.

Vì được bao gồm trong tăng thượng giới học, là hạnh kiểm đặc biệt, nên gọi là abhisamācāra, do đó ngài nói là “hạnh kiểm tối thượng”. Chính abhisamācāra là ābhisamācārikaṃ, giống như venayiko (A. IV, 11; Pārā. 8), đó là chủ ý. Theo sự chỉ dẫn cao tột, abhisamācāra là đạo giới và quả giới; (giới) được chế định liên quan đến, nhắm đến, vì mục đích, vì lợi ích của đạo giới và quả giới ấy, được gọi là ābhisamācārikaṃ. Ba thân nghiệp hoàn toàn trong sạch, bốn khẩu nghiệp, mạng sống hoàn toàn trong sạch, đây là giới có mạng sống làm thứ tám (ājīvaṭṭhamakaṃ). Trong đó, quả thực sự kiêng tránh bảy loại ác hạnh do mạng sống làm nhân là chánh mạng, do đó chánh mạng cũng có bảy loại; tuy nhiên, do tính cách chung là chánh mạng, điều ấy được nói gộp lại thành một. Hoặc là, sự kiêng tránh tà mạng nương vào ba sự việc lừa dối được gộp chung lại và nói là “mạng sống hoàn toàn trong sạch”. Vì là sự thực hành cao thượng, chính đạo là phạm hạnh, nên gọi là đạo phạm hạnh (maggabrahmacariyaṃ), của đạo phạm hạnh ấy. Ādibhāvabhūtan”ti: đã trở thành, đã đạt đến trạng thái cần được tu tập, cần được thành tựu ở lúc ban đầu, nên gọi là ādibhāvabhūtaṃ. Mặc dù theo thứ tự thuyết giảng thì chánh kiến là ban đầu, nhưng theo thứ tự thực hành thì giới có mạng sống làm thứ tám là ban đầu. Tassa sampattiyā”ti: do sự thành tựu, sự làm tròn đủ giới hạnh kiểm cao thượng mà phạm hạnh ban đầu được thành tựu. Quả vậy, người nào tránh xa cả những lỗi lầm nhỏ nhặt, ít tội lỗi, thì không cần phải nói rằng người ấy sẽ tránh xa những lỗi lầm nặng nề, có nhiều tội lỗi, nhiều nguy hại. Tuy nhiên, bài kinh giải thích rõ ý nghĩa này theo cách phủ định. Trong đó, dhamman”ti: là giới. Quả vậy, giới ấy được gọi là dhamma vì có nghĩa là nâng đỡ các đức tính đặc biệt cao hơn.

විරතිසීලස්ස ඉතරසීලෙන සතිපි සම්පයොගාදිකෙ අසම්මිස්සකතාදස්සනත්ථං ‘‘වෙරමණිමත්ත’’න්ති වුත්තං.

Mặc dù giới kiêng tránh (viratisīla) có sự tương ưng v.v... với các giới khác, để chỉ ra tính cách không bị pha trộn, nên đã được nói là “chỉ là sự kiêng tránh”.

‘‘නිස්සිතානිස්සිතවසෙනා’’ති එත්ථ ලබ්භමානනිස්සයං තාව දස්සෙතුං ‘‘නිස්සයො’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ තණ්හාචරිතෙන නිස්සයිතබ්බතො තණ්හාව තණ්හානිස්සයො. තථා දිට්ඨිනිස්සයො. දිට්ඨිචරිතො හි අසතිපි දිට්ඨියා තණ්හාවිරහෙ දිට්ඨිනිස්සිතොව පවත්තති. දෙවොති චතුමහාරාජසක්කසුයාමාදිපාකටදෙවමාහ. දෙවඤ්ඤතරොති අපාකටං. තණ්හං එව නිස්සිතන්ති තණ්හානිස්සිතං. තණ්හාය නිස්සිතන්ති ච කෙචි වදන්ති. තෙසං ‘‘ද්වෙ නිස්සයා’’තිආදිනා විරුජ්ඣති. සුද්ධිදිට්ඨියාති ‘‘ඉති සංසාරසුද්ධි භවිස්සතී’’ති එවං පවත්තදිට්ඨියා, ලොකුත්තරං සීලන්ති අධිප්පායො. තස්සෙවාති ලොකුත්තරස්සෙව සම්භාරභූතං කාරණභූතං, විවට්ටූපනිස්සයන්ති අත්ථො.

Ở đây, trong câu “theo cách có nương tựa và không nương tựa”, trước hết để chỉ ra sự nương tựa có được, đã được nói bắt đầu bằng “nissayo”. Trong đó, vì là điều cần được nương tựa bởi người có tánh tham ái, nên chính tham ái là sự nương tựa của tham ái (taṇhānissayo). Tương tự, (tà kiến) là sự nương tựa của tà kiến (diṭṭhinissayo). Quả vậy, người có tánh tà kiến, mặc dù không có sự vắng mặt tham ái trong tà kiến, vẫn diễn tiến nương tựa vào tà kiến. Bằng từ “devo”, ngài nói đến vị trời được biết đến như Tứ Đại Thiên Vương, Đế Thích, Dạ Ma, v.v. Bằng từ “devaññataro”, (ngài nói đến) vị trời không được biết đến. Nương tựa chính tham ái, nên gọi là taṇhānissitaṃ. Một số vị nói rằng “(giới) được tham ái nương tựa”. (Quan điểm) của họ mâu thuẫn với (chú giải) bắt đầu bằng “có hai sự nương tựa”. Suddhidiṭṭhiyā”ti: bằng tà kiến diễn tiến như vầy: “như vậy sẽ có sự thanh tịnh khỏi luân hồi”; chủ ý là giới siêu thế. Tassevā”ti: có nghĩa là, là tư lương, là nhân của chính giới siêu thế, là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi.

කාලපරිච්ඡෙදං කත්වාති ‘‘ඉමඤ්ච රත්තිං, ඉමඤ්ච දිව’’න්තිආදිනා (අ. නි. 8.41) විය කාලවසෙන පරිච්ඡෙදං කත්වා. කාලපරිච්ඡෙදං අකත්වා සමාදින්නම්පි අන්තරාවිච්ඡින්නං [Pg.34] සම්පත්තවිරතිවසෙන යාවජීවං පවත්තිතම්පි ආපාණකොටිකං න හොතීති දස්සෙතුං ‘‘යාවජීවං සමාදියිත්වා තථෙව පවත්තිත’’න්ති වුත්තං.

Kālaparicchedaṃ katvā”ti: sau khi đã giới hạn theo thời gian, giống như (câu) bắt đầu bằng “trong đêm nay và trong ngày nay” (A. IV, 299). Để chỉ ra rằng (giới) dù đã được thọ trì mà không giới hạn thời gian nhưng bị gián đoạn ở giữa, hoặc (giới) dù được thực hành trọn đời theo cách kiêng tránh khi gặp dịp, cũng không phải là giới có sinh mạng làm giới hạn, nên đã được nói là “sau khi thọ trì trọn đời và được thực hành đúng như vậy”.

ලාභයසඤාතිඅඞ්ගජීවිතවසෙනාති ලාභයසානං අනුප්පන්නානං උප්පාදනවසෙන, උප්පන්නානං රක්ඛණවසෙන චෙව වඩ්ඪනවසෙන ච ඤාතිඅඞ්ගජීවිතානං අවිනාසනවසෙන. කිං සො වීතික්කමිස්සතීති යො වීතික්කමාය චිත්තම්පි න උප්පාදෙති, සො කායවාචාහි වීතික්කමිස්සතීති කිං ඉදං, නත්ථෙතන්ති අත්ථො. පටික්ඛෙපෙ හි අයං කිං-සද්දො.

Lābhayasañātiaṅgajīvitavasenā”ti: theo cách làm phát sinh lợi lộc và danh tiếng chưa phát sinh, và theo cách bảo vệ và làm tăng trưởng (lợi lộc, danh tiếng) đã phát sinh, và theo cách không làm hủy hoại quyến thuộc, thân thể, và mạng sống. Kiṃ so vītikkamissatī”ti: người nào ngay cả tâm cũng không khởi lên để vi phạm, thì làm sao người ấy có thể vi phạm bằng thân và khẩu? Điều đó không có, đó là ý nghĩa. Quả vậy, từ “kiṃ” này có nghĩa là phủ định.

ආරම්මණභාවෙන වණො විය ආසවෙ කාමාසවාදිකෙ පග්ඝරතීති සම්පයොගභාවාභාවෙපි සහාසවෙහීති සාසවං. තෙභූමකධම්මජාතන්ති සීලං තප්පරියාපන්නන්ති ආහ ‘‘සාසවං සීලං ලොකිය’’න්ති. භවවිසෙසා සම්පත්තිභවා. විනයොති විනයපරියත්ති, තත්ථ වා ආගතසික්ඛාපදානි. පාමොජ්ජං තරුණපීති. යථාභූතඤාණදස්සනං සපච්චයනාමරූපදස්සනං, තදධිට්ඨානා වා තරුණවිපස්සනා. නිබ්බිදාති නිබ්බිදාඤාණං. තෙන බලවවිපස්සනමාහ. විරාගො මග්ගො. විමුත්ති අරහත්තඵලං. විමුත්තිඤාණදස්සනං පච්චවෙක්ඛණා. කථාති විනයකථා. මන්තනාති විනයවිචාරණා. උපනිසාති යථාවුත්තකාරණපරම්පරාසඞ්ඛාතො උපනිස්සයො. ලොකුත්තරං මග්ගඵලචිත්තසම්පයුත්තං ආජීවට්ඨමකසීලං. තත්ථ මග්ගසීලං භවනිස්සරණාවහං හොති, පච්චවෙක්ඛණඤාණස්ස ච භූමි, ඵලසීලං පන පච්චවෙක්ඛණාඤාණස්සෙව භූමි.

Do bởi là đối tượng nên làm cho các lậu hoặc như dục lậu v.v... tuôn chảy ra giống như vết thương làm cho mủ tuôn chảy ra, vì thế cho dù không có sự tương ưng, (pháp ấy) vẫn cùng với các lậu hoặc, nên được gọi là hữu lậu (sāsava). (Đây là) toàn bộ các pháp tam giới. Giới thuộc vào trong ấy, vì thế ngài đã nói: “Giới hữu lậu là pháp thế gian.” Các sự hiện hữu đặc biệt là các sự hiện hữu thành tựu. Vinaya (Luật) là sự học tập Luật tạng, hoặc là các học giới đã được trình bày ở trong đó. Pāmojja (hân hoan) là hỷ còn non trẻ. Yathābhūtañāṇadassana (tri kiến như thật) là sự thấy danh sắc cùng với nhân duyên của nó, hoặc là tuệ quán (vipassanā) còn non trẻ có nền tảng là sự thấy ấy. Nibbidā (yếm ly) là trí yếm ly. Do đó, ngài nói đến tuệ quán có năng lực mạnh. Virāga (ly tham) là đạo. Vimutti (giải thoát) là quả A-la-hán. Vimuttiñāṇadassana (tri kiến giải thoát) là trí phản khán. Kathā (câu chuyện) là câu chuyện về Luật. Mantanā (sự bàn luận) là sự thẩm xét về Luật. Upanisā (cận y duyên) là duyên hỗ trợ được gọi là chuỗi nhân duyên liên tục như đã được nói. Giới siêu thế là giới chánh mạng bát chi tương ưng với tâm đạo và tâm quả. Trong đó, giới thuộc đạo đưa đến sự thoát khỏi sự hiện hữu và là nền tảng cho trí phản khán, còn giới thuộc quả chỉ là nền tảng cho trí phản khán mà thôi.

12. හීනාධිමුත්තිවසෙන ඡන්දාදීනම්පි හීනතා. පණීතාධිමුත්තිවසෙන පණීතතා. තදුභයවෙමජ්ඣතාවසෙන මජ්ඣිමතා. යථෙව හි කම්මං ආයූහනවසෙන හීනාදිභෙදභින්නං හොති, එවං ඡන්දාදයොපි පවත්තිආකාරවසෙන. සො ච නෙසං පවත්තිආකාරො අධිමුත්තිභෙදෙනාති දට්ඨබ්බං. යසකාමතායාති කිත්තිසිලොකාභිරතියා, පරිවාරිච්ඡාය වා. ‘‘කථං නාම මාදිසො ඊදිසං කරෙය්‍යා’’ති පාපජිගුච්ඡාය අරියභාවං නිස්සාය. අනුපක්කිලිට්ඨන්ති අත්තුක්කංසනපරවම්භනාහි, අඤ්ඤෙහි ච උපක්කිලෙසෙහි අනුපක්කිලිට්ඨං. භවභොගත්ථායාති භවසම්පත්තිඅත්ථඤ්චෙව භොගසම්පත්තිඅත්ථඤ්ච. අත්තනො විමොක්ඛත්ථාය පවත්තිතන්ති සාවකපච්චෙකබොධිසත්තසීලමාහ. සබ්බසත්තානං විමොක්ඛත්ථායාති සබ්බසත්තානං සංසාරබන්ධනතො [Pg.35] විමොචනත්ථාය. පාරමිතාසීලං මහාබොධිසත්තසීලං. යා කරුණූපායකොසල්ලපරිග්ගහිතා මහාබොධිං ආරබ්භ පවත්තා පරමුක්කංසගතසොචෙය්‍යසල්ලෙඛා දෙසකාලසත්තාදිවිකප්පරහිතා සීලපාරමිතා.

12. Do bởi khuynh hướng hạ liệt nên có sự hạ liệt của các pháp như ý dục v.v... Do bởi khuynh hướng cao thượng nên có sự cao thượng. Do bởi sự trung bình giữa cả hai nên có sự trung bình. Thật vậy, giống như nghiệp bị phân chia thành các loại hạ liệt v.v... do bởi sự cố gắng tạo tác, cũng vậy, các pháp như ý dục v.v... (cũng bị phân chia) do bởi phương thức diễn tiến. Và cần phải hiểu rằng phương thức diễn tiến ấy của chúng là do sự khác biệt về khuynh hướng. Yasakāmatā (mong cầu danh vọng) là sự ưa thích tiếng tăm và lời tán dương, hoặc là sự mong muốn có đoàn tùy tùng. (Hành động) do sự ghê tởm điều ác, nương vào phẩm chất bậc Thánh (với suy nghĩ): “Làm sao một người như ta lại có thể làm một việc như vậy?” Anupakkiliṭṭha (không ô nhiễm) là không bị ô nhiễm bởi sự tự tán dương và chê bai người khác, và bởi các phiền não khác. Bhavabhogatthāya (vì lợi ích của sự hiện hữu và tài sản) là vì lợi ích của sự thành tựu trong hiện hữu và vì lợi ích của sự thành tựu về tài sản. (Câu) “được thực hành vì sự giải thoát của bản thân” là ngài nói đến giới của vị Thanh văn Bồ-tát và Độc giác Bồ-tát. (Câu) “vì sự giải thoát của tất cả chúng sinh” là vì mục đích giải thoát tất cả chúng sinh khỏi sự trói buộc của luân hồi. Giới ba-la-mật là giới của vị Đại Bồ-tát. Giới ba-la-mật ấy được bao trùm bởi lòng bi và sự thiện xảo trong phương tiện, phát sinh liên quan đến tuệ giác vĩ đại, là sự thanh tịnh và khổ hạnh đã đạt đến mức độ cao nhất, không còn sự phân biệt về nơi chốn, thời gian, chúng sinh v.v...

අනනුරූපන්ති අසාරුප්පං. අත්තා එව ගරු අධිපති එතස්සාති අත්තගරු, ලජ්ජාධිකො. අත්තාධිපතිතො ආගතං අත්තාධිපතෙය්‍යං. ලොකො අධිපති ගරු එතස්සාති ලොකාධිපති, ඔත්තප්පාධිකො. ධම්මො නාමායං මහානුභාවො එකන්තනිය්‍යානිකො, සො ච පටිපත්තියාව පූජෙතබ්බො. තස්මා ‘‘නං සීලසම්පදාය පූජෙස්සාමී’’ති එවං ධම්මමහත්තං පූජෙතුකාමෙන.

Ananurūpa (không tương xứng) là không thích hợp. Đối với người này, tự ngã chính là bậc đáng kính, là chủ thể, do đó gọi là attagaru (lấy tự ngã làm trọng), tức là người có nhiều lòng tàm. (Giới) đến từ việc lấy tự ngã làm chủ được gọi là attādhipateyya (lấy tự ngã làm chủ). Đối với người này, thế gian là chủ thể, là bậc đáng kính, do đó gọi là lokādhipati (lấy thế gian làm chủ), tức là người có nhiều lòng quý. Pháp này có oai lực vĩ đại, chắc chắn đưa đến sự giải thoát, và Pháp ấy chỉ nên được tôn kính bằng sự thực hành. Do đó, (giới được giữ) bởi người có mong muốn tôn kính sự vĩ đại của Pháp rằng: “Ta sẽ tôn kính Pháp ấy bằng sự thành tựu giới hạnh.”

පරාමට්ඨත්තාති පරාභවවසෙන ආමට්ඨත්තා. තණ්හාදිට්ඨියො හි ‘‘ඉමිනාහං සීලෙන දෙවො වා භවිස්සාමි දෙවඤ්ඤතරො වා, ඉමිනා මෙ සීලෙන සංසාරසුද්ධි භවිස්සතී’’ති පවත්තස්ස සීලං පරාමසන්තියො තං පරාභවං පාපෙන්ති මග්ගස්ස අනුපනිස්සයභාවකරණතො. පුථුජ්ජනකල්‍යාණකස්සාති පුථුජ්ජනෙසු කල්‍යාණකස්ස. සො හි පුථුජ්ජනොව හුත්වා කල්‍යාණෙහි සීලාදීහි සමන්නාගතො. පරාමසනකිලෙසානං වික්ඛම්භනතො, සමුච්ඡින්දනතො ච තෙහි න පරාමට්ඨන්ති අපරාමට්ඨං. තස්ස තස්ස කිලෙසදරථස්ස පටිප්පස්සම්භනතො වූපසමනතො පටිප්පස්සද්ධං.

Parāmaṭṭhattā (do bị chấp thủ) là do bị chạm đến theo cách đưa đến sự hủy hoại. Thật vậy, ái và tà kiến, trong khi chấp thủ giới của người có suy nghĩ rằng: “Do giới này, ta sẽ trở thành một vị trời hoặc một vị trời nào khác,” hoặc “Do giới này của ta, sẽ có sự thanh tịnh khỏi luân hồi,” chúng đưa giới ấy đến sự hủy hoại do bởi việc làm cho giới ấy không trở thành cận y duyên cho đạo. Puthujjanakalyāṇakassa (của thiện phàm phu) là của người có thiện hạnh trong số các phàm phu. Thật vậy, vị ấy tuy là phàm phu nhưng được trang bị các thiện hạnh như giới v.v... Do sự trấn áp và đoạn trừ các phiền não chấp thủ, nên (giới ấy) không bị chúng chấp thủ, vì thế gọi là aparāmaṭṭha (không bị chấp thủ). Do sự làm lắng dịu, làm an tịnh cơn sốt phiền não này hay cơn sốt phiền não khác, nên gọi là paṭippassaddha (đã được an tịnh).

කතපටිකම්මන්ති වුට්ඨානදෙසනාහි යථාධම්මං කතපටිකාරං. එවං හි තං සීලං පටිපාකතිකමෙව හොති. තෙනාහ ‘‘තං විසුද්ධ’’න්ති. ‘‘කතපටිකම්ම’’න්ති ඉමිනා ච ‘‘න පුනෙවං කරිස්ස’’න්ති අධිට්ඨානම්පි සඞ්ගහිතන්ති දට්ඨබ්බං. ‘‘අච්ඡමංසං නු ඛො, සූකරමංසං නු ඛො’’තිආදිනා වත්ථුම්හි වා, ‘‘පාචිත්තියං නු ඛො, දුක්කටං නු ඛො’’තිආදිනා ආපත්තියා වා, ‘‘මයා තං වත්ථු වීතික්කන්තං නු ඛො, න නු ඛො වීතික්කන්ත’’න්තිආදිනා අජ්ඣාචාරෙ වා වෙමතිකස්ස සංසයාපන්නස්ස. විසොධෙතබ්බං යථාධම්මං පටිකම්මෙන. විමති එව වෙමතිකං, තස්මිං වෙමතිකෙ සති, විමතියා උප්පන්නායාති අත්ථො. විමති පටිවිනෙතබ්බාති සයං වා තං වත්ථුං විචාරෙත්වා, විනයධරෙ වා පුච්ඡිත්වා කඞ්ඛා විනොදෙතබ්බා. නික්කඞ්ඛෙන පන කප්පියං චෙ කාතබ්බං, අකප්පියං චෙ ඡඩ්ඩෙතබ්බං. තෙනාහ ‘‘ඉච්චස්ස ඵාසු භවිස්සතී’’ති.

Katapaṭikamma (đã được sửa trị) là đã được sửa trị đúng theo Pháp luật bằng cách xuất tội hoặc sám hối. Thật vậy, khi làm như vậy, giới ấy trở lại bình thường. Do đó, ngài nói: “Giới ấy được thanh tịnh.” Và cần phải hiểu rằng, qua từ “katapaṭikamma” này, sự quyết tâm “tôi sẽ không làm như vậy nữa” cũng được bao hàm. (Giới) của người có sự nghi ngờ, rơi vào sự hoài nghi, hoặc về vật dụng với (suy nghĩ) như: “Đây là thịt gấu chăng, hay là thịt heo chăng?”, hoặc về tội với (suy nghĩ) như: “Đây là tội pācittiya (ưng đối trị) chăng, hay là tội dukkaṭa (tác ác) chăng?”, hoặc về sự vi phạm với (suy nghĩ) như: “Ta đã vi phạm đối với vật dụng ấy chăng, hay chưa vi phạm chăng?” (Giới ấy) cần được làm cho thanh tịnh bằng cách sửa trị đúng theo Pháp luật. Sự nghi ngờ chính là vematika (nghi hoặc). Khi có sự nghi ngờ ấy, nghĩa là khi sự nghi ngờ đã phát sinh. “Sự nghi ngờ cần được loại bỏ” có nghĩa là sự hoài nghi cần được xua tan bằng cách tự mình thẩm xét vấn đề ấy, hoặc bằng cách hỏi các vị thông thạo Luật. Còn người không còn hoài nghi, nếu (vật) hợp lệ thì nên làm, nếu không hợp lệ thì nên từ bỏ. Do đó, ngài nói: “Như vậy sẽ có sự an ổn cho vị ấy.”

‘‘චතූහි [Pg.36] අරියමග්ගෙහී’’තිආදිනා මග්ගඵලපරියාපන්නං සීලං මග්ගඵලසම්පයුත්තං වුත්තං. සමුදායෙසු පවත්තවොහාරා අවයවෙසුපි පවත්තන්තීති. සෙසන්ති සබ්බං ලොකියසීලං.

Bằng câu bắt đầu với “bởi bốn Thánh đạo” v.v..., giới thuộc về đạo và quả được nói là tương ưng với đạo và quả. (Bởi vì) các cách gọi thông thường được dùng cho một tập hợp cũng được dùng cho các thành phần của nó. Sesa (phần còn lại) là tất cả giới thế gian.

පකතිපීති සභාවොපි. සුඛසීලො සඛිලො සුඛසංවාසො. තෙන පරියායෙනාති පකතිඅත්ථවාචකත්ථෙන. එකච්චං අබ්‍යාකතං සීලං ඉධාධිප්පෙතසීලෙන එකසඞ්ගහන්ති අකුසලස්සෙවායුජ්ජමානතං දස්සෙතුං ‘‘තත්ථ අකුසල’’න්තිආදි වුත්තං. තථා හි සෙක්ඛත්තිකං ඉධ ගහිතං, ඉධ න උපනීතං කුසලත්තිකන්ති අධිප්පායො. වුත්තනයෙනෙවාති වුත්තෙනෙව නයෙන කුසලත්තිකං අග්ගහෙත්වා හීනත්තිකාදීනං පඤ්චන්නං තිකානං වසෙන අස්ස සීලස්ස තිවිධතා වෙදිතබ්බා.

Pakati (bản chất) cũng có nghĩa là tự tánh. Sukhasīla (có giới hạnh an lạc) là người thân thiện, dễ chung sống. Tena pariyāyena (bằng phương pháp ấy) là do nó diễn đạt ý nghĩa của “bản chất”. Để chỉ ra rằng một số giới vô ký được bao gồm cùng với giới được đề cập ở đây, và chỉ có giới bất thiện là không tương hợp, nên câu bắt đầu bằng “trong đó, bất thiện” v.v... đã được nói đến. Thật vậy, tam đề về hữu học được đề cập ở đây, còn tam đề về thiện không được đưa vào đây, đó là chủ ý (của ngài Chú giải). Vuttanayeneva (chỉ bằng phương pháp đã nói) có nghĩa là: chỉ bằng phương pháp đã được nói, không lấy tam đề về thiện, tính chất ba phương diện của giới này cần được hiểu theo năm tam đề bắt đầu với tam đề về hạ liệt.

13. යොධාති යො ඉධ. වත්ථුවීතික්කමෙති ආපත්තියා වත්ථුනො වීතික්කමනෙ අජ්ඣාචාරෙ. කාමසඞ්කප්පාදයො නව මහාවිතක්කා මිච්ඡාසඞ්කප්පා. එවරූපස්සාති එදිසස්ස. තස්ස හි සීලවන්තෙ අනුපසඞ්කමිත්වා දුස්සීලෙ සෙවන්තස්ස තතො එව තෙසං දිට්ඨානුගතිං ආපජ්ජනෙන පණ්ණත්තිවීතික්කමෙ අදොසදස්සාවිනො මිච්ඡාසඞ්කප්පබහුලතාය මනච්ඡට්ඨානි ඉන්ද්‍රියානි අරක්ඛතො සීලං එකංසෙනෙව හානභාගියං හොති, න ඨිතිභාගියං, කුතො විසෙසාදිභාගියතා. සීලසම්පත්තියාති සීලපාරිපූරියා චතුපාරිසුද්ධිසීලෙන. අඝටන්තස්ස උත්තරීති උත්තරි විසෙසාධිගමාය අවායමන්තස්ස. ඨිතිභාගියං සීලං භවති අසමාධිසංවත්තනියත්තා. සම්පාදිතෙ හි සමාධිස්මිං සීලස්ස සමාධිසංවත්තනියතා නිච්ඡියති. සමාධත්ථායාති සමථවසෙන සමාධානත්ථාය. නිබ්බිදන්ති විපස්සනං. බලවවිපස්සනාදස්සනත්ථං නිබ්බිදාගහණං තාවතාපි සීලස්ස නිබ්බෙධභාගියභාවසිද්ධිතො.

13. Yodhāti là yo idha. Vatthuvītikkameti là sự vi phạm, sự vượt qua đối tượng của điều tội. Chín đại tầm gồm dục tầm v.v... là tà tư duy. Evarūpassāti là của người như vậy. Quả vậy, đối với người ấy, do không thân cận bậc có giới, lại giao du với kẻ ác giới, rồi từ đó bắt chước theo hành vi được thấy của họ, không thấy lỗi trong sự vi phạm chế định, do có nhiều tà tư duy, do không phòng hộ các căn có ý làm thứ sáu, nên giới chắc chắn bị tổn giảm, không thể đứng vững, huống là có được phần đặc biệt v.v... Sīlasampattiyāti là do sự viên mãn của giới, do tứ thanh tịnh giới. Aghaṭantassa uttarīti là của người không cố gắng để chứng đắc pháp cao hơn. Giới có phần đứng vững là do (tính chất) không đưa đến định. Quả vậy, khi định được thành tựu, khả năng đưa đến định của giới được xác định. Samādhatthāyāti là để được định tĩnh bằng sức mạnh của chỉ tịnh. Nibbidanti là tuệ quán. Việc nắm lấy yếm ly là để chỉ rõ tuệ quán có năng lực, bởi vì chỉ với chừng ấy, bản chất của giới có phần thể nhập cũng được thành tựu.

යානි ච සික්ඛාපදානි නෙසං රක්ඛිතබ්බානීති සම්බන්ධො, තානි පන අසාධාරණපඤ්ඤත්තිතො අඤ්ඤානි. නෙසන්ති ‘‘රක්ඛිතබ්බානී’’ති පදං අපෙක්ඛිත්වා කත්තරි සාමිවචනං, තෙහි භික්ඛූහීති අත්ථො. සති වා උස්සාහෙති උස්සක්කිත්වා සීලානි රක්ඛිතුං උස්සාහෙ සති. දසාති සාමණෙරෙහි රක්ඛිතබ්බසීලමාහ ඝටිකාරාදීනං විය. අට්ඨාති නච්චාදිමාලාදිවෙරමණිං එකං කත්වා සබ්බපච්ඡිමවජ්ජානි අට්ඨ.

Nên liên kết là: những học giới nào cần được họ gìn giữ. Tuy nhiên, những học giới ấy thì khác với những chế định không chung. Từ nesaṃ, do liên hệ đến từ rakkhitabbāni, là sở thuộc cách trong nghĩa chủ động cách; nghĩa là: bởi các vị tỳ khưu ấy. Sati vā ussāheti là: hoặc khi có sự nỗ lực, có khả năng gìn giữ các giới bằng cách tiến lên một bậc. Dasāti là nói đến giới của các vị sa di cần phải gìn giữ, giống như của Ghaṭikāra v.v... Aṭṭhāti là tám học giới, không kể học giới cuối cùng, bằng cách gộp sự từ bỏ múa hát v.v... và vòng hoa v.v... làm một.

අවීතික්කමොති [Pg.37] පඤ්චන්නං සීලානං අවීතික්කමො. පකතිසීලන්ති සභාවසීලං. තත්‍රූපපත්තිනියතං හි සීලං උත්තරකුරුකානං. මරියාදාචාරිත්තන්ති තස්ස තස්ස සාවජ්ජස්ස අකරණෙ මරියාදභූතං, තත්ථ තත්ථ කුලාදීසු පුබ්බපුරිසෙහි ඨපිතං චාරිත්තං. කුලදෙසපාසණ්ඩධම්මො හි ‘‘ආචාරසීල’’න්ති අධිප්පෙතං. තත්ථ කුලධම්මො තාව බ්‍රාහ්මණාදීනං අමජ්ජපානාදි, දෙසධම්මො එකච්චජනපදවාසීනං අහිංසනාදි, පාසණ්ඩධම්මො තිත්ථියානං යමනියමාදි. තිත්ථියමතං හි දිට්ඨිපාසෙන, තණ්හාපාසෙන ච ඩෙති පවත්තති, පාසං වා බාධං අරියවිනයස්ස ඩෙතීති ‘‘පාසණ්ඩ’’න්ති වුච්චති. ‘‘පකතියා සීලවතී හොතී’’ති (දී. නි. 2.20) වචනතො බොධිසත්තමාතු පඤ්චසික්ඛාපදසීලං පරිපුණ්ණමෙව. ඉදං පන උක්කංසගතං බොධිසත්තපිතරිපි චිත්තුප්පාදමත්තෙනපි අසංකිලිට්ඨං ‘‘ධම්මතාසීල’’න්ති වුත්තං. කාමගුණූපසංහිතන්ති කාමකොට්ඨාසෙසු අස්සාදූපසංහිතං කාමස්සාදගධිතං. ධම්මතාසීලන්ති ධම්මතාය කාරණනියාමෙන ආගතං සීලං. සීලපාරමිං හි පරමුක්කංසං පාපෙත්වා කුච්ඡිගතස්ස මහාබොධිසත්තස්ස සීලතෙජෙන ගුණානුභාවෙන බොධිසත්තමාතු සරසෙනෙව පරමසල්ලෙඛප්පත්තං සීලං හොති. මහාකස්සපාදීනන්ති ආදි-සද්දෙන භද්දාදිකෙ සඞ්ගණ්හාති. තෙ කිර සුචිරං කාලං සුපරිසුද්ධසීලා එව හුත්වා ආගතා. තෙනාහ ‘‘සුද්ධසත්තාන’’න්ති. තාසු තාසු ජාතීසූති සීලවරාජමහිංසරාජාදිජාතීසු. පුබ්බෙ පුරිමජාතියං සිද්ධො හෙතු එතස්සාති පුබ්බහෙතුකසීලං. ඉදං පන පකතිසීලාදිසමාදානෙන විනා අවීතික්කමලක්ඛණං සම්පත්තවිරතිසඞ්ගහං දට්ඨබ්බං.

Avītikkamoti là sự không vi phạm năm giới. Pakatisīlanti là giới tự nhiên. Quả vậy, giới của người dân xứ Uttarakuru là cố định do sự sanh ở nơi ấy. Mariyādācārittanti là giới hạnh đã trở thành giới hạn trong việc không làm điều có tội ấy, là tập quán được các bậc tiền nhân thiết lập trong các gia tộc v.v... ở nơi này nơi kia. Quả vậy, pháp của gia tộc, của xứ sở, của ngoại đạo được hiểu là ‘giới tập quán.’ Trong ấy, trước hết pháp của gia tộc là không uống rượu v.v... của các vị Bà-la-môn; pháp của xứ sở là không làm hại v.v... của những người sống ở một số địa phương; pháp của ngoại đạo là sự tự chế và giới cấm v.v... của các du sĩ ngoại đạo. Quả vậy, tà thuyết của ngoại đạo giăng bẫy, làm phát sanh bẫy lưới tà kiến và bẫy lưới ái dục; hoặc làm phát sanh sự cản trở, sự chướng ngại cho Thánh luật, vì thế được gọi là pāsaṇḍa. Theo câu nói “Bà vốn có giới tự nhiên,” năm học giới của thân mẫu vị Bồ-tát là hoàn toàn viên mãn. Tuy nhiên, giới này, đã đạt đến mức độ cao tột, không bị ô nhiễm dù chỉ bằng một tâm sanh khởi, ngay cả nơi thân phụ của vị Bồ-tát, được gọi là ‘giới pháp định.’ Kāmaguṇūpasaṃhitanti là liên hệ đến vị ngọt trong các phần của dục, bị trói buộc hoặc tham đắm bởi vị ngọt của dục. Dhammatāsīlanti là giới có được do pháp định, do quy luật nhân quả. Quả vậy, sau khi đã đưa giới ba-la-mật đến mức tối thượng, do oai lực của giới và uy lực của các đức hạnh của vị Đại Bồ-tát đang trong bụng mẹ, giới của thân mẫu vị Bồ-tát tự nó đạt đến sự khắc khổ tột cùng. Trong câu Mahākassapādīnanti, với từ ādi, ngài bao gồm cả trưởng lão ni Bhaddā v.v... Tương truyền, các vị ấy sau khi có giới hoàn toàn trong sạch trong một thời gian rất dài đã đến. Vì thế, ngài nói suddhasattānaṃ. Tāsu tāsu jātīsūti là trong các kiếp sanh như vua Sīlava, vua Mahiṃsa v.v... Pubbahetukasīlaṃ là giới này có nhân đã được thành tựu trong kiếp trước. Tuy nhiên, giới này, tức là giới tự nhiên v.v..., có đặc tính không vi phạm mà không cần thọ trì, nên được xem là bao gồm trong sự kiêng cữ tự nhiên (sampattavirati).

යං භගවතා එවං වුත්තං සීලන්ති සම්බන්ධො. ඉධාති වක්ඛමානසීලපරිපූරකස්ස පුග්ගලස්ස සන්නිස්සයභූතසාසනපරිදීපනං, අඤ්ඤසාසනස්ස ච තථාභාවපටිසෙධනං. වුත්තං හෙතං ‘‘ඉධෙව, භික්ඛවෙ, සමණො…පෙ… සුඤ්ඤා පරප්පවාදා සමණෙභි අඤ්ඤෙහී’’ති (දී. නි. 2.214; ම. නි. 1.139; අ. නි. 4.241). භික්ඛූති තස්ස සීලස්ස පරිපූරකපුග්ගලපරිදීපනං. පාතිමොක්ඛසංවරසංවුතොති ඉදමස්ස පාතිමොක්ඛසීලෙ පතිට්ඨිතභාවපරිදීපනං. විහරතීති ඉදමස්ස තදනුරූපවිහාරසමඞ්ගිභාවපරිදීපනං. ආචාරගොචරසම්පන්නොති ඉදං පාතිමොක්ඛසංවරස්ස, උපරිඅධිගන්තබ්බගුණානඤ්ච උපකාරකධම්මපරිදීපනං. අණුමත්තෙසු වජ්ජෙසු භයදස්සාවීති ඉදං පාතිමොක්ඛතො අචවනභාවපරිදීපනං. සමාදායාති සික්ඛාපදානං අනවසෙසතො ආදානපරිදීපනං. සික්ඛතීති සික්ඛාය සමඞ්ගිභාවපරිදීපනං[Pg.38]. සික්ඛාපදෙසූති සික්ඛිතබ්බධම්මපරිදීපනං. යං පනෙත්ථ වත්තබ්බං, තං පරතො ආවි භවිස්සති.

Nên liên kết là: giới nào đã được Đức Thế Tôn nói như vậy. Idhāti là sự chỉ rõ giáo pháp làm nơi nương tựa cho người thực hành viên mãn giới sẽ được nói đến, và là sự phủ nhận tình trạng tương tự ở giáo pháp khác. Quả vậy, điều này đã được nói: “Này các Tỳ khưu, chỉ ở đây mới có sa môn... các giáo thuyết khác đều trống không các sa môn khác.” Bhikkhūti là sự chỉ rõ người thực hành viên mãn giới ấy. Pātimokkhasaṃvarasaṃvutoti là sự chỉ rõ việc vị ấy an trú trong giới Pātimokkha. Viharatīti là sự chỉ rõ việc vị ấy có đời sống phù hợp với giới đó. Ācāragocarasampannoti là sự chỉ rõ pháp hỗ trợ cho sự thu thúc trong Pātimokkha và cho các đức hạnh cần chứng đắc ở bậc cao hơn. Aṇumattesu vajjesu bhayadassāvīti là sự chỉ rõ tình trạng không sa sút khỏi Pātimokkha. Samādāyāti là sự chỉ rõ việc thọ trì các học giới một cách không còn sót lại. Sikkhatīti là sự chỉ rõ việc đầy đủ sự học tập. Sikkhāpadesūti là sự chỉ rõ pháp cần phải học tập. Điều gì cần nói ở đây, điều đó sẽ trở nên rõ ràng ở phần sau.

සොති පාතිමොක්ඛසංවරසීලෙ පතිට්ඨිතභික්ඛු. තෙන යාදිසස්ස ඉන්ද්‍රියසංවරසීලං ඉච්ඡිතබ්බං, තං දස්සෙති. චක්ඛුනාති යතො සො සංවරො, තං දස්සෙති. රූපන්ති යත්ථ සො සංවරො, තං දස්සෙති. දිස්වා න නිමිත්තග්ගාහී හොති නානුබ්‍යඤ්ජනග්ගාහීති සංවරස්ස උපායං දස්සෙති. යත්වාධිකරණ…පෙ… අන්වාස්සවෙය්‍යුන්ති සංවරස්ස පටිපක්ඛං තත්ථ ආදීනවං දස්සෙති. සංවරාය පටිපජ්ජතීති පගෙව සතියා උපට්ඨපෙතබ්බතං දස්සෙති. රක්ඛති චක්ඛුන්ද්‍රියන්ති සතියා උපට්ඨාපනමෙව චක්ඛුන්ද්‍රියස්ස ආරක්ඛාති දස්සෙති. චක්ඛුන්ද්‍රියෙ සංවරං ආපජ්ජතීති තථාභූතා සතියෙවෙත්ථ සංවරොති දස්සෙති. වීතික්කමස්ස වසෙනාති සම්බන්ධො. ඡන්නං සික්ඛාපදානන්ති ‘‘ආජීවහෙතු ආජීවකාරණා අසන්තං අභූතං උත්තරිමනුස්සධම්මං උල්ලපතී’’තිආදිනා ආගතානං ඡන්නං පාරාජිකාදිපටිසංයුත්තානං සික්ඛාපදානං. සාමන්තජප්පනාදිනා තිවිධෙන කුහනවත්ථුනා විම්හාපනං කුහනා. අත්තානං, දායකං වා උක්ඛිපිත්වා යථා සො කිඤ්චි දදාති, එවං කථනං ලපනා. නිමිත්තං වුච්චති පච්චයදානසඤ්ඤුප්පාදකං කායවචීකම්මං, තෙන නිමිත්තෙන චරති, නිමිත්තං වා කරොතීති නෙමිත්තිකො, තස්ස භාවො නෙමිත්තිකතා. ගන්ධාදයො විය ලාභාය පරෙසං අක්කොසනාදිනා නිපිසතීති නිප්පෙසො, නිප්පෙසොව නිප්පෙසිකො, තස්ස භාවො නිප්පෙසිකතා. මහිච්ඡතාය අත්තනා ලද්ධලාභෙන පරතො ලාභපරියෙසනා ලාභෙන ලාභං නිජිගීසනතා. එවමාදීනන්ති ආදි-සද්දෙන අනුප්පියභාණිතාචාටුකම්‍යතාදිං සඞ්ගණ්හාති. පටිසඞ්ඛානෙන පච්චවෙක්ඛණාය පරිසුද්ධො අසංකිලිට්ඨො පටිසඞ්ඛානපරිසුද්ධො. චත්තාරො පච්චයා පරිභුඤ්ජීයන්ති එතෙනාති චතුපච්චයපරිභොගො, තථාපවත්තා අනවජ්ජචෙතනා.

So ti (vị ấy là) vị tỳ khưu đã an trú trong giới thu thúc Pātimokkha. Bằng câu ấy, Ngài chỉ ra rằng giới thu thúc các căn nên được mong muốn đối với vị tỳ khưu như thế nào. Bằng từ Cakkhunā, Ngài chỉ ra sự thu thúc ấy (phát sinh) từ căn nào. Bằng từ Rūpaṃ, Ngài chỉ ra sự thu thúc ấy (phát sinh) ở đối tượng nào. Bằng đoạn ‘sau khi thấy, không nắm giữ tướng chung, không nắm giữ tướng riêng’, Ngài chỉ ra phương tiện của sự thu thúc. Bằng đoạn ‘do nhân nào… lậu hoặc có thể chảy vào’, Ngài chỉ ra pháp đối nghịch của sự thu thúc và sự nguy hại trong đó. Bằng câu ‘thực hành để thu thúc’, Ngài chỉ ra rằng niệm cần được thiết lập ngay từ đầu. Bằng câu ‘hộ trì nhãn căn’, Ngài chỉ ra rằng chính sự thiết lập niệm là sự bảo vệ nhãn căn. Bằng câu ‘thực hành sự thu thúc trong nhãn căn’, Ngài chỉ ra rằng chính niệm như vậy là sự thu thúc ở đây. (Nên hiểu) có sự liên kết bằng cách thức của sự vi phạm. (Nói về) sáu học giới là sáu học giới liên quan đến tội pārājika v.v... đã được đề cập đến bắt đầu bằng câu ‘vì mạng sống, vì nguyên nhân sinh kế, đã khoe khoang pháp thượng nhân không có, không thật’. Kuhanā (sự lừa phỉnh) là làm cho kinh ngạc bằng ba loại sự việc lừa phỉnh, bắt đầu bằng việc nói bóng gió. Lapanā (sự ba hoa) là nói theo cách tâng bốc bản thân hoặc thí chủ để người ấy dâng cúng một thứ gì đó. Nimitta (dấu hiệu) được gọi là thân nghiệp và khẩu nghiệp tạo ra ý niệm dâng cúng vật dụng; người thực hành bằng dấu hiệu đó, hoặc tạo ra dấu hiệu, là nemittiko; trạng thái của người đó là nemittikatā (sự ra dấu hiệu). Nippeso (sự ép buộc) là người có thói quen chèn ép người khác bằng cách mắng nhiếc v.v... vì lợi lộc, giống như nghiền nát hương liệu v.v...; nippeso cũng là nippesiko; trạng thái của người đó là nippesikatā (sự ép buộc). Lābhena lābhaṃ nijigīsanatā (dùng lợi lộc để tìm kiếm lợi lộc) là việc tìm kiếm lợi lộc từ người khác bằng lợi lộc mình đã nhận được do có lòng ham muốn lớn. Trong câu evamādīnaṃ, bằng từ ādi, bao gồm cả việc nói lời thân ái, sự tâng bốc v.v... Paṭisaṅkhānaparisuddho (trong sạch do quán xét) là trong sạch, không ô nhiễm do sự quán xét bằng trí tuệ. Catupaccayaparibhogo (sự thọ dụng bốn vật dụng) là cái mà nhờ đó bốn vật dụng được thọ dụng; (đó là) tư tâm không có tội lỗi đã diễn tiến như vậy.

පාතිමොක්ඛසංවරසීලවණ්ණනා

Giải Thích về Giới Thu Thúc Pātimokkha.

14. තත්‍රාති තෙසු පාතිමොක්ඛසංවරාදීසු. ආදිතො පට්ඨායාති ‘‘ඉධ භික්ඛූ’’තිආදිනා (විභ. 508; දී. නි. 1.194) ආගතදෙසනාය ආදිතො පභුති. විනිච්ඡයකථාති තත්ථ සංසයවිධමනෙන විනිච්ඡයාවහා කථා. පඨමස්ස අත්ථස්ස [Pg.39] සබ්බසාධාරණත්තා අසාධාරණං පබ්බජිතාවෙණිකං පරියායං දස්සෙන්තො ‘‘ඡින්නභින්නපටධරාදිතාය වා’’ති ආහ. එවං හිස්ස පරිපුණ්ණපාතිමොක්ඛසංවරයොග්‍යතා දස්සිතා හොති. භින්නපටධරාදිභාවො ච නාම දලිද්දස්සාපි නිග්ගහිතස්ස හොතීති තතො විසෙසෙතුං ‘‘සද්ධාපබ්බජිතො’’ති වත්වා පටිපත්තියා යොග්‍යභාවදස්සනත්ථං ‘‘කුලපුත්තො’’ති වුත්තං. ආචාරකුලපුත්තො වා හි පටිපජ්ජිතුං සක්කොති ජාතිකුලපුත්තො වා. සික්ඛාපදසීලන්ති චාරිත්තවාරිත්තප්පභෙදං සික්ඛාපදවසෙන පඤ්ඤත්තං සීලං. යොති අනියමනිද්දෙසො යො කොචි පුග්ගලො. නන්ති විනයපරියාපන්නං සීලං. තන්ති පුග්ගලං. මොක්ඛෙති සහකාරිකාරණභාවතො. අපායෙ භවානි ආපායිකානි. ආදි-සද්දෙන තදඤ්ඤං සබ්බසංසාරදුක්ඛං සඞ්ගණ්හාති. සංවරණං කායවචීද්වාරානං පිදහනං. යෙන තෙ සංවුතා පිහිතා හොන්ති, සො සංවරො. යස්මා පන සො සත්තන්නං ආපත්තික්ඛන්ධානං අවීතික්කමො වීතික්කමපටිපක්ඛොති කත්වා, තස්මා වුත්තං ‘‘කායිකවාචසිකස්ස අවීතික්කමස්සෙතං නාම’’න්ති. පාතිමොක්ඛසංවරෙන සංවුතොති පාතිමොක්ඛසංවරෙන පිහිතකායවචීද්වාරො. තථාභූතො ච යස්මා තං උපෙතො තෙන ච සමඞ්ගී නාම හොති, තස්මා වුත්තං ‘‘උපගතො සමන්නාගතොති අත්ථො’’ති.

14. Tatrā (trong đó) nghĩa là trong các giới ấy, bắt đầu với giới thu thúc Pātimokkha. Ādito paṭṭhāya (bắt đầu từ đầu) nghĩa là kể từ lúc bắt đầu của bài thuyết pháp đã được trình bày bắt đầu bằng câu ‘idha bhikkhu’ (ở đây, này các tỳ khưu). Vinicchayakathā (lời giải quyết) là lời nói mang lại sự quyết đoán bằng cách xua tan nghi ngờ ở đó. Vì ý nghĩa đầu tiên có tính phổ thông cho tất cả, nên để chỉ ra phương pháp không phổ thông, riêng biệt cho người xuất gia, Ngài đã nói ‘chinnabhinnapaṭadharāditāya vā’ (hoặc do việc mang y bị cắt, bị rách v.v...). Vì rằng, bằng cách nói như vậy, sự thích hợp với giới thu thúc Pātimokkha một cách trọn vẹn của vị ấy được chỉ ra. Và vì việc mang y rách v.v... cũng có thể xảy ra với người nghèo khó, không có tài sản, nên để phân biệt với người ấy, sau khi nói ‘saddhāpabbajito’ (xuất gia vì đức tin), Ngài đã nói ‘kulaputto’ (thiện gia nam tử) để chỉ ra sự thích hợp với việc thực hành. Vì rằng, người được gọi là thiện gia nam tử về phương diện hạnh kiểm, hoặc người được gọi là thiện gia nam tử về phương diện dòng dõi, đều có thể thực hành. Sikkhāpadasīla (giới học pháp) là giới được chế định theo cách thức của các học giới, có sự phân biệt giữa hành trì giới và phòng hộ giới. Yo là sự chỉ định không xác định, (nghĩa là) bất kỳ người nào. Naṃ là giới được bao gồm trong Luật tạng. Taṃ là người. Mokkheti (giải thoát) là do có vai trò là nguyên nhân hỗ trợ. Āpāyikāni (thuộc về cõi dữ) là những gì sinh ra trong cõi dữ. Bằng từ ādi, bao gồm tất cả các khổ đau khác trong vòng luân hồi. Saṃvaraṇa (sự thu thúc) là sự đóng lại các cửa thân và khẩu. Giới mà nhờ đó các cửa ấy được thu thúc, được đóng lại, giới đó là saṃvaro (sự thu thúc). Và vì rằng sự thu thúc ấy là sự không vi phạm bảy nhóm tội, là pháp đối nghịch với sự vi phạm, do đó đã được nói rằng: ‘Đây là tên gọi cho sự không vi phạm về thân và khẩu’. Pātimokkhasaṃvarena saṃvuto (được thu thúc bởi giới thu thúc Pātimokkha) nghĩa là người có các cửa thân và khẩu được đóng lại bởi giới thu thúc Pātimokkha. Và vì rằng người như vậy được gọi là đã đạt đến giới ấy và được gọi là đã đầy đủ giới ấy, do đó đã được nói rằng: ‘upagato samannāgato có nghĩa là như vậy’.

අපරො නයො – කිලෙසානං බලවභාවතො, පාපකිරියාය සුකරභාවතො, පුඤ්ඤකිරියාය ච දුක්කරභාවතො බහුක්ඛත්තුං අපායෙසු පතනසීලොති පාතී, පුථුජ්ජනො. අනිච්චතාය වා භවාදීසු කම්මවෙගක්ඛිත්තො ඝටියන්තං විය අනවට්ඨානෙන පරිබ්භමනතො ගමනසීලොති පාතී, මරණවසෙන වා තම්හි තම්හි සත්තනිකායෙ අත්තභාවස්ස පාතනසීලොති පාතී, සත්තසන්තානො, චිත්තමෙව වා. තං පාතිනං සංසාරදුක්ඛතො මොක්ඛෙතීති පාතිමොක්ඛං. චිත්තස්ස හි විමොක්ඛෙන සත්තො ‘‘විමුත්තො’’ති වුච්චති. වුත්තං හි ‘‘චිත්තවොදානා විසුජ්ඣන්තී’’ති, ‘‘අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තං විමුත්ත’’න්ති (මහාව. 28) ච. අථ වා අවිජ්ජාදිනා හෙතුනා සංසාරෙ පතති ගච්ඡති පවත්තතීති පාතී, ‘‘අවිජ්ජානීවරණානං සත්තානං තණ්හාසංයොජනානං සන්ධාවතං සංසරත’’න්ති (සං. නි. 2.124) හි වුත්තං. තස්ස පාතිනො සත්තස්ස තණ්හාදිසංකිලෙසත්තයතො මොක්ඛො එතෙනාති පාතිමොක්ඛං[Pg.40]. ‘‘කණ්ඨෙකාළො’’තිආදීනං වියස්ස සමාසසිද්ධි වෙදිතබ්බා. අථ වා පාතෙති විනිපාතෙති දුක්ඛෙති පාති, චිත්තං. වුත්තං හි ‘‘චිත්තෙන නීයති ලොකො, චිත්තෙන පරිකස්සතී’’ති (සං. නි. 1.62). තස්ස පාතිනො මොක්ඛො එතෙනාති පාතිමොක්ඛං, පතති වා එතෙන අපායදුක්ඛෙ, සංසාරදුක්ඛෙ චාති පාතී, තණ්හාදිසංකිලෙසො. වුත්තං හි ‘‘තණ්හා ජනෙති පුරිසං (සං. නි. 1.55-57), තණ්හාදුතියො පුරිසො’’ති (ඉතිවු. 15, 105; අ. නි. 4.9; මහානි. 191; චූළනි. පාරායනානුගීතිගාථානිද්දෙස) ච ආදි. තතො පාතිතො මොක්ඛොති පාතිමොක්ඛං. අථ වා පතති එත්ථාති පාතීනි, ඡ අජ්ඣත්තිකබාහිරානි ආයතනානි. වුත්තං හි ‘‘ඡසු ලොකො සමුප්පන්නො, ඡසු කුබ්බති සන්ථව’’න්ති (සං. නි. 1.70; සු. නි. 171). තතො ඡඅජ්ඣත්තිකබාහිරායතනසඞ්ඛාතතො පාතිතො මොක්ඛොති පාතිමොක්ඛං. අථ වා පාතො විනිපාතො අස්ස අත්ථීති පාතී, සංසාරො. තතො මොක්ඛොති පාතිමොක්ඛං, අථ වා සබ්බලොකාධිපතිභාවතො ධම්මිස්සරො භගවා ‘‘පතී’’ති වුච්චති. මුච්චති එතෙනාති මොක්ඛො, පතිනො මොක්ඛො තෙන පඤ්ඤත්තත්තාති පතිමොක්ඛො, පතිමොක්ඛො එව පාතිමොක්ඛං. සබ්බගුණානං වා මූලභාවතො උත්තමට්ඨෙන පති ච සො යථාවුත්තෙනත්ථෙන මොක්ඛො චාති පතිමොක්ඛො, පතිමොක්ඛො එව පාතිමොක්ඛං. තථා හි වුත්තං ‘‘පාතිමොක්ඛන්ති මුඛමෙතං පමුඛමෙත’’න්ති (මහාව. 135) විත්ථාරො.

Một phương pháp khác – do vì các phiền não có sức mạnh, do vì việc ác dễ làm, và do vì việc phước khó làm, nên có thói quen rơi vào các cõi khổ nhiều lần, vì thế gọi là pātī, (nghĩa là) phàm phu. Hoặc là, do tính vô thường, bị sức mạnh của nghiệp quăng vào trong các cõi hữu v.v..., có thói quen đi đến, do sự lang thang không ngừng nghỉ giống như guồng nước, vì thế gọi là pātī. Hoặc là, do năng lực của sự chết, có thói quen làm cho tự thể rơi rớt trong các loài chúng sanh đây đó, vì thế gọi là pātī, (nghĩa là) dòng tương tục của chúng sanh, hoặc chính là tâm. Giải thoát cho pātī ấy khỏi khổ luân hồi, vì thế gọi là pātimokkha. Vì rằng do sự giải thoát của tâm mà chúng sanh được gọi là ‘đã giải thoát.’ Vì rằng đã được nói: “Chúng sanh thanh tịnh do tâm thanh tịnh,” và “không còn chấp thủ, tâm đã giải thoát khỏi các lậu hoặc.” Hoặc là, do nhân là vô minh v.v..., rơi rớt, đi đến, hiện hữu trong luân hồi, vì thế gọi là pātī. Vì rằng đã được nói: “Đối với các chúng sanh có vô minh làm triền cái, có ái làm kiết sử, đang trôi lăn, đang luân hồi.” Do giới này, có sự giải thoát cho chúng sanh pātī ấy khỏi ba loại phiền não là ái v.v..., vì thế gọi là pātimokkha. Nên biết sự thành tựu của hợp từ này giống như các từ ‘Kaṇṭhekāḷo’ v.v... Hoặc là, làm cho rơi rớt, làm cho hư hoại, làm cho đau khổ, vì thế gọi là pāti, (nghĩa là) tâm. Vì rằng đã được nói: “Thế gian bị tâm dẫn dắt, bị tâm lôi kéo.” Do giới này, có sự giải thoát cho pāti ấy, vì thế gọi là pātimokkha. Hoặc là, do cái này mà rơi vào khổ cõi dữ, và khổ luân hồi, vì thế gọi là pātī, (nghĩa là) phiền não là ái v.v... Vì rằng đã được nói: “Ái sanh ra con người,” và “con người có ái làm bạn đồng hành” v.v... Giải thoát khỏi pātī ấy, vì thế gọi là pātimokkha. Hoặc là, (chúng sanh) rơi vào trong đây, vì thế gọi là pātīni, (nghĩa là) sáu xứ trong và ngoài. Vì rằng đã được nói: “Thế gian sanh khởi trong sáu (xứ), làm quen trong sáu (xứ).” Giải thoát khỏi pātī được gọi là sáu xứ trong và ngoài ấy, vì thế gọi là pātimokkha. Hoặc là, có sự rơi rớt, sự hư hoại, vì thế gọi là pātī, (nghĩa là) luân hồi. Giải thoát khỏi đó, vì thế gọi là pātimokkha. Hoặc là, do là bậc chủ tể của tất cả thế gian, bậc Pháp Vương, Đức Thế Tôn được gọi là ‘pati.’ Do cái này mà được giải thoát, vì thế gọi là mokkha. Là mokkha (phương tiện giải thoát) của pati (Đức Thế Tôn) do được Ngài chế định, vì thế gọi là patimokkha. Patimokkha chính là pātimokkha. Hoặc là, do là nền tảng của tất cả các đức hạnh, nên là pati theo nghĩa tối thượng, và nó cũng là mokkha theo nghĩa đã nói, vì thế gọi là patimokkha. Patimokkha chính là pātimokkha. Thật vậy, đã được nói: “Pātimokkha này là cửa ngõ, này là hàng đầu,” (đây là) phần chi tiết.

අථ වා ප-ඉති පකාරෙ, අතී-ති අච්චන්තත්ථෙ නිපාතො, තස්මා පකාරෙහි අච්චන්තං මොක්ඛෙතීති පාතිමොක්ඛං. ඉදං හි සීලං සයං තදඞ්ගවසෙන, සමාධිසහිතං පඤ්ඤාසහිතඤ්ච වික්ඛම්භනවසෙන, සමුච්ඡෙදවසෙන ච අච්චන්තං මොක්ඛෙති මොචෙතීති පාතිමොක්ඛං, පති පති මොක්ඛොති වා පතිමොක්ඛො, තම්හා තම්හා වීතික්කමදොසතො පච්චෙකං මොක්ඛොති අත්ථො, පතිමොක්ඛො එව පාතිමොක්ඛං. මොක්ඛොති වා නිබ්බානං, තස්ස මොක්ඛස්ස පටිබිම්බභූතොති පතිමොක්ඛො. සීලසංවරො හි සූරියස්ස අරුණුග්ගමනං විය නිබ්බානස්ස උදයභූතො තප්පටිභාගො විය යථාරහං කිලෙසනිබ්බාපනතො, පතිමොක්ඛොයෙව පාතිමොක්ඛං. අථ වා මොක්ඛං පති වත්තති, මොක්ඛාභිමුඛන්ති වා පතිමොක්ඛං, පතිමොක්ඛමෙව පාතිමොක්ඛන්ති එවමෙත්ථ පාතිමොක්ඛ-සද්දස්ස අත්ථො වෙදිතබ්බො. ඉරියතීති අත්තභාවං පවත්තෙති. ‘‘විහරතී’’ති ඉමිනා පාතිමොක්ඛසංවරසීලෙ ඨිතස්ස [Pg.41] භික්ඛුනො ඉරියාපථවිහාරො දස්සිතො. පාළියන්ති ඣානවිභඞ්ගපාළියං (විභ. 508 ආදයො).

Hoặc là, bất biến từ pa có nghĩa là các loại, bất biến từ ati có nghĩa là hoàn toàn, do đó, giải thoát một cách hoàn toàn bằng nhiều cách, vì thế gọi là pātimokkha. Vì rằng giới này, tự nó bằng cách giải thoát nhất thời, và khi đi cùng với định và tuệ bằng cách chế ngự, và bằng cách đoạn tận, giải thoát một cách hoàn toàn, vì thế gọi là pātimokkha. Hoặc là, giải thoát từng phần, vì thế gọi là patimokkho, nghĩa là, giải thoát riêng rẽ khỏi từng lỗi lầm vi phạm ấy, patimokkho chính là pātimokkha. Hoặc là, mokkho là Nibbāna, là hình ảnh phản chiếu của mokkha (Nibbāna) ấy, vì thế gọi là patimokkho. Vì rằng sự thu thúc trong giới, giống như bình minh của mặt trời, là sự khởi sanh của Nibbāna, là phần tương tự như vậy, do dập tắt các phiền não một cách tương xứng, patimokkho chính là pātimokkha. Hoặc là, hướng đến mokkha (Nibbāna), hoặc là đối diện với mokkha, vì thế gọi là patimokkha, patimokkha chính là pātimokkha, như vậy ở đây nên hiểu ý nghĩa của từ pātimokkha. Iriyati nghĩa là làm cho tự thể diễn tiến. Bằng từ ‘viharati’ này, sự trú trong oai nghi của vị tỳ khưu đã an trú trong giới thu thúc Pātimokkha được chỉ ra. Pāḷiyaṃ nghĩa là trong Pāli Phân Tích Thiền.

තත්ථ කාමං සමණචාරං, සමණගොචරඤ්ච දස්සෙතුං ‘‘ආචාරගොචරසම්පන්නො’’ති වුත්තං, යථා පන මග්ගං ආචික්ඛන්තො ‘‘වාමං මුඤ්ච, දක්ඛිණං ගණ්හා’’ති වජ්ජෙතබ්බපුබ්බකං ගහෙතබ්බං වදෙය්‍ය, යථා වා සසීසන්හානෙන පහීනසෙදමලජල්ලිකස්ස මාලාගන්ධවිලෙපනාදිවිභූසනසංවිධානං යුත්තරූපං, එවං පහීනපාපධම්මස්ස කල්‍යාණධම්මසමායොගො යුත්තරූපොති ‘‘අත්ථි ආචාරො, අත්ථි අනාචාරො’’ති ද්වයං උද්දිසිත්වා අනාචාරං තාව විභජිතුං ‘‘තත්ථ කතමො අනාචාරො’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ කායිකො වීතික්කමොති තිවිධං කායදුච්චරිතං. වාචසිකො වීතික්කමොති චතුබ්බිධං වචීදුච්චරිතං. කායිකවාචසිකොති තදුභයං.

Ở đó, quả thật để chỉ ra hạnh kiểm của sa-môn và hành xứ của sa-môn, câu “vị đầy đủ hạnh kiểm và hành xứ” đã được nói. Nhưng, giống như người chỉ đường nói về con đường nên đi sau khi đã nói về con đường nên tránh trước rằng: “Hãy bỏ con đường bên trái, hãy đi con đường bên phải.” Hoặc giống như việc trang điểm bằng vòng hoa, hương thơm, vật thoa v.v... là thích hợp cho người đã gội sạch mồ hôi, bụi bẩn, cáu ghét bằng cách tắm gội cả đầu, tương tự như vậy, sự kết hợp với các thiện pháp là thích hợp cho người đã từ bỏ các ác pháp. Vì vậy, sau khi nêu lên cả hai điều “có hạnh kiểm tốt, có hạnh kiểm xấu,” để phân tích trước tiên về hạnh kiểm xấu, câu bắt đầu bằng “Trong ấy, thế nào là hạnh kiểm xấu?” đã được nói. Ở đó, ‘sự vi phạm thuộc về thân’ là ba loại thân ác hạnh. ‘Sự vi phạm thuộc về lời nói’ là bốn loại khẩu ác hạnh. ‘(Sự vi phạm) thuộc về thân và lời nói’ là cả hai loại ấy.

එවං ආජීවට්ඨමකසීලස්ස වීතික්කමො දස්සිතො. ඉදානි මානසං අනාචාරං දස්සෙතුං ‘‘සබ්බම්පි දුස්සීල්‍යං අනාචාරො’’ති වත්වා තත්ථ එකච්චියං දස්සෙන්තො ‘‘ඉධෙකච්චො වෙළුදානෙන වා’’තිආදිමාහ. තත්ථ වෙළුදානෙනාති පච්චයුප්පාදනත්ථෙන වෙළුදානෙන. පත්තදානාදීසුපි එසෙව නයො. වෙළූති මනුස්සානං පයොජනාවහො යො කොචි වෙළුදණ්ඩො. පත්තං ගන්ධිකාදීනං ගන්ධපලිවෙඨනාදිඅත්ථං වා, තාලනාළිකෙරාදිපත්තං වා. පුප්ඵං යං කිඤ්චි මනුස්සානං පයොජනාවහං. තථා ඵලං. සිනානං සිරීසචුණ්ණාදින්හානියචුණ්ණං. මත්තිකාපි එත්ථෙව සඞ්ගහං ගච්ඡති. දන්තකට්ඨං යං කිඤ්චි මුඛසොධනත්ථං දන්තපොනං. චාටුකම්‍යතා අත්තානං දාසං විය නීචට්ඨානෙ ඨපෙත්වා පරස්ස ඛලිතවචනං සණ්ඨපෙත්වා පියකාමතාය පග්ගය්හවචනං. මුග්ගසූප්‍යතාති මුග්ගසූපසමතා සච්චාලිකෙන ජීවිතකප්පනං. යථා හි මුග්ගසූපෙ පච්චන්තෙ බහූ මුග්ගා පච්චන්ති, කතිපයා න පච්චන්ති, එවං සච්චාලිකෙන ජීවිතකප්පනෙ බහු අලිකං හොති, අප්පකං සච්චන්ති. පරිභටතීති පරිභටො, පරෙසං දාරකෙ පරිහරන්තො. පරිභටස්ස කම්මං පාරිභට්‍යං, සා එව පාරිභට්‍යතා, අලඞ්කරණාදිනා කුලදාරකපරිහරණස්සෙතං නාමං. තෙසං තෙසං ගිහීනං ගාමන්තරදෙසන්තරාදීසු සාසනපටිසාසනහරණං ජඞ්ඝපෙසනිකං. අඤ්ඤතරඤ්ඤතරෙනාති එතෙසං වා වෙළුදානාදීනං වෙජ්ජකම්මභණ්ඩාගාරිකකම්මපිණ්ඩපටිපිණ්ඩකම්මසඞ්ඝුප්පාදචෙතියුප්පාදපට්ඨපනාදීනං වා මිච්ඡාජීවෙන ජීවිතකප්පනකකම්මානං යෙන කෙනචි[Pg.42]. බුද්ධපටිකුට්ඨෙනාති බුද්ධෙහි ගරහිතෙන පටිසිද්ධෙන. මිච්ඡාජීවෙනාති න සම්මාආජීවෙන. අයං වුච්චති අනාචාරොති අයං සබ්බොපි ‘‘අනාචාරො’’ති කථීයති. ආචාරනිද්දෙසො වුත්තපටිපක්ඛනයෙනෙව වෙදිතබ්බො.

Như vậy, sự vi phạm giới thứ tám về nuôi mạng đã được chỉ ra. Bây giờ, để chỉ ra hành vi bất chính thuộc về tâm, sau khi nói rằng “tất cả sự phá giới đều là hành vi bất chính”, trong đó, khi chỉ ra một vài trường hợp, ngài đã nói câu bắt đầu bằng “ở đây, có người... bằng cách cho tre...”. Trong đó, “bằng cách cho tre” có nghĩa là cho tre với mục đích làm phát sinh vật dụng. Phương pháp này cũng áp dụng cho việc cho lá, v.v. “Tre” là bất kỳ cây tre nào có ích cho con người. “Lá” là lá dùng để gói hương liệu cho người bán nước hoa, v.v., hoặc lá cọ, lá dừa, v.v. “Hoa” là bất kỳ loại hoa nào có ích cho con người. “Quả” cũng tương tự. “Bột tắm” là bột tắm như bột cây sirīsa. Đất sét cũng được bao gồm ở đây. “Tăm xỉa răng” là bất kỳ dụng cụ làm sạch răng nào để làm sạch miệng. “Sự tâng bốc” là lời nói tán dương do muốn được yêu mến, sau khi đặt mình vào vị trí thấp hèn như người hầu và che đậy lời nói sai lầm của người khác. “Sự giống như canh đậu” là việc nuôi mạng bằng lời nói thật và dối, tương tự như canh đậu. Ví như khi nấu canh đậu, nhiều hạt đậu chín, một vài hạt không chín, cũng vậy, trong việc nuôi mạng bằng lời nói thật và dối, có nhiều điều dối trá và ít điều thật. “Người bảo mẫu” là người chăm sóc con cái của người khác. Công việc của người bảo mẫu là pāribhaṭyaṃ, chính nó là pāribhaṭyatā. Đây là tên gọi cho việc chăm sóc con cái của gia đình bằng cách trang điểm, v.v. “Việc đưa tin” là việc mang tin tức đi và về cho các gia chủ ở các làng khác, các xứ khác, v.v. “Bằng cách này hay cách khác” có nghĩa là bằng bất kỳ cách nào trong số các việc nuôi mạng sai trái này, hoặc là việc cho tre, v.v., hoặc là các việc như làm thầy thuốc, quản lý kho, cho đi cho lại vật thực, thiết lập các vật dụng của tăng đoàn hay bảo tháp để sinh lợi. “Bị các đức Phật quở trách” có nghĩa là bị các đức Phật khiển trách, ngăn cấm. “Bằng tà mạng” có nghĩa là không phải bằng chánh mạng. “Đây được gọi là hành vi bất chính” có nghĩa là tất cả những điều này được gọi là “hành vi bất chính”. Phần giải thích về hành vi đúng đắn nên được hiểu theo phương pháp đối nghịch với những gì đã được nói.

ගොචරනිද්දෙසෙපි පඨමං අගොචරස්ස වචනෙ කාරණං හෙට්ඨා වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං. ගොචරොති පිණ්ඩපාතාදීනං අත්ථාය උපසඞ්කමිතුං යුත්තට්ඨානං. අයුත්තට්ඨානං අගොචරො. වෙසියා ගොචරො අස්සාති වෙසියාගොචරො, මිත්තසන්ථවවසෙන උපසඞ්කමිතබ්බට්ඨානන්ති අත්ථො. වෙසියා නාම රූපූපජීවිනියො, තා මිත්තසන්ථවවසෙන න උපසඞ්කමිතබ්බා, සමණභාවස්ස අන්තරායකරත්තා, පරිසුද්ධාසයස්සාපි ගරහහෙතුතො, තස්මා දක්ඛිණාදානවසෙන සතිං උපට්ඨපෙත්වාව උපසඞ්කමිතබ්බා. විධවා වුච්චන්ති මතපතිකා, පවුත්ථපතිකා වා. ථුල්ලකුමාරිකාති මහල්ලිකා අනිවිට්ඨකුමාරියො, පණ්ඩකාති නපුංසකා. තෙ හි උස්සන්නකිලෙසා අවූපසන්තපරිළාහා ලොකාමිසසන්නිස්සිතකථාබහුලා, තස්මා න උපසඞ්කමිතබ්බා. භික්ඛුනියො නාම උස්සන්නබ්‍රහ්මචරියා. තථා භික්ඛූපි. තෙසං අඤ්ඤමඤ්ඤං විසභාගවත්ථුභාවතො සන්ථවවසෙන උපසඞ්කමනෙ කතිපාහෙනෙව බ්‍රහ්මචරියන්තරායො සියා, තස්මා න උපසඞ්කමිතබ්බා. ගිලානපුච්ඡනාදිවසෙන උපසඞ්කමනෙ සතොකාරිනා භවිතබ්බං. පානාගාරන්ති සුරාපානඝරං. තං සොණ්ඩජනෙහි අවිවිත්තං හොති. තත්ථ තෙහි සොණ්ඩතාදිවසෙන න උපසඞ්කමිතබ්බං බ්‍රහ්මචරියන්තරායකරත්තා. සංසට්ඨො විහරති රාජූහීතිආදීසු රාජානො නාම යෙ රජ්ජමනුසාසන්ති. රාජමහාමත්තා රාජිස්සරියසදිසාය ඉස්සරියමත්තාය සමන්නාගතා. තිත්ථියාති විපරීතදස්සනා බාහිරකපරිබ්බාජකා. තිත්ථියසාවකාති තෙසු දළ්හභත්තා පච්චයදායකා. අනනුලොමිකෙන සංසග්ගෙනාති තිස්සන්නං සික්ඛානං අනනුලොමිකෙන පච්චනීකභූතෙන සංසග්ගෙන සංසට්ඨො විහරති, යෙන බ්‍රහ්මචරියන්තරායං වා සල්ලෙඛපරිහානිං වා පාපුණාති.

Trong phần giải thích về nơi hành hoạt, lý do nói về nơi không nên hành hoạt trước tiên nên được hiểu theo phương pháp đã nói ở dưới. “Nơi hành hoạt” là nơi thích hợp để đến gần vì mục đích khất thực, v.v. Nơi không thích hợp là “nơi không nên hành hoạt”. “Người có kỹ nữ là nơi hành hoạt” có nghĩa là nơi nên đến gần với sự thân mật như bạn bè. “Kỹ nữ” là những người sống bằng sắc đẹp; không nên đến gần họ với sự thân mật như bạn bè, vì điều đó gây trở ngại cho phẩm hạnh sa-môn, và là nguyên nhân bị khiển trách ngay cả đối với người có ý định trong sạch. Do đó, chỉ nên đến gần họ sau khi đã thiết lập chánh niệm, với mục đích nhận sự cúng dường. “Góa phụ” được gọi là những người có chồng đã chết, hoặc có chồng đã ly thân. “Thiếu nữ lớn tuổi” là những thiếu nữ đã trưởng thành nhưng chưa lập gia đình. “Người ái nam ái nữ” là những người không có giới tính rõ ràng. Vì họ có nhiều phiền não, có sự nóng nảy chưa được dập tắt, và nói nhiều lời liên quan đến thế lợi, do đó, không nên đến gần họ. “Tỳ-khưu-ni” là những người có phạm hạnh dồi dào. Tỳ-khưu cũng vậy. Khi họ đến gần nhau với sự thân mật, do bản chất đối tượng không tương hợp, sự trở ngại cho phạm hạnh có thể xảy ra chỉ sau vài ngày; do đó, không nên đến gần nhau. Khi đến gần với mục đích thăm bệnh, v.v., cần phải có chánh niệm. “Quán rượu” là nhà uống rượu. Nơi đó không vắng vẻ những người nghiện rượu. Ở đó, không nên đến gần họ với mục đích vui đùa say sưa, vì điều đó gây trở ngại cho phạm hạnh. Trong câu “sống thân cận với vua chúa”, v.v., “vua chúa” là những người cai trị vương quốc. “Đại thần của vua” là những người có quyền lực tương đương với quyền lực của vua. “Ngoại đạo” là những du sĩ ngoại giáo có tà kiến. “Đệ tử ngoại đạo” là những thí chủ có lòng tin vững chắc nơi họ. “Sống thân cận bằng sự giao du không thích hợp” có nghĩa là sống thân cận bằng sự giao du không thuận theo và đối nghịch với ba học giới, do đó, vị ấy có thể gặp trở ngại cho phạm hạnh hoặc sự suy giảm trong hạnh đầu đà.

ඉදානි අපරෙනපි පරියායෙන අගොචරං දස්සෙතුං ‘‘යානි වා පන තානී’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ අස්සද්ධානීති බුද්ධාදීසු සද්ධාවිරහිතානි. තතො එව අප්පසන්නානි, කම්මකම්මඵලසද්ධාය වා අභාවෙන අස්සද්ධානි. රතනත්තයප්පසාදාභාවෙන අප්පසන්නානි. අක්කොසකපරිභාසකානීති අක්කොසවත්ථූහි [Pg.43] අක්කොසකානි චෙව භයදස්සනෙන සන්තජ්ජනකානි ච. අත්ථං න ඉච්ඡන්ති අනත්ථමෙව ඉච්ඡන්තීති අනත්ථකාමානි. හිතං න ඉච්ඡන්ති අහිතමෙව ඉච්ඡන්තීති අහිතකාමානි. ඵාසු න ඉච්ඡන්ති අඵාසුංයෙව ඉච්ඡන්තීති අඵාසුකකාමානි. යොගක්ඛෙමං නිබ්භයං න ඉච්ඡන්ති, අයොගක්ඛෙමමෙව ඉච්ඡන්තීති අයොගක්ඛෙමකාමානි. භික්ඛූනන්ති එත්ථ සාමණෙරානම්පි සඞ්ගහො. භික්ඛුනීනන්ති එත්ථ සික්ඛමානසාමණෙරීනං. සබ්බෙසං හි සාසනිකානං අනත්ථකාමතාදීපනපදමිදං වචනං. තථාරූපානි කුලානීති තාදිසානි ඛත්තියකුලාදීනි. සෙවතීති නිස්සාය ජීවති. භජතීති උපසඞ්කමති. පයිරුපාසතීති පුනප්පුනං උපගච්ඡති. අයං වුච්චතීති අයං වෙසියාදිකො, රාජාදිකො, අස්සද්ධකුලාදිකො ච තං තං සෙවන්තස්ස තිප්පකාරොපි අයුත්තො ගොචරොති අගොචරො. එත්ථ හි වෙසියාදිකො පඤ්චකාමගුණනිස්සයතො අගොචරො. යථාහ ‘‘කො ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො අගොචරො පරවිසයො? යදිදං පඤ්ච කාමගුණා’’ති (සං. නි. 5.372). රාජාදිකො සමණධම්මස්ස අනුපනිස්සයතො, ලාභසක්කාරාසනිවිචක්කනිප්පොථනදිට්ඨිවිපත්තිහෙතුතො ච. අස්සද්ධකුලාදිකො සද්ධාහානිචිත්තසන්තාසාවහතො අගොචරො.

Bây giờ, để trình bày về phi hành xứ (agocara) bằng phương pháp khác, câu bắt đầu bằng ‘yāni vā pana tānī’ đã được nói đến. Ở đây, (những gia đình) không có đức tin (assaddhāni) là những gia đình không có đức tin nơi các bậc như đức Phật. Chính vì thế nên (họ) không có tịnh tín (appasannāni). Hoặc (họ) không có đức tin (assaddhāni) do vì không có niềm tin vào nghiệp và quả của nghiệp. (Họ) không có tịnh tín (appasannāni) do vì không có sự trong sạch đối với Tam Bảo. (Những gia đình) mắng nhiếc và chửi rủa (akkosakaparibhāsakāni) là những gia đình vừa hay mắng nhiếc bằng những sự việc đáng mắng nhiếc, vừa hay hăm dọa bằng cách cho thấy sự nguy hiểm. (Họ) không mong muốn điều lợi ích, chỉ mong muốn điều bất lợi, vì thế (họ) là những người mong muốn điều bất lợi (anatthakāmāni). (Họ) không mong muốn điều hữu ích, chỉ mong muốn điều vô ích, vì thế (họ) là những người mong muốn điều vô ích (ahitakāmāni). (Họ) không mong muốn sự thoải mái, chỉ mong muốn sự không thoải mái, vì thế (họ) là những người mong muốn sự không thoải mái (aphāsukakāmāni). (Họ) không mong muốn sự an ổn thoát ly ách nạn (yogakkhema), sự vô úy (nibbhayaṃ), chỉ mong muốn sự không an ổn thoát ly ách nạn, vì thế (họ) là những người mong muốn sự không an ổn thoát ly ách nạn (ayogakkhemakāmāni). Ở đây, trong câu ‘bhikkhūnaṃ,’ các vị sa-di cũng được bao gồm. Ở đây, trong câu ‘bhikkhunīnaṃ,’ các vị học nữ và sa-di-ni (cũng được bao gồm). Thật vậy, câu nói này là thuật ngữ chỉ rõ sự mong muốn điều bất lợi của tất cả những người trong giáo pháp. Những gia đình như thế (tathārūpāni kulāni) là những gia đình tương tự như dòng dõi Sát-đế-lỵ v.v... Thân cận (sevāti) là nương nhờ để sinh sống. Gần gũi (bhajati) là đi đến. Hầu cận (payirupāsati) là đi đến nhiều lần. Điều này được gọi là (ayaṃ vuccati) phi hành xứ (agocaro) vì đối với người thân cận nơi này nơi kia, dù là ba loại hành xứ gồm nơi của kỹ nữ v.v..., nơi của vua chúa v.v..., và nơi của gia đình không có đức tin v.v... cũng đều là hành xứ không thích hợp. Thật vậy, ở đây, nơi của kỹ nữ v.v... là phi hành xứ do là nơi nương tựa của năm loại dục trưởng dưỡng. Như đã được nói: ‘Này các tỳ-khưu, thế nào là phi hành xứ, là địa hạt của người khác đối với tỳ-khưu? Chính là năm loại dục trưởng dưỡng này.’ Nơi của vua chúa v.v... (là phi hành xứ) do không phải là nơi nương tựa cho pháp của sa-môn, và do là nguyên nhân của sự tai hại về tà kiến, sự đánh đổ, sự sét đánh của lợi lộc và cung kính. Nơi của gia đình không có đức tin v.v... là phi hành xứ do mang đến sự suy giảm đức tin và sự kinh hãi cho tâm.

ගොචරනිද්දෙසෙ ‘‘න වෙසියාගොචරො’’තිආදීනි වුත්තපටිපක්ඛවසෙන වෙදිතබ්බානි. ඔපානභූතානීති උදපානභූතානි භික්ඛුසඞ්ඝස්ස, භික්ඛුනීසඞ්ඝස්ස ච චතුමහාපථෙ ඛතපොක්ඛරණී විය යථාසුඛං ඔගාහනක්ඛමානි. කාසාවපජ්ජොතානීති භික්ඛූනං, භික්ඛුනීනඤ්ච නිවත්ථපාරුතකාසාවානංයෙව පභාහි එකොභාසානි. ඉසිවාතපටිවාතානීති ගෙහං පවිසන්තානං, නික්ඛමන්තානඤ්ච භික්ඛුභික්ඛුනීසඞ්ඛාතානං ඉසීනං චීවරවාතෙන චෙව සමිඤ්ජනපසාරණාදිජනිතසරීරවාතෙන ච පටිවාතානි පවායිතානි විනිද්ධුතකිබ්බිසානි වා.

Trong phần giải về hành xứ (gocaraniddesa), các câu bắt đầu bằng ‘na vesiyāgocaro’ nên được hiểu theo nghĩa đối lập với những gì đã được nói. (Những gia đình) đã trở thành giếng nước (opānabhūtāni) là những gia đình đã trở thành giếng nước uống, có khả năng cho tăng chúng tỳ-khưu và ni chúng tỳ-khưu-ni đi vào tùy thích, giống như hồ sen được đào ở ngã tư đường. (Những gia đình) được chiếu sáng bởi y cà-sa (kāsāvapajjotāni) là những gia đình có cùng một sự rực rỡ bởi ánh quang của chính những y cà-sa được đắp và mặc của các vị tỳ-khưu và tỳ-khưu-ni. (Những gia đình) có gió ngược từ các vị ẩn sĩ (isivātapaṭivātāni) là những gia đình có gió ngược thổi đến bởi làn gió từ y phục và bởi làn gió từ thân thể được tạo ra do sự co duỗi v.v... của các vị ẩn sĩ được gọi là tỳ-khưu và tỳ-khưu-ni đang đi vào và đi ra khỏi nhà; hoặc là (những gia đình) đã rũ sạch tội lỗi.

ඉදානි නිද්දෙසෙ ආගතනයෙනාපි ආචාරගොචරෙ දස්සෙතුං ‘‘අපිචා’’තිආදි ආරද්ධං. එත්ථාති එතස්මිං පාතිමොක්ඛසීලනිද්දෙසෙ. ඉමිනාපි නයෙනාති ඉදානි වුච්චමානවිධිනාපි. සඞ්ඝගතොති සඞ්ඝසන්නිපාතං ගතො. අචිත්තීකාරකතොති අකතචිත්තීකාරො, අකතගාරවොති අත්ථො. ඝට්ටයන්තොති සරීරෙන, චීවරෙන වා ඝංසන්තො. පුරතොපි තිට්ඨති අචිත්තීකාරකතොති [Pg.44] සම්බන්ධිතබ්බං. ඨිතකොපීති උපරි තිට්ඨන්තො විය ආසන්නතරට්ඨානෙ ඨිතකොපි භණති. බාහාවික්ඛෙපකොති බාහුං වික්ඛිපන්තො. අනුපාහනානන්ති අනාදරෙ සාමිවචනං. සඋපාහනොති උපාහනාරුළ්හො. ථෙරෙ භික්ඛූ අනුපඛජ්ජාති ථෙරානං භික්ඛූනං ඨිතට්ඨානං අනුපවිසිත්වා තෙසං ආසන්නතරට්ඨානං උපගන්ත්වා. කට්ඨං පක්ඛිපති අග්ගිකුණ්ඩෙ. වොක්කම්මාති පස්සතො අතික්කමිත්වා. ගූළ්හානි සභාවතො පටිච්ඡන්නානි සාණිපාකාරාදිනා පටිච්ඡාදිතානි. අනාපුච්ඡාති අනාපුච්ඡිත්වා. අස්සාති අනාචාරස්ස.

Bây giờ, để trình bày về hành xứ oai nghi (ācāragocara) cũng bằng phương pháp đã được nêu trong phần giải, câu bắt đầu bằng ‘apica’ đã được khởi đầu. Ở đây (ettha) là trong phần giải về giới Pātimokkha này. Cũng bằng phương pháp này (imināpi nayena) là cũng bằng cách thức đang được nói đến bây giờ. Đã đi đến tăng chúng (saṅghagato) là đã đi đến nơi hội họp của tăng chúng. Không thể hiện sự tôn trọng (acittīkārakato) có nghĩa là người không thể hiện sự tôn trọng, không thể hiện sự kính trọng. Chen lấn (ghaṭṭayanto) là cọ xát bằng thân thể hoặc bằng y phục. Cần được liên kết là ‘cũng đứng ở phía trước mà không thể hiện sự tôn trọng.’ Vừa đứng (ṭhitakopi) là vừa đứng ở nơi rất gần, giống như đang đứng ở trên, rồi nói. Vung vẫy cánh tay (bāhāvikkhepako) là người đang vung vẫy cánh tay. (Đối với các vị) không mang giày dép (anupāhanānaṃ) là sở hữu cách trong ý nghĩa không tôn trọng. Có mang giày dép (saupāhano) là người đã mang giày dép. Xâm nhập vào các vị tỳ-khưu trưởng lão (there bhikkhū anupakhajja) là sau khi đi vào nơi đứng của các vị tỳ-khưu trưởng lão rồi đi đến nơi rất gần của các vị ấy. Bỏ củi (kaṭṭhaṃ pakkhipati) vào trong hố lửa. Tránh sang một bên (vokkamma) là sau khi vượt qua khỏi một bên. Những nơi kín đáo (gūḷhāni) là những nơi được che khuất một cách tự nhiên, được che đậy bởi màn che, vách tường v.v... Không hỏi xin phép (anāpucchā) là sau khi không hỏi xin phép. Của điều này (assa) là của oai nghi không đúng đắn.

අපිච භික්ඛූතිආදි සබ්බස්සෙව භික්ඛුනො ආචාරදස්සනවසෙන පවත්තං අට්ඨකථාවචනං, න නිද්දෙසපාළි. සද්ධාසීලසුතචාගාදිගුණහෙතුකො ගරුභාවො ගරුකරණං වා ගාරවො, සහ ගාරවෙනාති සගාරවො. ගරුට්ඨානියෙසු ගාරවසාරජ්ජාදිවසෙන පටිස්සායනා පතිස්සා, සප්පතිස්සවපටිපත්ති. සහ පතිස්සායාති සප්පතිස්සො. සවිසෙසං හිරිමනතාය, ඔත්තප්පිභාවෙන ච හිරොත්තප්පසම්පන්නො. සෙඛියධම්මපාරිපූරිවසෙන සුනිවත්ථො සුපාරුතො. පාසාදිකෙනාති පසාදාවහෙන, ඉත්ථම්භූතලක්ඛණෙ චෙතං කරණවචනං. එසෙව නයො ඉතො පරෙසුපි ඡසු පදෙසු. අභික්කන්තෙනාති අභික්කමෙන. ඉරියාපථසම්පන්නොති සම්පන්නඉරියාපථො. තෙන සෙසඉරියාපථානම්පි පාසාදිකතමාහ. ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරොති චක්ඛුන්ද්‍රියාදීසු ඡසු ද්වාරෙසු සුසංවිහිතාරක්ඛො. භොජනෙ මත්තඤ්ඤූති පරිභුඤ්ජිතබ්බතො භොජනසඤ්ඤිතෙ චතුබ්බිධෙපි පච්චයෙ පරියෙසනපටිග්ගහණපරිභොගාදිවසෙන සබ්බසො පමාණඤ්ඤූ. ජාගරියමනුයුත්තොති පුබ්බරත්තාපරරත්තං භාවනාමනසිකාරසඞ්ඛාතං ජාගරියං සාතච්චකාරිතාවසෙන අනු අනු යුත්තො තත්ථ යුත්තපයුත්තො. සතිසම්පජඤ්ඤෙන සමන්නාගතොතිආදි යථාවුත්තස්ස ආචාරස්ස සම්භාරදස්සනං. තත්ථ අප්පිච්ඡොති නිඉච්ඡො. සන්තුට්ඨොති යථාලාභාදිවසෙන සන්තොසෙන තුට්ඨො. සක්කච්චකාරීති ආදරකාරී. ගරුචිත්තීකාරබහුලොති ගරුට්ඨානියෙසු ගරුකරණබහුලො. අයං වුච්චති ආචාරොති අයං සගාරවතාදි අත්ථකාමෙහි ආචරිතබ්බතො ආචාරො.

Câu bắt đầu bằng ‘apica bhikkhu’ là lời của Chú giải được trình bày theo cách chỉ rõ oai nghi của toàn thể tỳ-khưu, không phải là Pāli của phần giải. Sự trang trọng (garubhāvo) hoặc sự thể hiện sự trang trọng (garukaraṇaṃ) có nguyên nhân từ các phẩm chất như đức tin, giới, văn, thí v.v... là sự kính trọng (gāravo); cùng với sự kính trọng (saha gāravena) là người có sự kính trọng (sagāravo). Sự vâng lời (paṭissāyanā) theo cách kính trọng, e dè v.v... đối với những bậc đáng được kính trọng là sự tuân theo (patissā); (sự thực hành của người) có sự tuân theo (sappatissavapaṭipatti). Cùng với sự tuân theo (saha patissāya) là người có sự tuân theo (sappatisso). Người có tàm quý (hirottappasampanno) là do có tâm hổ thẹn và có trạng thái ghê sợ một cách đặc biệt. Người mặc y chỉnh tề (sunivattho), đắp y tề chỉnh (supāruto) là do đã chu toàn các pháp về học giới. Với sự đoan trang (pāsādikena) là với (oai nghi) mang lại sự trong sạch; và đây là công cụ cách trong ý nghĩa chỉ rõ trạng thái. Phương pháp này cũng tương tự trong sáu thuật ngữ sau đây. Trong khi đi tới (abhikkantena) là với sự đi tới. Người có oai nghi hoàn hảo (iriyāpathasampanno) là người có oai nghi đã được hoàn hảo. Bằng câu ấy, (chú giải) nói lên sự đoan trang của các oai nghi còn lại. Người có các căn được hộ trì (indriyesu guttadvāro) là người có sự phòng hộ được sắp đặt kỹ lưỡng ở sáu cửa là nhãn căn v.v... Người biết tiết độ trong vật thực (bhojane mattaññū) là người biết chừng mực về mọi mặt theo cách tìm cầu, thọ nhận, sử dụng v.v... trong cả bốn loại vật dụng được gọi là vật thực do phải được sử dụng. Người chuyên tâm tỉnh thức (jāgariyamanuyutto) là người liên tục chuyên tâm, luôn luôn nỗ lực ở đó trong sự tỉnh thức được gọi là sự tu hành và tác ý vào canh đầu và canh cuối, theo cách thực hành liên tục. Câu bắt đầu bằng ‘người có chánh niệm và tỉnh giác’ là sự trình bày về các yếu tố hỗ trợ cho oai nghi đã được nói đến. Ở đây, người thiểu dục (appiccho) là người không có mong muốn. Người tri túc (santuṭṭho) là người hài lòng với sự biết đủ theo cách tùy theo những gì nhận được v.v... Người hành động cẩn trọng (sakkaccakārī) là người hành động với sự quan tâm. Người có nhiều sự kính trọng và tôn trọng (garucittīkārabahulo) là người có nhiều sự thể hiện sự kính trọng đối với những bậc đáng được kính trọng. Điều này được gọi là oai nghi (ayaṃ vuccati ācāro) là vì oai nghi này, bắt đầu bằng sự kính trọng v.v..., cần được thực hành bởi những người mong muốn lợi ích, nên được gọi là oai nghi (ācāro).

සීලාදීනං ගුණානං උපනිස්සයභූතො උපනිස්සයගොචරො. සතිසඞ්ඛාතො චිත්තස්ස ආරක්ඛභූතො එව ගොචරො ආරක්ඛගොචරො. කම්මට්ඨානසඞ්ඛාතො චිත්තස්ස උපනිබන්ධනට්ඨානභූතො ගොචරො උපනිබන්ධගොචරො. අප්පිච්ඡතාදීහි [Pg.45] දසහි විවට්ටනිස්සිතාය කථාය වත්ථුභූතෙහි ගුණෙහි සමන්නාගතො දසකථාවත්ථුගුණසමන්නාගතො. තතො එව කල්‍යාණො සුන්දරො මිත්තොති කල්‍යාණමිත්තො. තස්ස ලක්ඛණං පරතො ආගමිස්සති. අස්සුතං සුත්තගෙය්‍යාදිං. සුණාතීති සුතමයං ඤාණං උප්පාදෙති. සුතං පරියොදාපෙතීති තමෙව යථාසුතං අවිසදතාය අපරියොදාතං පුනප්පුනං පරිපුච්ඡනාදිනා විසොධෙති නිජ්ජටං නිගුම්බං කරොති. තත්ථ ච යෙ කඞ්ඛට්ඨානියා ධම්මා, තෙසු සංසයං ඡින්දන්තො කඞ්ඛං විතරති. කම්මකම්මඵලෙසු, රතනත්තයෙ ච සම්මාදිට්ඨියා උජුකරණෙන දිට්ඨිං උජුං කරොති. තතො එව ච දුවිධායපි සද්ධාසම්පදාය චිත්තං පසාදෙති. අථ වා යථාසුතං ධම්මං පරියොදපෙත්වා තත්ථාගතෙ රූපාරූපධම්මෙ පරිග්ගහෙත්වා සපච්චයං නාමරූපං පරිග්ගණ්හන්තො සත්තදිට්ඨිවඞ්කවිධමනෙන දිට්ඨිං උජුං කරොති. ධම්මානං පච්චයපච්චයුප්පන්නතාමත්තදස්සනෙන තීසුපි අද්ධාසු කඞ්ඛං විතරති. තතො පරං ච උදයබ්බයඤාණාදිවසෙන විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරියභූමිං ඔක්කමන්තො අවෙච්චපසාදෙන රතනත්තයෙ චිත්තං පසාදෙති. තථාභූතොව තස්ස කල්‍යාණමිත්තස්ස අනුසික්ඛනෙන සද්ධාදීහි ගුණෙහි න හායති, අඤ්ඤදත්ථු වඩ්ඪතෙව. තෙනාහ ‘‘යස්ස වා’’තිආදි.

Hành xứ là nơi nương tựa cho các đức tính như giới, v.v... được gọi là hành xứ nương tựa (upanissayagocaro). Hành xứ chỉ là sự hộ trì cho tâm, được gọi là niệm, được gọi là hành xứ hộ trì (ārakkhagocaro). Hành xứ là nơi cột buộc, nơi chú tâm của tâm, được gọi là đề mục thiền, được gọi là hành xứ cột buộc (upanibandhagocaro). Người thành tựu các đức tính là nền tảng cho câu chuyện nương tựa nơi thoát ly (vivaṭṭa) gồm mười điều như thiểu dục, v.v... được gọi là người thành tựu mười đức tính nền tảng cho câu chuyện (dasakathāvatthuguṇasamannāgato). Chính vì thế, người bạn tốt đẹp, thiện lành được gọi là thiện hữu (kalyāṇamitto). Đặc tính của vị ấy sẽ được nói đến ở phần sau. Nghe kinh, kệ, v.v... chưa từng nghe, do đó làm phát sanh trí tuệ do nghe (sutamayaṃ ñāṇaṃ). Làm trong sạch điều đã nghe có nghĩa là làm cho trong sạch, làm cho hết rối rắm, làm cho hết bụi rậm điều đã nghe như thế ấy mà chưa trong sạch do chưa rõ ràng, bằng cách hỏi đi hỏi lại, v.v... Và trong đó, có những pháp là nơi sanh khởi sự nghi ngờ, vị ấy đoạn trừ sự hoài nghi về các pháp ấy, vượt qua sự nghi ngờ. Vị ấy làm cho tri kiến được ngay thẳng bằng cách làm cho chánh kiến được ngay thẳng trong nghiệp và quả của nghiệp, và trong Tam Bảo. Và chính vì thế, vị ấy làm cho tâm trong sáng bằng cả hai loại tín thành. Hoặc là, sau khi làm trong sạch pháp đã nghe, sau khi nắm bắt các pháp sắc và phi sắc đã đến trong đó, trong khi nắm bắt danh sắc cùng với nhân duyên, vị ấy làm cho tri kiến được ngay thẳng bằng cách loại bỏ sự cong vẹo của thân kiến. Vị ấy vượt qua sự nghi ngờ trong cả ba thời bằng cách thấy được các pháp chỉ là nhân và quả do nhân sanh. Và sau đó, sau khi phát triển tuệ quán bằng tuệ sanh diệt, v.v..., trong khi bước vào thánh địa, vị ấy làm cho tâm trong sáng nơi Tam Bảo bằng niềm tin bất động. Người như vậy, do noi theo vị thiện hữu ấy, không bị suy giảm các đức tính như tín, v.v..., trái lại chỉ có tăng trưởng. Vì thế, Ngài nói: “yassa vā” v.v...

අන්තරඝරන්ති අන්තරෙ අන්තරෙ ඝරානි එත්ථ, තං එතස්සාති වා ‘‘අන්තරඝර’’න්ති ලද්ධනාමං ගොචරගාමං පවිට්ඨො. තත්ථ ඝරෙ ඝරෙ භික්ඛාපරියෙසනාය වීථිං පටිපන්නො. ඔක්ඛිත්තචක්ඛූති හෙට්ඨාඛිත්තචක්ඛු. කිත්තකෙන පන ඔක්ඛිත්තචක්ඛු හොතීති ආහ ‘‘යුගමත්තදස්සාවී’’ති. සුසංවුතොති සංයතො. යථා පනෙත්ථ සුසංවුතො නාම හොති, තං දස්සෙතුං ‘‘න හත්ථිං ඔලොකෙන්තො’’තිආදි වුත්තං.

Antaragharanti có nghĩa là: Ở đây, có những ngôi nhà ở giữa, ở giữa; hoặc ngôi làng này có những ngôi nhà ở giữa, do đó được gọi là antaraghara. (Vị ấy) đã đi vào ngôi làng khất thực có tên như vậy. Ở đó, vị ấy đi trên đường từ nhà này sang nhà khác để tìm kiếm vật thực. Okkhittacakkhū là có mắt nhìn xuống. Lại nữa, có mắt nhìn xuống đến mức nào? (Để trả lời), Ngài nói: “nhìn khoảng một ách cày”. Susaṃvuto là được thu thúc. Để chỉ ra thế nào được gọi là thu thúc khéo léo ở đây, câu “không nhìn voi” v.v... đã được nói đến.

යත්ථාති යෙසු සතිපට්ඨානෙසු. චිත්තං භාවනාචිත්තං. උපනිබන්ධතීති උපනෙත්වා නිබන්ධති. වුත්තඤ්හෙතං –

Yattha là trong những niệm xứ nào. Cittaṃ là tâm tu tập. Upanibandhati là sau khi đưa đến gần, cột lại. Điều này đã được nói đến:

‘‘යථා ථම්භෙ නිබන්ධෙය්‍ය, වච්ඡං දමං නරො ඉධ;

බන්ධෙය්‍යෙවං සකං චිත්තං, සතියාරම්මණෙ දළ්හ’’න්ති. (විසුද්ධි. 1.217;

දී. නි. අට්ඨ. 2.374;

ම. නි. අට්ඨ. 1.107;

පාරා. අට්ඨ. 2.165;

පටි. ම. අට්ඨ. 2.1.163);

“Như người ở đời này, đang thuần hóa con bê, nên cột nó vào cột; Cũng vậy, nên cột chặt tâm của mình vào đề mục bằng niệm.”

සතිපට්ඨානානං උපනිබන්ධගොචරභාවං දස්සෙතුං ‘‘වුත්තඤ්හෙත’’න්තිආදි වුත්තං. තත්ථ සකො පෙත්තිකො විසයොති අත්තනො පිතු සම්මාසම්බුද්ධස්ස සන්තකො, තෙන දිට්ඨො දස්සිතො ච විසයො.

Để chỉ ra rằng các niệm xứ là hành xứ cột buộc, câu “vuttañhetaṃ” v.v... đã được nói đến. Ở đó, sako pettiko visayo có nghĩa là: là tài sản của cha mình, là bậc Chánh Đẳng Giác, là cảnh giới đã được vị ấy thấy và chỉ dạy.

අණුප්පමාණෙසූති [Pg.46] පරමාණුප්පමාණෙසු. අසඤ්චිච්චආපන්නසෙඛියඅකුසලචිත්තුප්පාදාදිභෙදෙසූති අසඤ්චිච්ච ආපන්නසෙඛියෙසු අකුසලචිත්තුප්පාදාදිභෙදෙසූති එවං අසඤ්චිච්චග්ගහණං සෙඛියවිසෙසනං දට්ඨබ්බං. සෙඛියග්ගහණෙන චෙත්ථ වත්තක්ඛන්ධකාදීසු (චූළව. 356 ආදයො) ආගතවත්තාදීනම්පි ගහණං. තෙපි හි සික්ඛිතබ්බට්ඨෙන ‘‘සෙඛියා’’ති ඉච්ඡිතා. තථා හි මාතිකායං පාරාජිකාදීනං විය සෙඛියානං පරිච්ඡෙදො න කතො. එවඤ්ච කත්වා ‘‘අසඤ්චිච්ච ආපන්නසෙඛියා’’ති අසඤ්චිච්චග්ගහණං සමත්ථිතං හොති. න හි මාතිකායං ආගතෙසු පඤ්චසත්තතියා සෙඛියෙසු නොසඤ්ඤාවිමොක්ඛො නාම අත්ථි, අසඤ්චිච්චග්ගහණෙනෙව චෙත්ථ අසතිඅජානනානම්පි සඞ්ගහො කතො. කෙචි පනෙත්ථ අසිඤ්චිච්ච ආපන්නග්ගහණෙන අචිත්තකාපත්තියො ගහිතාති වදන්ති, තං තෙසං මතිමත්තං, ගරුකාපත්තීසුපි කාසඤ්චි අචිත්තකභාවසබ්භාවතො, අධිට්ඨානාවිකම්මස්ස, දෙසනාවිකම්මස්සෙව වා සබ්බලහුකස්ස වජ්ජස්ස ඉධාධිප්පෙතත්තා. තෙනාහ ‘‘යානි තානි වජ්ජානි අප්පමත්තකානි ඔරමත්තකානි ලහුකානි ලහුසම්මතානී’’තිආදි. ආදිසද්දෙන පාතිමොක්ඛසංවරවිසුද්ධත්ථං අනතික්කමනීයානං අනාපත්තිගමනීයානං සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. භයදස්සනසීලොති පරමාණුමත්තං වජ්ජං අට්ඨසට්ඨියොජනසතසහස්සුබ්බෙධසිනෙරුපබ්බතසදිසං කත්වා දස්සනසභාවො, සබ්බලහුකං වා දුබ්භාසිතමත්තං පාරාජිකසදිසං කත්වා දස්සනසභාවො. යං කිඤ්චීති මූලපඤ්ඤත්තිඅනුපඤ්ඤත්තිසබ්බත්ථපඤ්ඤත්තිපදෙසපඤ්ඤත්තිආදිභෙදං යං කිඤ්චි සික්ඛිතබ්බං පටිපජ්ජිතබ්බං පූරෙතබ්බං සීලං. සම්මා ආදායාති සම්මදෙව සක්කච්චං, සබ්බසො ච ආදියිත්වා. අයං පන ආචාරගොචරසම්පදා කිං පාතිමොක්ඛසීලෙ පරියාපන්නා, උදාහු අපරියාපන්නාති? පරියාපන්නා. යදි එවං කස්මා පුන වුත්තාති චොදනං සන්ධායාහ ‘‘එත්ථ චා’’තිආදි.

Aṇuppamāṇesūti là trong những (lỗi) có kích thước vi tế. Asañciccaāpannasekhiyaakusalacittuppādādibhedesūti là trong các lỗi học giới đã phạm không cố ý, trong các loại lỗi như sự sanh khởi của tâm bất thiện, v.v... Như vậy, việc dùng từ asañcicca nên được hiểu là tính từ của sekhiya. Bằng việc dùng từ sekhiya ở đây, cũng bao gồm cả các phận sự, v.v... đã được nói đến trong các thiên về phận sự (vattakkhandhaka), v.v... Vì những điều ấy cũng được gọi là sekhiyā (học giới) với ý nghĩa là cần phải học tập. Thật vậy, trong Mātikā (đề mục Pātimokkha), sự phân định (số lượng) của các học giới không được thực hiện như đối với các tội pārājika, v.v... Và làm như vậy, việc dùng từ asañcicca trong câu asañcicca āpannasekhiyā được thành tựu. Vì trong bảy mươi lăm học giới được nói đến trong Mātikā, không có điều nào gọi là nosaññāvimokkha (không được giải thoát khỏi tội do không nhận biết). Và ở đây, chính bằng việc dùng từ asañcicca, sự bao gồm cả việc không nhớ và không biết cũng được thực hiện. Một số vị nói rằng ở đây, bằng việc dùng từ asiñcicca āpanna, các tội acittaka (phạm tội không có tâm) được bao gồm. Điều đó chỉ là ý kiến của họ, vì ngay cả trong các tội nặng, một số tội cũng có thể là acittaka, và vì ở đây, lỗi nhẹ nhất, hoặc là được giải quyết bằng cách quyết định (adhiṭṭhāna), hoặc là được giải quyết bằng cách phát lồ (desanā), được chủ trương. Vì thế, Ngài nói: “Những lỗi lầm nào nhỏ nhặt, tầm thường, nhẹ nhàng, được xem là nhẹ nhàng” v.v... Bằng từ ādi (v.v...), nên hiểu là bao gồm cả những điều không được vi phạm và những điều không dẫn đến tội, vì sự trong sạch của Pātimokkha saṃvara. Bhayadassanasīlo là người có bản chất thấy (lỗi), xem một lỗi nhỏ như hạt bụi vi tế cũng giống như núi Sineru cao một trăm sáu mươi tám ngàn do tuần, hoặc xem một lỗi nhẹ nhất, chỉ là lời nói ác, cũng giống như tội pārājika. Yaṃ kiñci là bất kỳ giới nào cần phải học, phải thực hành, phải hoàn thiện, có các loại như chế định gốc, chế định bổ sung, chế định phổ quát, chế định cục bộ, v.v... Sammā ādāya là sau khi thọ trì một cách đúng đắn, một cách kính cẩn, và một cách toàn diện. Lại nữa, sự toàn hảo về oai nghi và hành xứ này có được bao gồm trong giới Pātimokkha hay không? (Câu trả lời là) được bao gồm. Nếu vậy, tại sao lại được nói lại? Để trả lời cho câu hỏi này, Ngài nói: “ettha cā” v.v...

ඉන්ද්‍රියසංවරසීලවණ්ණනා

Luận giải về giới thu thúc các căn.

15. ඉන්ද්‍රියසංවරසීලං පාතිමොක්ඛසංවරසීලස්ස සම්භාරභූතං, තස්මිං සතියෙව ඉච්ඡිතබ්බන්ති වුත්තං ‘‘සොති පාතිමොක්ඛසංවරසීලෙ ඨිතො භික්ඛූ’’ති. සම්පාදිතෙ හි එතස්මිං පාතිමොක්ඛසංවරසීලං සුගුත්තං සුරක්ඛිතමෙව හොති, සුසංවිහිතකණ්ටකවති විය සස්සන්ති. කාරණවසෙනාති අසාධාරණකාරණස්ස වසෙන. අසාධාරණකාරණවසෙන [Pg.47] හි ඵලං අපදිසීයති, යථා යවඞ්කුරො භෙරිසද්දොති. නිස්සයවොහාරෙන වා එතං නිස්සිතවචනං, යථා මඤ්චා උක්කුට්ඨිං කරොන්තීති. රූපන්ති රූපායතනං. චක්ඛුනා රූපං දිස්වාති එත්ථ යදි චක්ඛු රූපං පස්සෙය්‍ය, අඤ්ඤවිඤ්ඤාණසමඞ්ගිනොපි පස්සෙය්‍යුං, න චෙතං අත්ථි, කස්මා? අචෙතනත්තා චක්ඛුස්ස. තෙනාහ ‘‘චක්ඛු රූපං න පස්සති අචිත්තකත්තා’’ති. අථ විඤ්ඤාණං රූපං පස්සෙය්‍ය, තිරොකුට්ටාදිගතම්පි නං පස්සෙය්‍ය අප්පටිඝභාවතො, ඉදම්පි නත්ථි සබ්බස්ස විඤ්ඤාණස්ස දස්සනාභාවතො. තෙනාහ ‘‘චිත්තං න පස්සති අචක්ඛුකත්තා’’ති. තත්ථ යථා චක්ඛුසන්නිස්සිතං විඤ්ඤාණං පස්සති, න යං කිඤ්චි. තඤ්ච කෙනචි කුට්ටාදිනා අන්තරිතෙ න උප්පජ්ජති, යත්ථ ආලොකස්ස විබන්ධො. යත්ථ පන න විබන්ධො ඵලිකගබ්භපටලාදිකෙ, තත්ථ අන්තරිතෙපි උප්පජ්ජතෙව. එවං විඤ්ඤාණාධිට්ඨිතං චක්ඛු පස්සති, න යං කිඤ්චීති විඤ්ඤාණාධිට්ඨිතං චක්ඛුං සන්ධායෙතං වුත්තං ‘‘චක්ඛුනා රූපං දිස්වා’’ති.

15. Giới thu thúc các căn là thành phần hỗ trợ cho giới thu thúc trong Biệt biệt giải thoát, chỉ khi có giới kia thì giới này mới được mong muốn, do đó đã được nói rằng: ‘Vị tỳ khưu ấy an trú trong giới thu thúc Biệt biệt giải thoát.’ Vì khi giới này được thành tựu, giới thu thúc Biệt biệt giải thoát được khéo hộ trì, được khéo bảo vệ, giống như lúa được bảo vệ bởi hàng rào gai được làm cẩn thận. ‘Do năng lực của nhân duyên’ có nghĩa là do năng lực của nhân duyên không phổ thông. Vì quả được chỉ ra do năng lực của nhân duyên không phổ thông, như mầm lúa mạch hay tiếng trống. Hoặc đây là lời nói về vật được nương tựa theo cách nói về nơi nương tựa, như ‘những cái giường đang la hét.’ ‘Sắc’ là sắc xứ. Trong câu ‘thấy sắc bằng mắt,’ nếu mắt thấy sắc, thì cả những người có thức khác cũng sẽ thấy, nhưng điều đó không có. Tại sao? Vì mắt không có tác ý. Do đó, Ngài nói: ‘Mắt không thấy sắc vì không có tâm.’ Lại nữa, nếu thức thấy sắc, nó cũng sẽ thấy sắc ấy dù ở sau bức tường v.v... vì nó không có sự va chạm, điều này cũng không có, vì tất cả các thức đều không có khả năng thấy. Do đó, Ngài nói: ‘Tâm không thấy vì không có mắt.’ Trong trường hợp đó, thức nương vào mắt thì thấy, chứ không phải bất kỳ thức nào. Và thức ấy không khởi sanh khi bị ngăn cách bởi bức tường nào đó v.v..., nơi có sự cản trở ánh sáng. Nhưng ở nơi không có sự cản trở, như trong phòng pha lê, tấm pha lê v.v..., thì nó vẫn khởi sanh dù bị ngăn cách. Như vậy, mắt được thức làm chỗ y cứ thì thấy, chứ không phải bất kỳ con mắt nào. Do đó, câu ‘thấy sắc bằng mắt’ được nói là nhắm đến con mắt được thức làm chỗ y cứ.

ද්වාරාරම්මණසඞ්ඝට්ටෙති ද්වාරස්ස ආරම්මණෙන සඞ්ඝට්ටෙ සති, චක්ඛුස්ස රූපාරම්මණෙ ආපාථගතෙති අධිප්පායො. පසාදවත්ථුකෙන චිත්තෙනාති චක්ඛුපසාදවත්ථුකෙන තන්නිස්සාය පවත්තෙන විඤ්ඤාණෙන, යං ‘‘චක්ඛුවිඤ්ඤාණ’’න්ති වුච්චති. පස්සතීති ඔලොකෙති. චක්ඛුපසාදසන්නිස්සයෙ හි විඤ්ඤාණෙ ආලොකානුග්ගහිතං රූපාරම්මණං සන්නිස්සයගුණෙන ඔභාසෙන්තෙ තංසමඞ්ගිපුග්ගලො ‘‘රූපං පස්සතී’’ති වුච්චති. ඔභාසනඤ්චෙත්ථ ආරම්මණස්ස යථාසභාවතො විභාවනං, යං ‘‘පච්චක්ඛතො ගහණ’’න්ති වුච්චති. උසුනා ලක්ඛස්ස වෙධෙ සිජ්ඣන්තෙ තස්ස සම්භාරභූතෙන ධනුනා විජ්ඣතීති වචනං විය විඤ්ඤාණෙන රූපදස්සනෙ සිජ්ඣන්තෙ චක්ඛුනා රූපං පස්සතීති ඊදිසී සසම්භාරකථා නාමෙසා හොති. සසම්භාරා කථා සසම්භාරකථා, දස්සනස්ස කාරණසහිතාති අත්ථො. සසම්භාරස්ස වා දස්සනස්ස කථා සසම්භාරකථා. තස්මාති යස්මා කෙවලෙන චක්ඛුනා, කෙවලෙන වා විඤ්ඤාණෙන රූපදස්සනං නත්ථි, තස්මා.

‘Sự va chạm giữa cửa và đối tượng’ có nghĩa là khi có sự va chạm của cửa với đối tượng, tức là khi đối tượng sắc đi vào tầm hoạt động của mắt. ‘Bằng tâm có sắc thần kinh làm vật nền’ có nghĩa là bằng thức có sắc thần kinh nhãn làm vật nền, sanh khởi nương vào đó, cái được gọi là ‘nhãn thức.’ ‘Thấy’ có nghĩa là nhìn. Vì khi thức nương vào sắc thần kinh nhãn làm sáng tỏ đối tượng sắc được ánh sáng hỗ trợ bằng phẩm chất của nơi nương tựa, người có thức ấy được gọi là ‘thấy sắc.’ Và ở đây, ‘làm sáng tỏ’ là làm cho rõ ràng đối tượng theo đúng bản chất của nó, cái được gọi là ‘sự nắm bắt trực tiếp.’ Giống như khi việc bắn trúng mục tiêu bằng mũi tên được thành tựu, có lời nói rằng ‘bắn bằng cây cung,’ vốn là thành phần hỗ trợ của nó, tương tự, khi việc thấy sắc bằng thức được thành tựu, lời nói ‘thấy sắc bằng mắt’ là một cách nói bao gồm cả thành phần hỗ trợ. ‘Lời nói có thành phần hỗ trợ’ có nghĩa là lời nói cùng với nguyên nhân của sự thấy. Hoặc là lời nói về sự thấy có thành phần hỗ trợ. ‘Do đó’ là vì không có sự thấy sắc chỉ bằng mắt đơn thuần hoặc chỉ bằng thức đơn thuần, cho nên.

ඉත්ථිපුරිසනිමිත්තං වාති එත්ථ ඉත්ථිසන්තානනිස්සිතරූපමුඛෙන ගය්හමානං සණ්ඨානං ථනමංසාවිසදතා නිම්මස්සුමුඛතා කෙසබන්ධනවත්ථග්ගහණං අවිසදට්ඨානගමනාදි ච සබ්බං ‘‘ඉත්ථී’’ති සඤ්ජානනස්ස කාරණභාවතො ඉත්ථිනිමිත්තං. වුත්තවිපරියායතො පුරිසනිමිත්තං වෙදිතබ්බං. සුභනිමිත්තාදිකං වාති එත්ථ රාගුප්පත්තිහෙතුභූතො ඉට්ඨාකාරො සුභනිමිත්තං. ආදි-සද්දෙන පටිඝනිමිත්තාදීනං [Pg.48] සඞ්ගහො. සො පන දොසුප්පත්තිආදිහෙතුභූතො අනිට්ඨාදිආකාරො වෙදිතබ්බො. කාමඤ්චෙත්ථ පාළියං අභිජ්ඣාදොමනස්සාව සරූපතො ආගතා, උපෙක්ඛානිමිත්තස්සාපි පන සඞ්ගහො ඉච්ඡිතබ්බො, අසමපෙක්ඛනෙන උප්පජ්ජනකමොහස්සාපි අසංවරභාවතො. තථා හි වක්ඛති ‘‘මුට්ඨසච්චං වා අඤ්ඤාණං වා’’ති. උපෙක්ඛානිමිත්තන්ති චෙත්ථ අඤ්ඤාණුපෙක්ඛාය වත්ථුභූතං ආරම්මණං, තඤ්චස්ස අසමපෙක්ඛනවසෙන වෙදිතබ්බං. එවං සඞ්ඛෙපතො රාගදොසමොහානං කාරණං ‘‘සුභනිමිත්තාදික’’න්ති වුත්තං. තෙනාහ ‘‘කිලෙසවත්ථුභූතං නිමිත්ත’’න්ති. දිට්ඨමත්තෙයෙව සණ්ඨාතීති ‘‘දිට්ඨෙ දිට්ඨමත්තං භවිස්සතී’’ති (උදා. 10) සුත්තෙ වුත්තනයෙන වණ්ණායතනෙ චක්ඛුවිඤ්ඤාණෙන, වීථිචිත්තෙහි ච ගහිතමත්තෙයෙව තිට්ඨති, න තතො පරං කිඤ්චි සුභාදිආකාරං පරිකප්පෙති. පාකටභාවකරණතොති පරිබ්‍යත්තභාවකරණතො විභූතභාවකරණතො. විසභාගවත්ථුනො හි හත්ථාදිඅවයවෙසු සුභාදිතො පරිකප්පෙන්තස්ස අපරාපරං තත්ථ උප්පජ්ජමානා කිලෙසා පරිබ්‍යත්තා හොන්තීති තෙ තෙසං අනුබ්‍යඤ්ජනා නාම. තෙ පන යස්මා තථා තථා සන්නිවිට්ඨානං භූතුපාදායරූපානං සන්නිවෙසාකාරො. න හි තං මුඤ්චිත්වා පරමත්ථතො හත්ථාදි නාම කොචි අත්ථි. තස්මා වුත්තං ‘‘හත්ථපාද…පෙ… ආකාරං න ගණ්හාතී’’ති. කිං පන ගණ්හාතීති ආහ ‘‘යං තත්ථ භූතං, තදෙව ගණ්හාතී’’ති. යං තස්මිං සරීරෙ විජ්ජමානං කෙසලොමාදි භූතුපාදායමත්තං වා, තදෙව යාථාවතො ගණ්හාති. තත්ථ අසුභාකාරගහණස්ස නිදස්සනං දස්සෙන්තො ‘‘චෙතියපබ්බතවාසී’’තිආදිනා මහාතිස්සත්ථෙරවත්ථුං ආහරි.

Trong câu ‘tướng người nữ hay người nam,’ hình tướng được nắm bắt qua sắc nương vào dòng tương tục của người nữ, sự không rõ ràng của thịt ở ngực, khuôn mặt không có râu, cách búi tóc và mặc y phục, và cách đi đứng ở nơi không rõ ràng v.v..., tất cả đều là tướng người nữ vì là nguyên nhân cho sự nhận biết là ‘người nữ.’ Tướng người nam nên được hiểu theo cách ngược lại với những gì đã nói. Trong câu ‘tướng tốt đẹp v.v...,’ tướng trạng đáng ưa thích là nguyên nhân sanh khởi tham ái được gọi là tướng tốt đẹp. Từ ‘v.v...’ bao gồm tướng sân hận v.v... Và tướng ấy nên được hiểu là tướng trạng không đáng ưa thích v.v..., là nguyên nhân sanh khởi sân hận v.v... Và mặc dù ở đây trong kinh văn Pāli, chỉ có tham và ưu được đề cập đến một cách trực tiếp, nhưng sự bao gồm cả tướng xả cũng nên được chấp nhận, vì si mê sanh khởi do sự không quán xét đồng đều cũng là một trạng thái không thu thúc. Thật vậy, sẽ được nói: ‘thất niệm hoặc vô minh.’ Và ở đây, ‘tướng xả’ là đối tượng làm nền tảng cho xả do vô minh. Và điều đó nên được hiểu là do năng lực không quán xét đồng đều của người ấy. Như vậy, một cách tóm tắt, nguyên nhân của tham, sân, si được gọi là ‘tướng tốt đẹp v.v...’ Do đó, Ngài nói: ‘tướng làm nền tảng cho phiền não.’ ‘Chỉ dừng lại ở cái được thấy’ có nghĩa là, theo phương pháp được nói trong kinh ‘trong cái được thấy sẽ chỉ là cái được thấy,’ vị ấy chỉ dừng lại ở sắc xứ vừa được nắm bắt bởi nhãn thức và các tâm lộ, không tưởng tượng thêm bất kỳ tướng trạng tốt đẹp nào v.v... sau đó. ‘Vì làm cho trở nên rõ ràng’ có nghĩa là vì làm cho trở nên hiển nhiên, vì làm cho trở nên minh bạch. Vì đối với người tưởng tượng các chi phần như tay v.v... của một vật khác loại là tốt đẹp v.v..., các phiền não sanh khởi liên tiếp ở đó trở nên hiển nhiên. Do đó, những chi phần ấy được gọi là tướng phụ của các phiền não ấy. Nhưng những chi phần ấy là vì chúng là hình thái sắp xếp của các sắc do tứ đại tạo thành và các sắc y sinh được bố trí theo cách này hay cách khác. Vì ngoài sự sắp xếp đó ra, không có bất cứ thứ gì gọi là tay v.v... theo nghĩa chân đế. Do đó, đã được nói: ‘không nắm bắt tướng trạng tay, chân... v.v...’ ‘Vậy vị ấy nắm bắt cái gì?’ Ngài nói: ‘Vị ấy chỉ nắm bắt cái thực sự có ở đó.’ Bất cứ cái gì có mặt trong thân thể đó, như tóc, lông v.v..., hoặc chỉ là các sắc do tứ đại tạo thành và các sắc y sinh, vị ấy chỉ nắm bắt chính cái đó như nó thực sự là. Ở đây, để chỉ ra một ví dụ về việc nắm bắt tướng bất tịnh, Ngài đã dẫn ra câu chuyện về Trưởng lão Mahātissa bằng câu ‘vị cư trú tại núi Cetiya’ v.v...

තත්ථ සුමණ්ඩිතපසාධිතාති සුට්ඨු මණ්ඩිතා පසාධිතා ච. ආභරණාදීහි ආහාරිමෙහි මණ්ඩනං. සරීරස්ස උච්ඡාදනාදිවසෙන පටිසඞ්ඛරණං පසාධනන්ති වදන්ති, ආභරණෙහි, පන වත්ථාලඞ්කාරාදීහි ච අලඞ්කරණං පසාධනං. ඌනට්ඨානපූරණං මණ්ඩනං. විපල්ලත්ථචිත්තාති රාගවසෙන විපරීතචිත්තා. ඔලොකෙන්තොති ථෙරො කම්මට්ඨානමනසිකාරෙනෙව ගච්ඡන්තො සද්දකණ්ටකත්තා පුබ්බභාගමනසිකාරස්ස හසිතසද්දානුසාරෙන ‘‘කිමෙත’’න්ති ඔලොකෙන්තො. අසුභසඤ්ඤන්ති අට්ඨිකසඤ්ඤං. අට්ඨිකකම්මට්ඨානං හි ථෙරො තදා පරිහරති. අරහත්තං පාපුණීති ථෙරො [Pg.49] කිර තස්සා හසන්තියා දන්තට්ඨිදස්සනෙනෙව පුබ්බභාගභාවනාය සුභාවිතත්තා පටිභාගනිමිත්තං, සාතිසයඤ්ච උපචාරජ්ඣානං ලභිත්වා යථාඨිතොව තත්ථ පඨමජ්ඣානං අධිගන්ත්වා තං පාදකං කත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා මග්ගපරම්පරාය ආසවක්ඛයං පාපුණි. පුබ්බසඤ්ඤං අනුස්සරීති පුබ්බකං යථාරද්ධං කාලෙන කාලං අනුයුඤ්ජියමානං අට්ඨිකකම්මට්ඨානං අනුස්සරි සමන්නාහරි. අනුමග්ගන්ති අනුපථං තස්සා පදානුපදං. ථෙරස්ස කිර භාවනාය පගුණභාවතො දන්තට්ඨිදස්සනෙනෙව තස්සා සකලසරීරං අට්ඨිකසඞ්ඝාතභාවෙන උපට්ඨාසි. න තං ‘‘ඉත්ථී’’ති වා ‘‘පුරිසො’’ති වා සඤ්ජානි. තෙනාහ ‘‘නාභිජානාමි…පෙ… මහාපථෙ’’ති.

Ở đây, câu "sumaṇḍitapasādhitā" có nghĩa là được trang điểm và trang hoàng khéo léo. "Maṇḍanaṃ" là trang điểm bằng các vật trang sức có thể tháo ra được v.v... Người ta nói "pasādhanaṃ" là việc sửa soạn thân thể bằng cách xoa bóp v.v..., nhưng "pasādhanaṃ" (còn có nghĩa là) trang hoàng bằng các vật trang sức, y phục trang hoàng v.v... "Maṇḍanaṃ" là việc lấp đầy những chỗ khiếm khuyết. "Vipallatthacittā" là tâm bị xuyên tạc do tham ái. "Olokento" là vị trưởng lão đang đi, chỉ tác ý đến đề mục thiền, do tiếng động là cái gai đối với sự tác ý trong giai đoạn đầu, nên đã nhìn theo tiếng cười (với ý nghĩ) "cái gì đây?". "Asubhasaññā" là tưởng về xương. Vì khi ấy vị trưởng lão đang thực hành đề mục thiền về xương. "Arahattaṃ pāpuṇi" (đã chứng đắc A-la-hán quả) có nghĩa là: Tương truyền, vị trưởng lão chỉ nhờ thấy xương răng của người phụ nữ ấy đang cười, do sự tu tập trong giai đoạn đầu đã được khéo phát triển, nên đã đắc được paṭibhāganimitta (tợ tướng) và cận hành thiền một cách thù thắng, và ngay khi đang đứng như vậy, đã chứng đắc sơ thiền ở nơi tợ tướng ấy, lấy thiền ấy làm nền tảng, phát triển tuệ quán, và theo thứ lớp của các đạo, đã đạt đến sự đoạn tận các lậu hoặc. "Pubbasaññaṃ anussari" (nhớ lại tưởng trước kia) có nghĩa là đã nhớ lại, đã tác ý đến đề mục thiền về xương đã được thực hành trước đây và thỉnh thoảng được áp dụng. "Anumaggaṃ" là dọc theo con đường, theo dấu chân của người phụ nữ ấy. Tương truyền, đối với vị trưởng lão, do sự tu tập đã thuần thục, chỉ nhờ thấy xương răng mà toàn thân của người phụ nữ ấy đã hiện ra như một đống xương. Vị ấy đã không nhận biết đối tượng ấy là "người nữ" hay "người nam". Do đó, ngài nói: "Tôi không biết... (v.v.)... trên con đường lớn".

‘‘යස්ස චක්ඛුන්ද්‍රියාසංවරස්ස හෙතූ’’ති වත්වා පුන ‘‘තස්ස චක්ඛුන්ද්‍රියස්ස සතිකවාටෙන පිදහනත්ථායා’’ති වුත්තං, න අසංවරස්සාති. යදිදං යං චක්ඛුන්ද්‍රියාසංවරස්ස හෙතු අභිජ්ඣාදිඅන්වාස්සවනං දස්සිතං, තං අසංවුතචක්ඛුන්ද්‍රියස්සෙව හෙතු පවත්තං දස්සිතන්ති කත්වා වුත්තං. චක්ඛුද්වාරිකස්ස හි අභිජ්ඣාදිඅන්වාස්සවනස්ස තංද්වාරිකවිඤ්ඤාණස්ස විය චක්ඛුන්ද්‍රියං පධානකාරණං. චක්ඛුන්ද්‍රියස්ස අසංවුතත්තෙ සති තෙ අන්වාස්සවන්තීති අසංවරියමානචක්ඛුන්ද්‍රියහෙතුකො සො අසංවරො තථා වුත්තොති. යත්වාධිකරණන්ති හි යස්ස චක්ඛුන්ද්‍රියස්ස කාරණාති අත්ථො. කීදිසස්ස ච කාරණාති? අසංවුතස්ස, කිඤ්ච අසංවුතං? යස්ස චක්ඛුන්ද්‍රියාසංවරස්ස හෙතු අභිජ්ඣාදයො අන්වාස්සවන්ති, තස්ස සංවරායාති අයමෙත්ථ යොජනා.

Sau khi nói "Do nhân là sự không phòng hộ nhãn căn nào", lại được nói là "nhằm mục đích đóng lại nhãn căn ấy bằng cánh cửa chánh niệm", chứ không phải là "của sự không phòng hộ". Điều này, tức là sự tuôn chảy vào của tham ái v.v... được chỉ ra là do nhân không phòng hộ nhãn căn, đã được nói với ý rằng: "điều ấy được chỉ ra là diễn tiến do nhân chính là nhãn căn không được phòng hộ". Thật vậy, đối với sự tuôn chảy vào của tham ái v.v... ở nhãn môn, nhãn căn là nhân chính yếu, giống như (nhãn căn là nhân chính yếu) đối với thức sanh khởi ở môn ấy. Khi nhãn căn không được phòng hộ, các pháp ấy (tham ái v.v...) tuôn chảy vào. Do đó, sự không phòng hộ ấy, vốn có nhân là nhãn căn không được phòng hộ, đã được nói như vậy. Thật vậy, câu "Yatvādhikaraṇaṃ" có nghĩa là "do nhân là nhãn căn nào". Và do nhân (là nhãn căn) như thế nào? (Là nhãn căn) không được phòng hộ. Và thế nào là không được phòng hộ? (Nhãn căn) mà do sự không phòng hộ nó, tham ái v.v... tuôn chảy vào. "Để phòng hộ căn ấy" – đây là cách liên kết ở đây.

ජවනක්ඛණෙ පන සචෙ දුස්සීල්‍යං වාතිආදි පුන අවචනත්ථං ඉධෙව සබ්බං වුත්තන්ති ඡසු ද්වාරෙසු යථාසම්භවං වෙදිතබ්බං. න හි පඤ්චද්වාරෙ කායවචීදුච්චරිතසඞ්ඛාතං දුස්සීල්‍යං අත්ථි, තස්මා දුස්සීල්‍යාසංවරො මනොද්වාරවසෙන, සෙසාසංවරො ඡද්වාරවසෙන යොජෙතබ්බො. මුට්ඨසච්චාදීනං හි සතිපටිපක්ඛාකුසලධම්මාදිභාවතො සියා පඤ්චද්වාරෙ උප්පත්ති, න ත්වෙව කායිකවාචසිකවීතික්කමභූතස්ස දුස්සීල්‍යස්ස තත්ථ උප්පත්ති, පඤ්චද්වාරිකජවනානං අවිඤ්ඤත්තිජනකත්තා. දුස්සීල්‍යාදයො චෙත්ථ පඤ්ච අසංවරා සීලසංවරාදීනං පඤ්චන්නං සංවරානං පටිපක්ඛභාවෙන වුත්තා. තස්මිං සතීති තස්මිං අසංවරෙ සති.

Đoạn "Còn trong sát-na tốc hành, nếu có ác giới..." v.v... được nói trọn vẹn ngay tại đây để không phải nói lại, nên cần được hiểu tùy theo sự thích hợp ở sáu môn. Thật vậy, ở ngũ môn không có ác giới được gọi là thân ác hành và khẩu ác hành. Do đó, sự không phòng hộ về ác giới cần được liên kết theo ý môn, và sự không phòng hộ còn lại cần được liên kết theo sáu môn. Thật vậy, sự thất niệm v.v... có thể sanh khởi ở ngũ môn do chúng là các pháp bất thiện đối nghịch với chánh niệm, nhưng sự sanh khởi của ác giới, vốn là sự vi phạm thuộc thân và khẩu, thì không thể có ở đó, vì các tốc hành tâm ở ngũ môn không có khả năng tạo ra biểu tri (viññatti). Và ở đây, năm sự không phòng hộ là ác giới v.v... được nói đến với tư cách là đối nghịch với năm sự phòng hộ là phòng hộ bằng giới v.v... "Tasmiṃ sati" có nghĩa là: khi có sự không phòng hộ ấy.

යථා [Pg.50] කින්ති යෙන පකාරෙන ජවනෙ උප්පජ්ජමානො අසංවරො ‘‘චක්ඛුන්ද්‍රියෙ අසංවරො’’ති වුච්චති, තං නිදස්සනං කින්ති අත්ථො. යථාතිආදිනා නගරද්වාරෙ අසංවරෙ සති තංසම්බන්ධානං ඝරාදීනං අසංවුතතා විය ජවනෙ අසංවරෙ සති තංසම්බන්ධානං ද්වාරාදීනං අසංවුතතාති එවං අඤ්ඤාසංවරෙ අඤ්ඤාසංවුතතා සාමඤ්ඤමෙව නිදස්සෙති, න පුබ්බාපරසාමඤ්ඤං, අන්තොබහිසාමඤ්ඤං වා. සති වා ද්වාරභවඞ්ගාදිකෙ පුන උප්පජ්ජමානං ජවනං බාහිරං විය කත්වා නගරද්වාරසමානං වුත්තං, ඉතරඤ්ච අන්තොනගරෙ ඝරාදිසමානං. පච්චයභාවෙන හි පුරිමනිප්ඵන්නං ජවනකාලෙ අසන්තම්පි භවඞ්ගාදි චක්ඛාදි විය ඵලනිප්ඵත්තියා සන්තංයෙව නාම හොති. න හි ධරමානංයෙව ‘‘සන්ත’’න්ති වුච්චති. ‘‘බාහිරං විය කත්වා’’ති ච පරමත්ථතො ජවනස්ස බාහිරභාවෙ, ඉතරස්ස ච අබ්භන්තරභාවෙ අසතිපි ‘‘පභස්සරමිදං, භික්ඛවෙ, චිත්තං, තඤ්ච ඛො ආගන්තුකෙහි උපක්කිලිට්ඨ’’න්තිආදි (අ. නි. 1.49) වචනතො ආගන්තුකභූතස්ස කදාචි කදාචි උප්පජ්ජමානස්ස ජවනස්ස බාහිරභාවො, තබ්බිධුරසභාවස්ස ඉතරස්ස අබ්භන්තරභාවො එකෙන පරියායෙන හොතීති කත්වා වුත්තං. ජවනෙ වා අසංවරෙ උප්පන්නෙ තතො පරං ද්වාරභවඞ්ගාදීනං අසංවරහෙතුභාවාපත්තිතො. අසංවරස්ස හි උප්පත්තියා ද්වාරභවඞ්ගාදීනං තස්ස හෙතුභාවො පඤ්ඤායතීති. නගරද්වාරසදිසෙන ජවනෙන පවිසිත්වා දුස්සීල්‍යාදිචොරානං ද්වාරභවඞ්ගාදීසු මුසනං කුසලභණ්ඩවිනාසනං කථිතං. යස්මිං හි ද්වාරෙ අසංවරො උප්පජ්ජති, සො තත්ථ ද්වාරාදීනං සංවරූපනිස්සයභාවං උපච්ඡින්දන්තොයෙව පවත්තතීති. ද්වාරභවඞ්ගාදීනං ජවනෙන සහ සම්බන්ධො එකසන්තතිපරියාපන්නතො දට්ඨබ්බො.

"Yathā kiṃ" (Ví như thế nào?) có nghĩa là: Sự không phòng hộ sanh khởi trong tốc hành tâm được gọi là "sự không phòng hộ ở nhãn căn" theo cách thức nào? Minh họa cho điều đó là gì? Bằng câu "Ví như..." v.v..., chỉ minh họa sự tương đồng chung rằng: "Giống như khi cổng thành không được canh gác, nhà cửa v.v... liên quan đến nó cũng không được canh gác; cũng vậy, khi có sự không phòng hộ trong tốc hành tâm, các môn v.v... liên quan đến nó cũng không được phòng hộ". Như vậy, sự không phòng hộ ở một nơi (dẫn đến) sự không phòng hộ ở nơi khác, chứ không phải (minh họa) sự tương đồng trước-sau hay tương đồng trong-ngoài. Hoặc là, khi có môn, hữu phần v.v..., tốc hành tâm sanh khởi sau đó được xem như là bên ngoài và được nói là tương tự cổng thành, còn cái khác (môn, hữu phần...) thì được nói là tương tự nhà cửa bên trong thành. Thật vậy, do là một duyên, hữu phần v.v... đã sanh khởi trước, dù không hiện hữu vào lúc tốc hành tâm, nhưng do sự thành tựu của quả, nó vẫn được gọi là hiện hữu, giống như nhãn căn v.v... Thật vậy, không phải chỉ cái đang tồn tại mới được gọi là "hiện hữu". Và câu "xem như là bên ngoài" được nói ra, mặc dù theo chân đế không có tính chất bên ngoài của tốc hành tâm và tính chất bên trong của cái khác, là vì dựa theo lời dạy "Này các Tỳ khưu, tâm này là trong sáng, nhưng nó bị ô nhiễm bởi các phiền não ngoại lai..." v.v..., theo một phương pháp, có tính chất bên ngoài của tốc hành tâm vốn là ngoại lai, thỉnh thoảng mới sanh khởi, và có tính chất bên trong của cái khác (môn, hữu phần) vốn có bản chất trái ngược với nó. Hoặc là (được nói như vậy) vì khi sự không phòng hộ sanh khởi trong tốc hành tâm, sau đó môn, hữu phần v.v... đạt đến trạng thái làm nhân cho sự không phòng hộ. Thật vậy, do sự sanh khởi của sự không phòng hộ, trạng thái làm nhân của môn, hữu phần v.v... đối với nó được nhận biết. Việc những tên trộm là ác giới v.v..., sau khi đi vào qua tốc hành tâm ví như cổng thành, đã cướp phá trong các môn, hữu phần v.v..., tức là sự hủy hoại tài sản thiện, đã được nói đến. Thật vậy, sự không phòng hộ sanh khởi ở môn nào, nó diễn tiến ở đó trong khi cắt đứt trạng thái làm duyên y chỉ cho sự phòng hộ của các môn v.v... Mối liên hệ của môn, hữu phần v.v... với tốc hành tâm cần được hiểu là do chúng nằm trong cùng một dòng tương tục của tâm.

එත්ථ ච චක්ඛුද්වාරෙ රූපාරම්මණෙ ආපාථගතෙ නියමිතාදිවසෙන කුසලාකුසලජවනෙ සත්තක්ඛත්තුං උප්පජ්ජිත්වා භවඞ්ගං ඔතිණ්ණෙ තදනුරූපමෙව මනොද්වාරිකජවනෙ තස්මිංයෙවාරම්මණෙ සත්තක්ඛත්තුංයෙව උප්පජ්ජිත්වා භවඞ්ගං ඔතිණ්ණෙ පුන තස්මිංයෙව ද්වාරෙ තදෙවාරම්මණං නිස්සාය ‘‘ඉත්ථී පුරිසො’’තිආදිනා වවත්ථපෙන්තං පසාදරජ්ජනාදිවසෙන සත්තක්ඛත්තුං ජවනං ජවති. එවං පවත්තමානං ජවනං සන්ධාය ‘‘ජවනෙ දුස්සීල්‍යාදීසු උප්පන්නෙසු තස්මිං අසංවරෙ සති ද්වාරම්පි අගුත්ත’’න්තිආදි වුත්තං.

Ở đây, khi sắc trần đi vào lộ trình của nhãn môn, do năng lực của (tâm) quyết định v.v..., sau khi các tốc hành tâm thiện và bất thiện sanh khởi bảy lần rồi chìm vào hữu phần, thì các tốc hành tâm ý môn tương ứng như vậy cũng sanh khởi bảy lần trên chính đối tượng ấy rồi chìm vào hữu phần. Lại nữa, ở chính ý môn ấy, nương vào chính đối tượng ấy, (tâm) phân định rằng "đây là người nữ", "đây là người nam", v.v..., do năng lực của sự tịnh tín, tham ái, v.v..., tốc hành tâm chạy bảy lần. Nhắm đến tốc hành tâm đang diễn tiến như vậy, câu "khi các pháp ác giới, v.v... sanh khởi trong tốc hành tâm, do vì không có sự phòng hộ ở đó, nên các môn cũng không được phòng hộ" v.v... đã được nói đến.

තස්මිං පන ජවනෙ. සීලාදීසූති සීලසංවරසතිසංවරඤාණසංවරඛන්තිසංවරවීරියසංවරෙසු උප්පන්නෙසු. යථා හි පගෙව සතිආරක්ඛං අනුපට්ඨපෙන්තස්ස [Pg.51] දුස්සීල්‍යාදීනං උප්පත්ති, එවං පගෙව සතිආරක්ඛං උපට්ඨපෙන්තස්ස සීලාදීනං උප්පත්ති වෙදිතබ්බා. සද්දාදීසුපි යථාරහං නිමිත්තානුබ්‍යඤ්ජනානි වෙදිතබ්බානි. සොතවිඤ්ඤාණෙන හි සද්දං සුත්වා ‘‘ඉත්ථිසද්දො’’ති වා ‘‘පුරිසසද්දො’’ති වා ඉට්ඨානිට්ඨාදිකං වා කිලෙසවත්ථුභූතං නිමිත්තං න ගණ්හාති, සුතමත්තෙ එව සණ්ඨාති. යො ච ගීතසද්දාදිකස්ස කිලෙසානං අනු අනු බ්‍යඤ්ජනතො ‘‘අනුබ්‍යඤ්ජන’’න්ති ලද්ධවොහාරො මන්දතාරාදිවසෙන වවත්ථිතො ඡජ්ජාදිභෙදභින්නො ආකාරො, තම්පි න ගණ්හාතීති. එවං ගන්ධාදීසුපි යථාරහං වත්තබ්බං. මනොද්වාරෙ පන සාවජ්ජනභවඞ්ගං මනොද්වාරං තස්මිං ද්වාරෙ ධම්මාරම්මණෙ ආපාථගතෙ තං ජවනමනසාව විඤ්ඤාය විජානිත්වාතිආදිනා යොජෙතබ්බං. කිලෙසො අනුබන්ධො එතස්සාති කිලෙසානුබන්ධො, සො එව නිමිත්තාදිගාහො, තතො පරිවජ්ජනලක්ඛණං කිලෙසානුබන්ධනිමිත්තාදිග්ගාහපරිවජ්ජනලක්ඛණං. ආදි-සද්දෙන අනුබ්‍යඤ්ජනං සඞ්ගණ්හාති.

Hơn nữa, trong tốc hành tâm ấy. "Trong giới, v.v..." nghĩa là khi giới thu thúc, niệm thu thúc, trí thu thúc, nhẫn thu thúc, và cần thu thúc sanh khởi. Ví như sự sanh khởi của các pháp ác giới, v.v... đối với người không thiết lập sự phòng hộ bằng niệm ngay từ đầu, cũng vậy, cần phải hiểu sự sanh khởi của giới, v.v... đối với người thiết lập sự phòng hộ bằng niệm ngay từ đầu. Cũng trong các đối tượng như thanh, v.v..., cần phải hiểu các tướng và tùy tướng một cách thích hợp. Thật vậy, sau khi nghe âm thanh bằng nhĩ thức, vị ấy không nắm giữ tướng là "tiếng phụ nữ" hay "tiếng đàn ông", hoặc tướng khả ái, không khả ái, v.v... là nền tảng của phiền não; vị ấy chỉ dừng lại ở mức độ nghe mà thôi. Và cái tướng trạng của tiếng hát, v.v..., vốn được gọi là "tùy tướng" vì nó làm hiển lộ các phiền não một cách tuần tự, được phân định do năng lực của giọng trầm, giọng cao, v.v..., được phân biệt thành các loại như sa-âm, vị ấy cũng không nắm giữ tướng trạng ấy. Cũng vậy, cần phải nói một cách thích hợp trong trường hợp các đối tượng như hương, v.v... Hơn nữa, ở ý môn, hữu phần cùng với hướng tâm được gọi là ý môn. Khi pháp trần đi vào lộ trình của môn ấy, cần phải liên kết với câu "sau khi biết và nhận thức đối tượng ấy chỉ bằng tâm tốc hành" v.v... "Phiền não là cái đi theo sau của việc này" nên gọi là kilesānubandho (phiền não tùy thuộc); chính cái đó là sự nắm giữ tướng, v.v... Trạng thái tránh né khỏi điều đó là trạng thái tránh né sự nắm giữ tướng, v.v... vốn có phiền não tùy thuộc. Bằng từ "ādi" (v.v...), ngài bao gồm cả tùy tướng.

ආජීවපාරිසුද්ධිසීලවණ්ණනා

Luận giải về Giới Thanh Tịnh Mạng

16. වුත්තෙති ඉධෙව උද්දෙසවසෙන පුබ්බෙ වුත්තෙ. තථා හි ‘‘ආජීවහෙතු පඤ්ඤත්තානං ඡන්නං සික්ඛාපදාන’’න්ති පදුද්ධාරං කත්වා තානි පාළිවසෙනෙව දස්සෙතුං ‘‘යානි තානී’’තිආදි ආරද්ධං. තත්ථ යානි තානි එවං පඤ්ඤත්තානි ඡ සික්ඛාපදානීති සම්බන්ධො. ආජීවහෙතූති ජීවිකනිමිත්තං, ‘‘එවාහං පච්චයෙහි අකිලමන්තො ජීවිස්සාමී’’ති අධිප්පායෙන. ආජීවකාරණාති තස්සෙව වෙවචනං. පාපිච්ඡොති පාපිකාය අසන්තගුණසම්භාවනිච්ඡාය සමන්නාගතො. ඉච්ඡාපකතොති ඉච්ඡාය අපකතො උපද්දුතො, අභිභූතො වා. අසන්තන්ති අවිජ්ජමානං. අභූතන්ති අනුප්පන්නං. අනුප්පන්නත්තා හි තස්ස තං අසන්තන්ති පුරිමස්ස පච්ඡිමං කාරණවචනං. උත්තරිමනුස්සධම්මන්ති උත්තරිමනුස්සානං උක්කට්ඨපුරිසානං ධම්මං, මනුස්සධම්මතො වා උත්තරි උක්කට්ඨං. උල්ලපතීති උග්ගතායුකො ලපති. සීලං හි භික්ඛුනො ආයු, තං තස්ස තථාලපනසමකාලමෙව විගච්ඡති. තෙනාහ ‘‘ආපත්ති පාරාජිකස්සා’’ති පාරාජිකසඞ්ඛාතා ආපත්ති අස්ස, පාරාජිකසඤ්ඤිතස්ස වා වීතික්කමස්ස ආපජ්ජනං උල්ලපනන්ති අත්ථො. සඤ්චරිත්තං සමාපජ්ජතීති සඤ්චරණභාවං ආපජ්ජති, ඉත්ථියා වා පුරිසමතිං, පුරිසස්ස වා ඉත්ථිමතිං ආරොචෙතීති අධිප්පායො. ‘‘ඉමෙසං ඡන්නං සික්ඛාපදානං වීතික්කමස්ස වසෙනා’’ති සම්බන්ධො හෙට්ඨා දස්සිතො එව.

16. "Đã được nói" nghĩa là đã được nói trước đây trong chính bộ Thanh Tịnh Đạo này theo cách tóm lược. Thật vậy, sau khi trích dẫn câu "sáu học giới được chế định vì lý do sinh kế", ngài đã bắt đầu với câu "Bất cứ những học giới nào..." để trình bày chúng theo đúng văn bản Pāli. Ở đó, cần liên kết là "Bất cứ sáu học giới nào đã được chế định như vậy". "Vì lý do sinh kế" nghĩa là vì nguyên nhân nuôi mạng, với ý định rằng "làm như vậy, ta sẽ sống mà không phải vất vả về các vật dụng". "Vì nguyên nhân sinh kế" là một từ đồng nghĩa của chính từ đó. "Người có ác dục" là người có ước muốn xấu xa, muốn được tán dương những phẩm chất không có nơi mình. "Bị ước muốn lôi kéo" nghĩa là bị ước muốn lôi kéo, bị quấy nhiễu, hoặc bị áp đảo. "Không có thật" nghĩa là không hiện hữu. "Không có" nghĩa là chưa từng sanh khởi. Vì nó chưa từng sanh khởi, nên nó không có thật nơi vị ấy. Do đó, từ sau (abhūtaṃ) là lời giải thích nguyên nhân cho từ trước (asantaṃ). "Pháp thượng nhân" là pháp của những người siêu việt, những bậc tối thượng; hoặc là pháp cao siêu, vượt trội hơn pháp của con người. "Khoe khoang" nghĩa là nói với mạng sống đã bị nhổ bật gốc. Thật vậy, giới là mạng sống của tỳ khưu, và mạng sống (giới) ấy của vị ấy bị cắt đứt ngay vào lúc nói như vậy. Do đó, ngài nói "phạm tội bất cộng trụ". Nghĩa là, vị ấy phạm tội được gọi là bất cộng trụ; hoặc "khoe khoang" là sự vi phạm dẫn đến tội được gọi là bất cộng trụ. "Làm môi giới" nghĩa là đi vào tình trạng làm người đưa tin, tức là nói ý của người nam cho người nữ, hoặc ý của người nữ cho người nam. Sự liên kết "do năng lực của sự vi phạm sáu học giới này" đã được chỉ ra ở dưới.

කුහනාතිආදීසූති [Pg.52] හෙට්ඨා උද්දිට්ඨපාළියාව පදුද්ධාරො. අයං පාළීති අයං විභඞ්ගෙ (විභ. 861) ආගතා නිද්දෙසපාළි.

Trong câu "sự lừa dối, v.v...", việc trích dẫn các từ là từ chính đoạn Pāli đã được nêu tóm lược ở dưới. "Đoạn Pāli này" nghĩa là đây là đoạn Pāli giải thích chi tiết có trong bộ Phân Tích (Vibhaṅga).

17. චීවරාදිපච්චයා ලබ්භන්තීති ලාභා. තෙ එව සක්කච්චං ආදරවසෙන දිය්‍යමානා සක්කාරා. පත්ථටයසතා කිත්තිසද්දො. තං ලාභඤ්ච සක්කාරඤ්ච කිත්තිසද්දඤ්ච. සන්නිස්සිතස්සාති එත්ථ තණ්හානිස්සයො අධිප්පෙතොති ආහ ‘‘පත්ථයන්තස්සා’’ති. අසන්තගුණදීපනකාමස්සාති අසන්තෙ අත්තනි අවිජ්ජමානෙ සද්ධාදිගුණෙ සම්භාවෙතුකාමස්ස. අසන්තගුණසම්භාවනතාලක්ඛණා, පටිග්ගහණෙ ච අමත්තඤ්ඤුතාලක්ඛණා හි පාපිච්ඡතා. ඉච්ඡාය අපකතස්සාති පාපිකාය ඉච්ඡාය සම්මාආජීවතො අපෙතො කතොති අපකතො. තථාභූතො ච ආජීවූපද්දවෙන උපද්දුතොති කත්වා ආහ ‘‘උපද්දුතස්සාති අත්ථො’’ති.

17. Các vật dụng như y phục, v.v... được nhận lãnh, nên gọi là lợi lộc (lābhā). Chính những thứ đó, khi được dâng cúng một cách kính cẩn, với lòng tôn trọng, thì được gọi là cung kính (sakkārā). Tiếng tăm lan rộng là danh tiếng (kittisaddo). Cả lợi lộc ấy, cả sự cung kính ấy, và cả danh tiếng ấy. Ở đây, trong từ "người nương tựa", ý muốn nói là sự nương tựa vào ái dục. Do đó, ngài nói "người mong cầu". "Người muốn phô bày những phẩm chất không có thật" nghĩa là người muốn được tán dương những phẩm chất như đức tin, v.v... vốn không hiện hữu, không có nơi mình. Thật vậy, ác dục (pāpicchatā) có trạng thái là muốn được tán dương những phẩm chất không có thật, và có trạng thái là không biết đủ trong việc nhận lãnh. "Người bị ước muốn lôi kéo" nghĩa là người bị ước muốn xấu xa làm cho xa rời chánh mạng, nên gọi là apakato. Và người như vậy bị tai họa sinh kế quấy nhiễu. Do đó, ngài nói "nghĩa là người bị quấy nhiễu".

කුහනමෙව පච්චයුප්පාදනස්ස වත්ථූති කුහනවත්ථු. තිවිධම්පෙතං තත්ථ ආගතං තස්ස නිස්සයභූතාය ඉමාය පාළියා දස්සෙතුන්ති එවමත්ථො දට්ඨබ්බො. තදත්ථිකස්සෙවාති තෙහි චීවරාදීහි අත්ථිකස්සෙව. පටික්ඛිපනෙනාති චීවරාදීනං පටික්ඛිපනහෙතු. අස්සාති භවෙය්‍ය. පටිග්ගහණෙන චාති ච-සද්දෙන පුබ්බෙ වුත්තං පටික්ඛිපනං සමුච්චිනොති.

Chính sự lừa dối là nền tảng để làm phát sanh các vật dụng, nên gọi là nền tảng của sự lừa dối (kuhanavatthu). Cần phải hiểu ý nghĩa như sau: ba loại nền tảng của sự lừa dối này được đề cập ở đó sẽ được trình bày bằng đoạn Pāli này vốn là cơ sở cho đoạn ấy. "Chỉ đối với người có nhu cầu" nghĩa là chỉ đối với người có nhu cầu về các vật dụng như y phục, v.v... "Bằng sự từ khước" nghĩa là do nguyên nhân từ khước các vật dụng như y phục, v.v... "Có thể có" nghĩa là có thể xảy ra. Trong câu "và bằng sự nhận lãnh", từ "ca" (và) bao gồm cả sự từ khước đã được nói trước đó.

භිය්‍යොකම්‍යතන්ති බහුකාමතං. යන්ති කිරියාපරාමසනං, තස්මා ‘‘ධාරෙය්‍යා’’ති එත්ථ යදෙතං සඞ්ඝාටිං කත්වා ධාරණං, එතං සමණස්ස සාරුප්පන්ති යොජනා. පාපණිකානීති ආපණතො ඡඩ්ඩිතානි. නන්තකානීති අන්තරහිතානි චොළඛණ්ඩානි. උච්චිනිත්වාති උඤ්ඡනෙන චිනිත්වා සඞ්ගහෙත්වා. උඤ්ඡාචරියායාති උඤ්ඡාචරියාය ලද්ධෙන. ගිලානස්ස පච්චයභූතා භෙසජ්ජසඞ්ඛාතා ජීවිතපරික්ඛාරා ගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරා. පූතිමුත්තන්ති පුරාණස්ස, අපුරාණස්ස ච සබ්බස්ස ගොමුත්තස්සෙතං නාමං. පූතිමුත්තෙනාති පූතිභාවෙන මුත්තෙන පරෙහි ඡඩ්ඩිතෙන, පූතිභූතෙන වා ගොමුත්තෙන. ධුතවාදොති පරෙසම්පි ධුතගුණවාදී. සම්මුඛීභාවාති සම්මුඛතො විජ්ජමානත්තා, ලබ්භමානතායාති අත්ථො.

Bhiyyokamyatānti là sự có nhiều ham muốn. Yanti là từ chỉ sự xem xét hành động, do đó trong câu ‘‘dhāreyyā’’ (nên mang), nên được liên kết ý nghĩa là: việc mặc y tăng-già-lê này là thích hợp với sa-môn. Pāpaṇikānīti là những (y phục) bị vứt bỏ từ chợ. Nantakānīti là những mảnh vải không có biên. Uccinitvāti là lượm lặt, thu gom bằng cách mót lượm. Uñchācariyāyāti là với vật có được do hạnh khất thực. Các vật dụng cho đời sống được gọi là dược phẩm, là vật hỗ trợ cho người bệnh, (được gọi là) vật dụng dược phẩm duyên cho người bệnh. Pūtimuttanti là tên gọi của nước tiểu bò cũ và mới. Pūtimuttenāti là với (dược phẩm) bị người khác vứt bỏ do đã hôi thối, hoặc với nước tiểu bò đã trở nên hôi thối. Dhutavādoti là người có thói quen nói về các phẩm hạnh đầu-đà cho cả những người khác. Sammukhībhāvāti có nghĩa là do có mặt, do đang được nhận.

අත්තානං උත්තරිමනුස්සධම්මාධිගමස්ස සාමන්තෙ කත්වා ජප්පනං සාමන්තජප්පනං. මහෙසක්ඛොති මහානුභාවො, උත්තරිමනුස්සධම්මාධිගමෙනාති අධිප්පායො. ‘‘මිත්තො’’ති සාමඤ්ඤතො වත්වා පුන තං විසෙසෙති ‘‘සන්දිට්ඨො සම්භත්තො’’ති[Pg.53]. දිට්ඨමත්තො හි මිත්තො සන්දිට්ඨො. දළ්හභත්තිකො සම්භත්තො. සහායොති සහ ආයනකො, සඛාති අත්ථො. සත්තපදිනො හි ‘‘සඛා’’ති වුච්චන්ති. විහාරො පාකාරපරිච්ඡින්නො සකලො ආවාසො. අඩ්ඪයොගො දීඝපාසාදො, ගරුළසණ්ඨානපාසාදොතිපි වදන්ති. පාසාදො චතුරස්සපාසාදො. හම්මියං මුණ්ඩච්ඡදනපාසාදො. කූටාගාරං ද්වීහි කණ්ණිකාහි කත්තබ්බපාසාදො. අට්ටො පටිරාජූනම්පි පටිබාහනයොග්‍යො චතුපඤ්චභූමකො පටිස්සයවිසෙසො. මාළො එකකූටසඞ්ගහිතො අනෙකකොණවන්තො පටිස්සයවිසෙසො. උද්දණ්ඩො අගබ්භිකා එකද්වාරා දීඝසාලාති වදන්ති. අපරෙ පන භණන්ති – විහාරො නාම දීඝමුඛපාසාදො. අඩ්ඪයොගො එකපස්සෙන ඡදනකසෙනාසනං. තස්ස කිර එකපස්සෙ භිත්ති උච්චතරා හොති, ඉතරපස්සෙ නීචා, තෙන තං එකපස්සඡදනකං හොති. පාසාදො ආයතචතුරස්සපාසාදො. හම්මියං මුණ්ඩච්ඡදනං චන්දිකඞ්ගණයුත්තං. ගුහා කෙවලා පබ්බතගුහා. ලෙණං ද්වාරබද්ධං. කූටාගාරං යො කොචි කණ්ණිකාබද්ධපාසාදො. අට්ටො බහලභිත්තිගෙහං. යස්ස ගොපානසියො අග්ගහෙත්වා ඉට්ඨකාහි එව ඡදනං හොති. අට්ටාලකාකාරෙන කරීයතීතිපි වදන්ති. මාළො වට්ටාකාරෙන කතසෙනාසනං. උද්දණ්ඩො එකො පටිස්සයවිසෙසො. යො ‘‘භණ්ඩසාලා, උදොසිත’’න්තිපි වුච්චති. උපට්ඨානසාලා සන්නිපතනට්ඨානං.

Sāmantajappanaṃ là việc nói năng bằng cách đặt mình ở gần sự chứng đắc pháp thượng nhân. Mahesakkhoti là có đại oai lực, ý nói là do chứng đắc pháp thượng nhân. Sau khi nói một cách tổng quát là ‘‘Mitto’’ (bạn), rồi lại phân biệt người ấy bằng các từ ‘‘sandiṭṭho sambhatto’’. Sandiṭṭho là người bạn chỉ mới gặp. Sambhatto là người bạn có sự thân thiết bền chặt. Sahāyoti là người cùng đi, nghĩa là sakhā (bạn thân). Quả vậy, những người cùng đi bảy bước được gọi là ‘‘sakhā’’. Vihāro là toàn bộ trú xứ được bao bọc bởi tường rào. Aḍḍhayogo là lâu đài dài, cũng có người nói là lâu đài có hình dạng chim garuḷa. Pāsādo là lâu đài hình vuông. Hammiyaṃ là lâu đài có mái bằng. Kūṭāgāraṃ là lâu đài được làm với hai đỉnh nhọn. Aṭṭo là một loại công trình đặc biệt có bốn hoặc năm tầng, thích hợp để chống lại cả vua địch. Māḷo là một loại công trình đặc biệt có nhiều góc, được gom lại dưới một đỉnh nhọn. Uddaṇḍo là một sảnh dài không có phòng riêng, có một cửa, các vị nói vậy. Còn các vị khác thì nói rằng: vihāro gọi là lâu đài có mặt tiền dài. Aḍḍhayogo là chỗ ở có mái che một bên. Tường ở một bên của nó được cho là cao hơn, còn bên kia thì thấp hơn, do đó nó có mái che một bên. Pāsādo là lâu đài hình chữ nhật dài. Hammiyaṃ là công trình có mái bằng, có sân thượng. Guhā chỉ là hang núi. Leṇaṃ là hang có gắn cửa. Kūṭāgāraṃ là bất kỳ lâu đài nào có gắn đỉnh nhọn. Aṭṭo là ngôi nhà có tường dày. Mái của nó được làm chỉ bằng gạch mà không dùng đến rui mè. Cũng có người nói nó được làm theo hình dạng tháp canh. Māḷo là chỗ ở được làm theo hình tròn. Uddaṇḍo là một loại công trình đặc biệt. Nó cũng được gọi là ‘‘bhaṇḍasālā’’ (kho chứa đồ), ‘‘udosita’’ (nhà kho). Upaṭṭhānasālā là nơi hội họp.

කුච්ඡිතරජභූතාය පාපිච්ඡතාය නිරත්ථකං කායවචීවිප්ඵන්දනිග්ගණ්හනං කොරජං, තං එතස්ස අත්ථීති කොරජිකො, කොහඤ්ඤෙන සංයතකායො, අතිවිය, අභිණ්හං වා කොරජිකො කොරජිකකොරජිකො. අතිපරිසඞ්කිතොති කෙචි. අතිවිය කුහො කුහකකුහකො, සාතිසයවිම්හාපකොති අත්ථො. අතිවිය ලපො ලපනකො ලපකලපකො. මුඛසම්භාවිකොති කොරජිකකොරජිකාදිභාවෙන පවත්තවචනෙහි අත්තනො මුඛමත්තෙන අඤ්ඤෙහි සම්භාවිකො. සො එවරූපො එවරූපතාය එව අත්තානං පරං විය කත්වා ‘‘අයං සමණො’’තිආදීනි කථෙති. ගම්භීරන්තිආදි තස්සා කථාය උත්තරිමනුස්සධම්මපටිබද්ධතාය වුත්තං.

Korajaṃ là sự chế ngự, kềm chế thân và lời một cách vô ích do lòng ham muốn xấu xa, đáng chê bai. Người có điều đó thì gọi là korajiko, là người có thân được kềm chế do sự lừa dối. Người rất hay hoặc thường xuyên kềm chế một cách vô ích do lòng ham muốn xấu xa thì gọi là korajikakorajiko. Một số vị nói là người quá nghi ngờ. Người rất lừa dối thì gọi là kuhakakuhako, nghĩa là người làm cho kinh ngạc một cách quá mức. Người rất hay tâng bốc, nói nịnh thì gọi là lapakalapako. Mukhasambhāvikoti là người được người khác tán dương chỉ bằng lời nói suông của mình, do có vẻ là người kềm chế quá mức v.v... Người như vậy, chính vì bản chất như vậy, đã tự biến mình thành như người khác rồi nói những lời như "vị sa-môn này...". (Câu) "thâm sâu" v.v... được nói ra do lời nói ấy có liên quan đến pháp thượng nhân.

සම්භාවනාධිප්පායකතෙනාති ‘‘කථං නු ඛො මං ජනො ‘අරියො’ති වා ‘විසෙසලාභී’ති වා සම්භාවෙය්‍යා’’ති ඉමිනා අධිප්පායෙන කතෙන. ගමනං සණ්ඨපෙතීති විසෙසලාභීනං ගමනං විය අත්තනො ගමනං සක්කච්චං ඨපෙති[Pg.54], සතො සම්පජානොව ගච්ඡන්තො විය හොති. පණිධායාති ‘‘අරහාති මං ජානන්තූ’’ති චිත්තං සණ්ඨපෙත්වා, පත්ථෙත්වා වා. සමාහිතො වියාති ඣානසමාධිනා සමාහිතො විය. ආපාථකජ්ඣායීති මනුස්සානං ආපාථට්ඨානෙ සමාධිසමාපන්නො විය නිසීදන්තො ආපාථකෙ ජනස්ස පාකටට්ඨානෙ ඣායී. ඉරියාපථසඞ්ඛාතන්ති ඉරියාපථසණ්ඨපනසඞ්ඛාතං.

Sambhāvanādhippāyakatenāti là do được thực hiện với ý định này: "Làm sao để mọi người tán dương ta là bậc thánh hay là người đắc pháp đặc biệt?". Gamanaṃ saṇṭhapetīti là sắp đặt dáng đi của mình một cách cẩn trọng giống như dáng đi của những người đắc pháp đặc biệt, trở nên giống như người đi trong chánh niệm và tỉnh giác. Paṇidhāyāti là sau khi đặt tâm rằng "mong họ biết ta là bậc A-la-hán", hoặc sau khi mong cầu. Samāhito viyāti là giống như người định tĩnh với thiền định. Āpāthakajjhāyīti là vị tỳ-khưu ngồi giống như người đã nhập định ở nơi dễ thấy của mọi người, là người thiền ở nơi rõ ràng, dễ thấy của dân chúng. Iriyāpathasaṅkhātanti là được gọi là sự sắp đặt oai nghi.

පච්චයපටිසෙවනසඞ්ඛාතෙනාති අයොනිසො උප්පාදිතානං පච්චයානං පටිසෙවනන්ති එවං කථිතෙන, තෙන වා පච්චයපටිසෙවනෙන සඞ්ඛාතබ්බෙන කථිතබ්බෙන. අඤ්ඤං විය කත්වා අත්තනො සමීපෙ භණනං සාමන්තජප්පිතං. ආ-කාරස්ස රස්සත්තං කත්වා ‘‘අට්ඨපනා’’ති වුත්තං. කුහනං කුහො, තස්ස අයනා පවත්ති කුහායනා, කුහස්ස වා පුග්ගලස්ස අයනා ගති කිරියා කුහායනා. කුහෙති, කුහෙන වා ඉතොති කුහිතො, කුහකො.

Paccayapaṭisevanasaṅkhātenāti là bởi điều được nói là sự thọ dụng các vật dụng được tạo ra một cách không như lý, hoặc bởi sự thọ dụng vật dụng ấy cần được gọi, cần được nói đến. Aññaṃ viya katvā attano samīpe bhaṇanaṃ sāmantajappitaṃ. Do rút ngắn âm Ā, nên được nói là ‘‘aṭṭhapanā’’. Kuhanaṃ là kuho (sự lừa dối), sự diễn tiến, hành vi của nó là kuhāyanā, hoặc là hành vi, cử chỉ, hành động của người lừa dối là kuhāyanā. Kuheti (làm cho kinh ngạc), hoặc kuhena vā ito (do đi đến bằng sự lừa dối), do đó là kuhito, kuhako.

පුට්ඨස්සාති ‘‘කො තිස්සො, කො රාජපූජිතො’’ති පුට්ඨස්ස. උද්ධං කත්වාති උක්ඛිපිත්වා විභවසම්පත්තිආදිනා පග්ගහෙත්වා.

Puṭṭhassāti là của vị tỳ-khưu được hỏi rằng: "Ai là Tissa, ai là người được vua cúng dường?". Uddhaṃ katvāti là sau khi tâng bốc, sau khi tán dương bằng sự sung túc về tài sản v.v...

උන්නහනාති උද්ධං උද්ධං බන්ධනා පලිවෙඨනා. ද්වෙ කිර භික්ඛූ එකං ගාමං පවිසිත්වා ආසනසාලාය නිසීදිත්වා එකං කුමාරිකං පක්කොසිංසු. තාය ආගතාය තත්‍රෙකො එකං පුච්ඡි ‘‘අයං, භන්තෙ, කස්ස කුමාරිකා’’ති? ‘‘අම්හාකං උපට්ඨායිකාය තෙලකන්දරිකාය ධීතා, ඉමිස්සා මාතා මයි ගෙහං ගතෙ සප්පිං දදමානා ඝටෙනෙව දෙති, අයම්පි මාතා විය ඝටෙන දෙතී’’ති (විභ. අට්ඨ. 862) උක්කාචෙසි. ඉමං සන්ධාය වුත්තං ‘‘තෙලකන්දරිකවත්ථු චෙත්ථ වත්තබ්බ’’න්ති.

Unnahanāti là sự trói buộc, quấn quanh lên trên. Tương truyền, hai vị tỳ-khưu vào một ngôi làng, ngồi trong nhà nghỉ rồi gọi một cô gái nhỏ. Khi cô ấy đến, một vị hỏi vị kia: "Thưa ngài, đây là con gái của ai?". (Vị kia trả lời:) "Là con gái của nữ thí chủ chúng ta tên là Telakandarikā. Mẹ của cô bé này, khi tôi đến nhà, dâng cúng bơ sữa thì dâng cả hũ. Cô bé này cũng giống như mẹ, dâng cúng cả hũ". Vị ấy đã tán dương như vậy. Nhắm đến câu chuyện này mà có lời nói rằng: "Ở đây nên kể câu chuyện về Telakandarikā".

ධම්මානුරූපා වාති මත්තාවචනානුරූපං වා. මත්තාවචනං හි ‘‘ධම්මො’’ති වුච්චති. යථාහ ‘‘සුභාසිතං උත්තමමාහු සන්තො, ධම්මං භණෙ නාධම්මං තං දුතිය’’න්ති (සං. නි. 1.213; සු. නි. 452). තෙන බහුං විප්පලපනමාහ, සච්චතො වා අඤ්ඤා සුභාසිතා වාචා ‘‘ධම්මො’’ති වෙදිතබ්බො. මුග්ගසූපසදිසකම්මො පුග්ගලො මුග්ගසූප්‍යො. තෙනාහ ‘‘අයං පුග්ගලො මුග්ගසූප්‍යොති වුච්චතී’’ති. පරිභටස්ස කම්මං පාරිභට්‍යං, තදෙව පාරිභට්‍යතා.

“Hoặc là tương xứng với pháp” (Dhammānurūpā vā), tức là hoặc là tương xứng với lời nói có chừng mực. Quả thật, lời nói có chừng mực được gọi là ‘pháp’. Như đã được nói: ‘Bậc thiện nhân nói rằng lời khéo nói là tối thượng. Nên nói điều chánh pháp, không nên nói điều phi pháp, đó là điều thứ hai’. Do đó, ngài nói về việc nói lảm nhảm nhiều. Hoặc nên hiểu rằng: lời khéo nói khác với sự thật được gọi là ‘pháp’. Người có hành động giống như món canh đậu là muggasūpya. Do đó, ngài nói: ‘Người này được gọi là muggasūpya’. Việc làm của người trông trẻ là pāribhaṭya, chính điều đó là pāribhaṭyatā.

නිමිත්තෙන චරන්තො, ජීවන්තො වා නිමිත්තකො, තස්ස භාවො නෙමිත්තිකතා. අත්තනො ඉච්ඡාය පකාසනං ඔභාසො. කො පන සොති[Pg.55]? ‘‘අජ්ජ භික්ඛූනං පච්චයා දුල්ලභා ජාතා’’තිආදිකා පච්චයපටිසංයුත්තකථා. ඉච්ඡිතවත්ථුස්ස සමීපෙ කථනං සාමන්තජප්පා.

Người đi lại hoặc sinh sống bằng dấu hiệu (ám chỉ) là nimittaka, bản chất của việc đó là nemittikatā. Sự biểu lộ ý muốn của mình là obhāsa. Vậy điều đó là gì? Đó là lời nói liên quan đến vật dụng, bắt đầu bằng câu: ‘Hôm nay, các vật dụng đối với các vị tỳ khưu đã trở nên khó được’. Sự nói gần vật mong muốn là sāmantajappā.

අක්කොසනභයෙනාපි දදෙය්‍යාති දසහි අක්කොසවත්ථූහි අක්කොසනං. තථා වම්භනාදයො. උපෙක්ඛනා උපාසකානං දායකාදිභාවතො බහි ඡඩ්ඩනා. ඛිපනාති ඛෙපවචනං. තං පන අවහසිත්වා වචනං හොතීති ආහ ‘‘උප්පණ්ඩනා’’ති. පාපනාති අදායකත්තස්ස, අවණ්ණස්ස වා පතිට්ඨාපනං. පරෙසං පිට්ඨිමංසඛාදනසීලො පරපිට්ඨිමංසිකො, තස්ස භාවො පරපිට්ඨිමංසිකතා. අබ්භඞ්ගන්ති අබ්භඤ්ජනං. නිපිසිත්වා ගන්ධමග්ගනා වියාති අනිප්පිසිතෙ අලබ්භමානස්ස ගන්ධස්ස නිපිසනෙ ලාභො විය පරගුණෙ අනිප්පිසිතෙ අලබ්භමානානං පච්චයානං නිපිසනෙන ලාභො දට්ඨබ්බොති.

(Nghĩ rằng) ‘Mong rằng họ sẽ cho vì sợ bị mắng chửi’, đó là sự mắng chửi bằng mười sự việc mắng chửi. Tương tự là sự khinh miệt v.v... Sự tâng bốc (ukkhopanā) là sự loại bỏ các cận sự nam ra khỏi tư cách thí chủ v.v... Sự miệt thị (khipanā) là lời nói vứt bỏ. Nhưng vì đó là lời nói chế giễu, nên ngài nói là ‘sự chế nhạo’ (uppaṇḍanā). Sự áp đặt (pāpanā) là sự xác lập tình trạng không phải là thí chủ hoặc tình trạng có tiếng xấu. Người có thói quen ăn thịt sau lưng của người khác (nói xấu) là parapiṭṭhimaṃsika, bản chất của người đó là parapiṭṭhimaṃsikatā. Sự xoa bóp (abbhaṅga) là dầu thoa. Giống như việc tìm kiếm hương thơm bằng cách nghiền nát, nên được hiểu rằng: giống như việc có được hương thơm không thể có được khi chưa nghiền bằng cách nghiền nát, (đây là) việc có được các vật dụng không thể có được khi chưa ‘nghiền nát’ đức hạnh của người khác bằng cách ‘nghiền nát’ (ca tụng quá mức).

නිකත්තුං අප්පෙන ලාභෙන බහුකං වඤ්චෙත්වා ගහෙතුං ඉච්ඡනං නිජිගීසනං, තස්ස භාවො නිජිගීසනතා. තස්සෙව ඉච්ඡනස්ස පවත්තිආකාරො, තංසහජාතං වා ගවෙසනකම්මං.

Sự mong muốn lừa gạt để lấy được nhiều bằng lợi lộc nhỏ là nijigīsana, bản chất của việc đó là nijigīsanatā. Đó là phương thức diễn tiến của chính sự mong muốn đó, hoặc là hành động tìm kiếm đồng sanh với sự mong muốn đó.

අඞ්ගන්ති හත්ථපාදාදිඅඞ්ගානි උද්දිස්ස පවත්තං විජ්ජං. නිමිත්තන්ති නිමිත්තසත්ථං. උප්පාතන්ති උක්කාපාතදිසාඩාහ-භූමිචාලාදිඋප්පාතපටිබද්ධවිජ්ජං. සුපිනන්ති සුපිනසත්ථං. ලක්ඛණන්ති ඉත්ථිපුරිසානං ලක්ඛණජානනසත්ථං. මූසිකච්ඡින්නන්ති වත්ථාදීනං අසුකභාගෙ මූසිකච්ඡෙදෙ සති ඉදං නාම ඵලං හොතීති ජානනකසත්ථං. පලාසග්ගිආදීසු ඉමිනා නාම අග්ගිනා හුතෙ ඉදං නාම හොතීති අග්ගිවසෙන හොමවිධානං අග්ගිහොමං. ඉමිනා නයෙන දබ්බිහොමං වෙදිතබ්බං. ආදි-සද්දෙන ථුසහොමාදීනං, අඤ්ඤෙසඤ්ච සුත්තෙ ආගතානං මිච්ඡාජීවානං සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. වීරියසාධනත්තා ආජීවපාරිසුද්ධිසීලස්ස ‘‘පච්චයපරියෙසනවායාමො’’ති වුත්තං. තස්ස පාරිසුද්ධි අනවජ්ජභාවො, යෙන ධම්මෙන සමෙන පච්චයලාභො හොති. න හි අලසො ඤායෙන පච්චයෙ පරියෙසිතුං සක්කොතීති.

Chi thể học (aṅga) là môn học thuật diễn ra nhắm đến các chi phần như tay, chân v.v... Điềm báo học (nimitta) là khoa học về điềm báo. Tai biến học (uppāta) là môn học thuật liên quan đến các điềm lạ như sao băng, phương trời rực cháy, động đất v.v... Mộng học (supina) là khoa học về giấc mơ. Tướng học (lakkhaṇa) là khoa học biết về tướng của phụ nữ, đàn ông. Vết chuột cắn học (mūsikacchinna) là khoa học biết rằng: ‘Khi có vết chuột cắn ở phần này của vải v.v... thì sẽ có kết quả như thế này’. Trong các loại lửa như lửa từ cây palāsa v.v..., nghi thức cúng tế lửa theo năng lực của lửa, (biết rằng) ‘khi cúng tế bằng loại lửa này thì sẽ có kết quả như thế này’, đó là cúng tế lửa (aggihoma). Theo cách này, nên biết về cúng tế bằng muỗng (dabbihoma). Bằng từ ‘v.v...’ (ādi), nên được hiểu là sự bao gồm các tà mạng khác đã được đề cập trong kinh như cúng tế bằng trấu v.v... Vì giới thanh tịnh mạng sống được thành tựu bởi sự tinh tấn, nên được gọi là ‘sự nỗ lực trong việc tìm kiếm vật dụng’. Sự thanh tịnh của nó là tình trạng không bị chê trách, nhờ đó mà có được vật dụng một cách hợp pháp và công bằng. Quả thật, người lười biếng không thể tìm kiếm vật dụng một cách đúng đắn.

පච්චයසන්නිස්සිතසීලවණ්ණනා

Giải Thích Về Giới Liên Quan Đến Vật Dụng

18. පටිසඞ්ඛාති අයං ‘‘සයං අභිඤ්ඤා’’තිආදීසු (මහාව. 11) විය ය-කාරලොපෙන නිද්දෙසො. යොනිසොති චෙත්ථ උපායත්ථො යොනිසො-සද්දොති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘උපායෙන පථෙනා’’ති. ‘‘පටිසඞ්ඛාය ඤත්වා’’ති [Pg.56] වත්වා තයිදං පටිසඞ්ඛානං පච්චවෙක්ඛණන්ති දස්සෙතුං ‘‘පච්චවෙක්ඛිත්වාති අත්ථො’’තිආදි වුත්තං. යථා හි පච්චවෙක්ඛිත්වාති සීතපටිඝාතාදිකං තං තං පයොජනං පති පති අවෙක්ඛිත්වා, ඤාණෙන පස්සිත්වාති අත්ථො, එවං පටිසඞ්ඛායාති තදෙව පයොජනං පති පති සඞ්ඛාය, ජානිත්වාති අත්ථො. ඤාණපරියායො හි ඉධ සඞ්ඛා-සද්දොති. එත්ථ ච ‘‘පටිසඞ්ඛා යොනිසො’’තිආදි කාමං පච්චයපරිභොගකාලෙන වුච්චති, ධාතුවසෙන පන පටිකූලවසෙන වා පච්චවෙක්ඛණාය පච්චයසන්නිස්සිතසීලං සුජ්ඣතීති අපරෙ. භිජ්ජතීති කෙචි. එකෙ පන පඨමං එව පරියත්තන්ති වදන්ති, වීමංසිතබ්බං. ‘‘චීවර’’න්ති එකවචනං එකත්තමත්තං වාචකන්ති අධිප්පායෙන ‘‘අන්තරවාසකාදීසු යං කිඤ්චී’’ති වුත්තං, ජාතිසද්දතාය පන තස්ස පාළියං එකවචනන්ති යත්තකානි චීවරානි යොගිනා පරිහරිතබ්බානි, තෙසං සබ්බෙසං එකජ්ඣං ගහණන්ති සක්කා විඤ්ඤාතුං, යං කිඤ්චීති වා අනවසෙසපරියාදානමෙතං, න අනියමවචනං. ‘‘නිවාසෙති වා පාරුපති වා’’ති විකප්පනං පන පටිසෙවනපරියායස්ස පරිභොගස්ස විභාගදස්සනන්ති තං පඤ්ඤපෙත්වා සයනනිසීදන-චීවරකුටිකරණාදිවසෙනාපි පරිභොගස්ස සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො.

18. Từ ‘paṭisaṅkhā’ này là sự chỉ định với việc lược bỏ mẫu tự ‘ya’, giống như trong các câu ‘sayaṃ abhiññā’ v.v... Và ở đây, để chỉ ra rằng từ ‘yoniso’ có nghĩa là phương tiện, ngài nói ‘bằng phương tiện, bằng con đường’. Sau khi nói ‘paṭisaṅkhāya có nghĩa là sau khi biết’, để chỉ ra rằng sự biết (paṭisaṅkhāna) đó chính là sự quán xét (paccavekkhaṇa), ngài đã nói những câu bắt đầu bằng ‘có nghĩa là sau khi quán xét’. Quả thật, giống như ‘paccavekkhitvā’ có nghĩa là ‘sau khi xem xét riêng rẽ từng lợi ích đó, như là để ngăn ngừa cái lạnh v.v..., sau khi thấy bằng trí tuệ’, cũng vậy, ‘paṭisaṅkhāya’ có nghĩa là ‘sau khi biết, sau khi xem xét riêng rẽ chính lợi ích đó’. Quả thật, ở đây từ ‘saṅkhā’ là một từ đồng nghĩa với trí tuệ. Và ở đây, câu bắt đầu bằng ‘paṭisaṅkhā yoniso’ thực sự được nói liên quan đến thời điểm thọ dụng vật dụng, tuy nhiên, các vị khác cho rằng giới liên quan đến vật dụng được thanh tịnh bằng sự quán xét theo phương diện yếu tố hoặc theo phương diện bất tịnh. Một số vị nói rằng nó bị phá vỡ. Còn một số vị khác lại nói rằng nó đã được hoàn tất ngay từ đầu; điều này cần được xem xét. Với ý định rằng từ ‘cīvara’ ở số ít chỉ biểu thị một vật duy nhất, nên đã nói ‘bất cứ y nào trong số các y như y nội v.v...’. Tuy nhiên, vì nó là một danh từ chung, nên trong Pāḷi nó ở số ít, do đó có thể hiểu rằng đó là sự nắm bắt tất cả bao nhiêu y mà hành giả phải sử dụng lại làm một. Hoặc từ ‘yaṃ kiñci’ này là sự bao hàm không có dư sót, không phải là một từ bất định. Còn sự phân biệt ‘hoặc mặc, hoặc đắp’ là sự chỉ ra sự phân chia của việc thọ dụng, một từ đồng nghĩa với việc sử dụng; do đó, nên được hiểu là sự bao gồm của việc thọ dụng cũng theo cách trải nó ra để nằm, ngồi, làm lều bằng y v.v...

පයොජනානං මරියාදා පයොජනාවධි, තස්ස පරිච්ඡින්දනවසෙන යො නියමො, තස්ස වචනං පයොජනා…පෙ… වචනං. ඉදානි තං නියමං විවරිත්වා දස්සෙතුං ‘‘එත්තකමෙව හී’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ අවධාරණෙන ලීළාවිභූසාවිලම්බනානටම්බරාදිවසෙන වත්ථපරිභොගං නිසෙධෙති. තෙනාහ ‘‘න ඉතො භිය්‍යො’’ති. ලීළාවසෙන හි එකච්චෙ සත්තා වත්ථානි පරිදහන්ති චෙව උපසංවියන්ති ච. යථා තං යොබ්බනෙ ඨිතා නාගරිකමනුස්සා. එකච්චෙ විභූසනවසෙන, යථා තං රූපූපජීවිනිආදයො. විලම්බනවසෙන විලම්බකා. නටම්බරවසෙන භොජාදයො. අජ්ඣත්තධාතුක්ඛොභො සීතරොගාදිඋප්පාදකො. උතුපරිණාමනවසෙනාති උතුනො පරිවත්තනවසෙන විසභාගසීතඋතුසමුට්ඨානෙන. වා-සද්දෙන හෙමන්තාදීසු හිමපාතාදිවසෙන පවත්තස්ස සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො, න උප්පාදෙති සීතන්ති අධිප්පායො. යදත්ථං පන තං විනොදනං, තං මත්ථකප්පත්තං දස්සෙතුං ‘‘සීතබ්භාහතෙ’’තිආදි වුත්තං. සබ්බත්ථාති ‘‘උණ්හස්ස පටිඝාතායා’’තිආදීසු සබ්බෙසු සෙසපයොජනෙසු. යදිපි සූරියසන්තාපොපි උණ්හොව, තස්ස පන ආතපග්ගහණෙන ගහිතත්තා ‘‘අග්ගිසන්තාපස්සා’’ති [Pg.57] වුත්තං. එකච්චො දාවග්ගිසන්තාපො කායං චීවරෙන පටිච්ඡාදෙත්වා සක්කා විනොදෙතුන්ති ආහ ‘‘තස්ස වනදාහාදීසු සම්භවො වෙදිතබ්බො’’ති. ඩංසාති පිඞ්ගලමක්ඛිකා. තෙ පන යස්මා ඩංසනසීලා, තස්මා වුත්තං ‘‘ඩංසනමක්ඛිකා’’ති. සප්පාදයොති සප්පසතපදිඋණ්ණනාභිසරබූවිච්ඡිකාදයො. ඵුට්ඨසම්ඵස්සොති ඵුට්ඨවිසමාහ. තිවිධා හි සප්පා – දට්ඨවිසා ඵුට්ඨවිසා දිට්ඨවිසා. තෙසු පුරිමකා ද්වෙ එව ගහිතා. සතපදිආදීනම්පි තාදිසානං සඞ්ගණ්හනත්ථං. නියතපයොජනං එකන්තිකං, සබ්බකාලිකඤ්ච පයොජනං. හිරී කුප්පති නිල්ලජ්ජතා සණ්ඨාති. තෙනාහ ‘‘විනස්සතී’’ති. කූපාවතරණං වා පටිච්ඡාදනං අරහතීති කොපිනං. හිරියිතබ්බට්ඨෙන හිරී ච තං කොපිනඤ්චාති හිරිකොපිනන්ති එවමෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො. තස්ස චාති ච-සද්දො පුබ්බෙ වුත්තපයොජනානං සම්පිණ්ඩනත්ථො.

Payojanānaṃ mariyādā là payojanāvadhi. Sự quy định nào có được do phương cách phân định về điều ấy, lời nói về sự quy định ấy là lời nói về mục đích... v.v... Bây giờ, để giải thích và trình bày sự quy định ấy, câu bắt đầu bằng “ettakameva hī” đã được nói đến. Ở đây, bằng từ xác định, ngài ngăn cấm việc sử dụng y phục theo cách làm duyên dáng, trang sức, rườm rà, phô trương, v.v... Do đó, ngài nói “không hơn thế này.” Thật vậy, một số chúng sanh vừa mặc vừa choàng y phục theo cách làm duyên dáng, giống như những người thành thị đang trong tuổi thanh xuân. Một số người thì theo cách trang sức, giống như các kỹ nữ, v.v... Các diễn viên hài thì theo cách rườm rà. Các trưởng giả, v.v... thì theo cách phô trương. Sự rối loạn các yếu tố bên trong là nguyên nhân phát sinh các bệnh do lạnh, v.v... “Do sự thay đổi của thời tiết” có nghĩa là do sự thay đổi của thời tiết, do sự phát sinh của thời tiết lạnh không tương hợp. Bằng từ “vā”, cần hiểu là bao gồm cái lạnh phát sinh do sương rơi, v.v... trong mùa đông, v.v...; ý nghĩa là không làm phát sinh cái lạnh. Hơn nữa, để trình bày mục đích cao nhất của việc loại trừ cái lạnh ấy, câu bắt đầu bằng “sītabbhāhate” đã được nói đến. “Ở mọi nơi” có nghĩa là trong tất cả các mục đích còn lại như “để ngăn ngừa cái nóng,” v.v... Mặc dù sức nóng của mặt trời cũng là cái nóng, nhưng vì nó đã được bao gồm bởi từ “nắng”, nên đã nói là “sức nóng của lửa.” Vì một số sức nóng của cháy rừng có thể được loại trừ bằng cách che thân bằng y, nên ngài nói “sự phát sinh của nó trong các trận cháy rừng, v.v... cần được biết.” Ḍaṃsa là ruồi mắt vàng. Hơn nữa, vì chúng có thói quen cắn, do đó được gọi là “ruồi cắn.” “Rắn, v.v...” là rắn, rết, nhện, tắc kè, bọ cạp, v.v... “Phuṭṭhasamphassa” là ngài đề cập đến loài rắn có nọc độc do tiếp xúc. Thật vậy, rắn có ba loại: rắn có nọc độc do cắn, rắn có nọc độc do tiếp xúc, và rắn có nọc độc do nhìn. Trong số đó, chỉ hai loại đầu tiên được đề cập để bao gồm cả những loài tương tự như rết, v.v... Mục đích xác định là mục đích chắc chắn và có giá trị mọi lúc. Tàm bị dao động, sự vô tàm được thiết lập. Do đó, ngài nói “bị hủy hoại.” Hoặc, vì nó xứng đáng được che đậy điều cần che giấu, nên được gọi là kopīnaṃ. Vì có ý nghĩa là điều đáng hổ thẹn, nó là tàm, và nó cũng là thứ đáng che đậy, do đó là hirikopīnaṃ; ý nghĩa ở đây cũng nên được hiểu như vậy. Trong câu “tassa ca”, từ “ca” có ý nghĩa tổng hợp các mục đích đã được nói trước đây.

යං කිඤ්චි ආහාරන්ති ඛාදනීයභොජනීයාදිභෙදං යං කිඤ්චි ආහරිතබ්බවත්ථුං. පිණ්ඩාය භික්ඛාය උලතීති පිණ්ඩොලො, තස්ස කම්මං පිණ්ඩොල්‍යං. තෙන පිණ්ඩොල්‍යෙන භික්ඛාචරියාය. පතිතත්තාති පක්ඛිපිතත්තා. පිණ්ඩපාතො පත්තෙ පක්ඛිත්තභික්ඛාහාරො. පිණ්ඩානං වා පාතොති ඝරෙ ඝරෙ ලද්ධභික්ඛානං සන්නිපාතො. ‘‘නත්ථි දවා’’තිආදීසු (දී. නි. අට්ඨ. 3.305) සහසා කිරියාපි ‘‘දවා’’ති වුච්චති, තතො විසෙසනත්ථං ‘‘දවත්ථං, කීළානිමිත්තන්ති වුත්තං හොතී’’ති ආහ. මුට්ඨිකමල්ලා මුට්ඨියුද්ධයුජ්ඣනකා. ආදි-සද්දෙන නිබුද්ධයුජ්ඣනකාදීනං ගහණං. බලමදනිමිත්තන්ති බලං නිස්සාය උප්පජ්ජනකමදො බලමදො. තං නිමිත්තං, බලස්ස උප්පාදනත්ථන්ති අත්ථො. පොරිසමදනිමිත්තන්ති පොරිසමදො වුච්චති පුරිසමානො ‘‘අහං පුරිසො’’ති උප්පජ්ජනකමානො. අසද්ධම්මසෙවනාසමත්ථතං නිස්සාය පවත්තො මානො, රාගො එව වා පොරිසමදොති කෙචි. තං නිමිත්තං. අන්තෙපුරිකා රාජොරොධා. සබ්බෙසං සන්නිවෙසයොග්‍යතාය වෙසියො රූපූපජීවිනියො. මණ්ඩනං නාම ඉධාවයවපාරිපූරීති ආහ ‘‘අඞ්ගපච්චඞ්ගානං පීණභාවනිමිත්ත’’න්ති, පරිබ්‍රූහනහෙතූති අත්ථො. නටා නාම රඞ්ගනටා. නච්චකා ලඞ්ඝකාදයො. විභූසනං සොභාසමුප්පාදනන්ති ආහ ‘‘පසන්නච්ඡවිවණ්ණතානිමිත්ත’’න්ති.

“Bất cứ vật thực nào” là bất cứ vật gì có thể ăn được thuộc các loại như vật cứng, vật mềm, v.v... Vì đi tìm kiếm vật thực khất thực, nên gọi là piṇḍolo, hành động của người ấy được gọi là piṇḍolyaṃ. Bằng hành động tìm kiếm vật thực ấy, tức là bằng việc đi khất thực. “Vì đã rơi vào” có nghĩa là vì đã được đặt vào. Piṇḍapāto là vật thực khất thực được đặt vào trong bát. Hoặc, “piṇḍānaṃ pāto” là sự tập hợp của các vật thực khất thực nhận được từ nhà này sang nhà khác. Trong các kinh như “natthi davā”, hành động vội vàng cũng được gọi là “davā”. Do đó, để phân biệt, ngài nói rằng điều ấy được nói là “vì mục đích vui đùa, vì mục đích giải trí.” Muṭṭhikamallā là những người chiến đấu bằng nắm đấm. Bằng từ “ādi”, cần hiểu là bao gồm những người chiến đấu bằng cách vật lộn, v.v... “Vì mục đích kiêu mạn về sức mạnh”: sự kiêu mạn phát sinh do nương vào sức mạnh được gọi là balamado. “Vì mục đích ấy” có nghĩa là để phát sinh sức mạnh. “Vì mục đích kiêu mạn về nam tính”: sự kiêu mạn về nam tính được gọi là sự ngã mạn của người nam, tức là sự ngã mạn phát sinh “ta là đàn ông.” Hoặc, một số vị nói rằng sự ngã mạn phát sinh do nương vào khả năng thực hành pháp bất thiện, hoặc chính ái dục là sự kiêu mạn về nam tính. “Vì mục đích ấy.” Antepurikā là những người trong hậu cung của vua. Vì phù hợp cho việc chung đụng với tất cả mọi người, nên các kỹ nữ được gọi là vesiyo. Ở đây, cái gọi là trang điểm chính là làm cho các bộ phận cơ thể được đầy đặn, nên ngài nói “vì mục đích làm cho các chi phần lớn nhỏ được nở nang,” có nghĩa là vì nguyên nhân làm cho tăng trưởng. Những người biểu diễn trên sân khấu được gọi là naṭā. Những người nhào lộn, v.v... được gọi là naccakā. Làm phát sinh vẻ đẹp được gọi là trang hoàng, nên ngài nói “vì mục đích làm cho màu da tươi sáng.”

එතං පදං. මොහූපනිස්සයප්පහානත්ථන්ති මොහස්ස උපනිස්සයතාපහානාය. දවා හි මොහෙන හොති, මොහඤ්ච වඩ්ඪෙතීති තස්සා වජ්ජනෙන මොහස්ස අනුපනිස්සයතා. දොසූපනිස්සයප්පහානත්ථන්ති ඉදං බලමදස්ස, පුරිසමදස්ස [Pg.58] ච දොසහෙතුනො වසෙන වුත්තං, ඉතරස්ස පන වසෙන ‘‘රාගූපනිස්සයප්පහානත්ථ’’න්ති වත්තබ්බං. මණ්ඩනවිභූසනපටික්ඛෙපො සියා මොහූපනිස්සයප්පහානායපි, රාගූපනිස්සයතාය පන උජුපටිපක්ඛොති වුත්තං ‘‘රාගූපනිස්සයප්පහානත්ථ’’න්ති. යදිපි එකච්චස්ස දවමදෙ ආරබ්භ පරස්ස පටිඝසංයොජනාදීනං උප්පත්ති හොතියෙව මනොපදොසිකදෙවාදීනං විය, අත්තනො පන දවමදෙ ආරබ්භ යෙසං සවිසෙසං රාගමොහමානාදයො පාපධම්මා උප්පජ්ජන්ති. තෙ සන්ධාය ‘‘අත්තනො සංයොජනුප්පත්තිපටිසෙධනත්ථ’’න්ති වත්වා මණ්ඩනවිභූසනානි පටිච්ච සවිසෙසං පරස්සපි රාගමොහාදයො පවත්තන්තීති ‘‘පරස්සපි සංයොජනුප්පත්තිපටිසෙධනත්ථ’’න්ති වුත්තං. අයොනිසො පටිපත්තියාති එත්ථ කාමසුඛල්ලිකානුයොගං මුඤ්චිත්වා සබ්බාපි මිච්ඡාපටිපත්ති අයොනිසො පටිපත්ති. පුරිමෙහි ද්වීහි පදෙහි අයොනිසො පටිපත්තියා, පච්ඡිමෙහි ද්වීහි කාමසුඛල්ලිකානුයොගස්ස පහානං වුත්තන්ති වදන්ති. ‘‘චතූහිපි චෙතෙහී’’ති පන වචනතො සබ්බෙහි උභින්නම්පි පහානං වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං. කාමකීළාපි දවන්තොගධා හොතියෙව, පුරිසමදොපි කාමසුඛල්ලිකානුයොගස්ස හෙතුයෙවාති.

Câu này. (Câu) “Mohūpanissayappahānatthanti” (có nghĩa là) mohassa upanissayatāpahānāya (nhằm đoạn trừ trạng thái cận y của si). Davā hi mohena hoti, mohañca vaḍḍhetīti (bởi vì sự vui đùa do si mà có, và làm tăng trưởng si), tassā vajjanena (do việc tránh xa nó) mohassa anupanissayatā (si không còn là cận y). (Câu) “Dosūpanissayappahānatthanti” (nhằm đoạn trừ trạng thái cận y của sân), câu này được nói về phương diện balamadassa, purisamadassa ca dosahetuno (sự kiêu mạn về sức mạnh và sự kiêu mạn về nam tính là nhân của sân), itarassa pana vasena (còn về phương diện khác) vattabbaṃ (nên được nói là) “rāgūpanissayappahānatthanti” (nhằm đoạn trừ cận y của tham). Maṇḍanavibhūsanapaṭikkhepo (việc từ bỏ sự trang điểm và trang sức) siyā mohūpanissayappahānāyapi (cũng có thể là nhằm đoạn trừ cận y của si), rāgūpanissayatāya pana ujupaṭipakkho’ti (nhưng nó là sự đối nghịch trực tiếp với trạng thái cận y của tham), (vì thế) vuttaṃ (được nói là) “rāgūpanissayappahānattha”nti (nhằm đoạn trừ cận y của tham). Yadipi (mặc dù) ekaccassa davamade ārabbha (nhân sự vui đùa và kiêu mạn của một người nào đó) parassa paṭighasaṃyojanādīnaṃ uppatti hotiyeva (sự phát sanh của các kiết sử như phẫn nộ v.v... ở người khác vẫn xảy ra) manopadosikadevādīnaṃ viya (giống như trường hợp của chư thiên Manopadosika v.v...), pana (tuy nhiên) yesaṃ (đối với những người mà) attano davamade ārabbha (nhân sự vui đùa và kiêu mạn của chính họ) savisesaṃ rāgamohamānādayo pāpadhammā uppajjanti (các ác pháp như tham, si, mạn v.v... phát sanh một cách đặc biệt). Te sandhāya (nhắm đến những người ấy) vatvā (sau khi nói) “attano saṃyojanuppattipaṭisedhanattha”nti (nhằm ngăn chận sự phát sanh kiết sử của tự thân), maṇḍanavibhūsanāni paṭicca (do duyên vào sự trang điểm và trang sức) savisesaṃ parassapi rāgamohādayo pavattantīti (các pháp như tham, si v.v... cũng khởi lên một cách đặc biệt ở người khác), (nên) vuttaṃ (được nói là) “parassapi saṃyojanuppattipaṭisedhanattha”nti (nhằm ngăn chận sự phát sanh kiết sử của người khác). Ayoniso paṭipattiyāti ettha (ở đây, trong câu ‘ayoniso paṭipatti’), kāmasukhallikānuyogaṃ muñcitvā (ngoại trừ sự thực hành theo dục lạc), sabbāpi micchāpaṭipatti (tất cả tà hạnh) (là) ayoniso paṭipatti (hành phi như lý). Purimehi dvīhi padehi (bởi hai câu đầu) ayoniso paṭipattiyā pahānaṃ (sự đoạn trừ hành phi như lý), pacchimehi dvīhi (bởi hai câu sau) kāmasukhallikānuyogassa pahānaṃ (sự đoạn trừ sự thực hành theo dục lạc) vuttaṃ’ti (đã được nói đến), vadanti (họ nói như vậy). Pana (tuy nhiên) “Catūhipi cetehī”ti pana vacanato (theo như đã nói ‘bởi cả bốn pháp này’), sabbehi ubhinnampi pahānaṃ vuttaṃ’ti (sự đoạn trừ cả hai đã được nói đến bởi tất cả), veditabbaṃ (nên được hiểu như vậy). Kāmakīḷāpi davantogadhā hotiyeva (sự vui chơi trong dục cũng được bao gồm trong ‘davā’), purisamadopi kāmasukhallikānuyogassa hetuyevā’ti (và sự kiêu mạn về nam tính cũng chính là nguyên nhân của sự thực hành theo dục lạc).

චාතුමහාභූතිකස්සාති චතුමහාභූතෙ සන්නිස්සිතස්ස. රූපකායස්සාති චතුසන්තතිරූපසමූහස්ස. ඨිතියාති ඨිතත්ථං. සා පනස්ස ඨිති පබන්ධවසෙන ඉච්ඡිතාති ආහ ‘‘පබන්ධට්ඨිතත්ථ’’න්ති. පවත්තියාති ජීවිතින්ද්‍රියප්පවත්තියා. තථා හි ජීවිතින්ද්‍රියං ‘‘යාපනා වත්තනා’’ති (ධ. ස. 19, 634) ච නිද්දිට්ඨං. තස්සා ච අවිච්ඡෙදො ආහාරූපයොගෙන හොති. කායස්ස චිරතරං යාව ආයුකප්පො, තාව අවත්ථානං යාපනාති දස්සෙන්තො ‘‘චිරකාලට්ඨිතත්ථං වා’’ති ආහ. ඉදානි වුත්තමෙවත්ථං පාකටතරං කාතුං ‘‘ඝරූපත්ථම්භමිවා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථායං යොජනා – යථා ජිණ්ණඝරසාමිකො ඝරස්ස උපත්ථම්භනං කරොති තස්ස අපතනත්ථං, යථා ච සාකටිකො අක්ඛබ්භඤ්ජනං කරොති තස්ස සම්පවත්තනත්ථං, එවමෙස යොගී කායස්ස ඨිතත්ථං, යාපනත්ථඤ්ච පිණ්ඩපාතං පටිසෙවති පරිභුඤ්ජතීති. එතෙන ඨිති නාම අපතනං යාපනා පවත්තීති දස්සෙති. න දවමදමණ්ඩනවිභූසනත්ථන්ති ඉදං ‘‘යාවදෙවා’’ති අවධාරණෙන නිවත්තිතත්ථදස්සනං. තිට්ඨන්ති උපාදින්නධම්මා එතායාති ඨිති, ආයූති ආහ ‘‘ඨිතීති ජීවිතින්ද්‍රියස්සෙතං අධිවචන’’න්ති. තථා හි තං ආයු ‘‘ඨිතී’’ති නිද්දිට්ඨං, ඨිතියා යාපනායාති කායස්ස [Pg.59] ඨිතිහෙතුතාය ‘‘ඨිතී’’ති ලද්ධවොහාරස්ස ජීවිතින්ද්‍රියස්ස පවත්තනත්ථන්ති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘ජීවිතින්ද්‍රියපවත්තාපනත්ථ’’න්ති. ආබාධට්ඨෙනාති විබාධනට්ඨෙන, රොගට්ඨෙන වා. ජිඝච්ඡාපරමා හි රොගා. උපරමත්ථන්ති වූපසමත්ථං. වණාලෙපනමිව වණිකො. උණ්හසීතාදීසු අභිභවන්තෙසු තප්පටිකාරං සීතුණ්හං විය පටිසෙවතීති සම්බන්ධො. මග්ගබ්‍රහ්මචරියං ඨපෙත්වා සික්ඛත්තයසඞ්ගහා සාසනාවචරිතබ්බා අනුසාසනී සාසනබ්‍රහ්මචරියන්ති ආහ ‘‘සකලසාසනබ්‍රහ්මචරියස්ස ච මග්ගබ්‍රහ්මචරියස්ස චා’’ති. අනුග්ගහණත්ථන්ති අනු අනු ගණ්හනත්ථං සම්පාදනත්ථං. කායබලං නිස්සායාති යථාසමාරද්ධං ගුණවිසෙසපාරිපූරිහෙතුභූතං කායබලමත්තං නිස්සාය. තෙනාහ ‘‘සික්ඛත්තයානුයොගවසෙනා’’තිආදි. කන්තාරනිත්ථරණත්ථිකා ජායම්පතිකා, නදීසමුද්දනිත්ථරණත්ථිකා ච පුත්තමංසාදීනි යථා අගිද්ධා අමුච්ඡිතා කෙවලං තං තං අත්ථසිද්ධිමෙව අවෙක්ඛන්තා පටිසෙවන්ති තෙහි විනා අසිජ්ඣනතො, එවමයම්පි කෙවලං භවකන්තාරනිත්ථරණත්ථිකො අගිද්ධො අමුච්ඡිතො තෙන විනා අසිජ්ඣනතො පිණ්ඩපාතං පටිසෙවතීති උපමාසංසන්දනං.

Cātumahābhūtikassā’ti (có nghĩa là) catumahābhūte sannissitassa (của cái nương tựa vào bốn đại). Rūpakāyassā’ti (có nghĩa là) catusantatirūpasamūhassa (của tập hợp sắc do bốn dòng sanh). Ṭhitiyā’ti (có nghĩa là) ṭhitatthaṃ (nhằm để duy trì). Sā panassa ṭhiti pabandhavasena icchitā’ti (nhưng sự duy trì ấy của nó được mong muốn theo cách liên tục), (nên ngài) āha (đã nói) “pabandhaṭṭhitattha”nti (nhằm duy trì sự liên tục). Pavattiyā’ti (có nghĩa là) jīvitindriyappavattiyā (cho sự tiếp diễn của mạng quyền). Tathā hi (thật vậy) jīvitindriyaṃ (mạng quyền) niddiṭṭhaṃ ca (cũng đã được chỉ rõ là) “yāpanā vattanā”ti (sự nuôi mạng, sự tồn tại). Tassā ca avicchedo (và sự không gián đoạn của nó) hoti (xảy ra) āhārūpayogena (nhờ việc sử dụng vật thực). Dassento (khi chỉ ra rằng) yāpanā’ti (sự nuôi mạng là) kāyassa avatthānaṃ (sự tồn tại của thân) cirataraṃ (lâu dài hơn) yāva āyukappo, tāva (cho đến khi hết tuổi thọ), (ngài) āha (đã nói) “cirakālaṭṭhitatthaṃ vā”ti (hoặc nhằm để tồn tại lâu dài). Idāni (bây giờ) kātuṃ (để làm cho) vuttamevatthaṃ (ý nghĩa đã được nói) pākaṭataraṃ (rõ ràng hơn), vuttaṃ (đã được nói) “gharūpatthambhamivā”ti-ādi (ví như chống đỡ ngôi nhà v.v...). Tattha ayaṃ yojanā (ở đây, sự liên kết là thế này) – yathā (giống như) jiṇṇagharasāmiko (người chủ của ngôi nhà cũ) karoti (làm) gharassa upatthambhanaṃ (việc chống đỡ cho ngôi nhà) tassa apatanatthaṃ (nhằm để nó không sụp đổ), yathā ca (và giống như) sākaṭiko (người đánh xe) karoti (làm) akkhabbhañjanaṃ (việc tra dầu vào trục xe) tassa sampavattanatthaṃ (nhằm để nó vận hành tốt), evaṃ (cũng vậy) esa yogī (vị hành giả này) paṭisevati paribhuñjati (thọ dụng) piṇḍapātaṃ (vật thực khất thực) kāyassa ṭhitatthaṃ, yāpanatthañca (nhằm duy trì và nuôi mạng thân này). Etena (bởi điều này) dasseti (ngài chỉ ra rằng) ṭhiti nāma apatanaṃ (duy trì có nghĩa là không sụp đổ), yāpanā (nuôi mạng có nghĩa là) pavatti’ti (sự tiếp diễn). Na davamadamaṇḍanavibhūsanattha’nti idaṃ (câu “không phải để vui đùa, kiêu mạn, trang điểm, trang sức” này) (là) nivattitatthadassanaṃ (sự chỉ ra ý nghĩa bị loại trừ) “yāvadevā”ti avadhāraṇena (bởi sự giới hạn trong từ “chỉ để”). Tiṭṭhanti upādinnadhammā etāyā’ti ṭhiti, āyū’ti (duy trì (ṭhiti) là cái mà nhờ đó các pháp bị thủ hữu tồn tại; (nó là) tuổi thọ), (nên ngài) āha (đã nói) “ṭhitīti jīvitindriyassetaṃ adhivacana”nti (‘ṭhiti’ là tên gọi khác của mạng quyền). Tathā hi (thật vậy) taṃ āyu (tuổi thọ ấy) niddiṭṭhaṃ (đã được chỉ rõ là) “ṭhitī”ti (duy trì), ṭhitiyā yāpanāyā’ti (câu ‘để duy trì, để nuôi mạng’) attho (có nghĩa là) pavattanatthaṃ (nhằm cho sự tiếp diễn) jīvitindriyassa (của mạng quyền) laddhavohārassa (đã nhận được tên gọi) “ṭhitī”ti (là ‘duy trì’) kāyassa ṭhitihetutāya (do là nhân cho sự duy trì của thân). Tenāha (do đó, ngài đã nói) “jīvitindriyapavattāpanattha”nti (nhằm làm cho mạng quyền tiếp diễn). Ābādhaṭṭhenā’ti (có nghĩa là) vibādhanaṭṭhena (theo nghĩa là làm khổ), rogaṭṭhena vā (hoặc theo nghĩa là bệnh tật). Hi (bởi vì) jighacchāparamā rogā (cơn đói là bệnh tối trọng). Uparamatthanti (có nghĩa là) vūpasamatthaṃ (nhằm làm cho lắng dịu). Vaṇiko (người có vết thương) vaṇālepanamiva (giống như thoa thuốc lên vết thương). Sambandho (sự liên kết là) paṭisevati (vị ấy thọ dụng) sītuṇhaṃ viya (giống như (dùng) hơi lạnh hoặc hơi nóng) tappaṭikāraṃ (làm phương thuốc đối trị) uṇhasītādīsu abhibhavantesu (khi bị nóng, lạnh v.v... chi phối). Maggabrahmacariyaṃ ṭhapetvā (ngoại trừ phạm hạnh về đạo), anusāsanī (lời giáo huấn) sāsanāvacaritabbā (cần được thực hành trong giáo pháp) sikkhattayasaṅgahā (được bao gồm trong tam học) (là) sāsanabrahmacariyaṃ’ti (phạm hạnh trong giáo pháp), (nên ngài) āha (đã nói) “sakalasāsanabrahmacariyassa ca maggabrahmacariyassa cā”ti (của toàn bộ phạm hạnh trong giáo pháp và của phạm hạnh về đạo). Anuggahaṇatthanti (có nghĩa là) anu anu gaṇhanatthaṃ (nhằm để tiếp nhận luôn luôn), sampādanatthaṃ (nhằm để thành tựu). Kāyabalaṃ nissāyā’ti (có nghĩa là) nissāya (nhờ nương vào) kāyabalamattaṃ (chỉ sức mạnh của thân) yathāsamāraddhaṃ guṇavisesapāripūrihetubhūtaṃ (là nhân để viên mãn các đức tính đặc biệt đã được tinh tấn thực hành). Tenāha (do đó, ngài đã nói) “sikkhattayānuyogavasenā”ti-ādi (theo như sự thực hành tam học v.v...). Yathā (giống như) jāyampatikā (đôi vợ chồng) kantāranittharaṇatthikā (muốn vượt qua vùng hoang địa), ca (và) nadīsamuddanittharaṇatthikā (những người muốn vượt qua sông, biển) paṭisevanti (ăn) puttamaṃsādīni (thịt con v.v...) agiddhā amucchitā (không tham luyến, không mê đắm), kevalaṃ avekkhantā (chỉ nhìn đến) taṃ taṃ atthasiddhimeva (sự thành tựu mục đích đó mà thôi) tehi vinā asijjhanato (vì không có chúng thì không thể thành tựu), evaṃ (cũng vậy) ayampi (vị này cũng vậy) kevalaṃ bhavakantāranittharaṇatthiko (chỉ muốn vượt qua vùng hoang địa của hữu) agiddho amucchito (không tham luyến, không mê đắm) paṭisevati (thọ dụng) piṇḍapātaṃ (vật thực khất thực) tena vinā asijjhanato (vì không có nó thì không thể thành tựu), iti (như vậy là) upamāsaṃsandanaṃ (sự kết nối ví dụ).

ඉතීති පකාරත්ථෙ නිපාතපදං. තෙන පටිසෙවියමානස්ස පිණ්ඩපාතස්ස පටිසෙවනාකාරො ගය්හතීති ආහ ‘‘එවං ඉමිනා පිණ්ඩපාතපටිසෙවනෙනා’’ති. පුරාණන්ති භොජනතො පුරිමකාලිකත්තා පුරාතනං. පටිහඞ්ඛාමීති පටිහනිස්සාමි. නවඤ්ච වෙදනං න උප්පාදෙස්සාමීති පටිසෙවතීති යොජනා. කීදිසං, කථඤ්චාති ආහ ‘‘අපරිමිත…පෙ… අඤ්ඤතරො වියා’’ති. අපරිමිතං අපරිමාණං භොජනං පච්චයො එතිස්සාති අපරිමිතභොජනපච්චයා, තං අපරිමිතභොජනපච්චයං අත්තනො ගහණීතෙජපමාණතො අතික්කන්තපමාණභොජනහෙතුකන්ති අත්ථො. යො බහුං භුඤ්ජිත්වා අත්තනො ධම්මතාය උට්ඨාතුං අසක්කොන්තො ‘‘ආහර හත්ථ’’න්ති වදති, අයං ආහරහත්ථකො. යො භුඤ්ජිත්වා අච්චුද්ධුමාතකුච්ඡිතාය උට්ඨිතොපි සාටකං නිවාසෙතුං න සක්කොති, අයං අලංසාටකො. යො භුඤ්ජිත්වා උට්ඨාතුං අසක්කොන්තො තත්ථෙව පරිවත්තති, අයං තත්‍රවට්ටකො. යො යථා කාකෙහි ආමසිතුං සක්කා, එවං යාව මුඛද්වාරං ආහාරෙති, අයං කාකමාසකො. යො භුඤ්ජිත්වා මුඛෙ සන්ධාරෙතුං අසක්කොන්තො තත්ථෙව වමති, අයං භුත්තවමිතකො. එතෙසං අඤ්ඤතරො විය. අථ වා පුරාණවෙදනා නාම අභුත්තපච්චයා උප්පජ්ජනකවෙදනා. තං ‘‘පටිහනිස්සාමී’’ති [Pg.60] පටිසෙවති. නවවෙදනා නාම අතිභුත්තපච්චයෙන උප්පජ්ජනකවෙදනා. තං ‘‘න උප්පාදෙස්සාමී’’ති පටිසෙවති. අථ වා නවවෙදනා නාම අභුත්තපච්චයෙන උප්පජ්ජනකවෙදනා, තස්සා අනුප්පන්නාය අනුප්පජ්ජනත්ථමෙව පටිසෙවති. අභුත්තපච්චයා උප්පජ්ජනකාති චෙතං ඛුද්දාය විසෙසනං. යස්සා අප්පවත්ති භොජනෙන කාතබ්බා, තස්සා දස්සනත්ථං. අභුත්තපච්චයෙන, භුත්තපච්චයෙන ච උප්පජ්ජනකානුප්පජ්ජනකවෙදනාසු පුරිමා යථාපවත්තා ජිඝච්ඡානිමිත්තා වෙදනා. සා හි අභුඤ්ජන්තස්ස භිය්‍යොපවඩ්ඪනවසෙන උප්පජ්ජති. පච්ඡිමාපි ඛුද්දානිමිත්තාව අඞ්ගදාහසූලාදිවෙදනා පවත්තා. සා හි භුත්තපච්චයා පුබ්බෙ අනුප්පන්නාව නුප්පජ්ජිස්සතීති අයමෙතාසං විසෙසො. විහිංසානිමිත්තතා චෙතාසං විහිංසාය විසෙසො.

Từ "Iti" là một bất biến từ (nipāta) mang ý nghĩa về thể loại (pakāra). Do đó, cách thức thọ dụng vật thực khất thực đang được thọ dụng được hiểu ngầm, nên ngài đã nói: "evaṃ iminā piṇḍapātapaṭisevanenā" (như vậy, bằng sự thọ dụng vật thực khất thực này). "Purāṇaṃ" (cũ) có nghĩa là cái có từ trước, vì nó thuộc về thời điểm trước khi ăn. "Paṭihaṅkhāmi" có nghĩa là "ta sẽ diệt trừ" (paṭihanissāmi). Cách nối kết câu văn là: (vị ấy) thọ dụng với ý nghĩ rằng "và ta sẽ không làm phát sinh cảm thọ mới". Cảm thọ như thế nào, và bằng cách nào (sẽ không làm phát sinh)? Vì vậy, ngài đã nói: "aparimita... pe... aññataro viya" (giống như một trong những người... không chừng mực). "Aparimitabhojanapaccayā" (do ăn không chừng mực làm duyên) là vì việc ăn uống vô độ, không lường được là duyên của cảm thọ ấy. Ý nghĩa là: (cảm thọ) có nguyên nhân từ việc ăn uống với số lượng vượt quá mức tiêu hóa của bản thân. Người nào ăn nhiều đến nỗi tự mình không thể đứng dậy được và phải nói: "Hãy đưa tay đây", người đó được gọi là āharahatthaka (người cần đưa tay cho). Người nào ăn xong, dù đã đứng dậy nhưng cũng không thể mặc y phục được vì bụng quá căng phồng, người đó được gọi là alaṃsāṭaka (người không thể mặc y). Người nào ăn xong không thể đứng dậy được, phải lăn qua lộn lại ngay tại chỗ, người đó được gọi là tatravaṭṭaka (người lăn lộn tại chỗ). Người nào ăn đến mức đầy tận miệng, sao cho quạ có thể mổ lấy thức ăn, người đó được gọi là kākamāsaka (người ăn như quạ). Người nào ăn xong không thể giữ thức ăn trong miệng được mà phải nôn ra ngay tại chỗ, người đó được gọi là bhuttavamitaka (người ăn rồi nôn). Giống như một trong những người ấy. Hoặc là, cảm thọ cũ (purāṇavedanā) là cảm thọ phát sinh do duyên không ăn. Vị ấy thọ dụng với ý nghĩ: "Ta sẽ diệt trừ cảm thọ ấy". Cảm thọ mới (navavedanā) là cảm thọ phát sinh do duyên ăn quá nhiều. Vị ấy thọ dụng với ý nghĩ: "Ta sẽ không làm phát sinh cảm thọ ấy". Hoặc là, cảm thọ mới là cảm thọ phát sinh do duyên không ăn; vị ấy thọ dụng chính là để không làm phát sinh cảm thọ ấy, khi nó chưa phát sinh. Và cụm từ "phát sinh do duyên không ăn" này là một tính từ cho cơn đói (khuddā). (Nó được nói) nhằm để chỉ ra cảm thọ mà sự không khởi lên của nó cần được thực hiện bằng việc ăn uống. Trong số các cảm thọ phát sinh do duyên không ăn và không phát sinh do duyên ăn, cảm thọ trước là cảm thọ đã khởi lên như thường lệ, có tướng trạng là sự đói khát. Thật vậy, đối với người không ăn, cảm thọ ấy phát sinh bằng cách gia tăng ngày càng nhiều. Cảm thọ sau cũng có tướng trạng là cơn đói, là cảm thọ như nóng rát chân tay, đau nhói v.v... chưa khởi lên. Thật vậy, do duyên ăn uống, cảm thọ ấy, vốn chưa phát sinh trước đây, sẽ không phát sinh. Đây là sự khác biệt giữa hai loại cảm thọ này. Và việc chúng có tướng trạng là sự khổ não (vihiṃsā) là một sự khác biệt với chính sự khổ não (là nguyên nhân).

යා වෙදනා. අධුනාති එතරහි. අසප්පායාපරිමිතභොජනං නිස්සායාති අසප්පායාපරිමිතස්ස ආහාරස්ස භුඤ්ජනපයොගං ආගම්ම උප්පජ්ජතීති අත්ථො. පුරාණකම්මපච්චයවසෙනාති පුබ්බෙ පුරිමජාතියං කතත්තා පුරාණස්ස කම්මස්ස පච්චයතාවසෙන පයොගවිපත්තිං ආගම්ම උප්පජ්ජනාරහතාය තං වජ්ජෙත්වා පයොගසම්පත්තියා උපට්ඨාපනං දුක්ඛවෙදනාපච්චයඝාතො, පටිහනනඤ්ච හොතීති ආහ ‘‘තස්සා පච්චයං විනාසෙන්තො තං පුරාණඤ්ච වෙදනං පටිහඞ්ඛාමී’’ති. අයුත්තපරිභොගො පච්චයෙ අපච්චවෙක්ඛිත්වා පරිභොගො. සො එව කතූපචිතකම්මතාය කම්මූපචයො. තං නිස්සාය පටිච්ච ආයතිං අනාගතෙ කාලෙ උප්පජ්ජනතො යා චායං ‘‘නවවෙදනා’’ති වුච්චතීති යොජනා. යුත්තපරිභොගවසෙනාති පච්චවෙක්ඛිත්වා පච්චයානං පරිභොගවසෙන, තස්සා නවවෙදනාය මූලං අයුත්තපරිභොගකම්මං අනිබ්බත්තෙන්තො සබ්බෙන සබ්බං අනුප්පාදෙන්තො. එත්තාවතාති ‘‘ඉති පුරාණ’’න්තිආදිනා වුත්තෙන පදද්වයෙන. ‘‘විහිංසූපරතියා’’තිආදිනා වා පදචතුක්කෙන යුත්තපරිභොගසඞ්ගහො පබ්බජිතානුච්ඡවිකස්ස පච්චයපරිභොගස්ස වුත්තත්තා. අත්තකිලමථානුයොගප්පහානං ජිඝච්ඡාදිදුක්ඛපටිඝාතස්ස භාසිතත්තා. ඣානසුඛාදීනං පච්චයභූතස්ස කායසුඛස්ස අවිස්සජ්ජනතො ධම්මිකසුඛාපරිච්චාගො ච දීපිතො හොති.

"Yā vedanā" (cảm thọ nào). "Adhunā" có nghĩa là "bây giờ" (etarahi). "Asappāyāparimitabhojanaṃ nissāya" (dựa vào việc ăn uống không thích hợp và không chừng mực) có nghĩa là: nó phát sinh do nỗ lực ăn uống thực phẩm không thích hợp và không chừng mực. "Purāṇakammapaccayavasena" (do năng lực của duyên là nghiệp cũ) có nghĩa là: vì (cảm thọ) có khả năng phát sinh do nương vào sự thực hành sai lạc (payogavipatti), bởi năng lực làm duyên của nghiệp cũ đã tạo trong tiền kiếp, nên việc tránh xa sự thực hành sai lạc ấy và thiết lập sự thực hành đúng đắn (payogasampatti) chính là sự hủy diệt nguyên nhân của khổ thọ và cũng là sự diệt trừ nó. Do đó, ngài đã nói: "tassā paccayaṃ vināsento taṃ purāṇañca vedanaṃ paṭihaṅkhāmi" (hủy diệt duyên của nó, ta sẽ diệt trừ cảm thọ cũ ấy). "Thọ dụng không đúng đắn" (ayuttaparibhoga) là sự thọ dụng các vật dụng mà không quán xét. Chính sự thọ dụng không đúng đắn ấy, vì là nghiệp đã được tạo tác và tích lũy, nên được gọi là sự tích lũy nghiệp (kammūpacaya). Cách nối kết câu văn là: vì nó phát sinh trong tương lai, trong thời gian sắp tới, do nương tựa và duyên vào (nghiệp tích lũy) ấy, nên được gọi là "cảm thọ mới" (navavedanā). "Yuttaparibhogavasena" (do năng lực của sự thọ dụng đúng đắn) có nghĩa là: bằng cách thọ dụng các vật dụng sau khi đã quán xét, không tạo ra nghiệp thọ dụng không đúng đắn vốn là gốc rễ của cảm thọ mới ấy, không làm cho nó phát sinh một cách toàn diện. "Ettāvatā" (chừng ấy thôi): bởi hai câu bắt đầu bằng "iti purāṇaṃ", hoặc bởi bốn câu bắt đầu bằng "vihiṃsūparatiyā", sự bao hàm của việc thọ dụng đúng đắn được nói đến, vì sự thọ dụng vật dụng thích hợp với bậc xuất gia đã được trình bày. Sự từ bỏ khổ hạnh ép xác (attakilamathānuyoga) (cũng được chỉ rõ), vì việc ngăn trừ các khổ đau như đói khát đã được nói đến. Và sự không từ bỏ lạc thú đúng pháp (dhammikasukhāpariccāga) cũng được làm sáng tỏ, do không từ bỏ thân lạc vốn là duyên cho thiền lạc v.v...

අසප්පායාපරිමිතූපයොගෙන ජීවිතින්ද්‍රියුපච්ඡෙදකො, ඉරියාපථභඤ්ජනකො වා සියා පරිස්සයො, සප්පායපරිමිතූපයොගෙන පන සො න හොති. තථා සති චිරකාලප්පවත්තිසඞ්ඛාතා සරීරස්ස යාත්‍රා [Pg.61] යාපනා භවිස්සතීති ඉමමත්ථං දස්සෙන්තො ‘‘පරිමිතපරිභොගෙන…පෙ… භවිස්සතී’’ති ආහ. යො රොගො සාද්ධො අසාද්ධො ච න හොති, සො යාප්‍යරොගො, සො එතස්ස අත්ථීති යාප්‍යරොගී. සො හි නිච්චකාලං භෙසජ්ජං උපසෙවති, තථා අයම්පීති. යදි යාත්‍රාපි යාපනා, පුබ්බෙපි ‘‘යාපනායා’’ති වුත්තං, කො එත්ථ විසෙසොති? පුබ්බෙ ‘‘යාපනායා’’ති ජීවිතින්ද්‍රියයාපනා අධිප්පෙතා, ඉධ පන චතුන්නම්පි ඉරියාපථානං අවිච්ඡෙදසඞ්ඛාතා යාපනා යාත්‍රාති අයමෙත්ථ විසෙසො. බුද්ධපටිකුට්ඨෙන මිච්ඡාජීවෙන පච්චයපරියෙසනා අයුත්තපරියෙසනා. දායකදෙය්‍යධම්මානං, අත්තනො ච පමාණං අජානිත්වා පටිග්ගහණං, සද්ධාදෙය්‍යවිනිපාතනත්ථං වා පටිග්ගහණං අයුත්තපටිග්ගහණං, යෙන වා ආපත්තිං ආපජ්ජති. අපච්චවෙක්ඛිත්වා පරිභොගො අයුත්තපරිභොගො. තෙසං පරිවජ්ජනං ධම්මෙන සමෙන පච්චයුප්පාදනාදිවසෙන වෙදිතබ්බං. ධම්මෙන හි පච්චයෙ පරියෙසිත්වා ධම්මෙන පටිග්ගහෙත්වා පච්චවෙක්ඛිත්වා පරිභුඤ්ජනං අනවජ්ජතා නාම.

Do việc sử dụng không thích hợp và không chừng mực, có thể có nguy hiểm làm tổn hại mạng căn hoặc phá vỡ các oai nghi. Nhưng ngược lại, do việc sử dụng thích hợp và có chừng mực, nguy hiểm ấy không xảy ra. Khi như vậy, sự di chuyển (yātrā) và sự bảo dưỡng (yāpanā) của thân thể, được gọi là sự tồn tại lâu dài, sẽ diễn ra. Để chỉ rõ ý nghĩa này, ngài đã nói: "parimitaparibhogena... pe... bhavissatī" (bằng sự thọ dụng có chừng mực... sẽ có...). Bệnh nào không phải là có thể chữa khỏi (sāddha) mà cũng không phải là không thể chữa khỏi (asāddha), bệnh đó gọi là yāpyaroga (bệnh mãn tính cần duy trì). Người có bệnh đó gọi là yāpyarogī. Thật vậy, người ấy phải thường xuyên dùng thuốc; cũng vậy, vị hành giả này (cũng thọ dụng vật thực khất thực). Nếu "yātrā" (sự di chuyển) cũng là "yāpanā" (sự bảo dưỡng), và trước đây đã nói "yāpanāya", vậy ở đây có sự khác biệt nào? Trước đây, với từ "yāpanāya", ý muốn nói đến sự bảo dưỡng mạng căn (jīvitindriya). Còn ở đây, "yātrā" có ý chỉ sự bảo dưỡng được gọi là sự không gián đoạn của cả bốn oai nghi. Đây là sự khác biệt ở đây. Sự tìm cầu vật dụng bằng tà mạng (micchājīva) bị Đức Phật quở trách là sự tìm cầu không đúng đắn (ayuttapariyesanā). Sự thọ nhận mà không biết chừng mực của thí chủ, của vật cúng dường, và của chính mình; hoặc sự thọ nhận nhằm mục đích làm hư hoại tín thí; hoặc sự thọ nhận mà do đó phạm phải tội, (tất cả) đều là sự thọ nhận không đúng đắn (ayuttapaṭiggahaṇa). Sự thọ dụng mà không quán xét là sự thọ dụng không đúng đắn (ayuttaparibhoga). Sự tránh xa những điều ấy cần được hiểu là bằng cách tạo ra các vật dụng v.v... một cách đúng pháp (dhammena) và hợp lẽ (samena). Thật vậy, việc tìm cầu vật dụng đúng pháp, thọ nhận đúng pháp, và thọ dụng sau khi quán xét được gọi là sự không thể chê trách (anavajjatā).

අරතීති උක්කණ්ඨා. පන්තසෙනාසනෙසු, අධිකුසලධම්මෙසු ච අනභිරති. තන්දීති පචලායිකා නිද්දා. විජම්භිතාති ථිනමිද්ධාභිභවෙන කායස්ස විජම්භනා. විඤ්ඤූහි ගරහා විඤ්ඤූගරහා. එකච්චො හි අනවජ්ජංයෙව සාවජ්ජං කරොති, ‘‘ලද්ධං මෙ’’ති පමාණාධිකං භුඤ්ජිත්වා තං ජීරාපෙතුං අසක්කොන්තො උද්ධංවිරෙචනඅධොවිරෙචනාදීහි කිලමති, සකලවිහාරෙ භික්ඛූ තස්ස සරීරපටිජග්ගනභෙසජ්ජපරියෙසනාපසුතා හොන්ති. අඤ්ඤෙ තෙ ‘‘කිං ඉද’’න්ති පුච්ඡිත්වා ‘‘අසුකස්ස උදරං උද්ධුමාත’’න්තිආදීනි සුත්වා ‘‘නිච්චකාලමෙස එවංපකතිකො අත්තනො කුච්ඡිපමාණං නාම න ජානාතී’’ති නින්දන්ති, එවං අනවජ්ජංයෙව සාවජ්ජං කරොති. එවං අකත්වා ‘‘අනවජ්ජතා ච භවිස්සතී’’ති පටිසෙවති. අත්තනො හි පකතිඅග්ගිබලාදිං ජානිත්වා ‘‘එවං මෙ අරතිආදීනං අභාවෙන කායසුඛතා, අගරහිතබ්බතා ච භවිස්සතී’’ති පමාණයුත්තමෙව පටිසෙවති. යාවතකො භොජනෙන අත්ථො, තස්ස සාධනෙන යාවදත්ථං උදරස්ස පරිපූරණෙන උදරාවදෙහකං භොජනං යාවදත්ථඋදරාවදෙහකභොජනං, තස්ස පරිවජ්ජනෙන. සෙය්‍යාය සයනෙන ලද්ධබ්බසුඛං සෙය්‍යසුඛං, උභොහි පස්සෙහි [Pg.62] සම්පරිවත්තනකං සයන්තස්ස උප්පජ්ජනසුඛං පස්සසුඛං, මිද්ධෙන නිද්දායනෙන උප්පජ්ජනසුඛං මිද්ධසුඛං, තෙසං සෙය්‍ය…පෙ… සුඛානං පහානතො චතුන්නං ඉරියාපථානං යොග්‍යභාවස්ස පටිපාදනං කායස්ස චතුඉරියාපථයොග්‍යභාවපටිපාදනං, තතො. සුඛො ඉරියාපථවිහාරො ඵාසුවිහාරො. පච්ඡිමෙ විකප්පෙ, සබ්බවිකප්පෙසු වා වුත්තං ඵාසුවිහාරලක්ඛණං ආගමෙන සමත්ථෙතුං ‘‘වුත්තම්පි හෙත’’න්තිආදි වුත්තං. තීසුපි විකප්පෙසු ආහාරස්ස ඌනපරිභොගවසෙනෙව හි ඵාසුවිහාරො වුත්තොති.

Arati là sự chán nản. Anabhirati là sự không hoan hỷ trong các trú xứ xa xôi và trong các thiện pháp cao thượng. Tandī là sự buồn ngủ, sự ngủ gật. Vijambhitā là sự vươn vai uể oải của thân thể do bị hôn trầm thụy miên áp đảo. Sự chê trách bởi các bậc trí được gọi là viññūgarahā. Quả vậy, có người làm cho điều không có lỗi trở thành có lỗi. Sau khi ăn quá độ với ý nghĩ "ta đã được", người ấy không thể tiêu hóa được thức ăn đó, nên bị mệt mỏi vì nôn mửa, tiêu chảy v.v... Các vị tỳ khưu trong toàn tu viện bận rộn chăm sóc thân thể và tìm thuốc cho vị ấy. Các vị khác hỏi "việc gì đây?", và sau khi nghe "bụng của vị tỳ khưu kia bị sình lên" v.v..., họ chê trách rằng: "Vị này luôn luôn như vậy, không biết lượng bụng của mình". Như vậy, người ấy làm cho điều không có lỗi trở thành có lỗi. Không làm như vậy, vị ấy thọ dụng với ý nghĩ "sẽ có sự không bị chê trách". Quả vậy, sau khi biết được sức tiêu hóa tự nhiên của mình v.v..., vị ấy thọ dụng vật thực vừa phải với ý nghĩ "như vậy, do không có sự chán nản v.v..., ta sẽ có được thân thể an lạc và không bị chê trách". Yāvadatthaudarāvadehakabhojanaṃ là việc ăn uống làm đầy bụng theo như ý muốn, bằng cách hoàn thành mục đích nào đó có được nhờ việc ăn uống. Bằng cách từ bỏ việc ăn uống như vậy. Seyyasukhaṃ là sự an lạc có được do nằm nghỉ. Passasukhaṃ là sự an lạc phát sinh cho người nằm trở mình qua lại cả hai bên hông. Middhasukhaṃ là sự an lạc phát sinh do ngủ mê mệt. Kāyassa catuiriyāpathayogyabhāvapaṭipādanaṃ là việc làm cho thân thể thích hợp với bốn oai nghi, do từ bỏ các lạc thú ấy: lạc thú nằm nghỉ...v.v... Do đó, sự an trú trong oai nghi một cách an lạc là phāsuvihāro. Để xác chứng bằng Thánh điển về đặc tính của phāsuvihāro đã được nói đến trong cách giải thích sau cùng, hoặc trong tất cả các cách giải thích, câu "vuttampi hetaṃ" v.v... đã được nói đến. Quả vậy, trong cả ba cách giải thích, phāsuvihāro được nói đến chính là do việc thọ dụng vật thực ít hơn.

එත්තාවතාති ‘‘යාත්‍රා’’තිආදිනා වුත්තෙන පදත්තයෙන. ‘‘යාත්‍රා ච මෙ භවිස්සතී’’ති පයොජනපරිග්ගහදීපනා. යාත්‍රා හි නං ආහාරූපයොගං පයොජෙතීති. ධම්මිකසුඛාපරිච්චාගහෙතුකො ඵාසුවිහාරො මජ්ඣිමා පටිපදා අන්තද්වයපරිවජ්ජනතො. ඉමස්මිං පන ඨානෙ අට්ඨ අඞ්ගානි සමොධානෙතබ්බානි – ‘‘නෙව දවායා’’ති එකං අඞ්ගං, ‘‘න මදායා’’ති එකං, ‘‘න මණ්ඩනායා’’ති එකං, ‘‘න විභූසනායා’’ති එකං, ‘‘යාවදෙව ඉමස්ස කායස්ස ඨිතියා යාපනායා’’ති එකං, ‘‘විහිංසූපරතියා බ්‍රහ්මචරියානුග්ගහායා’’ති එකං, ‘‘ඉති පුරාණඤ්ච වෙදනං පටිහඞ්ඛාමි, නවඤ්ච වෙදනං න උප්පාදෙස්සාමී’’ති එකං, ‘‘යාත්‍රා ච මෙ භවිස්සතී’’ති එකං. ‘‘අනවජ්ජතා ච ඵාසුවිහාරො චා’’ති අයමෙත්ථ භොජනානිසංසො. මහාසිවත්ථෙරො පනාහ ‘‘හෙට්ඨා චත්තාරි අඞ්ගානි පටික්ඛෙපො නාම, උපරි පන අට්ඨඞ්ගානි සමොධානෙතබ්බානී’’ති. තත්ථ ‘‘යාවදෙව ඉමස්ස කායස්ස ඨිතියා’’ති එකං අඞ්ගං, ‘‘යාපනායා’’ති එකං, ‘‘විහිංසූපරතියා’’ති එකං, ‘‘බ්‍රහ්මචරියානුග්ගහායා’’ති එකං, ‘‘ඉති පුරාණඤ්ච වෙදනං පටිහඞ්ඛාමී’’ති එකං, ‘‘නවඤ්ච වෙදනං න උප්පාදෙස්සාමී’’ති එකං, ‘‘යාත්‍රා ච මෙ භවිස්සතී’’ති එකං, ‘‘අනවජ්ජතා චා’’ති එකං. ඵාසුවිහාරො පන භොජනානිසංසොති. එවං අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතං ආහාරං ආහාරෙන්තො පටිසඞ්ඛා යොනිසො පිණ්ඩපාතං පටිසෙවති නාම.

Ettāvatā (chừng ấy) là bằng ba từ đã được nói đến, bắt đầu bằng "yātrā". Câu "yātrā ca me bhavissati" (và sự duy trì mạng sống sẽ có cho ta) là câu chỉ rõ sự thâu nhận lợi ích. Quả vậy, sự duy trì mạng sống thúc đẩy vị ấy đến việc sử dụng vật thực. Phāsuvihāro (sự an trú) có nhân là không từ bỏ sự an lạc hợp pháp, chính là trung đạo do từ bỏ hai cực đoan. Hơn nữa, ở đây nên kết hợp tám chi phần: "neva davāya" là một chi phần, "na madāya" là một chi phần, "na maṇḍanāya" là một chi phần, "na vibhūsanāya" là một chi phần, "yāvadeva imassa kāyassa ṭhitiyā yāpanāya" là một chi phần, "vihiṃsūparatiyā brahmacariyānuggahāya" là một chi phần, "iti purāṇañca vedanaṃ paṭihaṅkhāmi, navañca vedanaṃ na uppādessāmi" là một chi phần, "yātrā ca me bhavissati" là một chi phần. Ở đây, "anavajjatā ca phāsuvihāro ca" (sự không bị chê trách và sự an trú) là quả báu của việc ăn uống. Nhưng trưởng lão Mahāsiva nói rằng: "Bốn chi phần đầu tiên được gọi là sự từ bỏ, còn tám chi phần sau nên được kết hợp lại". Trong đó, "yāvadeva imassa kāyassa ṭhitiyā" là một chi phần, "yāpanāya" là một chi phần, "vihiṃsūparatiyā" là một chi phần, "brahmacariyānuggahāya" là một chi phần, "iti purāṇañca vedanaṃ paṭihaṅkhāmi" là một chi phần, "navañca vedanaṃ na uppādessāmi" là một chi phần, "yātrā ca me bhavissati" là một chi phần, "anavajjatā ca" là một chi phần. Còn phāsuvihāro là quả báu của việc ăn uống. Như vậy, người thọ dụng vật thực gồm đủ tám chi phần được gọi là người thọ dụng vật thực khất thực với sự quán xét như lý.

යත්ථ යත්ථාති භුම්මනිද්දෙසෙන සෙන-සද්දස්ස අධිකරණත්ථවුත්තිමාහ. තථා ආසන-සද්දස්සාති. අඩ්ඪයොගාදිම්හීති ආදි-සද්දෙන පාසාදාදිං, මඤ්චාදිඤ්ච සඞ්ගණ්හාති. යත්ථ යත්ථ විහාරෙ වා අඩ්ඪයොගාදිම්හි වා ආසතීති විහාරඅඩ්ඪයොගාදිකෙ ආනෙත්වා සම්බන්ධිතබ්බං. ඉධ ආදි-සද්දෙන පීඨසන්ථතාදීනම්පි සඞ්ගහො වෙදිතබ්බො. පරිසහනට්ඨෙනාති අභිභවනට්ඨෙන, විබාධනට්ඨෙනාති අත්ථො. උතුයෙව උතුපරිස්සයොති සීතුණ්හාදිඋතුයෙව [Pg.63] අසප්පායො වුත්තනයෙන උතුපරිස්සයො. තස්ස උතුපරිස්සයස්ස විනොදනත්ථං, අනුප්පන්නස්ස අනුප්පාදනත්ථං, උප්පන්නස්ස වූපසමනත්ථඤ්චාති අත්ථො. නානාරම්මණතො පටිසංහරිත්වා කම්මට්ඨානභූතෙ එකස්මිංයෙව ආරම්මණෙ චිත්තස්ස සම්මදෙව ලයනං පටිසල්ලානං, තත්ථ ආරාමො අභිරති පටිසල්ලානාරාමො, තදත්ථං. සෙනාසනං හි විවිත්තං යොගිනො භාවනානුකූලං සුඤ්ඤාගාරභාවතො. තං පනෙතං අත්ථද්වයං විභාවෙතුං ‘‘යො සරීරාබාධචිත්තවික්ඛෙපකරො’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ එකීභාවසුඛත්ථන්ති එකීභාවහෙතුකං සුඛං එකීභාවසුඛං, තදත්ථං. ගණසඞ්ගණිකකිලෙසසඞ්ගණිකාභාවෙන උප්පජ්ජනකසුඛං.

Bằng cách chỉ định vị trí (bhummaniddesena) qua câu "yattha yattha", ngài nói lên sự hiện hữu của từ sena trong ý nghĩa vị trí cách (adhikaraṇattha). Tương tự như vậy đối với từ āsana. Trong câu "aḍḍhayogādimhi", bằng từ ādi, ngài bao gồm cả lâu đài v.v... và giường v.v... Nên được kết nối bằng cách đem các từ vihāra, aḍḍhayoga v.v... vào như sau: "dù ở trong bất cứ tu viện nào, hay ở trong bất cứ ngôi nhà một mái nào v.v...". Ở đây, nên hiểu rằng từ ādi cũng bao gồm cả ghế, chiếu v.v... Parisahanaṭṭhena có nghĩa là do ý nghĩa áp đảo, do ý nghĩa bức hại. Utuyeva utuparissayo (chỉ thời tiết là hiểm họa thời tiết): chính thời tiết không thích hợp như nóng, lạnh v.v... được gọi là hiểm họa thời tiết theo phương pháp đã nói. Vinodanatthaṃ (để loại trừ) hiểm họa thời tiết ấy, có nghĩa là để không cho hiểm họa chưa sanh được sanh lên, và để làm cho hiểm họa đã sanh được lắng dịu. Paṭisallānaṃ (độc cư) là sự an trú đúng đắn của tâm trên một đối tượng duy nhất vốn là đề mục thiền định, sau khi đã rút tâm khỏi các đối tượng khác nhau. Paṭisallānārāmo là sự thích thú, hoan hỷ trong sự độc cư ấy; tadattaṃ là vì mục đích ấy. Quả vậy, trú xứ vắng lặng thích hợp cho việc hành thiền của hành giả vì nó là một nơi trống không. Hơn nữa, để làm rõ hai ý nghĩa này, câu "yo sarīrābādhacittavikkhepakaro" v.v... đã được nói đến. Trong đó, ekībhāvasukhatthaṃ (vì sự an lạc của việc ở một mình): sự an lạc có nhân là việc ở một mình được gọi là ekībhāvasukhaṃ; tadattaṃ là vì mục đích ấy. Sự an lạc phát sinh do không có sự giao du với hội chúng và sự giao du với phiền não.

යදි උතුයෙව උතුපරිස්සයො, ‘‘උතු ච සීතුණ්හ’’න්ති සීතුණ්හපටිඝාතං වත්වා උතුපරිස්සයවිනොදනං කස්මා වුත්තන්ති චොදනං සන්ධායාහ ‘‘කාමඤ්චා’’තිආදි. තත්ථ ‘‘නියතං උතුපරිස්සයවිනොදන’’න්ති එතෙන ‘‘සීතස්ස පටිඝාතාය උණ්හස්ස පටිඝාතායා’’ති එත්ථ වුත්තං සීතුණ්හං අනියතං කදාචි කදාචි උප්පජ්ජනකං, උතුපරිස්සයො පන සබ්බදාභාවී අධිප්පෙතොති දස්සෙති. වුත්තප්පකාරොති ‘‘සීතාදිකො, අසප්පායො’’ති ච එවං වුත්තප්පකාරො විවටඞ්ගණරුක්ඛමූලාදීසු නිසින්නස්ස අපරිගුත්තියා අසංවුතද්වාරාදිතාය පාකටපරිස්සයා, අසප්පායරූපදස්සනාදිනා අපාකටපරිස්සයා ච භික්ඛුස්ස කායචිත්තානං ආබාධං කරෙය්‍යුං. යත්ථ ගුත්තෙ සෙනාසනෙ ආබාධං න කරොන්ති. එවං ජානිත්වාති උභයපරිස්සයරහිතන්ති එවං ඤත්වා පටිසෙවන්තො භික්ඛු වෙදිතබ්බොති සම්බන්ධො.

Nếu chính thời tiết là hiểm họa thời tiết, thì sau khi đã nói về việc ngăn trừ nóng lạnh rằng ‘thời tiết là nóng và lạnh’, tại sao lại nói về việc xua tan hiểm họa thời tiết? Nhắm đến sự chất vấn ấy, ngài đã nói (câu) bắt đầu bằng “kāmañca”. Trong đó, bằng câu “việc xua tan hiểm họa thời tiết là chắc chắn”, ngài chỉ ra rằng: cái nóng và lạnh được nói ở đây trong câu “để ngăn trừ cái lạnh, để ngăn trừ cái nóng” là không nhất định, thỉnh thoảng mới phát sinh; còn hiểm họa thời tiết thì được hiểu là luôn luôn có. “Loại đã được nói đến” là loại đã được nói đến như là “lạnh v.v…” và “không thích hợp”. Những hiểm họa rõ ràng do không được che chở, do cửa nẻo không đóng kín v.v… đối với người ngồi ở ngoài trời, gốc cây v.v…, và những hiểm họa không rõ ràng do thấy các sắc không thích hợp v.v… có thể gây ra bệnh hoạn cho thân và tâm của vị tỳ khưu. Nơi trú xá được che chở thì chúng không gây ra bệnh hoạn. “Biết như vậy” có nghĩa là biết rằng (trú xá ấy) không có cả hai loại hiểm họa. Nên hiểu mối liên hệ là: vị tỳ khưu, sau khi biết như vậy, đã sử dụng (trú xá ấy).

ධාතුක්ඛොභලක්ඛණස්ස, තංහෙතුකදුක්ඛවෙදනාලක්ඛණස්ස වා රොගස්ස පටිපක්ඛභාවො පටිඅයනට්ඨො. තෙනාහ ‘‘පච්චනීකගමනට්ඨෙනාති අත්ථො’’ති, වූපසමනට්ඨෙනාති වුත්තං හොති. යස්ස කස්සචීති සප්පිආදීසු යස්ස කස්සචි. සප්පායස්සාති හි තස්ස විකාරවූපසමෙනාති අධිප්පායො. භිසක්කස්ස කම්මං තෙන විධාතබ්බතො. තෙනාහ ‘‘තෙන අනුඤ්ඤාතත්තා’’ති. නගරපරික්ඛාරෙහීති නගරං පරිවාරෙත්වා රක්ඛණකෙහි. විවටපරික්ඛෙපො පරික්ඛා උඩ්ඩාපො පාකාරො එසිකා පලිඝො පාකාරපත්ථණ්ඩිලන්ති සත්ත ‘‘නගරපරික්ඛාරා’’ති වදන්ති. සීලපරික්ඛාරොති සුවිසුද්ධසීලාලඞ්කාරො[Pg.64]. අරියමග්ගො හි ඉධ ‘‘රථො’’ති අධිප්පෙතො. තස්ස ච සම්මාවාචාදයො අලඞ්කාරට්ඨෙන ‘‘පරික්ඛාරො’’ති වුත්තා. ජීවිතපරික්ඛාරාති ජීවිතස්ස පවත්තිකාරණානි. සමුදානෙතබ්බාති සම්මා උද්ධං උද්ධං ආනෙතබ්බා පරියෙසිතබ්බා. පරිවාරොපි හොති අන්තරායානං පරිතො වාරණතො. තෙනාහ ‘‘ජීවිත…පෙ… රක්ඛණතො’’ති.

Bản chất đối nghịch với bệnh tật, vốn có đặc tính là sự xáo trộn của các yếu tố hoặc có đặc tính là khổ thọ với sự xáo trộn ấy làm nhân, chính là ý nghĩa của sự nương tựa (paṭiayanaṭṭho). Do đó, ngài nói: “có nghĩa là đi ngược lại”, nghĩa là được nói với ý nghĩa làm cho lắng dịu. “Bất cứ thứ gì” là bất cứ thứ gì trong số bơ lỏng v.v… “Thích hợp” có ý nghĩa là làm cho sự biến đổi của nó lắng dịu. (Đó) là công việc của thầy thuốc, vì nó được thầy thuốc sắp đặt. Do đó, ngài nói: “vì đã được vị ấy cho phép”. “Bởi các vật dụng của thành phố” là bởi những thứ bảo vệ sau khi bao quanh thành phố. Họ nói bảy thứ là “vật dụng của thành phố”: con đường bao quanh trống trải, hào nước, nền móng tường thành, tường thành, cột trụ cổng, then cài, và nền đất cứng của tường thành. “Vật dụng của giới” là sự trang hoàng bằng giới đức trong sạch. Quả vậy, ở đây Thánh đạo được hiểu là “cỗ xe”. Và Chánh ngữ v.v… của Thánh đạo ấy được gọi là “vật dụng” với ý nghĩa là vật trang hoàng. “Vật dụng của mạng sống” là những nguyên nhân cho sự tiếp diễn của mạng sống. “Nên được mang đến” là nên được mang đến một cách đúng đắn, nên được tìm kiếm. Cũng là đoàn tùy tùng (parivāra) vì ngăn chặn các hiểm nguy từ mọi phía. Do đó, ngài nói: “mạng sống… vì bảo vệ”.

තත්ථ අන්තරන්ති විවරං, ඔකාසොති අත්ථො. වෙරිකානං අන්තරං අදත්වා අත්තනො සාමිකානං පරිවාරෙත්වා ඨිතසෙවකා විය රක්ඛණතො. අස්සාති ජීවිතස්ස. කාරණභාවතොති චිරප්පවත්තියා කාරණභාවතො. රසායනභූතං හි භෙසජ්ජං සුචිරම්පි කාලං ජීවිතං පවත්තෙතියෙව. යදිපි අනුප්පන්නා එව දුක්ඛවෙදනා භෙසජ්ජපරිභොගෙන පටිහඤ්ඤන්ති, න උප්පන්නා තාසං සරසෙනෙව භිජ්ජනතො, උප්පන්නසදිසා පන ‘‘උප්පන්නා’’ති වුච්චන්ති. භවති හි තංසදිසෙසු තබ්බොහාරො, යථා සා එව තිත්තිරි, තානියෙව ඔසධානීති. තස්මා වුත්තං ‘‘උප්පන්නානන්ති ජාතානං භූතානං නිබ්බත්තාන’’න්ති. සඤ්චයතො පට්ඨාය සො ධාතුක්ඛොභො සමුට්ඨානං එතෙසන්ති තංසමුට්ඨානා. ‘‘දුක්ඛවෙදනා’’ති වත්වා සා අකුසලසභාවාපි අත්ථීති තතො විසෙසෙතුං ‘‘අකුසලවිපාකවෙදනා’’ති වුත්තං. බ්‍යාබාධනට්ඨෙන බ්‍යාබාධො, බ්‍යාබාධොව බ්‍යාබජ්ඣං, දුක්ඛන්ති අත්ථො. නත්ථි එත්ථ බ්‍යාබජ්ඣන්ති අබ්‍යාබජ්ඣං, නිද්දුක්ඛතා. තෙනාහ ‘‘අබ්‍යාබජ්ඣපරමතායා’’ති නිද්දුක්ඛපරමතායාති. තං දුක්ඛන්ති රොගනිමිත්තකං දුක්ඛං.

Trong đó, “antaraṃ” có nghĩa là kẽ hở, cơ hội. Vì bảo vệ giống như những người hầu cận đứng bao quanh chủ nhân của mình, không cho kẻ thù có cơ hội. “Của nó” là của mạng sống. “Vì là nguyên nhân” là vì là nguyên nhân của sự tiếp diễn lâu dài. Quả vậy, thuốc men có tác dụng như thuốc trường sinh làm cho mạng sống tiếp diễn trong một thời gian rất dài. Mặc dù chỉ những khổ thọ chưa phát sinh mới bị ngăn chặn bởi việc dùng thuốc, chứ không phải những thọ đã phát sinh, vì chúng bị hoại diệt bởi chính bản chất của chúng; tuy nhiên, những thọ tương tự như những thọ đã phát sinh được gọi là “đã phát sinh”. Quả vậy, có cách dùng từ như vậy cho những thứ tương tự, ví dụ như “chính là cây đa đa đó”, “chính là những dược thảo đó”. Do đó, đã được nói rằng “của những gì đã phát sinh” nghĩa là của những gì đã sinh, đã thành, đã khởi lên. Kể từ lúc tích tụ, sự xáo trộn yếu tố ấy là nguồn gốc của chúng, nên chúng được gọi là “có nguồn gốc từ đó”. Sau khi nói “khổ thọ”, để phân biệt với thọ ấy cũng có bản chất bất thiện, nên đã nói là “thọ quả bất thiện”. “Byābādha” có nghĩa là làm tổn hại; chính “byābādha” là “byābajjhaṃ”, có nghĩa là khổ. Không có sự khổ ở đây, nên là “abyābajjhaṃ”, tức là không có khổ. Do đó, ngài nói “để đạt đến trạng thái không khổ tối thượng”, nghĩa là trạng thái không khổ tối thượng. “Sự khổ ấy” là sự khổ có bệnh tật làm dấu hiệu.

චීවරාදීනං පච්චයානං නිස්සයනං පරිභොගො එවාති දස්සෙතුං ‘‘තෙ පටිච්ච නිස්සායා’’ති වත්වා ‘‘පරිභුඤ්ජමානා’’ති වුත්තං. පවත්තන්තීති ජීවන්ති. ජීවනම්පි හි පවත්තනං, යතො ජීවිතින්ද්‍රියං ‘‘පවත්තනරස’’න්ති වුච්චති.

Để chỉ ra rằng sự nương tựa vào các vật dụng như y v.v… chính là sự thọ dụng, sau khi nói “duyên vào chúng, nương vào chúng”, đã nói là “trong khi thọ dụng”. “Tiếp diễn” nghĩa là sống. Quả vậy, sự sống cũng là sự tiếp diễn, vì mạng quyền được gọi là “có sự tiếp diễn làm phận sự”.

චතුපාරිසුද්ධිසම්පාදනවිධිවණ්ණනා

Giải thích về phương pháp thành tựu bốn sự thanh tịnh

19. එවං පාතිමොක්ඛසංවරාදිභෙදෙන නිද්දිට්ඨං සීලං පුන සාධනවිභාගෙන දස්සෙතුං ‘‘එවමෙතස්මි’’න්තිආදිමාරද්ධං. තත්ථ සාධීයති සම්පාදියති එතෙනාති සාධනං, සද්ධා සාධනං එතස්සාති සද්ධාසාධනො. නනු ච වීරියසතිපඤ්ඤාහිපි විනා පාතිමොක්ඛසංවරො න සිජ්ඣතීති? සච්චං න සිජ්ඣති, සද්ධාය පන විසෙසහෙතුභාවං සන්ධාය එවං වුත්තන්ති දස්සෙන්තො ආහ

19. Để chỉ ra một lần nữa giới đã được trình bày với các phân loại như sự thu thúc trong giới bổn Pātimokkha v.v… bằng cách phân tích phương tiện thành tựu, đoạn văn bắt đầu bằng “evametasmiṃ” đã được bắt đầu. Trong đó, “sādhana” (phương tiện thành tựu) là cái mà nhờ đó (việc gì) được hoàn thành, được thành tựu; “saddhāsādhano” là cái có đức tin làm phương tiện thành tựu. Chẳng phải là sự thu thúc trong giới bổn Pātimokkha không thể thành tựu nếu không có cả tinh tấn, chánh niệm và trí tuệ sao? Thật vậy, không thể thành tựu. Tuy nhiên, để chỉ ra rằng điều này được nói đến nhắm đến vai trò là nhân đặc biệt của đức tin, ngài đã nói (như sau).

‘‘සාවකවිසයාතීතත්තා [Pg.65] සික්ඛාපදපඤ්ඤත්තියා’’ති. ගරුකලහුකාදිභෙදෙ ඔතිණ්ණෙ වත්ථුස්මිං තස්ස තස්ස අපරාධස්ස අනුරූපං සික්ඛාපදපඤ්ඤාපනං නාම සාවකානං අවිසයො, බුද්ධානං එව විසයො. සික්ඛාපදපඤ්ඤාපනං තාව තිට්ඨතු, තස්ස කාලොපි නාම සාවකානං අවිසයො, බුද්ධානං එව විසයොති දස්සෙන්තො ‘‘සික්ඛාපදපඤ්ඤත්තියාචනපටික්ඛෙපො චෙත්ථ නිදස්සන’’න්ති ආහ. තථා හි වුත්තං ‘‘ආගමෙහි ත්වං සාරිපුත්ත, ආගමෙහි ත්වං සාරිපුත්ත, තථාගතොව තත්ථ කාලං ජානිස්සතී’’ති (පාරා. 21). තත්ථ ච-සද්දො සමුච්චයත්ථො. තෙන ‘‘අපඤ්ඤත්තං න පඤ්ඤපෙම, පඤ්ඤත්තං න සමුච්ඡින්දාම, යථාපඤ්ඤත්තෙසු සික්ඛාපදෙසු සමාදාය වත්තාමා’’ති (පාරා. 565) එවමාදීනං සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. සද්ධායාති සද්දහනෙන සත්ථරි, ධම්මෙ ච සද්ධාය පච්චුපට්ඨාපනෙන. ජීවිතෙපි පගෙව ජීවිතපරික්ඛාරෙති අධිප්පායො.

“Vì việc chế định học giới vượt ngoài phạm vi của các vị Thinh văn”. Khi một sự việc phạm tội xảy ra, với các loại nặng, nhẹ v.v…, việc chế định học giới tương ứng với từng tội lỗi ấy không phải là phạm vi của các vị Thinh văn, mà chỉ là phạm vi của các vị Phật. Việc chế định học giới hãy tạm gác lại, để chỉ ra rằng ngay cả thời điểm của việc đó cũng không phải là phạm vi của các vị Thinh văn, mà chỉ là phạm vi của các vị Phật, ngài đã nói: “sự từ chối lời thỉnh cầu chế định học giới là ví dụ ở đây”. Quả vậy, đã được nói rằng: “Này Sāriputta, hãy chờ đã! Này Sāriputta, hãy chờ đã! Chỉ có Như Lai mới biết thời điểm cho việc đó”. Trong đó, từ “ca” có ý nghĩa tổng hợp. Do đó, nên hiểu là bao gồm cả những (lời) như sau: “Chúng ta sẽ không chế định điều chưa được chế định, sẽ không hủy bỏ điều đã được chế định, chúng ta sẽ thực hành bằng cách thọ trì các học giới đã được chế định”. “Bởi đức tin” là bởi sự tin tưởng, bởi việc làm cho đức tin vào bậc Đạo Sư và vào Giáo pháp hiện khởi. Ý nghĩa là: (không màng đến) ngay cả mạng sống, huống chi là các vật dụng của mạng sống.

කිකීව අණ්ඩන්ති කිකීසකුණිකා විය අත්තනො අණ්ඩං. සා කිර ජීවිතම්පි පරිච්චජිත්වා අණ්ඩමෙව රක්ඛති. චමරීව වාලධින්ති චමරීමිගො විය අත්තනො වාලධිං. චමරීමිගා කිර බ්‍යාධෙන පරිපාතියමානා ජීවිතම්පි පරිච්චජිත්වා කණ්ඩකගුම්බාදීසු ලග්ගං අත්තනො වාලමෙව රක්ඛන්ති. පියංව පුත්තං එකකන්ති ආනෙත්වා සම්බන්ධිතබ්බං. යථා හි එකපුත්තකො කුටුම්බිකො තං එකපුත්තං, එකනයනො ච තං එකනයනං සුට්ඨුතරං රක්ඛති. තථෙව සීලං අනුරක්ඛමානකාති අනුකම්පනවසෙන වුත්තං. සුපෙසලාති සුට්ඨු පියසීලා. සදා සබ්බකාලං දහරමජ්ඣිමථෙරකාලෙසු. ඡන්නම්පි ගාරවානං වසෙන සගාරවා, ගරුකාරවන්තොති අත්ථො.

Kikīva aṇḍaṃ (như chim cút mái đối với trứng của nó) có nghĩa là: như con chim cút mái (kikīsakuṇikā) đối với trứng (aṇḍaṃ) của mình (attano). Con chim ấy (sā) được cho là (kira) từ bỏ (pariccajitvā) cả mạng sống (jīvitampi) mà chỉ bảo vệ (rakkhati) trứng (aṇḍameva). Camarīva vāladhiṃ (như con bò yak đối với lông đuôi của nó) có nghĩa là: như con bò yak (camarīmigo) đối với lông đuôi (vāladhiṃ) của mình (attano). Những con bò yak (camarīmigā) được cho là (kira) khi bị thợ săn (byādhena) truy đuổi (paripātiyamānā), chúng từ bỏ (pariccajitvā) cả mạng sống (jīvitampi) mà chỉ bảo vệ (rakkhanti) lông đuôi (vālameva) của mình (attano) bị vướng (laggaṃ) vào bụi gai (kaṇḍakagumbādīsu). Piyaṃva puttaṃ ekakaṃ (như người con trai độc nhất yêu quý) nên được đem đến (ānetvā) và liên kết (sambandhitabbaṃ). Vì rằng (yathā hi) người gia chủ (kuṭumbiko) có con trai độc nhất (ekaputtako) bảo vệ (rakkhati) người con trai độc nhất ấy (taṃ ekaputtaṃ), và người có một mắt (ekanayano) bảo vệ (rakkhati) con mắt duy nhất ấy (taṃ ekanayanaṃ) một cách hết sức cẩn thận (suṭṭhutaraṃ). Tatheva sīlaṃ anurakkhamānakā (cũng vậy, những người đang hộ trì giới) được nói (vuttaṃ) do lòng bi mẫn (anukampanavasena). Supesalā có nghĩa là những người có giới hạnh đáng yêu mến (suṭṭhu piyasīlā). Sadā (luôn luôn) có nghĩa là trong mọi lúc (sabbakālaṃ), trong các thời kỳ là tỳ khưu trẻ, trung niên, và trưởng lão (daharamajjhimatherakālesu). Do sáu sự tôn kính (channampi gāravānaṃ vasena), họ có lòng tôn kính (sagāravā), có sự kính trọng (garukāravanto), đó là ý nghĩa (attho).

එවමෙව ඛොති යථා මහාසමුද්දො ඨිතධම්මො වෙලං නාතික්කමති, එවමෙව. මම සාවකාති අරියසාවකෙ සන්ධායාහ. තෙ හි ධුවසීලා. ඉමස්මිං අත්ථෙති ජීවිතහෙතුපි සීලස්ස අවීතික්කමනෙ.

Evameva kho (cũng vậy) có nghĩa là: như (yathā) đại dương (mahāsamuddo) có bản chất ổn định (ṭhitadhammo) không vượt qua (nātikkamati) bờ (velaṃ), cũng vậy (evameva). Mama sāvakā (các đệ tử của ta) – Ngài nói (āha) điều này nhắm đến (sandhāya) các thánh đệ tử (ariyasāvake). Vì rằng (hi) họ (te) có giới hạnh vững chắc (dhuvasīlā). Imasmiṃ atthe (về ý nghĩa này) có nghĩa là: trong việc không vi phạm (avītikkamane) giới luật (sīlassa) ngay cả vì mạng sống (jīvitahetupi).

මහාවත්තනිඅටවී නාම විඤ්ඣාටවී. හිමවන්තපස්සෙ අටවීති කෙචි. ථෙරන්ති නාමගොත්තවසෙන අපඤ්ඤාතං එකං ථෙරං. නිපජ්ජාපෙසුං ගන්ත්වා කස්සචි මා ආරොචෙය්‍යාති.

Khu rừng tên là Mahāvattani (mahāvattaniaṭavī nāma) chính là khu rừng Viñjhā (viñjhāṭavī). Một số người (keci) nói rằng đó là khu rừng (aṭavīti) ở sườn núi Hy Mã Lạp Sơn (himavantapasse). Theraṃ (vị trưởng lão) có nghĩa là một vị trưởng lão (ekaṃ theraṃ) không được biết đến (apaññātaṃ) về tên và dòng họ (nāmagottavasena). Nipajjāpesuṃ (họ đã đặt ngài nằm xuống) sau khi đi đến (gantvā) với ý nghĩ rằng: "Mong rằng ngài sẽ không nói cho bất cứ ai" (kassaci mā āroceyyāti).

පූතිලතායාති [Pg.66] ගළොචිලතාය. සමසීසීති ජීවිතසමසීසී. යස්ස හි කිලෙසසීසං අවිජ්ජං මග්ගපටිපාටියා අරහත්තමග්ගො පරියාදියති, තතො එකූනවීසතිමෙ පච්චවෙක්ඛණඤාණෙ පතිට්ඨාය භවඞ්ගොත්තරණෙ වට්ටසීසං ජීවිතින්ද්‍රියං චුතිචිත්තං පරියාදියති, සො ඉමාය වාරසමතාය ‘‘ජීවිතසමසීසී’’ති වුච්චති. සො ච ථෙරො තථා පරිනිබ්බායි. තෙන වුත්තං ‘‘සමසීසී හුත්වා පරිනිබ්බායී’’ති. අභයත්ථෙරො කිර මහාභිඤ්ඤො. තස්මා චෙතියං කාරාපෙසීති වදන්ති. අප්පෙවාති අප්පෙව නාම අත්තනො ජීවිතම්පි ජහෙය්‍ය, න භින්දෙති න භින්දෙය්‍ය, න වීතික්කමෙය්‍ය.

Pūtilatāya có nghĩa là bằng dây leo gaḷoci. Samasīsī có nghĩa là người có mạng sống và cái đầu phiền não ngang bằng nhau (jīvitasamasīsī). Vì rằng (hi), đối với người nào (yassa) mà A-la-hán đạo (arahattamaggo) theo trình tự của đạo lộ (maggapaṭipāṭiyā) đã đoạn tận (pariyādiyati) vô minh (avijjaṃ) là cái đầu của phiền não (kilesasīsaṃ), sau đó (tato), khi đã an trú (patiṭṭhāya) trong trí tuệ quán xét thứ mười chín (ekūnavīsatime paccavekkhaṇañāṇe) và khi vượt qua dòng hữu phần (bhavaṅgottaraṇe), tâm tử (cuticittaṃ) đoạn tận (pariyādiyati) mạng quyền (jīvitindriyaṃ) là cái đầu của vòng luân hồi (vaṭṭasīsaṃ), người ấy (so) được gọi là (vuccati) "jīvitasamasīsī" do sự ngang bằng về thời điểm này (imāya vārasamatāya). Và vị trưởng lão ấy (so ca thero) đã nhập Niết-bàn (parinibbāyi) theo cách như vậy (tathā). Do đó (tena) được nói rằng (vuttaṃ): "ngài đã nhập Niết-bàn khi trở thành samasīsī" (samasīsī hutvā parinibbāyīti). Trưởng lão Abhaya (abhayatthero) được cho là (kira) có đại thần thông (mahābhiñño). Vì vậy (tasmā), họ nói rằng (vadanti) ngài đã cho xây dựng (kārāpesīti) một bảo tháp (cetiyaṃ). Appeva có nghĩa là: thà rằng (appeva nāma) từ bỏ (jaheyya) cả mạng sống (jīvitampi) của mình (attano), chứ không nên phá vỡ (na bhindeyya), không nên vi phạm (na vītikkameyya).

සතියා අධිට්ඨිතානන්ති පගෙව උපට්ඨිතාය සතියා ආරක්ඛවසෙන අධිට්ඨිතානං ඉන්ද්‍රියානං. අනන්වාස්සවනීයතොති ද්වාරභාවෙන අභිජ්ඣාදීහි අනනුබන්ධිතබ්බතො. වරන්ති සෙට්ඨං. තත්තායාති උණ්හාය. ආදිත්තායාති ආදිතො පට්ඨාය දිත්තාය. සම්පජ්ජලිතායාති සමන්තතො ජලන්තියා. සජොතිභූතායාති එකජාලීභූතාය. සම්පලිමට්ඨන්ති සබ්බසො ආමට්ඨං, අඤ්චිතන්ති අත්ථො. න ත්වෙව වරන්ති ආනෙත්වා සම්බන්ධිතබ්බං. රූපෙසූති රූපාරම්මණෙසු. අනුබ්‍යඤ්ජනසො නිමිත්තග්ගාහොති කිලෙසානං අනු අනු බ්‍යඤ්ජනවසෙන උප්පාදනෙන පාකටීකරණවසෙන සුභාදිනිමිත්තග්ගාහො, අථ වා අනුබ්‍යඤ්ජනසොති හත්ථපාදාදිඅනුබ්‍යඤ්ජනතො, නිමිත්තග්ගාහොති ඉත්ථිපුරිසාදිසුභාදිනිමිත්තග්ගහණං. චක්ඛුද්වාරාදිපවත්තස්සාති චක්ඛුද්වාරාදීහි පවත්තස්ස. විඤ්ඤාණස්සාති ජවනවිඤ්ඤාණස්ස. නිමිත්තාදිග්ගාහං නිසෙධෙන්තෙන සම්පාදෙතබ්බොති සම්බන්ධො. අසංවිහිතසාඛාපරිවාරන්ති සම්මා අවිහිතවතිපරික්ඛෙපං. පරස්සහාරීහීති පරසන්තකාවහාරකෙහි චොරෙහි. සමතිවිජ්ඣතීති සබ්බසො අතිවිජ්ඣති අනුපවිසති.

Satiyā adhiṭṭhitānaṃ (các căn được an trú bởi niệm) có nghĩa là: các căn (indriyānaṃ) được an trú (adhiṭṭhitānaṃ) bằng cách bảo vệ (ārakkhavasena) bởi niệm (satiyā) đã được thiết lập từ trước (pageva upaṭṭhitāya). Ananvāssavanīyato có nghĩa là: do không nên bị theo đuổi (ananubandhitabbato) bởi tham ái v.v... (abhijjhādīhi) qua các cửa (dvārabhāvena). Varaṃ có nghĩa là tốt hơn (seṭṭhaṃ). Tattāya có nghĩa là nóng (uṇhāya). Ādittāya có nghĩa là bốc cháy (dittāya) ngay từ đầu (ādito paṭṭhāya). Sampajjalitāya có nghĩa là cháy rực (jalantiyā) khắp xung quanh (samantato). Sajotibhūtāya có nghĩa là trở thành một khối lửa (ekajālībhūtāya). Sampalimaṭṭhaṃ có nghĩa là được chạm vào (āmaṭṭhaṃ) hoàn toàn (sabbaso), được tô điểm (añcitaṃ), đó là ý nghĩa (attho). Na tveva varaṃ (chắc chắn không tốt hơn) nên được đem đến (ānetvā) và liên kết (sambandhitabbaṃ). Rūpesu có nghĩa là trong các đối tượng sắc (rūpārammaṇesu). Anubyañjanaso nimittaggāho (nắm bắt tướng tùy hình) có nghĩa là: sự nắm bắt tướng tịnh v.v... (subhādinimittaggāho) bằng cách làm cho các phiền não (kilesānaṃ) phát sinh (uppādanena) và biểu hiện (pākaṭīkaraṇavasena) lặp đi lặp lại (anu anu) qua các chi tiết (byañjanavasena); hoặc là (atha vā), anubyañjanaso có nghĩa là qua các tướng phụ như tay, chân v.v... (hatthapādādianubyañjanato), nimittaggāho có nghĩa là sự nắm bắt tướng tịnh v.v... của nam, nữ v.v... (itthipurisādisubhādinimittaggahaṇaṃ). Cakkhudvārādipavattassa có nghĩa là của (thức) đã khởi lên (pavattassa) từ các cửa như mắt v.v... (cakkhudvārādīhi). Viññāṇassa có nghĩa là của tốc hành tâm (javanaviññāṇassa). Mối liên kết là: nên được hoàn thành (sampādetabbo) bằng cách ngăn chặn (nisedhentena) sự nắm bắt tướng v.v... (nimittādiggāhaṃ). Asaṃvihitasākhāparivāraṃ có nghĩa là có hàng rào bao quanh (vatiparikkhepaṃ) không được làm cẩn thận (sammā avihita). Parassahārīhi có nghĩa là bởi những tên trộm (corehi) chuyên lấy của người khác (parasantakāvahārakehi). Samativijjhati có nghĩa là nó đâm thủng (ativijjhati) hoàn toàn (sabbaso), nó xâm nhập (anupavisati).

රූපෙසූති රූපහෙතු රූපනිමිත්තං. උප්පජ්ජනකඅනත්ථතො රක්ඛ ඉන්ද්‍රියන්ති සම්බන්ධො. එවං සෙසෙසු. එතෙ හි ද්වාරාති එතෙ චක්ඛාදිද්වාරා. සතිකවාටෙන අසංවුතත්තා විවටා. තතො එව අරක්ඛිතා. කිලෙසුප්පත්තියා හෙතුභාවෙන තංසමඞ්ගිනං හනන්තීති කාරණූපචාරෙනෙව වුත්තං. එතෙ වා රූපාදයො. කිලෙසානං ආරම්මණභූතා ද්වාරා චක්ඛාදිද්වාරා. තෙ කීදිසා විවටා අරක්ඛිතා අසංවුතචක්ඛාදිහෙතුං තංසමඞ්ගිනං හනන්තීති කාරණූපචාරෙනෙව වුත්තං. අගාරන්ති ගෙහං. දුච්ඡන්නන්ති න සම්මා ඡාදිතං. අභාවිතන්ති ලොකුත්තරභාවනාරහිතං.

Rūpesu có nghĩa là tướng của sắc (rūpanimittaṃ) do nhân là sắc (rūpahetu). Mối liên kết là: hãy bảo vệ (rakkha) căn (indriyaṃ) khỏi sự bất lợi có thể phát sinh (uppajjanakaanatthato). Tương tự (evaṃ) đối với các phần còn lại (sesesu). Ete hi dvārā (vì những cửa này) có nghĩa là: những cửa này như mắt v.v... (ete cakkhādidvārā). Chúng mở toang (vivaṭā) do không được đóng lại (asaṃvutattā) bằng cánh cửa niệm (satikavāṭena). Chính vì thế (tato eva) chúng không được bảo vệ (arakkhitā). Chúng hủy hoại (hananti) người có chúng (taṃsamaṅginaṃ) do là nguyên nhân (hetubhāvena) cho sự phát sinh của phiền não (kilesuppattiyā) – điều này được nói (vuttaṃ) chỉ bằng phép ẩn dụ về nguyên nhân (kāraṇūpacāreneva). Hoặc là (vā), những thứ này như sắc v.v... (ete rūpādayo) là đối tượng (ārammaṇabhūtā) của phiền não (kilesānaṃ). Dvārā (các cửa) có nghĩa là các cửa như mắt v.v... (cakkhādidvārā). Chúng như thế nào (te kīdisā)? Chúng mở toang (vivaṭā), không được bảo vệ (arakkhitā). Do nguyên nhân là các cửa như mắt v.v... không được thu thúc (asaṃvutacakkhādihetuṃ), chúng hủy hoại (hananti) người có chúng (taṃsamaṅginaṃ) – điều này được nói (vuttaṃ) chỉ bằng phép ẩn dụ về nguyên nhân (kāraṇūpacāreneva). Agāraṃ có nghĩa là ngôi nhà (gehaṃ). Ducchannaṃ có nghĩa là không được lợp kỹ (na sammā chāditaṃ). Abhāvitanti có nghĩa là không có sự tu tập siêu thế (lokuttarabhāvanārahitaṃ).

සම්පාදිතෙතිආදිස්ස [Pg.67] වොදානපක්ඛස්ස අත්ථො වුත්තවිපරියායෙන වෙදිතබ්බො. අයං පන සබ්බසො කිලෙසානං අනුප්පාදො අතිඋක්කට්ඨදෙසනා මග්ගෙනාගතසදිසත්තා. සම්පාදෙතබ්බොති ‘‘න පුනෙවං කරිස්ස’’න්ති අධිට්ඨානසුද්ධියා සම්පාදෙතබ්බො.

Ý nghĩa (attho) của phần trong sạch (vodānapakkhassa) bắt đầu bằng "sampādite" v.v... (sampāditetiādissa) nên được hiểu (veditabbo) theo cách ngược lại với những gì đã nói (vuttavipariyāyena). Hơn nữa (pana), sự không phát sinh (anuppādo) hoàn toàn (sabbaso) các phiền não (kilesānaṃ) này (ayaṃ) là một bài pháp tối thượng (atiukkaṭṭhadesanā) vì nó tương tự như những gì đạt được qua đạo (maggenāgatasadisattā). Sampādetabbo có nghĩa là: nên được hoàn thành (sampādetabbo) bằng sự thanh tịnh qua quyết định (adhiṭṭhānasuddhiyā) rằng: "Tôi sẽ không làm như vậy nữa" (na punevaṃ karissaṃ'ti).

අධුනාපබ්බජිතෙනාති න චිරපබ්බජිතෙන, නවපබ්බජිතෙනාති අත්ථො. කාමරාගෙන ඩය්හාමීති කාමරාගග්ගිනා පරිඩය්හාමි. සො ච පන දාහො ඉදානි චිත්තගතොති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘චිත්තං මෙ පරිඩය්හතී’’ති. සාධූති ආයාචනා. නිබ්බාපනන්ති තස්ස නිබ්බාපනුපායං. ගොතමාති ථෙරං ගොත්තෙන ආලපති.

Adhunāpabbajitena có nghĩa là: người xuất gia chưa lâu (na cirapabbajitena), người mới xuất gia (navapabbajitena), đó là ý nghĩa (attho). Kāmarāgena ḍayhāmi (tôi bị thiêu đốt bởi ái dục) có nghĩa là: tôi bị thiêu đốt khắp nơi (pariḍayhāmi) bởi ngọn lửa ái dục (kāmarāgagginā). Và (ca pana) sự thiêu đốt ấy (so dāho) bây giờ (idāni) đã đi vào tâm (cittagato), để chỉ ra điều này (dassento), ngài đã nói (āha): "cittaṃ me pariḍayhati" (tâm tôi bị thiêu đốt). Sādhu là một lời thỉnh cầu (āyācanā). Nibbāpanaṃ có nghĩa là phương pháp dập tắt (nibbāpanupāyaṃ) nó (tassa). Gotama – ngài gọi (ālapati) vị trưởng lão (theraṃ) bằng tên dòng họ (gottena).

සඤ්ඤාය විපරියෙසාති ‘‘අසුභෙ සුභ’’න්ති පවත්තසඤ්ඤාවිපරියෙසහෙතු විපරීතසඤ්ඤානිමිත්තං. නිමිත්තං පරිවජ්ජෙහි කීදිසං? රාගූපසඤ්හිතං රාගුප්පත්තිහෙතුභූතං සුභනිමිත්තං පරිවජ්ජෙහි න මනසි කරොහි. න කෙවලං සුභනිමිත්තස්සාමනසිකාරො එව, අථ ඛො අසුභභාවනාය අත්තනො චිත්තං භාවෙහි. කථං? එකග්ගං සුසමාහිතං යථා තං අසුභාරම්මණෙ වික්ඛෙපාභාවෙන එකග්ගං, සුට්ඨු අප්පිතභාවෙන සුසමාහිතඤ්ච හොති, එවං භාවෙහීති. එවං සමථභාවනාය කාමරාගස්ස වික්ඛම්භනං දස්සෙත්වා ඉදානි සමුච්ඡෙදනවිධිං දස්සෙතුං ‘‘සඞ්ඛාරෙ’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ සඞ්ඛාරෙ පරතො පස්සාති සබ්බෙපි සඞ්ඛාරෙ අවිධෙය්‍යකතාය ‘‘පරෙ’’ති පස්ස. අනිච්චතාය පන උදයබ්බයපටිපීළිතත්තා දුක්ඛතො, අනත්තසභාවත්තා, අත්තවිරහතො ච නො අත්තතො පස්ස. එවං ලක්ඛණත්තයං ආරොපෙත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙන්තො මග්ගපටිපාටියා චතුත්ථමග්ගෙන සබ්බසො නිබ්බාපෙහි මහාරාගං තෙභූමකස්ස අභිභවනතො මහාවිසයතාය මහාරාගං වූපසමෙහි. යථා එතරහි, එවං මා ඩය්හිත්ථො පුනප්පුනන්ති දළ්හතරං රාගවිනොදනෙ නියොජෙසි.

Saññāya vipariyesāti (do sự điên đảo của tưởng) là: Do nhân là sự điên đảo của tưởng khởi lên rằng ‘tịnh trong cái bất tịnh,’ (nên gọi là) tướng tưởng điên đảo. Hãy tránh xa tướng trạng. Tướng trạng như thế nào? Hãy tránh xa, đừng tác ý đến tịnh tướng có liên hệ với tham ái, là nhân sanh khởi tham ái. Không chỉ đơn thuần là không tác ý đến tịnh tướng, mà còn hãy tu tập tâm của mình bằng pháp tu bất tịnh. Như thế nào? Hãy tu tập như vậy để tâm ấy được nhất tâm do không có sự phóng dật trong đối tượng bất tịnh, và được khéo định tĩnh do thể trạng áp đặt tốt đẹp, (tâm) nhất tâm, khéo định tĩnh. Như vậy, sau khi trình bày sự chế ngự tham dục bằng pháp tu chỉ, bây giờ để trình bày phương pháp đoạn trừ, lời nói bắt đầu bằng “saṅkhāre” đã được nói ra. Ở đây, saṅkhāre parato passāti (hãy thấy các hành là cái khác) là: Hãy thấy tất cả các hành là ‘cái khác’ do thể trạng không thể điều khiển được. Và hãy thấy là khổ do tính vô thường, do bị sự sanh diệt bức bách; và hãy thấy là không phải tự ngã do bản chất vô ngã, do trống không tự ngã. Như vậy, sau khi đặt lên ba tướng, trong khi phát triển tuệ quán, hãy dập tắt hoàn toàn đại tham bằng đạo thứ tư theo tuần tự của đạo. Hãy làm cho lắng dịu đại tham, (được gọi là) đại tham do sự áp đảo và do có đối tượng lớn đối với (các pháp) thuộc ba cõi. Như bây giờ, ngươi chớ nên bị thiêu đốt luôn luôn trở lại như vậy. (Vị ấy) đã khích lệ một cách chắc chắn hơn trong việc loại trừ tham ái.

එවං ඉන්ද්‍රියසංවරසීලස්ස සම්පාදනෙ විධිං දස්සෙත්වා එවං තං සුසම්පාදිතං හොතීති නයං දස්සෙතුං ‘‘අපිචා’’තිආදිනා තත්ථ පරිපූරකාරිනො ථෙරෙ නිදස්සෙති. තත්ථ ‘‘ලෙණං න උල්ලොකිතපුබ්බ’’න්ති ඉදං සබ්බත්ථෙව ථෙරස්ස යුගමත්තදස්සිතාය වුත්තං. කිං පන ථෙරො සෙනාසනං න සොධෙති[Pg.68]? ‘‘උල්ලොකා පඨමං ඔහාරෙතබ්බ’’න්ති හි වුත්තං, අන්තෙවාසිකාදයො එව කිරස්ස සෙනාසනං සොධෙන්ති. අස්ස නාගරුක්ඛස්ස.

Như vậy, sau khi trình bày phương pháp trong việc thực hành giới thu thúc lục căn, để trình bày phương pháp rằng: “Như vậy, giới ấy được thực hành tốt đẹp,” ngài chỉ ra các vị trưởng lão là những vị thực hành viên mãn ở đó bằng (lời) bắt đầu là “apicā.” Ở đây, lời này: “leṇaṃ na ullokitapubba (chưa từng nhìn lên trú xứ)” đã được nói ra ở tất cả mọi nơi do trưởng lão có thói quen nhìn trong tầm một ách. Nhưng phải chăng trưởng lão không dọn dẹp sàng tọa? Vì đã được nói rằng: “Ullokā paṭhamaṃ ohāretabba (trước tiên, nên quét từ trần nhà xuống).” Nghe nói rằng chỉ có các vị đệ tử sống gần gũi v.v… dọn dẹp sàng tọa của vị ấy. Assa nāgarukkhassa (của cây long hoa ấy).

තස්මිං ගාමෙති මහාගාමෙ. තරුණා ථඤ්ඤපිවනකා පුත්තධීතරො යාසං තා තරුණපුත්තා, තාසං. ලඤ්ජාපෙසීති ථනපට්ටිකාය ථනෙ බන්ධාපෙත්වා රාජමුද්දිකාය ලඤ්ජාපෙසි. රාජා ථෙරං චිරතරං දට්ඨුං කාලවික්ඛෙපං කරොන්තො ‘‘ස්වෙ සීලානි ගණ්හිස්සාමී’’ති ආහ. ථෙරො රඤ්ඤො ච දෙවියා ච වන්දනකාලෙ සත්තාකාරමත්තං ගණ්හාති. ඉත්ථී පුරිසොති පන විවෙකං න කරොති. තෙනාහ ‘‘වවත්ථානං න කරොමී’’ති. ‘‘අහො සුපරිසුද්ධසීලො වතායං අය්‍යො’’ති දණ්ඩදීපිකං ගහෙත්වා අට්ඨාසි. අතිපරිසුද්ධං පාකටන්ති සප්පායලාභෙන කම්මට්ඨානං අතිවිය පරිසුද්ධං විභූතං අහොසි. සකලං පබ්බතං උන්නාදයන්තොති පථවිකම්පනෙන සකලං පබ්බතං එකං නින්නාදං කරොන්තො. තන්නිවාසිදෙවතානං සාධුකාරදානෙනාති කෙචි. භන්තොති අනවට්ඨිතො. බාලොති තරුණදාරකො. උත්‍රස්තොති ඤාතකෙහි විනාභාවෙන සන්ත්‍රස්තො.

Tasmiṃ gāmeti (trong ngôi làng ấy) là: Trong ngôi làng Mahāgāma. Những người phụ nữ nào có con trai con gái còn nhỏ, đang bú sữa, những người ấy là taruṇaputtā (những người có con nhỏ); tāsaṃ (của những người ấy). Lañjāpesīti (đã cho niêm phong) là: Sau khi cho buộc các vú bằng miếng vải che vú, đã cho niêm phong bằng ấn của vua. Vua, trong khi muốn trì hoãn thời gian để thấy trưởng lão lâu hơn, đã nói rằng: “Ngày mai, tôi sẽ thọ trì các giới.” Trưởng lão, vào lúc vua và hoàng hậu đảnh lễ, chỉ ghi nhận tướng trạng chúng sanh. Nhưng không có sự phân biệt là người nữ, người nam. Do đó, ngài nói: “vavatthānaṃ na karomi (tôi không phân biệt).” “Ồ, vị tôn giả này quả thật có giới rất trong sạch,” (nghĩ vậy), người ấy cầm đuốc đứng lại. Atiparisuddhaṃ pākaṭanti (rất trong sạch, rõ ràng) là: Đề mục thiền định đã trở nên rất trong sạch, hiện rõ do có được sự thích hợp. Sakalaṃ pabbataṃ unnādayantoti (làm cho cả ngọn núi vang dội) là: Làm cho cả ngọn núi có một tiếng vang dội do sự rung chuyển của đất. Một số vị nói rằng: Do sự tán thán của các vị trời trú ở đó. Bhantoti (bị quay cuồng) là: Không đứng vững. Bāloti (kẻ khờ) là: Đứa trẻ nhỏ. Utrastoti (bị kinh sợ) là: Bị hoảng sợ do sự chia lìa với quyến thuộc.

විසගණ්ඩකරොගොති ථනකන්දළරොගමාහ. මාසරොගාදිකොපි විසගණ්ඩකරොගොති වදන්ති. යතො පබ්බජිතො, තතො පට්ඨාය පබ්බජිතකාලතො පභුතීති අත්ථො. ඉන්ද්‍රියානීති ඉන්ද්‍රියසංවරසීලානි. තෙසු හි භින්නෙසු ඉන්ද්‍රියානිපි භින්නානීති වුච්චන්ති ආරක්ඛාභාවතො, ඉන්ද්‍රියානෙව වා නිමිත්තානුබ්‍යඤ්ජනග්ගාහස්ස ද්වාරභූතානි භින්නානි නාම තංසමඞ්ගිනො අනත්ථුප්පත්තිතො, විපරියායතො අභින්නානීති වෙදිතබ්බානි. ඉන්ද්‍රියානං වා අයොනිසො උපසංහාරො භෙදනං, යොනිසො උපසංහාරො අභෙදනන්ති අපරෙ. මිත්තත්ථෙරොවාති මහාමිත්තත්ථෙරො විය. වරෙති සෙට්ඨෙ.

Visagaṇḍakarogoti (căn bệnh ung nhọt độc) là: Ngài nói đến căn bệnh ung nhọt ở vú. Các vị khác nói rằng: Bệnh mụn cóc v.v… cũng là căn bệnh ung nhọt độc. Yato pabbajito, tato paṭṭhāya (kể từ khi xuất gia) có nghĩa là: Kể từ thời điểm xuất gia. Indriyānīti (các căn) là: Các giới thu thúc lục căn. Vì rằng khi các giới ấy bị phá vỡ, các căn cũng được gọi là bị phá vỡ do không có sự phòng hộ; hoặc chính các căn là cửa ngõ của việc nắm bắt tướng chung và tướng riêng, được gọi là bị phá vỡ do sự sanh khởi điều bất lợi cho người có đầy đủ các căn ấy; nên hiểu rằng không bị phá vỡ thì ngược lại. Hoặc các vị khác nói rằng: Sự hướng đến không như lý của các căn là sự phá vỡ, sự hướng đến như lý là không phá vỡ. Mittattherovāti (như trưởng lão Mitta) là: Giống như trưởng lão Mahāmitta. Vareti (cao quý) là: Bậc tối thắng.

තථා වීරියෙනාති තථා-සද්දෙන වීරියං විසෙසෙති. යථා සති අනවජ්ජලක්ඛණාව ඉන්ද්‍රියසංවරසාධනං, තථා වීරියං අනවජ්ජලක්ඛණං ආජීවපාරිසුද්ධිසාධනන්ති. වීරියාපෙක්ඛමෙව විසෙසනං දට්ඨබ්බං. තෙනෙවාහ ‘‘සම්මාආරද්ධවීරියස්සා’’ති. අයුත්තා එසනා අනෙසනා, යථාවුත්තමිච්ඡාජීවසඞ්ගහා. සා එව සත්ථුසාසනස්ස න පතිරූපාති අප්පතිරූපං, තං අනෙසනං අප්පතිරූපං. අථ වා පතිරූපවිරොධිනී අප්පතිරූපා, පරිග්ගහිතධුතඞ්ගස්ස [Pg.69] ධුතඞ්ගනියමවිරොධිනී යස්ස කස්සචි සල්ලෙඛවිකොපිනී පටිපත්ති. ඉමස්මිං පක්ඛෙ ච-සද්දො ලුත්තනිද්දිට්ඨො, අනෙසනං, අප්පතිරූපඤ්ච පහායාති. පටිසෙවමානෙන පරිවජ්ජයතා සම්පාදෙතබ්බාති සම්බන්ධො. ‘‘පරිසුද්ධුප්පාදෙ’’ති ඉමිනාව ධම්මදෙසනාදීනං පරිසුද්ධාය සමුට්ඨානතා දීපිතා හොතීති ‘‘ධම්මදෙසනාදීහි චස්ස ගුණෙහි පසන්නාන’’න්ති වුත්තං. ආදි-සද්දෙන බාහුසච්චවත්තපරිපූරණඉරියාපථසම්පත්තිආදීනං ගහණං වෙදිතබ්බං. ධුතගුණෙ චස්ස පසන්නානන්ති එත්ථාපි එසෙව නයො. පිණ්ඩපාතචරියාදීහීති ආදි-සද්දෙන මිත්තසුහජ්ජපංසුකූලචරියාදීනං සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. ධුතඞ්ගනියමානුලොමෙනාති තංතංධුතඞ්ගනියතාය පටිපත්තියා අනුලොමවසෙන, අවිකොපනවසෙනාති අත්ථො. මහිච්ඡස්සෙව මිච්ඡාජීවෙන ජීවිකා, න අප්පිච්ඡස්ස. අප්පිච්ඡතාය උක්කංසගතාය මිච්ඡාජීවස්ස අසම්භවො එවාති දස්සෙතුං ‘‘එකබ්‍යාධිවූපසමත්ථ’’න්තිආදි වුත්තං. තත්ථ පූතිහරිතකීති පූතිමුත්තපරිභාවිතං, පූතිභාවෙන වා ඡඩ්ඩිතං හරිතකං. අරියවංසො එතස්ස අත්ථීති, අරියවංසෙ වා නියුත්තොති අරියවංසිකො, පච්චයගෙධස්ස දූරසමුස්සාරිතත්තා උත්තමො ච සො අරියවංසිකො චාති උත්තමඅරියවංසිකො. යස්ස කස්සචීති පරිග්ගහිතාපරිග්ගහිතධුතඞ්ගෙසු යස්ස කස්සචි.

Trong câu “Tathā vīriyenāti”, từ “tathā” bổ nghĩa cho “vīriyaṃ”. Giống như niệm, với đặc tính không thể chê trách, là phương tiện thành tựu sự thu thúc các căn, cũng vậy, tinh tấn, với đặc tính không thể chê trách, là phương tiện thành tựu sự trong sạch của mạng sống. Cần phải hiểu rằng tính từ này chỉ liên quan đến tinh tấn. Do đó, ngài đã nói: “sammāāraddhavīriyassā’ti” (của người có tinh tấn được khởi sự một cách đúng đắn). Sự tìm cầu không thích hợp là “anesanā” (sự tìm cầu phi pháp), được bao gồm trong tà mạng như đã nói. Chính sự tìm cầu ấy không phù hợp với giáo pháp của bậc Đạo Sư, nên gọi là “appatirūpaṃ” (không thích hợp). Sự tìm cầu phi pháp ấy là không thích hợp. Hoặc là, “appatirūpā” là sự thực hành đối nghịch với điều thích hợp; đối với người đã thọ trì hạnh đầu đà, đó là sự thực hành trái ngược với quy tắc của hạnh đầu đà, làm tổn hại đến pháp hành khổ hạnh của bất kỳ ai. Trong trường hợp này, từ “ca” được chỉ ra là đã bị tỉnh lược, (nên hiểu là) “sau khi từ bỏ sự tìm cầu phi pháp và sự thực hành không thích hợp”. Mối liên hệ (cần được hiểu là): “cần phải được thành tựu bởi người thực hành trong khi tránh xa (những điều không thích hợp)”. Chính nhờ câu “làm phát sinh sự trong sạch” (“parisuddhuppāde”) này mà sự kiện các việc như thuyết pháp v.v... có sự phát khởi trong sạch được chỉ rõ. Do đó, có câu nói: “của những người có lòng tịnh tín đối với các đức hạnh của vị ấy như thuyết pháp v.v...” (“dhammadesanādīhi cassa guṇehi pasannānaṃ”). Cần phải hiểu rằng từ “ādi” (v.v...) bao hàm cả sự đa văn, sự chu toàn phận sự, sự hoàn hảo trong oai nghi v.v... Trong câu “của những người có lòng tịnh tín đối với các phẩm hạnh đầu đà của vị ấy” (“Dhutaguṇe cassa pasannānaṃ”) cũng theo phương pháp tương tự. Trong câu “Piṇḍapātacariyādīhīti” (bởi các hạnh khất thực v.v...), cần hiểu rằng từ “ādi” (v.v...) bao gồm cả các hạnh như tìm y phấn tảo nơi bạn bè thân hữu v.v... “Dhutaṅganiyamānulomenāti” có nghĩa là: thuận theo sự thực hành được quy định bởi mỗi hạnh đầu đà tương ứng, theo cách không làm tổn hại đến (hạnh ấy). Sự nuôi mạng bằng tà mạng chỉ có ở người có nhiều ham muốn, không có ở người ít ham muốn. Để chỉ ra rằng khi sự ít ham muốn đã đạt đến mức tột cùng thì tà mạng chắc chắn không thể xảy ra, câu “chỉ nhằm mục đích làm dịu một cơn bệnh” (“ekabyādhivūpasamatthaṃ”) v.v... đã được nói đến. Trong đó, “pūtiharitakīti” là quả myrobalan (hà lặc) được ngâm trong nước tiểu bò, hoặc là quả myrobalan bị vứt bỏ vì đã thối rữa. Vị ấy có dòng dõi bậc Thánh (“ariyavaṃso etassa atthīti”), hoặc vị ấy chuyên tâm vào dòng dõi bậc Thánh (“ariyavaṃse vā niyuttoti”), nên gọi là “ariyavaṃsiko”. Do đã loại trừ hoàn toàn sự tham đắm các vật dụng, vị ấy là bậc tối thượng và là “ariyavaṃsiko”, do đó gọi là “uttamaariyavaṃsiko”. “Yassa kassacīti” (của bất kỳ ai) có nghĩa là của bất kỳ vị nào, trong số những người đã thọ trì hoặc chưa thọ trì các hạnh đầu đà.

නිමිත්තං නාම පච්චයෙ උද්දිස්ස යථා අධිප්පායො ඤායති එවං නිමිත්තකම්මං. ඔභාසො නාම උජුකමෙව අකථෙත්වා යථා අධිප්පායො විභූතො හොති, එවං ඔභාසනං. පරිකථා නාම පරියායෙන කථනං. තථා උප්පන්නන්ති නිමිත්තාදිවසෙන උප්පන්නං.

“Nimittaṃ” (ám hiệu) là hành động tạo ra ám hiệu nhắm đến các vật dụng, theo cách mà ý định (của mình) có thể được biết đến. “Obhāso” (ám chỉ) là sự nói bóng gió, không nói thẳng, theo cách mà ý định trở nên rõ ràng. “Parikathā” (lời nói vòng vo) là sự nói một cách vòng vo. “Tathā uppannanti” (phát sinh như vậy) có nghĩa là phát sinh do các phương tiện như ám hiệu v.v...

ද්වාරං දින්නන්ති රොගසීසෙන පරිභොගස්ස ද්වාරං දින්නං. තස්මා අරොගකාලෙපි පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටති, ආපත්ති න හොතීති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘කිඤ්චාපි ආපත්ති න හොතී’’තිආදි. න වට්ටතීති සල්ලෙඛපටිපත්තියං ඨිතස්ස න වට්ටති, සල්ලෙඛං කොපෙතීති අධිප්පායො. ‘‘ආජීවං පන කොපෙතී’’ති ඉමිනාව සෙනාසනපටිසංයුත්තධුතඞ්ගධරස්ස නිමිත්තාදයො න වට්ටන්තීති වදන්ති. තදඤ්ඤධුතඞ්ගධරස්සාපි න වට්ටන්තියෙවාති අපරෙ. අකරොන්තොති යථාසකං අනුඤ්ඤාතවිසයෙපි අකරොන්තො. අඤ්ඤත්‍රෙවාති ඨපෙත්වා එව.

“Dvāraṃ dinnanti” (cánh cửa đã được mở ra) có nghĩa là cánh cửa cho sự thọ dụng đã được mở ra dưới danh nghĩa bệnh tật. Do đó, ngay cả trong lúc không có bệnh cũng được phép thọ dụng, và không có tội; đó là ý nghĩa. Do đó, ngài đã nói: “Mặc dù không có tội” (“kiñcāpi āpatti na hotī”) v.v... “Na vaṭṭatīti” (không thích hợp) có nghĩa là không thích hợp đối với người đang trú trong pháp hành khổ hạnh; ý muốn nói rằng điều đó làm tổn hại đến pháp hành khổ hạnh. Chính nhờ câu “nhưng làm tổn hại đến mạng sống” (“Ājīvaṃ pana kopetī”) này mà có người nói rằng các ám hiệu v.v... là không thích hợp đối với người giữ hạnh đầu đà liên quan đến sàng tọa. Những vị khác thì cho rằng chúng cũng không thích hợp đối với người giữ các hạnh đầu đà khác. “Akarontoti” (không làm) có nghĩa là không làm, ngay cả trong phạm vi được cho phép, tùy theo (tiêu chuẩn) của mỗi người. “Aññatrevāti” có nghĩa là chỉ trừ ra, chỉ loại bỏ.

ගණවාසං [Pg.70] පහාය අරඤ්ඤායතනෙ පටිප්පස්සද්ධිවිවෙකස්ස මුද්ධභූතාය අග්ගඵලසමාපත්තියා විහරන්තො මහාථෙරො ‘‘පවිවෙකං බ්‍රූහයමානො’’ති වුත්තො. උදරසන්නිස්සිතො වාතාබාධො උදරවාතාබාධො. අසම්භින්නං ඛීරං එතස්සාති අසම්භින්නඛීරං, තදෙව පායාසන්ති අසම්භින්නඛීරපායාසං, උදකෙන අසම්මිස්සඛීරෙන පක්කපායාසන්ති අත්ථො. තස්සාති පායාසස්ස. උප්පත්තිමූලන්ති ‘‘ගිහිකාලෙ මෙ, ආවුසො, මාතා සප්පිමධුසක්කරාදීහි යොජෙත්වා අසම්භින්නඛීරපායාසං අදාසි, තෙන මෙ ඵාසු අහොසී’’ති අත්තනො වචීනිච්ඡාරණසඞ්ඛාතං උප්පත්තිහෙතුං. ‘‘අපරිභොගාරහො පිණ්ඩපාතො’’ති කස්මා වුත්තං, නනු ථෙරස්ස ඔභාසනාදිචිත්තුප්පත්තියෙව නත්ථීති? සච්චං නත්ථි, අජ්ඣාසයං පන අජානන්තා එකච්චෙ පුථුජ්ජනා තථා මඤ්ඤෙය්‍යුං, අනාගතෙ ච සබ්‍රහ්මචාරිනො එවං මම දිට්ඨානුගතිං ආපජ්ජෙය්‍යුන්ති පටික්ඛිපි. අපිච මහාථෙරස්ස පරමුක්කංසගතා සල්ලෙඛපටිපත්ති. තථා හි දහරභික්ඛුනො ‘‘කස්ස සම්පන්නං න මනාප’’න්ති (පාචි. 209, 257, 612, 1228, 1234; චූළව. 343) වචනං නිස්සාය යාව පරිනිබ්බානා පිට්ඨඛාදනීයං න ඛාදති.

Vị Đại trưởng lão, sau khi từ bỏ đời sống tập thể, trú tại một nơi hoang vắng bằng sự nhập Thánh quả cao nhất, vốn là đỉnh cao của sự tịch tịnh và viễn ly, được gọi là người “đang phát triển sự viễn ly” (“pavivekaṃ brūhayamāno”). Bệnh khí dựa vào bụng là “udaravātābādho” (bệnh khí trong bụng). “Asambhinnakhīraṃ” có nghĩa là “món này có sữa không pha”. Chính món đó là cháo sữa (“pāyāsaṃ”), do đó gọi là “asambhinnakhīrapāyāsaṃ”. Nghĩa là, cháo sữa được nấu bằng sữa không pha với nước. “Tassāti” có nghĩa là “của món cháo sữa ấy”. “Uppattimūlanti” (nguồn gốc phát sinh) là nguyên nhân phát sinh, được gọi là lời nói của chính ngài: “Này chư hiền, khi tôi còn là người tại gia, mẹ tôi đã dâng món cháo sữa không pha, được pha chế với bơ, mật ong, đường v.v..., và nhờ đó tôi đã được dễ chịu”. Tại sao lại nói rằng “vật thực khất thực không đáng thọ dụng” (“Aparibhogāraho piṇḍapāto”)? Chẳng phải là đối với vị trưởng lão, hoàn toàn không có sự khởi tâm ám chỉ v.v... hay sao? Đúng là không có. Tuy nhiên, (ngài nghĩ rằng) một số phàm nhân không biết được ý định (của ngài) có thể nghĩ như vậy, và trong tương lai, các vị đồng phạm hạnh có thể noi theo gương xấu này của ta, (vì vậy) ngài đã từ chối. Hơn nữa, pháp hành khổ hạnh của vị Đại trưởng lão đã đạt đến mức tột cùng. Thật vậy, dựa vào lời của một vị tỳ-khưu trẻ: “Đối với ai mà món ngon lại không làm cho vừa ý?” (“kassa sampannaṃ na manāpaṃ”), ngài đã không ăn các loại bánh làm từ bột cho đến khi nhập Niết-bàn.

වචීවිඤ්ඤත්තිවිප්ඵාරාති වචීනිච්ඡාරණහෙතු. අත්ථවිඤ්ඤාපනවසෙන පවත්තමානො හි සද්දො අසතිපි විඤ්ඤත්තියා තස්ස කෙනචි පච්චයෙන පච්චයභාවෙ වචීවිඤ්ඤත්තිවසෙනෙව පවත්තතීති ‘‘වචීවිඤ්ඤත්තිවිප්ඵාරො’’ති වුච්චති. භුත්තොති භුත්තවා සචෙ භවෙය්‍යං අහං. සාති අස්ස. අකාරලොපෙන හි නිද්දෙසො ‘‘එවංස තෙ’’තිආදීසු (ම. නි. 1.23; අ. නි. 6.58; 8.7) විය. අන්තගුණන්ති අන්තභොගො. බහි චරෙති ආසයතො නික්ඛමිත්වා ගොචරග්ගහණවසෙන බහි යදි විචරෙය්‍ය. පරමප්පිච්ඡං දස්සෙතුං ලොකවොහාරෙනෙවමාහ. ලොකෙ හි අයුත්තභොජනං ඔදරියං ගරහන්තා එවං වදන්ති ‘‘කිංසු නාම තස්ස අන්තානි බහි චරන්තී’’ති. ආරාධෙමීති ආදිතො පට්ඨාය රාධෙමි, වසෙ වත්තෙමීති අත්ථො.

“Vacīviññattivipphārāti” có nghĩa là do nguyên nhân là lời nói phát ra. Thật vậy, âm thanh phát sinh theo cách làm cho biết ý nghĩa, mặc dù không có sự kiện làm duyên bởi bất kỳ duyên nào của “viññatti” (sự biểu tri) đối với âm thanh đó, nó vẫn diễn ra chỉ bằng sức mạnh của “vacīviññatti” (khẩu biểu tri). Do đó, nó được gọi là “vacīviññattivipphāro” (sự lan tỏa của khẩu biểu tri). “Bhuttoti” có nghĩa là: “Nếu tôi đã ăn”. “Sāti” là “assa”. Thật vậy, đây là cách chỉ định bằng cách tỉnh lược mẫu tự ‘a’, giống như trong các trường hợp “evaṃsa te” v.v... “Antaguṇanti” có nghĩa là cuộn ruột. “Bahi careti” có nghĩa là: “nếu nó đi ra ngoài”, tức là ra khỏi nơi chứa đựng của nó để tìm thức ăn. Để chỉ ra sự ít ham muốn tột cùng, ngài đã nói như vậy bằng cách sử dụng cách nói thông thường của thế gian. Thật vậy, ở thế gian, khi quở trách một người tham ăn, ăn uống không đúng mực, người ta thường nói rằng: “Sao ruột gan của hắn lại đi ra ngoài kiếm ăn thế nhỉ?” (“kiṃsu nāma tassa antāni bahi carantī”). “Ārādhemīti” có nghĩa là: “tôi làm cho hài lòng ngay từ đầu”, “tôi làm cho thuận theo ý mình”.

මහාතිස්සත්ථෙරො කිර දුබ්භික්ඛකාලෙ මග්ගං ගච්ඡන්තො භත්තච්ඡෙදෙන, මග්ගකිලමථෙන ච කිලන්තකායො දුබ්බලො අඤ්ඤතරස්ස ඵලිතස්ස අම්බස්ස මූලෙ නිපජ්ජි, බහූනි අම්බඵලානි තහං තහං පතිතානි හොන්ති. තත්ථෙකො වුඩ්ඪතරො උපාසකො ථෙරස්ස සන්තිකං උපගන්ත්වා පරිස්සමං ඤත්වා [Pg.71] අම්බපානං පායෙත්වා අත්තනො පිට්ඨිං ආරොපෙත්වා වසනට්ඨානං නෙති. ථෙරො –

Nghe nói, trong thời đói kém, Trưởng lão Mahātissa đang đi trên đường, do hết thực phẩm và do mệt mỏi vì đường xa, thân thể mệt mỏi, yếu sức, đã nằm xuống dưới gốc của một cây xoài sai quả. Nhiều quả xoài đã rơi rụng đây đó. Tại nơi ấy, một vị cận sự nam lớn tuổi hơn đã đi đến gần vị trưởng lão, biết được sự mệt nhọc, đã cho uống nước xoài, đã cõng (ngài) lên lưng của mình rồi đưa về nơi ở. Vị trưởng lão (nghĩ rằng):

‘‘න පිතා නපි තෙ මාතා, න ඤාති නපි බන්ධවො;

කරොතෙතාදිසං කිච්චං, සීලවන්තස්ස කාරණා’’ති. (විසුද්ධි. 1.20) –

“Người này không phải là cha của ngài, cũng không phải là mẹ, không phải là quyến thuộc, cũng không phải là bà con; người ấy làm công việc như thế này là vì (ngài) là người có giới.”

අත්තානං ඔවදිත්වා සම්මසනං ආරභිත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා තස්ස පිට්ඨිගතො එව මග්ගපටිපාටියා අරහත්තං සච්ඡාකාසි. ඉමං සන්ධාය වුත්තං ‘‘අම්බඛාදකමහාතිස්සත්ථෙරවත්ථුපි චෙත්ථ කථෙතබ්බ’’න්ති. සබ්බථාපීති සබ්බප්පකාරෙනපි අනෙසනවසෙන, චිත්තුප්පත්තිවසෙනපි, පගෙව කායවචීවිප්ඵන්දිතවසෙනාති අධිප්පායො. තෙනාහ ‘‘අනෙසනායා’’තිආදි.

(Ngài) tự giáo huấn mình, đã bắt đầu sự thẩm sát, đã phát triển tuệ quán, và ngay khi đang ở trên lưng của người ấy, đã chứng ngộ quả A-la-hán theo thứ tự của các đạo. Nhắm đến (vị trưởng lão) này mà được nói rằng: “Câu chuyện về Trưởng lão Mahātissa, người ăn xoài, cũng nên được kể ở đây.” (Cụm từ) “trong mọi trường hợp” (sabbathāpi) có nghĩa là: bằng mọi cách, (không nên tìm kiếm) bằng cách tìm kiếm không đúng pháp, cũng bằng cách khởi lên ý nghĩ (tìm kiếm không đúng pháp), huống nữa là bằng cách dao động nơi thân và khẩu. Đây là ý nghĩa. Do đó, ngài đã nói: “do sự tìm kiếm không đúng pháp” v.v...

අපච්චවෙක්ඛිතපරිභොගෙ ඉණපරිභොගආපත්තිආදීනවස්ස, තබ්බිපරියායතො පච්චවෙක්ඛිතපරිභොගෙ ආනිසංසස්ස ච දස්සනං ආදීනවානිසංසදස්සනං. තස්ස පන පච්චයාධිකාරත්තා වුත්තං ‘‘පච්චයෙසූ’’ති. කාරණකාරණම්පි හි කාරණභාවෙන වුච්චති යථා තිණෙහි භත්තං සිද්ධන්ති. යෙන කාරණෙන භික්ඛුනො අපච්චවෙක්ඛිතපරිභොගො නාම සියා, තස්මිං වජ්ජිතෙ පච්චයසන්නිස්සිතසීලං සිජ්ඣති, විසුජ්ඣති චාති දස්සෙතුං ‘‘තස්මා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ පච්චයගෙධන්ති ගෙධග්ගහණෙනෙව සම්මොහොපි ගහිතොති දට්ඨබ්බො තෙන සහ පවත්තනතො, තදුපනිස්සයතො ච. ධම්මෙන සමෙන උප්පන්නෙති ඉදං පච්චයානං ආගමනසුද්ධිදස්සනං, න පච්චයසන්නිස්සිතසීලවිසුද්ධිදස්සනං. පච්චයානං හි ඉදමත්ථිතං උපධාරෙත්වා පරිභුඤ්ජනං පච්චයසන්නිස්සිතසීලං. යස්මා පන තෙ පච්චයා ඤායාධිගතා එව භික්ඛුනා පරිභුඤ්ජිතබ්බා, තස්මා වුත්තං ‘‘ධම්මෙන සමෙන උප්පන්නෙ පච්චයෙ’’ති. යථාවුත්තෙන විධිනාති ‘‘සීතස්ස පටිඝාතායා’’තිආදිනා (ම. නි. 1.23; අ. නි. 6.58; මහානි. 206) වුත්තවිධිනා.

Sự thấy rõ sự nguy hại của việc thọ dụng như món nợ, của việc phạm tội trong sự thọ dụng không quán xét, và ngược lại, sự thấy rõ lợi ích trong sự thọ dụng có quán xét, được gọi là sự thấy rõ nguy hại và lợi ích. Nhưng vì sự thấy rõ ấy có các vật dụng làm đối tượng, nên được nói là “trong các vật dụng”. Quả vậy, ngay cả nguyên nhân của nguyên nhân cũng được gọi là nguyên nhân, ví như (câu nói) “cơm chín nhờ cỏ”. Để chỉ ra rằng: “Do nguyên nhân nào mà sự thọ dụng không quán xét của vị tỳ khưu có thể xảy ra, khi nguyên nhân ấy được tránh xa, giới liên quan đến vật dụng được thành tựu và được trong sạch,” (cụm từ) “do đó” v.v... đã được nói. Ở đây, trong (cụm từ) “sự tham đắm các vật dụng”, nên hiểu rằng chỉ bằng việc nắm bắt sự tham đắm, si mê cũng được bao gồm, vì nó (tham đắm) khởi lên cùng với si mê và vì nó có si mê làm cận y duyên. (Câu) “được sanh khởi hợp pháp, hợp lẽ” này là sự chỉ ra sự trong sạch về nguồn gốc của các vật dụng, không phải là sự chỉ ra sự trong sạch của giới liên quan đến vật dụng. Quả vậy, sự thọ dụng các vật dụng sau khi đã xem xét mục đích của chúng (mới là) giới liên quan đến vật dụng. Nhưng vì các vật dụng ấy phải được vị tỳ khưu thọ dụng chỉ khi chúng được thu hoạch đúng cách, do đó, được nói là “đối với các vật dụng được sanh khởi hợp pháp, hợp lẽ”. (Cụm từ) “bằng phương pháp đã được nói” có nghĩa là bằng phương pháp đã được nói đến qua (câu) “để ngăn ngừa cái lạnh” v.v...

ධාතුවසෙන වාති ‘‘යථාපච්චයං වත්තමානං ධාතුමත්තමෙවෙතං, යදිදං චීවරාදි, තදුපභුඤ්ජකො ච පුග්ගලො’’ති එවං ධාතුමනසිකාරවසෙන වා. පටිකූලවසෙන වාති පිණ්ඩපාතෙ තාව ආහාරෙ පටිකූලසඤ්ඤාවසෙන, ‘‘සබ්බානි පන ඉමානි චීවරාදීනි අජිගුච්ඡනීයානි, ඉමං පූතිකායං පත්වා අතිවිය ජිගුච්ඡනීයානි ජායන්තී’’ති එවං පටිකූලමනසිකාරවසෙන වා. තතො උත්තරීති පටිලාභකාලතො උපරි. අනවජ්ජොව පරිභොගො [Pg.72] ආදිතොව පඤ්ඤාය පරිසොධිතත්තා අධිට්ඨහිත්වා ඨපිතපත්තචීවරානං වියාති. පච්චවෙක්ඛණාය ආදිසුද්ධිදස්සනපරමෙතං, න පරිභොගකාලෙ පච්චවෙක්ඛණපටික්ඛෙපපරං. තෙනාහ ‘‘පරිභොගකාලෙපී’’තිආදි. තත්‍රාති තස්මිං පරිභොගකාලෙ පච්චවෙක්ඛණෙ. සන්නිට්ඨානකරොති අසන්දෙහකරො එකන්තිකො.

Hoặc là “theo cách của các giới” có nghĩa là: hoặc bằng cách tác ý về các giới như vầy: “Đây chỉ là các giới đang diễn tiến tùy theo duyên, tức là y phục v.v... và cả cá nhân thọ dụng chúng nữa.” Hoặc là “theo cách ghê tởm” có nghĩa là: trước hết, đối với vật thực khất thực, bằng tưởng ghê tởm trong vật thực; hoặc bằng cách tác ý về sự ghê tởm như vầy: “Nhưng tất cả những y phục v.v... này vốn không đáng ghê tởm, (nhưng) khi tiếp xúc với thân thối tha này, chúng trở nên vô cùng đáng ghê tởm.” (Cụm từ) “sau đó nữa” có nghĩa là sau thời điểm nhận được. Sự thọ dụng là không có lỗi, giống như trường hợp của y và bát đã được chú nguyện và cất giữ, vì đã được thanh lọc bằng trí tuệ ngay từ đầu. Điều này chủ yếu là để chỉ ra sự trong sạch ban đầu cho việc quán xét, không phải chủ yếu là để bác bỏ việc quán xét vào lúc thọ dụng. Do đó, ngài đã nói “cũng vào lúc thọ dụng” v.v... (Từ) “ở đó” có nghĩa là trong sự quán xét vào lúc thọ dụng ấy. (Từ) “đưa đến kết luận” có nghĩa là làm cho không còn nghi ngờ, có tính chất dứt khoát.

ථෙය්‍යපරිභොගො නාම අනරහස්ස පරිභොගො. භගවතාපි අත්තනො සාසනෙ සීලවතො පච්චයා අනුඤ්ඤාතා, න දුස්සීලස්ස. දායකානම්පි සීලවතො එව පරිච්චාගො, න දුස්සීලස්ස. අත්තනො කාරානං මහප්ඵලභාවස්ස පච්චාසීසනතො. ඉති සත්ථාරා අනනුඤ්ඤාතත්තා, දායකෙහි ච අපරිච්චත්තත්තා දුස්සීලස්ස පරිභොගො ථෙය්‍යාය පරිභොගො ථෙය්‍යපරිභොගො. ඉණවසෙන පරිභොගො ඉණපරිභොගො, පටිග්ගාහකතො දක්ඛිණාවිසුද්ධියා අභාවතො ඉණං ගහෙත්වා පරිභොගො වියාති අත්ථො. තස්මාති ‘‘සීලවතො’’තිආදිනා වුත්තමෙවත්ථං කාරණභාවෙන පච්චාමසති. චීවරං කායතො මොචෙත්වා පරිභොගෙ පරිභොගෙ පුරෙභත්ත…පෙ… පච්ඡිමයාමෙසු පච්චවෙක්ඛිතබ්බන්ති සම්බන්ධො. තථා අසක්කොන්තෙන යථාවුත්තකාලවිසෙසවසෙන එකදිවසෙ චතුක්ඛත්තුං තික්ඛත්තුං ද්වික්ඛත්තුං සකිංයෙව වා පච්චවෙක්ඛිතබ්බං. සචෙ අරුණං උග්ගච්ඡති, ඉණපරිභොගට්ඨානෙ තිට්ඨති. හිය්‍යො යං මයා චීවරං පරිභුත්තං, තං යාවදෙව සීතස්ස පටිඝාතාය…පෙ… හිරිකොපීනපටිච්ඡාදනත්ථං. හිය්‍යො යො මයා පිණ්ඩපාතො පරිභුත්තො, සො ‘‘නෙව දවායා’’තිආදිනා සචෙ අතීතපරිභොගපච්චවෙක්ඛණං න කරෙය්‍යාති වදන්ති, තං වීමංසිතබ්බං. සෙනාසනම්පි පරිභොගෙ පරිභොගෙති පවෙසෙ පවෙසෙ. සතිපච්චයතාති සතියා පච්චයභාවො පටිග්ගහණස්ස, පරිභොගස්ස ච පච්චවෙක්ඛණසතියා පච්චයභාවො යුජ්ජති, පච්චවෙක්ඛිත්වාව පටිග්ගහෙතබ්බං, පරිභුඤ්ජිතබ්බඤ්චාති අත්ථො. තෙනෙවාහ ‘‘සතිං කත්වා’’තිආදි. එවං සන්තෙපීති යදිපි ද්වීසුපි ඨානෙසු පච්චවෙක්ඛණා යුත්තා, එවං සන්තෙපි. අපරෙ පනාහු – සති පච්චයතාති සති භෙසජ්ජපරිභොගස්ස පච්චයභාවෙ, සති පච්චයෙති අත්ථො. එවං සන්තෙපීති පච්චයෙ සතිපීති. තං තෙසං මතිමත්තං. තථා හි පච්චයසන්නිස්සිතසීලං පච්චවෙක්ඛණාය විසුජ්ඣති, න පච්චයස්ස භාවමත්තෙන.

Sự thọ dụng trộm cắp (theyyaparibhogo) là sự thọ dụng của người không xứng đáng. Đức Thế Tôn cũng đã cho phép các vật dụng cho người có giới trong giáo pháp của Ngài, chứ không phải cho người ác giới. Sự cúng dường của các thí chủ cũng chỉ dành cho người có giới, không phải cho người ác giới, vì họ mong mỏi quả lớn cho sự cúng dường của mình. Do đó, vì không được bậc Đạo Sư cho phép và vì không được các thí chủ từ bỏ, sự thọ dụng của người ác giới là sự thọ dụng bằng cách trộm cắp, gọi là thọ dụng trộm cắp. Sự thọ dụng như món nợ gọi là thọ dụng như món nợ (iṇaparibhoga), nghĩa là vì từ phía người nhận, sự trong sạch của vật cúng dường không có, nên giống như vay nợ mà thọ dụng. Do đó, Ngài xem xét lại chính ý nghĩa đã được nói bằng câu “sīlavato” v.v... như là một nguyên nhân. Sự liên kết là: Y phục, sau khi cởi ra khỏi thân, mỗi khi thọ dụng, cần phải được quán xét trong các canh trước bữa ăn... cho đến... các canh sau. Người không thể làm như vậy, tùy theo thời điểm đặc biệt đã nói, trong một ngày nên quán xét bốn lần, ba lần, hai lần, hoặc chỉ một lần. Nếu bình minh ló dạng (mà chưa quán xét), người ấy đứng vào vị trí thọ dụng như món nợ. Có người nói rằng, nếu không thực hiện việc quán xét sự thọ dụng đã qua bằng cách niệm rằng: “Hôm qua, y phục nào đã được tôi thọ dụng, y phục ấy chỉ để ngăn ngừa cái lạnh... cho đến... để che đậy phần kín đáng hổ thẹn. Hôm qua, vật thực khất thực nào đã được tôi thọ dụng, vật thực ấy ‘không phải để vui đùa’ v.v...”, thì (việc thọ dụng ấy trở thành món nợ). Điều đó cần được xem xét lại. Sàng tọa cũng vậy, mỗi khi thọ dụng là mỗi khi đi vào. “Satipaccayatā” là trạng thái làm duyên của niệm; đối với việc nhận và việc thọ dụng, trạng thái làm duyên của niệm quán xét là hợp lý, nghĩa là phải quán xét rồi mới nhận và thọ dụng. Do đó, Ngài nói “satiṃ katvā” v.v... “Evaṃ santepi” có nghĩa là mặc dù việc quán xét ở cả hai nơi là hợp lý, dù vậy. Nhưng các vị khác nói: “sati paccayatā” có nghĩa là khi có duyên, tức là khi có duyên để thọ dụng dược phẩm. “Evaṃ santepi” có nghĩa là dù có duyên. Đó chỉ là ý kiến của họ. Thật vậy, giới liên hệ đến vật dụng được thanh tịnh nhờ sự quán xét, chứ không phải chỉ nhờ sự hiện hữu của vật dụng.

එවං පච්චයසන්නිස්සිතසීලස්ස විසුද්ධිං දස්සෙත්වා තෙනෙව පසඞ්ගෙන සබ්බාපි විසුද්ධියො දස්සෙතුං ‘‘චතුබ්බිධා හි සුද්ධී’’තිආදිමාහ. තත්ථ සුජ්ඣති [Pg.73] එතායාති සුද්ධි, යථාධම්මං දෙසනාව සුද්ධි දෙසනාසුද්ධි. වුට්ඨානස්සාපි චෙත්ථ දෙසනාය එව සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. ඡින්නමූලාපත්තීනං පන අභික්ඛුතාපටිඤ්ඤාව දෙසනා. අධිට්ඨානවිසිට්ඨො සංවරොව සුද්ධි සංවරසුද්ධි. ධම්මෙන සමෙන පච්චයානං පරියෙට්ඨි එව සුද්ධි පරියෙට්ඨිසුද්ධි. චතූසුපි පච්චයෙසු වුත්තවිධිනා පච්චවෙක්ඛණාව සුද්ධි පච්චවෙක්ඛණසුද්ධි. එස තාව සුද්ධීසු සමාසනයො. සුද්ධිමන්තෙසු පන දෙසනා සුද්ධි එතස්සාති දෙසනාසුද්ධි. සෙසෙසුපි එසෙව නයො. සුද්ධි-සද්දො පන වුත්තනයොව. එවන්ති සංවරභෙදං සන්ධායාහ. පහායාති වජ්ජෙත්වා, අකත්වාති අත්ථො.

Như vậy, sau khi chỉ ra sự trong sạch của giới liên hệ đến vật dụng, nhân dịp đó, để chỉ ra tất cả các sự trong sạch, Ngài nói “catubbidhā hi suddhī” v.v... Trong đó, “suddhi” (sự trong sạch) là cái mà nhờ đó người ta trở nên trong sạch. Sự phát lồ đúng pháp chính là sự trong sạch, gọi là desanāsuddhi (sự trong sạch nhờ phát lồ). Ở đây, cần hiểu rằng sự ra khỏi tội cũng được bao gồm trong sự phát lồ. Nhưng đối với các tội bị cắt đứt gốc rễ, việc tự nhận mình không phải là tỳ khưu chính là sự phát lồ. Sự phòng hộ đặc biệt bằng quyết định chính là sự trong sạch, gọi là saṃvarasuddhi (sự trong sạch nhờ phòng hộ). Sự tìm kiếm các vật dụng một cách đúng pháp và bình đẳng chính là sự trong sạch, gọi là pariyeṭṭhisuddhi (sự trong sạch nhờ tìm kiếm). Sự quán xét theo phương pháp đã nói đối với cả bốn vật dụng chính là sự trong sạch, gọi là paccavekkhaṇasuddhi (sự trong sạch nhờ quán xét). Đó là cách phân tích các từ ghép trong “suddhi”. Còn đối với các giới có sự trong sạch, “desanāsuddhi” có nghĩa là giới này có sự trong sạch là sự phát lồ. Đối với các trường hợp còn lại cũng theo cách này. Còn từ “suddhi” thì theo cách đã nói. “Evaṃ” là Ngài nói liên quan đến sự phân biệt của phòng hộ. “Pahāya” có nghĩa là từ bỏ, không làm.

දාතබ්බට්ඨෙන දායං, තං ආදියන්තීති දායාදා. අනනුඤ්ඤාතෙසු සබ්බෙන සබ්බං පරිභොගාභාවතො, අනුඤ්ඤාතෙසු එව ච පරිභොගසම්භවතො භික්ඛූහි පරිභුඤ්ජිතබ්බපච්චයා භගවතො සන්තකා. ‘‘ධම්මදායාදා මෙ, භික්ඛවෙ, භවථ මා ආමිසදායාදා. අත්ථි මෙ තුම්හෙසු අනුකම්පා ‘කින්ති මෙ සාවකා ධම්මදායාදා භවෙය්‍යුං නො ආමිසදායාදා’’’ති (ම. නි. 1.29) එවං පවත්තං ධම්මදායාදසුත්තඤ්ච එත්ථ එතස්මිං අත්ථෙ සාධකං.

“Dāya” (tài sản thừa kế) có nghĩa là cái nên được cho; “dāyādā” (người thừa kế) là những người nhận lấy cái đó. Vì hoàn toàn không có sự thọ dụng đối với những vật không được phép, và vì chỉ có sự thọ dụng đối với những vật được phép, nên các vật dụng mà các tỳ khưu nên thọ dụng là tài sản của Đức Thế Tôn. Kinh Người Thừa Kế Pháp (Dhammadāyādasutta), được trình bày như sau, là bằng chứng cho ý nghĩa này: “Này các tỳ khưu, hãy là những người thừa kế Pháp của Ta, đừng là những người thừa kế tài vật. Ta có lòng bi mẫn đối với các con: ‘Làm thế nào để các đệ tử của Ta là những người thừa kế Pháp, không phải là những người thừa kế tài vật!’” (ma. ni. 1.29).

අවීතරාගානං තණ්හාපරවසතාය පච්චයපරිභොගෙ සාමිභාවො නත්ථි, තදභාවෙන වීතරාගානං තත්ථ සාමිභාවො යථාරුචිපරිභොගසම්භවතො. තථා හි තෙ පටිකූලම්පි අප්පටිකූලාකාරෙන, අප්පටිකූලම්පි පටිකූලාකාරෙන, තදුභයම්පි වජ්ජෙත්වා අජ්ඣුපෙක්ඛනාකාරෙන පච්චයෙ පරිභුඤ්ජන්ති, දායකානඤ්ච මනොරථං පරිපූරෙන්ති. තෙනාහ ‘‘තෙ හි තණ්හාය දාසබ්‍යං අතීතත්තා සාමිනො හුත්වා පරිභුඤ්ජන්තී’’ති.

Đối với những người chưa ly tham, do bị ái dục chi phối, không có quyền làm chủ trong việc thọ dụng các vật dụng. Do không có điều đó, những người đã ly tham có quyền làm chủ trong việc thọ dụng, vì có thể thọ dụng theo ý muốn. Thật vậy, các vị ấy thọ dụng các vật dụng bằng cách (xem) cái đáng ghê tởm như không đáng ghê tởm, cái không đáng ghê tởm như đáng ghê tởm, hoặc từ bỏ cả hai và (thọ dụng) với thái độ xả ly. Các vị ấy cũng làm viên mãn tâm nguyện của các thí chủ. Do đó, Ngài nói: “Vì đã vượt qua sự nô lệ cho ái dục, các vị ấy trở thành chủ nhân mà thọ dụng”.

සබ්බෙසන්ති අරියානං, පුථුජ්ජනානඤ්ච. කථං පුථුජ්ජනානං ඉමෙ පරිභොගා සම්භවන්ති? උපචාරවසෙන. යො හි පුථුජ්ජනස්සාපි සල්ලෙඛපටිපත්තියං ඨිතස්ස පච්චයගෙධං පහාය තත්ථ තත්ථ අනුපලිත්තෙන චිත්තෙන පරිභොගො, සො සාමිපරිභොගො විය හොති. සීලවතො පන පච්චවෙක්ඛිතපරිභොගො දායජ්ජපරිභොගො විය හොති, දායකානං මනොරථස්ස අවිරාධනතො. තථා හි වුත්තං ‘‘දායජ්ජපරිභොගෙයෙව වා සඞ්ගහං ගච්ඡතී’’ති. කල්‍යාණපුථුජ්ජනස්ස පරිභොගෙ වත්තබ්බමෙව නත්ථි, තස්ස සෙක්ඛසඞ්ගහතො. සෙක්ඛසුත්තං (සං. නි. 5.13) හෙතස්සත්ථස්ස සාධකං. තෙනාහ ‘‘සීලවාපි [Pg.74] හී’’තිආදි. පච්චනීකත්තාති යථා ඉණායිකො අත්තනො රුචියා ඉච්ඡිතදෙසං ගන්තුං න ලභති, එවං ඉණපරිභොගයුත්තො ලොකතො නිස්සරිතුං න ලභතීති තප්පටිපක්ඛත්තා සීලවතො පච්චවෙක්ඛිතපරිභොගො ආණණ්‍යපරිභොගොති ආහ ‘‘ආණණ්‍යපරිභොගො වා’’ති. එතෙන නිප්පරියායතො චතුපරිභොගවිනිමුත්තො විසුංයෙවායං පරිභොගොති දස්සෙති. ඉමාය සික්ඛායාති සීලසඞ්ඛාතාය සික්ඛාය. කිච්චකාරීති පටිඤ්ඤානුරූපං පටිපජ්ජනතො යුත්තපත්තකාරී.

Sabbesanti có nghĩa là của các bậc Thánh và của các phàm phu. Làm thế nào những sự thọ dụng này có thể xảy ra đối với các phàm phu? (Chúng xảy ra) do theo cách nói ẩn dụ. Thật vậy, sự thọ dụng của cả phàm phu, người an trú trong pháp hành khổ hạnh, đã từ bỏ sự tham đắm trong các vật dụng, với tâm không bị ô nhiễm ở nơi này nơi kia, sự thọ dụng ấy giống như sự thọ dụng của người chủ. Còn sự thọ dụng có quán xét của người có giới thì giống như sự thọ dụng của người thừa kế, vì không làm hỏng tâm nguyện của các thí chủ. Thật vậy, đã được nói rằng: ‘hoặc được bao gồm trong sự thọ dụng của người thừa kế’. Về sự thọ dụng của thiện phàm phu thì không có gì để nói, vì vị ấy được kể vào hàng hữu học. Kinh Hữu Học là bằng chứng cho ý nghĩa này. Do đó, ngài nói ‘sīlavāpi hī’ v.v... Paccanīkattā có nghĩa là: cũng như người mắc nợ không thể đi đến nơi mình muốn theo ý thích, cũng vậy người có sự thọ dụng như vay nợ không thể thoát ra khỏi thế gian; do sự đối nghịch với điều đó, sự thọ dụng có quán xét của người có giới được gọi là sự thọ dụng không mắc nợ. Do đó, ngài nói ‘āṇaṇyaparibhogo vā’. Bằng lời này, ngài chỉ ra rằng sự thọ dụng này, theo nghĩa đen, là một sự thọ dụng hoàn toàn riêng biệt, thoát khỏi bốn loại thọ dụng. Imāya sikkhāya có nghĩa là bởi học pháp được gọi là giới. Kiccakārī có nghĩa là người làm điều thích hợp và đúng đắn do thực hành phù hợp với lời cam kết.

ඉදානි තමෙව කිච්චකාරිතං සුත්තපදෙන විභාවෙතුං ‘‘වුත්තම්පි චෙත’’න්තිආදි වුත්තං. තත්ථ විහාරන්ති පතිස්සයං. සයනාසනන්ති මඤ්චාදිං. උභයෙනපි සෙනාසනමෙව වුත්තං. ආපන්ති උදකං. සඞ්ඝාටිරජූපවාහනන්ති පංසුමලාදිනො සඞ්ඝාටිගතරජස්ස ධොවනං. සුත්වාන ධම්මං සුගතෙන දෙසිතන්ති චීවරාදීසු ‘‘පටිසඞ්ඛා යොනිසො චීවරං පටිසෙවති සීතස්ස පටිඝාතායා’’තිආදිනා (ම. නි. 1.23; අ. නි. 6.58; මහානි. 206) නයෙන භගවතා දෙසිතං ධම්මං සුත්වා. සඞ්ඛාය සෙවෙ වරපඤ්ඤසාවකොති ‘‘පිණ්ඩ’’න්ති වුත්තං පිණ්ඩපාතං, විහාරාදිපදෙහි වුත්තං සෙනාසනං, ‘‘පිපාසාගෙලඤ්ඤස්ස වූපසමනතො පානීයම්පි ගිලානපච්චයො’’ති ආපමුඛෙන දස්සිතං ගිලානපච්චයං, සඞ්ඝාටියාදිචීවරන්ති චතුබ්බිධං පච්චයං සඞ්ඛාය ‘‘යාවදෙව ඉමස්ස කායස්ස ඨිතියා’’තිආදිනා (ම. නි. 1.23; 2.24; 3.75; සං. නි. 4.120; අ. නි. 6.58; 8.9; ධ. ස. 1355) නයෙන පච්චවෙක්ඛිත්වා. සෙවෙ සෙවිතුං සක්කුණෙය්‍ය උත්තමපඤ්ඤස්ස භගවතො සාවකො සෙඛො වා පුථුජ්ජනො වා.

Bây giờ, để làm rõ chính việc làm điều nên làm ấy bằng lời kinh, câu ‘vuttampi cetaṃ’ v.v... đã được nói đến. Trong đó, vihāraṃ có nghĩa là nơi nương tựa. Sayanāsanaṃ có nghĩa là giường v.v... Bằng cả hai từ, chỉ có sàng tọa trú xứ được nói đến. Āpaṃ có nghĩa là nước. Saṅghāṭirajūpavāhanaṃ có nghĩa là việc giặt sạch bụi bẩn v.v... bám vào y tăng-già-lê. Sutvāna dhammaṃ sugatena desitaṃ có nghĩa là sau khi nghe pháp được Đức Thế Tôn thuyết giảng theo phương pháp bắt đầu bằng ‘paṭisaṅkhā yoniso cīvaraṃ paṭisevati sītassa paṭighātāya’ v.v... liên quan đến y phục v.v... Saṅkhāya seve varapaññasāvako có nghĩa là: sau khi quán xét bốn loại vật dụng, tức là vật thực khất thực được nói đến bằng từ ‘piṇḍaṃ’, sàng tọa trú xứ được nói đến bằng các từ ‘vihāraṃ’ v.v..., dược phẩm trị bệnh được chỉ ra chủ yếu bằng từ ‘āpaṃ’ vì ‘nước uống cũng là dược phẩm trị bệnh để làm dịu cơn bệnh khát’, và y phục được chỉ ra bằng từ ‘saṅghāṭiyā’ v.v..., quán xét theo phương pháp bắt đầu bằng ‘yāvadeva imassa kāyassa ṭhitiyā’ v.v... Seve có nghĩa là vị thinh văn của Đức Thế Tôn, bậc có trí tuệ tối thắng, dù là hữu học hay phàm phu, có thể thọ dụng.

යස්මා ච සඞ්ඛාය සෙවී වරපඤ්ඤසාවකො, තස්මා හි පිණ්ඩෙ…පෙ… පොක්ඛරෙ වාරිබින්දු, තථා හොති. කාලෙනාති අරියානං භොජනකාලෙ. ලද්ධාති ලභිත්වා. පරතොති අඤ්ඤතො දායකතො. අනුග්ගහාති අනුකම්පාය බහුම්හි උපනීතෙ මත්තං සො ජඤ්ඤා ජානෙය්‍ය සතතං සබ්බකාලං උපට්ඨිතො උපට්ඨිතස්සති. ආලෙපනරූහනෙ යථාති භෙසජ්ජලෙපනෙන වණස්ස රුහනෙ විය, මත්තං ජානෙය්‍යාති යොජනා. ආහරෙති ආහරෙය්‍ය. ‘‘ආහරෙය්‍යාහාර’’න්ති වා පාඨො. යාපනත්ථන්ති සරීරස්ස යාපනාය. අමුච්ඡිතොති තණ්හාමුච්ඡාය අමුච්ඡිතො ගෙධං තණ්හං අනාපන්නො.

Và vì vị thinh văn của bậc có trí tuệ tối thắng là người thọ dụng có quán xét, do đó, vị ấy không bị ô nhiễm trong vật thực... cũng như giọt nước trên lá sen. Kālenā có nghĩa là vào thời điểm ăn của các bậc Thánh. Laddhā có nghĩa là sau khi nhận được. Parato có nghĩa là từ một thí chủ khác. Anuggahā có nghĩa là: do lòng bi mẫn, khi nhiều vật được dâng cúng, vị ấy nên biết chừng mực, với niệm được thiết lập, luôn luôn, mọi lúc. Ālepanarūhane yathā có nghĩa là: như khi làm lành vết thương bằng cách thoa thuốc, nên biết chừng mực; cần hiểu cách kết nối như vậy. Āhare có nghĩa là nên ăn. Hoặc bản đọc là ‘āhareyyāhāraṃ’. Yāpanatthaṃ có nghĩa là để duy trì thân thể. Amucchito có nghĩa là không bị mê đắm bởi sự mê đắm của ái dục, không rơi vào sự tham lam, tức là ái dục.

අත්තනො [Pg.75] මාතුලස්ස සඞ්ඝරක්ඛිතත්ථෙරස්සෙව නාමස්ස ගහිතත්තා භාගිනෙය්‍යසඞ්ඝරක්ඛිතසාමණෙරො. සාලිකූරන්ති සාලිභත්තං. සුනිබ්බුතන්ති සුසීතලං. අසඤ්ඤතොති අපච්චවෙක්ඛණං සන්ධායාහ. සබ්බාසවපරික්ඛීණොති පරික්ඛීණසබ්බාසවො.

Do lấy chính tên của cậu mình là trưởng lão Saṅgharakkhita, nên (vị ấy) được gọi là sa-di Saṅgharakkhita, người cháu. Sālikūraṃ có nghĩa là cơm nấu bằng gạo sāli. Sunibbutaṃ có nghĩa là rất nguội. Ngài nói từ asaññato để ám chỉ việc không quán xét. Sabbāsavaparikkhīṇo có nghĩa là người có mọi lậu hoặc đã được đoạn tận.

පඨමසීලපඤ්චකවණ්ණනා

Chú giải về Năm Giới Đầu Tiên

20. පරියන්තො එතෙසං අත්ථීති පරියන්තානි, පරියන්තානි සික්ඛාපදානි යෙසං තෙ පරියන්තසික්ඛාපදා, තෙසං පරියන්තසික්ඛාපදානං. උපසම්පන්නානන්ති ඨපෙත්වා කල්‍යාණපුථුජ්ජනසෙක්ඛාසෙක්ඛෙ තදඤ්ඤෙසං උපසම්පන්නානං. සාමඤ්ඤජොතනාපි හි විසෙසෙ තිට්ඨති. කුසලධම්මෙ යුත්තානන්ති විපස්සනාචාරෙ යුත්තපයුත්තානං. සෙක්ඛධම්මා පරියන්තා පරමා මරියාදා එතස්සාති සෙක්ඛපරියන්තො. නාමරූපපරිච්ඡෙදතො, කුසලධම්මසමාදානතො වා පන පට්ඨාය යාව ගොත්‍රභූ, තාව පවත්තකුසලධම්මප්පබන්ධො සෙක්ඛධම්මෙ ආහච්ච ඨිතො සෙක්ඛපරියන්තො. සෙක්ඛධම්මානං වා හෙට්ඨිමන්තභූතා සික්ඛිතබ්බා ලොකියා තිස්සො සික්ඛා සෙක්ඛපරියන්තො, තස්මිං සෙක්ඛපරියන්තෙ. පරිපූරකාරීනන්ති කිඤ්චිපි සික්ඛං අහාපෙත්වා පූරෙන්තානං. උපරිවිසෙසාධිගමත්ථං කායෙ ච ජීවිතෙ ච අනපෙක්ඛානං. තතො එව සීලපාරිපූරිඅත්ථං පරිච්චත්තජීවිතානං. දිට්ඨිසංකිලෙසෙන අපරාමසනීයතො පාරිසුද්ධිවන්තං සීලං අපරාමට්ඨපාරිසුද්ධිසීලං. කිලෙසානං සබ්බසො පටිප්පස්සද්ධියා පාරිසුද්ධිවන්තං සීලං පටිප්පස්සද්ධිපාරිසුද්ධිසීලං.

20. Pariyanto etesaṃ atthīti pariyantāni, có nghĩa là ‘chúng có giới hạn’, do đó gọi là ‘có giới hạn’. Pariyantāni sikkhāpadāni yesaṃ te pariyantasikkhāpadā, có nghĩa là những ai có các học giới có giới hạn, họ là những người có học giới có giới hạn. Tesaṃ pariyantasikkhāpadānaṃ, có nghĩa là của những người có học giới có giới hạn ấy. Upasampannānaṃ có nghĩa là của các vị đã thọ cụ túc giới khác ngoài các thiện phàm phu, hữu học và vô học. Thật vậy, ngay cả sự trình bày tổng quát cũng đứng vững trong trường hợp đặc biệt. Kusaladhamme yuttānaṃ có nghĩa là của những người chuyên cần tinh tấn trong việc thực hành thiền minh sát. Sekkhapariyanto có nghĩa là các pháp hữu học là giới hạn, là ranh giới tối hậu của dòng thiện pháp này. Hoặc là, dòng thiện pháp diễn tiến từ lúc phân biệt danh sắc, hoặc từ lúc thọ trì thiện pháp, cho đến khi đạt đến trí chuyển tộc, dòng thiện pháp ấy được gọi là sekkhapariyanto vì nó dừng lại khi chạm đến các pháp hữu học. Hoặc là, ba học pháp thế gian cần phải học, là phần dưới của các pháp hữu học, được gọi là sekkhapariyanto. Tasmiṃ sekkhapariyante có nghĩa là trong giới hạn của các pháp hữu học ấy. Paripūrakārīnaṃ có nghĩa là của những người làm cho viên mãn mà không bỏ sót bất kỳ học pháp nào. Của những người không luyến tiếc thân và mạng vì mục đích chứng đắc pháp cao thượng hơn. Chính vì thế, của những người đã từ bỏ mạng sống vì mục đích viên mãn giới. Giới có sự trong sạch do không thể bị chấp thủ sai lầm bởi sự ô nhiễm của tà kiến được gọi là giới thanh tịnh không bị chấp thủ. Giới có sự trong sạch do sự lắng dịu hoàn toàn các phiền não được gọi là giới thanh tịnh do lắng dịu.

අනුපසම්පන්නානං අසෙක්ඛානං, සෙක්ඛානං, කල්‍යාණපුථුජ්ජනානඤ්ච සීලං මහානුභාවතාය ආනුභාවතො අපරියන්තමෙවාති ආහ ‘‘ගණනවසෙන සපරියන්තත්තා’’ති. කායවාචානං සංවරණතො, විනයනතො ච සංවරවිනයා. පෙය්‍යාලමුඛෙන නිද්දිට්ඨාති තත්ථ තත්ථ සත්ථාරා දෙසිතවිත්ථාරනයෙන යථාවුත්තගණනතො නිද්දිට්ඨා. සික්ඛාති සීලසඞ්ඛාතා සික්ඛා. විනයසංවරෙති විනයපිටකෙ. ගණනවසෙන සපරියන්තම්පි උපසම්පන්නානං සීලන්ති හෙට්ඨා වුත්තං ආනෙත්වා සම්බන්ධිතබ්බං. යං කිඤ්චි හි උපසම්පන්නෙන සික්ඛිතබ්බං සීලං නාම, තත්ථ කස්සචිපි අනවසෙසතො අනවසෙසවසෙන[Pg.76]. සමාදානභාවන්ති සමාදානසබ්භාවං. ලාභ…පෙ… වසෙන අදිට්ඨපරියන්තභාවො ලාභාදිහෙතු සීලස්ස අවීතික්කමො.

Giới của những người chưa thọ cụ túc giới, của các bậc vô học, của các bậc hữu học, và của các thiện phàm phu, do có oai lực lớn, về phương diện oai lực là vô hạn, vì vậy ngài đã nói: “có giới hạn về phương diện số lượng”. Do vì phòng hộ, và do vì chế ngự thân và khẩu nên (được gọi là) phòng hộ và chế ngự. (Câu) ‘được chỉ rõ bằng cách tỉnh lược’ (có nghĩa là) đã được chỉ rõ ở nơi này nơi kia bởi bậc Đạo Sư theo phương pháp rộng rãi đã được thuyết giảng, theo số lượng đã được nói đến. (Từ) ‘sikkhā’ (có nghĩa là) học giới được gọi là giới. (Từ) ‘vinayasaṃvare’ (có nghĩa là) trong tạng Luật. (Câu) ‘giới của người đã thọ cụ túc giới dầu có giới hạn về phương diện số lượng’ nên được đem đến và liên kết với (câu) đã được nói ở dưới. Bất cứ giới nào mà người đã thọ cụ túc giới phải học tập, trong đó không có sự sót lại của bất cứ điều nào, (nghĩa là) về phương diện không sót lại. (Từ) ‘samādānabhāvaṃ’ (có nghĩa là) sự hiện hữu của việc thọ trì. Tình trạng không thấy được giới hạn về phương diện lợi lộc...v.v... là sự không vi phạm giới do nhân là lợi lộc v.v...

ධනං චජෙ අඞ්ගවරස්ස හෙතු පාරිපන්ථිකචොරාදීහි උපද්දුතො. අඞ්ගං චජෙ ජීවිතං රක්ඛමානො සප්පදට්ඨාදිකාලෙ. අඞ්ගං ධනං ජීවිතඤ්චාපි සබ්බං, චජෙ නරො ධම්මමනුස්සරන්තො සුතසොමමහාබොධිසත්තාදයො විය. තෙනාහ ‘‘ඉමං සප්පුරිසානුස්සතිං අවිජහන්තො’’ති. ජිඝච්ඡාපරිස්සමෙන ජීවිතසංසයෙ සතිපි. සික්ඛාපදං අවීතික්කම්මාති අස්සාමිකෙසු අම්බඵලෙසු භූමියං පතිතෙසු සමීපෙයෙව සන්තෙසුපි පටිග්ගාහකාභාවෙන අපරිභුඤ්ජන්තො පටිග්ගහණසික්ඛාපදං අවීතික්කමිත්වා.

Bị não hại bởi bọn cướp đường v.v..., vì chi phần cao quý, nên từ bỏ tài sản. Trong thời điểm bị rắn cắn v.v..., trong khi bảo vệ mạng sống, nên từ bỏ chi phần. Giống như đại Bồ-tát Sutasoma v.v..., trong khi tùy niệm Pháp, người ấy nên từ bỏ tất cả, cả chi phần, tài sản, và mạng sống. Do đó, ngài đã nói: “không từ bỏ sự tùy niệm bậc chân nhân này”. Dầu có sự nghi ngờ về mạng sống do sự đói khát và mệt mỏi. (Câu) ‘không vi phạm học giới’ (có nghĩa là) đối với những quả xoài không có chủ đã rơi trên mặt đất, dầu có ở ngay gần, do không có người dâng cúng, vị ấy không thọ dụng, đã không vi phạm học giới về sự nhận lấy.

සීලවන්තස්සාති සීලවන්තභාවස්ස කාරණා, සීලවන්තස්ස වා තුය්හං එතාදිසං අංසෙන වාහණාදිකං කිච්චං කරොති, කාරණා සීලස්සාති අධිප්පායො. සුධොතජාතිමණි වියාති චතූසු පාසාණෙසු සම්මදෙව ධොතජාතිමණි විය. මහාසඞ්ඝරක්ඛිතභාගිනෙය්‍යසඞ්ඝරක්ඛිතත්ථෙරානං වියාති මහාසඞ්ඝරක්ඛිතත්ථෙරස්ස, තස්සෙව භාගිනෙය්‍යසඞ්ඝරක්ඛිතත්ථෙරස්ස විය ච. ‘‘කිමත්ථං මයං ඉධාගතා’’ති මහාජනස්ස විප්පටිසාරො භවිස්සතීති අධිප්පායො. අච්ඡරිකායාති අඞ්ගුලිඵොටනෙන. අසතියාති සතිසම්මොසෙන. අඤ්ඤාණපකතන්ති අඤ්ඤාණෙන අපරජ්ඣිත්වා කතං, අජානිත්වා කතන්ති අත්ථො.

(Từ) ‘sīlavantassa’ (có nghĩa là) vì lý do là người có giới, hoặc là (người ấy) làm công việc như là mang vác trên vai này đối với ngài là người có giới, vì lý do giới; đây là chủ ý. (Câu) ‘giống như ngọc quý đã được mài giũa kỹ’ (có nghĩa là) giống như ngọc quý từ mỏ đã được mài giũa một cách khéo léo trên bốn loại đá. (Câu) ‘giống như trưởng lão Mahāsaṅgharakkhita và trưởng lão Saṅgharakkhita, cháu của ngài’ (có nghĩa là) giống như trưởng lão Mahāsaṅgharakkhita, và giống như trưởng lão Saṅgharakkhita, cháu của chính vị ấy. ‘Chúng ta đã đến đây vì mục đích gì?’, như vậy, sự hối hận sẽ khởi lên cho đại chúng; đây là chủ ý. (Từ) ‘accharikāya’ (có nghĩa là) bằng cách búng ngón tay. (Từ) ‘asatiyā’ (có nghĩa là) do thất niệm. (Từ) ‘aññāṇapakataṃ’ (có nghĩa là) việc làm sai trái do không biết, có nghĩa là việc làm do không biết.

අප්පස්සුතොපි චෙ හොතීති සුත්තගෙය්‍යාදිසුතරහිතො හොති චෙ. සීලෙසු අසමාහිතොති පාතිමොක්ඛසංවරාදිසීලෙසුපි න සම්මා පතිට්ඨිතො හොති චෙ. නාස්ස සම්පජ්ජතෙ සුතන්ති අස්ස සීලරහිතස්ස පුග්ගලස්ස සුතං අත්තනො, පරෙසඤ්ච කත්ථචි භවසම්පත්තිආවහං න හොති. ‘‘දුස්සීලොයං පුරිසපුග්ගලො’’ති හි සික්ඛාකාමා න තස්ස සන්තිකං උපසඞ්කමන්ති. බහුස්සුතොපි චෙති එත්ථ චෙ-ති නිපාතමත්තං. පසංසිතොති පසංසිතො එව නාම.

(Câu) ‘dầu là người ít nghe’ (có nghĩa là) nếu là người không có sở học về kinh, kệ v.v... (Câu) ‘không vững vàng trong các giới’ (có nghĩa là) nếu không được an trú một cách chân chánh ngay cả trong các giới như sự thu thúc trong giới bổn Pātimokkha v.v... (Câu) ‘sự học của người ấy không thành tựu’ (có nghĩa là) sự học của hạng người không có giới ấy không đem lại sự thành tựu ở bất cứ nơi nào cho chính mình và cho người khác. Quả vậy, (nghĩ rằng:) ‘Hạng người này là người ác giới’, những người muốn học không đến gần người ấy. Ở đây, trong câu ‘bahussutopi ce’, ‘ce’ chỉ là một tiểu từ. (Từ) ‘pasaṃsito’ (có nghĩa là) thật sự được tán dương.

රාගවසෙන අපරාමට්ඨගහණෙන තණ්හාපරාමාසාභාවමාහ. තථාරූපන්ති රාගවසෙන අපරාමට්ඨං. භින්දිත්වාති හනිත්වා. සඤ්ඤපෙස්සාමීති සඤ්ඤත්තිං [Pg.77] කරිස්සාමි, අප්පකං වෙලං මං විස්සෙජ්ජෙතුන්ති අධිප්පායො. අට්ටියාමීති ජිගුච්ඡාමි. හරායාමීති ලජ්ජාමි.

Bằng cách nắm giữ điều không bị tham ái chi phối do tham, ngài nói lên sự không có sự chấp thủ của tham ái. (Từ) ‘tathārūpaṃ’ (có nghĩa là) không bị tham ái chi phối do tham. (Từ) ‘bhinditvā’ (có nghĩa là) sau khi đánh đập. (Câu) ‘tôi sẽ làm cho hiểu’ (có nghĩa là) tôi sẽ làm cho hiểu rõ, chủ ý là ‘hãy thả tôi ra một lúc’. (Từ) ‘aṭṭiyāmi’ (có nghĩa là) tôi ghê tởm. (Từ) ‘harāyāmi’ (có nghĩa là) tôi hổ thẹn.

පලිපන්නොති සීදන්තො, සම්මක්ඛිතො වා. සීලෙනෙව සද්ධිං මරිස්සාමීති සීලං අවිනාසෙන්තො තෙන සහෙව මරිස්සාමි, න ඉදානි කදාචිපි තං පරිච්චජිස්සාමි. සති හි භවාදානෙ සීලෙන වියොගො සියා, භවමෙව නාදියිස්සාමීති අධිප්පායො. රොගං සම්මසන්තොති රොගභූතං වෙදනං වෙදනාමුඛෙන සෙසාරූපධම්මෙ, රූපධම්මෙ ච පරිග්ගහෙත්වා විපස්සන්තො.

(Từ) ‘palipanno’ (có nghĩa là) đang chìm đắm, hoặc là bị vấy bẩn. (Câu) ‘tôi sẽ chết cùng với giới’ (có nghĩa là) không làm hư hoại giới, tôi sẽ chết cùng với giới ấy, bây giờ tôi sẽ không bao giờ từ bỏ giới ấy. Quả vậy, khi có sự chấp thủ hữu, có thể có sự chia lìa với giới, (do đó) tôi sẽ không chấp thủ chính hữu; đây là chủ ý. (Câu) ‘trong khi quán xét bệnh’ (có nghĩa là) trong khi quán xét sau khi đã nắm bắt cảm thọ đã trở thành bệnh, và thông qua cảm thọ, nắm bắt các pháp vô sắc còn lại và các pháp sắc.

රුප්පතොති විකාරං ආපාදියමානසරීරස්ස. පරිසුස්සතීති සමන්තතො සුස්සති. යථා කිං? පුප්ඵං යථා පංසුනි ආතපෙ කතං සූරියාතපසන්තත්තෙ පංසුනි ඨපිතං සිරීසාදිපුප්ඵං වියාති අත්ථො. අජඤ්ඤන්ති අමනුඤ්ඤං ජිගුච්ඡනීයං. ජඤ්ඤසඞ්ඛාතන්ති බාලෙහි ‘‘ජඤ්ඤ’’න්ති එවං කිත්තිතං. ජඤ්ඤරූපං අපස්සතොති යථාභූතං අප්පස්සතො අවිද්දසුනො ‘‘ජඤ්ඤ’’න්ති පසංසිතං. ධිරත්ථුමන්ති ධි අත්ථු ඉමං, ධි-සද්දයොගෙන සබ්බත්ථ උපයොගවචනං, ඉමස්ස පූතිකායස්ස ධිකාරො හොතූති අත්ථො. දුග්ගන්ධියන්ති දුග්ගන්ධිකං දුග්ගන්ධවන්තං. යත්ථ යථාවුත්තෙ පූතිකායෙ රාගහෙතු පමත්තා පමාදං ආපන්නා. පජාති සත්තා. හාපෙන්ති මග්ගං සුගතූපපත්තියාති සුගතූපපත්තියා මග්ගං, සීලම්පි හාපෙන්ති, පගෙව ඣානාදින්ති අධිප්පායො. කෙවලං ‘‘අරහන්තො’’ති වත්තබ්බා සාවකඛීණාසවා, ඉතරෙ පන පච්චෙකබුද්ධා සම්මාසම්බුද්ධාති සහ විසෙසනෙනාති ආහ ‘‘අරහන්තාදීන’’න්ති. සබ්බදරථප්පටිප්පස්සද්ධියාති සබ්බකිලෙසදරථප්පටිප්පස්සද්ධියා.

(Từ) ‘ruppati’ (có nghĩa là) của thân thể đang bị biến hoại. (Từ) ‘parisussati’ (có nghĩa là) khô héo khắp nơi. Giống như cái gì? Có nghĩa là giống như đóa hoa sirīsa v.v... được đặt trong bụi bị nóng bởi ánh nắng mặt trời, như (câu) ‘giống như đóa hoa bị đặt trong bụi dưới ánh nắng’. (Từ) ‘ajaññaṃ’ (có nghĩa là) không đáng ưa thích, đáng ghê tởm. (Từ) ‘jaññasaṅkhātaṃ’ (có nghĩa là) được những kẻ ngu si ca tụng là ‘đáng ưa thích’. (Câu) ‘đối với người không thấy được sắc đáng ưa thích’ (có nghĩa là) đối với người không biết, không thấy đúng như thật, (sắc) được tán dương là ‘đáng ưa thích’. (Từ) ‘dhiratthumaṃ’ (được phân tích là) dhi atthu imaṃ, do sự kết hợp với từ ‘dhi’, ở mọi nơi là đối cách, có nghĩa là ‘mong rằng có sự khinh bỉ đối với thân hôi thối này’. (Từ) ‘duggandhiyaṃ’ (có nghĩa là) có mùi hôi, có mùi hôi thối. Nơi thân hôi thối đã được nói đến, do nhân là tham ái, những người buông lung đã rơi vào sự buông lung. (Từ) ‘pajā’ (có nghĩa là) chúng sanh. (Câu) ‘họ làm mất con đường đến thiện thú’ (có nghĩa là) họ cũng làm mất cả giới là con đường của sự sanh vào thiện thú, huống chi là thiền v.v...; đây là chủ ý. Các vị Thinh văn lậu tận nên được gọi đơn thuần là ‘A-la-hán’, còn những vị khác (nên được gọi) cùng với đặc tính là ‘Độc Giác Phật’, ‘Chánh Đẳng Giác’, vì vậy, ngài nói ‘arahantādīnaṃ’. (Từ) ‘sabbadarathappaṭippassaddhiyā’ (có nghĩa là) để làm lắng dịu mọi sự nóng nảy của phiền não.

දුතියසීලපඤ්චකවණ්ණනා

Chú giải về nhóm năm pháp thứ hai liên quan đến giới

පාණාතිපාතාදීනන්ති ආදි-සද්දෙන අදින්නාදානාදීනං අග්ගමග්ගවජ්ඣකිලෙසපරියොසානානං සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. පහානාදීති ආදි-සද්දෙන වෙරමණිආදීනං චතුන්නං. කෙසුචි පොත්ථකෙසු ‘‘පහානවසෙනා’’ති ලිඛන්ති, සා පමාදලෙඛා. පාණාතිපාතස්ස පහානං සීලන්ති හිරොත්තප්පකරුණාලොභාදිපමුඛෙන යෙන කුසලචිත්තුප්පාදෙන පාණාතිපාතො පහීයති, තං පාණාතිපාතස්ස පහානං සීලනට්ඨෙන සීලං. තථා පාණාතිපාතා [Pg.78] විරති වෙරමණී සීලං. පාණාතිපාතස්ස පටිපක්ඛචෙතනා චෙතනා සීලං. පාණාතිපාතස්ස සංවරණං පවෙසද්වාරපිධානං සංවරො සීලං. පාණාතිපාතස්ස අවීතික්කමනං අවීතික්කමො සීලං. අදින්නාදානස්සාතිආදීසුපි එසෙව නයො. අභිජ්ඣාදීනං පන අනභිජ්ඣාදිවසෙන පහානං වෙදිතබ්බං. වෙරමණී චෙතනා තංසම්පයුත්තා සංවරාවීතික්කමා තප්පමුඛා ධම්මා.

Trong câu ‘Pāṇātipātādīnaṃ,’ bằng từ ‘ādi,’ nên hiểu là bao gồm các pháp bắt đầu từ sự không cho mà lấy, cho đến các phiền não cuối cùng bị diệt trừ bởi Thánh đạo cao nhất. Trong câu ‘Pahānādi,’ bằng từ ‘ādi,’ (nên hiểu là bao gồm) bốn loại bắt đầu từ sự kiêng cữ. Trong một số sách, họ viết là ‘pahānavasenā,’ đó là lỗi do sơ suất. Về câu ‘sự đoạn trừ sát sanh là giới,’ (có nghĩa là): sự sát sanh được đoạn trừ bởi tâm sở thiện nào, với tàm, quý, bi, vô tham làm đầu; sự đoạn trừ sát sanh đó là giới theo nghĩa là nền tảng. Tương tự, sự kiêng cữ, sự tránh xa sát sanh là giới. Tác ý đối nghịch với sát sanh, (chính) tác ý đó là giới. Sự thu thúc đối với sát sanh, sự đóng lại cửa ngõ đi vào, (chính) sự thu thúc đó là giới. Sự không vi phạm đối với sát sanh, (chính) sự không vi phạm đó là giới. Đối với các điều như không cho mà lấy v.v... cũng theo phương pháp này. Còn đối với tham ái v.v..., nên hiểu sự đoạn trừ là do vô tham v.v... Sự kiêng cữ và tác ý thì tương ưng với (vô tham) ấy; sự thu thúc và không vi phạm là các pháp có (vô tham) ấy làm đầu.

එවං දසකුසලකම්මපථවසෙන පහානසීලාදීනි දස්සෙත්වා ඉදානි සඋපායානං අට්ඨන්නං සමාපත්තීනං, අට්ඨාරසන්නං මහාවිපස්සනානං, අරියමග්ගානඤ්ච වසෙන තානි දස්සෙතුං ‘‘නෙක්ඛම්මෙනා’’තිආදි ආරද්ධං. තත්ථ නෙක්ඛම්මෙනාති අලොභප්පධානෙන කුසලචිත්තුප්පාදෙන. කුසලා හි ධම්මා කාමපටිපක්ඛා ඉධ ‘‘නෙක්ඛම්ම’’න්ති අධිප්පෙතා. තෙනාහ ‘‘කාමච්ඡන්දස්ස පහානං සීල’’න්තිආදි. තත්ථ පහානසීලාදීනි හෙට්ඨා වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බානි. විසෙසමෙව වක්ඛාම. අබ්‍යාපාදෙනාති මෙත්තාය. ආලොකසඤ්ඤායාති විභූතං කත්වා මනසිකරණෙන උපට්ඨිතආලොකසඤ්ජානනෙන. අවික්ඛෙපෙනාති සමාධිනා. ධම්මවවත්ථානෙනාති කුසලාදිධම්මානං යාථාවනිච්ඡයෙන. සපච්චයනාමරූපවවත්ථානෙනාතිපි වදන්ති.

Như vậy, sau khi đã trình bày các loại giới đoạn trừ v.v... theo mười thiện nghiệp đạo, bây giờ để trình bày những điều ấy theo cách của tám thiền chứng có phương tiện, mười tám đại minh sát, và các Thánh đạo, (Đức Phật) đã bắt đầu (giảng) câu ‘bằng sự xuất ly’ v.v... Ở đây, ‘bằng sự xuất ly’ (nghĩa là) bằng tâm sở thiện với vô tham làm chủ đạo. Quả vậy, các pháp thiện đối nghịch với dục ở đây được hiểu là ‘xuất ly.’ Do đó, Ngài nói ‘sự đoạn trừ tham dục là giới’ v.v... Ở đây, các loại giới đoạn trừ v.v... nên được hiểu theo phương pháp đã nói ở trên. Chúng tôi sẽ chỉ nói về những điểm đặc biệt. ‘Bằng vô sân’ (nghĩa là) bằng tâm từ. ‘Bằng quang tưởng’ (nghĩa là) bằng sự nhận biết ánh sáng hiện khởi qua tác ý làm cho rõ ràng. ‘Bằng sự không tán loạn’ (nghĩa là) bằng định. ‘Bằng sự xác định các pháp’ (nghĩa là) bằng sự quyết định đúng như thật về các pháp thiện v.v... Người ta cũng nói là ‘bằng sự xác định danh sắc cùng với nhân duyên của chúng.’

එවං කාමච්ඡන්දාදිනීවරණප්පහානෙන ‘‘අභිජ්ඣං ලොකෙ පහායා’’තිආදිනා (විභ. 538) වුත්තාය පඨමජ්ඣානාධිගමස්ස උපායභූතාය පුබ්බභාගපටිපදාය වසෙන පහානසීලාදීනි දස්සෙත්වා ඉදානි සඋපායානං අට්ඨසමාපත්තිආදීනං වසෙන දස්සෙතුං ‘‘ඤාණෙනා’’තිආදි වුත්තං. නාමරූපපරිග්ගහකඞ්ඛාවිතරණානං හි විබන්ධභූතස්ස මොහස්ස දූරීකරණෙන ඤාතපරිඤ්ඤාය ඨිතස්ස අනිච්චසඤ්ඤාදයො සිජ්ඣන්ති. තථා ඣානසමාපත්තීසු අභිරතිනිමිත්තෙන පාමොජ්ජෙන. තත්ථ අනභිරතියා විනොදිතාය ඣානාදීනං සමධිගමොති සමාපත්තිවිපස්සනානං අරතිවිනොදනඅවිජ්ජාපදාලනාදිනා උපායොති වුත්තං ‘‘ඤාණෙන අවිජ්ජාය, පාමොජ්ජෙන අරතියා’’ති. උප්පටිපාටිනිද්දෙසො පන නීවරණසභාවාය අවිජ්ජාය හෙට්ඨානීවරණෙසුපි සඞ්ගහදස්සනත්ථන්ති දට්ඨබ්බං.

Như vậy, sau khi đã trình bày các loại giới đoạn trừ v.v... bằng cách đoạn trừ các triền cái như tham dục, theo con đường thực hành giai đoạn đầu, là phương tiện để chứng đắc sơ thiền, đã được nói đến trong câu ‘sau khi từ bỏ tham ái ở đời’ v.v..., bây giờ để trình bày theo cách của tám thiền chứng v.v... có phương tiện, câu ‘bằng trí tuệ’ v.v... đã được nói. Quả vậy, do loại trừ si mê, vốn là chướng ngại cho (trí tuệ) xác định danh sắc và (trí tuệ) vượt qua hoài nghi, đối với vị hành giả đã an trú trong biến tri, các tưởng như vô thường v.v... được thành tựu. Tương tự, bằng sự hân hoan, là nhân của sự ưa thích trong các thiền chứng, khi sự không ưa thích trong đó đã được xua tan, sự chứng đắc các thiền v.v... (được thành tựu). Vì vậy, (đây là) phương tiện của thiền chứng và minh sát bằng cách xua tan sự không ưa thích, phá tan vô minh v.v..., nên đã nói ‘bằng trí tuệ (đoạn trừ) vô minh, bằng sự hân hoan (đoạn trừ) sự không ưa thích.’ Còn việc trình bày không theo thứ tự, nên hiểu là để chỉ ra sự bao gồm của vô minh, vốn có bản chất là triền cái, ngay cả trong các triền cái đã nói ở dưới.

‘‘පඨමෙන [Pg.79] ඣානෙන නීවරණාන’’න්තිආදීසු කථං ඣානානං සීලභාවො, කථං වා තත්ථ විරතියා සම්භවො. සුවිසුද්ධකායකම්මාදිකස්ස හි චිත්තසමාදානවසෙන ඉමානි ඣානානි පවත්තන්ති, න පරිත්තකුසලානි විය කායකම්මාදිවිසොධනවසෙන, නාපි මග්ගඵලධම්මා විය දුච්චරිතදුරාජීවසමුච්ඡෙදපටිප්පස්සම්භනවසෙනාති? සච්චමෙතං. මහග්ගතධම්මෙසු නිප්පරියායෙන නත්ථි සීලනට්ඨො, කුතො විරමණට්ඨො. පරියායෙන පනෙතං වුත්තන්ති දට්ඨබ්බං. කො පන සො පරියායො? යදග්ගෙන මහග්ගතා කුසලධම්මා පටිපක්ඛෙ පජහන්ති, තදග්ගෙන තතො ඔරතා. තෙ ච යථා චිත්තං නාරොහන්ති, එවං සංවුතා නාම හොන්ති. පරියුට්ඨානසඞ්ඛාතො මනොද්වාරෙ වීතික්කමො නත්ථි එතෙසූති අවීතික්කමාති ච වුච්චන්ති, චෙතනා පන තංසම්පයුත්තාති. සොයමත්ථො පරතො ආගමිස්සති. එවඤ්ච කත්වා විතක්කාදිපහානවචනම්පි සමත්ථිතං හොති. න හි නිප්පරියායතො සීලං කුසලධම්මානං පහායකං යුජ්ජති, න චෙත්ථ අකුසලවිතක්කාදයො අධිප්පෙතා. කිඤ්චාපි පඨමජ්ඣානූපචාරෙයෙව දුක්ඛස්ස, චතුත්ථජ්ඣානූපචාරෙ ච සුඛස්ස පහානං හොති, අතිසයපහානං පන සන්ධාය වුත්තං ‘‘චතුත්ථෙන ඣානෙන සුඛදුක්ඛානං පහාන’’න්ති. ‘‘ආකාසානඤ්චායතනසමාපත්තියා’’තිආදීසු යං වත්තබ්බං, තං ආරුප්පකථායං (විසුද්ධි. 1.275 ආදයො) ආගමිස්සති.

Trong các câu như ‘bằng sơ thiền (đoạn trừ) các triền cái,’ làm thế nào các thiền lại là giới, hay làm thế nào sự kiêng cữ lại có thể có ở đó? Quả vậy, đối với người có thân nghiệp v.v... đã hoàn toàn trong sạch, các thiền này khởi lên do sự định tâm; chúng không khởi lên do sự thanh lọc thân nghiệp v.v... như các thiện pháp dục giới, chúng cũng không khởi lên do sự đoạn tuyệt và làm lắng dịu các tà hạnh và tà mạng như các pháp Đạo và Quả? — Điều này đúng. Trong các pháp đáo đại, không có nghĩa là giới theo nghĩa đen, huống chi là nghĩa kiêng cữ. Tuy nhiên, nên hiểu rằng điều này được nói theo nghĩa bóng. Vậy nghĩa bóng đó là gì? Các pháp thiện đáo đại từ bỏ các pháp đối nghịch ở mức độ nào, thì chúng được gọi là kiêng cữ khỏi các pháp ấy ở mức độ đó. Và theo cách mà các pháp ấy không khởi lên trong tâm, thì chúng được gọi là đã được thu thúc. Vì trong các thiền này không có sự vi phạm ở tâm môn, được gọi là sự phiền não trói buộc, nên chúng cũng được gọi là sự không vi phạm; còn tác ý thì tương ưng với chúng. Ý nghĩa này sẽ được đề cập sau. Và do đó, lời nói về sự đoạn trừ tầm v.v... cũng được chứng minh là hợp lý. Quả vậy, giới theo nghĩa đen không thể là cái đoạn trừ các pháp thiện, và ở đây, các bất thiện tầm v.v... cũng không được ám chỉ. Mặc dù sự đoạn trừ khổ xảy ra ngay trong cận định của sơ thiền, và sự đoạn trừ lạc xảy ra trong cận định của tứ thiền, tuy nhiên, câu ‘bằng tứ thiền đoạn trừ lạc và khổ’ được nói đến với ý nghĩa là sự đoạn trừ vượt trội. Điều cần nói trong các câu như ‘bằng Không Vô Biên Xứ Định’ v.v... sẽ được đề cập trong chương về thiền vô sắc.

අනිච්චස්ස, අනිච්චන්ති වා අනුපස්සනා අනිච්චානුපස්සනා. තෙභූමිකධම්මානං අනිච්චතං ගහෙත්වා පවත්තාය විපස්සනායෙතං නාමං. නිච්චසඤ්ඤායාති ‘‘සඞ්ඛතධම්මා නිච්චා සස්සතා’’ති එවං පවත්තාය මිච්ඡාසඤ්ඤාය, සඤ්ඤාග්ගහණෙනෙව දිට්ඨිචිත්තානම්පි ගහණං දට්ඨබ්බං. එස නයො ඉතො පරාසුපි. නිබ්බිදානුපස්සනායාති සඞ්ඛාරෙසු නිබ්බින්දනාකාරෙන පවත්තාය අනුපස්සනාය. නන්දියාති සප්පීතිකතණ්හාය. විරාගානුපස්සනායාති විරජ්ජනාකාරෙන පවත්තාය අනුපස්සනාය. රාගස්සාති සඞ්ඛාරෙසු රාගස්ස. නිරොධානුපස්සනායාති සඞ්ඛාරානං නිරොධස්ස අනුපස්සනාය. යථා වා සඞ්ඛාරා නිරුජ්ඣන්තියෙව, ආයතිං පුනබ්භවවසෙන න උප්පජ්ජන්ති, එවං අනුපස්සනා නිරොධානුපස්සනා. තෙනෙවාහ ‘‘නිරොධානුපස්සනාය නිරොධෙති නො සමුදෙතී’’ති (පටි. ම. 1.83). මුඤ්චිතුකාමතාය හි අයං බලප්පත්තා. සඞ්ඛාරානං පටිනිස්සජ්ජනාකාරෙන පවත්තා අනුපස්සනා පටිනිස්සග්ගානුපස්සනා. පටිසඞ්ඛා සන්තිට්ඨනා හි අයං[Pg.80]. ආදානස්සාති නිච්චාදිවසෙන ගහණස්ස. සන්තතිසමූහකිච්චාරම්මණවසෙන එකත්තගහණං ඝනසඤ්ඤා, තස්සා ඝනසඤ්ඤාය. ආයූහනස්සාති අභිසඞ්ඛරණස්ස. සඞ්ඛාරානං අවත්ථාදිවිසෙසාපත්ති විපරිණාමො. ධුවසඤ්ඤායාති ථිරභාවගහණස්ස. නිමිත්තස්සාති සමූහාදිඝනවසෙන සකිච්චපරිච්ඡෙදතාය ච සඞ්ඛාරානං සවිග්ගහතාය. පණිධියාති රාගාදිපණිධියා, තණ්හාවසෙන සඞ්ඛාරෙසු නින්නතායාති අත්ථො. අභිනිවෙසස්සාති අත්තානුදිට්ඨියා. අනිච්චදුක්ඛාදිවසෙන සබ්බතෙභූමකධම්මතිරණා අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනා. සාරාදානාභිනිවෙසස්සාති අසාරෙසු සාරගහණවිපල්ලාසස්ස. යථාභූතඤාණදස්සනං ථිරභාවපත්තා අනිච්චාදිඅනුපස්සනාව. උදයබ්බයඤාණන්ති කෙචි. සප්පච්චයනාමරූපදස්සනන්ති අපරෙ. ‘‘ඉස්සරකුත්තාදිවසෙන ලොකො සමුප්පන්නො’’ති අභිනිවෙසො සම්මොහාභිනිවෙසො. උච්ඡෙදසස්සතාභිනිවෙසොති කෙචි. ‘‘අහොසිං නු ඛො අහමතීතමද්ධාන’’න්තිආදිනයප්පවත්තා (ම. නි. 1.18; සං. නි. 2.20; මහානි. 174) සංසයාපත්ති සම්මොහාභිනිවෙසොති අපරෙ. සඞ්ඛාරෙසු තාණලෙණභාවගහණං ආලයාභිනිවෙසො. ‘‘ආලයරතා ආලයසම්මුදිතා’’ති (දී. නි. 2.67; ම. නි. 1.281; 2.337; සං. නි. 1.172; මහාව. 7-8) වචනතො ආලයො තණ්හා. සා එව චක්ඛාදීසු, රූපාදීසු ච අභිනිවිසනවසෙන පවත්තියා ආලයාභිනිවෙසොති අපරෙ. ‘‘එවං ඨිතා තෙ සඞ්ඛාරා පටිනිස්සජ්ජීයන්තී’’ති පවත්තං ඤාණං පටිසඞ්ඛානුපස්සනා. අප්පටිසඞ්ඛා පටිසඞ්ඛාය පටිපක්ඛභූතා මොහප්පධානා අකුසලධම්මා. වට්ටතො විගතත්තා විවට්ටං නිබ්බානං, තත්ථ නින්නභාවසඞ්ඛාතෙන අනුපස්සනෙන පවත්ති විවට්ටානුපස්සනා, සඞ්ඛාරුපෙක්ඛා චෙව අනුලොමඤාණඤ්ච. සඤ්ඤොගාභිනිවෙසො සංයුජ්ජනවසෙන සඞ්ඛාරෙසු අභිනිවිසනං.

Sự tùy quán về cái vô thường, hoặc sự tùy quán rằng ‘vô thường’ là vô thường tùy quán. Đây là tên gọi của tuệ quán sanh khởi bằng cách nắm bắt tính vô thường của các pháp tam giới. Về thường tưởng: (đoạn trừ) tà tưởng sanh khởi rằng: “Các pháp hữu vi là thường còn, là bền vững.” Cần phải hiểu rằng, chính nhờ việc nắm bắt tưởng mà cũng nắm bắt được cả tà kiến và tâm. Phương pháp này cũng (áp dụng) cho các tùy quán sau đây. Về yếm ly tùy quán: (đoạn trừ) bằng tùy quán sanh khởi với trạng thái nhàm chán trong các pháp hữu vi. Về hỷ: (đoạn trừ) ái có câu hữu với hỷ. Về ly tham tùy quán: (đoạn trừ) bằng tùy quán sanh khởi với trạng thái ly tham. Về tham: (đoạn trừ) tham trong các pháp hữu vi. Về đoạn diệt tùy quán: (đoạn trừ) bằng sự tùy quán về sự diệt của các pháp hữu vi. Hoặc, sự tùy quán theo cách mà các pháp hữu vi chỉ diệt đi, không sanh khởi trở lại trong tương lai do tái sanh, (sự tùy quán) như vậy là đoạn diệt tùy quán. Do đó, Ngài đã nói: “Với đoạn diệt tùy quán, vị ấy làm cho diệt, không làm cho sanh khởi.” Thật vậy, đây là trí muốn giải thoát đã đạt đến sức mạnh. Tùy quán sanh khởi với trạng thái từ bỏ các pháp hữu vi là từ bỏ tùy quán. Về sự chấp thủ: (đoạn trừ) sự nắm giữ theo cách (cho là) thường, v.v. Sự nắm giữ tính đồng nhất theo phương diện tương tục, tụ tập, phận sự, và đối tượng là kiên cố tưởng; (đoạn trừ) kiên cố tưởng ấy. Về sự cố gắng: (đoạn trừ) sự cố ý tạo tác. Sự đạt đến trạng thái đặc biệt như già, v.v. của các pháp hữu vi là sự biến hoại. Về tưởng bền vững: (đoạn trừ) sự nắm giữ trạng thái vững chắc. Về tướng: (đoạn trừ) trạng thái có hình thể của các pháp hữu vi do phương diện kiên cố như tụ tập, v.v. và do sự phân định phận sự riêng. Về sự ước nguyện: (đoạn trừ) sự ước nguyện về tham, v.v.; nghĩa là, (đoạn trừ) sự hướng đến các pháp hữu vi do ái. Về sự cố chấp: (đoạn trừ) tà kiến theo tự ngã. Sự thẩm sát tất cả các pháp tam giới theo phương diện vô thường, khổ, v.v. là tăng thượng tuệ pháp quán. Về sự cố chấp nắm giữ lõi cây: (đoạn trừ) sự điên đảo nắm giữ lõi cây trong những gì không phải là lõi cây. Tri kiến như thật chính là tùy quán về vô thường, v.v. đã đạt đến trạng thái vững chắc. Một số vị nói là sanh diệt trí. Các vị khác nói là trí thấy danh sắc cùng với nhân duyên. Sự cố chấp rằng: “Thế gian sanh khởi do sự sáng tạo của Thượng đế, v.v.” là sự cố chấp do si mê. Một số vị nói là sự cố chấp đoạn kiến và thường kiến. Các vị khác nói rằng sự rơi vào hoài nghi sanh khởi theo phương thức: “Phải chăng ta đã có trong quá khứ?”, v.v. là sự cố chấp do si mê. Sự nắm giữ trạng thái che chở, nơi nương náu trong các pháp hữu vi là sự cố chấp ái luyến. Do (câu kinh): “Thích thú trong ái luyến, hoan hỷ trong ái luyến,” ái luyến là ái. Các vị khác nói rằng, chính ái ấy do sanh khởi theo cách cố chấp vào mắt, v.v. và sắc, v.v. nên được gọi là sự cố chấp ái luyến. Trí sanh khởi rằng: “Các pháp hữu vi tồn tại như vậy cần được từ bỏ” là phản khán tùy quán. Bất phản khán là các pháp bất thiện có si làm chủ, là đối nghịch với phản khán. Do đã thoát khỏi vòng luân hồi, Niết Bàn là sự thoát khỏi luân hồi; sự sanh khởi bằng tùy quán được gọi là sự hướng đến đó (Niết Bàn) là tùy quán thoát khỏi luân hồi, (đó) chính là hành xả trí và thuận thứ trí. Sự cố chấp phối hợp là sự cố chấp vào các pháp hữu vi theo cách trói buộc.

දිට්ඨෙකට්ඨානන්ති දිට්ඨියා සහජෙකට්ඨානඤ්ච පහානෙකට්ඨානඤ්ච. ඔළාරිකානන්ති උපරිමග්ගවජ්ඣෙ කිලෙසෙ උපාදාය වුත්තං. අඤ්ඤථා දස්සනෙන පහාතබ්බාපි දුතියමග්ගවජ්ඣෙහි ඔළාරිකා. අණුසහගතානන්ති අණුභූතානං, ඉදං හෙට්ඨිමමග්ගවජ්ඣෙ උපාදාය වුත්තං. සබ්බකිලෙසානන්ති අවසිට්ඨසබ්බකිලෙසානං. න හි පඨමමග්ගාදීහි පහීනා කිලෙසා පුන පහීයන්ති.

Về (các phiền não) ở cùng một nơi với tà kiến: (là các phiền não) ở cùng một nơi (trong cùng một sát-na tâm) theo nghĩa đồng sanh với tà kiến, và ở cùng một nơi (trong cùng một người) theo nghĩa được đoạn trừ. Về (các phiền não) thô thiển: được nói liên quan đến các phiền não bị các đạo ở trên đoạn trừ. Nếu không, ngay cả các phiền não cần được đoạn trừ bằng kiến (đạo Tu-đà-hoàn) cũng thô thiển hơn các phiền não bị đạo thứ hai đoạn trừ. Về (các phiền não) đi kèm với vi tế: (là các phiền não) đã trở nên vi tế; điều này được nói liên quan đến các phiền não bị các đạo ở dưới đoạn trừ. Về tất cả các phiền não: (là) tất cả các phiền não còn lại. Thật vậy, các phiền não đã được đoạn trừ bởi đạo đầu tiên, v.v., không bị đoạn trừ lại lần nữa.

‘‘චිත්තස්ස [Pg.81] අවිප්පටිසාරාය සංවත්තන්තී’’තිආදීසු සංවරො අවිප්පටිසාරත්ථාය. ‘‘අවිප්පටිසාරත්ථානි ඛො, ආනන්ද, කුසලානි සීලානී’’ති (අ. නි. 10.1) වචනතො චෙතසො අවිප්පටිසාරත්ථාය භවන්ති. අවිප්පටිසාරො පාමොජ්ජත්ථාය. ‘‘යොනිසො මනසි කරොතො පාමොජ්ජං ජායතී’’ති (දී. නි. 3.359) වචනතො පාමොජ්ජාය සංවත්තන්ති. පාමොජ්ජං පීතියා. ‘‘පමුදිතස්ස පීති ජායතී’’ති (දී. නි. 1.466; 3.359; අ. නි. 3.96; 6.10; 11.12) වචනතො පීතියා සංවත්තන්ති. පීති පස්සද්ධත්ථාය. ‘‘පීතිමනස්ස කායො පස්සම්භතී’’ති (දී. නි. 1.466; 3.359; අ. නි. 3.96; 6.10; 11.12) වචනතො පස්සද්ධියා සංවත්තන්ති. පස්සද්ධි සුඛත්ථාය. ‘‘පස්සද්ධකායො සුඛං වෙදෙතී’’ති (දී. නි. 1.466; 3.359; අ. නි. 3.96; 6.10; 11.12) වචනතො සොමනස්සාය සංවත්තන්තීති. ‘‘සුඛත්ථාය සුඛං වෙදෙතී’’ති චෙත්ථ සොමනස්සං ‘‘සුඛ’’න්ති වුත්තං. ආසෙවනායාති සමාධිස්ස ආසෙවනාය. නිරාමිසෙ හි සුඛෙ සිද්ධෙ ‘‘සුඛිනො චිත්තං සමාධියතී’’ති (දී. නි. 1.466; 3.359; අ. නි. 3.96; 6.10; 11.12) වචනතො සමාධි සිද්ධොයෙව හොති, තස්මා සමාධිස්ස ආසෙවනාය පගුණබලවභාවාය සංවත්තන්තීති අත්ථො. භාවනායාති තස්සෙව සමාධිස්ස වඩ්ඪියා. බහුලීකම්මායාති පුනප්පුනං කිරියාය. අලඞ්කාරායාති තස්සෙව සමාධිස්ස පසාධනභූතසද්ධින්ද්‍රියාදිනිප්ඵත්තියා අලඞ්කාරාය සංවත්තන්ති. පරික්ඛාරායාති අවිප්පටිසාරාදිකස්ස සමාධිසම්භාරස්ස සිද්ධියා තස්සෙව සමාධිස්ස පරික්ඛාරාය සංවත්තන්ති. සම්භාරත්ථො හි ඉධ පරික්ඛාර-සද්දො. ‘‘යෙ ච ඛො ඉමෙ පබ්බජිතෙන ජීවිතපරික්ඛාරා සමුදානෙතබ්බා’’තිආදීසු (ම. නි. 1.191) විය සම්භාරොති ච පච්චයො වෙදිතබ්බො. කාමඤ්චායං පරික්ඛාර-සද්දො ‘‘රථො සීලපරික්ඛාරො’’තිආදීසු (සං. නි. 5.4) අලඞ්කාරත්ථො. ‘‘සත්තහි නගරපරික්ඛාරෙහි සුපරික්ඛත්තං හොතී’’තිආදීසු (අ. නි. 7.67) පරිවාරත්ථො වුත්තො. ඉධ පන අලඞ්කාරපරිවාරානං විසුං ගහිතත්තා ‘‘සම්භාරත්ථො’’ති වුත්තං. පරිවාරායාති මූලකාරණභාවෙනෙව සමාධිස්ස පරිවාරභූතසතිවීරියාදිධම්මවිසෙසසාධනෙන පරිවාරසම්පත්තියා සංවත්තන්ති. පාරිපූරියාති වසීභාවසම්පාපනෙන, විපස්සනාය පදට්ඨානභාවාපාදනෙන ච පරිපුණ්ණභාවසාධනතො සමාධිස්ස පාරිපූරියා සංවත්තන්ති.

Trong các câu như: “Dẫn đến sự không hối tiếc của tâm” (cittassa avippaṭisārāya saṃvattanti), sự thu thúc (saṃvaro) là vì mục đích không hối tiếc (avippaṭisāratthāya). Do câu: “Này Ānanda, các thiện giới quả thật có mục đích là sự không hối tiếc” (a. ni. 10.1), nên chúng (các giới) hiện hữu vì mục đích không hối tiếc của tâm (cetaso avippaṭisāratthāya). Sự không hối tiếc (avippaṭisāro) là vì mục đích hoan hỷ (pāmojjatthāya). Do câu: “Đối với người tác ý như lý, sự hoan hỷ sanh khởi” (dī. ni. 3.359), nên chúng dẫn đến sự hoan hỷ (pāmojjāya saṃvattanti). Sự hoan hỷ (pāmojjaṃ) là vì hỷ (pītiyā). Do câu: “Đối với người hoan hỷ, hỷ sanh khởi” (dī. ni. 1.466; 3.359; a. ni. 3.96; 6.10; 11.12), nên chúng dẫn đến hỷ (pītiyā saṃvattanti). Hỷ (pīti) là vì mục đích khinh an (passaddhatthāya). Do câu: “Đối với người có tâm hoan hỷ, thân được khinh an” (dī. ni. 1.466; 3.359; a. ni. 3.96; 6.10; 11.12), nên chúng dẫn đến sự khinh an (passaddhiyā saṃvattanti). Sự khinh an (passaddhi) là vì mục đích lạc (sukhatthāya). Do câu: “Người có thân khinh an cảm thọ lạc” (dī. ni. 1.466; 3.359; a. ni. 3.96; 6.10; 11.12), nên chúng dẫn đến hỷ lạc (somanassāya saṃvattantīti). Trong câu “vì mục đích lạc, cảm thọ lạc” (sukhatthāya sukhaṃ vedeti), ở đây hỷ lạc (somanassaṃ) được gọi là “lạc” (sukha). “Vì sự thực hành” (āsevanāya) nghĩa là vì sự thực hành định (samādhissa āsevanāya). Vì khi lạc phi vật chất (nirāmise sukhe) được thành tựu, do câu: “Tâm của người có lạc được định tĩnh” (dī. ni. 1.466; 3.359; a. ni. 3.96; 6.10; 11.12), nên định (samādhi) chắc chắn được thành tựu. Do đó, ý nghĩa là: “chúng dẫn đến sự thực hành định, đến trạng thái thuần thục và mạnh mẽ” (samādhissa āsevanāya paguṇabalavabhāvāya saṃvattantīti). “Vì sự tu tập” (bhāvanāya) nghĩa là vì sự tăng trưởng của chính định ấy. “Vì sự thực hành nhiều lần” (bahulīkammāya) nghĩa là vì sự thực hành lặp đi lặp lại. “Vì sự trang hoàng” (alaṅkārāya) nghĩa là chúng dẫn đến sự trang hoàng cho chính định ấy bằng việc thành tựu tín căn v.v... vốn là những pháp trang điểm. “Vì sự vật dụng” (parikkhārāya) nghĩa là chúng dẫn đến sự vật dụng cho chính định ấy bằng việc thành tựu các tư lương cho định, bắt đầu từ sự không hối tiếc. Ở đây, từ “parikkhāra” có nghĩa là tư lương (sambhārattho). Giống như trong các câu: “Những vật dụng sinh hoạt này cần được vị xuất gia tìm kiếm” (ma. ni. 1.191), và “tư lương” (sambhāro) cần được hiểu là trợ duyên (paccayo). Và mặc dù từ “parikkhāra” này có nghĩa là sự trang hoàng trong các câu như: “chiếc xe có giới là vật trang hoàng” (saṃ. ni. 5.4), và được nói với nghĩa là sự tùy tùng trong các câu như: “được bảo vệ kỹ lưỡng bởi bảy vật dụng của thành trì” (a. ni. 7.67). Tuy nhiên, ở đây, do sự trang hoàng và sự tùy tùng được đề cập riêng, nên nó được nói với nghĩa là “tư lương” (sambhārattho). “Vì sự tùy tùng” (parivārāya) nghĩa là chúng dẫn đến sự thành tựu tùy tùng bằng việc tạo ra các pháp đặc biệt như niệm, tinh tấn v.v... vốn là tùy tùng của định, ngay bằng bản chất là nhân gốc rễ. “Vì sự viên mãn” (pāripūriyā) nghĩa là chúng dẫn đến sự viên mãn của định, do việc tạo ra trạng thái hoàn thiện thông qua việc đạt đến trạng thái thuần thục và việc tạo ra trạng thái làm nền tảng cho tuệ quán.

එවං සුපරිසුද්ධසීලමූලකං සබ්බාකාරපරිපූරං සමාධිං දස්සෙත්වා ඉදානි ‘‘සමාහිතො පජානාති පස්සති, යථාභූතං ජානං පස්සං නිබ්බින්දති, නිබ්බින්දං විරජ්ජති[Pg.82], විරාගා විමුච්චතී’’ති (අ. නි. 10.2; ස. නි. 3.14) වචනතො සීලමූලකානි සමාධිපදට්ඨානානි පයොජනානි දස්සෙතුං ‘‘එකන්තනිබ්බිදායා’’තිආදි වුත්තං. නිබ්බිදාය හි දස්සිතාය තස්සා පදට්ඨානභූතං යථාභූතඤාණදස්සනං දස්සිතමෙව හොති, තස්මිං අසති නිබ්බිදාය අසිජ්ඣනතො. නිබ්බිදාදයො අත්ථතො විභත්තා එව. යථාභූතඤාණදස්සනන්ති පනෙත්ථ සප්පච්චයනාමරූපදස්සනං අධිප්පෙතං. එවමෙත්ථ අමතමහානිබ්බානපරියොසානං සීලස්ස පයොජනං දස්සිතන්ති වෙදිතබ්බං.

Sau khi đã trình bày về định, vốn có giới hoàn toàn trong sạch làm gốc rễ và viên mãn về mọi phương diện như vậy, bây giờ, để trình bày về các lợi ích có giới làm gốc rễ và có định làm nền tảng, theo như câu: “Người có định thì biết, thấy; khi biết, thấy như thật thì nhàm chán; do nhàm chán nên ly tham; do ly tham nên giải thoát” (a. ni. 10.2; sa. ni. 3.14), đoạn kinh bắt đầu bằng “vì sự nhàm chán hoàn toàn” (ekantanibbidāya) đã được nói đến. Bởi vì khi sự nhàm chán (nibbidā) được trình bày, thì tri kiến như thật (yathābhūtañāṇadassanaṃ), vốn là nền tảng của nó, cũng đã được trình bày. Vì nếu không có tri kiến ấy, sự nhàm chán không thể thành tựu. Sự nhàm chán v.v... thực sự đã được phân tích về mặt ý nghĩa. Ở đây, “tri kiến như thật” (yathābhūtañāṇadassanaṃ) được hiểu là sự thấy biết danh-sắc cùng với các duyên của chúng. Như vậy, cần phải hiểu rằng ở đây, lợi ích của giới, với điểm kết thúc là Bất tử, Đại Niết-bàn, đã được trình bày.

ඉදානි පහානාදීසු සීලත්ථං දස්සෙතුං ‘‘එත්ථ චා’’තිආදි ආරද්ධං. තත්ථ පජහනං අනුප්පාදනිරොධො පහානන්ති තස්ස භාවසාධනතං සන්ධාය ‘‘පහානන්ති කොචි ධම්මො නාම නත්ථී’’ති වුත්තං. යථා පනස්ස ධම්මභාවො සම්භවති, තථා හෙට්ඨා සංවණ්ණිතමෙව. එවං හිස්ස සීලභාවො සුට්ඨු යුජ්ජති. තං තං පහානන්ති ‘‘පාණාතිපාතස්ස පහානං, අදින්නාදානස්ස පහාන’’න්ති එවං වුත්තං තං තං පහානං. තස්ස තස්ස කුසලධම්මස්සාති පාණාතිපාතස්ස පහානං මෙත්තාදිකුසලධම්මස්ස, අදින්නාදානස්ස පහානං චාගාදිකුසලධම්මස්සාති එවං තස්ස තස්ස කුසලධම්මස්ස. පතිට්ඨානට්ඨෙනාති පතිට්ඨානභාවෙන. පහානං හි තස්මිං සති හොති, අසති න හොති, තස්ස ‘‘පතිට්ඨාන’’න්ති වත්තබ්බතං ලභතීති කත්වා යස්මිං සන්තානෙ පාණාතිපාතාදයො තස්ස පකම්පහෙතවොති තප්පහානං විකම්පාභාවකරණෙන ච සමාධානං වුත්තං. එවං සෙසපහානෙසුපි වත්තබ්බං. සමාධානං සණ්ඨපනං, සංයමනං වා. ඉතරෙ චත්තාරොති වෙරමණිආදයො චත්තාරො ධම්මා න පහානං විය වොහාරමත්තන්ති අධිප්පායො. තතො තතොති තම්හා තම්හා පාණාතිපාතාදිතො. තස්ස තස්සාති පාණාතිපාතාදිකස්ස සංවරණවසෙන, තස්ස තස්ස වා සංවරස්ස වසෙන. තදුභයසම්පයුත්තචෙතනාවසෙනාති වෙරමණීහි, සංවරධම්මෙහි ච සම්පයුත්තාය චෙතනාය වසෙන. තං තං අවීතික්කමන්තස්සාති තං තං පාණාතිපාතාදිං අවීතික්කමන්තස්ස පුග්ගලස්ස, ධම්මසමූහස්ස වා වසෙන චෙතසො පවත්තිසබ්භාවං සන්ධාය වුත්තා. තස්මා එකක්ඛණෙපි ලබ්භන්තීති අධිප්පායො.

Bây giờ, để trình bày ý nghĩa của giới trong các phương diện đoạn trừ v.v..., đoạn văn bắt đầu bằng “Và ở đây” (ettha ca) được khởi đầu. Trong đó, “sự đoạn trừ” (pajahanṃ) là sự diệt do không sanh khởi (anuppādanirodho) được gọi là đoạn trừ (pahānaṃ). Liên quan đến việc nó là một danh từ trừu tượng, câu “không có một pháp nào gọi là sự đoạn trừ” đã được nói đến. Còn về cách mà bản chất pháp (dhammabhāvo) của nó có thể tồn tại, điều đó đã được giải thích ở dưới. Vì như vậy, bản chất giới (sīlabhāvo) của nó rất phù hợp. “Sự đoạn trừ này, sự đoạn trừ kia” (taṃ taṃ pahānaṃ) có nghĩa là sự đoạn trừ này, sự đoạn trừ kia được nói đến như là “sự đoạn trừ sát sanh, sự đoạn trừ trộm cắp”. “Của thiện pháp này, của thiện pháp kia” (tassa tassa kusaladhammassa) có nghĩa là: sự đoạn trừ sát sanh là (nền tảng) cho thiện pháp từ ái v.v...; sự đoạn trừ trộm cắp là (nền tảng) cho thiện pháp bố thí v.v...; như vậy là “của thiện pháp này, của thiện pháp kia”. “Với ý nghĩa là nền tảng” (patiṭṭhānaṭṭhena) có nghĩa là do bản chất là nền tảng. Bởi vì khi có sự đoạn trừ ấy thì (thiện pháp) có mặt, khi không có thì không có mặt, nên nó được gọi là “nền tảng”. Do đó, trong dòng tâm thức nào có sát sanh v.v..., chúng là nguyên nhân gây ra sự dao động, nên sự đoạn trừ chúng được gọi là sự an định (samādhānaṃ) cũng do việc tạo ra sự không dao động. Điều này cũng nên được nói đối với các sự đoạn trừ còn lại. Sự an định (samādhānaṃ) là sự thiết lập vững chắc, hoặc là sự chế ngự (saṃyamanaṃ). “Bốn pháp còn lại” (itare cattāro) có nghĩa là bốn pháp bắt đầu bằng sự cố ý tránh xa (veramaṇi) không phải chỉ là danh từ quy ước như “sự đoạn trừ” (pahānaṃ); đây là chủ ý. “Từ cái này, từ cái kia” (tato tato) nghĩa là từ cái này, từ cái kia, tức là từ sát sanh v.v... “Của cái này, của cái kia” (tassa tassa) nghĩa là do năng lực chế ngự (saṃvaraṇavasena) cái này, cái kia, tức là sát sanh v.v..., hoặc do năng lực của sự chế ngự (saṃvarassa) này, sự chế ngự kia. “Do năng lực của tư tương ưng với cả hai” (tadubhayasampayuttacetanāvasena) nghĩa là do năng lực của tư (cetanā) tương ưng với cả hai, tức là với các pháp cố ý tránh xa (veramaṇīhi) và các pháp chế ngự (saṃvaradhammehi). “Của người không vi phạm điều này, điều kia” (taṃ taṃ avītikkamantassa) có nghĩa là chúng được nói đến liên quan đến sự hiện hữu thực sự của tâm, do năng lực của cá nhân hoặc của nhóm pháp không vi phạm điều này, điều kia, tức là sát sanh v.v... Do đó, chúng có thể đạt được ngay cả trong một sát-na; đây là chủ ý.

සීලසංකිලෙසවොදානවණ්ණනා

Giải Thích Về Sự Ô Nhiễm Và Thanh Tịnh Của Giới

21. සංකිලිස්සති [Pg.83] තෙනාති සංකිලෙසො. කො පන සොති ආහ ‘‘ඛණ්ඩාදිභාවො සීලස්ස සංකිලෙසො’’ති. වොදායති විසුජ්ඣති එතෙනාති වොදානං, අඛණ්ඩාදිභාවො. ලාභයසාදීති ආදි-සද්දෙන ඤාතිඅඞ්ගජීවිතාදීනං සඞ්ගහො. සත්තසු ආපත්තික්ඛන්ධෙසු ආදිම්හි වා අන්තෙ වා වෙමජ්ඣෙති ච ඉදං තෙසං උද්දෙසාදිපාළිවසෙන වුත්තං. න හි අඤ්ඤො කොචි ආපත්තික්ඛන්ධානං අනුක්කමො අත්ථි. ඛණ්ඩන්ති ඛණ්ඩවන්තං, ඛණ්ඩිතං වා. ඡිද්දන්ති එත්ථාපි එසෙව නයො. පරියන්තෙ ඡින්නසාටකො වියාති වත්ථන්තෙ, දසන්තෙ වා ඡින්නවත්ථං විය.

21. Do (pháp) ấy mà bị ô nhiễm, vì vậy gọi là sự ô nhiễm (saṃkileso). Sự ô nhiễm ấy là gì? (Vị ấy) đã nói: "Trạng thái bị sứt mẻ v.v... là sự ô nhiễm của giới". Do (pháp) ấy mà được trong sạch, thanh tịnh, vì vậy gọi là sự trong sạch (vodānaṃ), (đó là) trạng thái không bị sứt mẻ v.v... Trong câu "lợi lộc, danh vọng, v.v...", từ "v.v..." (ādi) bao gồm cả thân quyến, thân thể, mạng sống, v.v... Trong bảy uẩn tội, (việc phạm tội) ở đầu, hoặc ở cuối, hoặc ở giữa, điều này được nói theo cách thức của các đoạn Pāli đề mục v.v... của các uẩn tội ấy. Vì rằng không có một thứ tự nào khác của các uẩn tội. `Khaṇḍaṃ` (sứt mẻ) là có sự sứt mẻ, hoặc đã bị sứt mẻ. Trong từ `chiddaṃ` (thủng) này cũng theo phương pháp tương tự. Giống như tấm áo choàng bị rách ở viền, hoặc giống như tấm vải bị rách ở tua.

එවන්ති ඉදානි වුච්චමානාකාරෙන. මෙථුනසංයොගවසෙනාති රාගපරියුට්ඨානෙන සදිසභාවාපත්තියා මිථුනානං ඉදන්ති මෙථුනං, නිබන්ධනං. මෙථුනවසෙන සමායොගො මෙථුනසංයොගො. ඉධ පන මෙථුනසංයොගො වියාති මෙථුනසංයොගො, තස්ස වසෙන. ඉධාති ඉමස්මිං ලොකෙ. එකච්චොති එකො. සමණො වා බ්‍රාහ්මණො වාති පබ්බජ්ජාමත්තෙන සමණො වා ජාතිමත්තෙන බ්‍රාහ්මණො වා. ද්වයංද්වයසමාපත්තින්ති ද්වීහි ද්වීහි සමාපජ්ජිතබ්බං, මෙථුනන්ති අත්ථො. න හෙව ඛො සමාපජ්ජතීති සම්බන්ධො. උච්ඡාදනං උබ්බත්තනං. සම්බාහනං පරිමද්දනං. සාදියතීති අධිවාසෙති. තදස්සාදෙතීති තං උච්ඡාදනාදිං අභිරමති. නිකාමෙතීති ඉච්ඡති. විත්තින්ති තුට්ඨිං. ඉදම්පි ඛොති එත්ථ ඉදන්ති යථාවුත්තං සාදියනාදිං ඛණ්ඩභාවාදිවසෙන එකං කත්වා වුත්තං. පි-සද්දො වක්ඛමානං උපාදාය සමුච්චයත්ථො. ඛො-සද්දො අවධාරණත්ථො. ඉදං වුත්තං හොති – යදෙතං බ්‍රහ්මචාරීපටිඤ්ඤස්ස අසතිපි ද්වයංද්වයසමාපත්තියං මාතුගාමස්ස උච්ඡාදනන්හාපනසම්බාහනසාදියනාදි, ඉදම්පි එකංසෙන තස්ස බ්‍රහ්මචරියස්ස ඛණ්ඩාදිභාවාපාදනතො ඛණ්ඩම්පි ඡිද්දම්පි සබලම්පි කම්මාසම්පීති. එවං පන ඛණ්ඩාදිභාවාපත්තියා සො අපරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං චරති, න පරිසුද්ධං, සංයුත්තො මෙථුනසංයොගෙන, න විසංයුත්තො. තතො චස්ස න ජාතිආදීහි පරිමුත්තීති දස්සෙන්තො ‘‘අයං වුච්චතී’’තිආදිමාහ.

`Evaṃ` là theo cách thức sẽ được nói đến bây giờ. Về câu `methunasaṃyogavasena`: Do sự khởi lên của tham ái, do sự đạt đến trạng thái tương tự, việc này của cặp đôi (mithunānaṃ idaṃ) nên gọi là dâm dục (methunaṃ), là sự trói buộc (nibandhanaṃ). Sự giao hợp do dâm dục là sự giao hợp dâm dục (methunasaṃyogo). Tuy nhiên, ở đây, (nó) giống như sự giao hợp dâm dục, nên gọi là sự giao hợp dâm dục (methunasaṃyogo), do năng lực của nó. `Idha` là trong thế gian này. `Ekacco` là một người. `Samaṇo vā brāhmaṇo vā` là sa-môn chỉ do xuất gia, hoặc bà-la-môn chỉ do dòng dõi. `Dvayaṃdvayasamāpattiṃ` là việc cần được thực hiện bởi từng cặp hai người, nghĩa là dâm dục. `Na heva kho samāpajjati` (chắc chắn không thực hiện) có liên hệ (với câu trước). `Ucchādanaṃ` là sự chà xát. `Sambāhanaṃ` là sự xoa bóp. `Sādiyati` là chấp thuận. `Tadassādeti` là thích thú việc chà xát v.v... ấy. `Nikāmeti` là mong muốn. `Vittiṃ` là sự hài lòng. Ở đây, trong câu `idampi kho`, `idaṃ` được nói bằng cách gộp chung lại việc chấp thuận v.v... đã được nói đến, theo phương diện của trạng thái sứt mẻ v.v... Từ `pi` có nghĩa là bao gồm, liên quan đến điều sẽ được nói. Từ `kho` có nghĩa là nhấn mạnh. Điều này được nói ra là: Đối với người tự nhận là sống phạm hạnh, mặc dù không có sự giao hợp của cặp đôi, nhưng có việc chấp thuận sự chà xát, tắm rửa, xoa bóp v.v... của người nữ; điều này cũng vậy, do chắc chắn làm cho phạm hạnh ấy đạt đến trạng thái sứt mẻ v.v..., nên (gọi là) sứt mẻ, là thủng, là lốm đốm, là vằn vện. Lại nữa, do đạt đến trạng thái sứt mẻ v.v... như vậy, vị ấy thực hành phạm hạnh không trong sạch, không phải trong sạch; có liên hệ với sự giao hợp dâm dục, không phải không liên hệ. Và do đó, vị ấy không giải thoát khỏi sanh v.v...; để chỉ rõ điều này, (vị ấy) đã nói câu bắt đầu bằng "điều này được gọi là...".

සඤ්ජග්ඝතීති කිලෙසවසෙන මහාහසිතං හසති. සංකීළතීති කායසංසග්ගවසෙන කීළති. සංකෙලායතීති සබ්බසො මාතුගාමං කෙලායන්තො [Pg.84] විහරති. චක්ඛුනාති අත්තනො චක්ඛුනා. චක්ඛුන්ති මාතුගාමස්ස චක්ඛුං. උපනිජ්ඣායතීති උපෙච්ච නිජ්ඣායති ඔලොකෙති. තිරොකුට්ටාති කුට්ටස්ස පරතො. තථා තිරොපාකාරා. මත්තිකාමයා භිත්ති කුට්ටං, ඉට්ඨකාමයා පාකාරොති වදන්ති. යා කාචි වා භිත්ති පොරිසතො දියඩ්ඪරතනුච්චප්පමාණා කුට්ටං, කුට්ටතො අධිකො පාකාරො.

`Sañjagghati` là cười lớn tiếng do năng lực của phiền não. `Saṃkīḷati` là vui đùa do năng lực của sự tiếp xúc thân thể. `Saṃkelāyati` là sống trong khi âu yếm người nữ một cách toàn diện. `Cakkhunā` là bằng con mắt của mình. `Cakkhuṃ` là con mắt của người nữ. `Upanijjhāyati` là đến gần rồi nhìn chằm chằm, ngắm nhìn. `Tirokuṭṭaṃ` là phía bên kia của bức tường. `Tiropākāraṃ` cũng tương tự. Người ta nói rằng: bức tường làm bằng đất sét là `kuṭṭaṃ`, (bức tường) làm bằng gạch là `pākāro`. Hoặc bất kỳ bức tường nào có chiều cao một rưỡi ratana (thước) so với chiều cao một người đàn ông là `kuṭṭaṃ`, (bức tường) cao hơn `kuṭṭaṃ` là `pākāro`.

අස්සාති බ්‍රහ්මචාරීපටිඤ්ඤස්ස. පුබ්බෙති වතසමාදානතො පුබ්බෙ. කාමගුණෙහීති කාමකොට්ඨාසෙහි. සමප්පිතන්ති සුට්ඨු අප්පිතං සහිතං. සමඞ්ගීභූතන්ති සමන්නාගතං. පරිචාරයමානන්ති කීළන්තං, උපට්ඨහියමානං වා. පණිධායාති පත්ථෙත්වා. සීලෙනාතිආදීසු යමනියමාදිසමාදානවසෙන සීලං. අවීතික්කමවසෙන වතං. උභයම්පි සීලං. දුක්කරචරියවසෙන පවත්තිතං වතං. තංතංඅකිච්චසම්මතතො වා නිවත්තිලක්ඛණං සීලං. තංතංසමාදානවතො වෙසභොජනකිච්චකරණාදිවිසෙසපටිපත්ති වතං. සබ්බථාපි දුක්කරචරියා තපො. මෙථුනවිරති බ්‍රහ්මචරියං.

`Assa` là của người tự nhận là sống phạm hạnh. `Pubbe` là trước khi thọ trì giới nguyện. `Kāmaguṇehi` là với các phần của dục. `Samappitaṃ` là được trao cho một cách tốt đẹp, cùng với. `Samaṅgībhūtaṃ` là được trang bị đầy đủ. `Paricārayamānaṃ` là đang vui đùa, hoặc đang được phục vụ. `Paṇidhāya` là sau khi mong mỏi. Trong các từ `sīlena` v.v..., do năng lực của việc thọ trì yama, niyama v.v... nên gọi là giới (sīlaṃ). Do năng lực của việc không vi phạm nên gọi là nguyện (vataṃ). Cả hai cũng là giới (sīlaṃ). Do năng lực của khổ hạnh mà được thực hành nên gọi là nguyện (vataṃ). Hoặc, giới (sīlaṃ) có đặc tính từ bỏ những việc được cho là không nên làm. Nguyện (vataṃ) là sự thực hành đặc biệt về trang phục, ăn uống, phận sự v.v... của người có sự thọ trì tương ứng. Trong mọi trường hợp, khổ hạnh là sự tu tập (tapo). Sự từ bỏ dâm dục là phạm hạnh (brahmacariyaṃ).

සබ්බසොති අනවසෙසතො, සබ්බෙසං වා. අභෙදෙනාති අවීතික්කමෙන. අපරාය ච පාපධම්මානං අනුප්පත්තියා, ගුණානං උප්පත්තියා සඞ්ගහිතොති යොජනා. තත්ථ කුජ්ඣනලක්ඛණො කොධො. උපනන්ධනලක්ඛණො උපනාහො. පරෙසං ගුණමක්ඛනලක්ඛණො මක්ඛො. යුගග්ගාහලක්ඛණො පළාසො. පරසම්පත්තිඋසූයනලක්ඛණා ඉස්සා. අත්තසම්පත්තිනිගූහනලක්ඛණං මච්ඡරියං. සන්තදොසපටිච්ඡාදනලක්ඛණා මායා. අසන්තගුණසම්භාවනලක්ඛණං සාඨෙය්‍යං. චිත්තස්ස ථද්ධභාවලක්ඛණො ථම්භො. කරණුත්තරියලක්ඛණො සාරම්භො. උන්නතිලක්ඛණො මානො. අබ්භුන්නතිලක්ඛණො අතිමානො. මජ්ජනලක්ඛණො මදො. චිත්තවොසග්ගලක්ඛණො පමාදො. ආදි-සද්දෙන ලොභමොහවිපරීතමනසිකාරාදීනං සඞ්ගහො.

`Sabbaso` là không còn sót lại, hoặc của tất cả. `Abhedena` là do không vi phạm. Nên hiểu sự liên kết là: và do sự không phát sinh của các ác pháp khác, và do sự phát sinh của các thiện đức, nên được bao gồm. Trong đó, sân (kodho) có đặc tính là phẫn nộ. Oán (upanāho) có đặc tính là cột hận. Gièm pha (makkho) có đặc tính là xóa bỏ công đức của người khác. Cạnh tranh (paḷāso) có đặc tính là xem mình ngang hàng. Tật đố (issā) có đặc tính là ganh tỵ với tài sản của người khác. Xan tham (macchariyaṃ) có đặc tính là che giấu tài sản của mình. Xảo trá (māyā) có đặc tính là che giấu lỗi lầm hiện có. Lừa đảo (sāṭheyyaṃ) có đặc tính là phô bày những đức tính không có. Ngoan cố (thambho) có đặc tính là trạng thái cứng nhắc của tâm. Hơn thua (sārambho) có đặc tính là làm cho hơn người. Mạn (māno) có đặc tính là tự cao. Quá mạn (atimāno) có đặc tính là tự cao quá mức. Kiêu (mado) có đặc tính là say đắm. Phóng dật (pamādo) có đặc tính là buông thả tâm. Từ "v.v..." (ādi) bao gồm cả tham, si, tác ý sai lầm, v.v...

ඉදානි ‘‘අඛණ්ඩාදිභාවො පනා’’තිආදිනා වුත්තමෙවත්ථං පාකටතරං කාතුං ‘‘යානි හී’’තිආදිමාහ. තත්ථ අනුපහතානීති අනුපද්දුතානි. විවට්ටූපනිස්සයතාය තණ්හාදාසබ්‍යතො මොචනෙන භුජිස්සභාවකරණං. අවිඤ්ඤූනං අප්පමාණත්තා වුත්තං ‘‘විඤ්ඤූහි පසත්ථත්තා’’ති. සමාධිසංවත්තනං වා එතෙසං පයොජනං, සමාධිසංවත්තනෙ වා නියුත්තානීති සමාධිසංවත්තනිකානි. නිද්දානෙන සස්සසම්පත්ති විය පටිපක්ඛවිගමෙන සීලසම්පදා, සා ච තත්ථ [Pg.85] සති දොසදස්සනෙති ආහ ‘‘සීලවිපත්තියා ච ආදීනවදස්සනෙනා’’ති. නිසම්මකාරීනං පයොජනගරුකතාය දිට්ඨගුණෙයෙව සම්මාපටිපත්තීති වුත්තං ‘‘සීලසම්පත්තියා ච ආනිසංසදස්සනෙනා’’ති.

Bây giờ, để làm cho ý nghĩa đã được nói trong câu bắt đầu bằng "lại nữa, trạng thái không sứt mẻ v.v..." trở nên rõ ràng hơn, (vị ấy) đã nói câu bắt đầu bằng "vì rằng những (giới) nào...". Trong đó, `anupahatāni` là không bị tổn hại. Do có yểm trợ cho sự thoát khỏi vòng luân hồi, (các giới này) tạo ra trạng thái tự chủ bằng cách giải thoát khỏi sự nô lệ của ái dục. Do không phải là tiêu chuẩn của những người vô trí, nên được nói là "do được các bậc hiền trí tán thán". Hoặc, lợi ích của chúng là làm phát sinh định; hoặc, chúng được sử dụng để làm phát sinh định, vì vậy chúng được gọi là `samādhisaṃvattanikāni` (những pháp dẫn đến định). Giống như sự thành tựu của mùa màng nhờ việc làm cỏ, sự thành tựu của giới là nhờ sự loại bỏ các pháp đối nghịch; và điều đó (xảy ra) khi có sự thấy rõ tội lỗi trong đó (sự hư hỏng của giới), vì vậy (vị ấy) đã nói "và do thấy rõ sự nguy hại trong sự hư hỏng của giới". Do những người hành động có suy xét xem trọng lợi ích, nên sự thực hành đúng đắn chỉ có trong (việc) đã thấy rõ lợi ích, vì vậy được nói là "và do thấy rõ lợi ích trong sự thành tựu của giới".

තත්ථ සීලවිපත්තියා ආදීනවො සීලසම්පදාය හෙට්ඨා දස්සිතආනිසංසපටිපක්ඛතො වෙදිතබ්බො, තං සුවිඤ්ඤෙය්‍යන්ති අවිත්ථාරෙත්වා පකාරන්තරෙහි දස්සෙතුං ‘‘අපිචා’’ති ආරද්ධං. තත්ථ යථා සීලසම්පදා සත්තානං මනුඤ්ඤභාවකාරණං, එවං සීලවිපත්ති අමනුඤ්ඤභාවකාරණන්ති ආහ ‘‘දුස්සීලො…පෙ… දෙවමනුස්සාන’’න්ති. අනනුසාසනීයො ජිගුච්ඡිතබ්බතො. දුක්ඛිතොති සඤ්ජාතදුක්ඛො. විප්පටිසාරීති ‘‘අකතං වත මෙ කල්‍යාණ’’න්තිආදිනා පච්චානුතාපී. දුබ්බණ්ණොති ගුණවණ්ණෙන, කායවණ්ණෙන ච විරහිතො. අස්සාති දුස්සීලස්ස. සම්ඵස්සිතානං දුක්ඛො දුක්ඛාවහො සම්ඵස්සො එතස්සාති දුක්ඛසම්ඵස්සො. ගුණානුභාවාභාවතො අප්පං අග්ඝතීති අප්පග්ඝො. අනෙකවස්සගණිකගූථකූපො වියාති අනෙකවස්සසමූහෙ සඤ්චිතුක්කාරාවාටො විය. දුබ්බිසොධනො සොධෙතුං අසක්කුණෙය්‍යො. ඡවාලාතං ඡවඩාහෙ සන්තජ්ජනුම්මුක්කං. උභතො පරිබාහිරොති සාමඤ්ඤතො, ගිහිභොගතො ච පරිහීනො. සබ්බෙසං වෙරී, සබ්බෙ වා වෙරී එතස්සාති සබ්බවෙරී, සො එව සබ්බවෙරිකො, පුරිසො. සංවාසං නාරහතීති අසංවාසාරහො. සද්ධම්මෙති පටිපත්තිසද්ධම්මෙ, පටිවෙධසද්ධම්මෙ ච.

Trong đó, sự nguy hại của việc giới bị hư hoại nên được hiểu theo cách đối nghịch với những lợi ích của việc đầy đủ giới đã được chỉ ra ở phần dưới. Vì nghĩ rằng điều ấy dễ hiểu, nên không trình bày rộng ra, để chỉ ra bằng những cách khác, (chú giải) đã bắt đầu bằng câu "hơn nữa". Trong đó, giống như việc đầy đủ giới là nguyên nhân của sự khả ái đối với chúng sanh, cũng vậy, việc giới bị hư hoại là nguyên nhân của sự không khả ái, nên (Đức Thế Tôn) đã nói "người ác giới... cho đến... đối với chư thiên và loài người". Không thể giáo huấn được là do đáng bị ghê tởm. "Bị đau khổ" là có sự đau khổ đã sanh khởi. "Hối hận" là người có sự ăn năn về sau qua câu "than ôi, việc thiện đã không được ta làm" v.v... "Dung sắc xấu xí" là người không có vẻ đẹp của đức hạnh và vẻ đẹp của thân thể. `Assa` là của người ác giới. Sự xúc chạm của người này là sự xúc chạm đau khổ, mang lại đau khổ cho những người xúc chạm, vì vậy gọi là `dukkhasamphasso` (sự xúc chạm gây đau khổ). Vì không có oai lực của đức hạnh nên có giá trị ít, vì vậy gọi là `appaggho` (ít giá trị). "Giống như hố phân của kỹ nữ nhiều năm" là giống như hố phế thải được tích tụ trong nhiều năm. Khó tẩy sạch là không thể làm cho trong sạch được. `Chavālātaṃ` là khúc củi cháy dở ở nơi thiêu xác chết. "Bị loại trừ khỏi cả hai" là bị tổn thất khỏi quả vị Sa-môn và tài sản của người tại gia. Là kẻ thù của tất cả, hoặc tất cả là kẻ thù của người này, vì vậy gọi là `sabbaverī` (kẻ thù của tất cả), chính là `sabbaveriko`, người nam. Không xứng đáng chung sống, vì vậy gọi là `asaṃvāsāraho` (không đáng chung sống). `Saddhamme` là trong pháp hành và trong pháp chứng ngộ.

‘‘අග්ගික්ඛන්ධපරියායෙ වුත්තදුක්ඛභාගිතායා’’ති සඞ්ඛෙපෙන වුත්තමත්ථං විත්ථාරතො දස්සෙතුං ‘‘දුස්සීලානඤ්හී’’තිආදි ආරද්ධං. පඤ්චකාමගුණපරිභොගසුඛෙ, පරෙහි කයිරමානවන්දනමානනාදිසුඛෙ ච අස්සාදෙන ගධිතචිත්තා පඤ්චකාම…පෙ… ගධිතචිත්තා, තෙසං. තෙ යථාවුත්තසුඛස්සාදා පච්චයා එතස්සාති තප්පච්චයං. දුක්ඛන්ති සම්බන්ධො.

Để chỉ ra một cách rộng rãi ý nghĩa đã được nói một cách tóm tắt trong câu "do có phần đau khổ đã được nói trong bài kinh ví dụ khối lửa", (chú giải) đã bắt đầu bằng câu "dussīlānañhi" v.v... Trong sự an lạc của việc hưởng thụ năm dục trưởng dưỡng, và trong sự an lạc của việc được người khác đảnh lễ, tôn kính v.v..., những người có tâm tham đắm bởi vị ngọt là những người có tâm tham đắm... năm dục trưởng dưỡng. Của những người ấy. Những vị ngọt của sự an lạc đã được nói như trên là duyên của sự đau khổ này, vì vậy gọi là `tappaccayaṃ` (do duyên ấy). Nên được liên kết với từ `dukkhaṃ` (sự đau khổ).

පස්සථ නොති පස්සථ නු, අපි පස්සථ. මහන්තන්ති විපුලං. අග්ගික්ඛන්ධන්ති අග්ගිසමූහං. ආදිත්තන්ති පදිත්තං. සම්පජ්ජලිතන්ති සමන්තතො පජ්ජලිතං අච්ඡිවිප්ඵුලිඞ්ගානි මුච්චන්තං. සජොතිභූතන්ති සපභං සමන්තතො උට්ඨිතාහි ජාලාහි එකප්පභාසමුදයභූතං. තං කිං මඤ්ඤථාති තං ඉදානි මයා වුච්චමානමත්ථං කිං මඤ්ඤථාති අනුමතිගහණත්ථං පුච්ඡති. ආලිඞ්ගෙත්වාති උපගූහිත්වා. උපනිසීදෙය්‍යාති තෙනෙව ආලිඞ්ගනෙන උපෙච්ච නිසීදෙය්‍ය. යදත්ථමෙත්ථ සත්ථා අග්ගික්ඛන්ධාලිඞ්ගනං, කඤ්ඤාලිඞ්ගනඤ්ච ආනෙසි, තමත්ථං විභාවෙතුං ‘‘ආරොචයාමී’’තිආදිමාහ[Pg.86]. තත්ථ ආරොචයාමීති ආමන්තෙමි. වොති තුම්හෙ. පටිවෙදයාමීති පබොධෙමි. දුස්සීලස්සාති නිස්සීලස්ස සීලවිරහිතස්ස. පාපධම්මස්සාති දුස්සීලත්තා එව හීනජ්ඣාසයතාය ලාමකසභාවස්ස. අසුචිසඞ්කස්සරසමාචාරස්සාති අපරිසුද්ධකායසමාචාරාදිතාය අසුචිස්ස හුත්වා සඞ්කාය සරිතබ්බසමාචාරස්ස. දුස්සීලො හි කිඤ්චිදෙව අසාරුප්පං දිස්වා ‘‘ඉදං අසුකෙන කතං භවිස්සතී’’ති පරෙසං ආසඞ්කනීයොව හොති, කෙනචිදෙව වා කරණීයෙන මන්තයන්තෙ භික්ඛූ දිස්වා ‘‘කච්චි නු ඛො ඉමෙ මයා කතං කම්මං ජානිත්වා මන්තෙන්තී’’ති අත්තනොයෙව සඞ්කාය සරිතබ්බසමාචාරොති. පටිච්ඡන්නකම්මන්තස්සාති ලජ්ජිතබ්බතාය පටිච්ඡාදෙතබ්බකම්මන්තස්ස. අස්සමණස්සාති න සමණස්ස. සලාකග්ගහණාදීසු ‘‘අහම්පි සමණො’’ති මිච්ඡාපටිඤ්ඤාය සමණපටිඤ්ඤස්ස. අසෙට්ඨචාරිතාය අබ්‍රහ්මචාරිස්ස. උපොසථාදීසු ‘‘අහම්පි බ්‍රහ්මචාරී’’ති මිච්ඡාපටිඤ්ඤාය බ්‍රහ්මචාරිපටිඤ්ඤස්ස. පූතිනා කම්මෙන සීලවිපත්තියා අන්තො අනුපවිට්ඨත්තා අන්තොපූතිකස්ස. ඡහි ද්වාරෙහි රාගාදිකිලෙසානුවස්සනෙන තින්තත්තා අවස්සුතස්ස. සඤ්ජාතරාගාදිකචවරත්තා, සීලවන්තෙහි ඡඩ්ඩෙතබ්බත්තා ච කසම්බුජාතස්ස. අග්ගික්ඛන්ධූපමාය හීනූපමභූතායාති අත්ථො. තෙනාහ භගවා – ‘‘එතදෙව තස්ස වර’’න්ති. භගවා දුක්ඛං දස්සෙත්වා දුක්ඛං දස්සෙතීති සම්බන්ධො.

`Passatha no` là `passatha nu` (các ngươi có thấy chăng?), `api passatha` (các ngươi có thấy không?). `Mahantaṃ` là to lớn, rộng lớn. `Aggikkhandhaṃ` là khối lửa, đống lửa. `Ādittaṃ` là đang cháy, bừng cháy. `Sampajjalitaṃ` là đang rực cháy tứ phía, tung ra những ngọn lửa và tàn lửa. `Sajotibhūtaṃ` là có ánh sáng, trở thành một khối ánh sáng đồng nhất bởi những ngọn lửa bốc lên từ bốn phía. `Taṃ kiṃ maññatha` là "Các ngươi nghĩ sao về điều đó?", (Đức Phật) hỏi để thăm dò ý kiến, rằng "Các ngươi nghĩ thế nào về ý nghĩa mà ta sắp nói đây?". `Āliṅgetvā` là sau khi ôm lấy. `Upanisīdeyya` là nên đến gần và ngồi xuống với chính cái ôm đó. Vì mục đích gì mà ở đây bậc Đạo Sư đã đưa ra việc ôm khối lửa và việc ôm thiếu nữ, để làm rõ mục đích ấy, Ngài đã nói "ārocayāmi" v.v... Trong đó, `ārocayāmi` là Ta tuyên bố. `Vo` là các ngươi. `Paṭivedayāmi` là Ta làm cho hiểu rõ. `Dussīlassa` là của người không có giới, của người thiếu giới hạnh. `Pāpadhammassa` là của người có bản chất thấp hèn do có khuynh hướng xấu ác chính vì sự ác giới. `Asucisaṅkassarasamācārassāti` là của người có hành vi đáng bị nghi ngờ và ghi nhớ, do trở nên không trong sạch vì có thân hành không thanh tịnh v.v... Thật vậy, người ác giới khi thấy một việc gì đó không thích hợp liền đáng bị người khác nghi ngờ rằng "việc này hẳn là do người kia làm", hoặc khi thấy các vị tỳ khưu đang bàn bạc về một công việc nào đó, liền có hành vi đáng bị ghi nhớ do tự mình nghi ngờ rằng "không biết các vị này có biết việc ta đã làm mà bàn bạc chăng?". `Paṭicchannakammantassa` là của người có hành vi cần phải che giấu do đáng bị hổ thẹn. `Assamaṇassa` là của người không phải Sa-môn, của người tự nhận là Sa-môn bằng sự tuyên bố sai trái "ta cũng là Sa-môn" trong các việc như nhận thẻ phiếu v.v... `Abrahmacārissa` là của người không thực hành phạm hạnh do có hạnh kiểm không cao thượng, của người tự nhận là người thực hành phạm hạnh bằng sự tuyên bố sai trái "ta cũng là người thực hành phạm hạnh" trong các dịp lễ Bố-tát v.v... `Antopūtikassa` là của người thối rữa bên trong, do sự hư hoại của giới đã đi vào bên trong bởi nghiệp bất tịnh. `Avassutassa` là của người bị ướt đẫm (phiền não), do bị ướt bởi cơn mưa phiền não như tham ái v.v... từ sáu căn môn. `Kasambujātassa` là của người trở thành như rác rưởi, do có rác rưởi là tham ái v.v... đã sanh khởi, và do đáng bị những người có giới hạnh từ bỏ. Ý nghĩa là bằng ví dụ về khối lửa, một ví dụ thấp kém. Vì thế, Đức Thế Tôn đã nói: "Điều này là tốt hơn cho người ấy". Đức Thế Tôn, sau khi đã chỉ ra sự đau khổ, (lại) đang chỉ ra sự đau khổ, đây là sự liên kết.

වාළරජ්ජුයාති වාළෙහි කතරජ්ජුයා. සා හි ඛරතරා හොති. ඝංසෙය්‍යාති පධංසනවසෙන ඝංසෙය්‍ය. තෙලධොතායාති තෙලෙන නිසිතාය. පච්චොරස්මින්ති පතිඋරස්මිං උරාභිමුඛං, උරමජ්ඣෙති අධිප්පායො. අයොසඞ්කුනාති සණ්ඩාසෙන. ඵෙණුද්දෙහකන්ති ඵෙණං උද්දෙහෙත්වා, අනෙකවාරං ඵෙණං උට්ඨපෙත්වාති අත්ථො.

`Vāḷarajjuyā` là bằng sợi dây làm bằng lông đuôi ngựa. Vì sợi dây đó rất thô ráp. `Ghaṃseyya` là nên chà xát theo cách làm tổn hại. `Teladhotāya` là được mài bén bằng dầu. `Paccorasmiṃ` là ở trước ngực, hướng về ngực, ý nói là ở giữa ngực. `Ayosaṅkunā` là bằng cái kẹp sắt. `Pheṇuddehakaṃ` là làm cho sủi bọt, ý nói là làm cho sủi bọt nhiều lần.

අග්ගික්ඛන්ධාලිඞ්ගනදුක්ඛතොපි අධිමත්තදුක්ඛතාය කටුකභූතං දුක්ඛං ඵලං එතස්සාති අග්ගික්ඛන්ධාලිඞ්ගනදුක්ඛාධිකදුක්ඛකටුකඵලං. කාමසුඛං අවිජහතො භින්නසීලස්ස දුස්සීලස්ස කුතො තස්ස සුඛං නත්ථෙවාති අධිප්පායො. සාදනෙති සාදියනෙ. යන්ති අඤ්ජලිකම්මසාදනං. අසීලිනොති දුස්සීලස්ස. උපහතන්ති සීලබ්‍යසනෙන උපද්දුතං. ඛතන්ති කුසලමූලානං ඛණනෙන ඛතං, ඛණිතං වා ගුණං සරීරෙති අධිප්පායො. සබ්බභයෙහීති අත්තානුවාදාදිසබ්බභයෙහි. උපචාරජ්ඣානං උපාදාය සබ්බෙහි අධිගමසුඛෙහි.

Quả của việc này là sự đau khổ cay đắng do có sự đau khổ tột cùng hơn cả sự đau khổ của việc ôm khối lửa, vì vậy gọi là `aggikkhandhāliṅganadukkhādhikadukkhakaṭukaphalaṃ` (quả đau khổ cay đắng hơn cả sự đau khổ của việc ôm khối lửa). Đối với người ác giới, người có giới bị phá vỡ, người không từ bỏ dục lạc, thì làm sao có được sự an lạc? Ý nói là chắc chắn không có. `Sādane` là trong việc chấp nhận một cách vui thích. `Yaṃ` là sự chấp nhận một cách vui thích hành động chắp tay. `Asīlino` là của người ác giới. `Upahataṃ` là bị phiền não, bị hoại diệt bởi sự hư hoại của giới. `Khataṃ` là bị đào bới, bị phá hủy bởi sự đào bới các cội rễ thiện; hoặc ý nói là đức hạnh trong thân thể bị đào bới, phá hủy. `Sabbabhayehi` là từ tất cả các nỗi sợ hãi như tự khiển trách mình v.v... Từ tất cả các sự an lạc do chứng đắc, bắt đầu từ cận định.

වුත්තප්පකාරවිපරීතතොති [Pg.87] සීලවිපත්තියං වුත්තාකාරපටිපක්ඛතො ‘‘මනාපො හොති දෙවමනුස්සාන’’න්තිආදිනා. කායගන්ධොපි පාමොජ්ජං, සීලවන්තස්ස භික්ඛුනො. කරොති අපි දෙවානන්ති එත්ථ ‘‘ගන්ධො ඉසීනං චිරදික්ඛිතාන’’න්තිආදිකා (ජා. 2.17.55) ගාථා විත්ථාරෙතබ්බා. අවිඝාතීති අප්පටිඝාතී. වධබන්ධාදිපරිකිලෙසා දිට්ඨධම්මිකා ආසවා උපද්දවා. සම්පරායිකදුක්ඛානං මූලං නාම දුස්සීල්‍යං. අන්තමතික්කන්තං අච්චන්තං, අච්චන්තං සන්තා අච්චන්තසන්තා කිලෙසපරිළාහසඞ්ඛාතදරථානං අභාවෙන සබ්බදා සන්තා. උබ්බිජ්ජිත්වාති ඤාණුත්‍රාසෙන උත්තසිත්වා. වොදාපෙතබ්බන්ති විසොධෙතබ්බං.

Vuttappakāraviparītatoti có nghĩa là do trái ngược với cách thức đã được nói đến trong sự hư hỏng về giới. Bằng câu v.v... “là người khả ái đối với chư thiên và nhân loại.” Trong câu “Kāyagandhopi pāmojjaṃ, sīlavantassa bhikkhuno. Karoti api devānaṃ,” các câu kệ bắt đầu bằng “gandho isīnaṃ ciradikkhitānaṃ” (hương thơm của các vị ẩn sĩ đã xuất gia lâu năm) nên được trình bày chi tiết. Avighātīti nghĩa là appaṭighātī (không bị trở ngại). Sự giết chóc, trói buộc v.v... là những phiền não, những lậu hoặc và tai họa trong hiện tại. Sự vô giới quả thật là gốc rễ của khổ đau trong đời sau. Antamatikkantaṃ là accantaṃ (vượt qua giới hạn). Accantaṃ santā là accantasantā (vô cùng tịch tịnh), luôn luôn tịch tịnh do không có sự sầu muộn được gọi là cơn sốt của phiền não. Ubbijjitvāti nghĩa là đã kinh sợ, đã hoảng hốt bởi sự kinh sợ của trí tuệ. Vodāpetabbanti nghĩa là visodhetabbaṃ (cần được thanh lọc).

සීලනිද්දෙසවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần Chú Giải về Chương Giới Thuyết Minh đã chấm dứt.

ඉති පඨමපරිච්ඡෙදවණ්ණනා.

Như vậy là phần chú giải chương thứ nhất.

2. ධුතඞ්ගනිද්දෙසවණ්ණනා

2. Chú Giải về Chương Thuyết Minh các Hạnh Đầu-đà

22. අප්පා [Pg.88] ඉච්ඡා එතස්සාති අප්පිච්ඡො, පච්චයගෙධරහිතො. තස්ස භාවො අප්පිච්ඡතා, අලොභජ්ඣාසයතාති අත්ථො. සමං තුට්ඨි, සන්තෙන, සකෙන වා තුට්ඨි සන්තුට්ඨි, සන්තුට්ඨි එව සන්තුට්ඨිතා, අඤ්ඤං අපත්ථෙත්වා යථාලද්ධෙහි ඉතරීතරෙහි පච්චයෙහි පරිතුස්සනා. සන්තුට්ඨිතාදීහීති ත-කාරො වා පදසන්ධිකරො. ‘‘සන්තුට්ඨිආදීහී’’ති වා පාඨො. තෙ ගුණෙති තෙ සීලවොදානස්ස හෙතුභූතෙ අප්පිච්ඡතාදිගුණෙ. සම්පාදෙතුන්ති සම්පන්නෙ කාතුං. තෙ හි සීලවිසුද්ධියා පටිලද්ධමත්තා හුත්වා ධුතධම්මෙහි සම්පන්නතරා හොන්ති. ධුතඞ්ගසමාදානන්ති කිලෙසානං ධුනනකඅඞ්ගානං විද්ධංසනකාරණානං සම්මදෙව ආදානං. එවන්ති එවං සන්තෙ, ධුතඞ්ගසමාදානෙ කතෙති අත්ථො. අස්ස යොගිනො. සල්ලෙඛො කිලෙසානං සම්මදෙව ලිඛනා ඡෙදනා තනුකරණං. පවිවෙකො චිත්තවිවෙකස්ස උපායභූතා විවෙකට්ඨකායතා. අපචයො යථා පටිපජ්ජනතො කිලෙසා නං අපචිනන්ති න ආචිනන්ති, තථා පටිපජ්ජනා. වීරියාරම්භො අනුප්පන්නානං පාපධම්මානං අනුප්පාදනාදිවසෙන ආරද්ධවීරියතා. සුභරතා යථාවුත්තඅප්පිච්ඡභාවාදිසිද්ධා උපට්ඨකානං සුඛභරණීයතා සුපොසතා. ආදි-සද්දෙන අප්පකිච්චතාසල්ලහුකවුත්තිආදිකෙ සඞ්ගණ්හාති. සීලඤ්චෙව යථාසමාදින්නං පටිපක්ඛධම්මානං දූරීභාවෙන සුපරිසුද්ධං භවිස්සති. වතානි ච ධුතධම්මා ච සම්පජ්ජිස්සන්ති සම්පන්නා භවිස්සන්ති, නිප්ඵජ්ජිස්සන්ති වා. යා ථිරභූතා ඉතරීතරචීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනසන්තුට්ඨි පොරාණානං බුද්ධාදීනං අරියානං පවෙණිභාවෙන ඨිතා, තත්ථ පතිට්ඨිතභාවං සන්ධායාහ ‘‘පොරාණෙ අරියවංසත්තයෙ පතිට්ඨායා’’ති. භාවනා ආරමිතබ්බට්ඨෙන ආරාමො එතස්සාති භාවනාරාමො, තබ්භාවො භාවනාරාමතා, සමථවිපස්සනාභාවනාසු යුත්තප්පයුත්තතා. යස්මා අධිගමාරහො භවිස්සති, තස්මාති සම්බන්ධො.

22. Appiccho là người có ít ham muốn (appā icchā etassa), là người không tham đắm các vật dụng. Trạng thái của người ấy là appicchatā (thiểu dục), nghĩa là có khuynh hướng vô tham. Santuṭṭhi là sự tri túc một cách quân bình, hoặc là sự tri túc với những gì hiện có, hoặc với những gì của riêng mình; santuṭṭhi chính là santuṭṭhitā (tính tri túc), là sự hài lòng với các vật dụng bất kỳ đã nhận được theo như chúng được nhận, không mong cầu cái khác. Trong từ santuṭṭhitādīhi, mẫu tự ta là để nối từ. Hoặc bản kinh là santuṭṭhiādīhi. Te guṇe (những đức tính ấy) là những đức tính thiểu dục v.v... vốn là nhân cho sự trong sạch của giới. Sampādetunti là để làm cho được thành tựu. Vì rằng, những đức tính ấy, sau khi chỉ vừa mới đạt được nhờ sự trong sạch của giới, chúng trở nên thành tựu hơn nhờ các pháp đầu-đà. Dhutaṅgasamādānaṃ (sự thọ trì hạnh đầu-đà) là sự thọ nhận một cách chân chánh những yếu tố rũ bỏ, những nguyên nhân phá hủy các phiền não. Evanti có nghĩa là: khi sự thọ trì hạnh đầu-đà được thực hiện như vậy. Của vị hành giả ấy. Sallekho (sự làm cho hao mòn) là sự gọt giũa, cắt bỏ, làm cho mỏng đi các phiền não một cách chân chánh. Paviveko (sự viễn ly) là trạng thái có thân ở nơi vắng vẻ, vốn là phương tiện cho tâm viễn ly. Apacayo (sự không tích lũy) là sự thực hành theo cách mà các phiền não không tăng trưởng, không tích lũy. Vīriyārambho (sự tinh tấn) là trạng thái có nghị lực đã được khởi phát qua việc không cho các ác pháp chưa sanh được sanh khởi v.v... Subharatā (sự dễ nuôi) là suposatā (tính dễ nuôi), là sự dễ dàng nuôi dưỡng đối với các vị thí chủ, được thành tựu nhờ trạng thái thiểu dục v.v... đã được nói đến. Bằng từ ādi (v.v...), ngài bao gồm cả sự ít phận sự, sự sống nhẹ nhàng v.v... Giới đã được thọ trì đúng cách sẽ trở nên hoàn toàn trong sạch do sự xa lìa các pháp đối nghịch. Các hạnh nguyện và các pháp đầu-đà cũng sẽ được thành tựu, sẽ trở nên viên mãn, hoặc sẽ được hoàn thành. Sự tri túc với bất kỳ y, vật thực, sàng tọa nào, vốn đã trở nên vững chắc, đã tồn tại như là truyền thống của các bậc Thánh xưa, như chư Phật v.v...; nhắm đến trạng thái an trú trong đó, ngài đã nói “an trú trong ba Thánh chủng của các bậc cổ nhân.” Bhāvanārāmo là người có sự thích thú (ārāmo) trong việc tu tập (bhāvanā) theo nghĩa là điều đáng để vui thích; trạng thái của người ấy là bhāvanārāmatā (sự thích thú trong tu tập), là sự chuyên tâm trong việc tu tập chỉ và quán. Mối liên hệ là: “bởi vì vị ấy sẽ xứng đáng để chứng đắc, cho nên...”

ලාභසක්කාරාදි තණ්හාය ආමසිතබ්බතො, ලොකපරියාපන්නතාය ච ලොකාමිසං. නිබ්බානාධිගමස්ස අනුලොමතො අනුලොමපටිපදා විපස්සනාභාවනා. අත්ථතොති වචනත්ථතො. පභෙදතොති විභාගතො. භෙදතොති විනාසතො. ධුතාදීනන්ති ධුතධුතවාදධුතධම්මධුතඞ්ගානං. සමාසබ්‍යාසතොති සඞ්ඛෙපවිත්ථාරතො.

Lợi lộc, cung kính, v.v... được gọi là lokāmisaṃ (thế lợi) vì chúng được ái dục chạm đến, và vì chúng thuộc về thế gian. Sự tu tập thiền quán là anulomapaṭipadā (pháp hành thuận thứ) vì nó thuận theo sự chứng đắc Niết-bàn. Atthatoti nghĩa là theo nghĩa của từ. Pabhedatoti nghĩa là theo sự phân loại. Bhedatoti nghĩa là theo sự phá vỡ. Dhutādīnanti là của dhuta (người rũ bỏ), dhutavāda (người thuyết về sự rũ bỏ), dhutadhamma (pháp rũ bỏ), và dhutaṅga (hạnh rũ bỏ). Samāsabyāsatoti nghĩa là theo cách tóm tắt và chi tiết.

23. රථිකාති [Pg.89] රච්ඡා. සඞ්කාරකූටාදීනන්ති නිද්ධාරණෙ සාමිවචනං. අබ්භුග්ගතට්ඨෙනාති උස්සිතට්ඨෙන. ‘‘නදියා කූල’’න්තිආදීසු විය සමුස්සයත්ථො කූල-සද්දොති ආහ ‘‘පංසුකූලමිව පංසුකූල’’න්ති. කු-සද්දො කුච්ඡායං උල-සද්දො ගතිඅත්ථොති ආහ ‘‘කුච්ඡිතභාවං ගච්ඡතීති වුත්තං හොතී’’ති, පංසු විය කුච්ඡිතං උලති පවත්තතීති වා පංසුකූලං. පංසුකූලස්ස ධාරණං පංසුකූලං උත්තරපදලොපෙන, තං සීලමස්සාති පංසුකූලිකො, යථා ‘‘ආපූපිකො’’ති. අඞ්ගති අත්තනො ඵලං පටිච්ච හෙතුභාවං ගච්ඡතීති අඞ්ගං, කාරණං. යෙන පුග්ගලො ‘‘පංසුකූලිකො’’ති වුච්චති, සො සමාදානචෙතනාසඞ්ඛාතො ධම්මො පංසුකූලිකස්ස අඞ්ගන්ති පංසුකූලිකඞ්ගං. තෙනාහ ‘‘පංසුකූලිකස්සා’’තිආදි. තස්සාති සමාදානස්ස. සමාදියති එතෙනාති සමාදානං, චෙතනා.

23. Rathikāti là racchā (đường xe). Saṅkārakūṭādīnanti là sở thuộc cách trong ý nghĩa xác định. Abbhuggataṭṭhenāti có nghĩa là ussitaṭṭhena (cao lên). Giống như trong các câu “bờ (kūla) sông” v.v..., từ kūla có nghĩa là chất đống lên, do đó ngài nói paṃsukūlamiva paṃsukūlaṃ (y phấn tảo giống như đống rác). Âm ku có nghĩa là đáng ghê tởm, âm ula có nghĩa là đi đến; do đó ngài nói “có nghĩa là đi đến trạng thái đáng ghê tởm.” Hoặc, paṃsukūlaṃ là vì nó diễn tiến (ulati) một cách đáng ghê tởm (kucchitaṃ) như bụi đất (paṃsu). Paṃsukūlaṃ là sự mặc y phấn tảo, do lược bỏ từ sau. Người có thói quen (sīlaṃ) đó (taṃ) là paṃsukūliko, giống như āpūpiko (người có thói quen ăn bánh). Aṅgaṃ (yếu tố) là vì nó đi đến (aṅgati) trạng thái làm nhân, tùy thuộc vào quả của chính nó; có nghĩa là nguyên nhân. Pháp nào mà nhờ đó một người được gọi là paṃsukūliko, pháp đó, được gọi là tư thọ trì, là yếu tố (aṅgaṃ) của người mặc y phấn tảo (paṃsukūlikassa), do đó là paṃsukūlikaṅgaṃ. Do đó ngài nói paṃsukūlikassā v.v... Tassāti là của sự thọ trì. Samādānaṃ là cái mà nhờ đó người ta thọ trì; có nghĩa là tư tâm sở.

එතෙනෙව නයෙනාති යථා පංසුකූලධාරණං පංසුකූලං, තංසීලො පංසුකූලිකො, තස්ස අඞ්ගං සමාදානචෙතනා ‘‘පංසුකූලිකඞ්ග’’න්ති වුත්තං, එවං එතෙනෙව වචනත්ථනයෙන තිචීවරධාරණං තිචීවරං, තංසීලො තෙචීවරිකො, තස්ස අඞ්ගං සමාදානචෙතනා ‘‘තෙචීවරිකඞ්ග’’න්ති වෙදිතබ්බං. සඞ්ඝාටිආදීසු එව තීසු චීවරෙසු තිචීවරසමඤ්ඤා, න කණ්ඩුපටිච්ඡාදිවස්සිකසාටිකාදීසූති තානි සරූපතො දස්සෙන්තො ‘‘සඞ්ඝාටිඋත්තරාසඞ්ගඅන්තරවාසකසඞ්ඛාත’’න්ති ආහ.

Eteneva nayenāti: Theo phương pháp này. Giống như đã nói rằng: sự mặc y phấn tảo là paṃsukūlaṃ, người có thói quen đó là paṃsukūliko, yếu tố của người ấy là tư thọ trì, gọi là paṃsukūlikaṅgaṃ; tương tự, theo cùng phương pháp giải thích từ này, nên hiểu rằng: sự mang ba y là ticīvaraṃ, người có thói quen đó là tecīvariko, yếu tố của người ấy là tư thọ trì, gọi là tecīvarikaṅgaṃ. Tên gọi ticīvara (tam y) chỉ dành cho ba y là y tăng-già-lê v.v..., chứ không phải cho y che ghẻ, y tắm mưa v.v... Do đó, để chỉ rõ bản chất của chúng, ngài nói “được gọi là y tăng-già-lê, y vai trái, và nội y.”

තං පිණ්ඩපාතන්ති පරෙහි දිය්‍යමානානං පිණ්ඩානං පත්තෙ පතනසඞ්ඛාතං පිණ්ඩපාතං, තං උඤ්ඡතීති පිණ්ඩපාතිකො, යථා බාදරිකො සාමාකිකො. පිණ්ඩපාති එව පිණ්ඩපාතිකො, යථා භද්දො එව භද්දකො. අවඛණ්ඩනං විච්ඡින්දනං නිරන්තරමප්පවත්ති. තප්පටික්ඛෙපතො අනවඛණ්ඩනං අවිච්ඡින්දනං නිරන්තරප්පවත්ති. සහ අපදානෙනාති සහ අනවඛණ්ඩනෙන. සපදානන්ති පදස්ස කිරියාවිසෙසනභාවං, යත්ථ ච තං අනවඛණ්ඩනං, තඤ්ච දස්සෙතුං ‘‘අවඛණ්ඩනරහිතං අනුඝරන්ති වුත්තං හොතී’’ති වුත්තං. එකාසනෙති ඉරියාපථන්තරෙන අනන්තරිතාය එකායයෙව නිසජ්ජාය. පත්තෙ පිණ්ඩොති එත්ථ වත්ථුභෙදො ඉධාධිප්පෙතො, න සාමඤ්ඤං. එව-කාරො ච ලුත්තනිද්දිට්ඨොති දස්සෙන්තො ‘‘කෙවලං එකස්මිංයෙව පත්තෙ’’ති ආහ. උත්තරපදලොපං කත්වා අයං නිද්දෙසොති දස්සෙන්තො ‘‘පත්තපිණ්ඩගහණෙ පත්තපිණ්ඩසඤ්ඤං කත්වා’’ති ආහ. එස නයො ඉතො පරෙසුපි.

Về câu "taṃ piṇḍapātaṃ": piṇḍapātaṃ là sự rơi vào bát của những vật thực đang được người khác dâng cúng, vị ấy tìm kiếm (uñchati) sự rơi của vật thực ấy (taṃ), vì vậy gọi là piṇḍapātiko, giống như bādariko (người tìm trái táo) và sāmākiko (người tìm hạt lúa sama). Chính piṇḍapātī là piṇḍapātiko, giống như chính bhaddo là bhaddako. Avakhaṇḍanaṃ là sự cắt đứt, sự không diễn tiến liên tục không gián đoạn. Do phủ định điều đó, anavakhaṇḍanaṃ là sự không cắt đứt, sự diễn tiến liên tục không gián đoạn. Saha apadānena nghĩa là cùng với sự không cắt đứt. Để chỉ ra rằng từ sapadānaṃ là một trạng từ chỉ cách thức, và để chỉ ra nơi mà sự không cắt đứt ấy (diễn ra), nên đã nói rằng: "được nói là đi khất thực tuần tự không bỏ sót nhà". Ekāsane nghĩa là trong một lần ngồi duy nhất, không bị gián đoạn bởi một oai nghi khác. Ở đây, trong câu patte piṇḍo, sự khác biệt về vật (vatthubhedo) được chủ trương, chứ không phải (ý nghĩa) chung chung. Và để chỉ ra rằng từ eva đã bị lược bỏ khi trình bày, ngài đã nói: "chỉ trong một cái bát duy nhất". Để chỉ ra rằng sự trình bày này được thực hiện bằng cách lược bỏ từ phía sau, ngài đã nói: "sau khi đặt tên pattapiṇḍa cho việc nhận vật thực trong bát". Phương pháp này cũng (áp dụng) cho những (hạnh) sau đây.

පච්ඡාභත්තං [Pg.90] නාම පවාරණතො පච්ඡා ලද්ධභත්තං එව. ඛලු-සද්දස්ස පටිසෙධත්ථවාචකත්තා තෙන සමානත්ථං න-කාරං ගහෙත්වා ආහ ‘‘න පච්ඡාභත්තිකො’’ති. සික්ඛාපදස්ස විසයො සික්ඛාපදෙනෙව පටික්ඛිත්තො. යො තස්ස අවිසයො, සො එව සමාදානස්ස විසයොති ආහ ‘‘සමාදානවසෙන පටික්ඛිත්තාතිරිත්තභොජනස්සා’’ති. අබ්භොකාසෙ නිවාසො අබ්භොකාසො. සුසානෙ නිවාසො සුසානං, තං සීලං අස්සාතිආදිනා සබ්බං වත්තබ්බන්ති ආහ ‘‘එසෙව නයො’’ති. යථාසන්ථතං විය යථාසන්ථතං, ආදිතො යථාඋද්දිට්ඨං. තං හෙස ‘‘ඉදං බහුමඞ්කුණං දුග්ගන්ධපවාත’’න්තිආදිවසෙන අප්පටික්ඛිපිත්වාව සම්පටිච්ඡති. තෙනෙවාහ ‘‘ඉදං තුය්හ’’න්තිආදි. සයනන්ති නිපජ්ජනමාහ. තෙන තෙන සමාදානෙනාති තෙන තෙන පංසුකූලිකඞ්ගාදිකස්ස සමාදානෙන ධුතකිලෙසත්තාති විද්ධංසිතකිලෙසත්තා, තදඞ්ගවසෙන පහීනතණ්හුපාදානාදිපාපධම්මත්තාති අත්ථො. යෙහි තං කිලෙසධුනනං, තානියෙව ඉධ ධුතස්ස භික්ඛුනො අඞ්ගානීති අධිප්පෙතානි, න අඤ්ඤානි යානි කානිචි, අඤ්ඤෙන වා ධුතස්සාති අයමත්ථො අත්ථතො ආපන්නො. ‘‘ඤාණං අඞ්ගං එතෙස’’න්ති ඉමිනා ඤාණපුබ්බකතං තෙසං සමාදානස්ස විභාවෙති. පටිපත්තියාති සීලාදිසම්මාපටිපත්තියා. සමාදියති එතෙනාති සමාදානං, සමාදානවසෙන පවත්තා චෙතනා, තං ලක්ඛණං එතෙසන්ති සමාදානචෙතනාලක්ඛණානි. වුත්තම්පි චෙතං අට්ඨකථායං –

Pacchābhattaṃ gọi là vật thực nhận được sau khi đã từ chối (ăn thêm). Vì từ khalu có nghĩa là phủ định, nên lấy chữ na có cùng nghĩa với nó mà nói rằng "na pacchābhattiko". Đối tượng của học giới đã bị từ chối bởi chính học giới. Cái gì không phải là đối tượng của học giới ấy, chính cái đó là đối tượng của sự thọ trì, vì vậy ngài nói "của việc ăn thêm đã bị từ chối do sự thọ trì". Sự ở tại nơi trống trải là abbhokāso. Sự ở tại nghĩa địa là susānaṃ. Nên nói tất cả (các hạnh khác) theo cách "việc ấy là giới của vị ấy", v.v... vì vậy ngài nói "đây chính là phương pháp". Yathāsanthataṃ giống như yathāsanthataṃ (như đã được sắp đặt), ban đầu là như đã được chỉ định. Vị ấy quả thực chấp nhận chỗ ở đó mà không từ chối với lý do rằng "chỗ này nhiều rệp, có mùi hôi và gió lùa", v.v... Chính vì thế ngài nói "đây là của ngài", v.v... Sayanaṃ là nói đến việc nằm xuống. Tena tena samādānena nghĩa là do sự thọ trì các hạnh đầu đà như hạnh phấn tảo y, v.v... dhutakilesattā nghĩa là do có các phiền não đã bị rũ sạch, nghĩa là do có các ác pháp như ái, thủ, v.v... đã được đoạn trừ bằng cách đoạn trừ từng phần. Những (pháp) nào dùng để rũ sạch phiền não, chính những pháp ấy ở đây được chủ trương là các chi phần của vị tỳ khưu đã rũ sạch (phiền não), chứ không phải bất kỳ pháp nào khác, hoặc (chi phần) của người đã được rũ sạch bởi (pháp) khác; ý nghĩa này được suy ra theo nghĩa. Bằng câu "Trí tuệ là chi phần của những hạnh này", ngài giải thích rằng sự thọ trì các hạnh ấy có trí tuệ đi trước. Paṭipattiyā là do sự thực hành đúng đắn như giới, v.v... Người ta thọ trì bằng pháp này, vì vậy gọi là samādānaṃ (sự thọ trì); đó là tư tâm sở phát sinh do sự thọ trì. Những hạnh này có đặc tính là tư tâm sở thọ trì ấy, vì vậy chúng có đặc tính là tư tâm sở thọ trì. Điều này cũng đã được nói trong Chú giải:

‘‘සමාදානකිරියාය, සාධකතමභාවතො;

සම්පයුත්තධම්මා යෙනාති, කරණභාවෙන දස්සිතා’’ති.

"Do là phương tiện hữu hiệu nhất cho hành động thọ trì, các pháp tương ưng đã được chỉ ra bằng cách dùng công cụ cách qua từ yena."

සමාදානචෙතනාය ගහණං තංමූලකත්තා පරිහරණචෙතනාපි ධුතඞ්ගමෙව. අත්තනා, පරම්මුඛෙන ච කුසලභණ්ඩස්ස භුසං විලුප්පනට්ඨෙන ලොලුප්පං තණ්හාචාරො, තස්ස විද්ධංසනකිච්චත්තා ලොලුප්පවිද්ධංසනරසානි. තතො එව නිල්ලොලුප්පභාවෙන පච්චුපතිට්ඨන්ති, තං වා පච්චුපට්ඨාපෙන්තීති නිල්ලොලුප්පභාවපච්චුපට්ඨානානි. අරියධම්මපදට්ඨානානීති පරිසුද්ධසීලාදිසද්ධම්මපදට්ඨානානි.

Việc đề cập đến tư tâm sở thọ trì là vì nó là gốc rễ, (do đó) tư tâm sở thực hành cũng chính là hạnh đầu đà. Loluppaṃ là sự vận hành của ái dục, vì nó có đặc tính cướp đoạt một cách thô bạo kho tàng thiện pháp của chính mình và của người khác. Vì có phận sự phá hủy ái dục đó, nên (các hạnh đầu đà) có công năng là phá hủy ái dục. Chính vì thế, chúng hiện khởi với trạng thái không tham lam, hoặc chúng làm cho trạng thái không tham lam hiện khởi, vì vậy chúng có sự hiện khởi là trạng thái không tham lam. Ariyadhammapadaṭṭhānāni nghĩa là có các thiện pháp như giới thanh tịnh, v.v... làm nhân cận.

භගවතොව සන්තිකෙ සමාදාතබ්බානීති ඉදං අන්තරා අවිච්ඡෙදනත්ථං වුත්තං, රඤ්ඤො සන්තිකෙ පටිඤ්ඤාතාරහස්ස අත්ථස්ස තදුපජීවිනො එකංසතො අවිසංවාදනං විය. සෙසානං සන්තිකෙ සමාදානෙපි එසෙව නයො. එකසඞ්ගීතිකස්සාති [Pg.91] පඤ්චසු දීඝනිකායාදීසු නිකායෙසු එකනිකායිකස්ස. අට්ඨකථාචරියස්සාති යස්ස අට්ඨකථාතන්තියෙව විසෙසතො පගුණා, තස්ස. එත්ථාති අත්තනාපි සමාදානස්ස රුහනෙ. ජෙට්ඨකභාතු ධුතඞ්ගප්පිච්ඡතාය වත්ථූති සො කිර ථෙරො නෙසජ්ජිකො, තස්ස තං න කොචි ජානාති. අථෙකදිවසං රත්තියා සයනපිට්ඨෙ නිසින්නං විජ්ජුලතොභාසෙන දිස්වා ඉතරො පුච්ඡි ‘‘කිං, භන්තෙ, තුම්හෙ නෙසජ්ජිකා’’ති. ථෙරො ධුතඞ්ගප්පිච්ඡතාය තාවදෙව නිපජ්ජිත්වා පච්ඡා සමාදියීති එවමාගතං වත්ථු.

Câu "nên được thọ trì nơi chính Đức Thế Tôn" này được nói ở giữa để không bị gián đoạn, giống như việc một người sống nương nhờ vào vua thì nhất quyết không làm sai lệch công việc đã được giao phó nơi nhà vua. Ngay cả khi thọ trì nơi những vị khác, phương pháp cũng như vậy. Ekasaṅgītika là người thông thuộc một bộ Nikāya trong năm bộ như Trường Bộ, v.v... Aṭṭhakathācariya là vị nào đặc biệt thông thạo văn hệ Chú giải. Ettha (ở đây) nghĩa là trong việc thành tựu sự thọ trì của chính mình. Câu chuyện về vị huynh trưởng có ít ham muốn về hạnh đầu đà: Vị trưởng lão ấy nghe nói là người thực hành hạnh không nằm. Không ai biết điều đó của ngài. Rồi một hôm, vào ban đêm, người em thấy ngài đang ngồi trên giường ngủ qua ánh chớp, liền hỏi: "Thưa ngài, ngài có phải là người thực hành hạnh không nằm không?". Vị trưởng lão, do có ít ham muốn về hạnh đầu đà, liền nằm xuống ngay lúc đó rồi sau đó mới thọ trì lại. Câu chuyện được truyền lại như vậy.

1. පංසුකූලිකඞ්ගකථාවණ්ණනා

1. Luận giải về hạnh Phấn Tảo Y

24. ගහපතිදානචීවරන්ති එත්ථ දායකභාවෙන සමණාපි උක්කට්ඨස්ස ගහපතිපක්ඛංයෙව පවිට්ඨාති දට්ඨබ්බං. ‘‘පබ්බජිතො ගණ්හිස්සතී’’ති ඨපිතකං සියා ගහපතිචීවරං, න පන ගහපතිදානචීවරන්ති තාදිසං නිවත්තෙතුං දානග්ගහණං. අඤ්ඤතරෙනාති එත්ථ සමාදානවචනෙන තාව සමාදින්නං හොතු, පටික්ඛෙපවචනෙන පන කථන්ති? අත්ථතො ආපන්නත්තා. යථා ‘‘දෙවදත්තො දිවා න භුඤ්ජතී’’ති වුත්තෙ ‘‘රත්තියං භුඤ්ජතී’’ති අත්ථතො ආපන්නමෙව හොති, තස්ස ආහාරෙන විනා සරීරට්ඨිති නත්ථීති, එවමිධාපි භික්ඛුනො ගහපතිදානචීවරෙ පටික්ඛිත්තෙ තදඤ්ඤචීවරප්පටිග්ගහො අත්ථතො ආපන්නො එව හොති, චීවරෙන විනා සාසනෙ ඨිති නත්ථීති.

24. Ở đây, trong câu Gahapatidānacīvaraṃ, cần hiểu rằng ngay cả các vị sa-môn, với tư cách là người dâng cúng, cũng được xếp vào phía gia chủ đối với vị (hành giả) bậc cao. Y được đặt (với ý nghĩ) "vị xuất gia sẽ lấy" có thể là y của gia chủ, nhưng không phải là y do gia chủ dâng cúng. Để loại trừ loại y như vậy, từ dāna (sự dâng cúng) được dùng. Ở đây, trong câu aññatarena, việc thọ trì có thể được thực hiện bằng lời thọ trì. Nhưng làm thế nào (việc thọ trì được thực hiện) bằng lời từ chối? (Đáp:) Do được suy ra theo nghĩa. Giống như khi nói "Devadatta không ăn ban ngày", thì theo nghĩa, suy ra rằng "anh ta ăn ban đêm", vì thân thể của anh ta không thể tồn tại nếu không có thức ăn. Tương tự như vậy, ở đây, khi y do gia chủ dâng cúng bị vị tỳ khưu từ chối, thì việc thọ nhận y khác được suy ra theo nghĩa, vì (vị ấy) không thể tồn tại trong giáo pháp nếu không có y.

එවං සමාදින්නධුතඞ්ගෙනාතිආදිවිධානං පංසුකූලිකඞ්ගෙ පටිපජ්ජනවිධි. සුසානෙ ලද්ධං සොසානිකං. තං පන යස්මා තත්ථ කෙනචි ඡඩ්ඩිතත්තා පතිතං හොති, තස්මා වුත්තං ‘‘සුසානෙ පතිතක’’න්ති. එවං පාපණිකම්පි දට්ඨබ්බං. තාලවෙළිමග්ගො නාම මහාගාමෙ එකා වීථි. අනුරාධපුරෙති ච වදන්ති. ඩඩ්ඪො පදෙසො එතස්සාති ඩඩ්ඪප්පදෙසං, වත්ථං. මග්ගෙ පතිතකං බහුදිවසාතික්කන්තං ගහෙතබ්බන්ති වදන්ති. ‘‘ද්වත්තිදිවසාතික්කන්ත’’න්ති අපරෙ. ථොකං රක්ඛිත්වාති කතිපයං කාලං ආගමෙත්වා. වාතාහතම්පි සාමිකානං සතිසම්මොසෙන පතිතසදිසන්ති ‘‘සාමිකෙ අපස්සන්තෙන ගහෙතුං වට්ටතී’’ති වුත්තං. තස්මා ථොකං ආගමෙත්වා ගහෙතබ්බං.

Những câu bắt đầu bằng ‘Evaṃ samādinnadhutaṅgena’ là phương thức thực hành trong hạnh phấn tảo y. Y phục lượm được ở nghĩa địa được gọi là sosānika (thuộc về nghĩa địa). Nhưng vì y phục ấy ở nơi đó bị rơi rớt do có người nào đó vất bỏ, do đó được gọi là “vật bị rơi rớt ở nghĩa địa.” Tương tự, cũng nên hiểu về y phục lượm ở cửa tiệm. Con đường tên Tālaveḷimagga là một con phố ở làng Mahāgāma. Và có người nói là (con phố ấy) ở thành Anurādhapura. Tấm vải có một phần bị cháy được gọi là ḍaḍḍhappadesaṃ (có phần bị cháy). Có người nói rằng tấm vải bị rơi rớt trên đường, sau khi đã trôi qua nhiều ngày, thì nên lượm lấy. Các vị khác nói là “sau khi đã trôi qua hai ba ngày.” (Cụm từ) ‘Thokaṃ rakkhitvā’ (sau khi chờ đợi một chút) có nghĩa là sau khi chờ đợi một khoảng thời gian. Ngay cả tấm vải bị gió thổi bay cũng giống như vật bị rơi rớt do người chủ đãng trí, nên có lời dạy rằng: “Khi không thấy người chủ thì được phép lượm lấy.” Do đó, nên chờ đợi một chút rồi hãy lượm lấy.

‘‘සඞ්ඝස්ස දෙමා’’ති දින්නං, චොළකභික්ඛාවසෙන ලද්ධඤ්ච ලද්ධකාලතො පට්ඨාය ‘‘සමණචීවරං සියා නු ඛො, නො’’ති ආසඞ්කං නිවත්තෙතුං ‘‘න තං පංසුකූල’’න්ති වුත්තං. න හි තං තෙවීසතියා උප්පත්තිට්ඨානෙසු කත්ථචි පරියාපන්නං. ඉදානි ඉමිනාව පසඞ්ගෙන යං භික්ඛුදත්තියෙ ලක්ඛණපත්තං [Pg.92] පංසුකූලං, තස්ස ච උක්කට්ඨානුක්කට්ඨවිභාගං දස්සෙතුං ‘‘භික්ඛුදත්තියෙපී’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ ගාහෙත්වා වා දීයතීති සඞ්ඝස්ස වා ගණස්ස වා දෙන්තෙහි යං චීවරං වස්සග්ගෙන පාපෙත්වා භික්ඛූනං දීයති. සෙනාසනචීවරන්ති සෙනාසනං කාරෙත්වා ‘‘එතස්මිං සෙනාසනෙ වසන්තා පරිභුඤ්ජන්තූ’’ති දින්නචීවරං. න තං පංසුකූලන්ති අපංසුකූලභාවො පුබ්බෙ වුත්තකාරණතො, ගාහෙත්වා දින්නත්තා ච. තෙනාහ ‘‘නො ගාහාපෙත්වා දින්නමෙව පංසුකූල’’න්ති. තත්‍රපීති යං ගාහෙත්වා න දින්නං භික්ඛුදත්තියං, තත්‍රපි යෙන භික්ඛුනා චීවරං දීයති, තස්ස ලාභෙ, දානෙ ච විසුං විසුං උභයත්ථ ආදරගාරවානං සබ්භාවතො, තදභාවතො ච භික්ඛුදත්තියස්ස එකතොසුද්ධි උභතොසුද්ධි අනුක්කට්ඨතා හොන්තීති ඉමමත්ථං දස්සෙතුං ‘‘යං දායකෙහී’’තිආදි වුත්තං, පාදමූලෙ ඨපෙත්වා දින්නකං සමණෙනාති අධිප්පායො. යස්ස කස්සචීති උක්කට්ඨාදීසු යස්ස කස්සචි. රුචියාති ඡන්දෙන. ඛන්තියාති නිජ්ඣානක්ඛන්තියා.

Để xua tan nghi ngờ rằng: “Y phục được dâng cúng với ý nghĩ ‘Chúng con xin dâng đến Tăng đoàn,’ và y phục nhận được qua việc khất thực vải vụn, kể từ lúc nhận được, liệu có phải là y của sa-môn hay không?”, nên có lời dạy rằng: “Đó không phải là y phấn tảo.” Thật vậy, y phục ấy không nằm trong bất kỳ nơi nào trong hai mươi ba nơi phát sinh (y phấn tảo). Bây giờ, nhân dịp này, để chỉ ra y phấn tảo nào đạt được đặc tính trong số các y do tỳ-khưu dâng cúng, và sự phân biệt cao quý và không cao quý của nó, nên đã nói những câu bắt đầu bằng ‘bhikkhudattiyepi’. Trong đó, ‘gāhetvā vā dīyati’ (được dâng cúng sau khi đã được nhận) là y phục mà những người dâng cúng đến Tăng đoàn hoặc đến một nhóm tỳ-khưu, sau khi đã được phân chia theo thứ tự hạ lạp, rồi mới dâng đến các tỳ-khưu. Y phục trú xứ là y phục được dâng cúng sau khi đã xây dựng trú xứ với ý nghĩ “Mong rằng các vị tỳ-khưu trú ngụ trong trú xứ này hãy sử dụng.” (Nói rằng) “đó không phải là y phấn tảo” là do trạng thái không phải y phấn tảo vì lý do đã nêu trước đây, và vì nó được dâng cúng sau khi đã được nhận (theo thứ tự). Do đó, ngài nói “chỉ y phục được dâng cúng mà không qua sự sắp đặt để nhận mới là y phấn tảo.” Trong đó nữa, y phục do tỳ-khưu dâng cúng mà không qua sự sắp đặt để nhận, trong trường hợp đó nữa, tùy thuộc vào sự hiện hữu hay không hiện hữu của lòng tôn kính và trân trọng ở cả hai phương diện, tức là khi vị tỳ-khưu dâng y nhận được nó và khi vị ấy dâng cúng nó, một cách riêng biệt hoặc cả hai, mà y phục do tỳ-khưu dâng cúng có thể là thanh tịnh một phía, thanh tịnh cả hai phía, hoặc không cao quý. Để chỉ ra ý nghĩa này, những câu bắt đầu bằng ‘yaṃ dāyakehi’ đã được nói. Ý nghĩa là y phục được một sa-môn dâng cúng bằng cách đặt dưới chân. ‘Của bất kỳ ai’ tức là của bất kỳ ai trong số các bậc cao quý v.v... ‘Theo sở thích’ tức là theo ý muốn. ‘Theo sự chấp nhận’ tức là bằng sự chấp nhận sau khi đã suy xét.

නිස්සයානුරූපපටිපත්තිසබ්භාවොති උපසම්පන්නසමනන්තරං ආචරියෙන වුත්තෙසු චතූසු නිස්සයෙසු අත්තනා යථාපටිඤ්ඤාතදුතියනිස්සයානුරූපාය පටිපත්තියා විජ්ජමානතා. ආරක්ඛදුක්ඛාභාවොති චීවරාරක්ඛනදුක්ඛස්ස අභාවො පංසුකූලචීවරස්ස අලොභනීයත්තා. පරිභොගතණ්හාය අභාවො සවිසෙසලූඛසභාවත්තා. පාසාදිකතාති පරෙසං පසාදාවහතා. අප්පිච්ඡතාදීනං ඵලනිප්ඵත්ති ධුතඞ්ගපරිහරණස්ස අප්පිච්ඡතාදීහියෙව නිප්ඵාදෙතබ්බතො. ධුතධම්මෙ සමාදාය වත්තනං යාවදෙව උපරි සම්මාපටිපත්තිසම්පාදනායාති වුත්තං ‘‘සම්මාපටිපත්තියා අනුබ්‍රූහන’’න්ති. මාරසෙනවිඝාතායාති මාරස්ස, මාරසෙනාය ච විහනනාය විද්ධංසනාය. කායවාචාචිත්තෙහි යතො සංයතොති යති, භික්ඛු. ධාරිතං යං ලොකගරුනා පංසුකූලං, තං කො න ධාරයෙ, යස්මා වා ලොකගරුනා පංසුකූලං ධාරිතං, තස්මා කො තං න ධාරයෙති යොජනා යංතංසද්දානං එකන්තසම්බන්ධිභාවතො. පටිඤ්ඤං සමනුස්සරන්ති උපසම්පදමාළෙ ‘‘ආම භන්තෙ’’ති ආචරියපමුඛස්ස සඞ්ඝස්ස සම්මුඛා දින්නං පටිඤ්ඤං සමනුස්සරන්තො.

‘Sự hiện hữu của việc thực hành phù hợp với pháp y chỉ’ là sự hiện hữu của việc thực hành phù hợp với pháp y chỉ thứ hai mà chính mình đã cam kết trong số bốn pháp y chỉ được vị thầy tế độ nói đến ngay sau khi thọ cụ túc giới. ‘Không có khổ trong việc gìn giữ’ là không có cái khổ của việc gìn giữ y phục, vì y phấn tảo không phải là vật đáng tham muốn. Không có ái dục trong việc sử dụng là vì (y phấn tảo) có bản chất thô sơ đặc biệt. ‘Sự đáng kính’ là khả năng mang lại đức tin cho người khác. Sự thành tựu kết quả của thiểu dục v.v... là vì việc thực hành hạnh đầu-đà phải được hoàn thành chính bằng thiểu dục v.v... Việc thọ trì và thực hành các pháp đầu-đà chỉ nhằm mục đích thành tựu chánh hạnh cao hơn, do đó được nói là ‘sự hỗ trợ cho chánh hạnh.’ ‘Để tiêu diệt quân ma’ là để đánh bại và hủy diệt ma vương và quân đội của ma. Vị nào được thu thúc tốt đẹp qua thân, khẩu, ý, vị ấy là yati (người tự chế), tức là tỳ-khưu. Y phấn tảo nào đã được bậc Đạo Sư của thế gian đắp, ai lại không đắp y ấy? Hoặc, vì y phấn tảo đã được bậc Đạo Sư của thế gian đắp, do đó ai lại không đắp y ấy? Cách kết nối câu như vậy là do mối quan hệ cố định giữa các từ ‘yaṃ’ và ‘taṃ’. ‘Tưởng nhớ lại lời cam kết’ là đang tưởng nhớ lại lời cam kết đã đưa ra trước sự hiện diện của Tăng đoàn do vị thầy tế độ đứng đầu tại giới đàn cụ túc với câu “Vâng, thưa ngài.”

ඉති පංසුකූලිකඞ්ගකථාවණ්ණනා.

Đây là phần giải về hạnh phấn tảo y.

2. තෙචීවරිකඞ්ගකථාවණ්ණනා

2. Giải về hạnh tam y

25. චතුත්ථකචීවරන්ති [Pg.93] නිවාසනපාරුපනයොග්‍යං චතුත්ථකචීවරන්ති අධිප්පායො, අංසකාසාවස්ස අප්පටික්ඛිපිතබ්බතො. අඤ්ඤතරවචනෙනාති එත්ථ යං වත්තබ්බං, තං හෙට්ඨා වුත්තනයමෙව. යාව න සක්කොති, යාව න ලභති, යාව න සම්පජ්ජතීති පච්චෙකං යාව-සද්දො සම්බන්ධිතබ්බො. න සම්පජ්ජතීති න සිජ්ඣති. නික්ඛිත්තපච්චයා දොසො නත්ථීති නිචයසන්නිධිධුතඞ්ගසංකිලෙසදොසො නත්ථි. ආසන්නෙති චීවරස්ස ආසන්නෙ ඨානෙ. රජනක්ඛණෙ පරිභුඤ්ජනකාසාවං රජනකාසාවං. තත්‍රට්ඨකපච්චත්ථරණං නාම අත්තනො, පරස්ස වා සන්තකං සෙනාසනෙ පච්චත්ථරණවසෙන අධිට්ඨිතං. ‘‘අංසකාසාවං පරික්ඛාරචොළං හොති, ඉති පච්චත්ථරණං, අංසකාසාවන්ති ඉමානි ද්වෙපි අතිරෙකචීවරට්ඨානෙ ඨිතානිපි ධුතඞ්ගභෙදං න කරොන්තී’’ති අට්ඨකථායං වුත්තන්ති වදන්ති. පරිහරිතුං පන න වට්ටතීති රජනකාලෙ එව අනුඤ්ඤාතත්තා නිච්චපරිභොගවසෙන න වට්ටති තෙචීවරිකස්ස. අංසකාසාවන්ති ඛන්ධෙ ඨපෙතබ්බකාසාවං. කායපරිහාරිකෙනාති වාතාතපාදිපරිස්සයතො කායස්ස පරිහරණමත්තෙන. සමාදායෙවාති ගහෙත්වා එව. අප්පසමාරම්භතාති අප්පකිච්චතා. කප්පියෙ මත්තකාරිතායාති නිසීදනාදිවසෙන, පරික්ඛාරචොළවසෙන ච බහූසු චීවරෙසු අනුඤ්ඤාතෙසුපි තිචීවරමත්තෙ ඨිතත්තා. සහ පත්තචරණායාති සපත්තචරණො. පක්ඛී සපක්ඛකො.

25. ‘Y thứ tư’ có nghĩa là y thứ tư thích hợp để mặc và đắp, vì y vai (aṃsakāsāva) không nên bị loại bỏ. Ở đây, điều cần nói về ‘bằng một từ khác’ cũng theo cách đã nói ở dưới. Từ ‘yāva’ (cho đến khi) nên được kết nối riêng với từng câu: ‘cho đến khi không thể,’ ‘cho đến khi không nhận được,’ ‘cho đến khi không thành tựu.’ ‘Không thành tựu’ nghĩa là không hoàn thành. ‘Không có lỗi do vật dụng để riêng’ nghĩa là không có lỗi làm ô nhiễm hạnh đầu-đà về việc tích trữ và tồn kho. ‘Ở gần’ là ở một nơi gần y phục. Y cà-sa dùng trong lúc nhuộm là y nhuộm. Tấm trải nằm ở đó là tấm y được chú nguyện làm tấm trải trong trú xứ, thuộc sở hữu của mình hoặc của người khác. Có người nói rằng trong Chú giải có ghi: “Y vai là vật dụng phụ, do đó tấm trải và y vai, cả hai thứ này dù ở vị trí y dư thừa cũng không làm hỏng hạnh đầu-đà.” ‘Nhưng không được phép sử dụng (thường xuyên)’ có nghĩa là không được phép sử dụng thường xuyên đối với vị hành hạnh tam y, vì nó chỉ được cho phép trong lúc nhuộm. Y vai là y cà-sa được đặt trên vai. ‘Bằng vật bảo vệ thân’ chỉ có nghĩa là để bảo vệ thân khỏi những nguy hiểm như gió, nắng, v.v... ‘Chỉ sau khi đã mang theo’ nghĩa là chỉ sau khi đã lấy. ‘Ít bận rộn’ là ít công việc. ‘Biết chừng mực trong những gì thích hợp’ là vì vị ấy chỉ giữ lại ba y, mặc dù nhiều y đã được cho phép, như tọa cụ v.v... và các loại vải vật dụng phụ. ‘Có chân là cánh’ nên gọi là sapattacaraṇo. Con chim có đôi cánh tốt.

ඉති තෙචීවරිකඞ්ගකථාවණ්ණනා.

Đây là phần giải về hạnh tam y.

3. පිණ්ඩපාතිකඞ්ගකථාවණ්ණනා

3. Giải về hạnh khất thực

26. අතිරෙකලාභන්ති ‘‘පිණ්ඩියාලොපභොජනං නිස්සායා’’ති (මහාව. 73, 128) එවං වුත්තභික්ඛාහාරලාභතො අතිරෙකලාභං, සඞ්ඝභත්තාදින්ති අත්ථො. සකලස්ස සඞ්ඝස්ස දාතබ්බභත්තං සඞ්ඝභත්තං. කතිපයෙ භික්ඛූ උද්දිසිත්වා දාතබ්බභත්තං උද්දෙසභත්තං. එකස්මිං පක්ඛෙ එකදිවසං දාතබ්බභත්තං පක්ඛිකං. උපොසථෙ උපොසථෙ දාතබ්බභත්තං උපොසථිකං. පටිපදදිවසෙ දාතබ්බභත්තං පාටිපදිකං. විහාරං උද්දිස්ස දාතබ්බභත්තං විහාරභත්තං. ධුරගෙහෙ එව ඨපෙත්වා දාතබ්බභත්තං ධුරභත්තං. ගාමවාසීආදීහි වාරෙන දාතබ්බභත්තං [Pg.94] වාරකභත්තං. ‘‘සඞ්ඝභත්තං ගණ්හථාතිආදිනා’’ති ආදි-සද්දෙන උද්දෙසභත්තාදිං සඞ්ගණ්හාති. සාදිතුං වට්ටන්තීති භික්ඛාපරියායෙන වුත්තත්තා. භෙසජ්ජාදිපටිසංයුත්තා නිරාමිසසලාකා. යාවකාලිකවජ්ජාති ච වදන්ති. විහාරෙ පක්කභත්තම්පීති උපාසකා ඉධෙව භත්තං පචිත්වා ‘‘සබ්බෙසං අය්‍යානං දස්සාමා’’ති විහාරෙයෙව භත්තං සම්පාදෙන්ති, තං පිණ්ඩපාතිකානම්පි වට්ටති. ආහරිත්වාති පත්තං ගහෙත්වා ගෙහතො ආනෙත්වා. තං දිවසං නිසීදිත්වාති ‘‘මා, භන්තෙ, පිණ්ඩාය චරිත්ථ, විහාරෙයෙව භික්ඛා ආනීයතී’’ති වදන්තානං සම්පටිච්ඡනෙන තං දිවසං නිසීදිත්වා. සෙරිවිහාරසුඛන්ති අපරායත්තවිහාරිතාසුඛං. අරියවංසොති අරියවංසසුත්තපටිසංයුත්තා (දී. නි. 3.309; අ. නි. 4.28) ධම්මකථා. ධම්මරසන්ති ධම්මූපසඤ්හිතං පාමොජ්ජාදිරසං.

26. Cụm từ Atirekalābha (lợi lộc phụ trội) có nghĩa là lợi lộc vượt quá lợi lộc từ vật thực khất thực đã được nói đến trong câu "nương vào vật thực khất thực" (mahāva. 73, 128), tức là vật thực cúng dường Tăng, v.v. Vật thực cúng dường cho toàn thể Tăng chúng là saṅghabhattaṃ (vật thực cúng Tăng). Vật thực cúng dường sau khi chỉ định một vài vị tỳ khưu là uddesabhattaṃ (vật thực chỉ định). Vật thực cúng dường vào một ngày trong mỗi nửa tháng là pakkhikaṃ (vật thực nửa tháng). Vật thực cúng dường vào ngày Bố-tát là uposathikaṃ (vật thực Bố-tát). Vật thực cúng dường vào ngày mồng một là pāṭipadikaṃ (vật thực mồng một). Vật thực cúng dường nhắm đến trú xứ là vihārabhattaṃ (vật thực trú xứ). Vật thực cúng dường được đặt tại nhà đầu làng là dhurabhattaṃ (vật thực đầu làng). Vật thực cúng dường theo phiên bởi dân làng, v.v. là vārakabhattaṃ (vật thực theo phiên). Trong câu "hãy nhận vật thực cúng Tăng, v.v.", từ "v.v." (ādi) bao gồm cả vật thực chỉ định, v.v. (Các món này) được phép thọ nhận vì được gọi bằng danh từ chỉ vật thực khất thực. Phiếu liên quan đến thuốc men, v.v. là phiếu không có vật thực (nirāmisasalākā). Cũng có người nói là trừ các vật dụng yāvakālika. Về vật thực được nấu trong tự viện (Vihāre pakkabhattampi): các cư sĩ nấu vật thực ngay trong tự viện và nói "chúng con sẽ cúng dường đến chư tôn đức", vật thực được chuẩn bị ngay trong tự viện như vậy cũng được phép cho cả những vị hành hạnh đầu-đà phấn tảo y. Āharitvā (mang đến) nghĩa là lấy bát rồi mang từ nhà đến. Taṃ divasaṃ nisīditvā (ngồi lại trong ngày đó) nghĩa là do chấp nhận lời của những người nói "Bạch ngài, xin đừng đi khất thực, vật thực sẽ được mang đến tự viện" nên đã ngồi lại trong ngày đó. Serivihārasukha (sự an lạc của việc sống tự tại) là sự an lạc của việc sống không phụ thuộc vào người khác. Ariyavaṃso (Thánh chủng) là pháp thoại liên quan đến kinh Thánh Chủng (Ariyavaṃsasutta) (dī. ni. 3.309; a. ni. 4.28). Dhammarasa (vị của pháp) là vị hỷ lạc, v.v. liên quan đến pháp.

ජඞ්ඝබලං නිස්සාය පිණ්ඩපරියෙසනතො කොසජ්ජනිම්මද්දනතා. ‘‘යථාපි භමරො පුප්ඵ’’න්තිආදිනා (ධ. ප. 49; නෙත්ති. 123) වුත්තවිධිනා ආහාරපරියෙසනතො පරිසුද්ධාජීවතා. නිච්චං අන්තරඝරං පවිසන්තස්සෙව සුප්පටිච්ඡන්නගමනාදයො සෙඛියධම්මා සම්පජ්ජන්තීති සෙඛියපටිපත්තිපූරණං. පටිග්ගහණෙ මත්තඤ්ඤුතාය, සංසට්ඨවිහාරාභාවතො ච අපරපොසිතා. කුලෙ කුලෙ අප්පකඅප්පකපිණ්ඩගහණෙන පරානුග්ගහකිරියා. අන්තිමාය ජීවිකාය අවට්ඨානෙන මානප්පහානං. වුත්තඤ්හෙතං ‘‘අන්තමිදං, භික්ඛවෙ, ජීවිකානං, යදිදං පිණ්ඩොල්‍ය’’න්තිආදි (ඉතිවු. 91; සං. නි. 3.80). මිස්සකභත්තෙන යාපනතො රසතණ්හානිවාරණං. නිමන්තනාසම්පටිච්ඡනතො ගණභොජනාදිසික්ඛාපදෙහි අනාපත්තිතා.

Do việc tìm kiếm vật thực bằng cách nương vào sức mạnh của đôi chân, nên có sự dẹp trừ lười biếng. Do tìm kiếm vật thực theo phương cách đã được nói đến qua câu "Như con ong từ bông hoa", v.v. (dha. pa. 49; netti. 123), nên có sự nuôi mạng trong sạch. Chỉ khi thường xuyên đi vào trong làng, các pháp học (sekhiyadhammā) như đi đứng che đậy kín đáo, v.v. mới được thành tựu, do đó có sự hoàn thiện việc thực hành các pháp học. Do biết chừng mực trong việc thọ nhận và do không có việc sống chung đụng, nên không phải nuôi dưỡng người khác. Do nhận một ít vật thực từ mỗi nhà, nên có hành động tế độ người khác. Do an trú trong phương tiện sinh nhai thấp kém nhất, nên có sự đoạn trừ ngã mạn. Điều này đã được nói: "Này các tỳ khưu, đây là phương tiện sinh nhai thấp kém nhất, tức là việc đi khất thực" (itivu. 91; saṃ. ni. 3.80). Do nuôi sống bằng vật thực hổ lốn, nên có sự ngăn ngừa ái trong vị. Do không chấp nhận lời mời, nên không phạm tội theo các học giới như ăn chung nhóm, v.v.

අප්පටිහතවුත්තිතාය චතූසුපි දිසාසු වත්තනට්ඨෙන චාතුද්දිසො. ආජීවස්ස විසුජ්ඣතීති ආජීවො අස්ස විසුජ්ඣති. අත්තභරස්සාති අප්පානවජ්ජසුලභරූපෙහි පච්චයෙහි අත්තනො භරණතො අත්තභරස්ස. තතො එව එකවිහාරිතාය සද්ධිවිහාරිකාදීනම්පි අඤ්ඤෙසං අපොසනතො අනඤ්ඤපොසිනො. පදද්වයෙනාපි කායපරිහාරිකෙන චීවරෙන කුච්ඡිපරිහාරිකෙන පිණ්ඩපාතෙන විචරණතො සල්ලහුකවුත්තිතං, සුභරතං, පරමඅප්පිච්ඡතං, සන්තුට්ඨිඤ්ච දස්සෙති. දෙවාපි පිහයන්ති තාදිනොති තාදිසස්ස භුසං අතිවිය සන්තකායවචීමනොකම්මතාය උපසන්තස්ස පරමෙන සතිනෙපක්කෙන සමන්නාගමතො සබ්බකාලං සතිමතො පිණ්ඩපාතිකස්ස භික්ඛුස්ස සක්කාදයො [Pg.95] දෙවාපි පිහයන්ති පත්ථෙන්ති. තස්ස සීලාදිගුණෙසු බහුමානං උප්පාදෙන්තා ආදරං ජනෙන්ති, පගෙව මනුස්සා. සචෙ සො ලාභසක්කාරසිලොකසන්නිස්සිතො න හොති, තදභිකඞ්ඛී න හොතීති අත්ථො.

Vị ấy được gọi là cātuddiso (người thuộc bốn phương) vì có thể đi đến cả bốn phương mà không bị ngăn trở. Ājīvassa visujjhati có nghĩa là sự nuôi mạng của vị ấy được trong sạch. Attabharassa (người tự nuôi mình) là vì vị ấy nuôi dưỡng bản thân bằng các vật dụng ít giá trị, không có lỗi, và dễ tìm. Do đó, vì sống một mình nên không nuôi dưỡng những người khác như các vị cùng ở, v.v., nên gọi là anaññaposino (người không nuôi người khác). Cả hai cụm từ này cho thấy sự sống nhẹ nhàng, dễ nuôi, thiểu dục tột bậc, và tri túc, do vị ấy đi đây đó với y phục để che thân và vật thực khất thực để nuôi bụng. Devāpi pihayanti tādino (Chư thiên cũng khao khát người như vậy): Chư thiên như Sakka (Đế Thích), v.v. cũng khao khát, mong mỏi vị tỳ khưu hành hạnh khất thực, người luôn có chánh niệm, người có thân, khẩu, ý nghiệp vô cùng tịch tịnh, người đã đạt được sự an tịnh cao độ, và người sở hữu sự thận trọng và chánh niệm tối thượng. Họ phát sinh lòng kính trọng và tôn kính đối với các đức hạnh như giới của vị ấy, huống chi là loài người. Điều này có nghĩa là, nếu vị ấy không nương tựa vào lợi lộc, cung kính, và danh tiếng, và không mong cầu những điều đó.

ඉති පිණ්ඩපාතිකඞ්ගකථාවණ්ණනා.

Dứt phần giải về hạnh đầu-đà khất thực.

4. සපදානචාරිකඞ්ගකථාවණ්ණනා

4. Giải về hạnh đầu-đà đi khất thực tuần tự.

27. ඉමිනාති සපදානචාරිකෙන. කාලතරන්ති කාලස්සෙව. අඵාසුකට්ඨානන්ති සපරිස්සයාදිවසෙන දුප්පවෙසනට්ඨානං. පුරතොති වීථියං ගච්ඡන්තස්ස පුරතො ඝරං අපවිට්ඨස්සෙව. පත්තවිස්සට්ඨට්ඨානන්ති පෙසකාරවීථියං පෙසකාරභාවං නිම්මිනිත්වා ඨිතස්ස සක්කස්ස ඝරද්වාරෙ පත්තවිස්සට්ඨට්ඨානං. උක්කට්ඨපිණ්ඩපාතිකො තං දිවසං න භික්ඛං ආගමයමානො නිසීදති, තස්මා තං අනුලොමෙති. කත්ථචිපි කුලෙ නිබද්ධං උපසඞ්කමනාභාවතො පරිචයාභාවෙන කුලෙසු නිච්චනවකතා. සබ්බත්ථ අලග්ගමානසතාය ච සොම්මභාවෙන ච චන්දූපමතා. කුලෙසු පරිග්ගහචිත්තාභාවෙන තත්ථ මච්ඡෙරප්පහානං. හිතෙසිතාය විභාගාභාවතො සමානුකම්පිතා. කුලානං සඞ්ගණ්හනසංසට්ඨතාදයො කුලූපකාදීනවා. අව්හානානභිනන්දනාති නිමන්තනවසෙන අව්හානස්ස අසම්පටිච්ඡනා. අභිහාරෙනාති භික්ඛාභිහාරෙන. සෙරිචාරන්ති යථාරුචි විචරණං.

27. Iminā nghĩa là bởi vị tỳ khưu đi khất thực tuần tự này. Kālataraṃ nghĩa là từ sớm. Aphāsukaṭṭhānaṃ (nơi không thuận tiện) là nơi khó vào do có nguy hiểm, v.v. Purato (phía trước) nghĩa là ngay trước mặt vị tỳ khưu đang đi trên đường, trước khi vị ấy vào nhà. Pattavissaṭṭhaṭṭhānaṃ (nơi đặt bát xuống) là nơi đặt bát xuống tại cửa nhà của Sakka (Đế Thích) đang đứng hóa hiện thành người thợ dệt trong làng thợ dệt. Vị hành hạnh khất thực bậc thượng không ngồi chờ vật thực trong ngày đó, do đó (hạnh này) thuận theo vị ấy. Do không thường xuyên đến bất kỳ gia đình nào, nên không có sự quen thuộc, do đó luôn mới mẻ đối với các gia đình. Do tâm không dính mắc ở bất cứ đâu và do có thái độ ôn hòa, nên được ví như mặt trăng. Việc lôi kéo, thân cận với các gia đình, v.v. là những điều tai hại của một vị tỳ khưu thân cận gia đình. Avhānānabhinandanā (không hoan hỷ lời mời) là không chấp nhận lời mời thỉnh. Abhihārena (bằng việc mang đến) là bằng việc mang vật thực đến. Sericāraṃ (đi lại tự tại) là đi lại tùy thích.

ඉති සපදානචාරිකඞ්ගකථාවණ්ණනා.

Dứt phần giải về hạnh đầu-đà đi khất thực tuần tự.

5. එකාසනිකඞ්ගකථාවණ්ණනා

5. Giải về hạnh đầu-đà nhất tọa thực.

28. නානාසනභොජනන්ති අනෙකස්මිං ආසනෙ භොජනං, එකනිසජ්ජාය එව අභුඤ්ජිත්වා විසුං විසුං නිසජ්ජාසු ආහාරපරිභොගන්ති අත්ථො. පතිරූපන්ති යුත්තරූපං අනුට්ඨාපනීයං. වත්තං කාතුං වට්ටතීති වත්තං කාතුං යුජ්ජති. වත්තං නාම ගරුට්ඨානීයෙ කත්තබ්බමෙව. තත්ථ පන පටිපජ්ජනවිධිං දස්සෙතුං යං ථෙරවාදං ආහ ‘‘ආසනං වා රක්ඛෙය්‍ය භොජනං වා’’තිආදි. තස්සත්ථො – එකාසනිකං භික්ඛුං භුඤ්ජන්තං ආසනං වා රක්ඛෙය්‍ය, ධුතඞ්ගභෙදතො යාව භොජනපරියොසානා න වුට්ඨාතබ්බන්ති වුත්තං හොති[Pg.96]. භොජනං වා රක්ඛෙය්‍ය ධුතඞ්ගභෙදතො, අභුඤ්ජියමානං යාව භුඤ්ජිතුං නාරභති, තාව වුට්ඨාතබ්බන්ති අත්ථො. යස්මා තයිදං ද්වයං ඉධ නත්ථි, තස්මා වත්තකරණං ධුතඞ්ගං න රක්ඛතීති අධිප්පායො. තෙනාහ ‘‘අයඤ්චා’’තිආදි. ‘‘භෙසජ්ජත්ථමෙවා’’ති ඉමිනා භෙසජ්ජපරිභොගවසෙනෙව සප්පිආදීනිපි වට්ටන්තීති දස්සෙති. අප්පාබාධතාති අරොගතා. අප්පාතඞ්කතාති අකිච්ඡජීවිතා සරීරදුක්ඛාභාවො. ලහුට්ඨානන්ති කායස්ස ලහුපරිවත්තිතා. බලන්ති සරීරබලං. ඵාසුවිහාරොති සුඛවිහාරො. සබ්බමෙතං බහුක්ඛත්තුං භුඤ්ජනපච්චයා උප්පජ්ජනවිකාරපටික්ඛෙපපදං. රුජාති රොගා. න කම්මමත්තනොති අත්තනො යොගකම්මං පුරෙභත්තං, පච්ඡාභත්තඤ්ච න පරිහාපෙති, බහුසො භොජනෙ අබ්‍යාවටභාවතො, අරොගභාවතො චාති අධිප්පායො.

28. “Nānāsanabhojananti (ăn ở nhiều chỗ ngồi)” có nghĩa là ăn ở nhiều chỗ ngồi, không ăn chỉ trong một lần ngồi mà thọ dụng vật thực ở những chỗ ngồi riêng biệt. “Patirūpanti (thích hợp)” là có hình thức thích đáng, không bị (các vị trưởng lão) yêu cầu đứng dậy. “Vattaṃ kātuṃ vaṭṭatīti (được phép làm phận sự)” có nghĩa là nên làm phận sự. Phận sự quả thật là điều nên làm đối với bậc đáng kính. Tuy nhiên, ở đó, để chỉ ra phương cách thực hành, ngài đã nói lên quan điểm của Trưởng lão nào, bắt đầu bằng “nên giữ gìn chỗ ngồi hoặc nên giữ gìn vật thực”. Ý nghĩa của điều ấy là – đối với vị tỳ khưu đang ăn, người thực hành nhất tọa thực, nên giữ gìn chỗ ngồi, khỏi sự phá vỡ đầu đà, không nên đứng dậy cho đến khi kết thúc bữa ăn, được nói là như vậy. Hoặc nên giữ gìn vật thực, khỏi sự phá vỡ đầu đà, khi chưa được ăn, chừng nào chưa bắt đầu ăn, chừng đó được phép đứng dậy, đó là ý nghĩa. Bởi vì cả hai điều này không có ở đây, cho nên việc làm phận sự không giữ gìn được hạnh đầu đà, đó là chủ ý. Do đó, ngài đã nói câu bắt đầu bằng “Và điều này...”. Bằng câu “chỉ vì mục đích thuốc men”, ngài chỉ ra rằng chỉ do năng lực của việc thọ dụng thuốc men, các thứ như bơ sữa... cũng được phép. “Appābādhatāti (ít bệnh tật)” là sự không có bệnh. “Appātaṅkatāti (ít phiền não)” là sống không khổ sở, sự không có khổ về thân. “Lahuṭṭhānanti (nhẹ nhàng)” là sự xoay chuyển nhẹ nhàng của thân. “Balanti (sức lực)” là sức lực của thân. “Phāsuvihāroti (an trú thoải mái)” là sự an trú an lạc. Tất cả điều này là câu (có mục đích) ngăn ngừa sự biến đổi (bất thường) có thể phát sinh do duyên ăn nhiều lần. “Rujāti (bệnh hoạn)” là các bệnh. “Na kammamattanoti (không làm giảm sút công phu)” có nghĩa là không làm cho giảm sút công phu tu tập của mình, cả trước bữa ăn và sau bữa ăn, vì không bận tâm đến việc ăn nhiều lần, và vì không có bệnh, đó là chủ ý.

ඉති එකාසනිකඞ්ගකථාවණ්ණනා.

Dứt phần giải về hạnh nhất tọa thực.

6. පත්තපිණ්ඩිකඞ්ගකථාවණ්ණනා

6. Phần giải về hạnh ăn bằng bát

29. අප්පටිකූලං කත්වා භුඤ්ජිතුං වට්ටති පටිකූලස්ස භුත්තස්ස අගණ්හනම්පි සියාති අධිප්පායො. පමාණයුත්තමෙව ගණ්හිතබ්බන්ති ‘‘එකභාජනමෙව ගණ්හාමී’’ති බහුං ගහෙත්වා න ඡඩ්ඩෙතබ්බං. නානාරසතණ්හාවිනොදනන්ති නානාරසභොජනෙ තණ්හාය විනොදනං. අත්‍ර අත්‍ර නානාභාජනෙ ඨිතෙ නානාරසෙ ඉච්ඡා එතස්සාති අත්‍රිච්ඡො, තස්ස භාවො අත්‍රිච්ඡතා, තස්සා අත්‍රිච්ඡතාය පහානං. ආහාරෙ පයොජනමත්තදස්සිතාති අසම්භින්නනානාරසෙ ගෙධං අකත්වා ආහාරෙ සත්ථාරා අනුඤ්ඤාතපයොජනමත්තදස්සිතා. විසුං විසුං භාජනෙසු ඨිතානි බ්‍යඤ්ජනානි ගණ්හතො තත්ථ තත්ථ සාභොගතාය සියා වික්ඛිත්තභොජිතා, න තථා ඉමස්ස එකපත්තගතසඤ්ඤිනොති වුත්තං ‘‘අවික්ඛිත්තභොජිතා’’ති. ඔක්ඛිත්තලොචනොති පත්තසඤ්ඤිතාය හෙට්ඨාඛිත්තචක්ඛු. පරිභුඤ්ජෙය්‍යාති පරිභුඤ්ජිතුං සක්කුණෙය්‍ය.

29. Được phép ăn sau khi làm cho (thức ăn) không đáng ghê tởm. Chủ ý là, đối với thức ăn đáng ghê tởm đã được ăn, cũng có thể có sự không tiếp nhận (ói ra). “Chỉ nên nhận vừa đủ lượng” có nghĩa là, với ý nghĩ “tôi chỉ nhận một bát”, không nên nhận nhiều rồi vứt bỏ. “Loại bỏ tham ái đối với nhiều vị” là sự loại bỏ tham ái trong việc ăn các món có nhiều vị. Người có ham muốn đối với các vị khác nhau được đặt trong các vật đựng khác nhau ở chỗ này chỗ kia, người ấy là atriccho (người quá tham lam); trạng thái của người đó là atricchatā (sự quá tham lam); (hạnh này là) sự từ bỏ sự quá tham lam ấy. “Chỉ thấy lợi ích trong vật thực” là không tham đắm các vị khác nhau chưa được trộn lẫn, là sự chỉ thấy lợi ích trong vật thực đã được Bậc Đạo Sư cho phép. Đối với người nhận các món ăn được đặt trong các vật đựng riêng biệt, do sự chú tâm ở chỗ này chỗ kia, có thể có sự ăn uống tán loạn. Đối với vị này, người có tưởng về (thức ăn) đã vào trong một bát, thì không như vậy, nên được nói là “sự ăn uống không tán loạn”. “Okkhittalocanoti (mắt nhìn xuống)” là do có tưởng ở nơi bát, có mắt nhìn xuống dưới. “Paribhuñjeyyāti (nên thọ dụng)” có nghĩa là có thể thọ dụng.

ඉති පත්තපිණ්ඩිකඞ්ගකථාවණ්ණනා.

Dứt phần giải về hạnh ăn bằng bát.

7. ඛලුපච්ඡාභත්තිකඞ්ගකථාවණ්ණනා

7. Phần giải về hạnh không ăn thêm sau khi đã thôi

30. භුඤ්ජන්තස්ස [Pg.97] යං උපනීතං, තස්ස පටික්ඛෙපෙන තං අතිරිත්තං භොජනන්ති අතිරිත්තභොජනං. පුන භොජනං කප්පියං කාරෙත්වා න භුඤ්ජිතබ්බං, තබ්බිසයත්තා ඉමස්ස ධුතඞ්ගස්ස. තෙනාහ ‘‘ඉදමස්ස විධාන’’න්ති. යස්මිං භොජනෙති යස්මිං භුඤ්ජියමානෙ භොජනෙ. තදෙව භුඤ්ජති, න අඤ්ඤං. අනතිරිත්තභොජනපච්චයා ආපත්ති අනතිරිත්තභොජනාපත්ති, තතො දූරීභාවො අනාපජ්ජනං. ඔදරිකත්තං ඝස්මරභාවො කුච්ඡිපූරකතා, තස්ස අභාවො එකපිණ්ඩෙනාපි යාපනතො. නිරාමිසසන්නිධිතා නිහිතස්ස අභුඤ්ජනතො. පුන පරියෙසනවසෙන පරියෙසනාය ඛෙදං න යාති. අභිසල්ලෙඛකානං සන්තොසගුණාදීනං වුද්ධියා සඤ්ජනනං සන්තොසගුණාදිවුඩ්ඪිසඤ්ජනනං. ඉදන්ති ඛලුපච්ඡාභත්තිකඞ්ගං.

30. Vật thực nào được dâng đến cho người đang ăn, do sự từ chối vật thực ấy, vật thực ấy là vật thực dư thừa, nên gọi là atirittabhojanaṃ (vật thực dư thừa). Không nên ăn sau khi đã làm cho vật thực hợp lệ trở lại, vì hạnh đầu đà này có đối tượng là điều đó. Do đó, ngài đã nói “đây là phương cách của hạnh này”. “Yasmiṃ bhojaneti (trong vật thực nào)” có nghĩa là trong vật thực đang được ăn. Chỉ ăn vật thực ấy, không ăn vật thực khác. Tội do duyên ăn vật thực không phải là dư thừa là tội ăn vật thực không phải là dư thừa; sự xa lìa tội ấy là sự không phạm. Sự tham ăn là tính ham ăn, là sự làm cho bụng đầy; sự không có điều đó là do có thể sống được chỉ với một vắt cơm. Sự không cất giữ vật thực là do không ăn vật thực đã được cất giữ. Không đi đến sự mệt mỏi trong việc tìm kiếm lại. Sự làm phát sinh sự tăng trưởng các đức tính như tri túc... của những người sống khắc khổ là làm phát sinh sự tăng trưởng các đức tính như tri túc. “Idanti (Điều này)” là hạnh không ăn thêm sau khi đã thôi.

ඉති ඛලුපච්ඡාභත්තිකඞ්ගකථාවණ්ණනා.

Dứt phần giải về hạnh không ăn thêm sau khi đã thôi.

8. ආරඤ්ඤිකඞ්ගකථාවණ්ණනා

8. Phần giải về hạnh ở rừng

31. ගාමන්තසෙනාසනං පහාය අරඤ්ඤෙ අරුණං උට්ඨාපෙතබ්බන්ති එත්ථ ගාමන්තං, අරඤ්ඤඤ්ච සරූපතො දස්සෙතුං ‘‘තත්ථ සද්ධිං උපචාරෙනා’’තිආදි ආරද්ධං. තත්ථ ගාමපරියාපන්නත්තා ගාමන්තසෙනාසනස්ස ‘‘ගාමොයෙව ගාමන්තසෙනාසන’’න්ති වුත්තං. යො කොචි සත්ථොපි ගාමො නාමාති සම්බන්ධො. ඉන්දඛීලාති උම්මාරා. තස්සාති ලෙඩ්ඩුපාතස්ස. විනයපරියායෙන අරඤ්ඤලක්ඛණං අදින්නාදානපාරාජිකෙ (පාරා. 92) ආගතං. තත්ථ හි ‘‘ගාමා වා අරඤ්ඤා වා’’ති අනවසෙසතො අවහාරට්ඨානපරිග්ගහෙ තදුභයං අසඞ්කරතො දස්සෙතුං ‘‘ඨපෙත්වා ගාමඤ්චා’’තිආදි වුත්තං. ගාමූපචාරො හි ලොකෙ ගාමසඞ්ඛමෙව ගච්ඡතීති. නිප්පරියායතො පන ගාමවිනිමුත්තං ඨානං අරඤ්ඤමෙව හොතීති අභිධම්මෙ (විභ. 529) ගාමා ‘‘නික්ඛමිත්වා බහි ඉන්දඛීලා, සබ්බමෙතං අරඤ්ඤ’’න්ති වුත්තං. සුත්තන්තිකපරියායෙන ආරඤ්ඤකසික්ඛාපදෙ (පාරා. 654) ‘‘පඤ්චධනුසතිකං පච්ඡිම’’න්ති ආගතං ආරඤ්ඤිකං භික්ඛුං සන්ධාය. න හි සො විනයපරියායිකෙ ‘‘අරඤ්ඤෙ වසනතො ආරඤ්ඤිකො පන්තසෙනාසනො’’ති සුත්තෙ වුත්තො. අයඤ්ච සුත්තසංවණ්ණනාති ඉධ සබ්බත්ථ සුත්තන්තකථාව [Pg.98] පමාණං. තස්මා තත්ථ ආගතමෙව ලක්ඛණං ගහෙතබ්බන්ති දස්සෙන්තො ‘‘තං ආරොපිතෙන ආචරියධනුනා’’තිආදිනා මිනනවිධිං ආහ. තෙනෙව හි මජ්ඣිමට්ඨකථානයොව (ම. නි. අට්ඨ. 1.296) ඉදමෙත්ථ පමාණන්ති ච වුත්තො.

31. Trong câu “nên làm cho rạng đông mọc lên ở trong rừng sau khi từ bỏ trú xứ ven làng”, để chỉ ra bản chất của “ven làng” và “rừng”, (đoạn văn) bắt đầu bằng “ở đó, cùng với vùng phụ cận” đã được bắt đầu. Ở đó, do trú xứ ven làng được bao gồm trong làng, đã được nói rằng “trú xứ ven làng chính là làng”. Bất cứ đoàn lữ hành nào cũng được gọi là làng, đây là mối liên hệ. “Indakhīlāti (cột trụ cổng)” là ngưỡng cửa. “Tassāti (của nó)” là của nơi cục đất rơi. Theo cách giải thích của Luật, đặc tính của rừng đã được đề cập trong tội bất cộng trụ về trộm cắp. Quả vậy, ở đó, trong câu “từ làng hoặc từ rừng”, khi xác định nơi trộm cắp một cách không sót lại, để chỉ ra cả hai điều đó một cách không lẫn lộn, đã được nói câu bắt đầu bằng “ngoại trừ làng và...”. Quả vậy, trong thế gian, vùng phụ cận của làng được kể là làng. Tuy nhiên, theo nghĩa đen, nơi nào tách khỏi làng thì chính là rừng, do đó trong A-tỳ-đàm đã được nói rằng “sau khi ra khỏi làng, bên ngoài cột trụ cổng, tất cả nơi ấy là rừng”. Theo cách giải thích của Kinh tạng, trong học giới về trú trong rừng, đã được đề cập “tối thiểu là năm trăm cung”, nhắm đến vị tỳ khưu ở rừng. Quả vậy, vị ấy không được nói trong Kinh là “vị ở rừng, người có trú xứ xa xôi, do sống trong rừng” theo cách giải thích của Luật. Và đây là sớ giải Kinh, cho nên ở đây, khắp mọi nơi, lời của Kinh tạng là tiêu chuẩn. Do đó, để chỉ ra rằng chỉ nên lấy đặc tính đã được đề cập ở đó, ngài đã nói về phương pháp đo lường bằng câu bắt đầu bằng “điều đó, bằng cây cung của vị thầy đã được giương lên”. Quả vậy, chính vì thế, cũng đã được nói rằng “phương pháp của sớ giải Trung Bộ là tiêu chuẩn ở đây”.

තතො තතො මග්ගන්ති තත්ථ තත්ථ ඛුද්දකමග්ගං පිදහති. ධුතඞ්ගසුද්ධිකෙන ධුතඞ්ගසොධනපසුතෙන. යථාපරිච්ඡින්නෙ කාලෙති උක්කට්ඨස්ස තයොපි උතූ, මජ්ඣිමස්ස ද්වෙ, මුදුකස්ස එකො උතු. තත්ථපි ධුතඞ්ගං න භිජ්ජති සඋස්සාහත්තා. නිපජ්ජිත්වා ගමිස්සාමාති චිත්තස්ස සිථිලභාවෙන ධුතඞ්ගං භිජ්ජතීති වුත්තං. අරඤ්ඤසඤ්ඤං මනසි කරොන්තොති ‘‘අහං විවෙකවාසං වසිස්සාමි, යථාලද්ධොව කායවිවෙකො සාත්ථකො කාතබ්බො’’ති මනසිකාරසබ්භාවතො ‘‘භබ්බො…පෙ… රක්ඛිතු’’න්ති වුත්තං. අස්ස ආරඤ්ඤිකස්ස චිත්තං න වික්ඛිපන්ති ආපාථමනුපගමනතො. විගතසන්තාසො හොති විවෙකපරිචයතො. ජීවිතනිකන්තිං ජහති බහුපරිස්සයෙ අරඤ්ඤෙ නිවාසෙනෙව මරණභයස්ස දූරීකරණතො. පවිවෙකසුඛරසං අස්සාදෙති අනුභවති ජනසංසග්ගාභාවතො. ආරාධයන්තොති අනුනයන්තො. යථානුසිට්ඨං පටිපත්තියා විවෙකස්ස අධිට්ඨානභාවතො ආරඤ්ඤිකඞ්ගයොගිනො වාහනසදිසන්ති කත්වා වුත්තං ‘‘අවසෙසධුතායුධො’’ති, අවසිට්ඨධුතධම්මායුධොති අත්ථො.

“Từ đó, từ đó, con đường” nghĩa là vị ấy bít lại con đường nhỏ ở nơi này, nơi kia. “Bởi sự thanh tịnh của hạnh đầu-đà” nghĩa là chuyên cần trong việc làm trong sạch hạnh đầu-đà. “Vào thời gian đã được phân định” nghĩa là đối với bậc thượng, cả ba thời tiết; đối với bậc trung, hai thời tiết; đối với bậc hạ, một thời tiết. Ngay cả trong thời gian ấy, hạnh đầu-đà không bị phá vỡ do có sự nỗ lực. “Ta sẽ đi sau khi nằm nghỉ” - do tâm buông lỏng như vậy, hạnh đầu-đà bị phá vỡ, điều này đã được nói. “Vị ấy tác ý tưởng về rừng” nghĩa là do có sự tác ý rằng: “Ta sẽ sống nơi vắng vẻ, thân độc cư như đã có được cần phải làm cho có kết quả”, nên đã nói rằng “có khả năng... cho đến... gìn giữ”. Tâm của vị tỳ khưu sống trong rừng này không bị phân tán do không đi vào tầm (của các đối tượng). Vị ấy không còn sợ hãi do đã quen thuộc với sự vắng vẻ. Vị ấy từ bỏ sự luyến ái trong sinh mạng do đã loại trừ được nỗi sợ chết ngay bằng chính việc sống trong khu rừng có nhiều hiểm nguy. Vị ấy nếm trải, cảm nhận được hương vị của hạnh phúc độc cư do không giao du với quần chúng. “Làm cho hài lòng” nghĩa là làm cho hoan hỷ. Do sự thực hành theo như đã được chỉ dạy, do sự độc cư là nền tảng, nên hạnh ở rừng giống như cỗ xe của hành giả, vì nghĩ vậy nên đã nói “với vũ khí đầu-đà còn lại”, nghĩa là có các pháp đầu-đà còn lại làm vũ khí.

ඉති ආරඤ්ඤිකඞ්ගකථාවණ්ණනා.

Như vậy là phần giải về hạnh ở rừng.

9. රුක්ඛමූලිකඞ්ගකථාවණ්ණනා

9. Phần giải về hạnh ở gốc cây

32. ඡන්නන්ති ඉට්ඨකාඡදනාදීහි ඡාදිතං, ආවසථන්ති අත්ථො. සීමන්තරිකරුක්ඛොති ද්වින්නං රාජූනං රජ්ජසීමාය ඨිතරුක්ඛො. තත්ථ හි තෙසං රාජූනං බලකායො උපගන්ත්වා අන්තරන්තරා යුද්ධං කරෙය්‍ය, චොරාපි පාරිපන්ථිකා සමොසරන්තා භික්ඛුස්ස සුඛෙන නිසීදිතුං න දෙන්ති. චෙතියරුක්ඛො ‘‘දෙවතාධිට්ඨිතො’’ති මනුස්සෙහි සම්මතරුක්ඛො පූජෙතුං උපගතෙහි මනුස්සෙහි අවිවිත්තො හොති. නිය්‍යාසරුක්ඛො සජ්ජරුක්ඛාදි. වග්ගුලිරුක්ඛො වග්ගුලිනිසෙවිතො. සීමන්තරිකරුක්ඛාදයො සපරිස්සයා, දුල්ලභවිවෙකා චාති ආහ ‘‘ඉමෙ රුක්ඛෙ විවජ්ජෙත්වා’’ති. පණ්ණසටන්ති [Pg.99] රුක්ඛතො පතිතපණ්ණං. පටිච්ඡන්නෙ ඨානෙ නිසීදිතබ්බං රුක්ඛමූලිකභාවස්ස පටිච්ඡාදනත්ථං. ඡන්නෙ වාසකප්පනා ධම්මස්සවනාදීනමත්ථායපි හොති. තස්මා ‘‘ජානිත්වා අරුණං උට්ඨාපිතමත්තෙ’’ති වුත්තං.

32. “Chỗ có mái che” là nơi được lợp bằng ngói, v.v..., nghĩa là nơi ở. “Cây ở biên giới” là cây đứng ở biên giới lãnh thổ của hai vị vua. Thật vậy, ở đó, quân đội của các vị vua ấy có thể đến và thỉnh thoảng giao chiến; cả những tên cướp gây nguy hiểm cũng tụ tập lại, không để cho vị tỳ khưu ngồi yên một cách an ổn. Cây tháp miếu là cây được người đời cho là “nơi trú ngụ của chư thiên”, nên không được vắng vẻ vì có những người đến để cúng dường. Cây có nhựa là cây sala, v.v... Cây có dơi là cây có dơi trú ngụ. Các cây như cây ở biên giới, v.v... vừa có hiểm nguy, vừa khó tìm được sự vắng vẻ, vì vậy ngài đã nói “nên tránh những cây này”. “Lều bằng lá” là lá rụng từ trên cây. Nên ngồi ở nơi kín đáo để che giấu việc mình là người thực hành hạnh ở gốc cây. Việc sắp đặt chỗ ở nơi có mái che cũng là vì lợi ích của việc nghe pháp, v.v... Do đó, đã nói rằng “ngay khi biết rạng đông đã ló dạng”.

අභිණ්හං තරුපණ්ණවිකාරදස්සනෙනාති අභික්ඛණං තරූසු, තරූනං වා පණ්ණෙසු විකාරස්ස ඛණභඞ්ගස්ස දස්සනෙන. සෙනාසනමච්ඡෙරකම්මාරාමතානන්ති ආවාසමච්ඡරියනවකම්මරතභාවානං. දෙවතාහීති රුක්ඛදෙවතාහි. තාපි හි රුක්ඛට්ඨවිමානෙසු වසන්තියො රුක්ඛෙසු වසන්ති. අයම්පි රුක්ඛෙති සහවාසිතා. වණ්ණිතොති ‘‘අප්පානි චෙවා’’තිආදිනා පසංසිතො. ‘‘රුක්ඛමූලසෙනාසනං නිස්සාය පබ්බජ්ජා’’ති (මහාව. 73, 128) එවං නිස්සයොති ච භාසිතො. අභිරත්තානි තරුණකාලෙ, නීලානි මජ්ඣිමකාලෙ, පණ්ඩූනි ජිණ්ණකාලෙ. පතිතානි මිලායනවසෙන. එවං පස්සන්තො තරුපණ්ණානි පච්චක්ඛතො එව නිච්චසඤ්ඤං පනූදති පජහති, අනිච්චසඤ්ඤා එවස්ස සණ්ඨාති. යස්මා භගවතො ජාතිබොධිධම්මචක්කපවත්තනපරිනිබ්බානානි රුක්ඛමූලෙයෙව ජාතානි, තස්මා වුත්තං ‘‘බුද්ධදායජ්ජං රුක්ඛමූල’’න්ති.

“Do thường xuyên thấy sự biến đổi của lá cây” nghĩa là do thường xuyên thấy sự biến đổi, sự hủy hoại trong từng khoảnh khắc ở trên cây hoặc ở lá cây. “Sự bỏn xẻn trú xứ và ưa thích công việc” nghĩa là các trạng thái bỏn xẻn trú xứ và ưa thích công việc mới. “Với các vị trời” nghĩa là với các vị thọ thần. Thật vậy, các vị ấy sống trong các lâu đài ở trên cây, cũng tức là sống ở trên cây. Vị tỳ khưu này cũng sống ở gốc cây, do đó có sự chung sống. “Được tán thán” nghĩa là được ca ngợi bằng những câu bắt đầu bằng “appāni ceva”, v.v... “Sự xuất gia nương vào trú xứ gốc cây” (Mahāvagga 73, 128), như vậy cũng được gọi là “nơi nương tựa”. (Lá) đỏ hồng khi còn non, xanh biếc khi ở tuổi trung niên, vàng úa khi về già. Rụng xuống do sự héo tàn. Khi thấy lá cây như vậy, vị ấy loại trừ, từ bỏ thường tưởng ngay một cách trực tiếp, và chỉ có vô thường tưởng được thiết lập vững chắc nơi vị ấy. Bởi vì sự đản sanh, thành đạo, chuyển pháp luân và nhập niết-bàn của Đức Thế Tôn đều diễn ra tại gốc cây, do đó đã nói rằng “gốc cây là tài sản thừa tự của chư Phật”.

ඉති රුක්ඛමූලිකඞ්ගකථාවණ්ණනා.

Như vậy là phần giải về hạnh ở gốc cây.

10. අබ්භොකාසිකඞ්ගකථාවණ්ණනා

10. Phần giải về hạnh ở ngoài trời

33. ‘‘රුක්ඛමූලං පටික්ඛිපාමී’’ති එත්තකෙ වුත්තෙ ඡන්නං අප්පටික්ඛිත්තමෙව හොතීති ‘‘ඡන්නඤ්ච රුක්ඛමූලඤ්ච පටික්ඛිපාමී’’ති වුත්තං. ධුතඞ්ගස්ස සබ්බසො පටියොගිපටික්ඛෙපෙන හි සමාදානං ඉජ්ඣති, නො අඤ්ඤථාති. ‘‘ධම්මස්සවනායා’’ති ඉමිනාව ධම්මං කථෙන්තෙනාපි උපොසථදිවසාදීසු සුණන්තානං චිත්තානුරක්ඛණත්ථං තෙහි යාචිතෙන ඡන්නං පවිසිතුං වට්ටති, ධම්මං පන කථෙත්වා අබ්භොකාසොව ගන්තබ්බො. රුක්ඛමූලිකස්සාපි එසෙව නයො. උපොසථත්ථායාති උපොසථකම්මාය. උද්දිසන්තෙනාති පරෙසං උද්දෙසං දෙන්තෙන. උද්දිසාපෙන්තෙනාති සයං උද්දෙසං ගණ්හන්තෙන. මග්ගමජ්ඣෙ ඨිතං සාලන්ති සීහළදීපෙ විය මග්ගා අනොක්කම්ම උජුකමෙව පවිසිතබ්බසාලං. වෙගෙන ගන්තුං න වට්ටති අසාරුප්පත්තා. යාව වස්සූපරමා ඨත්වා ගන්තබ්බං, න තාව ධුතඞ්ගභෙදො හොතීති අධිප්පායො.

33. Khi chỉ nói “Tôi từ bỏ gốc cây”, thì chỗ có mái che vẫn chưa được từ bỏ, do đó đã nói “Tôi từ bỏ cả chỗ có mái che và gốc cây”. Thật vậy, việc thọ trì hạnh đầu-đà chỉ thành tựu khi từ bỏ hoàn toàn đối tượng đối lập, không thể khác được. Với câu “để nghe pháp”, ngay cả người đang thuyết pháp, vào những ngày Bố-tát v.v..., để giữ gìn tâm của người nghe, khi được họ thỉnh cầu, thì được phép đi vào nơi có mái che. Tuy nhiên, sau khi thuyết pháp xong, phải đi ra ngoài trời. Đối với vị thực hành hạnh ở gốc cây cũng theo phương pháp này. “Vì mục đích Bố-tát” nghĩa là vì việc làm Bố-tát. “Bởi người đang đọc tụng” nghĩa là bởi vị tỳ khưu đang dạy đọc tụng cho người khác. “Bởi người đang học đọc tụng” nghĩa là bởi vị tỳ khưu đang tự mình học đọc tụng. “Pháp xá nằm giữa đường” là pháp xá có thể đi thẳng vào mà không cần rời khỏi con đường, như ở đảo Sīhaḷa. Không được phép đi nhanh vì không thích hợp. Phải ở lại cho đến khi tạnh mưa rồi mới đi, trong khoảng thời gian đó hạnh đầu-đà không bị phá vỡ, đây là ý nghĩa.

රුක්ඛස්ස [Pg.100] අන්තො නාම රුක්ඛමූලං. පබ්බතස්ස පන පබ්භාරසදිසො පබ්බතපදෙසො. අච්ඡන්නමරියාදන්ති යථා වස්සොදකං අන්තො න පවිසති, එවං ඡදනසඞ්ඛෙපෙන උපරි අකතමරියාදං. අන්තො පන පබ්භාරස්ස වස්සොදකං පවිසති චෙ, අබ්භොකාසසඞ්ඛෙපමෙවාති තත්ථ පවිසිතුං වට්ටති. සාඛාමණ්ඩපොති රුක්ඛසාඛාහි විරළච්ඡන්නමණ්ඩපො. පීඨපටො ඛලිත්ථද්ධසාටකො.

“Bên trong của cây” được gọi là gốc cây. Còn “bên trong của núi” là một phần của ngọn núi, tương tự như hang núi. “Giới hạn không có mái che” là nơi không có giới hạn được làm ở phía trên theo kiểu mái che để nước mưa không lọt vào bên trong. Tuy nhiên, nếu nước mưa lọt vào bên trong hang núi, thì nơi đó được kể là ngoài trời, do đó được phép vào ở đó. “Nhà tạm bằng cành cây” là nhà tạm được lợp thưa thớt bằng cành cây. “Vải che ghế” là tấm vải được làm cứng bằng hồ.

පවිට්ඨක්ඛණෙ ධුතඞ්ගං භිජ්ජති යථාවුත්තපබ්භාරාදිකෙ ඨපෙත්වාති අධිප්පායො. ජානිත්වාති ධම්මස්සවනාදිඅත්ථං ඡන්නං රුක්ඛමූලං පවිසිත්වා නිසින්නො ‘‘ඉදානි අරුණො උට්ඨහතී’’ති ජානිත්වා. රුක්ඛමූලෙපි කත්ථචි අත්ථෙව නිවාසඵාසුකතාති සියා තත්ථ ආසඞ්ගපුබ්බකො ආවාසපලිබොධො, න පන අබ්භොකාසෙති ඉධෙව ආවාසපලිබොධුපච්ඡෙදො ආනිසංසො වුත්තො. පසංසායානුරූපතාති අනිකෙතාති වුත්තපසංසාය අනාලයභාවෙන අනුච්ඡවිකතා. නිස්සඞ්ගතාති ආවාසපරිග්ගහාභාවෙනෙව තත්ථ නිස්සඞ්ගතා. අසුකදිසාය වසනට්ඨානං නත්ථි, තස්මා තත්ථ ගන්තුං නෙව සක්කාති එදිසස්ස පරිවිතක්කස්ස අභාවතො චාතුද්දිසො. මිගභූතෙනාති පරිග්ගහාභාවෙන මිගස්ස විය භූතෙන. සිතොති නිස්සිතො. වින්දතීති ලභති.

Ý nghĩa là: Ngay khi vừa bước vào (nơi có mái che), hạnh đầu-đà bị phá vỡ, ngoại trừ những nơi như sườn núi v.v... đã được đề cập. Biết được (jānitvā) có nghĩa là: Vị tỳ khưu đã đi vào nơi có mái che hoặc gốc cây để nghe pháp v.v... và trong khi đang ngồi, vị ấy biết rằng: 'Bây giờ, rạng đông đang lên'. Ngay cả ở một gốc cây nào đó, vẫn có sự thoải mái trong việc trú ngụ, do đó có thể có sự trở ngại về trú xứ bắt nguồn từ sự dính mắc. Nhưng ở ngoài trời thì không như vậy. Vì thế, chính ở đây (ngoài trời), lợi ích là sự đoạn tuyệt trở ngại về trú xứ đã được nói đến. Phù hợp với lời tán thán (pasaṃsāyānurūpatā) có nghĩa là: Sự tương xứng, do trạng thái không có nơi nương tựa, với lời tán thán được nói là 'vô gia cư' (aniketa). Không dính mắc (nissaṅgatā) có nghĩa là: Không dính mắc vào nơi ấy chính vì không có sự chiếm hữu trú xứ. Do không có sự suy tính trước như: 'Ở phương hướng kia không có chỗ ở, vì vậy không thể đi đến đó', nên vị ấy được gọi là người (đi lại) bốn phương (cātuddiso). Như loài nai (migabhūtena) có nghĩa là: Trở nên giống như loài nai do không có sự chiếm hữu. `Sito` có nghĩa là `nissito` (nương tựa). `Vindati` có nghĩa là `labhati` (đạt được).

ඉති අබ්භොකාසිකඞ්ගකථාවණ්ණනා.

Dứt phần giải về hạnh ở ngoài trời.

11. සොසානිකඞ්ගකථාවණ්ණනා

11. Giải về hạnh ở nghĩa địa

34. න සුසානන්ති අසුසානං. අඤ්ඤත්ථො න-කාරො, සුසානලක්ඛණරහිතං වසනට්ඨානන්ති අධිප්පායො. න තත්ථාති ‘‘සුසාන’’න්ති වවත්ථපිතමත්තෙ ඨානෙ න වසිතබ්බං. න හි නාමමත්තෙන සුසානලක්ඛණං සිජ්ඣති. තෙනාහ ‘‘න හී’’තිආදි. ඣාපිතකාලතො පන පට්ඨාය…පෙ… සුසානමෙව ඡවෙන සයිතමත්තාය සුසානලක්ඛණප්පත්තිතො. ඡවසයනං හි ‘‘සුසාන’’න්ති වුච්චති.

34. `Na susānaṃ` (không phải nghĩa địa) có nghĩa là `asusānaṃ` (nơi không phải nghĩa địa). Bất biến từ `na` có nghĩa là 'khác'. Ý nghĩa là: nơi ở không có các đặc điểm của nghĩa địa. `Na tattha` (không phải ở đó) có nghĩa là: Không nên ở tại một nơi chỉ đơn thuần được quy định là 'nghĩa địa'. Bởi vì đặc điểm của nghĩa địa không thể thành tựu chỉ bằng một cái tên. Do đó, ngài đã nói `na hi` (bởi vì không) v.v... Nhưng kể từ lúc hỏa táng... cho đến... đó chính là nghĩa địa, vì nó đạt được đặc điểm của nghĩa địa chỉ bằng việc có một tử thi đã nằm ở đó. Thật vậy, nơi nằm của tử thi được gọi là 'nghĩa địa' (susāna).

සොසානිකෙන නාම අප්පකිච්චෙන සල්ලහුකවුත්තිනා භවිතබ්බන්ති දස්සෙතුං ‘‘තස්මිං පන වසන්තෙනා’’තිආදි වුත්තං. ගරුකන්ති දුප්පරිහාරං. තමෙව හි දුප්පරිහාරභාවං දස්සෙතුං ‘‘තස්මා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ උප්පන්නපරිස්සයවිඝාතත්ථායාති [Pg.101] ‘‘සුසානං නාම මනුස්සරාහස්සෙය්‍යක’’න්ති චොරා කතකම්මාපි අකතකම්මාපි ඔසරන්ති, තත්ථ චොරෙසු භණ්ඩසාමිකෙ දිස්වා භික්ඛුසමීපෙ භණ්ඩං ඡඩ්ඩෙත්වා පලාතෙසු මනුස්සා භික්ඛුං ‘‘චොරො’’ති ගහෙත්වා පොථෙය්‍යුං, තස්මා විහාරෙ සඞ්ඝත්ථෙරං වා ගොචරගාමෙ රඤ්ඤා නියුත්තං රාජයුත්තකං වා අත්තනො සොසානිකභාවං ජානාපෙත්වා යථා තාදිසො, අඤ්ඤො වා පරිස්සයො න හොති, තථා අප්පමත්තෙන වසිතබ්බං. චඞ්කමන්තස්ස යදා ආළහනං අභිමුඛං න හොති, තදාපි සංවෙගජනනත්ථං තත්ථ දිට්ඨි විස්සජ්ජෙතබ්බාති දස්සෙතුං ‘‘අද්ධක්ඛිකෙන ආළහනං ඔලොකෙන්තෙනා’’ති වුත්තං.

Để chỉ ra rằng: 'Vị tỳ khưu thực hành hạnh ở nghĩa địa phải là người ít phận sự, có lối sống nhẹ nhàng', đoạn văn bắt đầu bằng `tasmiṃ pana vasantena` đã được nói đến. `Garukaṃ` (nặng nề) có nghĩa là `dupparihāraṃ` (khó duy trì). Thật vậy, để chỉ ra chính trạng thái khó duy trì ấy, đoạn văn bắt đầu bằng `tasmā` đã được nói đến. Trong đó, 'để ngăn ngừa những nguy hiểm đã phát sinh' có nghĩa là: Vì 'nghĩa địa là nơi kín đáo của con người', nên những tên trộm, cả những kẻ đã gây án và chưa gây án, thường lui tới. Ở đó, khi những tên trộm thấy chủ nhân của tài vật, chúng có thể vứt bỏ tài vật gần vị tỳ khưu rồi bỏ chạy, người ta có thể bắt vị tỳ khưu vì cho là 'kẻ trộm' và đánh đập. Do đó, sau khi đã trình báo cho vị Trưởng lão Tăng trong tu viện hoặc một vị quan chức do vua bổ nhiệm ở làng khất thực về việc mình là người ở nghĩa địa, vị ấy nên trú ngụ với sự không dể duôi để những nguy hiểm như vậy hoặc những nguy hiểm khác không phát sinh. Để chỉ ra rằng: 'Ngay cả khi nơi hỏa táng không ở phía trước mặt người đang kinh hành, vị ấy cũng nên hướng cái thấy của mình về đó để làm phát sinh sự chấn động tâm linh (saṃvega)', câu `addhakkhikena āḷahanaṃ olokentena` (với mắt lim dim nhìn vào nơi hỏa táng) đã được nói đến.

උප්පථමග්ගෙන ගන්තබ්බං අත්තනො සොසානිකභාවස්ස අපාකටභාවත්ථං. ආරම්මණන්ති තස්මිං සුසානෙ ‘‘අයං වම්මිකො, අයං රුක්ඛො, අයං ඛාණුකො’’තිආදිනා දිවායෙව ආරම්මණං වවත්ථපෙතබ්බං. භයානකන්ති භයජනකං වම්මිකාදිං. කෙනචි ලෙඩ්ඩුපාසාණාදිනා ආසන්නෙ විචරන්තීති න පහරිතබ්බා. තිලපිට්ඨං වුච්චති පලලං. මාසමිස්සං භත්තං මාසභත්තං. ගුළාදීති ආදි-සද්දෙන තිලසංගුළිකාදිඝනපූවඤ්ච සඞ්ගණ්හාති. කුලගෙහං න පවිසිතබ්බන්ති පෙතධූමෙන වාසිතත්තා, පිසාචානුබන්ධත්තා ච කුලගෙහස්ස අබ්භන්තරං න පවිසිතබ්බං. දෙවසිකං ඡවඩාහො ධුවඩාහො. මතඤාතකානං තත්ථ ගන්ත්වා දෙවසිකං රොදනං ධුවරොදනං. වුත්තනයෙනාති ‘‘ඣාපිතකාලතො පන පට්ඨායා’’ති වුත්තනයෙන. ‘‘පච්ඡිමයාමෙ පටික්කමිතුං වට්ටතී’’ති ඉච්ඡිතත්තා ‘‘සුසානං අගතදිවසෙ’’ති අඞ්ගුත්තරභාණකා.

Nên đi bằng con đường không quen thuộc để việc mình là người ở nghĩa địa không bị nhiều người biết đến. Về đối tượng (ārammaṇa): Tại nghĩa địa ấy, nên xác định đối tượng ngay từ ban ngày bằng cách (ghi nhận): 'Đây là gò mối, đây là cây, đây là gốc cây' v.v... Vật đáng sợ (bhayānakaṃ) có nghĩa là: Những vật gây ra sợ hãi như gò mối v.v... Không nên dùng vật gì như cục đất, hòn đá v.v... để ném vào chúng (khi nghĩ rằng) 'có thứ gì đó đang đi lại gần đây'. `Tilapiṭṭhaṃ` được gọi là `palalaṃ` (bột mè). Cơm trộn với đậu là `māsabhattaṃ`. Trong từ `guḷādi` (đường mật v.v...), từ `ādi` (v.v...) cũng bao gồm cả các loại bánh đặc như bánh mè viên. 'Không nên đi vào nhà của gia đình cư sĩ' có nghĩa là: Không nên đi vào bên trong nhà của gia đình cư sĩ vì (y phục) bị ám khói của người chết và vì bị các loài phi nhân đi theo. Việc thiêu xác hằng ngày là `dhuvaḍāho` (sự thiêu đốt thường xuyên). Việc thân quyến của người chết đến đó khóc lóc hằng ngày là `dhuvarodanaṃ` (sự khóc lóc thường xuyên). `Vuttanayena` (theo phương pháp đã nói) có nghĩa là: Theo phương pháp đã được nói đến là 'kể từ lúc hỏa táng'. Vì có quan điểm rằng 'được phép rời đi trong canh cuối', nên các vị tụng đọc Tăng Chi Bộ Kinh nói là '(vào ngày) không đến nghĩa địa'.

සුසානෙ නිච්චකාලං සිවථිකදස්සනෙන මරණස්සතිපටිලාභො. තතො එව අප්පමාදවිහාරිතා. තත්ථ ඡඩ්ඩිතස්ස මතකළෙවරස්ස දස්සනෙන අසුභනිමිත්තාධිගමො. තතො එව කාමරාගවිනොදනං. බහුලං සරීරස්ස අසුචිදුග්ගන්ධජෙගුච්ඡභාවසල්ලක්ඛණතො අභිණ්හං කායසභාවදස්සනං. තතො මරණස්සතිපටිලාභතො ච සංවෙගබහුලතා. බ්‍යාධිකානං, ජරාජිණ්ණානඤ්ච මතානං තත්ථ දස්සනෙන ආරොග්‍යයොබ්බනජීවිතමදප්පහානං. ඛුද්දකස්ස, මහතො ච භයස්ස අභිභවනතො භයභෙරවසහනතා. සංවිග්ගස්ස යොනිසො පදහනං සම්භවතීති අමනුස්සානං ගරුභාවනීයතා. නිද්දාගතම්පීති සුත්තම්පි, සුපිනන්තෙපීති අධිප්පායො.

Ở nghĩa địa, do thường xuyên thấy bãi tha ma nên đạt được niệm sự chết. Chính nhờ đó mà có được trạng thái sống không dể duôi. Ở đó, do thấy tử thi bị vứt bỏ nên chứng được tướng bất tịnh. Chính nhờ đó mà đoạn trừ được ái dục. Do thường xuyên ghi nhận rõ trạng thái bất tịnh, hôi thối, đáng ghê tởm của thân thể, nên thường xuyên thấy được bản chất thật sự của thân. Và từ việc đạt được niệm sự chết đó, có được sự dồi dào về chấn động tâm linh (saṃvega). Do thấy ở đó những người chết vì bệnh tật và già nua, nên từ bỏ được sự say đắm trong sức khỏe, tuổi trẻ và sự sống. Do khắc phục được những sợ hãi cả nhỏ lẫn lớn, nên có được khả năng chịu đựng sự sợ hãi và kinh hoàng. Vì người có tâm chấn động (saṃvigga) có thể nỗ lực một cách như lý, nên được các loài phi nhân kính trọng. `Niddāgatampi` (ngay cả khi đã ngủ) có nghĩa là: Ngay cả khi đang ngủ, ngay cả trong giấc mơ - đó là ý nghĩa.

ඉති සොසානිකඞ්ගකථාවණ්ණනා.

Dứt phần giải về hạnh ở nghĩa địa.

12. යථාසන්ථතිකඞ්ගකථාවණ්ණනා

12. Giải về hạnh ở chỗ nào cũng được

35. සෙනාසනගාහණෙ [Pg.102] පරෙ උට්ඨාපෙත්වා ගහණං, ‘‘ඉදං සුන්දරං, ඉදං න සුන්දර’’න්ති පරිතුලයිත්වා පුච්ඡනා, ඔලොකනා ච සෙනාසනලොලුප්පං. තුට්ඨබ්බන්ති තුස්සිතබ්බං. විහාරස්ස පරියන්තභාවෙන දූරෙති වා බහූනං සන්නිපාතට්ඨානාදීනං අච්චාසන්නෙති වා පුච්ඡිතුං න ලභති, පුච්ඡනෙනපිස්ස ධුතඞ්ගස්ස සංකිලිස්සනතො. ඔලොකෙතුන්ති ලොලුප්පවසෙන පස්සිතුං. සචස්ස තං න රුච්චතීති අස්ස යථාසන්ථතිකස්ස තං යථාගාහිතං සෙනාසනං අඵාසුකභාවෙන සචෙ න රුච්චති, මුදුකස්ස අසති රොගෙ යථාගාහිතං පහාය අඤ්ඤස්ස සෙනාසනස්ස ගහණං ලොලුප්පං, මජ්ඣිමස්ස ගන්ත්වා ඔලොකනා, උක්කට්ඨස්ස පුච්ඡනා. සබ්බෙසම්පි උට්ඨාපෙත්වා ගහණෙ වත්තබ්බමෙව නත්ථි.

35. Trong việc nhận chỗ ở, việc làm cho người khác phải đứng dậy rồi mình nhận lấy; việc hỏi han sau khi cân nhắc 'chỗ này tốt, chỗ này không tốt'; và việc nhìn ngó xung quanh được gọi là sự tham lam về chỗ ở. `Tuṭṭhaṃ` (hài lòng) có nghĩa là: Nên biết đủ. Vị ấy không được phép hỏi rằng chỗ ở có xa không, vì ở rìa tu viện, hoặc có quá gần những nơi tụ họp của nhiều người v.v... hay không, bởi vì ngay cả việc hỏi han cũng làm cho hạnh đầu-đà này bị ô nhiễm. `Oloketuṃ` (nhìn ngó) có nghĩa là: Nhìn với tâm tham lam. `Sace assa taṃ na ruccati` (nếu vị ấy không thích chỗ đó) có nghĩa là: Nếu chỗ ở đã được chỉ định không làm hài lòng vị thực hành hạnh 'ở chỗ nào cũng được' này do sự bất tiện của nó. Đối với vị thực hành bậc hạ, khi không có bệnh, việc từ bỏ chỗ ở đã được chỉ định để nhận một chỗ khác là tham lam. Đối với vị thực hành bậc trung, việc đi xem xét là (tham lam). Đối với vị thực hành bậc thượng, việc hỏi han là (tham lam). Đối với tất cả các hạng (hạ, trung, thượng), về việc làm cho người khác phải đứng dậy rồi mình nhận lấy chỗ ở thì không cần phải bàn đến nữa (vì đó là điều chắc chắn không được phép).

උපට්ඨාපනීයානම්පි අනුට්ඨාපනෙන සබ්‍රහ්මචාරීනං හිතෙසිතා. තාය කරුණාවිහාරානුගුණතා. සුන්දරාසුන්දරවිභාගාකරණතො හීනපණීතවිකප්පපරිච්චාගො. තෙන තාදිලක්ඛණානුගුණතා. තතො එව අනුරොධවිරොධප්පහානං. ද්වාරපිදහනං ඔකාසාදානතො. යථාසන්ථතරාමතන්ති යථාගාහිතෙ යථානිද්දිට්ඨෙ සෙනාසනෙ අභිරතභාවං.

Do không cho các vị (tỳ khưu trẻ) đáng được đứng dậy phải đứng dậy, (hạnh này) là sự mong muốn lợi ích cho các vị đồng phạm hạnh. Do đó, (hạnh này) tương ứng với bi trú. Do không phân biệt tốt và không tốt, (hạnh này) là sự từ bỏ sự suy xét thấp kém và cao thượng. Do đó, (hạnh này) tương ứng với đặc tính tādi (bất động). Chính vì thế, (hạnh này) là sự đoạn trừ thiên vị và ác cảm. Do không cho cơ hội (phiền não sanh khởi), (hạnh này) là sự đóng cửa (các căn môn). Hài lòng với chỗ ở đã được sắp đặt (yathāsanthatarāmataṃ) nghĩa là trạng thái hoan hỷ trong chỗ ở đã được nhận, đã được chỉ định.

ඉති යථාසන්ථතිකඞ්ගකථාවණ්ණනා.

Như vậy là kết thúc phần giải về hạnh Hài Lòng Với Chỗ Ở Đã Được Sắp Đặt.

13. නෙසජ්ජිකඞ්ගකථාවණ්ණනා

13. Phần giải về hạnh Thường Ngồi.

36. සෙය්‍යන්ති ඉරියාපථලක්ඛණං සෙය්‍යං. තප්පටික්ඛෙපෙනෙව හි තදත්ථා ‘‘මඤ්චො භිසී’’ති එවමාදිකා (චූළව. 321, 322) සෙය්‍යා පටික්ඛිත්තා එව හොන්ති. ‘‘නෙසජ්ජිකො’’ති ච සයනං පටික්ඛිපිත්වා නිසජ්ජාය එව විහරිතුං සීලමස්සාති ඉමස්ස අත්ථස්ස ඉධ අධිප්පෙතත්තා සෙය්‍යා එවෙත්ථ පටියොගිනී, න ඉතරෙ තථා අනිට්ඨත්තා, අසම්භවතො ච. කොසජ්ජපක්ඛියො හි ඉරියාපථො ඉධ පටියොගිභාවෙන ඉච්ඡිතො, න ඉතරෙ. න ච සක්කා ඨානගමනෙහි විනා නිසජ්ජාය එව යාපෙතුං තථා පවත්තෙතුන්ති සෙය්‍යාවෙත්ථ පටියොගිනී. තෙනාහ ‘‘තෙන පනා’’තිආදි. චඞ්කමිතබ්බං න ‘‘නෙසජ්ජිකො අහ’’න්ති සබ්බරත්තිං නිසීදිතබ්බං. ඉරියාපථන්තරානුග්ගහිතො හි කායො මනසිකාරක්ඛමො හොති.

36. (Từ) Seyyā (nằm) có nghĩa là sự nằm, một oai nghi. Quả vậy, chính do sự từ bỏ sự nằm đó mà các loại giường nằm như "giường, nệm" v.v... (Cūḷavagga 321, 322) cũng đều bị từ bỏ. Và vì ở đây, ý nghĩa của từ "nesajjika" (người thực hành hạnh thường ngồi) được chủ trương là "vị ấy có thói quen sống chỉ bằng cách ngồi sau khi đã từ bỏ sự nằm", nên chính sự nằm là đối tượng (bị từ bỏ) ở đây, chứ không phải các (oai nghi) khác, vì chúng không được mong muốn như vậy và cũng vì không thể xảy ra. Quả vậy, oai nghi thuộc về phần biếng nhác mới được xem là đối tượng (bị từ bỏ) ở đây, chứ không phải các (oai nghi) khác. Và cũng không thể duy trì sự sống, không thể tiếp tục chỉ bằng cách ngồi mà không có đứng và đi, vì vậy chính sự nằm là đối tượng (bị từ bỏ) ở đây. Do đó, ngài đã nói "tena pana" v.v... Nên đi kinh hành, không nên ngồi suốt đêm với ý nghĩ "ta là người thực hành hạnh thường ngồi". Quả vậy, thân được hỗ trợ bởi các oai nghi khác mới có khả năng tác ý.

චත්තාරො [Pg.103] පාදා, පිට්ඨිඅපස්සයො චාති ඉමෙහි පඤ්චහි අඞ්ගෙහි පඤ්චඞ්ගො. චතූහි අට්ටනීහි, පිට්ඨිඅපස්සයෙන ච පඤ්චඞ්ගොති අපරෙ. උභොසු පස්සෙසු පිට්ඨිපස්සෙ ච යථාසුඛං අපස්සාය විහරතො නෙසජ්ජිකස්ස ‘‘අනෙසජ්ජිකතො කො විසෙසො’’ති ගාහං නිවාරෙතුං අභයත්ථෙරො නිදස්සිතො ‘‘ථෙරො අනාගාමී හුත්වා පරිනිබ්බායී’’ති.

(Ghế) có năm chi phần do năm chi phần này: bốn chân và một cái tựa lưng. Các vị khác nói: (ghế) có năm chi phần do bốn thanh giằng và một cái tựa lưng. Để ngăn chặn sự chấp thủ rằng: "Đối với người thực hành hạnh thường ngồi mà sống bằng cách tựa một cách thoải mái ở cả hai bên hông và phía sau lưng thì có gì khác biệt với người không thực hành hạnh thường ngồi?", Trưởng lão Abhaya đã được nêu ra làm ví dụ: "vị trưởng lão ấy, sau khi trở thành bậc A-na-hàm, đã nhập Niết-bàn".

උපච්ඡෙදීයති එතෙනාති උපච්ඡෙදනන්ති විනිබන්ධුපච්ඡෙදස්ස සාධකතමභාවො දට්ඨබ්බො. සබ්බකම්මට්ඨානානුයොගසප්පායතා අලීනානුද්ධච්චපක්ඛිකත්තා නිසජ්ජාය. තතො එව පාසාදිකඉරියාපථතා. වීරියාරම්භානුකූලතා වීරියසමතායොජනස්ස අනුච්ඡවිකතා. තතො එව සම්මාපටිපත්තියා අනුබ්‍රූහනතා. පණිධායාති ඨපෙත්වා. තනුන්ති උපරිමකායං. විකම්පෙතීති චාලෙති, ඉච්ඡාවිඝාතං කරොතීති අධිප්පායො. වතන්ති ධුතඞ්ගං.

"Người ta cắt đứt bằng pháp này, vì vậy gọi là sự cắt đứt (upacchedanaṃ)", nên được hiểu là trạng thái thực hiện hiệu quả nhất việc cắt đứt sự trói buộc (của tâm). Do việc ngồi không thuộc về phần co rút và trạo cử, (hạnh này) thích hợp cho việc thực hành tất cả các đề mục thiền. Chính vì thế, (hạnh này) có oai nghi đáng tịnh tín. (Hạnh này) thuận lợi cho việc khởi sự tinh tấn, là sự phù hợp cho việc kết hợp với sự quân bình tinh tấn. Chính vì thế, (hạnh này) làm tăng trưởng chánh hạnh. (Từ) Paṇidhāya có nghĩa là đặt, để. (Từ) Tanuṃ có nghĩa là thân trên. (Từ) Vikampeti có nghĩa là làm rung động, ý là làm hỏng ý muốn. (Từ) Vataṃ có nghĩa là hạnh đầu đà.

ඉති නෙසජ්ජිකඞ්ගකථාවණ්ණනා.

Như vậy là kết thúc phần giải về hạnh Thường Ngồi.

ධුතඞ්ගපකිණ්ණකකථාවණ්ණනා

Phần giải về các vấn đề tạp loại của hạnh đầu đà.

37. සෙක්ඛපුථුජ්ජනානං වසෙන සියා කුසලානි, ඛීණාසවානං වසෙන සියා අබ්‍යාකතානි. තත්ථ සෙක්ඛපුථුජ්ජනා පටිපත්තිපූරණත්ථං, ඛීණාසවා ඵාසුවිහාරත්ථං ධුතඞ්ගානි පරිහරන්ති. අකුසලම්පි ධුතඞ්ගන්ති අකුසලචිත්තෙනාපි ධුතඞ්ගසෙවනා අත්ථීති අධිප්පායො. තං න යුත්තං, යෙන අකුසලචිත්තෙන පබ්බජිතස්ස ආරඤ්ඤිකත්තං, තං ධුතඞ්ගං නාම න හොති. කස්මා? ලක්ඛණාභාවතො. යං හිදං කිලෙසානං ධුනනතො ධුතස්ස පුග්ගලස්ස, ඤාණස්ස, චෙතනාය වා අඞ්ගත්තං, න තං අකුසලධම්මෙසු සම්භවති. තස්මා අරඤ්ඤවාසාදිමත්තෙන ආරඤ්ඤිකාදයො තාව හොන්තු, ආරඤ්ඤිකඞ්ගාදීනි පන න හොන්තීති ඉමමත්ථං දස්සෙතුං ‘‘න මය’’න්තිආදි වුත්තං. තත්ථ ඉමානීති ධුතඞ්ගානි. වුත්තං හෙට්ඨා වචනත්ථනිද්දෙසෙ. න ච අකුසලෙන කොචි ධුතො නාම හොති, කිලෙසානං ධුනනට්ඨෙනාති අධිප්පායො. යස්ස භික්ඛුනො එතානි සමාදානානි අඞ්ගානි, එතෙන පඨමෙනාපි අත්ථවිකප්පෙන ‘‘නත්ථි අකුසලං ධුතඞ්ග’’න්ති දස්සෙති. න ච අකුසලං කිඤ්චි ධුනාතීති අකුසලං කිඤ්චි පාපං න ච ධුනාති එව අප්පටිපක්ඛතො. යෙසං සමාදානානං තං අකුසලං ඤාණං විය [Pg.104] අඞ්ගන්ති කත්වා තානි ධුතඞ්ගානීති වුච්චෙය්‍යුං. ඉමිනා දුතියෙනාපි අත්ථවිකප්පෙන ‘‘නත්ථි අකුසලං ධුතඞ්ග’’න්ති දස්සෙති. නාපි අකුසලන්තිආදි තතියඅත්ථවිකප්පවසෙන යොජනා. තස්මාතිආදි වුත්තස්සෙවත්ථස්ස නිගමනං.

37. Tùy theo các bậc hữu học và phàm phu, (các hạnh đầu đà) có thể là thiện; tùy theo các bậc lậu tận, chúng có thể là vô ký. Trong đó, các bậc hữu học và phàm phu thực hành các hạnh đầu đà để hoàn thiện sự thực hành, còn các bậc lậu tận thực hành để được an trú. (Quan điểm) "hạnh đầu đà cũng có thể là bất thiện" có ý rằng cũng có sự thực hành hạnh đầu đà với tâm bất thiện. Điều đó không hợp lý. Trạng thái ở rừng của vị xuất gia với tâm bất thiện nào đó, trạng thái ấy không được gọi là hạnh đầu đà. Tại sao? Vì không có đặc tính (của hạnh đầu đà). Quả vậy, cái gọi là chi phần của người đã rũ bỏ (phiền não), của trí tuệ, hoặc của tư tâm sở, do có sự rũ bỏ các phiền não, điều đó không thể có trong các pháp bất thiện. Do đó, chỉ với việc sống trong rừng v.v..., các vị ấy có thể là những người sống trong rừng v.v..., nhưng đó không phải là hạnh ở rừng v.v... Để chỉ ra ý nghĩa này, câu "na mayaṃ" v.v... đã được nói. Trong đó, (từ) imāni có nghĩa là các hạnh đầu đà. Điều này đã được nói ở dưới trong phần giải thích ngữ nguyên. Và không có ai được gọi là người đã rũ bỏ (phiền não) bằng (tâm) bất thiện, với ý nghĩa là rũ bỏ các phiền não, đó là ý nghĩa. "Đối với vị tỳ khưu nào mà những sự thọ trì này là các chi phần", với cách giải thích thứ nhất này, ngài chỉ ra rằng "không có hạnh đầu đà bất thiện". "Và (tâm) bất thiện không rũ bỏ được gì cả" có nghĩa là (tâm) bất thiện không rũ bỏ được bất kỳ điều ác nào vì nó không phải là đối nghịch (của điều ác). "Đối với những sự thọ trì nào mà tâm bất thiện ấy là chi phần giống như trí tuệ", do đó chúng được gọi là các hạnh đầu đà. Với cách giải thích thứ hai này, ngài cũng chỉ ra rằng "không có hạnh đầu đà bất thiện". (Câu) "nāpi akusalaṃ" v.v... nên được kết hợp theo cách giải thích thứ ba. (Câu) "tasmā" v.v... là phần kết luận cho ý nghĩa đã được nói.

යෙසන්ති අභයගිරිවාසිකෙ සන්ධායාහ. තෙ හි ධුතඞ්ගං නාම පඤ්ඤත්තීති වදන්ති. තථා සති තස්ස පරමත්ථතො අවිජ්ජමානත්තා කිලෙසානං ධුනනට්ඨොපි න සියා, සමාදාතබ්බතා චාති තෙසං වචනං පාළියා විරුජ්ඣතීති දස්සෙතුං ‘‘කුසලත්තිකවිනිමුත්ත’’න්තිආදි වුත්තං. තස්මාති යස්මා පඤ්ඤත්තිපක්ඛෙ එතෙ දොසා දුන්නිවාරා, තස්මා තං තෙසං වචනං න ගහෙතබ්බං, වුත්තනයො චෙතනාපක්ඛොයෙව ගහෙතබ්බොති අත්ථො. යස්මා එතෙ ධුතගුණා කුසලත්තිකෙ පඨමතතියපදසඞ්ගහිතා, තස්මා සියා සුඛාය වෙදනාය සම්පයුත්තා, සියා අදුක්ඛමසුඛාය වෙදනාය සම්පයුත්තා, සියා විපාකධම්මධම්මා, සියා නෙවවිපාකනවිපාකධම්මධම්මා, සියා අනුපාදින්නුපාදානියා, සියා අසංකිලිට්ඨසංකිලෙසිකාති එවං සෙසතිකදුකපදෙහිපි නෙසං යථාරහං සඞ්ගහො විභාවෙතබ්බො.

(Câu) "Yesaṃ" được nói nhắm đến các vị ở chùa Abhayagiri. Quả vậy, họ nói rằng cái gọi là hạnh đầu đà là một chế định (paññatti). Nếu như vậy, do nó không hiện hữu về mặt chân đế, ý nghĩa rũ bỏ phiền não cũng sẽ không có, và tính chất có thể thọ trì (cũng không có). Để chỉ ra rằng lời nói của họ mâu thuẫn với Pāli, câu "kusalattikavinimuttaṃ" v.v... đã được nói. (Từ) Tasmā (do đó) có nghĩa là: vì trong trường hợp (xem hạnh đầu đà là) chế định, những lỗi này khó có thể ngăn chặn, do đó, lời nói của họ không nên được chấp nhận; ý là nên chấp nhận quan điểm về tư tâm sở (cetanā) theo cách đã nói. Vì những phẩm chất đầu đà này được bao gồm trong chi phần thứ nhất và thứ ba của tam đề thiện (kusalattika), do đó, (chúng) có thể tương ưng với lạc thọ, có thể tương ưng với xả thọ; có thể là các pháp có quả dị thục, có thể là các pháp không phải là quả dị thục cũng không phải là pháp có quả dị thục; có thể là các pháp không bị chấp thủ nhưng là đối tượng của chấp thủ; có thể là các pháp không bị ô nhiễm nhưng là đối tượng của ô nhiễm. Như vậy, sự bao gồm của chúng trong các chi phần còn lại của các tam đề và nhị đề cũng nên được làm rõ một cách tương xứng.

කාමං සබ්බොපි අරහා ධුතකිලෙසො, ඉධ පන ධුතඞ්ගසෙවනාමුඛෙන කිලෙසෙ විධුනිත්වා ඨිතො ඛීණාසවො ‘‘ධුතකිලෙසො පුග්ගලො’’ති අධිප්පෙතො. තථා සබ්බොපි අරියමග්ගො නිප්පරියායෙන කිලෙසධුනනො ධම්මො, විසෙසතො අග්ගමග්ගො. පරියායෙන පන විපස්සනාඤාණාදි. හෙට්ඨිමපරිච්ඡෙදෙන ධුතඞ්ගචෙතනාසම්පයුත්තඤාණං දට්ඨබ්බං. එවං ධුතං දස්සෙත්වා ධුතවාදෙ දස්සෙතබ්බෙ යස්මා ධුතවාදභෙදෙන ධුතො විය ධුතභෙදෙන ධුතවාදොපි දුවිධො, තස්මා තෙසං, තදුභයපටික්ඛෙපස්ස ච වසෙන චතුක්කමෙත්ථ සම්භවතීති තං දස්සෙතුං ‘‘අත්ථි ධුතො’’තිආදි වුත්තං.

Thật vậy, tất cả bậc A-la-hán đều là người đã rũ sạch phiền não, nhưng ở đây, bậc Lậu Tận đã đứng vững sau khi rũ sạch các phiền não do phương tiện thực hành hạnh đầu-đà được chủ trương là ‘người đã rũ sạch phiền não’. Tương tự như vậy, tất cả Thánh đạo một cách không gián tiếp là pháp rũ sạch phiền não, đặc biệt là đạo tối thượng. Còn theo cách gián tiếp là tuệ quán, v.v. Theo giới hạn thấp nhất, nên được hiểu là trí tuệ tương ưng với tác ý hạnh đầu-đà. Sau khi đã trình bày về dhuta (sự rũ sạch) như vậy, khi cần trình bày về dhutavāda (người chủ trương sự rũ sạch), vì rằng giống như người dhuta có sự phân biệt theo người dhutavāda, thì người dhutavāda cũng có hai loại theo sự phân biệt của người dhuta, do đó, do năng lực của chúng và sự phủ định cả hai, một bộ bốn có thể xảy ra ở đây, để trình bày điều đó, câu bắt đầu bằng ‘có người dhuta’ đã được nói đến.

තයිදන්ති නිපාතො, තස්ස ‘‘සො අය’’න්ති අත්ථො. ධුතධම්මා නාමාති ධුතඞ්ගසෙවනාය පටිපක්ඛභූතානං පාපධම්මානං ධුනනවසෙන පවත්තියා ‘‘ධුතො’’ති ලද්ධනාමාය ධුතඞ්ගචෙතනාය උපකාරකා ධම්මාති කත්වා ධුතධම්මා නාම. අසම්පත්තසම්පත්තෙසු පච්චයෙසු අලුබ්භනාකාරෙන පවත්තනතො අප්පිච්ඡතා සන්තුට්ඨිතා ච අත්ථතො අලොභො. පච්චයගෙධාදිහෙතුකානං ලොලතාදීනං සංකිලෙසානං සම්මදෙව ලිඛනතො [Pg.105] ඡෙදනතො ගණසඞ්ගණිකාදිභෙදතො සංසග්ගතො චිත්තස්ස විවෙචනතො සල්ලෙඛතා පවිවෙකතා ච අලොභො අමොහොති ඉමෙසු ද්වීසු ධම්මෙසු අනුපතන්ති තදන්තොගධා තප්පරියාපන්නා හොන්ති, තදුභයස්සෙව පවත්තිවිසෙසභාවතො. ඉමෙහි කුසලධම්මෙහි අත්ථී ඉදමත්ථී, යෙන ඤාණෙන පබ්බජිතෙන නාම පංසුකූලිකඞ්ගාදීසු පතිට්ඨිතෙන භවිතබ්බන්ති යථානුසිට්ඨං ධුතගුණෙ සමාදියති චෙව පරිහරති ච, තං ඤාණං ඉදමත්ථිතා. තෙනාහ ‘‘ඉදමත්ථිතා ඤාණමෙවා’’ති. පටික්ඛෙපවත්ථූසූති ගහපතිචීවරාදීසු තෙහි තෙහි ධුතඞ්ගෙහි පටික්ඛිපිතබ්බවත්ථූසු. ලොභන්ති තණ්හං. තෙස්වෙව වාති පටික්ඛෙපවත්ථූසු එව. ආදීනවපටිච්ඡාදකන්ති ආරක්ඛදුක්ඛපරාධීනවුත්තිචොරභයාදිආදීනවපටිච්ඡාදකං. අනුඤ්ඤාතානන්ති සත්ථාරා නිච්ඡන්දරාගපරිභොගවසෙන අනුඤ්ඤාතානං සුඛසම්ඵස්සඅත්ථරණපාවුරණාදීනං. පටිසෙවනමුඛෙනාති පටිසෙවනද්වාරෙන, තෙන ලෙසෙනාති අත්ථො. අතිසල්ලෙඛමුඛෙනාති අතිවිය සල්ලෙඛපටිපත්තිමුඛෙන, උක්කට්ඨස්ස වත්තනකානම්පි පටික්ඛිපනවසෙනාති අත්ථො.

Từ ‘Tayidaṃ’ là một bất biến từ, có nghĩa là ‘cái đó, chính là cái này’. Gọi là các pháp đầu-đà là vì chúng là các pháp hỗ trợ cho tác ý hạnh đầu-đà, vốn có tên gọi là ‘dhuta’ (sự rũ sạch) do sự vận hành theo cách rũ bỏ các ác pháp đối nghịch với việc thực hành hạnh đầu-đà. Do sự vận hành theo cách không tham đắm trong các vật dụng đã có được hoặc chưa có được, nên thiểu dục và tri túc, về mặt thực chất, chính là vô tham. Do việc gọt giũa và cắt đứt hoàn toàn các phiền não như sự lăng xăng, v.v., vốn có nguyên nhân từ sự tham đắm vật dụng, v.v., và do việc tách tâm ra khỏi sự giao du có nhiều loại như giao du với đoàn thể, v.v., nên sự khắc khổ và sự viễn ly được bao gồm trong hai pháp này là vô tham và vô si, chúng được hàm chứa bên trong, được bao gồm trong đó, vì chúng chính là những biểu hiện đặc biệt của cả hai pháp ấy. Người có nhu cầu với các thiện pháp này, đó là sự cần thiết này, với trí tuệ nào mà người xuất gia, (nghĩ rằng) ‘phải được an trú trong hạnh phấn tảo y, v.v.’, thọ trì và thực hành các đức hạnh đầu-đà theo như đã được chỉ dạy, trí tuệ đó là idamatthitā (sự cần thiết này). Do đó, ngài nói ‘sự cần thiết này chính là trí tuệ’. (Cụm từ) ‘trong các đối tượng bị từ bỏ’ có nghĩa là trong các đối tượng phải được từ bỏ bởi các hạnh đầu-đà tương ứng, như y phục của gia chủ, v.v. (Từ) ‘tham’ có nghĩa là ái. (Cụm từ) ‘chỉ trong chính chúng’ có nghĩa là chỉ trong các đối tượng bị từ bỏ. (Cụm từ) ‘che đậy sự nguy hại’ có nghĩa là che đậy các sự nguy hại như khổ do phải gìn giữ, đời sống phụ thuộc vào người khác, nỗi sợ hãi kẻ trộm, v.v. (Cụm từ) ‘của những thứ được cho phép’ có nghĩa là của những thứ như vật trải, vật đắp có xúc chạm êm dịu, v.v., đã được Bậc Đạo Sư cho phép sử dụng một cách không có dục và tham. (Cụm từ) ‘do phương tiện thọ dụng’ có nghĩa là ‘qua cửa ngõ thọ dụng’, ‘bằng cái cớ đó’. (Cụm từ) ‘do phương tiện khắc khổ tột bậc’ có nghĩa là ‘do phương tiện thực hành sự khắc khổ một cách cao độ’, tức là ‘do năng lực từ bỏ cả những vật dụng được phép đối với người thực hành hạnh đầu-đà bậc cao’.

සුඛුමකරණසන්නිස්සයො රාගො දුක්ඛාය පටිපත්තියා පතිට්ඨං න ලභතීති ආහ ‘‘දුක්ඛාපටිපදඤ්ච නිස්සාය රාගො වූපසම්මතී’’ති. සල්ලෙඛො නාම සම්පජානස්ස හොති, සතිසම්පජඤ්ඤෙ මොහො අපතිට්ඨොව අප්පමාදසම්භවතොති වුත්තං ‘‘සල්ලෙඛං නිස්සාය අප්පමත්තස්ස මොහො පහීයතී’’ති. එත්ථාති එතෙසු ධුතඞ්ගෙසු. තත්ථාති අරඤ්ඤරුක්ඛමූලෙසු.

Tham ái nương tựa vào các phương tiện tạo ra sự thoải mái không có được chỗ đứng trong sự thực hành khổ hạnh, do đó, ngài nói ‘và nương vào khổ hạnh, tham ái được lắng dịu’. Sự khắc khổ chỉ có ở người có tỉnh giác, và khi có niệm và tỉnh giác, si mê không có chỗ đứng, vì sự không dể duôi có thể phát sinh, do đó đã được nói rằng ‘nương vào sự khắc khổ, si mê của người không dể duôi bị đoạn trừ’. (Từ) ‘ở đây’ có nghĩa là ‘trong các hạnh đầu-đà này’. (Từ) ‘trong đó’ có nghĩa là ‘ở trong rừng, dưới gốc cây’.

සීසඞ්ගානීති සීසභූතානි අඞ්ගානි, පරෙසම්පි කෙසඤ්චි නානන්තරිකතාය, සුකරතාය ච සඞ්ගණ්හනතො උත්තමඞ්ගානීති අත්ථො. අසම්භින්නඞ්ගානීති කෙහිචි සම්භෙදරහිතානි, විසුංයෙව අඞ්ගානීති වුත්තං හොති. කම්මට්ඨානං වඩ්ඪති රාගචරිතස්ස මොහචරිතස්ස දොසචරිතස්සාපි, තං එකච්චං ධුතඞ්ගං සෙවන්තස්සාති අධිප්පායො. හායති කම්මට්ඨානං සුකුමාරභාවෙනලූඛපටිපත්තිං අසහන්තස්ස. වඩ්ඪතෙව මහාපුරිසජාතිකස්සාති අධිප්පායො. න වඩ්ඪති කම්මට්ඨානං උපනිස්සයරහිතස්ස. එකමෙව හි ධුතඞ්ගං යථා කිලෙසධුනනට්ඨෙන, එවං චෙතනාසභාවත්තා. තෙනාහ ‘‘සමාදානචෙතනා’’ති.

(Từ) ‘các chi phần đầu’ có nghĩa là các chi phần giống như cái đầu (là chính yếu); ý nghĩa là ‘các chi phần tối thượng’ do bao gồm cả một số hạnh đầu-đà khác vì tính không thể tách rời và tính dễ thực hành. (Từ) ‘các chi phần không pha trộn’ có nghĩa là các chi phần không bị pha trộn với bất cứ (hạnh đầu-đà) nào khác, là các chi phần hoàn toàn riêng biệt, như vậy đã được nói. Ý muốn nói là: đề mục thiền định tăng trưởng đối với người có tính tham, người có tính si, và cả người có tính sân, khi người ấy thực hành một hạnh đầu-đà nào đó. Đề mục thiền định bị suy giảm đối với người không thể chịu đựng được sự thực hành khắc khổ do bản tính yếu đuối. Ý muốn nói là: (đề mục thiền định) chắc chắn tăng trưởng đối với người có bản tính của bậc đại nhân. Đề mục thiền định không tăng trưởng đối với người không có duyên hỗ trợ. Vì hạnh đầu-đà chỉ là một, cũng như theo nghĩa rũ sạch phiền não, thì cũng vậy theo bản chất là tác ý. Do đó, ngài nói ‘tác ý thọ trì’.

තෙරසාපි [Pg.106] ධුතඞ්ගානි සමාදාය පරිහරන්තානං පුග්ගලානං වසෙන ‘‘ද්වාචත්තාලීස හොන්තී’’ති වත්වා භික්ඛූනං තෙරසන්නම්පි පරිහරණස්ස එකජ්ඣංයෙව සම්භවං දස්සෙතුං ‘‘සචෙ හී’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ ‘‘එකප්පහාරෙන සබ්බධුතඞ්ගානි පරිභුඤ්ජිතුං සක්කොතී’’ති වුත්තං. කථං අබ්භොකාසෙ විහරන්තස්ස රුක්ඛමූලිකඞ්ගං? ‘‘ඡන්නං පටික්ඛිපාමි, රුක්ඛමූලිකඞ්ගං සමාදියාමී’’ති (විසුද්ධි. 1.32) වචනතො ඡන්නෙ අරුණං උට්ඨාපිතමත්තෙ ධුතඞ්ගං භිජ්ජති, න අබ්භොකාසෙ, තස්මා භෙදහෙතුනො අභාවෙන තම්පි අරොගමෙව. තථා සෙනාසනලොලුප්පස්ස අභාවෙන යථාසන්ථතිකඞ්ගන්ති දට්ඨබ්බං. ආරඤ්ඤිකඞ්ගං ගණම්හා ඔහීයනසික්ඛාපදෙන (පාචි. 691-692) පටික්ඛිත්තං, ඛලුපච්ඡාභත්තිකඞ්ගං අනතිරිත්තභොජනසික්ඛාපදෙන (පාචි. 238-240). පවාරිතාය හි භික්ඛුනියා අතිරිත්තං කත්වා භුඤ්ජිතුං න ලබ්භති. කප්පියෙ ච වත්ථුස්මිං ලොලතාපහානාය ධුතඞ්ගසමාදානං, න අකප්පියෙ, සික්ඛාපදෙනෙව පටික්ඛිත්තත්තා. අට්ඨෙව හොන්ති භික්ඛුනියා සංකච්චිකචීවරාදීහි සද්ධිං පඤ්චපි තිචීවරසඞ්ඛමෙව ගච්ඡන්තීති කත්වා. යථාවුත්තෙසූති භික්ඛූනං වුත්තෙසු තෙරසසු තිචීවරාධිට්ඨානවිනයකම්මාභාවතො ඨපෙත්වා තෙචීවරිකඞ්ගං ද්වාදස සාමණෙරානං. සත්තාති භික්ඛුනීනං වුත්තෙසු අට්ඨසු එකං පහාය සත්ත තිචීවරාධිට්ඨානවිනයකම්මාභාවතො. ‘‘ඨපෙත්වා තෙචීවරිකඞ්ග’’න්ති හි ඉමං අනුවත්තමානමෙව කත්වා ‘‘සත්ත සික්ඛමානසාමණෙරීන’’න්ති වුත්තං. පතිරූපානීති උපාසකභාවස්ස අනුච්ඡවිකානි.

Do năng lực của các cá nhân thọ trì và thực hành cả mười ba pháp đầu-đà, sau khi nói rằng “có bốn mươi hai (pháp đầu-đà)”, để chỉ ra khả năng thực hành đồng thời cả mười ba pháp của các tỳ khưu, đoạn văn bắt đầu bằng “sace hi” đã được nói đến. Trong đó, đã được nói rằng “có thể thực hành tất cả các pháp đầu-đà trong một lần”. Làm thế nào (có thể thực hành) hạnh ở gốc cây đối với người đang sống ngoài trời? Theo như lời nói “Tôi từ bỏ mái che, tôi thọ trì hạnh ở gốc cây”, pháp đầu-đà bị phá vỡ ngay khi bình minh ló dạng dưới mái che, chứ không phải ở ngoài trời; do đó, vì không có nguyên nhân phá vỡ, pháp đầu-đà ấy cũng không bị hư hoại. Tương tự, cần phải hiểu rằng hạnh ở đâu cũng được là do không có sự tham luyến sàng tọa. Hạnh ở rừng bị ngăn cấm bởi học giới về việc tụt lại sau chúng, hạnh không ăn sau khi đã từ chối bị ngăn cấm bởi học giới về việc không ăn thêm. Vì rằng tỳ khưu ni đã pavāraṇā thì không được phép làm cho thành vật dư thừa rồi ăn. Và việc thọ trì đầu-đà là để đoạn trừ sự tham luyến đối với vật thích hợp, không phải đối với vật không thích hợp, vì đã bị ngăn cấm bởi chính học giới. (Đối với tỳ khưu ni) chỉ có tám (pháp đầu-đà), vì cho rằng cả năm y cùng với y tăng-già-lê v.v... đều được tính là tam y. Về câu “như đã nói”, trong mười ba pháp đã nói cho các tỳ khưu, vì không có nghiệp sự luật về việc chú nguyện tam y, nên trừ ra hạnh tam y, có mười hai pháp cho các sa-di. Về câu “bảy”, trong tám pháp đã nói cho các tỳ khưu ni, trừ đi một pháp, còn lại bảy pháp, vì không có nghiệp sự luật về việc chú nguyện tam y. Vì rằng, sau khi làm cho câu “trừ ra hạnh tam y” này được tiếp nối, câu “bảy pháp cho các học nữ và sa-di-ni” đã được nói đến. “Thích hợp” nghĩa là phù hợp với tư cách của người cận sự nam.

ධුතඞ්ගනිද්දෙසවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích về sự trình bày các pháp đầu-đà đã hoàn tất.

ඉති දුතියපරිච්ඡෙදවණ්ණනා.

Như vậy là phần giải thích chương thứ hai.

3. කම්මට්ඨානග්ගහණනිද්දෙසවණ්ණනා

3. Phần giải thích về sự trình bày việc tiếp nhận đề mục thiền.

38. අප්පිච්ඡතාදීහීති [Pg.107] අප්පිච්ඡතාසන්තුට්ඨිසල්ලෙඛපවිවෙකාපචයවීරියාරම්භාදීහි. පරියොදාතෙති සුවිසුද්ධෙ නිරුපක්කිලෙසෙ. ඉමස්මිං සීලෙති යථාවුත්තෙ චතුපාරිසුද්ධිසීලෙ. ‘‘චිත්තං භාවය’’න්ති ඉමමෙව දෙසනං සන්ධායාහ ‘‘අතිසඞ්ඛෙපදෙසිතත්තා’’ති. කො සමාධීති සරූපපුච්ඡා. කෙනට්ඨෙන සමාධීති කෙන අත්ථෙන සමාධීති වුච්චති, ‘‘සමාධී’’ති පදං කං අභිධෙය්‍යත්ථං නිස්සාය පවත්තන්ති අත්ථො. කතිවිධොති පභෙදපුච්ඡා.

38. Về câu “bởi các pháp như thiểu dục v.v...”, (nghĩa là) bởi các pháp như thiểu dục, tri túc, khắc khổ, viễn ly, không tích trữ, tinh cần v.v... Về câu “trong sự thanh tịnh”, (nghĩa là) trong sự hoàn toàn trong sạch, không cấu uế. Về câu “trong giới này”, (nghĩa là) trong bốn loại giới thanh tịnh như đã nói. Ngài đã nói “vì được thuyết giảng một cách rất tóm tắt” là nhắm đến chính bài pháp này “hãy tu tập tâm”. “Định là gì?” là câu hỏi về bản thể. “Định có nghĩa là gì?” nghĩa là, được gọi là định với ý nghĩa nào, từ “định” được sử dụng dựa vào ý nghĩa được biểu thị nào? “Có bao nhiêu loại?” là câu hỏi về sự phân loại.

‘‘කො සමාධී’’ති කාමඤ්චායං සරූපපුච්ඡා, විභාගවන්තානං පන සරූපවිභාවනං විභාගදස්සනමුඛෙනෙව හොතීති විභාගො තාව අනවසෙසතො දස්සෙතබ්බො. තංදස්සනෙ ච අයමාදීනවොති දස්සෙතුං ‘‘සමාධි බහුවිධො’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ බහුවිධොති කුසලාදිවසෙන අනෙකවිධො. නානප්පකාරකොති ආලම්බනමනසිකාරඡන්දපණිධිඅධිමොක්ඛඅභිනීහාරසඤ්ඤානානත්තාදිනානප්පකාරො. න සාධෙය්‍යාති ලොකියසමාධිස්ස භාවනා ඉධ අධිප්පෙතත්ථො, තඤ්ච න සාධෙය්‍ය. ඣානවිමොක්ඛාදීසු හි සමාධිං උද්ධරිත්වා තස්ස ලබ්භමානෙහි විභාගෙහි විස්සජ්ජනෙ කරියමානෙ ඣානවිභඞ්ගාදීසු (විභ. 508 ආදයො) ආගතො සබ්බො සමාධිපභෙදො විස්සජ්ජෙතබ්බො සියා. තථා ච සති ය්වායං ලොකියසමාධිස්ස භාවනාවිධි අධිප්පෙතො, තස්ස විස්සජ්ජනාය ඔකාසොව න භවෙය්‍ය. කිඤ්ච යෙනස්ස තිකචතුක්කඣානිකෙන හීනාදිභෙදභින්නෙන පවත්තිවිභාගෙන බ්‍රහ්මපාරිසජ්ජාදිවසෙන නවවිධො, පඤ්චමජ්ඣානිකෙන වෙහප්ඵලාදිවසෙන දසවිධො වා එකාදසවිධො වා භවප්පභෙදො නිප්පජ්ජති. ස්වාස්ස පවත්තිවිභාගො අයං සොති නිද්ධාරෙත්වා වුච්චමානො වික්ඛෙපාය සියා, යථා තං අවිසයෙ. තෙනාහ ‘‘උත්තරි ච වික්ඛෙපාය සංවත්තෙය්‍යා’’ති. කුසලචිත්තෙකග්ගතාති කුසලා අනවජ්ජසුඛවිපාකලක්ඛණා චිත්තෙකග්ගතා.

Mặc dù câu “Định là gì?” này là câu hỏi về bản thể, nhưng việc giải thích bản thể của các pháp có sự phân loại chỉ có thể thực hiện thông qua việc trình bày sự phân loại, do đó, trước hết sự phân loại cần được trình bày một cách không sót lại. Và để chỉ ra rằng “đây là điều bất lợi” trong việc trình bày đó, đoạn văn bắt đầu bằng “định có nhiều loại” đã được nói đến. Trong đó, “nhiều loại” là nhiều loại theo phương diện thiện v.v... “Nhiều phương cách” là nhiều phương cách do sự khác biệt về đối tượng, tác ý, ý muốn, nguyện vọng, quyết định, hướng tâm, tưởng v.v... Về câu “không thể hoàn thành”, việc tu tập định hiệp thế là ý nghĩa được chủ định ở đây, và điều đó sẽ không được hoàn thành. Vì rằng, khi việc giải đáp được thực hiện bằng cách trích dẫn định trong các thiền, giải thoát v.v... và bằng các sự phân loại có thể có của nó, tất cả các loại định đã được đề cập trong Phân Tích Thiền v.v... sẽ phải được giải đáp. Và nếu như vậy, sẽ không có cơ hội để giải đáp về phương pháp tu tập định hiệp thế vốn được chủ định. Hơn nữa, do sự phân loại về diễn tiến của nó, vốn được phân chia theo các loại thấp kém v.v... bởi tam thiền và tứ thiền, mà chín loại hiện hữu được sinh khởi theo phương diện Phạm chúng thiên v.v...; hoặc do ngũ thiền, mà mười loại hoặc mười một loại hiện hữu được sinh khởi theo phương diện Quảng quả thiên v.v... Sự phân loại về diễn tiến ấy của nó, khi được xác định và nói rằng “đây là cái đó”, sẽ dẫn đến sự tán loạn, giống như điều đó (xảy ra) trong lĩnh vực không thích hợp. Do đó, ngài nói “và hơn nữa sẽ dẫn đến sự tán loạn”. “Nhất tâm trong tâm thiện” là nhất tâm trong tâm thiện, có đặc tính là không có tội lỗi và cho quả an lạc.

චිත්තචෙතසිකානං සමං අවිසාරවසෙන සම්පිණ්ඩෙන්තස්ස විය ආධානං සමාධානං. අවිසාරලක්ඛණො හි සමාධි, සම්පිණ්ඩනරසො ච. සම්මා අවික්ඛිපනවසෙන ආධානං සමාධානං. අවික්ඛෙපලක්ඛණො වා හි [Pg.108] සමාධි, වික්ඛෙපවිද්ධංසනරසො චාති. ස්වායං යස්මා එකාරම්මණෙ චිත්තස්ස ඨිතිහෙතු, තස්මා ‘‘ඨපනන්ති වුත්තං හොතී’’ති ආහ. තථා හෙස ‘‘චිත්තස්ස ඨිති සණ්ඨිති අවට්ඨිතී’’ති (ධ. ස. 15) නිද්දිට්ඨො. එකාරම්මණග්ගහණඤ්චෙත්ථ සමාධිස්ස සන්තානට්ඨිතිභාවදස්සනත්ථං. තථා හිස්ස අට්ඨකථායං දීපච්චිට්ඨිති නිදස්සිතා. ආනුභාවෙනාති බලෙන, පච්චයභාවෙනාති අත්ථො. අවික්ඛිපමානාති න වික්ඛිපමානා වූපසමමානා. උපසමපච්චුපට්ඨානො හි සමාධි. එතෙනස්ස වික්ඛෙපපටිපක්ඛතං දස්සෙති. අවිප්පකිණ්ණාති අවිසටා. එතෙන අවිසාරලක්ඛණතං.

Sự đặt để tâm và các tâm sở một cách đồng đều theo cách không phân tán, giống như việc gom tụ, là sự định tĩnh (samādhānaṃ). Vì rằng định có đặc tính không phân tán, và có phận sự là gom tụ. Sự đặt để một cách chân chánh theo cách không tán loạn là sự định tĩnh. Hoặc vì rằng định có đặc tính không tán loạn, và có phận sự là phá hủy sự tán loạn. Bởi vì định này là nguyên nhân cho sự an trú của tâm trên một đối tượng, do đó ngài nói “điều đó có nghĩa là sự thiết lập”. Vì rằng, định này đã được trình bày là “sự an trú, sự vững trú, sự kiên trú của tâm”. Và ở đây, việc đề cập đến “một đối tượng” là để chỉ ra rằng định là trạng thái an trú liên tục. Vì rằng, trong Chú giải, sự an trú của ngọn lửa đèn đã được chỉ ra làm ví dụ cho nó. “Bởi oai lực” nghĩa là bởi sức mạnh, bởi trạng thái làm duyên. “Không tán loạn” là không bị tán loạn, đang được lắng dịu. Vì rằng định có sự an tịnh làm hiện trạng. Bằng từ này, ngài chỉ ra trạng thái đối nghịch với sự tán loạn của nó. “Không phân tán” là không bị lan rộng. Bằng từ này, (ngài chỉ ra) đặc tính không phân tán của nó.

සයං න වික්ඛිපති, සම්පයුත්තා වා න වික්ඛිපන්ති එතෙනාති අවික්ඛෙපො, සො ලක්ඛණං එතස්සාති අවික්ඛෙපලක්ඛණො. වික්ඛෙපං විද්ධංසෙති, තථා වා සම්පජ්ජතීති වික්ඛෙපවිද්ධංසනරසො. උද්ධච්චෙ අවිකම්පනවසෙන පච්චුපතිට්ඨති, සම්පයුත්තානං වා තං පච්චුපට්ඨපෙතීති අවිකම්පනපච්චුපට්ඨානො. සුඛන්ති නිරාමිසං සුඛං දට්ඨබ්බං.

Tự nó không tán loạn, hoặc các pháp tương ưng không tán loạn bởi pháp này, vì vậy gọi là không tán loạn (avikkhepa). Cái đó là tướng của pháp này, vì vậy gọi là có tướng không tán loạn (avikkhepalakkhaṇa). Nó phá hủy sự tán loạn, hoặc thành tựu theo cách như vậy, vì vậy gọi là có phận sự phá hủy sự tán loạn (vikkhepaviddhaṃsanarasa). Nó biểu hiện bằng cách không lay động trước sự trạo cử, hoặc làm cho sự không lay động đó biểu hiện nơi các pháp tương ưng, vì vậy gọi là có sự biểu hiện là không lay động (avikampanapaccupaṭṭhāna). Trong từ 'lạc' (sukha), nên hiểu là lạc phi vật chất (nirāmisa sukha).

39. අවික්ඛෙපලක්ඛණං නාම සමාධිස්ස ආවෙණිකො සභාවො, න තෙනස්ස කොචි විභාගො ලබ්භතීති ආහ ‘‘අවික්ඛෙපලක්ඛණෙන තාව එකවිධො’’ති. සම්පයුත්තධම්මෙ ආරම්මණෙ අප්පෙන්තො විය පවත්තතීති විතක්කො අප්පනා. තථා හි සො ‘‘අප්පනා බ්‍යප්පනා’’ති (ධ. ස. 7) නිද්දිට්ඨො. තප්පමුඛතාවසෙන පන සබ්බස්මිං මහග්ගතානුත්තරෙ ඣානධම්මෙ ‘‘අප්පනා’’ති අට්ඨකථාවොහාරො. තථා තස්ස අනුප්පත්තිට්ඨානභූතෙ පරිත්තඣානෙ උපචාරවොහාරො. ගාමාදීනං සමීපට්ඨානෙ ගාමූපචාරාදිසමඤ්ඤා වියාති ආහ ‘‘උපචාරප්පනාවසෙන දුවිධො’’ති. ඉධ පන සමාධිවසෙන වෙදිතබ්බං. ලුජ්ජනපලුජ්ජනට්ඨෙන ලොකොති වුච්චති වට්ටං, තප්පරියාපන්නතාය ලොකෙ නියුත්තො, තත්ථ වා විදිතොති ලොකියො. තත්ථ අපරියාපන්නතාය ලොකතො උත්තරො උත්තිණ්ණොති ලොකුත්තරො. කාමඤ්චෙත්ථ ලොකියසමාධි භාවෙතබ්බභාවෙන ගය්හති, උභයං පන එකජ්ඣං ගහෙත්වා තතො ඉතරං නිද්ධාරෙතුං ‘‘ලොකියලොකුත්තරවසෙන දුවිධො’’ති වුත්තං. සප්පීතිකනිප්පීතිකවසෙනාති සහ පීතියා වත්තතීති සප්පීතිකො, පීතිසම්පයුත්තො. නත්ථි එතස්ස පීතීති නිප්පීතිකො, පීතිවිප්පයුත්තො. තෙසං වසෙන. සුඛෙන සහ එකුප්පාදාදිභාවං ගතොති සුඛසහගතො[Pg.109], සුඛසම්පයුත්තොති අත්ථො. උපෙක්ඛාසහගතෙපි එසෙව නයො. උපෙක්ඛාති චෙත්ථ අදුක්ඛමසුඛවෙදනා අධිප්පෙතා. සා හි සුඛදුක්ඛාකාරපවත්තිං උපෙක්ඛති මජ්ඣත්තාකාරසණ්ඨිතත්තා. සුඛසහගත-පදෙන චෙත්ථ සප්පීතිකො, නිප්පීතිකෙකදෙසො ච සඞ්ගහිතො, උපෙක්ඛාසහගත-පදෙන පන නිප්පීතිකෙකදෙසොවාති අයමෙතෙසං පදානං විසෙසො.

39. Tướng không tán loạn là tự tánh riêng biệt của định, không thể có sự phân chia nào của nó bằng tướng ấy, vì vậy ngài nói: "Trước hết, có một loại theo tướng không tán loạn". Tầm (vitakka) được gọi là an chỉ (appanā) vì nó vận hành như thể đặt các pháp tương ưng vào đối tượng. Thật vậy, nó đã được chỉ rõ là "an chỉ, chuyên chú an chỉ". Tuy nhiên, do vai trò dẫn đầu của tầm, thuật ngữ "an chỉ" (appanā) trong Chú giải được dùng cho tất cả các pháp thiền đại hành và siêu thế. Tương tự, thuật ngữ "cận hành" (upacāra) được dùng cho thiền Dục giới, là nơi không phải chỗ sanh khởi của thiền ấy, giống như tên gọi "vùng phụ cận làng" (gāmūpacāra) cho khu vực gần làng, v.v., vì vậy ngài nói: "Có hai loại theo cách cận hành và an chỉ". Nhưng ở đây, nên hiểu theo cách của định. Vòng luân hồi (vaṭṭa) được gọi là thế gian (loka) vì có nghĩa là tan rã và hoại diệt; thuộc về thế gian (lokiya) vì nó nằm trong vòng luân hồi đó, hoặc được biết đến trong đó. Siêu thế (lokuttara) vì không nằm trong đó, đã vượt lên, đã thoát khỏi thế gian. Mặc dù ở đây định hiệp thế được hiểu theo nghĩa là pháp cần được tu tập, nhưng đã nói "có hai loại theo cách hiệp thế và siêu thế" là để gộp cả hai lại rồi từ đó phân biệt ra loại kia. Theo cách có hỷ và không có hỷ: Vận hành cùng với hỷ nên gọi là có hỷ (sappītika), tức là tương ưng với hỷ. Pháp này không có hỷ nên gọi là không có hỷ (nippītika), tức là bất tương ưng với hỷ. Theo cách của chúng. Đi đến trạng thái đồng sanh v.v. cùng với lạc nên gọi là câu hành lạc (sukhasahagata), nghĩa là tương ưng với lạc. Đối với câu hành xả cũng theo phương pháp này. Và ở đây, xả (upekkhā) được hiểu là thọ bất khổ bất lạc. Vì thọ ấy dửng dưng với sự vận hành theo cách khổ và lạc do nó có trạng thái trung lập. Và ở đây, bằng từ "câu hành lạc", cả định có hỷ và một phần định không có hỷ được bao gồm; còn bằng từ "câu hành xả", chỉ một phần định không có hỷ được bao gồm. Đây là sự khác biệt của các từ này.

සභාවතො, පච්චයතො, ඵලතො ච මජ්ඣිමපණීතෙහි නිහීනො, තෙසං වා ගුණෙහි පරිහීනොති හීනො, අත්තනො පච්චයෙහි පධානභාවං නීතො පණීතො, උභින්නං මජ්ඣෙ භවො මජ්ඣිමො. සම්පයොගවසෙන පවත්තමානෙන සහ විතක්කෙන සවිතක්කො, සහ විචාරෙන සවිචාරො, සවිතක්කො ච සො සවිචාරො චාති සවිතක්කසවිචාරො. ආදි-සද්දෙන අවිතක්කවිචාරමත්තො, අවිතක්කාවිචාරො ච ගහිතො. තත්ථ විචාරතො උත්තරි විතක්කෙන සම්පයොගාභාවතො අවිතක්කො ච සො විචාරමත්තො චාති අවිතක්කවිචාරමත්තො. විසෙසනිවත්තිඅත්ථො වා මත්ත-සද්දො. සවිතක්කසවිචාරො හි සමාධි විතක්කවිසිට්ඨෙන විචාරෙන සවිචාරො, අයං පන විචාරමත්තෙන විතක්කසඞ්ඛාතවිසෙසරහිතෙන, තස්මා අවිතක්කවිචාරමත්තො. අථ වා භාවනාය පහීනත්තා විතක්කාභාවෙනායං විචාරමත්තො, න විචාරතො අඤ්ඤස්ස අත්තනො සම්පයුත්තධම්මස්ස කස්සචි අභාවාති දස්සෙතුං අවිතක්ක-වචනෙන විචාරමත්ත-පදං විසෙසෙත්වා වුත්තං. උභයරහිතො අවිතක්කාවිචාරො. පීතිසහගතාදිවසෙනාති පීතිසහගතසුඛසහගතඋපෙක්ඛාසහගතවසෙන. යදෙත්ථ වත්තබ්බං, තං සුඛසහගතදුකෙ වුත්තනයමෙව. පටිපක්ඛෙහි සමන්තතො ඛණ්ඩිතත්තා පරිත්තො. පරිත්තන්ති වා අප්පමත්තකං වුච්චති, අයම්පි අප්පානුභාවතාය පරිත්තො වියාති පරිත්තො. කිලෙසවික්ඛම්භනතො, විපුලඵලතො, දීඝසන්තානතො ච මහන්තභාවං ගතො, මහන්තෙහි වා උළාරච්ඡන්දාදීහි ගතො පටිපන්නොති මහග්ගතො. ආරම්මණකරණවසෙනාපි නත්ථි එතස්ස පමාණකරධම්මා, තෙසං වා පටිපක්ඛොති අප්පමාණො.

Hạ liệt (hīna) vì thấp kém hơn các định trung và thượng về tự tánh, về nhân duyên, và về quả; hoặc vì thiếu các phẩm chất của chúng. Thượng (paṇīta) vì được các nhân duyên của chính nó đưa đến trạng thái ưu thắng. Trung (majjhima) vì sanh khởi ở giữa hai loại. Có tầm (savitakka) vì cùng với tầm đang vận hành theo cách tương ưng; có tứ (savicāra) vì cùng với tứ; vừa có tầm vừa có tứ nên gọi là có tầm có tứ (savitakkasavicāra). Bằng từ "v.v." (ādi), định chỉ có tứ không có tầm (avitakkavicāramatta) và định không tầm không tứ (avitakkāvicāra) được bao gồm. Trong đó, vì không có sự tương ưng với tầm vượt trên tứ, nên nó không có tầm và chỉ có tứ, do đó gọi là chỉ có tứ không có tầm (avitakkavicāramatta). Hoặc từ "chỉ" (matta) có nghĩa là loại bỏ đặc tính. Thật vậy, định có tầm có tứ được gọi là có tứ (savicāra) vì có tứ được đặc trưng bởi tầm; còn định này (có tứ) chỉ do tứ đơn thuần, không có đặc tính gọi là tầm, do đó gọi là chỉ có tứ không có tầm (avitakkavicāramatta). Hoặc là, do đã được đoạn trừ bằng sự tu tập, vì không có tầm nên định này chỉ có tứ; để chỉ ra rằng không phải là không có bất kỳ pháp tương ưng nào khác của nó ngoài tứ, từ "chỉ có tứ" (vicāramatta) đã được nói đến với đặc tính là từ "không tầm" (avitakka). Không có cả hai là không tầm không tứ (avitakkāvicāra). Theo cách câu hành hỷ v.v. nghĩa là theo cách câu hành hỷ, câu hành lạc, câu hành xả. Điều cần nói ở đây cũng theo phương pháp đã được nói trong cặp câu hành lạc. Nhỏ (paritta) vì bị các pháp đối nghịch cắt đứt từ mọi phía. Hoặc "nhỏ" (paritta) được gọi là không đáng kể; định này cũng giống như nhỏ vì có oai lực ít, do đó gọi là nhỏ (paritta). Đại hành (mahaggata) vì đã đạt đến trạng thái vĩ đại do chế ngự phiền não, do có quả lớn lao, và do dòng tương tục dài; hoặc vì được những bậc vĩ đại có dục v.v. cao thượng thực hành, thành tựu. Vô lượng (appamāṇa) vì cũng không có các pháp làm cho nó có giới hạn về phương diện đối tượng, hoặc vì nó là đối nghịch của các pháp ấy.

පටිපජ්ජති ඣානං එතායාති පටිපදා, පුබ්බභාගභාවනා. දුක්ඛා කිච්ඡා පටිපදා එතස්සාති දුක්ඛාපටිපදො. පකතිපඤ්ඤාය අභිවිසිට්ඨත්තා අභිඤ්ඤා නාම අප්පනාවහා භාවනාපඤ්ඤා, දන්ධා මන්දා අභිඤ්ඤා එතස්සාති දන්ධාභිඤ්ඤො. දුක්ඛාපටිපදො ච සො දන්ධාභිඤ්ඤො චාති දුක්ඛාපටිපදාදන්ධාභිඤ්ඤො[Pg.110], සමාධි. තදාදිවසෙන. චතුඣානඞ්ගවසෙනාති චතුන්නං ඣානානං අඞ්ගභාවවසෙන, චතුක්කනයවසෙන චෙතං වුත්තං. හානභාගියාදිවසෙනාති හානකොට්ඨාසිකාදිවසෙන.

Đạt đến thiền bằng pháp này, vì vậy gọi là lộ trình (paṭipadā); đó là sự tu tập trong giai đoạn đầu. Lộ trình của pháp này khó khăn, gian khổ, vì vậy gọi là khổ hành lộ (dukkhāpaṭipada). Tuệ tu tập mang lại an chỉ được gọi là thắng trí (abhiññā) vì nó vượt trội hơn tuệ thông thường; thắng trí của pháp này chậm chạp, yếu ớt, vì vậy gọi là chậm thắng trí (dandhābhiñña). Vừa là khổ hành lộ, vừa là chậm thắng trí, vì vậy gọi là khổ hành lộ chậm thắng trí (dukkhāpaṭipadādandhābhiñña); đó là định. Theo cách của pháp đó v.v. Theo cách của bốn thiền chi nghĩa là theo cách là chi phần của bốn thiền; và điều này được nói theo phương pháp tứ pháp. Theo cách thuộc phần thoái hóa v.v. nghĩa là theo cách của định thuộc phần thoái hóa v.v.

සමාධිඑකකදුකවණ්ණනා

Luận giải về các pháp đơn và pháp đôi của định.

ඡන්නං අනුස්සතිට්ඨානානන්ති බුද්ධානුස්සතිආදීනං ඡන්නං අනුස්සතිකම්මට්ඨානානං. ඉමෙසං වසෙනාති ඉමෙසං දසන්නං කම්මට්ඨානානං වසෙන. ‘‘පුබ්බභාගෙ එකග්ගතා’’ති ඉමිනා අප්පනාය උපකාරකනානාවජ්ජනුපචාරස්සපි සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො, න එකාවජ්ජනස්සෙව. අප්පනාසමාධීනන්ති උපකත්තබ්බඋපකාරකසම්බන්ධෙ සාමිවචනං ‘‘පුරිසස්ස අත්ථො’’තිආදීසු විය. පරිකම්මන්ති ගොත්‍රභු. අපරිත්තො සමාධීති දස්සෙතුං ‘‘පඨමස්ස ඣානස්සා’’තිආදි වුත්තං.

Của sáu xứ tùy niệm nghĩa là của sáu đề mục tùy niệm là niệm Phật v.v. Theo cách của những pháp này nghĩa là theo cách của mười đề mục này. Bằng câu "nhất tâm trong giai đoạn đầu", nên hiểu là bao gồm cả cận hành định có nhiều hướng tâm khác nhau hỗ trợ cho an chỉ định, chứ không chỉ cận hành định có một hướng tâm. Từ "của các an chỉ định" (appanāsamādhīnaṃ) là sở hữu cách trong mối quan hệ giữa cái được hỗ trợ và cái hỗ trợ, giống như trong câu "lợi ích của người" (purisassa attho) v.v. Chuẩn bị (parikamma) là chuyển tộc (gotrabhu). Để chỉ ra rằng định không phải là nhỏ (aparitto), đã nói "của sơ thiền" v.v.

තීසු භූමීසූති කාමරූපාරූපභූමීසු. කුසලචිත්තෙකග්ගතාය අධිප්පෙතත්තා ‘‘අරියමග්ගසම්පයුත්තා’’ති වුත්තං. සියා සප්පීතිකො, සියා නිප්පීතිකොති අනියමවචනං උපචාරසමාධිසාමඤ්ඤෙන සබ්බෙසම්පි වා ඣානානං නානාවජ්ජනවීථියං උපචාරසමාධි සියා සප්පීතිකො, සියා නිප්පීතිකො. එකාවජ්ජනවීථියං පන ආදිතො දුකතිකජ්ඣානානං උපචාරසමාධි සප්පීතිකොව, ඉතරෙසං නිප්පීතිකොව, විසභාගවෙදනස්ස චිත්තස්ස ආසෙවනපච්චයතාභාවතො, එකවීථියං වෙදනාපරිවත්තනාභාවතො ච. සියා සුඛසහගතො, සියා උපෙක්ඛාසහගතොති එත්ථාපි වුත්තනයෙනෙව අත්ථො වෙදිතබ්බො. තත්ථ පන ‘‘දුකතිකජ්ඣානාන’’න්ති වුත්තං, ඉධ ‘‘තිකචතුක්කජ්ඣානාන’’න්ති වත්තබ්බං.

Tīsu bhūmīsu có nghĩa là: trong cõi Dục, cõi Sắc, và cõi Vô Sắc. Do có ý muốn nói đến nhất tâm của tâm thiện nên được nói là ‘‘tương ưng với Thánh đạo’’. Câu: Siyā sappītiko, siyā nippītiko (có khi có hỷ, có khi không có hỷ) là lời nói không xác định do sự tương đồng về cận định; hoặc là, trong lộ trình có hướng tâm khác nhau của tất cả các thiền, cận định có khi có hỷ, có khi không có hỷ. Còn trong lộ trình có cùng một hướng tâm, cận định của hai hoặc ba thiền đầu tiên chỉ có hỷ, của các thiền còn lại thì chỉ không có hỷ, vì tâm có thọ khác loại không có khả năng làm duyên tập hành, và vì trong một lộ trình không có sự thay đổi thọ. Ở đây, trong câu: Siyā sukhasahagato, siyā upekkhāsahagato (có khi câu hành với lạc, có khi câu hành với xả), ý nghĩa cũng nên được hiểu theo phương pháp đã nói. Tuy nhiên, ở đó đã được nói là ‘‘của hai hoặc ba thiền’’, ở đây nên được nói là ‘‘của ba hoặc bốn thiền’’.

සමාධිතිකවණ්ණනා

Giải thích về bộ ba liên quan đến Định.

පටිලද්ධමත්තොති අධිගතමත්තො අනාසෙවිතො අබහුලීකතො. සො හි පරිදුබ්බලභාවෙන හීනො හොති. නාතිසුභාවිතොති අතිවිය පගුණභාවං අපාපිතො. සුභාවිතොති සුට්ඨු භාවිතො සම්මදෙව පගුණතං උපනීතො. තෙනාහ ‘‘වසිප්පත්තො’’ති. ඡන්දාදීනං හීනතාදිවසෙනාපි ඉමෙසං හීනාදිතා වෙදිතබ්බා. තථා හි උළාරපුඤ්ඤඵලකාමතාවසෙන පවත්තිතො හීනො, ලොකියාභිඤ්ඤාසම්පාදනාය පවත්තිතො මජ්ඣිමො, විවෙකකාමතාය අරියභාවෙ ඨිතෙන පවත්තිතො පණීතො[Pg.111]. අත්තහිතාය භවසම්පත්තිඅත්ථං පවත්තිතො වා හීනො, කෙවලං අලොභජ්ඣාසයෙන පවත්තිතො මජ්ඣිමො, පරහිතාය පවත්තිතො පණීතො. වට්ටජ්ඣාසයෙන වා පවත්තිතො හීනො, විවෙකජ්ඣාසයෙන පවත්තිතො මජ්ඣිමො, විවට්ටජ්ඣාසයෙන ලොකුත්තරපාදකත්ථං පවත්තිතො පණීතො.

Paṭiladdhamatto có nghĩa là: chỉ mới chứng đắc, chưa được thực hành, chưa được làm cho thuần thục. Quả vậy, định ấy là hạ liệt do còn rất yếu ớt. Nātisubhāvito có nghĩa là: chưa được đưa đến trạng thái thuần thục lắm. Subhāvito có nghĩa là: đã được tu tập tốt đẹp, đã được đưa đến sự thuần thục một cách chân chánh. Do đó, ngài nói ‘‘đã đạt đến sự thuần thục’’. Cũng nên biết tính chất hạ liệt v.v... của các định này do sự hạ liệt v.v... của dục v.v... Quả vậy, (định) được khởi lên do mong muốn quả phước lớn lao là hạ liệt; (định) được khởi lên để thành tựu các thắng trí thế gian là trung bình; (định) được khởi lên bởi người đã an trú trong trạng thái thanh tịnh do mong muốn sự vắng lặng là cao thượng. Hoặc, (định) được khởi lên vì lợi ích của bản thân, vì mục đích thành tựu trong các cõi hữu là hạ liệt; (định) được khởi lên chỉ với ý hướng vô tham là trung bình; (định) được khởi lên vì lợi ích của người khác là cao thượng. Hoặc, (định) được khởi lên với ý hướng trong vòng luân hồi là hạ liệt; (định) được khởi lên với ý hướng vắng lặng (phiền não) là trung bình; (định) được khởi lên với ý hướng thoát khỏi luân hồi, làm nền tảng cho Siêu thế là cao thượng.

සද්ධිං උපචාරසමාධිනාති සබ්බෙසම්පි ඣානානං උපචාරසමාධිනා සහ. විතක්කමත්තෙයෙව ආදීනවං දිස්වාති විතක්කෙයෙව ඔළාරිකතො උපට්ඨහන්තෙ ‘‘චිත්තස්ස ඛොභකරධම්මො අය’’න්ති ආදීනවං දිස්වා විචාරඤ්ච සන්තතො මනසි කරිත්වා. තෙනාහ ‘‘විචාරෙ අදිස්වා’’ති. තං සන්ධායාති තං එවං පටිලද්ධං සමාධිං සන්ධාය. එතං ‘‘අවිතක්කවිචාරමත්තො සමාධී’’ති දුතියපදං වුත්තං. තීසූති ආදිතො තීසු.

Saddhiṃ upacārasamādhinā có nghĩa là: cùng với cận định của tất cả các thiền. Vitakkamatteyeva ādīnavaṃ disvā có nghĩa là: khi chỉ có tầm hiện khởi một cách thô thiển, thấy sự nguy hại rằng “đây là pháp làm dao động tâm”, và tác ý đến tứ như là trạng thái an tịnh. Do đó, ngài nói ‘‘không thấy (sự nguy hại) trong tứ’’. Taṃ sandhāya có nghĩa là: liên quan đến định đã được chứng đắc như vậy. Câu thứ hai “định chỉ không tầm không tứ” được nói đến (liên quan đến điều này). Tīsu có nghĩa là: trong ba (thiền) đầu tiên.

තෙස්වෙවාති තෙසු එව චතුක්කපඤ්චකනයෙසු. තතියෙ චතුත්ථෙති චතුක්කනයෙ තතියෙ, පඤ්චකනයෙ චතුත්ථෙති යොජෙතබ්බං. අවසානෙති ද්වීසුපි නයෙසු පරියොසානජ්ඣානෙ. යථාක්කමං චතුත්ථෙ, පඤ්චමෙ වා. පීතිසුඛසහගතො වාති එත්ථාපි හෙට්ඨා වුත්තනයෙනෙව අත්ථො වෙදිතබ්බො. එත්ථ ච සතිපි පීතිසහගතස්සාපි සමාධිස්ස සුඛසහගතත්තෙ තීණිපි පදානි අසඞ්කරතො දස්සෙතුං නිප්පීතිකසුඛතො සප්පීතිකසුඛස්ස විසෙසදස්සනත්ථං සත්ථු පීතිතිකදෙසනාති නිප්පීතිකස්සෙව සුඛස්ස වසෙන සුඛසහගතො සමාධි ගහිතොති දට්ඨබ්බො.

Tesveva có nghĩa là: chỉ trong những pháp tứ và pháp ngũ ấy. Tatiye catutthe nên được phối hợp là: trong thiền thứ ba theo pháp tứ, trong thiền thứ tư theo pháp ngũ. Avasāne có nghĩa là: trong thiền cuối cùng của cả hai pháp, tức là trong thiền thứ tư hoặc thứ năm, theo thứ tự. Ở đây, trong câu: Pītisukhasahagato vā, ý nghĩa cũng nên được hiểu theo phương pháp đã nói ở dưới. Và ở đây, mặc dù định câu hành với hỷ cũng có tính chất câu hành với lạc, nhưng để chỉ ra ba câu mà không lẫn lộn, và để chỉ ra sự khác biệt của lạc có hỷ so với lạc không có hỷ, (vì) lời thuyết giảng của Bậc Đạo Sư về bộ ba liên quan đến hỷ, nên được hiểu rằng định câu hành với lạc được lấy theo nghĩa chỉ có lạc không hỷ.

උපචාරභූමියන්ති උපචාරජ්ඣානසම්පයුත්තචිත්තුප්පාදෙ. චිත්තුප්පාදො හි සහජාතධම්මානං උප්පත්තිට්ඨානතාය ‘‘භූමී’’ති වුච්චති ‘‘සුඛභූමියං කාමාවචරෙ’’තිආදීසු (ධ. ස. 988) විය. පරිත්තො සමාධි කාමාවචරභාවතො.

Upacārabhūmiyaṃ có nghĩa là: trong tâm sanh tương ưng với cận thiền. Quả vậy, tâm sanh được gọi là “địa” do là nơi sanh khởi của các pháp đồng sanh, giống như trong các câu “trong địa của lạc thuộc cõi Dục” v.v... Định là hạ liệt do thuộc về cõi Dục.

සමාධිචතුක්කවණ්ණනා

Giải thích về bộ bốn liên quan đến Định.

පඨමසමන්නාහාරො භාවනං ආරභන්තස්ස ‘‘පථවී පථවී’’තිආදිනා කම්මට්ඨානෙ පඨමාභිනිවෙසො. තස්ස තස්ස ඣානස්ස උපචාරන්ති නීවරණවිතක්කවිචාරනිකන්තිආදීනං වූපසමෙ ථිරභූතං කාමාවචරජ්ඣානං. ‘‘යාව අප්පනා’’ති ඉමිනා පුබ්බභාගපඤ්ඤාය එව අභිඤ්ඤාභාවො වුත්තො විය දිස්සතීති වදන්ති[Pg.112]. අප්පනාපඤ්ඤා පන අභිඤ්ඤාව. යදග්ගෙන හි පුබ්බභාගපඤ්ඤාය දන්ධසීඝතා, තදග්ගෙන අප්පනාපඤ්ඤායපීති. සමුදාචාරගහණතායාති සමුදාචාරස්ස ගහණභාවෙන, පවත්තිබාහුල්ලතොති අත්ථො. අසුඛාසෙවනාති කසිරභාවනා.

Paṭhamasamannāhāro là sự hướng tâm ban đầu vào đề mục thiền của người bắt đầu tu tập bằng cách (niệm) “đất, đất” v.v... Cận hành của mỗi thiền ấy là thiền thuộc cõi Dục đã trở nên vững chắc khi các triền cái, tầm, tứ, sự ưa thích v.v... đã lắng dịu. Với câu ‘‘Yāva appanā’’, họ nói rằng dường như chỉ có trạng thái thắng trí của tuệ thuộc giai đoạn chuẩn bị được nói đến. Tuy nhiên, tuệ an chỉ cũng chính là thắng trí. Quả vậy, do mức độ nào mà tuệ thuộc giai đoạn chuẩn bị có sự chậm chạp hay nhanh chóng, thì do mức độ ấy, tuệ an chỉ cũng (chậm chạp hay nhanh chóng). Samudācāragahaṇatāya có nghĩa là: do sự phức tạp của sự khởi lên, do sự khởi lên nhiều lần. Asukhāsevanā có nghĩa là: sự tu tập khó khăn.

පලිබොධුපච්ඡෙදාදීනීති ආදි-සද්දෙන භාවනාවිධානාපරිහාපනාදිං සඞ්ගණ්හාති. අසප්පායසෙවීති උපචාරාධිගමතො පුබ්බෙ අසප්පායසෙවිතාය දුක්ඛා පටිපදා. පච්ඡා අසප්පායසෙවිතාය දන්ධා අභිඤ්ඤා හොති. සප්පායසෙවිනොති එත්ථාපි එසෙව නයො. පුබ්බභාගෙති උපචාරජ්ඣානාධිගමතො ඔරභාගෙ. අපරභාගෙති තතො උද්ධං. තස්ස වොමිස්සකතාති යො පුබ්බභාගෙ අසප්පායං සෙවිත්වා අපරභාගෙ සප්පායසෙවී, තස්ස දුක්ඛා පටිපදා ඛිප්පාභිඤ්ඤා. ඉතරස්ස සුඛා පටිපදා දන්ධාභිඤ්ඤා හොති. එවං පඨමචතුත්ථානං වොමිස්සකතාය දුතියතතියාති අත්ථො. අකතපලිබොධුපච්ඡෙදස්ස සපරිපන්ථතාය පටිපදා දුක්ඛා හොති, ඉතරස්ස සුඛා. අසම්පාදිතඅප්පනාකොසල්ලස්ස ඤාණස්ස අවිසදතාය දන්ධා අභිඤ්ඤා හොති, විසදතාය ඛිප්පා අභිඤ්ඤා.

Trong câu Palibodhupacchedādīni, bằng từ ādi (v.v...), bao gồm cả việc không làm suy giảm phương pháp tu tập v.v... Asappāyasevī có nghĩa là: trước khi đạt được cận hành, do thực hành điều không thích hợp nên con đường thực hành là khó khăn; sau đó, do thực hành điều không thích hợp nên thắng trí trở nên chậm chạp. Ở đây, trong câu Sappāyasevino cũng theo phương pháp tương tự. Pubbabhāge có nghĩa là: trong giai đoạn trước khi đạt được cận thiền. Aparabhāge có nghĩa là: sau đó. Tassa vomissakatā có nghĩa là: người nào trong giai đoạn đầu thực hành điều không thích hợp và trong giai đoạn sau thực hành điều thích hợp, người đó có con đường thực hành khó khăn và thắng trí nhanh chóng. Người còn lại có con đường thực hành dễ dàng và thắng trí chậm chạp. Như vậy, ý nghĩa là do sự pha trộn của (trường hợp) thứ nhất và thứ tư mà (tạo ra trường hợp) thứ hai và thứ ba. Đối với người chưa cắt đứt các chướng ngại, do có sự nguy hiểm nên con đường thực hành là khó khăn; đối với người còn lại thì dễ dàng. Đối với người chưa thành tựu sự khéo léo trong an chỉ, do trí tuệ không trong sáng nên thắng trí trở nên chậm chạp; do (trí tuệ) trong sáng, thắng trí trở nên nhanh chóng.

තණ්හාඅවිජ්ජාවසෙනාති තණ්හාඅවිජ්ජානං අභිභවානභිභවවසෙන. සමථවිපස්සනාධිකාරවසෙනාති සමථවිපස්සනාසු අසතො, සතො ච අධිකාරස්ස වසෙන. තණ්හාය සමාධිස්ස උජුපටිපක්ඛත්තා සා සමථපටිපදාය පරිපන්ථිනීති ආහ ‘‘තණ්හාභිභූතස්ස හි දුක්ඛා පටිපදා හොතී’’ති. අභිභවො චස්සා ඉතරකිලෙසෙහි අධිකතාය අනභිභූතස්ස තණ්හායාති අධිකාරතො වෙදිතබ්බං. තථා අවිජ්ජා පඤ්ඤාය උජුපටිපක්ඛාති තදභිභූතස්ස දන්ධාභිඤ්ඤතා වුත්තා. අකතාධිකාරොති භවන්තරෙ අකතපරිචයො යථා පගුණං කත්වා විස්සට්ඨගන්ථො අප්පමත්තකෙන පයොගෙන සුප්පවත්ති වාචුග්ගතොව හොති, එවං පුබ්බෙ කතපරිචයස්ස භාවනා අප්පකසිරෙනෙව ඉජ්ඣතීති ආහ ‘‘කතාධිකාරස්ස සුඛා’’ති. ස්වායං අකතො, කතො ච අධිකාරො සමථනිස්සිතො පටිපදායං වුත්තො සමාධිප්පධානත්තා පටිපදාය. විපස්සනානිස්සිතො අභිඤ්ඤායං ඤාණප්පධානත්තා අප්පනාය. කිලෙසින්ද්‍රියවසෙනාති තික්ඛාතික්ඛානං කිලෙසින්ද්‍රියානං වසෙන. තෙනාහ ‘‘තිබ්බකිලෙසස්සා’’තිආදි[Pg.113]. තත්ථ කිලෙසා කාමච්ඡන්දාදයො, ඉන්ද්‍රියානි සද්ධාදීනි.

Do năng lực của tham ái và vô minh (taṇhāavijjāvasenāti) có nghĩa là do năng lực của sự áp đảo và không áp đảo của tham ái và vô minh. Do năng lực của sự thực hành chỉ và quán (samathavipassanādhikāravasenāti) có nghĩa là do năng lực của sự thực hành có hoặc không có trong chỉ và quán. Vì tham ái là đối nghịch trực tiếp với định, nên nó là trở ngại cho con đường thực hành chỉ, do đó đã nói “Vì rằng người bị tham ái áp đảo thì con đường thực hành là khổ” (taṇhābhibhūtassa hi dukkhā paṭipadā hotīti). Và sự áp đảo của nó (tham ái) do sự vượt trội hơn các phiền não khác, cần được hiểu theo chủ đề là (được nói) đối với người không bị tham ái áp đảo. Tương tự, vì vô minh là đối nghịch trực tiếp với tuệ, nên đối với người bị nó (vô minh) áp đảo, sự chứng đắc chậm chạp đã được nói đến. Người không có sự thực hành (akatādhikāroti) có nghĩa là người không có sự thực tập ở kiếp khác. Giống như một quyển sách đã được học thuộc lòng và bỏ qua, với một nỗ lực nhỏ trở nên trôi chảy và thuộc lòng, cũng vậy đối với người đã có sự thực tập từ trước việc tu tập thành tựu không mấy khó khăn, nên đã nói “đối với người có sự thực hành thì (con đường) là lạc” (katādhikārassa sukhāti). Sự thực hành này, dù đã thực hiện hay chưa, nương vào chỉ, được nói trong phần con đường thực hành, vì con đường thực hành lấy định làm chính. (Sự thực hành) nương vào quán (được nói) trong phần thắng trí, vì sự chứng đắc lấy tuệ làm chính. Do năng lực của phiền não và các căn (kilesindriyavasenāti) có nghĩa là do năng lực của phiền não và các căn, dù lanh lợi hay không lanh lợi. Do đó, ngài đã nói “đối với người có phiền não mãnh liệt” v.v... (tibbakilesassātiādi). Ở đây, phiền não là tham dục v.v..., các căn là tín v.v...

යථාවුත්තා පටිපදාභිඤ්ඤා පුග්ගලාධිට්ඨානාති ධම්මනිද්දෙසම්පි පුග්ගලාධිට්ඨානමුඛෙන දස්සෙතුං ‘‘යො පුග්ගලො’’තිආදි වුත්තං. අප්පගුණොති න සුභාවිතො වසීභාවං අපාපිතො. තෙනාහ ‘‘උපරිඣානස්ස පච්චයො භවිතුං න සක්කොතී’’ති. අයං පරිත්තොති අයං සමාධි අප්පානුභාවතාය පරිත්තො. අවඩ්ඪිතෙති එකඞ්ගුලද්වඞ්ගුලමත්තම්පි න වඩ්ඪිතෙ යථාඋපට්ඨිතෙ ආරම්මණෙ. එකඞ්ගුලමත්තම්පි හි වඩ්ඪිතං අප්පමාණමෙවාති වදන්ති. ‘‘පගුණො සුභාවිතො’’ති වත්වා ‘‘උපරිඣානස්ස පච්චයො භවිතුං සක්කොතී’’ති ඉමිනා යථා පගුණොපි උපරිඣානස්ස පච්චයො භවිතුං අසක්කොන්තො සමාධි පරිත්තොයෙව හොති, න අප්පමාණො, එවං ඤාණුත්තරස්ස එකාසනෙනෙව උපරිඣානනිබ්බත්තනෙනාති සුභාවිතොපි උපරිඣානස්ස පච්චයභාවසඞ්ඛාතාය සුභාවිතකිච්චසිද්ධියා ‘‘අප්පමාණො’’ත්වෙව වුච්චති. අපරෙ පන සචෙ සුභාවිතො පගුණො වසීභාවං පත්තො උපරිඣානස්ස පච්චයො අහොන්තොපි අප්පමාණො එව, පමාණකරානං රාගාදිපටිපක්ඛානං සුවිදූරභාවතොති වදන්ති. වුත්තලක්ඛණවොමිස්සතායාති යො අප්පගුණො උපරිඣානස්ස පච්චයො භවිතුං න සක්කොති, වඩ්ඪිතෙ ආරම්මණෙ පවත්තො, අයං පරිත්තො අප්පමාණාරම්මණො. යො පන පගුණො උපරිඣානස්ස පච්චයො භවිතුං සක්කොති, අවඩ්ඪිතෙ ආරම්මණෙ පවත්තො, අයං අප්පමාණො පරිත්තාරම්මණොති එවං පඨමචතුත්ථසමාධීනං වුත්තලක්ඛණස්ස වොමිස්සකභාවෙන දුතියතතියසමාධිසඞ්ගාහකො වොමිස්සකනයො වෙදිතබ්බො.

Vì con đường thực hành và thắng trí như đã nói có cá nhân làm nền tảng, nên để chỉ ra cả sự trình bày về các pháp theo cách lấy cá nhân làm nền tảng, (đoạn) “vị cá nhân nào” v.v... (yo puggalotiādi) đã được nói. Không thuần thục (appaguṇoti) có nghĩa là không được tu tập tốt, chưa đạt đến trạng thái thuần thục. Do đó, ngài đã nói “không thể trở thành duyên cho thiền cao hơn” (uparijhānassa paccayo bhavituṃ na sakkotīti). Định này là nhỏ hẹp (ayaṃ parittoti) có nghĩa là định này là nhỏ hẹp do có oai lực nhỏ. (Trên đề mục) không được phát triển (avaḍḍhiteti) có nghĩa là trên đề mục như nó hiện khởi, không được phát triển dù chỉ bằng một hoặc hai ngón tay. Vì rằng (đề mục) được phát triển dù chỉ bằng một ngón tay cũng được gọi là vô lượng. Bằng cách nói “thuần thục, được tu tập tốt” (paguṇo subhāvitoti) và “có thể trở thành duyên cho thiền cao hơn” (uparijhānassa paccayo bhavituṃ sakkotīti), điều này cho thấy rằng: Giống như định dù thuần thục nhưng không thể trở thành duyên cho thiền cao hơn thì vẫn là nhỏ hẹp, không phải vô lượng, cũng vậy đối với người có trí tuệ siêu việt, do sự phát sinh của thiền cao hơn chỉ trong một lần ngồi, nên định dù được tu tập tốt, do sự thành tựu của phận sự tu tập tốt được gọi là trạng thái làm duyên cho thiền cao hơn, vẫn được gọi là “vô lượng”. Nhưng những người khác nói rằng: nếu (định) được tu tập tốt, thuần thục, đạt đến trạng thái thuần thục, dù không phải là duyên cho thiền cao hơn, vẫn là vô lượng, vì các đối nghịch như tham ái v.v... vốn tạo ra sự giới hạn, đã bị loại trừ rất xa. Do sự pha trộn của các đặc tính đã nói (vuttalakkhaṇavomissatāyāti) có nghĩa là: Định nào không thuần thục, không thể trở thành duyên cho thiền cao hơn, nhưng diễn ra trên đề mục đã được phát triển, định này là nhỏ hẹp nhưng có đề mục vô lượng. Còn định nào thuần thục, có thể trở thành duyên cho thiền cao hơn, nhưng diễn ra trên đề mục không được phát triển, định này là vô lượng nhưng có đề mục nhỏ hẹp. Như vậy, do sự pha trộn của các đặc tính đã nói của định thứ nhất và thứ tư, cần hiểu phương pháp pha trộn này bao gồm định thứ hai và thứ ba.

තතොති තතො පඨමජ්ඣානතො උද්ධං. විරත්තපීතිකන්ති අතික්කන්තපීතිකං වා ජිගුච්ඡිතපීතිකං වා. අවයවො සමුදායස්ස අඞ්ගන්ති වුච්චති, ‘‘සෙනඞ්ගං රථඞ්ග’’න්තිආදීසු වියාති ආහ ‘‘චතුන්නං ඣානානං අඞ්ගභූතා චත්තාරො සමාධී’’ති.

Từ đó (tatoti) có nghĩa là từ trên sơ thiền đó. Ly hỷ (virattapītikanti) có nghĩa là đã vượt qua hỷ hoặc đã nhàm chán hỷ. Một bộ phận của một tổng thể được gọi là chi phần, giống như trong các trường hợp “chi phần của quân đội”, “chi phần của cỗ xe” v.v... (senaṅgaṃ rathaṅgantiādīsu viya), nên đã nói “bốn loại định là chi phần của bốn thiền” (catunnaṃ jhānānaṃ aṅgabhūtā cattāro samādhīti).

හානං භජතීති හානභාගියො, හානභාගො වා එතස්ස අත්ථීති හානභාගියො, පරිහානකොට්ඨාසිකොති අත්ථො. ආලයස්ස අපෙක්ඛාය අපරිච්චජනතො ඨිතිං භජතීති ඨිතිභාගියො. විසෙසං භජතීති විසෙසභාගියො. පච්චනීකසමුදාචාරවසෙනාති තස්ස තස්ස [Pg.114] ඣානස්ස පච්චනීකානං නීවරණවිතක්කවිචාරාදීනං පවත්තිවසෙන. තදනුධම්මතායාති තදනුරූපභූතාය සතියා. සණ්ඨානවසෙනාති සණ්ඨහනවසෙන පතිට්ඨානවසෙන. ‘‘සා පන තදස්සාදසඞ්ඛාතා, තදස්සාදසම්පයුත්තක්ඛන්ධසඞ්ඛාතා වා මිච්ඡාසතී’’ති සම්මොහවිනොදනියං (විභ. අට්ඨ. 799) වුත්තං. තත්ථ සාපෙක්ඛස්ස උපරි විසෙසං නිබ්බත්තෙතුං අසක්කුණෙය්‍යත්තා අවිගතනිකන්තිකා තංතංපරිහරණසතීතිපි වත්තුං වට්ටති. එවඤ්ච කත්වා ‘‘සතියා වා නිකන්තියා වා’’ති විකප්පවචනඤ්ච යුත්තං හොති. විසෙසාධිගමවසෙනාති විසෙසාධිගමස්ස පච්චයභාවවසෙන, විසෙසං වා අධිගච්ඡති එතෙනාති විසෙසාධිගමො, තස්ස වසෙන. නිබ්බිදාසහගතසඤ්ඤාමනසිකාරසමුදාචාරවසෙනාති ආදීනවදස්සනපුබ්බඞ්ගමනිබ්බින්දනඤාණසම්පයුත්තසඤ්ඤාය ච ආභොගස්ස ච පවත්තිවසෙන. නිබ්බෙධභාගියතාති සච්චානං නිබ්බිජ්ඣනපක්ඛිකතා විපස්සනාය සංවත්තතීති අත්ථො.

Hướng đến sự suy thoái, nên là phần suy thoái (hānabhāgiyo); hoặc có phần suy thoái, nên là phần suy thoái, có nghĩa là có phần thuộc về sự suy thoái. Do không từ bỏ sự luyến ái đối với sự quyến luyến, hướng đến sự đứng lại, nên là phần đứng lại (ṭhitibhāgiyo). Hướng đến sự đặc biệt, nên là phần đặc biệt (visesabhāgiyo). Do năng lực của sự khởi lên của các đối nghịch (paccanīkasamudācāravasenāti) có nghĩa là do năng lực của sự khởi lên của các đối nghịch của mỗi thiền, như các triền cái, tầm, tứ v.v... Do trạng thái phù hợp với nó (tadanudhammatāyāti) có nghĩa là do niệm đã trở nên phù hợp với nó. Do năng lực của sự an trú (saṇṭhānavasenāti) có nghĩa là do năng lực của sự an trú vững chắc, do năng lực của sự thiết lập. “Nhưng niệm ấy được gọi là sự thưởng thức nó, hoặc được gọi là các uẩn tương ưng với sự thưởng thức nó, là tà niệm” (sā pana tadassādasaṅkhātā, tadassādasampayuttakkhandhasaṅkhātā vā micchāsatīti), đã được nói trong sách Sammohavinodanī. Ở đó, đối với người có sự luyến ái, do không thể tạo ra sự đặc biệt cao hơn, cũng có thể nói là niệm duy trì các thiền ấy, không thoát khỏi sự ham muốn. Và làm như vậy, lời nói phân biệt “hoặc do niệm, hoặc do sự ham muốn” (satiyā vā nikantiyā vāti) trở nên hợp lý. Do năng lực của sự chứng đắc đặc biệt (visesādhigamavasenāti) có nghĩa là do năng lực của trạng thái làm duyên cho sự chứng đắc đặc biệt; hoặc chứng đắc sự đặc biệt nhờ nó, nên là sự chứng đắc đặc biệt; do năng lực của nó. Do năng lực của sự khởi lên của tưởng và tác ý đi kèm với sự nhàm chán (nibbidāsahagatasaññāmanasikārasamudācāravasenāti) có nghĩa là do năng lực của sự khởi lên của tưởng tương ưng với trí tuệ nhàm chán được dẫn đầu bởi sự thấy nguy hại và của sự hướng tâm. Phần thâm nhập (nibbedhabhāgiyatāti) có nghĩa là trạng thái thuộc về phần thâm nhập các chân lý, dẫn đến tuệ quán, đó là ý nghĩa.

කාමසහගතාති කාමාරම්මණා, කාමසඤ්ඤාහි වා වොකිණ්ණා. අවිතක්කසහගතාති ‘‘කථං නු ඛො මෙ අවිතක්කං ඣානං භවෙය්‍යා’’ති එවං අවිතක්කාරම්මණා අවිතක්කවිසයා. කාමඤ්චායං ‘‘පඨමස්ස ඣානස්සා’’තිආදිකො පාඨො පඤ්ඤාවසෙන ආගතො, සමාධිස්සාපි පනෙත්ථ සඞ්ගහො අත්ථෙවාති උදාහරණස්ස සාත්ථකතං දස්සෙතුං ‘‘තාය පන පඤ්ඤාය සම්පයුත්තා සමාධීපි චත්තාරො හොන්තී’’ති තෙසං වසෙන එවං වුත්තන්ති අත්ථො.

Đi kèm với dục (kāmasahagatāti) có nghĩa là có đối tượng là dục, hoặc pha trộn với các tưởng về dục. Đi kèm với vô tầm (avitakkasahagatāti) có nghĩa là (suy nghĩ) “Làm thế nào để thiền vô tầm có thể khởi lên cho ta?”, như vậy, có đối tượng là vô tầm, có phạm vi là vô tầm. Mặc dù đoạn văn này “của sơ thiền” v.v... (paṭhamassa jhānassātiādiko) đến theo năng lực của tuệ, nhưng ở đây cũng có sự bao gồm cả định, nên để chỉ ra rằng ví dụ này có ý nghĩa, (đã nói) “nhưng bốn loại định tương ưng với tuệ ấy cũng có” (tāya pana paññāya sampayuttā samādhīpi cattāro hontīti); ý nghĩa là đã được nói như vậy do năng lực của chúng.

භාවනාමයස්ස සමාධිස්ස ඉධාධිප්පෙතත්තා උපචාරෙකග්ගතා ‘‘කාමාවචරො සමාධී’’ති වුත්තං. අධිපතිං කරිත්වාති ‘‘ඡන්දවතො චෙ සමාධි හොති, මය්හම්පි එවං හොතී’’ති ඡන්දං අධිපතිං, ඡන්දං ධුරං ජෙට්ඨකං පුබ්බඞ්ගමං කත්වා. ලභති සමාධින්ති එවං යං සමාධිං ලභති, අයං වුච්චති ඡන්දසමාධි, ඡන්දාධිපතිසමාධීති අත්ථො. එවං වීරියසමාධිආදයොපි වෙදිතබ්බා.

Do định thuộc về tu tập được chủ trương ở đây, nên nhất tâm cận hành được gọi là “định thuộc Dục giới.” (Giải về) Adhipatiṃ karitvā (làm cho làm chủ): “Nếu người có dục thì có định, đối với ta cũng có như vậy,” do làm cho dục làm chủ, làm cho dục làm đầu, làm trưởng, đi trước. (Giải về) Labhati samādhiṃ (đắc định): Như vậy, vị ấy đắc được định nào, định này được gọi là dục định, có nghĩa là dục trưởng định. Cũng vậy, cần định v.v... cũng nên được hiểu như thế.

චතුක්කභෙදෙති චතුක්කවසෙන සමාධිප්පභෙදනිද්දෙසෙ. අඤ්ඤත්ථ සම්පයොගවසෙන විචාරෙන සහ වත්තමානො විතක්කො පඤ්චකනයෙ දුතියජ්ඣානෙ වියොජිතොපි න සුට්ඨු වියොජිතොති, තෙන සද්ධිංයෙව විචාරසමතික්කමං දස්සෙතුං වුත්තං ‘‘විතක්කවිචාරාතික්කමෙන තතිය’’න්ති. ද්විධා [Pg.115] භින්දිත්වා චතුක්කභෙදෙ වුත්තං දුතියං ඣානන්ති යොජනා. පඤ්චඣානඞ්ගවසෙනාති පඤ්චන්නං ඣානානං අඞ්ගභාවවසෙන සමාධිස්ස පඤ්චවිධතා වෙදිතබ්බා.

(Giải về) Catukkabhede (trong sự phân loại theo bốn pháp): Trong phần chỉ rõ các loại định theo cách bốn pháp. Ở nơi khác, theo cách tương ưng, tầm hiện hữu cùng với tứ, dù đã được tách ra trong thiền thứ hai theo pháp năm chi, nhưng vẫn không được tách ra hoàn toàn; vì vậy, để chỉ ra sự vượt qua tứ cùng với tầm, câu “thiền thứ ba do vượt qua tầm và tứ” đã được nói đến. Nên phối hợp câu cú là: “sau khi chia thiền thứ hai được nói trong pháp bốn chi thành hai phần.” (Giải về) Pañcajhānaṅgavasenā: Nên hiểu rằng định có năm loại theo cách là chi phần của năm thiền.

40. විභඞ්ගෙති ඤාණවිභඞ්ගෙ. තත්ථ හි ‘‘ඣානවිමොක්ඛසමාධිසමාපත්තීනං සංකිලෙසවොදාන’’න්ති, එත්ථ ‘‘සංකිලෙස’’න්තිආදි වුත්තං. තත්ථ හානභාගියො ධම්මොති අපගුණෙහි පඨමජ්ඣානාදීහි වුට්ඨිතස්ස සඤ්ඤාමනසිකාරානං කාමාදිඅනුපක්ඛන්දනං. විසෙසභාගියො ධම්මොති පගුණෙහි පඨමජ්ඣානාදීහි වුට්ඨිතස්ස සඤ්ඤාමනසිකාරානං දුතියජ්ඣානාදිඅනුපක්ඛන්දනං. තෙනාහ ‘‘පඨමස්ස ඣානස්ස ලාභි’’න්තිආදි. තස්සත්ථො (විභ. අට්ඨ. 828) – අපගුණස්ස පඨමස්ස ඣානස්ස ලාභීනං තතො වුට්ඨිතං ආරම්මණවසෙන කාමසහගතා හුත්වා සඤ්ඤාමනසිකාරා සමුදාචරන්ති චොදෙන්ති තුදන්ති, තස්ස කාමානුපක්ඛන්දානං සඤ්ඤාමනසිකාරානං වසෙන සා පඨමජ්ඣානපඤ්ඤා හායති, තස්මා හානභාගිනී පඤ්ඤා. අවිතක්කසහගතාති අවිතක්කං දුතියං ඣානං සන්තතො පණීතතො මනසි කරොතො ආරම්මණවසෙන අවිතක්කසහගතා සමුදාචරන්ති පගුණපඨමජ්ඣානතො වුට්ඨිතං දුතියජ්ඣානාධිගමත්ථාය චොදෙන්ති තුදන්ති, තස්ස දුතියජ්ඣානානුපක්ඛන්දානං සඤ්ඤාමනසිකාරානං වසෙන පඨමජ්ඣානපඤ්ඤා විසෙසභූතස්ස දුතියජ්ඣානස්ස උප්පත්තියා පදට්ඨානතාය විසෙසභාගිනී පඤ්ඤා. තංසම්පයුත්තො සමාධි ඉධාධිප්පෙතො. ඉමිනා නයෙනාති ඉමිනා පඨමජ්ඣානෙ වුත්තෙන විධිනා දුතියජ්ඣානාදීසුපි හානභාගියධම්මො, විසෙසභාගියධම්මො ච වෙදිතබ්බො.

40. (Giải về) Vibhaṅge: trong Trí Phân Tích. Thật vậy, ở đó, trong câu “sự ô nhiễm và trong sạch của thiền, giải thoát, định, và nhập định,” (lời giải về) “ô nhiễm” v.v... đã được nói đến. Ở đó, pháp thuộc phần thoái hóa là sự hướng đến dục v.v... của tưởng và tác ý của người đã xuất khỏi sơ thiền v.v... chưa thuần thục. Pháp thuộc phần thù thắng là sự hướng đến nhị thiền v.v... của tưởng và tác ý của người đã xuất khỏi sơ thiền v.v... đã thuần thục. Do đó, Ngài nói “người đắc sơ thiền” v.v... Ý nghĩa của câu ấy là: Đối với những người đắc sơ thiền chưa thuần thục, sau khi xuất khỏi thiền ấy, tưởng và tác ý đi cùng với dục khởi lên, thúc giục, và xúi giục theo đối tượng. Do những tưởng và tác ý hướng đến dục của vị ấy, tuệ sơ thiền đó bị thoái hóa; do đó, (đó là) tuệ thuộc phần thoái hóa. (Giải về) Avitakkasahagatā (đi cùng với vô tầm): Đối với người tác ý rằng nhị thiền không có tầm là tịch tịnh, là vi diệu, (tưởng và tác ý) đi cùng với vô tầm khởi lên theo đối tượng, thúc giục, và xúi giục người đã xuất khỏi sơ thiền thuần thục để chứng đắc nhị thiền. Do những tưởng và tác ý hướng đến nhị thiền của vị ấy, tuệ sơ thiền trở thành tuệ thuộc phần thù thắng vì là nền tảng cho sự phát sinh của nhị thiền, vốn là pháp thù thắng. Định tương ưng với tuệ ấy được chủ trương ở đây. (Giải về) Iminā nayena (theo phương pháp này): Theo phương pháp đã được nói trong sơ thiền này, pháp thuộc phần thoái hóa và pháp thuộc phần thù thắng trong nhị thiền v.v... cũng nên được hiểu như vậy.

දසපලිබොධවණ්ණනා

Giải Thích Về Mười Trở Ngại

41. අරියමග්ගසම්පයුත්තොති ලොකුත්තරඅප්පමාණඅපරියාපන්නග්ගහණෙන ලොකියෙහි අසාධාරණතො, සප්පීතිකාදිග්ගහණෙන සාධාරණතො ච අරියමග්ගසම්පයුත්තො සමාධි වුත්තො. භාවිතො හොති සඤ්ඤාය සම්පයුත්තත්තා. තන්ති අරියමග්ගසමාධිං. විසුන්ති පඤ්ඤාභාවනාය විසුං කත්වා න වදාම.

41. (Giải về) Ariyamaggasampayutto (tương ưng với Thánh đạo): Định tương ưng với Thánh đạo được nói đến do lấy (định) siêu thế, vô lượng, không thuộc tam giới nên không chung với (các định) hiệp thế, và do lấy (định) có hỷ v.v... nên chung (với các định hiệp thế). (Định) được tu tập vì tương ưng với tuệ. Taṃ (ấy) là định Thánh đạo. (Giải về) Visuṃ (riêng biệt): Chúng tôi không nói (về định) sau khi đã tách riêng ra khỏi sự tu tập tuệ.

කම්මට්ඨානභාවනං [Pg.116] පරිබුන්ධෙති උපරොධෙති පවත්තිතුං න දෙතීති පලිබොධො ර-කාරස්ස ල-කාරං කත්වා, පරිපන්ථොති අත්ථො. උපච්ඡින්දිත්වාති සමාපනෙන, සඞ්ගහණෙන වා උපරුන්ධිත්වා, අපලිබොධං කත්වාති අත්ථො.

Nó trói buộc, ngăn cản, không cho phép sự tu tập đề mục được tiến hành, nên gọi là palibodha (trở ngại), do đổi chữ ‘ra’ thành chữ ‘la’; có nghĩa là hiểm nguy. (Giải về) Upacchinditvā (sau khi cắt đứt): có nghĩa là sau khi làm cho không còn trở ngại bằng cách hoàn thành hoặc hỗ trợ.

ආවසන්ති එත්ථාති ආවාසො. පරිච්ඡෙදවසෙන වෙණියති දිස්සතීති පරිවෙණං. විහාරෙ භික්ඛූනං තං තං වසනට්ඨානං. ස්වායං ආවාසො. නවකම්මාදීසූති ආදි-සද්දෙන ආවාසස්ස තදඤ්ඤං අභිවුද්ධිකාරණං සඞ්ගණ්හාති. කාරණෙනාති ‘‘ඡායූදකසම්පන්නං සුලභභික්ඛ’’න්තිආදිනා කාරණෙන. අපෙක්ඛවාති සාලයො.

Họ trú ngụ ở đây, nên gọi là āvāsa (trú xứ). Được thấy có sự phân chia, nên gọi là pariveṇa (tịnh xá). (Đó là) nơi ở này kia của các tỳ khưu trong tu viện. Svāyaṃ āvāso (trú xứ ấy). (Trong câu) Navakammādīsū: bằng từ ādi (v.v...), bao gồm cả những nguyên nhân phát triển khác của trú xứ. (Giải về) Kāraṇena (với lý do): với lý do như “đầy đủ bóng mát và nước, dễ dàng khất thực” v.v... (Giải về) Apekkhavā (có quyến luyến): có luyến ái.

තත්‍රාති තස්මිං පලිබොධාභාවෙ. පාචීනඛණ්ඩරාජින්ති පුරත්ථිමදිසායං පබ්බතඛණ්ඩානං අන්තරෙ වනරාජිට්ඨානං. ‘‘නාමා’’ති ඉමිනා තස්ස පදෙසස්ස අයං සමඤ්ඤාති දස්සෙති. පටිසාමිතමෙවාති නිච්චකාලං පටිසාමෙත්වාව විහාරතො නික්ඛමාමීති දස්සෙති. ධාතුනිධානට්ඨානන්ති කායබන්ධනධම්මකරණන්හානසාටිකඅක්ඛකධාතුසඞ්ඛාතානං පරිභොගසරීරධාතූනං නිදහිතට්ඨානං. ඊදිසස්ස අයං ථෙරො විය අලග්ගචිත්තස්ස. එතෙන ‘‘භික්ඛුනා නාම ආවාසෙ එවරූපෙන භවිතබ්බ’’න්ති ඔවාදො දින්නො හොති. ඉතො පරෙසුපි වත්ථූසු එසෙව නයො.

(Giải về) Tatra: trong sự không có trở ngại ấy. (Giải về) Pācīnakhaṇḍarāji: là một dải rừng nằm giữa những dãy núi đứt đoạn ở phương đông. Bằng từ “nāma” (tên là), Ngài chỉ ra rằng đây là tên gọi của vùng đất ấy. (Giải về) Paṭisāmitam eva: Ngài chỉ ra rằng “Tôi luôn luôn cất dọn xong xuôi rồi mới rời khỏi tu viện.” (Giải về) Dhātunidhānaṭṭhānaṃ: là nơi cất giữ các vật dụng và xá-lợi thân thể được gọi là dây thắt lưng, đồ lọc nước, y tắm, và xương đòn. Đối với người có tâm không dính mắc như vị trưởng lão này. Bằng câu này, lời khuyên được ban cho rằng: “Một vị tỳ khưu nên có thái độ như vậy đối với trú xứ.” Trong những câu chuyện sau đây cũng theo phương pháp tương tự.

කුලන්ති කුලග්ගහණෙන කුලමනුස්සානං ගහණං ගාමග්ගහණෙන ගාමවාසීනං විය. උපට්ඨාකකුලම්පීති පි-සද්දෙන පගෙව ඤාතිකුලන්ති දස්සෙති. උද්දෙසත්ථන්ති උද්දිසාපනත්ථං, පාඨං උද්දිසාපෙත්වා සජ්ඣායිතුන්ති අත්ථො. ඉධෙවාති ඉමස්මිංයෙව පදෙසෙ, යත්ථ කත්ථචි විහාරෙති අත්ථො. තං විහාරන්ති තං කොරණ්ඩකවිහාරං.

(Giải về) Kulaṃ (gia tộc): Bằng việc dùng từ ‘kula,’ nên hiểu là những người trong gia tộc, giống như bằng việc dùng từ ‘gāma’ (làng) (nên hiểu là) những người dân làng. (Trong câu) Upaṭṭhākakulam pi (cả gia đình thí chủ): Bằng từ pi (cũng), Ngài chỉ ra rằng huống chi là gia tộc quyến thuộc. (Giải về) Uddesatthaṃ (vì mục đích học thuộc lòng): vì mục đích được đọc cho nghe, có nghĩa là để trùng tụng sau khi được đọc cho nghe bài kinh. (Giải về) Idheva (ngay tại đây): ngay tại vùng này, có nghĩa là trong bất kỳ tu viện nào. (Giải về) Taṃ vihāraṃ (tu viện ấy): tu viện Koraṇḍaka ấy.

උපගතොති වස්සං උපගතො. සදාති ගතකාලතො පභුති විසෙසතො පවාරිතදිවසතො පට්ඨාය සබ්බදා දිවසෙ දිවසෙ. පරිදෙවමානාති තංතංවිලපනවසෙන විවිධං පරිදෙවන්තී. සබ්බං පවත්තින්ති අත්තනා තත්ථ දිට්ඨකාලතො පට්ඨාය පච්ඡා සමාගමපරියොසානං දහරස්ස සබ්බං පවත්තිං.

(Giải về) Upagato: đã nhập hạ. (Giải về) Sadā (luôn luôn): kể từ lúc đi, đặc biệt là kể từ ngày Tự tứ, luôn luôn mỗi ngày. (Giải về) Paridevamānā (đang than khóc): họ than khóc nhiều cách theo kiểu than vãn về điều này điều kia. (Giải về) Sabbaṃ pavattiṃ (toàn bộ câu chuyện): toàn bộ câu chuyện của vị tỳ khưu trẻ, kể từ lúc (vị trưởng lão) nhìn thấy (vị ấy) ở đó cho đến lúc gặp lại sau này.

කායසක්ඛින්ති [Pg.117] ‘‘පස්ස ඉම’’න්ති මුඛපටිග්ගාහකං කත්වා. රථවිනීතපටිපදන්ති දසකථාවත්ථුකිත්තනපුබ්බිකං රථවිනීතූපමාහි විභාවිතං රථවිනීතසුත්තෙ (ම. නි. 1.252) ආගතං සත්තවිසුද්ධිපටිපදං. නාලකපටිපදන්ති ‘‘මොනෙය්‍යං තෙ උපඤ්ඤිස්ස’’න්තිආදිනා (සු. නි. 706) සත්ථාරා නාලකත්ථෙරස්ස දෙසිතපටිපදං. තුවටකපටිපදන්ති ‘‘මූලං පපඤ්චසඞ්ඛායා’’තිආදිනා (සු. නි. 922) භගවතා දෙසිතපටිපදං. තත්ථ හි යථාක්කමං –

Kāyasakkhinti: là thực hiện việc tiếp nhận trực tiếp với câu ‘hãy xem vị này’. Rathavinītapaṭipadanti: là pháp hành bảy thanh tịnh đã được đề cập trong kinh Rathavinīta (Trung Bộ 1.252), được làm sáng tỏ bằng các ví dụ về xe được điều luyện, và có mười đề tài câu chuyện được kể trước. Nālakapaṭipadanti: là pháp hành được Bậc Đạo Sư thuyết giảng cho trưởng lão Nāḷaka, bắt đầu bằng câu ‘ta sẽ giảng cho ngươi về trạng thái bậc ẩn sĩ’ (Kinh Tập 706). Tuvaṭakapaṭipadanti: là pháp hành được Đức Thế Tôn thuyết giảng, bắt đầu bằng câu ‘gốc rễ của sự phân loại hí luận’ (Kinh Tập 922). Ở đó, theo thứ tự là –

‘‘න මුනී ගාමමාගම්ම, කුලෙසු සහසා චරෙ;

ඝාසෙසනං ඡින්නකථො, න වාචං පයුතං භණෙ’’. (සු. නි. 716);

‘Bậc ẩn sĩ sau khi đến làng, không nên thân mật đi lại giữa các gia đình; nên chấm dứt chuyện trò, không nên nói lời nói có dụng ý để tìm kiếm vật thực’ (Kinh Tập 716);

‘‘ගාමෙ ච නාභිසජ්ජෙය්‍ය, ලාභකම්‍යා ජනං න ලපයෙය්‍යා’’ති. (සු. නි. 935) –

‘Và không nên dính mắc trong làng, không nên nói lời tâng bốc người ta vì mong muốn lợi lộc’ (Kinh Tập 935) –

එවමාදිකා පරමප්පිච්ඡකථා ආගතා. චතුපච්චයසන්තොසභාවනාරාමතාදීපකන්ති චීවරාදීසු චතූසු පච්චයෙසු සන්තොසස්ස, භාවනාරාමතාය ච පකාසකං.

Những câu chuyện về sự thiểu dục tối thượng như vậy đã được đề cập. Về pháp hành làm sáng tỏ sự tri túc về bốn vật dụng và sự ưa thích trong việc hành thiền: (đó là) pháp làm sáng tỏ sự tri túc đối với bốn vật dụng như y phục v.v... và sự ưa thích trong việc hành thiền.

ලබ්භතීති ලාභො. තෙනාහ ‘‘චත්තාරො පච්චයා’’ති. මහාපරිවාරෙති විපුලපරිවාරෙ. පිණ්ඩපාතං තාව දෙන්තා බුද්ධපූජාපත්තචීවරාදීනි තස්ස පරිවාරානි කත්වා දෙන්ති, තථා චීවරාදිදානෙපි. බාහුල්ලිකපිණ්ඩපාතිකාති පිණ්ඩපාතිකා හුත්වා පච්චයබාහුල්ලිකා. වදන්තීති පුරිමදිවසෙ භික්ඛාය ආහිණ්ඩනකාලෙ යථාසුතං වදන්ති. නිච්චබ්‍යාවටො උපාසකාදීනං සඞ්ගණ්හනෙ.

Được nhận lãnh, vì vậy gọi là lợi lộc (lābha). Do đó, ngài nói: ‘bốn vật dụng’. Với đoàn tùy tùng đông đảo (mahāparivāra): là có đoàn tùy tùng lớn. Khi dâng cúng vật thực, họ làm các vật như vật phẩm cúng dường Đức Phật, bát, y v.v... thành những vật phụ thuộc của vật thực ấy rồi dâng cúng; cũng tương tự như vậy trong việc dâng cúng y phục v.v... Vị hành hạnh đầu đà khất thực nhưng lại sống sung túc (bāhullikapiṇḍapātika): là những vị hành hạnh đầu đà khất thực nhưng lại nỗ lực cho sự sung túc về vật dụng. Họ nói: là vào ngày hôm trước, trong lúc đi khất thực, họ nói theo những gì đã nghe được. Luôn bận rộn trong việc thu phục các cận sự nam v.v...

තස්සාති ගණස්ස. සොති ගණපලිබොධො. එවන්ති ඉදානි වුච්චමානාකාරෙන ගණවාචකස්ස පරියෙසනම්පි ලහුකමෙව ඉච්ඡිතබ්බන්ති ආහ ‘‘යොජනතො පරං අගන්ත්වා’’ති. අත්තනො කම්මන්ති සමණධම්මමාහ.

Của nó: là của hội chúng. Đó là: là sự trở ngại về hội chúng. Như vầy: là nên mong muốn một cách nhẹ nhàng cả việc tìm kiếm người đại diện cho hội chúng theo cách sẽ được nói đến bây giờ, vì vậy ngài nói ‘không đi quá một do-tuần’. Công việc của mình: là ngài nói đến sa-môn pháp.

කතාකතෙති කතෙ ච අකතෙ ච කම්මෙ ජානනවසෙන උස්සුක්කං ආපජ්ජිතබ්බං, කතාකතෙති වා අප්පකෙ ච මහන්තෙ ච කතෙ, යථා ‘‘ඵලාඵලෙ’’ති. සචෙ බහුං අවසිට්ඨන්ති සම්බන්ධො. භාරහාරා සඞ්ඝකිච්චපරිණායකා.

Việc đã làm và chưa làm: là nên nỗ lực bằng cách biết rõ công việc đã làm và chưa làm; hoặc ‘việc đã làm và chưa làm’ là trong công việc đã làm, dù nhỏ hay lớn, giống như trong từ ‘quả và phi quả’. Nếu còn lại nhiều, đây là sự liên kết. Người gánh vác gánh nặng: là những vị lãnh đạo trong các công việc của Tăng chúng.

පබ්බජ්ජාපෙක්ඛොති [Pg.118] සීහළදීපෙ කිර කුලදාරකානං පබ්බජ්ජා ආවාහවිවාහසදිසා, තස්මා තං පරිච්ඡින්නදිවසං අතික්කමෙතුං න සක්කා. ‘‘සචෙ තං අලභන්තො න සක්කොති අධිවාසෙතු’’න්තිආදිනා සමාපනෙන පලිබොධුපච්ඡෙදො වුත්තො, බ්‍යතිරෙකතො පන ‘‘සචෙ තං අලභන්තො සක්කොති අධිවාසෙතුං, අරඤ්ඤං පවිසිත්වා සමණධම්මොව කාතබ්බො’’ති අයමත්ථො දස්සිතොති සඞ්ගහණෙන පලිබොධුපච්ඡෙදො වෙදිතබ්බො. එස නයො සෙසෙසුපි.

Người mong muốn xuất gia: nghe nói ở đảo Sīhaḷa (Tích Lan), việc xuất gia của các thiện gia nam tử giống như lễ cưới hỏi, do đó không thể vượt qua ngày đã được ấn định đó. Bằng cách hoàn tất (công việc) với những câu bắt đầu bằng ‘nếu không nhận được vật ấy mà không thể kham nhẫn’, sự đoạn trừ trở ngại đã được nói đến. Mặt khác, theo nghĩa ngược lại, ý nghĩa này được chỉ ra rằng: ‘nếu không nhận được vật ấy mà có thể kham nhẫn, nên đi vào rừng và chỉ thực hành sa-môn pháp’, do đó, sự đoạn trừ trở ngại nên được hiểu bằng cách tóm lược (theo nghĩa ngược lại). Phương pháp này cũng (áp dụng) trong các trường hợp còn lại.

තථාති යථා උපජ්ඣායො ගිලානො යාවජීවං උපට්ඨාතබ්බො, තථා උපසම්පාදිතඅන්තෙවාසිකො අත්තනො කම්මවාචං වත්වා උපසම්පාදිතො.

Cũng vậy: giống như vị thầy tế độ bị bệnh cần được chăm sóc suốt đời, cũng vậy là vị đệ tử mà mình đã cho thọ cụ túc giới bằng cách tự mình tuyên đọc nghiệp sự văn.

යො කොචි රොගොති මූලභූතො, අනුබන්ධො වා අත්තනො උප්පන්නො. අනමතග්ගෙති අනු අනු අමතග්ගෙ අනාදිමති.

Bất cứ bệnh nào: là bệnh đã phát sinh nơi chính mình, dù là bệnh gốc rễ hay bệnh thứ phát. Vô thủy vô chung (anamatagge): là trong vòng luân hồi không có khởi đầu, không biết được khởi điểm, (diễn ra) lặp đi lặp lại.

‘‘ගන්ථො’’ති ඉමිනා ගන්ථපලිබොධො ඉධ වුත්තොති ආහ ‘‘පරියත්තිහරණ’’න්ති. සජ්ඣායාදීහීති සජ්ඣායධාරණපරිචයපුච්ඡාදීහි. ඉතරස්සාති අබ්‍යාවටස්ස. යස්ස ගන්ථධුරං විස්සජ්ජෙත්වා ඨිතස්සාපි ගන්ථො වත්තතෙව, න තස්ස ගන්ථො පලිබොධො. යථා තම්හි තම්හි වත්ථුම්හි ආගතත්ථෙරානං, නාපි සබ්බෙන සබ්බං අගන්ථපසුතස්ස. මජ්ඣිමපණ්ණාසකො ආගච්ඡති, සුත්තපදෙසානං වාරානඤ්ච සදිසතාය බ්‍යාමුය්හනතො. පුන න ඔලොකෙස්සාමීති කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා ගන්ථධුරං විස්සජ්ජෙමීති අත්ථො.

Với từ ‘kinh sách’ này, sự trở ngại về kinh sách được nói đến ở đây, do đó ngài nói ‘việc mang vác pháp học’. Bằng việc tụng đọc v.v...: là bằng việc tụng đọc, ghi nhớ, thực hành, chất vấn v.v... Đối với người khác: là đối với người không bận rộn. Đối với người nào, dù đã từ bỏ gánh nặng kinh sách nhưng kinh sách vẫn trôi chảy (trong tâm), đối với người ấy kinh sách không phải là trở ngại. Giống như các vị trưởng lão được đề cập trong các câu chuyện ở chỗ này chỗ kia. Cũng không (phải là trở ngại) đối với người hoàn toàn không chuyên tâm vào kinh sách. Phẩm giữa của Trung Bộ hiện ra, do sự nhầm lẫn vì sự tương đồng của các đoạn kinh và các chương. ‘Tôi sẽ không xem lại nữa’ có nghĩa là: ‘sau khi đã nhận đề mục thiền, tôi sẽ từ bỏ gánh nặng kinh sách’.

ගාමවාසිකත්ථෙරෙහීති අනුරාධපුරවාසීහි. අනුග්ගහෙත්වාති අග්ගහෙත්වා තත්ථ පරිචයං අකත්වා. පඤ්චනිකායමණ්ඩලෙති දීඝාගමාදිකෙ පඤ්චපි නිකායෙ සික්ඛිතපරිසාය. පරිවත්තෙස්සාමීති වණ්ණයිස්සාමි. සුවණ්ණභෙරින්ති සෙට්ඨභෙරිං. කතමාචරියානං උග්ගහොති කතමෙසං ආචරියානං උග්ගහො, කෙන පරිවත්තීයතීති අධිප්පායො. ආචරියමග්ගොති ආචරියානං කථාමග්ගො. අත්තනො ආචරියානන්ති අත්තනො කථෙතුං යුත්තානං ආචරියානං. සුවිනිච්ඡිතා සබ්බා තිපිටකපරියත්ති එතස්මිං අත්ථීති සබ්බපරියත්තිකො, තෙපිටකොති අත්ථො. පීඨෙ නිසින්නො තතො ඔතරිත්වා භූමියං තට්ටිකාය නිසීදිත්වා. ගතකස්සාති පටිපත්තිගමනෙන ගතස්ස දිට්ඨසච්චස්ස. චීවරං පාරුපිත්වාති ආචරියස්ස අපචිතිදස්සනත්ථං [Pg.119] පරිමණ්ඩලං චීවරං පාරුපිත්වා. සාඨෙය්‍යාභාවතො උජු. කාරණාකාරණස්ස ආජානනතො ආජානීයො.

Bởi các vị trưởng lão trú tại làng: là bởi các vị trú tại Anurādhapura. Không học hỏi: là không học, không thực hành ở đó. Trong hội chúng năm bộ Nikāya: là trong hội chúng đã học năm bộ Nikāya như Trường Bộ v.v... Tôi sẽ giảng giải: là tôi sẽ diễn giải. Trống vàng: là trống tốt nhất. Sự học hỏi của vị thầy nào: có ý nghĩa là sự học hỏi của những vị thầy nào, được giảng giải theo (phương pháp) nào? Con đường của các vị thầy: là phương pháp giảng dạy của các vị thầy. Của các vị thầy của mình: là của các vị thầy thích hợp để giảng dạy cho mình. Toàn bộ pháp học Tam Tạng đã được thẩm xét kỹ lưỡng có ở nơi vị này, vì vậy gọi là người thông suốt toàn bộ pháp học (sabbapariyattika), có nghĩa là người thông thuộc Tam Tạng (tepiṭaka). Đang ngồi trên ghế, từ đó bước xuống, ngồi trên chiếu cói trên mặt đất. Của người đã đi: là của người đã thấy chân lý, đã đi bằng con đường thực hành. Đắp y: là đắp y cho ngay ngắn để thể hiện sự tôn kính đối với vị thầy. Do không có sự xảo trá nên ngay thẳng. Do biết rõ nguyên nhân và phi nguyên nhân nên là bậc hiểu biết.

පොථුජ්ජනිකාති පුථුජ්ජනෙ භවා. දුප්පරිහාරා බහුපරිස්සයතාය. තථා හිස්සා උත්තානසෙය්‍යකදාරකො, තරුණසස්සඤ්ච නිදස්සිතං. විපස්සනාය පලිබොධො සමථයානිකස්ස, න විපස්සනායානිකස්ස. යෙභුය්‍යෙන හි ඣානලාභී සමථයානිකොව හොති විපස්සනාසුඛතො. ඉතරෙනාති සමථත්ථිකෙන. අවසෙසා නව පලිබොධා.

Thuộc về phàm nhân: là (thần thông) phát sinh nơi phàm nhân. Khó duy trì vì có nhiều nguy hiểm. Thật vậy, đối với thần thông ấy, đứa trẻ chỉ biết nằm ngửa và cây lúa non được chỉ ra làm ví dụ. Sự trở ngại đối với thiền quán là của người đi trên cỗ xe thiền chỉ, không phải của người đi trên cỗ xe thiền quán. Bởi vì, phần lớn người đắc thiền là người đi trên cỗ xe thiền chỉ do sự dễ dàng của thiền quán (sau khi xuất khỏi thiền). Bởi người kia: là bởi người mong muốn thiền chỉ. (Nên đoạn trừ) chín trở ngại còn lại.

කම්මට්ඨානදායකවණ්ණනා

Giải Thích Về Vị Thầy Trao Đề Mục Thiền

42. කම්මට්ඨානෙ නියුත්තො කම්මට්ඨානිකො, භාවනමනුයුඤ්ජන්තො. තෙන කම්මට්ඨානිකෙන. පරිච්ඡින්දිත්වාති ‘‘ඉමස්මිං විහාරෙ සබ්බෙ භික්ඛූ’’ති එවං පරිච්ඡින්දිත්වා. සහවාසීනං භික්ඛූනං. මුදුචිත්තතන්ති අත්තනි මුදුචිත්තතං ජනෙති, අයඤ්ච සහවාසීනං චිත්තමද්දවජනනාදිඅත්ථො ‘‘මනුස්සානං පියො හොතී’’තිආදිනයප්පවත්තෙන මෙත්තානිසංසසුත්තෙන (අ. නි. 11.15; පටි. ම. 2.22; මි. ප. 4.4.6) දීපෙතබ්බො. අනොලීනවුත්තිකො හොති සම්මාපටිපත්තියං. දිබ්බානිපි ආරම්මණානි පගෙව ඉතරානි. සබ්බත්ථ සබ්බස්මිං සමණකරණීයෙ, සබ්බස්මිං වා කම්මට්ඨානානුයොගෙ. පුබ්බාසෙවනවසෙන අත්ථයිතබ්බං. යොගස්ස භාවනාය අනුයුඤ්ජනං යොගානුයොගො, තදෙව කරණීයට්ඨෙන කම්මං, තස්ස යොගානුයොගකම්මස්ස ඨානං නිප්ඵත්තිහෙතු.

42. Kammaṭṭhāne niyutto kammaṭṭhāniko, bhāvanamanuyuñjanto (người chuyên chú vào đề mục thiền định, là người hành thiền, tức là người nỗ lực tu tập thiền định). Tena kammaṭṭhānikena (bởi người hành thiền ấy). Paricchinditvāti ‘‘imasmiṃ vihāre sabbe bhikkhū’’ti evaṃ paricchinditvā (sau khi xác định rằng: “Tất cả các vị tỳ khưu trong ngôi tự viện này”). Sahavāsīnaṃ bhikkhūnaṃ (của các vị tỳ khưu sống chung). Muducittatanti attani muducittataṃ janeti (làm phát sanh tâm nhu hòa nơi bản thân), ayañca sahavāsīnaṃ cittamaddavajananādiattho ‘‘manussānaṃ piyo hotī’’tiādinayappavattena mettānisaṃsasuttena dīpetabbo (và ý nghĩa này về việc làm phát sanh tâm nhu hòa cho các vị sống chung nên được trình bày bằng kinh Mettānisaṃsa, được tiến hành theo phương pháp bắt đầu bằng câu “được loài người yêu mến”). Anolīnavuttiko hoti sammāpaṭipattiyaṃ (vị ấy có thái độ không thối chuyển trong sự thực hành chân chánh). Dibbānipi ārammaṇāni pageva itarāni (các đối tượng ở cõi trời còn không thể, huống gì các đối tượng khác). Sabbattha sabbasmiṃ samaṇakaraṇīye, sabbasmiṃ vā kammaṭṭhānānuyoge (ở mọi nơi, trong mọi phận sự của sa-môn, hoặc trong mọi sự chuyên tâm tu tập thiền định). Pubbāsevanavasena atthayitabbaṃ (nên được mong muốn do năng lực của sự thực hành trước đây). Yogassa bhāvanāya anuyuñjanaṃ yogānuyogo (sự nỗ lực tu tập thiền định là sự chuyên tâm tu tập), tadeva karaṇīyaṭṭhena kammaṃ (chính điều đó là nghiệp vì có ý nghĩa là việc cần phải làm), tassa yogānuyogakammassa ṭhānaṃ nipphattihetu (là nơi chốn, là nhân thành tựu của nghiệp chuyên tâm tu tập ấy).

නිච්චං පරිහරිතබ්බත්තාති සබ්බත්ථකකම්මට්ඨානං විය එකදාව අනනුයුඤ්ජිත්වා සබ්බකාලං පරිහරණීයත්තා අනුයුඤ්ජිතබ්බත්තා. එවමාදිගුණසමන්නාගතන්ති පියභාවාදීහි ගුණෙහි සම්පන්නං. කල්‍යාණමිත්තො හි සද්ධාසම්පන්නො හොති සීලසම්පන්නො සුතසම්පන්නො චාගසම්පන්නො වීරියසම්පන්නො සතිසම්පන්නො සමාධිසම්පන්නො පඤ්ඤාසම්පන්නො. තත්ථ සද්ධාසම්පත්තියා සද්දහති තථාගතස්ස බොධිං, කම්මඵලඤ්ච, තෙන සම්මාසම්බොධියා හෙතුභූතං සත්තෙසු හිතෙසිතං න පරිච්චජති. සීලසම්පත්තියා සත්තානං පියො හොති ගරු භාවනීයො චොදකො පාපගරහී වත්තා වචනක්ඛමො, සුතසම්පත්තියා සච්චපටිච්චසමුප්පාදාදිපටිසංයුත්තානං ගම්භීරානං කථානං කත්තා හොති, චාගසම්පත්තියා අප්පිච්ඡො හොති සන්තුට්ඨො පවිවිත්තො අසංසට්ඨො, වීරියසම්පත්තියා ආරද්ධවීරියො හොති අත්තහිතපරහිතපටිපත්තියං, සතිසම්පත්තියා [Pg.120] උපට්ඨිතස්සති හොති, සමාධිසම්පත්තියා අවික්ඛිත්තො සමාහිතචිත්තො, පඤ්ඤාසම්පත්තියා අවිපරීතං පජානාති. සො සතියා කුසලාකුසලානං ධම්මානං ගතියො සමන්නෙසමානො පඤ්ඤාය සත්තානං හිතාහිතං යථාභූතං ජානිත්වා සමාධිනා තත්ථ එකග්ගචිත්තො හුත්වා වීරියෙන සත්තෙ අහිතං නිසෙධෙත්වා හිතෙ නියොජෙති. තෙන වුත්තං ‘‘පියො…පෙ… නියොජකොති එවමාදිගුණසමන්නාගත’’න්ති.

Niccaṃ pariharitabbattāti sabbatthakakammaṭṭhānaṃ viya ekadāva ananuyuñjitvā sabbakālaṃ pariharaṇīyattā anuyuñjitabbattā (do phải luôn luôn duy trì, tức là không phải chỉ chuyên tâm một lần như đề mục thiền định phổ thông, mà do phải duy trì, phải chuyên tâm trong mọi lúc). Evamādiguṇasamannāgatanti piyabhāvādīhi guṇehi sampannaṃ (người có đầy đủ các đức tính như vậy, tức là người có đầy đủ các đức tính như được yêu mến v.v...). Kalyāṇamitto hi saddhāsampanno hoti sīlasampanno sutasampanno cāgasampanno vīriyasampanno satisampanno samādhisampanno paññāsampanno (quả vậy, người bạn lành là người có đầy đủ đức tin, đầy đủ giới hạnh, đầy đủ sự học hỏi, đầy đủ sự xả ly, đầy đủ tinh tấn, đầy đủ niệm, đầy đủ định, đầy đủ tuệ). Tattha saddhāsampattiyā saddahati tathāgatassa bodhiṃ, kammaphalañca (trong đó, do có đầy đủ đức tin, vị ấy tin vào sự giác ngộ của Như Lai và tin vào quả của nghiệp), tena sammāsambodhiyā hetubhūtaṃ sattesu hitesitaṃ na pariccajati (do đó, vị ấy không từ bỏ lòng mong muốn lợi ích cho chúng sanh, điều là nhân của sự Chánh Đẳng Giác). Sīlasampattiyā sattānaṃ piyo hoti garu bhāvanīyo codako pāpagarahī vattā vacanakkhamo (do có đầy đủ giới hạnh, vị ấy được chúng sanh yêu mến, kính trọng, quý mến, là người nhắc nhở, khiển trách điều ác, là người khuyên dạy, và kham nhẫn lời chỉ dạy), sutasampattiyā saccapaṭiccasamuppādādipaṭisaṃyuttānaṃ gambhīrānaṃ kathānaṃ kattā hoti (do có đầy đủ sự học hỏi, vị ấy có khả năng thuyết giảng những bài pháp sâu sắc liên quan đến Tứ đế, Thập nhị nhân duyên v.v...), cāgasampattiyā appiccho hoti santuṭṭho pavivitto asaṃsaṭṭho (do có đầy đủ sự xả ly, vị ấy là người ít ham muốn, biết đủ, sống độc cư, không giao du), vīriyasampattiyā āraddhavīriyo hoti attahitaparahitapaṭipattiyaṃ (do có đầy đủ tinh tấn, vị ấy là người có tinh tấn được khởi đầu trong việc thực hành vì lợi ích của mình và lợi ích của người khác), satisampattiyā upaṭṭhitassati hoti (do có đầy đủ niệm, vị ấy là người có niệm được thiết lập), samādhisampattiyā avikkhitto samāhitacitto (do có đầy đủ định, vị ấy không bị phân tán, có tâm định tĩnh), paññāsampattiyā aviparītaṃ pajānāti (do có đầy đủ tuệ, vị ấy biết một cách không sai lệch). So satiyā kusalākusalānaṃ dhammānaṃ gatiyo samannesamāno paññāya sattānaṃ hitāhitaṃ yathābhūtaṃ jānitvā samādhinā tattha ekaggacitto hutvā vīriyena satte ahitaṃ nisedhetvā hite niyojeti (vị ấy, trong khi dùng niệm để tìm kiếm các chiều hướng của các pháp thiện và bất thiện, dùng tuệ để biết đúng như thật điều lợi ích và không lợi ích cho chúng sanh, sau khi có tâm nhất điểm vào đó bằng định, dùng tinh tấn để ngăn cản chúng sanh khỏi điều không lợi ích và hướng dẫn họ vào điều lợi ích). Tena vuttaṃ ‘‘piyo…pe… niyojakoti evamādiguṇasamannāgata’’nti (do đó, đã được nói rằng: “người được yêu mến... là người hướng dẫn, người có đầy đủ các đức tính như vậy”).

තං පන කල්‍යාණමිත්තං පරමුක්කංසගතං දස්සෙතුං ‘‘මමං හී’’තිආදි වුත්තං. කාරකභාවං යොගකම්මස්ස. පකාසෙති අත්තානං පටිපත්තියා අමොඝභාවදස්සනෙන සමුත්තෙජනාය, සම්පහංසනාය ච, නනු කථෙසි පවෙණිපාලනත්ථන්ති අධිප්පායො. එවරූපොති පෙසලො හුත්වා බහුස්සුතො. තන්තිධරොති සුත්තධරො තත්ථ කෙහිචිපි අසංහීරො. වංසානුරක්ඛකොති බුද්ධානුබුද්ධවංසස්ස අනුරක්ඛකො. පවෙණිපාලකොති පවෙණියා ආචරියුග්ගහණස්ස අනුපාලකො. ආචරියමතිකොති ආචරියමතියං නියුත්තො තස්සා අනතිවත්තනතො. න අත්තනොමතිං පකාසෙති කථෙතීති න අත්තනොමතිකො, අත්තනො මතිං පග්ගය්හ වත්තා න හොතීති අත්ථො.

Taṃ pana kalyāṇamittaṃ paramukkaṃsagataṃ dassetuṃ ‘‘mamaṃ hī’’tiādi vuttaṃ (tuy nhiên, để chỉ ra người bạn lành đã đạt đến mức độ cao nhất, câu bắt đầu bằng “mamaṃ hi” đã được nói đến). Kārakabhāvaṃ yogakammassa (tính chất là người thực hành nghiệp tu tập). Pakāseti attānaṃ paṭipattiyā amoghabhāvadassanena samuttejanāya, sampahaṃsanāya ca (vị ấy thể hiện bản thân bằng cách cho thấy sự thực hành không phải là vô ích, nhằm mục đích khích lệ và làm cho hoan hỷ), nanu kathesi paveṇipālanatthanti adhippāyo (ý muốn nói là: “Chẳng phải ngài đã thuyết giảng nhằm mục đích bảo tồn truyền thống sao?”). Evarūpoti pesalo hutvā bahussuto (người như vậy, tức là người có giới hạnh đáng mến và là người đa văn). Tantidharoti suttadharo tattha kehicipi asaṃhīro (người thông thuộc Thánh điển, tức là người ghi nhớ kinh điển, không bị bất cứ ai làm cho lay chuyển ở đó). Vaṃsānurakkhakoti buddhānubuddhavaṃsassa anurakkhako (người bảo tồn dòng dõi, tức là người bảo tồn dòng dõi của các vị Phật và các vị thinh văn của Phật). Paveṇipālakoti paveṇiyā ācariyuggahaṇassa anupālako (người bảo tồn truyền thống, tức là người bảo tồn truyền thống học hỏi từ các vị thầy). Ācariyamatikoti ācariyamatiyaṃ niyutto tassā anativattanato (người theo quan điểm của thầy, tức là người chuyên chú vào quan điểm của thầy, do không vượt qua quan điểm ấy). Na attanomatiṃ pakāseti kathetīti na attanomatiko (vị ấy không thể hiện, không nói ra quan điểm của riêng mình, nên gọi là người không theo quan điểm riêng), attano matiṃ paggayha vattā na hotīti attho (ý nghĩa là: vị ấy không phải là người đề cao quan điểm của mình mà nói).

‘‘පුබ්බෙ වුත්තඛීණාසවාදයො’’තිආදි එකච්චඛීණාසවතො බහුස්සුතොව කම්මට්ඨානදානෙ සෙය්‍යොති දස්සනත්ථං ආරද්ධං. තත්ථ පුබ්බෙ වුත්තඛීණාසවාදයොති ‘‘යං කම්මට්ඨානං ගහෙතුකාමො’’තිආදිනා වුත්තඛීණාසවාදිකා. උග්ගහපරිපුච්ඡානං විසොධිතත්තාති උග්ගහෙතබ්බතො ‘‘උග්ගහො’’ති ලද්ධනාමාය කම්මට්ඨානුපකාරාය පාළියා, තදත්ථං පරිපුච්ඡනතො ‘‘පරිපුච්ඡා’’ති ලද්ධසමඤ්ඤාය අත්ථසංවණ්ණනාය ච විසෙසතො සොධිතත්තා නිග්ගුම්බං නිජ්ජටං කත්වා ගහිතත්තා. ඉතො චිතො ච සුත්තඤ්ච කාරණඤ්ච සල්ලක්ඛෙත්වාති පඤ්චසුපි නිකායෙසු ඉතො චිතො ච තස්ස තස්ස කම්මට්ඨානස්ස අනුරූපං සුත්තපදඤ්චෙව සුත්තානුගතං යුත්තිඤ්ච සුට්ඨු උපලක්ඛෙත්වා. සප්පායාසප්පායං යොජෙත්වාති යස්ස කම්මට්ඨානං ආචික්ඛති, තස්ස උපකාරානුපකාරං යුත්තිං මග්ගනෙන යොජෙත්වා, සමාදාය වා සම්මදෙව හදයෙ ඨපෙත්වාති අත්ථො. මහාමග්ගං දස්සෙන්තොති කම්මට්ඨානවිධිං මහාමග්ගං කත්වා දස්සෙන්තො.

‘‘Pubbe vuttakhīṇāsavādayo’’tiādi ekaccakhīṇāsavato bahussutova kammaṭṭhānadāne seyyoti dassanatthaṃ āraddhaṃ (đoạn văn bắt đầu bằng “các vị đã đoạn tận các lậu hoặc đã được nói đến trước đây” được bắt đầu nhằm mục đích chỉ ra rằng: “Trong việc trao truyền đề mục thiền định, người đa văn thì tốt hơn một vị đã đoạn tận các lậu hoặc nào đó”). Tattha pubbe vuttakhīṇāsavādayoti ‘‘yaṃ kammaṭṭhānaṃ gahetukāmo’’tiādinā vuttakhīṇāsavādikā (trong đó, “các vị đã đoạn tận các lậu hoặc đã được nói đến trước đây” là các vị đã đoạn tận các lậu hoặc v.v... đã được nói đến trong đoạn bắt đầu bằng “muốn nhận lấy đề mục thiền định nào”). Uggahaparipucchānaṃ visodhitattāti uggahetabbato ‘‘uggaho’’ti laddhanāmāya kammaṭṭhānupakārāya pāḷiyā, tadatthaṃ paripucchanato ‘‘paripucchā’’ti laddhasamaññāya atthasaṃvaṇṇanāya ca visesato sodhitattā niggumbaṃ nijjaṭaṃ katvā gahitattā (do đã thanh lọc việc học thuộc và hỏi han, tức là do đã học thuộc lòng, làm cho không còn bụi rậm, không còn rối rắm, một cách đặc biệt đối với Pāli hỗ trợ cho đề mục thiền định, được đặt tên là “sự học thuộc” vì cần phải học thuộc, và đối với phần giải nghĩa, được đặt tên là “sự hỏi han” vì hỏi han về ý nghĩa của Pāli đó). Ito cito ca suttañca kāraṇañca sallakkhetvāti pañcasupi nikāyesu ito cito ca tassa tassa kammaṭṭhānassa anurūpaṃ suttapadañceva suttānugataṃ yuttiñca suṭṭhu upalakkhetvā (sau khi đã nhận thức rõ kinh và lý do từ đây và từ kia, tức là sau khi đã ghi nhận kỹ lưỡng các đoạn kinh thích hợp với từng đề mục thiền định và lý luận phù hợp với kinh từ đây và từ kia trong năm bộ Nikāya). Sappāyāsappāyaṃ yojetvāti yassa kammaṭṭhānaṃ ācikkhati, tassa upakārānupakāraṃ yuttiṃ magganena yojetvā (sau khi đã áp dụng điều thích hợp và không thích hợp, tức là sau khi đã áp dụng lý luận về sự hỗ trợ và không hỗ trợ cho người mà mình chỉ dạy đề mục thiền định, bằng cách tìm kiếm), samādāya vā sammadeva hadaye ṭhapetvāti attho (hoặc ý nghĩa là: sau khi đã thọ trì, tức là sau khi đã đặt vào trong tâm một cách đúng đắn). Mahāmaggaṃ dassentoti kammaṭṭhānavidhiṃ mahāmaggaṃ katvā dassento (người chỉ ra con đường lớn, tức là người chỉ ra phương pháp thiền định sau khi đã biến nó thành con đường lớn).

සබ්බත්ථාති [Pg.121] තත්ථ තත්ථ විහාරෙ. වත්තපටිපත්තිං කුරුමානෙනාති පවිට්ඨකාලෙ ආගන්තුකවත්තං, නික්ඛමනකාලෙ ගමිකවත්තන්ති යථාරහං තං තං වත්තං පූරෙන්තෙන. සබ්බපාරිහාරියතෙලන්ති සබ්බෙසං අඞ්ගානං, සබ්බෙසං වා භික්ඛූනං අත්ථාය පරිහරිතබ්බතෙලං. ඨපෙමීති අනුජානාපනං. යං තං සම්මාවත්තං පඤ්ඤත්තන්ති සම්බන්ධො. එකදිවසං සායං විස්සජ්ජිතෙනාපීති යොජනා. ආරොචෙතබ්බං ආගමනකාරණං. සප්පායවෙලා සරීරචිත්තානං කල්ලසමයො.

Sabbatthāti tattha tattha vihāre (ở mọi nơi, tức là ở tại các ngôi tự viện đó đây). Vattapaṭipattiṃ kurumānenāti paviṭṭhakāle āgantukavattaṃ, nikkhamanakāle gamikavattanti yathārahaṃ taṃ taṃ vattaṃ pūrentena (bởi người đang thực hành các bổn phận, tức là bởi người đang chu toàn các bổn phận này nọ một cách thích đáng, như là bổn phận đối với khách Tăng khi đến, bổn phận của người ra đi khi rời khỏi). Sabbapārihāriyatelanti sabbesaṃ aṅgānaṃ, sabbesaṃ vā bhikkhūnaṃ atthāya pariharitabbatelaṃ (dầu dùng cho mọi mục đích, tức là dầu nên được sử dụng vì lợi ích của tất cả các chi phần, hoặc của tất cả các vị tỳ khưu). Ṭhapemīti anujānāpanaṃ (câu “ṭhapemi” là lời xin phép). Yaṃ taṃ sammāvattaṃ paññattanti sambandho (cần liên kết là: “bổn phận chân chánh nào đã được chế định”). Ekadivasaṃ sāyaṃ vissajjitenāpīti yojanā (cần được kết hợp là: “dù đã được cho phép vào buổi chiều một ngày nọ”). Ārocetabbaṃ āgamanakāraṇaṃ (lý do đến cần phải được trình báo). Sappāyavelā sarīracittānaṃ kallasamayo (thời gian thích hợp là thời điểm thân và tâm được khỏe mạnh).

චරියාවණ්ණනා

Giải Thích Về Hạnh

43. සන්තානෙ රාගස්ස උස්සන්නභාවෙන චරණං පවත්ති රාගචරියා, සා සස්සතාසයාදයො විය දට්ඨබ්බා. තථා දොසචරියාදයො. සංසග්ගො සම්පයොගාරහවසෙන වෙදිතබ්බො, යථා ‘‘රාගමොහචරියා දොසමොහචරියා’’තිආදි. සන්නිපාතො එකසන්තතිපරියාපන්නතාවසෙන, යථා ‘‘රාගදොසචරියා රාගදොසමොහචරියා’’තිආදි. ඉමා එව හි සන්ධාය ‘‘අපරාපි චතස්සො’’ති වුත්තං. තථාති යථා රාගාදීනං, තථා සද්ධාදීනං සංසග්ගසන්නිපාතවසෙන සද්ධාබුද්ධිචරියා සද්ධාවිතක්කචරියා බුද්ධිවිතක්කචරියා සද්ධාබුද්ධිවිතක්කචරියාති. ඉමා අපරාපි චතස්සො. එවන්ති සංසග්ගසන්නිපාතවසෙන. සංසග්ගන්ති සංසජ්ජනං මිස්සීකරණං ‘‘රාගසද්ධාචරියා දොසසද්ධාචරියා’’තිආදිනා. අනෙකාති තෙසට්ඨි, තතො අතිරෙකාපි වා, තා පන අසම්මොහන්තෙන සංයුත්තසුත්තටීකායං විත්ථාරතො දස්සිතාති තත්ථ වුත්තනයෙන වෙදිතබ්බා. ‘‘පකතී’’ති ඉමිනා අසති පටිපක්ඛභාවනායං තත්ථ තත්ථ සන්තානෙ චරියාය සභාවභූතතං දස්සෙති. උස්සන්නතා අඤ්ඤධම්මෙහි රාගාදීනං අධිකතා, යතො රාගචරියාදීනං පච්චයසමවායෙ රාගාදයො බලවන්තො හොන්ති, අභිණ්හඤ්ච පවත්තන්ති. තාසං වසෙනාති ඡන්නං මූලචරියානං වසෙන ඡළෙව පුග්ගලා හොන්ති. අඤ්ඤථා අනෙකපුග්ගලා සියුං, තථා ච සති අධිප්පෙතත්ථසිද්ධි ච න සියාති අධිප්පායො.

43. Trong dòng tương tục, sự hành xử, tức là sự diễn tiến, do trạng thái dồi dào của tham được gọi là tham hành; tham hành ấy nên được xem như thường kiến tùy miên v.v. Tương tự như vậy đối với sân hành v.v. Sự pha trộn nên được hiểu theo năng lực thích hợp để tương ưng, ví như: "tham-si hành, sân-si hành" v.v. Sự tụ hội (nên được hiểu) theo năng lực được bao gồm trong một dòng tương tục, ví như: "tham-sân hành, tham-sân-si hành" v.v. Quả vậy, chính vì nhắm đến những (hành) này mà đã được nói rằng: "còn có bốn (hành) khác nữa". "Tương tự như vậy" có nghĩa là: giống như đối với tham v.v., cũng vậy đối với tín v.v., do năng lực pha trộn và tụ hội, (có) tín-tuệ hành, tín-tầm hành, tuệ-tầm hành, và tín-tuệ-tầm hành. Đây là bốn (hành) khác nữa. "Như vậy" có nghĩa là do năng lực pha trộn và tụ hội. "Pha trộn" có nghĩa là sự kết hợp, sự trộn lẫn, qua (cách nói) như: "tham-tín hành, sân-tín hành" v.v. "Nhiều" có nghĩa là sáu mươi ba, hoặc cũng có thể nhiều hơn thế; nhưng những (hành) ấy, vì đã được trình bày chi tiết trong Chú giải phụ kinh Tương Ưng, nên cần được người không si mê hiểu theo phương pháp đã nói ở đó. Bằng từ "bản tánh" này, (ngài) chỉ ra rằng khi không có sự tu tập đối trị, trong dòng tương tục ở nơi này nơi kia, (hành) có trạng thái là bản chất. "Trạng thái dồi dào" là sự vượt trội của tham v.v. so với các pháp khác, do đó khi có sự hội đủ các duyên của tham hành v.v., tham v.v. trở nên mạnh mẽ và thường xuyên diễn tiến. "Do năng lực của chúng" có nghĩa là: do năng lực của sáu hành căn bản, chỉ có sáu hạng người. Nếu không thì sẽ có nhiều hạng người, và khi như vậy, sự thành tựu mục đích mong muốn cũng sẽ không có; đó là chủ ý.

සද්ධා බලවතී හොති රාගුස්සන්නෙ සන්තානෙ තදනුගුණස්ස ධම්මස්ස නියොගතො අධිකභාවසම්භවතො. තෙනාහ ‘‘රාගස්ස ආසන්නගුණත්තා’’ති, සිනෙහපරියෙසනාපරිච්චජනෙහි සභාගධම්මත්තාති අත්ථො. සභාගො හි දූරෙපි ආසන්නෙයෙවාති සභාගතාලක්ඛණමිධ ආසන්නග්ගහණං. තත්ථ සද්ධාය සිනිය්හනං පසාදවසෙන අකාලුස්සියං අලූඛතා[Pg.122], රාගස්ස පන රඤ්ජනවසෙන. සද්ධාය පරියෙසනං අධිමුච්චනවසෙන තන්නින්නතා, රාගස්ස තණ්හායනවසෙන. සද්ධාය අපරිච්චජනං ඔකප්පනවසෙන අනුපක්ඛන්දනං, රාගස්ස අභිසඞ්ගවසෙනාති එවං භින්නසභාවානම්පි තෙසං යථා අලූඛතාදිසාමඤ්ඤෙන සභාගතා, එවං තංසමඞ්ගීනම්පි පුග්ගලානන්ති ආහ ‘‘රාගචරිතස්ස සද්ධාචරිතො සභාගො’’ති.

Tín trở nên mạnh mẽ trong dòng tương tục có tham dồi dào, vì pháp có phẩm chất tương ứng với tham ấy chắc chắn có thể có trạng thái vượt trội. Do đó, ngài nói: "vì có phẩm chất gần gũi với tham", nghĩa là do có bản chất tương đồng qua sự nhu nhuyến, sự tìm cầu, và sự không từ bỏ. Quả vậy, cái tương đồng dù ở xa cũng chính là gần, vì vậy ở đây, việc dùng từ "gần gũi" có đặc tính là sự tương đồng. Trong hai pháp ấy, sự nhu nhuyến của tín, do năng lực của sự trong sạch, là sự không vẩn đục, không khô khan; còn của tham là do năng lực của sự nhiễm trước. Sự tìm cầu của tín, do năng lực của sự tin chắc, là sự hướng về đối tượng ấy; của tham là do năng lực của sự khao khát. Sự không từ bỏ của tín, do năng lực của sự tin tưởng, là sự lao vào; của tham là do năng lực của sự bám víu. Như vậy, dù hai pháp ấy có bản chất khác nhau, giống như chúng có sự tương đồng qua điểm chung là sự không khô khan v.v., cũng vậy đối với những người sở hữu chúng. Vì vậy, ngài nói: "người tín hành tương đồng với người tham hành".

පඤ්ඤා බලවතී හොති දොසුස්සන්නෙ සන්තානෙ තදනුගුණස්ස ධම්මස්ස නියොගතො අධිකභාවසම්භවතො. තෙනාහ ‘‘දොසස්ස ආසන්නගුණත්තා’’ති, අනල්ලීයනපරියෙසනපරිවජ්ජනෙහි සභාගධම්මත්තාති අත්ථො. තත්ථ පඤ්ඤාය ආරම්මණස්ස අනල්ලීයනං තස්ස යථාසභාවාවබොධවසෙන විසංසට්ඨතා, දොසස්ස පන බ්‍යාපජ්ජනවසෙන. පඤ්ඤාය පරියෙසනං යථාභූතදොසපවිචයො, දොසස්ස අභූතදොසනිජිගීසා. පඤ්ඤාය පරිවජ්ජනං නිබ්බින්දනාදිවසෙන ඤාණුත්‍රාසො, දොසස්ස අහිතාධානවසෙන ඡඩ්ඩනන්ති එවං භින්නසභාවානම්පි තෙසං යථා අනල්ලීයනාදිසාමඤ්ඤෙන සභාගතා, එවං තංසමඞ්ගීනම්පි පුග්ගලානන්ති ආහ ‘‘දොසචරිතස්ස බුද්ධිචරිතො සභාගො’’ති.

Tuệ trở nên mạnh mẽ trong dòng tương tục có sân dồi dào, vì pháp có phẩm chất tương ứng với sân ấy chắc chắn có thể có trạng thái vượt trội. Do đó, ngài nói: "vì có phẩm chất gần gũi với sân", nghĩa là do có bản chất tương đồng qua sự không dính mắc, sự tìm cầu, và sự tránh xa. Trong hai pháp ấy, sự không dính mắc vào đối tượng của tuệ, do năng lực thấu triệt bản chất như thật của đối tượng ấy, là sự không pha trộn; còn của sân là do năng lực của sự làm hại. Sự tìm cầu của tuệ là sự thẩm sát lỗi lầm như thật; của sân là sự tìm kiếm lỗi lầm không có thật. Sự tránh xa của tuệ, do năng lực của sự nhàm chán v.v., là sự kinh sợ của trí tuệ; của sân, do năng lực gây ra điều bất lợi, là sự từ bỏ. Như vậy, dù hai pháp ấy có bản chất khác nhau, giống như chúng có sự tương đồng qua điểm chung là sự không dính mắc v.v., cũng vậy đối với những người sở hữu chúng. Vì vậy, ngài nói: "người tuệ hành tương đồng với người sân hành".

අන්තරායකරා විතක්කාති මිච්ඡාවිතක්කා මිච්ඡාසඞ්කප්පා උප්පජ්ජන්ති මොහුස්සන්නෙ සන්තානෙ තදනුගුණස්ස ධම්මස්ස යෙභුය්‍යෙන පවත්තිසබ්භාවතො. තෙනාහ ‘‘මොහස්ස ආසන්නලක්ඛණත්තා’’ති, අනවට්ඨානචඤ්චලභාවෙහි සභාගධම්මත්තාති අත්ථො. තත්ථ විතක්කස්ස අනවට්ඨානං පරිකප්පවසෙන සවිප්ඵාරතාය, මොහස්ස සම්මූළ්හතාවසෙන බ්‍යාකුලතාය. තථා විතක්කස්ස ලහුපරිවිතක්කනෙන තදඞ්ගචලතාය චඤ්චලතා, මොහස්ස අනොගාළ්හතායාති එවං භින්නසභාවානම්පි තෙසං යථා අනවට්ඨානාදිසාමඤ්ඤෙන සභාගතා, එවං තංසමඞ්ගීනම්පි පුග්ගලානන්ති ආහ ‘‘මොහචරිතස්ස විතක්කචරිතො සභාගො’’ති.

"Các tầm gây trở ngại" có nghĩa là các tà tầm, các tà tư duy sanh khởi trong dòng tương tục có si dồi dào, vì pháp có phẩm chất tương ứng với si ấy đa phần có sự diễn tiến hiện hữu. Do đó, ngài nói: "vì có đặc tính gần gũi với si", nghĩa là do có bản chất tương đồng qua trạng thái không đứng vững và dao động. Trong hai pháp ấy, sự không đứng vững của tầm là do có sự lan rộng, dao động bởi năng lực của sự suy tính; của si là do có sự rối ren bởi năng lực của sự mê muội. Tương tự như vậy, sự chao đảo của tầm là do sự suy tính nhanh chóng và sự dao động của thành phần ấy; của si là do sự không thể thâm nhập. Như vậy, dù hai pháp ấy có bản chất khác nhau, giống như chúng có sự tương đồng qua điểm chung là sự không đứng vững v.v., cũng vậy đối với những người sở hữu chúng. Vì vậy, ngài nói: "người tầm hành tương đồng với người si hành".

තණ්හා රාගොයෙව සභාවතො, තස්මා රාගචරියාවිනිමුත්තා තණ්හාචරියා නත්ථීති අත්ථො. තංසම්පයුත්තොති තෙන රාගෙන සම්පයුත්තො, දොසාදයො විය තෙන විප්පයුත්තො නත්ථීති අධිප්පායො. තදුභයන්ති තණ්හාමානද්වයං. නාතිවත්තතීති සභාවතො, සම්පයොගවසෙන ච න අතික්කමිත්වා වට්ටති. කාමඤ්චෙත්ථ යථා රාගදොසෙහි සම්පයොගවසෙන සහ [Pg.123] වත්තමානස්සපි මොහස්ස උස්සන්නතාවසෙන විසුං චරියාභාවො, න කෙවලං මොහස්සෙව, තථා සද්ධාබුද්ධිවිතක්කානං. එවං රාගෙන සතිපි සම්පයොගෙ මානස්සාපි විසුං චරියාභාවො යුත්තො සියා, එවං සන්තෙපි රාගපටිඝමානදිට්ඨිවිචිකිච්ඡාවිජ්ජානං විය අනුසයට්ඨො ඉමෙසං රාගාදීනංයෙව ආවෙණිකො චරියට්ඨොති, නත්ථෙව මානචරියා. යතො චරියා ‘‘පකතී’’ති වුත්තා. පකති ච සභාවොති. එතෙනෙව දිට්ඨියාපි විසුං චරියාභාවාභාවො සංවණ්ණිතොති දට්ඨබ්බො. අට්ඨකථායං පන මොහචරියන්තොගධාව දිට්ඨිචරියාති දස්සෙතුං ‘‘මොහනිදානත්තා චා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ ච-සද්දෙන සම්පයොගං සමුච්චිනොති මොහනිදානත්තා, මොහසම්පයුත්තත්තා චාති.

Về bản chất, ái chính là tham; do đó, ý nghĩa là không có ái hành nào thoát khỏi tham hành. "Tương ưng với nó" có nghĩa là tương ưng với tham ấy; chủ ý là không có (mạn) nào bất tương ưng với tham ấy, giống như sân v.v. "Cả hai" có nghĩa là cặp đôi ái và mạn. "Không vượt qua" có nghĩa là không diễn tiến vượt qua về bản chất và do năng lực tương ưng. Và ở đây, dù cho giống như si, dù diễn tiến cùng với tham và sân do năng lực tương ưng, vẫn có sự hiện hữu của hành riêng biệt do năng lực của sự dồi dào — không chỉ riêng si, mà cũng vậy đối với tín, tuệ, và tầm — như vậy, dù có sự tương ưng với tham, sự hiện hữu của hành riêng biệt đối với mạn cũng có thể là hợp lý. Dù là như vậy, giống như ý nghĩa tùy miên (là riêng biệt) đối với tham, sân, mạn, tà kiến, hoài nghi, và vô minh, ý nghĩa của hành chỉ là đặc thù riêng của tham v.v. này mà thôi; do đó, tuyệt nhiên không có mạn hành. Bởi vì hành được gọi là "bản tánh", và bản tánh là bản chất. Chính bằng điều này, nên được thấy rằng sự không hiện hữu của hành riêng biệt đối với tà kiến cũng đã được giải thích. Tuy nhiên, trong Chú giải, để chỉ ra rằng tà kiến hành được bao gồm trong si hành, đã được nói rằng: "vì có si làm nhân duyên, và...". Ở đó, bằng từ "và", ngài gộp lại sự tương ưng, (có nghĩa là) vì có si làm nhân duyên, và vì tương ưng với si.

44. කිං සප්පායන්ති කීදිසං සෙනාසනාදිසප්පායං. පුබ්බාචිණ්ණං පුරිමජාතීසු ආචරිතං. එකච්චෙති උපතිස්සත්ථෙරං සන්ධායාහ. තෙන හි විමුත්තිමග්ගෙ තථා වුත්තං. පුබ්බෙ කිරාති කිර-සද්දො අරුචිසූචනත්ථො. ඉට්ඨප්පයොගො මනාපකිරියා. සුභකම්මබහුලො යෙභුය්‍යෙන සොභනකම්මකාරී. න සබ්බෙ රාගචරිතා එව හොන්ති, අලුද්ධානම්පි පුබ්බෙ ඉට්ඨප්පයොගසුභකම්මබහුලතාසම්භවතො, සග්ගා චවිත්වා ඉධූපපත්තිසම්භවතො ච. එතෙන අසති පුබ්බහෙතුනියාමෙ යථාවුත්තකාරණමත්තෙන න තෙසං ලුද්ධතා, ලුද්ධභාවහෙතුකා ච රාගචරියාති ඉමමත්ථං දස්සෙති.

44. “Kiṃ sappāyaṃ” có nghĩa là trú xứ v.v... như thế nào là thích hợp. “Pubbāciṇṇaṃ” là đã thực hành trong các đời trước. “Ekacce ti” là (ngài) nói nhắm đến trưởng lão Upatissa. Bởi vì điều ấy đã được trưởng lão nói như vậy trong bộ Vimuttimagga. Trong câu “Pubbe kira”, từ “kira” có nghĩa là chỉ sự không hài lòng. “Iṭṭhappayogo” là việc làm hài lòng. “Subhakammabahulo” là người thường làm các hành vi tốt đẹp. Không phải tất cả đều là người có tánh tham, vì ngay cả những người không tham lam cũng có thể có nhiều việc làm hài lòng và hành vi tốt đẹp trong quá khứ, và cũng có thể sau khi mệnh chung từ cõi trời đã sanh lại ở đây. Bằng câu này, (ngài) chỉ ra ý nghĩa này rằng: khi không có định luật về nhân quá khứ, chỉ với lý do đã được nói như trên thì đối với họ không có sự tham lam, và tánh tham do trạng thái tham lam làm nhân cũng không có.

ඉතරෙති ඡෙදනාදිකම්මබහුලා නිරයාදිතො ඉධූපපන්නා ච න සබ්බෙ දොසමොහචරිතා එව හොන්තීති යොජනා. ඉධාපි යථාවුත්තකාරණස්ස කොධනභාවෙ, මූළ්හභාවෙ ච අනෙකන්තිකත්තා දොසමොහචරිතතායපි අනෙකංසිකතා වෙදිතබ්බා. ධාතූනං උස්සදනියමො යදි පමාණතො, සො නත්ථි, අථ සාමත්ථියතො, සොපි එකංසිකො න උපලබ්භතීති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘යථාවුත්තෙනෙව නයෙන උස්සදනියමො නාම නත්ථී’’ති. තත්ථ යථාවුත්තෙනෙවාති ‘‘ද්වින්නං පන ධාතූන’’න්තිආදිනා වුත්තප්පකාරෙනෙව. දොසනියමෙති සෙම්හාදිදොසාධිකතාය රාගාදිචරිතො හොතීති දොසවසෙන චරියානියමෙ ‘‘සෙම්හාධිකො රාගචරිතො’’ති වත්වා පුන ‘‘සෙම්හාධිකො මොහචරිතො’’ති, ‘‘වාතාධිකො මොහචරිතො’’ති වත්වා පුන ‘‘වාතාධිකො රාගචරිතො’’ති ච වුත්තත්තා තම්පි දොසවසෙන නියමවචනං පුබ්බාපරවිරුද්ධමෙව. අපරිච්ඡින්නවචනන්ති [Pg.124] පරිච්ඡෙදකාරිකාය පඤ්ඤාය න පරිච්ඡින්දිත්වා වුත්තවචනං, අනුපපරික්ඛිතවචනන්ති අත්ථො.

“Itare” (những người khác) là những người có nhiều hành vi cắt, chặt v.v... và những người đã sanh lại ở đây từ địa ngục v.v... Cách nối kết câu là: không phải tất cả đều là người có tánh sân và tánh si. Ở đây cũng vậy, vì lý do đã được nói như trên không phải là dứt khoát đối với trạng thái sân hận và trạng thái si mê, nên cần phải hiểu rằng tánh sân và tánh si cũng không phải là dứt khoát. Để chỉ ra rằng: “Nếu định luật về sự trội vượt của các đại không có về mặt số lượng, và nếu có về mặt năng lực thì điều đó cũng không được thấy là dứt khoát”, (ngài) đã nói: “Theo phương pháp đã được nói như trên, không có cái gọi là định luật về sự trội vượt”. Ở đây, “yathāvutteneva” có nghĩa là chỉ theo cách thức đã được nói bắt đầu bằng câu “dvinnaṃ pana dhātūnaṃ”. “Dosaniyame” (trong định luật về thể tạng): trong định luật về tánh nết dựa vào thể tạng, vì đã nói rằng “người có đàm trội vượt là người có tánh tham” rồi lại nói “người có đàm trội vượt là người có tánh si”, và sau khi nói “người có phong trội vượt là người có tánh si” rồi lại nói “người có phong trội vượt là người có tánh tham”, cho nên lời nói về định luật dựa vào thể tạng ấy cũng tự mâu thuẫn trước sau. “Aparicchinnavacanaṃ” có nghĩa là lời nói không được nói ra sau khi đã xác định bằng trí tuệ có khả năng phân định; ý nghĩa là lời nói không được thẩm xét.

උස්සදකිත්තනෙති විපාකකථායං ගහිතඋස්සදකිත්තනෙ. පුබ්බහෙතුනියාමෙනාති පුරිමභවෙ පවත්තලොභාදිහෙතුනියාමෙන. නියාමොති ච තෙසංයෙව ලොභාදීනං පටිනියතො ලුබ්භනාදිසභාවො දට්ඨබ්බො. ලොභො උස්සදො එතෙසන්ති ලොභුස්සදා, උස්සන්නලොභා, ලොභාධිකාති අත්ථො. අමොහුස්සදා චාති එත්ථ ච-සද්දො සම්පිණ්ඩනත්ථො. තෙන යෙ ඉමෙ ලොභුස්සදතාදීනං පච්චෙකං වොමිස්සතො ච චුද්දස පභෙදා ඉච්ඡිතා, තෙ අනවසෙසතො සම්පිණ්ඩෙති යථාවුත්තෙසු ඡස්වෙව තෙසං අන්තොගධත්තා. ඵලභූතා චෙත්ථ ලොභුස්සදතාදයො දට්ඨබ්බා.

“Ussadakittane” có nghĩa là trong phần kể về sự trội vượt đã được đề cập trong chương nói về quả. “Pubbahetuniyāmena” có nghĩa là theo định luật về nhân như tham v.v... đã diễn ra trong đời trước. Và “niyāmo” nên được hiểu là bản chất riêng biệt, cố định như sự tham ái v.v... của chính những pháp như tham v.v... ấy. “Lobho ussado etesan ti lobhussadā” có nghĩa là những người có tham trội vượt; ý nghĩa là có lòng tham dồi dào, có lòng tham quá mức. Trong câu “amohussadā ca”, từ “ca” có nghĩa là tóm gộp. Do đó, nó tóm gộp lại không sót một chi phần nào mười bốn loại phân chia của các trạng thái tham trội vượt v.v... đã được mong muốn, cả riêng lẻ lẫn hỗn hợp, vì chúng đã được bao hàm trong sáu loại đã được nói đến. Và ở đây, các trạng thái tham trội vượt v.v... nên được hiểu là quả (của nghiệp).

ඉදානි තං නෙසං ලොභුස්සදතාදීනං පච්චෙකං වොමිස්සකතාදිං විභාගෙන දස්සෙතුං ‘‘යස්ස හී’’තිආදි ආරද්ධං. කම්මායූහනක්ඛණෙති කම්මකරණවෙලායං. ලොභො බලවාති ලොභො තජ්ජාය පච්චයසාමග්ගියා සාමත්ථියතො අධිකො හොති. අලොභො මන්දොති තප්පටිපක්ඛො අලොභො දුබ්බලො. කථං පනෙතෙ ලොභාලොභා අඤ්ඤමඤ්ඤං උජුවිපච්චනීකභූතා එකක්ඛණෙ පවත්තන්තීති? න ඛො පනෙතං එවං දට්ඨබ්බං ‘‘එකක්ඛණෙ පවත්තන්තී’’ති. නිකන්තික්ඛණං පන ආයූහනපක්ඛියමෙව කත්වා එවං වුත්තං. එසෙව නයො සෙසෙසුපි. පරියාදාතුන්ති අභිභවිතුං න සක්කොති. යො හි ‘‘එවංසුන්දරං එවංවිපුලං එවංමහග්ඝඤ්ච න සක්කා දාතු’’න්තිආදිනා අමුත්තචාගතාදිවසෙන පවත්තාය චෙතනාය සම්පයුත්තො අලොභො, සො සම්මදෙව ලොභං පරියාදාතුං න සක්කොති. දොසමොහානං අනුප්පත්තියා, තාදිසපච්චයලාභෙන ච අදොසාමොහා බලවන්තො. තස්මාති ලොභාදොසාමොහානං බලවභාවතො, අලොභදොසමොහානඤ්ච දුබ්බලභාවතොති වුත්තමෙව කාරණං පච්චාමසති. සොති තංසමඞ්ගීපුග්ගලො. තෙන කම්මෙනාති තෙන ලොභාදිඋපනිස්සයවතා කුසලකම්මුනා. සුඛසීලොති සඛිලො. තමෙවත්ථං ‘‘අක්කොධනො’’ති පරියායෙන වදති.

Bây giờ, để chỉ ra một cách phân biệt về trạng thái tham trội vượt v.v... của họ, cả riêng lẻ lẫn hỗn hợp v.v..., (ngài) đã bắt đầu bằng câu “yassa hi”. “Kammāyūhanakkhaṇe” có nghĩa là vào lúc tạo nghiệp. “Lobho balavā” có nghĩa là tham trở nên mạnh mẽ về năng lực do sự hội đủ các duyên thích hợp với nó. “Alobho mando” có nghĩa là pháp đối nghịch của nó, tức vô tham, thì yếu ớt. Nhưng làm thế nào mà tham và vô tham, vốn trực tiếp đối nghịch nhau, lại có thể sanh khởi trong cùng một sát-na? (Câu trả lời là:) Điều này không nên được hiểu là “chúng sanh khởi trong cùng một sát-na”. Mà điều này được nói như vậy là xem sát-na quyết định thuộc về phía tích lũy (nghiệp). Phương pháp này cũng tương tự trong các trường hợp còn lại. “Pariyādātuṃ” có nghĩa là không thể chế ngự. Thật vậy, pháp vô tham nào tương ưng với tư tâm sanh khởi do sự không xả thí v.v... với ý nghĩ rằng “Không thể cho một vật đẹp như vậy, to lớn như vậy, và quý giá như vậy”, thì pháp vô tham ấy quả thực không thể chế ngự được tham. Do sự không sanh khởi của sân và si, và do có được các duyên tương tự, nên vô sân và vô si trở nên mạnh mẽ. “Tasmā” (do đó) là (ngài) xem xét lại chính lý do đã được nói: do trạng thái mạnh mẽ của tham, sân, si và trạng thái yếu ớt của vô tham, vô sân, vô si. “So” là người sở hữu nghiệp ấy. “Tena kammena” là do nghiệp thiện ấy có tham v.v... làm cận y duyên. “Sukhasīlo” là người hòa nhã. (Ngài) nói chính ý nghĩa ấy bằng từ đồng nghĩa “akkodhano” (người không sân hận).

පුරිමනයෙනෙවාති පුබ්බෙ වුත්තනයානුසාරෙන මන්දා අලොභාදොසා ලොභදොසෙ පරියාදාතුං න සක්කොන්ති, අමොහො පන බලවා මොහං පරියාදාතුං සක්කොතීති එවං තත්ථ තත්ථ වාරෙ යථාරහං අතිදෙසත්ථො [Pg.125] වෙදිතබ්බො. දුට්ඨොති කොධනො. දන්ධොති මන්දපඤ්ඤො. සීලකොති සුඛසීලො.

“Purimanayeneva” có nghĩa là: theo phương pháp đã được nói trước, các pháp vô tham, vô sân yếu ớt không thể chế ngự được tham và sân, nhưng vô si mạnh mẽ thì có thể chế ngự được si. Như vậy, trong mỗi trường hợp tương ứng, ý nghĩa của sự áp dụng tương tự này cần được hiểu một cách thích hợp. “Duṭṭho” là người hay sân hận. “Dandho” là người có trí tuệ chậm lụt. “Sīlako” là người có giới hạnh dễ chịu (hòa nhã).

එත්ථ ච ලොභවසෙන, දොසමොහලොභදොසලොභමොහදොසමොහලොභදොසමොහවසෙනාති තයො එකකා, තයො දුකා, එකො තිකොති ලොභාදිඋස්සදවසෙන අකුසලපක්ඛෙයෙව සත්ත වාරා, තථා කුසලපක්ඛෙ අලොභාදිඋස්සදවසෙනාති චුද්දස වාරා ලබ්භන්ති. තත්ථ අලොභදොසාමොහා, අලොභාදොසමොහා, අලොභදොසමොහා බලවන්තොති ආගතෙහි කුසලපක්ඛෙ තතියදුතියපඨමවාරෙහි දොසුස්සදමොහුස්සදදොසමොහුස්සදවාරා ගහිතා එව හොන්ති, තථා අකුසලපක්ඛෙ ලොභාදොසමොහා, ලොභදොසාමොහා, ලොභාදොසාමොහා බලවන්තොති ආගතෙහි තතියදුතියපඨමවාරෙහි අදොසුස්සදඅමොහුස්සදඅදොසාමොහුස්සදවාරා ගහිතා එවාති අකුසලකුසලපක්ඛෙසු තයො තයො වාරෙ අන්තොගධෙ කත්වා අට්ඨෙව වාරා දස්සිතා. යෙ පන උභයෙසං මිස්සතාවසෙන ලොභාලොභුස්සදවාරාදයො අපරෙ එකූනපඤ්ඤාස වාරා දස්සෙතබ්බා, තෙ අලබ්භනතො එව න දස්සිතා. න හි එකස්මිං සන්තානෙ අන්තරෙන අවත්ථන්තරං ‘‘ලොභො ච බලවා, අලොභො චා’’තිආදි යුජ්ජතීති, පටිපක්ඛවසෙන වා හි එතෙසං බලවදුබ්බලභාවො, සහජාතධම්මවසෙන වා. තත්ථ ලොභස්ස තාව පටිපක්ඛවසෙන අලොභෙන අනධිභූතතාය බලවභාවො, තථා දොසමොහානං අදොසාමොහෙහි. අලොභාදීනං පන ලොභාදිඅභිභවනතො, සබ්බෙසඤ්ච සමානජාතියමභිභුය්‍ය පවත්තිවසෙන සහජාතධම්මතො බලවභාවො. තෙන වුත්තං අට්ඨකථායං ‘‘ලොභො බලවා අලොභො මන්දො, අදොසාමොහා බලවන්තො දොසමොහා මන්දා’’ති. සො ච නෙසං මන්දබලවභාවො පුරිමූපනිස්සයතො තථා ආසයස්ස පරිභාවිතතාය වෙදිතබ්බො.

Và ở đây, do bởi tham; do bởi sân, si, tham-sân, tham-si, sân-si, tham-sân-si, như vậy có ba đơn, ba đôi, một bộ ba, tức là do sự trội vượt của tham v.v... nên chỉ riêng trong phe bất thiện đã có bảy trường hợp; tương tự, trong phe thiện do sự trội vượt của vô tham v.v... nên có mười bốn trường hợp được tìm thấy. Trong đó, do vô tham, vô sân, vô si là mạnh, nên bởi các trường hợp thứ ba, thứ hai, thứ nhất đã đến trong phe thiện, các trường hợp sân trội vượt, si trội vượt, sân-si trội vượt đã được bao gồm. Tương tự, trong phe bất thiện, do tham, vô sân, vô si là mạnh, nên bởi các trường hợp thứ ba, thứ hai, thứ nhất đã đến, các trường hợp vô sân trội vượt, vô si trội vượt, vô sân-vô si trội vượt đã được bao gồm. Như vậy, sau khi đã gộp vào ba trường hợp mỗi bên trong phe bất thiện và phe thiện, chỉ có tám trường hợp được trình bày. Còn 49 trường hợp khác, bắt đầu với trường hợp tham và vô tham trội vượt do sự pha trộn của cả hai bên cần được trình bày, thì chúng không được trình bày chính vì không thể có được. Vì rằng trong một dòng tương tục, không có khoảnh khắc nào khác, không thể hợp lý khi nói rằng ‘tham cũng mạnh, và vô tham cũng mạnh’ v.v... Bởi vì, trạng thái mạnh yếu của chúng là do phương diện đối nghịch hoặc do phương diện các pháp đồng sanh. Trong đó, trước hết, trạng thái mạnh của tham là do không bị vô tham, là pháp đối nghịch, áp đảo; tương tự đối với sân và si bởi vô sân và vô si. Còn trạng thái mạnh của vô tham v.v... là do áp đảo tham v.v..., và do các pháp đồng sanh qua việc sanh khởi sau khi đã chế ngự tất cả các pháp cùng loại. Do đó, trong Chú giải đã nói: ‘Tham mạnh, vô tham yếu; vô sân, vô si mạnh, sân, si yếu’. Và trạng thái yếu mạnh ấy của chúng nên được hiểu là do cận y duyên từ trước và do sự huân tập của tư tưởng.

යො ලුද්ධොති වුත්තොති යො උස්සදකිත්තනෙ ‘‘ලුද්ධො’’ති වුත්තො, අයං ඉධ චරියාවිචාරෙ ‘‘රාගචරිතො’’ති වෙදිතබ්බො. දුට්ඨදන්ධාති ‘‘දුට්ඨො, දන්ධො’’ති ච වුත්තා යථාක්කමං දොසමොහචරිතා. පඤ්ඤවාති සාතිසයං සප්පඤ්ඤො. යතො සද්ධාවිතක්කෙසු විජ්ජමානෙසුපි බුද්ධිචරිතොති වුච්චති. අලොභාදොසානං [Pg.126] බලවභාවො සද්ධූපනිස්සයතාය විනා න හොතීති ආහ ‘‘අලුද්ධඅදුට්ඨා පසන්නපකතිතාය සද්ධාචරිතා’’ති.

Về câu ‘Người nào được gọi là tham lam’, người nào trong phần mô tả sự trội vượt được gọi là ‘người tham lam’, người ấy ở đây trong phần khảo sát về tánh hạnh, nên được hiểu là ‘người có tham tánh’. Về câu ‘người sân hận và người chậm lụt’, những người được gọi là ‘người sân hận’ và ‘người chậm lụt’ theo thứ tự là người có sân tánh và si tánh. Về câu ‘người có trí tuệ’, (nghĩa là) người có trí tuệ vượt trội. Bởi vì, ngay cả khi có tín và tầm, người ấy vẫn được gọi là người có giác tánh. Vì trạng thái mạnh mẽ của vô tham và vô sân không thể có nếu không có tín làm cận y duyên, nên ngài đã nói: ‘Những người không tham lam, không sân hận, do bản chất trong sáng, là người có tín tánh’.

අයඤ්ච නයො සාධාරණතො වුත්තොති නිබ්බත්තිතපුබ්බහෙතුනියාමවසෙනෙව බුද්ධිචරිතාදිකෙපි දස්සෙතුං ‘‘යථා වා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ අමොහපරිවාරෙනාති අමොහපරික්ඛිත්තෙන, උපනිස්සයතො සම්පයොගතො ච පඤ්ඤාය අභිසඞ්ඛතෙනාති අත්ථො. සෙසපදත්තයෙපි එසෙව නයො. ලොභාදිනා වොමිස්සපරිවාරෙනාති එත්ථ ලොභමොහාදිනා අඤ්ඤමඤ්ඤඅවිරුද්ධවොමිස්සපරිවාරෙනාති අත්ථො. අවිරොධො ච යුගග්ගාහවසෙන අප්පවත්තියා වෙදිතබ්බො. තථා හි සද්ධානුසාරිධම්මානුසාරිගොත්තානි අඤ්ඤමඤ්ඤම්පි භින්නසභාවානෙව. එකංසෙන ච මිස්සකචරියාපි සම්පටිච්ඡිතබ්බා පුබ්බහෙතුනියාමෙන චරියාසිද්ධිතො. තථා චෙව උස්සදකිත්තනං පවත්තං යථාරහං ලොභාලොභාදීනං විපාකස්ස පච්චයභාවතො. තෙනාහ පටිසම්භිදාමග්ගෙ (පටි. ම. 1.232) –

Và phương pháp này được nói một cách tổng quát, nên để chỉ ra ngay cả trong trường hợp của người có giác tánh v.v... chính là do quy luật cố định của nhân đã tạo ra từ trước, nên câu ‘hoặc như’ v.v... đã được nói đến. Trong đó, câu ‘với vô si làm tùy tùng’ có nghĩa là được bao quanh bởi vô si, được trí tuệ đặc biệt tạo tác cả về phương diện cận y duyên lẫn tương ưng. Trong ba cụm từ còn lại, phương pháp cũng tương tự. Ở đây, trong câu ‘với tùy tùng hỗn hợp bởi tham v.v...’, nghĩa là ‘với tùy tùng hỗn hợp bởi tham, si v.v... không mâu thuẫn lẫn nhau’. Và sự không mâu thuẫn nên được hiểu là do chúng không khởi lên theo cách nắm giữ cặp đôi. Thật vậy, dòng dõi của Tín-hành và Pháp-hành cũng có bản chất khác biệt nhau. Và tánh hạnh hỗn hợp cũng nên được chấp nhận một cách dứt khoát, vì tánh hạnh được thành tựu bởi quy luật cố định của nhân quá khứ. Và cũng như vậy, sự mô tả về tính trội vượt đã diễn ra, vì nó là điều kiện cho quả của tham, vô tham v.v... một cách tương xứng. Do đó, ngài đã nói trong Phân Tích Đạo:

‘‘ගතිසම්පත්තියා ඤාණසම්පයුත්තෙ කතමෙසං අට්ඨන්නං හෙතූනං පච්චයා උපපත්ති හොති? කුසලකම්මස්ස ජවනක්ඛණෙ තයො හෙතූ කුසලා තස්මිං ඛණෙ ජාතචෙතනාය සහජාතපච්චයා හොන්ති, තෙන වුච්චති කුසලමූලපච්චයාපි සඞ්ඛාරා. නිකන්තික්ඛණෙ ද්වෙ හෙතූ අකුසලා තස්මිං ඛණෙ ජාතචෙතනාය සහජාතපච්චයා හොන්ති, තෙන වුච්චති අකුසලමූලපච්චයාපි සඞ්ඛාරා. පටිසන්ධික්ඛණෙ තයො හෙතූ අබ්‍යාකතා තස්මිං ඛණෙ ජාතචෙතනාය සහජාතපච්චයා හොන්ති, තෙන වුච්චති නාමරූපපච්චයාපි විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණපච්චයාපි නාමරූප’’න්ති –

‘Trong sự thành tựu cõi lành, tương ưng với trí, sự tái sanh là do duyên của tám nhân nào? Trong khoảnh khắc tốc hành tâm của nghiệp thiện, ba nhân thiện là duyên đồng sanh cho tư tâm sanh khởi trong khoảnh khắc ấy, do đó được gọi là: các hành cũng do các căn thiện làm duyên. Trong khoảnh khắc ái luyến, hai nhân bất thiện là duyên đồng sanh cho tư tâm sanh khởi trong khoảnh khắc ấy, do đó được gọi là: các hành cũng do các căn bất thiện làm duyên. Trong khoảnh khắc tục sinh, ba nhân vô ký là duyên đồng sanh cho tư tâm sanh khởi trong khoảnh khắc ấy, do đó được gọi là: thức cũng do danh sắc làm duyên, và danh sắc cũng do thức làm duyên.’

ආදි. පුබ්බහෙතුනියාමෙන ච යථා තිහෙතුකස්ස පඤ්ඤාවෙය්‍යත්තියං, න තථා දුහෙතුකස්ස. යථා ච දුහෙතුකස්ස ඉතිකත්තබ්බතා නෙපක්කං, න තථා අහෙතුකස්ස. එවං ලොභුස්සදාදයො පුග්ගලා රාගචරිතාදයො හොන්තීති නිට්ඨමෙත්ථ ගන්තබ්බන්ති. යථාවුත්තමත්ථං නිගමවසෙන දස්සෙතුං ‘‘එවං ලොභාදීසූ’’තිආදි වුත්තං.

Vân vân. Và do quy luật cố định của nhân quá khứ, như người tam nhân có sự sắc bén của trí tuệ, người nhị nhân không như vậy. Và như người nhị nhân có sự chín muồi về trí tuệ trong việc cần phải làm, người vô nhân không như vậy. Như vậy, những người có tham trội vượt v.v... trở thành những người có tham tánh v.v..., nên đi đến kết luận ở đây. Để trình bày ý nghĩa đã được nói theo cách kết luận, câu ‘như vậy trong tham v.v...’ đã được nói đến.

45. තත්‍රාති [Pg.127] තස්මිං පුච්ඡාවචනෙ. නයොති ජානනනයො. පුග්ගලාධිට්ඨානෙන වුත්තොපි අත්ථො ධම්මමුඛෙනෙව පඤ්ඤායතීති ධම්මාධිට්ඨානෙනාහ ‘‘චරියායො විභාවයෙ’’ති. පකතිගමනෙනාති අකිත්තිමෙන සභාවගමනෙන. චාතුරියෙනාති චාතුරභාවෙන සිඞ්ගාරෙන. උක්කුටිකන්ති අසම්ඵුට්ඨමජ්ඣං. ඛණන්තො වියාති භූමිං ඛණන්තො විය. අනුකඩ්ඪිතන්ති පාදනික්ඛෙපසමයෙ කඩ්ඪන්තො විය පාදං නික්ඛිපති. තෙනස්ස පදං අනුකඩ්ඪිතං පච්ඡතො අඤ්ඡිතං හොති. පරිබ්‍යාකුලායාති පරිතො ආලුළිතාය. ඡම්භිතො වියාති විත්ථායන්තො විය. භීතො වියාති කෙචි. සහසානුපීළිතන්ති අග්ගපාදෙන, පණ්හියා ච සහසාව සන්නිරුජ්ඣිතං. විවට්ටච්ඡදස්සාති විනිවට්ටච්ඡදනස්ස පහීනකිලෙසස්ස. ඉදමීදිසං පදන්ති භගවතො පදං දිස්වා වදති.

45. Từ ‘Tatra’ (ở đó) có nghĩa là ‘trong câu hỏi đó’. ‘Nayo’ (phương pháp) là phương pháp để biết. Mặc dù ý nghĩa được nói với cá nhân làm nền tảng, nhưng nó chỉ được hiểu thông qua Pháp, do đó, với Pháp làm nền tảng, ngài nói ‘hãy làm sáng tỏ các tánh hạnh’. ‘Pakatigamanena’ (bằng dáng đi tự nhiên) có nghĩa là bằng dáng đi tự nhiên, không giả tạo. ‘Cāturiyena’ (với sự duyên dáng) có nghĩa là với sự thanh lịch, trang nhã. ‘Ukkuṭikaṃ’ (đi nhón gót) có nghĩa là phần giữa (bàn chân) không chạm đất. ‘Khaṇanto viya’ (như đang đào) có nghĩa là như đang đào đất. ‘Anukaḍḍhitaṃ’ (kéo lê) có nghĩa là vào lúc đặt chân xuống, người ấy đặt chân như thể đang kéo lê. Do đó, dấu chân của người ấy bị kéo lê, bị lôi về phía sau. ‘Paribyākulāya’ (một cách rối loạn) có nghĩa là bị xáo trộn khắp nơi. ‘Chambito viya’ (như thể bị giật mình) có nghĩa là như thể đang co rúm lại. Một số người nói là ‘như thể sợ hãi’. ‘Sahasānupīḷitaṃ’ (ấn mạnh xuống một cách đột ngột) có nghĩa là bị ấn mạnh xuống đột ngột bằng cả đầu ngón chân và gót chân. ‘Vivaṭṭacchadassa’ (của người đã vén mở tấm màn che) có nghĩa là của người đã loại bỏ tấm màn che, đã từ bỏ các phiền não. ‘Idamīdisaṃ padaṃ’ (dấu chân như thế này) – vị ấy nói điều này sau khi nhìn thấy dấu chân của Đức Thế Tôn.

පාසාදිකන්ති පසාදාවහං. මධුරාකාරන්ති ඉට්ඨාකාරං. ථද්ධාකාරන්ති ථම්භිතාකාරං. අතරමානොති නතරමානො, සණිකන්ති අත්ථො. සමොධායාති සම්මදෙව ඔධාය අවික්ඛිපිත්වා. නිපජ්ජිත්වාති කායපසාරණලක්ඛණාය නිපජ්ජාය සෙය්‍යාය නිපජ්ජිත්වා සයති නිද්දායති. පක්ඛිත්තකායොති අවක්ඛිත්තකායො අවසො විය සහසා පතිතකායො. දුස්සණ්ඨානන්ති විරූපසන්නිවෙසං. වික්ඛිත්තකායොති ඉතො චිතො ච ඛිත්තඅඞ්ගපච්චඞ්ගො.

Pāsādikanti có nghĩa là đem lại sự trong sạch. Madhurākāranti có nghĩa là có dáng vẻ đáng ưa thích. Ataramānoti có nghĩa là không vội vàng, từ từ. Samodhāyāti có nghĩa là đặt xuống một cách đúng đắn, không vung vãi. Nipajjitvāti có nghĩa là nằm xuống, ngủ, ngủ say bằng cách nằm xuống, là tư thế có đặc tính duỗi thân ra. Pakkhittakāyoti có nghĩa là thân bị quăng xuống, giống như người không tự chủ, thân bị rơi xuống đột ngột. Dussaṇṭhānanti có nghĩa là có hình dạng xấu xí. Vikkhittakāyoti có nghĩa là có tay chân vung vãi đây đó.

සම්පරිවත්තකන්ති සම්පරිවත්තිත්වා. ආලොළයමානො වාලිකාකචවරානි ආකුලයන්තො.

Samparivattakanti có nghĩa là trở qua trở lại. Āloḷayamāno có nghĩa là làm xáo trộn, khuấy động cát và rác.

නිපුණමධුරසමසක්කච්චකාරීති සුකොසල්ලං සුන්දරං අවිසමං සාභිසඞ්ඛාරඤ්ච කරණසීලො. ගාළ්හථද්ධවිසමකාරීති ථිරං අසිථිලං විසමඤ්ච කරණසීලො. අපරිච්ඡින්නං අපරිනිට්ඨිතං.

Nipuṇamadhurasamasakkaccakārīti có nghĩa là người có thói quen làm một cách khéo léo, tốt đẹp, đều đặn và có sự chuẩn bị kỹ lưỡng. Gāḷhathaddhavisamakārīti có nghĩa là người có thói quen làm một cách vững chắc, không lỏng lẻo và không đều đặn. Aparicchinnaṃ apariniṭṭhitaṃ có nghĩa là không xong, không hoàn tất.

මුඛපූරකන්ති මුඛස්ස පූරණං මහන්තං. අරසපටිසංවෙදීති නරසපටිසංවෙදී. භාජනෙ ඡඩ්ඩෙන්තොති භොජනභාජනෙ සිත්ථානි ඡඩ්ඩෙන්තො. මුඛං මක්ඛෙන්තොති බහිමුඛං මක්ඛෙන්තො.

Mukhapūrakanti có nghĩa là miếng ăn lớn làm đầy miệng. Arasapaṭisaṃvedīti có nghĩa là không cảm nhận vị. Bhājane chaḍḍentoti có nghĩa là làm rơi cơm trong vật đựng thức ăn. Mukhaṃ makkhentoti có nghĩa là làm dính bên ngoài miệng.

කිලන්තරූපො වියාති තස්ස අසහනෙන ඛෙදප්පත්තො විය. අඤ්ඤාණුපෙක්ඛායාති අඤ්ඤාණභූතාය උපෙක්ඛාය. අඤ්ඤාණසඞ්ඛාතාය උපෙක්ඛායාති කෙචි.

Kilantarūpo viyāti có nghĩa là giống như người mệt mỏi do không chịu đựng được điều đó. Aññāṇupekkhāyāti có nghĩa là bằng sự xả do si mê. Một số vị nói rằng: bằng sự xả được gọi là si mê.

මායාදීසු [Pg.128] සන්තදොසපටිච්ඡදනලක්ඛණා මායා. අසන්තගුණපකාසනලක්ඛණං සාඨෙය්‍යං. උන්නතිලක්ඛණො මානො. අසන්තගුණසම්භාවනාමුඛෙන පටිග්ගහණෙ අමත්තඤ්ඤුතාලක්ඛණා පාපිච්ඡතා. සන්තගුණසම්භාවනාමුඛෙන පටිග්ගහණෙ අමත්තඤ්ඤුතාලක්ඛණා මහිච්ඡතා. සකලාභෙන අසන්තුස්සනලක්ඛණා අසන්තුට්ඨිතා. විජ්ඣනට්ඨෙන සිඞ්ගං, සිඞ්ගාරතානාගරිකභාවසඞ්ඛාතං කිලෙසසිඞ්ගං. අත්තනො සරීරස්ස, චීවරාදිපරික්ඛාරස්ස ච මණ්ඩනවසෙන පවත්තං ලොලුප්පං චාපල්‍යං. එවමාදයොති එත්ථ ආදි-සද්දෙන අහිරිකානොත්තප්පමදප්පමාදාදයො සඞ්ගය්හන්ති.

Trong các pháp như māyā (ma giáo), māyā có đặc tính che giấu lỗi lầm đang có. Sāṭheyya (xảo trá) có đặc tính phô bày đức hạnh không có. Māna (mạn) có đặc tính tự cao. Pāpicchatā (ác dục) có đặc tính không biết đủ trong việc nhận lãnh, với lý do tán dương đức hạnh không có. Mahicchatā (đại dục) có đặc tính không biết đủ trong việc nhận lãnh, với lý do tán dương đức hạnh đang có. Asantuṭṭhitā (không tri túc) có đặc tính không hài lòng với lợi lộc của mình. Siṅga (sừng) có nghĩa là đâm thủng; kilesasiṅga là cái sừng phiền não được gọi là sự trang điểm, sự lịch lãm. Loluppaṃ cāpalyaṃ là sự tham lam, dao động phát sinh do việc trang điểm thân thể và các vật dụng như y áo. Trong câu Evamādayo, bằng từ 'ādi' (vân vân), bao gồm vô tàm, vô úy, phóng dật, dể duôi v.v...

පරාපරාධස්ස උපනය්හනලක්ඛණො උපනාහො. පරෙසං ගුණමක්ඛණලක්ඛණො මක්ඛො. පරස්ස ගුණෙ ඩංසිත්වා අපනෙන්තො විය යුගග්ගාහලක්ඛණො පළාසො. පරසම්පත්තිඋසූයනලක්ඛණා ඉස්සා. අත්තසම්පත්තිනිගූහනලක්ඛණං මච්ඡරියං. ඉධ ආදි-සද්දෙන දොවචස්සතාපාපමිත්තතාදීනං සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො.

Upanāha (oán hận) có đặc tính cột chặt lỗi lầm của người khác. Makkha (phủ nhận công ơn) có đặc tính xóa bỏ công ơn của người khác. Paḷāsa (cạnh tranh) có đặc tính tranh đua, như thể cắn xé và loại bỏ đức hạnh của người khác. Issā (ganh tỵ) có đặc tính ganh tỵ với tài sản của người khác. Macchariya (bỏn xẻn) có đặc tính che giấu tài sản của mình. Ở đây, bằng từ 'ādi' (vân vân), nên hiểu là bao gồm sự khó dạy, bạn bè xấu ác v.v...

අනුස්සාහනං ථිනං. අසත්තිවිඝාතො මිද්ධං. චෙතසො අවූපසමො උද්ධච්චං. විප්පටිසාරො කුක්කුච්චං. සංසයො විචිකිච්ඡා. අයොනිසො දළ්හග්ගාහො ආධානග්ගාහිතා. යථාගහිතස්ස මිච්ඡාගාහස්ස දුබ්බිවෙඨියතා දුප්පටිනිස්සග්ගියතා. ඉධ ආදි-සද්දෙන මුට්ඨසච්චඅසම්පජඤ්ඤාදීනං සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො.

Thina (hôn trầm) là sự không nỗ lực. Middha (thụy miên) là sự mệt mỏi, thiếu năng lực. Uddhacca (trạo cử) là sự không yên tĩnh của tâm. Kukkucca (hối quá) là sự hối hận, áy náy. Vicikicchā (hoài nghi) là sự nghi ngờ. Ādhānaggāhitā là sự nắm giữ chắc chắn một cách không như lý. Duppaṭinissaggiyatā là sự khó tháo gỡ, khó từ bỏ tà kiến đã nắm giữ. Ở đây, bằng từ 'ādi' (vân vân), nên hiểu là bao gồm sự thất niệm, không tỉnh giác v.v...

මුත්තචාගතාති විස්සට්ඨචාගතා නිස්සඞ්ගපරිච්චාගො. යථා මායාදයො, තථා පවත්තා අකුසලක්ඛන්ධා, යථා අරියානං දස්සනකාමතාදයො, තථා පවත්තා කුසලක්ඛන්ධා වෙදිතබ්බා.

Muttacāgatāti có nghĩa là sự xả thí rộng rãi, sự từ bỏ không dính mắc. Cần phải hiểu rằng: giống như ma giáo v.v..., các uẩn bất thiện đã khởi lên như vậy; và giống như mong muốn thấy các bậc Thánh v.v..., các uẩn thiện đã khởi lên như vậy.

පසාදනීයට්ඨානං නාම වත්ථුත්තයං. සංවෙජනීයට්ඨානානි ජාතිආදීනි. කුසලානුයොගෙති කුසලධම්මභාවනායං. ‘‘එවඤ්ච එවඤ්ච කරිස්සාමී’’ති කිච්චානං රත්තිභාගෙ පරිවිතක්කනං රත්තිං ධූමායනා. තථාවිතක්කිතානං තෙසං දිවසභාගෙ අනුට්ඨානං දිවා පජ්ජලනා. හුරාහුරං ධාවනාති ඉතො චිතො ච තත්ථ තත්ථ ආරම්මණෙ චිත්තවොසග්ගො. තෙනෙවාහ ‘‘ඉදං පුරෙ චිත්තමචාරි චාරිකං, යෙනිච්ඡකං යත්ථකාමං යථාසුඛ’’න්ති (ධ. ප. 326), ‘‘චිත්තමස්ස විධාවතී’’ති (සං. නි. 1.55) ච.

Pasādanīyaṭṭhānaṃ (nơi đáng phát sinh tịnh tín) gọi là Tam Bảo. Saṃvejanīyaṭṭhānāni (những nơi đáng kinh cảm) là nơi sanh v.v... Kusalānuyoge có nghĩa là trong việc tu tập các pháp thiện. Sự suy tính về các công việc vào ban đêm rằng 'tôi sẽ làm thế này, thế này' là rattiṃ dhūmāyanā (sự bốc khói ban đêm). Sự không thực hiện vào ban ngày những công việc đã suy tính như vậy là divā pajjalanā (sự bốc cháy ban ngày). Hurāhuraṃ dhāvanā có nghĩa là sự buông thả tâm vào các đối tượng đây đó. Do đó, Ngài đã nói: 'Trước đây, tâm này đã đi lang thang, tùy theo ý muốn, tùy theo sở thích, tùy theo sự thoải mái' (Pháp Cú 326), và 'tâm của người ấy chạy tán loạn' (Tương Ưng I.55).

ධම්මප්පවත්තිදස්සනාදි [Pg.129] ච පාළියං, අට්ඨකථායඤ්ච අනාගතමෙවාති න සක්කා වත්තුන්ති ‘‘සබ්බාකාරෙනා’’ති වුත්තං. කිඤ්චි කිඤ්චි ආගතම්පි අත්ථෙවාති හි අධිප්පායො. ‘‘න සාරතො පච්චෙතබ්බ’’න්ති වත්වා තත්ථ කාරණං දස්සෙන්තො ‘‘රාගචරිතස්ස හී’’තිආදිමාහ. අප්පමාදවිහාරිනොති තත්ථ විනිධාය භාවං පටිපජ්ජනෙන අප්පමාදකාරිනො. භින්නලක්ඛණා ඉරියාපථාදයොති චාතුරියෙන අචාතුරියෙන සණිකං, සහසා ච ගමනාදයො. න උපපජ්ජන්තීති න යුජ්ජන්ති. පුච්ඡිත්වා ජානිතබ්බන්ති ධම්මප්පවත්තිආදිං පුච්ඡිත්වා ජානිතබ්බං.

Không thể nói rằng việc thấy sự sanh khởi của các pháp v.v... là hoàn toàn không có trong Pāli và Chú giải, vì vậy đã nói là ‘sabbākārena’ (bằng mọi cách). Ý nghĩa là: thật vậy, có một vài điều đã được đề cập đến. Sau khi nói ‘na sārato paccetabba’ (không nên tin tưởng một cách cốt lõi), để chỉ ra lý do ở đó, Ngài đã nói câu bắt đầu bằng ‘rāgacaritassa hi’. Appamādavihārino có nghĩa là những người không dể duôi bằng cách thực hành sau khi đã loại bỏ bản chất ở đó. Bhinnalakkhaṇā iriyāpathādayo có nghĩa là các oai nghi v.v... có đặc tính khác nhau là việc đi lại v.v... một cách khéo léo và không khéo léo, từ từ và nhanh chóng. Na upapajjanti có nghĩa là không thích hợp. Pucchitvā jānitabbaṃ có nghĩa là nên biết sự sanh khởi của các pháp v.v... sau khi hỏi.

46. සප්පායං හිතං, කිලෙසවිඝාතීති අත්ථො. අධොතවෙදිකන්ති අපරිසුද්ධපරික්ඛෙපවෙදිකං. භූමට්ඨකන්ති භූමිතලෙයෙව උට්ඨාපිතං උපරිමතලරහිතං. එකතො ඔනතස්ස පබ්බතපාදස්ස හෙට්ඨාභාගො අකතභිත්තිභූමිපරිකම්මො අකතපබ්භාරො. ජතුකාභරිතන්ති අධොමුඛාහි ඔලම්බමානමුඛාහි ඛුද්දකවග්ගුලීහි පරිපුණ්ණං. ඔලුග්ගවිලුග්ගන්ති ඡින්නභින්නං. උජ්ජඞ්ගලං ලූඛධූසරං ඡායූදකරහිතං. සීහබ්‍යග්ඝාදිභයෙන සාසඞ්කං. දුරූපන්ති විරූපං. දුබ්බණ්ණන්ති අසුන්දරවණ්ණං, දුස්සණ්ඨානං වා. ජාලාකාරෙන කතපූවං ජාලපූවං. සාණි විය ඛරසම්ඵස්සන්ති සාණිඵලකො විය දුක්ඛසම්ඵස්සං. භාරිකභාවෙන, අන්තරන්තරා තුන්නකරණෙන ච කිච්ඡපරිහරණං. ආණිගණ්ඨිකාහතොති ආණිනා, ගණ්ඨියා ච හතසොභො. ඉදං රාගචරිතස්ස සප්පායං, එවමස්ස කිලෙසසමුදාචාරො න හොතීති අධිප්පායො. එසෙව නයො සෙසෙසුපි.

46. Sappāyaṃ có nghĩa là có lợi ích, tiêu diệt phiền não. Adhotavedikaṃ có nghĩa là có lan can bao quanh không sạch sẽ. Bhūmaṭṭhakaṃ có nghĩa là được dựng lên ngay trên mặt đất, không có tầng trên. Akatapabbhāra là phần dưới của chân núi dốc về một phía, có tường và nền đất chưa được sửa sang. Jatukābharitaṃ có nghĩa là đầy những con dơi nhỏ, mặt chúc xuống, mặt treo lủng lẳng. Oluggaviluggaṃ có nghĩa là bị cắt đứt, bị vỡ. Ujjaṅgalaṃ là nơi khô cằn, màu xám tro, không có bóng mát và nước. Sāsaṅkaṃ là đáng sợ vì nguy hiểm từ sư tử, cọp v.v... Durūpaṃ có nghĩa là hình dạng xấu. Dubbaṇṇaṃ có nghĩa là màu sắc không đẹp, hoặc hình thù xấu xí. Jālapūvaṃ là bánh được làm theo hình dạng lưới. Sāṇi viya kharasamphassaṃ có nghĩa là có sự xúc chạm khó chịu như tấm ván gai. Kicchapariharaṇaṃ là khó mang giữ vì nặng và vì phải vá víu chỗ này chỗ kia. Āṇigaṇṭhikāhata có nghĩa là bị mất vẻ đẹp do chốt và mấu. Đây là điều thích hợp cho người có tánh tham; ý nghĩa là: như vậy, sự khởi lên của phiền não sẽ không xảy ra cho người ấy. Phương pháp này cũng tương tự đối với những người còn lại (có tánh sân, si v.v...).

දිසාමුඛන්ති දිසාභිමුඛං, අබ්භොකාසාභිමුඛන්ති අධිප්පායො. මහාකසිණන්ති මහන්තං කසිණමණ්ඩලං. සෙසං සෙනාසනාදීසු යං වත්තබ්බං මොහචරිතස්ස, තං දොසචරිතස්ස වුත්තසදිසමෙව.

Disāmukhanti có nghĩa là hướng về các phương, hướng về khoảng không. Mahākasiṇanti là vòng kasiṇa lớn. Phần còn lại về trú xứ v.v... điều gì nên được nói cho người si tánh, điều ấy cũng giống hệt như đã được nói cho người sân tánh.

විතක්කවිධාවනස්සෙව පච්චයො හොති යථා තං ආයස්මතො මෙඝියත්ථෙරස්ස. දරීමුඛෙති පබ්බතවිවරෙ. පරිත්තන්ති සුප්පසරාවමත්තං.

Chỉ là duyên cho sự chạy tán loạn của tầm, giống như trường hợp của trưởng lão Meghiya. Darīmukheti là trong hang núi. Parittanti là chỉ bằng cái rá hoặc cái nắp nồi.

පභෙදපරිච්ඡෙදතො නිදානපරිච්ඡෙදතො විභාවනපරිච්ඡෙදතො සප්පායපරිච්ඡෙදතොති පච්චෙකං පරිච්ඡෙද-සද්දො යොජෙතබ්බො. විභාවනාති ‘‘අයං රාගචරිතො’’තිආදිනා ජානනවිභාවනා. එකච්චකසිණානුස්සතිට්ඨානමත්තස්ස පසඞ්ගෙන කථිතත්තා වුත්තං ‘‘න ච තාව චරියානුකූලං කම්මට්ඨානං සබ්බාකාරෙන ආවිකත’’න්ති.

Từ pariccheda (phân chia) nên được kết hợp riêng rẽ với mỗi từ: pabhedaparicchedato (về phương diện phân chia sự khác biệt), nidānaparicchedato (về phương diện phân chia nhân duyên), vibhāvanaparicchedato (về phương diện phân chia sự hiển thị), sappāyaparicchedato (về phương diện phân chia sự thích hợp). Vibhāvanāti là sự hiển thị việc biết bằng cách như: "Vị này là người tham tánh". Vì đã được nói nhân dịp chỉ về một số đề mục kasiṇa và tùy niệm, nên có câu nói rằng: "Và đề mục nghiệp xứ thích hợp với tánh hạnh vẫn chưa được làm cho hiển lộ về mọi phương diện".

චත්තාලීසකම්මට්ඨානවණ්ණනා

Giải Thích Về Bốn Mươi Đề Mục Nghiệp Xứ

47. සඞ්ඛාතනිද්දෙසතොති [Pg.130] සඞ්ඛාතානං ‘‘චත්තාලීසායා’’ති සඞ්ඛ්‍යාවසෙන ගහිතානං උද්දිට්ඨානං නිද්දෙසතො. ‘‘එත්ථ එත්තකානි උපචාරජ්ඣානාවහානි, එත්තකානි අප්පනාජ්ඣානාවහානී’’ති උපචාරප්පනාවහතො. ‘‘එත්තකානි එකජ්ඣානිකානි, එත්තකානි දුකතිකජ්ඣානිකානි, එත්තකානි සකලජ්ඣානිකානී’’ති ඣානප්පභෙදතො. ‘‘එතෙසු අඞ්ගසමතික්කමො, එතෙසු ආරම්මණසමතික්කමො’’ති එවං සමතික්කමතො. ‘‘එත්තකානෙත්ථ වඩ්ඪෙතබ්බානි, එත්තකානි න වඩ්ඪෙතබ්බානී’’ති වඩ්ඪනාවඩ්ඪනතො. ආරම්මණතොති සභාවධම්මනිමිත්තනවත්තබ්බවසෙන, චලිතාචලිතවසෙන ච ආරම්මණවිභාගතො. භූමිතොති කාමාවචරාදිභූමිවිභාගතො. ගහණතොති දිට්ඨාදිවසෙන ගහණවිභාගතො. පච්චයතොති ආරුප්පාදීනං යථාරහං පච්චයභාවතො. චරියානුකූලතොති රාගචරියාදීනං අනුකූලභාවතො.

47. Saṅkhātaniddesatoti là về phương diện giải thích chi tiết những đề mục đã được nêu lên, được hiểu theo số lượng là "bốn mươi". "Về phương diện mang lại cận hành và an chỉ" là: "Trong số này, chừng này đề mục mang lại cận hành thiền, chừng này đề mục mang lại an chỉ thiền". "Về phương diện phân loại thiền" là: "Chừng này đề mục có một thiền, chừng này đề mục có hai và ba thiền, chừng này đề mục có tất cả các thiền". "Về phương diện vượt qua" là: "Trong những đề mục này có sự vượt qua thiền chi, trong những đề mục này có sự vượt qua đối tượng". "Về phương diện phát triển và không phát triển" là: "Trong số này, chừng này đề mục nên được phát triển, chừng này đề mục không nên được phát triển". Ārammaṇatoti là về phương diện phân loại đối tượng theo cách thức của pháp tự tánh, tướng, và điều không nên nói, và theo cách thức của động và bất động. Bhūmitoti là về phương diện phân loại các địa như Dục giới, v.v. Gahaṇatoti là về phương diện phân loại sự nắm bắt theo cách thức thấy, v.v. Paccayatoti là về phương diện là duyên một cách tương xứng cho các thiền Vô sắc, v.v. Cariyānukūlatoti là về phương diện thích hợp với các tánh hạnh như tham tánh, v.v.

කම්මට්ඨානානීති ආරම්මණභාවෙන යොගකම්මස්ස පවත්තිට්ඨානානි. චතුක්කජ්ඣානිකාති චතුබ්බිධරූපාවචරජ්ඣානවන්තො, තෙසං ආරම්මණභූතාති අත්ථො. චතුක්කනයවසෙන චෙතං වුත්තං. තිකචතුක්කජ්ඣානිකෙසූති තිකජ්ඣානිකෙසු පුරිමෙසු බ්‍රහ්මවිහාරෙසු, චතුක්කජ්ඣානිකෙසු ආනාපානකසිණෙසු. සෙසෙසූති වුත්තාවසෙසෙසු එකවීසතියා කම්මට්ඨානෙසු.

Kammaṭṭhānānīti là nơi phát sanh của công việc hành thiền do là đối tượng. Catukkajjhānikāti có nghĩa là có bốn loại thiền Sắc giới, và là đối tượng của chúng. Và điều này được nói theo phương pháp tứ. Tikacatukkajjhānikesūti là trong các Phạm trú trước thuộc loại có ba thiền, và trong niệm hơi thở và các kasiṇa thuộc loại có bốn thiền. Sesesūti là trong hai mươi mốt đề mục nghiệp xứ còn lại đã nói.

දිබ්බචක්ඛුනා දිට්ඨහදයරූපස්ස සත්තස්ස චිත්තං ආදිකම්මිකො චෙතොපරියඤාණෙන පරිච්ඡින්දිතුං සක්කොති, න ඉතරස්සාති කසිණඵරණං චෙතොපරියඤාණස්ස පච්චයො හොති. තෙන වුත්තං ‘‘පරසත්තානඤ්ච චෙතසා චිත්තමඤ්ඤාතුං සමත්ථො හොතී’’ති. ඔකාසෙන පරිච්ඡින්නත්තාති අත්තනො ඨිතොකාසෙන පරිච්ඡින්නත්තා. තථා උග්ගහකොසල්ලස්ස සම්පාදිතත්තා පරිච්ඡින්නාකාරෙනෙව තානි උපතිට්ඨන්ති, තස්මා න තත්ථ වඩ්ඪනාති අධිප්පායො. සචෙ පන කොචි වඩ්ඪෙය්‍ය, න තෙන කොචි ගුණොති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘ආනිසංසාභාවා චා’’ති. ‘‘තෙසු පනා’’තිආදිනා තමෙව ආනිසංසාභාවං විවරති. යස්මා වඩ්ඪිතෙසු කුණපරාසියෙව වඩ්ඪති, අවඩ්ඪිතෙපි කාමරාගවික්ඛම්භනා හොතියෙව, තස්මා ආනිසංසාභාවො. විභූතාති විපුලාරම්මණතාය සුපාකටා, වඩ්ඪිතනිමිත්තතාය අප්පමාණාරම්මණභාවෙන පරිබ්‍යත්තාති අත්ථො.

Hành giả sơ cơ có thể phân biệt bằng tha tâm thông tâm của chúng sanh có sắc ý vật đã được thấy bằng thiên nhãn, chứ không phải của chúng sanh khác; do đó, sự biến mãn kasiṇa là duyên cho tha tâm thông. Vì vậy, đã có lời dạy rằng: "và có khả năng biết tâm của chúng sanh khác bằng tâm của mình". Okāsena paricchinnattāti là vì bị giới hạn bởi không gian nơi mình đứng. Cũng vậy, vì đã thành tựu sự thiện xảo trong việc nắm bắt, nên chúng (niệm thân và bất tịnh) chỉ hiện khởi với hình thái bị giới hạn; do đó, ý nghĩa là không có sự phát triển ở đó. Để chỉ ra rằng: "Nếu có ai đó phát triển, thì không có lợi ích gì do việc đó", ngài đã nói: "và vì không có lợi ích". Bằng câu bắt đầu bằng Tesu panā, ngài giải thích chính sự không có lợi ích đó. Bởi vì khi được phát triển, chỉ có đống tử thi phát triển, mà ngay cả khi không được phát triển, sự chế ngự dục tham vẫn xảy ra; do đó, không có lợi ích. Vibhūtāti có nghĩa là: rõ ràng do có đối tượng rộng lớn; rất rõ ràng do có tướng đã được phát triển, do là đối tượng vô lượng.

කෙවලන්ති [Pg.131] සකලං අනවසෙසං. ‘‘පථවිං ඉම’’න්ති වචනං උපට්ඨානාකාරෙන වුත්තං, න නිමිත්තස්ස වඩ්ඪනෙනාති අධිප්පායො. ලාභිත්තාති සාතිසයං ලාභිතාය, උක්කංසගතවසිභාවතොති අත්ථො. ථෙරො හි පරමාය වසිපත්තියා අස්සමණ්ඩලෙ අස්සං සාරෙන්තො විය යත්ථ තත්ථ නිසින්නොපි ඨිතොපි තං ඣානං සමාපජ්ජතෙව. තෙනස්ස සමන්තතො නිමිත්තං වඩ්ඪිතං විය උපට්ඨාසි. තෙන වුත්තං ‘‘සබ්බදිසාසූ’’තිආදි.

Kevalanti là toàn bộ, không còn sót lại. Câu nói "trái đất này" được nói theo cách thức hiện khởi, không phải bằng sự phát triển tướng, đó là ý nghĩa. Lābhittāti có nghĩa là: vì đã đạt được một cách vượt trội, vì có sự thuần thục đã đạt đến mức tối cao. Quả vậy, vị trưởng lão, do đã đạt đến sự thuần thục tối thượng, vẫn nhập thiền ấy dù đang ngồi hay đang đứng bất cứ nơi đâu, giống như người đang điều khiển con ngựa trong trường đua ngựa. Do đó, đối với vị ấy, tướng đã hiện khởi khắp mọi nơi như thể đã được phát triển. Vì vậy, đã có lời dạy bắt đầu bằng "trong tất cả các phương", v.v.

වුත්තාති ධම්මසඞ්ගහෙ වුත්තා. මහන්තෙති විපුලෙ. නින්නථලාදිවසෙන හි එකදෙසෙ අට්ඨත්වා සමන්තතො ගහණවසෙන සකලසරීරෙ නිමිත්තං ගණ්හන්තස්ස තං මහන්තං හොති. මහන්තෙ වා සරීරෙ. අප්පකෙති සරීරස්ස එකදෙසෙ නිමිත්තං ගණ්හාතීති යොජනා. අප්පකෙ වා ඛුද්දකෙ දාරකසරීරෙ. එතන්ති අසුභනිමිත්තං. ආදීනවන්ති ‘‘අසුභරාසි එව වඩ්ඪති, න ච කොචි ආනිසංසො’’ති වුත්තං ආදීනවං.

Vuttāti là được nói trong bộ Pháp Tụ (Dhammasaṅgaṇī). Mahanteti là rộng lớn. Quả vậy, đối với người nắm bắt tướng trên toàn thân bằng cách nắm bắt khắp nơi mà không đứng ở một phần theo cách thức chỗ trũng, chỗ cao, v.v., tướng ấy trở nên lớn. Hoặc là trên thân thể lớn. Appaketi nên hiểu là: nắm bắt tướng ở một phần của thân thể. Hoặc là trên thân thể nhỏ bé của đứa trẻ. Etanti là tướng bất tịnh. Ādīnavanti là sự nguy hại đã được nói: "Chỉ có đống bất tịnh phát triển, và không có lợi ích gì".

සෙසානිපි න වඩ්ඪෙතබ්බානීති සඞ්ඛෙපතො වුත්තමත්ථං උපපත්තිතො විවරිතුං ‘‘කස්මා’’තිආදි වුත්තං. පිචුපිණ්ඩාදිවසෙන උපට්ඨහන්තම්පි නිමිත්තං වාතසඞ්ඝාතසන්නිස්සයන්ති කත්වා වුත්තං ‘‘වාතරාසියෙව වඩ්ඪතී’’ති. ඔකාසෙන පරිච්ඡින්නන්ති නාසිකග්ගමුඛනිමිත්තාදිඔකාසෙන සපරිච්ඡෙදං. වායොකසිණවඩ්ඪනෙ විය න එත්ථ කොචි ගුණො, කෙවලං වාතවඩ්ඪනමෙවාති ආහ ‘‘සාදීනවත්තා’’ති. තෙසන්ති බ්‍රහ්මවිහාරානං. නිමිත්තන්ති ආරම්මණං. න ච තෙන අත්ථො අත්ථීති තෙන සත්තරාසිවඩ්ඪනෙන පථවීකසිණාදිවඩ්ඪනෙ විය කිඤ්චි පයොජනං නත්ථි. පරිග්ගහවසෙනාති අපරිග්ගහිතස්ස භාවනාවිසයස්ස පරිග්ගහවසෙන, න නිමිත්තවඩ්ඪනවසෙන. තෙනාහ ‘‘එකාවාසද්විආවාසාදිනා’’තිආදි. එත්ථාති බ්‍රහ්මවිහාරභාවනායං. යදයන්ති යං පටිභාගනිමිත්තං අයං යොගී. සීමාසම්භෙදෙනෙව හෙත්ථ උපචාරජ්ඣානුප්පත්ති, න නිමිත්තුප්පත්තියා. යදි එවං කථං පරිත්තාදිආරම්මණතා ඣානස්සාති ආහ ‘‘පරිත්තඅප්පමාණාරම්මණතාපෙත්ථ පරිග්ගහවසෙනා’’ති, කතිපයෙ සත්තෙ පරිග්ගහෙත්වා පවත්තා මෙත්තාදයො පරිත්තාරම්මණා, බහුකෙ අප්පමාණාරම්මණාති අත්ථො. ආකාසං කසිණුග්ඝාටිමත්තා න වඩ්ඪෙතබ්බන්ති යොජනා. වක්ඛති වා යං තෙන සම්බන්ධිතබ්බං. පරිකප්පජමෙව ආරම්මණං වඩ්ඪෙතුං සක්කා, න ඉතරන්ති ආහ ‘‘න හි සක්කා සභාවධම්මං වඩ්ඪෙතු’’න්ති[Pg.132]. ආරුප්පානං පරිත්තඅප්පමාණාරම්මණතා පරිත්තකසිණුග්ඝාටිමාකාසෙ, විපුලකසිණුග්ඝාටිමාකාසෙ ච පවත්තියා වෙදිතබ්බා. සෙසානි බුද්ධානුස්සතිආදීනි දස කම්මට්ඨානානි. අනිමිත්තත්තාති පටිභාගනිමිත්තාභාවා.

Để giải thích chi tiết theo lý lẽ về ý nghĩa đã được nói một cách tóm tắt rằng: “Các đề mục còn lại cũng không nên được phát triển”, nên đoạn văn bắt đầu bằng “kasmā” (tại sao) đã được nói đến. Do xem rằng tướng (nimitta) dù hiện khởi lên giống như chùm bông gòn v.v... là thứ nương tựa vào sự tụ hợp của gió, nên đã nói rằng: “Chỉ có khối gió là phát triển”. (Câu) “Bị giới hạn bởi vị trí” (okāsena paricchinnaṃ) có nghĩa là có sự phân định bởi vị trí như chóp mũi, tướng ở miệng v.v... Ngài đã nói: “Vì có sự nguy hại” (sādīnavattā) là vì ở đây (trong việc phát triển tướng niệm hơi thở) không có lợi ích nào giống như trong việc phát triển biến xứ gió (vāyokasiṇa), mà chỉ đơn thuần là sự phát triển của gió. (Từ) “tesaṃ” (của chúng) là (chỉ) các phạm trú (brahmavihāra). (Từ) “nimittaṃ” (tướng) là (chỉ) đối tượng (ārammaṇa). (Câu) “Và không có lợi ích gì trong việc ấy” (na ca tena attho atthi) có nghĩa là: bằng việc phát triển khối chúng sanh ấy, không có bất cứ lợi ích nào giống như trong việc phát triển biến xứ đất v.v... (Câu) “Do năng lực của sự nắm bắt” (pariggahavasena) có nghĩa là do năng lực nắm bắt đối tượng của sự tu tập chưa được nắm bắt, chứ không phải do năng lực phát triển tướng (nimitta). Do đó, ngài đã nói đoạn văn bắt đầu bằng: “Bởi một trú xứ, hai trú xứ v.v...” (ekāvāsadviāvāsādinā). (Từ) “ettha” (ở đây) là (chỉ) trong sự tu tập phạm trú. (Cụm từ) “yad ayaṃ” (khi vị hành giả này) có nghĩa là: Tợ tướng (paṭibhāganimitta) nào mà vị hành giả này... Quả vậy, ở đây (trong phạm trú), sự phát sinh của cận hành thiền (upacārajjhāna) chỉ do việc phá vỡ các ranh giới, chứ không phải do sự phát sinh của tướng. Nếu vậy, làm thế nào thiền có thể có đối tượng hữu hạn v.v...? (Để trả lời), ngài đã nói: “Ở đây, trạng thái có đối tượng hữu hạn hay vô lượng là do năng lực của sự nắm bắt” (paritta-appamāṇārammaṇatāp’ettha pariggahavasenā). Ý nghĩa là: tâm từ v.v... được khởi lên sau khi nắm bắt một vài chúng sanh thì có đối tượng hữu hạn (parittārammaṇa); (tâm từ v.v... được khởi lên sau khi nắm bắt) nhiều chúng sanh thì có đối tượng vô lượng (appamāṇārammaṇa). Nên hiểu sự liên kết như sau: “Không gian (ākāsa), vì chỉ là sự loại bỏ biến xứ (kasiṇa), nên không cần được phát triển”. Hoặc là, nên được liên kết với điều sẽ được nói đến. Chỉ có đối tượng sinh ra từ sự chuẩn bị (parikappa) mới có thể được phát triển, chứ không phải đối tượng khác. Do đó, ngài đã nói: “Quả thật, không thể phát triển một pháp tự nhiên (sabhāvadhamma)”. Trạng thái có đối tượng hữu hạn hay vô lượng của các thiền vô sắc (āruppa) nên được hiểu thông qua sự vận hành của chúng trong không gian được tạo ra từ việc loại bỏ một biến xứ nhỏ, và trong không gian được tạo ra từ việc loại bỏ một biến xứ rộng lớn. (Các đề mục) còn lại là mười đề mục thiền bắt đầu bằng niệm Phật (buddhānussati). (Câu) “Vì không có tướng” (animittattā) có nghĩa là do sự vắng mặt của tợ tướng (paṭibhāganimitta).

පටිභාගනිමිත්තාරම්මණානීති පටිභාගනිමිත්තභූතානි ආරම්මණානි. සෙසානි අට්ඨාරස. සෙසානි ඡාති චත්තාරො බ්‍රහ්මවිහාරා, ආකාසානඤ්චායතනං, ආකිඤ්චඤ්ඤායතනන්ති ඉමානි සෙසානි ඡ. විස්සන්දමානපුබ්බතාය විපුබ්බකං. පග්ඝරමානලොහිතතාය ලොහිතකං. කිමීනං පචලනෙන පුළුවකං, චලිතාරම්මණං වුත්තං. වාතපානවිවරාදීහි අන්තොපවිට්ඨස්ස සූරියාලොකාදිකස්ස චලනාකාරො පඤ්ඤායතීති ඔභාසමණ්ඩලාරම්මණම්පි චලිතාරම්මණං වුත්තං. පුබ්බභාගෙති පටිභාගනිමිත්තප්පවත්තියා පුබ්බභාගෙ. සන්නිසින්නමෙවාති සන්තං නිච්චලමෙව.

(Câu) “Có tợ tướng làm đối tượng” (paṭibhāganimittārammaṇāni) có nghĩa là các đối tượng đã trở thành tợ tướng. Các đề mục còn lại là mười tám. (Câu) “Sáu đề mục còn lại” (sesāni cha) là: bốn phạm trú, Không Vô Biên Xứ (ākāsānañcāyatana), và Vô Sở Hữu Xứ (ākiñcaññāyatana) – đây là sáu đề mục còn lại. Do trạng thái mủ đang rỉ ra nên (đề mục tử thi) được gọi là tử thi sình thối (vipubbakaṃ). Do trạng thái máu đang chảy ra nên được gọi là tử thi đẫm máu (lohitakaṃ). Do sự chuyển động của giòi bọ nên được gọi là tử thi bị giòi đục (puḷuvakaṃ). (Các đề mục này) được gọi là đối tượng chuyển động (calitārammaṇa). Vì hình thái chuyển động của ánh sáng mặt trời v.v... lọt vào bên trong qua các khe hở cửa sổ v.v... được nhận biết, nên đối tượng là vòng tròn ánh sáng (obhāsamaṇḍala) cũng được gọi là đối tượng chuyển động. (Câu) “Trong giai đoạn đầu” (pubbabhāge) có nghĩa là trong giai đoạn trước khi tợ tướng (paṭibhāganimitta) khởi lên. (Câu) “Đã lắng xuống” (sannisinnaṃ eva) có nghĩa là đã yên lặng, hoàn toàn bất động.

දෙවෙසූති කාමාවචරදෙවෙසු, තත්ථ අසුභානං පටිකූලස්ස ච ආහාරස්ස අභාවතො. අස්සාසපස්සාසානං බ්‍රහ්මලොකෙ අභාවතො ‘‘ආනාපානස්සති චා’’ති වුත්තං.

(Câu) “Ở cõi chư thiên” (devesu) có nghĩa là ở cõi chư thiên Dục giới (kāmāvacaradevesu), vì ở đó không có các vật bất tịnh và vật thực đáng ghê tởm. Do sự vắng mặt của hơi thở vô và hơi thở ra ở cõi Phạm thiên, nên đã nói: “Và niệm hơi thở” (ānāpānassati ca).

දිට්ඨෙනාති දිට්ඨෙන වත්ථුනා කාරණභූතෙන. ගහෙතබ්බානීති උග්ගහෙතබ්බානි, උප්පාදෙතබ්බඋග්ගහනිමිත්තානීති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘පුබ්බභාගෙ’’තිආදි. තස්සාති කායගතාසතියා. උච්ඡුසස්සාදීනං පත්තෙසු පචලමානවණ්ණග්ගහණමුඛෙන වා තස්ස ගහෙතබ්බත්තා වුත්තං ‘‘වායොකසිණං දිට්ඨඵුට්ඨෙනා’’ති. න ආදිකම්මිකෙන ගහෙතබ්බානීති ආදිකම්මිකෙන න ගහෙතබ්බානි, භාවනාරම්භවසෙන න පට්ඨපෙතබ්බානි, හෙට්ඨිමෙ තයො බ්‍රහ්මවිහාරෙ, කසිණෙසු රූපාවචරචතුත්ථජ්ඣානඤ්ච අනධිගන්ත්වා සම්පාදෙතුං අසක්කුණෙය්‍යත්තා.

(Câu) “Bởi cái được thấy” (diṭṭhena) có nghĩa là bởi đối tượng được thấy đã trở thành công cụ (kāraṇabhūta). (Câu) “Nên được nắm bắt” (gahetabbāni) có nghĩa là nên được học thuộc (uggahetabbāni); ý nghĩa là chúng có học tướng (uggahanimitta) cần được làm cho phát sinh. Do đó, ngài đã nói đoạn văn bắt đầu bằng: “Trong giai đoạn đầu” (pubbabhāge). (Từ) “tassā” (của nó) là (chỉ) của niệm thân (kāyagatāsati). Hoặc là, vì gió (vāta) nên được nắm bắt thông qua việc nắm bắt màu sắc đang chuyển động trên lá của cây mía, cây lúa v.v..., nên đã nói rằng: “Biến xứ gió (được nắm bắt) bởi cái được thấy và được xúc chạm” (vāyokasiṇaṃ diṭṭhaphuṭṭhena). (Câu) “Không nên được nắm bắt bởi người sơ cơ” (na ādikammikena gahetabbāni) có nghĩa là: người sơ cơ không nên nắm bắt chúng, không nên thiết lập chúng khi bắt đầu tu tập, vì không thể thành tựu được chúng nếu chưa chứng đắc ba phạm trú thấp hơn và thiền sắc giới thứ tư trong các biến xứ.

ඉමෙසු පන කම්මට්ඨානෙසූති එත්ථ කම්මට්ඨානග්ගහණෙන යථාරහං ආරම්මණානං, ඣානානඤ්ච ගහණං වෙදිතබ්බං. සුඛවිහාරස්සාති දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරස්ස.

Ở đây, trong câu “Còn trong các đề mục thiền này” (imesu pana kammaṭṭhānesu), qua việc dùng từ “đề mục thiền” (kammaṭṭhāna), nên hiểu là sự nắm bắt các đối tượng và các tầng thiền một cách tương ứng. (Câu) “Cho sự an lạc trú” (sukhavihārassa) có nghĩa là cho sự hiện tại lạc trú (diṭṭhadhammasukhavihārassa).

‘‘එකාදස කම්මට්ඨානානි අනුකූලානී’’ති උජුවිපච්චනීකවසෙන චෙතං වුත්තං. එවං සෙසෙසුපි. වක්ඛති හි ‘‘සබ්බඤ්චෙත’’න්තිආදි. අනුකූලානි රාගවික්ඛම්භනස්ස උපායභාවතො. අට්ඨ අනුකූලානීති යොජනා. එවං සෙසෙසු. එකන්ති ඉදං අනුස්සතිඅපෙක්ඛං අනුස්සතීසු එකන්ති, න මොහචරිතවිතක්කචරිතාපෙක්ඛං තෙසං අඤ්ඤස්සාපි අනුකූලස්ස අලබ්භනතො. ‘‘සද්ධාචරිතස්ස [Pg.133] පුරිමා ඡ අනුස්සතියො’’ති ඉදං අතිසප්පායවසෙන වුත්තං. ඉමස්සෙව උජුවිපච්චනීකං ඉමස්ස අතිසප්පායන්ති ගහෙතබ්බස්ස විසෙසස්ස අභාවතො සබ්බචරිතානං අනුකූලානි. පරිත්තන්ති සරාවමත්තං, අප්පමාණන්ති තතො අධිකපමාණං. පරිත්තං වා සුප්පසරාවමත්තං, අප්පමාණං අධිකපමාණං ඛලමණ්ඩලාදිකසිණභාවෙන පරිග්ගහිතං.

(Câu) “Mười một đề mục thiền là tương hợp” (ekādasa kammaṭṭhānāni anukūlāni), điều này được nói theo phương diện đối trị trực tiếp. Tương tự như vậy trong các trường hợp còn lại. Quả vậy, sẽ được nói đến trong đoạn văn bắt đầu bằng: “Và tất cả điều này...” (sabbañcetaṃ). (Chúng) tương hợp vì là phương tiện để chế ngự tham ái. Nên hiểu sự liên kết là: “Tám (đề mục) là tương hợp”. Tương tự như vậy trong các trường hợp còn lại. Từ “một” (ekaṃ) này là nói đến các tùy niệm, có nghĩa là “một trong các tùy niệm”, chứ không phải nói đến người có si tánh (mohacarita) hay tầm tánh (vitakkacarita), vì đối với họ, cũng có thể tìm thấy một (đề mục thiền) tương hợp khác. (Câu) “Đối với người có tín tánh (saddhācarita) là sáu tùy niệm đầu tiên”, điều này được nói theo phương diện cực kỳ thích hợp. Vì không có sự khác biệt đặc thù nào cần phải nắm bắt, chẳng hạn như: “Nó chỉ đối trị trực tiếp với người này” hay “Nó cực kỳ thích hợp với người này”, nên (các đề mục ấy) tương hợp với tất cả các tánh. (Đối tượng) “hữu hạn” (parittaṃ) là (biến xứ) có kích thước bằng cái đĩa. (Đối tượng) “vô lượng” (appamāṇaṃ) là (biến xứ) có kích thước lớn hơn thế. Hoặc là, (đối tượng) “hữu hạn” là (biến xứ) có kích thước bằng cái nia hay cái đĩa; (đối tượng) “vô lượng” là (biến xứ) có kích thước lớn hơn, được nắm bắt như là biến xứ có kích thước bằng sân đập lúa v.v...

චත්තාරො ධම්මාති චත්තාරො මනසිකරණීයා ධම්මා. උත්තරීති සීලසම්පදා, කල්‍යාණමිත්තතා, සප්පායධම්මස්සවනං, වීරියං; පඤ්ඤාති ඉමෙසු පඤ්චසු ධම්මෙසු පතිට්ඨානතො උපරි. අසුභාති අසුභභාවනා එකාදසසු අසුභකම්මට්ඨානෙසු භාවනානුයොගා. මෙත්තාති අනොධිසො, ඔධිසො වා පවත්තා මෙත්තාභාවනා. ආනාපානස්සතීති සොළසවත්ථුකා ආනාපානස්සතිසමාධිභාවනා. විතක්කුපච්ඡෙදායාති මිච්ඡාවිතක්කානං උපච්ඡින්දනත්ථාය. අනිච්චසඤ්ඤාති ‘‘සබ්බෙ සඞ්ඛාරා අනිච්චා’’ති (අ. නි. 3.137; ධ. ප. 277; මහානි. 27) එවං පවත්තා අනිච්චානුපස්සනා. අස්මිමානසමුග්ඝාතායාති ‘‘අස්මී’’ති උප්පජ්ජනකස්ස නවවිධස්සාපි මානස්ස සමුච්ඡින්දනාය. එත්ථ හි එකස්සෙව චත්තාරො ධම්මා භාවෙතබ්බා වුත්තා, න එකස්ස චතුචරියතාය. තෙන විඤ්ඤායති ‘‘සබ්බානිපි කම්මට්ඨානානි සබ්බාකුසලවික්ඛම්භනානි සබ්බකුසලපරිබ්‍රූහනානී’’ති.

Cattāro dhammā (bốn pháp) có nghĩa là: Bốn pháp cần được tác ý. Uttarī (hơn nữa) có nghĩa là: Ở trên sự an trú trong năm pháp này là giới thành tựu, thân cận thiện hữu, nghe pháp thích hợp, tinh tấn và trí tuệ. Asubhā (bất tịnh) có nghĩa là: Sự tu tập bất tịnh, sự chuyên tâm tu tập trong mười một đề mục nghiệp xứ bất tịnh. Mettā (từ) có nghĩa là: Sự tu tập tâm từ được tiến hành một cách không chỉ định hoặc có chỉ định. Ānāpānassati (niệm hơi thở) có nghĩa là: Sự tu tập định niệm hơi thở có mười sáu đối tượng. Vitakkupacchedāya (để đoạn trừ tầm) có nghĩa là: Với mục đích đoạn trừ các tà tầm. Aniccasaññā (tưởng vô thường) có nghĩa là: Quán vô thường được tiến hành như vầy: “Tất cả các pháp hữu vi là vô thường”. Asmimānasamugghātāya (để nhổ bật ngã mạn) có nghĩa là: Để đoạn trừ hoàn toàn chín loại ngã mạn phát sinh với ý niệm “ta là”. Thật vậy, ở đây bốn pháp được nói là cần được tu tập chỉ cho một người, chứ không phải (được nói) do bốn tánh của một người. Do đó, được hiểu rằng: “Tất cả các đề mục nghiệp xứ đều trấn áp mọi bất thiện và làm tăng trưởng mọi thiện pháp”.

එකස්සෙව සත්ත කම්මට්ඨානානි වුත්තානි, න චායස්මා රාහුලො සබ්බචරිතොති අධිප්පායො. වචනමත්තෙති ‘‘අසුකකම්මට්ඨානං අසුකචරිතස්ස අනුකූල’’න්ති එවං වුත්තවචනමත්තෙ. අධිප්පායොති තථාවචනස්ස අධිප්පායො. සො පන ‘‘සබ්බඤ්චෙත’’න්තිආදිනා විභාවිතො එව.

Bảy đề mục nghiệp xứ được nói chỉ cho một người, ý nghĩa là, không phải Tôn giả Rāhula có tất cả các tánh. Vacanamatte (chỉ là lời nói) có nghĩa là: Chỉ trong lời nói được nói ra như vầy: “Đề mục nghiệp xứ này thích hợp cho người có tánh này”. Adhippāyo (ý nghĩa) có nghĩa là: Ý nghĩa của lời nói như vậy. Nhưng ý nghĩa đó đã được làm rõ bằng (câu) bắt đầu là “sabbañceta”.

48. ‘‘පියො ගරූ’’තිආදිනා (අ. නි. 7.37) වුත්තප්පකාරං කල්‍යාණමිත්තං. ‘‘අත්තනො පත්තචීවරං සයමෙව ගහෙත්වා’’තිආදිනා වුත්තනයෙන උපසඞ්කමිත්වා. සොමනස්සමෙව උප්පජ්ජති ‘‘එවං බහුපරිස්සයොයං අත්තභාවො ඨානෙයෙව මයා නිය්‍යාතිතො’’ති. තෙනාහ ‘‘යථා හී’’තිආදි.

48. Vị thiện hữu có các loại đã được nói đến bằng (câu) bắt đầu là “Piyo garū”. Sau khi đã đến gần theo phương cách đã được nói đến bằng (câu) bắt đầu là “Attano pattacīvaraṃ sayameva gahetvā”. Chỉ có hỷ khởi lên (với ý nghĩ) rằng: “Thân này có nhiều hiểm nguy như vậy đã được ta giao phó đúng nơi”. Do đó, Ngài đã nói (câu) bắt đầu là “yathā hi”.

අතජ්ජනීයොති න තජ්ජෙතබ්බො න නිග්ගහෙතබ්බො. ස්වායං අතජ්ජනීයභාවො දොවචස්සතාය වා සියා, ආචරියෙ අනිවිට්ඨපෙමතාය වාති තදුභයං දස්සෙතුං ‘‘දුබ්බචො වා’’තිආදි වුත්තං. යො හි ආචරියෙන තජ්ජියමානො කොපඤ්ච දොසඤ්ච අපච්චයඤ්ච පාතුකරොති, යො වා ‘‘කිමස්ස [Pg.134] සන්තිකෙ වාසෙනා’’ති පක්කමති, අයං දුවිධොපි අතජ්ජනීයො. ධම්මෙනාති ඔවාදානුසාසනිධම්මෙන. ගූළ්හං ගන්ථන්ති කම්මට්ඨානගන්ථං, සච්චපටිච්චසමුප්පාදාදිසහිතං ගම්භීරං සුඤ්ඤතාපටිසංයුත්තඤ්ච.

Atajjanīyo (không đáng bị khiển trách) có nghĩa là: Không nên khiển trách, không nên chế ngự. Tình trạng không đáng bị khiển trách này có thể là do sự khó dạy, hoặc do không có tình thương mến đã thấm nhuần đối với vị thầy. Để chỉ ra cả hai điều đó, (câu) bắt đầu là “dubbaco vā” đã được nói. Thật vậy, vị nào khi bị vị thầy khiển trách lại biểu lộ sự tức giận, sự sân hận, và sự không hài lòng, hoặc vị nào bỏ đi với ý nghĩ “Sống gần vị này có ích gì?”, cả hai loại vị này đều là người không đáng bị khiển trách. Dhammena (bằng pháp) có nghĩa là: Bằng pháp giáo huấn và chỉ dạy. Gūḷhaṃ ganthaṃ (luận giải sâu kín) có nghĩa là: Luận giải về đề mục nghiệp xứ, cùng với Tứ đế, Duyên khởi, v.v., sâu sắc và tương ưng với tánh không.

තුම්හාකමත්ථායාති වුත්තෙති ‘‘සතපොරිසෙ පපාතෙ පතනෙන තුම්හාකං කොචි අත්ථො හොතී’’ති කෙනචි වුත්තෙ. ඝංසෙන්තොති ‘‘මනුස්සකක්කෙන තුම්හාකං කොචි අත්ථො’’ති වුත්තෙ ඝංසෙන්තො නිරවසෙසං අත්තභාවං ඛෙපෙතුං උස්සහෙය්‍යං. ‘‘මම අස්සාසපස්සාසනිරුන්ධනෙන තුම්හාකං කොචි රොගවූපසමාදිකො අත්ථො අත්ථී’’ති කෙනචි වුත්තෙ. තීහිපි භික්ඛූහි ආචරියෙ භත්තිපවෙදනමුඛෙන වීරියාරම්භො එව පවෙදිතො.

(Câu) “Vì lợi ích của các vị” được nói ra có nghĩa là: Khi có ai đó nói: “Việc rơi xuống vực sâu trăm người có lợi ích gì cho các vị không?”. Ghaṃsento (chà xát) có nghĩa là: Khi được nói: “Bột người có lợi ích gì cho các vị không?”, (tôi) sẽ cố gắng hủy hoại hoàn toàn thân mạng này bằng cách chà xát. Khi có ai đó nói: “Việc tôi ngưng hơi thở ra vào có lợi ích gì như làm dịu bệnh tật cho các vị không?”. Bởi cả ba vị tỳ khưu, chính sự khởi đầu tinh tấn đã được tuyên bố thông qua việc bày tỏ lòng tận tụy đối với vị thầy.

49. අඤ්ඤත්ථ පවත්තිත්වාපි චිත්තං ආගම්ම යත්ථ සෙති, සො තස්ස ආසයො ‘‘මිගාසයො’’ විය, ආසයො එව අජ්ඣාසයො. සො දුවිධො විපන්නො, සම්පන්නොති. තත්ථ විපන්නො සස්සතාදිමිච්ඡාභිනිවෙසනිස්සිතො. සම්පන්නො දුවිධො වට්ටනිස්සිතො, විවට්ටනිස්සිතොති. තෙසු විවට්ටනිස්සිතො අජ්ඣාසයො ‘‘සම්පන්නජ්ඣාසයෙනා’’ති ඉධාධිප්පෙතො. ඉදානි නං විභාගෙන දස්සෙතුං ‘‘අලොභාදීනං වසෙනා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ ඡහාකාරෙහීති අලුබ්භනාදීහි ඡහි ආකාරෙහි. සම්පන්නජ්ඣාසයෙනාති පුබ්බභාගියානං සීලසම්පදාදීනං සාධනවසෙන, ලොකුත්තරානං උපනිස්සයභාවෙන ච සම්පන්නො අජ්ඣාසයො එතස්සාති සම්පන්නජ්ඣාසයො, තෙන. අලොභාදයො හි අනෙකදොසවිධමනතො, අනෙකගුණාවහතො ච සත්තානං බහුකාරා විසෙසතො යොගිනො. තථා හි අලොභාදයො මච්ඡෙරමලාදීනං පටිපක්ඛභාවෙන පවත්තන්ති. වුත්තං හෙතං (ධ. ස. අට්ඨ. 1 මූලරාසීවණ්ණනා) –

49. Dù đã khởi lên ở nơi khác, tâm đến và nằm ở đâu, đó là nơi nương náu (āsaya) của nó, giống như “nơi ở của con nai” (migāsayo); nơi nương náu chính là khuynh hướng (ajjhāsaya). Nó có hai loại: hư hỏng và hoàn hảo. Trong đó, loại hư hỏng nương vào sự chấp thủ tà kiến như thường kiến. Loại hoàn hảo có hai loại: nương vào vòng luân hồi và nương vào sự thoát khỏi luân hồi. Trong số đó, khuynh hướng nương vào sự thoát khỏi luân hồi được ngụ ý ở đây bằng từ “sampannajjhāsayena” (với khuynh hướng hoàn hảo). Bây giờ, để chỉ ra nó một cách phân loại, (câu) bắt đầu là “alobhādīnaṃ vasena” (do năng lực của vô tham, v.v.) đã được nói. Ở đó, chahākārehi (bằng sáu cách) có nghĩa là: Bằng sáu cách bắt đầu bằng sự không tham. Sampannajjhāsayena (với khuynh hướng hoàn hảo) có nghĩa là: Vị này có khuynh hướng hoàn hảo do là phương tiện thành tựu các pháp thuộc phần đầu như giới thành tựu, và do là duyên trợ cho các pháp siêu thế, do đó gọi là người có khuynh hướng hoàn hảo; bởi người đó. Thật vậy, vô tham, v.v., rất hữu ích cho chúng sinh, đặc biệt là cho hành giả, do phá hủy nhiều lỗi lầm và do mang lại nhiều phẩm chất. Thật vậy, vô tham, v.v., khởi lên với tư cách là đối nghịch của các cấu uế như bỏn xẻn. Điều này đã được nói:

‘‘අලොභො මච්ඡෙරමලස්ස පටිපක්ඛො, අදොසො දුස්සීල්‍යමලස්ස, අමොහො කුසලෙසු ධම්මෙසු අභාවනාය. අලොභො චෙත්ථ දානහෙතු, අදොසො සීලහෙතු, අමොහො භාවනාහෙතු. තෙසු ච අලොභෙන අනධිකං ගණ්හාති ලුද්ධස්ස අධිකග්ගහණතො, අදොසෙන අනූනං දුට්ඨස්ස ඌනග්ගහණතො, අමොහෙන අවිපරීතං මූළ්හස්ස විපරීතග්ගහණතො.

“Vô tham là đối nghịch của cấu uế bỏn xẻn, vô sân là đối nghịch của cấu uế ác giới, vô si là đối nghịch của sự không tu tập các thiện pháp. Ở đây, vô tham là nhân của bố thí, vô sân là nhân của giới, vô si là nhân của tu tập. Và trong số đó, với vô tham, người ấy nhận lấy không quá mức, vì người tham lam nhận lấy quá mức; với vô sân, (nhận lấy) không thiếu sót, vì người sân hận nhận lấy thiếu sót; với vô si, (nhận lấy) không sai lệch, vì người si mê nhận lấy sai lệch.

‘‘අලොභෙන [Pg.135] චෙත්ථ විජ්ජමානං දොසං දොසතො ධාරෙන්තො දොසෙ පවත්තති, ලුද්ධො හි දොසං පටිච්ඡාදෙති. අදොසෙන විජ්ජමානං ගුණං ගුණතො ධාරෙන්තො ගුණෙ පවත්තති, දුට්ඨො හි ගුණං මක්ඛෙති. අමොහෙන යාථාවසභාවං යාථාවසභාවතො ධාරෙන්තො යාථාවසභාවෙ පවත්තති, මූළ්හො හි තච්ඡං ‘අතච්ඡ’න්ති, අතච්ඡඤ්ච ‘තච්ඡ’න්ති ගණ්හාති. අලොභෙන ච පියවිප්පයොගදුක්ඛං න හොති ලුද්ධස්ස පියසබ්භාවතො, පියවිප්පයොගාසහනතො ච, අදොසෙන අප්පියසම්පයොගදුක්ඛං න හොති දුට්ඨස්ස අප්පියසබ්භාවතො, අප්පියසම්පයොගාසහනතො ච, අමොහෙන ඉච්ඡිතාලාභදුක්ඛං න හොති, අමූළ්හස්ස හි ‘තං කුතෙත්ථ ලබ්භා’ති එවමාදිපච්චවෙක්ඛණසබ්භාවතො.

“Ở đây, với vô tham, trong khi ghi nhận một lỗi lầm hiện hữu đúng là một lỗi lầm, người ấy hành xử (đúng đắn) đối với lỗi lầm ấy, vì người tham lam che giấu lỗi lầm. Với vô sân, trong khi ghi nhận một phẩm chất hiện hữu đúng là một phẩm chất, người ấy hành xử (đúng đắn) đối với phẩm chất ấy, vì người sân hận hủy hoại phẩm chất. Với vô si, trong khi ghi nhận bản chất như thật đúng là bản chất như thật, người ấy hành xử (đúng đắn) đối với bản chất như thật, vì người si mê nhận lấy điều thật là ‘không thật’, và điều không thật là ‘thật’. Và với vô tham, khổ do biệt ly người thân yêu không xảy ra, vì người tham lam có (nhiều) người thân yêu và không thể chịu đựng được sự biệt ly người thân yêu; với vô sân, khổ do hội ngộ người không ưa thích không xảy ra, vì người sân hận có (nhiều) người không ưa thích và không thể chịu đựng được sự hội ngộ người không ưa thích; với vô si, khổ do không được điều mong muốn không xảy ra, vì người không si mê có sự quán xét như vầy: ‘Làm sao có thể có được điều đó ở đây?’.”

‘‘අලොභෙන චෙත්ථ ජාතිදුක්ඛං න හොති අලොභස්ස තණ්හාපටිපක්ඛතො, තණ්හාමූලකත්තා ච ජාතිදුක්ඛස්ස, අදොසෙන ජරාදුක්ඛං න හොති තික්ඛදොසස්ස ඛිප්පං ජරාසම්භවතො, අමොහෙන මරණදුක්ඛං න හොති, සම්මොහමරණඤ්හි දුක්ඛං, න ච තං අමූළ්හස්ස හොති. අලොභෙන ච ගහට්ඨානං, අමොහෙන පබ්බජිතානං, අදොසෙන පන සබ්බෙසම්පි සුඛසංවාසතා හොති.

Và ở đây, do vô tham, khổ sanh không khởi lên, vì vô tham là đối nghịch với tham ái, và vì khổ sanh có tham ái làm gốc rễ. Do vô sân, khổ già không khởi lên, vì người có sân hận mãnh liệt thì sự già nua mau chóng xảy đến. Do vô si, khổ chết không khởi lên, vì quả thật sự chết trong mê muội là khổ, và điều ấy không xảy ra cho người không mê muội. Và do vô tham, có sự chung sống an lạc cho hàng tại gia; do vô si, cho hàng xuất gia; còn do vô sân, có sự chung sống an lạc cho tất cả mọi người.

‘‘විසෙසතො චෙත්ථ අලොභෙන පෙත්තිවිසයෙ උපපත්ති න හොති, යෙභුය්‍යෙන හි සත්තා තණ්හාය පෙත්තිවිසයං උපපජ්ජන්ති, තණ්හාය ච පටිපක්ඛො අලොභො. අදොසෙන නිරයෙ උපපත්ති න හොති, දොසෙන හි චණ්ඩජාතිතාය දොසසදිසං නිරයං උපපජ්ජන්ති, දොසස්ස ච පටිපක්ඛො අදොසො. අමොහෙන තිරච්ඡානයොනියං නිබ්බත්ති න හොති, මොහෙන හි නිච්චසම්මූළ්හං තිරච්ඡානයොනිං උපපජ්ජන්ති, මොහපටිපක්ඛො ච අමොහො. එතෙසු ච අලොභො රාගවසෙන උපගමනස්ස අභාවකරො, අදොසො දොසවසෙන අපගමනස්ස, අමොහො මොහවසෙන අමජ්ඣත්තභාවස්ස.

Đặc biệt ở đây, do vô tham, không có sự tái sanh trong cảnh giới ngạ quỷ, vì quả thật chúng sanh phần nhiều do tham ái mà tái sanh vào cảnh giới ngạ quỷ, và vô tham là đối nghịch của tham ái. Do vô sân, không có sự tái sanh trong địa ngục, vì quả thật do sân hận, do bản tánh hung dữ, chúng sanh tái sanh vào địa ngục tương tự như sân hận, và vô sân là đối nghịch của sân hận. Do vô si, không có sự sanh khởi trong loài bàng sanh, vì quả thật do si mê, chúng sanh tái sanh vào loài bàng sanh thường xuyên mê muội, và vô si là đối nghịch của si mê. Và trong các pháp này, vô tham làm cho không có sự đến gần do tham ái, vô sân làm cho không có sự rời xa do sân hận, vô si làm cho không có tình trạng không trung lập do si mê.

‘‘තීහිපි [Pg.136] චෙතෙහි යථාපටිපාටියා නෙක්ඛම්මසඤ්ඤා අබ්‍යාපාදසඤ්ඤා අවිහිංසාසඤ්ඤාති ඉමා තිස්සො, අසුභසඤ්ඤා අප්පමාණසඤ්ඤා ධාතුසඤ්ඤාති ඉමා ච තිස්සො සඤ්ඤායො හොන්ති. අලොභෙන පන කාමසුඛල්ලිකානුයොගඅන්තස්ස, අදොසෙන අත්තකිලමථානුයොගඅන්තස්ස පරිවජ්ජනං හොති, අමොහෙන මජ්ඣිමාය පටිපත්තියා පටිපජ්ජනං. තථා අලොභෙන අභිජ්ඣාකායගන්ථස්ස පභෙදනං හොති, අදොසෙන බ්‍යාපාදකායගන්ථස්ස, අමොහෙන සෙසගන්ථද්වයස්ස. පුරිමානි ච ද්වෙ සතිපට්ඨානානි පුරිමානං ද්වින්නං ආනුභාවෙන, පච්ඡිමානි පච්ඡිමස්සෙව ආනුභාවෙන ඉජ්ඣන්ති.

Và do cả ba pháp này, theo thứ tự, ba tưởng này được sanh khởi: xuất ly tưởng, vô sân tưởng, và vô hại tưởng; và ba tưởng này cũng được sanh khởi: bất tịnh tưởng, vô lượng tưởng, và giới tưởng. Lại nữa, do vô tham, có sự từ bỏ cực đoan lợi dưỡng trong các dục; do vô sân, có sự từ bỏ cực đoan khổ hạnh ép xác; do vô si, có sự thực hành trung đạo. Tương tự, do vô tham, có sự phá vỡ thân triền tham ái; do vô sân, (có sự phá vỡ) thân triền sân hận; do vô si, (có sự phá vỡ) hai thân triền còn lại. Và hai niệm xứ đầu thành tựu nhờ oai lực của hai pháp đầu (vô tham, vô sân), các niệm xứ sau thành tựu chỉ nhờ oai lực của pháp sau cùng (vô si).

‘‘අලොභො චෙත්ථ ආරොග්‍යස්ස පච්චයො හොති, අලුද්ධො හි ලොභනීයම්පි අසප්පායං න සෙවති, තෙන අරොගො හොති. අදොසො යොබ්බනස්ස, අදුට්ඨො හි වලිතපලිතාවහෙන දොසග්ගිනා අඩය්හමානො දීඝරත්තං යුවා හොති. අමොහො දීඝායුකතාය, අමූළ්හො හි හිතාහිතං ඤත්වා අහිතං පරිවජ්ජෙන්තො, හිතඤ්ච පටිසෙවමානො දීඝායුකො හොති.

Ở đây, vô tham là duyên cho sự không bệnh tật, vì quả thật người không tham lam không sử dụng vật không thích hợp dù đáng tham muốn, do đó được không bệnh tật. Vô sân là (duyên) cho sự trẻ trung, vì quả thật người không sân hận, không bị thiêu đốt bởi ngọn lửa sân hận vốn mang đến nếp nhăn và tóc bạc, nên được trẻ trung trong thời gian dài. Vô si là (duyên) cho sự trường thọ, vì quả thật người không mê muội, sau khi biết được điều lợi ích và không lợi ích, tránh xa điều không lợi ích và thực hành điều lợi ích, nên được sống lâu.

‘‘අලොභො චෙත්ථ භොගසම්පත්තියා පච්චයො චාගෙන භොගපටිලාභතො, අදොසො මිත්තසම්පත්තියා මෙත්තාය මිත්තානං පටිලාභතො, අපරිහානතො ච, අමොහො අත්තසම්පත්තියා, අමූළ්හො හි අත්තනො හිතමෙව කරොන්තො අත්තානං සම්පාදෙති. අලොභො ච දිබ්බවිහාරස්ස පච්චයො හොති, අදොසො බ්‍රහ්මවිහාරස්ස, අමොහො අරියවිහාරස්ස.

Ở đây, vô tham là duyên cho tài sản đầy đủ, vì nhờ sự bố thí mà được tài sản. Vô sân là duyên cho bạn bè đầy đủ, vì nhờ tâm từ mà được bạn bè và không bị mất mát. Vô si là duyên cho sự thành tựu của bản thân, vì quả thật người không mê muội, chỉ làm điều lợi ích cho mình, nên làm cho bản thân được thành tựu. Và vô tham là duyên cho thiên trú, vô sân là (duyên) cho phạm trú, vô si là (duyên) cho thánh trú.

‘‘අලොභෙන චෙත්ථ සකපක්ඛෙසු සත්තසඞ්ඛාරෙසු නිබ්බුතො හොති තෙසං විනාසෙන අභිසඞ්ගහෙතුකස්ස දුක්ඛස්ස අභාවා, අදොසෙන පරපක්ඛෙසු, අදුට්ඨස්ස හි වෙරීසුපි වෙරිසඤ්ඤාය අභාවතො, අමොහෙන උදාසීනපක්ඛෙසු අමූළ්හස්ස සබ්බාභිසඞ්ගතාය අභාවතො.

Ở đây, do vô tham, vị ấy được tịch tịnh đối với chúng sanh và các pháp hữu vi thuộc về phe mình, vì khi chúng hoại diệt, không có khổ đau phát sinh từ sự dính mắc. Do vô sân, (vị ấy được tịch tịnh) đối với phe đối nghịch, vì quả thật người không sân hận thì không có tưởng về kẻ thù ngay cả đối với kẻ thù. Do vô si, (vị ấy được tịch tịnh) đối với phe trung lập, vì người không mê muội thì không có sự dính mắc trong tất cả.

‘‘අලොභෙන [Pg.137] ච අනිච්චදස්සනං හොති, ලුද්ධො හි උපභොගාසාය අනිච්චෙපි සඞ්ඛාරෙ අනිච්චතො න පස්සති. අදොසෙන දුක්ඛදස්සනං, අදොසජ්ඣාසයො හි පරිච්චත්තආඝාතවත්ථුපරිග්ගහො සඞ්ඛාරෙයෙව දුක්ඛතො පස්සති. අමොහෙන අනත්තදස්සනං, අමූළ්හො හි යාථාවගහණකුසලො අපරිණායකං ඛන්ධපඤ්චකං අපරිණායකතො බුජ්ඣති. යථා ච එතෙහි අනිච්චදස්සනාදීනි, එවං එතෙපි අනිච්චදස්සනාදීහි හොන්ති. අනිච්චදස්සනෙන හි අලොභො හොති, දුක්ඛදස්සනෙන අදොසො, අනත්තදස්සනෙන අමොහො. කො හි නාම ‘අනිච්චමිද’න්ති සම්මා ඤත්වා තස්සත්ථාය පිහං උප්පාදෙය්‍ය, සඞ්ඛාරෙ වා ‘දුක්ඛ’න්ති ජානන්තො අපරම්පි අච්චන්තතිඛිණං කොධදුක්ඛං උප්පාදෙය්‍ය, අත්තසුඤ්ඤතඤ්ච බුජ්ඣිත්වා පුන සම්මොහං ආපජ්ජෙය්‍යා’’ති.

Và do vô tham, có sự thấy vô thường, vì quả thật người tham lam do mong muốn hưởng thụ nên không thấy các pháp hữu vi là vô thường dù chúng là vô thường. Do vô sân, có sự thấy khổ, vì quả thật người có khuynh hướng vô sân, đã từ bỏ sự nắm giữ các sân sự, chỉ thấy các pháp hữu vi là khổ. Do vô si, có sự thấy vô ngã, vì quả thật người không mê muội, thiện xảo trong việc nắm bắt như thật, hiểu rõ năm uẩn không có người lãnh đạo là không có người lãnh đạo. Và như do các pháp này mà có sự thấy vô thường v.v..., cũng vậy, các pháp này cũng có do sự thấy vô thường v.v... Quả thật, do thấy vô thường mà có vô tham, do thấy khổ mà có vô sân, do thấy vô ngã mà có vô si. Vì quả thật, ai mà sau khi biết rõ 'cái này là vô thường' lại có thể khởi lên sự khao khát vì nó? Hoặc biết rằng các pháp hữu vi là 'khổ' lại có thể khởi lên một nỗi khổ sân hận khác vô cùng gay gắt? Và sau khi hiểu rõ tánh không của ngã lại có thể rơi vào si mê?

තෙන වුත්තං ‘‘පුබ්බභාගියානං සීලසම්පදාදීනං සාධනවසෙන ලොකුත්තරානං, උපනිස්සයභාවෙන ච සම්පන්නො අජ්ඣාසයො එතස්සාති සම්පන්නජ්ඣාසයො’’ති. තෙනාහ ‘‘එවං තිස්සන්නං බොධීනං අඤ්ඤතරං පාපුණාතී’’ති.

Do đó đã được nói: 'Người có khuynh hướng hoàn hảo' (sampannajjhāsayo) là người có khuynh hướng được hoàn hảo do là phương tiện thành tựu các pháp phần đầu như giới thành tựu v.v..., và do là y chỉ duyên cho các pháp siêu thế. Do đó, ngài nói: 'Như vậy, vị ấy đạt đến một trong ba quả vị giác ngộ'.

ඉදානි තෙ අජ්ඣාසයෙ පාළියාව විභාවෙතුං ‘‘යථාහා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ ඡාති ගණනපරිච්ඡෙදො. අජ්ඣාසයාති පරිච්ඡින්නධම්මනිදස්සනං. උභයං පන එකජ්ඣං කත්වා ඡබ්බිධා අජ්ඣාසයාති අත්ථො. බොධිසත්තාති බුජ්ඣනකසත්තා, බොධියා වා නියතභාවෙන සත්තා ලග්ගා, අධිමුත්තා තන්නින්නා තප්පොණාති අත්ථො. බොධිපරිපාකාය සංවත්තන්තීති යථාභිනීහාරං අත්තනා පත්තබ්බබොධියා පරිපාචනාය භවන්ති. අලොභජ්ඣාසයාති අලුබ්භනාකාරෙන පවත්තඅජ්ඣාසයා, ආදිතො ‘‘කථං නු ඛො මයං සබ්බත්ථ, සබ්බදා ච අලුද්ධා එව හෙස්සාමා’’ති, මජ්ඣෙ ච අලුබ්භනවසෙනෙව, පච්ඡා ච තස්සෙව රොචනවසෙන පවත්තඅජ්ඣාසයා. ලොභෙ දොසදස්සාවිනොති ලුබ්භනලක්ඛණෙ ලොභෙ සබ්බප්පකාරෙන ආදීනවදස්සාවිනො. ඉදං තස්ස අජ්ඣාසයස්ස එකදෙසතො බ්‍රූහනාකාරදස්සනං. ලොභෙ හි ආදීනවං, අලොභෙ ච ආනිසංසං පස්සන්තස්ස අලොභජ්ඣාසයො පරිවඩ්ඪති, ස්වායං තත්ථ ආදීනවානිසංසදස්සනවිධි විභාවිතොයෙව. සෙසපදෙසුපි ඉමිනා නයෙන අත්ථො වෙදිතබ්බො. අයං [Pg.138] පන විසෙසො – නෙක්ඛම්මන්ති ඉධ පබ්බජ්ජා. පවිවෙකො තදඞ්ගවිවෙකො, වික්ඛම්භනවිවෙකො, කායවිවෙකො, චිත්තවිවෙකො ච. නිස්සරණං නිබ්බානං. සබ්බභවගතීසූති සබ්බෙසු භවෙසු, සබ්බාසු ච ගතීසු. තදධිමුත්තතායාති යදත්ථං භාවනානුයොගො, යදත්ථා ච පබ්බජ්ජා, තදධිමුත්තෙන. තෙනෙවාහ ‘‘සමාධාධිමුත්තෙනා’’තිආදි.

Bây giờ, để làm sáng tỏ những khuynh hướng ấy bằng chính văn Pāli, đoạn văn bắt đầu bằng ‘yathāha’ đã được nói đến. Trong ấy, ‘cha’ là sự xác định về số lượng. ‘Ajjhāsaya’ là sự chỉ rõ các pháp đã được xác định. Tuy nhiên, khi gộp cả hai lại làm một, ý nghĩa là ‘khuynh hướng có sáu loại’. ‘Bodhisatta’ (Bồ Tát) là những chúng sanh có tánh giác ngộ, hoặc là những chúng sanh dấn thân, gắn bó một cách chắc chắn vào Bồ đề; có nghĩa là những vị có chí nguyện, hướng về đó, xuôi về đó. ‘(Các khuynh hướng) đưa đến sự thuần thục của Bồ đề’ có nghĩa là chúng trở thành (yếu tố) cho sự chín muồi của Bồ đề mà vị ấy sẽ chứng đắc, tùy theo sự phát nguyện. ‘Khuynh hướng vô tham’ là khuynh hướng diễn tiến theo trạng thái không tham luyến; từ ban đầu (vị ấy có khuynh hướng diễn tiến) rằng: ‘Làm thế nào để chúng ta có thể trở thành người không tham luyến ở mọi nơi và mọi lúc?’, và ở giữa cũng do năng lực không tham luyến, và sau cùng là khuynh hướng diễn tiến do năng lực ưa thích chính điều ấy. ‘(Những vị) thấy sự nguy hại trong tham’ có nghĩa là những vị thường thấy sự nguy hại bằng mọi cách trong tham có đặc tính tham luyến. Đây là sự trình bày về cách thức làm tăng trưởng khuynh hướng ấy một phần. Vì rằng, đối với người thấy sự nguy hại trong tham và thấy lợi ích trong vô tham, khuynh hướng vô tham được tăng trưởng. Phương pháp thấy sự nguy hại và lợi ích ấy ở đây đã được làm sáng tỏ. Trong các đoạn còn lại, ý nghĩa nên được hiểu theo phương pháp này. Tuy nhiên, đây là điểm đặc biệt – ‘nekkhammā’ (sự xuất ly) ở đây là sự xuất gia. Sự viễn ly (paviveko) là viễn ly theo từng phần (tadaṅgaviveko), trấn phục viễn ly (vikkhambhanaviveko), thân viễn ly (kāyaviveko), và tâm viễn ly (cittaviveko). Sự thoát ly (nissaraṇaṃ) là Nibbāna (Niết-bàn). ‘Trong tất cả các cõi và các thú’ (sabbabhavagatīsu) là trong tất cả các cõi và trong tất cả các thú. ‘Do có chí nguyện hướng về đó’ (tadadhimuttatāya) là do có chí nguyện hướng về mục đích ấy, mục đích mà vì nó có sự nỗ lực tu tập, và vì nó có sự xuất gia. Do đó, ngài nói (đoạn) bắt đầu bằng ‘samādhādhimuttena’.

50. ‘‘කිං චරිතොසී’’ති පුච්ඡිතො සචෙ ‘‘න ජානාමී’’ති වදෙය්‍ය, ‘‘කෙ වා තෙ ධම්මා බහුලං සමුදාචරන්තී’’ති පුච්ඡිතබ්බො. කිං වාති කිං අසුභං වා අනුස්සතිට්ඨානං වා අඤ්ඤං වා. කිං තෙ මනසි කරොතො ඵාසු හොතීති චිත්තස්ස එකග්ගභාවෙන සුඛං හොති. චිත්තං නමතීති පකතියාව අභිරතිවසෙන නමති. එවමාදීහීති ආදි-සද්දෙන ඉරියාපථාදීනං සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. තෙපි හි න සබ්බස්ස එකංසතො බ්‍යභිචාරිනො එව. තථා හි සමුදාචාරො පුච්ඡිතබ්බො වුත්තො. ‘‘අසුකඤ්ච අසුකඤ්ච මනසිකාරවිධිං කතිපයදිවසං අනුයුඤ්ජාහී’’ති ච වත්තබ්බො.

50. Khi được hỏi: ‘Ngươi có tánh hạnh gì?’, nếu vị ấy trả lời: ‘Tôi không biết’, thì nên hỏi rằng: ‘Vậy những pháp nào thường xuyên khởi lên nơi ngươi?’. ‘Cái gì vậy?’ (kiṃ vā) là đề mục bất tịnh nào, hay niệm xứ nào, hay (đề mục) nào khác. ‘Khi ngươi tác ý đến điều gì thì được an ổn?’ (kiṃ te manasi karoto phāsu hoti) có nghĩa là tâm được an lạc do sự nhất tâm. ‘Tâm hướng về’ (cittaṃ namati) có nghĩa là tâm tự nhiên hướng về do năng lực của sự ưa thích. Trong câu ‘evamādīhi’, nên hiểu rằng từ ‘ādi’ (v.v.) bao gồm cả oai nghi, v.v. Vì rằng, những điều ấy cũng không phải là bất biến một cách tuyệt đối đối với tất cả mọi người. Do đó, đã nói rằng nên hỏi về sự thường xuyên khởi lên. Và cũng nên nói rằng: ‘Hãy thực hành phương pháp tác ý này và này trong vài ngày’.

‘‘පකතියා උග්ගහිතකම්මට්ඨානස්සා’’ති ඉදං යං කම්මට්ඨානං ගහෙතුකාමො, තත්ථ සජ්ඣායවසෙන වා මනසිකාරවසෙන වා කතපරිචයං සන්ධාය වුත්තං. එකං ද්වෙ නිසජ්ජානීති එකං වා ද්වෙ වා උණ්හාසනානි. සජ්ඣායං කාරෙත්වා අත්තනො සම්මුඛාව අධීයාපෙත්වා දාතබ්බං, සො චෙ අඤ්ඤත්ථ ගන්තුකාමොති අධිප්පායො. තෙනාහ ‘‘සන්තිකෙ වසන්තස්සා’’ති. ආගතාගතක්ඛණෙ කථෙතබ්බං, පවත්තිං සුත්වාති අධිප්පායො.

Câu ‘Đối với người đã học đề mục thiền một cách tự nhiên’ (pakatiyā uggahitakammaṭṭhānassa) này được nói đến để ám chỉ người đã thực hành quen thuộc đề mục thiền mà vị ấy muốn nhận, bằng cách trùng tụng hoặc bằng cách tác ý. ‘Một hai buổi ngồi’ (ekaṃ dve nisajjāni) là một hoặc hai buổi ngồi làm cho ấm chỗ. Nên trao truyền (đề mục) sau khi đã cho trùng tụng, cho đọc thuộc lòng ngay trước mặt mình; ý muốn nói là, nếu vị ấy muốn đi nơi khác. Do đó, ngài nói: ‘Đối với người sống gần gũi’ (santike vasantassa). Nên nói vào mỗi lúc vị ấy đến; ý muốn nói là, sau khi đã nghe về diễn tiến (tu tập).

පථවීකසිණන්ති පථවීකසිණකම්මට්ඨානං. කතස්සාති කතස්ස කසිණස්ස. තං තං ආකාරන්ති ආචරියෙන කම්මට්ඨානෙ වුච්චමානෙ පදපදත්ථාධිප්පායඔපම්මාදිකං අත්තනො ඤාණස්ස පච්චුපට්ඨිතං තං තං ආකාරං, යං යං නිමිත්තන්ති වුත්තං. උපනිබන්ධිත්වාති උපනෙත්වා නිබද්ධං විය කත්වා, හදයෙ ඨපෙත්වා අපමුස්සන්තං කත්වාති අත්ථො. එවං සුට්ඨු උපට්ඨිතස්සතිතාය නිමිත්තං ගහෙත්වා තත්ථ සම්පජානකාරිතාය සක්කච්චං සුණන්තෙන. තන්ති තං යථාවුත්තං සුග්ගහිතං නිස්සාය. ඉතරස්සාති තථා අගණ්හන්තස්ස. සබ්බාකාරෙනාති කස්සචිපි පකාරස්ස තත්ථ අසෙසිතත්තා වුත්තං.

‘Pathavīkasiṇa’ (đất biến xứ) là đề mục thiền đất biến xứ. ‘Katassa’ (của cái đã được làm) là của biến xứ đã được làm. ‘Trạng thái này, trạng thái kia’ (taṃ taṃ ākāraṃ) là trạng thái này, trạng thái kia hiện khởi lên trong trí của mình, như từ, nghĩa của từ, ý nghĩa, ví dụ, v.v., khi vị thầy đang giảng về đề mục thiền, cái nào được gọi là ‘tướng’ (nimitta). ‘Sau khi đã liên kết’ (upanibandhitvā) có nghĩa là sau khi đem lại gần và làm cho như được buộc chặt, tức là sau khi đặt vào trong tâm và làm cho không quên. (Nên lắng nghe) bởi người nắm bắt tướng do có niệm đã được thiết lập vững chắc như vậy, và lắng nghe một cách kính cẩn với sự tỉnh giác trong đề mục ấy. ‘Tanti’ (kinh văn, ở đây là nền tảng) là nương vào đề mục ấy đã được học kỹ như đã nói. ‘Đối với người khác’ (itarassa) là đối với người không học theo cách như vậy. ‘Bằng mọi cách’ (sabbākārena) được nói đến vì không có bất kỳ loại nào bị bỏ sót ở đó.

කම්මට්ඨානග්ගහණනිද්දෙසවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải về sự chỉ dẫn cách nhận đề mục thiền đã kết thúc.

ඉති තතියපරිච්ඡෙදවණ්ණනා.

Như vậy là phần giải chương thứ ba.

4. පථවීකසිණනිද්දෙසවණ්ණනා

4. Phần giải về sự chỉ dẫn đất biến xứ.

51. ඵාසු [Pg.139] හොතීති ආවාසසප්පායාදිලාභෙන මනසිකාරඵාසුතා භාවනානුකූලතා හොති. පරිසොධෙන්තෙනාති තෙසං තෙසං ගණ්ඨිට්ඨානානං ඡින්දනවසෙන විසොධෙන්තෙන. අකිලමන්තොයෙවාති අකිලන්තකායො එව. සති හි කායකිලමථෙ සියා කම්මට්ඨානමනසිකාරස්ස අන්තරායොති අධිප්පායො. ගණ්ඨිට්ඨානන්ති අත්ථතො, අධිප්පායතො ච දුබ්බිනිවෙධතාය ගණ්ඨිභූතං ඨානං. ඡින්දිත්වාති යාථාවතො අත්ථස්ස, අධිප්පායස්ස ච විභාවනෙන ඡින්දිත්වා, විභූතං සුපාකටං කත්වාති අධිප්පායො. සුවිසුද්ධන්ති සුට්ඨු විසුද්ධං, නිගුම්බං නිජ්ජටන්ති අත්ථො.

51. ‘Được an ổn’ (phāsu hoti) là do được trú xứ thích hợp, v.v., sự an ổn trong tác ý trở thành sự thuận lợi cho việc tu tập. ‘Bởi người thanh lọc’ (parisodhentena) là bởi người làm cho trong sạch bằng cách cắt đứt những điểm khúc mắc này kia. ‘Không mệt mỏi’ (akilamanto yeva) là thân không mệt mỏi. Ý muốn nói là, vì khi có sự mệt mỏi của thân, có thể có chướng ngại cho việc tác ý đề mục thiền. ‘Điểm khúc mắc’ (gaṇṭhiṭṭhānaṃ) là điểm đã trở thành khúc mắc do khó thâm nhập về mặt ý nghĩa và về mặt chủ đích. ‘Sau khi cắt đứt’ (chinditvā) có ý nghĩa là sau khi cắt đứt bằng cách làm sáng tỏ ý nghĩa và chủ đích một cách như thật, tức là sau khi làm cho trở nên rõ ràng, hiển nhiên. ‘Rất trong sạch’ (suvisuddhaṃ) có nghĩa là rất trong sạch, không có bụi rậm, không có rối rắm.

අනනුරූපවිහාරවණ්ණනා

Phần giải về trú xứ không thích hợp.

52. අඤ්ඤතරෙනාති අඤ්ඤතරෙනාපි, පගෙව අනෙකෙහීති අධිප්පායො. මහන්තභාවො මහත්තං. තථා සෙසෙසු. සොණ්ඩවා සොණ්ඩී. තථා පණ්ණන්තිආදීසු. බොධිඅඞ්ගණාදීසු කාතබ්බං ඉධ ‘‘වත්ත’’න්ති අධිප්පෙතන්ති ආහ ‘‘පානීයඝටං වා රිත්ත’’න්ති. නිට්ඨිතායාති පවිට්ඨපවිට්ඨානං දානෙන පරික්ඛීණාය. ජිණ්ණවිහාරෙපි යත්‍ර භික්ඛූ එවං වදන්ති ‘‘ආයස්මා, යථාසුඛං සමණධම්මං කරොතු, මයං පටිජග්ගිස්සාමා’’ති. එවරූපෙ විහාතබ්බන්ති අයම්පි නයො ලබ්භති, වුත්තනයත්තා පන න වුත්තො.

52. ‘Bởi một trong (các điều kiện)’ (aññatarena) có ý nghĩa là, dù chỉ bởi một, huống nữa là bởi nhiều. ‘Trạng thái lớn’ (mahantabhāvo) là sự lớn lao (mahattaṃ). Tương tự trong các trường hợp còn lại. (Trú xứ) có hồ nước bằng đá (soṇḍavā) là soṇḍī. Tương tự trong các từ bắt đầu bằng ‘paṇṇa’. Việc cần làm ở sân cây bồ đề, v.v., ở đây được ngài chỉ định là ‘bổn phận’ (vatta), (nên ngài) nói (câu) bắt đầu bằng ‘pānīyaghaṭaṃ vā rittaṃ’. ‘Khi đã hết’ (niṭṭhitāya) là khi đã cạn kiệt do việc cúng dường cho những vị lần lượt đi vào. Ngay cả trong một trú xứ cũ kỹ, nơi mà các vị tỳ khưu nói như vầy: ‘Thưa ngài, xin ngài hãy thực hành sa-môn pháp một cách an lạc, chúng tôi sẽ trông nom (trú xứ)’. ‘Nên ở trong một nơi như vậy’ – phương pháp này cũng được chấp nhận, nhưng vì là phương pháp đã được nói đến (ở nơi khác), nên không được nói ở đây.

මහාපථවිහාරෙති මහාපථසමීපෙ විහාරෙ. භාජනදාරුදොණිකාදීනීති රජනභාජනානි, රජනත්ථාය දාරු, දාරුමයදොණිකා, රජනපචනට්ඨානං, ධොවනඵලකන්ති එවමාදීනි. සාකහාරිකාති සාකහාරිනියො ඉත්ථියො. විසභාගසද්දො කාමගුණූපසංහිතො ගීතසද්දොති වදන්ති, කෙවලොපි ඉත්ථිසද්දො විසභාගසද්දො එව. තත්‍රාති පුප්ඵවන්තෙ විහාරෙ. තාදිසොයෙවාති ‘‘තත්ථස්ස කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා’’තිආදිනා යාදිසො පණ්ණවන්තෙ විහාරෙ උපද්දවො වුත්තො, තාදිසොයෙව. ‘‘පුප්ඵහාරිකායො පුප්ඵං ඔචිනන්තියො’’ති පන වත්තබ්බං. අයමිධ විසෙසො.

Mahāpathavihāreti (trong ngôi chùa ở trên đường lớn) là trong ngôi chùa ở gần đường lớn. Bhājanadārudoṇikādīni (những thứ như là bình, gỗ, máng) là những bình nhuộm, gỗ để nhuộm, máng bằng gỗ, nơi nấu thuốc nhuộm, tấm ván để giặt, v.v... Sākahārikā (những người phụ nữ hái rau) là những người phụ nữ thường hái rau. Visabhāgasaddo (âm thanh không tương hợp), có vị nói là tiếng hát liên hệ đến dục lạc. Ngay cả chỉ là tiếng nói của người nữ cũng chính là âm thanh không tương hợp. Tatrā (ở đó) là trong ngôi chùa có hoa. Tādisoyeva (cũng giống như vậy) là sự nguy hại nào đã được nói đến trong ngôi chùa có rau, qua câu v.v... “tatthassa kammaṭṭhānaṃ gahetvā” (vị ấy đã nhận lấy đề mục nghiệp xứ ở đó), thì (sự nguy hại) cũng giống như vậy. Tuy nhiên, nên nói là: “Pupphahārikāyo pupphaṃ ocinantiyo” (những người phụ nữ hái hoa đang hái hoa). Đây là điểm đặc biệt ở đây.

පත්ථනීයෙති තත්ථ වසන්තෙසු සම්භාවනාවසෙන උපසඞ්කමනාදිනා පත්ථෙතබ්බෙ. තෙනාහ ‘‘ලෙණසම්මතෙ’’ති. දක්ඛිණාගිරීති මගධවිසයෙ දක්ඛිණාගිරීති වදන්ති.

Patthanīye (đáng được mong mỏi) là đáng được mong mỏi bởi những người đang sống ở đó, bằng cách đến gần v.v... do được tán dương. Do đó, ngài đã nói: “leṇasammate” (được xem là nơi ẩn náu). Dakkhiṇāgiri (núi phía nam), có vị nói là Dakkhiṇāgiri ở xứ Magadha.

විසභාගාරම්මණානි [Pg.140] ඉට්ඨානි, අනිට්ඨානි ච. අනිට්ඨානං හි දස්සනත්ථං ‘‘ඝටෙහි නිඝංසන්තියො’’තිආදි වුත්තං. දබ්බූපකරණයොග්ගා රුක්ඛා දබ්බූපකරණරුක්ඛා.

Visabhāgārammaṇāni (những đối tượng không tương hợp) là những đối tượng vừa ý và không vừa ý. Thật vậy, để chỉ rõ những đối tượng không vừa ý, câu v.v... “ghaṭehi nighaṃsantiyo” (những người phụ nữ đang la mắng bằng những cái bình) đã được nói đến. Những cây cối thích hợp để làm vật dụng trong nhà được gọi là dabbūpakaraṇarukkhā (cây làm vật dụng).

යො පන විහාරො. ඛලන්ති ධඤ්ඤකරණට්ඨානං. ගාවො රුන්ධන්ති ‘‘සස්සං ඛාදිංසූ’’ති. උදකවාරන්ති කෙදාරෙසු සස්සානං දාතබ්බඋදකවාරං. අයම්පීති මහාසඞ්ඝභොගොපි විහාරො. වාරියමානා කම්මට්ඨානිකෙන භික්ඛුනා.

Lại nữa, ngôi chùa nào... Khalaṃ (sân đập lúa) là nơi đập lúa. Họ nhốt bò lại (với ý nghĩ) rằng: “Chúng đã ăn lúa.” Udakavāraṃ (phiên tưới nước) là phiên tưới nước nên được cung cấp cho lúa ở các thửa ruộng. Ayaṃ pi (cả điều này nữa) là cả ngôi chùa là tài sản lớn của Tăng chúng. Vāriyamānā (đang bị ngăn cản) bởi vị tỳ khưu đang hành nghiệp xứ.

සමුද්දසාමුද්දිකනදීනිස්සිතං උදකපට්ටනං. මහානගරානං ආයද්වාරභූතං අටවිමුඛාදිනිස්සිතං ථලපට්ටනං. අප්පසන්නා හොන්ති. තෙනස්ස තත්ථ ඵාසුවිහාරො න හොතීති අධිප්පායො. මඤ්ඤමානා රාජමනුස්සා.

Udakapaṭṭanaṃ (bến nước) là bến nước nương tựa vào biển hoặc sông thông ra biển. Thalapaṭṭanaṃ (bến bộ) là bến bộ nương tựa vào cửa rừng v.v..., là cửa ngõ thu nhập của các thành phố lớn. Họ trở nên không hoan hỷ. Ý nghĩa là: Do đó, vị ấy không được an trú ở nơi ấy. Maññamānā (đang nghĩ rằng) là những người của vua.

සමොසරණෙනාති ඉතො චිතො සඤ්චරණෙන. පපාතෙති පපාතසීසෙ ඨත්වා ගායි ‘‘ගීතසද්දෙන ඉධාගතං පපාතෙ පාතෙත්වා ඛාදිස්සාමී’’ති. වෙගෙන ගහෙත්වාති වෙගෙනාගන්ත්වා ‘‘කුහිං යාසී’’ති ඛන්ධෙ ගහෙත්වා.

Samosaraṇena (do sự tụ hội) là do sự đi lại từ nơi này đến nơi khác. Papāte (trong vực thẳm) là (dạ xoa) đã đứng trên bờ vực thẳm và hát lên (với ý nghĩ) rằng: “Ta sẽ làm cho vị đã đến đây vì tiếng hát rơi xuống vực thẳm rồi sẽ ăn thịt.” Vegena gahetvā (sau khi bắt lấy một cách nhanh chóng) là sau khi đi đến một cách nhanh chóng và nắm lấy vai (hỏi) rằng: “Ngươi đi đâu?”

යත්ථාති යස්මිං විහාරෙ, විහාරසාමන්තා වා න සක්කා හොති කල්‍යාණමිත්තං ලද්ධුං, තත්ථ විහාරෙ සො අලාභො මහාදොසොති යොජනා.

Yattha (ở đâu) là trong ngôi chùa nào, hoặc ở gần ngôi chùa nào, mà không thể tìm được bạn lành, thì trong ngôi chùa ấy, sự không tìm được đó là một lỗi lớn. Đây là cách liên kết.

පන්ථනින්ති පන්ථෙ නීතො පවත්තිතොති පන්ථනී, මග්ගනිස්සිතො විහාරො. තං පන්ථනිං. සොණ්ඩින්ති සොණ්ඩිසහිතො විහාරො සොණ්ඩී, තං සොණ්ඩිං. තථා පණ්ණන්තිආදීසු. නගරනිස්සිතං නගරන්ති වුත්තං උත්තරපදලොපෙන යථා ‘‘භීමසෙනො භීමො’’ති. දාරුනාති දාරුනිස්සිතෙන සහ. විසභාගෙනාති යො විසභාගෙහි වුසීයති, විසභාගානං වා නිවාසො, සො විහාරො විසභාගො. තෙන විසභාගෙන සද්ධිං. පච්චන්තනිස්සිතඤ්ච සීමානිස්සිතඤ්ච අසප්පායඤ්ච පච්චන්තසීමාසප්පායං. යත්ථ මිත්තො න ලබ්භති, තම්පීති සබ්බත්ථ ඨාන-සද්දාපෙක්ඛාය නපුංසකනිද්දෙසො. ඉති විඤ්ඤායාති ‘‘භාවනාය අනනුරූපානී’’ති එවං විජානිත්වා.

Panthanin (trú xứ ở ven đường): Được dẫn dắt, được diễn tiến trên con đường, do đó gọi là panthanī, tức là ngôi chùa nương tựa vào con đường. (Nên trú ngụ trong) trú xứ ở ven đường ấy. Soṇḍin (trú xứ có hồ nước): Ngôi chùa cùng với hồ nước bằng đá được gọi là soṇḍī. (Nên trú ngụ trong) trú xứ có hồ nước ấy. Tương tự trong các từ paṇṇaṃ v.v... Ngôi chùa nương tựa vào thành phố được gọi là nagaraṃ do lược bỏ từ phía sau, giống như “Bhīmaseno” (được gọi là) “Bhīmo”. Dārunā (với trú xứ có rừng cây) là cùng với ngôi chùa nương tựa vào rừng củi, rừng cây. Visabhāgena (với trú xứ không tương hợp): Ngôi chùa nào được những vị tỳ khưu không tương hợp trú ngụ, hoặc là nơi ở của những người không tương hợp, ngôi chùa đó được gọi là visabhāga. Cùng với ngôi chùa được những người không tương hợp trú ngụ ấy, hoặc cùng với ngôi chùa là nơi ở của những người không tương hợp. Ngôi chùa nương tựa vào vùng biên địa, ngôi chùa nương tựa vào vùng ranh giới, và ngôi chùa không thích hợp (được gọi là) paccantasīmāsappāyaṃ. Nơi nào không tìm được bạn lành, cả nơi đó nữa. Ở tất cả các từ, việc chỉ định trung tính là do quy chiếu đến từ ṭhāna (nơi chốn). Iti viññāya (sau khi biết như vậy) là sau khi biết như vầy: “là những nơi không thích hợp cho việc tu tập.”

අනුරූපවිහාරවණ්ණනා

Giải Thích Về Ngôi Chùa Thích Hợp

53. අයං අනුරූපො නාමාති අයං විහාරො භාවනාය අනුරූපො නාම. නාතිදූරන්ති ගොචරට්ඨානතො අඩ්ඪගාවුතතො ඔරභාගතාය න [Pg.141] අතිදූරං. නාච්චාසන්නන්ති පච්ඡිමෙන පමාණෙන ගොචරට්ඨානතො පඤ්චධනුසතිකතාය න අතිආසන්නං. තාය ච පන නාතිදූරනාච්චාසන්නතාය, ගොචරට්ඨානං පරිස්සයාදිරහිතමග්ගතාය ච ගමනස්ස ච ආගමනස්ස ච යුත්තරූපත්තා ගමනාගමනසම්පන්නං. දිවසභාගෙ මහාජනසංකිණ්ණතාභාවෙන දිවා අප්පාකිණ්ණං. අභාවත්ථො හි අයං අප්ප-සද්දො ‘‘අප්පිච්ඡො’’තිආදීසු (ම. නි. 1.336) විය. රත්තියං ජනාලාපසද්දාභාවෙන රත්තිං අප්පසද්දං. සබ්බදාපි ජනසන්නිපාතනිග්ඝොසාභාවෙන අප්පනිග්ඝොසං. අප්පකසිරෙනාති අකසිරෙන සුඛෙනෙව. සීලාදිගුණානං ථිරභාවප්පත්තියා ථෙරා. සුත්තගෙය්‍යාදි බහු සුතං එතෙසන්ති බහුස්සුතා. වාචුග්ගතකරණෙන, සම්මදෙව ගරූනං සන්තිකෙ ආගමිතභාවෙන ච ආගතො පරියත්තිධම්මසඞ්ඛාතො ආගමො එතෙසන්ති ආගතාගමා. සුත්තාභිධම්මසඞ්ඛාතස්ස ධම්මස්ස ධාරණෙන ධම්මධරා. විනයස්ස ධාරණෙන විනයධරා. තෙසංයෙව ධම්මවිනයානං මාතිකාය ධාරණෙන මාතිකාධරා. තත්ථ තත්ථ ධම්මපරිපුච්ඡාය පරිපුච්ඡති. අත්ථපරිපුච්ඡාය පරිපඤ්හති වීමංසති විචාරෙති. ඉදං, භන්තෙ, කථං ඉමස්ස කො අත්ථොති පරිපුච්ඡනපරිපඤ්හාකාරදස්සනං. අවිවටඤ්චෙව පාළියා අත්ථං පදෙසන්තරපාළිදස්සනෙන ආගමතො විවරන්ති. අනුත්තානීකතඤ්ච යුත්තිවිභාවනෙන උත්තානීකරොන්ති. කඞ්ඛට්ඨානියෙසු ධම්මෙසු සංසයුප්පත්තියා හෙතුතාය ගණ්ඨිට්ඨානභූතෙසු පාළිපදෙසෙසු යාථාවතො විනිච්ඡයදානෙන කඞ්ඛං පටිවිනොදෙන්ති. එත්ථ ච ‘‘නාතිදූරං, නාච්චාසන්නං, ගමනාගමනසම්පන්න’’න්ති එකං අඞ්ගං, ‘‘දිවා අප්පාකිණ්ණං, රත්තිං අප්පසද්දං අප්පනිග්ඝොස’’න්ති එකං, ‘‘අප්පඩංසමකසවාතාතපසරීසපසම්ඵස්ස’’න්ති එකං, ‘‘තස්මිං ඛො පන සෙනාසනෙ විහරන්තස්ස…පෙ… පරික්ඛාරා’’ති එකං, ‘‘තස්මිං ඛො පන සෙනාසනෙ ථෙරා…පෙ… කඞ්ඛං පටිවිනොදෙන්තී’’ති එකං. එවං පඤ්ච අඞ්ගානි වෙදිතබ්බානි.

53. Ayaṃ anurūpo nāma (đây được gọi là thích hợp) là ngôi chùa này được gọi là thích hợp cho việc tu tập. Nātidūraṃ (không quá xa) là không quá xa do ở trong khoảng nửa do tuần từ nơi khất thực. Nāccāsannaṃ (không quá gần) là không quá gần do theo khoảng cách tối thiểu là năm trăm tầm cung từ nơi khất thực. Lại nữa, do việc không quá xa, không quá gần ấy, và do con đường đến nơi khất thực không có hiểm nguy v.v..., nên việc đi và về có tính chất thích hợp, (do đó được gọi là) gamanāgamanasampannaṃ (đầy đủ sự đi lại). Vào ban ngày, do không có sự đông đúc của nhiều người, nên (được gọi là) divā appākiṇṇaṃ (ban ngày không đông đúc). Thật vậy, từ “appa” này có nghĩa là không có, giống như trong các câu v.v... “appiccho” (ít ham muốn). Vào ban đêm, do không có tiếng nói chuyện của người dân, nên (được gọi là) rattiṃ appasaddaṃ (ban đêm ít tiếng động). Và vào mọi lúc, do không có tiếng huyên náo của đám đông tụ tập, nên (được gọi là) appanigghosaṃ (ít tiếng ồn ào). Appakasirena (một cách không khó khăn) là một cách không khó khăn, một cách dễ dàng. Các vị được gọi là therā (trưởng lão) do đã đạt đến trạng thái vững chắc của các đức hạnh như giới v.v... Những vị ấy đã nghe nhiều Kinh, Kệ v.v... nên được gọi là bahussutā (bậc đa văn). Giáo pháp thực hành được gọi là āgama (truyền thống) đã đến với các vị ấy do việc học thuộc lòng và do đã được truyền dạy một cách đúng đắn nơi gần các vị thầy, nên các vị ấy được gọi là āgatāgamā (bậc thông suốt truyền thống). Các vị được gọi là dhammadharā (bậc trì pháp) do gìn giữ Pháp được gọi là Kinh và Vi Diệu Pháp. Các vị được gọi là vinayadharā (bậc trì luật) do gìn giữ Luật. Các vị được gọi là mātikādharā (bậc trì mẫu đề) do gìn giữ mẫu đề của chính Pháp và Luật ấy. Vị ấy paripucchati (hỏi) bằng cách hỏi về Pháp ở các nơi khác nhau. Vị ấy paripañhati (tra vấn), vīmaṃsati (xem xét), vicāreti (suy xét) bằng cách hỏi về ý nghĩa. Câu: “Thưa ngài, điều này như thế nào, ý nghĩa của nó là gì?” là sự trình bày về cách thức hỏi và tra vấn. Các vị ấy vivaranti (giải thích) ý nghĩa của Pāḷi chưa được giải thích bằng cách trình bày Pāḷi ở một đoạn khác theo truyền thống. Các vị ấy uttānīkaronti (làm cho rõ ràng) điều chưa được làm cho rõ ràng bằng cách trình bày lý lẽ hợp lý. Trong các pháp là nơi nương tựa của sự nghi ngờ, trong các đoạn Pāḷi là nơi có các nút thắt khó hiểu do là nguyên nhân của sự phát sinh nghi ngờ, các vị ấy paṭivinodenti (loại bỏ) sự nghi ngờ bằng cách đưa ra sự phán quyết đúng như thật. Và ở đây, “nātidūraṃ, nāccāsannaṃ, gamanāgamanasampannaṃ” (không quá xa, không quá gần, đầy đủ sự đi lại) là một chi phần; “divā appākiṇṇaṃ, rattiṃ appasaddaṃ appanigghosaṃ” (ban ngày không đông đúc, ban đêm ít tiếng động, ít tiếng ồn ào) là một chi phần; “appaḍaṃsamakasavātātapasarīsapasamphassaṃ” (ít bị ruồi, muỗi, gió, nắng, các loài bò sát xúc chạm) là một chi phần; “tasmiṃ kho pana senāsane viharantassa…pe… parikkhārā” (lại nữa, khi đang trú trong trú xứ ấy... các vật dụng...) là một chi phần; “tasmiṃ kho pana senāsane therā…pe… kaṅkhaṃ paṭivinodentī” (lại nữa, trong trú xứ ấy, các vị trưởng lão... loại bỏ sự nghi ngờ) là một chi phần. Như vậy, nên biết có năm chi phần.

ඛුද්දකපලිබොධවණ්ණනා

Giải Thích Về Các Chướng Ngại Nhỏ

54. ඛුද්දකපලිබොධුපච්ඡෙදෙ පයොජනං පරතො ආගමිස්සති. අග්ගළඅනුවාතපරිභණ්ඩදානාදිනා දළ්හීකම්මං වා. තන්තච්ඡෙදාදීසු තුන්නකම්මං වා කාතබ්බං.

54. Lợi ích trong việc cắt đứt các chướng ngại nhỏ sẽ được nói đến sau. Hoặc là việc làm cho vững chắc bằng cách cho các vật dụng như miếng vá, vải viền dọc, vải viền ngang, v.v. Hoặc là việc may vá ở những chỗ chỉ bị đứt, v.v. nên được thực hiện.

භාවනාවිධානවණ්ණනා

Giải về phương pháp tu tiến

55. සබ්බකම්මට්ඨානවසෙනාති [Pg.142] අනුක්කමෙන නිද්දිසියමානස්ස චත්තාලීසවිධස්ස සබ්බස්ස කම්මට්ඨානස්ස වසෙන. පිණ්ඩපාතපටික්කන්තෙනාති පිණ්ඩපාතපරිභොගතො පටිනිවත්තෙන, පිණ්ඩපාතභුත්තාවිනා ඔනීතපත්තපාණිනාති අත්ථො. භත්තසම්මදං පටිවිනොදෙත්වාති භොජනනිමිත්තං පරිස්සමං විනොදෙත්වා. ආහාරෙ හි ආසයං පවිට්ඨමත්තෙ තස්ස ආගන්තුකතාය යෙභුය්‍යෙන සියා සරීරස්ස කොචි පරිස්සමො, තං වූපසමෙත්වා. තස්මිං හි අවූපසන්තෙ සරීරඛෙදෙන චිත්තං එකග්ගතං න ලභෙය්‍යාති. පවිවිත්තෙති ජනවිවිත්තෙ. සුඛනිසින්නෙනාති පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා උජුං කායං පණිධාය නිසජ්ජාය සුඛනිසින්නෙන. වුත්තඤ්හෙතන්ති යං ‘‘කතාය වා’’තිආදිනා පථවියා නිමිත්තග්ගහණං ඉධ වුච්චති, වුත්තං හෙතං පොරාණට්ඨකථායං.

55. (Cụm từ) ‘Do tất cả đề mục’ (sabbakammaṭṭhānavasena) có nghĩa là do tất cả đề mục có bốn mươi loại đang được chỉ dẫn theo thứ tự. (Cụm từ) ‘Đã đi khất thực về’ (piṇḍapātapaṭikkantena) có nghĩa là đã trở về từ việc thọ dụng vật thực khất thực, tức là sau khi đã ăn xong vật thực khất thực, tay đã rời khỏi bát. (Cụm từ) ‘Đã xua tan cơn mệt mỏi do vật thực’ (bhattasammadaṃ paṭivinodetvā) có nghĩa là đã loại bỏ sự mệt mỏi do việc ăn uống. Quả vậy, khi vật thực vừa vào đến dạ dày, do tính chất mới lạ của nó, phần lớn có thể có sự mệt mỏi nào đó cho cơ thể, (vị ấy) đã làm cho nó lắng dịu. Quả vậy, khi sự mệt mỏi ấy chưa lắng dịu, do thân mệt mỏi nên tâm sẽ không thể đạt được nhất tâm. (Cụm từ) ‘Ở nơi vắng vẻ’ (pavivitte) có nghĩa là vắng bóng người. (Cụm từ) ‘Ngồi một cách thoải mái’ (sukhanisinnena) có nghĩa là đã ngồi một cách thoải mái bằng cách ngồi kiết già, giữ thân thẳng. (Cụm từ) ‘Điều này đã được nói’ (vuttañhetaṃ) có nghĩa là: việc nắm bắt tướng của đất bằng (câu) bắt đầu bằng ‘katāya vā’ được nói ở đây, quả vậy, điều này đã được nói trong Cổ Chú giải.

ඉදානි තං අට්ඨකථාපාළිං දස්සෙන්තො ‘‘පථවීකසිණං උග්ගණ්හන්තො’’තිආදිමාහ. තත්ථායං සඞ්ඛෙපත්ථො – පථවීකසිණං උග්ගණ්හන්තොති උග්ගහනිමිත්තභාවෙන පථවීකසිණං ගණ්හන්තො ආදියන්තො, උග්ගහනිමිත්තභූතං පථවීකසිණං උප්පාදෙන්තොති අත්ථො. උප්පාදනඤ්චෙත්ථ තථානිමිත්තස්ස උපට්ඨාපනං දට්ඨබ්බං. පථවියන්ති වක්ඛමානවිසෙසෙ පථවීමණ්ඩලෙ. නිමිත්තං ගණ්හාතීති තත්ථ චක්ඛුනා ආදාසතලෙ මුඛනිමිත්තං විය භාවනාඤාණෙන වක්ඛමානවිසෙසං පථවීනිමිත්තං ගණ්හාති. ‘‘පථවිය’’න්ති වත්වාපි මණ්ඩලාපෙක්ඛාය නපුංසකනිද්දෙසො. කතෙති වක්ඛමානවිධිනා අභිසඞ්ඛතෙති අත්ථො. වා-සද්දො අනියමත්ථො. අකතෙති පාකතිකෙ ඛලමණ්ඩලාදිකෙ පථවීමණ්ඩලෙ. සාන්තකෙති සඅන්තකෙ එව, සපරිච්ඡෙදෙ එවාති අත්ථො. සාවධාරණඤ්හෙතං වචනං. තථා හි තෙන නිවත්තිතං දස්සෙතුං ‘‘නො අනන්තකෙ’’ති වුත්තං. සකොටියෙතිආදීනිපි තස්සෙව වෙවචනානි. සුප්පමත්තෙ වාතිආදීසු සුප්පසරාවානි සමප්පමාණානි ඉච්ඡිතානි. කෙචි පන වදන්ති ‘‘සරාවමත්තං විදත්ථිචතුරඞ්ගුලං හොති, සුප්පමත්තං තතො අධිකප්පමාණන්ති. කිත්තිමං කසිණමණ්ඩලං හෙට්ඨිමපරිච්ඡෙදෙන සරාවමත්තං, උපරිමපරිච්ඡෙදෙන සුප්පමත්තං, න තතො අධො, උද්ධං වාති පරිත්තප්පමාණභෙදසඞ්ගණ්හනත්ථං ‘සුප්පමත්තෙ වා සරාවමත්තෙ වා’ති වුත්ත’’න්ති. යථාඋපට්ඨිතෙ ආරම්මණෙ එකඞ්ගුලමත්තම්පි වඩ්ඪිතං අප්පමාණමෙවාති වුත්තොවායමත්ථො. කෙචි පන ‘‘ඡත්තමත්තම්පි කසිණමණ්ඩලං කාතබ්බ’’න්ති වදන්ති.

Bây giờ, để trình bày đoạn văn Chú giải ấy, ngài đã nói (câu) bắt đầu bằng ‘pathavīkasiṇaṃ uggaṇhanto’. Ở đây, đây là ý nghĩa tóm tắt: (Cụm từ) ‘Nắm bắt đề mục đất’ (pathavīkasiṇaṃ uggaṇhanto) có nghĩa là đang nắm bắt, đang tiếp nhận đề mục đất với tính cách là học tướng; hoặc đang làm phát sanh đề mục đất đã trở thành học tướng. Và ở đây, việc làm phát sanh nên được hiểu là sự hiện khởi của tướng như vậy. (Cụm từ) ‘Trên đất’ (pathaviyaṃ) có nghĩa là trên vòng đất có đặc tính sẽ được nói đến. (Cụm từ) ‘Nắm bắt tướng’ (nimittaṃ gaṇhāti) có nghĩa là: ở đó, vị ấy nắm bắt tướng đất có đặc tính sẽ được nói đến bằng trí tuệ tu tập, giống như (người ta) nắm bắt tướng mặt trong mặt gương bằng mắt. Mặc dù đã nói ‘pathaviyaṃ’ (thuộc nữ tính), nhưng việc chỉ định bằng trung tính (trong từ ‘kate’) là do quy chiếu đến từ ‘maṇḍala’. (Từ) ‘Được làm’ (kate) có nghĩa là được tạo tác theo phương pháp sẽ được nói đến. Từ ‘vā’ có nghĩa là không xác định. (Từ) ‘Không được làm’ (akate) có nghĩa là trên vòng đất tự nhiên như sân đập lúa, v.v. (Từ) ‘Có giới hạn’ (sāntake) có nghĩa là chỉ có giới hạn, chỉ có ranh giới. Và đây là lời nói có sự nhấn mạnh. Quả vậy, để chỉ ra điều được loại trừ bởi (từ nhấn mạnh) ấy, câu ‘không phải không có giới hạn’ (no anantake) đã được nói. Các từ bắt đầu bằng ‘sakoṭiya’ cũng là đồng nghĩa của chính từ ấy. Trong các từ bắt đầu bằng ‘suppamatte vā’, các cái nia và nắp nồi có kích thước bằng nhau được muốn nói đến. Tuy nhiên, một số vị nói rằng: “Vòng (kasiṇa) cỡ nắp nồi là một gang tay và bốn ngón tay, vòng (kasiṇa) cỡ cái nia có kích thước lớn hơn thế. Vòng kasiṇa nhân tạo, với giới hạn dưới, có kích thước bằng nắp nồi; với giới hạn trên, có kích thước bằng cái nia; không nhỏ hơn hay lớn hơn thế. Do đó, để bao gồm sự phân biệt về kích thước nhỏ và lớn, câu ‘cỡ cái nia hoặc cỡ nắp nồi’ (suppamatte vā sarāvamatte vā) đã được nói.” Ý nghĩa này đã được nói rằng: trong đối tượng hiện khởi như thế nào, dù chỉ tăng thêm một ngón tay cũng là vô lượng. Tuy nhiên, một số vị nói rằng: “Vòng kasiṇa cũng nên được làm cỡ cái dù.”

සො [Pg.143] තං නිමිත්තං සුග්ගහිතං කරොතීති සො යොගාවචරො තං පථවීමණ්ඩලං සුග්ගහිතං නිමිත්තං කරොති. යදා චක්ඛුං උම්මීලෙත්වා ඔලොකෙත්වා තත්ථ නිමිත්තං ගහෙත්වා නිම්මීලෙත්වා ආවජ්ජෙන්තස්ස උම්මීලෙත්වා ඔලොකිතක්ඛණෙ විය උපට්ඨාති, තදා සුග්ගහිතං කරොති නාම. අථෙත්ථ සතිං සූපට්ඨිතං කත්වා අබහිගතෙන මානසෙන පුනප්පුනං සල්ලක්ඛෙන්තො සූපධාරිතං උපධාරෙති නාම. එවං උපධාරිතං පන නං පුනප්පුනං ආවජ්ජෙන්තො මනසි කරොන්තො තමෙවාරබ්භ ආසෙවනං භාවනං බහුලං පවත්තෙන්තො සුවවත්ථිතං වවත්ථපෙති නාම. තස්මිං ආරම්මණෙති එවං සුග්ගහිතකරණාදිනා සම්මදෙව උපට්ඨිතෙ තස්මිං පථවීකසිණසඤ්ඤිතෙ ආරම්මණෙ. චිත්තං උපනිබන්ධතීති අත්තනො චිත්තං උපචාරජ්ඣානං උපනෙත්වා නිබන්ධති අඤ්ඤාරම්මණතො විනිවත්තං කරොති. අද්ධා ඉමායාතිආදි ආනිසංසදස්සාවිතාදස්සනං.

(Câu) ‘Vị ấy làm cho tướng ấy được nắm bắt kỹ’ (so taṃ nimittaṃ suggahitaṃ karoti) có nghĩa là vị hành giả ấy làm cho vòng đất ấy trở thành tướng được nắm bắt kỹ. Khi, sau khi mở mắt và nhìn, vị ấy nắm bắt tướng ở đó, rồi nhắm mắt lại và tác ý, tướng hiện khởi giống như trong khoảnh khắc mở mắt nhìn, khi ấy được gọi là đã làm cho (tướng) được nắm bắt kỹ. Bấy giờ, sau khi đã thiết lập niệm vững chắc ở đây, vị ấy thường xuyên ghi nhận bằng tâm không hướng ra ngoài, được gọi là đang ghi nhận một cách kỹ lưỡng (upadhāreti) điều đã được ghi nhận kỹ lưỡng (sūpadhāritaṃ). Hơn nữa, vị ấy thường xuyên tác ý, hướng tâm đến tướng đã được ghi nhận kỹ lưỡng như vậy, lấy chính tướng ấy làm đối tượng, thực hành nhiều lần sự thuần thục, sự tu tiến, được gọi là đang xác định (vavatthapeti) điều đã được xác định kỹ lưỡng (suvavatthitaṃ). (Cụm từ) ‘Trong đối tượng ấy’ (tasmiṃ ārammaṇe) có nghĩa là trong đối tượng được gọi là đề mục đất ấy, đã hiện khởi một cách đúng đắn do việc nắm bắt kỹ, v.v. (Cụm từ) ‘Buộc tâm vào’ (cittaṃ upanibandhati) có nghĩa là vị ấy dẫn dắt và buộc tâm của mình vào cận định, làm cho nó quay về từ đối tượng khác. (Câu) bắt đầu bằng ‘addhā imāya’ là sự trình bày cho thấy (vị ấy) thường thấy được lợi ích.

ඉදානි යථාදස්සිතස්ස අට්ඨකථාපාඨස්ස අත්ථප්පකාසනෙන සද්ධිං භාවනාවිධිං විභාවෙතුකාමො අකතෙ තාව නිමිත්තග්ගහණං දස්සෙන්තො ‘‘තත්ථ යෙන අතීතභවෙපී’’තිආදිමාහ. තත්ථ තත්ථාති තස්මිං අට්ඨකථාපාඨෙ. චතුක්කපඤ්චකජ්ඣානානීති චතුක්කපඤ්චකනයවසෙන වදති. පුඤ්ඤවතොති භාවනාමයපුඤ්ඤවතො. උපනිස්සයසම්පන්නස්සාති තාදිසෙනෙව උපනිස්සයෙන සමන්නාගතස්ස. ඛලමණ්ඩලෙති මණ්ඩලාකාරෙ ධඤ්ඤකරණට්ඨානෙ. තංඨානප්පමාණමෙවාති ඔලොකිතට්ඨානප්පමාණමෙව.

Bây giờ, với mong muốn làm sáng tỏ phương pháp tu tiến cùng với việc giải thích ý nghĩa của đoạn văn Chú giải đã được trình bày, trước hết, để chỉ ra việc nắm bắt tướng trong (vòng đất) không được làm, ngài đã nói (câu) bắt đầu bằng ‘tattha yena atītabhavepi’. Ở đây, (từ) ‘tattha’ có nghĩa là trong đoạn văn Chú giải ấy. (Cụm từ) ‘Các thiền tứ và ngũ’ (catukkapañcakajjhānāni), ngài nói theo phương pháp tứ và ngũ. (Từ) ‘Người có phước’ (puññavato) có nghĩa là người có phước tu tiến. (Từ) ‘Người có đầy đủ duyên hỗ trợ’ (upanissayasampannassa) có nghĩa là người có được duyên hỗ trợ như vậy. (Từ) ‘Trong sân đập lúa’ (khalamaṇḍale) có nghĩa là ở nơi đập lúa có hình tròn. (Cụm từ) ‘Chỉ có kích thước bằng nơi ấy’ (taṃṭhānappamāṇameva) có nghĩa là chỉ có kích thước bằng nơi đã nhìn.

අවිරාධෙත්වාති අවිරජ්ඣිත්වා වුත්තවිධිනා එව. නීලපීතලොහිතඔදාතසම්භෙදවසෙනාති නීලාදිවණ්ණාහි මත්තිකාහි පච්චෙකං, එකජ්ඣඤ්ච සංසග්ගවසෙන. ගඞ්ගාවහෙති ගඞ්ගාසොතෙ. සීහළදීපෙ කිර රාවණගඞ්ගා නාම නදී, තස්සා සොතෙන ඡින්නතටට්ඨානෙ මත්තිකා අරුණවණ්ණා. තං සන්ධාය වුත්තං ‘‘ගඞ්ගාවහෙ මත්තිකාසදිසාය අරුණවණ්ණායා’’ති. අරුණවණ්ණාය අරුණනිභාය, අරුණප්පභාවණ්ණායාති අත්ථො.

(Từ) ‘Không làm hỏng’ (avirādhetvā) có nghĩa là không làm sai lệch, chỉ theo phương pháp đã nói. (Cụm từ) ‘Do sự pha trộn của màu xanh, vàng, đỏ, trắng’ (nīlapītalohitaodātasambhedavasena) có nghĩa là bằng các loại đất sét có màu xanh, v.v., một cách riêng lẻ, và cũng do sự pha trộn lại với nhau. (Từ) ‘Trong dòng sông Gaṅgā’ (gaṅgāvahe) có nghĩa là trong dòng chảy của sông Gaṅgā. Nghe nói, ở đảo Sīhaḷa có một con sông tên là Rāvaṇagaṅgā, ở nơi bờ bị dòng chảy của nó xói mòn, đất sét có màu rạng đông. Quy chiếu đến điều đó, câu ‘trong dòng sông Gaṅgā... có màu rạng đông’ (gaṅgāvahe... aruṇavaṇṇāya) đã được nói. (Từ) ‘Có màu rạng đông’ (aruṇavaṇṇāya) có nghĩa là có màu giống như rạng đông, có màu sắc của ánh rạng đông.

එවං කසිණදොසෙ දස්සෙත්වා ඉදානි කසිණකරණාදිකෙ සෙසාකාරෙ දස්සෙතුං ‘‘තඤ්ච ඛො’’තිආදි වුත්තං. සංහාරිමන්ති සංහරිතබ්බං ගහෙත්වා චරණයොග්ගං. තත්‍රට්ඨකන්ති යත්‍ර කතං, තත්ථෙව තිට්ඨනකං. වුත්තප්පමාණන්ති [Pg.144] ‘‘සුප්පමත්තෙ වා සරාවමත්තෙ වා’’ති වුත්තප්පමාණං. වට්ටන්ති මණ්ඩලසණ්ඨානං. පරිකම්මකාලෙති නිමිත්තුග්ගහණාය භාවනාකාලෙ. එතදෙවාති යං විදත්ථිචතුරඞ්ගුලවිත්ථාරං, එතදෙව පමාණං සන්ධාය ‘‘සුප්පමත්තං වා සරාවමත්තං වා’’ති වුත්තං. සුප්පං හි නාතිමහන්තං, සරාවඤ්ච මහන්තං චාටිපිධානප්පහොනකන්ති සමප්පමාණං හොති.

Sau khi đã trình bày các lỗi của kasina như vậy, bây giờ để trình bày các phương diện còn lại như việc làm kasina v.v..., câu "tañca kho" v.v... đã được nói đến. Saṃhāriman có nghĩa là có thể mang đi, sau khi đã lấy đi, (kasina) thích hợp cho việc di chuyển. Tatraṭṭhakan có nghĩa là được làm ở đâu, thì đứng yên ngay tại đó. Vuttappamāṇan có nghĩa là có kích thước đã được nói đến là "bằng cái nia hoặc bằng cái nắp nồi". Vaṭṭan có nghĩa là có hình tròn. Parikammakāle có nghĩa là trong lúc tu tập để nắm bắt tướng. Etadeva có nghĩa là kích thước nào rộng một gang tay và bốn ngón tay, chính kích thước này được nhắm đến khi nói "bằng cái nia hoặc bằng cái nắp nồi". Vì rằng cái nia thì không quá lớn, và cái nắp nồi thì lớn, đủ để đậy cái hũ, nên (cả hai) có kích thước tương đương.

56. තස්මාති පරිච්ඡෙදත්ථාය වුත්තත්තා. එවං වුත්තපමාණං පරිච්ඡෙදන්ති යථාවුත්තප්පමාණං විදත්ථිචතුරඞ්ගුලවිත්ථාරං පරිච්ඡෙදං කත්වා, එවං වුත්තප්පමාණං වා කසිණමණ්ඩලං විසභාගවණ්ණෙන පරිච්ඡෙදං කත්වා. රුක්ඛපාණිකාති කුචන්දනාදිරුක්ඛපාණිකා අරුණවණ්ණස්ස විසභාගවණ්ණං සමුට්ඨපෙති. තස්මා තං අග්ගහෙත්වාති වුත්තං. පකතිරුක්ඛපාණිකා පන පාසාණපාණිකාගතිකාව. නින්නුන්නතට්ඨානාභාවෙන භෙරීතලසදිසං කත්වා. තතො දූරතරෙතිආදි යථාවුත්තතො පදෙසතො, පීඨතො ච අඤ්ඤස්මිං ආදීනවදස්සනං. කසිණදොසාති හත්ථපාණිපදාදයො ඉධ කසිණදොසා.

56. Tasmā có nghĩa là vì được nói với mục đích phân định. Evaṃ vuttapamāṇaṃ paricchedan có nghĩa là sau khi đã làm sự phân định có kích thước đã được nói đến là rộng một gang tay và bốn ngón tay, hoặc sau khi đã làm sự phân định vòng tròn kasina có kích thước đã được nói đến như vậy bằng một màu sắc khác biệt. Rukkhapāṇikā có nghĩa là cái bay bằng gỗ như gỗ đàn hương đỏ v.v... làm phát sinh màu sắc khác biệt đối với (kasina) có màu rạng đông. Do đó, câu "taṃ aggahetvā - không nên lấy cái đó" đã được nói đến. Còn cái bay bằng gỗ thông thường thì cũng giống như cái bay bằng đá. Sau khi đã làm cho (bề mặt) giống như mặt trống do không có chỗ lồi lõm. Câu "Tato dūratara" v.v... là sự trình bày về lỗi lầm ở một nơi khác và ở một cái ghế khác với nơi và ghế đã được nói đến. Kasiṇadosā có nghĩa là dấu ngón tay, dấu bàn tay v.v... ở đây là các lỗi của kasina.

වුත්තනයෙනෙවාති ‘‘අඩ්ඪතෙය්‍යහත්ථන්තරෙ පදෙසෙ, විදත්ථිචතුරඞ්ගුලපාදකෙ පීඨෙ’’ති ච වුත්තවිධිනාව. කාමෙසු ආදීනවන්ති ‘‘කාමා නාමෙතෙ අට්ඨිකඞ්කලූපමා නිරස්සාදට්ඨෙන, තිණුක්කූපමා අනුදහනට්ඨෙන, අඞ්ගාරකාසූපමා මහාභිතාපට්ඨෙන, සුපිනකූපමා ඉත්තරපච්චුපට්ඨානට්ඨෙන, යාචිතකූපමා තාවකාලිකට්ඨෙන, රුක්ඛඵලූපමා සබ්බඞ්ගපච්චඞ්ගපලිභඤ්ජනට්ඨෙන, අසිසූනූපමා අධිකුට්ටනට්ඨෙන, සත්තිසූලූපමා විනිවිජ්ඣනට්ඨෙන, සප්පසිරූපමා සපටිභයට්ඨෙනා’’තිආදිනා (පාචි. අට්ඨ. 417; ම. නි. අට්ඨ. 1.234) ‘‘අප්පස්සාදා කාමා බහුදුක්ඛා බහුපායාසා’’තිආදිනා (පාචි. 417; ම. නි. 1.234; 2.42) ‘‘කාමසුඛඤ්ච නාමෙතං බහුපරිස්සයං, සාසඞ්කං, සභයං, සංකිලිට්ඨං, මීළ්හපරිභොගසදිසං, හීනං, ගම්මං, පොථුජ්ජනිකං, අනරියං, අනත්ථසංහිත’’න්තිආදිනා ච අනෙකාකාරවොකාරං වත්ථුකාමකිලෙසකාමෙසු ආදීනවං දොසං පච්චවෙක්ඛිත්වා. කාමනිස්සරණෙති කාමානං නිස්සරණභූතෙ, තෙහි වා නිස්සටෙ. අග්ගමග්ගස්ස පාදකභාවෙන සබ්බදුක්ඛසමතික්කමස්ස උපායභූතෙ. නෙක්ඛම්මෙති ඣානෙ. ජාතාභිලාසෙන සඤ්ජාතච්ඡන්දෙන. ‘‘සම්මාසම්බුද්ධො වත භගවා අවිපරීතධම්මදෙසනත්තා, ස්වාක්ඛාතො [Pg.145] ධම්මො එකන්තනිය්‍යානිකත්තා, සුප්පටිපන්නො සඞ්ඝො යථානුසිට්ඨං පටිපජ්ජනතො’’ති එවං බුද්ධධම්මසඞ්ඝගුණානුස්සරණෙන රතනත්තයවිසයං පීතිපාමොජ්ජං ජනයිත්වා. නෙක්ඛම්මං පටිපජ්ජති එතායාති නෙක්ඛම්මපටිපදා, සඋපචාරස්ස ඣානස්ස, විපස්සනාය, මග්ගස්ස, නිබ්බානස්ස ච අධිගමකාරණන්ති අත්ථො. පුබ්බෙ පන පඨමජ්ඣානමෙව නෙක්ඛම්මන්ති වුත්තත්තා වුත්තාවසෙසා සබ්බෙපි නෙක්ඛම්මධම්මා. යථාහ –

Vuttanayeneva có nghĩa là chính bằng phương pháp đã được nói đến là "ở nơi cách hai khuỷu tay rưỡi, và trên cái ghế có chân cao một gang tay và bốn ngón tay". Kāmesu ādīnavan có nghĩa là sau khi quán xét sự nguy hại, lỗi lầm trong các dục đối tượng và dục phiền não, vốn bị pha trộn bởi nhiều phương diện, bằng các câu như: "Các dục này ví như bộ xương vì không có vị ngọt, ví như bó đuốc cỏ vì thiêu đốt theo sau, ví như hố than hừng vì làm nóng nảy dữ dội, ví như giấc mộng vì hiện khởi trong chốc lát, ví như đồ vay mượn vì chỉ tồn tại tạm thời, ví như trái cây vì làm gãy nát tất cả các chi lớn nhỏ, ví như dao và thớt vì có ý nghĩa chặt chém, ví như giáo và cọc nhọn vì có ý nghĩa đâm xuyên, ví như đầu rắn vì có sự nguy hiểm" v.v...; và bằng các câu như: "Các dục có ít vị ngọt, nhiều đau khổ, nhiều phiền não" v.v...; và bằng các câu như: "Lạc thú của dục này có nhiều hiểm nguy, có sự lo sợ, có sự đáng sợ, bị ô nhiễm, giống như việc hưởng dụng phân, là thấp hèn, là của dân làng, là của kẻ phàm phu, không phải của bậc Thánh, không liên quan đến lợi ích" v.v... Kāmanissaraṇe có nghĩa là trong trạng thái là nơi xuất ly khỏi các dục, hoặc đã thoát khỏi chúng. Là phương tiện để vượt qua mọi khổ đau do là nền tảng của đạo tối thượng. Nekkhamme có nghĩa là trong thiền. Với ước muốn đã phát sinh, với ý muốn đã khởi lên. Sau khi làm phát sinh hỷ và hoan hỷ liên quan đến Tam Bảo bằng cách tùy niệm các ân đức của Phật, Pháp, Tăng như sau: "Thế Tôn quả là bậc Chánh Đẳng Giác vì Ngài thuyết pháp không sai lệch, Pháp quả đã được khéo thuyết giảng vì chắc chắn đưa ra khỏi, Tăng quả đã khéo thực hành vì thực hành theo đúng như lời đã dạy". Nekkhammapaṭipadā là con đường thực hành để đạt đến sự xuất ly; ý nghĩa là nguyên nhân để chứng đắc thiền cùng với cận hành, tuệ quán, đạo, và Nibbāna. Tuy nhiên, trước đây, vì chỉ có sơ thiền được gọi là "nekkhamman", nên tất cả những pháp còn lại đã được nói đến cũng là các pháp xuất ly. Như có lời rằng:

‘‘පබ්බජ්ජා පඨමං ඣානං, නිබ්බානං ච විපස්සනා;

සබ්බෙපි කුසලා ධම්මා, ‘නෙක්ඛම්ම’න්ති පවුච්චරෙ’’ති. (ඉතිවු. අට්ඨ. 109);

"Sự xuất gia, sơ thiền, Nibbāna và tuệ quán; tất cả các thiện pháp cũng được gọi là 'sự xuất ly'."

පවිවෙකසුඛරසස්සාති චිත්තවිවෙකාදිවිවෙකජස්ස සුඛරසස්ස. එවමෙතෙහි පඤ්චහි පදෙහි ‘‘ආනිසංසදස්සාවී’’තිආදීනං පදානං අත්ථො දස්සිතොති දට්ඨබ්බං. සමෙන ආකාරෙනාති අතිඋම්මීලනඅතිමන්දාලොචනානි වජ්ජෙත්වා නාතිඋම්මීලනනාතිමන්දාලොචනසඞ්ඛාතෙන සමෙන ආලොචනාකාරෙන. නිමිත්තං ගණ්හන්තෙනාති පථවීකසිණෙ චක්ඛුනා ගහිතනිමිත්තං මනසා ගණ්හන්තෙන. භාවෙතබ්බන්ති තථාපවත්තං නිමිත්තග්ගහණං වඩ්ඪෙතබ්බං ආසෙවිතබ්බං බහුලීකාතබ්බං.

Pavivekasukharasassa có nghĩa là của vị ngọt của lạc được sinh ra từ sự viễn ly như tâm viễn ly v.v... Như vậy, cần phải hiểu rằng ý nghĩa của các từ "ānisaṃsadassāvī" v.v... đã được trình bày bằng năm từ này. Samena ākārena có nghĩa là bằng cách nhìn vừa phải, được gọi là không mở mắt quá to và không nhìn quá chậm, sau khi đã tránh việc mở mắt quá to và nhìn quá chậm. Nimittaṃ gaṇhantena có nghĩa là người đang nắm bắt bằng tâm tướng đã được nắm bắt bằng mắt trong kasina đất. Bhāvetabban có nghĩa là việc nắm bắt tướng diễn ra như vậy cần được phát triển, cần được thực hành, cần được làm cho thuần thục.

චක්ඛු කිලමති අතිසුඛුමං, අතිභාසුරඤ්ච රූපගතං උපනිජ්ඣායතො විය. අතිවිභූතං හොති අත්තනො සභාවාවිභාවතො. තථා ච වණ්ණතො වා ලක්ඛණතො වා උපතිට්ඨෙය්‍ය. තෙන වුත්තං ‘‘තෙනස්ස නිමිත්තං නුප්පජ්ජතී’’ති. අවිභූතං හොති ගජනිම්මීලනෙන පෙක්ඛන්තස්ස රූපගතං විය. චිත්තඤ්ච ලීනං හොති දස්සනෙ මන්දබ්‍යාපාරතාය කොසජ්ජපාතතො. තෙනාහ ‘‘එවම්පි නිමිත්තං නුප්පජ්ජතී’’ති. ආදාසතලෙ මුඛනිමිත්තදස්සිනා වියාති යථා ආදාසතලෙ මුඛනිමිත්තදස්සී පුරිසො න තත්ථ අතිගාළ්හං උම්මීලති, නාපි අතිමන්දං, න ආදාසතලස්ස වණ්ණං පච්චවෙක්ඛති, නාපි ලක්ඛණං මනසි කරොති. අථ ඛො සමෙන ආකාරෙන ඔලොකෙන්තො අත්තනො මුඛනිමිත්තමෙව පස්සති, එවමෙව අයම්පි පථවීකසිණං සමෙන ආකාරෙන ඔලොකෙන්තො නිමිත්තග්ගහණප්පසුතොයෙව හොති, තෙන වුත්තං ‘‘සමෙන ආකාරෙනා’’තිආදි. න වණ්ණො පච්චවෙක්ඛිතබ්බොති යො තත්ථ පථවීකසිණෙ අරුණවණ්ණො, සො න චින්තෙතබ්බො. චක්ඛුවිඤ්ඤාණෙන පන ගහණං න සක්කා නිවාරෙතුං. තෙනෙවෙත්ථ ‘‘න ඔලොකෙතබ්බො’’ති [Pg.146] අවත්වා පච්චවෙක්ඛණග්ගහණං කතං. න ලක්ඛණං මනසි කාතබ්බන්ති යං තත්ථ පථවීධාතුයා ථද්ධලක්ඛණං, තං න මනසි කාතබ්බං.

Con mắt trở nên mỏi mệt, giống như người chăm chú nhìn vào sắc tướng quá vi tế và quá rực rỡ. (Sắc tướng) trở nên quá rõ ràng do sự biểu hiện bản chất của nó. Và như vậy, nó sẽ hiện khởi theo phương diện màu sắc hoặc theo phương diện đặc tính. Do đó, có lời nói rằng: “Vì thế, đối với vị ấy, tướng không sanh khởi.” (Sắc tướng) trở nên không rõ ràng, giống như sắc tướng đối với người nhìn bằng cách nhắm mắt của con voi. Và tâm trở nên thụ động do sự nỗ lực yếu ớt trong việc nhìn và do rơi vào sự lười biếng. Do đó, ngài đã nói: “Ngay cả như vậy, tướng cũng không sanh khởi.” Ví như người nhìn tướng mặt trong gương, nghĩa là: Giống như người nhìn tướng mặt trong gương không mở mắt quá mạnh ở nơi ấy, cũng không quá yếu, không quán xét màu sắc của mặt gương, cũng không tác ý đến đặc tính. Trái lại, trong khi nhìn với thái độ quân bình, vị ấy chỉ thấy tướng mặt của mình. Tương tự y như thế, vị này cũng vậy, trong khi nhìn kasina đất với thái độ quân bình, vị ấy chỉ chuyên chú vào việc nắm bắt tướng. Do đó, có lời nói rằng: “Với thái độ quân bình” v.v... “Không nên quán xét màu sắc” có nghĩa là: Màu sắc hồng hào nào có ở trong kasina đất ấy, màu sắc ấy không nên được suy xét. Tuy nhiên, việc nắm bắt bằng nhãn thức là không thể ngăn cản được. Chính vì thế, ở đây, do không nói rằng: “Không nên nhìn,” nên từ ngữ “quán xét” đã được dùng. “Không nên tác ý đến đặc tính” có nghĩa là: Đặc tính cứng chắc nào của địa đại có ở nơi ấy, đặc tính ấy không nên được tác ý.

දිස්වා ගහෙතබ්බත්තා ‘‘වණ්ණං අමුඤ්චිත්වා’’ති වත්වාපි වණ්ණවසෙනෙත්ථ ආභොගො න කාතබ්බො, සො පන වණ්ණො නිස්සයගතිකො කාතබ්බොති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘නිස්සයසවණ්ණං කත්වා’’ති. නිස්සයෙන සමානාකාරසන්නිස්සිතො සො වණ්ණො තාය පථවියා සමානගතිකං කත්වා, වණ්ණෙන සහෙව ‘‘පථවී’’ති මනසි කාතබ්බන්ති අත්ථො. උස්සදවසෙන පණ්ණත්තිධම්මෙති පථවීධාතුයා උස්සන්නභාවෙන සත්තිතො අධිකභාවෙන සසම්භාරපථවියං ‘‘පථවී’’ති යො ලොකවොහාරො, තස්මිං පණ්ණත්තිධම්මෙ චිත්තං පට්ඨපෙත්වා ‘‘පථවී, පථවී’’ති මනසි කාතබ්බං. යදි ලොකවොහාරෙන පණ්ණත්තිමත්තෙ චිත්තං ඨපෙතබ්බං, නාමන්තරවසෙනපි පථවී මනසි කාතබ්බා භවෙය්‍යාති, හොතු, කො දොසොති දස්සෙන්තො ‘‘මහී මෙදිනී’’තිආදිමාහ. තත්ථ යමිච්ඡතීති යං නාමං වත්තුං ඉච්ඡති, තං වත්තබ්බං. තඤ්ච ඛො යදස්ස සඤ්ඤානුකූලං හොති යං නාමං අස්ස යොගිනො පුබ්බෙ තත්ථ ගහිතසඤ්ඤාවසෙන අනුකූලං පචුරතාය, පගුණතාය වා ආගච්ඡති, තං වත්තබ්බං. වත්තබ්බන්ති ච පඨමසමන්නාහාරෙ කස්සචි වචීභෙදොපි හොතීති කත්වා වුත්තං, ආචරියෙන වා වත්තබ්බතං සන්ධාය. කිං වා බහුනා, පාකටභාවොයෙවෙත්ථ පමාණන්ති දස්සෙතුං ‘‘අපිචා’’තිආදි වුත්තං. කාලෙන උම්මීලෙත්වා කාලෙන නිම්මීලෙත්වාති කිඤ්චි කාලං චක්ඛුං උම්මීලෙත්වා නිමිත්තග්ගහණවසෙන පථවීමණ්ඩලං ඔලොකෙත්වා පුන කිඤ්චි කාලං චක්ඛුං නිම්මීලෙත්වා ආවජ්ජිතබ්බං. යෙනාකාරෙන ඔලොකෙත්වා ගහිතං, තෙනාකාරෙන පුන තං සමන්නාහරිතබ්බං.

Do phải được nắm bắt sau khi nhìn, nên mặc dù đã nói: “Không từ bỏ màu sắc,” sự hướng tâm theo phương diện màu sắc không nên được thực hiện ở đây. Tuy nhiên, để chỉ ra rằng màu sắc ấy nên được thực hiện theo cách thức của vật nương, ngài đã nói: “Sau khi làm cho màu sắc giống như vật nương.” Màu sắc ấy, do nương tựa với hình thức tương tự như vật nương, sau khi làm cho nó có cùng cách thức với kasina đất ấy, nên tác ý là “đất” cùng chung với màu sắc, đây là ý nghĩa. “Pháp chế định theo phương diện nổi bật” có nghĩa là: Do sự dồi dào, do năng lực, do sự vượt trội của địa đại, nên có cách nói thông thường của thế gian là “đất” ở trong kasina đất có các thành phần phụ; sau khi an trú tâm vào pháp chế định ấy, nên tác ý là “đất, đất.” Nếu tâm được an trú vào chỉ là sự chế định theo cách nói thông thường của thế gian, thì kasina đất cũng có thể được tác ý theo phương diện của tên gọi khác. Để chỉ ra rằng: “Cứ để như vậy, có lỗi gì đâu?” ngài đã nói: “mahī, medinī” v.v... Ở đây, “vị ấy muốn tên gọi nào” có nghĩa là: Vị ấy muốn nói tên gọi nào, tên gọi ấy nên được nói. Và tên gọi ấy nữa, tên gọi nào phù hợp với tưởng của vị ấy, tên gọi nào đến với hành giả ấy một cách phù hợp do sự phổ biến hoặc do sự thuần thục, theo phương diện của tưởng đã được nắm bắt ở nơi ấy trước đây, tên gọi ấy nên được nói. Và (từ ngữ) “nên được nói” đã được nói ra do nghĩ rằng: “Trong sự tác ý ban đầu, đối với một số vị, cũng có sự phát âm thành lời,” hoặc là nhắm đến việc được thầy dạy bảo. Hoặc là, nói nhiều để làm gì? Để chỉ ra rằng: “Sự rõ ràng chính là tiêu chuẩn ở đây,” nên (câu) “Vả lại” v.v... đã được nói. “Mở mắt trong một lúc, nhắm mắt trong một lúc” có nghĩa là: Mở mắt trong một khoảng thời gian, sau khi nhìn đĩa kasina đất theo phương diện nắm bắt tướng, rồi lại nhắm mắt trong một khoảng thời gian và nên hướng tâm đến. Đã nắm bắt sau khi nhìn theo cách thức nào, nên tác ý lại đối tượng ấy theo cách thức đó.

57. ආපාථමාගච්ඡතීති මනොද්වාරිකජවනානං ගොචරභාවං උපගච්ඡති. තස්ස උග්ගහනිමිත්තස්ස. න තස්මිං ඨානෙ නිසීදිතබ්බං. කස්මා? යදි උග්ගහනිමිත්තෙ ජාතෙපි පථවීමණ්ඩලං ඔලොකෙත්වා භාවෙති, පටිභාගනිමිත්තුප්පත්ති න සියා. සමීපට්ඨෙන ච න ඔලොකෙතුං න සක්කා. තෙන වුත්තං ‘‘අත්තනො වසනට්ඨානං පවිසිත්වා’’තිආදි. නිස්සද්දභාවාය එකපටලිකූපාහනාගහණං, පරිස්සයවිනොදනත්ථං කත්තරදණ්ඩග්ගහණං. සචෙ නස්සති, අථානෙන භාවෙතබ්බන්ති සම්බන්ධො. වක්ඛමානෙසු අසප්පායෙසු කෙනචිදෙව අසප්පායෙන කාරණභූතෙන. නිමිත්තං ආදායාති යථාජාතං උග්ගහනිමිත්තං ගහෙත්වා. සමන්නාහරිතබ්බන්ති ආවජ්ජිතබ්බං නිමිත්තන්ති අධිප්පායො, සම්මා වා අනු [Pg.147] අනු ආහරිතබ්බං කම්මට්ඨානන්ති අත්ථො. තක්කාහතං විතක්කාහතන්ති තක්කනතො, සවිසෙසං තක්කනතො ච ‘‘තක්කො, විතක්කො’’ති ච එවං ලද්ධනාමෙන භාවනාචිත්තසම්පයුත්තෙන සම්මාසඞ්කප්පෙන ආහනනපරියාහනනකිච්චෙන අපරාපරං වත්තමානෙන කම්මට්ඨානං ආහතං, පරියාහතඤ්ච කාතබ්බං, බලප්පත්තවිතක්කො මනසිකාරො බහුලං පවත්තෙතබ්බොති අත්ථො. එවං කරොන්තස්සාති එවං කම්මට්ඨානං තක්කාහතං විතක්කාහතං කරොන්තස්ස. යථා භාවනා පුබ්බෙනාපරං විසෙසං ආවහති, එවං අනුයුඤ්ජන්තස්ස. අනුක්කමෙනාති භාවනානුක්කමෙන. යදා සද්ධාදීනි ඉන්ද්‍රියානි සුවිසදානි තික්ඛානි පවත්තන්ති, තදා අස්සද්ධියාදීනං දූරීභාවෙන සාතිසයථාමප්පත්තෙහි සත්තහි බලෙහි ලද්ධූපත්ථම්භානි විතක්කාදීනි කාමාවචරානෙව ඣානඞ්ගානි බහූනි හුත්වා පාතුභවන්ති. තතො එව තෙසං උජුවිපච්චනීකභූතා කාමච්ඡන්දාදයො සද්ධිං තදෙකට්ඨෙහි පාපධම්මෙහි විදූරී භවන්ති, පටිභාගනිමිත්තුප්පත්තියා සද්ධිං තං ආරබ්භ උපචාරජ්ඣානං උප්පජ්ජති. තෙන වුත්තං ‘‘නීවරණානි වික්ඛම්භන්තී’’තිආදි. තත්ථ සන්නිසීදන්තීති සම්මදෙව සීදන්ති, උපසමන්තීති අත්ථො.

57. “Đi vào tầm hoạt động” có nghĩa là: Đi đến trạng thái làm đối tượng cho các tốc hành tâm ở ý môn. Của học tướng ấy. Không nên ngồi ở nơi ấy. Tại sao? Nếu sau khi học tướng đã sanh khởi mà vẫn nhìn đĩa kasina đất để tu tập, sự sanh khởi của quang tướng sẽ không có. Và do ở gần, nên không thể không nhìn. Do đó, có lời nói rằng: “Sau khi đi vào trú xứ của mình” v.v... Việc mang dép một lớp là vì mục đích không gây tiếng động, việc mang gậy chống là vì mục đích xua đuổi hiểm nguy. “Nếu (tướng) bị biến mất, bấy giờ vị này nên tu tập,” đây là sự liên kết. Do một trong những điều không thích hợp sẽ được nói đến, vốn là nguyên nhân làm cho không thích hợp. “Sau khi lấy tướng” có nghĩa là: Sau khi lấy học tướng như đã sanh khởi. “Nên tác ý” có nghĩa là: Nên hướng tâm đến tướng, đây là chủ ý; hoặc là: Nên mang đề mục vào tâm một cách đúng đắn, lặp đi lặp lại, đây là ý nghĩa. “Được tác động bởi tầm, được tác động bởi tứ” có nghĩa là: Do sự suy nghĩ và do sự suy nghĩ có đặc điểm khác biệt, nên được gọi là “tầm, tứ;” đề mục nên được tác động và hoàn toàn tác động bởi chánh tư duy, vốn có tên gọi như vậy, có phận sự tác động và hoàn toàn tác động, tương ưng với tâm tu tập, diễn tiến hết lần này đến lần khác; hoặc là: Sự tác ý có tứ đã đạt đến sức mạnh nên được làm cho diễn tiến nhiều lần, đây là ý nghĩa. “Đối với vị thực hành như vậy” có nghĩa là: Đối với vị thực hành đề mục được tác động bởi tầm, được tác động bởi tứ như vậy. Giống như sự tu tập mang lại sự đặc biệt từ trước đến sau, cũng vậy, đối với vị đang nỗ lực. “Theo tuần tự” có nghĩa là: Theo tuần tự của sự tu tập. Khi các căn như tín v.v... diễn tiến một cách rất trong sáng và sắc bén, bấy giờ, do sự xa lìa các pháp như bất tín v.v..., các thiền chi chỉ thuộc cõi Dục như tầm v.v..., vốn được sự hỗ trợ từ bảy lực đã đạt đến sức mạnh vượt trội, sau khi trở nên nhiều, chúng hiện khởi. Chính do đó, các pháp đối nghịch trực tiếp với chúng như dục tham v.v... cùng với các ác pháp đồng sanh trong một tâm, trở nên xa lìa; cùng với sự sanh khởi của quang tướng, cận định sanh khởi lấy tướng ấy làm đối tượng. Do đó, có lời nói rằng: “Các triền cái được đè nén” v.v... Ở đây, “chúng lắng xuống” có nghĩa là: Chúng chìm xuống một cách đúng đắn, chúng được an tịnh, đây là ý nghĩa.

ඉමස්සාති පටිභාගනිමිත්තස්ස. අඞ්ගුලිපදපාණිපදාදිකො කසිණදොසො. ආදාසමණ්ඩලූපමාදීහි උග්ගහනිමිත්තතො පටිභාගනිමිත්තස්ස සුපරිසුද්ධතං, සණ්හසුඛුමතඤ්ච දස්සෙති. තඤ්ච ඛො පටිභාගනිමිත්තං නෙව වණ්ණවන්තං න සණ්ඨානවන්තං අපරමත්ථසභාවත්තා. ඊදිසන්ති වණ්ණසණ්ඨානවන්තං. තිලක්ඛණබ්භාහතන්ති උප්පාදාදිලක්ඛණත්තයානුපවිට්ඨං, අනිච්චතාදිලක්ඛණත්තයඞ්කිතං වා. යදි න පනෙතං තාදිසං වණ්ණාදිවන්තං, කථං ඣානස්ස ආරම්මණභාවොති ආහ ‘‘කෙවලඤ්හී’’තිආදි. සඤ්ඤජන්ති භාවනාසඤ්ඤාජනිතං, භාවනාසඤ්ඤාය සඤ්ජාතමත්තං. න හි අසභාවස්ස කුතොචි සමුට්ඨානං අත්ථි. තෙනාහ ‘‘උපට්ඨානාකාරමත්ත’’න්ති.

`Imassa` có nghĩa là của tợ tướng này. Lỗi của biến xứ là dấu ngón tay, dấu lòng bàn tay, v.v. Ngài chỉ ra sự trong sạch hoàn toàn và sự vi tế, tinh diệu của tợ tướng so với học tướng bằng các ví dụ như gương tròn, v.v. Và tợ tướng ấy không có màu sắc, không có hình dáng vì không phải là thực tánh pháp. `Īdisa` có nghĩa là có màu sắc và hình dáng. `Tilakkhaṇabbhāhataṃ` có nghĩa là bị ba tướng sanh, v.v. xâm nhập, hoặc được ghi dấu bởi ba tướng vô thường, v.v. Nếu nó không có màu sắc, v.v. như vậy, làm sao nó có thể là đối tượng của thiền? Vì vậy, ngài nói “kevalañhī,” v.v. `Saññajaṃ` có nghĩa là được sanh ra bởi tưởng tu tập, chỉ đơn thuần được sanh ra bởi tưởng tu tập. Thật vậy, không có sự khởi sanh từ bất cứ đâu của cái không có thực tánh. Do đó, ngài nói “upaṭṭhānākāramattaṃ.”

58. වික්ඛම්භිතානෙව සන්නිසින්නාව, න පන තදත්ථං උස්සාහො කාතබ්බොති අධිප්පායො. ‘‘උපචාරසමාධිනා’’ති වුත්තෙ ඉතරොපි සමාධි අත්ථීති අත්ථතො ආපන්නන්ති තම්පි දස්සෙතුං ‘‘දුවිධො හි සමාධී’’තිආදි ආරද්ධං. ද්වීහාකාරෙහීති ඣානධම්මානං පටිපක්ඛදූරීභාවො, ථිරභාවප්පත්ති චාති ඉමෙහි ද්වීහි කාරණෙහි. ඉදානි තානි කාරණානි අවත්ථාමුඛෙන දස්සෙතුං ‘‘උපචාරභූමියං වා’’තිආදි වුත්තං. උපචාරභූමියන්ති උපචාරාවත්ථායං. යදිපි තදා ඣානඞ්ගානි පටුතරානි මහග්ගතභාවප්පත්තානි න උප්පජ්ජන්ති, තෙසං [Pg.148] පන පටිපක්ඛධම්මානං වික්ඛම්භනෙන චිත්තං සමාධියති. තෙනාහ ‘‘නීවරණප්පහානෙන චිත්තං සමාහිතං හොතී’’ති. පටිලාභභූමියන්ති ඣානස්ස අධිගමාවත්ථායං. තදා හි අප්පනාපත්තානං ඣානධම්මානං උප්පත්තියා චිත්තං සමාධියති. තෙනාහ ‘‘අඞ්ගපාතුභාවෙනා’’ති. චිත්තං සමාහිතං හොතීති සම්බන්ධො.

58. Chúng chỉ được trấn áp, chỉ được lắng xuống, không cần phải nỗ lực cho mục đích đó; đó là ý nghĩa. Khi nói “bằng cận hành định,” theo ý nghĩa, nó ngụ ý rằng cũng có một loại định khác. Vì vậy, để chỉ ra loại định đó, ngài bắt đầu bằng “duvidho hi samādhi,” v.v. `Dvīhākārehi` có nghĩa là bởi hai lý do này: sự loại bỏ các pháp đối nghịch của các pháp thiền và sự đạt đến trạng thái vững chắc. Bây giờ, để chỉ ra những lý do đó chủ yếu qua các giai đoạn, ngài nói “upacārabhūmiyaṃ vā,” v.v. `Upacārabhūmiyaṃ` có nghĩa là trong giai đoạn cận hành. Lúc đó, mặc dù các thiền chi sắc bén hơn, đã đạt đến trạng thái đại hành, không sanh khởi, nhưng tâm được định bởi sự trấn áp các pháp đối nghịch của chúng. Do đó, ngài nói “bằng sự đoạn trừ các triền cái, tâm được định.” `Paṭilābhabhūmiyaṃ` có nghĩa là trong giai đoạn chứng đắc thiền. Thật vậy, lúc đó tâm được định bởi sự sanh khởi của các pháp thiền đã đạt đến an chỉ. Do đó, ngài nói “bằng sự xuất hiện của các chi phần.” “Tâm được định” là sự liên kết.

න ථාමජාතානීති න ජාතථාමානි, න භාවනාබලං පත්තානීති අත්ථො. චිත්තන්ති ඣානචිත්තං. කෙවලම්පි රත්තිං කෙවලම්පි දිවසං තිට්ඨතීති සමාපත්තිවෙලං සන්ධායාහ. උපචාරභූමියං නිමිත්තවඩ්ඪනං යුත්තන්ති කත්වා වුත්තං ‘‘නිමිත්තං වඩ්ඪෙත්වා’’ති. ලද්ධපරිහානීති ලද්ධඋපචාරජ්ඣානපරිහානි. නිමිත්තෙ අවිනස්සන්තෙ තදාරම්මණඣානම්පි අපරිහීනමෙව හොති, නිමිත්තෙ පන ආරක්ඛාභාවෙන විනට්ඨෙ ලද්ධං ලද්ධං ඣානම්පි විනස්සති තදායත්තවුත්තිතො. තෙනාහ ‘‘ආරක්ඛම්හී’’තිආදි.

`Na thāmajātāni` có nghĩa là chúng không có sức mạnh đã sanh, chúng chưa đạt đến sức mạnh của sự tu tập; đó là ý nghĩa. `Cittaṃ` có nghĩa là tâm thiền. Ngài nói câu “nó tồn tại suốt cả đêm, suốt cả ngày” là đề cập đến thời gian nhập định. Cho rằng việc phát triển tướng là thích hợp trong giai đoạn cận hành, nên ngài đã nói “nimittaṃ vaḍḍhetvā.” `Laddhaparihāni` có nghĩa là sự suy thoái của thiền cận hành đã đạt được. Khi tướng không bị hủy hoại, thiền có đối tượng đó cũng không bị suy thoái. Nhưng khi tướng bị hủy hoại do không được bảo vệ, mỗi khi thiền được chứng đắc cũng bị hủy hoại, vì sự tồn tại của nó phụ thuộc vào tướng đó. Do đó, ngài nói “ārakkhamhi,” v.v.

සත්තසප්පායවණ්ණනා

Giải Thích Về Bảy Điều Thích Hợp

59. ‘‘ථාවරඤ්ච හොතී’’ති වත්වා යථා ථාවරං හොති, තං දස්සෙතුං ‘‘සති උපට්ඨාති, චිත්තං සමාධියතී’’ති වුත්තං. යථාලද්ධඤ්හි නිමිත්තං තත්ථ සතිං සූපට්ඨිතං කත්වා එකග්ගතං වින්දන්තස්ස ථිරං නාම හොති, සුරක්ඛිතඤ්ච. සති-ග්ගහණෙන චෙත්ථ සම්පජඤ්ඤං, සමාධිග්ගහණෙන වීරියඤ්ච සඞ්ගහිතං හොති නානන්තරියභාවතො. තත්ථාති තෙසු ආවාසෙසු. තීණි තීණීති එකෙකස්මිං ආවාසෙ අවුත්ථඅවුත්ථට්ඨානෙ වසනනියාමෙන තයො තයො දිවසෙ වසිත්වා.

59. Sau khi nói “và nó trở nên vững chắc,” để chỉ ra cách nó trở nên vững chắc, ngài đã nói “niệm được thiết lập, tâm được định.” Thật vậy, đối với người đạt được nhất tâm bằng cách làm cho niệm được thiết lập tốt trên tướng đã đạt được, nó được gọi là vững chắc và được bảo vệ tốt. Và ở đây, bằng việc đề cập đến niệm, tỉnh giác cũng được bao gồm; bằng việc đề cập đến định, tinh tấn cũng được bao gồm, vì chúng có mối quan hệ không gián đoạn. `Tattha` có nghĩa là trong những trú xứ đó. `Tīṇi tīṇi` có nghĩa là, sau khi đã ở ba ngày mỗi nơi tại mỗi trú xứ, tại một nơi chưa từng ở trước đây, theo quy tắc cư trú.

උත්තරෙන වා දක්ඛිණෙන වාති වුත්තං ගමනාගමනෙ සූරියාභිමුඛභාවනිවාරණත්ථන්ති. සහස්සධනුප්පමාණං දියඩ්ඪකොසං.

“Về phía bắc hoặc về phía nam” được nói với mục đích ngăn chặn việc đối mặt với mặt trời khi đi và đến. Một kosa rưỡi là một ngàn tầm cung.

ද්වත්තිංස තිරච්ඡානකථාති රාජකථාදිකෙ (දී. නි. 1.17; ම. නි. 2.223; සං. නි. 5.1080; අ. නි. 10.69; පාචි. 508) සන්ධායාහ. තා හි පාළියං සරූපතො අනාගතාපි අරඤ්ඤපබ්බතනදීදීපකථා ඉති-සද්දෙන සඞ්ගහෙත්වා සග්ගමොක්ඛානං තිරච්ඡානභාවතො ‘‘ද්වත්තිංස තිරච්ඡානකථා’’ති වුත්තා. දසකථාවත්ථුනිස්සිතන්ති ‘‘අප්පිච්ඡතා, සන්තුට්ඨි, පවිවෙකො, අසංසග්ගො, වීරියාරම්භො, සීල, සමාධි, පඤ්ඤා, විමුත්ති, විමුත්තිඤාණදස්සන’’න්ති ඉමානි අප්පිච්ඡකථාදීනං වත්ථූනි, තන්නිස්සිතං භස්සං සප්පායං.

Ngài nói “ba mươi hai loại hý luận” là đề cập đến chuyện vua chúa, v.v. Thật vậy, những chuyện đó, mặc dù không được đề cập trực tiếp trong kinh điển Pāli, nhưng chuyện về rừng, núi, sông, đảo được bao gồm bởi từ “iti” (v.v.), và chúng được gọi là “ba mươi hai loại hý luận” vì chúng là chướng ngại đối với thiên giới và giải thoát. Dựa trên mười đề tài câu chuyện: “thiểu dục, tri túc, độc cư, không giao du, tinh tấn, giới, định, tuệ, giải thoát, giải thoát tri kiến” - đây là những đề tài của các câu chuyện về thiểu dục, v.v. Lời nói dựa trên chúng là thích hợp.

අතිරච්ඡානකථිකොති [Pg.149] නතිරච්ඡානකථිකො, තිරච්ඡානකථා විධුරං ධම්මිකං කම්මට්ඨානපටිසංයුත්තමෙව කථං කථෙතීති අධිප්පායො. සීලාදිගුණසම්පන්නොති සීලසමාධිආදිගුණසම්පන්නො. යො හි සමාධිකම්මට්ඨානිකො, සමාධිකම්මට්ඨානස්ස වා පාරං පත්තො, සො ඉමස්ස යොගිනො සප්පායො. තෙනාහ ‘‘යං නිස්සායා’’තිආදි. කායදළ්හීබහුලොති කායස්ස සන්තප්පනපොසනප්පසුතො. යං සන්ධාය වුත්තං ‘‘යාවදත්ථං උදරාවදෙහකං භුඤ්ජිත්වා සෙය්‍යසුඛං පස්සසුඛං මිද්ධසුඛං අනුයුත්තො විහරතී’’ති (දී. නි. 3.320; ම. නි. 1.186; අ. නි. 5.206).

`Atiracchānakathiko` có nghĩa là người không nói hý luận; ý nghĩa là, người ấy nói những lời đúng pháp, chỉ liên quan đến đề mục thiền, xa lìa hý luận. `Sīlādiguṇasampanno` có nghĩa là người đầy đủ các đức tính như giới, định, v.v. Thật vậy, người nào thực hành đề mục thiền định hoặc đã đến bờ kia của đề mục thiền định, người đó là thích hợp cho vị hành giả này. Do đó, ngài nói “yaṃ nissāya,” v.v. `Kāyadaḷhībahulo` có nghĩa là người chuyên tâm vào việc làm cho thân thể hài lòng và nuôi dưỡng nó. Đề cập đến người này, có câu nói: “sau khi ăn no bụng, sống chuyên tâm vào lạc thú của việc nằm, lạc thú của việc ngủ gật, lạc thú của sự hôn trầm.”

භොජනං යෙභුය්‍යෙන මධුරම්බිලරසවසෙන සත්තානං උපයොගං ගච්ඡති දධිආදීසු තථා දස්සනතො. කටුකාදිරසා පන කෙවලං අභිසඞ්ඛාරකා එවාති ආහ ‘‘කස්සචි මධුරං, කස්සචි අම්බිලං සප්පායං හොතී’’ති.

Thức ăn nói chung trở nên hữu ích cho chúng sanh thông qua vị ngọt và vị chua, vì được thấy như vậy trong sữa chua, v.v. Nhưng các vị như cay, v.v. chỉ đơn thuần là những vị gia thêm. Vì vậy, ngài nói “đối với người này thì vị ngọt, đối với người kia thì vị chua là thích hợp.”

යස්මිං ඉරියාපථෙ ආධාරභූතෙ, වත්තමානෙ වා, යස්මිං වා ඉරියාපථෙ පවත්තමානස්ස. නිමිත්තාසෙවනබහුලස්සාති නිමිත්තෙ ආසෙවනාබහුලස්ස පටිභාගනිමිත්තෙ විසයභූතෙ භාවනාමනසිකාරං බහුලං ආසෙවන්තස්ස, නිමිත්තස්ස වා ගොචරාසෙවනවසෙන ආසෙවනාබහුලස්ස. යෙන හි භාවෙන්තස්ස භාවනාසෙවනා, තෙන ගොචරාසෙවනාපි ඉච්ඡිතබ්බාති.

`Yasmiṃ iriyāpathe` có thể được hiểu là “trong oai nghi nào” (làm nền tảng), hoặc “khi (oai nghi đó) đang diễn ra,” hoặc “(của người) đang thực hành trong oai nghi nào.” `Nimittāsevanabahulassa` có nghĩa là: của người thường xuyên thực hành trên tướng; hoặc của người thường xuyên thực hành tác ý tu tập trên tợ tướng đã trở thành đối tượng; hoặc của người thường xuyên thực hành trên tướng bằng cách thực hành trên đối tượng. Thật vậy, bằng cách nào việc thực hành tu tập của người đang tu tập là mong muốn, thì bằng cách đó việc thực hành trên đối tượng cũng là mong muốn.

දසවිධඅප්පනාකොසල්ලවණ්ණනා

Giải Thích Về Mười Sự Thiện Xảo Trong An Chỉ Định

60. න හොති අප්පනා. යෙන විධිනා අප්පනායං කුසලො හොති, සො දසවිධො විධි අප්පනාකොසල්ලං, තන්නිබ්බත්තං වා ඤාණං. වත්ථුවිසදකිරියතොති වත්ථූනං විසදභාවකරණතො අප්පනාකොසල්ලං ඉච්ඡිතබ්බන්ති සම්බන්ධො. එවං සෙසෙසුපි.

60. An trú không sanh khởi. Do phương pháp nào mà vị ấy thiện xảo trong an trú, mười loại phương pháp ấy là sự thiện xảo trong an trú, hoặc trí tuệ được sanh khởi từ đó. Về câu ‘vatthuvisadakiriyatā’ (sự làm cho trong sạch các vật), nên liên kết rằng sự thiện xảo trong an trú được mong muốn do vì làm cho các vật trở nên trong sạch. Tương tự như vậy ở các câu còn lại.

61. චිත්තචෙතසිකානං හි පවත්තිට්ඨානභාවතො සරීරං, තප්පටිබද්ධානි චීවරාදීනි ච ඉධ ‘‘වත්ථූනී’’ති අධිප්පෙතානි. තානි යථා චිත්තස්ස සුඛාවහානි හොන්ති, තථා කරණං තෙසං විසදභාවකරණං. තෙන වුත්තං ‘‘අජ්ඣත්තිකබාහිරාන’’න්තිආදි. සරීරං වාති වා-සද්දො අට්ඨානප්පයුත්තො, සරීරං සෙදමලග්ගහිතං වා අඤ්ඤෙන වා අවස්සුතකිච්චෙන විබාධිතන්ති අධිප්පායො. සෙනාසනං වාති වා-සද්දෙන පත්තාදීනම්පි සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. නනු චායං නයො [Pg.150] ඛුද්දකපලිබොධුපච්ඡෙදෙන සඞ්ගහිතො, පුන කස්මා වුත්තොති? සච්චං සඞ්ගහිතො, සො ච ඛො භාවනාය ආරම්භකාලෙ. ඉධ පන ආරද්ධකම්මට්ඨානස්ස උපචාරජ්ඣානෙ ඨත්වා අප්පනාපරිවාසං වසන්තස්ස කාලන්තරෙ ජාතෙ තථාපටිපත්ති අප්පනාකොසල්ලාය වුත්තා. අවිසදෙ සති, විසයභූතෙ වා. කථං භාවනමනුයුඤ්ජන්තස්ස තානි විසයො? අන්තරන්තරා පවත්තනකචිත්තුප්පාදවසෙනෙවං වුත්තං. තෙ හි චිත්තුප්පාදා චිත්තෙකග්ගතාය අපරිසුද්ධභාවාය සංවත්තන්ති. චිත්තචෙතසිකෙසු නිස්සයාදිපච්චයභූතෙසු. ඤාණම්පීති පි-සද්දො සම්පිණ්ඩනෙ. තෙන ‘‘න කෙවලං තං වත්ථුයෙව, අථ ඛො තස්මිං අපරිසුද්ධෙ ඤාණම්පි අපරිසුද්ධං හොතී’’ති දස්සිතං. තංසම්පයුත්තානං පන අපරිසුද්ධතා අවුත්තසිද්ධා, ඤාණස්ස ච විසුං ගහණං අප්පනාය බහුකාරත්තා. තථා හි ඣානං ‘‘දන්ධාභිඤ්ඤං, ඛිප්පාභිඤ්ඤ’’න්ති ඤාණමුඛෙන නිද්දිට්ඨං. නිස්සයනිස්සයොපි නිස්සයොත්වෙව වුච්චතීති ආහ ‘‘දීපකපල්ලිකවට්ටිතෙලානි නිස්සායා’’ති. ඤාණෙ අවිසදෙ විපස්සනාභාවනා විය සමාධිභාවනාපි පරිදුබ්බලා හොතීති දස්සෙතුං ‘‘අපරිසුද්ධෙන ඤාණෙනා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ කම්මට්ඨානන්ති සමථකම්මට්ඨානං ආහ. වුඩ්ඪිං අඞ්ගපාතුභාවෙන, විරූළ්හිං ගුණභාවෙන, වෙපුල්ලං සබ්බසො වසිභාවප්පත්තියා වෙදිතබ්බං. විසදෙ පනාති සුක්කපක්ඛො, තස්ස වුත්තවිපරියායෙන අත්ථො වෙදිතබ්බො.

61. Thật vậy, ở đây thân thể do là nơi sanh khởi của tâm và tâm sở, và các vật như y phục v.v... liên quan đến thân thể ấy được xem là ‘các vật’. Việc làm cho chúng trở nên trong sạch là làm cho chúng như thế nào để mang lại sự an lạc cho tâm. Do đó, đã nói ‘(các vật) bên trong và bên ngoài’ v.v... Trong câu ‘sarīraṃ vā’ (hoặc thân thể), từ ‘vā’ được dùng không đúng chỗ; ý muốn nói là thân thể bị dính bẩn mồ hôi hoặc bị phiền nhiễu bởi việc ẩm ướt khác. Trong câu ‘senāsanaṃ vā’ (hoặc sàng tọa), nên hiểu rằng từ ‘vā’ cũng bao gồm cả bát v.v... Chẳng phải phương pháp này đã được bao gồm trong việc đoạn trừ các trở ngại nhỏ rồi sao, tại sao lại nói lại? Thật vậy, đã được bao gồm, nhưng điều đó là vào lúc bắt đầu tu tập. Còn ở đây, đối với người đã bắt đầu đề mục nghiệp xứ, đang an trú trong cận hành thiền và đang sống trong sự chuẩn bị cho an trú, khi một khoảng thời gian khác sanh khởi, sự thực hành như vậy được nói đến vì sự thiện xảo trong an trú. Khi (vật) không trong sạch, hoặc khi nó trở thành đối tượng. Làm thế nào những vật ấy lại là đối tượng của người đang tu tập? Điều này được nói do năng lực của các tâm sanh khởi xen kẽ. Vì những tâm sanh khởi ấy dẫn đến sự không trong sạch của nhất tâm. (Khi các vật) là duyên nương tựa v.v... cho tâm và tâm sở. Trong câu ‘ñāṇampi’ (cả trí tuệ), từ ‘pi’ có nghĩa là tổng hợp. Do đó, đã chỉ ra rằng: “Không chỉ vật ấy (không trong sạch), mà khi vật ấy không trong sạch, trí tuệ cũng không trong sạch.” Còn sự không trong sạch của các pháp tương ưng với trí tuệ ấy thì tự nó thành tựu dù không được nói đến, và việc đề cập riêng đến trí tuệ là vì nó có nhiều sự hỗ trợ cho an trú. Thật vậy, thiền được chỉ ra qua phương diện trí tuệ là ‘thắng trí chậm’ và ‘thắng trí nhanh’. Cái nương tựa của cái nương tựa cũng được gọi là cái nương tựa, do đó đã nói: “Nương vào đĩa đèn, bấc và dầu.” Để chỉ ra rằng khi trí tuệ không trong sạch, việc tu tập định cũng rất yếu ớt giống như việc tu tập tuệ, nên đã nói câu ‘aparisuddhena ñāṇena’ (với trí tuệ không trong sạch) v.v... Ở đó, ‘kammaṭṭhāna’ (đề mục nghiệp xứ) là chỉ cho đề mục nghiệp xứ về chỉ. Nên hiểu sự tăng trưởng là do sự xuất hiện của các chi thiền, sự phát triển là do sự thuần thục, sự quảng đại là do đạt đến sự thuần thục về mọi mặt. Còn câu ‘visade pana’ (còn khi trong sạch) là phần thiện (bạch pháp), ý nghĩa của nó nên được hiểu ngược lại với những gì đã nói.

62. සමභාවකරණන්ති කිච්චතො අනූනාධිකභාවකරණං. යථාපච්චයං සද්ධෙය්‍යවත්ථුස්මිං අධිමොක්ඛකිච්චස්ස පටුතරභාවෙන, පඤ්ඤාය අවිසදතාය, වීරියාදීනං ච සිථිලතාදිනා සද්ධින්ද්‍රියං බලවං හොති. තෙනාහ ‘‘ඉතරානි මන්දානී’’ති. තතොති තස්මා සද්ධින්ද්‍රියස්ස බලවභාවතො, ඉතරෙසඤ්ච මන්දත්තා. කොසජ්ජපක්ඛෙ පතිතුං අදත්වා සම්පයුත්තධම්මානං පග්ගණ්හනං අනුබලප්පදානං පග්ගහො, පග්ගහොව කිච්චං, පග්ගහකිච්චං කාතුං න සක්කොතීති සම්බන්ධිතබ්බං. ආරම්මණං උපගන්ත්වා ඨානං, අනිස්සජ්ජනං වා උපට්ඨානං, වික්ඛෙපපටිපක්ඛො. යෙන වා සම්පයුත්තා අවික්ඛිත්තා හොන්ති, සො අවික්ඛෙපො. රූපගතං විය චක්ඛුනා යෙන යාථාවතො විසයසභාවං පස්සති, තං දස්සනකිච්චං කාතුං න සක්කොති බලවතා සද්ධින්ද්‍රියෙන අභිභූතත්තා. සහජාතධම්මෙසු හි ඉන්දට්ඨං කාරෙන්තානං සහපවත්තමානානං ධම්මානං එකරසතාවසෙනෙව අත්ථසිද්ධි, න අඤ්ඤථා. තස්මාති වුත්තමෙවත්ථං කාරණභාවෙන පච්චාමසති[Pg.151]. තන්ති සද්ධින්ද්‍රියං. ධම්මසභාවපච්චවෙක්ඛණෙනාති යස්ස සද්ධෙය්‍යවත්ථුනො උළාරතාදිගුණෙ අධිමුච්චනස්ස සාතිසයප්පවත්තියා සද්ධින්ද්‍රියං බලවං ජාතං, තස්ස පච්චයපච්චයුප්පන්නාදිවිභාගතො යාථාවතො වීමංසනෙන. එවඤ්හි එවංධම්මතානයෙන සභාවරසතො පරිග්ගය්හමානෙ සවිප්ඵාරො අධිමොක්ඛො න හොති, ‘‘අයං ඉමෙසං ධම්මානං සභාවො’’ති පරිජානනවසෙන පඤ්ඤාබ්‍යාපාරස්ස සාතිසයත්තා. ධුරියධම්මෙසු හි යථා සද්ධාය බලවභාවෙ පඤ්ඤාය මන්දභාවො හොති, එවං පඤ්ඤාය බලවභාවෙ සද්ධාය මන්දභාවො හොතීති. තෙන වුත්තං ‘‘තං ධම්මසභාවපච්චවෙක්ඛණෙන හාපෙතබ්බ’’න්ති.

62. ‘Làm cho quân bình’ là làm cho không hơn không kém về phận sự. Tùy theo duyên, tín quyền trở nên mạnh mẽ do phận sự quyết đoán đối với đối tượng đáng tin trở nên sắc bén hơn, do tuệ không trong sạch, và do tinh tấn v.v... bị lơi lỏng. Do đó, ngài nói: “Các quyền khác yếu ớt.” ‘Tato’ (do đó) là do tín quyền mạnh mẽ và các quyền khác yếu ớt. Nên liên kết rằng: sự sách tấn, tức là sự nâng đỡ, sự trợ lực cho các pháp tương ưng, không để chúng rơi vào phe biếng nhác, là sự sách tấn; sự sách tấn chính là phận sự; (tín quyền) không thể làm phận sự sách tấn. Sự an trú, tức là đi đến đối tượng và đứng vững, hoặc không từ bỏ, là đối nghịch với sự phóng dật. Hoặc pháp nào mà các pháp tương ưng với nó không bị phóng dật, pháp đó là sự không phóng dật. Giống như (thấy) sắc bằng mắt, (tuệ quyền) không thể làm phận sự thấy, tức là thấy đúng như thật bản chất của đối tượng, do bị tín quyền mạnh mẽ áp đảo. Thật vậy, đối với các pháp đồng sanh đang thực hiện vai trò chủ tể, sự thành tựu ý nghĩa chỉ có được nhờ vào năng lực của sự đồng nhất phận sự, không phải cách khác. Bằng từ ‘tasmā’ (do đó), ngài xem xét lại chính ý nghĩa đã được nói với tư cách là nguyên nhân. ‘Taṃ’ (nó) là tín quyền. ‘Bằng cách quán xét bản chất của các pháp’ có nghĩa là bằng cách thẩm sát đúng như thật đối tượng đáng tin ấy theo sự phân chia duyên và quả của duyên v.v..., đối tượng mà tín quyền đã trở nên mạnh mẽ do sự vận hành vượt trội của sự quyết đoán đối với các phẩm chất cao thượng v.v... của nó. Thật vậy, khi được nắm bắt theo cách như vậy, theo phương pháp định luật tự nhiên, về phương diện bản chất và phận sự, sự quyết đoán có rung động sẽ không xảy ra, do năng lực của sự nhận biết rõ ràng rằng “đây là bản chất của các pháp này,” hoạt động của tuệ trở nên vượt trội. Thật vậy, trong các pháp chủ đạo, cũng như khi tín mạnh thì tuệ yếu, cũng vậy khi tuệ mạnh thì tín yếu. Do đó, đã nói: “Nên làm cho nó (tín quyền) suy yếu bằng cách quán xét bản chất của các pháp.”

තථා අමනසිකාරෙනාති යෙනාකාරෙන භාවනමනුයුඤ්ජන්තස්ස සද්ධින්ද්‍රියං බලවං හොති, තෙනාකාරෙන භාවනාය අනනුයුඤ්ජනතොති වුත්තං හොති. ඉධ දුවිධෙන සද්ධින්ද්‍රියස්ස බලවභාවො, අත්තනො වා පච්චයවිසෙසතො කිච්චුත්තරියෙන, වීරියාදීනං වා මන්දකිච්චතාය. තත්ථ පඨමවිකප්පෙ හාපනවිධි දස්සිතො, දුතියවිකප්පෙ පන යථා මනසි කරොතො වීරියාදීනං මන්දකිච්චතාය සද්ධින්ද්‍රියං බලවං ජාතං, තථා අමනසිකාරෙන වීරියාදීනං පටුකිච්චභාවාවහෙන මනසිකාරෙන සද්ධින්ද්‍රියං තෙහි සමරසං කරොන්තෙන හාපෙතබ්බං. ඉමිනා නයෙන සෙසින්ද්‍රියෙසුපි හාපනවිධි වෙදිතබ්බො.

‘Cũng vậy, bằng cách không tác ý’ có nghĩa là: bằng cách không tu tập theo cách thức mà khi tu tập theo cách thức đó, tín quyền của hành giả trở nên mạnh mẽ. Ở đây, tín quyền mạnh mẽ theo hai cách: hoặc do duyên đặc biệt của chính nó và phận sự vượt trội, hoặc do phận sự yếu kém của tinh tấn v.v... Trong đó, phương pháp làm suy yếu đã được chỉ ra trong trường hợp đầu tiên. Còn trong trường hợp thứ hai, cũng như khi tác ý, tín quyền đã trở nên mạnh mẽ do phận sự yếu kém của tinh tấn v.v..., cũng vậy, nên làm cho tín quyền suy yếu bằng cách không tác ý theo cách đó, hoặc bằng cách tác ý theo cách mang lại phận sự sắc bén cho tinh tấn v.v..., làm cho tín quyền có phận sự quân bình với chúng. Theo phương pháp này, nên hiểu phương pháp làm suy yếu cũng áp dụng cho các quyền còn lại.

වක්කලිත්ථෙරවත්ථූති සො හි ආයස්මා සද්ධාධිමුත්තතාය කතාධිකාරො සත්ථු රූපකායදස්සනප්පසුතො එව හුත්වා විහරන්තො සත්ථාරා ‘‘කිං තෙ, වක්කලි, ඉමිනා පූතිකායෙන දිට්ඨෙන? යො ඛො, වක්කලි, ධම්මං පස්සති, සො මං පස්සතී’’තිආදිනා (සං. නි. 3.87) ඔවදිත්වා කම්මට්ඨානෙ නියොජිතොපි තං අනනුයුඤ්ජන්තො පණාමිතො අත්තානං විනිපාතෙතුං පපාතට්ඨානං අභිරුහි. අථ නං සත්ථා යථානිසින්නොව ඔභාසං විසජ්ජෙන්තො අත්තානං දස්සෙත්වා –

Câu chuyện về trưởng lão Vakkali là: Vị tôn giả ấy do có tín giải, đã tạo phước báu thù thắng, chỉ chuyên tâm vào việc chiêm ngưỡng sắc thân của Bậc Đạo Sư mà sống, dù đã được Bậc Đạo Sư giáo huấn bằng những lời như: "Này Vakkali, ông được lợi ích gì với việc nhìn thấy cái thân hôi thối này? Này Vakkali, người nào thấy Pháp, người ấy thấy ta" (Tương Ưng Bộ 3.87) và được hướng dẫn vào đề mục thiền định, nhưng vị ấy không chuyên tâm vào đề mục ấy, bị (phiền não) xua đuổi, muốn gieo mình tự vẫn nên đã leo lên một vách núi. Bấy giờ, Bậc Đạo Sư vẫn trong tư thế đang ngồi, phóng hào quang thị hiện thân mình cho vị ấy thấy và –

‘‘පාමොජ්ජබහුලො භික්ඛු, පසන්නො බුද්ධසාසනෙ;

අධිගච්ඡෙ පදං සන්තං, සඞ්ඛාරූපසමං සුඛ’’න්ති. (ධ. ප. 381) –

“Tỳ khưu nhiều hân hoan, tịnh tín trong Phật giáo, có thể chứng đắc trạng thái tịch tịnh, là sự an lạc do các hành được lắng dịu.” (Pháp Cú 381) –

ගාථං වත්වා ‘‘එහි වක්කලී’’ති ආහ. සො තෙන අමතෙනෙව අභිසිත්තො හට්ඨතුට්ඨො හුත්වා විපස්සනං පට්ඨපෙසි. සද්ධාය පන බලවභාවතො [Pg.152] විපස්සනාවීථිං න ඔතරි. තං ඤත්වා භගවා ඉන්ද්‍රියසමතං පටිපාදෙන්තො කම්මට්ඨානං සොධෙත්වා අදාසි. සො සත්ථාරා දින්නනයෙන විපස්සනං උස්සුක්කාපෙත්වා මග්ගපටිපාටියා අරහත්තං පාපුණි. තෙන වුත්තං ‘‘වක්කලිත්ථෙරවත්ථු චෙත්ථ නිදස්සන’’න්ති.

Nói kệ xong, Ngài phán: "Hãy đến đây, Vakkali". Vị ấy như được rưới bởi nước cam lồ ấy, trở nên hoan hỷ, vui mừng, đã thiết lập thiền minh sát. Tuy nhiên, do tín quyền quá mạnh, vị ấy đã không đi vào lộ trình minh sát. Đức Thế Tôn biết được điều đó, trong khi làm cho các quyền được quân bình, đã thanh lọc đề mục và ban cho. Vị ấy theo phương pháp được Bậc Đạo Sư ban cho, đã nỗ lực tu tập minh sát, theo tuần tự của các đạo đã chứng đắc A-la-hán quả. Do đó, có lời nói rằng: "Câu chuyện về trưởng lão Vakkali là ví dụ ở đây".

ඉතරකිච්චභෙදන්ති උපට්ඨානාදිකිච්චවිසෙසං. පස්සද්ධාදීති ආදි-සද්දෙන සමාධිඋපෙක්ඛාසම්බොජ්ඣඞ්ගානං සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. හාපෙතබ්බන්ති යථා සද්ධින්ද්‍රියස්ස බලවභාවො ධම්මසභාවපච්චවෙක්ඛණෙන හායති, එවං වීරියින්ද්‍රියස්ස අධිමත්තතා පස්සද්ධිආදිභාවනාය හායති, සමාධිපක්ඛියත්තා තස්සා. තථා හි සා සමාධින්ද්‍රියස්ස අධිමත්තතං කොසජ්ජපාතතො රක්ඛන්තී වීරියාදිභාවනා විය වීරියින්ද්‍රියස්ස අධිමත්තතං උද්ධච්චපාතතො රක්ඛන්තී එකංසතො හාපෙති. තෙන වුත්තං ‘‘පස්සද්ධාදිභාවනාය හාපෙතබ්බ’’න්ති.

(Cụm từ) Itarakiccabhedaṃ (sự khác biệt của các phận sự khác) có nghĩa là sự đặc biệt của các phận sự như an trú v.v... Trong cụm từ passaddhādi (khinh an v.v...), bởi từ ādi (v.v...), nên hiểu là bao gồm định giác chi và xả giác chi. (Cụm từ) Hāpetabbaṃ (nên làm cho giảm bớt) có nghĩa là: cũng như tín quyền mạnh mẽ được giảm bớt bằng cách quán xét tự tánh của các pháp, cũng vậy, tấn quyền quá mức được giảm bớt bằng cách tu tập khinh an v.v..., vì sự tu tập ấy thuộc về phe định. Thật vậy, sự tu tập ấy (khinh an v.v...), giống như sự tu tập tấn v.v... bảo vệ định quyền khỏi rơi vào sự biếng nhác, (sự tu tập khinh an v.v...) bảo vệ tấn quyền khỏi rơi vào sự trạo cử, chắc chắn làm cho (tấn quyền) giảm bớt. Do đó, có lời nói rằng: "nên làm cho giảm bớt bằng cách tu tập khinh an v.v...".

සොණත්ථෙරස්ස වත්ථූති (මහාව. 243) සුකුමාරස්ස සොණත්ථෙරස්ස වත්ථු. සො හි ආයස්මා සත්ථු සන්තිකෙ කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා සීතවනෙ විහරන්තො ‘‘මම සරීරං සුඛුමාලං, න ච සක්කා සුඛෙනෙව සුඛං අධිගන්තුං, කායං කිලමෙත්වාපි සමණධම්මො කාතබ්බො’’ති ඨානචඞ්කමමෙව අධිට්ඨාය පධානමනුයුඤ්ජන්තො පාදතලෙසු ඵොටෙසු උට්ඨිතෙසුපි වෙදනං අජ්ඣුපෙක්ඛිත්වා දළ්හං වීරියං කරොන්තො අච්චාරද්ධවීරියතාය විසෙසං නිබ්බත්තෙතුං නාසක්ඛි. සත්ථා තත්ථ ගන්ත්වා වීණොවාදෙන ඔවදිත්වා වීරියසමතායොජනවිධිං දස්සෙන්තො කම්මට්ඨානං සොධෙත්වා ගිජ්ඣකූටං ගතො. ථෙරොපි සත්ථාරා දින්නනයෙන වීරියසමතං යොජෙන්තො විපස්සනං උස්සුක්කාපෙත්වා අරහත්තෙ පතිට්ඨාසි. තෙන වුත්තං ‘‘සොණත්ථෙරස්ස වත්ථු දස්සෙතබ්බ’’න්ති.

Câu chuyện về trưởng lão Soṇa (Đại Phẩm 243) là câu chuyện về trưởng lão Soṇa có thân thể mềm mại. Vị tôn giả ấy sau khi nhận đề mục thiền định từ nơi Bậc Đạo Sư, trong khi trú tại rừng Sītavana, đã suy nghĩ rằng: "Thân ta quá mềm mại, không thể chứng đắc an lạc bằng sự an lạc được, phải làm cho thân mệt mỏi để thực hành sa-môn pháp", nên chỉ quyết tâm đứng và đi kinh hành. Trong khi nỗ lực tinh tấn, dù cho các mụn nước nổi lên ở lòng bàn chân, vị ấy vẫn xả bỏ cảm thọ, thực hành tinh tấn một cách kiên cố, nhưng do sự tinh tấn quá mức, đã không thể làm phát sinh pháp đặc biệt. Bậc Đạo Sư đi đến đó, giáo huấn bằng ví dụ cây đàn, chỉ dạy phương pháp phối hợp sự quân bình của tinh tấn, thanh lọc đề mục rồi đã đi đến núi Gijjhakūṭa. Vị trưởng lão cũng vậy, theo phương pháp được Bậc Đạo Sư ban cho, đã phối hợp sự quân bình của tinh tấn, nỗ lực tu tập minh sát và đã an trú trong A-la-hán quả. Do đó, có lời nói rằng: "nên trình bày câu chuyện về trưởng lão Soṇa".

සෙසෙසුපීති සතිසමාධිපඤ්ඤින්ද්‍රියෙසුපි. එකස්සාති එකෙකස්ස. සාමඤ්ඤනිද්දෙසොවායං දට්ඨබ්බො. එවං පඤ්චන්නං ඉන්ද්‍රියානං පච්චෙකං අධිමත්තතාය පන හාපනවසෙන සමතං දස්සෙත්වා ඉදානි තත්ථ යෙසං විසෙසතො අසාධාරණතො, සාධාරණතො ච සමතා ඉච්ඡිතබ්බා, තං දස්සෙතුං ‘‘විසෙසතො පනා’’තිආදි වුත්තං. එත්ථාති එතෙසු පඤ්චසු ඉන්ද්‍රියෙසු. සමතන්ති සද්ධාපඤ්ඤානං අඤ්ඤමඤ්ඤං අනූනානධිකභාවං. තථා සමාධිවීරියානං[Pg.153]. යථා හි සද්ධාපඤ්ඤානං විසුං විසුං ධුරියධම්මභූතානං කිච්චතො අඤ්ඤමඤ්ඤානතිවත්තනං විසෙසතො ඉච්ඡිතබ්බමෙව, යතො නෙසං සමධුරතාය අප්පනා සම්පජ්ජතීති, එවං සමාධිවීරියානං කොසජ්ජඋද්ධච්චපක්ඛිකානං සමරසතාය සති අඤ්ඤමඤ්ඤූපත්ථම්භනතො සම්පයුත්තධම්මානං අන්තද්වයපාතාභාවෙන සම්මදෙව අප්පනා ඉජ්ඣති.

(Cụm từ) Sesesupi (trong các quyền còn lại) có nghĩa là trong niệm quyền, định quyền và tuệ quyền. (Cụm từ) Ekassa (của một) có nghĩa là của mỗi một. Đây nên được xem là sự chỉ dẫn chung. Như vậy, sau khi đã trình bày sự quân bình bằng cách làm giảm bớt sự quá mức của mỗi một trong năm quyền, bây giờ, để trình bày rằng trong số đó, sự quân bình của những quyền nào là điều mong muốn một cách đặc biệt, không chung và chung, cụm từ visesato pana (tuy nhiên, một cách đặc biệt) v.v... đã được nói. (Cụm từ) Ettha (ở đây) có nghĩa là trong năm quyền này. (Cụm từ) Samataṃ (sự quân bình) có nghĩa là trạng thái không hơn không kém lẫn nhau của tín và tuệ. Tương tự đối với định và tấn. Thật vậy, cũng như sự không vượt trội lẫn nhau về phận sự của tín và tuệ, vốn là những pháp mang gánh nặng riêng biệt, là điều đặc biệt mong muốn, vì rằng do sự mang gánh nặng quân bình của chúng mà sự an chỉ được thành tựu; cũng vậy, khi có sự đồng đều về phận sự của định và tấn, vốn thuộc phe biếng nhác và trạo cử, do sự hỗ trợ lẫn nhau, do các pháp tương ưng không rơi vào hai cực đoan, sự an chỉ được thành tựu một cách đúng đắn.

‘‘බලවසද්ධො හී’’තිආදි නිදස්සනවසෙන වුත්තං. තස්සත්ථො – යො බලවතියා සද්ධාය සමන්නාගතො අවිසදඤාණො, සො මුද්ධප්පසන්නො හොති, න අවෙච්චප්පසන්නො. තථා හි සො අවත්ථුස්මිං පසීදති සෙය්‍යථාපි තිත්ථියසාවකා. කෙරාටිකපක්ඛන්ති සාඨෙය්‍යපක්ඛං භජති. සද්ධාහීනාය පඤ්ඤාය අතිධාවන්තො ‘‘දෙය්‍යවත්ථුපරිච්චාගෙන විනා චිත්තුප්පාදමත්තෙනපි දානමයං පුඤ්ඤං හොතී’’තිආදීනි පරිකප්පෙති හෙතුපටිරූපකෙහි වඤ්චිතො. එවංභූතො පන සුක්ඛතක්කවිලුත්තචිත්තො පණ්ඩිතානං වචනං නාදියති, සඤ්ඤත්තිං න ගච්ඡති. තෙනාහ ‘‘භෙසජ්ජසමුට්ඨිතො විය රොගො අතෙකිච්ඡො හොතී’’ති. යථා චෙත්ථ සද්ධාපඤ්ඤානං අඤ්ඤමඤ්ඤවිරහො න අත්ථාවහො අනත්ථාවහො ච, එවමිධාපි සමාධිවීරියානං අඤ්ඤමඤ්ඤවිරහො න අවික්ඛෙපාවහො වික්ඛෙපාවහො චාති වෙදිතබ්බං. කොසජ්ජං අභිභවති, තෙන අප්පනං න පාපුණාතීති අධිප්පායො. උද්ධච්චං අභිභවතීති එත්ථාපි එසෙව නයො. තදුභයන්ති තං සද්ධාපඤ්ඤාද්වයං, සමාධිවීරියද්වයඤ්ච. සමං කාතබ්බන්ති සමරසං කාතබ්බං.

Cụm từ Balavasaddho hi (người có tín mạnh) v.v... được nói theo cách nêu ví dụ. Ý nghĩa của nó là: người nào có tín mạnh nhưng trí tuệ không trong sáng, người đó có sự tịnh tín mù quáng, không phải là người có sự tịnh tín bất động (do trí tuệ). Thật vậy, người đó tịnh tín vào đối tượng không đáng tịnh tín, giống như các đệ tử của ngoại đạo. (Cụm từ) Kerāṭikapakkhanti (nghiêng về phía xảo trá) có nghĩa là đi theo phe xảo quyệt. Người vượt trội về trí tuệ nhưng thiếu tín, bị lừa dối bởi những lý do giả tạo, suy diễn những điều như "không cần từ bỏ vật đáng cho, chỉ cần tâm khởi lên là có phước báu bố thí". Hơn nữa, người như vậy, có tâm bị hủy hoại bởi sự suy luận khô khan, không chấp nhận lời của bậc hiền trí, không đi đến sự hiểu biết. Do đó, Ngài nói: "giống như căn bệnh phát sinh từ thuốc, trở nên không thể chữa trị". Cũng như ở đây, sự thiếu vắng lẫn nhau của tín và tuệ không mang lại lợi ích mà mang lại tai hại, cũng vậy, ở đây nên hiểu rằng sự thiếu vắng lẫn nhau của định và tấn không mang lại sự không tán loạn mà mang lại sự tán loạn. (Khi định mạnh hơn tấn) sự biếng nhác chế ngự, do đó không đạt đến an chỉ, đó là ý nghĩa. Trong câu "sự trạo cử chế ngự" cũng có cùng phương pháp này. (Cụm từ) Tadubhayaṃ (cả hai điều đó) có nghĩa là cặp đôi tín và tuệ ấy, và cặp đôi định và tấn ấy. (Cụm từ) Samaṃ kātabbaṃ (nên làm cho quân bình) có nghĩa là nên làm cho có phận sự đồng đều.

සමාධිකම්මිකස්සාති සමථකම්මට්ඨානිකස්ස. එවන්ති එවං සන්තෙ, සද්ධාය තෙසං බලවභාවෙ සතීති අත්ථො. සද්දහන්තොති ‘‘පථවී පථවී’’ති මනසිකරණමත්තෙන කථං ඣානුප්පත්තීති අචින්තෙත්වා ‘‘අද්ධා සම්මාසම්බුද්ධෙන වුත්තවිධි ඉජ්ඣිස්සතී’’ති සද්දහන්තො සද්ධං ජනෙන්තො. ඔකප්පෙන්තොති ආරම්මණං අනුපවිසිත්වා විය අධිමුච්චනවසෙන ඔකප්පෙන්තො පක්ඛන්දන්තො. එකග්ගතා බලවතී වට්ටති සමාධිපධානත්තා ඣානස්ස. උභින්නන්ති සමාධිපඤ්ඤානං, සමාධිකම්මිකස්ස සමාධිනො අධිමත්තතාපි ඉච්ඡිතබ්බාති ආහ ‘‘සමතායපී’’ති, සමභාවෙනාපීති අත්ථො. අප්පනාති ඉධාධිප්පෙතඅප්පනා. තථා හි ‘‘හොතියෙවා’’ති සාසඞ්කං වදති, ලොකුත්තරප්පනා පන තෙසං සමභාවෙනෙව ඉච්ඡිතා. යථාහ – ‘‘සමථවිපස්සනං යුගනද්ධං භාවෙතී’’ති (පටි. ම. 2.1, 5).

Samādhikammikassāti là của hành giả có công việc là chỉ tịnh. Evanti là khi như vậy, có nghĩa là khi tín của các pháp ấy có trạng thái mạnh mẽ. Saddahantoti là không suy nghĩ rằng: “Làm sao sự sanh khởi của thiền có thể có được chỉ bằng việc tác ý ‘đất, đất’?”, mà tin tưởng rằng: “Chắc chắn phương pháp đã được đức Chánh Đẳng Giác thuyết giảng sẽ thành tựu”, đang làm sanh khởi niềm tin. Okappentoti là tin chắc, lao vào bằng sức mạnh của sự quyết định, giống như đi vào trong đối tượng. Nhất tâm mạnh mẽ là thích hợp, vì thiền có định làm chủ đạo. Ubhinnanti là của cả hai, tức là của định và tuệ. Đối với hành giả có công việc là định, trạng thái vượt trội của định cũng được mong muốn, vì vậy ngài nói samatāyapīti, có nghĩa là cũng bởi trạng thái quân bình. Appanāti là an chỉ định được chủ trương ở đây. Thật vậy, ngài nói một cách hoài nghi rằng hotiyevāti (có thể có), còn an chỉ định siêu thế thì được mong muốn bởi chính sự quân bình của chúng. Như đã nói: “Vị ấy tu tập chỉ và quán song hành”.

යදි [Pg.154] විසෙසතො සද්ධාපඤ්ඤානං, සමාධිවීරියානඤ්ච සමතා ඉච්ඡිතා, කථං සතීති ආහ ‘‘සති පන සබ්බත්ථ බලවතී වට්ටතී’’ති. සබ්බත්ථාති ලීනුද්ධච්චපක්ඛෙසු පඤ්චසු ඉන්ද්‍රියෙසු. උද්ධච්චපක්ඛියෙ ගණ්හන්තො ‘‘සද්ධාවීරියපඤ්ඤාන’’න්ති ආහ. අඤ්ඤථාපීති ච ගහෙතබ්බා සියා. තථා හි ‘‘කොසජ්ජපක්ඛෙන සමාධිනා’’ ඉච්චෙව වුත්තං, න ‘‘පස්සද්ධිසමාධිඋපෙක්ඛාහී’’ති. සා සති. සබ්බෙසු රාජකම්මෙසු නියුත්තො සබ්බකම්මිකො. තෙන කාරණෙන සබ්බත්ථ ඉච්ඡිතබ්බත්ථෙන. ආහ අට්ඨකථායං. සබ්බත්ථ නියුත්තා සබ්බත්ථිකා, සබ්බෙන වා ලීනුද්ධච්චපක්ඛියෙන බොජ්ඣඞ්ගග්ගහණෙන අත්ථෙතබ්බා සබ්බත්ථියා, සබ්බත්ථියාව සබ්බත්ථිකා. චිත්තන්ති කුසලචිත්තං. තස්ස හි සති පටිසරණං පරායණං අප්පත්තස්ස පත්තියා අනධිගතස්ස අධිගමාය. තෙනාහ ‘‘ආරක්ඛපච්චුපට්ඨානා’’තිආදි.

Nếu sự quân bình của tín và tuệ, và của định và tấn được mong muốn một cách đặc biệt, thì niệm thế nào? Về điều này, ngài nói: “Còn niệm thì mạnh mẽ ở mọi nơi là thích hợp”. Sabbatthāti là trong năm quyền thuộc về phe thụ động và phe trạo cử. Khi đề cập đến phe trạo cử, ngài nói saddhāvīriyapaññānaṃ. Nếu không thì hỷ cũng nên được kể vào. Thật vậy, chỉ được nói là “với định thuộc phe giải đãi”, chứ không nói “với khinh an, định, và xả”. Niệm ấy (được mong muốn ở mọi nơi). (Giống như) người được giao phó trong mọi công việc của vua là người làm mọi việc. Vì lý do đó, do ý nghĩa là được mong muốn ở mọi nơi, (Chú giải) đã nói. Được áp dụng ở mọi nơi nên là sabbatthikā, hoặc được cần đến bởi tất cả nhóm giác chi thuộc phe thụ động và trạo cử nên là sabbatthiyā; sabbatthiyā chính là sabbatthikā. Cittanti là tâm thiện. Vì đối với tâm ấy, niệm là nơi nương tựa, là nơi trú ẩn để đạt được điều chưa đạt, để chứng ngộ điều chưa chứng ngộ. Do đó, ngài nói ārakkhapaccupaṭṭhānāti (có sự hộ trì làm hiện trạng) v.v...

63. චිත්තෙකග්ගතානිමිත්තස්සාති චිත්තෙකග්ගතාය නිමිත්තස්ස, චිත්තෙකග්ගතාසඞ්ඛාතස්ස ච නිමිත්තස්ස. චිත්තස්ස හි සමාහිතාකාරං සල්ලක්ඛෙත්වා සමථනිමිත්තං රක්ඛන්තොයෙව කසිණනිමිත්තං රක්ඛති. තස්මා පථවීකසිණාදිකස්සාති ආදි-සද්දෙන න කෙවලං පටිභාගනිමිත්තස්සෙව, අථ ඛො සමථනිමිත්තස්සාපි ගහණං දට්ඨබ්බං. තන්ති රක්ඛණකොසල්ලං. ඉධ අප්පනාකොසල්ලකථායං ‘‘නිමිත්තකොසල්ල’’න්ති අධිප්පෙතං, කරණභාවනාකොසල්ලානං පගෙව සිද්ධත්තාති අධිප්පායො.

63. Cittekaggatānimittassāti là của tướng của sự nhất tâm, và của tướng được gọi là nhất tâm. Vì sau khi ghi nhận trạng thái định tĩnh của tâm, chính người hộ trì tướng chỉ tịnh mới hộ trì được tướng kasina. Do đó, trong câu pathavīkasiṇādikassa, bằng từ ādi (v.v...), không chỉ có quang tướng, mà còn phải được hiểu là bao gồm cả tướng chỉ tịnh. Điều đó là sự khéo léo trong việc hộ trì. Ở đây, trong chương nói về sự khéo léo trong an chỉ định, điều này được chủ trương là “sự khéo léo về tướng”, ý là vì sự khéo léo trong việc thực hành và tu tập đã được thành tựu từ trước.

64. අතිසිථිලවීරියතාදීහීති ආදි-සද්දෙන පමොදනසංවෙජනවිපරියායෙ සඞ්ගණ්හාති. ලීනන්ති සඞ්කුචිතං කොසජ්ජපක්ඛපතිතං. චිත්තන්ති භාවනාචිත්තං. ධම්මවිචයසම්බොජ්ඣඞ්ගාදයො භාවෙතීති එත්ථ ‘‘තයො’’ති පදං ආනෙත්වා සම්බන්ධිතබ්බං. යථා පන තෙ භාවෙතබ්බා, තං සයමෙව වක්ඛති.

64. Trong câu Atisithilavīriyatādīhīti, bằng từ ādi (v.v...), bao gồm cả sự trái ngược với hoan hỷ và chấn động. Līnanti là co rút, rơi vào phe giải đãi. Cittanti là tâm tu tập. Ở đây, trong câu Dhammavicayasambojjhaṅgādayo bhāvetīti (tu tập trạch pháp giác chi v.v...), nên đem từ tayo (ba) đến và liên kết. Còn việc chúng nên được tu tập như thế nào, chính ngài sẽ nói về điều đó.

පරිත්තන්ති අප්පකං. උජ්ජාලෙතුකාමොති පදීපෙතුකාමො. උදකවාතං දදෙය්‍යාති උදකමිස්සං වාතං උපනෙය්‍ය. අකාලොති නකාලො, අයුත්තකාලො වා. සතිආදිධම්මසාමග්ගිසඞ්ඛාතාය බොධියා බුජ්ඣති එතායාති කත්වා, තංසමඞ්ගිනො වා බුජ්ඣතීති බොධිනො යොගිනො අඞ්ගන්ති බොජ්ඣඞ්ගො, පසත්ථො, සුන්දරො වා බොජ්ඣඞ්ගො සම්බොජ්ඣඞ්ගො[Pg.155]. කායචිත්තදරථවූපසමලක්ඛණා පස්සද්ධියෙව සම්බොජ්ඣඞ්ගො පස්සද්ධිසම්බොජ්ඣඞ්ගො, තස්ස පස්සද්ධිසම්බොජ්ඣඞ්ගස්ස. සමාධිසම්බොජ්ඣඞ්ගාදීසුපි එසෙව නයො. අයං පන විසෙසො – සමාධිස්ස තාව පදත්ථලක්ඛණානි හෙට්ඨා ආගතානෙව. උපපත්තිතො ඉක්ඛතීති උපෙක්ඛා. සා පනායං අත්ථතො තත්‍රමජ්ඣත්තුපෙක්ඛාව ඉධ බොජ්ඣඞ්ගුපෙක්ඛා වෙදිතබ්බා. දුසමුට්ඨාපයන්ති සමුට්ඨාපෙතුං උප්පාදෙතුං අසක්කුණෙය්‍යං. ධම්මානං, ධම්මෙසු වා විචයො ධම්මවිචයො, පඤ්ඤාති අත්ථො. වීරස්ස භාවො, කම්මං වා, විධිනා වා ඊරෙතබ්බං පවත්තෙතබ්බන්ති වීරියං, උස්සාහො. පීණෙති කායං, චිත්තං ච සන්තප්පෙතීති පීති.

Parittanti là một ít. Ujjāletukāmoti là muốn làm cho cháy sáng. Udakavātaṃ dadeyyāti là nên đem lại gió có lẫn nước. Akāloti là không phải thời, hoặc là thời không thích hợp. Bojjhaṅgo (giác chi) là vì giác ngộ bởi sự giác ngộ được gọi là sự hợp nhất của các pháp như niệm v.v..., hoặc là chi phần (aṅga) của hành giả (yogino) người giác ngộ (bodhino), người giác ngộ bởi sự hợp nhất ấy. Giác chi được tán thán, hay tốt đẹp là sambojjhaṅgo (chánh giác chi). Khinh an có đặc tính làm lắng dịu sự nóng nảy của thân và tâm chính là chánh giác chi, (nên gọi là) khinh an chánh giác chi (passaddhisambojjhaṅgo); tassa passaddhisambojjhaṅgassa là của khinh an chánh giác chi ấy. Trong định chánh giác chi v.v... cũng theo phương pháp này. Đây là điểm đặc biệt: trước hết, nghĩa và đặc tính của định đã được trình bày ở dưới. Upekkhā (xả) là vì nhìn một cách thích hợp. Về mặt ý nghĩa, chính xả trung bình ấy nên được hiểu là xả giác chi ở đây. Dusamuṭṭhāpayanti là không thể làm cho sanh khởi, làm cho phát sanh. Sự thẩm sát các pháp, hay trong các pháp là dhammavicayo (trạch pháp), có nghĩa là tuệ. Vīriyaṃ (tấn) là trạng thái, hay hành động của người dũng mãnh, hoặc được thúc đẩy, được tiến hành theo phương pháp; (nghĩa là) sự nỗ lực. Pīti (hỷ) là vì làm cho thân và tâm được vui thích, thỏa mãn.

යං යං සකං යථාසකං, අත්තනො අත්තනොති අත්ථො. ආහාරවසෙනාති පච්චයවසෙන. භාවනාති උප්පාදනා, වඩ්ඪනා ච. කුසලාකුසලාති කොසල්ලසම්භූතට්ඨෙන කුසලා, තප්පටිපක්ඛතො අකුසලා. යෙ අකුසලා, තෙ සාවජ්ජා. යෙ කුසලා, තෙ අනවජ්ජා. අකුසලා හීනා, ඉතරෙ පණීතා. කුසලාපි වා හීනෙහි ඡන්දාදීහි ආරද්ධා හීනා, ඉතරෙ පණීතා. කණ්හාති කාළකා චිත්තස්ස අපභස්සරභාවකරණා, සුක්කාති ඔදාතා චිත්තස්ස පභස්සරභාවකරණා. කණ්හාභිජාතිහෙතුතො වා කණ්හා, සුක්කාභිජාතිහෙතුතො සුක්කා. තෙ එව සප්පටිභාගා. කණ්හා හි උජුවිපච්චනීකතාය සුක්කෙහි සප්පටිභාගා. තථා සුක්කාපි ඉතරෙහි. අථ වා කණ්හා ච සුක්කා ච සප්පටිභාගා ච කණ්හසුක්කසප්පටිභාගා. සුඛා හි වෙදනා දුක්ඛාය වෙදනාය සප්පටිභාගා, දුක්ඛා ච වෙදනා සුඛාය සප්පටිභාගාති. අනුප්පන්නස්සාති අනිබ්බත්තස්ස. උප්පාදායාති උප්පාදනත්ථාය. උප්පන්නස්සාති නිබ්බත්තස්ස. භිය්‍යොභාවායාති පුනප්පුනභාවාය. වෙපුල්ලායාති විපුලභාවාය. භාවනායාති වඩ්ඪියා. පාරිපූරියාති පරිපූරණත්ථාය.

Yaṃ yaṃ sakaṃ yathāsakaṃ, có nghĩa là của chính mình. Āhāravasenāti là do sức mạnh của duyên. Bhāvanāti là sự làm cho sanh khởi và sự làm cho tăng trưởng. Kusalākusalāti: là thiện (kusalā) do ý nghĩa là sanh từ sự khéo léo; là bất thiện (akusalā) do đối nghịch với điều đó. Những pháp nào là bất thiện, chúng có tội lỗi. Những pháp nào là thiện, chúng không có tội lỗi. Các pháp bất thiện là hạ liệt, các pháp kia là cao thượng. Hoặc các pháp thiện được khởi sự với dục v.v... hạ liệt thì cũng là hạ liệt, các pháp kia là cao thượng. Kaṇhāti là các pháp đen, làm cho tâm không trong sáng; sukkāti là các pháp trắng, làm cho tâm trong sáng. Hoặc là đen do nhân là dòng dõi đen, là trắng do nhân là dòng dõi trắng. Chính chúng là những pháp có phần tương đồng. Vì các pháp đen có phần tương đồng với các pháp trắng do sự đối nghịch trực tiếp. Cũng vậy, các pháp trắng cũng (có phần tương đồng) với các pháp kia. Hoặc là, các pháp đen, các pháp trắng, và các pháp có phần tương đồng (gọi là) kaṇhasukkasappaṭibhāgā. Anuppannassāti là của pháp chưa phát sanh. Uppādāyāti là vì mục đích làm cho sanh khởi. Uppannassāti là của pháp đã phát sanh. Bhiyyobhāvāyāti là để được sanh khởi lặp đi lặp lại. Vepullāyāti là vì mục đích có trạng thái rộng lớn. Bhāvanāyāti là để tăng trưởng. Pāripūriyāti là vì mục đích làm cho viên mãn.

තත්ථාති ‘‘අත්ථි භික්ඛවෙ’’තිආදිනා දස්සිතපාඨෙ. සභාවසාමඤ්ඤලක්ඛණපටිවෙධවසෙනාති එකජ්ඣං කත්වා ගහණෙ අනවජ්ජසුඛවිපාකාදිකස්ස විසුං විසුං පන ඵුසනාදිකස්ස සභාවලක්ඛණස්ස, අනිච්චාදිකස්ස සාමඤ්ඤලක්ඛණස්ස ච පටිවිජ්ඣනවසෙන. පවත්තමනසිකාරොති කුසලාදීනං තංතංසභාවලක්ඛණාදිකස්ස යාථාවතො අවබුජ්ඣනවසෙන උප්පන්නජවනචිත්තුප්පාදො. සො හි අවිපරීතමනසිකාරතාය ‘‘යොනිසොමනසිකාරො’’ති වුත්තො. තදාභොගතාය ආවජ්ජනාපි තග්ගතිකාව. රුප්පනලක්ඛණාදිකම්පි [Pg.156] ඉධ සාමඤ්ඤලක්ඛණෙනෙව සඞ්ගහිතන්ති දට්ඨබ්බං. කුසලකිරියාය ආදිආරම්භවසෙන පවත්තවීරියං ධිතිසභාවතාය ‘‘ධාතූ’’ති වුත්තන්ති ආහ ‘‘ආරම්භධාතූති පඨමවීරියං වුච්චතී’’ති. ලද්ධාසෙවනං වීරියං බලප්පත්තං හුත්වා පටිපක්ඛං විධමතීති ආහ ‘‘කොසජ්ජතො නික්ඛන්තත්තා තතො බලවතර’’න්ති. අධිමත්තාධිමත්තතරානං පටිපක්ඛධම්මානං විධමනසමත්ථං පටුපටුතරාදිභාවප්පත්තං හොතීති වුත්තං ‘‘පරං පරං ඨානං අක්කමනතො තතොපි බලවතර’’න්ති. තිට්ඨති පවත්තති එත්ථාති ඨානියා, පීතිසම්බොජ්ඣඞ්ගස්ස ඨානියා පීතිසම්බොජ්ඣඞ්ගට්ඨානියා. ඨාතබ්බො වා ඨානියො, පීතිසම්බොජ්ඣඞ්ගො ඨානියො එතෙසූති පීතිසම්බොජ්ඣඞ්ගට්ඨානියා, අපරාපරං වත්තමානා පීතිසම්බොජ්ඣඞ්ගසම්පයුත්තා ධම්මා. යස්මා පන තෙසු පීතියෙව පීතිසම්බොජ්ඣඞ්ගස්ස විසෙසකාරණං, තස්මා වුත්තං ‘‘පීතියා එව එතං නාම’’න්ති. උප්පාදකමනසිකාරොති යථා මනසි කරොතො අනුප්පන්නො පීතිසම්බොජ්ඣඞ්ගො උප්පජ්ජති, උප්පන්නො ච වඩ්ඪති, තථා පවත්තමනසිකාරො.

Ở đây, trong đoạn văn được trình bày bắt đầu bằng ‘atthi bhikkhave’ (này các tỳ khưu, có). Do năng lực thấu triệt tự tướng và cộng tướng: khi gom chung lại để nắm bắt, (là sự thấu triệt) quả dị thục an lạc không có tội lỗi v.v...; còn khi nắm bắt riêng biệt, là do năng lực thấu triệt tự tướng là sự xúc chạm v.v... và cộng tướng là vô thường v.v... Tác ý khởi lên: là tâm tốc hành sanh khởi do năng lực liễu tri đúng như thật về các tự tướng v.v... của từng pháp thiện v.v... Do vì là tác ý không sai lệch nên được gọi là ‘như lý tác ý’. Do sự hướng tâm ấy, tâm khai môn cũng có cùng xu hướng. Cần phải hiểu rằng đặc tính biến hoại v.v... ở đây cũng được bao gồm bởi cộng tướng. Do năng lực của sự tinh tấn khởi lên như là sự bắt đầu trong việc làm điều thiện, vì có tự tánh nâng đỡ nên được gọi là ‘giới’, ngài đã nói: ‘khởi giới được gọi là sơ cần’. Tinh tấn đã được tu tập, khi đạt đến sức mạnh, sẽ phá tan đối nghịch, nên ngài nói: ‘do đã thoát khỏi sự biếng nhác nên mạnh hơn thế’. Có khả năng phá tan các pháp đối nghịch ở mức độ cao và cao hơn nữa, đạt đến trạng thái sắc bén và sắc bén hơn nữa, nên được nói: ‘do tuần tự vượt qua các cấp độ nên mạnh hơn thế nữa’. Nó đứng vững, nó diễn tiến ở đây, nên là xứ; xứ của hỷ giác chi là xứ của hỷ giác chi. Hoặc, cái cần được thiết lập là xứ; hỷ giác chi là cái cần được thiết lập trong những pháp này, nên là xứ của hỷ giác chi, tức là các pháp tương ưng với hỷ giác chi diễn tiến liên tục. Tuy nhiên, vì trong số đó, chính hỷ là nhân đặc biệt của hỷ giác chi, do đó được nói: ‘đây chính là tên gọi của hỷ’. Tác ý làm sanh khởi: là tác ý khởi lên theo cách mà khi một người tác ý, hỷ giác chi chưa sanh sẽ sanh khởi, và đã sanh thì được tăng trưởng.

පරිපුච්ඡකතාති පරියොගාහෙත්වා පුච්ඡකභාවො. පඤ්චපි හි නිකායෙ උග්ගහෙත්වා ආචරියෙ පරියුපාසිත්වා තස්ස තස්ස අත්ථං පරිපුච්ඡන්තස්ස, තෙ වා සහ අට්ඨකථාය පරියොගාහෙත්වා යං යං තත්ථ ගණ්ඨිට්ඨානං, තං තං ‘‘ඉදං, භන්තෙ, කථං, ඉමස්ස කො අත්ථො’’ති පුච්ඡන්තස්ස ධම්මවිචයසම්බොජ්ඣඞ්ගො උප්පජ්ජතීති. වත්ථුවිසදකිරියා ඉන්ද්‍රියසමත්තපටිපාදනා සඞ්ඛෙපතො, විත්ථාරතො ච පකාසිතා එව. තත්ථ පන සමාධිසංවත්තනියභාවෙන ආගතා, ඉධ පඤ්ඤාසංවත්තනියභාවෙන. යදග්ගෙන හි සමාධිසංවත්තනිකා, තදග්ගෙන පඤ්ඤාසංවත්තනිකා සමාධිස්ස ඤාණපච්චුපට්ඨානතො. ‘‘සමාහිතො යථාභූතං පජානාතී’’ති (සං. නි. 4.99; 5.1071) වුත්තං. දුප්පඤ්ඤපුග්ගලපරිවජ්ජනා නාම දුප්පඤ්ඤානං මන්දබුද්ධීනං භත්තනික්ඛිත්තකාකමංසනික්ඛිත්තසුනඛසදිසානං මොමූහපුග්ගලානං දූරතො පරිච්චජනා. පඤ්ඤවන්තපුග්ගලසෙවනා නාම පඤ්ඤාය කතාධිකාරානං සච්චපටිච්චසමුප්පාදාදීසු කුසලානං අරියානං, විපස්සනාකම්මිකානං වා මහාපඤ්ඤානං කාලෙන කාලං උපසඞ්කමනං. ගම්භීරඤාණචරියපච්චවෙක්ඛණාති ගම්භීරඤාණෙහි චරිතබ්බානං ඛන්ධායතනධාතාදීනං, සච්චපච්චයාකාරාදිදීපනානං වා සුඤ්ඤතාපටිසංයුත්තානං සුත්තන්තානං පච්චවෙක්ඛණා. තදධිමුත්තතාති පඤ්ඤාධිමුත්තතා, පඤ්ඤාය නින්නපොණපබ්භාරතාති අත්ථො.

Sự ham thích hỏi han: là trạng thái trở thành người hỏi sau khi đã nghiên cứu thấu đáo. Thật vậy, trạch pháp giác chi sanh khởi đối với người đã học thuộc năm bộ Nikāya, đã hầu cận các vị thầy rồi hỏi han ý nghĩa của từng bộ ấy; hoặc đối với người đã nghiên cứu thấu đáo chúng cùng với Chú giải, rồi hỏi về từng điểm khúc mắc ở trong đó rằng: ‘Bạch ngài, điều này là thế nào, ý nghĩa của nó là gì?’. Việc làm cho các vật trong và ngoài được trong sạch, việc làm cho các căn được quân bình đã được trình bày một cách tóm tắt và chi tiết. Tuy nhiên, ở đó chúng được đề cập với tính cách làm cho định sanh khởi, còn ở đây là với tính cách làm cho tuệ sanh khởi. Thật vậy, ở mức độ nào chúng làm cho định sanh khởi, thì ở mức độ ấy chúng làm cho tuệ sanh khởi, vì định có trí tuệ là sự hiện khởi. Đã được nói rằng: ‘Người có tâm định tĩnh, biết rõ đúng như thật’. Tránh xa người thiểu trí: là xa lánh những người thiểu trí, trí tuệ chậm lụt, những người si mê lầm lẫn, giống như con quạ đánh rơi cơm, con chó đánh rơi miếng thịt. Thân cận người có trí tuệ: là thỉnh thoảng tìm đến các bậc Thánh có trí tuệ, đã có tích lũy Ba-la-mật, thiện xảo trong các pháp như Tứ đế, Thập nhị nhân duyên v.v...; hoặc những vị có trí tuệ lớn, đang hành thiền minh sát. Quán xét cảnh giới của trí tuệ thâm sâu: là quán xét các pháp như uẩn, xứ, giới v.v... là cảnh giới hành hoạt của những bậc có trí tuệ thâm sâu; hoặc quán xét các bài kinh liên quan đến tánh không, trình bày về Tứ đế, duyên khởi v.v... Sự hướng tâm về đó: là sự hướng tâm về trí tuệ, nghĩa là có tâm xuôi dòng, hướng về, nghiêng về trí tuệ.

අපායාදීති [Pg.157] ආදි-සද්දෙන ජාතිආදිං අතීතෙ වට්ටමූලකං දුක්ඛං, අනාගතෙ වට්ටමූලකං දුක්ඛං, පච්චුප්පන්නෙ ආහාරපරියෙට්ඨිමූලකඤ්ච දුක්ඛං සඞ්ගණ්හාති. වීරියායත්තස්ස ලොකියලොකුත්තරවිසෙසස්ස අධිගමො එව ආනිසංසො, තස්ස දස්සනසීලතා වීරියායත්ත…පෙ… දස්සිතා. සපුබ්බභාගො නිබ්බානගාමිමග්ගො ගමනවීථි ගන්තබ්බා පටිපජ්ජිතබ්බා පටිපදාති කත්වා. දායකානං මහප්ඵලභාවකරණෙන පිණ්ඩාපචායනතාති පච්චයදායකානං අත්තනි කාරස්ස අත්තනො සම්මාපටිපත්තියා මහප්ඵලකාරභාවස්ස කරණෙන පිණ්ඩස්ස භික්ඛාය පටිපූජනා. ඉතරථාති ආමිසපූජාය. කුසීතපුග්ගලපරිවජ්ජනතාති අලසානං භාවනාය නාමමත්තම්පි අජානන්තානං කායදළ්හීබහුලානං යාවදත්ථං භුඤ්ජිත්වා සෙය්‍යසුඛාදිඅනුයුඤ්ජනකානං තිරච්ඡානකථිකානං පුග්ගලානං දූරතො පරිච්චජනා. ආරද්ධවීරියපුග්ගලසෙවනතාති ‘‘දිවසං චඞ්කමෙන නිසජ්ජායා’’තිආදිනා (විභ. 519; අ. නි. 3.16) භාවනාරම්භවසෙන ආරද්ධවීරියානං දළ්හපරක්කමානං පුග්ගලානං කාලෙන කාලං උපසඞ්කමනා. සම්මප්පධානපච්චවෙක්ඛණතාති චතුබ්බිධසම්මප්පධානානුභාවස්ස පච්චවෙක්ඛණතා. තදධිමුත්තතාති තස්මිං වීරියසම්බොජ්ඣඞ්ගෙ අධිමුත්ති සබ්බිරියාපථෙසු නින්නපොණපබ්භාරතා. එත්ථ ච ථිනමිද්ධවිනොදනකුසීතපුග්ගලපරිවජ්ජනආරද්ධවීරියපුග්ගලසෙවනතදධිමුත්තතා පටිපක්ඛවිධමනපච්චයූපසංහාරවසෙන, අපායාදිභයපච්චවෙක්ඛණාදයො සමුත්තෙජනවසෙන වීරියසම්බොජ්ඣඞ්ගස්ස උප්පාදකා දට්ඨබ්බා.

Khổ ở cõi dữ v.v...: bằng từ ‘v.v...’ (ādi) bao gồm cả khổ sanh v.v..., khổ có gốc rễ từ vòng luân hồi trong quá khứ, khổ có gốc rễ từ vòng luân hồi trong tương lai, và khổ có gốc rễ từ việc tìm kiếm vật thực trong hiện tại. Quả báu chính là sự chứng đắc pháp đặc biệt thuộc thế gian và siêu thế gian phụ thuộc vào tinh tấn; sự thường xuyên thấy rõ quả báu ấy được trình bày (trong câu) ‘vīriyāyatta…pe…’. Con đường đưa đến Niết-bàn cùng với giai đoạn chuẩn bị là con đường đi, là lộ trình cần phải đi, cần phải thực hành. Sự tôn trọng vật thực bằng cách làm cho các thí chủ có được quả báu lớn lao: là sự đáp lễ vật thực khất thực bằng cách làm cho sự cúng dường của các thí chủ dâng cúng vật dụng trở thành có quả báu lớn lao thông qua sự thực hành chân chánh của bản thân. Cách khác: là bằng sự cúng dường vật chất. Tránh xa người biếng nhác: là xa lánh những người lười biếng, những người thậm chí không biết đến cả tên gọi của sự tu tập, những người chỉ lo rèn luyện thân thể, ăn uống thỏa thích rồi buông mình theo lạc thú nằm nghỉ v.v..., những người nói chuyện vô ích. Thân cận người có tinh tấn: là thỉnh thoảng tìm đến những người có tinh tấn đã được khơi dậy, có sự nỗ lực kiên cố do năng lực bắt đầu tu tập bằng cách ‘ban ngày đi kinh hành, ngồi thiền’ v.v... Quán xét về Chánh cần: là sự quán xét oai lực của Tứ chánh cần. Sự hướng tâm về đó: là sự hướng tâm về tinh tấn giác chi ấy, là sự xuôi dòng, hướng về, nghiêng về trong tất cả các oai nghi. Và ở đây, cần phải hiểu rằng sự loại trừ hôn trầm thụy miên, sự tránh xa người biếng nhác, sự thân cận người có tinh tấn, và sự hướng tâm về đó là những yếu tố làm sanh khởi tinh tấn giác chi do năng lực mang lại nhân duyên để phá tan các pháp đối nghịch; còn sự quán xét về sự nguy hiểm của cõi dữ v.v... là do năng lực khích lệ.

බුද්ධාදීසු පසාදසිනෙහාභාවෙන ථුසඛරහදයා ලූඛපුග්ගලා, තබ්බිපරියායෙන සිනිද්ධපුග්ගලා වෙදිතබ්බා. බුද්ධාදීනං ගුණපරිදීපනා සම්පසාදනීයසුත්තාදයො (දී. නි. 3.141 ආදයො) පසාදනීයසුත්තන්තා. ඉමෙහි ආකාරෙහීති යථාවුත්තෙහි කුසලාදීනං සභාවසාමඤ්ඤලක්ඛණපටිවිජ්ඣනාදිආකාරෙහි චෙව පරිපුච්ඡකතාදිආකාරෙහි ච. එතෙ ධම්මෙති එතෙ කුසලාදීසු යොනිසොමනසිකාරාදිකෙ චෙව ධම්මත්ථඤ්ඤුතාදිකෙ ච.

Hạng người khô khan là những người có tâm thô cứng như trấu do không có sự quyến luyến bằng niềm tịnh tín nơi các bậc như đức Phật, v.v.; ngược lại với điều đó, nên hiểu là hạng người nhu nhuyến. Những bài kinh làm phát sinh niềm tịnh tín là những bài kinh như kinh Sampasādanīya, v.v., làm sáng tỏ các đức hạnh của các bậc như đức Phật, v.v. (Cụm từ) "bằng những phương diện này" có nghĩa là bằng những phương diện đã được nói đến, tức là cả bằng những phương diện như thấu triệt các tướng trạng tự tánh và tướng trạng chung của các pháp thiện, v.v., và bằng những phương diện như việc chất vấn, v.v. (Cụm từ) "những pháp này" có nghĩa là những pháp này, tức là cả những pháp như là như lý tác ý, v.v. trong các pháp thiện, v.v., và những pháp như là sự biết rõ pháp và nghĩa, v.v.

65. අච්චාරද්ධවීරියතාදීහීති අතිවිය පග්ගහිතවීරියතාදීහි. ආදි-සද්දෙන සංවෙජනපමොදනාදිං සඞ්ගණ්හාති. උද්ධතන්ති සමාධිආදීනං මන්දතාය අවූපසන්තං. දුවූපසමයන්ති වූපසමෙතුං සමාධාතුං අසක්කුණෙය්‍යං.

65. (Cụm từ) "do tinh tấn quá mức, v.v." có nghĩa là do tinh tấn được đề cao quá mức, v.v. Bằng từ "ādi" (v.v.), bao gồm cả việc làm cho chấn động, làm cho hoan hỷ, v.v. (Từ) "trạo cử" có nghĩa là không được an tịnh do sự yếu kém của định, v.v. (Từ) "khó an tịnh" có nghĩa là không thể làm cho an tịnh, không thể làm cho định tĩnh.

තං [Pg.158] ආකාරං සල්ලක්ඛෙත්වාති යෙනාකාරෙන අස්ස යොගිනො පස්සද්ධි සමාධි උපෙක්ඛාති ඉමෙ පස්සද්ධිආදයො ධම්මා පුබ්බෙ යථාරහං තස්මිං තස්මිං කාලෙ උප්පන්නපුබ්බා, තං චිත්තතංසම්පයුත්තධම්මානං පස්සද්ධාකාරං, සමාහිතාකාරං, අජ්ඣුපෙක්ඛිතාකාරඤ්ච උපලක්ඛෙත්වා උපධාරෙත්වා. තීසුපි පදෙසූති ‘‘අත්ථි, භික්ඛවෙ, කායප්පස්සද්ධී’’තිආදිනා ආගතෙසු තීසුපි වාක්‍යෙසු, තෙහි වා පකාසිතෙසු තීසු ධම්මකොට්ඨාසෙසු. යථාසමාහිතාකාරං සල්ලක්ඛෙත්වා ගය්හමානො සමථො එව සමථනිමිත්තන්ති ආහ ‘‘සමථනිමිත්තන්ති ච සමථස්සෙවෙතමධිවචන’’න්ති. නානාරම්මණෙ පරිබ්භමනෙන විවිධං අග්ගං එතස්සාති බ්‍යග්ගො, වික්ඛෙපො. තථා හි සො අනවට්ඨානරසො, භන්තතාපච්චුපට්ඨානො ච වුත්තො. එකග්ගතාභාවතො බ්‍යග්ගපටිපක්ඛොති අබ්‍යග්ගො, සමාධි. සො එව නිමිත්තන්ති පුබ්බෙ විය වත්තබ්බං. තෙනාහ ‘‘අවික්ඛෙපට්ඨෙන ච තස්සෙව අබ්‍යග්ගනිමිත්තන්ති අධිවචන’’න්ති.

(Cụm từ) "sau khi ghi nhận phương diện ấy" có nghĩa là: sau khi nhận biết, sau khi ghi nhớ phương diện an tịnh, phương diện định tĩnh, và phương diện xả của tâm và các pháp tương ưng tâm ấy, là phương diện mà nhờ đó những pháp này là khinh an, định, và xả, tức là các pháp bắt đầu bằng khinh an, trước đây đã từng sanh khởi tùy theo trường hợp vào lúc này lúc khác đối với vị hành giả này. (Cụm từ) "trong cả ba trường hợp" có nghĩa là trong cả ba câu được đề cập đến bằng câu "này các Tỳ khưu, có thân khinh an", v.v., hoặc trong ba phần pháp được chỉ ra bởi những câu ấy. Ngài nói "chỉ tịnh tướng là chính sự chỉ tịnh được nắm bắt sau khi ghi nhận phương diện định tĩnh" qua câu "và (từ) 'chỉ tịnh tướng' chính là tên gọi khác của sự chỉ tịnh". Do sự lang thang trong các đối tượng khác nhau, pháp này có nhiều phần khác nhau, vì vậy gọi là 'byagga', tức là phóng dật. Thật vậy, pháp ấy được nói là có phận sự không an trú và có sự biểu hiện là dao động. Do là đối nghịch với 'byagga' (phóng dật) vì có trạng thái nhất tâm, nên gọi là 'abyagga', tức là định. (Cụm từ) "chính nó là tướng" nên được nói như trước. Do đó, ngài nói: "và do có nghĩa là không phóng dật, (từ) 'bất động tướng' là tên gọi khác của chính pháp ấy".

සරීරාවත්ථං ඤත්වා මත්තසො පරිභුත්තො පණීතාහාරො කායලහුතාදීනං සමුට්ඨාපනෙන පස්සද්ධියා පච්චයො හොති, තථා උතුසප්පායං, ඉරියාපථසප්පායඤ්ච සෙවිතං, පයොගො ච කායිකො පවත්තිතොති ආහ ‘‘පණීතභොජනසෙවනතා’’තිආදි. පයොගසමතාදීනං අභාවෙන සදරථකායචිත්තා පුග්ගලා සාරද්ධපුග්ගලා. වුත්තවිපරියායෙන පස්සද්ධකායා පුග්ගලා වෙදිතබ්බා.

Vật thực hảo hạng được thọ dụng một cách có chừng mực sau khi biết tình trạng của cơ thể, bằng cách làm phát sinh sự nhẹ nhàng của thân, v.v., là duyên cho sự khinh an. Tương tự, thời tiết thích hợp và oai nghi thích hợp được thực hành, và sự nỗ lực thuộc về thân được tiến hành (một cách có chừng mực cũng là duyên cho sự khinh an). Vì vậy, ngài nói (cụm từ) "việc dùng vật thực hảo hạng", v.v. Do không có sự quân bình trong nỗ lực, v.v., những người có thân và tâm phiền muộn là hạng người căng thẳng. Ngược lại với điều đã nói, nên hiểu là hạng người có thân khinh an.

නිරස්සාදස්සාති භාවනස්සාදරහිතස්ස. භාවනා හි වීථිපටිපන්නා පුබ්බෙනාපරං විසෙසවතී පවත්තමානා චිත්තස්ස අස්සාදං උපසමසුඛං ආවහති, තදභාවතො නිරස්සාදං චිත්තං හොති. සද්ධාසංවෙගවසෙනාති සද්ධාවසෙන, සංවෙගවසෙන ච. සම්පහංසනතාති සම්මදෙව පහංසනතා සංවෙජනපුබ්බකපසාදුප්පාදනෙන භාවනා චිත්තස්ස තොසනා. සම්මාපවත්තස්සාති ලීනුද්ධච්චවිරහෙන, සමථවීථිපටිපත්තියා ච සමං, සවිසෙසඤ්ච පවත්තියා සම්මදෙව පවත්තස්ස භාවනාචිත්තස්ස. අජ්ඣුපෙක්ඛනතාති පග්ගහනිග්ගහසම්පහංසනෙසු අබ්‍යාවටතා. ඣානවිමොක්ඛපච්චවෙක්ඛණතාති පඨමාදීනි ඣානානි පච්චනීකධම්මෙහි සුට්ඨු විමුත්තතාදිනා තෙයෙව විමොක්ඛා තෙසං ‘‘එවං භාවනා, එවං සමාපජ්ජනා, එවං අධිට්ඨානං, එවං වුට්ඨානං, එවං සංකිලෙසො, එවං වොදාන’’න්ති පති පති අවෙක්ඛණා.

(Cụm từ) "của (tâm) vô vị" có nghĩa là của (tâm) không có sự hứng thú trong việc tu tập. Vì sự tu tập khi đã đi vào lộ trình, đang diễn tiến một cách đặc biệt từ trước đến sau, mang lại sự hứng thú, sự an lạc của tĩnh lặng cho tâm; do không có điều đó, tâm trở nên vô vị. (Cụm từ) "do năng lực của tín và chấn động" có nghĩa là do năng lực của tín và do năng lực của chấn động. (Từ) "sự làm cho phấn khởi" chính là sự làm cho phấn khởi, là sự làm cho tâm tu tập được hài lòng bằng cách làm phát sinh sự trong sáng đi trước bởi sự chấn động. (Cụm từ) "của (tâm) đang diễn tiến đúng đắn" có nghĩa là của tâm tu tập đang diễn tiến đúng đắn do không có hôn trầm và trạo cử, và do đi vào lộ trình của chỉ tịnh, do diễn tiến một cách quân bình và đặc biệt. (Từ) "sự xả" có nghĩa là sự không bận tâm trong việc sách tấn, chế ngự, và làm cho phấn khởi. (Từ) "sự quán xét thiền và giải thoát" có nghĩa là: các thiền bắt đầu từ sơ thiền, do được giải thoát tốt đẹp khỏi các pháp đối nghịch, v.v., chính chúng là các giải thoát; (và sự quán xét thiền và giải thoát) là sự quán xét nhiều lần đối với chúng rằng: "sự tu tập là như thế này, sự nhập thiền là như thế này, sự quyết định là như thế này, sự xuất thiền là như thế này, sự ô nhiễm là như thế này, sự trong sạch là như thế này".

සත්තමජ්ඣත්තතාති [Pg.159] සත්තෙසු පියට්ඨානියෙසුපි ගහට්ඨපබ්බජිතෙසු මජ්ඣත්තාකාරො අජ්ඣුපෙක්ඛනා. සඞ්ඛාරමජ්ඣත්තතාති අජ්ඣත්තිකෙසු චක්ඛාදීසු, බාහිරෙසු පත්තචීවරාදීසු මජ්ඣත්තාකාරො අජ්ඣුපෙක්ඛනා. සත්තසඞ්ඛාරානං මමායනං සත්තසඞ්ඛාරකෙලායනං. ඉමෙහාකාරෙහීති ඉමෙහි යථාවුත්තෙහි කායචිත්තානං පස්සද්ධාකාරසල්ලක්ඛණාදිආකාරෙහි චෙව සප්පායාහාරසෙවනාදිආකාරෙහි ච. එතෙ ධම්මෙති එතෙ පස්සද්ධිආදිධම්මෙ.

(Từ) "sự trung lập đối với chúng sanh" có nghĩa là thái độ trung lập, sự xả đối với các chúng sanh là tại gia và xuất gia, ngay cả những người ở vị trí đáng yêu mến. (Từ) "sự trung lập đối với các pháp hữu vi" có nghĩa là thái độ trung lập, sự xả đối với các pháp nội tại như mắt, v.v., và đối với các pháp ngoại tại như bát, y, v.v. Sự xem chúng sanh và các pháp hữu vi là của ta là sự quyến luyến chúng sanh và các pháp hữu vi. (Cụm từ) "bằng những phương diện này" có nghĩa là bằng những phương diện này đã được nói đến, tức là cả bằng những phương diện như ghi nhận phương diện an tịnh của thân và tâm, v.v., và bằng những phương diện như việc dùng vật thực thích hợp, v.v. (Cụm từ) "những pháp này" có nghĩa là những pháp này bắt đầu bằng khinh an.

66. පඤ්ඤාපයොගමන්දතායාති පඤ්ඤාබ්‍යාපාරස්ස අප්පභාවෙන. යථා හි දානසීලානි අලොභාදොසප්පධානානි, එවං භාවනා අමොහප්පධානා විසෙසතො අප්පනාවහා. තත්ථ යදා පඤ්ඤා න බලවතී හොති, තදා භාවනාචිත්තස්ස අනභිසඞ්ඛතො විය ආහාරො පුරිසස්ස අභිරුචිං න ජනෙති, තෙන තං නිරස්සාදං හොති. යදා ච භාවනා පුබ්බෙනාපරං විසෙසාවහා න හොති සම්මදෙව අවීථිපටිපත්තියා, තදා උපසමසුඛස්ස අලාභෙන චිත්තං නිරස්සාදං හොති. තදුභයං සන්ධායාහ ‘‘පඤ්ඤාපයොගමන්දතායා’’තිආදි. නන්ති චිත්තං. ජාතිජරාබ්‍යාධිමරණානි යථාරහං සුගතියං, දුග්ගතියඤ්ච හොන්තීති තදඤ්ඤමෙව පඤ්චවිධබන්ධනාදිඛුප්පිපාසාදිඅඤ්ඤමඤ්ඤවිබාධනාදිහෙතුකං අපායදුක්ඛං දට්ඨබ්බං. තයිදං සබ්බං තෙසං තෙසං සත්තානං පච්චුප්පන්නභවනිස්සිතං ගහිතන්ති අතීතෙ, අනාගතෙ ච කාලෙ වට්ටමූලකදුක්ඛානි විසුං ගහිතානි. යෙ පන සත්තා ආහාරූපජීවිනො, තත්ථ ච උට්ඨානඵලූපජීවිනො, තෙසං අඤ්ඤෙහි අසාධාරණං ජීවිතදුක්ඛං අට්ඨමං සංවෙගවත්ථු වුත්තන්ති දට්ඨබ්බං.

66. (Cụm từ) "do sự vận dụng trí tuệ yếu kém" có nghĩa là do sự tác nghiệp của trí tuệ không có năng lực. Vì như bố thí và trì giới có vô tham và vô sân là chính, cũng vậy, sự tu tập có vô si là chính, đặc biệt mang lại an chỉ định. Trong đó, khi trí tuệ không có năng lực, khi ấy sự tu tập không làm phát sinh sự hứng thú cho tâm tu tập, giống như vật thực không được sửa soạn không làm phát sinh sự hứng thú cho một người; do đó, tâm ấy trở nên vô vị. Và khi sự tu tập không mang lại sự đặc biệt từ trước đến sau do không đi vào đúng lộ trình, khi ấy do không đạt được sự an lạc của tĩnh lặng, tâm trở nên vô vị. Nhắm đến cả hai điều đó, ngài nói (cụm từ) "do sự vận dụng trí tuệ yếu kém", v.v. Vì sanh, già, bệnh, chết xảy ra tương ứng trong cõi lành và cõi dữ, nên cần hiểu khổ ở cõi dữ là khác với những điều đó, có nguyên nhân từ năm loại trói buộc, v.v., đói khát, v.v., và sự hãm hại lẫn nhau, v.v. Vì tất cả những điều này được xem là thuộc về kiếp sống hiện tại của các chúng sanh ấy, nên những khổ có gốc rễ từ vòng luân hồi trong thời quá khứ và vị lai được xem xét riêng. Còn những chúng sanh nào sống nhờ vào vật thực, và trong số đó, những chúng sanh sống nhờ vào kết quả của sự nỗ lực, cái khổ trong việc mưu sinh không chung với những người khác của họ được gọi là đối tượng chấn động thứ tám, nên hiểu như vậy.

අස්සාති චිත්තස්ස. අලීනන්තිආදීසු කොසජ්ජපක්ඛියානං ධම්මානං අනධිමත්තතාය අලීනං. උද්ධච්චපක්ඛිකානං ධම්මානං අනධිමත්තතාය අනුද්ධතං. පඤ්ඤාපයොගසම්පත්තියා, උපසමසුඛාධිගමෙන ච අනිරස්සාදං. පුබ්බෙනාපරං සවිසෙසං තතො එව ආරම්මණෙ සමප්පවත්තං, සමථවීථිපටිපන්නඤ්ච. තත්ථ අලීනතාය පග්ගහෙ, අනුද්ධතතාය නිග්ගහෙ, අනිරස්සාදතාය සම්පහංසනෙ න බ්‍යාපාරං ආපජ්ජති. අලීනානුද්ධතතාය හි ආරම්මණෙ සමප්පවත්තං අනිරස්සාදතාය සමථවීථිපටිපන්නං. සමප්පවත්තියා වා අලීනං අනුද්ධතං, සමථවීථිපටිපත්තියා අනිරස්සාදන්ති දට්ඨබ්බං.

Assā có nghĩa là của tâm. Trong các câu bắt đầu bằng alīnaṃ, (tâm) không co rút là do các pháp thuộc phe giải đãi không quá mức. (Tâm) không phóng dật là do các pháp thuộc phe trạo cử không quá mức. (Tâm) không có vị ngọt là do sự thành tựu của việc vận dụng trí tuệ và do sự chứng đắc an tịnh lạc. Tâm sau đặc biệt hơn tâm trước, chính vì vậy mà nó diễn tiến quân bình trong đối tượng và đi trên lộ trình của chỉ tịnh. Trong đó, do không co rút nên không cần nỗ lực trong việc sách tấn, do không phóng dật nên không cần nỗ lực trong việc chế ngự, do không có vị ngọt nên không cần nỗ lực trong việc làm cho hoan hỷ. Quả vậy, do không co rút và không phóng dật nên (tâm) diễn tiến quân bình trong đối tượng; do không có vị ngọt nên (tâm) đi trên lộ trình của chỉ tịnh. Hoặc nên hiểu rằng: do diễn tiến quân bình nên (tâm) không co rút, không phóng dật; do đi trên lộ trình của chỉ tịnh nên (tâm) không có vị ngọt.

නෙක්ඛම්මපටිපදන්ති ඣානපටිපත්තිං. සමාධිඅධිමුත්තතාති සමාධිනිබ්බත්තනෙ ඣානාධිගමෙ යුත්තප්පයුත්තතා. සා පන යස්මා සමාධිං ගරුං කත්වා තත්ථ නින්නපොණපබ්භාරභාවෙන [Pg.160] පවත්තියා හොති, තස්මා ‘‘සමාධිගරූ’’තිආදි වුත්තං.

Nekkhammapaṭipadanti có nghĩa là sự thực hành thiền. Samādhiadhimuttatā là sự nỗ lực không ngừng trong việc làm phát sinh định, trong việc chứng đắc thiền. Lại nữa, vì rằng sự hướng tâm ấy diễn tiến với trạng thái nghiêng, xuôi, hướng về định do xem trọng định, do đó đã được nói là "xem trọng định" v.v...

67. පටිලද්ධෙ නිමිත්තස්මිං එවං හි සම්පාදයතො අප්පනාකොසල්ලං ඉමං අප්පනා සම්පවත්තතීති සම්බන්ධො. සාති අප්පනා. හිත්වා හීති හි-සද්දො හෙතුඅත්ථො. යස්මා ඨානමෙතං න විජ්ජති, තස්මා චිත්තප්පවත්තිආකාරං භාවනාචිත්තස්ස ලීනුද්ධතාදිවසෙන පවත්තිආකාරං සල්ලක්ඛයං උපධාරෙන්තො. සමතං වීරියස්සෙව වීරියස්ස සමාධිනා සමරසතංයෙව යොජයෙථ. කථං පන යොජයෙථාති ආහ ‘‘ඊසකම්පී’’තිආදි. තත්ථ ලයන්ති ලීනභාවං, සඞ්කොචන්ති අත්ථො. යන්තන්ති ගච්ඡන්තං, පග්ගණ්හෙථෙව සමභාවායාති අධිප්පායො. තෙනාහ ‘‘අච්චාරද්ධං නිසෙධෙත්වා සමමෙව පවත්තයෙ’’ති. කථං පන සමමෙව පවත්තයෙති ආහ ‘‘රෙණුම්හී’’තිආදි. යථාති රෙණුආදීසු යථා මධුකරාදීනං පවත්ති උපමාභාවෙන අට්ඨකථායං සම්මවණ්ණිතා, එවං ලීනුද්ධතභාවෙහි මොචයිත්වා වීරියසමතායොජනෙන නිමිත්තාභිමුඛං මානසං පටිපාදයෙ පටිභාගනිමිත්තාභිමුඛං භාවනාචිත්තං සම්පාදෙය්‍යාති අත්ථො.

67. Nên liên kết như vầy: "Quả vậy, đối với người đang thành tựu sự thiện xảo về an chỉ này khi đã đắc được tướng, thì an chỉ sẽ diễn tiến tốt đẹp". Sā là an chỉ. Trong câu hitvā hi, từ hi có nghĩa là nguyên nhân. Vì lý do này không tồn tại, do đó, vị ấy đang ghi nhận, đang xem xét cách thức diễn tiến của tâm, tức là cách thức diễn tiến của tâm hành thiền do trạng thái co rút, phóng dật v.v... Samataṃ vīriyasseva có nghĩa là nên kết hợp tinh tấn với định để có cùng một tác dụng. Nhưng nên kết hợp như thế nào? Vì vậy, Ngài nói bắt đầu bằng īsakampi. Trong đó, layaṃ có nghĩa là trạng thái co rút, sự thụ động. Yantaṃ có nghĩa là đang đi đến; ý nghĩa là chỉ nên sách tấn để đạt đến trạng thái quân bình. Do đó, Ngài nói: "ngăn chặn sự quá tinh tấn, hãy làm cho nó diễn tiến một cách quân bình". Nhưng làm thế nào để nó diễn tiến một cách quân bình? Vì vậy, Ngài nói bắt đầu bằng reṇumhi. Yathā có nghĩa là: cũng như sự hoạt động của ong v.v... trong phấn hoa v.v... đã được giải thích rõ trong Chú giải như một ví dụ, cũng vậy, sau khi giải thoát khỏi các trạng thái co rút và phóng dật, bằng cách áp dụng sự quân bình của tinh tấn, nên hướng tâm đến tướng; có nghĩa là nên làm cho tâm hành thiền thành tựu việc hướng đến tợ tướng.

නිමිත්තාභිමුඛපටිපාදනවණ්ණනා

Giải thích về việc hướng đến tướng.

68. තත්‍රාති තස්මිං ‘‘රෙණුම්හී’’තිආදිනා වුත්තගාථාද්වයෙ. අත්ථදීපනා උපමූපමෙය්‍යත්ථවිභාවනා. අඡෙකොති අකුසලො. පක්ඛන්දොති ධාවිතුං ආරද්ධො. විකසනක්ඛණෙයෙව සරසං කුසුමපරාගං හොති, පච්ඡා වාතාදීහි පරිපතති, විරසං වා හොති. තස්මා නිවත්තනෙ රෙණු ඛීයතීති ආහ ‘‘ඛීණෙ රෙණුම්හි සම්පාපුණාතී’’ති. පුප්ඵරාසින්ති රුක්ඛසාඛාසු නිස්සිතං පුප්ඵසඤ්චයං.

68. Tatra có nghĩa là trong hai bài kệ đã được nói, bắt đầu bằng reṇumhi. (Đây là) sự làm sáng tỏ ý nghĩa, sự phân tích ý nghĩa của ví dụ và đối tượng được ví dụ. Acheko có nghĩa là không thiện xảo. Pakkando có nghĩa là đã bắt đầu lao tới. Chỉ trong khoảnh khắc hoa nở, phấn hoa mới có vị ngọt, sau đó do gió v.v... nó rơi rụng hoặc trở nên không có vị. Do đó, khi quay trở lại, phấn hoa đã hết; vì vậy, Ngài nói: "khi phấn hoa đã hết, nó mới đến". Puppharāsiṃ có nghĩa là một đống hoa ở trên cành cây.

සල්ලකත්තඅන්තෙවාසිකෙසූති සල්ලකත්තආචරියස්ස අන්තෙවාසිකෙසු. උදකථාලගතෙති උදකථාලියං ඨපිතෙ. සත්ථකම්මන්ති සිරාවෙධනාදිසත්ථකම්මං. ඵුසිතුම්පි උප්පලපත්තන්ති සම්බන්ධො. සමෙනාති පුරිමකා විය ගරුං, මන්දඤ්ච පයොගං අකත්වා සමප්පමාණෙන පයොගෙන. තත්ථාති උප්පලපත්තෙ. පරියොදාතසිප්පොති සුවිසුද්ධසිප්පො නිප්ඵන්නසිප්පො.

Sallakattaantevāsikesu có nghĩa là trong số các đệ tử của vị thầy phẫu thuật. Udakathālagate có nghĩa là được đặt trong một cái bát nước. Satthakammaṃ có nghĩa là việc phẫu thuật như rạch tĩnh mạch v.v... Nên liên kết với uppalapattaṃ (lá sen) và phusitumpi (ngay cả việc chạm vào). Samena có nghĩa là với sự nỗ lực vừa phải, không nỗ lực quá mạnh hay quá yếu như những người trước. Tattha có nghĩa là trên lá sen. Pariyodātasippo có nghĩa là có tay nghề trong sạch, có tay nghề hoàn hảo.

මක්කටකසුත්තන්ති [Pg.161] ලූතසුත්තං. නියාමකො නාවාසාරථී. ලඞ්කාරන්ති කිලඤ්ජාදිමයං නාවාකටසාරකං. තෙලෙන අඡඩ්ඩෙන්තො නාළිං පූරෙතීති සරාවාදිගතෙන තෙලෙන අඡඩ්ඩෙන්තො සුඛුමච්ඡිද්දකං තෙලනාළිං පූරෙති. එවමෙවාති යථා තෙ ආදිතො වුත්තමධුකරසල්ලකත්තඅන්තෙවාසිසුත්තාකඩ්ඪකනියාමකතෙලපූරකා වෙගෙන පයොගං කරොන්ති, එවමෙව යො භික්ඛු ‘‘සීඝං අප්පනං පාපුණිස්සාමී’’ති ගාළ්හං වීරියං කරොති, යො මජ්ඣෙ වුත්තමධුකරාදයො විය වීරියං න කරොති, ඉමෙ ද්වෙපි වීරියසමතාභාවෙන අප්පනං පාපුණිතුං න සක්කොන්ති. යො පන අවසානෙ වුත්තමධුකරාදයො විය සමප්පයොගො, අයං අප්පනං පාපුණිතුං සක්කොති වීරියසමතායොගතොති උපමාසංසන්දනං වෙදිතබ්බං. තෙන වුත්තං ‘‘එකො භික්ඛූ’’තිආදි. ලීනං භාවනාචිත්තන්ති අධිප්පායො.

Makkaṭakasuttaṃ có nghĩa là sợi tơ nhện. Niyāmako là người điều khiển thuyền. Laṅkāraṃ là tấm buồm của thuyền làm bằng chiếu v.v... "Đổ đầy ống mà không làm đổ dầu" có nghĩa là đổ đầy ống dầu có lỗ nhỏ bằng dầu trong bát nhỏ v.v... mà không làm đổ. Evameva có nghĩa là: cũng như lúc đầu, con ong, đệ tử của thầy phẫu thuật, người kéo sợi tơ, người lái tàu, người đổ dầu đã được đề cập, nỗ lực một cách nhanh chóng, cũng vậy, vị tỳ khưu nào nỗ lực một cách mãnh liệt với ý nghĩ "ta sẽ nhanh chóng đạt đến an chỉ"; và vị nào ở giữa không nỗ lực, giống như con ong v.v... đã được đề cập; cả hai vị này đều không thể đạt đến an chỉ do không có sự quân bình của tinh tấn. Còn vị nào lúc cuối có sự nỗ lực quân bình, giống như con ong v.v... đã được đề cập, vị này có thể đạt đến an chỉ do có sự quân bình của tinh tấn. Nên hiểu sự so sánh ví dụ như vậy. Do đó đã được nói, bắt đầu bằng eko bhikkhu. Ý muốn nói là tâm hành thiền bị co rút.

පඨමජ්ඣානකථාවණ්ණනා

Giải thích về luận đề Sơ thiền.

69. එවන්ති වුත්තප්පකාරෙන. වීරියසමතායොජනවසෙන වීථිපටිපන්නං භාවනාමානසං පටිභාගනිමිත්තෙයෙව ඨපනවසෙන නිමිත්තාභිමුඛං පටිපාදයතො අස්ස යොගිනො. ඉජ්ඣිස්සතීති සමිජ්ඣිස්සති, උප්පජ්ජිස්සතීති අත්ථො. අනුයොගවසෙනාති භාවනාවසෙන. සෙසානීති සෙසානි තීණි, චත්තාරි වා. පකතිචිත්තෙහීති පාකතිකෙහි කාමාවචරචිත්තෙහි. බලව…පෙ… චිත්තෙකග්ගතානි භාවනාබලෙන පටුතරසභාවප්පත්තියා. පරිකම්මත්තාති පටිසඞ්ඛාරකත්තා. යදි ආසන්නත්තා උපචාරතා, ගොත්‍රභුනො එව උපචාරසමඤ්ඤා සියාති ආහ ‘‘සමීපචාරිත්තා වා’’ති. අනච්චාසන්නොපි හි නාතිදූරපවත්තී සමීපචාරී නාම හොති. අප්පනං උපෙච්ච චරන්තීති උපචාරානි. ඉතො පුබ්බෙ පරිකම්මානන්ති නානාවජ්ජනවීථියං පරිකම්මානං. එත්ථාති එතෙසු පරිකම්මුපචාරානුලොමසඤ්ඤිතෙසු. සබ්බන්තිමන්ති තතියං, චතුත්ථං වා. පරිත්තගොත්තාභිභවනතොති පරිත්තස්ස ගොත්තස්ස අභිභවනතො. ගංතායතීති හි ගොත්තං, ‘‘පරිත්ත’’න්ති පවත්තමානං අභිධානං, බුද්ධිඤ්ච එකංසිකවිසයතාය රක්ඛතීති පරිත්තගොත්තං. යථා හි බුද්ධි ආරම්මණභූතෙන අත්ථෙන විනා න පවත්තති, එවං අභිධානං අභිධෙය්‍යභූතෙන. තස්මා සො තානි තායති රක්ඛතීති වුච්චති. තං පන මහග්ගතානුත්තරවිධුරං කාමතණ්හාය ගොචරභූතං කාමාවචරධම්මානං ආවෙණිකරූපං දට්ඨබ්බං. මහග්ගතගොත්තෙපි ඉමිනා නයෙන අත්ථො වෙදිතබ්බො. භාවනතොති උප්පාදනතො.

69. Evanti (Như vậy) là theo cách đã được nói. Đối với vị hành giả ấy (assa yogino), người làm cho phát sanh (paṭipādayato) tâm hành thiền (bhāvanāmānasaṃ) đã đi vào lộ trình (vīthipaṭipannaṃ) hướng đến tướng (nimittābhimukhaṃ) do năng lực của việc đặt để (ṭhapanavasena) chỉ trong tợ tướng (paṭibhāganimitteyeva) do năng lực của việc phối hợp sự quân bình tinh tấn (vīriyasamatāyojanavasena). Ijjhissati (sẽ thành tựu) có nghĩa là sẽ thành tựu (samijjhissati), sẽ phát sanh (uppajjissati). Anuyogavasena (do năng lực của sự thực hành) là do năng lực của sự tu tập (bhāvanāvasena). Sesāni (những cái còn lại) là ba hoặc bốn cái còn lại (sesāni tīṇi, cattāri vā). Pakaticittehi (bởi những tâm bình thường) là bởi những tâm dục giới bình thường (pākatikehi kāmāvacaracittehi). Balava…pe… cittekaggatāni (có tầm... nhất tâm mạnh mẽ hơn) là do đạt đến trạng thái sắc bén hơn (paṭutarasabhāvappattiyā) nhờ năng lực của sự tu tập (bhāvanābalena). Parikammattā (do là chuẩn bị) là do có tính chất chuẩn bị trước (paṭisaṅkhārakattā). Nếu cận hành là do sự gần gũi, thì chỉ có gotrabhu mới có tên gọi là cận hành, vì vậy ngài nói ‘‘samīpacārittā vā’’ (hoặc do đi gần). Thật vậy, pháp nào khởi lên không quá xa, dù không quá gần, cũng được gọi là đi gần (samīpacārī). Chúng đi đến gần an chỉ (appanaṃ upecca caranti), nên được gọi là cận hành (upacārāni). Ito pubbe parikammānaṃ (trước đây, các parikamma) là các parikamma trong lộ trình có các āvajjana khác nhau (nānāvajjanavīthiyaṃ parikammānaṃ). Ettha (ở đây) là trong các tốc hành tâm được gọi là chuẩn bị, cận hành, và thuận thứ (etesu parikammupacārānulomasaññitesu). Sabbantimaṃ (cái cuối cùng nhất) là cái thứ ba hoặc thứ tư (tatiyaṃ, catutthaṃ vā). Parittagottābhibhavanato (do áp đảo dòng dõi dục giới) là do áp đảo dòng dõi dục giới (parittassa gottassa abhibhavanato). Thật vậy, nó bảo vệ dòng dõi (gaṃtāyati), nên gọi là gotta. Nó bảo vệ danh xưng (abhidhānaṃ) và trí tuệ (buddhiñca) đang diễn tiến là ‘‘dục giới’’ (parittanti pavattamānaṃ) bằng cách có đối tượng chắc chắn (ekaṃsikavisayatāya), nên gọi là parittagottaṃ. Thật vậy, như trí tuệ (buddhi) không thể khởi lên nếu không có đối tượng làm cảnh (ārammaṇabhūtena atthena vinā na pavattati), cũng vậy, danh xưng (abhidhānaṃ) không thể khởi lên nếu không có đối tượng được biểu thị (abhidheyyabhūtena). Do đó, nó (so) được nói là bảo vệ (tāyati rakkhati) chúng (tāni). Nên hiểu rằng nó (taṃ pana) là đặc tính riêng (āveṇikarūpaṃ) của các pháp dục giới (kāmāvacaradhammānaṃ), là đối tượng của ái dục (kāmataṇhāya gocarabhūtaṃ), khác biệt với các pháp đại hành và siêu thế (mahaggatānuttaravidhuraṃ). Trong dòng dõi đại hành (mahaggatagottepi) cũng nên hiểu ý nghĩa (attho veditabbo) theo phương pháp này (iminā nayena). Bhāvanato (do tu tập) là do làm cho phát sanh (uppādanato).

අවිසෙසෙන [Pg.162] සබ්බෙසං සබ්බා සමඤ්ඤාති පඨමනයො ගහිතග්ගහණං හොතීති ආහ ‘‘අග්ගහිතග්ගහණෙනා’’තිආදි. නානාවජ්ජනපරිකම්මමෙව පරිකම්මන්ති අධිප්පායෙන ‘‘පඨමං වා උපචාර’’න්තිආදි වුත්තං. චතුත්ථං අප්පනාචිත්තං, පඤ්චමං වා අප්පනාචිත්තං පුබ්බෙ වුත්තනයෙන සචෙ චතුත්ථං ගොත්‍රභු හොතීති අත්ථො. පඤ්චමං වාති වා-සද්දො අනියමෙ. ස්වායං අනියමො ඉමිනා කාරණෙනාති දස්සෙතුං ‘‘තඤ්ච ඛො ඛිප්පාභිඤ්ඤදන්ධාභිඤ්ඤවසෙනා’’ති වුත්තං. තත්ථ ඛිප්පාභිඤ්ඤස්ස චතුත්ථං අප්පෙති, දන්ධාභිඤ්ඤස්ස පඤ්චමං. කස්මා පන චතුත්ථං, පඤ්චමං වා අප්පෙති, න තතො පරන්ති ආහ ‘‘තතො පරං ජවනං පතතී’’ති. තතො පඤ්චමතො පරං ඡට්ඨං, සත්තමඤ්ච ජවනං පතන්තං විය හොති පරික්ඛීණජවත්තාති අධිප්පායො.

Phương pháp đầu tiên, rằng một cách không phân biệt, tất cả tên gọi (đều áp dụng) cho tất cả các tốc hành tâm, trở thành việc nắm bắt cái đã được nắm bắt, vì vậy ngài nói ‘‘aggahitaggahaṇenā’’tiādi (bằng cách nắm bắt cái chưa được nắm bắt, v.v...). Với ý định rằng chỉ có parikamma có các āvajjana khác nhau mới là parikamma, câu ‘‘paṭhamaṃ vā upacāra’’ntiādi (hoặc cái đầu tiên là cận hành, v.v...) đã được nói. Cái thứ tư là tâm an chỉ, hoặc cái thứ năm là tâm an chỉ, có nghĩa là nếu cái thứ tư là gotrabhu theo phương pháp đã nói trước đây. Trong câu Pañcamaṃ vā (hoặc cái thứ năm), từ vā có nghĩa là không xác định. Để chỉ ra rằng sự không xác định này là do nguyên nhân này, câu ‘‘tañca kho khippābhiññadandhābhiññavasenā’’ti (và điều đó là do trường hợp của người chứng đắc nhanh và người chứng đắc chậm) đã được nói. Trong hai trường hợp đó, đối với người chứng đắc nhanh, cái thứ tư nhập định; đối với người chứng đắc chậm, cái thứ năm. Tại sao cái thứ tư hoặc thứ năm nhập định, mà không phải cái sau đó? Vì vậy, ngài nói ‘‘tato paraṃ javanaṃ patatī’’ti (tốc hành tâm sau đó rơi rụng). Ý định là: sau cái thứ năm, tốc hành tâm thứ sáu và thứ bảy giống như đang rơi rụng vì tốc lực đã cạn kiệt (parikkhīṇajavattā).

යථා අලද්ධාසෙවනං පඨමජවනං දුබ්බලත්තා ගොත්‍රභුං න උප්පාදෙති, ලද්ධාසෙවනං පන බලවභාවතො දුතියං, තතියං වා ගොත්‍රභුං උප්පාදෙති, එවං ලද්ධාසෙවනතාය බලවභාවතො ඡට්ඨං, සත්තමම්පි අප්පෙතීති ථෙරස්ස අධිප්පායො. තෙනාහ ‘‘තස්මා ඡට්ඨෙපි සත්තමෙපි අප්පනා හොතී’’ති. තන්ති ථෙරස්ස වචනං. සුත්තසුත්තානුලොමආචරියවාදෙහි අනුපත්ථම්භිතත්තා වුත්තං ‘‘අත්තනොමතිමත්ත’’න්ති. ‘‘පුරිමා පුරිමා කුසලා ධම්මා’’ති (පට්ඨා. 1.1.12) පන සුත්තපදමකාරණං ආසෙවනපච්චයලාභස්ස බලවභාවෙ අනෙකන්තිකත්තා. තථා හි අලද්ධාසෙවනාපි පඨමචෙතනා දිට්ඨධම්මවෙදනීයා හොති, ලද්ධාසෙවනා දුතියචෙතනා යාව ඡට්ඨචෙතනා අපරාපරියවෙදනීයා. චතුත්ථපඤ්චමෙසුයෙවාතිආදි වුත්තස්සෙවත්ථස්ස යුත්තිදස්සනමුඛෙන නිගමනත්ථං වුත්තං. තත්ථ යදි ඡට්ඨසත්තමං ජවනං පතිතං නාම හොති පරික්ඛීණජවත්තා, කථං සත්තමජවනචෙතනා උපපජ්ජවෙදනීයා, ආනන්තරියා ච හොතීති? නායං විසෙසො ආසෙවනපච්චයලාභෙන බලප්පත්තියා. කිඤ්චරහි කිරියාවත්ථාවිසෙසතො. කිරියාවත්ථා හි ආරම්භමජ්ඣපරියොසානවසෙන තිවිධා. තත්ථ ච පරියොසානාවත්ථාය සන්නිට්ඨාපකචෙතනාභාවෙන උපපජ්ජවෙදනීයාදිතා හොති, න බලවභාවෙනාති දට්ඨබ්බං. පටිසන්ධියා අනන්තරපච්චයභාවිනො විපාකසන්තානස්ස අනන්තරපච්චයභාවෙන තථා අභිසඞ්ඛතත්තාති ච වදන්ති. තස්මා ඡට්ඨසත්තමානං පපාතාභිමුඛතාය පරික්ඛීණජවතා න සක්කා නිවාරෙතුං. තථා හි ‘‘යථා හි පුරිසො’’තිආදි වුත්තං.

Ý của vị trưởng lão là: Giống như tốc hành tâm thứ nhất, vì yếu ớt do không có sự thuần thục (aladdhāsevanaṃ), không thể sanh khởi gotrabhu, nhưng tốc hành tâm thứ hai hoặc thứ ba, do có sự thuần thục (laddhāsevanaṃ) và mạnh mẽ, có thể sanh khởi gotrabhu, cũng vậy, do có sự thuần thục và mạnh mẽ, cái thứ sáu và thứ bảy cũng nhập định. Do đó, ngài nói ‘‘tasmā chaṭṭhepi sattamepi appanā hotī’’ti (vì vậy, an chỉ cũng xảy ra ở cái thứ sáu và thứ bảy). Đó (taṃ) là lời của vị trưởng lão. Do không được hỗ trợ bởi Kinh, Tùy Kinh, và các học thuyết của các vị thầy, nên được gọi là ‘‘attanomatimatta’’nti (chỉ là ý kiến cá nhân). Câu kinh ‘‘Purimā purimā kusalā dhammā’’ti (các pháp thiện trước trước...) không phải là lý do, vì việc có được duyên thuần thục không phải là yếu tố quyết định (anekantikattā) cho sự mạnh mẽ. Thật vậy, tư tâm thứ nhất, dù không có sự thuần thục, vẫn có thể cho quả trong hiện tại (diṭṭhadhammavedanīyā), còn tư tâm thứ hai cho đến tư tâm thứ sáu, do có sự thuần thục, lại cho quả trong đời sau (aparāpariyavedanīyā). Câu Catutthapañcamesuyevātiādi (chỉ ở cái thứ tư và thứ năm, v.v...) được nói để kết luận, bằng cách trình bày lý lẽ, cho ý nghĩa đã được nói. Ở đây, nếu tốc hành tâm thứ sáu và thứ bảy được gọi là đã rơi rụng vì tốc lực đã cạn kiệt, thì làm sao tư tâm của tốc hành tâm thứ bảy có thể cho quả trong đời sau (upapajjavedanīyā) và là vô gián nghiệp (ānantariyā)? Sự khác biệt này không phải do đạt được sức mạnh nhờ duyên thuần thục. Vậy thì do đâu? Do sự đặc biệt của giai đoạn hành động (kiriyāvatthāvisesato). Thật vậy, giai đoạn hành động có ba loại: khởi đầu, giữa, và kết thúc. Trong đó, nên hiểu rằng tính chất cho quả trong đời sau v.v... là do tư tâm hoàn tất (sanniṭṭhāpakacetanābhāvena) trong giai đoạn kết thúc (pariyosānāvatthāya), chứ không phải do sức mạnh. Các vị khác cũng nói rằng: do nó được tạo tác như vậy bởi tính chất là duyên vô gián cho dòng tương tục quả, vốn là duyên vô gián cho sự tái sanh. Do đó, không thể ngăn cản được việc tốc lực cạn kiệt của cái thứ sáu và thứ bảy do chúng hướng đến sự rơi rụng (papātābhimukhatāya). Thật vậy, câu ‘‘yathā hi puriso’’tiādi (giống như một người đàn ông...) đã được nói.

සා [Pg.163] ච පන අප්පනා. අද්ධානපරිච්ඡෙදොති කාලපරිච්ඡෙදො. සො පනෙත්ථ සත්තසු ඨානෙසු කත්ථචි අපරිමාණචිත්තක්ඛණතාය, කත්ථචි අතිඉත්තරඛණතාය නත්ථීති වුත්තො. න හෙත්ථ සම්පුණ්ණජවනවීථි අද්ධා ලබ්භති. තෙනෙවාහ ‘‘එත්ථ මග්ගානන්තරඵල’’න්තිආදි. සෙසට්ඨානෙසූති පඨමප්පනා, ලොකියාභිඤ්ඤා, මග්ගක්ඛණො, නිරොධා වුට්ඨහන්තස්ස ඵලක්ඛණොති එතෙසු චතූසු ඨානෙසු.

Và an chỉ đó (sā ca pana appanā). Addhānaparicchedo (sự phân định thời gian) là sự phân định về thời gian (kālaparicchedo). Nó (so) được nói là không có (natthīti vutto) ở bảy nơi này (ettha sattasu ṭhānesu), ở một số nơi vì có sát-na tâm vô hạn (aparimāṇacittakkhaṇatāya), ở một số nơi vì có sát-na quá ngắn (atiittarakhaṇatāya). Ở đây, không có được khoảng thời gian của một lộ trình tốc hành tâm đầy đủ (na hettha sampuṇṇajavanavīthi addhā labbhati). Do đó, ngài nói ‘‘ettha maggānantaraphala’’ntiādi (ở đây, quả ngay sau đạo, v.v...). Sesaṭṭhānesu (ở những nơi còn lại) là ở bốn nơi này: an chỉ đầu tiên, thắng trí thế gian, sát-na đạo, và sát-na quả của người xuất khỏi diệt tận định.

එත්තාවතාති එත්තකෙන භාවනාක්කමෙන එස යොගාවචරො පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. එවං විහරතා ච අනෙන තදෙව පඨමං ඣානං අධිගතං හොති පථවීකසිණන්ති සම්බන්ධො.

Ettāvatā (cho đến chừng ấy) là với trình tự tu tập chừng ấy (ettakena bhāvanākkamena), vị hành giả này (esa yogāvacaro), sau khi đạt đến sơ thiền (paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja), an trú (viharati). Và bởi vị hành giả này, người đang an trú như vậy (evaṃ viharatā ca anena), chính sơ thiền đó (tadeva paṭhamaṃ jhānaṃ), có đề mục là biến xứ đất (pathavīkasiṇaṃ), đã được chứng đắc (adhigataṃ hoti). Nên được liên kết như vậy (iti sambandho).

70. තත්ථාති තස්මිං ඣානපාඨෙ. විවිච්චිත්වාති විසුං හුත්වා. තෙනාහ ‘‘විනා හුත්වා අපක්කමිත්වා’’ති, පජහනවසෙන අපසක්කිත්වාති අත්ථො. විවිච්චෙව කාමෙහීති එත්ථ ‘‘විවිච්චා’’ති ඉමිනා විවෙචනං ඣානක්ඛණෙ කාමානං අභාවමත්තං වුත්තං. ‘‘විවිච්චෙවා’’ති පන ඉමිනා එකංසතො කාමානං විවෙචෙතබ්බතාදීපනෙන තප්පටිපක්ඛතා ඣානස්ස, කාමවිවෙකස්ස ච ඣානාධිගමූපායතා දස්සිතා හොතීති ඉමමත්ථං දස්සෙතුං ‘‘පඨමං ඣාන’’න්තිආදිං වත්වා තමෙවත්ථං පාකටතරං කාතුං ‘‘කථ’’න්තිආදි වුත්තං. ‘‘අන්ධකාරෙ සති පදීපොභාසො වියා’’ති එතෙන යථා පදීපොභාසාභාවෙන රත්තියං අන්ධකාරාභිභවො, එවං ඣානාභාවෙන සත්තසන්තතියං කාමාභිභවොති දස්සෙති.

70. Tatthāti (có nghĩa là) tasmiṃ jhānapāṭhe (trong đoạn kinh về thiền). Viviccitvāti (có nghĩa là) visuṃ hutvā (đã trở nên riêng biệt). Do đó, ngài đã nói: ‘‘vinā hutvā apakkamitvā’’ti (đã trở nên không có, đã lánh xa), nghĩa là apasakkitvā (đã lui ra) pajahanavasena (do bởi sự từ bỏ). Trong câu vivicceva kāmehīti, bằng từ ‘‘viviccā’’ti này, sự ly (vivecanaṃ), tức là chỉ sự vắng mặt (abhāvamattaṃ) của các dục (kāmānaṃ) trong khoảnh khắc thiền (jhānakkhaṇe) đã được nói đến. Còn bằng từ ‘‘viviccevā’’ti này, do sự chỉ rõ rằng các dục chắc chắn phải được ly (ekaṃsato kāmānaṃ vivecetabbatādīpanena), nên tính chất đối nghịch của thiền đối với chúng (tappaṭipakkhatā jhānassa), và sự ly dục (kāmavivekassa) là phương tiện để chứng đắc thiền (jhānādhigamūpāyatā) đã được trình bày (dassitā hoti). Để trình bày ý nghĩa này (imamatthaṃ dassetuṃ), sau khi đã nói ‘‘paṭhamaṃ jhāna’’ntiādiṃ (sơ thiền, v.v...), để làm cho chính ý nghĩa ấy được rõ ràng hơn (tamevatthaṃ pākaṭataraṃ kātuṃ), câu ‘‘katha’’ntiādi (như thế nào, v.v...) đã được nói đến. Bằng câu ‘‘andhakāre sati padīpobhāso viyā’’ti này, ngài trình bày rằng (dasseti) cũng như (yathā) do không có ánh sáng của ngọn đèn (padīpobhāsābhāvena) vào ban đêm (rattiyaṃ) nên có sự xâm chiếm của bóng tối (andhakārābhibhavo), cũng vậy (evaṃ) do không có thiền (jhānābhāvena) nên có sự xâm chiếm của các dục (kāmābhibhavo) trong dòng tương tục của chúng sanh (sattasantatiyaṃ).

එතන්ති පුබ්බපදෙයෙව අවධාරණවචනං. න ඛො පන එවං දට්ඨබ්බං ‘‘කාමෙහි එවා’’ති අවධාරණස්ස අකතත්තා. නිස්සරන්ති නිග්ගච්ඡන්ති එතෙන, එත්ථ වාති නිස්සරණං. කෙ නිග්ගච්ඡන්ති? කාමා, තෙසං කාමානං නිස්සරණං පහානං තන්නිස්සරණං, තතො. කථං පන සමානෙ වික්ඛම්භනෙ කාමානමෙවෙතං නිස්සරණං, න බ්‍යාපාදාදීනන්ති චොදනං යුත්තිතො, ආගමතො ච සොධෙතුං ‘‘කාමධාතූ’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ කාමධාතුසමතික්කමනතොති සකලස්සපි කාමභවස්ස සමතික්කමපටිපදාභාවතො. තෙන ඉමස්ස ඣානස්ස කාමපරිඤ්ඤාභාවමාහ. කාමරාගපටිපක්ඛතොති වක්ඛමානවිභාගස්ස කිලෙසකාමස්ස පච්චත්ථිකභාවතො. තෙන යථා මෙත්තා බ්‍යාපාදස්ස, කරුණා විහිංසාය, එවමිදං ඣානං කාමරාගස්ස උජුවිපච්චනීකභූතන්ති දස්සෙති. එවමත්තනො පවත්තියා, විපාකප්පවත්තියා ච කාමරාගතො, කාමධාතුතො [Pg.164] ච විනිවත්තසභාවත්තා ඉදං ඣානං විසෙසතො කාමානමෙව නිස්සරණං. ස්වායමත්ථො පාඨගතො එවාති ආහ ‘‘යථාහා’’තිආදි. කාමඤ්චෙතමත්ථං දීපෙතුං පුරිමපදෙයෙව අවධාරණං ගහිතං, උත්තරපදෙපි පන තං ගහෙතබ්බමෙව තථා අත්ථසම්භවතොති දස්සෙතුං ‘‘උත්තරපදෙපී’’තිආදි වුත්තං. ඉතොති කාමච්ඡන්දතො. එස නියමො. සාධාරණවචනෙනාති අවිසෙසවචනෙන. තදඞ්ගවික්ඛම්භනසමුච්ඡෙදප්පටිපස්සද්ධිනිස්සරණවිවෙකා තදඞ්ගවිවෙකාදයො. චිත්තකායඋපධිවිවෙකා චිත්තවිවෙකාදයො. තයො එව ඉධ ඣානකථායං දට්ඨබ්බා සමුච්ඡෙදවිවෙකාදීනං අසම්භවතො.

Etanti (có nghĩa là) lời xác định (avadhāraṇavacanaṃ) chỉ ở từ trước (pubbapadeyeva). Tuy nhiên, không nên hiểu như vậy (na kho pana evaṃ daṭṭhabbaṃ) vì sự xác định ‘‘kāmehi evā’’ti (chỉ từ các dục) đã không được thực hiện (avadhāraṇassa akatattā). Nissaranti niggacchanti (chúng thoát ra, chúng ra khỏi) etena (bởi cái này), vā (hoặc) ettha (trong cái này), nên gọi là nissaraṇaṃ (sự thoát ly). Những gì ra khỏi (ke niggacchanti)? Các dục (kāmā). Sự thoát ly khỏi các dục ấy (tesaṃ kāmānaṃ nissaraṇaṃ), sự từ bỏ (pahānaṃ), đó là sự thoát ly của chúng (tannissaraṇaṃ). Do đó (tato). Nhưng tại sao (kathaṃ pana) trong khi sự trấn áp là như nhau (samāne vikkhambhane), đây lại chỉ là sự thoát ly khỏi các dục (kāmānamevetaṃ nissaraṇaṃ), mà không phải là (sự thoát ly) khỏi sân hận, v.v... (na byāpādādīnaṃ)? Để làm sáng tỏ (sodhetuṃ) câu chất vấn này (codanaṃ) bằng lý lẽ (yuttito) và bằng thánh điển (āgamato), câu ‘‘kāmadhātū’’tiādi (dục giới, v.v...) đã được nói đến. Trong đó, kāmadhātusamatikkamanatoti (do sự vượt qua dục giới) là do không có con đường thực hành để vượt qua toàn bộ cõi dục (sakalassapi kāmabhavassa samatikkamapaṭipadābhāvato). Bằng điều đó, ngài nói về sự thiếu liễu tri về dục của thiền này (tena imassa jhānassa kāmapariññābhāvamāha). Kāmarāgapaṭipakkhatoti (do là đối nghịch với tham dục) là do là kẻ thù (paccatthikabhāvato) của phiền não dục (kilesakāmassa) sẽ được phân tích sau đây (vakkhamānavibhāgassa). Bằng điều đó, ngài trình bày rằng (tena ... dasseti) cũng như (yathā) tâm từ (mettā) đối nghịch với sân hận (byāpādassa), tâm bi (karuṇā) đối nghịch với sự hãm hại (vihiṃsāya), cũng vậy (evaṃ) thiền này (idaṃ jhānaṃ) là đối nghịch trực tiếp với tham dục (kāmarāgassa ujuvipaccanīkabhūtaṃ). Như vậy, do bản chất quay lưng lại (vinivattasabhāvattā) với tham dục (kāmarāgato) và dục giới (kāmadhātuto) trong sự vận hành của chính nó (attano pavattiyā) và trong sự vận hành của quả dị thục (vipākappavattiyā), thiền này (idaṃ jhānaṃ) một cách đặc biệt (visesato) chính là sự thoát ly khỏi các dục (kāmānameva nissaraṇaṃ). Ý nghĩa này đã có trong chính đoạn kinh (svāyamattho pāṭhagato eva), vì vậy ngài nói ‘‘yathāhā’’tiādi (như đã nói, v.v...). Mặc dù để làm sáng tỏ ý nghĩa này (kāmañcetamatthaṃ dīpetuṃ), sự xác định đã được lấy ở từ trước (purimapadeyeva avadhāraṇaṃ gahitaṃ), nhưng nó cũng nên được lấy ở từ sau (uttarapadepi pana taṃ gahetabbameva) vì ý nghĩa cũng có thể có như vậy (tathā atthasambhavato), để trình bày điều này, câu ‘‘uttarapadepī’’tiādi (cũng ở từ sau, v.v...) đã được nói đến. Itoti (có nghĩa là) từ dục tham (kāmacchandato). Đây là quy tắc (esa niyamo). Sādhāraṇavacanenāti (bằng lời nói chung) có nghĩa là bằng lời nói không phân biệt (avisesavacanena). Tadaṅgavikkhambhanasamucchedappaṭipassaddhinissaraṇavivekā (các sự ly do chi phần, do trấn áp, do đoạn tuyệt, do khinh an, do thoát ly) là tadaṅgavivekādayo (sự ly do chi phần, v.v...). Cittakāyaupadhivivekā (sự ly khỏi các chấp thủ là thân và tâm) là cittavivekādayo (sự ly tâm, v.v...). Chỉ có ba loại (tayo eva) nên được hiểu ở đây trong cuộc thảo luận về thiền (idha jhānakathāyaṃ daṭṭhabbā) vì sự không thể có của sự ly do đoạn tuyệt, v.v... (samucchedavivekādīnaṃ asambhavato).

නිද්දෙසෙති මහානිද්දෙසෙ (මහානි. 1, 7). තත්ථ හි ‘‘උද්දානතො ද්වෙ කාමා – වත්ථුකාමා කිලෙසකාමා චා’’ති උද්දිසිත්වා ‘‘තත්ථ කතමෙ වත්ථුකාමා? මනාපියා රූපා…පෙ… මනාපියා ඵොට්ඨබ්බා’’තිආදිනා වත්ථුකාමා නිද්දිට්ඨා. තෙ පන කාමීයන්තීති කාමාති වෙදිතබ්බා. තත්ථෙවාති නිද්දෙසෙ එව. විභඞ්ගෙති ඣානවිභඞ්ගෙ (විභ. 564). පත්ථනාකාරෙන පවත්තො දුබ්බලො ලොභො ඡන්දනට්ඨෙන ඡන්දො, තතො බලවා රඤ්ජනට්ඨෙන රාගො, තතොපි බලවතරො බහලරාගො ඡන්දරාගො. නිමිත්තානුබ්‍යඤ්ජනානි සඞ්කප්පෙති එතෙනාති සඞ්කප්පො, තථාපවත්තො ලොභො, තතො බලවා රඤ්ජනට්ඨෙන රාගො, සඞ්කප්පනවසෙනෙව පවත්තො තතොපි බලවතරො සඞ්කප්පරාගොති. ස්වායං පභෙදො එකස්සෙව ලොභස්ස පවත්තිආකාරවසෙන, අවත්ථාභෙදවසෙන ච වෙදිතබ්බො යථා ‘‘වච්ඡො දම්මො බලීබද්දො’’ති. ඉමෙ කිලෙසකාමා. කාමෙන්තීති කාමා, කාමෙන්ති එතෙහීති වා.

Niddeseti (có nghĩa là) trong bộ Đại Trình bày (mahāniddese). Vì ở đó (tattha hi), sau khi đã nêu lên (uddisitvā) rằng: ‘‘uddānato dve kāmā – vatthukāmā kilesakāmā cā’’ti (tóm lại, có hai loại dục: vật dục và phiền não dục), các vật dục đã được trình bày chi tiết (vatthukāmā niddiṭṭhā) bằng câu ‘‘tattha katame vatthukāmā? Manāpiyā rūpā…pe… manāpiyā phoṭṭhabbā’’tiādinā (trong đó, thế nào là vật dục? Các sắc khả ái... cho đến... các xúc khả ái). Và chúng (te pana) được ham muốn (kāmīyanti), nên được gọi là dục (kāmā), cần phải hiểu như vậy (veditabbā). Tatthevāti (có nghĩa là) trong chính bộ Trình bày (niddese eva). Vibhaṅgeti (có nghĩa là) trong bộ Phân tích Thiền (jhānavibhaṅge). Tham (lobho) yếu (dubbalo) khởi lên dưới hình thức mong cầu (patthanākārena pavatto) được gọi là dục (chando) theo nghĩa là muốn (chandanaṭṭhena); tham mạnh hơn thế (tato balavā) được gọi là ái (rāgo) theo nghĩa là nhiễm trước (rañjanaṭṭhena); ái đậm đặc (bahalarāgo) còn mạnh hơn thế nữa (tatopi balavataro) được gọi là dục ái (chandarāgo). Người ta tư duy (saṅkappeti) về các tướng và các tùy tướng (nimittānubyañjanāni) bằng cái này (etena), nên nó được gọi là tầm (saṅkappo), đó là tham (lobho) khởi lên như vậy (tathāpavatto); tham mạnh hơn thế (tato balavā) được gọi là ái (rāgo) theo nghĩa là nhiễm trước (rañjanaṭṭhena); tham khởi lên chỉ do sức mạnh của tư duy (saṅkappanavaseneva pavatto) mà còn mạnh hơn thế nữa (tatopi balavataro) được gọi là ái do tư duy (saṅkapparāgo). Sự phân biệt này (svāyaṃ pabhedo) của cùng một tâm tham (ekasseva lobhassa) cần được hiểu (vattabbo) theo cách thức khởi lên (pavattiākāravasena) và theo sự khác biệt về giai đoạn (avatthābhedavasena), cũng như (yathā) các từ ‘‘vaccho dammo balībaddo’’ti (bê con, bò tơ, bò đực). Đây là các phiền não dục (ime kilesakāmā). Chúng ham muốn (kāmenti), nên gọi là dục (kāmā); hoặc (vā) người ta ham muốn (kāmenti) bởi chúng (etehi).

එවඤ්හි සතීති එවං උභයෙසම්පි කාමානං සඞ්ගහෙ සති. වත්ථුකාමෙහිපීති ‘‘වත්ථුකාමෙහි විවිච්චෙවා’’තිපි අත්ථො යුජ්ජතීති එවං යුජ්ජමානත්ථන්තරසමුච්චයත්ථො පි-සද්දො, න කිලෙසකාමසමුච්චයත්ථො. කස්මා? ඉමස්මිං අත්ථෙ කිලෙසකාමෙහි විවෙකස්ස දුතියපදෙන වුත්තත්තා. තෙනාති වත්ථුකාමවිවෙකෙන. කායවිවෙකො වුත්තො හොති පුත්තදාරාදිපරිග්ගහවිවෙකදීපනතො. පුරිමෙනාති කායවිවෙකෙන. එත්ථාති ‘‘විවිච්චෙව කාමෙහි, විවිච්ච අකුසලෙහි ධම්මෙහී’’ති එතස්මිං පදද්වයෙ, ඉතො වා නිද්ධාරිතෙ විවෙකද්වයෙ. අකුසල-සද්දෙන යදිපි [Pg.165] කිලෙසකාමා, සබ්බාකුසලාපි වා ගහිතා, සබ්බථා පන කිලෙසකාමෙහි විවෙකො වුත්තොති ආහ ‘‘දුතියෙන කිලෙසකාමෙහි විවෙකවචනතො’’ති. දුතියෙනාති ච චිත්තවිවෙකෙනාති අත්ථො. එතෙසන්ති යථාවුත්තානං ද්වින්නං පදානං, නිද්ධාරණෙ චෙතං සාමිවචනං. තණ්හාදිසංකිලෙසානං වත්ථුනො පහානං සංකිලෙසවත්ථුප්පහානං. ලොලභාවො නාම තත්ථ තත්ථ රූපාදීසු තණ්හුප්පාදො, තස්ස හෙතු වත්ථුකාමා එව වෙදිතබ්බා. බාලභාවො අවිජ්ජා, දුච්චින්තිතචින්තිතාදි වා, තස්ස අයොනිසොමනසිකාරො, සබ්බෙපි වා අකුසලා ධම්මා හෙතු. කාමගුණාධිගමහෙතුපි පාණාතිපාතාදිඅසුද්ධපයොගො හොතීති තබ්බිවෙකෙන පයොගසුද්ධි විභාවිතා. තණ්හාසංකිලෙසසොධනෙන, විවට්ටූපනිස්සයසංවඩ්ඪනෙන ච අජ්ඣාසයවිසොධනං ආසයපොසනං. කාමෙසූති නිද්ධාරණෙ භුම්මං.

Evañhi satīti (có nghĩa là) khi có sự bao gồm cả hai loại dục như vậy (evaṃ ubhayesampi kāmānaṃ saṅgahe sati). Vatthukāmehipīti (có nghĩa là) ý nghĩa ‘‘vatthukāmehi viviccevā’’tipi (ly cả các vật dục) cũng thích hợp (yujjati). Như vậy (evaṃ), từ pi (cũng) có ý nghĩa bao gồm một ý nghĩa thích hợp khác (yujjamānatthantarasamuccayattho), chứ không có ý nghĩa bao gồm các phiền não dục (na kilesakāmasamuccayattho). Tại sao (kasmā)? Vì trong ý nghĩa này (imasmiṃ atthe), sự ly khỏi các phiền não dục (kilesakāmehi vivekassa) đã được nói đến bằng cụm từ thứ hai (dutiyapadena vuttattā). Tenāti (bằng điều đó) có nghĩa là bằng sự ly vật dục (vatthukāmavivekena). Thân ly (kāyaviveko) được nói đến (vutto hoti) do sự chỉ rõ sự ly khỏi việc sở hữu vợ con, v.v... (puttadārādipariggahavivekadīpanato). Purimenāti (bằng điều trước) có nghĩa là bằng thân ly (kāyavivekena). Etthāti (ở đây) có nghĩa là trong cặp cụm từ này (etasmiṃ padadvaye): ‘‘vivicceva kāmehi, vivicca akusalehi dhammehī’’ti (ly dục, ly các pháp bất thiện), hoặc (vā) trong hai loại ly (vivekadvaye) được rút ra từ đây (ito niddhārite). Mặc dù (yadipi) bằng từ akusala (bất thiện), các phiền não dục (kilesakāmā) hoặc (vā) tất cả các pháp bất thiện (sabbākusalāpi) được đề cập đến (gahitā), nhưng trong mọi trường hợp (sabbathā pana), sự ly khỏi các phiền não dục (kilesakāmehi viveko) đã được nói đến (vutto), vì vậy ngài nói: ‘‘dutiyena kilesakāmehi vivekavacanato’’ti (do lời nói về sự ly khỏi các phiền não dục bằng cụm từ thứ hai). Và dutiyenāti (bằng điều thứ hai) có nghĩa là bằng tâm ly (cittavivekenāti attho). Etesanti (của những điều này) là của hai cụm từ đã được nói đến (yathāvuttānaṃ dvinnaṃ padānaṃ); và đây là sở thuộc cách trong ý nghĩa chỉ định (niddhāraṇe cetaṃ sāmivacanaṃ). Sự từ bỏ đối tượng của các phiền não như tham ái, v.v... (taṇhādisaṃkilesānaṃ vatthuno pahānaṃ) là sự từ bỏ đối tượng của phiền não (saṃkilesavatthuppahānaṃ). Trạng thái lăng xăng (lolabhāvo nāma) là sự khởi lên của tham ái (taṇhuppādo) đối với các sắc, v.v... ở nơi này nơi kia (tattha tattha rūpādīsu); nguyên nhân của nó (tassa hetu) cần được hiểu chính là các vật dục (vatthukāmā eva veditabbā). Trạng thái ngu si (bālabhāvo) là vô minh (avijjā), hoặc (vā) là sự suy nghĩ những điều không tốt, v.v... (duccintitacintitādi); nguyên nhân của nó (tassa hetu) là sự không như lý tác ý (ayonisomanasikāro), hoặc (vā) là tất cả các pháp bất thiện (sabbepi akusalā dhammā). Hành động không trong sạch như sát sanh, v.v... (pāṇātipātādiasuddhapayogo) cũng là nguyên nhân để đạt được các dục trưởng dưỡng (kāmaguṇādhigamahetupi hoti), do đó, bằng sự ly khỏi chúng (tabbivekena), sự trong sạch của hành động (payogasuddhi) được làm rõ (vibhāvitā). Sự thanh lọc nội tâm (ajjhāsayavisodhanaṃ), sự nuôi dưỡng ý hướng (āsayaposanaṃ) là do sự gột rửa phiền não tham ái (taṇhāsaṃkilesasodhanena) và do sự phát triển duyên trợ cho sự giải thoát khỏi luân hồi (vivaṭṭūpanissayasaṃvaḍḍhanena). Kāmesūti là vị trí cách trong ý nghĩa chỉ định (niddhāraṇe bhummaṃ).

අනෙකභෙදොති කාමාසවකාමරාගසංයොජනාදිවසෙන, රූපතණ්හාදිවසෙන ච අනෙකප්පභෙදො. කාමච්ඡන්දොයෙවාති කාමසභාවොයෙව ඡන්දො, න කත්තුකම්‍යතාඡන්දො, නාපි කුසලච්ඡන්දොති අධිප්පායො. ඣානපටිපක්ඛතොති ඣානස්ස පටිපක්ඛභාවතො තංහෙතු තන්නිමිත්තං විසුං වුත්තො. අකුසලභාවසාමඤ්ඤෙන අග්ගහෙත්වා විසුං සරූපෙන ගහිතො. යදි කිලෙසකාමොව පුරිමපදෙ වුත්තො, කථං බහුවචනන්ති ආහ ‘‘අනෙකභෙදතො’’තිආදි.

“Anekabhedoti” (có nhiều sự khác biệt) là có nhiều loại do năng lực của lậu hoặc dục, kiết sử dục tham, v.v., và do năng lực của ái sắc, v.v. “Kāmacchandoyevāti” (chính là dục tham) có nghĩa là: chính là ý muốn có bản chất dục, không phải là ý muốn làm, cũng không phải là ý muốn thiện. “Jhānapaṭipakkhatoti” (là đối nghịch với thiền) là do là trạng thái đối nghịch của thiền, do nguyên nhân đó, do dấu hiệu đó, nên được nói riêng. (Nó) không được nắm giữ theo cách chung chung là trạng thái bất thiện, mà được nắm giữ riêng theo tự tánh của nó. Nếu chỉ có phiền não dục được nói ở từ trước, tại sao lại là số nhiều? (Để trả lời,) Ngài đã nói “anekabhedato” (có nhiều sự khác biệt), v.v.

අඤ්ඤෙසම්පි දිට්ඨිමානඅහිරිකානොත්තප්පාදීනං, තංසහිතඵස්සාදීනඤ්ච. උපරි වුච්චමානානි ඣානඞ්ගානි උපරිඣානඞ්ගානි, තෙසං අත්තනො පච්චනීකානං පටිපක්ඛභාවදස්සනතො තප්පච්චනීකනීවරණවචනං. නීවරණානි හි ඣානඞ්ගපච්චනීකානි තෙසං පවත්තිනිවාරණතො. සමාධි කාමච්ඡන්දස්ස පටිපක්ඛො රාගප්පණිධියා උජුවිපච්චනීකභාවතො, නානාරම්මණෙහි පලොභිතස්ස පරිබ්භමන්තස්ස චිත්තස්ස සමාධානතො ච. පීති බ්‍යාපාදස්ස පටිපක්ඛා පාමොජ්ජෙන සමානයොගක්ඛෙමත්තා. විතක්කො ථිනමිද්ධස්ස පටිපක්ඛො යොනිසො සඞ්කප්පනවසෙන සවිප්ඵාරපවත්තිතො. සුඛං අවූපසමානුතාපසභාවස්ස උද්ධච්චකුක්කුච්චස්ස පටිපක්ඛං වූපසන්තසීතලසභාවත්තා. විචාරො විචිකිච්ඡාය පටිපක්ඛො ආරම්මණෙ අනුමජ්ජනවසෙන පඤ්ඤාපටිරූපසභාවත්තා. මහාකච්චානත්ථෙරෙන දෙසිතං පිටකානං සංවණ්ණනා පෙටකං, තස්මිං පෙටකෙ.

Cũng của các pháp khác như tà kiến, ngã mạn, vô tàm, vô quý, v.v., và của xúc, v.v. đi kèm với chúng. Các thiền chi sẽ được nói ở trên là các thiền chi ở trên; việc nói về các triền cái đối nghịch với chúng là để chỉ ra trạng thái đối nghịch của các thiền chi đó đối với các pháp đối nghịch của chính chúng. Quả vậy, các triền cái là đối nghịch của các thiền chi, vì chúng ngăn cản sự sanh khởi của các thiền chi đó. Định là đối nghịch của dục tham, vì là trạng thái đối nghịch trực tiếp với sự mong cầu ái dục, và vì nó thiết lập vững chắc tâm vốn đang lang thang, bị quyến rũ bởi nhiều đối tượng khác nhau. Hỷ là đối nghịch của sân, vì có sự an ổn tương tự như sự hân hoan. Tầm là đối nghịch của hôn trầm thụy miên, vì nó có sự vận hành lan rộng do năng lực của sự tác ý như lý. Lạc là đối nghịch của trạo cử hối quá, vốn có bản chất không an tịnh và hối hận, vì (lạc) có bản chất an tịnh và mát mẻ. Tứ là đối nghịch của hoài nghi, vì có bản chất tương tự như trí tuệ do năng lực thẩm sát đối tượng. Sự chú giải Tam Tạng được thuyết bởi Trưởng lão Mahākaccāna là Peṭaka (Tạng Thư); trong Peṭaka đó.

පඤ්චකාමගුණභෙදවිසයස්සාති [Pg.166] රූපාදිපඤ්චකාමගුණවිසෙසවිසයස්ස. ආඝාතවත්ථුභෙදාදිවිසයානන්ති බ්‍යාපාදවිවෙකවචනෙන ‘‘අනත්ථං මෙ අචරී’’ති (දී. නි. 3.340; අ. නි. 9.29; විභ. 960) ආදිආඝාතවත්ථුභෙදවිසයස්ස දොසස්ස, මොහාධිකෙහි ථිනමිද්ධාදීහි විවෙකවචනෙන පටිච්ඡාදනවසෙන දුක්ඛාදිපුබ්බන්තාදිභෙදවිසයස්ස මොහස්ස වික්ඛම්භනවිවෙකො වුත්තො. කාමරාගබ්‍යාපාදතදෙකට්ඨථිනමිද්ධාදිවික්ඛම්භකඤ්චෙතං සබ්බාකුසලපටිපක්ඛසභාවත්තා. සබ්බකුසලානං තෙන සභාවෙන සබ්බාකුසලප්පහායකං හොති, හොන්තම්පි කාමරාගාදිවික්ඛම්භනසභාවමෙව හොති තංසභාවත්තාති අවිසෙසෙත්වා නීවරණාකුසලමූලාදීනං ‘‘වික්ඛම්භනවිවෙකො වුත්තො හොතී’’ති ආහ.

“Pañcakāmaguṇabhedavisayassa” (có đối tượng là các loại dục trưởng dưỡng) nghĩa là có đối tượng là các loại dục trưởng dưỡng đặc biệt như sắc, v.v. Trong câu “Āghātavatthubhedādivisayānaṃ” (có đối tượng là các loại hiềm hận sự, v.v.), bằng lời nói về sự ly sân, sự ly bằng cách trấn áp đối với sân, vốn có đối tượng là các loại hiềm hận sự như “hắn đã làm điều bất lợi cho ta”, v.v., đã được nói đến; và bằng lời nói về sự ly khỏi hôn trầm thụy miên, v.v. vốn có si chiếm ưu thế, sự ly bằng cách trấn áp đối với si, vốn có đối tượng là các loại như khổ, các quan điểm về quá khứ, v.v. do năng lực che đậy, đã được nói đến. Và (sơ thiền) này trấn áp dục tham, sân, và hôn trầm thụy miên, v.v. vốn cùng một nền tảng với chúng, vì có bản chất đối nghịch với tất cả các pháp bất thiện. Do bản chất đó của tất cả các pháp thiện, nó là pháp đoạn trừ tất cả các pháp bất thiện; mặc dù là vậy, nó chỉ có bản chất trấn áp dục tham, v.v. Vì có bản chất đó, nên không phân biệt, (chú giải) nói rằng “sự ly bằng cách trấn áp đối với các triền cái, các căn bất thiện, v.v. đã được nói đến”.

71. යථාපච්චයං පවත්තමානානං සභාවධම්මානං නත්ථි කාචි වසවත්තිතාති වසවත්තිභාවනිවාරණත්ථං ‘‘විතක්කනං විතක්කො’’ති වුත්තං. තයිදං ‘‘විතක්කනං ඊදිසමිද’’න්ති ආරම්මණස්ස පරිකප්පනන්ති ආහ ‘‘ඌහනන්ති වුත්තං හොතී’’ති. යස්මා චිත්තං විතක්කබලෙන ආරම්මණං අභිනිරුළ්හං විය හොති, තස්මා සො ආරම්මණාභිනිරොපනලක්ඛණො වුත්තො. යථා හි කොචි රාජවල්ලභං, තංසම්බන්ධිනං මිත්තං වා නිස්සාය රාජගෙහං ආරොහති අනුපවිසති, එවං විතක්කං නිස්සාය චිත්තං ආරම්මණං ආරොහති. යදි එවං, කථං අවිතක්කං චිත්තං ආරම්මණං ආරොහතීති? විතක්කබලෙනෙව. යථා හි සො පුරිසො පරිචයෙන තෙන විනාපි නිරාසඞ්කො රාජගෙහං පවිසති, එවං පරිචයෙන විතක්කෙන විනාපි අවිතක්කං චිත්තං ආරම්මණං ආරොහති. පරිචයෙනාති ච සන්තානෙ පවත්තවිතක්කභාවනාසඞ්ඛාතෙන පරිචයෙන. විතක්කස්ස හි සන්තානෙ අභිණ්හං පවත්තස්ස වසෙන චිත්තස්ස ආරම්මණාභිරුහණං චිරපරිචිතං. තෙන තං කදාචි විතක්කෙන විනාපි තත්ථ පවත්තතෙව. යථා තං ඤාණසහිතං හුත්වා සම්මසනවසෙන චිරපරිචිතං කදාචි ඤාණවිරහිතම්පි සම්මසනවසෙන පවත්තති, යථා වා කිලෙසසහිතං හුත්වා පවත්තං සබ්බසො කිලෙසරහිතම්පි පරිචයෙන කිලෙසවාසනාවසෙන පවත්තති, එවංසම්පදමිදං දට්ඨබ්බං. ආදිතො, අභිමුඛං වා හනනං ආහනනං. පරිතො, පරිවත්තෙත්වා වා ආහනනං පරියාහනනං. ‘‘රූපං රූපං, පථවී පථවී’’ති ආකොටෙන්තස්ස විය පවත්ති ‘‘ආහනනං, පරියාහනන’’න්ති ච වෙදිතබ්බං. ආනයනං චිත්තස්ස ආරම්මණෙ උපනයනං, ආකඩ්ඪනං වා.

71. Để ngăn chặn ý niệm về sự làm chủ đối với các pháp tự nhiên đang diễn tiến theo duyên rằng “không có bất kỳ sự làm chủ nào”, nên đã nói “vitakkanaṃ vitakko” (sự tầm là tầm). Về điều này, (Ngài) nói “ūhananti vuttaṃ hotī” (được gọi là sự suy xét), vì sự tầm là sự hình dung về đối tượng rằng “đây là như thế này”. Bởi vì tâm, nhờ sức mạnh của tầm, dường như đã hướng lên đối tượng, cho nên nó được gọi là có đặc tính hướng tâm lên đối tượng. Quả vậy, giống như một người nào đó nương tựa vào một người được vua yêu mến, hoặc một người bạn có liên quan đến người đó, để đi lên và đi vào cung vua, cũng vậy, tâm nương tựa vào tầm để hướng lên đối tượng. Nếu vậy, làm thế nào tâm không có tầm lại hướng lên đối tượng? (Đáp:) Chính nhờ sức mạnh của tầm. Quả vậy, giống như người đó, do quen thuộc, có thể đi vào cung vua không sợ hãi ngay cả khi không có người kia, cũng vậy, do quen thuộc, tâm không có tầm cũng hướng lên đối tượng ngay cả khi không có tầm. Và “paricayena” (do quen thuộc) là do sự quen thuộc được gọi là sự tu tập tầm diễn ra trong dòng tâm thức. Quả vậy, do năng lực của tầm thường xuyên sanh khởi trong dòng tâm thức, sự hướng lên đối tượng của tâm đã được thực hành từ lâu. Do đó, đôi khi tâm đó vẫn sanh khởi ở đó ngay cả khi không có tầm. Giống như tâm đó, sau khi đã cùng với trí tuệ và được thực hành từ lâu qua việc quán xét, đôi khi vẫn vận hành qua việc quán xét ngay cả khi không có trí tuệ; hoặc giống như tâm đã vận hành cùng với phiền não, ngay cả khi hoàn toàn không có phiền não, vẫn vận hành do sự quen thuộc, do năng lực của tập khí phiền não, sự hoàn hảo của ví dụ này cần được hiểu như vậy. “Āhananaṃ” là sự đập vào từ phía trước hoặc đối diện. “Pariyāhananaṃ” là sự đập vào từ xung quanh hoặc sau khi xoay vòng. Sự diễn tiến giống như người đang gõ “sắc, sắc”, “đất, đất” cần được hiểu là “āhananaṃ” và “pariyāhananaṃ”. “Ānayanaṃ” là sự đưa tâm đến đối tượng, hoặc là sự kéo lại.

අනුසඤ්චරණං [Pg.167] අනුපරිබ්භමනං. ස්වායං විසෙසො සන්තානම්හි ලබ්භමානො එව සන්තානෙ පාකටො හොතීති දට්ඨබ්බො. සෙසෙසුපි එසෙව නයො. අනුමජ්ජනං ආරම්මණෙ චිත්තස්ස අනුමසනං, පරිමජ්ජනන්ති අත්ථො. තථා හි විචාරො ‘‘පරිමජ්ජනහත්ථො විය, සඤ්චරණහත්ථො වියා’’ති ච වුත්තො. තත්ථාති ආරම්මණෙ. සහජාතානං අනුයොජනං ආරම්මණෙ අනුවිචාරණසඞ්ඛාතඅනුමජ්ජනවසෙනෙව වෙදිතබ්බං. අනුප්පබන්ධනං ආරම්මණෙ චිත්තස්ස අවිච්ඡින්නස්ස විය පවත්ති. තථා හි සො ‘‘අනුසන්ධානතා’’ති (ධ. ස. 8) නිද්දිට්ඨො. තෙනෙව ච ‘‘ඝණ්ඩානුරවො විය, පරිබ්භමනං වියා’’ති ච වුත්තො.

“Anusañcaraṇaṃ” là sự đi vòng quanh lặp đi lặp lại. Cần hiểu rằng sự khác biệt này, khi có được trong dòng tâm thức, trở nên rõ ràng trong dòng tâm thức. Phương pháp này cũng áp dụng cho các trường hợp còn lại. “Anumajjanaṃ” là sự chạm vào, sự xoa bóp đối tượng của tâm. Quả vậy, tứ được nói là “giống như người có tay xoa bóp, giống như người có tay di chuyển”. “Tattha” (ở đó) nghĩa là trong đối tượng. Sự gắn kết của các pháp đồng sanh cần được hiểu là do năng lực của sự xoa bóp, được gọi là sự thẩm sát, trong đối tượng. “Anuppabandhanaṃ” là sự diễn tiến của tâm trong đối tượng như thể không bị gián đoạn. Quả vậy, nó được chỉ ra là “anusandhānatā” (sự nối kết). Và do đó, nó được nói là “giống như tiếng vang của chuông, giống như sự quay tròn”.

කත්ථචීති පඨමජ්ඣානෙ, පරිත්තචිත්තුප්පාදෙසු ච. විචාරතො ඔළාරිකට්ඨෙන, විචාරස්සෙව ච පුබ්බඞ්ගමට්ඨෙන අනුරවතො ඔළාරිකො, තස්ස ච පුබ්බඞ්ගමො ඝණ්ඩාභිඝාතො විය විතක්කො. යථා හි ඝණ්ඩාභිඝාතො පඨමාභිනිපාතො හොති, එවං ආරම්මණාභිමුඛනිරොපනට්ඨෙන විතක්කො චෙතසො පඨමාභිනිපාතො හොති. අභිඝාත-ග්ගහණෙන චෙත්ථ අභිඝාතජො සද්දො ගහිතොති වෙදිතබ්බො. විප්ඵාරවාති විචලනයුත්තො සපරිප්ඵන්දො. පරිබ්භමනං විය පරිස්සයාභාවවීමංසනත්ථං. අනුප්පබන්ධෙන පවත්තියන්ති උපචාරෙ වා අප්පනායං වා සන්තානෙන පවත්තියං. තත්ථ හි විතක්කො නිච්චලො හුත්වා ආරම්මණං අනුපවිසිත්වා විය පවත්තති, න පඨමාභිනිපාතෙ. පාකටො හොතීති විතක්කස්ස විසෙසො අභිනිරොපනාකාරො ඔළාරිකත්තා පඨමජ්ඣානෙ පාකටො හොති, තදභාවතො පඤ්චකනයෙ දුතියජ්ඣානෙ විචාරස්ස විසෙසො අනුමජ්ජනාකාරො පාකටො හොති.

Katthaci có nghĩa là: trong sơ thiền, và trong các tâm dục giới nhỏ nhiệm. So với tứ (vicāra) thì thô thiển hơn, và do là trạng thái đi trước của chính tứ, nên tầm (vitakka) giống như tiếng chuông ban đầu, thô thiển hơn và đi trước tiếng vang ngân theo sau. Ví như tiếng chuông ban đầu là sự va chạm đầu tiên, cũng vậy, do có ý nghĩa hướng tâm đến đối tượng, tầm là sự va chạm đầu tiên của tâm. Và ở đây, cần hiểu rằng qua việc dùng từ "abhighāta" (sự va chạm), âm thanh phát sinh từ sự va chạm được bao hàm. Vipphāra (rung động) có nghĩa là có sự lay động, có sự rung chuyển. Anuppabandhena pavattiyaṃ (khi diễn tiến liên tục) có nghĩa là khi diễn tiến một cách liên tục trong cận hành định hoặc trong an chỉ định. Vì ở đó, tầm trở nên bất động, diễn tiến như thể đã đi sâu vào đối tượng, chứ không phải như lúc va chạm đầu tiên. Pākaṭo hoti (trở nên rõ rệt) có nghĩa là: đặc tính của tầm, tức là trạng thái hướng đến, trở nên rõ rệt trong sơ thiền do tính chất thô thiển; do không có tầm ấy, trong nhị thiền theo hệ thống ngũ thiền, đặc tính của tứ, tức là trạng thái xoa bóp, trở nên rõ rệt.

වාලණ්ඩුපකං එළකලොමාදීහි කතචුම්බටකං. උප්පීළනහත්ථොති පිණ්ඩස්ස උප්පීළනහත්ථො. තස්සෙව ඉතො චිතො ච සඤ්චරණහත්ථො. මණ්ඩලන්ති කංසභාජනාදීසු කිඤ්චි මණ්ඩලං වට්ටලෙඛං කරොන්තස්ස. යථා පුප්ඵඵලසාඛාදිඅවයවවිනිමුත්තො අවිජ්ජමානොපි රුක්ඛො ‘‘සපුප්ඵො සඵලො’’ති වොහරීයති, එවං විතක්කාදිඅඞ්ගවිනිමුත්තං අවිජ්ජමානම්පි ඣානං ‘‘සවිතක්කං සවිචාර’’න්ති වොහරීයතීති දස්සෙතුං ‘‘රුක්ඛො වියා’’තිආදි වුත්තං. ඣානභාවනාය පුග්ගලවසෙන දෙසෙතබ්බත්තා ‘‘ඉධ භික්ඛු විවිච්චෙව කාමෙහී’’තිආදිනා පුග්ගලාධිට්ඨානෙන ඣානානි උද්දිට්ඨානීති. යදිපි විභඞ්ගෙ පුග්ගලාධිට්ඨානා දෙසනා කතා, අත්ථො පන තත්‍රාපි විභඞ්ගෙපි යථා ඉධ ‘‘ඉමිනා [Pg.168] ච විතක්කෙනා’’තිආදිනා ධම්මවසෙන වුත්තො, එවමෙව දට්ඨබ්බො, පරමත්ථතො පුග්ගලස්සෙව අභාවතොති අධිප්පායො. අත්ථො…පෙ… දට්ඨබ්බො ඣානසමඞ්ගිනො විතක්කවිචාරසමඞ්ගිතාදස්සනෙන, ඣානස්සෙව ච සවිතක්කසවිචාරතාය වුත්තත්තාති එවං වා එත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො.

Vālaṇḍupakaṃ là cái vòng đệm làm bằng lông cừu v.v. Uppīḷanahattho có nghĩa là bàn tay nén ép khối đất sét. Bàn tay di chuyển qua lại trên chính khối đất sét ấy. Maṇḍalaṃ có nghĩa là của người đang vẽ một vòng tròn, một đường cong, trên các vật dụng bằng đồng v.v. Ví như một cái cây không có các bộ phận như hoa, quả, cành v.v., dù không hiện hữu (theo cách đó), vẫn được gọi là "cây có hoa, có quả", cũng vậy, để chỉ ra rằng thiền, dù không hiện hữu như một thực thể tách rời khỏi các chi thiền như tầm v.v., vẫn được gọi là "thiền có tầm, có tứ", nên câu "rukkho viyā" (như cái cây) v.v. đã được nói đến. Vì việc tu tập thiền phải được thuyết giảng theo phương diện cá nhân, nên các tầng thiền đã được chỉ ra với cá nhân làm nền tảng qua câu "idha bhikkhu vivicceva kāmehī" (ở đây, vị tỳ khưu ly dục...) v.v. Mặc dù trong tạng Phân Tích, bài thuyết giảng được thực hiện với cá nhân làm nền tảng, nhưng ý nghĩa ở đó, trong tạng Phân Tích ấy, cũng phải được hiểu theo phương diện pháp như đã được nói ở đây qua câu "iminā ca vitakkenā" (với tầm này...) v.v., vì theo chân nghĩa, cá nhân thực sự không hiện hữu. Đó là chủ ý. Hoặc ý nghĩa ở đây nên được hiểu như vầy: ... ý nghĩa nên được hiểu bằng cách chỉ ra sự kiện người thành tựu thiền cũng thành tựu tầm và tứ, và vì chính thiền đã được nói là có tầm có tứ.

විවෙකාති විවෙකා හෙතුභූතාති විවෙක-සද්දස්ස භාවසාධනතං සන්ධායාහ. විවෙකෙති කත්තුසාධනතං, කම්මසාධනතං වා. ‘‘විවිත්තො’’ති හි ඉමිනා නීවරණෙහි විනාභූතො තෙහි විවෙචිතොති ච සාධනද්වයම්පි සඞ්ගහිතමෙවාති.

Vivekā có nghĩa là: do sự ly (viveka) là nguyên nhân. Ngài nói điều này nhắm đến việc từ "viveka" được cấu tạo theo nghĩa trạng thái (bhāvasādhana). Viveke (trong sự ly) thì (ngài nói) nhắm đến việc nó được cấu tạo theo nghĩa chủ động (kattusādhana) hoặc bị động (kammasādhana). Vì qua từ "vivitto" (ly), cả hai cách cấu tạo từ đều được bao hàm: (1) đã tách khỏi các triền cái, và (2) đã được làm cho tách khỏi các triền cái ấy.

72. පීණයතීති තප්පෙති, වඩ්ඪෙති වා. සම්පියායනලක්ඛණාති පරිතුස්සනලක්ඛණා. පීණනරසාති පරිබ්‍රූහනරසා. ඵරණරසාති පණීතරූපෙහි කායස්ස බ්‍යාපනරසා. උදග්ගභාවො ඔදග්‍යං. ඛුද්දිකා ලහුං ලොමහංසනමත්තං කත්වා භින්නා න පුන උප්පජ්ජති. ඛණිකා බහුලං උප්පජ්ජති. උබ්බෙගතො ඵරණා නිච්චලත්තා, චිරට්ඨිතිකත්තා ච පණීතතරා. චෙතියඞ්ගණං ගන්ත්වාති පුණ්ණවල්ලිකවිහාරෙ චෙතියඞ්ගණං ගන්ත්වා. පකතියා දිට්ඨාරම්මණවසෙනාති පුබ්බෙ මහාචෙතියං ගහිතාරම්මණවසෙන. චිත්‍රගෙණ්ඩුකො විචිත්‍රාකාරෙන කතගෙණ්ඩුකො. උපනිස්සයෙති සමීපෙ, තස්ස වා විහාරස්ස නිස්සයභූතෙ, ගොචරට්ඨානභූතෙති අත්ථො.

72. Pīṇayati có nghĩa là làm cho thỏa thích, hoặc làm cho tăng trưởng. Sampiyāyanalakkhaṇā có nghĩa là có đặc tính làm cho hoan hỷ. Pīṇanarasā có nghĩa là có phận sự làm cho tăng trưởng. Pharaṇarasā có nghĩa là có phận sự làm cho các sắc vi tế lan khắp thân. Udaggabhāvo là odagyaṃ (trạng thái hân hoan). Tiểu hỷ (khuddikā) chỉ làm cho nổi da gà một chút rồi tan biến, không sinh lại nữa. Sát-na hỷ (khaṇikā) thường sinh khởi nhiều lần. So với ba động hỷ (ubbegā), biến mãn hỷ (pharaṇā) vi diệu hơn vì nó bất động và tồn tại lâu dài. Cetiyaṅgaṇaṃ gantvā có nghĩa là đi đến sân tháp ở tu viện Puṇṇavallika. Pakatiyā diṭṭhārammaṇavasena có nghĩa là theo đối tượng đã từng bắt lấy trước đây, tức là đại bảo tháp. Citrageṇḍuko là quả cầu được làm với hình dạng kỳ diệu. Upanissaye có nghĩa là ở gần, hoặc là nơi nương tựa của tu viện ấy, tức là nơi khất thực.

ඝරාජිරෙති ගෙහඞ්ගණෙ. පබ්බතසිඛරෙ කතචෙතියං ‘‘ආකාසචෙතිය’’න්ති වුත්තං. ගහිතනිමිත්තෙනෙවාති චෙතියවන්දනං, ධම්මස්සවනඤ්ච උද්දිස්ස ‘‘ධඤ්ඤා වතිමෙ’’තිආදිනා ගහිතකුසලනිමිත්තෙනෙව කාරණභූතෙන. ගහිතං වා නිමිත්තං එතෙනාති ගහිතනිමිත්තං, වුත්තාකාරෙන පවත්තචිත්තං, තෙන ගහිතනිමිත්තෙනෙව චිත්තෙන සහ. පක්ඛන්දන්ති අනුපවිට්ඨං. අනුපරිප්ඵුටන්ති අනු අනු සමන්තතො ඵුටං, සබ්බසො අනුවිසටන්ති අත්ථො.

Gharājire có nghĩa là ở sân nhà. Bảo tháp được xây trên đỉnh núi được gọi là "không trung bảo tháp". Gahitanimitteneva có nghĩa là: chỉ bằng tướng thiện đã được bắt lấy làm nguyên nhân, khi nhắm đến việc đảnh lễ bảo tháp và nghe pháp qua câu "dhaññā vatime" (thật có phước thay những vị này) v.v. Hoặc, gahitanimittaṃ là tâm đã bắt lấy tướng, tức là tâm đã diễn tiến theo cách đã nói; (cùng với) chính tâm có tướng đã được bắt lấy ấy. Pakkhandanti có nghĩa là đã đi vào. Anuparipphuṭanti có nghĩa là lan tỏa khắp nơi, lần lượt; tức là thấm nhuần khắp mọi phương diện.

පස්සද්ධියා නිමිත්තභාවෙන ගබ්භං ගණ්හන්තී. පරිපාචනවසෙන පරිපාකං ගච්ඡන්තී. අප්පනාසම්පයුත්තාව පීති අප්පනාසමාධිපූරිකා. ඛණිකසමාධිපූරිකා ච උපචාරසමාධිපූරිකා ච අප්පනාසමාධිස්ස විදූරතරාති තදුභයං අනාමසන්තො ‘‘තාසු යා අප්පනාසමාධිස්සා’’තිආදිමාහ. සමාධිසම්පයොගං ගතාති පුබ්බෙ උපචාරසමාධිනා සම්පයුත්තා හුත්වා අනුක්කමෙන වඩ්ඪිත්වා අප්පනාසමාධිනා සම්පයොගං ගතා.

Thọ thai do khinh an làm nhân. Đi đến sự chín muồi do sự làm cho chín muồi. Chỉ có hỷ tương ưng với an chỉ định mới làm viên mãn an chỉ định. Vì hỷ làm viên mãn sát-na định và hỷ làm viên mãn cận hành định còn quá xa với an chỉ định, nên không đề cập đến cả hai loại đó, ngài đã nói câu "tāsu yā appanāsamādhissā" (trong các loại hỷ ấy, loại nào dành cho an chỉ định) v.v. Samādhisampayogaṃ gatā có nghĩa là: trước kia đã tương ưng với cận hành định, rồi tăng trưởng tuần tự, đã đi đến sự tương ưng với an chỉ định.

73. සුඛයතීති [Pg.169] සුඛං, අත්තනා සම්පයුත්තධම්මෙ ලද්ධස්සාදෙ කරොතීති අත්ථො. ස්වායං කත්තුනිද්දෙසො පරියායලද්ධො ධම්මතො අඤ්ඤස්ස කත්තු නිවත්තනත්ථො, නිප්පරියායෙන පන භාවසාධනමෙව ලබ්භතීති ‘‘සුඛනං සුඛ’’න්ති වුත්තං. ඉට්ඨසභාවත්තා තංසමඞ්ගීපුග්ගලං, සම්පයුත්තධම්මෙ වා අත්තනි සාදයතීති සාතං ද-කාරස්ස ත-කාරං කත්වා. සාතං ‘‘මධුර’’න්ති වදන්ති. සාතං ලක්ඛණං එතස්සාති සාතලක්ඛණං. උපබ්‍රූහනං සම්පයුත්තධම්මානං සංවඩ්ඪනං. දුක්ඛං විය අවිස්සජ්ජෙත්වා අදුක්ඛමසුඛා විය අනජ්ඣුපෙක්ඛිත්වා අනු අනු ගණ්හනං, උපකාරිතා වා අනුග්ගහො. කත්ථචි පඨමජ්ඣානාදිකෙ. පටිලාභතුට්ඨීති පටිලාභවසෙන උප්පජ්ජනකතුට්ඨි. පටිලද්ධරසානුභවනන්ති පටිලද්ධස්ස ආරම්මණරසස්ස අනුභවනන්ති සභාවතො පීතිසුඛානි විභජිත්වා දස්සෙති. යත්ථ පීති, තත්ථ සුඛන්ති විතක්කස්ස විය ඉතරෙන පීතියා සුඛෙන අච්චන්තසංයොගමාහ. ‘‘යත්ථ සුඛං, තත්ථ න නියමතො පීතී’’ති විචාරස්ස විය විතක්කෙන සුඛස්ස පීතියා අනච්චන්තසංයොගං. තෙන අච්චන්තානච්චන්තසංයොගිතාය පීතිසුඛානං විසෙසං දස්සෙති. කං තාරෙන්ති එත්ථාති කන්තාරං, නිරුදකමරුට්ඨානං. වනමෙව වනන්තං. තස්මිං තස්මිං සමයෙති ඉට්ඨාරම්මණස්ස පටිලාභසමයෙ, පටිලද්ධස්ස රසානුභවනසමයෙ, වනච්ඡායාදීනං සවනදස්සනසමයෙ, පවෙසපරිභොගසමයෙ ච. පාකටභාවතොති යථාක්කමං පීතිසුඛානං විභූතභාවතො.

73. Sukhayatīti sukhaṃ (làm cho an lạc nên gọi là lạc), có nghĩa là làm cho các pháp tương ưng với chính nó có được hương vị. Svāyaṃ kattuniddeso (đây là sự trình bày về tác nhân) được hiểu theo nghĩa bóng, có tác dụng loại trừ tác nhân khác với pháp (chân đế); còn theo nghĩa đen thì chỉ có thể đạt được bhāvasādhana (sự thành tựu của trạng thái), vì thế đã được nói là sukhanaṃ sukhaṃ (sự an lạc là lạc). Do có bản chất khả ái, nó làm cho cá nhân có được trạng thái ấy, hoặc làm cho các pháp tương ưng được thỏa thích trong chính nó, nên gọi là sātaṃ (sự thỏa thích), do biến đổi mẫu tự da thành mẫu tự ta. Người ta nói sātaṃ là madhuraṃ (ngọt ngào). Sātalakkhaṇaṃ là (trạng thái) này có đặc tính thỏa thích. Upabrūhanaṃ (sự tăng cường) là sự làm lớn mạnh các pháp tương ưng. Anuggaho (sự hỗ trợ) là sự nắm giữ lập đi lập lại, không từ bỏ như đối với khổ, không thờ ơ như đối với phi khổ phi lạc, hoặc là sự giúp đỡ. Katthaci (ở một vài nơi) là trong sơ thiền v.v... Paṭilābhatuṭṭhi (sự hài lòng do thành tựu) là sự hài lòng phát sinh do sự thành tựu. Paṭiladdharasānubhavanaṃ (sự trải nghiệm hương vị đã đạt được) là sự trải nghiệm hương vị của đối tượng đã đạt được. (Ngài) đã chỉ ra sự phân biệt giữa hỷ và lạc về mặt bản chất. Với câu yattha pīti, tattha sukhaṃ (nơi nào có hỷ, nơi đó có lạc), (Ngài) nói lên sự tương ưng tuyệt đối của hỷ với lạc, giống như sự tương ưng của tầm với tứ. Với câu yattha sukhaṃ, tattha na niyamato pīti (nơi nào có lạc, nơi đó không nhất định có hỷ), (Ngài nói lên) sự không tương ưng tuyệt đối của lạc với hỷ, giống như sự không tương ưng của tứ với tầm. Do đó, (Ngài) chỉ ra sự khác biệt giữa hỷ và lạc qua sự tương ưng tuyệt đối và không tương ưng tuyệt đối. Kantāraṃ (hoang địa) là nơi mà người ta vượt qua nước. (Đó là) vùng sa mạc không có nước. Vanantaṃ (rừng sâu) chính là rừng. Tasmiṃ tasmiṃ samaye (vào những thời điểm ấy) là vào thời điểm đạt được đối tượng khả ái, vào thời điểm trải nghiệm hương vị của đối tượng đã đạt được, vào thời điểm nghe và thấy bóng cây trong rừng v.v..., và vào thời điểm đi vào và thọ dụng. Pākaṭabhāvato (do sự hiển nhiên) là do sự hiển nhiên của hỷ và lạc theo thứ tự.

විවෙකජං පීතිසුඛන්ති එත්ථ පුරිමස්මිං අත්ථෙ විවෙකජන්ති ඣානං වුත්තං. පීතිසුඛසද්දතො ච අත්ථිඅත්ථවිසෙසතො ‘‘අස්ස ඣානස්ස, අස්මිං වා ඣානෙ’’ති එත්ථ අ-කාරො දට්ඨබ්බො. දුතියෙ පීතිසුඛමෙව විවෙකජං. ‘‘විවෙකජංපීතිසුඛ’’න්ති ච අඤ්ඤපදත්ථසමාසො, පච්චත්තනිද්දෙසස්ස ච අලොපො කතො. ලොපෙ වා සති ‘‘විවෙකජපීතිසුඛ’’න්ති පාඨොති අයං විසෙසො.

Ở đây, trong câu vivekajaṃ pītisukhaṃ, theo nghĩa thứ nhất, vivekajaṃ được nói là thiền. Và từ ngữ pītisukha có ý nghĩa đặc biệt là "có", nên cần hiểu có mẫu tự a ở đây (được thêm vào) với nghĩa là "của thiền này, hoặc trong thiền này". Theo nghĩa thứ hai, chính hỷ lạc là vivekajaṃ (sinh ra từ sự ly). Và vivekajaṃpītisukhaṃ là một aññapadatthasamāsa (bahubbīhi, trì nghiệp dị biệt), và sự không lược bỏ (biến cách) chỉ định cá thể đã được thực hiện. Hoặc khi có sự lược bỏ, thì cách đọc là vivekajapītisukhaṃ. Đây là điểm đặc biệt.

උපසම්පජ්ජාති එත්ථ උප-සං-සද්දා ‘‘උපලබ්භති, සංභුඤ්ජතී’’තිආදීසු විය නිරත්ථකාති දස්සෙතුං ‘‘උපගන්ත්වා’’තිආදිං වත්වා පුන තෙසං සාත්ථකභාවං දස්සෙතුං ‘‘උපසම්පාදයිත්වා’’තිආදි වුත්තං, තස්මා පත්වා, සාධෙත්වාති වා අත්ථො. ඉරියන්ති කිරියං. වුත්තිආදීනි තස්සෙව වෙවචනානි. පාලනාති හි එකං ඉරියාපථබාධනං ඉරියාපථන්තරෙහි රක්ඛණා.

Ở đây, trong từ upasampajja, để chỉ ra rằng các tiếp đầu ngữ upa- và saṃ- không có nghĩa, giống như trong các từ upalabbhati, saṃbhuñjati v.v..., (chú giải) đã nói upagantvā v.v..., rồi lại để chỉ ra rằng chúng có nghĩa, (chú giải) đã nói upasampādayitvā v.v... Do đó, có nghĩa là patvā (sau khi đạt đến) hoặc sādhetvā (sau khi hoàn thành). Iriyaṃ là kiriyaṃ (hành động). Vutti v.v... là các từ đồng nghĩa của chính nó. Pālanā (sự bảo hộ) là sự bảo vệ khỏi sự đau đớn của một oai nghi bằng các oai nghi khác.

පඤ්චඞ්ගවිප්පහීනාදිවණ්ණනා

Luận giải về năm chi phần được từ bỏ v.v...

74. පඤ්ච [Pg.170] අඞ්ගානි වික්ඛම්භනවසෙන පහීනානි එතස්සාති පඤ්චඞ්ගවිප්පහීනං. ‘‘අග්‍යාහිතො’’ති එත්ථ ආහිත-සද්දස්ස විය විප්පහීන-සද්දස්සෙත්ථ පරවචනං දට්ඨබ්බං, පඤ්චහි අඞ්ගෙහි විප්පහීනන්ති වා පඤ්චඞ්ගවිප්පහීනං. නනු අඤ්ඤෙපි අකුසලා ධම්මා ඉමිනා ඣානෙන පහීයන්ති, අථ කස්මා පඤ්චඞ්ගවිප්පහීනතාව වුච්චතීති ආහ ‘‘කිඤ්චාපී’’තිආදි. ඣානලාභිනොපි අඣානසමඞ්ගිකාලෙ ඣානපටිපක්ඛලොභචිත්තාදීනං පවත්තිසබ්භාවතො ‘‘ඣානක්ඛණෙ’’ති වුත්තං. පහීයන්තීති විගච්ඡන්ති, නප්පවත්තන්තීති අත්ථො. එකත්තාරම්මණෙති පථවීකසිණාදිවසෙන එකසභාවෙ, එකග්ගතාසඞ්ඛාතෙ එකත්තාවහෙ වා ආරම්මණෙ. තන්ති තං නානාවිසයපලොභිතං චිත්තං. කාමධාතුප්පහානායාති නානාවිසයසමූපබ්‍යූළ්හාය කාමධාතුයා පහානාය සමතික්කමාය පටිපදං ඣානං නප්පටිපජ්ජති. නිරන්තරන්ති වික්ඛෙපෙන අනන්තරිතං, සහිතන්ති අත්ථො. අකම්මඤ්ඤන්ති අකම්මනීයං, භාවනාකම්මස්ස අයොග්‍යන්ති අත්ථො. උද්ධච්චකුක්කුච්චපරෙතන්ති උද්ධච්චකුක්කුච්චෙන අභිභූතං. පරිබ්භමති අනවට්ඨානතො, අවට්ඨානස්ස සමාධානස්ස අභාවතොති අත්ථො. විචිකිච්ඡාය උපහතන්ති සාතිසයස්ස විචාරස්ස අභාවතො ‘‘සම්මාසම්බුද්ධො නු ඛො භගවා, න නු ඛො’’ති, ‘‘පථවී පථවී’’තිආදිනා මනසිකාරෙන, ‘‘ඣානං සියා නු ඛො, න නු ඛො’’තිආදිනා ච පවත්තාය විචිකිච්ඡාය උපහතං. නාරොහති අප්පටිපත්තිනිමිත්තත්තා. විසෙසෙන ඣානන්තරායකරත්තාති සමාධිආදීනං උජුවිපච්චනීකභාවෙන ඣානාධිගමස්ස අන්තරායකරණතො.

74. Pañcaṅgavippahīnaṃ là (trạng thái) có năm chi phần đã được từ bỏ bằng cách trấn áp. Giống như từ āhita trong agyāhito, ở đây cần hiểu từ vippahīna được đặt sau. Hoặc pañcaṅgavippahīnaṃ là đã từ bỏ năm chi phần. Chẳng phải các pháp bất thiện khác cũng được từ bỏ bởi thiền này sao? Vậy tại sao chỉ nói đến việc từ bỏ năm chi phần? (Để trả lời,) Ngài đã nói kiñcāpi v.v... Ngay cả đối với người đắc thiền, vào lúc không hợp với thiền, do sự hiện hữu của các tâm tham v.v... không phải là đối nghịch của thiền, nên đã nói là jhānakkhane (trong khoảnh khắc thiền). Pahīyanti (được từ bỏ) có nghĩa là chúng biến mất, không khởi lên. Ekattārammaṇe (trên một đối tượng duy nhất) là trên đối tượng có một bản chất duy nhất do kasina đất v.v..., hoặc trên đối tượng đưa đến sự nhất tâm, được gọi là nhất tâm. Taṃ là tâm ấy bị lôi cuốn bởi các đối tượng khác nhau. Kāmadhātuppahānāya (để từ bỏ cõi dục) là không đi vào con đường thực hành, tức là thiền, để từ bỏ, để vượt qua cõi dục, nơi tập hợp của các đối tượng khác nhau. Nirantaraṃ (liên tục) có nghĩa là không bị gián đoạn bởi sự phân tán, tức là liên kết. Akammaññaṃ (không dễ sử dụng) có nghĩa là không thể làm việc, không thích hợp cho việc tu tập. Uddhaccakukkuccaparetaṃ (bị trạo cử, hối quá chi phối) là bị trạo cử, hối quá áp đảo. Paribbhamati (nó lang thang) là do không đứng vững, nghĩa là do không có sự đứng vững, sự định tĩnh. Vicikicchāya upahataṃ (bị hoài nghi làm tổn hại) là bị tổn hại bởi hoài nghi khởi lên do không có sự quán xét thấu đáo, (như) "Đức Thế Tôn có phải là bậc Chánh Đẳng Giác chăng, hay không phải chăng?", và do tác ý "đất, đất" v.v..., (như) "thiền có thể có chăng, hay không thể có chăng?". Nārohati (nó không đi lên) là do là nguyên nhân của sự không thực hành. Visesena jhānantarāyakarattā (do đặc biệt gây trở ngại cho thiền) là do gây trở ngại cho việc chứng đắc thiền bằng cách là đối nghịch trực tiếp của định v.v...

තෙහීති ඣානාධිගමස්ස පච්චයභූතෙහි විතක්කවිචාරෙහි. අවික්ඛෙපාය සම්පාදිතප්පයොගස්සාති තතො එවං සමාධානාය නිප්ඵාදිතභාවනාපයොගස්ස. චෙතසො පයොගසම්පත්තිසම්භවාති යථාවුත්තභාවනාපයොගසම්පත්තිසමුට්ඨානා. පීති පීණනං භාවනාවසෙන තප්පනං. උපබ්‍රූහනං භාවනාවසෙන පරිවුද්ධිං චෙතසො කරොතීති සම්බන්ධො. නන්ති චිත්තං. සසෙසසම්පයුත්තධම්මන්ති අවසිට්ඨඵස්සාදිධම්මසහිතං, සමං සම්මා ච ආධියතීති සම්බන්ධො. ඉන්ද්‍රියසමතාවසෙන සමං, පටිපක්ඛධම්මානං. දූරීභාවෙ ලීනුද්ධච්චාභාවෙන සම්මා ච ඨපෙතීති අත්ථො. එකග්ගතා හි සමාධානකිච්චෙන චිත්තං, සම්පයුත්තධම්මෙ ච අත්තානං අනුවත්තාපෙන්තී ඣානක්ඛණෙ සාතිසයං සමාහිතෙ කරොතීති. උප්පත්තිවසෙනාති යථාපච්චයං උප්පජ්ජනවසෙන[Pg.171]. එතෙසු විතක්කාදීසු ඣානං උප්පන්නං නාම හොති තත්ථෙව ඣානවොහාරතො. තෙනාහ ‘‘තස්මා’’තිආදි. ‘‘යථා පනා’’තිආදිනාපි උපමාවසෙන තමෙවත්ථං පාකටතරං කරොති.

Tehi có nghĩa là: Bởi các pháp tầm và tứ là những nhân tố để chứng đắc thiền. Avikkhepāya sampāditappayogassa có nghĩa là: Của sự nỗ lực tu tập đã được hoàn thành để định tĩnh, chính vì là nhân tố chứng đắc thiền như vậy. Cetaso payogasampattisambhavā có nghĩa là: Được sanh khởi từ sự thành tựu của nỗ lực tu tập đã được nói đến. Hỷ (pīti) làm cho thỏa thích (pīṇanaṃ), làm cho mãn nguyện (tappanaṃ) do năng lực tu tập. Sự tăng trưởng (upabrūhanaṃ) làm cho tâm phát triển (parivuddhiṃ cetaso karoti) nên được liên kết như vậy. Nanti là tâm. Sasesasampayuttadhammanti có nghĩa là: Cùng với các pháp còn lại như xúc v.v... được đặt để một cách quân bình và chánh đáng, nên được liên kết như vậy. Quân bình (samaṃ) do năng lực của sự quân bình các quyền, do sự vắng mặt của hôn trầm và trạo cử, các pháp đối nghịch đã được loại trừ, nên được đặt để một cách chánh đáng (sammā ca ṭhapeti), đó là ý nghĩa. Quả vậy, nhất tâm (ekaggatā) với phận sự định tĩnh, làm cho tâm và các pháp tương ưng đi theo mình, trong sát-na thiền, làm cho chúng được định tĩnh một cách đặc biệt. Uppattivasena có nghĩa là: Do năng lực sanh khởi tùy theo duyên. Thiền được gọi là đã sanh khởi trong các pháp tầm v.v... này, vì chính ở nơi đó có sự gọi tên là thiền. Do đó, ngài đã nói: “Tasmā” v.v... Và bằng câu “Yathā panā” v.v..., ngài làm cho chính ý nghĩa ấy được rõ ràng hơn bằng ví dụ.

පකතිචිත්තතොති පාකතිකකාමාවචරචිත්තතො. සුවිසදෙනාති සුට්ඨු විසදෙන, පටුතරෙනාති අත්ථො. සබ්බාවන්තන්ති සබ්බාවයවවන්තං, අනවසෙසන්ති අත්ථො. අප්ඵුටන්ති අසම්ඵුට්ඨං. ආරම්මණෙසු ඵුසිතාති අප්පනාවසෙන පවත්තමානා චිත්තෙකග්ගතා සමන්තතො ආරම්මණං ඵරන්තී විය හොතීති කත්වා වුත්තං. කස්මා පනෙත්ථ ඣානපාඨෙ අග්ගහිතා චිත්තෙකග්ගතා ගහිතාති අනුයොගං සන්ධාය ‘‘තත්ථ චිත්තෙකග්ගතා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථාති තෙසු ඣානඞ්ගෙසු. න නිද්දිට්ඨාති සරූපතො න නිද්දිට්ඨා, සාමඤ්ඤතො පන ඣානග්ගහණෙන ගහිතා. එවං වුත්තත්තාති සරූපෙනෙව වුත්තත්තා, අඞ්ගමෙව චිත්තෙකග්ගතාති සම්බන්ධො. යෙන අධිප්පායෙනාති යෙන විතක්කාදීහි සහ වත්තන්තං ධම්මං දීපෙතුං තස්ස පකාසනාධිප්පායෙන ‘‘සවිතක්කං සවිචාර’’න්තිආදිනා උද්දෙසො කතො. සො එව අධිප්පායො තෙන භගවතා විභඞ්ගෙ ‘‘චිත්තෙකග්ගතා’’ති නිද්දිසන්තෙන පකාසිතො. තස්මා සා ඣානපාඨෙ අග්ගහිතාති න චින්තෙතබ්බං.

Pakaticittato có nghĩa là: Hơn tâm dục giới thông thường. Suvisadena có nghĩa là: Rất trong sạch, sắc bén hơn. Sabbāvantaṃ có nghĩa là: Có tất cả các phần, không còn sót lại. Apphuṭaṃ có nghĩa là: Không bị chạm đến. Ārammaṇesu phusitā được nói đến vì nhất tâm (cittekaggatā) đang diễn tiến do năng lực của an chỉ định, giống như đang lan tỏa khắp đối tượng. Nhắm đến câu hỏi: “Tại sao ở đây, nhất tâm, vốn không được đề cập trong bài kinh về thiền, lại được đề cập đến?”, nên đã nói: “Tattha cittekaggatā” v.v... Tattha có nghĩa là: Trong các thiền chi ấy. Na niddiṭṭhā có nghĩa là: Không được chỉ rõ về tự tướng, nhưng nói chung đã được bao hàm bởi sự đề cập đến thiền. Evaṃ vuttattā có nghĩa là: Vì đã được nói đến bằng chính tự tướng, nên nhất tâm chính là một chi thiền, cần được liên kết như vậy. Yena adhippāyena có nghĩa là: Với ý định nào mà phần đề mục đã được thực hiện bằng câu “savitakkaṃ savicāraṃ” v.v... để chỉ rõ pháp đang diễn tiến cùng với tầm v.v..., chính ý định đó đã được Đức Thế Tôn làm sáng tỏ trong bộ Phân Tích (Vibhaṅga) khi Ngài chỉ rõ là “nhất tâm”. Do đó, không nên nghĩ rằng pháp ấy (nhất tâm) không được đề cập trong bài kinh về thiền.

තිවිධකල්‍යාණවණ්ණනා

Giải thích về ba loại thiện hảo.

75. ආදිමජ්ඣපරියොසානවසෙනාති ඣානස්ස ආදිමජ්ඣපරියොසානවසෙන. ලක්ඛණවසෙනාති තෙසංයෙව අප්පනායං ලක්ඛිතබ්බභාවවසෙන.

75. Ādimajjhapariyosānavasena có nghĩa là: Do năng lực của phần đầu, phần giữa, và phần cuối của thiền. Lakkhaṇavasena có nghĩa là: Do năng lực của trạng thái cần được ghi nhận trong an chỉ định của chính những phần ấy.

තත්‍රාති තස්මිං කල්‍යාණතාලක්ඛණානං විභාවනෙ. පටිපදාවිසුද්ධීති පටිපජ්ජති ඣානං එතායාති පටිපදා, ගොත්‍රභුපරියොසානො පුබ්බභාගියො භාවනානයො. පරිපන්ථතො විසුජ්ඣනං විසුද්ධි, පටිපදාය විසුද්ධි පටිපදාවිසුද්ධි. සා පනායං යස්මා ඣානස්ස උප්පාදක්ඛණෙ ලබ්භති, තස්මා වුත්තං ‘‘පටිපදාවිසුද්ධි ආදී’’ති. උපෙක්ඛානුබ්‍රූහනාති විසොධෙතබ්බතාදීනං අභාවතො ඣානපරියාපන්නාය තත්‍රමජ්ඣත්තුපෙක්ඛාය කිච්චනිප්ඵත්තියා අනුබ්‍රූහනා. සා පනායං විසෙසතො ඣානස්ස ඨිතික්ඛණෙ ලබ්භති. තෙන වුත්තං ‘‘උපෙක්ඛානුබ්‍රූහනා මජ්ඣෙ’’ති. සම්පහංසනාති තත්ථ ධම්මානං අනතිවත්තනාදිසාධකස්ස ඤාණස්ස කිච්චනිප්ඵත්තිවසෙන පරියොදපනා. සා පන යස්මා ඣානස්ස ඔසානක්ඛණෙ පාකටා හොති[Pg.172], තස්මා වුත්තං ‘‘සම්පහංසනා පරියොසාන’’න්ති. ඉමානි තීණි ලක්ඛණානීති පරිපන්ථතො චිත්තස්ස විසුජ්ඣනාකාරො, මජ්ඣිමස්ස සමථනිමිත්තස්ස පටිපජ්ජනාකාරො, තත්ථ පක්ඛන්දනාකාරොති ඉමානි තීණි ඣානස්ස ආදිතො උප්පාදක්ඛණෙ අප්පනාපත්තිලක්ඛණානි තෙහි ආකාරෙහි විනා අප්පනාපත්තියා අභාවතො, අසති ච අප්පනාය තදභාවතො. ආදිකල්‍යාණඤ්චෙව විසුද්ධිපටිපදත්තා. යථාවුත්තෙහි ලක්ඛණෙහි සමන්නාගතත්තා, සම්පන්නලක්ඛණත්තා ච තිලක්ඛණසම්පන්නඤ්ච. ඉමිනා නයෙන මජ්ඣපරියොසානලක්ඛණානඤ්ච යොජනා වෙදිතබ්බා.

Tatra có nghĩa là: Trong sự giải thích về trạng thái thiện hảo và các đặc tướng ấy. Paṭipadāvisuddhi có nghĩa là: Vị ấy đạt đến thiền bằng pháp này, nên gọi là con đường thực hành (paṭipadā); đó là phương pháp tu tập thuộc giai đoạn đầu, kết thúc bằng tâm chuyển tộc (gotrabhū). Sự trong sạch khỏi các chướng ngại là thanh tịnh (visuddhi); sự thanh tịnh của con đường thực hành là con đường thực hành thanh tịnh (paṭipadāvisuddhi). Và vì pháp này được tìm thấy trong sát-na sanh của thiền, nên đã được nói là “con đường thực hành thanh tịnh là phần đầu”. Upekkhānubrūhanā có nghĩa là: Do không có các pháp cần phải thanh lọc v.v..., nên có sự tăng trưởng do sự hoàn thành phận sự của tâm xả trung bình thuộc về thiền. Và pháp này đặc biệt được tìm thấy trong sát-na trụ của thiền. Do đó, đã được nói là “sự tăng trưởng tâm xả là phần giữa”. Sampahaṃsanā có nghĩa là: Sự làm cho trong sạch do sự hoàn thành phận sự của trí tuệ, là pháp thành tựu sự không vượt qua nhau v.v... của các pháp ở trong đó. Và vì pháp này trở nên rõ ràng trong sát-na cuối của thiền, nên đã được nói là “sự làm cho phấn khởi là phần cuối”. Imāni tīṇi lakkhaṇāni có nghĩa là: Ba đặc tướng này, tức là phương thức tâm được trong sạch khỏi các chướng ngại, phương thức đạt đến tướng chỉ tịnh trung bình, và phương thức đi vào trong đó, là những đặc tướng của sự chứng đắc an chỉ định trong sát-na sanh khởi, lúc ban đầu của thiền; vì không có sự chứng đắc an chỉ định nếu không có những phương thức ấy, và khi không có an chỉ định thì cũng không có chúng. Và là thiện hảo ở phần đầu do là con đường thực hành thanh tịnh. Và được trang bị ba đặc tướng do được phú bẩm các đặc tướng đã nói, và do có các đặc tướng đã thành tựu. Theo phương pháp này, sự áp dụng đối với các đặc tướng của phần giữa và phần cuối cũng cần được hiểu.

සම්භරීයති ඣානං එතෙනාති සම්භාරො, නානාවජ්ජනපරිකම්මං. සහ සම්භාරෙනාති සසම්භාරො, සො එව සසම්භාරිකො. උපචාරොති එකාවජ්ජනූපචාරමාහ. පග්ගහාදිකිච්චස්ස පුබ්බභාගෙ භාවනාය එව සාධිතත්තා යා තත්ථ එකාවජ්ජනූපචාරෙ සිද්ධා අජ්ඣුපෙක්ඛනා, සා ඣානක්ඛණෙ පරිබ්‍රූහිතා නාම හොතීති වුත්තං ‘‘උපෙක්ඛානුබ්‍රූහනා නාම අප්පනා’’ති. යථාධිගතං ඣානං නිස්සාය යො පහට්ඨාකාරො චිත්තස්ස පරිතොසො, තං පච්චවෙක්ඛණාවසෙන පවත්තං සන්ධායාහ ‘‘සම්පහංසනා නාම පච්චවෙක්ඛණා’’ති. එකෙති අභයගිරිවාසිනො. තෙ හි එවං පටිපදාවිසුද්ධිආදිකෙ වණ්ණයන්ති, තදයුත්තං. තථා හි සති අජ්ඣානධම්මෙහි ඣානස්ස ගුණසංකිත්තනං නාම කතං හොති. න හි භූමන්තරං භූමන්තරපරියාපන්නං හොති. පාළියා චෙතං විරුද්ධන්ති දස්සෙතුං ‘‘යස්මා පනා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ එකත්තගතං චිත්තන්ති ඉන්ද්‍රියානං එකරසභාවෙන, එකග්ගතාය ච සිඛාප්පත්තියා තදනුගුණං එකත්තං ගතන්ති එකත්තගතං, සසම්පයුත්තං අප්පනාපත්තචිත්තං. තස්සෙව පටිපදාවිසුද්ධිපක්ඛන්දතාදි අනන්තරමෙව වුච්චති. තස්මාති යස්මා එකස්මිංයෙව අප්පනාචිත්තක්ඛණෙ පටිපදාවිසුද්ධිආදි පාළියං වුත්තං, තස්මා ආගමනවසෙනාති පරිකම්මාගමනවසෙන. අනතිවත්තනාදීති ආදි-සද්දෙන ඉන්ද්‍රියෙකරසතාතදුපගවීරියවාහනාසෙවනානි සඞ්ගණ්හාති. පරියොදාපකස්සාති පරිසොධකස්ස පභස්සරභාවකරස්ස. අනතිවත්තනාදිභාවසාධනමෙව චෙත්ථ ඤාණස්ස කිච්චනිප්ඵත්ති වෙදිතබ්බා.

Do thiền được nuôi dưỡng tốt đẹp bởi pháp này, nên gọi là sambhāra (sự chuẩn bị); (ở đây) chỉ cho parikamma (chuẩn bị) có sự hướng tâm khác nhau. Cùng với sự chuẩn bị, nên gọi là sasambhāra. Chính pháp ấy là sasambhārika. Với từ upacāra (cận hành), (chú giải) nói đến cận hành có sự hướng tâm đồng nhất. Do phận sự sách tấn v.v... đã được hoàn thành trong giai đoạn trước chỉ bằng sự tu tập, nên tâm xả nào đã thành tựu trong cận hành có sự hướng tâm đồng nhất, tâm xả ấy được gọi là được tăng trưởng trong sát-na thiền. Vì vậy, đã được nói rằng: “Sự tăng trưởng tâm xả được gọi là an chỉ.” Nương vào thiền đã chứng đắc, trạng thái hân hoan nào là sự hài lòng của tâm, nhắm đến trạng thái hân hoan ấy vốn sanh khởi do sự quán xét, (chú giải) nói: “Sự làm cho phấn khởi được gọi là quán xét.” Eke (một số vị) là các vị ở chùa Abhayagiri. Quả vậy, các vị ấy giải thích về sự thanh tịnh của pháp hành v.v... như vậy. Điều đó không hợp lý. Quả vậy, nếu như thế, thì việc tán dương phẩm chất của thiền bằng các pháp không phải thiền đã được thực hiện. Quả vậy, một cảnh giới (khác) không thể được bao gồm trong một cảnh giới (khác). Và điều này mâu thuẫn với Pāli. Để chỉ ra điều này, đoạn bắt đầu bằng “yasmā pana” đã được nói đến. Trong đó, ekattagataṃ cittaṃ (tâm đạt đến nhất thể) có nghĩa là: do các căn có cùng một phận sự, và do nhất tâm đạt đến đỉnh cao, nên tâm đã đạt đến trạng thái nhất thể tương ứng, (nên) được gọi là ekattagataṃ; (đây là) tâm đã đạt đến an chỉ cùng với các pháp tương ưng. Chính sự thanh tịnh của pháp hành, sự nhập vào v.v... của tâm ấy được nói đến ngay sau đó. Tasmā (do đó): vì sự thanh tịnh của pháp hành v.v... được nói trong Pāli là chỉ xảy ra trong một sát-na tâm an chỉ duy nhất, do đó, āgamanavasena (do năng lực của sự đến) có nghĩa là do năng lực của sự chuẩn bị là nhân đã đến. Anativattanādi (sự không vượt qua v.v...): với từ ādi (v.v...), nó bao gồm sự đồng nhất phận sự của các căn, sự thực hành tinh tấn tương ứng, và sự tu tập. Pariyodāpakassa (của pháp làm trong sạch) có nghĩa là của pháp thanh lọc, của pháp làm cho rực rỡ. Ở đây, chỉ sự hoàn thành trạng thái không vượt qua v.v... nên được hiểu là sự hoàn tất phận sự của trí tuệ.

තස්මින්ති තස්මිං වාරෙ, චතුපඤ්චචිත්තපරිමාණාය අප්පනාවීථියන්ති අත්ථො. තතො පරිපන්ථතො. චිත්තං විසුජ්ඣතීති යදිපි ආගමනං ගහෙතුං අවිසෙසෙන විය වුත්තං, පරිකම්මවිසුද්ධිතො පන අප්පනාවිසුද්ධි සාතිසයාව. තෙනාහ ‘‘විසුද්ධත්තා’’තිආදි. ආවරණවිරහිතං හුත්වාති යෙනාවරණෙන [Pg.173] ආවටත්තා චිත්තං තතො පුබ්බෙ මජ්ඣිමං සමථනිමිත්තං පටිපජ්ජිතුං න සක්කොති, තෙන විවිත්තං හුත්වා, තං වික්ඛම්භෙත්වාති අත්ථො. ලීනුද්ධච්චසඞ්ඛාතානං උභින්නං අන්තානං අනුපගමනෙන මජ්ඣිමො, සවිසෙසං පච්චනීකධම්මානං වූපසමනතො සමථො, යොගිනො සුඛවිසෙසානං කාරණභාවතො නිමිත්තඤ්චාති මජ්ඣිමං සමථනිමිත්තං. තෙනාහ ‘‘සමප්පවත්තො අප්පනාසමාධියෙවා’’ති. තදනන්තරං පන පුරිමචිත්තන්ති තස්ස අප්පනාචිත්තස්ස අනන්තරපච්චයභූතං පුරිමං චිත්තං, ගොත්‍රභුචිත්තන්ති අත්ථො. එකසන්තතිපරිණාමනයෙනාති යථා ‘‘තදෙව ඛීරං දධිසම්පන්න’’න්ති, එවං සතිපි පරිත්තමහග්ගතභාවභෙදෙ, පච්චයපච්චයුප්පන්නභාවභෙදෙ ච එකිස්සා එව සන්තතියා පරිණාමූපගමනනයෙන එකත්තනයවසෙන. තථත්තන්ති තථභාවං අප්පනාසමාධිවසෙන සමාහිතභාවං. එවං පටිපන්නත්තාති වුත්තාකාරෙන පටිපජ්ජමානත්තා. යස්මිඤ්හි ඛණෙ තථත්තං මජ්ඣිමං සමථනිමිත්තං පටිපජ්ජති, තස්මිංයෙව ඛණෙ තථත්තුපගමනෙන අප්පනාසමාධිනා සමාහිතභාවූපගමනෙන තත්ථ පක්ඛන්දති නාම. පුරිමචිත්තෙති අප්පනාචිත්තස්ස පුරිමස්මිං චිත්තෙ ගොත්‍රභුචිත්තෙ. විජ්ජමානාකාරනිප්ඵාදිකාති තස්මිං චිත්තෙ විජ්ජමානානං පරිපන්ථවිසුද්ධිමජ්ඣිමසමථපටිපත්තිපක්ඛන්දනාකාරානං නිප්ඵාදිකා, තෙනාකාරෙන නිප්ඵජ්ජමානාති අත්ථො. තෙයෙව හි ආකාරා පච්චයවිසෙසතො ඣානක්ඛණෙ නිප්ඵජ්ජමානා ‘‘පටිපදාවිසුද්ධී’’ති ලද්ධසමඤ්ඤා ඣානස්ස තං විසෙසං නිප්ඵාදෙන්තා විය වුත්තා. උප්පාදක්ඛණෙයෙවාති අත්තලාභවෙලායමෙව. යදි එවං, කථං තෙ ආකාරා නිප්ඵජ්ජන්තීති ආහ ‘‘ආගමනවසෙනා’’ති.

Tasmiṃ (trong đó) có nghĩa là: trong lộ trình tâm an chỉ có số lượng bốn hoặc năm tâm tốc hành ấy. Tato (từ đó) là từ chướng ngại ấy. Mặc dù câu “tâm được thanh tịnh” dường như được nói một cách tổng quát để chỉ sự chuẩn bị là nhân đã đến, tuy nhiên sự thanh tịnh của an chỉ thì vượt trội hơn sự thanh tịnh của chuẩn bị. Do đó, (chú giải) nói “visuddhattā” (do đã thanh tịnh) v.v... Āvaraṇavirahitaṃ hutvā (sau khi đã không còn chướng ngại) có nghĩa là: do bị che lấp bởi chướng ngại nào mà trước đó tâm không thể đạt đến tướng chỉ tịnh trung bình, (nay) đã ly khỏi chướng ngại ấy, sau khi đã chế ngự nó. Do không đi đến hai cực đoan là thụ động và trạo cử, nên là majjhima (trung bình); do làm lắng dịu các pháp đối nghịch một cách đặc biệt, nên là samatha (chỉ tịnh); do là nguyên nhân của những lạc thọ đặc biệt cho hành giả, nên là nimitta (tướng). Vì vậy, gọi là majjhimaṃ samathanimittaṃ (tướng chỉ tịnh trung bình). Do đó, (chú giải) nói: “Chính là định an chỉ đã vận hành quân bình.” Tadanantaraṃ pana purimacittaṃ (tuy nhiên, tâm trước ngay sau đó) có nghĩa là: tâm trước vốn là vô gián duyên của tâm an chỉ ấy, tức là tâm chuyển tộc. Ekasantatipariṇāmanayena (theo phương pháp biến chuyển của một dòng tương tục duy nhất) có nghĩa là: giống như người ta nói “chính sữa ấy đã trở thành sữa chua”, cũng vậy, mặc dù có sự khác biệt về trạng thái là dục giới và đại hành, và sự khác biệt về trạng thái là duyên và quả của duyên, (điều này được hiểu) theo phương pháp đạt đến sự biến chuyển của chỉ một dòng tương tục duy nhất, do năng lực của phương pháp nhất thể. Tathattaṃ (trạng thái như vậy) là trạng thái định tĩnh do năng lực của định an chỉ. Evaṃ paṭipannattā (do đã thực hành như vậy) có nghĩa là do đang thực hành theo cách đã nói. Quả vậy, trong sát-na nào (hành giả) đạt đến tướng chỉ tịnh trung bình là trạng thái như vậy, chính trong sát-na ấy, do sự đạt đến trạng thái như vậy, do sự đạt đến trạng thái định tĩnh bằng định an chỉ, nên được gọi là nhập vào trong đó. Purimacitte (trong tâm trước) là trong tâm chuyển tộc, là tâm trước của tâm an chỉ. Vijjamānākāranipphādhikā (làm thành tựu các trạng thái đang hiện hữu) có nghĩa là: làm thành tựu các trạng thái thanh tịnh khỏi chướng ngại, đạt đến tướng chỉ tịnh trung bình, và nhập vào, vốn đang hiện hữu trong tâm ấy (tức tâm chuyển tộc); (nghĩa là) đang được thành tựu theo cách ấy. Quả vậy, chính những trạng thái ấy, do duyên đặc biệt mà được thành tựu trong sát-na thiền, đã được gọi bằng danh xưng “sự thanh tịnh của pháp hành”, dường như chúng đang làm thành tựu sự đặc biệt ấy của thiền. Uppādakkhaṇe yeva (chỉ trong sát-na sanh) có nghĩa là chỉ trong lúc tự thể của nó được thành lập. Nếu vậy, làm thế nào các trạng thái ấy được thành tựu? (Để trả lời,) (chú giải) nói: “āgamanavasena” (do năng lực của sự đến).

තස්සාති චිත්තස්ස. ‘‘විසුද්ධං චිත්තං අජ්ඣුපෙක්ඛතී’’ති පාළියං (පටි. ම. 1.158) පුග්ගලාධිට්ඨානෙන ආගතාති ‘‘බ්‍යාපාරං අකරොන්තො’’ති ආහ. සමථපටිපත්තිතථත්තුපගමනඤ්ච ඉධ සමථභාවාපත්තියෙවාති ආහ ‘‘සමථභාවූපගමනෙනා’’ති. කිලෙසසංසග්ගං පහාය එකත්තෙන උපට්ඨිතස්සාති පුබ්බෙ ‘‘කථං නු ඛො කිලෙසසංසග්ගං පජහෙය්‍ය’’න්ති පටිපන්නස්ස ඉදානි සමථපටිපත්තියා තස්ස පහීනත්තා කිලෙසසඞ්ගණිකාභාවෙන එකත්තෙන උපට්ඨිතස්ස ඣානචිත්තස්ස. පරිපන්ථවිසුද්ධිමජ්ඣිමසමථපටිපත්තිපක්ඛන්දනෙහි වුද්ධිප්පත්තියා අනුබ්‍රූහිතෙ ඣානචිත්තෙ ලද්ධොකාසා තත්‍රමජ්ඣත්තුපෙක්ඛා සම්පයුත්තෙසු සමවාහිතභාවෙන පවත්තමානා තෙ අනුබ්‍රූහෙන්තී විය හොතීති ආහ ‘‘තත්‍රමජ්ඣත්තුපෙක්ඛාය කිච්චවසෙන උපෙක්ඛානුබ්‍රූහනා වෙදිතබ්බා’’ති.

Tassa (của nó) là của tâm. Vì câu “vị ấy xả đối với tâm đã thanh tịnh” trong Pāli được nói theo cách nhân cách hóa, nên (chú giải) nói “byāpāraṃ akaronto” (không nỗ lực). Và ở đây, sự thực hành chỉ tịnh và sự đạt đến trạng thái như vậy chính là sự đạt đến trạng thái chỉ tịnh. Vì vậy, (chú giải) nói “samathabhāvūpagamanena” (do sự đạt đến trạng thái chỉ tịnh). Kilesasaṃsaggaṃ pahāya ekattena upaṭṭhitassa (của tâm đã an trú trong sự đơn độc sau khi từ bỏ sự giao du với phiền não) có nghĩa là: của tâm thiền của hành giả, người trước đây đã thực hành với ý nghĩ “làm sao ta có thể từ bỏ sự giao du với phiền não?”, nay do sự thực hành chỉ tịnh mà sự giao du ấy đã được từ bỏ, nên đã an trú trong sự đơn độc do không có sự kết bạn với phiền não. Trong tâm thiền đã được tăng trưởng do đạt đến sự phát triển bởi sự thanh tịnh khỏi chướng ngại, sự thực hành chỉ tịnh trung bình, và sự nhập vào, tâm xả trung tính đã có được cơ hội, khi vận hành với trạng thái quân bình đối với các pháp tương ưng, dường như làm tăng trưởng các pháp ấy. Vì vậy, (chú giải) nói: “Sự tăng trưởng tâm xả nên được hiểu theo phận sự của tâm xả trung tính.”

යෙ [Pg.174] පනෙතෙ යුගනද්ධධම්මාති සම්බන්ධො. තත්ථාති තස්මිං ඣානචිත්තෙ. අඤ්ඤමඤ්ඤානතිවත්තනවසෙන කිච්චකරණතො යුගෙ නද්ධා බද්ධා විය යුගනද්ධා. විමුත්තිරසෙනාති විමුච්චනකිච්චෙන, විමුච්චනසම්පත්තියා වා. එස යොගී. වාහයතීති පවත්තෙති. අස්සාති ඣානචිත්තස්ස. තස්මිං ඛණෙති භඞ්ගක්ඛණෙ. උප්පාදක්ඛණෙ අතීතෙ හි ඨිතික්ඛණතො පට්ඨාය ආසෙවනා පවත්තති නාම. තෙ ආකාරාති අඤ්ඤමඤ්ඤානතිවත්තනාදයො තත්ථ ධම්මානං පවත්තිආකාරා. ආසෙවනාපි හි ආසෙවනපච්චයභාවීනං ධම්මානං පවත්තිආකාරොයෙව. සංකිලෙසවොදානෙසූති සමාධිපඤ්ඤානං සමරසතාය අකරණං භාවනාය සංකිලෙසො, කරණං වොදානං. තථා සෙසෙසුපි. එවමෙතෙසු සංකිලෙසවොදානෙසු තං තං ආදීනවං දොසං ආනිසංසං ගුණං පුරෙතරං පාටිහාරියඤාණෙන දිස්වා යථා අඤ්ඤමඤ්ඤානතිවත්තනාදයො හොන්ති, තථා භාවනාය සම්පහංසිතත්තා තෙනෙව ඤාණෙන විසොධිතත්තා. විසොධනං හෙත්ථ සම්පහංසනං. තෙ ආකාරා යස්මා නිප්ඵන්නා, තස්මා ‘‘ධම්මානං…පෙ… වෙදිතබ්බාති වුත්ත’’න්ති ලක්ඛණසංවණ්ණනාය ආදිම්හි වුත්තං නිගමනවසෙන දස්සෙති.

Câu `Ye panete yuganaddhadhammā` có sự liên kết (với câu trước). `Tattha` nghĩa là trong tâm thiền ấy. `Yuganaddhā` (song hành) là (các pháp) giống như được buộc, được cột vào ách do thực hiện phận sự bằng cách không vượt qua lẫn nhau. `Vimuttirasena` (với hương vị giải thoát) nghĩa là với phận sự giải thoát, hoặc với sự thành tựu giải thoát. Vị hành giả này. `Vāhayati` (vận chuyển) nghĩa là làm cho diễn tiến. `Assa` (của nó) nghĩa là của tâm thiền. `Tasmiṃ khaṇe` (trong sát-na ấy) nghĩa là trong sát-na diệt. Vì quả vậy, khi sát-na sanh đã qua, sự thuần thục được gọi là diễn tiến bắt đầu từ sát-na trụ. `Te ākārā` (những trạng thái ấy) là những trạng thái diễn tiến của các pháp ở trong đó, như là không vượt qua lẫn nhau, v.v... Vì quả vậy, sự thuần thục cũng chính là trạng thái diễn tiến của các pháp có duyên thuần thục làm nhân sanh. `Saṃkilesavodānesu` (trong sự ô nhiễm và trong sạch) có nghĩa: việc không làm cho định và tuệ có cùng một phận sự là sự ô nhiễm của sự tu tiến; việc thực hiện (điều đó) là sự trong sạch. Tương tự đối với các pháp còn lại. Như vậy, trong những sự ô nhiễm và trong sạch này, sau khi đã thấy trước bằng trí quản trị (pāṭihāriyañāṇa) từng sự nguy hại, khuyết điểm và từng sự lợi ích, phẩm chất, do sự tu tiến đã được làm cho phấn khởi và đã được thanh lọc bằng chính trí tuệ ấy theo cách mà các pháp không vượt qua lẫn nhau, v.v... được hiện hữu. Ở đây, sự thanh lọc chính là sự làm cho phấn khởi. Vì những trạng thái ấy đã được thành tựu, do đó, ngài chỉ ra bằng cách kết luận điều đã được nói ở phần đầu của chương giải về đặc tướng rằng: "được nói rằng ... của các pháp ... nên được biết".

‘‘යස්මා උපෙක්ඛාවසෙන ඤාණං පාකටං හොතී’’ති කො සම්බන්ධො. කස්මා සම්පහංසනාව පරියොසානන්ති වුත්තා, න උපෙක්ඛානුබ්‍රූහනාති චොදනං සන්ධාය ‘‘තත්ථ යස්මා උපෙක්ඛාවසෙන ඤාණං පාකටං හොතී’’ති වුත්තං. තත්ථාති තස්මිං භාවනාචිත්තෙ. උපෙක්ඛාවසෙන ඤාණං පාකටං හොතීති අප්පනාකාලෙ භාවනාය සමප්පවත්තියා, පටිපක්ඛස්ස ච පහානතො පග්ගහාදීසු බ්‍යාපාරස්ස අකාතබ්බතො අජ්ඣුපෙක්ඛනාව හොති. යං සන්ධාය වුත්තං ‘‘සමයෙ චිත්තස්ස අජ්ඣුපෙක්ඛනා, විසුද්ධං චිත්තං අජ්ඣුපෙක්ඛතී’’ති ච ආදි. සා පනායං අජ්ඣුපෙක්ඛනා ඤාණස්ස කිච්චසිද්ධියා හොති, විසෙසතො ඤාණසාධනත්තා අප්පනාබ්‍යාපාරස්සාති ඵලෙන කාරණානුමානඤායෙන. යස්මා උපෙක්ඛාවසෙන ඤාණං පාකටං හොති, තස්මා ඤාණකිච්චභූතා සම්පහංසනා පරියොසානන්ති වුත්තාති සම්බන්ධො.

Câu "Bởi vì trí tuệ trở nên rõ ràng nhờ vào xả" có liên hệ gì? Để trả lời cho câu hỏi chất vấn "Tại sao chỉ có sự làm cho phấn khởi được nói là sự kết thúc, mà không phải là sự tăng trưởng xả?", câu "Ở đây, bởi vì trí tuệ trở nên rõ ràng nhờ vào xả" đã được nói đến. `Tattha` nghĩa là trong tâm tu tiến ấy. "Trí tuệ trở nên rõ ràng nhờ vào xả" có nghĩa là: vào lúc an chỉ, do sự tu tiến diễn ra quân bình và do sự đoạn trừ các pháp đối nghịch, nên không cần phải thực hiện các hoạt động như sách tấn, v.v..., chỉ có sự buông xả. Liên quan đến điều này, đã có lời dạy rằng: "sự buông xả tâm vào đúng lúc", và "vị ấy buông xả tâm đã thanh tịnh", v.v... Hơn nữa, sự buông xả này có được là do phận sự của trí tuệ đã thành tựu, đặc biệt là vì hoạt động an chỉ được thành tựu bởi trí tuệ. (Điều này được hiểu) theo phương pháp suy luận về nguyên nhân từ kết quả. Bởi vì trí tuệ trở nên rõ ràng nhờ vào xả, do đó, sự làm cho phấn khởi, vốn là phận sự của trí tuệ, được nói là sự kết thúc. Đây là sự liên kết.

ඉදානි යථාවුත්තමත්ථං පාළියා සමත්ථෙතුං ‘‘යථාහා’’තිආදි වුත්තං. තථාපග්ගහිතං චිත්තන්ති යථා භාවනාචිත්තං කොසජ්ජපක්ඛෙ න පතති, තථා වීරියසම්බොජ්ඣඞ්ගට්ඨානියානං ධම්මානං බහුලීකාරවසෙන පග්ගහිතං. සාධුකං අජ්ඣුපෙක්ඛතීති පග්ගණ්හන්තෙනාපි සමාධිස්ස වීරියසමතායොජනවසෙන පග්ගහිතත්තා සක්කච්චං අජ්ඣුපෙක්ඛති, තත්‍රමජ්ඣත්තුපෙක්ඛා ඔකාසං [Pg.175] ලභති. තං පන අජ්ඣුපෙක්ඛනං උපෙක්ඛාවසෙන පුබ්බෙ පවත්තපාරිහාරියපඤ්ඤාවසෙන අප්පනාපඤ්ඤාය කිච්චාධිකතාති ආහ ‘‘පඤ්ඤාවසෙන පඤ්ඤින්ද්‍රියං අධිමත්තං හොතී’’ති. තස්ස අධිමත්තත්තා එව අජ්ඣුපෙක්ඛන්තස්සෙව නානාසභාවෙහි නීවරණපමුඛෙහි කිලෙසෙහි අප්පනාචිත්තං විමුච්චති. විමොක්ඛවසෙන විමුච්චනවසෙන. පඤ්ඤාවසෙනාති පුබ්බෙ පවත්තපාරිහාරියපඤ්ඤාවසෙන. විමුත්තත්තාති නානාකිලෙසෙහි විමුත්තත්තා එව. තෙ ධම්මා සද්ධාදයො, විසෙසතො සද්ධාපඤ්ඤාවීරියසමාධයො ච එකරසා සමානකිච්චා හොන්ති. එවමයං ඉන්ද්‍රියානං එකරසට්ඨෙන භාවනා නිප්ඵජ්ජමානා ඤාණබ්‍යාපාරොති ආහ ‘‘ඤාණකිච්චභූතා සම්පහංසනා පරියොසාන’’න්ති. එවං තිවිධාය පටිපදාවිසුද්ධියා ලද්ධවිසෙසාය තිවිධාය උපෙක්ඛානුබ්‍රූහනාය සාතිසයං පඤ්ඤින්ද්‍රියස්ස අධිමුත්තභාවෙන චතුබ්බිධාපි සම්පහංසනා සිජ්ඣතීති ආගමනුපෙක්ඛා ඤාණකිච්චවසෙන දසපි ආකාරා ඣානෙ එව වෙදිතබ්බා.

Bây giờ, để chứng minh ý nghĩa đã được nói bằng kinh văn Pāli, câu `yathāha` v.v... đã được trích dẫn. `Tathāpaggahitaṃ cittaṃ` (tâm được sách tấn như vậy) nghĩa là (tâm) được sách tấn bằng cách thực hành nhiều lần các pháp thuộc về trạch pháp giác chi, để tâm tu tiến không rơi vào phía giải đãi. `Sādhukaṃ ajjhupekkhati` (buông xả một cách khéo léo) nghĩa là: ngay cả người đang sách tấn cũng buông xả một cách cẩn trọng, vì đã sách tấn bằng cách kết hợp định với sự quân bình của tinh tấn; ở đó, xả trung tính có được cơ hội. Hơn nữa, sự buông xả ấy, nhờ vào xả, nhờ vào trí quản trị đã diễn tiến trước đó, là sự vượt trội về phận sự của tuệ an chỉ. Do đó, ngài nói: "nhờ vào tuệ, tuệ quyền trở nên vượt trội". Chính vì sự vượt trội của tuệ quyền ấy mà tâm an chỉ của người đang buông xả được giải thoát khỏi các phiền não có nhiều bản chất khác nhau, đứng đầu là các triền cái. Bằng cách giải thoát, bằng cách thoát ly. `Paññāvasena` (nhờ vào tuệ) nghĩa là nhờ vào trí quản trị đã diễn tiến trước đó. `Vimuttattā` (do đã được giải thoát) nghĩa là chính vì đã được giải thoát khỏi các phiền não khác nhau. Các pháp ấy là tín, v.v..., và đặc biệt là tín-tuệ, tinh tấn-định trở nên có cùng một hương vị, cùng một phận sự. Như vậy, sự tu tiến này được thành tựu nhờ ý nghĩa đồng nhất phận sự của các quyền là hoạt động của trí tuệ. Do đó, ngài nói: "sự làm cho phấn khởi, vốn là phận sự của trí tuệ, là sự kết thúc". Như vậy, do sự thanh tịnh của ba loại lộ trình đã đạt được sự đặc biệt, do sự tăng trưởng của ba loại xả, và do trạng thái vượt trội của tuệ quyền một cách xuất sắc, cả bốn loại làm cho phấn khởi đều được thành tựu. Do đó, cả mười trạng thái nên được biết ngay trong thiền, theo cách thức của sự chuẩn bị, xả, và phận sự của trí tuệ.

ගණනානුපුබ්බතාති ගණනානුපුබ්බතාය, ගණනානුපුබ්බතාමත්තං වා පඨමන්ති ඉදන්ති අත්ථො. තෙන දෙසනාක්කමං උල්ලිඞ්ගෙති. ‘‘පඨමං උප්පන්නන්ති පඨම’’න්ති ඉමිනා පටිපත්තික්කමං, උප්පන්නන්ති හි අධිගතන්ති අත්ථො. ‘‘පඨමං සමාපජ්ජිතබ්බන්ති පඨම’’න්ති ඉදං පන න එකන්තලක්ඛණන්ති අට්ඨකථායං (ධ. ස. අට්ඨ. 160) පටිසිද්ධත්තා ඉධ න ගහිතං. ආරම්මණූපනිජ්ඣානං ලක්ඛණූපනිජ්ඣානන්ති දුවිධෙ ඣානෙ ඉධාධිප්පෙතජ්ඣානමෙව දස්සෙතුං ‘‘ආරම්මණූපනිජ්ඣානතො’’ති වුත්තං. පථවීකසිණසඞ්ඛාතස්ස අත්තනො අත්තනො ආරම්මණස්ස රූපං විය චක්ඛුනා උපනිජ්ඣායනතො. පච්චනීකඣාපනතොති නීවරණාදීනං පච්චනීකධම්මානං දහනතො වික්ඛම්භනවසෙන පජහනතො. සකලට්ඨෙනාති හෙට්ඨා වුත්තනයෙන කතෙ වා අකතෙ වා පරිච්ඡිජ්ජ ගහිතෙ පථවීභාගෙ පථවීමණ්ඩලෙ සකලාරම්මණකරණට්ඨෙන. න හි තස්ස එකදෙසමාරම්මණං කරීයති. පථවීකසිණසන්නිස්සයතාය නිමිත්තං පථවීකසිණං යථා ‘‘මඤ්චා උක්කුට්ඨිං කරොන්තී’’ති. තංසහචරණතො ඣානං පථවීකසිණං යථා ‘‘කුන්තා පචරන්තී’’ති.

`Gaṇanānupubbatā` (theo thứ tự đếm) có nghĩa là do theo thứ tự đếm, hoặc `paṭhamaṃ` (thứ nhất) này chỉ đơn thuần là theo thứ tự đếm. Bằng cách đó, ngài chỉ ra thứ tự thuyết giảng. Bằng câu "được gọi là thứ nhất vì sanh khởi trước tiên", ngài chỉ ra thứ tự thực hành; vì `uppanna` (sanh khởi) có nghĩa là đã chứng đắc. Tuy nhiên, câu "được gọi là thứ nhất vì phải nhập vào trước tiên" này không phải là một đặc tính tuyệt đối, do đã bị bác bỏ trong Chú giải (Dhs.A. 160), nên không được chấp nhận ở đây. Trong hai loại thiền là thiền quán chiếu đề mục và thiền quán chiếu đặc tướng, để chỉ ra loại thiền được chủ trương ở đây, câu `ārammaṇūpanijjhānato` (do quán chiếu đề mục) đã được nói đến. Do quán chiếu đề mục của chính mình được gọi là biến xứ đất, giống như (quán chiếu) sắc bằng mắt. `Paccanīkajhāpanato` (do thiêu đốt các pháp đối nghịch) nghĩa là do thiêu đốt, do từ bỏ bằng cách trấn áp các pháp đối nghịch như các triền cái, v.v... `Sakalaṭṭhena` (với ý nghĩa toàn bộ) có nghĩa là với ý nghĩa lấy toàn bộ làm đề mục đối với vòng tròn đất, tức là phần đất được lấy sau khi đã phân định, dù là đã được làm hay chưa được làm, theo phương pháp đã nói ở dưới. Vì quả vậy, người ta không lấy một phần của nó làm đề mục. Do nương vào biến xứ đất, tướng được gọi là biến xứ đất, giống như (câu) "những chiếc giường đang la hét". Do đồng hành với tướng ấy, thiền được gọi là biến xứ đất, giống như (câu) "những ngọn giáo đang di chuyển".

චිරට්ඨිතිසම්පාදනවණ්ණනා

Chương giải về việc thành tựu sự tồn tại lâu dài

76. ලක්ඛට්ඨානෙ ඨිතං සරෙන වාලං විජ්ඣතීති වාලවෙධී. ඉධ පන අනෙකධා භින්නස්ස වාලස්ස අංසුං විජ්ඣන්තො ‘‘වාලවෙධී’’ති අධිප්පෙතො. තෙන [Pg.176] වාලවෙධිනා. සූදෙනාති භත්තකාරෙන. ‘‘ආකාරා පරිග්ගහෙතබ්බා’’ති සඞ්ඛෙපතො වුත්තමත්ථං විවරිතුං ‘‘යථා හී’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ සුකුසලොති සුට්ඨු ඡෙකො. ධනුග්ගහොති ඉස්සාසො. කම්මන්ති යොග්‍යං. අක්කන්තපදානන්ති විජ්ඣනකාලෙ අක්කමනවසෙන පවත්තපදානං. ආකාරන්ති ධනුජියාසරානං ගහිතාකාරං. පරිග්ගණ්හෙය්‍යාති උපධාරෙය්‍ය. භොජනසප්පායාදයොති ආදි-සද්දො අවුත්තාකාරානම්පි සඞ්ගාහකො දට්ඨබ්බො. තෙන උතුභාවනානිමිත්තාදීනම්පි පරිග්ගණ්හනං වුත්තං හොති. තස්මින්ති තස්මිං තරුණසමාධිම්හි.

76. Vị ấy bắn (vijjhati) sợi lông đuôi ngựa (vālaṃ) đứng yên (ṭhitaṃ) tại mục tiêu (lakkhaṭṭhāne) bằng mũi tên (sarena), vì vậy (iti) gọi là vālavedhī (người bắn lông). Tuy nhiên, ở đây (idha pana), người bắn (vijjhanto) trúng một sợi tơ (aṃsuṃ) của sợi lông đuôi ngựa (vālassa) đã được chẻ ra nhiều phần (anekadhā bhinnassa) được hiểu là (adhippeto) "vālavedhī". (Câu trong Chánh tạng là) "bởi người bắn lông ấy" (tena vālavedhinā). (Câu) "bởi người đầu bếp" (sūdena) có nghĩa là bởi người nấu ăn (bhattakārena). Để giải thích ý nghĩa đã được nói một cách tóm tắt là "nên nắm bắt các tướng trạng", đoạn văn bắt đầu bằng "ví như" (yathā hi) đã được nói đến. Trong đó, "rất thiện xảo" (sukusalo) có nghĩa là rất khéo léo (suṭṭhu cheko). "Người cầm cung" (dhanuggaho) là người bắn cung (issāso). "Việc làm" (kammaṃ) là việc thích hợp (yogyaṃ). "Của những bước chân đã dẫm" (akkantapadānaṃ) là của những bước chân diễn ra theo cách dẫm đạp trong lúc bắn. "Tướng trạng" (ākāraṃ) là tướng trạng cầm nắm cung, dây cung và mũi tên. "Nên nắm bắt" (pariggaṇheyya) là nên ghi nhận (upadhāreyya). Trong câu "vật thực thích hợp, v.v." (bhojanasappāyādayo), từ "v.v." (ādi-saddo) nên được xem là bao gồm cả những tướng trạng chưa được nói đến. Do đó, việc nắm bắt thời tiết, sự tu tập, các tướng, v.v. cũng được nói đến. (Câu) "trong đó" (tasmiṃ) là trong định non trẻ ấy (tasmiṃ taruṇasamādhimhi).

භත්තාරන්ති සාමිනං, භත්තවෙතනාදීහි පොසකන්ති අත්ථො. පරිවිසන්තොති භොජෙන්තො. තස්ස රුච්චිත්වා භුඤ්ජනාකාරං සල්ලක්ඛෙත්වා තස්ස උපනාමෙන්තොති යොජනා. අයම්පි යොගී. අධිගතක්ඛණෙ භොජනාදයො ආකාරෙති පුබ්බෙ ඣානස්ස අධිගතක්ඛණෙ කිච්චසාධකෙ භොජනාදිගතෙ ආකාරෙ. ගහෙත්වාති පරිග්ගහෙත්වා සල්ලක්ඛෙත්වා. නට්ඨෙ නට්ඨෙ සමාධිම්හි පුනප්පුනං අප්පනාය.

(Câu) "người nuôi dưỡng" (bhattāraṃ) là người chủ (sāminaṃ), nghĩa là người nuôi dưỡng (posakaṃ) bằng vật thực, lương bổng, v.v. (bhattavetanādīhi). (Câu) "khi đang phục vụ" (parivisanto) là khi đang dọn thức ăn (bhojento). Nên liên kết câu như sau: ghi nhận (sallakkhetvā) tướng trạng ăn uống (bhuñjanākāraṃ) một cách thích thú (ruccitvā) của vị chủ ấy (tassa), rồi dâng lên (upanāmento) cho vị chủ ấy (tassa). Vị hành giả này cũng vậy. (Câu) "các tướng trạng như vật thực, v.v. trong lúc chứng đắc" (adhigatakkhaṇe bhojanādayo ākāre) có nghĩa là các tướng trạng liên quan đến vật thực, v.v. (bhojanādigate ākāre) có tác dụng thành tựu (kiccasādhake) trong lúc chứng đắc thiền (jhānassa adhigatakkhaṇe) trước đây (pubbe). (Câu) "sau khi đã nắm bắt" (gahetvā) là sau khi đã nắm giữ (pariggahetvā), ghi nhận (sallakkhetvā). (Câu) "mỗi khi định bị mất đi" (naṭṭhe naṭṭhe samādhimhi) (là) để an trú (appanāya) nhiều lần (punappunaṃ).

මහානසවිජ්ජාපරිචයෙන පණ්ඩිතො. තත්ථ විසදඤාණතාය බ්‍යත්තො. ඨානුප්පත්තිකකඔසල්ලයොගෙන කුසලො. නානච්චයෙහීති නානච්චයෙහි නානාසභාවෙහි, නානාරසෙහීති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘අම්බිලග්ගෙහී’’තිආදි. සූපෙහීති බ්‍යඤ්ජනෙහි. අම්බිලග්ගෙහීති අම්බිලකොට්ඨාසෙහි, යෙ වා අම්බිලරසා හුත්වා අග්ගභූතා, තෙහි චතුරම්බිලාදිමිස්සෙහි. එස නයො තිත්තකග්ගාදීසුපි. ඛාරිකෙහීති වාතිඞ්ගණකළීරාදිමිස්සෙහි. නිමිත්තන්ති ආකාරං රුච්චනවසෙන භුඤ්ජනාකාරං. උග්ගණ්හාතීති උපරූපරි ගණ්හාති උපධාරෙති. ඉමස්ස වා සූපෙය්‍යස්ස අත්ථාය හත්ථං අභිහරති. අභිහාරානන්ති අභිමුඛෙන හරිතබ්බානං පණ්ණාකාරානං, පූජාභිහාරානං වා. නිමිත්තං උග්ගණ්හාතීති ‘‘එවං මෙ චිත්තං සමාහිතං අහොසී’’ති නිමිත්තං ගණ්හාති සල්ලක්ඛෙති.

(Vị ấy) là bậc trí tuệ (paṇḍito) do quen thuộc với nghệ thuật nấu ăn (mahānasavijjāparicayena). Là người thông thạo (byatto) trong lĩnh vực ấy (tattha) do có trí tuệ trong sáng (visadañāṇatāya). Là người thiện xảo (kusalo) do có sự khéo léo ứng biến (ṭhānuppattikakosallayogena). (Câu) "với nhiều loại khác nhau" (nānaccayehi) có nghĩa là với nhiều loại khác nhau (nānaccayehi), với nhiều tính chất khác nhau (nānāsabhāvehi), với nhiều vị khác nhau (nānārasehi). Do đó, ngài nói "với những món chua hảo hạng" (ambilaggehi), v.v. (Câu) "với các món canh" (sūpehi) là với các món ăn kèm (byañjanehi). (Câu) "với những món chua hảo hạng" (ambilaggehi) là với các phần có vị chua (ambilakoṭṭhāsehi); hoặc là, những món canh nào (ye) có vị chua (ambilarasā) và trở thành hảo hạng (aggabhūtā), với những món ấy (tehi) được pha trộn với bốn loại vị chua, v.v. (caturambilādimissehi). Phương pháp này (esa nayo) cũng áp dụng cho "những món đắng hảo hạng" (tittakaggādīsu), v.v. (Câu) "với những món mặn" (khārikehi) là với những món được pha trộn với cà tím, măng, v.v. (vātiṅgaṇakaḷīrādimissehi). (Câu) "tướng" (nimittaṃ) là tướng trạng (ākāraṃ), tướng trạng ăn uống (bhuñjanākāraṃ) theo sở thích (ruccanavasena). (Câu) "nắm bắt" (uggaṇhāti) là nắm bắt, ghi nhận nhiều lần (uparūpari gaṇhāti upadhāreti). Hoặc (vị ấy) đưa tay ra (hatthaṃ abhiharati) vì món canh này (imassa sūpeyyassa atthāya). (Câu) "của những vật phẩm dâng tặng" (abhihārānaṃ) là của những vật phẩm (paṇṇākārānaṃ) nên được mang đến trước mặt (abhimukhena haritabbānaṃ), hoặc của những vật phẩm cúng dường (pūjābhihārānaṃ). (Câu) "nắm bắt tướng" (nimittaṃ uggaṇhāti) là nắm bắt (gaṇhāti), ghi nhận (sallakkheti) tướng (nimittaṃ) rằng "tâm của ta đã được định tĩnh như thế này" (evaṃ me cittaṃ samāhitaṃ ahosi).

සමාධිපරිපන්ථානන්ති සමාධිස්ස පරිපන්ථභූතානං. ධම්මානන්ති කාමච්ඡන්දාදිනීවරණධම්මානං. සුවිසොධිතත්තාති සුට්ඨු විසොධිතත්තා, වික්ඛම්භනවසෙනෙව සම්මදෙව පහීනත්තාති අත්ථො. කාමාදීනවපච්චවෙක්ඛණාදීහීති ආදි-සද්දෙන අසුභමනසිකාරනෙක්ඛම්මානිසංසපච්චවෙක්ඛණාදීනි සඞ්ගණ්හාති. නෙක්ඛම්මගුණදස්සනෙනාපි [Pg.177] හි තස්ස විබන්ධභූතෙ කාමච්ඡන්දෙ ආදීනවො විසෙසතො පාකටො හොතීති. කායදුට්ඨුල්ලන්ති කායදරථං සාරද්ධකායතං. තෙන කායචිත්තානං සාරම්භනිමිත්තස්ස බ්‍යාපාදනීවරණස්ස න විසොධනමාහ. ආරම්භධාතුමනසිකාරාදීති ආදි-සද්දෙන වීරියසම්බොජ්ඣඞ්ගනිමිත්තානං, ආලොකසඤ්ඤාදීනඤ්ච සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. සමථනිමිත්තමනසිකාරාදීති ආදි-සද්දෙන සමාධිසම්බොජ්ඣඞ්ගට්ඨානියානං ධම්මානං සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. අඤ්ඤෙපි සමාධිපරිපන්ථෙති විචිකිච්ඡාට්ඨානියෙ, මදමානාදිකෙ ච සන්ධායාහ. ආසයන්ති වසනකසුසිරං. සුපරිසුද්ධන්ති ආසඞ්කනීයත්තාභාවෙන සුට්ඨු පරිසුද්ධං. එත්ථාහ – නනු චායං පගෙව කාමාදීනවං පච්චවෙක්ඛිත්වා සමථපටිපදං පටිපන්නො උපචාරක්ඛණෙයෙව ඣානෙන නීවරණානි වික්ඛම්භිතානි, අථ කස්මා පුන කාමාදීනවපච්චවෙක්ඛණාදි ගහිතන්ති? සච්චමෙතං. තං පන පහානමත්තන්ති ඣානස්ස චිරට්ඨිතියා අතිසයපහානත්ථං පුන ගහිතං.

(Câu) "của những chướng ngại cho định" (samādhiparipanthānaṃ) là của những pháp (dhammānaṃ) trở thành chướng ngại (paripanthabhūtānaṃ) cho định (samādhissa). (Câu) "của các pháp" (dhammānaṃ) là của các pháp triền cái như tham dục, v.v. (kāmacchandādinīvaraṇadhammānaṃ). (Câu) "do đã được thanh lọc kỹ lưỡng" (suvisodhitattā) có nghĩa là do đã được thanh lọc kỹ lưỡng (suṭṭhu visodhitattā), do đã được đoạn trừ hoàn toàn (sammadeva pahīnattā) chỉ bằng cách trấn áp (vikkhambhanavasena). Trong câu "bằng cách quán xét sự nguy hại của các dục, v.v." (kāmādīnavapaccavekkhaṇādīhi), từ "v.v." (ādi-saddena) bao gồm việc tác ý về bất tịnh, quán xét lợi ích của xuất ly, v.v. (asubhamanasikāranekkhammānisaṃsapaccavekkhaṇādīni). Vì rằng, ngay cả bằng cách thấy được phẩm chất của xuất ly (nekkhammaguṇadassanenāpi), sự nguy hại (ādīnavo) trong tham dục (kāmacchande), vốn là chướng ngại (vibandhabhūte) của xuất ly ấy (tassa), cũng trở nên đặc biệt rõ ràng (visesato pākaṭo hoti). (Câu) "sự nặng nề của thân" (kāyaduṭṭhullaṃ) là sự bứt rứt của thân (kāyadarathaṃ), tình trạng thân bị kích động (sāraddhakāyataṃ). Do đó, ngài nói đến việc không thanh lọc (na visodhanaṃ) sân triền cái (byāpādanīvaraṇassa), vốn là nguyên nhân của sự kích động (sārambhanimittassa) nơi thân và tâm (kāyacittānaṃ). Trong câu "tác ý đến giới cần tinh tấn, v.v." (ārambhadhātumanasikārādīti), từ "v.v." (ādi-saddena) nên được hiểu là bao gồm các nhân của tấn giác chi (vīriyasambojjhaṅganimittānaṃ), và quang tưởng, v.v. (ālokasaññādīnañca). Trong câu "tác ý đến tướng của chỉ, v.v." (samathanimittamanasikārādīti), từ "v.v." (ādi-saddena) nên được hiểu là bao gồm các pháp thuộc về định giác chi (samādhisambojjhaṅgaṭṭhāniyānaṃ dhammānaṃ). (Câu) "các chướng ngại khác của định" (aññepi samādhiparipanthe) là ngài nói đến (sandhāyāha) các pháp thuộc về hoài nghi (vicikicchāṭṭhāniye), và các pháp như kiêu, mạn, v.v. (madamānādike ca). (Câu) "nơi trú ẩn" (āsayaṃ) là nơi ở (vasanakasusiraṃ). (Câu) "hoàn toàn trong sạch" (suparisuddhaṃ) là rất trong sạch (suṭṭhu parisuddhaṃ) do không có gì đáng nghi ngờ (āsaṅkanīyattābhāvena). Ở đây có người hỏi: "Chẳng phải vị này đã quán xét sự nguy hại của các dục từ trước, đã thực hành con đường chỉ tịnh, và các triền cái đã được trấn áp bằng thiền ngay trong sát-na cận hành rồi sao? Vậy tại sao lại đề cập đến việc quán xét sự nguy hại của các dục, v.v. một lần nữa?" (Đáp:) "Điều đó là sự thật. Nhưng đó chỉ là sự đoạn trừ tạm thời. Để thiền được bền vững, vì mục đích đoạn trừ một cách vượt trội hơn, nên mới được đề cập lại."

උද්ධච්ච මිද්ධන්ති කුක්කුච්චං, ථිනඤ්ච තදෙකට්ඨතාය ගහිතමෙවාති කත්වා වුත්තං. සුද්ධන්තගතොති සුපරිසුද්ධපරියන්තං සබ්බසො විසොධිතකොණපරියන්තං උය්‍යානං ගතො. තහිං රමෙති තස්මිං ඣානෙ රමෙය්‍ය දිවසභාගම්පි ඣානසමඞ්ගී එව භවෙය්‍ය.

(Câu) "trạo cử và hôn trầm" (uddhaccaṃ middhaṃ) được nói đến (vuttaṃ) sau khi đã xem rằng (katvā) hối quá (kukkuccaṃ) và thụy miên (thinaṃ) cũng đã được bao gồm (gahitameva) vì chúng có cùng một nền tảng (tadekaṭṭhatāya). (Câu) "đã đi đến nơi thanh tịnh" (suddhantagato) là đã đi đến (gato) khu vườn (uyyānaṃ) có các ranh giới hoàn toàn trong sạch (suparisuddhapariyantaṃ), có các góc và ranh giới đã được thanh lọc hoàn toàn (sabbaso visodhitakoṇapariyantaṃ). (Câu) "hoan hỷ trong đó" (tahiṃ rame) là nên hoan hỷ (rameyya) trong thiền ấy (tasmiṃ jhāne), nên là người thành tựu thiền (jhānasamaṅgī eva bhaveyya) ngay cả trong một phần của ngày (divasabhāgampi).

චිත්තභාවනාවෙපුල්ලත්ථන්ති සමාධිභාවනාය විපුලභාවාය. යථා හි භාවනාවසෙන නිමිත්තස්ස උප්පත්ති, එවමස්ස භාවනාවසෙනෙව වඩ්ඪනම්පි. තස්මා එකඞ්ගුලාදිවසෙන නිමිත්තං වඩ්ඪෙන්තස්ස පුනප්පුනං බහුලීකාරෙන ඣානං භාවනාපි වුද්ධිං විරුළ්හිං වෙපුල්ලං ආපජ්ජති. තෙන වුත්තං ‘‘චිත්තභාවනාවෙපුල්ලත්ථඤ්ච යථාලද්ධං පටිභාගනිමිත්තං වඩ්ඪෙතබ්බ’’න්ති. තස්සාති පටිභාගනිමිත්තස්ස.

(Câu) "vì sự rộng lớn của việc tu tập tâm" (cittabhāvanāvepullatthaṃ) là vì sự rộng lớn (vipulabhāvāya) của việc tu tập định (samādhibhāvanāya). Vì rằng, cũng như (yathā hi) tướng (nimittassa) khởi sinh (uppatti) do tu tập (bhāvanāvasena), cũng vậy (evaṃ) sự phát triển (vaḍḍhanampi) của nó (assa) cũng chỉ do tu tập mà có (bhāvanāvasena). Do đó (tasmā), đối với hành giả đang làm cho tướng (nimittaṃ) phát triển (vaḍḍhentassa) theo từng lóng tay, v.v. (ekaṅgulādivasena), việc tu tập thiền (jhānaṃ bhāvanāpi) cũng đạt đến (āpajjati) sự tăng trưởng (vuddhiṃ), phát triển (viruḷhiṃ), và rộng lớn (vepullaṃ) nhờ thực hành nhiều lần (punappunaṃ bahulīkārena). Do đó (tena), có lời nói rằng (vuttaṃ) "và nên làm cho quang tướng đã đạt được phát triển vì sự rộng lớn của việc tu tập tâm" (cittabhāvanāvepullatthañca yathāladdhaṃ paṭibhāganimittaṃ vaḍḍhetabbaṃ). (Câu) "của nó" (tassa) là của quang tướng (paṭibhāganimittassa).

නිමිත්තවඩ්ඪනනයවණ්ණනා

Giải thích về phương pháp làm phát triển tướng.

77. තත්‍රාති සාමිඅත්ථෙ භුම්මවචනං, තස්සාති අත්ථො. අවඩ්ඪෙත්වාති යථා කුම්භකාරො මත්තිකාය පත්තං කරොන්තො පඨමං අපරිච්ඡින්දිත්වාව පත්තං වඩ්ඪෙති, එවං පත්තවඩ්ඪනයොගෙන පත්තවඩ්ඪනයුත්තියා අවඩ්ඪෙත්වා පූවිකස්ස පූවවඩ්ඪනං. භත්තස්ස උපරි භත්තපක්ඛිපනං භත්තවඩ්ඪනං. වත්ථස්ස තින්තස්ස අඤ්ඡනාදි දුස්සවඩ්ඪනං. පච්චෙකං යොග-සද්දො යොජෙතබ්බො. අපරිච්ඡින්දිත්වා [Pg.178] න වඩ්ඪෙතබ්බං සපරිච්ඡෙදෙ එව භාවනාපවත්තිතො. තථා හි වුත්තං ‘‘සාන්තකෙ නො අනන්තකෙ’’ති (විසුද්ධි. 1.55).

77. (Từ) "trong đó" (tatra) là một từ ở địa cách (bhummavacanaṃ) mang ý nghĩa sở thuộc cách (sāmiatthe), nghĩa là "của nó" (tassa). (Câu) "không làm phát triển" (avaḍḍhetvā) (được giải thích như sau): cũng như (yathā) người thợ gốm (kumbhakāro) khi làm (karonto) bình bát (pattaṃ) bằng đất sét (mattikāya), lúc đầu (paṭhamaṃ) không phân định ranh giới (aparicchinditvāva) mà làm cho bình bát lớn lên (pattaṃ vaḍḍheti), (hành giả) không nên làm phát triển (avaḍḍhetvā) theo phương pháp làm lớn bình bát (pattavaḍḍhanayogena) như vậy (evaṃ). (Tương tự là) việc làm lớn bánh (pūvavaḍḍhanaṃ) của người làm bánh (pūvikassa). Việc thêm cơm (bhattapakkhipanaṃ) lên trên cơm (bhattassa upari) là làm lớn cơm (bhattavaḍḍhanaṃ). Việc kéo căng, v.v. (añchanādi) tấm vải (vatthassa) ướt (tintassa) là làm lớn vải (dussavaḍḍhanaṃ). Từ "phương pháp" (yoga-saddo) nên được áp dụng (yojetabbo) cho từng trường hợp (paccekaṃ). Không nên làm phát triển (na vaḍḍhetabbaṃ) mà không phân định ranh giới (aparicchinditvā), vì sự tu tập chỉ diễn ra (bhāvanāpavattito) trong phạm vi đã được phân định (saparicchede eva). Thật vậy (tathā hi), có lời nói rằng (vuttaṃ): "trong phạm vi có giới hạn, không phải trong phạm vi vô hạn" (sāntake no anantake).

හංසපොතකාති ජවනහංසපොතකා. උක්කූලං උන්නතට්ඨානං. විකූලං නින්නට්ඨානං. නදීසොතෙන කතං විදුග්ගං නදීවිදුග්ගං. විසමාකාරෙන ඨිතො පබ්බතපදෙසො පබ්බතවිසමො.

Haṃsapotakāti là những con thiên nga con thuộc giống thiên nga nhanh nhẹn. Ukkūlaṃ là nơi đất cao. Vikūlaṃ là nơi đất trũng. Nơi khó đi do dòng sông tạo ra là nadīviduggaṃ. Vùng núi non hiểm trở, không bằng phẳng là pabbatavisamo.

ථූලානි හුත්වා උපට්ඨහන්ති පච්චවෙක්ඛණාබාහුල්ලෙන විභූතභාවතො. දුබ්බලානි හුත්වා උපට්ඨහන්ති පගුණබලවභාවස්ස අනාපාදිකත්තා. උපරි උස්සුක්කනායාති භාවනාය උපරි ආරොහනාය, දුතියජ්ඣානාධිගමායාති අත්ථො.

(Các chi thiền) trở nên thô thiển và hiện khởi là do sự kiện quán xét nhiều lần nên trở nên rõ ràng. (Các chi thiền) trở nên yếu ớt và hiện khởi là do chưa đạt đến trạng thái thuần thục và có năng lực. Upari ussukkanāyāti là để vươn lên cao hơn trong sự tu tập thiền, nghĩa là để chứng đắc thiền thứ hai.

පබ්බතෙය්‍යාති පබ්බතෙ බහුලචාරිනී. අඛෙත්තඤ්ඤූති අගොචරඤ්ඤූ. සමාධිපරිපන්ථානං විසොධනානභිඤ්ඤාතාය බාලො. ඣානස්ස පගුණභාවාපාදනවෙය්‍යත්තියස්ස අභාවෙන අබ්‍යත්තො. උපරිඣානස්ස පදට්ඨානභාවානවබොධෙන අඛෙත්තඤ්ඤූ. සබ්බථාපි සමාපත්තිකොසල්ලාභාවෙන අකුසලො. සමාධිනිමිත්තස්ස වා අනාසෙවනාය බාලො. අභාවනාය අබ්‍යත්තො. අබහුලීකාරෙන අඛෙත්තඤ්ඤූ. සම්මදෙව අනධිට්ඨානතො අකුසලොති යොජෙතබ්බං. උභතො භට්ඨොති උභයතො ඣානතො භට්ඨො. සො හි අප්පගුණතාය න සුප්පතිට්ඨිතතාය සඋස්සාහොපි විනාසතො, අසාමත්ථියතො ච ඣානද්වයතො පරිහීනො. චිණ්ණවසිනාති ආසෙවිතවසිනා.

Pabbateyyāti là thường đi lại nhiều ở trên núi. Akhettaññūti là không biết cảnh giới hành xứ. Là kẻ ngu si do không biết cách thanh lọc các pháp đối nghịch với định. Là người không khéo léo do thiếu sự thành thạo trong việc làm cho thiền trở nên thuần thục. Là người không biết rành cảnh giới do không liễu tri được trạng thái nền tảng của thiền cao hơn. Là người không thiện xảo về mọi phương diện do không có sự thuần thục trong việc nhập định. Hoặc là kẻ ngu si do không thực hành định tướng. Là người không khéo léo do không tu tập. Là người không biết rành cảnh giới do không thực hành nhiều lần. Nên được hiểu là người không thiện xảo do không quyết định một cách đúng đắn. Ubhato bhaṭṭhoti là bị rơi rớt khỏi cả hai thiền. Vị ấy, dù có nỗ lực, nhưng do không thuần thục, do không an trú vững chắc, nên đã bị suy thoái khỏi cả hai thiền: do sự hoại diệt (của thiền thứ nhất) và do không có khả năng (đạt đến thiền thứ hai). Ciṇṇavasināti là bởi người đã thực hành thuần thục các quyền làm chủ.

පඤ්චවසීකථාවණ්ණනා

Giải về câu chuyện năm quyền làm chủ.

78. වසනං වසීති ධාතුනිද්දෙසතාය කිරියානිද්දෙසොති අධිප්පායෙනාහ ‘‘වසියො’’ති, යථාරුචි පවත්තියොති අත්ථො. ආවජ්ජනාය වසී, ආවජ්ජනාවසෙන වා වසී ආවජ්ජනවසී. ඣානං ආවජ්ජිතුං යත්ථ යත්ථ පදෙසෙ ඉච්ඡා යත්ථිච්ඡකං. යදා යදා, යස්මිං යස්මිං වා ඣානඞ්ගෙ ඉච්ඡා යදිච්ඡකං. යාව යාව ඉච්ඡා යාවදිච්ඡකං, ද-කාරො පදසන්ධිකරො. ‘‘යාවා’’ති ච ඉදං බහූනං ජවනවාරානං නිරන්තරං විය තථාපවත්තනං සන්ධාය වුත්තං, න එකමෙව. සො හි පරිච්ඡින්නචිත්තක්ඛණොති. ආවජ්ජනාය දන්ධායිතත්තං නත්ථීති වුත්තනයෙන යත්ථ කත්ථචි ඨානෙ යදා යදා [Pg.179] යං කිඤ්චි ඣානඞ්ගං ආවජ්ජෙන්තස්ස යථිච්ඡිතං කාලං ආවජ්ජනාය ආවජ්ජනප්පවත්තියා දන්ධායිතත්තං විත්ථායිතත්තං, චිරායිතත්තං වා නත්ථි. එවං ආවජ්ජනවසී සිද්ධා නාම හොතීති අත්ථො. සෙසාති වුට්ඨානඅධිට්ඨානපච්චවෙක්ඛණාවසියො.

78. Vasanaṃ vasīti: Với ý rằng: "Sự mong muốn" hoặc "sự làm chủ" là sự chỉ dẫn về hành động do có sự chỉ dẫn về ngữ căn, nên ngài đã nói là "vasiyo", nghĩa là những sự diễn tiến theo như ý muốn. Quyền làm chủ trong việc hướng tâm, hoặc quyền làm chủ theo cách hướng tâm, là hướng tâm chủ (āvajjanavasī). Mong muốn hướng tâm đến thiền ở bất cứ nơi nào, đó là yatthicchakaṃ. Hoặc mong muốn (hướng tâm) đến bất cứ chi thiền nào vào bất cứ lúc nào, đó là yadicchakaṃ. Mong muốn (hướng tâm) trong bất kỳ khoảng thời gian nào, đó là yāvadicchakaṃ; ký tự da có chức năng nối từ. Và từ "yāvā" này được nói với ý chỉ sự diễn tiến liên tục như không gián đoạn của nhiều lộ trình tốc hành tâm, chứ không phải chỉ một lộ trình. Bởi vì lộ trình tốc hành tâm quán xét duy nhất ấy có sát-na tâm đã được phân định. Āvajjanāya dandhāyitattaṃ natthīti: Theo cách đã nói "không có sự chậm chạp trong việc hướng tâm", (nghĩa là) đối với người đang hướng tâm đến bất kỳ chi thiền nào, ở bất cứ nơi đâu, vào bất cứ lúc nào, trong khoảng thời gian tùy thích, thì không có sự chậm chạp, sự lan man, hay sự kéo dài trong việc hướng tâm, trong sự diễn tiến của hướng tâm. Như vậy, quyền hướng tâm chủ được gọi là đã thành tựu, đó là ý nghĩa. Sesāti: Các (quyền làm chủ) còn lại là xuất định chủ, quyết định chủ, và quán xét chủ.

අඞ්ගසමුදායභාවතො ඣානස්ස ඣානෙ ආවජ්ජනවසිං නිප්ඵාදෙතුකාමෙන පටිපාටියා ඣානඞ්ගානි ආවජ්ජෙතබ්බානීති ආහ ‘‘පඨමං විතක්කං ආවජ්ජයතො’’ති. යදිපි ආවජ්ජනමෙවෙත්ථ ඉච්ඡිතං ආවජ්ජනවසියා අධිප්පෙතත්තා, ආවජ්ජනාය පන උප්පන්නාය ජවනෙහි භවිතබ්බං. තානි ච ඛො ආවජ්ජනතප්පරතාය චිත්තාභිනීහාරස්ස යථාවජ්ජිතඣානඞ්ගාරම්මණානි කතිපයානෙව හොන්ති, න පරිපුණ්ණානීති වුත්තං ‘‘විතක්කාරම්මණානෙව චත්තාරි පඤ්ච වා ජවනානි ජවන්තී’’ති. චත්තාරි තික්ඛින්ද්‍රියස්ස. පඤ්ච නාතිතික්ඛින්ද්‍රියස්සාති දට්ඨබ්බං. නිරන්තරන්ති විසභාගෙහි නිරන්තරං. අයං පනාති භවඞ්ගද්වයන්තරිතා චතුජවනචිත්තා යථාවුත්තා ආවජ්ජනවසී. අඤ්ඤෙසං වා ධම්මසෙනාපතිආදීනං. එවරූපෙ කාලෙති උට්ඨාය සමුට්ඨාය ලහුතරං ආවජ්ජනවසීනිබ්බත්තනකාලෙ. සා ච ඛො ඉත්තරා පරිත්තකාලා, න සත්ථු යමකමහාපාටිහාරියෙ විය චිරතරප්පබන්ධවතී. තථා හි තං සාවකෙහි අසාධාරණං වුත්තං. අධිගමෙන සමං සසම්පයුත්තස්ස ඣානස්ස සම්මා ආපජ්ජනං පටිපජ්ජනං සමාපජ්ජනං, ඣානසමඞ්ගිතා.

Do thiền là sự tập hợp của các chi, nên người muốn thành tựu quyền hướng tâm chủ trong thiền cần phải hướng tâm đến các chi thiền theo thứ tự; vì vậy, ngài đã nói "trước tiên, người ấy hướng tâm đến tầm". Mặc dù ở đây chỉ mong muốn có sự hướng tâm, vì quyền hướng tâm chủ được nhắm đến, nhưng khi hướng tâm đã sanh khởi thì phải có các tốc hành tâm. Và những tốc hành tâm ấy, do sự hướng tâm là chính trong việc đưa tâm đến đối tượng, nên chỉ có một vài (tốc hành tâm) lấy chi thiền được hướng tâm làm đối tượng, chứ không đầy đủ; vì vậy, đã được nói rằng "chỉ có bốn hoặc năm tốc hành tâm lấy tầm làm đối tượng khởi lên". Nên hiểu rằng: bốn (tốc hành tâm) đối với người có căn tánh bén nhạy, năm đối với người có căn tánh không quá bén nhạy. Nirantaraṃ là không gián đoạn bởi các (lộ trình tốc hành tâm) khác loại. Và đây là quyền hướng tâm chủ như đã nói, có bốn tốc hành tâm, bị gián đoạn bởi hai tâm hữu phần. Hoặc (quyền làm chủ này) của các vị khác như ngài Tướng quân Chánh pháp, v.v. Vào thời điểm như vậy, nghĩa là vào lúc phát sinh quyền hướng tâm chủ một cách nhanh chóng hơn, sau khi đã nỗ lực, cố gắng. Và quyền hướng tâm chủ ấy thì ngắn ngủi, có thời gian ít ỏi, không kéo dài rất lâu như trong đại song thông của Đức Thế Tôn. Vì vậy, điều đó được nói là không chung cho các vị Thinh văn. Sự nhập, sự đạt đến một cách đúng đắn thiền tương ưng với sự chứng đắc, được gọi là nhập định (samāpajjanaṃ), (tức là) sự thành tựu thiền.

සීඝන්ති එත්ථ සමාපජ්ජිතුකාමතානන්තරං ද්වීසු භවඞ්ගෙසු උප්පන්නෙසු භවඞ්ගං උපච්ඡින්දිත්වා උප්පන්නාවජ්ජනානන්තරං සමාපජ්ජනං සීඝං සමාපජ්ජනසමත්ථතා. අයඤ්ච මත්ථකප්පත්තා සමාපජ්ජනවසී සත්ථු ධම්මදෙසනායං ලබ්භති. යං සන්ධාය වුත්තං ‘‘සො ඛො අහං, අග්ගිවෙස්සන, තස්සා එව කථාය පරියොසානෙ තස්මිංයෙව පුරිමස්මිං සමාධිනිමිත්තෙ අජ්ඣත්තමෙව චිත්තං සණ්ඨපෙමි සන්නිසාදෙමි එකොදිං කරොමි සමාදහාමි යෙනස්සුදං නිච්චකප්පං විහරාමී’’ති (ම. නි. 1.387). ඉතො සීඝතරා හි සමාපජ්ජනවසී නාම නත්ථි. ජුණ්හාය රත්තියා නවොරොපිතෙහි කෙසෙහි කපොතකන්දරායං විහරන්තස්ස ආයස්මතො සාරිපුත්තස්ස යක්ඛෙන මහන්තම්පි පබ්බතකූටං පදාලෙතුං සමත්ථෙ පහාරෙ සීසෙ දින්නෙ සමාපජ්ජනම්පෙත්ථ නිදස්සෙතබ්බං. තථා හි වක්ඛති ‘‘තදා ථෙරො තස්ස පහරණසමයෙ සමාපත්තිං අප්පෙසී’’ති (විසුද්ධි. 2.374). පාළියං පන ‘‘අඤ්ඤතරං සමාධිං සමාපජ්ජිත්වා නිසින්නො’’ති (උදා. 34) වුත්තං. ඉමෙ පන ථෙරා [Pg.180] ‘‘සමාපත්තිතො වුට්ඨානසමකාලං තෙන පහාරො දින්නො’’ති වදන්ති.

Sīghaṃ (nhanh chóng): Ở đây, ngay sau khi có ý muốn nhập định, sau khi hai tâm hữu phần sanh khởi, cắt đứt dòng hữu phần, rồi ngay sau khi hướng tâm sanh khởi, việc nhập định (xảy ra), đó được gọi là khả năng nhập định nhanh chóng. Và quyền nhập định chủ đã đạt đến đỉnh cao này được thấy trong lúc thuyết pháp của Đức Thế Tôn. Nhắm đến điều này mà có lời dạy rằng: "Này Aggivessana, Ta đây, sau khi kết thúc bài pháp thoại ấy, ngay trong định tướng trước đó, Ta an trí tâm, làm cho tâm lắng xuống, làm cho nhất tâm, và định tâm ngay trong nội tâm, nhờ đó Ta thường xuyên an trú". Bởi vì không có quyền nhập định chủ nào nhanh hơn thế này. Ở đây, cũng nên chỉ ra trường hợp nhập định của Tôn giả Sāriputta, khi ngài đang trú trong hang Kapotakandarā vào một đêm trăng sáng, với mái tóc vừa mới cạo, đã bị một dạ xoa dùng một cú đánh có thể làm vỡ cả một đỉnh núi lớn vào đầu. Thật vậy, sẽ được nói rằng: "Khi ấy, vào lúc bị đánh, vị Trưởng lão đã nhập định". Tuy nhiên, trong Pāli, có nói rằng: "ngài đã nhập một loại định nào đó và ngồi". Nhưng các vị Trưởng lão này nói rằng: "Cú đánh ấy được thực hiện bởi dạ xoa đó ngay vào lúc ngài vừa xuất khỏi định".

අච්ඡරාමත්තන්ති අඞ්ගුලිඵොටමත්තං ඛණං. ඨපෙතුන්ති සෙතු විය සීඝසොතාය නදියා ඔඝං වෙගෙන පවත්තිතුං අදත්වා යථාවුත්තක්ඛණං ඣානං ඨපෙතුං සමත්ථතා. අභිභුය්‍ය ඨපනං, අධිට්ඨානං වියාති වා අධිට්ඨානං. තත්ථ වසී අධිට්ඨානවසී. තථෙව ලහුං වුට්ඨාතුන්ති අච්ඡරාමත්තං වා දසච්ඡරාමත්තං වා ලහුං ඛණං ඣානසමඞ්ගී හුත්වා ඣානතො වුට්ඨාතුං සමත්ථතා. භවඞ්ගචිත්තුප්පත්තියෙව හෙත්ථ ඣානතො වුට්ඨානං නාම. එත්ථ ච යථා ‘‘එත්තකමෙව ඛණං ඣානං ඨපෙස්සාමී’’ති පුබ්බපරිකම්මවසෙන අධිට්ඨානසමත්ථතා අධිට්ඨානවසී, එවං ‘‘එත්තකමෙව ඛණං ඣානසමඞ්ගී හුත්වා ඣානතො වුට්ඨහිස්සාමී’’ති පුබ්බපරිකම්මවසෙන වුට්ඨානසමත්ථතා වුට්ඨානවසී වෙදිතබ්බා, යා සමාපත්ති ‘‘වුට්ඨානකුසලතා’’ති වුච්චති. තදුභයදස්සනත්ථන්ති අධිට්ඨානවුට්ඨානවසීදස්සනත්ථං.

Accharāmattanti nghĩa là trong khoảnh khắc bằng cái búng ngón tay. Ṭhapetunti là khả năng thiết lập thiền trong khoảnh khắc đã được nói đến, giống như cây cầu không cho dòng nước của con sông chảy xiết trôi đi một cách nhanh chóng. Hoặc là sự thiết lập bằng cách chế ngự, giống như sự quyết định, nên gọi là adhiṭṭhāna (sự quyết định). Sự thuần thục ở đó là adhiṭṭhānavasī (quyết định tự tại). Tatheva lahuṃ vuṭṭhātunti là khả năng, sau khi thành tựu thiền trong một khoảnh khắc ngắn bằng một cái búng tay hay mười cái búng tay, xuất khỏi thiền một cách nhanh chóng. Ở đây, chính sự sanh khởi của tâm hữu phần được gọi là xuất thiền. Và ở đây, giống như khả năng quyết định do năng lực của sự chuẩn bị trước rằng: “Ta sẽ thiết lập thiền trong chừng ấy khoảnh khắc” là adhiṭṭhānavasī (quyết định tự tại), cũng vậy, khả năng xuất khởi do năng lực của sự chuẩn bị trước rằng: “Sau khi thành tựu thiền trong chừng ấy khoảnh khắc, ta sẽ xuất khỏi thiền” cần được hiểu là vuṭṭhānavasī (xuất định tự tại), sự nhập định ấy được gọi là “sự thiện xảo trong việc xuất định”. Tadubhayadassanatthanti nghĩa là nhằm mục đích chỉ ra cả hai sự thuần thục: quyết định tự tại và xuất định tự tại.

තත්ථාති තස්මිං නිම්මිතපබ්බතෙ තස්ස විවරෙ. කිඤ්චාපි එකංයෙව තං අභිඤ්ඤාචිත්තං යෙන පබ්බතං නිම්මිනෙය්‍ය, අභිඤ්ඤාපාදකස්ස පන ඣානස්ස ලහුතරං ඨපනං, වුට්ඨානඤ්ච ඉධ නිදස්සිතන්ති දට්ඨබ්බං. ‘‘එත්තකා ඉද්ධිමන්තා එකං උපට්ඨාකං ගරුළතො රක්ඛිතුං න සක්ඛිංසූ’’ති ගාරය්හා අස්සාම.

Tatthāti nghĩa là ở đó, tức là trong hang động của ngọn núi được hóa hiện ấy. Mặc dù tâm thần thông mà vị ấy dùng để hóa hiện ngọn núi chỉ là một, nhưng cần phải hiểu rằng ở đây, sự thiết lập và sự xuất khỏi thiền vốn là nền tảng của thần thông một cách nhanh chóng hơn đã được chỉ ra làm ví dụ. Chúng ta đáng bị khiển trách rằng: “Bao nhiêu vị có thần thông như vậy mà không thể bảo vệ một vị thị giả khỏi chim garuḷa”.

ආවජ්ජනානන්තරානීති ආවජ්ජනවසීභාවාය යථාක්කමං විතක්කාදීනං ඣානඞ්ගානං ආවජ්ජනාය පරතො යානි ජවනානි පවත්තානි, තානි තෙසං පච්චවෙක්ඛණානි. යදග්ගෙන ආවජ්ජනවසීසිද්ධි, තදග්ගෙන පච්චවෙක්ඛණාවසීසිද්ධි වෙදිතබ්බා.

Āvajjanānantarānīti nghĩa là những tốc hành tâm nào đã sanh khởi sau khi hướng tâm đến các thiền chi như tầm, v.v., theo thứ tự, để có được sự thuần thục trong việc hướng tâm (āvajjanavasī), thì những tốc hành tâm ấy là sự quán xét các thiền chi đó. Cần phải hiểu rằng sự thành tựu của hướng tâm tự tại (āvajjanavasī) đến mức độ nào, thì sự thành tựu của quán xét tự tại (paccavekkhaṇāvasī) cũng đến mức độ ấy.

දුතියජ්ඣානකථාවණ්ණනා

Giải thích về chương Nhị thiền

79. නීවරණප්පහානස්ස තප්පඨමතාය ආසන්නනීවරණපච්චත්ථිකා. ථූලං නාම විපුලම්පි ඵෙග්ගු විය සුඛභඤ්ජනීයන්ති ආහ ‘‘ඔළාරිකත්තා අඞ්ගදුබ්බලා’’ති. සන්තතො මනසි කරිත්වාති පඨමජ්ඣානං විය අනොළාරිකඞ්ගත්තා, සන්තධම්මසමඞ්ගිතාය ච ‘‘සන්ත’’න්ති මනසි කත්වා. යෙ හි ධම්මා දුතියජ්ඣානෙ පීතිසුඛාදයො, කාමං තෙ පඨමජ්ඣානෙපි සන්ති, තෙහි පන තෙ සන්තතරා චෙව පණීතතරා ච භවන්තීති. නිකන්තින්ති නිකාමනං, අපෙක්ඛන්ති [Pg.181] අත්ථො. පරියාදායාති ඛෙපෙත්වා. චත්තාරි පඤ්චාති වා-සද්දො ලුත්තනිද්දිට්ඨො. දුතියජ්ඣානං එතස්ස අත්ථීති දුතියජ්ඣානිකං. වුත්තප්පකාරානෙවාති පඨමජ්ඣානෙ වුත්තප්පකාරානියෙව, පරිකම්මාදිනාමකානීති අත්ථො.

79. Do sự đoạn trừ các triền cái là điều đầu tiên đối với nó (sơ thiền), nên nó có các triền cái là kẻ thù gần gũi. Cái gì thô, dù lớn, cũng dễ bị bẻ gãy như lõi cây chuối, nên nói rằng: “Do tính chất thô thiển, các chi thiền yếu ớt”. Santato manasi karitvāti nghĩa là tác ý rằng “tĩnh lặng”, vì không có các chi thô thiển như sơ thiền, và vì hợp thành từ các pháp tĩnh lặng. Quả vậy, những pháp như hỷ, lạc, v.v., trong nhị thiền, chúng cũng có trong sơ thiền, nhưng so với những pháp kia (trong sơ thiền), những pháp này (trong nhị thiền) tĩnh lặng hơn và vi tế hơn. Nikantinti nghĩa là sự mong muốn, sự quyến luyến. Pariyādāyāti nghĩa là sau khi làm cho cạn kiệt. Cattāri pañcāti, ở đây từ vā (hoặc) đã bị lược bỏ khi trích dẫn. Dutiyajjhānikaṃ nghĩa là người này có nhị thiền. Vuttappakārānevāti nghĩa là giống hệt như các loại đã được nói trong phần sơ thiền, tức là những (tâm) có tên là chuẩn bị, v.v.

80. වූපසමාති වූපසමහෙතු, වූපසමොති චෙත්ථ පහානං අධිප්පෙතං, තඤ්ච විතක්කවිචාරානං. අතික්කමො අත්ථතො දුතියජ්ඣානක්ඛණෙ අනුප්පාදොති ආහ ‘‘සමතික්කමා’’තිආදි. කතමෙසං පනෙත්ථ විතක්කවිචාරානං වූපසමො අධිප්පෙතො, කිං පඨමජ්ඣානිකානං, උදාහු දුතියජ්ඣානිකානන්ති. කිඤ්චෙත්ථ යදි පඨමජ්ඣානිකානං, නත්ථි තෙසං වූපසමො. න හි කදාචි පඨමජ්ඣානං විතක්කවිචාරරහිතං අත්ථි. අථ දුතියජ්ඣානිකානං, එවම්පි නත්ථෙව වූපසමො, සබ්බෙන සබ්බං තෙසං තත්ථ අභාවතොති? වුච්චතෙ – යෙහි විතක්කවිචාරෙහි පඨමජ්ඣානස්ස ඔළාරිකතා, තෙසං සමතික්කමා දුතියස්ස ඣානස්ස සමධිගමො, න සභාවතො අනොළාරිකානං ඵස්සාදීනං සමතික්කමාති අයමත්ථො ‘‘විතක්කවිචාරානං වූපසමා’’ති එතෙන දීපිතො. තස්මා ‘‘කිං පඨමජ්ඣානිකානං විතක්කවිචාරානං වූපසමො ඉධාධිප්පෙතො, උදාහු දුතියජ්ඣානිකාන’’න්ති එදිසී චොදනා අනොකාසාව. යස්මා දිට්ඨාදීනවස්ස තංතංඣානක්ඛණෙ අනුප්පත්තිධම්මතාපාදනං වූපසමනං අධිප්පෙතං. විතක්කාදයො එව ඣානඞ්ගභූතා තථා කරීයන්ති, න තංසම්පයුත්තා ඵස්සාදයො, තස්මා විතක්කාදීනංයෙව වූපසමාදිවචනං ඤායාගතං. යස්මා පන විතක්කාදීනං විය තංසම්පයුත්තධම්මානම්පි එතෙන ‘‘එතං ඔළාරික’’න්ති ආදීනවදස්සනං සුත්තෙ ආගතං, තස්මා අවිසෙසෙන විතක්කාදීනං, තංසහගතානඤ්ච වූපසමාදිකෙ වත්තබ්බෙ විතක්කාදීනංයෙව වූපසමො වුච්චමානො අධිකවචනං අඤ්ඤං අත්ථං බොධෙතීති කත්වා කිඤ්චි විසෙසං දීපෙතීති දස්සෙතුං අට්ඨකථායං ‘‘ඔළාරිකස්ස පනා’’තිආදි ගහිතන්ති ඉධ ‘‘යෙහි විතක්කවිචාරෙහී’’තිආදි වුත්තන්ති දට්ඨබ්බං. ‘‘පීතියා ච විරාගා’’තිආදීසුපි එසෙව නයො. තස්මා විතක්කවිචාරපීතිසුඛසමතික්කමවචනානි ඔළාරිකොළාරිකඞ්ගසමතික්කමා දුතියාදිඅධිගමදීපකානීති තෙසං එකදෙසභූතං විතක්කවිචාරසමතික්කමවචනං තංදීපකං වුත්තං. විසුං විසුං ඨිතෙපි හි විතක්කවිචාරසමතික්කමවචනාදිකෙ පහෙය්‍යඞ්ගනිද්දෙසතාසාමඤ්ඤෙන චිත්තෙන සමූහතො ගහිතෙ විතක්කවිචාරවූපසමවචනස්ස තදෙකදෙසතා දට්ඨබ්බා. අයඤ්ච අත්ථො [Pg.182] අවයවෙන සමුදායොපලක්ඛණනයෙන වුත්තො. අථ වා විතක්කවිචාරවූපසමවචනෙනෙව තංසමතික්කමා දුතියාධිගමදීපකෙන පීතිවිරාගාදිවචනානං පීතිආදිසමතික්කමා තතියාදිඅධිගමදීපකතා දීපිතා හොතීති තස්ස තංදීපකතා වුත්තා.

80. Vūpasamāti nghĩa là do nhân là sự lắng dịu. Và ở đây, vūpasamo (sự lắng dịu) có nghĩa là sự đoạn trừ, và đó là sự đoạn trừ của tầm và tứ. Về mặt ý nghĩa, sự vượt qua là sự không sanh khởi (của chúng) trong khoảnh khắc nhị thiền, do đó ngài nói “do vượt qua”, v.v. Ở đây, sự lắng dịu của tầm và tứ nào được nói đến? Có phải là của tầm và tứ trong sơ thiền, hay là của tầm và tứ trong nhị thiền? Ở đây, nếu là của tầm và tứ trong sơ thiền, thì sự lắng dịu của chúng không có. Vì sơ thiền không bao giờ không có tầm và tứ. Còn nếu là của tầm và tứ trong nhị thiền, thì sự lắng dịu cũng không có, vì chúng hoàn toàn không có ở đó. Được trả lời rằng: Sự chứng đắc nhị thiền là do vượt qua tầm và tứ, những pháp làm cho sơ thiền trở nên thô thiển, chứ không phải do vượt qua các pháp không thô thiển tự bản chất như xúc, v.v. Ý nghĩa này được làm sáng tỏ bởi câu “do sự lắng dịu của tầm và tứ”. Do đó, câu hỏi “Ở đây, sự lắng dịu của tầm và tứ trong sơ thiền hay trong nhị thiền được nói đến?” là không có cơ sở. Bởi vì “sự lắng dịu” có nghĩa là làm cho (một pháp) có bản chất không sanh khởi trong khoảnh khắc của thiền tương ứng, sau khi đã thấy được sự nguy hại của nó. Chỉ có tầm, v.v., vốn là các thiền chi, mới được làm như vậy, chứ không phải xúc, v.v., là các pháp tương ưng với chúng. Do đó, việc nói về sự lắng dịu, v.v., chỉ đối với tầm, v.v., là hợp lý. Tuy nhiên, vì trong kinh, việc thấy sự nguy hại rằng “thiền này là thô thiển” do pháp này (tầm, v.v.) đã được nói đến, cũng giống như đối với tầm, v.v., cũng áp dụng cho các pháp tương ưng với chúng, do đó, khi đáng lẽ phải nói về sự lắng dịu, v.v., của tầm, v.v., và của các pháp đi cùng với chúng một cách không phân biệt, thì việc chỉ nói về sự lắng dịu của tầm, v.v., là một cách nói nhấn mạnh để chỉ ra một ý nghĩa khác. Để chỉ ra điều này, trong Chú giải đã dùng câu “oḷārikassa panā” (còn đối với pháp thô thiển), v.v. Do đó, cần phải hiểu rằng ở đây (trong Phụ chú giải này) đã nói câu “yehi vitakkavicārehī” (bởi những tầm và tứ nào), v.v. Trong các câu “pītiyā ca virāgā” (do ly tham đối với hỷ), v.v., cũng theo phương pháp này. Do đó, các câu nói về sự vượt qua tầm, tứ, hỷ, lạc là những câu chỉ ra sự chứng đắc nhị thiền, v.v., do sự vượt qua các chi thiền thô thiển tương ứng. Trong số đó, câu nói về sự vượt qua tầm và tứ, vốn là một phần, được gọi là câu chỉ ra điều đó (sự chứng đắc nhị thiền). Cần phải hiểu rằng, mặc dù các câu nói về sự vượt qua tầm và tứ, v.v., đứng riêng rẽ, nhưng khi được tâm nắm bắt một cách tổng hợp do sự giống nhau trong việc chỉ ra các chi thiền cần được từ bỏ, thì câu nói về sự lắng dịu của tầm và tứ là một phần trong đó. Và ý nghĩa này được nói theo phương pháp lấy một phần để chỉ toàn thể. Hoặc là, chính câu nói về sự lắng dịu của tầm và tứ, do chỉ ra sự chứng đắc nhị thiền bằng cách vượt qua chúng, đã chỉ ra rằng các câu nói về ly tham đối với hỷ, v.v., chỉ ra sự chứng đắc tam thiền, v.v., bằng cách vượt qua hỷ, v.v. Do đó, việc nó (câu nói về sự lắng dịu của tầm và tứ) chỉ ra điều đó (sự chứng đắc nhị thiền, v.v.) đã được (Chú giải sư) nói đến.

නියකජ්ඣත්තමධිප්පෙතං න අජ්ඣත්තජ්ඣත්තාදි. තත්ථ කාරණමාහ ‘‘විභඞ්ගෙ පනා’’තිආදි. නීලවණ්ණයොගතො නීලවත්ථං වියාති නීලයොගතො වත්ථං නීලං වියාති අධිප්පායො. යෙන සම්පසාදනෙන යොගා ඣානං සම්පසාදනං. තස්මිං දස්සිතෙ ‘‘සම්පසාදනං ඣාන’’න්ති සමානාධිකරණනිද්දෙසෙනෙව තංයොගා ඣානෙ තංසද්දප්පවත්ති දස්සිතාති අවිරොධො යුත්තො. එකොදිභාවෙ කථන්ති එකොදිම්හි දස්සිතෙ එකොදිභාවං ඣානන්ති සමානාධිකරණනිද්දෙසෙනෙව ඣානස්ස එකොදිවඩ්ඪනතා වුත්තා හොතීති චෙ? ‘‘එකොදිභාව’’න්ති පදං උද්ධරිත්වා එකොදිස්ස නිද්දෙසො න කාතබ්බො සියාති එකොදිභාවසද්දො එව සමාධිම්හි පවත්තො සම්පසාදනසද්දො විය ඣානෙ පවත්තතීති යුත්තං. ඉමස්මිඤ්ච අත්ථවිකප්පෙති ‘‘චෙතසො සම්පසාදයතී’’ති එතස්මිං පක්ඛෙ ‘‘චෙතසො’’ති ච උපයොගත්ථෙ සාමිවචනං. පුරිමස්මින්ති ‘‘සම්පසාදනයොගතො ඣානං සම්පසාදන’’න්ති වුත්තපක්ඛෙ. චෙතසොති සම්බන්ධෙ සාමිවචනං.

“Tự thân của chính mình” được ngụ ý, không phải là “tự thân của tự thân” v.v... Về điều đó, ngài nói lý do bằng đoạn bắt đầu là “vibhaṅge panā”. “Giống như tấm vải màu xanh do sự kết hợp với màu xanh” có nghĩa là “giống như tấm vải (trở nên) xanh do sự kết hợp với màu xanh”. Do sự kết hợp với đức tin (sampasādana) nào mà thiền được gọi là sampasādana. Khi điều đó được chỉ ra, chỉ bằng cách trình bày đồng vị cách rằng “thiền là sự trong sạch”, sự xuất hiện của từ đó trong thiền do sự kết hợp với đức tin ấy đã được chỉ ra, vì vậy sự không mâu thuẫn là hợp lý. Về ekodibhāva (sự nhất tâm) thì thế nào? Nếu nói rằng: khi ekodi được chỉ ra, chỉ bằng cách trình bày đồng vị cách rằng “thiền là sự nhất tâm”, bản chất làm tăng trưởng sự nhất tâm của thiền đã được nói đến? (Đáp:) Không nên tách từ “ekodibhāva” ra để trình bày về ekodi, vì vậy, hợp lý là chính từ ekodibhāva vốn được dùng cho định cũng được dùng cho thiền giống như từ sampasādana. Và trong cách giải thích ý nghĩa này, trong trường hợp “làm cho tâm trong sạch”, “cetaso” là sở hữu cách theo nghĩa đối cách. Trong trường hợp trước, tức là trường hợp đã nói “thiền là sampasādana do sự kết hợp với sampasādana”, “cetaso” là sở hữu cách theo nghĩa liên hệ.

සෙට්ඨොපි ලොකෙ ‘‘එකො’’ති වුච්චති ‘‘යාව පරෙ එකාහං තෙ කරොමී’’තිආදීසු. එකො අදුතියො ‘‘එකාකීභි ඛුද්දකෙහි ජිත’’න්තිආදීසු අසහායත්ථොපි එක-සද්දො දිට්ඨොති ආහ ‘‘එකො අසහායො හුත්වා’’ති. සද්ධාදයොපි කාමං සම්පයුත්තධම්මානං සාධාරණතො, අසාධාරණතො ච පච්චයා හොන්තියෙව, සමාධි පන ඣානක්ඛණෙ සම්පයුත්තධම්මානං අවික්ඛෙපලක්ඛණෙ ඉන්දට්ඨකරණෙන සාතිසයං පච්චයො හොතීති දස්සෙන්තො ‘‘සම්පයුත්තධම්මෙ…පෙ… අධිවචන’’න්ති ආහ.

Bậc tối thắng trong đời cũng được gọi là “eko” (độc nhất) trong các câu như “yāva pare ekāhaṃ te karomī”. Một mình, không có người thứ hai; trong các câu như “bị những kẻ nhỏ bé đơn độc chiến thắng”, từ “eka” cũng được thấy có nghĩa là không có bạn đồng hành, do đó ngài nói “eko asahāyo hutvā” (trở thành một mình, không bạn đồng hành). Mặc dù các pháp như tín v.v. thật vậy là duyên cho các pháp tương ưng theo cách chung và không chung, nhưng định, trong khoảnh khắc thiền, là duyên một cách vượt trội cho các pháp tương ưng bằng cách thực hiện vai trò chủ tể trong đặc tính không tán loạn. Để chỉ ra điều này, ngài nói “sampayuttadhamme…pe… adhivacana”.

‘‘සම්පසාදනං, චෙතසො එකොදිභාව’’න්ති විසෙසනද්වයං ඣානස්ස අතිසයවචනිච්ඡාවසෙන ගහිතං. ස්වායමතිසයො යථා ඉමස්මිං ඣානෙ ලබ්භති, න තථා පඨමජ්ඣානෙති ඉමං විසෙසං දස්සෙතුං ‘‘නනු චා’’තිආදි වුත්තං. ආරම්මණෙ ආහනනපරියාහනනවසෙන, අනුමජ්ජනඅනුයොජනවසෙන ච පවත්තමානා ධම්මා සතිපි නීවරණප්පහානෙන කිලෙසකාලුස්සියාපගමෙ [Pg.183] සම්පයුත්තානං කඤ්චි ඛොභං කරොන්තා විය තෙහි ච තෙ න සන්නිසින්නා හොන්තීති වුත්තං ‘‘විතක්කවිචාරක්ඛොභෙන න සුප්පසන්න’’න්ති. ඛුද්දිකා ඌමියො වීචියො. මහතියො තරඞ්ගා. සතිපි ඉන්ද්‍රියසමත්තෙ, වීරියසමතාය ච තෙනෙව ඛොභෙන, සම්පසාදාභාවෙන ච සමාධිපි න සුට්ඨු පාකටො බහලෙ විය ජලෙ මච්ඡො. යථාවුත්තක්ඛොභො එව පලිබොධො. එවං වුත්තෙනාති යස්සා සද්ධාය වසෙන සම්පසාදනං, යස්සා ච චිත්තෙකග්ගතාය වසෙන එකොදිභාවන්ති ච ඣානං වුත්තං. තාසං එව ‘‘සද්දහනා’’තිආදිනා පවත්තිආකාරස්ස විසෙසවිභාවනාවසෙන වුත්තෙන. තෙන විභඞ්ගපාඨෙන. ‘‘සම්පසාදනයොගතො, සම්පසාදනතො වා සම්පසාදනං, එකොදිං භාවෙතීති එකොදිභාවන්ති ඣානං වුත්ත’’න්ති එවං පවත්තා අයං අත්ථවණ්ණනා න විරුජ්ඣති. යථා පන අවිරොධො, සො වුත්තො එව.

Hai tính từ “sampasādanaṃ” (sự trong sạch) và “cetaso ekodibhāva” (sự nhất tâm của tâm) được dùng với ý muốn nói lên phẩm chất vượt trội của thiền. Để chỉ ra sự khác biệt này, rằng phẩm chất vượt trội này có được trong thiền này (thiền thứ hai) như thế nào thì không có được như thế trong thiền thứ nhất, đoạn bắt đầu bằng “nanu cā” đã được nói. Các pháp (tầm, tứ) khởi lên trên đối tượng theo cách gõ vào và gõ xung quanh, theo cách xoa và gắn kết, mặc dù sự ô nhiễm của phiền não đã được loại bỏ do sự đoạn trừ các triền cái, chúng giống như tạo ra một sự xáo động nào đó cho các pháp tương ưng, và do chúng mà các pháp tương ưng ấy không được lắng dịu, vì vậy đã nói “không hoàn toàn trong sạch do sự xáo động của tầm và tứ”. Sóng nhỏ là vīci, sóng lớn là taraṅga. Mặc dù có sự quân bình của các căn và sự quân bình của tinh tấn, nhưng do chính sự xáo động ấy và do không có sự trong sạch, định cũng không hiện rõ, giống như con cá trong nước đặc. Chính sự xáo động như đã nói là chướng ngại. Bằng cách nói như vậy: thiền được gọi là sampasādana do nhờ tín nào, và được gọi là ekodibhāva do nhờ nhất tâm nào; bằng đoạn kinh Phân Tích đó, đã được nói bắt đầu bằng “saddahanā” v.v. để phân biệt rõ cách thức khởi lên của chính các pháp ấy. Lời giải thích ý nghĩa này được tiến hành như sau: “Thiền được gọi là sampasādana do sự kết hợp với sampasādana, hoặc từ sampasādana; và được gọi là ekodibhāva vì nó làm cho ekodi (nhất tâm) phát triển”, lời giải thích này không mâu thuẫn. Còn về việc không mâu thuẫn như thế nào, điều đó đã được nói rồi.

81. සන්තාති සමං නිරොධං ගතා. සමිතාති භාවනාය සමං ගමිතා නිරොධිතා. වූපසන්තාති තතො එව සුට්ඨු උපසන්තා. අත්ථඞ්ගතාති අත්ථං විනාසං ගතා. අබ්භත්ථඞ්ගතාති උපසග්ගෙන පදං වඩ්ඪෙත්වා වුත්තං. අප්පිතාති විනාසං ගමිතා. සොසිතාති පවත්තිසඞ්ඛාතස්ස සන්තානස්ස අභාවෙන සොසං සුක්ඛභාවං ඉතා. බ්‍යන්තිකතාති විගතන්තකතා.

81. “Santā” nghĩa là: đã đi đến sự tịch tịnh, sự diệt. “Samitā” nghĩa là: đã được làm cho tịch tịnh, được làm cho diệt bởi sự tu tập. “Vūpasantā” nghĩa là: do đó mà đã được an tịnh tốt đẹp. “Atthaṅgatā” nghĩa là: đã đi đến sự hoại diệt, sự hủy diệt. “Abbhatthaṅgatā” là được nói bằng cách thêm tiếp đầu ngữ vào từ. “Appitā” nghĩa là: đã được làm cho hoại diệt. “Sositā” nghĩa là: do không có dòng tương tục được gọi là sự diễn tiến, nên đã đi đến sự khô cạn, trạng thái khô héo. “Byantīkatā” nghĩa là: đã được làm cho chấm dứt.

අයමත්ථොති භාවනාය පහීනත්තා විතක්කවිචාරානං අභාවො. චොදකෙන වුත්තමත්ථං සම්පටිච්ඡිත්වා පරිහරිතුං ‘‘එවමෙතං සිද්ධොවායමත්ථො’’ති වත්වා ‘‘න පනෙත’’න්තිආදි වුත්තං. තත්ථ එතන්ති ‘‘විතක්කවිචාරානං වූපසමා’’ති එතං වචනං. තදත්ථදීපකන්ති තස්ස විතක්කවිචාරාභාවමත්තසඞ්ඛාතස්ස අත්ථස්ස දීපකං. අයඤ්හෙත්ථ අත්ථො – දුතියජ්ඣානාදිඅධිගමූපායදීපකෙන අජ්ඣත්තසම්පසාදනතාය, චෙතසො එකොදිභාවතාය ච හෙතුදීපකෙන, අවිතක්කඅවිචාරභාවහෙතුදීපකෙන ච විතක්කවිචාරවූපසමවචනෙනෙව විතක්කවිචාරාභාවො දීපිතොති කිං පුන අවිතක්කඅවිචාරවචනෙන කතෙනාති? න, අදීපිතත්තා. න හි විතක්කවිචාරවූපසමවචනෙන විතක්කවිචාරානං අප්පවත්ති වුත්තා හොති. විතක්කවිචාරෙසු හි තණ්හාප්පහානං එතෙසං වූපසමනං, යෙ ච සඞ්ඛාරෙසු තණ්හාප්පහානං කරොන්ති, තෙසු මග්ගෙසු, පහීනතණ්හෙසු ච ඵලෙසු සඞ්ඛාරපවත්ති හොති එව[Pg.184], එවමෙවිධාපි වික්ඛම්භිතවිතක්කවිචාරතණ්හස්ස දුතියජ්ඣානස්ස විතක්කවිචාරසම්පයොගො පුරිමෙන න නිවාරිතො සියාති තංනිවාරණත්ථං, ආවජ්ජිතුකාමතාදිඅතික්කමොව තෙසං වූපසමොති දස්සනත්ථඤ්ච ‘‘අවිතක්කං අවිචාර’’න්ති වුත්තං. පඨමම්පීති පඨමං ඣානම්පි.

Ý nghĩa này là: sự vắng mặt của tầm và tứ do đã được đoạn trừ bởi sự tu tập. Sau khi chấp nhận ý nghĩa được người chất vấn nói, để giải quyết, ngài nói “evametaṃ siddhovāyamattho” (Đúng vậy, ý nghĩa này đã được thành tựu) rồi nói đoạn bắt đầu bằng “na paneta”. Ở đây, “etaṃ” là câu nói “vitakkavicārānaṃ vūpasamā” (sự lắng dịu của tầm và tứ). “Tadatthadīpakaṃ” nghĩa là làm sáng tỏ ý nghĩa đó, tức là chỉ sự vắng mặt của tầm và tứ. Đây là ý nghĩa ở đây: (Chất vấn:) Sự vắng mặt của tầm và tứ đã được làm sáng tỏ chỉ bằng câu nói về sự lắng dịu của tầm và tứ, vốn là phương tiện chỉ ra cách chứng đắc thiền thứ hai v.v., là chỉ ra nguyên nhân của sự trong sạch nội tâm và sự nhất tâm của tâm, và là chỉ ra nguyên nhân của trạng thái không tầm không tứ, vậy thì có ích gì khi lại dùng câu nói “không tầm, không tứ”? (Đáp:) Không, (không phải là vô ích) vì nó chưa được làm sáng tỏ. Thật vậy, sự không khởi lên của tầm và tứ chưa được nói đến bằng câu nói về sự lắng dịu của tầm và tứ. Vì sự đoạn trừ tham ái đối với tầm và tứ chính là sự lắng dịu của chúng; và trong các đạo lộ thực hiện sự đoạn trừ tham ái đối với các hành, và trong các quả đã đoạn trừ tham ái, sự diễn tiến của các hành vẫn xảy ra. Tương tự như vậy ở đây, đối với thiền thứ hai mà tham ái đối với tầm và tứ đã được trấn áp, sự tương ưng với tầm và tứ có thể đã không được ngăn chặn bởi câu nói trước. Do đó, để ngăn chặn điều đó, và để chỉ ra rằng sự lắng dịu của chúng chính là sự vượt qua ý muốn hướng tâm v.v., câu “không tầm, không tứ” đã được nói. “Paṭhamampi” nghĩa là cũng là thiền thứ nhất.

‘‘දුතියං උප්පන්නන්තිපි දුතිය’’න්ති වත්තුං වට්ටතියෙව. න තථා ඉමස්ස විතක්කවිචාරාති යථා පඨමජ්ඣානස්ස උපචාරක්ඛණෙ නීවරණානි පහීයන්ති, තථා ඉමස්ස දුතියජ්ඣානස්ස උපචාරක්ඛණෙ විතක්කවිචාරා න පහීයන්ති අසංකිලිට්ඨසභාවත්තා, උපචාරභාවනාය ච තෙ පහාතුං අසමත්ථභාවතො. යදිපි තාය තෙසු තණ්හා පහීයති, න පන සවිසෙසං. සවිසෙසඤ්හි තත්ථ තණ්හාප්පහානං අප්පනාය එව හොති. තෙන වුත්තං ‘‘අප්පනාක්ඛණෙයෙවා’’තිආදි. පහානඞ්ගතාපි අතිසයප්පහානවසෙනෙව වෙදිතබ්බා යථා නීවරණානං පඨමජ්ඣානස්ස. තස්මාති යස්මා තිවඞ්ගමෙවෙතං ඣානං, තස්මා. තන්ති විභඞ්ගෙ වචනං. රථස්ස පණ්ඩුකම්බලං විය සම්පසාදො ඣානස්ස පරික්ඛාරො, න ඣානඞ්ගන්ති ආහ ‘‘සපරික්ඛාරං ඣානං දස්සෙතු’’න්ති.

Cũng nên nói rằng: “Nó được gọi là thứ hai (dutiyaṃ) vì nó sanh khởi lần thứ hai (dutiyaṃ uppannaṃ)”. Tầm và tứ của thiền này không được đoạn trừ trong sát-na cận hành của thiền thứ hai giống như các triền cái được đoạn trừ trong sát-na cận hành của thiền thứ nhất, vì chúng có tự tánh không ô nhiễm, và vì sự tu tiến cận hành không có khả năng đoạn trừ chúng. Mặc dù ái đối với chúng được đoạn trừ bởi sự tu tiến ấy, nhưng không phải một cách đặc biệt. Thật vậy, sự đoạn trừ ái một cách đặc biệt ở đây chỉ xảy ra bằng an chỉ. Do đó, đã nói rằng “chỉ trong sát-na an chỉ” v.v... Việc trở thành chi phần đoạn trừ cũng nên được hiểu là do năng lực của sự đoạn trừ vượt trội, giống như (việc trở thành chi phần đoạn trừ) của các triền cái đối với thiền thứ nhất. Do đó (tasmā) có nghĩa là: vì thiền này chỉ có ba chi, do đó. Đó là lời nói trong bộ Phân Tích. Ngài đã nói “để trình bày thiền cùng với vật tùy thuộc của nó” với ý rằng: Tín là vật tùy thuộc của thiền, không phải là thiền chi, giống như tấm thảm len màu vàng nhạt là vật tùy thuộc của cỗ xe.

තතියජ්ඣානකථාවණ්ණනා

Chú giải về luận đề thiền thứ ba.

82. උප්පිලාවිතන්ති කාමඤ්චායං පරිග්ගහෙසු අපරිච්චත්තපෙමස්ස අනාදීනවදස්සිනො තණ්හාසහගතාය පීතියා පවත්තිආකාරො, ඉධ පන දුතියජ්ඣානපීති අධිප්පෙතා. තථාපි සබ්බසො පීතියං අවිරත්තං, සාපි අනුබන්ධෙය්‍යාති වුත්තං. උප්පිලාවිතං වියාති වා උප්පිලාවිතං. ආදීනවං හි තත්ථ පාකටතරං කත්වා දස්සෙතුං එවං වුත්තන්ති දට්ඨබ්බං.

82. Về từ “uppilāvitaṃ” (sự phấn khích): Mặc dù đây là trạng thái biểu hiện của hỷ tương ưng với ái của người không từ bỏ sự yêu mến đối với các vật sở hữu, người không thấy sự nguy hại; nhưng ở đây, hỷ của thiền thứ hai được chủ ý đến. Tuy nhiên, đã được nói như vậy vì rằng đối với người chưa hoàn toàn ly tham khỏi hỷ, hỷ kia (tương ưng ái) cũng có thể đi theo. Hoặc, “uppilāvitaṃ” có nghĩa là giống như sự nổi lên. Nên hiểu rằng đã được nói như vậy để trình bày sự nguy hại ở đó một cách rõ ràng hơn.

83. විරජ්ජනං විරාගො. තං පන විරජ්ජනං නිබ්බින්දනමුඛෙන හීළනං වා තප්පටිබද්ධරාගප්පහානං වාති තදුභයං දස්සෙතුං ‘‘වුත්තප්පකාරාය පීතියා ජිගුච්ඡනං වා සමතික්කමො වා’’ති ආහ. වුත්තප්පකාරායාති ‘‘යදෙව තත්ථ පීතී’’තිආදිනා වුත්තප්පකාරාය. සම්පිණ්ඩනං සමුච්චයො.

83. Sự ly tham (virajjanaṃ) là ly tham (virāgo). Nhưng sự ly tham đó là sự nhàm chán qua ngõ yếm ly, hoặc là sự đoạn trừ tham ái liên quan đến hỷ đó. Để trình bày cả hai ý nghĩa đó, ngài đã nói: “sự ghê tởm hoặc sự vượt qua đối với hỷ đã được nói theo cách đã nêu”. “Theo cách đã nêu” có nghĩa là theo cách đã được nói bằng câu “bất cứ hỷ nào ở đó” v.v... Sự tóm gộp (sampiṇḍanaṃ) là sự tổng hợp (samuccayo).

මග්ගොති උපායො. තදධිගමායාති තතියමග්ගාධිගමාය.

“Đạo” (maggo) có nghĩa là phương tiện (upāyo). “Để chứng đắc điều đó” (tadadhigamāya) có nghĩa là để chứng đắc đạo thứ ba.

84. උපපත්තිතොති සමවාහිතභාවෙන පතිරූපතො. ඣානුපෙක්ඛාපි සමවාහිතමෙව අන්තොනීතං කත්වා පවත්තතීති ආහ ‘‘සමං පස්සතී’’ති. විසදායාති [Pg.185] පරිබ්‍යත්තාය සංකිලෙසවිගමෙන. විපුලායාති මහතියා සාතිසයං මහග්ගතභාවප්පත්තියා. ථාමගතායාති පීතිවිගමෙන ථිරභාවප්පත්තාය.

84. “Upapattito” có nghĩa là một cách thích hợp do trạng thái được mang đến một cách quân bình. Ngài đã nói “thấy một cách quân bình” với ý rằng: Xả thiền cũng vận hành bằng cách bao hàm chính sự quân bình. “Trong sạch” (visadāya) có nghĩa là hiển nhiên do sự vắng mặt của các phiền não. “Rộng lớn” (vipulāya) có nghĩa là to lớn do đã đạt đến trạng thái đại hành một cách vượt trội. “Vững mạnh” (thāmagatāya) có nghĩa là đã đạt đến trạng thái vững chắc do sự vắng mặt của hỷ.

පරිසුද්ධපකති ඛීණාසවපකති නික්කිලෙසතා. සත්තෙසු කම්මස්සකතාදස්සනහෙතුකො සමභාවදස්සනාකාරො මජ්ඣත්තාකාරො බ්‍රහ්මවිහාරුපෙක්ඛා.

Bản tánh thanh tịnh là bản tánh của bậc lậu tận, là sự vô nhiễm. Xả trong phạm trú là trạng thái trung lập, là trạng thái thấy một cách bình đẳng có nguyên nhân là sự thấy nghiệp là của riêng đối với các chúng sanh.

සහජාතධම්මානන්ති නිද්ධාරණෙ සාමිවචනං. සමප්පවත්තියා භාවනාය වීථිපටිපන්නාය අලීනානුද්ධතා නිරස්සාදතාය පග්ගහනිග්ගහසම්පහංසනෙසු බ්‍යාපාරාභාවතො සම්පයුත්තධම්මෙසු මජ්ඣත්තාකාරභූතා බොජ්ඣඞ්ගුපෙක්ඛා.

Từ “sahajātadhammānaṃ” là sở thuộc cách trong ý nghĩa phân định. Xả trong giác chi là trạng thái trung lập đối với các pháp tương ưng do không có sự bận tâm trong việc sách tấn, dằn xuống, và làm cho hoan hỷ, vì sự tu tiến đã đi vào lộ trình với sự vận hành quân bình, không co rút, không trạo cử, và không có sự thích thú.

උපෙක්ඛානිමිත්තන්ති එත්ථ ලීනුද්ධච්චපක්ඛපාතරහිතං මජ්ඣත්තං වීරියං උපෙක්ඛා. තදෙව තං ආකාරං ගහෙත්වා පවත්තෙතබ්බස්ස තාදිසස්ස වීරියස්ස නිමිත්තභාවතො උපෙක්ඛානිමිත්තං භාවනාය සමප්පවත්තිකාලෙ උපෙක්ඛීයතීති උපෙක්ඛා, වීරියමෙව උපෙක්ඛා වීරියුපෙක්ඛා.

Ở đây, trong từ “upekkhānimittaṃ”, cần mẫn trung bình, không rơi vào phe co rút và trạo cử, được gọi là xả. Chính cần mẫn đó được gọi là tướng của xả (upekkhānimittaṃ) vì nó là nhân cho cần mẫn tương tự cần được vận hành bằng cách nắm lấy trạng thái đó. Nó được gọi là xả (upekkhā) vì nó được thờ ơ vào lúc sự tu tiến vận hành quân bình. Chính cần mẫn là xả, đó là cần mẫn-xả.

‘‘පඨමං ඣානං පටිලාභත්ථාය නීවරණෙ…පෙ… නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනසමාපත්තිං පටිලාභත්ථාය ආකිඤ්චඤ්ඤායතනසඤ්ඤං පටිසඞ්ඛා සන්තිට්ඨනා පඤ්ඤා සඞ්ඛාරුපෙක්ඛාසු ඤාණ’’න්ති (පටි. ම. 1.57) එවමාගතා ඉමා අට්ඨ සමාධිවසෙන උප්පජ්ජන්ති. ‘‘සොතාපත්තිමග්ගං පටිලාභත්ථාය උප්පාදං පවත්තං නිමිත්තං ආයූහනං පටිසන්ධිං ගතිං නිබ්බත්තිං උපපත්තිං ජාතිං ජරං බ්‍යාධිං මරණං සොකං පරිදෙවං උපායාසං. සොතාපත්තිඵලසමාපත්තත්ථාය උප්පාදං පවත්තං…පෙ… අරහත්තමග්ගං පටිලාභත්ථාය උප්පාදං…පෙ… උපායාසං…පෙ… අරහත්තඵලසමාපත්තත්ථාය සුඤ්ඤතාවිහාරසමාපත්තත්ථාය අනිමිත්තවිහාරසමාපත්තත්ථාය උප්පාදං පවත්තං නිමිත්තං ආයූහනං පටිසන්ධිං ගතිං නිබ්බත්තිං උපපත්තිං ජාතිං ජරං බ්‍යාධිං මරණං සොකං පරිදෙවං උපායාසං පටිසඞ්ඛා සන්තිට්ඨනා පඤ්ඤා සඞ්ඛාරුපෙක්ඛාසු ඤාණ’’න්ති එවමාගතා ඉමා දස විපස්සනාවසෙන උප්පජ්ජන්ති. එත්ථ ච පඨමජ්ඣානාදීහි වික්ඛම්භිතානි නීවරණවිතක්කවිචාරාදීනි පටිසඞ්ඛාය සභාවතො උපපරික්ඛිත්වා සන්නිට්ඨානවසෙන තිට්ඨමානා නීවරණාදිපටිසඞ්ඛාසන්තිට්ඨනා දිට්ඨාදීනවත්තා තෙසං ගහණෙ උප්පාදනෙ අජ්ඣුපෙක්ඛන්තී විපස්සනාපඤ්ඤා ගහණෙ මජ්ඣත්තභූතා උපෙක්ඛා.

“Trí tuệ (paññā) mà quán xét và an trú vững chắc (paṭisaṅkhā santiṭṭhanā) đối với các triền cái (nīvaraṇe) để chứng đắc thiền thứ nhất (paṭhamaṃ jhānaṃ paṭilābhatthāya)… (bỏ bớt)… đối với tưởng của Vô sở hữu xứ (ākiñcaññāyatanasaññaṃ) để chứng đắc Phi tưởng phi phi tưởng xứ thiền (nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiṃ paṭilābhatthāya)… là trí trong các hành xả (saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṃ)” (Paṭi. Ma. i. 57). Tám loại này, được trình bày như vậy, sanh khởi do năng lực của định. “Trí tuệ mà quán xét và an trú vững chắc đối với sự sanh khởi, sự tiếp diễn, tướng, sự cố gắng, sự tái sanh, cảnh giới, sự hiện hữu, sự sanh, sự già, bệnh, chết, sầu, bi, ưu não để chứng đắc Tu-đà-hoàn đạo. Trí tuệ mà quán xét và an trú vững chắc đối với sự sanh khởi, sự tiếp diễn… (bỏ bớt)… để chứng đắc Tu-đà-hoàn quả thiền… (bỏ bớt)… để chứng đắc A-la-hán đạo… (bỏ bớt)… ưu não… (bỏ bớt)… để chứng đắc A-la-hán quả thiền, để chứng đắc Không tánh trú thiền, để chứng đắc Vô tướng trú thiền, đối với sự sanh khởi, sự tiếp diễn, tướng, sự cố gắng, sự tái sanh, cảnh giới, sự hiện hữu, sự sanh, sự già, bệnh, chết, sầu, bi, ưu não… là trí trong các hành xả” (Paṭi. Ma. i. 58). Mười loại này, được trình bày như vậy, sanh khởi do năng lực của minh sát. Và ở đây, (trí tuệ) quán xét và an trú vững chắc đối với các triền cái v.v... là trí tuệ đứng vững bằng năng lực quyết định sau khi đã quán xét và thẩm sát theo tự tánh các triền cái, tầm, tứ v.v... đã được trấn áp bởi thiền thứ nhất v.v...; và trí tuệ minh sát mà xả trong việc nắm bắt và làm sanh khởi chúng (tức là sự sanh khởi v.v...) vì đã thấy sự nguy hại, (trí tuệ ấy) là xả, là trạng thái trung lập trong việc nắm bắt.

තත්ථ [Pg.186] උප්පාදන්ති පුරිමකම්මපච්චයා ඛන්ධානං ඉධ උප්පත්තිමාහ. පවත්තන්ති තථාඋප්පන්නස්ස පවත්තිං. නිමිත්තන්ති සබ්බම්පි තෙභූමකසඞ්ඛාරගතං නිමිත්තභාවෙන උපට්ඨානතො. ආයූහනන්ති ආයතිං පටිසන්ධිහෙතුභූතං කම්මං. පටිසන්ධින්ති ආයතිං උප්පත්තිං. ගතින්ති යාය ගතියා සා පටිසන්ධි හොති. නිබ්බත්තින්ති ඛන්ධානං නිබ්බත්තනං. උපපත්තින්ති ‘‘සමාපන්නස්ස වා උපපන්නස්ස වා’’ති (පටි. ම. 1.72) එත්ථ ‘‘උපපන්නස්සා’’ති වුත්තවිපාකප්පවත්තිං. ජාතින්ති ජරාදීනං පච්චයභූතං භවපච්චයා ජාතිං. ජරාබ්‍යාධිමරණාදයො පාකටා එව. එත්ථ ච උප්පාදාදයො පඤ්චෙව සඞ්ඛාරුපෙක්ඛාඤාණස්ස විසයවසෙන වුත්තා, සෙසා තෙසං වෙවචනවසෙන. ‘‘නිබ්බත්ති, ජාතී’’ති ඉදඤ්හි ද්වයං උප්පාදස්ස චෙව පටිසන්ධියා ච වෙවචනං, ‘‘ගති, උපපත්ති චා’’ති ඉදං ද්වයං පවත්තස්ස, ජරාදයො නිමිත්තස්සාති වෙදිතබ්බං. අප්පණිහිතවිමොක්ඛවසෙන මග්ගුප්පත්තිහෙතුභූතා චතස්සො, තථා ඵලසමාපත්තියා චතස්සො, සුඤ්ඤතවිහාරඅනිමිත්තවිහාරවසෙන ද්වෙති දස සඞ්ඛාරුපෙක්ඛා.

Ở đây, bằng từ ‘uppāda’ (sanh khởi), Ngài nói lên sự sanh khởi của các uẩn trong đời này do nghiệp ở kiếp trước làm duyên. Bằng từ ‘pavatta’ (diễn tiến), (Ngài nói lên) sự diễn tiến của (uẩn) đã sanh khởi như vậy. Bằng từ ‘nimitta’ (tướng), (Ngài nói đến) toàn bộ các pháp hữu vi thuộc ba cõi vì chúng hiện khởi với trạng thái là tướng. Bằng từ ‘āyūhana’ (sự cố gắng), (Ngài nói đến) nghiệp trở thành nhân của sự tái sanh trong tương lai. Bằng từ ‘paṭisandhi’ (tái sanh), (Ngài nói đến) sự sanh khởi trong tương lai. Bằng từ ‘gati’ (thú), (Ngài nói đến) sự tái sanh ấy là do thú nào. Bằng từ ‘nibbatti’ (sự thành tựu), (Ngài nói đến) sự thành tựu của các uẩn. Bằng từ ‘upapatti’ (sự sanh), trong đoạn (Paṭisambhidāmagga 1.72) «samāpannassa vā upapannassa vā», bằng từ «upapannassa», (Ngài nói đến) sự diễn tiến của quả đã được nói đến. Bằng từ ‘jāti’ (sanh), (Ngài nói đến) sanh do hữu làm duyên, là duyên của già v.v... Già, bệnh, chết v.v... thì đã rõ ràng. Và ở đây, chỉ có năm từ là uppāda v.v... được nói theo phương diện đối tượng của tuệ hành xả, các từ còn lại (được nói) theo phương diện là từ đồng nghĩa của chúng. Thật vậy, hai từ này là ‘nibbatti, jāti’ là từ đồng nghĩa của ‘uppāda’ và ‘paṭisandhi’; hai từ này là ‘gati, upapatti’ là (từ đồng nghĩa) của ‘pavatta’; già v.v... là (từ đồng nghĩa) của ‘nimitta’, cần phải được hiểu như vậy. Có mười tuệ hành xả là: bốn (tuệ) là nhân cho sự sanh khởi của đạo theo phương diện vô nguyện giải thoát, cũng vậy bốn (tuệ) cho quả định, hai (tuệ) theo phương diện không trú và vô tướng trú.

යාති විපස්සනාපඤ්ඤා. යදත්ථීති යං අනිච්චාදිලක්ඛණත්තයං උපලබ්භති. යං භූතන්ති යං පච්චයනිබ්බත්තත්තා භූතං ඛන්ධපඤ්චකං. තං පජහතීති අනිච්චානුපස්සනාදීහි නිච්චසඤ්ඤාදයො පජහන්තො සම්මදෙව දිට්ඨාදීනවත්තා තප්පටිබද්ධච්ඡන්දරාගප්පහානෙන පජහති, යථා ආයතිං ආදානං න හොති, තථා පටිපත්තියා පජහති. තථාභූතො ච තත්ථ උපෙක්ඛං පටිලභති. විචිනනෙති අනිච්චාදිවසෙන සම්මසනෙපි.

‘Yā’ (nào) là tuệ minh sát. ‘Yadatthi’ (cái gì có) là ba tướng vô thường v.v... nào được chứng đắc. ‘Yaṃ bhūtaṃ’ (cái gì đã thành) là năm uẩn nào được gọi là ‘bhūta’ (đã thành) vì là pháp được sanh ra từ duyên. ‘Taṃ pajahati’ (từ bỏ điều ấy) có nghĩa là: trong khi từ bỏ thường tưởng v.v... bằng các pháp quán vô thường v.v..., vị ấy từ bỏ bằng cách đoạn trừ dục tham có liên quan đến (năm uẩn) ấy, do vì đã thấy rõ sự nguy hại một cách chơn chánh; vị ấy từ bỏ bằng sự thực hành sao cho trong tương lai không có sự chấp thủ. Và người như vậy chứng đắc được tâm xả đối với (năm uẩn) ấy. ‘Vicinane’ (trong khi thẩm sát) có nghĩa là ngay cả trong khi thẩm sát theo phương diện vô thường v.v...

සම්පයුත්තධම්මානං සමප්පවත්තිහෙතුතාය සමවාහිතභූතා. නීවරණවිතක්කවිචාරාදිසබ්බපච්චනීකෙහි විමුත්තත්තා සබ්බපච්චනීකපරිසුද්ධා. තෙසං වූපසන්තත්තා පච්චනීකවූපසමනෙපි අබ්‍යාපාරභූතා අබ්‍යාපාරභාවෙන පවත්තා, අබ්‍යාපාරතං වා පත්තා.

(Tâm xả) trở thành pháp dẫn dắt đồng đều vì là nhân cho sự diễn tiến đồng đều của các pháp tương ưng. (Tâm xả) hoàn toàn trong sạch khỏi tất cả các pháp đối nghịch vì đã giải thoát khỏi tất cả các pháp đối nghịch như triền cái, tầm, tứ v.v... (Tâm xả) trở thành pháp không có sự bận rộn ngay cả trong việc làm lắng dịu các pháp đối nghịch vì chúng đã được lắng dịu, (tâm xả) diễn tiến với trạng thái không bận rộn, hoặc đã đạt đến trạng thái không bận rộn.

යදි අත්ථතො එකා, කථමයං භෙදොති ආහ ‘‘තෙන තෙනා’’තිආදි. තස්මාති යස්මා සතිපි සභාවතො අභෙදෙ යෙහි පන පච්චයවිසෙසෙහි ස්වායමිමාසං අවත්ථාභෙදො, තෙසං එකජ්ඣං අප්පවත්තිතො න තාසං අභෙදො, එකජ්ඣං වා පවත්ති, තස්මා. තෙනාහ ‘‘යත්ථ ඡළඞ්ගුපෙක්ඛා’’තිආදි.

Nếu về mặt ý nghĩa là một, thì sự khác biệt này là thế nào? (Vì có câu hỏi như vậy), Ngài đã nói (đoạn) bắt đầu bằng ‘tena tenā’. ‘Tasmā’ (do đó) có nghĩa là: bởi vì mặc dù không có sự khác biệt về tự tánh, nhưng do những duyên đặc biệt nào mà có sự khác biệt về trạng thái của các tâm xả này, do chúng không diễn tiến cùng một lúc nên không có sự không khác biệt của các tâm xả ấy, hoặc sự diễn tiến cùng một lúc (thì không có), do đó. Do đó, Ngài đã nói (đoạn) bắt đầu bằng ‘yattha chaḷaṅgupekkhā’.

එකීභාවොති [Pg.187] එකතා. සතිපි මජ්ඣත්තාභාවසාමඤ්ඤෙ විසයභෙදෙන පනස්සා භෙදො. යමත්ථං සන්ධාය ‘‘කිච්චවසෙන ද්විධා භින්නා’’ති වුත්තං, තං විත්ථාරතො දස්සෙන්තො ‘‘යථා හී’’තිආදිමාහ. අයං විපස්සනුපෙක්ඛා. යං සන්ධාය වුත්තං පාළියං ‘‘යදත්ථි යං භූතං, තං පජහති, උපෙක්ඛං පටිලභතී’’ති (ම. නි. 3.71; අ. නි. 7.55). තත්ථ යදත්ථි යං භූතන්ති ඛන්ධපඤ්චකං, තං මුඤ්චිතුකම්‍යතාඤාණෙන පජහති. දිට්ඨසොවත්තිකත්තයස්ස සබ්බලක්ඛණවිචිනනෙ විය දිට්ඨලක්ඛණත්තයස්ස භූතස්ස සඞ්ඛාරලක්ඛණවිචිනනෙ උපෙක්ඛං පටිලභති. සඞ්ඛාරානං අනිච්චාදිලක්ඛණස්ස සුදිට්ඨත්තා තෙසං විචිනනෙ මජ්ඣත්තභූතාය විපස්සනුපෙක්ඛාය සිද්ධාය තථා දිට්ඨාදීනවානං තෙසං ගහණෙපි අජ්ඣුපෙක්ඛනා සිද්ධාව හොති, සබ්බසො විසඞ්ඛාරනින්නත්තා අජ්ඣාසයස්ස.

‘Ekībhāvo’ (sự hợp nhất) là sự đồng nhất. Mặc dù có sự tương đồng về trạng thái trung lập, nhưng có sự khác biệt của tâm xả ấy do sự khác biệt về đối tượng. Nhắm đến ý nghĩa nào mà đã được nói rằng “được phân chia làm hai theo phương diện phận sự”, trong khi trình bày điều đó một cách chi tiết, Ngài đã nói (đoạn) bắt đầu bằng ‘yathā hi’. Đây là tuệ hành xả minh sát. Nhắm đến điều đó, đã được nói trong Pāḷi rằng: “cái gì có, cái gì đã thành, vị ấy từ bỏ điều đó, chứng đắc tâm xả” (M. iii. 225; A. iv. 77). Ở đây, ‘cái gì có, cái gì đã thành’ là năm uẩn; vị ấy từ bỏ điều đó bằng trí muốn giải thoát. Giống như trong việc thẩm sát tất cả các đặc điểm của con rắn có ba vòng đã được nhìn thấy, (vị ấy) chứng đắc tâm xả trong việc thẩm sát tướng của các pháp hữu vi đã thành, có ba tướng đã được thấy. Vì đã thấy rõ tướng vô thường v.v... của các pháp hữu vi, nên khi tuệ hành xả minh sát, vốn có trạng thái trung lập, đã được thành tựu trong khi thẩm sát chúng, thì cũng vậy, sự xả thản nhiên cũng được thành tựu ngay cả trong việc nắm bắt các pháp hữu vi ấy, vốn có sự nguy hại đã được thấy, vì tâm ý hoàn toàn hướng về vô vi.

අනාභොගරසාති පණීතසුඛෙපි තස්මිං අවනතිපටිපක්ඛකිච්චාති අත්ථො. අබ්‍යාපාරපච්චුපට්ඨානාති සතිපි සුඛපාරමිප්පත්තියං තස්මිං සුඛෙ අබ්‍යාවටා හුත්වා පච්චුපතිට්ඨති, සම්පයුත්තානං වා තත්ථ අබ්‍යාපාරං පච්චුපට්ඨපෙතීති අත්ථො. සම්පයුත්තධම්මානං ඛොභං, උප්පිලවඤ්ච ආවහන්තෙහි විතක්කාදීහි අභිභූතත්තා අපරිබ්‍යත්තං. තත්ථ තත්‍රමජ්ඣත්තතාය කිච්චං. තදභාවතො ඉධ පරිබ්‍යත්තං.

‘Anābhogarasā’ (có vị là không nỗ lực) có nghĩa là có phận sự đối nghịch với sự hướng đến, ngay cả trong lạc thù thắng ấy. ‘Abyāpārapaccupaṭṭhānā’ (có sự không bận rộn là hiện trạng) có nghĩa là mặc dù đã đạt đến đỉnh cao của lạc, (tâm xả) hiện khởi với trạng thái không bận rộn trong lạc ấy, hoặc có nghĩa là làm cho sự không bận rộn của các pháp tương ưng hiện khởi ở đó. Phận sự của trạng thái trung lập ở các (thiền) ấy không rõ ràng vì bị áp đảo bởi tầm v.v..., những pháp mang lại sự dao động và trôi nổi cho các pháp tương ưng. Do không có chúng (tầm v.v...), ở đây (trong thiền thứ ba) thì (phận sự ấy) rõ ràng.

නිට්ඨිතා ‘‘උපෙක්ඛකො ච විහරතී’’ති එතස්ස

(Phần giải thích) của đoạn Pāḷi này “upekkhako ca viharatī” (và vị ấy trú xả) đã kết thúc.

සබ්බසො අත්ථවණ්ණනා.

Phần giải thích ý nghĩa toàn bộ.

85. ‘‘සරතීති සතො’’ති පදස්ස කත්තුසාධනතමාහ. සම්පජානාතීති සම්මදෙව පජානාති. සරණං චින්තනං උපට්ඨානං ලක්ඛණමෙතිස්සාති සරණලක්ඛණා. සම්මුස්සනපටිපක්ඛො අසම්මුස්සනං, තං කිච්චං එතිස්සාති අසම්මුස්සනරසා. කිලෙසෙහි ආරක්ඛා හුත්වා පච්චුපතිට්ඨති, තතො වා ආරක්ඛං පච්චුපට්ඨපෙතීති ආරක්ඛපච්චුපට්ඨානා. අසම්මුය්හනං සම්මදෙව පජානනං, සම්මොහපටිපක්ඛො වා අසම්මොහො. තීරණං කිච්චස්ස පාරගමනං. පවිචයො වීමංසා.

85. Bằng (câu) “saratīti sato” (người ghi nhớ là người có niệm), Ngài nói lên (ý nghĩa) được hình thành theo nghĩa chủ động của từ ‘sato’. ‘Sampajānāti’ (tỉnh giác) là biết rõ một cách chơn chánh. (Niệm) có trạng thái là sự ghi nhớ, vì sự ghi nhớ, sự suy niệm, sự chú tâm là trạng thái của nó. ‘Asammussana’ (không quên) là pháp đối nghịch với sự quên lãng; (niệm) có phận sự là không quên, vì sự không quên ấy là phận sự của nó. (Niệm) hiện khởi như là sự bảo vệ khỏi các phiền não, hoặc làm cho sự bảo vệ khỏi các (phiền não) ấy hiện khởi, nên (niệm) có sự bảo vệ là hiện trạng. ‘Asammuyhana’ (không si mê) là sự biết rõ một cách chơn chánh, hoặc ‘asammoha’ (không si mê) là pháp đối nghịch với sự si mê. ‘Tīraṇa’ (sự quyết đoán) là sự đi đến bờ kia của phận sự (sự hoàn thành). ‘Pavicayo’ (sự trạch pháp) là ‘vīmaṃsā’ (sự thẩm sát).

කාමං උපචාරජ්ඣානාදීනි උපාදාය පඨමදුතියජ්ඣානානිපි සුඛුමානෙව, ඉමං පන උපරිඣානං උපාදාය ‘‘ඔළාරිකත්තා’’ති වුත්තං. සා ච ඔළාරිකතා විතක්කාදිථූලඞ්ගතාය වෙදිතබ්බා. කෙචි ‘‘බහුචෙතසිකතායා’’ති ච වදන්ති[Pg.188]. ගති සුඛා හොති තත්ථ ඣානෙසූති අධිප්පායො. අබ්‍යත්තං තත්ථ සතිසම්පජඤ්ඤකිච්චං ‘‘ඉදං නාම දුක්කරං කරීයතී’’ති වත්තබ්බස්ස අභාවතො. ඔළාරිකඞ්ගප්පහානෙන සුඛුමත්තාති අයමත්ථො කාමං දුතියජ්ඣානෙපි සම්භවති, තථාපි යෙභුය්‍යෙන අවිප්පයොගීභාවෙන වත්තමානෙසු පීතිසුඛෙසු පීතිසඞ්ඛාතස්ස ඔළාරිකඞ්ගස්ස පහානෙන සුඛුමතාය ඉධ සාතිසයො සතිසම්පජඤ්ඤබ්‍යාපාරොති වුත්තං ‘‘පුරිසස්සා’’තිආදි. පුනදෙව පීතිං උපගච්ඡෙය්‍යාති හානභාගියං ඣානං සියා දුතියජ්ඣානමෙව සම්පජ්ජෙය්‍යාති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘පීතිසම්පයුත්තමෙව සියා’’ති. ‘‘ඉදඤ්ච අතිමධුරං සුඛ’’න්ති තතියජ්ඣානසුඛං සන්ධායාහ. අතිමධුරතා චස්ස පහාසොදග්‍යසභාවාය පීතියා අභාවෙනෙව වෙදිතබ්බා. ඉදන්ති ‘‘සතො, සම්පජානො’’ති පදද්වයං.

Quả thật, nếu dựa vào cận định thiền v.v., thì sơ thiền và nhị thiền cũng đều vi tế; tuy nhiên, dựa vào thiền bậc trên này (tức tam thiền) thì (chúng) được gọi là "thô thiển". Và sự thô thiển ấy nên được hiểu là do có các chi phần thô thiển như tầm v.v. Một số vị lại nói "là do có nhiều tâm sở". Ý nghĩa là: sự diễn tiến (của tâm) trong các thiền ấy được dễ dàng. Ở đó, phận sự của chánh niệm và tỉnh giác không rõ ràng, vì không có điều đáng nói rằng "việc khó làm này đang được thực hiện". Ý nghĩa này, tức là "sự vi tế do đoạn trừ chi phần thô thiển", quả thật cũng có thể có ở nhị thiền; tuy nhiên, trong hỷ và lạc vốn thường diễn tiến trong trạng thái không tách rời, do sự vi tế nhờ đoạn trừ chi phần thô thiển được gọi là hỷ, nên ở đây hoạt động của chánh niệm và tỉnh giác là vượt trội, do đó đã nói "của người ấy" v.v. (Nếu nghĩ rằng) "mong rằng ta lại đạt đến hỷ", thì thiền ấy sẽ thuộc phần thoái thất, ý nghĩa là sẽ chỉ thành tựu nhị thiền mà thôi. Do đó, ngài nói "chỉ có thể tương ưng với hỷ". (Câu) "Và lạc này rất ngọt ngào", ngài nói nhắm đến lạc của tam thiền. Và sự rất ngọt ngào của lạc ấy nên được hiểu là chỉ do không có hỷ, vốn có bản chất hân hoan phấn khích. "Điều này" (idaṃ) là hai từ "có chánh niệm, có tỉnh giác".

තස්මා එතමත්ථං දස්සෙන්තොති යස්මා තස්ස ඣානසමඞ්ගිනො යං නාමකායෙන සම්පයුත්තං සුඛං, තං සො පටිසංවෙදෙය්‍ය. යං වා තන්ති අථ වා යං තං යථාවුත්තං නාමකායසම්පයුත්තං සුඛං. තංසමුට්ඨානෙන තතො සමුට්ඨිතෙන අතිපණීතෙන රූපෙන අස්ස ඣානසමඞ්ගිනො රූපකායො යස්මා ඵුටො. යස්ස රූපකායස්ස ඵුටත්තා ඣානා වුට්ඨිතොපි ඣානසමඞ්ගී කායිකං සුඛං පටිසංවෙදෙය්‍ය. තස්මා එතං චෙතසිකකායිකසුඛපටිසංවෙදනසඞ්ඛාතං අත්ථං දස්සෙන්තො ‘‘සුඛඤ්ච කායෙන පටිසංවෙදෙතීති ආහා’’ති යොජනා. අයඤ්හෙත්ථ සඞ්ඛෙපත්ථො – නාමකායෙන චෙතසිකසුඛං, කායිකසුඛහෙතුරූපසමුට්ඨාපනෙන කායිකසුඛඤ්ච ඣානසමඞ්ගී පටිසංවෙදෙතීති වුච්චති. ඵුටත්තාති බ්‍යාපිතත්තාති අත්ථො. යථා හි උදකෙන ඵුටසරීරස්ස තාදිසෙ නාතිපච්චනීකෙ වාතාදිඵොට්ඨබ්බෙ ඵුටෙ සුඛං උප්පජ්ජති, එවමෙතෙහි ඵුටසරීරස්සාති. අපරො නයො – සුඛඤ්ච කායෙන පටිසංවෙදෙතීති එත්ථ කථමාභොගෙන විනා සුඛපටිසංවෙදනාති චොදනායං ‘‘කිඤ්චාපි…පෙ… එවං සන්තෙපී’’ති. යස්මා තස්ස නාමකායෙන සම්පයුත්තං සුඛං, තස්මා සුඛඤ්ච කායෙන පටිසංවෙදෙතීති යොජනා. ඉදානි සහාපි ආභොගෙන සුඛපටිසංවෙදනං දස්සෙතුං ‘‘යං වා ත’’න්තිආදි වුත්තං.

Do đó, để chỉ ra ý nghĩa này: bởi vì người thành tựu thiền ấy nên cảm thọ lạc nào tương ưng với danh thân. Hoặc là, lạc nào tương ưng với danh thân đã được nói như trên. Bởi vì sắc thân của người thành tựu thiền ấy được thấm nhuần bởi sắc pháp rất vi tế sinh khởi từ đó, do lạc ấy làm duyên sinh. Do sắc thân ấy được thấm nhuần, người thành tựu thiền, dù đã xuất thiền, vẫn có thể cảm thọ thân lạc. Do đó, nên liên kết (câu văn) rằng: để chỉ ra ý nghĩa này, được gọi là sự cảm thọ tâm lạc và thân lạc, ngài nói: "và cảm thọ lạc bằng thân". Đây là ý nghĩa tóm tắt ở đây: được nói rằng người thành tựu thiền cảm thọ tâm lạc bằng danh thân, và cảm thọ thân lạc bằng cách làm sinh khởi sắc pháp là nhân của thân lạc. "Phuṭattā" có nghĩa là "do được thấm nhuần, lan tỏa". Ví như khi thân thể được thấm nước, lạc sinh khởi khi xúc chạm với các xúc xứ như gió v.v. không quá đối nghịch, cũng vậy, đối với người có thân thể được thấm nhuần bởi những (sắc pháp) này. Một phương pháp khác: ở đây, trong câu "và cảm thọ lạc bằng thân", khi có câu hỏi chất vấn: "Làm thế nào có sự cảm thọ lạc mà không có sự hướng tâm?", (câu trả lời là) "Mặc dù... cho đến... dù là như vậy". Nên liên kết rằng: "Bởi vì người ấy có lạc tương ưng với danh thân, do đó (được nói là) 'cảm thọ lạc bằng thân'". Bây giờ, để chỉ ra sự cảm thọ lạc ngay cả khi có sự hướng tâm, (đoạn) "hoặc là cái ấy" v.v. đã được nói đến.

86. යන්ති හෙතුඅත්ථෙ නිපාතො, යස්මාති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘යංඣානහෙතූ’’ති. ‘‘ආචික්ඛන්තී’’තිආදීනි පදානි කිත්තනත්ථානීති අධිප්පායෙනාහ ‘‘පසංසන්තීති අධිප්පායො’’ති. කින්තීති පසංසනාකාරපුච්ඡා. එදිසෙසු [Pg.189] ඨානෙසු සතිග්ගහණෙනෙව සම්පජඤ්ඤම්පි ගහිතං හොතීති ඉධ පාළියං සතියා එව ගහිතත්තා එවං උපට්ඨිතසතිතාය ‘‘සතිමා’’ ඉච්චෙව වුත්තං, ‘‘සම්පජානො’’ති හෙට්ඨා වුත්තත්තා වා.

86. "Yaṃ" là một bất biến từ có nghĩa là nguyên nhân, ý nghĩa là "bởi vì". Do đó, ngài nói "do nhân là thiền ấy". Với ý rằng các từ "ācikkhanti" (chỉ rõ) v.v. có nghĩa là tuyên dương, ngài nói "ý nghĩa là tán thán". "Kinti" (như thế nào?) là câu hỏi về cách thức tán thán. Bởi vì trong những trường hợp như thế này, chỉ cần nêu lên chánh niệm là tỉnh giác cũng đã được bao hàm, nên ở đây trong Pāḷi chỉ có chánh niệm được đề cập, và do có chánh niệm được thiết lập như vậy, nên chỉ nói là "có chánh niệm"; hoặc là vì "có tỉnh giác" đã được nói ở phần trước.

ඣානක්ඛණෙ චෙතසිකසුඛමෙව ලබ්භතීති ‘‘සුඛං නාමකායෙන පටිසංවෙදෙතී’’ති ච වුත්තං. තතියන්ති ගණනානුපුබ්බතාති ඉතො පට්ඨාය දුතියතතියජ්ඣානකථාහි අවිසෙසො, විසෙසො ච වුත්තොති.

Bởi vì trong khoảnh khắc thiền, chỉ có tâm lạc được chứng đắc, nên cũng đã nói rằng "cảm thọ lạc bằng danh thân". Bắt đầu từ đây, (với câu) "Thứ ba là theo thứ tự đếm", sự không khác biệt và sự khác biệt với các luận giải về nhị thiền và tam thiền đã được nói đến.

චතුත්ථජ්ඣානකථාවණ්ණනා

Luận giải về Tứ Thiền.

87. ඉදානි නිබ්බත්තිතවිසෙසං දස්සෙන්තො ‘‘අයං පන විසෙසො’’ති වත්වා ‘‘යස්මා’’තිආදිමාහ. ආසෙවනපච්චයෙන පච්චයො න හොති, අනිට්ඨෙ ඨානෙ පදන්තරසඞ්ගහිතස්ස ආසෙවනපච්චයත්තාභාවතො. අදුක්ඛමසුඛාය වෙදනාය උප්පජ්ජිතබ්බං සාතිසයං සුඛවිරාගභාවනාභාවතො. තානීති අප්පනාවීථියං ජවනානි සන්ධායාහ.

87. Bây giờ, để chỉ ra sự khác biệt đã được tạo ra, sau khi nói "tuy nhiên, đây là sự khác biệt", ngài nói (đoạn) bắt đầu bằng "bởi vì". Không có sự hỗ trợ bằng Trùng Duyên, vì trong trường hợp không mong muốn, không có tính chất Trùng Duyên đối với một pháp được bao hàm bởi một từ khác. Thọ bất khổ bất lạc phải sinh khởi, do có sự tu tập ly tham đối với lạc một cách vượt trội. (Từ) "chúng", ngài nói nhắm đến các tốc hành tâm trong lộ trình an chỉ định.

88. ‘‘පුබ්බෙවා’’ති වුත්තත්තා කදා පන තෙසං පහානං හොතීති චොදනායං ආහ ‘‘චතුන්නං ඣානානං උපචාරක්ඛණෙ’’ති. එවං වෙදිතබ්බන්ති සම්බන්ධො. පහානක්කමො නාම පහායකධම්මානං උප්පත්තිපටිපාටි. තෙන පන වුච්චමානෙ ‘‘දුක්ඛං දොමනස්සං සුඛං සොමනස්ස’’න්ති වත්තබ්බං සියා. කස්මා ඉතො අඤ්ඤථා වචනන්ති ආහ ‘‘ඉන්ද්‍රියවිභඞ්ගෙ’’තිආදි. අථ කස්මා ඣානෙස්වෙව නිරොධො වුත්තොති සම්බන්ධො.

88. Vì đã nói "trước đây", khi có câu hỏi chất vấn: "Vậy khi nào sự đoạn trừ chúng xảy ra?", ngài nói "trong khoảnh khắc cận định của bốn thiền". Nên liên kết là "nên được hiểu như vậy". Thứ tự đoạn trừ chính là thứ tự sinh khởi của các pháp đoạn trừ. Tuy nhiên, khi được nói theo thứ tự đó, lẽ ra phải nói là "khổ, ưu, lạc, hỷ". (Khi hỏi) "Tại sao lại nói khác với thứ tự này?", ngài nói (đoạn) bắt đầu bằng "trong Phân Tích về Quyền". Nên liên kết là: "Vậy tại sao sự diệt tận chỉ được nói đến trong các thiền?".

කත්ථ චුප්පන්නං දුක්ඛින්ද්‍රියන්ති අත්තනො පච්චයෙහි උප්පන්නං දුක්ඛින්ද්‍රියං. කත්ථ ච අපරිසෙසං නිරුජ්ඣතීති නිරොධට්ඨානං පුච්ඡති. තෙන ‘‘කත්ථා’’ති පුච්ඡායං, ‘‘එත්ථා’’ති විස්සජ්ජනෙපි හෙතුම්හි භුම්මවචනං දට්ඨබ්බං. ඣානානුභාවනිමිත්තං හි අනුප්පජ්ජන්තං ‘‘දුක්ඛින්ද්‍රියං අපරිසෙසං නිරුජ්ඣතී’’ති වුත්තං. අතිසයනිරොධො සුට්ඨු පහානං උජුපටිපක්ඛෙන වූපසමො.

(Câu hỏi) "Khổ quyền đã sinh khởi ở đâu?" (có nghĩa là) khổ quyền đã sinh khởi do các duyên của chính nó. (Câu hỏi) "Và nó diệt tận không còn dư tàn ở đâu?" là hỏi về nơi diệt tận. Do đó, trong câu hỏi "ở đâu?" và trong câu trả lời "ở đây", nên hiểu cách dùng vị trí cách là để chỉ nguyên nhân. Quả thật, do nhân là oai lực của thiền mà (khổ quyền) không sinh khởi, nên được nói là "khổ quyền diệt tận không còn dư tàn". Sự diệt tận vượt trội là sự đoạn trừ hoàn toàn, là sự lắng dịu bằng pháp đối trị trực tiếp.

නානාවජ්ජනෙති යෙන ආවජ්ජනෙන අප්පනාවීථි, තතො භින්නාවජ්ජනෙ, අනෙකාවජ්ජනෙ වා. අප්පනාවීථියඤ්හි උපචාරො එකාවජ්ජනො, ඉතරො අනෙකාවජ්ජනො අනෙකක්ඛත්තුං පවත්තනතො. විසමනිසජ්ජාය උප්පන්නකිලමථො විසමාසනුපතාපො. පීතිඵරණෙනාති පීතියා ඵරණරසත්තා, පීතිසමුට්ඨානානං වා පණීතරූපානං කායස්ස බ්‍යාපනතො වුත්තං. තෙනාහ ‘‘සබ්බො කායො සුඛොක්කන්තො හොතී’’ති. විතක්කවිචාරපච්චයෙපීති පි-සද්දො [Pg.190] අට්ඨානප්පයුත්තො, සො ‘‘පහීනස්සා’’ති එත්ථ ආනෙත්වා සම්බන්ධිතබ්බො ‘‘පහීනස්සාපි දොමනස්සින්ද්‍රියස්සා’’ති. එතං දොමනස්සින්ද්‍රියං උප්පජ්ජතීති සම්බන්ධො. ‘‘තස්ස මය්හං අතිචිරං විතක්කයතො විචාරයතො කායොපි කිලමිචිත්තම්පි උහඤ්ඤී’’ති වචනතො කායචිත්තඛෙදානං විතක්කවිචාරප්පච්චයතා වෙදිතබ්බා. ‘‘විතක්කවිචාරභාවෙ උප්පජ්ජති දොමනස්සින්ද්‍රිය’’න්ති ආනෙත්වා සම්බන්ධිතබ්බං. තත්ථස්ස සියා උප්පත්තීති තත්ථ දුතියජ්ඣානූපචාරෙ අස්ස දොමනස්සස්ස උප්පත්ති භවෙය්‍ය.

Nānāvajjaneti: Lộ trình an chỉ với hướng tâm nào, thì (khác với) hướng tâm ấy, hoặc có nhiều hướng tâm. Thật vậy, cận hành của lộ trình an chỉ có một hướng tâm, còn cái khác có nhiều hướng tâm do diễn tiến nhiều lần. Sự mệt mỏi phát sinh do ngồi không đúng cách là sự nóng bức do tư thế ngồi không đúng. Pītipharaṇenāti (do sự thấm nhuần của hỷ): được nói là do hỷ có đặc tính thấm nhuần, hoặc do sự lan tỏa khắp thân của các sắc vi tế do hỷ sanh khởi. Do đó, ngài nói: “Toàn thân được thấm nhuần bởi lạc.” Trong câu ‘vitakkavicārapaccayepīti’, từ ‘pi’ được dùng không đúng chỗ. Nó nên được đem đến và kết nối ở đây với ‘pahīnassā’ti thành ‘pahīnassāpi domanassindriyassā’ti (của ưu quyền, dù đã được đoạn trừ). Kết nối là: Ưu quyền này khởi sanh. Theo như lời dạy: “Đối với ta, do tầm tứ quá lâu, thân cũng mệt mỏi, tâm cũng bị khuấy động,” nên biết rằng sự mệt mỏi của thân và tâm có tầm và tứ làm duyên. Nên đem đến và kết nối rằng: “Khi có tầm và tứ, ưu quyền khởi sanh.” Tatthassa siyā uppattīti (sự sanh khởi của nó có thể có ở đó): ở đó, trong cận hành của thiền thứ hai, sự sanh khởi của ưu ấy có thể có.

එත්ථ ච යදෙකෙ ‘‘තත්ථස්ස සියා උප්පත්තී’’ති වදන්තෙන ඣානලාභීනම්පි දොමනුස්සුප්පත්ති අත්ථීති දස්සිතං හොති. තෙන ච අනීවරණසභාවො ලොභො විය දොසොපි අත්ථීති දීපෙති. න හි දොසෙන විනා දොමනස්සං පවත්තති. න චෙත්ථ පට්ඨානපාළියා විරොධො චින්තෙතබ්බො. යස්මා තත්ථ පරිහීනං ඣානං ආරම්මණං කත්වා පවත්තමානං දොමනස්සං දස්සිතං, අපරිහීනජ්ඣානමාරම්මණං කත්වා උප්පජ්ජමානස්ස දොමනස්සස්ස අසම්භවතො. ඣානලාභීනං සබ්බසො දොමනස්සං නුප්පජ්ජතීති ච න සක්කා වත්තුං, අට්ඨසමාපත්තිලාභිනො අපි තස්ස උප්පන්නත්තා. න හෙව ඛො සො පහීනජ්ඣානො අහොසීති වදන්ති, තං අයුත්තං අනීවරණසභාවස්ස දොසස්ස අභාවතො. යදි සියා, රූපාරූපාවචරසත්තානම්පි උප්පජ්ජෙය්‍ය, න ච උප්පජ්ජති. තථා හි ‘‘අරූපෙ කාමච්ඡන්දනීවරණං පටිච්ච ථිනමිද්ධනීවරණං උද්ධච්චනීවරණං අවිජ්ජානීවරණ’’න්තිආදීසු බ්‍යාපාදකුක්කුච්චනීවරණානි අනුද්ධටානි. න චෙත්ථ නීවරණත්තා පරිහාරො, කාමච්ඡන්දාදීනම්පි අනීවරණානංයෙව නීවරණසදිසතාය නීවරණපරියායස්ස වුත්තත්තා. යං පන වුත්තං ‘‘අට්ඨසමාපත්තිලාභිනො අපි තස්ස උප්පන්නත්තා’’ති, තම්පි අකාරණං උප්පජ්ජමානෙන ච දොමනස්සෙන ඣානතො පරිහායනතො. ලහුකෙන පන පච්චයෙන පරිහීනං තාදිසා අප්පකසිරෙනෙව පටිපාකතිකං කරොන්තීති දට්ඨබ්බං. ‘‘තත්ථස්ස සියා උප්පත්තී’’ති ඉදං පන පරිකප්පවචනං උපචාරක්ඛණෙ දොමනස්සස්ස අප්පහීනභාවදස්සනත්ථං. තථා හි වුත්තං ‘‘න ත්වෙව අන්තොඅප්පනාය’’න්ති. යදි පන තදා දොමනස්සං උප්පජ්ජෙය්‍ය, පඨමජ්ඣානම්පිස්ස පරිහීනමෙවාති දට්ඨබ්බං. පහීනම්පි සොමනස්සින්ද්‍රියං පීති විය න දූරෙති කත්වා [Pg.191] ‘‘ආසන්නත්තා’’ති වුත්තං. නානාවජ්ජනූපචාරෙ පහීනම්පි පහානඞ්ගං පටිපක්ඛෙන අවිහතත්තා අන්තරන්තරා උප්පජ්ජෙය්‍ය වාති ඉමමත්ථං දස්සෙන්තො ‘‘අප්පනාප්පත්තායා’’තිආදිමාහ. තාදිසාය ආසෙවනාය ඉච්ඡිතබ්බත්තා යථා මග්ගවීථිතො පුබ්බෙ ද්වෙ තයො ජවනවාරා සදිසානුපස්සනාව පවත්තන්ති, එවමිධාපි අප්පනාවාරතො පුබ්බෙ ද්වෙ තයො ජවනවාරා උපෙක්ඛාසහගතාව පවත්තන්තීති වදන්ති.

Và ở đây, một số người nói rằng, qua câu nói “sự sanh khởi của nó có thể có ở đó,” điều được chỉ ra là ngay cả đối với những người đắc thiền, sự sanh khởi của ưu vẫn có. Và qua đó, vị ấy cho thấy rằng giống như tham có bản chất không phải là triền cái, sân cũng có. Bởi vì ưu không thể diễn tiến nếu không có sân. Và ở đây, không nên nghĩ đến sự mâu thuẫn với Pāli tạng Paṭṭhāna. Bởi vì ở đó, ưu được chỉ ra là diễn tiến bằng cách lấy thiền đã bị thoái hóa làm đối tượng, do ưu không thể sanh khởi bằng cách lấy thiền chưa bị thoái hóa làm đối tượng. Và cũng không thể nói rằng ưu hoàn toàn không sanh khởi đối với những người đắc thiền, bởi vì nó đã sanh khởi ngay cả đối với vị Asita, người đã đắc tám thiền chứng. Họ nói: “Vị ấy quả thật không phải là người bị thoái thiền,” điều đó không hợp lý, vì không có sân nào có bản chất không phải là triền cái. Nếu có, nó cũng sẽ sanh khởi cho các chúng sanh ở cõi sắc và vô sắc, nhưng nó không sanh khởi. Thật vậy, trong các đoạn như “Ở cõi vô sắc, duyên cho triền cái tham dục… triền cái hôn trầm thụy miên, triền cái trạo cử, triền cái vô minh,” các triền cái sân và hối quá không được nêu ra. Và ở đây, việc biện giải bằng cách nói nó không phải là triền cái là không được, bởi vì ngay cả đối với những pháp không phải là triền cái như tham dục, thuật ngữ “triền cái” vẫn được nói đến do sự tương tự của chúng với triền cái. Còn điều đã được nói “bởi vì nó đã sanh khởi ngay cả đối với vị Asita, người đã đắc tám thiền chứng,” điều đó cũng không phải là lý do, vì do ưu đang sanh khởi mà vị ấy bị thoái khỏi thiền. Tuy nhiên, cần hiểu rằng những vị như vậy, khi bị thoái thiền do một duyên nhẹ, có thể phục hồi lại trạng thái ban đầu mà không mấy khó khăn. Còn câu “sự sanh khởi của nó có thể có ở đó” là một lời nói phỏng đoán nhằm chỉ ra rằng ưu chưa được đoạn trừ hoàn toàn trong khoảnh khắc cận hành. Thật vậy, đã được nói rằng: “nhưng không phải bên trong an chỉ.” Và nếu ưu sanh khởi vào lúc đó, cần hiểu rằng ngay cả thiền thứ nhất của vị ấy cũng đã bị thoái hóa. Do nghĩ rằng hỷ quyền, dù đã được đoạn trừ, cũng không ở xa như hỷ, nên đã nói “āsannattā” (do sự gần gũi). Trong cận hành có nhiều hướng tâm, ngay cả chi thiền đã được đoạn trừ, do không bị đối trị bởi pháp đối nghịch, cũng có thể sanh khởi xen kẽ. Để chỉ ra ý nghĩa này, ngài đã nói “appanāppattāyā” v.v. Do sự thực hành như vậy là điều mong muốn, giống như trước lộ trình đạo, hai hoặc ba sát-na tốc hành diễn tiến như là các quán tương tự nhau, cũng vậy ở đây, trước sát-na an chỉ, hai hoặc ba sát-na tốc hành chỉ diễn tiến cùng với xả, các vị ấy nói vậy.

සමාහටාති සමානීතා, සඞ්ගහෙත්වා වුත්තාති අත්ථො. සුඛදුක්ඛානි විය අනොළාරිකත්තා අවිභූතතාය සුඛුමා. තතො එව අනුමිනිතබ්බසභාවත්තා දුවිඤ්ඤෙය්‍යා. දුට්ඨස්සාති දුට්ඨපයොගස්ස, දුද්දම්මස්සාති අත්ථො. සක්කා හොති එසා ගාහයිතුං අඤ්ඤාපොහනනයෙනාති අධිප්පායො.

Samāhaṭāti (được thu gom): được mang lại cùng nhau, nghĩa là được nói sau khi đã thu gom. Giống như lạc và khổ, nó vi tế do không thô thiển và không rõ ràng. Chính vì thế, nó khó nhận biết do có bản chất cần được suy luận. Duṭṭhassāti (của người hư hỏng): của người có hành vi hư hỏng, nghĩa là của người khó dạy bảo. Ý nghĩa là: thọ này có thể được nắm bắt bằng phương pháp loại trừ cái khác.

අදුක්ඛමසුඛාය චෙතොවිමුත්තියාති ඉදමෙව චතුත්ථජ්ඣානං දට්ඨබ්බං. පච්චයදස්සනත්ථන්ති අධිගමස්ස උපායභූතපච්චයදස්සනත්ථං. තෙනාහ ‘‘දුක්ඛප්පහානාදයො හි තස්සා පච්චයා’’ති. දුක්ඛප්පහානාදයොති ච සොපචාරා පඨමජ්ඣානාදයොවෙත්ථ අධිප්පෙතා.

Adukkhamasukhāya cetovimuttiyāti (tâm giải thoát không khổ không lạc): cần hiểu chính là thiền thứ tư này. Paccayadassanatthanti (để chỉ ra duyên): để chỉ ra duyên là phương tiện để chứng đắc. Do đó, ngài nói: “Sự đoạn trừ khổ v.v... quả là duyên của nó.” Và ở đây, “sự đoạn trừ khổ v.v...” được hiểu là chính các thiền thứ nhất v.v... cùng với cận hành của chúng.

පහීනාති වුත්තා ‘‘පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා’’ති. එතාති සුඛාදයො වෙදනා.

Pahīnāti (đã được đoạn trừ): được nói đến qua câu “do sự đoạn tận năm hạ phần kiết sử.” Etāti (những điều này): các thọ như lạc v.v...

සොමනස්සං රාගස්ස පච්චයො. වුත්තඤ්හි ‘‘සුඛාය ඛො, ආවුසො විසාඛ, වෙදනාය රාගානුසයො අනුසෙතී’’ති (ම. නි. 1.465). දොමනස්සං දොසස්ස පච්චයො. වුත්තම්පි චෙතං ‘‘දුක්ඛාය ඛො, ආවුසො විසාඛ, වෙදනාය පටිඝානුසයො අනුසෙතී’’ති. සුඛාදිඝාතෙනාති සුඛාදීනං පහානෙන. අස්ස ඣානස්ස.

Hỷ là duyên của tham. Thật vậy, đã được nói: “Này hiền giả Visākha, tùy miên tham ngủ ngầm đối với lạc thọ.” Ưu là duyên của sân. Và điều này cũng đã được nói: “Này hiền giả Visākha, tùy miên sân ngủ ngầm đối với khổ thọ.” Sukhādighātenāti (do sự loại bỏ lạc v.v...): do sự đoạn trừ lạc v.v... Của thiền này.

න දුක්ඛන්ති අදුක්ඛං, දුක්ඛවිධුරං. යස්මා තත්ථ දුක්ඛං නත්ථි, තස්මා වුත්තං ‘‘දුක්ඛාභාවෙනා’’ති. අසුඛන්ති එත්ථපි එසෙව නයො. එතෙනාති දුක්ඛසුඛපටික්ඛෙපවචනෙන. ‘‘පටිපක්ඛභූත’’න්ති ඉදං ඉධ තතියවෙදනාය දුක්ඛාදීනං සමතික්කමවසෙන පත්තබ්බත්තා වුත්තං, න කුසලාකුසලානං විය උජුවිපච්චනීකතාය. ඉට්ඨානිට්ඨවිපරීතස්ස මජ්ඣත්තාරම්මණස්ස, ඉට්ඨානිට්ඨවිපරීතං වා මජ්ඣත්තාකාරෙන අනුභවනලක්ඛණා ඉට්ඨානිට්ඨවිපරීතානුභවනලක්ඛණා. තතො එව මජ්ඣත්තරසා. අවිභූතපච්චුපට්ඨානාති සුඛදුක්ඛානි විය න විභූතාකාරා[Pg.192], පිට්ඨිපාසාණෙ මිගගතමග්ගො විය තෙහි අනුමාතබ්බා අවිභූතාකාරොපට්ඨානා. සුඛනිරොධො නාම ඉධ චතුත්ථජ්ඣානූපචාරො, සො පදට්ඨානං එතිස්සාති සුඛනිරොධපදට්ඨානා.

Không phải khổ nên gọi là bất khổ (adukkhaṃ), tức là trái ngược với khổ. Vì trong trạng thái ấy không có khổ, nên được nói là “do không có khổ”. Trong từ “bất lạc” (asukhaṃ) cũng có cùng phương pháp này. “Bởi điều này” (Etena) nghĩa là bởi lời nói phủ định khổ và lạc. Từ “là đối nghịch” (Paṭipakkhabhūta) ở đây được nói đến do (trạng thái này) có thể đạt được bằng cách vượt qua khổ v.v... của thọ thứ ba, chứ không phải do sự đối nghịch trực tiếp như (trường hợp) của các pháp thiện và bất thiện. (Thọ xả) có đặc tính cảm nhận đối tượng trung tính, là cái trái ngược với (đối tượng) khả ái và bất khả ái; hoặc có đặc tính cảm nhận (đối tượng) trung tính, là cái trái ngược với (đối tượng) khả ái và bất khả ái, với một thái độ trung dung; (tóm lại là) có đặc tính cảm nhận cái trái ngược với (đối tượng) khả ái và bất khả ái. Chính vì thế, nó có phận sự là trung tính. Có sự biểu hiện không rõ rệt nghĩa là không có hình thái rõ rệt như lạc và khổ; nó có sự biểu hiện với hình thái không rõ rệt, cần được suy luận thông qua chúng (lạc và khổ), giống như dấu chân của con nai trên phiến đá. Ở đây, sự diệt của lạc chính là cận hành của thiền thứ tư, và đó là nhân cần thiết của thọ này, do đó (thọ này) có sự diệt của lạc làm nhân cần thiết.

89. ‘‘උපෙක්ඛාසතිපාරිසුද්ධි’’න්ති පුරිමපදෙ උත්තරපදලොපෙනෙතං සමාසපදන්ති ආහ ‘‘උපෙක්ඛාය ජනිතසතිපාරිසුද්ධි’’න්ති. සබ්බපච්චනීකධම්මපරිසුද්ධාය පච්චනීකසමනෙපි අබ්‍යාවටාය පාරිසුද්ධිඋපෙක්ඛාය වත්තමානාය චතුත්ථජ්ඣානෙ සති සම්පහංසනපඤ්ඤා විය සුපරිසුද්ධා, සුවිසදා ච හොතීති ආහ ‘‘යා ච තස්සා සතියා පාරිසුද්ධි, සා උපෙක්ඛාය කතා, න අඤ්ඤෙනා’’ති. යදි තත්‍රමජ්ඣත්තතා ඉධ ‘‘උපෙක්ඛා’’ති අධිප්පෙතා, කථං සතියෙව ‘‘පරිසුද්ධා’’ති වුත්තාති ආහ ‘‘න කෙවල’’න්තිආදි.

89. “Xả niệm thanh tịnh” (Upekkhāsatipārisuddhi) là một từ ghép do lược bỏ từ sau trong cụm từ trước, nên ngài (Chú giải sư) nói: “sự thanh tịnh của niệm được sinh ra bởi xả”. Khi xả thanh tịnh, vốn đã thanh tịnh khỏi tất cả các pháp đối nghịch và không bận tâm trong việc làm lắng dịu các pháp đối nghịch, đang hiện hữu, thì niệm trong thiền thứ tư trở nên hoàn toàn thanh tịnh và trong sáng, giống như trí tuệ làm cho hân hoan. Vì vậy, ngài nói: “sự thanh tịnh của niệm ấy được tạo ra bởi xả, chứ không phải bởi cái gì khác”. Nếu trạng thái trung lập ở đây được hiểu là “xả”, tại sao chỉ có niệm được nói là “thanh tịnh”? (Để trả lời câu hỏi này), ngài nói: “Không chỉ...” v.v...

එවම්පි කස්මා අයමෙව සති ‘‘උපෙක්ඛාසතිපාරිසුද්ධී’’ති වුත්තාති අනුයොගං සන්ධාය ‘‘තත්ථ කිඤ්චාපී’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ හෙට්ඨා තීසු ඣානෙසු විජ්ජමානායපි තත්‍රමජ්ඣත්තතාය පච්චනීකාභිභවතො, සහායපච්චයවෙකල්ලතො ච අපාරිසුද්ධි, තථා තංසම්පයුත්තානං. තදභාවතො ඉධ පාරිසුද්ධීති ඉමමත්ථං රූපකවසෙන දස්සෙතුං ‘‘යථා පනා’’තිආදි වුත්තං. සූරියප්පභාභිභවාති සූරියප්පභාය අභිභුය්‍යමානත්තා. අතික්ඛතාය චන්දලෙඛා විය රත්තිපි සොම්මසභාවා සභාගාය රත්තියමෙව ච චන්දලෙඛා සමුජ්ජලතීති සා තස්සා සභාගාති දස්සෙන්තො ‘‘සොම්මභාවෙන ච අත්තනො උපකාරකත්තෙන වා සභාගාය රත්තියා’’ති ආහ.

Mặc dù vậy, tại sao chỉ có niệm này được gọi là “xả niệm thanh tịnh”? Để trả lời câu hỏi này, ngài đã nói: “Ở đó, mặc dù...” v.v... Ở đó, mặc dù trạng thái trung lập có hiện hữu trong ba tầng thiền dưới, nhưng nó không thanh tịnh do bị các pháp đối nghịch lấn át và do thiếu các duyên trợ giúp; tương tự như vậy đối với các pháp tương ưng với nó. Do không có những điều đó (sự lấn át và sự thiếu thốn), nên ở đây (trong thiền thứ tư) có sự thanh tịnh. Để trình bày ý nghĩa này bằng hình ảnh ví dụ, ngài đã nói: “Ví như...” v.v... “Bị ánh sáng mặt trời lấn át” nghĩa là do bị ánh sáng mặt trời lấn át. Giống như vầng trăng khuyết không sáng tỏ (vào ban ngày), ban đêm cũng có bản chất êm dịu, và vầng trăng khuyết chỉ tỏa sáng trong đêm tương hợp với nó. Để chỉ ra rằng đêm đó tương hợp với vầng trăng, ngài nói: “do bản chất êm dịu và do là yếu tố hỗ trợ cho chính nó, hoặc là đêm tương hợp”.

‘‘එකවීථිය’’න්ති ඉදං තත්ථ සොමනස්සස්ස එකංසෙන අභාවතො වුත්තං, න තතො පුරිමතරෙසු එකංසෙන භාවතො. යථා පන විතක්කාදයො දුතියාදිජ්ඣානක්ඛණෙයෙව පහීයන්ති, න තෙසං එකවීථියං පුරිමජවනෙසු, න එවමෙතන්ති දස්සෙතුං වුත්තං. චතුක්කජ්ඣානෙති චතුක්කනයවසෙන නිබ්බත්තිතජ්ඣානචතුක්කෙ.

Từ “trong một lộ trình” (Ekavīthiyaṃ) được nói đến vì ở đó (trong lộ trình an chỉ của thiền thứ tư) hoàn toàn không có thọ hỷ, chứ không phải vì trong các lộ trình trước đó (của các thiền dưới) nó (thọ hỷ) hoàn toàn có mặt. (Câu này) được nói để chỉ ra rằng: không phải trường hợp này cũng giống như trường hợp của tầm v.v... được đoạn trừ ngay trong sát-na của thiền thứ hai v.v..., chứ không phải trong các tốc hành tâm trước đó trong cùng một lộ trình. “Trong bốn thiền” (Catukkajjhāne) nghĩa là trong bốn thiền được hình thành theo pháp tứ thiền.

පඤ්චකජ්ඣානකථාවණ්ණනා

Giải thích về luận đề ngũ thiền

90. තත්ථාති පඨමජ්ඣානෙ. චතුක්කනයස්ස දුතියජ්ඣානෙ වියාති චතුක්කනයසම්බන්ධිනි දුතියජ්ඣානෙ විය. තං ද්විධා භින්දිත්වාති චතුක්කනයෙ දුතියං [Pg.193] ‘‘අවිතක්කං විචාරමත්තං, අවිතක්කං අවිචාර’’න්ති ච එවං ද්විධා භින්දිත්වා පඤ්චකනයෙ දුතියඤ්චෙව තතියඤ්ච හොති අභිධම්මෙති (ධ. ස. 168) අධිප්පායො. සුත්තන්තෙසු පන සරූපතො පඤ්චකනයො න ගහිතො.

90. “Trong đó” (Tattha) nghĩa là trong thiền thứ nhất. “Giống như thiền thứ hai của pháp tứ thiền” nghĩa là giống như thiền thứ hai liên quan đến pháp tứ thiền. “Chia nó làm hai” có ý nghĩa là: trong pháp tứ thiền, thiền thứ hai được chia làm hai là “không tầm, chỉ có tứ” và “không tầm, không tứ”; như vậy, trong pháp ngũ thiền, chúng trở thành thiền thứ hai và thiền thứ ba trong A-tỳ-đàm. Đó là ý nghĩa. Tuy nhiên, trong các Kinh tạng, pháp ngũ thiền không được trình bày theo đúng bản chất của nó.

කස්මා පනෙත්ථ නයද්වයවිභාගො ගහිතොති? අභිධම්මෙ නයද්වයවසෙන ඣානානං දෙසිතත්තා. කස්මා ච තත්ථ තථා තානි දෙසිතානි? පුග්ගලජ්ඣාසයතො, දෙසනාවිලාසතො ච. සන්නිපතිතදෙවපරිසාය කිර යෙසං යථාදෙසිතෙ පඨමජ්ඣානෙ විතක්කො එව ඔළාරිකතො උපට්ඨාසි, ඉතරෙ සන්තතො. තෙසං අජ්ඣාසයවසෙන ච චතුරඞ්ගිකං අවිතක්කං විචාරමත්තං ඣානං දෙසිතං. යෙසං විචාරො, යෙසං පීති, යෙසං සුඛං ඔළාරිකතො උපට්ඨාසි, ඉතරෙ සන්තතො. තෙසං තෙසං අජ්ඣාසයවසෙන තතියාදීනි ඣානානි දෙසිතානි. අයං තාව පුග්ගලජ්ඣාසයො.

Tại sao ở đây sự phân chia hai pháp (tứ thiền và ngũ thiền) lại được đề cập? Vì trong A-tỳ-đàm, các thiền được thuyết giảng theo hai pháp. Và tại sao ở đó chúng lại được thuyết giảng như vậy? Do khuynh hướng của các cá nhân và do sự khéo léo trong thuyết pháp. Tương truyền rằng, trong hội chúng chư thiên đã vân tập, đối với một số vị, trong thiền thứ nhất được thuyết giảng, chỉ có tầm hiện khởi một cách thô thiển, còn các chi khác thì vi tế. Tùy theo khuynh hướng của họ, thiền có bốn chi, không tầm, chỉ có tứ, đã được thuyết giảng. Đối với một số vị, tứ hiện khởi thô thiển; đối với một số vị, hỷ hiện khởi thô thiển; đối với một số vị, lạc hiện khởi thô thiển, còn các chi khác thì vi tế. Tùy theo khuynh hướng của từng vị, các thiền thứ ba v.v... đã được thuyết giảng. Trước hết, đây là (giải thích theo) khuynh hướng của cá nhân.

යස්සා පන ධම්මධාතුයා සුප්පටිවිද්ධත්තා භගවා යස්මා දෙසනාවිලාසප්පත්තො, තස්මා ඤාණමහන්තතාය දෙසනාය සුකුසලො යං යං අඞ්ගං ලබ්භති, තස්ස තස්ස වසෙන යථාරුචිං දෙසනං නියාමෙන්තො චතුක්කනයවසෙන, පඤ්චකනයවසෙන ච. තත්ථ ච පඤ්චඞ්ගිකං පඨමං, චතුරඞ්ගිකං දුතියං, තිවඞ්ගිකං තතියං, දුවඞ්ගිකං චතුත්ථං, දුවඞ්ගිකමෙව පඤ්චමං ඣානං දෙසෙසීති අයං දෙසනාවිලාසො. එත්ථ ච පඤ්චකනයෙ දුතියජ්ඣානං චතුක්කනයෙ දුතියජ්ඣානපක්ඛිකං කත්වා විභත්තං ‘‘යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති අවිතක්කං විචාරමත්තං සමාධිජං පීතිසුඛං දුතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරතී’’ති (ධ. ස. 168). කස්මා? එකත්තකායනානත්තසඤ්ඤීසත්තාවාසඵලතාය දුතියජ්ඣානෙන සමානඵලත්තා, පඨමජ්ඣානසමාධිතො ජාතත්තා ච. පඨමජ්ඣානමෙව හි ‘‘කාමෙහි අකුසලෙහි ච විවිත්ත’’න්ති තදභාවා න ඉධ ‘‘විවිච්චෙව කාමෙහි විවිච්ච අකුසලෙහී’’ති සක්කා වත්තුං, නාපි ‘‘විවෙකජ’’න්ති. සුත්තන්තදෙසනාසු ච පඤ්චකනයෙ දුතියතතියජ්ඣානානි දුතියජ්ඣානමෙව භජන්ති විතක්කවූපසමා විචාරවූපසමා අවිතක්කත්තා, අවිචාරත්තා ච. එවඤ්ච කත්වා සුත්තන්තදෙසනායපි පඤ්චකනයො ලබ්භතෙවාති සිද්ධං හොති. නනු සුත්තන්තෙ චත්තාරියෙව ඣානානි විභත්තානීති පඤ්චකනයො න ලබ්භතීති? න, ‘‘සවිතක්කසවිචාරො සමාධී’’තිආදිනා (දී. නි. 3.305) සමාධිත්තයාපදෙසෙන පඤ්චකනයස්ස [Pg.194] ලබ්භමානත්තා. චතුක්කනයනිස්සිතො පන කත්වා පඤ්චකනයො විභත්තොති සුත්තන්තදෙසනායපි පඤ්චකනයො නිද්ධාරෙතබ්බො. ‘‘විතක්කවිචාරානං වූපසමා’’ති හි විතක්කස්ස, විචාරස්ස, විතක්කවිචාරානඤ්ච ‘‘විතක්කවිචාරාන’’න්ති සක්කා වත්තුං. තථා ‘‘අවිතක්කං, අවිචාර’’න්ති ච විනා, සහ ච විචාරෙන විතක්කප්පහානෙන අවිතක්කං, සහ, විනා ච විතක්කෙන විචාරප්පහානෙන අවිචාරන්ති අවිතක්කං, අවිචාරං, අවිතක්කඤ්ච අවිචාරඤ්චාති වා තිවිධම්පි සක්කා සඞ්ගහෙතුං.

Lại nữa, do vì Đức Thế Tôn đã khéo thông đạt pháp giới nào nên Ngài đã đạt đến sự vẻ vang trong thuyết pháp, do đó, vì có trí tuệ vĩ đại, Ngài thiện xảo trong việc thuyết pháp, tùy theo sở thích mà xác định bài pháp theo từng chi phần nào Ngài có được, theo pháp tứ thiền và theo pháp ngũ thiền. Và trong đó, Ngài đã thuyết giảng thiền thứ nhất có năm chi, thiền thứ hai có bốn chi, thiền thứ ba có ba chi, thiền thứ tư có hai chi, và thiền thứ năm cũng chỉ có hai chi. Đây là sự vẻ vang trong thuyết pháp. Và ở đây, trong pháp ngũ thiền, thiền thứ hai được phân tích bằng cách xếp vào phần của thiền thứ hai trong pháp tứ thiền rằng: “Vào lúc nào, vị ấy tu tập đạo lộ để sanh vào cõi sắc, chứng và trú thiền thứ hai, không tầm, chỉ có tứ, do định sanh, có hỷ và lạc.” Tại sao? Vì có quả tương đương với thiền thứ hai (của pháp tứ thiền) là quả của chúng sanh trú ở Nhất Tưởng và Dị Tưởng, và vì sanh từ định của thiền thứ nhất. Vì chỉ có thiền thứ nhất mới được gọi là “ly dục, ly bất thiện pháp”, do không có điều đó, nên ở đây không thể nói “ly dục, ly bất thiện pháp”, cũng không thể nói là “do ly sanh”. Và trong các bài thuyết pháp theo Tạng Kinh, thiền thứ hai và thiền thứ ba của pháp ngũ thiền đều thuộc về thiền thứ hai (của pháp tứ thiền) do sự lắng dịu của tầm, sự lắng dịu của tứ, do không có tầm, và do không có tứ. Làm như vậy, nên thành tựu rằng pháp ngũ thiền cũng có được trong các bài thuyết pháp theo Tạng Kinh. Chẳng phải trong Tạng Kinh chỉ phân tích có bốn thiền, nên không có pháp ngũ thiền hay sao? Không phải vậy, vì pháp ngũ thiền có được do sự chỉ dẫn ba loại định (trong kinh) bắt đầu bằng “định có tầm có tứ”. Tuy nhiên, pháp ngũ thiền được phân tích dựa vào pháp tứ thiền, do đó, pháp ngũ thiền cũng cần được xác định trong các bài thuyết pháp theo Tạng Kinh. Vì trong câu “do sự lắng dịu của tầm và tứ”, có thể nói “của tầm và tứ” là (sự lắng dịu) của tầm, của tứ, và của cả tầm và tứ. Tương tự, trong câu “không tầm, không tứ”, có thể bao gồm cả ba loại: (1) không tầm do đã đoạn trừ tầm cùng với tứ hoặc không có tứ, (2) không tứ do đã đoạn trừ tứ cùng với tầm hoặc không có tầm, hoặc (3) không tầm và không tứ.

දුතියන්ති ච විතක්කරහිතෙ, විතක්කවිචාරද්වයරහිතෙ ච ඤායාගතා දෙසනා දුතියං අධිගන්තබ්බත්තා, විචාරමත්තරහිතෙපි ද්වයප්පහානාධිගතසමානධම්මත්තා. එවඤ්ච කත්වා පඤ්චකනයනිද්දෙසෙ දුතියෙ වූපසන්තොපි විතක්කො සහායභූතවිචාරාවූපසමෙන න සම්මා වූපසන්තොති විතක්කවිචාරද්වයරහිතෙ විය විචාරවූපසමෙනෙව තදුපසමං, සෙසධම්මානං සමානතඤ්ච දස්සෙන්තෙන ‘‘විතක්කවිචාරානං වූපසමා අජ්ඣත්තං සම්පසාදනං චෙතසො එකොදිභාවං අවිතක්කං අවිචාරං සමාධිජං පීතිසුඛං තතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරතී’’ති තතියං චතුක්කනයෙ දුතියෙන නිබ්බිසෙසං විභත්තං. දුවිධස්සාපි සහායවිරහෙන, අඤ්ඤථා ච විතක්කප්පහානෙන අවිතක්කත්තං, සමාධිජං පීතිසුඛත්තඤ්ච සමානන්ති සමානධම්මත්තාපි දුතියන්ති නිද්දෙසො. විචාරමත්තම්පි හි විතක්කවිචාරද්වයරහිතං විය ‘‘යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති අවිතක්කං විචාරමත්තං සමාධිජං පීතිසුඛං දුතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරතී’’ති (ධ. ස. 168) අවිතක්කං සමාධිජං පීතිසුඛන්ති විභත්තං. පඨමජ්ඣානෙ වා සහචාරීසු විතක්කවිචාරෙසු එකං අතික්කමිත්වා දුතියම්පි තත්‍රට්ඨමෙව දොසතො දිස්වා උභයම්පි සහාතික්කමන්තස්ස පඤ්චකනයෙ තතියං වුත්තං, තතියං අධිගන්තබ්බත්තා. පඨමතො අනන්තරභාවෙන පනස්ස දුතියභාවො ච උප්පජ්ජතීති. කස්මා පනෙවං සරූපතො පඤ්චකනයො න විභත්තොති? විනෙය්‍යජ්ඣාසයතො. යථානුලොමදෙසනා හි සුත්තන්තදෙසනාති.

Và bài thuyết pháp gọi là “thứ hai” là hợp lý trong trường hợp (thiền) không có tầm và (thiền) không có cả tầm và tứ, vì nó được chứng đắc lần thứ hai; và ngay cả trong trường hợp (thiền) chỉ không có tứ, (cũng gọi là thứ hai) vì có các pháp tương đương với (thiền) chứng đắc do đoạn trừ cả hai chi (tầm và tứ). Làm như vậy, trong phần giải thích pháp ngũ thiền, ở thiền thứ hai, dù tầm đã lắng dịu, nhưng nó chưa thực sự lắng dịu hoàn toàn do tứ là bạn đồng hành chưa lắng dịu. Do đó, để chỉ ra rằng sự lắng dịu của tầm chỉ xảy ra cùng với sự lắng dịu của tứ, giống như trong trường hợp (thiền) không có cả tầm và tứ, và để chỉ ra sự tương đồng của các pháp còn lại, nên (thiền) thứ ba (của pháp ngũ thiền) được phân tích không khác biệt với thiền thứ hai của pháp tứ thiền rằng: “Do sự lắng dịu của tầm và tứ, vị ấy chứng và trú thiền thứ ba, có nội tĩnh, nhất tâm, không tầm, không tứ, do định sanh, có hỷ và lạc.” Ở cả hai loại (thiền thứ hai và thứ ba của pháp ngũ thiền), việc không có tầm do vắng mặt bạn đồng hành (tứ) và do đoạn trừ tầm theo cách khác, và việc có hỷ lạc do định sanh là tương đương nhau. Do có các pháp tương đương, nên cũng được gọi là “thứ hai”. Vì ngay cả (thiền) chỉ có tứ cũng được phân tích là không tầm, có hỷ lạc do định sanh, giống như (thiền) không có cả tầm và tứ, (như trong câu): “Vào lúc nào, vị ấy tu tập đạo lộ để sanh vào cõi sắc, chứng và trú thiền thứ hai, không tầm, chỉ có tứ, do định sanh, có hỷ và lạc.” Hoặc, trong thiền thứ nhất, trong số tầm và tứ cùng sanh, sau khi vượt qua một chi (tầm), thấy được lỗi của chi thứ hai (tứ) vẫn còn đó, người vượt qua cả hai cùng một lúc, (thiền đó) được gọi là thiền thứ ba trong pháp ngũ thiền, vì nó được chứng đắc lần thứ ba. Tuy nhiên, do là trạng thái kế tiếp ngay sau thiền thứ nhất, nên nó cũng có thể là trạng thái thứ hai. Tại sao pháp ngũ thiền không được phân tích theo đúng bản chất của nó như vậy? Do tùy theo khuynh hướng của chúng sanh cần được giáo hóa. Vì các bài thuyết pháp theo Tạng Kinh là những bài pháp được thuyết giảng tùy thuận theo (khuynh hướng của chúng sanh).

පථවීකසිණනිද්දෙසවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần chú giải về sự trình bày đề mục đất biến xứ đã kết thúc.

ඉති චතුත්ථපරිච්ඡෙදවණ්ණනා.

Như vậy là phần chú giải chương thứ tư.

5. සෙසකසිණනිද්දෙසවණ්ණනා

5. Phần chú giải về sự trình bày các đề mục biến xứ còn lại

ආපොකසිණකථාවණ්ණනා

Phần chú giải về đề mục nước biến xứ

91. යථාවිත්ථාරිතස්ස [Pg.195] අත්ථස්ස අතිදෙසොපි විත්ථාරට්ඨානෙයෙව තිට්ඨතීති ආහ ‘‘විත්ථාරකථා හොතී’’ති. ආපොකසිණන්ති ආපොකසිණජ්ඣානං, ආපොකසිණකම්මට්ඨානං වා. සබ්බං විත්ථාරෙතබ්බන්ති පථවීකසිණකම්මට්ඨානෙ වුත්තනයෙන විත්ථාරෙතබ්බං. එත්තකම්පීති ‘‘කතෙ වා අකතෙ වාති සබ්බං විත්ථාරෙතබ්බ’’න්ති එත්තකම්පි අවත්වා. සාමුද්දිකෙන ලොණුදකෙන භරිතො ජලාසයො ලොණී. නීලාදිවණ්ණසඞ්කරපරිහරණත්ථං ‘‘සුද්ධවත්ථෙන ගහිත’’න්ති වුත්තං. අඤ්ඤන්ති භූමිං සම්පත්තං. තථාරූපන්ති යාදිසං ආකාසජං උදකං, තාදිසං. තෙනාහ ‘‘විප්පසන්නං අනාවිල’’න්ති, යං පන උදකන්ති සම්බන්ධො. ‘‘න වණ්ණො පච්චවෙක්ඛිතබ්බො’’තිආදීසු යං වත්තබ්බං, තං පථවීකසිණකථායං වුත්තමෙව. ලක්ඛණං පන ඉධ පග්ඝරණලක්ඛණං වෙදිතබ්බං.

91. Vì sự chỉ dẫn về ý nghĩa đã được giải thích rộng cũng nằm trong phần giải thích rộng, nên ngài đã nói “đó là lời giải thích rộng”. “Nước biến xứ” (āpokasiṇa) có nghĩa là thiền nước biến xứ, hoặc đề mục thiền nước biến xứ. “Tất cả cần được giải thích rộng” có nghĩa là cần được giải thích rộng theo phương pháp đã được nói trong đề mục thiền đất biến xứ. “Chừng ấy” có nghĩa là không nói đến chừng ấy rằng “dù đã làm hay chưa làm, tất cả cần được giải thích rộng”. Hồ chứa đầy nước mặn của biển được gọi là loṇī (hồ nước mặn). Để tránh sự pha trộn các màu sắc như xanh, v.v., nên đã nói “được lấy bằng vải sạch”. “Khác” có nghĩa là (nước) đã chạm đến đất. “Như vậy” có nghĩa là nước từ trên trời như thế nào, thì (nước này) cũng như thế ấy. Do đó, ngài nói “trong trẻo, không vẩn đục”; có sự liên kết với câu “nhưng nước nào”. Trong các câu bắt đầu bằng “không nên quán xét màu sắc”, điều cần nói đã được nói trong phần về đất biến xứ. Tuy nhiên, ở đây, đặc tính cần được biết là đặc tính chảy tràn.

වුත්තනයෙනෙවාති පථවීකසිණභාවනායං වුත්තනයෙනෙව. තරඞ්ගුට්ඨානාදි, ඵෙණමිස්සතාදි ච ඉධ කසිණදොසො. සොති යොගාවචරො. තස්සාති පටිභාගනිමිත්තස්ස.

“Theo phương pháp đã nói” có nghĩa là theo đúng phương pháp đã nói trong phần tu tập đất biến xứ. Sự nổi lên của sóng, v.v., và sự lẫn lộn với bọt, v.v., ở đây là lỗi của đề mục biến xứ. “Vị ấy” là hành giả. “Của nó” là của tợ tướng.

තෙජොකසිණකථාවණ්ණනා

Phần chú giải về đề mục lửa biến xứ

92. සිනිද්ධානි සිනෙහවන්තානි. සාරදාරූනි න ඵෙග්ගුදාරූනි. ජාලාය චිරට්ඨිතත්ථං සිනිද්ධසාරදාරුග්ගහණං. ඝටිකං ඝටිකං කත්වාති ඛන්ධසො කරිත්වා. ආලිම්පෙත්වාති ජාලෙත්වා. ඝනජාලායාති අවිරළවසෙන පවත්තඅග්ගිජාලායං.

92. Siniddhāni có nghĩa là sinehavantāni (có chất nhờn). Sāradārūni là na pheggudārūni (gỗ lõi, không phải gỗ giác). Jālāya ciraṭṭhitatthaṃ siniddhasāradāruggahaṇaṃ (việc lấy gỗ lõi có chất nhờn là vì mục đích để cho ngọn lửa được tồn tại lâu dài). Ghaṭikaṃ ghaṭikaṃ katvāti có nghĩa là khandhaso karitvā (sau khi làm thành từng mảnh). Ālimpetvāti có nghĩa là jāletvā (sau khi đốt lên). Ghanajālāyāti có nghĩa là aviraḷavasena pavattaaggijālāyaṃ (trong ngọn lửa cháy dày đặc, không có khoảng trống).

පතනසදිසන්ති පතමානසදිසං. අකතෙ ගණ්හන්තස්සාති වුත්තනයෙන යථා කසිණමණ්ඩලං පඤ්ඤායති, එවං අනභිසඞ්ඛතෙ කෙවලෙ තෙජස්මිං නිමිත්තං ගණ්හන්තස්ස.

Patanasadisanti có nghĩa là patamānasadisaṃ (giống như đang rơi xuống). Akate gaṇhantassāti có nghĩa là đối với người nắm bắt tướng trong yếu tố lửa đơn thuần, không được chuẩn bị (anabhisaṅkhate kevale tejasmiṃ nimittaṃ gaṇhantassa), theo phương cách đã được nói (vuttanayena), như thế nào (yathā) mà vòng kasina hiện rõ (kasiṇamaṇḍalaṃ paññāyati), cũng như vậy (evaṃ).

වායොකසිණකථාවණ්ණනා

Giải về đề mục kasina gió

93. වුත්තඤ්හෙතන්ති එත්ථ හි-සද්දො හෙතුඅත්ථො, යස්මාති අත්ථො. තස්ස ‘‘තස්මා’’ති ඉමිනා සම්බන්ධො. උච්ඡග්ගන්ති උච්ඡුඛෙත්තෙ යථාඨිතානං අග්ගං. එරිතන්ති [Pg.196] වාතෙන චලිතං. සමෙරිතන්ති සබ්බසො චලිතං. තස්මාති යස්මා ‘‘වායොකසිණං…පෙ… උපලක්ඛෙතී’’ති එවං වුත්තං අට්ඨකථායං, තස්මා. සමසීසට්ඨිතන්ති උපරි පත්තානං වසෙන සමසීසං හුත්වා ඨිතං. වෙළුං වා රුක්ඛං වාති එත්ථාපි ‘‘සමසීසං ඨිතං ඝනපත්තවෙළුං වා ඝනපත්තරුක්ඛං වා’’ති ආනෙත්වා යොජෙතබ්බං. එකඞ්ගුලාදිප්පමාණෙසු කෙසෙසු රස්සභාවතො, දීඝතරෙසු ඔලම්බනතො, විරළෙසු අනුප්පවෙසතො වාතප්පහාරො න පඤ්ඤායතීති චතුරඞ්ගුලප්පමාණග්ගහණං, ඝනග්ගහණඤ්ච කතං. එතස්මිං ඨානෙ පහරතීති සතිං ඨපෙත්වාති උච්ඡග්ගාදීනං පචලනාකාරග්ගහණමුඛෙන තෙසං පහාරකෙ වාතසඞ්ඝාතෙ සතිං උපට්ඨපෙත්වා. තත්ථ සතිං ඨපෙත්වාති තස්මිං කායපදෙසස්ස සඞ්ඝට්ටනවසෙන පවත්තෙ වායුපිණ්ඩෙ සඞ්ඝට්ටනාකාරග්ගහණමුඛෙන සතිං උපට්ඨපෙත්වා. ‘‘උසුමවට්ටිසදිස’’න්ති එතෙන පුරිමකසිණස්ස විය ඉමස්සාපි නිමිත්තස්ස සංවිග්ගහතං දස්සෙති. ‘‘නිච්චල’’න්ති ඉමිනා නිච්චලභාවොයෙව උග්ගහනිමිත්තතො ඉමස්ස විසෙසොති පටිභාගනිමිත්තස්සාපි උසුමවට්ටිසදිසතාව විභාවිතා හොති.

93. Trong câu vuttañhetanti, từ hi có nghĩa là nguyên nhân, tức là yasmā (bởi vì). Từ này có liên quan đến từ “tasmā” (do đó). Ucchagganti là ngọn của cây mía đang đứng trong ruộng mía. Eritanti là bị gió làm cho lay động. Sameritanti là lay động khắp nơi. Tasmāti có nghĩa là: bởi vì (yasmā) trong Chú giải đã nói rằng: “... quán tưởng kasina gió...” (vāyokasiṇaṃ…pe… upalakkhetīti), do đó (tasmā). Samasīsaṭṭhitanti là đứng thẳng, có ngọn bằng nhau do những chiếc lá ở phần trên. Trong câu veḷuṃ vā rukkhaṃ vā (cây tre hoặc cây gỗ), cũng nên được hiểu và liên kết là: “cây tre có lá rậm rạp, đứng thẳng ngọn bằng nhau, hoặc cây gỗ có lá rậm rạp” (samasīsaṃ ṭhitaṃ ghanapattaveḷuṃ vā ghanapattarukkhaṃ vā). Sự va chạm của gió không hiện rõ trong tóc có độ dài khoảng một ngón tay v.v... vì nó ngắn (rassabhāvato), trong tóc dài hơn vì nó rủ xuống (dīghataresu olambanato), trong tóc thưa vì gió lọt vào trong (viraḷesu anuppavesato), do đó, việc đề cập đến độ dài bốn ngón tay (caturaṅgulappamāṇaggahaṇaṃ) và việc đề cập đến sự rậm rạp (ghanaggahaṇañca) đã được thực hiện. Etasmiṃ ṭhāne paharatīti satiṃ ṭhapetvāti có nghĩa là sau khi an trú niệm vào khối gió đang va chạm vào ngọn mía v.v... thông qua việc nắm bắt trạng thái lay động của chúng. Tattha satiṃ ṭhapetvāti có nghĩa là sau khi an trú niệm thông qua việc nắm bắt trạng thái va chạm trong khối gió đó, đang diễn ra do sự va chạm vào một phần của thân. Bằng câu “usumavaṭṭisadisa” (giống như cột hơi nóng), ngài cho thấy tướng của kasina này cũng có hình thể (saṃviggahataṃ) giống như kasina trước. Bằng câu “niccala” (bất động), ngài đã làm rõ rằng trạng thái bất động chính là điểm khác biệt của tướng này (tợ tướng) so với thủ tướng, và do đó, tợ tướng cũng giống như cột hơi nóng.

නීලකසිණකථාවණ්ණනා

Giải về đề mục kasina xanh

94. අඤ්ජනරාජිවට්ටාදි වණ්ණධාතුයා වා. තථාරූපං මාලාගච්ඡන්ති අවිරළවිකසිතනීලවණ්ණපුප්ඵසඤ්ඡන්නං පුප්ඵගච්ඡං. ඉතරෙනාති අකතාධිකාරෙන. ගිරිකණ්ණිකග්ගහනෙන නීලං ගිරිකණ්ණිකමාහ. කරණ්ඩපටලං සමුග්ගපිධානං. පත්තෙහියෙවාති නීලුප්පලාදීනං කෙසරවණ්ටානි අපනෙත්වා කෙවලෙහි පත්තෙහියෙව. පූරෙතබ්බන්ති නීලවණ්ණං වත්ථං ගහෙත්වා භණ්ඩිකං විය බන්ධිත්වා යථා නීලමණ්ඩලං හුත්වා පඤ්ඤායති, තථා චඞ්කොටකං වා කරණ්ඩපටලං වා පූරෙතබ්බං. මුඛවට්ටියං වා අස්සාති අස්ස චඞ්කොටකස්ස, කරණ්ඩපටලස්ස වා මුඛවට්ටියං බන්ධිතබ්බං. මණිතාලවණ්ටං ඉන්දනීලමණිමයං තාලවණ්ටං.

94. Hoặc trong khoáng chất có màu sắc như thuốc vẽ mắt màu đen, rājivaṭṭa v.v... Tathārūpaṃ mālāgacchanti là bụi hoa được bao phủ bởi những bông hoa màu xanh đang nở rộ dày đặc. Itarenāti là bởi người chưa có duyên lành đã tạo. Bằng việc đề cập đến girikaṇṇikā, ngài nói đến hoa đậu biếc (girikaṇṇikā) màu xanh. Karaṇḍapaṭalaṃ là nắp hộp, nắp tráp. Pattehiyevāti là chỉ bằng những cánh hoa, sau khi đã loại bỏ nhị và cuống của hoa súng xanh v.v... Pūretabbanti: nên được làm cho đầy. Giống như lấy một tấm vải màu xanh, buộc lại như một cái gói (bhaṇḍikaṃ viya) để vòng tròn màu xanh hiện ra, cũng vậy, nên làm đầy cái giỏ (caṅkoṭakaṃ) hoặc nắp hộp (karaṇḍapaṭalaṃ). Mukhavaṭṭiyaṃ vā assāti là nên buộc vào vành miệng của cái giỏ hoặc nắp hộp đó. Maṇitālavaṇṭaṃ là cây quạt lá cọ làm bằng ngọc bích (sapphire).

පීතකසිණකථාවණ්ණනා

Giải về đề mục kasina vàng

95. පීතකසිණෙ මාලාගච්ඡන්ති ඉක්කටාදිමාලාගච්ඡං. හරිතාලං, මනොසිලා වා ධාතු. පත්තඞ්ගපුප්ඵෙහීති පත්තඞ්ගනාමිකා පීතවණ්ණපුප්ඵා එකා ගච්ඡජාති, තස්ස පුප්ඵෙහි. ආසනපූජන්ති චෙතියඞ්ගණෙ කතං ආසනපූජං[Pg.197]. කණිකාරපුප්ඵාදිනාති ආදි-සද්දෙන ආකුලිකිඞ්කිරාතපුප්ඵාදීනං සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො.

95. Trong kasina vàng, mālāgacchanti là bụi hoa như ikkaṭa v.v... Haritālaṃ (thạch hoàng), hoặc manosilā (hùng hoàng) là khoáng chất. Pattaṅgapupphehīti là bằng những bông hoa của một loại cây bụi có tên là pattaṅga, có hoa màu vàng. Āsanapūjanti là sự cúng dường trên một cái tòa được làm trong sân tháp. Kaṇikārapupphādināti: bằng từ ādi (v.v...), nên hiểu là bao gồm các loài hoa như ākuli, kiṅkirāta v.v...

ලොහිතකසිණකථාවණ්ණනා

Giải về đề mục kasina đỏ

96. ලොහිතමණි ලොහිතඞ්ගමණිආදි. ලොහිතධාතු ගෙරුකජාතිහිඞ්ගුලිකාදි.

96. Lohitamaṇi là ngọc lohitaṅga (hồng ngọc) v.v... Lohitadhātu là đất son (geruka), chu sa (jātihiṅgulika) v.v...

ඔදාතකසිණකථාවණ්ණනා

Giải về đề mục kasina trắng

97. ඔදාතකසිණෙ මාලාගච්ඡන්ති නන්දියාවත්තාදිමාලාගච්ඡං. ධාතු කක්කටිමුත්තසෙතිකාදි.

97. Trong kasina trắng, mālāgacchanti là bụi hoa như hoa lài nandiyāvatta v.v... Dhātu là vỏ cua (kakkaṭi), ngọc trai (mutta), đá vôi (setikā) v.v...

ආලොකකසිණකථාවණ්ණනා

Giải về đề mục kasina ánh sáng

98. තථා අසක්කොන්තෙනාති යථා සූරියාලොකාදිවසෙන ඔභාසනිමිත්තුප්පාදනං වුත්තං, තස්ස ඔභාසමණ්ඩලස්ස න චිරට්ඨිතිතාය තථා නිමිත්තුප්පාදනං කාතුං අසක්කොන්තෙන. ඝටමුඛෙන නිග්ගච්ඡනකඔභාසස්ස මහන්තභාවතො ‘‘ඝටමුඛං පිදහිත්වා’’ති වුත්තං. භිත්තිමුඛන්ති භිත්තිඅභිමුඛං. උට්ඨිතමණ්ඩලසදිසන්ති භිත්තිආදීසු උට්ඨිතපාකතිකආලොකමණ්ඩලසදිසං. ඝනවිප්පසන්නං ආලොකපුඤ්ජසදිසන්ති භගවතො බ්‍යාමප්පභා විය බහලො, විප්පසන්නො ච හුත්වා පුඤ්ජභූතො ආලොකො අත්ථි චෙ, තංසදිසොති අත්ථො.

98. Tathā asakkontenāti: bởi người không thể làm được như vậy, tức là không thể tạo ra tướng theo cách đó, vì vòng ánh sáng không tồn tại lâu, như đã nói về việc tạo ra tướng ánh sáng bằng ánh sáng mặt trời v.v... Câu “ghaṭamukhaṃ pidahitvā” (sau khi đậy miệng lu) được nói đến vì ánh sáng thoát ra từ miệng lu thì lớn. Uṭṭhitamaṇḍalasadisanti là giống như vòng ánh sáng tự nhiên xuất hiện trên tường v.v... Ghanavippasannaṃ ālokapuñjasadisanti có nghĩa là: nếu có một khối ánh sáng dày đặc và trong suốt, giống như hào quang một sải của Đức Thế Tôn, thì nó giống như vậy.

පරිච්ඡින්නාකාසකසිණකථාවණ්ණනා

Giải về đề mục kasina hư không hữu hạn

99. ඡිද්දසදිසමෙව හොතීති යෙහි භිත්තිපරියන්තාදීහි පරිච්ඡින්නං, තං ඡිද්දං, තංසදිසං, තෙනවාකාරෙන උග්ගහනිමිත්තං උපට්ඨාතීති අත්ථො. ‘‘වඩ්ඪියමානම්පි න වඩ්ඪතී’’ති උග්ගහනිමිත්තස්ස අවඩ්ඪනීයතං දස්සෙතුං වුත්තං. සබ්බම්පි හි උග්ගහනිමිත්තං වඩ්ඪියමානං න වඩ්ඪතියෙව. සතිපි ච වඩ්ඪෙතුකාමතායං වඩ්ඪනා න සම්භවති භාවනාය පරිදුබ්බලත්තා. භාවනාවසෙන හි නිමිත්තවඩ්ඪනා. පටිභාගනිමිත්තං පන තස්මිං උප්පන්නෙ භාවනා ථිරාති කත්වා ‘‘වඩ්ඪියමානං වඩ්ඪතී’’ති වුත්තං.

99. Chiddasadisameva hotīti có nghĩa là: lỗ hổng đó được giới hạn bởi các cạnh của bức tường v.v...; nó giống như vậy, và thủ tướng (uggahanimitta) xuất hiện theo đúng hình dạng đó. Câu “vaḍḍhiyamānampi na vaḍḍhatīti” (dù được mở rộng cũng không mở rộng) được nói để chỉ ra tính không thể mở rộng của thủ tướng. Thật vậy, tất cả thủ tướng, dù được mở rộng, cũng không hề mở rộng. Và ngay cả khi có ý muốn mở rộng, việc mở rộng cũng không thể xảy ra vì sự tu tập còn quá yếu. Bởi vì sự mở rộng của tướng là nhờ vào sự tu tập. Còn đối với tợ tướng (paṭibhāganimitta), khi nó đã phát sinh, sự tu tập trở nên vững chắc, do đó, câu “vaḍḍhiyamānaṃ vaḍḍhatīti” (khi được mở rộng, nó mở rộng) đã được nói đến.

කිඤ්චාපි [Pg.198] පාළියං ‘‘පථවීකසිණාදීනි රූපඣානාරම්මණානි අට්ඨෙව කසිණානි සරූපතො ආගතානි, ඔදාතකසිණෙ පන ආලොකකසිණං, ආකාසකසිණෙ ච පරිච්ඡින්නාකාසකසිණං අන්තොගධං කත්වා දෙසනා කතා’’ති අධිප්පායෙනාහ ‘‘ඉති කසිණානි දසබලො, දස යානි අවොචා’’ති. පකිණ්ණකකථාපි විඤ්ඤෙය්‍යාති පුබ්බෙ විය අසාධාරණං තස්මිං තස්මිං කසිණෙ පටිනියතමෙව අත්ථං අග්ගහෙත්වා අසාධාරණතො, සාධාරණතො ච තත්ථ තත්ථ පකිණ්ණකං විසටං අත්ථං ගහෙත්වා පවත්තා පකිණ්ණකකථාපි විජානිතබ්බා.

Mặc dù trong Pāli tạng, câu ‘các đề mục biến xứ đất, v.v... là đối tượng của thiền sắc giới, chỉ có tám đề mục biến xứ được đề cập đến theo tự thân của chúng; tuy nhiên, đề mục biến xứ ánh sáng được bao gồm trong đề mục biến xứ trắng, và đề mục biến xứ hư không giới hạn được bao gồm trong đề mục biến xứ hư không, do đó bài thuyết giảng đã được thực hiện’ được nói với ý định này: ‘Như vậy, bậc Thập Lực đã thuyết giảng về mười đề mục biến xứ.’ Và câu ‘Cũng nên hiểu về tạp luận’ có nghĩa là: cũng nên biết về tạp luận được tiến hành bằng cách không chỉ nắm lấy ý nghĩa cố định riêng biệt trong mỗi đề mục biến xứ như trước, mà còn nắm lấy ý nghĩa tạp đa, lan rộng ở mỗi nơi, cả về phương diện riêng biệt lẫn phương diện chung.

පකිණ්ණකකථාවණ්ණනා

Chú giải về Tạp Luận

100. ආදිභාවොති එත්ථ ආදි-සද්දෙන යස්ස කස්සචි පථවීපක්ඛියස්ස වත්ථුනො නිම්මානාදිං සඞ්ගණ්හාති. ඨානනිසජ්ජාදිකප්පනං වාති එත්ථාපි ‘‘ආකාසෙ වා උදකෙ වා’’ති ආනෙත්වා සම්බන්ධිතබ්බං. පරිත්තඅප්පමාණනයෙනාති නීලාදිවණ්ණං අනාමසිත්වා පරිත්තඅප්පමාණනයෙනෙව. එවමාදීනීති ආදි-සද්දෙන සරීරතො උදකධාරානිම්මානාදිං සඞ්ගණ්හාති.

100. Ở đây, trong câu ‘trở thành trạng thái ban đầu,’ từ ‘v.v...’ (ādi) bao hàm việc hóa hiện, v.v... của bất kỳ vật thể nào thuộc về địa đại. Trong câu ‘hoặc sự sắp đặt thế đứng, thế ngồi, v.v...’ cũng nên được liên kết bằng cách thêm vào ‘hoặc trong hư không, hoặc trong nước.’ Câu ‘theo phương pháp hữu hạn và vô lượng’ có nghĩa là chỉ theo phương pháp hữu hạn và vô lượng, không đề cập đến các màu sắc như xanh, v.v... Trong câu ‘những điều tương tự,’ từ ‘v.v...’ (ādi) bao hàm việc hóa hiện dòng nước từ cơ thể, v.v...

යදෙව සො ඉච්ඡති තස්ස ඩහනසමත්ථතාති බහූසු කප්පාසපිචුසාරදාරුආදීසු එකජ්ඣං රාසිභූතෙසු ඨිතෙසු යං යදෙව ඉච්ඡති, තස්ස තස්සෙව ඩහනසමත්ථතා. ඉධ ආදි-සද්දෙන අන්ධකාරවිධමනාදිං සඞ්ගණ්හාති.

Câu ‘có khả năng thiêu đốt bất cứ thứ gì vị ấy mong muốn’ có nghĩa là: khi nhiều vật như bông gòn, lõi cây, v.v... được chất thành một đống, vị ấy mong muốn vật nào thì có khả năng thiêu đốt chính vật đó. Ở đây, từ ‘v.v...’ (ādi) bao hàm việc xua tan bóng tối, v.v...

වායුගතියා ගමනං වායුගතිගමනං, අතිසීඝගමනං. ඉධ ආදි-සද්දෙන යදිච්ඡිතදෙසන්තරං පාපුණනාදිං සඞ්ගණ්හාති.

‘Đi với tốc độ của gió’ (vāyugatigamanaṃ) là đi với tốc độ của gió, tức là đi rất nhanh. Ở đây, từ ‘v.v...’ (ādi) bao hàm việc đi đến một nơi khác theo ý muốn, v.v...

සුවණ්ණන්ති අධිමුච්චනා සුවණ්ණභාවාධිට්ඨානං සෙය්‍යථාපි ආයස්මා පිලින්දවච්ඡො (පාරා. 619-620) තිණණ්ඩුපගපාසාදාදීනං. වුත්තනයෙනාති සුවණ්ණදුබ්බණ්ණනයෙන.

Sự quyết ý ‘là vàng’ là sự chú nguyện thành trạng thái vàng, giống như trường hợp trưởng lão Pilindavaccha (đã chú nguyện) các bó cỏ, cung điện, v.v... (thành vàng). Câu ‘theo phương pháp đã nói’ có nghĩa là theo phương pháp về màu sắc đẹp và xấu.

වණ්ණකසිණෙසු තත්ථ තත්ථ ආදි-සද්දෙන නීලොභාසනිම්මානාදීනං සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. පථවීපබ්බතාදීති ආදි-සද්දෙන සමුද්දාදීනං සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො.

Trong các đề mục biến xứ màu sắc, ở mỗi nơi, nên hiểu rằng từ ‘v.v...’ (ādi) bao hàm việc hóa hiện ánh sáng màu xanh, v.v... Trong câu ‘đất, núi, v.v...’, nên hiểu rằng từ ‘v.v...’ (ādi) bao hàm biển cả, v.v...

සබ්බානෙව [Pg.199] දසපි කසිණානි. ඉමං පභෙදං ලභන්තීති ඉමං වඩ්ඪනාදිවිසෙසං පාපුණන්ති. එකොති එකච්චො. සඤ්ජානාතීති භාවනාපඤ්ඤාය සඤ්ජානාති. ආදි-සද්දෙන ‘‘ආපොකසිණ’’න්තිආදිපාළිං සඞ්ගණ්හාති.

Tất cả mười đề mục biến xứ. Câu ‘đạt được sự phân biệt này’ có nghĩa là chúng đạt đến sự đặc biệt này về việc mở rộng, v.v... ‘Một người’ (eko) có nghĩa là một người nào đó. ‘Nhận biết’ (sañjānāti) có nghĩa là nhận biết bằng tuệ tu tập. Từ ‘v.v...’ (ādi) bao hàm đoạn Pāli bắt đầu bằng ‘đề mục biến xứ nước’.

උපරිගගනතලාභිමුඛං ‘‘පථවීකසිණමෙකො සඤ්ජානාතී’’ති පාළිපදානි ආනෙත්වා සම්බන්ධිතබ්බං. තඤ්ච ඛො වඩ්ඪනවසෙන. තෙනාහ ‘‘එකච්චො හි උද්ධමෙව කසිණං වඩ්ඪෙතී’’ති. හෙට්ඨාභූමිතලාභිමුඛන්තිආදීසුපි එසෙව නයො. පුබ්බෙ වඩ්ඪනකාලෙ පයොජනං අනපෙක්ඛිත්වා වඩ්ඪෙන්තානං වසෙන වුත්තත්තා ඉදානි ‘‘තෙන තෙන වා කාරණෙන එවං පසාරෙතී’’ති ආහ, කසිණං වඩ්ඪෙතීති අත්ථො. යථා කින්ති ආහ ‘‘ආලොකමිව දිබ්බචක්ඛුනා රූපදස්සනකාමො’’ති. උද්ධඤ්චෙ රූපං දට්ඨුකාමො උද්ධං ආලොකං පසාරෙති, අධො චෙ රූපං දට්ඨුකාමො අධො ආලොකං පසාරෙති, සමන්තතො චෙ රූපං දට්ඨුකාමො සමන්තතො ආලොකං පසාරෙති, එවමයං කසිණන්ති අත්ථො.

Với câu ‘hướng về mặt không gian bên trên,’ nên liên kết bằng cách thêm vào các từ Pāli ‘một người nhận biết đề mục biến xứ đất.’ Và điều đó là theo phương diện mở rộng. Do đó, có câu nói: ‘Vì một người chỉ mở rộng đề mục biến xứ lên trên.’ Đối với các câu bắt đầu bằng ‘hướng về mặt đất bên dưới,’ v.v... cũng theo phương pháp tương tự. Vì trước đây, trong lúc mở rộng, đã được nói theo phương diện của những người mở rộng mà không quan tâm đến mục đích, nên bây giờ, câu ‘vì lý do này hay lý do khác mà vị ấy khuếch tán như vậy’ được nói ra, có nghĩa là vị ấy mở rộng đề mục biến xứ. Như thế nào? Câu trả lời là: ‘giống như người muốn thấy các sắc bằng thiên nhãn thì mong muốn ánh sáng.’ Nếu muốn thấy sắc ở trên, vị ấy khuếch tán ánh sáng lên trên; nếu muốn thấy sắc ở dưới, vị ấy khuếch tán ánh sáng xuống dưới; nếu muốn thấy sắc ở xung quanh, vị ấy khuếch tán ánh sáng ra xung quanh. Ý nghĩa của câu ‘đề mục biến xứ này’ là như vậy.

එකස්සාති පථවීකසිණාදීසු එකෙකස්ස. අඤ්ඤභාවානුපගමනත්ථන්ති අඤ්ඤකසිණභාවානුපගමනදීපනත්ථං, න අඤ්ඤං පථවීආදි. න හි උදකෙන ඨිතට්ඨානෙ සසම්භාරපථවී අත්ථි. අඤ්ඤො කසිණසම්භෙදොති ආපොකසිණාදිනා සඞ්කරො. සබ්බත්ථාති සබ්බෙසු ආපොකසිණාදීසු සෙසකසිණෙසු. එකදෙසෙ අට්ඨත්වා අනවසෙසෙන ඵරණප්පමාණස්ස අග්ගහණතො ඵරණං අප්පමාණං. තෙනෙව හි නෙසං කසිණසමඤ්ඤා. තථා චාහ ‘‘තඤ්හී’’තිආදි. තත්ථ චෙතසා ඵරන්තොති භාවනාචිත්තෙන ආලම්බනං කරොන්තො. භාවනාචිත්තඤ්හි කසිණං පරිත්තං වා විපුලං වා එකක්ඛණෙ සකලමෙව මනසි කරොති, න එකදෙසන්ති.

Câu ‘của một’ (ekassa) có nghĩa là của mỗi một đề mục trong số các đề mục biến xứ đất, v.v... Câu ‘với mục đích không chuyển sang trạng thái khác’ có nghĩa là để chỉ rõ sự không chuyển sang trạng thái của một đề mục biến xứ khác; đất, v.v... không trở thành một đề mục khác. Vì ở nơi có nước thì không có đất cùng với các thành phần của nó. Câu ‘sự pha trộn đề mục biến xứ khác’ có nghĩa là sự pha trộn với đề mục biến xứ nước, v.v... Câu ‘ở khắp nơi’ (sabbattha) có nghĩa là trong tất cả các đề mục biến xứ còn lại như biến xứ nước, v.v... Do không đứng yên ở một phần, và do không nắm bắt giới hạn của sự biến mãn một cách không còn dư sót, nên sự biến mãn là vô lượng. Chính vì lý do đó mà chúng có tên gọi là ‘biến xứ’ (kasiṇa). Và do đó, có câu nói bắt đầu bằng ‘Bởi vì điều ấy...’ Ở đây, câu ‘biến mãn bằng tâm’ có nghĩa là lấy làm đối tượng bằng tâm tu tập. Vì tâm tu tập, dù đề mục biến xứ là nhỏ hay lớn, trong một khoảnh khắc, nó tác ý đến toàn bộ chứ không phải một phần.

101. ආනන්තරියකම්මසමඞ්ගිනොති පඤ්චසු ආනන්තරියකම්මෙසු යෙන කෙනචි සමන්නාගතා. නියතමිච්ඡාදිට්ඨිකාති අහෙතුකදිට්ඨි අකිරියදිට්ඨි නත්ථිකදිට්ඨීති තීසු මිච්ඡාදිට්ඨීසු යාය කායචි නියතාය මිච්ඡාදිට්ඨියා සමන්නාගතා. උභතොබ්‍යඤ්ජනකපණ්ඩකාති උභතොබ්‍යඤ්ජනකා, පණ්ඩකා ච. කාමඤ්චෙතෙ අහෙතුකපටිසන්ධිකත්තා විපාකාවරණෙන සමන්නාගතා හොන්ති, තථාපි තිබ්බකිලෙසත්තා කිලෙසාවරණෙන සමන්නාගතා වුත්තා. අහෙතුකද්විහෙතුකපටිසන්ධිකාති අහෙතුකපටිසන්ධිකා, ද්විහෙතුකපටිසන්ධිකා ච. දුහෙතුකපටිසන්ධිකානම්පි හි අරියමග්ගපටිවෙධො, ඣානපටිලාභො [Pg.200] ච නත්ථි, තස්මා තෙපි විපාකාවරණෙන සමන්නාගතා එව.

101. ‘Những người phạm tội vô gián’ là những người đã phạm bất kỳ nghiệp nào trong năm nghiệp vô gián. ‘Những người có tà kiến cố định’ là những người có bất kỳ tà kiến cố định nào trong ba loại tà kiến: vô nhân kiến, vô hành kiến, và vô hữu kiến. ‘Người lưỡng tính và người hoạn’ là người lưỡng tính và người hoạn. Mặc dù những người này, do có sự tái sanh vô nhân, nên bị chướng ngại do quả, tuy nhiên, vì có phiền não mãnh liệt, họ được cho là bị chướng ngại do phiền não. ‘Những người tái sanh vô nhân và nhị nhân’ là những người tái sanh vô nhân và những người tái sanh nhị nhân. Vì ngay cả những người tái sanh nhị nhân cũng không thể chứng ngộ Thánh đạo và không thể đắc thiền, do đó họ cũng bị chướng ngại do quả.

අපච්චනීකපටිපදායන්ති මග්ගස්ස අනුලොමපටිපදායං සච්චානුලොමිකායං විපස්සනායං. අච්ඡන්දිකාති ‘‘කත්තුකම්‍යතාඡන්දරහිතා’’ති සම්මොහවිනොදනියං වුත්තං, තම්පි නිබ්බානාධිගමත්ථමෙව කත්තුකම්‍යතාඡන්දං සන්ධාය වුත්තන්ති දට්ඨබ්බං. උත්තරකුරුකාපි මනුස්සා මාරාදයො විය අච්ඡන්දිකට්ඨානං පවිට්ඨා නිබ්බුතිඡන්දරහිතත්තා. දුප්පඤ්ඤාති භවඞ්ගපඤ්ඤාය පරිහීනා. ‘‘භවඞ්ගපඤ්ඤාය පරිපුණ්ණායපි යස්ස භවඞ්ගං ලොකුත්තරස්ස පාදකං න හොති, සොපි දුප්පඤ්ඤොයෙවා’’ති සම්මොහවිනොදනියං වුත්තං. යස්මිං හි භවඞ්ගෙ වත්තමානෙ තංසන්තතියං ලොකුත්තරං නිබ්බත්තති, තං තස්ස පාදකං නාම හොති.

‘Trong pháp hành không đối nghịch’ có nghĩa là trong pháp hành thuận theo đạo, tức là trong tuệ quán thuận theo các chân lý. ‘Người không có ý muốn’ (acchandika): trong sách Sammohavinodanī có nói: ‘là những người không có ý muốn thực hành.’ Điều này cũng nên được hiểu là được nói đến với ý chỉ về ý muốn thực hành chỉ nhằm mục đích chứng ngộ Niết-bàn. Cả những người ở châu Uttarakuru cũng giống như Ma vương và những vị khác, đã rơi vào tình trạng không có ý muốn, vì họ không có ý muốn đối với sự tịch tịnh (Niết-bàn). ‘Người có trí tuệ yếu kém’ (duppañña) là những người thiếu trí tuệ của dòng hữu phần. Trong sách Sammohavinodanī có nói: ‘Ngay cả khi trí tuệ của dòng hữu phần đã đầy đủ, nhưng nếu dòng hữu phần của người nào không phải là nền tảng cho pháp siêu thế, người đó cũng chính là người có trí tuệ yếu kém.’ Vì khi dòng hữu phần nào đang diễn ra mà pháp siêu thế khởi sanh trong dòng tương tục ấy, thì dòng hữu phần đó được gọi là nền tảng của pháp siêu thế ấy.

කුසලෙසු ධම්මෙසූති අනවජ්ජධම්මෙසු, සුඛවිපාකධම්මෙසු වා. ඔක්කමිතුන්ති අධිගන්තුං. කසිණෙයෙවාති කසිණකම්මට්ඨානෙයෙව. එතෙසන්ති කම්මාවරණසමන්නාගතාදීනං. තස්මාති යස්මා එතෙ විපාකන්තරායාදයො එවං අත්ථජානිකරා, අනත්ථහෙතුභූතා ච, තස්මා. තිණ්ණමෙව චෙත්ථ අන්තරායානං ගහණං ඉතරස්ස සප්පටිකාරත්තා, කම්මන්තරායපක්ඛිකත්තා වාති දට්ඨබ්බං. සප්පුරිසූපනිස්සයාදීහීති ආදි-සද්දෙන තජ්ජං යොනිසොමනසිකාරාදිං සඞ්ගණ්හාති. සද්ධන්ති කම්මඵලසද්ධං, රතනත්තයසද්ධඤ්ච. ඡන්දන්ති භාවනානුයොගෙ තිබ්බකත්තුකම්‍යතාසඞ්ඛාතං කුසලච්ඡන්දං. පඤ්ඤන්ති පාරිහාරියපඤ්ඤං. වඩ්ඪෙත්වාති යථා භාවනා ඉජ්ඣති, තථා පරිබ්‍රූහෙත්වා. යං පනෙත්ථ අත්ථතො න විභත්තං, තං සුවිඤ්ඤෙය්‍යත්තා, හෙට්ඨා වුත්තනයත්තා ච න විභත්තං.

Kusalesu dhammesūti (trong các pháp thiện) là trong các pháp vô tội, hoặc trong các pháp có quả dị thục an lạc. Okkamitunti (để bước vào) là để chứng đạt. Kasiṇeyevāti (chỉ trong kasiṇa) là chỉ trong đề mục kasina. Etesanti (của những chúng sanh này) là của những chúng sanh có nghiệp chướng, v.v. Tasmāti (do đó) là vì rằng những chướng ngại do quả dị thục, v.v. này gây ra sự tổn thất lợi ích và là nguyên nhân của sự bất lợi, do đó. Cần được hiểu rằng, việc chỉ đề cập đến ba chướng ngại ở đây là vì (hai) chướng ngại còn lại có thể khắc phục được, hoặc vì chúng được bao gồm trong nghiệp chướng. Trong cụm từ Sappurisūpanissayādīhīti (do thân cận bậc chân nhân, v.v.), từ "v.v." (ādi) bao gồm như lý tác ý, v.v. tương ứng với điều đó. Saddhanti (tín) là tín về nghiệp và quả của nghiệp, và tín về Tam Bảo. Chandanti (dục) là thiện pháp dục, được gọi là ý muốn thực hành mãnh liệt trong việc chuyên tâm tu tập. Paññanti (tuệ) là phương tiện tuệ. Vaḍḍhetvāti (sau khi làm cho tăng trưởng) là sau khi làm cho phát triển theo cách mà sự tu tập được thành tựu. Điều gì ở đây không được phân tích về mặt ý nghĩa, điều đó không được phân tích vì dễ hiểu và vì phương pháp đã được nói đến ở phần dưới.

සෙසකසිණනිද්දෙසවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích về các đề mục kasina còn lại đã hoàn tất.

ඉති පඤ්චමපරිච්ඡෙදවණ්ණනා.

Như vậy là phần giải thích chương thứ năm.

6. අසුභකම්මට්ඨානනිද්දෙසවණ්ණනා

6. Phần giải thích về đề mục bất tịnh.

උද්ධුමාතකාදිපදත්ථවණ්ණනා

Phần giải thích ý nghĩa các từ uddhumātaka, v.v.

102. ‘‘අවිඤ්ඤාණකාසුභෙසූ’’ති [Pg.201] ඉදං උද්ධුමාතකාදීනං සභාවදස්සනවසෙන වුත්තං. තස්මා භූතකථනමත්තං දට්ඨබ්බං, න සවිඤ්ඤාණකඅසුභස්ස අකම්මට්ඨානභාවතො. තථා හි වක්ඛති ‘‘න කෙවලං මතසරීර’’න්තිආදි (විසුද්ධි. 1.122). උද්ධං ජීවිතපරියාදානාති ජීවිතක්ඛයතො උපරි මරණතො පරං. සමුග්ගතෙනාති උට්ඨිතෙන. උද්ධුමාතත්තාති උද්ධං උද්ධං ධුමාතත්තා සූනත්තා. උද්ධුමාතමෙව උද්ධුමාතකන්ති ක-කාරෙන පදවඩ්ඪනමාහ අනත්ථන්තරතො යථා ‘‘පීතකං ලොහිතක’’න්ති. පටික්කූලත්තාති ජිගුච්ඡනීයත්තා. කුච්ඡිතං උද්ධුමාතං උද්ධුමාතකන්ති කුච්ඡනත්ථෙ වා අයං ක-කාරොති දස්සෙතුං වුත්තං යථා ‘‘පාපකො කිත්තිසද්දො අබ්භුග්ගච්ඡතී’’ති (මහාව. 285; පරි. 325; දී. නි. 2.149; අ. නි. 5.213). තථාරූපස්සාති ‘‘භස්තා විය වායුනා’’තිආදිනා යථාරූපං වුත්තං, තථාරූපස්ස.

102. Câu “Aviññāṇakāsubhesū” (trong các tướng bất tịnh không có thức) này được nói theo cách trình bày tự tánh của tử thi trương phồng, v.v. Do đó, cần được hiểu đây chỉ là sự trình bày đúng sự thật, không phải (đề cập đến) tướng bất tịnh có thức vì nó không phải là đề mục thiền. Thật vậy, sẽ được nói rằng: “không chỉ thân người chết”, v.v. Uddhaṃ jīvitapariyādānāti (sau khi mạng sống chấm dứt) là sau khi mạng sống tận diệt, sau khi chết. Samuggatenāti (do phát sanh) là do khởi lên. Uddhumātattāti (do trương phồng) là do càng lúc càng bị thổi phồng, sưng lên. Uddhumātameva uddhumātakanti (chính cái trương phồng là uddhumātaka), bằng tiếp vĩ ngữ 'ka', nói lên sự thêm từ mà không có sự khác biệt về nghĩa, giống như “pītakaṃ” (màu vàng), “lohitakaṃ” (màu đỏ). Paṭikkūlattāti (do đáng ghê tởm) là do đáng kinh tởm. Kucchitaṃ uddhumātaṃ uddhumātakanti (cái trương phồng đáng ghê tởm là uddhumātaka), được nói để chỉ ra rằng tiếp vĩ ngữ 'ka' này cũng có trong ý nghĩa ghê tởm, giống như trong câu “tiếng xấu đồn xa”. Tathārūpassāti (của cái có hình dạng như vậy) là, hình dạng như thế nào đã được nói bằng câu “như ống bễ đầy gió”, v.v., thì là của cái có hình dạng như vậy.

සෙතරත්තෙහි පරිභින්නං විමිස්සිතං නීලං විනීලං, පුරිමවණ්ණවිපරිණාමභූතං වා නීලං විනීලං.

Tử thi màu xanh bị vỡ ra, trộn lẫn với màu trắng và đỏ được gọi là vinīlaṃ (tử thi xanh bầm); hoặc tử thi màu xanh đã biến đổi từ màu sắc trước đó được gọi là vinīlaṃ.

පරිභින්නට්ඨානෙසු කාකකඞ්කාදීහි. විස්සන්දමානපුබ්බන්ති විස්සවන්තපුබ්බං, තහං තහං පග්ඝරන්තපුබ්බන්ති අත්ථො.

(Bị mổ phá) ở những chỗ bởi quạ, kên kên, v.v. Vissandamānapubbanti (có mủ đang chảy ra) là có mủ đang rỉ ra, ý nghĩa là có mủ đang tuôn chảy ở chỗ này chỗ kia.

අපධාරිතන්ති විවටං උග්ඝාටිතං. ඛිත්තන්ති ඡඩ්ඩිතං, සොණසිඞ්ගාලාදීහි විසුං කත්වා ඛාදනෙන සරීරසඞ්ඝාතතො ලුඤ්චිත්වා තහං තහං ඡඩ්ඩිතං. විවිධං ඛිත්තන්ති වික්ඛිත්තං.

Apadhāritanti (bị mổ phanh) là bị mở ra, bị phanh ra. Khittanti (bị vứt bỏ) là bị quăng đi; bị chó, chó rừng, v.v. ăn, làm cho tách rời, lôi ra từ khối thân rồi vứt bỏ ở chỗ này chỗ kia. Vividhaṃ khittanti (bị vứt đi nhiều cách) là vikkhittaṃ (tử thi bị vứt tung tóe).

පුරිමනයෙනාති ‘‘විවිධං ඛිත්ත’’න්තිආදිනා පුබ්බෙ වුත්තනයෙන. සත්ථෙන හනිත්වාති වෙරීහි ඛග්ගකරවාලාදිනා සත්ථෙන පහරිත්වා. වුත්තනයෙනාති ‘‘අඤ්ඤෙන හත්ථ’’න්තිආදිනා පුබ්බෙ වුත්තනයෙන.

Purimanayenāti (theo phương pháp trước) là theo phương pháp đã được nói trước đây bằng câu “bị vứt đi nhiều cách”, v.v. Satthena hanitvāti (sau khi chém bằng vũ khí) là bị kẻ thù đâm chém bằng vũ khí như gươm, đao, v.v. Vuttanayenāti (theo phương pháp đã nói) là theo phương pháp đã được nói trước đây bằng câu “tay ở một nơi”, v.v.

අබ්භන්තරතො නික්ඛමන්තෙහි කිමීහි පග්ඝරන්තකිමිකුලං පුළවකන්ති ආහ ‘‘කිමිපරිපුණ්ණස්සා’’ති.

(Tử thi) có đàn giòi đang tuôn chảy ra bởi những con giòi đi ra từ bên trong được gọi là puḷavakaṃ (tử thi có giòi), vì vậy, ngài nói kimiparipuṇṇassā (của cái đầy giòi).

උද්ධුමාතකාදීනි [Pg.202] ආමකසුසානාදීසු ඡඩ්ඩිතාසුභානි. නිස්සායාති පටිච්ච තානිපි ආරබ්භ. නිමිත්තානන්ති උග්ගහපටිභාගනිමිත්තානං. එතානෙව උද්ධුමාතකාදීනෙව නාමානි.

Uddhumātakādīni (tử thi trương phồng, v.v.) là những tướng bất tịnh bị vứt bỏ ở nghĩa địa chôn người chết, v.v. Nissāyāti (do nương vào) là do duyên vào, lấy cả những tử thi ấy làm đối tượng. Nimittānanti (của các tướng) là của học tướng và tợ tướng. Chính những tử thi trương phồng, v.v. này là tên gọi (của các tướng ấy).

උද්ධුමාතකකම්මට්ඨානවණ්ණනා

Phần giải thích về đề mục tử thi trương phồng.

103. භාවෙතුකාමෙනාති උප්පාදෙතුකාමෙන. තෙනාති ආචරියෙන. අස්සාති යොගිනො. අසුභනිමිත්තත්ථායාති අසුභනිමිත්තස්ස උග්ගණ්හනත්ථාය, අසුභෙ වා උග්ගහනිමිත්තස්ස අත්ථාය. ගමනවිධානන්ති ගමනවිධි. යෙන විධිනා ගන්තබ්බං, සො විධි. උග්ගහනිමිත්තස්ස උප්පන්නකාලතො පට්ඨාය පථවීකසිණෙ වුත්තං පටිපජ්ජනවිධිං සන්ධායාහ ‘‘අප්පනාවිධානපරියොසාන’’න්ති.

103. Bhāvetukāmenāti (bởi người muốn tu tập) là bởi người muốn làm cho phát sanh. Tenāti (bởi vị ấy) là bởi vị thầy. Assāti (cho vị ấy) là cho hành giả. Asubhanimittatthāyāti (vì lợi ích của tướng bất tịnh) là vì lợi ích của việc nắm bắt tướng bất tịnh, hoặc vì lợi ích của học tướng trong tướng bất tịnh. Gamanavidhānanti (phương pháp đi) là cách thức đi. Bằng cách thức nào nên đi, đó là cách thức ấy. Nhắm đến phương pháp thực hành đã được nói trong đề mục đất, kể từ lúc học tướng phát sanh, ngài nói appanāvidhānapariyosāna (cho đến khi kết thúc bằng phương pháp an chỉ định).

104. තාවදෙවාති සුතක්ඛණෙයෙව. අතිත්ථෙන පුණ්ණනදීආදිං පක්ඛන්දන්තෙන විය අනුපවිසන්තෙන විය. කෙදාරකොටියාති කෙදාරමරියාදාය. විසභාගරූපන්ති ඛෙත්තරක්ඛිකාදිවිසභාගවත්ථුරූපං. සරීරන්ති උද්ධුමාතකකළෙවරං. අධුනාමතන්ති අචිරමතං උද්ධුමාතකභාවං අප්පත්තං. තක්කයතීති සම්භාවෙති භාරියං කත්වා න මඤ්ඤති.

104. Tāvadevāti (ngay lúc đó) là ngay trong khoảnh khắc nghe. (Đi) bằng nơi không phải bến nước, giống như người lội xuống, giống như người đi vào sông đầy nước, v.v. Kedārakoṭiyāti (bằng bờ ruộng) là bằng ranh giới của thửa ruộng. Visabhāgarūpanti (hình sắc không tương hợp) là hình sắc của đối tượng không tương hợp như người nữ giữ ruộng, v.v. Sarīranti (thân thể) là tử thi trương phồng. Adhunāmatanti (mới chết) là chết chưa lâu, chưa đạt đến trạng thái trương phồng. Takkayatīti (suy xét) là nhận định, không xem là nặng nề.

105. රූපසද්දාදීති එත්ථ අමනුස්සානං රූපෙහි, සීහබ්‍යග්ඝාදීනං සද්දාදීහි, අමනුස්සානම්පි වා රූපසද්දාදීහි. තථා සීහබ්‍යග්ඝාදීනන්ති යථාරහං යොජෙතබ්බං. අනිට්ඨාරම්මණාභිභූතස්සාති භෙරවාදිභාවෙන අනිට්ඨෙහි ආරම්මණෙහි අභිභූතස්ස අජ්ඣොත්ථටස්ස. න පටිසණ්ඨාතීති විදාහවසෙන ආසයෙ න තිට්ඨති, උච්ඡඩ්ඩෙතබ්බං හොතීති අත්ථො. අඤ්ඤොති අමනුස්සාදීනං වසෙන වා අඤ්ඤථා වා වුත්තප්පකාරතො අඤ්ඤො ආබාධො හොති. සොති සඞ්ඝත්ථෙරො, අභිඤ්ඤාතභික්ඛු වා. යස්සානෙන ආරොචිතං, සො. කතකම්මාති කතථෙය්‍යකම්මා. අකතකම්මාති ථෙය්‍යකම්මං කාතුකාමා. කතකම්මා පන ඉධාධිප්පෙතා. තස්මා තෙති කතකම්මා චොරා. සහ ඔඩ්ඪෙනාති සහොඩ්ඪං, ථෙනෙත්වා ගහියමානභණ්ඩෙන සද්ධින්ති අත්ථො. යජමානොති යඤ්ඤං යජන්තො යඤ්ඤසාමිකො. ‘‘අද්ධා ඉමාය පටිපත්තියා ජරාමරණතො මුච්චිස්සාමී’’ති පීතිසොමනස්සං උප්පාදෙත්වා.

105. Ở đây trong cụm từ Rūpasaddādīti (sắc, thanh, v.v.), (hiểu là) bởi các sắc của phi nhân, bởi các tiếng, v.v. của sư tử, cọp, v.v., hoặc bởi các sắc, thanh, v.v. của cả phi nhân. Tương tự đối với sư tử, cọp, v.v., nên được phối hợp cho thích hợp. Aniṭṭhārammaṇābhibhūtassāti (của người bị đối tượng không khả ái áp đảo) là của người bị lấn át, bị xâm chiếm bởi các đối tượng không khả ái do có tính chất đáng sợ, v.v. Na paṭisaṇṭhātīti (không yên vị) có nghĩa là không ở yên trong dạ dày do sự nóng nảy, ý nghĩa là trở nên phải nôn mửa ra. Aññoti (bệnh khác) là có một bệnh khác với loại đã nói, hoặc do phi nhân, v.v., hoặc do cách khác. Soti (vị ấy) là vị Trưởng lão Tăng, hoặc vị tỳ khưu nổi tiếng. Vị ấy là người mà đã được hành giả này báo cho biết. Katakammāti (những kẻ đã hành động) là những kẻ đã thực hiện hành vi trộm cắp. Akatakammāti (những kẻ chưa hành động) là những kẻ muốn thực hiện hành vi trộm cắp. Tuy nhiên, ở đây được ám chỉ là những kẻ đã hành động. Do đó, teti (những kẻ ấy) là những tên trộm đã thực hiện hành vi. Saha oḍḍhenāti (cùng với tang vật) là sahoḍḍhaṃ, ý nghĩa là cùng với món đồ bị lấy đi sau khi trộm. Yajamānoti (người tế tự) là chủ nhân của lễ tế, đang cúng dường lễ tế. Sau khi làm phát sanh hỷ và ưu, (nghĩ rằng): “Chắc chắn bằng sự thực hành này, ta sẽ giải thoát khỏi già và chết”.

එවං [Pg.203] ගමනවිධානං එකදෙසෙන වත්වා ඉදානි අට්ඨකථාසු ආගතනයෙන තං දස්සෙතුං ‘‘අට්ඨකථාසු වුත්තෙන විධිනා’’තිආදිමාහ. තත්ථ උග්ගණ්හන්තොති උග්ගණ්හනහෙතු. එකොති අයං එක-සද්දො අසහායත්ථො, න අඤ්ඤාදිඅත්ථොති ‘‘අදුතියො’’ති වුත්තං. යථා වණ්ණාදිතො වවත්ථානං එකංසතො සමුදිතමෙව ඉච්ඡිතබ්බං සබ්බත්ථකභාවතො, න තථා සන්ධිආදිතොති දස්සනත්ථං ‘‘වණ්ණතොපී’’තිආදිනා ඡසු ඨානෙසු සම්පිණ්ඩනත්ථො පි-සද්දො ගහිතො. පුන එකො අදුතියොතිආදි ගහිතනිමිත්තස්ස යොගිනො නිවත්තිත්වා වසනට්ඨානගමනං සන්ධාය වුත්තං. තබ්භාගියඤ්ඤෙවාති තප්පක්ඛියංයෙව අසුභනිමිත්තමනසිකාරසහිතමෙව. ආසනං පඤ්ඤපෙතීති නිසජ්ජං කප්පෙති. යං පන ‘‘අසුභනිමිත්තදිසාභිමුඛෙ භූමිප්පදෙසෙ’’ති (විසුද්ධි. 1.113) වක්ඛති, තම්පි ඉමමෙවත්ථං සන්ධාය වුත්තං. න හි කෙවලෙන දිසාභිමුඛභාවෙන කිඤ්චි ඉජ්ඣති.

Sau khi nói một phần về phương thức đi như vậy, bây giờ để trình bày điều ấy theo cách đã được nêu trong các sớ giải, ngài nói: “aṭṭhakathāsu vuttena vidhinā” v.v... Ở đây, uggaṇhanto có nghĩa là vì lý do nắm bắt. Eko: từ eka này có nghĩa là không có bạn đồng hành, không có nghĩa là ‘khác’ v.v..., do đó được nói là adutiyo (không có người thứ hai). Giống như sự xác định từ màu sắc v.v... chắc chắn chỉ nên được mong muốn một cách toàn diện vì nó được mong muốn trong mọi phương diện, nhưng không phải như vậy đối với sự liên kết v.v...; để trình bày điều này, từ pi có nghĩa bao gồm được dùng ở sáu chỗ bắt đầu bằng “vaṇṇatopī”. Lại nữa, câu “eko adutiyo” v.v... được nói liên quan đến việc hành giả đã nắm bắt tướng, sau khi quay về, đi đến nơi trú ngụ. Tabbhāgiyaññeva có nghĩa là tappakkhiyaṃyeva, chỉ cùng với sự tác ý đến tướng bất tịnh. Āsanaṃ paññapeti có nghĩa là chuẩn bị chỗ ngồi. Và điều sẽ được nói: “ở một khoảnh đất đối diện với hướng của tướng bất tịnh” (visuddhi. 1.113), điều ấy cũng được nói liên quan đến chính ý nghĩa này. Vì rằng không có gì được thành tựu chỉ bằng việc đối diện với phương hướng.

සමන්තා නිමිත්තුපලක්ඛණාති උද්ධුමාතකස්ස සමන්තා පාසාණාදිනිමිත්තසල්ලක්ඛණා. අසම්මොහත්ථාති උග්ගහනිමිත්තෙ උපට්ඨිතෙ උප්පජ්ජනකසම්මොහවිගමත්ථා. එකාදසවිධෙනාති වණ්ණාදිවසෙන එකාදසවිධෙන. උපනිබන්ධනත්ථොති අසුභාරම්මණෙ චිත්තං උපනෙත්වා නිබන්ධනත්ථො. වීථිසම්පටිපාදනත්ථාති කම්මට්ඨානවීථියා සම්මදෙව පටිපාදනත්ථා. පුඤ්ඤකිරියවත්ථු අධිගතං හොතීති සම්බන්ධො.

Samantā nimittupalakkhaṇā có nghĩa là ghi nhận các tướng như đá v.v... ở xung quanh tử thi trương phình. Asammohatthā có nghĩa là nhằm mục đích loại bỏ sự hoang mang có thể khởi lên khi thủ tướng đã hiện khởi. Ekādasavidhena có nghĩa là bằng mười một cách, theo phương diện màu sắc v.v... Upanibandhanattho có nghĩa là nhằm mục đích dẫn dắt và trói buộc tâm vào đối tượng bất tịnh. Vīthisampaṭipādanatthā có nghĩa là nhằm mục đích dẫn dắt trở lại đúng đắn con đường của đề mục thiền. Mối liên hệ là: puññakiriyavatthu adhigataṃ hoti (cơ sở của hành động phước thiện được thành tựu).

106. තස්මාති යස්මා අසුභනිමිත්තස්ස උග්ගණ්හනං අරියමග්ගපදට්ඨානස්ස පඨමජ්ඣානස්ස අධිගමුපායො, යස්මා වා ‘‘අසුභනිමිත්තං උග්ගණ්හන්තො එකො අදුතියො ගච්ඡතී’’ති වුත්තං, තස්මා. චිත්තසඤ්ඤත්තත්ථායාති සරීරසභාවසල්ලක්ඛණෙන, සංවෙගජනනෙන ච අත්තනො චිත්තස්ස සඤ්ඤත්තිඅත්ථං සඤ්ඤාපනත්ථං. ‘‘චිත්තසඤ්ඤතත්ථායා’’ති වා පාඨො, කිලෙසවසෙන අසංයතස්ස චිත්තස්ස සංයමනත්ථං දමනත්ථං, න කම්මට්ඨානත්ථන්ති අත්ථො. කම්මට්ඨානසීසෙනාති කම්මට්ඨානෙන සීසභූතෙන, තං උත්තමඞ්ගං පධානං කාරණං කත්වා. මූලකම්මට්ඨානන්ති පකතියා අත්තනා කාලෙන කාලං පරිහරියමානං බුද්ධානුස්සතිආදිසබ්බත්ථකකම්මට්ඨානං. ‘‘කම්මට්ඨානසීසෙන ගච්ඡාමී’’ති තං අවිස්සජ්ජෙත්වා. තෙනාහ ‘‘තං මනසිකරොන්තෙනෙවා’’ති. සූපට්ඨිතභාවසම්පාදනෙනාති මූලකම්මට්ඨානෙ සුට්ඨු උපට්ඨිතභාවස්ස සම්පාදනෙන. එවං [Pg.204] හි සති අසම්මුට්ඨා නාම හොති. බහිද්ධා පුථුත්තාරම්මණෙ අප්පවත්තිත්වා කම්මට්ඨානෙයෙව පවත්තමානං මානසං අබහිගතං නාම. තථාභූතෙන චානෙන රූපින්ද්‍රියානි අප්පවත්තකිච්චානි කතානි හොන්තීති ආහ ‘‘මනච්ඡට්ඨානං…පෙ… ගන්තබ්බ’’න්ති.

106. Tasmā: bởi vì việc nắm bắt tướng bất tịnh là phương tiện để chứng đắc sơ thiền, là cận nhân của thánh đạo; hoặc bởi vì đã được nói rằng: “người nắm bắt tướng bất tịnh đi một mình, không có người thứ hai”, do đó. Cittasaññattatthāya: nhằm mục đích làm cho tâm của mình hiểu rõ bằng cách ghi nhận bản chất của thân và bằng cách làm phát sinh sự chấn động tâm linh. Hoặc dị bản là “cittasaññatatthāya”, có nghĩa là nhằm mục đích chế ngự, điều phục tâm không được chế ngự theo phương diện phiền não, chứ không phải vì mục đích của đề mục thiền. Kammaṭṭhānasīsena: với đề mục thiền làm đầu, tức là lấy nó làm phần quan trọng nhất, làm nguyên nhân chính. Mūlakammaṭṭhāna (đề mục thiền chính) là đề mục thiền phổ thông như niệm Phật v.v..., được tự mình duy trì theo thường lệ, từ thời này sang thời khác. “Tôi sẽ đi với đề mục thiền làm đầu” có nghĩa là không từ bỏ nó. Do đó, ngài nói: “taṃ manasikaronteneva” (trong khi đang tác ý đến nó). Sūpaṭṭhitabhāvasampādanena: bằng cách hoàn thành trạng thái được thiết lập vững chắc trong đề mục thiền chính. Vì rằng khi làm như vậy, niệm được gọi là không bị quên lãng. Tâm không hướng đến các đối tượng đa dạng bên ngoài mà chỉ vận hành trong đề mục thiền thì được gọi là không đi ra ngoài. Và bởi vị ấy đã trở thành như vậy, các sắc căn được làm cho không còn phận sự hoạt động, do đó ngài nói: “manacchaṭṭhānaṃ…pe… gantabbaṃ”.

ද්වාරං සල්ලක්ඛෙතබ්බන්ති විහාරෙ පුරත්ථිමාදීසු දිසාසු අසුකදිසාය ඉදං ද්වාරං, තතො එව තාය දිසාය සල්ලක්ඛිතෙන අසුකද්වාරෙන නික්ඛන්තොම්හීති ද්වාරං උපධාරෙතබ්බං. තතොති ද්වාරසල්ලක්ඛණතො පච්ඡා. යෙන මග්ගෙන ගච්ඡති සයං. නිමිත්තට්ඨානන්ති අසුභනිමිත්තස්ස ගණ්හනට්ඨානං. ආහාරං ඡඩ්ඩාපෙය්‍යාති වමනං කාරාපෙය්‍ය. කණ්ටකට්ඨානන්ති කණ්ටකවන්තං ඨානං.

Dvāraṃ sallakkhetabbaṃ: trong tu viện, giữa các hướng như hướng đông v.v..., (cần ghi nhận rằng) ‘cổng này ở hướng này, tôi đã đi ra bằng chính cổng đã được ghi nhận ở hướng đó’. Như vậy, cổng cần được ghi nhớ. Tato: sau khi ghi nhận cổng. Yena maggena gacchati sayaṃ: con đường mà tự mình đi. Nimittaṭṭhāna: nơi để nắm bắt tướng bất tịnh. Āhāraṃ chaḍḍāpeyya: nên làm cho nôn mửa. Kaṇṭakaṭṭhāna: nơi có gai.

107. දිසා වවත්ථපෙතබ්බාති සඞ්ඛෙපතො වුත්තමත්ථං විවරිතුං ‘‘එකස්මිං හී’’තිආදි වුත්තං. ඛායතීති උපට්ඨාති. කම්මනියන්ති භාවනාය කම්මක්ඛමං. උබ්බාළ්හස්සාති බාධිතස්ස. විධාවතීති නානාරම්මණෙ විසරති. උක්කම්මාති උජුකං අනුවාතතො අපක්කම්ම. මතකළෙවරං පුථුජ්ජනස්ස යෙභුය්‍යෙන භයතො උපට්ඨාතීති ආහ ‘‘අච්චාසන්නෙ භයමුප්පජ්ජතී’’ති. අනුපාදන්ති පාදසමීපං. යත්ථ ඨිතස්ස සුඛෙන ඔලොකෙතුං සක්කා, තං ඔලොකෙන්තස්ස ඵාසුකට්ඨානං.

107. Để giải thích ý nghĩa đã được nói một cách tóm tắt là “disā vavatthapetabbā” (phương hướng cần được xác định), câu “ekasmiṃ hi” v.v... đã được nói. Khāyati có nghĩa là hiện ra. Kammaniyaṃ có nghĩa là thích hợp cho việc tu tập. Ubbāḷhassa có nghĩa là của người bị bức bách. Vidhāvati có nghĩa là phân tán đến nhiều đối tượng khác nhau. Ukkamma có nghĩa là tránh khỏi vị trí thẳng hướng cuối gió. Bởi vì tử thi thường hiện ra như một điều đáng sợ đối với phàm nhân, ngài nói: “accāsanne bhayamuppajjati” (sự sợ hãi khởi lên khi ở quá gần). Anupādaṃ có nghĩa là gần chân. Nơi nào mà khi đứng ở đó có thể nhìn một cách dễ dàng, nơi đó là chỗ thuận tiện cho người đang nhìn.

108. සමන්තාති සමන්තතො. පුන සමන්තාති සාමන්තා සමීපෙ. කච්ඡකොති කාළකච්ඡකො, ‘‘පිලක්ඛො’’තිපි වදන්ති. කපීතනොති පිප්පලිරුක්ඛො. සින්දීති ඛුද්දකඛජ්ජුරී. කරමන්දාදයො පාකටා එව. සාමාති සාමලතා. කාළවල්ලීති කාළවණ්ණා අපත්තිකා එකා ලතාජාති. පූතිලතාති ජීවනවල්ලි, යා ‘‘ගලොචී’’ති වුච්චති.

108. Samantā có nghĩa là samantato (xung quanh). Lại nữa, samantā có nghĩa là sāmantā samīpe (ở vùng lân cận, ở gần). Kacchako là cây kāḷakacchaka; họ cũng nói là “pilakkho”. Kapītano là cây pippali. Sindī là cây chà là nhỏ. Karamandādayo (cây karamanda, v.v...) thì đã rõ ràng. Sāmā là dây leo sāmalatā. Kāḷavallī là một loại dây leo có màu đen, không có lá. Pūtilatā là dây jīvanavalli (dây trường sinh), được gọi là “galocī” (dây ký ninh).

109. තං නිමිත්තකරණාදි ඉධෙව යථාවුත්තෙ පාසාණාදිනිමිත්තකරණෙ එව අන්තොගධං පරියාපන්නං. සනිමිත්තං කරොතීති සහ නිමිත්තං කරොති, අසුභං පාසාණාදිනිමිත්තෙන සහ කරොති වවත්ථපෙති. අථ වා අසුභනිමිත්තං, පාසාණාදිනිමිත්තඤ්ච සහ එකජ්ඣං කරොන්තො වවත්ථපෙන්තො ‘‘සනිමිත්තං කරොතී’’ති වුත්තො. සමානකාලතාදීපකෙන හි සහ-සද්දෙන අයං සමාසො යථා ‘‘සචක්කං දෙහී’’ති. තයිදං නිමිත්තකරණං අපරාපරං සල්ලක්ඛණෙන [Pg.205] හොති, න එකවාරමෙවාති ආහ ‘‘පුනප්පුනං වවත්ථපෙන්තො හි සනිමිත්තං කරොතී’’ති. ද්වෙති පාසාණාසුභනිමිත්තානි. සමාසෙත්වා සඞ්ගහෙත්වා එකජ්ඣං කත්වා. සාරම්මණන්ති අසුභාරම්මණෙන සද්ධිං පාසාණාදිං සමානාරම්මණං කරොති, සහ වා ආරම්මණං කරොති, එකාරම්මණං විය උභයං ආරම්මණං කරොති, එකජ්ඣං විය ච අපරාපරං සල්ලක්ඛෙන්තො පාසාණාදිං, අසුභනිමිත්තඤ්චාති ද්වයං ආරම්මණං කරොතීති අත්ථො.

109. Việc tạo tướng ấy v.v... được bao hàm, được thâu nhiếp ngay trong việc tạo tướng bằng đá v.v... đã được nói đến như trên. Sanimittaṃ karoti có nghĩa là làm cùng với tướng, tức là làm, xác định tử thi bất tịnh cùng với tướng bằng đá v.v... Hoặc là, người đang làm, đang xác định tướng bất tịnh và tướng bằng đá v.v... cùng chung với nhau được gọi là “sanimittaṃ karoti”. Quả vậy, hợp thể này (là) với từ saha có ý nghĩa chỉ sự đồng thời, giống như trong câu “sacakkaṃ dehi” (hãy cho cùng với bánh xe). Việc tạo tướng ấy xảy ra bằng sự ghi nhận tuần tự, không phải chỉ một lần, vì vậy ngài nói “punappunaṃ vavatthapento hi sanimittaṃ karotī” (quả vậy, trong khi xác định đi xác định lại, vị ấy làm cho có tướng). Dve là tướng đá và tướng bất tịnh. Sau khi tóm tắt, thâu nhiếp, làm thành một. Sārammaṇaṃ có nghĩa là làm cho đá v.v... có cùng đối tượng với đối tượng bất tịnh, hoặc làm cho có đối tượng chung, làm cho cả hai thành một đối tượng giống như là một đối tượng duy nhất, và trong khi ghi nhận tuần tự giống như là một, vị ấy làm cho hai thứ là đá v.v... và tướng bất tịnh thành đối tượng; đó là ý nghĩa.

අත්තනියොති සකො. වණිතන්ති සූනං. සභාවෙන සරසෙනාති උද්ධුමාතකභාවසඞ්ඛාතෙන අත්තනො ලක්ඛණෙන, පරෙසං ජිගුච්ඡුප්පාදනසඞ්ඛාතෙන අත්තනො කිච්චෙන ච, සභාවො එව වා තථා නිප්ඵජ්ජනතො ‘‘රසො’’ති වුත්තො.

Attaniyo là của chính mình. Vaṇitaṃ là sưng phồng. Sabhāvena sarasena là bằng tướng trạng của chính nó được gọi là trạng thái sình trương, và bằng phận sự của chính nó được gọi là sự làm phát sanh ghê tởm cho người khác; hoặc chính tự tánh do được thành tựu như vậy nên được gọi là “rasa” (vị).

110. ඡබ්බිධෙන නිමිත්තං ගහෙතබ්බන්ති වණ්ණාදිනා ඡප්පකාරෙන තාව උද්ධුමාතකඅසුභනිමිත්තං ගහෙතබ්බං. කෙචි ‘‘කළෙවරස්ස දීඝරස්සාදිප්පමාණෙන සද්ධිං සත්තවිධෙනා’’ති වදන්ති, තං අට්ඨකථායං නත්ථි. ලිඞ්ගතොති එත්ථ ලිඞ්ගං නාම වයො ලිඞ්ගං, න ථනමස්සුආදි ඉත්ථිපුරිසලිඞ්ගන්ති දස්සෙන්තෙන ‘‘ඉත්ථිලිඞ්ගං වා’’තිආදි වුත්තං. ඨිතස්ස සත්තස්ස ඉදං සරීරන්ති සම්බන්ධො. උද්ධුමාතකසණ්ඨානවසෙනෙව, න පාකතිකසණ්ඨානවසෙන. එතෙන යදි තත්ථ කොචි අනුද්ධුමාතකභාවප්පත්තො පදෙසො සියා, සො න ගහෙතබ්බොති දස්සෙති. ඔළාරිකාවයවවසෙන ඉදං සණ්ඨානවවත්ථානං, න සුඛුමාවයවවසෙනාති සීසසණ්ඨානාදිකං නවවිධමෙව සණ්ඨානං ගහිතං.

110. Chabbidhena nimittaṃ gahetabbaṃ có nghĩa là trước tiên, tướng bất tịnh sình trương cần được nắm bắt bằng sáu cách, bắt đầu bằng màu sắc. Một số vị nói: “Cùng với kích thước dài, ngắn v.v... của tử thi, (cần được nắm bắt) bằng bảy cách”, điều đó không có trong Chú giải. Ở đây, trong từ liṅgato, liṅga (giới tính) có nghĩa là tuổi tác là liṅga, không phải là tướng nam nữ như vú, râu v.v...; trong khi chỉ ra như vậy, ngài đã nói “itthiliṅgaṃ vā” v.v... Sự liên kết là: “Đây là thân của chúng sanh đang đứng”. (Nắm bắt) chỉ do năng lực hình dạng sình trương, không phải do năng lực hình dạng tự nhiên. Bằng điều này, ngài chỉ ra rằng nếu ở đó có phần nào chưa đạt đến trạng thái sình trương, thì phần đó không nên được nắm bắt. Sự xác định hình dạng này là do năng lực của các bộ phận thô, không phải do năng lực của các bộ phận vi tế, vì vậy chỉ có chín loại hình dạng, bắt đầu bằng hình dạng đầu, được đề cập.

ඉමිස්සා දිසායාති ඉමිස්සා පුරත්ථිමාය, දක්ඛිණපච්ඡිමඋත්තරාය දිසාය, අනුදිසාය වා ඨිතොති යොජනා. ඉමස්මිං නාම ඔකාසෙ හත්ථාති ඉමස්මිං නාම භූමිප්පදෙසෙ ඉමස්ස කළෙවරස්ස හත්ථා ඨිතාති වවත්ථපෙතබ්බන්ති යොජනා.

Imissā disāya: cách cú pháp là (tử thi) đang ở phương đông này, hoặc ở phương nam, tây, bắc này, hoặc ở phương xéo này. Imasmiṃ nāma okāse hatthā: cách cú pháp là cần được xác định rằng “hai tay của tử thi này đang ở vùng đất tên này”.

අධො පාදතලෙනාතිආදි නාභියා හෙට්ඨා අධො, තතො උද්ධං උපරීති ඉමස්ස වවත්ථානස්ස වසෙන වුත්තං. හත්ථපරිච්ඡෙදො හෙට්ඨා අඞ්ගුලිඅග්ගෙන උපරි අංසකූටසන්ධිනා තිරියං තචපරියන්තෙන ගහෙතබ්බො. එස නයො පාදපරිච්ඡෙදාදීසුපි. යත්තකං වා පන ඨානං ගණ්හතීති සචෙ සබ්බං සරීරං පරිච්ඡින්දිත්වා ගහෙතුං න සක්කොති, පදෙසො තස්ස උද්ධුමාතො, සො [Pg.206] යත්තකං සරීරප්පදෙසං උද්ධුමාතකවසෙන ඤාණෙන පරිග්ගණ්හාති, තත්තකමෙව යථාපරිග්ගහිතමෙව. ඉදං ඊදිසන්ති ඉදං හත්ථාදිකං ඊදිසං එවමාකාරං. උද්ධුමාතකන්ති යථාසභාවතො පරිච්ඡින්දිතබ්බං. විසභාගෙ සරීරෙ ආරම්මණන්ති කම්මට්ඨානං පටික්කූලාකාරො න උපට්ඨාති න ඛායති, සුභතො උපට්ඨහෙය්‍ය. තෙනාහ ‘‘විප්ඵන්දනස්සෙව පච්චයො හොතී’’ති, කිලෙසපරිප්ඵන්දනස්සෙව නිමිත්තං හොතීති අත්ථො. උග්ඝාටිතාපීති උද්ධුමාතභාවප්පත්තාපි, සබ්බසො කුථිතසරීරාපීති වා අත්ථො. ස්වායමත්ථො පඨමපාරාජිකෙ (පාරා. 67 ආදයො) විනීතවත්ථූහි දීපෙතබ්බො.

Câu “adho pādatalenāti” v.v... được nói do năng lực của sự xác định này: bên dưới rốn là adho (phía dưới), bên trên đó là upari (phía trên). Sự phân định tay cần được nắm bắt: ở phía dưới, bằng đầu ngón tay; ở phía trên, bằng khớp xương vai; theo chiều ngang, bằng giới hạn của da. Phương pháp này cũng (áp dụng) trong sự phân định chân v.v... Yattakaṃ vā pana ṭhānaṃ gaṇhati: nếu không thể nắm bắt sau khi đã phân định toàn bộ thân, và một phần của nó bị sình trương, thì vị ấy nắm bắt bằng trí tuệ phần thân nào do năng lực sình trương, chỉ chừng ấy, đúng như đã được nắm bắt. Idaṃ īdisaṃ: tay v.v... này là như thế này, có hình dạng như thế này. Uddhumātakaṃ: cần được phân định theo đúng tự tánh là sình trương. Trong thân thể không đồng nhất, đề mục thiền, tướng trạng đáng ghê tởm, không hiện khởi, không xuất hiện; nó có thể hiện khởi theo cách tốt đẹp. Do đó, ngài nói “vipphandanasseva paccayo hotī” (chỉ là duyên cho sự dao động), ý nghĩa là chỉ là nhân cho sự dao động của phiền não. Ugghāṭitāpi: dù đã đạt đến trạng thái sình trương, hoặc ý nghĩa là dù thân thể hoàn toàn sôi sục. Ý nghĩa này cần được làm sáng tỏ bằng các câu chuyện đã được phân xử trong tội Ba-la-di thứ nhất.

111. ආසෙවිතකම්මට්ඨානොති අසුභකම්මට්ඨානෙ කතපරිචයො. සොසානිකඞ්ගාදීනං වසෙන පරිහතධුතඞ්ගො. චතුධාතුවවත්ථානවසෙන පරිමද්දිතමහාභූතො. සලක්ඛණතො ඤාණෙන පරිග්ගහිතසඞ්ඛාරො. පච්චයපරිග්ගහවසෙන වවත්ථාපිතනාමරූපො. සලක්ඛණාරම්මණිකවිපස්සනාය උක්කංසනෙන සුඤ්ඤතානුපස්සනාබලෙන උග්ඝාටිතසත්තසඤ්ඤො. විපස්සනාය පටිපදාඤාණදස්සනවිසුද්ධිසම්පාපනෙන කතසමණධම්මො. තතො එව සබ්බසො කුසලවාසනාය, කුසලභාවනාය ච පූරණෙන වාසිතවාසනො භාවිතභාවනො. විවට්ටූපනිස්සයකුසලබීජෙන සබීජො. ඤාණස්ස පරිපක්කභාවෙන ඤාණුත්තරො. යථාවුත්තාය පටිපත්තියා කිලෙසානං තනුකරණෙන අප්පකිලෙසො. ඔලොකිතොලොකිතට්ඨානෙයෙවාති උද්ධුමාතකාදිඅසුභස්ස යත්ථ යත්ථ ඔලොකිතොලොකිතට්ඨානෙ එව, තාදිසස්ස කාලවිසෙසො, අසුභස්ස පදෙසවිසෙසො වා අපෙක්ඛිතබ්බො නත්ථීති අත්ථො. නො චෙ එවං උපට්ඨාතීති එවං යථාවුත්තපුරිසවිසෙසස්ස විය පටිභාගනිමිත්තං නො චෙ උපට්ඨාති. එවං ඡබ්බිධෙනාති එවං වුත්තාකාරෙන වණ්ණාදිවසෙන ඡබ්බිධෙන. පුනපීති පි-සද්දො සම්පිණ්ඩනත්ථො. තෙන නිමිත්තග්ගහණවිධිං සම්පිණ්ඩෙති, න පඤ්චවිධතං. ඡබ්බිධෙන හි පුබ්බෙ නිමිත්තග්ගහණං විහිතං.

111. Āsevitakammaṭṭhāno là người đã có sự quen thuộc trong đề mục bất tịnh. Người đã thực hành hạnh đầu-đà do năng lực của hạnh ở nghĩa địa v.v... Người đã nghiền ngẫm các đại chủng do năng lực của sự xác định tứ đại. Người đã nắm bắt các pháp hữu vi bằng trí tuệ theo tự tướng. Người đã xác định danh sắc do năng lực của sự nắm bắt duyên. Người đã lột bỏ chúng sanh tưởng bằng sức mạnh của không tánh quán, bằng sự nâng cao thiền minh sát có tự tướng làm đối tượng. Người đã thực hành pháp sa-môn bằng cách thành tựu đạo tri kiến thanh tịnh qua thiền minh sát. Chính vì vậy, người đã được ướp hương, đã được tu tập do sự viên mãn hoàn toàn các huân tập thiện và sự tu tập thiện. Người có hạt giống thiện là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi. Người có trí tuệ siêu việt do sự chín muồi của trí tuệ. Người có ít phiền não do làm cho phiền não mỏng đi bằng sự thực hành đã nói. Olokitolokitaṭṭhāneye vāti: ngay tại bất cứ nơi nào được nhìn thấy của tử thi bất tịnh sình trương v.v..., đối với người như vậy, không cần phải chờ đợi một thời điểm đặc biệt hay một phần đặc biệt của tử thi bất tịnh; đó là ý nghĩa. No ce evaṃ upaṭṭhāti: nếu tướng tương tợ không hiện khởi giống như đối với bậc thượng nhân đã nói. Evaṃ chabbidhena: bằng sáu cách, bắt đầu bằng màu sắc, theo cách đã nói như vậy. Punapi: từ pi có nghĩa là tóm tắt. Do đó, nó tóm tắt phương pháp nắm bắt tướng, không (tóm tắt) năm loại. Quả vậy, việc nắm bắt tướng bằng sáu cách đã được quy định trước đây.

112. අසීතිසතසන්ධිතොති සබ්බෙපි සන්ධයො තදාපි අත්ථෙවාති දස්සනත්ථං වත්වා උද්ධුමාතභාවෙන යෙභුය්‍යෙන න පඤ්ඤායන්ති. යෙ පන පඤ්ඤායන්ති, තෙ වවත්ථපෙතබ්බාති දස්සෙතුං ‘‘උද්ධුමාතකෙ පනා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ තයො දක්ඛිණහත්ථසන්ධීති අංසකප්පරමණිබන්ධානං වසෙන [Pg.207] තයො දක්ඛිණහත්ථසන්ධයො. තථා වාමහත්ථසන්ධයො. කටිජණ්ණුගොප්ඵකානං වසෙන තයො දක්ඛිණපාදසන්ධයො. තථා වාමපාදසන්ධයො. එකො කටිසන්ධීති කටියා සද්ධිං පිට්ඨිකණ්ටකසන්ධිං සන්ධාය වදති. හත්ථන්තරන්ති දක්ඛිණහත්ථදක්ඛිණපස්සානං, වාමහත්ථවාමපස්සානඤ්ච අන්තරං විවරං. පාදන්තරන්ති උභින්නං පාදානං වෙමජ්ඣං. උදරන්තරන්ති නාභිට්ඨානසඤ්ඤිතං කුච්ඡිවෙමජ්ඣං, උදරස්ස වා අබ්භන්තරං. කණ්ණන්තරන්ති කණ්ණඡිද්දං. ඉති-සද්දො ආදිඅත්ථො, තෙන නාසච්ඡිද්දාදීනම්පි සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. අක්ඛීනං, මුඛස්ස ච වසෙනාපි විවරං ලබ්භතෙවාති දස්සෙතුං ‘‘අක්ඛීනම්පී’’තිආදි වුත්තං. සමන්තතොති එවං සන්ධිආදිතො උද්ධුමාතකං වවත්ථපෙන්තස්ස චෙ නිමිත්තං උපතිට්ඨති, ඉච්චෙතං කුසලං. නො චෙ, සමන්තතො වවත්ථපෙතබ්බන්ති වවත්ථාපනවිධිං දස්සෙතුං ‘‘සකලසරීරෙ’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ ඤාණං චාරෙත්වාති සබ්බත්ථකමෙව සරීරං ආවජ්ජෙත්වා තත්ථ පටික්කූලාකාරසහිතං උද්ධුමාතකභාවං ආරබ්භ නිරන්තරං භාවනාඤාණං පවත්තෙත්වා. යං ඨානන්ති එවං පන ඤාණං චාරෙන්තස්ස තස්මිං සරීරෙ යො පදෙසො විභූතො හුත්වා උද්ධුමාතකාකාරෙන විභූතභාවෙන උපට්ඨාති. උදරපරියොසානං උපරිමසරීරං.

112. Asītisatasandhitoti: đã nói để chỉ rằng: ‘Tất cả các khớp nối ngay cả lúc ấy vẫn còn đó’, nhưng do trạng thái trương phình nên phần lớn không được nhận ra. Để chỉ rằng: ‘Những khớp nào được nhận ra, chúng nên được xác định’, nên câu ‘‘uddhumātake panā’’tiādi đã được nói. Ở đây, ba khớp tay phải là do vai, khuỷu tay, và cổ tay nên có ba khớp tay phải. Tương tự là các khớp tay trái. Do hông, đầu gối, và mắt cá chân nên có ba khớp chân phải. Tương tự là các khớp chân trái. Một khớp hông là nói đến khớp xương sống cùng với hông. Hatthantaraṃ là khoảng trống giữa tay phải và hông sườn phải, và giữa tay trái và hông sườn trái. Pādantaraṃ là khoảng giữa của cả hai chân. Udarantaraṃ là khoảng giữa bụng được gọi là vị trí của rốn, hoặc phần bên trong của bụng. Kaṇṇantaraṃ là lỗ tai. Từ iti có nghĩa là ‘vân vân’, do đó cần hiểu rằng nó bao gồm cả các lỗ mũi, v.v. Để chỉ rằng: ‘Khoảng trống cũng có được do mắt và miệng’, nên câu ‘‘akkhīnampī’’tiādi đã được nói. Samantato: nếu tướng hiện khởi cho người đang xác định tử thi trương phình theo các khớp v.v. như vậy, điều này là tốt. Nếu không, để chỉ ra phương pháp xác định rằng: ‘Nên xác định khắp xung quanh’, nên câu ‘‘sakalasarīre’’tiādi đã được nói. Ở đây, ñāṇaṃ cāretvā là sau khi hướng tâm đến toàn bộ thân thể, ở đó, lấy trạng thái trương phình cùng với tướng trạng đáng ghê tởm làm đối tượng, làm cho trí tuệ thiền định khởi lên không gián đoạn. Yaṃ ṭhānaṃ: tuy nhiên, đối với người đang hướng trí tuệ đi như vậy, phần nào trong thân thể ấy trở nên rõ ràng và hiện khởi với tướng trạng trương phình, với trạng thái rõ ràng. Udarapariyosānaṃ uparimasarīraṃ: phần thân trên kết thúc ở bụng.

විනිච්ඡයකථාවණ්ණනා

Chú giải về Luận Giải

113. විනිච්ඡයකථාති විනිච්ඡයසහිතා අත්ථවණ්ණනා. යථාවුත්තනිමිත්තග්ගාහවසෙනාති වණ්ණාදිතො, සන්ධිආදිතො ච වුත්තප්පකාරඋද්ධුමාතකනිමිත්තග්ගහණවසෙන. සුට්ඨු නිමිත්තං ගණ්හිතබ්බන්ති යථා උග්ගහනිමිත්තං උපට්ඨහති, එවං සම්මදෙව අසුභනිමිත්තං ගහෙතබ්බං. ඉදානි තමෙව නිමිත්තස්ස සුට්ඨු ගහණාකාරං උපදිසන්තො ‘‘සතිං සූපට්ඨිතං කත්වා’’තිආදිමාහ. තත්ථ එවං පුනප්පුනං කරොන්තෙනාති යථා ‘‘ඉමාය පටිපදාය ජරාමරණතො මුච්චිස්සාමී’’ති සඤ්ජාතාදරෙන සතිසම්පජඤ්ඤඤ්ච සුට්ඨු උපට්ඨපෙත්වා උද්ධුමාතකඅසුභං පඨමං ආවජ්ජිතං, එවං පුනප්පුනං තත්ථ ආවජ්ජනං කරොන්තෙන. සාධුකං උපධාරෙතබ්බඤ්චෙව වවත්ථපෙතබ්බඤ්චාති සක්කච්චං සතියා සල්ලක්ඛෙතබ්බඤ්චෙව පඤ්ඤාය නිච්ඡෙතබ්බඤ්ච. සති හි ‘‘ධාරණා’’ති නිද්දිට්ඨා, ධාරණඤ්චෙත්ථ සල්ලක්ඛණං. පඤ්ඤා ‘‘පවිචයො’’ති (ධ. ස. 16) නිද්දිට්ඨා, පවිචයො චෙත්ථ නිච්ඡයොති. අථ වා උපධාරෙතබ්බන්ති සතිපුබ්බඞ්ගමාය පඤ්ඤාය උපලක්ඛෙතබ්බං[Pg.208]. න හි කදාචි සතිරහිතා පඤ්ඤා අත්ථි. වවත්ථපෙතබ්බන්ති පඤ්ඤාපුබ්බඞ්ගමාය සතියා නිච්ඡිනිතබ්බං. පඤ්ඤාසහිතා එව හි සති ඉධාධිප්පෙතා, න තබ්බිරහිතා. අද්ධක්ඛිඅපඞ්ගාදිවසෙනාපි ඔලොකනං අත්ථීති ‘‘උම්මීලෙත්වා ඔලොකෙත්වා’’ති වුත්තං. තෙන පරිබ්‍යත්තමෙව ඔලොකනං දස්සෙති. එවං පුනප්පුනං කරොන්තස්සාති වුත්තප්පකාරෙන චක්ඛුං උම්මීලෙත්වා ඔලොකනං, නිම්මීලෙත්වා ආවජ්ජනඤ්ච අපරාපරං අනෙකවාරං කරොන්තස්ස. උග්ගහනිමිත්තන්ති උද්ධුමාතකෙ උග්ගණ්හනනිමිත්තං. සුග්ගහිතන්ති සුට්ඨු ගහිතං. යථා න විනස්සති න පමුට්ඨං හොති, එවං ගහිතං. එකසදිසන්ති සමානසදිසං. සමානත්ථො හි අයං එක-සද්දො, යථා ‘‘අරියවිනයෙති වා, සප්පුරිසවිනයෙති වා, එසෙසෙ එකෙ එකට්ඨෙ සමෙ සමභාගෙ තජ්ජාතෙ තඤ්ඤෙ වා’’ති.

113. Vinicchayakathā là sự giải thích ý nghĩa đi cùng với sự quyết đoán. Yathāvuttanimittaggāhavasena là do việc nắm bắt tướng tử thi trương phình theo cách đã nói, từ màu sắc v.v., và từ các khớp nối v.v. Suṭṭhu nimittaṃ gaṇhitabbaṃ là nên nắm bắt tướng bất tịnh một cách đúng đắn để học tướng hiện khởi. Bây giờ, để chỉ dạy chính cách thức nắm bắt tướng ấy cho tốt, ngài đã nói ‘‘satiṃ sūpaṭṭhitaṃ katvā’’tiādi. Ở đây, evaṃ punappunaṃ karontena là bởi người làm việc hướng tâm đến đó lặp đi lặp lại, giống như lần đầu tiên đã hướng tâm đến tướng bất tịnh trương phình sau khi đã thiết lập vững chắc niệm và tỉnh giác với lòng tôn kính phát sinh rằng: ‘Với con đường thực hành này, ta sẽ thoát khỏi già và chết’. Sādhukaṃ upadhāretabbañceva vavatthapetabbañca là nên được ghi nhận một cách cẩn trọng bằng niệm và nên được quyết đoán bằng tuệ. Vì niệm được chỉ ra là ‘sự ghi nhớ’, và ở đây, sự ghi nhớ chính là sự ghi nhận. Tuệ được chỉ ra là ‘sự thẩm sát’, và ở đây, sự thẩm sát chính là sự quyết đoán. Hoặc là, upadhāretabbaṃ là nên được nhận biết bằng tuệ có niệm đi trước. Vì không bao giờ có tuệ mà không có niệm. Vavatthapetabbaṃ là nên được quyết đoán bằng niệm có tuệ đi trước. Vì ở đây, chỉ có niệm đi cùng với tuệ mới được chủ ý đến, chứ không phải niệm không có tuệ. Vì cũng có sự nhìn bằng cách nheo mắt, liếc mắt, v.v., nên đã nói ‘‘ummīletvā oloketvā’’. Do đó, nó chỉ ra sự nhìn một cách rõ ràng. Evaṃ punappunaṃ karontassa là đối với người thực hiện việc mở mắt ra nhìn và nhắm mắt lại hướng tâm nhiều lần, lần này đến lần khác, theo cách đã nói. Uggahanimittaṃ là tướng để nắm bắt ở tử thi trương phình. Suggahitaṃ là được nắm bắt tốt. Được nắm bắt theo cách mà nó không bị hủy hoại, không bị quên lãng. Ekasadisaṃ là tương tự, giống nhau. Vì từ eka này có nghĩa là ‘giống nhau’, như trong câu: ‘Trong giới luật của bậc Thánh, hay trong giới luật của bậc thiện trí, điều này là một, có cùng một ý nghĩa, ngang bằng, có cùng một phần, có cùng bản chất, chính là nó’.

ආගමනකාලෙති විහාරතො සුසානං උද්දිස්ස ආගමනකාලෙ. වුත්තනයෙනෙවාති අතිදෙසවසෙන දීපිතම්පි අත්ථං ‘‘එකකෙනා’’තිආදිනා සරූපතො දස්සෙති. තත්ථ තදෙව කම්මට්ඨානන්ති උද්ධුමාතකකම්මට්ඨානං. මූලකම්මට්ඨානන්ති එකෙ, තදයුත්තං. උපට්ඨිතනිමිත්තං හි කම්මට්ඨානං විස්සජ්ජෙත්වා කම්මට්ඨානන්තරමනසිකාරො රඤ්ඤො රජ්ජං ඡඩ්ඩෙත්වා විදෙසගමනං වියාති. ආගතෙනාති අත්තනො වසනට්ඨානං ආගතෙන.

Āgamanakāle là vào lúc đến nghĩa địa từ tu viện. Về câu Vuttanayeneva: ngài chỉ ra ý nghĩa, vốn cũng đã được làm sáng tỏ bằng cách quy chiếu, một cách cụ thể bằng câu ‘‘ekakenā’’tiādi. Ở đây, tadeva kammaṭṭhānaṃ là đề mục thiền về tử thi trương phình. Một số người nói là mūlakammaṭṭhānaṃ, điều đó không hợp lý. Vì việc tác ý đến một đề mục thiền khác sau khi đã từ bỏ đề mục thiền có tướng đã hiện khởi thì giống như việc một vị vua từ bỏ vương quốc của mình để đi đến một nước khác. Āgatena là bởi người đã trở về nơi ở của mình.

114. අවෙලායන්ති සඤ්ඣාවෙලාදිඅයුත්තවෙලායං. බීභච්ඡන්ති විරූපං. භෙරවාරම්මණන්ති වෙතාළසදිසං භයානකං විසයං. වික්ඛිත්තචිත්තොති භීරුකපුරිසො විය පිසාචාදිං දිස්වා චිත්තවික්ඛෙපං පත්තො. උම්මත්තකො වියාති යක්ඛුම්මත්තකො විය එකච්චො හොති. ඣානවිබ්භන්තකොති ඣානතො විච්චුතකො සීලවිබ්භන්තකමන්තවිබ්භන්තකා විය. සන්ථම්භෙත්වාති උප්පන්නපරිත්තාසවූපසමනෙන විගතකම්පතාය නිච්චලො හුත්වා. සතිං සූපට්ඨිතන්තිආදි සන්ථම්භනස්ස උපායදස්සනං. මතසරීරං උට්ඨහිත්වා අනුබන්ධනකං නාම නත්ථි අසති තාදිසෙ මන්තප්පයොගෙ. සොපි උද්ධුමාතකාදිභාවමප්පත්තෙ අවිනට්ඨරූපෙ එව ඉජ්ඣති, තථා දෙවතාධිග්ගහො, න එවරූපෙති අධිප්පායො. සඤ්ඤජොති භාවනාපරිකප්පසඤ්ඤාය ජාතො. තතො එව සඤ්ඤාසම්භවො සඤ්ඤාමත්තසමුට්ඨානො. තාසං විනොදෙත්වාති නිමිත්තුපට්ඨානනිමිත්තං උප්පන්නචිත්තසන්තාසං වුත්තප්පකාරෙන විනොදෙත්වා වූපසමෙත්වා[Pg.209]. ‘‘ඉදානි තව පරිස්සමො සප්ඵලො ජාතො’’ති හාසං පීතිං පමොදනං උප්පාදෙත්වා. චිත්තං සඤ්චරාපෙතබ්බන්ති භාවනාචිත්තං පවත්තෙතබ්බං මනසිකාතබ්බං.

114. Avelāyaṃ (vào lúc phi thời) là vào lúc không thích hợp như lúc chiều tối v.v... Bībhacchaṃ (kinh tởm) là hình sắc dị dạng. Bheravārammaṇaṃ (đối tượng kinh sợ) là cảnh tượng đáng sợ hãi, giống như ma quỷ. Vikkhittacitto (tâm bị phân tán) là người có tâm bị rối loạn, giống như người nhút nhát khi trông thấy quỷ pīsāca v.v... Ummattako viya (như người điên) là có một số người trở nên giống như người bị dạ-xoa ám ảnh. Jhānavibbhanto (người bị lạc khỏi thiền) là người bị rơi khỏi thiền, giống như người bị lạc khỏi giới hạnh, người bị lạc khỏi minh chú. Santhambhetvā (sau khi trấn an) là sau khi trở nên không còn rung động do không còn run sợ, nhờ vào việc làm cho lắng dịu sự kinh hãi đã sanh khởi. Satiṃ sūpaṭṭhitaṃ v.v... là sự chỉ dẫn phương pháp để trấn an. Không có chuyện tử thi đứng dậy rồi đuổi theo, khi không có sự vận dụng minh chú như vậy. Và sự vận dụng minh chú ấy chỉ thành tựu ở nơi hình sắc chưa bị hư hoại, chưa đạt đến trạng thái trương phồng v.v...; sự ám nhập của chư thiên cũng tương tự như vậy. Ý nghĩa là: (Sự vận dụng minh chú) không thành tựu ở nơi (tử thi) có hình dạng như thế này. Saññajo (do tưởng sanh) là được sanh ra do tưởng của sự chuẩn bị cho việc tu tập. Do đó, saññāsambhavo (do tưởng phát sanh) là chỉ có tưởng làm nhân sanh. Tāsaṃ vinodetvā (sau khi loại trừ chúng) là sau khi đã loại trừ, đã làm cho lắng dịu sự kinh hãi của tâm đã sanh khởi do nhân là sự xuất hiện của tướng, bằng phương cách đã được nói đến. Sau khi làm sanh khởi sự hoan hỷ, sự phỉ lạc, sự vui mừng rằng: “Bây giờ, sự nỗ lực của ngươi đã có kết quả”. Cittaṃ sañcarāpetabbaṃ (nên làm cho tâm vận hành) là nên làm cho tâm tu tập được tiến hành, nên tác ý.

නිමිත්තග්ගාහන්ති නිමිත්තස්ස උග්ගණ්හනං, උග්ගහනිමිත්තං. සම්පාදෙන්තොති සාධෙන්තො නිප්ඵාදෙන්තො. කම්මට්ඨානං උපනිබන්ධතීති භාවනං යථාවුත්තෙ නිමිත්තෙ උපනෙන්තො නිබන්ධති. යොගකම්මං හි යොගිනො සුඛවිසෙසානං කාරණභාවතො ‘‘කම්මට්ඨාන’’න්ති අධිප්පෙතං, යොගකම්මස්ස වා පවත්තිට්ඨානතාය යථාඋපට්ඨිතනිමිත්තං කම්මට්ඨානං, තං භාවනාචිත්තෙ උපනිබන්ධති. තං පනස්ස උපනිබන්ධනං සන්ධාය චිත්තං සඤ්චරාපෙතබ්බං. එවං ‘‘විසෙසමධිගච්ඡතී’’ති වුත්තන්ති දස්සෙන්තො ‘‘තස්ස හී’’තිආදිමාහ. තත්ථ තස්සාති යොගිනො, තස්ස වා උද්ධුමාතකාසුභස්ස. මානසං චාරෙන්තස්සාති භාවනාචිත්තං අපරාපරං පවත්තෙන්තස්ස, උග්ගහනිමිත්තං පුනප්පුනං මනසි කරොන්තස්සාති අත්ථො.

Nimittaggāhaṃ (sự nắm bắt tướng) là sự nắm giữ tướng, là học tướng. Sampādento (người thành tựu) là người đang thực hành, đang hoàn tất. Kammaṭṭhānaṃ upanibandhati (cột vào đề mục) là vị ấy cột sự tu tập bằng cách hướng đến tướng đã được nói đến. Quả vậy, công phu của hành giả được hiểu là kammaṭṭhāna (đề mục) do là nhân của các sự an lạc đặc biệt của hành giả; hoặc do là nơi diễn ra công phu của hành giả, đề mục là tướng đã xuất hiện như thế nào, vị ấy cột đối tượng ấy vào trong tâm tu tập. Và liên quan đến sự cột vào ấy của vị ấy, (nên được nói là) nên làm cho tâm vận hành. Như vậy, để chỉ ra rằng: “Vị ấy đạt được sự thù thắng” đã được nói đến, ngài đã nói câu tassa hi v.v... Ở đây, tassa là của hành giả, hoặc của đề mục bất tịnh trương phồng ấy. Mānasaṃ cārentassa (của người đang làm cho tâm vận hành) có nghĩa là của người đang làm cho tâm tu tập được tiến hành hết lần này đến lần khác, của người đang tác ý đến học tướng một cách lập đi lập lại.

115. ‘‘වීථිසම්පටිපාදනත්ථා’’ති පදස්ස ‘‘කම්මට්ඨානවීථියා සම්පටිපාදනත්ථා’’ති අත්ථං වත්වා තං පන කම්මට්ඨානවීථිං, තස්සා ච සම්පටිපාදනවිධිං විත්ථාරතො දස්සෙතුං ‘‘සචෙ හී’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ කතිමීති පක්ඛස්ස කතමී, කිං දුතියා, තතියාදීසු වා අඤ්ඤතරාති අත්ථො. තුණ්හීභූතෙන ගන්තුං න වට්ටති පුච්ඡන්තානං චිත්තස්ස අඤ්ඤථත්තපරිහරණත්ථං. අප්පසන්නානඤ්හි පසාදාය, පසන්නානඤ්ච භිය්‍යොභාවාය සාසනසම්පටිපත්ති. නස්සතීති න දිස්සති, න උපට්ඨාතීති අත්ථො. ‘‘ආගන්තුකපටිසන්ථාරො කාතබ්බො’’ති ඉමිනා ආගන්තුකවත්තං එකදෙසෙන දස්සිතන්ති ‘‘අවසෙසානිපී’’ති වත්වා ආගන්තුකවත්තං පරිපුණ්ණං ගහෙතුං පුන ආගන්තුකග්ගහණං කතං. ගමිකවත්තාදීනීති ආදි-සද්දෙන ආවාසිකඅනුමොදනපිණ්ඩචාරිකඅනුමොදනපිණ්ඩචාරිකආරඤ්ඤිකසෙනාසනවච්චකුටිවත්තාදීනං සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. වත්තක්ඛන්ධකෙ (චූළව. 356) හි ආගතානි මහාවත්තානි ඉධ ‘‘ඛන්ධකවත්තානී’’ති වුත්තානි. තජ්ජනීයකම්මකතාදිකාලෙ පන පාරිවාසිකාදිකාලෙ ච චරිතබ්බානි ඉමස්ස භික්ඛුනො අසම්භවතො ඉධ නාධිප්පෙතානි. නිමිත්තං වා අන්තරධායතීති සුසානෙ ඨිතං අසුභනිමිත්තං උද්ධුමාතකභාවාපගමෙන අන්තරධායති. තෙනාහ ‘‘උද්ධුමාතක’’න්තිආදි. තස්මාති තෙන [Pg.210] කාරණෙන, ඉමස්ස කම්මට්ඨානස්ස දුල්ලභත්තාති අත්ථො. නිසීදිත්වා පච්චවෙක්ඛිතබ්බොති සම්බන්ධො.

115. Sau khi nói ý nghĩa của câu vīthisampaṭipādanatthā là kammaṭṭhānavīthiyā sampaṭipādanatthā (vì mục đích thực hành con đường đề mục), rồi để chỉ dạy một cách rộng rãi về con đường đề mục ấy và phương pháp thực hành con đường ấy, câu sace hi v.v... đã được nói đến. Ở đây, katimī (ngày thứ mấy) có nghĩa là ngày thứ mấy của mỗi nửa tháng, là ngày thứ hai, hay là một ngày nào đó trong các ngày thứ ba v.v...? Không nên đi trong im lặng là vì mục đích tránh cho tâm của những người hỏi trở nên khác đi. Quả vậy, sự thực hành giáo pháp là để cho những người chưa có đức tin được phát sanh đức tin, và để cho những người đã có đức tin được tăng trưởng hơn nữa. Nassati (bị biến mất) có nghĩa là không được thấy, không hiện khởi. Bằng câu Āgantukapaṭisanthāro kātabbo (nên thực hiện sự tiếp đón đối với khách), phận sự đối với khách đã được chỉ dạy một phần, nên sau khi nói avasesānipi (cả những phận sự còn lại), từ āgantuka đã được dùng lại để bao gồm trọn vẹn phận sự đối với khách. Gamikavattādīni (các phận sự đối với người ra đi v.v...): bằng từ ādi (v.v...), nên được hiểu là sự bao gồm các phận sự đối với người ở tại trú xứ, phận sự tùy hỷ, phận sự của người đi khất thực, phận sự của người ở trong rừng, phận sự đối với chỗ ở, phận sự đối với nhà xí v.v... Quả vậy, các phận sự lớn đã được đề cập trong thiên Các Phận Sự (Vattakkhandhaka) ở đây được gọi là khandhakavattāni (các phận sự trong các thiên). Còn các phận sự nên được thực hành vào lúc bị thi hành yết-ma khiển trách (tajjanīyakamma) v.v..., và vào lúc đang thi hành biệt trú (pārivāsika) v.v... thì không được chủ trương ở đây, do không thể có đối với vị tỳ-khưu này. Nimittaṃ vā antaradhāyati (hoặc tướng bị biến mất) là tướng bất tịnh đang có ở nghĩa địa bị biến mất do sự mất đi của trạng thái trương phồng. Do đó, ngài đã nói câu uddhumātakaṃ v.v... Tasmā (do đó) có nghĩa là do nguyên nhân ấy, do sự khó tìm được của đề mục này. Có sự liên kết là: nisīditvā paccavekkhitabbo (sau khi ngồi xuống, nên quán xét lại).

නිමිත්තං ගහෙතුං ගමනෙ විය නිමිත්තං ගහෙත්වා නිවත්තනෙපි යථාසල්ලක්ඛිතදිසාදිපච්චවෙක්ඛණං යාව නිමිත්තවිනාසා පවත්තිතකිරියාය අවිච්ඡෙදෙන උපධාරණත්ථං. සති හි තස්ස නිරන්තරූපධාරණෙ විහාරං පවිසිත්වා නිසින්නකාලෙ කම්මට්ඨානස්ස උපට්ඨිතාකාරො සමථනිමිත්තස්ස ගහණෙ චිත්තස්ස සමාහිතාකාරො විය පාකටො හුත්වා උපතිට්ඨෙය්‍යාති. තෙනාහ ‘‘තස්සෙවං…පෙ… වීථිං පටිපජ්ජතී’’ති. පුරිමාකාරෙන නිමිත්තස්ස පාකටභාවෙන උපට්ඨිතත්තා පුරිමාකාරෙනෙව කම්මට්ඨානමනසිකාරො භාවනාවීථිං පටිපජ්ජති.

Giống như lúc đi để nắm bắt tướng, cả lúc trở về sau khi đã nắm bắt tướng, sự quán xét lại phương hướng v.v... đã được ghi nhận là vì mục đích ghi nhớ không gián đoạn về hành động đã được thực hiện cho đến khi tướng bị biến mất. Quả vậy, khi có sự ghi nhớ liên tục về hành động ấy, vào lúc ngồi xuống sau khi đã đi vào trú xứ, trạng thái đã xuất hiện của đề mục có thể sẽ hiện khởi một cách rõ ràng, giống như trạng thái định tĩnh của tâm trong lúc nắm bắt tướng của sự an tịnh. Do đó, ngài đã nói: tassevaṃ... pe... vīthiṃ paṭipajjati. Do tướng đã hiện khởi với trạng thái rõ ràng theo cách thức trước đây, nên sự tác ý đến đề mục đúng theo cách thức trước đây được gọi là đi vào con đường tu tập.

116. උද්ධුමාතකං නාම අතිවිය අසුචිදුග්ගන්ධජෙගුච්ඡපටික්කූලං බීභච්ඡං භයානකඤ්ච, එවරූපෙ ආරම්මණෙ භාවනමනුයුඤ්ජන්තස්ස එවං ආබද්ධපරිකම්මස්ස ථිරීභූතස්සෙව යොගිනො අධිප්පායො සමිජ්ඣතීති දස්සෙතුං ‘‘ආනිසංසදස්සාවී’’තිආදි වුත්තං. එවන්ති එවමෙව වුත්තප්පකාරෙනෙව ආනිසංසදස්සාවිනා. තං රක්ඛෙය්‍යාති ‘‘අද්ධා ඉමිනා සුඛං ජීවිස්සාමී’’ති අත්තනො ජීවිතං විය තං මණිරතනං රක්ඛෙය්‍ය. චතුධාතුකම්මට්ඨානිකොතිආදි නෙසං කම්මට්ඨානානං සුලභතාදස්සනං. තත්ථ චතුධාතුකම්මට්ඨානිකොති චතුධාතුකම්මට්ඨානං වා තත්ථ වා නියුත්තො, චතුධාතුකම්මට්ඨානං වා පරිහරන්තො. ඉතරානීති වුත්තාවසිට්ඨානි අනුස්සතිබ්‍රහ්මවිහාරාදීනි. තං නිමිත්තන්ති තං යථාලද්ධං උග්ගහනිමිත්තං. ‘‘රක්ඛිතබ්බ’’න්ති වත්වා රක්ඛණවිධිං පුන දස්සෙතුං ‘‘රත්තිට්ඨානෙ’’තිආදි වුත්තං.

116. Cái gọi là tử thi sình trương (uddhumātaka) thì rất không trong sạch, có mùi hôi, đáng ghê tởm, đáng kinh tởm, xấu xí và đáng sợ hãi. Để chỉ ra rằng ý định của vị hành giả, người nỗ lực tu tập trong đối tượng như vậy, người đã thực hiện sơ khởi công (parikamma) như vậy, và đã trở nên vững chắc, mới được thành tựu, (chú giải) đã nói câu bắt đầu bằng "ānisaṃsadassāvī" (người thấy được lợi ích). "Evaṃ" có nghĩa là: chỉ bằng phương cách đã được nói đến như vậy, bởi người thấy được lợi ích. (Giải thích câu) "nên bảo vệ nó" (có nghĩa là): nên bảo vệ viên ngọc quý ấy như mạng sống của mình, (với suy nghĩ) "chắc chắn ta sẽ sống an lạc nhờ viên ngọc này". (Câu) bắt đầu bằng "catudhātukammaṭṭhānika" là để chỉ ra sự dễ dàng có được của các đề mục thiền ấy. Trong đó, "catudhātukammaṭṭhānika" (người thực hành đề mục tứ đại) có nghĩa là: hoặc là người có đề mục tứ đại, hoặc là người chuyên tâm vào đó, hoặc là người duy trì đề mục tứ đại. "Itarāni" (các đề mục khác) có nghĩa là các đề mục còn lại đã được nói đến, bắt đầu bằng các tùy niệm (anussati) và phạm trú (brahmavihāra). "Taṃ nimittaṃ" (tướng ấy) có nghĩa là tướng nắm giữ (uggahanimitta) đã đạt được như thế nào. Sau khi nói "cần phải được bảo vệ", để chỉ ra phương pháp bảo vệ một lần nữa, (chú giải) đã nói câu bắt đầu bằng "rattiṭṭhāne".

117. නානා කරීයති එතෙනාති නානාකරණං, භෙදො. බීභච්ඡං භෙරවදස්සනං හුත්වා උපට්ඨාති මනසිකාරස්ස අනුළාරතාය, අනුපසන්තතාය ච ආරම්මණස්ස. තබ්බිපරියායතො ‘‘පටිභාගනිමිත්තං ථූලඞ්ගපච්චඞ්ගපුරිසො විය උපට්ඨාතී’’ති ආනෙත්වා සම්බන්ධිතබ්බං. බහිද්ධාති ගොචරජ්ඣත්තතො බහිද්ධා. කාමානං අමනසිකාරාති අසුභභාවනානුභාවෙන කාමසඤ්ඤාය දූරසමුස්සාරිතත්තා කාමගුණෙ ආරබ්භ මනසිකාරස්සෙව අභාවා. අමනසිකාරාති වා මනසිකාරපටිපක්ඛහෙතු. යාය හි කාමසඤ්ඤාය වසෙන සත්තා කාමෙ මනසි කරොන්ති, තස්සා පටිපක්ඛභූතා අසුභසඤ්ඤා කාමානං අමනසිකාරො, තන්නිමිත්තන්ති අත්ථො. තෙනාහ [Pg.211] ‘‘වික්ඛම්භනවසෙන කාමච්ඡන්දො පහීයතී’’ති. පටිභාගනිමිත්තාරම්මණාය හි අසුභසඤ්ඤාය සද්ධිං බලප්පත්තො සමාධි උප්පජ්ජමානොව කාමච්ඡන්දං වික්ඛම්භෙති, අනුරොධමූලකො ආඝාතො මූලකාරණෙ වික්ඛම්භිතෙ වික්ඛම්භිතොයෙව හොතීති ආහ ‘‘අනුනය…පෙ… පහීයතී’’ති. න හි කදාචි පහීනානුනයස්ස බ්‍යාපාදො සම්භවති. යථාවුත්තඅසුභසඤ්ඤාසහගතා හි පීති සාතිසයා පවත්තමානාව බ්‍යාපාදං වික්ඛම්භෙන්තී පවත්තති. තථා ආරද්ධවීරියතායාති යථා උපචාරජ්ඣානං උප්පජ්ජති, තථා කම්මට්ඨානමනසිකාරවසෙන පග්ගහිතවීරියතාය. වීරියඤ්හි පග්ගණ්හන්තස්ස සම්මාසඞ්කප්පො මිච්ඡාසඞ්කප්පං විය සවිප්ඵාරතාය ථිනමිද්ධං වික්ඛම්භෙන්තමෙව උප්පජ්ජති.

117. Do cái này mà được làm cho khác nhau, nên gọi là "nānākaraṇaṃ" (sự làm cho khác nhau), tức là sự khác biệt. (Tướng nắm giữ) hiện khởi một cách xấu xí, có hình tướng đáng sợ, do sự không cao thượng của tác ý và do sự không tĩnh lặng của đối tượng. Trái lại với điều đó, nên đem (từ "upaṭṭhāti") đến và liên kết (với câu sau) rằng: "tợ tợ tướng (paṭibhāganimitta) hiện khởi giống như một người đàn ông có các chi phần lớn nhỏ mập mạp". "Bahiddhā" (bên ngoài) có nghĩa là bên ngoài nội tâm hành xứ. "Amanasikāra kāmānaṃ" (không tác ý đến các dục) có nghĩa là: do oai lực của sự tu tập bất tịnh, vì dục tưởng đã được loại trừ xa, nên không có sự tác ý lấy các dục trưởng làm đối tượng. Hoặc "amanasikāra" có nghĩa là nguyên nhân đối nghịch với tác ý. Vì chúng sanh tác ý đến các dục do năng lực của dục tưởng nào, thì bất tịnh tưởng, vốn là pháp đối nghịch với dục tưởng ấy, được gọi là "sự không tác ý đến các dục" (kāmānaṃ amanasikāro), và đó là nguyên nhân của nó (tannimittaṃ), đó là ý nghĩa. Do đó, Ngài nói: "dục tham được đoạn trừ bằng cách trấn áp". Vì rằng, định đã đạt đến sức mạnh, cùng với bất tịnh tưởng có tợ tợ tướng làm đối tượng, ngay khi sanh khởi liền trấn áp dục tham. Sự phẫn nộ (āghāta) có gốc rễ từ sự thuận theo (dục ái), khi nguyên nhân gốc rễ được trấn áp thì nó cũng bị trấn áp theo. Do đó, Ngài nói: "sự thuận theo... được đoạn trừ". Vì rằng, sân hận không bao giờ có thể sanh khởi nơi người đã đoạn trừ sự thuận theo (dục ái). Vì rằng, hỷ tương ưng với bất tịnh tưởng đã được nói đến, khi khởi lên một cách vượt trội, nó tiếp tục trấn áp sân hận. "Tathā āraddhavīriyatāya" (do tinh tấn đã được khởi lên như vậy) có nghĩa là: do tinh tấn đã được sách tấn bằng cách tác ý đến đề mục thiền, theo cách mà cận hành thiền (upacārajjhāna) sanh khởi. Vì rằng, đối với người đang sách tấn tinh tấn, chánh tư duy (sammāsaṅkappa) sanh khởi, đồng thời trấn áp hôn trầm thụy miên bằng sự lan tỏa của nó, giống như (chánh tư duy trấn áp) tà tư duy.

විප්පටිසාරො පච්ඡානුතාපො, තප්පටිපක්ඛතො අවිප්පටිසාරො දරථපරිළාහාභාවෙන චිත්තස්ස නිබ්බුතතා. තස්ස අවිප්පටිසාරස්ස පච්චයභූතං සීලං, තංසහගතා තදුපනිස්සයා ච පීතිපස්සද්ධිසුඛාදයො සභාවතො, හෙතුතො ච සන්තසභාවා, තෙසං අනුයුඤ්ජනෙන අවූපසන්තසභාවං උද්ධච්චකුක්කුච්චං පහීයතීති ආහ ‘‘අවිප්පටිසාරකරසන්තධම්මානුයොගවසෙන උද්ධච්චකුක්කුච්චං පහීයතී’’ති. භාවනාය හි පුබ්බෙනාපරං විසෙසං ආවහන්තියා යං සාතිසයං සුඛං ලබ්භති, තං අනුපසන්තසභාවං උද්ධච්චකුක්කුච්චං වික්ඛම්භෙන්තමෙව උප්පජ්ජති. අධිගතවිසෙසස්සාති යථාධිගතස්ස භාවනාවිසෙසස්ස. පච්චක්ඛතායාති පටිපජ්ජන්තස්ස යොගිනො පච්චක්ඛභාවතො ‘‘සම්මාසම්බුද්ධො වත සො භගවා, යො එවරූපිං සම්මාපටිපත්තිං දෙසෙතී’’ති පටිපත්තිදෙසකෙ සත්ථරි. පටිපත්තියන්ති පටිපජ්ජමානජ්ඣානපටිපත්තියං. පටිපත්තිඵලෙති තාය සාධෙතබ්බෙ ලොකියලොකුත්තරඵලෙ. විචිකිච්ඡා පහීයති ධම්මන්වයවිචාරාහිතබලෙන විචාරබලෙන. ඉති පඤ්ච නීවරණානි පහීයන්තීති එවං පටිභාගනිමිත්තපටිලාභසමකාලමෙව හෙට්ඨා පවත්තභාවනානුභාවනිප්ඵන්නෙහි සමාධිආදීහි කාමච්ඡන්දාදීනි පඤ්ච නීවරණානි වික්ඛම්භනවසෙන පහීයන්ති. න හි පටිපක්ඛෙන විනා පහාතබ්බස්ස පහානං සම්භවති, පටිපක්ඛා ච සමාධිආදයො කාමච්ඡන්දාදීනං. යථාහ පෙටකෙ ‘‘සමාධි කාමච්ඡන්දස්ස පටිපක්ඛො’’තිආදි.

"Vippaṭisāra" là sự hối hận về sau; đối nghịch với nó là "avippaṭisāra" (không hối hận), là sự nguội lạnh của tâm do không có sự phiền muộn và nóng nảy. Giới là duyên của sự không hối hận ấy; và các pháp như hỷ, khinh an, lạc... tương ưng với giới ấy và có giới ấy làm y chỉ, có tự tánh an tịnh, cả về bản chất lẫn nguyên nhân. Do sự thực hành các pháp ấy, trạo cử và hối quá, vốn có tự tánh không an tịnh, được đoạn trừ. Do đó, Ngài nói: "do năng lực của việc thực hành các pháp an tịnh tạo ra sự không hối hận, trạo cử và hối quá được đoạn trừ". Vì rằng, khi sự tu tập mang lại sự thù thắng từ trước đến sau, lạc thù thắng nào được thành tựu, lạc ấy sanh khởi đồng thời trấn áp trạo cử và hối quá, vốn có tự tánh không an tịnh. "Adhigatavisesassa" (của người đã chứng đắc sự thù thắng) có nghĩa là: của sự thù thắng trong tu tập đã được chứng đắc. "Paccakkhatāya" (do sự trực nhận) có nghĩa là: do sự trực nhận của hành giả đang thực hành (sanh khởi niềm tin) nơi bậc Đạo Sư, người thuyết giảng chánh hạnh, rằng: "Ồ, Đức Thế Tôn ấy quả là bậc Chánh Đẳng Giác, Ngài đã thuyết giảng chánh hạnh như thế này". "Paṭipattiyaṃ" (nơi chánh hạnh) có nghĩa là: nơi chánh hạnh thiền đang được thực hành. "Paṭipattiphale" (nơi quả của chánh hạnh) có nghĩa là: nơi quả hiệp thế và siêu thế cần được thành tựu bởi chánh hạnh ấy. Hoài nghi được đoạn trừ bởi sức mạnh của sự thẩm sát, sức mạnh được tạo ra bởi sự thẩm sát tùy theo pháp. "Như vậy năm triền cái được đoạn trừ" có nghĩa là: như vậy, ngay vào lúc đạt được tợ tợ tướng, năm triền cái bắt đầu bằng dục tham được đoạn trừ bằng cách trấn áp, nhờ vào các pháp như định... được thành tựu bởi oai lực của sự tu tập đã diễn ra trước đó. Vì rằng, không thể có sự đoạn trừ pháp cần được đoạn trừ nếu không có pháp đối nghịch. Và các pháp như định... là pháp đối nghịch của các pháp như dục tham... Như đã được nói trong tạng Peṭaka: "Định là pháp đối nghịch của dục tham"...

තෙනෙව [Pg.212] ච ‘‘ඉමෙහි තෙසං නීවරණානං පහාන’’න්ති පහානපරිදීපනමුඛෙන ඣානඞ්ගානි සරූපතො දස්සෙතුං ‘‘තස්මිඤ්ඤෙව චා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ තස්මිඤ්ඤෙව චාති යං තං යථාඋපට්ඨිතං උග්ගහනිමිත්තං භින්දිත්වා විය උපට්ඨිතං, තස්ස පටිච්ඡන්නභූතං පටිභාගනිමිත්තං, තස්මිඤ්ඤෙව නිමිත්තෙ. චෙතසොති අත්තනා සම්පයුත්තචිත්තස්ස. අභිනිරොපනලක්ඛණොති ආරොපනලක්ඛණො, අප්පනාසභාවොති අත්ථො. නිමිත්තානුමජ්ජනං පටිභාගනිමිත්තෙ අනුවිචරණං. ආරම්මණෙ හි භමරස්ස පදුමස්සූපරි අනුපරිබ්භමනං විය විචාරස්ස අනුවිචාරණාකාරෙන පවත්ති අනුමජ්ජනකිච්චං. විසෙසො එව අධිගන්තබ්බතො විසෙසාධිගමො, පටිලද්ධො ච සො විසෙසාධිගමො චාති පටි…පෙ… ගමො, තප්පච්චයා තංහෙතුකා පටිලද්ධවිසෙසාධිගමපච්චයා පීති. පීතිමනස්ස පීතිසහිතචිත්තස්ස. පස්සද්ධිසම්භවතොති කායචිත්තපස්සද්ධීනං සංසිජ්ඣනතො. ‘‘පීතිමනස්ස කායො පස්සම්භතී’’ති හි වුත්තං. පස්සද්ධිනිමිත්තං පස්සද්ධිහෙතුකං සුඛං ‘‘පස්සද්ධකායො සුඛං වෙදියතී’’ති වචනතො. සුඛනිමිත්තා සුඛපච්චයා එකග්ගතා. ‘‘සුඛිනො චිත්තං සමාධියතී’’ති (දී. නි. 1.466; අ. නි. 3.96; 11.12) හි වුත්තං. ඉති ඣානඞ්ගානි පාතුභවන්තීති එවං එතානි විතක්කාදීනි ඣානඞ්ගානි තස්මිංයෙව නිමිත්තෙ උප්පජ්ජන්ති. පඨමජ්ඣානපටිබිම්බභූතන්ති පඨමජ්ඣානස්ස පටිච්ඡන්නභූතං. තඞ්ඛණඤ්ඤෙව පටිභාගනිමිත්තපටිලාභසමකාලමෙව උපචාරජ්ඣානම්පි නිබ්බත්තති, න නීවරණප්පහානමෙවාති අධිප්පායො.

Và chính vì thế, để trình bày các chi thiền theo tự tánh bằng cách hiển thị sự đoạn trừ qua câu “nhờ những pháp này, có sự đoạn trừ các triền cái ấy,” nên câu “tasmiññeva cā” v.v… đã được nói. Trong ấy, câu “tasmiññeva ca” có nghĩa là: chính trong tướng ấy, tức là Tợ tướng (paṭibhāganimitta), là cái hiện khởi giống như phá vỡ Thủ tướng (uggahanimitta) đã hiện khởi như thế nào, là cái tương tự với Thủ tướng ấy. Câu “cetasoti” có nghĩa là của tâm tương ưng với chính nó. Câu “abhiniropanalakkhaṇoti” có nghĩa là có đặc tính hướng đến, nghĩa là có bản chất an chỉ. “Nimittānumajjanaṃ” là sự thẩm sát trong Tợ tướng. Thật vậy, sự diễn tiến của Tứ (vicāra) trong đề mục theo cách thẩm sát lặp đi lặp lại, giống như con ong bay lượn vòng quanh trên đóa sen, là phận sự xoa dịu. “Visesādhigamo” (sự chứng đắc đặc biệt) là vì sự đặc biệt (viseso) cần phải được chứng đắc; và sự chứng đắc đặc biệt ấy đã đạt được, nên gọi là “paṭi…pe… gamo” (paṭiladdhavisesādhigamo). Hỷ (pīti) có sự chứng đắc đặc biệt đã đạt được ấy làm duyên, làm nhân. “Pītimanassa” là của người có tâm câu hành với hỷ. Câu “passaddhisambhavatoti” là do sự thành tựu của thân khinh an và tâm khinh an. Thật vậy, đã được nói rằng: “Thân của người có tâm hoan hỷ được khinh an.” Lạc (sukhaṃ) có khinh an làm nhân, có khinh an làm nhân duyên, theo câu “người có thân khinh an cảm thọ lạc.” Nhất tâm (ekaggatā) có lạc làm nhân, có lạc làm duyên. Thật vậy, đã được nói rằng: “Tâm của người có lạc được định tĩnh.” (Trường Bộ 1.466; Tăng Chi Bộ 3.96; 11.12). Như vậy, các chi thiền xuất hiện, nghĩa là các chi thiền này là Tầm v.v… sanh khởi chính trong tướng ấy. Câu “paṭhamajjhānapaṭibimbabhūtanti” có nghĩa là cái tương tự với thiền thứ nhất. Ý nghĩa là: ngay trong khoảnh khắc ấy, đồng thời với lúc đắc được Tợ tướng, cận hành thiền cũng phát sanh, chứ không phải chỉ có sự đoạn trừ các triền cái.

විනීලකාදිකම්මට්ඨානවණ්ණනා

Giải Thích Về Các Đề Mục Thiền Như Tử Thi Xanh Bầm v.v…

118. විනීලකාදීසුපි කම්මට්ඨානෙසු. ලක්ඛණං වුත්තන්ති යං තං නිමිත්තග්ගහණලක්ඛණං වුත්තං. වුත්තනයෙනෙවාති උද්ධුමාතකෙ වුත්තනයෙනෙව. සහ විනිච්ඡයෙන, අධිප්පායෙන චාති සවිනිච්ඡයාධිප්පායං. තං සබ්බං ලක්ඛණං වෙදිතබ්බන්ති සම්බන්ධො.

118. 118. Cũng trong các đề mục thiền như tử thi xanh bầm v.v… Câu “lakkhaṇaṃ vuttaṃ” (đặc tướng đã được nói) có nghĩa là đặc tướng nắm giữ tướng ấy đã được nói. Câu “vuttanayeneva” (chính theo phương pháp đã được nói) có nghĩa là chính theo phương pháp đã được nói trong đề mục tử thi sình trương. Câu “saha vinicchayena, adhippāyena ca” (cùng với sự quyết đoán và ý nghĩa) tạo thành từ “savinicchayādhippāyaṃ.” Mối liên hệ là: nên hiểu rằng tất cả đặc tướng ấy (cần được biết).

කබරකබරවණ්ණන්ති යෙභුය්‍යෙන සබලවණ්ණං. උස්සදවසෙනාති රත්තසෙතනීලවණ්ණෙසු උස්සදස්ස වණ්ණස්ස වසෙන.

Câu “kabarakabaravaṇṇanti” (có màu loang lổ) có nghĩa là phần lớn có màu đốm. Câu “ussadavasenāti” (tùy theo sự nổi trội) có nghĩa là tùy theo màu sắc nổi trội trong các màu đỏ, trắng, và xanh.

සන්නිසින්නන්ති නිච්චලභාවෙනෙව සබ්බසො ථිරතං.

Câu “sannisinnanti” (đã lắng xuống) có nghĩa là hoàn toàn vững chắc do trạng thái bất động.

චොරාටවියන්ති චොරෙහි පරියුට්ඨිතඅරඤ්ඤෙ. යත්ථාති යස්මිං ආඝාතනෙ. ඡින්නපුරිසට්ඨානෙති ඡින්නපුරිසවන්තෙ ඨානෙ. නානාදිසායං පතිතම්පීති [Pg.213] ඡින්නං හුත්වා සරීරස්ස ඛණ්ඩද්වයං විසුං දිසාසු පතිතම්පි. එකාවජ්ජනෙනාති එකසමන්නාහාරෙන. ආපාථමාගච්ඡතීති එකජ්ඣං ආපාථං ආගච්ඡති. විස්සාසං ආපජ්ජතීති අජෙගුච්ඡිතං උපගච්ඡෙය්‍ය සෙය්‍යථාපි ඡවඩාහකො. සහත්ථා අපරාමසනෙ ජිගුච්ඡා සණ්ඨාතියෙවාති ආහ ‘‘කත්තරයට්ඨියා වා දණ්ඩකෙන වා…පෙ… උපනාමෙතබ්බ’’න්ති. විච්ඡිද්දකභාවපඤ්ඤායනත්ථං එකඞ්ගුලන්තරකරණං. උපනාමෙතබ්බන්ති උපනෙතබ්බං.

Câu “corāṭaviyanti” (trong khu rừng có trộm cướp) có nghĩa là trong khu rừng bị trộm cướp hoành hành. Câu “yatthāti” (nơi nào) có nghĩa là nơi pháp trường nào. Câu “chinnapurisaṭṭhāneti” (tại nơi có người bị chặt) có nghĩa là tại nơi có tử thi người bị chặt. Câu “nānādisāyaṃ patitampīti” (dù đã rơi ở các hướng khác nhau) có nghĩa là dù hai mảnh của thân xác, sau khi bị chặt, đã rơi xuống ở các hướng khác nhau. Câu “ekāvajjanenāti” (bằng một lần hướng tâm) có nghĩa là bằng một lần tác ý. Câu “āpāthamāgacchatīti” (đi vào tầm nhận thức) có nghĩa là đi vào tầm nhận thức cùng một lúc. Câu “vissāsaṃ āpajjatīti” (đạt đến sự quen thuộc) có nghĩa là đạt đến trạng thái không ghê tởm, giống như người thiêu xác. Vì sự ghê tởm vẫn tồn tại khi không chạm bằng tay của mình, nên Ngài nói “bằng cây gậy có lưỡi cắt hoặc bằng cây gậy… nên được mang lại gần.” Việc làm cho cách nhau một lóng tay là để cho trạng thái bị cắt rời được hiện rõ. Câu “upanāmetabbanti” (nên được mang lại gần) có nghĩa là nên được mang lại gần.

ඛායිතසදිසමෙවාති ඛායිතාසුභසදිසමෙව. අඞ්ගුලඞ්ගුලන්තරන්ති විවිධං ඛිත්තං සරීරාවයවං අඞ්ගුලන්තරං අඞ්ගුලන්තරං. කත්වා වාති කත්තරයට්ඨියා වා දණ්ඩකෙන වා සයං කත්වා වා.

Câu “khāyitasadisamevāti” (giống như tử thi bị ăn) có nghĩa là giống như tử thi bất tịnh đã bị (chó v.v…) ăn. Câu “aṅgulaṅgulantaranti” (cách nhau từng lóng tay) có nghĩa là các bộ phận của thân thể bị vứt ở nhiều nơi khác nhau, (làm cho) cách nhau từng lóng tay. Câu “katvā vāti” (hoặc sau khi làm) có nghĩa là hoặc tự mình làm bằng cây gậy có lưỡi cắt hoặc bằng cây gậy.

ලද්ධප්පහාරානන්ති ලද්ධාවුධප්පහාරානං මුඛතොති සම්බන්ධො. මුඛතොති පහාරාදිමුඛතො. පග්ඝරමානකාලෙති ලොහිතං පග්ඝරමානකාලෙ. ලොහිතකං ලබ්භතීති යොජනා.

Câu “laddhappahārānanti” (của những chúng sanh đã bị thương) có mối liên hệ với từ “mukhato” (từ miệng vết thương) của những chúng sanh đã nhận những vết thương do vũ khí. Câu “mukhatoti” (từ miệng) có nghĩa là từ miệng vết thương v.v… Câu “paggharamānakāleti” (vào lúc đang chảy ra) có nghĩa là vào lúc máu đang chảy ra. Cú pháp là “lohitakaṃ labbhati” (đề mục huyết tưởng được đắc).

තන්ති පුළවකං. තෙසූති සොණාදිසරීරෙසු. අට්ඨිකන්ති අට්ඨිකඅසුභං නානප්පකාරතො වුත්තන්ති සම්බන්ධො. පුරිමනයෙනෙවාති පුබ්බෙ උද්ධුමාතකෙ වුත්තනයෙනෙව.

Đại từ “tanti” (ấy) chỉ đến “puḷavakaṃ” (tử thi có giòi). Câu “tesūti” (trong chúng) có nghĩa là trong thân xác của chó v.v… Câu “aṭṭhikanti” (đề mục xương) có mối liên hệ là “aṭṭhikaasubhaṃ” (đề mục bất tịnh về xương) đã được nói theo nhiều cách khác nhau. Câu “purimanayenevāti” (chính theo phương pháp trước) có nghĩa là chính theo phương pháp đã được nói trước đây trong đề mục tử thi sình trương.

119. තන්ති අට්ඨිකං. න උපට්ඨාතීති සභාවතො න උපට්ඨාති, පටික්කූලවසෙන න උපට්ඨාතීති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘ඔදාතකසිණසම්භෙදො හොතී’’ති. අට්ඨිකෙ පඨමවයාදිසංලක්ඛණං න සක්කාති ‘‘ලිඞ්ගන්ති ඉධ හත්ථාදීනං නාම’’න්ති වුත්තං. අට්ඨිකසඞ්ඛලිකා පන ‘‘අයං දහරස්ස, අයං යොබ්බනෙ ඨිතස්ස, අයං අවයවෙහි වුද්ධිපත්තිස්සා’’ති එවං වයවසෙන වවත්ථපෙතුං සක්කුණෙය්‍යාව, අබ්‍යාපිතාය පන න ගහිතන්ති වෙදිතබ්බං. යදිපි අට්ඨිකසඞ්ඛලිකායං සන්ධිතො වවත්ථාපනං ලබ්භති, අට්ඨිකෙ පන න ලබ්භතීති තස්ස අනියතභාවදීපනත්ථං කමවිලඞ්ඝනං කත්වා ‘‘තස්ස තස්ස අට්ඨිනො නින්නට්ඨානථලට්ඨානවසෙනා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ නින්නට්ඨානං නාම අට්ඨිනො විනතප්පදෙසො. ථලට්ඨානං උන්නතප්පදෙසො. ඝටිතඝටිතට්ඨානවසෙනාති අනුපගතන්හාරුබන්ධානං, ඉතරෙසඤ්ච අඤ්ඤමඤ්ඤං සංකිලිට්ඨසංකිලිට්ඨට්ඨානවසෙන. අන්තරවසෙනාති අඤ්ඤමඤ්ඤස්ස අන්තරවසෙන, සුසිරවසෙන ච. සබ්බත්ථෙවාති සකලාය අට්ඨිසඞ්ඛලිකාය, සබ්බස්මිං වා අට්ඨිකෙ.

119. 119. Đại từ “tanti” (ấy) chỉ đến “aṭṭhikaṃ” (bộ xương). Câu “na upaṭṭhātīti” (không hiện khởi) có nghĩa là không hiện khởi theo tự tánh, không hiện khởi theo phương diện đáng ghê tởm. Do đó, Ngài nói “có sự lẫn lộn với bạch biến xứ.” Vì không thể ghi nhận tuổi đầu tiên v.v… trong một khúc xương, nên đã nói rằng “liṅga (dấu hiệu) ở đây là tên gọi của tay v.v…” Tuy nhiên, đối với bộ xương còn nguyên vẹn, có thể xác định theo tuổi tác rằng “đây là của người trẻ, đây là của người đang ở tuổi thanh xuân, đây là của người đã phát triển đầy đủ các chi phần.” Nhưng nên hiểu rằng nó không được đề cập đến vì không phổ biến. Mặc dù việc xác định theo các khớp nối có thể thực hiện được trong bộ xương còn nguyên vẹn, nhưng không thể thực hiện được trong một khúc xương riêng lẻ. Do đó, để chỉ ra tính chất không xác định của nó, Ngài đã bỏ qua thứ tự và nói câu “tùy theo chỗ lõm và chỗ lồi của từng khúc xương ấy” v.v… Trong đó, “chỗ lõm” là phần trũng của khúc xương. “Chỗ lồi” là phần nhô cao. Câu “ghaṭitaghaṭitaṭṭhānavasenāti” (tùy theo các điểm tiếp xúc) có nghĩa là tùy theo các điểm tiếp xúc lẫn nhau của những khúc xương còn dính gân và những khúc xương khác (không còn dính gân). Câu “antaravasenāti” (tùy theo khoảng cách) có nghĩa là tùy theo khoảng cách giữa chúng và tùy theo lỗ hổng. Câu “sabbatthevāti” (ở khắp mọi nơi) có nghĩa là trong toàn bộ bộ xương còn nguyên vẹn, hoặc trong mỗi khúc xương.

120. එත්ථාති [Pg.214] එතස්මිං අට්ඨිකාසුභෙ. යුජ්ජමානවසෙන සල්ලක්ඛෙතබ්බන්ති යං නිමිත්තග්ගහණං යත්ථ යුජ්ජති, තං තත්ථ උග්ගණ්හනත්ථං නිමිත්තග්ගහණවසෙන උපලක්ඛෙතබ්බං. සකලායාති අනවසෙසභාගාය පරිපුණ්ණාවයවාය. සම්පජ්ජති නිමිත්තුපට්ඨානවසෙන. තෙසූති අට්ඨිකසඞ්ඛලිකට්ඨිකෙසු. වුත්තං අට්ඨකථායං. තන්ති ‘‘එකසදිසමෙවා’’ති වචනං. එකස්මිං අට්ඨිකෙ යුත්තන්ති ඉදං යථා විනීලකාදීසු උභින්නං නිමිත්තානං යථාරහං වණ්ණවිසෙසතො, පරිපුණ්ණාපරිපුණ්ණතො, සවිවරාවිවරතො, චලාචලතො ච විසෙසො ලබ්භති, න එවමෙතස්සාති කත්වා වුත්තං, න පන සබ්බෙන සබ්බං විසෙසාභාවතො. තෙනෙවාහ ‘‘එකට්ඨිකෙපි චා’’තිආදි. තත්ථ බීභච්ඡෙනාති සුවිභූතඅට්ඨිරූපත්තා අට්ඨිභාවෙනෙව විරූපෙන. භයානකෙනාති තෙනෙව පාකතිකසත්තානං භයාවහෙන. පීතිසොමනස්සජනකෙනාති සණ්හමට්ඨභාවෙන උපට්ඨානතො, භාවනාය ච සවිසෙසත්තා පීතියා, සොමනස්සස්ස ච උප්පාදකෙන. තෙනෙවාහ ‘‘උපචාරාවහත්තා’’ති.

120. Etthāti có nghĩa là: trong đề mục xương bất tịnh này. Yujjamānavasena sallakkhetabbanti có nghĩa là: sự nắm giữ tướng nào thích hợp ở đề mục bất tịnh nào, thì nên ghi nhận sự nắm giữ tướng ấy ở đề mục bất tịnh ấy để nắm bắt. Sakalāyāti có nghĩa là: không còn sót lại phần nào, có đầy đủ các bộ phận. Sampajjati có nghĩa là: thành tựu do năng lực tướng hiện khởi. Tesūti có nghĩa là: trong các bộ xương và các khúc xương. Vuttaṃ aṭṭhakathāyaṃ có nghĩa là: đã được nói trong Chú giải. Tanti có nghĩa là: lời nói “chỉ có một loại tương tự”. Câu Ekasmiṃ aṭṭhike yuttaṃ này được nói ra vì lý do rằng: giống như trong các đề mục biến sắc xanh... có sự khác biệt của hai loại tướng tùy theo mức độ khác nhau về màu sắc, về sự đầy đủ và không đầy đủ, về việc có lỗ hổng và không có lỗ hổng, về sự chuyển động và không chuyển động, nhưng đối với đề mục này thì không như vậy; chứ không phải là hoàn toàn không có sự khác biệt. Do đó, ngài đã nói: ekaṭṭhikepi cāti v.v... Trong đó, bībhacchenāti có nghĩa là: đáng ghê tởm do chính bản chất của xương, vì hình dạng của xương đã hiện rõ. Bhayānakenāti có nghĩa là: đáng sợ hãi do chính điều đó, mang lại sự sợ hãi cho các chúng sanh bình thường. Pītisomanassajanakenāti có nghĩa là: làm phát sanh hỷ và ý hỷ, do sự hiện khởi với trạng thái mịn màng trơn láng, và do sự tu tập có sự đặc biệt. Do đó, ngài đã nói: upacārāvahattā.

ඉමස්මිං ඔකාසෙති උග්ගහපටිභාගනිමිත්තානං වුත්තට්ඨානෙ. ද්වාරං දත්වා වාති ‘‘පටික්කූලභාවෙයෙව දිට්ඨෙ නිමිත්තං නාම හොතී’’ති එත්තකෙ එව අට්ඨත්වා අනන්තරමෙව ‘‘දුවිධං ඉධ නිමිත්ත’’න්තිආදිනා උග්ගහපටිභාගනිමිත්තානි විභජිත්වා වචනෙන යථාවුත්තස්ස නිමිත්තවිභාගස්ස ද්වාරං දත්වාව වුත්තං. නිබ්බිකප්පන්ති ‘‘සුභ’’න්ති විකප්පෙන නිබ්බිකප්පං, අසුභන්ත්වෙවාති අත්ථො. විචාරෙත්වාති ‘‘එකස්මිං අට්ඨිකෙ යුත්ත’’න්තිආදිනා විචාරෙත්වා.

Imasmiṃ okāseti có nghĩa là: ở nơi đã nói về học tướng và tợ tướng. Dvāraṃ datvā vāti có nghĩa là: đã được nói bằng cách mở ra cánh cửa cho sự phân loại tướng đã được đề cập, bằng lời nói phân chia học tướng và tợ tướng với câu “duvidhaṃ idha nimittaṃ” v.v... ngay sau đó, chứ không dừng lại chỉ ở câu “paṭikkūlabhāveyeva diṭṭhe nimittaṃ nāma hotī’ti”. Nibbikappanti có nghĩa là: không có sự tưởng tượng “đẹp”, nghĩa là chỉ có bất tịnh. Vicāretvāti có nghĩa là: đã xem xét bằng câu “ekasmiṃ aṭṭhike yuttaṃ” v.v...

මහාතිස්සත්ථෙරස්සාති චෙතියපබ්බතවාසීමහාතිස්සත්ථෙරස්ස. නිදස්සනානීති දන්තට්ඨිකමත්තදස්සනෙන සකලස්සාපි තස්සා ඉත්ථියා සරීරස්ස අට්ඨිසඞ්ඝාතභාවෙන උපට්ඨානාදීනි එත්ථ අට්ඨිකකම්මට්ඨානෙ උග්ගහපටිභාගනිමිත්තානං විසෙසවිභාවනානි උදාහරණානි.

Mahātissattherassāti có nghĩa là: của trưởng lão Mahātissa, vị cư ngụ tại núi Cetiyapabbata. Nidassanānīti có nghĩa là: những ví dụ làm sáng tỏ sự khác biệt của học tướng và tợ tướng trong đề mục thiền về xương này, chẳng hạn như sự hiện khởi của toàn bộ thân thể người phụ nữ ấy dưới dạng một bộ xương chỉ bằng cách nhìn thấy một khúc xương răng.

සුභගුණොති සවාසනානං කිලෙසානං පහීනත්තා සුපරිසුද්ධගුණො. දසසතලොචනෙනාති සහස්සක්ඛෙන දෙවානමින්දෙන. සො හි එකාසනෙනෙව සහස්සඅත්ථානං විචාරණසමත්ථෙන පඤ්ඤාචක්ඛුනා සමන්නාගතත්තා ‘‘සහස්සක්ඛො’’ති වුච්චති. ථුතකිත්තීති ‘‘යො ධීරො සබ්බධි දන්තො’’තිආදිනා (මහාව. 58) අභිත්ථුතකිත්තිසද්දො.

Subhaguṇoti có nghĩa là: người có phẩm chất trong sạch, vì đã đoạn trừ các phiền não cùng với các tiềm miên. Dasasatalocanenāti có nghĩa là: bởi vị vua của chư thiên, người có ngàn mắt. Vị ấy được gọi là “người có ngàn mắt” (sahassakkho) vì được trang bị con mắt trí tuệ có khả năng xem xét một ngàn vấn đề chỉ trong một lần ngồi. Thutakittīti có nghĩa là: người có danh tiếng được ca ngợi, với câu “yo dhīro sabbadhi danto” v.v...

පකිණ්ණකකථාවණ්ණනා

Luận giải về các vấn đề tạp nhạp

121. උජුපටිපක්ඛෙන [Pg.215] පහීනභාවං සන්ධායාහ ‘‘සුවික්ඛම්භිතරාගත්තා’’ති. අසුභප්පභෙදොති උද්ධුමාතකාදිඅසුභවිභාගො. සරීරසභාවප්පත්තිවසෙනාති සරීරස්ස අත්තනො සභාවූපගමනවසෙන. සරීරඤ්හි විනස්සමානං අඤ්ඤරූපෙන ඨිතස්ස රක්ඛසස්ස විය සභාවප්පත්තිවසෙනෙව විනස්සති. රාගචරිතභෙදවසෙනාති රාගචරිතවිභාගවසෙන. යදි සරීරසභාවප්පත්තිවසෙන අයමසුභප්පභෙදො වුත්තො, මහාසතිපට්ඨානාදීසු (දී. නි. 2.372 ආදයො; ම. නි. 1.105 ආදයො) කථං නවප්පභෙදොති? සො සරසතො එව සභාවප්පත්තිවසෙන වුත්තො, අයං පන පරූපක්කමෙනාපි. තත්ථ ච ඉධාගතෙසු දසසු අසුභෙසු එකච්චානෙව ගහිතානි, අට්ඨිකඤ්ච පඤ්චවිධා විභත්තං. තානි ච විපස්සනාවසෙන, ඉමානි සමථවසෙනාති පාකටොයං භෙදොති.

121. Ngài nói “suvikkhambhitarāgattā” là nhắm đến trạng thái đã được đoạn trừ bằng đối nghịch trực tiếp. Asubhappabhedoti có nghĩa là: sự phân loại bất tịnh như tử thi sình trương v.v... Sarīrasabhāvappattivasenāti có nghĩa là: do năng lực của thân thể đạt đến bản chất tự nhiên của nó. Vì rằng thân thể khi bị hủy hoại, nó bị hủy hoại do năng lực đạt đến bản chất tự nhiên, giống như một con quỷ dạ xoa đang đứng trong một hình dạng khác. Rāgacaritabhedavasenāti có nghĩa là: do năng lực phân loại các tánh tham. Nếu sự phân loại bất tịnh này được nói do năng lực của thân thể đạt đến bản chất tự nhiên, thì tại sao trong kinh Đại Niệm Xứ v.v... lại có chín loại? Loại đó được nói do năng lực đạt đến bản chất tự nhiên một cách tự phát. Còn loại này (mười loại) thì cũng do sự tác động của người khác. Và trong đó (trong kinh), chỉ có một số trong mười loại bất tịnh được đề cập ở đây được lấy, và đề mục xương được chia thành năm loại. Và những loại đó được nói theo phương diện minh sát, còn những loại này được nói theo phương diện chỉ tịnh. Sự khác biệt này là rõ ràng.

ඉමෙසං පන දස්සනම්පි අසුභභාවසාමඤ්ඤෙන සතිපි අවිසෙසතො රාගචරිතානං සප්පායභාවෙ යං වුත්තං ‘‘රාගචරිතභෙදවසෙන චා’’ති, තං විභජිත්වා දස්සෙතුං ‘‘විසෙසතො’’තිආදි වුත්තං. සූනභාවෙන සුසණ්ඨිතම්පි සරීරං දුස්සණ්ඨිතමෙව හොතීති උද්ධුමාතකසරීරෙ සණ්ඨානවිපත්තිං දීපෙතීති ආහ ‘‘සරීරසණ්ඨානවිපත්තිප්පකාසනතො’’ති. සණ්ඨානසම්පත්තියං රත්තො සණ්ඨානරාගී, තස්ස සප්පායං සණ්ඨානරාගස්ස වික්ඛම්භනුපායභාවතො. කායො එව කායවණො, තත්ථ පටිබද්ධස්ස නිස්සිතස්ස. සුසිරභාවප්පකාසනතොති සුසිරස්ස විවරස්ස අත්ථිභාවප්පකාසනතො. සරීරෙ ඝනභාවරාගිනොති සරීරෙ අඞ්ගපච්චඞ්ගානං ථිරභාවං පටිච්ච උප්පජ්ජනකරාගවතො. වික්ඛෙපප්පකාසනතොති සොණසිඞ්ගාලාදීහි ඉතො චිතො ච වික්ඛෙපස්ස පකාසනතො අඞ්ගපච්චඞ්ගලීලාරාගිනො සප්පායං. ඊදිසානං කිර අනවට්ඨිතරූපානං අවයවානං කො ලීළාවිලාසොති විරාගසම්භවතො. සඞ්ඝාතභෙදවිකාරප්පකාසනතොති සඞ්ඝාතස්ස අඞ්ගපච්චඞ්ගානං සංහතභාවස්ස සුසම්බන්ධතාය භෙදො එව විකාරො සඞ්ඝාතභෙදවිකාරො, තස්ස පකාසනතො. ලොහිතං මක්ඛිතං හුත්වා පටික්කූලභාවො ලොහිතමක්ඛිතපටික්කූලභාවො, තස්ස පකාසනතො. මමත්තරාගිනොති ‘‘මම අය’’න්ති උප්පජ්ජනකරාගවතො. දන්තසම්පත්තිරාගිනොති දන්තසම්පත්තියං රජ්ජනසීලස්ස.

Mặc dù việc nhìn thấy những đề mục này nói chung là thích hợp cho những người có tánh tham, do tính chất bất tịnh chung, nhưng để phân chia và chỉ ra điều đã được nói “và do sự phân loại các tánh tham”, nên đã nói “visesato” v.v... Vì thân thể dù có hình dáng đẹp đẽ cũng trở nên xấu xí do trạng thái sình trương, nên đề mục tử thi sình trương làm sáng tỏ sự biến dạng của hình thể, do đó ngài nói “sarīrasaṇṭhānavipattippakāsanato”. Người tham đắm sự hoàn hảo của hình thể được gọi là người có tham ái về hình thể (saṇṭhānarāgī), đề mục này thích hợp với người ấy vì là phương tiện để chế ngự tham ái về hình thể. Thân thể chính là vết thương của thân thể, đối với người bị ràng buộc, nương tựa vào đó. Susirabhāvappakāsanatoti có nghĩa là: do làm sáng tỏ sự tồn tại của lỗ hổng, khoảng trống. Sarīre ghanabhāvarāginoti có nghĩa là: đối với người có tham ái phát sanh do duyên vào sự vững chắc của các chi phần lớn nhỏ trong thân thể. Vikkhepappakāsanatoti có nghĩa là: do làm sáng tỏ sự vứt bỏ đây đó bởi chó, chó rừng v.v..., nên thích hợp với người có tham ái về vẻ duyên dáng của các chi phần lớn nhỏ. Vì rằng, đối với các bộ phận có bản chất không bền vững như vậy, làm gì có vẻ duyên dáng mỹ miều? Do đó, sự ly tham có thể phát sanh. Saṅghātabhedavikārappakāsanatoti có nghĩa là: do làm sáng tỏ sự biến dạng do sự tan rã của sự kết hợp; sự tan rã của trạng thái kết hợp, sự liên kết chặt chẽ của các chi phần lớn nhỏ chính là sự biến dạng, đó là sự biến dạng do sự tan rã của sự kết hợp. Lohitamakkhitapaṭikkūlabhāvoti có nghĩa là: trạng thái đáng ghê tởm do bị máu vấy bẩn; do làm sáng tỏ điều đó. Mamattarāginoti có nghĩa là: đối với người có tham ái phát sanh với ý nghĩ “đây là của ta”. Dantasampattirāginoti có nghĩa là: đối với người có thói quen tham đắm sự hoàn hảo của răng.

කස්මා [Pg.216] පනෙත්ථ උද්ධුමාතකාදිකෙ පඨමජ්ඣානමෙව උප්පජ්ජති, න දුතියාදීනීති අනුයොගං මනසි කත්වා ආහ ‘‘යස්මා පනා’’තිආදි. අපරිසණ්ඨිතජලායාති සොතවසෙන පවත්තියා සමන්තතො අට්ඨිතජලාය අසන්නිසින්නසලිලාය. අරිත්තබලෙනාති පාජනදණ්ඩබලෙන. දුබ්බලත්තා ආරම්මණස්සාති පටික්කූලභාවෙන අත්තනි චිත්තං ඨපෙතුං අසමත්ථභාවො ආරම්මණස්ස දුබ්බලතා. පටික්කූලෙ හි ආරම්මණෙ සරසතො චිත්තං පවත්තිතුං න සක්කොති, අභිනිරොපනලක්ඛණෙන පන විතක්කෙන අභිනිරොපියමානමෙව චිත්තං එකග්ගතං ලභති. න විනා විතක්කෙනාති විතක්කරහිතානි දුතියාදිජ්ඣානානි තත්ථ පතිට්ඨං න ලභන්ති. තෙනාහ ‘‘විතක්කබලෙනෙවා’’තිආදි.

Tác ý đến câu hỏi: “Tại sao ở đây, trong các đề mục tử thi sình trương v.v..., chỉ có sơ thiền sanh khởi, chứ không phải các thiền bậc hai v.v...?” ngài đã nói: “yasmā panā” (bởi vì) v.v... Aparisaṇṭhitajalāya (nước không đứng yên): (có nghĩa là) nước không đứng yên, không lắng đọng khắp nơi do chảy theo dòng. Arittabalena (bằng sức của mái chèo): (có nghĩa là) bằng sức của cây gậy lùa (gia súc). Dubbalattā ārammaṇassa (do đối tượng yếu ớt): sự yếu ớt của đối tượng là tình trạng không có khả năng đặt tâm vào chính nó do bản chất đáng ghê tởm. Thật vậy, trong một đối tượng đáng ghê tởm, tâm không thể tự nó vận hành; nhưng chỉ khi được hướng đến bởi tầm (vitakka), vốn có đặc tính hướng tâm, thì tâm mới đạt được nhất tâm. Na vinā vitakkena (không có tầm): (có nghĩa là) các thiền bậc hai v.v..., vốn không có tầm, không tìm được chỗ đứng ở đó. Do đó, ngài nói: “vitakkabaleneva” (chính nhờ sức của tầm) v.v...

යදි පටික්කූලභාවතො උද්ධුමාතාදිආරම්මණෙ දුතියාදිජ්ඣානානි න පවත්තන්ති, එවං සන්තෙ පඨමජ්ඣානෙනාපි තත්ථ න උප්පජ්ජිතබ්බං. න හි තත්ථ පීතිසොමනස්සානං සම්භවො යුත්තොති චොදනං සන්ධායාහ ‘‘පටික්කූලෙපි ච එතස්මි’’න්තිආදි. තත්ථ ආනිසංසදස්සාවිතානීවරණසන්තාපරොගවූපසමානං යථාක්කමං පුප්ඵච්ඡඩ්ඩක, වමනවිරෙචනඋපමා යොජෙතබ්බා.

Nếu do bản chất đáng ghê tởm mà các thiền bậc hai v.v... không vận hành trong đối tượng tử thi sình trương v.v..., thì trong trường hợp đó, ngay cả sơ thiền cũng không nên sanh khởi ở đó. Vì sự sanh khởi của hỷ và lạc ở đó là không thích hợp. Nhắm đến sự chất vấn này, ngài đã nói: “paṭikkūlepi ca etasmiṃ” (dù trong đối tượng đáng ghê tởm này) v.v... Ở đó, đối với (việc) thấy được lợi ích và (việc) làm lắng dịu căn bệnh phiền não của các triền cái, cần phải áp dụng tuần tự các ví dụ về người dọn rác hoa, và ví dụ về sự nôn mửa và xổ thuốc.

122. යථාවුත්තකාරණෙන දසධා වවත්ථිතම්පි සභාවතො එකවිධමෙවාති දස්සෙතුං ‘‘දසවිධම්පි චෙත’’න්තිආදිං වත්වා ස්වායං සභාවො යථා අවිඤ්ඤාණකෙසු, එවං සවිඤ්ඤාණකෙසුපි ලබ්භතෙව. තස්මා තත්ථාපි යොනිසොමනසිකාරවතො භාවනා ඉජ්ඣතෙවාති දස්සෙන්තො ‘‘තදෙතං ඉමිනා ලක්ඛණෙනා’’තිආදිමාහ. එත්ථාති එතස්මිං ජීවමානකසරීරෙ. අලඞ්කාරෙනාති පටිජග්ගනපුබ්බකෙන අලඞ්කරණෙන. න පඤ්ඤායති පචුරජනස්සාති අධිප්පායො. අතිරෙකතිසතඅට්ඨිකසමුස්සයං දන්තට්ඨිකෙහි සද්ධිං, තෙහි පන විනා ‘‘තිමත්තානි අට්ඨිසතානී’’ති (විසුද්ධි. 1.190) කායගතාසතියං වක්ඛති. ඡිද්දාවඡිද්දන්ති ඛුද්දානුඛුද්දඡිද්දවන්තං. මෙදකථාලිකා මෙදභරිතභාජනං. නිච්චුග්ඝරිතපග්ඝරිතන්ති නිච්චකාලං උපරි, හෙට්ඨා ච විස්සවන්තං. වෙමත්තන්ති නානත්තං. නානාවත්ථෙහීති නානාවණ්ණෙහි වත්ථෙහි. හිරියා ලජ්ජාය කොපනතො විනාසනතො හිරිකොපිනං, උච්චාරපස්සාවමග්ගං. යාථාවසරසන්ති යථාභූතං සභාවං. යාථාවතො රසීයති ඤායතීති හි රසො, සභාවො. රතින්ති අභිරතිං අභිරුචිං. අත්තසිනෙහසඞ්ඛාතෙන [Pg.217] රාගෙන රත්තා අත්තසිනෙහරාගරත්තා. විහඤ්ඤමානෙනාති ඉච්ඡිතාලාභෙන විඝාතං ආපජ්ජන්තෙන.

122. Để chỉ ra rằng: “Dù được thiết lập theo mười cách do nguyên nhân đã nói, nhưng về bản chất, nó chỉ là một loại”, ngài đã nói: “dasavidhampi cetaṃ” (và mười loại này) v.v... rồi để chỉ ra rằng: “Bản chất ấy, cũng như được tìm thấy trong các (thân) không có thức, cũng vậy, nó chắc chắn được tìm thấy trong các (thân) có thức. Do đó, ở đó, sự tu tập của người có như lý tác ý chắc chắn sẽ thành tựu”, ngài đã nói: “tadetaṃ iminā lakkhaṇenā” (điều này, với đặc tính này) v.v... Ettha (ở đây): (có nghĩa là) trong thân thể đang sống này. Alaṅkārena (bởi sự trang điểm): (có nghĩa là) bởi sự trang điểm đi trước là sự chăm sóc. Ý nói là: “không hiển lộ đối với đa số người”. Atirekatisataaṭṭhikasamussayaṃ (tập hợp hơn ba trăm xương): (là) cùng với xương răng; còn không có chúng thì trong phần Niệm Thân Hành sẽ nói: “timattāni aṭṭhisatānī” (ba trăm xương). Chiddāvachiddaṃ (có lỗ lớn lỗ nhỏ): (có nghĩa là) có những lỗ nhỏ và li ti. Medakathālikā (chảo mỡ): (là) vật chứa đầy mỡ. Niccuggharitapaggharitaṃ (luôn rỉ ra, chảy ra): (có nghĩa là) luôn luôn rỉ ra ở trên và ở dưới. Vemattaṃ (sự khác biệt): (là) sự đa dạng. Nānāvatthehi (bởi các loại vải khác nhau): (là) bởi các loại vải có màu sắc khác nhau. Hirikopinaṃ (vật che sự xấu hổ): (là) đường đại tiện và tiểu tiện, vì nó phá hủy (kopana, vināsana) sự xấu hổ (hiri, lajjā). Yāthāvasarasaṃ (vị của thực tại): (là) bản chất như thật. Vì được biết (rasīyati, ñāyati) như nó có (yāthāvato), nên gọi là rasa, tức là bản chất. Ratiṃ (sự ưa thích): (là) sự hoan hỷ, sự thích thú. Những người bị nhiễm (rattā) bởi tham ái (rāgena) được gọi là sự yêu mến bản thân (attasineha), thì gọi là attasineharāgarattā (những người bị nhiễm bởi tham ái yêu mến bản thân). Vihaññamānena (bị phiền não): (là) bị rơi vào sự khổ não do không đạt được điều mong muốn.

කිංසුකන්ති පාලිභද්දකං, පලාසොති කෙචි, සිම්බලීති අපරෙ. අතිලොලුපොති අතිවිය ලොලසභාවො. අදුන්ති එතං. නන්ති කෙසාදිසරීරකොට්ඨාසං. මුච්ඡිතාති මොහිතා, මුච්ඡාපාපිකාය වා තණ්හාය වසෙන මුච්ඡං පත්තා. සභාවන්ති පටික්කූලභාවං.

Kiṃsukaṃ (cây gièng gièng): (là) cây pālibhaddaka (cây vông nem); một số nói là cây palāsa (cây gièng gièng), những người khác nói là cây simbali (cây gạo). Atilolupo (kẻ rất tham lam): (là) người có bản chất rất hay thay đổi. Aduṃ (cái đó): (là) cái này. Naṃ (nó): (là) phần thân thể như tóc v.v... Mucchitā (bị mê muội): (là) bị si mê, hoặc đã đạt đến sự mê muội do năng lực của ái dục dẫn đến mê muội. Sabhāvaṃ (bản chất): (là) bản chất đáng ghê tởm.

උක්කරූපමොති උච්චාරපස්සාවට්ඨානසමො, වච්චකූපසමො වා. චක්ඛුභූතෙහීති චක්ඛුං පත්තෙහි පටිලද්ධපඤ්ඤාචක්ඛුකෙහි, ලොකස්ස වා චක්ඛුභූතෙහි. අල්ලචම්මපටිච්ඡන්නොති අල්ලචම්මපරියොනද්ධො.

Ukkarūpamo (tương tự đống rác): (là) giống như nơi đại tiện và tiểu tiện, hoặc giống như hố xí. Cakkhubhūtehi (bởi những bậc có mắt): (là) bởi những vị đã đạt được con mắt, những vị đã có được tuệ nhãn; hoặc bởi những vị đã trở thành con mắt của thế gian. Allacammapaṭicchanno (được bao bọc bởi da tươi): (là) được bao phủ bởi lớp da ẩm ướt.

දබ්බජාතිකෙනාති උත්තරිමනුස්සධම්මෙ පටිලද්ධුං භබ්බරූපෙන. යත්ථ යත්ථ සරීරෙ, සරීරස්ස වා යත්ථ යත්ථ කොට්ඨාසෙ. නිමිත්තං ගහෙත්වාති අසුභාකාරස්ස සුට්ඨු සල්ලක්ඛණවසෙන යථා උග්ගහනිමිත්තං උප්පජ්ජති, එවං උග්ගණ්හනවසෙන නිමිත්තං ගහෙත්වා, උග්ගහනිමිත්තං උප්පාදෙත්වාති අත්ථො. කම්මට්ඨානං අප්පනං පාපෙතබ්බන්ති යථාලද්ධෙ උග්ගහනිමිත්තෙ කම්මං කරොන්තෙන පටිභාගනිමිත්තං උප්පාදෙත්වා උපචාරජ්ඣානෙ ඨිතෙන තමෙව භාවනං උස්සුක්කාපෙන්තෙන අසුභකම්මට්ඨානං අප්පනං පාපෙතබ්බං. අධිගතප්පනො හි පඨමජ්ඣානෙ ඨිතො තමෙව ඣානං පාදකං කත්වා විපස්සනං ආරභිත්වා සඞ්ඛාරෙ සම්මසන්තො නචිරස්සෙව සබ්බාසවෙ ඛෙපෙතීති.

Dabbajātikenā (bởi người có năng lực): (là) bởi người có khả năng chứng đắc các pháp siêu nhân. Yattha yattha sarīre (trong bất cứ thân nào): hoặc trong bất cứ phần nào của thân. Nimittaṃ gahetvā (sau khi nắm giữ tướng): (có nghĩa là) sau khi nắm giữ tướng bằng cách học thuộc, theo cách ghi nhận kỹ càng tướng trạng bất tịnh để học tướng (uggahanimitta) sanh khởi, tức là sau khi làm cho học tướng sanh khởi. Kammaṭṭhānaṃ appanaṃ pāpetabbaṃ (cần phải đưa đề mục đến an chỉ định): (có nghĩa là) người đang thực hành trên học tướng đã đạt được, sau khi làm cho quang tướng (paṭibhāganimitta) sanh khởi, trú trong cận hành thiền, nỗ lực với chính sự tu tập ấy, cần phải đưa đề mục bất tịnh đến an chỉ định. Thật vậy, người đã đạt đến an chỉ định, trú trong sơ thiền, lấy chính thiền ấy làm nền tảng, khởi sự tu tập minh sát, quán xét các pháp hữu vi, không bao lâu sẽ đoạn tận tất cả các lậu hoặc.

අසුභකම්මට්ඨානනිද්දෙසවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Dứt phần giải thích về sự trình bày đề mục bất tịnh.

ඉති ඡට්ඨපරිච්ඡෙදවණ්ණනා.

Như vậy là phần giải thích chương thứ sáu.

7. ඡඅනුස්සතිනිද්දෙසවණ්ණනා

7. Giải thích về sự trình bày sáu pháp tùy niệm

1. බුද්ධානුස්සතිකථාවණ්ණනා

1. Giải thích về luận đề Tùy niệm Phật

123. අසුභානන්තරන්ති [Pg.218] අසුභකම්මට්ඨානානන්තරං. අනුස්සතීසූති අනුස්සතිකම්මට්ඨානෙසු. ‘‘අනු අනු සති අනුස්සතී’’ති ඉමමත්ථං දස්සෙතුං ‘‘පුනප්පුනං උප්පජ්ජනතො’’ති වත්වා න එත්ථ අනු-සද්දයොගෙන සති-සද්දො අත්ථන්තරවාචකොති දස්සෙතුං ‘‘සතියෙව අනුස්සතී’’ති වුත්තං. තෙන නායමනු-සද්දො ‘‘උපලබ්භතී’’තිආදීසු උප-සද්දො විය අනත්ථකො, නාපි ‘‘සඤ්ජානනං පජානන’’න්තිආදීසු සං-සද්දාදයො විය අත්ථන්තරදීපකොති දස්සෙති. ‘‘පවත්තිතබ්බට්ඨානම්හියෙව වා පවත්තත්තා’’ති ඉමිනා ච අනුස්සතියා අනුස්සරිතබ්බානුරූපතා වුත්තා හොතීති පවත්තකස්සෙව අනුරූපතං දස්සෙතුං ‘‘කුලපුත්තස්ස අනුරූපා’’ති වුත්තං, සද්ධාපබ්බජිතස්ස වා කුලපුත්තස්ස. අනුරූපතා නාම පවත්තිතබ්බට්ඨානස්ස අනුරූපතාය එව හොතීති පවත්තකස්සෙව අනුරූපතා වුත්තා, න උභයස්ස. අනුරූපාති ච යුත්තාති අත්ථො. බුද්ධන්ති යෙ ගුණෙ උපාදාය භගවති ‘‘බුද්ධො’’ති පඤ්ඤත්ති, තෙ ගුණෙ එකජ්ඣං ගහෙත්වා වුත්තං. තෙනාහ ‘‘බුද්ධගුණාරම්මණාය සතියා එතමධිවචන’’න්ති. ආරබ්භාති ආලම්බිත්වා. ධම්මන්ති පරියත්තිධම්මෙන සද්ධිං නවවිධම්පි ලොකුත්තරධම්මං. නනු ච නිබ්බානං විසුං කම්මට්ඨානභාවෙන වක්ඛති? කිඤ්චාපි වක්ඛති, ධම්මභාවසාමඤ්ඤෙන පන මග්ගඵලෙහි සද්ධිං ඉධ පාළියා සඞ්ගහිතත්තා තස්සාපි ධම්මානුස්සතිකම්මට්ඨානෙ ගහණං දට්ඨබ්බං, අසඞ්ඛතාමතාදිභාවෙන පන මග්ගඵලෙහි විසිට්ඨතාය තස්ස විසුං කම්මට්ඨානභාවෙන ගහණං කතං. සීලානුස්සතිආදීනං පන තිස්සන්නං අනුස්සතීනං විසුං කම්මට්ඨානභාවෙන ගහණං යොගාවචරස්ස අත්තනො එව සීලස්ස චාගස්ස සද්ධාදීනඤ්ච අනුස්සතිට්ඨානභාවෙන ගහෙතබ්බත්තා. රූපකායං ගතාති අත්තනො කරජකායං ආරබ්භ ආරම්මණකරණවසෙන පවත්තා. කායෙති කායෙ විසයභූතෙ. කොට්ඨාසනිමිත්තාරම්මණායාති කෙසාදිකොට්ඨාසෙසු පටික්කූලනිමිත්තාරම්මණාය. ඉතො පුරිමාසු සත්තසු අනුස්සතීසු නත්ථි නිමිත්තුප්පත්ති, ඉධ අත්ථීති දස්සනත්ථං නිමිත්ත-ග්ගහණං. තථා අස්සාසපස්සාසනිමිත්තාරම්මණායාති එත්ථාපි. උපසමන්ති සබ්බසඞ්ඛාරූපසමං, නිබ්බානන්ති අත්ථො.

123. Asubhānantaranti là asubhakammaṭṭhānānantaraṃ (sau đề mục bất tịnh). Anussatīsūti là anussatikammaṭṭhānesu (trong các đề mục tùy niệm). Để trình bày ý nghĩa này: ‘‘Anu anu sati anussatī’’ (niệm đi niệm lại là tùy niệm), sau khi nói ‘‘punappunaṃ uppajjanato’’ (do sanh khởi nhiều lần), để trình bày rằng ở đây do kết hợp với anu-sadda (tiếp đầu ngữ anu) mà sati-sadda (danh từ sati) không có nghĩa khác, nên đã nói ‘‘satiyeva anussatī’’ (chỉ niệm là tùy niệm). Do đó, ngài trình bày rằng anu-sadda này không phải vô nghĩa như upa-sadda trong các từ như ‘‘upalabbhatī’’ (được tìm thấy), cũng không phải làm sáng tỏ nghĩa khác như saṃ-saddādayo (các tiếp đầu ngữ saṃ, v.v.) trong các từ như ‘‘sañjānanaṃ pajānanaṃ’’ (tri giác, tuệ tri). Và bằng câu ‘‘Pavattitabbaṭṭhānamhiyeva vā pavattattā’’ (hoặc do diễn tiến ngay trong đối tượng cần diễn tiến), tính tương thích của tùy niệm với đối tượng cần tùy niệm đã được nói đến. Để trình bày tính tương thích của chính người thực hành, đã nói ‘‘kulaputtassa anurūpā’’ (tương thích với thiện gia nam tử), hoặc với thiện gia nam tử đã xuất gia với đức tin. Cái gọi là tính tương thích chỉ có được do sự tương thích của đối tượng cần diễn tiến, nên tính tương thích của chính người thực hành đã được nói đến, chứ không phải của cả hai. Anurūpā có nghĩa là yuttā (thích hợp). Buddhanti (về Đức Phật) là nói gộp chung các đức hạnh mà dựa vào đó, danh xưng ‘‘Buddho’’ (Đức Phật) được đặt ra cho Đức Thế Tôn. Do đó, ngài nói: ‘‘buddhaguṇārammaṇāya satiyā etamadhivacana’’ (đây là tên gọi của niệm có đối tượng là các đức hạnh của Đức Phật). Ārabbhāti là ālambitvā (sau khi lấy làm đối tượng). Dhammanti là chín loại Pháp siêu thế cùng với Pháp học. Chẳng phải Niết-bàn sẽ được nói đến riêng với tư cách là một đề mục thiền sao? Mặc dù sẽ được nói đến, nhưng do tính chất chung là Pháp, và do được bao gồm trong kinh điển ở đây cùng với Đạo và Quả, nên cần hiểu rằng Niết-bàn cũng được bao gồm trong đề mục Pháp tùy niệm. Tuy nhiên, do tính chất đặc thù là vô vi, bất tử, v.v., khác với Đạo và Quả, nên Niết-bàn được đề cập riêng với tư cách là một đề mục thiền. Còn việc ba tùy niệm Giới tùy niệm, v.v., được đề cập riêng với tư cách là đề mục thiền là do hành giả phải lấy chính giới, sự xả thí, đức tin, v.v., của mình làm đối tượng tùy niệm. Rūpakāyaṃ gatāti là đã diễn tiến bằng cách lấy thân sinh bởi cha mẹ của mình làm đối tượng. Kāyeti là trong thân đã trở thành đối tượng. Koṭṭhāsanimittārammaṇāyāti là có đối tượng là tướng bất tịnh trong các thể trược như tóc, v.v. Việc dùng từ nimitta là để trình bày rằng trong bảy tùy niệm trước đây không có sự sanh khởi của tướng, nhưng ở đây thì có. Tương tự như vậy trong câu assāsapassāsanimittārammaṇāyāti. Upasamanti là sự an tịnh của tất cả các pháp hữu vi, nghĩa là Niết-bàn.

124. අවෙච්ච [Pg.219] බුද්ධගුණෙ යාථාවතො ඤත්වා උප්පන්නො පසාදො අවෙච්චප්පසාදො, අරියමග්ගෙන ආගතප්පසාදො, තංසදිසොපි වා යො දිට්ඨිගතවාතෙහි අචලො අසම්පකම්පියො, තෙන සමන්නාගතෙන. තාදිසස්ස බුද්ධානුස්සතිභාවනා ඉජ්ඣති, න ඉතරස්ස. පතිරූපසෙනාසනෙති යථාවුත්තඅට්ඨාරසදොසවජ්ජිතෙ පඤ්චඞ්ගසමන්නාගතෙ සෙනාසනෙ. රහොගතෙනාති රහසි ගතෙන. තෙන කායවිවෙකං දස්සෙති. පටිසල්ලීනෙනාති නානාරම්මණතො පටිසල්ලීනෙන, බහිද්ධා පුථුත්තාරම්මණතො පටික්කමාපෙත්වා කම්මට්ඨානෙ සල්ලීනෙන, සුසිලිට්ඨචිත්තෙනාති අත්ථො. එවන්ති ඉමාය පාළියා ආගතනයෙන.

124. Sự tịnh tín sanh khởi sau khi biết rõ các đức hạnh của Đức Phật một cách như thật là bất động tịnh tín (aveccappasādo), là sự tịnh tín đến từ Thánh đạo, hoặc cũng tương tự như vậy, là sự tịnh tín không lay chuyển, không rung động bởi những ngọn gió tà kiến; người đã thành tựu với điều đó. Việc tu tập Phật tùy niệm thành công đối với người như vậy, không phải đối với người khác. Patirūpasenāsaneti là trong trú xứ thích hợp, tránh xa mười tám lỗi đã được nói đến, và có đầy đủ năm chi phần. Rahogatenāti là đã đi đến nơi vắng vẻ. Bằng điều này, ngài trình bày về thân viễn ly. Paṭisallīnenāti là đã ẩn mình khỏi các đối tượng khác nhau, nghĩa là đã làm cho tâm rút lui khỏi các đối tượng trần tục bên ngoài và lắng đọng trong đề mục thiền, với tâm an trú vững chắc. Evanti là theo phương pháp đã được trình bày trong đoạn kinh này.

සො භගවාති එත්ථ සොති යො සො සමතිංස පාරමියො පූරෙත්වා සබ්බකිලෙසෙ භඤ්ජිත්වා අනුත්තරං සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුද්ධො දෙවානං අතිදෙවො බ්‍රහ්මානං අතිබ්‍රහ්මා ලොකනාථො භාග්‍යවන්තතාදීහි කාරණෙහි සදෙවකෙ ලොකෙ ‘‘භගවා’’ති පත්ථටකිත්තිසද්දො, සො. භගවාති ඉදං සත්ථු නාමකිත්තනං. තථා හි වුත්තං ‘‘භගවාති නෙතං නාමං මාතරා කත’’න්තිආදි (මහානි. 198, 210; චූළනි. අජිතමාණවපුච්ඡානිද්දෙස 2). පරතො පන භගවාති ගුණකිත්තනං. අරහන්තිආදීසු නවසු ඨානෙසු පච්චෙකං ඉතිපි-සද්දං යොජෙත්වා බුද්ධගුණා අනුස්සරිතබ්බාති දස්සෙන්තො ‘‘ඉතිපි අරහං…පෙ… ඉතිපි භගවාති අනුස්සරතී’’ති ආහ. ‘‘ඉතිපෙතං භූතං ඉතිපෙතං තච්ඡ’’න්තිආදීසු (දී. නි. 1.6) විය ඉති-සද්දො ආසන්නපච්චක්ඛකරණත්ථො, පි-සද්දො සම්පිණ්ඩනත්ථො. තෙන නෙසං බහුභාවො දීපිතො, තානි ච ගුණසල්ලක්ඛණකාරණානි භාවෙන්තෙන චිත්තස්ස සම්මුඛීභූතානි කාතබ්බානීති දස්සෙන්තො ‘‘ඉමිනා ච ඉමිනා ච කාරණෙනාති වුත්තං හොතී’’ති ආහ.

Trong câu So bhagavā, so có nghĩa là: Vị nào sau khi đã hoàn thiện ba mươi pháp ba-la-mật, đã phá tan tất cả phiền não, đã chứng ngộ Vô Thượng Chánh Đẳng Giác, là bậc siêu việt hơn các vị trời, siêu việt hơn các vị Phạm thiên, là đấng bảo hộ của thế gian, và do các lý do như có sự may mắn, v.v., mà có danh tiếng vang lừng trong thế giới cùng với chư thiên là ‘‘Bhagavā’’ (Đức Thế Tôn), chính là vị ấy. Bhagavā ở đây là sự xưng tán danh hiệu của bậc Đạo sư. Vì vậy đã được nói: ‘‘Bhagavā, đây không phải là tên do mẹ đặt,’’ v.v. Nhưng Bhagavā ở sau là sự xưng tán đức hạnh. Để trình bày rằng các đức hạnh của Đức Phật cần được tùy niệm bằng cách kết hợp từ itipi vào mỗi một trong chín chỗ, bắt đầu bằng Arahanti, ngài nói: ‘‘itipi arahaṃ…pe… itipi bhagavāti anussaratī’’ (vị ấy tùy niệm: vì lý do này, ngài là A-la-hán... vì lý do này, ngài là Đức Thế Tôn). Giống như trong các câu ‘‘Itipetaṃ bhūtaṃ itipetaṃ tacchaṃ’’ (Vì lý do này, điều này là thật; vì lý do này, điều này là đúng), từ iti có ý nghĩa làm cho hiện diện rõ ràng, từ pi có ý nghĩa tổng hợp. Do đó, tính đa dạng của chúng được làm sáng tỏ. Và để trình bày rằng người tu tập cần phải làm cho các lý do nhận biết đức hạnh ấy trở nên hiện diện trước tâm, ngài nói: ‘‘iminā ca iminā ca kāraṇenāti vuttaṃ hoti’’ (có nghĩa là đã được nói: ‘do lý do này và do lý do này’).

125. දූරතා නාම ආසන්නතා විය උපාදායුපාදාය වුච්චතීති පරමුක්කංසගතං දූරභාවං දස්සෙන්තො ‘‘සුවිදූරවිදූරෙ’’ති ආහ, සුට්ඨු විදූරභාවෙනෙව විදූරෙති අත්ථො. සා පනස්ස කිලෙසතො දූරතා තෙසං සබ්බසො පහීනත්තාති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘මග්ගෙන කිලෙසානං විද්ධංසිතත්තා’’ති. නනු අඤ්ඤෙසම්පි ඛීණාසවානං තෙ පහීනා එවාති අනුයොගං මනසි කත්වා වුත්තං ‘‘සවාසනාන’’න්ති. න හි භගවන්තං ඨපෙත්වා අඤ්ඤෙ සහ වාසනාය කිලෙසෙ පහාතුං සක්කොන්ති, එතෙන අඤ්ඤෙහි අසාධාරණං [Pg.220] භගවතො අරහත්තන්ති දස්සිතං හොති. කා පනායං වාසනා නාම? පහීනකිලෙසස්සාපි අප්පහීනකිලෙසස්ස පයොගසදිසපයොගහෙතුභූතො කිලෙසනිහිතො සාමත්ථියවිසෙසො ආයස්මතො පිලින්දවච්ඡස්ස (පාරා. 621) වසලසමුදාචාරනිමිත්තං විය. කථං පන ‘‘ආරකා’’ති වුත්තෙ ‘‘කිලෙසෙහී’’ති අයමත්ථො ලබ්භතීති? සාමඤ්ඤජොතනාය විසෙසෙ අවට්ඨානතො, විසෙසත්ථිනා ච විසෙසස්ස අනුපයොජෙතබ්බතො, ‘‘ආරකාස්ස හොන්ති පාපකා අකුසලා ධම්මා’’තිආදීනි (ම. නි. 1.434) සුත්තපදානෙත්ථ උදාහරිතබ්බානි. ආරකාති චෙත්ථ ආ-කාරස්ස රස්සත්තං, ක-කාරස්ස ච හ-කාරං, සානුසාරං කත්වා නිරුත්තිනයෙන ‘‘අරහ’’න්ති පදසිද්ධි වෙදිතබ්බා. වුත්තමෙවත්ථං සුඛග්ගහණත්ථං ‘‘සො තතො ආරකා නාමා’’ති ගාථාබන්ධමාහ. තත්ථ සමඤ්ජනසීලො සමඞ්ගී, න සමඞ්ගිතා අසමඞ්ගිතා අසමන්නාගමො අසහවුත්තිතා.

125. “Sự xa cách” (dūratā) được nói đến bằng cách so sánh với “sự gần gũi” (āsannatā). Do đó, để chỉ trạng thái xa cách đã đạt đến mức độ cao nhất, Ngài nói “suvidūravidūre”, có nghĩa là ở nơi rất xa bởi chính sự rất xa. Còn sự xa cách ấy của Ngài là xa cách các phiền não, vì chúng đã được đoạn trừ hoàn toàn. Để chỉ điều này, Ngài nói “vì đã phá hủy các phiền não bằng Thánh đạo”. Chẳng phải các phiền não ấy cũng đã được đoạn trừ nơi các vị Lậu tận khác sao? Suy xét câu hỏi này, Ngài nói “cùng với các tập khí” (savāsanānaṃ). Thật vậy, ngoại trừ Đức Thế Tôn, các vị khác không thể đoạn trừ phiền não cùng với tập khí. Do đó, điều này chỉ ra rằng quả A-la-hán của Đức Thế Tôn là không chung với các vị khác. Vậy tập khí (vāsanā) này là gì? Đó là một năng lực đặc biệt do phiền não tích lũy lại, là nguyên nhân cho hành vi tương tự như hành vi của người chưa đoạn trừ phiền não, ngay cả nơi vị đã đoạn trừ phiền não, giống như dấu hiệu của việc gọi người khác là “kẻ hạ tiện” của Tôn giả Pilindavaccha. Nhưng làm thế nào khi nói “āraka” (xa cách) lại có được ý nghĩa là “từ các phiền não”? (Điều này có được) vì từ sự biểu thị chung chung, nó được xác định trong một ý nghĩa đặc biệt, và vì người muốn ý nghĩa đặc biệt không cần phải thêm vào từ chỉ sự đặc biệt. Các câu kinh như “các pháp ác bất thiện xa lìa vị ấy” nên được trích dẫn ở đây. Và ở đây trong từ “āraka”, nên biết sự hình thành của từ “arahaṃ” theo phương pháp ngữ nguyên học bằng cách rút ngắn nguyên âm dài “ā”, đổi phụ âm “ka” thành “ha”, và thêm vào anusvāra. Để làm cho ý nghĩa đã nói được dễ hiểu, Ngài nói câu kệ bắt đầu bằng “so tato ārakā nāma”. Trong đó, người có thói quen kết hợp là samaṅgī. Không kết hợp (na samaṅgitā) là asamaṅgitā, có nghĩa là không đi cùng (asamannāgamo), không cùng tồn tại (asahavuttitā).

126. අනත්ථචරණෙන කිලෙසා එව අරයොති කිලෙසාරයො. ‘‘අරීනං හතත්තා අරිහා’’ති වත්තබ්බෙ නිරුත්තිනයෙන ‘‘අරහ’’න්ති වුත්තං.

126. Do thực hành điều bất lợi, chính các phiền não là kẻ thù (arayo), nên gọi là kilesārayo (phiền não là kẻ thù). Đáng lẽ phải nói là “arihā” vì đã giết (hata) kẻ thù (ari), nhưng theo phương pháp ngữ nguyên học, nó được nói là “arahaṃ”.

127. යඤ්චෙතං සංසාරචක්කන්ති සම්බන්ධො. රථචක්කස්ස නාභි විය මූලාවයවභූතං අන්තො, බහි ච සමවට්ඨිතං අවිජ්ජාභවතණ්හාමයං ද්වයන්ති වුත්තං ‘‘අවිජ්ජාභවතණ්හාමයනාභී’’ති. නාභියා, නෙමියා ච සම්බන්ධා අරසදිසා පච්චයඵලභූතෙහි අවිජ්ජාතණ්හාජරාමරණෙහි සම්බන්ධා පුඤ්ඤාදිසඞ්ඛාරාති වුත්තං ‘‘පුඤ්ඤාදිඅභිසඞ්ඛාරාර’’න්ති. තත්ථ තත්ථ භවෙ පරියන්තභාවෙන පාකටං ජරාමරණන්ති තං නෙමිට්ඨානියං කත්වා ආහ ‘‘ජරාමරණනෙමී’’ති. යථා ච රථචක්කපවත්තියා පධානකාරණං අක්ඛො, එවං සංසාරචක්කපවත්තියා ආසවසමුදයොති ආහ ‘‘ආසවසමුදයමයෙන අක්ඛෙන විජ්ඣිත්වා’’ති. ආසවා එව අවිජ්ජාදීනං කාරණත්තා ආසවසමුදයො. යථාහ ‘‘ආසවසමුදයා අවිජ්ජාසමුදයො’’ති (ම. නි. 1.103). විපාකකටත්තාරූපප්පභෙදො කාමභවාදිකො තිභවො එව රථො, තස්මිං තිභවරථෙ. අත්තනො පච්චයෙහි සමං, සබ්බසො වා ආදිතො පට්ඨාය යොජිතන්ති සමායොජිතං. ආදිරහිතං කාලං පවත්තතීති කත්වා අනාදිකාලප්පවත්තං.

127. Có mối liên hệ với “bánh xe luân hồi này”. Cặp đôi gồm vô minh và hữu ái, là bộ phận gốc rễ giống như cái đùm của bánh xe, tồn tại vững chắc cả bên trong và bên ngoài, nên được gọi là “cái đùm gồm vô minh và hữu ái”. Các hành như phước hành v.v... được nối kết bởi vô minh, ái, già, chết là nhân và quả, giống như các căm xe nối liền đùm và vành, nên được gọi là “các căm xe là các hành như phước hành v.v...”. Già và chết biểu hiện như là điểm kết thúc trong các cõi hữu đây đó, nên lấy đó làm vị trí của vành xe, Ngài nói “vành xe là già và chết”. Và cũng như trục xe là nguyên nhân chính cho sự quay của bánh xe, cũng vậy, sự sanh khởi của các lậu hoặc là (nguyên nhân chính) cho sự quay của bánh xe luân hồi, nên Ngài nói “đã đâm thủng bằng cái trục là sự sanh khởi của các lậu hoặc”. Chính các lậu hoặc là nguyên nhân của vô minh v.v..., nên gọi là “sự sanh khởi của các lậu hoặc”. Như có nói: “Do sự sanh khởi của các lậu hoặc, có sự sanh khởi của vô minh”. Ba cõi hữu như dục hữu v.v... có sự phân biệt của sắc do quả và sắc do nghiệp tạo, chính là cỗ xe; trên cỗ xe ba cõi hữu ấy. Nó được nối kết (yojitaṃ) cùng với (samaṃ) các duyên của nó, hoặc hoàn toàn (sabbaso) từ ban đầu (ādito paṭṭhāya), nên gọi là samāyojitaṃ (được nối kết). Nó vận hành trong thời gian không có khởi đầu, vì nghĩ vậy, nên gọi là anādikālappavattaṃ (vận hành từ thời vô thủy).

‘‘ඛන්ධානඤ්ච [Pg.221] පටිපාටි, ධාතුආයතනාන ච;

අබ්බොච්ඡින්නං වත්තමානා, ‘සංසාරො’ති පවුච්චතී’’ති. (දී. නි. අට්ඨ. 2.95 අපසාදනාවණ්ණනා;

සං. නි. අට්ඨ. 2.2.60;

අ. නි. අට්ඨ. 2.4.199) –

“Sự nối tiếp của các uẩn, và của các giới, các xứ, đang diễn ra không gián đoạn, được gọi là ‘luân hồi’.”

එවං වුත්තසංසාරොව සංසාරචක්කං. අනෙනාති භගවතා. බොධිමණ්ඩෙති බොධිසඞ්ඛාතස්ස ඤාණස්ස මණ්ඩභාවප්පත්තෙ ඨානෙ, කාලෙ වා. වීරියපාදෙහීති සංකිලෙසවොදානපක්ඛියෙසු සන්නිරුම්භනසන්නික්ඛිපනකිච්චතාය ද්විධා පවත්තෙහි අත්තනො වීරියසඞ්ඛාතෙහි පාදෙහි. සීලපථවියන්ති පතිට්ඨට්ඨෙන සීලමෙව පථවී, තස්සං. පතිට්ඨායාති සම්පාදනවසෙන පතිට්ඨහිත්වා. සද්ධාහත්ථෙනාති අනවජ්ජධම්මාදානසාධනතො සද්ධාව හත්ථො, තෙන. කම්මක්ඛයකරන්ති කායකම්මාදිභෙදස්ස සබ්බස්සපි කම්මස්ස ඛයකරණතො කම්මක්ඛයකරං. ඤාණඵරසුන්ති සමාධිසිලායං සුනිසිතමග්ගඤාණඵරසුං ගහෙත්වා.

Luân hồi được nói như vậy chính là bánh xe luân hồi. “Bởi vị ấy” (anena) nghĩa là bởi Đức Thế Tôn. “Tại Bồ-đề đoàn” (bodhimaṇḍe) nghĩa là tại nơi, hoặc vào lúc, mà trí tuệ gọi là Bồ-đề đạt đến trạng thái tinh túy. “Bằng đôi chân tinh tấn” (vīriyapādehi) nghĩa là bằng đôi chân được gọi là tinh tấn của chính mình, vận hành theo hai cách với phận sự đè nén và đặt xuống trong các pháp thuộc phần ô nhiễm và phần thanh tịnh. “Trên mặt đất giới” (sīlapathaviyaṃ) nghĩa là trên đó (tassaṃ), chính giới (sīla) là mặt đất (pathavī) vì có ý nghĩa là nơi nương tựa (patiṭṭhaṭṭhena). “Sau khi đứng vững” (patiṭṭhāya) nghĩa là sau khi đã đứng vững bằng cách thành tựu. “Bằng bàn tay đức tin” (saddhāhatthena) nghĩa là bằng bàn tay đó (tena), chính đức tin (saddhā) là bàn tay (hattho) vì là phương tiện để nắm giữ các pháp vô tội. “Làm cho nghiệp tiêu diệt” (kammakkhayakaraṃ) vì làm cho tất cả nghiệp, được phân loại thành thân nghiệp v.v..., bị tiêu diệt. “Cái búa trí tuệ” (ñāṇapharasuṃ) nghĩa là sau khi cầm lấy cái búa là trí tuệ đạo được mài sắc bén trên tảng đá định.

128. එවං ‘‘අරානං හතත්තා’’ති එත්ථ වුත්තඅරඝාතෙ සංසාරං චක්කං විය චක්කන්ති ගහෙත්වා අත්ථයොජනං කත්වා ඉදානි පටිච්චසමුප්පාදදෙසනාක්කමෙනපි තං දස්සෙතුං ‘‘අථ වා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ අනමතග්ගං සංසාරවට්ටන්ති අනු අනු අමතග්ගං අවිඤ්ඤාතකොටිකං සංසාරමණ්ඩලං. සෙසා දස ධම්මා සඞ්ඛාරාදයො ජාතිපරියොසානා අරා. කථං? නාභියා අවිජ්ජාය මූලතො, නෙමියා ජරාමරණෙන අන්තතො සම්බන්ධත්තාති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘අවිජ්ජාමූලකත්තා ජරාමරණපරියන්තත්තා චා’’ති. දුක්ඛාදීසූති දුක්ඛසමුදයනිරොධමග්ගෙසු. තත්ථ දුක්ඛෙ අඤ්ඤාණං තදන්තොගධත්තා, තප්පටිච්ඡාදනතො ච, සෙසෙසු පටිච්ඡාදනතොව. දුක්ඛන්ති චෙත්ථ දුක්ඛං අරියසච්චං අධිප්පෙතන්ති තං කාමභවාදිවසෙන තිධා භින්දිත්වා තථා තප්පටිච්ඡාදිකං අවිජ්ජං, අවිජ්ජාදිපච්චයෙ තීසු භවෙසු සඞ්ඛාරාදිකෙ ච පටිපාටියා දස්සෙන්තො ‘‘කාමභවෙ ච අවිජ්ජා’’තිආදිමාහ. තත්ථ කාමභවෙ අවිජ්ජාති කාමභවෙ ආදීනවප්පටිච්ඡාදිකා අවිජ්ජා. රූපභවෙ අරූපභවෙ අවිජ්ජාති එත්ථාපි එසෙව නයො. කාමභවෙ සඞ්ඛාරානන්ති කාමභූමිපරියාපන්නානං සඞ්ඛාරානං, කාමභවෙ වා නිප්ඵාදෙතබ්බා යෙ සඞ්ඛාරා, තෙසං කාමභවූපපත්තිනිබ්බත්තකසඞ්ඛාරානන්ති අත්ථො. පච්චයො හොතීති පුඤ්ඤාභිසඞ්ඛාරානං තාව ආරම්මණපච්චයෙන චෙව උපනිස්සයපච්චයෙන චාති ද්විධා පච්චයො හොති. අපුඤ්ඤාභිසඞ්ඛාරෙසු සහජාතස්ස සහජාතාදිවසෙන[Pg.222], අසහජාතස්ස අනන්තරසමනන්තරාදිවසෙන, නානන්තරස්ස පන ආරම්මණවසෙන චෙව උපනිස්සයවසෙන ච පච්චයො හොති. අරූපභවෙ සඞ්ඛාරානන්ති ආනෙඤ්ජාභිසඞ්ඛාරානං. පච්චයො හොති උපනිස්සයවසෙනෙව. ඉමස්මිං පනත්ථෙ එත්ථ විත්ථාරියමානෙ අතිප්පපඤ්චො හොති, සයමෙව ච පරතො ආගමිස්සතීති න නං විත්ථාරයාම.

128. Như vậy, trong câu ‘‘arānaṃ hatattā’’, sau khi đã giải thích ý nghĩa bằng cách xem luân hồi như bánh xe, bây giờ để trình bày điều đó theo trình tự thuyết giảng về duyên khởi, câu ‘‘atha vā’’ (hoặc là) đã được nói. Ở đây, ‘vòng luân hồi vô thủy’ có nghĩa là vòng luân hồi không biết được điểm khởi đầu theo từng sát-na. Mười pháp còn lại, bắt đầu từ hành và kết thúc ở sanh, là các căm xe. Tại sao? Để chỉ ra rằng chúng được liên kết với cái đùm là vô minh ở gốc, và với cái niềng là già-chết ở cuối, ngài đã nói ‘vì có vô minh làm gốc và già-chết làm điểm kết thúc’. ‘Trong khổ, v.v.’ nghĩa là trong khổ, tập, diệt, đạo. Ở đây, sự không biết trong khổ là do nó nằm trong đó và do che lấp nó; còn trong các đế còn lại, (sự không biết) chỉ do sự che lấp. Và ở đây, ‘khổ’ được hiểu là khổ thánh đế, vì vậy, sau khi phân chia nó thành ba loại theo cõi dục, v.v., và để trình bày theo thứ tự về vô minh che lấp chúng và về các hành, v.v. trong ba cõi có vô minh, v.v. làm duyên, ngài đã nói ‘và vô minh trong cõi dục’, v.v. Ở đây, ‘vô minh trong cõi dục’ là vô minh che lấp sự nguy hại trong cõi dục. Trong câu ‘vô minh trong cõi sắc, vô minh trong cõi vô sắc’, phương pháp cũng tương tự. ‘Các hành trong cõi dục’ có nghĩa là các hành thuộc cõi dục, hoặc là các hành nào cần được tạo ra trong cõi dục, tức là các hành tạo ra sự tái sanh trong cõi dục. ‘Là duyên’ có nghĩa là: đối với các phước hành, nó là duyên theo hai cách, tức là bằng cảnh duyên và bằng y chỉ duyên. Trong các phi phước hành, đối với (hành) đồng sanh, (nó là duyên) bằng cách đồng sanh, v.v.; đối với (hành) không đồng sanh, (nó là duyên) bằng cách vô gián, đẳng vô gián, v.v.; còn đối với (hành) không phải vô gián, nó là duyên bằng cách cảnh duyên và bằng cách y chỉ duyên. ‘Các hành trong cõi vô sắc’ là các bất động hành. ‘Là duyên’ chỉ bằng cách y chỉ duyên. Tuy nhiên, nếu giải thích chi tiết về ý nghĩa này ở đây, sẽ trở nên quá rườm rà, và tự nó sẽ được đề cập ở phần sau, vì vậy chúng tôi không giải thích chi tiết.

තිණ්ණං ආයතනානන්ති චක්ඛුසොතමනායතනානං. එකස්සායතනස්සාති මනායතනස්ස. ඉමිනා නයෙන ඵස්සාදීනම්පි විභාගො වෙදිතබ්බො. තත්ථ තත්ථ සා සා තණ්හාති රූපතණ්හාදිභෙදා තත්ථ තත්ථ කාමභවාදීසු උප්පජ්ජනකා තණ්හා.

‘Của ba xứ’ là của nhãn xứ, nhĩ xứ, và ý xứ. ‘Của một xứ’ là của ý xứ. Theo phương pháp này, sự phân chia của xúc, v.v. cũng cần được hiểu. ‘Ái đó đó ở nơi đó đó’ là ái sanh khởi ở nơi này nơi kia trong các cõi dục, v.v., có sự phân biệt như sắc ái, v.v.

තණ්හාදිමූලිකා කථා අතිසංඛිත්තාති තං, උපාදානභවෙ ච විභජිත්වා විත්ථාරෙත්වා දස්සෙතුං ‘‘කථ’’න්තිආදි වුත්තං. තත්ථ ‘‘කාමෙ පරිභුඤ්ජිස්සාමී’’ති ඉමිනා කාමතණ්හාපවත්තිමාහ. තථා ‘‘සග්ගසම්පත්තිං අනුභවිස්සාමී’’තිආදීහි. සා පන තණ්හා යස්මා භුසමාදානවසෙන පවත්තමානා කාමුපාදානං නාම හොති, තස්මා වුත්තං ‘‘කාමුපාදානපච්චයා’’ති. තථෙවාති කාමුපාදානපච්චයා එව.

Vì lời nói có ái, v.v. làm gốc là quá tóm tắt, để trình bày điều đó và cả thủ và hữu bằng cách phân tích và giải thích chi tiết, câu ‘kathaṃ’ (như thế nào), v.v. đã được nói. Ở đây, bằng câu ‘tôi sẽ hưởng thụ các dục’, ngài nói về sự diễn tiến của dục ái. Tương tự, bằng các câu như ‘tôi sẽ trải nghiệm tài sản cõi trời’. Hơn nữa, vì ái đó, khi diễn tiến với sự nắm giữ mạnh mẽ, được gọi là dục thủ, do đó đã được nói là ‘do duyên dục thủ’. ‘Cũng vậy’ có nghĩa là chính do duyên dục thủ.

බ්‍රහ්මලොකසම්පත්තින්ති රූපීබ්‍රහ්මලොකෙ සම්පත්තිං. ‘‘සබ්බෙපි තෙභූමකා ධම්මා කාමනීයට්ඨෙන කාමා’’ති (මහානි. 1; චූළනි. අජිතමාණවපුච්ඡානිද්දෙස 8 ථොක විසදිසං) වචනතො භවරාගොපි කාමුපාදානමෙවාති කත්වා ‘‘කාමුපාදානපච්චයා එව මෙත්තං භාවෙතී’’තිආදි වුත්තං. සෙසුපාදානමූලිකාසුපීති එත්ථායං යොජනා – ඉධෙකච්චො ‘‘නත්ථි පරො ලොකො’’ති නත්ථිකදිට්ඨිං ගණ්හාති, සො දිට්ඨුපාදානපච්චයා කායෙන දුච්චරිතං චරතීතිආදි වුත්තනයෙන යොජෙතබ්බං. අපරො ‘‘අසුකස්මිං සම්පත්තිභවෙ අත්තා උච්ඡිජ්ජතී’’ති උච්ඡෙදදිට්ඨිං ගණ්හාති, සො තත්‍රූපපත්තියා කායෙන සුචරිතං චරතීතිආදි වුත්තනයෙනෙව යොජෙතබ්බං. අපරො ‘‘රූපී මනොමයො හුත්වා අත්තා උච්ඡිජ්ජතී’’ති රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති. භාවනාපාරිපූරියාති සබ්බං වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං. අපරො ‘‘අරූපභවෙ උප්පජ්ජිත්වා අත්තා උච්ඡිජ්ජතී’’ති අරූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති. භාවනාපාරිපූරියාති සබ්බං වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං. එතාහියෙව අත්තවාදුපාදානමූලිකාපි යොජනා සංවණ්ණිතාති දට්ඨබ්බං. එවං දිට්ඨධම්මනිබ්බානවාදවසෙනාපි [Pg.223] යොජනා වෙදිතබ්බා. අපරො ‘‘සීලෙන සුද්ධී’’ති ‘‘අසුද්ධිමග්ගං සුද්ධිමග්ගො’’ති පරාමසන්තො සීලබ්බතුපාදානපච්චයා කායෙන දුච්චරිතං චරතීතිආදිනා සබ්බං වුත්තනයෙනෙව යොජෙතබ්බං.

‘Tài sản cõi Phạm thiên’ là tài sản trong cõi Phạm thiên sắc giới. Theo câu nói ‘Tất cả các pháp trong ba cõi đều được gọi là dục vì có ý nghĩa đáng mong muốn’, hữu ái cũng chính là dục thủ, do đó đã nói ‘chính do duyên dục thủ mà tu tập tâm từ’, v.v. Trong câu ‘cũng trong những (trường hợp) có các thủ khác làm gốc’, đây là cách giải thích: Ở đây, một người nào đó chấp nhận tà kiến hư vô rằng ‘không có đời sau’. Người đó, do duyên kiến thủ, thực hành ác hạnh bằng thân, v.v. cần được liên kết theo cách đã nói. Một người khác chấp nhận đoạn kiến rằng ‘ngã bị đoạn diệt trong một cõi hữu đầy đủ nào đó’. Người đó, để sanh vào cõi đó, thực hành thiện hạnh bằng thân, v.v. cần được liên kết theo cách đã nói. Một người khác, (cho rằng) ‘ngã có sắc, do ý tạo thành, sau khi trở thành như vậy thì bị đoạn diệt’, tu tập con đường để sanh vào cõi sắc. ‘Do sự viên mãn của tu tập’, tất cả cần được hiểu theo cách đã nói. Một người khác, (cho rằng) ‘sau khi sanh vào cõi vô sắc, ngã bị đoạn diệt’, tu tập con đường để sanh vào cõi vô sắc. ‘Do sự viên mãn của tu tập’, tất cả cần được hiểu theo cách đã nói. Cần thấy rằng chính bằng những cách giải thích này, cách giải thích có ngã kiến chấp thủ làm gốc cũng đã được giải thích. Tương tự, cách giải thích theo quan điểm Niết-bàn hiện tại cũng cần được hiểu. Một người khác, trong khi chấp thủ rằng ‘con đường không thanh tịnh là con đường thanh tịnh’ với (quan điểm) ‘sự thanh tịnh là do giới’, do duyên giới cấm thủ, thực hành ác hạnh bằng thân, v.v., tất cả cần được liên kết theo cách đã nói.

ඉදානි ය්වායං සංසාරචක්කං දස්සෙන්තෙන ‘‘කාමභවෙ අවිජ්ජා කාමභවෙ සඞ්ඛාරානං පච්චයො හොතී’’තිආදිනා අවිජ්ජාදීනං පච්චයභාවො, සඞ්ඛාරාදීනං පච්චයුප්පන්නභාවො ච දස්සිතො, තමෙව පටිසම්භිදාමග්ගපාළිං ආනෙත්වා නිගමනවසෙන දස්සෙන්තො ‘‘එවං අය’’න්තිආදිමාහ. තත්ථ යථා සඞ්ඛාරා හෙතුනිබ්බත්තා, එවං අවිජ්ජාපි කාමාසවාදිනා සහෙතුකා එවාති ආහ ‘‘උභොපෙතෙ හෙතුසමුප්පන්නා’’ති. පච්චයපරිග්ගහෙති නාමරූපස්ස පච්චයානං අවිජ්ජාදීනං පරිච්ඡිජ්ජ ගහණෙ, නිප්ඵාදෙතබ්බෙ භුම්මං. පඤ්ඤාති කඞ්ඛාවිතරණවිසුද්ධිසඞ්ඛාතා පකාරතො ජානනා. ධම්මට්ඨිතිඤාණන්ති පටිච්චසමුප්පාදාවබොධො. ඉදඤ්ච ධම්මට්ඨිතිඤාණං යස්මා අද්ධාත්තයෙ කඞ්ඛාමලවිතරණවසෙන පවත්තති, තස්මා ‘‘අතීතම්පි අද්ධාන’’න්තිආදි වුත්තං. එතෙනෙව නයෙනාති එතෙන ‘‘අවිජ්ජා හෙතූ’’තිආදිනා අවිජ්ජායං වුත්තෙන නයෙන. ‘‘සඞ්ඛාරා හෙතු, විඤ්ඤාණං හෙතුසමුප්පන්න’’න්තිආදිනා (පටි. ම. 1.46) සබ්බපදානි විත්ථාරෙතබ්බානි.

Giờ đây, vị Chú giải, trong khi trình bày về bánh xe luân hồi (saṃsāracakka), đã chỉ ra trạng thái làm duyên của vô minh v.v... và trạng thái được duyên tạo của các hành v.v... qua câu Pāḷi bắt đầu bằng ‘trong cõi dục, vô minh là duyên cho các hành trong cõi dục’. Để trình bày chính điều ấy theo cách kết luận, ngài đã dẫn Pāḷi trong Paṭisambhidāmagga và nói lên câu bắt đầu bằng ‘evaṃ ayaṃ’. Trong ấy, ngài nói ‘cả hai pháp này đều do nhân sanh khởi’ với ý rằng: ‘Giống như các hành được sanh khởi từ nhân, vô minh cũng vậy, chính nó cũng có nhân là dục lậu v.v...’. Trong cụm từ ‘Paccayapariggaha’ (sự thấu triệt các duyên), đây là cách dùng sở thuộc cách (bhummaṃ) trong ý nghĩa cần phải được hoàn thành, tức là trong việc nắm bắt bằng cách xác định các duyên của danh sắc, là vô minh v.v... Trí tuệ (Paññā) là sự biết theo nhiều cách, được gọi là Độ nghi thanh tịnh (kaṅkhāvitaraṇavisuddhi). Trí biết sự trụ của pháp (Dhammaṭṭhitiñāṇa) là sự giác ngộ về lý Duyên khởi. Và vì trí biết sự trụ của pháp này vận hành trong ba thời qua việc vượt qua cấu uế của hoài nghi, nên có lời nói bắt đầu bằng ‘atītampi addhānaṃ’. Cụm từ ‘Eteneva nayena’ (cũng bằng phương pháp này) có nghĩa là bằng phương pháp đã được nói đến đối với vô minh, bắt đầu bằng ‘vô minh là nhân’. Tất cả các thuật ngữ nên được giải thích chi tiết theo cách bắt đầu bằng ‘các hành là nhân, thức là pháp do nhân sanh khởi’.

සංඛිප්පන්ති එත්ථ අවිජ්ජාදයො, විඤ්ඤාණාදයො චාති සඞ්ඛෙපො, හෙතු, විපාකො ච. හෙතු විපාකොති වා සංඛිප්පතීති සඞ්ඛෙපො, අවිජ්ජාදයො විඤ්ඤාණාදයො ච. සඞ්ඛෙපභාවසාමඤ්ඤෙන පන එකවචනං කතන්ති දට්ඨබ්බං. තෙ පන සඞ්ඛෙපා අතීතෙ හෙතු, එතරහි විපාකො, එතරහි හෙතු, ආයතිං විපාකොති එවං කාලවිභාගෙන චත්තාරො ජාතා. තෙනාහ ‘‘පුරිමසඞ්ඛෙපො චෙත්ථ අතීතො අද්ධා’’තිආදි. සඞ්ඛෙප-සද්දො වා භාගාධිවචනන්ති අතීතො හෙතුභාගො පඨමො සඞ්ඛෙපො. එස නයො සෙසෙසුපි. තණ්හුපාදානභවා ගහිතාව හොන්ති කිලෙසකම්මභාවසාමඤ්ඤතො, තෙහි විනා අවිජ්ජාසඞ්ඛාරානං සකිච්චාකරණතො ච. කම්මං තණ්හා ච තස්ස සහකාරීකාරණං හුත්වා වට්ටනත්ථෙන කම්මවට්ටං.

‘Saṅkhepa’ (sự tóm lược) được gọi như vậy vì trong đó, vô minh v.v... và thức v.v... được tóm thâu lại; và (cũng là) nhân và quả. Hoặc, ‘saṅkhepa’ được gọi như vậy vì nhân và quả được tóm thâu lại, (qua đó) vô minh v.v... và thức v.v... (được hiểu). Nên hiểu rằng, số ít được dùng ở đây là do tính chất chung của việc tóm lược. Và những sự tóm lược ấy, do sự phân chia theo thời gian, đã trở thành bốn loại như sau: nhân trong quá khứ, quả trong hiện tại, nhân trong hiện tại, và quả trong tương lai. Do đó, ngài đã nói câu bắt đầu bằng ‘sự tóm lược đầu tiên trong đây là thời quá khứ’. Hoặc, từ ‘saṅkhepa’ có nghĩa là ‘phần’; do đó, phần nhân trong quá khứ là sự tóm lược thứ nhất. Phương pháp này cũng áp dụng cho các phần còn lại. Ái, thủ, và hữu chắc chắn được bao gồm, do tính chất chung của chúng là phiền não và nghiệp, và cũng vì nếu không có chúng thì vô minh và các hành không thể thực hiện chức năng của mình. Nghiệp (tức hữu) và ái, trở thành nhân hỗ trợ cho nó, được gọi là nghiệp luân (kammavaṭṭa) theo ý nghĩa luân chuyển.

විඤ්ඤාණනාමරූපසළායතනඵස්සවෙදනානං ජාතිජරාභඞ්ගාවත්ථා ‘‘ජාතිජරාමරණ’’න්ති වුත්තාති ආහ ‘‘ජාතිජරාමරණාපදෙසෙන විඤ්ඤාණාදීනං [Pg.224] නිද්දිට්ඨත්තා’’ති. ඉමෙති විඤ්ඤාණාදයො. ආයතිං විපාකවට්ටං පච්චුප්පන්නහෙතුතො භාවීනං අනාගතානං ගහිතත්තා. තෙති අවිජ්ජාදයො. ආකාරතොති සරූපතො අවුත්තාපි තස්මිං තස්මිං සඞ්ගහෙ ආකිරීයන්ති අවිජ්ජාසඞ්ඛාරාදිග්ගහණෙහි පකාසීයන්තීති ආකාරා, අතීතහෙතුආදීනං වා පකාරා ආකාරා, තතො ආකාරතො. වීසතිවිධා හොන්ති අතීතෙහෙතුපඤ්චකාදිභෙදතො.

Trạng thái sanh, già, và hoại diệt của thức, danh-sắc, sáu xứ, xúc, và thọ được gọi là ‘sanh, già, chết’. Do đó, ngài nói: ‘bởi vì thức v.v... đã được chỉ định dưới danh nghĩa sanh, già, chết’. ‘Ime’ (những pháp này) là chỉ cho thức v.v... (Được gọi là) quả luân trong tương lai (āyatiṃ vipākavaṭṭaṃ) là vì các pháp vị lai chắc chắn sẽ xảy ra đã được bao gồm do nhân trong hiện tại. ‘Te’ (những pháp kia) là chỉ cho vô minh v.v... ‘Ākārato’ (theo các phương diện): (Các pháp) được gọi là ‘ākārā’ (phương diện) vì mặc dù không được nói đến theo tự thể, chúng vẫn được gộp vào trong từng nhóm này hay nhóm khác, và được làm sáng tỏ qua việc đề cập đến vô minh, các hành, v.v... Hoặc, ‘ākārā’ là các loại của nhân quá khứ v.v...; ‘tato ākārato’ (từ phương diện đó). Chúng trở thành hai mươi loại do sự phân chia của nhóm năm nhân trong quá khứ v.v...

සඞ්ඛාරවිඤ්ඤාණානං අන්තරා එකො සන්ධීති හෙතුතො ඵලස්ස අවිච්ඡෙදප්පවත්තිභාවතො හෙතුඵලසම්බන්ධභූතො එකො සන්ධි. තථා භවජාතීනමන්තරා. වෙදනාතණ්හානමන්තරා පන ඵලතො හෙතුනො අවිච්ඡෙදප්පවත්තිභාවතො ඵලහෙතුසම්බන්ධභූතො එකො සන්ධි. ඵලභූතොපි හි ධම්මො අඤ්ඤස්ස හෙතුසභාවස්ස ධම්මස්ස පච්චයො හොතීති.

‘Một mối nối giữa hành và thức’ có nghĩa là: một mối nối trở thành sự liên kết giữa nhân và quả, do trạng thái diễn tiến không gián đoạn của quả từ nhân. Tương tự như vậy là mối nối giữa hữu và sanh. Còn mối nối giữa thọ và ái là một mối nối trở thành sự liên kết giữa quả và nhân, do trạng thái diễn tiến không gián đoạn của nhân từ quả. Bởi vì, một pháp dù đã là quả, vẫn trở thành duyên cho một pháp khác có bản chất là nhân.

ඉතීති වුත්තප්පකාරපරාමසනං. තෙනාහ ‘‘චතුසඞ්ඛෙප’’න්තිආදි. සබ්බාකාරතොති ඉධ වුත්තෙහි, අවුත්තෙහි ච පටිච්චසමුප්පාදවිභඞ්ගෙ (විභ. 225 ආදයො), අනන්තනයසමන්තපට්ඨානාදීසු ච ආගතෙහි සබ්බෙහි ආකාරෙහි. ජානාතීති අවබුජ්ඣති. පස්සතීති දස්සනභූතෙන ඤාණචක්ඛුනා පච්චක්ඛතො පස්සති. අඤ්ඤාති පටිවිජ්ඣතීති තෙසංයෙව වෙවචනං. තන්ති තං ජානනං. ඤාතට්ඨෙනාති යථාසභාවතො ජානනට්ඨෙන. පජානනට්ඨෙනාති අනිච්චාදීහි පකාරෙහි පටිවිජ්ඣනට්ඨෙන.

Từ ‘Iti’ (như vậy) là sự tham chiếu đến các loại đã được nói đến. Do đó, ngài nói câu bắt đầu bằng ‘catusaṅkhepa’ (bốn sự tóm lược). ‘Sabbākārato’ (bằng mọi phương diện) có nghĩa là: bằng tất cả các phương diện, cả những phương diện đã được nói đến ở đây và những phương diện chưa được nói đến, mà đã xuất hiện trong Phân Tích Duyên Khởi, và trong Vô Tận Phương Pháp Vô Đối Trì v.v... ‘Jānāti’ (biết) có nghĩa là ngài thấu hiểu. ‘Passati’ (thấy) có nghĩa là ngài thấy một cách trực tiếp bằng tuệ nhãn đã trở thành sự thấy. ‘Aññā’ (biết) và ‘paṭivijjhati’ (thông suốt) chính là những từ đồng nghĩa của hai từ kia. ‘Taṃ’ (điều đó) là chỉ cho sự biết đó. ‘Ñātaṭṭhena’ (với ý nghĩa đã biết) có nghĩa là với ý nghĩa biết đúng theo tự tánh. ‘Pajānanaṭṭhena’ (với ý nghĩa tuệ tri) có nghĩa là với ý nghĩa thông suốt qua các phương diện như vô thường v.v...

ඉදානි යදත්ථමිදං භවචක්කං ඉධානීතං, තං දස්සෙතුං ‘‘ඉමිනා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ තෙ ධම්මෙති තෙ අවිජ්ජාදිකෙ ධම්මෙ. යථාභූතං ඤත්වාති මහාවජිරඤාණෙන යාථාවතො ජානිත්වා. නිබ්බින්දන්තො බලවවිපස්සනාය විරජ්ජන්තො විමුච්චන්තො අරියමග්ගෙහි අරෙ හනීති යොජනා. තත්ථ යදා භගවා විරජ්ජති විමුච්චති, තදා අරෙ හනති නාම. තතො පරං පන අභිසම්බුද්ධක්ඛණං ගහෙත්වා වුත්තං ‘‘හනි විහනි විද්ධංසෙසී’’ති.

Giờ đây, để chỉ ra mục đích mà bánh xe sinh hữu này được đưa đến đây, câu bắt đầu bằng ‘iminā’ đã được nói đến. Trong đó, ‘te dhamme’ (những pháp ấy) có nghĩa là những pháp như vô minh v.v... ‘Yathābhūtaṃ ñatvā’ (sau khi biết như thật) có nghĩa là sau khi biết đúng như thật bằng trí tuệ kim cương vĩ đại. Cách cú pháp nên hiểu là: ‘(Ngài) đã phá hủy các căm xe (are hani)’, trong khi nhàm chán (nibbindanto) nhờ tuệ quán mạnh mẽ, trong khi ly tham (virajjanto) và giải thoát (vimuccanto) nhờ các Thánh đạo. Trong đó, khi nào Đức Thế Tôn ly tham, giải thoát, khi ấy được gọi là ngài đang phá hủy các căm xe. Nhưng sau đó, lấy khoảnh khắc đã hoàn toàn giác ngộ, lời nói ‘hani vihani viddhaṃsesi’ (đã phá hủy, đã hủy diệt, đã phá tan) đã được thốt lên.

129. චක්කවත්තිනො අචෙතනෙ චක්කරතනෙ උප්පන්නෙ තත්ථෙව ලොකො පූජං කරොති, අඤ්ඤත්ථ පූජාවිසෙසා පච්ඡිජ්ජන්ති, කිමඞ්ගං පන සම්මාසම්බුද්ධෙ උප්පන්නෙති දස්සෙන්තො ‘‘උප්පන්නෙ තථාගතෙ’’තිආදිමාහ. කො පන වාදො අඤ්ඤෙසං පූජාවිසෙසානන්ති යථාවුත්තතො අඤ්ඤෙසං අමහෙසක්ඛෙහි දෙවමනුස්සෙහි කරියමානානං නාතිඋළාරානං පූජාවිසෙසානං අරහභාවෙ [Pg.225] කා නාම කථා. අත්ථානුරූපන්ති අරහත්තත්ථස්ස අනුරූපං අන්වත්ථං.

129. Khi bánh xe báu vô tri của một vị Chuyển luân vương xuất hiện, thế gian chỉ cúng dường nơi đó, các sự cúng dường đặc biệt ở nơi khác đều chấm dứt; huống chi là khi một vị Chánh Đẳng Giác xuất hiện? Để chỉ ra điều này, ngài đã nói câu bắt đầu bằng ‘uppanne tathāgate’. ‘Còn nói gì đến các sự cúng dường đặc biệt khác?’ có nghĩa là: Ngoài những sự cúng dường đã nói, còn có thể nói gì về sự xứng đáng của những sự cúng dường đặc biệt không mấy cao quý, được thực hiện bởi chư thiên và nhân loại không có nhiều quyền năng? ‘Atthānurūpaṃ’ (tương xứng với ý nghĩa) có nghĩa là một danh xưng phái sinh (anvatthaṃ) phù hợp với ý nghĩa của quả A-la-hán.

130. අසිලොකභයෙනාති අකිත්තිභයෙන. රහො පාපං කරොන්ති ‘‘මා නං කොචි ජඤ්ඤා’’ති එස භගවා න කදාචි කරොති පාපහෙතූනං බොධිමණ්ඩෙ එව සුප්පහීනත්තා. අපරො නයො – ආරකාති අරහං, සුවිදූරභාවතොඉච්චෙව අත්ථො. කුතො පන සුවිදූරභාවතොති? යෙ අභාවිතකායා අභාවිතසීලා අභාවිතචිත්තා අභාවිතපඤ්ඤා, තතො එව අප්පහීනරාගදොසමොහා අරියධම්මස්ස අකොවිදා අරියධම්මෙ අවිනීතා අරියධම්මස්ස අදස්සාවිනො අප්පටිපන්නා මිච්ඡාපටිපන්නා ච, තතො සුවිදූරභාවතො. වුත්තඤ්හෙතං භගවතා –

130. ‘Asilokabhayena’ có nghĩa là do sợ tai tiếng xấu. (Người đời) làm điều ác một cách kín đáo với ý nghĩ ‘mong rằng không ai biết đến việc này của ta’, nhưng Đức Thế Tôn thì không bao giờ làm như vậy, vì các nhân của điều ác đã được ngài đoạn trừ hoàn toàn ngay tại Bồ-đề đoàn. Một phương pháp giải thích khác: Ngài là A-la-hán (Arahaṃ) vì ngài ở xa (ārakā); ý nghĩa chỉ đơn thuần là do ở rất xa. Nhưng ở xa khỏi điều gì? (Ngài ở xa) khỏi những người có thân không tu tập, giới không tu tập, tâm không tu tập, tuệ không tu tập; chính vì lý do đó mà họ chưa đoạn trừ tham, sân, si; không thông thạo Thánh pháp, không được huấn luyện trong Thánh pháp, không thấy Thánh pháp, và là những người không thực hành đúng hoặc thực hành sai lạc. (Ngài là A-la-hán) do ở rất xa khỏi những người như vậy. Và điều này đã được Đức Thế Tôn nói đến:

‘‘සඞ්ඝාටිකණ්ණෙචෙපි මෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ගහෙත්වා පිට්ඨිතො පිට්ඨිතො අනුබන්ධො අස්ස පාදෙ පාදං නික්ඛිපන්තො, සො ච හොති අභිජ්ඣාලු කාමෙසු තිබ්බසාරාගො බ්‍යාපන්නචිත්තො පදුට්ඨමනසඞ්කප්පො මුට්ඨස්සති අසම්පජානො අසමාහිතො විබ්භන්තචිත්තො පාකතින්ද්‍රියො. අථ ඛො සො ආරකාව මය්හං, අහඤ්ච තස්ස. තං කිස්ස හෙතු? ධම්මං හි සො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු න පස්සති, ධම්මං අපස්සන්තො මං න පස්සතී’’ති (ඉතිවු. 92).

"Này các tỳ khưu, cho dù có vị tỳ khưu nắm lấy vạt tăng-già-lê của ta, đi theo sát gót, đặt chân lên dấu chân của ta, nhưng vị ấy lại có lòng tham ái, có tham dục mãnh liệt trong các dục, có tâm sân hận, có ý định xấu xa, thất niệm, không tỉnh giác, không định tĩnh, tâm tán loạn, các căn không được phòng hộ. Thì này các tỳ khưu, vị ấy thật sự xa ta, và ta cũng xa vị ấy. Vì sao vậy? Này các tỳ khưu, vì vị tỳ khưu ấy không thấy Pháp, và do không thấy Pháp nên không thấy ta."

යථාවුත්තපුග්ගලා හි සචෙපි සායං පාතං සත්ථු සන්තිකාවචරාව සියුං, න තෙ තාවතා ‘‘සත්ථු සන්තිකා’’ති වත්තබ්බා, තථා සත්ථාපි නෙසං. ඉති අසප්පුරිසානං ආරකා දූරෙති අරහං.

Thật vậy, những hạng người đã được nói đến ở trên, dù cho sáng chiều có ở gần bên bậc Đạo Sư, cũng không thể vì thế mà được gọi là 'ở gần bậc Đạo Sư', và bậc Đạo Sư cũng vậy đối với họ. Do đó, vì Ngài ở xa, cách biệt những kẻ phi chân nhân, nên Ngài là A-la-hán.

‘‘සම්මා න පටිපජ්ජන්ති, යෙ නිහීනාසයා නරා;

ආරකා තෙහි භගවා, දූරෙ තෙනාරහං මතො’’ති.

"Những người có tâm ý thấp hèn, không thực hành chân chánh; Đức Thế Tôn ở xa cách họ, vì thế Ngài được biết là A-la-hán."

තථා ආරකාති අරහං, ආසන්නභාවතොති අත්ථො. කුතො පන ආසන්නභාවතොති? යෙ භාවිතකායා භාවිතසීලා භාවිතචිත්තා භාවිතපඤ්ඤා, තතො එව පහීනරාගදොසමොහා අරියධම්මස්ස කොවිදා අරියධම්මෙ සුවිනීතා අරියධම්මස්ස දස්සාවිනො සම්මාපටිපන්නා, තතො ආසන්නභාවතො. වුත්තම්පි චෙතං භගවතා –

Tương tự, Ngài là A-la-hán vì Ngài ở gần (ārakā), nghĩa là do trạng thái gần gũi. Nhưng gần gũi từ đâu? Những vị nào đã tu tập thân, tu tập giới, tu tập tâm, tu tập tuệ, do đó đã đoạn trừ tham, sân, si, là những bậc thông suốt Thánh pháp, khéo huấn luyện trong Thánh pháp, thấy rõ Thánh pháp, thực hành chân chánh, chính là do sự gần gũi với các vị ấy (mà Ngài được gọi là A-la-hán). Điều này cũng đã được Đức Thế Tôn thuyết giảng rằng –

‘‘යොජනසතෙ [Pg.226] චෙපි මෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු විහරෙය්‍ය, සො ච හොති අනභිජ්ඣාලු කාමෙසු න තිබ්බසාරාගො අබ්‍යාපන්නචිත්තො අප්පදුට්ඨමනසඞ්කප්පො උපට්ඨිතස්සති සම්පජානො සමාහිතො එකග්ගචිත්තො සංවුතින්ද්‍රියො. අථ ඛො සො සන්තිකෙව මය්හං, අහඤ්ච තස්ස. තං කිස්ස හෙතු? ධම්මං හි සො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පස්සති, ධම්මං පස්සන්තො මං පස්සතී’’ති (ඉතිවු. 92).

"Này các tỳ khưu, cho dù có vị tỳ khưu sống cách xa ta cả trăm do-tuần, nhưng vị ấy không có lòng tham ái, không có tham dục mãnh liệt trong các dục, có tâm không sân hận, có ý định không xấu xa, an trú niệm, tỉnh giác, định tĩnh, nhất tâm, các căn được phòng hộ. Thì này các tỳ khưu, vị ấy thật sự ở gần ta, và ta cũng ở gần vị ấy. Vì sao vậy? Này các tỳ khưu, vì vị tỳ khưu ấy thấy Pháp, và do thấy Pháp nên thấy ta."

තථාරූපා හි පුග්ගලා සත්ථු යොජනසහස්සන්තරිකාපි හොන්ති, න තාවතා තෙ ‘‘සත්ථු දූරචාරිනො’’ති වත්තබ්බා, තථා සත්ථාපි නෙසං. ඉති සප්පුරිසානං ආරකා ආසන්නෙති අරහං.

Thật vậy, những hạng người như thế dù ở cách bậc Đạo Sư cả ngàn do-tuần, cũng không thể vì thế mà được gọi là 'ở xa bậc Đạo Sư', và bậc Đạo Sư cũng vậy đối với họ. Do đó, vì Ngài ở gần (ārakā) các bậc chân nhân, nên Ngài là A-la-hán.

යෙ සම්මා පටිපජ්ජන්ති, සුප්පණීතාධිමුත්තිකා;

ආරකා තෙහි ආසන්නෙ, තෙනාපි අරහං ජිනො.

Những ai thực hành chân chánh, có chí hướng cao thượng; bậc Chiến Thắng ở gần (ārakā) những vị ấy, vì thế Ngài cũng là A-la-hán.

යෙ ඉමෙ රාගාදයො පාපධම්මා යස්මිං සන්තානෙ උප්පජ්ජන්ති, තස්ස දිට්ඨධම්මිකම්පි සම්පරායිකම්පි අනත්ථං ආවහන්ති. නිබ්බානගාමිනියා පටිපදාය එකංසෙනෙව උජුවිපච්චනීකභූතා ච, තෙ අත්තහිතං, පරහිතඤ්ච පරිපූරෙතුං සම්මා පටිපජ්ජන්තෙහි සාධූහි දූරතො රහිතබ්බා පරිච්චජිතබ්බා පහාතබ්බාති රහා නාම, තෙ ච යස්මා භගවතො බොධිමූලෙයෙව අරියමග්ගෙන සබ්බසො පහීනා සමුච්ඡින්නා. යථාහ –

Những pháp ác như tham ái v.v... này, khi sanh khởi trong dòng tâm thức của ai, chúng mang lại sự bất hạnh cho người ấy cả trong hiện tại lẫn trong đời sau. Chúng hoàn toàn và trực tiếp đối nghịch với con đường đưa đến Niết-bàn. Những pháp ấy được gọi là 'raha' (điều cần phải từ bỏ) vì chúng cần được các bậc thiện nhân, những người thực hành chân chánh để hoàn thiện lợi ích cho mình và cho người, từ bỏ, xả ly, đoạn trừ từ xa. Và bởi vì những pháp ấy đã được Đức Thế Tôn đoạn trừ và nhổ sạch hoàn toàn bằng Thánh đạo ngay tại cội Bồ-đề. Như có lời dạy rằng –

‘‘තථාගතස්ස ඛො, බ්‍රාහ්මණ, රාගො පහීනො දොසො මොහො, සබ්බෙපි පාපකා අකුසලා ධම්මා පහීනා උච්ඡින්නමූලා තාලාවත්ථුකතා අනභාවංකතා ආයතිං අනුප්පාදධම්මා’’ති (පාරා. 9-10 අත්ථතො සමානං).

"Này Bà-la-môn, thật vậy, tham, sân, si của Như Lai đã được đoạn trừ. Tất cả các pháp ác, bất thiện đều đã được đoạn trừ, nhổ tận gốc rễ, làm cho như cây ta-la bị chặt ngọn, làm cho không thể hiện hữu, có tính chất không sanh khởi trong tương lai."

තස්මා සබ්බසො න සන්ති එතස්ස රහාති අරහොති වත්තබ්බෙ ඔකාරස්ස සානුසාරං අ-කාරාදෙසං කත්වා ‘‘අරහ’’න්ති වුත්තං.

Do đó, vì đối với Ngài, các pháp 'raha' (cần phải từ bỏ) hoàn toàn không có, nên đáng lẽ phải nói là 'araho', nhưng đã biến đổi mẫu tự 'o' thành mẫu tự 'a' cùng với dấu anusvāra, nên được gọi là 'arahaṃ'.

පාපධම්මා රහා නාම, සාධූහි රහිතබ්බතො;

තෙසං සුට්ඨු පහීනත්තා, භගවා අරහං මතො.

Các pháp ác được gọi là 'raha', vì chúng cần được các bậc thiện nhân từ bỏ; do đã khéo đoạn trừ chúng, Đức Thế Tôn được biết là A-la-hán.

යෙ තෙ සබ්බසො පරිඤ්ඤාතක්ඛන්ධා පහීනකිලෙසා භාවිතමග්ගා සච්ඡිකතනිරොධා අරහන්තො ඛීණාසවා, යෙ ච සෙක්ඛා අප්පත්තමානසා අනුත්තරං [Pg.227] යොගක්ඛෙමං පත්ථයමානා විහරන්ති, යෙ ච පරිසුද්ධපයොගා කල්‍යාණජ්ඣාසයා සද්ධාසීලසුතාදිගුණසම්පන්නා පුග්ගලා, තෙහි න රහිතබ්බො න පරිච්චජිතබ්බො, තෙ ච භගවතාති අරහං. තථා හි අරියපුග්ගලා සත්ථාරා දිට්ඨධම්මස්ස පච්චක්ඛකරණතො සත්ථු ධම්මසරීරෙන අවිරහිතා එව හොන්ති. යථාහ ආයස්මා පිඞ්ගියො –

Những bậc A-la-hán, lậu hoặc đã tận, là những vị đã liễu tri hoàn toàn các uẩn, đoạn trừ phiền não, tu tập đạo lộ, chứng ngộ sự diệt; và những bậc hữu học tâm chưa đạt đến (A-la-hán quả), đang sống với mong muốn đạt đến trạng thái vô thượng an ổn khỏi các ách phược; và những người có hành vi trong sạch, có chí hướng thiện lành, đầy đủ các đức tánh như tín, giới, văn v.v... – Ngài không thể bị các vị ấy từ bỏ, xả ly, và Đức Thế Tôn cũng không từ bỏ các vị ấy, vì thế Ngài là A-la-hán. Thật vậy, các bậc Thánh nhân, do đã trực nhận pháp được thấy, nên các vị ấy không bao giờ xa lìa Pháp thân của bậc Đạo Sư. Như Tôn giả Piṅgiya đã nói –

‘‘පස්සාමි නං මනසා චක්ඛුනාව,රත්තින්දිවං බ්‍රාහ්මණ අප්පමත්තො;

නමස්සමානො විවසෙමි රත්තිං,තෙනෙව මඤ්ඤාමි අවිප්පවාසං.

"Thưa ngài Bà-la-môn, con thấy Ngài bằng tâm ý như bằng mắt thịt, ngày và đêm, không chút lơ là. Con trải qua đêm dài trong sự đảnh lễ, và do đó, con nghĩ rằng mình không hề xa cách."

‘‘සද්ධා ච පීති ච මනො සති ච,නාපෙන්තිමෙ ගොතමසාසනම්හා;

යං යං දිසං වජති භූරිපඤ්ඤො,ස තෙන තෙනෙව නතොහමස්මී’’ති. (සු. නි. 1148-1149);

"Tín, hỷ, ý và niệm của con, những pháp này không rời xa giáo pháp của đức Gotama. Bậc Quảng Tuệ đi về phương nào, con cũng hướng tâm về phương ấy."

තෙනෙව ච තෙ අඤ්ඤං සත්ථාරං න උද්දිසන්ති. යථාහ –

Và cũng chính vì thế, họ không chấp nhận một vị đạo sư nào khác. Như có lời dạy rằng –

‘‘අට්ඨානමෙතං, භික්ඛවෙ, අනවකාසො, යං දිට්ඨිසම්පන්නො පුග්ගලො අඤ්ඤං සත්ථාරං උද්දිසෙය්‍යාති නෙතං ඨානං විජ්ජතී’’ති (ම. නි. 3.128; අ. නි. 1.276).

"Này các tỳ khưu, đây là điều không thể xảy ra, là điều không có cơ hội, rằng một người có đầy đủ chánh kiến lại chấp nhận một vị đạo sư khác. Trường hợp này không thể có được."

කල්‍යාණපුථුජ්ජනාපි යෙභුය්‍යෙන සත්ථරි නිච්චලසද්ධා එව හොන්ති. ඉති සුප්පටිපන්නෙහි පුරිසවිසෙසෙහි අවිරහිතබ්බතො, තෙසඤ්ච අවිරහනතො න සන්ති එතස්ස රහා පරිච්චජනකා, නත්ථි වා එතස්ස රහො සාධූහි පරිච්චජිතබ්බතාති අරහං.

Ngay cả các thiện phàm phu phần lớn cũng có đức tin bất động nơi bậc Đạo Sư. Do đó, vì Ngài không thể bị các bậc thượng nhân, những người thực hành chân chánh, từ bỏ, và vì các vị ấy cũng không từ bỏ Ngài, nên đối với Ngài không có những người từ bỏ (rahā pariccajanakā); hoặc là, đối với Ngài không có sự từ bỏ (raho) bởi các bậc thiện nhân, vì thế Ngài là A-la-hán.

‘‘යෙ සච්ඡිකතසද්ධම්මා, අරියා සුද්ධගොචරා;

න තෙහි රහිතො හොති, නාථො තෙනාරහං මතො’’ති.

"Những bậc Thánh đã chứng ngộ Chánh pháp, có cảnh giới trong sạch; bậc Hộ Trì không bị các vị ấy từ bỏ, vì thế Ngài được biết là A-la-hán."

රහොති ච ගමනං වුච්චති, භගවතො ච නානාගතීසු පරිබ්භමනසඞ්ඛාතං සංසාරෙ ගමනං නත්ථි කම්මක්ඛයකරෙන අරියමග්ගෙන බොධිමූලෙයෙව සබ්බසො සසම්භාරස්ස කම්මවට්ටස්ස විද්ධංසිතත්තා. යථාහ –

Lại nữa, 'raho' cũng được gọi là sự đi. Và đối với Đức Thế Tôn, không còn sự đi trong luân hồi, tức là sự lang thang trong các cảnh giới khác nhau, vì vòng luân chuyển của nghiệp cùng với các nhân duyên của nó đã bị phá hủy hoàn toàn ngay tại cội Bồ-đề bởi Thánh đạo, con đường chấm dứt nghiệp. Như có lời dạy rằng –

‘‘යෙන දෙවූපපත්‍යස්ස, ගන්ධබ්බො වා විහඞ්ගමො;

යක්ඛත්තං යෙන ගච්ඡෙය්‍යං, මනුස්සත්තඤ්ච අබ්බජෙ;

තෙ මය්හං ආසවා ඛීණා, විද්ධස්තා විනළීකතා’’ති. (අ. නි. 4.36);

"Do nhân nào có thể sanh làm trời, hay làm càn-thát-bà, chim trời; do nhân nào có thể đến cảnh dạ-xoa, hay trở lại làm người; những lậu hoặc ấy của ta đã tận, đã bị phá hủy, đã bị nhổ sạch."

එවං [Pg.228] නත්ථි එතස්ස රහොගමනං ගතීසු පච්චාජාතීතිපි අරහං.

Như vậy, đối với Ngài không có sự đi (rahogamanaṃ), tức là sự tái sanh trong các cảnh giới, vì thế Ngài cũng là A-la-hán.

රහො වා ගමනං යස්ස, සංසාරෙ නත්ථි සබ්බසො;

පහීනජාතිමරණො, අරහං සුගතො මතො.

Hoặc, bậc nào trong vòng luân hồi hoàn toàn không có sự đi đến nơi kín đáo, bậc Thiện Thệ ấy đã đoạn tận sanh và tử, được xem là bậc A-la-hán.

පාසංසත්තා වා භගවා අරහං. අක්ඛරචින්තකා හි පසංසායං අරහ-සද්දං වණ්ණෙන්ති. පාසංසභාවො ච භගවතො අනඤ්ඤසාධාරණො යථාභුච්චගුණාධිගතො සදෙවකෙ ලොකෙ සුප්පතිට්ඨිතො. තථා හෙස අනුත්තරෙන සීලෙන අනුත්තරෙන සමාධිනා අනුත්තරාය පඤ්ඤාය අනුත්තරාය විමුත්තියා අසමො අසමසමො අප්පටිමො අප්පටිභාගො අප්පටිපුග්ගලොති එවං තස්මිං තස්මිං ගුණෙ විභජිත්වා වුච්චමානෙ පණ්ඩිතපුරිසෙහි දෙවෙහි බ්‍රහ්මෙහි භගවතා වා පන පරියොසාපෙතුං අසක්කුණෙය්‍යරූපො. ඉති පාසංසත්තාපි භගවා අරහං.

Hoặc, Đức Thế Tôn là bậc A-la-hán do vì xứng đáng được tán dương. Thật vậy, các nhà ngữ pháp giải thích từ ‘araha’ với ý nghĩa là tán dương. Và trạng thái xứng đáng được tán dương của Đức Thế Tôn, là điều không chung với người khác, đã đạt được do các đức hạnh đúng theo sự thật, đã được khéo xác lập ở thế gian cùng với chư Thiên. Thật vậy, vị này là Đức Thế Tôn không có ai bằng, không có ai ngang bằng, không có ai sánh bằng, không có ai đồng phận, không có ai đối phần về giới vô thượng, về định vô thượng, về tuệ vô thượng, về giải thoát vô thượng. Như vậy, khi các đức hạnh ấy và ấy được phân tích và nói lên bởi những bậc hiền trí, chư Thiên, Phạm thiên, hoặc bởi chính Đức Thế Tôn, thì cũng không thể nào nói cho cùng tận được. Do đó, Đức Thế Tôn là bậc A-la-hán cũng do vì xứng đáng được tán dương.

ගුණෙහි සදිසො නත්ථි, යස්මා ලොකෙ සදෙවකෙ;

තස්මා පාසංසියත්තාපි, අරහං ද්විපදුත්තමො.

Bởi vì ở thế gian cùng với chư Thiên, không có ai tương đương về các đức hạnh; do đó, bậc Tối Thắng trong loài hai chân là bậc A-la-hán cũng do vì xứng đáng được tán dương.

එවං සබ්බථාපි –

Như vậy, về tất cả mọi phương diện –

‘‘ආරකා මන්දබුද්ධීනං, ආරකා ච විජානතං;

රහානං සුප්පහීනත්තා, විදූනමරහෙය්‍යතො;

භවෙසු ච රහාභාවා, පාසංසා අරහං ජිනො’’ති.

‘Bậc Chiến Thắng là bậc A-la-hán do vì: Xa cách những người có trí tuệ thấp kém, và gần gũi những bậc hiền trí; do vì đã khéo đoạn tận các điều ác bí mật; do vì không phải là điều đáng từ bỏ đối với bậc hiền trí; do vì không có sự đi đến trong các cõi hữu; và do vì xứng đáng được tán dương.’

131. සම්මාති අවිපරීතං. සාමන්ති සයමෙව. සම්බුද්ධොති හි එත්ථ සං-සද්දො ‘‘සය’’න්ති එතස්ස අත්ථස්ස බොධකො දට්ඨබ්බො. සබ්බධම්මානන්ති අනවසෙසානං ඤෙය්‍යධම්මානං. කථං පනෙත්ථ සබ්බධම්මාවබොධො ලබ්භතීති? එකදෙසස්ස අග්ගහණතො. පදෙසග්ගහණෙ හි අසති ගහෙතබ්බස්ස නිප්පදෙසතාව විඤ්ඤායති යථා ‘‘දික්ඛිතො න දදාතී’’ති. එවඤ්ච කත්වා අත්ථවිසෙසානපෙක්ඛා කත්තරි එව බුද්ධසද්දසිද්ධි වෙදිතබ්බා කම්මවචනිච්ඡාය අභාවතො. ‘‘සම්මා සාමං බුද්ධත්තා සම්මාසම්බුද්ධො’’ති එත්තකමෙව හි ඉධ සද්දතො ලබ්භති, ‘‘සබ්බධම්මාන’’න්ති පන අත්ථතො ලබ්භමානං ගහෙත්වා වුත්තං. න හි බුජ්ඣනකිරියා අවිසයා යුජ්ජති.

131. Sammā nghĩa là không sai lạc. Sāmaṃ nghĩa là tự mình. Thật vậy, ở đây trong từ ‘sambuddho’, tiếp đầu ngữ ‘saṃ’ nên được hiểu là từ chỉ ý nghĩa ‘tự mình.’ Sabbadhammānaṃ nghĩa là các pháp cần được biết không có dư sót. Làm thế nào ở đây sự giác ngộ tất cả các pháp lại có thể đạt được? Do vì không chỉ nắm bắt một phần. Thật vậy, khi không có sự nắm bắt một phần, thì tính chất không có dư sót của đối tượng cần được nắm bắt được nhận biết, giống như câu: ‘Người đã thọ giới không cho.’ Và làm như vậy, sự hình thành của từ ‘buddha’ nên được hiểu là chỉ ở thể chủ động, không phụ thuộc vào ý nghĩa đặc biệt, do vì không có ý muốn nói đến thể bị động. Thật vậy, ở đây chỉ có bấy nhiêu đây là thu được từ ngữ vựng: ‘Là bậc Chánh Đẳng Giác do vì đã giác ngộ một cách chân chánh, tự mình.’ Tuy nhiên, từ ‘sabbadhammānaṃ’ (tất cả các pháp) đã được nói đến bằng cách lấy ý nghĩa thu được từ nội dung. Thật vậy, hành động giác ngộ không thể hợp lý nếu không có đối tượng.

ඉදානි [Pg.229] තස්සා විසයං ‘‘සබ්බධම්මෙ’’ති සාමඤ්ඤතො වුත්තං විභජිත්වා දස්සෙතුං ‘‘අභිඤ්ඤෙය්‍යෙ ධම්මෙ’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ අභිඤ්ඤෙය්‍යෙති අභිවිසිට්ඨෙන ඤාණෙන ජානිතබ්බෙ. කෙ පන තෙති? චතුසච්චධම්මෙ. අභිඤ්ඤෙය්‍යතො බුද්ධොති අභිඤ්ඤෙය්‍යභාවතො බුජ්ඣි. පුබ්බභාගෙ විපස්සනාපඤ්ඤාය, අධිගමක්ඛණෙ මග්ගපඤ්ඤාය, අපරභාගෙ සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණාදීහි අඤ්ඤාසීති අත්ථො. ඉතො පරෙසුපි එසෙව නයො. පරිඤ්ඤෙය්‍යෙ ධම්මෙති දුක්ඛං අරියසච්චමාහ. පහාතබ්බෙති සමුදයපක්ඛියෙ. සච්ඡිකාතබ්බෙති නිබ්බානං සන්ධායාහ. බහුවචනනිද්දෙසො පන සොපාදිසෙසාදිකං පරියායසිද්ධං භෙදං ගහෙත්වා කතො, උද්දෙසො වා අයං චතුසච්චධම්මානන්ති. තථා හි වක්ඛති ‘‘චක්ඛුං දුක්ඛසච්ච’’න්තිආදි. උද්දෙසො ච අවිනිච්ඡිතත්ථපරිච්ඡෙදස්ස ධම්මස්ස වසෙන කරීයති. උද්දෙසෙන හි උද්දිසියමානානං ධම්මානං අත්ථිතාමත්තං වුච්චති, න පරිච්ඡෙදොති අපරිච්ඡෙදෙන බහුවචනෙන වුත්තං යථා ‘‘අප්පච්චයා ධම්මා, අසඞ්ඛතා ධම්මා’’ති (ධ. ස. දුකමාතිකා 7-8). සච්ඡිකාතබ්බෙති වා ඵලවිමුත්තීනම්පි ගහණං, න නිබ්බානස්සෙවාති බහුවචනනිද්දෙසො කතො. එවඤ්ච භාවෙතබ්බෙති එත්ථ ඣානානම්පි ගහණං දට්ඨබ්බං.

Bây giờ, để phân tích và chỉ ra đối tượng của sự giác ngộ ấy, vốn đã được nói một cách tổng quát là ‘tất cả các pháp,’ nên đoạn ‘các pháp cần được thắng tri’ đã được nói đến. Ở đây, abhiññeyye nghĩa là các pháp cần được biết bằng trí tuệ siêu việt. Nhưng chúng là gì? Là bốn pháp chân đế. Abhiññeyyato buddho nghĩa là đã giác ngộ do vì (các pháp ấy) là đối tượng cần được thắng tri. Ngài đã biết bằng tuệ quán trong giai đoạn trước, bằng tuệ đạo trong khoảnh khắc chứng đắc, và bằng nhất thiết trí v.v... trong giai đoạn sau; đó là ý nghĩa. Phương pháp này cũng áp dụng cho các đoạn sau. Bằng câu ‘các pháp cần được biến tri,’ ngài nói đến khổ thánh đế. Bằng câu ‘các pháp cần được đoạn tận,’ ngài nói đến các pháp thuộc về phần tập đế. Bằng câu ‘các pháp cần được chứng ngộ,’ ngài nói đến Niết-bàn. Tuy nhiên, sự chỉ định bằng số nhiều đã được thực hiện bằng cách lấy sự phân biệt đã thành tựu theo cách diễn giải như hữu dư y v.v..., hoặc đây là sự đề mục về bốn pháp chân đế. Thật vậy, ngài sẽ nói rộng ra: ‘Con mắt là khổ đế’ v.v... Và sự đề mục được thực hiện theo phương diện của pháp có ý nghĩa và phạm vi chưa được xác định. Thật vậy, bằng sự đề mục, chỉ có sự tồn tại của các pháp được đề mục là được nói đến, chứ không phải là phạm vi của chúng; do đó, nó đã được nói bằng số nhiều không có sự phân định, giống như ‘các pháp không do duyên sanh, các pháp vô vi.’ Hoặc, bằng câu ‘các pháp cần được chứng ngộ,’ sự bao gồm cả các quả giải thoát cũng được hiểu, chứ không chỉ riêng Niết-bàn; do đó, sự chỉ định bằng số nhiều đã được thực hiện. Và khi như vậy, trong câu ‘các pháp cần được tu tập,’ sự bao gồm cả các thiền cũng nên được hiểu.

ගාථායං භාවෙතබ්බඤ්චාති එත්ථ ච-සද්දො අවුත්තසමුච්චයත්ථො, තෙන සච්ඡිකාතබ්බස්ස ගහණං වෙදිතබ්බං. තස්මා බුද්ධොස්මීති යස්මා චත්තාරි සච්චානි මයා බුද්ධානි, සච්චවිනිමුත්තඤ්ච කිඤ්චි ඤෙය්‍යං නත්ථි, තස්මා සබ්බම්පි ඤෙය්‍යං බුද්ධොස්මි, අබ්භඤ්ඤාසින්ති අත්ථො.

Trong câu kệ, ở đoạn ‘bhāvetabbañca,’ từ ‘ca’ có ý nghĩa là tập hợp những điều chưa được nói đến; do đó, sự bao gồm các pháp cần được chứng ngộ nên được hiểu. Do đó, ‘buddhosmi’ có nghĩa là: ‘Bởi vì bốn chân đế đã được ta giác ngộ, và không có bất cứ điều gì cần biết nào nằm ngoài các chân đế, do đó, ta đã giác ngộ tất cả những gì cần biết, ta đã thắng tri.’

132. එවං සච්චවසෙන සාමඤ්ඤතො වුත්තමත්ථං ද්වාරාරම්මණෙහි සද්ධිං ද්වාරප්පවත්තධම්මෙහි, ඛන්ධාදීහි ච සච්චවසෙනෙව විභජිත්වා දස්සෙතුං ‘‘අපි චා’’තිආදි ආරද්ධං. තත්ථ මූලකාරණභාවෙනාති සන්තෙසුපි අවිජ්ජාදීසු අඤ්ඤෙසු කාරණෙසු තෙසම්පි මූලභූතකාරණභාවෙන. තණ්හා හි කම්මස්ස විචිත්තභාවහෙතුතො, සහායභාවූපගමනතො ච දුක්ඛවිචිත්තතාය පධානකාරණං. සමුට්ඨාපිකාති උප්පාදිකා. පුරිමතණ්හාති පුරිමභවසිද්ධා තණ්හා. උභින්නන්ති චක්ඛුස්ස, තංසමුදයස්ස ච. අප්පවත්තීති අප්පවත්තිනිමිත්තං. නිරොධපජානනාති සච්ඡිකිරියාභිසමයවසෙන නිරොධස්ස පටිවිජ්ඣනා. එකෙකපදුද්ධාරෙනාති ‘‘චක්ඛුං චක්ඛුසමුදයො’’තිආදිනා එකෙකකොට්ඨාසනිද්ධාරණෙන[Pg.230]. තණ්හායපි පරිඤ්ඤෙය්‍යභාවසබ්භාවතො, උපාදානක්ඛන්ධන්තොගධත්තා ච දුක්ඛසච්චසඞ්ගහං දස්සෙතුං ‘‘රූපතණ්හාදයො ඡ තණ්හාකායා’’ති වුත්තං.

132. Như vậy, để phân tích và chỉ ra ý nghĩa đã được nói một cách tổng quát theo phương diện chân đế, cùng với các cặp căn và cảnh, các pháp sanh khởi tại căn, và các uẩn v.v... cũng theo phương diện chân đế, nên đoạn ‘api cā’ đã được bắt đầu. Ở đây, mūlakāraṇabhāvenāti nghĩa là mặc dù có các nguyên nhân khác như vô minh v.v..., nhưng (ái) là nguyên nhân gốc rễ của cả chúng nữa. Thật vậy, ái là nguyên nhân chính cho sự đa dạng của khổ, do vì là nhân cho sự đa dạng của nghiệp. Samuṭṭhāpikāti nghĩa là làm cho sanh khởi. Purimataṇhāti nghĩa là ái đã thành tựu trong kiếp trước. Ubhinnanti nghĩa là của con mắt và của tập khởi của nó. Appavattīti nghĩa là nhân của sự không sanh khởi. Nirodhapajānanāti nghĩa là sự thấu triệt về diệt đế theo phương diện chứng ngộ và thể nhập. Ekekapaduddhārenāti nghĩa là bằng sự trích dẫn từng phần một: ‘con mắt, tập khởi của con mắt’ v.v... Để chỉ ra sự bao gồm trong khổ đế của ái, do vì nó cũng có trạng thái cần được biến tri và do vì nó được bao gồm trong thủ uẩn, nên câu ‘sáu thân ái như sắc ái v.v...’ đã được nói đến.

කසිණානීති කසිණජ්ඣානානි. ද්වත්තිංසාකාරාති ද්වත්තිංස කොට්ඨාසා, තදාරම්මණජ්ඣානානි ච. නව භවාති කාමභවාදයො තයො, සඤ්ඤීභවාදයො තයො, එකවොකාරභවාදයො තයොති නව භවා. චත්තාරි ඣානානීති අග්ගහිතාරම්මණවිසෙසානි චත්තාරි රූපාවචරජ්ඣානානි, විපාකජ්ඣානානං වා එතං ගහණං. එත්ථ ච කුසලධම්මානං උපනිස්සයභූතා තණ්හා සමුට්ඨාපිකා පුරිමතණ්හාති වෙදිතබ්බා. කිරියධම්මානං පන යත්ථ තෙ තස්ස අත්තභාවස්ස කාරණභූතා.

Kasiṇānīti nghĩa là các thiền kasina. Dvattiṃsākārāti nghĩa là ba mươi hai thể trược và các thiền lấy chúng làm đối tượng. Nava bhavā nghĩa là chín cõi hữu: ba cõi như dục hữu v.v..., ba cõi như tưởng hữu v.v..., và ba cõi như nhất uẩn hữu v.v... Cattāri jhānānīti nghĩa là bốn thiền sắc giới có đối tượng đặc biệt chưa được đề cập, hoặc đây là sự bao gồm các thiền quả. Và ở đây, ái là cận y duyên của các pháp thiện nên được hiểu là ‘samuṭṭhāpikā purimataṇhā.’ Còn đối với các pháp duy tác, (ái) là nguyên nhân của thân mạng nơi mà chúng (các pháp duy tác) sanh khởi.

අනුබුද්ධොති බුජ්ඣිතබ්බධම්මස්ස අනුරූපතො බුද්ධො. තෙනාති තස්මා. යස්මා සාමඤ්ඤතො, විසෙසතො ච එකෙකපදුද්ධාරෙන සබ්බධම්මෙ බුද්ධො, තස්මා වුත්තං. කින්ති ආහ ‘‘සම්මා සාමඤ්ච සබ්බධම්මානං බුද්ධත්තා’’ති, සබ්බස්සපි ඤෙය්‍යස්ස සබ්බාකාරතො අවිපරීතං සයමෙව අභිසම්බුද්ධත්තාති අත්ථො. ඉමිනාස්ස පරොපදෙසරහිතස්ස සබ්බාකාරෙන සබ්බධම්මාවබොධනසමත්ථස්ස ආකඞ්ඛප්පටිබද්ධවුත්තිනො අනාවරණඤාණසඞ්ඛාතස්ස සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණස්ස අධිගමො දස්සිතො.

Anubuddho (Anubuddha): Ngài đã giác ngộ (buddho) một cách tương xứng (anurūpato) đối với pháp cần được liễu tri (bujjhitabbadhammassa). Tena (Do đó): Do vì. Bởi vì (yasmā) Ngài đã giác ngộ (buddho) tất cả các pháp (sabbadhamme) một cách tổng quát (sāmaññato), một cách đặc biệt (visesato), và qua sự lĩnh hội từng பத một (ekekapaduddhārena), do đó (tasmā) đã được nói đến. Như thế nào (kinti)? Ngài nói (āha): “Do vì đã chánh đẳng giác các pháp một cách đúng đắn và một cách tổng quát” (sammā sāmañca sabbadhammānaṃ buddhattā’ti). Nghĩa là: Do vì đã tự mình chánh đẳng giác (sayam abhisambuddhattā) một cách không sai lạc (aviparītaṃ) về tất cả các pháp cần được biết (sabbassapi ñeyyassa) trong mọi phương diện (sabbākārato). Qua điều này (iminā), sự chứng đắc (adhigamo) của Ngài (assa) về trí Toàn Giác (sabbaññutaññāṇassa), được gọi là trí Vô Ngại (anāvaraṇañāṇa-saṅkhātassa), đã được trình bày (dassito). Trí tuệ này không cần sự chỉ dạy của người khác (paropadesarahitassa), có khả năng liễu tri tất cả các pháp trong mọi phương diện (sabbākārena sabbadhammāvabodhanasamatthassa), và có sự vận hành tùy thuộc vào ý muốn (ākaṅkhappaṭibaddhavuttino).

නනු ච සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණතො අඤ්ඤං අනාවරණඤාණං, අඤ්ඤථා ‘‘ඡ අසාධාරණඤාණානි බුද්ධඤාණානී’’ති (පටි. ම. මාතිකා 1.73) වචනං විරුජ්ඣෙය්‍යාති? න විරුජ්ඣති, විසයපවත්තිභෙදවසෙන අඤ්ඤෙහි අසාධාරණභාවදස්සනත්ථං එකස්සෙව ඤාණස්ස ද්විධා වුත්තත්තා. එකමෙව හි තං ඤාණං අනවසෙසසඞ්ඛතාසඞ්ඛතසම්මුතිධම්මවිසයතාය සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණං, තත්ථ ච ආවරණාභාවතො නිස්සඞ්ගචාරමුපාදාය ‘‘අනාවරණඤාණ’’න්ති වුත්තං. යථාහ පටිසම්භිදායං ‘‘සබ්බං සඞ්ඛතමසඞ්ඛතං අනවසෙසං ජානාතීති සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණං, තත්ථ ආවරණං නත්ථීති අනාවරණඤාණ’’න්තිආදි (පටි. ම. 1.119). තස්මා නත්ථි නෙසං අත්ථතො භෙදො, එකන්තෙන චෙතං එවමිච්ඡිතබ්බං. අඤ්ඤථා සබ්බඤ්ඤුතානාවරණඤාණානං සාධාරණතා, අසබ්බධම්මාරම්මණතා ච ආපජ්ජෙය්‍ය. න හි භගවතො ඤාණස්ස අණුමත්තම්පි ආවරණං අත්ථි, අනාවරණඤාණස්ස ච අසබ්බධම්මාරම්මණභාවෙ යත්ථ තං න පවත්තති, තත්ථාවරණසබ්භාවතො අනාවරණභාවොයෙව න සියා. අථ වා පන හොතු [Pg.231] අඤ්ඤමෙව අනාවරණඤාණං සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණතො, ඉධ පන සබ්බත්ථ අප්පටිහතවුත්තිතාය අනාවරණඤාණන්ති සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණමෙව අධිප්පෙතං. තස්ස චාධිගමෙන භගවා ‘‘සබ්බඤ්ඤූ, සබ්බවිදූ, සම්මාසම්බුද්ධො’’ති ච වුච්චති න සකිංයෙව සබ්බධම්මාවබොධතො. තථා ච වුත්තං පටිසම්භිදායං (පටි. ම. 1.162) ‘‘විමොක්ඛන්තිකමෙතං බුද්ධානං භගවන්තානං බොධියා මූලෙ සහ සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණස්ස පටිලාභා සච්ඡිකා පඤ්ඤත්ති යදිදං ‘‘බුද්ධො’’ති. සබ්බධම්මාවබොධනසමත්ථඤාණසමධිගමෙන හි භගවතො සන්තානෙ අනවසෙසධම්මෙ පටිවිජ්ඣිතුං සමත්ථතා අහොසීති.

Phải chăng trí Vô Ngại là khác với trí Toàn Giác? Nếu không, câu nói “Sáu loại trí bất cộng là trí của chư Phật” sẽ bị mâu thuẫn. Không mâu thuẫn, vì một trí tuệ duy nhất được nói đến theo hai cách để chỉ ra tính chất bất cộng với những người khác do sự khác biệt về đối tượng và sự vận hành. Thật vậy, chính trí tuệ duy nhất ấy được gọi là trí Toàn Giác do có đối tượng là tất cả các pháp hữu vi, vô vi, và chế định không còn sót lại. Và trong đó, do không có sự chướng ngại, dựa vào sự vận hành không bị vướng mắc, nó được gọi là “trí Vô Ngại”. Như đã được nói trong bộ Vô Ngại Giải Đạo: “Vì biết tất cả các pháp hữu vi và vô vi không còn sót lại, nên gọi là trí Toàn Giác. Trong đó không có chướng ngại, nên gọi là trí Vô Ngại”. Do đó, không có sự khác biệt giữa chúng về mặt ý nghĩa, và điều này nên được chấp nhận một cách tuyệt đối. Nếu không, trí Toàn Giác và trí Vô Ngại sẽ trở thành thông thường và không có tất cả các pháp làm đối tượng. Thật vậy, không có một chút chướng ngại nào đối với trí tuệ của Đức Thế Tôn. Và nếu trí Vô Ngại không có tất cả các pháp làm đối tượng, thì ở nơi nào nó không vận hành, ở nơi đó do có sự tồn tại của chướng ngại, bản chất vô ngại sẽ không thể có được. Hoặc là, cứ cho rằng trí Vô Ngại là khác với trí Toàn Giác, tuy nhiên ở đây, do sự vận hành không bị cản trở ở khắp mọi nơi, “trí Vô Ngại” được chủ ý chỉ chính là trí Toàn Giác. Và do chứng đắc trí tuệ ấy, Đức Thế Tôn được gọi là “bậc Toàn Giác”, “bậc Toàn Kiến”, và “bậc Chánh Đẳng Giác”, chứ không phải do liễu tri tất cả các pháp trong cùng một lúc. Và điều này đã được nói trong bộ Vô Ngại Giải Đạo: “Danh hiệu ‘Buddha’ này là một chế định được chứng thực ở cuối cùng của sự giải thoát của chư Phật, các bậc Thế Tôn, tại cội Bồ-đề cùng với sự chứng đắc trí Toàn Giác.” Thật vậy, do sự chứng đắc trí tuệ có khả năng liễu tri tất cả các pháp, khả năng thâm nhập tất cả các pháp không còn sót lại đã khởi lên trong dòng tâm thức của Đức Thế Tôn.

එත්ථාහ – කිං පනිදං ඤාණං පවත්තමානං සකිංයෙව සබ්බස්මිං විසයෙ පවත්තති, උදාහු කමෙනාති? කිඤ්චෙත්ථ – යදි තාව සකිංයෙව සබ්බස්මිං විසයෙ පවත්තති, අතීතානාගතපච්චුප්පන්නඅජ්ඣත්තබහිද්ධාදිභෙදභින්නානං සඞ්ඛතධම්මානං, අසඞ්ඛතසම්මුතිධම්මානඤ්ච එකජ්ඣං උපට්ඨානෙ දූරතො චිත්තපටං පෙක්ඛන්තස්ස විය පටිවිභාගෙනාවබොධො න සියා, තථා ච සති ‘‘සබ්බෙ ධම්මා අනත්තා’’ති විපස්සන්තානං අනත්තාකාරෙන විය සබ්බධම්මා අනිරූපිතරූපෙන භගවතො ඤාණස්ස විසයා හොන්තීති ආපජ්ජති. යෙපි ‘‘සබ්බඤෙය්‍යධම්මානං ඨිතලක්ඛණවිසයං විකප්පරහිතං සබ්බකාලං බුද්ධානං ඤාණං පවත්තති, තෙන තෙ ‘සබ්බවිදූ’ති වුච්චන්ති, එවඤ්ච කත්වා ‘චරං සමාහිතො නාගො, තිට්ඨන්තොපි සමාහිතො’ති ඉදම්පි වචනං සුවුත්තං හොතී’’ති වදන්ති, තෙසම්පි වුත්තදොසානාතිවත්ති, ඨිතලක්ඛණාරම්මණතාය ච අතීතානාගතසම්මුතිධම්මානං තදභාවතො එකදෙසවිසයමෙව භගවතො ඤාණං සියා. තස්මා සකිංයෙව ඤාණං පවත්තතීති න යුජ්ජති.

Ở đây có người hỏi: Phải chăng trí tuệ này khi khởi lên liền vận hành trên toàn bộ đối tượng trong cùng một lúc, hay là theo tuần tự? Về vấn đề này, có đôi điều cần nói: Trước hết, nếu nó vận hành trên toàn bộ đối tượng trong cùng một lúc, thì khi các pháp hữu vi được phân biệt theo quá khứ, vị lai, hiện tại, bên trong, bên ngoài, v.v., cùng với các pháp vô vi và chế định đồng thời hiện khởi, sẽ không có sự liễu tri một cách phân minh, giống như người nhìn một tấm vải được vẽ từ xa. Và khi như vậy, sẽ dẫn đến kết luận rằng tất cả các pháp trở thành đối tượng của trí tuệ Đức Thế Tôn dưới một hình thức không xác định, giống như đối với những người đang tu tập minh sát rằng “tất cả các pháp là vô ngã” thì chúng hiện ra dưới tướng vô ngã. Ngay cả những người nói rằng: “Trí tuệ của chư Phật vận hành vào mọi lúc, không có sự phân biệt khái niệm, và có đối tượng là tướng trạng đang hiện hữu của tất cả các pháp cần biết. Do đó, các Ngài được gọi là ‘bậc Toàn Kiến’. Và vì làm như vậy, câu nói này ‘Bậc Long Tượng vẫn định tĩnh khi đi, và cũng định tĩnh khi đứng’ cũng trở thành lời nói khéo,” đối với họ, quan điểm đó cũng không vượt qua được lỗi đã nêu. Và do có đối tượng là tướng trạng đang hiện hữu, trí tuệ của Đức Thế Tôn sẽ chỉ có đối tượng là một phần, do sự vắng mặt của tướng trạng đó nơi các pháp quá khứ, vị lai và chế định. Do đó, quan điểm cho rằng trí tuệ vận hành trong cùng một lúc là không hợp lý.

අථ කමෙන සබ්බස්මිං විසයෙ ඤාණං පවත්තති? එවම්පි න යුජ්ජති. න හි ජාතිභූමිසභාවාදිවසෙන, දිසාදෙසකාලාදිවසෙන ච අනෙකභෙදභින්නෙ ඤෙය්‍යෙ කමෙන ගය්හමානෙ තස්ස අනවසෙසපටිවෙධො සම්භවති, අපරියන්තභාවතො ඤෙය්‍යස්ස. යෙ පන ‘‘අත්ථස්ස අවිසංවාදනතො ඤෙය්‍යස්ස එකදෙසං පච්චක්ඛං කත්වා ‘සෙසෙපි එව’න්ති අධිමුච්චිත්වා වවත්ථාපනෙන සබ්බඤ්ඤූ භගවා, තඤ්ච ඤාණං න අනුමානිකං සංසයාභාවතො. සංසයානුබද්ධං හි ලොකෙ අනුමානඤාණ’’න්ති වදන්ති, තෙසම්පි තං න යුත්තං. සබ්බස්ස හි අප්පච්චක්ඛභාවෙ අත්ථාවිසංවාදනෙන ඤෙය්‍යස්ස එකදෙසං පච්චක්ඛං [Pg.232] කත්වා ‘‘සෙසෙපි එව’’න්ති අධිමුච්චිත්වා වවත්ථාපනස්ස අසම්භවතො. යඤ්හි තං සෙසං, තං අප්පච්චක්ඛන්ති.

Vậy thì, trí tuệ có vận hành trên toàn bộ đối tượng một cách tuần tự không? Ngay cả như vậy cũng không hợp lý. Thật vậy, khi đối tượng cần biết được phân chia thành nhiều loại khác nhau theo chủng loại, cảnh giới, bản chất, v.v., và theo phương hướng, địa điểm, thời gian, v.v., được nắm bắt một cách tuần tự, thì sự thâm nhập không còn sót lại đối với nó là không thể xảy ra, do tính chất vô hạn của đối tượng cần biết. Còn những người nói rằng: “Đức Thế Tôn là bậc Toàn Giác nhờ vào sự xác định sau khi đã trực nhận một phần của đối tượng cần biết và tin chắc rằng ‘phần còn lại cũng như vậy’, một cách không sai lệch với thực tại. Và trí tuệ đó không phải là suy luận do không có sự nghi ngờ. Vì ở đời, trí suy luận luôn đi kèm với sự nghi ngờ.” Đối với họ, quan điểm đó cũng không đúng. Vì khi toàn bộ không được trực nhận, thì việc xác định sau khi đã trực nhận một phần của đối tượng cần biết và tin chắc rằng “phần còn lại cũng như vậy” một cách không sai lệch với thực tại là điều không thể. Vì rằng phần còn lại đó, nó không được trực nhận.

අථ තම්පි පච්චක්ඛං, තස්ස සෙසභාවො එව න සියාති? සබ්බමෙතං අකාරණං. කස්මා? අවිසයවිචාරණභාවතො. වුත්තං හෙතං භගවතා ‘‘බුද්ධවිසයො, භික්ඛවෙ, අචින්තෙය්‍යො න චින්තෙතබ්බො. යො චින්තෙය්‍ය, උම්මාදස්ස විඝාතස්ස භාගී අස්සා’’ති (අ. නි. 4.77). ඉදං පනෙත්ථ සන්නිට්ඨානං – යංකිඤ්චි භගවතා ඤාතුං ඉච්ඡිතං සකලං, එකදෙසො වා, තත්ථ අප්පටිහතවුත්තිතාය පච්චක්ඛතො ඤාණං පවත්තති, නිච්චසමාධානඤ්ච වික්ඛෙපාභාවතො. ඤාතුං ඉච්ඡිතස්ස ච සකලස්ස අවිසයභාවෙ තස්ස ආකඞ්ඛප්පටිබද්ධවුත්තිතා න සියා, එකන්තෙනෙව සා ඉච්ඡිතබ්බා ‘‘සබ්බෙ ධම්මා බුද්ධස්ස භගවතො ආවජ්ජනප්පටිබද්ධා ආකඞ්ඛප්පටිබද්ධා මනසිකාරප්පටිබද්ධා චිත්තුප්පාදප්පටිබද්ධා’’ති වචනතො. අතීතානාගතවිසයම්පි භගවතො ඤාණං අනුමානාගමතක්කග්ගහණවිරහිතත්තා පච්චක්ඛමෙව.

Hay là, phần còn lại ấy cũng là trực tiếp, thì bản chất còn lại của nó sẽ không có sao? Tất cả điều này không phải là lý do. Vì sao? Vì là sự xem xét điều không phải là đối tượng. Điều này đã được đức Thế Tôn nói: ‘Này các Tỳ khưu, cảnh giới của chư Phật là bất khả tư nghì, không nên suy nghĩ. Người nào suy nghĩ, người ấy sẽ có phần điên cuồng, khốn khổ.’ Đây là kết luận ở đây: Bất cứ điều gì, toàn bộ hay một phần, được đức Thế Tôn muốn biết, thì ở đó trí tuệ vận hành một cách trực tiếp do có sự diễn tiến không bị ngăn ngại, và có sự định tĩnh thường xuyên do không có sự phân tán. Và nếu toàn bộ điều được muốn biết không phải là đối tượng, thì sự diễn tiến của trí tuệ ấy sẽ không bị ràng buộc bởi ý muốn. Điều ấy chắc chắn nên được muốn, theo như câu: ‘Tất cả các pháp đều bị ràng buộc bởi sự hướng tâm, bị ràng buộc bởi ý muốn, bị ràng buộc bởi sự tác ý, bị ràng buộc bởi sự khởi tâm của đức Phật, đức Thế Tôn.’ Trí tuệ của đức Thế Tôn, ngay cả đối với đối tượng quá khứ và vị lai, cũng chính là trực tiếp do không có sự nắm bắt bằng suy luận, thánh điển, hay lý luận.

නනු ච එතස්මිං පක්ඛෙ යදා සකලං ඤාතුං ඉච්ඡිතං, තදා සකිංයෙව සකලවිසයතාය අනිරූපිතරූපෙන භගවතො ඤාණං පවත්තෙය්‍යාති වුත්තදොසානාතිවත්තියෙවාති? න, තස්ස විසොධිතත්තා. විසොධිතො හි සො බුද්ධවිසයො අචින්තෙය්‍යොති. අඤ්ඤථා පචුරජනඤාණසමානවුත්තිතාය බුද්ධානං භගවන්තානං ඤාණස්ස අචින්තෙය්‍යතා න සියා. තස්මා සකලධම්මාරම්මණම්පි තං එකධම්මාරම්මණං විය සුවවත්ථාපිතෙයෙව තෙ ධම්මෙ කත්වා පවත්තතීති ඉදමෙත්ථ අචින්තෙය්‍යං. වුත්තඤ්හෙතං ‘‘යාවතකං ඤෙය්‍යං, තාවතකං ඤාණං. යාවතකං ඤාණං, තාවතකං ඤෙය්‍යං. ඤෙය්‍යපරියන්තිකං ඤාණං, ඤාණපරියන්තිකං ඤෙය්‍ය’’න්ති (මහානි. 69; චූළනි. මොඝරාජමාණවපුච්ඡානිද්දෙස 85; පටි. ම. 3.5). එවමෙකජ්ඣං, විසුං, සකිං, කමෙන වා ඉච්ඡානුරූපං සම්මා සාමඤ්ච සබ්බධම්මානං බුද්ධත්තා සම්මාසම්බුද්ධො.

Chẳng phải trong trường hợp này, khi muốn biết toàn bộ, thì trí tuệ của đức Thế Tôn sẽ vận hành chỉ một lần với hình thức không được xác định do có đối tượng là toàn bộ, và như vậy là không vượt qua được lỗi đã nói sao? Không phải vậy, vì lỗi ấy đã được thanh lọc. Thật vậy, lỗi ấy đã được thanh lọc bằng câu ‘cảnh giới của chư Phật là bất khả tư nghì’. Nếu không, tính chất bất khả tư nghì của trí tuệ chư Phật, các đức Thế Tôn, sẽ không có, do có sự diễn tiến tương tự như trí tuệ của nhiều người. Do đó, mặc dù có đối tượng là tất cả các pháp, trí tuệ ấy vẫn vận hành sau khi đã xác định rõ ràng các pháp ấy như thể có đối tượng là một pháp. Đây là điều bất khả tư nghì ở đây. Điều này đã được nói: ‘Pháp cần biết có bao nhiêu, trí tuệ có bấy nhiêu. Trí tuệ có bao nhiêu, pháp cần biết có bấy nhiêu. Trí tuệ có pháp cần biết làm giới hạn, pháp cần biết có trí tuệ làm giới hạn.’ Như vậy, do đã giác ngộ tất cả các pháp một cách chân chánh và tự mình, hoặc cùng một lúc, hoặc riêng biệt, hoặc một lần, hoặc tuần tự, tùy theo ý muốn, nên Ngài là bậc Chánh Đẳng Giác.

133. විජ්ජාහීති එත්ථ වින්දියං වින්දතීති විජ්ජා, යාථාවතො උපලබ්භතීති අත්ථො. අත්තනො වා පටිපක්ඛස්ස විජ්ඣනට්ඨෙන විජ්ජා, තමොක්ඛන්ධාදිකස්ස පදාලනට්ඨෙනාති අත්ථො. තතො එව අත්තනො විසයස්ස විදිතකරණට්ඨෙනපි විජ්ජා. සම්පන්නත්තාති සමන්නාගතත්තා, පරිපුණ්ණත්තා වා, අවිකලත්තාති අත්ථො. තිස්සන්නං, අට්ඨන්නං ච විජ්ජානං තත්ථ තත්ථ සුත්තෙ ගහණං විනෙය්‍යජ්ඣාසයවසෙනාති [Pg.233] දට්ඨබ්බං. සත්ත සද්ධම්මා නාම සද්ධා හිරී ඔත්තප්පං බාහුසච්චං වීරියං සති පඤ්ඤා ච. යෙ සන්ධාය වුත්තං ‘‘ඉධ භික්ඛු සද්ධො හොතී’’තිආදි (අ. නි. 10.11). චත්තාරි ඣානානීති යානි කානිචි චත්තාරි රූපාවචරජ්ඣානානි.

133. Ở đây, trong câu ‘Vijjāhi’, ‘minh’ (vijjā) là vì đạt được điều đáng đạt được, nghĩa là được chứng đắc như thật. Hoặc ‘minh’ là vì có ý nghĩa xuyên thủng đối nghịch của mình, nghĩa là có ý nghĩa phá tan khối u ám vô minh, v.v. Cũng từ đó, ‘minh’ còn có ý nghĩa làm cho đối tượng của mình được biết rõ. ‘Sampannattā’ (do sự thành tựu) nghĩa là do được trang bị, hoặc do được viên mãn, do không thiếu sót. Nên hiểu rằng việc đề cập đến ba minh và tám minh trong các kinh đây đó là tùy theo khuynh hướng của chúng sanh cần được tế độ. Bảy diệu pháp là tín, tàm, quý, đa văn, tinh tấn, niệm, và tuệ. Liên quan đến những pháp này, câu ‘Ở đây, vị Tỳ khưu có lòng tin,’ v.v. đã được nói. ‘Bốn thiền’ là bất kỳ bốn thiền sắc giới nào.

කස්මා පනෙත්ථ සීලාදයො පන්නරසෙව ‘‘චරණ’’න්ති වුත්තාති චොදනං සන්ධායාහ ‘‘ඉමෙයෙව හී’’තිආදි. තෙන තෙසං සික්ඛත්තයසඞ්ගහතො නිබ්බානුපගමනෙ එකංසතො සාධනභාවමාහ. ඉදානි තදත්ථසාධනාය ආගමං දස්සෙන්තො ‘‘යථාහා’’තිආදිමාහ. භගවාතිආදි වුත්තස්සෙවත්ථස්ස නිගමනවසෙන වුත්තං.

Liên quan đến câu chất vấn: ‘Vì sao ở đây chỉ có mười lăm pháp, giới v.v., được gọi là hạnh?’ ngài đã nói ‘imeyeva hi’ (chính những pháp này), v.v. Qua đó, ngài nói rằng chúng là phương tiện chắc chắn để đạt đến Niết-bàn do được bao gồm trong tam học. Bây giờ, để chứng minh ý nghĩa đó, ngài trình bày thánh điển và nói ‘yathāha’ (như đã nói), v.v. Câu ‘Bhagavā’ (đức Thế Tôn), v.v. được nói theo cách kết luận ý nghĩa đã được trình bày.

නනු චායං විජ්ජාචරණසම්පදා සාවකෙසුපි ලබ්භතීති? කිඤ්චාපි ලබ්භති, න පන තථා, යථා භගවතොති දස්සෙතුං ‘‘තත්ථ විජ්ජාසම්පදා’’තිආදි වුත්තං. චරණධම්මපරියාපන්නත්තා කරුණාබ්‍රහ්මවිහාරස්ස, සො චෙත්ථ මහග්ගතභාවප්පත්තා සාධාරණභාවොති ආහ ‘‘චරණසම්පදා මහාකාරුණිකතං පූරෙත්වා ඨිතා’’ති. යථා සත්තානං අනත්ථං පරිවජ්ජෙත්වා අත්ථෙ නියොජනං පඤ්ඤාය විනා න හොති, එවං නෙසං අත්ථානත්ථජානනං සත්ථු කරුණාය විනා න හොතීති උභයම්පි උභයත්ථ සකිච්චකමෙව සියා. යත්ථ පන යස්සා පධානභාවො, තං දස්සෙතුං ‘‘සො සබ්බඤ්ඤුතායා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ යථා තං විජ්ජාචරණසම්පන්නොති යථා අඤ්ඤොපි විජ්ජාචරණසම්පන්නො, තෙන විජ්ජාචරණසම්පන්නස්සෙවායං ආවෙණිකා පටිපත්තීති දස්සෙති. සා පනායං සත්ථු විජ්ජාචරණසම්පදා සාසනස්ස නිය්‍යානිකතාය සාවකානං සම්මාපටිපත්තියා එකන්තකාරණන්ති දස්සෙතුං ‘‘තෙනස්සා’’තිආදි වුත්තං. තං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව.

Chẳng phải sự thành tựu minh và hạnh này cũng có thể đạt được nơi các vị Thinh văn sao? Để chỉ ra rằng: ‘Mặc dù có thể đạt được, nhưng không phải theo cách như của đức Thế Tôn,’ câu ‘tattha vijjāsampadā’ (trong đó, sự thành tựu minh), v.v. đã được nói. Do bi phạm trú được bao gồm trong các pháp hạnh, và ở đây nó có bản chất chung là đạt đến trạng thái đáo đại, nên ngài nói: ‘sự thành tựu hạnh đứng vững sau khi đã làm viên mãn lòng đại bi’. Giống như việc hướng chúng sanh vào lợi ích sau khi đã tránh điều bất lợi không thể xảy ra nếu không có trí tuệ, cũng vậy, việc biết điều lợi ích và bất lợi của họ không thể xảy ra nếu không có lòng bi của bậc Đạo sư. Do đó, cả hai (trí tuệ và lòng bi) đều có phận sự riêng trong cả hai trường hợp. Tuy nhiên, để chỉ ra pháp nào là chủ yếu trong trường hợp nào, câu ‘so sabbaññutāya’ (vị ấy, do nhất thiết trí), v.v. đã được nói. Trong đó, ‘yathā taṃ vijjācaraṇasampanno’ (như vị đã thành tựu minh và hạnh ấy) có nghĩa là ‘như một vị khác đã thành tựu minh và hạnh’. Qua đó, ngài chỉ ra rằng: ‘Đây là sự thực hành riêng biệt chỉ của người đã thành tựu minh và hạnh’. Để chỉ ra rằng: ‘Sự thành tựu minh và hạnh này của bậc Đạo sư là nguyên nhân chắc chắn cho sự chánh hạnh của các vị Thinh văn, do tính chất xuất ly của giáo pháp,’ câu ‘tenassā’ (do đó, của vị ấy), v.v. đã được nói. Điều đó thật dễ hiểu.

එත්ථ ච විජ්ජාසම්පදාය සත්ථු පඤ්ඤාමහත්තං පකාසිතං හොති, චරණසම්පදාය කරුණාමහත්තං. තෙසු පඤ්ඤාය භගවතො ධම්මරජ්ජප්පත්ති, කරුණාය ධම්මසංවිභාගො. පඤ්ඤාය සංසාරදුක්ඛනිබ්බිදා, කරුණාය සංසාරදුක්ඛසහනං. පඤ්ඤාය පරදුක්ඛපරිජානනං, කරුණාය පරදුක්ඛපතිකාරාරම්භො. පඤ්ඤාය පරිනිබ්බානාභිමුඛභාවො, කරුණාය තදධිගමො. පඤ්ඤාය සයං තරණං, කරුණාය පරෙසං තාරණං. පඤ්ඤාය බුද්ධභාවසිද්ධි, කරුණාය බුද්ධකිච්චසිද්ධි. කරුණාය වා බොධිසත්තභූමියං සංසාරාභිමුඛභාවො, පඤ්ඤාය තත්ථ අනභිරති. තථා කරුණාය පරෙසං අභිංසාපනං[Pg.234], පඤ්ඤාය සයං පරෙහි අභායනං. කරුණාය පරං රක්ඛන්තො අත්තානං රක්ඛති, පඤ්ඤාය අත්තානං රක්ඛන්තො පරං රක්ඛති. තථා කරුණාය අපරන්තපො, පඤ්ඤාය අනත්තන්තපො. තෙන අත්තහිතාය පටිපන්නාදීසු චතූසු පුග්ගලෙසු චතුත්ථපුග්ගලභාවො සිද්ධො හොති. තථා කරුණාය ලොකනාථතා, පඤ්ඤාය අත්තනාථතා. කරුණාය චස්ස නින්නතාභාවො, පඤ්ඤාය උන්නමාභාවො. තථා කරුණාය සබ්බසත්තෙසු ජනිතානුග්ගහො පඤ්ඤානුගතත්තා න ච න සබ්බත්ථ විරත්තචිත්තො, පඤ්ඤාය සබ්බධම්මෙසු විරත්තචිත්තො කරුණානුගතත්තා න ච න සබ්බසත්තානුග්ගහාය පවත්තො. යථා හි කරුණා භගවතො සිනෙහසොකවිරහිතා, එවං පඤ්ඤා අහංකාරමමංකාරවිනිමුත්තාති අඤ්ඤමඤ්ඤවිසොධිතා පරමවිසුද්ධා ගුණවිසෙසා විජ්ජාචරණසම්පදාහි පකාසිතාති දට්ඨබ්බං.

Và ở đây, do minh hạnh thành tựu, sự vĩ đại về trí tuệ của bậc Đạo Sư được biểu hiện; do đức hạnh thành tựu, sự vĩ đại về lòng bi mẫn được biểu hiện. Trong hai điều ấy, do trí tuệ, Đức Thế Tôn đạt đến địa vị Pháp vương; do lòng bi mẫn, Ngài phân phát Chánh pháp. Do trí tuệ, có sự nhàm chán đối với khổ đau trong luân hồi; do lòng bi mẫn, có sự kham nhẫn đối với khổ đau trong luân hồi. Do trí tuệ, có sự liễu tri khổ đau của người khác; do lòng bi mẫn, có sự khởi đầu việc chữa trị khổ đau của người khác. Do trí tuệ, có sự hướng đến viên mãn tịch tịnh; do lòng bi mẫn, có sự chứng đắc điều ấy. Do trí tuệ, tự mình vượt qua; do lòng bi mẫn, giúp người khác vượt qua. Do trí tuệ, thành tựu Phật quả; do lòng bi mẫn, thành tựu Phật sự. Hoặc do lòng bi mẫn, ở địa vị Bồ-tát, có sự hướng đến luân hồi; do trí tuệ, có sự không hoan hỷ ở trong đó. Tương tự, do lòng bi mẫn, không làm tổn hại người khác; do trí tuệ, tự mình không sợ hãi người khác. Do lòng bi mẫn, khi bảo vệ người khác là bảo vệ chính mình; do trí tuệ, khi bảo vệ chính mình là bảo vệ người khác. Tương tự, do lòng bi mẫn, không làm khổ người; do trí tuệ, không làm khổ mình. Do đó, trong bốn hạng người như người thực hành vì lợi ích của bản thân, địa vị là hạng người thứ tư được thành tựu. Tương tự, do lòng bi mẫn, có địa vị là chủ của thế gian; do trí tuệ, có địa vị là chủ của tự thân. Và do lòng bi mẫn, vị ấy không có sự hạ mình; do trí tuệ, không có sự kiêu mạn. Tương tự, do lòng bi mẫn, lòng thương tưởng được khởi lên đối với tất cả chúng sanh, và vì được trí tuệ đi kèm nên không phải là không có tâm nhàm chán đối với tất cả; do trí tuệ, có tâm nhàm chán đối với tất cả các pháp, và vì được lòng bi mẫn đi kèm nên không phải là không dấn thân vào việc thương tưởng tất cả chúng sanh. Ví như lòng bi mẫn của Đức Thế Tôn không có ái luyến và sầu muộn, cũng vậy, trí tuệ thoát khỏi ngã kiến và ngã sở kiến. Cần phải hiểu rằng, những phẩm chất đặc biệt, được thanh lọc lẫn nhau, vô cùng trong sạch như vậy được biểu hiện bởi minh hạnh và đức hạnh thành tựu.

134. ගමනම්පි හි ගතන්ති වුච්චති ‘‘ගතෙ ඨිතෙ’’තිආදීසු (දී. නි. 1.214; 2.376). සොභනන්ති සුභං. සුභභාවො විසුද්ධතාය, විසුද්ධතා දොසවිගමෙනාති ආහ ‘‘පරිසුද්ධමනවජ්ජ’’න්ති. ගමනඤ්ච නාම බහුවිධන්ති ඉධාධිප්පෙතං ගමනං දස්සෙන්තො ‘‘අරියමග්ගො’’ති ආහ. සො හි නිබ්බානස්ස ගති අධිගමොති කත්වා ‘‘ගතං, ගමන’’න්ති ච වුච්චති. ඉදානි තස්සෙව ගහණෙ කාරණං දස්සෙතුං ‘‘තෙන හෙසා’’තිආදි වුත්තං. ඛෙමං දිසන්ති නිබ්බානං. අසජ්ජමානොති පරිපන්ථාභාවෙන සුගතිගමනෙපි අසජ්ජන්තො සඞ්ගං අකරොන්තො, පගෙව ඉතරත්ථ. අථ වා එකාසනෙ නිසීදිත්වා ඛිප්පභිඤ්ඤාවසෙනෙව චතුන්නම්පි මග්ගානං පටිලද්ධභාවතො අසජ්ජමානො අසජ්ජන්තො ගතො. යං ගමනං ගච්ඡන්තො සබ්බමනත්ථං අපහරති, සබ්බඤ්ච අනුත්තරං සම්පත්තිං ආවහති, තදෙව සොභනං නාම. තෙන ච භගවා ගතොති ආහ ‘‘ඉති සොභනගමනත්තා සුගතො’’ති සොභනත්ථො සු-සද්දොති කත්වා.

134. Thật vậy, ngay cả 'sự đi' cũng được gọi là 'đã đi' trong các đoạn như 'khi đi, khi đứng'. 'Tốt đẹp' (sobhananti) có nghĩa là 'thiện lành' (subhaṃ). Trạng thái thiện lành là do sự trong sạch, sự trong sạch là do sự vắng mặt của lỗi lầm, vì vậy ngài nói 'hoàn toàn trong sạch và không có lỗi lầm'. Và 'sự đi' có nhiều loại, vì vậy để chỉ ra 'sự đi' được nói đến ở đây, ngài nói 'Thánh đạo'. Vì đó là con đường, là sự chứng đắc Niết-bàn, nên được gọi là 'đã đi' (gataṃ) và 'sự đi' (gamanaṃ). Bây giờ, để chỉ ra lý do chọn ý nghĩa đó, câu 'tena hesā' đã được nói. 'Phương hướng an ổn' (khemaṃ disaṃ) là Niết-bàn. 'Không chấp trước' (asajjamāno) có nghĩa là do không có chướng ngại, ngay cả khi đi đến thiện thú cũng không dính mắc, không tạo ra sự quyến luyến, huống hồ là ở nơi khác. Hoặc là, do đã chứng đắc cả bốn đạo quả bằng năng lực của tốc thông trí ngay khi ngồi trên một tòa ngồi, nên Ngài đã đi mà không dính mắc, không vướng bận. Sự đi nào mà người đi có thể loại bỏ mọi điều bất lợi và mang lại mọi thành tựu vô thượng, thì chính sự đi đó được gọi là tốt đẹp. Và Đức Thế Tôn đã đi bằng sự đi đó, vì vậy ngài nói: 'Do đó, vì có sự đi tốt đẹp nên gọi là Sugata (Thiện Thệ)', vì cho rằng tiếp đầu ngữ 'su-' có nghĩa là 'tốt đẹp'.

අසුන්දරානං දුක්ඛානං සඞ්ඛාරප්පවත්තීනං අභාවතො අච්චන්තසුඛත්තා එකන්තතො සුන්දරං නාම අසඞ්ඛතා ධාතූති ආහ ‘‘සුන්දරඤ්චෙස ඨානං ගතො අමතං නිබ්බාන’’න්ති. තෙනාහ භගවා ‘‘නිබ්බානං පරමං සුඛ’’න්ති (ම. නි. 2.215; ධ. ප. 203-204). සම්මාති සුට්ඨු. සුට්ඨු ගමනඤ්ච නාම පටිපක්ඛෙන අනභිභූතස්ස ගමනන්ති ආහ ‘‘පහීනෙ කිලෙසෙ පුන අපච්චාගච්ඡන්තො’’ති. ඉදඤ්ච සිඛාප්පත්තං සම්මාගමනං, යාය ආගමනීයපටිපදාය සිද්ධං, සාපි සම්මාගමනමෙවාති එවම්පි [Pg.235] භගවා සුගතොති දස්සෙතුං ‘‘සම්මා වා ගතො’’තිආදි වුත්තං. සම්මාපටිපත්තියාති සම්මාසම්බොධියා සම්පාපනෙ අවිපරීතපටිපත්තියා. ‘‘සබ්බලොකස්ස හිතසුඛමෙව කරොන්තො’’ති එතෙන මහාබොධියා පටිපදා අවිභාගෙන සබ්බසත්තානං සබ්බදා හිතසුඛාවහභාවෙනෙව පවත්තතීති දස්සෙති. ‘‘සස්සතං උච්ඡෙදන්ති ඉමෙ අන්තෙ අනුපගච්ඡන්තො ගතො’’ති එතෙන පටිච්චසමුප්පාදගතිං දස්සෙති. ‘‘කාමසුඛං අත්තකිලමථන්ති ඉමෙ අනුපගච්ඡන්තො ගතො’’ති එතෙන අරියමග්ගගතිං දස්සෙති.

Do sự vắng mặt của các diễn tiến của hành khổ đau, không tốt đẹp, và do là hạnh phúc tột cùng, nên vô vi giới được gọi là hoàn toàn tốt đẹp, vì vậy ngài nói: 'Và ngài đã đi đến nơi tốt đẹp, là Niết-bàn bất tử'. Do đó, Đức Thế Tôn đã nói: 'Niết-bàn là hạnh phúc tối thượng'. 'Chân chánh' (sammā) có nghĩa là 'khéo léo' (suṭṭhu). Và sự đi khéo léo có nghĩa là sự đi của người không bị đối nghịch pháp áp đảo, vì vậy ngài nói: 'các phiền não đã được đoạn trừ không quay trở lại nữa'. Và sự đi chân chánh đã đạt đến đỉnh cao này, được thành tựu bởi con đường thực hành nào dẫn đến nó, thì con đường ấy cũng chính là sự đi chân chánh. Để chỉ ra rằng Đức Thế Tôn cũng là Sugata theo cách này, câu 'hoặc đã đi một cách chân chánh' đã được nói. 'Bằng sự thực hành chân chánh' có nghĩa là bằng sự thực hành không sai lạc trong việc đạt đến Chánh Đẳng Giác. Bằng câu 'chỉ tạo ra lợi ích và hạnh phúc cho toàn thể thế gian', ngài chỉ ra rằng con đường thực hành dẫn đến đại giác ngộ diễn ra một cách không phân biệt, luôn mang lại lợi ích và hạnh phúc cho tất cả chúng sanh. Bằng câu 'đã đi mà không đi đến hai cực đoan này là thường kiến và đoạn kiến', ngài chỉ ra sự đi của duyên khởi. Bằng câu 'đã đi mà không đi đến hai cực đoan này là khoái lạc giác quan và khổ hạnh ép xác', ngài chỉ ra sự đi của Thánh đạo.

තත්‍රාති යුත්තට්ඨානෙ යුත්තස්සෙව භාසනෙ නිප්ඵාදෙතබ්බෙ, සාධෙතබ්බෙ චෙතං භුම්මං. අභූතන්ති අභූතත්ථං. අත්ථමුඛෙන හි වාචාය අභූතතා, භූතතා වා. අතච්ඡන්ති තස්සෙව වෙවචනං. අභූතන්ති වා අසන්තං අවිජ්ජමානං. අතච්ඡන්ති අතථාකාරං අඤ්ඤථාසන්තං. අනත්ථසඤ්හිතන්ති දිට්ඨධම්මිකෙන, සම්පරායිකෙන වා අනත්ථෙන සඤ්හිතං, අනත්ථාවහං. න අත්ථොති අනත්ථො, අත්ථස්ස පටිපක්ඛො, අභාවො ච, තෙන සඤ්හිතං, පිසුණවාචං, සම්ඵප්පලාපඤ්චාති අත්ථො. එවමෙත්ථ චතුබ්බිධස්සාපි වචීදුච්චරිතස්ස සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. එත්ථ ච පඨමා වාචා සීලවන්තං ‘‘දුස්සීලො’’ති, අචණ්ඩාලාදිමෙව ‘‘චණ්ඩාලො’’තිආදිනා භාසමානස්ස දට්ඨබ්බා. දුතියා දුස්සීලං ‘‘දුස්සීලො’’ති, චණ්ඩාලාදිමෙව ‘‘චණ්ඩාලො’’තිආදිනා අවිනයෙන භාසමානස්ස. තතියා නෙරයිකාදිකස්ස නෙරයිකාදිභාවවිභාවනීකථා යථා ‘‘ආපායිකො දෙවදත්තො නෙරයිකො’’තිආදිකා (චූළව. 348). චතුත්ථී ‘‘වෙදවිහිතෙන යඤ්ඤවිධිනා පාණාතිපාතාදිකතං සුගතිං ආවහතී’’ති ලොකස්ස බ්‍යාමොහනකථා. පඤ්චමී භූතෙන පෙසුඤ්ඤූපසංහාරාදිකථා. ඡට්ඨා යුත්තප්පත්තට්ඨානෙ පවත්තිතා දානසීලාදිකථා වෙදිතබ්බා. එවං සම්මා ගදත්තාති යථාවුත්තං අභූතාදිං වජ්ජෙත්වා භූතං තච්ඡං අත්ථසඤ්හිතං පියං මනාපං තතො එව සම්මා සුට්ඨු ගදනතො සුගතො ද-කාරස්ස ත-කාරං කත්වා. ආපාථගමනමත්තෙන කස්සචි අප්පියම්පි හි භගවතො වචනං පියං මනාපමෙව අත්ථසිද්ධියා ලොකස්ස හිතසුඛාවහත්තා.

Tatrāti: (trong câu) yuttaṭṭhāne yuttasseva bhāsane (nói lời thích hợp ở nơi thích hợp), trong ý nghĩa cần được hoàn thành, cần được thành tựu, đây là cách dùng ở địa cách. Abhūtanti: có ý nghĩa không thật. Quả vậy, do ý nghĩa chính yếu mà lời nói có tính không thật hoặc có tính chân thật. Atacchanti: là đồng nghĩa của từ ấy (bhūtaṃ). Hoặc abhūtanti: là không có, không hiện hữu. Atacchanti: có trạng thái không như vậy, hiện hữu cách khác. Anatthasañhitanti: liên hệ đến điều vô ích, hoặc trong hiện tại, hoặc trong tương lai, mang lại điều vô ích. Không có lợi ích nên là vô ích, là đối nghịch với lợi ích, và là sự không có (lợi ích); liên hệ đến điều ấy, có nghĩa là lời nói hai lưỡi và lời nói vô ích. Như vậy, ở đây nên hiểu là sự bao gồm cả bốn loại khẩu ác hạnh. Và ở đây, lời nói thứ nhất nên được hiểu là của người nói về người có giới là “người không có giới,” về người không phải là chiên-đà-la v.v... là “người chiên-đà-la” v.v... Lời nói thứ hai là của người nói về người không có giới là “người không có giới,” về người không phải là chiên-đà-la v.v... là “người chiên-đà-la” v.v... một cách không phải là lời giáo huấn. Lời nói thứ ba là lời nói trình bày về tình trạng của người sẽ sanh vào địa ngục v.v..., ví như: “Devadatta sẽ sanh vào đọa xứ, sẽ sanh vào địa ngục” v.v... Lời nói thứ tư là lời nói làm cho thế gian mê muội rằng: “Việc làm như sát sanh v.v... bằng phương pháp tế tự được quy định trong kinh Vệ-đà sẽ mang lại thiện thú.” Lời nói thứ năm là lời nói dẫn đến sự chia rẽ v.v... bằng sự việc có thật. Lời nói thứ sáu nên được biết là lời nói về bố thí, trì giới v.v... được thực hiện ở nơi thích hợp. Như vậy, sammā gadattāti: vì đã tránh những điều không thật v.v... như đã nói, và vì nói một cách tốt đẹp, chân chánh những lời chân thật, xác thực, liên hệ đến lợi ích, khả ái, đẹp lòng, do đó (Ngài) là Sugato, bằng cách biến đổi mẫu tự da thành mẫu tự ta. Quả vậy, dù cho lời nói của Đức Thế Tôn có không được một người nào đó ưa thích chỉ vì mới lọt vào tai, nhưng nó vẫn là khả ái, đẹp lòng do sự thành tựu lợi ích, do mang lại lợi ích và hạnh phúc cho thế gian.

අපිච සොභනං ගතං ගමනං එතස්සාති සුගතො. භගවතො හි වෙනෙය්‍යජනුපසඞ්කමනං එකන්තෙන තෙසං හිතසුඛනිප්ඵාදනතො සොභනං භද්දකං[Pg.236]. තථා ලක්ඛණානුබ්‍යඤ්ජනපටිමණ්ඩිතරූපකායතාය දුතවිලම්බිතඛලිතානුකඩ්ඪනනිප්පීළනුක්කුටිකකුටිලාකුලතාදිදොසරහිතවිලාසිතරාජහංසවසභවාරණමිගරාජගමනං කායගමනං, ඤාණගමනඤ්ච විපුලනිම්මලකරුණාසතිවීරියාදිගුණවිසෙසසහිතං අභිනීහාරතො යාව මහාබොධි අනවජ්ජතාය, සත්තානං හිතසුඛාවහතාය ච සොභනමෙව. අථ වා සයම්භූඤාණෙන සකලම්පි ලොකං පරිඤ්ඤාභිසමයවසෙන පරිජානන්තො සම්මා ගතො අවගතොති සුගතො. තථා ලොකසමුදයං පහානාභිසමයවසෙන පජහන්තො අනුප්පත්තිධම්මතං ආපාදෙන්තො සම්මා ගතො අතීතොති සුගතො. ලොකනිරොධං නිබ්බානං සච්ඡිකිරියාභිසමයවසෙන සම්මා ගතො අධිගතොති සුගතො. ලොකනිරොධගාමිනිං පටිපදං භාවනාභිසමයවසෙන සම්මා ගතො පටිපන්නොති සුගතො. තථා යං ඉමස්ස සදෙවකස්ස ලොකස්ස දිට්ඨං සුතං මුතං විඤ්ඤාතං පත්තං පරියෙසිතං අනුවිචරිතං මනසා, සබ්බං තං හත්ථතලෙ ආමලකං විය සම්මා පච්චක්ඛතො ගතො අබ්භඤ්ඤාසීති සුගතො.

Hơn nữa, Sugato là vì vị ấy có sự đi (gataṃ, gamanaṃ) tốt đẹp (sobhanaṃ). Quả vậy, sự đi đến với chúng sanh cần được tế độ của Đức Thế Tôn là tốt đẹp, là tốt lành vì chắc chắn mang lại lợi ích và hạnh phúc cho họ. Tương tự, do thân hình được trang hoàng bởi các tướng chính và tướng phụ, nên sự đi của thân (kāyagamanaṃ) giống như dáng đi của thiên nga chúa, bò đực chúa, voi chúa, sư tử chúa, một cách uy nghi, không có các lỗi lầm như đi quá nhanh, quá chậm, vấp ngã, kéo lê, dậm mạnh, đi bằng gót chân, đi xiêu vẹo, lộn xộn v.v...; và sự đi của trí tuệ (ñāṇagamanaṃ) cùng với các đức tính đặc biệt như từ bi, chánh niệm, tinh tấn v.v... rộng lớn và không tỳ vết, từ lúc phát nguyện cho đến khi đạt được đại bồ đề, là tốt đẹp do không có lỗi lầm và do mang lại lợi ích và hạnh phúc cho chúng sanh. Hoặc, do biết rõ toàn thể thế gian bằng trí tuệ tự nhiên (sayambhūñāṇa) qua sự thông hiểu bằng biến tri, nên Ngài là Sugato, bậc đã đi (gato) một cách chân chánh, tức là đã liễu tri (avagato). Tương tự, do từ bỏ tập khởi của thế gian qua sự thông hiểu bằng sự đoạn trừ, làm cho nó có trạng thái không sanh khởi trở lại, nên Ngài là Sugato, bậc đã đi (gato) một cách chân chánh, tức là đã vượt qua (atīto). Do đã đạt đến sự diệt của thế gian, tức là Niết-bàn, qua sự thông hiểu bằng sự chứng ngộ, nên Ngài là Sugato, bậc đã đi (gato) một cách chân chánh, tức là đã đạt đến (adhigato). Do đã thực hành con đường đưa đến sự diệt của thế gian qua sự thông hiểu bằng sự tu tập, nên Ngài là Sugato, bậc đã đi (gato) một cách chân chánh, tức là đã thực hành (paṭipanno). Tương tự, bất cứ điều gì được thế gian này cùng với chư thiên thấy, nghe, cảm nhận, nhận thức, đạt được, tìm cầu, suy xét bởi ý, tất cả những điều đó Ngài đã đi đến (gato), tức là đã biết rõ (abbhaññāsi) một cách chân chánh, một cách trực tiếp như quả amla trong lòng bàn tay, nên Ngài là Sugato.

135. සබ්බථාති සබ්බප්පකාරෙන. යො යො ලොකො යථා යථා වෙදිතබ්බො, තථා තථා. තෙ පන පකාරෙ දස්සෙතුං ‘‘සභාවතො’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ සභාවතොති දුක්ඛසභාවතො. සබ්බො හි ලොකො දුක්ඛසභාවො. යථාහ ‘‘සංඛිත්තෙන පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධා දුක්ඛා’’ති (මහාව. 14; දී. නි. 2.387). සමුදයතොති යතො සො සමුදෙති, තතො තණ්හාදිතො. නිරොධතොති යත්ථ සො නිරුජ්ඣති, තතො විසඞ්ඛාරතො. නිරොධූපායතොති යෙන විධිනා සො නිරොධො පත්තබ්බො, තතො අරියමග්ගතො, ඉතො අඤ්ඤස්ස පකාරස්ස අභාවා.

135. Sabbathāti: bằng mọi cách. Thế gian nào cần được biết như thế nào, (Ngài biết) như thế ấy. Để chỉ ra những cách thức ấy, câu “sabhāvato” v.v... đã được nói. Ở đây, sabhāvatoti: theo tự tánh khổ. Quả vậy, tất cả thế gian đều có tự tánh khổ. Như có lời dạy: “Nói tóm lại, năm thủ uẩn là khổ.” Samudayatoti: do nhân nào mà nó (thế gian) sanh khởi, tức là do ái v.v... Nirodhatoti: nơi nào nó (thế gian) bị diệt, tức là do sự vô vi. Nirodhūpāyatoti: bằng phương pháp nào mà sự diệt ấy cần được đạt đến, tức là do thánh đạo; vì không có cách thức nào khác ngoài những điều này.

ඉති ‘‘සබ්බථා ලොකං අවෙදී’’ති වත්වා තදත්ථසාධකං සුත්තං දස්සෙන්තො ‘‘යත්ථ ඛො ආවුසො’’තිආදිමාහ. තත්ථ ‘‘න ජායතී’’තිආදිනා උජුකං ජාතිආදීනි පටික්ඛිපිත්වා ‘‘න චවති න උපපජ්ජතී’’ති පදද්වයෙන අපරාපරං චවනුපපජ්ජනානි පටික්ඛිපති. කෙචි පන ‘‘න ජායතීතිආදි ගබ්භසෙය්‍යකවසෙන වුත්තං, ඉතරං ඔපපාතිකවසෙනා’’ති වදන්ති. තන්ති ජාතිආදිරහිතං. ගමනෙනාති පදසා ගමනෙන. ඤාතෙය්‍යන්ති ජානිතබ්බං. ‘‘ඤාතාය’’න්ති වා පාඨො, ඤාතා අයං නිබ්බානත්ථිකොති අධිප්පායො.

Như vậy, sau khi nói “sabbathā lokaṃ avedī (đã biết thế gian bằng mọi cách),” để chỉ ra bài kinh làm sáng tỏ ý nghĩa đó, Ngài đã nói “yattha kho āvuso” v.v... Ở đây, bằng câu “na jāyati” v.v..., Ngài đã trực tiếp phủ định sanh v.v..., và bằng hai từ “na cavati na upapajjati,” Ngài đã phủ định sự chết và sự sanh kế tiếp nhau. Nhưng một số vị nói rằng: “Câu ‘na jāyati’ v.v... được nói theo trường hợp thai sanh, câu còn lại được nói theo trường hợp hóa sanh.” Tanti: (nơi tận cùng) không có sanh v.v... Gamanenāti: bằng sự đi bộ. Ñāteyyanti: cần được biết. Hoặc bản kinh đọc là “ñātāya,” ý muốn nói: người này, người mong muốn Niết-bàn, là người biết.

කාමං [Pg.237] පාදගමනෙන ගන්ත්වා ලොකස්සන්තං ඤාතුං, දට්ඨුං, පත්තුං වා න සක්කා, අපිච පරිමිතපරිච්ඡින්නට්ඨානෙ තං පඤ්ඤාපෙත්වා දස්සෙමීති දස්සෙන්තො ‘‘අපිචා’’තිආදිමාහ. තත්ථ සසඤ්ඤිම්හීති සඤ්ඤාසහිතෙ. තතො එව සමනකෙ සවිඤ්ඤාණකෙ. අවිඤ්ඤාණකෙ පන උතුසමුට්ඨානරූපසමුදායමත්තෙ පඤ්ඤාපෙතුං න සක්කාති අධිප්පායො. ලොකන්ති ඛන්ධාදිලොකං. ලොකනිරොධන්ති තස්ස ලොකස්ස නිරුජ්ඣනං, නිබ්බානමෙව වා. අදෙසම්පි හි තං යෙසං නිරොධො, තෙසං වසෙන උපචාරතො, දෙසතොපි නිද්දිසීයති යථා ‘‘චක්ඛුං ලොකෙ පියරූපං සාතරූපං, එත්ථෙසා තණ්හා පහීයමානා පහීයති, එත්ථ නිරුජ්ඣමානා නිරුජ්ඣතී’’ති (දී. නි. 2.401; ම. නි. 1.134; විභ. 204).

Thật vậy, không thể đi bộ để biết, thấy, hay đạt đến tận cùng của thế gian, tuy nhiên, để chỉ ra rằng: “Ta sẽ chỉ ra (tận cùng của thế gian) bằng cách chế định nó trong một nơi có giới hạn, có đo lường,” Ngài đã nói “apicā” v.v... Ở đây, sasaññimhīti: cùng với tưởng. Do đó, (thân) cùng với ý, cùng với thức. Ý muốn nói: không thể chế định trong (thân) không có thức, chỉ là một tập hợp sắc do thời tiết sanh. Lokanti: thế gian uẩn v.v... Lokanirodhanti: sự diệt của thế gian ấy, hoặc chính là Niết-bàn. Quả vậy, dù không có nơi chốn, nhưng nó (Niết-bàn) cũng được chỉ ra theo nơi chốn, một cách ẩn dụ, tùy thuộc vào những (uẩn) nào bị diệt, ví như: “Mắt trong thế gian là sắc khả ái, sắc khả ý; ái này khi được đoạn trừ thì được đoạn trừ ở đây, khi bị diệt thì bị diệt ở đây.”

ගමනෙනාති පාකතිකගමනෙන. ලොකස්සන්තොති සඞ්ඛාරලොකස්ස අන්තො අන්තකිරියාහෙතුභූතං නිබ්බානං. කුදාචනන්ති කදාචිපි. අපත්වාති අග්ගමග්ගෙන අනධිගන්ත්වා. පමොචනන්ති පමුත්ති නිස්සරණං. තස්මාති යස්මා ලොකස්සන්තං අපත්වා වට්ටදුක්ඛතො මුත්ති නත්ථි, තස්මා. හවෙති නිපාතමත්තං. ලොකවිදූති සභාවාදිතො සබ්බං ලොකං ජානන්තො. සුමෙධොති සුන්දරපඤ්ඤො. ලොකන්තගූති පරිඤ්ඤාභිසමයෙන ලොකං විදිත්වා පහානාභිසමයෙන ලොකන්තගූ. මග්ගබ්‍රහ්මචරියවාසස්ස පරිනිට්ඨිතත්තා වුසිතබ්‍රහ්මචරියො. සබ්බෙසං කිලෙසානං සමිතත්තා, චතුසච්චධම්මානං වා අභිසමිතත්තා සමිතාවී. නාසීසති න පත්ථෙති. යථා ඉමං ලොකං, එවං පරඤ්ච ලොකං අප්පටිසන්ධිකත්තා.

Gamanenāti là bằng sự đi lại thông thường. Lokassantoti là sự chấm dứt của thế gian hữu vi, tức là Niết-bàn, là nhân tố làm cho chấm dứt. Kudācananti là không bao giờ. Apatvāti là không chứng đắc bằng thánh đạo. Pamocananti là sự giải thoát, sự thoát ly. Tasmāti là bởi vì không đạt đến sự chấm dứt của thế gian thì không có sự giải thoát khỏi khổ luân hồi, do đó. Haveti chỉ là một tiểu từ. Lokavidūti là vị biết rõ tất cả thế gian từ phương diện tự tánh v.v... Sumedhoti là vị có trí tuệ tốt đẹp. Lokantagūti là vị đã biết rõ thế gian bằng sự liễu tri và là vị đi đến tận cùng thế gian bằng sự đoạn tận. Do đã hoàn tất việc sống đời phạm hạnh của đạo lộ nên gọi là vusitabrahmacariyo (vị đã sống đời phạm hạnh). Do đã làm cho tất cả phiền não được lắng dịu, hoặc do đã giác ngộ các pháp Tứ đế, nên gọi là samitāvī (vị đã lắng dịu). Nāsīsati là không mong cầu. Giống như không mong cầu thế gian này, cũng vậy, không mong cầu thế gian khác do không còn tái sanh.

136. එවං යදිපි ලොකවිදුතා අනවසෙසතො දස්සිතා සභාවතො දස්සිතත්තා, ලොකො පන එකදෙසෙනෙව වුත්තොති තං අනවසෙසතො දස්සෙතුං ‘‘අපිච තයො ලොකා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ ඉන්ද්‍රියබද්ධානං ඛන්ධානං සමූහො, සන්තානො ච සත්තලොකො. රූපාදීසු සත්තවිසත්තතාය සත්තො, ලොකීයන්ති එත්ථ කුසලාකුසලං, තබ්බිපාකො චාති ලොකොති. අනින්ද්‍රියබද්ධානං රූපාදීනං සමූහො, සන්තානො ච ඔකාසලොකො ලොකියන්ති එත්ථ තසා, ථාවරා ච, තෙසඤ්ච ඔකාසභූතොති. තදාධාරතාය හෙස ‘‘භාජනලොකො’’තිපි වුච්චති. උභයෙපි ඛන්ධා සඞ්ඛාරලොකො පච්චයෙහි සඞ්ඛරීයන්ති, ලුජ්ජන්ති පලුජ්ජන්ති චාති. ආහාරට්ඨිතිකාති පච්චයට්ඨිතිකා, පච්චයායත්තවුත්තිකාති [Pg.238] අත්ථො. පච්චයත්ථො හෙත්ථ ආහාර-සද්දො ‘‘අයමාහාරො අනුප්පන්නස්ස වා කාමච්ඡන්දස්ස උප්පාදායා’’තිආදීසු (සං. නි. 5.232) විය. එවං හි ‘‘සබ්බෙ සත්තා’’ති ඉමිනා අසඤ්ඤසත්තාපි පරිග්ගහිතා හොන්ති. සා පනායං ආහාරට්ඨිතිකතා නිප්පරියායතො සඞ්ඛාරධම්මො, න සත්තධම්මොති ආහ ‘‘ආහාරට්ඨිතිකාති ආගතට්ඨානෙ සඞ්ඛාරලොකො වෙදිතබ්බො’’ති.

136. Mặc dù như vậy, sự thông hiểu thế gian đã được trình bày không sót vì đã được trình bày từ phương diện tự tánh, nhưng thế gian chỉ mới được nói đến một phần, để trình bày điều đó không sót, câu "Vả lại, có ba thế gian" v.v... đã được nói. Trong đó, sự tập hợp và sự tương tục của các uẩn liên hệ đến các căn là chúng sanh thế gian. Do bám víu, dính mắc vào sắc v.v... nên gọi là chúng sanh (satto); thiện và bất thiện, và quả của chúng được thấy ở đây, nên gọi là thế gian (loko). Sự tập hợp và sự sắp đặt của sắc v.v... không liên hệ đến các căn là khí thế gian; các loài động và bất động được thấy ở đây, và là nơi chốn của chúng. Do là nơi chứa đựng của chúng, nên nó cũng được gọi là "khí thế gian" (bhājanaloko). Cả hai loại uẩn là thế gian hữu vi, vì chúng được các duyên tạo tác, và chúng bị hoại diệt, tan rã. Āhāraṭṭhitikā có nghĩa là tồn tại nhờ duyên, có sự hiện hữu phụ thuộc vào duyên. Ở đây, từ āhāra có nghĩa là duyên, giống như trong các câu "vật thực này là để cho dục tham chưa sanh được sanh khởi" v.v... Thật vậy, như vậy, qua câu "tất cả chúng sanh", các chúng sanh vô tưởng cũng được bao gồm. Nhưng sự tồn tại nhờ vật thực này, một cách tuyệt đối, là pháp hữu vi, không phải là pháp của chúng sanh, do đó ngài nói: "Ở chỗ có câu āhāraṭṭhitikā, nên hiểu là thế gian hữu vi".

යදි එවං ‘‘සබ්බෙ සත්තා’’ති ඉදං කථන්ති? පුග්ගලාධිට්ඨානා දෙසනාති නායං දොසො. යථා අඤ්ඤත්ථාපි ‘‘එකධම්මෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සම්මා නිබ්බින්දමානො සම්මා විරජ්ජමානො සම්මා විමුච්චමානො සම්මා පරියන්තදස්සාවී සම්මදත්ථං අභිසමෙච්ච දිට්ඨෙව ධම්මෙ දුක්ඛස්සන්තකරො හොති. කතමස්මිං එකධම්මෙ? සබ්බෙ සත්තා ආහාරට්ඨිතිකා’’ති (අ. නි. 10.27). දිට්ඨිගතිකානං සස්සතාදිවසෙන ‘‘අත්තා, ලොකො’’ති ච පරිකප්පනා යෙභුය්‍යෙන සත්තවිසයා, න සඞ්ඛාරවිසයාති ආහ ‘‘සස්සතො ලොකොති වා අසස්සතො ලොකොති වා ආගතට්ඨානෙ සත්තලොකො වෙදිතබ්බො’’ති.

Nếu vậy, câu "tất cả chúng sanh" này thì thế nào? (Đáp rằng:) Bài thuyết pháp dựa trên quy ước về cá nhân, nên không có lỗi này. Giống như ở nơi khác cũng có nói: "Này các Tỳ-khưu, vị Tỳ-khưu khi nhàm chán đúng đắn, ly tham đúng đắn, giải thoát đúng đắn đối với một pháp, là vị thấy được tận cùng đúng đắn, sau khi đã giác ngộ ý nghĩa chân chánh, trở thành người chấm dứt khổ đau ngay trong hiện tại. Trong một pháp nào? Tất cả chúng sanh tồn tại nhờ vật thực". Sự tưởng định "ngã, thế gian" theo cách thường hằng v.v... của những người có tà kiến, phần lớn có đối tượng là chúng sanh, không có đối tượng là các pháp hữu vi. Do đó, ngài nói: "Ở chỗ có câu 'thế gian là thường hằng' hay 'thế gian là không thường hằng', nên hiểu là chúng sanh thế gian".

යාවතා චන්දිමසූරියා පරිහරන්තීති යත්තකෙ ඨානෙ චන්දිමසූරියා පරිවත්තන්ති පරිබ්භමන්ති. දිසා භන්ති විරොචමානාති තෙසං පරිබ්භමනෙනෙව තා දිසා පභස්සරා හුත්වා විරොචන්ති. තාව සහස්සධා ලොකොති තත්තකං සහස්සප්පකාරො ඔකාසලොකො, සහස්සලොකධාතුයොති අත්ථො. ‘‘තාව සහස්සවා’’ති වා පාඨො.

Yāvatā candimasūriyā pariharanti có nghĩa là mặt trăng và mặt trời xoay vần, di chuyển trong một phạm vi nào. Disā bhanti virocamānā có nghĩa là chính nhờ sự di chuyển của chúng mà các phương ấy trở nên rực rỡ và chiếu sáng. Tāva sahassadhā loko có nghĩa là khí thế gian có một ngàn loại trong phạm vi ấy, tức là có một ngàn thế giới. Hoặc có bản đọc là Tāva sahassavā.

තම්පීති තං තිවිධම්පි ලොකං. තථා හිස්ස සබ්බථාපි විදිතොති සම්බන්ධො. එකො ලොකොති ‘‘සබ්බෙ සත්තා ආහාරට්ඨිතිකා’’ති යාය පුග්ගලාධිට්ඨානාය කථාය සබ්බෙසං සඞ්ඛාරානං පච්චයායත්තවුත්තිතා වුත්තා, තාය සබ්බො සඞ්ඛාරලොකො එකො එකවිධො පකාරන්තරස්ස අභාවතො. ද්වෙ ලොකාතිආදීසුපි ඉමිනා නයෙන අත්ථො වෙදිතබ්බො. නාම-ග්ගහණෙන චෙත්ථ නිබ්බානස්ස අග්ගහණං, තස්ස අලොකසභාවත්තා. නනු ච ‘‘ආහාරට්ඨිතිකා’’ති එත්ථ පච්චයායත්තවුත්තිතාය මග්ගඵලධම්මානම්පි ලොකතා ආපජ්ජතීති? නාපජ්ජති, පරිඤ්ඤෙය්‍යානං දුක්ඛසච්චධම්මානං ඉධ ‘‘ලොකො’’ති අධිප්පෙතත්තා. අථ වා ‘‘න ලුජ්ජති න පලුජ්ජතී’’ති [Pg.239] යො ගහිතො තථා න හොති, සො ලොකොති තංගහණරහිතානං ලොකුත්තරානං නත්ථි ලොකතා. උපාදානානං ආරම්මණභූතා ඛන්ධා උපාදානක්ඛන්ධා. දසායතනානීති දස රූපායතනානි.

Tampīti là thế gian ba loại ấy. Nên liên kết với câu "Như vậy, thế gian ấy đã được biết rõ về mọi phương diện". Eko loko (một thế gian) có nghĩa là: qua lời nói dựa trên quy ước về cá nhân "tất cả chúng sanh tồn tại nhờ vật thực", sự hiện hữu phụ thuộc vào duyên của tất cả các pháp hữu vi đã được nói đến; do đó, toàn bộ thế gian hữu vi là một, là một loại, vì không có loại nào khác. Trong các câu "hai thế gian" v.v... cũng nên hiểu ý nghĩa theo phương pháp này. Và ở đây, qua việc đề cập đến danh, không bao gồm Niết-bàn, vì Niết-bàn không có tự tánh của thế gian. (Hỏi:) Chẳng phải ở câu "tồn tại nhờ vật thực", do sự hiện hữu phụ thuộc vào duyên, các pháp đạo và quả cũng trở thành thế gian sao? (Đáp:) Không trở thành, vì ở đây "thế gian" được chủ ý chỉ đến các pháp khổ đế cần được liễu tri. Hoặc là, cái gì được nắm giữ là "không hoại diệt, không tan rã" mà thực tế không phải như vậy, cái đó là thế gian; do đó, các pháp siêu thế, vốn thoát khỏi sự nắm giữ ấy, không có tánh chất thế gian. Các uẩn là đối tượng của các thủ là thủ uẩn. Dasāyatanānīti là mười sắc xứ.

එත්ථ ච ‘‘ආහාරට්ඨිතිකා’’ති පච්චයායත්තවුත්තිතාවචනෙන සඞ්ඛාරානං අනිච්චතා. තාය ච ‘‘යදනිච්චං, තං දුක්ඛං. යං දුක්ඛං, තදනත්තා’’ති (සං. නි. 3.15) වචනතො දුක්ඛානත්තතා ච පකාසිතා හොන්තීති තීණිපි සාමඤ්ඤලක්ඛණානි ගහිතානි. නාමන්ති චත්තාරො අරූපිනො ඛන්ධා, තෙ ච අත්ථතො ඵස්සාදයො. රූපන්ති භූතුපාදායරූපානි, තානි ච අත්ථතො පථවීආදයොති අවිසෙසෙනෙව සලක්ඛණතො සඞ්ඛාරා ගහිතා. තග්ගහණෙනෙව යෙ තෙසං විසෙසා කුසලාදයො, හෙතුආදයො ච, තෙපි ගහිතා එව හොන්තීති ආහ ‘‘ඉති අයං සඞ්ඛාරලොකොපි සබ්බථා විදිතො’’ති.

Và ở đây, qua lời nói về sự hiện hữu phụ thuộc vào duyên trong câu "tồn tại nhờ vật thực", tính vô thường của các pháp hữu vi được trình bày. Và qua tính vô thường ấy, theo phương pháp "cái gì vô thường, cái đó là khổ; cái gì khổ, cái đó là vô ngã", tính khổ và vô ngã cũng được trình bày; do đó, cả ba tướng chung đều được bao gồm. Nāma (danh) là bốn danh uẩn, và về mặt ý nghĩa, chúng chính là xúc v.v... Rūpa (sắc) là các sắc do tứ đại tạo và các sắc y sinh, và về mặt ý nghĩa, chúng chính là đất v.v... Như vậy, các pháp hữu vi được bao gồm một cách tổng quát theo tự tướng của chúng. Chính qua việc bao gồm chúng, những đặc tính của chúng như thiện v.v..., và nhân v.v... cũng đều được bao gồm. Do đó, ngài nói: "Như vậy, thế gian hữu vi này cũng đã được biết rõ về mọi phương diện".

ආගම්ම චිත්තං සෙති එත්ථාති ආසයො මිගාසයො විය. යථා මිගො ගොචරාය ගන්ත්වා පච්චාගන්ත්වා තත්ථෙව වනගහනෙ සයතීති සො තස්ස ආසයො, එවං අඤ්ඤථා පවත්තිත්වාපි චිත්තං ආගම්ම යත්ථ සෙති, සො තස්ස ආසයොති වුච්චති. සො පන සස්සතදිට්ඨිආදිවසෙන චතුබ්බිධො. වුත්තඤ්ච –

Tâm đến và nằm ở đó, nên gọi là āsaya (nơi trú ẩn), giống như nơi trú ẩn của con nai. Giống như con nai đi kiếm ăn rồi quay về nằm ngay trong bụi rậm đó, nên đó là nơi trú ẩn của nó. Cũng vậy, tâm sau khi đã khởi lên ở nơi khác, đến và nằm ở đâu, nơi đó được gọi là āsaya (nơi trú ẩn) của nó. Và nơi trú ẩn đó có bốn loại, theo cách thường kiến v.v... Và đã được nói rằng –

‘‘සස්සතුච්ඡෙදදිට්ඨි ච, ඛන්ති චෙවානුලොමිකා;

යථාභූතඤ්ච යං ඤාණං, එතං ආසයසද්දිත’’න්ති.

Thường kiến và đoạn kiến, sự kham nhẫn thuận thứ, và trí tuệ nào đúng như thật, cái ấy được gọi bằng từ 'khuynh hướng' (āsaya).

තත්ථ සබ්බදිට්ඨීනං සස්සතුච්ඡෙදදිට්ඨීහි සඞ්ගහිතත්තා සබ්බෙපි දිට්ඨිගතිකා සත්තා ඉමා එව ද්වෙ දිට්ඨියො සන්නිස්සිතා. යථාහ ‘‘ද්වයනිස්සිතො ඛ්වායං, කච්චාන, ලොකො යෙභුය්‍යෙන අත්ථිතඤ්ච නත්ථිතඤ්චා’’ති (සං. නි. 2.15). අත්ථිතාති හි සස්සතග්ගාහො අධිප්පෙතො, නත්ථිතාති උච්ඡෙදග්ගාහො. අයං තාව වට්ටනිස්සිතානං පුථුජ්ජනානං ආසයො. විවට්ටනිස්සිතානං පන සුද්ධසත්තානං අනුලොමිකා ඛන්ති, යථාභූතඤාණන්ති දුවිධො ආසයො.

Trong đó, vì tất cả các tà kiến được bao gồm bởi thường kiến và đoạn kiến, nên tất cả chúng sanh có khuynh hướng tà kiến đều nương tựa vào chính hai loại tà kiến này. Như đã được nói: 'Này Kaccāna, thế gian này phần lớn nương tựa vào hai cực đoan: sự hiện hữu và sự không hiện hữu.' Quả vậy, 'sự hiện hữu' có nghĩa là sự chấp thủ thường kiến, 'sự không hiện hữu' có nghĩa là sự chấp thủ đoạn kiến. Trước hết, đây là khuynh hướng của các phàm phu nương tựa vào vòng luân hồi. Còn đối với các chúng sanh thanh tịnh nương tựa vào sự thoát khỏi luân hồi, có hai loại khuynh hướng là sự kham nhẫn thuận thứ và trí tuệ như thật.

ආසයං ජානාතීති චතුබ්බිධම්පි සත්තානං ආසයං ජානාති. ජානන්තො ච තෙසං දිට්ඨිගතානං, තෙසඤ්ච ඤාණානං අප්පවත්තික්ඛණෙපි ජානාති. වුත්තඤ්හෙතං –

Khi nói 'biết khuynh hướng' có nghĩa là biết cả bốn loại khuynh hướng của chúng sanh. Và khi biết, Ngài biết các khuynh hướng tà kiến của họ và các trí tuệ (thuộc khuynh hướng) của họ ngay cả trong khoảnh khắc chúng không khởi sanh. Điều này đã được nói rằng –

‘‘කාමං [Pg.240] සෙවන්තඤ්ඤෙව ජානාති ‘අයං පුග්ගලො කාමගරුකො කාමාසයො කාමාධිමුත්තො’ති, කාමං සෙවන්තඤ්ඤෙව ජානාති ‘අයං පුග්ගලො නෙක්ඛම්මගරුකො නෙක්ඛම්මාසයො නෙක්ඛම්මාධිමුත්තො’ති’’ආදි (පටි. ම. 1.113).

'Ngài biết ngay cả người đang hưởng thụ các dục rằng: 'Người này xem trọng các dục, có khuynh hướng về các dục, có thiên hướng về các dục'; Ngài biết ngay cả người đang hưởng thụ các dục rằng: 'Người này xem trọng sự xuất ly, có khuynh hướng về sự xuất ly, có thiên hướng về sự xuất ly', v.v...

අප්පහීනභාවෙන සන්තානෙ අනු අනු සයන්තීති අනුසයා, අනුරූපං කාරණං ලභිත්වා උප්පජ්ජන්තීති අත්ථො. එතෙන නෙසං කාරණලාභෙ උප්පජ්ජනාරහතං දස්සෙති. අප්පහීනා හි කිලෙසා කාරණලාභෙ සති උප්පජ්ජන්ති. කෙ පන තෙ? රාගාදයො සත්ත අනාගතා කිලෙසා, අතීතා, පච්චුප්පන්නා ච තංසභාවත්තා තථා වුච්චන්ති. න හි ධම්මානං කාලභෙදෙන සභාවභෙදො අත්ථි. තං සත්තවිධං අනුසයං තස්ස තස්ස සත්තස්ස සන්තානෙ පරොපරභාවෙන පවත්තමානං ජානාති.

Chúng được gọi là tùy miên (anusayā) vì chúng nằm ngầm (sayanti) theo mãi (anu anu) trong dòng tương tục (santāne) do chưa được đoạn trừ; nghĩa là chúng khởi sanh khi gặp được duyên thích hợp. Bằng cách này, nó cho thấy khả năng khởi sanh của chúng khi có được duyên. Quả vậy, các phiền não chưa được đoạn trừ sẽ khởi sanh khi có duyên. Vậy chúng là gì? Là bảy phiền não vị lai như tham, v.v...; các phiền não quá khứ và hiện tại cũng được gọi như vậy vì có cùng bản chất. Quả vậy, không có sự khác biệt về bản chất của các pháp do sự khác biệt về thời gian. Ngài biết bảy loại tùy miên ấy đang diễn tiến trong dòng tương tục của mỗi chúng sanh với mức độ mạnh yếu khác nhau.

චරිතන්ති සුචරිතදුච්චරිතං. තං හි විභඞ්ගෙ (විභ. 814, 817) චරිතනිද්දෙසෙ නිද්දිට්ඨං. අථ වා චරිතන්ති චරියා වෙදිතබ්බා. තා පන රාගදොසමොහසද්ධාබුද්ධිවිතක්කවසෙන ඡ මූලචරියා, තාසං අපරියන්තො අන්තරභෙදො, සංසග්ගභෙදො පන තෙසට්ඨිවිධො. තං චරිතං සභාවතො සංකිලෙසවොදානතො සමුට්ඨානතො ඵලතො නිස්සන්දතොති එවමාදිනා පකාරෙන ජානාති.

'Hạnh' (carita) là thiện hạnh và ác hạnh. Quả vậy, điều đó đã được chỉ rõ trong phần giải thích về hạnh (caritaniddesa) trong bộ Phân Tích. Hoặc 'hạnh' (carita) nên được hiểu là tánh (cariyā). Về các tánh ấy, có sáu tánh căn bản theo phương diện tham, sân, si, tín, tuệ, và tầm. Sự phân chia nội tại của chúng là vô hạn, còn sự phân chia do pha trộn thì có sáu mươi ba loại. Ngài biết hạnh đó theo nhiều phương diện như: về bản chất, về phương diện ô nhiễm và thanh tịnh, về sự sanh khởi, về quả, về kết quả tương tục, v.v...

අධිමුත්ති අජ්ඣාසයධාතු. සා දුවිධා හීනාධිමුත්ති පණීතාධිමුත්තීති. යාය හීනාධිමුත්තිකා සත්තා හීනාධිමුත්තිකෙයෙව සෙවන්ති, පණීතාධිමුත්තිකා ච පණීතාධිමුත්තිකෙයෙව. සා අජ්ඣාසයධාතු අජ්ඣාසයසභාවො අධිමුත්ති. තං අධිමුත්තිං ජානාති ‘‘ඉමස්ස අධිමුත්ති හීනා, ඉමස්ස පණීතා’’ති, තත්ථාපි ‘‘ඉමස්ස මුදු, ඉමස්ස මුදුතරා, ඉමස්ස මුදුතමා’’තිආදිනා. ඉන්ද්‍රියානං හි තික්ඛමුදුභාවාදිනා යථාරහං අධිමුත්තියා තික්ඛමුදුභාවාදිකො වෙදිතබ්බො. තථා හි වුත්තං සම්මොහවිනොදනීයං (විභ. අට්ඨ. 818, 820) ‘‘හෙට්ඨා ගහිතාපි අධිමුත්ති ඉධ සත්තානං තික්ඛින්ද්‍රියමුදින්ද්‍රියභාවදස්සනත්ථං පුන ගහිතා’’ති.

Thiên hướng (adhimutti) là giới tánh (ajjhāsayadhātu). Nó có hai loại: thiên hướng thấp kém và thiên hướng cao thượng. Do đó, chúng sanh có thiên hướng thấp kém chỉ giao du với những người có thiên hướng thấp kém, và những người có thiên hướng cao thượng (chỉ giao du) với những người có thiên hướng cao thượng. Giới tánh đó, bản chất của khuynh hướng đó, là thiên hướng. Ngài biết thiên hướng đó rằng: 'thiên hướng của người này thấp kém, của người này cao thượng'; và trong đó, Ngài cũng biết: 'của người này mềm yếu, của người này mềm yếu hơn, của người này mềm yếu nhất', v.v... Quả vậy, tính chất sắc bén, mềm yếu, v.v... của thiên hướng cần được hiểu một cách tương ứng theo tính chất sắc bén, mềm yếu, v.v... của các căn. Quả vậy, trong bộ Sammohavinodanī đã nói: 'Mặc dù thiên hướng đã được đề cập ở phần trước, ở đây nó được đề cập lại để chỉ ra trạng thái căn sắc bén và căn mềm yếu của chúng sanh'.

අප්පරජං අක්ඛං එතෙසන්ති අප්පරජක්ඛා, අප්පං වා රජං පඤ්ඤාමයෙ අක්ඛිම්හි එතෙසන්ති අප්පරජක්ඛා, අනුස්සදරාගාදිරජා සත්තා, තෙ අප්පරජක්ඛෙ. මහාරජක්ඛෙති එත්ථාපි එසෙව නයො. උස්සදරාගාදිරජා මහාරජක්ඛා.

Họ là những người ít bụi trong mắt (apparajakkhā) vì mắt (akkhaṃ) của họ (etesaṃ) có ít bụi (apparajaṃ); hoặc họ là những người ít bụi trong mắt vì có ít bụi (appaṃ rajaṃ) trong con mắt trí tuệ (paññāmaye akkhimhi) của họ. (Đó là) những chúng sanh có ít bụi bặm của tham ái v.v... Ngài biết những người ít bụi trong mắt ấy. Đối với từ 'những người nhiều bụi trong mắt' (mahārajakkha) cũng theo phương pháp tương tự. Những người có nhiều bụi bặm của tham ái v.v... là những người nhiều bụi trong mắt.

තික්ඛින්ද්‍රියෙති [Pg.241] තිඛිණෙහි සද්ධාදීහි ඉන්ද්‍රියෙහි සමන්නාගතෙ. මුදින්ද්‍රියෙති මුදුකෙහි සද්ධාදීහි ඉන්ද්‍රියෙහි සමන්නාගතෙ. උපනිස්සයඉන්ද්‍රියානි නාම ඉධාධිප්පෙතානි. ස්වාකාරෙති සුන්දරාකාරෙ කල්‍යාණපකතිකෙ, විවට්ටජ්ඣාසයෙති අත්ථො. සුවිඤ්ඤාපයෙති සම්මත්තනියාමං විඤ්ඤාපෙතුං සුකරෙ සද්ධෙ, පඤ්ඤවන්තෙ ච. භබ්බෙ අභබ්බෙති එත්ථ භබ්බෙති කම්මාවරණකිලෙසාවරණවිපාකාවරණරහිතෙ. වුත්තවිපරියායෙන ද්වාකාරදුවිඤ්ඤාපයාභබ්බා වෙදිතබ්බා. එත්ථ ච ‘‘ඉමස්ස රාගරජො අප්පො, ඉමස්ස දොසරජො අප්පො’’තිආදිනා අප්පරජක්ඛෙසු ජානනං වෙදිතබ්බං. සෙසෙසුපි එසෙව නයො. තස්මාති යස්මා භගවා අපරිමාණෙ සත්තෙ ආසයාදිතො අනවසෙසෙත්වා ජානාති, තස්මා අස්ස භගවතො සත්තලොකොපි සබ්බථා විදිතො.

'Người có căn sắc bén' là những người có các căn như tín v.v... sắc bén. 'Người có căn mềm yếu' là những người có các căn như tín v.v... mềm yếu. Ở đây, ý muốn nói đến các căn có tính chất duyên trợ. 'Người có tướng tốt' nghĩa là người có tướng mạo đẹp, có bản chất tốt lành, có khuynh hướng thoát khỏi luân hồi. 'Người dễ lãnh hội' là những người có tín, có tuệ, dễ dàng làm cho liễu tri chánh tánh quyết định. Trong 'người có khả năng' và 'người không có khả năng', 'người có khả năng' là người không có nghiệp chướng, phiền não chướng, và dị thục chướng. Người có tướng xấu, người khó lãnh hội, và người không có khả năng nên được hiểu theo nghĩa ngược lại với những gì đã nói. Và ở đây, sự biết về những người ít bụi trong mắt nên được hiểu theo cách: 'bụi tham của người này ít, bụi sân của người này ít', v.v... Đối với những người còn lại cũng theo phương pháp tương tự. Do đó, vì Đức Thế Tôn biết không sót một chúng sanh nào trong vô lượng chúng sanh về khuynh hướng v.v..., cho nên thế giới chúng sanh cũng được Đức Thế Tôn ấy biết một cách toàn diện.

නනු ච සත්තෙසු පමාණාදිපි ජානිතබ්බො අත්ථීති? අත්ථි. තස්ස පන ජානනං න නිබ්බිදාය විරාගාය නිරොධායාති ඉධ න ගහිතං, භගවතො පන තම්පි සුවිදිතං සුවවත්ථාපිතමෙව, පයොජනාභාවා දෙසනං නාරුළ්හං. තෙන වුත්තං –

Chẳng phải cũng có những điều cần biết về chúng sanh như số lượng v.v... hay sao? Có. Nhưng sự biết về điều đó không đưa đến nhàm chán, ly tham, đoạn diệt, nên không được đề cập ở đây. Tuy nhiên, đối với Đức Thế Tôn, điều đó cũng đã được biết rõ, được xác định rõ. Vì không có lợi ích nên không được đưa vào bài thuyết pháp. Do đó, đã được nói rằng –

‘‘අථ ඛො භගවා පරිත්තං නඛසිඛායං පංසුං ආරොපෙත්වා භික්ඛූ ආමන්තෙසි ‘තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, කතමං නු ඛො බහුතරං – යො වායං මයා පරිත්තො නඛසිඛායං පංසු ආරොපිතො, අයං වා මහාපථවී’’’තිආදි (සං. නි. 5.1121).

'Bấy giờ, Đức Thế Tôn lấy một ít bụi đất đặt lên móng tay rồi gọi các Tỳ khưu: 'Này các Tỳ khưu, các ông nghĩ thế nào, cái nào nhiều hơn – một ít bụi đất mà Như Lai đã đặt trên móng tay này, hay là quả đại địa này?', v.v...'

137. ඔකාසලොකොපි සබ්බථා විදිතොති සම්බන්ධො. චක්කවාළන්ති ලොකධාතු. සා හි නෙමිමණ්ඩලසදිසෙන චක්කවාළපබ්බතෙන සමන්තතො පරික්ඛිත්තත්තා ‘‘චක්කවාළ’’න්ති වුච්චති. චතුතිංසසතානි චාති චතුඅධිකානි තිංසසතානි, තීණිසහස්සානි, චත්තාරිසතානි චාති අත්ථො. අඩ්ඪුඩ්ඪානීති උපඩ්ඪචතුත්ථානි, තීණිසතානි, පඤ්ඤාසඤ්චාති අත්ථො. නහුතානීති දසසහස්සානි. සඞ්ඛාතාති කථිතා. සණ්ඨිතීති හෙට්ඨා, උපරිතො චාති සබ්බසො ඨිති.

137. Cần có sự liên kết là 'thế giới không gian cũng được biết một cách toàn diện'. 'Thế giới' (cakkavāḷa) là thế giới hệ (lokadhātu). Quả vậy, nó được gọi là 'thế giới' (cakkavāḷa) vì được bao quanh tứ phía bởi dãy núi Chuyển Luân (cakkavāḷapabbatena) giống như vành bánh xe. 'Ba mươi bốn trăm' (catutiṃsasatāni) có nghĩa là ba mươi trăm cộng thêm bốn, tức là ba ngàn và bốn trăm. 'Ba rưỡi' (aḍḍhuḍḍhāni) có nghĩa là ba và một nửa của cái thứ tư, tức là ba trăm và năm mươi. 'Một nahuta' là mười ngàn. 'Được kể' (saṅkhātā) là được nói. 'Sự thiết lập' (saṇṭhiti) là sự tồn tại ở khắp mọi nơi, tức là ở dưới và ở trên.

එවං සණ්ඨිතෙති එවමවට්ඨිතෙ. එත්ථාති චක්කවාළෙ. අච්චුග්ගතො තාවදෙවාති තත්තකමෙව චතුරාසීති යොජනසහස්සානියෙව උබ්බෙධො[Pg.242]. න කෙවලං චෙත්ථ උබ්බෙධොව, අථ ඛො ආයාමවිත්ථාරාපිස්ස තත්තකායෙව. වුත්තඤ්හෙතං –

Evaṃ saṇṭhiteti có nghĩa là evamavaṭṭhite (khi được thiết lập vững chắc như vậy). Etthāti có nghĩa là cakkavāḷe (ở trong cõi Ta-bà này). Accuggato tāvadevāti có nghĩa là chiều cao vươn lên cũng chỉ chừng ấy, tức là tám mươi bốn ngàn do-tuần. Và ở đây không chỉ có chiều cao, mà chiều dài và chiều rộng của nó cũng chừng ấy. Điều này đã được nói đến rằng –

‘‘සිනෙරු, භික්ඛවෙ, පබ්බතරාජා චතුරාසීති යොජනසහස්සානි ආයාමෙන, චතුරාසීති යොජනසහස්සානි විත්ථාරෙනා’’ති (අ. නි. 7.66).

“Này các Tỳ khưu, vua núi Sineru có chiều dài tám mươi bốn ngàn do-tuần, và chiều rộng tám mươi bốn ngàn do-tuần.” (A. Ni. 7.66).

තතොති සිනෙරුස්ස හෙට්ඨා, උපරි ච වුත්තප්පමාණතො. උපඩ්ඪුපඩ්ඪෙනාති උපඩ්ඪෙන උපඩ්ඪෙන. ඉදං වුත්තං හොති – ද්වාචත්තාලීස යොජනසහස්සානි සමුද්දෙ අජ්ඣොගාළ්හො තත්තකමෙව ච උපරි උග්ගතො යුගන්ධරපබ්බතො, එකවීස යොජනසහස්සානි සමුද්දෙ අජ්ඣොගාළ්හො තත්තකමෙව ච උපරි උග්ගතො ඊසධරො පබ්බතොති ඉමිනා නයෙන සෙසෙසුපි උපඩ්ඪුපඩ්ඪපමාණතා වෙදිතබ්බා. යථා මහාසමුද්දො යාව චක්කවාළපාදමූලා අනුපුබ්බනින්නො, එවං යාව සිනෙරුපාදමූලාති හෙට්ඨා සිනෙරුපමාණතො උපඩ්ඪපමාණොපි යුගන්ධරපබ්බතො පථවියං සුප්පතිට්ඨිතො, එවං ඊසධරාදයොපීති දට්ඨබ්බං. වුත්තං හෙතං ‘‘මහාසමුද්දො, භික්ඛවෙ, අනුපුබ්බනින්නො අනුපුබ්බපොණො අනුපුබ්බපබ්භාරො’’ති (උදා. 45; චූළව. 384; අ. නි. 8.19). සිනෙරුයුගන්ධරාදීනං අන්තරෙ සීදන්තරසමුද්දා නාම. තෙ විත්ථාරතො යථාක්කමං සිනෙරුආදීනං අච්චුග්ගතසමානපරිමාණාති වදන්ති. බ්‍රහාති මහන්තො.

Tatoti có nghĩa là từ kích thước đã nói của núi Sineru, ở bên dưới và bên trên. Upaḍḍhupaḍḍhenāti có nghĩa là bằng một nửa của một nửa. Điều này được nói như sau: núi Yugandhara chìm trong biển bốn mươi hai ngàn do-tuần và nhô lên trên cũng chừng ấy; núi Īsadhara chìm trong biển hai mươi mốt ngàn do-tuần và nhô lên trên cũng chừng ấy. Theo phương pháp này, nên hiểu rằng kích thước của các ngọn núi còn lại cũng bằng một nửa của một nửa. Giống như đại dương dốc dần cho đến chân núi Cakkavāḷa, cũng vậy, (nó dốc dần) cho đến chân núi Sineru. Do đó, nên hiểu rằng núi Yugandhara, dù có kích thước bằng một nửa kích thước của núi Sineru ở bên dưới, vẫn được thiết lập vững chắc trên mặt đất, và các ngọn núi Īsadhara v.v... cũng như vậy. Điều này đã được nói đến: “Này các Tỳ khưu, đại dương dốc dần, nghiêng dần, thoải dần.” (Udā. 45; Cūḷava. 384; A. Ni. 8.19). Giữa các núi Sineru, Yugandhara v.v... có các biển tên là Sīdantara. Người ta nói rằng chiều rộng của chúng lần lượt bằng với chiều cao của các núi Sineru v.v... Brahāti có nghĩa là mahanto (lớn).

සිනෙරුස්ස සමන්තතොති පරික්ඛිපනවසෙන සිනෙරුස්ස සමන්තතො ඨිතා. සිනෙරුං තාව පරික්ඛිපිත්වා ඨිතො යුගන්ධරො, තං පරික්ඛිපිත්වා ඊසධරො. එවං තං තං පරික්ඛිපිත්වා ඨිතා ‘‘සිනෙරුස්ස සමන්තතො’’ති වුත්තා.

Sinerussa samantato (xung quanh núi Sineru) có nghĩa là các ngọn núi đứng bao quanh núi Sineru. Trước hết, núi Yugandhara đứng bao quanh núi Sineru, rồi núi Īsadhara bao quanh núi ấy. Như vậy, các ngọn núi đứng bao quanh từng ngọn núi ấy được gọi là “xung quanh núi Sineru”.

යොජනානං සතානුච්චො, හිමවා පඤ්ච පබ්බතොති හිමවා පබ්බතො පඤ්ච යොජනානං සතානි උච්චො උබ්බෙධො. නගව්හයාති නග-සද්දෙන අව්හාතබ්බා රුක්ඛාභිධානා. පඤ්ඤාසයොජනක්ඛන්ධසාඛායාමාති’ උබ්බෙධතො පඤ්ඤාසයොජනක්ඛන්ධායාමා, උබ්බෙධතො, සමන්තතො ච පඤ්ඤාසයොජනසාඛායාමා ච. තතො එව සතයොජනවිත්ථිණ්ණා, තාවදෙව ච උග්ගතා. යස්සානුභාවෙනාති යස්සා මහන්තතා කප්පට්ඨායිතාදිප්පකාරෙන පභාවෙන.

Yojanānaṃ satānucco, himavā pañca pabbatoti có nghĩa là núi Himavā có chiều cao năm trăm do-tuần. Nagavhayāti có nghĩa là có tên gọi là cây, được gọi bằng từ naga. Paññāsayojanakkhandhasākhāyāmāti’ có nghĩa là có thân cây dài năm mươi do-tuần tính theo chiều cao, và có cành dài năm mươi do-tuần tính theo chiều cao và xung quanh. Do đó, nó rộng một trăm do-tuần và cao cũng chừng ấy. Yassānubhāvenāti có nghĩa là do oai lực của cây ấy, với các đặc tính như sự to lớn, tồn tại suốt một kiếp trái đất, v.v...

ගරුළානං සිම්බලිරුක්ඛො සිනෙරුස්ස දුතියපරිභණ්ඩෙ පතිට්ඨිතො.

Cây gòn của loài kim xí điểu được thiết lập ở tầng thứ hai của núi Sineru.

සිරීසෙනාති [Pg.243] පච්චත්තෙ කරණවචනං. සත්තමන්ති ලිඞ්ගවිපල්ලාසෙන වුත්තං, සිරීසො භවති සත්තමොති අත්ථො.

Từ sirīsenāti là một từ ở công cụ cách trong ý nghĩa của chủ cách. Từ sattamanti được nói với sự thay đổi về tính; có nghĩa là cây bồ kết là cây thứ bảy.

තත්ථ චණ්ඩමණ්ඩලං හෙට්ඨා, සූරියමණ්ඩලං උපරි. තස්ස ආසන්නභාවෙන චන්දමණ්ඩලං අත්තනො ඡායාය විකලභාවෙන උපට්ඨාති. තානි යොජනන්තරිකානි යුගන්ධරග්ගපමාණෙ ආකාසෙ විචරන්ති. අසුරභවනං සිනෙරුස්ස හෙට්ඨා. අවීචි ජම්බුදීපස්ස. ජම්බුදීපො සකටසණ්ඨානො. අපරගොයානං ආදාසසණ්ඨානො. පුබ්බවිදෙහො අද්ධචන්දසණ්ඨානො. උත්තරකුරු පීඨසණ්ඨානො. තංතංනිවාසීනං, තංතංපරිවාරදීපවාසීනඤ්ච මනුස්සානං මුඛම්පි තංතංසණ්ඨානන්ති වදන්ති. තදන්තරෙසූති තෙසං චක්කවාළානං අන්තරෙසු. තිණ්ණං හි පත්තානං අඤ්ඤමඤ්ඤආසන්නභාවෙන ඨපිතානං අන්තරසදිසෙ තිණ්ණං තිණ්ණං චක්කවාළානං අන්තරෙ එකෙකො ලොකන්තරනිරයො.

Trong đó, nguyệt luân ở dưới, nhật luân ở trên. Do sự gần gũi của nhật luân, nguyệt luân hiện ra bị khuyết do bóng của chính nó. Chúng di chuyển trong không gian ở độ cao bằng đỉnh núi Yugandhara, cách nhau một do-tuần. Cõi A-tu-la ở dưới núi Sineru. Địa ngục Avīci ở dưới châu Jambudīpa. Châu Jambudīpa có hình dạng như cỗ xe. Châu Pubbavideha có hình dạng như nửa vầng trăng. Châu Uttarakuru có hình dạng như ghế ngồi. Người ta nói rằng khuôn mặt của những người sống ở các châu lục đó và những người sống ở các hòn đảo phụ thuộc xung quanh cũng có hình dạng tương ứng. Tadantaresūti có nghĩa là ở giữa các cõi Ta-bà ấy. Giữa ba cõi Ta-bà, giống như khoảng trống giữa ba cái bát được đặt gần nhau, có một địa ngục Lokantara.

අනන්තානීති අපරිමාණානි, ‘‘එත්තකානී’’ති අඤ්ඤෙහි මිනිතුං අසක්කුණෙය්‍යානි. භගවා අනන්තෙන බුද්ධඤාණෙන අවෙදි ‘‘අනන්තො ආකාසො, අනන්තො සත්තනිකායො, අනන්තානි චක්කවාළානී’’ති තිවිධම්පි අනන්තං බුද්ධඤාණං පරිච්ඡින්දති සයම්පි අනන්තත්තා. යාවතකං හි ඤෙය්‍යං, තාවතකං ඤාණං. යාවතකං ඤාණං, තාවතකං ඤෙය්‍යං. ඤෙය්‍යපරියන්තිකං ඤාණං, ඤාණපරියන්තිකං ඤෙය්‍යන්ති. තෙන වුත්තං ‘‘අනන්තෙන බුද්ධඤාණෙන අවෙදී’’ති. අනන්තතා චස්ස අනන්තඤෙය්‍යපටිවිජ්ඣනෙනෙව වෙදිතබ්බා තත්ථ අප්පටිහතචාරත්තා. නනු චෙත්ථ විවට්ටාදීනම්පි විදිතතා වත්තබ්බාති? සච්චං වත්තබ්බං, සා පන පරතො අභිඤ්ඤාකථායං ආගමිස්සතීති ඉධ න ගහිතා.

Anantānīti có nghĩa là vô lượng, những thứ mà người khác không thể đo lường được là “chừng này”. Đức Thế Tôn đã biết bằng Phật trí vô biên rằng: “Hư không là vô biên, chúng sanh giới là vô biên, các cõi Ta-bà là vô biên.” Phật trí phân định được cả ba loại vô biên ấy vì chính Ngài cũng là vô biên. Vì rằng đối tượng cần biết có bao nhiêu, trí tuệ có bấy nhiêu; trí tuệ có bao nhiêu, đối tượng cần biết có bấy nhiêu. Trí tuệ có đối tượng cần biết làm giới hạn, đối tượng cần biết có trí tuệ làm giới hạn. Do đó, đã nói rằng: “Ngài đã biết bằng Phật trí vô biên.” Và tính vô biên của Ngài nên được hiểu chính là nhờ sự thấu suốt các đối tượng cần biết vô biên, vì (trí tuệ của Ngài) vận hành không bị ngăn ngại trong đó. (Hỏi:) Chẳng phải ở đây cũng nên nói đến sự hiểu biết về các kiếp thành hoại v.v... sao? (Đáp:) Đúng là nên nói, nhưng vì điều đó sẽ được đề cập sau trong phần nói về thắng trí, nên ở đây không được đề cập đến.

138. අත්තනාති නිස්සක්කවචනමෙතං. ගුණෙහි අත්තනා විසිට්ඨතරස්සාති සම්බන්ධො. තර-ග්ගහණං චෙත්ථ ‘‘අනුත්තරො’’ති පදස්ස අත්ථනිද්දෙසතාය කතං, න විසිට්ඨස්ස කස්සචි අත්ථිතාය. සදෙවකෙ හි ලොකෙ සදිසකප්පොපි නාම කොචි තථාගතස්ස නත්ථි, කුතො සදිසො. විසිට්ඨෙ පන කා කථා. කස්සචීති කස්සචිපි. අභිභවතීති සීලසම්පදාය උපනිස්සයභූතානං හිරොත්තප්පමෙත්තාකරුණානං, විසෙසපච්චයානං සද්ධාසතිවීරියපඤ්ඤානඤ්ච උක්කංසප්පත්තියා සමුදාගමතො පට්ඨාය අනඤ්ඤසාධාරණො සවාසනපටිපක්ඛස්ස පහීනත්තා උක්කංසපාරමිප්පත්තො සත්ථු සීලගුණො. තෙන භගවා සදෙවකං ලොකං අඤ්ඤදත්ථු අභිභුය්‍ය [Pg.244] පවත්තති, න සයං කෙනචි අභිභුය්‍යතීති අධිප්පායො. එවං සමාධිගුණාදීසුපි යථාරහං වත්තබ්බං. සීලාදයො චෙතෙ ලොකියලොකුත්තරමිස්සකා වෙදිතබ්බා. විමුත්තිඤාණදස්සනං පන ලොකියං කාමාවචරමෙව.

138. Attanāti là một từ ở xuất xứ cách. Mối liên hệ là “của người vượt trội hơn mình về các phẩm hạnh”. Việc dùng hậu tố tara ở đây là để giải thích ý nghĩa của từ anuttaro (vô thượng), chứ không phải vì có sự tồn tại của một người nào đó vượt trội hơn. Vì rằng trong thế giới cùng với chư thiên, không có ai dù chỉ gần bằng Như Lai, huống chi là bằng. Còn nói gì đến người vượt trội hơn? Kassacīti có nghĩa là của bất kỳ ai. Abhibhavatīti (Ngài chế ngự) có nghĩa là: Giới đức của Bậc Đạo Sư, bắt đầu từ khi phát sinh do sự đạt đến đỉnh cao của tàm, quý, từ, bi là những duyên y chỉ của giới thành tựu, và của tín, niệm, tấn, tuệ là những duyên đặc biệt, là không chung với người khác, đã đạt đến ba-la-mật tối thượng do đã đoạn trừ các pháp đối nghịch cùng với tập khí. Do đó, ý nghĩa là Đức Thế Tôn chắc chắn chế ngự thế giới cùng với chư thiên mà vận hành, chứ chính Ngài không bị ai chế ngự. Cũng vậy, nên nói tương tự đối với định đức v.v... Và nên hiểu rằng các phẩm hạnh này như giới v.v... là sự pha trộn giữa hiệp thế và siêu thế. Tuy nhiên, giải thoát tri kiến chỉ là pháp hiệp thế, thuộc cõi Dục.

යදි එවං, කථං තෙන සදෙවකං ලොකං අභිභවතීති? තස්සාපි ආනුභාවතො අසදිසත්තා. තම්පි හි විසයතො, පවත්තිතො, පවත්ති ආකාරතො ච උත්තරිතරමෙව. තං හි අනඤ්ඤසාධාරණං සත්ථු විමුත්තිගුණං ආරබ්භ පවත්තති, පවත්තමානඤ්ච අතක්කාවචරං පරමගම්භීරං සණ්හසුඛුමං සවිසයං පටිපක්ඛධම්මානං සුප්පහීනත්තා සුට්ඨු පාකටං විභූතතරං කත්වා පවත්තති, සම්මදෙව ච වසීභාවස්ස පාපිතත්තා, භවඞ්ගපරිවාසස්ස ච අතිපරිත්තකත්තා ලහුං ලහුං පවත්තතීති.

Nếu như vậy, làm thế nào mà với tuệ giác ấy, ngài có thể chinh phục thế gian cùng với chư thiên? (Hỏi rằng). (Đáp rằng:) Do vì oai lực của tuệ giác ấy không có gì sánh bằng. Vả lại, tuệ giác ấy cũng thật là cao tột hơn về phương diện đối tượng, về phương diện khởi sanh, và về phương diện trạng thái khởi sanh. Thật vậy, tuệ giác ấy khởi sanh bằng cách lấy đức tánh giải thoát của bậc Đạo Sư, là điều không chung với người khác, làm đối tượng; và khi khởi sanh, nó khởi sanh bằng cách làm cho đối tượng của mình, vốn vượt ngoài tầm tư duy, vô cùng thâm sâu, vi tế, trở nên thật rõ ràng và hiển lộ hơn nữa do vì các pháp đối nghịch đã được đoạn trừ hoàn toàn; và nó khởi sanh một cách nhanh chóng do vì đã đạt đến sự thuần thục một cách hoàn toàn và do vì thời gian lưu trú trong hữu phần là vô cùng ngắn ngủi.

එවං සීලාදිගුණෙහි භගවතො උත්තරිතරස්ස අභාවං දස්සෙත්වා ඉදානි සදිසස්සාපි අභාවං දස්සෙතුං ‘‘අසමො’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ අසමොති එකස්මිං කාලෙ නත්ථි එතස්ස සීලාදිගුණෙන සමා සදිසාති අසමො. තථා අසමෙහි අතීතානාගතබුද්ධෙහි සමො, අසමා වා සමා එතස්සාති අසමසමො. සීලාදිගුණෙන නත්ථි එතස්ස පටිමාති අප්පටිමො. සෙසපදද්වයෙපි එසෙව නයො. තත්ථ උපමාමත්තං පටිමා, සදිසූපමා පටිභාගො, යුගග්ගාහවසෙන ඨිතො පටිපුග්ගලො වෙදිතබ්බො.

Sau khi đã chỉ ra sự không có người nào cao tột hơn Đức Thế Tôn về các đức tánh như giới v.v... như vậy, bây giờ để chỉ ra sự không có cả người nào tương đương, câu "asamo" (không ai sánh bằng) v.v... đã được nói đến. Trong đó, "asamo" (không ai sánh bằng) có nghĩa là: trong một thời điểm, không có người nào tương đương hay ngang bằng với vị này (Đức Phật) về đức tánh như giới v.v... Tương tự, "asamasamo" (ngang bằng với bậc không ai sánh bằng) có nghĩa là: ngài ngang bằng với các vị Phật quá khứ và vị lai, là những bậc không ai sánh bằng; hoặc là, các bậc không ai sánh bằng (chư Phật quá khứ, vị lai) là những người ngang bằng với vị này. "Appaṭimo" (không có hình ảnh tương tự) có nghĩa là: không có hình ảnh tương tự nào với vị này về đức tánh như giới v.v... Đối với hai từ còn lại cũng theo phương pháp này. Trong đó, "paṭimā" chỉ là sự ví dụ; "paṭibhāgo" là sự ví dụ tương đương; "paṭipuggalo" nên được hiểu là người đứng ra cạnh tranh, theo nghĩa là một cặp đối kháng.

න ඛො පනාහං සමනුපස්සාමීති මම සමන්තචක්ඛුනා හත්ථතලෙ ආමලකං විය සබ්බලොකං පස්සන්තොපි තත්ථ සදෙවකෙ…පෙ… පජාය අත්තනා අත්තතො සීලසම්පන්නතරං සම්පන්නතරසීලං කඤ්චි පුග්ගලං න ඛො පන පස්සාමි, තාදිසස්ස අභාවතොති අධිප්පායො. අග්ගප්පසාදසුත්තාදීනීති එත්ථ –

Về câu "Na kho panāhaṃ samanupassāmi" (Ta thật không thấy), ý nghĩa là: "Mặc dù Ta nhìn thấy toàn thể thế gian bằng nhãn quan toàn diện của Ta như thể nhìn thấy một quả amla trong lòng bàn tay, nhưng trong thế gian ấy cùng với chư thiên... trong chúng sanh ấy, Ta thật không thấy một người nào có giới hạnh đầy đủ hơn Ta, có giới hạnh trọn vẹn hơn Ta, là do vì không có một người như vậy." Về câu "Aggappasādasuttādīni" (Kinh Tối Thượng Tín Tịnh v.v...), ở đây là:

‘‘යාවතා, භික්ඛවෙ, සත්තා අපදා වා ද්විපදා වා චතුප්පදා වා බහුප්පදා වා රූපිනො වා අරූපිනො වා සඤ්ඤිනො වා අසඤ්ඤිනො වා නෙවසඤ්ඤිනාසඤ්ඤිනො වා, තථාගතො තෙසං අග්ගමක්ඛායති අරහං සම්මාසම්බුද්ධො. යෙ, භික්ඛවෙ, බුද්ධෙ පසන්නා, අග්ගෙ තෙ පසන්නා. අග්ගෙ ඛො පන පසන්නානං අග්ගො විපාකො හොතී’’ති (අ. නි. 4.34; 5.32; 10.15; ඉතිවු90) –

“Này các Tỳ khưu, trong tất cả các loài chúng sanh, hoặc không chân, hoặc hai chân, hoặc bốn chân, hoặc nhiều chân, hoặc có sắc, hoặc không sắc, hoặc có tưởng, hoặc không tưởng, hoặc phi tưởng phi phi tưởng, Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, được gọi là tối thượng trong số ấy. Này các Tỳ khưu, những ai có tín tịnh nơi Đức Phật, họ có tín tịnh nơi bậc tối thượng. Và đối với những người có tín tịnh nơi bậc tối thượng, quả báo thật là tối thượng.”

ඉදං [Pg.245] අග්ගප්පසාදසුත්තං. ආදි-සද්දෙන –

Đây là Kinh Tối Thượng Tín Tịnh. Bằng từ "ādi" (v.v...) –

‘‘සදෙවකෙ…පෙ… සදෙවමනුස්සාය තථාගතො අභිභූ අනභිභූතො අඤ්ඤදත්ථුදසො වසවත්තී, තස්මා ‘තථාගතො’ති වුච්චතී’’ති (අ. නි. 4.24; දී. නි. 3.188) –

“Trong thế gian cùng với chư thiên... trong chúng sanh cùng với chư thiên và nhân loại, Như Lai là bậc chinh phục, không bị ai chinh phục, là bậc thấy biết tường tận, là bậc tự tại; do đó, ngài được gọi là 'Như Lai'.”

එවමාදීනි සුත්තපදානි වෙදිතබ්බානි. ආදිකා ගාථායොති එත්ථ –

Các đoạn kinh như vậy v.v... nên được hiểu. Về câu "Ādikā gāthāyo" (những câu kệ ban đầu), ở đây là:

‘‘අහං හි අරහා ලොකෙ, අහං සත්ථා අනුත්තරො;

එකොම්හි සම්මාසම්බුද්ධො, සීතිභූතොස්මි නිබ්බුතො. (මහාව. 11;

ම. නි. 1.285;

2.341);

“Ta thật là bậc A-la-hán trong đời, Ta là bậc Đạo Sư vô thượng; Ta là bậc Chánh Đẳng Giác duy nhất, Ta đã tịch tịnh, đã trở nên mát mẻ.”

‘‘දන්තො දමයතං සෙට්ඨො, සන්තො සමයතං ඉසි;

මුත්තො මොචයතං අග්ගො, තිණ්ණො තාරයතං වරො. (ඉතිවු. 112);

“Bậc ẩn sĩ đã được điều phục, là tối thắng trong những người điều phục; đã được tịch tịnh, là tối thắng trong những người làm cho tịch tịnh; đã được giải thoát, là tối thượng trong những người làm cho giải thoát; đã vượt qua, là cao quý trong những người giúp cho vượt qua.”

‘‘නයිමස්මිං ලොකෙ පරස්මිං වා පන,බුද්ධෙන සෙට්ඨො සදිසො ච විජ්ජති;

යමාහු දක්ඛිණෙය්‍යානං අග්ගතං ගතො,පුඤ්ඤත්ථිකානං විපුලඵලෙසින’’න්ති. (වි. ව. 1047;

කථා. 799) –

“Trong thế gian này hay trong thế gian khác, không có ai cao tột hơn hay tương đương với Đức Phật; người mà họ nói rằng đã đạt đến địa vị tối thượng trong số những người đáng được cúng dường, đối với những người mong cầu phước báu, tìm kiếm quả báo to lớn.”

එවමාදිකා ගාථා විත්ථාරෙතබ්බා.

Những câu kệ như vậy v.v... nên được trình bày chi tiết.

139. දමෙතීති සමෙති, කායසමාදීහි යොජෙතීති අත්ථො. තං පන කායසමාදීහි යොජනං යථාරහං තදඞ්ගවිනයාදීසු පතිට්ඨාපනං හොතීති ආහ ‘‘විනෙතීති වුත්තං හොතී’’ති. දමෙතුං යුත්තාති දමනාරහා. අමනුස්සපුරිසාති එත්ථ න මනුස්සාති අමනුස්සා. තංසදිසතා එත්ථ ජොතීයති, තෙන මනුස්සත්තමත්තං නත්ථි, අඤ්ඤං සමානන්ති යක්ඛාදයො ‘‘අමනුස්සා’’ති අධිප්පෙතා, න යෙ කෙචි මනුස්සෙහි අඤ්ඤෙ. තථා හි තිරච්ඡානපුරිසානං විසුං ගහණං කතං, යක්ඛාදයො එව ච නිද්දිට්ඨා. අපලාලො හිමවන්තවාසී. චූළොදරමහොදරා නාගදීපවාසිනො. අග්ගිසිඛධූමසිඛා සීහළදීපවාසිනො. නිබ්බිසා කතා දොසවිසස්ස විනොදනෙන. තෙනාහ ‘‘සරණෙසු ච සීලෙසු ච පතිට්ඨාපිතා’’ති. කූටදන්තාදයොති ආදි-සද්දෙන ඝොටමුඛඋපාලිගහපතිආදීනං සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. සක්කදෙවරාජාදයොති ආදි-සද්දෙන අජකලාපයක්ඛබකබ්‍රහ්මාදීනං [Pg.246] සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. ඉදං චෙත්ථ සුත්තන්ති ඉදං කෙසිසුත්තං. විනීතා විචිත්‍රෙහි විනයනූපායෙහීති එතස්මිං අත්ථෙ විත්ථාරෙතබ්බං යථාරහං සණ්හාදීහි උපායෙහි විනයස්ස දීපනතො.

139. "Dameti" (điều phục) có nghĩa là làm cho lắng dịu, tức là kết hợp với sự lắng dịu của thân v.v... Việc kết hợp với sự lắng dịu của thân v.v... ấy là sự thiết lập trong việc chế ngự từng phần v.v... một cách thích hợp, do đó ngài nói "vinetīti vuttaṃ hoti" (được gọi là huấn luyện). "Dametuṃ yuttā" (thích hợp để điều phục) có nghĩa là đáng được điều phục. Về câu "amanussapurisā" (những người phi nhân), ở đây "na manussā" (không phải người) là "amanussā" (phi nhân). Ở đây, sự tương tự với người được làm sáng tỏ; do đó, chỉ có bản chất con người là không có, còn những thứ khác thì tương tự, nên các loài như dạ-xoa v.v... được ám chỉ là "phi nhân", chứ không phải bất kỳ ai khác ngoài con người. Thật vậy, những người thuộc loài bàng sanh đã được đề cập riêng, và chỉ có dạ-xoa v.v... mới được chỉ định. Rồng Apalāla sống ở Tuyết Sơn. Rồng Cūḷodara và Mahodara sống ở đảo Nāgadīpa. Rồng Aggisikha và Dhūmasikha sống ở đảo Sīhaḷa. Họ được làm cho không còn nọc độc bằng cách loại bỏ nọc độc sân hận. Do đó, ngài nói "saraṇesu ca sīlesu ca patiṭṭhāpitā" (được thiết lập trong quy y và giới). Về câu "Kūṭadantādayo" (Kūṭadanta v.v...), bằng từ "ādi" (v.v...), nên hiểu là bao gồm Ghoṭamukha, gia chủ Upāli v.v... Về câu "Sakkadevarājādayo" (vua trời Đế Thích v.v...), bằng từ "ādi" (v.v...), nên hiểu là bao gồm dạ-xoa Āḷavaka, phạm thiên Baka v.v... Về câu "idaṃ cettha suttaṃ" (đây là bài kinh trong trường hợp này), đó là bài kinh Kesi. Về ý nghĩa "vinītā vicitrehi vinayanūpāyehi" (được huấn luyện bằng nhiều phương pháp huấn luyện khác nhau), nên được trình bày chi tiết do vì nó cho thấy sự huấn luyện bằng các phương tiện vi tế v.v... một cách thích hợp.

විසුද්ධසීලාදීනං පඨමජ්ඣානාදීනීති ‘‘විසුද්ධසීලස්ස පඨමජ්ඣානං, පඨමජ්ඣානලාභිනො දුතියජ්ඣාන’’න්තිආදිනා තස්ස තස්ස උපරූපරි විසෙසං ආචික්ඛන්තොති සම්බන්ධො. සොතාපන්නාදීනන්ති එත්ථාපි එසෙව නයො. ‘‘දන්තෙපි දමෙතියෙවා’’ති ඉදං පුබ්බෙ ‘‘සබ්බෙන සබ්බං දමථං අනුපගතා පුරිසදම්මා’’ති වුත්තාති කත්වා වුත්තං. යෙ පන විප්පකතදම්මභාවා සබ්බථා දමෙතබ්බතං නාතිවත්තා, තෙ සත්තෙ සන්ධාය ‘‘දන්තෙපි දමෙතියෙවා’’ති වුත්තං. තෙපි හි පුරිසදම්මා එවාති, යතො නෙ සත්ථා දමෙති.

Về câu "visuddhasīlādīnaṃ paṭhamajjhānādīni" (sơ thiền v.v... cho người có giới thanh tịnh v.v...), mối liên hệ là: "Ngài thuyết giảng pháp đặc biệt cao hơn cho từng người, theo cách như 'sơ thiền cho người có giới thanh tịnh, nhị thiền cho người đắc sơ thiền' v.v..." Về câu "sotāpannādīnaṃ" (cho các bậc Dự lưu v.v...), ở đây cũng theo phương pháp này. Câu "dantepi dametiyevā" (ngài vẫn điều phục cả những người đã được điều phục) được nói ra vì trước đó đã nói rằng "purisadammā là những người chưa đạt đến sự điều phục hoàn toàn." Tuy nhiên, câu "dantepi dametiyevā" được nói ra nhắm đến những chúng sanh mà sự điều phục còn dang dở, chưa vượt qua được trạng thái cần được điều phục về mọi phương diện. Thật vậy, những vị ấy cũng chính là những người cần được điều phục, do đó bậc Đạo Sư điều phục họ.

අත්ථපදන්ති අත්ථාභිබ්‍යඤ්ජකපදං, වාක්‍යන්ති අත්ථො. වාක්‍යෙන හි අත්ථාභිබ්‍යත්ති, න නාමාදිපදමත්තෙන. එකපදභාවෙන ච අනඤ්ඤසාධාරණො සත්ථු පුරිසදම්මසාරථිභාවො දස්සිතො හොති. තෙනාහ ‘‘භගවා හී’’තිආදි. අට්ඨ දිසාති අට්ඨ සමාපත්තියො. තා හි අඤ්ඤමඤ්ඤසම්බන්ධාපි අසංකිණ්ණභාවෙන දිස්සන්ති අපදිස්සන්තීති දිසා, දිසා වියාති වා දිසා. අසජ්ජමානාති න සජ්ජමානා වසීභාවප්පත්තියා නිස්සඞ්ගචාරා. ධාවන්ති ජවනවුත්තියොගතො. එකංයෙව දිසං ධාවති, අත්තනො කායං අපරිවත්තෙන්තොති අධිප්පායො. සත්ථාරා පන දමිතා පුරිසදම්මා එකිරියාපථෙනෙව අට්ඨ දිසා ධාවන්ති. තෙනාහ ‘‘එකපල්ලඞ්කෙනෙව නිසින්නා’’ති. අට්ඨ දිසාති ච නිදස්සනමත්තමෙතං, ලොකියෙහි අගතපුබ්බං නිරොධසමාපත්තිදිසං, අමතදිසඤ්ච පක්ඛන්දනතො.

Atthapadaṃ có nghĩa là câu chữ biểu thị ý nghĩa, tức là câu văn. Bởi vì sự biểu thị ý nghĩa là do câu văn, chứ không phải chỉ do các từ như danh từ v.v... Và do là một từ duy nhất, nên phẩm chất người điều ngự chúng sanh đáng điều ngự của Bậc Đạo Sư là không chung với người khác đã được trình bày. Do đó, ngài nói: ‘bhagavā hī’tiādi (Bởi vì Đức Thế Tôn...). Aṭṭha disā (tám phương) là tám bậc thiền chứng. Vì rằng các bậc thiền chứng ấy dù có liên quan với nhau nhưng được thấy, được nhận biết một cách không hỗn tạp, nên gọi là disā (phương); hoặc vì giống như phương hướng nên gọi là disā. Asajjamānā (không dính mắc) nghĩa là không bị dính mắc, do đã đạt đến sự thuần thục nên có sự đi lại không vướng bận. Dhāvanti (chạy nhanh) là do hợp với sự vận hành nhanh chóng. Ý nói là chạy đến chỉ một phương duy nhất mà không xoay chuyển thân mình. Tuy nhiên, những người đáng điều ngự đã được Bậc Đạo Sư điều phục thì chỉ với một oai nghi mà chạy đến tám phương. Do đó, ngài nói: ‘ekapallaṅkeneva nisinnā’ (ngồi chỉ với một thế kiết-già). Và câu ‘aṭṭha disā’ (tám phương) này chỉ là ví dụ, vì các vị ấy còn đi vào phương diệt tận định và phương bất tử mà những người thuộc thế gian chưa từng đi đến.

140. දිට්ඨධම්මො වුච්චති පච්චක්ඛො අත්තභාවො, තත්ථ නියුත්තොති දිට්ඨධම්මිකො, ඉධලොකත්ථො. කම්මකිලෙසවසෙන සම්පරෙතබ්බතො සම්මා ගන්තබ්බතො සම්පරායො, පරලොකො, තත්ථ නියුත්තොති සම්පරායිකො, පරලොකත්ථො. පරමො උත්තමො අත්ථො පරමත්ථො, නිබ්බානං. තෙහි දිට්ඨධම්මිකසම්පරායිකපරමත්ථෙහි. යථාරහන්ති යථානුරූපං. තෙසු අත්ථෙසු යො යො පුග්ගලො යං යං අරහති, තදනුරූපං. අනුසාසතීති විනෙති තස්මිං අත්ථෙ පතිට්ඨපෙති, සහ අත්ථෙන වත්තතීති සත්ථො, භණ්ඩමූලෙන වාණිජ්ජාය දෙසන්තරං ගච්ඡන්තො ජනසමූහො. හිතුපදෙසාදිවසෙන පරිපාලෙතබ්බො සාසිතබ්බො සො එතස්ස [Pg.247] අත්ථීති සත්ථා, සත්ථවාහො. සො විය භගවාති ආහ ‘‘සත්ථා වියාති සත්ථා, භගවා සත්ථවාහො’’ති.

140. Diṭṭhadhamma (pháp hiện tại) được gọi là tự thân hiện tiền; người liên hệ đến điều đó là diṭṭhadhammika, tức là lợi ích trong đời này. Do phải đi đến, phải đi đến một cách chân chánh do nghiệp và phiền não, nên gọi là samparāya, tức là đời sau; người liên hệ đến điều đó là samparāyika, tức là lợi ích đời sau. Lợi ích tối thượng, cao cả là paramattha, tức là Niết-bàn. Bằng những lợi ích đó: lợi ích hiện tại, lợi ích đời sau, và lợi ích tối thượng. Yathārahaṃ (tùy theo khả năng) nghĩa là tùy theo sự tương xứng. Trong những lợi ích ấy, người nào xứng đáng với lợi ích nào, thì (giáo huấn) tương xứng với điều đó. Anusāsati (giáo huấn) nghĩa là huấn luyện, làm cho an trú trong lợi ích ấy. Sattho là đoàn người đi cùng với tài sản, tức là nhóm người đi đến xứ khác để buôn bán với vốn liếng hàng hóa. Vị ấy có đoàn người đó cần được bảo vệ, cần được chỉ dạy bằng cách chỉ dẫn lợi ích v.v... nên gọi là satthā, tức là người dẫn đường cho đoàn buôn. Đức Thế Tôn giống như vị ấy, nên ngài nói: ‘satthā viyāti satthā, bhagavā satthavāho’ (giống như người dẫn đường nên là Bậc Đạo Sư, Đức Thế Tôn là người dẫn đường cho đoàn buôn).

ඉදානි තමත්ථං නිද්දෙසපාළිනයෙන දස්සෙතුං ‘‘යථා සත්ථවාහො’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ සත්ථෙති සත්ථිකෙ ජනෙ. කං තාරෙන්ති එත්ථාති කන්තාරො, නිරුදකො අරඤ්ඤප්පදෙසො. රුළ්හීවසෙන පන ඉතරොපි අරඤ්ඤප්පදෙසො තථා වුච්චති. චොරකන්තාරන්ති චොරෙහි අධිට්ඨිතකන්තාරං. තථා වාළකන්තාරං. දුබ්භික්ඛකන්තාරන්ති දුල්ලභභික්ඛං කන්තාරං. තාරෙතීති අඛෙමන්තට්ඨානං අතික්කාමෙති. උත්තාරෙතීතිආදි උපසග්ගෙන පදං වඩ්ඪෙත්වා වුත්තං. අථ වා උත්තාරෙතීති ඛෙමන්තභූමිං උපනෙන්තො තාරෙති. නිත්තාරෙතීති අඛෙමන්තට්ඨානතො නික්ඛාමෙන්තො තාරෙති. පතාරෙතීති පරිග්ගහෙත්වා තාරෙති, හත්ථෙන පරිග්ගහෙත්වා විය තාරෙතීති අත්ථො. සබ්බම්පෙතං තාරණුත්තාරණාදිඛෙමට්ඨානෙ ඨපනමෙවාති ආහ ‘‘ඛෙමන්තභූමිං සම්පාපෙතී’’ති. සත්තෙති වෙනෙය්‍යසත්තෙ. මහාගහනතාය, මහානත්ථතාය, දුන්නිත්ථරණතාය ච ජාතියෙව කන්තාරො ජාතිකන්තාරො, තං ජාතිකන්තාරං.

Bây giờ, để trình bày ý nghĩa ấy theo phương pháp của kinh Vô Ngại Giải Đạo, câu ‘yathā satthavāho’ (như người dẫn đường cho đoàn buôn) v.v... đã được nói đến. Trong đó, satthe (đoàn buôn) là những người trong đoàn thương buôn. Kantāro (hoang địa) là nơi làm cho cạn kiệt nước, tức là vùng rừng không có nước. Tuy nhiên, do cách dùng theo quy ước, vùng rừng khác cũng được gọi như vậy. Corakantāra (hoang địa trộm cướp) là hoang địa bị trộm cướp chiếm giữ. Tương tự là vāḷakantāra (hoang địa thú dữ). Dubbhikkhakantāra (hoang địa đói kém) là hoang địa khó tìm được vật thực. Tāreti (đưa vượt qua) là làm cho vượt qua nơi không an ổn. Uttāreti (đưa ra khỏi) v.v... được nói bằng cách thêm tiếp đầu ngữ vào từ. Hoặc là, uttāreti là đưa đến vùng đất an ổn rồi làm cho vượt qua. Nittāreti là làm cho ra khỏi nơi không an ổn rồi đưa vượt qua. Patāreti là nắm giữ rồi đưa vượt qua, nghĩa là đưa vượt qua như thể nắm giữ bằng tay. Tất cả những việc đưa vượt qua, đưa ra khỏi v.v... này chính là sự thiết lập ở nơi an ổn, do đó ngài nói: ‘khemantabhūmiṃ sampāpetī’ (làm cho đến được vùng đất an ổn). Satte (chúng sanh) là những chúng sanh cần được tế độ. Do tính chất rậm rạp, do tính chất nguy hiểm, và do khó vượt qua, nên chính sự sanh là hoang địa, gọi là hoang địa sanh tử; (đưa vượt qua) hoang địa sanh tử ấy.

උක්කට්ඨපරිච්ඡෙදවසෙනාති උක්කට්ඨසත්තපරිච්ඡෙදවසෙන. දෙවමනුස්සා එව හි උක්කට්ඨසත්තා, න තිරච්ඡානාදයො. භබ්බපුග්ගලපරිච්ඡෙදවසෙනාති සම්මත්තනියාමොක්කමනස්ස යොග්‍යපුග්ගලස්ස පරිච්ඡින්දනවසෙන. එතන්ති ‘‘දෙවමනුස්සාන’’න්ති එතං වචනං. භගවතොති නිස්සක්කවචනං යථා ‘‘උපජ්ඣායතො අජ්ඣෙතී’’ති, භගවතො සන්තිකෙති වා අත්ථො. උපනිස්සයසම්පත්තින්ති තිහෙතුකපටිසන්ධිආදිකං මග්ගඵලාධිගමස්ස බලවකාරණං.

Ukkaṭṭhaparicchedavasena (do sự phân định bậc tối thượng) nghĩa là do sự phân định chúng sanh tối thượng. Vì rằng chỉ có chư thiên và loài người là chúng sanh tối thượng, chứ không phải loài bàng sanh v.v... Bhabbapuggalaparicchedavasena (do sự phân định người có khả năng) nghĩa là do sự phân định người thích hợp để đi vào chánh tánh quyết định. Etaṃ (điều này) là câu nói ‘devamanussānaṃ’ (của chư thiên và loài người). Bhagavatoti (từ Đức Thế Tôn) là cách nói xuất xứ cách (ly cách), giống như trong câu ‘upajjhāyato ajjheti’ (học từ thầy tế độ); hoặc có nghĩa là ‘bhagavato santike’ (nơi Đức Thế Tôn). Upanissayasampatti (sự đầy đủ duyên hỗ trợ) là nhân mạnh mẽ để chứng đắc Đạo và Quả, như là sự tái sanh tam nhân v.v...

ගග්ගරායාති ගග්ගරාය නාම රඤ්ඤො දෙවියා, තාය වා කාරිතත්තා ‘‘ගග්ගරා’’ති ලද්ධනාමාය. සරෙ නිමිත්තං අග්ගහෙසීති ‘‘ධම්මො එසො වුච්චතී’’ති ධම්මසඤ්ඤාය සරෙ නිමිත්තං ගණ්හි, ගණ්හන්තො ච පසන්නචිත්තො පරිසපරියන්තෙ නිපජ්ජි. සන්නිරුම්භිත්වා අට්ඨාසීති තස්ස සීසෙ දණ්ඩස්ස ඨපිතභාවං අපස්සන්තො තත්ථ දණ්ඩං උප්පීළෙත්වා අට්ඨාසි. මණ්ඩූකොපි දණ්ඩෙ ඨපිතෙපි උප්පීළිතෙපි ධම්මගතෙන පසාදෙන විස්සරමකරොන්තොව කාලමකාසි. දෙවලොකෙ නිබ්බත්තසත්තානං අයං ධම්මතා, යා ‘‘කුතොහං ඉධ නිබ්බත්තො, තත්ථ කිං නු ඛො කම්මමකාසි’’න්ති ආවජ්ජනා. තස්මා අත්තනො පුරිමභවස්ස දිට්ඨත්තා ආහ ‘‘අරෙ අහම්පි නාම ඉධ නිබ්බත්තො’’ති[Pg.248]. භගවතො පාදෙ වන්දි කතඤ්ඤුතාසංවඩ්ඪිතෙන පෙමගාරවබහුමානෙන.

Gaggarāya (của hồ Gaggarā) là của hoàng hậu của vị vua tên Gaggarā; hoặc do bà ấy cho làm nên hồ có được tên là ‘Gaggarā’. Sare nimittaṃ aggahesi (đã nắm giữ tướng trong âm thanh) nghĩa là đã nắm giữ tướng trong âm thanh với tưởng về pháp rằng: ‘Đây được gọi là Pháp’. Và trong khi nắm giữ, với tâm tịnh tín, nó đã nằm xuống ở rìa hội chúng. Sannirumbhitvā aṭṭhāsi (đã đứng chống gậy) nghĩa là người ấy không thấy việc cây gậy được đặt trên đầu con ếch, nên đã đứng chống cây gậy lên đó. Con ếch, dù cây gậy được đặt lên và dù bị đè xuống, với lòng tịnh tín hướng về Pháp, đã chết mà không hề kêu lên một tiếng khác thường. Đây là pháp tánh của chúng sanh sanh về cõi trời, đó là sự suy xét rằng: ‘Ta từ đâu sanh đến đây, ở đó ta đã làm nghiệp gì?’. Do đó, vì đã thấy được kiếp trước của mình, vị ấy đã nói: ‘Ôi, chính ta đã sanh về đây’. Vị ấy đã đảnh lễ đôi chân của Đức Thế Tôn với lòng thương mến, kính trọng, và quý mến được tăng trưởng bởi lòng biết ơn.

භගවා ජානන්තොව මහාජනස්ස කම්මඵලං, බුද්ධානුභාවඤ්ච පච්චක්ඛං කාතුකාමො ‘‘කො මෙ වන්දතී’’ති ගාථාය පුච්ඡි. තත්ථ කොති දෙවනාගයක්ඛගන්ධබ්බාදීසු කො, කතමොති අත්ථො. මෙති මම. පාදානීති පාදෙ. ඉද්ධියාති ඉමාය එවරූපාය දෙවිද්ධියා. ‘‘යසසා’’ති ඉමිනා එදිසෙන පරිවාරෙන, පරිච්ඡෙදෙන ච. ජලන්ති විජ්ජොතමානො. අභික්කන්තෙනාති අතිවිය කන්තෙන කමනීයෙන සුන්දරෙන. වණ්ණෙනාති ඡවිවණ්ණෙන සරීරවණ්ණනිභාය. සබ්බා ඔභාසයං දිසාති සබ්බා දසපි දිසා පභාසෙන්තො, චන්දො විය, සූරියො විය ච එකොභාසං එකාලොකං කරොන්තොති අත්ථො.

Đức Thế Tôn, dù biết rõ, nhưng muốn làm cho quả của nghiệp và oai lực của chư Phật trở nên hiển nhiên đối với đại chúng, nên đã hỏi bằng câu kệ: ‘ko me vandati’ (ai đang đảnh lễ ta?). Trong đó, ko (ai) có nghĩa là ai trong số chư thiên, long vương, dạ-xoa, càn-thát-bà v.v..., là người nào? Me là của ta. Pādāni là đôi chân. Iddhiyā (với thần lực) là với thần lực của chư thiên như thế này. Yasasā (với danh tiếng) là với đoàn tùy tùng và phạm vi như thế này. Jalaṃ (tỏa sáng) là đang chiếu sáng rực rỡ. Abhikkantena (với vẻ thù thắng) là với vẻ đẹp đẽ, đáng ưa thích, tuyệt vời. Vaṇṇena (với sắc đẹp) là với màu da, với ánh sáng của màu sắc thân thể. Sabbā obhāsayaṃ disā (chiếu sáng khắp các phương) có nghĩa là làm cho tất cả mười phương đều rực sáng, làm thành một vùng sáng, một vùng ánh sáng như mặt trăng và như mặt trời.

එවං පන භගවතා පුච්ඡිතො දෙවපුත්තො අත්තානං පවෙදෙන්තො ‘‘මණ්ඩූකොහං පුරෙ ආසි’’න්ති ගාථමාහ. තත්ථ පුරෙති පුරිමජාතියං. ‘‘උදකෙ’’ති ඉදං තදා අත්තනො උප්පත්තිට්ඨානදස්සනං. ‘‘උදකෙ මණ්ඩූකො’’ති එතෙන උද්ධමායිකාදිකස්ස ථලෙ මණ්ඩූකස්ස නිවත්තනං කතං හොති. ගාවො චරන්ති එත්ථාති ගොචරො, ගුන්නං ඝාසෙසනට්ඨානං. ඉධ පන ගොචරො වියාති ගොචරො, වාරි උදකං ගොචරො එතස්සාති වාරිගොචරො. උදකචාරීපි හි කොචි කච්ඡපාදි අවාරිගොචරොපි හොතීති ‘‘වාරිගොචරො’’ති විසෙසෙත්වා වුත්තං. තව ධම්මං සුණන්තස්සාති බ්‍රහ්මස්සරෙන කරවීකරුතමඤ්ජුනා දෙසෙන්තස්ස තව ධම්මං ‘‘ධම්මො එසො වුච්චතී’’ති සරෙ නිමිත්තග්ගාහවසෙන සුණන්තස්ස. අනාදරෙ චෙතං සාමිවචනං. අවධි වච්ඡපාලකොති වච්ඡෙ රක්ඛන්තො ගොපාලදාරකො මම සමීපං ආගන්ත්වා දණ්ඩමොලුබ්භ තිට්ඨන්තො මම සීසෙ දණ්ඩං සන්නිරුම්භිත්වා මං මාරෙසීති අත්ථො.

Khi được đức Thế Tôn hỏi như vậy, vị thiên tử muốn cho biết về mình nên đã nói lên câu kệ: “Maṇḍūkohaṃ pure āsiṃ (kiếp trước con là con ếch).” Ở đây, pure có nghĩa là trong kiếp trước. Từ “udake (trong nước)” này là sự chỉ bày về nơi sanh của mình vào lúc ấy. Bằng câu “udake maṇḍūko (con ếch ở trong nước)” này, sự loại trừ loài ếch trên cạn thuộc loại uddhamāyika đã được thực hiện. Gāvo caranti etthāti gocaro (nơi đàn bò đi ăn), là nơi tìm kiếm cỏ của đàn bò. Tuy nhiên, ở đây, gocaro giống như là gocara (nơi đi ăn), vāri udakaṃ gocaro etassāti vārigocaro (loài có nước là nơi đi ăn). Quả vậy, có loài nào đó đi trong nước như là con rùa v.v... cũng không phải là loài có nước là nơi đi ăn, vì thế từ “vārigocaro” đã được nói đến để phân biệt. Tava dhammaṃ suṇantassa (trong khi đang lắng nghe Pháp của ngài) có nghĩa là trong khi đang lắng nghe Pháp của ngài, vị đang thuyết giảng với giọng nói Phạm thiên ngọt ngào như tiếng chim karavīka, bằng cách nắm giữ tướng ở âm thanh rằng: “Đây được gọi là Pháp.” Và đây là sở thuộc cách trong ý nghĩa không quan tâm. Avadhi vacchapālako (người chăn bò con đã giết) có nghĩa là người thanh niên chăn bò, trong khi đang giữ gìn đàn bò con, đã đi đến gần tôi, trong khi đang đứng dựa vào cây gậy, đã đè cây gậy xuống trên đầu tôi rồi đã giết tôi.

සිතං කත්වාති ‘‘තථා පරිත්තතරෙනාපි පුඤ්ඤානුභාවෙන එවං අතිවිය උළාරා ලොකියලොකුත්තරා සම්පත්තියො ලබ්භන්තී’’ති පීතිසොමනස්සජාතො භාසුරතරධවලවිප්ඵුරන්තදස්සනකිරණාවලීහි භිය්‍යොසො මත්තාය තං පදෙසං ඔභාසෙන්තො සිතං කත්වා. පීතිසොමනස්සවසෙන හි සො –

Sitaṃ katvā (sau khi mỉm cười) có nghĩa là sau khi mỉm cười, làm cho nơi ấy được rực sáng một cách vượt bậc bằng những dãy tia sáng của răng lấp lánh, trắng ngần, chói sáng hơn, trong khi có hỷ và hoan hỷ được sanh khởi (với suy nghĩ) rằng: “Do oai lực của phước thiện dù chỉ nhỏ nhoi như thế mà các tài sản thuộc hiệp thế và siêu thế vô cùng to lớn như vậy vẫn có thể đạt được.” Quả vậy, do hỷ và hoan hỷ nên vị ấy –

‘‘මුහුත්තං [Pg.249] චිත්තපසාදස්ස, ඉද්ධිං පස්ස යසඤ්ච මෙ;

ආනුභාවඤ්ච මෙ පස්ස, වණ්ණං පස්ස ජුතිඤ්ච මෙ.

“Xin ngài hãy nhìn xem thần thông và danh tiếng của con, (thành quả) của sự trong sạch của tâm trong chốc lát. Xin ngài hãy nhìn xem oai lực của con, xin ngài hãy nhìn xem sắc đẹp và ánh hào quang của con.

‘‘යෙ ච තෙ දීඝමද්ධානං, ධම්මං අස්සොසුං ගොතම;

පත්තා තෙ අචලට්ඨානං, යත්ථ ගන්ත්වා න සොචරෙ’’ති. (වි. ව. 859-860);

“Thưa ngài Gotama, còn những vị nào đã lắng nghe Pháp của ngài trong một thời gian dài, các vị ấy đã đạt được trạng thái không lay động, là nơi mà sau khi đi đến sẽ không còn sầu muộn.”

ඉමා ද්වෙ ගාථා වත්වා පක්කාමි.

Sau khi nói lên hai câu kệ này, vị ấy đã ra đi.

141. යං පන කිඤ්චීති එත්ථ යන්ති අනියමිතවචනං. තථා කිඤ්චීති. පනාති වචනාලඞ්කාරමත්තං. තස්මා යං කිඤ්චීති ඤෙය්‍යස්ස අනවසෙසපරියාදානං කතං හොති. පනාති වා විසෙසත්ථදීපකො නිපාතො. තෙන ‘‘සම්මාසම්බුද්ධො’’ති ඉමිනා සඞ්ඛෙපතො, විත්ථාරතො ච සත්ථු චතුසච්චාභිසම්බොධො වුත්තො. ‘‘බුද්ධො’’ති පන ඉමිනා තදඤ්ඤස්සපි ඤෙය්‍යස්සාවබොධො. පුරිමෙන වා සත්ථු පටිවෙධඤාණානුභාවො, පච්ඡිමෙන දෙසනාඤාණානුභාවො. පීති උපරි වුච්චමානො විසෙසො ජොතීයති. සබ්බසො පටිපක්ඛෙහි විමුච්චතීති විමොක්ඛො, අග්ගමග්ගො. තස්ස අන්තො අග්ගඵලං, තත්ථ භවං තස්මිං ලද්ධෙ ලද්ධබ්බතො විමොක්ඛන්තිකඤාණං, සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණෙන සද්ධිං සබ්බම්පි බුද්ධඤාණං. එවං පවත්තොති එත්ථ –

141. Ở đây, trong câu “yaṃ pana kiñci,” từ yaṃ là lời nói không xác định. Tương tự là từ kiñci. Từ pana chỉ là sự trang điểm cho lời nói. Do đó, bằng câu “yaṃ kiñci,” sự thâu tóm không còn sót lại đối với các pháp cần được biết đã được thực hiện. Hoặc từ pana là một bất biến từ chỉ rõ ý nghĩa đặc biệt. Do đó, bằng từ “sammāsambuddho” này, sự toàn giác về bốn chân lý của đức Đạo sư đã được nói đến một cách tóm tắt và một cách chi tiết. Còn bằng từ “buddho” này là sự liễu tri về các pháp cần được biết khác ngoài ấy. Hoặc bằng từ ngữ ở trước là oai lực về trí tuệ chứng ngộ của đức Đạo sư, bằng từ ngữ ở sau là oai lực về trí tuệ thuyết giảng. Như vậy, ý nghĩa đặc biệt được nói đến ở trên được làm cho sáng tỏ. Sabbaso paṭipakkhehi vimuccatīti vimokkho (sự giải thoát vì được thoát khỏi các pháp đối nghịch một cách hoàn toàn), là đạo cao tột. Tassa anto (sự kết thúc của sự giải thoát ấy) là quả cao tột. Trí tuệ sanh lên ở đấy, do cần phải được thành tựu khi quả ấy đã được chứng đắc, là vimokkhantikañāṇa (trí tuệ ở cuối sự giải thoát), là toàn bộ Phật trí cùng với trí toàn giác. Ở đây, trong câu “evaṃ pavatto” –

‘‘සබ්බඤ්ඤුතාය බුද්ධො, සබ්බදස්සාවිතාය බුද්ධො, අනඤ්ඤනෙය්‍යතාය බුද්ධො, විසවිතාය බුද්ධො, ඛීණාසවසඞ්ඛාතෙන බුද්ධො, නිරුපලෙපසඞ්ඛාතෙන බුද්ධො, එකන්තවීතරාගොති බුද්ධො, එකන්තවීතදොසොති බුද්ධො, එකන්තවීතමොහොති බුද්ධො, එකන්තනික්කිලෙසොති බුද්ධො, එකායනමග්ගං ගතොති බුද්ධො, එකො අනුත්තරං සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුද්ධොති බුද්ධො, අබුද්ධිවිහතත්තා බුද්ධිපටිලාභා බුද්ධො. බුද්ධොති නෙතං නාමං මාතරා කතං, න පිතරා කතං, න භාතරා කතං, න භගිනියා කතං, න මිත්තාමච්චෙහිකතං, න ඤාතිසාලොහිතෙහි කතං, න සමණබ්‍රාහ්මණෙහි කතං, න දෙවතාහි කතං. විමොක්ඛන්තිකමෙතං බුද්ධානං භගවන්තානං බොධියා මූලෙ සහ සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණස්ස පටිලාභා සච්ඡිකා පඤ්ඤත්ති යදිදං බුද්ධො’’ති (මහානි. 192) –

“Buddho (là bậc Giác Ngộ) do có sự toàn giác, buddho do có sự thấy biết tất cả, buddho do không phải là người được người khác hướng dẫn, buddho do có sự lan tỏa, buddho theo ý nghĩa là bậc đã tận trừ các lậu hoặc, buddho theo ý nghĩa là bậc không bị ô nhiễm, buddho vì là bậc đã hoàn toàn ly tham, buddho vì là bậc đã hoàn toàn ly sân, buddho vì là bậc đã hoàn toàn ly si, buddho vì là bậc đã hoàn toàn không còn phiền não, buddho vì là bậc đã đi trên con đường độc nhất, buddho vì là bậc đã một mình chứng ngộ sự giác ngộ chân chánh không gì vượt qua, buddho do đã loại trừ sự không giác ngộ và do đã thành tựu được sự giác ngộ. Danh từ ‘buddho’ này không phải là tên do người mẹ đặt cho, không phải do người cha đặt cho, không phải do người anh đặt cho, không phải do người chị đặt cho, không phải do bạn bè và các quan chức đặt cho, không phải do bà con huyết thống đặt cho, không phải do các vị Sa-môn và Bà-la-môn đặt cho, không phải do chư thiên đặt cho. Đây là sự chế định ở cuối sự giải thoát của các đức Phật, các đấng Thế Tôn, là sự chế định được thực chứng cùng với sự thành tựu trí toàn giác ở tại cội Bồ-đề, đó là ‘buddho (bậc Giác Ngộ).’”

අයං [Pg.250] නිද්දෙසපාළිනයො. යස්මා චෙත්ථ තස්සා පටිසම්භිදාපාළියා භෙදො නත්ථි, තස්මා ද්වීසු එකෙනාපි අත්ථසිද්ධීති දස්සනත්ථං ‘‘පටිසම්භිදානයො වා’’ති අනියමත්ථො වා-සද්දො වුත්තො.

Đây là phương pháp của Pāḷi bộ Niddesa. Và vì ở đây không có sự khác biệt với Pāḷi bộ Paṭisambhidā ấy, do đó để chỉ rõ rằng: “Sự thành tựu về ý nghĩa có được do một trong hai,” nên từ vā có ý nghĩa không xác định đã được nói là: “hoặc là phương pháp của bộ Paṭisambhidā.”

තත්ථ යථා ලොකෙ අවගන්තා ‘‘අවගතො’’ති වුච්චති, එවං බුජ්ඣිතා සච්චානීති බුද්ධො සුද්ධකත්තුවසෙන. යථා පණ්ණසොසා වාතා ‘‘පණ්ණසුසා’’ති වුච්චන්ති, එවං බොධෙතා පජායාති බුද්ධො හෙතුකත්තුවසෙන, හෙතුඅත්ථො චෙත්ථ අන්තොනීතො.

Ở đây, giống như ở đời người hiểu biết được gọi là “avagato (người đã hiểu biết),” cũng vậy, buddho là bậc đã giác ngộ các chân lý, theo ý nghĩa là tác nhân. Giống như những ngọn gió làm khô lá được gọi là “paṇṇasusā (những ngọn gió làm khô lá),” cũng vậy, buddho là bậc làm cho chúng sanh được giác ngộ, theo ý nghĩa là tác nhân gây ra, và ở đây ý nghĩa tác nhân gây ra được bao hàm bên trong.

සබ්බඤ්ඤුතාය බුද්ධොති සබ්බධම්මබුජ්ඣනසමත්ථාය බුද්ධියා බුද්ධොති අත්ථො. සබ්බදස්සාවිතාය බුද්ධොති සබ්බධම්මානං ඤාණචක්ඛුනා දිට්ඨත්තා බුද්ධොති අත්ථො. අනඤ්ඤනෙය්‍යතාය බුද්ධොති අඤ්ඤෙන අබොධනීතො සයමෙව බුද්ධත්තා බුද්ධොති අත්ථො. විසවිතාය බුද්ධොති නානාගුණවිසවනතො පදුමමිව විකසනට්ඨෙන බුද්ධොති අත්ථො. ඛීණාසවසඞ්ඛාතෙන බුද්ධොති එවමාදීහි ඡහි පරියායෙහි නිද්දක්ඛයවිබුද්ධො පුරිසො විය සබ්බකිලෙසනිද්දක්ඛයවිබුද්ධත්තා බුද්ධොති වුත්තං හොති. එකායනමග්ගං ගතොති බුද්ධොති ගමනත්ථානං බුද්ධිඅත්ථතාය බුද්ධිඅත්ථානම්පි ගමනත්ථතා ලබ්භතීති එකායනමග්ගං ගතත්තා බුද්ධොති වුච්චතීති අත්ථො. එකො අනුත්තරං සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුද්ධොති බුද්ධොති න පරෙහි බුද්ධත්තා බුද්ධො, අථ ඛො සයමෙව අනුත්තරං සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුද්ධත්තා බුද්ධොති අත්ථො. අබුද්ධිවිහතත්තා බුද්ධිපටිලාභා බුද්ධොති බුද්ධි බුද්ධං බොධොති අනත්ථන්තරං. තත්ථ යථා රත්තගුණයොගතො රත්තො පටො, එවං බුද්ධගුණයොගතො බුද්ධොති ඤාපනත්ථං වුත්තං. තතො පරං බුද්ධොති නෙතං නාමන්තිආදි අත්ථානුගතායං පඤ්ඤත්තීති බොධනත්ථං වුත්තන්ති එවමෙත්ථ ඉමිනාපි කාරණෙන භගවා බුද්ධොති වෙදිතබ්බං.

“Do toàn giác nên gọi là Buddha” có nghĩa là: Do trí tuệ có khả năng giác ngộ tất cả các pháp nên gọi là Buddha. “Do thấy tất cả nên gọi là Buddha” có nghĩa là: Do đã thấy tất cả các pháp bằng tuệ nhãn nên gọi là Buddha. “Do không cần người khác chỉ dạy nên gọi là Buddha” có nghĩa là: Do không được người khác làm cho giác ngộ mà tự mình giác ngộ nên gọi là Buddha. “Do làm phát sanh nên gọi là Buddha” có nghĩa là: Do làm phát sanh nhiều đức tính khác nhau, theo nghĩa nở ra như hoa sen, nên gọi là Buddha. “Do được gọi là người đã diệt tận lậu hoặc nên gọi là Buddha” có nghĩa là: Bằng sáu phương pháp như vậy v.v..., giống như người đã tỉnh thức khỏi giấc ngủ, do đã tỉnh thức khỏi giấc ngủ là tất cả phiền não nên được gọi là Buddha. “Do đã đi trên con đường độc nhất nên gọi là Buddha” có nghĩa là: Do các động từ căn có nghĩa là ‘đi’ cũng có nghĩa là ‘biết’, và các động từ căn có nghĩa là ‘biết’ cũng có được nghĩa là ‘đi’, nên được nói là Buddha do đã đi trên con đường độc nhất. “Do tự mình chứng ngộ Vô Thượng Chánh Đẳng Giác nên gọi là Buddha” có nghĩa là: Không phải là Buddha do được người khác làm cho giác ngộ, mà là do tự mình chứng ngộ Vô Thượng Chánh Đẳng Giác nên gọi là Buddha. “Do đã loại trừ sự vô minh và đạt được trí tuệ nên gọi là Buddha” (có nghĩa là): buddhi, buddhaṃ, bodho không có nghĩa khác nhau. Trong đó, giống như tấm vải được gọi là ‘đỏ’ do có phẩm chất màu đỏ, cũng vậy, được gọi là ‘Buddha’ do có phẩm chất giác ngộ, điều này được nói để làm rõ. Sau đó, câu “Buddha, đây không phải là tên...” được nói để làm cho biết rằng “đây là một chế định tùy theo ý nghĩa”. Như vậy, ở đây nên hiểu rằng Đức Thế Tôn là Buddha cũng do nguyên nhân này.

142. අස්සාති භගවතො. ගුණවිසිට්ඨසබ්බසත්තුත්තමගරුගාරවාධිවචනන්ති සබ්බෙහි සීලාදිගුණෙහි විසිට්ඨස්ස තතො එව සබ්බසත්තෙහි උත්තමස්ස ගරුනො ගාරවවසෙන වුත්තවචනමිදං භගවාති. තථා හි ලොකනාථො අපරිමිතනිරුපමප්පභාවසීලාදිගුණවිසෙසසමඞ්ගිතාය සබ්බානත්ථපරිහාරපුබ්බඞ්ගමාය [Pg.251] නිරවසෙසහිතසුඛවිධානතප්පරාය නිරතිසයාය පයොගසම්පත්තියා සදෙවමනුස්සාය පජාය, අච්චන්තුපකාරිතාය ච අපරිමාණාසු ලොකධාතූසු අපරිමාණානං සත්තානං උත්තමගාරවට්ඨානන්ති.

142. Assa là của Đức Thế Tôn. “Danh xưng thể hiện sự tôn kính đối với bậc đáng kính, tối thượng hơn tất cả chúng sanh, đặc biệt về đức hạnh” có nghĩa là: Từ bhagavā này là lời nói được nói ra do sự tôn kính đối với bậc đáng kính, bậc tối thượng hơn tất cả chúng sanh chính vì Ngài đặc biệt với tất cả các đức tính như giới v.v... Thật vậy, Đức Thế Tôn, bậc nương tựa của thế gian, do đã đầy đủ các đức tính đặc biệt như giới có oai lực vô lượng, không thể so sánh, và do là người vô cùng hữu ích cho chúng sanh cùng với chư thiên và nhân loại với sự thành tựu về nỗ lực vô song, đi đầu trong việc loại bỏ mọi điều bất lợi, chuyên tâm sắp đặt lợi ích và hạnh phúc không còn dư sót, nên là nơi tôn kính tối thượng của vô lượng chúng sanh trong vô lượng thế giới.

භගවාති වචනං සෙට්ඨන්ති සෙට්ඨවාචකං වචනං සෙට්ඨගුණසහචරණතො ‘‘සෙට්ඨ’’න්ති වුත්තං. අථ වා වුච්චතීති වචනං, අත්ථො. තස්මා යො ‘‘භගවා’’ති වචනෙන වචනීයො අත්ථො, සො සෙට්ඨොති අත්ථො. භගවාති වචනමුත්තමන්ති එත්ථාපි එසෙව නයො. ගාරවයුත්තොති ගරුභාවයුත්තො ගරුගුණයොගතො, ගරුකරණං වා සාතිසයං අරහතීති ගාරවයුත්තො, ගාරවාරහොති අත්ථො.

“Từ bhagavā là cao quý” có nghĩa là: Từ ngữ chỉ sự cao quý được gọi là “cao quý” do đi cùng với đức tính cao quý. Hoặc là, vacanaṃ có nghĩa là “cái được nói ra”. Do đó, ý nghĩa được nói đến bởi từ bhagavā là cao quý, đó là ý nghĩa. Trong câu “Từ bhagavā là tối thượng” cũng theo phương pháp này. “Xứng đáng được tôn kính” có nghĩa là: có sự đáng kính do có đức tính đáng kính, hoặc là, xứng đáng được tôn kính một cách đặc biệt, nên gọi là gāravayutto, có nghĩa là xứng đáng được tôn kính.

ගුණවිසෙසහෙතුකං ‘‘භගවා’’ති ඉදං භගවතො නාමන්ති සඞ්ඛෙපතො වුත්තමත්ථං විත්ථාරතො විභජිතුකාමො නාමංයෙව තාව අත්ථුද්ධාරවසෙන දස්සෙන්තො ‘‘චතුබ්බිධං වා නාම’’න්තිආදිමාහ. තත්ථ ආවත්ථිකන්ති අවත්ථාය විදිතං තං තං අවත්ථං උපාදාය පඤ්ඤත්තං වොහරිතං. තථා ලිඞ්ගිකං තෙන තෙන ලිඞ්ගෙන වොහරිතං. නෙමිත්තිකන්ති නිමිත්තතො ආගතං. අධිච්චසමුප්පන්නන්ති යදිච්ඡාය පවත්තං, යදිච්ඡාය ආගතං යදිච්ඡකං. පඨමෙන ආදි-සද්දෙන බාලො, යුවා, වුඩ්ඪොති එවමාදිං සඞ්ගණ්හාති, දුතියෙන මුණ්ඩී, ජටීති එවමාදිං, තතියෙන බහුස්සුතො, ධම්මකථිකො, ඣායීති එවමාදිං, චතුත්ථෙන අඝමරිසනං පාවචනන්ති එවමාදිං සඞ්ගණ්හාති. ‘‘නෙමිත්තික’’න්ති වුත්තමත්ථං බ්‍යතිරෙකවසෙන පතිට්ඨාපෙතුං ‘‘න මහාමායායා’’තිආදි වුත්තං. ‘‘විමොක්ඛන්තික’’න්ති ඉමිනා ඉදං නාමං අරියාය ජාතියා ජාතක්ඛණෙයෙව ජාතන්ති දස්සෙති. යදි විමොක්ඛන්තිකං, අථ කස්මා අඤ්ඤෙහි ඛීණාසවෙහි අසාධාරණන්ති ආහ ‘‘සහ සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණස්ස පටිලාභා’’ති. බුද්ධානඤ්හි අරහත්තඵලං නිප්ඵජ්ජමානං සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණාදීහි සබ්බෙහි බුද්ධගුණෙහි සද්ධිංයෙව නිප්ඵජ්ජති. තෙන වුත්තං ‘‘විමොක්ඛන්තික’’න්ති. සච්ඡිකා පඤ්ඤත්තීති සබ්බධම්මානං සච්ඡිකිරියානිමිත්තා පඤ්ඤත්ති. අථ වා සච්ඡිකා පඤ්ඤත්තීති පච්චක්ඛසිද්ධා පඤ්ඤත්ති. යංගුණනිමිත්තා හි සා, තෙ සත්ථු පච්චක්ඛභූතාති ගුණා විය සාපි සච්ඡිකතා එව නාම හොති, න පරෙසං වොහාරමත්තෙනාති අධිප්පායො.

Muốn phân tích chi tiết ý nghĩa đã được nói tóm tắt rằng “Tên ‘bhagavā’ này của Đức Thế Tôn có đức tính đặc biệt làm nguyên nhân”, trước hết ngài trình bày về chính cái tên bằng cách nêu ra ý nghĩa, và nói câu “Tên có bốn loại...” v.v... Trong đó, āvatthika (tên theo giai đoạn) là tên được biết đến theo giai đoạn, được chế định, được gọi theo từng giai đoạn đó. Tương tự, liṅgika (tên theo tướng mạo) là tên được gọi theo từng tướng mạo đó. Nemittika (tên theo dấu hiệu) là tên đến từ dấu hiệu. Adhiccasamuppanna (tên ngẫu nhiên) là tên phát sanh theo ý muốn; yādicchakaṃ là tên đến theo ý muốn. Bằng từ ādi thứ nhất, bao gồm “trẻ con, thanh niên, người già” v.v...; bằng từ thứ hai, “người cạo đầu, người bện tóc” v.v...; bằng từ thứ ba, “người đa văn, người thuyết pháp, người nhập thiền” v.v...; bằng từ thứ tư, “lời cầu nguyện trong kinh Vệ-đà để chịu đựng hoặc xua tan điều ác” v.v... Để xác lập ý nghĩa đã nói là “nemittika” theo cách phủ định, câu “không phải do Mahāmāyā...” đã được nói. Bằng từ “vimokkhantika” (cuối cùng là giải thoát), ngài chỉ ra rằng tên này sanh ra ngay trong khoảnh khắc sanh bằng sự sanh của bậc Thánh. Nếu (tên này) là vimokkhantika, vậy tại sao nó không chung với các vị A-la-hán khác? (Để trả lời), ngài nói “cùng với sự chứng đắc toàn giác trí”. Vì quả A-la-hán của các vị Phật khi thành tựu thì thành tựu cùng với tất cả các Phật đức như toàn giác trí v.v... Do đó, được gọi là “vimokkhantika”. Sacchikā paññatti (chế định do chứng ngộ) là chế định có sự chứng ngộ tất cả các pháp làm dấu hiệu. Hoặc là, sacchikā paññatti là chế định được thành tựu một cách trực tiếp. Vì chế định đó có những đức tính nào làm dấu hiệu, những đức tính đó đã trở thành trực tiếp đối với Bậc Đạo Sư, do đó, chế định đó cũng giống như các đức tính, được gọi là đã được chứng ngộ, chứ không phải chỉ là cách gọi của người khác, đó là chủ ý.

143. වදන්තීති [Pg.252] මහාථෙරස්ස ගරුභාවතො බහුවචනෙනාහ, සඞ්ගීතිකාරෙහි වා කතමනුවාදං සන්ධාය. ඉස්සරියාදිභෙදො භගො අස්ස අත්ථීති භගී. අකාසි භග්ගන්ති රාගාදිපාපධම්මං භග්ගං අකාසි, භග්ගවාති අත්ථො. බහූහි ඤායෙහීති කායභාවනාදිකෙහි අනෙකෙහි භාවනාක්කමෙහි. සුභාවිතත්තනොති සම්මදෙව භාවිතසභාවස්ස. පච්චත්තෙ චෙතං සාමිවචනං.

143. “Các ngài nói”: Do sự tôn kính đối với Đại Trưởng lão, ngài nói bằng số nhiều; hoặc là, liên quan đến sự lặp lại được thực hiện bởi các vị kết tập kinh điển. Ngài có bhaga (phước đức) được phân loại thành quyền uy v.v..., nên gọi là bhagī. “Ngài đã bẻ gãy” có nghĩa là: Ngài đã làm cho các ác pháp như tham ái v.v... bị bẻ gãy, có nghĩa là bhaggavā (người đã bẻ gãy). “Bằng nhiều phương pháp” có nghĩa là: bằng nhiều tiến trình tu tập như thân tu tập v.v... “Của người có tự thân được tu tập tốt” có nghĩa là: của người có bản chất đã được tu tập một cách chân chánh. Và từ này ở sở thuộc cách nhưng có nghĩa là chủ cách.

නිද්දෙසෙ වුත්තනයෙනාති එත්ථායං නිද්දෙසනයො –

Trong câu “theo phương pháp đã nói trong Niddesa”, đây là phương pháp của Niddesa –

‘‘භගවාති ගාරවාධිවචනමෙතං. අපිච භග්ගරාගොති භගවා, භග්ගදොසොති භගවා, භග්ගමොහොති භගවා, භග්ගමානොති භගවා, භග්ගදිට්ඨීති භගවා, භග්ගතණ්හොති භගවා, භග්ගකිලෙසොති භගවා, භජි විභජි පවිභජි ධම්මරතනන්ති භගවා, භවානං අන්තකරොති භගවා, භාවිතකායො භාවිතසීලො භාවිතචිත්තො භාවිතපඤ්ඤොති භගවා, භජි වා භගවා අරඤ්ඤවනපත්ථානි පන්තානි සෙනාසනානි අප්පසද්දානි අප්පනිග්ඝොසානි විජනවාතානි මනුස්සරාහස්සෙය්‍යකානි පටිසල්ලානසාරුප්පානීති භගවා, භාගී වා භගවා චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරානන්ති භගවා, භාගී වා භගවා අත්ථරසස්ස ධම්මරසස්ස විමුත්තිරසස්ස අධිසීලස්ස අධිචිත්තස්ස අධිපඤ්ඤායාති භගවා, භාගී වා භගවා චතුන්නං ඣානානං චතුන්නං අප්පමඤ්ඤානං චතුන්නං අරූපසමාපත්තීනන්ති භගවා, භාගී වා භගවා අට්ඨන්නං විමොක්ඛානං අට්ඨන්නං අභිභායතනානං නවන්නං අනුපුබ්බවිහාරසමාපත්තීනන්ති භගවා, භාගී වා භගවා දසන්නං සඤ්ඤාභාවනානං දසන්නං කසිණසමාපත්තීනං ආනාපානස්සතිසමාධිස්ස අසුභසමාපත්තියාති භගවා, භාගී වා භගවා චතුන්නං සතිපට්ඨානානං චතුන්නං සම්මප්පධානානං චතුන්නං ඉද්ධිපාදානං පඤ්චන්නං ඉන්ද්‍රියානං පඤ්චන්නං බලානං සත්තන්නං බොජ්ඣඞ්ගානං අරියස්ස අට්ඨඞ්ගිකස්ස මග්ගස්සාති භගවා, භාගී වා භගවා දසන්නං තථාගතබලානං චතුන්නං වෙසාරජ්ජානං චතුන්නං පටිසම්භිදානං ඡන්නං අභිඤ්ඤානං ඡන්නං බුද්ධධම්මානන්ති භගවා, භගවාති නෙතං නාමං…පෙ… සච්ඡිකා පඤ්ඤත්ති යදිදං භගවා’’ති (මහානි. 83).

“‘Bhagavā’ là một từ ngữ biểu thị sự tôn kính. Hơn nữa, Ngài là Bhagavā vì đã bẻ gãy tham ái, là Bhagavā vì đã bẻ gãy sân hận, là Bhagavā vì đã bẻ gãy si mê, là Bhagavā vì đã bẻ gãy ngã mạn, là Bhagavā vì đã bẻ gãy tà kiến, là Bhagavā vì đã bẻ gãy ái dục, là Bhagavā vì đã bẻ gãy phiền não. Ngài là Bhagavā vì đã phân tích, phân loại, và phân biệt pháp bảo. Ngài là Bhagavā vì đã chấm dứt các cõi hữu. Ngài là Bhagavā vì đã tu tập thân, tu tập giới, tu tập tâm, tu tập tuệ. Hoặc, Ngài là Bhagavā vì đã thường trú ở những trú xứ trong rừng, nơi hoang vắng, xa xôi, ít tiếng động, ít ồn ào, vắng vẻ, kín đáo cho con người, thích hợp cho việc độc cư. Hoặc, Ngài là Bhagavā vì là người có được các vật dụng như y, vật thực khất thực, sàng tọa, và dược phẩm trị bệnh. Hoặc, Ngài là Bhagavā vì là người có được vị của ý nghĩa, vị của Pháp, vị của giải thoát, của tăng thượng giới, tăng thượng tâm, tăng thượng tuệ. Hoặc, Ngài là Bhagavā vì là người có được bốn thiền, bốn vô lượng tâm, bốn thiền vô sắc. Hoặc, Ngài là Bhagavā vì là người có được tám giải thoát, tám thắng xứ, chín thiền định thứ lớp. Hoặc, Ngài là Bhagavā vì là người có được mười pháp tu tập tưởng, mười biến xứ, định niệm hơi thở vô ra, và thiền định về sự bất tịnh. Hoặc, Ngài là Bhagavā vì là người có được bốn niệm xứ, bốn chánh cần, bốn như ý túc, năm căn, năm lực, bảy giác chi, và Thánh đạo Tám ngành. Hoặc, Ngài là Bhagavā vì là người có được mười lực của Như Lai, bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, sáu thần thông, và sáu Phật pháp. ‘Bhagavā’ không phải là danh xưng do mẹ đặt… đây là một chế định có thật, tức là Bhagavā.”

එත්ථ [Pg.253] ච ‘‘ගාරවාධිවචන’’න්තිආදීනි යදිපි ගාථායං ආගතපදානුක්කමෙන න නිද්දිට්ඨානි, යථාරහං පන තෙසං සබ්බෙසම්පි නිද්දෙසභාවෙන වෙදිතබ්බානි. තත්ථ ගාරවාධිවචනන්ති ගරූනං ගරුභාවවාචකං වචනං. භජීති භාගසො කථෙසි. තෙනාහ ‘‘විභජී’’ති. ධම්මරතනන්ති මග්ගඵලාදිඅරියධම්මරතනං. පුන භජීති සෙවි. භාගීති භාගධෙය්‍යවා. පුන භාගීති භජනසීලො. අත්ථරසස්සාති අත්ථසන්නිස්සයස්ස රසස්ස. විමුත්තායතනසීසෙ හි ඨත්වා ධම්මං කථෙන්තස්ස, සුණන්තස්ස ච තදත්ථං ආරබ්භ උප්පජ්ජනකපීතිසොමනස්සං අත්ථරසො. ධම්මං ආරබ්භ ධම්මරසො. යං සන්ධාය වුත්තං ‘‘ලභති අත්ථවෙදං, ලභති ධම්මවෙද’’න්ති (අ. නි. 6.10). විමුත්තිරසස්සාති විමුත්තිභූතස්ස, විමුත්තිසන්නිස්සයස්ස වා රසස්ස. සඤ්ඤාභාවනානන්ති අනිච්චසඤ්ඤාදීනං දසන්නං සඤ්ඤාභාවනානං. ඡන්නං බුද්ධධම්මානන්ති ඡ අසාධාරණඤාණානි සන්ධාය වුත්තං. තත්ථ තත්ථ ‘‘භගවා’’ති සද්දසිද්ධි නිරුත්තිනයෙන වෙදිතබ්බා.

Và ở đây, mặc dù các từ “gāravādhivacana” v.v... không được giải thích theo thứ tự các từ xuất hiện trong kệ, nhưng nên hiểu rằng chúng là phần giải thích cho tất cả các từ ấy một cách thích hợp. Trong đó, “gāravādhivacana” là lời nói biểu thị trạng thái đáng tôn kính của các bậc đáng tôn kính. “Bhaji” có nghĩa là Ngài đã thuyết giảng từng phần. Do đó, có nói là “vibhaji”. “Dhammaratana” là pháp bảo của bậc Thánh, tức là đạo, quả, v.v... Lại nữa, “bhaji” có nghĩa là đã thường trú. “Bhāgī” là người có phước báu. Lại nữa, “bhāgī” là người có thói quen thực hành. “Attharasassa” (của vị của ý nghĩa) là của vị nương vào ý nghĩa. Thật vậy, hỷ và hoan hỷ phát sinh liên quan đến ý nghĩa ấy đối với người đang thuyết pháp, sau khi đã đứng vững trên nền tảng của giải thoát, và đối với người đang nghe, được gọi là vị của ý nghĩa (attharaso). Liên quan đến Pháp thì gọi là vị của Pháp (dhammaraso). Về điều này, có lời dạy rằng: “Vị ấy đạt được sự hiểu biết về ý nghĩa, đạt được sự hiểu biết về Pháp” (A. Ni. 6.10). “Vimuttirasassa” (của vị của giải thoát) là của vị đã trở thành giải thoát, hoặc của vị nương vào giải thoát. “Saññābhāvanānaṃ” (của các pháp tu tập tưởng) là của mười pháp tu tập tưởng, như là vô thường tưởng, v.v... “Channaṃ buddhadhammānaṃ” (của sáu Phật pháp) được nói đến để chỉ sáu trí tuệ bất cộng. Trong mỗi trường hợp, sự hình thành của từ “bhagavā” nên được hiểu theo phương pháp từ nguyên học.

144. යදිපි ‘‘භාග්‍යවා’’තිආදීහි පදෙහි වුච්චමානො අත්ථො ‘‘භගී භජී’’ති නිද්දෙසගාථාය සඞ්ගහිතො එව, තථාපි පදසිද්ධි අත්ථවිභාගඅත්ථයොජනාදිසහිතො සංවණ්ණනානයො තතො අඤ්ඤාකාරොති වුත්තං ‘‘අයං පන අපරො නයො’’ති. ආදිකන්ති ආදි-සද්දෙන වණ්ණවිකාරො, වණ්ණලොපො, ධාතුඅත්ථෙන නියොජනඤ්චාති ඉමං තිවිධං ලක්ඛණං සඞ්ගණ්හාති. සද්දනයෙනාති බ්‍යාකරණනයෙන. පිසොදරාදීනං සද්දානං ආකතිගණභාවතො වුත්තං ‘‘පිසොදරාදිපක්ඛෙපලක්ඛණං ගහෙත්වා’’ති. පක්ඛිපනමෙව ලක්ඛණං. තප්පරියාපන්නතාකරණං හි පක්ඛිපනං. පාරප්පත්තන්ති පරමුක්කංසගතං පාරමිභාවප්පත්තං. භාග්‍යන්ති කුසලං. තත්ථ මග්ගකුසලං ලොකුත්තරසුඛනිබ්බත්තකං, ඉතරං ලොකියසුඛනිබ්බත්තකං, ඉතරම්පි වා විවට්ටූපනිස්සයං පරියායතො ලොකුත්තරසුඛනිබ්බත්තකං සියා.

144. Mặc dù ý nghĩa được diễn tả bằng các từ như “bhāgyavā” v.v... đã được bao hàm trong câu kệ giải thích “bhagī bhajī”, tuy nhiên, phương pháp chú giải bao gồm sự hình thành từ, phân tích ý nghĩa, áp dụng ý nghĩa, v.v... có một hình thức khác với phần giải thích đó. Vì vậy, có nói rằng: “Đây là một phương pháp khác”. Trong từ “ādika” (v.v...), từ “ādi” bao gồm ba đặc điểm này: sự biến đổi âm, sự lược bỏ âm, và sự kết hợp với ý nghĩa của một ngữ căn. “Saddanayena” (theo phương pháp ngữ pháp) có nghĩa là theo phương pháp văn phạm. Do các từ như “pisodara” thuộc nhóm từ bất quy tắc (ākatigaṇa), nên có nói rằng “sau khi lấy đặc điểm của việc được xếp vào nhóm pisodara”. Chính sự xếp vào là đặc điểm. Thật vậy, việc làm cho nó được bao hàm trong đó được gọi là sự xếp vào. “Pārappattaṃ” (đã đến bờ kia) có nghĩa là đã đạt đến sự tột bậc, đã đạt đến trạng thái ba-la-mật. “Bhāgya” (phước) có nghĩa là thiện. Trong đó, thiện của đạo tạo ra hạnh phúc siêu thế; thiện khác tạo ra hạnh phúc thế gian. Hoặc, thiện khác, có sự giải thoát làm cận y duyên, cũng có thể gián tiếp tạo ra hạnh phúc siêu thế.

ලොභාදයො එකකවසෙන ගහිතා. තථා විපරීතමනසිකාරො විපල්ලාසභාවසාමඤ්ඤෙන, අහිරිකාදයො දුකවසෙන. ලොභාදයො ච පුන ‘‘තිවිධාකුසලමූල’’න්ති තිකවසෙන ගහිතා. කායදුච්චරිතාදි-තණ්හාසංකිලෙසාදිරාගමලාදිරාගවිසමාදිකාමසඤ්ඤාදිකාමවිතක්කාදිතණ්හාපපඤ්චාදයො තිවිධදුච්චරිතාදයො. සුභසඤ්ඤාදිකා චතුබ්බිධවිපරියෙසා. ‘‘චීවරහෙතු වා භික්ඛුනො තණ්හා උප්පජ්ජමානා උප්පජ්ජති, පිණ්ඩපාත[Pg.254], සෙනාසන, ඉතිභවාභවහෙතු වා’’ති (අ. නි. 4.9) එවමාගතා චත්තාරො තණ්හුප්පාදා. ‘‘බුද්ධෙ කඞ්ඛති, ධම්මෙ, සඞ්ඝෙ, සික්ඛාය, සබ්‍රහ්මචාරීසු කුපිතො හොති අනත්තමනො ආහතචිත්තො ඛීලජාතො’’ති (දී. නි. 3.319; ම. නි. 1.185; අ. නි. 5.205; 9.71; විභ. 941) එවමාගතානි පඤ්ච චෙතොඛීලානි. ‘‘කාමෙ අවීතරාගො හොති, කායෙ අවීතරාගො, රූපෙ අවීතරාගො, යාවදත්ථං උදරාවදෙහකං භුඤ්ජිත්වා සෙය්‍යසුඛං පස්සසුඛං මිද්ධසුඛං අනුයුත්තො විහරති, අඤ්ඤතරං දෙවනිකායං පණිධාය බ්‍රහ්මචරියං චරතී’’ති (දී. නි. 3.320; ම. නි. 1.186) ආගතා පඤ්ච විනිබන්ධා. රූපාභිනන්දනාදයො පඤ්චාභිනන්දනා. කොධො, මක්ඛො, ඉස්සා, සාඨෙය්‍යං, පාපිච්ඡතා, සන්දිට්ඨිපරාමාසොති ඉමානි ඡ විවාදමූලානි. රූපතණ්හාදයො ඡ තණ්හාකායා.

Tham, v.v... được thu nạp theo cách đơn lẻ. Tương tự như vậy, tác ý sai lạc (được thu nạp) do có điểm chung là bản chất điên đảo, còn vô tàm, v.v... (được thu nạp) theo cách từng đôi. Và tham, v.v... lại được thu nạp theo cách từng ba là "ba bất thiện căn". Thân ác hạnh, v.v..., tham uế nhiễm, v.v..., tham cấu uế, v.v..., tham bất bình, v.v..., tưởng về dục, v.v..., tầm về dục, v.v..., tham hý luận, v.v... là ba ác hạnh, v.v... Tưởng về tịnh, v.v... là bốn điên đảo. Bốn sự phát sanh của ái được đề cập đến như vầy: "Hoặc tham ái của vị tỳ khưu khi phát sanh, phát sanh do nhân y; hoặc do nhân vật thực; hoặc do nhân sàng tọa; hoặc do nhân hữu này hữu kia". Năm tâm hoang vu được đề cập đến như vầy: "Hoài nghi đối với đức Phật, đối với Pháp, đối với Tăng, đối với học giới; phẫn nộ, không hoan hỷ, tâm bị tổn thương, sanh lòng chai cứng đối với các vị đồng phạm hạnh". Năm trói buộc được đề cập đến: "Chưa ly tham trong các dục, chưa ly tham trong thân, chưa ly tham trong sắc; sau khi ăn no bụng thỏa thích, sống chuyên tâm vào lạc nằm, lạc nghiêng mình, lạc ngủ nghỉ; thực hành phạm hạnh với ước nguyện sanh vào một hội chúng chư thiên nào đó". Hân hoan trong sắc, v.v... là năm sự hân hoan. Phẫn nộ, gièm pha, tật đố, xảo trá, ác dục, chấp thủ tà kiến của mình, đây là sáu căn nguyên tranh cãi. Ái đối với sắc, v.v... là sáu thân ái.

කාමරාගපටිඝදිට්ඨිවිචිකිච්ඡාභවරාගමානාවිජ්ජා සත්තානුසයා. මිච්ඡාදිට්ඨිආදයො අට්ඨ මිච්ඡත්තා. ‘‘තණ්හං පටිච්ච පරියෙසනා, පරියෙසනං පටිච්ච ලාභො, ලාභං පටිච්ච විනිච්ඡයො, විනිච්ඡයං පටිච්ච ඡන්දරාගො, ඡන්දරාගං පටිච්ච අජ්ඣොසානං, අජ්ඣොසානං පටිච්ච පරිග්ගහො, පරිග්ගහං පටිච්ච මච්ඡරියං, මච්ඡරියං පටිච්ච ආරක්ඛා, ආරක්ඛාධිකරණං දණ්ඩාදානාදයො’’ති (දී. නි. 2.103; 3.359) එතෙ නව තණ්හාමූලකා. චත්තාරො සස්සතවාදා, චත්තාරො එකච්චසස්සතවාදා, චත්තාරො අන්තානන්තිකා, චත්තාරො අමරාවික්ඛෙපිකා, ද්වෙ අධිච්චසමුප්පන්නිකා, සොළස සඤ්ඤීවාදා, අට්ඨ අසඤ්ඤීවාදා, අට්ඨ නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤීවාදා, සත්ත උච්ඡෙදවාදා, පඤ්ච පරමදිට්ඨධම්මනිබ්බානවාදාති එතානි ද්වාසට්ඨි දිට්ඨිගතානි. අජ්ඣත්තිකස්ස උපාදාය ‘‘අස්මී’’ති හොති, ‘‘ඉත්ථස්මී’’ති, ‘‘එවස්මී’’ති, ‘‘අඤ්ඤථාස්මී’’ති, ‘‘භවිස්ස’’න්ති, ‘‘ඉත්ථං භවිස්ස’’න්ති, ‘‘එවං භවිස්ස’’න්ති, ‘‘අඤ්ඤථා භවිස්ස’’න්ති, ‘‘අසස්මී’’ති, ‘‘සාතස්මී’’ති, ‘‘සිය’’න්ති, ‘‘ඉත්ථං සිය’’න්ති, ‘‘එවං සිය’’න්ති, ‘‘අඤ්ඤථා සිය’’න්ති, ‘‘අපාහං සිය’’න්ති, ‘‘අපාහං ඉත්ථං සිය’’න්ති, ‘‘අපාහං එවං සිය’’න්ති, ‘‘අපාහං අඤ්ඤථා සිය’’න්ති හොතීති අට්ඨාරස, බාහිරස්සුපාදාය ‘‘ඉමිනා අස්මී’’ති හොති, ‘‘ඉමිනා ඉත්ථස්මී’’ති, ‘‘ඉමිනා එවස්මී’’ති, ‘‘ඉමිනා අඤ්ඤථාස්මී’’තිආදිකා (විභ. 975-976) වුත්තනයා අට්ඨාරසාති ඡත්තිංස, අතීතා ඡත්තිංස, අනාගතා ඡත්තිංස, පච්චුප්පන්නා ඡත්තිංසාති අට්ඨසතතණ්හාවිචරිතානි.

Dục tham, sân, kiến, nghi, hữu tham, mạn, vô minh là bảy tùy miên. Tà kiến, v.v... là tám tà tánh. "Duyên ái có sự tìm cầu, duyên tìm cầu có sự được lợi, duyên được lợi có sự quyết định, duyên quyết định có dục tham, duyên dục tham có sự tham đắm, duyên tham đắm có sự chiếm hữu, duyên chiếm hữu có sự bỏn xẻn, duyên bỏn xẻn có sự bảo vệ, do nhân bảo vệ có sự cầm gậy, v.v...", đây là chín pháp lấy ái làm gốc. Bốn thường kiến, bốn bán thường kiến, bốn hữu biên vô biên kiến, bốn ngụy biện luận, hai vô nhân sanh luận, mười sáu tưởng luận, tám vô tưởng luận, tám phi tưởng phi phi tưởng luận, bảy đoạn kiến, năm hiện tại Niết-bàn luận, đây là sáu mươi hai tà kiến. Do chấp thủ vào nội phần, có (quan niệm) "tôi là", "tôi là thế này", "tôi là như vậy", "tôi là khác đi"; "sẽ là", "sẽ là thế này", "sẽ là như vậy", "sẽ là khác đi"; "tôi là thường hằng", "tôi là không thường hằng"; "mong rằng sẽ là", "mong rằng sẽ là thế này", "mong rằng sẽ là như vậy", "mong rằng sẽ là khác đi"; "mong rằng tôi sẽ không là", "mong rằng tôi sẽ không là thế này", "mong rằng tôi sẽ không là như vậy", "mong rằng tôi sẽ không là khác đi", như vậy là mười tám. Do chấp thủ vào ngoại phần, có (quan niệm) "do cái này tôi là", "do cái này tôi là thế này", "do cái này tôi là như vậy", "do cái này tôi là khác đi", v.v... theo cách đã nói là mười tám, (tổng cộng) là ba mươi sáu. Ba mươi sáu (thuộc) quá khứ, ba mươi sáu (thuộc) vị lai, ba mươi sáu (thuộc) hiện tại, như vậy là một trăm lẻ tám ái hành.

පභෙද-සද්දො [Pg.255] පච්චෙකං සම්බන්ධිතබ්බො. තත්ථායං යොජනා – ලොභප්පභෙදා දොසප්පභෙදා යාව අට්ඨසතතණ්හාවිචරිතප්පභෙදාති. සබ්බානි සත්තානං දරථපරිළාහකරානි කිලෙසානං අනෙකානි සතසහස්සානි අභඤ්ජීති යොජනා. ආරම්මණාදිවිභාගතො හි පවත්තිආකාරවිභාගතො ච අනන්තප්පභෙදා කිලෙසාති. සඞ්ඛෙපතොති එත්ථ සමුච්ඡෙදප්පහානවසෙන සබ්බසො අප්පවත්තිකරණෙන කිලෙසමාරං, සමුදයප්පහානපරිඤ්ඤාවසෙන ඛන්ධමාරං, සහායවෙකල්ලකරණවසෙන සබ්බථා අප්පවත්තිකරණෙන අභිසඞ්ඛාරමාරං, බලවිධමනවිසයාතික්කමනවසෙන දෙවපුත්තමච්චුමාරඤ්ච අභඤ්ජි භග්ගෙ අකාසි. පරිස්සයානන්ති උපද්දවානං. සම්පති, ආයතිඤ්ච සත්තානං අනත්ථාවහත්තා මාරණට්ඨෙන විබාධනට්ඨෙන කිලෙසාව මාරොති කිලෙසමාරො. වධකට්ඨෙන ඛන්ධාව මාරොති ඛන්ධමාරො. තථා හි වුත්තං ‘‘වධකං රූපං ‘වධකං රූප’න්ති යථාභූතං නප්පජානාතී’’තිආදි (සං. නි. 3.85). ජාතිජරාදිමහාබ්‍යසනනිබ්බත්තනෙන අභිසඞ්ඛාරොව මාරොති අභිසඞ්ඛාරමාරො. සංකිලෙසනිමිත්තං හුත්වා ගුණමාරණට්ඨෙන දෙවපුත්තොව මාරොති දෙවපුත්තමාරො. සත්තානං ජීවිතස්ස, ජීවිතපරික්ඛාරානඤ්ච ජානිකරණෙන මහාබාධරූපත්තා මච්චු එව මාරොති මච්චුමාරො.

Từ "phân loại" (pabheda) nên được liên kết với từng (pháp). Ở đây, cách kết hợp là như vầy: các loại tham, các loại sân, cho đến các loại của một trăm lẻ tám ái hành. Cách kết hợp là: (Ngài) đã bẻ gãy tất cả trăm ngàn phiền não, vốn gây ra sự phiền muộn và nóng nảy cho chúng sanh. Vì rằng, do sự phân chia về đối tượng, v.v... và do sự phân chia về cách thức diễn tiến, các phiền não có vô số loại. Ở đây, trong câu "tóm lại", (Ngài) đã bẻ gãy, đã phá vỡ: phiền não ma bằng cách làm cho chúng hoàn toàn không khởi sanh thông qua sự đoạn trừ bằng cách cắt đứt; uẩn ma bằng cách đoạn trừ tập đế và liễu tri; hành ma bằng cách làm cho chúng hoàn toàn không khởi sanh thông qua việc làm cho chúng thiếu vắng trợ duyên; và thiên tử ma cùng tử ma bằng cách đập tan quân lực và vượt qua lãnh địa. (Parissayānaṃ) có nghĩa là các tai ương. Hiện tại và tương lai, do mang lại điều bất lợi cho chúng sanh, do có ý nghĩa giết chết, do có ý nghĩa bức hại, chính các phiền não là ma, nên gọi là phiền não ma. Do có ý nghĩa sát hại, chính các uẩn là ma, nên gọi là uẩn ma. Thật vậy, đã được nói như sau: "Không biết đúng như thật về sắc sát hại là 'sắc sát hại'", v.v... Do tạo ra các đại họa như sanh, già, v.v..., chính các hành là ma, nên gọi là hành ma. Trở thành nhân của sự ô nhiễm, do có ý nghĩa giết chết các đức hạnh, chính thiên tử là ma, nên gọi là thiên tử ma. Do làm tổn thất mạng sống và các vật dụng của đời sống của chúng sanh, do có bản chất là một căn bệnh lớn, chính cái chết là ma, nên gọi là tử ma.

සතපුඤ්ඤලක්ඛණධරස්සාති අනෙකසතපුඤ්ඤනිබ්බත්තමහාපුරිසලක්ඛණවහතො රූපකායසම්පත්ති දීපිතා හොති, ඉතරාසං ඵලසම්පදානං මූලභාවතො, අධිට්ඨානභාවතො ච. ධම්මකායසම්පත්ති දීපිතා හොති, පහානසම්පදාපුබ්බකත්තා ඤාණසම්පදාදීනං. භාග්‍යවතාය ලොකියානං බහුමතභාවො. භග්ගදොසතාය පරික්ඛකානං බහුමතභාවොති යොජනා. එවං ඉතො පරෙසුපි යථාසඞ්ඛ්‍යං යොජෙතබ්බං. පුඤ්ඤවන්තං හි ගහට්ඨා ඛත්තියාදයො අභිගච්ඡන්ති, පහීනදොසං පබ්බජිතතාපසපරිබ්බාජකාදයො ‘‘දොසවිනයාය ධම්මං දෙසෙතී’’ති. අභිගතානඤ්ච නෙසං කායචිත්තදුක්ඛාපනයනෙ පටිබලභාවො, ආමිසදානධම්මදානෙහි උපකාරසබ්භාවතො. රූපකායං තස්ස පසාදචක්ඛුනා, ධම්මකායං පඤ්ඤාචක්ඛුනා දිස්වා දුක්ඛද්වයස්ස පටිප්පස්සම්භනතො උපගතානඤ්ච තෙසං ආමිසදානධම්මදානෙහි උපකාරිතා, ‘‘පුබ්බෙ ආමිසදානධම්මදානෙහි මයා අයං [Pg.256] ලොකග්ගභාවො අධිගතො, තස්මා තුම්හෙහිපි එවමෙව පටිපජ්ජිතබ්බ’’න්ති එවං සම්මාපටිපත්තියං නියොජනෙන අභිගතානං ලොකියලොකුත්තරසුඛෙහි සංයොජනසමත්ථතා ච දීපිතා හොති.

Satapuññalakkhaṇadharassāti (có nghĩa là) người mang các tướng đại nhân được sinh ra từ vô số trăm công đức, sự thành tựu sắc thân được chỉ ra, vì là nền tảng và là chỗ đứng cho các thành tựu quả khác. Sự thành tựu pháp thân được chỉ ra, vì sự thành tựu đoạn trừ đi trước các thành tựu về trí tuệ v.v... Do là bậc có phước báu, nên được hàng thế tục kính trọng. Do đã bẻ gãy các phiền não, nên được các bậc thẩm xét kính trọng, đây là cách liên kết. Tương tự, ở những phần sau cũng nên liên kết theo thứ tự. Thật vậy, các gia chủ như vua chúa v.v... đến gần bậc có công đức, các vị xuất gia như đạo sĩ, du sĩ v.v... (đến gần) bậc đã đoạn trừ phiền não, (với ý nghĩ) rằng: "Ngài thuyết pháp để điều phục phiền não". Và (chỉ ra) năng lực trong việc loại bỏ khổ thân và khổ tâm cho những người đã đến gần, vì có sự giúp đỡ bằng tài thí và pháp thí. Sau khi thấy sắc thân của Ngài bằng mắt tịnh tín, và thấy pháp thân bằng mắt trí tuệ, do sự lắng dịu của hai loại khổ, và (chỉ ra) sự giúp đỡ bằng tài thí và pháp thí cho những người đã đến gần. "Trước đây, do tài thí và pháp thí, ta đã đạt được địa vị tối thượng trong thế gian này. Vì vậy, các ngươi cũng nên thực hành như vậy", bằng cách khuyến khích thực hành đúng đắn như vậy, và năng lực liên kết những người đã đến gần với hạnh phúc thế gian và siêu thế cũng được chỉ ra.

සකචිත්තෙ ඉස්සරියං අත්තනො චිත්තස්ස වසීභාවාපාදනං, යෙන පටික්කූලාදීසු අප්පටික්කූලසඤ්ඤිතාදිවිහාරසිද්ධි, අධිට්ඨානිද්ධිආදිකො ඉද්ධිවිධොපි චිත්තිස්සරියමෙව චිත්තභාවනාය වසීභාවප්පත්තියා ඉජ්ඣනතො. අණිමාලඝිමාදිකන්ති ආදි-සද්දෙන මහිමා පත්ති පාකම්මං ඊසිතා වසිතා යත්ථකාමාවසායිතාති ඉමෙ ඡපි සඞ්ගහිතා. තත්ථ කායස්ස අණුභාවකරණං අණිමා. ලහුභාවො ලඝිමා ආකාසෙ පදසා ගමනාදිනා. මහත්තං මහිමා කායස්ස මහන්තතාපාදනං. ඉට්ඨදෙසප්පත්ති පත්ති. අධිට්ඨානාදිවසෙන ඉච්ඡිතනිප්ඵාදනං පාකම්මං. සයංවසිතා ඉස්සරභාවො ඊසිතා. ඉද්ධිවිධෙ වසීභාවො වසිතා. ආකාසෙන වා ගච්ඡතො, අඤ්ඤං වා කිඤ්චි කරොතො යත්ථ කත්ථචි වොසානප්පත්ති යත්ථකාමාවසායිතා. ‘‘කුමාරකරූපාදිදස්සන’’න්තිපි වදන්ති. එවමිදං අට්ඨවිධං ලොකියසම්මතං ඉස්සරියං. තං පන භගවතො ඉද්ධිවිධන්තොගධං, අනඤ්ඤසාධාරණඤ්චාති ආහ ‘‘සබ්බාකාරපරිපූරං අත්ථී’’ති.

Quyền năng trong tâm mình là làm cho tâm của mình đạt đến trạng thái thuần thục, nhờ đó thành tựu được các cách an trú như có tưởng không nhàm chán trong các đối tượng nhàm chán v.v..., các loại thần thông như thần thông quyết định v.v... cũng chính là quyền năng của tâm, vì chúng được thành tựu khi tâm đạt đến sự thuần thục do tu tập. Trong câu "Aṇimālaghimādikaṃ", bằng từ "ādi" (v.v...), sáu loại này cũng được bao gồm: mahimā, patti, pākammaṃ, īsitā, vasitā, yatthakāmāvasāyitā. Trong đó, aṇimā là làm cho thân trở nên nhỏ như nguyên tử. Laghimā là sự nhẹ nhàng, như đi bằng chân trên không trung v.v... Mahimā là sự to lớn, làm cho thân trở nên to lớn. Patti là đến được nơi mong muốn. Pākammaṃ là hoàn thành điều mong muốn bằng cách quyết định v.v... Īsitā là quyền làm chủ, khả năng tự mình điều khiển. Vasitā là sự thuần thục trong các loại thần thông. Yatthakāmāvasāyitā là đạt đến sự kết thúc ở bất cứ nơi nào, dù đang đi trên không hay đang làm bất cứ điều gì khác. Người ta cũng nói rằng (đó là) "sự biểu hiện hình dạng của một cậu bé v.v...". Như vậy, tám loại quyền năng này được thế gian công nhận. Nhưng quyền năng đó của Đức Thế Tôn thì được bao gồm trong thần thông biến hóa và không chung với người khác, nên nói rằng "có sự viên mãn về mọi phương diện".

කෙසඤ්චි පදෙසවුත්ති, අයථාභූතගුණසන්නිස්සයත්තා අපරිසුද්ධො ච යසො හොති, න එවං තථාගතස්සාති දස්සෙතුං ‘‘ලොකත්තයබ්‍යාපකො’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ ඉධ අධිගතසත්ථුගුණානං ආරුප්පෙ උප්පන්නානං ‘‘ඉතිපි සො භගවා’’තිආදිනා භගවතො ගුණෙ අනුස්සරන්තානං යසො පාකටො හොතීති ආහ ‘‘ලොකත්තයබ්‍යාපකො’’ති. යථාභුච්චගුණාධිගතත්තා එව අතිවිය පරිසුද්ධො. අනවසෙසලක්ඛණානුබ්‍යඤ්ජනාදිසම්පත්තියා සබ්බාකාරපරිපූරා. සබ්බඞ්ගපච්චඞ්ගසිරී සබ්බෙසං අඞ්ගපච්චඞ්ගානං සොභා. ‘‘තිණ්ණො තාරෙය්‍ය’’න්තිආදිනා යං යං එතෙන ලොකනාථෙන ඉච්ඡිතං මනොවචීපණිධානවසෙන, පත්ථිතං කායපණිධානවසෙන. තථෙවාති පණිධානානුරූපමෙව. වීරියපාරමිභාවප්පත්තො, අරියමග්ගපරියාපන්නො ච සම්මාවායාමසඞ්ඛාතො පයත්තො.

Danh tiếng của một số người chỉ tồn tại ở một khu vực, và không trong sạch vì dựa vào những phẩm chất không có thật, để chỉ ra rằng (danh tiếng) của Như Lai không như vậy, nên câu "lan khắp ba cõi" v.v... được nói đến. Trong đó, đối với những vị đã chứng đắc các đức tính của Bậc Đạo Sư ở đây (cõi người) và đã sanh vào cõi vô sắc, khi họ tùy niệm các ân đức của Đức Thế Tôn bằng (câu) "Itipi so bhagavā" v.v..., danh tiếng của Ngài trở nên hiển nhiên, nên nói rằng "lan khắp ba cõi". (Danh tiếng) vô cùng trong sạch chính vì được đạt đến bằng những phẩm chất chân thật. Viên mãn về mọi phương diện do sự thành tựu các tướng chính và tướng phụ v.v... không thiếu sót. Vẻ đẹp của tất cả các chi phần lớn nhỏ là sự rực rỡ của tất cả các chi phần lớn nhỏ. Bằng (câu) "Đã vượt qua, mong cho chúng sanh vượt qua" v.v..., bất cứ điều gì được Bậc Lãnh Đạo Thế Gian này mong muốn bằng sự phát nguyện qua ý và lời, và ao ước bằng sự phát nguyện qua thân. "Như vậy" có nghĩa là đúng như lời phát nguyện. Sự nỗ lực được gọi là chánh tinh tấn là (sự nỗ lực) đã đạt đến trạng thái tinh tấn ba-la-mật và được bao gồm trong thánh đạo.

භෙදෙහීති සබ්බත්තිකදුකපදසංහිතෙහි පභෙදෙහි. පටිච්චසමුප්පාදාදීහීති ආදි-සද්දෙන න කෙවලං විභඞ්ගපාළියං ආගතා සතිපට්ඨානාදයොව සඞ්ගහිතා, අථ ඛො සඞ්ගහාදයො, සමයවිමුත්තාදයො, ඨපනාදයො[Pg.257], තිකපට්ඨානාදයො ච සඞ්ගහිතාති වෙදිතබ්බං. දුක්ඛසච්චස්ස පීළනට්ඨො තංසමඞ්ගිනො සත්තස්ස හිංසනං අවිප්ඵාරිකතාකරණං. සඞ්ඛතට්ඨො සමෙච්චසම්භූයපච්චයෙහි කතභාවො. සන්තාපට්ඨො දුක්ඛදුක්ඛතාදීහි සන්තප්පනං පරිදහනං. විපරිණාමට්ඨො ජරාය, මරණෙන චාති ද්විධා විපරිණාමෙතබ්බතා. සමුදයස්ස ආයූහනට්ඨො දුක්ඛස්ස නිබ්බත්තනවසෙන සම්පිණ්ඩනං. නිදානට්ඨො ‘‘ඉදං තං දුක්ඛ’’න්ති නිදදන්තස්ස විය සමුට්ඨාපනං. සංයොගට්ඨො සංසාරදුක්ඛෙන සංයොජනං. පලිබොධට්ඨො මග්ගාධිගමස්ස නිවාරණං. නිරොධස්ස නිස්සරණට්ඨො සබ්බූපධීනං පටිනිස්සග්ගසභාවත්තා තතො විනිස්සටතා, තන්නිස්සරණනිමිත්තතා වා. විවෙකට්ඨො සබ්බසඞ්ඛාරවිසංයුත්තතා. අසඞ්ඛතට්ඨො කෙනචිපි පච්චයෙන අනභිසඞ්ඛතතා. අමතට්ඨො නිච්චසභාවත්තා මරණාභාවො, සත්තානං මරණාභාවහෙතුතා වා. මග්ගස්ස නිය්‍යානට්ඨො වට්ටදුක්ඛතො නිග්ගමනට්ඨො. හෙතුඅත්ථො නිබ්බානස්ස සම්පාපකභාවො. දස්සනට්ඨො අච්චන්තසුඛුමස්ස නිබ්බානස්ස සච්ඡිකරණං. ආධිපතෙය්‍යට්ඨො චතුසච්චදස්සනෙ සම්පයුත්තානං ආධිපච්චකරණං, ආරම්මණාධිපතිභාවො වා විසෙසතො මග්ගාධිපතිවචනතො. සතිපි හි ඣානාදීනං ආරම්මණාධිපතිභාවෙ ‘‘ඣානාධිපතිනො ධම්මා’’ති එවමාදිං අවත්වා ‘‘මග්ගාධිපතිනො ධම්මා’’ ඉච්චෙව වුත්තං, තස්මා විඤ්ඤායති ‘‘අත්ථි මග්ගස්ස ආරම්මණාධිපතිභාවෙ විසෙසො’’ති. එතෙ ච පීළනාදයො සොළසාකාරා නාම. කස්මා පනෙත්ථ අඤ්ඤෙසු රොගගණ්ඨාදිආකාරෙසු විජ්ජමානෙසු එතෙව පරිග්ගය්හන්තීති? සලක්ඛණතො ච සච්චන්තරදස්සනතො ච ආවිභාවතො. ස්වායමත්ථො පරතො සච්චකථායමෙව ආවි භවිස්සති.

Bhedehīti (với các sự phân loại) là với các sự phân loại được tính đếm bằng tất cả các mẫu tam và mẫu nhị. Paṭiccasamuppādādīhīti (về Duyên khởi, v.v...), với từ ādi (v.v...) không chỉ có các pháp như Niệm xứ, v.v... đã được đề cập trong Pāli tạng Phân Tích được bao gồm, mà còn phải được biết rằng các pháp như Tóm lược (saṅgaha), v.v... (trong bộ Dhātukathā), các pháp như Giải thoát theo thời (samayavimutta), v.v... (trong bộ Puggalapaññatti), các pháp như Sự thiết lập (ṭhapanā), v.v... (trong bộ Kathāvatthu), và các pháp như Nền tảng của mẫu tam (tikapaṭṭhāna), v.v... cũng được bao gồm. Về Khổ đế, ý nghĩa bức bách (pīḷanaṭṭho) là sự làm tổn hại, sự làm cho không phát triển đối với chúng sanh có đầy đủ yếu tố ấy. Ý nghĩa hữu vi (saṅkhataṭṭho) là trạng thái được tạo tác bởi các duyên hội đủ và cùng sanh khởi. Ý nghĩa thiêu đốt (santāpaṭṭho) là sự làm cho nóng nảy, sự làm cho thiêu đốt bởi khổ khổ, v.v... Ý nghĩa biến hoại (vipariṇāmaṭṭho) là trạng thái phải bị biến đổi theo hai cách là do sự già và do sự chết. Về Tập đế, ý nghĩa tích tập (āyūhanaṭṭho) là sự gom góp lại theo cách làm sanh khởi khổ. Ý nghĩa nguồn sanh (nidānaṭṭho) là sự làm cho phát sanh giống như người đang chỉ ra rằng: “Đây là khổ ấy.” Ý nghĩa trói buộc (saṃyogaṭṭho) là sự kết hợp với khổ luân hồi. Ý nghĩa chướng ngại (palibodhaṭṭho) là sự ngăn cản việc chứng đắc đạo. Về Diệt đế, ý nghĩa thoát ly (nissaraṇaṭṭho) là do có bản chất từ bỏ tất cả các sanh y nên là sự thoát ra khỏi các pháp ấy, hoặc là nhân của sự thoát ly khỏi các pháp ấy. Ý nghĩa viễn ly (vivekaṭṭho) là sự không tương ưng với tất cả các pháp hữu vi. Ý nghĩa vô vi (asaṅkhataṭṭho) là sự không bị tạo tác bởi bất cứ duyên nào. Ý nghĩa bất tử (amataṭṭho) là do có bản chất thường hằng nên là sự không có sự chết, hoặc là nhân của sự không có sự chết đối với các chúng sanh. Về Đạo đế, ý nghĩa xuất ly (niyyānaṭṭho) là ý nghĩa đi ra khỏi khổ luân hồi. Ý nghĩa là nhân (hetuattho) là trạng thái làm cho chứng đạt được Níp-bàn. Ý nghĩa thấy rõ (dassanaṭṭho) là sự thể chứng Níp-bàn vốn vô cùng vi tế. Ý nghĩa làm chủ (ādhipateyyaṭṭho) là sự làm chủ các pháp tương ưng trong việc thấy rõ bốn đế, hoặc là trạng thái làm đối tượng trưởng, đặc biệt là do lời dạy về đạo làm trưởng. Vì rằng, dầu cho có trạng thái làm đối tượng trưởng của các thiền, v.v... nhưng đã không nói rằng: “Các pháp có thiền làm trưởng,” v.v... mà chỉ nói rằng: “Các pháp có đạo làm trưởng.” Do đó, được hiểu rằng: “Có sự đặc biệt trong trạng thái làm đối tượng trưởng của đạo.” Và các pháp này, bức bách, v.v... được gọi là mười sáu hành tướng. Tại sao ở đây, trong khi có sự hiện hữu của các hành tướng khác như là bệnh hoạn, ung nhọt, v.v... mà chỉ có các pháp này được tiếp nhận? Là do sự hiển bày từ tự tướng và từ sự thấy rõ các đế khác. Ý nghĩa này sẽ được hiển bày về sau trong chính chương nói về các đế.

දිබ්බවිහාරො කසිණාදිආරම්මණානි රූපාවචරජ්ඣානානි. මෙත්තාදිජ්ඣානානි බ්‍රහ්මවිහාරො. ඵලසමාපත්ති අරියවිහාරො. කාමෙහි විවෙකට්ඨකායතාවසෙන එකීභාවො කායවිවෙකො. පඨමජ්ඣානාදිනා නීවරණාදීහි විවිත්තචිත්තතා චිත්තවිවෙකො. උපධිවිවෙකො නිබ්බානං. අඤ්ඤෙති ලොකියාභිඤ්ඤාදිකෙ.

Thiên trú (dibbavihāra) là các thiền sắc giới có các đối tượng là kasina, v.v... Phạm trú (brahmavihāra) là các thiền về từ, v.v... Thánh trú (ariyavihāra) là quả định. Thân viễn ly (kāyaviveko) là sự ở một mình theo cách có thân thể ở nơi vắng lặng khỏi các dục. Tâm viễn ly (cittaviveko) là trạng thái có tâm vắng lặng khỏi các triền cái, v.v... bằng sơ thiền, v.v... Sanh y viễn ly (upadhiviveko) là Níp-bàn. Aññeti (vị ấy biết) là (biết) các pháp như là các thắng trí thế gian, v.v...

කිලෙසාභිසඞ්ඛාරවසෙන භවෙසු පරිබ්භමනං, සො ච තණ්හාප්පධානොති වුත්තං ‘‘තණ්හාසඞ්ඛාතං ගමන’’න්ති. වන්තන්ති අරියමග්ගමුඛෙන උග්ගිරිතං පුන අපච්චාවමනවසෙන ඡඩ්ඩිතං. භගවාති වුච්චති නිරුත්තිනයෙනාති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘යථා…පෙ… මෙඛලා’’ති.

Sự lang thang trong các cõi sống là do năng lực của các phiền não hành, và sự lang thang ấy có ái làm chủ yếu, vì thế đã được nói là: “Sự đi được gọi là ái.” Vanta (đã nôn ra) là đã mửa ra bằng miệng của thánh đạo, đã từ bỏ theo cách không nuốt vào trở lại. Vị ấy đã nói: “yathā…pe… mekhalā” để chỉ ra rằng: “Bhagavā được nói theo phương pháp từ nguyên.”

අපරො [Pg.258] නයො – භාගවාති භගවා, භතවාති භගවා, භාගෙ වනීති භගවා, භගෙ වනීති භගවා, භත්තවාති භගවා, භගෙ වමීති භගවා. භාගෙ වමීති භගවා.

Phương pháp khác: Bhagavā là do có các phần (bhāga). Bhagavā là do đã tu tập (bhata). Bhagavā là do đã lui tới các phần (bhāge vani). Bhagavā là do đã đi đến các phần (bhāge vani). Bhagavā là do có người phục vụ (bhatta). Bhagavā là do đã nôn ra các phần (bhage vami). Bhagavā là do đã nôn ra các phần (bhāge vami).

භාගවා භතවා භාගෙ, භගෙ ච වනි භත්තවා;

භගෙ වමි තථා භාගෙ, වමීති භගවා ජිනො.

Bậc Chiến Thắng là Bhagavā (Thế Tôn) do có các phần (bhāga), do đã tu tập (bhata), và do đã lui tới các phần (bhāge vani), do có người phục vụ (bhatta), do đã nôn ra các phần (bhage vami), tương tự do đã nôn ra các phần (bhāge vami).

තත්ථ කථං භාගවාති භගවා? යෙ තෙ සීලාදයො ධම්මක්ඛන්ධා ගුණකොට්ඨාසා, තෙ අනඤ්ඤසාධාරණා නිරතිසයා තථාගතස්ස අත්ථි උපලබ්භන්ති. තථා හිස්ස සීලං සමාධි පඤ්ඤා විමුත්ති විමුත්තිඤාණදස්සනං, හිරී ඔත්තප්පං, සද්ධා වීරියං, සති සම්පජඤ්ඤං, සීලවිසුද්ධි දිට්ඨිවිසුද්ධි, සමථො විපස්සනා, තීණි කුසලමූලානි, තීණි සුචරිතානි, තයො සම්මාවිතක්කා, තිස්සො අනවජ්ජසඤ්ඤා, තිස්සො ධාතුයො, චත්තාරො සතිපට්ඨානා, චත්තාරො සම්මප්පධානා, චත්තාරො ඉද්ධිපාදා, චත්තාරො අරියමග්ගා, චත්තාරි අරියඵලානි, චතස්සො පටිසම්භිදා, චතුයොනිපරිච්ඡෙදකඤාණානි, චත්තාරො අරියවංසා, චත්තාරි වෙසාරජ්ජඤාණානි, පඤ්ච පධානියඞ්ගානි, පඤ්චඞ්ගිකො සම්මාසමාධි, පඤ්චඤාණිකො සම්මාසමාධි, පඤ්චින්ද්‍රියානි, පඤ්ච බලානි, පඤ්ච නිස්සාරණීයා ධාතුයො, පඤ්ච විමුත්තායතනඤාණානි, පඤ්ච විමුත්තිපරිපාචනීයා සඤ්ඤා, ඡ අනුස්සතිට්ඨානානි, ඡ ගාරවා, ඡ නිස්සාරණීයා ධාතුයො, ඡ සතතවිහාරා, ඡ අනුත්තරියානි, ඡ නිබ්බෙධභාගියා සඤ්ඤා, ඡ අභිඤ්ඤා, ඡ අසාධාරණඤාණානි, සත්ත අපරිහානියා ධම්මා, සත්ත අරියධම්මා, සත්ත අරියධනානි, සත්ත බොජ්ඣඞ්ගා, සත්ත සප්පුරිසධම්මා, සත්ත නිජ්ජරවත්ථූනි, සත්ත සඤ්ඤා, සත්තදක්ඛිණෙය්‍යපුග්ගලදෙසනා, සත්තවිඤ්ඤාණට්ඨිතිදෙසනා, සත්තඛීණාසවබලදෙසනා, අට්ඨපඤ්ඤාපටිලාභහෙතුදෙසනා, අට්ඨ සම්මත්තානි, අට්ඨලොකධම්මාතික්කමා, අට්ඨ ආරම්භවත්ථූනි, අට්ඨඅක්ඛණදෙසනා, අට්ඨ මහාපුරිසවිතක්කා, අට්ඨඅභිභායතනදෙසනා, අට්ඨ විමොක්ඛා, නව යොනිසොමනසිකාරමූලකා ධම්මා, නව පාරිසුද්ධිපධානියඞ්ගානි, නවසත්තාවාසදෙසනා, නව ආඝාතපටිවිනයා, නව සඤ්ඤා, නව නානත්තා, නව අනුපුබ්බවිහාරා, දස නාථකාරණා ධම්මා, දස කසිණායතනානි, දස කුසලකම්මපථා, දස සම්මත්තානි, දස අරියවාසා, දස අසෙක්ඛධම්මා, දස තථාගතබලානි, එකාදස මෙත්තානිසංසා, ද්වාදස [Pg.259] ධම්මචක්කාකාරා, තෙරස ධුතගුණා, චුද්දස බුද්ධඤාණානි, පඤ්චදස විමුත්තිපරිපාචනීයා ධම්මා, සොළසවිධා ආනාපානස්සති, සොළස අපරන්තපනීයා ධම්මා, අට්ඨාරස බුද්ධධම්මා, එකූනවීසති පච්චවෙක්ඛණඤාණානි, චතුචත්තාලීස ඤාණවත්ථූනි, පඤ්ඤාස උදයබ්බයඤාණානි, පරොපඤ්ඤාස කුසලධම්මා, සත්තසත්තතිඤාණවත්ථූනි, චතුවීසතිකොටිසතසහස්සසමාපත්තිසඤ්චාරිමහාවජිරඤාණං, අනන්තනයසමන්තපට්ඨානපවිචයපච්චවෙක්ඛණදෙසනාඤාණානි, තථා අනන්තාසු ලොකධාතූසු අනන්තානං සත්තානං ආසයාදිවිභාවනඤාණානි චාති එවමාදයො අනන්තාපරිමාණභෙදා අනඤ්ඤසාධාරණා නිරතිසයා ගුණභාගා ගුණකොට්ඨාසා සංවිජ්ජන්ති උපලබ්භන්ති. තස්මා යථාවුත්තවිභාගා ගුණභාගා අස්ස අත්ථීති භාගවාති වත්තබ්බෙ ආ-කාරස්ස රස්සත්තං කත්වා ‘‘භගවා’’ති වුත්තො. එවං තාව භාගවාති භගවා.

Trong các từ ấy, làm thế nào Bhagavā có nghĩa là ‘người có các phần đức hạnh’? Những pháp uẩn, những phần đức hạnh bắt đầu bằng giới, những pháp ấy không chung với người khác, là vô thượng, hiện hữu, có thể tìm thấy nơi đức Như Lai. Thật vậy, nơi Ngài có giới, định, tuệ, giải thoát, giải thoát tri kiến; tàm, quý; tín, tấn; niệm, tỉnh giác; giới thanh tịnh, kiến thanh tịnh; chỉ, quán; ba thiện căn; ba thiện hạnh; ba chánh tư duy; ba tưởng vô tội; ba giới; bốn niệm xứ; bốn chánh cần; bốn như ý túc; bốn thánh đạo; bốn thánh quả; bốn vô ngại giải; các trí phân định bốn loài; bốn thánh chủng; bốn trí vô sở úy; năm cần chi; chánh định có năm chi; chánh định có năm trí; năm căn; năm lực; năm giới xuất ly; năm trí căn cứ giải thoát; năm tưởng làm cho giải thoát chín muồi; sáu xứ tùy niệm; sáu sự tôn trọng; sáu giới xuất ly; sáu thường trú; sáu pháp vô thượng; sáu tưởng thuộc phần thâm nhập; sáu thắng trí; sáu trí bất cộng; bảy pháp bất thối; bảy thánh pháp; bảy thánh tài; bảy giác chi; bảy pháp của bậc chân nhân; bảy sự tiêu trừ nghiệp; bảy tưởng; bài thuyết giảng về bảy hạng người đáng cúng dường; bài thuyết giảng về bảy thức trú; bài thuyết giảng về bảy lực của bậc lậu tận; bài thuyết giảng về tám nhân chứng đắc trí tuệ; tám sự hoàn hảo; tám sự vượt qua pháp thế gian; tám sự khởi đầu nỗ lực; bài thuyết giảng về tám phi thời; tám tư duy của bậc đại nhân; bài thuyết giảng về tám thắng xứ; tám giải thoát; chín pháp có như lý tác ý làm gốc; chín chi thanh tịnh tinh cần; bài thuyết giảng về chín chúng sanh trú; chín sự chế ngự oán hận; chín tưởng; chín sự khác biệt; chín sự trú tuần tự; mười pháp làm chỗ nương tựa; mười biến xứ; mười thiện nghiệp đạo; mười sự hoàn hảo; mười thánh trú; mười pháp vô học; mười lực của Như Lai; mười một lợi ích của tâm từ; mười hai hành tướng của pháp luân; mười ba đức đầu đà; mười bốn Phật trí; mười lăm pháp làm cho giải thoát chín muồi; niệm hơi thở vô hơi thở ra có mười sáu cách; mười sáu pháp không gây hối tiếc về sau; mười tám Phật pháp; mười chín trí quán xét; bốn mươi bốn đối tượng của trí; năm mươi trí sanh diệt; hơn năm mươi pháp thiện; bảy mươi bảy đối tượng của trí; đại kim cang trí đi vào hai triệu bốn trăm ngàn định; các trí thuyết giảng về sự quán xét, thẩm tra Vô Tận Tương Ưng Duyên Khởi; và các trí biểu hiện rõ ràng ý muốn v.v... của vô lượng chúng sanh trong vô lượng thế giới; v.v... như vậy, các phần đức hạnh, các phần công đức có vô số, vô lượng sai biệt, không chung với người khác, là vô thượng, hiện hữu, có thể tìm thấy. Do đó, vì nơi Ngài có các phần đức hạnh với sự phân chia như đã nói, nên đáng lẽ phải nói là ‘bhāgavā’, nhưng nguyên âm ‘ā’ đã được rút ngắn lại và được gọi là ‘bhagavā’. Trước hết, Bhagavā có nghĩa là ‘người có các phần đức hạnh’ là như vậy.

යස්මා සීලාදයො සබ්බෙ, ගුණභාගා අසෙසතො;

විජ්ජන්ති සුගතෙ තස්මා, ‘‘භගවා’’ති පවුච්චති.

Bởi vì tất cả các phần đức hạnh, bắt đầu bằng giới, hiện hữu nơi bậc Thiện Thệ một cách không dư sót; do đó, Ngài được gọi là ‘Bhagavā’.

කථං භතවාති භගවා? යෙ තෙ සබ්බලොකහිතාය උස්සුක්කමාපන්නෙහි මනුස්සත්තාදිකෙ අට්ඨ ධම්මෙ සමොධානෙත්වා සම්මාසම්බොධියා කතමහාභිනීහාරෙහි මහාබොධිසත්තෙහි පරිපූරෙතබ්බා දානපාරමී, සීලනෙක්ඛම්මපඤ්ඤාවීරියඛන්තිසච්චඅධිට්ඨානමෙත්තාඋපෙක්ඛාපාරමීති දස පාරමියො, දස උපපාරමියො, දස පරමත්ථපාරමියොති සමතිංස පාරමියො, දානාදීනි චත්තාරි සඞ්ගහවත්ථූනි, සච්චාදීනි චත්තාරි අධිට්ඨානානි, අත්තපරිච්චාගො, නයන, ධන, රජ්ජ, පුත්තදාරපරිච්චාගොති පඤ්ච මහාපරිච්චාගා, පුබ්බයොගො, පුබ්බචරියා, ධම්මක්ඛානං, ඤාතත්ථචරියා, ලොකත්ථචරියා, බුද්ධත්ථචරියාති එවමාදයො, සඞ්ඛෙපතො වා සබ්බෙ පුඤ්ඤසම්භාරඤාණසම්භාරබුද්ධකාරකධම්මා, තෙ මහාභිනීහාරතො පට්ඨාය කප්පානං සතසහස්සාධිකානි චත්තාරි අසඞ්ඛ්‍යෙයානි යථා හානභාගියා, සංකිලෙසභාගියා, ඨිතිභාගියා වා න හොන්ති, අථ ඛො උත්තරුත්තරි විසෙසභාගියාව හොන්ති, එවං සක්කච්චං නිරන්තරං අනවසෙසතො භතා සම්භතා අස්ස අත්ථීති භතවාති වත්තබ්බෙ ‘‘භගවා’’ති වුත්තො නිරුත්තිනයෙන ත-කාරස්ස ග-කාරං කත්වා. අථ වා භතවාති තෙයෙව යථාවුත්තෙ බුද්ධකාරකධම්මෙ වුත්තනයෙන භරි සම්භරි, පරිපූරෙසීති අත්ථො. එවම්පි භතවාති භගවා.

Làm thế nào Bhagavā có nghĩa là ‘người đã tích lũy’? Những pháp nào cần được viên mãn bởi các vị Đại Bồ-tát, là những vị đã nỗ lực vì lợi ích của toàn thể thế gian, đã hội đủ tám pháp như thân người v.v..., đã lập đại nguyện vì Chánh Đẳng Giác, (những pháp ấy là): mười ba-la-mật, tức là bố thí ba-la-mật, giới, xuất gia, trí tuệ, tinh tấn, kham nhẫn, chân thật, quyết định, tâm từ, tâm xả ba-la-mật; mười cận ba-la-mật; mười thượng ba-la-mật, tức là ba mươi ba-la-mật; bốn nhiếp pháp bắt đầu bằng bố thí; bốn quyết định bắt đầu bằng chân thật; năm đại thí xả, tức là xả bỏ thân mình, mắt, tài sản, vương quốc, vợ con; v.v... như là sự nỗ lực trong quá khứ, sự thực hành trong quá khứ, sự thuyết pháp, sự thực hành vì lợi ích quyến thuộc, sự thực hành vì lợi ích thế gian, sự thực hành vì lợi ích Phật quả; hoặc nói tóm lại, tất cả các pháp tạo thành Phật, là tư lương phước đức và tư lương trí tuệ; những pháp ấy, kể từ khi lập đại nguyện cho đến bốn a-tăng-kỳ và một trăm ngàn đại kiếp, không thuộc phần thoái thất, phần ô nhiễm, hay phần dừng lại, mà trái lại, chỉ thuộc phần thù thắng hơn nữa; như vậy, những pháp ấy đã được Ngài tích lũy, thu thập một cách trân trọng, liên tục, không dư sót. Vì nơi Ngài có những pháp đã được tích lũy (bhatā) như vậy, nên đáng lẽ phải nói là ‘bhatavā’, nhưng theo quy tắc ngữ âm, chữ ‘ta’ đã được đổi thành chữ ‘ga’ và được gọi là ‘bhagavā’. Hoặc, ‘bhatavā’ có nghĩa là: Ngài đã thực hành (bhari), đã thu thập (sambhari), đã làm cho viên mãn (paripūresi) chính những pháp tạo thành Phật đã được nói đến theo cách đã trình bày. Theo cách này, Bhagavā cũng có nghĩa là ‘người đã tích lũy’.

සම්මාසම්බොධියා [Pg.260] සබ්බෙ, දානපාරමිආදිකෙ;

සම්භාරෙ භතවා නාථො, තස්මාපි භගවා මතො.

Bậc Nương Tựa đã tích lũy tất cả các tư lương cho Chánh Đẳng Giác, bắt đầu bằng bố thí ba-la-mật; do đó, Ngài cũng được xem là ‘Bhagavā’.

කථං භාගෙ වනීති භගවා? යෙ තෙ චතුවීසතිකොටිසතසහස්සසඞ්ඛා දෙවසිකං වළඤ්ජනකසමාපත්තිභාගා, තෙ අනවසෙසතො ලොකහිතත්ථං, අත්තනො ච දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරත්ථං නිච්චකප්පං නිච්චකප්පං වනි භජි සෙවි බහුලමකාසීති භාගෙ වනීති භගවා. අථ වා අභිඤ්ඤෙය්‍යධම්මෙසු, කුසලාදීසු, ඛන්ධාදීසු ච යෙ තෙ පරිඤ්ඤෙය්‍යාදිවසෙන සඞ්ඛෙපතො වා චතුබ්බිධා අභිසමයභාගා, විත්ථාරතො පන ‘‘චක්ඛුං පරිඤ්ඤෙය්‍යං…පෙ… ජරාමරණං පරිඤ්ඤෙය්‍ය’’න්තිආදිනා අනෙකපරිඤ්ඤෙය්‍යභාගා, ‘‘චක්ඛුස්ස සමුදයො පහාතබ්බො…පෙ… ජරාමරණස්ස සමුදයො පහාතබ්බො’’තිආදිනා පහාතබ්බභාගා, ‘‘චක්ඛුස්ස නිරොධො…පෙ… ජරාමරණස්ස නිරොධො සච්ඡිකාතබ්බො’’තිආදිනා (පටි. ම. 1.21) සච්ඡිකාතබ්බභාගා, ‘‘චක්ඛුස්ස නිරොධගාමිනී පටිපදා’’තිආදිනා, ‘‘චත්තාරො සතිපට්ඨානා’’තිආදිනා ච අනෙකභෙදා භාවෙතබ්බභාගා ච ධම්මා, තෙ සබ්බෙ වනි භජි යථාරහං ගොචරභාවනාසෙවනානං වසෙන සෙවි. එවම්පි භාගෙ වනීති භගවා. අථ වා යෙ ඉමෙ සීලාදයො ධම්මක්ඛන්ධා සාවකෙහි සාධාරණා ගුණකොට්ඨාසා ගුණභාගා, ‘‘කින්ති නු ඛො තෙ වෙනෙය්‍යසන්තානෙසු පතිට්ඨපෙය්‍ය’’න්ති මහාකරුණාය වනි අභිපත්ථයි, සා චස්ස අභිපත්ථනා යථාධිප්පෙතඵලාවහා අහොසි. එවම්පි භාගෙ වනීති භගවා.

Thế nào là Bhagavā vì Ngài đã lui tới (vani) các phần (bhāge)? Có những phần thiền chứng được sử dụng hằng ngày với số lượng là hai triệu bốn trăm ngàn, Ngài đã lui tới, đã gần gũi, đã thực hành thường xuyên các phần ấy một cách không dư sót vì lợi ích cho thế gian và vì sự an trú lạc trong hiện tại của chính mình, luôn luôn, thường xuyên. Vì vậy, Ngài là Bhagavā do đã lui tới (vani) các phần (bhāge). Hoặc là, trong các pháp cần được thắng tri, trong các pháp thiện v.v..., và trong các uẩn v.v..., có bốn loại phần pháp cần được chứng ngộ một cách tóm tắt theo cách liễu tri v.v... Còn một cách chi tiết, có nhiều phần cần liễu tri qua câu ‘con mắt cần được liễu tri... cho đến... già và chết cần được liễu tri’; có các phần cần đoạn tận qua câu ‘sự sanh khởi của con mắt cần được đoạn tận... cho đến... sự sanh khởi của già và chết cần được đoạn tận’; có các phần cần chứng ngộ qua câu ‘sự đoạn diệt của con mắt... cho đến... sự đoạn diệt của già và chết cần được chứng ngộ’; và có nhiều loại pháp là phần cần tu tập qua câu ‘con đường đưa đến sự đoạn diệt của con mắt’ v.v..., và qua câu ‘bốn niệm xứ’ v.v... Ngài đã lui tới, đã gần gũi, đã thực hành tất cả các pháp ấy một cách thích đáng bằng cách hành xứ, tu tập, và thực hành. Như vậy cũng gọi là Bhagavā vì Ngài đã lui tới (vani) các phần (bhāge). Hoặc là, có những phần đức hạnh, những phần đức hạnh này là các uẩn pháp như giới v.v... vốn chung cho các vị đệ tử. Ngài đã mong mỏi, đã ước nguyện với lòng đại bi rằng: ‘Làm thế nào ta có thể thiết lập chúng trong dòng tâm của chúng sanh cần được giáo hóa?’ Và sự ước nguyện ấy của Ngài đã mang lại kết quả như ý. Như vậy cũng gọi là Bhagavā vì Ngài đã lui tới (vani) các phần (bhāge).

යස්මා ඤෙය්‍යසමාපත්ති-ගුණභාගෙ තථාගතො;

භජි පත්ථයි සත්තානං, හිතාය භගවා තතො.

Bởi vì Đức Như Lai đã gần gũi, đã mong mỏi các phần pháp cần biết, thiền chứng, và đức hạnh vì lợi ích của chúng sanh, do đó Ngài là Bhagavā.

කථං භගෙ වනීති භගවා? සමාසතො තාව කතපුඤ්ඤෙහි පයොගසම්පන්නෙහි යථාවිභවං භජීයන්තීති භගා, ලොකියලොකුත්තරසම්පත්තියො. තත්ථ ලොකියෙ තාව තථාගතො සම්බොධිතො පුබ්බෙ බොධිසත්තභූතො පරමුක්කංසගතෙ වනි භජි සෙවි, යත්ථ පතිට්ඨාය නිරවසෙසතො බුද්ධකාරකධම්මෙ සමන්නානෙන්තො බුද්ධධම්මෙ පරිපාචෙසි. බුද්ධභූතො [Pg.261] පන තෙ නිරවජ්ජසුඛූපසංහිතෙ අනඤ්ඤසාධාරණෙ ලොකුත්තරෙපි වනි භජි සෙවි. විත්ථාරතො පන පදෙසරජ්ජඉස්සරියචක්කවත්තිසම්පත්තිදෙවරජ්ජසම්පත්තිආදිවසෙන, ඣානවිමොක්ඛසමාධිසමාපත්තිඤාණදස්සනමග්ගභාවනාඵලසච්ඡිකිරියාදිඋත්තරිමනුස්සධම්මවසෙන ච අනෙකවිහිතෙ අනඤ්ඤසාධාරණෙ භගෙ වනි භජි සෙවි. එවම්පි භගෙ වනීති භගවා.

Thế nào là Bhagavā vì Ngài đã lui tới (vani) các tài sản (bhage)? Trước hết, một cách tóm tắt, các tài sản thế gian và siêu thế được gọi là bhagā, bởi vì chúng được gần gũi, được sử dụng tùy theo sự sung túc bởi những người đã tạo phước và có đầy đủ sự tinh tấn. Trong đó, trước hết về tài sản thế gian, Đức Như Lai, trước khi giác ngộ, khi còn là Bồ-tát, đã lui tới, đã gần gũi, đã thực hành những tài sản đã đạt đến đỉnh cao tột bậc. An trú trong đó, Ngài đã làm cho các Phật pháp được thuần thục trong khi không ngừng tích lũy các pháp tạo nên Phật một cách không dư sót. Còn khi đã thành Phật, Ngài đã lui tới, đã gần gũi, đã thực hành cả những tài sản ấy vốn liên quan đến hạnh phúc không tỳ vết, và cả những tài sản siêu thế không thể sánh bằng. Còn một cách chi tiết, Ngài đã lui tới, đã gần gũi, đã thực hành các tài sản không thể sánh bằng, có nhiều loại, bằng cách như: quyền lực của vị vua địa phương, tài sản của chuyển luân vương, tài sản của vua trời v.v...; và bằng cách như: các pháp siêu nhân như thiền, giải thoát, định, nhập định, trí kiến, tu tập đạo, chứng ngộ quả v.v... Như vậy cũng gọi là Bhagavā vì Ngài đã lui tới (vani) các tài sản (bhage).

යා තා සම්පත්තියො ලොකෙ, යා ච ලොකුත්තරා පුථූ;

සබ්බා තා භජි සම්බුද්ධො, තස්මාපි භගවා මතො.

Những tài sản nào ở trong đời, và những tài sản siêu thế nào có nhiều, Đấng Chánh Giác đã gần gũi tất cả những tài sản ấy, vì lý do đó, Ngài cũng được biết là Bhagavā.

කථං භත්තවාති භගවා? භත්තා දළ්හභත්තිකා අස්ස බහූ අත්ථීති භත්තවා. තථාගතො හි මහාකරුණාසබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණාදිඅපරිමිතනිරුපමප්පභාවගුණවිසෙසසමඞ්ගි භාවතො සබ්බසත්තුත්තමො සබ්බානත්ථපරිහාරපුබ්බඞ්ගමාය නිරවසෙසහිතසුඛවිධානතප්පරාය නිරතිසයාය පයොගසම්පත්තියා සදෙවමනුස්සාය පජාය අච්චන්තුපකාරිතාය ද්වත්තිංසමහාපුරිසලක්ඛණඅසීතිඅනුබ්‍යඤ්ජනබ්‍යාමප්පභාදිඅනඤ්ඤසාධාරණගුණවිසෙසපටිමණ්ඩිතරූපකායතාය යථාභුච්චගුණාධිගතෙන ‘‘ඉතිපි සො භගවා’’තිආදිනයප්පවත්තෙන ලොකත්තයබ්‍යාපිනාසුවිපුලෙන, සුවිසුද්ධෙන ච ථුතිඝොසෙන සමන්නාගතත්තා, උක්කංසපාරමිප්පත්තාසු අප්පිච්ඡතාසන්තුට්ඨිආදීසු සුපතිට්ඨිතභාවතො, දසබලචතුවෙසාරජ්ජාදිනිරතිසයගුණවිසෙසසමඞ්ගිභාවතො ච ‘‘රූපප්පමාණො රූපප්පසන්නො, ඝොසප්පමාණො ඝොසප්පසන්නො, ලූඛප්පමාණො ලූඛප්පසන්නො, ධම්මප්පමාණො ධම්මප්පසන්නො’’ති එවං චතුප්පමාණිකෙ ලොකසන්නිවාසෙ සබ්බථාපි පසාදාවහභාවෙන සමන්තපාසාදිකත්තා අපරිමාණානං සත්තානං සදෙවමනුස්සානං ආදරබහුමානගාරවායතනතාය පරමපෙමසම්භත්තිට්ඨානං. යෙ තස්ස ඔවාදෙ පතිට්ඨිතා අවෙච්චප්පසාදෙන සමන්නාගතා හොන්ති, කෙනචි අසංහාරියා තෙසං සම්භත්ති සමණෙන වා බ්‍රාහ්මණෙන වා දෙවෙන වා මාරෙන වා බ්‍රහ්මුනා වාති. තථා හි තෙ අත්තනො ජීවිතපරිච්චාගෙපි තත්ථ පසාදං න පරිච්චජන්ති, තස්ස වා ආණං දළ්හභත්තිභාවතො. තෙනෙවාහ –

Thế nào là Bhagavā vì Ngài là bhattavā (người có những người tôn thờ)? Ngài là bhattavā vì có nhiều người tôn thờ với lòng tôn thờ vững chắc đối với Ngài. Thật vậy, Đức Như Lai, vì Ngài sở hữu những đức tính đặc biệt không thể đo lường, không thể sánh bằng, có năng lực vô song như đại bi, nhất thiết trí v.v...; vì là bậc tối thượng hơn tất cả chúng sanh; vì Ngài là người vô cùng hữu ích cho chúng sanh bao gồm chư thiên và nhân loại với sự thành tựu về nỗ lực không gì hơn được, với việc tránh xa mọi điều bất lợi làm đầu, và với việc chuyên tâm sắp đặt lợi ích và hạnh phúc một cách trọn vẹn; vì Ngài có thân tướng được trang hoàng bằng các đức tính đặc biệt không thể sánh bằng như ba mươi hai tướng đại nhân, tám mươi vẻ đẹp phụ, hào quang một tầm v.v...; vì Ngài sở hữu tiếng tán thán vô cùng rộng lớn và trong sạch, vang rộng khắp ba cõi, có được nhờ các đức tính chân thật, diễn ra theo cách ‘Đức Thế Tôn là như vậy...’; vì Ngài an trú vững chắc trong sự thiểu dục, tri túc v.v... đã đạt đến đỉnh cao; và vì Ngài sở hữu các đức tính đặc biệt không gì hơn được như mười lực, bốn vô sở úy v.v...; nên trong thế gian có bốn loại người lấy làm tiêu chuẩn (người có đức tin dựa vào sắc tướng, người có đức tin dựa vào danh tiếng, người có đức tin dựa vào khổ hạnh, người có đức tin dựa vào pháp), Ngài làm phát sinh đức tin từ mọi phía. Do đó, Ngài là nơi nương tựa của lòng tôn kính, sự quý trọng, sự kính trọng, là nơi nương tựa của tình thương tột bậc và lòng tôn thờ vững chắc của vô lượng chúng sanh bao gồm chư thiên và nhân loại. Những ai đã an trú trong lời giáo huấn của Ngài, có được niềm tin bất động, lòng tôn thờ của họ không thể bị lay chuyển bởi bất cứ ai, dù là Sa-môn, Bà-la-môn, chư thiên, Ma vương, hay Phạm thiên. Thật vậy, họ không từ bỏ niềm tin nơi Ngài ngay cả khi phải hy sinh mạng sống, hoặc không từ bỏ mệnh lệnh của Ngài, vì có lòng tôn thờ vững chắc. Do đó, Ngài đã nói:

‘‘යො වෙ කතඤ්ඤූ කතවෙදි ධීරො,කල්‍යාණමිත්තො දළ්හභත්ති ච හොතී’’ති. (ජා. 2.17.78);

‘Người trí nào thật vậy biết ơn, đền ơn, là bạn lành, và có lòng tôn thờ vững chắc.’

‘‘සෙය්‍යථාපි[Pg.262], භික්ඛවෙ, මහාසමුද්දො ඨිතධම්මො වෙලං නාතිවත්තති, එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, යං මයා සාවකානං සික්ඛාපදං පඤ්ඤත්තං, තං මම සාවකා ජීවිතහෙතුපි නාතික්කමන්තී’’ති (උදා. 45; චූළව. 385) ච.

Và: ‘Này các Tỳ khưu, ví như đại dương có bản chất ổn định, không vượt qua bờ; cũng vậy, này các Tỳ khưu, học giới nào đã được Ta chế định cho các đệ tử, học giới ấy, các đệ tử của Ta không vi phạm ngay cả vì lý do mạng sống.’

එවං භත්තවාති භගවා නිරුත්තිනයෙන එකස්ස ත-කාරස්ස ලොපං කත්වා ඉතරස්ස ග-කාරං කත්වා.

Như vậy, từ ‘bhattavā’ thành ‘bhagavā’ theo phương pháp từ nguyên học, bằng cách lược bỏ một chữ ‘ta’ và biến đổi chữ (ta) còn lại thành chữ ‘ga’.

ගුණාතිසයයුත්තස්ස, යස්මා ලොකහිතෙසිනො;

සම්භත්තා බහවො සත්ථු, භගවා තෙන වුච්චති.

Bởi vì đối với Bậc Đạo Sư, người sở hữu những đức tính siêu việt, người tìm cầu lợi ích cho thế gian, có nhiều người tôn thờ, do đó Ngài được gọi là Bhagavā.

කථං භගෙ වමීති භගවා? යස්මා තථාගතො බොධිසත්තභූතොපි පුරිමාසු ජාතීසු පාරමියො පූරෙන්තො භගසඞ්ඛාතං සිරිං, ඉස්සරියං, යසඤ්ච වමි උග්ගිරි ඛෙළපිණ්ඩං විය අනපෙක්ඛො ඡඩ්ඩයි. තථා හිස්ස සොමනස්සකුමාරකාලෙ (ජා. 1.15.211 ආදයො) හත්ථිපාලකුමාරකාලෙ (ජා. 1.15.337 ආදයො) අයොඝරපණ්ඩිතකාලෙ (ජා. 1.15.363 ආදයො) මූගපක්ඛපණ්ඩිතකාලෙ (ජා. 2.22.1 ආදයො) චූළසුතසොමකාලෙති (ජා. 2.17.195 ආදයො) එවමාදීසු නෙක්ඛම්මපාරමිපූරණවසෙන දෙවරජ්ජසදිසාය රජ්ජසිරියා පරිච්චත්තඅත්තභාවානං පරිමාණං නත්ථි. චරිමත්තභාවෙපි හත්ථගතං චක්කවත්තිසිරිං දෙවලොකාධිපච්චසදිසං චතුදීපිස්සරියං, චක්කවත්තිසම්පත්තිසන්නිස්සයං සත්තරතනසමුජ්ජලං යසඤ්ච තිණායපි අමඤ්ඤමානො නිරපෙක්ඛො පහාය අභිනික්ඛමිත්වා සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුද්ධො, තස්මා ඉමෙ සිරිආදිකෙ භගෙ වමීති භගවා. අථ වා භානි නාම නක්ඛත්තානි, තෙහි සමං ගච්ඡන්ති පවත්තන්තීති භගා, සිනෙරුයුගන්ධරඋත්තරකුරුහිමවන්තාදිභාජනලොකවිසෙසසන්නිස්සයා සොභා කප්පට්ඨියභාවතො. තෙපි භගවා වමි තන්නිවාසසත්තාවාසසමතික්කමනතො තප්පටිබද්ධඡන්දරාගප්පහානෙන පජහීති. එවම්පි භගෙ වමීති භගවා.

Thế nào là Bhagavā (Thế Tôn) vì Ngài đã nôn ra (vami) các bhaga (vận may)? Bởi vì Như Lai, ngay cả khi còn là Bồ-tát trong các tiền kiếp, trong khi viên mãn các pháp ba-la-mật, đã nôn ra, khạc nhổ, từ bỏ không luyến tiếc như một cục đờm đối với sự huy hoàng, quyền uy, và danh vọng được gọi là ‘bhaga’. Thật vậy, đối với Ngài, trong thời làm hoàng tử Somanassa, hoàng tử Hatthipāla, nhà hiền triết Ayoghara, nhà hiền triết Mūgapakkha, vua Cūḷasutasoma, v.v..., do năng lực viên mãn xuất ly ba-la-mật, không thể tính đếm được số thân mạng đã từ bỏ sự huy hoàng của vương vị tương đương với vương vị của chư thiên. Ngay cả trong thân mạng cuối cùng, Ngài đã không xem trọng dù chỉ bằng một cọng cỏ, không luyến tiếc, từ bỏ sự huy hoàng của chuyển luân vương đã nằm trong tầm tay, quyền uy trên bốn châu lục tương đương với quyền thống trị cõi trời, và danh vọng rực rỡ với bảy báu vốn nương vào tài sản của chuyển luân vương, rồi xuất gia cao thượng và đã chứng đắc vô thượng chánh đẳng chánh giác. Do đó, Ngài là Bhagavā vì Ngài đã nôn ra các bhaga (vận may) này như là sự huy hoàng v.v... Hoặc là, các tinh tú được gọi là bhāni. Vì chúng đi hay vận hành tương ứng với các tinh tú ấy, nên được gọi là bhagā. Đó là những vẻ huy hoàng nương vào các thế giới đặc biệt của chúng sanh như núi Sineru, Yugandhara, Uttarakuru, Himavanta, v.v..., vì chúng tồn tại suốt một kiếp. Đức Thế Tôn cũng đã nôn ra các bhagā (vẻ huy hoàng) ấy bằng cách vượt qua các trú xứ của chúng sanh cư ngụ ở đó và bằng cách đoạn trừ dục tham ái liên quan đến chúng. Theo cách này, Ngài cũng là Bhagavā vì Ngài đã nôn ra các bhaga (vận may).

චක්කවත්තිසිරිං යස්මා, යසං ඉස්සරියං සුඛං;

පහාසි ලොකචිත්තඤ්ච, සුගතො භගවා තතො.

Bởi vì bậc Thiện Thệ đã từ bỏ sự huy hoàng của chuyển luân vương, danh vọng, quyền uy, lạc thú, và vẻ tráng lệ của thế gian; do đó, Ngài là Bhagavā.

කථං භාගෙ වමීති භගවා? භාගා නාම සභාවධම්මකොට්ඨාසා, තෙ ඛන්ධායතනධාතාදිවසෙන, තත්ථාපි රූපවෙදනාදිවසෙන, අතීතාදිවසෙන ච අනෙකවිධා, තෙ ච භගවා ‘‘සබ්බං පපඤ්චං, සබ්බං යොගං, සබ්බං [Pg.263] ගන්ථං, සබ්බං සංයොජනං සමුච්ඡින්දිත්වා අමතං ධාතුං සමධිගච්ඡන්තො වමි උග්ගිරි අනපෙක්ඛො ඡඩ්ඩයි න පච්චාවමි. තථා හෙස සබ්බත්ථකමෙව පථවිං ආපං තෙජං වායං, චක්ඛුං සොතං ඝානං ජිව්හං කායං මනං, රූපෙ සද්දෙ ගන්ධෙ රසෙ ඵොට්ඨබ්බෙ ධම්මෙ, චක්ඛුවිඤ්ඤාණං…පෙ… මනොවිඤ්ඤාණං, චක්ඛුසම්ඵස්සං…පෙ… මනොසම්ඵස්සං, චක්ඛුසම්ඵස්සජං වෙදනං…පෙ… මනොසම්ඵස්සජං වෙදනං, චක්ඛුසම්ඵස්සජං සඤ්ඤං…පෙ… මනොසම්ඵස්සජං සඤ්ඤං, චක්ඛුසම්ඵස්සජං චෙතනං…පෙ… මනොසම්ඵස්සජං චෙතනං, රූපතණ්හං …පෙ… ධම්මතණ්හං, රූපවිතක්කං…පෙ… ධම්මවිතක්කං, රූපවිචාරං…පෙ… ධම්මවිචාර’’න්තිආදිනා අනුපදධම්මවිභාගවසෙනපි සබ්බෙව ධම්මකොට්ඨාසෙ අනවසෙසතො වමි උග්ගිරි අනපෙක්ඛපරිච්චාගෙන ඡඩ්ඩයි. වුත්තං හෙතං –

Thế nào là Bhagavā (Thế Tôn) vì Ngài đã nôn ra (vami) các phần (bhāge)? Các phần (bhāgā) có nghĩa là các phần pháp tự tánh (sabhāvadhammakoṭṭhāsā). Chúng có nhiều loại, theo phương diện uẩn, xứ, giới, v.v...; và trong đó, lại theo phương diện sắc, thọ, v.v...; và theo phương diện quá khứ, v.v... Và Đức Thế Tôn, trong khi chứng đạt bất tử giới sau khi đã đoạn tận tất cả hý luận, tất cả ách phược, tất cả triền phược, tất cả kiết sử, đã nôn ra, khạc nhổ, từ bỏ chúng không luyến tiếc, và không nuốt lại. Thật vậy, Ngài, bằng cách phân tích các pháp theo từng từ ngữ qua các đoạn như: ‘địa đại có mặt khắp nơi, thủy đại, hỏa đại, phong đại, mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý, sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp, nhãn thức... cho đến... ý thức, nhãn xúc... cho đến... ý xúc, thọ sanh từ nhãn xúc... cho đến... thọ sanh từ ý xúc, tưởng sanh từ nhãn xúc... cho đến... tưởng sanh từ ý xúc, tư sanh từ nhãn xúc... cho đến... tư sanh từ ý xúc, sắc ái... cho đến... pháp ái, sắc tầm... cho đến... pháp tầm, sắc tứ... cho đến... pháp tứ,’ đã nôn ra, khạc nhổ, và từ bỏ tất cả các phần pháp không còn sót lại bằng sự xả ly không luyến tiếc. Vì điều này đã được nói rằng –

‘‘යං තං, ආනන්ද, චත්තං වන්තං මුත්තං පහීනං පටිනිස්සට්ඨං, තං තථාගතො පුන පච්චාවමිස්සතීති නෙතං ඨානං විජ්ජතී’’ති (දී. නි. 2.183).

‘Này Ānanda, điều gì đã được từ bỏ, nôn ra, giải thoát, đoạn trừ, xả ly, việc Như Lai sẽ nuốt lại điều đó – trường hợp này không xảy ra.’

එවම්පි භාගෙ වමීති භගවා. අථ වා භාගෙ වමීති සබ්බෙපි කුසලාකුසලෙ සාවජ්ජානවජ්ජෙ හීනපණීතෙ කණ්හසුක්කසප්පටිභාගෙ ධම්මෙ අරියමග්ගඤාණමුඛෙන වමි උග්ගිරි අනපෙක්ඛො පරිච්චජි පජහි, පරෙසඤ්ච තථත්තාය ධම්මං දෙසෙසි. වුත්තම්පි චෙතං –

Theo cách này, Ngài cũng là Bhagavā vì Ngài đã nôn ra các phần. Hoặc là, ‘Ngài đã nôn ra các phần’ có nghĩa là Ngài đã nôn ra, khạc nhổ, xả ly, từ bỏ không luyến tiếc, thông qua cửa miệng là thánh đạo tuệ, tất cả các pháp — thiện và bất thiện, có tội và không có tội, thấp kém và cao thượng, các pháp có phần tương đương đen và trắng. Và Ngài đã thuyết giảng Chánh pháp cho những người khác vì mục đích đạt được trạng thái tương tự. Và điều này cũng đã được nói rằng –

‘‘ධම්මාපි වො, භික්ඛවෙ, පහාතබ්බා, පගෙව අධම්මා (ම. නි. 1.240). කුල්ලූපමං වො, භික්ඛවෙ, ධම්මං දෙසෙස්සාමි නිත්ථරණත්ථාය, නො ගහණත්ථායා’’තිආදි (ම. නි. 1.240).

‘Này các Tỳ khưu, ngay cả các pháp (thiện) các ông cũng phải từ bỏ, huống nữa là các phi pháp (bất thiện). Này các Tỳ khưu, Ta sẽ giảng cho các ông Chánh pháp ví như chiếc bè, là để vượt qua, không phải để nắm giữ.’ v.v...

එවම්පි භාගෙ වමීති භගවා.

Theo cách này, Ngài cũng là Bhagavā vì Ngài đã nôn ra các phần.

ඛන්ධායතනධාතාදි-ධම්මභෙදා මහෙසිනා;

කණ්හා සුක්කා යතො වන්තා, තතොපි භගවා මතො.

Bởi vì bậc Đại Sĩ đã nôn ra các loại pháp như uẩn, xứ, và giới, cùng các pháp đen (bất thiện) và trắng (thiện); do đó, Ngài cũng được biết là Bhagavā.

තෙන වුත්තං –

Do đó, đã được nói rằng –

‘‘භාගවා භතවා භාගෙ, භගෙ ච වනි භත්තවා;

භගෙ වමි තථා භාගෙ, වමීති භගවා ජිනො’’ති.

‘Bậc Toàn Thắng là Bhagavā vì Ngài có các vận may (bhāgavā), đã phá vỡ các phần (bhatavā bhāge), đã tu tập các phần (bhage... bhattavā), đã nôn ra các vận may (bhage vami), và cũng đã nôn ra các phần (bhāge vami).’

එත්ථ ච යස්මා සඞ්ඛෙපතො අත්තහිතසම්පත්තිපරහිතපටිපත්තිවසෙන දුවිධා බුද්ධගුණා, තාසු අත්තහිතසම්පත්ති පහානසම්පදාඤාණසම්පදාභෙදතො දුවිධා, ආනුභාවසම්පදාදීනං තදවිනාභාවෙන තදන්තොගධත්තා. පරහිතපටිපත්ති පයොගාසයභෙදතො [Pg.264] දුවිධා. තත්ථ පයොගතො ලාභසක්කාරාදිනිරපෙක්ඛචිත්තස්ස සබ්බදුක්ඛනිය්‍යානිකධම්මූපදෙසො, ආසයතො පටිවිරුද්ධෙසුපි නිච්චං හිතෙසිතා, ඤාණපරිපාකකාලාගමනාදිපරහිතපටිපත්ති ච, ආමිසපටිග්ගහණාදිනාපි අත්ථචරියා පරහිතපටිපත්ති හොතියෙව. තස්මා තෙසං විභාවනවසෙන පාළියං ‘‘අරහ’’න්තිආදීනං පදානං ගහණං වෙදිතබ්බං.

Và ở đây, vì các Phật đức một cách tóm tắt có hai loại theo phương diện tự lợi thành tựu và lợi tha thực hành. Trong đó, tự lợi thành tựu có hai loại do sự phân biệt giữa đoạn trừ thành tựu và trí tuệ thành tựu; bởi vì các thành tựu như oai lực v.v..., do không thể tách rời khỏi hai thành tựu ấy, nên được bao hàm trong đó. Lợi tha thực hành có hai loại do sự phân biệt giữa phương tiện và tâm ý. Trong đó, về phương diện phương tiện, đó là sự thuyết giảng Chánh pháp dẫn đến thoát khỏi mọi khổ đau với tâm không mong cầu lợi lộc, cung kính, v.v... Về phương diện tâm ý, đó là sự thường xuyên mong muốn lợi ích ngay cả đối với những người chống đối, và sự lợi tha thực hành như chờ đợi thời điểm trí tuệ của họ chín muồi v.v... Ngay cả qua việc nhận vật phẩm cúng dường v.v..., việc thực hành lợi ích cũng chính là lợi tha thực hành. Do đó, cần phải hiểu việc sử dụng các thuật ngữ như ‘arahaṃ’ (A-la-hán) v.v... trong Pāli là theo cách giải thích về các Phật đức ấy.

තත්ථ ‘‘අරහ’’න්ති ඉමිනා පදෙන පහානසම්පදාවසෙන භගවතො අත්තහිතසම්පත්ති විභාවිතා. ‘‘සම්මාසම්බුද්ධො, ලොකවිදූ’’ති ච ඉමෙහි පදෙහි ඤාණසම්පදාවසෙන. නනු ච ‘‘ලොකවිදූ’’ති ඉමිනාපි සම්මාසම්බුද්ධතා විභාවීයතීති? සච්චං විභාවීයති, අත්ථි පන විසෙසො, ‘‘සම්මාසම්බුද්ධො’’ති ඉමිනා සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණානුභාවො විභාවිතො, ‘‘ලොකවිදූ’’ති පන ඉමිනා ආසයානුසයඤාණාදීනම්පි ආනුභාවො විභාවිතොති. ‘‘විජ්ජාචරණසම්පන්නො’’ති ඉමිනා සබ්බාපි භගවතො අත්තහිතසම්පත්ති විභාවිතා. ‘‘සුගතො’’ති පන ඉමිනා සමුදාගමතො පට්ඨාය භගවතො අත්තහිතසම්පත්ති, පරහිතපටිපත්ති ච විභාවිතා. ‘‘අනුත්තරො පුරිසදම්මසාරථි සත්ථා දෙවමනුස්සාන’’න්ති ඉමෙහි පදෙහි භගවතො පරහිතපටිපත්ති විභාවිතා. ‘‘බුද්ධො’’ති ඉමිනා භගවතො අත්තහිතසම්පත්ති, පරහිතපටිපත්ති ච විභාවිතා. එවඤ්ච කත්වා ‘‘සම්මාසම්බුද්ධො’’ති වත්වා ‘‘බුද්ධො’’ති වචනං සමත්ථිතං හොති. තෙනෙවාහ ‘‘අත්තනාපි බුජ්ඣි අඤ්ඤෙපි සත්තෙ බොධෙසී’’තිආදි. ‘‘භගවා’’ති ච ඉමිනාපි සමුදාගමතො පට්ඨාය භගවතො සබ්බා අත්තහිතසම්පත්ති, පරහිතපටිපත්ති ච විභාවිතා.

Trong các ân đức ấy, do danh hiệu "A-la-hán" (arahaṃ), sự thành tựu tự lợi của đức Thế Tôn được làm sáng tỏ về phương diện thành tựu đoạn trừ. Do các danh hiệu "Chánh Đẳng Giác" (sammāsambuddho) và "Thế Gian Giải" (lokavidū), (sự thành tựu tự lợi) được làm sáng tỏ về phương diện thành tựu trí tuệ. (Hỏi:) Chẳng phải do danh hiệu "Thế Gian Giải" (lokavidū), quả vị Chánh Đẳng Giác cũng được làm sáng tỏ hay sao? (Đáp:) Đúng vậy, được làm sáng tỏ, nhưng có sự khác biệt. Do danh hiệu "Chánh Đẳng Giác" (sammāsambuddho), oai lực của nhất thiết chủng trí được làm sáng tỏ. Còn do danh hiệu "Thế Gian Giải" (lokavidū), oai lực của các trí như ý hướng tùy miên trí v.v... cũng được làm sáng tỏ. Do danh hiệu "Minh Hạnh Túc" (vijjācaraṇasampanno), tất cả sự thành tựu tự lợi của đức Thế Tôn được làm sáng tỏ. Còn do danh hiệu "Thiện Thệ" (sugato), kể từ lúc khởi đầu, sự thành tựu tự lợi và sự thực hành lợi tha của đức Thế Tôn được làm sáng tỏ. Do các danh hiệu "Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư" (anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ), sự thực hành lợi tha của đức Thế Tôn được làm sáng tỏ. Do danh hiệu "Phật" (buddho), sự thành tựu tự lợi và sự thực hành lợi tha của đức Thế Tôn được làm sáng tỏ. Và vì làm như vậy, sau khi nói "Chánh Đẳng Giác" (sammāsambuddho), việc nói "Phật" (buddho) trở nên hợp lý. Chính vì thế, Ngài đã nói: "Tự mình đã giác ngộ, cũng làm cho các chúng sanh khác giác ngộ" v.v... Và cũng do danh hiệu "Thế Tôn" (bhagavā), kể từ lúc khởi đầu, tất cả sự thành tựu tự lợi và sự thực hành lợi tha của đức Thế Tôn được làm sáng tỏ.

අපරො නයො – හෙතුඵලසත්තූපකාරවසෙන සඞ්ඛෙපතො තිවිධා බුද්ධගුණා. තත්ථ ‘‘අරහං සම්මාසම්බුද්ධො විජ්ජාචරණසම්පන්නො ලොකවිදූ’’ති ඉමෙහි පදෙහි ඵලසම්පත්තිවසෙන බුද්ධගුණා විභාවිතා. ‘‘අනුත්තරො පුරිසදම්මසාරථි සත්ථා දෙවමනුස්සාන’’න්ති ඉමෙහි සත්තූපකාරවසෙන බුද්ධගුණා පකාසිතා. ‘‘බුද්ධො’’ති ඉමිනා ඵලවසෙන, සත්තූපකාරවසෙන ච බුද්ධගුණා විභාවිතා. ‘‘සුගතො භගවා’’ති පන ඉමෙහි පදෙහි හෙතුඵලසත්තූපකාරවසෙන බුද්ධගුණා විභාවිතාති වෙදිතබ්බං.

Một phương pháp khác: Tóm lại, các ân đức của Phật có ba loại theo phương diện nhân, quả, và sự giúp ích chúng sanh. Trong đó, do các danh hiệu "A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, Minh Hạnh Túc, Thế Gian Giải" (arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno lokavidū), các ân đức của Phật được làm sáng tỏ về phương diện thành tựu quả. Do các danh hiệu "Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư" (anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ), các ân đức của Phật được công bố về phương diện giúp ích chúng sanh. Do danh hiệu "Phật" (buddho), các ân đức của Phật được làm sáng tỏ về phương diện quả và phương diện giúp ích chúng sanh. Còn do các danh hiệu "Thiện Thệ, Thế Tôn" (sugato bhagavā), các ân đức của Phật được làm sáng tỏ về phương diện nhân, quả, và giúp ích chúng sanh. Nên hiểu như vậy.

145. තස්සාති [Pg.265] බුද්ධානුස්සතිකම්මට්ඨානිකස්ස යොගිනො. එවන්ති ‘‘තත්‍රායං නයො’’තිආදිනා වුත්තප්පකාරෙන. තස්මිං සමයෙති බුද්ධගුණානුස්සරණසමයෙ. රාගපරියුට්ඨිතන්ති රාගෙන පරියුට්ඨිතං, පරියුට්ඨානප්පත්තෙහි රාගෙහි සහිතං චිත්තං අරඤ්ඤමිව චොරෙහි තෙන පරියුට්ඨිතන්ති වුත්තං, තස්ස පරියුට්ඨානට්ඨානභාවතො, පරියුට්ඨිතරාගන්ති අත්ථො. යං වා රාගස්ස පරියුට්ඨානං, තං තංසහිතෙ චිත්තෙ උපචරිතන්ති දට්ඨබ්බං. එතස්මිං පක්ඛෙ රාගෙනාති රාගෙන හෙතුනාති අත්ථො. උජුගතමෙවාති පගෙව කායවඞ්කාදීනං අපනීතත්තා, චිත්තස්ස ච අනුජුභාවකරානං මායාදීනං අභාවතො, රාගාදිපරියුට්ඨානාභාවෙන වා ඔනතිඋන්නතිවිරහතො උජුභාවමෙව කතං. අථ වා උජුගතමෙවාති කම්මට්ඨානස්ස වීථිං ඔතිණ්ණතාය ලීනුද්ධච්චවිගමනතො මජ්ඣිමසමථනිමිත්තපටිපත්තියා උජුභාවමෙව ගතං. තථාගතං ආරබ්භාති තථාගතගුණෙ ආරම්මණං කත්වා.

145. Tassa: (Của vị ấy) là của vị hành giả có đề mục niệm Phật. Evaṃ: (Như vậy) là theo cách đã được nói đến bắt đầu bằng "tatrāyaṃ nayo". Tasmiṃ samaye: (Vào lúc ấy) là vào lúc tưởng niệm các ân đức của Phật. Rāgapariyuṭṭhitaṃ: (Tâm bị tham ái ám ảnh) là tâm bị tham ái ám ảnh, hoặc tâm đi cùng với các tham ái đã đạt đến trạng thái ám ảnh, giống như khu rừng bị bọn cướp (chiếm cứ), nên được gọi là bị nó ám ảnh, vì nó là nơi chốn cho sự ám ảnh sanh khởi; nghĩa là (tâm) bị tham ái ám ảnh. Hoặc, sự ám ảnh của tham ái được dùng theo nghĩa ẩn dụ cho tâm đi cùng với nó, nên hiểu như vậy. Trong trường hợp này, rāgena có nghĩa là do nhân tham ái. Ujugatameva: (Trở nên ngay thẳng) là vì sự cong vẹo của thân v.v... đã được loại bỏ từ trước, và vì không có sự lừa dối v.v... là những thứ làm cho tâm không ngay thẳng; hoặc vì không có sự ám ảnh của tham ái v.v... nên không có sự cúi xuống và vươn lên, do đó nó được làm cho ngay thẳng. Hoặc, ujugatameva (trở nên ngay thẳng) là vì đã đi vào con đường của đề mục thiền, do sự ra đi của hôn trầm và trạo cử, do sự đạt đến tướng tịnh chỉ trung bình, nên nó đã đi đến trạng thái ngay thẳng. Tathāgataṃ ārabbha: (Hướng về đức Như Lai) là lấy các ân đức của đức Như Lai làm đối tượng.

ඉච්චස්සාති ඉති අස්ස. ‘‘සො භගවා ඉතිපි අරහ’’න්තිආදිනා පුබ්බෙ වුත්තප්පකාරෙන බුද්ධගුණෙ අනුවිතක්කයතොති සම්බන්ධො. එවන්ති ‘‘නෙව තස්මිං සමයෙ’’තිආදිනා වුත්තනයෙන. බුද්ධගුණපොණාති බුද්ධගුණනින්නා. ‘‘විතක්කවිචාරා පවත්තන්තී’’ති එතෙන බුද්ධගුණසඞ්ඛාතං කම්මට්ඨානං විතක්කාහතං, විතක්කපරියාහතං, පුනප්පුනං අනුමජ්ජනඤ්ච කරොතීති දස්සෙති. පීති උප්පජ්ජතීති භාවනාවසෙන උපචාරජ්ඣානනිප්ඵාදිකා බලවතී පීති උප්පජ්ජති. පීතිමනස්ස වුත්තප්පකාරපීතිසහිතචිත්තස්ස. කායචිත්තදරථාති කායචිත්තපස්සද්ධීනං පටිපක්ඛභූතා සුඛුමාවත්ථා උද්ධච්චසහගතා කිලෙසා. පටිප්පස්සම්භන්තීති සන්නිසීදන්ති. අනුක්කමෙන එකක්ඛණෙති යදා බුද්ධගුණාරම්මණා භාවනා උපරූපරි විසෙසං ආවහන්තී පවත්තති, තදා නීවරණානි වික්ඛම්භිතානෙව හොන්ති, කිලෙසා සන්නිසින්නාව හොන්ති, සුවිසදානි සද්ධාදීනි ඉන්ද්‍රියානි හොන්ති, භාවනාය පගුණතාය විතක්කවිචාරා සාතිසයං පටුකිච්චාව හොන්ති, බලවතී පීති උප්පජ්ජති, පීතිපදට්ඨානා පස්සද්ධි සවිසෙසා ජායති, පස්සද්ධකායස්ස සමාධිපදට්ඨානං සුඛං ථිරතරං හුත්වා පවත්තති, සුඛෙන අනුබ්‍රූහිතං චිත්තං කම්මට්ඨානෙ සම්මදෙව සමාධියති. එවං අනුක්කමෙන පුබ්බභාගෙ විතක්කාදයො උපරූපරි පටුපටුතරභාවෙන පවත්තිත්වා භාවනාය මජ්ඣිමසමථපටිපත්තියා ඉන්ද්‍රියානඤ්ච එකරසභාවෙන පටුතමානි හුත්වා එකක්ඛණෙ ඣානඞ්ගානි උප්පජ්ජන්ති. යං සන්ධාය වුත්තං භගවතා –

Iccassa: là iti assa. Liên kết là: (đối với vị ấy) là đối với vị hành giả đang suy xét các ân đức của Phật theo cách đã được nói trước đây, bắt đầu bằng "so bhagavā itipi arahaṃ". Evaṃ: (Như vậy) là theo cách đã được nói, bắt đầu bằng "neva tasmiṃ samaye". Buddhaguṇapoṇā: (Hướng về các ân đức của Phật) là nghiêng về các ân đức của Phật. "Vitakkavicārā pavattantī" (Tầm và tứ khởi lên): Do câu này, Ngài chỉ ra rằng vị ấy làm cho đề mục thiền được gọi là ân đức của Phật bị tầm tác động, bị tầm tác động khắp nơi, và được xoa đi xoa lại nhiều lần. Pīti uppajjati (Hỷ sanh khởi): Do năng lực của sự tu tập, hỷ mạnh mẽ có khả năng tạo ra cận hành thiền sanh khởi. Pītimanassa: (Của người có tâm hoan hỷ) là của người có tâm đi cùng với hỷ đã nói trên. Kāyacittadarathā: (Sự nóng nảy của thân và tâm) là các phiền não đi cùng với trạo cử, ở trạng thái vi tế, là đối nghịch của thân khinh an và tâm khinh an. Paṭippassambhanti: (Chúng được lắng dịu) là chúng lắng xuống. Anukkamena ekakkhaṇe: (Tuần tự trong một khoảnh khắc) là khi sự tu tập lấy ân đức của Phật làm đối tượng, mang lại sự đặc biệt ngày càng cao hơn, thì lúc đó các triền cái chỉ bị trấn áp, các phiền não chỉ lắng xuống, các căn như tín v.v... trở nên rất trong sáng, do sự thuần thục của việc tu tập, tầm và tứ trở nên đặc biệt sắc bén trong chức năng, hỷ mạnh mẽ sanh khởi, khinh an có hỷ làm nhân gần sanh khởi một cách đặc biệt, đối với người có thân khinh an, lạc là nhân gần của định trở nên vững chắc hơn và tiếp diễn, tâm được lạc làm cho tăng trưởng sẽ được định tĩnh một cách tốt đẹp trong đề mục thiền. Như vậy, tuần tự trong giai đoạn đầu, tầm v.v... sau khi khởi lên với mức độ sắc bén ngày càng cao, do sự đạt đến tịnh chỉ trung bình của sự tu tập và do các căn có cùng một vai trò, chúng trở nên sắc bén nhất và trong một khoảnh khắc, các thiền chi sanh khởi. Liên quan đến điều này, đức Thế Tôn đã nói:

‘‘යස්මිං[Pg.266], මහානාම, සමයෙ අරියසාවකො තථාගතං අනුස්සරති, නෙවස්ස තස්මිං සමයෙ රාගපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති…පෙ… සුඛිනො චිත්තං සමාධියතී’’ති (අ. නි. 6.10).

"Này Mahānāma, vào lúc nào vị Thánh đệ tử niệm tưởng đến Như Lai, vào lúc ấy tâm của vị ấy không bị tham ái ám ảnh... (vân vân)... tâm của người có lạc được định tĩnh." (A. Ni. 6.10)

කස්මා පනෙත්ථ ඣානං අප්පනාපත්තං න හොතීති ආහ ‘‘බුද්ධගුණානං පන ගම්භීරතායා’’තිආදි. ගම්භීරෙ හි ආරම්මණෙ ගම්භීරෙ උදකෙ පතිතනාවා විය සමථභාවනා පතිට්ඨං න ලභති, ‘‘ගම්භීරතායා’’ති ච ඉමිනා සභාවධම්මතාපි සඞ්ගහිතා. සභාවධම්මො හි ගම්භීරො න පඤ්ඤත්ති. නනු ච තජ්ජාපඤ්ඤත්තිවසෙන සභාවධම්මො ගය්හතීති? සච්චං ගය්හති පුබ්බභාගෙ, භාවනාය පන වඩ්ඪමානාය පඤ්ඤත්තිං සමතික්කමිත්වා සභාවෙයෙව චිත්තං තිට්ඨති. නනු ච සභාවධම්මෙපි කත්ථචි අප්පනා සමිජ්ඣති දුතියාරුප්පජ්ඣානාදීති? සච්චං සමිජ්ඣති, තඤ්ච ඛො එකප්පකාරෙ ආරම්මණෙ, ඉදං පන නානප්පකාරන්ති දස්සෙන්තො ‘‘නානප්පකාරගුණානුස්සරණාධිමුත්තතායා’’ති ආහ. එවම්පි යථා නානප්පකාරෙසු කෙසාදිකොට්ඨාසෙසු මනසිකාරං පවත්තෙන්තස්ස එකස්මිංයෙව කොට්ඨාසෙ අප්පනාවසෙන භාවනා අවතිට්ඨති, එවමිධ කස්මා න හොතීති? විසමොයං උපඤ්ඤාසො. තත්ථ හි සතිපි කොට්ඨාසබහුභාවෙ එකප්පකාරෙනෙව භාවනා වත්තති පටික්කූලාකාරස්සෙව ගහණතො, ඉධ පන නානප්පකාරෙන ගුණානං නානප්පකාරත්තා, න අයමෙකස්මිංයෙව ගුණෙ ඨාතුං සක්කොති භාවනාබලෙන පච්චක්ඛතො බුද්ධගුණෙසු උපට්ඨහන්තෙසු සද්ධාය බලවභාවතො. තෙනෙව හි ‘‘අධිමුත්තතායා’’ති වුත්තං. යදි උපචාරප්පත්තං ඣානං හොති, කථං බුද්ධානුස්සතීති වුත්තන්ති ආහ ‘‘තදෙත’’න්තිආදි.

Tại sao ở đây thiền không đạt đến an chỉ? Ngài nói: “Do vì các Phật đức thâm sâu” v.v… Thật vậy, trong đối tượng thâm sâu, sự tu tập chỉ tịnh không có được chỗ đứng, giống như con thuyền bị rơi vào vùng nước sâu. Và do từ ngữ “do vì thâm sâu” này, bản chất pháp thực tánh cũng được bao gồm. Thật vậy, pháp thực tánh thì thâm sâu, không phải là chế định. Chẳng phải pháp thực tánh được nắm bắt do năng lực của chế định tương ứng đó hay sao? Đúng là được nắm bắt trong giai đoạn đầu, nhưng khi sự tu tập tăng trưởng, tâm vượt qua chế định và chỉ an trú trong thực tánh. Chẳng phải trong một vài pháp thực tánh, an chỉ được thành tựu, như trong thiền Vô sắc thứ hai v.v… hay sao? Đúng là được thành tựu, nhưng điều đó là trong một đối tượng đơn loại, còn điều này thì đa loại. Để chỉ rõ điều này, ngài nói: “Do vì có khuynh hướng tùy niệm các đức tánh đa dạng”. Dù vậy, cũng giống như người đang thực hành tác ý trong các thể trược đa dạng như tóc v.v…, sự tu tập được an lập do năng lực an chỉ chỉ trong một thể trược duy nhất, tại sao ở đây lại không như vậy? Sự so sánh này không tương đồng. Thật vậy, ở đó, mặc dù có nhiều thể trược, sự tu tập diễn tiến chỉ theo một cách duy nhất do vì chỉ nắm bắt tướng bất tịnh. Nhưng ở đây, (sự tu tập diễn tiến) theo nhiều cách do vì các đức tánh có nhiều loại. Vị này không thể an trú chỉ trong một đức tánh duy nhất, vì khi các Phật đức hiện khởi một cách trực tiếp do năng lực tu tập, tín trở nên mạnh mẽ. Thật vậy, chính vì thế mà được nói là “do vì có khuynh hướng”. Nếu thiền đạt đến cận định, tại sao lại được gọi là niệm Phật? Ngài nói: “Điều đó là thế này” v.v…

සගාරවො හොති සප්පතිස්සො, සත්ථු ගුණසරීරස්ස පච්චක්ඛතො උපට්ඨහනතො. තතොයෙව සද්ධාවෙපුල්ලං අවෙච්චප්පසාදසදිසං සද්ධාමහත්තං. බුද්ධගුණානං අනුස්සරණවසෙන භාවනාය පවත්තත්තා සතිවෙපුල්ලං. තෙසං පරමගම්භීරතාය, නානප්පකාරතාය ච පඤ්ඤාවෙපුල්ලං. තෙසං උළාරපුඤ්ඤක්ඛෙත්තතාය පුඤ්ඤවෙපුල්ලඤ්ච අධිගච්ඡති. පීතිපාමොජ්ජබහුලො හොති පීතිසම්බොජ්ඣඞ්ගට්ඨානීයත්තා බුද්ධානුස්සතියා. භයභෙරවසහො බුද්ධගුණාරම්මණාය සතියා භයභෙරවාභිභවනතො. තෙනාහ භගවා ‘‘අනුස්සරෙථ සම්බුද්ධං, භයං තුම්හාක නො සියා’’ති (සං. නි. 1.249 ථොකං විසදිසං). දුක්ඛාධිවාසනසමත්ථො බුද්ධානුස්සතියා සරීරදුක්ඛස්ස පදුමපලාසෙ උදකස්ස විය විනිවට්ටනතො[Pg.267]. සංවාසසඤ්ඤන්ති සහවාසසඤ්ඤං. බුද්ධභූමියං චිත්තං නමති බුද්ධගුණානං මහන්තභාවස්ස පච්චක්ඛතො උපට්ඨානතො. බුද්ධානුස්සතිභාවනාය සබ්බදා බුද්ධගුණානං චිත්තෙ විපරිවත්තනතො වුත්තං ‘‘සම්මුඛා සත්ථාරං පස්සතො වියා’’ති. උත්තරි අප්පටිවිජ්ඣන්තොති ඉමාය භාවනාය උපරි තං අධිට්ඨානං කත්වා සච්චානි අප්පටිවිජ්ඣන්තො. සුගතිපරායණොති සුගතිසම්පරායො.

Vị ấy trở nên có lòng tôn kính, có lòng vâng phục, do vì đức thân của Bậc Đạo Sư hiện khởi một cách trực tiếp. Chính vì thế, tín được quảng đại, sự vĩ đại của tín giống như niềm tin bất động. Do vì sự tu tập diễn tiến bằng cách tùy niệm các Phật đức, niệm được quảng đại. Do vì các đức ấy vô cùng thâm sâu và đa dạng, tuệ được quảng đại. Vị ấy đạt được cả phước quảng đại, do vì các đức ấy là ruộng phước cao thượng. Vị ấy có nhiều hỷ và hoan hỷ, do vì niệm Phật là nền tảng của hỷ giác chi. Vị ấy có thể chịu đựng được sự sợ hãi và kinh hoàng, do vì niệm có đối tượng là Phật đức chế ngự được sự sợ hãi và kinh hoàng. Do đó, Đức Thế Tôn đã nói: “Hãy tùy niệm Bậc Chánh Đẳng Giác, sự sợ hãi sẽ không có nơi các ngươi”. Vị ấy có khả năng kham nhẫn khổ, do vì niệm Phật làm cho khổ của thân được lăn đi như giọt nước trên lá sen. Tưởng cùng ở (saṃvāsasaññanti) là tưởng cùng chung sống (sahavāsasaññaṃ). Tâm hướng về Phật địa, do vì sự vĩ đại của các Phật đức hiện khởi một cách trực tiếp. Do vì các Phật đức luôn xoay chuyển trong tâm nhờ sự tu tập niệm Phật, nên được nói là “như đang nhìn thấy Bậc Đạo Sư đối diện”. Không thể chứng ngộ cao hơn (uttari appaṭivijjhanto) là không chứng ngộ các chân lý sau khi đã lấy sự tu tập này làm nền tảng ở mức độ cao hơn. Hướng đến thiện thú (sugatiparāyaṇo) là có thiện thú làm cảnh giới tương lai.

අප්පමාදන්ති අප්පමජ්ජනං සක්කච්චං අනුයොගං. කයිරාථාති කරෙය්‍ය. සුමෙධසොති සුන්දරපඤ්ඤො. එවං මහානුභාවායාති වුත්තප්පකාරෙන නීවරණවික්ඛම්භනාදිසමත්ථෙන සත්ථරි සගාරවභාවාදිහෙතුභූතෙන මහතා සාමත්ථියෙන සමන්නාගතාය.

Không dể duôi (appamādanti) là không xao lãng, là sự chuyên cần một cách kính trọng. Nên làm (kayirātha) là nên thực hành (kareyya). Bậc trí tuệ (sumedhaso) là người có trí tuệ tốt đẹp. Có đại oai lực như vậy (evaṃ mahānubhāvāya) là (niệm Phật) được phú bẩm năng lực vĩ đại, là nguyên nhân của lòng tôn kính v.v… đối với Bậc Đạo Sư, có khả năng trấn áp các triền cái v.v… theo cách đã được nói.

2. ධම්මානුස්සතිකථාවණ්ණනා

2. Luận giải về Niệm Pháp

146. ධම්මානුස්සතින්ති එත්ථ පදත්ථො, සභාවත්ථො ච ආදිතො වුත්තොයෙවාති තං අනාමසිත්වා භාවනාවිධානමෙව දස්සෙතුං ‘‘ධම්මානුස්සතිං භාවෙතුකාමෙනාපී’’තිආදි ආරද්ධං. කස්මා පනෙත්ථ බුද්ධානුස්සතියං විය ‘‘අවෙච්චප්පසාදසමන්නාගතෙනා’’ති න වුත්තං. නනු එතා පටිපාටියා ඡ අනුස්සතියො අරියසාවකානං වසෙන දෙසනං ආරුළ්හාති? සච්චමෙතං, එවං සන්තෙපි ‘‘පරිසුද්ධසීලාදිගුණානං පුථුජ්ජනානම්පි ඉජ්ඣන්තී’’ති දස්සනත්ථං ‘‘අවෙච්චප්පසාදසමන්නාගතෙනා’’ති ඉධ න වුත්තං, අරියසාවකානං පන සුඛෙන ඉජ්ඣන්තීති. තථාපි පාළියං ආගතත්තා ච බුද්ධානුස්සතිනිද්දෙසෙ වුත්තන්ති දට්ඨබ්බං, අයඤ්ච විචාරො පරතො ආගමිස්සතෙව.

146. Ở đây, trong từ “niệm Pháp” (dhammānussatiṃ), vì nghĩa của từ và nghĩa của thực tánh đã được nói đến ở phần đầu, nên không đề cập đến chúng, mà để chỉ rõ phương pháp tu tập, ngài đã bắt đầu bằng câu “Vị muốn tu tập niệm Pháp” v.v… Tại sao ở đây không nói “người có niềm tin bất động” (aveccappasādasamannāgatena) như trong niệm Phật? Chẳng phải sáu pháp tùy niệm này theo thứ tự đã được thuyết giảng theo phương diện của các bậc Thánh đệ tử hay sao? Điều này đúng là như vậy, tuy nhiên, để chỉ rõ rằng “(các pháp tùy niệm này) cũng thành tựu cho cả các phàm nhân có các đức hạnh như giới thanh tịnh v.v…”, nên ở đây không nói “người có niềm tin bất động”. Nhưng đối với các bậc Thánh đệ tử thì chúng thành tựu một cách dễ dàng. Tuy nhiên, cần phải hiểu rằng (từ ngữ ấy) đã được nói trong phần luận giải về niệm Phật vì nó đã xuất hiện trong Pāli. Và sự thảo luận này sẽ được đề cập ở phần sau.

147. පරියත්තිධම්මොපීති පි-සද්දෙන ලොකුත්තරධම්මං සම්පිණ්ඩෙති. ඉතරෙසූති සන්දිට්ඨිකාදිපදෙසු. ලොකුත්තරධම්මොවාති අවධාරණං නිප්පරියායෙන සන්දිට්ඨිකාදිඅත්ථං සන්ධාය වුත්තං, පරියායතො පනෙතෙ පරියත්තිධම්මෙපි සම්භවන්තෙව. තථා හි පරියත්තිධම්මො බහුස්සුතෙන ආගතාගමෙන පරමෙන සතිනෙපක්කෙන සමන්නාගතෙන පඤ්ඤවතා ආදිකල්‍යාණතාදිවිසෙසතො සයං දට්ඨබ්බොති සන්දිට්ඨිකො. ආචරියපයිරුපාසනාය විනා න ලබ්භාති චෙ? ලොකුත්තරධම්මෙපි සමානෙ කල්‍යාණමිත්තසන්නිස්සයෙනෙව සිජ්ඣනතො, තථා සත්ථුසන්දස්සනෙපි. ‘‘සන්දිට්ඨියා ජයතී’’ති අයං පනත්ථො තිත්ථියනිම්මද්දනෙ නිප්පරියායතොව ලබ්භති[Pg.268], කිලෙසජයෙ පරියායතො පරම්පරාහෙතුභාවතො. ‘‘සන්දිට්ඨං අරහතී’’ති අයම්පි අත්ථො ලබ්භතෙව, සබ්බසො සංකිලෙසධම්මානං පහානං, වොදානධම්මානං පරිබ්‍රූහනඤ්ච උද්දිස්ස පවත්තත්තා. අයඤ්ච අත්ථො ‘‘යෙ ඛො ත්වං, ගොතමි, ධම්මෙ ජානෙය්‍යාසි, ඉමෙ ධම්මා සරාගාය සංවත්තන්ති නො විරාගාය, සඤ්ඤොගාය සංවත්තන්ති නො විසඤ්ඤොගාය, සඋපාදානාය සංවත්තන්ති නො අනුපාදානාය. එකංසෙන, ගොතමි, ධාරෙය්‍යාසි ‘නෙසො ධම්මො, නෙසො විනයො, නෙතං සත්ථුසාසන’’’න්ති (චූළව. 406; අ. නි. 8.53), ‘‘ධම්මාපි වො, භික්ඛවෙ, පහාතබ්බා, පගෙව අධම්මා’’ති (ම. නි. 1.240) ච එවමාදීහි සුත්තපදෙහි විභාවෙතබ්බො. අකාලිකාධිගමුපායතාය අකාලිකො. විජ්ජමානතාපරිසුද්ධතාහි එහිපස්සවිධිං අරහතීති එහිපස්සිකො. තතො එව වට්ටදුක්ඛනිත්ථරණත්ථිකෙහි අත්තනො චිත්තෙ උපනයනං, චිත්තස්ස වා තත්ථ උපනයනං අරහතීති ඔපනෙය්‍යිකො. විමුත්තායතනසීසෙ ඨත්වා පරිචයෙන සම්මදෙව අත්ථවෙදං, ධම්මවෙදඤ්ච ලභන්තෙහි පච්චත්තං වෙදිතබ්බො විඤ්ඤූහීති. එවං සන්දිට්ඨිකාදිපදෙසු පරියත්තිධම්මම්පි පක්ඛිපිත්වා මනසිකාරො යුජ්ජතෙව.

147. Trong câu Pariyattidhammopi, từ pi (cũng) bao gồm cả Pháp siêu thế. Câu Itaresu (trong các trường hợp khác) có nghĩa là trong các thuật ngữ như sandiṭṭhika v.v. Sự xác định Lokuttaradhammova (chỉ có Pháp siêu thế) được nói đến theo nghĩa đen, liên quan đến ý nghĩa của sandiṭṭhika v.v., tuy nhiên, theo nghĩa bóng, những (ý nghĩa) này cũng có thể hiện hữu trong Pháp học. Thật vậy, Pháp học là sandiṭṭhika (thiết thực hiện tại) vì người có trí, bậc đa văn, thông thạo kinh điển, có chánh niệm và thận trọng tột bậc có thể 'tự mình thấy rõ' qua các đặc tính như thiện ở đoạn đầu v.v. Nếu nói rằng không thể đạt được nếu không hầu cận bậc đạo sư thì sao? (Điều này) cũng tương tự trong Pháp siêu thế, vì nó chỉ được thành tựu nhờ nương tựa thiện hữu tri thức; cũng vậy trong việc diện kiến bậc Đạo Sư. Còn ý nghĩa này 'người ấy chiến thắng nhờ thấy biết trực tiếp' được hiểu theo nghĩa đen trong việc nhiếp phục ngoại đạo; trong việc chiến thắng phiền não, (nó được hiểu) theo nghĩa bóng, vì là nhân gián tiếp. Ý nghĩa này 'xứng đáng được thấy' cũng có thể được hiểu, vì nó được thực hành với mục đích đoạn trừ tất cả các pháp ô nhiễm và tu tập các pháp thanh tịnh. Và ý nghĩa này cần được làm sáng tỏ bằng các đoạn kinh như: 'Này Gotamī, những pháp nào bà biết rằng: «Các pháp này đưa đến tham ái, không đưa đến ly tham; đưa đến trói buộc, không đưa đến ly trói buộc; đưa đến tích lũy, không đưa đến không tích lũy.» Này Gotamī, bà hãy nhất quyết ghi nhớ rằng: «Đây không phải là Pháp, đây không phải là Luật, đây không phải là lời dạy của bậc Đạo Sư»' và 'Này các Tỳ khưu, các pháp cũng cần phải được từ bỏ, huống nữa là phi pháp.' Là akāliko (không có thời gian) vì là phương tiện để chứng đắc pháp vô thời. Là ehipassiko (đến để mà thấy) vì xứng đáng với phương cách 'hãy đến mà xem' do sự hiện hữu và thanh tịnh của nó. Chính vì vậy, nó là opaneyyiko (có tính hướng thượng) vì nó xứng đáng được những người muốn thoát khỏi khổ luân hồi hướng vào tâm mình, hoặc tâm được hướng đến đó. Là 'được người trí tự mình chứng nghiệm', những người sau khi đứng trên đỉnh cao của các nền tảng giải thoát, nhờ thực hành, tự mình đạt được niềm vui trong ý nghĩa và niềm vui trong Giáo pháp. Như vậy, việc tác ý bằng cách bao gồm cả Pháp học vào trong các thuật ngữ như sandiṭṭhika v.v. là hoàn toàn thích hợp.

සාති ගාථා. සමන්තභද්‍රකත්තාති සබ්බභාගෙහි සුන්දරත්තා. ධම්මස්සාති සාසනධම්මස්ස. කිඤ්චාපි අවයවවිනිමුත්තො සමුදායො නාම පරමත්ථතො කොචි නත්ථි, යෙසු පන අවයවෙසු සමුදායරූපෙන අවෙක්ඛිතෙසු ‘‘ගාථා’’ති සමඤ්ඤා, තං තතො භින්නං විය කත්වා සංසාමිවොහාරං ආරොපෙත්වා දස්සෙන්තො ‘‘පඨමෙන පාදෙන ආදිකල්‍යාණා’’තිආදිමාහ. ‘‘එකානුසන්ධික’’න්ති ඉදං නාතිබහුවිභාගං යථානුසන්ධිනා එකානුසන්ධිකං සන්ධාය වුත්තං, ඉතරස්ස පන තෙනෙව දෙසෙතබ්බධම්මවිභාගෙන ආදිමජ්ඣපරියොසානභාගා ලබ්භන්තීති. නිදානෙනාති කාලදෙසදෙසකපරිසාදිඅපදිසනලක්ඛණෙන නිදානගන්ථෙන. නිගමනෙනාති ‘‘ඉදමවොචා’’තිආදිකෙන (සං. නි. 1.249), ‘‘ඉති යං තං වුත්තං, ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්ත’’න්ති (අ. නි. 10.27) වා යථාවුත්තත්ථනිගමනෙන.

Từ Sā (ấy) là chỉ bài kệ. Samantabhadrakattā (hoàn toàn tốt đẹp) có nghĩa là tốt đẹp trong mọi phần. Dhammassa (của Pháp) có nghĩa là của Giáo pháp. Mặc dù theo chân đế, không có cái gì gọi là một tập hợp tách rời khỏi các bộ phận của nó, nhưng khi một số bộ phận được xem xét dưới dạng một tập hợp, chúng có tên gọi là 'kệ' (gāthā). (Vị Chú giải sư) xem bộ phận đó như thể tách biệt khỏi tập hợp, áp dụng cách nói về sở hữu và vật sở hữu, và khi muốn trình bày điều này, ngài đã nói 'thiện ở đoạn đầu bởi câu đầu tiên' v.v. Câu 'có một mạch văn' này được nói liên quan đến một bài kinh có một mạch văn, mà theo mạch văn đó, không có quá nhiều phân đoạn. Nhưng đối với bài kinh khác (có nhiều mạch văn), các phần đầu, giữa và cuối được xác định bởi chính sự phân chia của pháp được thuyết giảng. Nidānena (bởi phần duyên khởi) có nghĩa là bởi đoạn văn giới thiệu có đặc tính chỉ ra thời gian, địa điểm, hội chúng v.v. Nigamanena (bởi phần kết luận) có nghĩa là bởi phần tóm tắt những gì đã được nói, chẳng hạn như 'Thế Tôn đã thuyết như vậy' hoặc 'Điều đã được nói như vậy, là được nói duyên theo điều này.'

අයං කථා විසෙසතො සුත්තපිටකසංවණ්ණනාති කත්වා සුත්තපිටකවසෙන ධම්මස්ස ආදිකල්‍යාණාදිකං දස්සෙත්වා ඉදානි සුත්තපිටකවිනයපිටකානං වසෙන තං දස්සෙතුං ‘‘සනිදානසඋප්පත්තිකත්තා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ සනිදානසඋප්පත්තිකත්තාති යථාවුත්තනිදානෙන සනිදානතාය, සඅට්ඨුප්පත්තිකතාය [Pg.269] ච. වෙනෙය්‍යානං අනුරූපතොති සික්ඛාපදපඤ්ඤත්තියා, ධම්මදෙසනාය ච තංතංසික්ඛාපදභාවෙන පඤ්ඤාපියමානස්ස වෙනෙය්‍යජ්ඣාසයානුරූපං පවත්තියමානස්ස අනුරූපතො. අත්ථස්සාති දෙසියමානස්ස ච සීලාදිඅත්ථස්ස. ‘‘තං කිස්ස හෙතු (සං. නි. 1.249)? සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ’’තිආදිනා (සං. නි. 3.95) තත්ථ තත්ථ හෙතූපමාගහණෙන හෙතුදාහරණයුත්තතො.

Vì cho rằng 'Luận giải này đặc biệt là chú giải Tạng Kinh', sau khi đã trình bày các phẩm chất như thiện ở đoạn đầu v.v. của Pháp theo Tạng Kinh, bây giờ để trình bày điều đó theo Tạng Kinh và Tạng Luật, ngài đã nói 'vì có duyên khởi và có nguyên nhân phát sinh' v.v. Ở đây, sanidānasauppattikattā (vì có duyên khởi và có nguyên nhân phát sinh) có nghĩa là vì có duyên khởi như đã nói và vì có nguyên nhân phát sinh. Veneyyānaṃ anurūpato (vì phù hợp với chúng sanh cần được giáo hóa) có nghĩa là sự phù hợp của (Luật) được chế định dưới hình thức các học giới này hay học giới khác, và của (Pháp) được thuyết giảng phù hợp với khuynh hướng của chúng sanh cần được giáo hóa, thông qua việc chế định học giới và thuyết giảng Pháp. Atthassa (của ý nghĩa) có nghĩa là của ý nghĩa về giới v.v. đang được thuyết giảng. Do có liên quan đến nhân và ví dụ, bằng cách nêu lên nhân và ví dụ ở chỗ này chỗ kia qua các câu như 'Vì sao vậy? Ví như, này các Tỳ khưu' v.v.

එවං සුත්තවිනයවසෙන පරියත්තිධම්මස්ස ආදිමජ්ඣපරියොසානකල්‍යාණතං දස්සෙත්වා ඉදානි තීණි පිටකානි එකජ්ඣං ගහෙත්වා තං දස්සෙතුං ‘‘සකලොපී’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ සාසනධම්මොති –

Như vậy, sau khi đã trình bày phẩm chất thiện ở đoạn đầu, đoạn giữa và đoạn cuối của Pháp học theo Tạng Kinh và Tạng Luật, bây giờ để trình bày điều đó bằng cách gộp chung cả ba Tạng, ngài đã nói 'toàn bộ' v.v. Ở đây, Giáo pháp là –

‘‘සබ්බපාපස්ස අකරණං, කුසලස්ස උපසම්පදා;

සචිත්තපරියොදපනං, එතං බුද්ධාන සාසන’’න්ති. (ධ. ප. 183;

දී. නි. 2.90) –

'Không làm mọi điều ác, thành tựu các hạnh lành, giữ tâm ý trong sạch, đó là lời dạy của chư Phật.'

එවං වුත්තස්ස සත්ථුසාසනස්ස පකාසකො පරියත්තිධම්මො. සීලෙන ආදිකල්‍යාණො සීලමූලකත්තා සාසනස්ස. සමථාදීහි මජ්ඣෙකල්‍යාණො තෙසං සාසනසම්පත්තියා වෙමජ්ඣභාවතො. නිබ්බානෙන පරියොසානකල්‍යාණො තදධිගමතො උත්තරිකරණීයාභාවතො. සාසනෙ සම්මාපටිපත්ති නාම පඤ්ඤාය හොති, තස්සා ච සීලං, සමාධි ච මූලන්ති ආහ ‘‘සීලසමාධීහි ආදිකල්‍යාණො’’ති. පඤ්ඤා පන අනුබොධපටිවෙධවසෙන දුවිධාති තදුභයම්පි ගණ්හන්තො ‘‘විපස්සනාමග්ගෙහි මජ්ඣෙකල්‍යාණො’’ති ආහ. තස්ස නිප්ඵත්ති ඵලං, කිච්චං නිබ්බානසච්ඡිකිරියා, තතො පරං කත්තබ්බං නත්ථීති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘ඵලනිබ්බානෙහි පරියොසානකල්‍යාණො’’ති. ඵලග්ගහණෙන වා සඋපාදිසෙසනිබ්බානමාහ, ඉතරෙන ඉතරං, තදුභයඤ්ච සාසනසම්පත්තියා ඔසානන්ති ආහ ‘‘ඵලනිබ්බානෙහි පරියොසානකල්‍යාණො’’ති.

Pháp học là pháp làm sáng tỏ lời dạy của bậc Đạo Sư đã được nói như trên. Thiện ở đoạn đầu nhờ giới, vì giới là gốc rễ của giáo pháp. Thiện ở đoạn giữa nhờ thiền chỉ v.v., vì chúng là phần trung tâm của sự thành tựu giáo pháp. Thiện ở đoạn cuối nhờ Niết-bàn, vì sau khi chứng đắc Niết-bàn thì không còn gì phải làm nữa. Trong giáo pháp, chánh hạnh có được là nhờ trí tuệ, và gốc rễ của trí tuệ ấy là giới và định; do đó, ngài nói 'thiện ở đoạn đầu nhờ giới và định.' Nhưng trí tuệ có hai loại là tùy giác và thông đạt; bao gồm cả hai, ngài nói 'thiện ở đoạn giữa nhờ thiền quán và các đạo.' Sự hoàn tất của nó là quả, phận sự là chứng ngộ Niết-bàn, và để chỉ ra rằng sau đó không còn gì phải làm, ngài nói 'thiện ở đoạn cuối nhờ quả và Niết-bàn.' Hoặc, bằng cách đề cập đến 'quả', ngài muốn nói đến Hữu dư y Niết-bàn; bằng cách đề cập đến cái kia (Niết-bàn), ngài muốn nói đến cái còn lại (Vô dư y Niết-bàn). Và vì cả hai đều là sự kết thúc của sự thành tựu giáo pháp, ngài nói 'thiện ở đoạn cuối nhờ quả và Niết-bàn.'

බුද්ධස්ස සුබොධිතා සම්මාසම්බුද්ධතා, තාය ආදිකල්‍යාණො තප්පභවත්තා. සබ්බසො සංකිලෙසප්පහානං වොදානං, පාරිපූරී ච ධම්මසුධම්මතා, තාය මජ්ඣෙකල්‍යාණො තංසරීරත්තා. සත්ථාරා යථානුසිට්ඨං තථා පටිපත්ති සඞ්ඝසුප්පටිපත්ති, තාය පරියොසානකල්‍යාණො, තාය සාසනස්ස ලොකෙ සුප්පතිට්ඨිතභාවතො. තන්ති සාසනධම්මං. තථත්තායාති යථත්තාය භගවතා ධම්මො දෙසිතො, තථත්තාය තථභාවාය. සො පන අභිසම්බොධි පච්චෙකබොධි සාවකබොධීති තිවිධො[Pg.270], ඉතො අඤ්ඤථා නිබ්බානාධිගමස්ස අභාවතො. තත්ථ සබ්බගුණෙහි අග්ගභාවතො, ඉතරබොධිද්වයමූලතාය ච පඨමාය බොධියා ආදිකල්‍යාණතා, ගුණෙහි වෙමජ්ඣභාවතො දුතියාය මජ්ඣෙකල්‍යාණතා, තදුභයාවරතාය, තදොසානතාය ච සාසනධම්මස්ස තතියාය පරියොසානකල්‍යාණතා වුත්තා.

Sự giác ngộ viên mãn của đức Phật là trạng thái Chánh Đẳng Giác, do trạng thái ấy (giáo pháp) là tốt đẹp ở đoạn đầu, vì có nguồn gốc từ đức Phật ấy. Sự đoạn trừ hoàn toàn các phiền não, sự trong sạch, và sự viên mãn là pháp tánh tốt đẹp của các pháp, do pháp tánh ấy (giáo pháp) là tốt đẹp ở đoạn giữa, vì có các pháp ấy làm cốt lõi. Sự thực hành đúng theo như lời bậc Đạo Sư đã chỉ dạy là sự khéo thực hành của Tăng chúng, do sự thực hành ấy (giáo pháp) là tốt đẹp ở đoạn cuối, do sự thực hành ấy mà giáo pháp được thiết lập vững chắc trong thế gian. Giáo pháp là Thánh điển. (Cụm từ) `tathattāya` có nghĩa là: Pháp được đức Thế Tôn thuyết giảng để đạt đến trạng thái như thật, để có được trạng thái như vậy. Trạng thái ấy lại có ba loại: Chánh Đẳng Giác, Độc Giác, và Thinh Văn Giác, vì ngoài ba loại này ra, không có cách nào khác để chứng đắc Níp-bàn. Trong ba loại ấy, do sự tối thượng về mọi đức hạnh và do là cội nguồn của hai loại giác ngộ còn lại, nên sự tốt đẹp ở đoạn đầu (được nói) là do sự giác ngộ thứ nhất; do sự trung bình về các đức hạnh, nên sự tốt đẹp ở đoạn giữa (được nói) là do sự giác ngộ thứ hai; do sự thấp hơn cả hai loại trên và do là điểm kết thúc của giáo pháp, nên sự tốt đẹp ở đoạn cuối được nói là do sự giác ngộ thứ ba.

එසොති සාසනධම්මො. නීවරණවික්ඛම්භනතොති විමුත්තායතනසීසෙ ඨත්වා සද්ධම්මං සුණන්තස්ස නීවරණානං වික්ඛම්භනසම්භවතො. වුත්තං හෙතං –

Eso tức là giáo pháp. (Nói rằng) "do sự chế ngự các triền cái" là vì đối với người đang lắng nghe diệu pháp, sau khi đã đứng vững trong nền tảng giải thoát cao thượng, có thể có sự chế ngự các triền cái. Quả vậy, điều này đã được nói đến:

‘‘යථා යථාවුසො, භික්ඛුනො සත්ථා වා ධම්මං දෙසෙති, අඤ්ඤතරො වා ගරුට්ඨානියො සබ්‍රහ්මචාරී, තථා තථා සො තත්ථ ලභති අත්ථවෙදං ලභති ධම්මවෙද’’න්ති (අ. නි. 5.26).

“Này chư hiền, khi bậc Đạo Sư hoặc một vị đồng phạm hạnh đáng kính nào khác thuyết pháp cho vị tỳ khưu theo cách nào, thì theo cách đó, vị ấy đạt được sự hân hoan khi hiểu nghĩa, đạt được sự hân hoan khi hiểu pháp ở trong đó.” (A. Ni. 5.26).

‘‘යස්මිං, භික්ඛවෙ, සමයෙ අරියසාවකො ඔහිතසොතො ධම්මං සුණාති, පඤ්චස්ස නීවරණානි තස්මිං සමයෙ පහීනානි හොන්තී’’ති (සං. නි. 5.219) –

“Này các tỳ khưu, vào lúc nào vị Thánh đệ tử lắng tai nghe pháp, vào lúc ấy, năm triền cái của vị ấy được đoạn trừ.” (Saṃ. Ni. 5.219) –

ච ආදි. සමථවිපස්සනාසුඛාවහනතොති සමථසුඛස්ස ච විපස්සනාසුඛස්ස ච සම්පාදනතො. වුත්තම්පි චෙතං –

Và vân vân. (Nói rằng) "do mang lại an lạc của chỉ và quán" là vì làm cho thành tựu an lạc của chỉ và an lạc của quán. Điều này cũng đã được nói đến:

‘‘සො විවිච්චෙව කාමෙහි විවිච්ච අකුසලෙහි ධම්මෙහි සවිතක්කං සවිචාරං විවෙකජං පීතිසුඛ’’න්තිආදි (දී. නි. 1.279; ම. නි. 2.138).

“Vị ấy ly dục, ly các pháp bất thiện, (chứng và trú thiền thứ nhất), một trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh, có tầm có tứ,” vân vân (Dī. Ni. 1.279; Ma. Ni. 2.138).

තථා –

Tương tự:

‘‘යතො යතො සම්මසති, ඛන්ධානං උදයබ්බයං;

ලභතී පීතිපාමොජ්ජං, අමතං තං විජානතං;

අමානුසී රතී හොති, සම්මා ධම්මං විපස්සතො’’ති ච. (ධ. ප. 374, 373);

“Khi nào quán xét, sự sanh diệt của các uẩn; Vị ấy đạt được hỷ và duyệt, đối với những người hiểu biết, đó là bất tử; Đối với người minh sát chánh pháp, có một sự thích thú phi nhân.” (Dha. Pa. 374, 373);

තථාපටිපන්නොති යථා සමථවිපස්සනාසුඛං ආවහති, යථා වා සත්ථාරා අනුසිට්ඨං, තථා පටිපන්නො සාසනධම්මො. තාදිභාවාවහනතොති ඡළඞ්ගුපෙක්ඛාවසෙන ඉට්ඨාදීසු තාදිභාවස්ස ලොකධම්මෙහි අනුපලෙපස්ස ආවහනතො. එස භගවා වුත්තනයෙන තිවිධකල්‍යාණං ධම්මං දෙසෙන්තො යං සාසනබ්‍රහ්මචරියං, මග්ගබ්‍රහ්මචරියඤ්ච පකාසෙති, තං යථානුරූපං අත්ථසම්පත්තියා සාත්ථං, බ්‍යඤ්ජනසම්පත්තියා සබ්‍යඤ්ජනන්ති යොජනා.

Tathāpaṭipanno có nghĩa là: giáo pháp được thực hành theo cách mang lại an lạc của chỉ và quán, hoặc được thực hành đúng theo như lời bậc Đạo Sư đã chỉ dạy. (Nói rằng) "do mang lại trạng thái như vậy" là vì mang lại trạng thái như vậy (bất động) đối với các đối tượng khả ái... bằng phương tiện xả sáu chi, hoặc do mang lại sự không bị ô nhiễm bởi các pháp thế gian. Đức Thế Tôn ấy, khi thuyết giảng giáo pháp có ba sự tốt đẹp theo cách đã nói, đã làm sáng tỏ phạm hạnh giáo pháp và phạm hạnh đạo lộ nào, thì phạm hạnh ấy, một cách tương xứng, là sātthaṃ (có ý nghĩa) do sự thành tựu về nghĩa, và là sabyañjanaṃ (có văn tự) do sự thành tựu về văn tự. Đây là cách kết nối (câu cú).

තත්ථ [Pg.271] අවිසෙසෙන තිස්සො සික්ඛා, සකලො ච තන්තිධම්මො සාසනබ්‍රහ්මචරියං. යං සන්ධාය වුත්තං ‘‘කතමෙසානං ඛො, භන්තෙ, බුද්ධානං භගවන්තානං බ්‍රහ්මචරියං නචිරට්ඨිතිකං අහොසී’’තිආදි (පාරා. 18). සබ්බසික්ඛානං මණ්ඩභූතසික්ඛත්තයසඞ්ගහිතො අරියමග්ගො මග්ගබ්‍රහ්මචරියං. යං සන්ධාය වුත්තං ‘‘ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්‍රහ්මචරියං, කතං කරණීය’’න්ති (මහාව. 23; සං. නි. 5.186). යථානුරූපන්ති යථාරහං. සික්ඛත්තයසඞ්ගහං හි සාසනබ්‍රහ්මචරියං අත්ථසම්පත්තියා සාත්ථං. මග්ගබ්‍රහ්මචරියෙ වත්තබ්බමෙව නත්ථි. අත්ථසම්පත්තියාති සම්පන්නත්ථතාය. සම්පත්තිඅත්ථො හි ඉධ සහ-සද්දො. ඉතරං පන යථාවුත්තෙනත්ථෙන සාත්ථං, සබ්‍යඤ්ජනඤ්ච. යෙ පනෙත්ථ ‘‘වචනසභාවං සාත්ථං, අත්ථසභාවං සබ්‍යඤ්ජන’’න්ති විභජිත්වා වදන්ති, තං න සුන්දරං, තථා විභත්තස්ස පරියත්තිධම්මස්ස අභාවතො. සද්දත්ථා හි අභින්නරූපා විය හුත්වා විනියොගං ගච්ඡන්ති. තථා හි නෙසං ලොකියාමිස්සීභාවං පටිජානන්ති. සතිපි වා භෙදෙ ‘‘සබ්‍යඤ්ජන’’න්ති එත්ථ යදි තුල්‍යයොගො අධිප්පෙතො ‘‘සපුත්තො ආගතො’’තිආදීසු විය, එවං සති ‘‘අත්ථපටිසරණා, භික්ඛවෙ, හොථ, මා බ්‍යඤ්ජනපටිසරණා’’ති අත්ථප්පධානවාදො බාධිතො සියා, අථ විජ්ජමානතාමත්තං ‘‘සලොමකො සපක්ඛකො’’තිආදීසු විය බ්‍යඤ්ජනසම්පත්ති අග්ගහිතා සියා. තස්මා අට්ඨකථායං වුත්තනයෙනෙව අත්ථො ගහෙතබ්බො.

Trong đó, một cách không phân biệt, ba học giới và toàn bộ Thánh điển là phạm hạnh giáo pháp. Nhắm đến điều này mà có lời nói: “Bạch ngài, phạm hạnh của chư Phật, chư Thế Tôn nào đã không tồn tại lâu dài?” vân vân (Pārā. 18). Thánh đạo, được bao gồm trong tam học là tinh túy của tất cả các học giới, là phạm hạnh đạo lộ. Nhắm đến điều này mà có lời nói: “Sanh đã tận, phạm hạnh đã thành, việc cần làm đã làm xong” (Mahāva. 23; Saṃ. Ni. 5.186). Yathānurūpaṃ có nghĩa là một cách tương xứng. Quả vậy, phạm hạnh giáo pháp, bao gồm tam học, là sātthaṃ (có ý nghĩa) do sự thành tựu về nghĩa. Đối với phạm hạnh đạo lộ, không cần phải nói gì thêm. Atthasampattiyā có nghĩa là do có ý nghĩa đã thành tựu. Quả vậy, ở đây từ saha có nghĩa là "thành tựu". Còn phần khác (Thánh điển) thì vừa là sātthaṃ vừa là sabyañjanaṃ theo ý nghĩa đã nói. Những ai ở đây phân chia và nói rằng “sātthaṃ có bản chất là lời nói, sabyañjanaṃ có bản chất là ý nghĩa”, điều đó không đúng, vì không có giáo pháp học được phân chia như vậy. Quả vậy, từ và nghĩa, sau khi trở nên như thể không thể tách rời, mới đi vào sử dụng. Quả vậy, các học giả thế gian cũng thừa nhận sự hòa trộn của chúng. Hoặc dù có sự khác biệt, nếu ở đây trong từ sabyañjanaṃ, sự kết hợp tương đương được ngụ ý, như trong các ví dụ “người cha đến cùng với con trai”, thì khi đó, chủ trương xem nghĩa là chính yếu trong câu “Này các tỳ khưu, hãy nương tựa vào nghĩa, đừng nương tựa vào văn tự” sẽ bị bác bỏ. Còn nếu (ngụ ý) chỉ là sự hiện hữu, như trong các ví dụ “có lông, có cánh”, thì sự thành tựu về văn tự sẽ không được nắm bắt. Do đó, ý nghĩa nên được hiểu theo cách đã được nói trong Chú giải.

සාත්ථං සබ්‍යඤ්ජනන්ති එත්ථ නෙත්තිනයෙනාපි අත්ථං දස්සෙතුං ‘‘සඞ්කාසන…පෙ… සබ්‍යඤ්ජන’’න්ති වුත්තං. තත්ථ යදිපි නෙත්තියං බ්‍යඤ්ජනමුඛෙන බ්‍යඤ්ජනත්ථග්ගහණං හොතීති ‘‘අක්ඛරං පද’’න්තිආදිනා (නෙත්ති. 4 ද්වාදසපද) බ්‍යඤ්ජනපදානි පඨමං උද්දිට්ඨානි, ඉධ පන පාළියං ‘‘සාත්ථං සබ්‍යඤ්ජන’’න්ති ආගතත්තා අත්ථපදානියෙව පඨමං දස්සෙතුං ‘‘සඞ්කාසනපකාසනා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ සඞ්ඛෙපතො කාසනං දීපනං සඞ්කාසනං ‘‘මඤ්ඤමානො භික්ඛු බද්ධො මාරස්ස, අමඤ්ඤමානො මුත්තො’’තිආදීසු (සං. නි. 3.64) විය. තත්තකෙන හි තෙන භික්ඛුනා පටිවිද්ධං. තෙනාහ ‘‘අඤ්ඤාතං භගවා’’තිආදි. පඨමං කාසනං පකාසනං. ආදිකම්මස්මිං හි අයං පසද්දො ‘‘පඤ්ඤපෙති පට්ඨපෙතී’’තිආදීසු (සං. නි. 2.20) විය. තික්ඛින්ද්‍රියාපෙක්ඛං චෙතං පදද්වයං උද්දෙසභාවතො. තික්ඛින්ද්‍රියො හි සඞ්ඛෙපතො පඨමඤ්ච වුත්තමත්ථං පටිපජ්ජති[Pg.272]. සංඛිත්තස්ස විත්ථාරවචනං, සකිං වුත්තස්ස පුන වචනඤ්ච විවරණවිභජනානි. යථා ‘‘කුසලා ධම්මා’’ති සඞ්ඛෙපතො සකිංයෙව ච වුත්තස්ස අත්ථස්ස ‘‘කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ කාමාවචරං කුසලං චිත්ත’’න්තිආදිනා (ධ. ස. 1) විත්ථාරතො විවරණවසෙන, විභජනවසෙන ච පුන වචනං. මජ්ඣිමින්ද්‍රියාපෙක්ඛමෙතං පදද්වයං නිද්දෙසභාවතො. විවටස්ස විත්ථාරතරාභිධානං, විභත්තස්ස ච පකාරෙහි ඤාපනං වෙනෙය්‍යානං චිත්තපරිතොසනං උත්තානීකරණපඤ්ඤාපනානි. යථා ‘‘ඵස්සො හොතී’’තිආදිනා (ධ. ස. 2) විවටවිභත්තස්ස අත්ථස්ස ‘‘කතමො තස්මිං සමයෙ ඵස්සො? යො තස්මිං සමයෙ ඵස්සො ඵුසනා සම්ඵුසනා’’තිආදිනා (ධ. ස. 2) උත්තානීකිරියා, පඤ්ඤාපනා ච. මුදින්ද්‍රියාපෙක්ඛමෙතං පදද්වයං පටිනිද්දෙසභාවතො. ‘‘පඤ්ඤාපනපට්ඨපනවිවරණවිභජනඋත්තානීකරණපකාසනඅත්ථපදසමායොගතො’’තිපි පාඨො.

Ở đây, trong câu ‘sātthaṃ sabyañjanaṃ’ (có ý nghĩa, có văn tự), để trình bày ý nghĩa theo phương pháp của tạng Vô Ngại Giải (Netti), nên đã nói ‘saṅkāsana…đn… sabyañjanaṃ’. Trong đó, mặc dù trong tạng Vô Ngại Giải, việc nắm bắt ý nghĩa của văn tự là thông qua chính văn tự, nên các thuật ngữ về văn tự như ‘akkharaṃ padaṃ’ (âm, từ) v.v… đã được nêu ra trước tiên, nhưng ở đây, vì trong Pāḷi đã nói là ‘sātthaṃ sabyañjanaṃ’, nên để trình bày các thuật ngữ về ý nghĩa trước, đã nói là ‘saṅkāsanapakāsanā’ (trình bày tóm tắt, trình bày sơ khởi) v.v… Trong đó, việc trình bày hay soi sáng một cách tóm tắt là saṅkāsana, giống như trong các câu: ‘Này Tỳ khưu, người có ngã mạn thì bị Māra trói buộc, người không có ngã mạn thì được giải thoát’ v.v… Quả vậy, chỉ với bấy nhiêu đó, vị Tỳ khưu ấy đã liễu ngộ. Do đó, ngài đã nói: ‘Bạch Thế Tôn, con đã hiểu rõ’ v.v… Việc trình bày lần đầu tiên là pakāsana. Quả vậy, tiếp đầu ngữ ‘pa’ này có nghĩa là khởi đầu, giống như trong các từ ‘paññapeti, paṭṭhapeti’ (làm cho biết, thiết lập) v.v… Và cặp thuật ngữ này nhắm đến người có lợi căn, vì nó là một đề mục (uddesa). Quả vậy, người có lợi căn liễu ngộ được ý nghĩa đã được nói một cách tóm tắt và sơ khởi. Việc nói chi tiết về điều đã được nói tóm tắt, và việc nói lại điều đã được nói một lần, là vivaraṇa (giải rộng) và vibhajanā (phân tích). Ví như, đối với ý nghĩa đã được nói tóm tắt và chỉ một lần là ‘các pháp thiện’, việc nói lại một cách chi tiết qua cách giải rộng và cách phân tích bằng câu ‘Thế nào là các pháp thiện? Vào lúc tâm thiện Dục giới (phát sanh)’ v.v… Cặp thuật ngữ này nhắm đến người có trung căn, vì nó là một sự giải thích (niddesa). Việc trình bày chi tiết hơn về điều đã được giải rộng, việc làm cho biết bằng nhiều cách về điều đã được phân tích, và việc làm cho tâm của các đệ tử được hoan hỷ, là uttānīkaraṇa (làm cho rõ ràng) và paññāpanā (làm cho biết). Ví như, đối với ý nghĩa đã được giải rộng và phân tích qua câu ‘có xúc’ v.v…, việc làm cho rõ ràng và làm cho biết bằng câu ‘Thế nào là xúc vào lúc ấy? Cái gì vào lúc ấy là xúc, sự xúc chạm, sự tiếp xúc’ v.v… Cặp thuật ngữ này nhắm đến người có độn căn, vì nó là một sự đối giải (paṭiniddesa). Cũng có dị bản là: ‘Paññāpanapaṭṭhapanavivaraṇavibhajanauttānīkaraṇapakāsanaatthapadasamāyogato’.

කථං පනායං පාඨවිකප්පො ජාතොති? වුච්චතෙ – නෙත්තිපාළියං ආගතනයෙන පුරිමපාඨො. තත්ථ හි –

Nhưng dị bản này đã phát sanh như thế nào? Xin thưa – dị bản trước là theo phương pháp đã được trình bày trong Pāḷi của tạng Vô Ngại Giải. Quả vậy, ở đó (có nói):

‘‘සඞ්කාසනා පකාසනා,විවරණා විභජනුත්තානීකම්මපඤ්ඤත්ති;

එතෙහි ඡහි පදෙහි,අත්ථො කම්මඤ්ච නිද්දිට්ඨ’’න්ති. (නෙත්ති. 4 ද්වාදසපද) –

‘Trình bày tóm tắt, trình bày sơ khởi, / Giải rộng, phân tích, làm cho rõ ràng, làm cho biết; / Bởi sáu thuật ngữ này, / Ý nghĩa và tác dụng đã được chỉ rõ.’

දෙසනාහාරයොජනාය ච එතස්සෙවත්ථස්ස ‘‘සඞ්කාසනා පකාසනා’’තිආදිනා ආගතං. පච්ඡිමො පන ‘‘පඤ්ඤපෙති පට්ඨපෙති විවරති විභජති උත්තානීකරොති ‘පස්සථා’ති චාහා’’ති (සං. නි. 2.20) සුත්තෙ ආගතනයෙන බ්‍යඤ්ජනමත්තකතො. එවඤ්ච නෙසං ද්වින්නං පාඨානං විසෙසො, න අත්ථතො. තථා හි සඞ්ඛෙපතො ‘‘පඨමං ඤාපනං පඤ්ඤාපනං, පඨමමෙව ඨපනං පට්ඨපන’’න්ති ඉමානි පදානි සඞ්කාසනපකාසනපදෙහි අත්ථතො අවිසිට්ඨානි. යඤ්ච පුරිමපාඨෙ ඡට්ඨං පදං ‘‘පකාරතො ඤාපන’’න්ති පඤ්ඤාපනං වුත්තං, තං දුතියපාඨෙ පකාසනපදෙන ‘‘නිබ්බිසෙසං පකාරතො කාසන’’න්ති කත්වා. යස්මා ඤාපනකාසනානි අත්ථාවභාසනසභාවතාය අභින්නානි, සබ්බෙසඤ්ච වෙනෙය්‍යානං චිත්තස්ස තොසනං, බුද්ධියා ච නිසානං යාථාවතො වත්ථුසභාවාවභාසනෙ ජායතීති. එවං අත්ථපදරූපත්තා පරියත්තිඅත්ථස්ස යථාවුත්තඡඅත්ථපදසමායොගතො සාත්ථං සාසනං.

Và trong phần ứng dụng của phương pháp Thuyết thị dẫn (Desanāhāra), chính ý nghĩa này cũng đã được trình bày qua các từ ‘saṅkāsanā pakāsanā’ v.v… Còn dị bản sau thì chỉ khác biệt về mặt văn tự, theo phương pháp đã được trình bày trong kinh: ‘làm cho biết, thiết lập, giải rộng, phân tích, làm cho rõ ràng, và nói rằng: ‘hãy thấy’’. Như vậy, sự khác biệt của hai dị bản này là về văn tự, chứ không phải về ý nghĩa. Quả vậy, (theo ngữ nguyên) ‘sự làm cho biết lần đầu là paññāpana’, ‘sự thiết lập ngay từ đầu là paṭṭhapana’, do đó các thuật ngữ này không khác biệt về ý nghĩa so với các thuật ngữ saṅkāsana và pakāsana. Và thuật ngữ thứ sáu trong dị bản trước, được gọi là paññāpana với nghĩa là ‘sự làm cho biết bằng nhiều cách’, cũng không có gì khác biệt so với thuật ngữ pakāsana trong dị bản thứ hai, khi được hiểu là ‘sự trình bày bằng nhiều cách’. Bởi vì ‘sự làm cho biết’ và ‘sự trình bày’ không khác nhau, do cùng có bản chất là làm sáng tỏ ý nghĩa; và đối với tất cả các chúng sanh cần được giáo hóa, sự hoan hỷ của tâm và sự sắc bén của trí tuệ sẽ phát sanh khi bản chất của sự vật được soi sáng đúng như thật. Như vậy, vì ý nghĩa của giáo pháp (pariyatti) có hình thức là các thuật ngữ về ý nghĩa, nên giáo huấn (sāsana) được gọi là ‘có ý nghĩa’ (sātthaṃ) do sự kết hợp của sáu thuật ngữ về ý nghĩa đã được nói đến.

අක්ඛරපදබ්‍යඤ්ජනාකාරනිරුත්තිනිද්දෙසසම්පත්තියාති [Pg.273] එත්ථ උච්චාරණවෙලායං අපරියොසිතෙ පදෙ වණ්ණො අක්ඛරං. ‘‘එකක්ඛරං පදං අක්ඛර’’න්ති එකෙ ‘‘ආ එවං කිර ත’’න්තිආදීසු ආ-කාරාදයො විය. ‘‘විසුද්ධකරණානං මනසා දෙසනාවාචාය අක්ඛරණතො අක්ඛර’’න්ති අඤ්ඤෙ. විභත්තියන්තං අත්ථඤාපනතො පදං. සඞ්ඛෙපතො වුත්තං පදාභිහිතං අත්ථං බ්‍යඤ්ජෙතීති බ්‍යඤ්ජනං, වාක්‍යං. ‘‘කිරියාපදං අබ්‍යයකාරකවිසෙසනයුත්තං වාක්‍ය’’න්ති හි වදන්ති. පකාරතො වාක්‍යවිභාගො ආකාරො. ආකාරාභිහිතං නිබ්බචනං නිරුත්ති. නිබ්බචනවිත්ථාරො නිස්සෙසුපදෙසතො නිද්දෙසො. එතෙසං අක්ඛරාදීනං බ්‍යඤ්ජනපදානං සම්පත්තියා සම්පන්නතාය සබ්‍යඤ්ජනං.

Trong câu ‘do sự hoàn hảo về âm, từ, văn tự, thể cách, ngữ nguyên, và sự giải thích’, thì ở đây: một mẫu tự (vaṇṇa) trong một từ chưa được phát âm xong là akkhara (âm). Một số vị cho rằng: ‘Một từ có một âm là akkhara’, giống như âm ‘ā’ v.v… trong câu ‘ā evaṃ kira ta’. Các vị khác lại cho rằng: ‘Đối với những bậc có giác quan thanh tịnh, bài pháp trong tâm, vì không được ‘trút ra’ (akkharaṇa) bằng lời nói, nên gọi là akkhara’. Từ có kết thúc bằng biến cách ngữ (vibhatti) được gọi là pada (từ) vì nó làm cho biết ý nghĩa. Cái làm hiển lộ (byañjeti) ý nghĩa được diễn đạt bởi các từ đã được nói một cách tóm tắt được gọi là byañjana (văn tự), tức là câu (vākya). Quả vậy, các vị ấy nói rằng: ‘Câu là (tập hợp các từ) được kết hợp với động từ, bất biến từ, các từ có quan hệ cú pháp và tính từ’. Sự phân chia câu theo nhiều cách là ākāra (thể cách). Sự giải thích từ nguyên được diễn đạt bằng thể cách là nirutti (ngữ nguyên). Sự giải thích chi tiết về từ nguyên, vì là sự chỉ dạy không còn sót lại, nên là niddesa (sự giải thích). Do sự hoàn hảo (sampatti), tức là sự đầy đủ (sampannatā), của các thuật ngữ về văn tự này, bắt đầu bằng akkhara, nên (giáo huấn) được gọi là ‘có văn tự’ (sabyañjana).

තත්‍රායමස්ස අත්ථපදසමායොගො, බ්‍යඤ්ජනසම්පත්ති ච – අක්ඛරෙහි සඞ්කාසෙති, පදෙහි පකාසෙති, බ්‍යඤ්ජනෙහි විවරති, ආකාරෙහි විභජති, නිරුත්තීහි උත්තානීකරොති, නිද්දෙසෙහි පඤ්ඤපෙති, තථා අක්ඛරෙහි උග්ඝාටෙත්වා පදෙහි විනෙති උග්ඝටිතඤ්ඤුං, බ්‍යඤ්ජනෙහි විපඤ්චෙත්වා ආකාරෙහි විනෙති විපඤ්චිතඤ්ඤුං, නිරුත්තීහි නෙත්වා නිද්දෙසෙහි විනෙති නෙය්‍යං. එවඤ්චායං ධම්මො උග්ඝටියමානො උග්ඝටිතඤ්ඤුං විනෙති, විපඤ්චියමානො විපඤ්චිතඤ්ඤුං, නිය්‍යමානො නෙය්‍යං. තත්ථ උග්ඝටනා ආදි, විපඤ්චනා මජ්ඣෙ, නයනමන්තෙ. එවං තීසු කාලෙසු තිධා දෙසිතො දොසත්තයවිධමනො ගුණත්තයාවහො තිවිධවෙනෙය්‍යවිනයනොති. එවම්පි තිවිධකල්‍යාණොයං ධම්මො අත්ථබ්‍යඤ්ජනපාරිපූරියා ‘‘සාත්ථො සබ්‍යඤ්ජනො’’ති වෙදිතබ්බො ‘‘පරිපුණ්ණො, පරිසුද්ධො’’ති ච.

Trong đó, đây là sự kết hợp các thuật ngữ về ý nghĩa và sự hoàn hảo về văn tự của Phạm hạnh này: (Vị Thầy) trình bày tóm tắt bằng các âm, trình bày sơ khởi bằng các từ, giải rộng bằng các văn tự (câu), phân tích bằng các thể cách, làm cho rõ ràng bằng các ngữ nguyên, làm cho biết bằng các sự giải thích. Tương tự như vậy, sau khi khai mở bằng các âm, vị ấy giáo hóa người ugghaṭitaññu (liễu ngộ qua tóm tắt) bằng các từ; sau khi giải rộng bằng các văn tự, vị ấy giáo hóa người vipañcitaññu (liễu ngộ qua giải rộng) bằng các thể cách; sau khi dẫn dắt bằng các ngữ nguyên, vị ấy giáo hóa người neyya (cần được dẫn dắt) bằng các sự giải thích. Và như vậy, Pháp này, khi được trình bày tóm tắt, sẽ giáo hóa người ugghaṭitaññu; khi được giải rộng, sẽ giáo hóa người vipañcitaññu; khi được dẫn dắt, sẽ giáo hóa người neyya. Trong đó, sự trình bày tóm tắt là phần đầu, sự giải rộng là phần giữa, sự dẫn dắt là phần cuối. Như vậy, (Pháp này) được thuyết giảng theo ba cách trong ba thời điểm, loại bỏ ba loại lỗi lầm, mang lại ba loại đức hạnh, và giáo hóa ba loại chúng sanh cần được giáo hóa. Cũng vậy, Pháp này, tốt đẹp ở ba phương diện, cần được hiểu là ‘có ý nghĩa, có văn tự’ do sự viên mãn về ý nghĩa và văn tự, và cũng (cần được hiểu là) ‘viên mãn, hoàn toàn thanh tịnh’.

අත්ථගම්භීරතාතිආදීසු අත්ථො නාම තන්තිඅත්ථො. ධම්මො තන්ති. පටිවෙධො තන්තියා, තන්තිඅත්ථස්ස ච යථාභූතාවබොධො. දෙසනා මනසා වවත්ථාපිතාය තන්තියා දෙසනා. තෙ පනෙතෙ අත්ථාදයො යස්මා සසාදීහි විය මහාසමුද්දො මන්දබුද්ධීහි දුක්ඛොගාහා, අලබ්භනෙය්‍යපතිට්ඨා ච, තස්මා ගම්භීරා. අථ වා අත්ථො නාම හෙතුඵලං. ධම්මො හෙතු. දෙසනා පඤ්ඤත්ති, යථාධම්මං ධම්මාභිලාපො, අනුලොමපටිලොමසඞ්ඛෙපවිත්ථාරාදිවසෙන වා කථනං. පටිවෙධො අභිසමයො, අත්ථානුරූපං ධම්මෙසු, ධම්මානුරූපං අත්ථෙසු, පඤ්ඤත්තිපථානුරූපං පඤ්ඤත්තීසු අවබොධො, තෙසං තෙසං වා ධම්මානං පටිවිජ්ඣිතබ්බො සලක්ඛණසඞ්ඛාතො අවිපරීතසභාවො. තෙපි චෙතෙ අත්ථාදයො යස්මා අනුපචිතකුසලසම්භාරෙහි දුප්පඤ්ඤෙහි [Pg.274] සසාදීහි විය මහාසමුද්දො දුක්ඛොගාහා, අලබ්භනෙය්‍යපතිට්ඨා ච, තස්මා ගම්භීරා. තෙසු පටිවෙධස්සාපි අත්ථසන්නිස්සිතත්තා වුත්තං ‘‘අත්ථගම්භීරතාපටිවෙධගම්භීරතාහි සාත්ථ’’න්ති අත්ථගුණදීපනතො. තාසං ධම්මදෙසනානං බ්‍යඤ්ජනසන්නිස්සිතත්තා වුත්තං ‘‘ධම්මගම්භීරතාදෙසනාගම්භීරතාහි සබ්‍යඤ්ජන’’න්ති තාසං බ්‍යඤ්ජනසම්පත්තිදීපනතො.

Trong các vấn đề như sự sâu sắc về ý nghĩa, v.v..., ý nghĩa (attha) được gọi là ý nghĩa của Thánh điển (tanti). Pháp (dhamma) là Thánh điển. Sự chứng ngộ (paṭivedha) là sự thấu hiểu đúng như thật về Thánh điển và ý nghĩa của Thánh điển. Sự thuyết giảng (desanā) là sự thuyết giảng Thánh điển đã được xác định bằng tâm. Lại nữa, những điều này, tức là ý nghĩa, v.v..., vì rằng đối với những người có trí tuệ kém cỏi, chúng khó thâm nhập và không thể tìm được chỗ đứng, giống như đại dương đối với con thỏ, v.v..., do đó, chúng sâu sắc. Hoặc là, ý nghĩa (attha) được gọi là quả của nhân. Pháp (dhamma) là nhân. Sự thuyết giảng (desanā) là chế định, là sự diễn đạt về các pháp đúng theo pháp, hoặc là sự trình bày theo cách xuôi, ngược, tóm tắt, chi tiết, v.v... Sự chứng ngộ (paṭivedha) là sự liễu ngộ, là sự thấu hiểu các pháp phù hợp với ý nghĩa, các ý nghĩa phù hợp với các pháp, các chế định phù hợp với đường lối chế định, hoặc là tự tánh không sai lạc, được gọi là tự tướng, cần được thâm nhập của các pháp ấy. Và những điều này, tức là ý nghĩa, v.v..., vì rằng đối với những người trí tuệ kém cỏi, không tích lũy các thiện pháp, chúng khó thâm nhập và không thể tìm được chỗ đứng, giống như đại dương đối với con thỏ, v.v..., do đó, chúng sâu sắc. Trong số đó, vì sự chứng ngộ cũng y cứ vào ý nghĩa, nên đã được nói rằng: “Có ý nghĩa (sāttha) do sự sâu sắc về ý nghĩa và sự sâu sắc về chứng ngộ,” vì nó làm sáng tỏ phẩm chất của ý nghĩa. Vì Pháp và sự thuyết giảng ấy y cứ vào văn tự, nên đã được nói rằng: “Có văn tự (sabyañjana) do sự sâu sắc về Pháp và sự sâu sắc về thuyết giảng,” vì nó làm sáng tỏ sự hoàn hảo của văn tự.

අත්ථෙසු පභෙදගතං ඤාණං අත්ථපටිසම්භිදා. අත්ථධම්මනිරුත්තිපටිසම්භිදාසු පභෙදගතං ඤාණං පටිභානපටිසම්භිදාති ඉමිස්සාපි පටිසම්භිදාය අත්ථවිසයත්තා ආහ ‘‘අත්ථපටිභානපටිසම්භිදාවිසයතො සාත්ථ’’න්ති, අත්ථසම්පත්තියා අසති තදභාවතො. ධම්මොති තන්ති. නිරුත්තීති තන්තිපදානං නිද්ධාරෙත්වා වචනං. තත්ථ පභෙදගතානි ඤාණානි ධම්මනිරුත්තිපටිසම්භිදාති ආහ ‘‘ධම්මනිරුත්තිපටිසම්භිදාවිසයතො සබ්‍යඤ්ජනන්ති, අසති බ්‍යඤ්ජනසම්පත්තියා තදභාවතො. පරික්ඛකජනප්පසාදකන්ති එත්ථ ඉති-සද්දො හෙතුඅත්ථො. යස්මා පරික්ඛකජනානං කිංකුසලගවෙසීනං පසාදාවහං, තස්මා සාත්ථං. අත්ථසම්පන්නන්ති ඵලෙන හෙතුනො අනුමානං නදීපූරෙන විය උපරි වුට්ඨිප්පවත්තියා. සාත්ථකතා පනස්ස පණ්ඩිතවෙදනීයතාය, සා පරමගම්භීරසණ්හසුඛුමභාවතො වෙදිතබ්බා. වුත්තඤ්හෙතං ‘‘ගම්භීරො දුද්දසො’’තිආදි (මහාව. 8). ලොකියජනප්පසාදකන්ති සබ්‍යඤ්ජනන්ති යස්මා ලොකියජනස්ස පසාදාවහං, තස්මා සබ්‍යඤ්ජනං. ලොකියජනො හි බ්‍යඤ්ජනසම්පත්තියා තුස්සති, ඉධාපි ඵලෙන හෙතුනො අනුමානං. සබ්‍යඤ්ජනතා පනස්ස සද්ධෙය්‍යතාය, සා ආදිකල්‍යාණාදිභාවතො වෙදිතබ්බා.

Trí tuệ đạt đến sự phân biệt trong các ý nghĩa là Nghĩa vô ngại giải. Trí tuệ đạt đến sự phân biệt trong Nghĩa, Pháp, và Ngữ vô ngại giải là Biện tài vô ngại giải. Do đó, vì vô ngại giải này cũng có ý nghĩa làm đối tượng, nên Ngài nói: “Có ý nghĩa (sāttha) do là đối tượng của Nghĩa vô ngại giải và Biện tài vô ngại giải,” vì khi không có sự hoàn hảo về ý nghĩa thì chúng không thể có. Pháp là Thánh điển. Ngữ là lời nói sau khi đã xác định các từ của Thánh điển. Các trí tuệ đạt đến sự phân biệt trong đó là Pháp vô ngại giải và Ngữ vô ngại giải. Do đó, Ngài nói: “Có văn tự (sabyañjana) do là đối tượng của Pháp vô ngại giải và Ngữ vô ngại giải,” vì khi không có sự hoàn hảo về văn tự thì chúng không thể có. Trong câu “làm cho những người hay xét đoán phát sinh tịnh tín,” từ iti có nghĩa là nguyên nhân. Vì nó mang lại tịnh tín cho những người hay xét đoán, những người tìm kiếm điều thiện, do đó, nó có ý nghĩa. (Nghĩa là) hoàn hảo về ý nghĩa. Đây là sự suy luận về nguyên nhân từ kết quả, giống như suy luận về việc mưa ở thượng nguồn qua việc nước sông dâng đầy. Còn tính chất có ý nghĩa của nó cần được biết do nó được bậc hiền trí cảm nhận; điều đó cần được biết do tính chất cực kỳ sâu sắc, tinh tế, vi diệu. Điều này đã được nói: “Sâu sắc, khó thấy,” v.v... (Trong câu) “làm cho hạng người thế gian phát sinh tịnh tín” (có nghĩa là) có văn tự, vì nó mang lại tịnh tín cho hạng người thế gian, do đó, nó có văn tự. Vì hạng người thế gian hài lòng với sự hoàn hảo của văn tự; ở đây cũng là sự suy luận về nguyên nhân từ kết quả. Còn tính chất có văn tự của nó cần được biết do nó đáng tin cậy; điều đó cần được biết do tính chất tốt đẹp ở đoạn đầu, v.v...

අථ වා පණ්ඩිතවෙදනීයතො සාත්ථ’’න්ති පඤ්ඤාපදට්ඨානතාය අත්ථසම්පන්නතං ආහ, තතො පරික්ඛකජනප්පසාදකං. සද්ධෙය්‍යතො සබ්‍යඤ්ජනන්ති සද්ධාපදට්ඨානතාය බ්‍යඤ්ජනසම්පන්නතං, තතො ලොකියජනප්පසාදකන්ති එවමෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො. ගම්භීරාධිප්පායතො සාත්ථන්ති අධිප්පායතො අගාධාපාරතාය අත්ථසම්පන්නං අඤ්ඤථා තදභාවතො. උත්තානපදතො සබ්‍යඤ්ජනන්ති සුබොධසද්දතාය බ්‍යඤ්ජනසම්පන්නං, පරමගම්භීරස්සපි අත්ථස්ස වෙනෙය්‍යානං සුවිඤ්ඤෙය්‍යභාවාපාදනතො. සබ්බොපෙස පඨමස්ස අත්ථද්වයස්ස පභෙදො දට්ඨබ්බො, තථා චෙව තත්ථ තත්ථ සංවණ්ණිතං. තථා හෙත්ථ [Pg.275] විකප්පස්ස, සමුච්චයස්ස වා අග්ගහණං. උපනෙතබ්බස්සාති පක්ඛිපිතබ්බස්ස වොදානත්ථස්ස අවුත්තස්ස අභාවතො. සකලපරිපුණ්ණභාවෙනාති සබ්බභාගෙහි පරිපුණ්ණතාය. අපනෙතබ්බස්සාති සංකිලෙසධම්මස්ස.

Hoặc là, (trong câu) “có ý nghĩa do được bậc hiền trí cảm nhận,” Ngài nói về sự hoàn hảo về ý nghĩa do là nền tảng gần của trí tuệ; do đó, nó làm cho những người hay xét đoán phát sinh tịnh tín. (Trong câu) “có văn tự do đáng tin cậy,” (Ngài nói về) sự hoàn hảo về văn tự do là nền tảng gần của đức tin; do đó, nó làm cho hạng người thế gian phát sinh tịnh tín. Ý nghĩa ở đây nên được hiểu như vậy. (Trong câu) “có ý nghĩa do có chủ ý sâu sắc,” (nghĩa là) hoàn hảo về ý nghĩa do chủ ý không đáy, không bờ bến; nếu không thì không có điều đó. (Trong câu) “có văn tự do có từ ngữ rõ ràng,” (nghĩa là) hoàn hảo về văn tự do có từ ngữ dễ hiểu, vì nó làm cho ý nghĩa, dù rất sâu sắc, trở nên dễ hiểu đối với chúng sanh cần được giáo hóa. Tất cả điều này nên được xem là sự phân tích chi tiết của hai ý nghĩa đầu tiên, và nó đã được giải thích như vậy ở những nơi khác. Do đó, ở đây không dùng từ vā (hoặc) có nghĩa là lựa chọn, hay từ ca (và) có nghĩa là kết hợp. (Về từ) upanetabbassa (không cần thêm vào), vì không có ý nghĩa trong sáng chưa được nói đến cần phải thêm vào. (Về từ) sakalaparipuṇṇabhāvena (hoàn toàn viên mãn), do sự viên mãn về mọi phương diện. (Về từ) apanetabbassa (không cần bớt đi), (vì không có) pháp ô nhiễm.

පටිපත්තියාති සීලවිසුද්ධියාදිසම්මාපටිපත්තියා, තන්නිමිත්තං. අධිගමබ්‍යත්තිතොති සච්චපටිවෙධෙන අධිගමවෙය්‍යත්තියසබ්භාවතො සාත්ථං කපිලවතාදි විය තුච්ඡං නිරත්ථකං අහුත්වා අත්ථසම්පන්නන්ති කත්වා. පරියත්තියාති පරියත්තිධම්මපරිචයෙන. ආගමබ්‍යත්තිතොති දුරක්ඛාතධම්මෙසු පරිචයං කරොන්තස්ස විය සම්මොහං අජනෙත්වා බාහුසච්චවෙය්‍යත්තියසබ්භාවතො සබ්‍යඤ්චනං. බ්‍යඤ්ජනසම්පත්තියා හි සති ආගමබ්‍යත්තීති. සීලාදිපඤ්චධම්මක්ඛන්ධයුත්තතොති සීලාදීහි පඤ්චහි ධම්මකොට්ඨාසෙහි අවිරහිතත්තා. කෙවලපරිපුණ්ණං අනවසෙසෙන සමන්තතො පුණ්ණං පූරිතං. නිරුපක්කිලෙසතොති දිට්ඨිමානාදිඋපක්කිලෙසාභාවතො. නිත්ථරණත්ථායාති වට්ටදුක්ඛතො නිස්සරණාය. ලොකාමිසනිරපෙක්ඛතොති කථඤ්චිපි තණ්හාසන්නිස්සයස්ස අනිස්සයනතො.

(Về từ) paṭipattiyā (do sự thực hành), (nghĩa là) do sự thực hành chân chánh như giới thanh tịnh, v.v...; do nguyên nhân đó. (Về từ) adhigamabyattito (do sự tỏ tường về chứng đắc), (nghĩa là) do sự hiện hữu của sự thành thạo trong chứng đắc thông qua việc thâm nhập chân lý, nên có kết quả (sātthaṃ), không trở nên trống rỗng, vô ích như khổ hạnh của Kapila, v.v..., mà được xem là hoàn hảo về kết quả. (Về từ) pariyattiyā (do học tập), (nghĩa là) do sự thực hành Pháp học. (Về từ) āgamabyattito (do sự tỏ tường về giáo điển), (nghĩa là) không tạo ra sự thực hành trong các pháp được thuyết giảng sai lầm, mà do sự hiện hữu của sự thành thạo trong đa văn, nên có văn tự (sabyañjanaṃ). Vì khi có sự hoàn hảo về văn tự thì có sự tỏ tường về giáo điển. (Về từ) sīlādipañcadhammakkhandhayuttato (do hợp thành từ năm pháp uẩn như giới, v.v.), (nghĩa là) do không tách rời khỏi năm phần pháp là giới, v.v... (Về từ) kevalaparipuṇṇaṃ (hoàn toàn viên mãn), (nghĩa là) viên mãn, đầy đủ từ mọi phía, không còn sót lại. (Về từ) nirupakkilesato (do không có phiền não), (nghĩa là) do không có các phiền não như tà kiến, ngã mạn, v.v... (Về từ) nittharaṇatthāya (vì mục đích giải thoát), (nghĩa là) để thoát khỏi khổ đau của vòng luân hồi. (Về từ) lokāmisanirapekkhato (do không quyến luyến thế lợi), (nghĩa là) do không nương tựa vào nơi nương tựa là ái dục theo bất kỳ cách nào.

එවං ආදිකල්‍යාණතාදිඅපදෙසෙන සත්ථු පුරිමවෙසාරජ්ජද්වයවසෙන ධම්මස්ස ස්වාක්ඛාතතං විභාවෙත්වා ඉදානි පච්ඡිමවෙසාරජ්ජද්වයවසෙනාපි තං දස්සෙතුං ‘‘අත්ථවිපල්ලාසාභාවතො වා සුට්ඨු අක්ඛාතොති ස්වාක්ඛාතො’’ති වත්වා තමත්ථං බ්‍යතිරෙකමුඛෙන විභාවෙන්තො ‘‘යථා හී’’තිආදිමාහ. තත්ථ විපල්ලාසමාපජ්ජතීති තෙසං ධම්මෙ ‘‘අන්තරායිකා’’ති වුත්තධම්මානං විපාකාදීනං අන්තරායිකත්තාභාවතො එකංසෙන අපායූපපත්තිහෙතුතාය අභාවතො. නිය්‍යානිකත්තාභාවතොති අතම්මයතාභාවතො, සංසාරතො ච නිය්‍යානිකාති වුත්තධම්මානං එකච්චයඤ්ඤකිරියාපකතිපුරිසන්තරඤ්ඤාණාදීනං තතො නිය්‍යානිකත්තාභාවතො විපරීතො එව හොති. තෙනාති අත්ථස්ස විපල්ලාසාපජ්ජනෙන. තෙ අඤ්ඤතිත්ථියා. තථාභාවානතික්කමනතොති කම්මන්තරායාදීනං පඤ්චන්නං අන්තරායිකභාවස්ස අරියමග්ගධම්මානං නිය්‍යානිකභාවස්ස කදාචිපි අනතිවත්තනතො.

Như vậy, sau khi đã làm sáng tỏ đặc tính khéo thuyết giảng (svākkhātataṃ) của giáo pháp do năng lực của hai vô úy đầu tiên của bậc Đạo Sư bằng cách chỉ ra sự tốt đẹp ở đoạn đầu v.v..., bây giờ để trình bày đặc tính ấy bằng năng lực của hai vô úy sau, ngài đã nói câu "yathā hītiādi" (như là v.v...) để làm sáng tỏ ý nghĩa ấy theo phương pháp phủ định (byatirekamukhena), sau khi đã nói rằng: "Hoặc là được khéo thuyết giảng (svākkhāto) vì không có sự sai lạc về ý nghĩa". Trong đó, (câu) "vipallāsamāpajjati" (trở nên sai lạc) là do các pháp được gọi là "gây chướng ngại" (antarāyikā) trong giáo pháp của họ không có tính chất gây chướng ngại cho quả báo v.v..., và do hoàn toàn không phải là nhân sanh vào ác đạo. (Câu) "niyyānikattābhāvato" (do không có tính chất hướng xuất) là do không có trạng thái thành tựu việc ấy (atammayatābhāvato), và do các pháp được gọi là "hướng xuất khỏi vòng luân hồi" như một số nghi lễ tế tự, trí tuệ về sự khác biệt giữa bản thể và con người v.v... không có tính chất hướng xuất khỏi vòng luân hồi ấy, nên (giáo pháp của họ) chỉ là sai lạc. (Câu) "tena" (do đó) là do sự sai lạc về ý nghĩa. "Te" (họ) là các ngoại đạo khác. (Câu) "tathābhāvānatikkamanato" (do không vượt qua được trạng thái ấy) là do không bao giờ vượt qua được tính chất gây chướng ngại của năm pháp chướng ngại nghiệp v.v... và tính chất hướng xuất của các pháp thánh đạo.

නිබ්බානානුරූපාය පටිපත්තියාති අධිගන්තබ්බස්ස සබ්බසඞ්ඛතවිනිස්සටස්ස නිබ්බානස්ස අනුරූපාය සබ්බසඞ්ඛාරනිස්සරණූපායභූතාය සපුබ්බභාගාය සම්මාපටිපත්තියා [Pg.276] අක්ඛාතත්තාති යොජනා. පටිපදානුරූපස්සාති සබ්බදුක්ඛනිය්‍යානිකභූතා ආරම්මණකරණමත්තෙනාපි කිලෙසෙහි අනාමසනීයා යාදිසී පටිපදා, තදනුරූපස්ස. සුපඤ්ඤත්තාති සීලාදික්ඛන්ධත්තයසඞ්ගහිතා සම්මාදිට්ඨිආදිප්පභෙදා මිච්ඡාදිට්ඨිආදීනං පහායිකභාවෙන සුට්ඨු සම්මදෙව විහිතා. සංසන්දති කිලෙසමලවිසුද්ධිතාය සමෙති. එවං මග්ගනිබ්බානානං පටිපදාපටිපජ්ජනීයභාවෙහි අඤ්ඤමඤ්ඤානුරූපතාය ස්වාක්ඛාතතං දස්සෙත්වා ඉදානි තිවිධස්සාපි ලොකුත්තරධම්මස්ස පච්චෙකං ස්වාක්ඛාතතං දස්සෙතුං ‘‘අරියමග්ගො චෙත්ථා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ අන්තද්වයන්ති සස්සතුච්ඡෙදං, කාමසුඛඅත්තකිලමථානුයොගං, ලීනුද්ධච්චං, පතිට්ඨානායූහනන්ති එවං පභෙදං අන්තද්වයං. අනුපගම්මාති අනුපගන්ත්වා, අනුපගමනහෙතු වා. පටිපස්සද්ධකිලෙසානීති සුට්ඨු වූපසන්තකිලෙසානි, පටිපස්සද්ධිප්පහානවසෙන සම්මදෙව පහීනදොසානි. සස්සතාදිසභාවවසෙනාති ‘‘සස්සතඤ්ච වො, භික්ඛවෙ, ධම්මං දෙසෙස්සාමි අමතඤ්ච තාණඤ්ච ලෙණඤ්චා’’තිආදිනා තෙසු තෙසු සුත්තෙසු සස්සතාදිභාවකිත්තනවසෙන.

(Câu) "nibbānānurūpāya paṭipattiyā" (bởi pháp hành tương ứng với Niết-bàn) nên được liên kết cú pháp như sau: "akkhātattā" (vì đã được thuyết giảng) "sammāpaṭipattiyā" (pháp chánh hành) "sapubbabhāgāya" (cùng với giai đoạn chuẩn bị), "sabbasaṅkhāranissaraṇūpāyabhūtāya" (là phương tiện để thoát khỏi tất cả các pháp hữu vi), "anurūpāya" (tương ứng) "nibbānassa" (với Niết-bàn) "adhigantabbassa" (cần được chứng đắc), "sabbasaṅkhatavinissaṭassa" (đã thoát khỏi tất cả các pháp hữu vi). (Câu) "paṭipadānurūpassa" (tương ứng với pháp hành) có nghĩa là: pháp hành nào là phương tiện hướng xuất khỏi mọi khổ đau, không thể bị phiền não chạm đến dù chỉ bằng cách lấy làm đối tượng, thì (pháp quả) tương ứng với pháp hành ấy. (Câu) "supaññatta" (được khéo chế định) có nghĩa là: được sắp đặt một cách tốt đẹp và chân chánh bằng cách đoạn trừ tà kiến v.v..., bao gồm ba uẩn như giới v.v..., có các loại như chánh kiến v.v... "Saṃsandati" (tương hợp) có nghĩa là "sameti" (tương đồng) do sự thanh tịnh khỏi cấu uế phiền não. Như vậy, sau khi đã trình bày đặc tính khéo thuyết giảng do sự tương ứng lẫn nhau giữa đạo và Niết-bàn qua trạng thái là pháp hành và pháp cần được chứng đắc, bây giờ để trình bày đặc tính khéo thuyết giảng của mỗi loại trong ba loại pháp siêu thế, ngài đã nói câu "ariyamaggo cettha" (thánh đạo ở đây) v.v... Trong đó, (câu) "antadvayaṃ" (hai cực đoan) là hai cực đoan có các loại như: thường kiến và đoạn kiến; hưởng thụ dục lạc và khổ hạnh ép xác; hôn trầm và trạo cử; trụ lại và cố gắng. (Câu) "anupagamma" (không đi đến) có nghĩa là "anupagantvā" (không đi đến), hoặc là do nguyên nhân không đi đến. (Câu) "paṭipassaddhakilesāni" (có các phiền não đã được an tịnh) có nghĩa là: có các phiền não đã được lắng dịu tốt đẹp, có các lỗi lầm đã được đoạn trừ một cách chân chánh bằng cách đoạn trừ theo kiểu an tịnh. (Câu) "sassatādisabhāvavasena" (do trạng thái thường hằng v.v...) là do năng lực của việc tuyên bố trạng thái thường hằng v.v... trong các kinh điển đó, bằng (câu) như: "Này các Tỳ-khưu, Ta sẽ thuyết cho các ngươi pháp thường hằng, pháp bất tử, pháp che chở, và pháp ẩn náu" v.v...

148. ‘‘රාගාදීනං අභාවං කරොන්තෙන අරියපුග්ගලෙන සාමං දට්ඨබ්බො’’ති ඉමිනා ‘‘අරියමග්ගෙන මම රාගාදයො පහීනා’’ති සයං අත්තනා අනඤ්ඤනෙය්‍යෙන දට්ඨබ්බොති සන්දිට්ඨි, සන්දිට්ඨි එව සන්දිට්ඨිකො.

148. Bằng câu "cần được thấy bởi chính bậc thánh nhân, người đang thực hiện sự vắng mặt của tham ái v.v...", (có nghĩa là) "cần được thấy bởi chính mình, không cần người khác chỉ dạy" rằng: "Do thánh đạo này, các pháp như tham ái v.v... của ta đã được đoạn trừ". Do đó, (pháp ấy) là "sandiṭṭhi" (tự mình thấy), và chính "sandiṭṭhi" là "sandiṭṭhiko" (có đặc tính tự mình thấy).

තෙන තෙන අරියසාවකෙන පරසද්ධාය පරස්ස සද්දහනෙන පරනෙය්‍යෙන ගන්තබ්බතං හිත්වා ඤාපෙතබ්බතං පහාය පච්චවෙක්ඛණඤාණෙන කරණභූතෙන. පසත්ථා දිට්ඨි සන්දිට්ඨි යථා සම්බොජ්ඣඞ්ගො. අරියමග්ගො අත්තනා සම්පයුත්තාය සන්දිට්ඨියා කිලෙසෙ ජයති, අරියඵලං තාය එව අත්තනො කාරණභූතාය, නිබ්බානං ආරම්මණකරණෙන අත්තනො විසයීභූතාය සන්දිට්ඨියා කිලෙසෙ ජයතීති යොජනා.

(Cần được thấy) bởi mỗi vị thánh đệ tử, bằng trí tuệ quán xét vốn là công cụ, sau khi đã từ bỏ việc phải đi đến (biết) bằng niềm tin nơi người khác, bằng sự tin tưởng người khác, bằng sự dẫn dắt của người khác, sau khi đã từ bỏ việc phải được người khác cho biết. Cái thấy được tán thán là "sandiṭṭhi" (cái thấy của chính mình), giống như (trường hợp) "sambojjhaṅgo". Nên liên kết cú pháp như sau: Thánh đạo chiến thắng các phiền não bằng "sandiṭṭhi" (trí tuệ) tương ưng với chính nó; thánh quả (chiến thắng các phiền não) bằng chính trí tuệ ấy vốn là nguyên nhân của mình; Niết-bàn chiến thắng các phiền não bằng "sandiṭṭhi" (trí tuệ) đã trở thành đối tượng của mình qua việc lấy làm đối tượng.

භාවනාභිසමයවසෙන මග්ගධම්මො. සච්ඡිකිරියාභිසමයවසෙන නිබ්බානධම්මො. ඵලම්පි හෙට්ඨිමං සකදාගාමිවිපස්සනාදීනං පච්චයභාවෙන උපරි මග්ගාධිගමස්ස උපනිස්සයභාවතො පරියායතො ‘‘දිස්සමානො වට්ටභයං නිවත්තෙතී’’ති වත්තබ්බතං ලභති.

Pháp đạo (là sandiṭṭhika) do năng lực của sự liễu ngộ bằng tu tập. Pháp Niết-bàn (là sandiṭṭhika) do năng lực của sự liễu ngộ bằng chứng thực. Ngay cả quả vị thấp hơn, do là duyên cho tuệ quán Nhất lai v.v... và là y chỉ duyên cho việc chứng đắc đạo quả cao hơn, cũng được gọi một cách gián tiếp là "khi được thấy, nó ngăn chặn sự nguy hiểm của vòng luân hồi".

149. නාස්ස [Pg.277] කාලොති නාස්ස ආගමෙතබ්බො කාලො අත්ථි. යථා හි ලොකියකුසලස්ස ‘‘උපපජ්ජෙ, අපරපරියායෙ’’තිආදිනා ඵලදානං පති ආගමෙතබ්බො කාලො අත්ථි, න එවමෙතස්සාති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘න පඤ්චාහා’’තිආදි. පකට්ඨොති දූරො. ඵලදානං පති කාලො පකට්ඨො අස්සාති කාලිකො, කාලන්තරඵලදායී. තෙනාහ ‘‘අත්තනො ඵලදානෙ’’ති. පත්තොති උපනීතො. ඉදන්ති ‘‘අකාලිකො’’ති පදං.

149. (Câu) "nāssa kālo" (không có thời gian cho nó) có nghĩa là: không có thời gian cần phải chờ đợi cho pháp này. Ý nghĩa là: giống như đối với thiện pháp thế gian, có thời gian cần phải chờ đợi để cho quả, như (được nói) "trong đời sau, trong một thời điểm khác" v.v..., nhưng đối với pháp này thì không như vậy. Do đó, ngài nói câu "na pañcāhā" (không phải năm ngày) v.v... (Câu) "pakaṭṭho" (xa) có nghĩa là "dūro" (xa). (Pháp) được gọi là "kāliko" (có thời gian) vì thời gian để cho quả của nó thì xa, (tức là) cho quả trong một thời gian khác. Do đó, ngài nói "attano phaladāne" (trong việc cho quả của mình). (Câu) "patto" (đã đến) có nghĩa là "upanīto" (đã được mang đến). (Câu) "idaṃ" (điều này) là chỉ từ "akāliko" (không có thời gian).

150. විධින්ති විධානං, ‘‘එහි පස්සා’’ති එවංපවත්තවිධිවචනං. විජ්ජමානත්තාති පරමත්ථතො උපලබ්භමානත්තා. පරිසුද්ධත්තාති කිලෙසමලවිරහෙන සබ්බථා විසුද්ධත්තා. අමනුඤ්ඤම්පි කදාචි පයොජනවසෙන යථාසභාවප්පකාසනෙන දස්සෙතබ්බං භවෙය්‍යාති තදභාවං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘මනුඤ්ඤභාවප්පකාසනෙනා’’ති.

150. (Câu) "vidhiṃ" (sự hướng dẫn) có nghĩa là "vidhānaṃ" (sự sắp đặt), là lời hướng dẫn diễn ra như "hãy đến và thấy". (Câu) "vijjamānattā" (do có thật) có nghĩa là do có thể tìm thấy được về mặt chân đế. (Câu) "parisuddhattā" (do thanh tịnh) có nghĩa là do hoàn toàn trong sạch vì không có cấu uế phiền não. Để chỉ ra sự không có trường hợp (như sau): "Ngay cả điều không đáng ưa thích đôi khi cũng nên được trình bày do mục đích, bằng cách chỉ ra đúng như bản chất của nó", ngài đã nói "manuññabhāvappakāsanena" (bằng cách chỉ ra trạng thái đáng ưa thích).

151. උපනෙතබ්බොති උපනෙය්‍යො, උපනෙය්‍යොව ඔපනෙය්‍යිකොති ඉමස්ස අත්ථස්ස අධිප්පෙතත්තා ආහ ‘‘උපනෙතබ්බොති ඔපනෙය්‍යිකො’’ති. චිත්තෙ උපනයනං උප්පාදනන්ති ආහ ‘‘ඉදං සඞ්ඛතෙ ලොකුත්තරධම්මෙ යුජ්ජතී’’ති. චිත්තෙ උපනයනන්ති පන ආරම්මණභූතස්ස ධම්මස්ස ආරම්මණභාවූපනයනෙ අධිප්පෙතෙ අසඞ්ඛතෙපි යුජ්ජෙය්‍ය ‘‘ආරම්මණකරණසඞ්ඛාතං උපනයනං අරහතීති ඔපනෙය්‍යිකො’’ති. අල්ලීයනන්ති ඵුසනං. නිබ්බානං උපනෙති අරියපුග්ගලන්ති අධිප්පායො.

151. (Câu) "upanetabbo" (cần được hướng đến) có nghĩa là "upaneyyo" (cần được hướng đến). Vì ý nghĩa "chính 'upaneyyo' là 'opaneyyiko'" được chủ trương, nên ngài nói "upanetabbo có nghĩa là opaneyyiko". Việc hướng vào trong tâm có nghĩa là làm cho phát sanh, do đó ngài nói "điều này phù hợp với pháp siêu thế hữu vi". Tuy nhiên, trong câu "hướng vào trong tâm", nếu chủ trương việc hướng pháp đã trở thành đối tượng vào trạng thái làm đối tượng, thì (từ này) cũng phù hợp với pháp vô vi, (với ý nghĩa là) "được gọi là 'opaneyyiko' vì nó xứng đáng với việc hướng vào được gọi là sự lấy làm đối tượng". (Câu) "allīyanaṃ" (sự dính mắc) có nghĩa là "phusanaṃ" (sự xúc chạm). Chủ ý là: (Pháp) đưa bậc thánh nhân đến Niết-bàn.

152. විඤ්ඤූහීති විදූහි, පටිවිද්ධසච්චෙහීති අත්ථො. තෙ පන එකංසතො උග්ඝටිතඤ්ඤූආදයො හොන්තීති ආහ ‘‘උග්ඝටිතඤ්ඤූආදීහී’’ති. ‘‘පච්චත්ත’’න්ති එතස්ස ‘‘පති අත්තනී’’ති භුම්මවසෙන අත්ථො ගහෙතබ්බොති ආහ ‘‘අත්තනි අත්තනී’’ති. වෙදිතබ්බොති වුත්තං, කථං වෙදිතබ්බොති ආහ ‘‘භාවිතො මෙ’’තිආදි. තත්ථ ‘‘මෙ’’ති ඉමිනා ‘‘පච්චත්ත’’න්ති පදෙන වුත්තමත්ථං අන්වයතො දස්සෙත්වා පුන බ්‍යතිරෙකෙන දස්සෙතුං ‘‘න හී’’තිආදි වුත්තං, තං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව. ‘‘විඤ්ඤූහී’’ති ඉදං අන්තොගධාවධාරණන්ති දස්සෙන්තො ‘‘බාලානං පන අවිසයො චෙසා’’ති ආහ.

152. “Viññūhi” có nghĩa là “bởi những người có trí, bởi những người đã thâm nhập các chân lý”. Vả lại, các vị ấy chắc chắn là những hạng ugghaṭitaññū v.v... nên ngài đã nói ‘bởi những hạng ugghaṭitaññū v.v...’. Đối với từ ‘paccattaṃ’ này, ý nghĩa nên được hiểu theo cách dùng của sở thuộc cách là ‘pati attani’ (nơi mỗi tự thân), vì vậy ngài đã nói ‘attani attani’ (nơi mỗi tự thân). Đã được nói là ‘cần phải được biết’, (nhưng) cần phải được biết như thế nào? (Để trả lời,) ngài đã nói ‘bhāvito me’ (đã được tôi tu tập) v.v... Trong ấy, sau khi đã trình bày theo chiều thuận ý nghĩa đã được nói bằng từ ‘paccattaṃ’ qua từ ‘me’ này, để trình bày lại theo chiều nghịch, ngài đã nói ‘na hi’ v.v..., điều ấy thật dễ hiểu. Để trình bày rằng từ ‘viññūhi’ này có sự nhấn mạnh ngầm chứa bên trong, ngài đã nói ‘bālānaṃ pana avisayo cesā’ (vả lại, đây không phải là đối tượng của những kẻ phàm phu).

එවං ආදිකල්‍යාණතාදිනා අඤ්ඤමඤ්ඤස්ස අනුරූපදෙසනාය ධම්මස්ස ස්වාක්ඛාතතං දස්සෙත්වා ඉදානි පුරිමස්ස පුරිමස්ස පච්ඡිමං පච්ඡිමං පදං කාරණවචනන්ති දස්සෙන්තො ‘‘අපිචා’’තිආදිමාහ. තත්ථ සන්දිට්ඨිකත්තාති යස්මා [Pg.278] අයං ධම්මො වුත්තනයෙන සාමං දට්ඨබ්බො, සන්දිට්ඨියා කිලෙසෙ විද්ධංසෙති, සන්දස්සනඤ්ච අරහති, තස්මා ස්වාක්ඛාතො දුරක්ඛාතෙ තිත්ථියධම්මෙ තදභාවතො. ඉමිනා නයෙන සෙසපදෙසුපි යථාරහං අත්ථො දට්ඨබ්බො.

Sau khi đã trình bày tính chất khéo thuyết của Pháp bằng (cách giải thích) tính chất toàn thiện ở đoạn đầu v.v... và bằng sự thuyết giảng tương ứng với nhau, bây giờ, để trình bày rằng mỗi từ đứng sau là lời giải thích nguyên nhân cho mỗi từ đứng trước, ngài đã nói ‘apicā’ v.v... Trong ấy, (Pháp) được gọi là khéo thuyết vì có tính chất sandiṭṭhika (thiết thực hiện tại), bởi vì Pháp này cần được tự mình thấy theo phương pháp đã nói, (vì) nó phá tan các phiền não bằng trí tuệ thấy rõ, và (vì) nó xứng đáng được thấy; (ngược lại với) giáo pháp của ngoại đạo được thuyết một cách vụng về, do không có tính chất ấy. Theo phương pháp này, ý nghĩa cũng nên được hiểu một cách thích hợp ở các từ còn lại.

153. තස්සෙවන්තිආදීසු යං වත්තබ්බං, තං බුද්ධානුස්සතියං වුත්තනයෙන වෙදිතබ්බං.

153. Điều gì cần phải nói trong (các từ) ‘tasseva’ v.v..., điều đó nên được hiểu theo phương pháp đã được nói trong chương Niệm Phật.

3. සඞ්ඝානුස්සතිකථාවණ්ණනා

3. Chú giải về Chương Niệm Tăng

154. අරියසඞ්ඝගුණාති ආරකත්තා කිලෙසෙහි, අනයෙ න ඉරියනතො, අයෙ ච ඉරියනතො, සදෙවකෙන ච ලොකෙන ‘‘සරණ’’න්ති අරණීයතො අරියො ච සො සඞ්ඝො ච, අරියානං වා සඞ්ඝො අරියසඞ්ඝො, තස්ස ගුණා.

154. (Giải thích về) các đức tính của Thánh Tăng: Vị ấy vừa là bậc Thánh (ariyo), vừa là Tăng chúng (saṅgho) vì xa lìa các phiền não, vì không đi đến điều bất lợi, vì đi đến điều lợi ích, và vì được thế gian cùng với chư thiên tìm đến nương tựa. Hoặc là, đoàn thể của các bậc Thánh là Thánh Tăng (Ariyasaṅgha). (Đây là) các đức tính của vị ấy.

155. යං සම්මාපටිපදං පටිපන්නො ‘‘සුට්ඨු පටිපන්නො’’ති වුච්චති. සා අරියමග්ගපටිපදා පටිපක්ඛධම්මෙ අනිවත්තිධම්මෙ කත්වා පජහනතො පයොජනාභාවා සයම්පි අනිවත්තිධම්මා, අධිගන්තබ්බස්ස ච නිබ්බානස්ස එකංසතො අනුලොමීති. තතො එව අපච්චනීකා, අනුධම්මභූතා ච, තස්සා ච පටිපන්නත්තා අරියසඞ්ඝො ‘‘සුප්පටිපන්නො’’ති වුත්තොති දස්සෙතුං ‘‘සුට්ඨු පටිපන්නො’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ ‘‘අනිවත්තිපටිපද’’න්ති ඉමිනා උජුප්පටිපත්තිං දස්සෙති. පුනප්පුනං නිවත්තනෙ හි සති උජුප්පටිපත්ති න හොති. ‘‘අනුලොමපටිපදං අපච්චනීකපටිපද’’න්ති ඉමිනා ඤායප්පටිපත්තිං. පටිපජ්ජිතබ්බස්ස හි නිබ්බානස්ස අනුලොමනෙන, අපච්චනීකතාය චස්සා ඤායතො. ‘‘ධම්මානුධම්මපටිපද’’න්ති ඉමිනා සාමීචිප්පටිපත්තිං අනුච්ඡවිකභාවදීපනතො. එතෙන පඨමපදස්ස පපඤ්චනිද්දෙසො, ඉතරානි තීණි පදානීති දස්සෙති. තෙනාහ ‘‘යස්මා පනා’’තිආදි.

155. Người đã thực hành chánh hạnh nào thì được gọi là ‘người thực hành tốt đẹp’. Thánh đạo lộ trình ấy, vì từ bỏ các pháp đối nghịch bằng cách làm cho chúng không còn quay trở lại, nên tự thân nó cũng là pháp không quay trở lại, và chắc chắn thuận theo Niết Bàn cần được chứng đắc. Chính vì thế, nó không đối nghịch và là pháp tùy thuận. Và để trình bày rằng vì đã thực hành lộ trình ấy nên Thánh Tăng được gọi là ‘Suppaṭipanno’, ngài đã nói ‘suṭṭhu paṭipanno’ v.v... Trong ấy, bằng từ ‘anivattipaṭipadā’ (lộ trình không quay lại), ngài trình bày sự thực hành ngay thẳng (ujuppaṭipatti). Bởi vì khi có sự quay lui nhiều lần thì không có sự thực hành ngay thẳng. Bằng (các từ) ‘anulomapaṭipadā’ (lộ trình thuận theo) và ‘apaccanīkapaṭipadā’ (lộ trình không đối nghịch), ngài trình bày sự thực hành hợp lý (ñāyappaṭipatti). Bởi vì sự hợp lý của nó là do sự thuận theo và không đối nghịch với Niết Bàn cần được thực hành để đạt đến. Bằng từ ‘dhammānudhammapaṭipadā’ (lộ trình tùy pháp và thuận pháp), ngài trình bày sự thực hành thích đáng (sāmīcippaṭipatti), vì nó cho thấy tính chất thích hợp. Bằng điều này, ngài trình bày rằng ba từ còn lại là sự giải thích chi tiết cho từ đầu tiên. Do đó, ngài đã nói ‘yasmā pana’ v.v...

යථානුසිට්ඨං පටිපජ්ජනෙන කිච්චසිද්ධිතො අරියභාවාවහං සවනං සක්කච්චසවනං නාමාති වුත්තං ‘‘සක්කච්චං සුණන්තීති සාවකා’’ති, තෙන අරියා එව නිප්පරියායතො සත්ථු සාවකා නාමාති දස්සෙති. සීලදිට්ඨිසාමඤ්ඤතායාති අරියෙන සීලෙන, අරියාය ච දිට්ඨියා සමානභාවෙන. අරියානඤ්හි සීලදිට්ඨියො මජ්ඣෙ භින්නසුවණ්ණං විය නින්නානාකරණං මග්ගෙනාගතත්තා. තෙන [Pg.279] තෙ යත්ථ කත්ථචි ඨිතාපි සංහතාව. තෙනාහ ‘‘සඞ්ඝාතභාවමාපන්නො’’ති. මායාසාඨෙය්‍යාදිපාපධම්මසමුච්ඡෙදෙන උජු. තතො එව ගොමුත්තවඞ්කාභාවෙන අවඞ්කා. චන්දලෙඛාවඞ්කාභාවෙන අකුටිලා. නඞ්ගලකොටිවඞ්කාභාවෙන අජිම්හා. අවඞ්කාදිභාවෙන වා උජු. පරිසුද්ධට්ඨෙන අරියා. අපණ්ණකභාවෙන ඤායති කමති නිබ්බානං, තං වා ඤායති පටිවිජ්ඣීයති එතෙනාති ඤායො. වට්ටදුක්ඛනිය්‍යානාය අනුච්ඡවිකත්තා. අනුරූපත්තා සාමීචි ඔපායිකාතිපි සඞ්ඛං සමඤ්ඤං ගතා සම්මාපටිපත්ති, තාය සමඞ්ගිතාය සුප්පටිපන්නා ‘‘සම්මා පටිපජ්ජන්තී’’ති කත්වා. වත්තමානත්ථො හි අයං පටිපන්න-සද්දො යථා ‘‘සොතාපත්තිඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නො’’ති (පු. ප. 206). අතීතං පටිපදන්ති යථාවුත්තමග්ගසම්මාපටිපත්තිං වදති. උභයෙන ච සාමඤ්ඤනිද්දෙසෙන, ‘‘සුප්පටිපන්නා ච සුප්පටිපන්නා ච සුප්පටිපන්නා’’ති එකසෙසනයෙන වා ගහිතානං සමූහො ‘‘සුප්පටිපන්නො’’ති වුත්තොති දස්සෙති.

Vì phận sự được thành tựu do thực hành đúng như lời chỉ dạy, nên sự lắng nghe mang lại trạng thái bậc Thánh được gọi là sự lắng nghe một cách cung kính, do đó đã nói ‘sakkaccaṃ suṇantīti sāvakā’ (những người lắng nghe một cách cung kính là thinh văn). Bằng điều đó, ngài trình bày rằng chỉ có các bậc Thánh mới thực sự là thinh văn của Bậc Đạo Sư. ‘Sīladiṭṭhisāmaññatā’ (sự tương đồng về giới và kiến) có nghĩa là sự tương đồng về thánh giới và thánh kiến. Bởi vì giới và kiến của các bậc Thánh, do đã đến bằng đạo, nên không có sự khác biệt, giống như vàng đã được cắt ở giữa. Do đó, dù các vị ấy ở bất cứ nơi đâu, họ vẫn hòa hợp. Vì vậy, ngài đã nói ‘đã đạt đến trạng thái hòa hợp’. (Họ) ngay thẳng (uju) do đã đoạn trừ các ác pháp như xảo trá, lừa lọc v.v... Chính vì thế, (họ) không cong vạy (avaṅka) như đường đi của nước tiểu bò, không quanh co (akuṭila) như đường cong của mặt trăng, không xiên xẹo (ajimha) như đầu lưỡi cày. Hoặc là, (họ) ngay thẳng (uju) do có tính chất không cong vạy v.v... (Họ) là bậc Thánh (ariyā) theo nghĩa thanh tịnh. Do tính chất không sai lầm, (hành giả) đi đến, tiến đến Niết Bàn; hoặc là, Niết Bàn ấy được biết, được thâm nhập bởi (lộ trình) này, vì vậy (lộ trình này) là hợp lý (ñāyo). Chánh hạnh đã đi đến tên gọi và danh xưng là thích đáng (sāmīci) vì thích hợp để thoát khỏi khổ luân hồi, là tương xứng (anurūpa), là có phương tiện (opāyikā). (Các vị ấy) là những người thực hành tốt đẹp (suppaṭipannā) do đã được trang bị chánh hạnh ấy, vì (họ) ‘thực hành một cách chân chánh’. Bởi vì từ ‘paṭipanna’ này có nghĩa ở thì hiện tại, như trong câu ‘người đang thực hành để chứng ngộ quả Dự lưu’. ‘Atītaṃ paṭipadaṃ’ (lộ trình đã qua) nói đến chánh hạnh của đạo như đã được nói. Và ngài trình bày rằng tập hợp của những vị được hiểu bằng cả hai cách, hoặc bằng sự chỉ định chung, hoặc bằng phương pháp ekasesa (lược bỏ từ đồng dạng) là ‘suppaṭipannā ca suppaṭipannā ca suppaṭipannā’ (những người đang thực hành tốt đẹp và những người đã thực hành tốt đẹp là những người thực hành tốt đẹp), được gọi là ‘suppaṭipanno’.

එවං ආදිපදත්ථනිද්දෙසභාවෙන ඉතරපදානං අත්ථං වත්වා ඉදානි චතුන්නම්පි පදානං අවොමිස්සකං අත්ථං දස්සෙතුං ‘‘අපිචා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ යථානුසිට්ඨන්ති සත්ථාරා යථා අනුසිට්ඨං, තථා අනුසාසනීඅනුරූපන්ති අත්ථො. අපණ්ණකපටිපදන්ති අවිරජ්ඣනකපටිපදං, අනවජ්ජපටිපත්තින්ති අත්ථො. එත්ථ ච ස්වාක්ඛාතෙ ධම්මවිනයෙ අපණ්ණකපටිපදං පටිපන්නත්තාති එවං සම්බන්ධිතබ්බං. පුරිමපදෙන සම්බන්ධෙ දුතියපදං න වත්තබ්බං සියා, නනු ච දුතියපදෙන සම්බන්ධෙපි පඨමං පදං න වත්තබ්බං සියාති? න තස්ස පඨමං අපෙක්ඛිතත්තා. සා පන සාවකානං අපණ්ණකපටිපදා යථානුසිට්ඨං පටිපදාති දස්සනත්ථං ‘‘යථානුසිට්ඨං පටිපන්නත්තා’’ති වත්තබ්බං. උභයස්සාපි වා සුප්පටිපන්නභාවසාධනත්තා උභයං වුත්තං. තථා හි පි-සද්දෙන උභයං සමුච්චිනොති.

Như vậy, sau khi đã nói ý nghĩa của các từ còn lại bằng cách giải thích chi tiết ý nghĩa của từ đầu tiên, bây giờ để trình bày ý nghĩa riêng biệt của cả bốn từ, ngài đã nói ‘apicā’ v.v... Trong ấy, ‘yathānusiṭṭhaṃ’ (đúng như lời chỉ dạy) có nghĩa là: như Bậc Đạo Sư đã chỉ dạy, như vậy, phù hợp với lời giáo huấn. ‘Apaṇṇakapaṭipadā’ (lộ trình không sai lầm) có nghĩa là lộ trình không thiếu sót, sự thực hành không đáng chê trách. Và ở đây, nên được liên kết như sau: ‘vì đã thực hành lộ trình không sai lầm trong Pháp và Luật đã được khéo thuyết’. Nếu liên kết với từ trước, thì từ thứ hai không cần phải nói. (Chất vấn:) Chẳng phải nếu liên kết với từ thứ hai, thì từ đầu tiên cũng không cần phải nói sao? Không phải vậy, vì từ đầu tiên ấy được mong đợi trước. Vả lại, để trình bày rằng lộ trình không sai lầm ấy của các vị thinh văn là lộ trình đúng như lời chỉ dạy, nên cần phải nói ‘yathānusiṭṭhaṃ paṭipannattā’ (vì đã thực hành đúng như lời chỉ dạy). Hoặc là, cả hai (từ) đều được nói vì chúng chứng minh cho tính chất thực hành tốt đẹp của cả hai. Thật vậy, bằng từ ‘pi’, ngài bao gồm cả hai.

කිලෙසජිම්හවසෙන අන්තද්වයගාහොති සබ්බසො තං පහාය සම්මාපටිපදා කායාදිවඞ්කප්පහායිනී උජුප්පටිපත්ති හොතීති ආහ ‘‘මජ්ඣිමාය පටිපදාය…පෙ… උජුප්පටිපන්නො’’ති.

Do năng lực của sự quanh co là phiền não nên có sự chấp thủ hai cực đoan. Vì vậy, sau khi đã đoạn trừ hoàn toàn sự chấp thủ ấy, chánh đạo có tính chất đoạn trừ sự quanh co của thân v.v., là sự thực hành ngay thẳng. Do đó, ngài đã nói: “Bằng trung đạo… cho đến… là bậc thực hành ngay thẳng.”

ඤායො නාම යුත්තප්පත්තපටිපත්ති, නිබ්බානඤ්ච, සබ්බසඞ්ඛාරසමථතාය ආදිත්තං චෙලං, සීසං වා අජ්ඣුපෙක්ඛිත්වාපි පටිපජ්ජිතබ්බමෙවාති ආහ ‘‘ඤායො වුච්චති නිබ්බාන’’න්ති. නිබ්බායනකිරියාමුඛෙන චෙත්ථ නිබ්බානං වුත්තන්ති දට්ඨබ්බං[Pg.280], මග්ගඤාණාදීහි වා ඤායති පටිවිජ්ඣීයති සච්ඡිකරීයති චාති ඤායො නිබ්බානන්ති එවමෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො.

Sự thực hành thích hợp và tương xứng, và Niết-bàn, được gọi là ñāya (pháp). Vì là sự tịch tịnh của tất cả các pháp hữu vi, nên dù phải xả bỏ y phục hay đầu đang bị cháy, vẫn phải thực hành. Do đó, ngài đã nói: “Niết-bàn được gọi là ñāya.” Ở đây, nên hiểu rằng Niết-bàn được nói đến theo phương diện của hành động dập tắt. Hoặc, ý nghĩa ở đây nên được hiểu như vầy: Niết-bàn được gọi là ñāya vì được biết, được thâm nhập, và được chứng ngộ bằng đạo tuệ v.v.

ගුණසම්භාවනාය පරෙහි කයිරමානං පච්චුපට්ඨානාදිසාමීචිකම්මං අරහන්තීති සාමීචිකම්මාරහා.

Các ngài xứng đáng với hành động cung kính như nghênh đón v.v. được thực hiện bởi người khác do sự tán dương đức hạnh, vì vậy (các ngài) là bậc xứng đáng với hành động cung kính.

156. යදිදන්ති අන්තොගධලිඞ්ගවචනභෙදො නිපාතොති තස්ස වචනභෙදෙන අත්ථමාහ ‘‘යා ඉමානී’’ති. එවන්ති පකාරත්ථෙ නිපාතො, ඉමිනා පකාරෙනාති අත්ථො. තෙන ඉතරානි තීණි යුගළානි දස්සිතානි හොන්තීති ආහ ‘‘එවං චත්තාරි පුරිසයුගළානි හොන්තී’’ති. එතන්ති එතං ‘‘පුරිසපුග්ගලා’’ති බහුවචනවසෙන වුත්තං පදං. පුරිසා ච තෙ පුග්ගලා ච පුරිසපුග්ගලා. තත්ථ ‘‘පුරිසා’’ති ඉමිනා පඨමාය පකතියා ගහණං, ‘‘පුග්ගලා’’ති පන දුතියායපි සත්තසාමඤ්ඤෙනාති එවං වා එත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො. චතුන්නං පච්චයානං කීදිසානං? ආනෙත්වා හුනිතබ්බානන්ති අධිකාරතො පාකටොයමත්ථො. දාතබ්බන්ති වා පච්චත්තවචනං ‘‘චතුන්නං පච්චයාන’’න්ති පදං අපෙක්ඛිත්වා සාමිවසෙන පරිණාමෙතබ්බං, අඤ්ඤථා යෙසං කෙසඤ්චි චතුන්නං පච්චයානං ‘‘ආහුන’’න්ති සමඤ්ඤා සියා. ආහුනං අරහතීති වා ආහුනෙය්‍යො. සක්කාදීනම්පි වා ආහවනන්ති සක්කාදීහිපි දිය්‍යමානං දානං. යත්ථ හුතං මහප්ඵලන්ති යස්මිං ආවහනීයග්ගිම්හි හුතං දධිආදි ආහුනෙය්‍යග්ගිගහපතග්ගිදක්ඛිණෙය්‍යග්ගීසු හුතතො උළාරඵලන්ති තෙසං බ්‍රාහ්මණානං ලද්ධි. හුතන්ති දින්නං. නිකායන්තරෙති සබ්බත්ථිකවාදිනිකායෙ.

156. Từ “yadidaṃ” là một bất biến từ có sự phân biệt về giới và số được bao hàm bên trong. Vì vậy, ngài nói ý nghĩa của nó bằng cách phân biệt số là “yā imāni”. Từ “evaṃ” là một bất biến từ có nghĩa là “loại, cách thức”, nghĩa là “bằng cách này”. Do đó, ba đôi còn lại được chỉ ra, vì vậy ngài nói: “Như vậy có bốn đôi nam nhân.” Từ “etaṃ” này được nói ở số nhiều là “purisapuggalā”. Họ là nam nhân và họ là cá nhân, nên là “nam nhân cá nhân”. Trong đó, bằng từ “purisā” là sự nắm bắt bản chất thứ nhất (nam giới); còn bằng từ “puggalā” là sự nắm bắt cả bản chất thứ hai (nữ giới) theo nghĩa chúng sanh nói chung. Hoặc ý nghĩa ở đây nên được hiểu như vậy. Bốn vật dụng nào? Những vật dụng nên được mang đến và cúng dường. Ý nghĩa này rõ ràng theo mạch văn. Hoặc, từ “dātabbaṃ” ở chủ cách nên được biến đổi theo sở thuộc cách, tùy thuộc vào từ “catunnaṃ paccayānaṃ”; nếu không, bất kỳ bốn vật dụng nào cũng có thể có tên gọi là “āhuna”. Hoặc, bậc xứng đáng với vật dâng cúng là “āhuneyyo”. Hoặc, “āhavana” của cả Sakka v.v. là vật thí được dâng cúng bởi cả Sakka v.v. “Vật cúng dường ở đâu có quả lớn” có nghĩa là: vật như sữa đông v.v. được cúng dường trong ngọn lửa āvahanīya có quả lớn hơn vật được cúng dường trong các ngọn lửa āhuneyyaggi, gahapataggi, và dakkhiṇeyyaggi. Đó là quan điểm của các Bà-la-môn ấy. “Hutaṃ” có nghĩa là được cúng dường. “Trong bộ phái khác” có nghĩa là trong bộ phái Sarvāstivāda (Nhất thiết hữu bộ).

ඨපෙත්වා 165 තෙති තෙ පියමනාපෙ ඤාතිමිත්තෙ අපනෙත්වා, තෙසං අදත්වාති අධිප්පායො. එස එසො. එකබුද්ධන්තරෙ ච දිස්සතීති එකස්මිං බුද්ධන්තරෙ වීතිවත්තෙ දිස්සති. ච-සද්දෙන කදාචි අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යෙපි කප්පෙ වීතිවත්තෙති දස්සෙති. අබ්බොකිණ්ණන්ති පටිපක්ඛෙහි අවොමිස්සං, කිරියාවිසෙසකඤ්චෙතං. පියමනාපත්තකරධම්මා නාම සීලාදයො, තෙ අරියසඞ්ඝෙ සුප්පතිට්ඨිතා. අයං හෙත්ථ අධිප්පායො – ඤාතිමිත්තා විප්පයුත්තා න චිරස්සෙව සමාගච්ඡන්ති, අනවට්ඨිතා ච තෙසු පියමනාපතා, න එවමරියසඞ්ඝො. තස්මා සඞ්ඝොව පාහුනෙය්‍යොති. පුබ්බකාරන්ති අග්ගකිරියං. සබ්බප්පකාරෙනාති ආදරගාරවබහුමානාදිනා, දෙය්‍යධම්මස්ස සක්කච්චකරණාදිනා [Pg.281] ච සබ්බෙන පකාරෙන. ස්වායං පාහවනීය-සද්දො ‘‘පාහුනෙය්‍යො’’ති වුච්චති පරියායභාවෙන.

“Ṭhapetvā te” có nghĩa là loại trừ những người thân và bạn bè thân yêu ấy, ý nghĩa là không cho họ. “Esa” là “eso”. “Và được thấy trong một khoảng thời gian giữa hai vị Phật” có nghĩa là được thấy khi một khoảng thời gian giữa hai vị Phật đã trôi qua. Bằng từ “ca”, ngài chỉ ra rằng đôi khi (được thấy) khi cả một a-tăng-kỳ kiếp đã trôi qua. “Abbokiṇṇaṃ” có nghĩa là không pha trộn với các pháp đối nghịch, và đây là một trạng từ. Các pháp tạo ra sự thân yêu và quý mến được gọi là giới v.v., chúng được thiết lập vững chắc trong Thánh chúng. Đây là ý nghĩa ở đây: Thân bằng quyến thuộc bị chia ly không bao lâu lại gặp nhau, và sự thân yêu quý mến nơi họ không bền vững; Thánh chúng không như vậy. Vì vậy, chỉ có Tăng chúng mới là bậc đáng được nghênh đón. “Pubbakāraṃ” có nghĩa là hành động tối thượng. “Bằng mọi cách” có nghĩa là bằng mọi cách thức như tôn trọng, kính nể, quý mến nhiều, và bằng cách thực hiện cẩn trọng đối với vật thí v.v. Chính từ “pāhavanīya” này được gọi là “pāhuneyyo” theo nghĩa tương đương.

දක්ඛන්ති එතාය සත්තා යථාධිප්පෙතාහි සම්පත්තීහි වඩ්ඪන්තීති දක්ඛිණා. තථාභාවකරණෙන දක්ඛිණං අරහති. යථා උළාරාතිවිපුලුද්‍රයලාභෙන විසොධිතං නාම හොති, එවං දක්ඛිණා විපුලඵලතායාති වුත්තං ‘‘මහප්ඵලකරණතාය විසොධෙතී’’ති.

Nhờ vật thí này, chúng sanh tăng trưởng với những tài sản như ý muốn, vì vậy gọi là “dakkhiṇā” (vật cúng dường). (Bậc thọ thí) xứng đáng với vật cúng dường do việc làm cho (người thí) được tăng trưởng như vậy. Giống như (một món nợ) được gọi là đã thanh toán nhờ thu được lợi nhuận lớn lao và dồi dào, cũng vậy, vật cúng dường (thanh lọc) do có quả lớn. Vì vậy, đã được nói rằng: “Thanh lọc do tạo ra quả lớn.”

පුඤ්ඤත්ථිකෙහි අඤ්ජලි කරණීයා එත්ථාති අඤ්ජලිකරණීයො.

Sự chắp tay nên được thực hiện đối với vị này bởi những người mong cầu phước báu, vì vậy (ngài) là bậc đáng được chắp tay.

යදිපි පාළියං ‘‘අනුත්තර’’න්ති වුත්තං. නත්ථි ඉතො උත්තරං විසිට්ඨන්ති හි අනුත්තරං. සමම්පිස්ස පන නත්ථීති දස්සෙන්තො ‘‘අසදිස’’න්ති ආහ. ඛිත්තං වුත්තං බීජං මහප්ඵලභාවකරණෙන තායති රක්ඛති, ඛිපන්ති වපන්ති එත්ථ බීජානීති වා ඛෙත්තං, කෙදාරාදි, ඛෙත්තං විය ඛෙත්තං, පුඤ්ඤානං ඛෙත්තං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං. සෙසං බුද්ධානුස්සතියං වුත්තනයානුසාරෙන වෙදිතබ්බං.

Mặc dù trong Pāli đã nói là “vô thượng”. Thật vậy, “vô thượng” là vì không có gì cao hơn, đặc biệt hơn thế này. Nhưng để chỉ ra rằng ngay cả sự tương đương với ngài cũng không có, ngài đã nói là “vô song”. (Ruộng) bảo vệ, gìn giữ hạt giống đã được gieo, đã được vãi bằng cách làm cho có quả lớn; hoặc, nơi người ta gieo, vãi hạt giống, nên gọi là “khettaṃ” (ruộng), như ruộng lúa v.v. Giống như ruộng, là ruộng; ruộng phước của chúng sanh, là ruộng phước. Phần còn lại nên được hiểu theo phương pháp đã được nói trong phần Niệm Phật.

4. සීලානුස්සතිකථාවණ්ණනා

4. Giải Thích Về Chương Niệm Giới

158. අහො වත සීලානි අඛණ්ඩානි, අහො වත අච්ඡිද්දානීති එවං සබ්බත්ථ යොජෙතබ්බං. අහො වතාති ච සම්භාවනෙ නිපාතො. තෙනාහ ‘‘අඛණ්ඩතාදිගුණවසෙනා’’ති. අඛණ්ඩභාවාදිසම්පත්තිවසෙනාති අත්ථො. පරස්ස සීලානි අනුස්සරියමානානි පියමනාපභාවාවහනෙන කෙවලං මෙත්තාය පදට්ඨානං හොන්ති, න විසුං කම්මට්ඨානන්ති ආහ ‘‘අත්තනො සීලානි අනුස්සරිතබ්බානී’’ති. චාගාදීසුපි එසෙව නයො.

158. “Ôi, thật thay, các giới của ta không bị sứt mẻ! Ôi, thật thay, không bị thủng!” – nên được kết hợp như vậy ở mọi nơi. Và “aho vata” là một bất biến từ chỉ sự tán thán. Do đó, ngài nói: “Do năng lực của các đức hạnh như không sứt mẻ v.v.”, có nghĩa là do năng lực của sự thành tựu các trạng thái không sứt mẻ v.v. Các giới của người khác khi được tùy niệm, do mang lại trạng thái thân yêu và quý mến, chỉ trở thành nền tảng cho tâm từ, không phải là một đề mục thiền riêng biệt. Vì vậy, ngài nói: “Nên tùy niệm các giới của chính mình.” Trong các pháp như thí xả v.v. cũng có cùng phương pháp này.

යෙසන්ති සීලාදීනං. පටිපාටියා සමාදානෙ සමාදානක්කමෙන, එකජ්ඣං සමාදානෙ උද්දෙසක්කමෙන සීලානං ආදිඅන්තං වෙදිතබ්බං. පරියන්තෙ ඡින්නසාටකො වියාති වත්ථන්තෙ, දසන්තෙ වා ඡින්නවත්ථං විය, විසදිසූදාහරණං චෙතං. එවං සෙසානිපි උදාහරණානි. විනිවෙධවසෙන ඡින්නසාටකො විනිවිද්ධසාටකො. විසභාගවණ්ණෙන ගාවී වියාති සම්බන්ධො. සබලරහිතානි වා අසබලානි. තථා අකම්මාසානි. සත්තවිධමෙථුනසංයොගො හෙට්ඨා සීලකථායං වුත්තො එව. කොධූපනාහාදීහීති ආදි-සද්දෙන මක්ඛපළාසඉස්සාමච්ඡරියමායාසාඨෙය්‍යමානාතිමානාදයො ගහිතා. තානියෙව අඛණ්ඩාදිගුණානි සීලානි. සීලස්ස තණ්හාදාසබ්‍යතො [Pg.282] මොචනං විවට්ටූපනිස්සයභාවාපාදනං. තතො එව තංසමඞ්ගීපුග්ගලො සෙරී සයංවසී භුජිස්සො නාම හොති. තෙනාහ ‘‘භුජිස්සභාවකරණෙන භුජිස්සානී’’ති. ‘‘ඉමිනාහං සීලෙන දෙවො වා භවෙය්‍යං දෙවඤ්ඤතරො වා, තත්ථ නිච්චො ධුවො සස්සතො’’ති, ‘‘සීලෙන සුද්ධී’’ති ච එවමාදිනා තණ්හාදිට්ඨීහි අපරාමට්ඨත්තා අයං තෙ සීලෙසු දොසොති චතූසු විපත්තීසු යාය කායචි විපත්තියා දස්සනෙන පරාමට්ඨුං අනුද්ධංසෙතුං. සමාධිසංවත්තනප්පයොජනානි සමාධිසංවත්තනිකානි.

Ở đây là của các giới, v.v... Khi thọ trì theo thứ tự, cần được biết phần đầu và phần cuối của các giới theo trình tự thọ trì; khi thọ trì đồng loạt, (cần được biết) theo trình tự đề mục. (Câu) pariyante chinnasāṭako viya (ví như tấm vải bị rách ở biên) là giống như tấm vải bị rách ở mép vải hoặc ở tua vải, và đây là ví dụ không tương đồng. Các ví dụ còn lại cũng (cần được hiểu) như vậy. Tấm vải bị rách theo cách thức xuyên thủng là tấm vải bị đâm thủng. Cần liên kết với (câu) 'ví như con bò cái có màu sắc không đồng loại'. Hoặc (các giới) không có đốm lang là asabalāni (không đốm lang). Tương tự, (các giới) không có vết chấm là akammāsāni (không vết chấm). Sự tương giao dâm dục theo bảy cách đã được nói đến ở phần dưới trong chương nói về giới. Trong câu kodhūpanāhādīhi, từ ādi (v.v...) bao gồm phẫn nộ, não hại, ganh tỵ, xan tham, dối trá, xảo quyệt, mạn, quá mạn, v.v... đã được bao gồm. Chính những giới ấy có các phẩm chất không bị sứt mẻ, v.v... Sự giải thoát khỏi ách nô lệ của ái dục đối với giới chính là sự tạo ra trạng thái có y cứ nơi sự thoát khỏi luân hồi. Chính vì thế, người thành tựu giới ấy được gọi là người tự do, người tự chủ, người được giải thoát. Do đó, ngài đã nói: 'Do làm cho có trạng thái được giải thoát nên (gọi là) bhujissāni (các giới đưa đến giải thoát)'. Do không bị ái và tà kiến chấp thủ với (ý nghĩ) như vầy: 'Với giới này, mong rằng tôi được sanh làm vị trời hoặc một vị trời nào đó, ở nơi ấy (tôi sẽ) thường còn, bền vững, vĩnh cửu', và 'sự thanh tịnh có được nhờ giới', v.v... (nên các giới này) không thể bị chấp thủ, không thể bị khiển trách bằng cách chỉ ra rằng 'đây là lỗi lầm trong các giới của ngươi' với bất cứ sự hư hỏng nào trong bốn loại hư hỏng. Những giới có mục đích làm phát sanh định được gọi là samādhisaṃvattanikāni (những giới làm phát sanh định).

159. සික්ඛාය සගාරවොති සීලධනං නිස්සාය පටිලද්ධසමාදානත්තා සාතිසයං සික්ඛාය සගාරවො සප්පතිස්සො හොති. සභාගවුත්තීති සම්පන්නසීලෙහි සභාගවුත්තිකො, තාය එව වා සික්ඛාය සභාගවුත්ති. යො හි සික්ඛාගාරවරහිතො, සො තාය විසභාගවුත්ති නාම හොති විලොමනතො. යථා පරෙහි සද්ධිං අත්තනො ඡිද්දං න හොති, එවං ධම්මාමිසෙහි පටිසන්ථරණං පටිසන්ථාරො. සික්ඛාය සගාරවත්තා එව තත්ථ අප්පමත්තො හොති. අත්තානුවාදභයං පරානුවාදභයං දණ්ඩභයං දුග්ගතිභයන්ති එවමාදීනි භයානි ඉමස්ස දූරසමුස්සාරිතානීති ආහ ‘‘අත්තානුවාදාදිභයවිරහිතො’’ති. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව.

159. Về câu sikkhāya sagāravo (có lòng tôn trọng đối với học giới): do đã đạt được sự thọ trì vững chắc nhờ nương vào tài sản là giới, nên vị ấy có lòng tôn trọng và kính phục một cách đặc biệt đối với học giới. Về câu sabhāgavutti (có lối sống tương đồng): vị ấy có lối sống tương đồng với những người có giới hạnh viên mãn, hoặc có lối sống tương đồng với chính học giới ấy. Bởi vì người nào không có lòng tôn trọng đối với học giới, người ấy được gọi là có lối sống không tương đồng với học giới ấy do sự đối nghịch. Sự hàn gắn bằng pháp và tài vật theo cách thức để không có sự rạn nứt của mình đối với người khác được gọi là sự giao hảo. Chính do có lòng tôn trọng đối với học giới nên vị ấy không dể duôi trong học giới ấy. Ngài nói attānuvādādibhayavirahito (không còn các nỗi sợ hãi như tự khiển trách, v.v...) là vì những nỗi sợ hãi như: nỗi sợ bị tự khiển trách, nỗi sợ bị người khác khiển trách, nỗi sợ bị trừng phạt, nỗi sợ cõi khổ, v.v... đã được vị này loại bỏ xa. Phần còn lại thì dễ hiểu.

5. චාගානුස්සතිකථාවණ්ණනා

5. Giải về chương Tùy niệm sự bố thí

160. පකතියාති සභාවෙන. චාගාධිමුත්තෙනාති දෙය්‍යධම්මපරිච්චාගෙ යුත්තප්පයුත්තෙන තන්නින්නෙන තප්පොණෙන. නිච්චං සදා පවත්තා දානසංවිභාගා යස්ස සො නිච්චපවත්තදානසංවිභාගො, තෙන. ඉධාපි ‘‘පකතියා’’ති ආනෙත්වා සම්බන්ධිතබ්බං. යං පරස්ස පටියත්තං දිය්‍යති, තං දානං. යං අත්තනා පරිභුඤ්ජිතබ්බතො සංවිභජති, සො සංවිභාගො. ඉතො දානි පභුතීති ඉතො පට්ඨාය දානි අජ්ජතග්ගෙ අජ්ජදිවසං ආදිං කත්වා. අදත්වා න භුඤ්ජිස්සාමීති දානසමාදානං කත්වා. තංදිවසන්ති තස්මිං භාවනාරම්භදිවසෙ. තත්ථ නිමිත්තං ගණ්හිත්වාති තස්මිං දානෙ පරිච්චාගචෙතනාය පවත්තිආකාරස්ස සල්ලක්ඛණවසෙන නිමිත්තං ගහෙත්වා. විගතමලමච්ඡෙරතාදිගුණවසෙනාති විගතානි මලමච්ඡෙරානි එතස්මාති විගතමලමච්ඡෙරො, චාගො, තස්ස භාවො විගතමලමච්ඡෙරතා. තදාදීනං ගුණානං, සම්පත්තීනං, ආනිසංසානං වා වසෙන.

160. Pakatiyā nghĩa là do bản tánh. Cāgādhimuttena nghĩa là người thường xuyên chuyên tâm, hướng tâm, xuôi tâm về sự xả thí vật dụng đáng cho. Người có sự bố thí và chia sớt thường xuyên diễn ra, người ấy là niccapavattadānasaṃvibhāgo. Do người ấy. Ở đây cũng vậy, cần đem từ pakatiyā đến để liên kết. Vật được sắm sẵn cho người khác mà được cho đi, đó là sự bố thí (dāna). Vật được chia sớt từ những gì mình đáng được thọ dụng, đó là sự chia sớt (saṃvibhāga). Ito dāni pabhuti nghĩa là kể từ nay, bắt đầu từ hôm nay. Sau khi đã thọ trì sự bố thí rằng: 'Nếu chưa cho, tôi sẽ không ăn'. Taṃdivasaṃ nghĩa là vào ngày bắt đầu thực hành thiền ấy. Tattha nimittaṃ gaṇhitvā nghĩa là sau khi đã nắm bắt tướng trong sự bố thí ấy bằng cách ghi nhận rõ ràng tướng trạng diễn tiến của tư tâm xả thí. Về câu vigatamalamaccheratādiguṇavasena (do các phẩm chất như sự không có cấu uế và bỏn xẻn, v.v...): cấu uế và bỏn xẻn đã rời khỏi người này, nên gọi là vigatamalamacchero, tức là sự xả thí; trạng thái của người ấy là vigatamalamaccheratā. Do các phẩm chất ấy, v.v..., hoặc do các thành tựu, hoặc do các quả báu.

සතං [Pg.283] ධම්මං අනුක්කමන්ති සාධූනං බොධිසත්තානං ධම්මං පවෙණිං අනු අනු කමන්තො ඔක්කමන්තො, අවොක්කමන්තො වා. යෙ ඉමෙ දායකස්ස ලාභා ආයුවණ්ණසුඛබලපටිභානාදයො, පියභාවාදයො ච භගවතා සංවණ්ණිතා පකිත්තිතා. මනුස්සත්තං වාති වා-සද්දො අවුත්තවිකප්පත්ථො, තෙන ඉන්ද්‍රියපාටවභාවකම්මස්සකතාඤාණාදීනං සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො.

Về câu sataṃ dhammaṃ anukkamanti (bước theo pháp của bậc thiện trí): là đang bước lên, bước xuống, hoặc không vượt qua, không đi trệch khỏi pháp, khỏi truyền thống của các bậc thiện trí, các vị Bồ-tát. Những lợi lộc này của người thí chủ là tuổi thọ, sắc đẹp, an lạc, sức mạnh, biện tài, v.v... và sự khả ái, v.v... đã được Đức Thế Tôn tán dương, tuyên thuyết. Trong câu manussattaṃ vā, từ vā có nghĩa là lựa chọn điều chưa được nói đến; do đó, cần được hiểu là bao gồm cả sự lanh lợi của các căn, trí tuệ về nghiệp là của riêng mình, v.v...

මච්ඡෙරමලෙනාති මච්ඡෙරසඞ්ඛාතෙන මලෙන. අථ වා මච්ඡෙරඤ්ච මලඤ්ච මච්ඡෙරමලං, තෙන මච්ඡෙරෙන චෙව ලොභාදිමලෙන චාති අත්ථො. පජායනවසෙනාති යථාසකං කම්මනිබ්බත්තනවසෙන. කණ්හධම්මානන්ති ලොභාදිඑකන්තකාළකානං පාපධම්මානං. විගතත්තාති පහීනත්තා. විගතමලමච්ඡෙරෙන චෙතසාති ඉත්ථම්භූතලක්ඛණෙ කරණවචනං. සොතාපන්නස්ස සතොති ගෙහං ආවසන්තස්ස සොතාපන්නස්ස සමානස්ස. නිස්සයවිහාරන්ති නිස්සාය විහරිතබ්බවිහාරං, දෙවසිකං වළඤ්ජනකකම්මට්ඨානන්ති අත්ථො. අභිභවිත්වාති අගාරං ආවසන්තානං අඤ්ඤෙසං උප්පජ්ජනකරාගාදිඋපක්කිලෙසෙ අභිභුය්‍ය.

Maccheramalena nghĩa là với cấu uế được gọi là bỏn xẻn. Hoặc là, bỏn xẻn và cấu uế là maccheramalaṃ; nghĩa là với sự bỏn xẻn ấy và với cấu uế là tham, v.v... Pajāyanavasena nghĩa là do sự sanh khởi từ nghiệp của riêng mình. Kaṇhadhammānaṃ nghĩa là của các ác pháp hoàn toàn đen tối như tham, v.v... Vigatattā nghĩa là do đã được đoạn trừ. Câu vigatamalamaccherena cetasā là sử dụng cách ở nghĩa chỉ đặc tính. Sotāpannassa sato nghĩa là của vị Dự lưu đang sống tại gia, là người tương đồng. Nissayavihāraṃ nghĩa là nơi trú nên nương tựa để sống, nghĩa là đề mục thiền định được thực hành hằng ngày. Abhibhavitvā nghĩa là sau khi đã chế ngự các phiền não như tham, v.v... thường sanh khởi nơi những người khác đang sống tại gia.

යො කිඤ්චි දෙන්තොපි සාපෙක්ඛොව දෙති, සො මුත්තචාගො න හොති, අයං පන න එවන්ති ‘‘මුත්තචාගො’’ති වුත්තං. විස්සට්ඨචාගොති නිරපෙක්ඛපරිච්චාගොති අත්ථො. යථා පාණාතිපාතබහුලො පුග්ගලො ‘‘ලොහිතපාණී’’ති වුච්චති, එවං දානබහුලො පුග්ගලො ‘‘පයතපාණී’’ති වුත්තොති දස්සෙන්තො ‘‘දාතුං සදා ධොතහත්ථොයෙවා’’ති ආහ. තත්ථ සදාති නිච්චං, අභිණ්හන්ති අත්ථො. පරිච්චාගොති දෙය්‍යධම්මපරිච්චාගොති අධිකාරතො විඤ්ඤායති. යං යං දෙය්‍යධම්මං පරෙ යාචනකා. යාචනෙ යොගො යාචනයොගො, පරෙහි යාචිතුං යුත්තොති අත්ථො. යාජෙන යුත්තොති දානෙන යුත්තො සදා පරිච්චජනතො. උභයෙති යථාවුත්තෙ දානෙ, සංවිභාගෙ ච රතො අභිරතො.

Người nào dù cho bất cứ vật gì nhưng vẫn cho với lòng luyến tiếc, người ấy không phải là người có sự xả thí rộng rãi (muttacāgo). Còn vị này thì không như vậy, do đó được gọi là muttacāgo. Vissaṭṭhacāgo nghĩa là sự xả thí không luyến tiếc. Để chỉ ra rằng: 'Giống như người thường xuyên sát sanh được gọi là người có bàn tay vấy máu (lohitapāṇī), cũng vậy, người thường xuyên bố thí được gọi là người có bàn tay thanh tịnh (payatapāṇī)', ngài đã nói: 'luôn có bàn tay đã được rửa sạch để cho'. Trong đó, sadā có nghĩa là thường xuyên, luôn luôn. Pariccāgo được hiểu theo văn mạch là sự xả thí vật dụng đáng cho. Bất cứ vật dụng đáng cho nào mà những người xin khác... Yācanayogo là sự thích hợp trong việc xin; nghĩa là thích hợp để được người khác xin. Yājena yutto nghĩa là tương ứng với sự bố thí, do thường xuyên xả thí. Ubhaye nghĩa là hoan hỷ, thích thú trong cả hai việc đã nói: sự bố thí và sự chia sớt.

161. යථා පරිසුද්ධසීලස්ස පුග්ගලස්ස අඛණ්ඩතාදිගුණවසෙන අත්තනො සීලස්ස අනුස්සරන්තස්ස සීලානුස්සතිභාවනා ඉජ්ඣති, එවං පරිසුද්ධඋළාරපරිච්චාගස්ස පුග්ගලස්ස අනුපක්කිලිට්ඨමෙව අත්තනො පරිච්චාගං අනුස්සරන්තස්ස භාවනා ඉජ්ඣතීති දස්සෙතුං ‘‘විගතමලමච්ඡෙරතාදිගුණවසෙනා’’තිආදි වුත්තං, තං වුත්තත්ථමෙව.

161. Cũng giống như đối với người có giới trong sạch, khi đang tùy niệm về giới của mình do năng lực của các đức tính như không bị sứt mẻ v.v..., sự tu tiến tùy niệm giới được thành tựu; cũng như vậy, đối với người có sự xả thí cao thượng và trong sạch, khi đang tùy niệm về sự xả thí của mình vốn không bị ô nhiễm, sự tu tiến được thành tựu. Để chỉ rõ điều này, (chú giải) đã nói đoạn bắt đầu bằng «do năng lực của các đức tính như đã ly cấu uế và xan tham v.v...». Điều ấy có ý nghĩa đã được nói đến.

භිය්‍යොසොති [Pg.284] උපරිපි. මත්තාය පමාණස්ස මහතියා මත්තාය, විපුලෙන පමාණෙනාති අත්ථො. චාගාධිමුත්තොති පරිච්චාගෙ අධිමුත්තො නින්නපොණපබ්භාරො. තතො එව අලොභජ්ඣාසයො කත්ථචිපි අනභිසඞ්ගචිත්තො. පටිග්ගාහකෙසු මෙත්තායනවසෙන පරිච්චාගො හොතීති මෙත්තාය මෙත්තාභාවනාය අනුලොමකාරී අනුරූපපටිපත්ති. විසාරදොති විසදො අත්තනොව ගුණෙන කත්ථචිපි අමඞ්කුභූතො අභිභුය්‍ය විහාරී. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව.

Về từ `bhiyyoso` (hơn nữa), (có nghĩa là) cũng ở trên. `Mattāya` (với mức độ) là của sự đo lường, với mức độ lớn; có nghĩa là với mức độ rộng lớn. Về từ `cāgādhimutto` (người hướng tâm đến sự xả thí), (có nghĩa là) người hướng tâm đến sự xả thí, có tâm thiên về, xu hướng, hướng đến (sự xả thí). Chính do vì vậy, vị ấy có khuynh hướng vô tham, có tâm không dính mắc vào bất cứ đâu. (Câu) ‘sự xả thí có được do năng lực của việc thực hành tâm từ đối với những người thọ nhận’ (có nghĩa là) sự thực hành thích hợp, thuận theo tâm từ, sự tu tiến tâm từ. Về từ `visārado` (người trong sạch), (có nghĩa là) người trong sạch, do chính đức tính của mình nên không bị bối rối ở bất cứ đâu, là người sống chế ngự. Phần còn lại dễ hiểu.

6. දෙවතානුස්සතිකථාවණ්ණනා

6. Giải về phẩm Tùy niệm Thiên nhân

162. අරියමග්ගවසෙනාති අරියමග්ගස්ස අධිගමවසෙන. සමුදාගතෙහීති සම්මදෙව තදුප්පත්තිතො උද්ධං ආගතෙහි. යාදිසා හි අරියානං සන්තානෙ ලොකියාපි සද්ධාදයො, න තාදිසා කදාචිපි පොථුජ්ජනිකා සද්ධාදයො. දිබ්බන්තීති දෙවා. චත්තාරො මහාරාජානො එතෙසන්ති චතුමහාරාජා, තෙ එව චාතුමහාරාජිකා. තෙත්තිංස සහපුඤ්ඤකාරිනො තත්ථූපපන්නාති තංසහචරිතං ඨානං තාවතිංසං, තන්නිවාසිනොපි දෙවා තංසහචරණතො එව තාවතිංසා. දුක්ඛතො යාතා අපයාතාති යාමා. තුසාය පීතියා ඉතා උපගතාති තුසිතා. භොගානං නිම්මානෙ රති එතෙසන්ති නිම්මානරතිනො. පරනිම්මිතෙසු භොගෙසු වසං වත්තෙන්තීති පරනිම්මිතවසවත්තිනො. බ්‍රහ්මානං කායො සමූහො බ්‍රහ්මකායො, තප්පරියාපන්නතාය තත්ථ භවාති බ්‍රහ්මකායිකා. තතුත්තරීති තතො බ්‍රහ්මකායිකෙහි උත්තරි, උපරි පරිත්තාභාදිකෙ සන්ධාය වදති. දෙවතා සක්ඛිට්ඨානෙ ඨපෙත්වාති ‘‘යථාරූපාය මග්ගෙනාගතාය සද්ධාය සමන්නාගතා, සීලෙන සුතෙන චාගෙන පඤ්ඤාය සමන්නාගතා ඉතො චුතා තත්ථ උපපන්නා තා දෙවතා, මය්හම්පි තථාරූපා සද්ධා සීලං සුතං චාගො පඤ්ඤා ච සංවිජ්ජතී’’ති දෙවතා සක්ඛිට්ඨානෙ ඨපෙත්වා සක්ඛිං ඔතාරෙන්තෙන විය අත්තනො සද්ධාදිගුණා අනුස්සරිතබ්බා.

162. Về từ `ariyamaggavasena` (do năng lực của Thánh đạo), (có nghĩa là) do năng lực của việc chứng đắc Thánh đạo. Về từ `samudāgatehi` (đã phát sanh), (có nghĩa là) đã phát sanh một cách chân chánh, sau khi Thánh đạo ấy sanh khởi. Quả vậy, các pháp tín v.v... dù là pháp thế gian trong tâm của bậc Thánh như thế nào, thì các pháp tín v.v... của phàm nhân không bao giờ được như vậy. (Họ) vui chơi nên được gọi là `devā` (chư thiên). Bốn vị thiên vương là của họ, nên (cõi trời ấy) là `Catumahārājā` (Tứ Đại Thiên Vương); chính họ là `Cātumahārājikā`. Ba mươi ba vị cùng làm phước đã sanh ở đó, nên trú xứ có liên quan đến họ được gọi là `Tāvatiṃsa` (Đao Lợi); và chư thiên trú ngụ ở đó cũng được gọi là `Tāvatiṃsa` do có liên quan đến trú xứ ấy. Đã đi, đã lìa khỏi khổ, nên (họ) là `Yāmā` (Dạ Ma). Đã đến, đã đạt được hỷ, nên (họ) là `Tusitā` (Đâu Suất). Có sự hoan hỷ trong việc hóa hiện các dục trần, nên (họ) là `Nimmānaratino` (Hóa Lạc Thiên). Làm chủ các dục trần do người khác hóa hiện, nên (họ) là `Paranimmitavasavattino` (Tha Hóa Tự Tại Thiên). Tập hợp của các Phạm thiên là `brahmakāyo` (phạm thân); do thuộc về nơi ấy, nên sanh ở đó được gọi là `Brahmakāyikā` (Phạm Chúng Thiên). Về từ `tatuttari` (cao hơn nữa), (có nghĩa là) cao hơn, ở trên các vị Phạm Chúng Thiên ấy; (ngài) nói đến các vị Phạm thiên như Quang Thiểu Thiên v.v... Về câu `devatā sakkhiṭṭhāne ṭhapetvā` (lấy chư thiên làm nhân chứng), (có nghĩa là) nên tùy niệm về các đức tính như tín v.v... của mình bằng cách lấy chư thiên làm nhân chứng, giống như đưa ra người làm chứng, (với sự suy niệm rằng): «Chư thiên ấy, do được trang bị với đức tin, giới, văn, thí, tuệ như thế nào mà đã đến nhờ Thánh đạo, từ đây sau khi mệnh chung, đã sanh vào cõi trời ấy; nơi ta cũng có đức tin, giới, văn, thí, tuệ như vậy hiện hữu».

යදි එවං සුත්තෙ (අ. නි. 6.10) උභයගුණානුස්සරණං වුත්තං, තං කථන්ති අනුයොගං මනසි කත්වා ආහ ‘‘සුත්තෙ පනා’’තිආදි. තත්ථ කිඤ්චාපි වුත්තන්ති ‘‘අත්තනො ච, තාසඤ්ච දෙවතාන’’න්ති උභයං සමධුරං විය සුත්තෙ (අ. නි. 6.10) කිඤ්චාපි වුත්තං. අථ [Pg.285] ඛො තං ‘‘දෙවතානං සද්ධඤ්ච සීලඤ්චා’’තිආදිවචනං. සක්ඛිට්ඨානෙ ඨපෙතබ්බන්ති ‘‘වුත්ත’’න්ති පරතො පදං ආනෙත්වා සම්බන්ධිතබ්බං. කිමත්ථං පන සක්ඛිට්ඨානෙ ඨපනන්ති ආහ ‘‘දෙවතානං අත්තනො සද්ධාදීහි සමානගුණදීපනත්ථන්ති වෙදිතබ්බ’’න්ති. කස්මා පන සුත්තෙ යථාරුතවසෙන අත්ථං අග්ගහෙත්වා එවං අත්ථො ගය්හතීති ආහ ‘‘අට්ඨකථායඤ්හී’’තිආදි.

Nếu như vậy, trong kinh (A.N. 6.10) nói đến việc tùy niệm đức tính của cả hai, điều đó như thế nào? Sau khi tác ý đến câu hỏi này, ngài đã nói đoạn bắt đầu bằng «sutte panā» (còn trong kinh). Về câu `kiñcāpi vuttaṃ` (mặc dù đã được nói), (có nghĩa là) mặc dù trong kinh (A.N. 6.10) đã nói đến cả hai «của mình và của các chư thiên ấy» dường như ngang bằng nhau. Tuy nhiên, lời nói ấy bắt đầu bằng «đức tin và giới của chư thiên», nên được liên kết bằng cách đem từ `vuttaṃ` (đã được nói) ở sau đến (để giải thích) câu `sakkhiṭṭhāne ṭhapetvā` (lấy làm nhân chứng). Việc lấy làm nhân chứng có mục đích gì? Ngài đã nói «nên hiểu là để chỉ ra các đức tính của chư thiên tương đồng với đức tin v.v... của mình». Tại sao lại hiểu ý nghĩa như vậy mà không lấy theo nghĩa văn tự trong kinh? Ngài đã nói đoạn bắt đầu bằng «aṭṭhakathāyañhī» (quả vậy, trong Chú giải).

163. තස්මාති යස්මා අට්ඨකථායං දෙවතා සක්ඛිට්ඨානෙ ඨපෙත්වා අත්තනො ගුණානුස්සරණං දළ්හං කත්වා වුත්තං, සීලචාගානුස්සතීසු විය ඉධාපි අත්තනො ගුණානුස්සරණං ඣානුප්පත්තිනිමිත්තං යුත්තං, තස්මා. පුබ්බභාගෙ භාවනාරම්භෙ. අපරභාගෙති යථා භාවෙන්තස්ස උපචාරජ්ඣානං ඉජ්ඣති, තථා භාවනාකාලෙ. යදි අත්තනො එව ඉධ ගුණා අනුස්සරිතබ්බා, කථමයං දෙවතානුස්සතීති ආහ ‘‘දෙවතානං ගුණසදිසසද්ධාදිගුණානුස්සරණවසෙනා’’ති. තෙන සදිසකප්පනාය අයං භාවනා ‘‘දෙවතානුස්සතී’’ති වුත්තා, න දෙවතානං, තාසං ගුණානං වා අනුස්සරණෙනාති දස්සෙති. පුබ්බභාගෙ වා පවත්තං දෙවතාගුණානුස්සරණං උපාදාය ‘‘දෙවතානුස්සතී’’ති ඉමිස්සා සමඤ්ඤා වෙදිතබ්බා. තථා හි වක්ඛති ‘‘පුබ්බභාගෙ දෙවතා ආරබ්භ පවත්තචිත්තවසෙනා’’ති. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව.

163. Về từ `tasmā` (do đó), (có nghĩa là) vì trong Chú giải, việc tùy niệm đức tính của mình sau khi lấy chư thiên làm nhân chứng đã được nói một cách chắc chắn, và cũng như trong tùy niệm giới và tùy niệm thí, ở đây việc tùy niệm đức tính của mình là nhân sanh khởi thiền là điều hợp lý, do đó. `Pubbabhāge` (trong giai đoạn đầu) là lúc bắt đầu tu tiến. Về từ `aparabhāge` (trong giai đoạn sau), (có nghĩa là) trong khi tu tiến, khi cận hành thiền được thành tựu. Nếu ở đây chỉ tùy niệm các đức tính của mình, tại sao đây lại gọi là tùy niệm thiên nhân? Ngài đã nói «do năng lực của việc tùy niệm các đức tính như tín v.v... tương đồng với đức tính của chư thiên». Do đó, ngài chỉ ra rằng sự tu tiến này được gọi là «tùy niệm thiên nhân» do sự so sánh tương đồng, chứ không phải do việc tùy niệm chư thiên hay các đức tính của họ. Hoặc nên hiểu tên gọi «tùy niệm thiên nhân» của pháp tùy niệm này là dựa vào việc tùy niệm đức tính của chư thiên xảy ra trong giai đoạn đầu. Quả vậy, ngài sẽ nói «do năng lực của tâm sanh khởi lấy chư thiên làm đối tượng trong giai đoạn đầu». Phần còn lại dễ hiểu.

පකිණ්ණකකථාවණ්ණනා

Giải về phẩm Tạp luận

164. එතාසන්ති එතාසං බුද්ධානුස්සතිආදීනං ඡන්නං අනුස්සතීනං. විත්ථාරදෙසනායන්ති විත්ථාරවසෙන පවත්තදෙසනායං, මහානාමසුත්තං (අ. නි. 6.10; 11.11) සන්ධාය වදති. භගවාතිආදීනං අත්ථන්ති භගවාතිආදීනං පදානං අත්ථං. අත්ථවෙදන්ති වා හෙතුඵලං පටිච්ච උප්පන්නං තුට්ඨිමාහ. ධම්මවෙදන්ති හෙතුං පටිච්ච උප්පන්නං තුට්ඨිං. ‘‘ආරකත්තා අරහ’’න්ති අනුස්සරන්තස්ස හි යං තං භගවතො කිලෙසෙහි ආරකත්තං, සො හෙතු. ඤාපකො චෙත්ථ හෙතු අධිප්පෙතො, න කාරකො, සම්පාපකො වා. යොනෙන ඤායමානො අරහත්තත්ථො, තං ඵලං. ඉමිනා නයෙන සෙසපදෙසුපි හෙතුඵලවිභාගො වෙදිතබ්බො. ධම්මානුස්සතිආදීසුපි ‘‘ආදිමජ්ඣපරියොසානකල්‍යාණත්තා’’තිආදිනා, ‘‘යස්මා පන සා සම්මාපටිපදා’’තිආදිනා ච තත්ථ තත්ථ හෙතුඅපදෙසො කතොයෙවාති. ධම්මූපසංහිතන්ති යථාවුත්තහෙතුහෙතුඵලසඞ්ඛාතගුණූපසංහිතං. ගුණෙති අත්තනො ගුණෙ.

164. Về từ `etāsaṃ` (của những pháp này), (có nghĩa là) của sáu pháp tùy niệm này, là Phật tùy niệm v.v... Về câu `vitthāradesanāyaṃ` (trong bài thuyết giảng rộng rãi), (có nghĩa là) trong bài thuyết giảng được trình bày một cách rộng rãi; ngài nói đến kinh Mahānāma (A.N. 6.10; 11.11). Về câu `bhagavātiādīnaṃ atthaṃ` (ý nghĩa của các từ như Bhagavā v.v...), (có nghĩa là) ý nghĩa của các từ như Bhagavā v.v... Hoặc, về từ `atthaveda` (cảm nghiệm ý nghĩa), (ngài) nói đến hỷ sanh khởi do duyên vào nhân-quả. Về từ `dhammaveda` (cảm nghiệm pháp), (ngài nói đến) hỷ sanh khởi do duyên vào nhân. Quả vậy, đối với vị hành giả đang tùy niệm rằng «(Ngài là) A-la-hán do sự xa lìa (phiền não)», sự xa lìa phiền não của Đức Thế Tôn chính là nhân. Và ở đây, nhân được hiểu là nhân làm cho biết, không phải là nhân tác thành hay nhân thành tựu. Ý nghĩa A-la-hán được biết đến nhờ nhân đó, chính là quả. Theo phương pháp này, nên hiểu sự phân biệt nhân và quả trong các từ khác. Trong các pháp tùy niệm như Pháp tùy niệm v.v..., việc chỉ ra nhân đã được thực hiện ở từng nơi qua các câu như «vì là pháp toàn thiện ở đoạn đầu, đoạn giữa, và đoạn cuối» và «vì đó là chánh đạo». Về từ `dhammūpasaṃhitaṃ` (liên quan đến pháp), (có nghĩa là) liên quan đến các đức tính được gọi là nhân và quả của nhân đã được nói đến. Về từ `guṇe` (về các đức tính), (có nghĩa là) về các đức tính của mình.

165. අරියසාවකානඤ්ඤෙව [Pg.286] ඉජ්ඣන්තීති අරියසාවකානං ඉජ්ඣන්තියෙවාති උත්තරපදාවධාරණං දට්ඨබ්බං, අවධාරණඤ්ච තෙසං සුඛසිද්ධිදස්සනත්ථං. තෙනාහ ‘‘තෙසං හී’’තිආදි. න පුථුජ්ජනානං සබ්බෙන සබ්බං ඉජ්ඣන්තීති. තථා හි වක්ඛති ‘‘එවං සන්තෙපී’’තිආදි. යදි එවං, කස්මා මහානාමසුත්තාදීසු (අ. නි. 6.10; 11.11) බහූසු සුත්තෙසු අරියසාවකග්ගහණං කතන්ති? තෙසං බහුලවිහාරතායාති ආචරියා.

165. Cụm từ "Ariyasāvakānaññeva ijjhanti" (chỉ thành tựu đối với các bậc Thánh đệ tử) nên được hiểu là sự xác định ở từ phía sau, tức là "ariyasāvakānaṃ ijjhanti yeva" (chỉ thành tựu đối với các bậc Thánh đệ tử). Và sự xác định này là để cho thấy sự thành tựu một cách dễ dàng của các vị ấy. Do đó, ngài đã nói "tesaṃ hi" (quả vậy, đối với các vị ấy), v.v... (Điều này) không có nghĩa là đối với hàng phàm phu thì hoàn toàn không thành tựu. Thật vậy, ngài sẽ nói "evaṃ santepi" (dù là như vậy), v.v... Nếu vậy, tại sao trong nhiều bài kinh như Mahānāmasutta, v.v... lại đề cập đến bậc Thánh đệ tử? Các vị A-xà-lê (giải thích rằng): (Việc đề cập như vậy) là do các vị ấy thường an trú (trong các pháp niệm này).

නික්ඛන්තන්ති නිග්ගතං නිස්සටං. මුත්තන්ති විස්සට්ඨං. වුට්ඨිතන්ති අපෙතං. සබ්බමෙතං වික්ඛම්භනමෙව සන්ධාය වදති. ගෙධම්හාති පලිබොධතො. ඉදම්පීති බුද්ධානුස්සතිවසෙන ලද්ධං උපචාරජ්ඣානමාහ. ආරම්මණං කරිත්වාති පච්චයං කත්වා, පාදකං කත්වාති අත්ථො. විසුජ්ඣන්තීති පරමත්ථවිසුද්ධිං පාපුණන්ති.

"Nikkhantaṃ" (đã thoát ra) có nghĩa là đã ra khỏi, đã thoát ly. "Muttaṃ" (đã giải thoát) có nghĩa là đã được buông xả. "Vuṭṭhitaṃ" (đã vượt lên) có nghĩa là đã lìa xa. Tất cả những điều này được nói đến với ý nghĩa chỉ là sự trấn áp (phiền não). "Gedhamhā" (từ sự tham ái) có nghĩa là từ chướng ngại. Bằng từ "idaṃ pi" (cả điều này nữa), ngài nói đến cận định đã đạt được nhờ vào niệm Phật. "Ārammaṇaṃ karitvā" (lấy làm đối tượng) có nghĩa là lấy làm duyên, lấy làm nền tảng. "Visujjhanti" (được thanh tịnh) có nghĩa là họ đạt đến sự thanh tịnh chân thật.

සම්බාධෙති තණ්හාසංකිලෙසාදිනා සම්පීළෙ සංකටෙ ඝරාවාසෙ. ඔකාසාධිගමො ලොකුත්තරධම්මස්ස අධිගමාය අධිගන්තබ්බඔකාසො. අනුස්සතියො එව අනුස්සතිට්ඨානානි. විසුද්ධිධම්මාති විසුජ්ඣනසභාවා, විසුජ්ඣිතුං වා භබ්බා. පරමත්ථවිසුද්ධිධම්මතායාති පරමත්ථවිසුද්ධියා නිබ්බානස්ස භබ්බභාවෙන. උපක්කමෙනාති පයොගෙන. පරියොදපනාති විසොධනා.

"Sambādhe" (trong sự chật chội) có nghĩa là trong đời sống tại gia, vốn bị bức bách và chật hẹp bởi tham ái, phiền não, v.v... "Okāsādhigamo" (sự có được cơ hội) là cơ hội cần phải có được để chứng ngộ pháp siêu thế. Chính các pháp niệm là các trú xứ của niệm. "Visuddhidhammā" (các pháp thanh tịnh) có nghĩa là có bản chất thanh tịnh, hoặc có khả năng được thanh tịnh. "Paramatthavisuddhidhammatāya" (do là pháp có sự thanh tịnh chân thật) có nghĩa là do có khả năng (đạt đến) Niết-bàn, là sự thanh tịnh chân thật. "Upakkamena" (bằng phương tiện) có nghĩa là bằng sự nỗ lực. "Pariyodapanā" (sự làm cho trong sạch) có nghĩa là sự gột rửa.

166. එවං සන්තෙපීති එවං මහානාමසුත්තාදීසු අනෙකෙසු සුත්තෙසු අරියසාවකස්සෙව වසෙන ඡසු අනුස්සතීසු දෙසිතාසුපි. යස්සානුභාවෙනාති යස්ස චිත්තප්පසාදස්ස බලෙන. පීතිං පටිලභිත්වාති අනුස්සවවසෙන බුද්ධාරම්මණං පීතිං උප්පාදෙත්වා.

166. "Evaṃ santepi" (dù là như vậy) có nghĩa là: dù cho trong nhiều bài kinh như Mahānāmasutta, v.v..., sáu pháp niệm đã được thuyết giảng chỉ dành cho bậc Thánh đệ tử. "Yassānubhāvena" (nhờ oai lực của điều đó) có nghĩa là nhờ sức mạnh của tâm tịnh tín đó. "Pītiṃ paṭilabhitvā" (sau khi có được hỷ) có nghĩa là sau khi làm phát sinh hỷ với đối tượng là Đức Phật, thông qua việc nghe truyền lại.

ඡඅනුස්සතිනිද්දෙසවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích về sáu pháp niệm đã hoàn tất.

ඉති සත්තමපරිච්ඡෙදවණ්ණනා.

Như vậy là phần giải thích chương thứ bảy.

8. අනුස්සතිකම්මට්ඨානනිද්දෙසවණ්ණනා

8. Phần giải thích về các đề mục thiền niệm

මරණස්සතිකථාවණ්ණනා

Phần giải thích về niệm sự chết

167. ඉතොති [Pg.287] දෙවතානුස්සතියා. සා හි ඡසු අනුස්සතීසු සබ්බපච්ඡා නිද්දිට්ඨත්තා ආසන්නා, පච්චක්ඛා ච. අනන්තරායාති තදනන්තරං උද්දිට්ඨත්තා වුත්තං. මරණස්ස සති මරණස්සතීති මරණං තාව දස්සෙතුං ‘‘තත්ථ මරණ’’න්තිආදි වුත්තං. කාමඤ්චෙත්ථ ඛන්ධානං භෙදො ‘‘ජරාමරණං ද්වීහි ඛන්ධෙහි සඞ්ගහිත’’න්ති (ධාතු. 71) වචනතො චුතිඛන්ධානං විනාසො මරණන්ති වත්තබ්බං, විසෙසතො පන තං ජීවිතින්ද්‍රියස්ස විනාසභාවෙන කම්මට්ඨානිකානං පච්චුපතිට්ඨතීති ‘‘ජීවිතින්ද්‍රියස්ස උපච්ඡෙදො’’ති වුත්තං. තෙනෙවාහ නිද්දෙසෙ ‘‘කළෙවරස්ස නික්ඛෙපො ජීවිතින්ද්‍රියස්සුපච්ඡෙදො’’ති (විභ. 236; දී. නි. 2.390; ම. නි. 1.92, 123). තත්ථ එකභවපරියාපන්නස්සාති එකෙන භවෙන පරිච්ඡින්නස්ස. ජීවිතින්ද්‍රියස්ස උපච්ඡෙදොති ජීවිතින්ද්‍රියප්පබන්ධස්ස විච්ඡෙදො ආයුක්ඛයාදිවසෙන අන්තරධානං. සමුච්ඡෙදමරණන්ති අරහතො සන්තානස්ස සබ්බසො උච්ඡෙදභූතං මරණං. සඞ්ඛාරානං ඛණභඞ්ගසඞ්ඛාතන්ති සඞ්ඛතධම්මානං උදයවයපරිච්ඡින්නස්ස පවත්තිඛණස්ස භඞ්ගො නිරොධොති සඞ්ඛං ගතං. ඛණිකමරණන්ති යථාවුත්තඛණවන්තං තස්මිංයෙව ඛණෙ ලබ්භමානං මරණං. යං ඛන්ධප්පබන්ධං උපාදාය රුක්ඛාදිසමඤ්ඤා, තස්මිං අනුපච්ඡින්නෙපි අල්ලතාදිවිගමනං නිස්සාය මතවොහාරො සම්මුතිමරණං. න තං ඉධ අධිප්පෙතන්ති තං සමුච්ඡෙදඛණිකසම්මුතිමරණං ඉධ මරණානුස්සතියං නාධිප්පෙතං අබාහුල්ලතො, අනුපට්ඨහනතො, අසංවෙගවත්ථුතො චාති අධිප්පායො.

167. "Ito" (từ đây) có nghĩa là từ niệm thiên. Quả vậy, pháp niệm ấy vì được trình bày sau cùng trong sáu pháp niệm nên gần gũi và hiện tiền. "Anantarāya" (kế tiếp) được nói đến vì nó được nêu ra ngay sau đó. "Niệm về sự chết là niệm sự chết", để chỉ ra sự chết trước tiên, ngài đã nói "tattha maraṇaṃ" (trong đó, sự chết là), v.v... Mặc dù ở đây, nên nói rằng: "Sự chết là sự tan rã của các uẩn", theo như câu "già và chết được bao gồm trong hai uẩn", và "sự chết là sự hoại diệt của các uẩn lúc lâm chung". Tuy nhiên, đặc biệt đối với các hành giả, sự chết ấy hiện khởi với bản chất là sự hoại diệt của mạng quyền, do đó đã nói là "sự đoạn tuyệt của mạng quyền". Chính vì vậy, trong phần Niddesa, ngài đã nói: "sự quẳng bỏ thân xác, sự đoạn tuyệt của mạng quyền". Trong đó, "ekabhavapariyāpannassa" (thuộc về một kiếp sống) có nghĩa là được giới hạn bởi một kiếp sống. "Sự đoạn tuyệt của mạng quyền" có nghĩa là sự chấm dứt dòng tương tục của mạng quyền, sự biến mất do hết tuổi thọ, v.v... "Cái chết đoạn tận" là cái chết hoàn toàn đoạn tuyệt dòng tương tục của bậc A-la-hán. "Được gọi là sự tan rã trong từng sát-na của các hành" có nghĩa là sự tan rã, sự diệt tận của sát-na diễn tiến, vốn được giới hạn bởi sanh và diệt của các pháp hữu vi, được gọi là (cái chết sát-na). "Cái chết sát-na" là cái chết có được ngay trong chính sát-na đó, sát-na đã được nói đến. "Cái chết quy ước" là cách gọi "chết" dựa vào sự biến mất của sự tươi tốt, v.v..., ngay cả khi dòng tương tục của các uẩn mà dựa vào đó có tên gọi là cây cối, v.v... vẫn chưa bị cắt đứt. "Điều đó không được chủ ý ở đây" có nghĩa là: cái chết đoạn tận, cái chết sát-na, và cái chết quy ước đó không được chủ ý ở đây trong pháp niệm sự chết, vì chúng không phổ biến, không hiện khởi (rõ ràng), và không phải là đối tượng của sự kinh cảm. Đó là ý nghĩa.

අධිප්පෙතං සතියා ආරම්මණභාවෙන. ආයුආදීනං ඛයකාලෙ මරණං කාලමරණං. තෙසං අපරික්ඛීණකාලෙ මරණං අකාලමරණං. ‘‘කාලමරණං පුඤ්ඤක්ඛයෙනා’’ති ඉදං යථාධිකාරං සම්පත්තිභවවසෙන වුත්තං, විපත්තිභවවසෙන පන ‘‘පාපක්ඛයෙනා’’ති වත්තබ්බං.

(Cái chết) được chủ ý với tư cách là đối tượng của niệm. Cái chết vào lúc tuổi thọ, v.v... đã cạn kiệt là cái chết đúng thời. Cái chết vào lúc những thứ đó chưa cạn kiệt là cái chết phi thời. Câu "cái chết đúng thời là do hết phước" này được nói tùy theo trường hợp, theo khía cạnh của sự thành tựu. Còn theo khía cạnh của sự bất thành, nên nói là "do hết ác nghiệp".

ආයුසන්තානජනකපච්චයසම්පත්තියාති ආයුප්පබන්ධස්ස පවත්තාපනකානං ආහාරාදිපච්චයානං සම්පත්තියං. විපක්කවිපාකත්තාති අත්තනො ඵලානුරූපං දාතබ්බවිපාකස්ස දින්නත්තා. ගතිකාලාහාරාදිසම්පත්තියා අභාවෙනාති [Pg.288] දෙවානං විය ගතිසම්පත්තියා, පඨමකප්පියානං විය කාලසම්පත්තියා, උත්තරකුරුකාදීනං විය ආහාරසම්පත්තියා ච අභාවෙන. ආදි-සද්දෙන උතුසුක්කසොණිතාදිං පරිග්ගය්හති. අජ්ජතනකාලපුරිසානං වියාති විය-සද්දො අට්ඨානෙ පට්ඨපිතො, අජ්ජතනකාලපුරිසානං වස්සසතමත්තපරිමාණස්ස විය ආයුනො ඛයවසෙනාති යොජනා. එවං හි අනාගතෙපි පරමායුනො සඞ්ගහො කතො හොති, අතීතෙ පන ගතිසම්පත්තියා විය කාලාහාරාදිසම්පත්තියා භාවෙන අනෙකවස්සසහස්ස පරිමාණොපි ආයු අහොසි. අයඤ්ච විභාගො වත්තමානස්ස අන්තරකප්පස්ස වසෙන වුත්තොති දට්ඨබ්බං. කලාබුරාජාදීනන්ති ආදි-සද්දෙන නන්දයක්ඛනන්දමාණවකාදීනං සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. තං සබ්බම්පීති යං ‘‘කාලමරණං අකාලමරණං, තත්ථාපි පුඤ්ඤක්ඛයමරණං ආයුක්ඛයමරණං උභයක්ඛයමරණං උපක්කමමරණ’’න්ති වුත්තප්පභෙදං මරණං, තං සබ්බම්පි.

"Āyusantānajanakapaccayasampattiyā" (do sự đầy đủ của các duyên tạo ra dòng tương tục của tuổi thọ) có nghĩa là trong sự đầy đủ của các duyên như vật thực, v.v..., vốn làm cho dòng tương tục của tuổi thọ được tiếp diễn. "Vipakkavipākattā" (do quả đã chín muồi) có nghĩa là do quả dị thục cần phải cho đã được cho, tương xứng với năng lực của nó. "Gatikālāhārādisampattiyā abhāvena" (do không có sự đầy đủ về cõi, thời, vật thực, v.v...) có nghĩa là do không có sự đầy đủ về cõi như chư thiên, sự đầy đủ về thời như những người đầu kiếp, và sự đầy đủ về vật thực như những người ở Uttarakuru, v.v... Bằng từ "ādi" (v.v...), nên bao gồm cả thời tiết, tinh huyết, v.v... Trong câu "ajjatanakālapurisānaṃ viya", từ "viya" (như) được đặt không đúng chỗ; nên kết nối là: "do sự cạn kiệt tuổi thọ như của những người thời nay, vốn có giới hạn khoảng một trăm năm". Quả vậy, khi (kết nối) như vậy, tuổi thọ tối đa trong tương lai cũng được bao gồm. Còn trong quá khứ, do có sự đầy đủ về cõi, thời, vật thực, v.v..., tuổi thọ đã có đến hàng nhiều ngàn năm. Và nên hiểu rằng sự phân chia này được nói theo trung kiếp hiện tại. Trong câu "Kalāburājādīnaṃ", bằng từ "ādi" (v.v...), nên hiểu là bao gồm cả dạ xoa Nanda, thanh niên Nanda, v.v... "Taṃ sabbampi" (tất cả những cái chết đó) có nghĩa là: tất cả những cái chết có các loại đã được nói đến là "cái chết đúng thời, cái chết phi thời; và trong đó lại có cái chết do hết phước, cái chết do hết tuổi thọ, cái chết do hết cả hai, và cái chết do bị sát hại".

168. යොනිසොති උපායෙන. මනසිකාරොති මරණාරම්මණො මනසිකාරො. යෙන පන උපායෙන මනසිකාරො පවත්තෙතබ්බො, තං බ්‍යතිරෙකමුඛෙන දස්සෙතුං ‘‘අයොනිසො පවත්තයතො’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ අයොනිසො පවත්තයතොති අනුපායෙන සතිං, සංවෙගං, ඤාණඤ්ච අනුපට්ඨපෙත්වා මරණං අනුස්සරතො. තදෙතං සබ්බම්පීති සොකපාමොජ්ජානං උප්පජ්ජනං, සංවෙගස්ස අනුප්පජ්ජනං, සන්තාසස්ස උප්පජ්ජනඤ්ච යථාක්කමං සතිසංවෙගඤාණවිහරතො හොති. යො හි ‘‘මරණං නාමෙතං ජාතස්ස එකන්තික’’න්ති පණ්ඩිතානං වචනං සරති, තත්ථ සංවෙගජාතො හොති සම්පජානො ච, තස්ස ඉට්ඨජනමරණාදිනිමිත්තං සොකාදයො අනොකාසාව. තස්මාති යස්මා අයොනිසො මනසිකාරං පවත්තයතො එතෙ දොසා, තස්මා. තත්ථ තත්ථාති අරඤ්ඤසුසානාදීසු. හතමතසත්තෙති චොරාදීහි හතෙ, සරසෙන මතෙ ච සත්තෙ. දිට්ඨපුබ්බා සම්පත්ති යෙසං තෙ දිට්ඨපුබ්බසම්පත්තී, තෙසං දිට්ඨපුබ්බසම්පත්තීනං. යොජෙත්වාති උපට්ඨපෙත්වා. එකච්චස්සාති තික්ඛින්ද්‍රියස්ස ඤාණුත්තරස්ස.

168. "Yonisoti" là bằng phương pháp. "Manasikāroti" là tác ý có sự chết làm đối tượng. Nhưng để chỉ ra phương pháp mà tác ý nên được tiến hành, bằng cách trình bày theo lối phủ định, câu "ayoniso pavattayato" v.v... đã được nói đến. Ở đây, "ayoniso pavattayato" là đối với người tùy niệm về cái chết mà không có phương pháp, không làm cho niệm, chấn động tâm (saṃvega), và trí tuệ hiện khởi. "Tadetaṃ sabbampīti" là tất cả những điều này: sự khởi sanh của sầu muộn và hân hoan, sự không khởi sanh của chấn động tâm, và sự khởi sanh của kinh hãi, theo thứ tự, là do thiếu niệm, chấn động tâm, và trí tuệ. Thật vậy, vị nào nhớ lại lời của bậc hiền trí rằng: "Cái chết này là điều chắc chắn đối với người đã sanh", vị ấy có chấn động tâm khởi sanh và có tỉnh giác ở đó. Đối với vị ấy, sầu muộn v.v... do nhân duyên như cái chết của người thân yêu, không có cơ hội (khởi sanh). "Tasmāti" là vì người thực hành tác ý không như lý có những lỗi này, do đó. "Tattha tatthāti" là ở trong rừng, nghĩa địa v.v... "Hatamatasatteti" là những chúng sanh bị giết bởi kẻ cướp v.v..., và những chúng sanh chết tự nhiên. "Diṭṭhapubbasampattī" là những người mà sự thành tựu của họ đã được thấy trước đây; "tesaṃ diṭṭhapubbasampattīnaṃ" là của những người có thành tựu đã được thấy trước đây. "Yojetvāti" là sau khi làm cho hiện khởi. "Ekaccassāti" là đối với một số người có quyền năng sắc bén, có trí tuệ siêu việt.

169. වධකපච්චුපට්ඨානතොති ඝාතකස්ස විය පති පති උපට්ඨානතො ආසන්නභාවතො. සම්පත්තිවිපත්තිතොති ආරොග්‍යාදිසම්පත්තීනං විය ජීවිතසම්පත්තියා විපජ්ජනතො. උපසංහරණතොති පරෙසං මරණං දස්සෙත්වා අත්තනො [Pg.289] මරණස්ස උපනයනතො. කායබහුසාධාරණතොති සරීරස්ස බහූනං සාධාරණභාවතො. ආයුදුබ්බලතොති ජීවිතස්ස දුබ්බලභාවතො. අනිමිත්තතොති මරණස්ස වවත්ථිතනිමිත්තාභාවතො. අද්ධානපරිච්ඡෙදතොති කාලස්ස පරිච්ඡන්නභාවතො. ඛණපරිත්තතොති ජීවිතක්ඛණස්ස ඉත්තරභාවතො.

169. "Vadhakapaccupaṭṭhānatoti" là do sự hiện diện (của cái chết) như một đao phủ, do sự hiện diện liên tục trước mặt, do sự gần kề. "Sampattivipattitoti" là do sự hủy hoại của sự thành tựu về mạng sống, giống như (sự hủy hoại) của các thành tựu về sức khỏe v.v... "Upasaṃharaṇatoti" là do sự áp dụng vào cái chết của chính mình sau khi chỉ ra cái chết của người khác. "Kāyabahusādhāraṇatoti" là do thân thể này là của chung cho nhiều (hiểm họa). "Āyudubbalatoti" là do mạng sống yếu ớt. "Animittatoti" là do cái chết không có dấu hiệu xác định. "Addhānaparicchedatoti" là do thời gian (tuổi thọ) có giới hạn. "Khaṇaparittatoti" là do khoảnh khắc của sự sống là ngắn ngủi.

වධකපච්චුපට්ඨානතොති එත්ථ විය-සද්දො ලුත්තනිද්දිට්ඨොති දස්සෙන්තො ‘‘වධකස්ස විය පච්චුපට්ඨානතො’’ති වත්වා තමෙවත්ථං විවරන්තො ‘‘යථා හී’’තිආදිමාහ. තත්ථ චාරයමානොති ආගුරෙන්තො පහරණාකාරං කරොන්තො. පච්චුපට්ඨිතොව උපගන්ත්වා ඨිතො සමීපෙ එව. ජරාමරණං ගහෙත්වාව නිබ්බත්තන්ති ‘‘යථා හි අහිච්ඡත්තකමකුළං උග්ගච්ඡන්තං පංසුවිරහිතං න හොති, එවං සත්තා නිබ්බත්තන්තා ජරාමරණවිරහිතා න හොන්තී’’ති එත්තකෙන උපමා. අහිච්ඡත්තකමකුළං කදාචි කත්ථචි පංසුවිරහිතම්පි භවෙය්‍ය, සත්තා පන කථඤ්චිපි ජරාමරණවිරහිතා න හොන්තීති ඛණිකමරණං තාව උපමාභාවෙන දස්සෙත්වා ඉධාධිප්පෙතං මරණං දස්සෙතුං ‘‘තථා හී’’තිආදි වුත්තං. අථ වා යදිමෙ සත්තා ජරාමරණං ගහෙත්වාව නිබ්බත්තන්ති, නිබ්බත්තිසමනන්තරමෙව මරිතබ්බන්ති චොදනං සන්ධායාහ ‘‘තථා හී’’තිආදි. අවස්සං මරණතොති අවස්සං මරිතබ්බතො, එකන්තෙන මරණසබ්භාවතො වා. පබ්බතෙය්‍යාති පබ්බතතො ආගතා. හාරහාරිනීති පවාහෙ පතිතස්ස තිණපණ්ණාදිකස්ස අතිවිය හරණසීලා. සන්දතෙවාති සවති එව. වත්තතෙවාති පවාහවසෙන වත්තති එව න තිට්ඨති.

Trong câu "Vadhakapaccupaṭṭhānatoti", để chỉ ra rằng từ "viya" đã bị lược bỏ, sau khi nói "vadhakassa viya paccupaṭṭhānato" (do sự hiện diện như của đao phủ), và trong khi giải thích rộng ý nghĩa đó, ngài đã nói câu "yathā hī" v.v... Ở đó, "cārayamānoti" là đang la hét, đang làm ra vẻ tấn công. "Paccupaṭṭhitova" là đã đến gần và đứng ngay bên cạnh. Chúng sanh được sanh ra mang theo già và chết, ví dụ được hiểu qua câu này: "Như nụ nấm mọc lên không thể không dính đất, cũng vậy, chúng sanh khi sanh ra không thể không có già và chết". Nụ nấm đôi khi ở nơi nào đó cũng có thể không dính đất, nhưng chúng sanh thì không thể nào không có già và chết. Sau khi chỉ ra cái chết trong từng khoảnh khắc bằng ví dụ như vậy, để chỉ ra cái chết (chấm dứt mạng căn) được nói đến ở đây, câu "tathā hī" v.v... đã được nói. Hoặc là, ngài đã nói câu "tathā hī" v.v... nhắm đến sự chất vấn rằng: "Nếu những chúng sanh này sanh ra mang theo già và chết, thì chúng phải chết ngay sau khi sanh". "Avassaṃ maraṇatoti" là do chắc chắn phải chết, hoặc do sự tồn tại chắc chắn của cái chết. "Pabbateyyāti" là (dòng sông) đến từ núi. "Hārahārinīti" là có tính chất cuốn trôi mạnh mẽ cỏ, lá v.v... rơi vào dòng chảy. "Sandatevāti" là chỉ chảy đi. "Vattatevāti" là chỉ trôi đi theo sức mạnh của dòng chảy, không dừng lại.

යමෙකරත්තින්ති යස්සං එකරත්තියං, භුම්මත්ථෙ උපයොගවචනං දට්ඨබ්බං, අච්චන්තසංයොගෙ වා. පඨමන්ති සබ්බපඨමං පටිසන්ධික්ඛණෙ. ගබ්භෙති මාතුකුච්ඡියං. මාණවොති සත්තො. යෙභුය්‍යෙන සත්තා රත්තියං පටිසන්ධිං ගණ්හන්තීති රත්තිග්ගහණං. අබ්භුට්ඨිතොවාති උට්ඨිතඅබ්භො විය, අභිමුඛභාවෙන වා උට්ඨිතොව මරණස්සාති අධිප්පායො. සො යාතීති සො මාණවො යාති, පඨමක්ඛණතො පට්ඨාය ගච්ඡතෙව. ස ගච්ඡං න නිවත්තතීති සො එවං ගච්ඡන්තො ඛණමත්තම්පි න නිවත්තති, අඤ්ඤදත්ථු මරණංයෙව උපගච්ඡති.

"Yamekarattinti" là trong một đêm nào; nên hiểu là đối cách được dùng với nghĩa của vị trí cách, hoặc với nghĩa liên tục không gián đoạn. "Paṭhamanti" là đầu tiên hết, trong khoảnh khắc tái tục. "Gabbheti" là trong bụng mẹ. "Māṇavoti" là chúng sinh. Việc dùng từ "đêm" là vì phần lớn chúng sinh thụ thai vào ban đêm. "Abbhuṭṭhitovāti" là như đám mây đã dâng lên, hoặc ý nghĩa là đã dâng lên đối diện với cái chết. "So yātīti" là chúng sinh đó đi, đi mãi kể từ khoảnh khắc đầu tiên (tái tục). "Sa gacchaṃ na nivattatīti" là chúng sinh đó đi như vậy, không quay lại dù chỉ một khoảnh khắc, mà chỉ đi đến cái chết.

කුන්නදීනන්ති පබ්බතතො පතිතානං ඛුද්දකනදීනං. පාතො ආපොරසානුගතබන්ධනානන්ති පුරිමදිවසෙ දිවා සූරියසන්තාපෙන අන්තො අනුපවිසිත්වා පුන රත්තියං බන්ධනමූලං උපගතෙන ආපොරසෙන තින්තසිථිලබන්ධනතාය පාතො ආපොරසානුගතබන්ධනානං.

"Kunnadīnanti" là của những con sông nhỏ chảy xuống từ núi. "Pāto āporasānugatabandhanānanti" là vào buổi sáng, của những (trái cây) có cuống bị chất lỏng (thủy đại) thấm vào, do cuống bị ẩm ướt và lỏng lẻo bởi chất lỏng là thủy đại đã đi vào bên trong do sức nóng mặt trời vào ban ngày hôm trước rồi lại đến gốc cuống vào ban đêm.

අච්චයන්තීති [Pg.290] අතික්කමන්ති. උපරුජ්ඣතීති නිරුජ්ඣති. උදකමෙව ඔදකං, උදකොඝං වා. යස්මා අච්චයන්ති අහොරත්තා, තස්මා ජීවිතං උපරුජ්ඣති. යස්මා ජීවිතං උපරුජ්ඣති, තස්මා ආයු ඛීයති මච්චානං. පපතතොති පපතනතො භයං සාමිකානං රුක්ඛෙ ඨත්වා කම්මෙ විනියුඤ්ජිතුකාමානං, හෙට්ඨා පවිට්ඨානං වා. උග්ගමනං පති උග්ගමනනිමිත්තං. මා මං අම්ම නිවාරය පබ්බජ්ජායාති අධිප්පායො.

"Accayantīti" là trôi qua. "Uparujjhatīti" là bị đoạn diệt. "Udakameva odakaṃ" là "udakaṃ" (nước) chính là "odakaṃ", hoặc là dòng nước lũ. Vì ngày và đêm trôi qua, nên mạng sống bị đoạn diệt. Vì mạng sống bị đoạn diệt, nên tuổi thọ của chúng sinh bị hao mòn. "Papatatoti" là nỗi sợ hãi từ sự rơi rụng, đối với những người chủ muốn sử dụng (trái cây) khi chúng còn ở trên cây, hoặc đối với những người đi vào bên dưới. "Uggamanaṃ pati" là do nhân duyên mặt trời mọc. Ý nghĩa là "Thưa mẹ, xin đừng ngăn cản con xuất gia".

කොචි මිත්තමුඛසත්තුරන්ධගවෙසී සහ වත්තමානොපි න හනෙය්‍ය, අයං පන එකංසෙන හනතියෙවාති දස්සෙතුං ‘‘සහජාතියා ආගතතො’’ති වත්වා ‘‘ජීවිතහරණතො චා’’ති වුත්තං.

Để chỉ ra rằng: "Một kẻ thù nào đó mang bộ mặt bạn bè, tìm kiếm cơ hội, dù đang sống cùng cũng có thể không giết; nhưng cái chết này thì chắc chắn sẽ giết", sau khi nói "sahajātiyā āgatato" (do đến cùng với sự sanh), câu "jīvitaharaṇato cā" (và do đoạt lấy mạng sống) đã được nói.

170. නන්ති සම්පත්තිං. සුඛීති දිබ්බසදිසෙහි භොගෙහි, ආධිපතෙය්‍යෙන ච සුඛසමඞ්ගී. දෙහබන්ධෙනාති සරීරෙන. අසොකොති අසොකමහාරාජා. සොකමාගතොති සොචිතබ්බතං ගතො.

170. "Nanti" là sự thành tựu. "Sukhīti" là người có được hạnh phúc với tài sản giống như của chư thiên và với quyền lực. "Dehabandhenāti" là bằng thân thể. "Asokoti" là đại đế Asoka. "Sokamāgatoti" là đã đi đến tình trạng đáng sầu muộn.

ආරොග්‍යං යොබ්බනානං. බ්‍යාධිජරාපරියොසානතා ජීවිතස්ස මරණපරියොසානතාය උදාහරණවසෙන ආනීතා, පච්චයභාගවසෙන වා. ලොකොයෙව ලොකසන්නිවාසො යථා සත්තාවාසාති, සන්නිවසිතබ්බතාය වා සත්තනිකායො ලොකසන්නිවාසො. අනුගතොති අනුබන්ධො පච්චත්ථිකෙන විය. අනුසටොති අනුපවිට්ඨො උපවිසෙන විය. අභිභූතොති අජ්ඣොත්ථටො මද්දහත්ථීහි විය. අබ්භාහතොති පහටො භූතෙහි විය.

Của sức khỏe và tuổi trẻ. Sự kết thúc bằng bệnh tật và già nua được nêu ra như là ví dụ cho sự kết thúc bằng cái chết của sự sống, hoặc do bởi là phần nhân duyên. Chính thế gian là nơi cư ngụ của thế gian, giống như (câu) "nơi ở của chúng sanh", hoặc do bởi là nơi phải cùng nhau chung sống, đoàn chúng sanh là nơi cư ngụ của thế gian. (Bị) theo sau có nghĩa là bị đeo bám như bởi kẻ thù. (Bị) xâm nhập có nghĩa là bị thấm vào như bởi chất độc được bôi. (Bị) áp đảo có nghĩa là bị chà đạp như bởi những con voi say. (Bị) tấn công có nghĩa là bị đánh đập như bởi các loài ma quỷ.

සෙලාති සිලාමයා, න පංසුආදිමයා. විපුලාති මහන්තා අනෙකයොජනායාමවිත්ථාරා. නභං ආහච්චාති විපුලත්තා එව ආකාසං අභිවිහච්ච සබ්බදිසාසු ඵරිත්වා. අනුපරියෙය්‍යුන්ති අනුවිචරෙය්‍යුං. නිප්පොථෙන්තාති අත්තනා ආඝාතිතං චුණ්ණවිචුණ්ණං කරොන්තා. අධිවත්තන්තීති අධිභවන්ති. කුලෙන වා රූපෙන වා සීලෙන වා සුතෙන වා සද්ධාදීහි වා සෙට්ඨොති සම්භාවනාය ඛත්තියාදීසු න කඤ්චි පරිවජ්ජෙති. තෙහි එව නිහීනොති අවමඤ්ඤමානාය සුද්දාදීසු න කඤ්චි පරිවජ්ජෙති. අඤ්ඤදත්ථු සබ්බමෙව අභිමද්දති නිම්මථති. දණ්ඩාදිඋපායා ච තත්ථ අවිසයා එවාති දස්සෙතුං ‘‘න තත්ථ හත්ථීනං භූමී’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ මන්තයුද්ධෙනාති [Pg.291] ආථබ්බණවෙදවිහිතෙන මන්තසඞ්ගාමප්පයොගෙන. ධනෙනාති ධනදානෙන. වා-සද්දො අවුත්තවිකප්පනත්ථො. තෙන සාමං, භෙදඤ්ච සඞ්ගණ්හාති.

Những ngọn núi có nghĩa là (những ngọn núi) làm bằng đá, không phải làm bằng đất bụi v.v... To lớn có nghĩa là vĩ đại, có chiều dài và chiều rộng nhiều do-tuần. Chạm đến bầu trời có nghĩa là do bởi sự to lớn nên đã chạm đến không gian, lan tỏa khắp mọi phương hướng. Chúng sẽ lăn đi khắp nơi có nghĩa là chúng sẽ di chuyển khắp nơi. Nghiền nát có nghĩa là làm cho vật bị chính mình va chạm trở thành bột mịn. Chúng lấn át có nghĩa là chúng chế ngự. Nó không chừa một ai trong dòng dõi Sát-đế-lỵ v.v... với sự tôn vinh rằng "người này cao quý" do bởi dòng dõi, hoặc sắc đẹp, hoặc giới hạnh, hoặc học vấn, hoặc các đức tính như đức tin v.v... Nó không chừa một ai trong dòng dõi Thủ-đà-la v.v... với sự khinh miệt rằng "người này thấp hèn" do bởi chính những điều ấy. Trái lại, nó nghiền nát, nó hủy diệt tất cả. Và để chỉ ra rằng các phương tiện như hình phạt v.v... ở đây đều không phải là đối tượng (có thể áp dụng), câu "ở đó không phải là địa bàn của voi" v.v... đã được nói. Ở đó, bằng trận chiến thần chú có nghĩa là bằng việc áp dụng cuộc chiến thần chú được thực hiện bởi kinh Vệ-đà Athabbana. Bằng của cải có nghĩa là bằng việc bố thí của cải. Từ "vā" có ý nghĩa lựa chọn điều chưa được nói. Do đó, nó bao gồm cả (phương sách) hòa giải và ly gián.

171. පරෙහි සද්ධිං අත්තනො උපසංහරණතොති පරෙහි මතෙහි සද්ධිං ‘‘තෙපි නාම මතා, කිමඞ්ගං පන මාදිසා’’ති අත්තනො මරණස්ස උපනයනතො. යසමහත්තතොති පරිවාරමහත්තතො, විභවමහත්තතො ච. පුඤ්ඤමහත්තතොති මහාපුඤ්ඤභාවතො. ථාමමහත්තතොති වීරියබලමහත්තතො. යුධිට්ඨිලො ධම්මපුත්තො. චානුරො යො බලදෙවෙන නිබ්බුද්ධං කත්වා මාරිතො.

171. Do bởi sự so sánh bản thân với người khác có nghĩa là do bởi sự liên hệ cái chết của bản thân với những người khác đã chết rằng: "Ngay cả những người ấy cũng đã chết, huống nữa là những người như ta". Do bởi sự vĩ đại về danh tiếng có nghĩa là do bởi sự vĩ đại về đoàn tùy tùng và do bởi sự vĩ đại về tài sản. Do bởi sự vĩ đại về phước báu có nghĩa là do bởi trạng thái có phước báu lớn. Do bởi sự vĩ đại về sức mạnh có nghĩa là do bởi sự vĩ đại về sức mạnh tinh tấn. Yudhiṭṭhila là con trai của thần Dhamma. Cānura là người đã bị Baladeva giết sau khi giao đấu vật.

සහ ඉද්ධීහීති වෙජයන්තකම්පනනන්දොපනන්දදමනාදීසු දිට්ඨානුභාවාහි අත්තනො ඉද්ධීහි සද්ධිං මච්චුමුඛං පවිට්ඨො.

Cùng với các thần thông có nghĩa là đã đi vào miệng thần chết cùng với các thần thông của chính mình, những thần thông có oai lực đã được thấy trong việc làm rung chuyển cung điện Vejayanta, điều phục rồng Nandopananda, v.v...

කලං නග්ඝන්ති සොළසින්ති සොළසන්නං පූරණභාගං න අග්ඝන්ති. ඉදං වුත්තං හොති – ආයස්මතො ථෙරස්ස සාරිපුත්තස්ස පඤ්ඤං සොළසභාගෙ කත්වා තතො එකං භාගං සොළසධා ගහෙත්වා ලද්ධං එකභාගසඞ්ඛාතං කලං සම්මාසම්බුද්ධං ඨපෙත්වා අඤ්ඤෙසං සත්තානං පඤ්ඤා න අග්ඝන්තීති.

Không bằng một phần mười sáu có nghĩa là không đáng giá bằng một phần để đủ mười sáu. Điều này được nói ra có nghĩa là: sau khi chia trí tuệ của Trưởng lão Sāriputta khả kính thành mười sáu phần, rồi từ đó lấy một phần chia làm mười sáu, trí tuệ của các chúng sanh khác, ngoại trừ bậc Chánh Đẳng Giác, không đáng giá bằng một phần nhỏ được gọi là một phần đã nhận được ấy.

සබ්බස්සාපි සංකිලෙසපක්ඛස්ස සමුග්ඝාතො ඤායෙන ආරද්ධවීරියස්ස හොතීති ආහ ‘‘ඤාණවීරියබලෙනා’’ති. සම්මාදිට්ඨිසම්මාවායාමෙසු හි සිද්ධෙසු අට්ඨඞ්ගිකො අරියමග්ගො සිද්ධොව හොතීති. එකාකීභාවෙන ඛග්ගවිසාණකප්පා. පරතොඝොසෙන විනා සයමෙව භූතා පටිවිද්ධාකුප්පාති සයම්භුනො.

Vì sự đoạn trừ hoàn toàn tất cả phần phiền não xảy ra cho người có tinh tấn đã được khởi sự một cách hợp lý, nên ngài nói "bằng sức mạnh của trí tuệ và tinh tấn". Bởi vì khi chánh kiến và chánh tinh tấn được thành tựu, Bát Thánh Đạo cũng được thành tựu. Do bởi trạng thái đơn độc, các vị ấy giống như sừng tê giác. Các vị ấy được gọi là Sayambhū (Tự Giác Ngộ) vì các vị ấy đã tự mình trở thành người đã thâm nhập vào quả vị bất động (A-la-hán) mà không cần đến âm thanh (giáo pháp) từ người khác.

හත්ථගතසුවණ්ණවලයානං අඤ්ඤමඤ්ඤං සඞ්ඝට්ටනං වංසකළීරස්ස කත්ථචි අසත්තතාති එවමාදිකං තං තං නිමිත්තං කාරණං ආගම්ම. වීමංසන්තාති පවත්තිනිවත්තියො උපපරික්ඛන්තා. මහන්තානං සීලක්ඛන්ධාදීනං එසනට්ඨෙන මහෙසයො. එකචරියනිවාසෙනාති එකචරියනිවාසමත්තෙන, න සීලාදිනා. ඛග්ගමිගසිඞ්ගසමා උපමා යෙසං, ඛග්ගමිගසිඞ්ගං වා සමූපමා යෙසං තෙ ඛග්ගසිඞ්ගසමූපමා.

Dựa vào các dấu hiệu và nguyên nhân này khác, chẳng hạn như sự va chạm lẫn nhau của những chiếc vòng vàng trên tay, sự không dính mắc vào bất cứ đâu của măng tre. Các vị thẩm sát có nghĩa là các vị đang xem xét sự sinh khởi và sự đoạn diệt. Các vị là bậc Đại sĩ (Mahesi) vì có ý nghĩa là tìm cầu các uẩn cao thượng như giới uẩn v.v... Bằng việc sống độc cư có nghĩa là chỉ bằng việc sống và thực hành một mình, chứ không phải bằng giới hạnh v.v... Các vị ấy được gọi là "khaggasiṅgasamūpamā" (có ví dụ tương tự sừng tê giác) vì các vị ấy có sự ví dụ tương tự như sừng của con tê giác, hoặc vì các vị ấy có sự ví dụ tương tự là sừng của con tê giác.

තම්බනඛතුඞ්ගනඛතාදිඅසීතිඅනුබ්‍යඤ්ජනපටිමණ්ඩිතෙහි සුප්පතිට්ඨිතපාදතාදීහි ද්වත්තිංසාය මහාපුරිසලක්ඛණෙහි විචිත්‍රො අච්ඡරියබ්භුතො රූපකායො එතස්සාති අසීති…පෙ… රූපකායො. සහ වාසනාය සබ්බෙසං කිලෙසානං [Pg.292] පහීනත්තා සබ්බාකාරපරිසුද්ධසීලක්ඛන්ධාදිගුණරතනෙහි සමිද්ධො ධම්මකායො එතස්සාති සබ්බාකාර…පෙ… ධම්මකායො. ඨානසොති තඞ්ඛණෙයෙව.

Vị này có sắc thân kỳ diệu, phi thường, được trang hoàng bởi tám mươi vẻ đẹp phụ như móng tay màu đồng, móng tay cao v.v... và bởi ba mươi hai tướng của bậc đại nhân như bàn chân đặt bằng phẳng v.v..., do đó gọi là "asīti...pe... rūpakāyo" (có sắc thân... tám mươi...). Vị này có pháp thân viên mãn với các bảo vật đức hạnh như giới uẩn hoàn toàn thanh tịnh về mọi phương diện, do bởi đã đoạn trừ tất cả phiền não cùng với các tập khí, do đó gọi là "sabbākāra...pe... dhammakāyo" (có pháp thân... mọi phương diện...). Lập tức có nghĩa là ngay trong khoảnh khắc ấy.

එවං මහානුභාවස්සාති එවං යථාවුත්තරූපකායසම්පත්තියා, ධම්මකායසම්පත්තියා ච විඤ්ඤායමානවිපුලාපරිමෙය්‍යබුද්ධානුභාවස්ස, වසං නාගතං අනුපගමනවසෙනාති අධිප්පායො.

Của vị có oai lực vĩ đại như vậy có nghĩa là (của đức Phật) có oai lực của Phật rộng lớn, vô lượng, được biết đến qua sự thành tựu sắc thân và sự thành tựu pháp thân như đã nói. Ý nói là không đến dưới quyền lực do bởi không đi đến gần.

මරණං සාමඤ්ඤං එතස්සාති මරණසාමඤ්ඤො, තස්ස භාවො මරණසාමඤ්ඤතා, තාය.

Vị này có cái chết là điểm chung, nên gọi là "maraṇasāmañño" (có cái chết chung). Trạng thái của vị ấy là "maraṇasāmaññatā" (tính chất có cái chết chung). Do bởi tính chất ấy.

172. කිමිකුලානන්ති කිමිසමූහානං, කිමිජාතීනං වා. ජීයන්තීති ජරං පාපුණන්ති.

172. Các loài giòi bọ có nghĩa là các bầy giòi, hoặc các loài giòi. Chúng già đi có nghĩa là chúng đi đến sự già nua.

නික්ඛන්තෙති වීතිවත්තෙ. පටිහිතායාති පච්චානුගතාය. සො මමස්ස අන්තරායොති සා යථාවුත්තා න කෙවලං කාලකිරියාව, අථ ඛො මම අතිදුල්ලභං ඛණං ලභිත්වා ඨිතස්ස සත්ථුසාසනමනසිකාරස්ස අන්තරායො අස්ස භවෙය්‍ය. බ්‍යාපජ්ජෙය්‍යාති විපත්තිං ගච්ඡෙය්‍ය. සත්ථකෙන විය අඞ්ගපච්චඞ්ගානං කන්තනකා මරණකාලෙ සන්ධිබන්ධනච්ඡෙදනකවාතා සත්ථකවාතා.

Khi đã ra đi có nghĩa là khi đã trôi qua. Khi đã trở lại có nghĩa là khi đã quay về. Đó sẽ là chướng ngại cho ta có nghĩa là cái chết như đã nói ấy không chỉ đơn thuần là sự qua đời, mà còn có thể là chướng ngại cho việc tác ý đến giáo pháp của Bậc Đạo Sư của ta, người đang có được khoảnh khắc vô cùng khó được. Sẽ bị hoại diệt có nghĩa là sẽ đi đến sự hủy hoại. Các loại gió cắt đứt các mối nối và dây chằng vào lúc chết, chúng cắt các chi lớn nhỏ như bằng con dao nhỏ, được gọi là "gió dao".

173. අබලන්ති බලහීනං. දුබ්බලන්ති තස්සෙව වෙවචනං. අභාවත්ථො හි අයං දු-සද්දො ‘‘දුස්සීලො (අ. නි. 5.213; අ. නි. 10.75) දුප්පඤ්ඤො’’තිආදීසු (ම. නි. 1.449) විය. තදෙතං ආයු. අස්සාසපස්සාසානං සමවුත්තිතා අපරාපරං පවෙසනික්ඛමොව. බහි නික්ඛන්තනාසිකවාතෙ අන්තො අපවිසන්තෙ, පවිට්ඨෙ වා අනික්ඛමන්තෙති එකස්සෙව පවෙසනික්ඛමො විය වුත්තං, තං නාසිකවාතභාවසාමඤ්ඤෙනාති දට්ඨබ්බං. අධිමත්තතාය අච්චාසන්නඅධිට්ඨානාදිනා. තදභාවො හි ඉරියාපථානං සමවුත්තිතා. අතිසීතෙන අභිභූතස්ස කායස්ස විපජ්ජනං මහිංසරට්ඨාදීසු හිමපාතකාලෙන දීපෙතබ්බං. තත්ථ හි සත්තා සීතෙන භින්නසරීරා ජීවිතක්ඛයං පාපුණන්ති. අතිඋණ්හෙන අභිභූතස්ස විපජ්ජනං මරුකන්තාරෙ උණ්හාභිතත්තාය පච්ඡිං, තත්ථ ඨපිතං උපරි සාටකං, පුත්තඤ්ච අක්කමිත්වා මතාය ඉත්ථියා දීපෙතබ්බං. මහාභූතානං සමවුත්තිතා පකොපාභාවො[Pg.293]. පථවීධාතුආදීනං පකොපෙන සරීරස්ස විකාරාපත්ති පරතො ධාතුකම්මට්ඨානකථායං ආගමිස්සති. යුත්තකාලෙති භුඤ්ජිතුං යුත්තකාලෙ ඛුද්දාභිභූතකාලෙ.

173. Abalanti có nghĩa là suy giảm sức lực. Dubbalanti là từ đồng nghĩa của chính nó. Quả thật, tiếp đầu ngữ du- này có nghĩa là không có, giống như trong các trường hợp như ‘dussīlo’ (không có giới), ‘duppañño’ (không có trí tuệ). Mạng sống ấy. Sự vận hành đồng đều của hơi thở ra và hơi thở vào chính là sự đi vào và đi ra nối tiếp nhau. Khi hơi thở mũi đã đi ra bên ngoài mà không đi vào bên trong, hoặc khi đã đi vào mà không đi ra, được nói giống như sự đi vào và đi ra của chỉ một hơi thở, điều đó nên được hiểu là do sự tương đồng về bản chất của hơi thở mũi. Do mức độ quá mức bởi việc ngồi quá lâu, đứng quá lâu, v.v. Quả thật, sự không có điều đó là sự vận hành đồng đều của các oai nghi. Sự hoại diệt của thân bị áp đảo bởi cái lạnh quá mức nên được minh họa bằng thời kỳ tuyết rơi ở xứ Mahiṃsa, v.v. Quả thật, ở đó chúng sanh có thân bị phá vỡ bởi cái lạnh, đạt đến sự tận diệt của mạng sống. Sự hoại diệt (của thân) bị áp đảo bởi cái nóng quá mức nên được minh họa bằng (câu chuyện về) người phụ nữ đã chết trong sa mạc sau khi ngồi đè lên cái giỏ, cái áo choàng được đặt trong đó, và đứa con, do bị cái nóng thiêu đốt. Sự vận hành đồng đều của các đại chủng là sự không bị khuấy động. Sự biến đổi của thân do sự khuấy động của địa đại, v.v. sẽ được đề cập sau này trong phần luận về đề mục các đại. Yuttakāle có nghĩa là vào thời điểm thích hợp để ăn, vào thời điểm bị cơn đói áp đảo.

174. අවවත්ථානතොති කාලාදිවසෙන වවත්ථානාභාවතො. වවත්ථානන්ති චෙත්ථ පරිච්ඡෙදො අධිප්පෙතො, න අසඞ්කරතො වවත්ථානං, නිච්ඡයො චාති ආහ ‘‘පරිච්ඡෙදාභාවතො’’ති. න නායරෙති න ඤායන්ති.

174. Avavatthānato có nghĩa là do không có sự phân định về phương diện thời gian, v.v. Và ở đây, vavatthānaṃ (sự phân định) được hiểu là sự giới hạn, chứ không phải là sự xác lập do không hỗn tạp, và cũng không phải là sự quyết định, vì vậy ngài nói ‘paricchedābhāvato’ (do không có sự giới hạn). Na nāyare có nghĩa là không được biết đến.

ඉතො පරන්ති එත්ථ පරන්ති පරං අඤ්ඤං කාලන්ති අත්ථො. තෙන ඔරකාලස්සාපි සඞ්ගහො සිද්ධො හොති. පරමායුතො ඔරකාලං එව චෙත්ථ ‘‘පර’’න්ති අධිප්පෙතං. තතො පරං සත්තානං ජීවනස්ස අභාවතො ‘‘වවත්ථානාභාවතො’’ති වත්තුං න සක්කාති. අබ්බුදපෙසීතිආදීසු ‘‘අබ්බුදකාලෙ පෙසිකාලෙ’’තිආදිනා කාල-සද්දො පච්චෙකං යොජෙතබ්බො. කාලොති ඉධ පුබ්බණ්හාදිවෙලා අධිප්පෙතා. තෙනාහ ‘‘පුබ්බණ්හෙපි හී’’තිආදි. ඉධෙව දෙහෙන පතිතබ්බන්ති සම්බන්ධො. අනෙකප්පකාරතොති නගරෙ ජාතානං ගාමෙ, ගාමෙ ජාතානං නගරෙ, වනෙ ජාතානං ජනපදෙ, ජනපදෙ ජාතානං වනෙතිආදිනා අනෙකප්පකාරතො. ඉතො චුතෙනාති ඉතො ගතිතො චුතෙන. ඉධ ඉමිස්සං ගතියං. යන්තයුත්තගොණො වියාති යථා යන්තෙ යුත්තගොණො යන්තං නාතිවත්තති, එවං ලොකො ගතිපඤ්චකන්ති එත්තකෙන උපමා.

Trong câu ‘ito paraṃ’ này, ‘paraṃ’ có nghĩa là một khoảng thời gian khác sau đó. Do đó, sự bao gồm cả khoảng thời gian trước đó cũng được thành tựu. Và ở đây, ‘paraṃ’ được hiểu là chỉ khoảng thời gian trước so với tuổi thọ tối đa. Vì không có sự sống của chúng sanh sau đó (vượt quá tuổi thọ tối đa), nên không thể nói là ‘do không có sự phân định’. Trong các từ như ‘abbudapesī’, từ ‘kāla’ nên được kết hợp riêng rẽ thành ‘vào thời kỳ abbuda’, ‘vào thời kỳ pesi’, v.v. Ở đây, ‘kālo’ (thời gian) được hiểu là thời điểm như buổi sáng, v.v. Do đó, ngài nói ‘pubbaṇhepi hī’, v.v. Mối liên hệ là ‘phải ngã xuống với thân này ngay tại đây’. Anekappakārato có nghĩa là theo nhiều cách khác nhau: những người sinh ở thành thị (chết) ở làng quê, những người sinh ở làng quê (chết) ở thành thị, những người sinh trong rừng (chết) ở thôn xóm, những người sinh ở thôn xóm (chết) trong rừng, v.v. Ito cutena có nghĩa là chết từ cõi này. Idha có nghĩa là trong cõi này. Yantayuttagoṇo viya có nghĩa là: giống như con bò được attelage vào cối xay không vượt qua được cối xay, cũng vậy, thế gian (chúng sanh) không vượt qua được năm cõi. Ví dụ chỉ có chừng đó.

175. අප්පං වා භිය්‍යොති වස්සසතතො උපරි ‘‘දස වා වස්සානි, වීසති වා’’තිආදිනා දුතියං වස්සසතං අපාපුණන්තො අප්පකං වා ජීවතීති අත්ථො. ගමනීයොති ගන්ධබ්බො උපපජ්ජනවසෙන. සම්පරායොති පරලොකො.

175. Appaṃ vā bhiyyo có nghĩa là: sống thêm một chút trên một trăm năm, hoặc mười năm, hoặc hai mươi năm, v.v., mà không đạt đến một trăm năm thứ hai. Gamanīyo có nghĩa là phải đi theo phương diện tái sanh. Samparāyo có nghĩa là thế giới bên kia.

හීළෙය්‍යාති පරිභවෙය්‍ය න සම්භාවෙය්‍ය. නන්ති ආයුං. සුපොරිසොති සාධුපුරිසො පඤ්ඤවා. චරෙය්‍යාති සුචරිතං චරෙය්‍ය. තෙනාහ ‘‘ආදිත්තසීසොවා’’ති.

Hīḷeyya có nghĩa là nên khinh miệt, không nên tôn trọng. Naṃ có nghĩa là mạng sống. Suporiso có nghĩa là người thiện, người có trí tuệ. Careyya có nghĩa là nên thực hành thiện hạnh. Do đó, ngài nói ‘ādittasīsovā’ (như người có đầu bị cháy).

සත්තහි උපමාහීති –

Bằng bảy ví dụ –

‘‘සෙය්‍යථාපි, බ්‍රාහ්මණ, තිණග්ගෙ උස්සාවබින්දු සූරියෙ උග්ගච්ඡන්තෙ ඛිප්පංයෙව පටිවිගච්ඡති, න චිරට්ඨිතිකං හොති. උදකෙ උදකපුබ්බුළං. උදකෙ [Pg.294] දණ්ඩරාජි. නදී පබ්බතෙය්‍යා දූරඞ්ගමා සීඝසොතා හාරහාරිනී. බලවා පුරිසො ජිව්හග්ගෙ ඛෙළපිණ්ඩං සංයූහිත්වා අකසිරෙනෙව වමෙය්‍ය. දිවසං සන්තත්තෙ අයොකටාහෙ මංසපෙසි පක්ඛිත්තා ඛිප්පංයෙව පටිවිගච්ඡති, න චිරට්ඨිතිකා හොති. ගාවී වජ්ඣා ආඝාතනං නීයමානා යං යදෙව පාදං උද්ධරති, සන්තිකෙව හොති වධස්ස, සන්තිකෙව මරණස්ස, එවමෙවං ඛො, බ්‍රාහ්මණ, ගොවජ්ඣූපමං ජීවිතං මනුස්සානං පරිත්තං ලහුකං බහුදුක්ඛං බහුපායාසං මන්තායං බොද්ධබ්බං, කත්තබ්බං කුසලං, චරිතබ්බං බ්‍රහ්මචරියං, නත්ථි ජාතස්ස අමරණ’’න්ති (අ. නි. 7.74) –

“Này Bà-la-môn, ví như giọt sương trên ngọn cỏ, khi mặt trời mọc, nó nhanh chóng tan biến, không tồn tại lâu. (Ví như) bong bóng nước trên mặt nước. (Ví như) vệt gậy vẽ trên nước. (Ví như) con sông miền núi, chảy xa, dòng chảy xiết, cuốn trôi mọi thứ. (Ví như) người đàn ông mạnh mẽ, vo viên cục đờm trên đầu lưỡi, có thể nhổ ra một cách dễ dàng. (Ví như) miếng thịt được đặt vào chảo sắt nung nóng suốt ngày, nó nhanh chóng tan biến, không tồn tại lâu. (Ví như) con bò cái sắp bị giết, được dẫn đến lò mổ, mỗi bước chân nó nhấc lên, nó càng gần đến sự giết chóc, càng gần đến cái chết. Cũng vậy, này Bà-la-môn, mạng sống của con người giống như con bò sắp bị giết, ngắn ngủi, chóng qua, nhiều đau khổ, nhiều phiền não. Nên được hiểu biết bằng trí tuệ, nên làm điều thiện, nên thực hành phạm hạnh, không có sự bất tử cho người đã sanh.” –

එවමාගතාහි ඉමාහි සත්තහි උපමාහි අලඞ්කතං.

Được trang hoàng bởi bảy ví dụ này đã được nêu ra như vậy.

රත්තින්දිවන්ති එකං රත්තින්දිවං. භගවතො සාසනන්ති අරියමග්ගපටිවෙධාවහං සත්ථු ඔවාදං. බහුං වත මෙ කතං අස්සාති බහුං වත මයා අත්තහිතං පබ්බජිතකිච්චං කතං භවෙය්‍ය. තදන්තරන්ති තං ඛණං තත්තකං වෙලං. එකං පිණ්ඩපාතන්ති එකං දිවසං යාපනප්පහොනකං පිණ්ඩපාතං. දන්ධන්ති මන්දං චිරාය. අවිස්සාසියො අවිස්සාසනීයො.

Rattindivaṃ có nghĩa là một ngày và đêm. Bhagavato sāsanaṃ có nghĩa là lời giáo huấn của Bậc Đạo Sư đưa đến sự chứng ngộ Thánh đạo. Bahuṃ vata me kataṃ assā có nghĩa là: mong rằng nhiều lợi ích cho bản thân, phận sự của người xuất gia, đã được tôi thực hiện. Tadantaraṃ có nghĩa là khoảnh khắc đó, khoảng thời gian chừng đó. Ekaṃ piṇḍapātaṃ có nghĩa là vật thực khất thực đủ để duy trì trong một ngày. Dandhaṃ có nghĩa là chậm chạp, lâu. Avissāsiyo có nghĩa là không đáng tin cậy.

176. චිත්තෙ ධරන්තෙයෙව සත්තානං ජීවිතවොහාරො, චිත්තස්ස ච අතිඉත්තරො ඛණො ලහුපරිවත්තිභාවතො. යථාහ භගවා ‘‘නාහං, භික්ඛවෙ, අඤ්ඤං එකධම්මම්පි සමනුපස්සාමි, යං එවං ලහුපරිවත්තං, යථයිදං චිත්ත’’න්ති (අ. නි. 1.48; කථා. 335). තස්මා සත්තානං ජීවිතං එකචිත්තක්ඛණිකත්තා ලහුසං ඉත්තරන්ති දස්සෙන්තො ‘‘පරමත්ථතො’’තිආදිමාහ. තත්ථ ‘‘පරමත්ථතො’’ති ඉමිනා යායං ‘‘යො චිරං ජීවති, සො වස්සසත’’න්තිආදිනා සත්තානං (දී. නි. 2.7; සං. නි. 1.145; අ. නි. 7.74) ජීවිතප්පවත්ති වුත්තා, සා පබන්ධවිසයත්තා වොහාරවසෙනාති තං පටික්ඛිපති. ‘‘අතිපරිත්තො’’ති ඉමිනා –

176. Chỉ khi tâm còn tồn tại thì mới có sự quy ước về mạng sống của chúng sanh, và khoảnh khắc của tâm thì rất ngắn ngủi do bản chất thay đổi nhanh chóng. Như Đức Thế Tôn đã nói: “Này các Tỳ-khưu, Ta không thấy một pháp nào khác thay đổi nhanh chóng như tâm này”. Do đó, để chỉ ra rằng mạng sống của chúng sanh là nhanh chóng, ngắn ngủi vì chỉ kéo dài một sát-na tâm, ngài đã nói câu bắt đầu bằng ‘paramatthato’ (về phương diện chân đế). Trong đó, bằng từ ‘paramatthato’ này, ngài bác bỏ dòng chảy của mạng sống của chúng sanh đã được nói đến bằng câu ‘người nào sống lâu, người đó sống một trăm năm’, v.v., vì dòng chảy đó được nói theo phương diện quy ước do là đối tượng của sự liên tục. Bằng từ ‘atiparitto’ này –

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, චත්තාරො දළ්හධම්මා ධනුග්ගහා සුසික්ඛිතා කතහත්ථා කතූපාසනා චතුද්දිසා ඨිතා අස්සු, අථ පුරිසො ආගච්ඡෙය්‍ය ‘අහං ඉමෙසං…පෙ… කතූපාසනානං චතුද්දිසා කණ්ඩෙ ඛිත්තෙ අප්පතිට්ඨිතෙ පථවියං ගහෙත්වා ආහරිස්සාමී’ති. යථා [Pg.295] ච, භික්ඛවෙ, තස්ස පුරිසස්ස ජවො, යථා ච චන්දිමසූරියානං ජවො, තතො සීඝතරො. යථා ච, භික්ඛවෙ, තස්ස පුරිසස්ස ජවො, යථා ච චන්දිමසූරියානං ජවො, යථා ච යා දෙවතා චන්දිමසූරියානං පුරතො ධාවන්ති, තාසං දෙවතානං ජවො, තතො සීඝතරං ආයුසඞ්ඛාරා ඛීයන්තී’’ති (සං. නි. 2.228) –

“Này các Tỳ khưu, ví như có bốn người xạ thủ có cung tên chắc chắn, đã được huấn luyện kỹ càng, đã thực hành thành thạo, đã biểu diễn tài nghệ, đứng ở bốn phương. Khi ấy, có một người đến và nói: ‘Tôi sẽ bắt lấy và mang về những mũi tên được bắn đi từ bốn phương bởi những xạ thủ... đã biểu diễn tài nghệ này, trước khi chúng chạm đất.’ Này các Tỳ khưu, tốc độ của người ấy, và tốc độ của mặt trăng và mặt trời, (các hành của tuổi thọ) còn nhanh hơn thế. Này các Tỳ khưu, tốc độ của người ấy, và tốc độ của mặt trăng và mặt trời, và tốc độ của các vị chư thiên bay trước mặt trăng và mặt trời, các hành của tuổi thọ còn tiêu hoại nhanh hơn thế nữa.” (Tương Ưng Bộ 2.228) –

එවං වුත්තං පරිත්තම්පි පටික්ඛිපති. තත්‍ර හි ගමනස්සාදානං දෙවපුත්තානං හෙට්ඨුපරියෙන පටිමුඛං ධාවන්තානං සිරසි, පාදෙ ච බද්ධඛුරධාරාසන්නිපාතතොපි පරිත්තකො රූපජීවිතින්ද්‍රියස්ස සො ඛණො වුත්තො, චිත්තස්ස පන අතිවිය පරිත්තතරො, යස්ස උපමාපි නත්ථි. තෙනෙවාහ ‘‘යාවඤ්චිදං, භික්ඛවෙ, උපමාපි න සුකරා, යාව ලහුපරිවත්තං චිත්ත’’න්ති (අ. නි. 1.48). ජීවිතක්ඛණොති ජීවනක්ඛණො. එකචිත්තප්පවත්තිමත්තොයෙව එකස්ස චිත්තස්ස පවත්තිමත්තෙනෙව සත්තානං පරමත්ථතො ජීවනක්ඛණස්ස පරිච්ඡින්නත්තා. ඉදානි තමත්ථං උපමාය පකාසෙන්තො ‘‘යථා නාමා’’තිආදිමාහ. තත්ථ පවත්තමානන්ති පවත්තන්තං. එකචිත්තක්ඛණිකන්ති එකචිත්තක්ඛණමත්තවන්තං. තස්මිං චිත්තෙ නිරුද්ධමත්තෙති යෙන වත්තමානචිත්තක්ඛණෙන ‘‘ජීවතී’’ති වුච්චති, තස්මිං චිත්තෙ නිරොධං භඞ්ගං පත්තමත්තෙ තංසමඞ්ගී සත්තො නිරුද්ධො මතොති වුච්චති. වුත්තමෙවත්ථං පාළියා විභාවෙතුං ‘‘යථාහා’’තිආදි වුත්තං. තෙන තීසුපි කාලෙසු සත්තානං පරමත්ථතො ජීවනං නාම චිත්තක්ඛණවසෙනෙවාති දස්සෙති.

Ngài bác bỏ cả khoảnh khắc ngắn ngủi đã được nói đến như vậy. Ở đây, quả vậy, khoảnh khắc ấy của sắc mạng quyền được nói là ngắn ngủi hơn cả sự va chạm của những lưỡi dao cạo được buộc vào đầu và chân của các vị thiên tử đang thích thú trong việc di chuyển, chạy đối diện nhau từ trên xuống dưới; nhưng khoảnh khắc của tâm thì lại cực kỳ ngắn ngủi hơn nữa, đến nỗi không có ví dụ nào có thể so sánh được. Vì thế, Ngài đã nói: “Này các Tỳ khưu, ví dụ cũng không dễ làm, tâm biến chuyển nhanh chóng đến mức như vậy.” (Tăng Chi Bộ 1.48). Sát-na sinh mạng là sát-na sống. (Sự sống) chỉ là sự diễn tiến của một tâm duy nhất, vì sát-na sống của chúng sanh về phương diện chân đế được phân định chỉ bằng sự diễn tiến của một tâm. Bây giờ, để làm sáng tỏ ý nghĩa ấy bằng ví dụ, ngài nói câu bắt đầu bằng “yathā nāma”. Ở đây, ‘đang diễn tiến’ (pavattamānaṃ) nghĩa là đang diễn ra (pavattantaṃ). ‘Một sát-na tâm’ (ekacittakkhaṇikaṃ) nghĩa là chỉ có một sát-na tâm (ekacittakkhaṇamattavantaṃ). ‘Khi tâm ấy vừa diệt’ (tasmiṃ citte niruddhamatte) nghĩa là, khi tâm ở hiện tại mà nhờ đó được gọi là ‘đang sống’ vừa đạt đến sự diệt, sự hoại diệt, thì chúng sanh tương ưng với tâm ấy được gọi là đã diệt, đã chết. Để làm rõ ý nghĩa đã được nói đến bằng Chánh tạng, câu bắt đầu bằng “yathāha” đã được nói. Do đó, Ngài chỉ ra rằng trong cả ba thời, sự sống của chúng sanh về phương diện chân đế thực sự chỉ tùy thuộc vào sát-na tâm.

ජීවිතන්ති ජීවිතින්ද්‍රියං. සුඛදුක්ඛාති සුඛදුක්ඛවෙදනා. උපෙක්ඛාපි හි සුඛදුක්ඛාසු එව අන්තොගධා ඉට්ඨානිට්ඨභාවතො. අත්තභාවොති ජීවිතවෙදනාවිඤ්ඤාණානි ඨපෙත්වා අවසිට්ඨධම්මා වුත්තා. කෙවලාති අත්තනා, නිච්චභාවෙන වා අවොමිස්සා. එකචිත්තසමායුත්තාති එකෙකෙන චිත්තෙන සහිතා. ලහුසො වත්තති ඛණොති වුත්තනයෙන එකචිත්තක්ඛණිකතාය ලහුකො අතිඉත්තරො ජීවිතාදීනං ඛණො වත්තති.

‘Mạng sống’ (jīvitaṃ) là mạng quyền. ‘Thọ khổ và thọ lạc’ (sukhadukkha) là các cảm thọ khổ và lạc. Quả vậy, thọ xả cũng được bao gồm trong thọ khổ và thọ lạc do bản chất khả ý và bất khả ý. Với từ ‘thân thể’ (attabhāvo), ngoại trừ mạng sống, cảm thọ và thức, các pháp còn lại được nói đến. ‘Riêng biệt’ (kevalā) nghĩa là không pha trộn với tự ngã hay với bản chất thường hằng. ‘Tương ưng với một tâm’ (ekacittasamāyuttā) nghĩa là đi cùng với từng tâm một. ‘Khoảnh khắc diễn ra nhanh chóng’ (lahuso vattati khaṇo) nghĩa là, theo cách đã nói, do tính chất chỉ có một sát-na tâm, khoảnh khắc của mạng sống v.v... diễn ra nhanh chóng, vô cùng ngắn ngủi.

යෙ නිරුද්ධා මරන්තස්සාති චවන්තස්ස සත්තස්ස චුතිතො උද්ධං ‘‘නිරුද්ධා’’ති වත්තබ්බා යෙ ඛන්ධා. තිට්ඨමානස්ස වා ඉධාති යෙ වා ඉධ පවත්තියං තිට්ඨන්තස්ස ධරන්තස්ස භඞ්ගප්පත්තියා නිරුද්ධා ඛන්ධා. සබ්බෙපි සදිසා තෙ සබ්බෙපි එකසදිසා. කථං? ගතා අප්පටිසන්ධිකා පුන ආගන්ත්වා පටිසන්ධානාභාවෙන විගතා. යථා [Pg.296] හි චුතිඛන්ධා න නිවත්තන්ති, එවං තතො පුබ්බෙපි ඛන්ධා, තස්මා එකචිත්තක්ඛණිකං සත්තානං ජීවිතන්ති අධිප්පායො.

‘Những uẩn nào đã diệt của người đang chết’ (ye niruddhā marantassa) nghĩa là những uẩn nào của chúng sanh đang mệnh chung, sau khi chết, được gọi là ‘đã diệt’. ‘Hoặc của người đang sống ở đây’ (tiṭṭhamānassa vā idha) nghĩa là những uẩn nào đã diệt do đạt đến sự hoại diệt của người đang sống, đang tồn tại trong vòng luân hồi ở đây. Tất cả chúng đều giống nhau, tất cả chúng đều hoàn toàn giống nhau. Như thế nào? Đã qua đi, không tái tục, đã biến mất vì không có sự tái tục trở lại. Quả vậy, cũng như các uẩn lúc chết không quay trở lại, các uẩn trước đó cũng vậy. Do đó, ý nghĩa là mạng sống của chúng sanh chỉ có một sát-na tâm.

අනිබ්බත්තෙන න ජාතොති අනුප්පන්නෙන චිත්තෙන ජාතො න හොති අජාතො නාම හොති. පච්චුප්පන්නෙන වත්තමානෙන චිත්තෙන ජීවති ජීවමානො නාම හොති. චිත්තභඞ්ගා මතො ලොකොති චුතිචිත්තස්ස විය සබ්බස්සපි තස්ස තස්ස චිත්තස්ස භඞ්ගප්පත්තියා අයං ලොකො පරමත්ථතො මතො නාම හොති නිරුද්ධස්ස අප්පටිසන්ධිකත්තා. එවං සන්තෙපි පඤ්ඤත්ති පරමත්ථියා යා තං තං ධරන්තං චිත්තං උපාදාය ‘‘තිස්සො ජීවති, ඵුස්සො ජීවතී’’ති වචනප්පවත්තියා විසයභූතා සන්තානපඤ්ඤත්ති, සා එත්ථ පරමත්ථියා පරමත්ථභූතා. තථා හි වදන්ති ‘‘නාමගොත්තං න ජීරතී’’ති (සං. නි. 1.76).

‘Không sanh bởi cái chưa sanh khởi’ (anibbattena na jāto) nghĩa là không sanh bởi tâm chưa sanh, được gọi là chưa sanh. ‘Sống bởi tâm hiện tại’ (paccuppannena... jīvati), đang diễn ra, được gọi là đang sống. ‘Thế gian chết khi tâm hoại diệt’ (cittabhaṅgā mato loko) nghĩa là, giống như tâm tử, do sự đạt đến hoại diệt của mỗi một tâm, thế gian này về phương diện chân đế được gọi là đã chết, vì cái đã diệt thì không tái tục. Dù là như vậy, chế định là chân đế. Chế định về dòng tương tục, vốn là đối tượng của cách nói ‘Tisso đang sống, Phusso đang sống’ do nương vào mỗi một tâm đang tồn tại, chế định ấy ở đây là chân đế, là thực tại tối hậu. Quả vậy, họ nói: “Danh và tánh không già đi.” (Tương Ưng Bộ 1.76).

177. අඤ්ඤතරඤ්ඤතරෙන ආකාරෙන. චිත්තන්ති කම්මට්ඨානාරම්මණං චිත්තං. ආසෙවනං ලභතීති භාවනාසෙවනං ලභති, බහිද්ධා වික්ඛෙපං පහාය එකත්තවසෙන මරණාරම්මණමෙව හොතීති. තෙනාහ ‘‘මරණාරම්මණා සති සන්තිට්ඨතී’’ති. සභාවධම්මානං භෙදො සභාවධම්මගතිකො එවාති ආහ ‘‘සභාවධම්මත්තා පන ආරම්මණස්සා’’ති. තෙනාහ භගවා ‘‘ජරාමරණං, භික්ඛවෙ, අනිච්චං සඞ්ඛතං පටිච්චසමුප්පන්න’’න්තිආදි (සං. නි. 2.20). සංවෙජනීයත්තාති සංවෙගජනනතො මහාභූතෙසු මහාවිකාරතා විය ගය්හමානා මරණං අනුස්සරියමානං උපරූපරි උබ්බෙගමෙව ආවහතීති තත්ථ න භාවනාචිත්තං අප්පෙතුං සක්කොති. යදි සභාවධම්මත්තා අප්පනං න පාපුණාති, ලොකුත්තරජ්ඣානං එකච්චානි අරූපජ්ඣානානි ච කථන්ති ආහ ‘‘ලොකුත්තරජ්ඣානං පනා’’තිආදි. විසුද්ධිභාවනානුක්කමවසෙනාති හෙට්ඨිමවිසුද්ධියා ආනුභාවෙන අධිගතාතිසයාය පටිපදාඤාණදස්සනවිසුද්ධිභාවනාය, සබ්බසඞ්ඛාරෙහි නිබ්බින්දනවිරජ්ජනාදිවිසංයොගාධිමුත්තිඅප්පනාය ච පටිපක්ඛභූතානං පාපධම්මානං විගමොති එවංභූතස්ස විසුද්ධිභාවනානුක්කමස්ස වසෙන ලොකුත්තරජ්ඣානං අප්පනාප්පත්තමෙව හොති. ආරම්මණසමතික්කමනමත්තං තත්ථ හොතීති අඤ්ඤෙසං සභාවධම්මාරම්මණකම්මට්ඨානානං විය චිත්තස්ස සමාධානෙ බ්‍යාපාරො නත්ථි. යථාසමාහිතෙන පන චිත්තෙන ආරම්මණසමතික්කමනමත්තමෙව භාවනාය කාතබ්බං, තස්මා සභාවධම්මෙපි ආරුප්පජ්ඣානං අප්පෙතීති.

177. Bằng một cách nào đó. Tâm là tâm có đề mục là nghiệp xứ. Đạt được sự thực hành có nghĩa là đạt được sự thực hành tu tập; từ bỏ sự phóng dật bên ngoài, bằng cách nhất tâm, nó chỉ có đề mục là sự chết. Do đó, ngài nói: “Niệm an trú trên đề mục sự chết”. Sự tan rã của các pháp tự nhiên chỉ là bản chất của các pháp tự nhiên, do đó ngài nói: “Tuy nhiên, do tính chất pháp tự nhiên của đề mục”. Do đó, Đức Thế Tôn đã nói: “Này các Tỳ khưu, già và chết là vô thường, là pháp hữu vi, là pháp do duyên sanh” v.v... Do tính chất gây ra sự chấn động (saṃvega) có nghĩa là do tạo ra sự chấn động. Giống như sự biến đổi lớn lao trong các đại chủng được nhận thức, khi sự chết được niệm tưởng, nó chỉ mang lại sự kinh sợ ngày càng tăng, do đó tâm tu tập không thể an trú vào đó. Nếu do tính chất pháp tự nhiên mà không đạt đến an chỉ, thì làm sao thiền siêu thế và một số thiền vô sắc (có thể đạt đến)? Do đó, ngài nói: “Còn thiền siêu thế” v.v... Bằng cách tuần tự tu tập thanh tịnh có nghĩa là: bằng sự tu tập đạo tri kiến thanh tịnh đã đạt được sự vượt trội nhờ oai lực của thanh tịnh thấp hơn, và sự hướng tâm đến việc không dính mắc như nhàm chán, ly tham v.v... đối với tất cả các pháp hữu vi, và sự đoạn trừ các ác pháp đối nghịch với an chỉ; do sự tuần tự tu tập thanh tịnh như vậy, thiền siêu thế chắc chắn đạt đến an chỉ. Ở đó chỉ có sự vượt qua đề mục có nghĩa là không có sự nỗ lực trong việc định tâm giống như các đề mục nghiệp xứ khác có pháp tự nhiên làm đối tượng. Tuy nhiên, với tâm đã được định tĩnh, chỉ cần thực hiện việc vượt qua đề mục bằng sự tu tập, do đó, thiền vô sắc cũng an trú vào các pháp tự nhiên.

සතතං [Pg.297] අප්පමත්තො හොති සංවෙගබහුලත්තා, තතො එවස්ස සබ්බභවෙසු අනභිරතිසඤ්ඤාපටිලාභො. ජීවිතනිකන්තිං ජහාති මරණස්ස අවස්සංභාවිතාදස්සනතො. පාපගරහී හොති අනිච්චසඤ්ඤාපටිලාභතො, තතො එව අසන්නිධිබහුලතා, විගතමලමච්ඡෙරතා ච. තදනුසාරෙනාති අනිච්චසඤ්ඤාපරිචයානුසාරෙන. අභාවිතමරණාති අභාවිතමරණානුස්සරණා. අභයො අසම්මූළ්හො කාලං කරොති පගෙව මරණසඤ්ඤාය සූපට්ඨිතත්තා.

Vị ấy thường xuyên không dể duôi do có nhiều sự chấn động, chính vì thế vị ấy đạt được tưởng không hoan hỷ trong tất cả các cõi hữu. Vị ấy từ bỏ sự luyến ái trong đời sống do thấy được tính chất chắc chắn xảy ra của cái chết. Vị ấy trở thành người khiển trách điều ác do đạt được vô thường tưởng, chính vì thế vị ấy không có nhiều sự tích trữ, và có sự keo kiệt và cấu uế đã được loại trừ. Theo đó có nghĩa là theo sự thực hành thuần thục vô thường tưởng. (Những người) không tu tập niệm chết có nghĩa là những người không tu tập niệm tưởng về sự chết. Do tử tưởng đã được thiết lập vững chắc từ trước, vị ấy mệnh chung không sợ hãi, không si mê.

කායගතාසතිකථාවණ්ණනා

Giải thích về chương Niệm Thân.

178. බුද්ධා උප්පජ්ජන්ති එත්ථාති බුද්ධුප්පාදො, බුද්ධානං උප්පජ්ජනකාලො, තස්මා. අඤ්ඤත්‍ර තං ඨපෙත්වා, අඤ්ඤස්මිං කාලෙති අත්ථො. න පවත්තපුබ්බන්ති අපවත්තපුබ්බං. තතො එව සබ්බතිත්ථියානං අවිසයභූතං. නනු ච සුනෙත්තසත්ථාරාදයො (අ. නි. 6.54; 7.66, 73), අඤ්ඤෙ ච තාපසපරිබ්බාජකා සරීරං ‘‘අසුභ’’න්ති ජානිංසු. තථා හි සුමෙධතාපසෙන සරීරං ජිගුච්ඡන්තෙන වුත්තං –

178. Chư Phật xuất hiện ở đây, nên gọi là sự xuất hiện của chư Phật, do đó, là thời kỳ xuất hiện của chư Phật. Ngoài ra, có nghĩa là, để cái đó sang một bên, vào một thời điểm khác. Chưa từng xảy ra trước đây, nên gọi là chưa từng xảy ra. Chính vì thế, nó không phải là lĩnh vực của tất cả các ngoại đạo. Chẳng phải các vị đạo sư như Sunetta và các vị ẩn sĩ, du sĩ khác đã biết thân này là "bất tịnh" hay sao? Thật vậy, ẩn sĩ Sumedha, trong khi ghê tởm thân này, đã nói rằng –

‘‘යන්නූනිමං පූතිකායං, නානාකුණපපූරිතං;

ඡඩ්ඩයිත්වාන ගච්ඡෙය්‍යං, අනපෙක්ඛො අනත්ථිකො’’ති. (බු. වං. 2.8) –

“Chắc chắn rằng, sau khi vứt bỏ thân thối tha này, đầy dẫy các loại tử thi, ta sẽ đi, không luyến tiếc, không mong muốn.”

ආදි. කාමං බොධිසත්තා, අඤ්ඤෙ ච තාපසාදයො සරීරං ‘‘අසුභ’’න්ති ජානන්ති, කම්මට්ඨානභාවෙන පන න ජානන්ති. තෙන වුත්තං ‘‘අඤ්ඤත්‍ර බුද්ධුප්පාදා’’තිආදි. සංවෙගාය සංවත්තති යාථාවතො කායසභාවප්පවෙදනතො. අත්ථායාති දිට්ඨධම්මිකාදිඅත්ථාය. යොගක්ඛෙමායාති චතූහි යොගෙහි ඛෙමභාවාය. සතිසම්පජඤ්ඤායාති සබ්බත්ථ සතිඅවිප්පවාසාය ච සත්තට්ඨානියසම්පජඤ්ඤාය ච. ඤාණදස්සනපටිලාභායාති විපස්සනාඤාණාධිගමාය. විජ්ජාවිමුත්තිඵලසච්ඡිකිරියායාති තිස්සො විජ්ජා, චිත්තස්ස අධිමුත්ති නිබ්බානං, චත්තාරි සාමඤ්ඤඵලානීති එතෙසං පච්චක්ඛකරණාය. අමතස්ස නිබ්බානස්ස අධිගමහෙතුතාය, අමතසදිසාතප්පකසුඛසහිතතාය ච කායගතාසති ‘‘අමත’’න්ති වුත්තා. පරිභුඤ්ජන්තීති ඣානසමාපජ්ජනෙන වළඤ්ජන්ති. පරිහීනන්ති ජිනං. විරද්ධන්ති අනධිගමෙන විරජ්ඣිතං. ආරද්ධන්ති සාධිතං නිප්ඵාදිතං. අනෙකෙහි ආකාරෙහි තෙසු තෙසු සුත්තන්තෙසු පසංසිත්වා යං තං කායගතාසතිකම්මට්ඨානං නිද්දිට්ඨන්ති සම්බන්ධො[Pg.298]. කත්ථ පන නිද්දිට්ඨන්ති? කායගතාසතිසුත්තෙ (ම. නි. 3.153 ආදයො). තත්ථ හි ‘‘කථං භාවිතා ච භික්ඛවෙ’’තිආදිනා අයං දෙසනා ආගතා. තත්‍රායං සඞ්ඛෙපත්ථො – භික්ඛවෙ, කෙන පකාරෙන කායගතාසතිභාවනා භාවිතා, කෙන ච පකාරෙන පුනප්පුනං කතා ආනාපානජ්ඣානාදීනං නිප්ඵත්තියා මහප්ඵලා, තෙසං තෙසං විජ්ජාභාගියානං, අභිඤ්ඤාසච්ඡිකරණීයානඤ්ච ධම්මානං, අරතිරතිසහනතාදීනඤ්ච සංසිද්ධියා මහානිසංසා ච හොතීති? ආනාපානපබ්බන්ති ආනාපානකම්මට්ඨානාවධි. එස නයො සෙසෙසුපි.

V.v... Thật vậy, các vị Bồ tát và các vị ẩn sĩ khác biết thân này là "bất tịnh", nhưng họ không biết nó như là một đề mục nghiệp xứ. Do đó, đã được nói "ngoài thời chư Phật xuất hiện" v.v... Nó dẫn đến sự chấn động do sự tuyên bố về bản chất thực sự của thân. Vì lợi ích có nghĩa là vì lợi ích trong hiện tại v.v... Vì sự an ổn khỏi các ách có nghĩa là vì sự an ổn khỏi bốn ách. Vì niệm và tỉnh giác có nghĩa là vì niệm không rời xa ở mọi nơi và vì tỉnh giác ở bảy nơi. Vì sự chứng đắc tri kiến có nghĩa là vì sự chứng đắc tuệ quán. Vì sự chứng ngộ quả minh và giải thoát có nghĩa là để chứng ngộ ba minh, sự giải thoát của tâm là Níp-bàn, và bốn quả Sa-môn. Niệm thân được gọi là "bất tử" vì là nhân để chứng đắc Níp-bàn bất tử, và vì nó đi kèm với lạc thú của sự tinh cần tương tự như bất tử. Thọ hưởng có nghĩa là họ sử dụng bằng cách nhập thiền. Suy giảm có nghĩa là bị đánh bại. Bỏ lỡ có nghĩa là bị bỏ lỡ do không chứng đắc. Bắt đầu có nghĩa là đã thực hiện, đã hoàn thành. Mối liên hệ là: đề mục nghiệp xứ niệm thân đó đã được chỉ ra, sau khi được tán thán bằng nhiều cách trong các kinh điển khác nhau. Nhưng nó được chỉ ra ở đâu? Trong Kinh Niệm Thân. Thật vậy, ở đó bài pháp này đã đến qua câu "Này các Tỳ khưu, niệm thân được tu tập như thế nào" v.v... Đây là ý nghĩa tóm tắt ở đó: Này các Tỳ khưu, sự tu tập niệm thân được tu tập bằng cách nào, và được thực hành lặp đi lặp lại bằng cách nào mà có quả lớn, lợi ích lớn cho sự thành tựu của các thiền hơi thở v.v..., cho sự thành tựu của các pháp thuộc về minh, các pháp cần được chứng ngộ bằng thắng trí, và sự chịu đựng được sự không hoan hỷ và hoan hỷ v.v...? Phần hơi thở là giới hạn của đề mục nghiệp xứ hơi thở. Phương pháp này cũng áp dụng cho các phần còn lại.

ධාතුමනසිකාරකම්මට්ඨානෙන යදිපි උපචාරසමාධි ඉජ්ඣති, සම්මසනවාරො පන තත්ථ සාතිසයොති ධාතුමනසිකාරපබ්බම්පි ‘‘විපස්සනාවසෙන වුත්ත’’න්ති වුත්තං. ‘‘අයම්පි ඛො කායො එවංධම්මො එවංභාවී එවංඅනතීතො’’ති (දී. නි. 2.379; ම. නි. 1.112) තත්ථ තත්ථ අසුභානිච්චතාදීහි සද්ධිං කායෙ ආදීනවස්ස විභාවනවසෙන දෙසනාය ආගතත්තා ‘‘නවසිවථික…පෙ… වුත්තානී’’ති වුත්තං. එත්ථ උද්ධුමාතකාදීසූති එතෙසු සිවථිකපබ්බෙසු ආගතඋද්ධුමාතකාදීසු. ආනාපානස්සතිවසෙනාති ආනාපානස්සතිභාවනාවසෙන. යො උපරි ‘‘කරීසං මත්ථලුඞ්ග’’න්ති මත්ථලුඞ්ගකොට්ඨාසො ගය්හති, තං ඉධ පාළියං (ම. නි. 3.154) අට්ඨිමිඤ්ජෙනෙව සඞ්ගණ්හිත්වා දෙසනා ආගතාති දස්සෙන්තො ‘‘මත්ථලුඞ්ගං අට්ඨිමිඤ්ජෙන සඞ්ගහෙත්වා’’ති ආහ. ඉධාති ඉමස්මිං අනුස්සතිනිද්දෙසෙ. කායං ගතා, කායෙ වා ගතා සති කායගතාසතීති සතිසීසෙන ඉදං ද්වත්තිංසාකාරකම්මට්ඨානං අධිප්පෙතන්ති යොජනා.

Với đề mục tác ý về các giới, mặc dù cận định được thành tựu, nhưng phần quán xét ở đây lại ưu việt hơn, do đó cũng có lời giải thích rằng chương về tác ý các giới cũng được nói theo phương diện minh sát. Do trong các đoạn kinh đây đó, bài thuyết giảng đã đến bằng cách trình bày sự nguy hại trong thân cùng với các pháp như bất tịnh, vô thường v.v... qua câu: “Thân này cũng có pháp như vậy, sẽ là như vậy, không vượt khỏi cái như vậy”, nên được nói là “chín đề mục tử thi...đã được thuyết giảng”. Ở đây, uddhumātakādīsu (tử thi sình trương v.v...) có nghĩa là trong các tử thi sình trương v.v... đã được đề cập trong các chương về tử thi này. Ānāpānassativasenāti (theo phương diện niệm hơi thở) có nghĩa là theo phương diện tu tập niệm hơi thở. Để chỉ ra rằng phần óc não, mà ở trên được đề cập là “phân, óc não”, ở đây trong Chánh tạng đã được thuyết giảng bằng cách bao gồm nó chỉ trong tủy xương, nên ngài đã nói “sau khi bao gồm óc não vào trong tủy xương”. Idhā (ở đây) có nghĩa là trong phần giải về tùy niệm này. Sự liên kết ý nghĩa là: Niệm đi đến thân, hoặc niệm đi trong thân được gọi là niệm thân (kāyagatāsati), do đó, với niệm làm chính, đề mục ba mươi hai thể trược này được ám chỉ.

179. චතුමහාභූතිකන්ති චතුමහාභූතසන්නිස්සයං. පූතිකායන්ති පූතිභූතං පරමදුග්ගන්ධකායං. ඨානගමනාවත්ථං සරීරං සන්ධාය, තස්ස වා අවයවෙසු සබ්බහෙට්ඨිමං පාදතලන්ති වුත්තං ‘‘උද්ධං පාදතලා’’ති. තිරියං තචපරිච්ඡින්නන්ති එත්ථ නනු කෙසලොමනඛානං, තචස්ස ච අතචපරිච්ඡින්නතා අත්ථීති? කිඤ්චාපි අත්ථි, තචපරිච්ඡින්නබහුලතාය පන කායස්ස තචපරිච්ඡින්නතා හොතීති එවං වුත්තං. තචො පරියන්තො අස්සාති තචපරියන්තොති එතෙන පන වචනෙන කායෙකදෙසභූතො තචො ගහිතො එව, තප්පටිබද්ධා ච කෙසාදයො තදනුපවිට්ඨමූලා තචපරියන්තාව හොන්තීති [Pg.299] ද්වත්තිංසාකාරසමූහො සබ්බොපි කායො තචපරියන්තො වුත්තොති වෙදිතබ්බො.

179. Catumahābhūtikanti (thuộc về bốn đại giới) có nghĩa là nương tựa vào bốn đại giới. Pūtikāyanti (thân hôi thối) có nghĩa là thân đã trở nên hôi thối, thân có mùi hôi thối cùng cực. Ngài nói “uddhaṃ pādatalā” (từ lòng bàn chân trở lên) là để ám chỉ thân thể trong trạng thái đứng và đi, hoặc vì trong các bộ phận của thân, lòng bàn chân là phần thấp nhất. Trong câu “tiriyaṃ tacaparicchinnanti” (bề ngang được bao bọc bởi da), phải chăng tóc, lông, móng và cả da nữa đều không bị da bao bọc? Mặc dù đúng là như vậy, nhưng vì phần lớn của thân được da bao bọc nên nó được nói như thế. Hoặc, với câu “tacapariyantoti” (có da làm giới hạn), có nghĩa là “da là giới hạn của nó”, thì chỉ có da, một bộ phận của thân, được kể đến. Và tóc v.v... có liên quan đến da, có gốc rễ ăn sâu vào đó, cũng có da làm giới hạn. Do đó, cần phải hiểu rằng toàn bộ thân, là tập hợp của ba mươi hai thể trược, được nói là có da làm giới hạn.

අත්ථීති වචනවිපල්ලාසෙන වුත්තං, නිපාතපදං වා එතං. තස්මා තීසුපි සඞ්ඛාසු තදෙවස්ස රූපං. තෙනාහ ‘‘සංවිජ්ජන්තී’’ති. අක්ඛරචින්තකෙහි සරීරෙ කාය-සද්දං වණ්ණන්තෙහිපි අසුචිසමුදායභාවෙනෙව ඉච්ඡිතබ්බොති දස්සෙන්තො ‘‘අසුචිසඤ්චයතො’’ති වත්වා පුන නං නිරුත්තිනයෙන දස්සෙතුං ‘‘කුච්ඡිතාන’’න්තිආදි වුත්තං. තත්ථ ආයභූතතොති උප්පත්තිට්ඨානභූතත්තා. ‘‘පූරං නානප්පකාරස්සා’’ති වුත්තං. ‘‘කෙ පන තෙ පකාරා? යෙහි නානප්පකාරං අසුචි වුත්ත’’න්ති තෙ කෙසාදිකෙ දස්සෙතුං පාළියං ‘‘කෙසා ලොමා’’තිආදි වුත්තන්ති ඉමමත්ථං දීපෙන්තො ආහ ‘‘එතෙ කෙසාදයො ද්වත්තිංසාකාරා’’ති. ආකාරා පකාරාති හි එකො අත්ථොති. එවං සම්බන්ධොති ‘‘අත්ථි ඉමස්මිං කායෙ නඛා’’තිආදිනා සබ්බකොට්ඨාසෙසු ‘‘අත්ථි ඉමස්මිං කායෙ’’ති පදත්තයෙන සම්බන්ධො වෙදිතබ්බො.

Atthi (có) được nói do chuyển đổi văn phạm về số, hoặc đây là một bất biến từ. Do đó, trong cả ba số (ít, nhiều, hai), hình thức của nó vẫn như vậy. Vì thế, ngài nói “saṃvijjanti” (chúng hiện hữu). Để chỉ ra rằng ngay cả các nhà ngữ pháp học, khi giải thích từ kāya (thân) trong cơ thể, cũng nên hiểu nó chỉ với ý nghĩa là sự tích tụ của các vật bất tịnh, ngài đã nói “asucisañcayato” (do sự tích tụ các vật bất tịnh), rồi để giải thích nó theo từ nguyên học, ngài lại nói “kucchitānaṃ” (của những thứ đáng chê bai) v.v... Ở đó, āyabhūtatoti (là nơi sanh khởi) có nghĩa là do là nơi phát sinh. “Pūraṃ nānappakārassā” (đầy những loại khác nhau) đã được nói đến. “Những loại đó là gì, mà nhờ chúng vật bất tịnh được gọi là có nhiều loại?” Để chỉ ra những loại đó là tóc v.v..., trong Chánh tạng đã nói “kesā lomā” (tóc, lông) v.v... Để làm sáng tỏ ý nghĩa này, ngài nói “ete kesādayo dvattiṃsākārā” (đây là tóc v.v..., ba mươi hai thể). Vì ākārā (thể) và pakārā (loại) có cùng một nghĩa. Evaṃ sambandhoti (sự liên kết là như vậy) có nghĩa là cần phải hiểu sự liên kết của cụm ba từ “atthi imasmiṃ kāye” (có trong thân này) với tất cả các thể phần, theo cách “atthi imasmiṃ kāye nakhā” (có móng trong thân này) v.v...

පරිතොති තිරියං, සමන්තතො වා පාදතලකෙසමූලෙසු ච තචස්ස ලබ්භනතො. සුචිභාවන්ති සුචිනො සබ්භාවං, සුචිමෙව වා.

Parito (xung quanh) có nghĩa là theo chiều ngang, hoặc khắp mọi nơi, vì da có thể được tìm thấy cả ở lòng bàn chân và chân tóc. Sucibhāvanti (tính chất trong sạch) có nghĩa là sự hiện hữu của vật trong sạch, hoặc chỉ là vật trong sạch.

180. යෙන විධිනා උග්ගහෙ කුසලො හොති, සො සත්තවිධො විධි ‘‘උග්ගහකොසල්ල’’න්ති වුච්චති, තන්නිබ්බත්තං වා ඤාණං. මනසිකාරකොසල්ලෙපි එසෙව නයො.

180. Phương pháp bảy loại mà nhờ đó hành giả trở nên thiện xảo trong việc học thuộc được gọi là “sự thiện xảo trong việc học thuộc”, hoặc trí tuệ phát sinh từ phương pháp đó (cũng được gọi như vậy). Đối với sự thiện xảo trong việc tác ý, phương pháp cũng tương tự.

සජ්ඣායන්තා වාති සජ්ඣායං කරොන්තා එව. තෙසං කිර චත්තාරො මාසෙ සජ්ඣායන්තානං සජ්ඣායමග්ගෙනෙව කොට්ඨාසෙ උපධාරෙන්තානං පටිපාටියා ද්වත්තිංසාකාරා විභූතතරා හුත්වා ඛායිංසු, පටික්කූලසඤ්ඤා සණ්ඨාසි, තෙ තස්මිං නිමිත්තෙ ඣානං අප්පෙත්වා ඣානපාදකං විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා දස්සනමග්ගං පටිවිජ්ඣිංසු. තෙන වුත්තං ‘‘සජ්ඣායන්තා ව සොතාපන්නා අහෙසු’’න්ති.

Sajjhāyantā vā (trong khi tụng đọc) có nghĩa là đang thực hiện việc tụng đọc. Tương truyền rằng, đối với hai vị trưởng lão ấy, trong khi tụng đọc suốt bốn tháng, chỉ bằng con đường tụng đọc và quán xét các thể phần, ba mươi hai thể trược đã tuần tự hiện ra một cách rõ ràng hơn. Tưởng về sự ghê tởm (paṭikkūlasaññā) được thiết lập. Các vị ấy đã áp đặt thiền trên tướng ấy, phát triển minh sát với thiền làm nền tảng, và đã chứng ngộ đạo kiến (tức Tu-đà-hoàn đạo). Do đó, có lời nói rằng: “Họ đã trở thành bậc Nhập Lưu ngay trong khi đang tụng đọc”.

පරිච්ඡින්දිත්වාති තචපඤ්චකාදිවසෙනෙව පරිච්ඡෙදං කත්වා. පථවීධාතුබහුලභාවතො මත්ථලුඞ්ගස්ස කරීසාවසානෙ තන්තිආරොපනමාහ. එත්ථ ච මංසං, න්හාරු, අට්ඨි, අට්ඨිමිඤ්ජං වක්කං, වක්කං අට්ඨිමිඤ්ජං, අට්ඨි, න්හාරු, මංසං, තචො, දන්තා, නඛා, ලොමා, කෙසාති එවං වක්කපඤ්චකාදීසු අනුලොමසජ්ඣායං වත්වා පටිලොමසජ්ඣායො පුරිමෙහි සම්බන්ධො වුත්තො. ස්වායං සම්මොහවිනොදනියං [Pg.300] (විභ. අට්ඨ. 356) විසුං තිපඤ්චාහං, පුරිමෙහි එකතො තිපඤ්චාහන්ති ඡපඤ්චාහං සජ්ඣායො වුත්තො, තත්ථ ආදිඅන්තදස්සනවසෙන වුත්තොති දට්ඨබ්බො. අනුලොමපටිලොමසජ්ඣායෙපි හි පටිලොමසජ්ඣායො අන්තිමො හොති, සජ්ඣායප්පකාරන්තරං වා එතම්පීති වෙදිතබ්බං.

Paricchinditvāti (sau khi phân định) có nghĩa là sau khi đã phân định theo nhóm năm lấy da làm cuối v.v... Do óc não có nhiều địa đại, ngài đã nói về việc đưa nó vào Chánh tạng ở cuối sau phần phân. Và ở đây, sau khi nói về việc tụng đọc theo chiều thuận trong các nhóm năm như nhóm năm vakkapañcaka (thịt, gân, xương, tủy xương, thận), ngài đã nói về việc tụng đọc theo chiều nghịch có liên quan đến các nhóm năm, nhóm sáu trước đó. Phương pháp tụng đọc này, trong bộ Sammohavinodanī, được nói là tụng đọc trong sáu giai đoạn năm ngày: ba giai đoạn năm ngày riêng lẻ, và ba giai đoạn năm ngày hợp chung với các nhóm trước. Ở đó, cần phải hiểu rằng nó được nói theo cách chỉ ra phần đầu và phần cuối. Vì ngay cả trong việc tụng đọc thuận và nghịch, việc tụng đọc nghịch cũng là phần cuối cùng. Hoặc cũng cần biết rằng đây là một cách tụng đọc khác.

හත්ථසඞ්ඛලිකාති අඞ්ගුලිපන්තිමාහ.

Hatthasaṅkhalikāti (chuỗi mắt xích tay) có nghĩa là hàng ngón tay.

මනසා සජ්ඣායොති චිත්තෙන චින්තනමාහ, යං මානසං ‘‘ජප්පන’’න්ති වුච්චති, සම්මදෙව අජ්ඣායොති වා සජ්ඣායො, චින්තනන්ති අත්ථො. චිරතරං සුට්ඨු පවත්තනෙන පගුණභූතා කම්මට්ඨානතන්ති සමාවජ්ජිත්වා මනසි කරොන්තස්ස ආදිතො පට්ඨාය යාව පරියොසානා කත්ථචි අසජ්ජමානා නිරන්තරමෙව උපට්ඨාති, තදනුසාරෙන තදත්ථොපි විභූතතරො හුත්වා ඛායතීති ආහ ‘‘වචසා සජ්ඣායො හි…පෙ… පටිවෙධස්ස පච්චයො හොතී’’ති. ලක්ඛණපටිවෙධස්සාති අසුභලක්ඛණපටිවෙධස්ස.

Manasā sajjhāyo (tụng đọc bằng ý) có nghĩa là sự suy tư bằng tâm, điều mà được gọi là “jappana” (sự lẩm nhẩm) trong tâm. Hoặc sajjhāyo có nghĩa là “sammadeva ajjhāyo” (suy xét một cách chân chánh), nghĩa là sự suy tư. Đối với người suy xét và tác ý, bản văn đề mục thiền, khi đã trở nên thuần thục do thực hành đúng đắn và lâu dài, sẽ hiện khởi một cách liên tục từ đầu đến cuối mà không bị vướng mắc ở bất kỳ thể phần nào. Theo đó, ý nghĩa của nó cũng hiện ra rõ ràng hơn. Do đó, ngài đã nói: “Việc tụng đọc bằng lời nói là duyên cho sự chứng ngộ”. Lakkhaṇapaṭivedhassāti (của sự chứng ngộ đặc tướng) có nghĩa là của sự chứng ngộ đặc tướng bất tịnh.

පටික්කූලසභාවසල්ලක්ඛණස්ස කස්සචි වණ්ණග්ගහණමුඛෙන කොට්ඨාසා වවත්ථානං ගච්ඡන්ති, කස්සචි සණ්ඨානග්ගහණමුඛෙන, කස්සචි දිසාවිභාගග්ගහණමුඛෙන, කස්සචි පතිට්ඨිතොකාසග්ගහණමුඛෙන, කස්සචි සබ්බසො පරිච්ඡිජ්ජග්ගහණමුඛෙනාති වණ්ණාදිතො සල්ලක්ඛණං උග්ගහකොසල්ලාවහං වුත්තන්ති තං දස්සෙන්තො ‘‘කෙසාදීනං වණ්ණො වවත්ථපෙතබ්බො’’තිආදිමාහ.

Đối với một vài người, các thể phần đi đến sự xác định bằng cách nắm bắt màu sắc, là cách ghi nhận rõ ràng về bản chất đáng ghê tởm; đối với một vài người, (đi đến sự xác định) bằng cách nắm bắt hình dạng; đối với một vài người, bằng cách nắm bắt sự phân chia phương hướng; đối với một vài người, bằng cách nắm bắt vị trí được thiết lập; đối với một vài người, bằng cách nắm bắt sự phân định về mọi phương diện. Vì vậy, sự ghi nhận rõ ràng từ màu sắc v.v... được nói là mang lại sự thiện xảo trong việc nắm bắt. Để chỉ rõ điều ấy, ngài đã nói câu bắt đầu bằng: “Màu sắc của tóc v.v... cần được xác định.”

අත්තනො භාගො සභාගො, සභාගෙන පරිච්ඡෙදො සභාගපරිච්ඡෙදො, හෙට්ඨුපරිතිරියපරියන්තෙහි, සකොට්ඨාසිකකෙසන්තරාදීහි ච පරිච්ඡෙදොති අත්ථො. අමිස්සකතාවසෙනාති කොට්ඨාසන්තරෙහි අවොමිස්සකතාවසෙන. අසභාගො හි ඉධ ‘‘විසභාගො’’ති අධිප්පෙතො, න විරුද්ධසභාගො. ස්වායමත්ථො කෙසාදිසද්දතො එව ලබ්භති. සද්දන්තරත්ථාපොහනවසෙන සද්දො අත්ථං වදතීති ‘‘කෙසා’’ති වුත්තෙ ‘‘අකෙසා න හොන්තී’’ති අයමත්ථො විඤ්ඤායති. කෙ පන තෙ අකෙසා? ලොමාදයො, න ච ඝටාදීසු පසඞ්ගොපකරණෙනෙව තෙසං නිවත්තිතත්තා.

Phần của chính nó là đồng phần (sabhāga). Sự phân định bằng đồng phần là sự phân định đồng phần (sabhāgapariccheda). Nghĩa là sự phân định bằng các giới hạn bên dưới, bên trên, và ngang, và bằng các sợi tóc riêng lẻ v.v... trong phần của chính nó. (Cụm từ) ‘bằng cách không pha trộn’ nghĩa là bằng cách không bị pha trộn với các thể phần khác. Thật vậy, ở đây ‘bất đồng phần’ (asabhāga) được hiểu là ‘dị phần’ (visabhāga), chứ không phải là ‘phần đối nghịch’ (viruddhasabhāga). Ý nghĩa này được hiểu từ chính từ ngữ ‘tóc’ v.v... Do vì ‘từ ngữ nói lên ý nghĩa của nó bằng cách loại trừ ý nghĩa của các từ ngữ khác’, nên khi nói ‘tóc’, ý nghĩa ‘không phải tóc thì không có (ở đây)’ được hiểu. Vậy, những thứ không phải tóc đó là gì? Là lông v.v... Và không có sự áp dụng đến các vật như bình, ghè v.v... vì chúng đã được loại trừ bởi chính văn cảnh.

පටික්කූලවසෙනෙව කථිතං ධාතුවිභාගස්ස සාමඤ්ඤතොපි අගහිතත්තා. තත්ථෙව විසුං ධාතුකම්මට්ඨානස්ස කථිතත්තා ච ධාතුවිභඞ්ගො පක්කුසාතිසුත්තං [Pg.301] (ම. නි. 3.342) විභඞ්ගප්පකරණෙ ධාතුවිභඞ්ගපාළි (විභ. 172 ආදයො) ච. යස්ස වණ්ණතො උපට්ඨාති කෙසාදි, තං පුග්ගලං සන්ධාය ඣානානි කෙසාදීසු වණ්ණකසිණාරම්මණානි විභත්තානි. ඤත්වා ආචික්ඛිතබ්බන්ති යදත්ථං වුත්තං, තං දස්සෙතුං ‘‘තත්ථ ධාතුවසෙනා’’තිආදි වුත්තං. ඉධාති ඉමස්මිං පටික්කූලමනසිකාරපබ්බෙ. කායගතාසතිසුත්තෙ (ම. නි. 3.153 ආදයො) හි පටික්කූලමනසිකාරපබ්බං ගහෙත්වා ඉධ කායගතාසතිභාවනා නිද්දිසීයති.

(Đề mục này) được thuyết giảng chỉ theo phương diện đáng ghê tởm, vì sự phân tích các giới không được đề cập đến, ngay cả một cách tổng quát. Và cũng vì đề mục thiền về giới đã được thuyết giảng riêng biệt ngay tại đó. Phân tích Giới (Dhātuvibhaṅga) là kinh Pakkusāti và đoạn Pāḷi Phân tích Giới trong bộ Phân Tích (Vibhaṅga). Đối với người nào mà tóc v.v... hiện khởi theo phương diện màu sắc, thì nhắm đến người đó mà các tầng thiền có đối tượng là biến xứ màu sắc trong tóc v.v... đã được phân tích. Để chỉ ra mục đích của câu nói “sau khi biết, nên giải thích”, câu bắt đầu bằng “ở đó, theo phương diện giới” đã được nói đến. ‘Ở đây’ nghĩa là trong chương này về tác ý đến sự đáng ghê tởm. Thật vậy, trong kinh Niệm Thân (Kāyagatāsatisutta), sau khi lấy chương tác ý đến sự đáng ghê tởm, ở đây sự tu tập niệm thân được chỉ dẫn.

181. න එකන්තරිකායාති එකන්තරිකායපි න මනසි කාතබ්බං, පගෙව ද්වන්තරිකාදිනාති අධිප්පායො. න භාවනං සම්පාදෙති, ලක්ඛණපටිවෙධං න පාපුණාති එකන්තරිකාය මනසි කරොන්තොති සම්බන්ධො.

181. (Cụm từ) ‘Không phải cách một’ có nghĩa là: không nên tác ý cách một, huống hồ là cách hai v.v... đó là chủ ý. Người tác ý cách một thì không hoàn thành được sự tu tập, không đạt đến sự thấu triệt đặc tướng; đây là sự liên kết (của câu).

ඔක්කමනවිස්සජ්ජනන්ති පටිපජ්ජිතබ්බවිස්සජ්ජෙතබ්බෙ මග්ගෙ. පුච්ඡිත්වාව ගන්තබ්බං හොති ගහෙතබ්බවිස්සජ්ජෙතබ්බට්ඨානස්ස අසල්ලක්ඛණතො. කම්මට්ඨානං පරියොසානං පාපුණාතීති ආදිතො පට්ඨාය යාව පරියොසානා මනසිකාරමත්තං හොතීති අධිප්පායො. අවිභූතං පන හොති පටික්කූලාකාරස්ස සුට්ඨු අසල්ලක්ඛණතො. තතො එව න විසෙසං ආවහති.

(Cụm từ) ‘Sự đi vào và đi ra’ (có nghĩa là) trên con đường cần phải đi và cần phải rời bỏ. Do không ghi nhận được nơi cần phải nắm bắt và nơi cần phải rời bỏ, nên phải hỏi rồi mới đi. (Cụm từ) ‘Đề mục thiền đạt đến sự kết thúc’ có chủ ý là: chỉ đơn thuần là sự tác ý từ đầu cho đến cuối. Tuy nhiên, nó trở nên không rõ ràng do không ghi nhận kỹ càng phương diện đáng ghê tởm. Chính vì thế, nó không mang lại sự chứng đắc đặc biệt.

කම්මට්ඨානං පරියොසානං න ගච්ඡතීති පටිපාටියා සබ්බකොට්ඨාසෙ මනසි කරොතොයෙව විභූතා හුත්වා උපට්ඨහන්ති. තෙ සාතිසයං පාටික්කූලතො මනසි කරොන්තස්ස කම්මට්ඨානං පරියොසානං ගච්ඡෙය්‍ය, ඉමස්ස පන අතිවිය දන්ධං මනසි කරොතො විභූතතො උපට්ඨානමෙව නත්ථි, කුතො පටික්කූලතාය සණ්ඨානං. තෙනාහ ‘‘විසෙසාධිගමස්ස පච්චයො න හොතී’’ති.

Sở dĩ đề mục thiền không đi đến chỗ hoàn tất là vì đối với người chỉ tác ý tất cả các thể trược theo thứ tự, chúng chỉ hiện khởi một cách rõ ràng. Đối với người tác ý về chúng như là vật đáng ghê tởm một cách đặc biệt, đề mục thiền có thể đi đến chỗ hoàn tất. Nhưng đối với vị này, người tác ý một cách quá chậm chạp, ngay cả sự hiện khởi một cách rõ ràng cũng không có, huống chi là sự an lập của tính cách đáng ghê tởm. Do đó, ngài đã nói: “(Đó) không phải là duyên để chứng đắc pháp thù thắng.”

බහිද්ධා පුථුත්තාරම්මණෙති ‘‘අසුචි පටික්කූල’’න්ති කෙසාදීසු පවත්තෙතබ්බං අසුභානුපස්සනං හිත්වා සුභාදිවසෙන ගය්හමානා කෙසාදයොපි ඉධ ‘‘බහිද්ධා පුථුත්තාරම්මණමෙවා’’ති වෙදිතබ්බා. රූපාදයො හි නීලාදිවසෙන පුථුසභාවතාය පුථුත්තාරම්මණං නාම, නානාරම්මණන්ති අත්ථො. අසමාධානං චෙතසො විරූපො ඛෙපොති වික්ඛෙපො. සො සතිං සූපට්ඨිතං කත්වා සක්කච්චං කම්මට්ඨානං මනසි කරොන්තෙන පටිබාහිතබ්බො. පරිහායතීති හායති. පරිධංසතීති විනස්සති.

Trong (cụm từ) ‘đối tượng đa dạng bên ngoài’: sau khi từ bỏ sự quán bất tịnh cần được thực hành trên tóc v.v... là ‘bất tịnh, đáng ghê tởm’, thì ngay cả tóc v.v... khi được nắm bắt theo phương diện tịnh v.v... cũng cần được biết ở đây là ‘chính là đối tượng đa dạng bên ngoài’. Thật vậy, các sắc v.v... được gọi là đối tượng đa dạng (puthuttārammaṇa) vì có bản chất đa dạng theo phương diện xanh v.v...; nghĩa là đối tượng khác nhau (nānārammaṇa). Sự không định tĩnh, sự phóng đi sai lệch của tâm là phóng dật (vikkhepa). Trạng thái ấy cần được ngăn chặn bởi người đang tác ý đề mục thiền một cách cẩn trọng, sau khi đã thiết lập vững chắc niệm. ‘Bị suy giảm’ (parihāyati) nghĩa là bị sút kém (hāyati). ‘Bị hủy hoại’ (paridhaṃsati) nghĩa là bị tiêu vong (vinassati).

යා [Pg.302] අයං කෙසා ලොමාතිආදිකා ලොකසඞ්කෙතානුගතා. පණ්ණත්තීති අට්ඨ ධම්මෙ උපාදාය පණ්ණත්ති. තං කෙසාදිපණ්ණත්තිං. අතික්කමිත්වාති පටික්කූලභාවනාය අතික්කමිත්වා උග්ඝාටෙත්වා. තස්සා උග්ඝාටිතත්තා තස්මිං තස්මිං කොට්ඨාසෙ පටික්කූලතො උපට්ඨහන්තෙ ‘‘පටික්කූල’’න්ති චිත්තං ඨපෙතබ්බං. ඉදානි තමත්ථං උපමාය විභාවෙන්තො ‘‘යථා හී’’තිආදිමාහ. තත්‍රිදං උපමාසංසන්දනං – මනුස්සා විය යොගාවචරො. උදපානං විය කොට්ඨාසා. තාලපණ්ණාදිසඤ්ඤාණං විය කෙසාදිපඤ්ඤත්ති. තෙන මනුස්සානං උදපානෙ න්හානපිවනාදි විය යොගාවචරස්ස පුබ්බභාගෙ කෙසා ලොමාති පණ්ණත්තිවසෙන මනසිකාරො. අභිණ්හසඤ්චාරෙන මනුස්සානං සඤ්ඤාණෙන විනා උදපානෙ කිච්චකරණං විය යොගාවචරස්ස මනසිකාරබලෙන පණ්ණත්තිං අතික්කමිත්වා පටික්කූලභාවෙයෙව චිත්තං ඨපෙත්වා භාවනානුයොගො. පුබ්බභාගෙ…පෙ… පාකටො හොතීති ‘‘කෙසා ලොමා’’තිආදිනා (ම. නි. 3.154) භාවනමනුයුඤ්ජන්තස්ස කෙසාදිපඤ්ඤත්තියා සද්ධිංයෙව කොට්ඨාසානං පටික්කූලභාවො පුබ්බභාගෙ පාකටො හොති. අථාති පච්ඡා භාවනාය වීථිපටිපන්නකාලෙ. පටික්කූලභාවෙයෙව චිත්තං ඨපෙතබ්බන්ති කොට්ඨාසානං පටික්කූලාකාරෙයෙව භාවනාචිත්තං පවත්තෙතබ්බං.

Cái mà đi theo quy ước của thế gian như là ‘tóc, lông’ v.v... ‘Chế định’ (paṇṇatti) là sự chế định nương vào tám pháp. (Vượt qua) chế định về tóc v.v... đó. ‘Sau khi vượt qua’ nghĩa là sau khi vượt qua và lột bỏ bằng sự tu tập về tính đáng ghê tởm. Do nó đã được lột bỏ, khi mỗi thể phần hiện khởi với tính cách đáng ghê tởm, tâm cần được an lập là ‘đáng ghê tởm’. Bây giờ, để giải thích ý nghĩa đó bằng ví dụ, ngài nói câu bắt đầu bằng ‘ví như’. Ở đây, sự liên kết của ví dụ là như sau: hành giả giống như những người dân. Các thể phần giống như cái giếng. Chế định về tóc v.v... giống như dấu hiệu bằng lá cọ v.v... Sự tác ý của hành giả trong giai đoạn đầu theo chế định ‘tóc, lông’ giống như việc tắm, uống nước v.v... của người dân tại giếng nhờ vào dấu hiệu đó. Sự chuyên tâm tu tập của hành giả, sau khi đã vượt qua chế định bằng sức mạnh của tác ý và an lập tâm chỉ trên phương diện đáng ghê tởm, giống như việc người dân làm công việc của họ tại giếng mà không cần dấu hiệu do thường xuyên đi lại. (Câu) ‘Trong giai đoạn đầu... trở nên rõ ràng’ có nghĩa là: đối với người đang thực hành tu tập với ‘tóc, lông’ v.v..., tính đáng ghê tởm của các thể phần trở nên rõ ràng trong giai đoạn đầu cùng với chế định về tóc v.v... ‘Sau đó’ (athā) nghĩa là về sau, vào lúc sự tu tập đã đi vào đúng lộ trình. (Câu) ‘Tâm cần được an lập chỉ trên phương diện đáng ghê tởm’ có nghĩa là tâm tu tập cần được hướng đến chỉ trên phương diện đáng ghê tởm của các thể phần.

අනුපුබ්බෙන මුඤ්චනං අනුපුබ්බමුඤ්චනං, අනුපට්ඨහන්තස්ස අනුපට්ඨහන්තස්ස මුඤ්චනන්ති අත්ථො. කථං පන අනුපට්ඨානං හොතීති ආහ ‘‘ආදිකම්මිකස්සා’’තිආදි. පරියොසානකොට්ඨාසමෙව ආහච්ච තිට්ඨතීති ඉදං කම්මට්ඨානං තන්තිඅනුසාරෙන ආදිතො කම්මට්ඨානමනසිකාරො පවත්තතීති කත්වා වුත්තං. තථා හිස්ස මනසා සජ්ඣායො විය මනසිකාරො තෙ තෙ කොට්ඨාසෙ ආමට්ඨමත්තෙ කත්වා ගච්ඡති, න ලක්ඛණසල්ලක්ඛණවසෙන. යදා පන නෙ ලක්ඛණසල්ලක්ඛණවසෙන සුට්ඨු උපධාරෙන්තො මනසි කරොති, තදා කෙචි උපට්ඨහන්ති, කෙචි න උපට්ඨහන්ති. තත්ථ පටිපජ්ජනවිධිං දස්සෙන්තො ‘‘අථස්සා’’තිආදිමාහ. තත්ථ කම්මන්ති මනසිකාරකම්මං තාව කාතබ්බං. කීව චිරන්ති? යාව ද්වීසු උපට්ඨිතෙසු, තෙසම්පි ද්වින්නං එකො සුට්ඨුතරං උපට්ඨහති තාව.

Anupubbamuñcanaṃ là buông bỏ theo thứ tự, có nghĩa là buông bỏ từng phần không hiện khởi. Để trả lời câu hỏi: "Nhưng làm thế nào sự không hiện khởi xảy ra?", ngài đã nói: "ādikammikassā" v.v... Câu "chỉ dừng lại ở phần cuối cùng" này được nói ra vì cho rằng sự tác ý đề mục bắt đầu từ đầu theo thứ tự của kinh điển về đề mục thiền. Thật vậy, sự tác ý của vị ấy, giống như việc đọc thầm bằng ý, chỉ lướt qua các phần ấy rồi đi tiếp, chứ không phải bằng cách ghi nhận rõ các đặc tướng. Nhưng khi vị ấy tác ý, xem xét kỹ chúng bằng cách ghi nhận rõ các đặc tướng, thì một số phần hiện khởi, một số phần không hiện khởi. Ở đây, để chỉ ra phương pháp thực hành, ngài đã nói: "athassā" v.v... Trong đó, "công việc" (kammaṃ) là công việc tác ý cần phải được làm trước tiên. (Hỏi:) Bao lâu? (Đáp:) Cho đến khi trong hai phần đã hiện khởi, một trong hai phần ấy hiện khởi rõ ràng hơn.

උක්කුට්ඨුක්කුට්ඨිට්ඨානෙයෙව උට්ඨහිත්වාති පුබ්බෙ විය එකත්ථකතාය උක්කුට්ඨියා කමෙන සබ්බතාලෙසු පතිත්වා උට්ඨහිත්වා උට්ඨහිත්වා පරියන්තතාලං[Pg.303], ආදිතාලඤ්ච ආගන්ත්වා තතො තතො තත්ථ තත්ථෙව කතාය උක්කුට්ඨියා උට්ඨහිත්වාති අත්ථො.

Ukkuṭṭhukkuṭṭhiṭṭhāneyeva uṭṭhahitvā có nghĩa là: không phải như trước kia, do một tiếng la hét ở một nơi mà tuần tự nhảy xuống tất cả các cây thốt nốt, rồi đứng dậy, đứng dậy, đi đến cây thốt nốt cuối cùng và cây thốt nốt đầu tiên, mà là do tiếng la hét được thực hiện ngay tại mỗi nơi, (con khỉ) đứng dậy từ chính nơi đó.

ද්වෙ භික්ඛාති ද්වීසු ගෙහෙසු ලද්ධභික්ඛා.

Dve bhikkhā là vật thực khất thực nhận được ở hai nhà.

අප්පනාතොති අප්පනාකාරතො ද්වත්තිංසාකාරෙ අප්පනා හොන්ති. කිං පච්චෙකං කොට්ඨාසෙසු හොති උදාහු අඤ්ඤථාති විචාරණායං ආහ ‘‘අප්පනාකොට්ඨාසතො’’ති, කොට්ඨාසතො කොට්ඨාසතොති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘කෙසාදීසූ’’තිආදි.

Appanāto là theo phương diện an chỉ. An chỉ xảy ra trong 32 thể trược. Khi có sự xem xét rằng: "An chỉ xảy ra trong từng phần riêng lẻ hay theo cách khác?", ngài đã nói "appanākoṭṭhāsato", có nghĩa là, từ phần này đến phần khác. Do đó, ngài đã nói "kesādīsu" v.v...

අධිචිත්තන්ති සමථවිපස්සනාචිත්තං.

Adhicittaṃ là tâm chỉ và tâm quán.

අනුයුත්තෙනාති යුත්තප්පයුත්තෙන, භාවෙන්තෙනාති අත්ථො. කාලෙනකාලන්ති කාලෙ කාලෙ. සමාධිනිමිත්තං උපලක්ඛිතසමාධානාකාරො සමාධි එව. මනසි කාතබ්බන්ති චිත්තෙ කාතබ්බං, උප්පාදෙතබ්බන්ති අත්ථො. සමාධිකාරණං වා ආරම්මණං සමාධිනිමිත්තං, තං ආවජ්ජිතබ්බන්ති අත්ථො. පග්ගහනිමිත්තඋපෙක්ඛානිමිත්තෙසුපි එසෙව නයො. ඨානං අත්ථීති වචනසෙසො. තං භාවනා චිත්තං කොසජ්ජාය සංවත්තෙය්‍ය, එතස්ස සංවත්තනස්ස ඨානං කාරණං අත්ථීති අත්ථො. තං වා මනසිකරණචිත්තං කොසජ්ජාය සංවත්තෙය්‍ය, එතස්ස ඨානං කාරණං අත්ථීති අත්ථො. මුදුන්ති සුභාවිතභාවෙන මුදුභූතං, වසීභාවප්පත්තන්ති අත්ථො. මුදුත්තා එව කම්මඤ්ඤං කම්මක්ඛමං කම්මයොග්ගං. පභස්සරන්ති උපක්කිලෙසවිගමෙන පරිසුද්ධං, පරියොදාතන්ති අත්ථො. න ච පභඞ්ගූති කම්මනියභාවූපගමනෙන න ච පභිජ්ජනසභාවං සුද්ධන්තං විය සුවණ්ණං විනියොගක්ඛමං. තෙනාහ ‘‘සම්මා සමාධියති ආසවානං ඛයායා’’ති.

Anuyuttena có nghĩa là bởi người đã chuyên cần, tinh tấn; bởi người đang tu tiến. Kālenakālaṃ là vào mỗi thời điểm thích hợp. Samādhinimittaṃ chính là định có trạng thái định tĩnh đã được ghi nhận. Manasi kātabbaṃ có nghĩa là cần phải được thực hiện trong tâm, cần phải được làm cho phát sinh. Hoặc samādhinimittaṃ là đối tượng, là nguyên nhân của định; có nghĩa là, đối tượng ấy cần được hướng đến. Phương pháp này cũng tương tự trong trường hợp sách tấn tướng và xả tướng. Ṭhānaṃ atthi là phần còn lại của câu. Tâm tu tiến ấy có thể dẫn đến sự biếng nhác; có nghĩa là, có cơ sở, có nguyên nhân cho sự dẫn đến ấy. Hoặc tâm tác ý ấy có thể dẫn đến sự biếng nhác; có nghĩa là, có cơ sở, có nguyên nhân cho điều đó. Muduṃ có nghĩa là đã trở nên mềm mại do được tu tập tốt, đã đạt đến trạng thái thuần thục. Chính vì sự mềm mại mà nó trở nên dễ sử dụng, kham nhẫn trong công việc, thích hợp cho công việc. Pabhassaraṃ có nghĩa là trong sạch, thanh tịnh do đã thoát khỏi các phiền não phụ. Na ca pabhaṅgu là do đã đạt đến trạng thái dễ sử dụng nên không có bản chất dễ vỡ, giống như vàng đã được luyện kỹ, thích hợp cho việc sử dụng. Do đó, ngài đã nói: "được định tĩnh một cách chân chánh để đoạn tận các lậu hoặc".

උක්කං බන්ධතීති මූසං සම්පාදෙති. ආලිම්පෙතීති ආදීපෙති ජාලෙති. තඤ්චාති තං පිළන්ධනවිකතිසඞ්ඛාතං අත්ථං පයොජනං අස්ස සුවණ්ණකාරස්ස අනුභොති පහොති සාධෙති. අස්ස වා සුවණ්ණස්ස අත්ථං සුවණ්ණකාරො අනුභොති පාපුණාති.

Ukkaṃ bandhati là chuẩn bị nồi nấu kim loại. Ālimpeti là đốt lên, làm cho cháy lên. Tañca là lợi ích, mục đích được gọi là các loại trang sức ấy có thể thành tựu, có thể hoàn thành cho người thợ vàng đó. Hoặc người thợ vàng đạt được, thành tựu được lợi ích của vàng ấy (tức là các loại trang sức).

අභිඤ්ඤාය ඉද්ධිවිධාදිඤාණෙන සච්ඡිකරණීයස්ස ඉද්ධිවිධපච්චනුභවනාදිකස්ස අභිඤ්ඤා සච්ඡිකරණීයස්ස. යස්ස පච්චක්ඛං අත්ථි, සො සක්ඛි. සක්ඛිනො භබ්බතා සක්ඛිභබ්බතා, සක්ඛිභවනන්ති වුත්තං හොති. සක්ඛි ච සො [Pg.304] භබ්බො චාති වා සක්ඛිභබ්බො. අයඤ්හි ඉද්ධිවිධාදීනං භබ්බො, තත්ථ ච සක්ඛීති සක්ඛිභබ්බො, තස්ස භාවො සක්ඛිභබ්බතා, තං පාපුණාති. සති සති ආයතනෙති තස්මිං තස්මිං පුබ්බහෙතුආදිකෙ කාරණෙ සති.

Abhiññā sacchikaraṇīyassa là của pháp cần được chứng ngộ bằng thắng trí, tức là bằng trí tuệ như thần túc thông v.v..., của pháp cần được thể nghiệm như việc trải nghiệm thần túc thông v.v... Người nào có sự trực nhận, người đó là nhân chứng (sakkhi). Sakkhibhabbatā là khả năng của người nhân chứng; có nghĩa là, trở thành nhân chứng. Hoặc sakkhibhabbo là người ấy vừa là nhân chứng (sakkhi) vừa có khả năng (bhabbo). Thật vậy, vị này có khả năng đối với thần túc thông v.v..., và là nhân chứng trong đó, nên gọi là sakkhibhabbo. Trạng thái của vị ấy là sakkhibhabbatā, (vị ấy) đạt đến trạng thái đó. Sati sati āyatane là khi có nguyên nhân ấy, nguyên nhân ấy, như là nhân quá khứ v.v...

සීතිභාවන්ති නිබ්බානං, කිලෙසදරථවූපසමං වා. නිග්ගණ්හාතීති උද්ධටං චිත්තං උද්ධච්චපාතතො රක්ඛණවසෙන නිග්ගණ්හාති. පග්ගණ්හාතීති ලීනං චිත්තං කොසජ්ජපාතතො රක්ඛණවසෙන පග්ගණ්හාති. සම්පහංසෙතීති සමප්පවත්තං චිත්තං තථාපවත්තියං පඤ්ඤාය තොසෙති, උත්තෙජෙති වා. යදා වා නිරස්සාදං චිත්තං භාවනාය න පක්ඛන්දති, තදා ජාතිආදීනි සංවෙගවත්ථූනි (අ. නි. අට්ඨ. 1.1.418; ඉතිවු. අට්ඨ. 37) පච්චවෙක්ඛිත්වා සම්පහංසෙති සමුත්තෙජෙති. අජ්ඣුපෙක්ඛතීති යදා පන චිත්තං අලීනං අනුද්ධතං සම්මදෙව භාවනාවීථිං ඔතිණ්ණං හොති, තදා පග්ගහනිග්ගහසම්පහංසනෙසු කඤ්චි බ්‍යාපාරං අකත්වා සමප්පවත්තෙසු යුගෙසු සාරථි විය අජ්ඣුපෙක්ඛති උපෙක්ඛකොව හොති. පණීතාධිමුත්තිකොති පණීතෙ උත්තමෙ මග්ගඵලෙ අධිමුත්තො නින්නපොණපබ්භාරො.

Sītibhāvaṃ là Niết-bàn, hoặc là sự lắng dịu của phiền não và nhiệt não. Niggaṇhāti là chế ngự tâm phóng dật bằng cách bảo vệ nó khỏi rơi vào sự trạo cử. Paggaṇhāti là sách tấn tâm thụ động bằng cách bảo vệ nó khỏi rơi vào sự biếng nhác. Sampahaṃseti là làm cho tâm quân bình được hoan hỷ, hoặc khích lệ trong sự vận hành như vậy bằng trí tuệ. Hoặc khi tâm không có hứng thú, không đi vào việc tu tập, lúc đó, sau khi quán xét các đối tượng gây xúc động như sanh v.v..., vị ấy làm cho tâm hoan hỷ, khích lệ. Ajjhupekkhati là nhưng khi tâm không thụ động, không phóng dật, đã đi vào lộ trình tu tập một cách đúng đắn, lúc đó, không thực hiện bất kỳ nỗ lực nào trong việc sách tấn, chế ngự, hay làm hoan hỷ, vị ấy xả bỏ, trở thành người có tâm xả, giống như người đánh xe đối với cặp ngựa chạy đều. Paṇītādhimuttiko là người có tâm hướng về, thiên về, xuôi về đạo và quả cao thượng, vi diệu.

සුග්ගහිතං කත්වාති යථාවුත්තං උග්ගහකොසල්ලසඞ්ඛාතං විධිං සුට්ඨු උග්ගහිතං පරියාපුණනාදිනා සුපරිග්ගහිතං කත්වා. සුට්ඨු වවත්ථපෙත්වාති මනසිකාරකොසල්ලසඞ්ඛාතං විධිං සම්මදෙව සල්ලක්ඛණවසෙන උපධාරෙත්වා. විසෙසන්ති පුබ්බෙනාපරං භාවනාය විසෙසං. පුනප්පුනං පරිවත්තෙත්වාති කම්මට්ඨානතන්තිං පගුණභාවං පාපෙන්තො භිය්‍යො භිය්‍යො වාචාය, මනසා ච පරිවත්තෙත්වා. ගණ්ඨිට්ඨානන්ති යථා රුක්ඛස්ස දුබ්බිනිභෙදො අරඤ්ඤස්ස වා ගහනභූතො පදෙසො ‘‘ගණ්ඨිට්ඨාන’’න්ති වුච්චති, එවං කම්මට්ඨානතන්තියා අත්ථතො දුබ්බිනිභෙදො ගහනභූතො ච පදෙසො ‘‘ගණ්ඨිට්ඨාන’’න්ති වුච්චති. තං පරිපුච්ඡනාදිලද්ධෙන ඤාණඵරසුනා ඡින්දිත්වා.

Suggahitaṃ katvāti (sau khi đã nắm giữ kỹ) có nghĩa là: sau khi đã học thuộc kỹ, đã nắm giữ kỹ phương pháp được gọi là sự khéo léo trong việc học thuộc như đã nói, bằng cách học hỏi v.v... Suṭṭhu vavatthapetvāti (sau khi đã xác định kỹ) có nghĩa là: sau khi đã suy xét một cách chân chánh phương pháp được gọi là sự khéo léo trong tác ý bằng cách ghi nhận kỹ. Visesanti (sự đặc biệt) có nghĩa là: sự đặc biệt trong việc tu tập sau này so với trước đây. Punappunaṃ parivattetvāti (sau khi đã lặp đi lặp lại) có nghĩa là: sau khi đã lặp đi lặp lại nhiều lần bằng lời nói và bằng ý, trong khi làm cho bản văn đề mục thiền trở nên thuần thục. Gaṇṭhiṭṭhānanti (chỗ khúc mắc) có nghĩa là: cũng như phần khó chẻ của cây hoặc nơi rậm rạp của khu rừng được gọi là "chỗ khúc mắc", cũng vậy, phần khó phân tích về mặt ý nghĩa và rắc rối của bản văn đề mục thiền được gọi là "chỗ khúc mắc". Taṃ chinditvā (sau khi đã chặt đứt chỗ ấy) bằng chiếc búa trí tuệ có được nhờ sự hỏi han v.v...

නිමිත්තන්ති කම්මට්ඨානනිමිත්තං, අසුභාකාරො. එදිසෙන පයොජනෙන ලුඤ්චනම්පි අනවජ්ජන්ති දස්සෙතුං ‘‘ලුඤ්චිත්වා’’ති වුත්තං. ඡින්නට්ඨානෙති මුණ්ඩිතට්ඨානෙ. වට්ටතියෙව නිස්සරණජ්ඣාසයෙන ඔලොකනතො. උස්සදවසෙනාති අඵලිතානං, ඵලිතානං වා බහුලතාවසෙන. දිස්වාව නිමිත්තං ගහෙතබ්බං දස්සනයොග්‍යතාය තචපඤ්චකස්ස, ඉතරෙසු සුත්වා ච ඤත්වා ච නිමිත්තං ගහෙතබ්බං.

Nimittanti (tướng) có nghĩa là: tướng của đề mục thiền, tướng bất tịnh. Để chỉ ra rằng "việc nhổ (tóc) cũng không có lỗi với mục đích như vậy", (kinh) đã nói là "luñcitvā (sau khi nhổ)". Chinnaṭṭhāneti (ở chỗ đã cắt) có nghĩa là: ở chỗ đã cạo. Vaṭṭatiyeva (là thích hợp) vì nhìn với ý muốn xuất ly. Ussadavasenāti (do sự trội vượt) có nghĩa là: do sự nhiều của tóc chưa bạc hoặc tóc đã bạc. Đối với năm thể trược, vì thích hợp cho việc thấy, nên nắm giữ tướng sau khi đã thấy. Đối với các phần khác, nên nắm giữ tướng sau khi đã nghe và đã biết.

කොට්ඨාසවවත්ථාපනකථාවණ්ණනා

Tán giải về chương xác định các thể trược

182. අද්දාරිට්ඨකවණ්ණාති [Pg.305] අභිනවාරිට්ඨඵලවණ්ණා. කණ්ණචූළිකාති උපරිකණ්ණසක්ඛලිකාය පරභාගං සන්ධාය වුත්තං. තිරියං අඤ්ඤමඤ්ඤෙන පරිච්ඡින්නා, කථං? ද්වෙ කෙසා එකතො නත්ථීති.

182. Addāriṭṭhakavaṇṇāti (có màu như trái bồ hòn đen) có nghĩa là: có màu như trái bồ hòn đen mới. Kaṇṇacūḷikāti (chỏm tai) có nghĩa là: được nói đến để chỉ phần bên ngoài của vành tai trên. Tiriyaṃ aññamaññena paricchinnā (được phân định với nhau theo chiều ngang). Như thế nào? (Được phân định rằng): "Không có hai sợi tóc ở cùng một chỗ".

ආසයොති නිස්සයො, පච්චයොති අත්ථො.

Āsayoti (nơi trú ngụ) có nghĩa là: nơi nương tựa, là duyên.

184. අසම්භින්නකාළකා අඤ්ඤෙන වණ්ණෙන අසම්මිස්සකාළකා.

184. Asambhinnakāḷakā (đen không pha trộn) có nghĩa là: tóc đen không pha trộn với màu khác.

185. පත්තසදිසත්තා නඛා එව නඛපත්තානි. නඛා තිරියං අඤ්ඤමඤ්ඤෙන පරිච්ඡින්නාති විසුං වවත්ථිතතං සන්ධාය වුත්තං. තමෙව හි අත්ථං දස්සෙතුං ‘‘ද්වෙ නඛා එකතො නත්ථී’’ති ආහ.

185. Vì giống như lá cây, chính móng tay được gọi là nakhapattāni (lá móng). Câu "Nakhā tiriyaṃ aññamaññena paricchinnā (các móng được phân định với nhau theo chiều ngang)" được nói đến để chỉ sự tồn tại riêng biệt. Quả vậy, để chỉ ra ý nghĩa ấy, (kinh) đã nói rằng: "Không có hai móng ở cùng một chỗ".

186. දන්තපාළියාති දන්තාවලියා. යානකඋපත්ථම්භිනීති සකටස්ස ධුරට්ඨානෙ උපත්ථම්භකදණ්ඩො. දන්තානං ආධාරභූතා අට්ඨි හනුකට්ඨි.

186. Dantapāḷiyāti (hàng răng) có nghĩa là: dãy răng. Yānakaupatthambhinīti (cái chống đỡ của cỗ xe) có nghĩa là: cây gậy chống ở đầu càng xe. Xương làm nền tảng cho các răng là hanukaṭṭhi (xương hàm).

187. සඞ්කඩ්ඪියමානාති සම්පිණ්ඩියමානා. කොසකාරකකොසො උපල්ලිණ්ඩුපොට්ටලකං, යං ‘‘කොසෙය්‍යඵල’’න්තිපි වුච්චති. පුටබන්ධඋපාහනො සකලපිට්ඨිපාදච්ඡාදනඋපාහනො. ආනිසදං ආසනපදෙසො. තූණිරො සරාවාසො. ගලකඤ්චුකං කණ්ඨත්තාණං. කීටකුලාවකං ඛරමුඛකුටි.

187. Saṅkaḍḍhiyamānāti (khi được kéo lại) có nghĩa là: khi được vo tròn lại. Kosakārakakoso (cái kén của con tằm) là upalliṇḍupoṭṭalakaṃ (cái tổ của loài côn trùng tên upalliṇḍu), cái mà cũng được gọi là "koseyyaphala (trái tơ)". Puṭabandhaupāhano (đôi giày bít mũi) là sakalapiṭṭhipādacchādanaupāhano (đôi giày che kín cả mu bàn chân). Ānisadaṃ (ống đựng tên) là āsanapadeso (nơi để mũi tên). Tūṇiro (ống đựng tên) là sarāvāso (nơi ở của mũi tên). Galakañcukaṃ (áo giáp cổ) là kaṇṭhattāṇaṃ (vật bảo vệ cổ). Kīṭakulāvakaṃ (tổ côn trùng) là kharamukhakuṭi (tổ của loài côn trùng có miệng cứng).

අනුලොමෙන පටිලොමෙන චාති එත්ථ අංසපදෙසතො පට්ඨාය බාහුනො පිට්ඨිපදෙසෙන ඔතරණං අනුලොමො, මණිබන්ධතො පට්ඨාය බාහුනො පුරිමභාගෙන ආරොහනං පටිලොමො. තෙනෙව නයෙනාති දක්ඛිණහත්ථෙ වුත්තෙන නයෙන අනුලොමෙන පටිලොමෙන චාති අත්ථො. සුඛුමම්පීති යථාවුත්තඔළාරිකචම්මතො සුඛුමං. අන්තොමුඛචම්මාදිකොට්ඨාසෙසු වා තචෙන පරිච්ඡින්නත්තා යං දුරුපලක්ඛණීයං, තං ‘‘සුඛුම’’න්ති වුත්තං. තඤ්හි වුත්තනයෙන ඤාණෙන තචං විවරිත්වා පස්සන්තස්ස පාකටං හොති. ඉධ ඡවිපි තචගතිකා එවාති ‘‘තචො උපරි ආකාසෙන පරිච්ඡින්නො’’ති වුත්තො.

Trong câu "Anulomena paṭilomena ca (bằng chiều thuận và chiều nghịch)", việc đi xuống bằng phần sau của cánh tay, bắt đầu từ vùng vai, là anulomo (chiều thuận); việc đi lên bằng phần trước của cánh tay, bắt đầu từ cổ tay, là paṭilomo (chiều nghịch). Teneva nayenāti (bằng phương pháp ấy) có nghĩa là: bằng chiều thuận và chiều nghịch theo phương pháp đã nói ở tay phải. Sukhumampīti (cũng vi tế) có nghĩa là: vi tế hơn lớp da thô đã nói. Hoặc, trong các thể trược như da trong miệng v.v..., cái gì khó nhận biết vì được phân định bởi da, cái đó được gọi là "sukhuma (vi tế)". Quả vậy, thể trược ấy trở nên rõ ràng đối với người đang thấy sau khi đã mở lớp da ra bằng trí tuệ theo phương pháp đã nói. Ở đây, da mỏng cũng có bản chất như da dày, do đó được nói rằng "da được phân định bởi hư không ở bên trên".

188. නිසදපොතො [Pg.306] සිලාපුත්තකො. උද්ධනකොටීති මත්තිකාපිණ්ඩෙන කතඋද්ධනස්ස කොටි. තාලගුළපටලං නාම පක්කතාලඵලලසිකං තාලපට්ටිකාදීසු ලිම්පිත්වා සුක්ඛාපෙත්වා උද්ධරිත්වා ගහිතපටලං. සුඛුමන්ති යථාවුත්තමංසතො සුඛුමං. පණ්හිකමංසාදිථූලානං සකලසරීරස්ස කිසානං යෙභුය්‍යෙන මංසෙන පටිච්ඡාදිතත්තා වුත්තං ‘‘තිරියං අඤ්ඤමඤ්ඤෙන පරිච්ඡින්න’’න්ති.

188. Nisadapoto (hòn đá mài con) là silāputtako (hòn đá con). Uddhanakoṭīti (mép lò) có nghĩa là: mép của cái lò được làm bằng cục đất sét. Tālaguḷapaṭalaṃ nāma (cái gọi là bánh đường thốt nốt) là tấm bánh được lấy ra sau khi đã phết nhựa trái thốt nốt chín lên lá thốt nốt v.v..., làm cho khô, rồi bóc ra. Sukhumanti (vi tế) có nghĩa là: vi tế hơn thịt đã nói, như thịt gót chân v.v... Vì toàn thân của người mập và phần lớn (cơ thể) của người ốm được che phủ bởi thịt, nên được nói là "tiriyaṃ aññamaññena paricchinna (được phân định với nhau theo chiều ngang)".

189. ජාලාකාරො කඤ්චුකො ජාලකඤ්චුකො. විසුං වවත්ථිතභාවෙනෙව න්හාරූ තිරියං අඤ්ඤමඤ්ඤෙන පරිච්ඡින්නා.

189. Jālākāro kañcuko (áo giáp hình lưới) là jālakañcuko. Chỉ do sự tồn tại riêng biệt mà các sợi gân được phân định với nhau theo chiều ngang.

190. දන්තානං විසුං ගහිතත්තා ‘‘ඨපෙත්වා ද්වත්තිංස දන්තට්ඨීනී’’ති වුත්තං. එකං ජණ්ණුකට්ඨි, එකං ඌරුට්ඨීති එක-ග්ගහණං ‘‘එකෙකස්මිං පාදෙ’’ති අධිකතත්තා. එවං තිමත්තානීති එවං මත්තසද්දෙහි ආනිසදට්ඨිආදීනි ඉධ අවුත්තානිපි දස්සෙතීති වෙදිතබ්බං. එවඤ්ච කත්වා ‘‘අතිරෙකතිසතඅට්ඨිකසමුස්සය’’න්ති (විසුද්ධි. 1.122) ඉදඤ්ච වචනං සමත්ථිතං හොති.

190. Vì các răng được kể riêng, nên đã nói "ṭhapetvā dvattiṃsa dantaṭṭhīnī (ngoại trừ ba mươi hai xương răng)". Trong câu "Ekaṃ jaṇṇukaṭṭhi, ekaṃ ūruṭṭhi (một xương đầu gối, một xương đùi)", việc dùng từ "eka (một)" là do liên quan đến (ý nghĩa) "trong mỗi bàn chân". Trong câu "Evaṃ timattāni (có chừng ấy)", nên hiểu rằng bằng các từ "evaṃ" và "matta", (kinh) cũng chỉ ra các xương không được nói ở đây như xương ống tên v.v... Và do làm như vậy, câu nói này "atirekatisataaṭṭhikasamussaya (tập hợp hơn ba trăm khúc xương)" cũng được hoàn thành.

කීළාගොළකානි සුත්තෙන බන්ධිත්වා අඤ්ඤමඤ්ඤං ඝට්ටෙත්වා කීළනගොළකානි. ධනුකදණ්ඩො දාරකානං කීළනකඛුද්දකධනුකං. තත්ථ ජඞ්ඝට්ඨිකස්ස පතිට්ඨිතට්ඨානන්ති ජණ්ණුකට්ඨිම්හි පවිසිත්වා ඨිතට්ඨානන්ති අධිප්පායො. තෙන ඌරුට්ඨිනා පතිට්ඨිතං ඨානං යං කටිට්ඨිනො, තං අග්ගච්ඡින්නමහාපුන්නාගඵලසදිසං.

Kīḷāgoḷakāni (những viên bi chơi) là những viên bi đồ chơi được buộc bằng dây và va vào nhau. Dhanukadaṇḍo (cây cung) là cây cung nhỏ đồ chơi của trẻ con. Trong đó, câu "jaṅghaṭṭhikassa patiṭṭhitaṭṭhāna (nơi xương ống chân được thiết lập)" có chủ ý là "nơi nó đi vào và nằm trong xương đầu gối". Nơi nào của xương hông mà xương đùi ấy được thiết lập, nơi đó giống như trái mù u lớn bị cắt phần đầu.

කුම්භකාරෙන නිප්ඵාදිතං උද්ධනං කුම්භකාරිකඋද්ධනං. සීසකපට්ටවෙඨකං වෙඨෙත්වා ඨපිතං සීසමයං පට්ටකං. යෙන සුත්තං කන්තන්ති, තස්මිං තක්කම්හි විජ්ඣිත්වා ඨපිතගොළකා වට්ටනා නාම, වට්ටනානං ආවළි වට්ටනාවළි.

Uddhanaṃ nipphāditaṃ kumbhakārena (cái lò được người thợ gốm làm ra) là kumbhakārikauddhanaṃ (lò của thợ gốm). Sīsakapaṭṭaveṭhakaṃ (cuộn lá chì) là tấm lá bằng chì được cuộn lại và đặt xuống. Những quả cầu được xỏ vào và đặt trên trục (takkam) mà người ta dùng để kéo sợi (suttaṃ kantanti) được gọi là vaṭṭanā (con suốt); một hàng các con suốt là vaṭṭanāvaḷi (hàng con suốt).

මණ්ඩලාකාරෙන ඡින්නවංසකළීරඛණ්ඩානි වංසකළීරචක්කලකානි. අවලෙඛනසත්ථකං උච්ඡුතචාවලෙඛනසත්ථකං.

Maṇḍalākārena chinnavaṃsakaḷīrakhaṇḍāni (những miếng măng tre được cắt theo hình tròn) được gọi là vaṃsakaḷīracakkalakāni (bánh xe măng tre). Avalekhanasatthakaṃ (con dao róc) là ucchutacāvalekhanasatthakaṃ (con dao nhỏ dùng để róc vỏ mía).

192. වක්කභාගෙන පරිච්ඡින්නන්ති වක්කපරියන්තෙන භාගෙන පරිච්ඡින්නං. ඉතො පරෙසුපි එවරූපෙසු එසෙව නයො.

192. Vakkabhāgena paricchinnaṃ (được phân định bởi phần của quả cật) có nghĩa là: được phân định bởi phần cuối của quả cật. Đối với các thể trược tương tự sau đây, phương pháp cũng như vậy.

193. යං නිස්සායාති යං ලොහිතං නිස්සාය, නිස්සයනිස්සයොපි ‘‘නිස්සයො’’ත්වෙව වුච්චති. භවති හි කාරණකාරණෙපි කාරණවොහාරො යථා ‘‘චොරෙහි ගාමො දඩ්ඪො’’ති. අථ වා යස්මිං රූපකලාපෙ හදයවත්ථු[Pg.307], තම්පි ලොහිතගතිකමෙව හුත්වා තිට්ඨතීති ‘‘යං නිස්සායා’’ති වුත්තං.

193. “Yaṃ nissāya” (nương vào cái nào) là nương vào máu nào. Cái nương của cái nương cũng được gọi là “cái nương”. Thật vậy, trong cái nhân của cái nhân cũng có cách gọi là nhân, giống như câu “làng bị cháy do bọn trộm”. Hoặc là, trong sắc tổng hợp nào có sắc ý vật, sắc tổng hợp ấy cũng có tính chất của máu mà tồn tại, vì vậy được nói là “nương vào cái nào”.

194. පණ්ඩුකධාතුකන්ති පණ්ඩුසභාවං.

194. “Paṇḍukadhātukaṃ” (có yếu tố nhợt nhạt) là có bản chất nhợt nhạt.

195. පරියොනහනමංසන්ති පටිච්ඡාදකමංසං.

195. “Pariyonahanamaṃsaṃ” (thịt bao bọc) là thịt bao phủ.

196. උදරජිව්හාමංසන්ති ජිව්හාසණ්ඨානං උදරස්ස මත්ථකපස්සෙ තිට්ඨනකමංසං. ‘‘නීල’’න්ති වත්වා නීලං නාම බහුධාතුකන්ති ආහ ‘‘නිග්ගුණ්ඩිපුප්ඵවණ්ණ’’න්ති.

196. “Udarajivhāmaṃsaṃ” (thịt lưỡi dạ dày) là thịt có hình dạng lưỡi nằm ở phần trên của dạ dày. Sau khi nói “màu xanh”, vì cái gọi là màu xanh có nhiều yếu tố, nên ngài đã nói “màu hoa ô rô”.

197. පප්ඵාසමංසන්ති යථාඨානෙ එව ලම්බිත්වා ථොකං පරිවත්තකමංසං. නිරසන්ති නිහීනරසං. නිරොජන්ති නිප්පභං, ඔජාරහිතං වා.

197. “Papphāsamaṃsaṃ” (thịt phổi) là thịt treo lủng lẳng ở đúng vị trí và hơi xoay chuyển. “Nirasaṃ” (không vị) là không có vị. “Nirojaṃ” (không tươi) là không có ánh sáng, hoặc không có dưỡng chất.

198. ඔභග්ගාති අවභුජිත්වා ඨිතා. සක්ඛරසුධාවණ්ණන්ති මරුම්බෙහි කතසුධාවණ්ණං. ‘‘සෙතසක්ඛරසුධාවණ්ණ’’න්තිපි පාඨො, සෙතසක්ඛරවණ්ණං, සුධාවණ්ණඤ්චාති අත්ථො.

198. “Obhaggā” (cong xuống) là cong xuống mà đứng. “Sakkharasudhāvaṇṇaṃ” (màu vôi sỏi) là có màu vôi được làm bằng sỏi. Cũng có bản đọc là “setasakkharasudhāvaṇṇaṃ”, nghĩa là có màu sỏi trắng và màu vôi.

199. අන්තස්ස ආභුජිත්වා ආභුජිත්වා ඨිතප්පදෙසා අන්තභොගට්ඨානානි. තෙසං බන්ධනභූතං අන්තගුණං නාමාති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘අන්තගුණන්ති අන්තභොගට්ඨානෙසු බන්ධන’’න්ති. කුද්දාලඵරසුකම්මාදීනි කරොන්තානං අන්තභොගෙ අගළන්තෙ එකතො ආබන්ධිත්වා, කිං විය? යන්තසුත්තකමිව යන්තඵලකානීති. කිමිව තත්ථ ඨිතන්ති ආහ ‘‘පාදපුඤ්ඡන…පෙ… ඨිත’’න්ති. පුරිමඤ්චෙත්ථ ආබන්ධනස්ස, දුතියං ඨානාකාරස්ස නිදස්සනන්ති දට්ඨබ්බං.

199. Những chỗ của ruột nằm cuộn đi cuộn lại là các khúc ruột. Để chỉ ra rằng cái buộc nối chúng lại được gọi là màng ruột, ngài đã nói: “Antaguṇaṃ (màng ruột) là cái buộc nối ở các khúc ruột”. Nó buộc các khúc ruột lại với nhau để chúng không bị tuột ra khi người ta làm các công việc như cuốc, đẽo, v.v. Giống như cái gì? Giống như sợi dây máy buộc các tấm ván máy. Để trả lời câu hỏi “Nó nằm ở đó giống như cái gì?”, ngài đã nói: “nằm... như giẻ chùi chân...”. Ở đây, nên hiểu rằng ví dụ trước là để minh họa cho sự buộc nối, ví dụ sau là để minh họa cho hình dạng nằm.

200. අසිතං නාම භුත්තං ඔදනාදි. පීතං නාම පිවනවසෙන අජ්ඣොහටපානකාදි. ඛායිතං නාම සංඛාදිතං පිට්ඨමූලඵලඛජ්ජාදි. සායිතං නාම අස්සාදිතං අම්බපක්කමධුඵාණිතාදි.

200. “Asitaṃ” (vật đã ăn) là cơm v.v. đã được ăn. “Pītaṃ” (vật đã uống) là thức uống v.v. đã được nuốt vào theo cách uống. “Khāyitaṃ” (vật đã nhai) là bánh, củ, quả, vật cứng v.v. đã được nhai. “Sāyitaṃ” (vật đã nếm) là xoài chín, mật ong, đường phèn v.v. đã được nếm.

යත්ථාති යස්මිං උදරෙ. යන්ති ච උදරමෙව පච්චාමසති. යත්ථ පානභොජනාදීනි පතිත්වා තිට්ඨතීති සම්බන්ධො. සුවානවමථු සාරමෙය්‍යවන්තං. විවෙකන්ති විභාගං.

“Yattha” (nơi nào) là trong dạ dày nào. Và từ “yaṃ” cũng chỉ đến dạ dày. Sự liên kết là: nơi mà thức uống, thức ăn v.v. rơi vào và nằm lại. “Suvānavamathu” (chất nôn của chó) là chất nôn của chó (“sārameyyavantaṃ”). “Vivekaṃ” (sự phân tách) là sự phân chia.

201. හෙට්ඨානාභිපිට්ඨිකණ්ටකමූලානං [Pg.308] අන්තරෙති පුරිමභාගවසෙන නාභියා හෙට්ඨාපදෙසස්ස පච්ඡිමභාගවසෙන හෙට්ඨිමපිට්ඨිකණ්ටකානං වෙමජ්ඣෙ. වෙළුනාළිකසදිසො පදෙසොති අධිප්පායො.

201. “Heṭṭhānābhipiṭṭhikaṇṭakamūlānaṃ antare” (ở giữa rốn và gốc xương sống) là ở giữa vùng dưới rốn theo phần phía trước và các đốt sống lưng dưới theo phần phía sau. Ý nghĩa là vùng giống như ống tre.

202. සමොහිතන්ති නිචිතං.

202. “Samohitaṃ” (được tích tụ) là được tích tụ.

204. පූතිභාවං ආපන්නං කුක්කුටණ්ඩං පූතිකුක්කුටණ්ඩං. උද්දෙකො පිත්තාදීහි විනා කෙවලො උද්ධඞ්ගමවාතො.

204. Trứng gà đã đạt đến trạng thái thối rữa được gọi là “pūtikukkuṭaṇḍaṃ” (trứng gà thối). “Uddeko” (ợ hơi) là chỉ có gió đi lên mà không có mật v.v.

205. ආචාමො අවස්සාවනකඤ්ජිකං.

205. “Ācāmo” là nước cơm (“avassāvanakañjikaṃ”).

206. වක්කහදයයකනපප්ඵාසෙ තෙමයමානන්ති එත්ථ යකනං හෙට්ඨාභාගපූරණෙනෙව තෙමෙති, ඉතරානි තෙසං උපරි ථොකං ථොකං පග්ඝරණෙනාති දට්ඨබ්බං.

206. Trong câu “vakkahadayayakanapapphāse temayamānaṃ” (làm ẩm thận, tim, gan, phổi), nên hiểu rằng gan được làm ẩm chỉ bằng cách làm đầy phần dưới, còn các phần khác (thận, tim, phổi) được làm ẩm bằng cách rỉ ra từng chút một ở trên chúng.

207. උතුවිකාරො උණ්හවලාහකාදිහෙතුකො. විසමච්ඡින්නො භිසාදිකලාපො විසමං උදකං පග්ඝරති, එවමෙවං සරීරං කෙසකූපාදිවිවරෙහි උපරි, හෙට්ඨා, තිරියඤ්ච සෙදං විසමං පග්ඝරතීති දස්සෙතුං විසමච්ඡින්න-ග්ගහණං කතං.

207. Sự biến đổi của thời tiết có nguyên nhân là mây nóng v.v. Việc dùng từ “visamacchinna” (bị cắt không đều) được thực hiện để chỉ ra rằng: giống như một bó ngó sen v.v. bị cắt không đều sẽ làm nước chảy ra không đều, cũng vậy, thân thể này làm mồ hôi chảy ra không đều từ các lỗ chân lông v.v. ở trên, ở dưới, và ở ngang.

208. විසමාහාරන්ති තදාපවත්තමානසරීරාවත්ථාය අසප්පායාහාරං, අතිකටුකඅච්චුණ්හාදිවිසභාගාහාරං වා. සම්මොහවිනොදනියං (විභ. අට්ඨ. 356) පන ‘‘විසභාගාහාර’’න්ත්වෙව වුත්තං තදා පවත්තමානානං ධාතූනං විසභාගත්තා.

208. “Visamāhāraṃ” (thức ăn không điều hòa) là thức ăn không thích hợp với trạng thái cơ thể đang diễn ra lúc đó, hoặc là thức ăn không tương hợp như quá cay, quá nóng v.v. Còn trong sách Sammohavinodanī, chỉ nói là “thức ăn không tương hợp”, vì nó không tương hợp với các yếu tố đang diễn ra lúc đó.

209. ‘‘න්හානකාලෙ’’ති ඉදං උදකස්ස උපරි සිනෙහස්ස සම්භවදස්සනත්ථං වුත්තං. පරිබ්භමන්තසිනෙහබින්දුවිසටසණ්ඨානාති විසටං හුත්වා පරිබ්භමන්තසිනෙහබින්දුසණ්ඨානා. උතුවිසභාගො බහිද්ධාසමුට්ඨානො. ධාතුවිසභාගො අන්තොසමුට්ඨානො. තෙ පදෙසාති තෙ හත්ථතලාදිපදෙසා.

209. Câu “lúc tắm” này được nói để chỉ ra sự phát sinh của chất nhờn trên mặt nước. “Paribbhamantasinehabinduvisaṭasaṇṭhānā” (có hình dạng của giọt dầu lan ra và xoay tròn) là sau khi lan ra, chúng có hình dạng của giọt dầu đang xoay tròn. Sự không tương hợp của thời tiết có nguồn gốc bên ngoài. Sự không tương hợp của các yếu tố có nguồn gốc bên trong. “Te padesā” (những vùng đó) là những vùng đó như lòng bàn tay v.v.

210. කිඤ්චීති උණ්හාදිරසානං අඤ්ඤතරං ආහාරවත්ථු. නෙසන්ති සත්තානං. හදයං ආගිලායතීති විසභාගාහාරාදිං පටිච්ච හදයප්පදෙසො විවත්තති.

210. “Kiñci” (một cái gì đó) là một vật thực nào đó trong các vị như nóng v.v. “Nesaṃ” (của chúng) là của chúng sinh. “Hadayaṃ āgilāyati” (tim bị bệnh) là do duyên với thức ăn không tương hợp v.v., vùng tim bị biến đổi.

211. දධිනො [Pg.309] විස්සන්දනඅච්ඡරසො දධිමුත්තං. ගළිත්වාති සන්දිත්වා. තාලුමත්ථකවිවරෙන ඔතරිත්වාති මත්ථකවිවරතො ආගන්ත්වා තාලුමත්ථකෙන ඔතරිත්වා.

211. Nước trong chảy ra từ sữa chua là “dadhimuttaṃ” (nước sữa chua). “Gaḷitvā” (sau khi nhỏ giọt) là sau khi chảy. “Tālumatthakavivarena otaritvā” (đi xuống qua khe hở trên vòm miệng) là đến từ khe hở trên đỉnh đầu rồi đi xuống qua vòm miệng.

212. තෙලං විය සකටස්ස නාභිඅක්ඛසීසානං අට්ඨිසන්ධීනං අබ්භඤ්ජනකිච්චං සාධයමානා. කටකටායන්තීති ‘‘කට කටා’’ති සද්දං කරොන්ති. අනුරවදස්සනං හෙතං. දුක්ඛන්තීති දුක්ඛිතානි සඤ්ජාතදුක්ඛානි හොන්ති.

212. Giống như dầu thực hiện công việc bôi trơn cho trục và đầu trục của xe, (chất nhờn) thực hiện công việc bôi trơn cho các khớp xương. “Kaṭakaṭāyanti” (kêu răng rắc) là chúng tạo ra tiếng “kaṭa kaṭa”. Đây là từ tượng thanh. “Dukkhanti” (bị đau) là chúng bị đau khổ, có sự đau khổ đã phát sinh.

213. සමූලකූලමාසං ඣාපෙත්වා ඡාරිකං අවස්සාවෙත්වා ගහිතයූසො මාසඛාරො. උච්ඡිට්ඨොදකගබ්භමලාදීනං ඡඩ්ඩනට්ඨානං චන්දනිකා. රවණඝටං නාම පකතියා සම්මුඛමෙව හොති. යස්ස පන ආරග්ගමත්තම්පි උදකස්ස පවිසනමුඛං නත්ථි, තං දස්සෙතුං ‘‘අමුඛෙ රවණඝටෙ’’ති වුත්තං. ආයූහනන්ති සමීහනං.

213. Nước cốt lấy được sau khi đốt đậu ván cả rễ rồi lọc tro được gọi là “māsakhāro” (nước tro đậu). Nơi vứt bỏ nước rửa chén, chất thải trong bụng mẹ v.v. được gọi là “candanikā” (hố rác). Cái gọi là bình Yavana thông thường không có miệng. Để chỉ cái bình mà không có cả miệng cho nước vào dù chỉ bằng đầu mũi dùi, nên được nói là “trong bình Yavana không có miệng”. “Āyūhanaṃ” (sự cố gắng) là sự cố gắng.

214. එවඤ්හීතිආදි යථාවුත්තාය උග්ගහකොසල්ලපටිපත්තියා නිගමනං. ඉදානි යථාවුත්තං මනසිකාරකොසල්ලපටිපත්තිම්පි නිගමනවසෙන ගහෙත්වා කම්මට්ඨානං මත්ථකං පාපෙත්වා දස්සෙතුං ‘‘අනුපුබ්බතො’’තිආදි ආරද්ධං. තත්ථ පණ්ණත්තිසමතික්කමාවසානෙති කෙසාදිපණ්ණත්තිසමතික්කමවසෙන පවත්තාය භාවනාය අවසානෙ. අපුබ්බාපරියමිවාති එකජ්ඣමිව. කෙසාති ඉති-සද්දො ආදිඅත්ථො, පකාරත්ථො වා, එවමාදිනා ඉමිනා පකාරෙන වාති අත්ථො. තෙ ධම්මාති වණ්ණාදිවසෙන වවත්ථාපිතා පටික්කූලාකාරතො උපට්ඨිතා කොට්ඨාසධම්මා.

214. Câu bắt đầu bằng “Evañhi” là phần kết luận cho sự thực hành thiện xảo trong việc nắm bắt như đã được nói. Bây giờ, để kết luận cả sự thực hành thiện xảo trong việc tác ý như đã được nói và đưa đề mục thiền đến đỉnh cao, ngài đã bắt đầu câu “anupubbato” v.v. Trong đó, “paṇṇattisamatikkamāvasāne” (vào lúc cuối của sự vượt qua chế định) là vào lúc cuối của sự tu tập đã diễn ra theo cách vượt qua chế định về tóc v.v. “Apubbāpariyaṃ iva” (như không có trước sau) là giống như đồng thời. Trong từ “kesā”, từ “iti” có nghĩa là bắt đầu, hoặc có nghĩa là loại/cách thức, tức là “v.v.” hoặc “theo cách này”. “Te dhammā” (các pháp ấy) là các pháp là các thể phần đã được xác định theo màu sắc v.v. và đã hiện khởi từ phương diện đáng ghê tởm.

බහිද්ධාපීති සසන්තානතො බහිපි, පරසන්තානකායෙපීති අත්ථො. මනසිකාරං උපසංහරතීති යථාවුත්තං පටික්කූලමනසිකාරං උපනෙති. යථා ඉදං, තථා එතන්ති. එවං සබ්බකොට්ඨාසෙසු පාකටීභූතෙසූති යථා අත්තනො කායෙ, එවං පරෙසම්පි කායෙ සබ්බෙසු කෙසාදිකොට්ඨාසෙසු පටික්කූලවසෙන විභූතභාවෙන උපට්ඨිතෙසූති අත්ථො. අයමෙත්ථ කසිණෙසු වඩ්ඪනසදිසො යොගිනො භාවනාවිසෙසො දස්සිතො.

Bahiddhāpi (cũng ở bên ngoài) có nghĩa là: cũng ở bên ngoài dòng tương tục của chính mình, tức là trong thân thuộc dòng tương tục của người khác. Manasikāraṃ upasaṃharati (hướng sự tác ý đến) có nghĩa là: hướng đến sự tác ý về tính bất tịnh như đã được nói. Giống như (thân) này, (thân kia) cũng như vậy. Evaṃ sabbakoṭṭhāsesu pākaṭībhūtesu (khi tất cả các thể trược đã trở nên hiện rõ như vậy) có nghĩa là: khi tất cả các thể trược từ tóc trở đi trong thân của người khác cũng hiện khởi với tính cách bất tịnh, một cách rõ ràng, giống như trong thân của chính mình. Ở đây, pháp tu tập đặc biệt này của hành giả, tương tự như việc khuếch trương đề mục kasiṇa, đã được chỉ ra.

අනුපුබ්බමුඤ්චනාදීති ආදි-සද්දෙන සුත්තන්තනයෙන විභාවිතං වීරියසමතායොජනං සඞ්ගණ්හාති. පුනප්පුනං මනසි කරොතොති වුත්තනයෙන අත්තනො [Pg.310] කායෙ කෙසාදිකෙ ‘‘පටික්කූලා පටික්කූලා’’ති අභිණ්හසො මනසිකාරං පවත්තෙන්තස්ස යදා සද්ධාදීනි ඉන්ද්‍රියානි ලද්ධසමථානි විසදානි පවත්තන්ති, තදා අස්සද්ධියාදීනං දූරීභාවෙන සාතිසයං බලප්පත්තෙහි සත්තහි සද්ධම්මෙහි ලද්ධූපත්ථම්භානි විතක්කාදීනි ඣානඞ්ගානි පටුතරානි හුත්වා පාතුභවන්ති. තෙසං උජුවිපච්චනීකතාය නීවරණානි වික්ඛම්භිතානෙව හොන්ති සද්ධිං තදෙකට්ඨෙහි පාපධම්මෙහි. උපචාරසමාධිනා චිත්තං සමාධියති, සො තංයෙව නිමිත්තං ආසෙවන්තො භාවෙන්තො බහුලීකරොන්තො අප්පනං පාපුණාති. තෙන වුත්තං ‘‘අනුක්කමෙන අප්පනා උප්පජ්ජතී’’ති. සබ්බාකාරතොති වණ්ණාදිවසෙන පඤ්චධාපි. සාති අප්පනා.

Trong câu Anupubbamuñcanādi (từ bỏ tuần tự v.v.), từ ādi (v.v.) bao hàm cả việc quân bình tinh tấn đã được giải thích theo phương pháp của kinh tạng. Punappunaṃ manasi karoti (tác ý lặp đi lặp lại) có nghĩa là: đối với vị hành giả đang làm phát sanh sự tác ý một cách thường xuyên về các thể trược từ tóc trở đi trong thân của mình rằng 'bất tịnh, bất tịnh' theo phương pháp đã nói, khi các căn như tín v.v. vận hành một cách thanh tịnh, đã đạt được sự vắng lặng, thì bấy giờ, do sự xa lìa của các pháp đối nghịch như vô tín v.v., các thiền chi như tầm v.v., được bảy thiện pháp đã đạt đến sức mạnh phi thường hỗ trợ, trở nên sắc bén hơn và xuất hiện. Do là pháp đối nghịch trực tiếp của chúng (các thiền chi), các triền cái cùng với các ác pháp có cùng nền tảng với chúng liền bị trấn áp. Tâm được định tĩnh bởi cận định. Vị ấy, khi thực hành, tu tập, làm cho sung mãn chính tướng ấy, sẽ đạt đến an chỉ định. Do đó, đã được nói rằng: 'an chỉ định sanh khởi theo tuần tự'. Sabbākārato (bởi tất cả các phương diện) có nghĩa là: bởi cả năm phương diện, tức là về màu sắc v.v. Sā (nó) chính là an chỉ định.

යදි පනෙතං කම්මට්ඨානං අවිඤ්ඤාණකාසුභකම්මට්ඨානානි විය පඨමජ්ඣානවසෙන සිජ්ඣති, අථ කස්මා ‘‘කායගතාසතී’’ති වුත්තන්ති ආහ ‘‘එවං පඨමජ්ඣානවසෙනා’’තිආදි. නානාවණ්ණසණ්ඨානාදීසු ද්වත්තිංසාය කොට්ඨාසෙසු පවත්තමානාය සතියා කිච්චමෙත්ථ සාතිසයන්ති ආහ ‘‘සතිබලෙන ඉජ්ඣනතො’’ති.

Nếu đề mục thiền này thành tựu nhờ sơ thiền, giống như các đề mục thiền bất tịnh về tử thi vô tri giác, vậy tại sao lại được gọi là 'niệm thân'? (Để trả lời), ngài đã nói: 'evaṃ paṭhamajjhānavasena' (như vậy, nhờ sơ thiền) v.v. Ở đây, phận sự của niệm, vốn vận hành trong ba mươi hai thể trược có màu sắc, hình dáng v.v. khác nhau, là phi thường, do đó ngài đã nói: 'satibalena ijjhanato' (vì nó thành tựu nhờ sức mạnh của niệm).

පන්තසෙනාසනෙසු, අධිකුසලෙසු ච අරතිං, කාමගුණෙසු ච රතිං සහති අභිභවතීති අරතිරතිසහො සරීරසභාවචින්තනෙන අනභිරතියා පහීනත්තා. තථා කොට්ඨාසභාවනාය අත්තසිනෙහස්ස පරික්ඛීණත්තා භයභෙරවං සහති, සීතාදීනඤ්ච අධිවාසකජාතිකො හොති. අත්තසිනෙහවසෙන හි පුරිසස්ස භයභෙරවං හොති, දුක්ඛස්ස ච අනධිවාසනං. ඉමං පන කොට්ඨාසභාවනමනුයුත්තස්ස න කෙවලං පඨමජ්ඣානමත්තමෙව, උත්තරිපි පටිවෙධො අත්ථීති දස්සෙතුං ‘‘කෙසාදීන’’න්තිආදි වුත්තං.

Vị ấy chịu đựng, chế ngự được sự không hoan hỷ trong các trú xứ xa vắng và trong các thiện pháp cao thượng, và sự hoan hỷ trong các dục trưởng, nên được gọi là aratiratisaho (người chinh phục sự không hoan hỷ và sự hoan hỷ), bởi vì sự không hoan hỷ đã được từ bỏ nhờ việc suy niệm về bản chất thực của thân. Tương tự, do sự ái luyến bản thân đã được đoạn tận nhờ tu tập về các thể trược, vị ấy chịu đựng được sự sợ hãi và kinh hoàng, và trở thành người có bản chất kham nhẫn với lạnh v.v. Quả vậy, chính do sự ái luyến bản thân mà một người có sự sợ hãi và kinh hoàng, và không kham nhẫn được với khổ. Nhưng để chỉ ra rằng đối với người chuyên tâm tu tập về các thể trược này, không chỉ có sơ thiền mà còn có sự chứng ngộ cao hơn, nên đã nói 'kesādīnaṃ' (của tóc v.v.) và các câu tiếp theo.

ආනාපානස්සතිකථාවණ්ණනා

Giải Thích Về Chương Niệm Hơi Thở

215. යං තං එවං පසංසිත්වා ආනාපානස්සතිකම්මට්ඨානං නිද්දිට්ඨන්ති සම්බන්ධො. තත්ථ යස්මා ‘‘කථං භාවිතො’’තිආදිකාය පුච්ඡාපාළියා අත්ථෙ විභාවිතෙ ථොමනාපාළියාපි අත්ථො විභාවිතොයෙව හොති භෙදාභාවතො, තස්මා තං ලඞ්ඝිත්වා ‘‘කථං භාවිතො චා’’තිආදිනා ආරභති. තත්ථ හි ඉතො පසංසාභාවො ‘‘අයම්පි ඛො’’ති වචනඤ්ච විසෙසො. තෙසු පසංසාභාවං දස්සෙතුං ‘‘එවං පසංසිත්වා’’ති වුත්තං. පසංසා ච තත්ථ අභිරුචිජනනෙන උස්සාහනත්ථා. තඤ්හි සුත්වා භික්ඛූ ‘‘භගවා ඉමං සමාධිං අනෙකෙහි ආකාරෙහි පසංසති, සන්තො [Pg.311] කිරායං සමාධි පණීතො ච අසෙචනකො ච සුඛො ච විහාරො පාපධම්මෙ ච ඨානසො අන්තරධාපෙතී’’ති සඤ්ජාතාභිරුචයො උස්සාහජාතා සක්කච්චං අනුයුඤ්ජිතබ්බං පටිපජ්ජිතබ්බං මඤ්ඤන්ති. ‘‘අයම්පි ඛො’’ති පදස්ස යෙ ඉමෙ මයා නිබ්බානමහාසරස්ස ඔතරණතිත්ථභූතා කසිණජ්ඣානඅසුභජ්ඣානාදයො දෙසිතා, න කෙවලං තෙ එව, අයම්පි ඛොති භගවා අත්තනො පච්චක්ඛභූතං සමාධිං දෙසනානුභාවෙන තෙසම්පි භික්ඛූනං ආසන්නං, පච්චක්ඛඤ්ච කරොන්තො සම්පිණ්ඩනවසෙන එවමාහාති සම්බන්ධමුඛෙන අත්ථො වෙදිතබ්බො.

215. Mối liên hệ là: 'Đề mục thiền niệm hơi thở nào đã được tán thán như vậy, đã được chỉ dạy'. Ở đây, vì khi ý nghĩa của đoạn văn câu hỏi bắt đầu bằng 'kathaṃ bhāvito' (được tu tập như thế nào?) được giải thích, thì ý nghĩa của đoạn văn tán thán cũng được giải thích, do không có sự khác biệt, nên ngài bỏ qua đoạn đó và bắt đầu với 'kathaṃ bhāvito ca' (và được tu tập như thế nào?). Quả vậy, ở đoạn văn tán thán đó, sự khác biệt so với đoạn này là sự hiện hữu của lời tán thán và câu 'ayampi kho' (cả pháp này nữa). Trong số những điểm khác biệt đó, để chỉ ra sự hiện hữu của lời tán thán, ngài đã nói 'evaṃ pasaṃsitvā' (sau khi tán thán như vậy). Và lời tán thán ở đây có mục đích khuyến khích bằng cách làm phát sanh sự hoan hỷ. Quả vậy, sau khi nghe điều đó, các vị Tỳ-khưu nghĩ rằng: 'Đức Thế Tôn tán thán pháp định này bằng nhiều cách. Định này quả là tịch tịnh, vi diệu, không cần thêm thắt, và là một trú xứ an lạc, lại còn làm cho các ác pháp biến mất ngay lập tức.' Do đó, với sự hoan hỷ và nỗ lực phát sanh, họ nghĩ rằng nên chuyên tâm thực hành một cách cẩn trọng. Về cụm từ 'Ayampi kho', ý nghĩa nên được hiểu theo mối liên hệ như sau: Đức Thế Tôn, khi làm cho pháp định mà Ngài đã trực tiếp chứng ngộ trở nên gần gũi và hiển nhiên đối với các vị Tỳ-khưu ấy bằng năng lực thuyết pháp của mình, đã nói như vậy một cách tóm tắt rằng: 'Không chỉ có các pháp như thiền kasiṇa, thiền bất tịnh v.v. mà Ta đã thuyết giảng, vốn là bến đỗ để đi vào đại dương Niết-bàn, mà cả pháp định này nữa (cũng là bến đỗ)'.

සොළසවත්ථුකන්ති චතූසු අනුපස්සනාසු චතුන්නං චතුක්කානං වසෙන සොළසට්ඨානං. සබ්බාකාරපරිපූරොති කම්මට්ඨානපාළියා පදත්ථො පිණ්ඩත්ථො උපමා චොදනා පරිහාරො පයොජනන්ති එවමාදීහි සබ්බෙහි ආකාරෙහි පරිපුණ්ණො. නිද්දෙසොති කම්මට්ඨානස්ස නිස්සෙසතො විත්ථාරො.

Soḷasavatthukaṃ (có mười sáu nền tảng) có nghĩa là có mười sáu cơ sở, do có bốn bộ bốn trong bốn pháp tùy quán. Sabbākāraparipūro (tròn đủ mọi phương diện) có nghĩa là tròn đủ về mọi phương diện như: ý nghĩa của từng từ, ý nghĩa tổng hợp, ví dụ, sự chất vấn, sự giải đáp, và lợi ích của đoạn kinh về đề mục thiền. Niddeso (sự chỉ dẫn) là sự giải thích chi tiết, không thiếu sót về đề mục thiền.

216. කථන්ති ඉදං පුච්ඡනාකාරවිභාවනපදං. පුච්ඡා චෙත්ථ කථෙතුකම්‍යතාවසෙන අඤ්ඤාසං අසම්භවතො. සා ච උපරි දෙසනං ආරුළ්හානං සබ්බෙසං පකාරවිසෙසානං ආමසනවසෙනාති ඉමමත්ථං දස්සෙන්තො ‘‘කථන්ති…පෙ… කම්‍යතාපුච්ඡා’’ති ආහ. කථං බහුලීකතොති එත්ථාපි ‘‘ආනාපානස්සතිසමාධී’’ති පදං ආනෙත්වා සම්බන්ධිතබ්බං. තත්ථ කථන්ති ආනාපානස්සතිසමාධිබහුලීකාරං නානප්පකාරතො විත්ථාරෙතුකම්‍යතාපුච්ඡා. බහුලීකතො ආනාපානස්සතිසමාධීති තථාපුට්ඨධම්මනිදස්සනන්ති ඉමමත්ථං ‘‘එසෙව නයො’’ති ඉමිනා අතිදිසති. තථා සන්තභාවාදයොපි තස්ස යෙහි භාවනාබහුලීකාරෙහි සිද්ධා, තග්ගහණෙනෙව ගහිතා හොන්තීති දස්සෙතුං ‘‘කථං බහුලීකතො…පෙ… වූපසමෙතීති එත්ථාපි එසෙව නයො’’ති වුත්තං.

216. Từ 'kathaṃ' (như thế nào) này là từ biểu thị hình thức câu hỏi. Và ở đây, câu hỏi này là do ý muốn được nghe giải thích, vì không thể có các câu hỏi khác. Và câu hỏi đó có mục đích bao quát tất cả các phương diện đặc biệt đã được trình bày trong bài giảng ở trên. Để chỉ ra ý nghĩa này, ngài đã nói: 'kathanti…pe… kamyatāpucchā' (kathaṃ… là câu hỏi do ý muốn được nghe). Ở câu 'kathaṃ bahulīkato' (được làm cho sung mãn như thế nào?), cũng cần phải thêm từ 'ānāpānassatisamādhi' (định niệm hơi thở) vào để liên kết. Ở đó, 'kathaṃ' là câu hỏi do ý muốn được giải thích chi tiết về việc làm cho sung mãn định niệm hơi thở theo nhiều phương diện khác nhau. 'Bahulīkato ānāpānassatisamādhi' là sự chỉ ra pháp đã được hỏi như vậy. Ngài áp dụng tương tự ý nghĩa này bằng câu 'eseva nayo' (cũng theo cách này). Tương tự, để chỉ ra rằng các trạng thái như sự tịch tịnh v.v. cũng được thành tựu nhờ sự tu tập và làm cho sung mãn nào của pháp định ấy, thì chúng cũng được bao hàm khi đề cập đến sự tu tập và làm cho sung mãn đó, nên đã được nói: 'kathaṃ bahulīkato…pe… vūpasametīti etthāpi eseva nayo' (ở câu 'được làm cho sung mãn như thế nào... làm cho an tịnh', cũng theo cách này).

‘‘පුන ච පරං, උදායි, අක්ඛාතා මයා සාවකානං පටිපදා, යථාපටිපන්නා මෙ සාවකා චත්තාරො සතිපට්ඨානෙ භාවෙන්තී’’තිආදීසු (ම. නි. 2.247) උප්පාදනවඩ්ඪනට්ඨෙන භාවනා වුච්චතීති තදුභයවසෙන අත්ථං දස්සෙන්තො ‘‘භාවිතොති උප්පාදිතො වඩ්ඪිතො වා’’ති ආහ. තත්ථ භාවං විජ්ජමානතං ඉතො ගතොති භාවිතො, උප්පාදිතො පටිලද්ධමත්තොති අත්ථො. උප්පන්නො පන ලද්ධාසෙවනො, භාවිතො පගුණභාවං ආපාදිතො, වඩ්ඪිතොති අත්ථො[Pg.312]. ආනාපානපරිග්ගාහිකායාති දීඝරස්සාදිවිසෙසෙහි සද්ධිං අස්සාසපස්සාසෙ පරිච්ඡිජ්ජගාහිකාය, තෙ ආරබ්භ පවත්තාය, සතියං පච්චයභූතායන්ති අත්ථො. පුරිමස්මිඤ්හි අත්ථෙ සමාධිස්ස සතියා සහජාතාදිපච්චයභාවො වුත්තො සම්පයුත්තවචනතො, දුතියස්මිං පන උපනිස්සයභාවොපි. උපචාරජ්ඣානසහගතා හි සති අප්පනාසමාධිස්ස උපනිස්සයො හොතීති. බහුලීකතොති බහුලං පවත්තිතො, තෙන ආවජ්ජනාදිවසීභාවප්පත්තිමාහ. යො හි වසීභාවං ආපාදිතො, සො ඉච්ඡිතිච්ඡිතක්ඛණෙ සමාපජ්ජිතබ්බතො පුනප්පුනං පවත්තීයති. තෙන වුත්තං ‘‘පුනප්පුනං කතො’’ති. යථා ‘‘ඉධෙව, භික්ඛවෙ, සමණො’’ති (ම. නි. 1.139; අ. නි. 4.241), ‘‘විවිච්චෙව කාමෙහී’’ති (දී. නි. 1.226; සං. නි. 2.152; අ. නි. 4.123) ච එවමාදීසු පඨමපදෙ වුත්තො එව-සද්දො දුතියාදීසුපි වුත්තො එව හොති, එවමිධාපීති ආහ ‘‘උභයත්ථ එවසද්දෙන නියමො වෙදිතබ්බො’’ති. උභයපදනියමෙන ලද්ධගුණං දස්සෙතුං ‘‘අයඤ්හී’’තිආදි වුත්තං.

Trong các câu như: “Này Udāyi, lại nữa, con đường thực hành đã được Như Lai tuyên thuyết cho các vị đệ tử, khi đã thực hành theo đó, các vị đệ tử của Như Lai tu tập bốn niệm xứ” (ma. ni. 2.247), sự tu tập (bhāvanā) được nói đến với ý nghĩa là làm cho phát sanh và làm cho tăng trưởng. Do đó, để trình bày ý nghĩa theo cả hai phương diện ấy, ngài đã nói: “Bhāvito có nghĩa là uppādito (được làm cho phát sanh) hoặc vaḍḍhito (được làm cho tăng trưởng)”. Trong đó, bhāvito là do đã đi đến (ito gato) trạng thái (bhāvaṃ) hiện hữu (vijjamānataṃ); có nghĩa là uppādito, chỉ vừa mới chứng đắc. Còn pháp đã phát sanh (uppanno) và đã được thực hành (laddhāsevano) thì gọi là bhāvito, tức là đã được đưa đến (āpādito) trạng thái thuần thục (paguṇabhāvaṃ), có nghĩa là vaḍḍhito (được làm cho tăng trưởng). Ānāpānapariggāhikāya có nghĩa là: do niệm (satiyā) có khả năng nắm bắt (pariggāhikāya) hơi thở vô và hơi thở ra (assāsapassāse) cùng với các đặc điểm như dài, ngắn v.v... (dīgharassādivisesehi saddhiṃ), và do niệm ấy sanh khởi (pavattāya) lấy các hơi thở ấy làm đối tượng (te ārabbha), và là nhân duyên (paccayabhūtāya). Thật vậy, trong ý nghĩa thứ nhất, do có từ “tương ưng” (sampayutta), nên trạng thái làm duyên câu sanh v.v... (sahajātādipaccayabhāvo) của niệm đối với định đã được nói đến. Còn trong ý nghĩa thứ hai, trạng thái làm duyên y chỉ (upanissayabhāvo) cũng được nói đến. Vì rằng, niệm tương ưng với thiền cận định (upacārajjhānasahagatā sati) là duyên y chỉ (upanissayo) cho định an chỉ (appanāsamādhissa). Bahulīkato có nghĩa là được thực hành nhiều lần. Qua đó, ngài nói đến việc đạt được các năng lực tự tại như hướng tâm v.v... (āvajjanādivasībhāvappattiṃ). Thật vậy, định nào đã được đưa đến trạng thái tự tại (vasībhāvaṃ āpādito), định ấy được thực hành nhiều lần (punappunaṃ pavattīyati) do có thể nhập vào (samāpajjitabbato) trong từng khoảnh khắc mong muốn (icchiticchitakkhaṇe). Do đó, có câu nói: “punappunaṃ kato (được làm đi làm lại nhiều lần)”. Giống như trong các câu như: “idheva, bhikkhave, samaṇo (này các Tỳ khưu, chỉ ở đây mới có Sa-môn)” (ma. ni. 1.139; a. ni. 4.241), và “vivicceva kāmehi (ly dục)” (dī. ni. 1.226; saṃ. ni. 2.152; a. ni. 4.123), bất biến từ eva được nói ở từ đầu tiên cũng được xem như đã được nói ở các từ thứ hai v.v...; cũng vậy, ở đây cũng thế. Do đó, ngài nói: “ubhayattha evasaddena niyamo veditabbo (nên hiểu sự xác định bằng bất biến từ eva ở cả hai nơi)”. Để trình bày phẩm chất có được do sự xác định ở cả hai từ, câu bắt đầu bằng “ayañhi” đã được nói đến.

අසුභකම්මට්ඨානන්ති අසුභාරම්මණඣානමාහ. තං හි අසුභෙසු යොගකම්මභාවතො, යොගිනො සුඛවිසෙසානං කාරණභාවතො ච ‘‘අසුභකම්මට්ඨාන’’න්ති වුච්චති. ‘‘කෙවල’’න්ති ඉමිනා ආරම්මණං නිවත්තෙති. පටිවෙධවසෙනාති ඣානපටිවෙධවසෙන. ඣානඤ්හි භාවනාවිසෙසෙන ඉජ්ඣන්තං අත්තනො විසයං පටිවිජ්ඣන්තමෙව පවත්තති, යථාසභාවතො පටිවිජ්ඣීයති චාති ‘‘පටිවෙධො’’ති වුච්චති. ඔළාරිකාරම්මණත්තාති බීභච්ඡාරම්මණත්තා. පටික්කූලාරම්මණත්තාති ජිගුච්ඡිතබ්බාරම්මණත්තා. පරියායෙනාති කාරණෙන, ලෙසන්තරෙන වා. ආරම්මණසන්තතායාති අනුක්කමෙන විචෙතබ්බතං පත්තං ආරම්මණස්ස පරමසුඛුමතං සන්ධායාහ. සන්තෙ හි සන්නිසින්නෙ ආරම්මණෙ පවත්තමානො ධම්මො සයම්පි සන්නිසින්නොව හොති. තෙනාහ ‘‘සන්තො වූපසන්තො නිබ්බුතො’’ති, නිබ්බුතසබ්බපරිළාහොති අත්ථො. ආරම්මණසන්තතාය තදාරම්මණධම්මානං සන්තතා ලොකුත්තරධම්මාරම්මණාහි පච්චවෙක්ඛණාහි දීපෙතබ්බා.

Asubhakammaṭṭhāna (đề mục bất tịnh): Bằng từ này, ngài nói đến thiền có đối tượng bất tịnh. Thật vậy, thiền ấy được gọi là “đề mục bất tịnh” (asubhakammaṭṭhāna) vì là công việc thực hành (yogakamma) trong các đối tượng bất tịnh (asubhesu), và vì là nguyên nhân (kāraṇabhāvato) của các sự an lạc đặc biệt (sukhavisesānaṃ) cho hành giả (yogino). Bằng từ “kevalaṃ (chỉ)”, ngài loại trừ đối tượng. Paṭivedhavasena có nghĩa là: do năng lực thâm nhập của thiền. Thật vậy, thiền (jhānaṃ), khi thành tựu (ijjhantaṃ) nhờ sự tu tập đặc biệt (bhāvanāvisesena), chỉ sanh khởi (pavattati) trong khi đang thâm nhập (paṭivijjhantameva) đối tượng (visayaṃ) của chính nó; và vì nó được thâm nhập (paṭivijjhīyati) theo đúng thực tánh (yathāsabhāvato), nên được gọi là “sự thâm nhập” (paṭivedho). Oḷārikārammaṇattā có nghĩa là: do có đối tượng ghê tởm (bībhacchārammaṇattā). Paṭikkūlārammaṇattā có nghĩa là: do có đối tượng đáng ghê tởm (jigucchitabbārammaṇattā). Pariyāyena có nghĩa là: do nguyên nhân (kāraṇena), hoặc bằng một cách nói khác (lesantarena). Ārammaṇasantatāya (do sự tịch tịnh của đối tượng): Ngài nói điều này nhắm đến (sandhāya) trạng thái vô cùng vi tế (paramasukhumataṃ) của đối tượng (ārammaṇassa) đã đạt đến (pattaṃ) trạng thái cần được quán xét (vicetabbataṃ) theo thứ tự (anukkamena). Thật vậy, pháp (dhammo) sanh khởi (pavattamāno) trong đối tượng (ārammaṇe) tịch tịnh (sante), lắng dịu (sannisinne), thì tự thân nó (sayampi) cũng lắng dịu (sannisinnova). Do đó, ngài nói: “santo vūpasanto nibbuto (tịch tịnh, an tịnh, tịch diệt)”, có nghĩa là đã dập tắt mọi phiền não thiêu đốt (nibbutasabbapariḷāho). Sự tịch tịnh (santatā) của các pháp có đối tượng ấy (tadārammaṇadhammānaṃ) do sự tịch tịnh của đối tượng (ārammaṇasantatāya) cần được trình bày (dīpetabbā) qua các pháp quán xét (paccavekkhaṇāhi) có các pháp siêu thế làm đối tượng (lokuttaradhammārammaṇāhi).

නාස්ස සන්තපණීතභාවාවහං කිඤ්චි සෙචනන්ති අසෙචනකො. අසෙචනකත්තා අනාසිත්තකො. අනාසිත්තකත්තා එව අබ්බොකිණ්ණො අසම්මිස්සො පරිකම්මාදිනා. තතො එව පාටියෙක්කො විසුංයෙවෙකො. ආවෙණිකො අසාධාරණො. සබ්බමෙතං සරසතො එව සන්තභාවං දස්සෙතුං [Pg.313] වුත්තං. පරිකම්මං වා සන්තභාවනිමිත්තං, පරිකම්මන්ති ච කසිණකරණාදීනි නිමිත්තුප්පාදපරියොසානං, තාදිසං ඉධ නත්ථීති අධිප්පායො. තදා හි කම්මට්ඨානං නිරස්සාදත්තා අසන්තමප්පණීතං සියා. උපචාරෙන වා නත්ථි එත්ථ සන්තතාති යොජනා. යථා උපචාරක්ඛණෙ නීවරණවිගමෙන, අඞ්ගපාතුභාවෙන ච පරෙසං සන්තතා හොති, න එවමිමස්ස. අයං පන ආදිසමන්නා…පෙ… පණීතො චාති යොජනා. කෙචීති උත්තරවිහාරවාසිකෙ සන්ධායාහ. අනාසිත්තකොති උපසෙචනෙන න ආසිත්තකො. තෙනාහ ‘‘ඔජවන්තො’’ති, ඔජවන්තසදිසොති අත්ථො. මධූරොති ඉට්ඨො, චෙතසිකසුඛපටිලාභසංවත්තනං තිකචතුක්කජ්ඣානවසෙන, උපෙක්ඛාය වා සන්තභාවෙන සුඛගතිකත්තා සබ්බෙසම්පි වසෙන වෙදිතබ්බං. ඣානසමුට්ඨානපණීතරූපඵුට්ඨසරීරතාවසෙන පන කායිකසුඛපටිලාභසංවත්තනං දට්ඨබ්බං, තඤ්ච ඛො ඣානතො වුට්ඨිතකාලෙ. ඉමස්මිං පක්ඛෙ ‘‘අප්පිතප්පිතක්ඛණෙ’’ති ඉදං හෙතුම්හි භුම්මවචනං දට්ඨබ්බං. අවික්ඛම්භිතෙති ඣානෙන සකසන්තානතො අනීහටෙ අප්පහීනෙ. අකොසල්ලසම්භූතෙති අකොසල්ලං වුච්චති අවිජ්ජා, තතො සම්භූතෙ. අවිජ්ජාපුබ්බඞ්ගමා හි සබ්බෙ පාපධම්මා. ඛණෙනෙවාති අත්තනො පවත්තික්ඛණෙනෙව. අන්තරධාපෙතීති එත්ථ අන්තරධාපනං විනාසනං, තං පන ඣානකත්තුකස්ස ඉධාධිප්පෙතත්තා පරියුට්ඨානප්පහානං හොතීති ආහ ‘‘වික්ඛම්භෙතී’’ති. වූපසමෙතීති විසෙසෙන උපසමෙති. විසෙසෙන උපසමනං පන සම්මදෙව උපසමනං හොතීති ආහ ‘‘සුට්ඨු උපසමෙතී’’ති.

Đối với định này, không có bất cứ sự tưới tẩm (secanaṃ) nào mang lại (āvahaṃ) trạng thái tịch tịnh và cao thượng, nên gọi là asecanako (không cần tưới tẩm). Do không cần tưới tẩm (asecanakattā) nên là anāsittako (không được pha thêm). Chính vì không được pha thêm (anāsittakattā eva) nên là abbokiṇṇo (không bị gián đoạn), asammisso (không bị pha trộn) với các pháp chuẩn bị (parikamma) v.v... Chính vì thế nên là pāṭiyekko (riêng biệt), visuṃyev'eko (chỉ một mình riêng rẽ). Āveṇiko (đặc thù), asādhāraṇo (không chung). Tất cả những điều này được nói ra để trình bày trạng thái tịch tịnh (santabhāvaṃ) tự bản chất (sarasato eva) của nó. Hoặc, pháp chuẩn bị (parikammaṃ) là nguyên nhân của trạng thái tịch tịnh (santabhāvanimittaṃ). Và parikammaṃ là công việc bắt đầu từ việc làm kasina cho đến khi tướng đồng dạng (nimitta) phát sanh. Ý muốn nói rằng, pháp chuẩn bị như vậy không có ở đây (trong định niệm hơi thở). Vì rằng, khi ấy, đề mục (kammaṭṭhānaṃ) do không có hương vị (nirassādattā) nên có thể không tịch tịnh (asantaṃ), không cao thượng (appaṇītaṃ). Hoặc, nên hiểu rằng: ở đây không có sự tịch tịnh (santatā) bằng (pháp) cận hành (upacārena). Giống như trong khoảnh khắc cận hành (upacārakkhaṇe), sự tịch tịnh (santatā) của các thiền khác (paresaṃ) có được là do sự vắng mặt của các triền cái (nīvaraṇavigamena) và do sự xuất hiện của các thiền chi (aṅgapātubhāvena), nhưng đối với định này thì không như vậy. Trái lại, nên hiểu rằng: định này... cao thượng ngay từ lúc bắt đầu tác ý (ādisamannāhārato... paṇīto ca). Keci (một số vị): Ngài nói điều này nhắm đến các vị ở Uttaravihāra (Bắc Tự). Anāsittako có nghĩa là: không được tưới tẩm (na āsittako) bằng sự thêm vào (upasecanena). Do đó, ngài nói “ojavanto (có hương vị)”, có nghĩa là tương tự như vật có hương vị. Madhūro có nghĩa là: đáng ưa thích (iṭṭho). Việc thành tựu sự chứng đắc tâm sở lạc (cetasikasukhapaṭilābhasaṃvattanaṃ) nên được hiểu theo năng lực của tam thiền và tứ thiền; hoặc, do xả (upekkhāya) có trạng thái tịch tịnh (santabhāvena) và có xu hướng đến an lạc (sukhagatikattā), nên được hiểu theo năng lực của tất cả các thiền. Còn việc thành tựu sự chứng đắc thân lạc (kāyikasukhapaṭilābhasaṃvattanaṃ) nên được thấy theo năng lực của trạng thái thân được thấm nhuần bởi sắc cao thượng do thiền sanh (jhānasamuṭṭhānapaṇītarūpaphuṭṭhasarīratāvasena), và điều đó (nên được thấy) vào lúc xuất thiền. Trong trường hợp này, từ “appitappitakkhaṇe” nên được xem là biến cách thứ bảy (bhummavacanaṃ) với ý nghĩa nguyên nhân (hetumhi). Avikkhambhite có nghĩa là: những pháp chưa được loại bỏ (anīhaṭe), chưa được đoạn trừ (appahīne) khỏi dòng tâm thức của mình (sakasantānato) bằng thiền (jhānena). Akosallasambhūte có nghĩa là: akosallaṃ được gọi là vô minh (avijjā), (các pháp) sanh từ đó (tato sambhūte). Thật vậy, tất cả các ác pháp (sabbe pāpadhammā) đều có vô minh đi trước (avijjāpubbaṅgamā). Khaṇeneva có nghĩa là: chỉ bằng chính khoảnh khắc sanh khởi của nó. Trong câu antaradhāpeti, sự làm cho biến mất (antaradhāpanaṃ) là sự hủy diệt (vināsanaṃ). Nhưng ở đây, vì chủ thể được nhắm đến là thiền, nên nó là sự đoạn trừ các phiền não triền miên (pariyuṭṭhānappahānaṃ). Do đó, ngài nói “vikkhambheti (trấn áp)”. Vūpasameti có nghĩa là: làm cho an tịnh (upasameti) một cách đặc biệt (visesena). Và sự làm cho an tịnh một cách đặc biệt chính là sự làm cho an tịnh một cách trọn vẹn (sammadeva upasamanaṃ). Do đó, ngài nói “suṭṭhu upasameti (làm cho an tịnh tốt đẹp)”.

නනු ච අඤ්ඤොපි සමාධි අත්තනො පවත්තික්ඛණෙනෙව පටිපක්ඛධම්මෙ අන්තරධාපෙති වූපසමෙති, අථ කස්මා අයමෙව සමාධි එවං විසෙසෙත්වා වුත්තොති? පුබ්බභාගතො පට්ඨාය නානාවිතක්කවූපසමසබ්භාවතො. වුත්තඤ්හෙතං – ‘‘ආනාපානස්සති භාවෙතබ්බා විතක්කුපච්ඡෙදායා’’ති (අ. නි. 9.1; උදා. 31). අපිච තික්ඛපඤ්ඤස්ස ඤාණුත්තරස්සෙතං කම්මට්ඨානං, ඤාණුත්තරස්ස ච කිලෙසප්පහානං ඉතරෙහි සාතිසයං, යථා සද්ධාධිමුත්තෙහි දිට්ඨිප්පත්තස්ස. තස්මා ඉමං විසෙසං සන්ධාය ‘‘ඨානසො අන්තරධාපෙති වූපසමෙතී’’ති වුත්තං. අථ වා නිමිත්තපාතුභාවෙ සති ඛණෙනෙව අඞ්ගපාතුභාවසබ්භාවතො අයමෙව සමාධි ‘‘ඨානසො අන්තරධාපෙති වූපසමෙතී’’ති වුත්තො. යථා තං මහතො අකාලමෙඝස්ස උට්ඨිතස්ස ධාරානිපාතෙ ඛණෙනෙව පථවියං [Pg.314] රජොජල්ලස්ස වූපසමො. තෙනාහ – ‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, මහාඅකාලමෙඝො උට්ඨිතො’’තිආදි (සං. නි. 5.985; පාරා. 165). සාසනිකස්ස ඣානභාවනා යෙභුය්‍යෙන නිබ්බෙධභාගියාව හොතීති ආහ ‘‘නිබ්බෙධභාගියත්තා’’ති. බුද්ධානං පන එකංසෙන නිබ්බෙධභාගියාව හොති. ඉමමෙව හි කම්මට්ඨානං භාවෙත්වා සබ්බෙපි සම්මාසම්බුද්ධා සම්මාසම්බොධිං අධිගච්ඡන්ති. අරියමග්ගස්ස පාදකභූතො අයං සමාධි අනුක්කමෙන වඩ්ඪිත්වා අරියමග්ගභාවං උපගතො විය හොතීති ආහ ‘‘අනුපුබ්බෙන අරියමග්ගවුද්ධිප්පත්තො’’ති.

Chẳng phải định khác cũng làm cho các pháp đối nghịch biến mất, làm cho an tịnh ngay trong khoảnh khắc sanh khởi của nó hay sao? Vậy tại sao chỉ có định này được nói một cách đặc biệt như vậy? Vì kể từ giai đoạn đầu, nó có khả năng làm an tịnh các tầm khác nhau. Điều này đã được nói rằng: “Niệm hơi thở cần được tu tập để đoạn trừ các tầm.” (A. Ni. 9.1; Udā. 31). Hơn nữa, đây là đề mục của bậc có trí tuệ sắc bén, có trí tuệ siêu việt. Và việc đoạn trừ phiền não của bậc có trí tuệ siêu việt thì vượt trội hơn những người khác, giống như (việc đoạn trừ phiền não) của bậc Kiến Đáo (diṭṭhippatta) so với các bậc Tín Giải Thoát (saddhādhimutta). Do đó, nhắm đến sự đặc biệt này mà đã nói rằng: “làm cho biến mất, làm cho an tịnh ngay tại chỗ.” Hoặc là, khi tướng hiện khởi, do có sự hiện khởi của các thiền chi ngay trong khoảnh khắc, chính định này được nói là “làm cho biến mất, làm cho an tịnh ngay tại chỗ.” Giống như khi một đám mây lớn trái mùa nổi lên, do dòng mưa tuôn xuống, bụi bặm và rác rưởi trên mặt đất được an tịnh ngay trong khoảnh khắc. Do đó, Ngài đã nói: “Này các Tỳ khưu, ví như một đám mây lớn trái mùa nổi lên...” (Saṃ. Ni. 5.985; Pārā. 165). Việc tu tập thiền của người trong giáo pháp này phần lớn thuộc về phần thấu triệt, vì vậy Ngài nói “do thuộc về phần thấu triệt.” Nhưng đối với các vị Phật, (việc tu thiền) chắc chắn thuộc về phần thấu triệt. Vì sau khi tu tập chính đề mục này, tất cả các vị Chánh Đẳng Giác đều chứng đắc Chánh Đẳng Giác. Định này là nền tảng cho Thánh đạo, sau khi tăng trưởng tuần tự, nó giống như đã đạt đến trạng thái Thánh đạo, vì vậy Ngài nói “đã đạt đến sự tăng trưởng của Thánh đạo một cách tuần tự.”

අයං පනත්ථො විරාගනිරොධපටිනිස්සග්ගානුපස්සනානං වසෙන සම්මදෙව යුජ්ජති. හෙට්ඨා පපඤ්චවසෙන වුත්තමත්ථං සුඛග්ගහණත්ථං සඞ්ගහෙත්වා දස්සෙන්තො ‘‘අයං පනෙත්ථ සඞ්ඛෙපත්ථො’’ති ආහ, පිණ්ඩත්ථොති වුත්තං හොති.

Nhưng ý nghĩa này chỉ thích hợp theo cách của các quán về ly tham, diệt, và từ bỏ. Để trình bày bằng cách tóm tắt lại ý nghĩa đã được nói một cách chi tiết ở dưới cho dễ nắm bắt, Ngài đã nói: “Đây là ý nghĩa tóm tắt ở đây,” có nghĩa là, ý nghĩa tổng hợp đã được nói.

217. තමත්ථන්ති තං ‘‘කථං භාවිතො’’තිආදිනා පුච්ඡාවසෙන සඞ්ඛෙපතො වුත්තමත්ථං. ‘‘ඉධ තථාගතො ලොකෙ උප්පජ්ජතී’’තිආදීසු (දී. නි. 1.190; ම. නි. 1.291; අ. නි. 3.61) ඉධ-සද්දො ලොකං උපාදාය වුත්තො, ‘‘ඉධෙව තිට්ඨමානස්සා’’තිආදීසු (දී. නි. 2.369) ඔකාසං, ‘‘ඉධාහං, භික්ඛවෙ, භුත්තාවී අස්සං පවාරිතො’’තිආදීසු (ම. නි. 1.30) පදපූරණමත්තං, ‘‘ඉධ භික්ඛු ධම්මං පරියාපුණාතී’’තිආදීසු (අ. නි. 5.73) පන සාසනං, ‘‘ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ’’ති ඉධාපි සාසනමෙවාති දස්සෙන්තො ‘‘භික්ඛවෙ, ඉමස්මිං සාසනෙ භික්ඛූ’’ති වත්වා තමත්ථං පාකටං කත්වා දස්සෙතුං ‘‘අයඤ්හී’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ සබ්බප්පකාරආනාපානස්සතිසමාධිනිබ්බත්තකස්සාති සබ්බප්පකාරග්ගහණං සොළස පකාරෙ සන්ධාය. තෙ හි ඉමස්මිංයෙව සාසනෙ. බාහිරකා හි ජානන්තා ආදිතො චතුප්පකාරමෙව ජානන්ති. තෙනාහ ‘‘අඤ්ඤසාසනස්ස තථාභාවපටිසෙධනො’’ති, යථාවුත්තස්ස පුග්ගලස්ස නිස්සයභාවපටිසෙධනොති අත්ථො. එතෙන ‘‘ඉධ භික්ඛවෙ’’ති ඉදං අන්තොගධෙවසද්දන්ති දස්සෙති. සන්ති හි එකපදානිපි සාවධාරණානි යථා ‘‘වායුභක්ඛො’’ති. තෙනෙවාහ ‘‘ඉධෙව, භික්ඛවෙ, සමණො’’තිආදි. පරිපුණ්ණසමණකරණධම්මො හි සො, යො සබ්බප්පකාරආනාපානස්සතිසමාධිනිබ්බත්තකො. පරප්පවාදාති පරෙසං අඤ්ඤතිත්ථියානං නානප්පකාරා වාදා තිත්ථායතනානි.

217. (Cụm từ) tam atthaṃ (ý nghĩa ấy) có nghĩa là ý nghĩa đã được nói một cách tóm tắt qua câu hỏi bắt đầu bằng “tu tập như thế nào?”. Trong các câu như “Này, Như Lai sanh ra ở đời này” (Dī. Ni. 1.190; Ma. Ni. 1.291; A. Ni. 3.61), từ idha (ở đây, này) được nói với ý nghĩa là “thế gian”. Trong các câu như “ngay khi đang đứng ở đây” (Dī. Ni. 2.369), (từ idha) có nghĩa là “nơi chốn”. Trong các câu như “Này các Tỳ khưu, ở đây ta đã dùng xong, đã được mời” (Ma. Ni. 1.30), (từ idha) chỉ là một từ đệm. Nhưng trong các câu như “Ở đây, vị Tỳ khưu học thuộc Pháp” (A. Ni. 5.73), (từ idha) có nghĩa là “giáo pháp”. Trong câu “Này các Tỳ khưu, ở đây vị Tỳ khưu”, từ idha cũng có nghĩa là “giáo pháp”. Để chỉ rõ điều này, sau khi nói “Này các Tỳ khưu, trong giáo pháp này, vị Tỳ khưu”, và để làm rõ ý nghĩa đó, Ngài đã nói câu bắt đầu bằng “ayañhī”. Trong đó, việc dùng từ “tất cả các loại” trong câu “người làm phát sanh định niệm hơi thở bằng tất cả các loại” là nhắm đến mười sáu loại. Vì mười sáu loại ấy chỉ có trong giáo pháp này. Vì những người ngoại đạo, nếu có biết, thì họ chỉ biết bốn loại đầu tiên. Do đó, Ngài nói “để phủ định tình trạng tương tự ở giáo pháp khác,” nghĩa là, để phủ định việc (giáo pháp khác) là nơi nương tựa cho hạng người đã được nói đến. Bằng điều này, Ngài chỉ ra rằng câu “Này các Tỳ khưu, ở đây” bao hàm một từ eva (chỉ). Vì có những từ đơn lẻ cũng mang ý nghĩa nhấn mạnh, ví dụ như “kẻ ăn gió” (nghĩa là chỉ ăn gió). Chính vì vậy, Ngài đã nói “Này các Tỳ khưu, chỉ ở đây mới có Sa-môn”... Vì người làm phát sanh định niệm hơi thở bằng tất cả các loại là người có các pháp làm cho tư cách Sa-môn được viên mãn. Parappavādā (các tà thuyết) là các quan điểm, các lập trường của các ngoại đạo khác.

අරඤ්ඤාදිකස්සෙව [Pg.315] භාවනානුරූපසෙනාසනතං දස්සෙතුං ‘‘ඉමස්ස හී’’තිආදි වුත්තං. දුද්දමො දමථං අනුපගතො ගොණො කූටගොණො. යථා ථනෙහි සබ්බසො ඛීරං න පග්ඝරති, එවං දොහපටිබන්ධිනී කූටධෙනු. රූපසද්දාදිකෙ පටිච්ච උප්පජ්ජනකො අස්සාදො රූපාරම්මණාදිරසො. පුබ්බෙ ආචිණ්ණාරම්මණන්ති පබ්බජ්ජතො පුබ්බෙ, අනාදිමති වා සංසාරෙ පරිචිතාරම්මණං.

Để chỉ ra rằng chỉ có rừng v.v... mới là trú xứ thích hợp cho việc tu tập, Ngài đã nói câu bắt đầu bằng “imassa hi”. Con bò khó thuần hóa, chưa được thuần hóa, gọi là kūṭagoṇo (bò chứng). Con bò cái mà sữa hoàn toàn không chảy ra từ vú, con bò cái cản trở việc vắt sữa như vậy, gọi là kūṭadhenu (bò cái chứng). Sự thỏa thích sanh khởi do duyên vào sắc, thanh v.v... là vị của sắc trần v.v... “Đối tượng đã quen thuộc trước đây” có nghĩa là đối tượng đã quen thuộc trước khi xuất gia, hoặc trong vòng luân hồi vô thủy.

නිබන්ධෙය්‍යාති බන්ධෙය්‍ය. සතියාති සම්මදෙව කම්මට්ඨානසල්ලක්ඛණසම්පවත්තාය සතියා. ආරම්මණෙති කම්මට්ඨානාරම්මණෙ. දළ්හන්ති ථිරං, යථා සතොකාරිස්ස උපචාරප්පනාභෙදො සමාධි ඉජ්ඣති, තථා ථාමගතං කත්වාති අත්ථො.

Nibandheyya (nên cột) có nghĩa là bandheyya (nên buộc). Satiyā (bằng niệm) có nghĩa là bằng niệm được vận hành đúng đắn trong việc ghi nhận đề mục thiền. Ārammaṇe (trên đối tượng) có nghĩa là trên đối tượng thiền. Daḷhaṃ (vững chắc) có nghĩa là thiraṃ (kiên cố); nghĩa là, làm cho (tâm) đạt đến sức mạnh theo cách mà định, bao gồm cận hành và an chỉ, của người hành thiền có niệm được thành tựu.

විසෙසාධිගමදිට්ඨධම්මසුඛවිහාරපදට්ඨානන්ති සබ්බෙසං බුද්ධානං, එකච්චානං පච්චෙකබුද්ධානං, බුද්ධසාවකානඤ්ච විසෙසාධිගමස්ස චෙව අඤ්ඤකම්මට්ඨානෙන අධිගතවිසෙසානං දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරස්ස ච පදට්ඨානභූතං.

(Là nơi nương tựa gần cho việc chứng đắc pháp đặc biệt và hiện tại lạc trú) có nghĩa là: là nơi nương tựa gần cho cả việc chứng đắc pháp đặc biệt của tất cả các vị Phật, một số vị Phật Độc Giác, và các vị Phật Thanh Văn, và cho cả việc hiện tại lạc trú của những vị đã chứng đắc pháp đặc biệt bằng một đề mục thiền khác.

වත්ථුවිජ්ජාචරියො විය භගවා යොගීනං අනුරූපනිවාසට්ඨානුපදිසනතො.

Đức Thế Tôn giống như một vị thầy am tường về địa lý, vì Ngài chỉ dạy nơi ở thích hợp cho các hành giả.

භික්ඛු දීපිසදිසො අරඤ්ඤෙ එකිකො විහරිත්වා පටිපක්ඛනිම්මථනෙන ඉච්ඡිතත්ථසාධනතො. ඵලමුත්තමන්ති සාමඤ්ඤඵලමාහ. පරක්කමජවයොග්ගභූමින්ති භාවනුස්සාහජවස්ස යොග්ගකරණභූමිභූතං.

Vị Tỳ khưu giống như con báo, vì sống một mình trong rừng, chế ngự các pháp đối nghịch và thành tựu mục đích mong muốn. Bằng câu “quả tối thượng”, Ngài nói đến bốn quả Sa-môn. (Là mảnh đất thích hợp cho sự tinh tấn nhanh chóng) có nghĩa là là mảnh đất thích hợp để tạo ra sự nhanh chóng trong nỗ lực tu tập.

218. එවං වුත්තලක්ඛණෙසූති අභිධම්මපරියායෙන (විභ. 530), සුත්තන්තපරියායෙන ච වුත්තලක්ඛණෙසු. රුක්ඛසමීපන්ති ‘‘යාවතා මජ්ඣන්හිකෙ කාලෙ සමන්තා ඡායා ඵරති, නිවාතෙ පණ්ණානි පතන්ති, එත්තාවතා රුක්ඛමූලන්ති වුච්චතී’’ති එවං වුත්තං රුක්ඛස්ස සමීපට්ඨානං. අවසෙසසත්තවිධසෙනාසනන්ති පබ්බතං කන්දරං ගිරිගුහං සුසානං වනපත්ථං අබ්භොකාසං පලාලපුඤ්ජන්ති එවං වුත්තං.

218. (Trong các đặc tính đã được nói như vậy) có nghĩa là trong các đặc tính đã được nói theo pháp môn A-tỳ-đàm (Vibh. 530) và pháp môn Kinh tạng. (Gần gốc cây) là nơi gần cây đã được nói như sau: “Đến chừng nào mà vào buổi trưa, bóng cây lan tỏa xung quanh, và khi không có gió, lá cây rơi xuống, chừng ấy được gọi là gốc cây.” (Bảy loại trú xứ còn lại) là các trú xứ đã được nói như sau: núi, khe núi, hang núi, nghĩa địa, rừng rậm, ngoài trời, và đống rơm.

උතුත්තයානුකූලං ධාතුචරියානුකූලන්ති ගිම්හාදිඋතුත්තයස්ස, සෙම්හාදිධාතුත්තයස්ස, මොහාදිචරියත්තයස්ස ච අනුකූලං. තථා හි ගිම්හකාලෙ ච අරඤ්ඤං අනුකූලං, හෙමන්තෙ රුක්ඛමූලං, වස්සකාලෙ සුඤ්ඤාගාරං, සෙම්හධාතුකස්ස සෙම්හපකතිකස්ස අරඤ්ඤං, පිත්තධාතුකස්ස රුක්ඛමූලං[Pg.316], වාතධාතුකස්ස සුඤ්ඤාගාරං අනුකූලං, මොහචරිතස්ස අරඤ්ඤං, දොසචරිතස්ස රුක්ඛමූලං, රාගචරිතස්ස සුඤ්ඤාගාරං අනුකූලං. අලීනානුද්ධච්චපක්ඛිකන්ති අසඞ්කොචාවික්ඛෙපපක්ඛිකං. සයනඤ්හි කොසජ්ජපක්ඛිකං, ඨානචඞ්කමනානි උද්ධච්චපක්ඛිකානි, න එවං නිසජ්ජා. තතො එවස්ස සන්තතා. නිසජ්ජාය දළ්හභාවං පල්ලඞ්කාභුජනෙන, අස්සාසපස්සාසානං පවත්තනසුඛතං උපරිමකායස්ස උජුකට්ඨපනෙන, ආරම්මණපරිග්ගහූපායං පරිමුඛං සතියා ඨපනෙන දස්සෙන්තො. ඌරුබද්ධාසනන්ති ඌරූනමධොබන්ධනවසෙන නිසජ්ජා. හෙට්ඨිමකායස්ස අනුජුකං ඨපනං නිසජ්ජා-වචනෙනෙව බොධිතන්ති ‘‘උජුං කාය’’න්ති එත්ථ කාය-සද්දො උපරිමකායවිසයොති ආහ ‘‘උපරිමසරීරං උජුකං ඨපෙත්වා’’ති. තං පන උජුකට්ඨපනං සරූපතො, පයොජනතො ච දස්සෙතුං ‘‘අට්ඨාරසා’’තිආදි වුත්තං. න පණමන්තීති න ඔනමන්ති. න පරිපතතීති න විගච්ඡති වීථිං න විලඞ්ඝති, තතො එව පුබ්බෙනාපරං විසෙසුප්පත්තියා වුද්ධිං ඵාතිං උපගච්ඡති. ඉධ පරි-සද්දො අභි-සද්දෙන සමානත්ථොති ආහ ‘‘කම්මට්ඨානාභිමුඛ’’න්ති, බහිද්ධා පුථුත්තාරම්මණතො නිවාරෙත්වා කම්මට්ඨානංයෙව පුරක්ඛිත්වාති අත්ථො. පරීති පරිග්ගහට්ඨො ‘‘පරිණායිකා’’තිආදීසු (ධ. ස. 16) විය. නිය්‍යානට්ඨො පටිපක්ඛතො නිග්ගමනට්ඨො. තස්මා පරිග්ගහිතනිය්‍යානන්ති සබ්බථා ගහිතාසම්මොසං පරිච්චත්තසම්මොසං සතිං කත්වා, පරමං සතිනෙපක්කං උපට්ඨපෙත්වාති අත්ථො.

Ututtayānukūlaṃ dhātucariyānukūlanti có nghĩa là thích hợp với ba loại thời tiết bắt đầu là mùa nóng, thích hợp với ba loại thể chất bắt đầu là đàm, và thích hợp với ba loại tánh hạnh bắt đầu là si. Thật vậy, vào mùa nóng thì trú xứ trong rừng là thích hợp, vào mùa đông thì gốc cây là thích hợp, vào mùa mưa thì ngôi nhà trống là thích hợp. Đối với người có thể chất đàm, có bản chất đàm thì trú xứ trong rừng là thích hợp; đối với người có thể chất mật thì gốc cây là thích hợp; đối với người có thể chất gió thì ngôi nhà trống là thích hợp. Đối với người có tánh si thì trú xứ trong rừng là thích hợp; đối với người có tánh sân thì gốc cây là thích hợp; đối với người có tánh tham thì ngôi nhà trống là thích hợp. Alīnānuddhaccapakkhikanti có nghĩa là thuộc về phe không co rút, không phóng dật. Thật vậy, sự nằm thuộc về phe giải đãi; sự đứng và sự kinh hành thuộc về phe phóng dật; sự ngồi thì không như vậy. Do đó, sự ngồi này là sự liên tục. Ngài đang trình bày sự vững chắc của thế ngồi bằng cách ngồi kiết-già; sự dễ dàng trong việc diễn tiến của hơi thở vô và hơi thở ra bằng cách giữ phần thân trên được thẳng; phương pháp nắm bắt đề mục bằng cách an trú niệm ở phía trước. Ūrubaddhāsananti là thế ngồi do bởi sự trói buộc hai đùi ở phía dưới. Việc giữ phần thân dưới không thẳng đã được biết đến chỉ bằng lời nói về thế ngồi, do đó trong câu ‘‘ujuṃ kāyaṃ – thân thẳng,’’ từ kāya có đối tượng là phần thân trên, nên ngài đã nói ‘‘uparimasarīraṃ ujukaṃ ṭhapetvā – sau khi giữ phần thân trên được thẳng.’’ Và để trình bày việc giữ thẳng đó về phương diện tự thân và về phương diện mục đích, câu bắt đầu là ‘‘aṭṭhārasā’’ đã được nói đến. Na paṇamantīti có nghĩa là chúng không cúi xuống. Na paripatatīti có nghĩa là không rời khỏi, không vượt qua con đường (hành thiền); do đó, nó đi đến sự tăng trưởng, sự phát triển do bởi sự phát sinh đặc biệt từ trước đến sau. Ở đây, từ pari- có cùng nghĩa với từ abhi-, nên ngài đã nói ‘‘kammaṭṭhānābhimukhaṃ – hướng đến đề mục thiền,’’ có nghĩa là: sau khi ngăn chặn các đối tượng khác nhau ở bên ngoài, chỉ hướng đến đề mục thiền. Parīti có nghĩa là nắm giữ, giống như trong các câu bắt đầu là ‘‘pariṇāyikā.’’ Niyyānaṭṭho có nghĩa là thoát ra khỏi đối nghịch. Do đó, pariggahitaniyyānanti có nghĩa là: sau khi làm cho niệm được ghi nhận không quên lãng, từ bỏ sự quên lãng về mọi phương diện, và sau khi làm cho sự thận trọng của niệm tối thượng được an trú.

219. සතොවාති සතියා සමන්නාගතො එව සරන්තො එව අස්සසති නාස්ස කාචි සතිවිරහිතා අස්සාසප්පවත්ති හොතීති අත්ථො. සතො පස්සසතීති එත්ථාපි සතොව පස්සසතීති එව-සද්දො ආනෙත්වා වත්තබ්බො. සතොකාරීති සතො එව හුත්වා, සතියා එව වා කාතබ්බස්ස කත්තා, කරණසීලො වා. යදි ‘‘සතොව අස්සසති සතො පස්සසතී’’ති එතස්ස විභඞ්ගෙ (ම. නි. 3.148; සං. නි. 5.986; පාරා. 165) වුත්තං, අථ කස්මා ‘‘අස්සසති පස්සසති’’ච්චෙව අවත්වා ‘‘සතොකාරී’’ති වුත්තං? එකරසං දෙසනං කාතුකාමතාය. පඨමචතුක්කෙ පදද්වයමෙව හි වත්තමානකාලවසෙන ආගතං, ඉතරානි අනාගතකාලවසෙන. තස්මා එකරසං දෙසනං කාතුකාමතාය සබ්බත්ථ (පටි. ම. 1.165 ආදයො) ‘‘සතොකාරි’’ච්චෙව වුත්තං.

219. Satovāti có nghĩa là: vị ấy thở vô chỉ khi có niệm, chỉ khi đang ghi nhớ; đối với vị ấy không có sự diễn tiến của hơi thở vô nào mà không có niệm. Trong câu sato passasati này cũng vậy, nên đem từ eva đến và cần được hiểu là satova passasati. Satokārīti có nghĩa là chỉ khi có niệm, hoặc là người thực hiện việc cần làm chỉ với niệm, hoặc có thói quen thực hiện (với niệm). Nếu trong phần phân tích của câu ‘‘satova assasati sato passasati – thở vô có niệm, thở ra có niệm’’ đã được nói đến, vậy tại sao không nói chỉ là ‘‘assasati passasati’’ mà lại nói là ‘‘satokārī’’? Do bởi mong muốn thuyết giảng một cách đồng nhất. Thật vậy, trong bốn pháp đầu tiên, chỉ có hai từ đến theo thì hiện tại, các từ khác (đến) theo thì vị lai. Do đó, do bởi mong muốn thuyết giảng một cách đồng nhất, ở tất cả mọi nơi, chỉ từ ‘‘satokārī’’ đã được nói đến.

දීඝං [Pg.317] අස්සාසවසෙනාති දීඝඅස්සාසවසෙන විභත්තිඅලොපං කත්වා නිද්දෙසො. දීඝන්ති වා භගවතා වුත්තඅස්සාසවසෙන. චිත්තස්ස එකග්ගතං අවික්ඛෙපන්ති වික්ඛෙපස්ස පටිපක්ඛභාවතො ‘‘අවික්ඛෙපො’’ති ලද්ධනාමචිත්තස්ස එකග්ගභාවං පජානතො. සති උපට්ඨිතා හොතීති ආරම්මණං උපගන්ත්වා ඨිතා හොති. තාය සතියා තෙන ඤාණෙනාති යථාවුත්තාය සතියා, යථාවුත්තෙන ච ඤාණෙන. ඉදං වුත්ත හොති – දීඝං අස්සාසං ආරම්මණභූතං අවික්ඛිත්තචිත්තස්ස, අසම්මොහතො වා පජානන්තස්ස තත්ථ සති උපට්ඨිතා එව හොති, තං සම්පජානන්තස්ස ආරම්මණකරණවසෙන, අසම්මොහවසෙන වා සම්පජඤ්ඤං, තදධීනසතිසම්පජඤ්ඤෙන තංසමඞ්ගී යොගාවචරො සතොකාරී නාම හොතීති. පටිනිස්සග්ගානුපස්සී අස්සාසවසෙනාති පටිනිස්සග්ගානුපස්සී හුත්වා අස්සසනස්ස වසෙන. ‘‘පටිනිස්සග්ගානුපස්සීඅස්සාසවසෙනා’’ති වා පාඨො. තස්ස පටිනිස්සග්ගානුපස්සිනො අස්සාසා පටිනිස්සග්ගානුපස්සීඅස්සාසා, තෙසං වසෙනාති අත්ථො. විනයනයෙන අන්තො උට්ඨිතසසනං අස්සාසො, බහි උට්ඨිතසසනං පස්සාසො. සුත්තන්තනයෙන පන බහි උට්ඨහිත්වාපි අන්තො සසනතො අස්සාසො, අන්තො උට්ඨහිත්වාපි බහි සසනතො පස්සාසො. අයමෙව ච නයො –

Dīghaṃ assāsavasenāti là sự chỉ định được thực hiện bằng cách không biến mất vĩ ngữ trong câu dīghaassāsavasena. Hoặc dīghanti là do bởi hơi thở vô đã được đức Thế Tôn nói đến. Cittassa ekaggataṃ avikkhepanti có nghĩa là đối với người đang tuệ tri trạng thái nhất tâm của tâm vốn có tên là ‘‘avikkhepo – không phóng dật’’ do bởi là trạng thái đối nghịch với sự phóng dật. Sati upaṭṭhitā hotīti có nghĩa là (niệm) đã đến và an trú trên đối tượng. Tāya satiyā tena ñāṇenāti có nghĩa là với niệm đã được nói đến và với trí tuệ đã được nói đến. Điều này đã được nói đến: đối với người có tâm không phóng dật, hoặc đối với người đang tuệ tri một cách không si mê về hơi thở vô dài vốn là đối tượng, niệm của vị ấy chỉ được an trú ở đó; đối với người đang tỉnh giác về điều ấy, tỉnh giác có được do bởi việc lấy làm đối tượng hoặc do bởi không si mê; do bởi niệm và tỉnh giác phụ thuộc vào điều ấy, vị hành giả thành tựu điều ấy được gọi là satokārī. Paṭinissaggānupassī assāsavasenāti có nghĩa là sau khi trở thành người quán chiếu sự từ bỏ, do bởi sự thở vô. Hoặc bản văn là ‘‘Paṭinissaggānupassīassāsavasenā.’’ Ý nghĩa của bản văn ấy là: các hơi thở vô của vị hành giả quán chiếu sự từ bỏ được gọi là paṭinissaggānupassīassāsā, do bởi các hơi thở vô ấy. Theo Luật tạng, sự thở phát sinh bên trong là hơi thở vô, sự thở phát sinh bên ngoài là hơi thở ra. Nhưng theo Kinh tạng, mặc dù phát sinh bên ngoài, do bởi thở vào bên trong nên là hơi thở vô; mặc dù phát sinh bên trong, do bởi thở ra bên ngoài nên là hơi thở ra. Và chỉ có phương pháp này –

‘‘අස්සාසාදිමජ්ඣපරියොසානං සතියා අනුගච්ඡතො අජ්ඣත්තං වික්ඛෙපගතෙන චිත්තෙන කායොපි චිත්තම්පි සාරද්ධා ච හොන්ති ඉඤ්ජිතා ච ඵන්දිතා චා’’ති, ‘‘පස්සාසාදිමජ්ඣපරියොසානං සතියා අනුගච්ඡතො බහිද්ධා වික්ඛෙපගතෙන චිත්තෙන කායොපි චිත්තම්පි සාරද්ධා ච හොන්ති ඉඤ්ජිතා ච ඵන්දිතා චා’’ති (පටි. ම. 1.157) –

‘‘Đối với người đang theo dõi phần đầu, phần giữa, và phần cuối của hơi thở vô bằng niệm, do bởi tâm bị phóng dật vào bên trong, cả thân và tâm đều bị bồn chồn, bị rung động, và bị dao động,’’ và ‘‘Đối với người đang theo dõi phần đầu, phần giữa, và phần cuối của hơi thở ra bằng niệm, do bởi tâm bị phóng dật ra bên ngoài, cả thân và tâm đều bị bồn chồn, bị rung động, và bị dao động’’ –

ඉමාය පාළියා සමෙති.

Phù hợp với bản văn Pāli này.

පඨමං අබ්භන්තරවාතො බහි නික්ඛමති, තස්මා පවත්තික්කමෙන අස්සාසො පඨමං වුත්තොති වදන්ති. තාලුං ආහච්ච නිබ්බායතීති තාලුං ආහච්ච නිරුජ්ඣති. තෙන කිර සම්පතිජාතො බාලදාරකො ඛිපිතං කරොති. එවං තාවාතිආදි යථාවුත්තස්ස අත්ථස්ස නිගමනං. කෙචි ‘‘එවං තාවාති අනෙන පවත්තික්කමෙන අස්සාසො බහිනික්ඛමනවාතොති ගහෙතබ්බන්ති අධිප්පායො’’ති වදන්ති.

Các vị (chú giải sư) nói rằng: ‘‘Trước tiên, gió bên trong đi ra ngoài, do đó theo trình tự diễn tiến, hơi thở vô (assāso) được nói đến trước tiên.’’ Tāluṃ āhacca nibbāyatīti có nghĩa là sau khi chạm vào vòm miệng, nó chấm dứt. Do đó, nghe nói đứa trẻ sơ sinh hắt hơi. Câu bắt đầu là evaṃ tāva là phần kết luận cho ý nghĩa đã được nói đến. Một số vị nói rằng: ‘‘Ý định là: bằng câu bắt đầu là evaṃ tāva này, nên hiểu rằng theo trình tự diễn tiến, hơi thở vô (assāso) là gió đi ra ngoài.’’

අද්ධානවසෙනාති [Pg.318] කාලද්ධානවසෙන. අයං හි අද්ධාන-සද්දො කාලස්ස, දෙසස්ස ච වාචකො. තත්ථ දෙසද්ධානං උදාහරණභාවෙන දස්සෙත්වා කාලද්ධානවසෙන අස්සාසපස්සාසානං දීඝරස්සතං විභාවෙතුං ‘‘යථා හී’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ ඔකාසද්ධානන්ති ඔකාසභූතං අද්ධානං. ඵරිත්වාති බ්‍යාපෙත්වා. චුණ්ණවිචුණ්ණාපි අනෙකකලාපභාවෙන. දීඝං අද්ධානන්ති දීඝං පදෙසං. තස්මාති සණිකං පවත්තියා දීඝසන්තානතාය ‘‘දීඝා’’ති වුච්චන්ති. එත්ථ ච හත්ථිආදිසරීරෙ, සුනඛාදිසරීරෙ ච අස්සාසපස්සාසානං දෙසද්ධානවිසිට්ඨෙන කාලද්ධානවසෙනෙව දීඝරස්සතා වුත්තාති වෙදිතබ්බා. ‘‘සණිකං පූරෙත්වා සණිකමෙව නික්ඛමන්ති’’, ‘‘සීඝං පූරෙත්වා සීඝමෙව නික්ඛමන්තී’’ති ච වචනතො. මනුස්සෙසූති සමානප්පමාණෙසුපි මනුස්සසරීරෙසු. දීඝං අස්සසන්තීති දීඝං අස්සාසප්පබන්ධං පවත්තෙන්තීති අත්ථො. පස්සසන්තීති එත්ථාපි එසෙව නයො. සුනඛසසාදයො විය රස්සං අස්සසන්ති ච පස්සසන්ති චාති යොජනා. ඉදං පන දීඝං, රස්සඤ්ච අස්සසනං, පස්සසනඤ්ච තෙසං සත්තානං සරීරසභාවොති දට්ඨබ්බං. තෙසන්ති සත්තානං. තෙති අස්සාසපස්සාසා. ඉත්තරමද්ධානන්ති අප්පකං කාලං.

Addhānavasenāti là do năng lực của thời gian trường. Thật vậy, từ addhāna này là từ chỉ thời gian và không gian. Trong hai loại ấy, sau khi đã trình bày không gian trường như là ví dụ, để làm rõ sự dài ngắn của hơi thở vô, hơi thở ra do năng lực của thời gian trường, (đoạn) bắt đầu bằng "yathā hi" đã được nói đến. Trong đó, okāsaddhānanti là không gian trường đã trở thành cơ hội. Pharitvāti là sau khi đã lan khắp. Dù đã bị nghiền nát thành nhiều nhóm. Dīghaṃ addhānanti là một vùng dài. Tasmāti là do đó, do sự diễn tiến chậm rãi, do có dòng tương tục dài, chúng được gọi là "dài". Và ở đây, nên được hiểu là sự dài ngắn của hơi thở vô, hơi thở ra trong thân của voi v.v., và trong thân của chó v.v. đã được nói đến chỉ do năng lực của thời gian trường, vốn được đặc trưng bởi không gian trường. Do đã được nói rằng: "Sau khi làm đầy một cách chậm rãi, chúng đi ra một cách chậm rãi" và "Sau khi làm đầy một cách nhanh chóng, chúng đi ra một cách nhanh chóng". Manussesūti là trong thân của loài người, dù có kích thước tương đương. Dīghaṃ assasantīti có nghĩa là họ làm cho dòng hơi thở vô dài diễn tiến. Ở từ passasantīti cũng có phương pháp tương tự. Nên liên kết câu là: "Giống như chó, thỏ v.v., họ thở vô ngắn và thở ra ngắn". Nhưng nên được thấy rằng việc thở vô dài và ngắn này, và việc thở ra (dài và ngắn) này là bản chất thân thể của các chúng sanh ấy. Tesanti là của các chúng sanh. Teti là các hơi thở vô, hơi thở ra ấy. Ittaramaddhānanti là một khoảng thời gian ngắn.

නවහාකාරෙහීති භාවනමනුයුඤ්ජන්තස්ස පුබ්බෙනාපරං අලද්ධවිසෙසස්ස කෙවලං අද්ධානවසෙන ආදිතො වුත්තා තයො ආකාරා, තෙ ච ඛො එකච්චො අස්සාසං සුට්ඨු සල්ලක්ඛෙති, එකච්චො පස්සාසං, එකච්චො තදුභයන්ති ඉමෙසං තිණ්ණං පුග්ගලානං වසෙන. කෙචි පන ‘‘අස්සසතිපි පස්සසතිපීති එකජ්ඣං වචනං භාවනාය නිරන්තරං පවත්තිදස්සනත්ථ’’න්ති වදන්ති. ඡන්දවසෙන පුබ්බෙ විය තයො, තථා පාමොජ්ජවසෙනාති ඉමෙහි නවහාකාරෙහි.

Navahākārehīti (Bằng chín phương diện): Đối với người đang nỗ lực tu tập, người chưa đạt được sự đặc biệt từ trước đến sau, có ba phương diện đã được nói đến lúc đầu chỉ do năng lực của thời gian trường. Và ba phương diện ấy là do năng lực của ba hạng người này: "một người ghi nhận rõ hơi thở vô, một người (ghi nhận rõ) hơi thở ra, một người (ghi nhận rõ) cả hai". Tuy nhiên, một số vị nói rằng: "Lời nói gộp chung 'thở vô và thở ra' là nhằm mục đích cho thấy sự diễn tiến không gián đoạn của việc tu tập". Do năng lực của dục, có ba (phương diện) như trước; cũng vậy, do năng lực của hân hoan (có ba phương diện). (Tổng cộng) bằng chín phương diện này.

කාමං චෙත්ථ එකස්ස පුග්ගලස්ස තයො එව ආකාරා ලබ්භන්ති, තන්තිවසෙන පන සබ්බෙසං පාළිආරුළ්හත්තා, තෙසං වසෙන පරිකම්මස්ස කාතබ්බත්තා ච ‘‘තත්‍රායං භික්ඛු නවහාකාරෙහී’’ති වුත්තං. එවං පජානතොති එවං යථාවුත්තෙහි ආකාරෙහි අස්සාසපස්සාසෙ පජානතො, තත්ථ මනසිකාරං පවත්තෙන්තස්ස. එකෙනාකාරෙනාති දීඝං අස්සාසාදීසු චතූසු ආකාරෙසු එකෙන ආකාරෙන, නවසු තීසු වා එකෙන. තථා හි වක්ඛති –

Dù rằng ở đây, đối với một người, chỉ có ba phương diện là có thể đạt được, nhưng do năng lực của dòng thuyết giảng, do tất cả (các phương diện) đã được đưa vào Pāli, và do việc chuẩn bị phải được thực hiện theo năng lực của tất cả chúng, (câu) "ở đây, vị tỳ khưu này... bằng chín phương diện" đã được nói đến. Evaṃ pajānatoti là đối với người biết hơi thở vô, hơi thở ra bằng các phương diện đã được nói đến như vậy, người làm cho sự tác ý khởi lên ở đó. Ekenākārenāti là bằng một phương diện trong bốn phương diện bắt đầu bằng hơi thở vô dài, hoặc bằng một trong chín, hoặc một trong ba. Thật vậy, sẽ được nói rằng:

‘‘දීඝො රස්සො ච අස්සාසො, පස්සාසොපි ච තාදිසො;

චත්තාරො වණ්ණා වත්තන්ති, නාසිකග්ගෙ ව භික්ඛුනො’’ති.

"Hơi thở vô dài và ngắn, và hơi thở ra cũng như vậy; bốn loại này diễn tiến ngay tại chóp mũi của vị tỳ khưu".

අයං [Pg.319] භාවනා අස්සාසපස්සාසකායානුපස්සනාති කත්වා වුත්තං ‘‘කායානුපස්සනාසතිපට්ඨානභාවනා සම්පජ්ජතී’’ති.

Sau khi xem rằng việc tu tập này là sự tùy quán thân hơi thở vô, hơi thở ra, đã được nói rằng: "việc tu tập niệm xứ tùy quán thân được thành tựu".

ඉදානි පාළිවසෙනෙව තෙ නව ආකාරෙ, භාවනාවිධිඤ්ච දස්සෙතුං ‘‘යථාහා’’තිආදි ආරද්ධං. තත්ථ කථං පජානාතීති පජානනවිධිං කථෙතුකම්‍යතාය පුච්ඡති. දීඝං අස්සාසන්ති වුත්තලක්ඛණං දීඝං අස්සාසං. අද්ධානසඞ්ඛාතෙති ‘‘අද්ධාන’’න්ති සඞ්ඛං ගතෙ දීඝෙ කාලෙ, දීඝං ඛණන්ති අත්ථො. කොට්ඨාසපරියායො වා සඞ්ඛාත-සද්දො ‘‘ථෙය්‍යසඞ්ඛාත’’න්තිආදීසු (පාරා. 91) විය, තස්මා අද්ධානසඞ්ඛාතෙති අද්ධානකොට්ඨාසෙ, දෙසභාගෙති අත්ථො. ඡන්දො උප්පජ්ජතීති භාවනාය පුබ්බෙනාපරං විසෙසං ආවහන්තියා ලද්ධස්සාදත්තා තත්ථ සාතිසයො කත්තුකාමතාලක්ඛණො කුසලච්ඡන්දො උප්පජ්ජති. ඡන්දවසෙනාති තථාපවත්තඡන්දස්ස වසෙන සවිසෙසං භාවනමනුයුඤ්ජන්තස්ස කම්මට්ඨානං වුද්ධිං ඵාතිං ගමෙන්තස්ස. තතො සුඛුමතරන්ති යථාවුත්තඡන්දප්පවත්තියා පුරිමතො සුඛුමතරං. භාවනාබලෙන හි පටිප්පස්සද්ධදරථපරිළාහතාය කායස්ස අස්සාසපස්සාසා සුඛුමතරා හුත්වා පවත්තන්ති. පාමොජ්ජං උප්පජ්ජතීති අස්සාසපස්සාසානං සුඛුමතරභාවෙන ආරම්මණස්ස සන්තතරතාය, කම්මට්ඨානස්ස ච වීථිපටිපන්නතාය භාවනාචිත්තසහගතො පමොදො ඛුද්දිකාදිභෙදා තරුණපීති උප්පජ්ජති. චිත්තං විවත්තතීති අනුක්කමෙන අස්සාසපස්සාසානං අතිවිය සුඛුමතරභාවප්පත්තියා අනුපට්ඨහනෙ විචෙතබ්බාකාරප්පත්තෙහි චිත්තං විනිවත්තතීති කෙචි. භාවනාබලෙන පන සුඛුමතරභාවප්පත්තෙසු අස්සාසපස්සාසෙසු තත්ථ පටිභාගනිමිත්තෙ උප්පන්නෙ පකතිඅස්සාසපස්සාසතො චිත්තං නිවත්තති. උපෙක්ඛා සණ්ඨාතීති තස්මිං පටිභාගනිමිත්තෙ උපචාරප්පනාභෙදෙ සමාධිම්හි උප්පන්නෙ පුන ඣානනිබ්බත්තනත්ථං බ්‍යාපාරාභාවතො අජ්ඣුපෙක්ඛනං හොතීති. සා පනායං උපෙක්ඛා තත්‍රමජ්ඣත්තුපෙක්ඛාති වෙදිතබ්බා.

Bây giờ, để trình bày chín phương diện ấy và phương pháp tu tập chỉ theo năng lực của Pāli, (đoạn) bắt đầu bằng "yathā ha" đã được bắt đầu. Trong đó, bằng (câu) "làm thế nào vị ấy biết?", ngài hỏi do muốn nói về phương pháp biết. Dīghaṃ assāsanti là hơi thở vô dài có đặc tính đã được nói. Addhānasaṅkhāteti có nghĩa là trong một thời gian dài, đã được tính là "trường", (tức là) trong một khoảnh khắc dài. Hoặc từ saṅkhāta là một từ đồng nghĩa với "phần", giống như trong (các câu) bắt đầu bằng "theyyasaṅkhāta", do đó, addhānasaṅkhāte có nghĩa là trong phần trường, trong phần không gian. Chando uppajjatīti: Do việc tu tập mang lại sự đặc biệt từ trước đến sau, do đã có được sự thích thú, dục thiện, có đặc tính là ý muốn làm một cách vượt trội, khởi lên ở đó. Chandavasenāti: Do năng lực của dục khởi lên như vậy, đối với người đang nỗ lực tu tập một cách đặc biệt, người làm cho đề mục nghiệp xứ tăng trưởng, phát triển. Tato sukhumataranti: (Hơi thở) vi tế hơn so với trước, do sự diễn tiến của dục đã được nói đến. Thật vậy, do năng lực của sự tu tập, do sự lắng dịu của phiền não và nóng bức của thân, hơi thở vô và hơi thở ra trở nên vi tế hơn và diễn tiến. Pāmojjaṃ uppajjatīti: Do trạng thái vi tế hơn của hơi thở vô, hơi thở ra, do trạng thái tĩnh lặng hơn của đối tượng, và do đề mục nghiệp xứ đã đi vào đúng lộ trình, sự hân hoan đi cùng với tâm tu tập, tức là hỷ non trẻ có các loại như tiểu hỷ v.v., khởi lên. Cittaṃ vivattatīti: Một số vị nói rằng: do hơi thở vô, hơi thở ra tuần tự đạt đến trạng thái cực kỳ vi tế, khi chúng không hiện khởi, khi chúng đạt đến trạng thái cần phải tìm kiếm, tâm quay đi khỏi chúng. Nhưng do năng lực của sự tu tập, khi hơi thở vô, hơi thở ra đã đạt đến trạng thái vi tế hơn, khi tướng tương tự khởi lên ở đó, tâm quay đi khỏi hơi thở vô, hơi thở ra tự nhiên. Upekkhā saṇṭhātīti: Khi định có các loại cận hành và an chỉ khởi lên trong tướng tương tự ấy, do không có sự nỗ lực để tạo ra thiền nữa, sự thờ ơ (xả) xảy ra. Và nên biết rằng xả này là xả trung bình ở đó.

ඉමෙහි නවහි ආකාරෙහීති ඉමෙහි යථාවුත්තෙහි නවහි පකාරෙහි පවත්තා. දීඝං අස්සාසපස්සාසා කායොති දීඝාකාරා අස්සාසපස්සාසා චුණ්ණවිචුණ්ණාපි සමූහට්ඨෙන කායො. අස්සාසපස්සාසෙ නිස්සාය උප්පන්නනිමිත්තම්පෙත්ථ අස්සාසපස්සාසසමඤ්ඤමෙව වුත්තං. උපට්ඨානං සතීති ආරම්මණං උපගන්ත්වා තිට්ඨතීති සති උපට්ඨානං නාම. අනුපස්සනා [Pg.320] ඤාණන්ති සමථවසෙන නිමිත්තස්ස අනුපස්සනා, විපස්සනාවසෙන අස්සාසපස්සාසෙ, තන්නිස්සයඤ්ච කායං ‘‘රූප’’න්ති, චිත්තං තංසම්පයුත්තධම්මෙ ච ‘‘අරූප’’න්ති වවත්ථපෙත්වා නාමරූපස්ස අනුපස්සනා ච ඤාණං, තත්ථ යථාභූතාවබොධො. කායො උපට්ඨානන්ති සො කායො ආරම්මණකරණවසෙන උපගන්ත්වා සති එත්ථ තිට්ඨතීති උපට්ඨානං නාම. එත්ථ ච ‘‘කායො උපට්ඨාන’’න්ති ඉමිනා ඉතරකායස්සාපි සඞ්ගහො හොති යථාවුත්තසම්මසනචාරස්සාපි ඉධ ඉච්ඡිතත්තා. නො සතීති සො කායො සති නාම න හොති. සති උපට්ඨානඤ්චෙව සති ච සරණට්ඨෙන, උපතිට්ඨනට්ඨෙන ච. තාය සතියාති යථාවුත්තාය සතියා. තෙන ඤාණෙනාති යථාවුත්තෙනෙව ඤාණෙන. තං කායන්ති තං අස්සාසපස්සාසකායඤ්චෙව තන්නිස්සයරූපකායඤ්ච. අනුපස්සතීති ඣානසම්පයුත්තඤාණෙන චෙව විපස්සනාඤාණෙන ච අනු අනු පස්සති. තෙන වුච්චති කායෙ කායානුපස්සනාසතිපට්ඨානභාවනාති තෙන අනුපස්සනෙන යථාවුත්තෙ කායෙ අයං කායානුපස්සනාසතිපට්ඨානභාවනාති වුච්චති.

Imehi navahi ākārehīti (với chín phương cách này) có nghĩa là: được tiến hành với chín cách thức này như đã được nói. Dīghaṃ assāsapassāsā kāyoti (hơi thở vô ra dài là thân) có nghĩa là: hơi thở vô ra có hình thái dài, dù bị phân tán thành từng mảnh nhỏ, vẫn được gọi là thân theo nghĩa là một tập hợp. Ở đây, ngay cả tướng phát sanh nương vào hơi thở vô ra cũng được gọi bằng chính danh từ hơi thở vô ra. Upaṭṭhānaṃ satīti (niệm là sự an trú) có nghĩa là: niệm được gọi là sự an trú (upaṭṭhāna) vì nó đi đến đối tượng và đứng vững ở đó. Anupassanā ñāṇanti (tùy quán là trí tuệ) có nghĩa là: theo phương diện chỉ, đó là sự tùy quán tướng; theo phương diện quán, sau khi xác định hơi thở vô ra và thân nương vào nó là “sắc,” tâm và các pháp tương ưng với nó là “danh,” sự tùy quán danh sắc chính là trí tuệ, trong đó là sự liễu tri đúng như thật. Kāyo upaṭṭhānanti (thân là niệm xứ) có nghĩa là: thân ấy được gọi là niệm xứ (upaṭṭhāna) vì niệm, sau khi đi đến bằng cách lấy nó làm đối tượng, đã an trú tại đó. Và ở đây, qua câu “thân là niệm xứ” này, thân khác cũng được bao gồm, vì ở đây cũng mong muốn (bao gồm cả) phạm vi quán xét như đã nói. No satīti (không phải là niệm) có nghĩa là: thân ấy không được gọi là niệm. Niệm vừa là sự an trú, vừa là niệm theo nghĩa ghi nhớ và theo nghĩa hiện diện. Tāya satiyāti (bởi niệm ấy) có nghĩa là: bởi niệm như đã được nói. Tena ñāṇenāti (bởi trí tuệ ấy) có nghĩa là: bởi chính trí tuệ như đã được nói. Taṃ kāyanti (thân ấy) có nghĩa là: thân hơi thở vô ra ấy và thân sắc chất nương vào nó. Anupassatīti (vị ấy tùy quán) có nghĩa là: vị ấy thấy đi thấy lại bằng trí tuệ tương ưng thiền và bằng trí tuệ minh sát. Tena vuccati kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanāti (do đó được gọi là sự tu tập niệm xứ tùy quán thân trong thân) có nghĩa là: do sự tùy quán ấy đối với thân như đã được nói, điều này được gọi là sự tu tập niệm xứ tùy quán thân.

ඉදං වුත්තං හොති – යා අයං යථාවුත්තෙ අස්සාසපස්සාසකායෙ, තස්ස නිස්සයභූතෙ කරජකායෙ ච කායස්සෙව අනුපස්සනා අනුදකභූතාය මරීචියා උදකානුපස්සනා විය න අනිච්චාදිසභාවෙ කායෙ නිච්චාදිභාවානුපස්සනා, අථ ඛො යථාරහං අනිච්චදුක්ඛානත්තාසුභභාවස්සෙවානුපස්සනා. අථ වා කායෙ ‘‘අහ’’න්ති වා ‘‘මම’’න්ති වා ‘‘ඉත්ථී’’ති වා ‘‘පුරිසො’’ති වා ගහෙතබ්බස්ස කස්සචි අභාවතො තාදිසං අනනුපස්සිත්වා කායමත්තස්සෙව අනුපස්සනා කායානුපස්සනා, තාය කායානුපස්සනාය සම්පයුත්තා සතියෙව උපට්ඨානං සතිපට්ඨානං, තස්ස භාවනා වඩ්ඪනා කායානුපස්සනාසතිපට්ඨානභාවනාති.

Điều này có nghĩa là: sự tùy quán thân này đối với thân hơi thở vô ra như đã nói và đối với thân do nghiệp sanh làm nền tảng cho nó, không phải là sự tùy quán về bản chất thường hằng v.v... trong một thân có bản chất vô thường v.v..., giống như sự tùy quán nước trong ảo ảnh vốn không phải là nước. Mà đúng hơn, đó chính là sự tùy quán về chính trạng thái vô thường, khổ, vô ngã, bất tịnh một cách thích đáng. Hoặc là, vì trong thân không có bất cứ điều gì có thể nắm bắt là “tôi,” “của tôi,” “đàn bà,” hay “đàn ông,” nên không tùy quán những điều như vậy mà sự tùy quán chỉ riêng về khối thân được gọi là thân tùy quán; niệm tương ưng với thân tùy quán ấy chính là sự an trú, là niệm xứ; sự tu tập, sự phát triển niệm xứ ấy được gọi là sự tu tập niệm xứ tùy quán thân.

එස නයොති ‘‘නවහි ආකාරෙහී’’තිආදිනා වුත්තවිධිං රස්ස-පදෙ අතිදිසති. එත්ථාති එතස්මිං යථාදස්සිතෙ ‘‘කථං දීඝං අස්සසන්තො’’තිආදිනා (ම. නි. 3.148; සං. නි. 5.986; පාරා. 165) ආගතෙ පාළිනයෙ. ඉධාති ඉමස්මිං රස්සපදවසෙන ආගතෙ පාළිනයෙ.

Esa nayo (đây là phương pháp) có nghĩa là: vị ấy áp dụng phương pháp đã được nói trong câu “navahi ākārehīti” (với chín phương cách) v.v... cho đề mục về hơi thở ngắn (rassa). Ettha (ở đây) có nghĩa là: trong phương pháp Pāḷi này đã được trình bày như đã chỉ ra trong câu “kathaṃ dīghaṃ assasanto” (thế nào là khi thở vô dài) v.v... Idha (ở đây) có nghĩa là: trong phương pháp Pāḷi này đã được trình bày theo cách của đề mục về hơi thở ngắn.

අයන්ති යොගාවචරො. අද්ධානවසෙනාති දීඝකාලවසෙන. ඉත්තරවසෙනාති පරිත්තකාලවසෙන. ඉමෙහි ආකාරෙහීති ඉමෙහි නවහි ආකාරෙහි.

Ayaṃ (vị này) có nghĩa là: vị hành giả. Addhānavasena (theo thời gian) có nghĩa là: theo khoảng thời gian dài. Ittaravasena (theo khoảnh khắc) có nghĩa là: theo khoảng thời gian ngắn. Imehi ākārehi (với những phương cách này) có nghĩa là: với chín phương cách này.

තාදිසොති [Pg.321] දීඝො, රස්සො ච. චත්තාරො වණ්ණාති චත්තාරො ආකාරා, තෙ ච දීඝාදයො එව. නාසිකග්ගෙ ව භික්ඛුනොති ගාථාබන්ධසුඛත්ථං රස්සං කත්වා වුත්තං ‘‘නාසිකග්ගෙ වා’’ති, වා-සද්දො අනියමත්ථො, තෙන උත්තරොට්ඨං සඞ්ගණ්හාති.

Tādiso (như vậy) có nghĩa là: dài và ngắn. Cattāro vaṇṇā (bốn loại) có nghĩa là: bốn phương cách, và chúng chính là dài v.v... Nāsikagge va bhikkhuno (này Tỳ khưu, ở chóp mũi) được nói rút ngắn lại để dễ dàng cho việc kết cấu kệ ngôn. Trong câu “nāsikagge vā” (ở chóp mũi hoặc), từ “vā” có nghĩa là không cố định, do đó nó bao gồm cả môi trên.

220. සබ්බකායපටිසංවෙදීති සබ්බස්ස කායස්ස පටි පටි පච්චෙකං සම්මදෙව වෙදනසීලො ජානනසීලො, තස්ස වා පටි පටි සම්මදෙව වෙදො එතස්ස අත්ථි, තං වා පටි පටි සම්මදෙව වෙදමානොති අත්ථො. තත්ථ තත්ථ සබ්බ-ග්ගහණෙන අස්සාසාදිකායස්ස අනවසෙසපරියාදානෙ සිද්ධෙපි අනෙකකලාපසමුදායභාවතො තස්ස සබ්බෙසම්පි භාගානං සංවෙදනදස්සනත්ථං පටි-සද්දග්ගහණං. තත්ථ සක්කච්චකාරීභාවදස්සනත්ථං සං-සද්දග්ගහණන්ති ඉමමත්ථං දස්සෙන්තො ‘‘සකලස්සා’’තිආදිමාහ. තත්ථ යථා සමානෙපි අස්සාසපස්සාසෙසු යොගිනො පටිපත්තිවිධානෙ පච්චෙකං සක්කච්චංයෙව පටිපජ්ජිතබ්බන්ති දස්සෙතුං විසුං දෙසනා කතා, එවං තමෙවත්ථං දීපෙතුං සතිපි අත්ථස්ස සමානතාය ‘‘සකලස්සා’’තිආදිනා පදද්වයස්ස විසුං විසුං අත්ථවණ්ණනා කතාති වෙදිතබ්බං. පාකටං කරොන්තොති විභූතං කරොන්තො, සබ්බසො විභාවෙන්තොති අත්ථො. පාකටීකරණං විභාවනං තත්ථ අසම්මුය්හනං ඤාණෙනෙව නෙසං පවත්තනෙන හොතීති දස්සෙන්තො ‘‘එවං විදිතං කරොන්තො’’තිආදිමාහ. තත්ථ තස්මාති යස්මා ඤාණසම්පයුත්තචිත්තෙනෙව අස්සාසපස්සාසෙ පවත්තෙති, න විප්පයුත්තචිත්තෙන, තස්මා එවංභූතො සබ්බකායපටිසංවෙදී අස්සසිස්සාමි පස්සසිස්සාමීති සික්ඛතීති වුච්චති බුද්ධාදීහීති යොජනා. චුණ්ණවිචුණ්ණවිසටෙති අනෙකකලාපතාය චුණ්ණවිචුණ්ණභාවෙන විසටෙ. ආදි පාකටො හොති සතියා, ඤාණස්ස ච වසෙන තථා පුබ්බාභිසඞ්ඛාරස්ස පවත්තත්තා. තාදිසෙන භවිතබ්බන්ති චතුත්ථපුග්ගලසදිසෙන භවිතබ්බං, පගෙව සතිං, ඤාණඤ්ච පච්චුපට්ඨපෙත්වා තීසුපි ඨානෙසු ඤාණසම්පයුත්තමෙව චිත්තං පවත්තෙතබ්බන්ති අධිප්පායො.

220. Sabbakāyapaṭisaṃvedī (cảm giác toàn thân) có nghĩa là: người có tính chất cảm nhận, tính chất biết rõ toàn bộ thân hơi thở một cách riêng biệt, từng phần, và đúng đắn; hoặc là, đối với vị này có sự biết đúng đắn từng phần một; hoặc là, người biết nó một cách riêng biệt, từng phần, và đúng đắn. Trong các trường hợp đó, mặc dù việc dùng từ sabba (toàn bộ) đã bao hàm trọn vẹn thân hơi thở v.v..., nhưng vì nó là một tập hợp của nhiều tổng hợp sắc (kalāpa), nên từ paṭi được dùng để chỉ sự cảm nhận tất cả các phần của nó. Ở đó, để chỉ trạng thái hành động một cách cẩn trọng, từ saṃ được dùng. Để chỉ ý nghĩa này, ngài đã nói “sakalassa” (của toàn thể) v.v... Ở đó, cần phải hiểu rằng: cũng như mặc dù phương pháp thực hành của hành giả đối với hơi thở vô và hơi thở ra là như nhau, nhưng một bài giảng riêng đã được thuyết để chỉ ra rằng mỗi thứ cần được thực hành một cách cẩn trọng; tương tự như vậy, để làm sáng tỏ chính ý nghĩa đó, mặc dù ý nghĩa là như nhau, lời giải thích ý nghĩa của hai từ đã được thực hiện riêng biệt qua câu “sakalassa” v.v... Pākaṭaṃ karonto (làm cho rõ ràng) có nghĩa là: làm cho hiển lộ, làm cho hiển lộ về mọi mặt. Sự làm cho rõ ràng là sự làm cho hiển lộ; để chỉ ra rằng sự không mê mờ ở đó xảy ra do việc khiến chúng vận hành chỉ bằng trí tuệ, ngài đã nói “evaṃ viditaṃ karonto” (làm cho biết như vậy) v.v... Ở đó, tasmā (do đó) có nghĩa là: vì vị ấy khiến hơi thở vô ra vận hành chỉ bằng tâm tương ưng với trí tuệ, chứ không phải bằng tâm không tương ưng, do đó, người như vậy được các vị Phật v.v... gọi là người thực tập ‘tôi sẽ thở vô, cảm giác toàn thân; tôi sẽ thở ra, cảm giác toàn thân.’ Đây là cách nối kết. Cuṇṇavicuṇṇavisaṭe (trải rộng ra thành từng mảnh nhỏ) có nghĩa là: trải rộng ra trong trạng thái phân tán thành từng mảnh nhỏ do có nhiều tổng hợp sắc. Phần đầu trở nên rõ ràng nhờ vào sức mạnh của niệm và trí, cũng như nhờ sự vận hành của sự chuẩn bị trước đó. Tādisena bhavitabbaṃ (nên trở thành người như vậy) có nghĩa là: nên trở thành người giống như hạng người thứ tư; chủ ý là, sau khi đã thiết lập niệm và trí từ trước, nên khiến cho tâm chỉ tương ưng với trí tuệ vận hành trong cả ba giai đoạn (đầu, giữa, cuối).

එවන්ති වුත්තප්පකාරෙන සබ්බකායපටිසංවෙදනවසෙනෙව. ඝටතීති උස්සහති. වායමතීති වායාමං කරොති, මනසිකාරං පවත්තෙතීති අත්ථො. තථාභූතස්සාති ආනාපානස්සතිං භාවෙන්තස්ස. සංවරොති සති[Pg.322], වීරියම්පි වා. තාය සතියාති යා ආනාපානෙ ආරබ්භ පවත්තා සති, තාය. තෙන මනසිකාරෙනාති යො සො තත්ථ සතිපුබ්බඞ්ගමො භාවනාමනසිකාරො, තෙන සද්ධින්ති අධිප්පායො. ආසෙවතීති ‘‘තිස්සො සික්ඛායො’’ති වුත්තෙ අධිකුසලධම්මෙ ආසෙවති. තදාසෙවනඤ්හෙත්ථ සික්ඛනන්ති අධිප්පෙතං.

Evanti: (Như vậy) có nghĩa là theo cách đã được nói, chỉ bằng năng lực cảm nhận rõ toàn thân hơi thở. Ghaṭatīti: (Cố gắng) có nghĩa là nỗ lực. Vāyamatīti: (Tinh tấn) có nghĩa là thực hiện sự tinh tấn, làm cho tác ý khởi lên. Tathābhūtassāti: (Của người như vậy) có nghĩa là của người đang tu tập niệm hơi thở. Saṃvaroti: (Sự thu thúc) là niệm, hoặc cũng là tinh tấn. Tāya satiyāti: (Bằng niệm ấy) có nghĩa là bằng niệm nào khởi lên lấy hơi thở làm đối tượng. Tena manasikārenāti: (Bằng tác ý ấy) có ý nghĩa là cùng với tác ý tu tập nào có niệm đi trước ở nơi đó. Āsevatīti: (Thực hành) có nghĩa là thực hành các thiện pháp cao thượng đã được nói là ‘ba học pháp’. Ở đây, việc thực hành ấy được chủ trương là sự học tập.

පුරිමනයෙති පුරිමස්මිං භාවනානයෙ, පඨමවත්ථුද්වයෙති අධිප්පායො. තත්ථාපි කාමං ඤාණුප්පාදනං ලබ්භතෙව අස්සාසපස්සාසානං යාථාවතො දීඝරස්සභාවාවබොධසබ්භාවතො, තථාපි තං න දුක්කරං යථාපවත්තානං තෙසං ගහණමත්තභාවතොති තත්ථ වත්තමානකාලප්පයොගො කතො. ඉදං පන දුක්කරං පුරිසස්ස ඛුරධාරායං ගමනසදිසං, තස්මා සාතිසයෙනෙත්ථ පුබ්බාභිසඞ්ඛාරෙන භවිතබ්බන්ති දීපෙතුං අනාගතකාලප්පයොගො කතොති ඉමමත්ථං දස්සෙතුං ‘‘තත්ථ යස්මා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ ඤාණුප්පාදනාදීසූති ආදි-සද්දෙන කායසඞ්ඛාරපස්සම්භනපීතිපටිසංවෙදනාදිං සඞ්ගණ්හාති. කෙචි පනෙත්ථ ‘‘සංවරසමාදානානං සඞ්ගහො’’ති වදන්ති.

Purimanayeti: (Theo phương pháp trước) có ý nghĩa là trong phương pháp tu tập trước, trong hai đề mục đầu tiên. Ngay cả ở đó, quả thật việc làm cho trí sanh khởi chắc chắn có được do có sự liễu tri về trạng thái dài-ngắn của hơi thở vào-ra một cách như thật; tuy nhiên, việc đó không khó vì chỉ là việc ghi nhận chúng như chúng đang diễn ra, do đó ở đó việc sử dụng thì hiện tại đã được thực hiện. Nhưng điều này thì khó, giống như việc một người đi trên lưỡi dao cạo; vì vậy, để chỉ rõ rằng ‘ở đây cần phải có sự chuẩn bị trước một cách đặc biệt’, việc sử dụng thì tương lai đã được thực hiện. Để trình bày ý nghĩa này, câu ‘tattha yasmā’ v.v... đã được nói. Trong câu ‘ñāṇuppādanādīsu’, bằng từ ‘ādi’ (v.v...), bao gồm cả việc làm an tịnh thân hành, cảm nhận rõ hỷ, v.v... Một số vị ở đây nói rằng ‘đó là sự bao gồm việc thu thúc và thọ trì’.

කායසඞ්ඛාරන්ති අස්සාසපස්සාසං. සො හි චිත්තසමුට්ඨානොපි සමානො කරජකායප්පටිබද්ධවුත්තිතාය තෙන සඞ්ඛරීයතීති කායසඞ්ඛාරොති වුච්චති. යො පන ‘‘කායසඞ්ඛාරො වචීසඞ්ඛාරො’’ති (ම. නි. 1.102) එවමාගතො කායසඞ්ඛාරො චෙතනාලක්ඛණො සතිපි ද්වාරන්තරුප්පත්තියං යෙභුය්‍යවුත්තියා, තබ්බහුලවුත්තියා ච කායද්වාරෙන ලක්ඛිතො, සො ඉධ නාධිප්පෙතො. පස්සම්භෙන්තොතිආදීසු පච්ඡිමං පච්ඡිමං පදං පුරිමස්ස පුරිමස්ස අත්ථවචනං, තස්මා පස්සම්භනං නාම වූපසමනං, තඤ්ච තථාපයොගෙ අසති උප්පජ්ජනාරහස්ස ඔළාරිකස්ස කායසඞ්ඛාරස්ස පයොගසම්පත්තියා අනුප්පාදනන්ති දට්ඨබ්බං. තත්‍රාති ‘‘ඔළාරිකං කායසඞ්ඛාරං පස්සම්භෙන්තො’’ති එත්ථ. අපරිග්ගහිතකාලෙති කම්මට්ඨානස්ස අනාරද්ධකාලෙ, තතො එව කායචිත්තානම්පි අපරිග්ගහිතකාලෙ. ‘‘නිසීදති පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා උජුං කායං පණිධායා’’ති හි ඉමිනා කායපරිග්ගහො, ‘‘පරිමුඛං සතිං උපට්ඨපෙත්වා’’ති ඉමිනා චිත්තපරිග්ගහො වුත්තො. තෙනෙවාහ ‘‘කායොපි චිත්තම්පි පරිග්ගහිතා හොන්තී’’ති. කායොති කරජකායො. සදරථාති සපරිළාහා, සා [Pg.323] ච නෙසං සදරථතා ගරුභාවෙන විය ඔළාරිකතාය අවිනාභාවිනීති ආහ ‘‘ඔළාරිකා’’ති. බලවතරාති සබලා ථූලා. සන්තා හොන්තීති චිත්තං තාවං බහිද්ධා වික්ඛෙපාභාවෙන එකග්ගං හුත්වා කම්මට්ඨානං පරිග්ගහෙත්වා පවත්තමානං සන්තං හොති වූපසන්තං, තතො එව තංසමුට්ඨානා රූපධම්මා ලහුමුදුකම්මඤ්ඤභාවප්පත්තා, තදනුගුණතාය සෙසං තිසන්තතිරූපන්ති එවං චිත්තෙ, කායෙ ච වූපසන්තෙ පවත්තමානෙ තන්නිස්සිතා අස්සාසපස්සාසා සන්තසභාවා අනුක්කමෙන සුඛුමතරසුඛුමතමා හුත්වා පවත්තන්ති. තෙන වුත්තං ‘‘යදා පනස්ස කායොපී’’තිආදි.

Kāyasaṅkhāranti: (Thân hành) là hơi thở vào-ra. Quả vậy, nó dù do tâm sanh, nhưng do có sự diễn tiến liên hệ đến thân do nghiệp sanh nên được tạo tác bởi thân ấy, vì vậy được gọi là thân hành. Còn thân hành nào được nói đến trong câu ‘thân hành, khẩu hành’ (ma. ni. 1.102) có tư làm tướng trạng, dù có sanh khởi ở các môn khác nhưng được ghi nhận qua thân môn do sự diễn tiến phổ biến và thường xuyên ở đó, thì thân hành ấy không được chủ trương ở đây. Trong các từ ‘passambhento’ v.v..., mỗi từ phía sau là lời giải nghĩa cho mỗi từ phía trước; vì vậy, cái gọi là làm an tịnh chính là làm lắng dịu, và cần được hiểu rằng việc ấy là sự không làm sanh khởi thân hành thô vốn có thể sanh khởi khi không có nỗ lực như vậy, do sự thành tựu của nỗ lực. Tatrāti: (Ở đó) là trong câu ‘làm an tịnh thân hành thô’. Apariggahitakāleti: (Trong lúc chưa được nắm bắt) là trong lúc đề mục thiền chưa được bắt đầu, cũng từ đó là trong lúc thân và tâm cũng chưa được nắm bắt. Quả vậy, bằng câu ‘Ngồi kiết-già, giữ thân thẳng’ này, sự nắm bắt thân đã được nói; bằng câu ‘hướng niệm trước mặt’ này, sự nắm bắt tâm đã được nói. Do đó, ngài nói ‘cả thân và tâm đều được nắm bắt’. Kāyoti: (Thân) là thân do nghiệp sanh. Sadarathāti: (Bị dao động) là có sự nóng nảy, và sự dao động ấy của chúng không thể tách rời với sự thô thiển, giống như với sự nặng nề, nên ngài nói ‘oḷārikā’ (thô thiển). Balavatarāti: (Mạnh hơn) là có sức mạnh, thô. Santā hontīti: (Trở nên an tịnh) là trước hết, tâm do không có sự phóng dật ra bên ngoài, trở nên nhất tâm, khi đang diễn tiến sau khi đã nắm bắt đề mục thiền thì trở nên an tịnh, đặc biệt an tịnh; cũng từ đó, các sắc pháp do tâm ấy sanh đạt đến trạng thái nhẹ nhàng, mềm mại, dễ sử dụng; do sự tương ứng với điều đó, các sắc còn lại trong ba dòng cũng vậy. Như vậy, khi tâm và thân đang diễn tiến trong trạng thái an tịnh, hơi thở vào-ra nương vào chúng có bản chất an tịnh, tuần tự trở nên vi tế hơn, vi tế nhất rồi diễn tiến. Do đó, đã được nói ‘yadā panassa kāyopī’ (khi thân của vị ấy...) v.v...

ආභුජනං ආභොගො, ‘‘පස්සම්භෙමී’’ති පඨමාවජ්ජනා. සම්මා අනු අනු ආහරණං සමන්නාහාරො, තස්මිංයෙව අත්ථෙ අපරාපරං පවත්තආවජ්ජනා. තස්සෙව අත්ථස්ස මනසි කරණං චිත්තෙ ඨපනං මනසිකාරො. වීමංසා පච්චවෙක්ඛණා.

Ābhujanaṃ (sự hướng tâm) là ābhogo (sự hướng tâm), là sự hướng tâm lần đầu ‘ta sẽ làm an tịnh’. Sammā anu anu āharaṇaṃ (sự mang đến một cách chánh đáng, lặp đi lặp lại) là samannāhāro (sự chú ý), là sự hướng tâm diễn tiến liên tục trong chính đối tượng ấy. Tasseva atthassa manasi karaṇaṃ (sự tác ý đến chính đối tượng ấy), citte ṭhapanaṃ (sự đặt vào trong tâm) là manasikāro (tác ý). Vīmaṃsā (sự thẩm xét) là paccavekkhaṇā (sự quán xét).

සාරද්ධෙති සදරථෙ සපරිළාහෙ. අධිමත්තන්ති බලවං ඔළාරිකං. ලිඞ්ගවිපල්ලාසෙන වුත්තං. කායසඞ්ඛාරොති හි අධිප්පෙතො. ‘‘අධිමත්තං හුත්වා පවත්තතී’’ති කිරියාවිසෙසනං වා එතං. සුඛුමන්ති එත්ථාපි එසෙව නයො. කායම්හීති එත්ථ ‘‘චිත්තෙ චා’’ති ආනෙත්වා සම්බන්ධිතබ්බං.

Sāraddheti: (Khi bị kích động) có nghĩa là khi bị dao động, khi bị nóng nảy. Adhimattanti: (Quá mức) có nghĩa là mạnh mẽ, thô. Được nói với sự thay đổi về tính (ngữ pháp), quả vậy, (danh từ nam tính) ‘kāyasaṅkhāro’ được chủ trương. Hoặc từ này là trạng từ (cho động từ) ‘diễn tiến một cách quá mức’. Ngay cả ở từ ‘sukhumam’ (vi tế) cũng theo phương pháp này. Ở từ ‘kāyamhi’ (trong thân), cần phải mang từ ‘citte ca’ (và trong tâm) đến để liên kết.

221. පඨමජ්ඣානතො වුට්ඨාය කරියමානං දුතියජ්ඣානස්ස නානාවජ්ජනං පරිකම්මං පඨමජ්ඣානං විය දූරසමුස්සාරිතපටිපක්ඛන්ති කත්වා තංසමුට්ඨානො කායසඞ්ඛාරො පඨමජ්ඣානෙ ච දුතියජ්ඣානූපචාරෙ ච ඔළාරිකොති සදිසො වුත්තො. එස නයො සෙසූපචාරද්වයෙපි. අථ වා දුතියජ්ඣානාදීනං අධිගමාය පටිපජ්ජතො දුක්ඛාපටිපදාදිවසෙන කිලමතො යොගිනො කායකිලමථචිත්තූපඝාතාදිවසෙන, විතක්කාදිසඞ්ඛොභෙන ච සපරිඵන්දතාය චිත්තප්පවත්තියා දුතියජ්ඣානාදිඋපචාරෙසු කායසඞ්ඛාරස්ස ඔළාරිකතා වෙදිතබ්බා. අතිසුඛුමොති අඤ්ඤත්ථ ලබ්භමානො කායසඞ්ඛාරො චතුත්ථජ්ඣානෙ අතික්කන්තසුඛුමො. සුඛුමභාවොපිස්ස තත්ථ නත්ථි, කුතො ඔළාරිකතා අප්පවත්තනතො. තෙනාහ ‘‘අප්පවත්තිමෙව පාපුණාතී’’ති.

221. Sự chuẩn bị có sự hướng tâm khác biệt của thiền thứ hai, được thực hiện sau khi xuất khỏi thiền thứ nhất, vì cho rằng có các pháp đối nghịch đã được loại trừ xa giống như thiền thứ nhất, nên thân hành do sự chuẩn bị ấy sanh trong thiền thứ nhất và trong cận định của thiền thứ hai được nói là thô một cách tương tự. Phương pháp này cũng áp dụng cho hai cận định còn lại. Hoặc là, cần phải hiểu sự thô thiển của thân hành trong các cận định của thiền thứ hai v.v... là do sự diễn tiến của tâm có sự rung động, do sự mệt mỏi của thân, sự tổn hại của tâm v.v..., và do sự khuấy động của tầm v.v... của hành giả đang mệt mỏi vì khổ hành đạo v.v... khi đang thực hành để chứng đắc thiền thứ hai v.v... Atisukhumoti: (Vô cùng vi tế) có nghĩa là thân hành có được ở nơi khác, trong thiền thứ tư thì vượt qua cả sự vi tế. Ngay cả trạng thái vi tế của nó cũng không có ở đó, huống chi là sự thô thiển? (Lý do là) do không diễn tiến. Do đó, ngài nói ‘chỉ đạt đến sự không diễn tiến’.

ලාභිස්ස [Pg.324] සතො අනුපුබ්බසමාපත්තිසමාපජ්ජනවෙලං, එකාසනෙනෙව වා සබ්බෙසං ඣානානං පටිලාභං සන්ධාය මජ්ඣිමභාණකා හෙට්ඨිමහෙට්ඨිමජ්ඣානතො උපරූපරිඣානූපචාරෙපි සුඛුමතරං ඉච්ඡන්ති. තත්ථ හි සොපචාරානං ඣානානං උපරූපරි විසෙසවන්තතා, සන්තතා ච සම්භවෙය්‍ය, එකාවජ්ජනූපචාරං වා සන්ධාය එවං වුත්තං. එවඤ්හි හෙට්ඨා වුත්තවාදෙන ඉමස්ස වාදස්ස අවිරොධො සිද්ධො භින්නවිසයත්තා. සබ්බෙසඤ්ඤෙවාති උභයෙසම්පි. යස්මා තෙ සබ්බෙපි වුච්චමානෙන විධිනා පස්සද්ධිමිච්ඡන්තියෙව. ‘‘අපරිග්ගහිතකාලෙ පවත්තකායසඞ්ඛාරො පරිග්ගහිතකාලෙ පටිප්පස්සම්භතී’’ති ඉදං සදිසසන්තානතාය වුත්තං. න හි තෙ එව ඔළාරිකා අස්සාසාදයො සුඛුමා හොන්ති. පස්සම්භනාකාරො පන නෙසං හෙට්ඨා වුත්තොයෙව.

Đối với người đã đắc thiền, vào lúc nhập các thiền tuần tự, hoặc nhắm đến sự chứng đắc tất cả các thiền chỉ trong một lần ngồi, các vị tụng giả Trung Bộ cho rằng (hơi thở) vi tế hơn ngay cả trong cận định của các thiền cao hơn so với các thiền thấp hơn. Thật vậy, trong trường hợp đó, sự đặc thù và sự tĩnh lặng của các thiền cùng với cận định có thể xảy ra ở các bậc cao hơn, hoặc là, điều này được nói nhắm đến cận định có cùng một sự hướng tâm. Vì như vậy, sự không mâu thuẫn của luận điểm này với luận điểm đã được nói ở dưới được thành tựu do có đối tượng khác nhau. (Cụm từ) "Sabbesaññeva" có nghĩa là của cả hai (vị thầy). Bởi vì tất cả các vị ấy đều mong muốn sự an tịnh bằng phương pháp sẽ được nói đến. Câu "thân hành đang diễn tiến trong lúc chưa được nắm bắt sẽ được an tịnh trong lúc được nắm bắt" này được nói do sự tương tự của dòng tương tục. Thật vậy, không phải chính những hơi thở vào thô thiển ấy trở nên vi tế. Tuy nhiên, cách thức an tịnh của chúng đã được nói ở dưới.

මහාභූතපරිග්ගහෙ සුඛුමොති චතුධාතුමුඛෙන විපස්සනාභිනිවෙසං සන්ධාය වුත්තං. සකලරූපපරිග්ගහෙ සුඛුමො භාවනාය උපරූපරි පණීතභාවතො. තෙනෙවාහ ‘‘රූපාරූපපරිග්ගහෙ සුඛුමො’’ති. ලක්ඛණාරම්මණිකවිපස්සනාති කලාපසම්මසනමාහ. නිබ්බිදානුපස්සනතො පට්ඨාය බලවවිපස්සනා. තතො ඔරං දුබ්බලවිපස්සනා. පුබ්බෙ වුත්තනයෙනාති ‘‘අපරිග්ගහිතකාලෙ’’තිආදිනා සමථනයෙ වුත්තෙන නයෙන ‘‘අපරිග්ගහෙ පවත්තො කායසඞ්ඛාරො මහාභූතපරිග්ගහෙ පටිප්පස්සම්භතී’’තිආදිනා විපස්සනානයෙපි පටිප්පස්සද්ධි යොජෙතබ්බාති වුත්තං හොති.

Câu "vi tế trong khi nắm bắt các đại chủng" được nói nhắm đến sự chuyên tâm vào minh sát bằng phương diện bốn đại. (Hơi thở) vi tế trong khi nắm bắt toàn bộ sắc pháp là do sự cao thượng tuần tự của sự tu tập. Do đó, ngài nói: "vi tế trong khi nắm bắt sắc và vô sắc". Cụm từ "minh sát có các tướng làm đối tượng" chỉ cho sự quán xét các tổng hợp. Kể từ tuệ yếm ly trở đi là minh sát có năng lực. Trước đó là minh sát yếu ớt. Cụm từ "theo phương pháp đã nói trước đây" có nghĩa là: theo phương pháp đã được nói trong phần chỉ tịnh bằng câu bắt đầu là "trong lúc chưa được nắm bắt", sự an tịnh cũng nên được liên kết ngay cả trong phương pháp minh sát bằng câu bắt đầu là "thân hành đang diễn tiến trong lúc chưa nắm bắt sẽ được an tịnh trong khi nắm bắt các đại chủng".

අස්සාති ඉමස්ස ‘‘පස්සම්භයං කායසඞ්ඛාර’’න්ති පදස්ස. චොදනාසොධනාහීති අනුයොගපරිහාරෙහි. එවන්ති ඉදානි වුච්චමානාකාරෙන.

(Từ) "Assa" là của câu "làm an tịnh thân hành" này. (Từ) "Codanāsodhanāhi" có nghĩa là bằng những câu hỏi và trả lời. (Từ) "Evaṃ" có nghĩa là theo cách thức đang được nói đến bây giờ.

කථන්ති යං ඉදං ‘‘පස්සම්භයං…පෙ… සික්ඛතී’’ති (පටි. ම. 1.171) වුත්තං, තං කථං කෙන පකාරෙන කායසඞ්ඛාරස්ස පස්සම්භනං, යොගිනො ච සික්ඛනං හොතීති කථෙතුකම්‍යතාය පුච්ඡිත්වා කායසඞ්ඛාරෙ සරූපතො, ඔළාරිකසුඛුමතො, වූපසමතො, අනුයොගපරිහාරතො ච දස්සෙතුං ‘‘කතමෙ කායසඞ්ඛාරා’’තිආදි ආරද්ධං. තත්ථ කායිකාති රූපකායෙ භවා. කායපටිබද්ධාති කායසන්නිස්සිතා. කායෙ සති හොන්ති, අසති න හොන්ති, තතො එව තෙ අකායසමුට්ඨානාපි කායෙන සඞ්ඛරීයන්තීති කායසඞ්ඛාරා. පස්සම්භෙන්තොති ඔළාරිකොළාරිකං පස්සම්භෙන්තො. සෙසපදද්වයං තස්සෙව වෙවචනං. ඔළාරිකඤ්හි කායසඞ්ඛාරං අවූපසන්තසභාවං සන්නිසීදාපෙන්තො [Pg.325] ‘‘පස්සම්භෙන්තො’’ති වුච්චති, අනුප්පාදනිරොධං පාපෙන්තො ‘‘නිරොධෙන්තො’’ති, සුට්ඨු සන්තසභාවං නයන්තො ‘‘වූපසමෙන්තො’’ති.

(Từ) "Kathaṃ" (Như thế nào?): Điều này đã được nói rằng "làm an tịnh... học tập", sự an tịnh thân hành ấy và sự học tập của hành giả ấy xảy ra như thế nào, bằng cách nào? Sau khi hỏi với ý muốn được giải thích như vậy, để trình bày về các thân hành về phương diện tự thể, về phương diện thô và tế, về phương diện an tịnh, và về phương diện hỏi đáp, (đoạn văn) bắt đầu bằng "thế nào là các thân hành?" đã được bắt đầu. Trong đó, "kāyikā" là sanh khởi trong thân sắc. "Kāyapaṭibaddhā" là nương tựa vào thân. Khi có thân thì chúng có, khi không có thân thì chúng không có, chính vì thế chúng dù không do thân làm sanh khởi nhưng được thân tác thành, nên gọi là thân hành. "Passambhento" có nghĩa là làm an tịnh cái thô thiển. Hai từ còn lại là đồng nghĩa của chính từ ấy. Thật vậy, người làm cho thân hành thô thiển có tự tánh không an tịnh được lắng dịu thì được gọi là "người làm an tịnh" (passambhento); người làm cho đạt đến sự diệt không sanh lại thì được gọi là "người làm cho đoạn diệt" (nirodhento); người dẫn đến trạng thái an tịnh hoàn toàn thì được gọi là "người làm cho lắng dịu" (vūpasamento).

යථාරූපෙහීති යාදිසෙහි. කායසඞ්ඛාරෙහීති ඔළාරිකෙහි කායසඞ්ඛාරෙහි. ආනමනාති අභිමුඛභාවෙන කායස්ස නමනා. විනමනාති විසුං විසුං පස්සතො නමනා. සන්නමනාති සබ්බතො, සුට්ඨු වා නමනා. පණමනාති පච්ඡතො නමනා. ඉඤ්ජනාදීනි ආනමනාදීනං වෙවචනානි, අධිමත්තානි වා අභිමුඛං චලනාදීනි ආනමනාදයො, මන්දානි ඉඤ්ජනාදයො. පස්සම්භයං කායසඞ්ඛාරන්ති තථාරූපං ආනමනාදීනං කාරණභූතං ඔළාරිකං කායසඞ්ඛාරං පස්සම්භෙන්තො. තස්මිං හි පස්සම්භිතෙ ආනමනාදයොපි පස්සම්භිතා එව හොන්ති.

(Từ) "Yathārūpehi" có nghĩa là loại nào. (Từ) "Kāyasaṅkhārehi" có nghĩa là do các thân hành thô thiển. "Ānamanā" là sự cúi xuống của thân về phía trước. "Vinamanā" là sự nghiêng qua các bên khác nhau. "Sannamanā" là sự co lại từ mọi phía, hoặc co lại hoàn toàn. "Paṇamanā" là sự ngửa ra phía sau. "Iñjana" (rung động) v.v... là đồng nghĩa của "ānamanā" v.v...; hoặc là, các sự chuyển động về phía trước v.v... ở mức độ mạnh là "ānamanā" v.v..., còn các (sự chuyển động) yếu ớt là "iñjana" v.v... Cụm từ "làm an tịnh thân hành" có nghĩa là đang làm an tịnh thân hành thô thiển như vậy, vốn là nguyên nhân của sự cúi xuống v.v... Thật vậy, khi thân hành ấy được an tịnh, sự cúi xuống v.v... cũng trở nên được an tịnh.

සන්තං සුඛුමන්ති යථාරූපෙහි කායසඞ්ඛාරෙහි කායස්ස අපරිප්ඵන්දනහෙතූහි ආනමනාදයො න හොන්ති, තථාරූපං දරථාභාවතො සන්තං, අනොළාරිකතාය සුඛුමං. පස්සම්භයං කායසඞ්ඛාරන්ති සාමඤ්ඤතො එකං කත්වා වදති. අථ වා පුබ්බෙ ඔළාරිකොළාරිකං කායසඞ්ඛාරං පටිප්පස්සම්භෙන්තො අනුක්කමෙන කායස්ස අපරිප්ඵන්දනහෙතුභූතෙ සුඛුමසුඛුමතරෙ උප්පාදෙත්වා තෙපි පටිප්පස්සම්භෙත්වා පරමසුඛුමතාය කොටිප්පත්තං යං කායසඞ්ඛාරං පටිප්පස්සම්භෙති, තං සන්ධාය වුත්තං ‘‘සන්තං සුඛුමං පස්සම්භයං කායසඞ්ඛාර’’න්ති.

(Cụm từ) "An tịnh, vi tế": Do các thân hành loại nào, vốn là nguyên nhân cho sự không rung động của thân, mà sự cúi xuống v.v... không xảy ra, (thân hành) loại ấy là an tịnh do không có sự phiền muộn, là vi tế do không thô thiển. (Ngài) nói (cụm từ) "làm an tịnh thân hành" một cách tổng quát, gộp lại làm một. Hoặc là, trước tiên trong khi làm an tịnh thân hành thô thiển, sau khi tuần tự làm phát sanh các thân hành vi tế và vi tế hơn vốn là nguyên nhân cho sự không rung động của thân, rồi sau khi làm an tịnh cả những thân hành ấy, ngài làm an tịnh thân hành nào đã đạt đến đỉnh cao do sự cực kỳ vi tế, câu "làm an tịnh thân hành an tịnh, vi tế" được nói nhắm đến thân hành đó.

ඉතීතිආදි චොදකවචනං. තත්ථ ඉතීති පකාරත්ථෙ නිපාතො. කිරාති අරුචිසූචනෙ, එවං චෙති අත්ථො. අයඤ්හෙත්ථ අධිප්පායො – වුත්තප්පකාරෙන යදි අතිසුඛුමම්පි කායසඞ්ඛාරං පස්සම්භෙතීති. එවං සන්තෙති එවං සති තයා වුත්තාකාරෙ ලබ්භමානෙ. වාතූපලද්ධියාති වාතස්ස උපලද්ධියා. ච-සද්දො සමුච්චයත්ථො, අස්සාසාදිවාතාරම්මණස්ස චිත්තස්ස පභාවනා උප්පාදනා පවත්තනා න හොති, තෙ ච තෙන පස්සම්භෙතබ්බාති අධිප්පායො. අස්සාසපස්සාසානඤ්ච භාවනාති ඔළාරිකෙ අස්සාසපස්සාසෙ භාවනාය පටිප්පස්සම්භෙත්වා සුඛුමානං තෙසං පභාවනා ච න හොති, උභයෙසං තෙසං තෙන පටිප්පස්සම්භෙතබ්බතො. ආනාපානස්සතියාති ආනාපානාරම්මණාය සතියා ච පවත්තනං න හොති, ආනාපානානං අභාවතො. තතො එව තංසම්පයුත්තස්ස ආනාපානස්සතිසමාධිස්ස ච පභාවනා උප්පාදනාපි න හොති. න හි කදාචි ආරම්මණෙන විනා සාරම්මණධම්මා සම්භවන්ති. න ච නං තන්ති එත්ථ නන්ති නිපාතමත්තං[Pg.326]. තං වුත්තවිධානං සමාපත්තිං පණ්ඩිතා පඤ්ඤවන්තො න චෙව සමාපජ්ජන්තිපි තතො න වුට්ඨහන්තිපීති යොජනා. එවං චොදකො සබ්බෙන සබ්බං අභාවූපනයනං පස්සම්භනන්ති අධිප්පායෙන චොදෙති.

“Itītiādi” là lời của người chất vấn. Ở đây, “iti” là một tiểu từ có nghĩa là “theo cách thức”. “Kira” có nghĩa là biểu thị sự không hài lòng, nghĩa là “nếu như vậy”. Đây là chủ ý ở đây: “Nếu người ấy làm cho thân hành, dù là rất vi tế, được an tịnh theo cách đã nói”. “Evaṃ sante” có nghĩa là “khi sự việc là như vậy, khi cách thức mà ngài đã nói có thể đạt được”. “Vātūpaladdhiyā” là “do sự nhận biết gió”. Từ “ca” có nghĩa là tập hợp; chủ ý là: “Sự phát triển, sự khởi sanh, sự tiếp diễn của tâm có đối tượng là gió hơi thở vào v.v... không xảy ra, và những (thân hành vi tế) ấy cần được người đó làm cho an tịnh”. “Và sự tu tập hơi thở vào hơi thở ra” có nghĩa là: sau khi đã làm an tịnh các hơi thở vào ra thô thiển bằng sự tu tập, sự phát triển các hơi thở vi tế ấy cũng không xảy ra, vì cả hai loại (thô và tế) ấy đều cần được người đó làm cho an tịnh. “Ānāpānassati” có nghĩa là: sự tiếp diễn của niệm có đối tượng là hơi thở vào ra cũng không xảy ra, vì không có hơi thở vào ra. Chính vì thế, sự phát triển, sự khởi sanh của định niệm hơi thở vào ra tương ưng với niệm ấy cũng không xảy ra. Vì rằng các pháp có đối tượng không bao giờ có thể khởi sanh nếu không có đối tượng. Trong câu “Na ca naṃ taṃ”, “naṃ” chỉ là một tiểu từ. Cách kết nối câu là: “Các bậc hiền trí, những người có trí tuệ, không thể nhập vào định ấy theo cách đã nói, và cũng không thể xuất khỏi định ấy”. Như vậy, người chất vấn đã chất vấn với chủ ý rằng “an tịnh” có nghĩa là làm cho (hơi thở) hoàn toàn không còn hiện hữu.

පුන ඉති කිරාතිආදි යථාවුත්තාය චොදනාය විස්සජ්ජනා. තත්ථ කිරාති ‘‘යදී’’ති එතස්ස අත්ථෙ නිපාතො. ඉති කිර සික්ඛති, මයා වුත්තාකාරෙන යදි සික්ඛතීති අත්ථො. එවං සන්තෙති එවං පස්සම්භනෙ සති. පභාවනා හොතීති යදිපි ඔළාරිකා කායසඞ්ඛාරා පටිප්පස්සම්භන්ති, සුඛුමා පන අත්ථෙවාති අනුක්කමෙන පරමසුඛුමභාවප්පත්තස්ස වසෙන නිමිත්තුප්පත්තියා ආනාපානස්සතියා, ආනාපානස්සතිසමාධිස්ස ච පභාවනා ඉජ්ඣතෙවාති අධිප්පායො.

Lại nữa, câu “iti kira” v.v... là lời giải đáp cho sự chất vấn đã được nói đến. Ở đây, “kira” là một tiểu từ có nghĩa là “nếu”. “Iti kira sikkhati” có nghĩa là “nếu thực hành theo cách ta đã nói”. “Evaṃ sante” có nghĩa là “khi có sự an tịnh như vậy”. “Sự phát triển xảy ra” có chủ ý là: mặc dù các thân hành thô thiển được an tịnh, nhưng các thân hành vi tế vẫn còn đó. Do đó, nhờ vào (các thân hành) đã đạt đến trạng thái cực kỳ vi tế một cách tuần tự, và nhờ vào sự khởi sanh của tướng, sự phát triển của niệm hơi thở vào ra và định niệm hơi thở vào ra chắc chắn được thành tựu.

යථා කථං වියාති යථාවුත්තවිධානං තං කථං විය දට්ඨබ්බං, අත්ථි කිඤ්චි තදත්ථසම්පටිපාදනෙ ඔපම්මන්ති අධිප්පායො. ඉදානි ඔපම්මං දස්සෙතුං ‘‘සෙය්‍යථාපී’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ සෙය්‍යථාපීති ඔපම්මත්ථෙ නිපාතො. කංසෙති කංසභාජනෙ. නිමිත්තන්ති නිමිත්තස්ස, තෙසං සද්දානං පවත්තාකාරස්සාති අත්ථො. සාමිඅත්ථෙ හි ඉදං උපයොගවචනං. සුග්ගහිතත්තාති සුට්ඨු ගහිතත්තා. සුමනසිකතත්තාති සුට්ඨු චිත්තෙ ඨපිතත්තා. සූපධාරිතත්තාති සම්මදෙව උපධාරිතත්තා සල්ලක්ඛිතත්තා. සුඛුමකා සද්දාති අනුරවෙ ආහ, යෙ අප්පකා. අප්පත්ථො හි අයං ක-සද්දො. සුඛුමසද්දනිමිත්තාරම්මණතාපීති සුඛුමො සද්දොව නිමිත්තං සුඛුමසද්දනිමිත්තං, තදාරම්මණතායපි. කිං වුත්තං හොති? කාමං තදාසුඛුමාපි සද්දා නිරුද්ධා, සද්දනිමිත්තස්ස පන සුග්ගහිතත්තා සුඛුමතරසද්දනිමිත්තාරම්මණභාවෙනාපි චිත්තං පවත්තති. ආදිතො පට්ඨාය හි තස්ස තස්ස නිරුද්ධස්ස සද්දස්ස නිමිත්තං අවික්ඛිත්තෙන චිත්තෙන උපධාරෙන්තස්ස අනුක්කමෙන පරියොසානෙ අතිසුඛුමසද්දනිමිත්තම්පි ආරම්මණං කත්වා චිත්තං පවත්තතෙව. චිත්තං න වික්ඛෙපං ගච්ඡති තස්මිං යථාඋපට්ඨිතෙ නිමිත්තෙ සමාධානසබ්භාවතො.

“Yathā kathaṃ viya” có chủ ý là: “Phương pháp đã nói ấy nên được hiểu như thế nào? Có ví dụ nào để làm sáng tỏ ý nghĩa đó không?”. Bây giờ, để đưa ra ví dụ, câu “seyyathāpi” v.v... được nói đến. Ở đây, “seyyathāpi” là một tiểu từ có nghĩa là ví dụ. “Kaṃse” có nghĩa là “trên một cái chậu đồng”. “Nimittaṃ” có nghĩa là “của tướng”, tức là “của cách thức diễn tiến của những âm thanh ấy”. Thật vậy, đây là một từ ở cách thứ hai được dùng với ý nghĩa của cách thứ sáu. “Suggahitattā” là “vì đã được nắm bắt kỹ”. “Sumanasikatattā” là “vì đã được tác ý kỹ, được đặt vào tâm một cách khéo léo”. “Sūpadhāritattā” là “vì đã được xác định, được ghi nhận một cách đúng đắn”. “Sukhumakā saddā” (những âm thanh vi tế) chỉ những tiếng vang theo sau, những âm thanh nhỏ. Thật vậy, hậu tố “ka” ở đây có nghĩa là “nhỏ”. “Sukhumasaddanimittārammaṇatāpi” có nghĩa là: âm thanh vi tế chính là tướng, (gọi là) tướng âm thanh vi tế; và cũng do có tướng đó làm đối tượng. Điều này có nghĩa là gì? Dù cho lúc ấy các âm thanh vi tế đã diệt, nhưng vì tướng của âm thanh đã được nắm bắt kỹ, tâm vẫn tiếp tục diễn tiến với tướng âm thanh vi tế hơn làm đối tượng. Thật vậy, đối với người dùng tâm không tán loạn để xác định tướng của từng âm thanh đã diệt, bắt đầu từ lúc đầu, thì tuần tự cho đến cuối cùng, tâm chắc chắn vẫn tiếp tục diễn tiến, lấy cả tướng âm thanh cực kỳ vi tế làm đối tượng. Tâm không đi đến tán loạn vì có sự định tĩnh vững chắc trên tướng đã hiện khởi như thế.

එවං සන්තෙතිආදි වුත්තස්සෙවත්ථස්ස නිගමනවසෙන වුත්තං. තත්ථ යස්ස සුත්තපදස්ස සද්ධිං චොදනාසොධනාහි අත්ථො වුත්තො, තං උද්ධරිත්වා කායානුපස්සනාසතිපට්ඨානානි විභාගතො දස්සෙතුං ‘‘පස්සම්භය’’න්තිආදි වුත්තං. තං සබ්බං වුත්තනයත්තා උත්තානමෙව.

Câu “Evaṃ sante” v.v... được nói ra như là phần kết luận cho ý nghĩa đã được trình bày. Ở đây, sau khi đã trình bày ý nghĩa của một đoạn kinh cùng với phần chất vấn và giải đáp, để chỉ ra các pháp niệm xứ quán thân một cách phân tích, ngài đã trích dẫn đoạn kinh đó và nói câu “passambhayaṃ” v.v... Tất cả những điều đó đều rõ ràng vì đã được giải thích theo phương pháp đã nói.

222. ආදිකම්මිකස්ස [Pg.327] කම්මට්ඨානවසෙනාති සමථකම්මට්ඨානං සන්ධාය වුත්තං. විපස්සනං කම්මට්ඨානං පන ඉතරචතුක්කෙසුපි ලබ්භතෙව. එත්ථාති පඨමචතුක්කෙ. පඤ්චසන්ධිකන්ති පඤ්චපබ්බං, පඤ්චභාගන්ති අත්ථො.

222. Câu “theo phương diện đề mục của hành giả sơ cơ” được nói liên quan đến đề mục thiền chỉ. Còn đề mục thiền quán thì cũng có thể được tìm thấy trong các nhóm bốn pháp khác. “Ở đây” có nghĩa là “trong nhóm bốn pháp đầu tiên”. “Pañcasandhika” (có năm khớp nối) có nghĩa là “có năm phần”, “có năm đoạn”.

කම්මට්ඨානස්ස උග්ගණ්හනන්ති කම්මට්ඨානගන්ථස්ස උග්ගණ්හනං. තදත්ථපරිපුච්ඡා කම්මට්ඨානස්ස පරිපුච්ඡනා. අථ වා ගන්ථතො, අත්ථතො ච කම්මට්ඨානස්ස උග්ගණ්හනං උග්ගහො. තත්ථ සංසයපරිපුච්ඡනා පරිපුච්ඡා. කම්මට්ඨානස්ස උපට්ඨානන්ති නිමිත්තුපට්ඨානං, එවං භාවනමනුයුඤ්ජන්තස්ස ‘‘එවමිධ නිමිත්තං උපට්ඨාතී’’ති උපධාරණං, තථා කම්මට්ඨානප්පනා ‘‘එවං ඣානමප්පෙතී’’ති. කම්මට්ඨානස්ස ලක්ඛණන්ති ගණනානුබන්ධනාඵුසනානං වසෙන භාවනං උස්සුක්කාපෙත්වා ඨපනාය සම්පත්ති, තතො පරම්පි වා සල්ලක්ඛණාදිවසෙන මත්ථකප්පත්තීති කම්මට්ඨානසභාවස්ස සල්ලක්ඛණං. තෙනාහ ‘‘කම්මට්ඨානසභාවූපධාරණන්ති වුත්තං හොතී’’ති.

“Sự học hỏi đề mục” là sự học hỏi kinh sách về đề mục. “Sự hỏi han về ý nghĩa của nó” là sự hỏi han về đề mục. Hoặc là, sự học hỏi đề mục cả về phương diện văn bản và ý nghĩa được gọi là “học hỏi” (uggaha). Ở đây, sự hỏi han về những điểm nghi ngờ được gọi là “hỏi han” (paripucchā). “Sự hiện khởi của đề mục” là sự hiện khởi của tướng; đối với người đang thực hành tu tập, sự xác định rằng “tướng hiện khởi ở đây là như thế này”; tương tự, “sự chứng đạt của đề mục” là (sự xác định rằng) “người ấy chứng đạt thiền như thế này”. “Đặc tính của đề mục” là sự thành tựu trong việc an trú (tâm) sau khi đã nỗ lực tu tập bằng cách đếm, theo dõi và xúc chạm; hoặc là sự đạt đến đỉnh cao sau đó bằng cách ghi nhận (tuệ quán) v.v... Đây là sự ghi nhận đúng đắn về bản chất của đề mục. Do đó, ngài nói: “Điều này có nghĩa là sự xác định bản chất của đề mục”.

අත්තනාපි න කිලමති ඔධිසො කම්මට්ඨානස්ස උග්ගණ්හනතො. තතො එව ආචරියම්පි න විහෙසෙති ධම්මාධිකරණම්පි භාවනාය මත්ථකං පාපනතො. තස්මාති තං නිමිත්තං අත්තනො අකිලමනආචරියාවිහෙසනහෙතු. ථොකන්ති ථොකං ථොකං. උග්ගහෙතබ්බතො උග්ගහො, සබ්බොපි කම්මට්ඨානවිධි, න පුබ්බෙ වුත්තඋග්ගහමත්තං. ආචරියතො උග්ගහො ආචරියුග්ගහො, තතො. එකපදම්පීති එකකොට්ඨාසම්පි.

Do học hỏi đề mục từng phần, bản thân cũng không mệt mỏi. Chính vì thế, cũng không làm phiền vị thầy, và cũng vì lý do chánh pháp, do đã đưa sự tu tập đến đỉnh cao. “Tasmā” (do đó) có nghĩa là: vì lý do đó, vì nguyên nhân là bản thân không mệt mỏi và không làm phiền vị thầy. “Thokaṃ” có nghĩa là “từng chút một”. “Uggaho” (sự học hỏi) là vì cần phải học hỏi; (đây là) toàn bộ phương pháp của đề mục, không chỉ đơn thuần là sự học hỏi đã nói trước đây. “Ācariyuggaho” là sự học hỏi từ vị thầy; “tato” (từ đó). “Ekapadampi” có nghĩa là “dù chỉ một phần”.

223. අනුවහනාති අස්සාසපස්සාසානං අනුගමනවසෙන සතියා නිරන්තරං අනුපවත්තනා. ඵුසනාති අස්සාසපස්සාසෙ ගණෙන්තස්ස ගණනං පටිසංහරිත්වා තෙ සතියා අනුබන්ධන්තස්ස යථා අප්පනා හොති, තථා චිත්තං ඨපෙන්තස්ස ච නාසිකග්ගාදිට්ඨානස්ස නෙසං ඵුසනා. යස්මා පන ගණනාදිවසෙන විය ඵුසනාවසෙන විසුං මනසිකාරො නත්ථි, ඵුට්ඨඵුට්ඨට්ඨානෙයෙව ගණනාදි කාතබ්බන්ති දස්සෙතුං ඉධ ඵුසනාගහණන්ති දීපෙන්තො ‘‘ඵුසනාති ඵුට්ඨට්ඨාන’’න්ති ආහ. ඨපනාති සමාධානං. තං හි සම්මදෙව ආරම්මණෙ චිත්තස්ස ආධානං ඨපනං හොති. තථා හි සමාධි ‘‘චිත්තස්ස ඨිති සණ්ඨිතී’’ති (ධ. ස. 11.15) නිද්දිට්ඨො. සමාධිප්පධානා පන අප්පනාති ආහ ‘‘ඨපනාති අප්පනා’’ති. අනිච්චතාදීනං සල්ලක්ඛණතො සල්ලක්ඛණා විපස්සනා. පවත්තතො, නිමිත්තතො ච විනිවට්ටනතො විවට්ටනා නාම මග්ගො. සකලසංකිලෙසපටිප්පස්සද්ධිභාවතො [Pg.328] සබ්බසො සුද්ධීති පාරිසුද්ධි ඵලං. තෙසන්ති විවට්ටනාපාරිසුද්ධීනං. පටිපස්සනාති පටි පටි දස්සනං පෙක්ඛනං. තෙනාහ ‘‘පච්චවෙක්ඛණා’’ති.

223. Anuvahanā là sự tiếp diễn không gián đoạn của niệm theo cách tùy quán hơi thở vô hơi thở ra. Phusanā là sự xúc chạm của các hơi thở ấy tại các nơi như chóp mũi, đối với người đang đếm hơi thở, sau khi đã rút lại việc đếm, đang theo dõi chúng bằng niệm, và đang đặt tâm theo cách để có an chỉ định. Bởi vì không có tác ý riêng biệt theo cách xúc chạm như theo cách đếm v.v., để chỉ ra rằng việc đếm v.v. chỉ nên được thực hiện tại chính nơi đã xúc chạm, nên ở đây việc nắm lấy xúc chạm được nói đến. Ngài đã nói "phusanā là nơi xúc chạm" để làm sáng tỏ điều này. Ṭhapanā là sự định tĩnh. Việc đặt tâm một cách đúng đắn vào đối tượng được gọi là ṭhapanaṃ. Thật vậy, định được chỉ rõ là "sự đứng vững, sự an trú của tâm". An chỉ định có định làm chủ đạo, nên ngài nói "ṭhapanā là an chỉ định". Vipassanā là sallakkhaṇā (sự ghi nhận đặc tính) do ghi nhận đặc tính của vô thường v.v. Thánh đạo được gọi là vivaṭṭanā (sự quay lưng) do quay lưng khỏi sự diễn tiến và khỏi tướng. Quả là pārisuddhi (sự thanh tịnh hoàn toàn) do trạng thái lắng dịu tất cả các phiền não. Tesaṃ là của vivaṭṭanā và pārisuddhi. Paṭipassanā là sự thấy, sự nhìn lại từng cái một. Do đó ngài nói "paccavekkhaṇā" (sự phản khán).

ඛණ්ඩන්ති එකං තීණි පඤ්චාති එවං ගණනාය ඛණ්ඩනං. ඔකාසෙති ගණනවිධිං සන්ධායාහ. ගණනනිස්සිතොව න කම්මට්ඨානනිස්සිතො. ‘‘සිඛාප්පත්තං නු ඛො’’ති ඉදං චිරතරං ගණනාය මනසි කරොන්තස්ස වසෙන වුත්තං. සො හි තථා ලද්ධං අවික්ඛෙපමත්තං නිස්සාය එවං මඤ්ඤෙය්‍ය. ‘‘අස්සාසපස්සාසෙසු යො උපට්ඨාති, තං ගහෙත්වා’’ති ඉදං අස්සාසපස්සාසෙසු යස්ස එකොව පඨමං උපට්ඨාති, තං සන්ධාය වුත්තං, යස්ස පන උභොපි උපට්ඨහන්ති, තෙන උභයම්පි ගහෙත්වා ගණෙතබ්බං. ‘‘යො උපට්ඨාතී’’ති ඉමිනා ච ද්වීසු නාසාපුටවාතෙසු යො පාකටතරො උපට්ඨාති, සො ගහෙතබ්බොති අයම්පි අත්ථො දීපිතොති දට්ඨබ්බං. පවත්තමානං පවත්තමානන්ති ආමෙඩිතවචනෙන නිරන්තරං අස්සාසපස්සාසානං උපලක්ඛණං දස්සෙති. එවන්ති වුත්තප්පකාරෙන උපලක්ඛෙත්වා වාති අත්ථො. පාකටා හොන්ති ගණනාවසෙන බහිද්ධා වික්ඛෙපාභාවතො.

Khaṇḍaṃ là sự gián đoạn của việc đếm như là một, ba, năm. Okāse: Ngài nói điều này liên hệ đến phương pháp đếm. Chỉ nương tựa vào việc đếm, không nương tựa vào đề mục thiền. Câu "Có phải đã đạt đến đỉnh cao?" được nói theo trường hợp của người tác ý bằng việc đếm trong một thời gian rất dài. Vị ấy, nương vào trạng thái không tán loạn đã đạt được như vậy, có thể nghĩ như thế. Câu "Trong các hơi thở vô và ra, cái nào hiện khởi, hãy nắm lấy cái đó" được nói liên hệ đến người mà chỉ một trong hai hơi thở hiện khởi trước. Nhưng đối với người mà cả hai đều hiện khởi, vị ấy nên nắm lấy cả hai và đếm. Và bằng câu "cái nào hiện khởi", ý nghĩa này cũng được làm sáng tỏ: trong hai luồng gió ở lỗ mũi, luồng nào hiện khởi rõ ràng hơn, luồng đó nên được nắm lấy. Điều này cần được hiểu như vậy. Bằng từ lặp lại "đang diễn tiến, đang diễn tiến", ngài chỉ ra sự ghi nhận không gián đoạn các hơi thở vô và ra. Evaṃ có nghĩa là "sau khi đã ghi nhận theo cách đã nói". Chúng trở nên rõ ràng do không có sự tán loạn ra bên ngoài nhờ vào việc đếm.

පලිඝස්ස පරිවත්තනං, තං යත්ථ නික්ඛිපන්ති, සො පලිඝත්ථම්භො. තියාමරත්තින්ති අච්චන්තසංයොගෙ උපයොගවචනං. පුරිමනයෙනාති සීඝගණනාය, ගොපාලකගණනායාති අත්ථො. එකො ද්වෙ තීණි චත්තාරි පඤ්චාති ගණනාවිධිදස්සනං. තස්මා අට්ඨාතිආදීසුපි එකතො පට්ඨායෙව පච්චෙකං අට්ඨාදීනි පාපෙතබ්බානි. සීඝං සීඝං ගණෙතබ්බමෙව. කස්මාති තත්ථ කාරණං, නිදස්සනඤ්ච දස්සෙති ‘‘ගණනපටිබද්ධෙ හී’’තිආදිනා. තත්ථ අරීයති තෙන නාවාති අරිත්තං, පාජනදණ්ඩො. අරිත්තෙන උපත්ථම්භනං අරිත්තුපත්ථම්භනං, තස්ස වසෙන.

Vòng khuyên của thanh chặn cửa, nơi người ta đặt nó vào, đó là cột chặn cửa. Tiyāmarattiṃ là một từ chỉ sự sử dụng trong ý nghĩa liên tục. Purimanayena có nghĩa là bằng cách đếm nhanh, bằng cách đếm của người chăn bò. "Một, hai, ba, bốn, năm" là sự trình bày phương pháp đếm. Do đó, ngay cả trong các trường hợp như "tám" v.v., cũng nên bắt đầu từ một và đạt đến tám v.v. một cách riêng biệt. Phải đếm thật nhanh. Tại sao? Ở đó, ngài chỉ ra nguyên nhân và ví dụ bằng câu bắt đầu bằng "gaṇanapaṭibaddhe hi". Ở đó, arittaṃ là cái mà con thuyền được chèo bởi nó, tức là cây sào. Arittupatthambhanaṃ là sự chống đỡ bằng cây sào, theo cách đó.

නිප්පරියායතො නිරන්තරප්පවත්ති නාම ඨපනායමෙවාති ආහ ‘‘නිරන්තරං පවත්තං වියා’’ති. අන්තො පවිසන්තං වාතං මනසි කරොන්තො අන්තො චිත්තං පවෙසෙති නාම. බහි චිත්තනීහරණෙපි එසෙව නයො. වාතබ්භාහතන්ති අබ්භන්තරගතං වාතං බහුලං මනසි කරොන්තස්ස වාතෙන තං ඨානං අබ්භාහතං විය, මෙදෙන පූරිතං විය ච හොති, තථා උපට්ඨාති. නීහරතො ඵුට්ඨොකාසං [Pg.329] මුඤ්චිත්වා, තථා පන නීහරතො වාතස්ස ගතිසමන්නෙසනමුඛෙන නානාරම්මණෙසු චිත්තං විධාවතීති ආහ ‘‘පුථුත්තාරම්මණෙ චිත්තං වික්ඛිපතී’’ති.

Theo nghĩa đen, sự diễn tiến không gián đoạn chỉ có trong ṭhapanā (an chỉ định), do đó ngài nói "dường như diễn tiến không gián đoạn". Khi tác ý đến luồng gió đi vào bên trong, người ấy được gọi là đưa tâm vào bên trong. Ngay cả khi đưa tâm ra bên ngoài, phương pháp cũng tương tự. Vātabbhāhataṃ: Đối với người tác ý nhiều lần đến luồng gió đi vào bên trong, nơi đó dường như bị gió thổi vào, và dường như được lấp đầy bởi mỡ, nó hiện khởi như vậy. Đối với người đưa (tâm) ra ngoài, sau khi đã rời bỏ nơi xúc chạm, và đối với người đưa ra như vậy, tâm chạy theo các đối tượng khác nhau qua việc tìm kiếm đường đi của luồng gió, do đó ngài nói "tâm bị phân tán trong nhiều đối tượng khác nhau".

එතන්ති එතං අස්සාසපස්සාසජාතං.

Etaṃ là tập hợp hơi thở vô và hơi thở ra này.

224. අනුගමනන්ති පවත්තපවත්තානං අස්සාසපස්සාසානං ආරම්මණකරණවසෙන සතියා අනු අනු පවත්තනං අනුගච්ඡනං. තෙනෙවාහ ‘‘තඤ්ච ඛො න ආදිමජ්ඣපරියොසානානුගමනවසෙනා’’ති. නාභි ආදි තත්ථ පඨමං උප්පජ්ජනතො. පඨමුප්පත්තිවසෙන හි ඉධ ආදිචින්තා, න උප්පත්තිමත්තවසෙන. තථා හි තෙ නාභිතො පට්ඨාය යාව නාසිකග්ගා සබ්බත්ථ උප්පජ්ජන්තෙව. යත්ථ යත්ථ ච උප්පජ්ජන්ති, තත්ථ තත්ථෙව භිජ්ජන්ති ධම්මානං ගමනාභාවතො. යථාපච්චයං පන දෙසන්තරුප්පත්තියං ගතිසමඤ්ඤා. හදයං මජ්ඣන්ති හදයසමීපං තස්ස උපරිභාගො මජ්ඣං. නාසිකග්ගං පරියොසානන්ති නාසිකට්ඨානං තස්ස පරියොසානං අස්සාසපස්සාසසමඤ්ඤාය තදවධිභාවතො. තථා හෙතෙ ‘‘චිත්තසමුට්ඨානා’’ති වුත්තා, න ච බහිද්ධා චිත්තසමුට්ඨානානං සම්භවො අත්ථි. තෙනාහ ‘‘අබ්භන්තරං පවිසනවාතස්ස නාසිකග්ගං ආදී’’ති. පවිසනනික්ඛමනපරියායො පන තංසදිසවසෙන වුත්තොති වෙදිතබ්බො. වික්ඛෙපගතන්ති වික්ඛෙපං උපගතං, වික්ඛිත්තං අසමාහිතන්ති අත්ථො. සාරද්ධායාති සදරථභාවාය. ඉඤ්ජනායාති කම්මට්ඨානමනසිකාරස්ස චලනාය.

224. Anugamana là sự tiếp diễn lặp đi lặp lại của niệm, sự theo dõi, theo cách lấy làm đối tượng các hơi thở vô và ra mỗi khi chúng phát sinh. Do đó ngài nói "và điều đó không phải theo cách theo dõi điểm đầu, điểm giữa, và điểm cuối". Rốn là điểm đầu, vì nó phát sinh ở đó trước tiên. Ở đây, ý niệm về điểm đầu là do sự phát sinh đầu tiên, không phải chỉ do sự phát sinh đơn thuần. Thật vậy, chúng phát sinh ở khắp mọi nơi, bắt đầu từ rốn cho đến chóp mũi. Và ở bất cứ nơi nào chúng phát sinh, chúng tan rã ngay tại đó, vì các pháp không có sự di chuyển. Tuy nhiên, tùy theo duyên, sự phát sinh ở một nơi khác được gọi là sự di chuyển. Hadayaṃ majjhaṃ là gần tim, phần trên của nó là điểm giữa. Nāsikaggaṃ pariyosānaṃ là nơi chóp mũi là điểm cuối của nó, vì khái niệm hơi thở vô và ra có giới hạn ở đó. Thật vậy, chúng được gọi là "do tâm tạo", và không có sự tồn tại của các pháp do tâm tạo ở bên ngoài. Do đó ngài nói "đối với luồng gió đi vào bên trong, chóp mũi là điểm đầu". Tuy nhiên, thuật ngữ "đi vào" và "đi ra" nên được hiểu là được nói theo cách tương tự như vậy. Vikkhepagataṃ là đã đi đến sự tán loạn, có nghĩa là bị phân tán, không định tĩnh. Sāraddhāya là để có trạng thái bồn chồn. Iñjanāya là để có sự dao động của việc tác ý đến đề mục thiền.

වික්ඛෙපගතෙන චිත්තෙනාති හෙතුම්හි කරණවචනං, ඉත්ථම්භූතලක්ඛණෙ වා. සාරද්ධාති සදරථා. ඉඤ්ජිතාති ඉඤ්ජනකා චලනකා. තථා ඵන්දිතා.

Vikkhepagatena cittena là một từ ở công cụ cách trong ý nghĩa nguyên nhân, hoặc trong ý nghĩa chỉ trạng thái. Sāraddhā là bồn chồn. Iñjitā là dao động, rung động. Tương tự, phanditā là rung lắc.

ආදිමජ්ඣපරියොසානවසෙනාති ආදිමජ්ඣපරියොසානානුගමනවසෙන න මනසි කාතබ්බන්ති සම්බන්ධො. ‘‘අනුබන්ධනාය මනසි කරොන්තෙන ඵුසනාවසෙන ච ඨපනාවසෙන ච මනසි කාතබ්බ’’න්ති යෙනාධිප්පායෙන වුත්තං, තං විවරිතුං ‘‘ගණනානුබන්ධනාවසෙන වියා’’තිආදිමාහ. තත්ථ විසුං මනසිකාරො නත්ථීති ගණනාය, අනුබන්ධනාය ච විනා යථාක්කමං කෙවලං ඵුසනාවසෙන, ඨපනාවසෙන ච කම්මට්ඨානමනසිකාරො නත්ථි. නනු ඵුසනාය විනා ඨපනාය විය, ඵුසනාය විනා ගණනායපි මනසිකාරො නත්ථියෙව? යදිපි නත්ථි, ගණනා පන යථා කම්මට්ඨානමනසිකාරස්ස මූලභාවතො පධානභාවෙන [Pg.330] ගහෙතබ්බා, එවං අනුබන්ධනා ඨපනාය, තාය විනා ඨපනාය අසම්භවතො. තස්මා සතිපි ඵුසනාය නානන්තරිකභාවෙ ගණනානුබන්ධනා එව මූලභාවතො පධානභාවෙන ගහෙත්වා ඉතරාසං තදභාවං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘ගණනානුබන්ධනාවසෙන විය හි ඵුසනාඨපනාවසෙන විසුං මනසිකාරො නත්ථී’’ති. යදි එවං තා කස්මා උද්දෙසෙ විසුං ගහිතාති ආහ ‘‘ඵුට්ඨඵුට්ඨට්ඨානෙයෙවා’’තිආදි. තත්ථ ‘‘ඵුට්ඨඵුට්ඨට්ඨානෙයෙව ගණෙන්තො’’ති ඉමිනා ගණනාය ඵුසනා අඞ්ගන්ති දස්සෙති. තෙනාහ ‘‘ගණනාය ච ඵුසනාය ච මනසි කරොතී’’ති. තත්ථෙවාති ඵුට්ඨඵුට්ඨට්ඨානෙයෙව. තෙති අස්සාසපස්සාසෙ. සතියා අනුබන්ධන්තොති ගණනාවීථිං අනුගන්ත්වා සතියා නිබන්ධන්තො, ඵුට්ඨොකාසෙයෙව තෙ නිරන්තරං උපධාරෙන්තොති අත්ථො. අප්පනාවසෙන චිත්තං ඨපෙන්තොති යථා අප්පනා හොති, එවං යථාඋපට්ඨිතෙ නිමිත්තෙ චිත්තං ඨපෙන්තො සමාදහන්තො. අනුබන්ධනාය චාතිආදීසු අනුබන්ධනාය ච ඵුසනාය ච ඨපනාය ච මනසි කරොතීති වුච්චතීති යොජනා. ස්වායමත්ථොති ය්වායං ‘‘ඵුට්ඨඵුට්ඨට්ඨානෙයෙව ගණෙන්තො, තත්ථෙව ගණනං පටිසංහරිත්වා තෙ සතියා අනුබන්ධන්තො’’ති ච වුත්තො, සො අයමත්ථො. යා අච්චන්තාය න මිනොති න විනිච්ඡිනාති, සා මානස්ස සමීපෙති උපමා යථා ‘‘ගොණො විය ගවයො’’ති.

Ādimajjhapariyosānavasenāti có nghĩa là ādimajjhapariyosānānugamanavasena na manasi kātabbaṃ, (không nên tác ý) theo cách theo dõi đầu, giữa, và cuối. Đây là sự liên kết. Để làm rõ ý nghĩa của câu nói: “Khi tác ý bằng cách theo dõi (anubandhanā), nên tác ý bằng cách xúc chạm (phusanā) và bằng cách an lập (ṭhapanā)”, ngài đã nói câu bắt đầu bằng “gaṇanānubandhanāvasena viyā”. Trong đó, visuṃ manasikāro natthi (không có sự tác ý riêng biệt) có nghĩa là: không có sự tác ý đề mục nghiệp xứ chỉ đơn thuần bằng cách xúc chạm và bằng cách an lập theo thứ tự mà không có sự đếm và sự theo dõi. Chẳng phải là giống như không có sự tác ý bằng cách an lập mà không có sự xúc chạm, thì cũng không có sự tác ý bằng cách đếm mà không có sự xúc chạm sao? Mặc dù không có, nhưng sự đếm (gaṇanā) nên được xem là chính yếu vì là nền tảng của sự tác ý đề mục nghiệp xứ. Tương tự như vậy, sự theo dõi (anubandhanā) đối với sự an lập (ṭhapanā), vì không có sự an lập nếu không có sự theo dõi ấy. Do đó, mặc dù sự xúc chạm có tính chất kế cận (không gián đoạn), nhưng ngài đã lấy sự đếm và sự theo dõi là chính yếu vì chúng là nền tảng, và để chỉ ra rằng các pháp khác (xúc chạm, an lập) không có tính chất nền tảng đó, ngài đã nói: “Vì không có sự tác ý riêng biệt bằng cách xúc chạm và an lập như bằng cách đếm và theo dõi”. Nếu vậy, tại sao chúng lại được đề cập riêng trong phần đề mục? Ngài nói câu bắt đầu bằng “phuṭṭhaphuṭṭhaṭṭhāneyevā”. Trong đó, bằng câu “phuṭṭhaphuṭṭhaṭṭhāneyeva gaṇento” (đếm ngay tại nơi xúc chạm), ngài chỉ ra rằng sự xúc chạm là một phần phụ của sự đếm. Do đó, ngài nói: “tác ý bằng cách đếm và bằng cách xúc chạm”. Tattheva nghĩa là phuṭṭhaphuṭṭhaṭṭhāneyeva (ngay tại nơi xúc chạm). Te là hơi thở vô, hơi thở ra. Satiyā anubandhanto có nghĩa là: đi theo tiến trình đếm, người ấy buộc chặt bằng niệm, hoặc người ấy chú tâm liên tục vào chúng (hơi thở) ngay tại nơi xúc chạm. Appanāvasena cittaṃ ṭhapento là người an lập, định tâm vào tướng đã hiện khởi theo cách mà an chỉ định phát sinh. Trong câu bắt đầu bằng anubandhanāya ca, cách kết nối là: được nói rằng “tác ý bằng cách theo dõi, bằng cách xúc chạm, và bằng cách an lập”. Svāyamattho có nghĩa là: đây là ý nghĩa đã được nói trong câu “đếm ngay tại nơi xúc chạm” và “sau khi thu nhiếp việc đếm ở đó, người ấy theo dõi chúng bằng niệm”. Upamā (ví dụ) là: cái gì không đo lường, không xác định được một cách tuyệt đối, thì nó ở gần cái đo lường được. Giống như “con bò tót (gavayo) giống như con bò (goṇo)”.

225. පඞ්ගුළොති පීඨසප්පී. දොලා පෙඛොලො. කීළතන්ති කීළන්තානං. මාතාපුත්තානන්ති අත්තනො භරියාය, පුත්තස්ස ච. උභො කොටියොති ආගච්ඡන්තස්ස පුරිමකොටිං, ගච්ඡන්තස්ස පච්ඡිමකොටින්ති ද්වෙපි කොටියො. මජ්ඣන්ති දොලාඵලකස්සෙව මජ්ඣං. උපනිබන්ධනථම්භො වියාති උපනිබන්ධනථම්භො, නාසිකග්ගං, මුඛනිමිත්තං වා, තස්ස මූලෙ සමීපෙ ඨත්වා. කථං ඨත්වා? සතියා වසෙන. සතිඤ්හි තත්ථ සූපට්ඨිතං කරොන්තො යොගාවචරො තත්ථ ඨිතො නාම හොති, අවයවධම්මෙන සමුදායස්ස අපදිසිතබ්බතො. නිමිත්තෙති නාසිකග්ගාදිනිමිත්තෙ. සතියා නිසීදන්තොති සතිවසෙන නිසීදන්තො. ‘‘සතිඤ්හි තත්ථා’’තිආදිනා ඨානෙ විය වත්තබ්බං. තත්ථාති ඵුට්ඨඵුට්ඨට්ඨානෙ.

225. Paṅguḷo là người què đi bằng ghế (pīṭhasappī). Dolā là cái võng (pekholo). Kīḷataṃ là của những người đang chơi. Mātāputtānaṃ là của vợ và con trai của mình (người què). Ubho koṭiyo là cả hai đầu, tức là đầu trước của cái võng đang đi tới và đầu sau của cái võng đang đi lui. Majjhaṃ là phần giữa của tấm ván võng. Upanibandhanathambho viya là giống như cột trụ buộc vào. Cột trụ buộc vào là chóp mũi hoặc tướng ở miệng. Tassa mūle samīpe ṭhatvā là đứng ở gần gốc của nó. Đứng như thế nào? Bằng cách có niệm. Thật vậy, hành giả làm cho niệm được thiết lập vững chắc ở đó thì được gọi là đứng ở đó, vì toàn thể (hành giả) được chỉ định bởi một pháp thành phần (niệm). Nimitte là trong tướng, như là tướng chóp mũi v.v... Satiyā nisīdanto là ngồi với niệm. Nên được nói giống như trong trường hợp đứng (ṭhāne) bằng câu bắt đầu bằng “Satiñhi tatthā”. Tattha là ở nơi xúc chạm.

226. තෙති [Pg.331] නගරස්ස අන්තොබහිගතා මනුස්සා, තෙසං සඞ්ගහා ච හත්ථගතා.

226. Te là những người ở trong và ngoài thành phố, và những vật sở hữu trong tay của họ.

227. ආදිතො පට්ඨායාති උපමෙය්‍යත්ථදස්සනතො පට්ඨාය. ගාථායං නිමිත්තන්ති උපනිබන්ධනානිමිත්තං. අනාරම්මණමෙකචිත්තස්සාති එකස්ස චිත්තස්ස න ආරම්මණං, ආරම්මණං න හොන්තීති අත්ථො. අජානතො ච තයො ධම්මෙති නිමිත්තං අස්සාසො පස්සාසොති ඉමෙ තයො ධම්මෙ ආරම්මණකරණවසෙන අවින්දන්තස්ස. ච-සද්දො බ්‍යතිරෙකෙ. භාවනාති ආනාපානස්සතිසමාධිභාවනා. නුපලබ්භතීති න උපලබ්භති න සිජ්ඣතීති අයං චොදනාගාථාය අත්ථො, දුතියා පන පරිහාරගාථා සුවිඤ්ඤෙය්‍යාව.

227. Ādito paṭṭhāya là bắt đầu từ việc chỉ ra ý nghĩa của đối tượng được so sánh. Trong kệ, nimittaṃ là tướng để buộc niệm vào. Anārammaṇamekacittassāti có nghĩa là không phải là đối tượng của một tâm duy nhất, (chúng) không trở thành đối tượng. Ajānato ca tayo dhamme là đối với người không đạt được ba pháp này, tức là tướng, hơi thở vô, hơi thở ra, bằng cách lấy chúng làm đối tượng. Từ ca có nghĩa là trái ngược. Bhāvanā là sự tu tập định niệm hơi thở. Nupalabbhatīti có nghĩa là na upalabbhati na sijjhati (không đạt được, không thành tựu). Đây là ý nghĩa của kệ chất vấn. Còn kệ thứ hai là kệ giải đáp thì dễ hiểu.

කථන්ති තාසං අත්ථං විවරිතුං කථෙතුකම්‍යතාපුච්ඡා. ඉමෙ තයො ධම්මාතිආදීසු පදයොජනාය සද්ධිං අයමත්ථනිද්දෙසො – ඉමෙ නිමිත්තාදයො තයො ධම්මා එකචිත්තස්ස කථං ආරම්මණං න හොන්ති, තථාපි න චිමෙ න ච ඉමෙ තයො ධම්මා අවිදිතා හොන්ති, කථං න ච හොන්ති අවිදිතා? තෙසඤ්හි අවිදිතත්තෙ චිත්තඤ්ච කථං වික්ඛෙපං න ගච්ඡති, පධානඤ්ච භාවනාය නිප්ඵාදකං වීරියඤ්ච කථං පඤ්ඤායති, නීවරණානං වික්ඛම්භකං සම්මදෙව සමාධානාවහං භාවනානුයොගසඞ්ඛාතං පයොගඤ්ච යොගී කථං සාධෙති, උපරූපරි ලොකියලොකුත්තරඤ්ච විසෙසං කථමධිගච්ඡතීති.

Từ kathaṃ là câu hỏi do muốn nói, để làm rõ ý nghĩa của những kệ đó. Trong câu bắt đầu bằng ime tayo dhammā, đây là phần giải thích chi tiết ý nghĩa cùng với sự kết hợp các từ: – Làm thế nào ba pháp này, bắt đầu bằng tướng, không phải là đối tượng của một tâm duy nhất? Tuy nhiên, ba pháp này không phải là không được biết đến. Và làm thế nào chúng không phải là không được biết đến? Thật vậy, nếu chúng không được biết đến, thì làm sao tâm không đi đến tán loạn? Và làm sao tinh tấn, là yếu tố chính yếu hoàn thành sự tu tập, có thể được biết đến? Và làm sao hành giả có thể thực hiện được sự nỗ lực, được gọi là sự chuyên tâm tu tập, vốn trấn áp các triền cái và mang lại sự định tĩnh đúng đắn? Và làm sao hành giả có thể đạt được các pháp đặc biệt cao hơn, cả hiệp thế và siêu thế?

ඉදානි තමත්ථං කකචූපමාය සාධෙතුං ‘‘සෙය්‍යථාපී’’තිආදි වුත්තං. භූමිභාගස්ස විසමතාය චඤ්චලෙ රුක්ඛෙ ඡෙදනකිරියා න සුකරා සියා, තථා ච සති කකචදන්තගති දුබ්බිඤ්ඤෙය්‍යාති ආහ ‘‘සමෙ භූමිභාගෙ’’ති. කකචෙනාති ඛුද්දකෙන ඛරපත්තෙන. තෙනාහ ‘‘පුරිසො’’ති. ඵුට්ඨකකචදන්තානන්ති ඵුට්ඨඵුට්ඨකකචදන්තානං වසෙන. තෙන කකචදන්තෙහි ඵුට්ඨඵුට්ඨට්ඨානෙයෙව පුරිසස්ස සතියා උපට්ඨානං දස්සෙති. තෙනාහ ‘‘න ආගතෙ වා ගතෙ වා කකචදන්තෙ මනසි කරොතී’’ති. කකචස්ස ආකඩ්ඪනකාලෙ පුරිසාභිමුඛං පවත්තා ආගතා. පෙල්ලනකාලෙ තතො විගතා ‘‘ගතා’’ති වුත්තා. න ච ආගතා වා ගතා වා කකචදන්තා අවිදිතා හොන්ති සබ්බත්ථ සතියා උපට්ඨිතත්තා ඡින්දිතබ්බට්ඨානං අඵුසිත්වා ගච්ඡන්තානං, ආගච්ඡන්තානඤ්ච කකචදන්තානං අභාවතො. පධානන්ති රුක්ඛස්ස ඡෙදනවීරියං[Pg.332]. පයොගන්ති තස්සෙව ඡෙදනකිරියං. විසෙසන්ති අනෙකභාවාපාදනං, තෙන ච සාධෙතබ්බං පයොජනවිසෙසං.

Bây giờ, để làm sáng tỏ ý nghĩa ấy bằng ví dụ cái cưa, đoạn văn bắt đầu bằng “seyyathāpī” (ví như) được nói đến. Khi khúc gỗ bị chao đảo do mặt đất không bằng phẳng, việc cưa cắt sẽ không dễ dàng; và khi như vậy, sự chuyển động của các răng cưa khó có thể biết được, vì thế Ngài nói “trên mặt đất bằng phẳng.” “Bằng cái cưa” (kakacena) nghĩa là bằng cái cưa nhỏ, có lưỡi thô. Do đó, Ngài nói “người đàn ông” (puriso) ở số ít. “Những răng cưa đã chạm vào” (phuṭṭhakakacadantānaṃ) là theo nghĩa những răng cưa đã chạm đi chạm lại. Bằng cách đó, câu văn cho thấy sự an trú niệm của người đàn ông chỉ ngay tại nơi đã được các răng cưa chạm đi chạm lại. Do đó, Ngài nói: “vị ấy không tác ý đến các răng cưa đang đi tới hay đang đi lui.” Vào lúc kéo cưa, (các răng cưa) chuyển động hướng về người đàn ông được gọi là “đi tới” (āgatā). Vào lúc đẩy cưa, (các răng cưa) đi ra xa khỏi người ấy được gọi là “đi lui” (gatā). Và không phải là các răng cưa đi tới hay đi lui mà không được biết đến, vì niệm được an trú trên toàn bộ (đường cưa), và vì không có các răng cưa nào đi tới hay đi lui mà không chạm vào chỗ cần cưa. “Sự tinh tấn” (padhāna) là nghị lực cưa khúc gỗ. “Sự áp dụng” (payoga) là chính hành động cưa cắt ấy. “Sự đặc biệt” (visesa) là việc tạo ra nhiều mảnh, và mục đích đặc biệt cần được hoàn thành nhờ nó.

යථා රුක්ඛොතිආදි උපමාසංසන්දනං. උපනිබන්ධති ආරම්මණෙ චිත්තං එතායාති සති උපනිබන්ධනා නාම, තස්සා අස්සාසපස්සාසානං සල්ලක්ඛණස්ස නිමිත්තන්ති උපනිබන්ධනානිමිත්තං, නාසිකග්ගං, මුඛනිමිත්තං වා. එවමෙවාති යථාපි සො පුරිසො කකචෙන රුක්ඛං ඡින්දන්තො ආගතගතෙ කකචදන්තෙ අමනසිකරොන්තොපි ඵුට්ඨඵුට්ඨට්ඨානෙයෙව සතියා උපට්ඨපනෙන ආගතගතෙ කකචදන්තෙ ජානාති, සුත්තපදඤ්ච අවිරජ්ඣන්තො අත්ථකිච්චං සාධෙති, එවමෙව. නාසිකග්ගෙ මුඛනිමිත්තෙති දීඝනාසිකො නාසිකග්ගෙ ඉතරො මුඛං දසනං නිමීයති ඡාදීයති එතෙනාති මුඛනිමිත්තන්ති ලද්ධනාමෙ උත්තරොට්ඨෙ.

Đoạn văn bắt đầu bằng “yathā rukkho” (như khúc gỗ) là sự kết nối của ví dụ. “Niệm được gọi là sự buộc chặt (upanibandhanā) vì nó buộc chặt tâm vào đối tượng.” Dấu hiệu để niệm ghi nhận hơi thở vô và hơi thở ra được gọi là “dấu hiệu để buộc chặt” (upanibandhanānimitta), tức là chóp mũi hoặc dấu hiệu ở miệng (mukhanimitta). “Cũng vậy” (evameva) có nghĩa là: cũng như người đàn ông kia, trong khi dùng cưa cắt khúc gỗ, dù không tác ý đến các răng cưa đang đi tới đi lui, nhưng nhờ an trú niệm chỉ ngay tại nơi được chạm đi chạm lại, vị ấy vẫn biết các răng cưa đang đi tới đi lui, và không đi chệch khỏi đường mực, hoàn thành được công việc cần làm; cũng vậy. “Tại chóp mũi, tại dấu hiệu ở miệng” (nāsikagge mukhanimitte) có nghĩa là: người có mũi dài (an trú niệm) tại chóp mũi; người khác (tức người có mũi ngắn) thì (an trú niệm) tại môi trên, nơi được đặt tên là “dấu hiệu ở miệng” (mukhanimitta) vì “miệng, răng được che, được đậy bởi cái này.”

ඉදං පධානන්ති යෙන වීරියාරම්භෙන ආරද්ධවීරියස්ස යොගිනො කායොපි චිත්තම්පි කම්මනියං භාවනාකම්මක්ඛමං භාවනාකම්මයොග්ගං හොති, ඉදං වීරියං පධානන්ති ඵලෙන හෙතුං දස්සෙති. උපක්කිලෙසා පහීයන්තීති චිත්තස්ස උපක්කිලෙසභූතානි නීවරණානි වික්ඛම්භනවසෙන පහීයන්ති. විතක්කා වූපසමන්තීති තතො එව කාමවිතක්කාදයො මිච්ඡාවිතක්කා උපසමං ගච්ඡන්ති, නීවරණප්පහානෙන වා පඨමජ්ඣානාධිගමං දස්සෙත්වා විතක්කවූපසමාපදෙසෙන දුතියජ්ඣානාදීනමධිගමමාහ. අයං පයොගොති අයං ඣානාධිගමස්ස හෙතුභූතො කම්මට්ඨානානුයොගො පයොගො. සංයොජනා පහීයන්තීති දසපි සංයොජනානි මග්ගපටිපාටියා සමුච්ඡෙදවසෙන පහීයන්ති. අනුසයා බ්‍යන්තී හොන්තීති තථා සත්තපි අනුසයා අනුප්පත්තිධම්මතාපාදනෙන භඞ්ගමත්තස්සපි අනවසෙසතො විගතන්තා හොන්ති. එත්ථ ච සංයොජනප්පහානං නාම අනුසයනිරොධෙනෙව හොති, පහීනෙසු ච සංයොජනෙසු අනුසයානං ලෙසොපි න භවිස්සතීති ච දස්සනත්ථං ‘‘සංයොජනා පහීයන්ති අනුසයා බ්‍යන්තී හොන්තී’’ති වුත්තං. අයං විසෙසොති ඉමං සමාධිං නිස්සාය අනුක්කමෙන ලබ්භමානො අයං සංයොජනප්පහානාදිකො ඉමස්ස සමාධිස්ස විසෙසොති අත්ථො.

“Đây là sự tinh tấn” (idaṃ padhānaṃ) có nghĩa là: sự nỗ lực tinh tấn nào mà nhờ đó thân và tâm của hành giả đã khởi sự tinh tấn trở nên dễ sử dụng, kham nhẫn cho công phu thiền định, thích hợp cho công phu thiền định, sự tinh tấn ấy là sự tinh tấn chính yếu. Bằng cách này, câu văn chỉ ra nguyên nhân thông qua kết quả. “Các phiền não được đoạn trừ” (upakkilesā pahīyanti) có nghĩa là các triền cái, vốn là những phiền não của tâm, được đoạn trừ bằng cách đè nén (vikkhambhana). “Các tầm được an tịnh” (vitakkā vūpasamanti) có nghĩa là do chính điều đó, các tà tầm như dục tầm v.v... đi đến chỗ an tịnh; hoặc là, sau khi chỉ ra sự chứng đắc Sơ thiền qua việc đoạn trừ các triền cái, Ngài nói đến sự chứng đắc Nhị thiền v.v... qua việc ám chỉ sự an tịnh của tầm. “Đây là sự áp dụng” (ayaṃ payogo) có nghĩa là sự chuyên tâm vào đề mục thiền định này, vốn là nhân cho sự chứng đắc thiền, là sự áp dụng. “Các kiết sử được đoạn trừ” (saṃyojanā pahīyanti) có nghĩa là cả mười kiết sử được đoạn trừ bằng cách cắt đứt (samuccheda) theo tuần tự của các đạo. “Các tùy miên chấm dứt” (anusayā byantī honti) có nghĩa là tương tự, cả bảy tùy miên cũng chấm dứt, không còn sót lại dù chỉ một mảnh nhỏ, bằng cách làm cho chúng đi đến trạng thái không còn sanh khởi. Và ở đây, việc đoạn trừ các kiết sử chỉ xảy ra thông qua sự diệt tận của các tùy miên; và để chỉ ra rằng khi các kiết sử đã được đoạn trừ thì sẽ không còn lại dù chỉ một dấu vết nhỏ nào của các tùy miên, nên câu “các kiết sử được đoạn trừ, các tùy miên chấm dứt” đã được nói đến. “Đây là sự đặc biệt” (ayaṃ viseso) có nghĩa là: kết quả này, bắt đầu bằng việc đoạn trừ các kiết sử, vốn có được một cách tuần tự nhờ vào định này, chính là sự đặc biệt của định này.

යස්සාති යෙන. අනුපුබ්බන්ති අනුක්කමෙන. පරිචිතාති පරිචිණ්ණා. අයං හෙත්ථ සඞ්ඛෙපත්ථො – ආනාපානස්සති යථා බුද්ධෙන භගවතා දෙසිතා[Pg.333], තථෙව යෙන දීඝරස්සපජානනාදිවිධිනා අනුපුබ්බං පරිචිතා සුට්ඨු භාවිතා, තතො එව පරිපුණ්ණා සොළසන්නං වත්ථූනං පාරිපූරියා සබ්බසො පුණ්ණා. සො භික්ඛු ඉමං අත්තනො ඛන්ධාදිලොකං පඤ්ඤොභාසෙන පභාසෙති. යථා කිං අබ්භා මුත්තොව චන්දිමා අබ්භුපක්කිලෙසවිමුත්තො චන්දිමා තාරකරාජා වියාති.

“Của vị nào” (yassa) nghĩa là bởi vị (tỳ-khưu) nào. “Tuần tự” (anupubbaṃ) nghĩa là theo thứ lớp. “Được thực hành” (paricitā) nghĩa là được trau dồi. Đây là ý nghĩa tóm tắt ở đây: niệm hơi thở vô-ra, như đã được Đức Phật, Thế Tôn, thuyết giảng, cũng vậy, đã được vị (tỳ-khưu) nào tuần tự thực hành, khéo tu tập bằng phương pháp bắt đầu với việc biết (hơi thở) dài và ngắn, do chính điều đó mà nó trở nên viên mãn, hoàn toàn đầy đủ nhờ sự chu toàn của mười sáu đối tượng. Vị tỳ-khưu ấy soi sáng thế giới này của chính mình, tức thế giới uẩn v.v..., bằng ánh sáng trí tuệ. Giống như gì? Giống như mặt trăng, vua của các vì sao, thoát khỏi mây, tức là mặt trăng thoát khỏi cấu uế của mây.

ඉධාති කකචූපමායං. අස්සාති යොගිනො. ඉධාති වා ඉමස්මිං ඨානෙ. අස්සාති උපමාභූතස්ස කකචස්ස. ආගතගතවසෙන යථා තස්ස පුරිසස්ස අමනසිකාරො, එවං අස්සාසපස්සාසානං ආගතගතවසෙන අමනසිකාරමත්තමෙව පයොජනං.

“Ở đây” (idha) nghĩa là trong ví dụ cái cưa. “Của vị ấy” (assa) nghĩa là của hành giả. Hoặc “ở đây” (idha) nghĩa là tại nơi này. “Của nó” (assa) nghĩa là của cái cưa, vốn là vật ví dụ. Giống như có sự không tác ý của người đàn ông kia đối với (răng cưa) theo cách đi tới đi lui, cũng vậy, mục đích chỉ là sự không tác ý đối với hơi thở vô và hơi thở ra theo cách đi vào đi ra.

228. නිමිත්තන්ති පටිභාගනිමිත්තං. අවසෙසඣානඞ්ගපටිමණ්ඩිතාති අප්පනාවිතක්කාදිඅවසෙසඣානඞ්ගපටිමණ්ඩිතාති වදන්ති, විචාරාදීති පන වත්තබ්බං නිප්පරියායෙන විතක්කස්ස අප්පනාභාවතො. සො හි පාළියං ‘‘අප්පනා බ්‍යප්පනා’’ති (ධ. ස. 7) නිද්දිට්ඨො, තංසම්පයොගතො වා යස්මා ඣානං ‘‘අප්පනා’’ති අට්ඨකථාවොහාරො, ඣානඞ්ගෙසු ච සමාධි පධානං, තස්මා තං ‘‘අප්පනා’’ති දස්සෙන්තො ‘‘අවසෙසඣානඞ්ගපටිමණ්ඩිතා අප්පනාසඞ්ඛාතා ඨපනා ච සම්පජ්ජතී’’ති ආහ. කස්සචි පන ගණනාවසෙනෙව මනසිකාරකාලතො පභුතීති එත්ථ ‘‘අනුක්කමතො…පෙ… ලඞ්ඝනාකාරප්පත්තං විය හොතී’’ති එත්තකො ගන්ථො පරිහීනො.

228. “Tướng” (nimitta) là tợ tướng (paṭibhāganimitta). “Được trang hoàng bởi các thiền chi còn lại” (avasesajhānaṅgapaṭimaṇḍitā): có người giải thích là “được trang hoàng bởi các thiền chi còn lại như tầm của an chỉ định (appanāvitakka) v.v...”, nhưng nên nói là “tứ v.v...” (vicārādi), vì theo nghĩa đen, tầm (vitakka) không phải là an chỉ định (appanā). Thật vậy, trong Pāli, nó được giải thích là “sự hướng tâm, sự áp đặt tâm” (appanā byappanā). Hoặc là, vì do tương ưng với nó mà thiền được gọi là “an chỉ định” (appanā) theo cách dùng của Chú giải, và trong các thiền chi, định (samādhi) là chính yếu, do đó, để chỉ định đó là “an chỉ định”, ngài đã nói: “và sự an trí (ṭhapanā) được gọi là an chỉ định (appanā), được trang hoàng bởi các (thiền chi) còn lại, được thành tựu.” Tuy nhiên, đối với một số bản, trong đoạn “kể từ lúc tác ý bằng cách đếm”, một đoạn văn dài chừng này đã bị thiếu: “theo thứ tự... cho đến... dường như đã đạt đến trạng thái nhảy vọt.”

සාරද්ධකායස්ස කස්සචි පුග්ගලස්ස. ඔනමති පට්ටිකාදීනං පලම්බනෙන. විකූජතීති සද්දං කරොති. ගත්තානිසදකප්පරාදීනං සන්ධිට්ඨානෙසු වලිං ගණ්හාති තත්ථ තත්ථ වලිතං හොති. කස්මා? යස්මා සාරද්ධකායො ගරුකො හොතීති කායදරථවූපසමෙන සද්ධිං සිජ්ඣමානො ඔළාරිකඅස්සාසපස්සාසනිරොධො බ්‍යතිරෙකමුඛෙන තස්ස සාධනං විය වුත්තො. ඔළාරිකඅස්සාසපස්සාසනිරොධවසෙනාති අන්වයවසෙන තදත්ථසාධනං. තත්ථ කායදරථෙ වූපසන්තෙති චිත්තජරූපානං ලහුමුදුකම්මඤ්ඤභාවෙන යො සෙසතිසන්තතිරූපානම්පි ලහුආදිභාවො, සො ඉධ කායස්ස ලහුභාවොති අධිප්පෙතො. ස්වායං යස්මා චිත්තස්ස ලහුආදිභාවෙන විනා නත්ථි, තස්මා වුත්තං ‘‘කායොපි චිත්තම්පි ලහුකං හොතී’’ති.

Của một người nào đó có thân mệt mỏi. Nó bị chùng xuống do sự buông thõng của các vật như tấm ván trải giường. (Vikūjati) có nghĩa là nó phát ra tiếng kêu. Nó bị nhăn nheo ở các khớp nối của các bộ phận cơ thể, mông, khuỷu tay, v.v.; nó bị nhăn ở chỗ này chỗ kia. Tại sao? Bởi vì thân mệt mỏi thì nặng nề. Do đó, sự đoạn diệt hơi thở thô phù, vốn được thành tựu cùng với sự lắng dịu của thân nhiệt não, được nói đến như là phương tiện thành tựu cho sự lắng dịu ấy theo phương pháp phủ định. Câu "do sự đoạn diệt hơi thở thô phù" là sự thành tựu ý nghĩa ấy theo phương pháp khẳng định. Ở đây, trong câu "khi thân nhiệt não đã lắng dịu", trạng thái nhẹ nhàng v.v. của cả các sắc còn lại trong ba dòng tương tục, do tính chất nhẹ nhàng, mềm mại, và thích ứng của các sắc do tâm sanh, được ngụ ý là sự nhẹ nhàng của thân ở đây. Bởi vì trạng thái nhẹ nhàng này không thể có nếu không có trạng thái nhẹ nhàng v.v. của tâm, cho nên có lời nói rằng: "Thân cũng nhẹ nhàng và tâm cũng nhẹ nhàng".

ඔළාරිකෙ [Pg.334] අස්සාසපස්සාසෙ නිරුද්ධෙතිආදි හෙට්ඨා වුත්තනයම්පි විචෙතබ්බාකාරප්පත්තස්ස කායසඞ්ඛාරස්ස විචයනවිධිං දස්සෙතුං ආනීතං.

Câu bắt đầu bằng "khi hơi thở thô phù đã được đoạn diệt", và cả phương pháp đã được nói ở dưới, cũng được đưa ra để chỉ rõ phương pháp khảo sát thân hành đã đạt đến trạng thái cần được khảo sát.

229. උපරූපරි විභූතානීති භාවනාබලෙන උද්ධං උද්ධං පාකටානි හොන්ති. දෙසතොති පකතියා ඵුසනදෙසතො, පුබ්බෙ අත්තනා ඵුසනවසෙන උපධාරිතට්ඨානතො.

229. (Uparūpari vibhūtāni) có nghĩa là: do năng lực của sự tu tập, chúng trở nên rõ ràng ở các tầng cao hơn và cao hơn. (Desato) có nghĩa là: từ nơi xúc chạm tự nhiên, từ nơi đã được xác định trước đó bởi chính mình thông qua sự xúc chạm.

‘‘කත්ථ නත්ථී’’ති ඨානවසෙන, ‘‘කස්ස නත්ථී’’ති පුග්ගලවසෙන වීමංසියමානමත්ථං එකජ්ඣං කත්වා විභාවෙතුං ‘‘අන්තොමාතුකුච්ඡිය’’න්තිආදි වුත්තං. තත්ථ යථා උදකෙ නිමුග්ගස්ස පුග්ගලස්ස නිරුද්ධොකාසතාය අස්සාසපස්සාසා න පවත්තන්ති, එවං අන්තොමාතුකුච්ඡියං. යථා මතානං සමුට්ඨාපකචිත්තාභාවතො, එවං අසඤ්ඤීභූතානං මුච්ඡාපරෙතානං, අසඤ්ඤීසු වා ජාතානං, තථා නිරොධසමාපන්නානං. චතුත්ථජ්ඣානසමාපන්නානං පන ධම්මතාවසෙනෙව නෙසං අනුප්පජ්ජනං, තථා රූපාරූපභවසමඞ්ගීනං. කෙචි පන ‘‘අනුපුබ්බතො සුඛුමභාවප්පත්තියා චතුත්ථජ්ඣානසමාපන්නස්ස, රූපභවෙ රූපානං භවඞ්ගස්ස ච සුඛුමභාවතො රූපභවසමඞ්ගීනං නත්ථී’’ති කාරණං වදන්ති. අත්ථියෙව තෙ අස්සාසපස්සාසා පරියෙසතොති අධිප්පායො, යථාවුත්තසත්තට්ඨානවිනිමුත්තස්ස අස්සාසපස්සාසානං අනුප්පජ්ජනට්ඨානස්ස අභාවතො. පකතිඵුට්ඨවසෙනාති පකතියා ඵුසනට්ඨානවසෙන. නිමිත්තං ඨපෙතබ්බන්ති සතියා තත්ථ තත්ථ සුඛප්පවත්තනත්ථං ථිරතරසඤ්ජානනං පවත්තෙතබ්බං. ථිරසඤ්ඤාපදට්ඨානා හි සති. ඉමමෙවාති ඉමං එව අනුපට්ඨහන්තස්ස කායසඞ්ඛාරස්ස කණ්ටකුට්ඨාපනනයෙන උපට්ඨාපනවිධිමෙව. අත්ථවසන්ති හෙතුං. අත්ථොති හි ඵලං, සො යස්ස වසෙන පවත්තති, සො අත්ථවසොති. මුට්ඨස්සතිස්සාති විනට්ඨස්සතිස්ස. අසම්පජානස්සාති සම්පජඤ්ඤරහිතස්ස, භාවෙන්තස්ස අනුක්කමෙන අනුපට්ඨහන්තෙ අස්සාසපස්සාසෙ වීමංසිත්වා ‘‘ඉමෙ තෙ’’ති උපධාරෙතුං, සම්මදෙව පජානිතුඤ්ච සමත්ථාහි සතිපඤ්ඤාහි විරහිතස්සාති අධිප්පායො.

Để làm rõ ý nghĩa đang được xem xét theo phương diện nơi chốn là "Ở đâu không có?" và theo phương diện cá nhân là "Ai không có?", sau khi gộp chung lại, câu bắt đầu bằng "trong bụng mẹ" đã được nói đến. Trong đó, giống như hơi thở ra vào không diễn ra đối với người bị chìm trong nước do không gian bị bít kín, cũng vậy (hơi thở không diễn ra) trong bụng mẹ. Giống như (hơi thở không diễn ra) đối với người chết do không có tâm làm phát sanh, cũng vậy đối với những người bất tỉnh, bị hôn mê xâm chiếm, hoặc những người sanh trong cõi vô tưởng, và cũng vậy đối với những người đã nhập diệt thọ tưởng định. Còn đối với những người đã nhập thiền thứ tư, sự không phát sanh của chúng (hơi thở) chỉ đơn thuần là do quy luật tự nhiên; cũng vậy đối với những chúng sanh trong cõi sắc và vô sắc. Tuy nhiên, một số vị nói lý do rằng: "(Hơi thở) không có đối với người nhập thiền thứ tư do đã đạt đến trạng thái vi tế tuần tự; và không có đối với chúng sanh trong cõi sắc do sự vi tế của các sắc và của tâm hữu phần trong cõi sắc". Ý nghĩa là: "Hơi thở ra vào của ngươi chắc chắn có, hãy tìm kiếm chúng", bởi vì không có nơi nào mà hơi thở không phát sanh đối với người đã thoát khỏi bảy trường hợp đã nói. (Pakatiphuṭṭhavasena) có nghĩa là theo phương diện nơi xúc chạm tự nhiên. (Nimittaṃ ṭhapetabbam) có nghĩa là sự ghi nhận vững chắc hơn phải được thiết lập bởi niệm ở nơi này nơi kia để cho (niệm) diễn tiến một cách dễ dàng. Vì niệm có sự ghi nhận vững chắc làm nền tảng gần. (Imameva) có nghĩa là chính phương pháp làm cho hiện khởi này, theo cách nhổ gai, đối với thân hành không hiện khởi. (Atthavasam) có nghĩa là nguyên nhân. Vì (attho) là quả, cái gì diễn tiến tùy thuộc vào cái gì, cái đó được gọi là (atthavaso). (Muṭṭhassatissa) có nghĩa là người thất niệm. (Asampajānassa) có nghĩa là người không có tỉnh giác; ý nghĩa là người thiếu niệm và tuệ, những pháp có khả năng xem xét các hơi thở ra vào không hiện khởi một cách tuần tự trong khi đang tu tập, để xác định "đây là chúng", và để biết một cách đúng đắn.

230. ඉතො අඤ්ඤං කම්මට්ඨානං. ගරුකන්ති භාරියං. සා චස්ස ගරුකතා භාවනාය සුදුක්කරභාවෙනාති ආහ ‘‘ගරුකභාවන’’න්ති. උපරූපරි [Pg.335] සන්තසුඛුමභාවප්පත්තිතො ‘‘බලවතී සුවිසදා සූරා ච සතිපඤ්ඤා ච ඉච්ඡිතබ්බා’’ති වත්වා සුඛුමස්ස නාම අත්ථස්ස සාධනෙනාපි සුඛුමෙනෙව භවිතබ්බන්ති දස්සෙතුං ‘‘යථා හී’’තිආදි වුත්තං. ඉදානි අනුපට්ඨහන්තානං අස්සාසපස්සාසානං පරියෙසනුපායං දස්සෙන්තො ‘‘තාහි ච පනා’’තිආදිමාහ. තත්ථ ගොචරමුඛෙති ගොචරාභිමුඛෙ. අනුපදන්ති පදානුපදං. චරිත්වාති ගොචරං ගහෙත්වා. තස්මිංයෙව ඨානෙති උපනිබන්ධනානිමිත්තසඤ්ඤිතට්ඨානෙ. යොජෙත්වාති මනසිකාරෙන යොජෙත්වා. සතිරස්මියා බන්ධිත්වාති වා වුත්තමෙවත්ථමාහ ‘‘තස්මිංයෙව ඨානෙ යොජෙත්වා’’ති. න හි උපමෙය්‍යෙ බන්ධනයොජනට්ඨානානි විසුං ලබ්භන්ති.

230. Một đề mục thiền khác với đề mục này. (Garukam) có nghĩa là nặng nề. Và sự nặng nề của nó là do sự tu tập rất khó thực hiện, vì vậy ngài nói "sự tu tập nặng nề". Do đã đạt đến trạng thái an tịnh và vi tế ở các tầng cao hơn, sau khi nói rằng "niệm và tuệ mạnh mẽ, rất trong sáng và dũng mãnh là điều cần được mong muốn", để chỉ ra rằng phương tiện để thành tựu một mục đích vi tế cũng phải là vi tế, câu bắt đầu bằng "yathā hi" đã được nói đến. Bây giờ, để chỉ ra phương pháp tìm kiếm hơi thở ra vào không hiện khởi, ngài nói câu bắt đầu bằng "tāhi ca pana". Ở đây, (gocaramukhe) có nghĩa là hướng về đối tượng. (Anupadam) có nghĩa là từng bước một. (Caritvā) có nghĩa là sau khi đã nắm bắt đối tượng. (Tasmiṃyeva ṭhāne) có nghĩa là tại chính nơi được gọi là tướng liên kết. (Yojetvā) có nghĩa là sau khi đã kết nối bằng tác ý. Hoặc ngài nói chính ý nghĩa đã được trình bày là "sau khi đã buộc bằng dây cương niệm" bằng câu "sau khi đã kết nối tại chính nơi đó". Vì trong pháp được ví dụ, nơi buộc và nơi kết nối không được tìm thấy một cách riêng biệt.

231. නිමිත්තන්ති උග්ගහනිමිත්තං, පටිභාගනිමිත්තං වා. උභයම්පි හි ඉධ එකජ්ඣං වුත්තං. තථා හි තූලපිචුආදිඋපමත්තයං උග්ගහෙ යුජ්ජති, සෙසං උභයත්ථ. එකච්චෙති එකෙ ආචරියා.

231. (Nimittam) có nghĩa là học tướng hoặc tợ tướng. Vì ở đây cả hai đều được nói gộp chung. Thật vậy, ba ví dụ bắt đầu bằng bông gòn phù hợp với học tướng, phần còn lại phù hợp với cả hai. (Ekacce) có nghĩa là một số vị thầy.

තාරකරූපං වියාති තාරකාය පභාරූපං විය. මණිගුළිකාදිඋපමා පටිභාගෙ වට්ටන්ති. කථං පනෙතං එකංයෙව කම්මට්ඨානං අනෙකාකාරතො උපට්ඨාතීති ආහ ‘‘තඤ්ච පනෙත’’න්තිආදි. සුත්තන්තන්ති එකං සුත්තං. පගුණප්පවත්තිභාවෙන අවිච්ඡෙදං, මහාවිසයතඤ්ච සන්ධායාහ ‘‘මහතී පබ්බතෙය්‍යා නදී වියා’’ති. අත්ථබ්‍යඤ්ජනසම්පත්තියා සමන්තභද්දකං සුත්තං සබ්බභාගමනොහරා සබ්බපාලිඵුල්ලා වනඝටා වියාති ආහ ‘‘එකා වනරාජි වියා’’ති. තෙනාහ භගවා – ‘‘වනප්පගුම්බෙ යථ ඵුස්සිතග්ගෙ’’ති (ඛු. පා. 6.13; සු. නි. 236). නානානුසන්ධිකං නානාපෙය්‍යාලං විවිධනයනිපුණං බහුවිධකම්මට්ඨානමුඛසුත්තන්තං අත්ථිකෙහි සක්කච්චං සමුපජීවිතබ්බන්ති ආහ ‘‘සීතච්ඡායො…පෙ… රුක්ඛො වියා’’ති. සඤ්ඤානානතායාති නිමිත්තුපට්ඨානතො පුබ්බෙව පවත්තසඤ්ඤානං නානාවිධභාවතො.

(Tārakarūpaṃ viya) có nghĩa là giống như hình ảnh ánh sáng của một ngôi sao. Các ví dụ như viên ngọc v.v. phù hợp với tợ tướng. "Làm thế nào mà một đề mục thiền duy nhất này lại hiện khởi theo nhiều cách khác nhau?", vì vậy ngài nói câu bắt đầu bằng "tañca panetaṃ". (Suttantam) có nghĩa là một bài kinh. Đề cập đến sự không gián đoạn do diễn tiến thuần thục và phạm vi rộng lớn, ngài nói "giống như một con sông lớn trên núi". Do sự viên mãn về ý nghĩa và văn tự, một bài kinh tốt đẹp toàn diện, làm say đắm lòng người ở mọi phần, giống như một khu rừng rậm rạp với tất cả các cây đều trổ hoa, vì vậy ngài nói "giống như một dải rừng". Do đó, Đức Thế Tôn đã nói: "Như trong một lùm cây trong rừng có ngọn trổ hoa". Một bài kinh có nhiều mối liên kết, nhiều đoạn tỉnh lược, tinh tế với nhiều phương pháp, và là cửa ngõ của nhiều loại đề mục thiền, nên được những người có nhu cầu nương tựa một cách kính cẩn để sống, vì vậy ngài nói "giống như một cây có bóng mát...". (Saññānānatāya) có nghĩa là do sự đa dạng của các tưởng đã diễn ra ngay cả trước khi tướng hiện khởi.

ඉමෙ තයො ධම්මාති අස්සාසො, පස්සාසො, නිමිත්තන්ති ඉමෙ තයො ධම්මා. නත්ථීති කම්මට්ඨානවසෙන මනසිකාතබ්බභාවෙන නත්ථි න උපලබ්භන්ති. න ච උපචාරන්ති උපචාරම්පි න පාපුණාති, පගෙව අප්පනන්ති අධිප්පායො. යස්ස පනාති විජ්ජමානපක්ඛො වුත්තනයානුසාරෙන වෙදිතබ්බො.

‘Ba pháp này’ là: hơi thở vào, hơi thở ra, và tướng. ‘Không có’ có nghĩa là không có, không được tìm thấy do không phải là đối tượng để tác ý theo phương diện đề mục thiền. ‘Và không đi vào cận hành’ có nghĩa là cũng không đạt đến cận hành, huống nữa là an chỉ. Đó là ý nghĩa. Phần (chỉ) sự hiện hữu bắt đầu bằng ‘Yassa pana’ nên được hiểu theo phương pháp đã được trình bày.

ඉදානි වුත්තස්සෙව අත්ථස්ස සමත්ථනත්ථං කකචූපමායං ආගතා ‘‘නිමිත්ත’’න්තිආදිකා ගාථා පච්චානීතා.

Bây giờ, để xác chứng cho ý nghĩa đã được trình bày, các câu kệ bắt đầu bằng ‘nimittaṃ’ đã xuất hiện trong ví dụ cái cưa được dẫn lại.

232. නිමිත්තෙති [Pg.336] යථාවුත්තෙ පටිභාගනිමිත්තෙ. එවං හොතීති භාවනමනුයුත්තස්ස එව හොති. තස්මා ‘‘පුනප්පුනං එවං මනසි කරොහී’’ති වත්තබ්බො. වොසානං ආපජ්ජෙය්‍යාති ‘‘නිමිත්තං නාම දුක්කරං උප්පාදෙතුං, තයිදං ලද්ධං, හන්දාහං දානි යදා වා තදා වා විසෙසං නිබ්බත්තෙස්සාමී’’ති සඞ්කොචං ආපජ්ජෙය්‍ය. විසීදෙය්‍යාති ‘‘එත්තකං කාලං භාවනමනුයුත්තස්ස නිමිත්තම්පි න උප්පන්නං, අභබ්බො මඤ්ඤෙ විසෙසස්සා’’ති විසාදං ආපජ්ජෙය්‍ය.

232. (Cụm từ) ‘Trong tướng’ (nimitte) là trong tợ tướng đã được nói đến. (Cụm từ) ‘Nó là như vậy’ (evaṃ hoti) có nghĩa là nó là như vậy đối với hành giả đang chuyên tâm tu tập. Do đó, nên nói rằng: “Hãy tác ý như vậy lặp đi lặp lại”. (Hành giả) có thể đi đến sự chấm dứt (nghĩa là do dự) (nghĩ rằng): “Cái gọi là tướng thì khó làm cho sanh khởi, cái đó ta đã đắc được rồi. Thôi nào, bây giờ, bất cứ lúc nào, ta sẽ làm cho pháp đặc biệt sanh khởi,” và do đó có thể rơi vào sự co rút. (Hành giả) có thể chán nản (nghĩ rằng): “Đối với ta, người đã chuyên tâm tu tập trong một thời gian lâu như vậy, ngay cả tướng cũng chưa sanh khởi. Ta nghĩ rằng ta không có khả năng (đắc) pháp đặc biệt,” và do đó có thể rơi vào sự chán nản.

‘‘ඉමාය පටිපදාය ජරාමරණතො මුච්චිස්සාමීති පටිපන්නස්ස නිමිත්ත’’න්ති වුත්තෙ කථං සඞ්කොචාපත්ති, භිය්‍යොසො මත්තාය උස්සාහමෙව කරෙය්‍යාති ‘‘නිමිත්තමිදං…පෙ… වත්තබ්බො’’ති මජ්ඣිමභාණකා ආහු. එවන්ති වුත්තප්පකාරෙන පටිභාගනිමිත්තෙයෙව භාවනාචිත්තස්ස ඨපනෙන. ඉතො පභුතීති ඉතො පටිභාගනිමිත්තුප්පත්තිතො පට්ඨාය. පුබ්බෙ යං වුත්තං ‘‘අනුබන්ධනාය ච ඵුසනාය ච ඨපනාය ච මනසි කරොතී’’ති (විසුද්ධි. 1.224), තත්ථ අනුබන්ධනං, ඵුසනඤ්ච විස්සජ්ජෙත්වා ඨපනාවසෙන භාවනා හොතීති ඨපනාවසෙනෙව භාවෙතබ්බන්ති අත්ථො.

Các vị Trung Bộ Sư nói rằng: “Khi nói về ‘tướng’ đối với người thực hành với ý nghĩ ‘với pháp hành này, ta sẽ giải thoát khỏi già và chết,’ làm sao có sự co rút được? Người ấy chỉ có thể nỗ lực hơn nữa. Do đó, (nên nói) ‘tướng này… v.v…’”. (Cụm từ) ‘Như vậy’ (evaṃ) có nghĩa là bằng cách an trí tâm tu tập chỉ trên tợ tướng theo cách đã nói. (Cụm từ) ‘Kể từ đây’ (ito pabhuti) có nghĩa là kể từ khi tợ tướng này sanh khởi. Điều đã được nói trước đây là: “Tác ý để theo dõi, để tiếp xúc, và để an trí,” ở đó, sau khi từ bỏ việc theo dõi và tiếp xúc, sự tu tập diễn ra bằng cách an trí. Do đó, ý nghĩa là nên tu tập chỉ bằng cách an trí.

පොරාණෙහි වුත්තොවායමත්ථොති ‘‘නිමිත්තෙ’’ති ගාථමාහ. තත්ථ නිමිත්තෙති පටිභාගනිමිත්තෙ. ඨපයං චිත්තන්ති භාවනාචිත්තං ඨපෙන්තො, ඨපනාවසෙන මනසි කරොන්තොති අත්ථො. නානාකාරන්ති ‘‘චත්තාරො වණ්ණා’’ති (විසුද්ධි. 1.219; පාරා. අට්ඨ. 2.165; පටි. ම. අට්ඨ. 2.1.163) එවං වුත්තං නානාකාරං. ආකාරසාමඤ්ඤවසෙන හෙතං එකවචනං. විභාවයන්ති විභාවෙන්තො අන්තරධාපෙන්තො. නිමිත්තුප්පත්තිතො පට්ඨාය හි තෙ ආකාරා අමනසිකරොතො අන්තරහිතා විය හොන්ති. අස්සාසපස්සාසෙති අස්සාසපස්සාසෙ යො නානාකාරො, තං විභාවයං, අස්සාසපස්සාසසම්භූතෙ වා නිමිත්තෙ. සකං චිත්තං නිබන්ධතීති තාය එව ඨපනාය අත්තනො චිත්තං උපනිබන්ධති, අප්පෙතීති අත්ථො. යෙ පන ‘‘විභාවයන්ති විභාවෙන්තො විදිතං පාකටං කරොන්තො’’ති අත්ථං වදන්ති, තං පුබ්බභාගවසෙන යුජ්ජෙය්‍ය. අයඤ්හෙත්ථ අත්ථො – ධිතිසම්පන්නත්තා ධීරො යොගී අස්සාසපස්සාසෙ නානාකාරං විභාවෙන්තො නානාකාරතො තෙ පජානන්තො විදිතෙ පාකටෙ කරොන්තො, නානාකාරං වා ඔළාරිකොළාරිකෙ පස්සම්භෙන්තො වූපසමෙන්තො තත්ථ යං ලද්ධං නිමිත්තං, තස්මිං චිත්තං ඨපෙන්තො අනුක්කමෙන සකං චිත්තං නිබන්ධති අප්පෙතීති.

Vì ý nghĩa này đã được các vị cổ sư nói đến, nên ngài đã nói câu kệ bắt đầu bằng ‘nimitte’. Trong đó, ‘trong tướng’ (nimitte) là trong tợ tướng. ‘An trí tâm’ (ṭhapayaṃ cittaṃ) có nghĩa là đang an trí tâm tu tập, tức là đang tác ý bằng cách an trí. ‘Các loại khác nhau’ (nānākāraṃ) là các loại khác nhau đã được nói đến như là “bốn màu sắc”. Số ít này được dùng theo nghĩa chung của các loại. ‘Làm cho tan biến’ (vibhāvayanti) có nghĩa là đang làm cho tan biến, làm cho biến mất. Vì kể từ khi tướng sanh khởi, những loại đó đối với người không tác ý đến chúng dường như đã biến mất. ‘Trong hơi thở vào, hơi thở ra’ (assāsapassāse) có nghĩa là đang làm cho tan biến các loại khác nhau trong hơi thở vào, hơi thở ra; hoặc là trong tướng sanh từ hơi thở vào, hơi thở ra. ‘Buộc chặt tâm mình’ (sakaṃ cittaṃ nibandhati) có nghĩa là bằng chính sự an trí đó, người ấy buộc chặt, gắn kết tâm mình, đưa đến an chỉ. Còn những vị nói ý nghĩa của ‘vibhāvayanti’ là ‘đang làm cho rõ, làm cho điều đã biết trở nên hiển lộ,’ điều đó có thể phù hợp theo phương diện giai đoạn đầu. Đây là ý nghĩa ở đây: Vị hành giả dũng mãnh, do có sự kiên trì, trong khi làm cho các loại khác nhau trong hơi thở vào, hơi thở ra trở nên rõ ràng, biết chúng qua các loại khác nhau, làm cho những điều đã biết trở nên hiển lộ; hoặc trong khi làm cho lắng dịu, làm cho an tịnh các hơi thở vào, hơi thở ra thô thiển, vị ấy an trí tâm vào tướng đã đắc được ở đó, và tuần tự buộc chặt, đưa tâm mình đến an chỉ.

වණ්ණතොති [Pg.337] පිචුපිණ්ඩතාරකරූපාදීසු විය උපට්ඨිතවණ්ණතො. ලක්ඛණතොති ඛරභාවාදිසභාවතො, අනිච්චාදිලක්ඛණතො වා. රක්ඛිතබ්බං තං නිමිත්තන්ති සම්බන්ධො. නිමිත්තස්ස රක්ඛණං නාම තත්ථ පටිලද්ධස්ස උපචාරඣානස්ස රක්ඛණෙනෙව හොතීති ආහ ‘‘පුනප්පුනං මනසිකාරවසෙන වුද්ධිං විරුළ්හිං ගමයිත්වා’’ති.

(Bảo vệ) ‘về phương diện màu sắc’ (vaṇṇato) là theo màu sắc hiện khởi giống như trong các hình tướng như cụm bông gòn, ngôi sao, v.v. (Bảo vệ) ‘về phương diện đặc tính’ (lakkhaṇato) là theo tự tánh như trạng thái thô cứng, v.v., hoặc theo đặc tính vô thường, v.v. Có sự liên kết là “tướng đó cần được bảo vệ”. Cái gọi là sự bảo vệ tướng chỉ xảy ra bằng cách bảo vệ cận hành thiền đã đắc được ở đó, do đó ngài nói: “làm cho tăng trưởng, phát triển bằng cách tác ý lặp đi lặp lại”.

233. එත්ථාති එතිස්සං කායානුපස්සනායං. පාරිසුද්ධිං පත්තුකාමොති අධිගන්තුකාමො, සමාපජ්ජිතුකාමො ච, තත්ථ සල්ලක්ඛණාවිවට්ටනාවසෙන අධිගන්තුකාමො, සල්ලක්ඛණාවසෙන සමාපජ්ජිතුකාමොති යොජෙතබ්බං. නාමරූපං වවත්ථපෙත්වා විපස්සනං පට්ඨපෙතීති සඞ්ඛෙපතො වුත්තමත්ථං විත්ථාරතො දස්සෙතුං ‘‘කථ’’න්තිආදි වුත්තං. තත්ථ යථා හීතිආදි කායස්ස, චිත්තස්ස ච අස්සාසපස්සාසානං සමුදයභාවදස්සනං. කම්මාරගග්ගරියාති කම්මාරානං උක්කායං අග්ගිධමනභස්තා. ධමමානායාති ධමයන්තියා, වාතං ගාහාපෙන්තියාති අත්ථො. තජ්ජන්ති තදනුරූපං. එවමෙවාති එත්ථ කම්මාරගග්ගරී විය කරජකායො, වායාමො විය චිත්තං දට්ඨබ්බං. කිඤ්චාපි අස්සාසපස්සාසා චිත්තසමුට්ඨානා, කරජකායං පන විනා තෙසං අප්පවත්තනතො ‘‘කායඤ්ච චිත්තඤ්ච පටිච්ච අස්සාසපස්සාසා’’ති වුත්තං.

233. ‘Ở đây’ (ettha) là trong pháp tùy quán thân này. ‘Mong muốn đạt đến sự thanh tịnh’ (pārisuddhiṃ pattukāmo) là mong muốn chứng ngộ và mong muốn nhập vào; ở đó, nên được hiểu là mong muốn chứng ngộ bằng cách xoay chuyển khỏi sự ghi nhận, và mong muốn nhập vào bằng cách ghi nhận. Để chỉ ra một cách chi tiết ý nghĩa đã được nói một cách tóm tắt trong câu “sau khi xác định danh sắc, thiết lập minh sát,” câu bắt đầu bằng ‘kathaṃ’ đã được nói. Trong đó, câu bắt đầu bằng ‘yathā hi’ là sự chỉ ra trạng thái sanh khởi của thân, tâm và hơi thở vào, hơi thở ra. ‘Bễ của thợ rèn’ (kammāragaggarī) là ống bễ thổi lửa trong lò của thợ rèn. ‘Khi được thổi’ (dhamamānāya) có nghĩa là khi đang thổi, khi đang làm cho gió được hút vào. ‘Tương ứng với nó’ (tajjaṃ) là phù hợp với điều đó. Trong câu ‘evameva’ này, thân sinh bởi nghiệp nên được xem như bễ của thợ rèn, tâm nên được xem như sự nỗ lực (thổi). Mặc dù hơi thở vào, hơi thở ra có tâm là nguồn sanh, nhưng vì không có thân sinh bởi nghiệp thì chúng không thể diễn ra, nên đã nói rằng “duyên vào thân và tâm, có hơi thở vào, hơi thở ra”.

තස්සාති නාමරූපස්ස. පච්චයං පරියෙසතීති ‘‘අවිජ්ජාසමුදයා රූපසමුදයො’’තිආදිනා (පටි. ම. 1.50) අවිජ්ජාදිකං පච්චයං වීමංසති පරිග්ගණ්හාති. කඞ්ඛං විතරතීති ‘‘අහොසිං නු ඛො අහං අතීතමද්ධාන’’න්ති (ම. නි. 1.18; සං. නි. 2.20) ආදිනයප්පවත්තං සොළසවත්ථුකං විචිකිච්ඡං අතික්කමති පජහති. ‘‘යං කිඤ්චි රූපං අතීතානාගතපච්චුප්පන්න’’න්ති (ම. නි. 1.347; 361; 3.86; අ. නි. 4.181) ආදිනයප්පවත්තං කලාපසම්මසනං. පුබ්බභාගෙති පටිපදාඤාණදස්සනවිසුද්ධිපරියාපන්නාය උදයබ්බයානුපස්සනාය පුබ්බභාගෙ උප්පන්නෙ. ඔභාසාදයොති ඔභාසො ඤාණං පීති පස්සද්ධි සුඛං අධිමොක්ඛො පග්ගහො උපෙක්ඛා උපට්ඨානං නිකන්තීති ඉමෙ ඔභාසාදයො දස. උදයං පහායාති උදයබ්බයානුපස්සනාය ගහිතං සඞ්ඛාරානං උදයං විස්සජ්ජෙත්වා තෙසං භඞ්ගස්සෙව අනුපස්සනතො භඞ්ගානුපස්සනං ඤාණං පත්වා ආදීනවානුපස්සනාපුබ්බඞ්ගමාය නිබ්බිදානුපස්සනාය නිබ්බින්දන්තො. මුඤ්චිතුකම්‍යතාපටිසඞ්ඛානුපස්සනාසඞ්ඛාරුපෙක්ඛානුලොමඤාණානං චිණ්ණපරියන්තෙ උප්පන්නගොත්‍රභුඤාණානන්තරං උප්පන්නෙන මග්ගඤාණෙන සබ්බසඞ්ඛාරෙසු විරජ්ජන්තො විමුච්චන්තො. මග්ගක්ඛණෙ [Pg.338] හි අරියො විරජ්ජති විමුච්චතීති ච වුච්චති. තෙනාහ ‘‘යථාක්කමෙන චත්තාරො අරියමග්ගෙ පාපුණිත්වා’’ති. මග්ගඵලනිබ්බානපහීනාවසිට්ඨකිලෙසසඞ්ඛාතස්ස පච්චවෙක්ඛිතබ්බස්ස පභෙදෙන එකූනවීසතිභෙදස්ස. අරහතො හි අවසිට්ඨකිලෙසාභාවෙන එකූනවීසතිතා. අස්සාති ආනාපානකම්මට්ඨානිකස්ස.

Tassa có nghĩa là của danh sắc ấy. Paccayaṃ pariyesati có nghĩa là vị ấy thẩm sát, nắm bắt duyên bắt đầu bằng vô minh, bằng (phương pháp) bắt đầu với “do vô minh sanh khởi nên sắc sanh khởi.” Kaṅkhaṃ vitarati có nghĩa là vị ấy vượt qua, từ bỏ hoài nghi có mười sáu đối tượng, vốn diễn tiến theo phương pháp bắt đầu bằng “Ta đã có trong quá khứ chăng?” Tuệ tổng hợp theo nhóm (kalāpa-sammasana) vốn diễn tiến theo phương pháp bắt đầu bằng “Bất cứ sắc nào, quá khứ, vị lai, hiện tại.” Pubbabhāge có nghĩa là đã sanh khởi trong giai đoạn đầu của tuệ quán sanh diệt, được bao gồm trong đạo tri kiến thanh tịnh. Obhāsādayo có nghĩa là mười pháp này là hào quang và các pháp khác (tùy phiền não): hào quang, trí, hỷ, khinh an, lạc, thắng giải, sách tấn, xả, niệm hiện khởi, và ái luyến. Udayaṃ pahāya có nghĩa là sau khi đã xả bỏ sự sanh khởi của các pháp hữu vi vốn đã được nắm bắt bởi tuệ quán sanh diệt, vị ấy đạt đến tuệ quán diệt do chỉ quán chiếu sự hoại diệt của chúng, và đang nhàm chán với tuệ nhàm chán, có tuệ quán sự nguy hại đi trước. Đang ly tham, đang giải thoát khỏi tất cả các pháp hữu vi với đạo tuệ đã sanh khởi ngay sau tuệ chuyển tộc đã sanh khởi vào lúc cuối của sự thực hành thuần thục các tuệ Dục thoát, tuệ Thẩm sát, tuệ Hành xả, và tuệ Thuận thứ. Vì trong sát-na đạo, bậc Thánh được gọi là đang ly tham và đang giải thoát. Do đó, ngài nói “sau khi tuần tự đắc bốn Thánh đạo.” Với sự phân chia của đối tượng cần phải phản khán, được gọi là đạo, quả, Níp-bàn, phiền não đã đoạn trừ, và phiền não còn sót lại, có mười chín loại. Vì đối với bậc A-la-hán, do không có phiền não còn sót lại nên có mười chín loại. Assa có nghĩa là của vị hành giả thực hành đề mục niệm hơi thở.

234. විසුං කම්මට්ඨානභාවනානයො නාම නත්ථි පඨමචතුක්කවසෙන අධිගතඣානස්ස වෙදනාචිත්තධම්මානුපස්සනාවසෙන දෙසිතත්තා. තෙසන්ති තිණ්ණං චතුක්කානං.

234. Không có phương pháp tu tập đề mục nào riêng biệt, vì đối với vị đã đắc thiền do theo bốn pháp đầu, (các pháp sau) đã được thuyết giảng theo cách quán thọ, quán tâm, và quán pháp. Tesaṃ có nghĩa là của ba nhóm bốn pháp.

පීතිපටිසංවෙදීති පීතියා පටි පටි සම්මදෙව වෙදනාසීලො, තස්සා වා පටි පටි සම්මදෙව වෙදො එතස්ස අත්ථි, තං වා පටි පටි සම්මදෙව වෙදයමානො. තත්ථ කාමං සංවෙදන-ග්ගහණෙනෙව පීතියා සක්කච්චං විදිතභාවො බොධිතො හොති, යෙහි පන පකාරෙහි තස්සා සංවෙදනං ඉච්ඡිතං, තං දස්සෙතුං පටි-සද්දග්ගහණං ‘‘පටි පටි සංවෙදීති පටිසංවෙදී’’ති. තෙනාහ ‘‘ද්වීහාකාරෙහී’’තිආදි.

Pītipaṭisaṃvedī có nghĩa là vị ấy có thói quen cảm nhận hỷ một cách riêng biệt và chơn chánh; hoặc là, nơi vị này có sự cảm nhận hỷ ấy một cách riêng biệt và chơn chánh; hoặc là, vị ấy đang cảm nhận hỷ ấy một cách riêng biệt và chơn chánh. Ở đây, thật vậy, chỉ bằng việc dùng từ saṃvedana (cảm nhận), trạng thái biết rõ hỷ một cách trân trọng đã được làm cho hiểu. Tuy nhiên, để chỉ ra những cách mà sự cảm nhận hỷ ấy được mong muốn, từ paṭi đã được dùng: “vị ấy được gọi là paṭisaṃvedī vì cảm nhận riêng biệt (paṭi paṭi saṃvedī).” Do đó, ngài nói “bằng hai cách” v.v...

තත්ථ කථං ආරම්මණතො පීති පටිසංවිදිතා හොතීති පුච්ඡාවචනං. සප්පීතිකෙ ද්වෙ ඣානෙ සමාපජ්ජතීති පීතිසහගතානි ද්වෙ පඨමදුතියඣානානි පටිපාටියා සමාපජ්ජති. තස්සාති තෙන. ‘‘පටිසංවිදිතා’’ති හි පදං අපෙක්ඛිත්වා කත්තුඅත්ථෙ එතං සාමිවචනං. සමාපත්තික්ඛණෙති සමාපන්නක්ඛණෙ. ඣානපටිලාභෙනාති ඣානෙන සමඞ්ගිභාවෙන. ආරම්මණතොති ආරම්මණමුඛෙන, තදාරම්මණඣානපරියාපන්නා පීති පටිසංවිදිතා හොති ආරම්මණස්ස පටිසංවිදිතත්තා. කිං වුත්තං හොති? යථා නාම සප්පපරියෙසනං චරන්තෙන තස්ස ආසයෙ පටිසංවිදිතෙ සොපි පටිසංවිදිතො ගහිතො එව හොති මන්තාගදබලෙන තස්ස ගහණස්ස සුකරත්තා, එවං පීතියා ආසයභූතෙ ආරම්මණෙ පටිසංවිදිතෙ සා පීති පටිසංවිදිතා එව හොති සලක්ඛණතො, සාමඤ්ඤතො ච තස්සා ගහණස්ස සුකරත්තාති.

Ở đây, “Làm thế nào hỷ được biết rõ về phương diện đối tượng?” là câu hỏi. Vị ấy nhập hai thiền có hỷ có nghĩa là vị ấy tuần tự nhập hai thiền thứ nhất và thứ hai có hỷ đi kèm. Tassa có nghĩa là tena (bởi vị ấy). Vì liên hệ đến từ paṭisaṃviditā, đây là sở thuộc cách trong nghĩa chủ cách. Samāpattikkhaṇe có nghĩa là trong sát-na đang nhập thiền. Jhānapaṭilābhena có nghĩa là do trạng thái hợp đủ với thiền. Ārammaṇato có nghĩa là qua ngõ đối tượng, hỷ được bao gồm trong thiền có đối tượng ấy được biết rõ, vì đối tượng đã được biết rõ. Điều gì đã được nói? Ví như, đối với người đi tìm rắn, khi nơi ở của nó đã được biết rõ, con rắn ấy cũng được xem như đã được biết rõ, đã được bắt, vì việc bắt nó dễ dàng nhờ sức mạnh của bùa chú và thuốc. Cũng vậy, khi đối tượng, là nơi nương của hỷ, đã được biết rõ, hỷ ấy được xem như đã được biết rõ, vì việc nắm bắt nó về phương diện tự tướng và cộng tướng là dễ dàng.

කථං අසම්මොහතො පීති පටිසංවිදිතා හොතීති ආනෙත්වා සම්බන්ධිතබ්බං. විපස්සනාක්ඛණෙති විපස්සනාපඤ්ඤාය තික්ඛවිසදප්පත්තාය විසයතො [Pg.339] දස්සනක්ඛණෙ. ලක්ඛණපටිවෙධෙනාති පීතියා සලක්ඛණස්ස, සාමඤ්ඤලක්ඛණස්ස ච පටිවිජ්ඣනෙන. යං හි යස්ස විසෙසතො, සාමඤ්ඤතො ච ලක්ඛණං, තස්මිං විදිතෙ සො යාථාවතො විදිතො එව හොති. තෙනාහ ‘‘අසම්මොහතො පීති පටිසංවිදිතා හොතී’’ති.

Nên được dẫn đến và liên kết (với câu hỏi) “Làm thế nào hỷ được biết rõ một cách không si mê?” Vipassanākkhaṇe có nghĩa là trong sát-na thấy về phương diện đối tượng với tuệ quán đã đạt đến sự sắc bén và trong sáng. Lakkhaṇapaṭivedhena có nghĩa là do thấu triệt tự tướng và cộng tướng của hỷ. Vì khi tướng đặc biệt (tự tướng) và tướng chung (cộng tướng) của một pháp nào đó được biết, pháp ấy được xem như đã được biết đúng như thật. Do đó, ngài nói “hỷ được biết rõ một cách không si mê.”

ඉදානි තමත්ථං පාළියා එව විභාවෙතුං ‘‘වුත්තඤ්හෙත’’න්තිආදිමාහ. තත්ථ දීඝං අස්සාසවසෙනාතිආදීසු යං වත්තබ්බං, තං හෙට්ඨා වුත්තමෙව. තත්ථ පන සතොකාරිතාදස්සනවසෙන පාළි ආගතා, ඉධ පීතිපටිසංවෙදිතාවසෙන, පීතිපටිසංවෙදිතා ච අත්ථතො විභත්තා එව. අපිච අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපත්ථො – දීඝං අස්සාසවසෙනාති දීඝස්ස අස්සාසස්ස ආරම්මණභූතස්ස වසෙන පජානතො සා පීති පටිසංවිදිතා හොතීති සම්බන්ධො. චිත්තස්ස එකග්ගතං අවික්ඛෙපං පජානතොති ඣානපරියාපන්නං ‘‘අවික්ඛෙපො’’ති ලද්ධනාමං චිත්තස්සෙකග්ගතං තංසම්පයුත්තාය පඤ්ඤාය පජානතො. යථෙව හි ආරම්මණමුඛෙන පීති පටිසංවිදිතා හොති, එවං තංසම්පයුත්තධම්මාපි ආරම්මණමුඛෙන පටිසංවිදිතා එව හොන්තීති. සති උපට්ඨිතා හොතීති දීඝං අස්සාසවසෙන ඣානසම්පයුත්තා සති තස්ස ආරම්මණෙ උපට්ඨිතා ආරම්මණමුඛෙන ඣානෙපි උපට්ඨිතා නාම හොති. තාය සතියාති එවං උපට්ඨිතාය තාය සතියා යථාවුත්තෙන තෙන ඤාණෙන සුප්පටිවිදිතත්තා ආරම්මණස්ස තස්ස වසෙන තදාරම්මණා සා පීති පටිසංවිදිතා හොති. දීඝං පස්සාසවසෙනාතිආදීසුපි ඉමිනාව නයෙන අත්ථො වෙදිතබ්බො.

Bây giờ, để làm rõ ý nghĩa ấy bằng chính kinh văn, ngài nói (đoạn) bắt đầu bằng “Điều này đã được nói.” Ở đó, trong các đoạn như “do theo hơi thở vô dài,” điều gì cần phải nói, điều đó đã được nói ở dưới. Tuy nhiên, ở đó kinh văn được đưa ra theo cách chỉ rõ hành vi của người có niệm, còn ở đây là theo cách cảm nhận hỷ; và việc cảm nhận hỷ đã được phân tích về mặt ý nghĩa. Hơn nữa, đây là ý nghĩa tóm tắt ở đây: Dīghaṃ assāsavasena có nghĩa là đối với người biết do theo hơi thở vô dài đã trở thành đối tượng, sự liên kết là “hỷ ấy được biết rõ.” Biết sự nhất tâm, không tán loạn của tâm có nghĩa là đối với người biết bằng tuệ tương ưng với sự nhất tâm được bao gồm trong thiền, có tên là “không tán loạn.” Vì cũng như hỷ được biết rõ qua ngõ đối tượng, cũng vậy, các pháp tương ưng với nó cũng được biết rõ qua ngõ đối tượng. Niệm được thiết lập có nghĩa là do theo hơi thở vô dài, niệm tương ưng với thiền được thiết lập trên đối tượng của nó, và được gọi là được thiết lập cả trong thiền qua ngõ đối tượng. Tāya satiyā có nghĩa là với niệm ấy đã được thiết lập như vậy, với trí tuệ ấy như đã nói, vì đối tượng đã được biết rõ, do theo đối tượng ấy, hỷ ấy có đối tượng đó được biết rõ. Trong các đoạn như “do theo hơi thở ra dài” v.v... cũng vậy, ý nghĩa nên được hiểu chỉ bằng phương pháp này.

එවං පඨමචතුක්කවසෙන දස්සිතං පීතිපටිසංවෙදනං ආරම්මණතො, අසම්මොහතො ච විභාගසො දස්සෙතුං ‘‘ආවජ්ජතො’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ ආවජ්ජතොති ඣානං ආවජ්ජන්තස්ස. සා පීතීති සා ඣානපරියාපන්නා පීති. ජානතොති සමාපන්නක්ඛණෙ ආරම්මණමුඛෙන ජානතො. තස්ස සා පීති පටිසංවිදිතා හොතීති සම්බන්ධො. පස්සතොති දස්සනභූතෙන ඤාණෙන ඣානතො වුට්ඨාය පස්සන්තස්ස. පච්චවෙක්ඛතොති ඣානං පච්චවෙක්ඛන්තස්ස. චිත්තං අධිට්ඨහතොති ‘‘එත්තකං වෙලං ඣානසමඞ්ගී භවිස්සාමී’’ති ඣානචිත්තං අධිට්ඨහන්තස්ස. එවං පඤ්චන්නං වසීභාවානං වසෙන ඣානස්ස පජානනමුඛෙන ආරම්මණතො පීතියා පටිසංවෙදනා දස්සිතා.

Như vậy, để trình bày một cách phân tích về phương diện đối tượng và về phương diện không mê mờ đối với sự cảm nhận hỷ đã được trình bày theo bộ bốn thứ nhất, đoạn văn bắt đầu bằng ‘āvajjato’ đã được nói đến. Ở đây, ‘āvajjato’ có nghĩa là của người đang hướng tâm đến thiền. ‘Sā pīti’ (hỷ ấy) có nghĩa là hỷ ấy thuộc về thiền. ‘Jānato’ có nghĩa là của người biết thông qua đối tượng trong khoảnh khắc nhập định. Mối liên hệ là ‘đối với người ấy, hỷ ấy được cảm nhận rõ ràng’. ‘Passato’ có nghĩa là của người thấy, sau khi xuất khỏi thiền, bằng trí tuệ có bản chất là thấy. ‘Paccavekkhato’ có nghĩa là của người đang quán xét thiền. ‘Cittaṃ adhiṭṭhahato’ có nghĩa là của người đang quyết định tâm thiền rằng: ‘Tôi sẽ là người thành tựu thiền trong khoảng thời gian chừng này’. Như vậy, sự cảm nhận hỷ về phương diện đối tượng đã được trình bày thông qua việc biết rõ thiền theo năng lực của năm pháp thuần thục.

ඉදානි [Pg.340] යෙහි ධම්මෙහි ඣානං, විපස්සනා ච සිජ්ඣන්ති; තෙසං ඣානපරියාපන්නානං, විපස්සනාමග්ගපරියාපන්නානඤ්ච සද්ධාදීනං වසෙන පීතිපටිසංවෙදනං දස්සෙතුං ‘‘සද්ධාය අධිමුච්චතො’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ අධිමුච්චතොති සද්දහන්තස්ස, සමථවිපස්සනාවසෙනාති අධිප්පායො. වීරියං පග්ගණ්හතොතිආදීසුපි එසෙව නයො. අභිඤ්ඤෙය්‍යන්ති අභිවිසිට්ඨාය පඤ්ඤාය ජානිතබ්බං. අභිජානතොති විපස්සනාපඤ්ඤාපුබ්බඞ්ගමාය මග්ගපඤ්ඤාය ජානතො. පරිඤ්ඤෙය්‍යන්ති දුක්ඛසච්චං තීරණපරිඤ්ඤාය, මග්ගපඤ්ඤාය ච පරිජානතො. පහාතබ්බන්ති සමුදයසච්චං පහානපරිඤ්ඤාය, මග්ගපඤ්ඤාය ච පජහතො. භාවයතො සච්ඡිකරොතො භාවෙතබ්බං මග්ගසච්චං, සච්ඡිකාතබ්බං නිරොධසච්චං. කෙචි පනෙත්ථ පීතියා එව වසෙන අභිඤ්ඤෙය්‍යාදීනි උද්ධරන්ති, තං අයුත්තං ඣානාදිසමුදායං උද්ධරිත්වා තතො පීතියා නිද්ධාරණස්ස අධිප්පෙතත්තා.

Bây giờ, để trình bày sự cảm nhận hỷ theo năng lực của các pháp như tín v.v... vốn thuộc về thiền và thuộc về minh sát-đạo, là những pháp nhờ đó thiền và minh sát được thành tựu, đoạn văn bắt đầu bằng ‘saddhāya adhimuccato’ đã được nói đến. Ở đây, ‘adhimuccato’ có nghĩa là của người có lòng tin, ý nói là theo năng lực của chỉ và quán. Trong các câu bắt đầu bằng ‘vīriyaṃ paggaṇhato’ cũng theo phương pháp tương tự. ‘Abhiññeyyaṃ’ (pháp cần được thắng tri) là pháp cần được biết bằng tuệ siêu việt. ‘Abhijānato’ có nghĩa là của người biết bằng đạo tuệ, với minh sát tuệ đi trước. ‘Pariññeyyaṃ’ (pháp cần được liễu tri) có nghĩa là của người liễu tri khổ đế bằng thẩm sát biến tri và đạo tuệ. ‘Pahātabbaṃ’ (pháp cần được đoạn tận) có nghĩa là của người đoạn tận tập đế bằng đoạn trừ biến tri và đạo tuệ. Của người đang tu tập đạo đế cần được tu tập, và của người đang chứng ngộ diệt đế cần được chứng ngộ. Một số vị ở đây nêu lên các pháp cần được thắng tri v.v... chỉ theo năng lực của hỷ, điều đó không hợp lý, vì chủ ý là sau khi nêu lên toàn bộ thiền v.v..., từ đó mới rút ra hỷ.

එත්ථ ච ‘‘දීඝං අස්සාසවසෙනා’’තිආදිනා පඨමචතුක්කවසෙන ආරම්මණතො පීතිපටිසංවෙදනං වුත්තං, තථා ‘‘ආවජ්ජතො’’තිආදීහි පඤ්චහි පදෙහි. ‘‘අභිඤ්ඤෙය්‍යං අභිජානතො’’තිආදීහි පන අසම්මොහතො. ‘‘සද්ධාය අධිමුච්චතො’’තිආදීහි උභයථාපීති සඞ්ඛෙපතො සමථවසෙන ආරම්මණතො, විපස්සනාවසෙන අසම්මොහතො පීතිපටිසංවෙදනං වුත්තන්ති දට්ඨබ්බං. කස්මා පනෙත්ථ වෙදනානුපස්සනායං පීතිසීසෙන වෙදනා ගහිතා, න සරූපතො එවාති? භූමිවිභාගාදිවසෙන වෙදනං භින්දිත්වා චතුධා වෙදනානුපස්සනං දස්සෙතුං. අපිච වෙදනාකම්මට්ඨානං දස්සෙන්තො භගවා පීතියා ඔළාරිකත්තා තංසම්පයුත්තසුඛං සුඛග්ගහණත්ථං පීතිසීසෙන දස්සෙති.

Và ở đây, sự cảm nhận hỷ về phương diện đối tượng đã được nói đến theo bộ bốn thứ nhất qua đoạn văn bắt đầu bằng ‘theo năng lực của hơi thở vô dài’, và cũng như vậy qua năm từ bắt đầu bằng ‘āvajjato’. Còn qua các từ bắt đầu bằng ‘abhijānato abhiññeyyaṃ’ thì (sự cảm nhận hỷ) về phương diện không mê mờ (đã được nói đến). Qua các từ bắt đầu bằng ‘saddhāya adhimuccato’ thì theo cả hai cách. Nên được hiểu rằng, tóm lại, sự cảm nhận hỷ đã được nói đến về phương diện đối tượng theo năng lực của chỉ, và về phương diện không mê mờ theo năng lực của quán. Tại sao ở đây, trong pháp tùy quán thọ, thọ lại được đề cập với hỷ làm tiêu đề, mà không phải chỉ theo tự thân của nó? (Là) để trình bày pháp tùy quán thọ theo bốn cách, sau khi đã phân chia thọ theo năng lực của sự phân chia các cõi v.v... Hơn nữa, Đức Thế Tôn, khi trình bày đề mục thiền về thọ, do hỷ có tính chất thô, đã trình bày với hỷ làm tiêu đề để dễ dàng nắm bắt lạc tương ưng với nó.

එතෙනෙව නයෙන අවසෙසපදානීති ‘‘සුඛපටිසංවෙදී චිත්තසඞ්ඛාරපටිසංවෙදී’’ති පදානි පීතිපටිසංවෙදිපදෙ ආගතනයෙනෙව අත්ථතො වෙදිතබ්බානි. සක්කා හි ‘‘ද්වීහාකාරෙහි සුඛපටිසංවෙදිතා හොති, චිත්තසඞ්ඛාරපටිසංවෙදිතා හොති ආරම්මණතො’’තිආදිනා පීතිට්ඨානෙ සුඛාදිපදානි පක්ඛිපිත්වා ‘‘සුඛසහගතානි තීණි ඣානානි, චත්තාරි වා ඣානානි සමාපජ්ජතී’’තිආදිනා අත්ථං විඤ්ඤාතුං. තෙනාහ ‘‘තිණ්ණං ඣානානං වසෙනා’’තිආදි. වෙදනාදයොති ආදි-සද්දෙන සඤ්ඤා ගහිතා. තෙනාහ ‘‘ද්වෙ ඛන්ධා’’ති. විපස්සනාභූමිදස්සනත්ථන්ති පකිණ්ණකසඞ්ඛාරසම්මසනවසෙන විපස්සනාය භූමිදස්සනත්ථං ‘‘සුඛන්ති ද්වෙ සුඛානී’’තිආදි වුත්තං [Pg.341] සමථෙ කායිකසුඛාභාවතො. සොති සො පස්සම්භනපරියායෙන වුත්තො නිරොධො. ‘‘ඉමස්ස හි භික්ඛුනො පුබ්බෙ අපරිග්ගහිතකාලෙ’’තිආදිනා (විසුද්ධි. 1.220) විත්ථාරතො කායසඞ්ඛාරෙ වුත්තො, තස්මා වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බො. තත්ථ කායසඞ්ඛාරවසෙන ආගතො, ඉධ චිත්තසඞ්ඛාරවසෙනාති අයමෙව විසෙසො.

‘Các từ còn lại cũng theo phương pháp này’ có nghĩa là: các từ ‘cảm nhận lạc’ và ‘cảm nhận tâm hành’ cần được hiểu về mặt ý nghĩa theo đúng phương pháp đã được trình bày trong từ ‘cảm nhận hỷ’. Quả vậy, có thể hiểu được ý nghĩa bằng cách đặt các từ như ‘lạc’ v.v... vào vị trí của ‘hỷ’, bắt đầu với ‘sự cảm nhận lạc, sự cảm nhận tâm hành xảy ra theo hai cách: về phương diện đối tượng...’ và ‘vị ấy nhập vào ba thiền hoặc bốn thiền đi kèm với lạc’ v.v... Do đó, Ngài nói ‘theo năng lực của ba thiền’ v.v... Trong ‘vedanādayo’ (thọ v.v...), từ ‘ādi’ (v.v...) bao hàm cả tưởng. Do đó, Ngài nói ‘hai uẩn’. ‘Để chỉ ra nền tảng của minh sát’ có nghĩa là: để chỉ ra nền tảng của minh sát theo năng lực của việc quán xét các hành tạp, đoạn văn bắt đầu bằng ‘lạc là hai loại lạc’ đã được nói đến, vì trong chỉ không có thân lạc. ‘Nó’ (so) là sự chấm dứt được nói đến theo nghĩa tương đương với sự an tịnh. (Sự chấm dứt) đã được nói đến một cách chi tiết trong phần thân hành qua đoạn bắt đầu bằng ‘Quả vậy, đối với vị Tỳ khưu này, trong thời gian trước đây chưa nắm bắt được...’, do đó, cần được hiểu theo đúng phương pháp đã được nói. Ở đó (sự chấm dứt) đến theo năng lực của thân hành, ở đây (nó) đến theo năng lực của tâm hành, đây chính là sự khác biệt duy nhất.

එවං චිත්තසඞ්ඛාරස්ස පස්සම්භනං අතිදෙසෙන දස්සෙත්වා යදඤ්ඤං ඉමස්මිං චතුක්කෙ වත්තබ්බං, තං දස්සෙතුං ‘‘අපිචා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ පීතිපදෙති ‘‘පීතිපටිසංවෙදී’’තිආදිනා දෙසිතකොට්ඨාසෙ. පීතිසීසෙන වෙදනා වුත්තාති පීතිඅපදෙසෙන තංසම්පයුත්තා වෙදනා වුත්තා, න පීතීති අධිප්පායො. තත්ථ කාරණං හෙට්ඨා වුත්තමෙව. ද්වීසු චිත්තසඞ්ඛාරපදෙසූති ‘‘චිත්තසඞ්ඛාරපටිසංවෙදී පස්සම්භයං චිත්තසඞ්ඛාර’’න්ති චිත්තසඞ්ඛාරපටිසංයුත්තෙසු ද්වීසු පදෙසු. ‘‘විඤ්ඤාණපච්චයා නාමරූප’’න්ති (මහාව. 1; ම. නි. 3.126; උදා. 1) වචනතො චිත්තෙන පටිබද්ධාති චිත්තපටිබද්ධා. තතො එව කාමං චිත්තෙන සඞ්ඛරීයන්තීති චිත්තසඞ්ඛාරා, සඤ්ඤාවෙදනාදයො, ඉධ පන උපලක්ඛණමත්තං සඤ්ඤා වෙදනාව අධිප්පෙතාති ආහ ‘‘සඤ්ඤාසම්පයුත්තා වෙදනා’’ති.

Sau khi đã trình bày sự an tịnh của tâm hành bằng cách loại suy như vậy, để trình bày điều khác cần được nói trong bộ bốn này, đoạn văn bắt đầu bằng ‘apica’ đã được nói đến. Ở đây, ‘trong từ về hỷ’ có nghĩa là trong phần được thuyết giảng bắt đầu bằng ‘cảm nhận hỷ’. ‘Thọ được nói đến với hỷ làm tiêu đề’ có nghĩa là: thọ tương ưng với nó được nói đến bằng cách chỉ ra hỷ, chứ không phải chính hỷ (được nói đến), đó là ý nghĩa. Nguyên nhân về điều đó đã được nói ở trên. ‘Trong hai từ về tâm hành’ có nghĩa là trong hai từ liên quan đến tâm hành là ‘cảm nhận tâm hành’ và ‘làm an tịnh tâm hành’. Theo như đã được nói ‘do duyên thức có danh sắc’, chúng liên hệ với tâm, nên được gọi là ‘liên hệ với tâm’. Chính vì thế, mặc dù tưởng, thọ v.v... được tâm tạo tác nên được gọi là tâm hành, nhưng ở đây, tưởng chỉ là biểu tượng, chỉ có thọ mới là đối tượng được chủ ý đến, do đó Ngài nói ‘thọ tương ưng với tưởng’.

235. චිත්තපටිසංවෙදීති එත්ථ ද්වීහාකාරෙහි චිත්තපටිසංවෙදිතා හොති ආරම්මණතො, අසම්මොහතො ච. කථං ආරම්මණතො? චත්තාරි ඣානානි සමාපජ්ජති, තස්ස සමාපත්තික්ඛණෙ ඣානපටිලාභෙනාතිආදිනා වුත්තනයානුසාරෙන සබ්බං සුවිඤ්ඤෙය්‍යන්ති ආහ ‘‘චතුන්නං ඣානානං වසෙන චිත්තපටිසංවෙදිතා වෙදිතබ්බා’’ති. චිත්තං මොදෙන්තොති ඣානසම්පයුත්තං චිත්තං සම්පයුත්තාය පීතියා මොදයමානො, තං වා පීතිං ආරම්මණං කත්වා පවත්තං විපස්සනාචිත්තං තාය එව ආරම්මණභූතාය පීතියා මොදයමානො. පමොදෙන්තොතිආදීනි පදානි තස්සෙව වෙවචනානි පීතිපරියායභාවතො.

235. Ở đây, trong câu "cảm nhận về tâm", sự cảm nhận về tâm có hai phương diện: do đối tượng và do không si mê. Do đối tượng là thế nào? Vị ấy nhập bốn thiền. Trong khoảnh khắc nhập định ấy, tất cả đều dễ dàng được biết rõ theo phương pháp đã được nói đến bắt đầu bằng "do sự chứng đắc thiền". (Do đó) đã nói rằng: "sự cảm nhận về tâm cần được biết đến qua bốn thiền". (Giải thích câu) "làm cho tâm hoan hỷ" (cittaṃ modento) có nghĩa là: làm cho tâm tương ưng thiền hoan hỷ với hỷ tương ưng, hoặc làm cho tâm vipassanā đang sanh khởi, sau khi đã lấy hỷ ấy làm đối tượng, hoan hỷ với chính hỷ ấy đã trở thành đối tượng. Các từ bắt đầu bằng "pamodento" (làm cho vui thích) là đồng nghĩa của chính từ ấy (modayamāno) vì chúng là từ đồng nghĩa của hỷ.

සම්පයුත්තාය පීතියා චිත්තං ආමොදෙතීති ඣානචිත්තසම්පයුත්තාය පීතිසම්බොජ්ඣඞ්ගභූතාය ඔදග්‍යලක්ඛණාය ඣානපීතියා තමෙව ඣානචිත්තං සහජාතාදිපච්චයවසෙන චෙව ඣානපච්චයවසෙන ච පරිබ්‍රූහෙන්තො හට්ඨපහට්ඨාකාරං පාපෙන්තො ආමොදෙති පමොදෙති ච. ආරම්මණං කත්වාති [Pg.342] උළාරං ඣානසම්පයුත්තං පීතිං ආරම්මණං කත්වා පවත්තමානං විපස්සනාචිත්තං තාය එව ආරම්මණභූතාය පීතියා යොගාවචරො හට්ඨපහට්ඨාකාරං පාපෙන්තො ‘‘ආමොදෙති පමොදෙතී’’ති වුච්චති.

(Giải thích câu) "làm cho tâm hoan hỷ với hỷ tương ưng" (sampayuttāya pītiyā cittaṃ āmodeti) có nghĩa là: với hỷ của thiền, tương ưng với tâm thiền, là hỷ giác chi, có trạng thái hân hoan, vị ấy làm cho chính tâm thiền ấy tăng trưởng bằng năng lực của các duyên như câu sanh duyên và bằng năng lực của thiền duyên, làm cho đạt đến trạng thái vui mừng, hớn hở, làm cho hoan hỷ và làm cho vui thích. (Giải thích câu) "sau khi lấy làm đối tượng" (ārammaṇaṃ katvā) có nghĩa là: hành giả làm cho tâm vipassanā đang sanh khởi, sau khi đã lấy hỷ cao thượng tương ưng thiền làm đối tượng, đạt đến trạng thái vui mừng, hớn hở với chính hỷ ấy đã trở thành đối tượng, thì được gọi là "làm cho hoan hỷ, làm cho vui thích".

සමං ඨපෙන්තොති යථා ඊසකම්පි ලීනපක්ඛං, උද්ධච්චපක්ඛඤ්ච අනුපගම්ම අනොනතං අනුන්නතං යථා ඉන්ද්‍රියානං සමත්තපටිපත්තියා අවිසමං, සමාධිස්ස වා උක්කංසගමනෙන ආනෙඤ්ජප්පත්තියා සම්මදෙව ඨිතං හොති, එවං අප්පනාවසෙන ඨපෙන්තො. ලක්ඛණපටිවෙධෙනාති අනිච්චාදිකස්ස ලක්ඛණස්ස පටි පටි විජ්ඣනෙන ඛණෙ ඛණෙ අවබොධෙන. ඛණිකචිත්තෙකග්ගතාති ඛණමත්තට්ඨිතිකො සමාධි. සොපි හි ආරම්මණෙ නිරන්තරං එකාකාරෙන පවත්තමානො පටිපක්ඛෙන අනභිභූතො අප්පිතො විය චිත්තං නිච්චලං ඨපෙති. තෙන වුත්තං ‘‘එවං උප්පන්නායා’’තිආදි.

(Giải thích câu) "thiết lập một cách quân bình" (samaṃ ṭhapento) có nghĩa là: thiết lập bằng năng lực của an chỉ định như thế nào để không đi đến phe thụ động hay phe trạo cử dù chỉ một chút, không chìm xuống, không trồi lên; như thế nào để không mất quân bình do sự thực hành quân bình các quyền; hoặc như thế nào để (tâm) được an trú đúng đắn do đạt đến trạng thái bất động nhờ sự đi đến tột đỉnh của định. (Giải thích câu) "do sự thâm nhập các tướng" (lakkhaṇapaṭivedhena) có nghĩa là: do sự thâm nhập, thấu suốt trong từng khoảnh khắc đối với mỗi một tướng như vô thường v.v... (Giải thích câu) "sát-na nhất tâm" (khaṇikacittekaggatā) là định có sự tồn tại chỉ trong một khoảnh khắc. Quả vậy, định ấy cũng, khi sanh khởi liên tục trên đối tượng một cách đồng nhất, không bị đối nghịch pháp áp đảo, giống như đã được an chỉ, nó thiết lập tâm một cách bất động. Do đó, đã nói rằng "do (nhất tâm) đã sanh khởi như vậy" v.v...

මොචෙන්තොති වික්ඛම්භනවිමුත්තිවසෙන විවෙචෙන්තො විසුං කරොන්තො, නීවරණානි පජහන්තොති අත්ථො. විපස්සනාක්ඛණෙති භඞ්ගානුපස්සනාක්ඛණෙ. භඞ්ගො හි නාම අනිච්චතාය පරමා කොටි, තස්මා තාය භඞ්ගානුපස්සකො යොගාවචරො චිත්තමුඛෙන සබ්බසඞ්ඛාරගතං අනිච්චතො පස්සති, නො නිච්චතො. අනිච්චස්ස දුක්ඛත්තා, දුක්ඛස්ස ච අනත්තකත්තා තදෙව දුක්ඛතො අනුපස්සති, නො සුඛතො. අනත්තතො අනුපස්සති, නො අත්තතො. යස්මා පන යං අනිච්චං දුක්ඛං අනත්තා, න තං අභිනන්දිතබ්බං. යඤ්ච න අභිනන්දිතබ්බං, න තං රඤ්ජිතබ්බං. තස්මා භඞ්ගදස්සනානුසාරෙන ‘‘අනිච්චං දුක්ඛං අනත්තා’’ති සඞ්ඛාරගතෙ දිට්ඨෙ තස්මිං නිබ්බින්දති, නො නන්දති. විරජ්ජති, නො රජ්ජති. සො එවං නිබ්බින්දන්තො විරජ්ජන්තො ලොකියෙනෙව තාව ඤාණෙන රාගං නිරොධෙති, නො සමුදෙති, නාස්ස සමුදයං කරොතීති අත්ථො. අථ වා සො එවං විරත්තො යථා දිට්ඨං සඞ්ඛාරගතං, තථා අදිට්ඨං අත්තනො ඤාණෙන නිරොධෙති, නො සමුදෙති. නිරොධමෙවස්ස මනසිකරොති, නො සමුදයන්ති අත්ථො. සො එවං පටිපන්නො පටිනිස්සජ්ජති, නො ආදියති. කිං වුත්තං හොති? අයඤ්හි අනිච්චාදිඅනුපස්සනා සද්ධිං ඛන්ධාභිසඞ්ඛාරෙහි කිලෙසානං පරිච්චජනතො, සඞ්ඛතදොසදස්සනෙන තබ්බිපරීතෙ නිබ්බානෙ තන්නින්නතාය පක්ඛන්දනතො පරිච්චාගපටිනිස්සග්ගො පක්ඛන්දනපටිනිස්සග්ගො චාති වුච්චති. තස්මා තාය සමන්නාගතො යොගාවචරො වුත්තනයෙන කිලෙසෙ ච පරිච්චජති, නිබ්බානෙ ච පක්ඛන්දති. තෙන වුත්තං ‘‘සො විපස්සනාක්ඛණෙ අනිච්චානුපස්සනාය නිච්චසඤ්ඤාතො චිත්තං මොචෙන්තො විමොචෙන්තො [Pg.343] …පෙ… පටිනිස්සග්ගානුපස්සනාය ආදානතො චිත්තං මොචෙන්තො විමොචෙන්තො අස්සසති චෙව පස්සසති චා’’ති.

(Giải thích câu) "giải thoát" (mocento) có nghĩa là: làm cho viễn ly, làm cho tách biệt, từ bỏ các triền cái bằng năng lực của trấn phục giải thoát. (Giải thích câu) "trong khoảnh khắc vipassanā" (vipassanākkhaṇe) có nghĩa là trong khoảnh khắc của hoại tùy quán. Quả vậy, hoại chính là đỉnh cao của vô thường, do đó, với hoại tùy quán ấy, hành giả thấy tất cả các pháp hữu vi là vô thường, không phải là thường, với tâm làm chủ. Vì cái vô thường là khổ, và cái khổ là vô ngã, nên vị ấy tùy quán chính pháp ấy là khổ, không phải là lạc; tùy quán là vô ngã, không phải là ngã. Hơn nữa, vì cái gì vô thường, khổ, vô ngã, cái đó không nên hoan hỷ. Và cái gì không nên hoan hỷ, cái đó không nên tham đắm. Do đó, theo sự thấy biết về hoại, khi các pháp hữu vi được thấy là "vô thường, khổ, vô ngã", vị ấy nhàm chán đối với chúng, không hoan hỷ; ly tham, không tham đắm. Vị ấy, khi nhàm chán, ly tham như vậy, trước hết đoạn diệt tham ái bằng chính trí thế gian, không làm cho nó sanh khởi, nghĩa là không tạo ra sự sanh khởi của nó. Hoặc là, vị ấy đã ly tham như vậy, đoạn diệt các pháp hữu vi chưa được thấy bằng trí của mình cũng như các pháp hữu vi đã được thấy, không làm cho chúng sanh khởi. Nghĩa là, vị ấy chỉ tác ý đến sự diệt của chúng, không (tác ý) đến sự sanh khởi. Vị ấy thực hành như vậy, từ bỏ, không chấp thủ. Điều gì đã được nói? Quả vậy, sự tùy quán vô thường v.v... này, do từ bỏ các phiền não cùng với các uẩn hành, và do đi vào Niết-bàn, là pháp đối nghịch (với các pháp hữu vi), với sự hướng tâm về đó nhờ thấy lỗi lầm của các pháp hữu vi, nên được gọi là "từ bỏ xả ly" và "đi vào xả ly". Do đó, hành giả đã thành tựu với sự tùy quán ấy, theo phương pháp đã nói, vừa từ bỏ các phiền não, vừa đi vào Niết-bàn. Do đó đã được nói rằng: "Vị ấy, trong khoảnh khắc vipassanā, giải thoát, làm cho giải thoát tâm khỏi thường tưởng bằng vô thường tùy quán... cho đến... giải thoát, làm cho giải thoát tâm khỏi sự chấp thủ bằng từ bỏ xả ly tùy quán, thở vào và thở ra".

තත්ථ අනිච්චස්ස, අනිච්චන්ති වා අනුපස්සනා අනිච්චානුපස්සනා. තෙභූමකධම්මානං අනිච්චතං ගහෙත්වා පවත්තාය විපස්සනාය එතං නාමං. නිච්චසඤ්ඤාතොති සඞ්ඛතධම්මෙ ‘‘නිච්චා සස්සතා’’ති පවත්තාය මිච්ඡාසඤ්ඤාය. සඤ්ඤාසීසෙන චිත්තදිට්ඨීනම්පි ගහණං දට්ඨබ්බං. එස නයො සුඛසඤ්ඤාදීසුපි. නිබ්බිදානුපස්සනායාති සඞ්ඛාරෙසු නිබ්බින්දනාකාරෙන පවත්තාය අනුපස්සනාය. නන්දිතොති සප්පීතිකතණ්හාතො. විරාගානුපස්සනායාති තථා විරජ්ජනාකාරෙන පවත්තාය අනුපස්සනාය. තෙන වුත්තං ‘‘රාගතො මොචෙන්තො’’ති. නිරොධානුපස්සනායාති සඞ්ඛාරානං නිරොධස්ස අනුපස්සනාය. යථා සඞ්ඛාරා නිරුජ්ඣන්තියෙව, ආයතිං පුනබ්භවවසෙන න උප්පජ්ජන්ති, එවං වා අනුපස්සනා නිරොධානුපස්සනා. මුඤ්චිතුකම්‍යතා හි අයං බලප්පත්තා. තෙනාහ ‘‘සමුදයතො මොචෙන්තො’’ති. පටිනිස්සජ්ජනාකාරෙන පවත්තා අනුපස්සනා පටිනිස්සග්ගානුපස්සනා. ආදානතොති නිච්චාදිවසෙන ගහණතො, පටිසන්ධිග්ගහණතො වාති එවමෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො.

Ở đây, sự tùy quán về cái vô thường, hoặc tùy quán rằng "vô thường", là vô thường tùy quán. Đây là tên gọi của vipassanā sanh khởi sau khi đã nắm bắt tính vô thường của các pháp trong ba cõi. (Giải thích câu) "khỏi thường tưởng" (niccasaññāto) là (khỏi) tà tưởng sanh khởi rằng "các pháp hữu vi là thường, là hằng hữu". Cần phải hiểu rằng, qua việc đề cập đến tưởng, tâm và tà kiến cũng được bao hàm. Phương pháp này cũng áp dụng cho lạc tưởng v.v... (Giải thích câu) "bằng nhàm chán tùy quán" (nibbidānupassanāya) là bằng sự tùy quán sanh khởi với trạng thái nhàm chán đối với các pháp hữu vi. (Giải thích câu) "khỏi sự hoan hỷ" (nandito) là khỏi ái đi kèm với hỷ. (Giải thích câu) "bằng ly tham tùy quán" (virāgānupassanāya) là bằng sự tùy quán sanh khởi với trạng thái ly tham như vậy. Do đó đã nói rằng "giải thoát khỏi tham ái". (Giải thích câu) "bằng đoạn diệt tùy quán" (nirodhānupassanāya) là bằng sự tùy quán về sự diệt của các pháp hữu vi. Hoặc, sự tùy quán rằng các pháp hữu vi chỉ diệt đi, không sanh khởi trong tương lai do tái sanh, là đoạn diệt tùy quán. Quả vậy, đây là dục muốn giải thoát đã đạt đến sức mạnh. Do đó, Ngài nói "giải thoát khỏi sự sanh khởi". Sự tùy quán sanh khởi với trạng thái từ bỏ xả ly là từ bỏ xả ly tùy quán. (Giải thích câu) "khỏi sự chấp thủ" (ādānato) là khỏi sự nắm giữ theo cách thường hằng v.v..., hoặc khỏi sự nắm giữ sự tái sanh. Ý nghĩa ở đây cần được hiểu như vậy.

236. අනිච්චන්ති අනුපස්සී, අනිච්චස්ස වා අනුපස්සනසීලො අනිච්චානුපස්සීති එත්ථ කිං පනෙතං අනිච්චං, කථං වා අනිච්චං, කා වා අනිච්චානුපස්සනා, කස්ස වා අනිච්චානුපස්සනාති චතුක්කං විභාවෙතබ්බන්ති තං දස්සෙන්තො ‘‘අනිච්චං වෙදිතබ්බ’’න්තිආදිමාහ.

236. Trong câu: “Người tùy quán ‘là vô thường,’ hoặc người có thói quen tùy quán cái vô thường, được gọi là người tùy quán vô thường,” ở đây, thế nào là cái vô thường này? Hoặc do đâu là vô thường? Hoặc thế nào là tùy quán vô thường? Hoặc tùy quán vô thường của cái gì? Bốn điều này cần được làm sáng tỏ. Do đó, để trình bày điều ấy, ngài đã nói câu bắt đầu bằng “vô thường cần được biết.”

තත්ථ නිච්චං නාම ධුවං සස්සතං යථා තං නිබ්බානං, න නිච්චන්ති අනිච්චං, උදයබ්බයවන්තං, අත්ථතො සඞ්ඛතා ධම්මාති ආහ ‘‘අනිච්චන්ති පඤ්චක්ඛන්ධා. කස්මා? උප්පාදවයඤ්ඤථත්තභාවා’’ති, උප්පාදවයඤ්ඤථත්තසබ්භාවාති අත්ථො. තත්ථ සඞ්ඛතධම්මානං හෙතුපච්චයෙහි උප්පජ්ජනං අහුත්වා සම්භවො අත්තලාභො උප්පාදො. උප්පන්නානං තෙසං ඛණනිරොධො විනාසො වයො. ජරාය අඤ්ඤථාභාවො අඤ්ඤථත්තං. යථා හි උප්පාදාවත්ථාය භින්නාය භඞ්ගාවත්ථායං වත්ථුභෙදො නත්ථි, එවං ඨිතිසඞ්ඛාතාය භඞ්ගාභිමුඛාවත්ථායම්පි වත්ථුභෙදො නත්ථි, යත්ථ ජරාවොහාරො. තස්මා එකස්සාපි ධම්මස්ස ජරා යුජ්ජති, යා ඛණිකජරාති වුච්චති. එකංසෙන ච උප්පාදභඞ්ගාවත්ථාසු වත්ථුනො අභෙදො ඉච්ඡිතබ්බො, අඤ්ඤථා ‘‘අඤ්ඤො උප්පජ්ජති, අඤ්ඤො භිජ්ජතී’’ති ආපජ්ජෙය්‍ය[Pg.344]. තයිමං ඛණිකජරං සන්ධායාහ ‘‘අඤ්ඤථත්ත’’න්ති. යං පනෙත්ථ වත්තබ්බං, තං පරතො කථයිස්සාම.

Trong đó, cái gọi là thường hằng (niccaṃ) là cái kiên cố (dhuvaṃ), vĩnh cửu (sassataṃ), ví như Niết-bàn. Không thường hằng nên là vô thường (aniccaṃ), tức là có sự sanh và diệt. Về mặt ý nghĩa, đó là các pháp hữu vi. Ngài đã nói: “Vô thường chính là năm uẩn. Tại sao? Vì có sự sanh, diệt, và biến khác.” Ý nghĩa là có sự hiện hữu của sanh, diệt, và biến khác. Trong đó, sự sanh khởi của các pháp hữu vi do các nhân duyên, sự hiện hữu từ chỗ chưa từng có, sự đạt được tự thể, được gọi là sanh (uppādo). Sự diệt trong khoảnh khắc, sự hoại diệt của các pháp hữu vi ấy đã sanh khởi, được gọi là diệt (vayo). Sự biến thành khác của trạng thái già được gọi là biến khác (aññathattaṃ). Ví như không có sự khác biệt về vật thể trong trạng thái hoại diệt so với trạng thái sanh khởi đã khác biệt, cũng vậy, không có sự khác biệt về vật thể trong trạng thái được gọi là trụ, tức là trạng thái hướng đến hoại diệt, nơi có danh từ "già." Do đó, sự già của một pháp duy nhất cũng là hợp lý, và nó được gọi là sự già trong khoảnh khắc. Và chắc chắn phải chấp nhận rằng không có sự khác biệt về vật thể trong các trạng thái sanh và diệt. Nếu không, sẽ dẫn đến (lỗi) rằng: “Một cái khác sanh lên, một cái khác hoại diệt.” Ngài nói “biến khác” là nhắm đến sự già trong khoảnh khắc này. Điều gì cần phải nói ở đây, chúng tôi sẽ nói ở phần sau.

යස්ස ලක්ඛණත්තයස්ස භාවා ඛන්ධෙසු අනිච්චසමඤ්ඤා, තස්මිං ලක්ඛණත්තයෙ අනිච්චතාසමඤ්ඤාති ‘‘අනිච්චතාති තෙසංයෙව උප්පාදවයඤ්ඤථත්ත’’න්ති වත්වා විසෙසතො ධම්මානං ඛණිකනිරොධෙ අනිච්චතාවොහාරොති දස්සෙන්තො ‘‘හුත්වා අභාවො වා’’තිආදිමාහ. තත්ථ උප්පාදපුබ්බකත්තා අභාවස්ස හුත්වාගහණං. තෙන පාකභාවපුබ්බකත්තං විනාසභාවස්ස දස්සෙති. තෙනෙවාකාරෙනාති නිබ්බත්තනාකාරෙනෙව. ඛණභඞ්ගෙනාති ඛණිකනිරොධෙන. තස්සා අනිච්චතායාති ඛණිකභඞ්ගසඞ්ඛාතාය අනිච්චතාය. තාය අනුපස්සනායාති යථාවුත්තාය අනිච්චානුපස්සනාය. සමන්නාගතොති සමඞ්ගිභූතො යොගාවචරො.

Do sự hiện hữu của ba tướng nào mà có tên gọi “vô thường” trong các uẩn, thì trong ba tướng ấy có tên gọi “tính vô thường.” Sau khi nói: “Tính vô thường chính là sự sanh, diệt, và biến khác của chính chúng,” để trình bày rằng đặc biệt danh từ “tính vô thường” được dùng cho sự diệt trong khoảnh khắc của các pháp, ngài đã nói câu bắt đầu bằng “hoặc là sự không hiện hữu sau khi đã hiện hữu.” Trong đó, việc dùng từ “sau khi đã hiện hữu” (hutvā) là vì sự không hiện hữu có sự sanh khởi đi trước. Bằng từ đó, ngài chỉ ra rằng sự không hiện hữu do hoại diệt có sự hiện hữu trước đó (chứ không phải là sự không hiện hữu có từ trước). “Bằng chính cách thức ấy” nghĩa là bằng chính cách thức đã sanh khởi. “Bằng sự hoại diệt trong khoảnh khắc” nghĩa là bằng sự diệt trong khoảnh khắc. “Của tính vô thường ấy” nghĩa là của tính vô thường được gọi là sự hoại diệt trong khoảnh khắc. “Bằng sự tùy quán ấy” nghĩa là bằng sự tùy quán vô thường đã được nói đến. “Người đã thành tựu” nghĩa là hành giả đã đầy đủ.

ඛයො සඞ්ඛාරානං විනාසො, විරජ්ජනං තෙසංයෙව විලුජ්ජනං විරාගො, ඛයො එව විරාගො ඛයවිරාගො, ඛණිකනිරොධො. අච්චන්තමෙත්ථ එතස්මිං අධිගතෙ සඞ්ඛාරා විරජ්ජන්ති නිරුජ්ඣන්තීති අච්චන්තවිරාගො, නිබ්බානං. තෙනාහ ‘‘ඛයවිරාගො සඞ්ඛාරානං ඛණභඞ්ගො, අච්චන්තවිරාගො නිබ්බාන’’න්ති. තදුභයවසෙන පවත්තාති ඛයවිරාගානුපස්සනාවසෙන විපස්සනාය, අච්චන්තවිරාගානුපස්සනාවසෙන මග්ගස්ස පවත්ති යොජෙතබ්බා. ආරම්මණතො වා විපස්සනාය ඛයවිරාගානුපස්සනාවසෙන පවත්ති, තන්නින්නභාවතො අච්චන්තවිරාගානුපස්සනාවසෙන, මග්ගස්ස පන අසම්මොහතො ඛයවිරාගානුපස්සනාවසෙන, ආරම්මණතො අච්චන්තවිරාගානුපස්සනාවසෙන පවත්ති වෙදිතබ්බා. ‘‘එසෙව නයො’’ති ඉමිනා යස්මා විරාගානුපස්සී-පදෙ වුත්තනයානුසාරෙන ‘‘ද්වෙ නිරොධා ඛයනිරොධො ච අච්චන්තනිරොධො චා’’ති එවමාදිඅත්ථවණ්ණනං අතිදිසති, තස්මා විරාගට්ඨානෙ නිරොධපදං පක්ඛිපිත්වා ‘‘ඛයො සඞ්ඛාරානං විනාසො’’තිආදිනා ඉධ වුත්තනයෙන තස්ස අත්ථවණ්ණනා වෙදිතබ්බා.

Sự tận diệt (khayo) là sự hoại diệt của các pháp hữu vi. Sự ly tham (virajjanaṃ), sự tan rã của chính chúng, là ly tham (virāgo). Sự tận diệt chính là ly tham, (gọi là) tận diệt-ly tham (khayavirāgo), tức là sự diệt trong khoảnh khắc. Ở đây, khi cái này được chứng ngộ, các pháp hữu vi ly tham, đoạn diệt một cách hoàn toàn, nên (cái đó) là sự ly tham hoàn toàn (accantavirāgo), tức là Niết-bàn. Do đó, ngài nói: “Tận diệt-ly tham là sự hoại diệt trong khoảnh khắc của các pháp hữu vi, ly tham hoàn toàn là Niết-bàn.” “Diễn tiến theo cả hai cách” nghĩa là sự diễn tiến của tuệ quán cần được liên kết theo cách tùy quán tận diệt-ly tham, và sự diễn tiến của đạo cần được liên kết theo cách tùy quán ly tham hoàn toàn. Hoặc, sự diễn tiến của tuệ quán cần được hiểu là theo cách tùy quán tận diệt-ly tham về phương diện đối tượng, và theo cách tùy quán ly tham hoàn toàn về phương diện hướng đến đó. Còn sự diễn tiến của đạo cần được hiểu là theo cách tùy quán tận diệt-ly tham về phương diện không si mê, và theo cách tùy quán ly tham hoàn toàn về phương diện đối tượng. Bằng câu “đây là phương pháp,” vì ngài mở rộng phần giải nghĩa bắt đầu bằng “có hai sự diệt: tận diệt và diệt hoàn toàn” theo phương pháp đã nói trong mục “người tùy quán ly tham,” do đó, cần phải hiểu phần giải nghĩa của nó bằng cách đặt từ “diệt” vào chỗ của “ly tham” theo phương pháp đã nói ở đây, bắt đầu bằng “sự tận diệt là sự hoại diệt của các pháp hữu vi.”

පටිනිස්සජ්ජනං පහාතබ්බස්ස තදඞ්ගවසෙන වා සමුච්ඡෙදවසෙන වා පරිච්චජනං පරිච්චාගපටිනිස්සග්ගො. තථා සබ්බූපධීනං පටිනිස්සග්ගභූතෙ විසඞ්ඛාරෙ අත්තනො නිස්සජ්ජනං, තන්නින්නතාය වා තදාරම්මණතාය වා තත්ථ පක්ඛන්දනං පක්ඛන්දනපටිනිස්සග්ගො.

Sự từ bỏ (paṭinissajjanaṃ) là sự xả ly cái cần phải đoạn trừ bằng cách đoạn trừ theo chi phần hoặc bằng cách đoạn trừ triệt để; đây là sự từ bỏ-xả ly (pariccāgapaṭinissaggo). Tương tự, sự buông bỏ chính mình vào trong pháp vô vi, nơi từ bỏ tất cả các sanh y; hoặc sự lao vào trong đó do hướng về đó hoặc do lấy đó làm đối tượng; đây là sự từ bỏ-lao vào (pakkhandanapaṭinissaggo).

තදඞ්ගවසෙනාති [Pg.345] එත්ථ අනිච්චානුපස්සනා තාව තදඞ්ගප්පහානවසෙන නිච්චසඤ්ඤං පරිච්චජති, පරිච්චජන්තී ච තථා අප්පවත්තියං යෙ ‘‘නිච්ච’’න්ති ගහණවසෙන කිලෙසා, තම්මූලකා අභිසඞ්ඛාරා, තදුභයමූලකා ච විපාකක්ඛන්ධා අනාගතෙ උප්පජ්ජෙය්‍යුං, තෙ සබ්බෙපි අප්පවත්තිකරණවසෙන පරිච්චජති, තථා දුක්ඛසඤ්ඤාදයො. තෙනාහ ‘‘විපස්සනා හි තදඞ්ගවසෙන සද්ධිං ඛන්ධාභිසඞ්ඛාරෙහි කිලෙසෙ පරිච්චජතී’’ති.

Trong câu “bằng cách đoạn trừ theo chi phần,” ở đây, trước hết, tùy quán vô thường từ bỏ thường tưởng bằng cách đoạn trừ theo chi phần. Và khi từ bỏ như vậy, trong sự không diễn tiến, những phiền não nào (phát sanh) do cách chấp thủ “là thường,” những hành nghiệp nào có gốc rễ từ đó, và những quả uẩn nào có gốc rễ từ cả hai mà có thể sanh khởi trong tương lai, (tùy quán vô thường) từ bỏ tất cả chúng bằng cách làm cho chúng không diễn tiến. Tương tự đối với tùy quán khổ v.v... Do đó, ngài nói: “Tuệ quán từ bỏ các phiền não cùng với các uẩn và hành nghiệp bằng cách đoạn trừ theo chi phần.”

සඞ්ඛතදොසදස්සනෙනාති සඞ්ඛතෙ තෙභූමකෙ සඞ්ඛාරගතෙ අනිච්චතාදිදොසදස්සනෙන. නිච්චාදිභාවෙන තබ්බිපරීතෙ. තන්නින්නතායාති තදධිමුත්තතාය. පක්ඛන්දතීති අනුපවිසති අනුපවිසන්තං විය හොති. සද්ධිං ඛන්ධාභිසඞ්ඛාරෙහි කිලෙසෙ පරිච්චජතීති මග්ගෙන කිලෙසෙසු පරිච්චත්තෙසු අවිපාකධම්මතාපාදනෙන අභිසඞ්ඛාරා, තම්මූලකා ච ඛන්ධා අනුප්පත්තිරහභාවෙන පරිච්චත්තා නාම හොන්තීති සබ්බෙපි තෙ මග්ගො පරිච්චජතීති වුත්තං. උභයන්ති විපස්සනාඤාණං, මග්ගඤාණඤ්ච. මග්ගඤාණම්පි හි ගොත්‍රභුඤාණස්ස අනු පච්ඡා නිබ්බානදස්සනතො ‘‘අනුපස්සනා’’ති වුච්චති.

“Bằng cách thấy lỗi của pháp hữu vi” nghĩa là bằng cách thấy lỗi như là vô thường v.v... trong tập hợp các pháp hữu vi thuộc ba cõi. (Thấy) cái đối nghịch với chúng có bản chất là thường hằng v.v... “Do hướng về đó” nghĩa là do chuyên tâm vào đó. “Lao vào” nghĩa là đi vào, giống như đang đi vào. “Từ bỏ các phiền não cùng với các uẩn và hành nghiệp” nghĩa là: khi các phiền não được từ bỏ bởi đạo, các hành nghiệp được gọi là đã từ bỏ do được làm cho không có khả năng cho quả, và các uẩn có gốc rễ từ đó được gọi là đã từ bỏ do không còn thích hợp để sanh khởi. Do đó, được nói rằng đạo từ bỏ tất cả chúng. “Cả hai” là tuệ quán và đạo tuệ. Đạo tuệ cũng được gọi là “tùy quán” vì nó thấy Niết-bàn ngay sau tuệ chuyển tộc.

සොළසවත්ථුවසෙන චාති සොළසන්නං වත්ථූනං වසෙනාපි වුච්චමානසන්තභාවාදිවසෙනාපීති සමුච්චයත්ථො ච-සද්දො. ‘‘ආනාපානස්සති භාවිතා’’ති පදං ආනෙත්වා සම්බන්ධිතබ්බං.

“Và bằng cách của mười sáu đối tượng” — ở đây, từ “và” (ca-saddo) có ý nghĩa kết hợp, (nghĩa là) cũng bằng cách của mười sáu đối tượng và cũng bằng cách của các trạng thái tịch tịnh v.v... sẽ được nói đến. Cần phải lấy câu “niệm hơi thở được tu tập” đến và liên kết vào.

237. අස්සාති ආනාපානස්සතිසමාධිස්ස. කාමවිතක්කාදිවිතක්කුපච්ඡෙදසමත්ථතායපි මහානිසංසතා වෙදිතබ්බාති සම්බන්ධො. අයන්ති ආනාපානස්සතිසමාධි. උච්චාවචෙසු ආරම්මණෙසු පවත්තියෙව ඉතො චිතො ච චිත්තස්ස විධාවනං.

237. Câu 'Assa' là chỉ cho định niệm hơi thở. Mối liên hệ là: Quả báu to lớn (mahānisaṃsatā) cần được biết (veditabbā) cũng do (api) năng lực cắt đứt (upaccheda) các tầm dục v.v... (kāmavitakkādi). Câu 'Ayaṃ' là chỉ cho định niệm hơi thở. Sự chạy nhảy (vidhāvanaṃ) của tâm (cittassa) đây đó (ito cito ca) chính là sự diễn tiến (pavattiyeva) trong các đối tượng (ārammaṇesu) cao thấp (uccāvacesu).

විජ්ජා නාම මග්ගො. විමුත්ති ඵලං. මූලභාවො විපස්සනාය පාදකභාවො. චත්තාරො සතිපට්ඨානෙ පරිපූරෙති කායානුපස්සනාදීනං චතුන්නං අනුපස්සනානං වසෙන තස්සා භාවනාය පවත්තනතො. සත්ත බොජ්ඣඞ්ගෙ පරිපූරෙන්ති බොජ්ඣඞ්ගභාවනාය විනා සතිපට්ඨානභාවනාපාරිපූරියා අභාවතො. විජ්ජාවිමුත්තිං පරිපූරෙන්ති බොජ්ඣඞ්ගභාවනාය තාසං සිඛාප්පත්තිභාවතො. චරිමකානන්ති අන්තිමකානං.

Minh (vijjā) chính là đạo (maggo). Giải thoát (vimutti) là quả (phalaṃ). Trạng thái căn bản (mūlabhāvo) là trạng thái nền tảng (pādakabhāvo) của tuệ quán (vipassanāya). (Hành giả) làm cho viên mãn (paripūreti) bốn niệm xứ (cattāro satipaṭṭhāne) do sự tiến hành của pháp hành ấy (tassā bhāvanāya) qua bốn pháp tùy quán (catunnaṃ anupassanānaṃ vasena) là quán thân v.v... (kāyānupassanādīnaṃ). (Hành giả) làm cho viên mãn (paripūrenti) bảy giác chi (satta bojjhaṅge) vì không có (abhāvato) sự viên mãn của pháp hành niệm xứ (satipaṭṭhānabhāvanāpāripūriyā) nếu không có (vinā) pháp hành giác chi (bojjhaṅgabhāvanāya). (Hành giả) làm cho viên mãn (paripūrenti) minh và giải thoát (vijjāvimuttiṃ) vì nhờ (bhāvato) pháp hành giác chi (bojjhaṅgabhāvanāya) mà chúng (tāsaṃ) đạt đến đỉnh cao (sikhāppatti). Câu 'carimakānaṃ' có nghĩa là những cái cuối cùng (antimakānaṃ).

238. නිරොධවසෙනාති [Pg.346] නිරුජ්ඣනවසෙන. භවචරිමකාති භවවසෙන චරිමකා නිහීනභවපවත්තිනො. තථා ඣානචරිමකා වෙදිතබ්බා. චුතිචරිමකාති චුතියා චරිමකා චුතික්ඛණපවත්තිනො සබ්බපරියොසානකා. තස්මාති තීසු භවෙසු නිහීනෙ කාමභවෙ පවත්තනතො. තෙති අස්සාසපස්සාසා. පුරතොති හෙට්ඨා. යස්මා විභඞ්ගට්ඨකථායං (විභ. අට්ඨ. 26 පකිණ්ණකකථා) රූපධම්මානං සොළසචිත්තක්ඛණායුකතා විභාවිතා, තස්මා ‘‘සොළසමෙන චිත්තෙන සද්ධිං උප්පජ්ජිත්වා’’ති වුත්තං. චුතිචිත්තස්ස පුරතොති වා චුතිචිත්තං අවධිභාවෙන ගහෙත්වා තතො ඔරං සොළසමෙන චිත්තෙන සද්ධිං උප්පජ්ජිත්වාති එවං පන අත්ථෙ ගය්හමානෙ සත්තරසචිත්තක්ඛණායුකතාව අස්සාසපස්සාසානං වුත්තා හොති.

238. Câu 'nirodhavasena' có nghĩa là theo cách diệt (nirujjhanavasena). Câu 'bhavacarimakā' có nghĩa là những hơi thở cuối cùng (carimakā) về mặt kiếp sống (bhavavasena), tức là những hơi thở diễn tiến trong kiếp sống thấp kém (nihīnabhavapavattino). Tương tự (tathā), cần hiểu về những hơi thở cuối cùng của thiền (jhānacarimakā). Câu 'cuticarimakā' có nghĩa là những hơi thở cuối cùng (carimakā) về mặt tử (cutiyā), tức là những hơi thở diễn tiến trong sát-na tử (cutikkhaṇapavattino), là những hơi thở cuối cùng của tất cả (sabbapariyosānakā). Câu 'tasmā' có nghĩa là do diễn tiến (pavattanato) trong cõi Dục (kāmabhave), là cõi thấp kém (nihīne) trong ba cõi (tīsu bhavesu). Câu 'te' là chỉ cho những hơi thở vô, hơi thở ra (assāsapassāsā). Câu 'purato' có nghĩa là trước đó (heṭṭhā). Bởi vì (yasmā) trong Chú giải Phân Tích (vibhaṅgaṭṭhakathāyaṃ), tuổi thọ của các pháp sắc (rūpadhammānaṃ) được giải thích (vibhāvitā) là mười sáu sát-na tâm (soḷasacittakkhaṇāyukatā), do đó (tasmā) có câu nói: 'sau khi sanh khởi cùng với tâm thứ mười sáu' (soḷasamena cittena saddhiṃ uppajjitvā). Hoặc (vā) khi câu 'trước tâm tử' (cuticittassa purato) được hiểu theo nghĩa (atthe gayhamāne) là lấy tâm tử (cuticittaṃ) làm giới hạn (avadhibhāvena gahetvā) rồi 'sau khi sanh khởi cùng với tâm thứ mười sáu (soḷasamena) trước đó (tato oraṃ)', thì tuổi thọ của hơi thở vô, hơi thở ra (assāsapassāsānaṃ) được nói là (vuttā hoti) mười bảy sát-na tâm (sattarasacittakkhaṇāyukatāva).

ඉමෙ කිර ඉමං කම්මට්ඨානං අනුයුත්තස්ස භික්ඛුනො පාකටා හොන්තීති ආනෙත්වා සම්බන්ධො. තත්ථ කාරණමාහ ‘‘ආනාපානාරම්මණස්ස සුට්ඨු පරිග්ගහිතත්තා’’ති. තමෙවත්ථං විභාවෙතුං ‘‘චුතිචිත්තස්සා’’තිආදි වුත්තං.

Mối liên hệ được tạo ra bằng cách dẫn đến câu: 'Những hơi thở này (ime) quả thật (kira) trở nên rõ ràng (pākaṭā honti) đối với vị tỳ khưu (bhikkhuno) đã chuyên tâm (anuyuttassa) vào đề mục thiền này (imaṃ kammaṭṭhānaṃ)'. Về điều đó, ngài nói ra nguyên nhân: 'vì đã nắm bắt kỹ lưỡng (suṭṭhu pariggahitattā) đối tượng niệm hơi thở (ānāpānārammaṇassa)'. Để làm rõ chính ý nghĩa đó (tamevatthaṃ), câu 'cuticittassa' v.v... đã được nói.

තත්ථ ආයුඅන්තරං නාම ජීවිතන්තරං ජීවනක්ඛණාවධි. ධම්මතාය එවාති සභාවෙනෙව, රුචිවසෙනෙවාති අත්ථො.

Trong đó (tattha), 'khoảng thời gian của tuổi thọ' (āyuantaraṃ) có nghĩa là 'khoảng thời gian của mạng sống' (jīvitantaraṃ), giới hạn của sát-na sống (jīvanakkhaṇāvadhi). Câu 'dhammatāya eva' có nghĩa là chỉ do tự tánh (sabhāveneva), chỉ do ý muốn (rucivaseneva).

චන්දාලොකං ඔලොකෙත්වාති ජුණ්හපක්ඛෙ පදොසවෙලායං සමන්තතො ආසිඤ්චමානඛීරධාරං විය ගගනතලං, රජතපත්තසදිසවාලිකාසන්ථතඤ්ච භූමිභාගං දිස්වා ‘‘රමණීයො වතායං කාලො, දෙසො ච මම අජ්ඣාසයසදිසො, කීව චිරං නු ඛො අයං දුක්ඛභාරො වහිතබ්බො’’ති අත්තනො ආයුසඞ්ඛාරෙ උපධාරෙත්වා පරික්ඛීණෙති අධිප්පායො. ලෙඛං කත්වාති චඞ්කමෙ තිරියං ලෙඛං කත්වා.

Câu 'candālokaṃ oloketvā' có nghĩa là: vào thượng tuần (juṇhapakkhe), vào lúc chập tối (padosavelāyaṃ), sau khi thấy (disvā) bầu trời (gaganatalaṃ) giống như dòng sữa đang được rót ra (āsiñcamānakhīradhāraṃ viya) từ khắp nơi (samantato), và mặt đất (bhūmibhāgaṃ) được trải bằng cát giống như tấm bạc (rajatapattasadisavālikāsanthataṃ), (vị ấy suy nghĩ): 'Ôi, thời điểm này (ayaṃ kālo) thật khả ái (ramaṇīyo vata), và nơi này (deso ca) cũng phù hợp với khuynh hướng của ta (mama ajjhāsayasadiso). Gánh nặng khổ đau này (ayaṃ dukkhabhāro) sẽ phải mang (vahitabbo) bao lâu nữa đây (kīva ciraṃ nu kho)?'. Ý nghĩa (adhippāyo) là sau khi quán xét (upadhāretvā) các hành tuổi thọ (āyusaṅkhāre) của mình đã cạn kiệt (parikkhīṇe). Câu 'lekhaṃ katvā' có nghĩa là sau khi vạch một đường ngang (tiriyaṃ lekhaṃ katvā) trên kinh hành đường (caṅkame).

අනුයුඤ්ජෙථාති අනුයුඤ්ජෙය්‍ය, භාවෙය්‍යාති අත්ථො.

Câu 'anuyuñjetha' có nghĩa là nên chuyên tâm (anuyuñjeyya), nên tu tiến (bhāveyya).

උපසමානුස්සතිකථාවණ්ණනා

Giải thích về chương Tùy niệm sự tịch tịnh

239. එවන්ති යථාවුත්තෙන විරාගාදිගුණානුස්සරණප්පකාරෙන. සබ්බදුක්ඛූපසමසඞ්ඛාතස්සාති දුක්ඛදුක්ඛාදිභෙදං සබ්බම්පි දුක්ඛං උපසම්මති එත්ථාති සබ්බදුක්ඛූපසමොති සඞ්ඛාතබ්බස්ස.

239. Câu 'evaṃ' có nghĩa là theo cách đã nói (yathāvuttena), tức là theo phương cách tùy niệm các đức tính ly tham v.v... (virāgādiguṇānussaraṇappakārena). Câu 'sabbadukkhūpasamasaṅkhātassa' có nghĩa là của pháp cần được gọi (saṅkhātabbassa) là 'sự tịch tịnh của mọi khổ đau' (sabbadukkhūpasamo) vì rằng (iti) ở nơi đây (ettha), tất cả khổ đau (sabbampi dukkhaṃ) có sự phân biệt như khổ khổ v.v... (dukkadukkhādibhedaṃ) đều được lắng dịu (upasammati).

‘‘පඤ්ඤත්තිධම්මා’’තිආදීසු අසභාවොපි ඤාණෙන ධාරීයති අවධාරීයතීති ධම්මොති වුච්චතීති තතො නිවත්තෙන්තො ‘‘ධම්මාති සභාවා’’ති ආහ[Pg.347]. භවනං පරමත්ථතො විජ්ජමානතා භාවො, සහ භාවෙනාති සභාවා, සච්ඡිකට්ඨපරමත්ථතො ලබ්භමානරූපාති අත්ථො. තෙ හි අත්තනො සභාවස්ස ධාරණතො ධම්මාති, යථාවුත්තෙනට්ඨෙන සභාවාති ච වුච්චන්ති. සඞ්ගම්මාති පච්චයසමොධානලක්ඛණෙන සඞ්ගමෙන සන්නිපතිත්වා. සමාගම්මාති තස්සෙව වෙවචනං. පච්චයෙහීති අනුරූපෙහි පච්චයෙහි. කතාති නිබ්බත්තිතා. අකතාති කෙහිචිපි පච්චයෙහි න කතා. අසඞ්ඛතාති බහුවචනස්ස කාරණං හෙට්ඨා වුත්තමෙව. අග්ගමක්ඛායතීති අග්ගො අක්ඛායති, ම-කාරො පදසන්ධිකරො. සො අසඞ්ඛතලක්ඛණො සභාවධම්මො විරාගොති පච්චෙතබ්බො, විරජ්ජති එත්ථ සංකිලෙසධම්මොති. නිබ්බානං ආරම්මණං කත්වා පවත්තමානෙන අරියමග්ගෙන පහීයමානා මානමදාදයො තං පත්වා පහීයන්ති නාමාති ආහ ‘‘තමාගම්ම…පෙ… විනස්සන්තී’’ති. තත්ථ ‘‘සෙය්‍යොහමස්මී’’තිආදිනා (ධ. ස. 1121; සං. නි. 4.108) මඤ්ඤනාවසෙන පවත්තො මානො එව මානමදො. පුරිසභාවං නිස්සාය උප්පජ්ජනකමදො පුරිසමදො. ආදි-සද්දෙන ජාතිමදාදීනං සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. නිම්මදාති විගතමදභාවා. ඉමමෙව හි අත්ථං දස්සෙතුං ‘‘අමදා’’ති වුත්තං. මදා නිම්මදීයන්ති එත්ථ අමදභාවං විනාසං ගච්ඡන්තීති මදනිම්මදනො. එසෙව නයො සෙසපදෙසුපි. කාමපිපාසාති කාමානං පාතුකම්‍යතා, කාමතණ්හා. කාමගුණා එව ආලියන්ති එත්ථ සත්තාති කාමගුණාලයා. තෙභූමකං වට්ටන්ති තීසු භූමීසු කම්මකිලෙසවිපාකවට්ටං. එස අසඞ්ඛතධම්මො. අපරාපරභාවායාති අපරාපරං යොනිආදිතො යොනිආදිභාවාය. ආබන්ධනං ගණ්ඨිකරණං. සංසිබ්බනං තුන්නකාරණං. නික්ඛමනං, නිස්සරණඤ්චස්ස තණ්හාය විසංයොගො එවාති ආහ ‘‘විසංයුත්තො’’ති.

Trong các câu như 'các pháp chế định' (paññattidhammā), dù là pháp không có tự tánh (asabhāvopi) cũng được trí tuệ nắm giữ, xác định (ñāṇena dhārīyati avadhārīyati) nên được gọi là pháp (dhammoti vuccati). Để loại trừ ý nghĩa đó, ngài nói 'pháp tức là tự tánh' (dhammāti sabhāvā). Sự hiện hữu (bhavanaṃ), sự tồn tại theo nghĩa chân đế (paramatthato vijjamānatā) là 'bhāva'. 'Cùng với sự hiện hữu' (saha bhāvena) là 'sabhāvā', có nghĩa là các pháp có hình thái có thể đạt được (labbhamānarūpā) theo nghĩa chân đế, nghĩa là được chứng ngộ (sacchikaṭṭhaparamatthato). Quả vậy (hi), chúng (te) được gọi là 'pháp' (dhammā) vì chúng mang giữ (dhāraṇato) tự tánh (sabhāvassa) của chính mình, và được gọi là 'tự tánh' (sabhāvā) theo ý nghĩa đã nói. Câu 'saṅgamma' có nghĩa là sau khi tụ hội (sannipatitvā) bằng sự kết hợp (saṅgamena) có đặc tính là sự hợp thành của các duyên (paccayasamodhānalakkhaṇa). 'Samāgamma' là đồng nghĩa của từ ấy. 'Paccayehi' là do các duyên tương ứng (anurūpehi). 'Katā' là được tạo tác (nibbattitā). 'Akatā' là không được tạo tác (na katā) bởi bất kỳ duyên nào (kehicipi paccayehi). Nguyên nhân của việc dùng số nhiều trong câu 'asaṅkhatā' đã được nói ở dưới. Câu 'aggamakkhāyati' được tách thành 'aggo akkhāyati' (được gọi là tối thượng), mẫu tự 'ma' là để nối âm (padasandhikaro). Pháp tự tánh (sabhāvadhammo) ấy có đặc tính vô vi (asaṅkhatalakkhaṇo) cần được tin nhận (paccetabbo) là ly tham (virāgo), vì các pháp phiền não (saṃkilesadhammo) phai nhạt (virajjati) ở nơi đây (ettha). Các pháp như mạn, say sưa v.v... (mānamadādayo) đang được đoạn trừ (pahīyamānā) bởi thánh đạo (ariyamaggena) đang diễn tiến (pavattamānena) bằng cách lấy Niết-bàn làm đối tượng (nibbānaṃ ārammaṇaṃ katvā), được gọi là được đoạn trừ (pahīyanti nāma) khi đã đạt đến (patvā) pháp vô vi ấy (taṃ). Do đó, ngài nói 'tamāgamma…pe… vinassantī' (do duyên vào đó... chúng bị hủy diệt). Trong đó (tattha), ngã mạn (māno) diễn tiến (pavatto) qua sự tưởng tượng (maññanāvasena) như 'ta hơn' (seyyohamasmī) v.v... chính là sự say sưa vì ngã mạn (mānamado). Sự say sưa có thể sanh khởi (uppajjanakamado) do nương vào thân phận nam nhân (purisabhāvaṃ) là sự say sưa vì nam tính (purisamado). Với từ 'ādi', cần hiểu là bao gồm cả sự say sưa vì dòng dõi (jātimada) v.v... 'Nimmadā' là do trạng thái đã lìa sự say sưa (vigatamadabhāvā). Quả vậy, để chỉ rõ chính ý nghĩa này, từ 'amadā' đã được nói. Các pháp say sưa (madā) bị làm cho không còn say sưa (nimmadīyanti), đi đến trạng thái không say sưa (amadabhāvaṃ), đi đến sự hủy diệt (vināsaṃ) ở nơi đây (ettha), do đó gọi là 'madanimmadano' (sự dập tắt các cơn say). Phương pháp này cũng tương tự trong các câu còn lại. 'Kāmapipāsā' là sự khao khát (pātukamyatā) các dục (kāmānaṃ), tức là dục ái (kāmataṇhā). Các dục trưởng dưỡng (kāmaguṇā) là nơi chúng sanh (sattā) dính mắc (āliyanti), do đó gọi là 'kāmaguṇālayā' (nơi trú ẩn của các dục trưởng dưỡng). Vòng luân hồi trong ba cõi (tebhūmakaṃ vaṭṭaṃ) là nghiệp, phiền não và quả trong ba cõi (tīsu bhūmīsu kammakilesavipākavaṭṭaṃ). Pháp vô vi (asaṅkhatadhammo) này (esa). 'Aparāparabhāvāya' là để có trạng thái (bhāvāya) kế tiếp (aparāparaṃ) từ một thai sanh v.v... (yoniādito) đến một thai sanh khác v.v... (yoniādibhāvāya). 'Ābandhanaṃ' là sự cột buộc (gaṇṭhikaraṇaṃ). 'Saṃsibbanaṃ' là sự may vá (tunnakāraṇaṃ). Sự thoát ra (nikkhamanaṃ) và sự ra khỏi (nissaraṇaṃ) pháp ấy chính là sự không tương ưng (visaṃyogo eva) với ái (taṇhāya), do đó ngài nói là 'visaṃyutto' (ly hệ).

යෙ ගුණෙ නිමිත්තං කත්වා මදනිම්මදනාදිනාමානි නිබ්බානෙ නිරුළ්හානි, තෙ මදනිම්මදනතාදිකෙ යථාවුත්තෙ නිබ්බත්තිතනිබ්බානගුණෙ එව ගහෙත්වා ආහ ‘‘මදනිම්මදනතාදීනං ගුණානං වසෙනා’’ති, න පන මදා නිම්මදීයන්ති එතෙනාති එවමාදිකෙ. තෙ හි අරියමග්ගගුණා. භගවතා උපසමගුණා වුත්තාති සම්බන්ධො. කත්ථ පන වුත්තාති? අසඞ්ඛතසංයුත්තාදීසු (සං. නි. 4.366 ආදයො). තත්ථ සච්චන්ති අවිතථං. නිබ්බානං හි කෙනචි පරියායෙන අසන්තභාවාභාවතො එකංසෙනෙව සන්තත්තා අවිපරීතට්ඨෙන සච්චං. තෙනාහ ‘‘එකං හි සච්චං, න දුතියමත්ථී’’ති [Pg.348] (සු. නි. 890). පාරන්ති සංසාරස්ස පරතීරභූතං. තෙනෙවාහ ‘‘තිණ්ණො පාරඞ්ගතො ථලෙ තිට්ඨති බ්‍රාහ්මණො’’ති (ඉතිවු. 69), ‘‘අප්පකා තෙ මනුස්සෙසු, යෙ ජනා පාරගාමිනො’’ති (ධ. ප. 85) ච. සුදුද්දසන්ති පරමගම්භීරතාය, අතිසුඛුමසන්තසභාවතාය ච අනුපචිතඤාණසම්භාරෙහි දට්ඨුං අසක්කුණෙය්‍යතාය සුට්ඨු දුද්දසං. නත්ථි එත්ථ ජරා, එතස්මිං වා අධිගතෙ පුග්ගලස්ස ජරාභාවොති අජරං. තතො එව ජරාදීහි අපලොකියතාය ථිරට්ඨෙන ධුවං. තණ්හාදිපපඤ්චාභාවතො නිප්පපඤ්චං. නත්ථි එත්ථ මතන්ති අමතං. අසිවභාවකරානං සංකිලෙසධම්මානං අභාවෙන සිවං. චතූහි යොගෙහි අනුපද්දුතත්තා ඛෙමං. විසඞ්ඛාරභාවෙන අච්ඡරියතාය, අභූතපුබ්බතාය ච අබ්භුතං. සබ්බාසං ඊතීනං අනත්ථානං අභාවෙන අනීතිකං. නිද්දුක්ඛතාය අබ්‍යාබජ්ඣං. සබ්බසංකිලෙසමලතො අච්චන්තසුද්ධියා විසෙසතො සුද්ධීති විසුද්ධි. චතූහිපි ඔඝෙහි අනජ්ඣොත්ථරණීයතාය දීපං. සකලවට්ටදුක්ඛතො පරිපාලනට්ඨෙන තාණං.

Những đức tính nào được lấy làm nhân duyên mà các danh xưng như Madanimmadana (sự dẹp tan kiêu mạn) v.v... được xác lập cho Nibbāna, thì chính là lấy những đức tính của Nibbāna đã được tạo ra như đã nói, như là Madanimmadanatā (trạng thái dẹp tan kiêu mạn) v.v... mà nói rằng: ‘do năng lực của các đức tính như Madanimmadanatā v.v...’, chứ không phải theo cách như ‘các sự say đắm được làm cho hết say đắm bởi pháp này’. Bởi vì đó là những đức tính của Thánh đạo. Nên hiểu mối liên hệ là: ‘Đức Thế Tôn đã thuyết giảng các đức tính an tịnh’. Vậy, đã được thuyết ở đâu? Trong các kinh như Tương Ưng Vô Vi v.v... Trong đó, sacca (chân đế) nghĩa là không sai lệch. Thật vậy, Nibbāna, vì không có trạng thái không an tịnh theo bất kỳ phương diện nào, vì hoàn toàn an tịnh, nên được gọi là sacca (chân đế) theo nghĩa không biến đổi. Do đó, Ngài nói: ‘Chỉ có một chân đế, không có cái thứ hai’. Pāra (bờ kia) là bờ bên kia của luân hồi. Do đó, Ngài nói: ‘Vị Bà-la-môn đã vượt qua, đã đến bờ kia, đứng trên đất liền’ và ‘Trong loài người, ít thay là những người đến được bờ kia’. Sududdasa (rất khó thấy) là rất khó thấy do tính chất vô cùng sâu thẳm, do bản chất vô cùng vi tế và an tịnh, và do không thể thấy được bởi những người chưa tích lũy tư lương trí tuệ. Ajara (không già) là vì ‘không có sự già ở đây’, hoặc vì khi chứng đắc pháp này, cá nhân không còn sự già. Cũng chính vì thế, do không bị hủy hoại bởi già v.v..., nên theo nghĩa vững chắc, gọi là dhuva (bền vững). Nippapañca (vô hí luận) là do không có các pháp hí luận như ái v.v... Amata (bất tử) là vì ‘không có cái chết ở đây’. Siva (an lành) là do không có các pháp phiền não gây ra sự không an lành. Khema (an ổn) là do không bị bốn ách trược não hại. Abbhuta (vi diệu) là do trạng thái vô vi, do tính chất kỳ diệu và chưa từng có. Anītika (vô tai họa) là do không có tất cả các tai họa và điều bất lợi. Abyābajjha (vô não hại) là do không có khổ. Visuddhi (thanh tịnh) là sự thanh tịnh đặc biệt do hoàn toàn trong sạch khỏi mọi cấu uế phiền não. Dīpa (hòn đảo) là do không thể bị bốn bộc lưu nhận chìm. Tāṇa (nơi nương tựa) là theo nghĩa bảo vệ khỏi toàn bộ khổ luân hồi.

‘‘සච්චඤ්ච වො, භික්ඛවෙ, දෙසෙස්සාමී’’තිආදිකා පාළි සංඛිත්තාති වෙදිතබ්බා. ආදි-සද්දෙන අනන්තඅනාසවනිපුණඅජජ්ජරඅපලොකිතඅනිදස්සනපණීතඅච්ඡරියඅනීතිකධම්මමුත්තිලෙණපරායණගම්භීරාදිවචනෙහි ච බොධිතා ඉධ අවුත්තා ගුණා සඞ්ගය්හන්ති, තත්ථ නත්ථි එතස්ස උප්පාදන්තො වා වයන්තො වාති අනන්තො, අසඞ්ඛතධම්මො. ආසවානං අනාරම්මණතාය අනාසවො. නිපුණඤාණගොචරතාය නිපුණො. සඞ්ඛතධම්මො විය ජරාය අජජ්ජරිතතාය අජජ්ජරො. බ්‍යාධිආදීහි අපලොකියතාය අපලොකිතං. අචක්ඛුවිඤ්ඤාණවිඤ්ඤෙය්‍යතාය අනිදස්සනො. අතිත්තිකරට්ඨෙන පණීතො. අපචුරතාය අච්ඡරියො. ඊතීහි අනභිභවනීයසභාවත්තා, අනීතිකභාවහෙතුතො ච අනීතිකධම්මො. වට්ටදුක්ඛමුත්තිනිමිත්තතාය මුත්ති. සංසාරං භයතො පස්සන්තෙහි නිලීයනීයතො ලෙණං. තෙසංයෙව පරා ගතීති පරායණො. පකතිඤාණෙන අලද්ධපතිට්ඨතාය අගාධට්ඨෙන ගම්භීරො. කතපුඤ්ඤෙහිපි දුක්ඛෙන කිච්ඡෙන අනුබුජ්ඣිතබ්බතො දුරනුබොධො. සච්ඡිකිරියං මුඤ්චිත්වා න තක්කඤාණෙන අවචරිතබ්බොති අතක්කාවචරො[Pg.349]. බුද්ධාදීහි පණ්ඩිතෙහෙව වෙදිතබ්බතො අධිගන්තබ්බතො පණ්ඩිතවෙදනීයොති එවමත්ථො වෙදිතබ්බො.

Nên biết rằng đoạn kinh Pāḷi bắt đầu bằng ‘Này các Tỳ khưu, Ta sẽ thuyết giảng chân đế cho các con’ là được nói tóm tắt. Bởi từ ādi (v.v...), các đức tính không được nói đến ở đây, nhưng được chỉ rõ qua các từ như ananta (vô biên), anāsava (vô lậu), nipuṇa (vi tế), ajajjara (không hư hoại), apalokita (không tan rã), anidassana (vô kiến), paṇīta (cao thượng), acchariya (kỳ diệu), anītikadhamma (pháp vô tai họa), mutti (giải thoát), leṇa (nơi ẩn náu), parāyaṇa (đích đến), gambhīra (sâu thẳm) v.v... cũng được bao gồm. Trong đó, ananta (vô biên) là vì pháp này không có khởi đầu là sự sanh, hay kết thúc là sự diệt; đó là pháp vô vi. Anāsava (vô lậu) là do không phải là đối tượng của các lậu hoặc. Nipuṇa (vi tế) là do là cảnh giới của trí tuệ vi tế. Ajajjaro (không hư hoại) là do không bị mục nát bởi sự già như pháp hữu vi. Apalokita (không tan rã) là do không bị hủy hoại bởi bệnh tật v.v... Anidassana (vô kiến) là do không thể nhận biết bằng nhãn thức. Paṇīto (cao thượng) là theo nghĩa không gây nhàm chán. Acchariyo (kỳ diệu) là do sự hiếm có. Anītikadhamma (pháp vô tai họa) là do có bản chất không thể bị các tai họa xâm chiếm, và là nguyên nhân của trạng thái vô tai họa. Mutti (giải thoát) là do là nhân duyên giải thoát khỏi khổ luân hồi. Leṇa (nơi ẩn náu) là do là nơi ẩn náu cho những người thấy luân hồi là đáng sợ. Parāyaṇa (đích đến) là vì đó là đích đến tối hậu của chính những người ấy. Gambhīro (sâu thẳm) là theo nghĩa không thể dò được, do không thể đạt đến chỗ đứng bằng trí tuệ thông thường. Duranubodho (khó giác ngộ) là do ngay cả những người đã tạo phước cũng phải giác ngộ một cách khó khăn, nhọc nhằn. Atakkāvacaro (bất khả tư nghì) là vì không phải là đối tượng của trí suy luận, ngoại trừ việc trực tiếp chứng ngộ. Paṇḍitavedanīyo (chỉ bậc trí mới biết) là do chỉ có thể được biết, được chứng đắc bởi các bậc hiền trí như chư Phật v.v... Nên hiểu ý nghĩa như vậy.

අරියසාවකස්සෙව ඉජ්ඣති සච්ඡිකිරියාභිසමයවසෙන නිබ්බානගුණානං පාකටභාවතො. අට්ඨානෙ චායං එව-සද්දො වුත්තො, ඉජ්ඣති එවාති යොජනා. සුඛසිද්ධිවසෙන වා එවං වුත්තං ‘‘අරියසාවකස්සෙවා’’ති. තෙනෙවාහ ‘‘එවං සන්තෙපී’’තිආදි. උපසමගරුකෙනාති නිබ්බානනින්නෙන. මනසි කාතබ්බා යථාවුත්තා උපසමගුණා. සුඛං සුපතීතිආදීසු වත්තබ්බං මෙත්තාකථායං ආවි භවිස්සති. පණීතාධිමුත්තිකො හොති නිබ්බානාධිමුත්තත්තා.

Chỉ thành tựu đối với Thánh đệ tử, do các đức tính của Nibbāna trở nên rõ ràng nhờ sự chứng ngộ bằng việc trực nhận. Và từ eva này được nói không đúng chỗ, nên kết hợp là ijjhati eva (chắc chắn thành tựu). Hoặc, được nói như vậy ‘chỉ đối với Thánh đệ tử’ là do sự thành tựu một cách dễ dàng. Chính vì thế, Ngài nói ‘dù là như vậy’ v.v... Upasamagarukena (người tôn trọng sự an tịnh) nghĩa là người hướng về Nibbāna. Nên tác ý đến các đức tính an tịnh như đã nói. Điều cần nói trong các đoạn như ‘ngủ được an lạc’ v.v... sẽ trở nên rõ ràng trong phần nói về tâm từ. Trở thành người có tín giải nơi điều cao thượng là do có tín giải nơi Nibbāna.

අනුස්සතිකම්මට්ඨානනිද්දෙසවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích về đề mục tùy niệm đã kết thúc.

ඉති අට්ඨමපරිච්ඡෙදවණ්ණනා.

Như vậy là phần giải thích chương thứ tám.

9. බ්‍රහ්මවිහාරනිද්දෙසවණ්ණනා

9. Giải thích về Phạm trú

මෙත්තාභාවනාකථාවණ්ණනා

Giải thích về việc tu tập tâm từ

240. මෙත්තං [Pg.350] බ්‍රහ්මවිහාරං. භාවෙතුකාමෙනාති උප්පාදෙතුකාමෙන පච්චවෙක්ඛිතබ්බොති සම්බන්ධො. සුඛනිසින්නෙනාති විසමං අනිසීදිත්වා පල්ලඞ්කාභුජනෙන සුඛනිසින්නෙන.

240. Phạm trú là tâm từ. Nên liên kết (câu) với ‘bởi người muốn tu tập’, nghĩa là bởi người muốn làm cho phát sanh, ‘nên quán xét’. Sukhanisinnena (ngồi một cách thoải mái) nghĩa là không ngồi một cách không ngay ngắn, mà ngồi thoải mái trong thế kiết già.

කස්මාති පච්චවෙක්ඛණාය කාරණපුච්ඡා, අඤ්ඤං අධිගන්තුකාමෙන අඤ්ඤත්ථ ආදීනවානිසංසපච්චවෙක්ඛණා කිමත්ථියාති අධිප්පායො. මෙත්තා නාම අත්ථතො අදොසො. තථා හි අදොසනිද්දෙසෙ ‘‘මෙත්ති මෙත්තායනා මෙත්තායිතත්ත’’න්ති (ධ. ස. 1062) නිද්දිට්ඨං. ඛන්තීති ච ඉධ අධිවාසනක්ඛන්ති අධිප්පෙතා. සා පන අත්ථතො අදොසප්පධානා චත්තාරො අරූපක්ඛන්ධාති මෙත්තාය සිජ්ඣමානාය තිතික්ඛාඛන්ති සිද්ධා එව හොතීති ආහ ‘‘ඛන්ති අධිගන්තබ්බා’’ති. තෙන ඛන්තියං ආනිසංසපච්චවෙක්ඛණා සත්ථිකාවාති දස්සෙති. අභිභූතො පරියුට්ඨානෙන. පරියාදින්නචිත්තො කුසලුප්පත්තියා ඔකාසාලාභෙන. ආදීනවො දට්ඨබ්බො පාණඝාතාදිවසෙන දිට්ඨධම්මිකසම්පරායිකාදිඅනත්ථමූලභාවතො.

Câu ‘Tại sao?’ là câu hỏi về nguyên nhân của việc quán xét. Ý muốn nói là: ‘Việc quán xét sự nguy hại và lợi ích ở một pháp khác có ích lợi gì cho người muốn chứng đắc một pháp khác?’ Tâm từ, về mặt ý nghĩa, chính là vô sân. Thật vậy, trong phần giải thích về vô sân, đã được chỉ rõ là: ‘sự thương mến, trạng thái thương mến, bản chất thương mến’. Và ở đây, với từ khanti (nhẫn nại), ý muốn nói đến sự nhẫn nại chịu đựng. Và sự nhẫn nại ấy, về mặt ý nghĩa, là bốn uẩn vô sắc với vô sân làm chủ đạo. Do đó, khi tâm từ được thành tựu, thì sự nhẫn nại chịu đựng cũng được thành tựu. Vì vậy, Ngài nói ‘nên chứng đắc sự nhẫn nại’. Bằng câu đó, Ngài chỉ ra rằng việc quán xét lợi ích trong sự nhẫn nại là có ý nghĩa. (Người) bị áp đảo bởi sự trỗi dậy (của phiền não). Tâm bị chiếm đoạt do không có cơ hội cho thiện pháp sanh khởi. Nên thấy sự nguy hại là do nó là gốc rễ của những điều bất lợi trong hiện tại và tương lai v.v... qua việc sát sanh v.v...

ඛන්තී පරමං තපොති පරාපකාරසහනාදිකා තිතික්ඛලක්ඛණා ඛන්ති උත්තමං තපො අකත්තබ්බාකරණකත්තබ්බකරණලක්ඛණාය සම්මාපටිපත්තියා මූලභාවතො. ඛන්තිබලං බලානීකන්ති පරමං මඞ්ගලභූතා ඛන්ති එව බලං එතස්සාති ඛන්තිබලං. වුත්තඤ්හි ‘‘ඛන්තිබලා සමණබ්‍රාහ්මණා’’ති. දොසාදිපටිපක්ඛවිධමනසමත්ථතාය අනීකභූතෙන තෙනෙව ච ඛන්තිබලෙන බලානීකං. ඛන්ත්‍යා භිය්‍යො න විජ්ජතීති අත්තනො පරෙසඤ්ච අනත්ථපටිබාහනො, අත්ථාවහො ච ඛන්තිතො උත්තරි අපස්සයො නත්ථි.

‘Khantī paramaṃ tapo’ti (Nhẫn nại là khổ hạnh tối thượng), khanti (sự nhẫn nại) có trạng thái là kham nhẫn (titikkhalakkhaṇā), như là chịu đựng sự hãm hại của người khác (parāpakārasahanādikā), là tapo (khổ hạnh) uttamaṃ (tối thượng) vì là nền tảng (mūlabhāvato) cho chánh hạnh (sammāpaṭipattiyā) có đặc tính là không làm điều không nên làm và làm điều nên làm (akattabbākaraṇakattabbakaraṇalakkhaṇāya). ‘Khantibalaṃ balānīkan’ti (Sức mạnh nhẫn nại là đạo quân hùng mạnh), khanti (sự nhẫn nại) là maṅgalabhūtā (điềm lành) paramaṃ (tối thượng), ‘khanti eva balaṃ etassā’ti khantibalaṃ (sự nhẫn nại chính là sức mạnh của vị ấy, nên gọi là sức mạnh nhẫn nại). Vuttañhi (Thật vậy, đã được nói rằng): ‘khantibalā samaṇabrāhmaṇā’ti (Các vị Sa-môn, Bà-la-môn có sức mạnh nhẫn nại). Balānīkaṃ (là đạo quân hùng mạnh) là do chính sức mạnh nhẫn nại ấy (teneva ca khantibalena), vốn như một đạo quân (anīkabhūtena) vì có khả năng tiêu diệt (vidhamanasamatthatāya) các đối nghịch như là sân hận (dosādipaṭipakkha). ‘Khantyā bhiyyo na vijjatī’ti (Không có gì cao hơn nhẫn nại), không có nơi nương tựa nào (apassayo natthi) cao hơn (uttari) sự nhẫn nại (khantito), vốn ngăn trừ điều bất lợi (anatthapaṭibāhano) và mang lại lợi ích (atthāvaho) cho mình và cho người khác (attano paresañca).

විවෙචනත්ථායාති වික්ඛම්භනත්ථාය. ඛන්තියා සංයොජනත්ථාය අත්තානන්ති අධිප්පායො. භාවනං දූසෙන්තීති දොසා, පුග්ගලායෙව දොසා පුග්ගලදොසා. යෙසු භාවනා න සම්පජ්ජති, අඤ්ඤදත්ථු විපජ්ජතෙව, තෙ එව [Pg.351] වුත්තා. පඨමන්ති වක්ඛමානෙන කොට්ඨාසතො කොට්ඨාසන්තරුපසංහරණනයෙන විනා සබ්බපඨමං.

‘Vivecanatthāyā’ti có nghĩa là vikkhambhanatthāya (nhằm mục đích trấn áp). Adhippāyo (ý nghĩa) là attānaṃ khantiyā saṃyojanatthāya (nhằm mục đích gắn liền tự thân với sự nhẫn nại). ‘Bhāvanaṃ dūsentī’ti dosā (làm hư hỏng sự tu tập, nên gọi là các pháp làm hư hỏng), puggalā yeva dosā (chính các hạng người là các pháp làm hư hỏng), nên gọi là puggaladosā (các hạng người làm hư hỏng). Yesu bhāvanā na sampajjati, aññadatthu vipajjateva (nơi những người nào mà sự tu tập không thành tựu, trái lại còn bị thất bại), te eva vuttā (chính những người ấy đã được nói đến). ‘Paṭhaman’ti (trước tiên) có nghĩa là sabbapaṭhamaṃ (trước hết tất cả), vinā (không có) phương pháp chuyển đổi từ phần loại này sang phần loại khác (koṭṭhāsato koṭṭhāsantarupasaṃharaṇanayena) sẽ được nói đến sau (vakkhamānena).

පියායිතබ්බො පියො, තප්පටිපක්ඛො අප්පියො. සො සඞ්ඛෙපතො දුවිධො අත්ථස්ස අකාරකො, අනත්ථස්ස කාරකොති. තත්ථ යො අත්තනො, පියස්ස ච අනත්ථස්ස කාරකො, සො වෙරිපුග්ගලො දට්ඨබ්බො. යො පන අත්තනො, පියස්ස ච අත්ථස්ස අකාරකො, අප්පියස්ස ච අත්ථස්ස කාරකො, ‘‘අත්ථං මෙ නාචරී’’තිආදිනා (ධ. ස. 1237), ‘‘අප්පියස්ස මෙ අමනාපස්ස අත්ථං අචරී’’තිආදිනා ච ආඝාතවත්ථුභූතො, සො අප්පියො, අනනුකූලවුත්තිකො අනිට්ඨොති අත්ථො. ලිඞ්ගවිසභාගෙති ඉත්ථිලිඞ්ගාදිනා ලිඞ්ගෙන විසදිසෙ. ඔධිසොති භාගසො. ‘‘තිස්ස දත්තා’’තිආදිනා ඔධිසකන්ති අත්ථො.

Piyāyitabbo (người đáng được thương yêu) là piyo (người thương), tappaṭipakkho (người đối nghịch với người ấy) là appiyo (người không thương). So (người ấy) tóm tắt (saṅkhepato) có hai loại (duvidho): atthassa akārako (người không làm điều lợi ích) và anatthassa kārako (người làm điều bất lợi). Trong đó (tattha), yo (người nào) là kārako (người làm) điều bất lợi (anatthassa) cho chính mình (attano) và cho người thương (piyassa ca), so (người ấy) nên được xem (daṭṭhabbo) là veripuggalo (hạng người kẻ thù). Yo pana (còn người nào) là akārako (người không làm) điều lợi ích (atthassa) cho chính mình (attano) và cho người thương (piyassa ca), và là kārako (người làm) điều lợi ích (atthassa) cho người không thương (appiyassa ca), trở thành đối tượng của sự oán hận (āghātavatthubhūto) qua các câu như ‘atthaṃ me nācarī’tiādinā (v.v… ‘đã không làm lợi ích cho ta’) và ‘appiyassa me amanāpassa atthaṃ acarī’tiādinā (v.v… ‘đã làm lợi ích cho người ta không ưa, không thích’), so (người ấy) là appiyo (người không thương). Attho (ý nghĩa) là ananukūlavuttiko (người có hạnh kiểm không tương hợp), aniṭṭho (người không đáng mong muốn). ‘Liṅgavisabhāge’ti là visadise (nơi người khác) về giới tính (liṅgena), như là nữ giới (itthiliṅgādinā). ‘Odhisoti’ là bhāgaso (theo từng phần). Attho (ý nghĩa) là odhisakaṃ (sự chỉ định riêng) qua các câu như ‘Tissā, Dattā’tiādinā (v.v… ‘cô Tissā, cô Dattā’).

ඉදානි යථාවුත්තෙසු ඡසු පුග්ගලෙසු අභාවෙතබ්බතාය කාරණං දස්සෙන්තො ‘‘අප්පියං හී’’තිආදිමාහ. තත්ථ අප්පියං හි පියට්ඨානෙ ඨපෙන්තො කිලමතීති දොසෙන භාවනාය සපරිස්සයතමාහ. අප්පියතා හි පියභාවස්ස උජුපටිපක්ඛා, න ච තස්ස පියට්ඨානෙ ඨපනෙන විනා භාවනා සිජ්ඣති. අතිප්පියසහායකං මජ්ඣත්තට්ඨානෙ ඨපෙන්තො කිලමතීති රාගෙන භාවනාය සපරිස්සයතමාහ අතිප්පියසහායස්ස ගෙහස්සිතපෙමට්ඨානභාවතො. තෙනාහ ‘‘අප්පමත්තකෙපී’’තිආදි. මජ්ඣත්තං ඉට්ඨානිට්ඨතාහි මජ්ඣසභාවං නෙව පියං නාප්පියන්ති අත්ථො. ගරුට්ඨානෙ පියට්ඨානෙ ච ඨපෙන්තො කිලමති මජ්ඣත්තෙ සම්භාවනීයපියායිතබ්බතානං අභාවා. න හි අජ්ඣුපෙක්ඛිතබ්බෙ භාවනීයතා, මනාපතා වා පච්චුපට්ඨාති, පියගරුභාවසම්පන්නෙ ච පඨමං මෙත්තා භාවෙතබ්බා. කොධො උප්පජ්ජති කොට්ඨාසන්තරභාවානුපනයනතො.

Idāni (bây giờ), dassento (để chỉ ra) lý do (kāraṇaṃ) không nên tu tập (abhāvetabbatāya) đối với sáu hạng người đã được nói đến (yathāvuttesu chasu puggalesu), ngài đã nói (āha) ‘appiyaṃ hī’tiādi (v.v… ‘vì rằng người không thương’). Trong đó (tattha), bằng câu ‘appiyaṃ hi piyaṭṭhāne ṭhapento kilamati’ (vị ấy mệt mỏi khi đặt người không thương vào vị trí người thương), ngài nói lên (āha) sự nguy hiểm (saparissayataṃ) của việc tu tập (bhāvanāya) do sân hận (dosena). Hi (thật vậy), appiyatā (tính chất không được thương) là ujupaṭipakkhā (sự đối nghịch trực tiếp) với piyabhāvassa (tính chất được thương), và sự tu tập (bhāvanā) không thể thành tựu (na sijjhati) nếu không đặt người ấy vào vị trí người thương (vinā tassa piyaṭṭhāne ṭhapanena). Bằng câu ‘atippiyasahāyakaṃ majjhattaṭṭhāne ṭhapento kilamati’ (vị ấy mệt mỏi khi đặt người bạn rất thân vào vị trí người trung lập), ngài nói lên (āha) sự nguy hiểm (saparissayataṃ) của việc tu tập (bhāvanāya) do tham ái (rāgena), vì người bạn rất thân (atippiyasahāyassa) là nơi chốn của tình ái quyến luyến gia đình (gehassitapemaṭṭhānabhāvato). Do đó, ngài nói (tenāha) ‘appamattakepī’tiādi (v.v… ‘dù chỉ một chút’). Majjhattaṃ có nghĩa là (attho) người có bản chất trung bình (majjhasabhāvaṃ) do tính chất đáng ưa và không đáng ưa (iṭṭhāniṭṭhatāhi), neva piyaṃ nāppiyaṃ (không phải là người thương cũng không phải là người không thương). ‘Garuṭṭhāne piyaṭṭhāne ca ṭhapento kilamati’ (vị ấy mệt mỏi khi đặt [người trung lập] vào vị trí người đáng kính và vị trí người thương) là vì nơi người trung lập (majjhatte) không có (abhāvā) các phẩm chất đáng được tôn trọng và đáng được yêu mến (sambhāvanīyapiyāyitabbatānaṃ). Hi (thật vậy), nơi người đáng được xả ly (ajjhupekkhitabbe), tính chất đáng tu tập (bhāvanīyatā) hay tính chất làm vui lòng (manāpatā) không hiện khởi (na paccupaṭṭhāti), và đối với người đã có sẵn tính chất đáng yêu và đáng kính (piyagarubhāvasampanne ca), tâm từ (mettā) nên được tu tập (bhāvetabbā) trước tiên (paṭhamaṃ). Kodho (sân hận) uppajjati (khởi lên) do không đưa đến trạng thái của phần loại khác (koṭṭhāsantarabhāvānupanayanato).

තමෙවාති විසභාගලිඞ්ගමෙව. ලිඞ්ගසභාගෙති අවිසෙසෙත්වා ‘‘පියපුග්ගලෙ’’ති ආහ. භිත්තියුද්ධමකාසීති සීලං අධිට්ඨාය පිහිතද්වාරෙ ගබ්භෙ සයනපීඨෙ නිසීදිත්වා මෙත්තං භාවෙන්තො මෙත්තාමුඛෙන උප්පන්නරාගෙන අන්ධීකතො භරියාය සන්තිකං ගන්තුකාමො ද්වාරං අසල්ලක්ඛෙත්වා භිත්තිං භින්දිත්වාපි නික්ඛමිතුකාමතාය භිත්තිං පහරි. තෙනාහ [Pg.352] ‘‘මෙත්තායනාමුඛෙන රාගො වඤ්චෙතී’’ති (නෙත්ති. අට්ඨ. 21), ‘‘අන්ධතමං තදා හොති, යං රාගො සහතෙ නර’’න්ති ච.

‘Tamevā’ti có nghĩa là visabhāgaliṅgam eva (chỉ người khác phái). ‘Liṅgasabhāge’ti, không phân biệt (avisesetvā), ngài nói (āha) là ‘piyapuggale’ti (nơi người thương). ‘Bhittiyuddhamakāsī’ti (đã giao chiến với bức tường), sau khi thọ trì giới (sīlaṃ adhiṭṭhāya), vị ấy ngồi (nisīditvā) trên giường (sayanapīṭhe) trong một căn phòng đóng kín cửa (pihitadvāre gabbhe) và tu tập tâm từ (mettaṃ bhāvento), bị tham ái khởi lên với tâm từ làm duyên cớ (mettāmukhena uppannarāgena) làm cho mù quáng (andhīkato), muốn đi (gantukāmo) đến chỗ người vợ (bhariyāya santikaṃ), không nhận ra (asallakkhetvā) cánh cửa (dvāraṃ), đã đập (pahari) vào bức tường (bhittiṃ) với ý muốn thoát ra ngoài (nikkhamitukāmatāya) dù phải phá vỡ (bhinditvāpi) bức tường (bhittiṃ). Do đó (tena), ngài nói (āha): ‘mettāyanāmukhena rāgo vañcetī’ti (‘tham ái lừa dối dưới chiêu bài tu tập tâm từ’) và ‘andhatamaṃ tadā hoti, yaṃ rāgo sahate naran’ti ca (‘khi tham ái chế ngự con người, lúc ấy là bóng tối dày đặc nhất’).

ආදානනික්ඛෙපපරිච්ඡින්නෙ අද්ධාපච්චුප්පන්නභූතෙ ධරමානතාය පච්චක්ඛතො විය උපලබ්භමානෙ ඛන්ධප්පබන්ධෙ ඉධ සත්තාදිග්ගහණං, න තියද්ධගතෙති ආහ ‘‘කාලකතෙ පනා’’තිආදි. කස්මා පන කාලකතෙ මෙත්තාභාවනා න ඉජ්ඣතීති? මෙත්තාබ්‍යාපාරස්ස අයොග්‍යට්ඨානභාවතො. න හි මතපුග්ගලො හිතූපසංහාරාරහො. යත්ථ සති සම්භවෙ පයොගතො හිතූපසංහාරො ලබ්භෙය්‍ය, තත්ථෙව මානසො හිතූපසංහාරො යුජ්ජෙය්‍ය. දුක්ඛාපනයනමොදප්පවත්තීසුපි එසෙව නයොති කරුණාභාවනාදීනම්පි කාලකතෙ අනිජ්ඣනං වුත්තන්ති දට්ඨබ්බං. අඤ්ඤත්ථ පගුණමෙත්තාඣානො ආචරියස්ස කාලකතභාවං අජානන්තො තං මෙත්තාය ඵරිතුකාමො ‘‘ආචරියං ආරබ්භ මෙත්තං ආරභතී’’ති වුත්තො. තෙනාහ ‘‘පගුණාව මෙ මෙත්තාඣානසමාපත්තී’’ති. නිමිත්තන්ති ආරම්මණං. ගවෙසාහීති ‘‘යං පුග්ගලං උද්දිස්සමෙත්තං ආරභසි, සො ජීවති න ජීවතී’’ති ජානාහීති අත්ථො. මෙත්තායන්තොති මෙත්තං කරොන්තො, මෙත්තං භාවෙන්තොති අත්ථො.

Idha (ở đây), việc dùng từ chúng sanh v.v… (sattādiggahaṇaṃ) là đối với dòng tương tục của các uẩn (khandhappabandhe) có thể nhận thức được (upalabbhamāne) như thể trực tiếp (paccakkhato viya) do sự hiện hữu (dharamānatāya) của nó, vốn đã trở thành hiện tại về thời gian (addhāpaccuppannabhūte) và được phân định bởi sự nắm giữ (ādāna, tức là tái sanh) và sự đặt xuống (nikkhepa, tức là chết), chứ không phải (na) đối với (dòng tương tục của các uẩn) đã đi vào ba thời (tiyaddhagate). Do đó, ngài nói (āha) ‘kālakate panā’tiādi (v.v… ‘còn đối với người đã chết’). Kasmā pana kālakate mettābhāvanā na ijjhati’ti (Tại sao việc tu tập tâm từ đối với người đã chết lại không thành tựu?). (Là do) Mettābyāpārassa ayogyaṭṭhānabhāvato (vì đó là trường hợp không thích hợp cho hoạt động của tâm từ). Hi (thật vậy), matapuggalo (người đã chết) na hitūpasaṃhārāraho (không phải là người thích hợp để mang lại lợi ích). Yattha (nơi nào) mà việc mang lại lợi ích bằng nỗ lực (payogato hitūpasaṃhāro) có thể đạt được (labbheyya) khi có khả năng (sati sambhave), thì chỉ ở nơi đó (tattheva) việc mang lại lợi ích bằng tâm ý (mānaso hitūpasaṃhāro) mới thích hợp (yujjeyya). Eseva nayo (cũng cùng một phương pháp ấy) trong việc loại trừ khổ đau và trong sự phát sinh hoan hỷ (dukkhāpanayanamodappavattīsupi), do đó, nên hiểu rằng (iti daṭṭhabbaṃ) việc không thành tựu (anijjhanaṃ) của việc tu tập bi, hỷ v.v… (karuṇābhāvanādīnam pi) đối với người đã chết (kālakate) cũng đã được nói đến (vuttaṃ). Ở một nơi khác (aññattha), một vị tỳ khưu trẻ đã thuần thục thiền từ (paguṇamettājhāno), không biết (ajānanto) việc thầy của mình đã qua đời (ācariyassa kālakatabhāvaṃ), muốn biến mãn tâm từ (mettāya pharitukāmo) đến vị ấy (taṃ), đã được nói là (vutto) ‘ācariyaṃ ārabbha mettaṃ ārabhati’ (bắt đầu tu tập tâm từ đối với vị thầy). Do đó (tena), ngài nói (āha) ‘paguṇāva me mettājhānasamāpattī’ti (sự nhập thiền từ của tôi đã thuần thục). ‘Nimittan’ti là ārammaṇaṃ (đề mục). ‘Gavesāhī’ti có nghĩa là (attho) jānāhi (hãy biết) ‘yaṃ puggalaṃ uddissa mettaṃ ārabhasi, so jīvati na jīvatī’ti (người mà ngươi hướng đến để bắt đầu tu tập tâm từ, người ấy còn sống hay không còn sống). ‘Mettāyanto’ti có nghĩa là (attho) mettaṃ karonto (đang thực hành tâm từ), mettaṃ bhāvento (đang tu tập tâm từ).

241. අත්තනි භාවනා නාම සක්ඛිභාවත්ථාති නානාවිධසුඛානුබන්ධඅනවජ්ජසුඛඅබ්‍යාසෙකසුඛාදි යං අත්තනි උපලබ්භති, තං නිදස්සෙන්තො තස්ස වත්තමානතාය ආහ ‘‘අහං සුඛිතො හොමී’’ති. සරීරසුඛං නාම අනෙකන්තිකං, ඊදිසස්ස පුග්ගලස්ස අනොකාසං චිත්තදුක්ඛන්ති තදභාවං සන්ධායාහ ‘‘නිද්දුක්ඛොති වා’’ති. හොමීති සම්බන්ධො. තථා අවෙරොතිආදීසු, විසෙසතො ච දුක්ඛාභාවෙ සුඛසඤ්ඤා. සා පනායං නිද්දුක්ඛතා වෙරීනං පුග්ගලානං වෙරසඤ්ඤිතානං පාපධම්මානං අභාවතො, විසෙසතො බ්‍යාපාදවිරහතො ඊඝසඤ්ඤිතාය ඊතියා අභාවතො, අනවජ්ජකායිකසුඛසමඞ්ගිතාය ච හොතීති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘අවෙරො අබ්‍යාපජ්ජො අනීඝො සුඛී’’ති. අත්තානං පරිහරාමීති එවංභූතො හුත්වා මම අත්තභාවං පවත්තෙමි, යාපෙමීති අත්ථො.

241. ‘Attani bhāvanā nāma sakkhibhāvatthā’ti (việc tu tập đối với tự thân là nhằm mục đích làm nhân chứng), do đó, để chỉ ra (nidassento) sự an lạc (yaṃ sukhaṃ) như là sự an lạc không có tội lỗi, sự an lạc không bị phiền não làm vẩn đục, vốn đi kèm với nhiều loại an lạc khác nhau (nānāvidhasukhānubandhaanavajjasukhaabyāsekasukhādi) được tìm thấy (upalabbhati) nơi chính mình (attani), và do tính chất hiện tại (vattamānatāya) của sự an lạc ấy (tassa), ngài nói (āha) ‘ahaṃ sukhito homī’ti (mong tôi được an lạc). Sarīrasukhaṃ nāma (cái gọi là thân lạc) thì anekantikaṃ (không chắc chắn), và đối với một người như vậy (īdisassa puggalassa), tâm khổ (cittadukkhaṃ) không có cơ hội (anokāsaṃ) (khởi lên), nhắm đến sự vắng mặt của nó (tadabhāvaṃ sandhāya), ngài nói (āha) ‘niddukkho’ti vā (hoặc ‘không có khổ đau’). (Từ này) có liên hệ (sambandho) với homi (mong tôi được). Tương tự (tathā) trong các câu ‘avero’tiādīsu (v.v… ‘không có oan trái’). Và đặc biệt (visesato ca), trong sự vắng mặt của khổ đau (dukkhābhāve) có sự tưởng về an lạc (sukhasaññā). Sā panāyaṃ niddukkhatā (hơn nữa, trạng thái không khổ đau này) có được (hoti) là do sự vắng mặt (abhāvato) của những người oan trái (verīnaṃ puggalānaṃ) và của các ác pháp được xem là oan trái (verasaññitānaṃ pāpadhammānaṃ), đặc biệt (visesato) là do sự thoát khỏi sân hận (byāpādavirahato), do sự vắng mặt (abhāvato) của tai họa (ītiyā) được xem là sự phiền muộn (īghasaññitāya), và do được phú bẩm sự an lạc về thân không có tội lỗi (anavajjakāyikasukhasamaṅgitāya ca). Để chỉ ra điều này, ngài nói (dassento āha) ‘avero abyāpajjo anīgho sukhī’ti (không oan trái, không sân hận, không phiền muộn, được an lạc). ‘Attānaṃ pariharāmi’ti có nghĩa là (attho) evaṃbhūto hutvā (sau khi trở thành như vậy), tôi làm cho tự thể của tôi tiếp diễn (mama attabhāvaṃ pavattemi), tôi duy trì (yāpemi).

එවං සන්තෙ යං විභඞ්ගෙ වුත්තං, තං විරුජ්ඣතීති සම්බන්ධො. එවං සන්තෙති එවං සති, යදි අත්තනිපි මෙත්තා භාවෙතබ්බාති අත්ථො. ‘‘යං විභඞ්ගෙ වුත්ත’’න්ති වත්වා [Pg.353] විභඞ්ගදෙසනාය සමානගතිකං සුත්තපදං ආහරන්තො ‘‘කථඤ්ච භික්ඛූ’’තිආදිමාහ. තස්සත්ථො පරතො ආගමිස්සති.

Khi như vậy, điều đã được nói trong bộ Phân Tích (Vibhaṅga) sẽ bị mâu thuẫn, đó là mối liên hệ. ‘Evaṃ sante’ có nghĩa là: Nếu như vậy, nếu tâm từ cũng phải được tu tập đối với bản thân. Sau khi nói ‘Điều đã được nói trong bộ Phân Tích’, ngài đã trích dẫn một đoạn kinh có nội dung tương tự với bài thuyết giảng trong bộ Phân Tích và nói câu bắt đầu bằng ‘Và này các Tỳ khưu, thế nào là...’. Ý nghĩa của câu đó sẽ được trình bày ở phần sau.

තන්ති විභඞ්ගාදීසු වචනං. අප්පනාවසෙනාති අප්පනාවහභාවනාවසෙන. ඉදන්ති ‘‘අහං සුඛිතො හොමී’’තිආදිවචනං. සක්ඛිභාවවසෙනාති අහං විය සබ්බෙ සත්තා අත්තනො සුඛකාමා, තස්මා තෙසු මයා අත්තනි විය සුඛූපසංහාරො කාතබ්බොති එවං තත්ථ අත්තානං සක්ඛිභාවෙ ඨපනවසෙන. තෙනාහ ‘‘සචෙපි හී’’තිආදි. කස්මා පන අත්තනි භාවනා අප්පනාවහා න හොතීති? අත්තසිනෙහවසෙන සපරිස්සයභාවතො. කොට්ඨාසන්තරෙ පන භාවිතභාවනස්ස තත්ථාපි සීමසම්භෙදො හොතියෙව.

Từ ‘Taṃ’ là lời nói trong bộ Phân Tích v.v... ‘Appanāvasena’ có nghĩa là do năng lực của sự tu tập dẫn đến an chỉ định. ‘Idaṃ’ là lời nói bắt đầu bằng ‘Mong tôi được an lạc’. ‘Sakkhibhāvavasena’ có nghĩa là do năng lực của việc đặt bản thân làm nhân chứng trong trường hợp đó, như sau: ‘Giống như ta, tất cả chúng sanh đều mong cầu hạnh phúc cho bản thân, do đó, ta nên mang lại hạnh phúc cho họ giống như cho chính mình’. Vì thế, ngài đã nói câu bắt đầu bằng ‘sacepi hi’. Vậy tại sao sự tu tập đối với bản thân lại không dẫn đến an chỉ định? Vì có sự nguy hiểm do năng lực của ái luyến bản thân. Tuy nhiên, đối với người đã tu tập ở một phần khác, sự phá vỡ ranh giới cũng xảy ra ngay cả đối với bản thân người ấy.

සබ්බා දිසාති අනවසෙසා දසපි දිසා. අනුපරිගම්ම චෙතසාති චිත්තෙන පරියෙසනවසෙන අනුගන්ත්වා. නෙවජ්ඣගා පියතරමත්තනා ක්වචීති සබ්බුස්සාහෙන පරියෙසන්තො අතිසයෙන අත්තතො පියතරං අඤ්ඤං සත්තං කත්ථචි දිසාය නෙව අධිගච්ඡෙය්‍ය න පස්සෙය්‍ය. එවං පියො පුථු අත්තා පරෙසන්ති එවං කස්සචි අත්තතො පියතරස්ස අනුපලබ්භනවසෙන පුථු විසුං විසුං තෙසං තෙසං සත්තානං අත්තා පියො. තස්මා තෙන කාරණෙන, අත්තකාමො අත්තනො හිතසුඛං ඉච්ඡන්තො, පරං සත්තං අන්තමසො කුන්ථකිපිල්ලිකම්පි, න හිංසෙ න හනෙය්‍ය, න විහෙඨෙය්‍යාති අත්ථො.

‘Sabbā disā’ (tất cả các phương) là tất cả mười phương không sót. ‘Anuparigamma cetasā’ (đi khắp với tâm) là đi theo với tâm bằng cách tìm kiếm. ‘Nevajjhagā piyataramattanā kvaci’ (không tìm thấy ai thân hơn mình ở bất cứ đâu) có nghĩa là: dù tìm kiếm với tất cả nỗ lực, cũng không thể tìm được, không thể thấy được ở bất cứ phương nào một chúng sanh khác đáng yêu quý hơn bản thân mình một cách vượt trội. ‘Evaṃ piyo puthu attā paresaṃ’ (cũng vậy, bản thân là rất thân đối với những người khác) có nghĩa là: vì không tìm thấy ai đáng yêu quý hơn bản thân, nên đối với mỗi chúng sanh riêng biệt, bản thân của họ là đáng yêu quý. Do đó, vì lý do đó, người mong cầu cho bản thân, mong muốn lợi ích và hạnh phúc cho mình, không nên làm hại, không nên giết, không nên não hại chúng sanh khác, cho đến cả con sâu con kiến. Đó là ý nghĩa.

අයං නයොති සබ්බෙහි සත්තෙහි, අත්තනො ච පියතරභාවං නිදස්සෙත්වා තෙසු කරුණායනං වදතා භගවතා සුඛෙසිතාය ‘‘අත්තානං සක්ඛිභාවෙ ඨපෙත්වා සත්තෙසු මෙත්තා භාවෙතබ්බා’’ති මෙත්තාභාවනාය නයදස්සනං කතමෙවාති අත්ථො.

‘Ayaṃ nayo’ (đây là phương pháp) có nghĩa là: Đức Thế Tôn, sau khi chỉ ra rằng đối với tất cả chúng sanh, chính bản thân họ là đáng yêu quý nhất, và sau khi thuyết về lòng bi mẫn đối với họ, đã thực sự chỉ ra phương pháp tu tập tâm từ rằng: ‘Do sự tìm cầu hạnh phúc, hãy đặt bản thân làm nhân chứng và tu tập tâm từ đối với các chúng sanh’.

242. සුඛපවත්තනත්ථන්ති සුඛෙන අකිච්ඡෙන මෙත්තාය පවත්තනත්ථං. ය්වාස්සාති යො පුග්ගලො අස්ස යොගිනො. පියොති ඉට්ඨො. මනාපොති මනවඩ්ඪනකො. ගරූති ගුණවිසෙසවසෙන ගරුකාතබ්බො. භාවනීයොති සම්භාවෙතබ්බො. ආචරියමත්තොති සීලාදිනා ආචරියප්පමාණො. පියවචනාදීනීති ආදි-සද්දෙන අත්ථචරියාදිකෙ සඞ්ගණ්හාති. සීලසුතාදීනීති ආදි-සද්දෙන සද්ධාදිකෙ, ධුතධම්මජාගරියානුයොගාදිකෙ ච සඞ්ගණ්හාති.

242. ‘Sukhapavattanatthaṃ’ (để dễ dàng phát sinh) có nghĩa là để tâm từ phát sinh một cách dễ dàng, không khó khăn. ‘Yvāssa’ là người nào đối với vị hành giả ấy. ‘Piyo’ (thân) là người đáng mong mỏi. ‘Manāpo’ (ái) là người làm cho tâm tăng trưởng. ‘Garu’ (kính) là người đáng kính trọng do năng lực của các phẩm chất đặc biệt. ‘Bhāvanīyo’ (trọng) là người đáng tán dương. ‘Ācariyamatto’ (ngang bậc thầy) là người có tầm mức của một vị thầy về giới v.v... Trong từ ‘piyavacanādīni’ (lời nói khả ái v.v...), tiếp vĩ ngữ ‘ādi’ bao gồm cả lợi hành v.v... Trong từ ‘sīlasutādīni’ (giới, văn v.v...), tiếp vĩ ngữ ‘ādi’ bao gồm cả tín v.v... và các pháp đầu đà, sự thực hành tỉnh thức v.v...

කාමන්ති [Pg.354] යුත්තප්පත්තකාරිතාසුඛසිද්ධිදීපනොයං නිපාතො. තෙනෙතං දීපෙති – තාදිසං පුග්ගලං උද්දිස්ස භාවනං ආරභන්තො යොගී යුත්තප්පත්තකාරී, සුඛෙන චස්ස තත්ථ භාවනා ඉජ්ඣති, තෙන පන යොගිනා තාවතා සන්තොසො න කාතබ්බොති. තෙනාහ ‘‘අප්පනා සම්පජ්ජතී’’තිආදි. සීමාසම්භෙදන්ති මරියාදාපනයනං, අත්තා පියො මජ්ඣත්තො වෙරීති විභාගාකරණන්ති අත්ථො. තදනන්තරන්ති තතො පියමනාපගරුභාවනීයතො, තත්ථ වා මෙත්තාධිගමතො අනන්තරං. අතිප්පියසහායකෙ මෙත්තා භාවෙතබ්බාති සම්බන්ධො, ගරුට්ඨානීයෙ පටිලද්ධං මෙත්තාමනසිකාරං අතිප්පියසහායකෙ උපසංහරිතබ්බන්ති අත්ථො. සුඛූපසංහාරකතස්ස තං හොති පගෙව පටිපක්ඛධම්මානං වික්ඛම්භිතත්තා. අතිප්පියසහායකතො අනන්තරං මජ්ඣත්තෙ මෙත්තා භාවෙතබ්බා මජ්ඣත්තං පියගරුට්ඨානෙ ඨපෙතුං සුකරභාවතො. ‘‘අතිප්පියසහායකතො’’ති ච ඉදං පුරිමාවත්ථං ගහෙත්වා වුත්තං. පගුණමනසිකාරාධිගමතො පට්ඨාය හිස්ස සොපි පියට්ඨානෙ එව තිට්ඨති. මජ්ඣත්තතො වෙරීපුග්ගලෙති මජ්ඣත්තපුග්ගලෙ මෙත්තායන්තෙන තත්ථ පගුණමනසිකාරාධිගමෙන පියභාවං උපසංහරිත්වා තදනන්තරං වෙරීපුග්ගලං භාවනාය මජ්ඣත්තෙ ඨපෙත්වා තතො මජ්ඣත්තතො පියභාවූපසංහාරෙන වෙරීපුග්ගලෙ මෙත්තා භාවෙතබ්බා. ‘‘වෙරීපුග්ගලෙ’’ති ච ඉදං පුරිමාවත්ථං ගහෙත්වා වුත්තං. එකෙකස්මිං කොට්ඨාසෙ මුදුං කම්මනියං චිත්තං කත්වාති පියගරුට්ඨානීයො, අතිප්පියො, මජ්ඣත්තො, වෙරීති චතූසු පුග්ගලකොට්ඨාසෙසු පඨමං තාව පියගරුට්ඨානීයෙ මෙත්තාභාවනං අධිගන්ත්වා වසීභාවප්පත්තියා තථාපවත්තං චිත්තං කොට්ඨාසන්තරූපසංහාරත්ථං මුදුං කම්මනියං කත්වා තදනන්තරං අතිප්පියසහායෙ අතිප්පියභාවං වික්ඛම්භෙත්වා පියභාවමත්තෙ චිත්තං ඨපෙන්තෙන භාවනා උපසංහරිතබ්බා, තම්පි වසීභාවාපාදනෙන මුදුං කම්මනියං කත්වා තදනන්තරං මජ්ඣත්තෙ උදාසිනභාවං වික්ඛම්භෙත්වා පියභාවං උපට්ඨපෙත්වා භාවනා උපසංහරිතබ්බා, පුන තම්පි වසීභාවාපාදනෙන මුදුං කම්මනියං කත්වා තදනන්තරං වෙරිම්හි වෙරීසඤ්ඤං වික්ඛම්භෙත්වා මජ්ඣත්තභාවූපට්ඨපනමුඛෙන පියභාවං උප්පාදෙන්තෙන භාවනා උපසංහරිතබ්බා. තෙන වුත්තං ‘‘තදනන්තරෙ තදනන්තරෙ උපසංහරිතබ්බ’’න්ති, ඣානචිත්තං උපනෙතබ්බං උප්පාදෙතබ්බන්ති අත්ථො.

‘Kāmaṃ’ là một tiểu từ chỉ rõ sự thực hành điều thích hợp, đúng đắn và sự thành tựu dễ dàng. Do đó, nó chỉ rõ điều này: vị hành giả bắt đầu tu tập hướng đến một người như vậy là người làm điều thích hợp, đúng đắn; và sự tu tập của vị ấy đối với người đó sẽ thành tựu một cách dễ dàng. Tuy nhiên, vị hành giả ấy không nên hài lòng chỉ với chừng đó. Vì thế, ngài đã nói câu bắt đầu bằng ‘an chỉ định thành tựu’. ‘Sīmāsambheda’ (phá vỡ ranh giới) có nghĩa là loại bỏ giới hạn, tức là không phân chia thành: bản thân, người thân, người trung lập, kẻ thù. ‘Tadanantaraṃ’ (sau đó) là sau người thân ái, đáng kính, đáng trọng đó; hoặc là sau khi đã đạt được tâm từ đối với người đó. Mối liên hệ là: tâm từ nên được tu tập đối với người bạn rất thân. Nghĩa là, tác ý về tâm từ đã đạt được đối với người ở vị trí đáng kính nên được áp dụng cho người bạn rất thân. Điều đó trở nên dễ dàng áp dụng đối với vị ấy vì các pháp đối nghịch đã được chế ngự từ trước. Sau người bạn rất thân, tâm từ nên được tu tập đối với người trung lập, vì dễ dàng đặt người trung lập vào vị trí của người thân ái, đáng kính. Và câu ‘sau người bạn rất thân’ này được nói dựa trên trạng thái trước đó. Vì kể từ khi đạt được tác ý thuần thục, người đó cũng đứng ở vị trí của người thân. Sau người trung lập là kẻ thù: người đang tu tập tâm từ đối với người trung lập, sau khi đã áp dụng trạng thái thân ái cho người đó bằng tác ý thuần thục, sau đó nên đặt kẻ thù vào vị trí trung lập bằng sự tu tập, rồi từ trạng thái trung lập đó, bằng cách áp dụng trạng thái thân ái, nên tu tập tâm từ đối với kẻ thù. Và câu ‘đối với kẻ thù’ này được nói dựa trên trạng thái trước đó. ‘Làm cho tâm trở nên mềm mại, dễ sử dụng trong mỗi phần’ có nghĩa là: trong bốn loại người – người thân ái đáng kính, người rất thân, người trung lập, và kẻ thù – trước hết, sau khi đạt được sự tu tập tâm từ đối với người thân ái đáng kính và đạt đến mức độ thuần thục, làm cho tâm đã vận hành như vậy trở nên mềm mại và dễ sử dụng để áp dụng cho phần khác. Sau đó, đối với người bạn rất thân, chế ngự trạng thái rất thân và đặt tâm vào trạng thái chỉ là thân, rồi áp dụng sự tu tập. Sau khi làm cho tâm đó cũng trở nên mềm mại và dễ sử dụng bằng cách đạt đến mức độ thuần thục, sau đó, đối với người trung lập, chế ngự trạng thái dửng dưng, làm cho trạng thái thân ái khởi lên và áp dụng sự tu tập. Lại nữa, sau khi làm cho tâm đó cũng trở nên mềm mại và dễ sử dụng bằng cách đạt đến mức độ thuần thục, sau đó, đối với kẻ thù, chế ngự tưởng về kẻ thù, và bằng cách làm cho trạng thái trung lập khởi lên làm nền tảng, làm cho trạng thái thân ái sinh khởi, rồi áp dụng sự tu tập. Do đó, đã được nói rằng ‘nên áp dụng lần lượt sau đó’, có nghĩa là tâm thiền nên được hướng đến, nên được làm cho sinh khởi.

වෙරීපුග්ගලො වා නත්ථි කම්මබලෙන වා එතරහි පයොගසම්පත්තියා වා සබ්බසො අනත්ථකරස්ස අභාවතො. මහාපුරිසජාතිකත්තාති මහාපුරිසසභාවත්තා [Pg.355] චිරකාලපරිචයසමිද්ධඛන්තිමෙත්තානුද්දයාදිගුණසම්පන්නතාය උළාරජ්ඣාසයත්තාති අත්ථො. තාදිසො හි සබ්බසහො පරාපරාධං තිණායපි න මඤ්ඤති. තෙන වුත්තං ‘‘අනත්ථං කරොන්තෙපි පරෙ වෙරීසඤ්ඤාව නුප්පජ්ජතී’’ති. තෙනාති තෙන යොගිනා. අත්ථි වෙරීපුග්ගලොති සම්බන්ධො.

Hoặc không có người oan trái là do năng lực của nghiệp quá khứ, hoặc do sự thành tựu của nỗ lực hiện tại, do hoàn toàn không có người làm điều bất lợi. "Do là bậc đại nhân" có nghĩa là: do có bản tánh của bậc đại nhân, do đã thành tựu các đức tính như nhẫn nại, từ ái, bi mẫn, v.v... nhờ sự thực hành thuần thục trong thời gian dài, do có chí nguyện cao thượng. Quả vậy, người như thế có thể kham nhẫn tất cả, lỗi lầm của người khác cũng không xem trọng bằng cọng cỏ. Do đó đã được nói rằng: “dù người khác làm điều bất lợi, tưởng niệm về kẻ thù vẫn không khởi lên”. "Bởi người ấy" là bởi hành giả ấy. Cần được liên kết với câu ‘có người oan trái’.

243. පුරිමපුග්ගලෙසූති පියාදීසු ඣානස්ස ආරම්මණභූතෙසු පුරිමෙසු පුග්ගලෙසු. මෙත්තං සමාපජ්ජිත්වාති පටිඝං වික්ඛම්භෙත්වා උප්පාදිතං මෙත්තාඣානං සමාපජ්ජිත්වා. මෙත්තායන්තෙන පටිඝං පටිවිනොදෙතබ්බන්ති එත්ථ කෙචි පන ‘‘උපචාරජ්ඣානං සම්පාදෙත්වා’’ති අත්ථං වදන්ති, තෙසං උපචාරජ්ඣානතො වුට්ඨානම්පි ඉච්ඡිතබ්බං සියා ‘‘වුට්ඨහිත්වා’’ති වුත්තත්තා. පුබ්බෙ තස්මිං පුග්ගලෙ අසතියා අමනසිකාරෙන පටිඝං අනුප්පාදෙන්තස්ස සාධාරණතො තං වික්ඛම්භෙත්වා ඣානස්ස උප්පාදනං, සමාපජ්ජනඤ්ච වුත්තං. ඉදානි පන තං අනුස්සරන්තස්සපි මනසි කරොන්තස්සපි යථා පටිඝං න උප්පජ්ජති, තං විධිං දස්සෙතුං ඉදං වුත්තං ‘‘තං පුග්ගලං මෙත්තායන්තෙන පටිඝං විනොදෙතබ්බ’’න්ති. මෙත්තායනමෙව හි ඉධ පටිඝවිනොදනං අධිප්පෙතං. න නිබ්බාතීති න වූපසම්මති.

243. "Đối với những người trước" là đối với những người trước đây, tức những người thân yêu v.v..., là những đối tượng của thiền. "Sau khi nhập tâm từ" là sau khi đã chế ngự sân hận và chứng đắc thiền từ đã được phát sinh. Ở đây, trong câu "nên loại bỏ sân hận bằng cách rải tâm từ", tuy nhiên một số vị nói rằng ý nghĩa là “sau khi thành tựu cận định”. Theo quan điểm của họ, việc xuất khỏi cận định cũng nên được chấp nhận vì đã được nói là “sau khi xuất khỏi”. Trước đây, đã nói về sự phát sinh và chứng đắc thiền sau khi chế ngự sân hận ấy một cách thông thường đối với người không làm phát sinh sân hận đối với người ấy do không chánh niệm, không tác ý. Còn bây giờ, điều này được nói để chỉ ra phương pháp mà theo đó sân hận không phát sinh ngay cả khi đang tưởng nhớ, ngay cả khi đang tác ý đến người ấy: “nên loại bỏ sân hận bằng cách rải tâm từ đến người ấy”. Quả vậy, ở đây, chính việc rải tâm từ được chủ ý là sự loại bỏ sân hận. "Không dập tắt" là không lắng dịu.

අනුසාරතොති අනුගමනතො, පච්චවෙක්ඛණතොති අත්ථො. ඝටිතබ්බන්ති වායමිතබ්බං.

"Anusārato" có nghĩa là do đi theo sau, do quán xét. "Ghaṭitabbaṃ" là nên cố gắng.

තඤ්ච ඛො ඝටනං වායමනං. ඉමිනා ඉදානි වක්ඛමානෙන ආකාරෙන.

Và sự cố gắng, nỗ lực ấy (nên được thực hiện) bằng phương cách này sẽ được nói đến bây giờ.

උභතො ද්වීසු ඨානෙසු දණ්ඩො එතස්සාති උභතොදණ්ඩකං, තෙන. ඔචරකා ලාමකාචාරා පාපපුරිසා. තත්‍රාපීති තෙසුපි අඞ්ගමඞ්ගානි ඔක්කන්තෙසුපි. තෙනාති මනොපදොසෙන. න සාසනකරො. සබ්බපාපස්ස අකරණං හි සාසනං. තස්සෙවාති තතොපි. නිස්සක්කෙ හි ඉදං සාමිවචනං, සමුච්චයෙ ච එව-සද්දො, පඨමං කුද්ධපුරිසතොපීති අත්ථො. තෙනාති කුජ්ඣනෙන. පාපියොති පාපතරො. සාරම්භාදිකස්ස කිලෙසානුබන්ධස්ස වත්ථුභාවතො කොධස්ස සාවජ්ජතං ඤත්වාපි කුජ්ඣනතො සචෙ කොධෙ අනවජ්ජසඤ්ඤී කුද්ධස්ස පුග්ගලස්ස න පටිකුජ්ඣෙය්‍යාති කෙචි. උභින්නන්ති ද්වින්නං පුග්ගලානං. තෙනාහ ‘‘අත්තනො ච පරස්ස චා’’ති. අථ වා උභින්නන්ති උභයෙසං ලොකානං, ඉධලොකපරලොකානන්ති අත්ථො.

"Ubhatodaṇḍakaṃ" là (cái cưa) có cán ở hai đầu. Bởi cái cưa ấy. "Ocarakā" là những người có hạnh kiểm thấp hèn, "lāmakācārā" là những người có hành vi xấu xa, "pāpapurisā" là những người ác. "Tatrāpi" là ngay cả đối với họ, những người đang cắt các chi phần lớn nhỏ. "Tena" là do sự làm hư hỏng tâm ý. "Không phải là người thực hành giáo pháp". Quả vậy, giáo pháp là không làm mọi điều ác. "Tasseva" là hơn người ấy. Quả vậy, sở hữu cách này được dùng theo nghĩa của xuất xứ cách, và từ ‘eva’ được dùng theo nghĩa kết hợp, ý nghĩa là "còn hơn cả người nổi giận trước". "Tena" là do nổi giận. "Pāpiyo" là xấu xa hơn. Bởi vì là nền tảng cho chuỗi phiền não như tranh đua v.v..., và do nổi giận dù đã biết tính chất có tội lỗi của sân hận. Một số vị nói rằng: nếu người có tưởng là không có tội lỗi trong sự sân hận không nổi giận lại với người đã nổi giận. "Ubhinnanti" là của hai người. Do đó Ngài nói: “của mình và của người khác”. Hoặc là, "ubhinnanti" là của cả hai thế giới, ý nghĩa là của đời này và đời sau.

සපත්තකන්තාති [Pg.356] පටිසත්තූහි ඉච්ඡිතා. සපත්තකරණාති තෙහි කාතබ්බා. කොධනන්ති කුජ්ඣනසීලං. කොධනායන්ති කොධනො අයං, අයන්ති ච නිපාතමත්තං. කොධපරෙතොති කොධෙන අනුගතො, පරාභිභූතො වා. දුබ්බණ්ණොව හොතීති පකතියා වණ්ණවාපි අලඞ්කතපටියත්තොපි මුඛවිකාරාදිවසෙන විරූපො එව හොති එතරහි, ආයතිං චාති. කොධාභිභවස්ස එකන්තිකමිදං ඵලන්ති දීපෙතුං ‘‘දුබ්බණ්ණො වා’’ති අවධාරණං කත්වා පුන ‘‘කොධාභිභූතො’’ති වුත්තං. න පචුරත්ථොති න පහූතධනො. න භොගවාති උපභොගපරිභොගවත්ථුරහිතො. න යසවාති න කිත්තිමා.

"Sapattakanta" là được mong muốn bởi kẻ thù. "Sapattakaraṇa" là việc nên làm bởi chúng. "Kodhana" là người có tính hay sân hận. "Kodhanāyaṃ" được tách thành "kodhano ayaṃ", và "ayaṃ" chỉ là một tiểu từ. "Kodhapareto" là bị theo đuổi bởi sân hận, hoặc bị áp đảo. "Trở nên xấu xí" là dù tự nhiên có xinh đẹp, dù có trang điểm, do sự biến dạng của nét mặt v.v..., hiện tại và cả trong tương lai, vẫn trở nên xấu xí. Để chỉ ra rằng kết quả này là chắc chắn của việc bị sân hận áp đảo, sau khi đã dùng sự xác định “hoặc là xấu xí”, lại nói “bị sân hận áp đảo”. "Na pacurattho" là không có nhiều của cải. "Na bhogavā" là không có vật dụng để hưởng thụ và tiêu dùng. "Na yasavā" là không có danh tiếng.

ඡවාලාතන්ති ඡවදහනාලාතං, චිතකායං සන්තජ්ජනුම්මුක්කන්තිපි වදන්ති. උභතොපදිත්තන්ති උභොසු කොටීසු දඩ්ඪං. මජ්ඣෙ ගූථගතන්ති වෙමජ්ඣට්ඨානෙ සුනඛස්ස වා සිඞ්ගාලස්ස වා උහදෙන ගූථෙන මක්ඛිතං. කට්ඨත්ථන්ති දාරුකිච්චං. නෙව ඵරති න සාධෙති. තථූපමාහන්ති තථූපමං තාදිසං අහං. ඉමන්ති ‘‘සො ච හොති අභිජ්ඣාලූ’’තිආදිනා (ඉතිවු. 92) හෙට්ඨා වුත්තං සන්ධාය සත්ථා වදති, තස්මා කාමෙසු තිබ්බසාරාගතාදිනා සීලරහිතන්ති අධිප්පායො. ඉධ පන බ්‍යාපන්නචිත්තං පදුට්ඨමනසඞ්කප්පතාවසෙන යොජෙතබ්බං.

"Chavālātaṃ" là khúc củi dùng để thiêu xác chết. Một số vị cũng nói là khúc củi cháy dở trên giàn thiêu. "Ubhatopadittaṃ" là bị cháy ở cả hai đầu. "Majjhe gūthagataṃ" là bị dính phân được thải ra bởi chó hoặc bởi chó rừng ở khúc giữa. "Kaṭṭhatthaṃ" là việc dùng làm củi. Không thể hoàn thành, không thể thực hiện được. "Tathūpamāhaṃ" là Ta nói ví như thế, giống như thế. "Imaṃ" (điều này): bậc Đạo Sư nói nhắm đến điều đã được nói ở phần trước bằng câu “và người ấy có lòng tham ái” v.v... Do đó, ý muốn nói là người không có giới do có lòng tham đắm mãnh liệt v.v... trong các dục. Tuy nhiên ở đây, nên được hiểu theo phương diện có tâm bị hư hoại, có tư duy và ý định xấu xa.

සො දානි ත්වන්තිආදි යථාවුත්තෙහි සුත්තපදෙහි අත්තනො ඔවදනාකාරදස්සනං.

Câu bắt đầu bằng “Vậy nay ngươi...” là sự chỉ ra phương cách tự khuyên răn chính mình bằng những câu kinh đã được nói đến.

244. යො යො ධම්මොති කායසමාචාරාදීසු යො යො සුචරිතධම්මො. වූපසන්තොති සංයතො. පරිසුද්ධොති කිලෙසමලවිගමෙන විසුද්ධො. කිලෙසදාහාභාවෙන වා උපසන්තො, අනවජ්ජභාවෙන පරිසුද්ධො, කායසමාචාරස්සෙව උපසමො චිරකාලං සංයතකායකම්මතාය වෙදිතබ්බො. එවං සෙසෙසුපි.

244. "Pháp nào, pháp nào" là pháp thiện hạnh nào trong thân hành v.v... "Đã được lắng dịu" là được thu thúc. "Trong sạch" là thanh tịnh do sự loại trừ cấu uế của phiền não. Hoặc là tịch tịnh do không có sự thiêu đốt của phiền não, trong sạch do không có tội lỗi. Sự tịch tịnh chỉ riêng của thân hành nên được hiểu là do có thân nghiệp được thu thúc trong thời gian dài. Tương tự như vậy đối với những pháp còn lại.

තෙති වචීමනොසමාචාරෙ.

"Những pháp ấy" là khẩu hành và ý hành.

සොති උපසන්තවචීසමාචාරො පුග්ගලො. පටිසන්ථාරකුසලොති යථා පරෙහි ඡිද්දං න හොති, එවං පටිසන්ථරණෙ කුසලො. සඛිලොති අධිවාසනඛන්තිසඞ්ඛාතෙන [Pg.357] සඛිලභාවෙන සමන්නාගතො. සුඛසම්භාසොති පියකථො. සම්මොදකොති සම්මොදනීයකථාය සම්මොදනසීලො. උත්තානමුඛොති විකුණිතමුඛො අහුත්වා පීතිසොමනස්සවසෙන විකසිතමුඛො. පුබ්බභාසීති යෙන කෙනචි සමාගතො පටිසන්ථාරවසෙන පඨමංයෙව ආභාසනසීලො. මධුරෙන සරෙන ධම්මං ඔසාරෙති සරභඤ්ඤවසෙන. සරභාණං පන කරොන්තො පරිමණ්ඩලෙහි පරිපුණ්ණෙහි පදෙහි ච බ්‍යඤ්ජනෙහි ච අබ්‍යාකුලෙහි ධම්මකථං කථෙති.

"Người ấy" là người có khẩu hành an tịnh. "Khéo chào hỏi" là khéo léo trong việc chào hỏi thân mật theo cách mà không có sự sơ hở với người khác. "Thân thiện" là thành tựu thái độ thân thiện được gọi là sự kham nhẫn chịu đựng. "Nói lời dễ nghe" là người nói lời khả ái. "Hòa nhã" là có thói quen hoan hỷ với lời nói đáng hoan hỷ. "Mặt mày tươi tỉnh" là có gương mặt tươi nở do hỷ và ưu, không phải là người có gương mặt cau có. "Hay chào hỏi trước" là có thói quen bắt chuyện trước tiên bằng cách chào hỏi thân mật khi gặp gỡ với bất kỳ ai. Trì tụng giáo pháp với giọng ngọt ngào theo cách tụng ngâm. Còn khi thực hiện việc tụng ngâm, vị ấy thuyết pháp thoại bằng các từ và các câu tròn trịa, đầy đủ, không rối rắm.

සබ්බජනස්ස පාකටො සක්කච්චකිරියායාති අධිප්පායො. තෙනාහ ‘‘යො හී’’තිආදි. ඔකප්පෙත්වාති සද්දහිත්වා. ඔකප්පනලක්ඛණා හි සද්ධා. ඔහිතසොතොති අවහිතසොතො, සුස්සුසන්තොති අත්ථො. අට්ඨිංකත්වා අත්ථං කත්වා, අත්ථිකො වා හුත්වා.

Ý là: (vị ấy) hiển nhiên đối với tất cả mọi người bằng hành động cung kính. Do đó, ngài đã nói câu bắt đầu bằng 'yo hi'. Okappetvā nghĩa là sau khi có đức tin. Quả vậy, đức tin có trạng thái là sự tin tưởng vững chắc. Ohitasoto nghĩa là người lắng tai nghe, người muốn nghe. Aṭṭhiṃkatvā nghĩa là sau khi xem là lợi ích, hoặc trở thành người có mong muốn thiết tha.

‘‘එකොපි න වූපසන්තො හොතී’’ති පාඨො, එවරූපො පුග්ගලො නිරයතො නිරයං උපපජ්ජන්තො බහුකාලං තත්ථෙව සංසරතීති දස්සෙතුං ‘‘අට්ඨමහානිරයසොළසඋස්සදනිරයපරිපූරකො භවිස්සතී’’ති වුත්තං. තත්ථ සඤ්ජීවාදයො අට්ඨ මහානිරයා. අවීචිමහානිරයස්ස ද්වාරෙ ද්වාරෙ චත්තාරො චත්තාරො කත්වා කුක්කුළාදයො සොළස උස්සදනිරයා. කාරුඤ්ඤං උපට්ඨපෙතබ්බං මහාදුක්ඛභාගිභාවතො. යස්මිං පුග්ගලෙ අවිහෙසාභූතා දුක්ඛාපනයනකාමතා උපතිට්ඨති, තත්ථ පටිඝො අනොකාසොවාති ආහ ‘‘කාරුඤ්ඤම්පි පටිච්ච ආඝාතො වූපසම්මතී’’ති.

Bản văn là 'Ekopi na vūpasanto hotī'. Để chỉ ra rằng: 'hạng người như vậy, tái sanh từ địa ngục này đến địa ngục khác, luân hồi trong đó một thời gian dài', đã được nói rằng: 'sẽ là người làm cho đầy đủ tám đại địa ngục và mười sáu địa ngục phụ'. Trong đó, tám đại địa ngục là Sañjīva, v.v. Mười sáu địa ngục phụ là Kukkuḷa, v.v., được tạo ra bốn cái ở mỗi cửa của đại địa ngục Avīci. Lòng bi mẫn nên được thiết lập do vì (họ) là người có phần đau khổ lớn. Ở người nào mà lòng mong muốn loại trừ đau khổ, vốn là sự không hãm hại, khởi lên, ở người đó, sự phẫn nộ không có cơ hội (để sanh khởi), do đó ngài nói: 'sự oán ghét cũng được lắng dịu nhờ duyên vào lòng bi mẫn'.

ඉමස්ස ච අත්ථස්සාති ‘‘යො යො ධම්මො’’තිආදිනා වුත්තස්ස අත්ථස්ස.

Và 'imassa atthassa' là của ý nghĩa đã được nói bằng (câu) bắt đầu bằng 'yo yo dhammo'.

245. යං වෙරී දුක්ඛාපෙතුං සක්කොති, සො තස්ස වසෙන ‘‘අත්තනො විසයෙ’’ති වුත්තො භික්ඛුනො කායො. කින්ති කිං කාරණං. තස්සාති වෙරිනො. අවිසයෙති දුක්ඛං උප්පාදෙතුං අසක්කුණෙය්‍යතාය අගොචරෙ. සචිත්තෙති අත්තනො චිත්තෙ. මහානත්ථකරන්ති ඉධලොකත්ථපරලොකත්ථපරමත්ථානං විරාධනවසෙන මහතො විපුලස්ස, නානාවිධස්ස ච දිට්ඨධම්මිකාදිභෙදස්ස අනත්ථස්ස කාරණං. මූලනිකන්තනන්ති සීලස්ස මූලානි නාම හිරොත්තප්පඛන්තිමෙත්තානුද්දයා, තෙසං ඡින්දනං. කොධො හි උප්පජ්ජමානොව පාණාතිපාතාදිවසෙන හිරොත්තප්පාදීනි උච්ඡින්දති. ජළොති අන්ධබාලො.

245. Thân của vị tỳ khưu, cái mà kẻ thù có thể làm cho đau khổ, cái đó được gọi là 'phạm vi của chính mình' do quyền lực của kẻ thù ấy. Kinti là vì lý do gì? Tassa là của kẻ thù. Avisaye là không phải đối tượng, do không thể làm cho đau khổ sanh khởi. Sacitte là trong tâm của mình. Mahānatthakaraṃ là nguyên nhân của sự vô ích lớn lao, rộng lớn, và đa dạng, có sự phân biệt như hiện tại, v.v., do sự hủy hoại các lợi ích ở đời này, lợi ích ở đời sau, và lợi ích tối thượng. Mūlanikantanaṃ là sự chặt đứt các cội rễ của giới, tức là tàm, quý, nhẫn, từ, và bi. Quả vậy, sân hận, ngay khi sanh khởi, liền chặt đứt tàm, quý, v.v., bằng cách sát sanh, v.v. Jaḷo là người ngu si mù quáng.

අනරියං [Pg.358] කම්මන්ති වෙරිනා කතමහාපරාධමාහ. යො සයන්ති යො ත්වං සයම්පි. දොසෙතුකාමොති කොධං උප්පාදෙතුකාමො. යදි කරි යදි අකාසි. දොසුප්පාදෙනාති දොසස්ස උප්පාදනෙන. දුක්ඛං තස්ස ච නාමාති දුක්ඛඤ්ච නාම තස්ස අපරාධකස්ස. නාමාති අසම්භාවනෙ නිපාතො, තෙන තස්ස කාරණං අනෙකන්තිකන්ති දස්සෙති. තෙනාහ ‘‘කාහසි වා න වා’’ති, කරිස්සසි න වා කරිස්සසීති අත්ථො. අහිතං මග්ගන්ති අත්තනො අහිතාවහං දුග්ගතිමග්ගං.

Bằng câu 'Anariyaṃ kammaṃ', ngài nói đến lỗi lầm lớn lao đã được kẻ thù thực hiện. Yo sayaṃ là yo tvaṃ sayampi. Dosetukāmo là người muốn làm cho sân hận sanh khởi. Yadi kari là yadi akāsi. Dosuppādena là bằng sự làm cho sân hận sanh khởi. Dukkhaṃ tassa ca nāma là dukkhañca nāma tassa aparādhakassa. Nāma là một tiểu từ có nghĩa là không tán thán (chê bai); bằng từ đó, ngài chỉ ra rằng việc làm (đau khổ) ấy là không chắc chắn. Do đó, ngài nói 'kāhasi vā na vā', nghĩa là 'ngươi sẽ làm hoặc sẽ không làm'. Ahitaṃ maggaṃ là con đường khổ cảnh, mang lại sự bất lợi cho chính mình.

අට්ඨානෙති දොසො තව අප්පියස්ස කාරාපකො, සත්තු පන තස්ස වසවත්තිතාය දාසසදිසොති අට්ඨානං පච්චාපකිරියාය. තස්මා තමෙව දොසං ඡින්දස්සු උච්ඡින්ද. ඛණිකත්තාති උදයවයපරිච්ඡින්නො අත්තනො පවත්තිකාලසඞ්ඛාතො ඛණො එතෙසං අත්ථීති ඛණිකා, තබ්භාවතො ඛණපභඞ්ගුභාවතොති අත්ථො. කස්ස දානීධ කුජ්ඣසීති අපරාධකස්ස සන්තානෙ යෙහි ඛන්ධෙහි තෙ අපරාධො කතො, තෙ තංඛණංයෙව සබ්බසො නිරුද්ධා. ඉදානි පන අඤ්ඤෙ තිට්ඨන්තීති කස්ස ත්වං ඉධ කුජ්ඣසි. න හි යුත්තං අනපරාධෙසු කුජ්ඣනන්ති අධිප්පායො. තං විනා කස්ස සො කරෙති යො පුග්ගලො යස්ස දුක්ඛං කරොති, තං දුක්ඛකිරියාය විසයභූතං පුග්ගලං විනා කස්ස නාම සො දුක්ඛකාරකො දුක්ඛං කරෙ කරෙය්‍ය. සයම්පි දුක්ඛහෙතු ත්වමිතීති එවං සයම්පි ත්වං එතස්ස දුක්ඛස්ස හෙතු, එවං සමානෙ තස්ස තුය්හඤ්ච තස්ස දුක්ඛස්ස හෙතුභාවෙ කිං කාරණා තස්ස කුජ්ඣසි න තුය්හන්ති අත්ථො.

Aṭṭhāne: Sân hận là tác nhân gây ra điều không hài lòng cho ngươi, còn kẻ thù thì giống như người hầu do ở dưới quyền lực của sân hận ấy, vì vậy đây không phải là lúc để trả đũa. Do đó, hãy chặt đứt, hãy diệt trừ chính sân hận ấy. Khaṇikattā: Vì chúng có một khoảnh khắc, được gọi là thời gian tồn tại của chúng, được giới hạn bởi sự sanh và diệt, nên chúng được gọi là 'sát-na'; nghĩa là do trạng thái đó, do trạng thái tan rã trong từng khoảnh khắc. Kassa dānīdha kujjhasi: Trong dòng tương tục của kẻ phạm lỗi, các uẩn nào đã phạm lỗi với ngươi, chúng đã hoàn toàn diệt ngay trong khoảnh khắc đó. Bây giờ thì các uẩn khác đang tồn tại. Vậy ngươi phẫn nộ với uẩn nào ở đây? Ý là: quả thật không thích hợp để phẫn nộ với những (uẩn) không có lỗi. Taṃ vinā kassa so kare: Người nào làm khổ cho ai, không có người đó là đối tượng của hành động làm khổ, thì kẻ gây khổ ấy có thể làm khổ cho ai được chứ? Sayampi dukkhahetu tvaṃ iti: Như vậy, chính ngươi cũng là nguyên nhân của sự đau khổ này. Khi mà cả người ấy và ngươi đều là nguyên nhân của sự đau khổ đó như nhau, vì lý do gì ngươi chỉ phẫn nộ với người ấy mà không (phẫn nộ) với chính mình? Đó là ý nghĩa.

246. පරලොකෙපි අනුගාමිභාවතො කම්මංයෙව සකං සන්තකං එතෙසන්ති කම්මස්සකා, තෙසං භාවො කම්මස්සකතා. පච්චවෙක්ඛණා නාම නිසෙධනත්ථා, නිසෙධනඤ්ච භාවිනො කම්මස්සාති ආහ ‘‘යං කම්මං කරිස්සසී’’ති. පටිඝවසෙන පන පවත්තකම්මං පාකටභාවතො ආසන්නං, පච්චක්ඛඤ්චාති ආහ ‘‘ඉදඤ්චා’’ති. ච-සද්දො බ්‍යතිරෙකෙ, සො තස්ස කම්මස්ස ඵලනිස්සන්දෙන ‘‘නෙව සම්මාසම්බොධි’’න්තිආදිනා බ්‍යතිරෙකතො වුච්චමානමෙවත්ථං ජොතෙති. නෙව සමත්ථන්ති සම්බන්ධො. නිරයෙ නියුත්තං, ජාතන්ති වා නෙරයිකං. අත්තානංයෙව ඔකිරති දොසරජෙනාති අධිප්පායො.

246. Do trạng thái đi theo ngay cả trong đời sau, chỉ có nghiệp là tài sản riêng của họ, nên họ được gọi là 'kammassakā' (nghiệp là của riêng); trạng thái của họ được gọi là 'kammassakatā' (tính chất nghiệp là của riêng). Sự quán xét có mục đích là ngăn cản, và sự ngăn cản là đối với nghiệp sẽ xảy ra trong tương lai, do đó ngài nói 'yaṃ kammaṃ karissasi'. Tuy nhiên, nghiệp diễn ra do sân hận thì gần gũi và trực tiếp do trạng thái hiển nhiên của nó, do đó ngài nói 'idañca'. Từ 'ca' có nghĩa là phủ định (byatireka); nó làm sáng tỏ ý nghĩa sẽ được nói đến một cách phủ định bằng câu bắt đầu bằng 'neva sammāsambodhiṃ' thông qua kết quả của nghiệp đó. Liên kết là 'neva samatthaṃ'. Nerayikaṃ là người bị ràng buộc trong địa ngục, hoặc người sanh ra (trong đó). Ý là: tự rắc bụi sân hận lên chính mình.

247. සත්ථු [Pg.359] පුබ්බචරියගුණා පච්චවෙක්ඛිතබ්බා, සත්ථු ගාරවෙනාපි පටිඝං වූපසමෙය්‍යාති.

247. Các đức hạnh về sự thực hành trong quá khứ của Bậc Đạo Sư cần được quán xét, (ý là) sự phẫn nộ cũng có thể được lắng dịu do lòng tôn kính đối với Bậc Đạo Sư.

බොධිසත්තොපි සමානො නනු තෙ සත්ථා චිත්තං නප්පදූසෙසි, පගෙව අභිසම්බුද්ධොති අධිප්පායො. දෙවියා පදුට්ඨෙනාති දෙවියා සද්ධිං පදුබ්භිනා මිච්ඡාචාරවසෙන අපරද්ධෙන. යත්ථ සුසානෙ ඡවසරීරං ඡඩ්ඩීයති, තං ආමකසුසානං. නිඛඤ්ඤමානොති නිඛණියමානො. පුරිසකාරං කත්වාති ආවාටතො නික්ඛමනත්ථාය බාහුබලෙන පුරිසකාරං කත්වා. යක්ඛානුභාවෙනාති අඩ්ඩවිනිච්ඡයෙන ආරාධිතචිත්තස්ස යක්ඛස්ස ආනුභාවෙන. සිරිගබ්භන්ති වාසාගාරෙ.

Ý là: Khi còn là Bồ-tát, Bậc Đạo Sư của ngươi đã không làm ô nhiễm tâm, huống chi là khi đã chứng đắc Chánh Đẳng Giác. Deviyā paduṭṭhena là người đã phạm lỗi, đã phản bội cùng với hoàng hậu, bằng cách tà dâm. Nghĩa địa nơi tử thi được vứt bỏ, đó được gọi là āmakasusāna. Nikhaññamāno là nikhaṇiyamāno. Purisakāraṃ katvā là sau khi đã nỗ lực với sức mạnh của người nam, bằng sức mạnh của cánh tay, để thoát ra khỏi hố. Yakkhānubhāvena là bằng oai lực của dạ-xoa có tâm đã được làm cho hài lòng bởi sự phán xét công bằng. Sirigabbhaṃ là trong cung điện.

ආසීසෙථෙවාති යථාධිප්පෙතෙ අත්ථෙ ඤායතො අනවජ්ජතො ආසං කරෙය්‍ය. න නිබ්බින්දෙය්‍යාති ‘‘එවං කිච්ඡාපන්නස්ස මෙ කුතො සොත්ථිභාවො’’ති න නිබ්බින්දෙය්‍ය. වුත්තඤ්හි ‘‘ආපදාසු ඛො, මහාරාජ, ථාමො වෙදිතබ්බො’’ති (උදා. 53). යථා ඉච්ඡින්ති යෙන පකාරෙන කස්සචි පීළං අකත්වා රජ්ජෙ පතිට්ඨිතං අත්තානං ඉච්ඡිං, තථා අහං අහුන්ති පස්සාමි. වොති හි නිපාතමත්තං.

Āsīsetheva là nên có hy vọng vào lợi ích như đã dự định, một cách hợp lý và không có lỗi. Na nibbindeyya là không nên chán nản rằng: 'Làm sao có được sự an lành cho ta, người đã rơi vào cảnh khốn cùng như vậy?'. Quả vậy, đã được nói rằng: 'Thưa Đại vương, nghị lực cần được biết đến trong những lúc hiểm nghèo'. Yathā icchiṃ: Ta thấy rằng, bằng cách nào ta đã mong muốn bản thân được an vị trong vương quốc mà không làm hại bất cứ ai, ta đã trở thành như vậy. Vo quả thật chỉ là một tiểu từ.

කාසිරඤ්ඤාති කලාබුනා කාසිරාජෙන. සකණ්ටකාහීති අයකණ්ටකෙහි සකණ්ටකාහි.

Kāsiraññā là bởi vua xứ Kāsi tên là Kalābu. Sakaṇṭakāhi là bằng những (roi) có gai, bằng những gai sắt.

මහල්ලකොති වුද්ධො වයොඅනුප්පත්තො. රුජ්ඣන්තීති නිරුජ්ඣන්ති.

Mahallakoti là vuddho vayoanuppatto (già cả, đã đến tuổi già). Rujjhantīti là nirujjhanti (chúng bị hoại diệt).

චිත්තපරිග්ගණ්හනකාලොති විසෙවනං කාතුං අදත්වා චිත්තස්ස සම්මදෙව දමනකාලො.

Cittapariggaṇhanakāloti là thời điểm chế ngự tâm một cách chân chánh, không cho phép thực hiện sự lui tới nơi đối nghịch.

පුථුසල්ලෙනාති විපුලෙන සල්ලෙන. නාගොති හත්ථිනාගො. වධීති විජ්ඣි, මාරෙසීති වා අත්ථො. ඉමං ඨානං ආගන්ත්වා මයි එවං කරණං නාම න තව වසෙන හොති, තස්මා කස්ස වා රඤ්ඤො, රාජමත්තස්ස වා අයං පයොගො උය්‍යොජනාති අත්ථො.

Puthusallenāti là vipulena sallena (với mũi tên to lớn). Nāgoti là hatthināgo (voi chúa). Vadhīti có nghĩa là vijjhi (đã bắn), hoặc māresi (đã giết). (Câu trích) "Sau khi đến nơi này, việc làm như vậy đối với ta không phải do ý muốn của ngươi, vì thế, đây là sự xúi giục, sự sai khiến của vị vua nào, hoặc của vị đại thần nào?" có nghĩa là như vậy.

ඡබ්බණ්ණරස්මීති නීලපීතලොහිතාදිවසෙන ඡබ්බණ්ණමයූඛා. ඡබ්බණ්ණකිරණවන්තදන්තතාය හි තෙ හත්ථී ‘‘ඡද්දන්තා’’ති වුච්චන්ති, න ඡද්දන්තවන්තතාය.

Chabbaṇṇarasmīti là những tia sáng có sáu màu sắc, do các màu xanh, vàng, đỏ v.v... Quả vậy, những con voi ấy được gọi là "Chaddanta" (Sáu Ngà) là do có những chiếc ngà sở hữu những tia sáng sáu màu, chứ không phải do có sáu chiếc ngà.

ඡාතොති ජිඝච්ඡිතො. ඛාදෙය්‍යාති ඛාදෙය්‍යං, අයමෙව වා පාඨො. ආහිතොති [Pg.360] සුහිතො. සම්බලන්ති මග්ගාහාරං. තං පන යස්මා උපචාරෙන පථස්ස හිතන්ති වුච්චති, තස්මා ‘‘පාථෙය්‍ය’’න්තිපි වුත්තං. ‘‘මිත්තදුබ්භී වතායං අන්ධබාලො’’ති කාරුඤ්ඤෙන අස්සුපුණ්ණෙහි නෙත්තෙහි තං පුරිසං උදික්ඛමානො.

Chātoti là jighacchito (bị đói). Khādeyyāti là khādeyyaṃ (tôi sẽ ăn), hoặc đây chính là bản văn. Āhitoti là suhito (no đủ). Sambalanti là maggāhāraṃ (lương thực đi đường). Lại nữa, vì vật ấy được gọi theo nghĩa bóng là pathassa hitaṃ (vật lợi ích cho con đường), nên cũng được gọi là pātheyya. (Vừa nghĩ) "Ôi, kẻ ngu muội này thật là kẻ phản bạn!" vừa nhìn người đàn ông ấy với đôi mắt đẫm lệ vì lòng bi mẫn.

මා අය්‍යොසි මෙ භදන්තෙති එත්ථ මාති නිපාතමත්තං, මාති වා පටික්ඛෙපො, තෙන උපරි තෙන කාතබ්බං විප්පකාරං පටිසෙධෙති. අය්‍යො මෙති අය්‍යිරකො ත්වං මම අතිථිභාවතො. භදන්තෙති පියසමුදාචාරො. ත්වං නාමෙතාදිසං කරීති ත්වම්පි එවරූපං අකාසි නාම.

Trong câu Mā ayyosi me bhadante, mā chỉ là một tiểu từ, hoặc mā là sự ngăn cấm; do đó, nó ngăn cấm hành vi sai trái sẽ được người ấy thực hiện về sau. Ayyo me là ayyirako tvaṃ mama atithibhāvato (ngươi là bậc đáng kính của ta vì là khách). Bhadante là lời xưng hô thân mật. Tvaṃ nāmetādisaṃ kari là tvampi evarūpaṃ akāsi nāma (ngay cả ngươi cũng đã làm một việc như vậy).

තිරච්ඡානභූතොපි පන මහාකපි හුත්වා ඛෙමන්තභූමිං සම්පාපෙසීති යොජනා.

Cách kết nối câu là: Lại nữa, dù là loài bàng sanh, đã là một con khỉ chúa, ngài đã đưa (chúng) đến vùng đất an ổn.

පෙළාය පක්ඛිපන්තෙපීති ඛුද්දකාය පෙළාය පාදෙහි කොටෙත්වා පක්ඛිපන්තෙපි. මද්දන්තෙපීති දුබ්බලභාවකරණත්ථං නානප්පකාරෙහි මද්දන්තෙපි. අලම්පානෙති එවංනාමකෙ අහිතුණ්ඩිකෙ.

Peḷāya pakkhipantepi là dù bị bỏ vào trong một cái giỏ nhỏ sau khi bị đá bằng chân. Maddantepi là dù bị chà đạp bằng nhiều cách khác nhau để làm cho suy yếu. Alampāne là đối với người dụ rắn tên như vậy.

පීතං වාති එත්ථ වා-සද්දො අවුත්තත්ථවිකප්පෙ, තෙන ඔදාතමඤ්ජිට්ඨාදිං අවුත්තං සඞ්ගණ්හාති. චිත්තානුවත්තන්තොති චිත්තං අනුවත්තන්තො. හොමි චින්තිතසන්නිභො එවමයං බහුලාභං ලභතූති. ආනුභාවෙන පන ථලං කරෙය්‍ය උදකං…පෙ… ඡාරිකං කරෙ. එවං පන යදි චිත්තවසී හෙස්සං…පෙ… උත්තමත්ථො න සිජ්ඣතීති තදා අත්තනා තත්ථ දිට්ඨං ආදීනවං දස්සෙති භගවා. තත්ථ උත්තමත්ථොති බුද්ධභාවමාහ. භොජපුත්තෙහීති ලුද්දපුත්තෙහි.

Trong câu pītaṃ vā, từ vā có nghĩa là lựa chọn một ý nghĩa chưa được nói đến; do đó, nó bao hàm các màu sắc chưa được đề cập như trắng, đỏ thẫm, v.v. Cittānuvattanto là cittaṃ anuvattanto (chiều theo ý nghĩ). (Ta) trở nên có màu sắc giống như đã được suy nghĩ, với ý rằng: "Mong rằng người này sẽ nhận được nhiều lợi lộc." Lại nữa, với oai lực, (ta) có thể biến đất liền thành nước... thành tro. Lại nữa, "Nếu ta làm chủ được tâm... mục đích tối thượng sẽ không thành tựu," như vậy, khi ấy Đức Thế Tôn chỉ ra sự nguy hại mà chính Ngài đã thấy trong việc đó. Ở đây, uttamattho (mục đích tối thượng) chỉ cho Phật quả. Bhojaputtehi là luddaputtehi (bởi những người con của thợ săn).

අළාරාති යෙන සයං තදා ලුද්දහත්ථතො මොචිතො, තං සත්ථවාහං නාමෙන ආලපති. අතිකස්සාති නාසාය ආවුතරජ්ජුං ආකඩ්ඪිත්වා. සම්පරිගය්හාති කාළවෙත්තලතාදීහි සබ්බසො පරිග්ගහෙත්වා, අච්ඡරියානි දුස්සහානං සහනවසෙනාති අධිප්පායො.

Aḷāra là (ngài) gọi tên người trưởng đoàn thương buôn, người mà nhờ đó chính ngài đã được giải thoát khỏi tay những người thợ săn vào lúc ấy. Atikassa là sau khi kéo sợi dây đã xỏ qua mũi. Samparigayha là sau khi hoàn toàn khống chế bằng dây leo mây đen v.v... Ý muốn nói là (thực hiện) những điều kỳ diệu bằng cách chịu đựng những điều khó chịu đựng.

අතිවිය අයුත්තං අප්පතිරූපං පටිඝචිත්තුප්පාදනෙන කෙනචි අප්පටිසමඛන්තිගුණස්ස සත්ථුසාසනාවොක්කමනප්පසඞ්ගතො.

(Việc đó) vô cùng không thích hợp, không tương xứng, vì có nguy cơ đi chệch khỏi giáo huấn của Bậc Đạo Sư, người có đức tính nhẫn nại không ai sánh bằng, do việc khởi lên tâm sân hận đối với bất kỳ ai.

248. ‘‘අනමතග්ගොයං, භික්ඛවෙ, සංසාරො’’තිආදිනා (සං. නි. 2.124; 3.99, 100; 3.5.520; කථා. 75) ආගතානි සුත්තපදානි අනමතග්ගසද්දො, තදත්ථො වා එතෙසන්ති අනමතග්ගියානි.

248. Các đoạn kinh văn đã được trình bày bắt đầu bằng câu "Này các Tỳ khưu, vòng luân hồi này không thể biết được khởi đầu..." (Tương Ưng Bộ 2.124; 3.99, 100; 3.5.520; Kathāvatthu 75) được gọi là anamataggiyāni vì chúng có từ anamatagga hoặc có ý nghĩa của từ đó.

අජෙහි [Pg.361] ගමනමග්ගො අජපථො. සඞ්කූ ලග්ගාපෙත්වා තෙ ආලම්බිත්වා ගමනමග්ගො සඞ්කුපථො. සඞ්කූති අඞ්කුසාකාරෙන කතදීඝදණ්ඩො වුච්චති. ආදි-සද්දෙන පපාතමග්ගදුග්ගමග්ගාදිකෙ සඞ්ගණ්හාති. උභතොබ්‍යූළ්හෙති සම්පහාරත්ථං ද්වීහිපි පක්ඛෙහි ගාළ්හසන්නාහෙ. අඤ්ඤානි ච දුක්කරානි කරිත්වා ධනාසාය පබ්බතවිදුග්ගනදීවිදුග්ගාදිපක්ඛන්දනවසෙනාති අධිප්පායො. මං පොසෙසි, උපකාරං අකාසි, තත්‍ර නප්පතිරූපං මනං පදූසෙතුන්ති එවං චිත්තං උප්පාදෙතබ්බන්ති සම්බන්ධො. එවං චිත්තුප්පාදනඤ්ච එතරහි දිස්සමානෙන පුත්තාදීනං පොසනාදිනා අතීතස්ස අනුමානතො ගහණවසෙන වෙදිතබ්බං.

Con đường đi của loài dê là ajapatha. Con đường đi bằng cách móc các cọc và bám vào chúng là saṅkupatha. Saṅkū được gọi là một cây gậy dài được làm theo hình móc câu. Bằng từ ādi (v.v...), bao hàm các con đường vách đá, đường khó đi, v.v. Ubhatobyūḷhe là được trang bị vũ khí và áo giáp chắc chắn ở cả hai bên để chiến đấu. Ý muốn nói là, sau khi đã làm những việc khó làm khác, vì ham muốn tài sản, bằng cách dấn thân vào những nơi khó đi như núi non, sông ngòi, v.v. Cách kết nối là: "Người ấy đã nuôi dưỡng ta, đã giúp đỡ ta; làm ô uế tâm đối với người ấy là không thích hợp," nên khởi tâm như vậy. Và việc khởi tâm như vậy nên được hiểu là bằng cách suy luận về quá khứ thông qua việc nuôi dưỡng con cái v.v... được thấy ở hiện tại.

249. මෙත්තායාති මෙත්තාසඞ්ඛාතාය, මෙත්තාසහිතාය වා. චෙතොවිමුත්තියාති චිත්තසමාධානෙ. ආසෙවිතායාති ආදරෙන සෙවිතාය. භාවිතායාති වඩ්ඪිතාය. බහුලීකතායාති පුනප්පුනං කතාය. යානීකතායාති යුත්තයානං විය කතාය. වත්ථුකතායාති අධිට්ඨානවත්ථුං විය කතාය. අනුට්ඨිතායාති අධිට්ඨිතාය. පරිචිතායාති පරිචිණ්ණාය චිණ්ණවසීභාවාය. සුසමාරද්ධායාති සුට්ඨු සම්පාදිතාය. පාටිකඞ්ඛාති ඉච්ඡිතබ්බා අවස්සංභාවිනො. සෙසං පරතො ආගමිස්සති.

249. Mettāya là mettāsaṅkhātāya (được gọi là tâm từ), hoặc mettāsahitāya (cùng với tâm từ). Cetovimuttiyā là cittasamādhāne (trong sự định tâm). Āsevitāya là ādarena sevitāya (được thực hành với sự tôn trọng). Bhāvitāya là vaḍḍhitāya (được phát triển). Bahulīkatāya là punappunaṃ katāya (được làm đi làm lại). Yānīkatāya là yuttayānaṃ viya katāya (được làm cho như cỗ xe đã thắng). Vatthukatāya là adhiṭṭhānavatthuṃ viya katāya (được làm cho như nền tảng). Anuṭṭhitāya là adhiṭṭhitāya (được thiết lập vững chắc). Paricitāya là pariciṇṇāya ciṇṇavasībhāvāya (được thuần thục, đã đạt đến trạng thái làm chủ). Susamāraddhāya là suṭṭhu sampāditāya (được khéo bắt đầu). Pāṭikaṅkhā là icchitabbā avassaṃbhāvino (nên được mong đợi, chắc chắn sẽ xảy ra). Phần còn lại sẽ được đề cập sau.

250. ධාතුවිනිබ්භොගොති සසම්භාරසඞ්ඛෙපාදිනා ධාතූනං විනිබ්භුජනං. අපරාධො නාම අපරජ්ඣන්තස්ස පුග්ගලස්ස රූපධම්මමුඛෙන ගය්හතීති කත්වා ආහ ‘‘කිං කෙසානං කුජ්ඣසී’’තිආදි, කෙසාදිවිනිමුත්තස්ස අපරජ්ඣනකස්ස පුග්ගලස්ස අභාවතො. ඉදානි නිබ්බත්තිතපරමත්ථධම්මවසෙනෙව විනිබ්භොගවිධිං දස්සෙතුං ‘‘අථ වා පනා’’තිආදි වුත්තං. පඤ්චක්ඛන්ධෙ උපාදාය, ද්වාදසායතනානි උපාදායාති පච්චෙකං උපාදාය-සද්දො යොජෙතබ්බො. කොධස්ස පතිට්ඨානට්ඨානං න හොතීති යථා ආරග්ගෙ සාසපස්ස, ආකාසෙ ච චිත්තකම්මස්ස පතිට්ඨානට්ඨානං නත්ථි, එවමස්ස ‘‘වෙරී’’ති පරිකප්පිතෙ පුග්ගලෙ කොධස්ස පතිට්ඨානට්ඨානං න හොති, කෙසාදීනං අකුජ්ඣිතබ්බතො, තබ්බිනිමුත්තස්ස ච පුග්ගලස්ස අභාවතො.

250. Dhātuvinibbhogo là sự phân tích các giới bằng cách tóm lược các thành phần v.v... Vì cho rằng lỗi lầm của một người phạm lỗi được nắm bắt thông qua sắc pháp, nên ngài nói "Tại sao lại tức giận với tóc?" v.v..., bởi vì không có một người phạm lỗi nào tách rời khỏi tóc v.v... Bây giờ, để chỉ ra phương pháp phân tích chỉ bằng các pháp chân đế đã được tạo ra, câu "Hoặc là..." v.v... đã được nói. Từ upādāya nên được kết nối riêng với từng phần: Pañcakkhandhe upādāya (y cứ vào năm uẩn), dvādasāyatanāni upādāya (y cứ vào mười hai xứ). Kodhassa patiṭṭhānaṭṭhānaṃ na hoti (không có chỗ đứng cho sân hận) có nghĩa là: giống như không có chỗ đứng cho hạt cải trên đầu mũi kim, và cho bức tranh trong hư không, cũng vậy, không có chỗ đứng cho sân hận đối với người được coi là "kẻ thù" của vị ấy, vì không nên tức giận với tóc v.v..., và vì không có một người nào tách rời khỏi chúng.

251. සංවිභාගොති ආමිසසංවිභාගො. පරස්සාති පච්චත්ථිකස්ස. භින්නාජීවොති අපරිසුද්ධාජීවො. තස්සෙවං කරොතොති එවං සංවිභාගං කරොන්තස්ස තස්ස දායකස්ස. ඉතරස්සාති පටිග්ගාහකස්ස. ‘‘මම මාතරා උපාසිකාය [Pg.362] දින්නො’’ති ඉදං ‘‘ධම්මියලාභො’’ති එතස්ස කාරණවචනං. තෙන පන තස්ස ආගමනසුද්ධිං දස්සෙති.

251. Saṃvibhāgoti có nghĩa là sự phân chia vật thực. Parassāti có nghĩa là cho kẻ thù. Bhinnājīvoti có nghĩa là có sinh kế không trong sạch. Tassevaṃ karototi có nghĩa là của người thí chủ làm sự phân chia như vậy. Itarassāti có nghĩa là của người nhận. Câu «được mẹ ta, một nữ cận sự, dâng cúng» này là lời giải thích nguyên nhân cho câu «lợi lộc đúng pháp». Và do đó, nó cho thấy sự trong sạch về nguồn gốc của vật ấy.

සබ්බත්ථසාධකන්ති ‘‘අත්තත්ථො පරත්ථො දිට්ඨධම්මිකො අත්ථො සම්පරායිකො අත්ථො’’ති (මහානි. 69; චූළනි. මොඝරාජමාණවපුච්ඡානිද්දෙස 85; පටි. ම. 3.5) එවමාදීනං සබ්බෙසං අත්ථානං, හිතානං, පයොජනානඤ්ච නිප්ඵාදකං. උන්නමන්ති දායකා. නමන්ති පටිග්ගාහකා.

Sabbatthasādhakanti có nghĩa là làm thành tựu tất cả các lợi ích, sự hữu ích, và mục đích, chẳng hạn như: «lợi ích của bản thân, lợi ích của người khác, lợi ích trong hiện tại, lợi ích trong tương lai». Những người thí chủ được nâng cao. Những người thọ nhận thì khiêm hạ.

252. එවන්ති යථාවුත්තෙහි කකචූපමොවාදානුස්සරණාදීහි අත්තනො ඔවදනාකාරෙහි. වූපසන්තපටිඝස්සාති පටිසඞ්ඛානබලෙන විනොදිතාඝාතස්ස. තස්මිම්පීති වෙරීපුග්ගලෙපි. වෙරී-ගහණෙනෙව චෙත්ථ අප්පියපුග්ගලස්සාපි ගහණං දට්ඨබ්බං වෙරිම්හි මෙත්තාය සිද්ධාය තස්මිම්පි මෙත්තාසිද්ධිතො, පියතො පන අතිප්පියසහායකස්ස විසුං ගහණං ආසන්නපච්චත්ථිකස්ස දුබ්බිනිමොචයභාවදස්සනත්ථං. මෙත්තාවසෙනාති මෙත්තායනවසෙන. සමචිත්තතන්ති හිතූපසංහාරෙන සමානචිත්තතං. සීමාසම්භෙදො සා එව සමචිත්තතා. ඉමස්මිං පුග්ගලෙති මෙත්තාකම්මට්ඨානිකපුග්ගලෙ. නිසින්නෙති භාවෙනභාවලක්ඛණෙ භුම්මං.

252. Evanti có nghĩa là bằng những cách tự giáo huấn như đã nói, bắt đầu bằng việc tưởng niệm lời giáo huấn ví dụ cái cưa. Vūpasantapaṭighassāti có nghĩa là của người đã loại trừ sân hận bằng sức mạnh của trí tuệ thẩm sát. Tasmimpīti có nghĩa là cũng đối với người thù địch. Ở đây, nên hiểu rằng việc đề cập đến người thù địch cũng bao hàm cả người không đáng mến, bởi vì khi tâm từ đối với người thù địch đã thành tựu, thì tâm từ đối với người kia cũng thành tựu. Tuy nhiên, việc đề cập riêng đến người bạn rất thân ngoài người đáng mến là để cho thấy tình trạng khó tháo gỡ của kẻ thù gần gũi (tức là sự luyến ái). Mettāvasenāti có nghĩa là bằng sức mạnh của việc thực hành tâm từ. Samacittatanti có nghĩa là trạng thái tâm bình đẳng qua việc mang lại lợi ích. Sự phá vỡ ranh giới chính là trạng thái tâm bình đẳng ấy. Imasmiṃ puggaleti có nghĩa là đối với người thực hành đề mục tâm từ. Nisinne là cách dùng vị trí cách trong ý nghĩa «bhāvena bhāvalakkhaṇa» (khi một hành động xảy ra, một hành động khác cũng xảy ra).

හිතමජ්ඣත්තෙති පියෙ, මජ්ඣත්තෙ ච. චතුබ්බිධෙති චතුබ්බිධෙ ජනෙ, යත්ථ කත්ථචීති අධිප්පායො. නානත්තන්ති පියමජ්ඣත්තාදිනානාකරණං. හිතචිත්තොව පාණිනන්ති කෙවලං සත්තෙසු හිතචිත්තො එවාති පවුච්චති, න පන ‘‘මෙත්තාය නිකාමලාභී’’ති වා ‘‘කුසලී’’ති වා පවුච්චති. කස්මා? යස්මා අත්තාදීසු පස්සති නානත්තන්ති. කස්මා පනායං හිතචිත්තො කුසලීති න වුච්චතීති? සාතිසයස්ස කුසලස්ස වසෙන කුසලිභාවස්ස අධිප්පෙතත්තා. ඉමස්ස ච පුග්ගලස්ස මෙත්තාභාවනා න විසෙසවතී. අථ වා න නිකාමලාභී මෙත්තාය යතො අත්තාදීසු පස්සති නානත්තං. කුසලීති පවුච්චති, යස්මා හිතචිත්තොව පාණිනන්ති එවමෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො. ගාමසීමාදයො විය ගාමන්තරාදීහි සත්තසඞ්ඛාතෙ මෙත්තාවිසයෙ භාවනාය පුබ්බෙ අඤ්ඤමඤ්ඤං අසංකිණ්ණමරියාදාරූපෙන ඨිතත්තා අත්තාදයො ඉධ සීමා නාමාති ආහ ‘‘චතස්සො සීමායො’’ති. සම්භින්නා හොන්තීති එත්ථ වුත්තං සම්භෙදං දස්සෙතුං ‘‘සමං ඵරති මෙත්තායා’’තිආදි වුත්තං. මහාවිසෙසොති මහන්තො භාවනාය විසෙසො අතිසයො. පුරිමෙන පුරිමතො අත්තාදිනානත්තදස්සිනා. න නායතීති න ඤායති.

Hitamajjhatteti có nghĩa là đối với người thân và người trung lập. Catubbidheti có nghĩa là đối với bốn loại người, hay bất kỳ ai. Nānattanti có nghĩa là sự tạo ra sự khác biệt như người thân, người trung lập, v.v... Hitacittova pāṇinanti có nghĩa là chỉ được gọi là người có tâm lợi ích đối với chúng sinh, chứ không được gọi là «người đạt được tâm từ theo ý muốn» hay là «người thiện xảo». Tại sao? Bởi vì vị ấy thấy sự khác biệt nơi bản thân, v.v... Vậy tại sao người có tâm lợi ích này không được gọi là thiện xảo? Bởi vì trạng thái thiện xảo được hiểu theo nghĩa thiện pháp vượt trội. Và sự tu tập tâm từ của người này không đặc biệt. Hoặc là, vị ấy không phải là người đạt được tâm từ theo ý muốn vì thấy sự khác biệt nơi bản thân, v.v... Vị ấy được gọi là thiện xảo, bởi vì chỉ có tâm lợi ích đối với chúng sinh. Ý nghĩa ở đây nên được hiểu như vậy. Giống như ranh giới làng, v.v... được thiết lập không lẫn lộn với các làng khác, bởi vì trước khi tu tập, trong đối tượng của tâm từ là chúng sinh, bản thân, v.v... tồn tại với ranh giới không lẫn lộn với nhau, nên ở đây chúng được gọi là ranh giới. Vì vậy, ngài nói «bốn ranh giới». Để cho thấy sự phá vỡ được nói đến trong câu «chúng được phá vỡ», câu «biến mãn một cách bình đẳng với tâm từ», v.v... đã được nói. Mahāvisesoti có nghĩa là sự khác biệt lớn, sự vượt trội do tu tập. So với người trước, người thấy sự khác biệt nơi bản thân, v.v... Na nāyatīti có nghĩa là không được biết.

253. නිමිත්තන්ති [Pg.363] යථා කසිණකම්මට්ඨානාදීසු තංතංකසිණමණ්ඩලාදිපරිග්ගහමුඛෙන භාවනාවසෙන ලද්ධං උග්ගහනිමිත්තං නිස්සාය ඣානස්ස ගොචරභාවෙන පටිභාගනිමිත්තං උපතිට්ඨති, න එවමිධ උපට්ඨිතං නිමිත්තං නාම අත්ථි. යො පනායං යථාවුත්තො සීමාසම්භෙදො ලද්ධො, ස්වෙව නිමිත්තං වියාති නිමිත්තං. තස්මිං හි ලද්ධෙ භාවනාය සාතිසයත්තා නීවරණානි වික්ඛම්භිතානෙව හොන්ති, කිලෙසා සන්නිසින්නාව, උපචාරසමාධිනා චිත්තං සමාහිතමෙව. තෙනාහ ‘‘නිමිත්තඤ්ච උපචාරඤ්ච ලද්ධං හොතී’’ති. තමෙව නිමිත්තන්ති සීමාසම්භෙදවසෙන පවත්තසමථනිමිත්තං. අප්පකසිරෙනෙව අකිච්ඡෙනෙව, පගෙව පරිපන්ථස්ස විසොධිතත්තා.

253. Nimittanti có nghĩa là: Giống như trong các đề mục thiền như kasiṇa, v.v..., sau khi nắm bắt học tướng (uggahanimitta) có được qua sự tu tập bằng cách thọ trì các vòng kasiṇa, v.v..., quang tướng (paṭibhāganimitta) xuất hiện làm đối tượng cho thiền, ở đây không có tướng nào xuất hiện như vậy. Tuy nhiên, sự phá vỡ ranh giới đã đạt được như đã nói, chính nó giống như tướng, nên được gọi là tướng. Quả vậy, khi đạt được điều đó, do sự tu tập đã vượt trội, các triền cái đã được trấn áp, các phiền não đã lắng xuống, tâm đã được định tĩnh bằng cận định. Do đó, ngài nói «tướng và cận định đã được thành tựu». Tameva nimittanti có nghĩa là chính tướng đó, tức là tướng chỉ tịnh khởi lên qua sự phá vỡ ranh giới. Một cách không khó khăn, không mệt nhọc, bởi vì các chướng ngại đã được thanh lọc từ trước.

එත්තාවතාති එත්තකෙන භාවනානුයොගෙන. අනෙන යොගිනා. පඤ්චඞ්ගවිප්පහීනන්තිආදීනං පදානං අත්ථො හෙට්ඨා වුත්තො එව.

Ettāvatāti có nghĩa là với chừng ấy sự chuyên tâm tu tập. Bởi hành giả này. Ý nghĩa của các từ bắt đầu bằng «pañcaṅgavippahīnaṃ» đã được nói ở dưới.

‘‘පඨමජ්ඣානාදීනං අඤ්ඤතරවසෙනා’’ති ඉදං වක්ඛමානාය විකුබ්බනාය තෙසං සාධාරණතාය වුත්තං. අප්පනාප්පත්තචිත්තස්සෙව න උපචාරමත්තලාභිනො. පගුණබලවභාවාපාදනෙන වෙපුල්ලාදිවිසෙසප්පත්තස්ස ඔධිසො, අනොධිසො ච දිසාඵරණාදිවසෙන ඣානස්ස පවිජම්භනා විකුබ්බනා විවිධා කිරියාති කත්වා.

Câu «bằng một trong các thiền, bắt đầu từ sơ thiền» này được nói do tính chất chung của chúng đối với thần thông (vikubbanā) sẽ được đề cập. (Điều này thành tựu) chỉ đối với người có tâm đã đạt đến an chỉ định, không phải người chỉ đạt được cận định. Sự phát triển của thiền đã đạt đến các đặc tính như sự quảng đại, v.v... qua việc làm cho nó thuần thục và mạnh mẽ, theo cách biến mãn các phương hướng, v.v..., cả có giới hạn và không có giới hạn, được gọi là vikubbanā, vì nó là hành động đa dạng.

254. මෙත්තාසහගතෙනාති උප්පාදතො යාව භඞ්ගා මෙත්තාය සහ පවත්තෙන සංසට්ඨෙන සම්පයුත්තෙනාති අත්ථො. යස්මා පන තං වුත්තනයෙන මෙත්තාය සහගතං, තාය එකුප්පාදාදිවිධිනා සම්මදෙව ආගතං හොති, තස්මා වුත්තං ‘‘මෙත්තාය සමන්නාගතෙනා’’ති. චෙතො-සද්දො ‘‘අධිචෙතසො’’තිආදීසු (පාචි. 153; උදා. 37) සමාධිපරියායොපි හොතීති තතො විසෙසෙතුං ‘‘චෙතසාති චිත්තෙනා’’ති වුත්තං. එතන්ති එතං පදං. දිසොධිපරිග්ගහො සත්තොධිපරිග්ගහමුඛෙනෙව හොතීති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘එකිස්සා දිසාය පඨමපරිග්ගහිතං සත්තං උපාදායා’’ති. දිසාසු හි ඨිතසත්තා දිසාගහණෙන ගහිතා. තෙනාහ ‘‘එකදිසාපරියාපන්නසත්තඵරණවසෙන වුත්ත’’න්ති. ඵරණඤ්ච සාරම්මණස්ස ධම්මස්ස අත්තනො ආරම්මණස්ස ඵස්සනා පච්චක්ඛතො දස්සනං ගහණං ආරම්මණකරණමෙවාති ආහ ‘‘ඵරිත්වාති ඵුසිත්වා ආරම්මණං කත්වා’’ති. බ්‍රහ්මවිහාරාධිට්ඨිතන්ති මෙත්තාඣානුපත්ථම්භිතං. තථාති නියමනං. තං [Pg.364] අනියමාපෙක්ඛසම්බන්ධීභාවතො උපමාකාරනියමනං. දුතියන්ති උපමෙය්‍යදස්සනං, උපමෙය්‍යඤ්ච නාම උපමං, තෙන සම්බන්ධඤ්ච විනා නත්ථීති තදුභයම්පි දස්සෙතුං ‘‘යථා පුරත්ථිමාදීසූ’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ තථා දුතියන්ති එත්ථ ඵරිත්වා විහරතීති ආනෙත්වා සම්බන්ධිතබ්බං. එවං තතියං චතුත්ථන්ති එත්ථාපි. තදනන්තරන්ති ච ඵරණාපෙක්ඛං අනන්තරග්ගහණං, න ඵරිතබ්බදිසාපෙක්ඛං දිසානං අනිද්දිට්ඨරූපත්තා. ඵරණානුක්කමෙන හි තාසං දුතියාදිතා, න සරූපතො. තෙනෙවාහ ‘‘යං කිඤ්චි එකං දිස’’න්ති. ඉතීති එවං යථාවුත්තං චතස්සො, එවං උද්ධං දිසං ඵරිත්වා විහරතීති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘එතෙනෙව නයෙනා’’ති. ඉදම්පි ඉති-සද්දස්සෙව අත්ථදස්සනං. පාළියං (ම. නි. 3.309; 3.230; විභ. 642) අධො තිරියන්ති එත්ථ පි-සද්දො ලුත්තනිද්දිට්ඨොති දස්සෙතුං ‘‘අධොදිසම්පි තිරියං දිසම්පී’’ති වුත්තං. එතෙනෙව ‘‘දුතිය’’න්තිආදීසුපි පි-සද්දස්ස ලුත්තනිද්දිට්ඨතා දීපිතාති වෙදිතබ්බං. එවමෙවාති ඉදම්පි ඉති-සද්දස්සෙව අත්ථදස්සනං. එත්ථ ච ‘‘අධො’’ති ඉමිනා යථා නිරයෙසු, නාගභවනාදීසු, යත්ථ තත්ථ වා අත්තනො හෙට්ඨිමදිසාය සත්තා ගය්හන්ති, එවං ‘‘උද්ධ’’න්ති ඉමිනා දෙවලොකෙ, යත්ථ තත්ථ වා අත්තනො උපරිමදිසායං සත්තා ගහිතාති වෙදිතබ්බං.

254. Mettāsahagatenāti có nghĩa là: Cùng diễn tiến, hòa trộn, tương ưng với tâm từ, từ lúc sanh cho đến lúc diệt. Hơn nữa, vì rằng tâm ấy câu hành với tâm từ theo cách đã được nói, đã đến cùng với tâm từ ấy một cách đúng đắn theo phương thức đồng sanh v.v..., do đó, đã được nói là ‘với (tâm) thành tựu tâm từ’. Từ ‘ceto’ trong các trường hợp như ‘adhicetaso’ cũng là từ đồng nghĩa của định, để phân biệt với điều ấy, đã được nói là ‘cetasā có nghĩa là cittena (bằng tâm)’. Etanti là từ này. Để trình bày rằng ‘sự nắm bắt có giới hạn về phương hướng chỉ xảy ra thông qua sự nắm bắt có giới hạn về chúng sanh’, ngài đã nói ‘do nương vào chúng sanh đã được nắm bắt trước tiên ở một phương’. Vì rằng các chúng sanh trú ở các phương được nắm bắt bằng sự nắm bắt phương. Do đó, ngài đã nói: ‘đã được nói theo cách biến mãn đến các chúng sanh thuộc về một phương’. Và sự biến mãn của pháp có đối tượng chính là sự xúc chạm, sự thấy một cách trực tiếp, sự nắm bắt, sự thực hiện đối tượng đối với đối tượng của chính nó, do đó ngài đã nói: ‘pharitvā có nghĩa là phusitvā ārammaṇaṃ katvā (sau khi xúc chạm, sau khi thực hiện đối tượng)’. Brahmavihārādhiṭṭhitanti có nghĩa là được nâng đỡ bởi thiền tâm từ. Tathā là sự xác định. Điều ấy, do có sự liên quan phụ thuộc vào điều không xác định, là sự xác định thể cách của ví dụ. Dutiyanti là sự trình bày về đối tượng được so sánh, và đối tượng được so sánh không thể có nếu không có ví dụ và sự liên quan với nó, do đó để trình bày cả hai điều ấy, đã được nói là ‘yathā puratthimādīsū’tiādi (như ở các phương đông v.v...). Ở đây, trong câu ‘tathā dutiyaṃ’, cần phải được liên kết bằng cách đem (các từ) ‘pharitvā viharati’ đến. Cũng như vậy ở (các câu) ‘tatiyaṃ’ và ‘catutthaṃ’. Và trong ‘tadanantaraṃ’, sự nắm bắt (từ) ‘anantara’ là phụ thuộc vào sự biến mãn, không phụ thuộc vào phương cần được biến mãn, vì các phương không có hình thái được chỉ định. Vì rằng tính chất thứ hai v.v... của chúng là theo thứ tự biến mãn, không phải theo tự thể. Do đó, ngài đã nói: ‘bất cứ một phương nào’. Itīti có nghĩa là: ‘như vậy, bốn (phương) đã được nói như thế nào, cũng như vậy, vị ấy an trú biến mãn phương trên’. Do đó, ngài đã nói: ‘cũng bằng phương pháp này’. Điều này cũng là sự trình bày ý nghĩa của từ ‘iti’. Để trình bày rằng trong Chánh văn, ở câu ‘adho tiriyaṃ’, từ ‘pi’ đã được chỉ định bằng cách tỉnh lược, nên đã được nói là ‘adhodisampi tiriyaṃ disampī’. Cần phải hiểu rằng cũng bằng cách này, tính chất được chỉ định bằng cách tỉnh lược của từ ‘pi’ cũng đã được làm sáng tỏ ở (các từ) ‘dutiyaṃ’ v.v... Evamevāti này cũng là sự trình bày ý nghĩa của từ ‘iti’. Và ở đây, cần phải hiểu rằng: bằng từ ‘adho’ này, các chúng sanh ở phương dưới của mình, như ở các địa ngục, ở các trú xứ của loài nāga v.v..., hoặc ở bất cứ nơi nào, được nắm bắt; cũng như vậy, bằng từ ‘uddhaṃ’ này, các chúng sanh ở phương trên của mình, như ở cõi trời, hoặc ở bất cứ nơi nào, được nắm bắt.

මජ්ඣත්තාදීති ආදි-සද්දෙන ඉත්ථිපුරිසඅරියානරියදෙවමනුස්සාදිකෙ පභෙදෙ සඞ්ගණ්හාති. ඊසකම්පි බහි අවික්ඛිපමානොති අප්පකම්පි කම්මට්ඨානතො බහි වික්ඛෙපං අනාපජ්ජන්තො හිතූපසංහාරතො අඤ්ඤථා ථොකම්පි අවත්තමානො. සබ්බත්තතායාති වා සබ්බෙන අත්තභාවෙන යථා සබ්බභාවෙන අත්තනි අත්තනො අත්තභාවෙ හිතෙසිතා, එවං සබ්බධි සබ්බසත්තෙසු මෙත්තාය ඵරිත්වා විහරතීති අත්ථො. මෙත්තාය වුච්චමානත්තා සත්තවිසයො සබ්බ-සද්දො, සො ච දීඝං කත්වා වුත්තො, තස්මා සබ්බසත්තකායසඞ්ඛාතා පජා එතස්ස අත්ථීති සබ්බාවන්තොති පදත්ථතො දස්සෙන්තො ‘‘සබ්බාවන්තන්ති සබ්බසත්තවන්ත’’න්ති ආහ. එත්ථ ච සබ්බධීති දිසොධිනා, දෙසොධිනා ච අනොධිසොඵරණං වුත්තං, සබ්බත්තතාය සබ්බාවන්තන්ති සත්තොධිනා. තථා හි වුත්තං ‘‘අනොධිසො දස්සනත්ථ’’න්ති. එකමෙවත්ථං පකාරතො පරියායෙන්ති ඤාපෙන්තීති පරියායා, වෙවචනානි. විපුලාදිසද්දා චෙත්ථ තාදිසාති අධිප්පායො. තෙනාහ ‘‘විපුලෙනාති එවමාදිපරියායදස්සනතො’’ති. පරියායදස්සනෙ ච පුබ්බෙ ගහිතපදානිපි [Pg.365] පුන ගය්හන්ති, යථා ‘‘සද්ධා සද්දහනා’’ති (ධ. ස. 12) එත්ථ වුත්තම්පි සද්ධාපදං පුන ඉන්ද්‍රියාදිපරියායදස්සනෙ ‘‘සද්ධා සද්ධින්ද්‍රිය’’න්ති (ධ. ස. 12) වුත්තං. තථාසද්දො වා ඉතිසද්දො වා න වුත්තොති ‘‘මෙත්තාසහගතෙන චෙතසා එකං දිසං ඵරිත්වා විහරතී’’ති එතස්ස අනුවත්තකො තථා-සද්දො ච ඉති-සද්දො ච තෙසං ඵරණානන්තරාදිට්ඨානං අට්ඨානන්ති කත්වා තෙ න වුත්තාති පුන ‘‘මෙත්තාසහගතෙන චෙතසාති වුත්ත’’න්ති අත්ථො. වුත්තස්සෙවත්ථස්ස පුන වචනං නිගමනන්ති ආහ ‘‘නිගමනවසෙන වා එතං වුත්ත’’න්ති. නනු ච සමාපනවසෙන වුත්තස්සෙවත්ථස්ස පුන වචනං නිගමනන්ති? නායං දොසො ඔධිසොඅනොධිසොඵරණානං සමාපනෙ එව වුත්තත්තා. විපුලෙනාති මහන්තෙන, මහත්තඤ්චස්ස අසුභකම්මට්ඨානාදීසු විය ආරම්මණස්ස එකදෙසමෙව අග්ගහෙත්වා අනවසෙසග්ගහණවසෙනාති ආහ ‘‘ඵරණවසෙන විපුලතා දට්ඨබ්බා’’ති.

Majjhattādīti: Bằng từ ādi, bao gồm các sự phân loại như nam, nữ, Thánh, phàm, chư thiên, nhân loại v.v... Īsakampi bahi avikkhipamānoti có nghĩa là: Không rơi vào sự phóng dật ra bên ngoài đề mục thiền dù chỉ một chút, không hành xử khác với việc mang lại lợi ích dù chỉ một chút. Hoặc sabbattatāyāti có nghĩa là: ‘Như có sự mong muốn lợi ích trong tự thân, trong tự thể của mình, bằng toàn bộ tự thể, bằng tất cả các phần; cũng như vậy, vị ấy an trú biến mãn bằng tâm từ đến tất cả chúng sanh ở khắp mọi nơi’. Do được nói về tâm từ, từ sabba có đối tượng là chúng sanh, và từ ấy được nói bằng cách kéo dài âm, do đó, để trình bày theo nghĩa của từ rằng ‘chúng sanh, được gọi là toàn thể chúng sanh, là của vị ấy, do đó là sabbāvanto’, ngài đã nói: ‘sabbāvantaṃ có nghĩa là sabbasattavantaṃ’. Và ở đây, bằng từ sabbadhi, sự biến mãn không giới hạn bằng cách giới hạn phương hướng và giới hạn khu vực đã được nói, bằng (các từ) sabbattatāya sabbāvantaṃ, (sự biến mãn không giới hạn) bằng cách giới hạn chúng sanh (đã được nói). Vì rằng đã được nói: ‘để trình bày sự không giới hạn’. (Các từ) làm cho biết, giải thích một ý nghĩa duy nhất theo nhiều cách là pariyāyā, là các từ đồng nghĩa (vevacanāni). Chủ ý là các từ vipula v.v... ở đây cũng có tính chất như vậy. Do đó, ngài đã nói: ‘vipulena có nghĩa là để trình bày các từ đồng nghĩa như vậy v.v...’. Và trong việc trình bày các từ đồng nghĩa, các từ đã được nắm bắt trước đó cũng được nắm bắt lại, như trong câu ‘saddhā saddahanā’, từ saddhā đã được nói cũng được nói lại trong phần trình bày các từ đồng nghĩa về quyền v.v... là ‘saddhā saddhindriyaṃ’. Ý nghĩa là: ‘Từ tathā hoặc từ iti đã không được nói đến’, (vì) cho rằng: ‘từ tathā và từ iti là những từ đi theo câu ‘mettāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati’, và nơi trú của chúng là sự biến mãn v.v... tiếp theo sau sự biến mãn (có giới hạn) là không thích hợp’, do đó các từ ấy đã không được nói, nên đã nói lại là ‘mettāsahagatena cetasā’. Việc nói lại ý nghĩa đã được nói là sự kết luận, do đó ngài đã nói: ‘hoặc điều này được nói theo cách kết luận’. Chẳng phải việc nói lại ý nghĩa đã được nói theo cách hoàn tất là sự kết luận sao? Đây không phải là lỗi, vì đã được nói chính trong lúc hoàn tất các sự biến mãn có giới hạn và không giới hạn. Vipulenāti có nghĩa là rộng lớn, và tính chất rộng lớn của nó là do không chỉ nắm bắt một phần của đối tượng như trong các đề mục thiền bất tịnh v.v..., mà là do cách nắm bắt không còn sót lại, do đó ngài đã nói: ‘tính chất rộng lớn cần được hiểu theo cách biến mãn’.

කිලෙසවික්ඛම්භනසමත්ථතාදීහි මහත්තං ගතං, මහන්තෙහි වා උළාරච්ඡන්දචිත්තවීරියපඤ්ඤෙහි ගතං පටිපන්නන්ති මහග්ගතං. තයිදං යස්මා එකන්තතො රූපාවචරං, තස්මා වුත්තං ‘‘භූමිවසෙන මහග්ගත’’න්ති. නිරුළ්හො හි රූපාරූපාවචරෙසු මහග්ගතවොහාරො. පගුණවසෙනාති පකාරතො ගුණිතං බහුලීකතං පගුණං, තස්ස වසෙන, සුභාවිතභාවෙනාති අත්ථො. තං හි පමාණං ගහෙතුං අසක්කුණෙය්‍යතාය අප්පමාණං නාම හොති. අප්පමාණසත්තාරම්මණවසෙනාති අපරිමාණසත්තාරම්මණකරණවසෙන. සයම්පි වෙරරහිතත්තා, තංසමඞ්ගිනො වෙරාභාවහෙතුත්තා ච අවෙරං. තයිදං ද්වයං යතො ලභති, තං දස්සෙතුං ‘‘බ්‍යාපාදපච්චත්ථිකප්පහානෙනා’’ති වුත්තං. චෙතසො බ්‍යාපත්තිවසෙන හනනතො බ්‍යාපජ්ජං, චෙතසිකං අසාතං, තදභාවතො අබ්‍යාපජ්ජං. තෙනාහ ‘‘නිද්දුක්ඛ’’න්ති. තං පනස්ස අබ්‍යාපජ්ජත්තං පඤ්චවිඤ්ඤාණාදීනං විය න සභාවතො, අථ ඛො පච්චත්ථිකවිවෙකතොති දස්සෙන්තො ‘‘දොමනස්සප්පහානතො’’ති ආහ. අයන්ති ඉධ යථානීතං අප්පමඤ්ඤාවිභඞ්ගෙ (විභ. 642), තෙසු තෙසු ච සුත්තපදෙසෙසු (ම. නි. 1.459; 2.309, 315) ආගතං මෙත්තාබ්‍රහ්මවිහාරවිකුබ්බනමාහ.

Được gọi là đáo đại (mahaggataṃ) vì đã đạt đến sự vĩ đại (mahattaṃ gataṃ) do có năng lực trấn áp phiền não v.v..., hoặc vì đã được các bậc vĩ nhân có đầy đủ dục, tâm, cần, tuệ cao thượng đi đến, thực hành (mahantehi... gataṃ paṭipannaṃ). Tâm ấy (tayidaṃ) vì hoàn toàn thuộc sắc giới (yasmā ekantato rūpāvacaraṃ), do đó được nói là “đáo đại theo cảnh giới” (tasmā vuttaṃ ‘‘bhūmivasena mahaggata’’nti). Quả vậy (hi), danh từ đáo đại (mahaggatavohāro) đã trở nên phổ biến (niruḷho) đối với các pháp sắc giới và vô sắc giới (rūpārūpāvacaresu). Do thuần thục (paguṇavasena) nghĩa là (iti attho) do trạng thái được tu tập khéo léo (subhāvitabhāvena); thuần thục (paguṇaṃ) là được làm cho tăng trưởng (guṇitaṃ), được thực hành nhiều lần (bahulīkataṃ) theo nhiều cách khác nhau (pakārato), do sự thuần thục ấy (tassa vasena). Quả vậy (hi), tâm ấy (taṃ) được gọi là vô lượng (appamāṇaṃ nāma hoti) vì không thể nắm bắt được mức độ (pamāṇaṃ gahetuṃ asakkuṇeyyatāya). Do lấy vô lượng chúng sanh làm đối tượng (appamāṇasattārammaṇavasenāti) là do việc lấy vô lượng chúng sanh làm đối tượng (aparimāṇasattārammaṇakaraṇavasena). Được gọi là vô oán (averaṃ) vì tự thân nó không có oán thù (sayampi verarahitattā), và vì là nhân cho người thành tựu tâm ấy không có oán thù (taṃsamaṅgino verābhāvahetuttā ca). Để chỉ rõ (taṃ dassetuṃ) vì sao nó có được (yato labhati) hai ý nghĩa này (tayidaṃ dvayaṃ), nên đã nói “do đoạn trừ sân là kẻ đối nghịch” (byāpādapaccatthikappahānenā’’ti vuttaṃ). Vì làm tổn hại (hananato) do hủy hoại (byāpattivasena) tâm (cetaso) nên gọi là sân (byāpajjaṃ), là sự khổ tâm không vừa ý (cetasikaṃ asātaṃ); vì không có sự khổ tâm ấy (tadabhāvato) nên gọi là vô sân (abyāpajjaṃ). Do đó (tena), ngài nói là “vô khổ” (āha ‘‘niddukkha’’nti). Nhưng (pana) trạng thái vô sân ấy (taṃ... abyāpajjattaṃ) của tâm này (assa) không phải do tự tánh (na sabhāvato) như năm thức v.v... (pañcaviññāṇādīnaṃ viya), mà là (atha kho) do vắng lặng kẻ đối nghịch (paccatthikavivekato); để chỉ rõ điều này (iti dassento), ngài nói “do đoạn trừ ưu” (domanassappahānato’’ti āha). Với từ này (ayaṃ), ngài nói về (āha) sự biến hóa của tâm từ phạm trú (mettābrahmavihāravikubbanaṃ) đã được đề cập (āgataṃ) trong Phân Tích Vô Lượng Tâm (appamaññāvibhaṅge) như đã được dẫn đến ở đây (idha yathānītaṃ), và trong các đoạn kinh đây đó (tesu tesu ca suttapadesesu).

255. ‘‘තථා’’ති ඉමිනා ඉමිස්සා ‘‘පඤ්චහාකාරෙහි, සත්තහාකාරෙහි, දසහාකාරෙහී’’ති ආකාරවිභාගෙන පටිසම්භිදායං (පටි. ම. 2.22) වුත්තාය ච විකුබ්බනාය [Pg.366] මජ්ඣෙ භින්නසුවණ්ණස්ස විය භෙදාභාවමුපසංහරති ඔධිසොඵරණඅනොධිසොඵරණදිසාඵරණවසෙන දෙසනාය ආගතත්තා. කෙවලං පනෙත්ථ පටිසම්භිදාමග්ගෙ (පටි. ම. 2.22) විය සත්තොධි න ගහිතොති අයමෙව විසෙසො. යම්පීති විකුබ්බනං සන්ධායාහ.

255. Với từ “như vậy” (tathā’ti iminā), ngài kết luận (upasaṃharati) sự không khác biệt (bhedābhāvaṃ) giữa sự biến hóa này (imissā... vikubbanāya) và sự biến hóa được nói trong Vô Ngại Giải Đạo (paṭisambhidāyaṃ... vuttāya ca vikubbanāya) bằng cách phân chia các thể loại (ākāravibhāgena) “bằng năm cách, bằng bảy cách, bằng mười cách” (pañcahākārehi... dasahākārehī’’ti), giống như (viya) khối vàng bị cắt ở giữa (majjhe bhinnasuvaṇṇassa), vì lời thuyết giảng đã đến (desanāya āgatattā) theo cách biến mãn có giới hạn, không giới hạn, và theo phương hướng (odhisopharaṇaanodhisopharaṇadisāpharaṇavasena). Chỉ có điều (kevalaṃ) ở đây (ettha), giới hạn chúng sanh (sattodhi) không được lấy (na gahito) như trong Vô Ngại Giải Đạo (paṭisambhidāmagge viya); đây chính là sự khác biệt duy nhất (ayameva viseso). Với từ “cũng vậy” (yampīti), ngài nói (āha) nhắm đến (sandhāya) sự biến hóa (vikubbanaṃ).

ඉදානි භෙදාභාවදස්සනමුඛෙන උද්දෙසතො ආනීතං පටිසම්භිදාමග්ගපාළිං නිද්දෙසතො දස්සෙත්වා තස්සා අනුත්තානපදවණ්ණනං කාතුං ‘‘තත්ථ චා’’තිආදිමාහ.

Bây giờ (idāni), sau khi chỉ ra theo cách giải thích (niddesato dassetvā) đoạn Pāḷi trong Vô Ngại Giải Đạo (paṭisambhidāmaggapāḷiṃ) đã được đưa ra theo cách đề mục (uddesato ānītaṃ) bằng phương pháp chỉ ra sự không khác biệt (bhedābhāvadassanamukhena), để giải thích các từ có nghĩa không rõ ràng của đoạn Pāḷi đó (tassā anuttānapadavaṇṇanaṃ kātuṃ), ngài nói “ở đó” (tattha cā’’ti) v.v... (ādimāha).

256. තත්ථ සබ්බෙ සත්තාති සබ්බ-සද්දො කාමං පදෙසසබ්බවිසයො, න සබ්බසබ්බවිසයො යථා ‘‘සබ්බං ජානාතීති සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණ’’න්ති (පටි. ම. 1.119-120), ‘‘සත්තා’’ති පන පදෙන පරිච්ඡින්නං අත්තනො විසයං අසෙසෙත්වාව පරියාදියතීති ආහ ‘‘අනවසෙසපරියාදානමෙත’’න්ති.

256. Ở đó, trong câu “tất cả chúng sanh” (tattha sabbe sattāti), từ “tất cả” (sabba-saddo) có thể (kāmaṃ) có đối tượng là toàn bộ một phần (padesasabbavisayo), chứ không (na) có đối tượng là toàn bộ không trừ sót (sabbasabbavisayo) như trong câu “trí tuệ biết tất cả gọi là toàn tri trí” (yathā ‘‘sabbaṃ jānātīti sabbaññutaññāṇa’’nti). Tuy nhiên (pana), vì đối tượng của nó (attano visayaṃ) được giới hạn (paricchinnaṃ) bởi từ “chúng sanh” (sattā’’ti padena), nó bao hàm không trừ sót (asesetvāva pariyādiyati); do đó (iti), ngài nói “đây là sự bao hàm không trừ sót” (āha ‘‘anavasesapariyādānameta’’nti).

තත්‍රාති තස්මිං රූපෙ. සත්තොති සජ්ජනකිච්චෙන ඡන්දාදිපරියායෙන ලොභෙන ආසත්තො ලග්ගො. තත්‍රාති වා කරණෙ භුම්මං, තෙන ඡන්දාදිනාති අත්ථො.

“Ở đó” (tatrāti) là trong sắc uẩn ấy (tasmiṃ rūpe). “Chúng sanh” (sattoti) là bị dính mắc (āsatto), bị bám víu (laggo) bởi tham ái (lobhena), đồng nghĩa với dục v.v... (chandādipariyāyena), với chức năng dính mắc (sajjanakiccena). Hoặc (vā) “ở đó” (tatrāti) là sở thuộc cách trong ý nghĩa công cụ cách (karaṇe bhummaṃ), nghĩa là (iti attho) “bởi dục ấy v.v...” (tena chandādinā).

යදි සත්තතාය සත්තා, කථං වීතරාගෙසූති ආහ ‘‘රුළ්හීසද්දෙනා’’තිආදි. අවීතරාගෙසු රුළ්හෙන, අවීතරාගෙසු වා පවත්තිත්වා ඉන්ද්‍රියබද්ධඛන්ධසන්තානතාය තංසදිසෙසු වීතරාගෙසු රුළ්හෙන සද්දෙන. අථ වා කිඤ්චි නිමිත්තං ගහෙත්වා සතිපි අඤ්ඤස්මිං තන්නිමිත්තයුත්තෙ කත්ථචි විසයෙ සම්මුතියා චිරකාලතාය නිමිත්තවිරහෙපි පවත්ති රුළ්හී නාම යථා ‘‘ගච්ඡන්තීති ගාවො’’ති, එවං සත්තසද්දස්සාපි රුළ්හීභාවො දට්ඨබ්බො. භූතපුබ්බගතියා වා වීතරාගෙසු සත්තවොහාරො දට්ඨබ්බො. සත්වයොගතොති එත්ථ සත්වං නාම බුද්ධි, වීරියං, තෙජො වා, තෙන යොගතො සත්තා, යථා ‘‘නීලගුණයොගතො නීලො පටො’’ති.

Nếu chúng sanh (sattā) được gọi như vậy vì dính mắc (sattatāya), thì làm sao (áp dụng) cho các vị đã ly tham (kathaṃ vītarāgesu)? (Để trả lời), ngài nói “bằng từ ngữ thông dụng” (ruḷhīsaddenā) v.v... (ādi). (Được hiểu) bằng từ ngữ thông dụng (ruḷhena) đối với những người chưa ly tham (avītarāgesu); hoặc (vā) sau khi được áp dụng cho những người chưa ly tham (avītarāgesu pavattitvā), (được hiểu) bằng từ ngữ thông dụng (ruḷhena saddena) được áp dụng cho các vị đã ly tham (vītarāgesu), những người tương tự như họ (taṃsadisesu) do có dòng tương tục của các uẩn liên kết với các căn (indriyabaddhakhandhasantānatāya). Hoặc là (atha vā), sau khi lấy một dấu hiệu nào đó (kiñci nimittaṃ gahetvā), mặc dù có đối tượng khác (aññasmiṃ) cũng có dấu hiệu đó (tannimittayutte... sati pi), sự áp dụng (pavatti) trong một đối tượng nào đó (katthaci visaye) ngay cả khi không có dấu hiệu đó (nimittavirahepi) do sự quy ước lâu đời (sammutiyā cirakālatāya) được gọi là thông dụng (ruḷhī nāma), như “chúng đi, nên gọi là bò” (yathā ‘‘gacchantīti gāvo’’ti); tương tự (evaṃ), trạng thái thông dụng của từ “chúng sanh” (sattasaddassāpi ruḷhībhāvo) cũng nên được hiểu như vậy (daṭṭhabbo). Hoặc (vā), danh từ “chúng sanh” (sattavohāro) đối với các vị đã ly tham (vītarāgesu) nên được hiểu (daṭṭhabbo) theo phương pháp những gì đã từng xảy ra trong quá khứ (bhūtapubbagatiyā). Do liên hệ với dũng lực (satvayogato): ở đây (ettha), dũng lực (satvaṃ nāma) là trí tuệ (buddhi), tinh tấn (vīriyaṃ), hoặc năng lực (tejo vā); do liên hệ với nó (tena yogato), nên gọi là chúng sanh (sattā), như “do liên hệ với phẩm chất màu xanh, nên gọi là tấm vải xanh” (yathā ‘‘nīlaguṇayogato nīlo paṭo’’ti).

පාණන්ති එතෙනාති පාණනං, අස්සාසපස්සාසා, තස්ස කම්මං පාණනතා, තාය, අස්සාසපස්සාසසම්පයොගෙනාති අත්ථො. භූතත්තාති කම්මකිලෙසෙහි ජාතත්තා. පූරණතො, ගලනතො ච පුග්ගලාති නෙරුත්තා. සත්තා හි නිබ්බත්තන්තා තංතංසත්තනිකායං පූරෙන්තා විය හොන්ති, සබ්බාවත්ථනිපාතිතාය ච ගලන්ති චවන්තීති අත්ථො. අපරිඤ්ඤාතවත්ථුකානං ‘‘අත්තා’’ති [Pg.367] භවති එත්ථ අභිධානං, චිත්තඤ්චාති අත්තභාවො, සරීරං, ඛන්ධපඤ්චකමෙව වා. තන්ති ඛන්ධපඤ්චකං. උපාදායාති ගහෙත්වා උපාදානං නිස්සයං කත්වා. පඤ්ඤත්තිමත්තසම්භවතොති පරමත්ථතො අසන්තෙපි සත්තසඤ්ඤිතෙ පඤ්ඤත්තිමත්තෙන සම්භවතො.

Chúng thở (pāṇanti) bằng cái này (etena), nên gọi là sinh vật (pāṇanaṃ); (cái này) là hơi thở ra, hơi thở vào (assāsapassāsā); hành động của nó (tassa kammaṃ) là sự thở (pāṇanatā); do sự thở ấy (tāya), nghĩa là (iti attho) do sự tương ưng với hơi thở ra, hơi thở vào (assāsapassāsasampayogena). Vì là chúng hữu tình (bhūtattā) là do sanh ra từ nghiệp và phiền não (kammakilesehi jātattā). Các nhà ngữ nguyên học (neruttā) nói rằng (gọi là) nhân (puggala) vì làm cho đầy (pūraṇato) và vì rơi rụng (galanato ca). Quả vậy (hi), chúng sanh (sattā) khi sanh ra (nibbattantā) dường như (viya) làm cho đầy (pūrentā) các loài chúng sanh ấy (taṃtaṃsattanikāyaṃ); và nghĩa là (iti attho) chúng rơi rụng (galanti), hoại diệt (cavanti) trong tất cả các giai đoạn (sabbāvatthanipātitāya ca). Đối với những người chưa liễu tri đối tượng (apariññātavatthukānaṃ), trong đây (ettha) có (bhavati) danh xưng (abhidhānaṃ) và tư tưởng (cittaṃ ca) “đây là tự ngã” (attā’ti), nên gọi là thân (attabhāvo); là thân thể (sarīraṃ), hoặc chỉ là năm uẩn (khandhapañcakameva vā). Đó (taṃ) là năm uẩn (khandhapañcakaṃ). Do duyên (upādāya) là lấy (gahetvā), lấy thủ làm nơi nương tựa (upādānaṃ nissayaṃ katvā). Do sự tồn tại chỉ bằng chế định (paññattimattasambhavatoti) là vì nó tồn tại (sambhavato) chỉ bằng chế định (paññattimattena) trong cái được nhận thức là chúng sanh (sattasaññite), mặc dù không có trong thực tính (paramatthato asantepi).

යථා ච සත්තාති වචනන්ති යථා සත්ත-සද්දො යථාවුත්තෙනට්ඨෙන නිප්පරියායතො පදෙසවුත්තිපි රුළ්හීවසෙන අනවසෙසපරියාදායකො. සෙසානිපීති පාණාදිවචනානිපි. තානිපි හි රූපාරූපභවූපගචතුත්ථජ්ඣානාදිසමඞ්ගීනං අස්සාසපස්සාසාභාවතො අවිනිපාතධම්මානං පුගලනස්ස අභාවතො පදෙසවුත්තීනි. රුළ්හීවසෙන ආරොපෙත්වා යථාවුත්තාය රුළ්හියා වසෙන කත්ථචි විසයෙ අවිජ්ජමානම්පි පාණපුග්ගලභාවං ආරොපෙත්වා. යදි සාධාරණතො සත්තවෙවචනානීති ගහෙත්වා අනොධිසොඵරණා මෙත්තා වුච්චති, අථ කස්මා පඤ්චහෙව ආකාරෙහි වුත්තාති අනුයොගං සන්ධායාහ ‘‘කාමඤ්චා’’තිආදි. කෙචි පනාහු ‘‘න ඛො පනෙතානි ‘‘සත්තා’’තිආදීනි පදානි වෙවචනතාමත්තං උපාදාය ගහිතානි, යතො ජන්තුආදීනම්පි ගහණං ආපජ්ජෙය්‍ය, අත්ථවිසෙසං පන නිමිත්තභූතං උපාදාය ගහිතානී’’ති, තෙ සන්ධායාහ ‘‘යෙ පනා’’තිආදි. තත්ථ අත්ථතොති සජ්ජනට්ඨෙන සත්තා, පාණනට්ඨෙන පාණාති එවමාදිඅත්ථතො. තෙසං තං මතිමත්තන්ති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘අනොධිසොඵරණා විරුජ්ඣතී’’ති. කස්මා? කෙචි සත්තා, කෙචි පාණා, කෙචි පුග්ගලාති ආපජ්ජනතො. තථා අත්ථං අග්ගහෙත්වාති සත්තාදිසද්දා සප්පදෙසවිසයාති එවමත්ථං අග්ගහෙත්වා පුබ්බෙ වුත්තනයෙන නිප්පදෙසවිසයාති එවමත්ථං ගහෙත්වාති අධිප්පායො. තෙනාහ ‘‘ඉමෙසූ’’තිආදි. පඤ්චසු ආකාරෙසූති ‘‘සබ්බෙ සත්තා’’තිආදිනා පාළියං (පටි. ම. 2.22) ආගතෙසු පඤ්චසු භාවනාකාරෙසු. අඤ්ඤතරවසෙනාති යස්ස කස්සචි වසෙන.

Yathā ca sattāti vacananti (cũng như lời nói là chúng sanh) có nghĩa là: Giống như từ satta (chúng sanh), theo ý nghĩa đã được nói đến, dù chỉ có sự hiện hữu trong một phần theo nghĩa đen, nhưng do tập quán sử dụng nên bao hàm tất cả không còn sót lại. Sesānipīti (cả những từ còn lại) có nghĩa là: Cả những lời nói pāṇa (sinh linh), v.v... Tānipi hi (quả vậy, cả những từ ấy) có nghĩa là: Quả vậy, cả những từ ấy cũng chỉ có sự hiện hữu trong một phần, do không có hơi thở ra vào đối với những vị đã thành tựu thiền thứ tư, v.v... đã đi đến sắc hữu và vô sắc hữu, và do không có sự sa đọa đối với các bậc Bất thối chuyển. Ruḷhīvasena āropetvā (sau khi gán cho do tập quán sử dụng) có nghĩa là: Sau khi gán cho bản chất pāṇa (sinh linh) và puggala (bổ-đặc-già-la) vốn không hiện hữu trong một đối tượng nào đó, do tập quán sử dụng đã được nói đến. Nếu tâm từ được gọi là sự biến mãn vô hạn định do được hiểu là những từ đồng nghĩa với satta một cách tổng quát, vậy thì tại sao lại được nói đến chỉ với năm thể cách? Nhắm đến câu chất vấn ấy, ngài đã nói ‘kāmañcā’tiādi (dù rằng, v.v...). Tuy nhiên, một số vị nói rằng: ‘Quả thật, những từ ngữ như sattā, v.v... này không phải được dùng chỉ với ý nghĩa là từ đồng nghĩa, vì nếu vậy sẽ dẫn đến việc phải dùng cả những từ jantu, v.v...; nhưng chúng được dùng dựa trên một ý nghĩa đặc biệt làm nhân duyên.’ Nhắm đến các vị ấy, ngài đã nói ‘ye panā’tiādi (còn những ai, v.v...). Ở đây, atthatoti (do ý nghĩa) có nghĩa là: Do ý nghĩa như là sattā (chúng sanh) theo nghĩa bám víu, pāṇā (sinh linh) theo nghĩa thở, v.v... Để chỉ ra rằng đó chỉ là quan điểm của họ, ngài đã nói ‘anodhisopharaṇā virujjhatī’ti (sự biến mãn vô hạn định bị mâu thuẫn). Tại sao? Vì sẽ dẫn đến kết luận rằng: một số là chúng sanh, một số là sinh linh, một số là bổ-đặc-già-la. Tathā atthaṃ aggahetvāti (sau khi không hiểu ý nghĩa như vậy) có nghĩa là: Sau khi không hiểu ý nghĩa rằng các từ satta, v.v... có đối tượng cục bộ, mà hiểu theo ý nghĩa rằng chúng có đối tượng không cục bộ theo phương pháp đã nói trước đây. Đó là chủ ý. Do đó, ngài đã nói ‘imesū’tiādi (trong những điều này, v.v...). Pañcasu ākāresūti (trong năm thể cách) có nghĩa là: Trong năm thể cách tu tập được đề cập trong Pāḷi (Paṭi. Ma. 2.22) bắt đầu bằng ‘sabbe sattā’ (tất cả chúng sanh). Aññataravasenāti (do năng lực của một trong số đó) có nghĩa là: Do năng lực của bất kỳ thể cách nào.

257. ඉදානි ද්වාවීසතියා භාවනාකාරෙසු අප්පනා පරිග්ගහෙත්වා දස්සෙතුං ‘‘එත්ථ චා’’තිආදි වුත්තං. බ්‍යාපාදරහිතාති දොමනස්සබ්‍යාපාදරහිතා. තස්මාති යස්මා න කෙවලං යථාවුත්තආකාරවිභාගමත්තතො අප්පනාවිභාගො, තස්මා. ඉමෙසුපි පදෙසූති ‘‘සබ්බෙ සත්තා අවෙරා හොන්තූ’’තිආදිකොට්ඨාසෙසුපි. යං යං පාකටං හොතීති යදිපි පුබ්බභාගෙ [Pg.368] තත්ථ තත්ථ අභිනිවෙසෙ අනෙකකොට්ඨාසවසෙනෙව මනසිකාරං පවත්තෙති, භාවනාය සමිජ්ඣනක්ඛණෙ පන තත්ථ යං පගුණතරතාය සුපාකටං හොති, තස්ස වසෙන අප්පනා හොති, යථා තං ද්වත්තිංසාකාරෙ. තත්ථ පන ආරම්මණං, ඉධ භාවනාකාරොති අයමෙව විසෙසො. චතුන්නන්ති චතුන්නං චතුන්නං. බ්‍යාපනිච්ඡාලොපෙන හි නිද්දිට්ඨං. එස නයො සෙසෙසුපි.

257. Bây giờ, để trình bày sau khi nắm bắt an chỉ trong hai mươi hai thể cách tu tập, câu ‘ettha cā’tiādi (và ở đây, v.v...) đã được nói đến. Byāpādarahitāti (không có sân) có nghĩa là: không có sân ưu. Tasmāti (do đó) có nghĩa là: Vì sự phân biệt an chỉ không chỉ đơn thuần do sự phân biệt thể cách đã được nói đến, do đó... Imesupi padesūti (cũng trong những phần này) có nghĩa là: Cũng trong những phần như ‘sabbe sattā averā hontū’ (mong tất cả chúng sanh không có oán thù). Yaṃ yaṃ pākaṭaṃ hotīti (bất cứ điều gì trở nên rõ ràng) có nghĩa là: Mặc dù trong giai đoạn đầu, khi chú tâm vào từng phần, hành giả tác ý theo năng lực của nhiều phần, nhưng vào lúc tu tập thành tựu, phần nào trong số đó trở nên rất rõ ràng do đã thuần thục hơn, thì an chỉ sanh khởi do năng lực của phần đó, giống như trong trường hợp ba mươi hai thể trược. Tuy nhiên, ở đó là đề mục, còn ở đây là thể cách tu tập, đây chính là sự khác biệt duy nhất. Catunnanti (của bốn) có nghĩa là: của mỗi bốn. Quả vậy, điều này được chỉ ra bằng cách tỉnh lược từ được lặp lại. Esa nayo sesesupi (đây là phương pháp trong những trường hợp còn lại) có nghĩa là: Đây cũng là phương pháp trong những trường hợp còn lại.

ලිඞ්ගවසෙන වුත්තං තෙසං පචුරතො ලබ්භමානත්තා. තතියා පන පකති යදිපි පඨමදුකෙන න සඞ්ගහිතා, දුතියදුකෙන පන තිකෙන ච සඞ්ගහිතා එව.

Được nói theo năng lực của giới tính, vì chúng (nam và nữ) thường được tìm thấy nhiều. Còn bản chất thứ ba, mặc dù không được bao gồm trong cặp thứ nhất, nhưng chắc chắn được bao gồm bởi cặp thứ hai và bởi bộ ba.

ඉති සබ්බානිපීති අනොධිසොඵරණෙ වීසති, ඔධිසොඵරණෙ අට්ඨවීසති, දිසාඵරණෙ චත්තාරි සතානි, අසීති චාති එවං සබ්බානිපි. සත-සද්දාපෙක්ඛාය නපුංසකනිද්දෙසො.

Iti sabbānipīti (như vậy, tất cả) có nghĩa là: Như vậy, tất cả là hai mươi trong sự biến mãn vô hạn định, hai mươi tám trong sự biến mãn hữu hạn định, và bốn trăm tám mươi trong sự biến mãn theo phương hướng. Việc chỉ định trung tính là do quy chiếu theo từ sata (trăm).

258. එවං මෙත්තාභාවනං විභාවෙත්වා ඉදානි තත්ථ ආනිසංසෙ විභාවෙතුං ‘‘ඉතී’’තිආදි ආරද්ධං. තත්ථ සෙසා ජනාති මෙත්තාය චෙතොවිමුත්තියා අලාභිනො. සම්පරිවත්තමානාති දක්ඛිණෙන පස්සෙන අසයිත්වා සබ්බසො පරිවත්තමානා. කාකච්ඡමානාති ඝුරුඝුරුපස්සාසවසෙන විස්සරං කරොන්තා. සුඛං සුපතීති එත්ථ දුවිධාසුපනා සයනෙ පිට්ඨිප්පසාරණලක්ඛණා, කිරියාමයචිත්තෙහි අවොකිණ්ණභවඞ්ගප්පවත්තිලක්ඛණා ච. තත්ථායං උභයථාපි සුඛමෙව සුපති. යස්මා සණිකං නිපජ්ජිත්වා අඞ්ගපච්චඞ්ගානි සමොධාය පාසාදිකෙන ආකාරෙන සයති, නිද්දොක්කමනෙපි ඣානං සමාපන්නො විය හොති. තෙනාහ ‘‘එවං අසුපිත්වා’’තිආදි.

258. Sau khi đã giải thích về việc tu tập tâm từ như vậy, bây giờ để giải thích về các lợi ích của nó, câu ‘itī’tiādi (như vầy, v.v...) đã được bắt đầu. Ở đây, sesā janāti (những người khác) có nghĩa là: những người không đạt được tâm giải thoát do tâm từ. Samparivattamānāti (trằn trọc) có nghĩa là: không nằm nghiêng về bên phải mà xoay trở khắp nơi. Sukhaṃ supatīti (ngủ một cách an lạc), ở đây giấc ngủ có hai loại: loại có đặc tính duỗi lưng khi nằm, và loại có đặc tính là sự diễn tiến của hữu phần không bị xen tạp bởi các tâm thuộc hành động. Ở đây, vị này ngủ an lạc theo cả hai cách. Vì sau khi nằm xuống một cách nhẹ nhàng, sắp đặt các chi phần lớn nhỏ, vị ấy nằm với tư thế trang nghiêm, ngay cả khi chìm vào giấc ngủ cũng giống như người đã nhập thiền. Do đó, ngài đã nói ‘evaṃ asupitvā’tiādi (không ngủ như vậy, v.v...).

නිද්දාකාලෙ සුඛං අලභිත්වා දුක්ඛෙන සුත්තත්තා එව පටිබුජ්ඣනකාලෙ සරීරඛෙදෙන නිත්ථුනනං, විජම්භනං, ඉතො චිතො විපරිවත්තනඤ්ච හොතීති ආහ ‘‘නිත්ථුනන්තා විජම්භන්තා සම්පරිවත්තන්තා දුක්ඛං පටිබුජ්ඣන්තී’’ති. අයං පන සුඛෙන සුත්තත්තා සරීරඛෙදාභාවතො නිත්ථුනනාදිරහිතොව පටිබුජ්ඣති. තෙන වුත්තං ‘‘එවං අප්පටිබුජ්ඣිත්වා’’තිආදි. සුඛපටිබොධො ච සරීරවිකාරාභාවෙනාති ආහ ‘‘සුඛං නිබ්බිකාර’’න්ති.

Do không có được sự an lạc trong lúc ngủ, đã ngủ một cách khổ sở, nên vào lúc thức dậy, do thân thể mệt mỏi, có sự rên rỉ, ngáp, và lăn qua lộn lại, vì vậy ngài đã nói ‘nitthunantā vijambhantā samparivattantā dukkhaṃ paṭibujjhantī’ti (rên rỉ, ngáp, trằn trọc, họ thức dậy một cách khổ sở). Còn vị này, do đã ngủ một cách an lạc, không có sự mệt mỏi trong thân thể, nên thức dậy mà không có rên rỉ, v.v... Do đó, đã được nói rằng ‘evaṃ appaṭibujjhitvā’tiādi (không thức dậy như vậy, v.v...). Và sự thức dậy an lạc là do không có sự biến dạng của thân thể, nên ngài nói ‘sukhaṃ nibbikāra’nti (an lạc, không biến dạng).

‘‘භද්දකමෙව [Pg.369] සුපිනං පස්සතී’’ති ඉදං අනුභූතපුබ්බවසෙන, දෙවතූපසංහාරවසෙන චස්ස භද්දකමෙව සුපිනං හොති, න පාපකන්ති කත්වා වුත්තං. තෙනාහ ‘‘චෙතියං වන්දන්තො වියා’’තිආදි. ධාතුක්ඛොභහෙතුකම්පි චස්ස බහුලං භද්දකමෙව සියා යෙභුය්‍යෙන චිත්තජරූපානුගුණතාය උතුආහාරජරූපානං.

Câu ‘Bhaddakameva supinaṃ passatī’ (chỉ thấy những giấc mơ tốt lành) này được nói ra với ý rằng: do năng lực của những gì đã trải nghiệm trước đây, và do năng lực của sự mang đến từ chư thiên, vị ấy chỉ có những giấc mơ tốt lành, không có ác mộng. Và ngay cả giấc mơ do nguyên nhân là sự xáo trộn của các yếu tố, đối với vị ấy, phần lớn cũng sẽ là tốt lành, vì phần lớn vật chất do thời tiết và vật thực tạo ra tương ứng với vật chất do tâm tạo ra.

උරෙ ආමුත්තමුත්තාහාරො වියාති ගීවාය බන්ධිත්වා උරෙ ලම්බිතමුත්තාහාරො වියාති කෙහිචි වුත්තං. තං එකාවලිවසෙන වුත්තං සියා, අනෙකරතනාවලිසමූහභූතො පන මුත්තාහාරො අංසප්පදෙසතො පට්ඨාය යාව කටිප්පදෙසස්ස හෙට්ඨාභාගා පලම්බන්තො උරෙ ආමුක්කොයෙව නාම හොති.

Ure āmuttamuttāhāro viyāti (giống như chuỗi ngọc trai đeo trên ngực) có nghĩa là: một số người nói rằng nó giống như một chuỗi ngọc trai được buộc ở cổ và rủ xuống ngực. Điều đó có lẽ được nói theo trường hợp của một chuỗi đơn. Nhưng một chuỗi ngọc trai là tập hợp của nhiều chuỗi đá quý, bắt đầu từ vùng vai rủ xuống đến phần dưới của vùng hông, thì thực sự được gọi là ‘đeo trên ngực’.

තත්ථෙවාති පාටලිපුත්තෙයෙව. සක්කා නිසීදිතුං වා නිපජ්ජිතුං වා දෙසස්ස ඛෙමතාය, තස්ස තස්ස පදෙසස්ස රමණීයතාය ච.

Tatthevāti (ngay tại đó) có nghĩa là: ngay tại Pāṭaliputta. Có thể ngồi hoặc nằm xuống do sự an toàn của nơi đó, và do sự khả ái của từng địa điểm.

දසාව අන්තො දසන්තො, වත්ථස්ස ඔසානන්තො.

Dasanto là dasā (tua) + anto (cuối), chính tua là phần cuối. Phần cuối cùng của tấm vải.

සමප්පවත්තවාසන්ති තත්ථ තත්ථ විහාරෙ සමප්පවත්තවත්තවාසං. ථෙරො කිර අත්තනා පවිට්ඨපවිට්ඨවිහාරෙ ‘‘අහමෙත්ථ ආගන්තුකො’’ති අචින්තෙත්වා තත්ථ තත්ථ යථාරහං අත්තනා කාතබ්බවත්තානි පරිපූරෙන්තො එව විහාසි. අපරෙ පන භණන්ති සබ්බසත්තෙසු සමප්පවත්තමෙත්තාවිහාරවාසං. අයං හි ථෙරො අරහත්තාධිගමතො පුබ්බෙපි මෙත්තාවිහාරී අහොසි.

Samappavattavāsanti (Sự sống được thực hành đồng đều) có nghĩa là sự sống với phận sự được thực hành đồng đều trong các trú xứ đây đó. Nghe nói, vị trưởng lão, trong mỗi trú xứ mà mình đã đi vào, đã không suy nghĩ rằng: “Ta là khách ở đây”, mà đã sống trong khi chỉ làm tròn những phận sự cần được mình thực hành một cách thích đáng ở nơi này nơi kia. Còn những vị khác thì nói rằng (đó là) sự sống với tâm từ được thực hành đồng đều đối với tất cả chúng sanh. Vì vị trưởng lão này, ngay cả trước khi chứng đắc A-la-hán, đã là vị sống với tâm từ.

වනන්තරෙ ඨිතොති ථෙරො කිර තථා සමප්පවත්තවාසවසෙන චරමානො එකදිවසං අඤ්ඤතරං රමණීයං වනන්තරං දිස්වා තත්ථ අඤ්ඤතරස්මිං රුක්ඛමූලෙ සමාපත්තිං සමාපජ්ජිත්වා යථාපරිච්ඡෙදෙන තතො උට්ඨිතො අත්තනො ගුණාවජ්ජනහෙතුකෙන පීතිසොමනස්සෙන උදානෙන්තො ‘‘යාවතා උපසම්පන්නො’’ති ගාථං අභාසි. තමත්ථං දස්සෙතුං ‘‘වනන්තරෙ ඨිතො’’ති පඨමගාථා ඨපිතා. තත්ථ ගජ්ජමානකොති සීහගජ්ජිතං ගජ්ජන්තො. ගුණමෙසන්තොති අත්තනො ගුණසමුදයං ගවෙසන්තො පච්චවෙක්ඛන්තො.

Vanantare ṭhitoti (Đứng trong khoảng rừng): Nghe nói, vị trưởng lão, trong khi đi lại với cách sống được thực hành đồng đều như vậy, vào một ngày nọ, sau khi thấy một khoảng rừng khả ái nào đó, đã nhập định dưới một gốc cây nào đó tại nơi ấy. Sau khi xuất khỏi định ấy theo thời gian đã định, với hỷ và ưu có nguyên nhân là sự quán xét các đức hạnh của mình, trong khi thốt lên lời cảm hứng, ngài đã nói lên kệ ngôn: “yāvatā upasampanno”. Để chỉ rõ ý nghĩa ấy, kệ ngôn đầu tiên “vanantare ṭhito” đã được đặt ra. Trong đó, gajjamānako có nghĩa là rống lên tiếng rống của sư tử. Guṇamesanto có nghĩa là tìm kiếm, quán xét sự tập khởi các đức hạnh của mình.

මණිලරුක්ඛෙ නිවාසිතාය තං දෙවතං ‘‘මණිලියා’’ති වොහරන්ති, තස්මා සා දෙවතාපි ‘‘අහං, භන්තෙ, මණිලියා’’ති ආහ. රුක්ඛදෙවතානං හි යෙභුය්‍යෙන නිවාසරුක්ඛවසෙන වොහාරො යථා ඵන්දනදෙවතාති. තත්ථෙවාති චිත්තලපබ්බතෙයෙව.

Do trú ngụ ở cây Maṇila, người ta gọi vị thiên nữ ấy là “Maṇiliyā”, vì vậy, vị thiên nữ ấy cũng đã nói rằng: “Bạch ngài, con là Maṇiliyā”. Vì phần lớn tên gọi của các vị thọ thần là do cây trú ngụ, ví như (tên gọi) Phandanadevatā (thần cây Phandana). Tattheva có nghĩa là ngay tại núi Cittala.

‘‘බලවපියචිත්තතායා’’ති [Pg.370] ඉමිනා බලවපියචිත්තතාමත්තෙනපි සත්ථං න කමති, පගෙව මෙත්තාය චෙතොවිමුත්තියාති දස්සෙති.

Bằng lời này: “Balavapiyacittatāyā” (Do có tâm thương yêu mãnh liệt), (chú giải) chỉ ra rằng chỉ bằng việc có tâm thương yêu mãnh liệt, vũ khí đã không thể xâm hại, huống chi là do tâm giải thoát nhờ tâm từ.

ඛිප්පමෙව චිත්තං සමාධියති කෙනචි පරිපන්ථෙන පරිහීනජ්ඣානස්ස බ්‍යාපාදස්ස දූරසමුස්සාරිතභාවතො ඛිප්පමෙව සමාධියති. ආසවානං ඛයායාති කෙචි. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව. එත්ථ ච කිඤ්චාපි ඉතො අඤ්ඤකම්මට්ඨානවසෙන අධිගතජ්ඣානානම්පි සුඛසුපනාදයො ආනිසංසා ලබ්භන්ති, යථාහ –

Tâm định tĩnh một cách nhanh chóng: (Tâm) của người có thiền bị suy giảm do một chướng ngại nào đó được định tĩnh một cách nhanh chóng do sân đã được loại trừ xa. Một số vị nói rằng: (định tĩnh) để đoạn tận các lậu hoặc. Phần còn lại thì dễ hiểu. Và ở đây, mặc dù các quả báo như ngủ an lạc v.v... cũng được thành tựu cho cả những người đã chứng đắc thiền do các đề mục thiền khác với đề mục này, như đã nói:

‘‘සුඛං සුපන්ති මුනයො, අජ්ඣත්තං සුසමාහිතා;

සුප්පබුද්ධං පබුජ්ඣන්ති, සදා ගොතමසාවකා’’ති. –

“Các bậc ẩn sĩ, có tâm định tĩnh tốt đẹp trong nội tâm, ngủ an lạc; các vị đệ tử của Gotama luôn luôn thức dậy một cách tỉnh táo.”

ච ආදි, තථාපිමෙ ආනිසංසා බ්‍රහ්මවිහාරලාභිනො අනවසෙසා ලබ්භන්ති බ්‍යාපාදාදීනං උජුවිපච්චනීකභාවතො බ්‍රහ්මවිහාරානං. තෙනෙවාහ ‘‘නිස්සරණං හෙතං, ආවුසො, බ්‍යාපාදස්ස, යදිදං මෙත්තා චෙතොවිමුත්තී’’තිආදි (දී. නි. 3.326; අ. නි. 6.13). බ්‍යාපාදාදිවසෙන ච සත්තානං දුක්ඛසුපනාදයොති තප්පටිපක්ඛභූතෙසු බ්‍රහ්මවිහාරෙසු සිද්ධෙසු සුඛසුපනාදයො හත්ථගතා එව හොන්තීති.

Và vân vân, tuy vậy, những quả báo này được thành tựu không sót một quả báo nào đối với người chứng đắc Phạm trú, do các Phạm trú là pháp đối trị trực tiếp với sân hận v.v... Chính vì vậy Ngài đã nói: “Này chư hiền, đây là sự giải thoát khỏi sân hận, tức là tâm giải thoát nhờ tâm từ” v.v... Và do sân hận v.v... mà chúng sanh có sự ngủ không an lạc v.v..., vì vậy khi các Phạm trú, là pháp đối trị với chúng, được thành tựu, thì các (quả báo) như ngủ an lạc v.v... trở thành như vật trong lòng bàn tay.

කරුණාභාවනාවණ්ණනා

Giải thích về sự tu tập bi

259. කරුණන්ති කරුණාබ්‍රහ්මවිහාරං. නික්කරුණතායාති විහෙසාය, ‘‘ඉධෙකච්චො පාණිනා වා ලෙඩ්ඩුනා වා දණ්ඩෙන වා සත්ථෙන වා අඤ්ඤතරඤ්ඤතරෙන වා සත්තානං විහෙඨනජාතිකො හොතී’’ති එවං වුත්තවිහෙඨනෙති අත්ථො. ආදීනවන්ති දොසං. යථා තථා සත්තානං විහෙඨනාය පාපකො විපාකො ඉධ චෙව සම්පරායෙ ච. තථා හි යො සත්තෙ ජීවිතා වොරොපනෙන වා අඞ්ගපච්චඞ්ගච්ඡෙදනෙන වා ධනජානියා වා අලාභාය වා අවාසාය වා අනත්ථාය වා අයසත්ථාය වා පරිසංසක්කනෙන වා අන්තමසො යථාවජ්ජදස්සනෙනපි විහෙඨෙති, තස්ස සො පමාදවිහාරො දිට්ඨෙව ධම්මෙ අලාභායපි හොති, ලද්ධස්ස පරිහානායපි හොති, තන්නිමිත්තං පාපකො කිත්තිසද්දො අබ්භුග්ගච්ඡති, අවිසාරදො [Pg.371] පරිසං උපසඞ්කමති මඞ්කුභූතො, සම්මූළ්හො කාලං කරොති, කායස්ස භෙදා දුග්ගති පාටිකඞ්ඛා, සුගතියම්පි මනුස්සභූතො දුජ්ජච්චොපි හොති නීචකුලිකො, දුබ්බණ්ණොපි හොති දුද්දසිකො, බහ්වාබාධොපි හොති රොගබහුලො, දුග්ගතොපි හොති අප්පන්නපානො, අප්පායුකොපි හොති පරිත්තජීවිතොති එවමාදිඅනෙකානත්ථානුබන්ධිතා විහෙසාය පච්චවෙක්ඛිතබ්බා, තප්පටිපක්ඛතො කරුණාය ආනිසංසා පච්චවෙක්ඛිතබ්බා. තෙන වුත්තං ‘‘නික්කරුණතාය ආදීනවං කරුණාය ච ආනිසංසං පච්චවෙක්ඛිත්වා’’ති. ‘‘පියො හී’’තිආදිනා පඨමං පියපුග්ගලාදීසු අනාරම්භස්ස කාරණමාහ. පියං හි පුග්ගලං කරුණායිතුමාරභන්තස්ස න තාව පියභාවො විගච්ඡති, අවිගතෙ ච තස්මිං කුතො කරුණායනා. තෙනාහ ‘‘පියට්ඨානෙයෙව තිට්ඨතී’’ති. සෙසපුග්ගලෙසුපි එසෙව නයො. ලිඞ්ගවිසභාගකාලකතානං අඛෙත්තභාවෙ කාරණං හෙට්ඨා වුත්තමෙව.

259. Karuṇaṃ có nghĩa là bi phạm trú. Nikkaruṇatāya có nghĩa là do sự não hại; nghĩa là sự não hại đã được nói đến như sau: “Ở đây, có người có tính hay não hại chúng sanh bằng tay, bằng cục đất, bằng gậy, bằng vũ khí, hoặc bằng vật này vật khác”. Ādīnavaṃ có nghĩa là lỗi lầm. Quả báo xấu ác của việc não hại chúng sanh bằng cách này hay cách khác (xảy ra) cả ở đời này và đời sau. Thật vậy, người nào não hại chúng sanh bằng cách tước đoạt mạng sống, hoặc cắt đứt tay chân, hoặc làm tổn thất tài sản, hoặc bằng cách cản trở lợi lộc, cản trở chỗ ở, cản trở lợi ích, cản trở danh tiếng, hoặc bằng cách nỗ lực (làm hại), hoặc cuối cùng là bằng cách chỉ ra lỗi lầm như nó có, thì sự sống buông lung ấy của người đó ngay trong hiện tại cũng dẫn đến sự không có lợi lộc, cũng dẫn đến sự mất mát những gì đã có được, tiếng xấu đồn xa do nguyên nhân ấy, người đó đến hội chúng không tự tin, rụt rè, mê muội khi mệnh chung, sau khi thân hoại, ác thú được chờ đợi. Ngay cả trong thiện thú, khi làm người, cũng thuộc dòng dõi thấp kém, sanh trong gia đình hạ tiện, cũng có hình sắc xấu xí, khó nhìn, cũng nhiều bệnh tật, nhiều đau ốm, cũng ít thức ăn thức uống, nghèo khổ, cũng có tuổi thọ ngắn ngủi, sống không lâu. Sự liên hệ đến nhiều điều bất lợi như vậy v.v... của sự não hại cần được quán xét, và các quả báo của bi, là pháp đối trị với nó, cần được quán xét. Do đó, đã được nói rằng: “sau khi quán xét sự nguy hại của vô bi và quả báo của bi”. Bằng (lời) bắt đầu bằng “Piyo hi”, (chú giải) nói lên lý do của việc không bắt đầu (tu tập bi) đối với người thân yêu v.v... trước tiên. Thật vậy, đối với người bắt đầu khởi lòng bi đối với người thân yêu, thì tình trạng thân yêu vẫn chưa biến mất, và khi tình trạng ấy chưa biến mất, thì làm sao có lòng bi (thuần túy) được? Do đó, (chú giải) nói rằng: “chỉ dừng lại ở mức độ thân yêu”. Đối với những người khác cũng theo phương pháp này. Lý do về việc những người khác giới và người đã chết không phải là đối tượng (của bi) đã được nói ở dưới.

යත්ථ පන පඨමං ආරභිතබ්බා, තං පාළිනයෙනෙව දස්සෙතුං ‘‘කථඤ්ච භික්ඛූ’’තිආදි ආරද්ධං. තත්ථ දුග්ගතන්ති දලිද්දං. සො හි භොගපාරිජුඤ්ඤතො සුඛසාධනානං අභාවෙන දුක්ඛං ගතො උපගතො දුග්ගතොති වුච්චති. අථ වා දුග්ගතන්ති දුක්ඛෙන සමඞ්ගිභාවං ගතං. දුරුපෙතන්ති කායදුච්චරිතාදීහි උපෙතං. ගතිකුලරූපාදිවසෙන වා තමභාවෙ ඨිතො දුග්ගතො. කායදුච්චරිතාදීහි උපෙතත්තා තමපරායණභාවෙ ඨිතො දුරුපෙතොති එවමෙත්ථ අත්ථො වෙදිතබ්බො. පරමකිච්ඡප්පත්තන්ති අතිවිය කිච්ඡමාපන්නං මහාබ්‍යසනං නිමුග්ගං. අප්පෙව නාමාති සාධු වත.

Còn đối với người nào cần phải bắt đầu (tu tập bi) trước tiên, để chỉ rõ điều đó theo phương pháp của Pāli, (đoạn văn) bắt đầu bằng “kathañca bhikkhū” đã được bắt đầu. Trong đó, duggataṃ có nghĩa là nghèo khổ. Thật vậy, người ấy do tài sản bị tiêu tan hoàn toàn, do không có các phương tiện tạo ra hạnh phúc, đã đi đến, đã đạt đến sự đau khổ, nên được gọi là duggata. Hoặc là, duggataṃ có nghĩa là người đã đi đến tình trạng đồng hành với đau khổ. Durupetaṃ có nghĩa là người có thân ác hạnh v.v... Hoặc người đứng trong tình trạng tăm tối do cõi đi, dòng dõi, hình sắc v.v... là duggata. Do có thân ác hạnh v.v..., người đứng trong tình trạng có cõi đến là tăm tối là durupeta. Ý nghĩa ở đây cần được hiểu như vậy. Paramakicchappattaṃ có nghĩa là người đã gặp phải sự khốn khổ vô cùng, chìm đắm trong tai họa lớn. Appeva nāma có nghĩa là “lành thay thay”.

වධෙථ නන්ති ‘‘ඝාතෙථ නං චොර’’න්ති එවං පහිතාය රඤ්ඤො ආණාය ඛාදනීයම්පි…පෙ… දෙන්ති ‘‘ඉදානෙව මාරියමානො එත්තකම්පි සුඛං ලභතූ’’ති. සුසජ්ජිතොති සුඛානුභවනෙ සන්නද්ධො.

Vadhetha naṃ (Hãy giết nó): Do mệnh lệnh của vua được ban ra như vầy: “Hãy giết tên trộm đó”, họ cũng cho vật thực... (với ý nghĩ rằng): “Người sắp bị giết ngay bây giờ, mong rằng nó được một chút hạnh phúc này”. Susajjito có nghĩa là được trang bị để hưởng thụ hạnh phúc.

එතෙනෙව උපායෙනාති යෙන යෙන විධිනා එතරහි යථාවුත්තෙ පරමකිච්ඡාපන්නෙ ආයතිං වා දුක්ඛභාගිම්හි පුග්ගලෙ කරුණායිතුං කරුණා උප්පාදිතා, එතෙනෙව නයෙන. පියපුග්ගලෙති පියායිතබ්බපුග්ගලෙ. එතරහි වා දිස්සමානං ආයතිං වා භාවිනිං දුක්ඛප්පත්තිං ගහෙත්වා කරුණා පවත්තෙතබ්බාති සම්බන්ධො. මජ්ඣත්තවෙරීසුපි එසෙව නයො. යො හි සො කරුණාය වත්ථුභූතො දුවිධො පුග්ගලො වුත්තො, කාමං තත්ථ කරුණාභාවනා සුඛෙනෙව ඉජ්ඣති, ඉමිනා පන භික්ඛුනා තත්ථ භාවනං පගුණතරං කත්වා [Pg.372] සීමාසම්භෙදං කාතුං තදනන්තරං පියපුග්ගලෙ, තතො මජ්ඣත්තෙ, තතො වෙරිපුග්ගලෙ කරුණා භාවෙතබ්බා. භාවෙන්තෙන ච එකෙකස්මිං කොට්ඨාසෙ මුදුං කම්මනියං චිත්තං කත්වා තදනන්තරෙ තදනන්තරෙ උපසංහරිතබ්බං. යස්ස පන වෙරිපුග්ගලො වා නත්ථි, මහාපුරිසජාතිකත්තා වා අනත්ථං කරොන්තෙපි වෙරිසඤ්ඤාව නුප්පජ්ජති, තෙන මජ්ඣත්තෙ මෙ චිත්තං කම්මනියං ජාතං, ඉදානි වෙරිම්හි උපසංහරාමීති බ්‍යාපාරොව න කාතබ්බො. යස්ස පන අත්ථි, තං සන්ධායාහ ‘‘සචෙ පනා’’තිආදි.

Eteneva upāyenāti (bằng phương pháp này): Bằng phương pháp nào mà lòng bi đã được phát khởi để thương xót người đang ở trong hiện tại, như đã nói, đã lâm vào cảnh khốn khổ cùng cực, hoặc người sẽ có phần đau khổ trong tương lai, thì cũng bằng phương pháp ấy. Piyapuggaleti (đối với người thân): Đối với người đáng được yêu mến. Nên có sự liên kết rằng: Lòng bi nên được tiến hành sau khi nắm lấy sự đạt đến đau khổ đang được thấy trong hiện tại hoặc sẽ xảy ra trong tương lai. Đối với người trung lập và kẻ thù cũng là phương pháp này. Quả vậy, hai loại người nào đã được nói là đối tượng của lòng bi, việc tu tập bi đối với họ chắc chắn thành tựu một cách dễ dàng. Tuy nhiên, vị tỳ khưu này, sau khi làm cho việc tu tập đối với họ được thuần thục hơn để phá vỡ các ranh giới, sau đó lòng bi nên được tu tập đối với người thân, rồi đến người trung lập, rồi đến kẻ thù. Và trong khi tu tập, sau khi làm cho tâm trở nên mềm mại, dễ sử dụng trong mỗi phần, nên lần lượt hướng đến (đối tượng) kế tiếp. Còn đối với người nào không có kẻ thù, hoặc do là bậc đại nhân nên ngay cả khi người khác làm điều bất lợi, tưởng về kẻ thù vẫn không khởi lên, người ấy không cần phải nỗ lực rằng: “Tâm của ta đã trở nên dễ sử dụng đối với người trung lập, bây giờ ta sẽ hướng đến kẻ thù.” Còn đối với người nào có (kẻ thù), nhắm đến người đó, ngài đã nói: “sace panā”tiādi (nếu như) v.v...

තත්ථ පුබ්බෙ වුත්තනයෙනෙවාති මෙත්තාකම්මට්ඨානිකස්ස (විසුද්ධි. 1.240 ආදයො) වුත්තනයෙන. තං මෙත්තාය වුත්තනයෙනෙව. වූපසමෙතබ්බන්ති ‘‘අථානෙන පුරිමපුග්ගලෙසූ’’තිආදිනා (විසුද්ධි. 1.243), ‘‘කකචූපමඔවාදාදීනං අනුස්සරතො’’තිආදිනා (විසුද්ධි. 1.243) ච මෙත්තාභාවනාය වුත්තෙන නයෙන තං පටිඝං වූපසමෙතබ්බං. එවං එතරහි මහාදුක්ඛප්පත්තෙ සුඛිතෙපි අකතකුසලතාය ආයතිං දුක්ඛප්පත්තියා වසෙන කරුණායනවිධිං දස්සෙත්වා ඉදානි කතකල්‍යාණෙපි තං දස්සෙතුං ‘‘යොපි චෙත්ථා’’තිආදි වුත්තං. තෙසන්ති බ්‍යසනානං. වට්ටදුක්ඛං අනතික්කන්තත්තාති සම්මාසම්බුද්ධෙනාපි අක්ඛානෙන පරියොසාපෙතුං අසක්කුණෙය්‍යස්ස අනාගතස්ස ආපායිකස්ස සුගතීසුපි ජාතිජරාදිභෙදස්සාති අපරිමිතස්ස සංසාරදුක්ඛස්ස අනතික්කන්තභාවතො. සබ්බථාපි කරුණායිත්වාති දුක්ඛප්පත්තියා, සුඛප්පත්තියා අකතකුසලතාය වා කතාකුසලතාය වාති සබ්බපකාරෙනපි කරුණාය වත්ථුභාවස්ස සල්ලක්ඛණෙන තස්මිං තස්මිං පුග්ගලෙ කරුණං කත්වා කරුණාභාවනං වඩ්ඪෙත්වා. වුත්තනයෙනෙවාති ‘‘අථානෙන පුනප්පුනං මෙත්තායන්තෙනා’’තිආදිනා (විසුද්ධි. 1.243) මෙත්තාභාවනායං වුත්තෙන නයෙන. තං නිමිත්තන්ති සීමාසම්භෙදවසෙන පවත්තං සමථනිමිත්තං. මෙත්තාය වුත්තනයෙනෙවාති යථා මෙත්තාභාවනායං ‘‘අප්පකසිරෙනෙවා’’තිආදිනා (විසුද්ධි. 1.253) තිකචතුක්කජ්ඣානවසෙන අප්පනා ‘‘එකං දිසං ඵරිත්වා විහරතී’’තිආදිනා (විසුද්ධි. 1.253-254) තස්සා වඩ්ඪනා ච වුත්තා, එවමිධ කරුණාභාවනායං තිකචතුක්කජ්ඣානවසෙන අප්පනා වෙදිතබ්බා ච වඩ්ඪෙතබ්බා ච, තථෙවස්සා වඩ්ඪනාවිධිපි වෙදිතබ්බාති අධිප්පායො. වුත්තනයෙනෙවාති අවධාරණෙන ‘‘පඨමං වෙරිපුග්ගලො කරුණායිතබ්බො’’ති ඉදං යථා පාළිවිරුද්ධං, එවං යුත්තිවිරුද්ධම්පීති ඉමමත්ථං [Pg.373] දීපෙති. පඨමං හි වෙරිං සමනුස්සරතො කොධො උප්පජ්ජෙය්‍ය, න කරුණා. අත්තාපි සක්ඛිභාවෙන කරුණායනවසෙන ගහෙතබ්බො, සො කිමිති පච්ඡා ගය්හතීති. ‘‘අප්පනා වඩ්ඪෙතබ්බා’’ති ඉමිනා ච අප්පනාප්පත්තචිත්තස්සෙව ‘‘කරුණාසහගතෙන චෙතසා එකං දිසං ඵරිත්වා විහරතී’’තිආදිනා (දී. නි. 3.308; ම. නි. 1.77, 509; 2.309, 315, 452, 471; 3.230) වුත්තවිකුබ්බනා ඉජ්ඣතීති අයමත්ථො දස්සිතො.

Ở đây, pubbe vuttanayenevāti (bằng phương pháp đã nói trước đây) là bằng phương pháp đã được nói cho người có đề mục tâm từ. Taṃ mettāya vuttanayeneva. Vūpasametabbanti (nên được làm cho lắng dịu): Sự phẫn nộ ấy nên được làm cho lắng dịu bằng phương pháp đã được nói trong việc tu tập tâm từ với câu “athānena purimapuggalesū”tiādi (do vị ấy đối với những người trước) v.v... và “kakacūpamaovādādīnaṃ anussarato”tiādi (do niệm tưởng đến lời giáo huấn ví dụ cái cưa) v.v... Như vậy, sau khi đã chỉ ra phương pháp khởi lòng bi đối với người hiện đang gặp đại khổ, và ngay cả đối với người có hạnh phúc do không làm điều thiện nên sẽ gặp đau khổ trong tương lai, bây giờ để chỉ ra điều đó ngay cả đối với người đã làm điều lành, câu “yopi cetthā”tiādi (người nào ở đây) v.v... đã được nói. Tesanti (của họ) là của những tai họa. Vaṭṭadukkhaṃ anatikkantattāti (vì chưa vượt qua khổ luân hồi): Do chưa vượt qua được cái khổ luân hồi vô hạn, mà ngay cả đức Chánh Đẳng Giác cũng không thể nói cho hết được, là cái khổ trong tương lai ở cõi khổ, và cái khổ có sự phân biệt như sanh, già v.v... ngay cả trong các cõi vui. Sabbathāpi karuṇāyitvāti (sau khi khởi lòng bi trong mọi trường hợp): Sau khi phát triển việc tu tập bi bằng cách khởi lòng thương đối với từng người, bằng cách ghi nhận rõ là đối tượng của lòng bi trong mọi cách, tức là do gặp đau khổ, hoặc do gặp hạnh phúc mà không làm điều thiện, hoặc đã làm điều thiện. Vuttanayenevāti (bằng phương pháp đã nói): Bằng phương pháp đã được nói trong việc tu tập tâm từ với câu “athānena punappunaṃ mettāyantenā”tiādi (do vị ấy rải tâm từ nhiều lần) v.v... Taṃ nimittanti (tướng ấy): Tướng chỉ tịnh phát sinh do phá vỡ ranh giới. Mettāya vuttanayenevāti (bằng phương pháp đã nói trong tâm từ): Như trong việc tu tập tâm từ, an chỉ định do các thiền ba chi và bốn chi đã được nói với câu “appakasirenevā”tiādi (không khó khăn) v.v..., và sự phát triển của nó đã được nói với câu “ekaṃ disaṃ pharitvā viharatī”tiādi (an trú biến mãn một phương) v.v...; cũng vậy, ở đây trong việc tu tập bi, an chỉ định do các thiền ba chi và bốn chi nên được biết và nên được phát triển. Ý nghĩa là phương pháp phát triển của nó cũng nên được biết như vậy. Vuttanayenevāti (bằng phương pháp đã nói): Bằng sự xác định này, điều này chỉ ra ý nghĩa rằng câu “trước tiên nên khởi lòng bi đối với kẻ thù” là trái với Pāḷi và cũng trái với lý lẽ. Quả vậy, khi niệm tưởng đến kẻ thù trước tiên, sân sẽ khởi lên, không phải lòng bi. Bản thân cũng nên được lấy làm nhân chứng theo cách khởi lòng bi, tại sao nó lại được lấy sau cùng? Và bằng câu “appanā vaḍḍhetabbā”ti (an chỉ định nên được phát triển) này, ý nghĩa này được chỉ ra rằng thần thông đã được nói với câu “karuṇāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharatī”tiādi (an trú biến mãn một phương với tâm câu hữu với bi) v.v... sẽ thành tựu chỉ đối với người có tâm đã đạt đến an chỉ định.

කරුණාපදමත්තමෙව චස්සා පාළියා විසෙසොති තං අනාමසිත්වා පටිසම්භිදායං වුත්තවිකුබ්බනා, මෙත්තාය වුත්තආනිසංසා ච ඉධ ලබ්භන්තීති දස්සෙතුං ‘‘තතො පරං…පෙ… වෙදිතබ්බා’’ති වුත්තං. තත්ථ තතො පරන්ති ‘‘කරුණාසහගතෙන චෙතසා’’ති (දී. නි. 3.308; ම. නි. 1.77, 509; 2.309, 315, 452, 471; 3.230) වුත්තවිකුබ්බනතො උපරි. සෙසං වුත්තනයමෙව.

Và vì chỉ có từ “karuṇā” (bi) là sự khác biệt của đoạn Pāḷi này, nên để chỉ ra rằng thần thông được nói trong Paṭisambhidā và các phước báu được nói trong (phần) tâm từ cũng có được ở đây, mà không cần đề cập đến đoạn Pāḷi ấy, câu “tato paraṃ…pe… veditabbā”ti (phần sau đó... nên được biết) đã được nói. Ở đây, tato paranti (phần sau đó) là phần sau thần thông được nói là “karuṇāsahagatena cetasā”ti (với tâm câu hữu với bi). Phần còn lại cũng theo phương pháp đã nói.

මුදිතාභාවනාවණ්ණනා

Chú giải về tu tập Hỷ

260. පියපුග්ගලාදීසූති පියමජ්ඣත්තවෙරීසු න ආරභිතබ්බා. මුදිතාභාවනාති විභත්තිං පරිණාමෙත්වා යොජනා. න හීතිආදි තත්ථ කාරණවචනං. පියභාවමත්තෙනාති එත්ථ මත්ත-සද්දො විසෙසනිවත්ති අත්ථො, තෙන සොමනස්සපටිසන්ධිකතාදිසිද්ධා නිච්චප්පහංසිතමුඛතා, පුබ්බභාසිතා, සුඛසම්භාසතා, සඛිලතා, සම්මොදකතාති එවමාදිකෙ මුදිතාය පදට්ඨානභූතෙ විසෙසෙ උල්ලිඞ්ගෙති, ඊදිසෙහි විසෙසෙහි විරහිතොති වුත්තං හොති. එව-කාරෙන පන පියපුග්ගලස්ස සුඛසමප්පිතතාදිං, මුදිතාය ච හෙතුභූතං පමොදප්පවත්තිං නිවත්තෙති. පියපුග්ගලෙපි හි පරමාය සම්පත්තියා පමුදිතෙ හට්ඨතුට්ඨෙ භික්ඛුනො මුදිතොකාසං ලභෙය්‍ය. වක්ඛති හි ‘‘පියපුග්ගලං වා’’තිආදි. ආදිතො මජ්ඣත්තපුග්ගලං අනුස්සරන්තස්ස උදාසිනතා සණ්ඨාති, වෙරිං සමනුස්සරන්තස්ස කොධො උප්පජ්ජති. තෙනාහ ‘‘පගෙව මජ්ඣත්තවෙරිනො’’ති.

260. Piyapuggalādīsūti (đối với người thân v.v...): Không nên bắt đầu (tu tập hỷ) đối với người thân, người trung lập, kẻ thù. Muditābhāvanāti (việc tu tập hỷ): Nên kết nối bằng cách thay đổi biến cách. Na hītiādi (quả vậy, không) v.v... là lời giải thích lý do ở đó. Trong câu piyabhāvamattenāti (chỉ do là người thân), từ matta có nghĩa là loại trừ đặc tính. Do đó, nó chỉ ra những đặc tính là nền tảng gần của hỷ, như là có khuôn mặt luôn tươi cười, nói trước, nói lời dễ nghe, nói lời dịu dàng, nói lời hoan hỷ, v.v... được thành tựu do có sự tái sanh với tâm hoan hỷ v.v... Có nghĩa là không có những đặc tính như vậy. Còn bằng từ eva, nó loại trừ sự thành tựu hạnh phúc v.v... của người thân, và sự khởi lên của niềm vui là nguyên nhân của hỷ. Quả vậy, ngay cả đối với người thân vui mừng, hân hoan với tài sản tột bậc, vị tỳ khưu cũng có thể có cơ hội cho hỷ. Quả vậy, ngài sẽ nói: “piyapuggalaṃ vā”tiādi (hoặc người thân) v.v... Đối với người niệm tưởng đến người trung lập từ đầu, sự thờ ơ được thiết lập; đối với người niệm tưởng đến kẻ thù, sân khởi lên. Do đó, ngài nói: “pageva majjhattaverino”ti (huống chi là người trung lập và kẻ thù).

පමොදප්පවත්තියා සොණ්ඩසදිසො සහායො සොණ්ඩසහායො. මුදිතමුදිතොවාති පසාදසොම්මතාය අතිවිය මුදිතො එව. පසාදෙ හි ඉදං ආමෙඩිතං. එවං අට්ඨකථානයෙන ආදිතො මුදිතාභාවනාය වත්ථුං දස්සෙත්වා ඉදානි පාළිනයෙන දස්සෙතුං ‘‘පියපුග්ගලං වා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ සුඛිතන්ති සඤ්ජාතසුඛං, සුඛප්පත්තන්ති අත්ථො. සජ්ජිතන්ති සුඛානුභවනෙ සන්නද්ධං පටියත්තසුඛසාධනං. අහො සාධූති තස්ස සත්තස්ස සම්පත්තියං [Pg.374] සම්පජඤ්ඤපුබ්බපමොදනාකාරදස්සනං. පුන අහො සුට්ඨූති තස්ස පමොදනස්ස බහුලීකාරදස්සනං. පියං මනාපන්ති එත්ථ මනාප-ග්ගහණෙන පාළියම්පි අතිප්පියසහායකො අධිප්පෙතොති එකෙ.

Người bạn giống như người bạn nhậu (soṇḍa) do sự tiếp diễn của niềm hoan hỷ được gọi là soṇḍasahāya (bạn nhậu). Về câu "muditamudito", (có nghĩa là) "vô cùng hoan hỷ" do trạng thái trong sáng và hài lòng. Thật vậy, đây là sự lặp lại (āmeḍita) trong ý nghĩa trong sáng. Như vậy, sau khi đã trình bày đối tượng của sự tu tập hỷ theo phương pháp của Chú giải ngay từ đầu, bây giờ để trình bày theo phương pháp của Pāḷi, câu "piyapuggalaṃ vā" v.v... đã được nói đến. Trong đó, "sukhita" có nghĩa là người có lạc đã sanh khởi, người đã đạt được lạc. "Sajjita" (sẵn sàng) có nghĩa là được trang bị, có phương tiện tạo lạc đã được chuẩn bị để hưởng thụ lạc. "Aho sādhu" (Lành thay!) là sự biểu thị trạng thái hoan hỷ đi trước bởi tỉnh giác đối với sự thành tựu của chúng sanh ấy. Lại nữa, "aho suṭṭhu" (Rất lành thay!) là sự biểu thị việc làm cho niềm hoan hỷ ấy trở nên nhiều lần. Ở đây, trong câu "piyaṃ manāpaṃ", một số vị cho rằng do việc dùng từ "manāpa" (vừa ý), người bạn rất thân thiết cũng được bao hàm trong Pāḷi.

අතීතෙති තස්මිංයෙව අත්තභාවෙ අතීතෙ. අනාගතෙති එත්ථාපි එසෙව නයො. න හි භවන්තරගතෙ බ්‍රහ්මවිහාරභාවනා රුහති. යදි එවං, අතීතානාගතෙ කථන්ති? නායං දොසො. ‘‘සො එවායං දත්තො තිස්සො’’ති අද්ධාපච්චුප්පන්නතාය විජ්ජමානභාවෙන ගහෙතබ්බතො. කථං පනස්ස අනාගතෙ සම්පත්ති ආරම්මණං හොතීති? ආදෙසාදිතො, පච්චුප්පන්නාය වා පයොගසම්පත්තියා අනුමානතො ලද්ධාය ගහෙතබ්බතො.

"Quá khứ" là (chỉ cho) quá khứ trong chính kiếp sống đó. Ở đây, đối với "vị lai" cũng theo phương pháp tương tự. Thật vậy, sự tu tập Phạm trú không thể khởi lên đối với người đã sang kiếp khác. Nếu vậy, làm thế nào (sự tu tập có thể khởi lên) đối với quá khứ và vị lai? Đây không phải là lỗi. Bởi vì (người ấy) cần được nắm bắt như là hiện hữu, như là hiện tại theo thời gian (addhāpaccuppanna), (nghĩ rằng) "chính là Datta này, chính là Tissa này". Lại nữa, làm thế nào sự thành tựu trong tương lai có thể trở thành đối tượng của vị ấy? (Bởi vì) nó có thể được nắm bắt thông qua sự tiên đoán v.v..., hoặc thông qua sự suy luận từ sự thành tựu trong việc thực hành ở hiện tại.

පියපුග්ගලෙති සොණ්ඩසහායසඤ්ඤිතෙ අතිප්පියපුග්ගලෙ, පියපුග්ගලෙ ච. දුවිධොපි චෙස ඉධ පියභාවසාමඤ්ඤතො ‘‘පියපුග්ගලො’’ති වුත්තො. අනුක්කමෙනාති අතිප්පියපුග්ගලො පියපුග්ගලො මජ්ඣත්තො වෙරීති චතූසු කොට්ඨාසෙසු එකෙකස්මිං කම්මට්ඨානං පගුණං, මුදුං, කම්මනියඤ්ච කත්වා සෙසෙසු උපසංහරණානුක්කමෙන. කිඤ්චාපි චතූසු ජනෙසු සමචිත්තතාව සීමාසම්භෙදො සීමා සම්භිජ්ජති එතායාති කත්වා. භාවනාය පන තථා බහුසො පවත්තමානාය පුරිමසිද්ධං හෙතුං, ඉතරං ඵලඤ්ච කත්වා වුත්තං ‘‘සමචිත්තතාය සීමාසම්භෙදං කත්වා’’ති. යථාවුත්තසීමාභාවො වා සීමාසම්භෙදොති වුත්තං ‘‘සමචිත්තතාය සීමාසම්භෙදං කත්වා’’ති. සෙසමෙත්ථ යං වත්තබ්බං, තං හෙට්ඨා වුත්තනයමෙව.

"Người thân" là người rất thân, được gọi là bạn nhậu, và người thân. Cả hai loại người này ở đây được gọi là "người thân" do sự tương đồng về trạng thái thân thiết. "Theo thứ tự" có nghĩa là: sau khi đã làm cho đề mục thiền trở nên thuần thục, nhu nhuyến và dễ sử dụng đối với từng phần trong bốn phần là người rất thân, người thân, người trung lập, và kẻ thù, rồi theo thứ tự áp dụng cho các phần còn lại. Mặc dù sự phá vỡ ranh giới (sīmāsambheda) chính là tâm bình đẳng đối với bốn hạng người, được gọi như vậy vì "ranh giới bị phá vỡ bởi tâm ấy". Tuy nhiên, khi sự tu tập diễn ra nhiều lần như vậy, câu "sau khi đã phá vỡ ranh giới bằng tâm bình đẳng" được nói đến bằng cách lấy sự thành tựu trước làm nhân và cái kia làm quả. Hoặc, sự không có ranh giới như đã nói là sự phá vỡ ranh giới, do đó câu "sau khi đã phá vỡ ranh giới bằng tâm bình đẳng" được nói đến. Phần còn lại cần nói ở đây cũng theo phương pháp đã được trình bày ở dưới.

උපෙක්ඛාභාවනාවණ්ණනා

Giải Thích Về Sự Tu Tập Xả

261. උපෙක්ඛාභාවනන්ති උපෙක්ඛාබ්‍රහ්මවිහාරභාවනං. යස්මා පුරිමබ්‍රහ්මවිහාරත්තයනිස්සන්දො චතුත්ථබ්‍රහ්මවිහාරො, තස්මා වුත්තං ‘‘මෙත්තාදීසු පටිලද්ධතිකචතුක්කජ්ඣානෙනා’’ති. පගුණතතියජ්ඣානාති සුභාවිතං වසීභාවං පාපිතං පගුණං, තථාරූපා තතියබ්‍රහ්මවිහාරජ්ඣානතො. අප්පගුණං හි උපරිඣානස්ස පදට්ඨානං න හොති. චතුක්කනයවසෙන චෙත්ථ තතියග්ගහණං. සුඛිතා හොන්තූතිආදිවසෙනාති ආදි-සද්දෙන ‘‘නිද්දුක්ඛා හොන්තූ’’ති එවමාදීනං සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. සත්තකෙලායනං සත්තෙසු මමායනං [Pg.375] මමත්තකරණං, තථා මනසිකාරෙන යොගො සත්තකෙලායනමනසිකාරයුත්තත්තං, තස්මා. මෙත්තාදීනං රාගගෙහස්සිතදොමනස්සසොමනස්සානං ආසන්නවුත්තිතාය යථාරහං පටිඝානුනයසමීපචාරිතා වෙදිතබ්බා. අථ වා ‘‘සුඛිතා හොන්තු, දුක්ඛතො මුච්චන්තු මොදන්තූ’’ති හිතෙසිතභාවප්පත්තියා තිස්සන්නම්පි අනුනයස්ස ආසන්නචාරිතා. සති ච තබ්බිපරියායෙ ලොහිතප්පකොපෙ පුබ්බො විය ලද්ධොකාසමෙවෙත්ථ පටිඝන්ති අවිසෙසෙන තාසං පටිඝානුනයසමීපචාරිතා දට්ඨබ්බා.

261. "Sự tu tập xả" là sự tu tập xả phạm trú. Bởi vì phạm trú thứ tư là kết quả của ba phạm trú trước, do đó đã nói rằng "với thiền thứ tư trong bộ ba đã đạt được ở tâm từ v.v...". "Thiền thứ ba thuần thục" là (thiền) đã được tu tập tốt, đã đạt đến sự thuần thục, được gọi là thuần thục; (xuất khỏi) thiền phạm trú thứ ba có dạng như vậy. Thật vậy, thiền không thuần thục không thể là nền tảng trực tiếp cho thiền cao hơn. Và ở đây, việc dùng từ "thứ ba" là theo phương pháp tứ thiền. Về câu "theo cách 'mong rằng họ được an lạc' v.v...", cần hiểu rằng từ "v.v..." (ādi) bao gồm cả những câu như "mong rằng họ không còn đau khổ". "Sattakelāyana" (sự quyến luyến chúng sanh) là sự coi chúng sanh là của mình, là hành động tạo ra ngã sở; sự kết hợp với tác ý như vậy là "sattakelāyanamanasikārayuttattaṃ" (sự gắn liền với tác ý quyến luyến chúng sanh). Do sự gần gũi của tâm từ v.v... với tham ái, ưu và hỷ tại gia, cần biết rằng chúng có khuynh hướng gần gũi với sân và ái một cách tương ứng. Hoặc, do đã đạt đến trạng thái mong cầu lợi ích (cho chúng sanh) qua các câu "mong rằng họ được an lạc, mong rằng họ thoát khỏi khổ, mong rằng họ hoan hỷ", cả ba (tâm từ, bi, hỷ) đều có khuynh hướng gần gũi với ái. Và khi điều ngược lại xảy ra, sân hận chắc chắn có cơ hội (khởi lên) ở đây, giống như mủ (xuất hiện) khi máu bị nhiễm độc. Do đó, cần hiểu rằng chúng có khuynh hướng gần gũi với sân và ái một cách không phân biệt.

‘‘සොමනස්සයොගෙන ඔළාරිකත්තා’’ති ඉදං තතියජ්ඣානස්ස වසෙන වුත්තං, තතො වුට්ඨිතස්ස ඉදමාදීනවදස්සනන්ති. මෙත්තාදිවසෙන පන ඔළාරිකභාවෙ වුච්චමානෙ විතක්කවිචාරපීතියොගෙනෙව ඔළාරිකතා වත්තබ්බා සියා, තාහිපි තාසං සමායොගසම්භවතො, උපෙක්ඛාය ච තදභාවතො. න වා වත්තබ්බා තතියජ්ඣානිකානංයෙව මෙත්තාදීනං ඉධාධිප්පෙතත්තා, තංතංඣානසමතික්කමෙනෙව ච තංතංඣානිකා මෙත්තාදයොපි සමතික්කන්තා එව නාම හොන්ති, ඣානසාමඤ්ඤෙන විය මෙත්තාදිසාමඤ්ඤෙන වොහාරමත්තං. පුරිමාසූති මෙත්තාකරුණාමුදිතාසු. සන්තභාවතොති යථාවුත්තසත්තකෙලායනාදිඅනුපසන්තභාවාභාවතො උපෙක්ඛාය සන්තභාවතො. ‘‘සන්තභාවතො’’ති ච ඉදං නිදස්සනමත්තං දට්ඨබ්බං. සුඛුමතා පණීතතා විදූරකිලෙසතා විපුලඵලතාති එවමාදයොපි උපෙක්ඛාය ආනිසංසා දට්ඨබ්බා. පකතිමජ්ඣත්තොති කිඤ්චි කාරණං අනපෙක්ඛිත්වා පකතියා සභාවෙනෙව ඉමස්ස භික්ඛුනො උදාසිනපක්ඛෙ ඨිතො. අජ්ඣුපෙක්ඛිත්වාති අත්තනා කතකම්මවසෙනෙව අයමායස්මා ආගතො ගච්ඡති ච, ත්වම්පි අත්තනා කතකම්මවසෙනෙව ආගතො ගච්ඡසි ච, න තස්ස තව පයොගෙන කිඤ්චි සුඛං වා උපනෙතුං, දුක්ඛං වා අපනෙතුං ලබ්භා, කෙවලං පනෙතං චිත්තස්ස අනුජුකම්මං, යදිදං මෙත්තායනාදිනා සත්තෙසු කෙලායනං. බුද්ධාදීහි අරියෙහි ගතමග්ගො චෙස අපණ්ණකපටිපදාභූතො, යදිදං සබ්බසත්තෙසු මජ්ඣත්තතාති එවං පටිපක්ඛජිගුච්ඡාමුඛෙන මජ්ඣත්තතාය සමුපජාතගාරවබහුමානාදරො තං පුග්ගලං පුනප්පුනං අජ්ඣුපෙක්ඛති, තත්ථ ච සවිසෙසං උපෙක්ඛං පච්චුපට්ඨපෙති, තස්ස තථා පටිපජ්ජතො පකතියාපි උදාසිනත්තා සාතිසයං තත්ථ මජ්ඣත්තතා සණ්ඨාති[Pg.376]. භාවනාබලෙන නීවරණානි වික්ඛම්භිතානෙව හොන්ති, කිලෙසා සන්නිසින්නා එව හොන්ති, සො තං උපෙක්ඛං පියපුග්ගලාදීසු උපසංහරති. තෙනාහ ‘‘උපෙක්ඛා උප්පාදෙතබ්බා. තතො පියපුග්ගලාදීසූ’’ති. එකං පුග්ගලන්ති එත්ථ අඤ්ඤත්ථො එක-සද්දො ‘‘ඉත්ථෙකෙ අභිවදන්තී’’තිආදීසු (ම. නි. 3.27) විය. එකවචනෙනෙව චෙත්ථ සඞ්ඛ්‍යාවිසෙසො සිද්ධො, තස්මා අඤ්ඤං එකං පුග්ගලන්ති අයමෙත්ථ අත්ථො. තෙන අත්තානං නිවත්තෙති. ‘‘නෙව මනාප’’න්ති ඉමිනා පියපුග්ගලං, අතිප්පියසහායකඤ්ච නිවත්තෙති, අත්තානම්පි වා අත්තනි අමනාපතාය අභාවතො. ‘‘න අමනාප’’න්ති ඉමිනා අප්පියං, වෙරිපුග්ගලඤ්ච, පාරිසෙසතො මජ්ඣත්තපුග්ගලස්ස ගහණං ආපන්නං. ඉති ‘‘එකං පුග්ගලං නෙව මනාපං නාමනාප’’න්ති ඉමිනා අත්තනො, පියාදීනඤ්ච පටික්ඛෙපමුඛෙන උදාසිනපුග්ගලං දස්සෙති.

Câu «do sự thô thiển vì tương ưng với hỷ» này được nói theo ý nghĩa của thiền thứ ba, đây là sự thấy rõ nguy hiểm của người đã xuất khỏi thiền ấy. Nhưng khi nói về trạng thái thô thiển theo phương diện từ, bi, hỷ, thì sự thô thiển nên được nói là chỉ do sự tương ưng với tầm, tứ, và hỷ, vì có khả năng tương ưng của chúng (từ, bi, hỷ) với những pháp ấy (tầm, tứ, hỷ), và vì đối với xả thì không có sự tương ưng ấy. Hoặc không nên nói như vậy, vì ở đây chủ ý nói đến các pháp từ, bi, hỷ chỉ thuộc thiền thứ ba, và chính do sự vượt qua từng tầng thiền mà các pháp từ, bi, hỷ, v.v... thuộc từng tầng thiền ấy cũng được xem là đã vượt qua. (Sự phân biệt) chỉ là cách gọi theo tính chất chung của thiền, giống như cách gọi theo tính chất chung của từ, bi, hỷ, v.v... «Purimāsu» (trong các pháp trước) nghĩa là trong từ, bi, và hỷ. «Santabhāvato» (do trạng thái an tịnh) là do không có trạng thái không an tịnh như sự quyến luyến chúng sanh đã nói, và do trạng thái an tịnh của xả. Và câu «do trạng thái an tịnh» này nên được xem chỉ là một ví dụ minh họa. Sự vi tế, sự cao thượng, sự xa lìa phiền não, sự có quả báo to lớn, v.v... cũng nên được xem là những lợi ích của xả. «Pakatimajjhatto» (người trung lập tự nhiên) là người đứng về phía dửng dưng đối với vị tỳ khưu này một cách tự nhiên, do bản chất, không trông đợi bất cứ lý do nào. «Ajjhupekkhitvā» (sau khi đã xả) có nghĩa là: «Vị tôn giả này đến và đi chính là do năng lực của nghiệp do chính mình đã tạo; ngươi cũng vậy, đến và đi chính là do năng lực của nghiệp do chính mình đã tạo. Ngươi không thể dùng nỗ lực của mình để mang lại chút hạnh phúc nào hay loại trừ chút đau khổ nào cho vị ấy. Việc quyến luyến chúng sanh bằng tâm từ, v.v... này chỉ là sự không ngay thẳng của tâm. Con đường mà các bậc Thánh, chư Phật, v.v... đã đi, vốn là pháp hành không sai lầm, chính là sự trung lập đối với tất cả chúng sanh.» Như vậy, với lòng kính trọng, quý mến và tôn trọng đối với sự trung lập được phát sinh qua việc ghê tởm pháp đối nghịch, vị ấy xả đối với người đó nhiều lần, và thiết lập một tâm xả đặc biệt ở đó. Đối với người thực hành như vậy, do bản chất dửng dưng tự nhiên, sự trung lập một cách vượt trội được thiết lập vững chắc ở đó. Do năng lực của sự tu tập, các triền cái chỉ bị đè nén, các phiền não chỉ được lắng xuống. Vị ấy hướng tâm xả đó đến những người thân yêu, v.v... Do đó, ngài nói: «Nên phát sinh tâm xả. Sau đó, đối với người thân yêu, v.v...» Ở đây, trong câu «ekaṃ puggalaṃ» (một người), từ «eka» có nghĩa là «khác», giống như trong câu «ittheke abhivadantī» (một số người tuyên bố như vậy). Ở đây, số lượng đặc biệt đã được xác định chỉ bằng số ít, do đó, ý nghĩa ở đây là «một người khác». Do đó, vị ấy loại trừ chính mình. Bằng câu «neva manāpa» (không phải là người đáng ưa thích), vị ấy loại trừ người thân yêu và người bạn rất thân, hoặc cũng có thể là chính mình, vì không có sự không đáng ưa thích nơi chính mình. Bằng câu «na amanāpa» (không phải là người không đáng ưa thích), vị ấy loại trừ người không thân và kẻ thù. Do sự loại trừ, việc chọn lấy người trung lập được thành tựu. Như vậy, bằng câu «ekaṃ puggalaṃ neva manāpaṃ nāmanāpaṃ» (một người không đáng ưa thích cũng không không đáng ưa thích), ngài chỉ ra người dửng dưng bằng cách loại trừ chính mình và những người thân yêu, v.v...

වුත්තනයෙනාති ‘‘ය්වාස්ස පකතිමජ්ඣත්තො’’තිආදිනා අනන්තරං වුත්තෙන නයෙන. අත්තසිනෙහස්ස බලවභාවතො වෙරිතොපි අත්තනි මජ්ඣත්තතාය දුරූපසංහාරත්තා ‘‘ඉමෙසු ච අත්තනි චා’’ති අත්තා පච්ඡා වුත්තො. පථවීකසිණෙ වුත්තනයෙනෙවාති ‘‘අයං සමාපත්ති ආසන්නපීතිපච්චත්ථිකා’’තිආදිනා (විසුද්ධි. 1.87) පථවීකසිණෙ වුත්තනයෙන. යං හි හෙට්ඨා ‘‘පගුණතතියජ්ඣානා වුට්ඨායා’’තිආදි (විසුද්ධි. 1.87) වුත්තං, තං හෙට්ඨා තීසු බ්‍රහ්මවිහාරෙසු, චතුත්ථබ්‍රහ්මවිහාරෙ ච ආදීනවානිසංසදස්සනවසෙන වුත්තං. ඉදං පන තතියජ්ඣානෙ ආදීනවං, චතුත්ථජ්ඣානෙ ච ආනිසංසං දිස්වා චතුත්ථාධිගමාය යොගං කරොන්තස්ස චතුත්ථජ්ඣානස්ස උප්පජ්ජනාකාරදස්සනං. තස්මා තත්ථ වුත්තං ‘‘පථවීසද්දං අපනෙත්වා තදෙව නිමිත්තං ආරම්මණං කත්වා මනොද්වාරාවජ්ජනං උප්පජ්ජතී’’තිආදිනා යොජෙතබ්බං.

«Vuttanayena» (theo phương pháp đã nói) nghĩa là theo phương pháp đã được nói ngay trước đó, bắt đầu bằng câu «yvāssa pakatimajjhatto» (người nào đối với vị ấy là người trung lập tự nhiên). Do lòng yêu thương bản thân mạnh mẽ, việc áp dụng sự trung lập đối với chính mình còn khó hơn đối với kẻ thù, nên trong câu «imesu ca attani cā» (đối với những người này và đối với chính mình), «chính mình» được nói sau cùng. «Pathavīkasiṇe vuttanayeneva» (giống như phương pháp đã nói trong đề mục đất) nghĩa là theo phương pháp đã nói trong phần đề mục đất, bắt đầu bằng câu «ayaṃ samāpatti āsannapītipaccatthikā» (sự chứng đắc này có hỷ là kẻ thù gần). Thật vậy, những gì đã được nói ở dưới, bắt đầu bằng «paguṇatatiyajjhānā vuṭṭhāyā» (sau khi xuất khỏi thiền thứ ba đã thuần thục), đã được nói theo phương diện thấy rõ nguy hiểm và lợi ích trong ba phạm trú thấp hơn và trong phạm trú thứ tư. Nhưng điều này là sự trình bày về cách thức phát sinh của thiền thứ tư cho người đang nỗ lực để chứng đắc thiền thứ tư, sau khi đã thấy nguy hiểm trong thiền thứ ba và lợi ích trong thiền thứ tư. Do đó, những gì đã được nói ở đó nên được kết hợp bằng cách loại bỏ từ «đất» và nói rằng «lấy chính tướng ấy làm đối tượng, ý môn hướng tâm phát sinh», v.v...

පථවීකසිණාදීසූති ආදි-සද්දෙන සෙසකසිණානි, අස්සාසපස්සාසනිමිත්තඤ්ච සඞ්ගණ්හාති. කාමං කසිණානාපානෙසු උප්පන්නස්සාපි තතියජ්ඣානස්ස උපෙක්ඛාබ්‍රහ්මවිහාරෙන රූපාවචරජ්ඣානාදිතාය අත්ථෙව සභාගතා, තං පන අකාරණං ආරම්මණස්ස විසදිසතායාති ආහ ‘‘ආරම්මණවිසභාගතායා’’ති. නනු ච අඤ්ඤථාව කසිණාදිභාවනා, අඤ්ඤථා බ්‍රහ්මවිහාරභාවනාති භාවනාවසෙනාපි යථාවුත්තජ්ඣානානං අත්ථෙව විසදිසතාති? සච්චමෙතං, භාවනාවසෙන පන විසදිසතා අනුප්පත්තියා න එකන්තිකං කාරණං. තථා හි අඤ්ඤථාව මෙත්තාදිභාවනා[Pg.377], අඤ්ඤථා උපෙක්ඛාභාවනා. තථාපි සත්තෙසු යථාපවත්තිතං හිතෙසිතාදිආකාරං බ්‍යතිරෙකමුඛෙන ආමසන්තී, තතො විනිවත්තමානරූපෙන අජ්ඣුපෙක්ඛනාකාරෙන බ්‍රහ්මවිහාරුපෙක්ඛා පවත්තති. තථා හි වක්ඛති ‘‘කම්මස්සකා සත්තා, තෙ කස්ස රුචියා සුඛිතා වා භවිස්සන්තී’’තිආදි (විසුද්ධි. 1.263). ආරම්මණසභාගතාපි චෙත්ථ අත්ථීති මෙත්තාදිවසෙන පටිලද්ධතතියජ්ඣානස්ස ඉජ්ඣති උපෙක්ඛාබ්‍රහ්මවිහාරො. තෙන වුත්තං ‘‘මෙත්තාදීසූ’’තිආදි. තත්ථ මෙත්තාදීසූති මෙත්තාදීසු නිප්ඵාදෙතබ්බෙසු, මෙත්තාදිවසෙනාති අත්ථො. සෙසං හෙට්ඨා වුත්තනයමෙව.

Trong câu «pathavīkasiṇādīsu» (trong đề mục đất, v.v...), từ «ādi» (v.v...) bao gồm các đề mục kasiṇa còn lại và tướng của hơi thở vô-ra. Thật vậy, đối với thiền thứ ba phát sinh trong các đề mục kasiṇa và hơi thở, vẫn có sự tương đồng với phạm trú xả về phương diện là thiền sắc giới, v.v..., nhưng ngài nói rằng đó không phải là lý do, mà là do sự khác biệt của đối tượng, nên mới nói là «do sự khác biệt của đối tượng». «Chẳng phải sự tu tập kasiṇa, v.v... là một cách, và sự tu tập phạm trú là một cách khác sao? Như vậy, chẳng phải cũng có sự khác biệt của các tầng thiền đã nói về phương diện tu tập hay sao?» Điều này đúng, nhưng sự khác biệt về phương diện tu tập không phải là lý do tuyệt đối cho việc không chứng đắc. Thật vậy, sự tu tập từ, bi, hỷ là một cách, và sự tu tập xả là một cách khác. Tuy nhiên, trong khi quán xét theo cách phủ định về phương diện mong muốn lợi ích, v.v... đã được hướng đến chúng sanh, tâm xả phạm trú vận hành dưới hình thức nhìn với sự quân bình, với bản chất quay lưng lại với điều đó. Thật vậy, ngài sẽ nói: «Chúng sanh là chủ nhân của nghiệp, do ý muốn của ai mà họ sẽ được an lạc?» v.v... Và vì ở đây cũng có sự tương đồng về đối tượng, nên đối với người đã chứng đắc thiền thứ ba bằng phương tiện từ, bi, hỷ, v.v..., việc thành tựu phạm trú xả là có thể. Do đó, đã nói «mettādīsu» (trong từ, bi, hỷ), v.v... Ở đó, «mettādīsu» có nghĩa là «trong các pháp từ, bi, hỷ, v.v... cần được tạo ra», tức là «bằng phương tiện từ, bi, hỷ, v.v...». Phần còn lại giống như phương pháp đã nói ở dưới.

පකිණ්ණකකථාවණ්ණනා

Chú giải về các vấn đề linh tinh

262. බ්‍රහ්මුත්තමෙනාති එත්ථ සම්මුතිබ්‍රහ්මානො උපපත්තිබ්‍රහ්මානො විසුද්ධිබ්‍රහ්මානොති තිවිධා බ්‍රහ්මානො.

262. Ở đây, trong câu "Brahmuttamena", Phạm thiên có ba loại: tục đế Phạm thiên, hóa sanh Phạm thiên, và thanh tịnh Phạm thiên.

‘‘සම්පන්නං සාලිකෙදාරං, සුවා භුඤ්ජන්ති කොසිය;

පටිවෙදෙමි තෙ බ්‍රහ්මෙ, න නෙ වාරෙතුමුස්සහෙ. (ජා. 1.14.1);

"Thưa ngài Kosiya, bầy vẹt đang ăn cánh đồng lúa chín mọng; thưa ngài Phạm thiên, tôi xin báo cho ngài hay, tôi không thể ngăn cản chúng được."

පරිබ්බජ මහාබ්‍රහ්මෙ, පචන්තඤ්ඤෙපි පාණිනො’’ති. (පාචි. 647) –

"Thưa Đại Phạm thiên, hãy du hành đi, các chúng sanh khác cũng đang nấu ăn."

ච එවමාදීසු හි බ්‍රහ්මසද්දෙන සම්මුතිබ්‍රහ්මානො වුත්තා.

Và trong những đoạn kinh tương tự, từ "brahma" (Phạm thiên) được dùng để chỉ tục đế Phạm thiên.

‘‘අපාරුතා තෙසං අමතස්ස ද්වාරා,යෙ සොතවන්තො පමුඤ්චන්තු සද්ධං;

විහිංසසඤ්ඤී පගුණං න භාසිං,ධම්මං පණීතං මනුජෙසු බ්‍රහ්මෙ’’.

"Cánh cửa bất tử đã mở ra cho những ai có tai nghe, hãy để họ thể hiện lòng tin. Thưa Phạm thiên, vì nghĩ rằng sẽ nhọc nhằn, nên ta đã không giảng dạy pháp vi diệu, cao thượng này giữa loài người."

‘‘අථ ඛො බ්‍රහ්මා සහම්පතී’’ති (දී. නි. 2.71; ම. නි. 1.283; 2.340; සං. නි. 1.172; මහාව. 9) ච එවමාදීසු බ්‍රහ්මසද්දෙන උපපත්තිබ්‍රහ්මානො වුත්තා. ‘‘බ්‍රහ්මචක්කං පවත්තෙතී’’තිආදි (ම. නි. 1.148; සං. නි. 2.21; අ. නි. 4.8; 5.11; පටි. ම. 2.44) වචනතො ‘‘බ්‍රහ්ම’’න්ති අරියධම්මො වුච්චති, තතො නිබ්බත්තත්තා අවිසෙසෙන සබ්බෙපි අරියා විසුද්ධිබ්‍රහ්මානො නාම පරමත්ථබ්‍රහ්මතාය. විසෙසතො පන ‘‘බ්‍රහ්මාති, භික්ඛවෙ, තථාගතස්සෙතං අධිවචන’’න්ති වචනතො සම්මාසම්බුද්ධො උත්තමබ්‍රහ්මා නාම සදෙවකෙ ලොකෙ බ්‍රහ්මභූතෙහි ගුණෙහි උක්කංසපාරමිප්පත්තිතො. ඉති බ්‍රහ්මානං උත්තමො, බ්‍රහ්මා ච සො උත්තමො චාති වා [Pg.378] බ්‍රහ්මුත්තමො, භගවා. තෙන කථිතෙ ‘‘සො මෙත්තාසහගතෙන චෙතසා’’තිආදිනා (දී. නි. 1.556; 3.308; ම. නි. 1.77, 459, 509; 2.309, 315, 451, 471) තත්ථ තත්ථ වෙනෙය්‍යානං දෙසිතෙ. ඉතීති එවං යථාවුත්තෙන භාවනාක්කමෙන චෙව අත්ථවණ්ණනාක්කමෙන ච විදිත්වා ජානිත්වා. පකිණ්ණකකථාපි විඤ්ඤෙය්‍යාති පුබ්බෙ විය අසාධාරණං තංතංබ්‍රහ්මවිහාරපටිනියතමෙව අත්ථං අග්ගහෙත්වා සාධාරණභාවතො තත්ථ තත්ථ පකිණ්ණකං විසටං අත්ථං ගහෙත්වා පවත්තිතා පකිණ්ණකකථාපි විජානිතබ්බා.

Trong câu "Khi ấy, Phạm thiên Sahampati..." và những đoạn kinh tương tự, từ "brahma" được dùng để chỉ hóa sanh Phạm thiên. Dựa theo câu "chuyển vận Phạm luân..." v.v..., "brahma" được gọi là Thánh pháp. Do phát sanh từ đó, không phân biệt, tất cả các bậc Thánh đều được gọi là thanh tịnh Phạm thiên vì là Phạm thiên ở mức độ chân đế. Đặc biệt, dựa theo câu "Này các Tỳ khưu, 'Phạm thiên' là danh xưng của Như Lai", bậc Chánh Đẳng Giác được gọi là Phạm thiên Tối thượng do đã đạt đến đỉnh cao tột bậc về các phẩm chất đã trở thành Phạm thiên trong thế giới cùng với chư thiên. Do đó, ngài là bậc tối thượng trong các Phạm thiên, hoặc ngài vừa là Phạm thiên vừa là bậc tối thượng, nên gọi là Brahmuttama, tức là Đức Thế Tôn. Trong những lời dạy được ngài thuyết giảng cho chúng sanh ở các nơi, như "vị ấy với tâm câu hữu với từ..." v.v... Như vậy, cần phải biết và hiểu rõ theo tiến trình tu tập và tiến trình giải thích ý nghĩa đã được trình bày. Cũng cần phải hiểu về tạp luận (pakiṇṇakakathā) như sau: không nắm giữ ý nghĩa riêng biệt, chỉ định cho từng Phạm trú như trước, mà do tính chất chung, nắm giữ ý nghĩa tạp nhạp, lan rộng ở các nơi, nên tạp luận được tiến hành cũng cần phải được biết đến.

මෙජ්ජතීති ධම්මතො අඤ්ඤස්ස කත්තුනිවත්තනත්ථං ධම්මමෙව කත්තාරං කත්වා නිද්දිසති. සිනිය්හතීති එත්ථ සත්තෙසු බ්‍යාපජ්ජනවසෙන ලූඛභාවස්ස පටිපක්ඛභූතං ඤාණපුබ්බඞ්ගමං හිතාකාරපවත්තිවසෙන සිනෙහනං දට්ඨබ්බං, න තණ්හායනවසෙන. තං හි මොහපුබ්බඞ්ගමං ලුබ්භනසභාවං, ඉදං පන අදුස්සනසභාවං අලොභසම්පයුත්තං. නනු ච තණ්හාසිනෙහොපි බ්‍යාපාදවිරොධී තෙන සහානවට්ඨානතො. යදිපි තෙන සහ එකස්මිං චිත්තෙ නප්පවත්තති, විරොධී පන න හොති අප්පහායකතො. මෙජ්ජතීති මිත්තො, හිතජ්ඣාසයො ඛන්ධප්පබන්ධො, තප්පරියාපන්නතාය මිත්තෙ භවා, මිත්තෙ වා ආරම්මණභූතෙ පියෙ පුග්ගලෙ භවා, මිත්තස්ස එසා පවත්ති මෙජ්ජනවසෙන වාති වෙදිතබ්බා.

Câu "mejjati" (thương mến) chỉ định chính pháp làm tác nhân, nhằm mục đích loại trừ một tác nhân khác ngoài pháp. Ở đây, trong câu "siniyhati" (yêu mến), cần hiểu sự yêu mến (sinehana) là trạng thái đối nghịch với sự khô khan do sân hận đối với chúng sanh, được trí tuệ dẫn đầu, và diễn ra theo cách thức hành động vì lợi ích; không phải theo cách thức của ái dục. Vì rằng, ái dục đó có si dẫn đầu và có bản chất tham lam; còn sự yêu mến này thì có bản chất không sân hận và tương ưng với vô tham. Chẳng phải sự yêu mến do ái cũng đối nghịch với sân vì nó không cùng tồn tại với sân sao? Mặc dù nó không khởi lên trong cùng một tâm với sân, nhưng nó không phải là đối nghịch (thực sự) vì không có khả năng loại bỏ sân. "Mejjati" (thương mến) nên là "mitto" (bạn), là chuỗi uẩn có khuynh hướng lợi ích; do thuộc về chuỗi uẩn ấy nên phát sanh trong người bạn; hoặc phát sanh trong người bạn, là người đáng yêu, làm đối tượng; hoặc cần hiểu rằng đây là sự diễn tiến của người bạn theo cách thức thương mến.

කරොතීති කරුණා, කිං කරොති, කෙසං, කිං නිමිත්තන්ති ආහ ‘‘පරදුක්ඛෙ සති සාධූනං හදයකම්පන’’න්ති. කම්පනන්ති ච පරෙසං දුක්ඛං දිස්වා තස්ස අපනෙතුකාමස්ස අසහනාකාරෙන චිත්තස්ස අඤ්ඤථත්තං. තයිදං සප්පුරිසානංයෙව හොතීති ආහ ‘‘සාධූන’’න්ති. සප්පුරිසා හි සපරහිතසාධනෙන ‘‘සාධූ’’ති වුච්චන්ති. විනාසෙතීති අදස්සනං ගමෙති, අපනෙතීති අත්ථො. තෙනෙත්ථ හිංසනං අපනයනන්ති දස්සෙති. පරදුක්ඛාපනයනාකාරප්පවත්තිලක්ඛණා හි කරුණා. ඵරණවසෙනාති ඵුසනවසෙන, ආරම්මණකරණවසෙනාති අත්ථො. ආරම්මණකරණඤ්චෙත්ථ දුක්ඛිතෙසු දුක්ඛාපනයනාකාරෙනෙවාති දට්ඨබ්බං.

"Karoti" (làm) nên là "karuṇā" (bi). Nó làm gì, cho ai, vì nguyên nhân gì? Tác giả nói: "khi người khác đau khổ, nó làm rung động trái tim của người thiện". "Rung động" là sự biến đổi của tâm theo cách không thể chịu đựng được của người muốn loại bỏ khổ đau của người khác sau khi thấy khổ đau đó. Điều này chỉ xảy ra với bậc chân nhân, nên tác giả nói "của người thiện". Bậc chân nhân được gọi là "người thiện" vì họ thực hành lợi ích cho mình và cho người. "Vināseti" (làm cho tiêu tan) có nghĩa là làm cho không thấy, tức là loại bỏ. Do đó, ở đây, tác giả chỉ ra rằng "hiṃsanaṃ" (làm hại) có nghĩa là loại bỏ. Quả vậy, bi có trạng thái là diễn tiến theo cách thức loại bỏ khổ đau của người khác. "Pharaṇavasena" (do sự biến mãn) có nghĩa là do sự tiếp xúc, tức là do sự lấy làm đối tượng. Và ở đây, cần hiểu rằng việc lấy làm đối tượng là chỉ theo cách thức loại bỏ khổ đau nơi những người đau khổ.

මොදන්ති තායාති මොදනකිරියාය මුදිතාය කරණභාවනිද්දෙසො, ස්වායං උපචාරසිද්ධො, මුදිතාවිනිමුත්තො නත්ථි තත්ථ කොචි කත්තාති තමෙව කත්තුභාවෙන නිද්දිසති ‘‘සයං වා මොදතී’’ති, අයම්පි උපචාරනිද්දෙසොව. ධම්මානං අවසවත්තනතොති වසවත්තිභාවනිවාරණත්ථං ‘‘මොදනමත්තමෙව වා තන්ති මුදිතා’’ති ආහ.

Câu "modanti tāya" (họ hoan hỷ với nó) là sự chỉ định theo cách công cụ đối với hỷ (muditā), là hành động hoan hỷ. Điều này được thành tựu do ẩn dụ, vì không có tác nhân nào tách rời khỏi hỷ, nên tác giả chỉ định chính hỷ làm tác nhân qua câu "hoặc tự nó hoan hỷ". Đây cũng là sự chỉ định theo ẩn dụ. Do các pháp không tuân theo ý muốn, để ngăn chặn ý niệm về sự điều khiển, tác giả nói "hoặc hỷ chỉ đơn thuần là sự hoan hỷ".

පියාදීසු [Pg.379] පක්ඛපාතුපච්ඡෙදනමුඛෙන උදාසිනභාවසඞ්ඛාතා උපපත්තිතො ඉක්ඛා උපෙක්ඛා. තෙනාහ ‘‘අවෙරා හොන්තූ’’තිආදි. තත්ථ උපෙක්ඛතීති කත්තුනිද්දෙසෙ කාරණං හෙට්ඨා වුත්තමෙව.

Sự nhìn nhận (ikkhā) một cách thích đáng (upapattito), được gọi là trạng thái trung lập, với mục đích chính là cắt đứt sự thiên vị đối với người thân yêu v.v..., được gọi là xả (upekkhā). Do đó, tác giả nói "mong rằng họ không có oan trái..." v.v... Ở đây, lý do cho sự chỉ định tác nhân trong câu "upekkhati" (xả) đã được nói ở trên.

263. හිතො නාම අත්ථචරො, තස්මා හිතාකාරප්පවත්තිලක්ඛණාති සත්තානං හිතචරණාකාරෙන පවත්තිලක්ඛණා, හිතාකාරස්ස වා පවත්තනලක්ඛණා. හිතූපසංහාරරසාති සත්තෙසු හිතස්ස උපනයනකිච්චා, උපනයනසම්පත්තිකා වා. ‘‘අනත්ථං මෙ අචරී’’තිආදිනා (ධ. ස. 1237; විභ. 909) පවත්තනකස්ස ආඝාතස්ස විනයනාකාරෙන පච්චුපතිට්ඨති, ඤාණස්ස ගොචරභාවං ගච්ඡති, යත්ථ වා සයං උප්පජ්ජති, තත්ථ ආඝාතවිනයනං පච්චුපට්ඨපෙතීති ආඝාතවිනයපච්චුපට්ඨානා. අමනාපානම්පි සත්තානං පටික්කූලෙ අප්පටික්කූලසඤ්ඤිතාරූපෙන, පගෙව මනාපානං යං මනාපභාවදස්සනං, තථාපවත්තො යොනිසොමනසිකාරො, තං පදට්ඨානං එතිස්සාති මනාපභාවදස්සනපදට්ඨානා. බ්‍යාපාදූපසමොති බ්‍යාපාදස්ස වික්ඛම්භනවසෙන වූපසමො. සම්පත්තීති සම්පජ්ජනං සම්මදෙව නිබ්බත්ති. සිනෙහසම්භවොති තණ්හාසිනෙහස්ස උප්පත්ති. විපත්තීති විනාසො. මෙත්තාමුඛෙන හි රාගො වඤ්චෙති.

263. "Hita" (lợi ích) có nghĩa là hành động vì lợi ích. Do đó, "có trạng thái là diễn tiến theo cách thức lợi ích" (hitākārappavattilakkhaṇā) có nghĩa là có trạng thái là diễn tiến theo cách thức hành động vì lợi ích của chúng sanh, hoặc có trạng thái là làm phát sanh cách thức lợi ích. "Có phận sự là mang lại lợi ích" (hitūpasaṃhārarasā) có nghĩa là có nhiệm vụ mang lại lợi ích cho chúng sanh, hoặc có sự thành tựu là mang lại lợi ích. Nó biểu hiện qua việc dẹp bỏ oán hận phát sanh từ suy nghĩ "người ấy đã làm điều bất lợi cho ta..." v.v...; nó đi vào phạm vi của trí tuệ; hoặc nơi nào nó tự khởi lên, nơi đó nó làm cho sự dẹp bỏ oán hận biểu hiện, do đó nó "có sự biểu hiện là dẹp bỏ oán hận" (āghātavinayapaccupaṭṭhānā). Ngay cả đối với những chúng sanh không đáng ưa, việc thấy được khía cạnh đáng ưa bằng cách nhận thức điều không đáng ưa là đáng ưa, huống chi là đối với những người đáng ưa; tư duy như lý diễn tiến như vậy, sự thấy được khía cạnh đáng ưa đó là nhân cần thiết của tâm từ, do đó nó "có sự thấy được khía cạnh đáng ưa làm nhân cần thiết" (manāpabhāvadassanapadaṭṭhānā). Sự lắng dịu của sân (byāpādūpasamo) là thành tựu của nó, tức là sự lắng dịu của sân do sự trấn áp. "Thành tựu" (sampatti) có nghĩa là sự thành công, sự hoàn thành tốt đẹp. "Sự phát sanh của yêu mến" (sinehasambhavo) có nghĩa là sự khởi lên của yêu mến do ái, đó là thất bại của nó. "Thất bại" (vipatti) có nghĩa là sự hủy hoại. Quả vậy, tham ái thường lừa dối dưới vỏ bọc của tâm từ.

කරුණාදීනං ලක්ඛණාදීසු ඉමිනා නයෙන අත්ථො වෙදිතබ්බො. විසෙසමත්තමෙව වණ්ණයිස්සාම. සත්තානං පවත්තදුක්ඛස්ස අපනයනාකාරො. අපනයනං පන හොතු වා මා වා, යො දුක්ඛාපනයනාකාරො, තථාපවත්තිලක්ඛණා දුක්ඛාපනයනාකාරප්පවත්තිලක්ඛණා. අපනෙතුකාමතාය පරෙසං දුක්ඛස්ස අසහනං අනධිවාසනං පරදුක්ඛාසහනං. න විහිංසා අවිහිංසා, සත්තානං අවිහෙඨනං. තං පච්චුපට්ඨපෙති, විහිංසාය වා පටිපක්ඛභාවෙන පච්චුපතිට්ඨතීති අවිහිංසාපච්චුපට්ඨානා. විහිංසූපසමොති එත්ථ විහිංසන්ති එතාය සත්තෙ, විහිංසනං වා නෙසං තන්ති විහිංසා, සත්තානං විහෙඨනාකාරෙන පවත්තො කරුණාය පටිපක්ඛභූතො පටිඝචිත්තුප්පාදො. කරුණාමුඛෙන සොකො වඤ්චෙතීති ආහ ‘‘සොකසම්භවො විපත්තී’’ති.

Ý nghĩa về các tướng trạng v.v... của bi v.v... nên được hiểu theo phương pháp này. Chúng ta sẽ chỉ giải thích điểm đặc biệt. (Bi) là trạng thái loại trừ khổ đau đang diễn ra của chúng sanh. Việc loại trừ có thể xảy ra hoặc không, nhưng trạng thái loại trừ khổ đau nào có, thì (bi) có tướng trạng là diễn tiến như vậy, tức là có tướng trạng diễn tiến với trạng thái loại trừ khổ đau. Do muốn loại trừ, việc không thể chịu đựng, không thể kham nhẫn nỗi khổ của người khác là (phận sự) không chịu đựng nỗi khổ của người khác. Không làm hại là vô hại, là không quấy nhiễu chúng sanh. Nó làm cho điều đó hiện khởi, hoặc nó hiện khởi do là đối nghịch với sự làm hại, vì vậy (bi) có sự vô hại là biểu hiện. Trong câu "sự lắng dịu của sự làm hại" (vihiṃsūpasamo), người ta làm hại chúng sanh bằng cái này (etāya), hoặc nó là sự làm hại (vihiṃsanaṃ) của họ (nesaṃ), vì vậy nó là sự làm hại (vihiṃsā), (đó là) tâm sở sân, là đối nghịch của bi, diễn tiến với trạng thái quấy nhiễu chúng sanh. Sầu muộn lừa dối qua bộ mặt của bi, vì vậy ngài nói "sự bất hạnh là nguồn gốc của sầu muộn".

පමොදනලක්ඛණාති පරසම්පත්තියා පමොදනලක්ඛණා. අනිස්සායනරසාති ඉස්සායනස්ස උසූයනස්ස පටිපක්ඛභාවකිච්චා. සත්තානං සම්පත්තියා, පන්තසෙනාසනෙසු, අධිකුසලධම්මෙසු ච අසහනං අරමණං අරතිඉච්චෙව [Pg.380] සඞ්ගහං ගච්ඡති, තස්සා විහනනාකාරෙන පච්චුපතිට්ඨති, තස්ස වා විඝාතං වූපසමං පච්චුපට්ඨපෙතීති අරතිවිඝාතපච්චුපට්ඨානා.

(Hỷ) có tướng trạng là hoan hỷ với tài sản của người khác. Có phận sự là không ganh tỵ, tức là phận sự đối nghịch với sự ganh tỵ, đố kỵ. Sự không chịu đựng, không thích thú đối với tài sản của chúng sanh, đối với trú xứ xa vắng, và đối với các thiện pháp cao thượng được gọi là bất lạc (arati). Nó hiện khởi với trạng thái loại trừ sự bất lạc ấy, hoặc nó làm cho sự tiêu trừ, sự lắng dịu của bất lạc ấy hiện khởi, vì vậy (hỷ) có sự tiêu trừ bất lạc là biểu hiện.

පහාසො ගෙහසිතපීතිවසෙන පහට්ඨභාවො උප්පිලාවිතත්තං. සත්තෙසු සමභාවදස්සනරසාති පියාදිභෙදෙසු සබ්බසත්තෙසු උදාසිනවුත්තියා සමභාවස්සෙව දස්සනකිච්චා, උපපත්තිතො ඉක්ඛණතො සමභාවෙනෙව තෙසං ගහණකිච්චාති අත්ථො. සත්තෙසු පටික්කූලාපටික්කූලාකාරානං අග්ගහණතො තත්ථ පටිඝානුනයානං වූපසමනාකාරෙන වුත්තියා තෙසං වූපසමං වික්ඛම්භනං පච්චුපට්ඨපෙතීති පටිඝානුනයවූපසමපච්චුපට්ඨානා. එවං පවත්තකම්මස්සකතාදස්සනපදට්ඨානාති එත්ථ ‘‘එව’’න්ති ඉමිනා බ්‍යතිරෙකමුඛෙන හිතූපසංහාරදුක්ඛාපනයනසම්පත්තිපමොදනාකාරෙන පච්චාමසන්තො මෙත්තාදීනං තිස්සන්නං පවත්තිආකාරපටිසෙධනමුඛෙන පවත්තං කම්මස්සකතාඤාණං උපෙක්ඛාබ්‍රහ්මවිහාරස්ස ආසන්නකාරණං, න යං කිඤ්චීති දස්සෙති.

Sự vui mừng là trạng thái hân hoan, phấn khởi do sự vui thích tại gia. Có phận sự thấy sự bình đẳng đối với chúng sanh, tức là do thái độ trung lập đối với tất cả chúng sanh trong các sự phân biệt như người thân yêu v.v... nên có phận sự chỉ thấy sự bình đẳng; ý nghĩa là, có phận sự tiếp nhận họ một cách bình đẳng do nhìn nhận theo thực tại. Do không nắm giữ các trạng thái đáng ghét và không đáng ghét nơi chúng sanh, do diễn tiến với trạng thái làm lắng dịu sự chống đối và thiên vị nơi họ, nó làm cho sự lắng dịu, sự chế ngự của chúng hiện khởi, vì vậy (xả) có sự lắng dịu của chống đối và thiên vị là biểu hiện. Trong câu "có sự thấy nghiệp là của riêng làm nền tảng, diễn tiến như vậy", bằng từ "như vậy" (evaṃ), ngài chỉ ra rằng, bằng cách phủ định, trong khi quán xét các trạng thái đem lại lợi ích, loại trừ khổ đau, và hoan hỷ với tài sản, trí tuệ về nghiệp là của riêng, diễn tiến bằng cách phủ định phương thức diễn tiến của ba pháp từ, bi, hỷ, là nhân cần thiết của xả phạm trú, chứ không phải bất cứ (trí tuệ về nghiệp là của riêng) nào.

264. විපස්සනාසුඛඤ්චෙව භවසම්පත්ති චාති එත්ථ දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරො චාති වත්තබ්බං. තම්පි හි නෙසං සාධාරණපයොජනං. තථා ‘‘සුඛං සුපතී’’තිආදයො (අ. නි. 8.1; 11.15) එකාදසානිසංසා. තෙ පන හෙට්ඨා වුත්තා එවාති ඉධ න ගහිතා.

264. Trong câu "và sự an lạc của thiền quán và sự thành tựu trong các cõi" (vipassanāsukhañceva bhavasampatti ca), cũng nên nói "và sự an trú trong hạnh phúc hiện tại". Vì điều đó cũng là lợi ích chung của chúng. Tương tự, mười một lợi ích bắt đầu bằng "ngủ một cách an lạc". Nhưng những điều đó đã được nói ở trước, vì vậy không được đề cập ở đây.

නිස්සරති අපගච්ඡති එතෙනාති නිස්සරණං, පහායකං. කාමඤ්චෙතෙහි පඤ්චපි නීවරණානි, තදෙකට්ඨා ච පාපධම්මා වික්ඛම්භනවසෙන පහීයන්ති, උජුවිපච්චනීකදස්සනවසෙන පන බ්‍යාපාදාදයො පාළියං (දී. නි. 3.326; අ. නි. 6.13) වුත්තා. එවඤ්ච කත්වා රාගනිස්සරණතාවචනං උපෙක්ඛාබ්‍රහ්මවිහාරස්ස සුට්ඨු සමත්ථිතං දට්ඨබ්බං.

(Sân hận v.v...) thoát ra, rời khỏi bằng cái này, vì vậy nó là sự xuất ly (nissaraṇaṃ), là cái để từ bỏ. Mặc dù cả năm triền cái và các ác pháp có cùng nền tảng với chúng đều được từ bỏ bằng cách chế ngự bởi những (phạm trú) này, nhưng sân hận v.v... được nói trong Pāli theo cách chỉ ra đối nghịch trực tiếp. Và do đó, nên hiểu rằng lời nói về việc là sự xuất ly khỏi tham ái đối với xả phạm trú là được thiết lập rất tốt.

265. එත්ථාති එතෙසු බ්‍රහ්මවිහාරෙසු. මෙත්තා සත්තෙසු යථාරහං දානපියවචනාදිසීලසුතාදිගුණගහණවසෙන පවත්තති. තෙන වුත්තං ‘‘සත්තානං මනාපභාවදස්සනපදට්ඨානා’’ති. රාගොපි තත්ථ යථා තථා ගුණග්ගහණමුඛෙනෙව පවත්තති මනාපසඤ්ඤාපලොභතොති ආහ ‘‘ගුණදස්සනසභාගතායා’’ති. තස්මා මිත්තමුඛසපත්තො විය තුල්‍යාකාරෙන දූසනතො රාගො මෙත්තාය ආසන්නපච්චත්ථිකො, සො ලහුං ඔතාරං ලභති සතිසම්මොසමත්තෙනාපි මෙත්තං අපනීය තස්සා වත්ථුස්මිං උප්පජ්ජනාරහත්තා[Pg.381]. තතොති රාගතො, රාගස්ස වා ඔතාරලාභතො. සභාගවිසභාගතායාති සභාගස්ස, සභාගෙන වා විසභාගතාය. සත්තෙසු හි මනාපාකාරගාහිනො මෙත්තාසභාගස්ස තබ්බිපරීතසභාවො බ්‍යාපාදො තෙන විසභාගො. තස්මා සො ඔතාරං ලභමානො චිරෙනෙව ලභෙය්‍යාති පුරිසස්ස දූරෙ ඨිතසපත්තො විය මෙත්තාය දූරපච්චත්ථිකො. තතොති බ්‍යාපාදතො. නිබ්භයෙනාති අනුස්සඞ්කනපරිසඞ්කනෙන, ලද්ධපතිට්ඨාය මෙත්තාය බ්‍යාපාදෙන දුප්පධංසියත්තාති අධිප්පායො. තෙනාහ ‘‘මෙත්තායිස්සතී’’තිආදි.

265. Ở đây, tức là trong các phạm trú này. Từ diễn tiến đối với chúng sanh một cách thích hợp, bằng cách nắm giữ các đức tính như bố thí, ái ngữ v.v..., giới, văn v.v... Do đó, đã được nói "có sự thấy trạng thái đáng ưa thích của chúng sanh làm nền tảng". Tham ái cũng diễn tiến ở đó bằng cách này hay cách khác, chỉ bằng cách nắm giữ các đức tính, do sự quyến rũ của tưởng về sự đáng ưa thích, vì vậy ngài nói "do có bản chất tương tự trong việc thấy các đức tính". Do đó, giống như kẻ thù mang bộ mặt bạn bè, do làm hư hỏng với trạng thái tương tự, tham ái là kẻ thù gần của từ. Nó dễ dàng có được cơ hội, do có khả năng sanh khởi trong đối tượng của từ khi từ bị loại bỏ chỉ bằng sự thất niệm. "Do đó" (tato) tức là từ tham ái, hoặc do tham ái có được cơ hội. "Do sự tương tự và không tương tự" (sabhāgavisabhāgatāya) tức là do sự không tương tự với cái tương tự (sabhāgassa), hoặc bởi cái tương tự (sabhāgena). Vì sân hận, có bản chất trái ngược với tham ái vốn có phần tương tự với từ (mettāsabhāgassa) trong việc nắm giữ trạng thái đáng ưa thích nơi chúng sanh, là không tương tự (visabhāgo) với nó (tena). Do đó, nếu nó có được cơ hội, nó sẽ chỉ có được sau một thời gian dài. Giống như kẻ thù đứng ở xa của một người, nó là kẻ thù xa của từ. "Do đó" (tato) tức là từ sân hận. "Không sợ hãi" (nibbhayena) tức là không lo lắng, không e ngại; ý nghĩa là, vì từ đã được thiết lập vững chắc thì khó bị sân hận phá hủy. Do đó, ngài nói "sẽ có từ" v.v...

ඉට්ඨානන්ති පියානං. කන්තානන්ති කමනීයානං. මනාපානන්ති මනවඩ්ඪනකානං. තතො එව මනො රමෙන්තීති මනොරමානං. ලොකාමිසපටිසංයුත්තානන්ති තණ්හාසන්නිස්සිතානං. අප්පටිලාභතො සමනුපස්සතොති අප්පටිලාභෙන අහමිමෙ න ලභාමීති පරිතස්සතො. අතීතන්ති අතික්කන්තං. නිරුද්ධන්ති නිරොධප්පත්තං. විපරිණතන්ති සභාවවිගමෙන විගතං. සමනුස්සරතොති අනුත්ථුනනවසෙන චින්තයතො. ගෙහසිතන්ති කාමගුණනිස්සිතං. ‘‘ආදිනා’’ති ඉමිනා ‘‘සොතවිඤ්ඤෙය්‍යානං සද්දාන’’න්ති එවමාදිං සඞ්ගණ්හාති. විපත්තිදස්සනසභාගතායාති යෙසු සත්තෙසු භොගාදිවිපත්තිදස්සනමුඛෙන කරුණා පවත්තති, තෙසු තන්නිමිත්තමෙව අයොනිසො ආභොගෙ සති යථාවුත්තදොමනස්සමුඛෙන සොකො උප්පජ්ජෙය්‍ය, සො කරුණාය ආසන්නපච්චත්ථිකො. සොකො හි ඉධ දොමනස්සසීසෙන වුත්තො. සභාගවිසභාගතායාති එත්ථ සත්තෙසු දුක්ඛාපනයනකාමතාකාරස්ස කරුණාසභාගස්ස තෙසු දුක්ඛූපනයනාකාරො විහෙසාසභාවො විසභාගොති තාය සභාගවිසභාගතාය සා ඔතාරං ලභමානා චිරෙනෙව ලභෙය්‍යාති පුරිසස්ස දූරෙ ඨිතසපත්තො විය කරුණාය දූරපච්චත්ථිකා වුත්තා.

Iṭṭhānanti là được yêu thích. Kantānanti là được ưa chuộng. Manāpānanti là làm tăng trưởng tâm ý. Do đó, chúng làm cho tâm hoan hỷ, nên gọi là manoramānaṃ (làm tâm hoan hỷ). Lokāmisapaṭisaṃyuttānanti là nương tựa vào ái. Appaṭilābhato samanupassatoti là đối với người bị dằn vặt bởi ý nghĩ "ta không có được những thứ này" do không có được. Atītanti là đã trôi qua. Niruddhanti là đã đi đến sự diệt. Vipariṇatanti là đã biến mất do sự mất đi của tự tánh. Samanussaratoti là đối với người suy tư theo cách than vãn. Gehasitanti là nương tựa vào dục đức. Bằng từ ‘‘ādinā’’ này, ngài bao gồm cả những câu như "âm thanh được nhận biết bởi nhĩ thức" v.v... Vipattidassanasabhāgatāyāti (do có cùng bản chất là thấy sự bất hạnh): Lòng bi khởi lên đối với chúng sanh nào qua việc thấy sự bất hạnh về tài sản v.v..., khi có sự tác ý không như lý về chính nhân duyên ấy đối với các chúng sanh ấy, sầu có thể sanh khởi qua ưu đã được nói đến, nỗi sầu ấy là kẻ thù gần của lòng bi. Vì sầu ở đây được nói với ưu làm chính. Sabhāgavisabhāgatāyāti (do có bản chất tương đồng và khác biệt): Ở đây, đối với bản chất của lòng bi là trạng thái muốn loại trừ khổ đau cho chúng sanh, thì bản chất của sự não hại là trạng thái mang đến khổ đau cho chúng sanh ấy là khác biệt. Do sự tương đồng và khác biệt về bản chất ấy, nó (sự não hại) nếu có được cơ hội thì cũng phải rất lâu mới có được. (Sự não hại) được gọi là kẻ thù xa của lòng bi, giống như kẻ thù ở xa của một người.

සම්පත්තිදස්සනසභාගතායාති යෙසු සත්තෙසු භොගාදිසම්පත්තිදස්සනමුඛෙන මුදිතා පවත්තති, තෙසු තන්නිමිත්තමෙව අයොනිසො ආභොගෙ සති ‘‘චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්‍යානං රූපාන’’න්තිආදිනා (ම. නි. 3.306) වුත්තසොමනස්සමුඛෙන පහාසො උප්පජ්ජෙය්‍ය, සො ච මුදිතාය ආසන්නපච්චත්ථිකො. පහාසො හි ඉධ සොමනස්සසීසෙන වුත්තො. සභාගවිසභාගතායාති භොගාදිසම්පත්තීහි [Pg.382] මුදිතෙසු සත්තෙසු පමොදනාකාරස්ස මුදිතාසභාගස්ස තත්ථ අනභිරමනාකාරා අරති විසභාගාති තාය සභාගවිසභාගතාය සා ඔතාරං ලභමානා චිරෙනෙව ලභෙය්‍යාති පුරිසස්ස දූරෙ ඨිතසපත්තො විය මුදිතාය දූරපච්චත්ථිකා වුත්තා. පමුදිතො චාතිආදි මුදිතාය සිද්ධාය අයම්පි අරති න හොතීති ලද්ධබ්බගුණදස්සනවසෙන වුත්තං, න ඉධාධිප්පෙතඅරතිනිග්ගහදස්සනවසෙන. කායචිත්තවිවෙකපටිපක්ඛාය වා අරතියා වික්ඛම්භිතාය මුදිතාය පටිපක්ඛා අරති සුවික්ඛම්භනෙය්‍යා හොතීති දස්සනත්ථං එකදෙසෙන අරති දස්සිතාති දට්ඨබ්බං. අධිකුසලධම්මෙසූති සමථවිපස්සනාධම්මෙසු.

Sampattidassanasabhāgatāyāti (do có cùng bản chất là thấy sự thành tựu): Hỷ khởi lên đối với chúng sanh nào qua việc thấy sự thành tựu về tài sản v.v..., khi có sự tác ý không như lý về chính nhân duyên ấy đối với các chúng sanh ấy, sự vui mừng hớn hở có thể sanh khởi qua hỷ đã được nói đến bằng câu "các sắc được nhận biết bởi nhãn thức" v.v..., và sự vui mừng hớn hở ấy là kẻ thù gần của hỷ. Vì sự vui mừng hớn hở ở đây được nói với hỷ làm chính. Sabhāgavisabhāgatāyāti (do có bản chất tương đồng và khác biệt): Đối với bản chất của hỷ là trạng thái vui mừng với các chúng sanh hoan hỷ vì sự thành tựu tài sản v.v..., thì sự không hoan hỷ là trạng thái không vui thích ở đó là khác biệt. Do sự tương đồng và khác biệt về bản chất ấy, nó (sự không hoan hỷ) nếu có được cơ hội thì cũng phải rất lâu mới có được. (Sự không hoan hỷ) được gọi là kẻ thù xa của hỷ, giống như kẻ thù ở xa của một người. Câu "và hoan hỷ" v.v... được nói theo cách chỉ ra phẩm chất nên có được rằng "khi hỷ đã thành tựu, sự không hoan hỷ này cũng không có", chứ không phải theo cách chỉ ra sự chế ngự sự không hoan hỷ được chủ ý ở đây. Hoặc, nên hiểu rằng: để chỉ ra rằng khi sự không hoan hỷ, là đối nghịch của thân viễn ly và tâm viễn ly, đã được chế ngự, thì sự không hoan hỷ, là đối nghịch của hỷ, có thể được chế ngự dễ dàng, nên sự không hoan hỷ được chỉ ra một phần. Adhikusaladhammesūti là trong các pháp chỉ và quán.

බාලකරධම්මයොගතො බාලස්ස. අත්තහිතපරහිතබ්‍යාමූළ්හතාය මූළ්හස්ස. පුථූනං කිලෙසාදීනං ජනනාදීහි කාරණෙහි පුථුජ්ජනස්ස. කිලෙසොධීනං මග්ගොධීහි අජිතත්තා අනොධිජිනස්ස, ඔධිජිනා වා සෙක්ඛා ඔධිසොව කිලෙසානං ජිතත්තා. තෙන ඉමස්ස ඔධිජිතභාවං පටික්ඛිපති. සත්තමභවාදිතො උද්ධං පවත්තනවිපාකස්ස අජිතත්තා අවිපාකජිනස්ස, විපාකජිනා වා අරහන්තො අප්පටිසන්ධිකත්තා. තෙනස්ස අසෙක්ඛත්තං පටික්ඛිපති. අනෙකාදීනවෙ සබ්බෙසම්පි පාපධම්මානං මූලභූතෙ සම්මොහෙ ආදීනවානං අදස්සනසීලතාය අනාදීනවදස්සාවිනො. ආගමාධිගමාභාවා අස්සුතවතො. එදිසො එකංසෙන අන්ධපුථුජ්ජනො නාම හොතීති තස්ස අන්ධපුථුජ්ජනභාවදස්සනත්ථං පුනපි ‘‘පුථුජ්ජනස්සා’’ති වුත්තං. එවරූපාති වුත්තාකාරෙන සම්මොහපුබ්බිකා. රූපං සා නාතිවත්තතීති රූපානං සමතික්කමනාය කාරණං න හොති, රූපාරම්මණෙ කිලෙසෙ නාතිවත්තතීති අධිප්පායො. සොමනස්සදොමනස්සරහිතං අඤ්ඤාණමෙව අඤ්ඤාණුපෙක්ඛා. දොසගුණාවිචාරණවසෙන සභාගත්තාති යථා බ්‍රහ්මවිහාරුපෙක්ඛා මෙත්තාදයො විය සත්තෙසු හිතූපසංහාරාදිවසෙන ගුණදොසෙ අවිචාරෙන්තී කෙවලං අජ්ඣුපෙක්ඛනවසෙනෙව පවත්තති, එවං අඤ්ඤාණුපෙක්ඛා සත්තෙසු විජ්ජමානම්පි ගුණදොසං අචින්තෙන්තී කෙවලං අජ්ඣුපෙක්ඛනවසෙනෙව පවත්තතීති දොසගුණාවිචාරණවසෙන සභාගා. තස්මා සා ලහුං ඔතාරං ලභතීති බ්‍රහ්මවිහාරුපෙක්ඛාය ආසන්නපච්චත්ථිකා වුත්තා. සභාගවිසභාගතායාති ඉට්ඨානිට්ඨෙසු මජ්ඣත්තාකාරස්ස උපෙක්ඛාසභාගස්ස [Pg.383] තත්ථ අනුරොධවිරොධපවත්තිආකාරා රාගපටිඝා විසභාගාති තාය සභාගවිසභාගතාය තෙ ඔතාරං ලභමානා චිරෙනෙව ලභෙය්‍යුන්ති පුරිසස්ස දූරෙ ඨිතසපත්තො විය උපෙක්ඛාබ්‍රහ්මවිහාරස්ස දූරපච්චත්ථිකා වුත්තා.

Bālassa là của kẻ ngu, do sự liên hệ với các pháp tạo ra sự ngu si. Mūḷhassa là của kẻ si mê, do sự si mê tột độ về lợi ích của mình và lợi ích của người khác. Puthujjanassa là của phàm phu, do các nguyên nhân như sanh ra nhiều phiền não v.v... Anodhijinassa là của người chưa chiến thắng các giới hạn phiền não bằng các giới hạn của đạo, do chưa chiến thắng; hoặc, các bậc hữu học là những người chiến thắng có giới hạn, do đã chiến thắng các phiền não chỉ trong giới hạn. Do đó, ngài phủ nhận trạng thái chiến thắng có giới hạn của người này. Avipākajinassa là của người chưa chiến thắng quả vị, do chưa chiến thắng quả vị sẽ diễn ra trên kiếp thứ bảy v.v...; hoặc, các bậc A-la-hán là những người chiến thắng quả vị, do không còn tái sanh. Do đó, ngài phủ nhận trạng thái vô học của người này. Anādīnavadassāvino là của người không có thói quen thấy sự nguy hại, do không có thói quen thấy sự nguy hại trong si mê tột độ, là gốc rễ của tất cả các pháp ác và có nhiều nguy hại. Assutavato là của người không có văn (học), do không có giáo pháp và chứng pháp. Để chỉ ra trạng thái là phàm phu mù quáng của người ấy, rằng "người như vậy chắc chắn được gọi là phàm phu mù quáng", nên từ ‘‘puthujjanassā’’ lại được nói một lần nữa. Evarūpāti là có si mê tột độ đi trước theo cách đã nói. Rūpaṃ sā nātivattati (nó không vượt qua sắc) có nghĩa là không phải là nguyên nhân để vượt qua các sắc, ý là không vượt qua được phiền não có sắc làm đối tượng. Chính sự vô minh không có hỷ và ưu là vô minh xả. Dosaguṇāvicāraṇavasena sabhāgattāti (do có cùng bản chất là không xem xét lỗi và đức): Giống như xả trong tứ vô lượng tâm, cũng như từ v.v..., không xem xét lỗi và đức mà chỉ vận hành theo cách mang lại lợi ích cho chúng sanh, chỉ đơn thuần vận hành theo cách xả bỏ, cũng vậy, vô minh xả không suy xét đến lỗi và đức dù có hiện hữu nơi chúng sanh, mà chỉ vận hành theo cách xả bỏ. Do đó, chúng có cùng bản chất là không xem xét lỗi và đức. Vì vậy, nó (vô minh xả) dễ dàng có được cơ hội, nên được gọi là kẻ thù gần của xả trong tứ vô lượng tâm. Sabhāgavisabhāgatāyāti (do có bản chất tương đồng và khác biệt): Đối với bản chất của xả là trạng thái trung lập đối với các đối tượng khả ái và không khả ái, thì tham và sân, là những trạng thái vận hành theo cách thuận theo và chống đối ở đó, là khác biệt. Do sự tương đồng và khác biệt về bản chất ấy, chúng (tham và sân) nếu có được cơ hội thì cũng phải rất lâu mới có được. (Tham và sân) được gọi là kẻ thù xa của xả trong tứ vô lượng tâm, giống như kẻ thù ở xa của một người.

266. කත්තුකාමතා ඡන්දො ආදි ‘‘ඡන්දමූලකා කුසලා ධම්මා’’ති (අ. නි. 8.83) වචනතො, අථ වා සත්තෙසු හිතෙසිතාදුක්ඛාපනයනකාමතාදිනා අනවජ්ජාභිපත්ථනාවසෙන පවත්තනතො ‘‘කත්තුකාමතා ඡන්දො ආදී’’ති වුත්තං. උපෙක්ඛාබ්‍රහ්මවිහාරොපි හි සත්තෙසු අනිරාකතහිතච්ඡන්දොයෙව ‘‘තත්ථ අබ්‍යාවටතා අපණ්ණකපටිපදා’’ති අජ්ඣුපෙක්ඛනාකාරෙන පවත්තති මාතා විය සකිච්චපසුතෙ පුත්තෙ. නීවරණාදීති ආදි-සද්දෙන තදෙකට්ඨකිලෙසානං සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. කත්ථචි සත්තග්ගහණම්පි සඞ්ඛාරග්ගහණමෙව හොති පුග්ගලාධිට්ඨානාය දෙසනාය යථා ‘‘සබ්බෙ සත්තා ආහාරට්ඨිතිකා’’ති (අ. නි. 10.27; ඛු. පා. 4.1), න එවමිධාති ආහ ‘‘පඤ්ඤත්තිධම්මවසෙන එකො වා සත්තො අනෙකෙ වා සත්තා ආරම්මණ’’න්ති. පඤ්ඤත්තිධම්මවසෙනාති පඤ්ඤත්තිසඞ්ඛාතධම්මවසෙන. කාමඤ්චෙත්ථ ‘‘සුඛිතා හොන්තූ’’තිආදිනා (පටි. ම. 2.23) භාවනායං සුඛාදිග්ගහණම්පි ලබ්භති. තං පන ‘‘සබ්බෙ සඞ්ඛාරා අනිච්චා’’ති (ධ. ප. 255; ථෙරගා. 676; නෙත්ති. 5) විපස්සනාය අනිච්චලක්ඛණගහණං විය අප්පධානභූතං, සත්තපඤ්ඤත්ති එව පධානභාවෙන ගය්හතීති දට්ඨබ්බං. උපචාරෙ වා පත්තෙ ආරම්මණවඩ්ඪනං තත්ථාපි සීමාසම්භෙදසිද්ධිතොති අධිප්පායො.

266. Dục muốn làm là khởi đầu, do có câu (kinh) nói rằng: “Các pháp thiện có dục làm căn bản”. Hoặc là, do diễn tiến bằng cách mong mỏi điều không có lỗi lầm đối với chúng sanh, như là mong muốn lợi ích, mong muốn loại trừ khổ đau, v.v., nên được nói rằng: “Dục muốn làm là khởi đầu”. Quả vậy, cả phạm trú xả cũng diễn tiến bằng cách xả bỏ đối với chúng sanh trong khi vẫn có dục về lợi ích không bị từ bỏ, (với ý nghĩ rằng): “Sự không bận tâm ở đó là pháp hành không sai lầm”, giống như người mẹ đối với đứa con đang chuyên tâm vào công việc của mình. Trong câu `nīvaraṇādi` (các triền cái, v.v.), nên hiểu rằng từ `ādi` (v.v.) bao gồm cả các phiền não có cùng một nền tảng với các triền cái ấy. Ở một vài nơi, do bài thuyết giảng dựa trên phương diện cá nhân, việc nắm bắt chúng sanh cũng chính là việc nắm bắt các pháp hành, giống như câu: “Tất cả chúng sanh tồn tại nhờ vật thực”. Để chỉ rằng ở đây không phải như vậy, ngài đã nói: “Một chúng sanh hay nhiều chúng sanh là đối tượng theo phương diện pháp chế định”. `Paññattidhammavasena` nghĩa là theo phương diện pháp được gọi là chế định. Và ở đây, trong việc tu tập với câu “mong rằng họ được an lạc” v.v., việc nắm bắt lạc v.v. cũng có được. Tuy nhiên, nên hiểu rằng việc ấy không phải là chính yếu, giống như việc nắm bắt tướng vô thường trong thiền minh sát với câu “tất cả các pháp hành là vô thường”, mà chính chế định chúng sanh được nắm bắt một cách chính yếu. Hoặc khi đã đạt đến cận hành, có sự phát triển đối tượng, ý muốn nói là vì ở đó cũng thành tựu được việc phá vỡ ranh giới.

එකමාවාසං පරිච්ඡින්දිත්වාති එත්ථ ‘‘සත්තෙ මෙත්තාය ඵරිස්සාමී’’ති එවං ඤාණෙන පරිච්ඡෙදං කත්වා එකා රච්ඡා පරිච්ඡින්දිතබ්බාති යොජනා. රච්ඡාගහණෙන රච්ඡාවාසිනො සත්තා ගහිතා යථා එකං දිසන්ති. එවං සබ්බත්ථ.

Trong câu `ekamāvāsaṃ paricchinditvā` (sau khi khoanh vùng một trú xứ), cách cú pháp là: sau khi thực hiện sự khoanh vùng bằng trí tuệ rằng “ta sẽ biến mãn tâm từ đến các chúng sanh (ở đây)”, một con đường nên được khoanh vùng. Bằng việc nắm bắt con đường, các chúng sanh sống trên con đường được nắm bắt, giống như (trong câu) `ekaṃ disaṃ` (một phương). Tương tự như vậy ở tất cả mọi nơi.

267. කසිණානං නිස්සන්දොති කසිණජ්ඣානානං නිස්සන්දඵලසදිසා ආරුප්පා අරූපජ්ඣානානි, කසිණජ්ඣානානං පාරිපූරියාව සිජ්ඣනතො. තෙහි විනා අසිජ්ඣනතොති කෙචි. සමාධිනිස්සන්දොති රූපජ්ඣානසමාධීනං, හෙට්ඨිමානං තිණ්ණං අරූපජ්ඣානසමාධීනඤ්ච නිස්සන්දො පටිපාටියා තෙ අධිගන්ත්වාව පටිලභිතබ්බතො[Pg.384]. විපස්සනානිස්සන්දො විපස්සනානුභාවෙන ලද්ධබ්බතො, විපස්සනාවසෙනෙව ච සමාපජ්ජිතබ්බතො. සමථවිපස්සනානිස්සන්දො නිරොධසමාපත්ති. යථාහ ‘‘ද්වීහි බලෙහි සමන්නාගතත්තා’’තිආදි (විසුද්ධි. 2.868). ‘‘පුරිමබ්‍රහ්මවිහාරත්තයනිස්සන්දො’’ති ඉමිනා මෙත්තාදිවසෙන තීණි ඣානානි අධිගන්ත්වා ඨිතස්සෙව උපෙක්ඛාබ්‍රහ්මවිහාරො, න ඉතරස්සාති දස්සෙති. තමෙවත්ථං උපමාය පාකටතරං කත්වා දස්සෙතුං ‘‘යථා හී’’තිආදි වුත්තං. යං පනෙත්ථ වත්තබ්බං, තං හෙට්ඨා වුත්තමෙව.

267. (Câu) `kasiṇānaṃ nissando` (là kết quả của các đề mục kasina) (có nghĩa là) các thiền vô sắc giống như quả kết quả của các thiền kasina, vì chúng chỉ thành tựu do sự viên mãn của các thiền kasina. Một số vị nói rằng: “Vì không có chúng thì không thể thành tựu”. (Câu) `samādhinissando` (là kết quả của định) (có nghĩa là) là kết quả của các định thiền sắc giới và ba định thiền vô sắc giới thấp hơn, vì nó chỉ có thể đạt được sau khi đã chứng đắc tuần tự các định ấy. (Diệt thọ tưởng định là) `vipassanānissando` (kết quả của minh sát) vì nó có thể đạt được nhờ oai lực của minh sát, và chỉ có thể nhập vào bằng năng lực của minh sát. Diệt thọ tưởng định là `samathavipassanānissando` (kết quả của chỉ và quán). Như đã nói: “Do đã được trang bị hai lực” v.v. Bằng câu “là kết quả của ba phạm trú trước”, ngài chỉ ra rằng phạm trú xả chỉ có ở người đã an trú sau khi chứng đắc ba thiền (đầu) bằng tâm từ v.v., chứ không có ở người khác. Để chỉ ra ý nghĩa ấy một cách rõ ràng hơn bằng ví dụ, ngài đã nói `yathā hi` (quả vậy, như) v.v. Điều gì cần nói ở đây, điều đó đã được nói ở phần dưới.

268. සියාති වුච්චමානාකාරෙන සියා කස්සචි පරිවිතක්කො. එත්ථාති එතෙසු මෙත්තාදීසු බ්‍රහ්මවිහාරතා වෙදිතබ්බා, ඉතරකම්මට්ඨානානි අත්තහිතපටිපත්තිමත්තානි. ඉමානි පන ‘‘සබ්බෙ සත්තා සුඛිතා හොන්තූ’’තිආදිනා (පටි. ම. 2.22) පරහිතපටිපත්තිභූතානි. තස්මා සත්තෙසු සම්මා පටිපත්තිභාවෙන සෙට්ඨා එතෙ විහාරා. බ්‍රහ්මානොති උපපත්තිබ්‍රහ්මානො. තෙ හි ඉධ ඣානභාවනාය විනීවරණචිත්තා හුත්වා බ්‍රහ්මලොකෙ උප්පන්නා තත්ථ යාවතායුකං විනීවරණචිත්තාව හොන්ති. තස්මා ‘‘නිද්දොසචිත්තා විහරන්තී’’ති වදන්ති. බ්‍රහ්මානොති වා සකලබුද්ධගුණහෙතුභූතානං දානපාරමිතාදීනං බුද්ධකරධම්මානං පරිපූරණවසෙන බ්‍රූහිතගුණා මහාසත්තා බොධිසත්තා. තෙ හි සබ්බසත්තානං හිතෙසනෙන, අහිතාපනයනෙන, සම්පත්තිපමොදනෙන, සබ්බත්ථ විවජ්ජිතාගතිගමනමජ්ඣත්තභාවාධිට්ඨානෙන ච නිද්දොසචිත්තා විහරන්ති. එවන්ති යථා තෙ උපපත්තිබ්‍රහ්මානො, මහාබොධිසත්තබ්‍රහ්මානො වා, එවං එතෙහි බ්‍රහ්මවිහාරෙහි සම්පයුත්තා සමඞ්ගීභූතා.

268. (Câu) `siyā` (có thể có) (nghĩa là) sự suy tầm của một người nào đó có thể có theo cách đang được nói đến. (Câu) `ettha` (ở đây) (nghĩa là) nên hiểu tính chất phạm trú ở trong các pháp này là từ v.v., các đề mục thiền khác chỉ là sự thực hành liên quan đến lợi ích của bản thân. Còn những pháp này, với câu “mong tất cả chúng sanh được an lạc” v.v., đã trở thành sự thực hành liên quan đến lợi ích của người khác. Do đó, vì là sự thực hành chân chánh đối với chúng sanh, những trú xứ này là cao thượng. `Brahmāno` (các vị Phạm thiên) là các vị Phạm thiên do tái sanh. Quả vậy, các vị ấy ở đây, sau khi có tâm không triền cái do tu tập thiền, sanh lên cõi Phạm thiên, ở đó các vị ấy có tâm không triền cái cho đến hết tuổi thọ. Do đó, người ta nói rằng “các vị ấy sống với tâm không có lỗi lầm”. Hoặc `brahmāno` (các vị Phạm thiên) là các vị Bồ-tát, là những bậc đại chúng sanh có các phẩm hạnh đã được phát triển do sự viên mãn các pháp tạo nên Phật, như ba-la-mật bố thí v.v., là nhân của tất cả các phẩm hạnh của chư Phật. Quả vậy, các vị ấy sống với tâm không có lỗi lầm do tìm cầu lợi ích cho tất cả chúng sanh, do loại trừ điều bất lợi, do hoan hỷ với tài sản (của chúng sanh), và do an trú trong sự trung lập, tránh xa thiên vị ở khắp mọi nơi. (Câu) `evaṃ` (như vậy) (nghĩa là) giống như các vị Phạm thiên do tái sanh hoặc các vị Phạm thiên Bồ-tát ấy (sống), cũng vậy, (những người này) đã tương ưng, đã được trang bị với các phạm trú này.

269. චතස්සොවාතිආදිපඤ්හස්සාති චතස්සොතිආදිකස්ස තිවිධස්ස පඤ්හස්ස. විසුද්ධිමග්ගාදිවසාති එත්ථ බ්‍යාපාදසංකිලෙසාදිතො විසුජ්ඣනුපායො විසුද්ධිමග්ගො. ආදි-සද්දෙන හිතූපසංහාරාදිමනසිකාරවිසෙසා සඞ්ගහිතා. ආසං මෙත්තාදීනං. අප්පමාණෙති පමාණරහිතෙ. යෙනාති යෙන කාරණෙන. තන්ති තස්මා. ද-කාරො පදසන්ධිකරො.

269. (Câu) `catassovātiādipañhassa` (nghĩa là) của ba loại câu hỏi bắt đầu bằng `catasso` v.v. Trong câu `visuddhimaggādivasā`, phương pháp thanh lọc khỏi sự ô nhiễm của sân hận v.v. là Thanh Tịnh Đạo. Bằng từ `ādi` (v.v.), các loại tác ý đặc biệt như mang lại lợi ích v.v. được bao gồm. `Āsaṃ` (của chúng) (nghĩa là) của tâm từ v.v. (Câu) `appamāṇe` (vô lượng) (nghĩa là) trong (chúng sanh) không có giới hạn. (Câu) `yena` (nghĩa là) do nguyên nhân nào. (Câu) `tan` (nghĩa là) do đó. Phụ âm `da` có chức năng nối từ.

බ්‍යාපාදබහුලස්ස විසුද්ධිමග්ගොති ආනෙත්වා සම්බන්ධිතබ්බං, උජුවිපච්චනීකභාවතොති අධිප්පායො. එස නයො සෙසෙසුපි. පක්ඛපාතවසෙන අනාභුජනමනාභොගො මජ්ඣත්තාකාරොති අධිප්පායො. ය්වායං චතුබ්බිධො සත්තෙසු [Pg.385] මනසිකාරො වුත්තො, තමෙව උපමාය දස්සෙතුං ‘‘යස්මා ච යථා මාතා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ වුත්තස්සාපි හිතූපසංහාරාදිඅත්ථස්ස උපමෙය්‍යභාවං උපනෙත්වා දස්සෙතුං අත්ථුපනයනත්ථො ‘‘යස්මා චා’’ති ච-සද්දො. පරියායෙති වාරෙ, තස්මිං තස්මිං කිච්චවසෙන පරිවත්තනක්කමෙති අත්ථො. අබ්‍යාවටාති අනුස්සුක්කා. තථාති යථා මාතා දහරාදීසු පුත්තෙසු, තථා සබ්බසත්තෙසු මෙත්තාදිවසෙන මෙත්තායනාදිවසිකෙන භවිතබ්බන්ති යොජනා. තස්මාති යස්මා සබ්බෙපි සංකිලෙසධම්මා යථාරහං දොසමොහරාගපක්ඛියා, තෙහි ච විසුජ්ඣනුපායො අප්පමඤ්ඤා, හිතූපසංහාරාදිවසෙන චතුබ්බිධො ච සත්තෙසු මනසිකාරො, තස්මා විසුද්ධිමග්ගාදිවසා චතස්සොව අප්පමඤ්ඤා. චතස්සොපි එතා භාවෙතුකාමෙන න එකෙකන්ති අධිප්පායො. සති හි සබ්බසඞ්ගහෙ කමෙන භවිතබ්බං. හිතෙසිතා මෙත්තායනන්ති ආහ ‘‘එවං පත්ථිතහිතාන’’න්ති. සම්භාවෙත්වා වාති ‘‘ඉමාය පටිපත්තියා අයං නිරයාදීසු නිබ්බත්තෙය්‍යා’’ති පරිකප්පෙත්වා වා. දුක්ඛාපනයනාකආරප්පවත්තිවසෙන පටිපජ්ජිතබ්බන්ති සම්බන්ධො. තතො පරන්ති තතො හිතාකාරප්පවත්තිආදිතො පරං. කත්තබ්බාභාවතොති චතුත්ථස්ස පකාරස්ස කත්තබ්බස්ස අභාවතො. අයං කමොති අයං ඉමාසං අප්පමඤ්ඤානං යෙභුය්‍යෙන පවත්තනක්කමොති කත්වා වුත්තං, න ‘‘ඉමිනාව කමෙන එතාසං පවත්ති, න අඤ්ඤථා’’ති. මෙත්තාදීනං හි තිස්සන්නං භාවනානං කමනියමො නත්ථි, යං වා තං වා පඨමං භාවෙතුං ලබ්භා, දෙසනාක්කමවසෙන වා එවං වුත්තං.

Nên dẫn đến và liên kết (câu) ‘Đối với người có nhiều sân hận là con đường thanh tịnh’. Ý nghĩa là do có trạng thái đối nghịch trực tiếp. Phương pháp này cũng (áp dụng) cho những (hạng người) còn lại. Do thiên vị, sự không chú tâm là không quan tâm, có nghĩa là thái độ trung lập. Bốn loại tác ý đối với chúng sanh đã được nói đến, để chỉ rõ điều đó bằng ví dụ, nên đã nói: “Bởi vì và như người mẹ” v.v... Ở đây, để dẫn đến và chỉ rõ ý nghĩa đã được nói đến như là sự mang lại lợi ích v.v... là đối tượng được so sánh, nên ca-tự trong câu “yasmā cā” có ý nghĩa là dẫn đến ý nghĩa (so sánh). Pariyāye là trong các lần lượt, ý nghĩa là trong thứ tự thay đổi tùy theo phận sự trong mỗi trường hợp. Abyāvaṭā là không bận tâm. Tathā là như người mẹ đối với các con trai nhỏ tuổi v.v..., cũng vậy, đối với tất cả chúng sanh, nên có (thái độ) do tâm từ v.v..., do có tâm từ v.v... là cách liên kết. Tasmā là bởi vì tất cả các pháp phiền não tùy theo mức độ đều thuộc về phần sân, si, tham, và phương pháp thanh tịnh khỏi chúng là các vô lượng tâm, và bốn loại tác ý đối với chúng sanh do sự mang lại lợi ích v.v..., do đó, do là con đường thanh tịnh v.v... nên có bốn vô lượng tâm. Ý nghĩa là người muốn tu tập cả bốn pháp này, không phải (tu tập) từng pháp một. Vì khi có sự bao gồm tất cả, thì nên có (sự tu tập) theo thứ tự. Mong muốn lợi ích là tâm từ, nên đã nói “evaṃ patthitahitānaṃ”. Sambhāvetvā vā là hoặc sau khi tưởng tượng rằng: “Do sự thực hành này, người này sẽ tái sanh vào địa ngục v.v...”. Nên thực hành do sự diễn tiến theo cách loại bỏ khổ đau, đó là sự liên kết. Tato paraṃ là sau đó, (tức là) sau sự diễn tiến theo cách mang lại lợi ích v.v... Kattabbābhāvato là do không có loại thứ tư cần phải làm. Ayaṃ kamo là đây là thứ tự diễn tiến của các vô lượng tâm này theo phần lớn, được nói như vậy, chứ không phải (nói rằng): “Sự diễn tiến của chúng chỉ theo thứ tự này, không khác được”. Vì đối với sự tu tập ba pháp từ v.v..., không có quy định về thứ tự, có thể tu tập pháp nào trước cũng được, hoặc được nói như vậy là do thứ tự thuyết giảng.

එකසත්තස්සාපීති එකස්සාපි සත්තස්ස. අප්පටිභාගනිමිත්තත්තා පරිච්ඡෙදග්ගහණං නත්ථි, න ච සම්මුතිසච්චවසෙන පවත්තං සත්තග්ගහණං පරිච්ඡින්නරූපාදිග්ගහණං හොතීති අප්පනාප්පත්තියා අපරාමාසසත්තග්ගහණමුද්ධභූතානං මෙත්තාදීනං එකසත්තාරම්මණානම්පි අප්පමාණගොචරතා වුත්තා. එවං පමාණං අග්ගහෙත්වාති යථා උද්ධුමාතකාදීසු අතිරෙකුද්ධුමාතකාදිභාවප්පත්තෙ පදෙසෙ නිමිත්තං ගය්හති, එවං පමාණං අග්ගහෙත්වා. සකලඵරණවසෙනාති නිරවසෙසඵරණවසෙන.

Ekasattassāpi là ekassāpi sattassa. Do không có tợ tướng, nên không có sự nắm bắt có giới hạn, và sự nắm bắt chúng sanh diễn tiến theo tục đế không phải là sự nắm bắt sắc v.v... có giới hạn, do đó, khi đạt đến an chỉ, đối với các pháp từ v.v... là đỉnh cao của sự nắm bắt chúng sanh không sai lầm, dù chỉ có một chúng sanh làm đối tượng, cũng được nói là có hành xứ vô lượng. Evaṃ pamāṇaṃ aggahetvā là như trong các đề mục tử thi sình trương v.v..., tướng được nắm bắt ở một phần đã đạt đến trạng thái sình trương v.v... quá mức, cũng vậy, là không nắm bắt theo giới hạn. Sakalapharaṇavasena là do sự biến mãn không còn sót lại.

270. නිස්සරණත්තාති එත්ථ යං යස්ස නිස්සරණං, තං තස්ස උජුපටිපක්ඛභූතමෙව හොති. යථා කාමානං නෙක්ඛම්මං, රූපානං ආරුප්පා, සඞ්ඛාරානං නිබ්බානං[Pg.386], එවං දොමනස්සසහිතානං බ්‍යාපාදවිහිංසාරතීනං නිස්සරණභූතා මෙත්තාකරුණාමුදිතා න සොමනස්සරහිතා හොන්ති. නිස්සරණග්ගහණෙනෙව ච පුබ්බභාගියානං තාසං උපෙක්ඛාසම්පයොගොපි අනුඤ්ඤාතොති දට්ඨබ්බං අනිස්සරණභාවතො. තථා හි අට්ඨවීසතියා චිත්තුප්පාදෙසු කරුණාමුදිතානං පවත්තිං ආචරියා ඉච්ඡන්ති. න හි බ්‍රහ්මවිහාරුපෙක්ඛා උපෙක්ඛාවෙදනං විනා වත්තති පාරිසුද්ධිඋපෙක්ඛා විය. න හි කදාචි පාරිසුද්ධිඋපෙක්ඛා වෙදනුපෙක්ඛං විනා වත්තතීති.

270. Ở đây, trong câu nissaraṇattā, pháp nào là sự xuất ly của pháp nào, thì pháp đó chính là pháp đối nghịch trực tiếp của pháp kia. Như xuất ly là (sự xuất ly) của các dục, các thiền vô sắc là (sự xuất ly) của các sắc, và Níp-bàn là (sự xuất ly) của các hành, cũng vậy, từ, bi, hỷ là sự xuất ly của sân, hại, và bất lạc đi kèm với ưu, nên chúng không phải là không có hỷ. Và chỉ bằng sự nắm bắt sự xuất ly, nên hiểu rằng sự tương ưng với xả của các pháp ấy ở giai đoạn sơ khởi cũng được cho phép, do chúng không phải là sự xuất ly. Thật vậy, các vị luận sư chấp nhận sự diễn tiến của bi và hỷ trong hai mươi tám sự sanh khởi của tâm. Vì phạm trú xả không diễn tiến nếu không có xả thọ, giống như thanh tịnh xả. Vì thanh tịnh xả không bao giờ diễn tiến nếu không có thọ xả.

271. සාතසහගතන්ති සුඛසහගතං. තස්මාති යස්මා ‘‘තතො ත්වං භික්ඛූ’’තිආදිකාය (අ. නි. 8.63) දෙසනාය චතුන්නම්පි අප්පමඤ්ඤානං සවිතක්කාදිභාවො විය උපෙක්ඛාසහගතභාවොපි විඤ්ඤායති, තස්මා. චතස්සොපි අප්පමඤ්ඤා චතුක්කපඤ්චකජ්ඣානිකාති චොදකස්ස අධිප්පායො. එවඤ්හි සතීති යදි මූලසමාධිම්හි වුත්තමත්ථං අනන්තරං වුත්තතාය බ්‍රහ්මවිහාරෙසු පක්ඛිපති, එවං සන්තෙ කායානුපස්සනාදයොපි චතුක්කපඤ්චකජ්ඣානිකා සියුං, න පන හොන්ති විපස්සනාවසෙන දෙසිතත්තාති අධිප්පායො, හොන්තු කායානුපස්සනාදයො ආනාපානභාවනාවසෙන චතුක්කපඤ්චකජ්ඣානිකාති වදෙය්‍යාති ආසඞ්කන්තො ආහ ‘‘වෙදනාදීසූ’’තිආදි. බ්‍යඤ්ජනච්ඡායාමත්තං ගහෙත්වාති ‘‘මෙත්තා මෙ චෙතොවිමුත්ති භාවිතා භවිස්සතී’’තිආදීහි බ්‍යඤ්ජනෙහි පකාසිතො එව චිත්තසමාධි ‘‘අජ්ඣත්තං මෙ චිත්තං ඨිතං භවිස්සතී’’තිආදීහිපි බ්‍යඤ්ජනෙහි පකාසිතොති බ්‍යඤ්ජනතො ලබ්භමානසමාධිච්ඡායාමත්තං ගහෙත්වා උභයත්ථ ලබ්භමානං අධිප්පායං අග්ගහෙත්වාති අත්ථො. සුත්තත්ථං හි අඤ්ඤථා වදන්තො අයථාවාදිතාය සත්ථාරං අපවදන්තො නාම හොති. තෙනාහ ‘‘මා භගවන්තං අබ්භාචික්ඛී’’ති.

271. Sātasahagataṃ là sukhasahagataṃ. Tasmā là bởi vì do bài kinh “tato tvaṃ bhikkhu” v.v..., trạng thái có tầm v.v... của cả bốn vô lượng tâm được biết đến, cũng như trạng thái đi kèm với xả cũng được biết đến, do đó. Ý của người chất vấn là cả bốn vô lượng tâm đều thuộc về tứ thiền và ngũ thiền. Evañhi sati là nếu người ấy gộp ý nghĩa đã được nói trong định căn bản vào các phạm trú do được nói ngay sau đó, trong trường hợp như vậy, các pháp như thân quán niệm v.v... cũng sẽ thuộc về tứ thiền và ngũ thiền, nhưng chúng không phải vậy, ý nghĩa là do chúng được thuyết giảng theo cách của minh sát. E ngại rằng người ấy có thể nói: “Các pháp như thân quán niệm v.v... hãy là thuộc về tứ thiền và ngũ thiền do sự tu tập hơi thở”, nên ngài đã nói “vedanādīsu” v.v... Byañjanacchāyāmattaṃ gahetvā là chỉ nắm bắt cái bóng của văn tự, (nghĩa là) định tâm được biểu thị bằng các văn tự như “tâm giải thoát từ của tôi sẽ được tu tập”, và cũng được biểu thị bằng các văn tự như “tâm của tôi sẽ được an trú nội tâm”, do đó, ý nghĩa là chỉ nắm bắt cái bóng của định có được từ văn tự, mà không nắm bắt ý nghĩa có được ở cả hai nơi. Vì người nói ý nghĩa kinh theo cách khác, do nói không đúng như thật, được gọi là người phỉ báng bậc Đạo Sư. Do đó, ngài đã nói “mā bhagavantaṃ abbhācikkhī”.

272. ‘‘තයිමං දොසං පරිහරිතුකාමෙන න සබ්බං සුත්තං නීතත්ථමෙව, තස්මා ගරුකුලතො අධිප්පායො මග්ගිතබ්බො’’ති දස්සෙන්තො ‘‘ගම්භීරං හී’’තිආදිං වත්වා තත්ථ ආදිතො පට්ඨාය අධිප්පායං දස්සෙතුං ‘‘අයඤ්හී’’තිආදිමාහ. ආයාචිතා ධම්මදෙසනා එතෙනාති ආයාචිතධම්මදෙසනො, තං ආයාචිතධම්මදෙසනං. එවමෙවාති ගරහනෙ නිපාතො, මුදා එවාති අත්ථො. අජ්ඣත්තන්ති ගොචරජ්ඣත්තෙ, කම්මට්ඨානාරම්මණෙති අත්ථො[Pg.387]. යස්මා චිත්තෙකග්ගතා නාම සසන්තතිපරියාපන්නා හොති, තස්මා අත්ථවණ්ණනායං ‘‘නියකජ්ඣත්තවසෙනා’’ති වුත්තං. චිත්තං ඨිතං භවිස්සතීති බහිද්ධා අවික්ඛිප්පමානං එකග්ගභාවෙ ඨිතං භවිස්සති. තතො එව සුසණ්ඨිතං, සුට්ඨු සමාහිතන්ති අත්ථො. උප්පන්නාති අවික්ඛම්භිතා. පාපකාති ලාමකා. අකුසලා ධම්මාති කාමච්ඡන්දාදයො අකොසල්ලසම්භූතට්ඨෙන අකුසලා ධම්මා. චිත්තං පරියාදාය පවත්තිතුං ඔකාසාදානෙන කුසලචිත්තං ඛෙපෙත්වා න ච ඨස්සන්තීති යොජනා. ඉමිනා යථාවුත්තස්ස සමාධානස්ස කාරණමාහ.

272. Để trình bày rằng: "Bởi người muốn tránh khỏi lỗi lầm này, không phải tất cả kinh điển đều là nghĩa đã được xác định (nītatta), do đó, cần phải tìm cầu ý nghĩa từ nơi vị thầy đáng kính," sau khi nói câu "gambhīraṃ hī" v.v..., để trình bày ý nghĩa từ lúc bắt đầu trong bài kinh ấy, ngài đã nói câu "ayañhī" v.v... Pháp thoại đã được thỉnh cầu bởi vị này, vì thế (gọi là) āyācitadhammadesano (người có pháp thoại được thỉnh cầu). (Câu Pāli đề cập đến) người có pháp thoại được thỉnh cầu ấy. Evameva là một bất biến từ trong ý nghĩa khiển trách, có nghĩa là chỉ là vô ích. Ajjhattaṃ (nội tâm) là trong phạm vi nội tại, có nghĩa là trong đối tượng của đề mục thiền. Bởi vì sự nhất tâm được bao gồm trong dòng tương tục của chính mình, do đó trong phần giải nghĩa đã nói là "do năng lực nội tại của chính mình." Tâm sẽ được an trú có nghĩa là tâm không bị phân tán ra bên ngoài, sẽ được an trú trong trạng thái nhất tâm. Chính vì thế (tâm) được khéo an trú, có nghĩa là được khéo định tĩnh. Uppannā (đã sanh khởi) là chưa được chế ngự. Pāpakā (xấu ác) là thấp kém. Akusalā dhammā (các pháp bất thiện) là các pháp bất thiện như dục tham v.v... do có ý nghĩa là sanh khởi từ sự không khéo léo. Cách kết nối câu là: (Các pháp bất thiện) sẽ không tồn tại, sau khi đã làm tiêu hao tâm thiện bằng cách chiếm đoạt và không cho cơ hội để tâm (thiện) sanh khởi. Bằng câu này, ngài nói lên nguyên nhân của sự định tĩnh đã được nói đến.

චිත්තෙකග්ගතාමත්තොති භාවනමනුයුත්තෙන පටිලද්ධමත්තං නාතිසුභාවිතං සමාධානං. තං පන උපරි වුච්චමානානං සමාධිවිසෙසානං මූලකාරණභාවතො ‘‘මූලසමාධී’’ති වුත්තො. ස්වායං චිත්තෙකග්ගතාමත්තො ‘‘අජ්ඣත්තමෙව චිත්තං සණ්ඨපෙමි සන්නිසාදෙමි එකොදිං කරොමි සමාදහාමී’’තිආදීසු විය ඛණිකසමාධි අධිප්පෙතො. යථෙව හි අඤ්ඤත්ථාපි ‘‘ආරද්ධං ඛො පන මෙ, භික්ඛවෙ, වීරියං අහොසි අසල්ලීනං…පෙ… සමාහිතං චිත්තං එකග්ග’’න්ති (අ. නි. 8.11; පාරා. 11) වත්වා ‘‘විවිච්චෙව කාමෙහී’’තිආදිවචනතො (අ. නි. 8.11) පඨමං වුත්තචිත්තෙකග්ගතා ‘‘ඛණිකසමාධී’’ති විඤ්ඤායති, එවමිධාපීති. සො එව සමාධීති මූලසමාධිමාහ.

Cittekaggatāmatto (chỉ là sự nhất tâm) là sự định tĩnh chỉ mới đạt được, chưa được tu tập thuần thục bởi người chuyên tâm tu tập. Lại nữa, sự định tĩnh ấy được gọi là "định căn bản" (mūlasamādhi) vì là nguyên nhân căn bản của các loại định thù thắng sẽ được nói ở trên. Chính sự nhất tâm này được hiểu là sát-na-định (khaṇikasamādhi), giống như trong các câu "ajjhattameva cittaṃ saṇṭhapemi sannisādemi ekodiṃ karomi samādahāmī" (Ta an trú tâm, làm lắng dịu tâm, làm cho nhất tâm, định tĩnh tâm ngay trong nội tại) v.v... Thật vậy, cũng như ở nơi khác, sau khi nói rằng: "Này các Tỳ khưu, tinh tấn của ta đã được khởi lên, không thụt lùi... tâm được định tĩnh, nhất tâm," do lời dạy "ly dục, ly bất thiện pháp" v.v..., sự nhất tâm được nói đến trước tiên được hiểu là "sát-na-định," ở đây cũng được hiểu như vậy. Bằng câu "so eva samādhi" (chính sự định ấy), ngài nói đến định căn bản.

අස්සාති භික්ඛුනො, අස්ස වා මූලසමාධිස්ස. භාවනන්ති වඩ්ඪනං. අයං සමාධීති ච මූලසමාධියෙව අධිප්පෙතො. එවං භාවිතොති යථා අරණිසහිතෙන උප්පාදිතො අග්ගි ගොමයචුණ්ණාදීහි වඩ්ඪිතො ගොමයග්ගිආදිභාවං පත්තොපි අරණිසහිතෙන උප්පාදිතමූලග්ගීත්වෙව වුච්චති, එවමිධාපි මූලසමාධි එව මෙත්තාදිවසෙන වඩ්ඪිතොති කත්වා වුත්තං.

Assa (của vị ấy) là của vị Tỳ khưu, hoặc là của định căn bản ấy. Bhāvanaṃ (sự tu tập) là sự làm cho tăng trưởng. Và câu "ayaṃ samādhi" (định này) cũng được hiểu chính là định căn bản. Evaṃ bhāvito (được tu tập như vậy) được nói ra vì lý do này: cũng như ngọn lửa được tạo ra bởi hai thanh củi cọ xát, dù được làm cho lớn lên bằng bột phân bò v.v... và trở thành lửa phân bò v.v..., vẫn được gọi là ngọn lửa gốc được tạo ra bởi hai thanh củi cọ xát; tương tự như vậy, ở đây cũng thế, chính định căn bản được làm cho tăng trưởng bằng tâm từ v.v...

අඤ්ඤෙසුපි ආරම්මණෙසු පථවීකසිණාදීසු. තත්ථ යථා මෙත්තාභාවනාපුබ්බඞ්ගමෙන භාවනානයෙන පථවීකසිණාදීසු සවිතක්කාදිභාවවසෙන චතුක්කපඤ්චකජ්ඣානසම්පාපනවිධිනා මූලසමාධිස්ස භාවනා වුත්තා, එවං කරුණාදිභාවනාපුබ්බඞ්ගමං පථවීකසිණාදීසුපි භාවනාවිධිං දස්සෙත්වා පච්ඡා කායානුපස්සනාදිපුබ්බඞ්ගමං භාවනාවිධිං දස්සෙන්තො ආසවක්ඛයාය ධම්මං දෙසෙසි. තෙන වුත්තං ‘‘කරුණා මෙ චෙතොවිමුත්තී’’තිආදි. යදි එවං ධම්මානුපස්සනාපරියොසානාය දෙසනාය අරහත්තාධිගමාය කම්මට්ඨානස්ස [Pg.388] කථිතත්තා පුන ‘‘තතො ත්වං, භික්ඛු, ඉමං සමාධිං සවිතක්කම්පී’’තිආදි (අ. නි. 8.63) කස්මා වුත්තන්ති? ධම්මානුපස්සනාය මත්ථකප්පත්තිදස්සනත්ථං. සා හි සඞ්ඛාරුපෙක්ඛාභාවෙන වත්තමානා යථාවුත්තජ්ඣානධම්මෙ සම්මසන්තී විසෙසතො මත්ථකප්පත්තා නාම හොති. ඵලසමාපත්තිභූමිදස්සනත්ථං වුත්තන්ති කෙචි.

(Tu tập) trong các đối tượng khác như biến xứ đất v.v... Ở đó, cũng như sự tu tập định căn bản đã được nói đến bằng phương pháp tu tập với tâm từ dẫn đầu, bằng phương pháp chứng đạt tứ thiền và ngũ thiền theo năng lực của trạng thái có tầm v.v... trong các biến xứ đất v.v...; tương tự như vậy, sau khi trình bày phương pháp tu tập trong các biến xứ đất v.v... với tâm bi v.v... dẫn đầu, sau đó, trong khi trình bày phương pháp tu tập với quán thân v.v... dẫn đầu, ngài đã thuyết pháp để đoạn tận các lậu hoặc. Do đó, đã nói câu "karuṇā me cetovimutti" (tâm giải thoát của ta là bi) v.v... Nếu vậy, vì đề mục thiền để chứng đắc A-la-hán đã được nói đến bằng bài pháp kết thúc với pháp quán, tại sao lại nói thêm câu "tato tvaṃ, bhikkhu, imaṃ samādhiṃ savitakkampī" (Này Tỳ khưu, sau đó, con hãy tu tập định này cả khi có tầm...) v.v...? (Được nói) để chỉ ra sự đạt đến đỉnh cao của pháp quán. Thật vậy, pháp quán ấy, khi đang diễn ra với trạng thái hành xả, trong khi quán xét các pháp thiền đã được nói đến, được gọi là đạt đến đỉnh cao một cách đặc biệt. Một số vị nói rằng (câu ấy) được nói để chỉ ra cảnh giới của thiền quả.

පුන යතො ඛො තෙතිආදි අරහත්තප්පත්තිතො උද්ධං ලද්ධබ්බඵාසුවිහාරදස්සනං. තත්ථ ගග්ඝසීති ගමිස්සසි. තස්මාති යස්මා ‘‘සවිතක්කම්පී’’තිආදිකා දෙසනා මෙත්තාදීනං ආරම්මණතො අඤ්ඤස්මිං ආරම්මණෙ සමාධිං සන්ධාය වුත්තා, න අප්පමඤ්ඤා, තස්මා. ‘‘තථෙවා’’තිආදිනා ගන්ථන්තරෙනපි තමෙවත්ථං සමත්ථෙති. තත්ථ තථෙවාති තිකචතුක්කජ්ඣානවසෙනෙව. අභිධම්මෙති චිත්තුප්පාදකණ්ඩෙ (ධ. ස. 251 ආදයො), අප්පමඤ්ඤාවිභඞ්ගාදීසු (විභ. 684 ආදයො) ච තත්ථ තත්ථ අභිධම්මප්පදෙසෙසු.

Lại nữa, câu "yato kho te" v.v... là sự trình bày về sự an trú thoải mái có thể đạt được sau khi đã chứng đắc A-la-hán quả. Ở đó, gagghasi có nghĩa là ngươi sẽ đi. Tasmā (do đó) là vì: bài pháp "savitakkampi" v.v... được nói đến nhắm đến định trong một đối tượng khác với đối tượng của tâm từ v.v..., chứ không phải (nhắm đến) các vô lượng tâm, do đó. Bằng câu "tatheva" v.v..., ngài cũng xác lập chính ý nghĩa ấy bằng một bộ luận khác. Ở đó, tatheva (tương tự như vậy) có nghĩa là chỉ bằng năng lực của tam thiền và tứ thiền. Abhidhamme (trong Vi Diệu Pháp) là trong chương Tâm Sanh, và trong các phần như Phân Tích Vô Lượng Tâm v.v..., trong các đoạn Vi Diệu Pháp ở chỗ này chỗ kia.

273. සුභපරමාදිවසෙනාති සුභ-සද්දො ‘‘සුභන්තෙව අධිමුත්තො හොතී’’ති (පටි. ම. 1.212; අ. නි. 8.66) එවං වුත්තසුභවිමොක්ඛං සන්ධාය වුත්තො උත්තරපදලොපෙන. පරම-සද්දො උක්කංසත්ථො. සුභො සුභවිමොක්ඛො පරමො උක්කංසො පරමා කොටි එතිස්සාති සුභපරමා, මෙත්තාචෙතොවිමුත්ති, තතො පරං තාය සාධෙතබ්බං නත්ථීති අත්ථො. අසාධාරණස්ස අත්ථස්ස අධිප්පෙතත්තා විපස්සනාසුඛාදයො ඉධ අනවසරා. ඉතරෙතරවිසිට්ඨාපෙතෙ විසෙසා, පගෙව පරෙහි. තෙනාහ ‘‘අඤ්ඤමඤ්ඤං අසදිසො ආනුභාවවිසෙසො වෙදිතබ්බො’’ති. විසෙසෙත්වාති අඤ්ඤමඤ්ඤං විසිට්ඨං කත්වා.

273. Subhaparamādivasena (theo năng lực của tịnh tối thượng v.v...): từ subha (tịnh) được nói đến bằng cách lược bỏ từ phía sau (uttarapadalopa), nhắm đến tịnh giải thoát (subhavimokkha) đã được nói đến như sau: "vị ấy chỉ hướng tâm đến cái tịnh." Từ parama có nghĩa là tối thượng. Tịnh giải thoát là sự tối thượng, là đỉnh cao của tâm giải thoát do từ ái này, vì thế gọi là subhaparamā (tịnh tối thượng), (tức là) tâm giải thoát do từ ái. Có nghĩa là, không có gì cần phải thành tựu cao hơn nữa bằng tâm giải thoát do từ ái ấy. Vì ý nghĩa không phổ thông được nhắm đến, nên lạc của minh sát v.v... không có cơ hội (được đề cập) ở đây. Những sự đặc biệt này cũng đã thù thắng lẫn nhau, huống chi là so với những (sự đặc biệt) khác. Do đó, ngài nói: "nên biết rằng oai lực đặc biệt không tương đồng với nhau." Visesetvā là sau khi làm cho chúng trở nên thù thắng lẫn nhau.

තස්ස තස්ස උපනිස්සයත්තාති සුභවිමොක්ඛාදිකස්ස තස්ස තස්ස විමොක්ඛස්ස පකතූපනිස්සයවසෙන උපනිස්සයපච්චයභාවතො. ඉදානි තමත්ථං පාකටතරං කත්වා දස්සෙතුං ‘‘මෙත්තාවිහාරිස්සා’’තිආදි වුත්තං. අස්ස මෙත්තාවිහාරිස්ස චිත්තං උපසංහරතොති සම්බන්ධො. අප්පටික්කූලපරිචයාති මෙත්තාභාවනාවසෙන සත්තසඤ්ඤිතෙ යත්ථ කත්ථචි ආරම්මණෙ අප්පටික්කූලාකාරෙනෙව ගහණස්ස පරිචිතත්තා. තස්ස සඞ්ඛාරභූතම්පි යං කිඤ්චි ආරම්මණං අප්පටික්කූලාකාරෙනෙව පච්චුපතිට්ඨති, පගෙව සභාවතො. ‘‘අප්පටික්කූල’’න්ති [Pg.389] තත්ථස්ස චිත්තං අභිරතිවසෙන නිරාසඞ්කං පවත්තති, පච්චනීකධම්මෙහි ච සුඛෙන, සුට්ඨු ච විමුච්චති, යතස්ස ඣානස්ස විමොක්ඛපරියායො වුත්තො. තෙනාහ ‘‘අප්පටික්කූලෙසූ’’තිආදි. යථාවුත්තො ච අත්ථො අනත්ථචරණාදිඅධිප්පායෙන සචෙතනෙ ආරම්මණෙ ආඝාතං උප්පාදෙන්තස්ස පටික්කූලපරිචයා අචෙතනෙපි වාතාතපාදිකෙ ආඝාතුප්පත්තියා විභාවෙතබ්බො. න තතො පරන්ති තතො සුභවිමොක්ඛතො පරං කස්සචි විමොක්ඛස්ස උපනිස්සයො න හොතීති අත්ථො.

Tassa tassa upanissayattāti (là cận y cho mỗi thứ ấy) là do làm duyên cận y theo cách là cận y tánh cho mỗi loại giải thoát ấy, tức là tịnh giải thoát v.v... Idāni (bây giờ), để trình bày ý nghĩa ấy một cách rõ ràng hơn, nên đoạn văn mettāvihārissā v.v... đã được nói đến. Nên biết sự liên kết là: assa mettāvihārissa cittaṃ upasaṃharato (khi hướng tâm của vị trú trong từ). Appaṭikkūlaparicayāti (do thuần thục trong sự không ghê tởm) là do đã thuần thục trong việc nắm bắt chỉ bằng trạng thái không ghê tởm đối với bất cứ đối tượng nào được chế định là chúng sanh, bằng năng lực của việc tu tập tâm từ. Đối với vị ấy, bất cứ đối tượng nào, dù là pháp hữu vi, cũng đều hiện khởi chỉ bằng trạng thái không ghê tởm, huống nữa là đối tượng không ghê tởm do tự tánh. Về câu ‘Appaṭikkūlaṃ’ (không ghê tởm): ở nơi đó, tâm của vị ấy vận hành không do dự bằng năng lực của sự ưa thích, và được giải thoát khỏi các pháp đối nghịch một cách dễ dàng và tốt đẹp, do đó tầng thiền của vị ấy được gọi là giải thoát. Vì thế, ngài đã nói appaṭikkūlesū v.v... Và ý nghĩa đã được nói đến nên được làm sáng tỏ bằng sự phát sinh sân hận ngay cả đối với những vật vô tri như gió, nắng nóng v.v... do sự thuần thục trong sự ghê tởm của người đang làm phát sinh sân hận đối với đối tượng hữu tình với ý định làm điều bất lợi v.v... Na tato paraṃ (không có gì cao hơn thế) có nghĩa là: không có cận y cho bất cứ sự giải thoát nào cao hơn tịnh giải thoát ấy.

අභිහනන්ති එතෙනාති අභිඝාතො, දණ්ඩො අභිඝාතො යස්ස තං දණ්ඩාභිඝාතං, තං ආදි යස්ස තං දණ්ඩාභිඝාතාදි, දණ්ඩාභිඝාතාදි රූපං නිමිත්තං යස්ස තං දණ්ඩාභිඝාතාදිරූපනිමිත්තං. කිං පන තන්ති ආහ ‘‘සත්තදුක්ඛ’’න්ති, දණ්ඩප්පහාරාදිජනිතං කරජරූපහෙතුකං සත්තානං උප්පජ්ජනකදුක්ඛන්ති අත්ථො. රූපෙ ආදීනවො සුපරිවිදිතො හොති කරුණාවිහාරිස්ස රූපනිමිත්තත්තා, දුක්ඛස්ස කරුණාය ච පරදුක්ඛාසහනරසත්තාති අධිප්පායො. තත්ථ ආකාසෙ. චිත්තං පක්ඛන්දති සබ්බසො රූපානං අභාවො විවරමපගමොති.

Abhihananti etenāti abhighāto (họ đánh đập bằng cái này, nên gọi là sự đánh đập). Daṇḍo abhighāto yassa taṃ daṇḍābhighātaṃ (cây gậy là phương tiện đánh đập của nó, nên gọi là sự đánh đập bằng gậy). Taṃ ādi yassa taṃ daṇḍābhighātādi (cái đó là khởi đầu của nó, nên gọi là sự đánh đập bằng gậy v.v...). Daṇḍābhighātādi rūpaṃ nimittaṃ yassa taṃ daṇḍābhighātādirūpanimittaṃ (sắc pháp là sự đánh đập bằng gậy v.v... là tướng trạng của nó, nên gọi là có tướng trạng là sắc pháp bị đánh đập bằng gậy v.v...). Kiṃ pana tanti āha sattadukkhaṃ (nhưng cái đó là gì? Ngài nói: khổ của chúng sanh). Ý nghĩa là: nỗi khổ phát sinh cho chúng sanh, được tạo ra bởi sự đánh đập bằng gậy v.v..., có thân do nghiệp làm nhân. Đối với vị trú trong bi, sự nguy hại trong sắc pháp được biết rất rõ, vì khổ có sắc pháp làm tướng trạng, và vì bi có phận sự là không thể chịu đựng được nỗi khổ của người khác. Đó là chủ ý. Tattha ākāse (ở nơi hư không đó). Cittaṃ pakkhandati (tâm đi vào) với ý rằng: sabbaso rūpānaṃ abhāvo vivaramapagamoti (sự vắng mặt hoàn toàn của các sắc pháp là khoảng trống, là sự ra đi).

තෙන තෙනාතිආදීසු අයං යොජනා – තෙන තෙන භොගසම්පත්තිආදිනා පාමොජ්ජකාරණෙන පමුදිතානං සත්තානං උප්පන්නපාමොජ්ජවිඤ්ඤාණං සමනුපස්සන්තස්ස යොගිනො ‘‘සාධු වතායං සත්තො පමොදතී’’ති මුදිතාය පවත්තිසම්භවතො පමුදිතවිඤ්ඤාණස්ස දස්සනෙන විඤ්ඤාණග්ගහණපරිචිතං චිත්තං හොතීති.

Trong đoạn tena tenātiādīsu, đây là cách giải thích: Do tâm hỷ có thể khởi lên nơi hành giả đang quán xét thức hân hoan đã phát sinh của chúng sanh đang hoan hỷ với mỗi nguyên nhân của sự hân hoan ấy, như là sự thành tựu tài sản v.v..., với ý nghĩ rằng: “sādhu vatāyaṃ satto pamodatī” (thật tốt thay, chúng sanh này đang hoan hỷ), nên do việc thấy được thức hân hoan, tâm trở nên thuần thục trong việc nắm bắt thức.

අනුක්කමාධිගතන්ති ආකාසකසිණවජ්ජෙ යත්ථ කත්ථචි කසිණෙ රූපාවචරජ්ඣානාධිගමානුක්කමෙන රූපවිරාගභාවනාය අධිගතං. ආකාසනිමිත්තං ගොචරො එතස්සාති ආකාසනිමිත්තගොචරං, තස්මිං ආකාසනිමිත්තගොචරෙ පඨමාරුප්පවිඤ්ඤාණෙ. චිත්තං උපසංහරතොති දුතියාරුප්පාධිගමාය භාවනාචිත්තං නෙන්තස්ස, තථා භාවයතොති අත්ථො. තත්ථාති තස්මිං පඨමාරුප්පවිඤ්ඤාණෙ. චිත්තන්ති විඤ්ඤාණඤ්චායතනචිත්තං. පක්ඛන්දතීති අනුපවිසති විමොක්ඛභාවෙන අප්පෙති.

Anukkamādhigatanti (được chứng đắc theo tuần tự) là được chứng đắc bằng cách tu tập ly tham đối với sắc theo tuần tự chứng đắc các thiền sắc giới trong bất kỳ đề mục kasina nào, ngoại trừ không kasina. Ākāsanimittaṃ gocaro etassāti ākāsanimittagocaraṃ (hư không tướng là đối tượng của nó, nên gọi là có hư không tướng làm đối tượng); tasmiṃ ākāsanimittagocare paṭhamāruppaviññāṇe (trong thức vô sắc thứ nhất có hư không tướng làm đối tượng ấy). Cittaṃ upasaṃharatoti (khi hướng tâm) có nghĩa là: của người đang dẫn dắt tâm tu tập để chứng đắc thiền vô sắc thứ hai, hoặc của người đang tu tập như vậy. Tatthāti (ở nơi đó) là trong thức vô sắc thứ nhất ấy. Cittanti (tâm) là tâm Thức Vô Biên Xứ. Pakkhandatīti (đi vào) là thâm nhập, đạt đến bằng trạng thái giải thoát.

ආභොගාභාවතොති ‘‘සුඛිතා හොන්තූ’’තිආදිනා (පටි. ම. 2.23) සුඛාසීසනාදිවසෙන ආභුජනාභාවතො. සත්තානං සුඛාසීසනාදිවසෙන පවත්තමානා [Pg.390] මෙත්තාදිභාවනාව පරමත්ථග්ගහණමුඛෙන සත්තෙ ආරම්මණං කරොති, උපෙක්ඛාභාවනා පන තථා අප්පවත්තිත්වා කෙවලං අජ්ඣුපෙක්ඛනවසෙනෙව සත්තෙ ආරම්මණං කරොතීති ආහ ‘‘උපෙක්ඛාවිහාරිස්ස සුඛදුක්ඛාදිපරමත්ථග්ගාහවිමුඛභාවතො අවිජ්ජමානග්ගහණදුක්ඛං චිත්තං හොතී’’ති. නනු ච ‘‘කම්මස්සකා සත්තා, තෙ කස්ස රුචියා සුඛිතා වා භවිස්සන්තී’’තිආදිනා පටික්ඛෙපවසෙනපි පරමත්ථග්ගහණමුඛෙනෙව උපෙක්ඛාබ්‍රහ්මවිහාරොපි සත්තෙ ආරම්මණං කරොතීති? සච්චමෙතං, තං පන භාවනාය පුබ්බභාගෙ, මත්ථකප්පත්තියං පන කෙවලං අජ්ඣුපෙක්ඛනවසෙනෙව සත්තෙ ආරම්මණං කරොතීති සවිසෙසං පරමත්ථතො අවිජ්ජමානෙ එව විසයෙ තස්ස පවත්ති. අවිජ්ජමානග්ගහණදුක්ඛතා ච අජ්ඣුපෙක්ඛනවසෙන අප්පනාප්පත්තියා අපරාමාසසත්තග්ගහණමුද්ධභූතතාය වෙදිතබ්බා. සෙසං වුත්තනයමෙව.

Ābhogābhāvatoti (do không có sự hướng tâm) là do không có sự hướng tâm bằng cách mong cầu hạnh phúc v.v... qua câu “sukhitā hontū” (mong rằng họ được an lạc) v.v... Chỉ có việc tu tập tâm từ v.v..., vốn vận hành bằng cách mong cầu hạnh phúc cho chúng sanh, mới lấy chúng sanh làm đối tượng thông qua việc nắm bắt pháp chân đế. Còn việc tu tập xả thì không vận hành như vậy, mà chỉ lấy chúng sanh làm đối tượng bằng năng lực của sự thờ ơ. Vì thế, ngài đã nói: upekkhāvihārissa sukhadukkhādiparamatthaggāhavimukhabhāvato avijjamānaggahaṇadukkhaṃ cittaṃ hotīti (đối với vị trú trong xả, do không hướng đến việc nắm bắt pháp chân đế là lạc và khổ v.v..., tâm trở nên khó khăn trong việc nắm bắt cái không hiện hữu). Chẳng phải là phạm trú xả cũng lấy chúng sanh làm đối tượng thông qua việc nắm bắt pháp chân đế, bằng cách phủ định qua câu “kammassakā sattā, te kassa ruciyā sukhitā vā bhavissantī” (chúng sanh có nghiệp là của riêng, chúng sẽ được an lạc theo ý muốn của ai) v.v... hay sao? Điều đó đúng, nhưng việc đó chỉ xảy ra ở giai đoạn đầu của sự tu tập. Còn khi đã đạt đến đỉnh điểm, nó chỉ lấy chúng sanh làm đối tượng bằng năng lực của sự thờ ơ. Do đó, sự vận hành của nó có sự khác biệt, diễn ra trên một đối tượng thực sự không hiện hữu theo nghĩa chân đế. Và sự khó khăn trong việc nắm bắt cái không hiện hữu nên được hiểu là do nó là đỉnh cao của việc nắm bắt chúng sanh chế định mà không có sự chấp thủ sai lầm, nhờ đạt đến an chỉ bằng năng lực của sự thờ ơ. Phần còn lại cũng tương tự như đã nói.

274. සබ්බාපෙතාති සබ්බාපි එතා අප්පමඤ්ඤා. දානාදීනන්ති පාරමිභාවප්පත්තානං දානාදීනං බුද්ධකරධම්මානං. සබ්බකල්‍යාණධම්මානන්ති සබ්බෙසං අනවජ්ජධම්මානං, සමතිංසාය පාරමිතානං, තන්නිමිත්තානං බුද්ධයානියානඤ්ච, සබ්බෙහි වා සුන්දරසභාවානං. න හි ලොකියධම්මා බුද්ධකරධම්මෙහි ආනුභාවතො උක්කට්ඨා නාම අත්ථි, බුද්ධධම්මෙසු වත්තබ්බමෙව නත්ථි. පරිපූරිකාති පරිවුද්ධිකරා. අධිට්ඨානානි විය හි අප්පමඤ්ඤා සබ්බාසං පාරමිතානං පාරිපූරිකරා. ‘‘හිතජ්ඣාසයතායා’’තිආදිනා මෙත්තාබ්‍රහ්මවිහාරාදීනං උපෙක්ඛාබ්‍රහ්මවිහාරස්ස අධිට්ඨානභාවදස්සනමුඛෙන චතූහි අප්පමඤ්ඤාහි අත්තනො සන්තානස්ස පගෙව අභිසඞ්ඛතත්තා මහාබොධිසත්තා දානාදිපාරමියො පූරෙතුං සමත්ථා හොන්ති, නාඤ්ඤථාති ඉමමත්ථං දස්සෙති. ඉමස්ස දාතබ්බං, ඉමස්ස න දාතබ්බන්ති නිදස්සනමත්තං දට්ඨබ්බං, ‘‘ඉදං දාතබ්බං, ඉදං න දාතබ්බන්ති ච විභාගං අකත්වා’’ති වත්තබ්බතො. දෙය්‍යපටිග්ගාහකවිකප්පරහිතා හි දානපාරමිතා. යථාහ –

274. Sabbāpetāti là sabbāpi etā appamaññā (tất cả các vô lượng tâm này). Dānādīnanti là của các pháp tạo thành Phật, tức là bố thí v.v... đã đạt đến trạng thái ba-la-mật. Sabbakalyāṇadhammānanti là của tất cả các pháp không có tội lỗi, của ba mươi ba-la-mật, và của các pháp thuộc Phật thừa có chúng làm nhân, hoặc là của các pháp có bản chất tốt đẹp hơn tất cả. Vì không có pháp thế gian nào được gọi là cao siêu hơn các pháp tạo thành Phật về mặt oai lực; đối với các pháp của chư Phật thì không cần phải nói. Paripūrikāti là những pháp làm cho tăng trưởng. Vì các vô lượng tâm, giống như các pháp quyết định, là những pháp làm cho viên mãn tất cả các ba-la-mật. Bằng đoạn “hitajjhāsayatāyā” v.v..., ngài trình bày ý nghĩa này: do dòng tương tục của các vị Đại Bồ-tát đã được chuẩn bị từ trước bởi bốn vô lượng tâm, thông qua việc trình bày trạng thái nền tảng của từ phạm trú v.v... cho đến xả phạm trú, nên các vị có khả năng hoàn thiện các ba-la-mật như bố thí v.v..., nếu không thì không thể. Nên hiểu rằng không có sự phân biệt “nên cho người này, không nên cho người kia”, vì có câu nói rằng: “không phân biệt rằng vật này nên cho, vật này không nên cho”. Vì bố thí ba-la-mật thì không có sự phân biệt về vật thí và người nhận. Như có lời dạy rằng:

‘‘යථාපි කුම්භො සම්පුණ්ණො, යස්ස කස්සචි අධොකතො;

වමතෙවුදකං නිස්සෙසං, න තත්ථ පරිරක්ඛතී’’ති. (බු. වං. 2.118);

“Cũng như một cái bình chứa đầy, khi bị bất cứ ai úp ngược xuống; Nó trút ra hết tất cả nước, không giữ lại chút nào ở trong đó.”

‘‘සබ්බසත්තාන’’න්ති ඉදං ‘‘සුඛනිදාන’’න්ති ඉමිනාපි සම්බන්ධිතබ්බං, ‘‘දෙන්තී’’ති ඉමිනා ච. තෙන දෙය්‍යධම්මෙන විය දානධම්මෙනාපි මහාසත්තානං ලොකස්ස බහූපකාරතා [Pg.391] වුත්තා හොති, තථා තස්ස පරිණාමනතො. තදත්ථදීපනත්ථං හි ‘‘විභාගං අකත්වා’’ති වත්වාපි ‘‘සබ්බසත්තාන’’න්ති වුත්තං. තෙසන්ති සබ්බසත්තානං. උපඝාතන්ති එත්ථාපි ‘‘විභාගං අකත්වා’’ති ආනෙත්වා සම්බන්ධිතබ්බං. අයං හෙත්ථ පදයොජනා – විභාගං අකත්වා උපඝාතං පරිවජ්ජයන්තා සබ්බසත්තානං සුඛනිදානං සීලං සමාදියන්තීති. සත්තකාලවිකප්පරහිතා හි සීලපාරමිතා, ලොකත්ථමෙව චස්ස ඵලං පරිණමීයති. නෙක්ඛම්මං භජන්තීති පබ්බජ්ජං උපගච්ඡන්ති. පබ්බජිතස්ස හි සබ්බසො සීලං පරිපූරති, න ගහට්ඨස්ස. ඉධාපි ‘‘විභාගං අකත්වා සබ්බසත්තානං සුඛනිදාන’’න්ති ඉදං ආනෙත්වා සම්බන්ධිතබ්බං. න හි බොධිසත්තා කාලවිභාගං කත්වා පබ්බජ්ජං අනුතිට්ඨන්ති, සීලං වා සමාදියන්ති, නිදස්සනමත්තඤ්චෙතං ඣානාදිනෙක්ඛම්මභජනස්සාපි ඉච්ඡිතබ්බත්තා. සබ්බසත්තානං සුඛනිදානතා හෙට්ඨා වුත්තනයාව. එස නයො සෙසෙසුපි. හිතාහිතෙසූති අත්ථානත්ථෙසු. අසම්මොහත්ථායාති සම්මොහවිද්ධංසනාය. පඤ්ඤං පරියොදපෙන්තීති යොගවිහිතං විජ්ජාට්ඨානාදිං අස්සුතං සුණන්තා සුතං වොදපෙන්තා අහංකාරමමංකාරාදිං විධුනන්තා ඤාණං විසොධෙන්ති. ‘‘අහං මමා’’ති විකප්පරහිතා හි පඤ්ඤාපාරමිතා. හිතසුඛත්ථායාති සත්තානං හිතසුඛාදිවුද්ධියත්ථමෙව. නිච්චන්ති සතතං අවිච්ඡෙදෙන පටිපක්ඛෙන අවොකිණ්ණං. වීරියමාරභන්තීති යථා සත්තානං අනුප්පන්නං හිතසුඛං උප්පජ්ජති, උප්පන්නං අභිවඩ්ඪති, එවං පරක්කමං කරොන්ති. සඞ්කොචවික්ඛෙපරහිතා හි වීරියපාරමිතා. ‘‘වීරභාවං පත්තාපී’’ති ඉමිනා අපරද්ධානං නිග්ගහසමත්ථතං දස්සෙති. නානප්පකාරකං අපරාධං ඛමන්තීති මම්මච්ඡෙදනාකාරෙන අත්තනි පවත්තිතං නානාවිධං අපරාධං සහන්ති. අත්තපරවිකප්පවිරහිතා හි දොසසහනා ඛන්තිපාරමිතා.

Cụm từ ‘‘Sabbasattānaṃ’’ (của tất cả chúng sanh) này nên được liên kết với ‘‘sukhanidānaṃ’’ (là nền tảng của an lạc), và với ‘‘denti’’ (cho đi). Do đó, sự hữu ích lớn lao của các vị Đại Bồ-tát đối với thế gian được nói đến, không chỉ qua vật thí mà còn qua tâm thí, vì sự hồi hướng của tâm ấy như vậy. Thật vậy, để làm rõ ý nghĩa đó, sau khi nói ‘‘vibhāgaṃ akatvā’’ (không phân biệt), lại nói ‘‘sabbasattānaṃ’’. ‘‘Tesaṃ’’ nghĩa là của tất cả chúng sanh. Ở đây, trong cụm từ ‘‘upaghātaṃ’’ (sự hãm hại), cũng nên đem ‘‘vibhāgaṃ akatvā’’ đến để liên kết. Đây là cách kết hợp câu: không phân biệt, tránh xa sự hãm hại, các vị thọ trì giới luật là nền tảng hạnh phúc cho tất cả chúng sanh. Thật vậy, Giới ba-la-mật thì không có sự phân biệt về chúng sanh và thời gian, và quả của nó được hồi hướng chỉ vì lợi ích của thế gian. ‘‘Nekkhammaṃ bhajanti’’ (thực hành xuất ly) nghĩa là đi đến sự xuất gia. Thật vậy, giới luật của người xuất gia được viên mãn trọn vẹn, không phải của người tại gia. Ở đây cũng vậy, nên đem cụm ‘‘vibhāgaṃ akatvā sabbasattānaṃ sukhanidānaṃ’’ đến để liên kết. Thật vậy, các vị Bồ-tát không thực hành xuất gia hay thọ trì giới luật bằng cách phân biệt thời gian, và đây chỉ là sự chỉ dẫn, vì việc thực hành xuất ly như thiền định v.v... cũng được mong muốn. Việc là nền tảng hạnh phúc cho tất cả chúng sanh cũng theo phương pháp đã nói ở trên. Phương pháp này cũng áp dụng cho các phần còn lại. ‘‘Hitāhitesu’’ (trong điều lợi và không lợi) nghĩa là trong điều hữu ích và vô ích. ‘‘Asammohatthāya’’ (để không si mê) nghĩa là để phá tan sự si mê. ‘‘Paññaṃ pariyodapenti’’ (làm cho trí tuệ trong sạch) nghĩa là: lắng nghe điều chưa nghe về các môn học v.v... được sắp đặt bởi sự thực hành, làm trong sạch điều đã nghe, rũ bỏ ngã kiến, ngã sở kiến v.v..., các vị làm thanh tịnh trí tuệ. Thật vậy, Tuệ ba-la-mật thì không có sự phân biệt ‘‘ta, của ta’’. ‘‘Hitasukhatthāya’’ (vì lợi ích và hạnh phúc) nghĩa là chỉ vì sự tăng trưởng lợi ích, hạnh phúc v.v... của chúng sanh. ‘‘Niccaṃ’’ (thường xuyên) nghĩa là luôn luôn, không gián đoạn, không bị pha trộn bởi pháp đối nghịch. ‘‘Vīriyamārabhanti’’ (khởi lên tinh tấn) nghĩa là: các vị nỗ lực để lợi ích và hạnh phúc chưa sanh khởi của chúng sanh được sanh khởi, và lợi ích hạnh phúc đã sanh khởi được tăng trưởng. Thật vậy, Tinh tấn ba-la-mật thì không có sự co rút và tán loạn. Bằng câu ‘‘Vīrabhāvaṃ pattāpi’’ (dù đã đạt đến trạng thái anh hùng), nó cho thấy khả năng chế ngự những kẻ phạm lỗi. ‘‘Nānappakārakaṃ aparādhaṃ khamanti’’ (chịu đựng nhiều loại lỗi lầm) nghĩa là các vị chịu đựng nhiều loại lỗi lầm khác nhau xảy ra nơi bản thân mình, như thể bị cắt xé tim gan. Thật vậy, Nhẫn nhục ba-la-mật, sự chịu đựng lỗi lầm, thì không có sự phân biệt mình và người.

පටිඤ්ඤං න විසංවාදෙන්තීති අවිසංවාදනසාමඤ්ඤෙන සබ්බස්සපි අනරියවොහාරස්ස අකරණමාහ. පටිඤ්ඤාතෙ, අපටිඤ්ඤාතෙ ච දිට්ඨාදිකෙ මිච්ඡාවිකප්පරහිතා හි සච්චපාරමිතා. අවිචලාධිට්ඨානාති යථාසමාදින්නෙසු දානාදිධම්මෙසු නිච්චලාධිට්ඨායිනො අචලසමාදානාධිට්ඨානා, සමාදින්නෙසු ච බුද්ධකරධම්මෙසු සම්මදෙව අවට්ඨානං අධිට්ඨානපාරමිතා. තෙසූති සත්තෙසු. අවිචලායාති පටිපක්ඛෙන අකම්පනීයාය. එවන්ති යථාවුත්තෙන සත්තෙසු හිතජ්ඣාසයතාදිආකාරෙන. යථා ච බ්‍රහ්මවිහාරාධිට්ඨානා පාරමියො, එවං අධිට්ඨානාධිට්ඨානාපි. තථා හි යථාපටිඤ්ඤං පරානුග්ගහාය පාරමීනං [Pg.392] අනුට්ඨානෙන සච්චාධිට්ඨානං, තප්පටිපක්ඛපරිච්චාගතො චාගාධිට්ඨානං, පාරමීහි සචිත්තුපසමතො උපසමාධිට්ඨානං, තාහි පරහිතූපායකොසල්ලතො පඤ්ඤාධිට්ඨානං. එවං පච්චෙකම්පි පාරමිතාසු යථාරහං නෙතබ්බං. අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො, විත්ථාරතො පන පාරමිතාසු යං වත්තබ්බං, තං පරමත්ථදීපනියං චරියාපිටකවණ්ණනායං වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං, අතිවිත්ථාරභයෙන න විත්ථාරයිම්හ. තථා දසබලඤාණාදිකෙති. එතාව හොන්තීති එතා හොන්ති එවාති යොජනා.

‘‘Paṭiññaṃ na visaṃvādenti’’ (không thất hứa): Bằng sự tương đồng với việc không lừa dối, câu này nói lên việc không thực hành mọi lời nói không cao thượng. Thật vậy, Chân thật ba-la-mật thì không có sự suy lường sai lầm trong những điều đã thấy v.v..., dù đã hứa hay chưa hứa. ‘‘Avicalādhiṭṭhānā’’ (có sự quyết định không lay chuyển) nghĩa là: các vị có sự quyết định không lay chuyển trong các pháp như bố thí v.v... đã được thọ trì, có sự quyết định bằng sự thọ trì không lay chuyển; và sự đứng vững một cách chân chánh trong các pháp tạo nên Phật quả đã được thọ trì chính là Quyết định ba-la-mật. ‘‘Tesu’’ (trong chúng) nghĩa là trong các chúng sanh. ‘‘Avicalāya’’ (không lay chuyển) nghĩa là không thể bị lay chuyển bởi pháp đối nghịch. ‘‘Evaṃ’’ (như vậy) nghĩa là theo cách thức đã nói, như có ý hướng lợi ích cho chúng sanh v.v... Và như các ba-la-mật có Phạm trú làm nền tảng, cũng vậy, chúng cũng có các quyết định làm nền tảng. Thật vậy, do việc thực hành các ba-la-mật để giúp đỡ người khác theo như lời hứa, nên có chân thật quyết định; do việc từ bỏ pháp đối nghịch của chúng, nên có xả ly quyết định; do sự an tịnh tự tâm bằng các ba-la-mật, nên có an tịnh quyết định; do sự khéo léo trong phương tiện lợi ích cho người khác bằng các ba-la-mật ấy, nên có trí tuệ quyết định. Như vậy, cũng nên được hiểu một cách tương ứng trong từng ba-la-mật. Đây là phần tóm tắt. Còn về phần chi tiết, điều gì cần nói trong các ba-la-mật, điều đó nên được biết theo phương pháp đã được nói trong Chú giải Tạng Hạnh, tên là Paramatthadīpanī; chúng tôi không giải rộng vì sợ quá dài dòng. Cũng vậy trong câu ‘‘dasabalañāṇādike’’ (thập lực trí v.v...). ‘‘Etāva honti’’ nên được kết hợp là ‘‘etā honti eva’’ (chỉ có chừng ấy).

බ්‍රහ්මවිහාරනිද්දෙසවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích về chương Phạm trú đã kết thúc.

ඉති නවමපරිච්ඡෙදවණ්ණනා.

Như vậy là phần giải thích chương thứ chín.

10. ආරුප්පනිද්දෙසවණ්ණනා

10. Phần giải thích về chương Vô sắc

පඨමාරුප්පවණ්ණනා

Phần giải thích về Vô sắc thứ nhất

275. උද්දිට්ඨෙසූති [Pg.393] ‘‘චත්තාරො ආරුප්පා’’ති එවං උද්දිට්ඨෙසු, නිද්ධාරණෙ චෙතං භුම්මං. තෙනෙවාහ ‘‘චතූසු ආරුප්පෙසූ’’ති. තත්ථ රූපවිවෙකෙන අරූපං, අරූපමෙව ආරුප්පං ඣානං, ඉධ පන තදත්ථං කම්මට්ඨානං අධිප්පෙතං. තං භාවෙතුකාමො චතුත්ථජ්ඣානං උප්පාදෙතීති සම්බන්ධො. රූපාධිකරණන්ති රූපහෙතු. හෙතුඅත්ථො හි එත්ථ අධිකරණ-සද්දො ‘‘කාමාධිකරණ’’න්තිආදීසු (ම. නි. 1.168-169) විය. දණ්ඩනට්ඨෙන දණ්ඩො, මුග්ගරාදි. පරපීළාධිප්පායෙන තස්ස ආදානං දණ්ඩාදානං. සත්තානං සසනට්ඨෙන සත්ථං, ආවුධං. භණ්ඩනං කලහො. විරොධො විග්ගහො. නානාවාදො විවාදො. එතන්ති යථාවුත්තං දණ්ඩාදානාදිකං. සබ්බසොති අනවසෙසතො. ආරුප්පෙ අරූපභාවෙ, ආරුප්පෙ වා භවෙ. රූපානංයෙවාති දිට්ඨාදීනවානං රූපානංයෙව, න අරූපානන්ති අධිප්පායො. නිබ්බිදායාති වික්ඛම්භනවසෙන නිබ්බින්දනත්ථාය. විරාගායාති විරජ්ජනත්ථාය. නිරොධායාති නිරුජ්ඣනත්ථාය. සබ්බමෙතං සමතික්කමං සන්ධාය වුත්තං. දණ්ඩාදානාදීනන්ති ආදි-සද්දෙන අදින්නාදානාදිකං සබ්බං රූපහෙතුකං අනත්ථං සඞ්ගණ්හාති, න ඉධ පාළියං ආගතමෙවාති දට්ඨබ්බං. කරජරූපෙති යථාවුත්තාදීනවාධිකරණභාවයොග්‍යං දස්සෙතුං වුත්තං, ඔළාරිකරූපෙති අත්ථො. ආදීනවන්ති දොසං. තස්සාති රූපස්ස. ආලොකොති වණ්ණවිසෙසො එවාති තත්ථ පවත්තං පටිභාගනිමිත්තං උග්ඝාටෙත්වා සියා ආකාසනිමිත්තං උග්ගහෙතුං, න පන පරිච්ඡින්නාකාසකසිණං උග්ඝාටෙත්වා. තස්ස හි උග්ඝාටනා නාම රූපනිමිත්තෙනෙව සියාති ආහ ‘‘ඨපෙත්වා පරිච්ඡින්නාකාසකසිණං නවසූ’’ති. කෙචි පන ‘‘ආලොකකසිණම්පි ඨපෙත්වා අට්ඨසූ’’ති වදන්ති, තස්ස පන ඨපනෙ කාරණං න දිස්සති, කරජරූපං අතික්කන්තං හොති තස්ස අනාලම්බනතො.

275. Uddiṭṭhesūti có nghĩa là: Trong các pháp đã được chỉ ra như vầy: “Bốn pháp Vô Sắc.” Và đây là cách dùng bhumma (biến cách thứ bảy) trong ý nghĩa niddhāraṇa (sự xác định). Do đó, ngài đã nói: “catūsu āruppesū’ti (trong bốn pháp Vô Sắc).” Ở đây, arūpa (vô sắc) là do sự ly khai khỏi sắc; āruppaṃ chính là thiền vô sắc, nhưng ở đây đề mục nghiệp xứ vì mục đích ấy được chủ trương. Người muốn tu tập đề mục ấy thì làm phát sanh đệ tứ thiền, đây là sự liên kết. Rūpādhikaraṇanti có nghĩa là do nhân là sắc. Thật vậy, ở đây adhikaraṇa-sadda có ý nghĩa là nhân, giống như trong các trường hợp: “kāmādhikaraṇan’ti, v.v...” Daṇḍo có ý nghĩa là sự trừng phạt, là cây gậy, v.v... Daṇḍādānaṃ là sự cầm lấy cây gậy ấy với chủ ý làm tổn hại người khác. Satthaṃ có ý nghĩa là sự sát hại chúng sanh, là vũ khí. Bhaṇḍanaṃ là sự cãi cọ. Virodho là sự chống đối. Nānāvādo là sự tranh luận. Etanti là những điều đã được nói như trên, bắt đầu với daṇḍādāna. Sabbasoti là không có dư sót. Āruppe là trong trạng thái vô sắc, hoặc trong cõi vô sắc. Rūpānaṃyevāti có nghĩa là: Chỉ của các sắc pháp có sự nguy hại đã được thấy, chứ không phải của các pháp vô sắc, đây là chủ ý. Nibbidāyāti là vì mục đích nhàm chán do năng lực chế ngự. Virāgāyāti là vì mục đích ly tham. Nirodhāyāti là vì mục đích đoạn diệt. Tất cả những điều này được nói đến liên quan đến sự vượt qua. Daṇḍādānādīnanti: Bằng ādi-sadda, nên thu gồm tất cả những điều bất thiện có sắc làm nhân, như là sự trộm cắp, v.v..., không chỉ những gì đã được nêu trong Pāḷi ở đây, cần phải được hiểu như vậy. Karajarūpeti được nói để chỉ ra rằng (sắc) là nền tảng cho những sự nguy hại đã được nói đến, có nghĩa là sắc thô. Ādīnavanti là sự nguy hại. Tassāti là của sắc ấy. Ālokoti chính là một loại màu sắc đặc biệt, do đó, sau khi tháo gỡ paṭibhāganimitta (tợ tướng) đã khởi lên ở đó, có thể nắm bắt ākāsanimitta (hư không tướng); chứ không phải sau khi tháo gỡ paricchinnākāsakasiṇa (hư không biến xứ có giới hạn). Thật vậy, sự tháo gỡ của nó chỉ có thể xảy ra bằng rūpanimitta (sắc tướng), do đó ngài đã nói: “ṭhapetvā paricchinnākāsakasiṇaṃ navasū’ti (ngoại trừ hư không biến xứ có giới hạn, trong chín [biến xứ còn lại]).” Tuy nhiên, một số vị nói: “ṭhapetvā ālokakasiṇampi aṭṭhasū’ti (ngoại trừ cả quang biến xứ, trong tám [biến xứ còn lại]),” nhưng không thấy có lý do gì để loại trừ nó, vì karajarūpa (sắc thân) đã được vượt qua do không lấy nó làm đối tượng.

යදි එවං කස්මා ‘‘චතුත්ථජ්ඣානවසෙනා’’ති වුත්තං. නනු පඨමජ්ඣානාදීනිපි තස්ස අනාලම්බනවසෙනෙව පවත්තන්ති පටිභාගනිමිත්තාරම්මණත්තා? සච්චමෙතං, ඔළාරිකඞ්ගප්පහානතො පන සන්තසභාවෙන ආනෙඤ්ජප්පත්තෙන චතුත්ථජ්ඣානෙන අතික්කන්තං සුට්ඨු අතික්කන්තං නාම හොතීති ‘‘චතුත්ථජ්ඣානවසෙනා’’ති වුත්තං[Pg.394]. කෙචි ‘‘අස්සාසපස්සාසානං නිරුජ්ඣනතො, කාමධාතුසමතික්කමනතො චා’’ති වදන්ති, තං අකාරණං, ඉතරෙසං චිත්තසමුට්ඨානරූපානං සම්භවතො, හෙට්ඨිමජ්ඣානානඤ්ච අකාමධාතුසංවත්තනීයතො. තප්පටිභාගමෙවාති කරජරූපපටිභාගමෙව නිමිත්තග්ගාහසම්භවතො. සදිසඤ්ච නාම තං න හොති, තස්මා කිං තස්ස සමතික්කමනෙනාති අනුයොගං සන්ධාය ‘‘කථං? යථා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ කථන්ති කථෙතුකම්‍යතාපුච්ඡා. යථාති ඔපම්මත්ථෙ නිපාතො. ලෙඛාචිත්තන්ති කාළවණ්ණාදිනා කතපරිකම්මාය ලෙඛාය චිත්තං. ඵලිතන්තරන්ති විවරං. දිස්වාති දූරතො දිස්වා. සමානරූපසද්දසමුදාචාරන්ති සදිසරූපසණ්ඨානසරප්පයොගං.

Nếu vậy, tại sao lại nói: “catutthajjhānavasenā’ti (do năng lực của đệ tứ thiền)”? Chẳng phải các thiền như sơ thiền, v.v... cũng diễn tiến do năng lực không lấy nó (sắc thân) làm đối tượng, vì có tợ tướng làm đối tượng sao? Điều này đúng, nhưng do đã từ bỏ các thiền chi thô thiển, nên khi được vượt qua bằng đệ tứ thiền, vốn đã đạt đến trạng thái bất động do có bản chất tịch tịnh, thì được gọi là vượt qua một cách tốt đẹp. Do đó, đã nói: “catutthajjhānavasenā’ti.” Một số vị nói: “Do sự đoạn diệt của hơi thở vô hơi thở ra, và do sự vượt qua khỏi Dục giới.” Điều đó không phải là lý do, vì các sắc do tâm sanh khác vẫn có thể hiện hữu, và các thiền bậc dưới cũng không thuộc về Dục giới. Tappaṭibhāgamevāti có nghĩa là: Chính là tợ tướng của sắc thân, do sự hiện hữu của việc nắm bắt tướng. Và cái tương tự thì không phải là cái đó (cái nguyên bản), do đó, có ích gì trong việc vượt qua nó? Liên quan đến câu hỏi này, đã nói: “kathaṃ? Yathā’ti, v.v...” Ở đây, kathanti là câu hỏi với mong muốn được giải thích. Yathāti là một bất biến từ trong ý nghĩa so sánh. Lekhācittanti là hình vẽ được trang trí bằng đường nét đã được chuẩn bị với màu đen, v.v... Phalitantaranti là khoảng trống. Disvāti là thấy từ xa. Samānarūpasaddasamudācāranti là sự sử dụng hình dáng, hình tướng, và âm thanh tương tự.

ආරම්මණවසෙනාති ‘‘මම චක්ඛු සොභනං, මම කායො ථිරො, මම පරික්ඛාරා සුන්දරා’’ති එවං ආරම්මණකරණවසෙන. කරජරූපසමඞ්ගිකාලොති අත්තනො අත්තභාවරූපෙන චෙව ආරම්මණරූපෙන ච සමන්නාගතකාලො. තම්පීති කසිණරූපස්සපි. සාමිඅත්ථෙ හි ඉදං උපයොගවචනං. භයසන්තාසඅදස්සනකාමතා විය සමතික්කමිතුකාමතාති යොජනා. ඉදඤ්ච යථාවුත්තානං නිබ්බිදාවිරාගනිරොධානං සාධාරණවචනං. තෙ හි තයො අපෙක්ඛිත්වා භයසන්තාසඅදස්සනකාමතා වුත්තා. එකො කිර සුනඛො වනෙ සූකරෙන පහටමත්තො පලාතො, සො අරූපදස්සනවෙලාය භත්තපචනඋක්ඛලිං දූරතො දිස්වා සූකරසඤ්ඤාය භීතො උත්තසන්තො පලායි, පිසාචභීරුකො පුරිසො රත්තිභාගෙ අපරිචිතෙ දෙසෙ මත්ථකච්ඡින්නං තාලක්ඛන්ධං දිස්වා පිසාචසඤ්ඤාය භීතො උත්තසන්තො මුච්ඡිතො පපති, තං සන්ධාය වුත්තං ‘‘සූකරා…පෙ… වෙදිතබ්බා’’ති.

Ārammaṇavasenāti có nghĩa là: Do năng lực của việc lấy làm đối tượng như vầy: “Mắt của tôi đẹp, thân của tôi khỏe mạnh, các vật dụng của tôi tốt.” Karajarūpasamaṅgikāloti là thời điểm được trang bị cả sắc của tự thân và sắc của đối tượng. Tampīti là của cả sắc biến xứ. Thật vậy, đây là một từ được dùng trong ý nghĩa sở hữu cách. Sự mong muốn vượt qua giống như sự mong muốn không thấy do sợ hãi và kinh hoàng, đây là cách liên kết. Và đây là một từ chung cho sự nhàm chán, ly tham, và đoạn diệt đã được nói đến. Thật vậy, sự mong muốn không thấy do sợ hãi và kinh hoàng được nói đến liên quan đến ba điều đó. Tương truyền, một con chó trong rừng, vừa bị heo rừng húc, đã bỏ chạy. Con chó đó, vào lúc không thấy rõ hình sắc, nhìn thấy cái nồi nấu cơm từ xa, với tưởng là heo rừng, đã sợ hãi, kinh hoàng và bỏ chạy. Một người đàn ông sợ ma, vào ban đêm, ở một nơi không quen thuộc, nhìn thấy một thân cây thốt nốt bị chặt ngọn, với tưởng là ma, đã sợ hãi, kinh hoàng, ngất đi và ngã xuống. Liên quan đến điều đó, đã nói: “sūkarā…pe… veditabbā’ti.”

276. එවන්ති යථාවුත්තං ඔපම්මත්ථං නිගමෙන්තො ආහ. සොති යොගාවචරො. තස්මිං ඣානෙ ආදීනවං පස්සතීති සම්බන්ධො. රූපන්ති කසිණරූපං. සන්තවිමොක්ඛතොති අරූපජ්ඣානතො. තානි හි ‘‘යෙ තෙ සන්තා විමොක්ඛා අතික්කම්ම රූපෙ ආරුප්පා’’තිආදීසු (අ. නි. 8.72; 10.9) සන්තවිමොක්ඛාති ආගතා. සන්තතාසිද්ධි චස්ස අනුස්සුතිතො දට්ඨබ්බා. යථෙවාති එව-කාරෙන යෙන පකාරෙන එතං රූපාවචරචතුත්ථජ්ඣානං දුවඞ්ගිකං, එවං ආරුප්පානිපීති [Pg.395] උපෙක්ඛාචිත්තෙකග්ගතාවසෙන දුවඞ්ගිකත්තං දස්සෙති, න තතියජ්ඣානෙ විය දුවඞ්ගිකතාමත්තං. නනු චෙත්ථාපි දුවඞ්ගිකතාමත්තමෙව භූමිභෙදතොති? නායං දොසො උපමොපමෙය්‍යභාවස්ස භින්නාධිකරණතො.

276. Evanti: Ngài nói (câu này) để kết luận ý nghĩa so sánh đã được nói đến. Soti là hành giả. Thấy sự nguy hại trong thiền ấy, đây là sự liên kết. Rūpanti là sắc biến xứ. Santavimokkhatoti là từ thiền vô sắc. Thật vậy, chúng được gọi là santavimokkhā (những giải thoát tịch tịnh) trong các đoạn kinh như: “ye te santā vimokkhā atikkamma rūpe āruppā’ti, v.v...” Và sự thành tựu của trạng thái tịch tịnh của nó cần được hiểu là do nghe truyền lại. Yathevāti: Bằng eva-kāra, ngài chỉ ra rằng, cũng như thiền sắc giới đệ tứ này có hai chi, các thiền vô sắc cũng vậy, có hai chi do năng lực của xả và nhất tâm; chứ không chỉ đơn thuần là có hai chi như trong đệ tam thiền. Chẳng phải ở đây cũng chỉ đơn thuần là có hai chi do sự khác biệt về cảnh giới sao? Đây không phải là lỗi, vì ví dụ và đối tượng được ví dụ có nền tảng khác nhau.

තත්ථාති තස්මිං රූපාවචරචතුත්ථජ්ඣානෙ. නිකන්තින්ති අපෙක්ඛං. පරියාදායාති ආදීනවදස්සනෙන තස්මිං ඣානෙ ඛෙපෙත්වා, අනපෙක්ඛො හුත්වාති අත්ථො. සන්තතො මනසිකරණෙනෙව පණීතතො, සුඛුමතො ච මනසිකාරො සිද්ධො හොතීති ආහ ‘‘සන්තතො අනන්තතො මනසි කරිත්වා’’ති. පත්ථරිත්වාති පගෙව වඩ්ඪිතං, තදා වඩ්ඪනවසෙන වා පත්ථරිත්වා. තෙනාති කසිණරූපෙන. උග්ඝාටෙති කසිණන්ති රූපාවචරචතුත්ථජ්ඣානස්ස ආරම්මණභූතං පථවීකසිණාදිකසිණරූපං අපනෙති. උග්ඝාටනවිධිං පන දස්සෙන්තො ‘‘උග්ඝාටෙන්තො හී’’තිආදිමාහ. තත්ථ සංවෙල්ලෙතීති පටිසංහරති. අඤ්ඤදත්ථූති එකංසෙන. නෙව උබ්බට්ටතීති නෙව උට්ඨහති. න විවට්ටතීති න විනිවට්ටති. ඉමස්සාති ඉමස්ස කසිණරූපස්ස. අමනසිකාරන්ති මනසි අකරණං අචින්තනං. මනසිකාරඤ්ච පටිච්චාති ‘‘ආකාසො ආකාසො’’ති භාවනාමනසිකාරඤ්ච නිස්සාය. ඉදං වුත්තං හොති – රූපාවචරචතුත්ථජ්ඣානස්ස ආරම්මණභූතං කසිණරූපං න සබ්බෙන සබ්බං මනසි කරොතො, තෙන ච ඵුට්ඨොකාසං ‘‘ආකාසො ආකාසො’’ති මනසි කරොතො යදා තං භාවනානුභාවෙන ආකාසං හුත්වා උපට්ඨාති, තදා සො කසිණං උග්ඝාටෙති නාම, තඤ්ච තෙන උග්ඝාටිතං නාම හොතීති. තෙනාහ ‘‘කසිණුග්ඝාටිමාකාසමත්තං පඤ්ඤායතී’’ති. සබ්බමෙතන්ති තිවිධම්පෙතං එකමෙව පරියායභාවතො.

Tattha có nghĩa là tasmiṃ rūpāvacaracatutthajjhāne (trong thiền sắc giới thứ tư). Nikanti có nghĩa là apekkhaṃ (sự luyến ái). Pariyādāya có nghĩa là ādīnavadassanena tasmiṃ jhāne khepetvā, anapekkho hutvā (sau khi đã làm cho cạn kiệt trong thiền ấy bằng cách thấy sự nguy hại, trở nên không luyến ái). Do sự tác ý an tịnh, tác ý cao thượng và vi tế được thành tựu chỉ bằng sự tác ý, nên ngài đã nói: “santato anantato manasi karitvā.” Pattharitvā có nghĩa là đã được phát triển từ trước, hoặc trải rộng ra bằng cách phát triển vào lúc đó. Tena có nghĩa là kasiṇarūpena (bởi sắc kasiṇa). Ugghāṭeti kasiṇaṃ có nghĩa là loại bỏ sắc kasiṇa đất v.v... vốn là đối tượng của thiền sắc giới thứ tư. Và để chỉ ra phương pháp loại bỏ, ngài đã nói câu bắt đầu bằng “ugghāṭento hī.” Ở đây, saṃvelleti có nghĩa là paṭisaṃharati (cuộn lại). Aññadatthu có nghĩa là ekaṃsena (một cách dứt khoát). Neva ubbaṭṭati có nghĩa là neva uṭṭhahati (không khởi lên). Na vivaṭṭati có nghĩa là na vinivaṭṭati (không lùi lại). Imassa có nghĩa là imassa kasiṇarūpassa (của sắc kasiṇa này). Amanasikāraṃ có nghĩa là manasi akaraṇaṃ acintanaṃ (sự không tác ý, không suy tư). Manasikārañca paṭicca có nghĩa là nissāya (nhờ vào) bhāvanāmanasikāraṃ (sự tác ý tu tập) rằng “hư không, hư không.” Điều này được nói là: đối với người không tác ý hoàn toàn đến sắc kasiṇa vốn là đối tượng của thiền sắc giới thứ tư, và tác ý đến khoảng không gian đã được tiếp xúc bởi nó rằng “hư không, hư không,” khi ấy do năng lực của sự tu tập, nó hiện khởi thành hư không, lúc đó vị ấy được gọi là loại bỏ kasiṇa, và nó được gọi là đã được loại bỏ bởi vị ấy. Do đó, ngài đã nói: “kasiṇugghāṭimākāsamattaṃ paññāyatīti.” Sabbametaṃ có nghĩa là cả ba điều này chỉ là một do là từ đồng nghĩa.

‘‘නීවරණානි වික්ඛම්භන්තී’’ති කස්මා වුත්තං? නනු රූපාවචරපඨමජ්ඣානස්ස උපචාරක්ඛණෙයෙව නීවරණානි වික්ඛම්භිතානි, තතො පට්ඨාය චස්ස න නෙසං පරියුට්ඨානං. යදි සියා, ඣානතො පරිහායෙය්‍ය? යං පනෙකෙ වදන්ති ‘‘අත්ථෙව සුඛුමානි අරූපජ්ඣානවික්ඛම්භනෙය්‍යානි නීවරණානි, තානි සන්ධායෙතං වුත්ත’’න්ති, තං තෙසං මතිමත්තං. න හි මහග්ගතකුසලෙසු ලොකුත්තරකුසලෙසු විය ඔධිසො පහානං නාම අත්ථි. යො පන රූපාවචරෙහි ආරුප්පානං උළාරඵලතාදිවිසෙසො, සො භාවනාවිසෙසෙන සන්තතරපණීතතරභාවෙන තෙසුයෙව පුරිමපුරිමෙහි පච්ඡිමපච්ඡිමානං [Pg.396] වියාති දට්ඨබ්බං. ‘‘වික්ඛම්භන්තී’’ති පන වචනං වණ්ණභණනවසෙන වුත්තං. තථා හි අඤ්ඤත්ථාපි හෙට්ඨා පහීනානං උපරි පහානං වුච්චති. යෙ පන ‘‘සබ්බෙ කුසලා ධම්මා සබ්බෙසං අකුසලානං පටිපක්ඛාති කත්වා එවං වුත්ත’’න්ති වදන්ති, තෙහි දුතියජ්ඣානූපචාරාදීසු නීවරණවික්ඛම්භනාවචනස්ස කාරණං වත්තබ්බං. සති සන්තිට්ඨතීති ආකාසනිමිත්තාරම්මණා සති සම්මා සූපට්ඨිතා හුත්වා තිට්ඨති. සතිසීසෙන චෙත්ථ උපචාරජ්ඣානානුගුණානං සද්ධාපඤ්චමානං සකිච්චයොගං දස්සෙති. උපචාරෙනාති උපචාරජ්ඣානෙන. ඉධාපීති රූපාවචරචතුත්ථජ්ඣානං සන්ධාය සම්පිණ්ඩනං. තං හි උපෙක්ඛාවෙදනාසම්පයුත්තං. සෙසන්ති ‘‘සෙසානි කාමාවචරානී’’තිආදි. යං ඉධ වත්තබ්බමවුත්තං, තං පන පථවීකසිණනිද්දෙසෙ (විසුද්ධි. 1.51 ආදයො) වුත්තනයානුසාරෙන වෙදිතබ්බන්ති ආහ ‘‘පථවීකසිණෙ වුත්තනයමෙවා’’ති.

Tại sao lại nói: “Nīvaraṇāni vikkhambhantīti (trấn áp các triền cái)”? Chẳng phải các triền cái đã được trấn áp ngay trong sát-na cận định của thiền sắc giới sơ thiền sao? Và kể từ đó, sự khởi lên của chúng không có nơi vị ấy sao? Nếu có, vị ấy sẽ bị lui sụt khỏi thiền. Còn điều mà một số vị nói rằng: “Thật vậy, có những triền cái vi tế cần được trấn áp bởi thiền vô sắc, và điều này được nói ra nhắm đến chúng,” đó chỉ là quan điểm của họ. Vì trong các thiện tâm đáo đại, không có sự đoạn trừ theo từng phần như trong các thiện tâm siêu thế. Hơn nữa, sự khác biệt về quả cao thượng v.v... của các thiền vô sắc so với các thiền sắc giới nên được hiểu là giống như sự khác biệt của các thiền sau so với các thiền trước ngay trong các thiền vô sắc ấy, do sự khác biệt trong tu tập, do trạng thái an tịnh hơn và cao thượng hơn. Nhưng câu “trấn áp” được nói ra theo cách tán thán phẩm chất. Thật vậy, ở những nơi khác cũng vậy, sự đoạn trừ ở tầng trên đối với những gì đã được đoạn trừ ở tầng dưới được nói đến. Còn những vị nói rằng: “Điều này được nói như vậy vì cho rằng tất cả các pháp thiện là đối nghịch với tất cả các pháp bất thiện,” thì họ phải nói ra lý do tại sao việc trấn áp triền cái không được đề cập trong cận định của thiền thứ hai v.v... Sati santiṭṭhati có nghĩa là niệm có đối tượng là hư không tướng được thiết lập vững chắc, an trú. Và ở đây, bằng cách lấy niệm làm đầu, ngài chỉ ra sự thực hành phận sự của năm quyền với tín là thứ năm, vốn tương ứng với thiền cận định. Upacārena có nghĩa là upacārajjhānena (bởi thiền cận định). Idhāpi là một sự tóm tắt nhắm đến thiền sắc giới thứ tư. Vì thiền ấy tương ưng với thọ xả. Sesaṃ là câu bắt đầu bằng “sesāni kāmāvacarānīti.” Những gì nên được nói ở đây trong phần giải về vô sắc mà chưa được nói, thì nên được hiểu theo phương pháp đã được nói trong phần giải về kasiṇa đất. Do đó, ngài nói “pathavīkasiṇe vuttanayamevāti.”

එවං යං තත්ථ අවිසිට්ඨං, තං අතිදිසිත්වා ඉදානි විසිට්ඨං දස්සෙතුං ‘‘අයං පන විසෙසො’’තිආදිමාහ. යානප්පුතොළි කුම්භිමුඛාදීනන්ති ඔගුණ්ඨනසිවිකාදියානානං මුඛං යානමුඛං, පුතොළියා ඛුද්දකද්වාරස්ස මුඛං පුතොළිමුඛං, කුම්භිමුඛන්ති පච්චෙකං මුඛ-සද්දො සම්බන්ධිතබ්බො. ආකාසංයෙව යානමුඛාදිපරිච්ඡින්නං. පරිකම්මමනසිකාරෙනාති පරිකම්මභූතෙන මනසිකාරෙන උපචාරජ්ඣානෙන. පරිකම්මං අනුලොමං උපචාරොති ච අනත්ථන්තරඤ්හෙතං. පෙක්ඛමානො අරූපාවචරජ්ඣානචක්ඛුනා.

Như vậy, sau khi đã chỉ dẫn những gì không khác biệt ở đó, bây giờ để chỉ ra những gì khác biệt, ngài nói câu bắt đầu bằng “ayaṃ pana viseso.” Yānapputoḷikumbhimukhādīnaṃ có nghĩa là: mukhaṃ (lối vào) của oguṇṭhanasivikādiyānānaṃ (các loại xe cộ như kiệu có mái che v.v...) là yānamukhaṃ; mukhaṃ (lối vào) của putoḷiyā khuddakadvārassa (cánh cửa nhỏ) là putoḷimukhaṃ; kumbhimukhaṃ (miệng ghè). Như vậy, từ mukha nên được liên kết với từng từ một. Chỉ hư không được giới hạn bởi lối vào của xe cộ v.v... Parikammamanasikārena có nghĩa là parikammabhūtena manasikārena upacārajjhānena (bởi thiền cận định, là sự tác ý trong giai đoạn chuẩn bị). Parikammaṃ, anulomaṃ và upacāro – ba từ này không có nghĩa khác nhau. Pekkhamāno (nhìn thấy) arūpāvacarajjhānacakkhunā (bằng con mắt của thiền vô sắc).

277. සබ්බාකාරෙනාති රූපනිමිත්තං දණ්ඩාදානසම්භවදස්සනාදිනා සබ්බෙන රූපධම්මෙසු, පථවීකසිණාදිරූපනිමිත්තෙසු, තදාරම්මණජ්ඣානෙසු ච දොසදස්සනාකාරෙන, තෙසු එව වා රූපාදීසු නිකන්තිප්පහානඅනාවජ්ජිතුකාමතාදිනා. රූපජ්ඣානම්පි රූපන්ති වුච්චති උත්තරපදලොපෙන ‘‘රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙතී’’තිආදීසු (ධ. ස. 160; විභ. 625) යථා රූපභවො රූපං. රූපීති හි රූපජ්ඣානලාභීති අත්ථො. ආරම්මණම්පි කසිණරූපං රූපන්ති වුච්චති පුරිමපදලොපෙන යථා ‘‘දෙවදත්තො දත්තො’’ති. රූපානි පස්සතීති කසිණරූපානි ඣානචක්ඛුනා පස්සතීති අත්ථො. තස්මාති යස්මා උත්තරපදලොපෙන, පුරිමපදලොපෙන ච යථාක්කමං රූපජ්ඣානකසිණරූපෙසු රූපවොහාරො දිස්සති, තස්මා. රූපෙ රූපජ්ඣානෙ තංසහගතා සඤ්ඤා රූපසඤ්ඤා. තදාරම්මණස්ස චාති ච-සද්දෙන යථාවුත්තං රූපාවචරජ්ඣානං සම්පිණ්ඩෙති, තෙන [Pg.397] පාළියං ‘‘රූපසඤ්ඤාන’’න්ති සරූපෙකසෙසෙන නිද්දෙසො කතොති දස්සෙති. විරාගාති ජිගුච්ඡනතො. නිරොධාති තප්පටිබන්ධඡන්දරාගවික්ඛම්භනෙන නිරොධනතො. වුත්තමෙවත්ථං පාකටතරං කාතුං ‘‘කිං වුත්තං හොතී’’තිආදි වුත්තං. තස්ස සබ්බාකාරෙන විරාගා අනවසෙසානං නිරොධාති එවං වා එත්ථ යොජනා කාතබ්බා.

277. Sabbākārenāti có nghĩa là bằng mọi cách, chẳng hạn như bằng cách thấy sự nguy hại trong các sắc pháp, trong các sắc tướng như kasiṇa đất v.v..., và trong các thiền có đối tượng là chúng, với tất cả các khía cạnh như thấy khả năng phát sinh sự chấp giữ gậy gộc v.v... do sắc tướng; hoặc bằng cách từ bỏ luyến ái, không muốn hướng tâm đến v.v... đối với chính các sắc ấy. Thiền sắc giới cũng được gọi là rūpa do sự lược bỏ từ sau, giống như rūpabhava (sắc hữu) được gọi là rūpa trong các câu như “tu tập con đường để tái sanh vào cõi sắc.” Rūpī có nghĩa là người đắc thiền sắc giới. Đối tượng là sắc kasiṇa cũng được gọi là rūpa do sự lược bỏ từ trước, giống như Devadatta được gọi là Datta. Rūpāni passati có nghĩa là thấy các sắc kasiṇa bằng con mắt thiền. Tasmā (do đó): vì cách dùng từ rūpa được thấy đối với thiền sắc giới và sắc kasiṇa theo thứ tự do sự lược bỏ từ sau và sự lược bỏ từ trước. Trong rūpa tức là thiền sắc giới, tưởng đồng sanh với nó là rūpasaññā (sắc tưởng). Trong tadārammaṇassa ca, bằng từ ca, ngài tóm tắt thiền sắc giới đã nói. Bằng từ ca ấy, ngài chỉ ra rằng trong Pāḷi, sự trình bày được thực hiện bằng sarūpekasesa (phép rút gọn khi các từ có cùng hình thức) là rūpasaññānaṃ. Virāgā có nghĩa là do sự nhàm chán. Nirodhā có nghĩa là do sự diệt tận bằng cách trấn áp dục tham liên quan đến nó. Để làm cho ý nghĩa đã nói trở nên rõ ràng hơn, câu bắt đầu bằng “kiṃ vuttaṃ hoti” đã được nói ra. Hoặc ở đây, nên thực hiện sự kết nối như sau: tassa (của nó) sabbākārena virāgā (do ly tham bằng mọi cách) anavasesānaṃ nirodhā (do sự diệt tận không còn dư sót).

‘‘ආරම්මණෙ අවිරත්තස්ස සඤ්ඤාසමතික්කමො න හොතී’’ති ඉදං යස්මා ඉමානි ඣානානි ආරම්මණාතික්කමෙන පත්තබ්බානි, න අඞ්ගාතික්කමෙනාති කත්වා වුත්තං. යස්මා පනෙත්ථ සඤ්ඤාසමතික්කමො ආරම්මණසමතික්කමෙන විනා න හොති, තස්මා ‘‘සමතික්කන්තාසු ච සඤ්ඤාසු ආරම්මණං සමතික්කන්තමෙව හොතී’’ති ආහ. අවත්වා වුත්තොති සම්බන්ධො. සමාපන්නස්සාතිආදීසු කුසලසඤ්ඤාවසෙන සමාපන්නග්ගහණං, විපාකසඤ්ඤාවසෙන උපපන්නග්ගහණං, කිරියාසඤ්ඤාවසෙන දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරග්ගහණං. අරහතො හි ඣානානි විසෙසතො දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරො. යදි සඤ්ඤාසමතික්කමස්ස අනුනිප්ඵාදිආරම්මණසමතික්කමො විභඞ්ගෙ ච අවුත්තො, අථ කස්මා ඉධ ගහිතොති අනුයොගං සන්ධායාහ ‘‘යස්මා පනා’’තිආදි. ආරම්මණසමතික්කමවසෙනාපි අයමත්ථවණ්ණනා කතා, ‘‘තදාරම්මණස්ස චෙතං අධිවචන’’න්තිආදිනා විභඞ්ගෙ විය සඤ්ඤාසමතික්කමමෙව අවත්වාති අධිප්පායො.

“Sự vượt qua tưởng không xảy ra đối với người chưa nhàm chán đối tượng” (Ārammaṇe avirattassa saññāsamatikkamo na hotīti), điều này được nói ra vì những thiền này (imāni jhānāni) phải được đạt đến bằng cách vượt qua đối tượng (ārammaṇātikkamena pattabbāni), chứ không phải bằng cách vượt qua các chi thiền (na aṅgātikkamena). Bởi vì ở đây (ettha), sự vượt qua tưởng (saññāsamatikkamo) không xảy ra nếu không có sự vượt qua đối tượng (ārammaṇasamatikkamena vinā na hoti), do đó ngài đã nói: “Và khi các tưởng đã được vượt qua, đối tượng cũng đã được vượt qua” (samatikkantāsu ca saññāsu ārammaṇaṃ samatikkantameva hotīti). Mối liên hệ là “được nói ra mà không nói ra” (Avatvā vuttoti sambandho). Trong các từ như “đối với người đã nhập định” (Samāpannassātiādīsu), việc dùng từ “người đã nhập định” (samāpannaggahaṇaṃ) là theo nghĩa tưởng thiện (kusalasaññāvasena); việc dùng từ “người đã tái sanh” (upapannaggahaṇaṃ) là theo nghĩa tưởng quả (vipākasaññāvasena); việc dùng từ “người sống an lạc trong hiện tại” (diṭṭhadhammasukhavihāraggahaṇaṃ) là theo nghĩa tưởng duy tác (kiriyāsaññāvasena). Quả vậy (hi), các thiền của bậc A-la-hán (Arahato jhānāni) đặc biệt là sự an trú trong hiện tại (visesato diṭṭhadhammasukhavihāro). Nếu (yadi) sự vượt qua đối tượng, vốn là hệ quả của sự vượt qua tưởng (saññāsamatikkamassa anunipphādiārammaṇasamatikkamo), lại không được nói đến trong bộ Phân Tích (vibhaṅge ca avutto), vậy thì tại sao (atha kasmā) nó lại được đề cập ở đây (idha gahito)? Để trả lời cho câu hỏi này (anuyogaṃ sandhāya), ngài đã nói: “Bởi vì...” (yasmā panā’tiādi). Ý nghĩa là (adhippāyo): sự giải thích ý nghĩa này (ayamatthavaṇṇanā) cũng được thực hiện theo cách vượt qua đối tượng (Ārammaṇasamatikkamavasenāpi katā), chứ không chỉ nói về sự vượt qua tưởng (saññāsamatikkamameva avatvā) như trong bộ Phân Tích (vibhaṅge viya) qua các câu như “và đây là tên gọi của đối tượng ấy” (tadārammaṇassa cetaṃ adhivacana’’ntiādinā).

278. පටිඝාතෙනාති පටිහනනෙන විසයීවිසයසමොධානෙන. අත්ථඞ්ගමාතිආදීසු පුරිමං පුරිමං පච්ඡිමස්ස පච්ඡිමස්ස අත්ථවචනං, තස්මා පටිඝසඤ්ඤානං අත්ථඞ්ගමො ඣානසමඞ්ගිකාලෙ අනුප්පත්තීති තස්ස ඉධෙව ගහණෙ කාරණං අනුයොගමුඛෙන දස්සෙතුං ‘‘කාමඤ්චෙතා’’තිආදි වුත්තං. උස්සාහජනනත්ථං පටිපජ්ජනකානං. එතාසං පටිඝසඤ්ඤානං. එත්ථ පඨමාරුප්පකථායං. වචනං අත්ථඞ්ගමවසෙන.

278. “Do va chạm” (Paṭighātena) nghĩa là do sự đụng chạm (paṭihananena), do sự gặp gỡ giữa căn và cảnh (visayīvisayasamodhānena). Trong các từ như “sự biến mất” (Atthaṅgamātiādīsu), từ đi sau (pacchimaṃ pacchimaṃ) là lời giải thích ý nghĩa cho từ đi trước (purimassa purimassa). Do đó, sự biến mất của các đối ngại tưởng (paṭighasaññānaṃ atthaṅgamo) chính là sự không phát sinh (anuppatti) vào lúc thành tựu thiền (jhānasamaṅgikāle). Để chỉ ra lý do (kāraṇaṃ) cho việc đề cập đến điều này (tassa gahaṇe) ngay tại đây (idheva) bằng cách đặt câu hỏi (anuyogamukhena), ngài đã nói: “Dù rằng những...” (kāmañcetā’tiādi). (Điều này được nói) để khích lệ (Ussāhajananatthaṃ) những người đang thực hành (paṭipajjanakānaṃ). (Đề cập đến) những đối ngại tưởng này (Etāsaṃ paṭighasaññānaṃ). Ở đây, trong phần nói về thiền vô sắc thứ nhất (Ettha paṭhamāruppakathāyaṃ). Lời nói (Vacanaṃ) theo nghĩa biến mất (atthaṅgamavasena).

කිං වා පසංසාකිත්තනෙන, පටිඝසඤ්ඤානං පන අත්ථඞ්ගමො ඉධෙව වත්තබ්බත්තා වුත්තොති දස්සෙතුං ‘‘අථ වා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ සභාවධම්මස්ස අභාවො නාම පටිපක්ඛෙන පහීනතාය වා පච්චයාභාවෙන වා. තෙසු රූපජ්ඣානසමඞ්ගිනො පටිඝසඤ්ඤානං අභාවො පච්චයාභාවමත්තෙන, න පටිපක්ඛාධිගමෙනාති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘කිඤ්චාපී’’තිආදි. තත්ථ තාති පටිඝසඤ්ඤා[Pg.398]. රූපාවචරන්ති රූපාවචරජ්ඣානං. සමාපන්නස්සාති සමාපජ්ජිත්වා විහරන්තස්ස. කිඤ්චාපි න සන්තීති යොජනා. න පහීනත්තා න සන්තීති න තදා පටිඝසඤ්ඤා පහීනභාවෙන න සන්ති නාම. තත්ථ කාරණමාහ ‘‘න හි රූපවිරාගාය රූපාවචරභාවනා සංවත්තතී’’ති. නනු ච පටිඝසඤ්ඤාපි අරූපධම්මා එවාති චොදනං සන්ධායාහ ‘‘රූපායත්තා ච එතාසං පවත්තී’’ති. අයං පන භාවනාති අරූපභාවනමාහ. ධාරෙතුන්ති අවධාරෙතුං. ඉධාති අරූපජ්ඣානෙ. ආනෙඤ්ජාභිසඞ්ඛාරවචනාදීහි ආනෙඤ්ජතා. ‘‘යෙ තෙ සන්තා විමොක්ඛා අතික්කම්ම රූපෙ ආරුප්පා’’තිආදිනා (අ. නි. 8.72; 10.9) සන්තවිමොක්ඛතා ච වුත්තා.

Hay cần gì phải tán thán ca tụng (Kiṃ vā pasaṃsākittanena), để chỉ ra rằng sự biến mất của các đối ngại tưởng (paṭighasaññānaṃ pana atthaṅgamo) được nói đến (vutto) là vì nó cần được nói đến ngay tại đây (idheva vattabbattā), ngài đã nói: “Hoặc là...” (atha vā’tiādi). Ở đây (Tattha), sự vắng mặt của một pháp tự tánh (sabhāvadhammassa abhāvo nāma) là do đã được đoạn trừ bởi pháp đối trị (paṭipakkhena pahīnatāya vā) hoặc do sự vắng mặt của duyên (paccayābhāvena vā). Trong hai trường hợp đó (Tesu), để chỉ ra rằng sự vắng mặt của các đối ngại tưởng (paṭighasaññānaṃ abhāvo) đối với người thành tựu thiền sắc giới (rūpajjhānasamaṅgino) chỉ là do sự vắng mặt của duyên (paccayābhāvamattena), chứ không phải do đã đạt được pháp đối trị (na paṭipakkhādhigamena), ngài đã nói: “Mặc dù...” (kiñcāpī’tiādi). Ở đây (Tattha), “chúng” (tā) là các đối ngại tưởng (paṭighasaññā). “Thuộc sắc giới” (Rūpāvacaran) là thiền sắc giới (rūpāvacarajjhānaṃ). “Đối với người đã nhập” (Samāpannassa) là đối với người đang an trú sau khi đã nhập (samāpajjitvā viharantassa). Mối liên hệ là “mặc dù chúng không có” (Kiñcāpi na santīti yojanā). “Chúng không có không phải vì đã được đoạn trừ” (Na pahīnattā na santi) nghĩa là lúc đó (tadā) các đối ngại tưởng không có (na santi nāma) không phải do trạng thái đã được đoạn trừ (pahīnabhāvena). Ngài đã nói ra lý do ở đây (Tattha kāraṇamāha): “Vì sự tu tập thiền sắc giới không dẫn đến sự ly tham đối với sắc” (na hi rūpavirāgāya rūpāvacarabhāvanā saṃvattatīti). Để trả lời cho câu hỏi chất vấn “Chẳng phải các đối ngại tưởng cũng chính là các pháp vô sắc sao?” (Nanu ca paṭighasaññāpi arūpadhammā evāti codanaṃ sandhāya), ngài đã nói: “Và sự diễn tiến của chúng phụ thuộc vào sắc” (rūpāyattā ca etāsaṃ pavattīti). “Sự tu tập này” (Ayaṃ pana bhāvanā) là nói về sự tu tập thiền vô sắc (arūpabhāvanamāha). “Nên hiểu” (Dhāretun) là nên xác định (avadhāretuṃ). “Ở đây” (Idha) là trong thiền vô sắc (arūpajjhāne). Trạng thái bất động (āneñjatā) được nói đến qua các từ như “bất động hành” (Āneñjābhisaṅkhāravacanādīhi). Và trạng thái giải thoát tịch tịnh (santavimokkhatā) cũng được nói đến qua câu: “Những giải thoát nào tịch tịnh, vượt qua các sắc, là các pháp vô sắc...” (Ye te santā vimokkhā atikkamma rūpe āruppā’tiādinā).

279. දොසදස්සනපුබ්බකපටිපක්ඛභාවනාවසෙන පටිඝසඤ්ඤානං සුප්පහීනත්තා මහතාපි සද්දෙන අරූපසමාපත්තිතො න වුට්ඨාති. තථා පන න සුප්පහීනත්තා සබ්බරූපාවචරසමාපත්තිතො වුට්ඨානං සියා, පඨමජ්ඣානං පන අප්පකම්පි සද්දං න සහතීති තං සමාපන්නස්ස සද්දො කණ්ටකොති වුත්තං. ආරුප්පභාවනාය අභාවෙ චුතිතො උද්ධං උප්පත්තිරහානං රූපසඤ්ඤාපටිඝසඤ්ඤානං යාව අත්තනො විපාකප්පවත්ති, තාව අනුප්පත්තිධම්මතාපාදනෙන සමතික්කමො, අත්ථඞ්ගමො ච වුත්තො. නානත්තසඤ්ඤාසු පන යා තස්මිං භවෙ න උප්පජ්ජන්ති එකන්තරූපනිස්සිතා, තා අනොකාසතාය න උප්පජ්ජන්ති, න ආරුප්පභාවනාය නිවාරිතත්තා, අනිවාරිතත්තා ච කාචි උප්පජ්ජන්ති. තස්මා තාසං අමනසිකාරො අනාවජ්ජනං අපච්චවෙක්ඛණං, ජවනපටිපාදකෙන වා භවඞ්ගමනස්ස අන්තො අකරණං අප්පවෙසනං වුත්තං.

279. Do các đối ngại tưởng đã được khéo đoạn trừ (paṭighasaññānaṃ suppahīnattā) bằng cách tu tập pháp đối trị với việc thấy lỗi làm đầu (Dosadassanapubbakapaṭipakkhabhāvanāvasena), nên vị ấy không xuất khỏi thiền chứng vô sắc (arūpasamāpattito na vuṭṭhāti) dù có tiếng động lớn (mahatāpi saddena). Nhưng (pana) vì chưa được khéo đoạn trừ như vậy (Tathā na suppahīnattā), nên có thể có sự xuất khỏi tất cả các thiền chứng sắc giới (sabbarūpāvacarasamāpattito vuṭṭhānaṃ siyā). Hơn nữa (pana), sơ thiền (paṭhamajjhānaṃ) không thể chịu đựng được cả tiếng động nhỏ (appakampi saddaṃ na sahati), vì vậy đã được nói rằng: “Tiếng động là cái gai đối với người đã nhập thiền ấy” (taṃ samāpannassa saddo kaṇṭakoti vuttaṃ). Trong trường hợp không có sự tu tập thiền vô sắc (Āruppabhāvanāya abhāve), sự vượt qua (samatikkamo) và sự biến mất (atthaṅgamo) của sắc tưởng và đối ngại tưởng (rūpasaññāpaṭighasaññānaṃ), những pháp đáng lẽ phải sinh khởi sau khi chết (cutito uddhaṃ uppattirahānaṃ), được nói đến bằng cách làm cho chúng có trạng thái không sinh khởi (anuppattidhammatāpādanena) cho đến khi (yāva... tāva) sự diễn tiến quả của chính nó chấm dứt (attano vipākappavatti). Nhưng (pana) trong các dị tưởng (Nānattasaññāsu), những tưởng nào (yā) hoàn toàn nương tựa vào sắc (ekantarūpanissitā) không sinh khởi trong cõi ấy (tasmiṃ bhave na uppajjanti), chúng (tā) không sinh khởi (na uppajjanti) là do không có cơ hội (anokāsatāya), chứ không phải (na) do bị ngăn chặn bởi sự tu tập thiền vô sắc (āruppabhāvanāya nivāritattā). Và (ca) một số tưởng (kāci) vẫn sinh khởi (uppajjanti) do chưa bị ngăn chặn (anivāritattā). Do đó (Tasmā), đối với chúng (tāsaṃ), sự không tác ý (amanasikāro), không hướng tâm (anāvajjanaṃ), không quán xét (apaccavekkhaṇaṃ), hoặc (vā) sự không thực hiện (akaraṇaṃ), không cho vào (appavesanaṃ) bên trong dòng hữu phần (bhavaṅgamanassa anto) bởi (tâm) dẫn đến tốc hành tâm (javanapaṭipādakena) đã được nói đến.

තෙන ච නානත්තසඤ්ඤාමනසිකාරහෙතූනං රූපානං සමතික්කමා සමාධිස්ස ථිරභාවං දස්සෙතුං ‘‘සඞ්ඛෙපතො’’තිආදි වුත්තං. අපිච ඉමෙහි තීහි පදෙහි ආකාසානඤ්චායතනසමාපත්තියා වණ්ණො කථිතො සොතූනං උස්සාහජනනත්ථං, පලොභනත්ථඤ්ච. යෙ හි අකුසලා එවංගාහිනො ‘‘සබ්බස්සාදරහිතෙ ආකාසෙ පවත්තිතසඤ්ඤාය කො ආනිසංසො’’ති, තෙ තතො මිච්ඡාගාහතො නිවත්තෙතුං තීහි පදෙහි ඣානස්ස ආනිසංසො කථිතො. තං හි සුත්වා තෙසං එවං භවිස්සති ‘‘එවං සන්තා කිරායං සමාපත්ති එවං පණීතා, හන්දස්සා නිබ්බත්තනත්ථං උස්සාහං කරිස්සාමී’’ති.

Và (Tena ca) để chỉ ra sự vững chắc của định (samādhissa thirabhāvaṃ) do đã vượt qua các sắc pháp là nguyên nhân của việc tác ý đến các dị tưởng (nānattasaññāmanasikārahetūnaṃ rūpānaṃ samatikkamā), ngài đã nói: “Tóm lại...” (saṅkhepato’tiādi). Hơn nữa (Apica), bằng ba từ này (imehi tīhi padehi), sự tán thán thiền chứng Không Vô Biên Xứ (ākāsānañcāyatanasamāpattiyā vaṇṇo) đã được nói đến (kathito) để khích lệ (ussāhajananatthaṃ) và lôi cuốn (palobhanatthañca) người nghe (sotūnaṃ). Quả vậy (hi), đối với những người bất thiện có quan điểm sai lầm rằng (Ye akusalā evaṃgāhino): “Có lợi ích gì (ko ānisaṃso) đối với tưởng khởi lên trong không gian hoàn toàn không có gì đáng quan tâm?” (sabbassādarahite ākāse pavattitasaññāya), để làm cho họ từ bỏ tà kiến đó (te tato micchāgāhato nivattetuṃ), lợi ích của thiền (jhānassa ānisaṃso) đã được nói đến bằng ba từ (tīhi padehi). Quả vậy (hi), sau khi nghe điều đó (Taṃ sutvā), họ sẽ nghĩ rằng (tesaṃ evaṃ bhavissati): “Ồ, thiền chứng này thật tịch tịnh (evaṃ santā kirāyaṃ samāpatti), thật cao thượng (evaṃ paṇītā)! Thôi, ta hãy cố gắng (handa ussāhaṃ karissāmi) để làm cho nó phát sinh (assā nibbattanatthaṃ)!”

280. අස්සාති [Pg.399] ආකාසස්ස. උප්පාදො එව අන්තො උප්පාදන්තො, තථා වයන්තො. සභාවධම්මො හි අහුත්වා සම්භවතො, හුත්වා ච විනස්සනතො උදයවයපරිච්ඡින්නො. ආකාසො පන අසභාවධම්මත්තා තදුභයාභාවතො අනන්තො වුත්තො. අජටාකාසපරිච්ඡින්නාකාසානං ඉධ අනධිප්පෙතත්තා ‘‘ආකාසොති කසිණුග්ඝාටිමාකාසො වුච්චතී’’ති ආහ. කසිණං උග්ඝාටීයති එතෙනාති කසිණුග්ඝාටො, තදෙව කසිණුග්ඝාටිමං. මනසිකාරවසෙනාපීති රූපවිවෙකමත්තග්ගහණෙන පරිච්ඡෙදස්ස අග්ගහණතො අනන්තඵරණාකාරෙන පවත්තපරිකම්මමනසිකාරවසෙනාපි. අනන්තං ඵරතීති අග්ගහිතපරිච්ඡෙදතාය අනන්තං කත්වා පරිකම්මසම්ඵස්සපුබ්බකෙන ඣානසම්ඵස්සෙන ඵුසති. යථා භිසග්ගමෙව භෙසජ්ජං, එවං ආකාසානන්තමෙව ආකාසානඤ්චං සංයොගපරස්ස ත-කාරස්ස ච-කාරං කත්වා. ඣානස්ස පවත්තිට්ඨානභාවතො ආරම්මණං අධිට්ඨානට්ඨෙන ‘‘ආයතනමස්සා’’ති වුත්තං, අධිට්ඨානට්ඨෙ ආයතන-සද්දස්ස දස්සනතො. කාරණාකරසඤ්ජාතිදෙසනිවාසත්ථෙපි ආයතන-සද්දො ඉධ යුජ්ජතෙව.

280. Assāti có nghĩa là ākāsassa (của hư không). Uppādo eva anto (sự sanh khởi chính là giới hạn), uppādanto (giới hạn là sự sanh khởi), tathā vayanto (tương tự, giới hạn là sự hoại diệt). Quả vậy, pháp có tự tánh (sabhāvadhammo hi) do sanh khởi từ chỗ chưa từng có (ahutvā sambhavato), và do hoại diệt sau khi đã có (hutvā ca vinassanato) nên bị giới hạn bởi sanh và diệt (udayavayaparicchinno). Còn hư không (ākāso pana), vì không phải là pháp có tự tánh (asabhāvadhammattā), do không có cả hai điều ấy (sanh và diệt) (tadubhayābhāvato), nên được gọi là vô biên (ananto vutto). Vì các loại hư không như hư không bất biến và hư không bị giới hạn (ajaṭākāsaparicchinnākāsānaṃ) không được chủ trương ở đây (idha anadhippetattā), ngài nói rằng (āha): ‘‘ākāsoti kasiṇugghāṭimākāso vuccatī’’ti (“hư không” được gọi là hư không do gỡ bỏ kasiṇa). Kasiṇaṃ ugghāṭīyati etena (kasiṇa được gỡ bỏ bởi cái này), nên gọi là kasiṇugghāṭo (sự gỡ bỏ kasiṇa), chính cái đó là kasiṇugghāṭimaṃ (cái được gỡ bỏ từ kasiṇa). Manasikāravasenāpi (cũng do năng lực tác ý) có nghĩa là: do chỉ nắm bắt sự vắng lặng của sắc (rūpavivekamattaggahaṇena), do không nắm bắt giới hạn (paricchedassa aggahaṇato), với phương thức biến mãn vô biên (anantapharaṇākārena), cũng do năng lực của tác ý chuẩn bị đã khởi lên (pavatta-parikammamanasikāravasenāpi). Anantaṃ pharati (biến mãn cái vô biên) có nghĩa là: do không nắm bắt giới hạn (aggahitaparicchedatāya), làm cho thành vô biên (anantaṃ katvā), chạm đến bằng thiền xúc (jhānasamphassena), với sự chuẩn bị xúc đi trước (parikammasamphassapubbakena). Giống như bhisaggameva chính là bhesajjaṃ (thuốc), tương tự, ākāsānantameva chính là ākāsānañcaṃ, do biến đổi ta-kāra sau phụ âm kép thành ca-kāra (saṃyogaparassa ta-kārassa ca-kāraṃ katvā). Vì là nơi sanh khởi của thiền (jhānassa pavattiṭṭhānabhāvato), đối tượng (ārammaṇaṃ) với ý nghĩa là nền tảng (adhiṭṭhānaṭṭhena), được nói là (vuttaṃ) ‘‘āyatanamassā’’ti (“xứ của thiền này”), vì từ āyatana được thấy có nghĩa là nền tảng (adhiṭṭhānaṭṭhe āyatana-saddassaassana). Cũng trong các ý nghĩa là nguyên nhân, nguồn gốc, nơi sanh, nơi ở (kāraṇākarasañjātidesanivāsatthepi), từ āyatana (āyatana-saddo) ở đây cũng thích hợp (idha yujjateva).

විඤ්ඤාණඤ්චායතනකථාවණ්ණනා

Giải thích về Thức Vô Biên Xứ

281. චිණ්ණො චරිතො පගුණිකතො ආවජ්ජනාදිලක්ඛණො වසීභාවො එතෙනාති චිණ්ණවසීභාවො, තෙන චිණ්ණවසීභාවෙන. රූපාවචරසඤ්ඤං අනතික්කමිත්වා අනධිගන්තබ්බතො, තංසහගතසඤ්ඤාමනසිකාරසමුදාචාරස්ස හානභාගියභාවාවහතො, තංසමතික්කමෙනෙව තදඤ්ඤෙසං සමතික්කමිතබ්බානං සමතික්කමසිද්ධිතො ච වුත්තං ‘‘ආසන්නරූපාවචරජ්ඣානපච්චත්ථිකා’’ති. වීථිපටිපන්නාය භාවනාය උපරූපරිවිසෙසාවහභාවතො, පණීතභාවසිද්ධිතො ච පඨමාරුප්පතො දුතියාරුප්පං සන්තතරසභාවන්ති ආහ ‘‘නො ච විඤ්ඤාණඤ්චායතනමිව සන්තා’’ති වක්ඛති හි ‘‘සුප්පණීතතරා හොන්ති, පච්ඡිමා පච්ඡිමා ඉධා’’ති (විසුද්ධි. 1.290). අනන්තං අනන්තන්ති කෙවලං ‘‘අනන්තං අනන්ත’’න්ති න මනසි කාතබ්බං න භාවෙතබ්බං, ‘‘අනන්තං විඤ්ඤාණං, අනන්තං විඤ්ඤාණ’’න්ති පන මනසි කාතබ්බං, ‘‘විඤ්ඤාණං විඤ්ඤාණ’’න්ති වා.

281. Ciṇṇavasībhāvo (người đã thực hành thuần thục các pháp tự chủ) là do: vị này (etena) đã thực hành, quen thuộc, thuần thục (ciṇṇo carito paguṇikato) các pháp tự chủ (vasībhāvo) có đặc tính là hướng tâm v.v... (āvajjanādilakkhaṇo). Tena ciṇṇavasībhāvena (bởi vị đã thực hành thuần thục các pháp tự chủ ấy). Được nói rằng (vuttaṃ) “có thiền sắc giới gần kề là kẻ địch” (‘āsannarūpāvacarajjhānapaccatthikā’ti) là do: vì không thể đạt được nếu không vượt qua tưởng sắc giới (rūpāvacarasaññaṃ anatikkamitvā anadhigantabbato), vì sự khởi lên của tưởng và tác ý đi cùng với nó dẫn đến tình trạng thoái bộ (taṃsahagatasaññāmanasikārasamudācārassa hānabhāgiyabhāvāvahato), và chỉ bằng cách vượt qua nó (taṃsamatikkameneva) mới thành tựu việc vượt qua các pháp khác cần phải vượt qua (tadaññesaṃ samatikkamitabbānaṃ samatikkamasiddhito). Ngài nói rằng (āha) thiền vô sắc thứ hai có tự tánh an tịnh hơn (dutiyāruppaṃ santatarasabhāvanti) thiền vô sắc thứ nhất (paṭhamāruppato) (với câu) “nhưng không an tịnh như Thức Vô Biên Xứ” (‘no ca viññāṇañcāyatanamiva santā’ti) là do: vì sự tu tập tiến hành đúng lộ trình sẽ mang lại sự đặc biệt ngày càng cao hơn (vīthipaṭipannāya bhāvanāya uparūparivisesāvahabhāvato), và do thành tựu được trạng thái vi diệu hơn (paṇītabhāvasiddhito). Quả vậy (hi), sẽ được nói rằng (vakkhati): “ở đây, các tầng (thiền) sau càng vi diệu hơn các tầng trước” (‘suppaṇītatarā honti, pacchimā pacchimā idhā’ti). Về câu anantaṃ anantanti (vô biên, vô biên), không nên chỉ tác ý (na manasi kātabbaṃ), không nên tu tập (na bhāvetabbaṃ) một cách đơn thuần (kevalaṃ) rằng “vô biên, vô biên” (‘anantaṃ ananta’nti). Mà nên (pana) tác ý rằng (manasi kātabbaṃ) “thức vô biên, thức vô biên” (‘anantaṃ viññāṇaṃ, anantaṃ viññāṇa’nti), hoặc (vā) “thức, thức” (‘viññāṇaṃ viññāṇa’nti).

තස්මිං නිමිත්තෙති තස්මිං පඨමාරුප්පවිඤ්ඤාණසඞ්ඛාතෙ විඤ්ඤාණනිමිත්තෙ. චිත්තං චාරෙන්තස්සාති භාවනාචිත්තං පවත්තෙන්තස්ස. ආකාසඵුටෙ විඤ්ඤාණෙති [Pg.400] කසිණුග්ඝාටිමාකාසං ඵරිත්වා පවත්තෙ පඨමාරුප්පවිඤ්ඤාණෙ ආරම්මණභූතෙ. අප්පෙතීති අප්පනාවසෙන පවත්තති. සභාවධම්මෙපි ආරම්මණසමතික්කමභාවනාභාවතො ඉදං අප්පනාප්පත්තං හොති චතුත්ථාරුප්පං විය. අප්පනානයො පනෙත්ථ වුත්තනයෙනෙවාති එත්ථ දුතියාරුප්පජ්ඣානෙ පුරිමභාගෙ තීණි, චත්තාරි වා ජවනානි කාමාවචරානි උපෙක්ඛාවෙදනාසම්පයුත්තානෙව හොන්ති. ‘‘චතුත්ථං පඤ්චමං වා අරූපාවචර’’න්තිආදිනා (විසුද්ධි. 1.276) පඨමාරුප්පජ්ඣානෙ වුත්තෙන නයෙන, අථ වා අප්පනානයොති සභාවධම්මෙපි ආරම්මණෙ ඣානස්ස අප්පනානයො ආරම්මණාතික්කමභාවනාවසෙන ආරුප්පං අප්පනං පාපුණාති, ‘‘අප්පනාප්පත්තස්සෙව හි ඣානස්ස ආරම්මණසමතික්කමනමත්තං තත්ථ හොතී’’ති මරණානුස්සතිනිද්දෙසෙ (විසුද්ධි. 1.177) වුත්තනයෙන වෙදිතබ්බොති අත්ථො.

Tasmiṃ nimitte (trong tướng ấy) có nghĩa là trong tướng thức ấy (tasmiṃ viññāṇanimitte) được gọi là thức của thiền vô sắc thứ nhất (paṭhamāruppaviññāṇasaṅkhāte). Cittaṃ cārentassa (đối với người làm cho tâm khởi lên) có nghĩa là người làm cho tâm tu tập khởi lên (bhāvanācittaṃ pavattentassa). Ākāsaphuṭe viññāṇe (trong thức đã biến mãn hư không) có nghĩa là trong thức của thiền vô sắc thứ nhất (paṭhamāruppaviññāṇe) đã trở thành đối tượng (ārammaṇabhūte), đã khởi lên (pavatte) sau khi biến mãn (pharitvā) hư không do gỡ bỏ kasiṇa (kasiṇugghāṭimākāsaṃ). Appetīti (đạt đến) có nghĩa là khởi lên do năng lực của an chỉ (appanāvasena pavattati). Dù là pháp có tự tánh (sabhāvadhammepi), do là sự tu tập vượt qua đối tượng (ārammaṇasamatikkamabhāvanābhāvato), tâm thiền này (idaṃ) giống như thiền vô sắc thứ tư (catutthāruppaṃ viya) đạt đến an chỉ (appanāppattaṃ hoti). Về câu appanānayo panettha vuttanayeneva (phương pháp đạt đến an chỉ ở đây là theo cách đã nói), (có nghĩa là) ở đây, trong thiền vô sắc thứ hai (ettha dutiyāruppajjhāne), theo phương pháp (nayena) đã được nói (vuttena) trong thiền vô sắc thứ nhất (paṭhamāruppajjhāne) với câu bắt đầu bằng ‘purimabhāge... arūpāvacara’ntiādinā (“ở phần đầu, ba hoặc bốn tốc hành tâm dục giới chỉ tương ưng với thọ xả... tốc hành tâm thứ tư hoặc thứ năm là vô sắc giới” v.v...). Hoặc là (atha vā), appanānayo (phương pháp an chỉ) nên được hiểu (veditabbo) theo phương pháp đã nói (vuttanayena) trong phần giải về Niệm Chết (maraṇānussatiniddese) rằng: phương pháp an chỉ (appanānayo) của thiền (jhānassa) đối với đối tượng (ārammaṇe) dù là pháp có tự tánh (sabhāvadhammepi) là thiền vô sắc đạt đến an chỉ (āruppaṃ appanaṃ pāpuṇāti) do năng lực của sự tu tập vượt qua đối tượng (ārammaṇātikkamabhāvanāvasena), “quả vậy, đối với thiền đã đạt đến an chỉ, ở đó chỉ có sự vượt qua đối tượng mà thôi” (‘appanāppattasseva hi jhānassa ārammaṇasamatikkamanamattaṃ tattha hotī’ti). Đó là ý nghĩa (iti attho).

282. සබ්බසොති සබ්බාකාරෙන පඨමාරුප්පෙ ‘‘ආසන්නරූපජ්ඣානපච්චත්ථිකතා, අසන්තසභාවතා’’ති එවමාදිනා සබ්බෙන දොසදස්සනාකාරෙන, තත්ථ වා නිකන්තිපහානඅනාවජ්ජිතුකාමතාදිආකාරෙන, සබ්බං වා කුසලවිපාකකිරියාභෙදතො අනවසෙසන්ති අත්ථො. ස්වායමත්ථො හෙට්ඨා වුත්තනයෙන ඤාතුං සක්කාති ආහ ‘‘සබ්බසොති ඉදං වුත්තනයමෙවා’’ති. ඣානස්ස ආකාසානඤ්චායතනතා බාහිරත්ථසමාසවසෙන හෙට්ඨා වුත්තාති ආහ ‘‘පුබ්බෙ වුත්තනයෙන ඣානම්පි ආකාසානඤ්චායතන’’න්ති. ආරම්මණස්ස පන සමානාධිකරණසමාසවසෙනාති සන්දස්සෙතුං ‘‘ආරම්මණම්පී’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ ‘‘පුරිමනයෙනෙවා’’ති ඉදං ‘‘නාස්ස අන්තො’’තිආදිනා වුත්තපදසිද්ධිං සන්ධාය වුත්තං. යථා අධිට්ඨානට්ඨෙන, එවං සඤ්ජාතිදෙසට්ඨෙනපි ආයතන-සද්දෙන ඉධ අත්ථො යුජ්ජතීති දස්සෙතුං ‘‘තථා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ සඤ්ජායති එත්ථාති සඤ්ජාති, සඤ්ජාති එව දෙසො සඤ්ජාතිදෙසො. ඣානං අප්පවත්තිකරණෙන. ආරම්මණං අමනසිකරණෙන. උභයම්පි වා උභයතා යොජෙතබ්බා. ඣානස්සපි හි අනාවජ්ජනං, ජවනපටිපාදකෙන වා භවඞ්ගමනස්ස අන්තො අකරණං අමනසිකරණං, ආරම්මණස්ස ච ආරම්මණකරණවසෙන අප්පවත්තනං අප්පවත්තිකරණන්ති අත්ථස්ස සම්භවතො එකජ්ඣං කත්වා සාමඤ්ඤනිද්දෙසෙන, එකසෙසනයෙන වා.

282. Sabbaso có nghĩa là: bằng mọi cách (sabbākārena), tức là bằng mọi cách thấy lỗi (sabbena dosadassanākārena) trong thiền vô sắc thứ nhất (paṭhamāruppe) như là “có thiền sắc giới gần kề là kẻ địch, có tự tánh không an tịnh” v.v... (‘āsannarūpajjhānapaccatthikatā, asantasabhāvatā’ti evamādinā). Hoặc là (vā) trong thiền vô sắc thứ nhất ấy (tattha) bằng cách từ bỏ ái luyến, không muốn hướng đến v.v... (nikantipahāna-anāvajjitukāmatādi-ākārena). Hoặc là (vā) tất cả không còn dư sót (sabbaṃ anavasesaṃ) theo sự phân biệt thiện, quả, và duy tác (kusalavipākakiriyābhedato). Đó là ý nghĩa (iti attho). Ý nghĩa này (svāyamattho) có thể được hiểu theo phương pháp đã nói ở trước (heṭṭhā vuttanayena ñātuṃ sakkā), vì vậy ngài nói (iti āha) “câu sabbaso này chính là theo phương pháp đã nói” (‘sabbasoti idaṃ vuttanayamevā’ti). Việc thiền là Không Vô Biên Xứ (jhānassa ākāsānañcāyatanatā) đã được nói ở trước theo cách của y chủ phức hợp (bāhiratthasamāsavasena heṭṭhā vuttā), vì vậy ngài nói (iti āha) “theo phương pháp đã nói ở trước, thiền cũng là Không Vô Biên Xứ” (‘pubbe vuttanayena jhānampi ākāsānañcāyatana’nti). Còn (pana) để chỉ rõ (sandassetuṃ) (việc đối tượng là Không Vô Biên Xứ) theo cách của đồng chủ phức hợp (ārammaṇassa samānādhikaraṇasamāsavasena), câu bắt đầu bằng ‘ārammaṇampī’tiādi đã được nói (vuttaṃ). Trong đó (tattha), câu ‘purimanayeneva’ti idaṃ (“chính là theo phương pháp trước”) được nói (vuttaṃ) liên quan đến (sandhāya) sự thành tựu của từ đã được nói (vuttapadasiddhiṃ) với câu bắt đầu bằng ‘nāssa anto’tiādinā (“không có giới hạn của nó” v.v...). Để chỉ ra rằng (dassetuṃ) giống như với ý nghĩa là nền tảng (yathā adhiṭṭhānaṭṭhena), tương tự, cũng với ý nghĩa là nơi sanh (evaṃ sañjātidesaṭṭhenapi), với từ āyatana (āyatana-saddena) ý nghĩa ở đây là thích hợp (idha attho yujjati), câu bắt đầu bằng ‘tathā’tiādi đã được nói (vuttaṃ). Trong đó (tattha): sañjāyati etthāti sañjāti (nó sanh khởi ở đây, nên gọi là nơi sanh), sañjāti eva deso sañjātideso (nơi sanh chính là địa điểm, nên gọi là nơi sanh). (Vượt qua) thiền (jhānaṃ) bằng cách không làm cho khởi lên (appavattikaraṇena). (Vượt qua) đối tượng (ārammaṇaṃ) bằng cách không tác ý (amanasikaraṇena). Hoặc cả hai nên được kết hợp theo cả hai cách (vā ubhayampi ubhayatā yojetabbā). Quả vậy (hi), việc không hướng đến thiền (jhānassapi anāvajjanaṃ), hoặc (vā) việc không thực hiện bên trong (anto akaraṇaṃ) dòng hữu phần (bhavaṅgamanassa) là nền tảng cho tốc hành tâm (javanapaṭipādakena) là không tác ý (amanasikaraṇaṃ). Và đối với đối tượng (ca ārammaṇassa), việc không khởi lên (appavattanaṃ) do năng lực của việc lấy làm đối tượng (ārammaṇakaraṇavasena) là không làm cho khởi lên (appavattikaraṇaṃ). Vì ý nghĩa này có thể có (iti atthassa sambhavato), (nên được hiểu) bằng cách gộp chung lại (ekajjhaṃ katvā) với sự chỉ dẫn chung (sāmaññaniddesena), hoặc theo phương pháp tỉnh lược (vā ekasesanayena).

පුබ්බෙ [Pg.401] අනන්තස්ස ආකාසස්ස ආරම්මණකරණවසෙන පඨමාරුප්පවිඤ්ඤාණං අත්තනො ඵරණාකාරෙනෙව ‘‘අනන්ත’’න්ති මනසි කාතබ්බත්තා ‘‘අනන්තං විඤ්ඤාණ’’න්ති වුත්තන්ති පුන ‘‘මනසිකාරවසෙන වා අනන්ත’’න්ති වුත්තං, සබ්බසො මනසිකරණවසෙනාති අධිප්පායො. තෙනාහ ‘‘අනවසෙසතො මනසි කරොන්තො ‘අනන්ත’න්ති මනසි කරොතී’’ති. ඣානවිභඞ්ගෙපි අයමෙවත්ථො වුත්තොති දස්සෙන්තො ‘‘යං පන විභඞ්ගෙ වුත්ත’’න්තිආදිමාහ. තස්සා පාළියා එවං වා අත්ථො වෙදිතබ්බො – තංයෙව ආකාසං ඵුටං විඤ්ඤාණං විඤ්ඤාණඤ්චායතනවිඤ්ඤාණෙන මනසි කරොතීති. අයං පනත්ථො යුත්තො විය දිස්සති, තංයෙව ආකාසං විඤ්ඤාණෙන ඵුටං තෙන ගහිතාකාරං මනසි කරොති. එවං තං විඤ්ඤාණං අනන්තං ඵරතීති. යං හි ආකාසං පඨමාරුප්පසමඞ්ගී විඤ්ඤාණෙන අනන්තං ඵරති, තං ඵරණාකාරසහිතමෙව විඤ්ඤාණං මනසි කරොන්තො දුතියාරුප්පසමඞ්ගී අනන්තං ඵරතීති වුච්චති.

Trước đây, do thức Vô sắc thứ nhất, bằng cách lấy không gian vô biên làm đối tượng, cần được tác ý là ‘vô biên’ chính bằng cách thức biến mãn của nó, nên được gọi là ‘thức vô biên’. Lại nữa, câu ‘hoặc vô biên do nhờ tác ý’ đã được nói đến, ý muốn nói là do nhờ tác ý một cách toàn diện. Do đó, ngài đã nói: “Trong khi tác ý một cách không còn sót lại, vị ấy tác ý rằng ‘vô biên’.” Để chỉ ra rằng chính ý nghĩa này cũng đã được nói đến trong Tạng Vô Tỷ Pháp, Phân Tích Thiền, ngài đã nói câu bắt đầu bằng ‘yaṃ pana vibhaṅge vuttaṃ’. Hoặc ý nghĩa của đoạn Pāḷi ấy nên được hiểu như vầy: Vị ấy tác ý bằng thức của Không Vô Biên Xứ về chính cái thức đã biến mãn không gian ấy. Nhưng ý nghĩa này có vẻ thích hợp hơn: Vị ấy tác ý đến cách thức đã được nắm bắt bởi thức đã biến mãn chính không gian ấy. Như vậy, thức ấy biến mãn một cách vô biên. Thật vậy, không gian nào mà người thành tựu thiền Vô sắc thứ nhất biến mãn là ‘vô biên’ bằng thức, thì người thành tựu thiền Vô sắc thứ hai, trong khi tác ý đến chính thức ấy cùng với cách thức biến mãn của nó, được gọi là biến mãn một cách vô biên.

මනසිකාරවසෙන අනන්තඵරණාකාරෙන ඉධ අනන්තතා, න ආකාසස්ස විය උප්පාදන්තාදිඅභාවෙනාති ‘‘නාස්ස අන්තොති අනන්ත’’න්ති එත්තකමෙවාහ. ‘‘රුළ්හීසද්දො’’ති ඉමිනා ‘‘විඤ්ඤාණානඤ්ච’’න්ති එතස්ස පදස්ස අත්ථෙ විඤ්ඤාණඤ්ච-සද්දො නිරුළ්හොති දස්සෙති, යථාවුත්තං වා විඤ්ඤාණං දුතියාරුප්පජ්ඣානෙන අඤ්චීයති වුත්තාකාරෙන ආලම්බීයතීති විඤ්ඤාණඤ්චන්ති එවම්පෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො. සෙසං වුත්තත්ථමෙවාති ආහ ‘‘සෙසං පුරිමසදිසමෙවා’’ති.

Ở đây, tính chất vô biên là do nhờ tác ý, do cách thức biến mãn vô biên, chứ không phải do không có khởi đầu, kết thúc v.v... như trường hợp của không gian. Do đó, ngài chỉ nói chừng ấy: “Không có kết thúc của nó, vì vậy là vô biên.” Bằng câu “là một từ ngữ thông dụng (ruḷhīsaddo)”, ngài chỉ ra rằng trong ý nghĩa của từ ‘viññāṇānañca’ này, từ ‘viññāṇañca’ đã được xác lập (theo quy ước). Hoặc ý nghĩa ở đây nên được hiểu như vầy: Thức đã được nói đến như trên được đạt đến (añcīyati) hay được lấy làm đối tượng (ālambīyati) bởi thiền Vô sắc thứ hai theo cách thức đã được nói, do đó là ‘viññāṇañca’. Vì phần còn lại có ý nghĩa đã được trình bày, ngài nói: “Phần còn lại cũng tương tự như phần trước.”

ආකිඤ්චඤ්ඤායතනකථාවණ්ණනා

Giải Thích Về Vô Sở Hữu Xứ

283. තතියාරුප්පකම්මට්ඨානෙ යං හෙට්ඨා වුත්තසදිසං, තං වුත්තනයානුසාරෙන වෙදිතබ්බං, අපුබ්බමෙව වණ්ණයිස්සාම. තත්ථ තස්සෙවාති යං ආරබ්භ විඤ්ඤාණඤ්චායතනං පවත්තං, තස්සෙව. කිං පන තන්ති ආහ ‘‘ආකාසානඤ්චායතනවිඤ්ඤාණස්සා’’ති. එතෙන තතො අඤ්ඤං තතියාරුප්පජ්ඣානස්ස ආරම්මණං නත්ථීති දස්සෙති. ‘‘ආරම්මණභූතස්සා’’ති ඉමිනා තස්ස අනාරම්මණභූතං දුතියාරුප්පවිඤ්ඤාණං නිවත්තෙති. අභාවොති නත්ථිතා. සුඤ්ඤතාති රිත්තතා. විවිත්තාකාරොති විවෙකො. තීහි පදෙහි පඨමාරුප්පවිඤ්ඤාණස්ස අපගමමෙව වදති. ‘‘මනසි කාතබ්බො’’ති වත්වා [Pg.402] මනසිකාරවිධිං දස්සෙතුං ‘‘තං විඤ්ඤාණ’’න්තිආදි වුත්තං. තත්ථ අමනසිකරිත්වාති සබ්බෙන සබ්බං මනසි අකත්වා අචින්තෙත්වා. වා-සද්දො අනියමත්ථො, තෙන තීසු පකාරෙසු එකෙනපි අත්ථසිද්ධීති දස්සෙති.

283. Trong đề mục Vô sắc thứ ba, phần nào tương tự với những gì đã được nói ở dưới, phần đó nên được hiểu theo phương pháp đã trình bày; chúng tôi sẽ chỉ giải thích phần mới. Ở đó, câu ‘tasseva’ (của chính nó) có nghĩa là: của chính đối tượng mà nương vào đó Thức Vô Biên Xứ đã khởi lên. Đối tượng đó là gì? Ngài nói: “của thức Không Vô Biên Xứ”. Bằng câu này, ngài chỉ ra rằng không có đối tượng nào khác cho thiền Vô sắc thứ ba ngoài đối tượng đó. Bằng câu “đã trở thành đối tượng”, ngài loại trừ thức Vô sắc thứ hai vốn không phải là đối tượng của nó. ‘Abhāvo’ (sự vắng mặt) là sự không hiện hữu. ‘Suññatā’ (tánh không) là sự trống rỗng. ‘Vivittākāro’ (trạng thái tách biệt) là sự ly khai. Bằng ba từ này, ngài chỉ nói về sự đi qua của thức Vô sắc thứ nhất. Sau khi nói “cần được tác ý”, để chỉ ra phương pháp tác ý, câu bắt đầu bằng “thức ấy” đã được nói đến. Ở đó, ‘amanasikaritvā’ (không tác ý) có nghĩa là hoàn toàn không để trong tâm, không suy nghĩ đến. Từ ‘vā’ có nghĩa là không xác định; qua đó, ngài chỉ ra rằng mục đích được thành tựu bởi bất kỳ một trong ba cách.

තස්මිං නිමිත්තෙති තස්මිං පඨමාරුප්පවිඤ්ඤාණස්ස අභාවසඞ්ඛාතෙ ඣානුප්පත්තිනිමිත්තෙ. ආකාසෙ ඵුටෙති ආකාසං ඵරිත්වා පවත්තෙ. ‘‘ආකාසඵුටෙ’’ති වා පාඨො. සුඤ්ඤවිවිත්තනත්ථිභාවෙති සුඤ්ඤභාවෙ, විවිත්තභාවෙ, නත්ථිභාවෙ චාති යෙන ආකාරෙන භාවිතං, තස්ස ගහණත්ථං වුත්තං. අථ වා සුඤ්ඤවිවිත්තනත්ථිභාවෙති සුඤ්ඤවිවිත්තතාසඞ්ඛාතෙ නත්ථිභාවෙ, තෙන විනාසාභාවමෙව දස්සෙති, න පුරෙ අභාවාදිකෙ.

‘Tasmiṃ nimitte’ (trong tướng ấy) có nghĩa là: trong tướng ấy để thiền khởi lên, được gọi là sự vắng mặt của thức Vô sắc thứ nhất. ‘Ākāse phuṭe’ (biến mãn trong không gian) có nghĩa là: sau khi đã biến mãn không gian, nó đã khởi lên. Hoặc cách đọc là ‘ākāsaphuṭe’. ‘Suññavivittanatthibhāve’ (trong trạng thái không, ly khai, không có) có nghĩa là: câu này được nói ra nhằm mục đích nắm bắt cách thức mà nó đã được tu tập, dù là trong trạng thái không, trạng thái ly khai, hay trạng thái không có. Hoặc là, ‘suññavivittanatthibhāve’ có nghĩa là: trong trạng thái không có, được gọi là tánh không và sự ly khai. Qua đó, ngài chỉ cho thấy sự vắng mặt do đã hoại diệt, chứ không phải sự vắng mặt trước đó v.v...

තස්මිං හි අප්පනාචිත්තෙති ආකිඤ්චඤ්ඤායතනජ්ඣානසම්පයුත්තෙ අප්පනාවසෙන පවත්තෙ චිත්තෙ, තස්මිං වා පඨමාරුප්පස්ස අපගමසඞ්ඛාතෙ නත්ථිභාවෙ යථාවුත්තෙ අප්පනාචිත්තෙ උප්පන්නෙ. සො භික්ඛු අභාවමෙව පස්සන්තො විහරතීති සම්බන්ධො. පුරිසො කත්ථචි ගන්ත්වා ආගන්ත්වා සුඤ්ඤමෙව පස්සති, නත්ථිභාවමෙව පස්සතීති යොජනා. තං ඨානන්ති තං සන්නිපාතට්ඨානං. ‘‘පරිකම්මමනසිකාරෙන අන්තරහිතෙ’’ති ඉමිනා ආරම්මණකරණාභාවෙන තස්ස අන්තරධානං න නට්ඨත්තාති දස්සෙති. තත්‍රිදං ඔපම්මසංසන්දනං – යථා සො පුරිසො තත්ථ සන්නිපතිතං භික්ඛුසඞ්ඝං දිස්වා ගතො, තතො සබ්බෙසු භික්ඛූසු කෙනචිදෙව කරණීයෙන අපගතෙසු ආගන්ත්වා තං ඨානං භික්ඛූහි සුඤ්ඤමෙව පස්සති, න භික්ඛූනං තතොපි අපගතකාරණං, එවමයං යොගාවචරො පුබ්බෙ විඤ්ඤාණඤ්චායතනජ්ඣානචක්ඛුනා පඨමාරුප්පවිඤ්ඤාණං දිස්වා පච්ඡා නත්ථීති පරිකම්මමනසිකාරෙන තස්මිං අපගතෙ තතියාරුප්පජ්ඣානචක්ඛුනා තස්ස නත්ථිභාවමෙව පස්සන්තො විහරති, න තස්ස අපගමනකාරණං වීමංසති ඣානස්ස තාදිසාභොගාභාවතොති. සබ්බසො විඤ්ඤාණඤ්චායතනං සමතික්කම්මාති එත්ථ යං වත්තබ්බං, තං හෙට්ඨා වුත්තනයානුසාරෙන වෙදිතබ්බං.

‘Tasmiṃ hi appanācitte’ (Bởi trong tâm an chỉ ấy) có nghĩa là: trong tâm tương ưng với thiền Vô Sở Hữu Xứ, vận hành theo cách an chỉ; hoặc là, khi tâm an chỉ đã được nói đến như trên khởi lên trong trạng thái không có, được gọi là sự đi qua của thức Vô sắc thứ nhất. Mối liên hệ là: “Vị tỳ khưu ấy trú trong khi chỉ thấy sự vắng mặt.” Cách áp dụng là: “Một người sau khi đi đến nơi nào đó rồi quay trở lại, chỉ thấy sự trống rỗng, chỉ thấy trạng thái không có.” ‘Taṃ ṭhānaṃ’ (nơi ấy) có nghĩa là nơi hội họp ấy. Bằng câu “khi nó đã biến mất do tác ý chuẩn bị”, ngài chỉ ra rằng sự biến mất của nó là do không được lấy làm đối tượng, chứ không phải do đã bị hủy diệt. Ở đây, đây là sự đối chiếu ví dụ: Giống như một người kia sau khi thấy chúng tỳ khưu đang tụ họp ở đó rồi bỏ đi; sau đó, khi tất cả các vị tỳ khưu đã đi nơi khác vì một công việc nào đó, người ấy quay trở lại và chỉ thấy nơi đó vắng bóng các vị tỳ khưu, chứ không thấy lý do các vị tỳ khưu rời khỏi nơi đó. Cũng vậy, vị hành giả này trước đây đã thấy thức Vô sắc thứ nhất bằng thiền nhãn của Thức Vô Biên Xứ, sau đó, khi thức ấy đã đi qua do tác ý chuẩn bị rằng “không có”, vị ấy trú bằng thiền nhãn của thiền Vô sắc thứ ba, chỉ thấy trạng thái không có của thức ấy, chứ không thẩm xét nguyên nhân của sự đi qua ấy, vì thiền không có sự hướng tâm như vậy. Ở đây, trong câu “do vượt qua hoàn toàn Thức Vô Biên Xứ”, những gì cần phải nói nên được hiểu theo phương pháp đã được trình bày ở dưới.

284. නත්ථිතා පරියායාසුඤ්ඤවිවිත්තභාවාති ‘‘නත්ථී’’ති පදස්ස අත්ථං වදන්තෙන සුඤ්ඤවිවිත්තපදානිපි ගහිතානි. ආමෙඩිතවචනං පන භාවනාකාරදස්සනං. විභඞ්ගෙපි ඉමස්ස පදස්ස අයමෙවත්ථො වුත්තොති දස්සෙතුං ‘‘යම්පි විභඞ්ගෙ’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ තඤ්ඤෙව විඤ්ඤාණං අභාවෙතීති යං පුබ්බෙ ‘‘අනන්තං විඤ්ඤාණ’’න්ති මනසි කතං පඨමාරුප්පවිඤ්ඤාණං, තංයෙවාති අත්ථො[Pg.403]. තංයෙව හි ආරම්මණභූතං පඨමෙන විය රූපනිමිත්තං තතියෙනාරුප්පෙනාභාවෙතීති. ඛයතො සම්මසනන්ති භඞ්ගානුපස්සනමාහ. සා හි සඞ්ඛතධම්මානං භඞ්ගාභාවමෙව පස්සන්තී ‘‘විඤ්ඤාණම්පි අභාවෙතී’’තිආදිනා වත්තබ්බතං ලභතීති අධිප්පායෙනාහ ‘‘ඛයතො සම්මසනං විය වුත්ත’’න්ති. අස්සාති පාඨස්ස. පුන අස්සාති විඤ්ඤාණස්ස. අභාවෙතීති අභාවං කරොති. යථා ඤාණස්ස න උපතිට්ඨති, එවං කරොති අමනසිකරණතො. තතො එව විභාවෙති විගතභාවං කරොති, විනාසෙති වා යථා න දිස්සති, තථා කරණතො. තෙනෙව අන්තරධාපෙති තිරොභාවං ගමෙති. න අඤ්ඤථාති ඉමිස්සා පාළියා එවමත්ථො, න ඉතො අඤ්ඤථා අයුජ්ජමානකත්තාති අධිප්පායො.

284. Trạng thái trống không và vắng lặng là từ đồng nghĩa của sự không hiện hữu, do đó khi giải thích ý nghĩa của từ 'natthī', các từ suñña và vivitta cũng được đề cập đến. Còn câu lặp lại là để chỉ ra cách thức tu tập. Để chỉ ra rằng ý nghĩa này của từ cũng được nói đến trong Phân Tích (Vibhaṅga), câu 'yampi vibhaṅge' v.v... đã được nói đến. Ở đó, câu 'làm cho thức ấy không hiện hữu' có nghĩa là: chính thức Vô sắc thứ nhất mà trước đây đã được tác ý là 'thức là vô biên'. Bởi vì, chính thức ấy, vốn là đối tượng, được làm cho không hiện hữu bởi thiền Vô sắc thứ ba, giống như tướng sắc được làm cho không hiện hữu bởi thiền Vô sắc thứ nhất. Câu 'quán xét theo sự đoạn diệt' nói về quán sát sự hoại diệt (bhaṅgānupassanā). Bởi vì, tuệ quán ấy, khi thấy sự hoại diệt tức là sự không hiện hữu của các pháp hữu vi, nên có thể được gọi bằng các từ như 'cũng làm cho thức không hiện hữu'. Với ý này, ngài đã nói 'được nói đến như là sự quán xét theo sự đoạn diệt'. Từ 'assa' (của nó) là chỉ cho đoạn văn. Lại nữa, từ 'assa' là chỉ cho thức. Từ 'abhāveti' (làm cho không hiện hữu) có nghĩa là làm cho không có. Do không tác ý, vị ấy làm cho nó không hiện khởi đối với trí tuệ. Chính vì thế, vị ấy 'vibhāveti' (làm cho biến mất), tức là làm cho nó có trạng thái đã qua đi, hoặc 'vināseti' (hủy diệt), vì làm cho nó không còn được thấy nữa. Cũng vì thế, vị ấy 'antaradhāpeti' (làm cho biến mất), tức là làm cho nó đi đến sự che khuất. Câu 'na aññathā' (không phải cách khác) có ý nghĩa là: ý nghĩa của đoạn Pāḷi này là như vậy, không nên hiểu khác đi, vì (cách hiểu khác) là không thích hợp.

අස්සාති පඨමාරුප්පවිඤ්ඤාණාභාවස්ස. කිඤ්චනන්ති කිඤ්චිපි. සභාවධම්මස්ස අප්පාවසෙසතා නාම භඞ්ගො එව සියාති ආහ ‘‘භඞ්ගමත්තම්පි අස්ස අවසිට්ඨං නත්ථී’’ති. සති හි භඞ්ගමත්තෙපි තස්ස සකිඤ්චනතා සියා. අකිඤ්චනන්ති ච විඤ්ඤාණස්ස කිඤ්චි පකාරං අග්ගහෙත්වා සබ්බෙන සබ්බං විභාවනමාහ. සෙසං වුත්තනයමෙව.

Từ 'assa' (của nó) là chỉ cho sự không hiện hữu của thức Vô sắc thứ nhất. Từ 'kiñcanaṃ' (một chút gì) có nghĩa là bất cứ cái gì. Sự còn sót lại một chút của một pháp tự tánh chính là sự hoại diệt, do đó ngài nói 'ngay cả một chút hoại diệt cũng không còn sót lại'. Bởi vì, nếu chỉ còn lại một chút hoại diệt, thì nó vẫn còn có một chút gì đó. Và từ 'akiñcanaṃ' (không có một chút gì) nói lên sự làm cho biến mất hoàn toàn, không nắm giữ bất kỳ phương diện nào của thức. Phần còn lại tương tự như đã giải thích.

නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනකථාවණ්ණනා

Giải Thích về Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ

285. නො ච සන්තාති යථා නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනසමාපත්ති සඞ්ඛාරාවසෙසසුඛුමභාවප්පත්තියා සවිසෙසා සන්තා, එවමයං ආකිඤ්චඤ්ඤායතනසමාපත්ති නො ච සන්තා තදභාවතො. යා අයං ඛන්ධෙසු පච්චයයාපනීයතාය, රොගමූලතාය ච රොගසරික්ඛතා, දුක්ඛතාසූලයොගාදිනා ගණ්ඩසරික්ඛතා, පීළාජනනාදිනා සල්ලසරික්ඛතා ච, සා සඤ්ඤාය සති හොති, නාසතීති වුත්තං ‘‘සඤ්ඤා රොගො, සඤ්ඤා ගණ්ඩො, සඤ්ඤා සල්ල’’න්ති. සා චෙත්ථ පටුකිච්චා පඤ්චවොකාරභවතො ඔළාරිකසඤ්ඤා වෙදිතබ්බා. න කෙවලං සඤ්ඤා එව, අථ ඛො වෙදනාචෙතනාදීනම්පි සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. සඤ්ඤාසීසෙන පන නිද්දෙසො කතො. එතං සන්තන්ති එතං අසන්තභාවකරරොගාදිසරික්ඛසඤ්ඤාවිරහතො සන්තං. තතො එව පණීතං. කිං පන තන්ති ආහ ‘‘නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤා’’ති? තදපදෙසෙන [Pg.404] තංසම්පයුත්තජ්ඣානමාහ ‘‘ආදීනව’’න්ති. එත්ථ රොගාදිසරික්ඛසඤ්ඤාදිසබ්භාවොපි ආදීනවො දට්ඨබ්බො, න ආසන්නවිඤ්ඤාණඤ්චායතනපච්චත්ථිකතාව. උපරීති චතුත්ථාරුප්පෙ. සා වාති සා එව. වත්තිතාති පවත්තිතා නිබ්බත්තිතා වළඤ්ජිතා.

285. Câu 'và không tịch tịnh': Giống như định Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ là tịch tịnh một cách đặc biệt do đạt đến trạng thái vi tế của hành còn sót lại, định Vô Sở Hữu Xứ này không tịch tịnh (như vậy) do không có trạng thái đó. Trạng thái giống như bệnh tật trong các uẩn do sự duy trì bởi các duyên và do là gốc rễ của bệnh tật; trạng thái giống như khối u do sự liên quan đến khổ tánh, mũi nhọn v.v...; và trạng thái giống như mũi tên do sự sinh khởi phiền não v.v..., trạng thái ấy có mặt khi có tưởng, không có mặt khi không có tưởng, do đó đã được nói rằng: 'tưởng là bệnh, tưởng là khối u, tưởng là mũi tên'. Ở đây, nên hiểu đó là tưởng thô thiển thuộc cõi năm uẩn, có phận sự rõ ràng. Không chỉ riêng tưởng, mà nên hiểu rằng thọ, tư v.v... cũng được bao gồm. Tuy nhiên, sự trình bày được thực hiện với tưởng làm chính. Câu 'đây là tịch tịnh': Điều này là tịch tịnh do vắng bóng tưởng giống như bệnh tật v.v..., vốn là tác nhân của sự không tịch tịnh. Chính vì thế, nó là vi diệu. Vậy đó là gì? Ngài nói: 'phi tưởng phi phi tưởng'. Bằng cách chỉ ra điều đó, ngài nói về thiền tương ưng với nó. Về từ 'ādīnava' (sự nguy hại): Ở đây, sự hiện hữu của tưởng v.v... giống như bệnh tật cũng nên được xem là sự nguy hại, chứ không chỉ là sự đối nghịch của Thức Vô Biên Xứ ở gần. 'Uparī' (bên trên) có nghĩa là trong thiền Vô sắc thứ tư. 'Sā vā' (hoặc cái đó) có nghĩa là chính cái đó. 'Vattitā' (đã được thực hành) có nghĩa là đã được làm cho khởi sinh, đã được thành tựu, đã được sử dụng.

තස්මිං නිමිත්තෙති තස්මිං තතියාරුප්පසමාපත්තිසඞ්ඛාතෙ ඣානනිමිත්තෙ. මානසන්ති චිත්තං ‘‘මනො එව මානස’’න්ති කත්වා, භාවනාමනසිකාරං වා. තං හි මනසි භවන්ති මානසන්ති වුච්චති. ඣානසම්පයුත්තධම්මානම්පි ඣානානුගුණතාය සමාපත්තිපරියායො ලබ්භතීති ආහ ‘‘ආකිඤ්චඤ්ඤායතනසමාපත්තිසඞ්ඛාතෙසු චතූසු ඛන්ධෙසූ’’ති, ආරම්මණභූතෙසූති අධිප්පායො.

Câu 'tasmiṃ nimitte' (trong tướng ấy) có nghĩa là trong tướng của thiền, tức là định Vô sắc thứ ba. Từ 'mānasaṃ' (thuộc về ý) có nghĩa là tâm, vì 'chính ý là thuộc về ý'; hoặc là sự tác ý tu tập. Bởi vì, cái đó sinh khởi trong ý nên được gọi là 'mānasaṃ'. Vì các pháp tương ưng với thiền cũng phù hợp với thiền, nên chúng cũng được gọi bằng từ đồng nghĩa là 'định', do đó ngài nói 'trong bốn uẩn được gọi là định Vô Sở Hữu Xứ', ý nghĩa là 'trong các uẩn đã trở thành đối tượng'.

286. යථාවුත්තං ආකිඤ්චඤ්ඤං ආරම්මණපච්චයභාවතො ආයතනං කාරණමස්සාති ඣානං ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං, ආකිඤ්චඤ්ඤමෙව ආරම්මණපච්චයභූතං ඣානස්ස කාරණන්ති ආරම්මණං ආකිඤ්චඤ්ඤායතනන්ති එවං වා අත්ථො දට්ඨබ්බො. සෙසමෙත්ථ හෙට්ඨා වුත්තනයානුසාරෙන වෙදිතබ්බං.

286. Sự không có gì (ākiñcaññaṃ) như đã nói là xứ (āyatana), là nguyên nhân (kāraṇa) của thiền này do là duyên đối tượng, do đó thiền này được gọi là Vô Sở Hữu Xứ (ākiñcaññāyatana). Hoặc nên hiểu ý nghĩa như sau: chính sự không có gì là nguyên nhân, là duyên đối tượng của thiền, do đó đối tượng được gọi là Vô Sở Hữu Xứ. Phần còn lại ở đây nên được hiểu theo phương pháp đã được trình bày ở dưới.

යාය සඤ්ඤාය භාවතොති යාදිසාය සඤ්ඤාය අත්ථිභාවෙන. යා හි සා පටුසඤ්ඤාකිච්චස්ස අභාවතො සඤ්ඤාතිපි න වත්තබ්බා, සඤ්ඤාසභාවානාතිවත්තනතො අසඤ්ඤාතිපි න වත්තබ්බා, තස්සා විජ්ජමානත්තාති අත්ථො. තන්ති තං ඣානං. තං තාව දස්සෙතුන්ති එත්ථ තන්ති තං සසාපටිපදං, යථාවුත්තසඤ්ඤං, තස්සා ච අධිගමුපායන්ති අත්ථො. නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤීති හි පුග්ගලාධිට්ඨානෙන ධම්මං උද්ධරන්තෙන සඤ්ඤාවන්තමුඛෙන සඤ්ඤා උද්ධටා, අඤ්ඤථා නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනන්ති උද්ධරිතබ්බං සියා. සා පන පටිපදා යත්ථ පවත්තති, යථා ච පවත්තති, තං දස්සෙතුං ‘‘ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං සන්තතො මනසි කරොති, සඞ්ඛාරාවසෙසසමාපත්තිං භාවෙතී’’ති වුත්තං. ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං හි චතුත්ථාරුප්පභාවනාය පවත්තිට්ඨානං, සඞ්ඛාරාවසෙසසමාපත්ති පවත්තිආකාරොති. යත්‍ර හි නාමාති යා නාම. නත්ථිභාවම්පීති විඤ්ඤාණස්ස සුඤ්ඤතම්පි, එවං සුඛුමම්පීති අධිප්පායො. සන්තාරම්මණතායාති සන්තං ආරම්මණං එතිස්සාති සන්තාරම්මණා, තබ්භාවො සන්තාරම්මණතා, තාය, න ඣානසන්තතාය. න හි තතියාරුප්පසමාපත්ති චතුත්ථාරුප්පජ්ඣානතො සන්තා.

Câu 'yāya saññāya bhāvato' (do sự hiện hữu của tưởng nào) có nghĩa là do sự hiện hữu của loại tưởng nào. Ý nghĩa là: bởi vì tưởng ấy, do không có phận sự của tưởng rõ ràng, nên không thể nói là 'tưởng'; và do không vượt qua bản chất của tưởng, nên không thể nói là 'không phải tưởng', vì nó vẫn hiện hữu. 'Taṃ' (đó) có nghĩa là thiền đó. Trong câu 'taṃ tāva dassetuṃ' (để chỉ ra điều đó), từ 'taṃ' có nghĩa là tưởng như đã nói cùng với con đường thực hành của nó, và phương pháp để chứng đắc nó. Bởi vì, khi trình bày pháp dựa trên nền tảng cá nhân, với câu 'nevasaññīnāsaññī' (người có phi tưởng phi phi tưởng), tưởng được trình bày thông qua người có tưởng. Nếu không, đáng lẽ phải trình bày là 'nevasaññānāsaññāyatana' (Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ). Và để chỉ ra con đường thực hành đó diễn ra ở đâu và như thế nào, câu 'vị ấy tác ý Vô Sở Hữu Xứ là tịch tịnh, tu tập định có hành còn sót lại' đã được nói đến. Bởi vì, Vô Sở Hữu Xứ là nơi diễn ra sự tu tập thiền Vô sắc thứ tư, và định có hành còn sót lại là cách thức diễn ra. 'Yatra hi nāma' (nơi nào mà) có nghĩa là cái nào mà. Câu 'natthibhāvampi' (ngay cả sự không hiện hữu) có ý nghĩa là ngay cả sự trống không của thức, ngay cả sự vi tế như vậy. Câu 'santārammaṇatāya' (do có đối tượng tịch tịnh) được giải thích là: định này có đối tượng tịch tịnh, nên gọi là 'santārammaṇā'; trạng thái đó là 'santārammaṇatā'; do trạng thái đó, chứ không phải do sự tịch tịnh của thiền. Bởi vì, định Vô sắc thứ ba không tịch tịnh hơn thiền Vô sắc thứ tư.

චොදකො [Pg.405] ‘‘යං සන්තතො මනසි කරොති, න තත්ථ ආදීනවදස්සනං භවෙය්‍ය. අසති ච ආදීනවදස්සනෙ සමතික්කමො එව න සියා’’ති දස්සෙන්තො ‘‘සන්තතො චෙ මනසි කරොති, කථං සමතික්කමො හොතී’’ති ආහ. ඉතරො ‘‘අසමාපජ්ජිතුකාමතායා’’ති පරිහාරමාහ, තෙන ආදීනවදස්සනම්පි අත්ථෙවාති දස්සෙති. සො හීතිආදිනා වුත්තමෙවත්ථං පාකටතරං කරොති. තත්ථ යස්මිං ඣානෙ අභිරති, තත්ථ ආවජ්ජනසමාපජ්ජනාදිපටිපත්තියා භවිතබ්බං. සා පනස්ස තතියාරුප්පෙ සබ්බසො නත්ථි, කෙවලං අඤ්ඤාභාවතො ආරම්මණකරණමත්තමෙවාති දස්සෙන්තො ‘‘කිඤ්චාපී’’තිආදිමාහ.

Người chất vấn, để chỉ ra rằng: "Pháp nào được tác ý là tịch tịnh, sự thấy biết nguy hại trong pháp ấy không thể có. Và khi không có sự thấy biết nguy hại, sự vượt qua chắc chắn không thể có", đã nói rằng: "Nếu tác ý là tịch tịnh, làm sao có sự vượt qua?". Vị kia đã đưa ra lời giải đáp: "Do ý muốn không nhập vào", qua đó ngài chỉ ra rằng: "Sự thấy biết nguy hại cũng có mặt". Bằng câu bắt đầu bằng "So hi", ngài làm cho ý nghĩa đã được nói đến trở nên rõ ràng hơn. Trong đó, có sự ưa thích trong tầng thiền nào, ở đó phải có sự thực hành hướng tâm, nhập định v.v... Nhưng đối với vị ấy, sự thực hành ấy hoàn toàn không có trong A-ruppa thứ ba, để chỉ ra rằng chỉ đơn thuần là việc lấy đối tượng do không có cái khác, ngài đã nói câu bắt đầu bằng "kiñcāpi".

සමතික්කමිත්වාව ගච්ඡතීති තෙසං සිප්පීනං ජීවිකං තිණායපි අමඤ්ඤමානො තෙ වීතිවත්තතියෙව. සොති යොගාවචරො. තන්ති තතියාරුප්පසමාපත්තිං. පුබ්බෙ වුත්තනයෙනාති ‘‘සන්තා වතායං සමාපත්තී’’තිආදිනා වුත්තෙන නයෙන සන්තතො මනසි කරොන්තො. තන්ති යාය නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤී නාම හොති, සඞ්ඛාරාවසෙසසමාපත්තිං භාවෙතීති වුච්චති, තං සඤ්ඤං පාපුණාතීති යොජනා. සඤ්ඤාසීසෙන හි දෙසනා. පරමසුඛුමන්ති උක්කංසගතසුඛුමභාවං. සඞ්ඛාරාවසෙසසමාපත්තින්ති උක්කංසගතසුඛුමතාය සඞ්ඛාරානං සෙසතාමත්තං සමාපත්තිං. තෙනාහ ‘‘අච්චන්තසුඛුමභාවප්පත්තසඞ්ඛාර’’න්ති. අන්තමතිච්ච අච්චන්තං. යතො සුඛුමතමං නාම නත්ථි, තථාපරමුක්කංසගතසුඛුමසඞ්ඛාරන්ති අත්ථො. පඨමජ්ඣානූපචාරතො පට්ඨාය හි තච්ඡන්තියා විය පවත්තමානාය භාවනාය අනුක්කමෙන සඞ්ඛාරා තත්ථ අන්තිමකොට්ඨාසතං පාපිතා, තතො පරං නිරොධො එව, න සඞ්ඛාරප්පවත්තීති. තෙන වුච්චති ‘‘සඞ්ඛාරාවසෙසසමාපත්තී’’ති.

(Câu) "Vượt qua mà đi" có nghĩa là: không xem trọng phương tiện sinh sống của những người thợ thủ công ấy dù chỉ bằng cọng cỏ, vị ấy chắc chắn vượt qua họ. "So" là hành giả. "Taṃ" là định A-ruppa thứ ba. "Theo phương pháp đã nói trước đây" có nghĩa là tác ý là tịch tịnh theo phương pháp đã được nói bằng câu bắt đầu bằng "santā vatāyaṃ samāpattī". "Taṃ" có cách liên kết câu là: do tưởng nào mà được gọi là phi tưởng phi phi tưởng, được gọi là "tu tiến định còn sót lại các hành", vị ấy đạt đến tưởng ấy. Vì rằng bài thuyết giảng này lấy tưởng làm chính. "Paramasukhumaṃ" có nghĩa là trạng thái vi tế đã đạt đến đỉnh cao. "Saṅkhārāvasesasamāpattiṃ" có nghĩa là định chỉ là sự còn sót lại của các hành do sự vi tế đã đạt đến đỉnh cao. Do đó, ngài nói "các hành đã đạt đến trạng thái vô cùng vi tế". "Accantaṃ" là vượt qua giới hạn. Ý nghĩa là các hành vi tế đã đạt đến đỉnh cao tột bậc như vậy, vì không có gì gọi là vi tế hơn cái đó. Vì rằng, kể từ cận định của thiền sơ, bởi sự tu tiến đang diễn ra giống như việc đẽo gọt, các hành theo thứ tự được đưa đến phần cuối cùng ở đó. Sau đó chỉ có sự diệt, không có sự diễn tiến của các hành. Do đó, được gọi là "định còn sót lại các hành".

287. යං තං චතුක්ඛන්ධං. අත්ථතොති කුසලාදිවිසෙසවිසිට්ඨපරමත්ථතො. විසෙසතො අධිපඤ්ඤාසික්ඛාය අධිට්ඨානභූතං ඉධාධිප්පෙතන්ති ආහ ‘‘ඉධ සමාපන්නස්ස චිත්තචෙතසිකා ධම්මා අධිප්පෙතා’’ති. ඔළාරිකාය සඤ්ඤාය අභාවතොති යදිපි චතුත්ථාරුප්පවිපාකසඤ්ඤාය චතුත්ථාරුප්පකුසලසඤ්ඤා ඔළාරිකා, තථා විපස්සනාමග්ගඵලසඤ්ඤාහි, තථාපි ඔළාරිකසුඛුමතා නාම උපාදායුපාදාය ගහෙතබ්බාති පඤ්චවොකාරභවපරියාපන්නාය විය චතුවොකාරෙපි හෙට්ඨා තීසු භූමීසු සඤ්ඤාය විය ඔළාරිකාය අභාවතො. සුඛුමායාති සඞ්ඛාරාවසෙසසුඛුමභාවප්පත්තියා සුඛුමාය සඤ්ඤාය භාවතො විජ්ජමානත්තා. නෙවසඤ්ඤාති එත්ථ [Pg.406] න-කාරො අභාවත්ථො, නාසඤ්ඤන්ති එත්ථ න-කාරො අඤ්ඤත්ථො, අ-කාරො අභාවත්ථොව, අසඤ්ඤං අනසඤ්ඤඤ්චාති අත්ථො. පරියාපන්නත්තාති එකදෙසභාවෙන අන්තොගධත්තා. එත්ථාති චතුත්ථාරුප්පෙ. දුතියෙ අත්ථවිකප්පෙ නෙවසඤ්ඤාති එත්ථ න-කාරො අඤ්ඤත්ථො. තථා නාසඤ්ඤාති එත්ථ න-කාරො, අ-කාරො ච අඤ්ඤත්ථො එවාති තෙන ද්වයෙන සඤ්ඤාභාවො එව දස්සිතොති ධම්මායතනපරියාපන්නතාය ආයතනභාවො වුත්තොවාති ‘‘අධිට්ඨානට්ඨෙනා’’ති වුත්තං නිස්සයපච්චයභාවතො.

287. Bốn uẩn ấy. "Atthato" có nghĩa là theo pháp chân đế đặc biệt với các đặc tính như thiện v.v... Để chỉ ra rằng đặc biệt là nền tảng cho tăng thượng tuệ học được ngụ ý ở đây, ngài nói: "Ở đây, các pháp tâm và tâm sở của người đã nhập định được ngụ ý". "Do không có tưởng thô" có nghĩa là: mặc dù tưởng thiện của A-ruppa thứ tư là thô so với tưởng quả của A-ruppa thứ tư, và cũng thô so với các tưởng của tuệ quán, đạo và quả, tuy nhiên, cái gọi là sự thô và vi tế cần được hiểu bằng cách so sánh tương đối, do đó, do không có tưởng thô giống như tưởng thuộc cõi năm uẩn và giống như tưởng trong ba cõi thấp hơn ngay cả trong cõi bốn uẩn. "Sukhumāya" có nghĩa là do sự hiện hữu của tưởng vi tế vì đã đạt đến trạng thái vi tế còn sót lại của các hành. Ở đây, trong từ "nevasaññā", "na"-kāra có nghĩa là không có; ở đây trong từ "nāsaññā", "na"-kāra có nghĩa khác, còn "a"-kāra có nghĩa là không có. Ý nghĩa là "không có tưởng (thô)" và "không phải không có tưởng (vi tế)". "Pariyāpannattā" có nghĩa là được bao hàm như một phần. "Ettha" là trong A-ruppa thứ tư. Trong cách giải thích ý nghĩa thứ hai, ở đây trong từ "nevasaññā", "na"-kāra có nghĩa khác. Tương tự, ở đây trong từ "nāsaññā", cả "na"-kāra và "a"-kāra đều có nghĩa khác. Do đó, bằng hai chữ cái đó, chỉ có sự hiện hữu của tưởng được chỉ ra. Do được bao hàm trong pháp xứ, bản chất xứ đã được nói đến. (Câu) "adhiṭṭhānaṭṭhena" được nói đến do là duyên y chỉ.

කිං පන කාරණං, යෙනෙත්ථ සඤ්ඤාව එදිසී ජාතාති අනුයොගං සන්ධායාහ ‘‘න කෙවල’’න්තිආදි. සඤ්ඤාසීසෙනායං දෙසනා කතා ‘‘නානත්තකායා නානත්තසඤ්ඤිනො’’තිආදීසු (දී. නි. 3.341, 359; අ. නි. 9.24) වියාති දට්ඨබ්බං. එවං එස අත්ථොති කඤ්චි විසෙසං උපාදාය සභාවතො අත්ථීති වත්තබ්බස්සෙව ධම්මස්ස කඤ්චි විසෙසං උපාදාය නත්ථීති වත්තබ්බතාසඞ්ඛාතො අත්ථො.

Nhắm đến câu hỏi: "Nhưng nguyên nhân là gì, do đó ở đây chính tưởng đã trở nên như thế này?", ngài nói câu bắt đầu bằng "na kevalaṃ". Cần được hiểu rằng bài thuyết giảng này được thực hiện lấy tưởng làm chính, giống như trong các đoạn kinh bắt đầu bằng "nānattakāyā nānattasaññino". Như vậy, ý nghĩa này là: ý nghĩa được gọi là "đáng được nói là không có" dựa vào một đặc tính nào đó của chính pháp mà đáng lẽ phải được nói là "có" theo tự tánh dựa vào một đặc tính nào đó.

අතිථොකම්පි යං තෙලමත්ථි භන්තෙති ආහ අකප්පියභාවං උපාදාය, තදෙව නත්ථි, භන්තෙ, තෙලන්ති ආහ නාළිපූරණං උපාදාය. තෙනාහ ‘‘තත්ථ යථා’’තිආදි.

Dựa vào tình trạng không thích hợp, vị ấy nói: "Bạch ngài, có dầu", dù rất ít. Dựa vào việc làm đầy ống đựng, vị ấy nói về chính dầu ấy: "Bạch ngài, không có dầu". Do đó, ngài nói câu bắt đầu bằng "tattha yathā".

යදි ආරම්මණසඤ්ජානනං සඤ්ඤාකිච්චං, තං සඤ්ඤා සමානා කථමයං කාතුං න සක්කොතීති ආහ ‘‘දහනකිච්චමිවා’’තිආදි. සඞ්ඛාරාවසෙසසුඛුමභාවප්පත්තියා එව හෙසා පටුසඤ්ඤාකිච්චං කාතුං න සක්කොති, තතො එව ච ඤාණස්ස සුගය්හාපි න හොති. තෙනාහ ‘‘නිබ්බිදාජනනම්පි කාතුං න සක්කොතී’’ති. අකතාභිනිවෙසොති අකතවිපස්සනාභිනිවෙසො අප්පවත්තිතසම්මසනචාරො. පකතිවිපස්සකොති පකතියා විපස්සකො. ඛන්ධාදිමුඛෙන විපස්සනං අභිනිවිසිත්වා ද්වාරාලම්බනෙහි සද්ධිං ද්වාරප්පවත්තධම්මානං විපස්සකො සක්කුණෙය්‍ය තබ්බිසයඋදයබ්බයඤාණං උප්පාදෙතුං, යථා පන සක්කොති, තං දස්සෙතුං ‘‘සොපී’’තිආදි වුත්තං. කලාපසම්මසනවසෙනෙවාති චතුත්ථාරුප්පචිත්තුප්පාදපරියාපන්නෙ ඵස්සාදිධම්මෙ අවිනිබ්භුජ්ජ එකතො ගහෙත්වා කලාපතො සමූහතො සම්මසනවසෙන නයවිපස්සනාසඞ්ඛාතකලාපසම්මසනවසෙන. ඵස්සාදිධම්මෙ විනිබ්භුජ්ජිත්වා විසුං විසුං සරූපතො ගහෙත්වා අනිච්චාදිවසෙන සම්මසනං අනුපදධම්මවිපස්සනා[Pg.407]. එවං සුඛුමත්තං ගතා යථා ධම්මසෙනාපතිනාපි නාම අනුපදං න විපස්සනෙය්‍යාති අත්ථො.

Để trả lời câu hỏi: "Nếu việc nhận biết đối tượng là phận sự của tưởng, tại sao tưởng này, vốn là tưởng, lại không thể làm việc đó?", ngài nói câu bắt đầu bằng "dahanakiccamiva". Vì rằng, chính do đã đạt đến trạng thái vi tế còn sót lại của các hành mà tưởng này không thể làm phận sự của tưởng một cách rõ ràng, và chính vì thế nó cũng không dễ dàng được trí tuệ nắm bắt. Do đó, ngài nói: "Cũng không thể làm phát sinh sự nhàm chán". "Akatābhiniveso" có nghĩa là người chưa có sự chuyên tâm vào tuệ quán, người chưa có sự thực hành quán xét diễn ra. "Pakativipassako" là người thực hành tuệ quán một cách tự nhiên. Người thực hành tuệ quán các pháp diễn ra ở các môn cùng với các môn và đối tượng, sau khi chuyên tâm vào tuệ quán với các uẩn v.v... làm cửa ngõ, có thể làm phát sinh trí tuệ về sự sinh diệt có đối tượng là tầng thiền ấy. Nhưng để chỉ ra cách thức mà vị ấy có thể, câu bắt đầu bằng "sopi" đã được nói. "Chỉ bằng cách quán xét theo nhóm" có nghĩa là bằng cách quán xét theo nhóm được gọi là tuệ quán theo phương pháp, tức là bằng cách quán xét theo nhóm, theo tập hợp, không phân tách các pháp như xúc v.v... thuộc về tâm sinh khởi của A-ruppa thứ tư mà nắm bắt chúng chung với nhau. Việc quán xét theo vô thường v.v... sau khi đã phân tách các pháp như xúc v.v... và nắm bắt chúng riêng lẻ theo tự tánh là tuệ quán theo từng pháp. Ý nghĩa là: (các pháp) đã trở nên vi tế đến mức ngay cả vị Tướng quân Chánh pháp cũng không thể quán xét theo từng pháp.

ථෙරස්සාති අඤ්ඤතරස්ස ථෙරස්ස. අඤ්ඤාහිපීති එත්ථ අයමපරා උපමා – එකො කිර බ්‍රාහ්මණො අඤ්ඤතරං පුරිසං මනුඤ්ඤං මත්තිකභාජනං ගහෙත්වා ඨිතං දිස්වා යාචි ‘‘දෙහි මෙ ඉමං භාජන’’න්ති. සො සුරාසිත්තතං සන්ධාය ‘‘නාය්‍යො සක්කා දාතුං, සුරා එත්ථ අත්ථී’’ති ආහ. බ්‍රාහ්මණො අත්තනො සමීපෙ ඨිතං පුරිසං උද්දිස්ස ආහ ‘‘තෙන හි ඉමස්ස පාතුං දෙහී’’ති. ඉතරො ‘‘නත්ථය්‍යො’’ති ආහ. තත්ථ යථා බ්‍රාහ්මණස්ස අයොග්‍යභාවං උපාදාය ‘‘අත්ථී’’තිපි වත්තබ්බං, පාතබ්බතාය තත්ථ අභාවතො ‘‘නත්ථී’’තිපි වත්තබ්බං ජාතං, එවං ඉධාපීති දට්ඨබ්බං.

‘Therassāti’ có nghĩa là ‘aññatarassa therassa’ (của một vị trưởng lão nào đó). ‘Aññāhipīti’: Ở đây, đây là một ví dụ khác – Tương truyền, có một vị Bà-la-môn thấy một người đàn ông đang đứng cầm một cái bát bằng đất sét xinh đẹp, bèn xin rằng: “Hãy cho tôi cái bát này.” Người kia, ám chỉ việc nó đã được đổ rượu vào, nói rằng: “Thưa ngài, không thể cho được, trong này có rượu.” Vị Bà-la-môn nhắm đến người đàn ông đang đứng gần mình, nói rằng: “Vậy thì, hãy cho người này uống.” Người kia nói: “Thưa ngài, không có.” Ở đó, cũng như nên nói là “có” vì sự không thích hợp đối với vị Bà-la-môn, và cũng nên nói là “không có” vì không có (rượu) để uống trong đó, cũng vậy, ở đây cũng cần phải được hiểu như thế.

කස්මා පනෙත්ථ යථා හෙට්ඨා ‘‘අනන්තො ආකාසො, අනන්තං විඤ්ඤාණං, නත්ථි කිඤ්චී’’ති තත්ථ තත්ථ භාවනාකාරො ගහිතො, එවං කොචි භාවනාකාරො න ගහිතොති? කෙචි තාව ආහු – ‘‘භාවනාකාරො නාම සොපචාරස්ස ඣානස්ස යථාසකං ආරම්මණෙ පවත්තිආකාරො, ආරම්මණඤ්චෙත්ථ ආකිඤ්චඤ්ඤායතනධම්මා. තෙ පන ගය්හමානා එකස්ස වා පුබ්බඞ්ගමධම්මස්ස වසෙන ගහෙතබ්බා සියුං, සබ්බෙ එව වා. තත්ථ පඨමපක්ඛෙ විඤ්ඤාණස්ස ගහණං ආපන්නන්ති ‘විඤ්ඤාණං විඤ්ඤාණ’න්ති මනසිකාරෙ චතුත්ථාරුප්පස්ස විඤ්ඤාණඤ්චායතනභාවො ආපජ්ජති. දුතියපක්ඛෙ පන සබ්බසො ආකිඤ්චඤ්ඤායතනධම්මාරම්මණතාය ඣානස්ස ‘ආකිඤ්චඤ්ඤං ආකිඤ්චඤ්ඤ’න්ති මනසිකාරෙ ආකිඤ්චඤ්ඤායතනතා වා සියා, අභාවාරම්මණතා වා. සබ්බථා නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනභාවො න ලබ්භතී’’ති. තදිදමකාරණං තථා ඣානස්ස අප්පවත්තනතො. න හි චතුත්ථාරුප්පභාවනා විඤ්ඤාණමාකිඤ්චඤ්ඤං වා ආමසන්තී පවත්තති, කිඤ්චරහි? තතියාරුප්පස්ස සන්තතං.

Tại sao ở đây, không có phương thức tu tập nào được đề cập, giống như ở các tầng thiền trước đó, phương thức tu tập đã được đề cập ở mỗi nơi là “hư không là vô biên”, “thức là vô biên”, “không có gì cả”? Một số vị nói rằng: “Phương thức tu tập là cách thức diễn tiến của thiền có cận hành trên đối tượng tương ứng của nó, và ở đây, đối tượng là các pháp của Vô sở hữu xứ. Khi chúng được nắm bắt, chúng có thể được nắm bắt thông qua một pháp đi trước, hoặc tất cả các pháp. Trong trường hợp đầu, việc nắm bắt thức sẽ xảy ra, do đó, khi tác ý ‘thức, thức’, tầng thiền Vô sắc thứ tư sẽ trở thành Thức vô biên xứ. Còn trong trường hợp thứ hai, vì thiền có đối tượng là tất cả các pháp của Vô sở hữu xứ, khi tác ý ‘vô sở hữu, vô sở hữu’, nó có thể trở thành Vô sở hữu xứ, hoặc có đối tượng là sự vắng mặt. Trong mọi trường hợp, trạng thái Phi tưởng phi phi tưởng xứ không thể đạt được.” Điều này không phải là lý do, vì thiền không diễn tiến theo cách đó. Thật vậy, sự tu tập thiền Vô sắc thứ tư không diễn tiến bằng cách tiếp xúc với thức hay vô sở hữu. Vậy thì (nó tiếp xúc với) cái gì? (Nó tiếp xúc với) sự tịch tịnh của thiền Vô sắc thứ ba.

යදි එවං, කස්මා පාළියං ‘‘සන්ත’’න්ති න ගහිතන්ති? කිඤ්චාපි න ගහිතතං සුත්තෙ (දී. නි. 2.129; සං. නි. 2.152), විභඞ්ගෙ (විභ. 606 ආදයො) පන ගහිතමෙව. යථාහ – ‘‘තඤ්ඤෙව ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං සන්තතො මනසි කරොති, සඞ්ඛාරාවසෙසසමාපත්තිං භාවෙතී’’ති (විභ. 619). අථ කස්මා විභඞ්ගෙ විය සුත්තෙ භාවනාකාරො න ගහිතොති? වෙනෙය්‍යජ්ඣාසයතො, දෙසනාවිලාසතො ච. යෙ හි වෙනෙය්‍යා යථා හෙට්ඨා තීසු [Pg.408] ආරුප්පෙසු ‘‘අනන්තො ආකාසො, අනන්තං විඤ්ඤාණං, නත්ථි කිඤ්චී’’ති භාවනාකාරො ගහිතො, එවං අග්ගහිතෙ එව තස්මිං තමත්ථං පටිවිජ්ඣන්ති, තෙසං වසෙන සුත්තෙ තථා දෙසනා කතා, සුත්තන්තගතිකාව අභිධම්මෙ සුත්තන්තභාජනීයෙ (විභ. 605 ආදයො) උද්දෙසදෙසනා. යෙ පන වෙනෙය්‍යා විභජිත්වා වුත්තෙයෙව තස්මිං තමත්ථං පටිවිජ්ඣන්ති, තෙසං වසෙන විභඞ්ගෙ භාවනාකාරො වුත්තො. ධම්මිස්සරො පන භගවා සම්මාසම්බුද්ධො ධම්මානං දෙසෙතබ්බප්පකාරං ජානන්තො කත්ථචි භාවනාකාරං ගණ්හාති, කත්ථචි භාවනාකාරං න ගණ්හාති. සා ච දෙසනා යාවදෙව වෙනෙය්‍යවිනයත්ථාති අයමෙත්ථ දෙසනාවිලාසො. සුත්තන්තදෙසනා වා පරියායකථාති තත්ථ භාවනාකාරො න ගහිතො, අභිධම්මදෙසනා පන නිප්පරියායකථාති තත්ථ භාවනාකාරො ගහිතොති එවම්පෙත්ථ භාවනාකාරස්ස ගහණෙ, අග්ගහණෙ ච කාරණං වෙදිතබ්බං.

Nếu vậy, tại sao trong Pāli, từ “tịch tịnh” không được đề cập? Mặc dù không được đề cập trong Kinh tạng, nhưng trong tạng Phân Tích (Vibhaṅga) thì có đề cập. Như có nói: “Vị ấy tác ý đến chính Vô sở hữu xứ ấy là tịch tịnh, tu tập định còn lại các hành.” Vậy tại sao trong Kinh tạng, phương thức tu tập không được đề cập như trong tạng Phân Tích? Do ý hướng của chúng sanh cần được tế độ và do vẻ đẹp của pháp thoại. Đối với những chúng sanh cần được tế độ mà có thể thấu hiểu được ý nghĩa đó ngay cả khi phương thức tu tập không được đề cập, giống như phương thức tu tập đã được đề cập trong ba tầng thiền Vô sắc trước là “hư không là vô biên”, “thức là vô biên”, “không có gì cả”, thì pháp thoại trong Kinh tạng được thuyết giảng theo cách đó vì lợi ích của họ, và pháp thoại đề mục trong phần phân loại theo Kinh tạng (Suttantabhājanīya) của A-tỳ-đàm cũng theo lối của Kinh tạng. Còn đối với những chúng sanh cần được tế độ mà chỉ có thể thấu hiểu ý nghĩa đó khi nó được giải thích phân tích, thì phương thức tu tập được nói đến trong tạng Phân Tích là vì lợi ích của họ. Hơn nữa, Đức Thế Tôn, bậc Chánh Đẳng Giác, là chủ của các pháp, biết rõ cách thức thuyết giảng các pháp, nên có nơi Ngài đề cập đến phương thức tu tập, có nơi Ngài không đề cập. Và pháp thoại đó chỉ nhằm mục đích giáo hóa chúng sanh cần được tế độ, đây chính là vẻ đẹp của pháp thoại. Hoặc, pháp thoại trong Kinh tạng là lời nói có ẩn ý, do đó phương thức tu tập không được đề cập; còn pháp thoại trong A-tỳ-đàm là lời nói không có ẩn ý, do đó phương thức tu tập được đề cập. Như vậy, ở đây cần phải hiểu lý do của việc đề cập và không đề cập đến phương thức tu tập.

අපරෙ පන භණන්ති – ‘‘චතුත්ථාරුප්පෙ විසෙසදස්සනත්ථං සුත්තෙ භාවනාකාරස්ස අග්ගහණං, ස්වායං විසෙසො අනුපුබ්බභාවනාජනිතො. සා ච අනුපුබ්බභාවනා පහානක්කමොපජනිතා පහාතබ්බසමතික්කමෙන ඣානානං අධිගන්තබ්බතො. තථා හි කාමාදිවිවෙකවිතක්කවිචාරවූපසමපීතිවිරාගසොමනස්සත්ථඞ්ගමමුඛෙන රූපාවචරජ්ඣානානි දෙසිතානි, රූපසඤ්ඤාදිසමතික්කමමුඛෙන අරූපජ්ඣානානි. න කෙවලඤ්ච ඣානානියෙව, අථ ඛො සබ්බම්පි සීලං, සබ්බාපි පඤ්ඤා පටිපක්ඛධම්මප්පහානවසෙනෙව සම්පාදෙතබ්බතො පහාතබ්බධම්මසමතික්කමදස්සනමුඛෙනෙව දෙසනා ආරුළ්හා. තථා හි ‘‘පාණාතිපාතං පහාය පාණාතිපාතා පටිවිරතො’’තිආදිනා (දී. නි. 1.8, 194) සීලසංවරො, ‘‘චක්ඛුනා රූපං දිස්වා න නිමිත්තග්ගාහී හොති නානුබ්‍යඤ්ජනග්ගාහී’’තිආදිනා (දී. නි. 1.213; ම. නි. 1.411, 421; 3.15, 75) ඉන්ද්‍රියසංවරො, ‘‘නෙව දවාය න මදායා’’තිආදිනා (ම. නි. 1.23, 422; 2.24; 3.75; සං. නි. 2.63; අ. නි. 6.58; මහානි. 206; විභ. 518) භොජනෙ මත්තඤ්ඤුතා, ‘‘ඉධ භික්ඛු මිච්ඡාජීවං පහාය සම්මාආජීවෙන ජීවිකං කප්පෙතී’’තිආදිනා (සං. නි. 5.8) ආජීවපාරිසුද්ධි, ‘‘අභිජ්ඣං ලොකෙ පහාය විගතාභිජ්ඣෙන චෙතසා’’තිආදිනා (දී. නි. 1.217; ම. නි. 1.412, 425; 3.16, 75) ජාගරියානුයොගො, ‘‘අනිච්චසඤ්ඤා භාවෙතබ්බා අස්මිමානසමුග්ඝාතාය, අනිච්චසඤ්ඤිනො, මෙඝිය, අනත්තසඤ්ඤා [Pg.409] සණ්ඨාති, අනත්තසඤ්ඤී අස්මිමානසමුග්ඝාතං ගච්ඡති, ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරතී’’තිආදිනා පඤ්ඤා පටිපක්ඛධම්මප්පහානවසෙනෙව දෙසිතා. තස්මා ඣානානි දෙසෙන්තො භගවා ‘‘විවිච්චෙව කාමෙහී’’තිආදිනා (දී. නි. 1.226; සං. නි. 2.152; අ. නි. 4.123) පහාතබ්බධම්මසමතික්කමදස්සනමුඛෙනෙව දෙසෙසි. තෙන වුත්තං ‘‘කාමාදිවිවෙකවිතක්කවිචාරවූපසමපීතිවිරාගසොමනස්සත්ථඞ්ගමමුඛෙන රූපාවචරජ්ඣානානි දෙසිතානි, රූපසඤ්ඤාදිසමතික්කමමුඛෙන අරූපජ්ඣානානී’’ති. තත්ථ යථා රූපාවචරං පඨමං ඣානං භාවනාවිසෙසාධිගතෙහි විතක්කාදීහි විය සද්ධාදීහිපි තික්ඛවිසදසූරසභාවෙහි ධම්මෙහි සමන්නාගතත්තා කාමච්ඡන්දාදීනං නීවරණානං, තදෙකට්ඨානඤ්ච පාපධම්මානං වික්ඛම්භනතො උත්තරිමනුස්සධම්මභාවප්පත්තං කාමාවචරධම්මෙහි සණ්හසුඛුමං, සන්තං, පණීතඤ්ච හොති; දුතියජ්ඣානාදීනි පන භාවනාවිසෙසෙන ඔළාරිකඞ්ගප්පහානතො තතො සාතිසයං සණ්හසුඛුමසණ්හසුඛුමතරාදිභාවප්පත්තානි හොන්ති. තථා අරූපාවචරං පඨමජ්ඣානං රූපවිරාගභාවනාභාවෙන පවත්තමානං ආරම්මණසන්තතායපි අඞ්ගසන්තතායපි පාකතිකපරිත්තධම්මෙහි විය සබ්බරූපාවචරධම්මෙහි සන්තසුඛුමභාවප්පත්තං හොති. ආරම්මණසන්තභාවෙනාපි හි තදාරම්මණධම්මා සන්තසභාවා හොන්ති, සෙය්‍යථාපි ලොකුත්තරධම්මාරම්මණා ධම්මා.

Lại nữa, các vị khác nói rằng: “Việc không đề cập đến phương cách tu tập trong kinh điển đối với thiền vô sắc thứ tư là nhằm mục đích chỉ ra sự đặc biệt. Sự đặc biệt này được sinh ra từ sự tu tập tuần tự. Và sự tu tập tuần tự ấy được sinh ra theo tiến trình đoạn trừ, bởi vì các tầng thiền được chứng đắc thông qua việc vượt qua các pháp cần được đoạn trừ. Thật vậy, các thiền sắc giới được thuyết giảng với sự ly dục, sự lắng dịu tầm và tứ, sự ly hỷ, sự chấm dứt ưu và hỷ làm khởi điểm; các thiền vô sắc được thuyết giảng với sự vượt qua sắc tưởng v.v... làm khởi điểm. Và không chỉ các thiền mà thôi, mà thật ra toàn bộ giới, toàn bộ tuệ cần được thành tựu chính là do năng lực đoạn trừ các pháp đối nghịch, nên bài pháp được trình bày chính là với việc chỉ ra sự vượt qua các pháp cần được đoạn trừ làm khởi điểm. Thật vậy, sự thu thúc trong giới luật (được thuyết) qua các câu như: ‘Từ bỏ sát sanh, vị ấy từ bỏ sát sanh’; sự thu thúc các căn qua các câu như: ‘Sau khi thấy sắc pháp bằng mắt, vị ấy không nắm giữ tướng chung, không nắm giữ tướng riêng’; sự tiết độ trong ăn uống qua các câu như: ‘Không phải để vui đùa, không phải để đam mê’; sự thanh tịnh trong mạng sống qua các câu như: ‘Ở đây, vị tỳ khưu từ bỏ tà mạng, nuôi sống bằng chánh mạng’; sự nỗ lực tỉnh thức qua các câu như: ‘Từ bỏ tham ái ở đời, vị ấy sống với tâm thoát khỏi tham ái’; và tuệ được thuyết giảng chính là do năng lực đoạn trừ các pháp đối nghịch qua các câu như: ‘Vô thường tưởng cần được tu tập để nhổ bật ngã mạn. Này Meghiya, đối với người có vô thường tưởng, vô ngã tưởng được thiết lập. Người có vô ngã tưởng đạt đến sự nhổ bật ngã mạn. Do sự đoạn tận các lậu hoặc, vị ấy tự mình chứng ngộ với thắng trí ngay trong hiện tại, chứng đắc và an trú trong tâm giải thoát, tuệ giải thoát vô lậu.’ Do đó, khi thuyết giảng về các thiền, Đức Thế Tôn đã thuyết giảng chính là với việc chỉ ra sự vượt qua các pháp cần được đoạn trừ làm khởi điểm, qua các câu như ‘ly dục...’. Vì thế, đã được nói rằng: ‘Các thiền sắc giới được thuyết giảng với sự ly dục, sự lắng dịu tầm và tứ, sự ly hỷ, sự chấm dứt ưu và hỷ làm khởi điểm; các thiền vô sắc được thuyết giảng với sự vượt qua sắc tưởng v.v... làm khởi điểm.’ Trong ấy, giống như sơ thiền sắc giới, vì được hợp thành bởi các pháp như tầm v.v... được chứng đắc nhờ sự tu tập đặc biệt, cũng như các pháp như tín v.v... có bản chất sắc bén, trong sáng, dũng mãnh, và vì sự trấn áp các triền cái như tham dục v.v... và các ác pháp có cùng nền tảng, đã đạt đến trạng thái là pháp thượng nhân, trở nên vi tế, tế nhị, an tịnh, và cao thượng hơn các pháp dục giới; còn nhị thiền v.v..., do sự đoạn trừ các chi phần thô thiển nhờ sự tu tập đặc biệt, đã đạt đến trạng thái vi tế, tế nhị, và vi tế tế nhị hơn nữa một cách vượt trội so với (sơ thiền). Tương tự như vậy, sơ thiền vô sắc, diễn tiến do bản chất của sự tu tập ly tham đối với sắc, cũng do sự an tịnh của đối tượng và sự an tịnh của các chi phần, đã đạt đến trạng thái an tịnh và vi tế so với tất cả các pháp sắc giới, giống như (so với) các pháp dục giới thông thường. Thật vậy, cũng do bản chất an tịnh của đối tượng mà các pháp lấy đối tượng ấy cũng có bản chất an tịnh, giống như các pháp lấy pháp siêu thế làm đối tượng.”

සතිපි ධම්මතො, මහග්ගතභාවෙනාපි ච අභෙදෙ රූපාවචරචතුත්ථතො ආරුප්පං අඞ්ගතොපි සන්තමෙව, යතස්ස සන්තවිමොක්ඛතා වුත්තා. දුතියාරුප්පාදීනි පන පඨමාරුප්පාදිතො අඞ්ගතො, ආරම්මණතො ච සන්තසන්තතරසන්තතමභාවප්පත්තානි තථා භාවනාවිසෙසසමායොගතො, ස්වායං භාවනාවිසෙසො පඨමජ්ඣානූපචාරතො පට්ඨාය තංතංපහාතබ්බසමතික්කමනවසෙන තස්ස තස්ස ඣානස්ස සන්තසුඛුමභාවං ආපාදෙන්තො චතුත්ථාරුප්පෙ සඞ්ඛාරාවසෙසසුඛුමභාවං පාපෙති. යතො චතුත්ථාරුප්පං යථා අනුපදධම්මවිපස්සනාවසෙන විපස්සනාය ආරම්මණභාවං උපගන්ත්වා පකතිවිපස්සකස්සාපි නිබ්බිදුප්පත්තියා පච්චයො න හොති සඞ්ඛාරාවසෙසසුඛුමභාවප්පත්තිතො, තථා සයං තතියාරුප්පධම්මෙසු පවත්තමානං තෙ යාථාවතො විභාවෙතුං න සක්කොති, යථා තදඤ්ඤජ්ඣානානි අත්තනො ආරම්මණං. කෙවලං පන ආරබ්භ පවත්තිමත්තමෙවස්ස තත්ථ හොති[Pg.410], තයිදං ආරම්මණභාවෙනාපි නාම විභූතාකාරතාය ඨාතුං අප්පහොන්තං ආරම්මණකරණෙ කිං පහොති. තස්මා තදස්ස අවිභූතකිච්චතං දිස්වා සත්ථා හෙට්ඨා තීසු ඨානෙසු භාවනාකාරං වත්වා තාදිසො ඉධ න ලබ්භතීති දීපෙතුං චතුත්ථාරුප්පදෙසනායං සුත්තෙ භාවනාකාරං පරියායදෙසනත්තා න කථෙසි.

Mặc dù không có sự khác biệt về mặt pháp (tâm sở) và về bản chất là đại hành, thiền vô sắc vẫn an tịnh hơn thiền sắc giới thứ tư về mặt chi phần, do đó nó được gọi là ‘an tịnh giải thoát’. Còn các thiền vô sắc thứ hai v.v..., so với thiền vô sắc thứ nhất v.v..., đã đạt đến trạng thái an tịnh, an tịnh hơn, và an tịnh nhất về mặt chi phần và đối tượng, do sự kết hợp với sự tu tập đặc biệt. Sự tu tập đặc biệt này, bắt đầu từ cận định của sơ thiền, do năng lực vượt qua các pháp cần đoạn trừ tương ứng, mang lại trạng thái an tịnh và vi tế cho mỗi tầng thiền, và đưa đến trạng thái vi tế của các hành còn sót lại ở thiền vô sắc thứ tư. Bởi vì thiền vô sắc thứ tư, do đã đạt đến trạng thái vi tế của các hành còn sót lại, giống như nó không trở thành điều kiện cho sự phát sinh của yếm ly ngay cả đối với một hành giả tu tập minh sát thông thường, sau khi đã trở thành đối tượng của minh sát theo phương pháp minh sát từng pháp một, tương tự như vậy, tự nó, trong khi diễn tiến trên các pháp của thiền vô sắc thứ ba, không thể làm sáng tỏ chúng một cách như thật, giống như các thiền khác (có thể làm sáng tỏ) đối tượng của chúng. Mà chỉ đơn thuần là sự diễn tiến của nó ở đó khi lấy (các pháp ấy) làm đối tượng. Thiền vô sắc thứ tư này, vốn không có khả năng tồn tại với một dạng thức rõ ràng ngay cả khi là đối tượng (của minh sát), thì làm sao có thể có khả năng trong việc lấy (pháp khác) làm đối tượng? Do đó, thấy được chức năng không rõ ràng ấy của nó, bậc Đạo Sư, sau khi đã nói về phương cách tu tập ở ba trường hợp bên dưới, để chỉ ra rằng một phương cách như vậy không thể có được ở đây, đã không trình bày phương cách tu tập trong kinh khi thuyết giảng về thiền vô sắc thứ tư, vì đó là một bài pháp trình bày theo lối ẩn dụ.

යස්මා පන සාරම්මණස්ස ධම්මස්ස ආරම්මණෙ පවත්තිආකාරො අත්ථෙවාති අතිසුඛුමභාවප්පත්තං තං දස්සෙතුං ‘‘තංයෙව ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං සන්තතො මනසි කරොතී’’ති (විභ. 619) විභඞ්ගෙ වුත්තං යථාධම්මසාසනභාවතො, පුබ්බභාගවසෙන වා විභඞ්ගෙ ‘‘සන්තතො මනසි කරොතී’’ති වුත්තං තදා යොගිනො තස්ස විභූතභාවතො. අප්පනාවසෙන පන සුත්තෙ භාවනාකාරො න ගහිතො අවිභූතභාවතො. කම්මට්ඨානං හි කිඤ්චි ආදිතො අවිභූතං හොති, යථා තං? බුද්ධානුස්සතිආදි. කිඤ්චි මජ්ඣෙ, යථා තං? ආනාපානස්සති. කිඤ්චි උභයත්ථ, යථා තං? උපසමානුස්සතිආදි. චතුත්ථාරුප්පකම්මට්ඨානං පන පරියොසානෙ අවිභූතං භාවනාය මත්ථකප්පත්තියං ආරම්මණස්ස අවිභූතභාවතො. තස්මා චතුත්ථාරුප්පෙ ඉමං විසෙසං දස්සෙතුං සත්ථාරා සුත්තෙ භාවනාකාරො න ගහිතො, න සබ්බෙන සබ්බං අභාවතොති නිට්ඨමෙත්ථ ගන්තබ්බං.

Lại nữa, vì phương thức diễn tiến của pháp có đối tượng trong đối tượng là thực sự có, nên để chỉ rõ phương thức ấy đã trở nên vô cùng vi tế, trong bộ Phân Tích đã nói rằng: “vị ấy tác ý một cách liên tục đến chính Vô Sở Hữu Xứ ấy” do vì (bản thể của) giáo pháp là như vậy; hoặc là, trong bộ Phân Tích đã nói “tác ý một cách liên tục” theo phương diện giai đoạn đầu, vì vào lúc ấy đối với hành giả, điều ấy là hiển nhiên. Tuy nhiên, trong Kinh, phương thức tu tập theo phương diện an chỉ đã không được đề cập do vì không hiển nhiên. Thật vậy, có đề mục thiền không hiển nhiên ở lúc ban đầu, ví như niệm Phật, v.v... Có đề mục không hiển nhiên ở giữa, ví như niệm hơi thở. Có đề mục không hiển nhiên ở cả hai nơi, ví như niệm sự an tịnh, v.v... Còn đề mục thiền Vô sắc thứ tư thì không hiển nhiên ở giai đoạn cuối, vì khi sự tu tập đạt đến đỉnh điểm, đối tượng trở nên không hiển nhiên. Do đó, để chỉ rõ điểm đặc biệt này trong thiền Vô sắc thứ tư, bậc Đạo Sư đã không đề cập đến phương thức tu tập trong Kinh; (việc không đề cập này) không phải là do nó hoàn toàn không có. Cần phải đi đến kết luận ở đây là như vậy.

පකිණ්ණකකථාවණ්ණනා

Chú giải về các vấn đề tạp loại

288. අසදිසරූපොති ද්වත්තිංසමහාපුරිසලක්ඛණඅසීතිඅනුබ්‍යඤ්ජනබ්‍යාමප්පභාකෙතුමාලාදීහි රූපගුණෙහි අඤ්ඤෙහි අසාධාරණරූපකායො, සභාවත්ථො වා රූප-සද්දො ‘‘යං ලොකෙ පියරූපං සාතරූප’’න්තිආදීසු (දී. නි. 2.400; ම. නි. 1.133; විභ. 203) විය. තස්මා අසදිසරූපොති අසදිසසභාවො, තෙන දසබලචතුවෙසාරජ්ජාදිගුණවිසෙසසමායොගදීපනතො සත්ථු ධම්මකායසම්පත්තියාපි අසදිසතා දස්සිතා හොති. ඉතීති එවං වුත්තප්පකාරෙන. තස්මින්ති ආරුප්පෙ. පකිණ්ණකකථාපි විඤ්ඤෙය්‍යාති පුබ්බෙ විය අසාධාරණං තත්ථ තත්ථ ඣානෙ පතිනියතමෙව අත්ථං අග්ගහෙත්වා සාධාරණභාවතො තත්ථ තත්ථෙව පකිණ්ණකං විසටං අත්ථං ගහෙත්වා පවත්තා පකිණ්ණකකථාපි විජානිතබ්බා.

288. Về câu "sắc thân vô song" (asadisarūpo): (Ngài là) bậc có sắc thân không chung với các chúng sanh khác nhờ vào các phẩm chất của sắc thân như ba mươi hai tướng đại nhân, tám mươi vẻ đẹp phụ, hào quang một tầm, hào quang trên đỉnh đầu, v.v... Hoặc là, từ "sắc" (rūpa) có nghĩa là bản thể, giống như trong câu "bất cứ thứ gì ở đời là sắc khả ái, sắc khả ý"... Do đó, "sắc thân vô song" có nghĩa là có bản thể vô song. Nhờ vào từ ấy, do vì nó chỉ ra sự hợp thành với các phẩm chất đặc biệt như mười lực, bốn vô sở úy, v.v..., nên tính chất vô song trong sự thành tựu Pháp thân của bậc Đạo Sư cũng được trình bày. "Iti" có nghĩa là "theo cách đã nói như vậy". "Tasmiṃ" là "trong thiền Vô sắc ấy". Về câu "cũng cần phải hiểu về các vấn đề tạp loại": giống như trước đây, không nắm lấy ý nghĩa không chung vốn đã được quy định riêng trong mỗi tầng thiền, do vì có tính chất chung, cũng cần phải biết về các vấn đề tạp loại đã được trình bày bằng cách nắm lấy ý nghĩa tạp loại, lan rộng chỉ trong mỗi tầng thiền ấy.

289. රූපනිමිත්තාතික්කමතොති [Pg.411] කසිණරූපසඞ්ඛාතස්ස පටිභාගනිමිත්තස්ස අතික්කමනතො. ආකාසාතික්කමතොති කසිණුග්ඝාටිමාකාසස්ස අතික්කමනතො. ආකාසෙ පවත්තිතවිඤ්ඤාණාතික්කමතොති පඨමාරුප්පවිඤ්ඤාණස්ස අතික්කමනතො, න දුතියාරුප්පවිඤ්ඤාණාතික්කමනතො. තදතික්කමතො හි තස්සෙව විභාවනං හොති. දුතියාරුප්පවිඤ්ඤාණවිභාවනෙ හි තදෙව අතික්කන්තං සියා, න තස්ස ආරම්මණං, න ච ආරම්මණෙ දොසං දිස්වා අනාරම්මණස්ස විභාවනාතික්කමො යුජ්ජති. පාළියඤ්ච ‘‘විඤ්ඤාණඤ්චායතනං සතො සමාපජ්ජති…පෙ… සතො වුට්ඨහිත්වා තංයෙව විඤ්ඤාණං අභාවෙතී’’ති වුත්තං, න වුත්තං ‘‘තංයෙව විඤ්ඤාණඤ්චායතනං අභාවෙතී’’ති, ‘‘තංයෙව අභාවෙතී’’ති වා. ‘‘අනන්තං විඤ්ඤාණන්ති විඤ්ඤාණඤ්චායතනං උපසම්පජ්ජා’’ති එත්ථ පන ද්වයං වුත්තං ආරම්මණඤ්ච විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණඤ්චායතනඤ්ච. තස්මිං ද්වයෙ යෙන කෙනචි, යතො වා වුට්ඨිතො, තෙනෙව පධානනිද්දිට්ඨෙන තං-සද්දස්ස සම්බන්ධෙ ආපන්නෙ ‘‘අයඤ්ච ආරම්මණාතික්කමභාවනා’’ති විඤ්ඤාණඤ්චායතනස්ස නිවත්තනත්ථං විඤ්ඤාණවචනං. තස්මා පඨමාරුප්පවිඤ්ඤාණස්සෙව අභාවනාතික්කමො වුත්තො.

289. "Vượt qua sắc tướng" nghĩa là do vượt qua quang tướng được gọi là sắc biến xứ. "Vượt qua hư không" nghĩa là do vượt qua hư không vốn là sự loại bỏ biến xứ. "Vượt qua thức sanh khởi trong hư không" nghĩa là do vượt qua thức của thiền Vô sắc thứ nhất, chứ không phải do vượt qua thức của thiền Vô sắc thứ hai. Thật vậy, do vượt qua thức ấy, chính thức ấy bị làm cho biến mất. Vì nếu làm cho thức của thiền Vô sắc thứ hai biến mất, thì chỉ chính thức ấy bị vượt qua, chứ không phải đối tượng của nó. Hơn nữa, việc vượt qua bằng cách làm cho biến mất pháp có đối tượng sau khi thấy sự nguy hại trong đối tượng là không hợp lý. Và trong Pāḷi, đã nói rằng: "vị ấy nhập Thức Vô Biên Xứ một cách chánh niệm... sau khi xuất ra một cách chánh niệm, vị ấy không tu tập chính thức ấy", chứ không nói rằng "vị ấy không tu tập chính Thức Vô Biên Xứ ấy" hay "vị ấy không tu tập chính nó". Tuy nhiên, trong câu "đạt và trú vào Thức Vô Biên Xứ với ý niệm 'thức là vô biên'", cả hai điều đã được nói đến: đối tượng là thức, và tầng thiền Thức Vô Biên Xứ. Trong hai điều ấy, khi từ "ấy" (taṃ) có liên hệ với một trong hai, hoặc khi nó có liên hệ chỉ với chính Thức Vô Biên Xứ được chỉ định là chính yếu, từ đó vị ấy đã xuất ra, và vì "đây là sự tu tập vượt qua đối tượng", nên việc nói đến "thức" là để loại trừ (chính tầng thiền) Thức Vô Biên Xứ. Do đó, sự vượt qua bằng cách không tu tập được nói đến chỉ là đối với thức của thiền Vô sắc thứ nhất mà thôi.

290. එවං සන්තෙපීති අඞ්ගාතික්කමෙ අසතිපි. සුප්පණීතතරාති සුට්ඨු පණීතතරා, සුන්දරා පණීතතරා චාති වා අත්ථො. සතිපි චතුන්නං පාසාදතලානං, සාටිකානඤ්ච තබ්භාවතො, පමාණතො ච සමභාවෙ උපරූපරි පන කාමගුණානං, සුඛසම්ඵස්සාදීනඤ්ච විසෙසෙන පණීතතරාදිභාවො විය එතාසං චතුන්නං සමාපත්තීනං ආරුප්පභාවතො, අඞ්ගතො ච සතිපි සමභාවෙ භාවනාවිසෙසසිද්ධො පන සාතිසයො උපරූපරි පණීතතරාදිභාවොති ඉමමත්ථං දස්සෙති ‘‘යථා හී’’තිආදිනා.

290. "Mặc dù là như vậy" nghĩa là mặc dù không có sự vượt qua về chi thiền. "Thanh cao hơn" có nghĩa là rất thanh cao hơn, hoặc là tốt đẹp và thanh cao hơn. Giống như mặc dù bốn tầng lầu là ngang bằng nhau về phương diện là tầng lầu và về kích thước, nhưng ở các tầng trên lại có sự thanh cao hơn, v.v... do sự đặc biệt của các dục trưởng dưỡng và các xúc lạc, v.v...; tương tự như vậy, mặc dù bốn thiền chứng này là ngang bằng nhau về phương diện là thiền Vô sắc và về chi thiền, nhưng vẫn có sự thanh cao hơn, v.v... ở các tầng trên một cách vượt trội, vốn được thành tựu do sự đặc biệt trong tu tập. Ngài chỉ ra ý nghĩa này bằng câu "ví như", v.v...

291. නිස්සිතොති නිස්සාය ඨිතො. දුට්ඨිතාති න සම්මා ඨිතා, දුක්ඛං වා ඨිතා. තන්නිස්සිතන්ති තෙන නිස්සිතං, ඨානන්ති අත්ථො. තන්නිස්සිතන්ති වා තං මණ්ඩපලග්ගං පුරිසං නිස්සාය ඨිතං පුරිසන්ති අත්ථො. මණ්ඩපලග්ගඤ්හි අනිස්සාය තෙන විනාභූතෙ විවිත්තෙ බහි ඔකාසෙ ඨානං විය ආකාසලග්ගවිඤ්ඤාණස්ස විවෙකෙ තදපගමෙ තතියාරුප්පස්ස ඨානන්ති.

291. "Nương tựa" (nissito) nghĩa là đã nương tựa mà đứng. "Đứng không vững" (duṭṭhitā) nghĩa là đứng không vững vàng, hoặc là đứng một cách khó khăn. "Nơi người ấy nương tựa" (tannissitaṃ) có nghĩa là nơi được người ấy nương tựa. Hoặc là, "nơi người ấy nương tựa" có nghĩa là người đang đứng nương tựa vào người kia đang bám vào mái hiên. Thật vậy, giống như việc đứng ở một nơi bên ngoài, vắng lặng, tách rời khỏi người ấy, mà không nương tựa vào người đang bám vào mái hiên; tương tự như vậy, sự tồn tại của thiền Vô sắc thứ ba là ở trong sự vắng lặng, tức sự vắng mặt của thức ấy, thức vốn dĩ bám vào hư không.

292. ආරම්මණං [Pg.412] කරොතෙව, අඤ්ඤාභාවෙන තං ඉදන්ති ‘‘ආසන්නවිඤ්ඤාණඤ්චායතනපච්චත්ථිකරූපාසන්නාකාසාරම්මණවිඤ්ඤාණාපගමාරම්මණං, නො ච සන්ත’’න්ති ච දිට්ඨාදීනවම්පි තං ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං ඉදං නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනජ්ඣානං අඤ්ඤස්ස තාදිසස්ස ආරම්මණභාවයොග්‍යස්ස අභාවෙන අලාභෙන ආරම්මණං කරොති එව. ‘‘සබ්බදිසම්පති’’න්ති ඉදං ජනස්ස අගතිකභාවදස්සනත්ථං වුත්තං. වුත්තින්ති ජීවිකං. වත්තතීති ජීවති.

292. Mặc dù đã thấy sự nguy hại trong Vô Sở Hữu Xứ ấy, vốn có đối tượng là sự vắng mặt của thức (thức này có đối tượng là hư không gần với sắc, và là kẻ thù của Thức Vô Biên Xứ cận kề), và (Vô Sở Hữu Xứ) cũng không phải là an tịnh, nhưng thiền Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ này, do không có, do không đạt được một pháp nào khác tương tự thích hợp làm đối tượng, nên vẫn lấy (Vô Sở Hữu Xứ) làm đối tượng. Câu "đi khắp mọi phương" (sabbadisampatiṃ) này được nói ra để chỉ rõ rằng dân chúng không có nơi nào để đi. "Vuttiṃ" nghĩa là sinh kế. "Vattati" nghĩa là sống.

293. ආරුළ්හොතිආදීසු අයං සඞ්ඛෙපත්ථො – යථා කොචි පුරිසො අනෙකපොරිසං දීඝනිස්සෙණිං ආරුළ්හො තස්ස උපරිමපදෙ ඨිතො තස්සා නිස්සෙණියා බාහුමෙව ඔලුබ්භති අඤ්ඤස්ස අලාභතො, යථා ච පංසුපබ්බතස්ස, මිස්සකපබ්බතස්ස වා අග්ගකොටිං ආරුළ්හො තස්ස මත්ථකමෙව ඔලුබ්භති, යථා ච ගිරිං සිලාපබ්බතං ආරුළ්හො පරිප්ඵන්දමානො අඤ්ඤාභාවතො අත්තනො ජණ්ණුකමෙව ඔලුබ්භති, තථා එතං චතුත්ථාරුප්පජ්ඣානං තං තතියාරුප්පං ඔලුබ්භිත්වා පවත්තතීති. යං පනෙත්ථ අත්ථතො අවිභත්තං, තං උත්තානමෙව.

293. Trong các đoạn bắt đầu bằng āruḷho, đây là ý nghĩa tóm tắt: Ví như một người nào đó leo lên một chiếc thang dài nhiều tầm người, khi đã đứng ở bậc trên cùng, do không có chỗ vịn nào khác, người ấy phải vịn vào chính thành thang; và ví như người đã leo lên đến đỉnh chóp của một ngọn núi đất, hoặc một ngọn núi đất đá hỗn hợp, người ấy phải vịn vào chính đỉnh núi ấy; và ví như người đã leo lên một ngọn núi đá, trong lúc run rẩy, do không có vật gì khác, người ấy phải vịn vào chính đầu gối của mình; cũng vậy, thiền Vô Sắc thứ tư này sanh khởi bằng cách nương tựa vào thiền Vô Sắc thứ ba ấy. Bất cứ điều gì ở đây không được phân tích về mặt ý nghĩa, điều đó tự nó đã rõ ràng.

ආරුප්පනිද්දෙසවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần Chú Giải về Trình Bày Thiền Vô Sắc đã hoàn tất.

ඉති දසමපරිච්ඡෙදවණ්ණනා.

Như vậy là phần Chú Giải Chương Thứ Mười.

11. සමාධිනිද්දෙසවණ්ණනා

11. Chú Giải Trình Bày về Định

ආහාරෙපටික්කූලභාවනාවණ්ණනා

Chú Giải về Sự Tu Tập Quán Niệm Sự Ghê Tởm trong Vật Thực

294. උද්දෙසො [Pg.413] නාම නිද්දෙසත්ථො මුදුමජ්ඣිමපඤ්ඤාබාහුල්ලතො, ආගතො ච භාරො අවස්සං වහිතබ්බොති ආහ ‘‘එකා සඤ්ඤාති එවං උද්දිට්ඨාය ආහාරෙ පටික්කූලසඤ්ඤාය භාවනානිද්දෙසො අනුප්පත්තො’’ති. තත්ථායං සඤ්ඤා-සද්දො ‘‘රූපසඤ්ඤා සද්දසඤ්ඤා’’තිආදීසු (මහානි. 14) සඤ්ජානනලක්ඛණෙ ධම්මෙ ආගතො, ‘‘අනිච්චසඤ්ඤා දුක්ඛසඤ්ඤා’’තිආදීසු විපස්සනායං ආගතො, ‘‘උද්ධුමාතකසඤ්ඤාති වා සොපාකරූපසඤ්ඤාති වා ඉමෙ ධම්මා එකත්ථා උදාහු නානත්ථා’’තිආදීසු සමථෙ ආගතො. ඉධ පන සමථස්ස පරිකම්මෙ දට්ඨබ්බො. ආහාරෙ හි පටික්කූලාකාරග්ගහණං, තප්පභාවිතං වා උපචාරජ්ඣානං ඉධ ‘‘ආහාරෙ පටික්කූලසඤ්ඤා’’ති අධිප්පෙතං. තත්ථ යස්මිං ආහාරෙ පටික්කූලසඤ්ඤා භාවෙතබ්බා, තත්ථ නිබ්බෙදවිරාගුප්පාදනාය තප්පසඞ්ගෙන සබ්බම්පි ආහාරං කිච්චප්පභෙදාදීනවොපම්මෙහි විභාවෙතුං ‘‘ආහරතීති ආහාරො’’තිආදි ආරද්ධං.

294. Phần đề mục (uddesa) có mục đích là để diễn giải (niddesa) do có nhiều người trí tuệ bậc trung và bậc hạ. Và gánh nặng đã đến thì chắc chắn phải được mang vác, vì vậy ngài đã nói: “Phần trình bày về sự tu tập tưởng ghê tởm trong vật thực, đã được nêu ra như là ‘một tưởng,’ nay đã đến lúc trình bày.” Trong đó, từ saññā (tưởng) này, trong các đoạn như rūpasaññā saddasaññā (sắc tưởng, thanh tưởng), được dùng cho pháp có đặc tính là tri nhận (sañjānana); trong các đoạn như aniccasaññā dukkhasaññā (vô thường tưởng, khổ tưởng), nó được dùng trong pháp quán (vipassanā); trong các đoạn như uddhumātakasaññāti vā sopākarūpasaññāti vā ime dhammā ekatthā udāhu nānatthā (tưởng tử thi sình trương hay tưởng hình sắc của người hạ tiện, các pháp này có một nghĩa hay có nhiều nghĩa khác nhau?), nó được dùng trong pháp chỉ (samatha). Còn ở đây, nên hiểu nó trong giai đoạn chuẩn bị (parikamma) của pháp chỉ. Thật vậy, ở đây, sự nắm bắt tướng trạng ghê tởm trong vật thực, hoặc cận định được tu tập từ đó, được hiểu là ‘tưởng ghê tởm trong vật thực’. Trong đó, đối với vật thực nào mà tưởng ghê tởm cần được tu tập, để làm sanh khởi sự nhàm chán và ly tham, liên quan đến vật thực ấy, để làm sáng tỏ tất cả vật thực bằng các phương diện như phận sự, sự đa dạng, sự nguy hại và các ví dụ, đoạn văn bắt đầu bằng āharatīti āhāro (nó mang lại, nên gọi là vật thực) đã được bắt đầu.

තත්ථ ආහරතීති ආහාරපච්චයසඞ්ඛාතෙන උප්පත්තියා, ඨිතියා වා පච්චයභාවෙන අත්තනො ඵලං ආනෙති නිබ්බත්තෙති පවත්තෙති චාති අත්ථො. කබළං කරීයතීති කබළීකාරො, වත්ථුවසෙන චෙතං වුත්තං, ලක්ඛණතො පන ඔජාලක්ඛණො වෙදිතබ්බො, කබළීකාරො ච සො යථාවුත්තෙනත්ථෙන ආහාරො චාති කබළීකාරාහාරො. එස නයො සෙසෙසුපි. ඵුසතීති ඵස්සො. අයං හි අරූපධම්මොපි සමානො ආරම්මණෙ ඵුසනාකාරෙනෙව පවත්තති. තථා හි සො ඵුසනලක්ඛණොති වුච්චති. චෙතයතීති චෙතනා, අත්තනො සම්පයුත්තධම්මෙහි සද්ධිං ආරම්මණෙ අභිසන්දහතීති අත්ථො, මනොසන්නිස්සිතා චෙතනා මනොසඤ්චෙතනා. උපපත්තිපරිකප්පනවසෙන විජානාතීති විඤ්ඤාණං. එවමෙත්ථ සාමඤ්ඤත්ථතො, විසෙසත්ථතො ච ආහාරා වෙදිතබ්බා. කස්මා පනෙතෙ චත්තාරොව වුත්තා, අඤ්ඤෙ ධම්මා කිං අත්තනො ඵලස්ස පච්චයා න හොන්තීති? නො න හොන්ති, ඉමෙ පන තථා ච හොන්ති [Pg.414] අඤ්ඤථා චාති සමානෙපි පච්චයභාවෙ අතිරෙකපච්චයා හොන්ති, තස්මා ආහාරාති වුච්චන්ති.

Trong đó, āharati (nó mang lại) có nghĩa là: nó mang lại (āneti), nó làm sanh khởi (nibbatteti), và nó duy trì (pavattetī) quả của chính nó bằng cách làm duyên cho sự sanh khởi hoặc sự tồn tại, được gọi là vật thực duyên (āhārapaccaya). Kabaḷaṃ karīyati (được làm thành miếng), do đó gọi là kabaḷīkāra (đoàn thực). Điều này được nói theo phương diện vật chất (vatthu). Nhưng theo phương diện đặc tính (lakkhaṇa), nên hiểu đó là vật thực có đặc tính là dưỡng tố (ojā). Nó là kabaḷīkāra (đoàn thực) và nó cũng là āhāra (vật thực) theo ý nghĩa đã nói, do đó gọi là kabaḷīkārāhāra (đoàn thực). Phương pháp này cũng áp dụng cho các loại còn lại. Phusati (nó xúc chạm), do đó gọi là phassa (xúc). Thật vậy, pháp này dù là pháp vô sắc, vẫn sanh khởi theo cách thức xúc chạm đối tượng. Do đó, nó được gọi là có đặc tính xúc chạm. Cetayati (nó tác ý), do đó gọi là cetanā (tư). Nghĩa là nó hướng đến đối tượng cùng với các pháp tương ưng của nó. Tư nương vào ý được gọi là ý tư (manosañcetanā). Vijānāti (nó nhận biết) theo phương diện sanh khởi và tưởng tượng, do đó gọi là viññāṇa (thức). Như vậy, ở đây, các loại vật thực nên được hiểu theo nghĩa tổng quát và nghĩa đặc biệt. Nhưng tại sao chỉ có bốn loại này được nói đến? Phải chăng các pháp khác không làm duyên cho quả của chúng? Không phải là không. Nhưng những pháp này vừa làm duyên theo cách đó, vừa theo cách khác, nên dù cùng là duyên, chúng vẫn là những duyên ưu việt hơn. Do đó, chúng được gọi là vật thực (āhāra).

කථං? එතෙසු හි පඨමො සයං යස්මිං කලාපෙ තප්පරියාපන්නානං යථාරහං පච්චයො හොන්තොව ඔජට්ඨමකං රූපං ආහරති, දුතියො තිස්සො වෙදනා ආහරති, තතියො තීසු භවෙසු පටිසන්ධිං ආහරති, චතුත්ථො පටිසන්ධික්ඛණෙ නාමරූපං ආහරති. තෙනාහ ‘‘කබළීකාරාහාරො’’තිආදි. එත්ථ ච කම්මජාදිභෙදභින්නා ඔජා සති පච්චයලාභෙ ද්වෙ තිස්සො පවෙණියො ඝටෙන්තී ඔජට්ඨමකරූපං ආහරති, සුඛවෙදනීයාදිභෙදභින්නො ඵස්සාහාරො යථාරහං තිස්සො වෙදනා ආහරති, පුඤ්ඤාභිසඞ්ඛාරාදිභෙදභින්නො මනොසඤ්චෙතනාහාරො කාමභවාදීසු තීසු භවෙසු යථාරහං සවිඤ්ඤාණං, අවිඤ්ඤාණඤ්ච පටිසන්ධිං ආහරති, විඤ්ඤාණාහාරො යථාපච්චයං පටිසන්ධික්ඛණෙ නාමං රූපං, නාමරූපඤ්ච ආහරතීති දට්ඨබ්බං. අථ වා උපත්ථම්භකට්ඨෙන ඉමෙ එව ධම්මා ආහාරාති වුත්තා. යථා හි කබළීකාරාහාරො රූපකායස්ස උපත්ථම්භකට්ඨෙන පච්චයො, එවං අරූපිනො ආහාරා සම්පයුත්තධම්මානං. තථා හි වුත්තං ‘‘කබළීකාරො ආහාරො ඉමස්ස කායස්ස ආහාරපච්චයෙන පච්චයො, අරූපිනො ආහාරා සම්පයුත්තකානං ධම්මානං තංසමුට්ඨානානඤ්ච රූපානං ආහාරපච්චයෙන පච්චයො’’ති (පට්ඨා. 1.1.15). අපරො නයො – අජ්ඣත්තිකසන්තතියා විසෙසපච්චයත්තා කබළීකාරාහාරො, ඵස්සාදයො ච තයො ධම්මා ආහාරාති වුත්තා. විසෙසපච්චයො හි කබළීකාරාහාරභක්ඛානං සත්තානං රූපකායස්ස කබළීකාරාහාරො, නාමකායෙ වෙදනාය ඵස්සො, විඤ්ඤාණස්ස මනොසඤ්චෙතනා, නාමරූපස්ස විඤ්ඤාණං. යථාහ ‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, අයං කායො ආහාරට්ඨිතිකො, ආහාරං පටිච්ච තිට්ඨති, අනාහාරො නො තිට්ඨති (සං. නි. 5.183). තථා ඵස්සපච්චයා වෙදනා, සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමරූප’’න්ති (උදා. 1; මහාව. 1; නෙත්ති. 24).

Như thế nào? Trong các loại này, loại thứ nhất, trong khi tự nó là duyên tùy theo mức độ thích hợp cho các pháp thuộc cùng một tổng hợp sắc, đã mang lại sắc bát phần lấy dưỡng tố làm thứ tám; loại thứ hai mang lại ba loại thọ; loại thứ ba mang lại sự tái sanh trong ba cõi hữu; loại thứ tư mang lại danh-sắc vào sát-na tái sanh. Do đó, ngài đã nói: “Đoàn thực,” v.v. Và ở đây, dưỡng tố, được phân biệt do nghiệp sanh v.v., khi có được các duyên, đã kết nối hai hoặc ba dòng tương tục và mang lại sắc bát phần lấy dưỡng tố làm thứ tám; xúc thực, được phân biệt do tương ưng với lạc thọ v.v., đã mang lại ba loại thọ tùy theo mức độ thích hợp; ý tư thực, được phân biệt do là phước hành v.v., đã mang lại sự tái sanh có thức và không có thức trong ba cõi hữu như dục hữu v.v., tùy theo mức độ thích hợp; thức thực, tùy theo duyên, đã mang lại danh, sắc, và danh-sắc vào sát-na tái sanh. Cần phải hiểu như vậy. Hoặc là, chính những pháp này được gọi là ‘vật thực’ vì chúng có ý nghĩa là nâng đỡ. Ví như đoàn thực là duyên cho sắc thân theo nghĩa nâng đỡ, cũng vậy, các vật thực vô sắc là duyên cho các pháp tương ưng của chúng. Thật vậy, đã được nói rằng: “Đoàn thực là duyên cho thân này bằng vật thực duyên. Các vật thực vô sắc là duyên cho các pháp tương ưng và cho các sắc do chúng sanh khởi bằng vật thực duyên.” Một phương pháp khác: Đoàn thực và ba pháp xúc v.v. được gọi là ‘vật thực’ vì chúng là duyên đặc biệt cho dòng tương tục bên trong. Thật vậy, đoàn thực là duyên đặc biệt cho sắc thân của các chúng sanh ăn đoàn thực. Trong danh thân, xúc là duyên đặc biệt cho thọ, ý tư cho thức, và thức cho danh-sắc. Như đã được nói: “Này các Tỳ khưu, ví như thân này tồn tại nhờ vật thực, nương vào vật thực mà tồn tại, không có vật thực thì không tồn tại. Cũng vậy, thọ sanh khởi do duyên xúc, thức sanh khởi do duyên hành, danh-sắc sanh khởi do duyên thức.”

කබළීකාරාහාරෙති කබළීකාරෙ ආහාරෙ නිකන්ති තණ්හා, තං භයං අනත්ථාවහතො. ගධිතස්ස හි ආහාරපරිභොගො අනත්ථාය හොති. හෙතුඅත්ථෙ භුම්මං. එවං සෙසෙසු. නිකන්තීති නිකාමනා ඡන්දරාගො[Pg.415]. භායති එතස්මාති භයං, නිකන්ති එව භයං නිකන්තිභයං. කබළීකාරාහාරහෙතු ඉමෙසං සත්තානං ඡන්දරාගො භයං භයානකං දිට්ඨධම්මිකාදිභෙදස්ස අනත්ථස්ස සකලස්සාපි වට්ටදුක්ඛස්ස හෙතුභාවතො. තෙනෙවාහ ‘‘කබළීකාරෙ චෙ, භික්ඛවෙ, ආහාරෙ අත්ථි රාගො, අත්ථි නන්දී, අත්ථි තණ්හා, පතිට්ඨිතං තත්ථ විඤ්ඤාණං විරුළ්හ’’න්තිආදි (සං. නි. 2.64; කථා. 296; මහානි. 7). උපගමනං අප්පහීනවිපල්ලාසස්ස ආරම්මණෙන සමොධානං සඞ්ගති සුඛවෙදනීයාදිඵස්සුප්පත්ති භයං භයානකං තීහි දුක්ඛතාහි අපරිමුච්චනතො. තෙනාහ ‘‘සුඛවෙදනීයං, භික්ඛවෙ, ඵස්සං පටිච්ච උප්පජ්ජති සුඛා වෙදනා (සං. නි. 4.129), තස්ස වෙදනාපච්චයා තණ්හා…පෙ… දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොතී’’ති (උදා. 1). තත්ථ තත්ථ භවෙ උපපජ්ජති එතෙනාති උපපත්ති, උපපජ්ජනං වා උපපත්ති, ඛිපනං භයං භයානකං උපපත්තිමූලකෙහි බ්‍යසනෙහි අපරිමුත්තතො. තෙනාහ ‘‘අවිද්වා, භික්ඛවෙ, පුරිසපුග්ගලො පුඤ්ඤඤ්චෙ සඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති, පුඤ්ඤුපගං භවති විඤ්ඤාණං. අපුඤ්ඤඤ්චෙ සඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති, අපුඤ්ඤුපගං භවති විඤ්ඤාණ’’න්තිආදි (සං. නි. 2.51). පටිසන්ධීති භවන්තරාදීහි පටිසන්ධානං, තං භයං භයානකං පටිසන්ධිනිමිත්තෙහි දුක්ඛෙහි අවිමුච්චනතො. තෙනාහ ‘‘විඤ්ඤාණෙ චෙ, භික්ඛවෙ, ආහාරෙ අත්ථි රාගො, අත්ථි නන්දී, අත්ථි තණ්හා, පතිට්ඨිතං තත්ථ විඤ්ඤාණං විරුළ්හ’’න්තිආදි (සං. නි. 2.64).

Trong câu "Kabaḷīkārāhāreti": trong đoàn thực, sự ưa thích (nikanti) chính là ái (taṇhā). Cái đó là sự đáng sợ vì nó mang lại điều bất lợi. Thật vậy, đối với người tham đắm, việc tiêu thụ vật thực dẫn đến điều bất lợi. Ở đây, cách dùng ở vị trí cách có nghĩa là nguyên nhân. Tương tự trong các trường hợp còn lại. "Nikanti" có nghĩa là sự ham muốn, dục tham. Người ta sợ hãi điều này, vì thế nó được gọi là sự đáng sợ; chính sự ưa thích là sự đáng sợ, nên gọi là nỗi sợ về sự ưa thích. Do nhân là đoàn thực, đối với các chúng sanh này, dục tham là sự đáng sợ, là điều kinh khủng, vì nó là nguyên nhân của điều bất lợi được phân loại như trong hiện tại v.v... và của toàn bộ khổ luân hồi. Chính vì thế, Ngài đã nói: "Này các Tỳ khưu, nếu có tham, có hỷ, có ái trong đoàn thực, thì thức được an trú và tăng trưởng ở đó" v.v... Sự tiếp cận, đối với người chưa đoạn trừ các điên đảo, là sự gặp gỡ, sự hội ngộ với đối tượng, sự phát sanh của xúc được cảm thọ là lạc v.v... là sự đáng sợ, là điều kinh khủng, vì không thoát khỏi ba loại khổ. Vì thế, Ngài đã nói: "Này các Tỳ khưu, do duyên xúc được cảm thọ là lạc, lạc thọ sanh khởi, đối với người ấy, do duyên thọ nên có ái... toàn bộ khối khổ này tập khởi". Do cái này mà chúng sanh sanh khởi trong các cõi hữu khác nhau, nên gọi là sự tái sanh, hoặc sự sanh khởi là sự tái sanh. Sự ném vào là sự đáng sợ, là điều kinh khủng, vì không thoát khỏi các tai họa có gốc rễ từ sự tái sanh. Vì thế, Ngài đã nói: "Này các Tỳ khưu, người vô trí, nếu tạo tác phước hành, thì thức đi đến cõi phước. Nếu tạo tác phi phước hành, thì thức đi đến cõi phi phước" v.v... Sự nối liền là sự nối kết với các đời sống khác. Điều đó là sự đáng sợ, là điều kinh khủng, vì không thoát khỏi các khổ đau do các tướng tái sanh làm nhân. Vì thế, Ngài đã nói: "Này các Tỳ khưu, nếu có tham, có hỷ, có ái trong thức thực, thì thức được an trú và tăng trưởng ở đó" v.v...

පුත්තමංසූපමෙන ඔවාදෙන දීපෙතබ්බො නිච්ඡන්දරාගපරිභොගාය. එවං හි තත්ථ නිකන්තිභයං න හොති. නිච්චම්මා ගාවී යං යං ඨානං උපගච්ඡති, තත්ථ තත්ථෙව නං පාණිනො ඛාදන්තියෙව. එවං ඵස්සෙ සති වෙදනා උප්පජ්ජති, වෙදනා ච දුක්ඛසල්ලාදිතො දට්ඨබ්බාති ඵස්සෙ ආදීනවං පස්සන්තස්ස උපගමනභයං න හොතීති ආහ ‘‘ඵස්සාහාරො නිච්චම්මගාවූපමෙන දීපෙතබ්බො’’ති. එකාදසහි අග්ගීහි සබ්බසො ආදිත්තා භවා අඞ්ගාරකාසුසදිසාති පස්සතො උපපත්තිභයං න හොතීති ආහ ‘‘මනොසඤ්චෙතනාහාරො අඞ්ගාරකාසූපමෙන දීපෙතබ්බො’’ති. චොරසදිසං විඤ්ඤාණං අනත්ථපාතතො, පහාරසදිසී වෙදනා දුරධිවාසතොති සම්මදෙව පස්සතො පටිසන්ධිභයං න හොතීති ආහ ‘‘විඤ්ඤාණාහාරො සත්තිසතූපමෙන දීපෙතබ්බො’’ති.

Cần được giải thích bằng lời giáo huấn với ví dụ thịt con để có sự tiêu thụ không có dục tham. Thật vậy, khi ấy, nỗi sợ về sự ưa thích không sanh khởi ở đó. Con bò bị lột da đi đến nơi nào, ngay tại nơi đó các sinh vật ăn thịt nó. Tương tự như vậy, khi có xúc, thọ sanh khởi. Và thọ cần được thấy như là khổ, mũi tên v.v... Đối với người thấy sự nguy hiểm trong xúc, nỗi sợ về sự tiếp cận không sanh khởi. Vì thế, Ngài nói: "Xúc thực cần được giải thích bằng ví dụ con bò bị lột da". Các cõi hữu hoàn toàn bốc cháy bởi mười một ngọn lửa giống như hố than hừng. Đối với người thấy như vậy, nỗi sợ về sự tái sanh không sanh khởi. Vì thế, Ngài nói: "Tư niệm thực cần được giải thích bằng ví dụ hố than hừng". Thức giống như tên trộm vì nó rơi vào điều bất lợi. Thọ giống như nhát đâm vì khó kham nhẫn. Đối với người thấy đúng đắn như vậy, nỗi sợ về sự nối liền không sanh khởi. Vì thế, Ngài nói: "Thức thực cần được giải thích bằng ví dụ trăm ngọn giáo".

එවං [Pg.416] කිච්චාදිමුඛෙන ආහාරෙසු ආදීනවං විභාවෙත්වා ඉදානි තත්ථ යථාධිප්පෙතං ආහාරං නිද්ධාරෙත්වා පටික්කූලතො මනසිකාරවිධිං දස්සෙතුං ‘‘ඉමෙසු පනා’’තිආදි වුත්තං. උපාදායරූපනිද්දෙසෙපි ‘‘කබළීකාරො ආහාරො’’ති (ධ. ස. 595) ආගතත්තා තතො විසෙසෙන්තො ‘‘අසිතපීතඛායිතසායිතප්පභෙදො’’ති ආහ, භූතකථනං වා එතං. තත්ථ අසිතපීතඛායිතසායිතප්පභෙදොති අසිතබ්බපාතබ්බඛායිතබ්බසායිතබ්බවිභාගො කාලභෙදවචනිච්ඡාය අභාවතො යථා ‘‘දුද්ධ’’න්ති. කබළීකාරො ආහාරො වාති අවධාරණං යථා ඵස්සාහාරාදිනිවත්තනං, එවං ඔජාහාරනිවත්තනම්පි දට්ඨබ්බං. සවත්ථුකො එව හි ආහාරො ඉධ කම්මට්ඨානභූතො, තෙන ආහරීයතීති ආහාරොති එවමෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො. ආහරතීති ආහාරොති අයං පනත්ථො නිබ්බත්තිතඔජාවසෙන වෙදිතබ්බො. ඉමස්මිං අත්ථෙති ඉමස්මිං කම්මට්ඨානසඞ්ඛාතෙ අත්ථෙ. උප්පන්නා සඤ්ඤාති සඤ්ඤාසීසෙන භාවනං වදති. තථා හි වක්ඛති ‘‘පටික්කූලාකාරග්ගහණවසෙන පනා’’තිආදි (විසුද්ධි. 1.305).

Sau khi đã làm rõ sự nguy hiểm trong các loại vật thực theo phương diện phận sự v.v..., bây giờ, để chỉ ra phương pháp tác ý về sự ghê tởm, sau khi đã xác định loại vật thực được nhắm đến trong số đó, câu "imesu panā" v.v... đã được nói. Ngay cả trong phần giải thích về sắc y sinh, vì đã có câu "đoàn thực là vật thực", để làm cho nó khác biệt với điều đó, Ngài đã nói "có sự phân biệt là đồ ăn, đồ uống, đồ nhai, đồ nếm", hoặc đây là một lời nói đúng sự thật. Trong đó, "có sự phân biệt là đồ ăn, đồ uống, đồ nhai, đồ nếm" có nghĩa là sự phân chia thành cái phải được ăn, cái phải được uống, cái phải được nhai, cái phải được nếm, vì không có ý muốn nói đến sự khác biệt về thời gian, giống như trong từ "duddhaṃ". Sự nhấn mạnh trong câu "chỉ có đoàn thực là vật thực" cần được hiểu là để loại trừ xúc thực v.v..., tương tự như vậy, cũng cần hiểu là để loại trừ vật thực là dưỡng tố. Thật vậy, ở đây, chỉ có vật thực có vật cơ sở mới là đối tượng thiền. Do đó, "nó được mang đến", vì thế nó là "vật thực". Ý nghĩa này cần được hiểu như vậy. Còn ý nghĩa này "nó mang lại", vì thế nó là "vật thực", cần được hiểu theo nghĩa dưỡng tố được tạo ra. Trong câu "imasmiṃ atthe": trong ý nghĩa này, tức là trong đối tượng thiền này. "Tưởng đã sanh khởi" nói về sự tu tập với tưởng là chính. Thật vậy, sẽ được nói rằng: "Do cách nắm bắt tướng trạng ghê tởm..." v.v...

කම්මට්ඨානං උග්ගහෙත්වාති කම්මට්ඨානං පරියත්තිධම්මතො, අත්ථතො ච සුග්ගහිතං සුමනසිකතං සූපධාරිතං කත්වා. තෙනාහ ‘‘උග්ගහතො එකපදම්පි අවිරජ්ඣන්තෙනා’’ති. තත්ථ උග්ගහතොති ආචරියුග්ගහතො. එකපදම්පීති එකම්පි පදං, එකකොට්ඨාසම්පි වා, පදෙසමත්තම්පීති අත්ථො. දසහාකාරෙහීති කස්මා වුත්තං, නනු අන්තිමජීවිකාභාවතො, පිණ්ඩපාතස්ස අලාභලාභෙසු පරිතස්සනගෙධාදිසමුප්පත්තිතො, භුත්තස්ස සම්මදජනනතො, කිමිකුලසංවද්ධනතොති එවමාදීහිපි ආකාරෙහි ආහාරෙ පටික්කූලතා පච්චවෙක්ඛිතබ්බා? වුත්තං හෙතං ‘‘අන්තමිදං, භික්ඛවෙ, ජීවිකානං යදිදං පිණ්ඩොල්‍යං, අභිසාපොයං, භික්ඛවෙ, ලොකස්මිං ‘පිණ්ඩොලො විචරසි පත්තපාණී’’’ති (සං. නි. 3.80), ‘‘අලද්ධා ච පිණ්ඩපාතං පරිතස්සති, ලද්ධා ච පිණ්ඩපාතං ගධිතො මුච්ඡිතො අජ්ඣොසන්නො අනාදීනවදස්සාවී අනිස්සරණපඤ්ඤො පරිභුඤ්ජතී’’ති (අ. නි. 3.124), ‘‘භුත්තො ච ආහාරො කස්සචි කදාචි මරණං වා මරණමත්තං වා දුක්ඛං ආවහති, උක්කොචකාදයො, තක්කොටකාදයො ච ද්වත්තිංස ද්වත්තිංස කුලප්පභෙදා කිමයො ච නං උපනිස්සාය ජීවන්තී’’ති.

"Sau khi đã học đề mục thiền" có nghĩa là sau khi đã học thuộc lòng, tác ý đúng đắn, và ghi nhớ kỹ đề mục thiền cả về phương diện pháp học và ý nghĩa. Vì thế, Ngài nói: "không sai sót dù chỉ một từ so với những gì đã học". Trong đó, "so với những gì đã học" có nghĩa là so với những gì đã học từ vị thầy. "Dù chỉ một từ" có nghĩa là dù chỉ một từ, hoặc một phần, hoặc một chút. Tại sao lại nói "bằng mười phương diện"? Chẳng phải sự ghê tởm trong vật thực cũng cần được quán xét bằng các phương diện như là: vì là phương tiện sinh nhai thấp hèn nhất, vì sự sanh khởi của lo âu, tham lam v.v... khi không nhận được hoặc nhận được vật thực khất thực, vì gây ra sự mệt mỏi sau khi ăn, và vì nuôi dưỡng các loài giun sán hay sao? Điều này đã được nói: "Này các Tỳ khưu, đây là phương tiện sinh nhai thấp hèn nhất, tức là việc đi khất thực. Này các Tỳ khưu, đây là một lời nguyền rủa trong thế gian: 'Ngươi đi lang thang khất thực với bình bát trong tay'". "Và khi không nhận được vật thực khất thực, vị ấy lo âu; và khi nhận được vật thực khất thực, vị ấy tiêu thụ một cách tham đắm, say mê, dính mắc, không thấy sự nguy hiểm, không có trí tuệ giải thoát". "Và vật thực đã ăn đôi khi mang lại cái chết hoặc khổ đau gần chết". "Và các loài giun sán như ukkocaka, takkoṭaka v.v... có ba mươi hai loại khác nhau sống nhờ vào nó".

වුච්චතෙ [Pg.417] – අන්තිමජීවිකාභාවො තාව චිත්තසංකිලෙසවිසොධනත්ථං කම්මට්ඨානාභිනිවෙසතො පගෙව මනසි කාතබ්බො ‘‘මාහං ඡවාලාතසදිසො භවෙය්‍ය’’න්ති. තථා පිණ්ඩපාතස්ස අලාභලාභෙසුපි පරිතස්සනගෙධාදිසමුප්පත්තිනිවාරණං පගෙව අනුට්ඨාතබ්බං සුපරිසුද්ධසීලස්ස පටිසඞ්ඛානවතො තදභාවතො. භත්තසම්මදො අනෙකන්තිකො, පරිභොගන්තොගධො වා වෙදිතබ්බො. කිමිකුලසංවද්ධනං පන න සඞ්ගහෙතබ්බං, සඞ්ගහිතමෙව වා ‘‘දසහාකාරෙහී’’ති එත්ථ නියමස්ස අකතත්තා. ඉමිනා වා නයෙන ඉතරෙසම්පෙත්ථ සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො යථාසම්භවමෙත්ථ පටික්කූලතාපච්චවෙක්ඛණස්ස අධිප්පෙතත්තා. තථා හි ඝරගොළිකවච්චමූසිකජතුකවච්චාදිකං සම්භවන්තං ගහිතං, න එකන්තිකන්ති. තථා පරියෙසනාදීසුපි යථාසම්භවං වත්තබ්බං.

Được nói rằng – trước hết, vì mục đích thanh lọc các phiền não của tâm, ngay từ khi bắt đầu chuyên chú vào đề mục thiền, nên tác ý về tình trạng sinh kế thấp hèn nhất rằng: “Mong rằng ta không giống như người hỏa táng xác chết”. Tương tự, đối với việc không nhận được hay nhận được vật thực khất thực, việc ngăn ngừa sự phát sinh của ái tham, v.v. nên được thực hiện trước, vì đối với người có giới hạnh hoàn toàn trong sạch và có sự quán xét, những điều đó không tồn tại. Sự say sưa trong vật thực nên được hiểu là không chắc chắn, hoặc được bao gồm trong sự thọ dụng. Tuy nhiên, việc nuôi dưỡng loài giòi bọ không nên được bao gồm, hoặc cũng có thể được bao gồm, vì trong câu “bởi mười phương diện” không có quy định cố định nào được đưa ra. Hoặc theo phương pháp này, nên hiểu sự bao gồm của các phương diện khác ở đây, vì ở đây sự quán xét về tính chất đáng ghê tởm được chủ định theo khả năng. Thật vậy, những thứ có thể xảy ra như phân thằn lằn, phân chuột, phân dơi, v.v. được đề cập, chứ không phải là tuyệt đối. Tương tự, trong việc tìm kiếm, v.v. cũng nên được nói đến theo khả năng.

ගමනතොතිආදීසු පච්චාගමනම්පි ගමනසභාගත්තා ගමනෙනෙව සඞ්ගහිතං. පටික්කමනසාලාදිඋපසඞ්කමනං විය පරියෙසනෙ සමානපටික්කූලං හි අසුචිට්ඨානක්කමනවිරූපදුග්ගන්ධදස්සනඝායනාධිවාසනෙහි. ගමනතොති භික්ඛාචාරවසෙන ගොචරගාමං උද්දිස්ස ගමනතො. පරියෙසනතොති ගොචරගාමෙ භික්ඛත්ථං ආහිණ්ඩනතො. පරිභොගතොති ආහාරස්ස පරිභුඤ්ජනතො. උභයං උභයෙන ආසයති, එකජ්ඣං පවත්තමානොපි කම්මබලවවත්ථිතො හුත්වා මරියාදවසෙන අඤ්ඤමඤ්ඤං අසඞ්කරතො සයති තිට්ඨති පවත්තතීති ආසයො, ආමාසයස්ස උපරි තිට්ඨනකො පිත්තාදිකො. මරියාදත්ථො හි අයමාකාරො, තතො ආසයතො. නිදධාති යථාභුත්තො ආහාරො නිචිතො හුත්වා තිට්ඨති එත්ථාති නිධානං, ආමාසයො, තතො නිධානතො. අපරිපක්කතොති ගහණීසඞ්ඛාතෙන කම්මජතෙජෙන අපරිපක්කතො. පරිපක්කතොති යථාභුත්තස්ස ආහාරස්ස විපක්කභාවතො. ඵලතොති නිබ්බත්තිතො. නිස්සන්දතොති ඉතො චිතො ච විස්සන්දනතො. සම්මක්ඛනතොති සබ්බසො මක්ඛනතො. සබ්බත්ථ ආහාරෙ පටික්කූලතා පච්චවෙක්ඛිතබ්බාති යොජනා. තංතංකිරියානිප්ඵත්තිපටිපාටිවසෙන චායං ගමනතොතිආදිකා අනුපුබ්බී ඨපිතා, සම්මක්ඛනං පන පරිභොගාදීසු ලබ්භමානම්පි නිස්සන්දවසෙන විසෙසතො පටික්කූලන්ති සබ්බපච්ඡා ඨපිතන්ති දට්ඨබ්බං.

Trong các từ “do đi” v.v., việc trở về cũng được bao gồm trong “việc đi” vì có cùng bản chất với việc đi. Giống như việc đi đến trai đường v.v. sau khi khất thực được bao gồm trong “việc tìm kiếm”. Thật vậy, nó có sự đáng ghê tởm tương tự qua việc đi trên những nơi không sạch sẽ, thấy hình sắc biến dạng, ngửi mùi hôi thối và chịu đựng chúng. “Do đi” là do đi đến làng khất thực với mục đích đi khất thực. “Do tìm kiếm” là do đi đây đó trong làng khất thực để xin vật thực. “Do thọ dụng” là do tiêu thụ vật thực. Hai phương diện này tồn tại riêng biệt với nhau; mặc dù diễn ra đồng thời, nhưng được phân định bởi sức mạnh của nghiệp, do không trộn lẫn với nhau theo giới hạn, nó nằm, nó đứng, nó diễn ra, vì vậy gọi là “āsaya” (nơi chứa), tức là mật, v.v. nằm trên dạ dày (āmāsaya). Thật vậy, chữ “ā” này có nghĩa là giới hạn, do đó là “āsaya”. Vật thực đã ăn được tích tụ và nằm ở đây, vì vậy gọi là “nidhāna” (kho chứa), tức là dạ dày (āmāsaya), do đó là “do kho chứa”. “Do chưa chín” là do chưa được tiêu hóa bởi hỏa giới do nghiệp tạo ra gọi là gahaṇī. “Do đã chín” là do tình trạng đã được tiêu hóa của vật thực đã ăn. “Do kết quả” là do thành tựu. “Do rỉ ra” là do chảy ra từ đây đó. “Do vấy bẩn” là do bôi trét khắp nơi. Cú pháp là: “sự đáng ghê tởm trong vật thực nên được quán xét ở khắp mọi nơi”. Và trình tự này, bắt đầu bằng “do đi” v.v., được thiết lập theo thứ tự hoàn thành của từng hành động tương ứng. Tuy nhiên, “sự vấy bẩn”, mặc dù có thể có trong việc thọ dụng, v.v., nhưng đặc biệt đáng ghê tởm do sự rỉ ra, vì vậy nó được đặt ở cuối cùng, điều này nên được hiểu như vậy.

295. එවං මහානුභාවෙති ඉදානි වත්තබ්බපටිපත්තියා මහානුභාවෙති වදන්ති, සබ්බත්ථකකම්මට්ඨානපරිහරණාදිසිද්ධං වා ධම්මසුධම්මතං පුරක්ඛත්වා යොගාවචරෙන [Pg.418] එවං පටිපජ්ජිතබ්බන්ති දස්සෙන්තො ‘‘එවං මහානුභාවෙ නාම සාසනෙ’’තිආදිමාහ. තත්ථ නාම-සද්දො සම්භාවනෙ දට්ඨබ්බො. පබ්බජිතෙන ගාමාභිමුඛෙන ගන්තබ්බන්ති යොජනා. අයඤ්ච ගමනාදිතො පච්චවෙක්ඛණා යොගිනො න අත්තුද්දෙසිකාව, අථ ඛො අනුද්දෙසිකාපීති දස්සෙන්තො ‘‘සකලරත්ති’’න්තිආදිනා ධුරද්වයං පරිග්ගහෙසි. පරිවෙණන්ති පරිවෙණඞ්ගණං. වීසතිංසවාරෙති එත්ථ සන්තතිපච්චුප්පන්නවසෙන වාරපරිච්ඡෙදොති කෙචි, අපරෙ පන ‘‘උණ්හාසනෙනා’’ති වදන්ති. නීවරණවික්ඛම්භනඤ්හි අප්පත්තා භාවනා ඵරණපීතියා අභාවතො නිසජ්ජාවසෙන කායකිලමථං න විනොදතියෙවාති ඉරියාපථචලනං හොතියෙව. වීසතිංසග්ගහණං පන යථාසල්ලක්ඛිතභික්ඛාචරණවෙලාවසෙන. අථ වා ගමනතො යාව සම්මක්ඛනමනසිකාරො එකො වාරො, එවං වීසතිංසවාරෙ කම්මට්ඨානං මනසි කරිත්වා. නිජනසම්බාධානීති ජනසම්බාධරහිතානි, තෙන අප්පාකිණ්ණතං, අප්පසද්දතං, අප්පනිග්ඝොසතඤ්ච දස්සෙති. තතො එව පවිවෙකසුඛානි ජනවිවෙකෙන ඉට්ඨානි, පවිවෙකස්ස වා ඣානානුයොගස්ස උපකාරානි. යස්මා ඡායූදකසම්පන්නානි, තස්මා සීතලානි. යස්මා සුචීනි, තස්මා රමණීයභූමිභාගානීති පුරිමානි ද්වෙ පච්ඡිමානං ද්වින්නං කාරණවචනානි. අරියන්ති නිද්දොසං. විවෙකරතින්ති ඣානානුයොගරතිං.

295. Về câu “có oai lực lớn như vậy”, họ nói rằng “có oai lực lớn” là do sự thực hành sẽ được nói đến bây giờ. Hoặc, để chỉ ra rằng hành giả nên thực hành như vậy sau khi đã đặt lên hàng đầu bản chất tốt đẹp của Giáo pháp, vốn được thành tựu qua việc thực hành đề mục thiền phổ quát, v.v., ngài đã nói câu bắt đầu bằng “trong giáo pháp quả thật có oai lực lớn như vậy”. Ở đây, từ “nāma” nên được hiểu theo nghĩa tán thán. Cú pháp là: “người xuất gia nên đi hướng về làng”. Và sự quán xét này của hành giả, bắt đầu từ việc đi, không chỉ là sự quán xét có chỉ định, mà còn là không có chỉ định, để chỉ ra điều này, ngài đã bao gồm cả hai phận sự bằng câu bắt đầu bằng “suốt cả đêm”. “Pariveṇa” nghĩa là sân tu viện. Về câu “hai mươi, ba mươi lần”, một số người nói rằng sự phân định số lần là theo hiện tại tiếp diễn. Những người khác lại nói “do chỗ ngồi nóng”. Thật vậy, sự tu tập chưa đạt đến sự trấn áp các triền cái, do không có biến mãn hỷ, không thể loại bỏ sự mệt mỏi của thân thể bằng cách ngồi, vì vậy sự thay đổi oai nghi chắc chắn xảy ra. Việc đề cập đến hai mươi, ba mươi lần là tùy theo thời gian đi khất thực đã được ghi nhận. Hoặc, từ lúc đi cho đến khi tác ý về sự vấy bẩn là một lần, như vậy sau khi đã tác ý đề mục thiền hai mươi, ba mươi lần. “Nijanasambādhāni” nghĩa là không có sự chật chội của con người, qua đó chỉ ra sự không đông đúc, không ồn ào, và không huyên náo. Chính vì vậy, chúng là những nơi hạnh phúc của sự độc cư, được mong muốn vì sự xa lánh con người, hoặc là những nơi hỗ trợ cho sự độc cư, tức là việc thực hành thiền. Vì chúng có đủ bóng mát và nước, nên chúng mát mẻ. Vì chúng sạch sẽ, nên chúng là những vùng đất đáng ưa thích. Như vậy, hai câu đầu là lời giải thích nguyên nhân cho hai câu sau. “Ariya” nghĩa là vô tội. “Vivekarati” nghĩa là sự thích thú trong việc thực hành thiền.

කිඤ්චාපි යොගාවචරානං වසනට්ඨානං නාම සුජග්ගිතං සුසම්මට්ඨමෙව හොති, කදාචි පන ජග්ගනතො පච්ඡා එවම්පි සියාති පටික්කූලතාපච්චවෙක්ඛණාය සම්භවදස්සනත්ථං ‘‘පාදරජඝරගොලිකවච්චාදිසම්පරිකිණ්ණ’’න්තිආදි වුත්තන්ති දට්ඨබ්බං. තත්ථ පච්චත්ථරණන්ති භූමියා ඡවිරක්ඛණත්ථං අත්ථරිතබ්බං චිමිලිකාදිඅත්ථරණමාහ. ජතුකා ඛුද්දකවග්ගුලියො. උපහතත්තාති දූසිතත්තා. තතොති තතො තතො. අප්පෙකදා උලූකපාරාවතාදීහීති ඉධාපි ‘‘අප්පෙකදා’’ති පදං ආනෙත්වා සම්බන්ධිතබ්බං. උදකචික්ඛල්ලාදීහීති ආදි-සද්දෙන කචවරාදිං සඞ්ගණ්හාති. පරිවෙණතො විහාරඞ්ගණප්පවෙසමග්ගො විහාරරච්ඡා.

Mặc dù nơi ở của hành giả quả thật đã được lau dọn tốt và quét dọn tốt, nhưng đôi khi sau khi lau dọn, nó vẫn có thể trở nên như vậy, do đó, để chỉ ra khả năng quán xét sự đáng ghê tởm, câu bắt đầu bằng “rải rác với bụi chân, phân thằn lằn, v.v.” đã được nói ra, điều này nên được hiểu như vậy. Ở đây, “paccattharaṇa” (tấm trải) chỉ tấm trải như vải thô, v.v. cần được trải ra để bảo vệ bề mặt của sàn nhà. “Jatukā” là những con dơi nhỏ. “Upahatattā” là do bị làm hỏng. “Tato” nghĩa là từ nơi này nơi kia. Trong câu “đôi khi bởi cú, bồ câu, v.v.”, từ “đôi khi” cũng nên được lấy và kết nối ở đây. Trong câu “bởi nước, bùn, v.v.”, từ “ādi” (v.v.) bao gồm cả rác, v.v. Con đường đi vào sân tu viện từ khuôn viên tu viện là “vihāraracchā” (đường đi trong tu viện).

විතක්කමාළකෙති ‘‘කත්ථ නු ඛො අජ්ජ භික්ඛාය චරිතබ්බ’’න්තිආදිනා විතක්කනමාළකෙ. ගාමමග්ගන්ති ගාමගාමිමග්ගං. ඛාණුකණ්ටකමග්ගොති ඛාණුකණ්ටකවන්තො මග්ගො. දට්ඨබ්බො හොතීති දස්සනෙන ගමනං උපලක්ඛෙති.

“Trong sảnh đường suy tư” là trong sảnh đường suy tư với những suy nghĩ như “hôm nay nên đi khất thực ở đâu nhỉ?”. “Gāmamagga” là con đường dẫn đến làng. “Khāṇukaṇṭakamagga” là con đường có gốc cây và gai nhọn. Câu “nên được thấy” dùng “việc thấy” để chỉ “việc đi”.

ගණ්ඩං [Pg.419] පටිච්ඡාදෙන්තෙනාතිආදි එවමජ්ඣාසයෙන නිවාසනාදි කාතබ්බන්ති වත්තදස්සනං, ගණ්ඩරොගිනා වාතාතපාදිපරිස්සයවිනොදනත්ථං ගණ්ඩං පටිච්ඡාදයමානෙන විය. අථ වා ගණ්ඩං විය ගණ්ඩං පටිච්ඡාදයමානෙනාති එකං ගණ්ඩ-සද්දං ආනෙත්වා සම්බන්ධිතබ්බං භවති. ‘‘ගණ්ඩොති ඛො, භික්ඛවෙ, පඤ්චන්නෙතං උපාදානක්ඛන්ධානං අධිවචන’’න්ති (අ. නි. 9.15; සං. නි. 4.103) වචනතො ගණ්ඩොති අත්තභාවස්ස පරියායො, විසෙසතො රූපකායස්ස දුක්ඛතාසූලයොගතො, අසුචිපග්ඝරණතො, උප්පාදජරාභඞ්ගෙහි උද්ධුමාතකපක්කපභිජ්ජනතො. වණචොළකන්ති වණපටිච්ඡාදකවත්ථඛණ්ඩං. නීහරිත්වාති ථවිකතො උද්ධරිත්වා. කුණපානිපීති පි-සද්දො ගරහායං එවරූපානිපි දට්ඨබ්බානි භවන්තීති, සම්භවදස්සනෙ වා ඉදම්පි තත්ථ සම්භවතීති. අධිවාසෙතබ්බොති ඛමිතබ්බො අඤ්ඤථා ආහාරස්ස අනුපලබ්භනතො. ගාමද්වාරෙති ගාමද්වාරසමීපෙ, උම්මාරබ්භන්තරෙ වා. ගාමරච්ඡා විනිවිජ්ඣිත්වා ඨිතා ඔලොකෙතබ්බා හොන්ති යුගමත්තදස්සිනාපි සතාති අධිප්පායො.

Cụm từ Gaṇḍaṃ paṭicchādentenātiādi (bằng cách che đậy mụn nhọt, v.v...) là sự trình bày về phận sự rằng việc mặc y v.v... nên được thực hiện với ý định như vậy, giống như người bị bệnh mụn nhọt che đậy mụn nhọt để tránh các hiểm họa như gió, nắng v.v... Hoặc là, nên hiểu bằng cách thêm một từ gaṇḍa và liên kết rằng: "bằng cách che đậy thân thể (gaṇḍa) như là mụn nhọt (gaṇḍa)". Theo lời dạy: "Này các Tỳ khưu, mụn nhọt là tên gọi của năm uẩn thủ này" (A.ṅguttara Nikāya 9.15; Saṃyutta Nikāya 4.103), gaṇḍa (mụn nhọt) là từ đồng nghĩa của tự thể, đặc biệt là của sắc thân, vì nó liên hệ với mũi tên của ba loại khổ, vì nó tiết ra những thứ không sạch sẽ, và vì nó sưng phồng, chín muồi và vỡ ra do sanh, già, hoại. Vaṇacoḷakaṃ (miếng giẻ che vết thương) là mảnh vải che vết thương. Nīharitvā (lấy ra) là lấy ra từ túi. Trong cụm từ Kuṇapānipi, từ pi có nghĩa là khiển trách: "những thứ như vậy cũng phải được thấy"; hoặc có nghĩa là chỉ ra khả năng: "điều này cũng có thể xảy ra ở đó". Adhivāsetabbo (nên kham nhẫn) có nghĩa là nên chịu đựng, nếu không sẽ không nhận được vật thực. Gāmadvāre (ở cổng làng) là ở gần cổng làng, hoặc bên trong ngưỡng cửa. Ý nghĩa là: những con đường làng được thiết lập xuyên suốt cần phải được nhìn, ngay cả đối với người chỉ nhìn trong tầm một ách cày.

පච්චත්ථරණාදීති ඝරගොලිකවච්චාදිසංකිලිට්ඨපච්චත්ථරණාදිකං. අනෙකකුණපපරියොසානන්ති එත්ථ දුන්නිවත්ථදුප්පාරුතමනුස්සසමාකුලානං ගාමරච්ඡානං ඔලොකනම්පි ආනෙත්වා වත්තබ්බං. තම්පි හි පටික්කූලමෙවාති. අහො වතාති ගරහනෙ නිපාතො. භොති ධම්මාලපනං. යාවඤ්චිදං පටික්කූලො ආහාරො යදත්ථං ගමනම්පි නාම එවං ජෙගුච්ඡං, දුරධිවාසනඤ්චාති අත්ථො.

Paccattharaṇādi (vật trải sàn v.v...) là vật trải sàn v.v... bị dơ bẩn bởi phân thằn lằn v.v... Ở đây, trong câu Anekakuṇapapariyosānaṃ (kết thúc bằng nhiều tử thi), cũng nên thêm vào và nói về việc nhìn thấy những con đường làng đông đúc những người ăn mặc không chỉnh tề. Vì điều đó cũng thật đáng ghê tởm. Aho vata là một tiểu từ chỉ sự khiển trách. Bho là lời gọi trong pháp thoại. Ý nghĩa là: "Vật thực này thật đáng ghê tởm biết bao, mà vì nó, ngay cả việc đi lại cũng đáng ghê tởm và khó kham nhẫn đến thế!".

296. ගමනපටික්කූලන්ති ගමනමෙව පටික්කූලං ගමනපටික්කූලං. අධිවාසෙත්වාපීති පි-සද්දො සම්පිණ්ඩනත්ථො, තෙන ‘‘එත්තකෙනාපි මුත්ති නත්ථි, ඉතො පරම්පි මහන්තං පටික්කූලං සකලං අධිවාසෙතබ්බමෙවා’’ති වක්ඛමානං පටික්කූලං සම්පිණ්ඩෙති. සඞ්ඝාටිපාරුතෙනාති සඞ්ඝාටියා කප්පනපාරුපනෙන පාරුතසරීරෙන. යත්ථාති යාසු වීථීසු. යාව පිණ්ඩිකමංසාපීති යාව ජඞ්ඝපිණ්ඩිකමංසප්පදෙසාපි. උදකචික්ඛල්ලෙති උදකමිස්සෙ කද්දමෙ. එකෙන චීවරන්ති එකෙන හත්ථෙන නිවත්ථචීවරං. මච්ඡා ධොවීයන්ති එතෙනාති මච්ඡධොවනං, උදකං. සම්මිස්ස-සද්දො පච්චෙකං සම්බන්ධිතබ්බො. ඔළිගල්ලානි උච්ඡිට්ඨොදකගබ්භමලාදීනං සකද්දමානං සන්දනට්ඨානානි, යානි ජණ්ණුමත්තඅසුචිභරිතානිපි හොන්ති. චන්දනිකානි කෙවලානං උච්ඡිට්ඨොදකගබ්භමලාදීනං සන්දනට්ඨානානි[Pg.420]. යතොති ඔළිගල්ලාදිතො. තා මක්ඛිකාති තත්ථ සණ්ඩසණ්ඩචාරිනො නීලමක්ඛිකා. නිලීයන්තීති අච්ඡන්ති.

296. Gamanapaṭikkūlaṃ (sự ghê tởm của việc đi lại) là chính sự đi lại là đáng ghê tởm. Trong cụm từ Adhivāsetvāpi (dù đã kham nhẫn), từ pi có nghĩa là tổng hợp; do đó, nó tổng hợp sự ghê tởm sẽ được nói đến sau: "Chỉ với chừng ấy cũng chưa thoát khỏi; sau đây, toàn bộ sự ghê tởm to lớn cũng phải được kham nhẫn". Saṅghāṭipārutena (với người khoác y tăng-già-lê) là với thân được khoác bằng y tăng-già-lê được may cắt. Yattha (nơi nào) là trên những con đường nào. Yāva piṇḍikamaṃsāpi (cho đến cả bắp thịt) là cho đến cả vùng bắp chân. Udakacikkhalle (trong bùn nước) là trong bùn trộn với nước. Ekena cīvaraṃ (bằng một tay... y) là bằng một tay (giữ) y nội. Macchadhovanaṃ (nước rửa cá) là nước mà người ta rửa cá bằng nó. Từ sammissa (trộn lẫn) nên được liên kết với từng từ. Oḷigallāni (cống rãnh) là những nơi chảy của nước rửa bát, chất thải thai nhi v.v... có lẫn bùn, những nơi này có khi đầy chất bẩn đến đầu gối. Candanikāni (cống hở) là những nơi chảy chỉ có nước rửa bát, chất thải thai nhi v.v... Yato (từ đó) là từ cống rãnh v.v... Tā makkhikā (những con ruồi ấy) là những con ruồi xanh bay từng đàn ở đó. Nilīyanti (chúng đậu) là chúng ở đó.

දදමානාපීතිආදි සතිපි කෙසඤ්චි සද්ධානං වසෙන සක්කච්චකාරෙ පටික්කූලපච්චවෙක්ඛණායොග්‍යං පන අසද්ධානං වසෙන පවත්තනකඅසක්කච්චකාරමෙව දස්සෙතුං ආරද්ධං. තුණ්හී හොන්ති සයමෙව රිඤ්චිත්වා ගච්ඡිස්සතීති. ගච්ඡාති අපෙහි. රෙති අම්භො. මුණ්ඩකාති අනාදරාලපනං. සමුදාචරන්තීති කථෙන්ති. පිණ්ඩොල්‍යස්ස අන්තිමජීවිකාභාවෙනාහ ‘‘කපණමනුස්සෙන විය ගාමෙ පිණ්ඩාය චරිත්වා නික්ඛමිතබ්බ’’න්ති.

Cụm từ Dadamānāpi (dù đang cho) v.v... được bắt đầu để chỉ ra hành động thiếu tôn trọng xảy ra do những người không có đức tin, điều này thích hợp cho việc quán xét sự ghê tởm, mặc dù có sự tôn trọng từ một số người có đức tin. Họ im lặng với ý nghĩ: "Tự mình chán nản rồi sẽ bỏ đi". Gaccha (đi đi) là hãy đi đi. Re (này) là này ông. Muṇḍaka (gã trọc) là lời gọi thiếu tôn trọng. Samudācaranti (họ nói) là họ nói. Do việc khất thực là phương tiện sinh sống thấp hèn nhất, ngài đã nói: "phải đi khất thực trong làng rồi rời đi như một người khốn khổ".

297. තත්ථාති තස්මිං පත්තගතෙ ආහාරෙ. ලජ්ජිතබ්බං හොති ‘‘උච්ඡිට්ඨං නු ඛො අයං මය්හං දාතුකාමො’’ති ආසඞ්කෙය්‍යාති, සෙදො පග්ඝරමානො ආහාරස්ස වා උණ්හතාය, භික්ඛුනො වා සපරිළාහතායාති අධිප්පායො. සුක්ඛථද්ධභත්තම්පීති සුක්ඛතාය ථද්ධම්පි භත්තං, පගෙව තක්කකඤ්ජිකාදිනා උපසිත්තන්ති අධිප්පායො. තෙන සෙදෙන කිලින්නතාය පටික්කූලතං වදති.

297. Tattha (trong đó) là trong vật thực đó đã ở trong bát. Nên cảm thấy xấu hổ, vì có thể nghi ngờ rằng: "Phải chăng người này muốn cho ta đồ ăn thừa?". Ý nghĩa là: mồ hôi chảy ra do vật thực nóng, hoặc do vị Tỳ khưu bị nóng bức. Sukkhathaddhabhattampi (cả cơm khô cứng) là cơm cứng do khô; huống chi là cơm đã được chan với sữa chua, cháo loãng v.v... Bằng câu đó, ngài nói lên sự ghê tởm do bị ướt đẫm mồ hôi.

තස්මින්ති පිණ්ඩපාතෙ. සම්භින්නසොභෙති සබ්බසො විනට්ඨසොභෙ. වෙමජ්ඣතො පට්ඨායාති ජිව්හාය මජ්ඣතො පට්ඨාය. දන්තගූථකො දන්තමලං. විචුණ්ණිතමක්ඛිතොති උභයෙහි දන්තෙහි විචුණ්ණිතො ඛෙළාදීහි සමුපලිත්තො. එවංභූතස්ස චස්ස යායං පුබ්බෙ වණ්ණසම්පදා, ගන්ධසම්පදා, අභිසඞ්ඛාරසම්පදා ච, සා එකංසෙන විනස්සති, රසො පන නස්සෙය්‍ය වා න වාති ආහ ‘‘අන්තරහිතවණ්ණගන්ධසඞ්ඛාරවිසෙසො’’ති. සුවානදොණියන්ති සාරමෙය්‍යානං භුඤ්ජනකඅම්බණෙ. සුවානවමථු වියාති වන්තසුනඛඡඩ්ඩනං විය. චක්ඛුස්ස ආපාථං අතීතත්තා අජ්ඣොහරිතබ්බො හොතීති උක්කංසගතං තස්ස පටික්කූලභාවං විභාවෙති.

Tasmiṃ (trong đó) là trong vật thực khất thực đó. Sambhinnasobhe (với vẻ đẹp bị phá vỡ) là với vẻ đẹp đã hoàn toàn bị hủy hoại. Vemajjhato paṭṭhāya (bắt đầu từ giữa) là bắt đầu từ giữa lưỡi. Dantagūthako là chất bẩn ở răng. Vicuṇṇitamakkhito (được nghiền nát và phết lên) là được nghiền nát bởi cả hai hàm răng và được trét bởi nước bọt v.v... Đối với vật thực đã trở nên như vậy, sự toàn hảo về màu sắc, hương thơm và sự chế biến trước đây đã hoàn toàn bị hủy hoại; còn vị thì có thể bị hủy hoại hoặc không, do đó ngài nói: "antarahitavaṇṇagandhasaṅkhāraviseso" (với đặc tính màu sắc, hương thơm và sự chế biến đã biến mất). Suvānadoṇiyaṃ (trong máng chó) là trong máng ăn của chó. Suvānavamathu viya (như đồ chó nôn) là giống như đồ chó đã nôn ra. Bằng câu "vì đã vượt ngoài tầm mắt nên có thể nuốt vào", ngài làm rõ trạng thái ghê tởm tột cùng của vật thực đó.

298. පරිභොගන්ති අජ්ඣොහරණං. එස ආහාරො අන්තො පවිසමානො බහලමධුකතෙලමක්ඛිතො විය පරමජෙගුච්ඡො හොතීති සම්බන්ධො. අන්තොති කොට්ඨස්ස අබ්භන්තරෙ. නිධානමනුපගතො ආමාසයං අප්පත්තොයෙව ආහාරො පිත්තාදීහි විමිස්සිතො හොතීති ආහ ‘‘පවිසමානො’’ති. ආමාසයපක්කාසයවිනිමුත්තො කොයමාසයො නාමාති [Pg.421] ආසඞ්කං සන්ධායාහ ‘‘යස්මා’’තිආදි. පිත්තමෙවාසයො පිත්තාසයො. අධිකො හොතීති වුත්තං මන්දපුඤ්ඤබාහුල්ලතො ලොකස්ස. එවං ආසයතොති ජෙගුච්ඡො හුත්වා අන්තො පවිට්ඨො ජෙගුච්ඡතරෙහි පිත්තාදීහි විමිස්සිතො අතිවිය ජෙගුච්ඡො හොතීති එවං ආසයතො පටික්කූලතා පච්චවෙක්ඛිතබ්බා.

298. Paribhogaṃ (sự tiêu thụ) là sự nuốt vào. Nên liên kết như sau: "Vật thực này, khi đi vào bên trong, trở nên vô cùng đáng ghê tởm, như thể được phết một lớp dầu mật ong đặc". Anto (bên trong) là bên trong dạ dày. Vật thực chưa đến nơi chứa, tức là chưa đến dạ dày, đã bị trộn lẫn với mật v.v..., do đó ngài nói "pavisamāno" (đang đi vào). Để giải tỏa nghi ngờ "Túi chứa này, ngoài dạ dày và ruột già, là gì?", ngài nói "yasmā" (bởi vì) v.v... Chính mật là túi chứa, tức túi mật. Được nói là "nhiều hơn" do phần lớn chúng sanh trong thế gian có ít phước báu. Như vậy, sự ghê tởm về phương diện túi chứa nên được quán xét như sau: (vật thực) đã đáng ghê tởm, khi vào bên trong, lại bị trộn lẫn với mật v.v... là những thứ còn đáng ghê tởm hơn, nên trở nên vô cùng đáng ghê tởm.

299. නිධානතොති එත්ථාපි එසෙව නයො. සොති ආහාරො. දසවස්සිකෙනාති ජාතියා දසවස්සෙන සත්තෙන. ඔකාසෙති ආමාසයසඞ්ඛාතෙ පදෙසෙ.

299. Trong trường hợp 'sự chứa đựng' này cũng có cùng phương pháp. Nó tức là vật thực. 'Bởi chúng sanh mười tuổi' có nghĩa là bởi chúng sanh có mười năm tuổi đời. Nó được đặt để ở nơi được gọi là dạ dày.

300. එවරූපෙති එදිසෙ, දසවස්සානි යාව වස්සසතං අධොතවච්චකූපසදිසෙති අත්ථො. නිධානන්ති නිධාතබ්බතං. යථාවුත්තප්පකාරෙති සචෙ පන ‘‘දසවස්සිකෙනා’’තිආදිනා (විසුද්ධි. 1.299) යථාවුත්තො පකාරො එතස්සාති යථාවුත්තප්පකාරො, තස්මිං. පරමන්ධකාරතිමිසෙති අතිවිය අන්ධකරණමහාතමසි. අතිදුග්ගන්ධජෙගුච්ඡෙ පදෙසෙ පරමජෙගුච්ඡභාවං උපගන්ත්වා තිට්ඨතීති සම්බන්ධො. කත්ථ කිං වියාති ආහ ‘‘යථා නාමා’’තිආදි. කාලමෙඝෙන අභිවුට්ඨෙ ආවාටෙ බහුසො වස්සනෙන එකච්චං අසුචිජාතං උප්පිලවිත්වා විගච්ඡෙය්‍යාති අකාලමෙඝ-ග්ගහණං. තිණපණ්ණකිලඤ්ජඛණ්ඩ-ග්ගහණං න අසුභස්සාපි අසුභෙන සම්මිස්සතාය අසුභභාවප්පත්තිදස්සනත්ථං. කායග්ගිසන්තාපකුථිතකුථනසඤ්ජාතඵෙණපුබ්බුළකාචිතොති ගහණිතෙජෙන පක්කුථිතනිප්පක්කතාය සමුප්පන්නඵෙණපුබ්බුළනිචිතො. අපරිපක්කතොති අපරිපක්කභාවතො.

300. 'Trong loại như thế này' có nghĩa là: giống như hố phân chưa được rửa ráy trong mười năm cho đến một trăm năm. 'Sự chứa đựng' có nghĩa là trạng thái cần được cất giữ. 'Có đặc tính đã được nói đến như vậy' là vì nếu có đặc tính đã được nói đến như trong câu 'bởi chúng sanh mười tuổi' v.v... thì nơi ấy được gọi là có đặc tính đã được nói đến như vậy; trong nơi ấy. 'Trong bóng tối dày đặc' có nghĩa là trong bóng tối vĩ đại làm cho cực kỳ mù mịt. Mối liên hệ là: nó tồn tại sau khi đã đạt đến trạng thái đáng ghê tởm tột cùng ở một nơi có mùi hôi thối và đáng ghê tởm. Để trả lời câu hỏi 'Ở đâu? Giống như cái gì?', ngài nói 'Ví như' v.v... Việc đề cập đến 'đám mây trái mùa' là vì trong một cái hố bị mưa lớn từ đám mây trái mùa trút xuống, một số vật bất tịnh có thể nổi lên và trôi đi do mưa nhiều lần. Việc đề cập đến các mảnh cỏ, lá, và chiếu rách là để cho thấy rằng ngay cả một vật không phải là bất tịnh cũng có thể đạt đến trạng thái bất tịnh do sự pha trộn với vật bất tịnh. 'Chất đầy bọt và bong bóng sinh ra từ sự sôi sục do sức nóng của vị hỏa' có nghĩa là được tích tụ bởi bọt và bong bóng phát sinh do được nấu sôi bởi sức nóng của lửa tiêu hóa. 'Do chưa được tiêu hóa' có nghĩa là do trạng thái chưa được tiêu hóa.

301. සුවණ්ණරජතාදිධාතුයො වියාති යථා සුවණ්ණරජතාදිධාතුයො විධිනා තාපියමානා සුවණ්ණරජතාදිකෙ මුඤ්චන්තියො සුවණ්ණරජතාදිභාවං උපගච්ඡන්තීති වුච්චන්ති, න එවමයං. අයං පන ආහාරො කායග්ගිනා පරිපක්කො ඵෙණපුබ්බුළකෙ මුඤ්චන්තො සණ්හං කරොන්ති එත්ථාති ‘‘සණ්හකරණී’’ති ලද්ධනාමකෙ නිසදෙ පිසිත්වා නාළිකෙ ඛුද්දකවෙළුනාළිකායං වණ්ණසණ්ඨානමත්තෙන පක්ඛිප්පමානපණ්ඩුමත්තිකා විය කරීසභාවං උපගන්ත්වා පක්කාසයං පූරෙති, මුත්තභාවං උපගන්ත්වා මුත්තවත්ථිං පූරෙතීති යොජනා. ගහණියා ඉන්ධනභාගො විය කිමිභක්ඛභාගො ච අපාකටොව[Pg.422]. රසභාගො ඵලතො පකාසීයති, අපරිපක්කසභාගා ච තෙති තෙ අනාමසිත්වා කරීසමුත්තභාගා එවෙත්ථ දස්සිතා.

301. 'Giống như các quặng vàng, bạc v.v...' có nghĩa là: ví như các quặng vàng, bạc v.v... khi được nung nóng theo phương pháp, chúng được cho là tách ra vàng, bạc v.v... và đạt đến trạng thái của vàng, bạc v.v...; vật thực này không giống như vậy. Nhưng vật thực này, khi được tiêu hóa bởi vị hỏa, nó tiết ra bọt và bong bóng, rồi sau khi được nghiền trên phiến đá được đặt tên là 'saṇhakaraṇī' (vật làm cho mịn), nó giống như đất sét nhạt màu được đổ vào một ống tre nhỏ chỉ về màu sắc và hình dạng, rồi đạt đến trạng thái của phân và làm đầy ruột già, và đạt đến trạng thái của nước tiểu và làm đầy bàng quang; đây là cách diễn giải. Phần làm nhiên liệu cho lửa tiêu hóa và phần làm thức ăn cho vi trùng thì không rõ ràng. Phần dưỡng chất được biểu hiện qua kết quả của nó, và những phần đó có bản chất chưa được tiêu hóa, vì vậy, không đề cập đến chúng, chỉ có các phần phân và nước tiểu được trình bày ở đây.

302. පටික්කූලස්ස නාම ඵලෙන පටික්කූලෙනෙව භවිතබ්බන්ති දස්සෙන්තො ‘‘සම්මා පරිපච්චමානො’’තිආදිමාහ. නඛදන්තාදීනීති ආදි-සද්දෙන න කෙවලං තචාදීනි එව ද්වත්තිංසාකාරපාළියං (ම. නි. 3.154; ඛු. පා. 3.ද්වත්තිංසාකාර) ආගතානි, අථ ඛො අක්ඛිගූථකණ්ණගූථදන්තමලජල්ලිකාසම්භවාදීනි ද්වත්තිංසකොට්ඨාසවිනිමුත්තානි අසුභානි සඞ්ගණ්හන්තො ‘‘නානාකුණපානී’’ති ආහාති දට්ඨබ්බං.

302. Để chỉ ra rằng 'kết quả của một vật đáng ghê tởm chắc chắn phải là đáng ghê tởm', ngài đã nói 'khi được tiêu hóa đúng cách' v.v... Trong câu 'móng, răng v.v...', nên hiểu rằng: bằng từ 'v.v...', ngài không chỉ bao gồm da v.v... đã được đề cập trong bài kinh về ba mươi hai thể trược, mà còn bao gồm cả những vật bất tịnh không nằm trong ba mươi hai thể trược như ghèn mắt, ráy tai, bựa răng, cáu ghét, tinh dịch v.v... khi ngài nói 'nhiều loại tử thi'.

303. නිස්සන්දමානොති විස්සවන්තො, පග්ඝරන්තොති අත්ථො. ආදිනා පකාරෙනාති එත්ථ ආදි-සද්දෙන නාසිකාය සිඞ්ඝාණිකා, මුඛෙන ඛෙළො, කදාචි පිත්තං, සෙම්හං, ලොහිතං වමති, වච්චමග්ගෙන උච්චාරො, පස්සාවමග්ගෙන පස්සාවො, සකලකායෙ ලොමකූපෙහි සෙදජල්ලිකාති එවංපකාරං අසුචිං සඞ්ගණ්හාති. ‘‘පඨමදිවසෙ’’ති ඉදං නිස්සන්දදිවසාපෙක්ඛාය වුත්තං. තෙනාහ ‘‘දුතියදිවසෙ නිස්සන්දෙන්තො’’ති. විකුණිතමුඛොති ජිගුච්ඡාවසෙන සඞ්කුචිතමුඛො. තෙනාහ ‘‘ජෙගුච්ඡී’’ති. මඞ්කුභූතොති විමනකජාතො ‘‘ඉමම්පි නාම පොසෙමී’’ති. රත්තොති වත්ථං විය රඞ්ගජාතෙන චිත්තස්ස විපරිණාමාකාරෙන ඡන්දරාගෙන රත්තො. ගිද්ධොති අභිකඞ්ඛනසභාවෙන අභිගිජ්ඣනෙන ගිද්ධො ගෙධං ආපන්නො. ගධිතොති දුම්මොචනීයභාවෙන ගන්ථිතො විය තත්ථ පටිබද්ධො. මුච්ඡිතොති රසතණ්හාය මුච්ඡං මොහං ආපන්නො. විරත්තොති විගතරාගො. අට්ටීයමානොති දුක්ඛියමානො. හරායමානොති ලජ්ජමානො. ජිගුච්ඡමානොති හීළෙන්තො.

303. 'Rỉ ra' có nghĩa là chảy ra, tuôn ra. Trong câu 'bằng những cách v.v...', bằng từ 'v.v...', ngài bao gồm các loại bất tịnh như: nước mũi từ lỗ mũi, nước bọt từ miệng, đôi khi nôn ra mật, đờm, máu; phân qua đường đại tiện, nước tiểu qua đường tiểu tiện, mồ hôi và cáu ghét từ các lỗ chân lông trên toàn thân. Câu 'vào ngày đầu tiên' được nói với sự quy chiếu đến ngày nó rỉ ra. Do đó, ngài nói 'khi nó rỉ ra vào ngày thứ hai'. 'Với khuôn mặt nhăn nhó' có nghĩa là khuôn mặt co rúm lại do ghê tởm. Do đó, ngài nói 'người ghê tởm'. 'Trở nên bối rối' có nghĩa là trở nên chán nản, nghĩ rằng 'Ta lại nuôi dưỡng cả thứ này sao'. 'Nhiễm trước' có nghĩa là bị nhiễm trước bởi dục tham, là một dạng biến đổi của tâm, giống như vải bị nhuộm bởi thuốc nhuộm. 'Tham lam' có nghĩa là tham lam bởi sự thèm muốn, có bản chất là ham muốn, đã đạt đến sự tham đắm. 'Bị trói buộc' có nghĩa là bị dính mắc vào đó, giống như bị cột lại, do trạng thái khó gỡ ra. 'Say mê' có nghĩa là đã đạt đến sự mê mờ, si mê bởi vị ái. 'Ly tham' có nghĩa là đã hết tham ái. 'Phiền muộn' có nghĩa là đang đau khổ. 'Xấu hổ' có nghĩa là đang hổ thẹn. 'Ghê tởm' có nghĩa là đang khinh miệt.

නවද්වාරෙහීති පාකටානං මහන්තානං වසෙන වුත්තං, ලොමකූපවිවරෙහිපි සන්දතෙවාති. නිලීයතීති අත්තානං අදස්සෙන්තො නිගූහති, සඞ්කුචති වා. එවන්ති එකෙන ද්වාරෙන පවෙසනං අනෙකෙහි ද්වාරෙහි අනෙකධා නික්ඛාමනං, පකාසනං පවෙසනං, නිගූළ්හං නික්ඛාමනම්පීති සොමනස්සජාතෙන පවෙසනං, මඞ්කුභූතෙන නික්ඛාමනං, සාරත්තෙන පවෙසනං, විරත්තෙන නික්ඛාමනන්ති ඉමෙහි පකාරෙහි.

'Bởi chín cửa' được nói theo nghĩa những cửa lớn, rõ ràng; nó cũng chảy ra từ các lỗ chân lông. 'Ẩn náu' có nghĩa là che giấu bản thân, không để lộ ra, hoặc co rúm lại. 'Như vậy' có nghĩa là bằng những cách này: đi vào bằng một cửa và đi ra bằng nhiều cửa theo nhiều cách; đi vào một cách công khai và đi ra một cách kín đáo; đi vào với hỷ lạc và đi ra với sự bối rối; đi vào với sự dính mắc và đi ra với sự ly tham.

304. පරිභොගකාලෙපීති [Pg.423] පි-සද්දෙන පවිට්ඨමත්තොපි නාම පවෙසද්වාරං ජෙගුච්ඡං කරොති, පගෙව ලද්ධපරිවාසො පරිපාකප්පත්තො ඉතරද්වාරානීති දස්සෙති. එස ආහාරො. ගන්ධහරණත්ථන්ති විස්සගන්ධාපනයනත්ථං. කායග්ගිනාති ගහණිතෙජානුගතෙන කායුස්මානා. ඵෙණුද්දෙහකන්ති ඵෙණානි උට්ඨපෙත්වා උට්ඨපෙත්වා. පච්චිත්වාති පරිපාකං ගන්ත්වා. උත්තරමානොති උප්පිලවන්තො. සෙම්හාදීති ආදි-සද්දෙන පිත්තාදිකෙ සඞ්ගණ්හාති. කරීසාදීති ආදි-සද්දෙන සෙදජල්ලිකාදිකෙ. ඉමානි ද්වාරානි මුඛාදීනි. එකච්චන්ති පස්සාවමග්ගං සන්ධාය වදති. චොක්ඛජාතිකා පන මුඛාදීනිපි ධොවිත්වා හත්ථං පුන ධොවන්තියෙව. පුන එකච්චන්ති වච්චමග්ගං. ද්වත්තික්ඛත්තුන්ති ද්වික්ඛත්තුං, තික්ඛත්තුං වා. එත්ථ ච ආහාරත්ථාය ගමනපරියෙසනානං පටික්කූලතා ආහාරෙ පටික්කූලතා වුත්තා. පරිභොගස්ස තන්නිස්සයතො, ආසයනිධානානං තංසම්බන්ධතො, ඉතරෙසං තබ්බිකාරතොති අයම්පි විසෙසො වෙදිතබ්බො. කිමිභක්ඛභාවොපි හිස්ස විකාරපක්ඛෙයෙව ඨපෙතබ්බොති.

304. Trong câu 'ngay cả trong lúc thọ dụng', bằng từ 'pi' (ngay cả), ngài chỉ ra rằng: ngay khi vừa đi vào, vật thực đã làm cho cửa vào trở nên đáng ghê tởm, huống chi là các cửa khác khi nó đã ở yên và được tiêu hóa. Vật thực này. 'Để khử mùi' có nghĩa là để loại bỏ mùi tanh. 'Bởi vị hỏa' có nghĩa là bởi hơi nóng của thân thể đi kèm với sức nóng của lửa tiêu hóa. 'Làm nổi bọt' có nghĩa là làm cho bọt nổi lên nhiều lần. 'Sau khi nấu' có nghĩa là sau khi đã đi đến sự tiêu hóa. 'Nổi lên trên' có nghĩa là đang trôi nổi. Trong 'đờm v.v...', bằng từ 'v.v...', ngài bao gồm mật v.v... Trong 'phân v.v...', bằng từ 'v.v...', ngài bao gồm mồ hôi, cáu ghét v.v... Những cửa này là miệng v.v... 'Một số' được nói để chỉ đường tiểu tiện. Nhưng những người ưa sạch sẽ, sau khi rửa miệng v.v..., họ chắc chắn phải rửa lại tay. Lại nữa, 'một số' là chỉ đường đại tiện. 'Hai hoặc ba lần' có nghĩa là hai lần hoặc ba lần. Và ở đây, sự khác biệt này cũng nên được hiểu: sự đáng ghê tởm của việc đi lại và tìm kiếm vì vật thực được gọi là sự đáng ghê tởm trong vật thực. Sự đáng ghê tởm của việc thọ dụng là do nương tựa vào nó, của nơi chứa và nơi cất giữ là do liên quan đến nó, của những thứ khác là do sự biến đổi của nó. Và trạng thái làm thức ăn cho vi trùng của nó cũng nên được đặt vào phần biến đổi.

305. තං නිමිත්තන්ති යථාවුත්තෙහි ආකාරෙහි පුනප්පුනං මනසි කරොන්තස්ස පටික්කූලාකාරවසෙන උපට්ඨිතං කබළීකාරාහාරසඤ්ඤිතං භාවනාය නිමිත්තං ආරම්මණං, න උග්ගහපටිභාගනිමිත්තං. යදි හි තත්ථ උග්ගහනිමිත්තං උප්පජ්ජෙය්‍ය, පටිභාගනිමිත්තෙනපි භවිතබ්බං. තථා ච සති අප්පනාප්පත්තෙන ඣානෙන භවිතබ්බං, න ච භවති, කස්මා? භාවනාය නානාකාරතො, සභාවධම්මභාවෙන ච කම්මට්ඨානස්ස ගම්භීරභාවතො. තෙනාහ ‘‘කබළීකාරාහාරස්ස සභාවධම්මතාය ගම්භීරත්තා’’ති. එත්ථ හි යදිපි පටික්කූලාකාරවසෙන භාවනා පවත්තති. යෙ පන ධම්මෙ උපාදාය කබළීකාරාහාරපඤ්ඤත්ති, තෙ එව ධම්මා පටික්කූලා, න පඤ්ඤත්තීති පටික්කූලාකාරග්ගහණමුඛෙනපි සභාවධම්මෙයෙව ආරබ්භ භාවනාය පවත්තනතො, සභාවධම්මානඤ්ච සභාවෙනෙව ගම්භීරභාවතො න තත්ථ ඣානං අප්පෙතුං සක්කොති. ගම්භීරභාවතො හි පුරිමසච්චද්වයං දුද්දසං ජාතන්ති. යදි උපචාරසමාධිනා චිත්තං සමාධියති, කථං කම්මට්ඨානං ‘‘සඤ්ඤා’’ ඉච්චෙව වොහරීයතීති ආහ ‘‘පටික්කූලාකාරග්ගහණවසෙන පනා’’තිආදි.

305. Taṃ nimittanti: Tướng ấy là đối tượng, là tướng của sự tu tiến, được gọi là vật thực đoàn thực, hiện khởi lên do năng lực của thể tướng ghê tởm đối với người tác ý nhiều lần bằng các thể tướng đã được nói, chứ không phải là thủ tướng và tợ tướng. Yadi hi tattha uggahanimittaṃ uppajjeyya, paṭibhāganimittenapi bhavitabbaṃ. Tathā ca sati appanāppattena jhānena bhavitabbaṃ, na ca bhavati, kasmā? Bhāvanāya nānākārato, sabhāvadhammabhāvena ca kammaṭṭhānassa gambhīrabhāvato. Vì nếu thủ tướng sanh khởi ở đó, thì cũng phải có tợ tướng. Và khi như vậy, thì phải có thiền đã đạt đến an chỉ, nhưng điều ấy không xảy ra. Tại sao? Do sự tu tiến có nhiều thể tướng, và do đề mục thiền là pháp tự tánh nên có sự sâu xa. Tenāha ‘‘kabaḷīkārāhārassa sabhāvadhammatāya gambhīrattā’’ti. Do đó, ngài đã nói: “Do vật thực đoàn thực là pháp tự tánh nên sâu xa.” Ettha hi yadipi paṭikkūlākāravasena bhāvanā pavattati. Ye pana dhamme upādāya kabaḷīkārāhārapaññatti, te eva dhammā paṭikkūlā, na paññattīti paṭikkūlākāraggahaṇamukhenapi sabhāvadhammeyeva ārabbha bhāvanāya pavattanato, sabhāvadhammānañca sabhāveneva gambhīrabhāvato na tattha jhānaṃ appetuṃ sakkoti. Vì ở đây, mặc dù sự tu tiến diễn ra do năng lực của thể tướng ghê tởm, nhưng chế định về vật thực đoàn thực nương vào các pháp nào, chính các pháp ấy là ghê tởm, chứ không phải chế định. Vì vậy, ngay cả qua cửa ngõ nắm bắt thể tướng ghê tởm, do sự tu tiến diễn ra bằng cách lấy chính các pháp tự tánh làm đối tượng, và do các pháp tự tánh tự nó đã sâu xa, nên thiền không thể an chỉ vào đó. Gambhīrabhāvato hi purimasaccadvayaṃ duddasaṃ jātanti. Vì do sự sâu xa mà hai sự thật đầu tiên trở nên khó thấy. Yadi upacārasamādhinā cittaṃ samādhiyati, kathaṃ kammaṭṭhānaṃ ‘‘saññā’’ icceva voharīyatīti āha ‘‘paṭikkūlākāraggahaṇavasena panā’’tiādi. Nếu tâm được định tĩnh bằng cận định, tại sao đề mục thiền lại được gọi là “tưởng”? (Để trả lời câu hỏi này) ngài đã nói: “paṭikkūlākāraggahaṇavasena pana…” v.v…

ඉදානි ඉමිස්සා භාවනාය ආනිසංසං දස්සෙතුං ‘‘ඉමඤ්ච පනා’’තිආදි වුත්තං. රසතණ්හායාති මධුරාදිරසවිසයාය තණ්හාය. පතිලීයතීති සඞ්කුචති අනෙකාකාරං තත්ථ පටික්කූලතාය සණ්ඨිතත්තා. පතිකුටතීති අපසක්කති [Pg.424] න විසරති. පතිවත්තතීති නිවත්තති. කන්තාරනිත්ථරණත්ථිකොති මහතො දුබ්භික්ඛකන්තාරස්ස නිත්ථරණප්පයොජනො. විගතමදොති මානමදාදීනං අභාවෙන නිම්මදො, මදාභාවග්ගහණෙනෙව චස්ස දවමණ්ඩනවිභූසනාදීනම්පි අභාවො ගහිතොයෙවාති දට්ඨබ්බං. කබළීකාරාහාරපරිඤ්ඤාමුඛෙනාති වුත්තනයෙන පටික්කූලාකාරතො කබළීකාරාහාරස්ස පරිච්ඡිජ්ජ ජානනද්වාරෙන. පඤ්චකාමගුණිකො රාගොති අනතිවත්තනට්ඨෙන පඤ්චසු කාමගුණෙසු නියුත්තො, තප්පයොජනො වා රාගො. පරිඤ්ඤං සමතික්කමං ගච්ඡති. රසතණ්හාය හි සම්මදෙව විගතාය රූපතණ්හාදයොපි විගතා එව හොන්ති භොජනෙ මත්තඤ්ඤුතාය උක්කංසගමනතො. සති ච විසයිසමතික්කමෙ විසයො සමතික්කන්තො එව හොතීති ආහ ‘‘සො පඤ්චකාමගුණපරිඤ්ඤාමුඛෙන රූපක්ඛන්ධං පරිජානාතී’’ති. රූපායතනාදීසු හි පරිඤ්ඤං ගච්ඡන්තෙසු තන්නිස්සයභූතානි, තග්ගාහකා පසාදා ච සුඛෙනෙව පරිඤ්ඤං ගච්ඡන්තීති. අපරිපක්කාදීති ආදි-සද්දෙන ආසයනිධානානම්පි සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. තත්ථ අපරිපක්කං තාව උදරියමෙව. ආසයග්ගහණෙන පිත්තසෙම්හපුබ්බලොහිතානං, පරිපක්කග්ගහණෙන කරීසමුත්තානං, ඵලග්ගහණෙන කෙසාදීනං සබ්බෙසං පරිග්ගහො සිද්ධො හොතීති ආහ ‘‘කායගතාසතිභාවනාපි පාරිපූරිං ගච්ඡතී’’ති. අසුභසඤ්ඤායාති අසුභභාවනාය, අවිඤ්ඤාණකඅසුභභාවනානුයොගස්සාති අත්ථො. අනුලොමපටිපදං පටිපන්නො හොති පටික්කූලාකාරග්ගහණෙන කායස්ස අසුචිදුග්ගන්ධජෙගුච්ඡභාවසල්ලක්ඛණතො. ඉමං පන පටිපත්තින්ති ඉමං ආහාරෙ පටික්කූලසඤ්ඤාභාවනං. අමතපරියොසානතන්ති නිබ්බානනිට්ඨිතං ආහාරෙ පටික්කූලසඤ්ඤාභාවනාසඞ්ඛාතං උපචාරජ්ඣානං පාදකං කත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා නිබ්බානාධිගමන්ති අත්ථො.

Idāni imissā bhāvanāya ānisaṃsaṃ dassetuṃ ‘‘imañca panā’’tiādi vuttaṃ. Bây giờ, để chỉ ra quả báu của sự tu tiến này, câu “imañca pana…” v.v… đã được nói. Rasataṇhāyāti madhurādirasavisayāya taṇhāya. (Từ bỏ) ái đối với vị là ái có đối tượng là các vị ngọt v.v… Patilīyatīti saṅkucati anekākāraṃ tattha paṭikkūlatāya saṇṭhitattā. Co rút lại do tính chất ghê tởm được thiết lập ở đó theo nhiều thể tướng. Patikuṭatīti apasakkati na visarati. Lùi lại, không lan rộng. Pativattatīti nivattati. Quay lui. Kantāranittharaṇatthikoti mahato dubbhikkhakantārassa nittharaṇappayojano. Người có mục đích vượt qua hoang địa là người có mục đích vượt qua hoang địa nạn đói lớn. Vigatamadoti mānamadādīnaṃ abhāvena nimmado, madābhāvaggahaṇeneva cassa davamaṇḍanavibhūsanādīnampi abhāvo gahitoyevāti daṭṭhabbaṃ. Người đã từ bỏ sự say đắm là không còn say đắm do không có sự say đắm về ngã mạn v.v…, và cần phải hiểu rằng chính nhờ việc nắm bắt sự không có say đắm mà sự không có các việc như vui đùa, trang điểm, trang sức v.v… của vị ấy cũng đã được bao hàm. Kabaḷīkārāhārapariññāmukhenāti vuttanayena paṭikkūlākārato kabaḷīkārāhārassa paricchijja jānanadvārena. Qua cửa ngõ liễu tri vật thực đoàn thực là qua cửa ngõ biết bằng cách phân định vật thực đoàn thực theo thể tướng ghê tởm theo phương pháp đã nói. Pañcakāmaguṇiko rāgoti anativattanaṭṭhena pañcasu kāmaguṇesu niyutto, tappayojano vā rāgo. Tham ái trong năm dục trưởng dưỡng là tham ái gắn liền với năm dục trưởng dưỡng theo nghĩa không vượt qua, hoặc là tham ái có mục đích là năm dục trưởng dưỡng ấy. Pariññaṃ samatikkamaṃ gacchati. Đi đến sự vượt qua, sự liễu tri. Rasataṇhāya hi sammadeva vigatāya rūpataṇhādayopi vigatā eva honti bhojane mattaññutāya ukkaṃsagamanato. Vì khi ái đối với vị đã được từ bỏ hoàn toàn, thì ái đối với sắc v.v… cũng được từ bỏ, do sự biết tiết độ trong vật thực đã đi đến mức tột cùng. Sati ca visayisamatikkame visayo samatikkanto eva hotīti āha ‘‘so pañcakāmaguṇapariññāmukhena rūpakkhandhaṃ parijānātī’’ti. Và khi có sự vượt qua đối tượng sở hữu (tức là tham ái), thì đối tượng (tức là năm dục trưởng dưỡng) cũng được vượt qua. Vì vậy, ngài đã nói: “Vị ấy liễu tri sắc uẩn qua cửa ngõ liễu tri năm dục trưởng dưỡng.” Rūpāyatanādīsu hi pariññaṃ gacchantesu tannissayabhūtāni, taggāhakā pasādā ca sukheneva pariññaṃ gacchantīti. Vì khi sắc xứ v.v… đi đến sự liễu tri, thì các sắc thần kinh làm nơi nương tựa cho chúng và bắt lấy chúng cũng đi đến sự liễu tri một cách dễ dàng. Aparipakkādīti ādi-saddena āsayanidhānānampi saṅgaho daṭṭhabbo. Trong câu “aparipakka…” v.v…, cần phải hiểu rằng từ “ādi” cũng bao hàm cả nơi chứa và nơi tích trữ. Tattha aparipakkaṃ tāva udariyameva. Trong đó, “chưa tiêu hóa” chính là thức ăn mới. Āsayaggahaṇena pittasemhapubbalohitānaṃ, paripakkaggahaṇena karīsamuttānaṃ, phalaggahaṇena kesādīnaṃ sabbesaṃ pariggaho siddho hotīti āha ‘‘kāyagatāsatibhāvanāpi pāripūriṃ gacchatī’’ti. Việc nắm bắt “nơi chứa” là (nắm bắt) mật, đàm, mủ, máu; việc nắm bắt “đã tiêu hóa” là (nắm bắt) phân và nước tiểu; việc nắm bắt “kết quả” là sự bao gồm tất cả các thể trược như tóc v.v… được thành tựu. Vì vậy, ngài đã nói: “Sự tu tiến niệm thân cũng đi đến viên mãn.” Asubhasaññāyāti asubhabhāvanāya, aviññāṇakaasubhabhāvanānuyogassāti attho. (Tu tập) tưởng bất tịnh là sự tu tiến bất tịnh, có nghĩa là sự chuyên tâm tu tiến bất tịnh vô tri giác. Anulomapaṭipadaṃ paṭipanno hoti paṭikkūlākāraggahaṇena kāyassa asuciduggandhajegucchabhāvasallakkhaṇato. Trở thành người thực hành pháp tùy thuận do ghi nhận được tính chất bất tịnh, hôi thối, đáng ghê tởm của thân bằng cách nắm bắt thể tướng ghê tởm. Imaṃ pana paṭipattinti imaṃ āhāre paṭikkūlasaññābhāvanaṃ. Sự thực hành này là sự tu tiến tưởng ghê tởm trong vật thực này. Amatapariyosānatanti nibbānaniṭṭhitaṃ āhāre paṭikkūlasaññābhāvanāsaṅkhātaṃ upacārajjhānaṃ pādakaṃ katvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā nibbānādhigamanti attho. Có sự bất tử làm kết quả cuối cùng là có Niết-bàn làm sự kết thúc, có nghĩa là chứng đắc Niết-bàn bằng cách lấy cận hành thiền được gọi là sự tu tiến tưởng ghê tởm trong vật thực làm nền tảng rồi phát triển tuệ quán.

ආහාරෙපටික්කූලභාවනාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải về sự tu tiến ghê tởm trong vật thực đã kết thúc.

චතුධාතුවවත්ථානභාවනාවණ්ණනා

Phần giải về sự tu tiến phân tích tứ đại

306. ‘‘එකං වවත්ථානන්ති එවං උද්දිට්ඨස්ස චතුධාතුවවත්ථානස්ස භාවනානිද්දෙසො අනුප්පත්තො’’ති උද්දෙසො නාම නිද්දෙසත්ථො මුදුමජ්ඣපඤ්ඤාබාහුල්ලතො[Pg.425], ආගතො ච භාරො අවස්සං වහිතබ්බොති කත්වා වුත්තං. තත්ථ සතිපි විසයභෙදෙන වවත්ථානස්ස භෙදෙ වවත්ථානභාවසාමඤ්ඤෙන පන තං අභින්නං කත්වා වුත්තං ‘‘එකං වවත්ථාන’’න්ති, පුබ්බභාගෙ වා සතිපි විසයභෙදෙ අත්ථසිද්ධියං තස්ස එකවිසයතාවාති ‘‘එකං වවත්ථාන’’න්ති වුත්තං. යථා හි ද්වත්තිංසාකාරෙ කම්මං කරොන්තස්ස යොගිනො යදිපි පුබ්බභාගෙ විසුං විසුං කොට්ඨාසෙසු මනසිකාරො පවත්තති, අපරභාගෙ පන එකස්මිං ඛණෙ එකස්මිංයෙව කොට්ඨාසෙ අත්ථසිද්ධි හොති, න සබ්බෙසු, එවමිධාපීති. තත්ථ සියා – යථා පටික්කූලභාවසාමඤ්ඤෙන ද්වත්තිංසාකාරකම්මට්ඨානෙ අභෙදතො මනසිකාරො පවත්තති, එවං ඉධ ධාතුභාවසාමඤ්ඤෙන අභෙදතො මනසිකාරො පවත්තතීති ‘‘එකං වවත්ථාන’’න්ති වුත්තන්ති? නයිදමෙවං. තත්ථ හි පණ්ණත්තිසමතික්කමතො පට්ඨාය පටික්කූලවසෙනෙව සබ්බත්ථ මනසිකාරො පවත්තෙතබ්බො, ඉධ පන සභාවසරසලක්ඛණතො ධාතුයො මනසි කාතබ්බා, න ධාතුභාවසාමඤ්ඤතො. තෙනෙවාහ ‘‘සභාවූපලක්ඛණවසෙන සන්නිට්ඨාන’’න්ති. කිං වා එතෙන පපඤ්චෙන, අඤ්ඤෙහි එකූනචත්තාලීසාය කම්මට්ඨානෙහි අසංසට්ඨං චතුධාතුවවත්ථානං නාම එකං කම්මට්ඨානන්ති දස්සෙතුං ‘‘එකං වවත්ථාන’’න්ති වුත්තන්ති දට්ඨබ්බං. ‘‘චතුධාතුවවත්ථානස්ස භාවනානිද්දෙසො’’ති කස්මා වුත්තං, නනු චතුධාතුවවත්ථානං භාවනාව? සච්චං භාවනාව, සකිං පවත්තං පන වවත්ථානං, තස්ස බහුලීකාරො භාවනාති වචනභෙදෙන වුත්තං. කථං පන භාවනා නිද්දිසීයති තස්සා වචීගොචරාතික්කන්තභාවතොති? නායං දොසො භාවනත්ථෙ භාවනාවොහාරතො. භාවනත්ථො හි කම්මට්ඨානපරිග්ගහො ඉධ ‘‘භාවනා’’ති අධිප්පෙතො.

306. “Sự diễn giải về sự tu tập của đề mục phân tích tứ đại đã được chỉ ra như là ‘một sự xác định’ đã đến lượt.” (Câu này) được gọi là đề mục (uddeso) vì có mục đích diễn giải (niddesattho) do có nhiều người với trí tuệ mềm yếu và trung bình, và đã được nói ra vì nghĩ rằng: “Gánh nặng đã đến thì chắc chắn phải được mang.” Trong đó, mặc dù có sự khác biệt của sự xác định do sự khác biệt về đối tượng, nhưng đã được nói là “một sự xác định” bằng cách xem nó là không khác biệt do tính chất chung của sự xác định. Hoặc là, trong giai đoạn đầu, mặc dù có sự khác biệt về đối tượng, nhưng khi thành tựu mục đích, nó có một đối tượng duy nhất, nên đã được nói là “một sự xác định”. Ví như đối với hành giả thực hành đề mục 32 thể trược, mặc dù trong giai đoạn đầu, sự tác ý diễn ra trên từng phần riêng biệt, nhưng trong giai đoạn sau, sự thành tựu mục đích chỉ xảy ra trong một khoảnh khắc trên một phần duy nhất, không phải trên tất cả; ở đây cũng vậy. Ở đây, có thể có ý kiến rằng: “Giống như trong đề mục 32 thể trược, sự tác ý diễn ra không phân biệt do tính chất chung là sự ghê tởm, cũng vậy, ở đây sự tác ý diễn ra không phân biệt do tính chất chung của các yếu tố, nên được gọi là ‘một sự xác định’?” Không phải như vậy. Vì ở đó, kể từ khi vượt qua khái niệm, sự tác ý phải được tiến hành ở khắp nơi chỉ theo phương diện ghê tởm. Còn ở đây, các yếu tố phải được tác ý theo tự tánh, bản chất và đặc tính riêng, không phải theo tính chất chung của các yếu tố. Do đó, ngài đã nói: “Sự quyết định theo cách nhận thức tự tánh.” Hoặc là, cần gì sự trình bày chi tiết này? Nên hiểu rằng đã được nói là “một sự xác định” để chỉ ra rằng đề mục phân tích tứ đại là một đề mục thiền, không pha trộn với 39 đề mục thiền khác. Tại sao lại nói “sự diễn giải về sự tu tập của phân tích tứ đại”, chẳng phải phân tích tứ đại chính là sự tu tập sao? Đúng vậy, chính là sự tu tập, nhưng sự xác định diễn ra một lần được gọi là sự xác định (vavatthānaṃ), sự thực hành nhiều lần điều đó là sự tu tập (bhāvanā), nên đã được nói với sự khác biệt về từ ngữ. Nhưng làm sao sự tu tập có thể được diễn giải, vì nó vượt ngoài phạm vi của lời nói? Đây không phải là lỗi, do cách dùng từ “tu tập” cho mục đích tu tập. Vì ở đây, sự nắm bắt đề mục thiền có mục đích tu tập được hiểu là “sự tu tập”.

සභාවූපලක්ඛණවසෙනාති කක්ඛළත්තාදිකස්ස සලක්ඛණස්ස උපධාරණවසෙන. ඉදං හි කම්මට්ඨානං පථවීකසිණාදිකම්මට්ඨානං විය න පණ්ණත්තිමත්තසල්ලක්ඛණවසෙන, නීලකසිණාදිකම්මට්ඨානං විය න නීලාදිවණ්ණසල්ලක්ඛණවසෙන, නාපි විපස්සනාකම්මට්ඨානං විය සඞ්ඛාරානං අනිච්චතාදිසාමඤ්ඤලක්ඛණසල්ලක්ඛණවසෙන පවත්තති, අථ ඛො පථවීආදීනං සභාවසල්ලක්ඛණවසෙන පවත්තති. තෙන වුත්තං ‘‘සභාවූපලක්ඛණවසෙනා’’ති, කක්ඛළත්තාදිකස්ස සලක්ඛණස්ස උපධාරණවසෙනාති අත්ථො. සන්නිට්ඨානන්ති ඤාණවිනිච්ඡයො වෙදිතබ්බො, න යෙවාපනකවිනිච්ඡයො, නාපි විතක්කාදිවිනිච්ඡයො[Pg.426]. ධාතුමනසිකාරොති ධාතූසු මනසිකාරො, චතස්සො ධාතුයො ආරබ්භ භාවනාමනසිකාරොති අත්ථො. කාතබ්බතො කම්මං, යොගිනො සුඛවිසෙසානං කාරණභාවතො ඨානඤ්චාති කම්මට්ඨානං, චතුන්නං මහාභූතානං සභාවසල්ලක්ඛණවසෙන පවත්තං යොගකම්මං. තෙනාහ ‘‘ධාතුමනසිකාරො, ධාතුකම්මට්ඨානං, චතුධාතුවවත්ථානන්ති අත්ථතො එක’’න්ති. තයිදං චතුධාතුවවත්ථානං. ‘‘ද්විධා ආගත’’න්ති කස්මා වුත්තං, නනු ධාතුවිභඞ්ගෙ නාතිසඞ්ඛෙපවිත්ථාරවසෙන ආගතං, තස්මා ‘‘තිධා ආගත’’න්ති වත්තබ්බන්ති? න, තත්ථාපි අජ්ඣත්තිකානං ධාතූනං පභෙදතො අනවසෙසපරියාදානස්ස කතත්තා, බාහිරානඤ්ච ධාතූනං පරිග්ගහිතත්තා. අථ වා ද්විධා ආගතන්ති එත්ථ ද්විධාව ආගතන්ති න එවං නියමො ගහෙතබ්බො, අථ ඛො ද්විධා ආගතමෙවාති, තෙන තතියස්සාපි පකාරස්ස සඞ්ගහො සිද්ධො හොති. සො ච නාතිසඞ්ඛෙපවිත්ථාරනයො ‘‘සඞ්ඛෙපතො ච විත්ථාරතො චා’’ති එත්ථ ආවුත්තිවසෙන, ච-සද්දෙනෙව වා සඞ්ගහොති දට්ඨබ්බො. අථ වා යො නාතිසඞ්ඛෙපවිත්ථාරනයෙන අතිසඞ්ඛෙපපටික්ඛෙපමුඛෙන ලබ්භමානො විත්ථාරභාගො, තං විත්ථාරනයන්තොගධමෙව කත්වා වුත්තං ‘‘ද්විධා ආගත’’න්ති. එවඤ්ච කත්වා ‘‘නාතිතික්ඛපඤ්ඤස්ස ධාතුකම්මට්ඨානිකස්ස වසෙන විත්ථාරතො ආගත’’න්ති ඉදඤ්ච වචනං සමත්ථිතං හොති. ‘‘මහාසතිපට්ඨානෙ’’ති ච ඉදං නිදස්සනමත්තං දට්ඨබ්බං, සතිපට්ඨාන(දී. නි. 2.378 ආදයො; ම. නි. 3.111 ආදයො) කායගතාසතිසුත්තාදීසුපි (ම. නි. 3.153 ආදයො) තථෙව ආගතත්තා. රාහුලොවාදෙති මහාරාහුලොවාදෙ (ම. නි. 2.113 ආදයො). ධාතුවිභඞ්ගෙති ධාතුවිභඞ්ගසුත්තෙ (ම. නි. 3.342 ආදයො), අභිධම්මෙ ධාතුවිභඞ්ගෙ (විභ. 172 ආදයො) ච.

“Theo cách nhận thức tự tánh” (Sabhāvūpalakkhaṇavasena) có nghĩa là theo cách ghi nhận đặc tính riêng như tính cứng, v.v. Vì đề mục thiền này không diễn ra theo cách ghi nhận chỉ là khái niệm như đề mục thiền đất kasiṇa, v.v., không diễn ra theo cách ghi nhận màu sắc như xanh, v.v. như đề mục thiền xanh kasiṇa, v.v., cũng không diễn ra theo cách ghi nhận đặc tính chung như vô thường, v.v. của các pháp hữu vi như đề mục thiền minh sát; mà trái lại, nó diễn ra theo cách ghi nhận tự tánh của đất, v.v. Do đó đã được nói là “theo cách nhận thức tự tánh”, nghĩa là theo cách ghi nhận đặc tính riêng như tính cứng, v.v. “Sự quyết định” (Sanniṭṭhāna) nên được hiểu là sự phân định bằng trí tuệ, không phải là sự phân định bằng logic suông, cũng không phải là sự phân định bằng tầm, v.v. “Tác ý đến các yếu tố” (Dhātumanasikāro) là sự tác ý đến các yếu tố, nghĩa là sự tác ý tu tập lấy bốn yếu tố làm đối tượng. Là nghiệp (kamma) vì phải được làm, và là nền tảng (ṭhāna) vì là nguyên nhân của các hạnh phúc đặc biệt cho hành giả, do đó là đề mục thiền (kammaṭṭhāna); là công việc của hành giả (yogakamma) diễn ra theo cách ghi nhận tự tánh của bốn đại. Do đó ngài nói: “‘Tác ý đến các yếu tố’, ‘đề mục thiền về các yếu tố’, ‘phân tích tứ đại’ về mặt ý nghĩa là một.” Đề mục phân tích tứ đại này. Tại sao lại nói “được trình bày theo hai cách”? Chẳng phải trong kinh Phân Tích Giới nó được trình bày theo cách không quá vắn tắt, không quá chi tiết sao? Do đó, chẳng phải nên nói là “được trình bày theo ba cách” sao? Không, vì ở đó cũng vậy, việc nắm bắt không sót lại các yếu tố bên trong theo sự phân loại đã được thực hiện, và các yếu tố bên ngoài cũng đã được nắm bắt. Hoặc là, ở đây, trong câu “được trình bày theo hai cách”, không nên hiểu một cách cứng nhắc rằng nó chỉ được trình bày theo hai cách, mà trái lại, (nên hiểu là) nó đã được trình bày theo hai cách; do đó, sự bao gồm cả cách thứ ba cũng được thành tựu. Và cách không quá vắn tắt, không quá chi tiết đó nên được hiểu là được bao gồm trong câu “theo cách vắn tắt và theo cách chi tiết” bằng cách lặp lại, hoặc bằng chính từ “ca”. Hoặc là, phần chi tiết nào có được bằng phương pháp không quá vắn tắt, không quá chi tiết, với việc loại bỏ sự quá vắn tắt làm chính, đã được nói là “được trình bày theo hai cách” bằng cách xem phần chi tiết đó đã được bao gồm trong phương pháp chi tiết. Và làm như vậy, câu nói này “được trình bày chi tiết cho hành giả thực hành đề mục các yếu tố không có trí tuệ quá sắc bén” cũng được chứng minh. Và câu “trong kinh Đại Niệm Xứ” này nên được xem như một ví dụ, vì trong các kinh như kinh Niệm Xứ, kinh Thân Hành Niệm, v.v. cũng được trình bày như vậy. “Trong kinh Giáo Giới La Hầu La” là trong kinh Đại Giáo Giới La Hầu La. “Trong kinh Phân Tích Giới” là trong kinh Phân Tích Giới và trong bộ Phân Tích Giới của tạng Vi Diệu Pháp.

කාමං මහාසතිපට්ඨානෙ අත්ථෙන උපමං පරිවාරෙත්වා දෙසනා ආගතා, උපමා ච නාම යාවදෙව උපමෙය්‍යත්ථවිභාවනත්ථාති උපමං තාව දස්සෙත්වා උපමෙය්‍යත්ථං විභාවෙතුං ‘‘සෙය්‍යථාපී’’තිආදිනා පාළි ආනීතා. කස්මා පනෙත්ථ ධාතුවසෙන, තත්ථපි චතුමහාභූතවසෙන කම්මට්ඨානනිද්දෙසො කතොති? සත්තසුඤ්ඤතාසන්දස්සනත්ථං, එත්ථ ධාතුවසෙන, තත්ථාපි ඔළාරිකභාවෙන සුපාකටතාය, එකච්චවෙනෙය්‍යජනචරිතානුකුලතාය ච මහාභූතවසෙන කම්මට්ඨානනිද්දෙසො කතොති වෙදිතබ්බො. තත්ථ පථවීධාතූතිආදීසු ධාතුත්ථො නාම සභාවත්ථො, සභාවත්ථො [Pg.427] නාම සුඤ්ඤතත්ථො, සුඤ්ඤතත්ථො නාම නිස්සත්තත්ථො. එවං සභාවසුඤ්ඤතනිස්සත්තත්ථෙන පථවීයෙව ධාතු පථවීධාතු. ආපොධාතුආදීසුපි එසෙව නයො. පථවීධාතූති සහජරූපධම්මානං පතිට්ඨා ධාතු, තථා ආපොධාතූති ආබන්ධනධාතු, තෙජොධාතූති පරිපාචනධාතු, වායොධාතූති විත්ථම්භනධාතූති එවමෙත්ථ සමාසො, භාවත්ථො ච වෙදිතබ්බො. අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො, විත්ථාරො පන පරතො ආගමිස්සති.

Thật ra, trong kinh Đại Niệm Xứ, lời thuyết giảng được trình bày có kèm theo ví dụ về mặt ý nghĩa, và vì rằng ví dụ chỉ nhằm mục đích làm sáng tỏ ý nghĩa của đối tượng được ví dụ, nên trước hết, bản văn Pāli bắt đầu bằng ‘seyyathāpi’ (ví như) được đưa ra để trình bày ví dụ, sau đó làm sáng tỏ ý nghĩa của đối tượng được ví dụ. Tại sao ở đây, sự chỉ dẫn về đề mục thiền được thực hiện theo phương diện giới, và trong đó lại theo phương diện bốn đại giới? (Là) vì mục đích chỉ ra sự trống rỗng về một chúng sanh. Cần phải hiểu rằng: ở đây, sự chỉ dẫn về đề mục thiền được thực hiện theo phương diện giới; và trong đó, sự chỉ dẫn về đề mục thiền được thực hiện theo phương diện đại giới là do tính chất thô thiển và rất rõ ràng, và do sự phù hợp với căn tánh của một số chúng sanh cần được giáo hóa. Ở đây, trong các từ ‘pathavīdhātu’ (địa đại) v.v..., ý nghĩa của ‘dhātu’ (giới) là ý nghĩa về tự tánh, ý nghĩa về tự tánh là ý nghĩa về tánh không, ý nghĩa về tánh không là ý nghĩa về vô ngã (không phải chúng sanh). Như vậy, với ý nghĩa là tự tánh, tánh không, và vô ngã, chính đất là giới, (nên gọi là) địa đại. Đối với thủy đại v.v... cũng theo phương pháp này. ‘Pathavīdhātu’ (địa đại) là giới làm nền tảng cho các sắc pháp đồng sanh. Tương tự, ‘āpodhātu’ (thủy đại) là giới kết dính, ‘tejodhātu’ (hỏa đại) là giới làm cho chín muồi, ‘vāyodhātu’ (phong đại) là giới nâng đỡ. Như vậy, ở đây cần phải hiểu về cách ghép từ và ý nghĩa hàm chứa. Đây là phần tóm tắt ở đây, còn phần chi tiết sẽ được trình bày sau.

එවං තික්ඛපඤ්ඤස්සාතිආදීසු එවන්ති යථාදස්සිතං පාළිං පච්චාමසති. නාතිතික්ඛපඤ්ඤස්ස විත්ථාරදෙසනාති කත්වා ආහ ‘‘තික්ඛපඤ්ඤස්සා’’ති. යථා වත්ථයුගං අරහතීති වත්ථයුගිකො, එවං ධාතුකම්මට්ඨානං අරහති, ධාතුකම්මට්ඨානපයොජනොති වා ධාතුකම්මට්ඨානිකො, තස්ස ධාතුකම්මට්ඨානිකස්ස.

Trong các câu như ‘evaṃ tikkhapaññassa’ (như vậy, đối với người có trí tuệ sắc bén), từ ‘evaṃ’ (như vậy) là để hồi tưởng lại đoạn Pāli đã được trình bày. Vì nghĩ rằng: ‘Lời thuyết giảng chi tiết là dành cho người không có trí tuệ quá sắc bén,’ nên ngài đã nói ‘tikkhapaññassa’ (đối với người có trí tuệ sắc bén). Giống như người xứng đáng với một cặp y được gọi là ‘vatthayugiko,’ cũng vậy, người xứng đáng với đề mục thiền về giới, hoặc người có mục đích là đề mục thiền về giới, được gọi là ‘dhātukammaṭṭhāniko.’ (Câu này dành) cho người thực hành đề mục thiền về giới ấy.

ඡෙකොති තංතංසමඤ්ඤාය කුසලො, යථාජාතෙ සූනස්මිං නඞ්ගුට්ඨඛුරවිසාණාදිවන්තෙ අට්ඨිමංසාදිඅවයවසමුදායෙ අවිභත්තෙ ගාවීසමඤ්ඤා, න විභත්තෙ, විභත්තෙ පන අට්ඨිමංසාදිඅවයවසමඤ්ඤාති ජානනකො. ගොඝාතකොති ජීවිකත්ථාය ගුන්නං ඝාතකො. අන්තෙවාසීති කම්මකරණවසෙන තස්ස සමීපවාසී තස්ස තන්නිස්සාය ජීවනතො. විනිවිජ්ඣිත්වාති එකස්මිං ඨානෙ අඤ්ඤං විනිවිජ්ඣිත්වා. මහාපථානං වෙමජ්ඣට්ඨානසඞ්ඛාතෙති චතුන්නං මහාපථානං තාය එව විනිවිජ්ඣනට්ඨානසඞ්ඛාතෙ. යස්මා තෙ චත්තාරො මහාපථා චතූහි දිසාහි ආගන්ත්වා සමොහිතා විය හොන්ති, තස්මා තං ඨානං චතුමහාපථානං, තස්මිං චතුමහාපථෙ. විලීයන්ති භිජ්ජන්ති විභජ්ජන්තීති බීලා, භාගා, ව-කාරස්ස බ-කාරං, ඉ-කාරස්ස ච ඊ-කාරං කත්වා. තමෙව හි භාගත්ථං දස්සෙතුං ‘‘කොට්ඨාසං කත්වා’’ති වුත්තං. කිඤ්චාපි ඨිත-සද්දො ‘‘ඨිතො වා’’තිආදීසු (අ. නි. 5.28) විය ඨානසඞ්ඛාතඉරියාපථසමඞ්ගිතාය, ගතිනිවත්තිඅත්ථතාය වා ඨා-සද්දස්ස අඤ්ඤත්ථ ඨපෙත්වා ගමනං සෙසඉරියාපථසමඞ්ගිතාය බොධකො, ඉධ පන යථා තථා රූපකායස්ස පවත්තිආකාරබොධකො අධිප්පෙතොති ආහ ‘‘චතුන්නං ඉරියාපථානං යෙන කෙනචි ආකාරෙන ඨිතත්තා යථාඨිත’’න්ති[Pg.428]. තත්ථ ආකාරෙනාති ඨානාදිනා රූපකායස්ස පවත්තිආකාරෙන. ඨානාදයො හි ඉරියාසඞ්ඛාතාය කායිකකිරියාය පවත්තිට්ඨානතාය ‘‘ඉරියාපථා’’ති වුච්චන්ති. යථාඨිතන්ති යථාපවත්තං. යථාවුත්තට්ඨානමෙවෙත්ථ පණිධානන්ති අධිප්පෙතන්ති ආහ ‘‘යථාඨිතත්තාව යථාපණිහිත’’න්ති. ඨිතන්ති වා කායස්ස ඨානසඞ්ඛාතඉරියාපථසමායොගපරිදීපනං. පණිහිතන්ති තදඤ්ඤඉරියාපථසමායොගපරිදීපනං. ඨිතන්ති වා කායසඞ්ඛාතානං රූපධම්මානං තස්මිං තස්මිං ඛණෙ සකිච්චවසෙන අවට්ඨානපරිදීපනං. පණිහිතන්ති පච්චයකිච්චවසෙන තෙහි තෙහි පච්චයෙහි පකාරතො නිහිතං පණිහිතන්ති එවමෙත්ථ අත්ථො වෙදිතබ්බො. ධාතුසොති ධාතුං ධාතුං පථවීආදිධාතුං විසුං විසුං කත්වා. පච්චවෙක්ඛතීති පති පති අවෙක්ඛති ඤාණචක්ඛුනා විනිබ්භුජිත්වා පස්සති.

‘Cheko’ (khéo léo) có nghĩa là thành thạo trong các danh xưng tương ứng; là người biết rằng: khi một con bò còn nguyên vẹn, với đuôi, sừng, móng v.v..., là một tập hợp các bộ phận như xương, thịt v.v... chưa được phân chia, thì có danh xưng là ‘con bò;’ nhưng khi đã được phân chia thì không (còn danh xưng ấy), mà khi đã được phân chia thì có danh xưng của các bộ phận như xương, thịt v.v... ‘Goghātako’ (người đồ tể) là người giết bò để sinh sống. ‘Antevāsī’ (người học việc) là người sống gần bên người đồ tể ấy theo phương diện làm công việc, do người ấy sống nương tựa vào người đồ tể. ‘Vinivijjhitvā’ (xuyên qua) có nghĩa là xuyên qua một nơi khác tại một chỗ. ‘Mahāpathānaṃ vemajjhaṭṭhānasaṅkhāte’ (tại nơi được gọi là trung tâm của những con đường lớn) có nghĩa là tại nơi được gọi là chỗ giao nhau của bốn con đường lớn. Bởi vì bốn con đường lớn ấy đến từ bốn hướng và dường như hợp lại, nên nơi đó được gọi là ‘catumahāpathaṃ’ (ngã tư đường), (tức là) tại ngã tư đường ấy. ‘Bīlā’ có nghĩa là các phần (bhāgā), vì chúng bị phân rã (vilīyanti), bị phá vỡ (bhijjanti), được phân chia (vibhajjanti); (từ này được hình thành) bằng cách đổi ‘va-kāra’ thành ‘ba-kāra’ và ‘i-kāra’ thành ‘ī-kāra’. Thật vậy, chính để chỉ rõ ý nghĩa về phần (bhāgatthaṃ) mà câu ‘koṭṭhāsaṃ katvā’ (chia thành từng phần) được nói đến. Mặc dù từ ‘ṭhita’ (đứng), giống như trong các câu ‘ṭhito vā’ (hoặc đang đứng) v.v..., có thể chỉ sự có mặt của oai nghi được gọi là đứng, hoặc do từ ‘ṭhā’ có nghĩa là dừng lại sự di chuyển, nó có thể chỉ sự có mặt của các oai nghi còn lại ngoài việc đi; tuy nhiên, ở đây, nó được hiểu là chỉ phương thức hiện hữu của sắc thân theo một cách nào đó. Do đó, ngài nói: ‘yathāṭhitaṃ (như nó được đặt để) là do thân này được đặt để trong bất kỳ phương thức nào trong bốn oai nghi.’ Ở đây, ‘ākārena’ (bằng phương thức) có nghĩa là bằng phương thức hiện hữu của sắc thân, như đứng v.v... Thật vậy, đứng v.v... được gọi là ‘iriyāpathā’ (oai nghi) vì chúng là nơi diễn ra của hành động thuộc về thân được gọi là ‘iriyā’ (sự cử động). ‘Yathāṭhitaṃ’ (như nó được đặt để) có nghĩa là như nó đang diễn ra. Ngài nói ‘yathāṭhitattāva yathāpaṇihitaṃ’ (như nó được đặt để, cũng như nó được sắp đặt) vì ở đây, ‘paṇidhānaṃ’ (sự sắp đặt) được hiểu chính là trạng thái đã được nói đến. Hoặc, ‘ṭhitaṃ’ là sự chỉ rõ sự liên kết của thân với oai nghi được gọi là đứng. ‘Paṇihitaṃ’ là sự chỉ rõ sự liên kết với các oai nghi khác. Hoặc, ‘ṭhitaṃ’ là sự chỉ rõ trạng thái của các sắc pháp thuộc thân tại mỗi khoảnh khắc theo chức năng riêng của chúng. ‘Paṇihitaṃ’ có nghĩa là được đặt để (nihitaṃ) một cách đặc biệt (pakārato) bởi các duyên này hay duyên khác theo chức năng của duyên. Như vậy, ý nghĩa ở đây cần được hiểu như thế. ‘Dhātuso’ (theo từng giới) có nghĩa là phân tách riêng từng giới một, (tức là) các giới như địa đại v.v... ‘Paccavekkhati’ (quán xét) có nghĩa là xem xét từng cái một, thấy bằng cách phân tích với tuệ nhãn.

යථා ඡෙකොතිආදිනා පාළියා සද්දත්ථවිවරණවසෙන වුත්තමෙවත්ථං ඉදානි භාවත්ථවිභාවනවසෙන දස්සෙතුං ‘‘යථා ගොඝාතකස්සා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ පොසෙන්තස්සාති මංසූපචයපරිබ්‍රූහනාය කුණ්ඩකභත්තකප්පාසට්ඨිආදීහි සංවඩ්ඪෙන්තස්ස. වධිතං මතන්ති හිංසිතං හුත්වා මතං. මතන්ති ච මතමත්තං. තෙනෙවාහ ‘‘තාවදෙවා’’ති. ගාවීති සඤ්ඤා න අන්තරධායති යානි අඞ්ගපච්චඞ්ගානි උපාදාය ගාවීසමඤ්ඤා, මතමත්තායපි ගාවියා තෙසං සන්නිවෙසස්ස අවිනට්ඨත්තා. බිලාසොති බිලං බිලං කත්වා. විභජිත්වාති අට්ඨිසඞ්ඝාතතො මංසං විවෙචෙත්වා, තතො වා විවෙචිතං මංසං භාගසො කත්වා. තෙනෙවාහ ‘‘මංසසඤ්ඤා පවත්තතී’’ති. පබ්බජිතස්සපි අපරිග්ගහිතකම්මට්ඨානස්ස. ඝනවිනිබ්භොගන්ති සන්තතිසමූහකිච්චඝනානං විනිබ්භුජනං විවෙචනං. ධාතුසො පච්චවෙක්ඛතොති යථාවුත්තං ඝනවිනිබ්භොගං කත්වා ධාතුසො පච්චවෙක්ඛන්තස්ස. සත්තසඤ්ඤාති අත්තානුදිට්ඨිවසෙන පවත්තා සත්තසඤ්ඤාති වදන්ති, වොහාරවසෙන පවත්තසත්තසඤ්ඤායපි තදා අන්තරධානං යුත්තමෙව යාථාවතො ඝනවිනිබ්භොගස්ස සම්පාදනතො. එවං හි සති යථාවුත්තඔපම්මත්ථෙන ඔපමෙය්‍යත්ථො අඤ්ඤදත්ථු සංසන්දති සමෙති. තෙනෙවාහ ‘‘ධාතුවසෙනෙව චිත්තං සන්තිට්ඨතී’’ති.

Để trình bày ý nghĩa đã được nói đến qua việc giải thích ngữ nghĩa của đoạn Pāḷi bắt đầu bằng ‘yathā cheko’ v.v..., bây giờ, bằng cách làm sáng tỏ ý nghĩa cốt lõi, câu bắt đầu bằng ‘yathā goghātakassā’ v.v... được nói đến. Ở đây, ‘posentassa’ có nghĩa là của người nuôi dưỡng (con bò) bằng các thứ như cơm tấm, hạt bông v.v... để làm cho thịt được tăng trưởng và phát triển. ‘Vadhitaṃ mataṃ’ là bị giết rồi chết. Và ‘mataṃ’ là vừa mới chết. Do đó, ngài nói ‘tāvadevā’. Tưởng ‘con bò’ không biến mất, vì sự sắp xếp của các bộ phận lớn nhỏ ấy, mà dựa vào đó có danh xưng ‘con bò’, vẫn chưa bị hủy hoại đối với con bò dù chỉ vừa mới chết. ‘Bilāso’ là làm thành từng phần, từng phần. ‘Vibhajitvā’ là sau khi đã tách thịt ra khỏi khối xương, hoặc sau khi đã làm cho phần thịt được tách ra từ đó thành từng phần. Do đó, ngài nói ‘tưởng về thịt sanh khởi’. (Điều này cũng đúng) đối với vị xuất gia chưa nắm giữ đề mục thiền. ‘Ghanavinibhogaṃ’ là sự phân giải, sự tách rời các khối đặc về liên tục, tập hợp, và phận sự. ‘Dhātuso paccavekkhato’ là của người, sau khi đã thực hiện sự phân giải khối đặc như đã nói, đang quán xét theo từng giới. ‘Sattasaññā’, họ nói rằng đó là tưởng về chúng sanh sanh khởi do bởi tà kiến về tự ngã. Ngay cả tưởng về chúng sanh sanh khởi do bởi quy ước (thế gian), sự biến mất của nó vào lúc đó cũng là hợp lý, vì đã thành tựu được sự phân giải khối đặc một cách như thật. Vì rằng, khi như vậy, ý nghĩa của đối tượng so sánh chắc chắn tương ứng và phù hợp với ý nghĩa của ví dụ đã được nói đến. Do đó, ngài nói ‘tâm chỉ an trú vào các giới’.

307. එවං ධාතුකම්මට්ඨානස්ස සඞ්ඛෙපතො ආගතට්ඨානං දස්සෙත්වා ඉදානි විත්ථාරතො ආගතට්ඨානං දස්සෙතුං ‘‘මහාහත්ථිපදූපමෙ පනා’’තිආදි [Pg.429] වුත්තං. එවන්ති ඉමිනා රාහුලොවාද- (ම. නි. 2.113 ආදයො) ධාතුවිභඞ්ගෙසු (ම. නි. 3.342 ආදයො; විභ. 172 ආදයො) ධාතුකම්මට්ඨානස්ස විත්ථාරතො ආගමනමෙව උපසංහරති, න සබ්බං දෙසනානයං අඤ්ඤථාපි තත්ථ දෙසනානයස්ස ආගතත්තා.

307. Như vậy, sau khi đã trình bày nguồn gốc của đề mục thiền về các giới một cách tóm tắt, bây giờ để trình bày nguồn gốc một cách chi tiết, câu bắt đầu bằng ‘mahāhatthipadūpame panā’ v.v... được nói đến. Bằng từ ‘evaṃ’ này, ngài chỉ tóm tắt sự xuất hiện một cách chi tiết của đề mục thiền về các giới trong các kinh Rāhulovāda, Dhātuvibhaṅga, chứ không phải toàn bộ phương pháp thuyết giảng, vì phương pháp thuyết giảng ở đó cũng đã đến theo cách khác.

තත්‍රාති තස්මිං යථාදස්සිතෙ මහාහත්ථිපදූපමපාඨෙ. අජ්ඣත්තිකාති සත්තසන්තානපරියාපන්නා. අජ්ඣත්තං පච්චත්තන්ති පදද්වයෙනාපි තංතංපාටිපුග්ගලිකධම්මො වුච්චතීති ආහ ‘‘උභයම්පි නියකස්ස අධිවචන’’න්ති. සසන්තතිපරියාපන්නතාය පන අත්තනි ගහෙතබ්බභාවූපගමනවසෙන අත්තානං අධිකිච්ච පවත්තං අජ්ඣත්තං. තංතංසන්තතිපරියාපන්නතාය පච්චත්තං. තෙනෙවාහ ‘‘අත්තනි පවත්තත්තා අජ්ඣත්තං, අත්තානං පටිච්ච පටිච්ච පවත්තත්තා පච්චත්ත’’න්ති. කක්ඛළන්ති කථිනං. යස්මා තං ථද්ධභාවෙන සහජාතානං පතිට්ඨා හොති, තස්මා ‘‘ථද්ධ’’න්ති වුත්තං. ඛරිගතන්ති ඛරීසු ඛරසභාවෙසු ගතං තප්පරියාපන්නං, ඛරසභාවමෙවාති අත්ථො. යස්මා පන ඛරසභාවං ඵරුසාකාරෙන උපට්ඨානතො ඵරුසාකාරං හොති, තස්මා වුත්තං ‘‘ඵරුස’’න්ති. තෙනාහ ‘‘දුතියං ආකාරවචන’’න්ති. උපාදින්නං නාම සරීරට්ඨකං. තං පන කම්මසමුට්ඨානතං සන්ධාය උපාදින්නම්පි අත්ථි අනුපාදින්නම්පි, තණ්හාදීහි ආදින්නගහිතපරාමට්ඨවසෙන සබ්බම්පෙතං උපාදින්නමෙවාති දස්සෙතුං ‘‘උපාදින්නන්ති දළ්හං ආදින්න’’න්තිආදි වුත්තං. තත්ථ ‘‘මම’’න්ති ගහිතං ‘‘අහ’’න්ති පරාමට්ඨන්ති යොජනා. සෙය්‍යථිදන්ති කථෙතුකම්‍යතාපුච්ඡාවාචීති ආහ ‘‘තං කතමන්ති චෙති අත්ථො’’ති. තතොති පච්ඡා. තන්ති තං අජ්ඣත්තිකාදිභෙදතො දස්සිතං පථවීධාතුං. දස්සෙන්තොති වත්ථුවිභාගෙන දස්සෙන්තො. කිඤ්චාපි මත්ථලුඞ්ගං අට්ඨිමිඤ්ජෙනෙව සඞ්ගහෙත්වා ඉධ පාළියං විසුං න උද්ධටං, පටිසම්භිදාමග්ගෙ (පටි. ම. 1.4) පන වීසතියා ආකාරෙහි පරිපුණ්ණං කත්වා දස්සෙතුං විසුං ගහිතන්ති තම්පි සඞ්ගණ්හන්තො ථද්ධභාවාධිකතාය පථවීධාතුකොට්ඨාසෙසුයෙව ‘‘මත්ථලුඞ්ගං පක්ඛිපිත්වා වීසතියා ආකාරෙහි පථවීධාතු නිද්දිට්ඨාති වෙදිතබ්බා’’ති ආහ. ‘‘යං වා පනඤ්ඤම්පි කිඤ්චී’’ති වා ඉමිනා පාළියං මත්ථලුඞ්ගස්ස සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. තස්මා ඉධ ‘‘යං වා පනඤ්ඤම්පි කිඤ්චී’’ති ඉදං පුබ්බාපරාපෙක්ඛං ‘‘මත්ථලුඞ්ගං පක්ඛිපිත්වා වීසතියා ආකාරෙහි පථවීධාතු නිද්දිට්ඨාති වෙදිතබ්බා, යං වා පනඤ්ඤම්පි කිඤ්චී’’ති වචනතො. පුන යං වා පනඤ්ඤම්පි කිඤ්චීති අවසෙසෙසු තීසු කොට්ඨාසෙසූති [Pg.430] යොජෙතබ්බං. තීසු කොට්ඨාසෙසූති තිප්පකාරෙසු කොට්ඨාසෙසු. න හි තෙ තයො කොට්ඨාසා.

‘Tatra’ là trong đoạn kinh Mahāhatthipadūpama đã được chỉ ra ấy. ‘Ajjhattikaṃ’ là được bao gồm trong dòng tương tục của chúng sanh. Bằng cả hai từ ‘ajjhattaṃ’ và ‘paccattaṃ’, pháp thuộc về cá nhân riêng biệt được nói đến, do đó ngài nói: “cả hai đều là tên gọi của cái riêng mình”. Tuy nhiên, do được bao gồm trong dòng tương tục của chính mình, do đi đến trạng thái có thể được nắm giữ là ‘của tôi’, pháp sanh khởi liên quan đến tự thân được gọi là ‘ajjhattaṃ’. Do được bao gồm trong dòng tương tục của chúng sanh này hay chúng sanh kia, nó là ‘paccattaṃ’. Do đó, ngài nói: “do sanh khởi trong tự thân nên là ajjhattaṃ, do sanh khởi duyên theo, duyên theo tự thân nên là paccattaṃ”. ‘Kakkhaḷaṃ’ là cứng. Bởi vì nó là nền tảng cho các pháp đồng sanh qua trạng thái rắn chắc, nên được gọi là ‘thaddhaṃ’. ‘Kharigataṃ’ là đã đi vào, được bao gồm trong các trạng thái thô cứng; có nghĩa là, chính là trạng thái thô cứng. Tuy nhiên, bởi vì trạng thái thô cứng có hình tướng thô ráp do sự hiện khởi với hình tướng thô ráp, nên được gọi là ‘pharusaṃ’. Do đó, ngài nói: “từ thứ hai là từ chỉ hình tướng”. ‘Upādinnaṃ’ là sắc thuộc về thân. Tuy nhiên, liên quan đến việc có nghiệp là nguồn sanh, có cả sắc được chấp thủ và không được chấp thủ. Để chỉ ra rằng tất cả những thứ này đều là được chấp thủ do bởi được nhận lấy, nắm giữ, và bám víu sai lầm bởi ái dục v.v..., câu bắt đầu bằng ‘upādinnaṃ là được nhận lấy một cách chắc chắn’ v.v... được nói đến. Ở đây, cú pháp là: được nắm giữ là ‘của tôi’, được bám víu sai lầm là ‘tôi’. ‘Seyyathidaṃ’ là từ chỉ câu hỏi về điều muốn nói, do đó ngài nói: “có nghĩa là, ‘đó là gì?’”. ‘Tato’ là sau đó. ‘Taṃ’ là địa đại ấy đã được trình bày với các phân loại như nội phần v.v... ‘Dassento’ là đang trình bày theo sự phân chia về vật. Mặc dù não không được nêu ra riêng biệt trong đoạn Pāḷi ở đây, do được bao gồm cùng với tủy xương, nhưng trong Paṭisambhidāmagga, nó được lấy riêng ra để trình bày cho đầy đủ với hai mươi phương diện. Do đó, khi bao gồm cả nó, do tính chất rắn chắc vượt trội, ngài đã nói bằng cách xếp não vào trong các phần của địa đại rằng: “‘Nên biết rằng địa đại được chỉ định qua hai mươi phương diện, sau khi đã thêm vào não’”. Hoặc, sự bao gồm của não trong đoạn Pāḷi nên được hiểu qua câu ‘yaṃ vā panaññampi kiñci’. Do đó, ở đây, câu ‘yaṃ vā panaññampi kiñci’ này, có liên quan đến trước và sau, (nên được hiểu là): “‘Nên biết rằng địa đại được chỉ định qua hai mươi phương diện, sau khi đã thêm vào não’, vì đã được nói ‘yaṃ vā panaññampi kiñci’”. Lại nữa, câu ‘yaṃ vā panaññampi kiñci’ nên được kết hợp với ‘trong ba phần còn lại’. ‘Tīsu koṭṭhāsesu’ là trong ba loại phần. Vì rằng, chúng không phải là ba phần (về số lượng).

විස්සන්දනභාවෙනාති පග්ඝරණසභාවෙන. අප්පොතීති විසරති. පප්පොතීති පාපුණාති, සසම්භාරආපවසෙන චෙතං වුත්තං. සො හි විස්සන්දනභාවෙන සසම්භාරපථවීසඞ්ඛාතං තං තං ඨානං විසරති, පාපුණාති ච, ලක්ඛණාපවසෙනෙව වා. සොපි හි සහජාතඅඤ්ඤමඤ්ඤනිස්සයාදිපච්චයතාය සෙසභූතත්තයසඞ්ඛාතං තං තං ඨානං ද්‍රවභාවසිද්ධෙන විස්සන්දනභාවෙන ආබන්ධත්තං, ආසත්තත්තං, අවිප්පකිණ්ණඤ්ච කරොන්තං ‘‘අප්පොති පප්පොතී’’ති වත්තබ්බතං අරහතීති.

‘Vissandanabhāvena’ là do bản chất chảy ra. ‘Appoti’ là nó lan rộng. ‘Pappoti’ là nó đến được. Và điều này được nói theo nghĩa của thủy đại có các thành phần phụ thuộc. Vì rằng, do bản chất chảy ra, nó lan rộng và đến được nơi này nơi kia, được gọi là địa đại có các thành phần phụ thuộc. Hoặc, (điều này được nói) chỉ theo nghĩa của thủy đại đặc tính. Vì rằng, thủy đại đặc tính ấy cũng vậy, do là điều kiện qua (các duyên) như câu sanh, hỗ tương, y chỉ v.v..., trong khi làm cho có sự kết dính, sự dính liền, và sự không phân tán đối với nơi này nơi kia, được gọi là ba đại còn lại, bằng bản chất chảy ra được thành tựu do trạng thái lỏng, nên xứng đáng được gọi là ‘appoti, pappoti’.

තෙජනවසෙනාති නිසිතභාවෙන තික්ඛභාවෙන. වුත්තනයෙනාති කම්මසමුට්ඨානාදිවසෙන ‘‘නානාවිධෙසූ’’ති ආපොධාතුයං වුත්තනයෙන. කුපිතෙනාති ඛුභිතෙන. උසුමජාතොති උස්මාභිභූතො. ජීරතීති ජිණ්ණො හොති. තෙජොධාතුවසෙන ලබ්භමානා ඉමස්මිං කායෙ ජරාපවත්ති පාකටජරාවසෙන වෙදිතබ්බාති දස්සෙතුං ‘‘ඉන්ද්‍රියවෙකල්ලත’’න්තිආදි වුත්තං. සරීරෙ පකතිඋසුමං අතික්කමිත්වා උණ්හභාවො සන්තාපො, සරීරස්ස දහනවසෙන පවත්තො මහාදාහො පරිදාහොති අයමෙතෙසං විසෙසො. යෙන ජීරීයතීති ච එකාහිකාදිජරරොගෙන ජරීයතීතිපි අත්ථො යුජ්ජති. සතක්ඛත්තුං තාපෙත්වා තාපෙත්වා සීතුදකෙ පක්ඛිපිත්වා උද්ධටා සප්පි ‘‘සතධොතසප්පී’’ති වදන්ති. අසිතන්ති භුත්තං. ඛායිතන්ති ඛාදිතං. සායිතන්ති අස්සාදිතං. සම්මා පරිපාකං ගච්ඡතීති සමවෙපාකිනියා ගහණියා වසෙන වුත්තං, අසම්මාපරිපාකොපි පන විසමවෙපාකිනියා තස්සා එව වසෙන වෙදිතබ්බො. රසාදිභාවෙනාති රසරුධිරමංසමෙදන්හාරුඅට්ඨිඅට්ඨිමිඤ්ජසුක්කවසෙන. විවෙකන්ති පුථුභාවං අඤ්ඤමඤ්ඤං විසදිසභාවං. අසිතාදිභෙදස්ස හි ආහාරස්ස පරිණාමෙ රසො හොති, තං පටිච්ච රසධාතු උප්පජ්ජතීති අත්ථො. එවං ‘‘රසස්ස පරිණාමෙ රුධිර’’න්තිආදිනා සබ්බං නෙතබ්බං.

Tejanavasenāti có nghĩa là do tính cách sắc bén, do tính cách bén nhọn. Vuttanayenāti có nghĩa là do cách đã được nói, tức là do nghiệp sanh v.v… theo cách đã được nói trong thủy đại. Kupitenāti có nghĩa là do bị kích động. Usumajātoti có nghĩa là bị hơi nóng áp đảo. Jīratīti có nghĩa là trở nên già nua. Để chỉ ra rằng sự diễn tiến của trạng thái già trong thân này, có được do hỏa đại, cần được hiểu là trạng thái già rõ rệt, nên đã nói “indriyavekallata” (sự khiếm khuyết của các căn) v.v… Trong thân, trạng thái nóng vượt quá hơi ấm bình thường là santāpo (sự thiêu đốt); sự nóng lớn diễn ra với tính cách thiêu đốt thân là paridāho (sự thiêu đốt mãnh liệt). Đây là sự khác biệt giữa chúng. Và câu “yena jīrīyati” (do cái ấy mà bị sốt) cũng có nghĩa là bị sốt do bệnh sốt như sốt cách nhật v.v… là hợp lý. Bơ đã được đun nóng đi đun nóng lại một trăm lần rồi nhúng vào nước lạnh và vớt ra, họ gọi là “satadhotasappi” (bơ đã rửa trăm lần). Asitanti có nghĩa là đã ăn. Khāyitanti có nghĩa là đã nhai. Sāyitanti có nghĩa là đã nếm. Câu “sammā paripākaṃ gacchati” (đạt đến sự tiêu hóa tốt đẹp) được nói là do vị hỏa tiêu hóa đều; và sự không tiêu hóa tốt đẹp cũng cần được hiểu là do chính vị hỏa ấy tiêu hóa không đều. Rasādibhāvenāti có nghĩa là do tính cách của dịch vị v.v…, tức là do dịch vị, máu, thịt, mỡ, gân, xương, tủy xương, tinh. Vivekanti có nghĩa là sự riêng biệt, trạng thái riêng rẽ, trạng thái không giống nhau. Vì khi vật thực đã được ăn v.v… biến đổi thì có dịch vị; nghĩa là, do duyên sự biến đổi ấy mà dịch vị sanh khởi. Tương tự, “rasassa pariṇāme rudhiraṃ” (khi dịch vị biến đổi thì có máu) v.v… tất cả nên được hiểu theo cách này.

වායනවසෙනාති සමුදීරණවසෙන, සවෙගගමනවසෙන වා. උග්ගාරහික්කාදීති එත්ථ ආදි-සද්දෙන උද්දෙකඛිපනාදිපවත්තනකවාතානං සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො[Pg.431]. උච්චාරපස්සාවාදීති ආදි-සද්දෙන පිත්තසෙම්හලසිකාකෙවලදුග්ගන්ධාදිනීහරණකානං සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. යදිපි කුච්ඡි-සද්දො උදරපරියායො, කොට්ඨ-සද්දෙන පන අන්තන්තරස්ස වුච්චමානත්තා තදවසිට්ඨො උදරප්පදෙසො ඉධ කුච්ඡි-සද්දෙන වුච්චතීති ආහ ‘‘කුච්ඡිසයා වාතාති අන්තානං බහිවාතා’’ති. සමිඤ්ජනපසාරණාදීති ආදි-සද්දෙන ආලොකනවිලොකනඋද්ධරණාතිහරණාදිකා සබ්බා කායිකකිරියා සඞ්ගහිතා. ‘‘අස්සාසපස්සාසා චිත්තසමුට්ඨානාවා’’ති එතෙන අස්සාසපස්සාසානං සරීරං මුඤ්චිත්වා පවත්ති නත්ථීති දීපෙති. න හි බහිද්ධා චිත්තසමුට්ඨානස්ස සම්භවො අත්ථීති. යදි එවං කථං ‘‘පස්සාසොති බහිනික්ඛමනනාසිකවාතො, දීඝනාසිකස්ස නාසිකග්ගං, ඉතරස්ස උත්තරොට්ඨං ඵුසන්තො පවත්තතී’’ති වචනං? තං නික්ඛමනාකාරෙන පවත්තියා චිත්තසමුට්ඨානස්ස, සන්තානෙ පවත්තඋතුසමුට්ඨානස්ස ච වසෙන වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං. සබ්බත්ථාති ආපොධාතුආදීනං තිස්සන්නං ධාතූනං නිද්දෙසං සන්ධායාහ. තත්ථ ආපොධාතුනිද්දෙසෙ ‘‘යං වා පනඤ්ඤ’’න්ති ඉමිනා සම්භවස්ස, තෙජොධාතුනිද්දෙසෙ සරීරෙ පාකතිකඋස්මාය, වායොධාතුනිද්දෙසෙ ධමනිජාලානුසටස්ස තත්ථ තත්ථ චම්මඛීලපීළකාදිනිබ්බත්තකවායුනො සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. සමිඤ්ජනාදිනිබ්බත්තකවාතා චිත්තසමුට්ඨානාව. යදි එවං, කථං ‘‘පුරිමා පඤ්ච චතුසමුට්ඨානා’’ති වචනං? න හි සමිඤ්ජනාදිනිබ්බත්තකා එව අඞ්ගමඞ්ගානුසාරිනො වාතා, අථ ඛො තදඤ්ඤෙපීති නත්ථි විරොධො.

Vāyanavasenāti có nghĩa là do tính cách chuyển động, hoặc do tính cách đi có tốc độ. Uggārahikkādīti: Ở đây, trong câu này, bằng từ “ādi” (v.v…), cần hiểu là bao gồm các loại gió gây ra sự trào ngược, hắt hơi v.v… Uccārapassāvādīti: Bằng từ “ādi”, cần hiểu là bao gồm các loại gió đưa ra mật, đàm, nước dãi, và các mùi hôi thối khác. Mặc dù từ “kucchi” là đồng nghĩa với “udara” (bụng), nhưng vì từ “koṭṭha” (khoang) được nói đến là phần bên trong ruột, nên ở đây phần bụng còn lại được gọi bằng từ “kucchi”. Do đó, ngài đã nói “kucchisayā vātāti antānaṃ bahivātā” (gió ở trong bụng là gió ở bên ngoài ruột). Samiñjanapasāraṇādīti: Bằng từ “ādi”, tất cả các hành động của thân như nhìn thẳng, liếc nhìn, nhấc lên, đưa tới v.v… được bao gồm. Bằng câu “assāsapassāsā cittasamuṭṭhānāvā” (hơi thở vô, hơi thở ra là do tâm sanh), điều này chỉ ra rằng hơi thở vô và hơi thở ra không thể diễn ra ngoài thân. Vì không có sự sanh khởi của sắc do tâm sanh ở bên ngoài. Nếu vậy, câu “passāsoti bahinikkhamananāsikavāto, dīghanāsikassa nāsikaggaṃ, itarassa uttaroṭṭhaṃ phusanto pavattatī” (hơi thở ra là gió mũi đi ra ngoài, đối với người mũi dài thì chạm vào chóp mũi, đối với người khác thì chạm vào môi trên mà diễn ra) nên được hiểu như thế nào? Cần hiểu rằng điều đó được nói là do sự diễn tiến theo cách đi ra ngoài và do sắc do thời tiết sanh diễn ra trong dòng tương tục của sắc do tâm sanh. Sabbatthāti: Ngài nói từ này là nhắm đến sự trình bày về ba đại là thủy đại v.v… Trong đó, trong phần trình bày về thủy đại, bằng câu “yaṃ vā panaññaṃ”, cần hiểu là bao gồm cả tinh dịch; trong phần trình bày về hỏa đại, cần hiểu là bao gồm hơi ấm tự nhiên trong thân; trong phần trình bày về phong đại, cần hiểu là bao gồm loại gió lan tỏa theo mạng lưới mạch máu và gây ra mụn nhọt, mụn trứng cá v.v… ở các nơi. Các loại gió gây ra sự co duỗi v.v… chỉ là do tâm sanh. Nếu vậy, câu “purimā pañca catusamuṭṭhānā” (năm loại đầu tiên là do bốn nguyên nhân sanh) nên được hiểu như thế nào? Không phải chỉ có các loại gió gây ra sự co duỗi v.v… mới là gió lưu chuyển khắp các chi lớn nhỏ, mà các loại gió khác cũng vậy. Do đó, không có sự mâu thuẫn.

ඉතීති වුත්තප්පකාරපරාමසනං. තෙනාහ ‘‘වීසතියා ආකාරෙහී’’තිආදි. එත්ථාති එතස්මිං විත්ථාරතො ආගතෙ ධාතුකම්මට්ඨානෙති අත්ථො. තෙන අයං වණ්ණනා න කෙවලං මහාහත්ථිපදූපමස්සෙව (ම. නි. 1.300 ආදයො), අථ ඛො මහාරාහුලොවාද- (ම. නි. 2.113 ආදයො) ධාතුවිභඞ්ගසුත්තානම්පි (ම. නි. 3.342 ආදයො) අත්ථසංවණ්ණනා හොතියෙවාති දස්සිතං හොති. භාවනානයෙපි එසෙව නයො. තථා හි වුත්තං ‘‘එවං රාහුලොවාදධාතුවිභඞ්ගෙසුපී’’ති.

Itīti là từ dùng để tóm tắt lại các loại đã được nói đến. Do đó, ngài đã nói “vīsatiyā ākārehī” (bằng hai mươi phương diện) v.v… Etthāti có nghĩa là “trong đề mục thiền về tứ đại này đã được trình bày một cách chi tiết”. Bằng từ đó, điều được chỉ ra là: bài giải thích này không chỉ là bài giải thích ý nghĩa của riêng kinh Mahāhatthipadūpama (Đại Dụ Dấu Chân Voi), mà còn là bài giải thích ý nghĩa của các kinh Mahārāhulovāda (Đại Giáo Giới La-hầu-la) và Dhātuvibhaṅga (Phân Biệt Giới) nữa. Trong phương pháp tu tập cũng theo cách này. Thật vậy, đã được nói trước đây rằng “evaṃ rāhulovādadhātuvibhaṅgesupi” (cũng vậy trong các kinh Giáo Giới La-hầu-la và Phân Biệt Giới).

308. භාවනානයෙති භාවනාය නයෙ. යෙන කම්මට්ඨානභාවනා ඉජ්ඣති, තස්මිං භාවනාවිධිම්හීති අත්ථො. එත්ථාති ධාතුකම්මට්ඨානෙ. යස්මා යෙසං ‘‘තික්ඛපඤ්ඤො නාතිතික්ඛපඤ්ඤො’’ති ඉමෙසං දුවිධානං පුග්ගලානං වසෙන ඉදං කම්මට්ඨානං ද්විධා ආගතං ද්විධා දෙසිතං, තස්මා කම්මට්ඨානාභිනිවෙසොපි තෙසං ද්විධාව ඉච්ඡිතබ්බොති තං තාව දස්සෙතුං ‘‘තික්ඛපඤ්ඤස්ස භික්ඛුනො’’තිආදි [Pg.432] ආරද්ධං. ලොමා පථවීධාතූතීති එත්ථ ඉති-සද්දො ආදිඅත්ථො. එවං විත්ථාරතො ධාතුපරිග්ගහොති ‘‘කෙසා පථවීධාතු, ලොමා පථවීධාතූ’’තිආදිනා එවං ද්වාචත්තාලීසාය ආකාරෙහි විත්ථාරතො ධාතුකම්මට්ඨානපරිග්ගහො. පපඤ්චතොති දන්ධතො සණිකතො. යං ථද්ධලක්ඛණන්ති කෙසාදීසු යං ථද්ධලක්ඛණං කක්ඛළභාවො. යං ආබන්ධනලක්ඛණන්තිආදීසුපි එසෙව නයො. එවං මනසි කරොතොති වත්ථුං අනාමසිත්වා එවං ලක්ඛණමත්තතො මනසිකාරං පවත්තෙන්තස්ස. අස්සාති තික්ඛපඤ්ඤස්ස. කම්මට්ඨානං පාකටං හොතීති යොගකම්මස්ස පවත්තිට්ඨානභූතං තදෙව ලක්ඛණං විභූතං හොති, තස්ස වා ලක්ඛණස්ස සුට්ඨු උපට්ඨානතො තං ආරබ්භ පවත්තමානං මනසිකාරසඞ්ඛාතං කම්මට්ඨානං විභූතං විසදං හොති, තික්ඛපඤ්ඤස්ස ඉන්ද්‍රියපාටවෙන සංඛිත්තරුචිභාවතො. සබ්බසො මන්දපඤ්ඤස්ස භාවනාව න ඉජ්ඣතීති ආහ ‘‘නාතිතික්ඛපඤ්ඤස්සා’’ති. එවං මනසි කරොතොති වුත්තනයෙන සඞ්ඛෙපතො මනසි කරොතො. අන්ධකාරං අවිභූතං හොතීති අනුපට්ඨානතො අන්ධං විය කරොන්තං අපාකටං හොති කම්මට්ඨානන්ති යොජනා. පුරිමනයෙනාති ‘‘කෙසා පථවීධාතූ’’තිආදිනා පුබ්බෙ වුත්තනයෙන. වත්ථුආමසනෙන විත්ථාරතො මනසි කරොන්තස්ස පාකටං හොති කම්මට්ඨානං, නාතිතික්ඛපඤ්ඤස්ස අඛිප්පනිසන්තිතාය විත්ථාරරුචිභාවතො.

308. Bhāvanānayeti có nghĩa là bhāvanāya naye (trong phương pháp tu tập). Có nghĩa là trong phương pháp tu tập mà nhờ đó việc tu tập đề mục thiền được thành tựu. Ettha có nghĩa là trong đề mục thiền về các giới. Bởi vì đề mục thiền này được thuyết giảng theo hai cách, tùy theo hai loại người là “người có trí tuệ sắc bén” và “người có trí tuệ không quá sắc bén”, do đó, sự bắt đầu thực hành đề mục thiền đối với họ cũng nên được hiểu theo hai cách. Để chỉ ra điều đó, đoạn văn bắt đầu bằng “tikkhapaññassa bhikkhuno” (đối với vị tỳ khưu có trí tuệ sắc bén) đã được bắt đầu. Trong câu “Lomā pathavīdhātūti” (lông là địa đại), từ iti có nghĩa là bắt đầu (vân vân). “Sự liễu tri các giới một cách chi tiết như vậy” có nghĩa là sự liễu tri đề mục thiền về các giới một cách chi tiết theo bốn mươi hai phương diện, bắt đầu bằng “tóc là địa đại, lông là địa đại”. Papañcato có nghĩa là dandhato saṇikato (một cách chậm rãi, từ từ). Yaṃ thaddhalakkhaṇanti (cái gì có đặc tính cứng) có nghĩa là đặc tính cứng, trạng thái thô cứng trong tóc, v.v. Yaṃ ābandhanalakkhaṇantiādīsupi eseva nayo (cũng tương tự như vậy đối với cái gì có đặc tính kết dính, v.v.). Evaṃ manasi karoto (vị ấy tác ý như vậy) có nghĩa là đối với người khởi lên sự tác ý chỉ thuần túy về đặc tính như vậy mà không tiếp xúc đến đối tượng (vật). Assa có nghĩa là của người có trí tuệ sắc bén. Kammaṭṭhānaṃ pākaṭaṃ hoti (đề mục thiền trở nên rõ ràng) có nghĩa là chính đặc tính ấy, vốn là nền tảng cho công phu của hành giả, trở nên hiển lộ; hoặc do đặc tính ấy hiện khởi một cách tốt đẹp, nên đề mục thiền được gọi là sự tác ý, vốn diễn tiến bằng cách lấy đặc tính ấy làm đối tượng, trở nên hiển lộ, trong sáng, do sự sắc bén của các căn và do sở thích tóm tắt của người có trí tuệ sắc bén. Bởi vì đối với người có trí tuệ chậm lụt, sự tu tập hoàn toàn không thành tựu, nên ngài nói “nātitikkhapaññassā” (đối với người có trí tuệ không quá sắc bén). Evaṃ manasi karoto (vị ấy tác ý như vậy) có nghĩa là đối với người tác ý một cách tóm tắt theo phương pháp đã nói. Andhakāraṃ avibhūtaṃ hoti (trở nên tối tăm, không hiển lộ) – cách nối kết là: do không hiện khởi, đề mục thiền trở nên không rõ ràng, giống như làm cho bị mù. Purimanayena (theo phương pháp trước) có nghĩa là theo phương pháp đã được nói trước đây, bắt đầu bằng “tóc là địa đại”. Đối với người tác ý một cách chi tiết bằng cách tiếp xúc đến đối tượng, đề mục thiền trở nên rõ ràng, do người có trí tuệ không quá sắc bén không có khả năng thẩm xét nhanh chóng và có sở thích chi tiết.

ඉදානි යථාවුත්තමත්ථං උපමාය විභාවෙතුං ‘‘යථා ද්වීසු භික්ඛූසූ’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ පෙය්‍යාලමුඛන්ති පෙය්‍යාලපාළියා මුඛභූතං ද්වාරභූතං ආදිතො වාරං, වාරද්වයං වා. විත්ථාරෙත්වාති අනවසෙසතො සජ්ඣායිත්වා. උභතොකොටිවසෙනෙවාති තස්ස තස්ස වාරස්ස ආදිඅන්තග්ගහණවසෙනෙව. ඔට්ඨපරියාහතමත්තන්ති ඔට්ඨානං සම්ඵුසනමත්තං. යථා ගන්ථපරිවත්තනෙ තික්ඛපඤ්ඤස්ස භික්ඛුනො සඞ්ඛෙපො රුච්චති, න විත්ථාරො. ඉතරස්ස ච විත්ථාරො රුච්චති, න සඞ්ඛෙපො, එවං භාවනානයෙපීති උපමාසංසන්දනං වෙදිතබ්බං.

Bây giờ, để làm sáng tỏ ý nghĩa đã được nói bằng một ví dụ, đoạn văn bắt đầu bằng “yathā dvīsu bhikkhūsū” (ví như giữa hai vị tỳ khưu) đã được nói đến. Trong đó, peyyālamukha (phần đầu của đoạn tỉnh lược) có nghĩa là phần đầu, phần cửa ngõ, là một đoạn hay hai đoạn đầu của bản văn tỉnh lược (peyyālapāḷi). Vitthāretvā (sau khi đọc chi tiết) có nghĩa là sau khi tụng đọc không bỏ sót. Ubhatokoṭivaseneva (chỉ bằng cách nắm bắt hai đầu) có nghĩa là chỉ bằng cách nắm bắt phần đầu và phần cuối của mỗi đoạn văn tương ứng. Oṭṭhapariyāhatamatta (chỉ vừa chạm môi) có nghĩa là chỉ vừa chạm vào môi. Cần phải hiểu sự liên kết của ví dụ như sau: Ví như trong việc tụng đọc kinh điển, vị tỳ khưu có trí tuệ sắc bén ưa thích sự tóm tắt, không ưa thích sự chi tiết. Còn đối với vị kia, vị ấy ưa thích sự chi tiết, không ưa thích sự tóm tắt. Cũng vậy, trong phương pháp tu tập cũng thế.

තස්මාති යස්මා තික්ඛපඤ්ඤස්ස සඞ්ඛෙපො, නාතිතික්ඛපඤ්ඤස්ස ච විත්ථාරො සප්පායො, තස්මා. යස්මා කම්මට්ඨානං අනුයුඤ්ජිතුකාමස්ස සීලවිසොධනාදිපුබ්බකිච්චං ඉච්ඡිතබ්බං, තං සබ්බාකාරසම්පන්නං හෙට්ඨා වුත්තමෙවාති ඉධ න ආමට්ඨං. යස්මා පන විවෙකට්ඨකායස්ස, විවෙකට්ඨචිත්තස්සෙව ච භාවනා ඉජ්ඣති[Pg.433], න ඉතරස්ස, තස්මා තදුභයං දස්සෙන්තො ‘‘රහොගතෙන පටිසල්ලීනෙනා’’ති ආහ. තත්ථ රහොගතෙනාති රහසි ගතෙන, එකාකිනා භාවනානුකූලට්ඨානං උපගතෙනාති අත්ථො. පටිසල්ලීනෙනාති පති පති පුථුත්තාරම්මණතො චිත්තං නිසෙධෙත්වා කම්මට්ඨානෙ සල්ලීනෙන, තත්ථ සංසිලිට්ඨචිත්තෙනාති අත්ථො. සකලම්පි අත්තනො රූපකායං ආවජ්ජෙත්වාති උද්ධං පාදතලා, අධො කෙසමත්ථකා, තිරියං තචපරියන්තං සබ්බම්පි අත්තනො කරජකායං ධාතුවසෙන මනසි කරොන්තො යස්මා චාතුමහාභූතිකො අයං කායො, තස්මා ‘‘අත්ථි ඉමස්මිං කායෙ පථවීධාතු ආපොධාතු තෙජොධාතු වායොධාතූ’’ති චතුමහාභූතවසෙන සමන්නාහරිත්වාති අත්ථො. ඉදානි තාසං ධාතූනං ලක්ඛණතො, උපට්ඨානාකාරතො ච මනසිකාරවිධිං දස්සෙතුං ‘‘යො ඉමස්මිං කායෙ’’තිආදි වුත්තං.

Tasmā (do đó): Bởi vì sự tóm tắt là thích hợp cho người có trí tuệ sắc bén, và sự chi tiết là thích hợp cho người có trí tuệ không quá sắc bén, do đó. Bởi vì người muốn thực hành đề mục thiền cần phải thực hiện các phận sự sơ khởi như thanh lọc giới hạnh, và phận sự đó, vốn đầy đủ mọi phương diện, đã được nói đến ở phần dưới, nên ở đây không đề cập đến. Hơn nữa, bởi vì sự tu tập chỉ thành tựu đối với người có thân an trú trong sự độc cư và tâm an trú trong sự độc cư, chứ không phải đối với người khác, do đó, để chỉ ra cả hai điều này, ngài đã nói “rahogatena paṭisallīnena” (đã đi đến nơi vắng vẻ, trong sự ẩn dật). Trong đó, rahogatena có nghĩa là đã đi đến nơi vắng vẻ, một mình, đã đến một nơi thích hợp cho việc tu tập. Paṭisallīnena có nghĩa là đã ngăn chặn tâm khỏi các đối tượng khác nhau, và đã chuyên chú vào đề mục thiền, với tâm gắn bó chặt chẽ vào đó. Sakalampi attano rūpakāyaṃ āvajjetvā (sau khi hướng tâm đến toàn bộ sắc thân của mình) có nghĩa là tác ý theo phương diện các giới đối với toàn bộ thân do nghiệp sanh (karajakāya) của mình – phía trên từ lòng bàn chân, phía dưới từ ngọn tóc, và ngang đến da làm giới hạn. Bởi vì thân này được cấu tạo từ bốn đại giới, do đó, ý nghĩa là “sau khi suy xét theo phương diện bốn đại giới rằng ‘trong thân này có địa đại, thủy đại, hỏa đại, phong đại’”. Bây giờ, để chỉ ra phương pháp tác ý theo đặc tính và theo cách thức hiện khởi của các giới ấy, đoạn văn bắt đầu bằng “yo imasmiṃ kāye” (bất cứ cái gì trong thân này) đã được nói đến.

තත්ථ ථද්ධභාවොති ලක්ඛණමාහ. ථද්ධත්තලක්ඛණා හි පථවීධාතු. ඛරභාවොති උපට්ඨානාකාරං, ඤාණෙන ගහෙතබ්බාකාරන්ති අත්ථො. ද්‍රවභාවො ලක්ඛණං ආපොධාතුයා පග්ඝරණසභාවත්තා. ආබන්ධනං උපට්ඨානාකාරො. උණ්හභාවො ලක්ඛණං තෙජොධාතුයා උස්මාසභාවත්තා. පරිපාචනං උපට්ඨානාකාරො. විත්ථම්භනං ලක්ඛණං වායොධාතුයා උපත්ථම්භනසභාවත්තා. සමුදීරණං උපට්ඨානාකාරො, උපට්ඨානාකාරො ච නාම ධාතූනං සකිච්චකරණවසෙන ඤාණස්ස විභූතාකාරො. කස්මා පනෙත්ථ උභයග්ගහණං? පුග්ගලජ්ඣාසයතො. එකච්චස්ස හි ධාතුයො මනසි කරොන්තස්ස තා සභාවතො ගහෙතබ්බතං ගච්ඡන්ති, එකච්චස්ස සකිච්චකරණතො, යො රසොති වුච්චති. තත්‍රායං යොගී ධාතුයො මනසි කරොන්තො ආදිතො පච්චෙකං සලක්ඛණතො, සරසතොපි පරිග්ගණ්හාති. තෙනාහ ‘‘යො ඉමස්මිං කායෙ ථද්ධභාවො වා ඛරභාවො වා…පෙ… එවං සංඛිත්තෙන ධාතුයො පරිග්ගහෙත්වා’’ති. තත්ථ පරිග්ගහෙත්වාති පරිග්ගාහකභූතෙන ඤාණෙන ධාතුයො ලක්ඛණතො, රසතො වා පරිච්ඡිජ්ජ ගහෙත්වා. අයං තාව සංඛිත්තතො භාවනානයෙ කම්මට්ඨානාභිනිවෙසො.

Trong đó, bằng từ thaddhabhāvo (trạng thái cứng), ngài nói lên đặc tính. Quả vậy, địa đại có đặc tính là sự cứng chắc. Bằng từ kharabhāvo (trạng thái thô), (ngài nói lên) cách thức hiện khởi, có nghĩa là cách thức cần được nắm bắt bằng trí tuệ. Trạng thái lỏng là đặc tính của thủy đại, do nó có tự tánh chảy đi. Sự kết dính là cách thức hiện khởi. Trạng thái nóng là đặc tính của hỏa đại, do nó có tự tánh nóng. Sự làm cho chín muồi là cách thức hiện khởi. Sự căng phồng (vitthambhana) là đặc tính của phong đại, do nó có tự tánh nâng đỡ. Sự chuyển động là cách thức hiện khởi. Và cách thức hiện khởi chính là cách thức hiển lộ đối với trí tuệ thông qua việc các giới thực hiện chức năng riêng của chúng. Tại sao ở đây lại đề cập đến cả hai? Do khuynh hướng của mỗi cá nhân. Quả vậy, đối với một số người, khi tác ý đến các giới, chúng trở nên có thể được nắm bắt theo tự tánh. Đối với một số người khác, (chúng được nắm bắt) theo chức năng, cái được gọi là phận sự (rasa). Trong đó, vị hành giả này, khi tác ý đến các giới, ngay từ đầu đã liễu tri chúng một cách riêng rẽ theo đặc tính riêng và cũng theo phận sự riêng của chúng. Do đó, ngài đã nói: “yo imasmiṃ kāye thaddhabhāvo vā kharabhāvo vā… vân vân… evaṃ saṃkhittena dhātuyo pariggahetvā” (bất cứ cái gì trong thân này là trạng thái cứng hay trạng thái thô… vân vân… sau khi đã liễu tri các giới một cách tóm tắt như vậy). Trong đó, pariggahetvā (sau khi đã liễu tri) có nghĩa là sau khi đã xác định và nắm bắt các giới theo đặc tính hoặc theo phận sự của chúng bằng trí tuệ có khả năng liễu tri. Đây, một cách tóm tắt, là sự bắt đầu thực hành đề mục thiền trong phương pháp tu tập.

එවං පන ධාතුයො පරිග්ගහෙත්වා ‘‘අත්ථි ඉමස්මිං කායෙ පථවීධාතු ථද්ධභාවො වා ඛරභාවො වා, ආපොධාතු ද්‍රවභාවො වා ආබන්ධනභාවො වා, තෙජොධාතු උණ්හභාවො වා පරිපාචනභාවො වා, වායොධාතු විත්ථම්භනභාවො [Pg.434] වා සමුදීරණභාවො වා’’ති එවං ලක්ඛණාදීහි සද්ධිංයෙව ධාතුයො මනසි කරොන්තෙන කාලසතම්පි කාලසහස්සම්පි පුනප්පුනං ආවජ්ජිතබ්බං මනසි කාතබ්බං, තක්කාහතං විතක්කපරියාහතං කාතබ්බං. තස්සෙවං මනසි කරොතො යං ලක්ඛණාදීසු සුපාකටං හුත්වා උපට්ඨාති, තදෙව ගහෙත්වා ඉතරං විස්සජ්ජෙත්වා තෙන සද්ධිං ‘‘පථවීධාතු ආපොධාතූ’’තිආදිනා මනසිකාරො පවත්තෙතබ්බො. එවං මනසි කරොන්තෙන හි අනුපුබ්බතො, නාතිසීඝතො, නාතිසණිකතො, වික්ඛෙපපටිබාහනතො, පණ්ණත්තිසමතික්කමනතො, අනුපට්ඨානමුඤ්චනතො, ලක්ඛණතො, තයො ච සුත්තන්තාති ඉමෙහි දසහාකාරෙහි මනසිකාරකොසල්ලං අනුට්ඨාතබ්බං.

Lại nữa, sau khi nắm bắt các giới như vậy, vị hành giả tác ý các giới cùng với các tướng v.v... như sau: ‘Trong thân này có địa đại là trạng thái cứng chắc hoặc trạng thái thô ráp, thủy đại là trạng thái lỏng hoặc trạng thái kết dính, hỏa đại là trạng thái nóng hoặc trạng thái làm chín mùi, phong đại là trạng thái chống đỡ hoặc trạng thái chuyển động,’ nên hướng tâm, nên tác ý lặp đi lặp lại cả trăm lần, cả ngàn lần, nên làm cho bị tầm đánh vào, bị tầm tác động khắp nơi. Đối với vị ấy đang tác ý như vậy, cái gì trong số các tướng v.v... trở nên rất rõ ràng và hiện khởi, chỉ nên nắm lấy cái đó, từ bỏ cái khác, và cùng với cái đó, sự tác ý nên được tiến hành bằng cách (niệm) ‘địa đại, thủy đại’ v.v... Thật vậy, vị hành giả tác ý như vậy nên thực hành sự thiện xảo trong tác ý bằng mười cách này: theo thứ tự, không quá nhanh, không quá chậm, bằng cách ngăn trừ phóng dật, bằng cách vượt qua chế định, bằng cách từ bỏ cái không hiện khởi, theo tướng, và ba bài kinh.

තත්ථ අනුපුබ්බතොති අනුපටිපාටිතො ආචරියස්ස සන්තිකෙ උග්ගහිතපටිපාටිතො, සා ච දෙසනාපටිපාටියෙව. එවං අනුපුබ්බතො මනසි කරොන්තෙනාපි නාතිසීඝතො මනසි කාතබ්බං. අතිසීඝතො මනසි කරොතො හි අපරාපරං කම්මට්ඨානමනසිකාරො නිරන්තරං පවත්තති, කම්මට්ඨානං පන අවිභූතං හොති, න විසෙසං ආවහති. තස්මා නාතිසීඝතො මනසි කාතබ්බං. යථා ච නාතිසීඝතො, එවං නාතිසණිකතොපි. අතිසණිකතො මනසි කරොතො හි කම්මට්ඨානං පරියොසානං න ගච්ඡති, විසෙසාධිගමස්ස පච්චයො න හොති. අතිසීඝං අතිසණිකඤ්ච මග්ගං ගච්ඡන්තා පුරිසා එත්ථ නිදස්සෙතබ්බා. වික්ඛෙපපටිබාහනතොති කම්මට්ඨානං විස්සජ්ජෙත්වා බහිද්ධා පුථුත්තාරම්මණෙ චෙතසො වික්ඛෙපො පටිබාහිතබ්බො. බහිද්ධා වික්ඛෙපෙ හි සති කම්මට්ඨානා පරිහායති පරිධංසති. එකපදිකමග්ගගාමී පුරිසො චෙත්ථ නිදස්සෙතබ්බො. පණ්ණත්තිසමතික්කමනතොති ‘‘යා අයං පථවීධාතූ’’තිආදිකා පණ්ණත්ති, තං අතික්කමිත්වා ලක්ඛණෙසු එව චිත්තං ඨපෙතබ්බං.

Trong đó, 'theo thứ tự' nghĩa là theo tuần tự, theo thứ tự đã học hỏi nơi vị thầy, và đó chính là thứ tự của bài giảng. Dù tác ý theo thứ tự như vậy, cũng nên tác ý không quá nhanh. Thật vậy, đối với người tác ý quá nhanh, sự tác ý đề mục thiền diễn tiến liên tục hết lần này đến lần khác, nhưng đề mục thiền lại không rõ ràng, không mang lại sự đặc biệt. Do đó, nên tác ý không quá nhanh. Và như không quá nhanh, cũng vậy, không quá chậm. Thật vậy, đối với người tác ý quá chậm, đề mục thiền không đi đến kết quả, không trở thành duyên cho sự chứng đắc đặc biệt. Ở đây, nên chỉ ra (ví dụ về) những người đi trên đường quá nhanh và quá chậm. 'Bằng cách ngăn trừ phóng dật' nghĩa là nên ngăn chặn sự phóng dật của tâm vào các đối tượng khác nhau bên ngoài, sau khi đã từ bỏ đề mục thiền. Thật vậy, khi có sự phóng dật ra bên ngoài, vị ấy bị suy thoái, bị rơi rớt khỏi đề mục thiền. Ở đây, nên chỉ ra (ví dụ về) người đi trên con đường chỉ rộng bằng một bàn chân. 'Bằng cách vượt qua chế định' nghĩa là chế định nào như ‘đây là địa đại’ v.v..., nên vượt qua chế định đó và đặt tâm chỉ vào các tướng mà thôi.

එවං පණ්ණත්තිං විජහිත්වා කක්ඛළලක්ඛණාදීසු එව මනසිකාරං පවත්තෙන්තස්ස ලක්ඛණානි සුපාකටානි සුවිභූතානි හුත්වා උපට්ඨහන්ති. තස්සෙවං පුනප්පුනං මනසිකාරවසෙන චිත්තං ආසෙවනං ලභති. සබ්බො රූපකායො ධාතුමත්තතො උපට්ඨාති සුඤ්ඤො නිස්සත්තො නිජ්ජීවො යන්තං විය යන්තසුත්තෙන අපරාපරං පරිවත්තමානො. සචෙ පන බහිද්ධාපි මනසිකාරං උපසංහරති, අථස්ස ආහිණ්ඩන්තා මනුස්සතිරච්ඡානාදයො සත්තාකාරං විජහිත්වා [Pg.435] ධාතුසමූහවසෙනෙව උපට්ඨහන්ති, තෙහි කරියමානා කිරියා ධාතුමයෙන යන්තෙන පවත්තියමානා හුත්වා උපට්ඨාති, තෙහි අජ්ඣොහරියමානං පානභොජනාදි ධාතුසඞ්ඝාතෙ පක්ඛිප්පමානො ධාතුසඞ්ඝාතො විය උපට්ඨාති. අථස්ස තථා ලද්ධාසෙවනම්පි චිත්තං යදි අච්චාරද්ධවීරියතාය උද්ධච්චවසෙන වා අතිලීනවීරියතාය කොසජ්ජවසෙන වා භාවනාවිධිං න ඔතරෙය්‍ය, තදා අධිචිත්තසුත්තං (අ. නි. 3.103), අනුත්තරසීතිභාවසුත්තං (අ. නි. 6.85), බොජ්ඣඞ්ගසුත්තන්ති (සං. නි. 5.194-195) ඉමෙසු තීසු සුත්තෙසු ආගතනයෙන වීරියසමාධියොජනා කාතබ්බා. තෙන වුත්තං ‘‘තයො ච සුත්තන්තා’’ති. එවං පන වීරියසමතං යොජෙත්වා තස්මිංයෙව ලක්ඛණෙ මනසිකාරං පවත්තෙන්තස්ස යදා සද්ධාදීනි ඉන්ද්‍රියානි ලද්ධසමතානි සුවිසදානි පවත්තන්ති, තදා අසද්ධියාදීනං දූරීභාවෙන සාතිසයං ථාමප්පත්තෙහි සත්තහි බලෙහි ලද්ධූපත්ථම්භානි විතක්කාදීනි ඣානඞ්ගානි පටුතරානි හුත්වා පාතුභවන්ති, තෙසං උජුවිපච්චනීකතාය නීවරණානි වික්ඛම්භිතානියෙව හොන්ති සද්ධිං තදෙකට්ඨෙහි පාපධම්මෙහි. එත්තාවතා චානෙන උපචාරජ්ඣානං සමධිගතං හොති ධාතුලක්ඛණාරම්මණං. තෙන වුත්තං ‘‘පුනප්පුනං පථවීධාතු ආපොධාතූති…පෙ… උපචාරමත්තො සමාධි උප්පජ්ජතී’’ති.

Đối với vị hành giả tiến hành tác ý chỉ vào các tướng như tướng cứng chắc v.v..., sau khi đã từ bỏ chế định như vậy, các tướng hiện khởi trở nên rất rõ ràng, rất minh bạch. Đối với vị ấy, do tác ý lặp đi lặp lại như vậy, tâm đạt được sự thuần thục. Toàn bộ thân sắc hiện khởi chỉ là các giới, trống không, không có chúng sanh, không có sinh mạng, vận hành liên tục như một cỗ máy bằng dây máy. Lại nữa, nếu vị ấy hướng sự tác ý ra bên ngoài, bấy giờ đối với vị ấy, những người và loài bàng sanh v.v... đang đi lại, sau khi đã từ bỏ hình tướng chúng sanh, hiện khởi chỉ do năng lực của một khối các giới; hành động được thực hiện bởi họ hiện khởi như được vận hành bởi một cỗ máy làm bằng các giới; thức uống, thức ăn v.v... được họ tiêu thụ hiện khởi như một khối các giới được đặt vào trong một khối các giới. Bấy giờ, nếu tâm của vị ấy, dù đã đạt được sự thuần thục như vậy, không đi vào con đường tu tập do tinh tấn quá mức vì năng lực của trạo cử, hoặc do tinh tấn quá thụ động vì năng lực của biếng nhác, thì nên thực hiện việc kết hợp tinh tấn và định theo phương pháp đã được trình bày trong ba bài kinh này: Adhicittasutta, Anuttarasītibhāvasutta, và Bojjhaṅgasutta. Do đó, đã nói rằng ‘và ba bài kinh’. Lại nữa, khi vị hành giả kết hợp sự quân bình tinh tấn như vậy và tiến hành tác ý chỉ vào tướng đó, khi các quyền như tín v.v... diễn tiến đã đạt được sự quân bình và rất trong sạch, bấy giờ, do sự xa lìa của bất tín v.v..., các thiền chi như tầm v.v..., được hỗ trợ bởi bảy lực đã đạt đến sức mạnh vượt trội, trở nên sắc bén hơn và xuất hiện. Do sự đối nghịch trực tiếp của chúng, các triền cái cùng với các ác pháp có cùng nền tảng chắc chắn bị trấn áp. Và đến mức độ này, vị ấy đã chứng đắc cận hành thiền có tướng của các giới làm đối tượng. Do đó, đã nói rằng: ‘Lặp đi lặp lại (niệm) địa đại, thủy đại... cho đến khi... định chỉ ở mức cận hành sanh khởi’.

තත්ථ ධාතුමත්තතොති විසෙසනිවත්තිඅත්ථො මත්ත-සද්දො. තෙන යං ඉතො බාහිරකා, ලොකියමහාජනො ච ‘‘සත්තො ජීවො’’තිආදිකං විසෙසං ඉමස්මිං අත්තභාවෙ අවිජ්ජමානං විකප්පනාමත්තෙනෙව සමාරොපෙන්ති, තං නිවත්තෙති. තෙනෙවාහ ‘‘නිස්සත්තතො නිජ්ජීවතො’’ති. ආවජ්ජිතබ්බන්ති සමන්නාහරිතබ්බං. මනසි කාතබ්බන්ති පුනප්පුනං භාවනාවසෙන ධාතුමත්තතො ධාතුලක්ඛණං මනසි ඨපෙතබ්බං. පච්චවෙක්ඛිතබ්බන්ති තදෙව ධාතුලක්ඛණං පති පති අවෙක්ඛිතබ්බං, භාවනාසිද්ධෙන ඤාණචක්ඛුනා අපරාපරං පච්චක්ඛතො පස්සිතබ්බං.

Trong đó, trong cụm từ 'dhātumattato', từ 'matta' có nghĩa là loại bỏ sự đặc biệt hóa. Do đó, nó loại bỏ sự đặc biệt hóa nào như ‘chúng sanh’, ‘sinh mạng’ v.v... mà những người ngoại đạo và đám đông thế gian, chỉ bằng sự tưởng tượng, gán cho tự thân này trong khi chúng không thực sự tồn tại. Chính vì vậy, Ngài đã nói ‘không có chúng sanh, không có sinh mạng’. ‘Āvajjitabbaṃ’ (nên hướng tâm) nghĩa là nên chú tâm. ‘Manasi kātabbaṃ’ (nên tác ý) nghĩa là nên đặt tướng của các giới vào tâm lặp đi lặp lại do năng lực của sự tu tập, (xem chúng) chỉ là các giới. ‘Paccavekkhitabbaṃ’ (nên quán xét) nghĩa là nên xem xét chính tướng của các giới đó một cách riêng biệt, nên thấy trực tiếp hết lần này đến lần khác bằng tuệ nhãn thành tựu do tu tập.

තස්සෙවං වායමමානස්සාති තස්ස යොගිනො එවං වුත්තප්පකාරෙන භාවනං අනුයුඤ්ජන්තස්ස, තත්ථ ච භාවනාඅනුයොගෙ සක්කච්චකාරිතාය, සාතච්චකාරිතාය, සප්පායසෙවිතාය, සමථනිමිත්තසල්ලක්ඛණෙන, බොජ්ඣඞ්ගානං අනුපවත්තනෙන, කායෙ ච ජීවිතෙ ච නිරපෙක්ඛවුත්තිතාය, අන්තරා සඞ්කොචං අනාපජ්ජන්තෙන භාවනං උස්සුක්කාපෙත්වා උස්සොළ්හියං අවට්ඨානෙන [Pg.436] සම්මදෙව වායාමං පයොගං පරක්කමං පවත්තෙන්තස්ස. ධාතුප්පභෙදාවභාසනපඤ්ඤාපරිග්ගහිතොති පථවීආදීනං ධාතූනං සභාවලක්ඛණාවභාසනෙන අවභාසනකිච්චාය භාවනාපඤ්ඤාය ආදිමජ්ඣපරියොසානෙසු අවිජහනෙන සබ්බතො ගහිතො මහග්ගතභාවං අප්පත්තතාය උපචාරමත්තො සිඛාප්පත්තො කාමාවචරසමාධි උප්පජ්ජති. උපචාරසමාධීති ච රුළ්හීවසෙන වෙදිතබ්බං. අප්පනං හි උපෙච්ච චාරී සමාධි උපචාරසමාධි, අප්පනා චෙත්ථ නත්ථි. තාදිසස්ස පන සමාධිස්ස සමානලක්ඛණතාය එවං වුත්තං. කස්මා පනෙත්ථ අප්පනා න හොතීති? තත්ථ කාරණමාහ ‘‘සභාවධම්මාරම්මණත්තා’’ති. සභාවධම්මෙ හි තස්ස ගම්භීරභාවතො අසති භාවනාවිසෙසෙ අප්පනාඣානං න උප්පජ්ජති, ලොකුත්තරං පන ඣානං විසුද්ධිභාවනානුක්කමවසෙන, ආරුප්පං ආරම්මණාතික්කමභාවනාවසෙන අප්පනාප්පත්තං හොතීති මරණානුස්සතිනිද්දෙසෙ (විසුද්ධි. 1.177) වුත්තොවායමත්ථො.

Tassevaṃ vāyamamānassāti: Đối với vị hành giả đang tinh tấn như vậy, tức là đang thực hành pháp hành thiền theo phương cách đã được nói đến, và trong sự thực hành pháp hành thiền ấy, do tác hành một cách trân trọng, do tác hành một cách liên tục, do thực hành điều thích hợp, do ghi nhận rõ tướng tịnh chỉ, do các giác chi được vận hành theo, do có thái độ không luyến tiếc đối với thân và mạng, do không bị thối chuyển ở khoảng giữa, do đã nỗ lực trong pháp hành thiền, do đứng vững trong sự cố gắng tột bậc, nên vị ấy đã làm cho sự tinh tấn, sự chuyên cần, sự nỗ lực được diễn tiến một cách chân chánh. Dhātuppabhedāvabhāsana paññāpariggahitoti: (Định) được nắm giữ bởi trí tuệ làm sáng tỏ sự phân biệt các đại hiển, có nghĩa là: được nắm giữ từ mọi phía do không từ bỏ ở phần đầu, phần giữa, và phần cuối bởi trí tuệ thiền có phận sự làm cho sáng tỏ, bằng cách làm cho sáng tỏ tự tướng của các đại hiển như địa đại v.v... Do không đạt đến trạng thái đại hành, nên định dục giới đạt đến đỉnh điểm, chỉ là cận định, được sanh khởi. Và (thuật ngữ) cận định (upacārasamādhi) nên được hiểu theo quy ước. Quả vậy, định đi đến gần an chỉ được gọi là cận định, và ở đây không có an chỉ. Tuy nhiên, do có tướng trạng tương tự với loại định như vậy nên được nói như thế. Tại sao ở đây không có an chỉ? Về điểm ấy, ngài nói ra nguyên nhân: “Do có pháp tự tánh làm đối tượng”. Quả vậy, đối với pháp tự tánh, do trạng thái thâm sâu của nó, khi không có sự đặc biệt trong pháp hành thiền, thiền an chỉ không sanh khởi, tuy nhiên thiền siêu thế đạt đến an chỉ do năng lực của thứ tự tu tập thanh tịnh, và thiền vô sắc đạt đến an chỉ do năng lực của pháp hành thiền vượt qua đối tượng. Ý nghĩa này đã được nói đến trong phần giải về niệm sự chết.

එවං රූපකායෙ අවිසෙසෙන චතුන්නං ධාතූනං පරිග්ගණ්හනවසෙන ධාතුකම්මට්ඨානං දස්සෙත්වා ඉදානි තත්ථ අට්ඨිආදීනං විනිබ්භුජනවසෙන සඞ්ඛෙපතො සුත්තෙ ආගතං ධාතුමනසිකාරවිධිං දස්සෙතුං ‘‘අථ වා පනා’’තිආදි ආරද්ධං. තත්ථ යෙ ඉමෙ චත්තාරො කොට්ඨාසා වුත්තාති සම්බන්ධො. යථාපච්චයං ඨිතා සන්නිවෙසවිසිට්ඨා කට්ඨවල්ලිතිණමත්තිකායො උපාදාය යථා අගාරසමඤ්ඤා, න තත්ථ කොචි අගාරො නාම අත්ථි, එවං යථාපච්චයං සන්නිවෙසවිසිට්ඨානි පවත්තමානානි අට්ඨින්හාරුමංසචම්මානි පටිච්ච සරීරසමඤ්ඤා, න එත්ථ කොචි අත්තා ජීවො. කෙවලං තෙහි පරිවාරිතමාකාසමත්තන්ති දස්සෙති. දෙසනා සත්තසුඤ්ඤතාසන්දස්සනපරාති ඉමමත්ථං විභාවෙන්තො ‘‘නිස්සත්තභාවදස්සනත්ථ’’න්තිආදිමාහ. තත්ථ අට්ඨිඤ්ච පටිච්චාති පණ්හිකට්ඨිකාදිභෙදං පටිපාටියා උස්සිතං හුත්වා ඨිතං අතිරෙකතිසතභෙදං අට්ඨිං උපාදාය. න්හාරුඤ්චාති තමෙව අට්ඨිසඞ්ඝාටං ආබන්ධිත්වා ඨිතං නවසතප්පභෙදං න්හාරුං. මංසන්ති තමෙව අට්ඨිසඞ්ඝාටං අනුලිම්පිත්වා ඨිතං නවපෙසිසතප්පභෙදං මංසං. චම්මන්ති මච්ඡිකපත්තකච්ඡායාය ඡවියා සඤ්ඡාදිතං සකලසරීරං පරියොනන්ධිත්වා ඨිතං බහලචම්මං පටිච්ච උපාදාය. සබ්බත්ථ ච-සද්දො සමුච්චයත්ථො. ආකාසො පරිවාරිතොති යථා භිත්තිපාදාදිවසෙන ඨපිතං කට්ඨං, තස්සෙව ආබන්ධනවල්ලි, අනුලෙපනමත්තිකා, ඡාදනතිණන්ති එතානි කට්ඨාදීනි අන්තො, බහි ච පරිවාරෙත්වා ඨිතො ආකාසො [Pg.437] අගාරන්ත්වෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති, ගෙහන්ති පණ්ණත්තිං ලභති, එවමෙව යථාවුත්තානි අට්ඨිආදීනි අන්තො, බහි ච පරිවාරෙත්වා ඨිතො ආකාසො තානෙව අට්ඨිආදීනි උපාදාය රූපන්ත්වෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති, සරීරන්ති වොහාරං ලභති. යථා ච කට්ඨාදීනි පටිච්ච සඞ්ඛං ගතං අගාරං ලොකෙ ‘‘ඛත්තියගෙහං, බ්‍රාහ්මණගෙහ’’න්ති වුච්චති, එවමිදම්පි ‘‘ඛත්තියසරීරං බ්‍රාහ්මණසරීර’’න්ති වොහරීයති, නත්ථෙත්ථ කොචි සත්තො වා ජීවො වාති අධිප්පායො.

Sau khi đã trình bày đề mục thiền về đại hiển bằng cách nắm bắt bốn đại hiển trong sắc thân một cách không phân biệt như vậy, bây giờ để trình bày phương pháp tác ý về đại hiển đã được đề cập vắn tắt trong kinh theo cách phân tách xương v.v... trong sắc thân ấy, đoạn văn bắt đầu bằng “atha vā panā” (hay là) được bắt đầu. Ở đó, có sự liên kết là: “bốn phần này đã được nói đến”. Giống như do duyên vào gỗ, dây leo, cỏ, và đất sét, những thứ tồn tại tùy theo điều kiện và đặc biệt do sự sắp xếp, mà có danh xưng là ‘nhà’, và ở đó, không có bất cứ thứ gì gọi là ‘nhà’; cũng vậy, do duyên vào xương, gân, thịt, và da, những thứ đang diễn tiến tùy theo điều kiện và đặc biệt do sự sắp xếp, mà có danh xưng là ‘thân’, và ở đây, không có bất cứ tự ngã hay sinh mạng nào. Ngài chỉ ra rằng đó chỉ đơn thuần là khoảng không được bao bọc bởi những thứ ấy. Bài pháp này nhằm mục đích chỉ ra sự trống rỗng về chúng sanh, trong khi làm sáng tỏ ý nghĩa này, ngài đã nói đoạn văn bắt đầu bằng “nissattabhāvadassanattha” (nhằm mục đích thấy được trạng thái vô chúng sanh). Ở đó, ‘duyên vào xương’ (aṭṭhiñca paṭicca) là do duyên vào hơn ba trăm khúc xương, được dựng lên và tồn tại theo thứ tự, từ xương gót chân v.v... ‘Và gân’ (nhāruñca) là chín trăm bó gân đã cột chặt chính khối xương ấy lại. ‘Thịt’ (maṃsaṃ) là chín trăm miếng thịt đã trét phết lên chính khối xương ấy. ‘Da’ (cammaṃ) là do duyên vào lớp da dày đã bao bọc toàn bộ thân thể, được che phủ bởi lớp da mỏng có sắc thái như vảy cá. Ở mọi nơi, từ ‘ca’ (và) có nghĩa là hợp lại. ‘Khoảng không được bao bọc’ (ākāso parivārito) có nghĩa là: giống như khoảng không tồn tại, sau khi đã bao bọc bên trong và bên ngoài những vật liệu như gỗ được dựng lên theo cách thức của móng tường v.v..., dây leo để buộc chặt chính gỗ ấy, đất sét để trét phết, và cỏ để lợp mái, được gọi là ‘nhà’, được nhận danh hiệu là ‘căn nhà’; cũng vậy, khoảng không tồn tại, sau khi đã bao bọc bên trong và bên ngoài xương v.v... đã được nói đến, do duyên vào chính xương v.v... ấy, được gọi là ‘sắc’, được nhận cách gọi là ‘thân’. Và giống như ngôi nhà, sau khi được gọi tên do duyên vào gỗ v.v..., trong thế gian được gọi là ‘nhà của Sát-đế-lỵ’, ‘nhà của Bà-la-môn’, cũng vậy, thân này được gọi là ‘thân của Sát-đế-lỵ’, ‘thân của Bà-la-môn’. Ý nghĩa là: ở đây không có bất cứ chúng sanh hay sinh mạng nào.

තෙති තෙ චත්තාරො කොට්ඨාසෙ විනිබ්භුජිත්වා විනිබ්භුජිත්වාති යොජනා. තංතංඅන්තරානුසාරිනාති අට්ඨින්හාරූනං න්හාරුමංසානං මංසචම්මානන්ති තෙසං තෙසං කොට්ඨාසානං විවරානුපාතිනා ඤාණසඞ්ඛාතෙන හත්ථෙන. විනිබ්භුජිත්වා විනිබ්භුජිත්වාති අනෙකක්ඛත්තුං විනිවෙඨෙත්වා. අථ වා විනිබ්භුජිත්වා විනිබ්භුජිත්වාති පච්චෙකං අට්ඨිආදීනං අන්තරානුසාරිනා ඤාණහත්ථෙන විනිබ්භොගං කත්වා. එතෙසූති සකලම්පි අත්තනො රූපකායං චතුධා කත්වා විභත්තෙසු යථාවුත්තෙසු අට්ඨිආදීසු චතූසු කොට්ඨාසෙසු. පුරිමනයෙනෙවාති ‘‘යො ඉමස්මිං කායෙ ථද්ධභාවො වා’’තිආදිනා පුබ්බෙ වුත්තනයෙනෙව. යං පනෙත්ථ වත්තබ්බං භාවනාවිධානං, තං අනන්තරනයෙ වුත්තාකාරෙනෙව වත්තබ්බං.

Te: Cú pháp là ‘sau khi đã phân tách, phân tách bốn phần ấy’. Taṃtaṃantarānusārinā: (Bằng trí tuệ) đi theo khoảng giữa của mỗi phần ấy, có nghĩa là: bằng bàn tay được gọi là trí tuệ, đi theo sự mở ra của từng phần, tức là của xương và gân, của gân và thịt, của thịt và da. Vinibbhujitvā vinibbhujitvā: ‘Sau khi đã phân tách, phân tách’ có nghĩa là sau khi đã gỡ ra nhiều lần. Hay là, ‘sau khi đã phân tách, phân tách’ có nghĩa là sau khi đã thực hiện sự phân tách bằng bàn tay trí tuệ đi theo bên trong của mỗi phần như xương v.v... Etesu: ‘Trong những thứ này’ có nghĩa là: trong bốn phần như xương v.v... đã được nói đến, đã được phân chia sau khi đã chia toàn bộ sắc thân của mình thành bốn phần. Purimanayena eva: ‘Chỉ bằng phương pháp trước’ có nghĩa là: chỉ bằng phương pháp đã được nói đến trước đây, bắt đầu bằng câu “bất cứ cái gì trong thân này là thể cứng...”. Bất cứ phương pháp tu tập nào cần được nói ở đây, phương pháp ấy cần được hiểu chỉ bằng cách thức đã được nói đến trong phương pháp kế tiếp.

309. විත්ථාරතො ආගතෙ පන ‘‘චතුධාතුවවත්ථානෙ’’ති ආනෙත්වා යොජනා. එවං ඉදානි වුච්චමානාකාරෙන වෙදිතබ්බො භාවනානයො. ‘‘ද්වාචත්තාලීසාය ආකාරෙහි ධාතුයො උග්ගණ්හිත්වා’’ති කස්මා වුත්තං, නනු ආදිතො ද්වත්තිංසාකාරා ධාතුයො න හොන්තීති? වත්ථුසීසෙන ධාතූනංයෙව උග්ගහෙතබ්බත්තා නායං දොසො. වුත්තප්පකාරෙති ‘‘ගොචරගාමතො නාතිදූරනාච්චාසන්නතාදීහි පඤ්චහි අඞ්ගෙහි සමන්නාගතෙ’’තිආදිනා (විසුද්ධි. 1.53) වුත්තප්පකාරෙ. කතසබ්බකිච්චෙනාති පලිබොධුපච්ඡෙදාදිකං කතං සබ්බකිච්චං එතෙනාති කතසබ්බකිච්චො, තෙනස්ස සීලවිසොධනාදි පන කම්මට්ඨානුග්ගහණතො පගෙව සිද්ධං හොතීති දස්සෙති. සසම්භාරසඞ්ඛෙපතොති සම්භරීයන්ති එතෙන බුද්ධිවොහාරාති සම්භාරො, තන්නිමිත්තං. කිං පනෙතං? පථවීආදි. කෙසාදීසු හි වීසතියා ආකාරෙසු ‘‘පථවී’’ති බුද්ධිවොහාරා පථවීනිමිත්තකා ථද්ධතං උපාදාය පවත්තනතො. තස්මා [Pg.438] තත්ථ පථවීසම්භාරො නාම සවිසෙසාය තස්සා අත්ථිතාය කෙසාදයො සහ සම්භාරෙහීති සසම්භාරා. ආපොකොට්ඨාසාදීසුපි එසෙව නයො. සසම්භාරානං සඞ්ඛෙපො සසම්භාරසඞ්ඛෙපො, තතො සසම්භාරසඞ්ඛෙපතො භාවෙතබ්බන්ති යොජනා. සඞ්ඛෙපතො වීසතියා, ද්වාදසසු, චතූසු, ඡසු ච කොට්ඨාසෙසු යථාක්කමං පථවීආදිකා චතස්සො ධාතුයො පරිග්ගහෙත්වා ධාතුවවත්ථානං සසම්භාරසඞ්ඛෙපතො භාවනා. තෙනාහ ‘‘ඉධ භික්ඛු වීසතියා කොට්ඨාසෙසූ’’තිආදි.

309. Còn trong phần trình bày chi tiết, nên đem câu «trong sự xác định tứ đại» đến để kết hợp. Phương pháp tu tập nên được hiểu theo cách thức đang được nói đến bây giờ như vầy. Tại sao lại nói «sau khi đã nắm bắt các đại bằng bốn mươi hai thể»? Chẳng phải lúc đầu ba mươi hai thể không phải là các đại sao? Đây không phải là lỗi, vì chính các đại phải được nắm bắt theo tiêu đề của đối tượng. Về cách thức đã được nói đến: là cách thức đã được nói đến trong câu v.v... «tại nơi hội đủ năm chi phần, như là không quá xa, không quá gần làng khất thực» (Visuddhi. 1.53). Về người đã làm xong mọi phận sự: người đã làm xong mọi phận sự là người đã làm xong mọi việc cần làm như cắt đứt các chướng ngại v.v... Bằng điều ấy, câu văn cho thấy rằng việc thanh lọc giới v.v... của vị ấy đã được thành tựu ngay từ trước khi tiếp nhận đề mục thiền. Về cách tóm tắt cùng với các thành phần: sambhāra (thành phần) là cái mà nhờ đó trí tuệ và ngôn từ được tạo ra, đó là nhân của chúng. Nhưng cái đó là gì? Là địa đại v.v... Thật vậy, trong hai mươi thể như tóc v.v..., trí tuệ và ngôn từ «địa đại» có địa đại làm nhân, vì chúng khởi lên do dựa vào tính cứng chắc. Do đó, ở đó địa đại được gọi là thành phần. Do sự hiện hữu đặc biệt của nó, các thể như tóc v.v... cùng với các thành phần, nên gọi là sasambhārā (có các thành phần). Phương pháp này cũng tương tự trong các phần thủy đại v.v... Sự tóm tắt các thể có thành phần là sasambhārasaṅkhepa. Do đó, nên kết hợp là «nên tu tập theo cách tóm tắt cùng với các thành phần». Một cách tóm tắt, việc xác định các đại bằng cách nắm bắt bốn đại là địa đại v.v... theo thứ tự trong hai mươi, mười hai, bốn, và sáu phần là sự tu tập theo cách tóm tắt cùng với các thành phần. Do đó, Ngài đã nói «Này các Tỳ khưu, ở đây vị Tỳ khưu trong hai mươi phần» v.v...

සසම්භාරවිභත්තිතොති සසම්භාරානං කෙසාදීනං විභාගතො කෙසාදිකෙ වීසති කොට්ඨාසෙ පුබ්බෙ විය එකජ්ඣං අග්ගහෙත්වා විභාගතො පථවීධාතුභාවෙන වවත්ථාපනං. ආපොකොට්ඨාසාදීසුපි එසෙව නයො. සලක්ඛණසඞ්ඛෙපතොති ලක්ඛීයති එතෙනාති ලක්ඛණං, ධම්මානං සභාවො, ඉධ පන ථද්ධතාදි. තස්මා ථද්ධලක්ඛණාදිවන්තතාය සහ ලක්ඛණෙහීති සලක්ඛණා, කෙසාදයො ද්වාචත්තාලීස ආකාරා. තෙසං සඞ්ඛෙපතො. ඉදං වුත්තං හොති – කෙසාදිකෙ වීසති කොට්ඨාසෙ එකජ්ඣං ගහෙත්වා තත්ථ ථද්ධතාදිකං චතුබ්බිධම්පි ලක්ඛණං වවත්ථපෙත්වා භාවනා සලක්ඛණසඞ්ඛෙපතො භාවනා. එස නයො ආපොකොට්ඨාසාදීසුපි. සලක්ඛණවිභත්තිතොති ථද්ධලක්ඛණාදිනා සලක්ඛණානං කෙසාදීනං විභාගතො කෙසාදීසු ද්වාචත්තාලීසාය ආකාරෙසු පච්චෙකං ථද්ධතාදීනං චතුන්නං චතුන්නං ලක්ඛණානං වවත්ථාපනවසෙන භාවනා.

Về cách phân tích cùng với các thành phần: là sự xác định hai mươi phần như tóc v.v... bằng cách phân tích chúng theo bản chất của địa đại, không nắm bắt chúng chung lại như trước, mà bằng cách phân tích các thể có thành phần như tóc v.v... Phương pháp này cũng tương tự trong các phần thủy đại v.v... Về cách tóm tắt cùng với các đặc tính: lakkhaṇa (đặc tính) là cái mà nhờ đó một sự vật được nhận biết, là tự tánh của các pháp, nhưng ở đây là tính cứng chắc v.v... Do đó, vì có đặc tính cứng chắc v.v..., nên các thể cùng với các đặc tính được gọi là salakkhaṇā (có các đặc tính), đó là bốn mươi hai thể như tóc v.v... Bằng cách tóm tắt chúng. Điều này có nghĩa là: sự tu tập bằng cách nắm bắt chung hai mươi phần như tóc v.v... rồi xác định cả bốn loại đặc tính như tính cứng chắc v.v... ở đó là sự tu tập theo cách tóm tắt cùng với các đặc tính. Phương pháp này cũng tương tự trong các phần thủy đại v.v... Về cách phân tích cùng với các đặc tính: là sự tu tập bằng cách xác định riêng biệt từng nhóm bốn đặc tính như tính cứng chắc v.v... trong mỗi thể trong bốn mươi hai thể như tóc v.v..., bằng cách phân tích các thể có đặc tính như tóc v.v... qua đặc tính cứng chắc v.v...

එවං චතූහි ආකාරෙහි උද්දිට්ඨං භාවනානයං නිද්දිසිතුං ‘‘කථං සසම්භාරසඞ්ඛෙපතො භාවෙතී’’තිආදි ආරද්ධං. එත්ථ ච යථා තික්ඛපඤ්ඤො පුග්ගලො තික්ඛතාය පරොපරියත්තසබ්භාවතො තික්ඛින්ද්‍රියමුදින්ද්‍රියතාවසෙන දුවිධොති. තත්ථ තික්ඛින්ද්‍රියස්ස වසෙන සඞ්ඛෙපතො පඨමනයො වුත්තො, මුදින්ද්‍රියස්ස වසෙන දුතියො. එවං නාතිතික්ඛපඤ්ඤොපි පුග්ගලොති. තත්ථ යො විසදින්ද්‍රියො පුග්ගලො, තස්ස වසෙන සසම්භාරසඞ්ඛෙපතො, සලක්ඛණසඞ්ඛෙපතො ච භාවනානයො නිද්දිට්ඨො. යො පන නාතිවිසදින්ද්‍රියො, තස්ස වසෙන සසම්භාරවිභත්තිතො, සලක්ඛණවිභත්තිතො ච භාවනානයො නිද්දිට්ඨොති වෙදිතබ්බො. තස්ස එවං වවත්ථාපයතො එව ධාතුයො පාකටා හොන්ති සවිසෙසං ධාතූනං පරිග්ගහිතත්තා. භාවනාවිධානං පනෙත්ථ හෙට්ඨා වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං.

Để giải thích chi tiết phương pháp tu tập đã được trình bày tóm tắt theo bốn cách như vậy, đoạn văn bắt đầu bằng câu «Làm thế nào vị ấy tu tập theo cách tóm tắt cùng với các thành phần?» v.v... Và ở đây, cũng như người có trí tuệ sắc bén được chia làm hai loại theo năng lực của căn sắc bén và căn chậm lụt, do sự tồn tại của sự chín muồi và chưa chín muồi của trí tuệ sắc bén. Trong đó, phương pháp đầu tiên được nói một cách tóm tắt dành cho người có căn sắc bén, phương pháp thứ hai dành cho người có căn chậm lụt. Tương tự như vậy, cũng có người không có trí tuệ quá sắc bén. Trong đó, đối với người có căn trong sáng, phương pháp tu tập được chỉ dẫn theo cách tóm tắt cùng với các thành phần và cách tóm tắt cùng với các đặc tính. Còn đối với người không có căn quá trong sáng, nên hiểu rằng phương pháp tu tập được chỉ dẫn theo cách phân tích cùng với các thành phần và cách phân tích cùng với các đặc tính. Đối với người xác định như vậy, các đại trở nên rõ ràng ngay lập tức, vì các đại đã được nắm bắt một cách đặc biệt. Ở đây, phương pháp tu tập nên được hiểu theo cách đã được nói ở phần trước.

310. යස්සාති [Pg.439] නාතිවිසදින්ද්‍රියං පුග්ගලං සන්ධාය වදති. එවං භාවයතොති සසම්භාරසඞ්ඛෙපතො භාවෙන්තස්ස. යෙන විධිනා උග්ගහෙත්වා කුසලො හොති, සො සත්තවිධො විධි ‘‘උග්ගහකොසල්ල’’න්ති වුච්චති, තන්නිබ්බත්තං වා ඤාණං. එවං මනසිකාරකොසල්ලම්පි වෙදිතබ්බං. ද්වත්තිංසාකාරෙති ධාතුමනසිකාරවසෙන පරිග්ගහිතෙ කෙසාදිකෙ ද්වත්තිංසවිධෙ කොට්ඨාසෙ. ‘‘ද්වත්තිංසාකාරෙ’’ති ච ඉදං තෙජවායුකොට්ඨාසෙසු වණ්ණාදිවසෙන වවත්ථානස්ස අභාවතො වුත්තං. සබ්බං තත්ථ වුත්තවිධානං කාතබ්බන්ති ‘‘වචසා මනසා’’තිආදිනා වුත්තඋග්ගහකොසල්ලුද්දෙසතො පට්ඨාය යාව ‘‘අනුපුබ්බමුඤ්චනාදිවසෙනා’’ති පදං, තාව ආගතං සබ්බං භාවනාවිධානං කාතබ්බං සම්පාදෙතබ්බං. වණ්ණාදිවසෙනාති වණ්ණසණ්ඨානදිසොකාසපරිච්ඡෙදවසෙන. අයඤ්ච වණ්ණාදිවසෙන මනසිකාරො ධාතුපටික්කූලවණ්ණමනසිකාරානං සාධාරණො පුබ්බභාගොති නිබ්බත්තිතධාතුමනසිකාරමෙව දස්සෙතුං ‘‘අවසානෙ එවං මනසිකාරො පවත්තෙතබ්බො’’ති වුත්තං.

310. Câu bắt đầu bằng yassa (đối với người nào) được nói đến để ám chỉ người không có căn quá trong sáng. «Khi tu tập như vậy» nghĩa là khi tu tập theo cách tóm tắt cùng với các thành phần. Bảy phương pháp mà nhờ đó vị ấy trở nên thiện xảo sau khi đã nắm bắt được gọi là «sự thiện xảo trong việc nắm bắt», hoặc là trí tuệ phát sinh từ đó. Sự thiện xảo trong việc tác ý cũng nên được hiểu như vậy. «Trong ba mươi hai thể» nghĩa là trong ba mươi hai loại phần như tóc v.v... đã được nắm bắt bằng cách tác ý đến các đại. Và câu «trong ba mươi hai thể» này được nói do không có sự xác định theo màu sắc v.v... trong các phần hỏa đại và phong đại. «Tất cả phương pháp đã được nói ở đó nên được thực hiện» nghĩa là tất cả phương pháp tu tập đã được trình bày, bắt đầu từ phần đề mục về sự thiện xảo trong việc nắm bắt đã được nói đến bằng câu «bằng lời nói và bằng ý» v.v... cho đến câu «bằng cách buông bỏ tuần tự» v.v..., đều nên được thực hiện, nên được hoàn thành. «Theo màu sắc v.v...» nghĩa là theo cách xác định màu sắc, hình dáng, phương hướng, và vị trí. Và sự tác ý theo màu sắc v.v... này là giai đoạn đầu chung cho các tác ý về đại, về sự bất tịnh, và về màu sắc (biến xứ). Để chỉ ra chính sự tác ý về đại đã được phát sinh, câu «cuối cùng, nên thực hành tác ý như vậy» đã được nói đến.

311. අඤ්ඤමඤ්ඤං ආභොගපච්චවෙක්ඛණරහිතා එතෙ ධම්මාති එතෙ ‘‘සීසකටාහපලිවෙඨනචම්මං කෙසා’’ති එවං වොහරියමානා භූතුපාදායධම්මා ‘‘මයි කෙසා ජාතා, මයමෙත්ථ ජාතා’’ති එවං අඤ්ඤමඤ්ඤං ආභොගපච්චවෙක්ඛණසුඤ්ඤා. ඉමිනා කාරණස්ස ච ඵලස්ස ච අබ්‍යාපාරතාය ධාතුමත්තතං සන්දස්සෙති, තෙන ච ආභොගපච්චවෙක්ඛණානම්පි එවමෙව අබ්‍යාපාරතා දීපිතාති දට්ඨබ්බං. න හි තානි, තෙසං කාරණානි ච තථා තථා ආභුජිත්වා, පච්චවෙක්ඛිත්වා ච උප්පජ්ජන්ති, පච්චයභාවං වා ගච්ඡන්තීති. ඉතීති වුත්තප්පකාරපරාමසනං. අචෙතනොති න චෙතනො, චෙතනාරහිතො වා. අබ්‍යාකතොති අබ්‍යාකතරාසිපරියාපන්නො. සුඤ්ඤොති අත්තසුඤ්ඤො. තතො එව නිස්සත්තො. ථද්ධලක්ඛණාධිකතාය ථද්ධො. තතො එව පථවීධාතූති එවං මනසිකාරො පවත්තෙතබ්බොති සම්බන්ධො. එවං සබ්බත්ථ.

311. “Các pháp này không có sự hướng tâm và quán xét lẫn nhau (Aññamaññaṃ ābhogapaccavekkhaṇarahitā ete dhammā’ti)” có nghĩa là: Các pháp sắc do tứ đại tạo và sắc y sinh (bhūtupādāyadhammā) này, được gọi là “da bao bọc sọ đầu” và “tóc”, thì trống không sự hướng tâm và quán xét lẫn nhau (aññamaññaṃ ābhogapaccavekkhaṇasuññā) theo cách như sau: “Tóc mọc trên ta” và “chúng ta mọc ở đây”. Bằng câu này, ngài chỉ ra bản chất chỉ là các giới (dhātumattataṃ) qua sự không có tác ý (abyāpāratāya) của cả nhân (da) và quả (tóc). Và cần phải hiểu rằng (daṭṭhabbaṃ) qua đó, sự không có tác ý (abyāpāratā) của cả sự hướng tâm và quán xét cũng được trình bày (dīpitā) tương tự như vậy. Vì rằng (hi) chúng (sự hướng tâm và quán xét) và các nguyên nhân của chúng không khởi sinh sau khi đã hướng tâm và quán xét theo cách này cách khác, hoặc chúng không đi đến trạng thái làm duyên. Từ “iti” là để tóm lược lại các loại đã được nói đến. “Vô tri giác (acetano’ti)” nghĩa là không phải là chúng sanh có tri giác (na cetano), hoặc không có tri giác (cetanārahito). “Không thể ký (abyākato’ti)” nghĩa là thuộc về nhóm không thể ký. “Trống không (suñño’ti)” nghĩa là trống không tự ngã. Do đó, nó là “vô chúng sanh” (nissatto). Do có đặc tính cứng chắc nổi trội nên nó “cứng” (thaddho). Do đó, nó là “địa đại” (pathavīdhātu). Cần phải thực hành sự tác ý (manasikāro pavattetabbo) như vậy. Đây là mối liên kết. Tương tự như vậy ở tất cả các phần.

312. සුඤ්ඤගාමට්ඨානෙති එත්ථ සුඤ්ඤගාමග්ගහණං පරමත්ථතො වෙදකවිරහදස්සනත්ථං කායස්ස.

312. Ở đây, trong câu “ở nơi ngôi làng trống không (suññagāmaṭṭhāne’ti)”, việc đề cập đến ngôi làng trống không (suññagāmaggahaṇaṃ) là nhằm mục đích cho thấy thân này, về mặt chân đế (paramatthato), không có người cảm thọ (vedakavirahadassanatthaṃ).

313. මධුකට්ඨිකෙති මධුකබීජානි.

313. “Madhukaṭṭhike’ti” có nghĩa là các hạt cam thảo (madhukabījāni).

314. ගෙහථම්භානං [Pg.440] ආධාරභාවෙන ඨපිතසිලායො පාසාණඋදුක්ඛලකානීති අධිප්පෙතානි.

314. Những tảng đá được đặt làm nền (ādhārabhāvena) cho các cột nhà (gehathambhānaṃ) được hiểu là những cối đá (pāsāṇaudukkhalakāni).

315. දුග්ගන්ධාදිභාවෙ චස්ස සදිසභාවදස්සනත්ථං අල්ලගොචම්මග්ගහණං.

315. Và việc đề cập đến tấm da bò tươi (allagocammaggahaṇaṃ) là nhằm mục đích cho thấy sự tương đồng (sadisabhāvadassanatthaṃ) về trạng thái có mùi hôi thối v.v... (duggandhādibhāve) của nó (tức da người).

316. යෙභුය්‍යෙන මංසපෙසීනං බහලතාය මහාමත්තිකග්ගහණං.

316. Việc đề cập đến đất sét mịn (mahāmattikaggahaṇaṃ) là do sự dày đặc (bahalatāya) của các thớ thịt (maṃsapesīnaṃ) trong phần lớn trường hợp (yebhuyyena).

317. කුට්ටදාරූසූති දාරුකුට්ටිකාය කුටියා භිත්තිපාදභූතෙසු කට්ඨෙසු.

317. “Kuṭṭadārūsu’ti” có nghĩa là trong những thanh gỗ (kaṭṭhesu) làm chân tường (bhittipādabhūtesu) của một cái am (kuṭiyā) có vách bằng gỗ (dārukuṭṭikāya).

318. පණ්හිකට්ඨිආදීනං ආධාරභාවො විය ගොප්ඵකට්ඨිආදීනං ආධෙය්‍යභාවොපි අසමන්නාහාරසිද්ධොති දස්සනත්ථං ‘‘පණ්හිකට්ඨිගොප්ඵකට්ඨිං උක්ඛිපිත්වා ඨිත’’න්තිආදිං වත්වා පුන ‘‘සීසට්ඨිගීවට්ඨිකෙ පතිට්ඨිත’’න්තිආදි වුත්තං.

318. Để cho thấy rằng (dassanatthaṃ) cũng giống như trạng thái làm nền tảng (ādhārabhāvo) của xương gót chân v.v... (paṇhikaṭṭhiādīnaṃ), trạng thái được nâng đỡ (ādheyyabhāvo) của xương mắt cá chân v.v... (gopphakaṭṭhiādīnaṃ) cũng được thành tựu mà không cần sự tác ý (asamannāhārasiddho), nên sau khi nói câu “xương gót chân nâng đỡ xương mắt cá chân” v.v..., lại nói tiếp câu “xương sọ được đặt trên xương cổ” v.v...

319. සින්නවෙත්තග්ගාදීසූති සෙදිතවෙත්තකළීරාදීසු.

319. “Sinnavettaggādīsu’ti” có nghĩa là trong những đọt mây đã được luộc chín (seditavettakaḷīrādīsu) v.v...

321. උරට්ඨිසඞ්ඝාටො පඤ්ජරසදිසතාය ‘‘උරට්ඨිපඤ්ජර’’න්ති වුත්තො. තස්ස අථිරභාවදස්සනත්ථං ජිණ්ණසන්දමානිකපඤ්ජරං නිදස්සනභාවෙන ගහිතං.

321. Khung xương lồng ngực (uraṭṭhisaṅghāṭo) được gọi là “lồng ngực” (uraṭṭhipañjara) vì nó giống như một cái lồng (pañjarasadisatāya). Để cho thấy trạng thái không bền chắc (athirabhāvadassanatthaṃ) của nó, cái lồng kiệu cũ nát (jiṇṇasandamānikapañjaraṃ) được lấy làm ví dụ (nidassanabhāvena).

322. යමකමංසපිණ්ඩෙති මංසපිණ්ඩයුගළෙ.

322. “Yamakamaṃsapiṇḍe’ti” có nghĩa là trong cặp tảng thịt (maṃsapiṇḍayugaḷe).

323. කිලොමකස්ස සෙතවණ්ණතාය ‘‘පිලොතිකපලිවෙඨිතෙ’’ති පිලොතිකං නිදස්සනභාවෙන වුත්තං. එවමෙව න වක්කහදයානි සකලසරීරෙ ච මංසං ජානාතීති එත්ථ න වක්කහදයානි ජානන්ති ‘‘මයං පටිච්ඡන්නකිලොමකෙන පටිච්ඡන්නානී’’ති, න සකලසරීරෙ ච මංසං ජානාති ‘‘අහං පටිච්ඡන්නකිලොමකෙන පටිච්ඡන්න’’න්ති යොජෙතබ්බං.

323. Do màng nhầy (kilomakassa) có màu trắng (setavaṇṇatāya), nên tấm vải thô (pilotikaṃ) được nói đến làm ví dụ (nidassanabhāvena) trong câu “được bao bọc bởi tấm vải thô”. Tương tự như vậy, trong câu “thận và tim, và thịt trong toàn thân không biết”, cần phải được liên kết như sau: Thận và tim không biết rằng: “Chúng ta được bao bọc bởi màng nhầy bao bọc”, và thịt trong toàn thân cũng không biết rằng: “Ta được bao bọc bởi màng nhầy bao bọc”.

324. කොට්ඨමත්ථකපස්සන්ති කුසූලස්ස අබ්භන්තරෙ මත්ථකපස්සං.

324. “Koṭṭhamatthakapassan’ti” có nghĩa là mặt trên (matthakapassaṃ) bên trong (abbhantare) của vựa lúa (kusūlassa).

325. ද්වින්නං ථනානමන්තරෙති ද්වින්නං ථනප්පදෙසානං වෙමජ්ඣෙ, ථනප්පදෙසො ච අබ්භන්තරවසෙන වෙදිතබ්බො.

325. “Dvinnaṃ thanānamantare’ti” có nghĩa là ở giữa (vemajjhe) hai vùng vú (dvinnaṃ thanappadesānaṃ), và vùng vú (thanappadeso) ở đây cần được hiểu theo nghĩa bên trong (abbhantaravasena).

327. එකවීසතිඅන්තභොගෙති එකවීසතියා ඨානෙසු ඔභග්ගොභග්ගෙ අන්තමණ්ඩලෙ.

327. “Ekavīsatiantabhoge’ti” có nghĩa là trong vòng ruột (antamaṇḍale) bị gấp khúc (obhaggobhagge) tại hai mươi mốt chỗ (ekavīsatiyā ṭhānesu).

328. ආමාසයෙ [Pg.441] ඨිතො පරිභුත්තාහාරො උදරියන්ති අධිප්පෙතන්ති ආහ ‘‘උදරියං උදරෙ ඨිතං අසිතපීතඛායිතසායිත’’න්ති.

328. Thức ăn đã tiêu thụ (paribhuttāhāro) nằm trong dạ dày (āmāsaye) được hiểu là “thức ăn trong bao tử” (udariyaṃ). Do đó, ngài đã nói: “Thức ăn trong bao tử (udariyaṃ) là những thứ đã ăn, uống, nhai, nếm, nằm trong bụng (udare)”.

331. අබද්ධපිත්තං සංසරණලොහිතං විය, කායුස්මා විය ච කම්මජරූපපටිබද්ධවුත්තිකන්ති ආහ ‘‘ආබද්ධපිත්තං ජීවිතින්ද්‍රියපටිබද්ධං සකලසරීරං බ්‍යාපෙත්වා ඨිත’’න්ති. පටිබද්ධතාවචනෙන චස්ස ජීවිතින්ද්‍රියෙ සති සබ්භාවමෙව දීපෙති, න ජීවිතින්ද්‍රියස්ස විය එකන්තකම්මජතන්ති දට්ඨබ්බං. පිත්තකොසකෙති මහාකොසාටකීකොසසදිසෙ පිත්තාධාරෙ. යූසභූතොති රසභූතො.

331. Mật không cố định (abaddhapittaṃ), giống như máu lưu thông (saṃsaraṇalohitaṃ) và hơi nóng của thân (kāyusmā), có sự tồn tại gắn liền với sắc do nghiệp sanh (kammajarūpapaṭibaddhavuttikaṃ). Do đó, ngài đã nói: “Mật không cố định (abaddhapittaṃ) gắn liền với mạng quyền (jīvitindriyapaṭibaddhaṃ), tồn tại và lan khắp toàn thân”. Và cần phải hiểu rằng (daṭṭhabbaṃ) bằng cách nói “gắn liền” (paṭibaddhatāvacanena), ngài chỉ cho thấy sự hiện hữu của nó khi mạng quyền còn tồn tại, chứ không phải nó hoàn toàn do nghiệp sanh (ekantakammajataṃ) như chính mạng quyền. “Pittakosake’ti” có nghĩa là trong túi mật (pittādhāre), giống như túi của quả mướp đắng lớn (mahākosāṭakīkosasadise). “Yūsabhūto’ti” có nghĩa là đã trở thành chất lỏng (rasabhūto).

332. උච්ඡිට්ඨොදකගබ්භමලාදීනං ඡඩ්ඩනට්ඨානං චන්දනිකා, තස්සං චන්දනිකායං.

332. Nơi vứt bỏ (chaḍḍanaṭṭhānaṃ) nước rửa, nhau thai (gabbhamala) v.v... được gọi là hố xí (candanikā). (Câu Pāli có nghĩa là) trong hố xí ấy (tassaṃ candanikāyaṃ).

333. පුබ්බාසයො මන්දපඤ්ඤානං කෙසඤ්චිදෙව හොතීති කත්වා අසබ්බසාධාරණන්ති අධිප්පායෙනාහ ‘‘පුබ්බො අනිබද්ධොකාසො’’ති.

333. Vì cho rằng (katvā) ổ mủ (pubbāsayo) chỉ có ở một số người ít phước đức (mandapuññānaṃ kesañcideva), với ý định rằng nó không phải là phổ biến cho tất cả mọi người (asabbasādhāraṇanti adhippāyena), ngài đã nói: “Mủ không có vị trí cố định (pubbo anibaddhokāso)”.

334. පිත්තං වියාති අබද්ධපිත්තං විය. සකලසරීරන්ති ජීවිතින්ද්‍රියපටිබද්ධං සබ්බං සරීරප්පදෙසං. වක්කහදයයකනපප්ඵාසානි තෙමෙන්තන්ති එත්ථ යකනං හෙට්ඨාභාගපූරණෙන, ඉතරානි තෙසං උපරි ථොකං ථොකං පග්ඝරණෙන ච තෙමෙතීති දට්ඨබ්බං. හෙට්ඨා ලෙඩ්ඩුඛණ්ඩාදීනි තෙමයමානෙති තෙමකතෙමිතබ්බානං අබ්‍යාපාරතාසාමඤ්ඤනිදස්සනත්ථං එව උපමා දට්ඨබ්බා, න ඨානසාමඤ්ඤනිදස්සනත්ථං. සන්නිචිතලොහිතෙන හි තෙමෙතබ්බානං කෙසඤ්චි හෙට්ඨා, කස්සචි උපරි ඨිතතා කායගතාසතිනිද්දෙසෙ (විසුද්ධි. 1.206) දස්සිතාති. යකනස්ස හෙට්ඨාභාගට්ඨානං ‘‘මයි ලොහිතං ඨිත’’න්ති න ජානාති, වක්කාදීනි ‘‘අම්හෙ තෙමයමානං ලොහිතං ඨිත’’න්ති න ජානන්තීති එවං යොජනා වෙදිතබ්බා.

334. “Giống như mật (pittaṃ viyā’ti)” có nghĩa là giống như mật không cố định (abaddhapittaṃ viya). “Toàn thân (sakalasarīran’ti)” có nghĩa là tất cả các vùng của thân (sabbaṃ sarīrappadesaṃ) có gắn liền với mạng quyền. Trong câu “làm ẩm ướt thận, tim, gan, và phổi”, cần phải hiểu rằng (daṭṭhabbaṃ) nó làm ẩm ướt (temeti) gan bằng cách làm đầy phần dưới, và các cơ quan khác bằng cách nhỏ giọt một ít lên trên chúng. Trong câu “làm ẩm ướt những cục đất sét v.v... ở bên dưới”, ví dụ này cần được xem là chỉ nhằm mục đích cho thấy sự tương đồng về việc không có tác ý (abyāpāratāsāmaññanidassanatthaṃ) giữa vật làm ẩm và vật được làm ẩm, chứ không phải để cho thấy sự tương đồng về vị trí (na ṭhānasāmaññanidassanatthaṃ). Vì rằng, trong phần giải về niệm thân (kāyagatāsatiniddese), đã chỉ ra rằng máu tích tụ (sannicitalohitena) nằm bên dưới một số cơ quan được làm ẩm và bên trên một số cơ quan khác. Cần phải hiểu cách liên kết như sau: Phần dưới của gan không biết rằng: “Máu nằm trong ta”, và thận v.v... không biết rằng: “Máu đang làm ẩm chúng ta nằm ở đây”.

336. පත්ථින්නසිනෙහොති ථිනභාවං ඝනභාවං ගතසිනෙහො. සකලසරීරෙ මංසන්ති යොජනා, තඤ්ච ථූලසරීරං සන්ධාය වුත්තං. මෙදස්ස සතිපි පත්ථින්නතාය ඝනභාවෙ මංසස්ස විය න බද්ධතාති වුත්තං ‘‘පත්ථින්නයූසො’’ති. තෙනෙවස්ස ආපොකොට්ඨාසතා.

336. “Patthinnasineho’ti” có nghĩa là mỡ đã trở nên đặc và rắn (thinabhāvaṃ ghanabhāvaṃ gatasineho). Cần liên kết với câu “thịt trong toàn thân”. Và điều này được nói liên quan đến một cơ thể mập mạp (thūlasarīraṃ). Mặc dù mỡ đặc (medassa) có trạng thái đặc và rắn (patthinnatāya ghanabhāve), nhưng nó không rắn chắc (na baddhatā) như thịt, do đó nó được gọi là “chất lỏng đặc” (patthinnayūso). Chính vì lý do đó mà nó thuộc về phần tử nước (āpokoṭṭhāsatā).

337. උදකපුණ්ණෙසු [Pg.442] තරුණතාලට්ඨිකූපකෙසූති නාතිපරිණතානං සජලකානං අග්ගතො ඡින්නානං තාලසලාටුකානං විවරානි සන්ධාය වුත්තං.

337. Câu “trong những giếng nhỏ là hột thốt nốt non chứa đầy nước (udakapuṇṇesu taruṇatālaṭṭhikūpakesūti)” được nói với ý chỉ (sandhāya) các lỗ hổng (vivarāni) của những quả thốt nốt non (tālasalāṭukānaṃ) chưa chín muồi (nātipariṇatānaṃ), có chứa nước (sajalakānaṃ), và đã được cắt ở phần đầu (aggato chinnānaṃ).

338. වසාය අත්තනො ආධාරෙ අභිබ්‍යාපනමුඛෙන අබ්‍යාපාරතාසාමඤ්ඤං විභාවෙතබ්බන්ති ආචාමගතතෙලං නිදස්සිතන්ති දට්ඨබ්බං.

338. Cần phải hiểu rằng (daṭṭhabbaṃ) dầu trên váng cháo (ācāmagatatelaṃ) được đưa ra làm ví dụ (nidassitaṃ) là vì sự tương đồng về việc không có tác ý (abyāpāratāsāmaññaṃ) của mỡ lỏng (vasāya) cần được làm rõ (vibhāvetabbaṃ) chủ yếu qua sự lan tỏa (abhibyāpanamukhena) của nó trên nền tảng của chính nó (attano ādhāre).

339. ඛෙළුප්පත්තිපච්චයෙ අම්බිලග්ගමධුරග්ගාදිකෙ.

339. Trong các duyên làm phát sinh nước bọt (kheḷuppattipaccaye), chẳng hạn như những thứ có vị chua, vị ngọt ở đầu lưỡi (ambilaggamadhuraggādike) v.v...

343. කෙසාදීසු මනසිකාරං පවත්තෙත්වා තෙජොකොට්ඨාසෙසු පවත්තෙතබ්බො මනසිකාරොති විභත්තිං පරිණාමෙත්වා යොජෙතබ්බං. යෙන සන්තප්පතීති යෙන කායො සන්තප්පති, අයං සන්තප්පනකිච්චො. තෙජොති තස්ස පරිග්ගණ්හනාකාරො එව පච්චාමට්ඨො. යෙන ජීරීයතීතිආදීසුපි එසෙව නයො.

343. Cần phải thay đổi biến cách và kết hợp (câu) "sau khi đã làm cho tác ý sanh khởi trong các thể trược như tóc v.v..., tác ý cần phải được làm cho sanh khởi trong các phần tử lửa". (Câu) yena santappati (bị nung nóng bởi cái gì) có nghĩa là: thân này bị nung nóng bởi cái gì, đây là lửa có phận sự nung nóng. Như vậy, chỉ có phương cách nắm bắt về lửa ấy là được xem xét lại. Trong các câu yena jīrīyati (bị già đi bởi cái gì) v.v... cũng cùng một phương pháp.

344. අස්සාසපස්සාසවසෙනාති අන්තොපවිසනබහිනික්ඛමනනාසිකාවාතභාවෙන. ‘‘එවං පවත්තමනසිකාරස්සා’’ති ඉමිනා වුත්තාකාරෙන සසම්භාරවිභත්තිතො පවත්තකම්මට්ඨානමනසිකාරස්ස. ධාතුයො පාකටා හොන්තීති විත්ථාරතො පරිග්ගහිතත්තා ධාතුයො විභූතා හොන්ති. ඉධාපි භාවනාවිධානං හෙට්ඨා වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං.

344. (Câu) Assāsapassāsavasena (do năng lực của hơi thở vô, hơi thở ra) có nghĩa là do trạng thái của gió mũi đi vào bên trong và đi ra bên ngoài. (Câu) evaṃ pavattamanasikārassa (của người có tác ý diễn tiến như vậy) có nghĩa là của người có sự tác ý đề mục nghiệp xứ đang diễn tiến theo phương cách đã được nói này từ sự phân tích cùng với các thành phần. (Câu) dhātuyo pākaṭā honti (các giới trở nên hiện rõ) có nghĩa là vì đã được nắm bắt một cách rộng rãi nên các giới trở nên rõ ràng. Ở đây cũng vậy, phương pháp tu tiến nên được hiểu theo đúng phương pháp đã được nói ở dưới.

345. තත්ථෙවාති තෙසුයෙව වීසතියා කොට්ඨාසෙසු. පරිපාචනලක්ඛණං විත්ථම්භනලක්ඛණන්ති එත්ථාපි ‘‘තත්ථෙවා’’ති ආනෙත්වා සම්බන්ධිතබ්බං.

345. (Từ) tattheva (ngay trong đó) có nghĩa là ngay trong hai mươi thể trược ấy. Ở đây, trong (các câu) paripācanalakkhaṇaṃ (trạng thái làm cho chín mùi), vitthambhanalakkhaṇaṃ (trạng thái chống đỡ) cũng vậy, nên đem từ tattheva đến và kết hợp.

පුන තත්ථෙවාති තෙසුයෙව ද්වාදසසු කොට්ඨාසෙසූති අත්ථො. එත්ථ ච කෙසාදිකොට්ඨාසානං සංවිග්ගහතාය තත්ථ විජ්ජමානා ආපොධාතුආදයො න්හානියචුණ්ණාදීසු උදකාදයො විය සුවිඤ්ඤෙය්‍යාති ‘‘තත්ථෙව ආබන්ධනලක්ඛණ’’න්තිආදි වුත්තං.

Lại nữa, (từ) tattheva có nghĩa là ngay trong mười hai thể trược ấy. Và ở đây, do các thể trược như tóc v.v... có hình thể, nên các thủy đại v.v... hiện hữu trong đó là dễ nhận biết, giống như nước v.v... trong bột tắm v.v...; vì vậy, câu tattheva ābandhanalakkhaṇaṃ (ngay trong đó có trạng thái kết dính) v.v... đã được nói.

සන්තප්පනාදිතෙජොකොට්ඨාසෙසු පන වායොධාතුආදයො න තථා සුවිඤ්ඤෙය්‍යාති කත්වා ‘‘තෙන අවිනිභුත්ත’’න්ති වුත්තං, න තත්ථෙවාති. යදි එවං, වායුකොට්ඨාසෙසු කථං තත්ථෙවාති? වායුකොට්ඨාසාපි හි උද්ධඞ්ගමවාතාදයො පිණ්ඩාකාරෙනෙව පරිග්ගහෙතබ්බතං උපගච්ඡන්ති, න පන සන්තප්පනාදිතෙජොකොට්ඨාසාති නායං දොසො. තත්ථ තෙනාති තෙන තෙජෙන. අවිනිභුත්තන්ති අවිනාභූතං, තංතංකලාපගතවසෙන වා එවං වුත්තං. එවං වවත්ථාපයතොති වුත්තාකාරෙන සලක්ඛණසඞ්ඛෙපතො ධාතුයො වවත්ථාපෙන්තස්ස[Pg.443]. වුත්තනයෙනාති ‘‘තස්සෙවං වායමමානස්සා’’තිආදිනා (විසුද්ධි. 1.308) හෙට්ඨා වුත්තනයෙන.

Còn trong các phần tử lửa như nung nóng v.v..., vì nghĩ rằng các phong đại v.v... không dễ nhận biết như vậy, nên câu tena avinibhuttaṃ (không tách rời với cái đó) đã được nói, chứ không phải là tattheva (ngay trong đó). Nếu như vậy, tại sao trong các phần tử gió lại nói là tattheva? Vì các phần tử gió như gió thổi lên trên v.v... cũng đạt đến trạng thái cần được nắm bắt chỉ bằng hình thức một khối, chứ không phải như các phần tử lửa như nung nóng v.v...; nên đây không phải là lỗi. Trong đó, tena (với cái đó) là với lửa đó. Avinibhuttaṃ (không tách rời) là không thể tách rời, hoặc được nói như vậy theo năng lực của các tổng hợp sắc tương ứng. (Câu) evaṃ vavatthāpayato (của người xác định như vậy) có nghĩa là của người xác định các giới một cách tóm tắt cùng với tự tướng theo phương cách đã nói. (Câu) vuttanayena (theo phương pháp đã nói) có nghĩa là theo phương pháp đã được nói ở dưới bằng (câu) tassevaṃ vāyamamānassa (của người đang tinh tấn như vậy) v.v...

346. එවම්පි භාවයතොති සලක්ඛණසඞ්ඛෙපතො ධාතුයො පරිග්ගහෙත්වා භාවෙන්තස්සාපි. පුබ්බෙ වුත්තනයෙනාති සසම්භාරවිභත්තිතො භාවනායං වුත්තෙන නයෙන. එවන්ති යථා කෙසෙ, එවං. සබ්බකොට්ඨාසෙසූති එකචත්තාලීසභෙදෙසු සෙසසබ්බකොට්ඨාසෙසු එවමෙත්ථ අට්ඨසට්ඨිධාතුසතස්ස පරිග්ගහො වුත්තො හොති. භාවනාවිධානං පනෙත්ථ හෙට්ඨා වුත්තනයමෙව.

346. (Câu) evampi bhāvayato (của người tu tiến như vậy) có nghĩa là của người, sau khi đã nắm bắt các giới một cách tóm tắt cùng với tự tướng, cũng đang tu tiến. (Câu) pubbe vuttanayena (theo phương pháp đã nói trước đây) có nghĩa là theo phương pháp đã được nói trong việc tu tiến từ sự phân tích cùng với các thành phần. Evaṃ (như vậy) có nghĩa là giống như trong tóc. Sabbakoṭṭhāsesu (trong tất cả các thể trược) có nghĩa là trong tất cả các thể trược còn lại có bốn mươi mốt loại. Như vậy, ở đây sự nắm bắt một trăm sáu mươi tám giới được xem là đã được nói. Phương pháp tu tiến ở đây cũng chính là phương pháp đã được nói ở dưới.

ඉදානි වචනත්ථාදිමුඛෙනපි ධාතූසු මනසිකාරවිධානං දස්සෙතුං ‘‘වචනත්ථතො’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ වචනත්ථතොති යස්මා සබ්බපඨමං කම්මට්ඨානස්ස උග්ගහණං වචනවසෙන හොති වචනද්වාරෙන තදත්ථස්ස ආදිතො ගහෙතබ්බතො, තස්මා වචනත්ථතොපි ධාතූනං මනසිකාතබ්බතා වුත්තා. කලාපතොති වචනත්ථවසෙන විසෙසතො, සාමඤ්ඤතො ච ධාතුයො පරිග්ගහෙත්වා ඨිතස්ස යස්මා තා පිණ්ඩසො පවත්තන්ති, න පච්චෙකං, තස්මා කලාපතොපි මනසිකාතබ්බතා වුත්තා. තෙ පන කලාපා පරමාණුපරිමාණා හොන්තීති තප්පරියාපන්නානං පථවීධාතුආදීනං එකස්මිං සරීරෙ පරිමෙය්‍යපරිච්ඡෙදං දස්සෙතුං චුණ්ණතො මනසිකාතබ්බතා වුත්තා. සො පනායං තාසං චුණ්ණතො මනසිකාරො සඞ්ඝාටවසෙන හොතීති නිබ්බට්ටිතසරූපමෙව පරිග්ගහෙතබ්බං දස්සෙතුං ලක්ඛණාදිතො මනසිකාරො වුත්තො. ලක්ඛණාදිතො ධාතුයො පරිග්ගණ්හන්තෙන සලක්ඛණවිභත්තිතො කම්මට්ඨානාභිනිවෙසෙ යස්මා ද්වාචත්තාලීසාය කොට්ඨාසානං වසෙන ධාතූසු පරිග්ගය්හමානාසු ‘‘එත්තකා උතුසමුට්ඨානා, එත්තකා චිත්තාදිසමුට්ඨානා’’ති අයං විභාගො ඤාතබ්බො හොති, තස්මා සමුට්ඨානතො මනසිකාරො වුත්තො.

Bây giờ, để trình bày phương pháp tác ý về các giới cũng bằng cách bắt đầu với ý nghĩa của từ ngữ v.v..., (câu) vacanatthato (về phương diện ý nghĩa của từ ngữ) v.v... đã được nói. Trong đó, vacanatthato là vì trước hết, việc học thuộc đề mục nghiệp xứ là do năng lực của từ ngữ, do ý nghĩa của từ ngữ đó được nắm bắt ngay từ đầu thông qua từ ngữ; do đó, sự tác ý về các giới cũng được nói về phương diện ý nghĩa của từ ngữ. Kalāpato (về phương diện tổng hợp sắc) là vì đối với vị hành giả đã đứng vững sau khi nắm bắt các giới về phương diện ý nghĩa của từ ngữ một cách đặc biệt và tổng quát, các giới ấy diễn tiến thành từng khối, không diễn tiến riêng lẻ; do đó, sự tác ý cũng được nói về phương diện tổng hợp sắc. Hơn nữa, các tổng hợp sắc ấy có kích thước của một vi trần, nên để trình bày sự phân định có thể đo lường được của địa đại v.v... bao gồm trong đó trong một thân, sự tác ý được nói về phương diện vi trần (cuṇṇato). Hơn nữa, sự tác ý về chúng về phương diện vi trần này là do năng lực của sự kết hợp, nên để trình bày rằng chỉ có bản chất đã được tạo ra là cần được nắm bắt, sự tác ý được nói về phương diện trạng thái v.v... (lakkhaṇādito). Khi nắm bắt các giới về phương diện trạng thái v.v..., trong lúc chuyên tâm vào đề mục nghiệp xứ từ sự phân tích cùng với tự tướng, vì khi các giới đang được nắm bắt theo năng lực của bốn mươi hai thể trược, sự phân biệt này "chừng này giới do thời tiết sanh, chừng này giới do tâm v.v... sanh" cần phải được biết; do đó, sự tác ý được nói về phương diện nguồn gốc (samuṭṭhānato).

එවං පරිඤ්ඤාතසමුට්ඨානානම්පි තාසං සද්දානුසාරෙන විනා විසෙසසාමඤ්ඤපරිග්ගහො කාතබ්බොති දස්සෙතුං නානත්තෙකත්තතො මනසිකාරො වුත්තො. ලක්ඛණවිසෙසතො විනිභුත්තරූපාපි එතා අනිද්දිසිතබ්බට්ඨානතාය පදෙසෙන අවිනිභුත්තාති අයං විසෙසො පරිග්ගහෙතබ්බොති දස්සෙතුං [Pg.444] විනිබ්භොගාවිනිබ්භොගතො මනසිකාරො වුත්තො. සතිපි අවිනිබ්භොගවුත්තියං කාචිදෙව කාසඤ්චි සභාගා, කාචි විසභාගාති අයම්පි විසෙසො පරිග්ගහෙතබ්බොති දස්සෙතුං සභාගවිසභාගතො මනසිකාරො වුත්තො. සභාගවිසභාගාපි ධාතුයො අජ්ඣත්තිකා ඊදිසකිච්චවිසෙසයුත්තා, බාහිරා තබ්බිපරීතාති අයං විසෙසො පරිග්ගහෙතබ්බොති දස්සෙතුං අජ්ඣත්තිකබාහිරවිසෙසතො මනසිකාරො වුත්තො. සජාතිසඞ්ගහාදිකො ධාතුසඞ්ගහවිසෙසොපි පරිග්ගහිතබ්බොති දස්සෙතුං සඞ්ගහතො මනසිකාරො වුත්තො. සන්ධාරණාදීහි යථාසකකිච්චෙහි අඤ්ඤමඤ්ඤූපත්ථම්භභාවතොපි ධාතුයො පරිග්ගහෙතබ්බාති දස්සෙතුං පච්චයතො මනසිකාරො වුත්තො. අබ්‍යාපාරනයතො ධාතුයො පරිග්ගහෙතබ්බාති දස්සෙතුං අසමන්නාහාරතො මනසිකාරො වුත්තො. අත්තනො පච්චයධම්මවිසෙසතො, පච්චයභාවවිසෙසතො ච ධාතුයො පරිග්ගහෙතබ්බාති දස්සෙතුං පච්චයවිභාගතො මනසිකාරො වුත්තොති එවමෙතෙසං තෙරසන්නං ආකාරානං පරිග්ගහෙ කාරණං වෙදිතබ්බං. ආකාරෙහීති පකාරෙහි, කාරණෙහි වා.

Để trình bày rằng đối với các giới ấy, dù đã được liễu tri về nguồn gốc, việc nắm bắt đặc thù và tổng quát cần được thực hiện mà không theo sau từ ngữ, sự tác ý được nói về phương diện dị biệt và đồng nhất (nānattekattato). Để trình bày rằng đặc điểm này cần được nắm bắt: "dù có bản chất được phân chia theo đặc điểm của trạng thái, các giới này không được phân chia theo vị trí do có nơi trú không thể chỉ định được", sự tác ý được nói về phương diện phân chia và không phân chia (vinibbhogāvinibbhogato). Để trình bày rằng đặc điểm này cũng cần được nắm bắt: "dù có sự tồn tại không phân chia, chỉ một số giới nào đó là tương đồng với một số giới nào đó, một số là dị biệt", sự tác ý được nói về phương diện tương đồng và dị biệt (sabhāgavisabhāgato). Để trình bày rằng đặc điểm này cần được nắm bắt: "các giới, dù tương đồng hay dị biệt, khi thuộc về nội phần thì có phận sự đặc biệt như thế này, khi thuộc về ngoại phần thì ngược lại", sự tác ý được nói về phương diện đặc điểm nội phần và ngoại phần (ajjhattikabāhiravisesato). Để trình bày rằng đặc điểm của việc gom nhóm các giới như gom nhóm cùng loại v.v... cũng cần được nắm bắt, sự tác ý được nói về phương diện gom nhóm (saṅgahato). Để trình bày rằng các giới cần được nắm bắt cũng do trạng thái tương trợ lẫn nhau bằng các phận sự riêng của mình như nâng đỡ v.v..., sự tác ý được nói về phương diện duyên (paccayato). Để trình bày rằng các giới cần được nắm bắt theo phương pháp vô tác, sự tác ý được nói về phương diện không chủ ý (asamannāhārato). Để trình bày rằng các giới cần được nắm bắt theo đặc điểm của pháp làm duyên, và theo đặc điểm của trạng thái làm duyên của chính nó, sự tác ý được nói về phương diện phân tích duyên (paccayavibhāgato). Như vậy, nguyên nhân trong việc nắm bắt mười ba phương cách này nên được hiểu. Ākārehi (bằng các phương cách) có nghĩa là bằng các loại, hoặc bằng các nguyên nhân.

347. තත්ථ පත්ථටත්තාති පුථුත්තා, තෙන පුථුභාවතො පුථුවී, පුථුවී එව පථවීති නිරුත්තිනයෙන සද්දත්ථමාහ. පත්ථනට්ඨෙන වා පථවී, පතිට්ඨාභාවෙන පත්ථායති උපතිට්ඨතීති අත්ථො. ‘‘අප්පොතී’’ති පදස්ස අත්ථො හෙට්ඨා වුත්තො එව. ආපීයතීති සොසීයති, පිවීයතීති කෙචි. ‘‘අයං පනත්ථො සසම්භාරාපෙ යුජ්ජතී’’ති වදන්ති, ලක්ඛණාපෙපි යුජ්ජතෙව. සොපි හි ඵරුසපාචනවිසොසනාකාරෙන සෙසභූතත්තයෙන පීයමානො විය පවත්තතීති. අප්පායතීති බ්‍රූහෙති. පරිබ්‍රූහනරසා හි ආපොධාතු. තෙජතීති නිසෙති, තික්ඛභාවෙන සෙසභූතත්තයං උස්මාපයතීති අත්ථො. වායතීති සමීරෙති, දෙසන්තරුප්පත්තිහෙතුභාවෙන භූතසඞ්ඝාතං ගමෙතීති අත්ථො.

347. Ở đây, (câu) "do sự trải rộng" (patthaṭattā'ti) có nghĩa là do sự to lớn (puthuttā). Do đó, Ngài đã nói ý nghĩa của từ theo phương pháp từ nguyên học rằng: "Do bản chất rộng lớn (puthubhāvato) nên gọi là puthuvī (đất); chính puthuvī cũng là pathavī". Hoặc, (gọi là) pathavī do ý nghĩa là sự thiết lập (patthanaṭṭhena); ý nghĩa là, nó được biết đến (patthāyati) hay hiện diện (upatiṭṭhati) do bản chất là nơi nương tựa (patiṭṭhābhāvena). Ý nghĩa của từ "appoti" đã được nói đến ở phần trước. (Câu) "Āpīyati" có nghĩa là bị làm cho khô (sosīyati); một số vị nói rằng có nghĩa là được uống (pivīyati). Họ nói rằng: "Tuy nhiên, ý nghĩa này (chỉ) thích hợp với nước có thành phần (sasambhārāpa)". (Nhưng) nó cũng chắc chắn thích hợp với nước đặc tính (lakkhaṇāpa). Quả vậy, nước đặc tính ấy cũng diễn tiến giống như đang bị "uống" bởi ba đại còn lại qua cách thức thô cứng, làm cho chín và làm cho khô. (Câu) "Appāyati" có nghĩa là làm cho tăng trưởng (brūheti). Quả vậy, thủy đại có phận sự là làm cho tăng trưởng. (Câu) "Tejati" có nghĩa là làm cho sắc bén (niseti); ý nghĩa là, nó làm cho ba đại còn lại nóng lên bằng tính chất mãnh liệt của nó. (Câu) "Vāyati" có nghĩa là làm cho lay động (samīreti); ý nghĩa là, nó làm cho khối vật chất di chuyển do là nguyên nhân phát sinh sự di chuyển đến nơi khác.

එවං තාව විසෙසතො වචනත්ථං වත්වා ඉදානි සාමඤ්ඤතො වත්තුං ‘‘අවිසෙසෙන පනා’’තිආදි වුත්තං. සලක්ඛණධාරණතොති යථා තිත්ථියපරිකප්පිතො ‘‘පකති අත්තා’’ති එවමාදිකො සභාවතො නත්ථි, න එවමෙතා. එතා පන සලක්ඛණං සභාවං ධාරෙන්තීති ධාතුයො. දුක්ඛාදානතොති [Pg.445] දුක්ඛස්ස විදහනතො. එතා හි ධාතුයො කාරණභාවෙන වවත්ථිතා හුත්වා අයලොහාදිධාතුයො විය අයලොහාදිං අනෙකප්පකාරං සංසාරදුක්ඛං විදහන්ති. දුක්ඛාධානතොති අනප්පකස්ස දුක්ඛස්ස විධානමත්තතො අවසවත්තනතො, තං වා දුක්ඛං එතාහි කාරණභූතාහි සත්තෙහි අනුවිධීයති, තථාවිහිතඤ්ච තං එතාස්වෙව ධීයති ඨපීයතීති එවං දුක්ඛාධානතො, ධාතුයො. අපිච ‘‘නිජ්ජීවට්ඨො ධාතුට්ඨො’’ති වුත්තොවායමත්ථො. තථා හි භගවා ‘‘ඡධාතුරොයං භික්ඛු පුරිසො’’තිආදීසු (ම. නි. 3.343-345) ජීවසඤ්ඤාසමූහනනත්ථං ධාතුදෙසනං අකාසීති. ඉති වචනත්ථමුඛෙනපි අසාධාරණතො, සාධාරණතො ච ධාතූනං සරසලක්ඛණමෙව විභාවීයතීති ආහ ‘‘එවං විසෙසසාමඤ්ඤවසෙන වචනත්ථතො මනසි කාතබ්බා’’ති. මනසිකාරො පන වචනත්ථමුඛෙන ධාතුයො පරිග්ගහෙත්වා ඨිතස්ස හෙට්ඨා වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බො.

Như vậy, trước hết sau khi đã nói về ý nghĩa của từ một cách đặc biệt, bây giờ để nói một cách tổng quát, đoạn văn bắt đầu bằng "avisesena pana" đã được nói đến. (Về câu) "do mang giữ tự tướng của mình" (salakkhaṇadhāraṇato'ti): Giống như những thứ được các ngoại đạo tưởng định như "bản tánh", "tự ngã" v.v... không hiện hữu về mặt tự tánh, các đại này không phải như vậy. Nhưng những (đại) này mang giữ tự tánh là tự tướng của mình, vì vậy chúng được gọi là các đại (dhātu). (Về câu) "do mang đến khổ" (dukkhādānato'ti): là do sắp đặt cái khổ. Quả vậy, các đại này, sau khi tồn tại với bản chất là nguyên nhân, chúng sắp đặt nhiều loại khổ luân hồi, giống như các khoáng chất như sắt, đồng v.v... tạo ra sắt, đồng v.v... (Về câu) "do là nơi chứa đựng khổ" (dukkhādhānato'ti): là do chỉ là sự sắp đặt của cái khổ không nhỏ, vì chúng không vận hành theo ý muốn. Hoặc, cái khổ đó được chúng sanh sắp đặt theo các đại này vốn là nguyên nhân; và cái khổ được sắp đặt như vậy đó cũng được đặt để, chứa đựng trong chính các đại này. Như vậy, do là nơi chứa đựng khổ, (chúng được gọi là) các đại. Hơn nữa, ý nghĩa "ý nghĩa của đại là vô sinh mạng" này cũng đã được nói đến. Quả vậy, trong các bài kinh như "Này Tỳ khưu, người này có sáu đại"..., Đức Thế Tôn đã thuyết giảng về các đại với mục đích nhổ bật tưởng về sinh mạng. Như vậy, cũng qua cửa ngõ là ý nghĩa của từ, cả một cách riêng biệt lẫn một cách chung, chính tự tánh và đặc tướng của các đại được làm cho sáng tỏ. Vì vậy, Ngài đã nói: "Như vậy, cần phải tác ý theo ý nghĩa của từ theo cách đặc biệt và tổng quát". Còn việc tác ý của người đã an trú sau khi nắm bắt các đại qua cửa ngõ là ý nghĩa của từ, thì cần phải được hiểu theo đúng phương pháp đã nói ở phần trước.

348. ආකාරෙහීති පකාරෙහි. අථ වා ආකරීයන්ති දිස්සන්ති එත්ථ ධාතුයොති ආකාරා, කොට්ඨාසා. අට්ඨධම්මසමොධානාති යථාවුත්තානං පච්චයවිසෙසෙන විසිට්ඨරූපානං වණ්ණාදීනං අට්ඨන්නං ධම්මානං සමවධානතො සන්නිවෙසවිසෙසවසෙන සහාවට්ඨානතො තං උපාදාය. කෙසාති සම්මුති සමඤ්ඤාමත්තං හොති. තෙසංයෙව විනිබ්භොගාති තෙසංයෙව වණ්ණාදීනං විනිබ්භුජනතො. යථා හි වණ්ණාදයො අට්ඨ ධම්මා පඤ්ඤාය විනිබ්භුජ්ජමානා අඤ්ඤමඤ්ඤබ්‍යතිරෙකෙන පරමත්ථතො උපලබ්භන්ති, න එවං වණ්ණාදිබ්‍යතිරෙකෙන පරමත්ථතො කෙසා උපලබ්භන්ති. තස්මා යෙ ච ධම්මෙ සමුදිතෙ උපාදාය ‘‘කෙසා’’ති සම්මුති, තෙසු විසුං විසුං කතෙසු නත්ථි ‘‘කෙසා’’ති සම්මුති, වොහාරමත්තන්ති අත්ථො.

348. (Từ) "bằng các thể tướng" (ākārehi'ti) có nghĩa là bằng các thể loại (pakārehi). Hoặc là, các đại được quán xét ở trong những thứ này, vì vậy chúng được gọi là các thể tướng (ākārā), tức là các thể phần (koṭṭhāsā). (Về câu) "do sự hợp thành của tám pháp" (aṭṭhadhammasamodhānā'ti): là nương vào sự hợp lại, sự cùng tồn tại theo cách sắp xếp đặc biệt của tám pháp là sắc v.v..., vốn là các sắc đặc biệt (phát sinh) do duyên đặc biệt như đã nói. (Cái gọi là) "tóc" chỉ là một chế định, một tên gọi. (Về câu) "do sự phân tích chính những pháp ấy" (tesaṃyeva vinibbhogā'ti): là do sự phân tích chính những pháp là sắc v.v... Quả vậy, giống như tám pháp là sắc v.v..., khi được phân tích bằng trí tuệ, được tìm thấy về mặt chân đế một cách tách biệt với nhau; nhưng không giống như vậy, tóc không được tìm thấy về mặt chân đế một cách tách biệt khỏi sắc v.v... Do đó, chế định "tóc" (phát sinh) nương vào những pháp nào khi chúng được hợp lại, thì khi những pháp ấy được tách rời riêng rẽ, không còn có chế định "tóc" nữa; ý nghĩa là, nó chỉ là cách nói thông thường.

‘‘අට්ඨධම්මකලාපමත්තමෙවා’’ති ඉදං කෙසපඤ්ඤත්තියා උපාදායභූතෙ වණ්ණාදිකෙ එකත්තෙන ගහෙත්වා වුත්තං, න තෙසං අට්ඨධම්මමත්තභාවතො. කම්මසමුට්ඨානො කොට්ඨාසොති කෙසෙසු තාව කෙසමූලං, එවං ලොමාදීසුපි යථාරහං වෙදිතබ්බං. දසධම්මකලාපොපීති එත්ථ අසිතාදිපරිපාචකො තෙජොකොට්ඨාසො නවධම්මකලාපොපීති වත්තබ්බො. යදිමෙ කෙසාදිකොට්ඨාසා යථාරහං අට්ඨනවදසධම්මසමූහභූතා[Pg.446], අථ කස්මා පථවීආදිධාතුමත්තතො මනසි කරීයන්තීති ආහ ‘‘උස්සදවසෙන පනා’’තිආදි. යස්මා අයං ධාතුමනසිකාරො යාවදෙව සත්තසඤ්ඤාසමුග්ඝාටනත්ථො, ධම්මවිනිබ්භොගො ච සාතිසයං සත්තසඤ්ඤාසමුග්ඝාටාය සංවත්තති, තස්මා කොට්ඨාසෙසු එවං ධම්මවිභාගො වෙදිතබ්බො. එත්ථ හි උදරියං කරීසං පුබ්බො මුත්තඤ්ච උතුසමුට්ඨානා, අසිතාදිපරිපාචකතෙජො කම්මසමුට්ඨානො, අස්සාසපස්සාසවාතො චිත්තසමුට්ඨානොති ඡ එකසමුට්ඨානා, සෙදොඅස්සු ඛෙළො සිඞ්ඝාණිකාති චත්තාරො උතුචිත්තවසෙන ද්විසමුට්ඨානා, සෙසා ද්වත්තිංස චතුසමුට්ඨානා.

Câu "chỉ là một tổng hợp của tám pháp" này được nói sau khi xem các pháp như sắc v.v... vốn là nền tảng của chế định tóc như là một thực thể duy nhất, chứ không phải do chúng chỉ có bản chất là tám pháp. (Về) thể phần do nghiệp sanh: trước hết, trong tóc, đó là chân tóc. Cũng vậy, trong lông v.v..., cần phải được hiểu tùy theo trường hợp. Ở đây, (khi nói) "cũng là tổng hợp mười pháp", thì thể phần hỏa đại tiêu hóa thức ăn v.v... cũng được nói là tổng hợp chín pháp. Nếu các thể phần như tóc v.v... này, tùy theo trường hợp, là tập hợp của tám, chín, hoặc mười pháp, vậy thì tại sao chúng lại được tác ý chỉ như là các đại như địa đại v.v...? (Để trả lời), Ngài đã nói đoạn bắt đầu bằng "tuy nhiên, do sự trội vượt" (ussadavasena pana). Bởi vì việc tác ý về đại này chỉ nhằm mục đích nhổ bật tưởng về chúng sanh, và việc phân tích các pháp cũng đưa đến sự nhổ bật tưởng về chúng sanh một cách vượt trội, do đó, sự phân chia các pháp trong các thể phần cần được hiểu như sau. Quả vậy, ở đây: thức ăn mới, phân, mủ và nước tiểu là do thời tiết sanh; hỏa đại tiêu hóa thức ăn v.v... là do nghiệp sanh; hơi thở vô, hơi thở ra là do tâm sanh. Như vậy, sáu thể phần này có một nguồn sanh. Mồ hôi, nước mắt, nước bọt và nước mũi, bốn thể phần này có hai nguồn sanh do thời tiết và tâm. Ba mươi hai thể phần còn lại có bốn nguồn sanh.

තෙසු අසිතාදිපරිපාචකෙ තෙජොකොට්ඨාසෙ එකො කලාපො ජීවිතනවකො, අඤ්ඤෙසු එකසමුට්ඨානෙසු උතුසමුට්ඨානො, චිත්තසමුට්ඨානො වා එකෙකො අට්ඨකො, ද්විසමුට්ඨානෙසු උතුචිත්තවසෙන ද්වෙ ද්වෙ අට්ඨකා, චතුසමුට්ඨානෙසු උතුචිත්තාහාරසමුට්ඨානා තයො තයො අට්ඨකා, උතුචිත්තසමුට්ඨානෙසු සද්දනවකා, අට්ඨසු තෙජොවායොකොට්ඨාසෙසු අට්ඨ ජීවිතනවකා, සෙසෙසු චතුවීසතියා කොට්ඨාසෙසු කායභාවදසකද්වයසහිතා, චක්ඛාදිසඤ්ඤිතෙසු මංසකොට්ඨාසෙසු චක්ඛුසොතඝානජිව්හාවත්ථුදසකසහිතා චාති පරිපුණ්ණායතනකෙ රූපකායෙ භෙදං අනාමසිත්වා එකත්තවසෙන ගය්හමානා සත්තචත්තාලීසාධිකසතරූපකලාපා රූපවිභාගතො සාධිකං දියඩ්ඪරූපසහස්සං හොති, කොට්ඨාසානං පන අවයවවිභාගෙන තදවයවකලාපානං භෙදෙ ගය්හමානෙ රූපධම්මානං අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යභෙදතා වෙදිතබ්බා. එවං ධම්මවිභාගතො අනෙකභෙදභින්නාපි ඉමෙ ද්වාචත්තාලීස කොට්ඨාසා උස්සදග්ගහණෙන චතුධාතුවසෙනෙව වවත්ථපෙතබ්බා. තෙනාහ ‘‘උස්සදවසෙන පන…පෙ… මනසි කාතබ්බා’’ති. තත්ථ මනසිකාරවිධි වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බො.

Trong các thể trược ấy, trong phần hỏa đại có chức năng tiêu hóa vật thực đã ăn v.v... có một nhóm sắc là nhóm chín mạng quyền; trong các thể trược đơn thuần do một nhân sanh khác, có một nhóm tám do thời tiết sanh, hoặc một nhóm tám do tâm sanh; trong các thể trược do hai nhân sanh, có hai nhóm tám do thời tiết và tâm sanh; trong các thể trược do bốn nhân sanh, có ba nhóm tám do thời tiết, tâm, và vật thực sanh; trong các thể trược do thời tiết và tâm sanh, có các nhóm chín âm thanh; trong tám phần hỏa đại và phong đại, có tám nhóm chín mạng quyền; trong hai mươi bốn phần còn lại, có cùng với hai nhóm mười thân và tính; và trong các phần thịt được gọi là mắt v.v..., có cùng với các nhóm mười mắt, tai, mũi, lưỡi, và ý vật, như vậy trong thân sắc có đầy đủ các xứ, khi được xem như là một khối đồng nhất không phân biệt, có một trăm bốn mươi bảy nhóm sắc; khi phân tích các sắc, có hơn một ngàn năm trăm sắc. Nhưng khi xem xét sự phân chia các thành phần của các thể trược và sự khác biệt của các nhóm sắc trong các thành phần ấy, cần phải hiểu rằng các sắc pháp có vô số sự khác biệt. Mặc dù bốn mươi hai thể trược này được phân chia thành nhiều loại khác nhau theo cách phân tích các pháp như vậy, chúng vẫn nên được xác định chỉ theo bốn đại bằng cách nắm bắt yếu tố nổi trội. Do đó, Ngài đã nói: ‘Nhưng theo yếu tố nổi trội... v.v... cần phải tác ý’. Ở đây, phương pháp tác ý cần được hiểu theo cách đã được trình bày.

349. මජ්ඣිමෙන පමාණෙනාති ආරොහපරිණාහෙහි මජ්ඣිමසරීරෙ ලබ්භමානෙන මජ්ඣිමෙන පරිමාණෙන. පරිග්ගය්හමානාති පඤ්ඤාය පරිතක්කෙත්වා ගය්හමානා. පරමාණුභෙදසඤ්චුණ්ණාති එත්ථ යථා ‘‘අඞ්ගුලස්ස අට්ඨමො භාගො යවො, යවස්ස අට්ඨමො භාගො ඌකා, ඌකාය [Pg.447] අට්ඨමො භාගො ලික්ඛා, ලික්ඛාය අට්ඨමො භාගො රථරෙණු, රථරෙණුස්ස අට්ඨමො භාගො තජ්ජාරී, තජ්ජාරියා අට්ඨමො භාගො අණු, එවං අණුනො අට්ඨමො භාගො පරමාණු නාමා’’ති කෙචි. අට්ඨකථායං (විභ. අට්ඨ. 515) පන ‘‘සත්තධඤ්ඤමාසප්පමාණං එකං අඞ්ගුලං, සත්තඌකාපමාණො එකො ධඤ්ඤමාසො, සත්තලික්ඛාපමාණා එකා ඌකා, ඡත්තිංසරථරෙණුප්පමාණා එකා ලික්ඛා, ඡත්තිංසතජ්ජාරිප්පමාණො එකො රථරෙණු, ඡත්තිංසඅණුප්පමාණා එකා තජ්ජාරී, ඡත්තිංසපරමාණුප්පමාණො එකො අණූ’’ති වුත්තං. තස්මා අණුනො ඡත්තිංසතිමභාගමත්තො පරමාණු නාම ආකාසකොට්ඨාසිකො මංසචක්ඛුස්ස අගොචරො දිබ්බචක්ඛුස්සෙව ගොචරභූතො. තං සන්ධායාහ ‘‘පරමාණුභෙදසඤ්චුණ්ණා’’ති, යථාවුත්තපරමාණුප්පභෙදෙන චුණ්ණවිචුණ්ණභූතා. සුඛුමරජභූතාති තතොයෙව අතිවිය සුඛුමරජභාවං ගතා.

349. Với kích thước trung bình (majjhimena pamāṇena) có nghĩa là với kích thước trung bình có được ở một thân thể trung bình về chiều cao và chiều ngang. Được nắm bắt (pariggayhamānā) có nghĩa là được nắm bắt bằng cách suy xét với trí tuệ. Về câu ‘được nghiền thành các vi tử’ (paramāṇubhedasañcuṇṇā), một số người nói như sau: ‘Một phần tám của một lóng tay (aṅgula) là một hạt lúa mạch (yava); một phần tám của một hạt lúa mạch là một con chấy (ūkā); một phần tám của một con chấy là một hạt li-khả (likkhā); một phần tám của một hạt li-khả là một hạt bụi xe (rathareṇu); một phần tám của một hạt bụi xe là một hạt bụi bay (tajjārī); một phần tám của một hạt bụi bay là một nguyên tử (aṇu); tương tự, một phần tám của một nguyên tử được gọi là một vi tử (paramāṇu)’. Tuy nhiên, trong Chú giải (Vibh. A. 515) có nói: ‘Một lóng tay có kích thước bằng bảy hạt lúa; một hạt lúa có kích thước bằng bảy con chấy; một con chấy có kích thước bằng bảy hạt li-khả; một hạt li-khả có kích thước bằng ba mươi sáu hạt bụi xe; một hạt bụi xe có kích thước bằng ba mươi sáu hạt bụi bay; một hạt bụi bay có kích thước bằng ba mươi sáu nguyên tử; một nguyên tử có kích thước bằng ba mươi sáu vi tử’. Do đó, một vi tử chỉ bằng một phần ba mươi sáu của một nguyên tử, thuộc về phần hư không, không phải là đối tượng của mắt thịt, mà chỉ là đối tượng của thiên nhãn. Nhắm đến điều này, Ngài đã nói ‘được nghiền thành các vi tử’, tức là đã bị nghiền nát thành các loại vi tử như đã nói. Trở thành bụi mịn (sukhumrajabhūtā) có nghĩa là do đó đã trở thành trạng thái bụi cực kỳ mịn.

දොණමත්තා සියාති සොළස නාළිමත්තා. ඉධාපි ‘‘මජ්ඣිමෙන පමාණෙනා’’ති ආනෙත්වා සම්බන්ධිතබ්බං. තෙන ‘‘පකතියා චතුමුට්ඨිකං කුඩුවං, චතුකුඩුවං නාළි, තාය නාළියා සොළස නාළියො දොණං, තං පන මගධනාළියා ද්වාදස නාළියො හොන්තී’’ති වදන්ති. සඞ්ගහිතාති යථා න විප්පකිරති, එවං ආබන්ධනවසෙන සම්පිණ්ඩිත්වා ගහිතා. අනුපාලිතාති යථා පග්ඝරණසභාවාය ආපොධාතුයා වසෙන කිලින්නභාවං, පිච්ඡිලභාවං වා නාපජ්ජති, එවං අනුරක්ඛිතා. විත්ථම්භිතාති සඞ්ඝාතවායුනා අතිවිය විත්ථම්භනං පාපිතා. න විකිරති න විද්ධංසතීති සුඛුමරජභූතාපි පථවීධාතු ආබන්ධනපරිපාචනසමුදීරණකිච්චාහි ආපොතෙජොවායොධාතූහි ලද්ධපච්චයා සිනෙහෙන තෙමිතා තෙජසා පරිපක්කා වායුනා විත්ථම්භනං පාපිතා පිට්ඨචුණ්ණා විය න ඉතො චිතො ච විකිරති න විද්ධංසති, අථ ඛො පිණ්ඩිතා ඝනභූතා හුත්වා නානප්පකාරෙන ගහෙතබ්බතං ආපජ්ජති. තෙනාහ ‘‘අවිකිරියමානා’’තිආදි. තත්ථ විකප්පන්ති විභාගං. යදිපි තෙජොවායොධාතුයොපි සවිග්ගහා රූපධම්මභාවතො, යාදිසො පන ඝනභාවො පථවීආපොධාතූසු ලබ්භති, න තාදිසො තෙජොවායොධාතූසු ලබ්භතීති මෙය්‍යභාවාභාවතො තත්ථ චුණ්ණභෙදො න උද්ධටො. තථා හි සසම්භාරතෙජොවායූසුපි මෙය්‍යභාවො න ලබ්භතෙව.

Có thể khoảng một đấu (doṇamattā siyā) có nghĩa là khoảng mười sáu đấu nhỏ (nāḷi). Ở đây cũng vậy, cần phải liên kết bằng cách mang đến cụm từ ‘với kích thước trung bình’. Do đó, họ nói: ‘Thông thường, bốn nắm tay là một kuḍuva, bốn kuḍuva là một nāḷi, mười sáu nāḷi như vậy là một doṇa; nhưng doṇa đó bằng mười hai nāḷi theo đơn vị đo của xứ Ma-kiệt-đà’. Được gom lại (saṅgahitā) có nghĩa là được thu thập bằng cách kết dính lại để không bị phân tán. Được bảo quản (anupālitā) có nghĩa là được bảo vệ để không trở nên ẩm ướt hay dính nhớp do tác động của thủy đại có bản chất chảy tràn. Được chống đỡ (vitthambhitā) có nghĩa là được làm cho rất cứng chắc bởi phong đại kết hợp. Không bị phân tán, không bị hủy hoại (na vikirati na viddhaṃsati) có nghĩa là mặc dù là bụi mịn, địa đại, khi nhận được sự hỗ trợ từ thủy, hỏa, và phong đại có chức năng kết dính, làm chín, và thúc đẩy, được làm ẩm bởi chất dính, được làm chín bởi hơi nóng, được làm cứng chắc bởi gió, sẽ không bị phân tán đây đó như bột, không bị hủy hoại; trái lại, nó được gom lại, trở nên rắn chắc, và có thể được nắm bắt theo nhiều cách khác nhau. Do đó, Ngài đã nói ‘không bị phân tán’ v.v... Ở đây, họ phân biệt sự khác nhau. Mặc dù hỏa đại và phong đại cũng có hình thể do là sắc pháp, nhưng tính chất rắn chắc như được tìm thấy ở địa đại và thủy đại thì không có ở hỏa đại và phong đại; do không có tính chất có thể đo lường được, nên sự phân chia thành bột không được đề cập ở đây. Thật vậy, ngay cả trong hỏa và phong đại có các thành phần, tính chất có thể đo lường được cũng không thể tìm thấy.

යූසගතාති [Pg.448] යූසභාවං ද්‍රවභාවං ගතා. තතො එව ආබන්ධනාකාරභූතා. න පග්ඝරතීති න ඔගළති. න පරිස්සවතීති න විස්සන්දති. පීණිතපීණිතභාවං දස්සෙතීති ආපොධාතුයා බ්‍රූහනරසතාය වුත්තං.

Trở thành nước canh (yūsagatā) có nghĩa là đã trở thành trạng thái nước canh, trạng thái lỏng. Chính vì vậy mà nó có hình thức kết dính. Không nhỏ giọt (na paggharati) có nghĩa là không chảy xuống. Không rỉ ra (na parissavati) có nghĩa là không chảy đi. Cho thấy trạng thái căng đầy (pīṇitapīṇitabhāvaṃ dasseti) được nói đến do thủy đại có vị là làm tăng trưởng.

උසුමාකාරභූතාති එතෙන කායෙ පාකතිකඋස්මාපි ගහණීසඞ්ඛාතාය තස්සායෙව තෙජොධාතුයා වසෙන හොතීති දස්සෙති. පරිපාචෙතීති සන්තෙජෙති. සා හි යථාභුත්තස්ස ආහාරස්ස සම්මා පරිණාමනෙන රසාදිසම්පත්තියා හෙතුභාවං ගච්ඡන්තී ඉමං කායං පරිපාචෙති සන්තෙජෙතීති වුච්චති. තෙනෙවාහ ‘‘න පූතිභාවං දස්සෙතී’’ති. කම්මූපනිස්සයාය, චිත්තප්පසාදහෙතුකාය ච සරීරෙ වණ්ණසම්පදාය තෙජොධාතු විසෙසපච්චයො, පගෙව උතුආහාරසමුට්ඨානාය රූපසම්පත්තියා යථාවුත්තතෙජොධාතූති ආහ ‘‘වණ්ණසම්පත්තිඤ්චස්ස ආවහතී’’ති.

Có hình thức hơi nóng (usumākārabhūtā), bằng câu này, Ngài chỉ ra rằng ngay cả hơi nóng tự nhiên trong cơ thể cũng tồn tại nhờ vào chính hỏa đại đó, được gọi là lửa tiêu hóa (gahaṇī). Làm cho chín (paripāceti) có nghĩa là làm cho chín muồi. Thật vậy, hỏa đại đó, bằng cách chuyển hóa đúng đắn thức ăn đã ăn, trở thành nguyên nhân cho sự thành tựu của các dưỡng chất v.v..., và được gọi là làm cho chín, làm cho nóng thân này. Chính vì vậy, Ngài đã nói: ‘không cho thấy trạng thái thối rữa’. Hỏa đại là một duyên đặc biệt cho sự hoàn hảo của sắc diện trong cơ thể, vốn có nghiệp làm y cứ và do tâm thanh tịnh làm nhân; huống chi đối với sự hoàn hảo của sắc do thời tiết và vật thực sanh, hỏa đại đã nói trên (cũng là một duyên đặc biệt). Do đó, Ngài đã nói: ‘và mang lại sự hoàn hảo về sắc diện cho người ấy’.

සමුදීරණවිත්ථම්භනලක්ඛණාති එත්ථ සමුදීරණං අනුපෙල්ලනං, විසොසනන්ති කෙචි. විත්ථම්භනං සෙසභූතත්තයස්ස ථම්භිතත්තාපාදනං, උප්පීලනන්ති එකෙ. තායාති විත්ථම්භනලක්ඛණාය වායොධාතුයා. අපරායාති සමුදීරණලක්ඛණාය. සා හි පෙල්ලනසභාවා. තෙනාහ ‘‘සමබ්භාහතො’’ති. සමබ්භාහනඤ්ච රූපකලාපස්ස දෙසන්තරුප්පත්තියා හෙතුභාවො. අවඝට්ටනං ආසන්නතරුප්පත්තියා. ලාළෙතීති පරිවත්තෙති. ඉදානි යදත්ථං චුණ්ණතො මනසිකාරො ආගතො, තං නිගමනවසෙන දස්සෙතුං ‘‘එවමෙත’’න්තිආදි වුත්තං. තත්ථ ධාතුයන්තන්ති සුත්තෙන විය යන්තරූපකං අසතිපි කත්තුභූතෙ අත්තනි චිත්තවසෙන ධාතුමයං යන්තං පවත්තති, ඉධාපි මනසිකාරවිධි වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බො.

Trong câu “samudīraṇavitthambhanalakkhaṇā” (có đặc tính thúc đẩy và chống đỡ), samudīraṇa (sự thúc đẩy) là sự đẩy tới, một số vị nói là sự làm khô. Vitthambhana (sự chống đỡ) là sự tạo ra trạng thái chống đỡ cho ba đại còn lại, một số vị nói là sự đè nén. “Tāyā” (do cái ấy) là do phong đại có đặc tính chống đỡ. “Aparāya” (do cái kia) là do (phong đại) có đặc tính thúc đẩy. Quả vậy, nó có bản chất thúc đẩy. Do đó, Ngài nói “samabbhāhato” (bị thổi mạnh). Và samabbhāhana (sự thổi mạnh) là trạng thái làm nhân cho sự sanh khởi ở nơi khác của tổng hợp sắc. Avaghaṭṭana (sự va chạm) là sự sanh khởi ở nơi rất gần. “Lāḷeti” (làm cho rung động) là làm cho xoay chuyển. Bây giờ, để trình bày theo cách kết luận về lợi ích mà sự tác ý theo cách phân tích đã mang lại, câu “evametaṃ” (như vậy, cái này) v.v... đã được nói. Trong đó, “dhātuyantaṃ” (cỗ máy các đại) có nghĩa là: giống như con rối máy (chuyển động) bằng sợi dây, dù không có tự ngã làm tác giả, cỗ máy làm bằng các đại vẫn chuyển động do năng lực của tâm; ở đây cũng vậy, phương pháp tác ý nên được hiểu theo cách đã nói.

350. යදිපි චතුන්නං ධාතූනං ලක්ඛණාදයො හෙට්ඨා තත්ථ තත්ථ වුත්තා එව, තථාපි තෙ අනවසෙසතො දස්සෙත්වා විසුං කම්මට්ඨානපරිග්ගහවිධිං දස්සෙතුං ‘‘ලක්ඛණාදිතො’’තිආදි ආරද්ධං. තත්ථ ලක්ඛීයති එතෙනාති ලක්ඛණං, කක්ඛළත්තං ලක්ඛණමෙතිස්සාති කක්ඛළත්තලක්ඛණා. නනු ච කක්ඛළත්තමෙව පථවීධාතූති? සච්චමෙතං, තථාපි විඤ්ඤාතාවිඤ්ඤාතසද්දත්ථතාවසෙන අභින්නෙපි ධම්මෙ කප්පනාසිද්ධෙන භෙදෙන එවං නිද්දෙසො කතො. එවං හි අත්ථවිසෙසාවබොධො හොතීති. අථ වා ලක්ඛීයතීති [Pg.449] ලක්ඛණං, කක්ඛළත්තං හුත්වා ලක්ඛියමානා ධාතු කක්ඛළත්තලක්ඛණාති එවමෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො. සෙසාසුපි එසෙව නයො. පතිට්ඨානරසාති සහජාතධම්මානං පතිට්ඨාභාවකිච්චා. තතො එව නෙසං සම්පටිච්ඡනාකාරෙන ඤාණස්ස පච්චුපතිට්ඨතීති සම්පටිච්ඡනපච්චුපට්ඨානා. පදට්ඨානං පනෙත්ථ අඤ්ඤධම්මතාය න උද්ධටං, සාධාරණභාවසබ්භාවතො වා දූරකාරණං විය. යථා වා ධම්මුද්දෙසවාරවණ්ණනාදීසු රසාදිනා අඤ්ඤෙසං පච්චයභාවං දස්සෙත්වා පච්චයවන්තතාදස්සනත්ථං පදට්ඨානං උද්ධටං, න එවමිධ. ඉධ පන ධාතූනං අනඤ්ඤසාධාරණවිසෙසවිභාවනපරාය චොදනාය අඤ්ඤධම්මභූතං පදට්ඨානං න උද්ධටන්ති දට්ඨබ්බං. බ්‍රූහනරසාති සහජාතධම්මානං වඩ්ඪනකිච්චා. තථා හි සා නෙසං පීණිතභාවං දස්සෙතීති වුච්චති. සඞ්ගහපච්චුපට්ඨානාති බාහිරඋදකං විය න්හානීයචුණ්ණස්ස සහජාතධම්මානං සඞ්ගහණපච්චුපට්ඨානා. මද්දවානුප්පදානපච්චුපට්ඨානාති බාහිරග්ගි විය ජතුලොහාදීනං සහජාතධම්මානං මුදුභාවානුප්පදානපච්චුපට්ඨානා. අභිනීහාරො භූතසඞ්ඝාටස්ස දෙසන්තරුප්පත්තිහෙතුභාවො, නීහරණං වා බීජතො අඞ්කුරස්ස විය.

350. Mặc dù các đặc tính v.v... của bốn đại đã được nói ở đây đó trong phần trước, tuy nhiên, để trình bày chúng một cách không sót lại và để trình bày riêng phương pháp nắm bắt đề mục thiền, câu “lakkhaṇādito” (từ đặc tính v.v...) đã được bắt đầu. Trong đó, “lakkhaṇa” (đặc tính) là cái mà nhờ đó pháp được ghi nhận; nó có đặc tính là sự cứng chắc, nên gọi là “kakkhaḷattalakkhaṇā” (có đặc tính cứng chắc). Chẳng phải sự cứng chắc chính là địa đại sao? Điều này đúng, tuy nhiên, sự chỉ định như vậy được thực hiện bằng sự phân biệt được thành tựu do tưởng định đối với pháp không khác biệt, do năng lực của trạng thái có ý nghĩa từ ngữ đã biết và chưa biết. Vì như vậy sẽ có sự liễu tri về ý nghĩa đặc biệt. Hoặc là, “lakkhaṇa” là cái được ghi nhận; đại được ghi nhận là sự cứng chắc, nên gọi là “kakkhaḷattalakkhaṇā”; ý nghĩa ở đây nên được hiểu như vậy. Đối với các đại còn lại cũng theo phương pháp này. “Patiṭṭhānarasā” (có phận sự là nơi nương tựa) là có phận sự làm nơi nương tựa cho các pháp đồng sanh. Do đó, nó hiện khởi đến trí tuệ dưới hình thức tiếp nhận các pháp đồng sanh ấy, nên gọi là “sampaṭicchanapaccupaṭṭhānā” (có sự hiện khởi là sự tiếp nhận). Nhân cần thiết ở đây không được nêu ra vì là một pháp khác, hoặc vì sự tồn tại của trạng thái chung, giống như nhân xa. Hoặc như trong các phần giải thích về các đoạn pháp v.v..., nhân cần thiết được nêu ra để chỉ rõ trạng thái có nhân sau khi đã chỉ rõ trạng thái làm nhân của các pháp khác bằng phận sự v.v..., nhưng ở đây thì không như vậy. Nhưng ở đây, nên hiểu rằng nhân cần thiết, vốn là một pháp khác, không được nêu ra do sự thúc đẩy nhằm mục đích chính là phân biệt đặc điểm riêng không chung với các pháp khác của các đại. “Brūhanarasā” (có phận sự làm tăng trưởng) là có phận sự làm tăng trưởng các pháp đồng sanh. Quả vậy, nó được nói là cho thấy trạng thái tươi tốt của các pháp ấy. “Saṅgahapaccupaṭṭhānā” (có sự hiện khởi là sự kết hợp) là có sự hiện khởi là sự kết hợp các pháp đồng sanh, giống như nước bên ngoài (kết hợp) bột tắm. “Maddavānuppadānapaccupaṭṭhānā” (có sự hiện khởi là sự cung cấp sự mềm mại) là có sự hiện khởi là sự cung cấp sự mềm mại cho các pháp đồng sanh, giống như lửa bên ngoài (làm mềm) sáp, kim loại v.v... “Abhinīhāra” (sự đưa đi) là trạng thái làm nhân cho sự sanh khởi ở nơi khác của tổng hợp các đại, hoặc là sự đưa ra, giống như (đưa) mầm ra từ hạt.

351. උතුසමුට්ඨානාව කම්මාදිවසෙන අනුප්පත්තිතො. උතුචිත්තසමුට්ඨානා කදාචි උතුතො, කදාචි චිත්තතො උප්පජ්ජනතො. අවසෙසාති වුත්තාවසෙසා කෙසාදයො චතුවීසති, ආදිතො තයො තෙජොකොට්ඨාසා, පඤ්ච වායොකොට්ඨාසා චාති ද්වත්තිංස. සබ්බෙපීති තෙ සබ්බෙපි කම්මාදිවසෙන උප්පජ්ජනතො චතුසමුට්ඨානා. කෙසාදීනම්පි හි මංසතො අවිමුත්තභාගො කම්මාහාරචිත්තසමුට්ඨානොව හොතීති.

351. (Chúng) chỉ do thời tiết sanh, vì không sanh khởi do năng lực của nghiệp v.v... (Chúng) do thời tiết và tâm sanh, vì đôi khi sanh khởi do thời tiết, đôi khi do tâm. “Avasesā” (các phần còn lại) là hai mươi bốn thể trược còn lại sau khi đã nói, như tóc v.v..., ba phần hỏa đại ở đầu, và năm phần phong đại, như vậy là ba mươi hai. “Sabbepi” (tất cả) có nghĩa là tất cả các thể trược ấy, do sanh khởi bởi năng lực của nghiệp v.v..., nên là do bốn nhân sanh. Quả vậy, phần không tách rời khỏi thịt của tóc v.v... chỉ do nghiệp, vật thực và tâm sanh.

352. නානත්තෙකත්තතොති විසෙසසාමඤ්ඤතො. ධම්මානං හි අඤ්ඤමඤ්ඤං විසදිසතා නානත්තං, සමානතා එකත්තං. සබ්බාසම්පීති චතුන්නම්පි. සලක්ඛණාදිතොති සකං ලක්ඛණං සලක්ඛණං, තතො සලක්ඛණාදිතො. ආදි-සද්දෙන රසපච්චුපට්ඨානානං විය මුදුසණ්හඵරුසභාවාදීනම්පි සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. ‘‘කම්මසමුට්ඨානාදිවසෙන නානත්තභූතාන’’න්ති කස්මා වුත්තං, නනු කම්මසමුට්ඨානාදිවසෙන චතුන්නං ධාතූනං එකත්තං හොති සාධාරණත්තාති? න, ‘‘අඤ්ඤා එව ධාතුයො කම්මසමුට්ඨානා, අඤ්ඤා උතුආදිසමුට්ඨානා’’තිආදිකං භෙදං සන්ධාය තථා වචනතො. එතාසං ධාතූනං. රුප්පනලක්ඛණං රුප්පනසභාවං. කිම්පනෙතං රුප්පනං නාම? යා සීතාදිවිරොධිපච්චයසන්නිපාතෙ විසදිසුප්පත්ති, තස්මිං වා සති යො විජ්ජමානස්සෙව විසදිසුප්පත්තියා [Pg.450] හෙතුභාවො, තං රුප්පනං. අනතීතත්තාති අපරිච්චජනතො.

352. “Nānattekattato” (do sự khác biệt và đồng nhất) là do sự đặc thù và phổ thông. Quả vậy, sự không tương đồng lẫn nhau của các pháp là sự khác biệt (nānatta), sự tương đồng là sự đồng nhất (ekatta). “Sabbāsaṃpi” (của tất cả) là của cả bốn. “Salakkhaṇādito” (từ tự tướng v.v...) có nghĩa là: tự tướng (salakkhaṇa) là đặc tính của riêng nó; do đó, từ tự tướng v.v... Bằng từ “ādi” (v.v...), nên hiểu là bao gồm cả các trạng thái mềm, mịn, thô v.v... giống như phận sự và sự hiện khởi. Tại sao lại nói “trở nên khác biệt do năng lực của nghiệp sanh v.v...”? Chẳng phải do năng lực của nghiệp sanh v.v..., bốn đại có sự đồng nhất vì tính chất chung sao? Không phải vậy. Vì đã nói như vậy nhắm đến sự phân biệt rằng “các đại do nghiệp sanh là khác, các đại do thời tiết v.v... sanh là khác” v.v... Của các đại này. “Ruppanalakkhaṇaṃ” (đặc tính biến hoại) là bản chất biến hoại. Cái gọi là biến hoại này là gì? Sự sanh khởi không tương đồng khi có sự hội tụ của các duyên đối nghịch như lạnh v.v..., hoặc khi có sự hội tụ ấy, trạng thái làm nhân cho sự sanh khởi không tương đồng của chính cái đang hiện hữu, đó là sự biến hoại. “Anatītattā” (vì không vượt qua) là vì không từ bỏ.

මහන්තපාතුභාවො චෙත්ථ සසම්භාරධාතුවසෙන වෙදිතබ්බො, තථා මහාවිකාරතා මහාභූතසාමඤ්ඤලක්ඛණධාතුවසෙන, මහාපරිහාරතා, මහත්තවිජ්ජමානතා ච උභයවසෙනාති. භූතසද්දාපෙක්ඛාය ‘‘එතානී’’ති නපුංසකනිද්දෙසො. මහන්තානි පාතුභූතානි අනෙකසතසහස්ස රූපකලාපසඞ්ඝාටතාය සමූහවසෙන, සන්තතිවසෙන ච අපරිමිතපරිමාණානං, අනෙකයොජනායාමවිත්ථාරානඤ්ච උප්පජ්ජනතො. චත්තාරි නහුතානීති චත්තාරි දසසහස්සානි. දෙවදානවාදීනං තිගාවුතාදිසරීරවසෙන මහන්තානි පාතුභූතානි.

Và ở đây, sự hiện khởi to lớn nên được hiểu theo năng lực của đại có yếu tố phụ trợ; cũng vậy, sự biến hoại lớn; sự tương đồng với các đại chủng nên được hiểu theo năng lực của đại đặc tính; và sự được duy trì bởi nhiều (nhân), và sự to lớn, hiện hữu nên được hiểu theo năng lực của cả hai. Sự chỉ định ở trung tính “etāni” (những cái này) là do quy chiếu đến từ “bhūta”. (Chúng) to lớn và hiện khởi do là sự kết hợp của nhiều trăm ngàn tổng hợp sắc, theo năng lực của sự tập hợp và theo năng lực của dòng tương tục, và do sự sanh khởi của các (đại) có số lượng không thể đo lường và của các vật có chiều dài và chiều rộng nhiều do tuần. “Cattāri nahutāni” (bốn vạn) là bốn mươi ngàn (do tuần). (Chúng) to lớn và hiện khởi do năng lực của thân thể có kích thước ba gāvuta v.v... của chư thiên, a-tu-la v.v...

තත්ථායං වචනත්ථො – මහන්තානි භූතානි ජාතානි නිබ්බත්තානීති මහාභූතානීති. අනෙකාභූතවිසෙසදස්සනෙන, අනෙකබ්භුතදස්සනෙන ච අනෙකච්ඡරියදස්සනවසෙන මහන්තො අබ්භුතො, මහන්තානි වා අභූතානි එත්ථාති මහාභූතො, මායාකාරො. යක්ඛාදයො ජාතිවසෙනෙව මහන්තා භූතාති මහාභූතා, නිරුළ්හො වා අයං තෙසු මහාභූතසද්දො දට්ඨබ්බො. පථවීආදයො පන වඤ්චකතාය, අනිද්දිසිතබ්බට්ඨානතාය ච මහාභූතා විය මහාභූතා. භූතසද්දස්ස උභයලිඞ්ගතාය නපුංසකතා කතා. තත්ථ වඤ්චකතා සයං අනීලාදිසභාවානි හුත්වා නීලාදිසභාවස්ස උපට්ඨාපනං, අනිත්ථිපුරිසාදිසභාවානෙව ච හුත්වා ඉත්ථිපුරිසාදිආකාරස්ස උපට්ඨාපනං. තථා අඤ්ඤමඤ්ඤස්ස අන්තො, බහි ච අට්ඨිතානංයෙව අඤ්ඤමඤ්ඤං නිස්සාය අවට්ඨානතො අනිද්දිසිතබ්බට්ඨානතා. යදි හි ඉමා ධාතුයො අඤ්ඤමඤ්ඤස්ස අන්තො ඨිතා, න සකිච්චකරා සියුං අඤ්ඤමඤ්ඤානුප්පවෙසනතො, අථ බහි ඨිතා විනිබ්භුත්තා සියුං. තථා සති අවිනිබ්භුත්තවාදො හායෙය්‍ය, තස්මා න නිද්දිසිතබ්බට්ඨානා. එවං සන්තෙපි පතිට්ඨානාදිනා යථාසකං කිච්චවිසෙසෙන සෙසානං තිණ්ණං තිණ්ණං උපකාරිකා හොන්ති, යෙන සහජාතාදිනා පච්චයෙන පච්චයා හොන්ති. තෙනාහ ‘‘න ච අඤ්ඤමඤ්ඤං නිස්සාය න තිට්ඨන්තී’’ති. මනාපෙහීති මනොහරෙහි චාතුරියවන්තෙහි. වණ්ණසණ්ඨානවික්ඛෙපෙහීති කාළසාමතාදිවණ්ණෙහි, පුථුලවිවරකිසතාදිසණ්ඨානෙහි, හත්ථභමුකාදිවික්ඛෙපෙහි ච. සරසලක්ඛණන්ති සභාවභූතං ලක්ඛණං, සකිච්චකං වා සභාවං.

Ở đây, đây là ngữ nghĩa: là những cái lớn lao (mahantāni), là những cái đã hiện hữu (bhūtāni), đã sanh (jātāni), đã phát sanh (nibbattāni), vì vậy là các đại chủng (mahābhūtāni). Do vì sự biểu hiện những điều đặc biệt không có thật một cách đa dạng, và do vì sự biểu hiện những điều kỳ diệu một cách đa dạng, nên (gọi là) chúng sanh kỳ diệu vĩ đại (mahanto abbhuto), hoặc trong người này có những điều không có thật (abhūtāni) mà lớn lao (mahantāni), vì vậy là chúng sanh vĩ đại (mahābhūto), tức là nhà ảo thuật. Các loài như dạ-xoa v.v... chỉ do năng lực của dòng giống mà là những chúng sanh (bhūtā) vĩ đại (mahantā), vì vậy là các chúng sanh vĩ đại (mahābhūtā). Hoặc nên hiểu rằng danh từ chúng sanh vĩ đại (mahābhūta) này đã trở nên phổ biến đối với các loài ấy. Còn các đại như đất v.v... do vì có tính lừa dối và do vì có trú xứ không thể chỉ rõ được, nên giống như các chúng sanh vĩ đại (mahābhūta), (vì vậy gọi là) các đại chủng (mahābhūtā). Do vì danh từ bhūta có cả hai tánh, nên đã được dùng ở trung tánh. Ở đây, tính lừa dối là: tự thân chúng có bản chất không phải màu xanh v.v..., nhưng lại làm hiện khởi bản chất màu xanh v.v...; và tự thân chúng có bản chất không phải là nữ, nam v.v..., nhưng lại làm hiện khởi hình tướng nữ, nam v.v... Tương tự, tính có trú xứ không thể chỉ rõ được là do vì chúng không hề đứng ở bên trong hay bên ngoài của nhau, mà nương tựa lẫn nhau để tồn tại. Thật vậy, nếu các đại này đứng ở bên trong của nhau, chúng sẽ không thể thực hiện phận sự riêng của mình do sự thâm nhập lẫn nhau; còn nếu chúng đứng ở bên ngoài, chúng sẽ bị tách rời. Trong trường hợp như vậy, luận thuyết về sự không tách rời sẽ bị hủy hoại. Do đó, chúng không có trú xứ có thể chỉ rõ được. Mặc dù vậy, chúng vẫn hỗ trợ cho ba đại còn lại bằng phận sự đặc biệt của riêng mình như làm nền tảng v.v..., nhờ đó chúng trở thành duyên cho nhau bằng các duyên như câu sanh v.v... Do đó, Ngài nói: “Và chúng không phải là không nương tựa lẫn nhau để tồn tại.” (Manāpehīti) có nghĩa là: bằng những (cử chỉ) làm say mê lòng người, có sự khéo léo. (Vaṇṇasaṇṭhānavikkhepehīti) có nghĩa là: bằng các màu sắc như đen, sẫm v.v...; bằng các hình dáng như to, có kẽ hở, nhỏ v.v...; và bằng các cử động như tay, lông mày v.v... (Sarasalakkhaṇanti) có nghĩa là: trạng thái tự nhiên, hoặc bản chất cùng với phận sự của nó.

මහාපරිහාරතොති [Pg.451] එත්ථ වචනත්ථං වදන්තො ආහ ‘‘මහන්තෙහි…පෙ… භූතානි, මහාපරිහාරානි වා භූතානී’’ති. තත්ථ පච්ඡිමත්ථෙ පුරිමපදෙ උත්තරපදස්ස පරිහාර-සද්දස්ස ලොපං කත්වා ‘‘මහාභූතානී’’ති වුත්තං.

Ở câu “mahāparihāratoti”, khi nói về ngữ nghĩa, Ngài đã nói: “mahantehi…(xem trên)… bhūtāni, hoặc mahāparihārāni vā bhūtānīti”. Ở đây, trong ý nghĩa sau, sau khi đã lược bỏ từ “parihāra” là hậu từ trong tiền từ, nên được nói là “mahābhūtāni”.

තථා හීති තතො එව විකාරස්ස මහන්තත්තා එවාති තං විකාරං දස්සෙතුං ‘‘භූමිතො’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ අච්චිමතොති අග්ගිස්ස. කොටිසතසහස්සං එකං කොටිසතසහස්සෙකං චක්කවාළන්ති තං සබ්බං ආණාඛෙත්තභාවෙන එකං කත්වා වදති. විලීයතීති විපත්තිකරමෙඝාභිවුට්ඨෙන ඛාරුදකෙන ලවණං විය විලයං ගච්ඡති විද්ධංසති. කුපිතෙනාති ඛුභිතෙන. විකීරතීති විධමති විද්ධංසති.

(Tathā hīti) có nghĩa là: chính vì sự to lớn của sự biến hoại ấy. Để chỉ rõ sự biến hoại ấy, câu “bhūmito” v.v... đã được nói đến. Ở đây, (accimatoti) có nghĩa là: của lửa. (Koṭisatasahassaṃ ekaṃ koṭisatasahassekaṃ cakkavāḷanti) có nghĩa là: Ngài nói gộp tất cả một trăm ngàn ức thế giới thành một, xem như là một khu vực quyền lực. (Vilīyatīti) có nghĩa là: tan rã, bị hủy hoại như muối bởi nước mặn do trận mưa tai hại trút xuống. (Kupitenāti) có nghĩa là: do bị khuấy động. (Vikīratīti) có nghĩa là: bị thổi bay, bị hủy hoại.

අනුපාදින්නෙසු විකාරමහත්තං දස්සෙත්වා උපාදින්නෙසු දස්සෙන්තො ‘‘පත්ථද්ධො’’තිආදිමාහ. තත්ථ කට්ඨමුඛෙන වාති වා-සද්දො උපමත්ථො. යථා කට්ඨමුඛෙන සප්පෙන ඩට්ඨො පත්ථද්ධො හොති, එවං පථවීධාතුප්පකොපෙන සො කායො කට්ඨමුඛෙව හොති, කට්ඨමුඛමුඛගතො විය පත්ථද්ධො හොතීති අත්ථො. අථ වා වා-සද්දො අවධාරණත්ථො. සො ‘‘පථවීධාතුප්පකොපෙන වා’’ති එවං ආනෙත්වා සම්බන්ධිතබ්බො. අයඤ්හෙත්ථ අත්ථො – කට්ඨමුඛෙන ඩට්ඨොපි කායො පථවීධාතුප්පකොපෙනෙව පත්ථද්ධො හොති, තස්මා පථවීධාතුයා අවියුත්තො සො කායො සබ්බදා කට්ඨමුඛමුඛගතො විය හොතීති. වා-සද්දො වා අනියමත්ථො, තත්‍රායමත්ථො – කට්ඨමුඛෙන ඩට්ඨො කායො පත්ථද්ධො හොති වා, න වා හොති මන්තාගදවසෙන, පථවීධාතුප්පකොපෙන පන මන්තාගදරහිතො සො කායො කට්ඨමුඛමුඛගතො විය හොති එකන්තපත්ථද්ධොති.

Sau khi đã chỉ rõ sự to lớn của sự biến hoại trong các (đại chủng) không do nghiệp sanh, để chỉ rõ trong các (đại chủng) do nghiệp sanh, Ngài đã nói câu “patthaddho” v.v... Ở đây, trong câu “kaṭṭhamukhena vā”, từ “vā” có nghĩa là so sánh. Giống như người bị rắn kaṭṭhamukha cắn trở nên cứng đờ, cũng vậy, do sự rối loạn của địa đại, thân ấy trở nên như kaṭṭhamukha, có nghĩa là trở nên cứng đờ như thể đã lọt vào miệng của rắn kaṭṭhamukha. Hoặc là, từ “vā” có nghĩa là nhấn mạnh. Nó nên được đem đến và liên kết như vầy: “pathavīdhātuppakopena vā”. Đây là ý nghĩa ở đây: thân thể, dù bị rắn kaṭṭhamukha cắn, cũng trở nên cứng đờ chính là do sự rối loạn của địa đại. Do đó, thân ấy không tách rời khỏi địa đại, luôn luôn giống như đã lọt vào miệng của rắn kaṭṭhamukha. Hoặc từ “vā” có nghĩa là không xác định. Đây là ý nghĩa trong trường hợp đó: thân bị rắn kaṭṭhamukha cắn có thể trở nên cứng đờ hoặc không, tùy thuộc vào năng lực của thần chú và thuốc giải; nhưng do sự rối loạn của địa đại, thân ấy không có thần chú và thuốc giải, trở nên giống như đã lọt vào miệng của rắn kaṭṭhamukha, tức là hoàn toàn cứng đờ.

පූතියොති කුථිතො. සන්තත්තොති සබ්බසො තත්තො සමුප්පන්නදාහො. සඤ්ඡින්නොති සමන්තතො ඡින්නො පරමාණුභෙදසඤ්චුණ්ණො ආයස්මතො උපසෙනත්ථෙරස්ස සරීරං විය. මහාවිකාරානි භූතානීති මහාවිකාරවන්තානි භූතානි මහාභූතානීති පුරිමපදෙ උත්තරපදලොපෙන නිද්දෙසො දට්ඨබ්බො. ‘‘පථවී’’තිආදිනා සබ්බලොකස්ස පාකටානිපි විපල්ලාසං මුඤ්චිත්වා යථාසභාවතො පරිග්ගණ්හනෙ මහන්තෙන වායාමෙන විනා න පරිග්ගණ්හන්තීති දුවිඤ්ඤෙය්‍යසභාවත්තා ‘‘මහන්තානී’’ති වුච්චන්ති. තානි හි සුවිඤ්ඤෙය්‍යානි. ‘‘අමහන්තානී’’ති මන්ත්වා ඨිතා තෙසං දුප්පරිග්ගහතං දිස්වා [Pg.452] ‘‘අහො මහන්තානි එතානී’’ති ජානාතීති මහාභූතෙකදෙසතාදීහි වා කාරණෙහි මහාභූතානි. එතා හි ධාතුයො මහාභූතෙකදෙසතො, මහාභූතසාමඤ්ඤතො, මහාභූතසන්නිස්සයතො, මහාභූතභාවතො, මහාභූතපරියොසානතො චාති ඉමෙහිපි කාරණෙහි ‘‘මහාභූතානී’’ති වුච්චන්ති.

(Pūtiyoti) có nghĩa là: bị thối rữa. (Santattoti) có nghĩa là: bị nóng cháy hoàn toàn, có sự thiêu đốt phát sanh. (Sañchinnoti) có nghĩa là: bị cắt đứt từ mọi phía, bị nghiền nát thành từng nguyên tử, giống như thân của Tôn giả Upasena Thera. (Mahāvikārāni bhūtānīti) nên được hiểu là sự chỉ định “mahābhūtāni” do lược bỏ hậu từ trong tiền từ, có nghĩa là các đại chủng có sự biến hoại lớn. Mặc dù chúng được biết đến rõ ràng đối với toàn thế gian qua các tên gọi “đất” v.v..., nhưng vì chúng có bản chất khó hiểu biết, nên được gọi là “lớn lao” (mahantāni), bởi vì khi từ bỏ sự nhận thức sai lầm và nắm bắt chúng theo bản chất thật sự, người ta không thể nắm bắt được nếu không có sự nỗ lực lớn lao. Thật vậy, những người đứng trên quan điểm cho rằng chúng dễ hiểu biết, (nghĩ rằng) “chúng không lớn lao”, khi thấy được sự khó nắm bắt của chúng, liền biết rằng: “Ồ, những thứ này thật lớn lao!”. Hoặc, chúng là các đại chủng do các nguyên nhân như là một phần của chúng sanh vĩ đại v.v... Thật vậy, các đại này cũng được gọi là “các đại chủng” do các nguyên nhân sau: do là một phần của chúng sanh vĩ đại (năm uẩn), do có cùng tên gọi là chúng sanh vĩ đại, do là nơi nương tựa của các chúng sanh vĩ đại, do có bản chất của chúng sanh vĩ đại, và do có sự chấm dứt nơi bậc chúng sanh vĩ đại (bậc A-la-hán).

තත්ථ මහාභූතෙකදෙසතොති ‘‘භූතමිදන්ති, භික්ඛවෙ, සමනුපස්සථා’’තිආදීසු (ම. නි. 1.401) හි අවිසෙසෙන ඛන්ධපඤ්චකං ‘‘භූත’’න්ති වුච්චති. තත්ථ යදිදං කාමභවෙ, රූපභවෙ, පඤ්චවොකාරභවෙ, එකච්චෙ ච සඤ්ඤීභවෙ පවත්තං ඛන්ධපඤ්චකං, තං මහාවිසයතාය ‘‘මහාභූත’’න්ති වත්තබ්බතං අරහති. පථවීආදයො පන චතස්සො ධාතුයො තස්ස මහාභූතස්ස එකදෙසභූතා ‘‘මහාභූතා’’ති වුච්චන්ති. සමුදායෙසු හි පවත්තවොහාරා අවයවෙසුපි දිස්සන්ති යථා ‘‘සමුද්දො දිට්ඨො, පටො දඩ්ඪො’’ති ච. මහාභූතසමඤ්ඤතොති තදධීනවුත්තිතාය භවන්ති එත්ථ උපාදාරූපානීති භූතානි, පථවීආදයො චතස්සො ධාතුයො. සා පනායමෙතාසු භූතසමඤ්ඤා අනඤ්ඤත්ථවුත්තිතාය උපාදාරූපානං අවිපරීතට්ඨා, ලොකස්ස චෙතා බහූපකාරා, චක්ඛුසමුද්දාදීනං නිස්සයභූතා චාති මහන්තානි භූතානීති සමඤ්ඤායිංසු. මහාභූතසන්නිස්සයතොති මහන්තානං මහානුභාවානං මහාසම්මතමන්ධාතුප්පභුතීනං රඤ්ඤං, සක්කාදීනං දෙවානං, වෙපචිත්තිආදීනං අසුරානං, මහාබ්‍රහ්මාදීනං බ්‍රහ්මානං, ගුණතො වා මහන්තානං බුද්ධානං, පච්චෙකබුද්ධානං, සාවකානං උපාදායුපාදාය වා සබ්බෙසම්පි භූතානං සත්තානං නිස්සයභූතතාය මහන්තා භූතා එතෙසූති මහාභූතා. චාතුමහාභූතිකො හි නෙසං කායොති. මහාභූතභාවතොති බහුභූතභාවතො. අයං හි මහා-සද්දො ‘‘මහාජනො සන්නිපතිතො’’තිආදීසු බහුභාවෙ දිස්සති. පථවීආදයො ච ධාතුයො එකස්මිම්පි අත්තභාවෙ අපරිමෙය්‍යප්පභෙදා පවත්තන්ති. තස්මා මහන්තා බහූ අනෙකසතසහස්සප්පභෙදා භූතාති මහාභූතා. මහාභූතපරියොසානතොති මහාභූතස්ස වසෙන පරියොසානප්පත්තිතො.

Trong đó, về (nguyên nhân) là một phần của đại bhūta: Quả vậy, trong các (đoạn kinh) như: “Này các Tỳ khưu, các ông có quán xét rằng ‘cái này là bhūta’ không?” (M. i. 299), năm uẩn được gọi là “bhūta” một cách không phân biệt. Trong đó, năm uẩn này hiện hành trong cõi dục, cõi sắc, cõi năm uẩn, và trong một số cõi tưởng, xứng đáng được gọi là “mahābhūta” (đại bhūta) vì có đối tượng rộng lớn. Còn bốn đại là địa đại v.v... được gọi là “mahābhūta” vì chúng là một phần của đại bhūta (năm uẩn) ấy. Quả vậy, các danh từ thông dụng cho toàn thể cũng được thấy dùng cho các bộ phận, ví như “đã thấy biển cả”, và “tấm vải đã bị cháy”. Về danh xưng “mahābhūta”: vì các sắc y sinh (upādārūpa) hiện hữu ở đây do tùy thuộc vào chúng, nên chúng được gọi là “bhūtāni” (các bhūta), đó là bốn đại: địa, v.v... Hơn nữa, danh xưng “bhūta” này đối với các đại này là có ý nghĩa không sai lạc vì các sắc y sinh không hiện hữu ở nơi nào khác; và chúng có nhiều lợi ích cho thế gian, và là nơi nương tựa cho biển mắt v.v...; vì vậy, chúng được biết đến với danh xưng “các bhūta vĩ đại”. Về việc là nơi nương tựa của các chúng sanh vĩ đại: vì là nơi nương tựa của tất cả chúng sanh, hoặc là các chúng sanh vĩ đại như các vị vua có oai lực lớn như Mahāsammata, Mandhātu v.v..., các vị trời như Sakka v.v..., các a-tu-la như Vepacitti v.v..., các Phạm thiên như Mahābrahmā v.v..., hoặc các bậc vĩ đại về đức hạnh như các vị Phật, các vị Phật Độc Giác, các vị Thinh Văn, do nương vào đó; các chúng sanh vĩ đại ở trong chúng, vì vậy gọi là “mahābhūta”. Quả vậy, thân của họ được cấu tạo từ bốn đại. Về việc là nhiều bhūta: do trạng thái là nhiều bhūta. Quả vậy, từ “mahā” này được thấy có nghĩa là “nhiều” trong các câu như “đại chúng đã tụ họp”. Và các đại như địa đại v.v... hiện hành với vô số sai biệt ngay cả trong một thân. Vì vậy, chúng là các bhūta vĩ đại, nhiều, có vô số trăm ngàn sai biệt, nên gọi là “mahābhūta”. Về việc chấm dứt nơi bậc Đại Bhūta: do đã đạt đến sự chấm dứt nhờ vào bậc Đại Bhūta.

‘‘කාලො ඝසති භූතානි, සබ්බානෙව සහත්තනා;

යො ච කාලඝසො භූතො, ස භූතපචනිං පචී’’ති. (ජා. 1.2.190) –

“Thời gian nuốt chửng tất cả chúng sanh cùng với chính nó; còn chúng sanh nào nuốt chửng thời gian, vị ấy nấu chín thứ nấu chín chúng sanh.” (Jā. i. 215) –

හි [Pg.453] එවමාදීසු ඛීණාසවො ‘‘භූතො’’ති වුත්තො. සො හි උච්ඡින්නභවනෙත්තිකතාය ආයතිං අප්පටිසන්ධිකත්තා එකන්තතො ‘‘භූතො’’ති වුච්චති, න ඉතරෙ, භවිස්සන්තීති වොහාරං අනතීතත්තා. භූතො එව ඉධ පූජාවසෙන ‘‘මහාභූතො’’ති වුත්තො යථා ‘‘මහාඛීණාසවො, මහාමොග්ගල්ලානො’’ති ච. ඉමාසඤ්ච ධාතූනං අනාදිමති සංසාරෙ පබන්ධවසෙන පවත්තමානානං යථාවුත්තස්ස මහාභූතස්සෙව සන්තානෙ පරියොසානප්පත්ති, නාඤ්ඤත්‍ර. තස්මා මහාභූතෙ භූතා පරියොසානං පත්තාති මහාභූතා පුරිමපදෙ භූත-සද්දස්ස ලොපං කත්වා. එවමෙතා ධාතුයො මහාභූතෙකදෙසතාදීහි මහාභූතාති වෙදිතබ්බා. පථවීආදීනං කක්ඛළපග්ඝරණාදිවිසෙසලක්ඛණසමඞ්ගිතා අපරිච්චත්තධාතුලක්ඛණානංයෙවාති ආහ ‘‘ධාතුලක්ඛණං අනතීතත්තා’’ති. න හි සාමඤ්ඤපරිච්චාගෙන විසෙසො, විසෙසනිරපෙක්ඛං වා සාමඤ්ඤං පවත්තති. තථා හි වදන්ති –

Quả vậy, trong những (câu) như thế, bậc Lậu Tận được gọi là “bhūta” (người đã thành). Quả vậy, vị ấy, do đã cắt đứt dây dẫn đến cõi hữu, do không còn tái sanh trong tương lai, nên được gọi một cách chắc chắn là “bhūta”; không phải những người khác, vì họ chưa vượt qua cách gọi “sẽ còn sanh”. Ở đây, chính bậc “bhūta” (đã thành) được gọi là “mahābhūta” (Đại Bhūta) theo nghĩa tôn kính, ví như “bậc Đại Lậu Tận”, và “Đại Mục-kiền-liên”. Và sự chấm dứt của các đại này, vốn đang diễn tiến liên tục trong vòng luân hồi vô thủy, chỉ xảy ra trong dòng tâm của bậc Đại Bhūta đã được nói đến, chứ không ở nơi nào khác. Vì vậy, “các bhūta (đại) đã đạt đến sự chấm dứt nơi bậc Đại Bhūta”, nên gọi là “mahābhūtā”, sau khi đã lược bỏ từ “bhūta” ở vế trước. Như vậy, nên hiểu rằng các đại này được gọi là “mahābhūta” do các nguyên nhân như là một phần của đại bhūta v.v... Việc các đại như địa đại v.v... có đầy đủ các đặc tính riêng biệt như cứng, chảy v.v... chỉ xảy ra đối với những pháp chưa từ bỏ đặc tính của đại, do đó ngài nói “vì chưa vượt qua đặc tính của đại”. Quả vậy, đặc tính riêng không thể hiện hành khi từ bỏ đặc tính chung, hoặc đặc tính chung không thể hiện hành mà không cần đến đặc tính riêng. Quả vậy, họ nói rằng –

‘‘තමත්ථාපෙක්ඛතො භෙදං, සසාමඤ්ඤං ජහාති නො;

ගණ්හාති සංසයුප්පාදා, සමෙවෙකත්ථකං ද්වය’’න්ති.

“Do xem xét ý nghĩa đó, nó không từ bỏ sự khác biệt cùng với đặc tính chung; do sự phát sinh của nghi ngờ, nó nắm bắt cả hai thứ có cùng một ý nghĩa như nhau.”

සලක්ඛණධාරණෙන චාති යෙන සලක්ඛණධාරණෙන ‘‘ධාතුයො’’ති වුච්චන්ති, තෙනෙව ‘‘ධම්මා’’තිපි වුච්චන්ති උභයථාපි නිස්සත්තනිජ්ජීවතාය එව විභාවනතො. තෙනෙවාහ – ‘‘ඡධාතුරොයං භික්ඛු පුරිසො, ධම්මෙසු ධම්මානුපස්සී විහරතී’’ති ච. අරූපානං ඛණතො රූපානං ඛණස්ස නාතිඉත්තරතායාහ ‘‘අත්තනො ඛණානුරූප’’න්ති. ධරණෙනාති ඨානෙන, පවත්තනෙනාති අත්ථො. ඛයට්ඨෙනාති ඛණභඞ්ගුතාය. භයට්ඨෙනාති උදයවයපටිපීළනාදිනා සප්පටිභයතාය. අසාරකට්ඨෙනාති අත්තසාරවිරහෙන.

Về câu “và do mang giữ tự tướng”: Do sự mang giữ tự tướng nào mà chúng được gọi là “các đại”, thì cũng do chính sự mang giữ đó mà chúng được gọi là “các pháp”, vì trong cả hai trường hợp, chúng đều được làm rõ là vô ngã, vô sinh mạng. Chính vì vậy, Ngài đã nói: “Này Tỳ khưu, người này có sáu đại”, và “vị ấy sống quán pháp trên các pháp”. Do sát-na của các sắc pháp không ngắn hơn nhiều so với sát-na của các pháp vô sắc, nên ngài nói “tương ứng với sát-na của chính nó”. “Do mang giữ” có nghĩa là do đứng vững, do diễn tiến. “Theo nghĩa hủy diệt” là do sự tan vỡ trong từng sát-na. “Theo nghĩa đáng sợ” là do trạng thái đáng sợ bởi sự bức bách của sanh diệt v.v... “Theo nghĩa vô lõi” là do không có lõi cốt là tự ngã.

353. සහුප්පන්නාව එතාති එතා චතස්සො ධාතුයො සහ උප්පන්නාව සහ පවත්තමානාව සමානකාලෙ ලබ්භමානාපි අවකංසතො සබ්බපරියන්තිමෙ උතුචිත්තාහාරසමුට්ඨානෙසු සුද්ධට්ඨකෙ, කම්මජෙසු ජීවිතනවකෙති එකෙකස්මිං සුද්ධට්ඨකාදිකලාපෙපි පදෙසෙන අවිනිබ්භුත්තා විසුං විසුං අනිද්දිසිතබ්බට්ඨානතාය. යත්ථ හි තිස්සන්නං ධාතූනං පතිට්ඨාවසෙන [Pg.454] පථවී, තත්ථෙව තස්සා ආබන්ධනපරිපාචනසමුදීරණවසෙන ඉතරා. එස නයො සෙසාසුපි.

353. Về câu “chúng đồng sanh”: Bốn đại này, dù được tìm thấy vào cùng một thời điểm, chúng chỉ đồng sanh, đồng diễn tiến. Tối thiểu, ở mức cuối cùng nhất, trong các nhóm thuần tám (suddhaṭṭhaka) do thời tiết, tâm, vật thực sanh, và trong nhóm chín mạng quyền (jīvitanavaka) do nghiệp sanh, ngay cả trong mỗi nhóm thuần tám v.v..., chúng không thể tách rời về mặt vị trí, vì vị trí của chúng không thể được chỉ ra một cách riêng rẽ. Quả vậy, nơi nào có địa đại làm nền tảng cho ba đại kia, chính tại nơi đó, các đại còn lại (hiện hữu) với vai trò kết dính, làm chín, và thúc đẩy địa đại ấy. Phương pháp này cũng áp dụng cho các đại còn lại.

354. පුරිමා ද්වෙ ගරුකත්තා සභාගා අඤ්ඤමඤ්ඤන්ති අධිප්පායො. එත්ථ ච නනු පථවියාපි ලහුභාවො අත්ථි. තථා හි සා ‘‘කක්ඛළං මුදුකං සණ්හං ඵරුසං ගරුකං ලහුක’’න්ති නිද්දිට්ඨා, ආපෙපි ලහුභාවො ලබ්භතෙවාති? න, නිප්පරියායගරුභාවස්ස අධිප්පෙතත්තා. ගරුභාවො එව හි පථවීධාතුයා ගරුතරං උපාදාය ලහුභාවොති පරියායෙන වුත්තො සීතභාවො විය තෙජොධාතුයා. යදි එවං රූපස්ස ලහුතාති කථං? අයම්පි වුත්තනයා එව ලහුතාකාරං උපාදාය ලබ්භනතො. න හි පරිච්ඡෙදවිකාරලක්ඛණානි පරමත්ථතො ලබ්භන්ති නිප්ඵන්නරූපානං අවත්ථාවිසෙසසභාවතො. තස්මා පරමත්ථසිද්ධං ගරුභාවං සන්ධාය වුත්තං ‘‘පුරිමා ද්වෙ ගරුකත්තා සභාගා’’ති. ‘‘තථා’’ති පදෙන ‘‘සභාගා’’ති ඉමමත්ථං උපසංහරති. ‘‘ද්වෙ’’ති පන ඉදං යථා ‘‘පුරිමා’’ති එත්ථ, එවං ‘‘පච්ඡිමා’’ති එත්ථාපි ආනෙත්වා සම්බන්ධිතබ්බං. විසභාගා ගරුකලහුකභාවතොති අධිප්පායො. යථා ච ගරුකලහුකභාවෙහි, එවං පෙය්‍යභාවාපෙය්‍යභාවෙහි ච සභාගවිසභාගතා යොජෙතබ්බා.

354. Chủ ý là: hai đại đầu tiên có phần tương đồng với nhau do tính chất nặng. Và ở đây, chẳng phải địa đại cũng có tính nhẹ hay sao? Thật vậy, địa đại ấy đã được chỉ rõ là: ‘cứng, mềm, mịn, thô, nặng, nhẹ’, và tính nhẹ cũng được tìm thấy trong thủy đại nữa sao? Không phải vậy, vì (ở đây) chủ ý nói đến tính nặng một cách tuyệt đối. Thật vậy, chính tính nặng của địa đại, khi so sánh với (trạng thái) nặng hơn, được gọi là tính nhẹ một cách tương đối, giống như tính lạnh của hỏa đại. Nếu vậy, (câu) ‘tính nhẹ của sắc’ thì thế nào? Điều này cũng được hiểu theo cách đã nói, dựa vào phương diện nhẹ nhàng. Thật vậy, các sắc phân chia, sắc biến đổi, và sắc tướng không được tìm thấy theo nghĩa chân đế, vì chúng chỉ là những trạng thái đặc biệt của các sắc đã thành tựu. Do đó, nhắm đến tính nặng đã thành tựu theo nghĩa chân đế mà nói rằng ‘hai đại đầu tiên có phần tương đồng do tính chất nặng’. Bằng từ ‘tathā’ (như vậy), ngài tóm kết lại ý nghĩa ‘sabhāgā’ (có phần tương đồng) này. Còn từ ‘dve’ (hai) này, cũng như ở chỗ ‘purimā’ (đầu tiên), nên được đem đến và liên kết với chỗ ‘pacchimā’ (cuối cùng). Chủ ý là: (chúng) có phần khác biệt do tính chất nặng và nhẹ. Và cũng như (được liên kết) bởi tính nặng và nhẹ, sự tương đồng và khác biệt cũng nên được liên kết bởi tính chất có thể đo lường và không thể đo lường.

355. අජ්ඣත්තිකා හෙට්ඨා වුත්තඅජ්ඣත්තිකා, සත්තසන්තානපරියාපන්නාති අත්ථො. විඤ්ඤාණවත්ථු විඤ්ඤත්තිඉන්ද්‍රියානන්ති චක්ඛාදීනං ඡන්නං විඤ්ඤාණවත්ථූනං, ද්වින්නං විඤ්ඤත්තීනං, ඉත්ථිපුරිසින්ද්‍රියජීවිතින්ද්‍රියානඤ්ච. යෙ පන ‘‘විඤ්ඤාණවත්ථූති හදයවත්ථු ගහිත’’න්ති වදන්ති, තෙසං ඉන්ද්‍රිය-ග්ගහණෙන අට්ඨන්නම්පි රූපින්ද්‍රියානං ගහණං වෙදිතබ්බං. ‘‘වුත්තවිපරීතප්පකාරා’’ති ඉදං බාහිරානං ධාතූනං යථා සබ්බසො විඤ්ඤාණවත්ථුවිඤ්ඤත්තිඉන්ද්‍රියානං අනිස්සයතා ච ඉරියාපථවිරහො ච වුත්තවිපරියායො, එවං චතුසමුට්ඨානතාපීති කත්වා වුත්තං, න ලක්ඛණරූපස්ස විය කුතොචිපි සමුට්ඨානස්ස අභාවතො උතුසමුට්ඨානතාය තාසං. ලහුතාදිනිස්සයතාපි අජ්ඣත්තිකානං ධාතූනං වත්තබ්බා, න වා වත්තබ්බා. විඤ්ඤත්ති-ග්ගහණං හි ලක්ඛණන්ති.

355. Các đại nội phần chính là các đại nội phần đã được nói ở dưới, nghĩa là (các đại) thuộc về dòng tương tục của chúng sanh. (Là nơi nương của) vật của thức, biểu tri và quyền, tức là của sáu vật của thức từ nhãn... trở đi, của hai biểu tri, của nữ quyền, nam quyền và mạng quyền. Còn những vị nào nói rằng ‘bởi từ vật của thức, tâm vật được bao gồm’, đối với họ, nên hiểu rằng việc bao gồm cả tám sắc quyền cũng được thực hiện bởi việc dùng từ ‘quyền’. Câu ‘có phương cách trái ngược với điều đã nói’ này được nói ra vì: đối với các đại ngoại phần, cũng như việc hoàn toàn không phải là nơi nương của vật của thức, biểu tri, và quyền, và việc không có oai nghi, là sự trái ngược với điều đã nói, tương tự như vậy, việc không phải do bốn nguồn sanh cũng (là sự trái ngược). (Nó) không được nói là không có nguồn sanh từ bất cứ đâu như sắc tướng, vì các đại ngoại phần ấy có nguồn sanh từ thời tiết. Việc là nơi nương của các (sắc) như khinh khoái... của các đại nội phần cũng nên được nói đến, hoặc không nên được nói đến. Vì việc đề cập đến biểu tri chính là một dấu hiệu.

356. ඉතරාහීති ආපොතෙජොවායුධාතූහි. එකසඞ්ගහාති සජාතිසඞ්ගහෙන එකසඞ්ගහා. සමානජාතියානං හි සඞ්ගහො සහජාතිසඞ්ගහො. තෙනාහ ‘‘සමුට්ඨානනානත්තාභාවතො’’ති.

356. Itarāhi nghĩa là bởi thủy đại, hỏa đại, phong đại. Ekasaṅgahā nghĩa là được gom chung lại bởi sự gom chung cùng loại. Thật vậy, sự gom chung các pháp có cùng loại được gọi là sajātisaṅgaho. Do đó, ngài nói ‘vì không có sự khác biệt về nguồn sanh’.

357. තිණ්ණං [Pg.455] මහාභූතානං පතිට්ඨා හුත්වා පච්චයො හොතීති යෙහි මහාභූතෙහි සම්පිණ්ඩනවසෙන සඞ්ගහිතා, පරිපාචනවසෙන අනුපාලිතා, සමුදීරණවසෙන විත්ථම්භිතා ච, තෙසං අත්තනා සහජාතානං තිණ්ණං මහාභූතානං පතිට්ඨා හුත්වා තතො එව සන්ධාරණවසෙන අවස්සයො හොති, වුත්තනයෙන වා පතිට්ඨා හුත්වා සහජාතාදිවසෙන පච්චයො හොතීති. එස නයො සෙසාසුපි.

357. Câu ‘trở thành nền tảng cho ba đại hiển và là duyên’ có nghĩa là: đối với các đại hiển mà bởi chúng (địa đại) được gom tụ lại do năng lực kết dính, được nuôi dưỡng do năng lực làm cho chín muồi, và được chống đỡ do năng lực thúc đẩy, thì (địa đại) trở thành nền tảng cho ba đại hiển ấy đồng sanh với chính nó, và chính vì thế, nó trở thành nơi nương tựa do năng lực nâng đỡ; hoặc, trở thành nền tảng theo cách đã nói, nó là duyên theo cách đồng sanh v.v... Phương pháp này cũng (áp dụng) cho các đại còn lại.

358. යදිපි අඤ්ඤමඤ්ඤආභොගපච්චවෙක්ඛණරහිතා එතෙ ධම්මාති හෙට්ඨා ධාතූනං අසමන්නාහාරතා දස්සිතා එව, අථාපි ඉමිනාව නයෙන විසුං කම්මට්ඨානපරිග්ගහො කාතබ්බොති දස්සෙන්තො ‘‘පථවීධාතු චෙත්ථා’’තිආදිමාහ. තත්ථ පථවීධාතු චෙත්ථාති ච-සද්දො සම්පිණ්ඩනත්ථො, තෙන අයම්පි එකො මනසිකාරප්පකාරොති දීපෙති. එත්ථාති එතාසු ධාතූසු. අහං ‘‘පථවීධාතූ’’ති වා ‘‘පච්චයො හොමී’’ති වා න ජානාතීති අත්තනි විය අත්තනො කිච්චෙ ච ආභොගාභාවං දස්සෙත්වා උපකාරකස්ස විය උපකත්තබ්බානම්පි ආභොගාභාවං දස්සෙතුං ‘‘ඉතරානිපී’’තිආදි වුත්තං. සබ්බත්ථාති සබ්බාසු ධාතූසු, තත්ථාපි අත්තකිච්චුපකත්තබ්බභෙදෙසු සබ්බෙසු.

358. Mặc dù sự không tác ý lẫn nhau của các đại đã được chỉ ra ở dưới rằng ‘các pháp này không có sự hướng tâm và xem xét lẫn nhau’, tuy nhiên, để chỉ ra rằng ‘việc nắm bắt đề mục thiền một cách riêng biệt nên được thực hiện chính bằng phương pháp này’, ngài đã nói (câu) bắt đầu bằng ‘pathavīdhātu cettha’. Trong đó, ở câu ‘pathavīdhātu cettha’, từ ‘ca’ có nghĩa là gom lại; bằng từ đó, ngài làm sáng tỏ rằng ‘đây cũng là một loại tác ý’. ‘Ettha’ nghĩa là ‘trong các đại này’. (Nó) không biết rằng ‘Ta là địa đại’ hoặc ‘Ta là duyên’; sau khi chỉ ra sự không có hướng tâm đối với chính nó và đối với phận sự của chính nó, giống như (sự không có hướng tâm) của (đại) trợ giúp, để chỉ ra sự không có hướng tâm của cả những (đại) được trợ giúp, ngài đã nói (câu) bắt đầu bằng ‘itarānipi’. ‘Sabbattha’ nghĩa là ‘trong tất cả các đại’, và trong đó, trong tất cả các sự phân biệt về phận sự của chính nó và (các đại) được trợ giúp.

359. පච්චයවිභාගතොති පච්චයධම්මවිභාගතො චෙව පච්චයභාවවිභාගතො ච. ‘‘පච්චයතො’’ති හි ඉමිනා පථවීආදීනං අඤ්ඤාසාධාරණො පතිට්ඨාභාවාදිනා සෙසභූතත්තයස්ස පච්චයභාවො වුත්තො. ඉධ පන යෙහි ධම්මෙහි පථවීආදීනං උප්පත්ති, තෙසං පථවීආදීනඤ්ච අනවසෙසතො පච්චයභාවවිභාගො වුච්චතීති අයං ඉමෙසං ද්වින්නං ආකාරානං විසෙසො. කම්මන්ති කුසලාකුසලං රූපුප්පාදකං කම්මං. චිත්තන්ති යං කිඤ්චි රූපුප්පාදකං චිත්තං. ආහාරොති අජ්ඣත්තිකො රූපුප්පාදකො ආහාරො. උතූති යො කොචි උතු, අත්ථතො තෙජොධාතු. කම්මමෙවාති අවධාරණං සමුට්ඨානසඞ්කරාභාවදස්සනත්ථං, තෙන අකම්මජානම්පි කෙසඤ්චි කම්මස්ස පරියායපච්චයභාවො දීපිතො හොති. තථා හි වක්ඛති ‘‘කම්මපච්චයචිත්තසමුට්ඨාන’’න්තිආදි. නනු ච කම්මසමුට්ඨානානං කම්මතො අඤ්ඤෙනපි පච්චයෙන භවිතබ්බන්ති? භවිතබ්බං, සො පන කම්මගතිකොවාති පටියොගීනිවත්තනත්ථං අවධාරණං කතං, තෙනාහ ‘‘න චිත්තාදයො’’ති. චිත්තාදිසමුට්ඨානානන්ති එත්ථාපි අයමත්ථො යථාරහං වත්තබ්බො. ඉතරෙති චිත්තාදිතො [Pg.456] අඤ්ඤෙ. ජනකපච්චයොති සමුට්ඨාපකතං සන්ධාය වුත්තං, පච්චයො පන කම්මපච්චයොව. වුත්තං හි ‘‘කුසලාකුසලා චෙතනා විපාකානං ඛන්ධානං කටත්තා ච රූපානං කම්මපච්චයෙන පච්චයො’’ති (පට්ඨා. 1.1.427).

359. ‘Do sự phân chia duyên’ nghĩa là do sự phân chia các pháp làm duyên và do sự phân chia trạng thái làm duyên. Thật vậy, bởi từ ‘do duyên’ này, trạng thái làm duyên của (mỗi đại như) địa đại v.v... đối với ba đại còn lại, bằng (chức năng) làm nền tảng v.v... vốn không chung cho các đại khác, đã được nói đến. Còn ở đây, sự phân chia trạng thái làm duyên một cách không sót của các pháp mà do chúng sự sanh khởi của địa đại v.v... xảy ra, và của chính địa đại v.v..., được nói đến. Đây là sự khác biệt của hai phương diện này. ‘Kamma’ là nghiệp thiện và bất thiện tạo ra sắc. ‘Citta’ là bất kỳ tâm nào tạo ra sắc. ‘Āhāra’ là vật thực nội phần tạo ra sắc. ‘Utu’ là bất kỳ thời tiết nào, về mặt ý nghĩa là hỏa đại. Sự xác định trong ‘kammameva’ (chỉ do nghiệp) là nhằm mục đích chỉ ra sự không lẫn lộn của các nguồn sanh; bằng sự xác định đó, trạng thái làm duyên một cách gián tiếp của nghiệp đối với một số (sắc) không do nghiệp sanh cũng được làm sáng tỏ. Thật vậy, ngài sẽ nói (câu) bắt đầu bằng ‘sanh từ tâm do nghiệp làm duyên’ v.v... Chẳng phải các (sắc) do nghiệp sanh cũng phải có duyên khác ngoài nghiệp hay sao? Phải có, nhưng duyên đó cũng có chiều hướng của nghiệp, vì vậy sự xác định được thực hiện để loại trừ đối tượng cạnh tranh. Do đó, ngài nói ‘không phải tâm v.v...’. Ở chỗ ‘của các pháp sanh từ tâm v.v...’, ý nghĩa này cũng nên được hiểu tương tự. ‘Itare’ (các pháp khác) là các duyên khác ngoài tâm v.v... ‘Duyên sanh’ được nói nhắm đến tính chất làm phát sanh, nhưng duyên (ở đây) chỉ là nghiệp duyên. Thật vậy, đã được nói rằng: ‘Tư thiện và bất thiện là duyên cho các uẩn dị thục và cho các sắc do nghiệp tạo ra bằng nghiệp duyên’.

සෙසානන්ති චිත්තාදිසමුට්ඨානානං. පරියායතො උපනිස්සයපච්චයො හොතීති පට්ඨානෙ (පට්ඨා. 1.1.9) අරූපානංයෙව උපනිස්සයපච්චයස්ස ආගතත්තා නිප්පරියායෙන රූපධම්මානං උපනිස්සයපච්චයො නත්ථි. සුත්තෙ පන ‘‘පුග්ගලං උපනිස්සාය වනසණ්ඩං උපනිස්සායා’’ති වචනතො සුත්තන්තිකපරියායෙන විනා අභාවො උපනිස්සයපච්චයොති වෙදිතබ්බො. චිත්තං ජනකපච්චයො හොතීති සහජාතනිස්සයාහාරාදිවසෙන පච්චයො හොන්තං චිත්තං සමුට්ඨාපකතං උපාදාය ‘‘ජනකපච්චයො හොතී’’ති වුත්තං. ආහාරඋතූසුපි එසෙව නයො.

“Sesānanti cittādisamuṭṭhānānaṃ” (Đối với các đại còn lại, tức là đối với các đại do tâm v.v... làm sanh khởi). Vì trong bộ Paṭṭhāna, duyên y chỉ (upanissayapaccayo) chỉ được đề cập đến cho các pháp vô sắc theo cách gián tiếp, nên theo cách trực tiếp, không có duyên y chỉ cho các sắc pháp. Tuy nhiên, trong Kinh tạng, vì có nói rằng “nương vào một người, nương vào một khu rừng”, nên theo phương pháp của Kinh tạng, sự không thể thiếu vắng cần được hiểu là duyên y chỉ. (Câu) “Tâm là duyên sanh khởi” được nói đến là do dựa vào việc tâm làm sanh khởi, trong khi nó là duyên theo cách đồng sanh y chỉ, vật thực v.v... Đối với vật thực và thời tiết cũng theo phương pháp này.

එවං කම්මාදීනං පච්චයධම්මානං වසෙන ධාතූසු පච්චයවිභාගං දස්සෙත්වා ඉදානි තංසමුට්ඨානානං ධාතූනම්පි වසෙන පච්චයවිභාගං දස්සෙන්තො පඨමං තාව ‘‘කම්මසමුට්ඨානං මහාභූත’’න්තිආදිනා උද්දිසිත්වා පුන ‘‘තත්ථ කම්මසමුට්ඨානා පථවීධාතූ’’තිආදිනා නිද්දිසති. තත්ථ කම්මසමුට්ඨානා පථවීධාතූති ‘‘කම්මසමුට්ඨානං මහාභූත’’න්ති එත්ථ සාමඤ්ඤතො වුත්තා කම්මජපථවීධාතු. කම්මසමුට්ඨානානං ඉතරාසන්ති කම්මජානං ආපොධාතුආදීනං තිස්සන්නං ධාතූනං සහුප්පත්තියා අත්තනො උපකාරකානං තාසං උපකාරකතො, ආධාරභාවතො, උප්පාදතො යාව භඞ්ගාධරණතො, විගමාභාවතො ච සහජාතඅඤ්ඤමඤ්ඤනිස්සයඅත්ථිඅවිගතවසෙන චෙව පතිට්ඨාවසෙන ච පච්චයො හොති, හොන්තී ච කම්මං විය අත්තනො, තාසඤ්ච න ජනකවසෙන පච්චයො හොති අසමුට්ඨාපකත්තා තාසං. කාමඤ්චෙත්ථ නිස්සයපච්චය-ග්ගහණෙනෙව පතිට්ඨාභාවො සඞ්ගහිතො, පථවීධාතුයා පන අනඤ්ඤසාධාරණකිච්චං සහජාතානං පතිට්ඨාභාවොති ඉමං විසෙසං දස්සෙතුං ‘‘පතිට්ඨාවසෙන චා’’ති විසුං කත්වා වුත්තං. ආබන්ධනවසෙන චාතිආදීසුපි එසෙව නයො. තිසන්තතිමහාභූතානන්ති උතුචිත්තාහාරසමුට්ඨානානං චතුමහාභූතානං අඤ්ඤමඤ්ඤං අවොකිණ්ණානං, අවිච්ඡෙදෙන පවත්තිං උපාදාය සන්තතීති සන්තතිග්ගහණං. පථවීධාතුයා පතිට්ඨාභාවො නාම සහජාතානං ධම්මානංයෙවාති ආහ ‘‘න පතිට්ඨාවසෙනා’’ති. න ආබන්ධනවසෙනාතිආදීසුපි එසෙව නයො. එත්ථාති [Pg.457] එතෙසු කම්මසමුට්ඨානමහාභූතෙසු. ‘‘චිත්තසමුට්ඨානා පථවීධාතු චිත්තසමුට්ඨානානං ඉතරාස’’න්තිආදීසු සුකරො තන්තිනයො නෙතුන්ති ‘‘චිත්තආහාර…පෙ… එසෙව නයො’’ති අතිදිසති.

Sau khi đã trình bày sự phân chia các duyên trong các đại theo cách của các pháp duyên là nghiệp v.v... như vậy, bây giờ, để trình bày sự phân chia các duyên theo cách của các đại do chúng làm sanh khởi, trước hết ngài đề mục bằng câu “đại hiển do nghiệp làm sanh khởi” v.v..., rồi sau đó, ngài thuyết minh bằng câu “trong đó, địa đại do nghiệp làm sanh khởi” v.v... Trong đó, “địa đại do nghiệp làm sanh khởi” chính là địa đại do nghiệp sanh đã được nói một cách tổng quát trong câu “đại hiển do nghiệp làm sanh khởi”. (Địa đại do nghiệp sanh) là duyên cho các (đại) khác do nghiệp làm sanh khởi, tức là ba đại thủy đại v.v... do nghiệp sanh, là những pháp hỗ trợ cho chính nó qua việc đồng sanh, do việc hỗ trợ chúng, do là nền tảng, do nâng đỡ từ lúc sanh cho đến lúc diệt, và do không vắng mặt, theo cách đồng sanh, tương hỗ, y chỉ, hiện hữu, bất ly, và theo cách làm chỗ tựa. Và (địa đại) không phải là duyên theo cách sanh khởi cho chính nó và cho ba đại kia như nghiệp, vì nó không làm sanh khởi chúng. Và ở đây, thật vậy, chỉ bằng việc nêu lên duyên y chỉ thì trạng thái làm chỗ tựa đã được bao gồm. Tuy nhiên, để trình bày điểm đặc biệt này rằng “nhiệm vụ không chung với các đại khác của địa đại chính là làm chỗ tựa cho các pháp đồng sanh”, nên ngài đã nói riêng ra là “và theo cách làm chỗ tựa”. Trong các câu “và theo cách kết hợp” v.v... cũng theo phương pháp này. “Đối với ba dòng tương tục của đại hiển” (nghĩa là) đối với bốn đại hiển do thời tiết, tâm, vật thực làm sanh khởi, không trộn lẫn với nhau, việc dùng từ “dòng tương tục” là do dựa vào sự diễn tiến không gián đoạn. Trạng thái làm chỗ tựa của địa đại chỉ có đối với các pháp đồng sanh, vì vậy ngài nói “không theo cách làm chỗ tựa”. Trong các câu “không theo cách kết hợp” v.v... cũng theo phương pháp này. “Ở đây” tức là trong các đại hiển do nghiệp làm sanh khởi này. Trong các câu “địa đại do tâm làm sanh khởi (là duyên) cho các (đại) khác do tâm làm sanh khởi” v.v..., phương pháp của bản văn dễ dàng được dẫn đến, vì vậy ngài đã áp dụng tương tự bằng cách nói “tâm, vật thực... cũng theo phương pháp này”.

සහජාතාදිපච්චයවසප්පවත්තාසු ච පනාති එත්ථ ච-සද්දො සමුච්චයත්ථො, පන-සද්දො විසෙසත්ථො, තදුභයෙන ච යථාවුත්තසහජාතාදිපච්චයෙහි පවත්තමානා ධාතුයො ඉමිනා විසෙසෙන පවත්තන්තීති ඉමමත්ථං දීපෙති.

Trong câu “Sahajātādipaccayavasappavattāsu ca pana”, từ “ca” có nghĩa là kết hợp, từ “pana” có nghĩa là đặc biệt. Và với cả hai từ đó, ngài làm sáng tỏ ý nghĩa này rằng: “các đại đang diễn tiến do các duyên đồng sanh v.v... đã được nói đến, chúng diễn tiến với sự đặc biệt này”.

ඉදානි තං විසෙසං දස්සෙතුං ‘‘එකං පටිච්චා’’තිගාථමාහ. තත්ථ එකං ධාතුං පටිච්ච තිස්සො ධාතුයො චතුධා සම්පවත්තන්ති, තිස්සො ධාතුයො පටිච්ච එකාව ධාතු චතුධා සම්පවත්තති, ද්වෙ ධාතුයො පටිච්ච ද්වෙ ධාතුයො ඡධා සම්පවත්තන්තීති යොජනා. අත්ථො පන පථවීආදීසු එකෙකිස්සා පච්චයභාවෙ ඉතරාසං තිස්සන්නං තිස්සන්නං පච්චයුප්පන්නතාති අයමෙකො චතුක්කො, තිස්සන්නං තිස්සන්නං පච්චයභාවෙ ඉතරාය එකෙකිස්සා පච්චයුප්පන්නතාති අයමපරො චතුක්කො, පඨමදුතියා, තතියචතුත්ථා, පඨමතතියා, දුතියචතුත්ථා, පඨමචතුත්ථා, දුතියතතියාති ඉමාසං ද්වින්නං ද්වින්නං පච්චයභාවෙ තත්ථ තත්ථ ඉතරාසං ද්වින්නං ද්වින්නං පච්චයුප්පන්නතාති අයමෙකො ඡක්කො. එවං පච්චයභාවෙන චතුධා, ඡධා ච පවත්තමානානං එකකද්විකතිකවසෙන තිකදුකඑකකවසෙන ච යථාක්කමං පච්චයපච්චයුප්පන්නතාවිභාගො වෙදිතබ්බො. අයඤ්ච පච්චයභාවො සහජාතඅඤ්ඤමඤ්ඤනිස්සයඅත්ථිඅවිගතපච්චයවසෙන, තත්ථාපි ච අඤ්ඤමඤ්ඤමුඛෙනෙව වෙදිතබ්බො. යං සන්ධාය වුත්තං පටිච්චවාරෙ ‘‘එකං මහාභූතං පටිච්ච තයො මහාභූතා, තයො මහාභූතෙ පටිච්ච එකං මහාභූතං, ද්වෙ මහාභූතෙ පටිච්ච ද්වෙ මහාභූතා උප්පජ්ජන්තී’’ති (පට්ඨා. 1.1.53).

Bây giờ, để trình bày sự đặc biệt đó, ngài nói bài kệ “ekaṃ paṭicca”. Trong đó, cách kết nối (câu) là: “Duyên vào một đại, ba đại diễn tiến theo bốn cách; duyên vào ba đại, chỉ một đại diễn tiến theo bốn cách; duyên vào hai đại, hai đại diễn tiến theo sáu cách”. Về ý nghĩa, trong các đại địa v.v..., khi mỗi một đại là duyên, thì ba đại còn lại là quả của duyên, đây là một bộ bốn. Khi mỗi ba đại là duyên, thì một đại còn lại là quả của duyên, đây là một bộ bốn khác. (Khi) cặp thứ nhất và thứ hai, thứ ba và thứ tư, thứ nhất và thứ ba, thứ hai và thứ tư, thứ nhất và thứ tư, thứ hai và thứ ba, khi mỗi cặp trong số các đại này là duyên, thì trong mỗi trường hợp, cặp hai đại còn lại là quả của duyên, đây là một bộ sáu. Như vậy, cần phải hiểu sự phân chia duyên và quả của duyên theo thứ tự, theo cách một, hai, ba (làm duyên) và ba, hai, một (làm quả của duyên) của các đại đang diễn tiến theo bốn cách và sáu cách bằng trạng thái làm duyên. Và trạng thái làm duyên này cần được hiểu theo cách của các duyên đồng sanh, tương hỗ, y chỉ, hiện hữu, bất ly; và trong số đó, cũng cần được hiểu chủ yếu qua duyên tương hỗ. Nhắm đến điều này mà trong phần Duyên khởi đã nói rằng: “Duyên vào một đại hiển, ba đại hiển sanh khởi; duyên vào ba đại hiển, một đại hiển sanh khởi; duyên vào hai đại hiển, hai đại hiển sanh khởi”.

අභික්කමපටික්කමාදීති ආදි-සද්දෙන ආදානවිස්සජ්ජනාදිකායිකකිරියාකරණස්ස සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. උප්පීළනස්ස පච්චයො හොති ඝට්ටනකිරියාය පථවීධාතුවසෙන සිජ්ඣනතො. සාවාති පථවීධාතුයෙව. ආපොධාතුයා අනුගතා ආපොධාතුයා තත්ථ අප්පධානභාවං, පථවීධාතුයා ච පධානභාවන්ති පතිට්ඨාභාවෙ විය පතිට්ඨාපනෙපි සාතිසයකිච්චත්තා තස්සා පතිට්ඨාපනස්ස පාදට්ඨපනස්ස පච්චයො හොතීති [Pg.458] සම්බන්ධො. අවක්ඛෙපනස්සාති අධොනික්ඛිපනස්ස. තත්ථ ච ගරුතරසභාවාය ආපොධාතුයා සාතිසයො බ්‍යාපාරොති ආහ ‘‘පථවීධාතුයා අනුගතා ආපොධාතූ’’ති. තථා උද්ධඞ්ගතිකා තෙජොධාතූති උද්ධරණෙ වායොධාතුයා තස්සා අනුගතභාවො වුත්තො. තිරියං ගතිකාය වායොධාතුයා අතිහරණවීතිහරණෙසු සාතිසයො බ්‍යාපාරොති තෙජොධාතුයා තස්සා අනුගතභාවො ගහිතො. තත්ථ ඨිතට්ඨානතො අභිමුඛං පාදස්ස හරණං අතිහරණං, පුරතො හරණං. තතො ථොකං වීතික්කම්ම හරණං වීතිහරණං, පස්සතො හරණං.

Trong câu `Abhikkamapaṭikkamādi` (bước tới, bước lui, v.v.), nên hiểu rằng từ `ādi` (v.v.) bao gồm cả việc thực hiện các hành động thuộc về thân như cầm lấy, buông ra, v.v. (Địa đại) là duyên cho sự đè nén vì được thành tựu bởi địa đại qua tác động va chạm. `Sā` (nó) chính là địa đại. (Địa đại) được thủy đại đi kèm; ở đây, thủy đại có vai trò không chính yếu, còn địa đại có vai trò chính yếu. Do đó, cũng giống như trong trạng thái đứng vững, trong cả việc đặt (chân) xuống, vì có phận sự ưu thắng, nên có sự liên kết rằng nó (địa đại) là duyên cho việc đặt xuống, tức là việc đặt bàn chân xuống. `Avakkhepana` (đặt xuống) có nghĩa là đặt xuống phía dưới. Và ở đó, vì thủy đại có bản chất nặng hơn nên có tác dụng ưu thắng, do đó nói rằng: “Thủy đại được địa đại đi kèm”. Tương tự, vì hỏa đại có tính đi lên, nên trong việc nhấc lên, sự đi kèm của nó (hỏa đại) với phong đại đã được nói đến. Vì phong đại có tính đi ngang nên có tác dụng ưu thắng trong việc đưa qua và đưa quá, do đó sự đi kèm của nó (phong đại) với hỏa đại được hiểu ngầm. Trong đó, việc đưa chân tới phía trước từ vị trí đang đứng là `atiharaṇa`, tức là đưa ra phía trước. Việc đưa chân đi quá một chút từ vị trí đó là `vītiharaṇa`, tức là đưa sang một bên.

එකෙකෙන මුඛෙනාති ‘‘පත්ථටත්තා පථවී’’තිආදිනා (විසුද්ධි. 1.347) විභත්තෙසු තෙරසසු ආකාරෙසු එකෙකෙන ධාතූනං පරිග්ගණ්හනමුඛෙන. ස්වායන්ති සො අයං උපචාරසමාධි. කථං පනස්ස වවත්ථානපරියායොති ආහ ‘‘චතුන්නං ධාතූන’’න්තිආදි.

`Ekekena mukhena` (bởi từng phương diện một) có nghĩa là: bởi từng phương diện trong số mười ba phương diện đã được phân chia qua câu “địa đại do có đặc tính cứng chắc” v.v., là phương cách để nắm bắt các đại. `Svāyaṃ` có nghĩa là: đây là cận hành định. (Câu hỏi:) Nhưng làm thế nào mà định này lại có tên gọi là `vavatthāna` (sự xác định)? (Để trả lời,) ngài đã nói câu `catunnaṃ dhātūnaṃ` (của bốn đại) v.v.

360. ඉදානි ඉමිස්සා භාවනාය ආනිසංසෙ දස්සෙතුං ‘‘ඉදඤ්ච පනා’’තිආදි වුත්තං. සුඤ්ඤතං අවගාහතීති ධාතුමත්තතාදස්සනෙන රූපකායස්ස අනත්තකතං වවත්ථාපයතො තදනුසාරෙන නාමකායස්සාපි අනත්තකතා සුපාකටා හොතීති සබ්බසො අත්තසුඤ්ඤතං පරියොගාහති තත්ථ පතිට්ඨහති. සත්තසඤ්ඤං සමුග්ඝාතෙතීති තතො එව ‘‘සත්තො පොසො ඉත්ථී පුරිසො’’ති එවං පවත්තං අයාථාවසඤ්ඤං උග්ඝාතෙති සමූහනති. වාළමිගයක්ඛරක්ඛසාදිවිකප්පං අනාවජ්ජමානොති සසන්තානෙ විය පරසන්තානෙපි ධාතුමත්තතාය සුදිට්ඨත්තා ඛීණාසවො විය ‘‘ඉමෙ සීහබ්‍යග්ඝාදයො වාළමිගා, ඉමෙ යක්ඛරක්ඛසා’’ති එවමාදිවිකප්පං අකරොන්තො භයභෙරවං සහති අභිභවති. යථාවුත්තවිකප්පනාපජ්ජනං හි භයභෙරවසහනස්ස කාරණං වුත්තං. උග්ඝාතො උප්පිලාවිතත්තං. නිග්ඝාතො දීනභාවප්පත්ති. මහාපඤ්ඤො ච පන හොති ධාතුවසෙන කායෙ සම්මදෙව ඝනවිනිබ්භොගස්ස කරණතො. තථා හිදං කම්මට්ඨානං බුද්ධිචරිතස්ස අනුකූලන්ති වුත්තං, සුගතිපරායණො වා ඉන්ද්‍රියානං අපරිපක්කතායන්ති අධිප්පායො.

360. Bây giờ, để chỉ ra những lợi ích của pháp tu này, câu bắt đầu bằng `idañca pana` đã được nói đến. `Suññataṃ avagāhati` (thâm nhập vào tánh không) có nghĩa là: đối với hành giả, người xác định được tính vô ngã của sắc thân qua việc thấy nó chỉ là các đại, thì theo đó, tính vô ngã của danh thân cũng trở nên rất rõ ràng; do vậy, vị ấy hoàn toàn thâm nhập vào tánh không của tự ngã và an trú trong đó. `Sattasaññaṃ samugghāteti` (nhổ bật chúng sanh tưởng) có nghĩa là: chính vì lý do đó, vị ấy nhổ bật và loại trừ tri giác sai lầm diễn tiến như là “chúng sanh, con người, người nữ, người nam”. `Vāḷamigayakkharakkhasādivikappaṃ anāvajjamāno` (không khởi lên các ý niệm về thú dữ, dạ xoa, la sát, v.v.) có nghĩa là: vì đã thấy rõ trạng thái chỉ là các đại trong dòng tương tục của người khác cũng như trong dòng tương tục của chính mình, nên giống như một vị lậu tận, vị ấy không tạo ra các ý niệm như “đây là những thú dữ như sư tử, cọp; đây là các dạ xoa, la sát”, và do đó chịu đựng và vượt qua được sự sợ hãi và kinh hoàng. Thật vậy, việc không rơi vào các ý niệm đã nói trên được cho là nguyên nhân của việc chịu đựng được sự sợ hãi và kinh hoàng. `Ugghāta` là trạng thái hân hoan. `Nigghāta` là sự rơi vào trạng thái khốn khổ. Hơn nữa, vị ấy trở thành người có trí tuệ lớn do đã thực hiện đúng đắn việc phân tích khối đặc trong thân theo phương diện các đại. Vì đề mục thiền này đã được nói là phù hợp với người có trí tánh; hoặc ý nghĩa là, nếu các căn chưa thuần thục thì vị ấy sẽ hướng đến cõi lành.

එකූනවීසතිභාවනානයපටිමණ්ඩිතස්ස

Của (pháp môn) được trang hoàng bởi mười chín phương pháp tu tập.

චතුධාතුවවත්ථානනිද්දෙසස්ස ලීනත්ථවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích ý nghĩa ẩn sâu của chương phân tích về sự xác định tứ đại đã kết thúc.

361. ‘‘කො [Pg.459] සමාධී’’තිආදිනා සරූපාදිපුච්ඡා යාවදෙව විභාගාවබොධනත්ථා. සරූපාදිතො හි ඤාතස්ස පභෙදො වුච්චමානො සුවිඤ්ඤෙය්‍යො හොති සඞ්ඛෙපපුබ්බකත්තා විත්ථාරස්ස, විත්ථාරවිධිනා ච සඞ්ඛෙපවිධි සඞ්ගය්හතීති ‘‘සමාධිස්ස විත්ථාරං භාවනානයඤ්ච දස්සෙතු’’න්ති වුත්තං. අථ වා ‘‘කො සමාධී’’තිආදිනාපි සමාධිස්සෙව පකාරභෙදො දස්සීයති, භාවනානිසංසොපි භාවනානයනිස්සිතො එවාති අධිප්පායෙන ‘‘විත්ථාරං භාවනානයඤ්ච දස්සෙතු’’න්ති වුත්තං. සබ්බප්පකාරතොති පලිබොධුපච්ඡෙදාදිකස්ස සබ්බස්ස භාවනාය පුබ්බකිච්චස්ස කරණප්පකාරතො චෙව සබ්බකම්මට්ඨානභාවනාවිභාවනතො ච.

361. Câu hỏi về tự thể v.v. bắt đầu bằng `Ko samādhi` (Định là gì?) chỉ nhằm mục đích liễu tri thông qua sự phân tích. Thật vậy, khi sự phân loại của một pháp đã được biết qua tự thể v.v. của nó được trình bày, thì sẽ dễ hiểu, vì sự trình bày chi tiết được đi trước bởi sự trình bày tóm tắt, và phương pháp tóm tắt cũng được bao hàm trong phương pháp chi tiết. Do đó, đã nói rằng: “để trình bày chi tiết về định và phương pháp tu tập”. Hoặc là, qua câu hỏi `Ko samādhi` v.v., sự phân loại các loại định cũng được chỉ ra, và với ý rằng lợi ích của việc tu tập cũng tùy thuộc vào phương pháp tu tập, nên đã nói rằng: “để trình bày chi tiết và phương pháp tu tập”. `Sabbappakārato` (bởi tất cả các cách) có nghĩa là: vừa bởi cách thức thực hiện tất cả các phận sự chuẩn bị cho việc tu tập như đoạn trừ các chướng ngại v.v., vừa bởi sự giải thích rõ ràng về việc tu tập tất cả các đề mục thiền.

‘‘සමත්තා හොතී’’ති වත්වා තමෙව සමත්තභාවං විභාවෙතුං ‘‘දුවිධොයෙවා’’තිආදි වුත්තං. ඉධ අධිප්පෙතො සමාධීති ලොකියසමාධිං ආහ. දසසු කම්මට්ඨානෙසූති යානි හෙට්ඨා ‘‘උපචාරාවහානී’’ති වුත්තානි දස කම්මට්ඨානානි, තෙසු. අප්පනාපුබ්බභාගචිත්තෙසූති අප්පනාය පුබ්බභාගචිත්තෙසු අට්ඨන්නං ඣානානං පුබ්බභාගචිත්තුප්පාදෙසු. එකග්ගතාති එකාවජ්ජනවීථියං, නානාවජ්ජනවීථියඤ්ච එකග්ගතා. අවසෙසකම්මට්ඨානෙසූති ‘‘අප්පනාවහානී’’ති වුත්තෙසු තිංසකම්මට්ඨානෙසු.

Sau khi nói `samattā hoti` (được viên mãn), để làm rõ chính trạng thái viên mãn ấy, câu bắt đầu bằng `duvidho yeva` (chỉ có hai loại) đã được nói đến. Bằng câu `idha adhippeto samādhi` (định được chủ trương ở đây), ngài đề cập đến định thuộc về thế gian. `Dasasu kammaṭṭhānesu` (trong mười đề mục thiền) có nghĩa là: trong mười đề mục thiền đã được nói ở dưới là `upacārāvahāni` (đưa đến cận hành). `Appanāpubbabhāgacittesu` (trong các tâm thuộc giai đoạn chuẩn bị của an chỉ) có nghĩa là: trong các tâm thuộc giai đoạn chuẩn bị của an chỉ, trong sự sanh khởi của các tâm thuộc giai đoạn chuẩn bị của tám thiền. `Ekaggatā` (nhất tâm) là nhất tâm trong lộ trình tâm có một sự hướng tâm và trong lộ trình tâm có nhiều sự hướng tâm. `Avasesakammaṭṭhānesu` (trong các đề mục thiền còn lại) có nghĩa là: trong ba mươi đề mục thiền đã được nói là `appanāvahāni` (đưa đến an chỉ).

සමාධිආනිසංසකථාවණ්ණනා

Giải Thích Về Chương Bàn Về Lợi Ích Của Định.

362. දිට්ඨධම්මො වුච්චති පච්චක්ඛභූතො අත්තභාවො, තත්ථ සුඛවිහාරො දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරො. කාමං ‘‘සමාපජ්ජිත්වා’’ති එතෙන අප්පනාසමාධියෙව විභාවිතො, ‘‘එකග්ගචිත්තා’’ති පන පදෙන උපචාරසමාධිනොපි ගහණං හොතීති තතො නිවත්තනත්ථං ‘‘අප්පනාසමාධිභාවනා’’ති වුත්තං. න ඛො පනෙතෙති එතෙ බාහිරකභාවිතා ඣානධම්මා චිත්තෙකග්ගතාමත්තකරා. අරියස්ස විනයෙ බුද්ධස්ස භගවතො සාසනෙ ‘‘සල්ලෙඛා’’ති න වුච්චන්ති කිලෙසානං සල්ලෙඛනපටිපදා න හොතීති කත්වා, සාසනෙ පන අවිහිංසාදයොපි සල්ලෙඛාව ලොකුත්තරපාදකත්තා.

362. `Diṭṭhadhamma` (hiện pháp) được gọi là tự thể được chứng nghiệm trực tiếp; sự an trú trong an lạc ở đó là `diṭṭhadhammasukhavihāra` (hiện pháp lạc trú). Mặc dù qua từ `samāpajjitvā` (sau khi nhập), chỉ có an chỉ định được làm rõ, nhưng qua từ `ekaggacittā` (tâm nhất điểm), cận hành định cũng được bao gồm; do đó, để loại trừ cận hành định, từ `appanāsamādhibhāvanā` (sự tu tập an chỉ định) đã được sử dụng. `Na kho panete` (nhưng không phải những pháp này) có nghĩa là: những pháp thiền này do ngoại đạo tu tập chỉ tạo ra sự nhất tâm đơn thuần. Trong giới luật của bậc Thánh, trong giáo pháp của Đức Phật, Đức Thế Tôn, chúng không được gọi là `sallekha` (pháp đoạn giảm), vì chúng không phải là pháp hành để đoạn giảm phiền não. Tuy nhiên, trong giáo pháp, ngay cả những pháp như vô hại v.v. cũng chính là `sallekha` vì chúng là nền tảng cho pháp siêu thế.

සම්බාධෙති තණ්හාසංකිලෙසාදිනා සංකිලිට්ඨතාය පරමසම්බාධෙ අතිවිය සඞ්කටට්ඨානභූතෙ සංසාරප්පවත්තෙ. ඔකාසාධිගමනයෙනාති අත්ථපටිලාභයොග්ගස්ස නවමඛණසඞ්ඛාතස්ස ඔකාසස්ස අධිගමනයෙන. තස්ස [Pg.460] හි දුල්ලභතාය අප්පනාධිගමම්පි අනධිගමයමානො සංවෙගබහුලො පුග්ගලො උපචාරසමාධිම්හියෙව ඨත්වා විපස්සනාය කම්මං කරොති ‘‘සීඝං සංසාරදුක්ඛං සමතික්කමිස්සාමී’’ති.

Sambādheti (làm cho chật chội): Do bị ô nhiễm bởi các phiền não như ái dục v.v..., trong dòng luân hồi là nơi vô cùng chật chội, là chỗ cực kỳ eo hẹp. Okāsādhigamanayenāti (bằng cách chứng đắc cơ hội) có nghĩa là bằng cách chứng đắc cơ hội được gọi là sát-na thứ chín, là cơ hội thích hợp cho việc thành tựu lợi ích (siêu thế). Vì rằng cơ hội ấy khó được, nên người có nhiều sự xúc động, không chờ đợi cả sự chứng đắc an chỉ định, đứng vững trong cận định rồi thực hành công việc minh sát với ý nghĩ rằng: "Ta sẽ mau chóng vượt qua khổ luân hồi".

අභිඤ්ඤාපාදකන්ති ඉද්ධිවිධාදිඅභිඤ්ඤාඤාණපාදකභූතං අධිට්ඨානභූතං. හොතීති වුත්තනයාති එත්ථ ඉති-සද්දො පකාරත්ථො, තෙන ‘‘ඉමිනා පකාරෙන වුත්තනයා’’ති සෙසාභිඤ්ඤානම්පි වුත්තප්පකාරං සඞ්ගණ්හාති. සති සති ආයතනෙති පුරිමභවසිද්ධෙ අභිඤ්ඤාධිගමස්ස කාරණෙ විජ්ජමානෙ. අභිඤ්ඤාධිගමස්ස හි අධිකාරො ඉච්ඡිතබ්බො, යො ‘‘පුබ්බහෙතූ’’ති වුච්චති. න සමාපත්තීසු වසීභාවො. තෙනාහ භගවා ‘‘සති සති ආයතනෙ’’ති (ම. නි. 3.158; අ. නි. 3.102). අභිඤ්ඤාසච්ඡිකරණීයස්සාති වක්ඛමානවිභාගාය අභිවිසිට්ඨාය පඤ්ඤාය සච්ඡිකාතබ්බස්ස. ධම්මස්සාති භාවෙතබ්බස්ස චෙව විභාවෙතබ්බස්ස ච ධම්මස්ස. අභිඤ්ඤාසච්ඡිකිරියාය චිත්තං අභිනින්නාමෙතීති යොජනා. තත්‍ර තත්‍රෙවාති තස්මිං තස්මිංයෙව සච්ඡිකාතබ්බධම්මෙ. සක්ඛිභාවාය පච්චක්ඛකාරිතාය භබ්බො සක්ඛිභබ්බො, තස්ස භාවො සක්ඛිභබ්බතා, තං සක්ඛිභබ්බතං.

Abhiññāpādakanti (là nền tảng cho thắng trí) có nghĩa là nền tảng, là cơ sở cho trí thắng trí như thần túc thông v.v... Trong câu Hotīti vuttanayā, từ iti có nghĩa là loại, cách thức; do đó, nó bao gồm cả loại đã được nói đến của các thắng trí còn lại với ý nghĩa "có phương pháp đã được nói theo cách này". Sati sati āyatane (khi có xứ này xứ kia) có nghĩa là khi có mặt nhân tố để chứng đắc thắng trí đã thành tựu trong kiếp trước. Vì rằng sự thực hành vượt trội để chứng đắc thắng trí là điều cần được mong muốn, cái được gọi là "nhân quá khứ", chứ không phải là sự thuần thục trong các bậc thiền chứng. Do đó, Đức Thế Tôn đã nói "khi có xứ này xứ kia". Abhiññāsacchikaraṇīyassa (của pháp cần được chứng ngộ bằng thắng trí) có nghĩa là của pháp cần được chứng ngộ bằng trí tuệ thù thắng có sự phân tích sẽ được nói đến. Dhammassa (của pháp) có nghĩa là của pháp cần được tu tập và cần được làm cho rõ ràng. Nên hiểu sự liên kết là "hướng tâm đến việc chứng ngộ bằng thắng trí". Tatra tatreva (chính tại nơi đó) có nghĩa là chính trong mỗi pháp cần được chứng ngộ ấy. Sakkhibhabbo là người có khả năng trở thành nhân chứng, có khả năng trực nhận; trạng thái của người ấy là sakkhibhabbatā; (hướng đến) taṃ sakkhibhabbataṃ (trạng thái có khả năng trở thành nhân chứng ấy).

තං තං භවගමිකම්මං ආරබ්භ භවපත්ථනාය අනුප්පන්නායපි කම්මස්ස කතූපචිතභාවෙනෙව භවපත්ථනාකිච්චං සිජ්ඣතීති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘අපත්ථයමානා වා’’ති. සහ බ්‍යෙති පවත්තතීති සහබ්‍යො, සහායො, ඉධ පන එකභවූපගො අධිප්පෙතො, තස්ස භාවො සහබ්‍යතා, තං සහබ්‍යතං.

Để chỉ rõ rằng: "Dù cho sự mong cầu tái sanh chưa khởi lên, chỉ do trạng thái đã làm và đã tích lũy của nghiệp khi lấy nghiệp đưa đến cõi này cõi kia làm đối tượng, phận sự mong cầu tái sanh vẫn được thành tựu", ngài đã nói "hoặc không mong cầu". Saha byeti pavattatīti sahabyo (sahabyo là người cùng diễn tiến, cùng đi), tức là bạn đồng hành; nhưng ở đây, được hiểu là người cùng sanh vào một cõi. Trạng thái của người ấy là sahabyatā (sự đồng sanh); (hướng đến) taṃ sahabyataṃ (sự đồng sanh ấy).

කිං පන අප්පනාසමාධිභාවනායෙව භවවිසෙසානිසංසා, උදාහු ඉතරාපීති චොදනං මනසි කත්වා ආහ ‘‘උපචාරසමාධිභාවනාපී’’තිආදි.

Tác ý đến câu chất vấn rằng: "Nhưng phải chăng chỉ có sự tu tập an chỉ định mới có quả báu là cõi sanh đặc biệt, hay là cả pháp khác (sự tu tập cận định) cũng vậy?", ngài đã nói "cả sự tu tập cận định..." v.v...

නිබ්බානන්ති තිස්සන්නං දුක්ඛතානං නිබ්බුතිං. රූපධම්මෙ පරියාපන්නා විජ්ජමානාපි සඞ්ඛාරදුක්ඛතා චිත්තස්ස අභාවෙන අසන්තසමාව. තෙනාහ ‘‘සුඛං විහරිස්සාමා’’ති. සොළසහි ඤාණචරියාහීති අනිච්චානුපස්සනාදුක්ඛඅනත්තනිබ්බිදාවිරාගනිරොධපටිනිස්සග්ගවිවට්ටානුපස්සනාති ඉමාහි අට්ඨහි, අට්ඨහි ච අරියමග්ගඵලඤාණෙහීති එවං සොළසහි. නවහි සමාධිචරියාහීති [Pg.461] පඤ්චන්නං රූපජ්ඣානානං, චතුන්නං අරූපජ්ඣානානඤ්ච වසෙන එවං නවහි. කෙචි පන ‘‘චත්තාරො රූපජ්ඣානසමාධී, චත්තාරො අරූපජ්ඣානසමාධී, උභයෙසං උපචාරසමාධිං එකං කත්වා එවං නවා’’ති වදන්ති.

Nibbāna (Niết-bàn) là sự dập tắt của ba loại khổ tánh. Dù cho hành khổ tánh bao gồm trong sắc pháp có hiện hữu, nhưng do không có tâm nên cũng giống như không có. Do đó, ngài nói "chúng ta sẽ an trú lạc". Soḷasahi ñāṇacariyāhi (bởi mười sáu trí hạnh) là bởi tám pháp quán này: vô thường quán, khổ quán, vô ngã quán, yếm ly quán, ly tham quán, diệt tận quán, xả ly quán, và chuyển hướng quán; và bởi tám thánh đạo trí và thánh quả trí, như vậy là mười sáu. Navahi samādhicariyāhi (bởi chín định hạnh) là theo cách của năm thiền sắc giới và bốn thiền vô sắc giới, như vậy là chín. Tuy nhiên, một số vị nói rằng: "Bốn định thiền sắc giới, bốn định thiền vô sắc giới, và gộp cận định của cả hai thành một, như vậy là chín".

සමාධිභාවනායොගෙති සමාධිභාවනාය අනුයොගෙ අනුයුඤ්ජනෙ, සමාධිභාවනාසඞ්ඛාතෙ වා යොගෙ. යොගොති භාවනා වුච්චති. යථාහ ‘‘යොගා වෙ ජායතී භූරී’’ති (ධ. ප. 282).

Samādhibhāvanāyoge (trong sự thực hành tu tập định) có nghĩa là trong sự chuyên tâm, nỗ lực tu tập định, hoặc trong sự thực hành được gọi là tu tập định. Yoga (sự thực hành) được gọi là bhāvanā (sự tu tập). Như đã được nói: "Trí tuệ quả thật sanh khởi từ sự thực hành".

363. සමාධිපීති පි-සද්දෙන සීලං සම්පිණ්ඩෙති.

363. Trong từ Samādhipi, bằng từ pi (cũng), bao gồm cả giới.

සමාධිනිද්දෙසවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích về chương trình định đã hoàn tất.

ඉති එකාදසමපරිච්ඡෙදවණ්ණනා.

Như vậy là phần giải thích chương thứ mười một.

පඨමො භාගො නිට්ඨිතො.

Phần đầu tiên đã hoàn tất.

বাংলা
পালি	অট্ঠকথা	টীকা	অন্ন
1101 পারাজিক পালি 1102 পাচিত্তিয় পালি 1103 মহাবগ্গ পালি (বিনয়) 1104 চূলবগ্গ পালি 1105 পরিবার পালি	1201 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-১ 1202 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-২ 1203 পাচিত্তিয় অট্ঠকথা 1204 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (বিনয়) 1205 চূলবগ্গ অট্ঠকথা 1206 পরিবার অট্ঠকথা	1301 সারত্থদীপনী টীকা-১ 1302 সারত্থদীপনী টীকা-২ 1303 সারত্থদীপনী টীকা-৩	1401 দ্বেমাতিকাপালি 1402 বিনয়সংগহ অট্ঠকথা 1403 বজিরবুদ্ধি টীকা 1404 বিমতিবিনোদনী টীকা-১ 1405 বিমতিবিনোদনী টীকা-২ 1406 বিনয়ালংকার টীকা-১ 1407 বিনয়ালংকার টীকা-২ 1408 কঙ্খাবিতরণীপুরাণ টীকা 1409 বিনয়বিনিচ্ছয়-উত্তরবিনিচ্ছয় 1410 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-১ 1411 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-২ 1412 পাচিত্যাদিযোজনাপালি 1413 খুদ্ধসিক্খা-মূলসিক্খা 8401 বিসুদ্ধিমগ্গ-১ 8402 বিসুদ্ধিমগ্গ-২ 8403 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-১ 8404 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-২ 8405 বিসুদ্ধিমগ্গ নিদানকথা 8406 দীঘনিকায় (পু-বি) 8407 মজ্ঝিমনিকায় (পু-বি) 8408 সংযুত্তনিকায় (পু-বি) 8409 অঙ্গুত্তরনিকায় (পু-বি) 8410 বিনয়পিটক (পু-বি) 8411 অভিধম্মপিটক (পু-বি) 8412 অট্ঠকথা (পু-বি) 8413 নিরুত্তিদীপনী 8414 পরমত্থদীপনী সংগহমহাটীকাপাঠ 8415 অনুদীপনীপাঠ 8416 পট্ঠানুদ্দেস দীপনীপাঠ 8417 নমক্কারটীকা 8418 মহাপণামপাঠ 8419 লক্খণাতো বুদ্ধথোমনাগাথা 8420 সুতবন্দনা 8421 কমলাঞ্জলি 8422 জিনালংকার 8423 পজ্জমধু 8424 বুদ্ধগুণগাথাবলী 8425 চূলগন্থবংস 8426 মহাবংস 8427 সাসনবংস 8428 কচ্চায়নব্যাকরণং 8429 মোগ্গল্লানব্যাকরণং 8430 সদ্দনীতিপ্পকরণং (পদমালা) 8431 সদ্দনীতিপ্পকরণং (ধাতুমালা) 8432 পদরূপসিদ্ধি 8433 মোগ্গল্লানপঞ্চিকা 8434 পযোগসিদ্ধিপাঠ 8435 বুত্তোদয়পাঠ 8436 অভিধানপ্পদীপিকাপাঠ 8437 অভিধানপ্পদীপিকাটীকা 8438 সুবোধালংকারপাঠ 8439 সুবোধালংকারটীকা 8440 বালাবতার গণ্ঠিপদত্থবিনিচ্ছয়সার 8441 লোকনীতি 8442 সুত্তন্তনীতি 8443 সূরস্সতীনীতি 8444 মহারহনীতি 8445 ধম্মনীতি 8446 কবিদপ্পণনীতি 8447 নীতিমঞ্জরী 8448 নরদক্খদীপনী 8449 চতুরারক্খদীপনী 8450 চাণক্যনীতি 8451 রসবাহিনী 8452 সীমাবিসোধনীপাঠ 8453 বেস্সন্তরগীতি 8454 মোগ্গল্লান বুত্তিবিবরণপঞ্চিকা 8455 থূপবংস 8456 দাঠাবংস 8457 ধাতুপাঠবিলাসিনিয়া 8458 ধাতুবংস 8459 হত্থবনগল্লবিহারবংস 8460 জিনচরিতয় 8461 জিনবংসদীপং 8462 তেলকটাহগাথা 8463 মিলিদটীকা 8464 পদমঞ্জরী 8465 পদসাধনং 8466 সদ্দবিন্দুপকরণং 8467 কচ্চায়নধাতুমঞ্জুসা 8468 সামন্তকূটবণ্ণনা
2101 সীলক্খন্ধবগ্গ পালি 2102 মহাবগ্গ পালি (দীঘ) 2103 পাথিকবগ্গ পালি	2201 সীলক্খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 2202 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (দীঘ) 2203 পাথিকবগ্গ অট্ঠকথা	2301 সীলক্খন্ধবগ্গ টীকা 2302 মহাবগ্গ টীকা (দীঘ) 2303 পাথিকবগ্গ টীকা 2304 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-১ 2305 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-২
3101 মূলপণ্ণাস পালি 3102 মজ্ঝিমপণ্ণাস পালি 3103 উপরিপণ্ণাস পালি	3201 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-১ 3202 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-২ 3203 মজ্ঝিমপণ্ণাস অট্ঠকথা 3204 উপরিপণ্ণাস অট্ঠকথা	3301 মূলপণ্ণাস টীকা 3302 মজ্ঝিমপণ্ণাস টীকা 3303 উপরিপণ্ণাস টীকা
4101 সগাথাবগ্গ পালি 4102 নিদানবগ্গ পালি 4103 খন্ধবগ্গ পালি 4104 সলায়তনবগ্গ পালি 4105 মহাবগ্গ পালি (সংযুত্ত)	4201 সগাথাবগ্গ অট্ঠকথা 4202 নিদানবগ্গ অট্ঠকথা 4203 খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 4204 সলায়তনবগ্গ অট্ঠকথা 4205 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (সংযুত্ত)	4301 সগাথাবগ্গ টীকা 4302 নিদানবগ্গ টীকা 4303 খন্ধবগ্গ টীকা 4304 সলায়তনবগ্গ টীকা 4305 মহাবগ্গ টীকা (সংযুত্ত)
5101 এককনিপাত পালি 5102 দুকনিপাত পালি 5103 তিকনিপাত পালি 5104 চতুক্কনিপাত পালি 5105 পঞ্চকনিপাত পালি 5106 ছক্কনিপাত পালি 5107 সত্তকনিপাত পালি 5108 অট্ঠকাদিনিপাত পালি 5109 নবকনিপাত পালি 5110 দশকনিপাত পালি 5111 একাদশকনিপাত পালি	5201 এককনিপাত অট্ঠকথা 5202 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত অট্ঠকথা 5203 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত অট্ঠকথা 5204 অট্ঠকাদিনিপাত অট্ঠকথা	5301 এককনিপাত টীকা 5302 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত টীকা 5303 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত টীকা 5304 অট্ঠকাদিনিপাত টীকা
6101 খুদ্ধকপাঠ পালি 6102 ধম্মপদ পালি 6103 উদান পালি 6104 ইতিবুত্তক পালি 6105 সুত্তনিপাত পালি 6106 বিমানবত্থু পালি 6107 পেতবত্থু পালি 6108 থেরগাথা পালি 6109 থেরীগাথা পালি 6110 অপদান পালি-১ 6111 অপদান পালি-২ 6112 বুদ্ধবংস পালি 6113 চরিয়াপিটক পালি 6114 জাতক পালি-১ 6115 জাতক পালি-২ 6116 মহানিদ্দেস পালি 6117 চূলনিদ্দেস পালি 6118 পটিসম্ভিদামগ্গ পালি 6119 নেত্তিপ্পকরণ পালি 6120 মিলিন্দপঞ্হ পালি 6121 পেটকোপদেস পালি	6201 খুদ্ধকপাঠ অট্ঠকথা 6202 ধম্মপদ অট্ঠকথা-১ 6203 ধম্মপদ অট্ঠকথা-২ 6204 উদান অট্ঠকথা 6205 ইতিবুত্তক অট্ঠকথা 6206 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-১ 6207 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-২ 6208 বিমানবত্থু অট্ঠকথা 6209 পেতবত্থু অট্ঠকথা 6210 থেরগাথা অট্ঠকথা-১ 6211 থেরগাথা অট্ঠকথা-২ 6212 থেরীগাথা অট্ঠকথা 6213 অপদান অট্ঠকথা-১ 6214 অপদান অট্ঠকথা-২ 6215 বুদ্ধবংস অট্ঠকথা 6216 চরিয়াপিটক অট্ঠকথা 6217 জাতক অট্ঠকথা-১ 6218 জাতক অট্ঠকথা-২ 6219 জাতক অট্ঠকথা-৩ 6220 জাতক অট্ঠকথা-৪ 6221 জাতক অট্ঠকথা-৫ 6222 জাতক অট্ঠকথা-৬ 6223 জাতক অট্ঠকথা-৭ 6224 মহানিদ্দেস অট্ঠকথা 6225 চূলনিদ্দেস অট্ঠকথা 6226 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-১ 6227 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-২ 6228 নেত্তিপ্পকরণ অট্ঠকথা	6301 নেত্তিপ্পকরণ টীকা 6302 নেত্তিবিভাবিনী
7101 ধম্মসংগণী পালি 7102 বিভঙ্গ পালি 7103 ধাতুকথা পালি 7104 পুগ্গলপঞ্ঞাত্তি পালি 7105 কথাবত্থু পালি 7106 যমক পালি-১ 7107 যমক পালি-২ 7108 যমক পালি-৩ 7109 পট্ঠান পালি-১ 7110 পট্ঠান পালি-২ 7111 পট্ঠান পালি-৩ 7112 পট্ঠান পালি-৪ 7113 পট্ঠান পালি-৫	7201 ধম্মসংগণি অট্ঠকথা 7202 সম্মোহবিনোদনী অট্ঠকথা 7203 পঞ্চপকরণ অট্ঠকথা	7301 ধম্মসংগণী-মূলটীকা 7302 বিভঙ্গ-মূলটীকা 7303 পঞ্চপকরণ-মূলটীকা 7304 ধম্মসংগণী-অনুটীকা 7305 পঞ্চপকরণ-অনুটীকা 7306 অভিধম্মাবতারো-নামরূপপরিচ্ছেদো 7307 অভিধম্মত্থসংগহো 7308 অভিধম্মাবতার-পুরাণটীকা 7309 অভিধম্মমাতিকাপালি

中文
巴利	義註	複註	藏外典籍
1101 巴拉基咖（波羅夷） 1102 巴吉帝亞（波逸提） 1103 大品（律藏） 1104 小品 1105 附隨	1201 巴拉基咖（波羅夷）義註-1 1202 巴拉基咖（波羅夷）義註-2 1203 巴吉帝亞（波逸提）義註 1204 大品義註（律藏） 1205 小品義註 1206 附隨義註	1301 心義燈-1 1302 心義燈-2 1303 心義燈-3	1401 疑惑度脫 1402 律攝註釋 1403 金剛智疏 1404 疑難解除疏-1 1405 疑難解除疏-2 1406 律莊嚴疏-1 1407 律莊嚴疏-2 1408 古老解惑疏 1409 律抉擇-上抉擇 1410 律抉擇疏-1 1411 律抉擇疏-2 1412 巴吉帝亞等啟請經 1413 小戒學-根本戒學 8401 清淨道論-1 8402 清淨道論-2 8403 清淨道大複註-1 8404 清淨道大複註-2 8405 清淨道論導論 8406 長部問答 8407 中部問答 8408 相應部問答 8409 增支部問答 8410 律藏問答 8411 論藏問答 8412 義注問答 8413 語言學詮釋手冊 8414 勝義顯揚 8415 隨燈論誦 8416 發趣論燈論 8417 禮敬文 8418 大禮敬文 8419 依相讚佛偈 8420 經讚 8421 蓮花供 8422 勝者莊嚴 8423 語蜜 8424 佛德偈集 8425 小史 8427 佛教史 8426 大史 8429 目犍連文法 8428 迦旃延文法 8430 文法寶鑑（詞幹篇） 8431 文法寶鑑（詞根篇） 8432 詞形成論 8433 目犍連五章 8434 應用成就讀本 8435 音韻論讀本 8436 阿毗曇燈讀本 8437 阿毗曇燈疏 8438 妙莊嚴論讀本 8439 妙莊嚴論疏 8440 初學入門義抉擇精要 8446 詩王智論 8447 智論花鬘 8445 法智論 8444 大羅漢智論 8441 世間智論 8442 經典智論 8443 勇士百智論 8450 考底利耶智論 8448 人眼燈 8449 四護衛燈 8451 妙味之流 8452 界清淨 8453 韋桑達拉頌 8454 目犍連語釋五章 8455 塔史 8456 佛牙史 8457 詞根讀本注釋 8458 舍利史 8459 象頭山寺史 8460 勝者行傳 8461 勝者宗燈 8462 油鍋偈 8463 彌蘭王問疏 8464 詞花鬘 8465 詞成就論 8466 正理滴論 8467 迦旃延詞根注 8468 邊境山注釋
2101 戒蘊品 2102 大品（長部） 2103 波梨品	2201 戒蘊品註義註 2202 大品義註（長部） 2203 波梨品義註	2301 戒蘊品疏 2302 大品複註（長部） 2303 波梨品複註 2304 戒蘊品新複註-1 2305 戒蘊品新複註-2
3101 根本五十經 3102 中五十經 3103 後五十經	3201 根本五十義註-1 3202 根本五十義註-2 3203 中五十義註 3204 後五十義註	3301 根本五十經複註 3302 中五十經複註 3303 後五十經複註
4101 有偈品 4102 因緣品 4103 蘊品 4104 六處品 4105 大品（相應部）	4201 有偈品義注 4202 因緣品義注 4203 蘊品義注 4204 六處品義注 4205 大品義注（相應部）	4301 有偈品複註 4302 因緣品註 4303 蘊品複註 4304 六處品複註 4305 大品複註（相應部）
5101 一集經 5102 二集經 5103 三集經 5104 四集經 5105 五集經 5106 六集經 5107 七集經 5108 八集等經 5109 九集經 5110 十集經 5111 十一集經	5201 一集義註 5202 二、三、四集義註 5203 五、六、七集義註 5204 八、九、十、十一集義註	5301 一集複註 5302 二、三、四集複註 5303 五、六、七集複註 5304 八集等複註
6101 小誦 6102 法句經 6103 自說 6104 如是語 6105 經集 6106 天宮事 6107 餓鬼事 6108 長老偈 6109 長老尼偈 6110 譬喻-1 6111 譬喻-2 6112 諸佛史 6113 所行藏 6114 本生-1 6115 本生-2 6116 大義釋 6117 小義釋 6118 無礙解道 6119 導論 6120 彌蘭王問 6121 藏釋	6201 小誦義注 6202 法句義注-1 6203 法句義注-2 6204 自說義注 6205 如是語義註 6206 經集義注-1 6207 經集義注-2 6208 天宮事義注 6209 餓鬼事義注 6210 長老偈義注-1 6211 長老偈義注-2 6212 長老尼義注 6213 譬喻義注-1 6214 譬喻義注-2 6215 諸佛史義注 6216 所行藏義注 6217 本生義注-1 6218 本生義注-2 6219 本生義注-3 6220 本生義注-4 6221 本生義注-5 6222 本生義注-6 6223 本生義注-7 6224 大義釋義注 6225 小義釋義注 6226 無礙解道義注-1 6227 無礙解道義注-2 6228 導論義注	6301 導論複註 6302 導論明解
7101 法集論 7102 分別論 7103 界論 7104 人施設論 7105 論事 7106 雙論-1 7107 雙論-2 7108 雙論-3 7109 發趣論-1 7110 發趣論-2 7111 發趣論-3 7112 發趣論-4 7113 發趣論-5	7201 法集論義註 7202 分別論義註（迷惑冰消） 7203 五部論義註	7301 法集論根本複註 7302 分別論根本複註 7303 五論根本複註 7304 法集論複註 7305 五論複註 7306 阿毘達摩入門 7307 攝阿毘達磨義論 7308 阿毘達摩入門古複註 7309 阿毘達摩論母

English
Pali Canon	Commentaries	Sub-commentaries	Other
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Français
Canon Pali	Commentaires	Sous-commentaires	Autres
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Deutsch
Pali-Kanon	Kommentare	Subkommentare	Sonstige
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

हिंदी
पाली कैनन	कमेंट्री	उप-टिप्पणियाँ	अन्य
1101 पाराजिक पाळि 1102 पाचित्तिय पाळि 1103 महावग्ग पाळि (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळि 1105 परिवार पाळि	1201 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-1 1202 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-2 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा	1301 सारत्थदीपनी टीका-1 1302 सारत्थदीपनी टीका-2 1303 सारत्थदीपनी टीका-3	1401 द्वेमातिकापाळि 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-1 1405 विमतिविनोदनी टीका-2 1406 विनयालंकार टीका-1 1407 विनयालंकार टीका-2 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-1 1411 विनयविनिच्छय टीका-2 1412 पाचित्यादियोजनापाळि 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-1 8402 विसुद्धिमग्ग-2 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-1 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-2 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अङ्गुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी सङ्गहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवन्दना 8421 कमलाञ्जलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगन्थवंस 8427 सासनवंस 8426 महावंस 8429 मोग्गल्लानब्याकरणं 8428 कच्चायनब्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपञ्चिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गण्ठिपदत्थविनिच्छयसार 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमञ्जरी 8445 धम्मनीति 8444 महारहनीति 8441 लोकनीति 8442 सुत्तन्तनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8450 चाणक्यनीति 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8451 रसवाहिनी 8452 सीमविसोधनीपाठ 8453 वेस्सन्तरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपञ्चिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमञ्जरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिन्दुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमञ्जुसा 8468 सामन्तकूटवण्णना
2101 सीलक्खन्धवग्ग पाळि 2102 महावग्ग पाळि (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळि	2201 सीलक्खन्धवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा	2301 सीलक्खन्धवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-1 2305 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-2
3101 मूलपण्णास पाळि 3102 मज्झिमपण्णास पाळि 3103 उपरिपण्णास पाळि	3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-1 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-2 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा	3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळि 4102 निदानवग्ग पाळि 4103 खन्धवग्ग पाळि 4104 सळायतनवग्ग पाळि 4105 महावग्ग पाळि (संयुत्त)	4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खन्धवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)	4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खन्धवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळि 5102 दुकनिपात पाळि 5103 तिकनिपात पाळि 5104 चतुक्कनिपात पाळि 5105 पञ्चकनिपात पाळि 5106 छक्कनिपात पाळि 5107 सत्तकनिपात पाळि 5108 अट्ठकादिनिपात पाळि 5109 नवकनिपात पाळि 5110 दसकनिपात पाळि 5111 एकादसकनिपात पाळि	5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा	5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळि 6102 धम्मपद पाळि 6103 उदान पाळि 6104 इतिवुत्तक पाळि 6105 सुत्तनिपात पाळि 6106 विमानवत्थु पाळि 6107 पेतवत्थु पाळि 6108 थेरगाथा पाळि 6109 थेरीगाथा पाळि 6110 अपदान पाळि-1 6111 अपदान पाळि-2 6112 बुद्धवंस पाळि 6113 चरियापिटक पाळि 6114 जातक पाळि-1 6115 जातक पाळि-2 6116 महानिद्देस पाळि 6117 चूळनिद्देस पाळि 6118 पटिसम्भिदामग्ग पाळि 6119 नेत्तिप्पकरण पाळि 6120 मिलिन्दपञ्ह पाळि 6121 पेटकोपदेस पाळि	6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-1 6203 धम्मपद अट्ठकथा-2 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-1 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-2 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-1 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-2 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-1 6214 अपदान अट्ठकथा-2 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-1 6218 जातक अट्ठकथा-2 6219 जातक अट्ठकथा-3 6220 जातक अट्ठकथा-4 6221 जातक अट्ठकथा-5 6222 जातक अट्ठकथा-6 6223 जातक अट्ठकथा-7 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-1 6227 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-2 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा	6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसङ्गणी पाळि 7102 विभङ्ग पाळि 7103 धातुकथा पाळि 7104 पुग्गलपञ्ञत्ति पाळि 7105 कथावत्थु पाळि 7106 यमक पाळि-1 7107 यमक पाळि-2 7108 यमक पाळि-3 7109 पट्ठान पाळि-1 7110 पट्ठान पाळि-2 7111 पट्ठान पाळि-3 7112 पट्ठान पाळि-4 7113 पट्ठान पाळि-5	7201 धम्मसङ्गणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पञ्चपकरण अट्ठकथा	7301 धम्मसङ्गणी-मूलटीका 7302 विभङ्ग-मूलटीका 7303 पञ्चपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसङ्गणी-अनुटीका 7305 पञ्चपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसङ्गहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळि

Indonesia
Kanon Pali	Komentar	Sub-komentar	Lainnya
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

日文
パーリ仏典	註釈書	副註釈書	その他
1101 パーラージカ・パーリ 1102 パーチッティヤ・パーリ 1103 マハーヴァッガ・パーリ（ヴィナヤ） 1104 チューラヴァッガ・パーリ 1105 パリヴァーラ・パーリ	1201 パーラージカカンダ・アッタカター-1 1202 パーラージカカンダ・アッタカター-2 1203 パーチッティヤ・アッタカター 1204 マハーヴァッガ・アッタカター（ヴィナヤ） 1205 チューラヴァッガ・アッタカター 1206 パリヴァーラ・アッタカター	1301 サーラッタディーパニー・ティーカー-1 1302 サーラッタディーパニー・ティーカー-2 1303 サーラッタディーパニー・ティーカー-3	1401 ドヴェマーティカー・パーリ 1402 ヴィナヤサンガハ・アッタカター 1403 ヴァジラブッディ・ティーカー 1404 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-1 1405 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-2 1406 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-1 1407 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-2 1408 カンカーウィタラニープラーナ・ティーカー 1409 ヴィナヤヴィニッチャヤ-ウッタラヴィニッチャヤ 1410 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-1 1411 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-2 1412 パーチッティヤーディヨージャナー・パーリ 1413 クッダシッカー-ムーラシッカー 8401 ヴィスッディマッガ-1 8402 ヴィスッディマッガ-2 8403 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-1 8404 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-2 8405 ヴィスッディマッガ・ニダーナカター 8406 ディーガニカーヤ（プ・ヴィ） 8407 マッジマニカーヤ（プ・ヴィ） 8408 サンユッタニカーヤ（プ・ヴィ） 8409 アングッタラニカーヤ（プ・ヴィ） 8410 ヴィナヤピタカ（プ・ヴィ） 8411 アビダンマピタカ（プ・ヴィ） 8412 アッタカター（プ・ヴィ） 8413 ニルッティディーパニー 8414 パラマッタディーパニー・サンガハマハーティカーパータ 8415 アヌディーパニーパータ 8416 パッターヌッデーサ・ディーパニーパータ 8417 ナマッカラ・ティーカー 8418 マハーパナーマ・パータ 8419 ラッカナート・ブッダトーマナーガーター 8420 スタヴァンダナー 8421 カマラーニャジャリ 8422 ジナランカーラ 8423 パッジャマドゥ 8424 ブッダグナガーター・ヴァリー 8425 チューラガンタヴァンサ 8427 サーサナヴァンサ 8426 マハーヴァンサ 8429 モッガラーナ・ビャーカラナン 8428 カッチャーヤナ・ビャーカラナン 8430 サッダニーティッパカラナン（パダマーラー） 8431 サッダニーティッパカラナン（ダートゥマーラー） 8432 パダルーパシッディ 8433 モッガラーナ・パンチカー 8434 パヨーガシッディ・パータ 8435 ヴットーダヤ・パータ 8436 アビダーナッパディーピカー・パータ 8437 アビダーナッパディーピカー・ティーカー 8438 スボーダーランカーラ・パータ 8439 スボーダーランカーラ・ティーカー 8440 バーラーヴァターラ・ガンティパダッタヴィニッチャヤサーラ 8446 カヴィダッパナニーティ 8447 ニーティマンジャリー 8445 ダンマニーティ 8444 マハーラハニーティ 8441 ローカニーティ 8442 スタンタニーティ 8443 スーラッサティニーティ 8450 チャーナキャニーティ 8448 ナラダッカディーパニー 8449 チャトゥラーラッカディーパニー 8451 ラサヴァーヒニー 8452 シーマヴィソーダニー・パータ 8453 ヴェッサンタラ・ギーティ 8454 モッガラーナ・ヴッティヴィヴァラナパンチカー 8455 トゥーパヴァンサ 8456 ダーターヴァンサ 8457 ダートゥパータヴィラーヴィシニヤー 8458 ダートゥヴァンサ 8459 ハッタヴァナッガラヴィハーラヴァンサ 8460 ジナチャリタヤ 8461 ジナヴァンサディーパン 8462 テーラカターガーター 8463 ミリダ・ティーカー 8464 パダマンジャリー 8465 パダサーダナン 8466 サッダビンドゥパカラナン 8467 カッチャーヤナ・ダートゥマンジューサー 8468 サーマンタクータ・ヴァンナナー
2101 シーラッカンダワッガ・パーリ 2102 マハーワッガ・パーリ（ディーガ） 2103 パーティカワッガ・パーリ	2201 シーラッカンダワッガ・アッタカター 2202 マハーワッガ・アッタカター（ディーガ） 2203 パーティカワッガ・アッタカター	2301 シーラッカンダワッガ・ティーカー 2302 マハーワッガ・ティーカー（ディーガ） 2303 パーティカワッガ・ティーカー 2304 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-1 2305 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-2
3101 ムーラパンナーサ・パーリ 3102 マッジマパンナーサ・パーリ 3103 ウパリパンナーサ・パーリ	3201 ムーラパンナーサ・アッタカター-1 3202 ムーラパンナーサ・アッタカター-2 3203 マッジマパンナーサ・アッタカター 3204 ウパリパンナーサ・アッタカター	3301 ムーラパンナーサ・ティーカー 3302 マッジマパンナーサ・ティーカー 3303 ウパリパンナーサ・ティーカー
4101 サガーター・ワッガ・パーリ 4102 ニダーナ・ワッガ・パーリ 4103 カンダ・ワッガ・パーリ 4104 サラーヤタナ・ワッガ・パーリ 4105 マハーワッガ・パーリ（サンユッタ）	4201 サガーター・ワッガ・アッタカター 4202 ニダーナ・ワッガ・アッタカター 4203 カンダ・ワッガ・アッタカター 4204 サラーヤタナ・ワッガ・アッタカター 4205 マハーワッガ・アッタカター（サンユッタ）	4301 サガーター・ワッガ・ティーカー 4302 ニダーナ・ワッガ・ティーカー 4303 カンダ・ワッガ・ティーカー 4304 サラーヤタナ・ワッガ・ティーカー 4305 マハーワッガ・ティーカー（サンユッタ）
5101 エーカカニパータ・パーリ 5102 ドゥカニパータ・パーリ 5103 ティカニパータ・パーリ 5104 チャトゥッカニパータ・パーリ 5105 パンチャカニパータ・パーリ 5106 チャッカニパータ・パーリ 5107 サッタカニパータ・パーリ 5108 アッタカーディニパータ・パーリ 5109 ナヴァカニパータ・パーリ 5110 ダサカニパータ・パーリ 5111 エーカーダサカニパータ・パーリ	5201 エーカカニパータ・アッタカター 5202 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・アッタカター 5203 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・アッタカター 5204 アッタカーディニパータ・アッタカター	5301 エーカカニパータ・ティーカー 5302 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・ティーカー 5303 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・ティーカー 5304 アッタカーディニパータ・ティーカー
6101 クッダカパータ・パーリ 6102 ダンマパダ・パーリ 6103 ウダーナ・パーリ 6104 イティヴッタカ・パーリ 6105 スッタニパータ・パーリ 6106 ヴィマーナヴァットゥ・パーリ 6107 ペーヴァットゥ・パーリ 6108 テーラガーター・パーリ 6109 テーリーガーター・パーリ 6110 アパダーナ・パーリ-1 6111 アパダーナ・パーリ-2 6112 ブッダヴァンサ・パーリ 6113 チャリヤーピタカ・パーリ 6114 ジャータカ・パーリ-1 6115 ジャータカ・パーリ-2 6116 マハーニッデーサ・パーリ 6117 チューラニッデーサ・パーリ 6118 パティサンビダーマッガ・パーリ 6119 ネッティッパカラナ・パーリ 6120 ミリンダパンハ・パーリ 6121 ペータコーパデーサ・パーリ	6201 クッダカパータ・アッタカター 6202 ダンマパダ・アッタカター-1 6203 ダンマパダ・アッタカター-2 6204 ウダーナ・アッタカター 6205 イティヴッタカ・アッタカター 6206 スッタニパータ・アッタカター-1 6207 スッタニパータ・アッタカター-2 6208 ヴィマーナヴァットゥ・アッタカター 6209 ペータヴァットゥ・アッタカター 6210 テーラガーター・アッタカター-1 6211 テーラガーター・アッタカター-2 6212 テーリーガーター・アッタカター 6213 アパダーナ・アッタカター-1 6214 アパダーナ・アッタカター-2 6215 ブッダヴァンサ・アッタカター 6216 チャリヤーピタカ・アッタカター 6217 ジャータカ・アッタカター-1 6218 ジャータカ・アッタカター-2 6219 ジャータカ・アッタカター-3 6220 ジャータカ・アッタカター-4 6221 ジャータカ・アッタカター-5 6222 ジャータカ・アッタカター-6 6223 ジャータカ・アッタカター-7 6224 マハーニッデーサ・アッタカター 6225 チューラニッデーサ・アッタカター 6226 パティサンビダーマッガ・アッタカター-1 6227 パティサンビダーマッガ・アッタカター-2 6228 ネッティッパカラナ・アッタカター	6301 ネッティッパカラナ・ティーカー 6302 ネッティヴィバーヴィニー
7101 ダンマサンガニー・パーリ 7102 ヴィバンガ・パーリ 7103 ダートゥカター・パーリ 7104 プッガラパンニャッティ・パーリ 7105 カター・ヴァットゥ・パーリ 7106 ヤマカ・パーリ-1 7107 ヤマカ・パーリ-2 7108 ヤマカ・パーリ-3 7109 パッターナ・パーリ-1 7110 パッターナ・パーリ-2 7111 パッターナ・パーリ-3 7112 パッターナ・パーリ-4 7113 パッターナ・パーリ-5	7201 ダンマサンガニ・アッタカター 7202 サンモーハヴィノーダニー・アッタカター 7203 パンチャパカラナ・アッタカター	7301 ダンマサンガニー・ムーラティーカー 7302 ヴィバンガ・ムーラティーカー 7303 パンチャパカラナ・ムーラティーカー 7304 ダンマサンガニー・アヌティーカー 7305 パンチャパカラナ・アヌティーカー 7306 アビダンマーヴァターロ・ナーマルーパパリッチェード 7307 アビダンマッタ・サンガホ 7308 アビダンマーヴァターラ・プラーナティーカー 7309 アビダンマ・マーティカーパーリ

ខ្មែរ
ព្រះត្រៃបិដកបាលី	អដ្ឋកថា	ដីកា	ផ្សេងទៀត
1101 បារាជិកបាឡិ 1102 បាចិត្តិយបាឡិ 1103 មហាវគ្គបាឡិ (វិន័យ) 1104 ចូឡវគ្គបាឡិ 1105 បរិវារបាឡិ	1201 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-១ 1202 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-២ 1203 បាចិត្តិយអដ្ឋកថា 1204 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (វិន័យ) 1205 ចូឡវគ្គអដ្ឋកថា 1206 បរិវារអដ្ឋកថា	1301 សារត្ថទីបនីដីកា-១ 1302 សារត្ថទីបនីដីកា-២ 1303 សារត្ថទីបនីដីកា-៣	1401 ទ្វេមាតិកាបាឡិ 1402 វិនយសង្គហអដ្ឋកថា 1403 វជិរពុទ្ធិដីកា 1404 វិមតិវិនោទនីដីកា-១ 1405 វិមតិវិនោទនីដីកា-២ 1406 វិនយាលង្ការដីកា-១ 1407 វិនយាលង្ការដីកា-២ 1408 កង្ខាវិតរណីបុរាណដីកា 1409 វិនយវិនិច្ឆយ-ឧត្តរវិនិច្ឆយ 1410 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-១ 1411 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-២ 1412 បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ 1413 ខុទ្ទសិក្ខា-មូលសិក្ខា 8401 វិសុទ្ធិមគ្គ-១ 8402 វិសុទ្ធិមគ្គ-២ 8403 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-១ 8404 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-២ 8405 វិសុទ្ធិមគ្គ និទានកថា 8406 ទីឃនិកាយ (បុ-វិ) 8407 មជ្ឈិមនិកាយ (បុ-វិ) 8408 សំយុត្តនិកាយ (បុ-វិ) 8409 អង្គុត្តរនិកាយ (បុ-វិ) 8410 វិនយបិដក (បុ-វិ) 8411 អភិធម្មបិដក (បុ-វិ) 8412 អដ្ឋកថា (បុ-វិ) 8413 និរុត្តិទីបនី 8414 បរមត្ថទីបនី សង្គហមហាដីកាបាឋ 8415 អនុទីបនីបាឋ 8416 បដ្ឋានុទ្ទេស ទីបនីបាឋ 8417 នមក្ការដីកា 8418 មហាបណាមបាឋ 8419 លក្ខណាតោ ពុទ្ធថោមនាគាថា 8420 សុតវន្ទនា 8421 កមលាញ្ជលិ 8422 ជិនាលង្ការ 8423 បជ្ជមធុ 8424 ពុទ្ធគុណគាថាវលី 8425 ចូឡគន្ថវង្ស 8427 សាសនវង្ស 8426 មហាវង្ស 8429 មោគ្គល្លានព្យាករណំ 8428 កច្ចាយនព្យាករណំ 8430 សទ្ទនីតិប្បករណំ (បទមាលា) 8431 សទ្ទនីតិប្បករណំ (ធាតុមាលា) 8432 បទរូបសិទ្ធិ 8433 មោគ្គល្លានបញ្ចិកា 8434 បយោគសិទ្ធិបាឋ 8435 វុត្តោទយបាឋ 8436 អភិធានប្បទីបិកាបាឋ 8437 អភិធានប្បទីបិកាដីកា 8438 សុពោធាលង្ការបាឋ 8439 សុពោធាលង្ការដីកា 8440 បាលាវតារ គណ្ឋិបទត្ថវិនិច្ឆយសារ 8446 កវិទប្បណនីតិ 8447 នីតិមញ្ជរី 8445 ធម្មនីតិ 8444 មហារហនីតិ 8441 លោកនីតិ 8442 សុត្តន្តនីតិ 8443 សូរស្សតិនីតិ 8450 ចាណក្យនីតិ 8448 នរទក្ខទីបនី 8449 ចតុរារក្ខទីបនី 8451 រសវាហិនី 8452 សីមវិសោធនីបាឋ 8453 វេស្សន្តរគីតិ 8454 មោគ្គល្លាន វុត្តិវិវរណបញ្ចិកា 8455 ថូបវង្ស 8456 ទាឋាវង្ស 8457 ធាតុបាឋវិលាសិនិយា 8458 ធាតុវង្ស 8459 ហត្ថវនគល្លវិហារវង្ស 8460 ជិនចរិតយ 8461 ជិនវង្សទីបំ 8462 តេលកដាហគាថា 8463 មិលិទដីកា 8464 បទមញ្ជរី 8465 បទសាធនំ 8466 សទ្ទពិន្ទុបករណំ 8467 កច្ចាយនធាតុមញ្ជុសា 8468 សាមន្តកូដវណ្ណនា
2101 សីលក្ខន្ធវគ្គបាឡិ 2102 មហាវគ្គបាឡិ (ទីឃ) 2103 បាថិកវគ្គបាឡិ	2201 សីលក្ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 2202 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (ទីឃ) 2203 បាថិកវគ្គអដ្ឋកថា	2301 សីលក្ខន្ធវគ្គដីកា 2302 មហាវគ្គដីកា (ទីឃ) 2303 បាថិកវគ្គដីកា 2304 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-១ 2305 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-២
3101 មូលបណ្ណាសបាឡិ 3102 មជ្ឈិមបណ្ណាសបាឡិ 3103 ឧបរិបណ្ណាសបាឡិ	3201 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-១ 3202 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-២ 3203 មជ្ឈិមបណ្ណាសអដ្ឋកថា 3204 ឧបរិបណ្ណាសអដ្ឋកថា	3301 មូលបណ្ណាសដីកា 3302 មជ្ឈិមបណ្ណាសដីកា 3303 ឧបរិបណ្ណាសដីកា
4101 សគាថាវគ្គបាឡិ 4102 និទានវគ្គបាឡិ 4103 ខន្ធវគ្គបាឡិ 4104 សឡាយតនវគ្គបាឡិ 4105 មហាវគ្គបាឡិ (សំយុត្ត)	4201 សគាថាវគ្គអដ្ឋកថា 4202 និទានវគ្គអដ្ឋកថា 4203 ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 4204 សឡាយតនវគ្គអដ្ឋកថា 4205 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (សំយុត្ត)	4301 សគាថាវគ្គដីកា 4302 និទានវគ្គដីកា 4303 ខន្ធវគ្គដីកា 4304 សឡាយតនវគ្គដីកា 4305 មហាវគ្គដីកា (សំយុត្ត)
5101 ឯកកនិបាតបាឡិ 5102 ទុកនិបាតបាឡិ 5103 តិកនិបាតបាឡិ 5104 ចតុក្កនិបាតបាឡិ 5105 បញ្ចកនិបាតបាឡិ 5106 ឆក្កនិបាតបាឡិ 5107 សត្តកនិបាតបាឡិ 5108 អដ្ឋកាទិនិបាតបាឡិ 5109 នវកនិបាតបាឡិ 5110 ទសកនិបាតបាឡិ 5111 ឯកាទសកនិបាតបាឡិ	5201 ឯកកនិបាតអដ្ឋកថា 5202 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតអដ្ឋកថា 5203 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតអដ្ឋកថា 5204 អដ្ឋកាទិនិបាតអដ្ឋកថា	5301 ឯកកនិបាតដីកា 5302 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតដីកា 5303 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតដីកា 5304 អដ្ឋកាទិនិបាតដីកា
6101 ខុទ្ទកបាឋបាឡិ 6102 ធម្មបទបាឡិ 6103 ឧទានបាឡិ 6104 ឥតិវុត្តកបាឡិ 6105 សុត្តនិបាតបាឡិ 6106 វិមានវត្ថុបាឡិ 6107 បេតវត្ថុបាឡិ 6108 ថេរគាថាបាឡិ 6109 ថេរីគាថាបាឡិ 6110 អបទានបាឡិ-១ 6111 អបទានបាឡិ-២ 6112 ពុទ្ធវង្សបាឡិ 6113 ចរិយាបិដកបាឡិ 6114 ជាតកបាឡិ-១ 6115 ជាតកបាឡិ-២ 6116 មហានិទ្ទេសបាឡិ 6117 ចូឡនិទ្ទេសបាឡិ 6118 បដិសម្ភិទាមគ្គបាឡិ 6119 នេត្តិប្បករណបាឡិ 6120 មិលិន្ទបញ្ហាបាឡិ 6121 បេដកោបទេសបាឡិ	6201 ខុទ្ទកបាឋអដ្ឋកថា 6202 ធម្មបទអដ្ឋកថា-១ 6203 ធម្មបទអដ្ឋកថា-២ 6204 ឧទានអដ្ឋកថា 6205 ឥតិវុត្តកអដ្ឋកថា 6206 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-១ 6207 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-២ 6208 វិមានវត្ថុអដ្ឋកថា 6209 បេតវត្ថុអដ្ឋកថា 6210 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-១ 6211 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-២ 6212 ថេរីគាថាអដ្ឋកថា 6213 អបទានអដ្ឋកថា-១ 6214 អបទានអដ្ឋកថា-២ 6215 ពុទ្ធវង្សអដ្ឋកថា 6216 ចរិយាបិដកអដ្ឋកថា 6217 ជាតកអដ្ឋកថា-១ 6218 ជាតកអដ្ឋកថា-២ 6219 ជាតកអដ្ឋកថា-៣ 6220 ជាតកអដ្ឋកថា-៤ 6221 ជាតកអដ្ឋកថា-៥ 6222 ជាតកអដ្ឋកថា-៦ 6223 ជាតកអដ្ឋកថា-៧ 6224 មហានិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6225 ចូឡនិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6226 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-១ 6227 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-២ 6228 នេត្តិប្បករណអដ្ឋកថា	6301 នេត្តិប្បករណដីកា 6302 នេត្តិវិភាវិនី
7101 ធម្មសង្គណីបាឡិ 7102 វិភង្គបាឡិ 7103 ធាតុកថាបាឡិ 7104 បុគ្គលបញ្ញត្តិបាឡិ 7105 កថាវត្ថុបាឡិ 7106 យមកបាឡិ-១ 7107 យមកបាឡិ-២ 7108 យមកបាឡិ-៣ 7109 បដ្ឋានបាឡិ-១ 7110 បដ្ឋានបាឡិ-២ 7111 បដ្ឋានបាឡិ-៣ 7112 បដ្ឋានបាឡិ-៤ 7113 បដ្ឋានបាឡិ-៥	7201 ធម្មសង្គណិអដ្ឋកថា 7202 សម្មោហវិនោទនីអដ្ឋកថា 7203 បញ្ចបករណអដ្ឋកថា	7301 ធម្មសង្គណី-មូលដីកា 7302 វិភង្គ-មូលដីកា 7303 បញ្ចបករណ-មូលដីកា 7304 ធម្មសង្គណី-អនុដីកា 7305 បញ្ចបករណ-អនុដីកា 7306 អភិធម្មាវតារោ-នាមរូបបរិច្ឆេទោ 7307 អភិធម្មត្ថសង្គហោ 7308 អភិធម្មាវតារ-បុរាណដីកា 7309 អភិធម្មមាតិកាបាឡិ

한국인
팔리 대장경	주석서	부주석서	기타
1101 빠라지카 빨리 1102 빠찟띠야 빨리 1103 마하왁가 빨리 (비나야) 1104 출라왁가 빨리 1105 빠리와라 빨리	1201 빠라지까깐다 앗타카타-1 1202 빠라지까깐다 앗타카타-2 1203 빠찟띠야 앗타카타 1204 마하왁가 앗타카타 (비나야) 1205 출라왁가 앗타카타 1206 빠리와라 앗타카타	1301 사랏타디빠니 띠까-1 1302 사랏타디빠니 띠까-2 1303 사랏타디빠니 띠까-3	1401 드베마띠까빨리 1402 위나야상가하 앗타카타 1403 와지라붓디 띠까 1404 위마띠위노다니 띠까-1 1405 위마띠위노다니 띠까-2 1406 위나야랑까라 띠까-1 1407 위나야랑까라 띠까-2 1408 깡카위따라니뿌라나 띠까 1409 위나야위닛차야-웃따라위닛차야 1410 위나야위닛차야 띠까-1 1411 위나야위닛차야 띠까-2 1412 빠찟땨디요자나빨리 1413 쿳닷시카-물라시카 8401 위숟디막가-1 8402 위숟디막가-2 8403 위숟디막가-마하띠까-1 8404 위숟디막가-마하띠까-2 8405 위숟디막가 니다나까타 8406 디가니까야 (뿌-위) 8407 맛지마니까야 (뿌-위) 8408 삼윳따니까야 (뿌-위) 8409 앙굳따라니까야 (뿌-위) 8410 위나야삐따까 (뿌-위) 8411 아비담마삐따까 (뿌-위) 8412 앗타카타 (뿌-위) 8413 니룻띠디빠니 8414 빠라맛타디빠니 상가하마하띠까빠타 8415 아누디빠니빠타 8416 빳타누ㄸ데사 디빠니빠타 8417 나막까라띠까 8418 마하빠나마빠타 8419 락카나또 붓다토마나가타 8420 수타완다나 8421 까말란자리 8422 지나랑까라 8423 빳자마두 8424 붓다구나가타왈리 8425 출라간타왕사 8427 사사나왕사 8426 마하왕사 8429 목갈라나뱌까라낭 8428 깟차야나뱌까라낭 8430 삿다니띠빠까라낭 (빠다말라) 8431 삿다니띠빠까라낭 (다두말라) 8432 빠다루빠싣디 8433 목갈라나빤찌까 8434 빠요가싣디빠타 8435 붇또다야빠타 8436 아비다나빠디피까빠타 8437 아비다나빠디피까띠까 8438 수보다랑까라빠타 8439 수보다랑까라띠까 8440 발라와따라 간티빠닷타위닛차야사라 8446 까위닷빠나니띠 8447 니띠만자리 8445 담마니띠 8444 마하라하니띠 8441 로까니띠 8442 숫딴따니띠 8443 수랏사띠니띠 8450 짜낙야니띠 8448 나라닥카디빠니 8449 짜뚜라락카디빠니 8451 라사와히니 8452 시마위소다니빠타 8453 웨산따라기띠 8454 목갈라나 붇띠위와라나빤찌까 8455 투빠왕사 8456 다타왕사 8457 다두빠타윌라시니야 8458 다두왕사 8459 핟타와나갈라위하라왕사 8460 지나짜리따야 8461 지나왕사디빵 8462 떼라까타하가타 8463 밀리다띠까 8464 빠다만자리 8465 빠다사다낭 8466 삿다빈두빠까라낭 8467 깟차야나다두만주사 8468 사만따꿋타완나나
2101 실락칸다왁가 빨리 2102 마하왁가 빨리 (디가) 2103 빠티까왁가 빨리	2201 실락칸다왁가 앗타카타 2202 마하왁가 앗타카타 (디가) 2203 빠티까왁가 앗타카타	2301 실락칸다왁가 띠까 2302 마하왁가 띠까 (디가) 2303 빠티까왁가 띠까 2304 실락칸다왁가-아비나와띠까-1 2305 실락칸다왁가-아비나와띠까-2
3101 물라빤나사 빨리 3102 맛지마빤나사 빨리 3103 우빠리빤나사 빨리	3201 물라빤나사 앗타카타-1 3202 물라빤나사 앗타카타-2 3203 맛지마빤나사 앗타카타 3204 우빠리빤나사 앗타카타	3301 물라빤나사 띠까 3302 맛지마빤나사 띠까 3303 우빠리빤나사 띠까
4101 사가타왁가 빨리 4102 니다나왁가 빨리 4103 칸다왁가 빨리 4104 살라야따나왁가 빨리 4105 마하왁가 빨리 (삼윳따)	4201 사가타왁가 앗타카타 4202 니다나왁가 앗타카타 4203 칸다왁가 앗타카타 4204 살라야따나왁가 앗타카타 4205 마하왁가 앗타카타 (삼윳따)	4301 사가타왁가 띠까 4302 니다나왁가 띠까 4303 칸다왁가 띠까 4304 살라야따나왁가 띠까 4305 마하왁가 띠까 (삼윳따)
5101 에까까니빠따 빨리 5102 두까니빠따 빨리 5103 띠까니빠따 빨리 5104 짜뚝까니빠따 빨리 5105 빤짜까니빠따 빨리 5106 착까니빠따 빨리 5107 삿따까니빠따 빨리 5108 앗타까디니빠따 빨리 5109 나와까니빠따 빨리 5110 다사까니빠따 빨리 5111 에까다사까니빠따 빨리	5201 에까까니빠따 앗타카타 5202 두까-띠까-짜뚝까니빠따 앗타카타 5203 빤짜까-착까-삿따까니빠따 앗타카타 5204 앗타까디니빠따 앗타카타	5301 에까까니빠따 띠까 5302 두까-띠까-짜뚝까니빠따 띠까 5303 빤짜까-착까-삿따까니빠따 띠까 5304 앗타까디니빠따 띠까
6101 쿳닥까빠타 빨리 6102 담마빠다 빨리 6103 우다나 빨리 6104 이띠웃따까 빨리 6105 숫따니빠따 빨리 6106 위마나왓투 빨리 6107 베따왓투 빨리 6108 테라가타 빨리 6109 테리가타 빨리 6110 아빠다나 빨리-1 6111 아빠다나 빨리-2 6112 붓다왕사 빨리 6113 짜리야삐따까 빨리 6114 자따까 빨리-1 6115 자따까 빨리-2 6116 마하닷데사 빨리 6117 출라닷데사 빨리 6118 빠티삼비다막가 빨리 6119 넷띠빠까라나 빨리 6120 밀린다빤하 빨리 6121 뻬따꼬빠데사 빨리	6201 쿳닥까빠타 앗타카타 6202 담마빠다 앗타카타-1 6203 담마빠다 앗타카타-2 6204 우다나 앗타카타 6205 이띠웃따까 앗타카타 6206 숫따니빠따 앗타카타-1 6207 숫따니빠따 앗타카타-2 6208 위마나왓투 앗타카타 6209 베따왓투 앗타카타 6210 테라가타 앗타카타-1 6211 테라가타 앗타카타-2 6212 테리가타 앗타카타 6213 아빠다나 앗타카타-1 6214 아빠다나 앗타카타-2 6215 붓다왕사 앗타카타 6216 짜리야삐따까 앗타카타 6217 자따까 앗타카타-1 6218 자따까 앗타카타-2 6219 자따까 앗타카타-3 6220 자따까 앗타카타-4 6221 자따까 앗타카타-5 6222 자따까 앗타카타-6 6223 자따까 앗타카타-7 6224 마하닷데사 앗타카타 6225 출라닷데사 앗타카타 6226 빠티삼비다막가 앗타카타-1 6227 빠티삼비다막가 앗타카타-2 6228 넷띠빠까라나 앗타카타	6301 넷띠빠까라나 띠까 6302 넷띠위바비니
7101 담마상가니 빨리 7102 위방가 빨리 7103 다뚜까타 빨리 7104 뿍갈라빤냣띠 빨리 7105 까타왓투 빨리 7106 야마까 빨리-1 7107 야마까 빨리-2 7108 야마까 빨리-3 7109 빳타나 빨리-1 7110 빳타나 빨리-2 7111 빳타나 빨리-3 7112 빳타나 빨리-4 7113 빳타나 빨리-5	7201 담마상가니 앗타카타 7202 삼모하위노다니 앗타카타 7203 빤짜빠까라나 앗타카타	7301 담마상가니-물라띠까 7302 위방가-물라띠까 7303 빤짜빠까라나-물라띠까 7304 담마상가니-아누띠까 7305 빤짜빠까라나-아누띠까 7306 아비담마와따로-나마루빠빠릳체도 7307 아비담맛타상가호 7308 아비담마와따라-뿌라나띠까 7309 아비담마마띠까빨리

ອັກສອນລາວ
ປາລີ	ອັດຖະກະຖາ	ຏີກາ	ອັນຍາ
1101 ປາຣາຊິກະ ປາລີ 1102 ປາຈິດຕິຍະ ປາລີ 1103 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ວິໄນ) 1104 ຈູລະວັກຄະ ປາລີ 1105 ປະລິວາລະ ປາລີ	1201 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-1 1202 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-2 1203 ປາຈິດຕິຍະ ອັດຖະກະຖາ 1204 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ວິໄນ) 1205 ຈູລະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 1206 ປະລິວາລະ ອັດຖະກະຖາ	1301 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-1 1302 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-2 1303 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-3	1401 ທເວມາຕິກາປາລີ 1402 ວິນະຍະສັງຄະຫະ ອັດຖະກະຖາ 1403 ວະຊິລະພຸດທິ ຏີກາ 1404 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-1 1405 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-2 1406 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-1 1407 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-2 1408 ກັງຂາວິຕະຣະນີປຸຣານະ ຏີກາ 1409 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ-ອຸຕຕະຣະວິນິດສະຍະ 1410 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-1 1411 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-2 1412 ປາຈິຕະຍາທິໂຍຊະນາປາລີ 1413 ຂຸທະທະສິກຂາ-ມູລະສິກຂາ 8401 ວິສຸດທິມັກຄະ-1 8402 ວິສຸດທິມັກຄະ-2 8403 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-1 8404 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-2 8405 ວິສຸດທິມັກຄະ ນິທານະກະຖາ 8406 ທີຆະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8407 ມັດຊິມະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8408 ສັງຍຸຕຕະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8409 ອັງຄຸຕຕະລະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8410 ວິນະຍະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8411 ອະພິທັມມະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8412 ອັດຖະກະຖາ (ປຸ-ວິ) 8413 ນິລຸຕຕິທີປະນີ 8414 ປະຣະມັດຖະທີປະນີ ສັງຄະຫະມະຫາຏີກາປາຖະ 8415 ອະນຸທີປະນີປາຖະ 8416 ປັດຖານຸທເທສະ ທີປະນີປາຖະ 8417 ນະມັກກາລະຏີກາ 8418 ມະຫາປະຖາມະປາຖະ 8419 ລັກຂະນາໂຕ ພຸດທະຖະມະນາຄາຖາ 8420 ສຸຕະວັນທະນາ 8421 ກະມະລາຍຈະລິ 8422 ຊິນາລັງກາລະ 8423 ປັດຊະມະທຸ 8424 ພຸດທະຄຸນະຄາຖາວະລີ 8425 ຈູລະຄັນຖະວັງສະ 8426 ມະຫາວັງສະ 8427 ສາສະນະວັງສະ 8428 ກັດຈາຍະນະພະຍາກະລະນັງ 8429 ມົກຄັນທານະພະຍາກະລະນັງ 8430 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ປະທະມາລາ) 8431 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ຘາຕຸມາລາ) 8432 ປະທະຣູປະສິດທິ 8433 ໂມຄັນທານະປັນຈິກາ 8434 ປະໂຍຄະສິດທິປາຖະ 8435 ວຸຕະໂທຍະປາຖະ 8436 ອະພິທານະປະປະທີປິກາປາຖະ 8437 ອະພິທານະປະປະທີປິກາຏີກາ 8438 ສຸໂພທາລັງກາລະປາຖະ 8439 ສຸໂພທາລັງກາລະຏີກາ 8440 ພາລາວະຕາລະ ຄັນຖິປະທັດຖະວິນິດສະຍະສາລະ 8441 ໂລກະນີຕິ 8442 ສຸດຕັນຕະນີຕິ 8443 ສູລັດສະຕິນີຕິ 8444 ມະຫາລະຫະນີຕິ 8445 ທັມມະນີຕິ 8446 ກະວິທັບປະຖານີຕິ 8447 ນີຕິມັນຊະລີ 8448 ນະລະທັກຂະທີປະນີ 8449 ຈະຕຸຣາລັກຂະທີປະນີ 8450 ຈານັກຍະນີຕິ 8451 ລະສະວາຫິນີ 8452 ສີມາວິໂສທະນີປາຖະ 8453 ເວສສັນຕະລະຄີຕິ 8454 ໂມຄັນທານະ ວຸຕຕິວິວະລະນະປັນຈິກາ 8455 ຖູປະວັງສະ 8456 ທາຐາວັງສະ 8457 ຘາຕຸປາຖະວິລາສິນີຍາ 8458 ຘາຕຸວັງສະ 8459 ຫັດຖະວະນະຄັນລະວິຫາລະວັງສະ 8460 ຊິນະຈະລິຕະຍະ 8461 ຊິນະວັງສະທີປັງ 8462 ເຕລະກະຕາຫາຄາຖາ 8463 ມິລິທະຏີກາ 8464 ປະທະມັນຊະລີ 8465 ປະທະສາຘະນັງ 8466 ສັດທະພິນທຸປະກະລະນັງ 8467 ກັດຈາຍະນະຘາຕຸມັນຊຸສາ 8468 ສາມັນຕະກູຏະວັນນະນາ
2101 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 2102 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ທີຆະ) 2103 ປາຖິກະວັກຄະ ປາລີ	2201 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 2202 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ທີຆະ) 2203 ປາຖິກະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ	2301 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 2302 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ທີຆະ) 2303 ປາຖິກະວັກຄະ ຏີກາ 2304 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-1 2305 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-2
3101 ມູລະປັນຍາສະ ປາລີ 3102 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ປາລີ 3103 ອຸປະລິປັນຍາສະ ປາລີ	3201 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-1 3202 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-2 3203 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ 3204 ອຸປະລິປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ	3301 ມູລະປັນຍາສະ ຏີກາ 3302 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ຏີກາ 3303 ອຸປະລິປັນຍາສະ ຏີກາ
4101 ສະຄາຖາວັກຄະ ປາລີ 4102 ນິທານະວັກຄະ ປາລີ 4103 ຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 4104 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ປາລີ 4105 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ສັງຍຸຕຕະ)	4201 ສະຄາຖາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4202 ນິທານະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4203 ຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4204 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4205 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ສັງຍຸຕຕະ)	4301 ສະຄາຖາວັກຄະ ຏີກາ 4302 ນິທານະວັກຄະ ຏີກາ 4303 ຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 4304 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ຏີກາ 4305 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ສັງຍຸຕຕະ)
5101 ເອກະກະນິປາຕະ ປາລີ 5102 ທຸກະນິປາຕະ ປາລີ 5103 ຕິກະນິປາຕະ ປາລີ 5104 ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ປາລີ 5105 ປັຈຈະກະນິປາຕະ ປາລີ 5106 ຉັກກະນິປາຕະ ປາລີ 5107 ສັດຕະກະນິປາຕະ ປາລີ 5108 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ປາລີ 5109 ນະວະກະນິປາຕະ ປາລີ 5110 ທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ 5111 ເອກາທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ	5201 ເອກະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5202 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5203 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5204 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ	5301 ເອກະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5302 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ຏີກາ 5303 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5304 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ຏີກາ
6101 ຂຸທະທະກະປາຖະ ປາລີ 6102 ທຳມະປະທະ ປາລີ 6103 ອຸທານະ ປາລີ 6104 ອິຕິວຸຕຕະກະ ປາລີ 6105 ສຸດຕະນິປາຕະ ປາລີ 6106 ວິມານະວັດຖຸ ປາລີ 6107 ເປຕະວັດຖຸ ປາລີ 6108 ເຖລະຄາຖາ ປາລີ 6109 ເຖລີຄາຖາ ປາລີ 6110 ອະປະທານະ ປາລີ-1 6111 ອະປະທານະ ປາລີ-2 6112 ພຸດທະວັງສະ ປາລີ 6113 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ປາລີ 6114 ຊາຕະກະ ປາລີ-1 6115 ຊາຕະກະ ປາລີ-2 6116 ມະຫານິທເທສະ ປາລີ 6117 ຈູລະນິທເທສະ ປາລີ 6118 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ປາລີ 6119 ເນຕຕິປະກະລະນະ ປາລີ 6120 ມິລິນທະປັນຫາ ປາລີ 6121 ເປຏະກົປເທສະ ປາລີ	6201 ຂຸທະທະກະປາຖະ ອັດຖະກະຖາ 6202 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-1 6203 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-2 6204 ອຸທານະ ອັດຖະກະຖາ 6205 ອິຕິວຸຕຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6206 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-1 6207 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-2 6208 ວິມານະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6209 ເປຕະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6210 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-1 6211 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-2 6212 ເຖລີຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ 6213 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-1 6214 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-2 6215 ພຸດທະວັງສະ ອັດຖະກະຖາ 6216 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6217 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-1 6218 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-2 6219 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-3 6220 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-4 6221 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-5 6222 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-6 6223 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-7 6224 ມະຫານິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6225 ຈູລະນິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6226 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-1 6227 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-2 6228 ເນຕຕິປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ	6301 ເນຕຕິປະກະລະນະ ຏີກາ 6302 ເນຕຕິວິພາວິນີ
7101 ທຳມະສັງຄະນີ ປາລີ 7102 ວິພັງຄະ ປາລີ 7103 ຘາຕຸກະຖາ ປາລີ 7104 ປຸກຄະລະປັນຍັດຕິ ປາລີ 7105 ກະຖາວັດຖຸ ປາລີ 7106 ຍະມະກະ ປາລີ-1 7107 ຍະມະກະ ປາລີ-2 7108 ຍະມະກະ ປາລີ-3 7109 ປັດຖານະ ປາລີ-1 7110 ປັດຖານະ ປາລີ-2 7111 ປັດຖານະ ປາລີ-3 7112 ປັດຖານະ ປາລີ-4 7113 ປັດຖານະ ປາລີ-5	7201 ທຳມະສັງຄະນິ ອັດຖະກະຖາ 7202 ສັມໂມຫະວິໂນທະນີ ອັດຖະກະຖາ 7203 ປັຈຈະປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ	7301 ທຳມະສັງຄະນີ-ມູລະຏີກາ 7302 ວິພັງຄະ-ມູລະຏີກາ 7303 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ມູລະຏີກາ 7304 ທຳມະສັງຄະນີ-ອະນຸຏີກາ 7305 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ອະນຸຏີກາ 7306 ອະພິທັມມາວະຕາໂຣ-ນາມະຣູປະປະຣິຈເທໂທ 7307 ອະພິທັມມັດຖະສັງຄະໂຫ 7308 ອະພິທັມມາວະຕາລະ-ປຸຣານະຏີກາ 7309 ອະພິທັມມາມາຕິກາປາລີ

मराठी
पाळी	अट्ठकथा	टीका	अन्य
1101 पाराजिक पाळी 1102 पाचित्तिय पाळी 1103 महावग्ग पाळी (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळी 1105 परिवार पाळी	1201 पाराजिककंड अट्ठकथा-१ 1202 पाराजिककंड अट्ठकथा-२ 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा	1301 सारत्थदीपनी टीका-१ 1302 सारत्थदीपनी टीका-२ 1303 सारत्थदीपनी टीका-३	1401 द्वेमातिकापाळी 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-१ 1405 विमतिविनोदनी टीका-२ 1406 विनयालंकार टीका-१ 1407 विनयालंकार टीका-२ 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-१ 1411 विनयविनिच्छय टीका-२ 1412 पाचित्यादियोजनापाळी 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-१ 8402 विसुद्धिमग्ग-२ 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-१ 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-२ 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अंगुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी संगहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवंदना 8421 कमलांजलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगंथवंस 8426 महावंस 8427 सासनवंस 8428 कच्चायनव्याकरणं 8429 मोग्गल्लानव्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपंचिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गंठिपदत्थविनिच्छयसार 8441 लोकनीति 8442 सुत्तंतनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8444 महारहनीति 8445 धम्मनीति 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमंजरी 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8450 चाणक्यनीति 8451 रसवाहिनी 8452 सीमाविसोधनीपाठ 8453 वेस्संतरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपंचिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमंजरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिंदुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमंजुसा 8468 सामंतकूटवण्णना
2101 सीलक्खंधवग्ग पाळी 2102 महावग्ग पाळी (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळी	2201 सीलक्खंधवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा	2301 सीलक्खंधवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-१ 2305 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-२
3101 मूलपण्णास पाळी 3102 मज्झिमपण्णास पाळी 3103 उपरिपण्णास पाळी	3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-१ 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-२ 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा	3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळी 4102 निदानवग्ग पाळी 4103 खंधवग्ग पाळी 4104 सळायतनवग्ग पाळी 4105 महावग्ग पाळी (संयुत्त)	4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खंधवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)	4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खंधवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळी 5102 दुकनिपात पाळी 5103 तिकनिपात पाळी 5104 चतुक्कनिपात पाळी 5105 पंचकनिपात पाळी 5106 छक्कनिपात पाळी 5107 सत्तकनिपात पाळी 5108 अट्ठकादिनिपात पाळी 5109 नवकनिपात पाळी 5110 दसकनिपात पाळी 5111 एकादसकनिपात पाळी	5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा	5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळी 6102 धम्मपद पाळी 6103 उदान पाळी 6104 इतिवुत्तक पाळी 6105 सुत्तनिपात पाळी 6106 विमानवत्थु पाळी 6107 पेतवत्थु पाळी 6108 थेरगाथा पाळी 6109 थेरीगाथा पाळी 6110 अपदान पाळी-१ 6111 अपदान पाळी-२ 6112 बुद्धवंस पाळी 6113 चरियापिटक पाळी 6114 जातक पाळी-१ 6115 जातक पाळी-२ 6116 महानिद्देस पाळी 6117 चूळनिद्देस पाळी 6118 पटिसंभिदामग्ग पाळी 6119 नेत्तिप्पकरण पाळी 6120 मिलिंदपंह पाळी 6121 पेटकोपदेस पाळी	6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-१ 6203 धम्मपद अट्ठकथा-२ 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-१ 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-२ 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-१ 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-२ 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-१ 6214 अपदान अट्ठकथा-२ 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-१ 6218 जातक अट्ठकथा-२ 6219 जातक अट्ठकथा-३ 6220 जातक अट्ठकथा-४ 6221 जातक अट्ठकथा-५ 6222 जातक अट्ठकथा-६ 6223 जातक अट्ठकथा-७ 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-१ 6227 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-२ 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा	6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसंगणी पाळी 7102 विभंग पाळी 7103 धातुकथा पाळी 7104 पुग्गलपंयत्ति पाळी 7105 कथावत्थु पाळी 7106 यमक पाळी-१ 7107 यमक पाळी-२ 7108 यमक पाळी-३ 7109 पट्ठान पाळी-१ 7110 पट्ठान पाळी-२ 7111 पट्ठान पाळी-३ 7112 पट्ठान पाळी-४ 7113 पट्ठान पाळी-५	7201 धम्मसंगणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पंचपकरण अट्ठकथा	7301 धम्मसंगणी-मूलटीका 7302 विभंग-मूलटीका 7303 पंचपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसंगणी-अनुटीका 7305 पंचपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसंगहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळी

မြန်မာ
ပါဠိတော်	အဋ္ဌကထာ	ဋီကာ	အခြား
1101 ပါရာဇိက ပါဠိ 1102 ပါစိတ္တိယ ပါဠိ 1103 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဝိနယ) 1104 စူဠဝဂ္ဂ ပါဠိ 1105 ပရိဝါရ ပါဠိ	1201 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၁ 1202 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၂ 1203 ပါစိတ္တိယ အဋ္ဌကထာ 1204 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဝိနယ) 1205 စူဠဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 1206 ပရိဝါရ အဋ္ဌကထာ	1301 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၁ 1302 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၂ 1303 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၃	1401 ဒွေမာတိကာပါဠိ 1402 ဝိနယသင်္ဂဟ အဋ္ဌကထာ 1403 ဝဇိရဗုဒ္ဓိ ဋီကာ 1404 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၁ 1405 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၂ 1406 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၁ 1407 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၂ 1408 ကင်္ခာဝိတရဏီပုရာဏ ဋီကာ 1409 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ-ဥတ္တရဝိနိစ္ဆယ 1410 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၁ 1411 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၂ 1412 ပါစိတျာဒိယောဇနာပါဠိ 1413 ခုဒ္ဒသိက္ခာ-မူလသိက္ခာ 8401 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၁ 8402 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၂ 8403 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၁ 8404 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၂ 8405 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ နိဒါနကထာ 8406 ဒီဃနိကာယ (ပု-ဝိ) 8407 မဇ္ဈိမနိကာယ (ပု-ဝိ) 8408 သံယုတ္တနိကာယ (ပု-ဝိ) 8409 အင်္ဂုတ္တရနိကာယ (ပု-ဝိ) 8410 ဝိနယပိဋက (ပု-ဝိ) 8411 အဘိဓမ္မပိဋက (ပု-ဝိ) 8412 အဋ္ဌကထာ (ပု-ဝိ) 8413 နိရုတ္တိဒီပနီ 8414 ပရမတ္ထဒီပနီ သင်္ဂဟမဟာဋီကာပါဌ 8415 အနုဒီပနီပါဌ 8416 ပဋ္ဌာနုဒ္ဒေသ ဒီပနီပါဌ 8417 နမက္ကာရဋီကာ 8418 မဟာပဏာမပါဌ 8419 လက္ခဏာတော ဗုဒ္ဓထောမနာဂါထာ 8420 သုတဝန္ဒနာ 8421 ကမလာဉ္ဇလိ 8422 ဇိနာလင်္ကာရ 8423 ပဇ္ဇမဓု 8424 ဗုဒ္ဓဂုဏဂါထာဝလီ 8425 စူဠဂန္ထဝံသ 8427 သာသနဝံသ 8426 မဟာဝံသ 8429 မောဂ္ဂလ္လာနဗျာကရဏံ 8428 ကစ္စာယနဗျာကရဏံ 8430 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ပဒမာလာ) 8431 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ဓါတုမာလာ) 8432 ပဒရူပသိဒ္ဓိ 8433 မောဂလ္လာနပဉ္စိကာ 8434 ပယောဂသိဒ္ဓိပါဌ 8435 ဝုတ္တောဒယပါဌ 8436 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာပါဌ 8437 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာဋီကာ 8438 သုဗောဓါလင်္ကာရပါဌ 8439 သုဗောဓါလင်္ကာရဋီကာ 8440 ဗာလာဝတာရ ဂဏ္ဌိပဒတ္ထဝိနိစ္ဆယသာရ 8446 ကဝိဒပ္ပဏနီတိ 8447 နီတိမဉ္ဇရီ 8445 ဓမ္မနီတိ 8444 မဟာရဟနီတိ 8441 လောကနီတိ 8442 သုတ္တန္တနီတိ 8443 သူရဿတိနီတိ 8450 စာဏကျနီတိ 8448 နရဒက္ခဒီပနီ 8449 စတုရာရက္ခဒီပနီ 8451 ရသဝါဟိနီ 8452 သီမဝိသောဓနီပါဌ 8453 ဝေဿန္တရဂီတိ 8454 မောဂ္ဂလ္လာန ဝုတ္တိဝိဝရဏပဉ္စိကာ 8455 ထူပဝံသ 8456 ဒါဌာဝံသ 8457 ဓါတုပါဌဝိလာသိနိယာ 8458 ဓါတုဝံသ 8459 ဟတ္ထဝနဂလ္လဝိဟာရဝံသ 8460 ဇိနစရိတယ 8461 ဇိနဝံသဒီပံ 8462 တေလကဋာဟဂါထာ 8463 မိလိဒဋီကာ 8464 ပဒမဉ္ဇရီ 8465 ပဒသာဓနံ 8466 သဒ္ဒဗိန္ဒုပကရဏံ 8467 ကစ္စာယနဓါတုမဉ္ဇုသာ 8468 သာမန္တကူဋဝဏ္ဏနာ
2101 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 2102 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဒီဃ) 2103 ပါထိကဝဂ္ဂ ပါဠိ	2201 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 2202 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဒီဃ) 2203 ပါထိကဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ	2301 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 2302 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (ဒီဃ) 2303 ပါထိကဝဂ္ဂ ဋီကာ 2304 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၁ 2305 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၂
3101 မူလပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3102 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3103 ဥပရိပဏ္ဏာသ ပါဠိ	3201 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၁ 3202 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၂ 3203 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ 3204 ဥပရိပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ	3301 မူလပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3302 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3303 ဥပရိပဏ္ဏာသ ဋီကာ
4101 သဂါထာဝဂ္ဂ ပါဠိ 4102 နိဒါနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4103 ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 4104 သဠာယတနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4105 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (သံယုတ္တ)	4201 သဂါထာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4202 နိဒါနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4203 ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4204 သဠာယတနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4205 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (သံယုတ္တ)	4301 သဂါထာဝဂ္ဂ ဋီကာ 4302 နိဒါနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4303 ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 4304 သဠာယတနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4305 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (သံယုတ္တ)
5101 ဧကကနိပါတ ပါဠိ 5102 ဒုကနိပါတ ပါဠိ 5103 တိကနိပါတ ပါဠိ 5104 စတုက္ကနိပါတ ပါဠိ 5105 ပဉ္စကနိပါတ ပါဠိ 5106 ဆက္ကနိပါတ ပါဠိ 5107 သတ္တကနိပါတ ပါဠိ 5108 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ပါဠိ 5109 နဝကနိပါတ ပါဠိ 5110 ဒသကနိပါတ ပါဠိ 5111 ဧကာဒသကနိပါတ ပါဠိ	5201 ဧကကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5202 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5203 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5204 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ အဋ္ဌကထာ	5301 ဧကကနိပါတ ဋီကာ 5302 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ ဋီကာ 5303 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ ဋီကာ 5304 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ဋီကာ
6101 ခုဒ္ဒကပါဌ ပါဠိ 6102 ဓမ္မပဒ ပါဠိ 6103 ဥဒါန ပါဠိ 6104 ဣတိဝုတ္တက ပါဠိ 6105 သုတ္တနိပါတ ပါဠိ 6106 ဝိမာနဝတ္ထု ပါဠိ 6107 ပေတဝတ္ထု ပါဠိ 6108 ထေရဂါထာ ပါဠိ 6109 ထေရီဂါထာ ပါဠိ 6110 အပဒါန ပါဠိ-၁ 6111 အပဒါန ပါဠိ-၂ 6112 ဗုဒ္ဓဝံသ ပါဠိ 6113 စရိယာပိဋက ပါဠိ 6114 ဇာတက ပါဠိ-၁ 6115 ဇာတက ပါဠိ-၂ 6116 မဟာနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6117 စူဠနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6118 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ ပါဠိ 6119 နေတ္တိပ္ပကရဏ ပါဠိ 6120 မိလိန္ဒပဉှ ပါဠိ 6121 ပေဋကောပဒေသ ပါဠိ	6201 ခုဒ္ဒကပါဌ အဋ္ဌကထာ 6202 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၁ 6203 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၂ 6204 ဥဒါန အဋ္ဌကထာ 6205 ဣတိဝုတ္တက အဋ္ဌကထာ 6206 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၁ 6207 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၂ 6208 ဝိမာနဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6209 ပေတဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6210 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၁ 6211 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၂ 6212 ထေရီဂါထာ အဋ္ဌကထာ 6213 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၁ 6214 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၂ 6215 ဗုဒ္ဓဝံသ အဋ္ဌကထာ 6216 စရိယာပိဋက အဋ္ဌကထာ 6217 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၁ 6218 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၂ 6219 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၃ 6220 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၄ 6221 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၅ 6222 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၆ 6223 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၇ 6224 မဟာနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6225 စူဠနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6226 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၁ 6227 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၂ 6228 နေတ္တိပ္ပကရဏ အဋ္ဌကထာ	6301 နေတ္တိပ္ပကရဏ ဋီကာ 6302 နေတ္တိဝိဘာဝိနီ
7101 ဓမ္မသင်္ဂဏီ ပါဠိ 7102 ဝိဘင်္ဂ ပါဠိ 7103 ဓါတုကထာ ပါဠိ 7104 ပုဂ္ဂလပညတ္တိ ပါဠိ 7105 ကထာဝတ္ထု ပါဠိ 7106 ယမက ပါဠိ-၁ 7107 ယမက ပါဠိ-၂ 7108 ယမက ပါဠိ-၃ 7109 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၁ 7110 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၂ 7111 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၃ 7112 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၄ 7113 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၅	7201 ဓမ္မသင်္ဂဏိ အဋ္ဌကထာ 7202 သမ္မောဟဝိနောဒနီ အဋ္ဌကထာ 7203 ပဉ္စပကရဏ အဋ္ဌကထာ	7301 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-မူလဋီကာ 7302 ဝိဘင်္ဂ-မူလဋီကာ 7303 ပဉ္စပကရဏ-မူလဋီကာ 7304 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-အနုဋီကာ 7305 ပဉ္စပကရဏ-အနုဋီကာ 7306 အဘိဓမ္မာဝတာရော-နာမရူပပရိစ္ဆေဒေါ 7307 အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟော 7308 အဘိဓမ္မာဝတာရ-ပုရာဏဋီကာ 7309 အဘိဓမ္မမာတိကာပါဠိ

português
Páli	Aṭṭhakathā	Ṭīkā	Outro
1101 Ofensas Graves (Pārājika) 1102 Ofensas Leves (Pācittiya) 1103 Grande Seção do Vīnaya (Mahāvagga) 1104 Pequena Seção do Vīnaya (Cūḷavagga) 1105 Apêndice do Vīnaya (Parivāra)	1201 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 1 1202 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 2 1203 Comentário das Ofensas Leves 1204 Comentário da Grande Seção do Vīnaya 1205 Comentário da Pequena Seção do Vīnaya 1206 Comentário do Apêndice do Vīnaya	1301 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 1 1302 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 2 1303 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 3	1401 Texto das Duas Matrizes 1402 Comentário do Compêndio do Vīnaya 1403 Subcomentário de Vajirabuddhi 1404 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 1 1405 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 2 1406 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 1 1407 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 2 1408 Antigo Subcomentário que Supera Dúvidas 1409 Decisão sobre o Vīnaya e Decisão Superior 1410 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 1 1411 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 2 1412 Texto da Aplicação das Regras 1413 Pequeno Treinamento e Treinamento Fundamental 8401 Caminho da Purificação - Vol. 1 8402 Caminho da Purificação - Vol. 2 8403 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 1 8404 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 2 8405 História da Origem do Caminho da Purificação 8406 Coleção dos Longos Discursos (índice Pāli-Vietnamita) 8407 Coleção dos Discursos Médios (índice Pāli-Vietnamita) 8408 Coleção dos Discursos Agrupados (índice Pāli-Vietnamita) 8409 Coleção dos Discursos Numerados (índice Pāli-Vietnamita) 8410 Cesto da Disciplina (índice Pāli-Vietnamita) 8411 Cesto do Abhidhamma (índice Pāli-Vietnamita) 8412 Comentários (índice Pāli-Vietnamita) 8413 Elucidação da Etimologia 8414 Grande Subcomentário do Compêndio que Elucida o Sentido Supremo 8415 Texto do Subcomentário Elucidativo 8416 Texto Elucidativo sobre a Exposição das Condições 8417 Subcomentário da Saudação 8418 Grande Texto de Saudação 8419 Versos de Louvor a Buda pelos Sinais 8420 Saudação com Recitação 8421 Oferenda de Lótus 8422 Ornamento dos Vencedores 8423 Mel dos Versos 8424 Coleção de Versos sobre as Qualidades de Buda 8425 Pequena Crônica dos Livros 8427 Crônica do Ensinamento 8426 Grande Crônica 8429 Gramática de Moggallāna 8428 Gramática de Kaccāyana 8430 Tratado sobre a Gramática - Série de Palavras 8431 Tratado sobre a Gramática - Série de Raízes 8432 Realização das Formas das Palavras 8433 Comentário de Moggallāna 8434 Texto sobre a Realização da Aplicação 8435 Texto sobre a Origem dos Versos 8436 Texto do Dicionário Iluminado 8437 Subcomentário do Dicionário Iluminado 8438 Texto sobre o Ornamento da Boa Compreensão 8439 Subcomentário do Ornamento da Boa Compreensão 8440 Essência da Decisão sobre os Termos do Glossário de Bālāvatāra 8446 Ética do Poeta 8447 Coleção de Ética 8445 Ética do Dhamma 8444 Grande Ética Secreta 8441 Ética do Mundo 8442 Ética dos Suttas 8443 Ética do Herói 8450 Ética de Cāṇakya 8448 Elucidação sobre os Perigos para os Homens 8449 Elucidação sobre as Quatro Proteções 8451 O Fluxo do Sabor - Histórias Edificantes 8452 Texto sobre a Purificação dos Limites 8453 Canto de Vessantara 8454 Explicação do Comentário de Moggallāna 8455 Crônica das Estupas 8456 Crônica da Relíquia do Dente 8457 O Esplendor da Leitura dos Elementos 8458 Crônica das Relíquias 8459 Crônica do Mosteiro de Hatthavanagalla 8460 História do Vencedor 8461 Ilha da Linhagem dos Vencedores 8462 Versos da Panela de Óleo 8463 Subcomentário de Milinda 8464 Cacho de Flores de Palavras 8465 Realização das Palavras 8466 Tratado sobre os Pontos da Gramática 8467 Coleção de Raízes de Kaccāyana 8468 Descrição do Pico de Sāmantakūṭa
2101 Seção da Moralidade - Dīgha 2102 Grande Seção - Dīgha 2103 Seção de Pāthika - Dīgha	2201 Comentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2202 Comentário da Grande Seção - Dīgha 2203 Comentário da Seção de Pāthika - Dīgha	2301 Subcomentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2302 Subcomentário da Grande Seção - Dīgha 2303 Subcomentário da Seção de Pāthika - Dīgha 2304 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 1 2305 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 2
3101 Cinquenta Discursos Fundamentais - Majjhima 3102 Cinquenta Discursos Médios - Majjhima 3103 Cinquenta Discursos Superiores - Majjhima	3201 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 1 3202 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 2 3203 Comentário dos Cinquenta Médios 3204 Comentário dos Cinquenta Superiores	3301 Subcomentário dos Cinquenta Fundamentais 3302 Subcomentário dos Cinquenta Médios 3303 Subcomentário dos Cinquenta Superiores
4101 Seção com Versos - Saṃyutta 4102 Seção das Causas - Saṃyutta 4103 Seção dos Agregados - Saṃyutta 4104 Seção das Seis Bases dos Sentidos - Saṃyutta 4105 Grande Seção - Saṃyutta	4201 Comentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4202 Comentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4203 Comentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4204 Comentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4205 Comentário da Grande Seção - Saṃyutta	4301 Subcomentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4302 Subcomentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4303 Subcomentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4304 Subcomentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4305 Subcomentário da Grande Seção - Saṃyutta
5101 Grupos de Um - Aṅguttara 5102 Grupos de Dois - Aṅguttara 5103 Grupos de Três - Aṅguttara 5104 Grupos de Quatro - Aṅguttara 5105 Grupos de Cinco - Aṅguttara 5106 Grupos de Seis - Aṅguttara 5107 Grupos de Sete - Aṅguttara 5108 Grupos de Oito, etc. - Aṅguttara 5109 Grupos de Nove - Aṅguttara 5110 Grupos de Dez - Aṅguttara 5111 Grupos de Onze - Aṅguttara	5201 Comentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5202 Comentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5203 Comentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5204 Comentário dos Grupos de Oito, etc.	5301 Subcomentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5302 Subcomentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5303 Subcomentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5304 Subcomentário dos Grupos de Oito, etc.
6101 Pequena Leitura (Khuddakapāṭha) 6102 Versos do Dhamma (Dhammapada) 6103 Exclamações Inspiradas (Udāna) 6104 Assim Foi Dito (Itivuttaka) 6105 Coleção de Discursos (Suttanipāta) 6106 Histórias das Mansões Celestiais 6107 Histórias dos Fantasmas 6108 Versos dos Monges Anciãos 6109 Versos das Monjas Anciãs 6110 Histórias Passadas - Vol. 1 6111 Histórias Passadas - Vol. 2 6112 História dos Budas (Buddhavaṃsa) 6113 Cesto das Condutas (Cariyāpiṭaka) 6114 Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6115 Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6116 Grande Exposição (Mahāniddesa) 6117 Pequena Exposição (Cūḷaniddesa) 6118 Caminho da Discriminação Analítica 6119 O Guia (Nettippakaraṇa) 6120 As Perguntas de Milinda 6121 Instrução do Cesto (Peṭakopadesa)	6201 Comentário da Pequena Leitura 6202 Comentário do Dhammapada - Vol. 1 6203 Comentário do Dhammapada - Vol. 2 6204 Comentário do Udāna 6205 Comentário do Itivuttaka 6206 Comentário do Suttanipāta - Vol. 1 6207 Comentário do Suttanipāta - Vol. 2 6208 Comentário das Histórias das Mansões 6209 Comentário das Histórias dos Fantasmas 6210 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 1 6211 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 2 6212 Comentário dos Versos das Monjas 6213 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 1 6214 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 2 6215 Comentário da História dos Budas 6216 Comentário do Cesto das Condutas 6217 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6218 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6219 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 3 6220 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 4 6221 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 5 6222 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 6 6223 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 7 6224 Comentário da Grande Exposição 6225 Comentário da Pequena Exposição 6226 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 1 6227 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 2 6228 Comentário do Guia	6301 Subcomentário do Guia 6302 Elucidação do Guia
7101 Enumeração dos Fenômenos (Dhammasaṅgaṇī) 7102 Análise (Vibhaṅga) 7103 Discurso sobre os Elementos (Dhātukathā) 7104 Designação das Pessoas (Puggalapaññatti) 7105 Pontos da Discussão (Kathāvatthu) 7106 O Livro dos Pares - Vol. 1 7107 O Livro dos Pares - Vol. 2 7108 O Livro dos Pares - Vol. 3 7109 Condições de Originação - Vol. 1 7110 Condições de Originação - Vol. 2 7111 Condições de Originação - Vol. 3 7112 Condições de Originação - Vol. 4 7113 Condições de Originação - Vol. 5	7201 Comentário da Enumeração dos Fenômenos 7202 Comentário que Dissipa a Confusão 7203 Comentário dos Cinco Tratados	7301 Subcomentário Principal da Enumeração dos Fenômenos 7302 Subcomentário Principal da Análise 7303 Subcomentário Principal dos Cinco Tratados 7304 Subcomentário Secundário da Enumeração dos Fenômenos 7305 Subcomentário Secundário dos Cinco Tratados 7306 Introdução ao Abhidhamma - Análise de Nome e Forma 7307 Compêndio do Abhidhamma 7308 Antigo Subcomentário da Introdução ao Abhidhamma 7309 Matriz do Abhidhamma

русский
Палийский канон	Комментарии	Субкомментарии	Другое
1101 Параджика-пали 1102 Пачиттия-пали 1103 Махавагга-пали (Виная) 1104 Чулавагга-пали 1105 Паривара-пали	1201 Параджиканда-аттхакатха-1 1202 Параджиканда-аттхакатха-2 1203 Пачиттия-аттхакатха 1204 Махавагга-аттхакатха (Виная) 1205 Чулавагга-аттхакатха 1206 Паривара-аттхакатха	1301 Сараттхадипани-тика-1 1302 Сараттхадипани-тика-2 1303 Сараттхадипани-тика-3	1401 Двематика-пали 1402 Винаясангаха-аттхакатха 1403 Ваджирабуддхи-тика 1404 Вимативинодани-тика-1 1405 Вимативинодани-тика-2 1406 Винаяланкара-тика-1 1407 Винаяланкара-тика-2 1408 Канкхавитаранипурана-тика 1409 Винаявиниччая-уттаравиниччая 1410 Винаявиниччая-тика-1 1411 Винаявиниччая-тика-2 1412 Пачиттиядийоджана-пали 1413 Кхуддасиккха-муласиккха 8401 Висуддхимагга-1 8402 Висуддхимагга-2 8403 Висуддхимагга-махатика-1 8404 Висуддхимагга-махатика-2 8405 Висуддхимагга-ниданакатха 8406 Дигханикая (пу-ви) 8407 Мадджхиманикая (пу-ви) 8408 Самъюттаникая (пу-ви) 8409 Ангуттараникая (пу-ви) 8410 Винаяпитака (пу-ви) 8411 Абхидхаммапитака (пу-ви) 8412 Аттхакатха (пу-ви) 8413 Нируттидипани 8414 Параматтхадипани Сангахамахатикапатха 8415 Анудипанипатха 8416 Паттхануддеса дипанипатха 8417 Намаккаратика 8418 Махапанамапатха 8419 Лаккханато буддхатхоманагатха 8420 Сутавандана 8421 Камаланджали 8422 Джиналанкара 8423 Паджамадху 8424 Буддхагунагатхавали 8425 Чулагантхавамса 8427 Сасанавамса 8426 Махавамса 8429 Моггалланабьякарана 8428 Каччаянабьякарана 8430 Садданитиппакарана (падамала) 8431 Садданитиппакарана (дхатумала) 8432 Падарупасиддхи 8433 Могалланапанчика 8434 Пайогасиддхипатха 8435 Вуттодаяпатха 8436 Абхидханаппадипикапатха 8437 Абхидханаппадипикатика 8438 Субодхаланкарапатха 8439 Субодхаланкаратика 8440 Балаватара гантхипадаттхавиниччаясара 8446 Кавидаппананити 8447 Нитиманджари 8445 Дхамманити 8444 Махараханити 8441 Локанити 8442 Суттантанити 8443 Сурассатинити 8450 Чанакьянити 8448 Нарадаккхадипани 8449 Чатурараккхадипани 8451 Расавахини 8452 Симависодханипатха 8453 Вессантарагити 8454 Моггаллана вуттививаранапанчика 8455 Тхупавамса 8456 Датхавамса 8457 Дхатупатхавиласиния 8458 Дхатувамса 8459 Хаттхаванагаллавихаравамса 8460 Джиначаритая 8461 Джинавамсадипа 8462 Телакатахагатха 8463 Милидатика 8464 Падаманджари 8465 Падасадхана 8466 Саддабиндупакарана 8467 Каччаянадхатуманджуса 8468 Самантакутаваннана
2101 Силаккхандхавагга-пали 2102 Махавагга-пали (Дигха) 2103 Патхикавагга-пали	2201 Силаккхандхавагга-аттхакатха 2202 Махавагга-аттхакатха (Дигха) 2203 Патхикавагга-аттхакатха	2301 Силаккхандхавагга-тика 2302 Махавагга-тика (Дигха) 2303 Патхикавагга-тика 2304 Силаккхандхавагга-абхинаватика-1 2305 Силаккхандхавагга-абхинаватика-2
3101 Мулапаннаса-пали 3102 Мадджхимапаннаса-пали 3103 Упарипаннаса-пали	3201 Мулапаннаса-аттхакатха-1 3202 Мулапаннаса-аттхакатха-2 3203 Мадджхимапаннаса-аттхакатха 3204 Упарипаннаса-аттхакатха	3301 Мулапаннаса-тика 3302 Мадджхимапаннаса-тика 3303 Упарипаннаса-тика
4101 Сагатхавагга-пали 4102 Ниданавагга-пали 4103 Кхандхавагга-пали 4104 Салаятанавагга-пали 4105 Махавагга-пали (Самъютта)	4201 Сагатхавагга-аттхакатха 4202 Ниданавагга-аттхакатха 4203 Кхандхавагга-аттхакатха 4204 Салаятанавагга-аттхакатха 4205 Махавагга-аттхакатха (Самъютта)	4301 Сагатхавагга-тика 4302 Ниданавагга-тика 4303 Кхандхавагга-тика 4304 Салаятанавагга-тика 4305 Махавагга-тика (Самъютта)
5101 Экаканипата-пали 5102 Дуканипата-пали 5103 Тиканипата-пали 5104 Чатукканипата-пали 5105 Панчаканипата-пали 5106 Чхакканипата-пали 5107 Саттаканипата-пали 5108 Аттхакадинипата-пали 5109 Наваканипата-пали 5110 Дасаканипата-пали 5111 Экадасаканипата-пали	5201 Экаканипата-аттхакатха 5202 Дука-тика-чатукканипата-аттхакатха 5203 Панчака-чхакка-саттаканипата-аттхакатха 5204 Аттхакадинипата-аттхакатха	5301 Экаканипата-тика 5302 Дука-тика-чатукканипата-тика 5303 Панчака-чхакка-саттаканипата-тика 5304 Аттхакадинипата-тика
6101 Кхуддакапатха-пали 6102 Дхаммапада-пали 6103 Удана-пали 6104 Итивуттака-пали 6105 Суттанипата-пали 6106 Виманаваттху-пали 6107 Петаваттху-пали 6108 Тхерагатха-пали 6109 Тхеригатха-пали 6110 Ападана-пали-1 6111 Ападана-пали-2 6112 Буддхавамса-пали 6113 Чарияпитака-пали 6114 Джатака-пали-1 6115 Джатака-пали-2 6116 Маханиддеса-пали 6117 Чуланиддеса-пали 6118 Патисамбхидамагга-пали 6119 Неттиппакарана-пали 6120 Милиндапаньха-пали 6121 Петакопадеса-пали	6201 Кхуддакапатха-аттхакатха 6202 Дхаммапада-аттхакатха-1 6203 Дхаммапада-аттхакатха-2 6204 Удана-аттхакатха 6205 Итивуттака-аттхакатха 6206 Суттанипата-аттхакатха-1 6207 Суттанипата-аттхакатха-2 6208 Виманаваттху-аттхакатха 6209 Петаваттху-аттхакатха 6210 Тхерагатха-аттхакатха-1 6211 Тхерагатха-аттхакатха-2 6212 Тхеригатха-аттхакатха 6213 Ападана-аттхакатха-1 6214 Ападана-аттхакатха-2 6215 Буддхавамса-аттхакатха 6216 Чарияпитака-аттхакатха 6217 Джатака-аттхакатха-1 6218 Джатака-аттхакатха-2 6219 Джатака-аттхакатха-3 6220 Джатака-аттхакатха-4 6221 Джатака-аттхакатха-5 6222 Джатака-аттхакатха-6 6223 Джатака-аттхакатха-7 6224 Маханиддеса-аттхакатха 6225 Чуланиддеса-аттхакатха 6226 Патисамбхидамагга-аттхакатха-1 6227 Патисамбхидамагга-аттхакатха-2 6228 Неттиппакарана-аттхакатха	6301 Неттиппакарана-тика 6302 Неттивибхавини
7101 Дхаммасангани-пали 7102 Вибханга-пали 7103 Дхатукатха-пали 7104 Пуггалапаннятти-пали 7105 Катхаваттху-пали 7106 Ямака-пали-1 7107 Ямака-пали-2 7108 Ямака-пали-3 7109 Паттхана-пали-1 7110 Паттхана-пали-2 7111 Паттхана-пали-3 7112 Паттхана-пали-4 7113 Паттхана-пали-5	7201 Дхаммасангани-аттхакатха 7202 Саммохивинодани-аттхакатха 7203 Панчапакарана-аттхакатха	7301 Дхаммасангани-мулатика 7302 Вибханга-мулатика 7303 Панчапакарана-мулатика 7304 Дхаммасангани-анутика 7305 Панчапакарана-анутика 7306 Абхидхаммаватаро-намарупапариччхедо 7307 Абхидхамматтхасангахо 7308 Абхидхаммаватара-пуранатика 7309 Абхидхаммаматика-пали

සිංහල
පාලි කැනනය	විවරණ	අටුවා	වෙනත්
1101 පාරාජික පාළි 1102 පාචිත්තිය පාළි 1103 මහාවග්ග පාළි (විනය) 1104 චූළවග්ග පාළි 1105 පරිවාර පාළි	1201 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-1 1202 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-2 1203 පාචිත්තිය අට්ඨකථා 1204 මහාවග්ග අට්ඨකථා (විනය) 1205 චූළවග්ග අට්ඨකථා 1206 පරිවාර අට්ඨකථා	1301 සාරත්ථදීපනී ටීකා-1 1302 සාරත්ථදීපනී ටීකා-2 1303 සාරත්ථදීපනී ටීකා-3	1401 ද්වෙමාතිකාපාළි 1402 විනයසංගහ අට්ඨකථා 1403 වජිරබුද්ධි ටීකා 1404 විමතිවිනෝදනී ටීකා-1 1405 විමතිවිනෝදනී ටීකා-2 1406 විනයාලංකාර ටීකා-1 1407 විනයාලංකාර ටීකා-2 1408 කඞ්ඛාවිතරණීපුරාණ ටීකා 1409 විනයවිනිච්ඡය-උත්තරවිනිච්ඡය 1410 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-1 1411 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-2 1412 පාචිත්යාදියෝජනාපාළි 1413 ඛුද්දසික්ඛා-මූලසික්ඛා 8401 විසුද්ධිමග්ග-1 8402 විසුද්ධිමග්ග-2 8403 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-1 8404 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-2 8405 විසුද්ධිමග්ග නිදානකථා 8406 දීඝනිකාය (පු-වි) 8407 මජ්ඣිමනිකාය (පු-වි) 8408 සංයුත්තනිකාය (පු-වි) 8409 අඞ්ගුත්තරනිකාය (පු-වි) 8410 විනයපිටක (පු-වි) 8411 අභිධම්මපිටක (පු-වි) 8412 අට්ඨකථා (පු-වි) 8413 නිරුත්තිදීපනී 8414 පරමත්ථදීපනී සඞ්ගහමහාටීකාපාඨ 8415 අනුදීපනීපාඨ 8416 පට්ඨානුද්දේස දීපනීපාඨ 8417 නමක්කාරටීකා 8418 මහාපණාමපාඨ 8419 ලක්ඛණාතෝ බුද්ධථෝමනාගාථා 8420 සුතවන්දනා 8421 කමලාඤ්ජලි 8422 ජිනාලඞ්කාර 8423 පජ්ජමධු 8424 බුද්ධගුණගාථාවලී 8425 චූළගන්ථවංස 8427 සාසනවංස 8426 මහාවංස 8429 මොග්ගල්ලානබ්යාකරණං 8428 කච්චායනබ්යාකරණං 8430 සද්දනීතිප්පකරණං (පදමාලා) 8431 සද්දනීතිප්පකරණං (ධාතුමාලා) 8432 පදරූපසිද්ධි 8433 මොග්ගල්ලානපඤ්චිකා 8434 පයෝගසිද්ධිපාඨ 8435 වුත්තෝදයපාඨ 8436 අභිධානප්පදීපිකාපාඨ 8437 අභිධානප්පදීපිකාටීකා 8438 සුබෝධාලඞ්කාරපාඨ 8439 සුබෝධාලඞ්කාරටීකා 8440 බාලාවතාර ගණ්ඨිපදත්ථවිනිච්ඡයසාර 8446 කවිදප්පණනීති 8447 නීතිමඤ්ජරී 8445 ධම්මනීති 8444 මහාරහනීති 8441 ලෝකනීති 8442 සුත්තන්තනීති 8443 සූරස්සතිනීති 8450 චාණක්යනීති 8448 නරදක්ඛදීපනී 8449 චතුරාරක්ඛදීපනී 8451 රසවාහිනී 8452 සීමවිසෝධනීපාඨ 8453 වෙස්සන්තරගීති 8454 මොග්ගල්ලාන වුත්තිවිවරණපඤ්චිකා 8455 ථූපවංස 8456 දාඨාවංස 8457 ධාතුපාඨවිලාසිනියා 8458 ධාතුවංස 8459 හත්ථවනගල්ලවිහාරවංස 8460 ජිනචරිතය 8461 ජිනවංසදීපං 8462 තේලකටාහගාථා 8463 මිලිදටීකා 8464 පදමඤ්ජරී 8465 පදසාධනං 8466 සද්දබින්දුපකරණං 8467 කච්චායනධාතුමඤ්ජුසා 8468 සාමන්තකූටවණ්ණනා
2101 සීලක්ඛන්ධවග්ග පාළි 2102 මහාවග්ග පාළි (දීඝ) 2103 පාථිකවග්ග පාළි	2201 සීලක්ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 2202 මහාවග්ග අට්ඨකථා (දීඝ) 2203 පාථිකවග්ග අට්ඨකථා	2301 සීලක්ඛන්ධවග්ග ටීකා 2302 මහාවග්ග ටීකා (දීඝ) 2303 පාථිකවග්ග ටීකා 2304 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-1 2305 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-2
3101 මූලපණ්ණාස පාළි 3102 මජ්ඣිමපණ්ණාස පාළි 3103 උපරිපණ්ණාස පාළි	3201 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-1 3202 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-2 3203 මජ්ඣිමපණ්ණාස අට්ඨකථා 3204 උපරිපණ්ණාස අට්ඨකථා	3301 මූලපණ්ණාස ටීකා 3302 මජ්ඣිමපණ්ණාස ටීකා 3303 උපරිපණ්ණාස ටීකා
4101 සගාථාවග්ග පාළි 4102 නිදානවග්ග පාළි 4103 ඛන්ධවග්ග පාළි 4104 සළායතනවග්ග පාළි 4105 මහාවග්ග පාළි (සංයුත්ත)	4201 සගාථාවග්ග අට්ඨකථා 4202 නිදානවග්ග අට්ඨකථා 4203 ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 4204 සළායතනවග්ග අට්ඨකථා 4205 මහාවග්ග අට්ඨකථා (සංයුත්ත)	4301 සගාථාවග්ග ටීකා 4302 නිදානවග්ග ටීකා 4303 ඛන්ධවග්ග ටීකා 4304 සළායතනවග්ග ටීකා 4305 මහාවග්ග ටීකා (සංයුත්ත)
5101 එකකනිපාත පාළි 5102 දුකනිපාත පාළි 5103 තිකනිපාත පාළි 5104 චතුක්කනිපාත පාළි 5105 පඤ්චකනිපාත පාළි 5106 ඡක්කනිපාත පාළි 5107 සත්තකනිපාත පාළි 5108 අට්ඨකාදිනිපාත පාළි 5109 නවකනිපාත පාළි 5110 දසකනිපාත පාළි 5111 එකාදසකනිපාත පාළි	5201 එකකනිපාත අට්ඨකථා 5202 දුක-තික-චතුක්කනිපාත අට්ඨකථා 5203 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත අට්ඨකථා 5204 අට්ඨකාදිනිපාත අට්ඨකථා	5301 එකකනිපාත ටීකා 5302 දුක-තික-චතුක්කනිපාත ටීකා 5303 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත ටීකා 5304 අට්ඨකාදිනිපාත ටීකා
6101 ඛුද්දකපාඨ පාළි 6102 ධම්මපද පාළි 6103 උදාන පාළි 6104 ඉතිවුත්තක පාළි 6105 සුත්තනිපාත පාළි 6106 විමානවත්ථු පාළි 6107 පේතවත්ථු පාළි 6108 ථේරගාථා පාළි 6109 ථේරීගාථා පාළි 6110 අපදාන පාළි-1 6111 අපදාන පාළි-2 6112 බුද්ධවංස පාළි 6113 චරියාපිටක පාළි 6114 ජාතක පාළි-1 6115 ජාතක පාළි-2 6116 මහානිද්දේස පාළි 6117 චූළනිද්දේස පාළි 6118 පටිසම්භිදාමග්ග පාළි 6119 නෙත්තිප්පකරණ පාළි 6120 මිලින්දපඤ්හ පාළි 6121 පේටකෝපදේස පාළි	6201 ඛුද්දකපාඨ අට්ඨකථා 6202 ධම්මපද අට්ඨකථා-1 6203 ධම්මපද අට්ඨකථා-2 6204 උදාන අට්ඨකථා 6205 ඉතිවුත්තක අට්ඨකථා 6206 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-1 6207 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-2 6208 විමානවත්ථු අට්ඨකථා 6209 පේතවත්ථු අට්ඨකථා 6210 ථේරගාථා අට්ඨකථා-1 6211 ථේරගාථා අට්ඨකථා-2 6212 ථේරීගාථා අට්ඨකථා 6213 අපදාන අට්ඨකථා-1 6214 අපදාන අට්ඨකථා-2 6215 බුද්ධවංස අට්ඨකථා 6216 චරියාපිටක අට්ඨකථා 6217 ජාතක අට්ඨකථා-1 6218 ජාතක අට්ඨකථා-2 6219 ජාතක අට්ඨකථා-3 6220 ජාතක අට්ඨකථා-4 6221 ජාතක අට්ඨකථා-5 6222 ජාතක අට්ඨකථා-6 6223 ජාතක අට්ඨකථා-7 6224 මහානිද්දේස අට්ඨකථා 6225 චූළනිද්දේස අට්ඨකථා 6226 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-1 6227 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-2 6228 නෙත්තිප්පකරණ අට්ඨකථා	6301 නෙත්තිප්පකරණ ටීකා 6302 නෙත්තිවිභාවිනී
7101 ධම්මසංගණී පාළි 7102 විභඞ්ග පාළි 7103 ධාතුකථා පාළි 7104 පුග්ගලපඤ්ඤත්ති පාළි 7105 කථාවත්ථු පාළි 7106 යමක පාළි-1 7107 යමක පාළි-2 7108 යමක පාළි-3 7109 පට්ඨාන පාළි-1 7110 පට්ඨාන පාළි-2 7111 පට්ඨාන පාළි-3 7112 පට්ඨාන පාළි-4 7113 පට්ඨාන පාළි-5	7201 ධම්මසංගණි අට්ඨකථා 7202 සම්මෝහවිනෝදනී අට්ඨකථා 7203 පඤ්චපකරණ අට්ඨකථා	7301 ධම්මසංගණී-මූලටීකා 7302 විභඞ්ග-මූලටීකා 7303 පඤ්චපකරණ-මූලටීකා 7304 ධම්මසංගණී-අනුටීකා 7305 පඤ්චපකරණ-අනුටීකා 7306 අභිධම්මාවතාරෝ-නාමරූපපරිච්ඡේදෝ 7307 අභිධම්මත්ථසංගහෝ 7308 අභිධම්මාවතාර-පුරාණටීකා 7309 අභිධම්මමාතිකාපාළි

Español
El Canon Pali	Los Comentarios	Los Subcomentarios	Otros
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

แบบไทย
บาลีแคน	ข้อคิดเห็น	คำอธิบายย่อย	อื่น
1101 ปาราชิกปาฬิ 1102 ปาจิตติยปาฬิ 1103 มหาวคฺคปาฬิ (วินัย) 1104 จูฬวคฺคปาฬิ 1105 ปริวารปาฬิ	1201 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๑ 1202 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๒ 1203 ปาจิตฺติยอฏฺฐกถา 1204 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (วินัย) 1205 จูฬวคฺคอฏฺฐกถา 1206 ปริวารอฏฺฐกถา	1301 สารตฺถทีปนีฏีกา-๑ 1302 สารตฺถทีปนีฏีกา-๒ 1303 สารตฺถทีปนีฏีกา-๓	1401 ทเวมาติกาปาฬิ 1402 วินยสํคหอฏฺฐกถา 1403 วชิรพุทฺธิฏีกา 1404 วิมติวิโนทนีฏีกา-๑ 1405 วิมติวิโนทนีฏีกา-๒ 1406 วินยาลงฺการฏีกา-๑ 1407 วินยาลงฺการฏีกา-๒ 1408 กงฺขาวิตรณีปุราณฏีกา 1409 วินยวินิจฉย-อุตฺตรวินิจฉย 1410 วินยวินิจฉยฏีกา-๑ 1411 วินยวินิจฉยฏีกา-๒ 1412 ปาจิตฺยาทิโยชนาปาฬิ 1413 ขุทฺทสิกฺขา-มูลสิกฺขา 8401 วิสุทฺธิมคฺค-๑ 8402 วิสุทฺธิมคฺค-๒ 8403 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๑ 8404 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๒ 8405 วิสุทฺธิมคฺค-นิทานกถา 8406 ทีฆนิกาย (ปุ-วิ) 8407 มชฺฌิมนิกาย (ปุ-วิ) 8408 สํยุตฺตนิกาย (ปุ-วิ) 8409 องฺคุตฺตรนิกาย (ปุ-วิ) 8410 วินยปิฎก (ปุ-วิ) 8411 อภิธมฺมปิฎก (ปุ-วิ) 8412 อฏฺฐกถา (ปุ-วิ) 8413 นิรุตฺติทีปนี 8414 ปรมตฺถทีปนี สงฺคหมหาฏีกาปาฐ 8415 อนุทีปนีปาฐ 8416 ปฎฺฐานุทฺเทสทีปนีปาฐ 8417 นมกฺการฏีกา 8418 มหาปณามปาฐ 8419 ลกฺขณาโต พุทฺธโถมนาคาถา 8420 สุตวทน 8421 กมลาญฺชลิ 8422 ชินาลงฺการ 8423 ปชฺชมธุ 8424 พุทฺธคุณคาถาวลี 8425 จูฬคนฺถวํส 8427 สาสนวํส 8426 มหาวํส 8429 โมคฺคลฺลานพฺยากรณํ 8428 กจฺจายนพฺยากรณํ 8430 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ปทมาลา) 8431 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ธาตุมาลา) 8432 ปทรูปสิทฺธิ 8433 โมคคฺลานปญฺจิกา 8434 ปโยคสิทฺธิปาฐ 8435 วุตฺโตทยปาฐ 8436 อภิธานปฺปทีปิกาปาฐ 8437 อภิธานปฺปทีปิกาฏีกา 8438 สุโพธาลงฺการปาฐ 8439 สุโพธาลงฺการฏีกา 8440 พาลาวตาร คณฺฐิปทตฺถวินิจฺฉยสาร 8446 กวิทปฺปณนีติ 8447 นีติมญฺชรี 8445 ธมฺมนีติ 8444 มหารหนีติ 8441 โลกนีติ 8442 สุตฺตนฺตนีติ 8443 สูรสฺสตินีติ 8450 จาณกฺยนีติ 8448 นรทกฺขทีปนี 8449 จตุราวรกฺขทีปนี 8451 รสวาหินี 8452 สีมวิโสธนีปาฐ 8453 เวสฺสนฺตรคีติ 8454 โมคฺคลฺลาน วุตฺติวิวรณปญฺจิกา 8455 ถูปวํส 8456 ทาฐาวํส 8457 ธาตุปาฐวิลาสินิยา 8458 ธาตุวํส 8459 หตฺถวนคัลลวิหารวํส 8460 ชนจริตย 8461 ชนวํสทีปํ 8462 เตลกฏาหคาถา 8463 มิลิทฏีกา 8464 ปทมญฺชรี 8465 ปทสาธนํ 8466 สทฺทพินฺทุปกรณํ 8467 กจฺจายนธาตุมญฺชุสา 8468 สามนฺตกูฏวณฺณนา
2101 สีลกฺขนฺธวคฺคปาฬิ 2102 มหาวคฺคปาฬิ (ทีฆ) 2103 ปาถิกวคฺคปาฬิ	2201 สีลกฺขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 2202 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (ทีฆ) 2203 ปาถิกวคฺคอฏฺฐกถา	2301 สีลกฺขนฺธวคฺคฏีกา 2302 มหาวคฺคฏีกา (ทีฆ) 2303 ปาถิกวคฺคฏีกา 2304 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๑ 2305 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๒
3101 มูลปณฺณาสปาฬิ 3102 มชฺฌิมปณฺณาสปาฬิ 3103 อุปริปณฺณาสปาฬิ	3201 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๑ 3202 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๒ 3203 มชฺฌิมปณฺณาสอฏฺฐกถา 3204 อุปริปณฺณาสอฏฺฐกถา	3301 มูลปณฺณาสฏีกา 3302 มชฺฌิมปณฺณาสฏีกา 3303 อุปริปณฺณาสฏีกา
4101 สคาถาวคฺคปาฬิ 4102 นิทานวคฺคปาฬิ 4103 ขนฺธวคฺคปาฬิ 4104 สฬายตนวคฺคปาฬิ 4105 มหาวคฺคปาฬิ (สํยุตฺต)	4201 สคาถาวคฺคอฏฺฐกถา 4202 นิทานวคฺคอฏฺฐกถา 4203 ขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 4204 สฬายตนวคฺคอฏฺฐกถา 4205 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (สํยุตฺต)	4301 สคาถาวคฺคฏีกา 4302 นิทานวคฺคฏีกา 4303 ขนฺธวคฺคฏีกา 4304 สฬายตนวคฺคฏีกา 4305 มหาวคฺคฏีกา (สํยุตฺต)
5101 เอกกนิปาตปาฬิ 5102 ทุกนิปาตปาฬิ 5103 ติกนิปาตปาฬิ 5104 จตุกฺกนิปาตปาฬิ 5105 ปญฺจกนิปาตปาฬิ 5106 ฉกฺกนิปาตปาฬิ 5107 สตฺตกนิปาตปาฬิ 5108 อฏฺฐกาทินิปาตปาฬิ 5109 นวกนิปาตปาฬิ 5110 ทสกนิปาตปาฬิ 5111 เอกาทสกนิปาตปาฬิ	5201 เอกกนิปาตอฏฺฐกถา 5202 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตอฏฺฐกถา 5203 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตอฏฺฐกถา 5204 อฏฺฐกาทินิปาตอฏฺฐกถา	5301 เอกกนิปาตฏีกา 5302 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตฏีกา 5303 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตฏีกา 5304 อฏฺฐกาทินิปาตฏีกา
6101 ขุทฺทกปาฐปาฬิ 6102 ธมฺมปทปาฬิ 6103 อุทานปาฬิ 6104 อิติวุตฺตกปาฬิ 6105 สุตฺตนิบาตปาฬิ 6106 วิมานวตฺถุปาฬิ 6107 เปตวตฺถุปาฬิ 6108 เถรคาถาปาฬิ 6109 เถรีคาถาปาฬิ 6110 อปทานปาฬิ-๑ 6111 อปทานปาฬิ-๒ 6112 พุทธวงฺสปาฬิ 6113 จริยาปิฏกปาฬิ 6114 ชาตกปาฬิ-๑ 6115 ชาตกปาฬิ-๒ 6116 มหานิทฺเทสปาฬิ 6117 จูฬนิทฺเทสปาฬิ 6118 ปฏิสมฺภิทามคฺคปาฬิ 6119 เนตฺติปฺปกฺรณปาฬิ 6120 มิลินฺทปญฺหาปาฬิ 6121 เปฏโกปเทสปาฬิ	6201 ขุทฺทกปาฐอฏฺฐกถา 6202 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๑ 6203 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๒ 6204 อุทานอฏฺฐกถา 6205 อิติวุตฺตกอฏฺฐกถา 6206 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๑ 6207 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๒ 6208 วิมานวตฺถุอฏฺฐกถา 6209 เปตวตฺถุอฏฺฐกถา 6210 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๑ 6211 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๒ 6212 เถรีคาถาอฏฺฐกถา 6213 อปทานอฏฺฐกถา-๑ 6214 อปทานอฏฺฐกถา-๒ 6215 พุทธวงฺสอฏฺฐกถา 6216 จริยาปิฏกอฏฺฐกถา 6217 ชาตกอฏฺฐกถา-๑ 6218 ชาตกอฏฺฐกถา-๒ 6219 ชาตกอฏฺฐกถา-๓ 6220 ชาตกอฏฺฐกถา-๔ 6221 ชาตกอฏฺฐกถา-๕ 6222 ชาตกอฏฺฐกถา-๖ 6223 ชาตกอฏฺฐกถา-๗ 6224 มหานิทฺเทสอฏฺฐกถา 6225 จูฬนิทฺเทสอฏฺฐกถา 6226 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๑ 6227 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๒ 6228 เนตฺติปฺปกฺรณอฏฺฐกถา	6301 เนตฺติปฺปกฺรณฏีกา 6302 เนตฺติวิภาวินี
7101 ธมฺมสงฺคณีปาฬิ 7102 วิภงฺคปาฬิ 7103 ธาตุกถาปาฬิ 7104 ปุคฺคลปญฺญตฺติปาฬิ 7105 กถาวตฺถุปาฬิ 7106 ยมกปาฬิ-๑ 7107 ยมกปาฬิ-๒ 7108 ยมกปาฬิ-๓ 7109 ปฎฺฐานปาฬิ-๑ 7110 ปฎฺฐานปาฬิ-๒ 7111 ปฎฺฐานปาฬิ-๓ 7112 ปฎฺฐานปาฬิ-๔ 7113 ปฎฺฐานปาฬิ-๕	7201 ธมฺมสงฺคณิอฏฺฐกถา 7202 สมฺโมหวินิทนีอฏฺฐกถา 7203 ปญฺจปกรณอฏฺฐกถา	7301 ธมฺมสงฺคณีมูลฏีกา 7302 วิภงฺคมูลฏีกา 7303 ปญฺจปกรณมูลฏีกา 7304 ธมฺมสงฺคณีอนุฏีกา 7305 ปญฺจปกรณอนุฏีกา 7306 อภิธมฺมาวตาโร-นามรูปปริจฺเฉโท 7307 อภิธมฺมตฺถสงฺคโห 7308 อภิธมฺมาวตาร-ปุราณฏีกา 7309 อภิธมฺมมาติกาปาฬิ

བོད་མི
པཱ་ལི་གསུང་རབ།	འགྲེལ་བཤད།	འགྲེལ་བཤད་ཕྲན།	གཞན།
1101 ཕ་ར་ཇི་ཀ་པཱ་ལི། 1102 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་པཱ་ལི། 1103 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (ཝི་ན་ཡ) 1104 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 1105 པ་རི་ཝཱ་ར་པཱ་ལི།	1201 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 1202 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 1203 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1204 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (ཝི་ན་ཡ) 1205 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1206 པ་རི་ཝཱ་ར་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	1301 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1302 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1303 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༣	1401 དྭེ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི། 1402 ཝི་ན་ཡ་སངྒ་ཧ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1403 ཝ་ཇི་ར་བུད་དྷི་ཊཱི་ཀཱ། 1404 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1405 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1406 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1407 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1408 ཀངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎཱི་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 1409 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཨུ་ཏྟ་ར་ཝི་ནི་ཙ་ཡ། 1410 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1411 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1412 པཱ་ཙི་ཏྱཱ་དི་ཡོ་ཇ་ནཱ་པཱ་ལི། 1413 ཁུད་ད་སིཀྑཱ་མཱུ་ལ་སིཀྑཱ། 8401 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༡ 8402 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༢ 8403 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 8404 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 8405 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ། 8406 དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8407 མཛྷི་མ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8408 སཾ་ཡུཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8409 ཨངྒུ་ཏྟ་ར་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8410 ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8411 ཨ་བྷི་དྷམྨ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8412 ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (པུ་ཝི) 8413 ནི་རུཏྟི་དཱི་པ་ནཱི། 8414 པ་ར་མཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་སངྒ་ཧ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8415 ཨ་ནུ་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8416 པཊྛཱ་ནུདྡེ་ས་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8417 ན་མཀྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8418 མ་ཧཱ་པ་ཎཱ་མ་པཱ་ཋ། 8419 ལཀྑ་ཎཱ་ཏོ་བུདྡྷ་ཐོ་མ་ནཱ་གཱ་ཐཱ། 8420 སུ་ཏ་ཝནྡ་ནཱ། 8421 ཀ་མ་ལཱཉྫ་ལི། 8422 ཇི་ནཱ་ལངྐཱ་ར། 8423 པཛྫ་མ་དྷུ། 8424 བུདྡྷ་གུ་ཎ་གཱ་ཐཱ་ཝ་ལཱི། 8425 ཙཱུ་ལ་གནྠ་ཝཾ་ས། 8427 སཱ་ས་ན་ཝཾ་ས། 8426 མ་ཧཱ་ཝཾ་ས། 8429 མོགྒ་ལླཱ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8428 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8430 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (པ་ད་མཱ་ལཱ) 8431 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (དྷཱ་ཏུ་མཱ་ལཱ) 8432 པ་ད་རཱུ་པ་སིད་དྷི། 8433 མོ་ག་ལླཱ་ན་པཉྩ་ཀཱ། 8434 པ་ཡོ་ག་སིད་དྷི་པཱ་ཋ། 8435 བུཏྟོ་ད་ཡ་པཱ་ཋ། 8436 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8437 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་ཊཱི་ཀཱ། 8438 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་པཱ་ཋ། 8439 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8440 བཱ་ལཱ་ཝ་ཏཱ་ར་གཎྛི་པ་དཏྠ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་སཱ་ར། 8446 ཀ་ཝི་དཔྤ་ཎ་ནཱི་ཏི། 8447 ནཱི་ཏི་མཉྫ་རཱི། 8445 དྷམྨ་ནཱི་ཏི། 8444 མ་ཧཱ་ར་ཧ་ནཱི་ཏི། 8441 ལོ་ཀ་ནཱི་ཏི། 8442 སུཏྟནྟ་ནཱ་ཏི། 8443 སཱུ་རསྶ་ཏི་ནཱི་ཏི། 8450 ཙཱ་ཎཀྱ་ནཱི་ཏི། 8448 ན་ར་དཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8449 ཙ་ཏུ་རཱ་རཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8451 ར་ས་ཝཱ་ཧི་ནཱི། 8452 སཱི་མ་ཝི་སོ་ད་ནཱི་པཱ་ཋ། 8453 ཝེསྶནྟ་ར་གཱི་ཏི། 8454 མོགྒ་ལླཱ་ན་བུཏྟི་ཝི་ཝ་ར་ཎ་པཉྩ་ཀཱ། 8455 ཐཱུ་པ་ཝཾ་ས། 8456 དཱ་ཊྷཱ་ཝཾ་ས། 8457 དྷཱ་ཏུ་པཱ་ཋ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཱ། 8458 དྷཱ་ཏུ་ཝཾ་ས། 8459 ཧཏྠ་ཝ་ན་གལླ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཾ་ས། 8460 ཇི་ན་ཙ་རི་ཏ་ཡ། 8461 ཇི་ན་ཝཾ་ས་དཱི་པཾ། 8462 ཏེ་ལ་ཀ་ཊཱ་ཧ་གཱ་ཐཱ། 8463 མི་ལི་ད་ཊཱི་ཀཱ། 8464 པ་ད་མཉྫ་རཱི། 8465 པ་ད་སཱ་ད་ནཾ། 8466 སདྡ་བིནྡུ་པ་ཀ་ར་ཎཾ། 8467 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་དྷཱ་ཏུ་མཉྫུ་སཱ། 8468 སཱ་མནྟ་ཀཱུ་ཊ་ཝཎྞ་ནཱ།
2101 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 2102 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (དཱི་གྷ) 2103 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་པཱ་ལི།	2201 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 2202 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (དཱི་གྷ) 2203 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	2301 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2302 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (དཱི་གྷ) 2303 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2304 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 2305 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༢
3101 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3102 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3103 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི།	3201 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 3202 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 3203 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 3204 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	3301 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3302 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3303 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ།
4101 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4102 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4103 ཁནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4104 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4105 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (སཾ་ཡུཏྟ)	4201 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4202 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4203 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4204 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4205 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)	4301 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4302 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4303 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4304 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4305 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)
5101 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5102 དུ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5103 ཏི་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5104 ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5105 པཉྩ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5106 ཆཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5107 སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5108 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5109 ན་ཝ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5110 ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5111 ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།	5201 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5202 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5203 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5204 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	5301 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5302 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5303 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5304 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ།
6101 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་པཱ་ལི། 6102 དྷམྨ་པ་ད་པཱ་ལི། 6103 ཨུ་དཱ་ན་པཱ་ལི། 6104 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་པཱ་ལི། 6105 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 6106 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6107 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6108 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6109 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6110 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 6111 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 6112 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་པཱ་ལི། 6113 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་པཱ་ལི། 6114 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 6115 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 6116 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6117 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6118 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་པཱ་ལི། 6119 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་པཱ་ལི། 6120 མི་ལིནྡ་པཉྷ་པཱ་ལི། 6121 པེ་ཊ་ཀོ་པ་དེ་ས་པཱ་ལི།	6201 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6202 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6203 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6204 ཨུ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6205 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6206 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6207 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6208 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6209 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6210 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6211 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6212 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6213 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6214 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6215 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6216 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6217 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6218 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6219 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༣ 6220 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༤ 6221 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༥ 6222 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༦ 6223 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༧ 6224 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6225 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6226 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6227 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6228 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	6301 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 6302 ནེཏྟི་ཝི་བྷཱི་ནཱི།
7101 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་པཱ་ལི། 7102 ཝི་བྷངྒ་པཱ་ལི། 7103 དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་པཱ་ལི། 7104 པུགྒ་ལ་པཉྙཏྟི་པཱ་ལི། 7105 ཀ་ཐཱ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 7106 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 7107 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 7108 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༣ 7109 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 7110 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 7111 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༣ 7112 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༤ 7113 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༥	7201 དྷམྨ་སངྒ་ཎི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7202 སམྨོ་ཧ་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7203 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	7301 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7302 ཝི་བྷངྒ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7303 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7304 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7305 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7306 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་རོ་ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དོ། 7307 ཨ་བྷི་དྷམྨཏྠ་སངྒ་ཧོ། 7308 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་ར་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 7309 ཨ་བྷི་དྷམྨ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི།

Tiếng Việt
Kinh điển Pali	Chú giải	Phụ chú giải	Khác
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Tạng Luật) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 1 1202 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 2 1203 Chú Giải Pācittiya 1204 Chú Giải Mahāvagga (Tạng Luật) 1205 Chú Giải Cūḷavagga 1206 Chú Giải Parivāra	1301 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 1 1302 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 2 1303 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Chú Giải Vinayasaṅgaha 1403 Phụ Chú Giải Vajirabuddhi 1404 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 1 1405 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 2 1406 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 1 1407 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 2 1408 Phụ Chú Giải Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 1 1411 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Thanh Tịnh Đạo - 1 8402 Thanh Tịnh Đạo - 2 8403 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 1 8404 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 2 8405 Lời Tựa Thanh Tịnh Đạo 8406 Trường Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8407 Trung Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8408 Tương Ưng Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8409 Tăng Chi Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8410 Tạng Luật (Vấn Đáp) 8411 Tạng Vi Diệu Pháp (Vấn Đáp) 8412 Chú Giải (Vấn Đáp) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Phụ Chú Giải Namakkāra 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Phụ Chú Giải Abhidhānappadīpikā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Phụ Chú Giải Subodhālaṅkāra 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8444 Mahārahanīti 8445 Dhammanīti 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8450 Cāṇakyanīti 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Phụ Chú Giải Milinda 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Trường Bộ) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2202 Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2203 Chú Giải Pāthikavagga	2301 Phụ Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2302 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2303 Phụ Chú Giải Pāthikavagga 2304 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 1 2305 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 1 3202 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 2 3203 Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3204 Chú Giải Uparipaṇṇāsa	3301 Phụ Chú Giải Mūlapaṇṇāsa 3302 Phụ Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3303 Phụ Chú Giải Uparipaṇṇāsa
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Tương Ưng Bộ)	4201 Chú Giải Sagāthāvagga 4202 Chú Giải Nidānavagga 4203 Chú Giải Khandhavagga 4204 Chú Giải Saḷāyatanavagga 4205 Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)	4301 Phụ Chú Giải Sagāthāvagga 4302 Phụ Chú Giải Nidānavagga 4303 Phụ Chú Giải Khandhavagga 4304 Phụ Chú Giải Saḷāyatanavagga 4305 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Chú Giải Ekakanipāta 5202 Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5203 Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5204 Chú Giải Aṭṭhakādinipāta	5301 Phụ Chú Giải Ekakanipāta 5302 Phụ Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5303 Phụ Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5304 Phụ Chú Giải Aṭṭhakādinipāta
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi - 1 6111 Apadāna Pāḷi - 2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi - 1 6115 Jātaka Pāḷi - 2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Chú Giải Khuddakapāṭha 6202 Chú Giải Dhammapada - 1 6203 Chú Giải Dhammapada - 2 6204 Chú Giải Udāna 6205 Chú Giải Itivuttaka 6206 Chú Giải Suttanipāta - 1 6207 Chú Giải Suttanipāta - 2 6208 Chú Giải Vimānavatthu 6209 Chú Giải Petavatthu 6210 Chú Giải Theragāthā - 1 6211 Chú Giải Theragāthā - 2 6212 Chú Giải Therīgāthā 6213 Chú Giải Apadāna - 1 6214 Chú Giải Apadāna - 2 6215 Chú Giải Buddhavaṃsa 6216 Chú Giải Cariyāpiṭaka 6217 Chú Giải Jātaka - 1 6218 Chú Giải Jātaka - 2 6219 Chú Giải Jātaka - 3 6220 Chú Giải Jātaka - 4 6221 Chú Giải Jātaka - 5 6222 Chú Giải Jātaka - 6 6223 Chú Giải Jātaka - 7 6224 Chú Giải Mahāniddesa 6225 Chú Giải Cūḷaniddesa 6226 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 1 6227 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 2 6228 Chú Giải Nettippakaraṇa	6301 Phụ Chú Giải Nettippakaraṇa 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi - 1 7107 Yamaka Pāḷi - 2 7108 Yamaka Pāḷi - 3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi - 1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi - 2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi - 3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi - 4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi - 5	7201 Chú Giải Dhammasaṅgaṇi 7202 Chú Giải Sammohavinodanī 7203 Chú Giải Pañcapakaraṇa	7301 Phụ Chú Giải Gốc Dhammasaṅgaṇī 7302 Phụ Chú Giải Gốc Vibhaṅga 7303 Phụ Chú Giải Gốc Pañcapakaraṇa 7304 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Dhammasaṅgaṇī 7305 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Pañcapakaraṇa 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Phụ Chú Giải Cổ Điển Abhidhammāvatāra 7309 Abhidhammamātikāpāḷi
නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස Con xin đảnh lễ đức Thế Tôn, bậc A-la-hán, đấng Chánh Đẳng Giác. විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා Đại Phụ Chú Thanh Tịnh Đạo (පඨමො භාගො) (Phần Thứ Nhất) ගන්ථාරම්භකථා Lời Tựa සද්ධම්මරංසිමාලී [Pg.1] යො, විනෙය්‍යකමලාකරෙ; විබොධෙසි මහාමොහ-තමං හන්ත්වාන සබ්බසො. Bậc có tràng hoa tia sáng là Chánh pháp, sau khi đã diệt trừ hoàn toàn bóng tối vĩ đại là vô minh, đã làm cho nở rộ trong hồ sen là chúng sanh cần được tế độ. ඤාණාතිසයබිම්බං තං, විසුද්ධකරුණාරුණං; වන්දිත්වා නිරුපක්ලෙසං, බුද්ධාදිච්චං මහොදයං. Sau khi đã đảnh lễ vị Phật-mặt trời ấy, là bậc có vầng sáng là trí tuệ siêu việt, có ánh bình minh là lòng bi mẫn thanh tịnh, có sự mọc lên vĩ đại, và hoàn toàn không có phiền não. ලොකාලොකකරං ධම්මං, ගුණරස්මිසමුජ්ජලං; අරියසඞ්ඝඤ්ච සම්ඵුල්ලං, විසුද්ධකමලාකරං. (Con cũng đảnh lễ) Chánh pháp, là pháp tạo ra ánh sáng trong thế gian; và Thánh Tăng, là Tăng đoàn rực rỡ với những tia sáng là các đức hạnh, đã nở rộ, và là hồ sen thanh tịnh. වන්දනාජනිතං පුඤ්ඤං, ඉති යං රතනත්තයෙ; හතන්තරායො සබ්බත්ථ, හුත්වාහං තස්ස තෙජසා. Như vậy, nhờ oai lực của phước báu nào được sanh ra từ việc đảnh lễ Tam Bảo, sau khi trở thành người có các chướng ngại đã được diệt trừ ở khắp mọi nơi, tôi (sẽ...). සම්පන්නසීලාචාරෙන, ධීමතා සුචිවුත්තිනා; අජ්ඣෙසිතො දාඨානාගත්ථෙරෙන ථිරචෙතසා. ...được trưởng lão Dāṭhānāga, bậc có giới hạnh và tư cách đầy đủ, có trí tuệ, có sinh kế trong sạch, có tâm vững chắc, thỉnh cầu. විසුද්ධචරිතො නාථො, යං විසුද්ධිමනුත්තරං; පත්වා දෙසෙසි කරුණාසමුස්සාහිතමානසො. Đấng Hộ Trì, bậc có hạnh kiểm thanh tịnh, có tâm được thúc đẩy bởi lòng bi mẫn, sau khi đã chứng đắc sự thanh tịnh vô thượng nào, đã thuyết giảng (sự thanh tịnh ấy). තස්සා අධිගමූපායො, විසුද්ධනයමණ්ඩිතො; විසුද්ධිමග්ගො යො වුත්තො, සුවිසුද්ධපදක්කමො. Con đường thanh tịnh nào đã được nói đến, là phương tiện để chứng đắc sự thanh tịnh ấy, được trang hoàng bằng những phương pháp thanh tịnh, có thứ tự các đề mục rất thanh tịnh. සුවිසුද්ධං අසංකිණ්ණං, නිපුණත්ථවිනිච්ඡයං; මහාවිහාරවාසීනං, සමයං අවිලොමයං. (Tôi sẽ soạn chú giải) rất thanh tịnh, không pha trộn, có sự quyết đoán về ý nghĩa tinh tế, và không trái ngược với học thuyết của các vị cư trú tại Đại Tự. තස්ස [Pg.2] නිස්සාය පොරාණං, කථාමග්ගං අනාකුලං; තන්තිනයානුගං සුද්ධං, කරිස්සාමත්ථවණ්ණනං. Nương theo con đường diễn giải cổ xưa không rối rắm của tác phẩm ấy, tôi sẽ soạn bản chú giải ý nghĩa, phù hợp với phương pháp của Thánh điển và thanh tịnh. ඉති ආකඞ්ඛමානස්ස, සද්ධම්මස්ස චිරට්ඨිතිං; විභජන්තස්ස තස්සත්ථං, නිසාමයථ සාධවොති. Như vậy, hỡi các bậc thiện trí, quý vị hãy lắng nghe tôi, người đang mong muốn sự tồn tại lâu dài của Chánh pháp và đang phân tích ý nghĩa của tác phẩm ấy. නිදානාදිකථාවණ්ණනා Chú giải về lời nói về nhân duyên, v.v... 1. ස්වායං විසුද්ධිමග්ගො යං සුත්තපදං නිස්සාය පට්ඨපීයති, තං තාව නික්ඛිපිත්වා තස්ස නිදානාදිනිද්ධාරණමුඛෙන නානප්පකාරතො අත්ථං සංවණ්ණෙතුං ‘‘සීලෙ පතිට්ඨායා’’තිආදි ආරද්ධං. ධම්මං සංවණ්ණෙන්තෙන හි ආදිතො තස්ස නිදානං වත්තබ්බං, තතො පයොජනං පිණ්ඩත්ථො පදත්ථො සම්බන්ධො අධිප්පායො චොදනා සොධනං වත්තබ්බං. තථා චෙව ආචරියෙන පටිපන්නං. එත්ථ හි භගවන්තං කිරාතිආදි දෙසනාය නිදානපයොජනනිද්ධාරණං, විසුද්ධිමග්ගං භාසිස්සන්තිආදි පිණ්ඩත්ථනිද්ධාරණං, සීලෙ ඨත්වාතිආදි පදත්ථසම්බන්ධාධිප්පායවිභාවනා, කිං සීලන්තිආදි චොදනා, තතො පරං සොධනං, සමාධිපඤ්ඤාකථාසුපි එසෙව නයො. කස්මා පනෙත්ථ විස්සජ්ජනගාථා ආදිම්හි නික්ඛිත්තා, න පුච්ඡාගාථා. පුච්ඡාපුබ්බිකා හි විස්සජ්ජනාති? වුච්චතෙ – තදත්ථස්ස මඞ්ගලභාවතො, සාසනස්ස ආදිකල්‍යාණාදිභාවවිභාවනතො, භයාදිඋපද්දවනිවාරණෙන අන්තරායවිධමනතො, උපරි සංවණ්ණෙතබ්බධම්මසඞ්ගහතො චාති වෙදිතබ්බං. 1. Con Đường Thanh Tịnh này, nương vào câu kinh nào mà được thiết lập, trước hết đặt câu kinh ấy ra, rồi để giải thích ý nghĩa của nó theo nhiều cách khác nhau qua phương pháp chỉ rõ nhân duyên v.v..., (vị Luận sư) đã bắt đầu bằng câu “sīle patiṭṭhāya” v.v... Thật vậy, vị (Luận sư) khi giải thích Chánh pháp, trước hết nên nói về nhân duyên của nó, sau đó là mục đích, ý nghĩa tổng quát, ý nghĩa từng từ, sự liên kết, chủ ý, câu chất vấn, và sự làm trong sạch. Và vị Luận sư đã thực hành đúng như vậy. Ở đây, thật vậy, đoạn “bhagavantaṃ kira” v.v... là sự chỉ rõ nhân duyên và mục đích của bài thuyết giảng; đoạn “visuddhimaggaṃ bhāsissanti” v.v... là sự chỉ rõ ý nghĩa tổng quát; đoạn “sīle ṭhatvā” v.v... là sự trình bày ý nghĩa từng từ, sự liên kết và chủ ý; đoạn “kiṃ sīlaṃ” v.v... là câu chất vấn; sau đó là sự làm trong sạch. Trong các phần nói về định và tuệ cũng theo phương pháp tương tự. Tại sao ở đây câu kệ trả lời lại được đặt ở đầu, mà không phải câu kệ hỏi? Chẳng phải sự trả lời thường có câu hỏi đi trước sao? Xin thưa rằng: Nên hiểu rằng (câu kệ trả lời được đặt ở đầu) là vì ý nghĩa của nó có tính cách cát tường, vì nó trình bày tính chất toàn thiện ở đoạn đầu v.v... của giáo pháp, vì nó xua tan các chướng ngại bằng cách ngăn ngừa các hiểm họa v.v..., và vì nó tóm thâu các pháp sẽ được giải thích ở phần sau. එත්ථාහ – කස්මා පනායං විසුද්ධිමග්ගකථා වත්ථුපුබ්බිකා ආරද්ධා, න සත්ථුථොමනාපුබ්බිකාති? වුච්චතෙ – විසුං අසංවණ්ණනාදිභාවතො. සුමඞ්ගලවිලාසිනීආදයො විය හි දීඝනිකායාදීනං නායං විසුං සංවණ්ණනා, න පකරණන්තරං වා අභිධම්මාවතාරසුමතාවතාරාදි විය. තාසංයෙව පන සුමඞ්ගලවිලාසිනීආදීනං විසෙසභූතා. තෙනෙවාහ ‘‘මජ්ඣෙ විසුද්ධිමග්ගො’’තිආදි (දී. නි. අට්ඨ. 1.ගන්ථාරම්භකථා; ම. නි. අට්ඨ. 1.ගන්ථාරම්භකථා; සං. නි. අට්ඨ. 1.1.ගන්ථාරම්භකථා; අ. නි. අට්ඨ. 1.1.ගන්ථාරම්භකථා). අථ වා ථොමනාපුබ්බිකාපි චායං කථා න වත්ථුපුබ්බිකාවාති දට්ඨබ්බං. සාසනෙ හි වත්ථුකිත්තනං න ලොකෙ විය කෙවලං හොති, සාසනසම්පත්තිකිත්තනත්තා පන සත්ථු අවිපරීතධම්මදෙසනාභාවවිභාවනෙන සත්ථුගුණසංකිත්තනං උල්ලිඞ්ගන්තමෙව පවත්තති. තථා හි වක්ඛති ‘‘එත්තාවතා තිස්සො සික්ඛා’’තිආදි. සොතාපන්නාදිභාවස්ස ච කාරණන්ති එත්ථ හි ආදි-සද්දෙන සබ්බසකදාගාමිඅනාගාමිනො [Pg.3] විය සබ්බෙපි අරහන්තො සඞ්ගය්හන්ති විභාගස්ස අනුද්ධටත්තා. තෙන තිණ්ණම්පි බොධිසත්තානං නිබ්බෙධභාගියා සීලාදයො ඉධ ‘‘සීලෙ පතිට්ඨායා’’තිආදිවචනෙන සඞ්ගහිතාති දට්ඨබ්බං. තිණ්ණම්පි හි නෙසං චරිමභවෙ විසෙසතො සංසාරභයික්ඛණං, යථාසකං සීලෙ පතිට්ඨාය සමථවිපස්සනං උස්සුක්කාපෙත්වා තණ්හාජටාවිජටනපටිපත්ති ච සමානාති. අථ වා ‘‘සො ඉමං විජටයෙ ජට’’න්ති සාධාරණවචනෙන සාතිසයං, නිරතිසයඤ්ච තණ්හාජටාවිජටනං ගහිතං. තත්ථ යං නිරතිසයං සවාසනප්පහානතාය. තෙන සත්ථු පහානසම්පදා කිත්තිතා හොති, තන්නිමිත්තා ඤාණසම්පදා ච. තදුභයෙන නානන්තරිකතාය ආනුභාවසම්පදාදයොපීති. එවම්පි ථොමනාපුබ්බිකායං කථාති වෙදිතබ්බං. අථ වා ථොමනාපුබ්බිකා එවායං කථාති දට්ඨබ්බං, ‘‘සබ්බධම්මෙසු අප්පටිහතඤාණචාරො’’තිආදිනා සත්ථු ථොමනං පුරක්ඛත්වා සංවණ්ණනාය ආරද්ධත්තා. සා පනායං යස්මා පුච්ඡන්තස්ස අජ්ඣාසයානුරූපං බ්‍යාකරණසමත්ථතාය විභාවනවසෙන පවත්තිතා, ආචිණ්ණඤ්චෙතං ආචරියස්ස යදිදං සංවණ්ණෙතබ්බධම්මානුකූලං සංවණ්ණනාරම්භෙ සත්ථු අභිත්ථවනං. තස්මා ඉමිනා කාරණෙන එවමෙත්ථ ථොමනා පවත්තිතාති. ථොමනාකාරස්ස වුච්චමානස්ස කාරණං උද්ධරන්තෙන පඨමං විස්සජ්ජනගාථං නික්ඛිපිත්වා තස්සා නිදානචොදනාමුඛෙන පුච්ඡාගාථං සරූපතො ච අත්ථතො ච දස්සෙත්වා තස්සා පුච්ඡාය අවිපරීතබ්‍යාකරණසමත්ථභාවාවජොතනං භගවතො ථොමනං පුරක්ඛත්වා යථාධිප්පෙතධම්මසංවණ්ණනා කතා. තෙනාහ ‘‘සීලෙ පතිට්ඨායා’’තිආදි. තත්ථ ගාථාය අත්ථො පරතො ආවි භවිස්සති. Ở đây có người hỏi: Tại sao luận giải Thanh Tịnh Đạo này lại được bắt đầu với đề tài trước, mà không phải với sự tán dương Đức Thế Tôn trước? Xin thưa: Vì đây không phải là một bản sớ giải riêng biệt. Thật vậy, đây không phải là sớ giải riêng biệt cho các bộ kinh như Trường Bộ v.v... giống như các bộ Sumaṅgalavilāsinī v.v..., cũng không phải là một luận điển độc lập như Abhidhammāvatāra, Sumatāvatāra v.v... Mà thực ra, nó là phần đặc biệt của chính những bộ sớ giải như Sumaṅgalavilāsinī ấy. Vì thế, ngài đã nói: “Thanh Tịnh Đạo ở giữa” v.v... Hoặc là, nên hiểu rằng luận giải này cũng có sự tán dương đi trước, chứ không chỉ có đề tài đi trước. Thật vậy, trong giáo pháp, việc nêu lên đề tài không chỉ đơn thuần như ở ngoài đời. Mà vì là sự tuyên thuyết về sự toàn hảo của giáo pháp, nên nó diễn tiến bằng cách ám chỉ đến việc tán dương công đức của Đức Thế Tôn qua việc làm sáng tỏ rằng Ngài có pháp thuyết không sai lạc. Thật vậy, ngài sẽ nói: “Bấy nhiêu đó là ba học phần” v.v... Và trong câu “là nhân cho trạng thái Dự lưu v.v...”, từ “v.v...” (ādi-saddena) bao gồm tất cả các bậc Nhất lai, Bất lai, cũng như tất cả các bậc A-la-hán, vì sự phân chia không được nêu ra. Do đó, nên hiểu rằng các pháp như giới v.v... thuộc phần quyết trạch của cả ba vị Bồ-tát đều được bao gồm ở đây qua câu “An trú vào giới...” v.v... Thật vậy, đối với cả ba vị ấy, trong kiếp chót, việc quán xét sự đáng sợ của luân hồi một cách đặc biệt, việc an trú vào giới của riêng mình rồi nỗ lực tu tập chỉ và quán, và pháp hành gỡ rối mớ bòng bong ái dục là tương đồng. Hoặc là, qua lời nói chung “người ấy gỡ rối mớ bòng bong này”, việc gỡ rối mớ bòng bong ái dục có hơn (sātisayaṃ) và không hơn (niratisayaṃ) đã được đề cập. Trong đó, cái “không hơn” là do sự đoạn trừ cùng với tập khí (savāsanappahānatāya). Nhờ đó, sự toàn hảo về đoạn trừ (pahānasampadā) của Đức Thế Tôn được tán dương, và do đó, sự toàn hảo về trí tuệ (ñāṇasampadā) cũng được tán dương. Và do cả hai điều đó, một cách không gián đoạn, sự toàn hảo về oai lực (ānubhāvasampadā) v.v... cũng được tán dương. Như vậy cũng nên biết rằng luận giải này có sự tán dương đi trước. Hoặc là, nên hiểu rằng luận giải này chỉ có sự tán dương đi trước, vì nó được bắt đầu bằng cách đặt lên trước sự tán dương Đức Thế Tôn qua câu “có trí tuệ vận hành không bị ngăn ngại trong tất cả các pháp” v.v... Hơn nữa, vì luận giải này được tiến hành nhằm mục đích làm sáng tỏ khả năng giải đáp tương ứng với khuynh hướng của người hỏi, và đây là thông lệ của vị Luận sư, tức là việc tán dương Đức Thế Tôn ở đầu phần sớ giải, phù hợp với pháp cần được giải thích. Vì lý do này, sự tán dương ở đây được tiến hành như vậy. Vị Luận sư, khi muốn nêu lên lý do cho cách thức tán dương sắp được nói đến, trước hết đã đặt ra kệ tụng giải đáp, rồi thông qua việc chất vấn về duyên khởi của kệ tụng đó, ngài đã trình bày kệ tụng câu hỏi cả về hình thức lẫn ý nghĩa, sau đó đặt lên trước sự tán dương Đức Thế Tôn, điều làm sáng tỏ khả năng giải đáp không sai lạc cho câu hỏi đó, rồi mới thực hiện việc luận giải về pháp theo như ý muốn. Vì thế, ngài nói: “An trú vào giới...” v.v... Ở đây, ý nghĩa của kệ tụng sẽ trở nên rõ ràng ở phần sau. ඉතීතිආදීසු ඉතීති අයං ඉති-සද්දො හෙතු පරිසමාපනාදිපදත්ථවිපරියායපකාරාවධාරණනිදස්සනාදිඅනෙකත්ථප්පභෙදො. තථා හෙස ‘‘රුප්පතීති ඛො, භික්ඛවෙ, තස්මා ‘රූප’න්ති වුච්චතී’’තිආදීසු (සං. නි. 3.79) හෙතුම්හි ආගතො. ‘‘තස්මාතිහ මෙ, භික්ඛවෙ, ධම්මදායාදා භවථ, මා ආමිසදායාදා. අත්ථි මෙ තුම්හෙසු අනුකම්පා ‘කින්ති මෙ සාවකා ධම්මදායාදා භවෙය්‍යුං, නො ආමිසදායාදා’’තිආදීසු (ම. නි. 1.29) පරිසමාපනෙ. ‘‘ඉති වා ඉති එවරූපා නච්චගීතවාදිතවිසූකදස්සනා පටිවිරතො’’තිආදීසු (දී. නි. 1.197) ආදිඅත්ථෙ. ‘‘මාගණ්ඩියොති තස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස සඞ්ඛා සමඤ්ඤා පඤ්ඤත්ති වොහාරො නාමං [Pg.4] නාමකම්මං නාමධෙය්‍යං නිරුත්ති බ්‍යඤ්ජනං අභිලාපො’’තිආදීසු (මහානි. 73, 75) පදත්ථවිපරියායෙ. ‘‘ඉති ඛො, භික්ඛවෙ, සප්පටිභයො බාලො, අප්පටිභයො පණ්ඩිතො. සඋපද්දවො බාලො, අනුපද්දවො පණ්ඩිතො. සඋපසග්ගො බාලො, අනුපසග්ගො පණ්ඩිතො’’තිආදීසු (ම. නි. 3.124) පකාරෙ. ‘‘අත්ථි ඉදප්පච්චයා ජරාමරණන්ති ඉති පුට්ඨෙන සතා, ආනන්ද, අත්ථීතිස්ස වචනීයං, කිංපච්චයා ජරාමරණන්ති ඉති චෙ වදෙය්‍ය, ජාතිපච්චයා ජරාමරණන්ති ඉච්චස්ස වචනීය’’න්තිආදීසු (දී. නි. 2.96) අවධාරණෙ, සන්නිට්ඨානෙති අත්ථො. ‘‘අත්ථීති ඛො, කච්චාන, අයමෙකො අන්තො, නත්ථීති ඛො, කච්චාන, අයං දුතියො අන්තො’’තිආදීසු (සං. නි. 2.15; 3.90) නිදස්සනෙ. ඉධාපි නිදස්සනෙ දට්ඨබ්බො, පකාරෙතිපි වත්තුං වට්ටතෙව. පඨමො පන ඉති-සද්දො පරිසමාපනෙ දට්ඨබ්බො. හීති අවධාරණෙ. ඉදන්ති ආසන්නපච්චක්ඛවචනං යථාධිගතස්ස සුත්තපදස්ස අභිමුඛීකරණතො. Trong câu “Iti hīdaṃ vuttaṃ” v.v..., về từ “iti”, từ iti này có nhiều nghĩa khác nhau như: nguyên nhân, kết thúc, bắt đầu, đảo ngược ý nghĩa của từ, loại, xác định, chỉ dẫn, v.v... Thật vậy, từ này xuất hiện với nghĩa “nguyên nhân” trong các đoạn như: “Này các Tỳ khưu, vì nó bị biến hoại, do đó nó được gọi là ‘sắc’” v.v... Nó xuất hiện với nghĩa “kết thúc” trong các đoạn như: “Này các Tỳ khưu, vì vậy, các con hãy là người thừa tự Pháp của ta, đừng là người thừa tự tài vật. Ta có lòng thương tưởng đến các con: ‘Làm sao để các đệ tử của ta là người thừa tự Pháp, không phải là người thừa tự tài vật!’” v.v... Nó xuất hiện với nghĩa “bắt đầu” trong các đoạn như: “Hoặc là, vị ấy từ bỏ việc xem múa, hát, nhạc, kịch, những loại như vậy” v.v... Nó xuất hiện với nghĩa “đảo ngược ý nghĩa của từ” trong các đoạn như: “‘Māgaṇḍiya’ là tên gọi, danh xưng, khái niệm, cách nói, danh, danh nghiệp, định danh, từ nguyên, văn tự, ngôn từ của vị Bà-la-môn ấy” v.v... Nó xuất hiện với nghĩa “loại” trong các đoạn như: “Này các Tỳ khưu, như vậy, kẻ ngu có sợ hãi, bậc trí không sợ hãi. Kẻ ngu có tai họa, bậc trí không tai họa. Kẻ ngu có nguy hiểm, bậc trí không nguy hiểm” v.v... Nó xuất hiện với nghĩa “xác định” – tức là quyết định – trong các đoạn như: “Này Ānanda, khi được hỏi: ‘Có phải già-chết do duyên này mà có không?’, nên trả lời rằng: ‘Có’. Nếu được hỏi: ‘Già-chết do duyên gì?’, nên trả lời rằng: ‘Già-chết do duyên sanh’” v.v... Nó xuất hiện với nghĩa “chỉ dẫn” trong các đoạn như: “Này Kaccāna, ‘có’ là một cực đoan. Này Kaccāna, ‘không có’ là cực đoan thứ hai” v.v... Ở đây cũng vậy, nên hiểu (từ iti) có nghĩa là “chỉ dẫn”, và cũng có thể nói là có nghĩa “loại”. Nhưng từ iti đầu tiên nên được hiểu là có nghĩa “kết thúc”. Từ hi có nghĩa “xác định”. Từ idaṃ là từ chỉ sự gần gũi, trực tiếp, vì nó làm cho từ trong kinh đã được lĩnh hội trở nên đối diện. වුත්තන්ති අයං වුත්ත-සද්දො සඋපසග්ගො, අනුපසග්ගො ච වප්පනවාපසමීකරණකෙසොහාරණජීවිතවුත්තිපමුත්තභාවපාවචනපවත්තිතඅජ්ඣෙසනකථනාදීසු දිස්සති. තථා හි අයං – Về từ vuttaṃ, từ vutta này, dù có hay không có tiếp đầu ngữ, được thấy có các nghĩa như: gieo trồng, làm bằng phẳng chỗ đã gieo, cạo tóc, sinh kế, trạng thái giải thoát, lời nói cao thượng được tiến hành, thỉnh cầu, nói, v.v... Thật vậy, từ này – ‘‘ගාවො තස්ස පජායන්ති, ඛෙත්තෙ වුත්තං විරූහති; වුත්තානං ඵලමස්නාති, යො මිත්තානං න දුබ්භතී’’ති. – “Bò của người ấy sinh sôi nảy nở, hạt gieo trong ruộng nảy mầm; người ấy hưởng quả của hạt đã gieo, là người không hãm hại bạn bè.” – ආදීසු (ජා. 2.22.19) වප්පනෙ ආගතො. ‘‘නො ච ඛො පටිවුත්ත’’න්තිආදීසු (පාරා. 289) අට්ඨදන්තකාදීහි වාපසමීකරණෙ. ‘‘කාපටිකො මාණවො දහරො වුත්තසිරො’’තිආදීසු (ම. නි. 2.426) කෙසොහාරණෙ. ‘‘පන්නලොමො පරදත්තවුත්තො මිගභූතෙන චෙතසා විහරතී’’තිආදීසු (චූළව. 332) ජීවිතවුත්තියං. ‘‘සෙය්‍යථාපි නාම පණ්ඩුපලාසො බන්ධනා පවුත්තො අභබ්බො හරිතත්ථායා’’තිආදීසු (ම. නි. 3.59; පාරා. 92; පාචි. 666; මහාව. 129) බන්ධනතො පමුත්තභාවෙ. ‘‘යෙසමිදං එතරහි පොරාණං මන්තපදං ගීතං පවුත්තං සමිහිත’’න්තිආදීසු (දී. නි. 1.285; ම. නි. 2.427; මහාව. 300) පාවචනභාවෙන පවත්තිතෙ. ලොකෙ පන ‘‘වුත්තො ගුණො වුත්තො පාරායනො’’තිආදීසු අජ්ඣෙසනෙ. ‘‘වුත්තං ඛො [Pg.5] පනෙතං භගවතා ‘ධම්මදායාදා මෙ, භික්ඛවෙ, භවථ, මා ආමිසදායාදා’ති’’ආදීසු (ම. නි. 1.30) කථනෙ. ඉධාපි කථනෙ එව දට්ඨබ්බො. තස්මා ‘‘ඉති හි එවමෙව ඉදං සුත්තං දෙසිත’’න්ති යථානික්ඛිත්තං ගාථං දෙසිතභාවෙන නිදස්සෙති. තස්සා වා දෙසිතාකාරං අවධාරෙති. Trong các câu như (jā. 2.22.19), từ này được dùng với nghĩa là gieo trồng. Trong các câu như “No ca kho paṭivuttaṃ” (pārā. 289), nó có nghĩa là san bằng thửa ruộng bằng cái bừa có tám răng v.v. Trong các câu như “Kāpaṭiko māṇavo daharo vuttasiro” (ma. ni. 2.426), nó có nghĩa là cạo tóc. Trong các câu như “Pannalomo paradattavutto migabhūtena cetasā viharati” (cūḷava. 332), nó có nghĩa là nuôi mạng. Trong các câu như “Seyyathāpi nāma paṇḍupalāso bandhanā pavutto abhabbo haritatthāyā” (ma. ni. 3.59; pārā. 92; pāci. 666; mahāva. 129), nó có nghĩa là trạng thái đã rụng khỏi cuống. Trong các câu như “Yesamidaṃ etarahi porāṇaṃ mantapadaṃ gītaṃ pavuttaṃ samihitaṃ” (dī. ni. 1.285; ma. ni. 2.427; mahāva. 300), nó có nghĩa là được lưu hành như là lời dạy cao quý. Còn trong thế gian, trong các câu như “vutto guṇo vutto pārāyano”, nó có nghĩa là thỉnh mời. Trong các câu như “Vuttaṃ kho panetaṃ bhagavatā ‘dhammadāyādā me, bhikkhave, bhavatha, mā āmisadāyādā’ti” (ma. ni. 1.30), nó có nghĩa là nói lên. Ở đây cũng nên hiểu là chỉ có nghĩa nói lên. Do đó, (câu) “iti hi evameva idaṃ suttaṃ desitaṃ” (bài kinh này đã được thuyết giảng đúng như vậy) chỉ ra rằng câu kệ đã được thuyết giảng đúng như đã được trình bày. Hoặc nó xác định cách thức thuyết giảng của câu kệ ấy. කස්මාති හෙතුම්හි නිස්සක්කං. පනාති වචනාලඞ්කාරමත්තං. උභයෙනාපි කාරණං පුච්ඡති. එතන්ති යථාවුත්තං සුත්තපදං පච්චාමසති. වුත්තන්ති පුච්ඡානිමිත්තං. තදත්ථස්ස අත්තනො බුද්ධියං විපරිවත්තමානතං උපාදාය ‘‘ඉද’’න්ති වත්වා පුන භගවතා භාසිතාකාරං සන්ධාය ‘‘එත’’න්ති වුත්තං. සකලෙන පනානෙන වචනෙන දෙසනාය නිදානං ජොතිතං හොති. පරතො තස්සා දෙසකදෙසකාලපටිග්ගාහකෙ විභාවෙතුං ‘‘භගවන්තං කිරා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ කිරාති අනුස්සවනත්ථෙ නිපාතො. තෙන වුච්චමානස්සත්ථස්ස අනු අනු සුය්‍යමානතං දීපෙති. රත්තිභාගෙති රත්තියා එකස්මිං කොට්ඨාසෙ, මජ්ඣිමයාමෙති අධිප්පායො. වෙස්සවණාදයො විය අපාකටනාමධෙය්‍යත්තා අඤ්ඤතරො. දෙවො එව දෙවපුත්තො. සංසයසමුග්ඝාටත්ථන්ති විචිකිච්ඡාසල්ලසමුද්ධරණත්ථං පුච්ඡීති යොජනා. ‘‘සංසයසමුග්ඝාටත්ථ’’න්ති ච ඉමිනා පඤ්චසු පුච්ඡාසු අයං විමතිච්ඡෙදනාපුච්ඡාති දස්සෙති. යෙන අත්ථෙන තණ්හා ‘‘ජටා’’ති වුත්තා, තමෙව අත්ථං දස්සෙතුං ‘‘ජාලිනියා’’තිආදි වුත්තං. සා හි අට්ඨසතතණ්හාවිචරිතප්පභෙදො අත්තනො අවයවභූතො එව ජාලො එතිස්සා අත්ථීති ‘‘ජාලිනී’’ති වුච්චති. Từ “kasmā” là một từ bất biến ở cách thứ năm, có nghĩa là nguyên nhân. Từ “pana” chỉ là một từ tô điểm cho lời nói. Cả hai từ đều dùng để hỏi về nguyên nhân. Từ “etaṃ” xem xét lại câu kinh đã được nói đến. Từ “vuttaṃ” là dấu hiệu của câu hỏi. Do vì ý nghĩa của điều đó đang xoay chuyển trong trí tuệ của mình, nên sau khi nói “idaṃ”, lại nói “etaṃ” để ám chỉ đến cách thức mà Đức Thế Tôn đã thuyết giảng. Hơn nữa, toàn bộ câu nói này đã làm sáng tỏ duyên khởi của bài thuyết pháp. Tiếp theo, để làm rõ người thuyết, nơi chốn, thời gian và người nghe của bài thuyết pháp đó, câu “bhagavantaṃ kirā” v.v. đã được nói đến. Trong đó, “kirā” là một tiểu từ có nghĩa là nghe lại. Bằng từ đó, nó cho thấy ý nghĩa đang được nói đến là điều được nghe truyền lại. “Rattibhāge” có nghĩa là “trong một phần của đêm”, tức là “trong canh giữa”. Giống như Vessavaṇa v.v., vì có tên gọi không rõ ràng nên gọi là “aññataro” (một vị nào đó). Chư thiên chính là devaputta (vị trời con). “Saṃsayasamugghāṭatthaṃ” có sự liên kết là “đã hỏi để nhổ lên mũi tên hoài nghi”. Và bằng câu “saṃsayasamugghāṭatthaṃ” này, nó cho thấy rằng trong năm loại câu hỏi, đây là câu hỏi để cắt đứt sự do dự. Để chỉ ra chính ý nghĩa mà ái được gọi là “jaṭā”, câu “jāliniyā” v.v. đã được nói đến. Thật vậy, ái ấy được gọi là “jālinī” (có lưới) vì nó có một cái lưới, chính là một bộ phận của chính nó, được phân loại thành một trăm lẻ tám cách vận hành của ái. ඉදානිස්සා ජටාකාරෙන පවත්තිං දස්සෙතුං ‘‘සා හී’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ රූපාදීසු ආරම්මණෙසූති තස්සා පවත්තිට්ඨානමාහ, රූපාදිඡළාරම්මණවිනිමුත්තස්ස තණ්හාවිසයස්ස අභාවතො. හෙට්ඨුපරියවසෙනාති කදාචි රූපාරම්මණෙ කදාචි යාව ධම්මාරම්මණෙ කදාචි ධම්මාරම්මණෙ කදාචි යාව රූපාරම්මණෙති එවං හෙට්ඨා, උපරි ච පවත්තිවසෙන. දෙසනාක්කමෙන චෙත්ථ හෙට්ඨුපරියතා දට්ඨබ්බා. කදාචි කාමභවෙ කදාචි රූපභවෙ කදාචි අරූපභවෙ කදාචි වා අරූපභවෙ…පෙ… කදාචි කාමභවෙති එවමෙත්ථ හෙට්ඨුපරියවසෙන පවත්ති වෙදිතබ්බා. සබ්බසඞ්ඛාරානං ඛණෙ ඛණෙ භිජ්ජනසභාවත්තා අපරාපරුප්පත්ති එත්ථ සංසිබ්බනන්ති ආහ ‘‘පුනප්පුනං උප්පජ්ජනතො’’ති. ‘‘සංසිබ්බනට්ඨෙනා’’ති ඉදං යෙන සම්බන්ධෙන ජටා වියාති ජටාති [Pg.6] ජටාතණ්හානං උපමූපමෙය්‍යතා, තංදස්සනං. අයං හෙත්ථ අත්ථො – යථා ජාලිනො වෙළුගුම්බස්ස සාඛා, කොසසඤ්චයාදයො ච අත්තනා අත්තනො අවයවෙහි සංසිබ්බිතා විනද්ධා ‘‘ජටා’’ති වුච්චන්ති, එවං තණ්හාපි සංසිබ්බනසභාවෙනාති, ‘‘සංසිබ්බිතට්ඨෙනා’’ති වා පාඨො, අත්තනාව අත්තනො සංසිබ්බිතභාවෙනාති අත්ථො. අයං හි තණ්හා කොසකාරකිමි විය අත්තනාව අත්තානම්පි සංසිබ්බන්තී පවත්තති. තෙනාහ භගවා ‘‘රූපතණ්හා ලොකෙ පියරූපං සාතරූපං, එත්ථෙසා තණ්හා උප්පජ්ජමානා උප්පජ්ජති, එත්ථ නිවිසමානා නිවිසතී’’තිආදි (දී. නි. 2.400; ම. නි. 1.86; විභ. 203). ඉමෙ සත්තා ‘‘මම ඉද’’න්ති පරිග්ගහිතං වත්ථුං අත්තනිබ්බිසෙසං මඤ්ඤමානා අබ්භන්තරිමං කරොන්ති. අබ්භන්තරත්ථො ච අන්තොසද්දොති සකපරික්ඛාරෙ උප්පජ්ජමානාපි තණ්හා ‘‘අන්තොජටා’’ති වුත්තා. පබ්බජිතස්ස පත්තාදි, ගහට්ඨස්ස හත්ථිආදි සකපරික්ඛාරො. Bây giờ, để chỉ ra sự diễn tiến của ái ấy theo cách thức của một mớ rối, câu “sā hi” v.v. đã được nói đến. Trong đó, câu “trong các đối tượng như sắc v.v.” nói lên nơi diễn tiến của ái ấy, vì không có đối tượng nào của ái mà lại thoát khỏi sáu đối tượng như sắc v.v. “Heṭṭhupariyavasena” (theo cách trên dưới) có nghĩa là do sự diễn tiến khi thì ở sắc trần, khi thì cho đến pháp trần; khi thì ở pháp trần, khi thì cho đến sắc trần; như vậy là ở dưới và ở trên. Và ở đây, tính chất trên dưới nên được hiểu theo thứ tự thuyết giảng. Khi thì ở cõi dục, khi thì ở cõi sắc, khi thì ở cõi vô sắc; hoặc khi thì ở cõi vô sắc... cho đến khi thì ở cõi dục; như vậy, ở đây sự diễn tiến theo cách trên dưới nên được hiểu như thế. Vì tất cả các pháp hữu vi có bản chất hoại diệt trong từng khoảnh khắc, nên sự sinh khởi liên tiếp ở đây chính là sự đan kết, do đó ngài nói “do sự sinh khởi lặp đi lặp lại”. Câu “saṃsibbanaṭṭhena” (với ý nghĩa đan kết) này là sự trình bày về mối tương quan giữa vật so sánh và vật được so sánh của “jaṭā” và ái, theo mối liên hệ mà nó giống như một mớ rối nên được gọi là “jaṭā”. Đây là ý nghĩa ở đây: giống như các cành, các tổ kén v.v. của một bụi tre có mạng lưới, do tự chúng được đan kết và bện lại với các bộ phận của chính chúng, nên được gọi là “jaṭā” (mớ rối); tương tự như vậy, ái cũng (được gọi là “jaṭā”) do bản chất đan kết. Hoặc có một bản đọc khác là “saṃsibbitaṭṭhena”, có nghĩa là do trạng thái tự nó được đan kết bởi chính nó. Thật vậy, ái này, giống như con tằm làm kén, diễn tiến trong khi tự đan kết chính mình. Do đó, Đức Thế Tôn đã nói: “Ái đối với sắc ở trong đời là cái đáng yêu, cái đáng hài lòng; ái này khi sinh khởi thì sinh khởi ở đó, khi an trú thì an trú ở đó” v.v. Các chúng sinh này, khi cho rằng vật được chấp thủ “đây là của ta” không khác gì chính mình, họ biến nó thành cái bên trong. Và từ “anto” có nghĩa là bên trong, do đó ái, dù sinh khởi trong vật dụng cá nhân của mình, cũng được gọi là “antojaṭā” (mớ rối bên trong). Bình bát v.v. của người xuất gia, voi v.v. của người tại gia, được gọi là vật dụng cá nhân. ‘‘අත්තා’’ති භවති එත්ථ අභිමානොති අත්තභාවො, උපාදානක්ඛන්ධපඤ්චකං. සරීරන්ති කෙචි. මම අත්තභාවො සුන්දරො, අසුකස්ස විය මම අත්තභාවො භවෙය්‍යාති වා ආදිනා සකඅත්තභාවාදීසු තණ්හාය උප්පජ්ජමානාකාරො වෙදිතබ්බො. අත්තනො චක්ඛාදීනි අජ්ඣත්තිකායතනානි. අත්තනො, පරෙසඤ්ච රූපාදීනි බාහිරායතනානි. පරෙසං සබ්බානි වා, සපරසන්තතිපරියාපන්නානි වා චක්ඛාදීනි අජ්ඣත්තිකායතනානි. තථා රූපාදීනි බාහිරායතනානි. පරිත්තමහග්ගතභවෙසු පවත්තියාපි තණ්හාය අන්තොජටාබහිජටාභාවො වෙදිතබ්බො. කාමභවො හි කස්සචිපි කිලෙසස්ස අවික්ඛම්භිතත්තා කථඤ්චිපි අවිමුත්තො අජ්ඣත්තග්ගහණස්ස විසෙසපච්චයොති ‘‘අජ්ඣත්තං, අන්තො’’ති ච වුච්චති. තබ්බිපරියායතො රූපාරූපභවො ‘‘බහිද්ධා, බහී’’ති ච. තෙනාහ භගවා ‘‘අජ්ඣත්තසංයොජනො පුග්ගලො, බහිද්ධාසංයොජනො පුග්ගලො’’ති (අ. නි. 2.37). විසයභෙදෙන, පවත්තිආකාරභෙදෙන ච අනෙකභෙදභින්නම්පි තණ්හං ජටාභාවසාමඤ්ඤෙන එකන්ති ගහෙත්වා ‘‘තාය එවං උප්පජ්ජමානාය ජටායා’’ති වුත්තං. සා පන ‘‘පජා’’ති වුත්තසත්තසන්තානපරියාපන්නා එව හුත්වා පුනප්පුනං තං ජටෙන්තී විනන්ධන්තී පවත්තතීති ආහ ‘‘ජටාය ජටිතා පජා’’ති. තථා හි පරමත්ථතො යදිපි අවයවබ්‍යතිරෙකෙන සමුදායො නත්ථි, එකදෙසො පන සමුදායො නාම න හොතීති අවයවතො සමුදායං භින්නං කත්වා උපමූපමෙය්‍යං දස්සෙන්තො ‘‘යථා නාම [Pg.7] වෙළුජටාදීහි…පෙ… සංසිබ්බිතා’’ති ආහ. ඉමං ජටන්ති සම්බන්ධො. තීසු ධාතූසු එකම්පි අසෙසෙත්වා සංසිබ්බනෙන තෙධාතුකං ජටෙත්වා ඨිතං. තෙනස්සා මහාවිසයතං, විජටනස්ස ච සුදුක්කරභාවමාහ. ‘‘විජටෙතුං කො සමත්ථො’’ති ඉමිනා ‘‘විජටයෙ’’ති පදං සත්තිඅත්ථං, න විධිආදිඅත්ථන්ති දස්සෙති. Sự kiêu mạn ‘có tự ngã’ (attā) hiện hữu ở đây (ettha), vì thế được gọi là ‘thân mạng’ (attabhāvo), tức là năm uẩn thủ. Một số vị nói là ‘thân thể’ (sarīra). Cần phải hiểu biết phương thức khởi sanh của ái dục đối với thân mạng của mình v.v… qua các câu như ‘thân mạng của tôi thì đẹp đẽ’ hoặc ‘mong rằng thân mạng của tôi được giống như của người kia’. Nhãn căn v.v… của bản thân là nội xứ. Sắc trần v.v… của bản thân và của người khác là ngoại xứ. Hoặc tất cả (nhãn căn, sắc trần v.v…) của người khác, hoặc nhãn căn v.v… được bao gồm trong dòng tương tục của bản thân và của người khác là nội xứ. Tương tự, sắc trần v.v… là ngoại xứ. Cần phải hiểu biết trạng thái rối trong và rối ngoài của ái dục cũng do sự diễn tiến trong các cõi Dục và các cõi Sắc và Vô sắc. Thật vậy, cõi Dục do không chế ngự được bất cứ phiền não nào, do không được giải thoát bằng bất cứ cách nào, nên là duyên đặc biệt cho sự chấp thủ về nội phần, và vì thế được gọi là ‘nội phần’ (ajjhattaṃ) và ‘bên trong’ (anto). Ngược lại, cõi Sắc và cõi Vô sắc được gọi là ‘ngoại phần’ (bahiddhā) và ‘bên ngoài’ (bahī). Do đó, đức Thế Tôn đã nói rằng: ‘người có nội kiết sử, người có ngoại kiết sử’ (a. ni. 2.37). Mặc dù ái dục có nhiều sự khác biệt do sự khác biệt về đối tượng và do sự khác biệt về phương thức diễn tiến, nhưng đã được xem là một theo ý nghĩa chung về trạng thái rối rắm và đã được nói là: ‘do sự rối rắm ấy khởi sanh như vậy.’ Hơn nữa, ái dục ấy, sau khi đã được bao gồm trong dòng tương tục của chúng sanh được gọi là ‘chúng sanh’ (pajā), lại tiếp tục trói buộc, ràng buộc chúng sanh ấy nhiều lần, nên Ngài đã nói: ‘chúng sanh bị rối rắm bởi sự rối rắm.’ Thật vậy, mặc dù theo chân đế không có sự hợp thành nào khác ngoài các bộ phận, nhưng một bộ phận thì không được gọi là sự hợp thành. Vì thế, sau khi đã phân biệt sự hợp thành với các bộ phận, trong khi trình bày về ví dụ và đối tượng được ví dụ, Ngài đã nói: ‘giống như bụi tre rối v.v… được đan kết lại.’ Có sự liên hệ với câu ‘sự rối rắm này.’ Nó tồn tại, làm rối rắm tam giới bằng cách đan kết lại mà không chừa sót một giới nào trong ba giới. Do đó, Ngài đã nói về phạm vi rộng lớn của nó và về sự rất khó khăn trong việc gỡ rối. Bằng câu ‘ai có thể gỡ rối được?’, Ngài chỉ ra rằng từ ‘vijaṭaye’ (nên gỡ rối) có ý nghĩa về khả năng, chứ không có ý nghĩa về mệnh lệnh v.v… එවං ‘‘අන්තොජටා’’තිආදිනා පුට්ඨො පන අස්ස දෙවපුත්තස්ස ඉමං ගාථමාහාති සම්බන්ධො. ‘‘එදිසොව ඉමං පඤ්හං විස්සජ්ජෙය්‍යා’’ති සත්ථාරං ගුණතො දස්සෙන්තො ‘‘සබ්බධම්මෙසු අප්පටිහතඤාණචාරො’’තිආදිමාහ. තත්ථ සබ්බධම්මෙසූති අතීතාදිභෙදභින්නෙසු සබ්බෙසු ඤෙය්‍යධම්මෙසු. අප්පටිහතඤාණචාරොති අනවසෙසඤෙය්‍යාවරණප්පහානෙන නිස්සඞ්ගචාරත්තා නවිහතඤාණපවත්තිකො. එතෙන තීසු කාලෙසු අප්පටිහතඤාණතාවිභාවනෙන ආදිතො තිණ්ණං ආවෙණිකධම්මානං ගහණෙනෙව තදෙකලක්ඛණතාය තදවිනාභාවතො ච භගවතො සෙසාවෙණිකධම්මානම්පි ගහිතභාවො වෙදිතබ්බො. දිබ්බන්ති කාමගුණාදීහි කීළන්ති ලළන්ති, තෙසු වා විහරන්ති, විජයසමත්ථතායොගෙන පච්චත්ථිකෙ විජෙතුං ඉච්ඡන්ති, ඉස්සරියධනාදිසක්කාරදානග්ගහණං, තංතංඅත්ථානුසාසනඤ්ච කරොන්තා වොහරන්ති, පුඤ්ඤාතිසයයොගානුභාවප්පත්තාය ජුතියා ජොතන්ති, යථාධිප්පෙතඤ්ච විසයං අප්පටිඝාතෙන ගච්ඡන්ති, යථිච්ඡිතනිප්ඵාදනෙ ච සක්කොන්තීති දෙවා. අථ වා දෙවනීයා තංතංබ්‍යසනනිත්ථරණත්ථිකෙහි සරණං පරායණන්ති ගමනීයා, අභිත්ථවනීයා වා, සොභාවිසෙසයොගෙන කමනීයාති වා දෙවා. තෙ තිවිධා – සම්මුතිදෙවා උපපත්තිදෙවා විසුද්ධිදෙවාති. භගවා පන නිරතිසයාය අභිඤ්ඤාකීළාය උත්තමෙහි දිබ්බබ්‍රහ්මඅරියවිහාරෙහි සපරසන්තානගතපඤ්චවිධමාරවිජයිච්ඡානිප්ඵත්තියා චිත්තිස්සරියසත්තධනාදිසම්මාපටිපත්ති අවෙච්චපසාදසක්කාරදානග්ගහණසඞ්ඛාතෙන, ධම්මසභාවපුග්ගලජ්ඣාසයානුරූපානුසාසනීසඞ්ඛාතෙන ච වොහාරාතිසයෙන පරමාය පඤ්ඤාසරීරප්පභාසඞ්ඛාතාය ජුතියා, අනඤ්ඤසාධාරණාය ඤාණසරීරගතියා, මාරවිජයසබ්බසබ්බඤ්ඤුගුණපරහිතනිප්ඵාදනෙසු අප්පටිහතාය සත්තියා ච සමන්නාගතත්තා සදෙවකෙන ලොකෙන ‘‘සරණ’’න්ති ගමනීයතො, අභිත්ථවනීයතො, භත්තිවසෙන කමනීයතො ච සබ්බෙ තෙ දෙවෙ තෙහි ගුණෙහි අභිභුය්‍ය ඨිතත්තා තෙසං දෙවානං සෙට්ඨො උත්තමො දෙවොති දෙවදෙවො. සබ්බදෙවෙහි [Pg.8] පූජනීයතරො දෙවොති වා, විසුද්ධිදෙවභාවස්ස වා සබ්බඤ්ඤුගුණාලඞ්කාරස්ස වා අධිගතත්තා අඤ්ඤෙසං දෙවානං අතිසයෙන දෙවොති දෙවදෙවො. Cần phải hiểu sự liên hệ rằng: ‘Sau khi được vị trời ấy hỏi như vậy bằng câu “Rối trong…” v.v…, Ngài đã nói lên bài kệ này.’ Trong khi trình bày về các đức hạnh của bậc Đạo Sư rằng: ‘Chỉ có người như vậy mới có thể giải đáp câu hỏi này,’ Ngài đã nói: ‘người có trí tuệ và hành vi không bị trở ngại trong tất cả các pháp’ v.v… Ở đây, ‘trong tất cả các pháp’ là trong tất cả các pháp cần được biết, được phân biệt bởi quá khứ v.v… ‘Người có trí tuệ và hành vi không bị trở ngại’ là người có sự diễn tiến của trí tuệ không bị ngăn cản do có hành vi không bị vướng mắc, nhờ đã đoạn trừ không còn dư sót các chướng ngại đối với các pháp cần được biết. Do điều này, qua việc trình bày về trí tuệ không bị trở ngại trong ba thời, trước hết là sự bao gồm ba pháp bất cộng, và do có cùng đặc tính và do không thể tách rời, cần phải hiểu rằng các pháp bất cộng còn lại của đức Thế Tôn cũng đã được bao gồm. Chư thiên (devā) là những vị vui chơi, giải trí với các dục lạc v.v…, hoặc trú trong đó; hoặc do có khả năng chiến thắng nên muốn chiến thắng kẻ thù; hoặc trong khi thực hiện việc cho và nhận quyền lực, của cải, sự cúng dường v.v… và việc giáo huấn về các lợi ích, họ giao tiếp với nhau; hoặc họ chiếu sáng với ánh hào quang đã đạt được nhờ oai lực của phước báu thù thắng; hoặc họ đi đến nơi mong muốn mà không bị cản trở; và họ có thể hoàn thành những gì mình mong muốn. Hoặc, chư thiên (devā) là những vị đáng được tôn kính (devanīyā), đáng được tìm đến (gamanīyā) như là nơi nương tựa, nơi quy y bởi những người muốn thoát khỏi các tai họa; hoặc là những vị đáng được tán thán (abhitthavanīyā); hoặc là những vị đáng được yêu mến (kamanīyā) do có vẻ đẹp đặc biệt. Các vị ấy có ba loại: chế định thiên (sammutidevā), hóa sanh thiên (upapattidevā), và thanh tịnh thiên (visuddhidevā). Còn đức Thế Tôn, do Ngài đã thành tựu sự vui chơi với các thần thông vô song, các trú xứ cao thượng của chư thiên, Phạm thiên và bậc Thánh; sự hoàn thành ý muốn chiến thắng năm loại ma trong dòng tương tục của mình và của người khác; sự vượt trội trong giao tiếp được gọi là sự làm chủ tâm, sự cho và nhận bảy loại tài sản của bậc Thánh v.v…, chánh hạnh, sự bất động tín và sự cúng dường; và sự vượt trội trong giao tiếp được gọi là sự giáo huấn phù hợp với tự tánh của pháp và căn cơ của người; ánh hào quang được gọi là ánh sáng của trí tuệ và thân thể tối thượng; sự di chuyển của trí tuệ và thân thể không chung với ai khác; và năng lực không bị trở ngại trong việc chiến thắng ma vương, hoàn thành tất cả các phẩm chất của bậc Toàn Giác và lợi ích của người khác; và do Ngài là nơi đáng được tìm đến (gamanīyā) như là ‘nơi nương tựa,’ đáng được tán thán (abhitthavanīyā), và đáng được yêu mến (kamanīyā) theo ý muốn của người sùng mộ bởi thế gian cùng với chư thiên; và do Ngài tồn tại, vượt qua tất cả các vị trời ấy bằng những đức hạnh đó, nên Ngài là vị trời cao quý nhất, tối thượng nhất của các vị trời ấy, vì thế gọi là Thiên trung thiên (devadevo). Hoặc, Ngài là vị trời đáng được cúng dường hơn tất cả chư thiên. Hoặc, do đã chứng đắc trạng thái của vị trời thanh tịnh hoặc sự trang nghiêm bằng các phẩm chất của bậc Toàn Giác, nên Ngài là vị trời vượt trội hơn các vị trời khác. අපරිමාණාසු ලොකධාතූසු අපරිමාණානං සක්කානං, මහාබ්‍රහ්මානඤ්ච ගුණාභිභවනතො අධිකො අතිසයො අතිරෙකතරො වා සක්කො බ්‍රහ්මා චාති සක්කානං අතිසක්කො බ්‍රහ්මානං අතිබ්‍රහ්මා. ඤාණප්පහානදෙසනාවිසෙසෙසු සදෙවකෙ ලොකෙ කෙනචි අවික්ඛම්භනීයට්ඨානතාය කුතොචිපි උත්‍රස්තාභාවතො චතූහි වෙසාරජ්ජෙහි විසාරදොති චතුවෙසාරජ්ජවිසාරදො. යං සන්ධාය වුත්තං ‘‘සම්මාසම්බුද්ධස්ස තෙ පටිජානතො ඉමෙ ධම්මා අනභිසම්බුද්ධාති තත්‍ර වත මං සමණො වා…පෙ… වෙසාරජ්ජප්පත්තො විහරාමී’’ති (ම. නි. 1.150; අ. නි. 4.8). ඨානාඨානඤාණාදීහි දසහි ඤාණබලෙහි සමන්නාගතත්තා දසබලධරො. යං සන්ධාය වුත්තං ‘‘ඉධ තථාගතො ඨානඤ්ච ඨානතො, අට්ඨානඤ්ච අට්ඨානතො යථාභූතං පජානාතී’’තිආදි (අ. නි. 10.21; විභ. 809). යං කිඤ්චි ඤෙය්‍යං නාම, තත්ථ සබ්බත්ථෙව අනාවටඤාණතාය අනාවරණඤාණො. තඤ්ච සබ්බං සමන්තතො සබ්බාකාරතො හත්ථතලෙ ආමලකං විය පච්චක්ඛතො දස්සනසමත්ථෙන ඤාණචක්ඛුනා සමන්නාගතත්තා සමන්තචක්ඛු, සබ්බඤ්ඤූති අත්ථො. ඉමෙහි පන ද්වීහි පදෙහි පච්ඡිමානි ද්වෙ අසාධාරණඤාණානි ගහිතානි. භාග්‍යවන්තතාදීහි කාරණෙහි භගවා. යං පනෙත්ථ වත්තබ්බං, තං පරතො බුද්ධානුස්සතිනිද්දෙසෙ (විසුද්ධි. 1.123 ආදයො) විත්ථාරතො ආගමිස්සති. Trong vô lượng thế giới, do vượt trội về đức hạnh hơn vô lượng các vị Đế-thích và Đại Phạm thiên, nên Ngài là vị Đế-thích và Phạm thiên cao tột, siêu việt, vượt trội hơn; do đó (Ngài được gọi là) Siêu Đế-thích của các vị Đế-thích, Siêu Phạm thiên của các vị Phạm thiên. Trong các đặc tính về trí tuệ, đoạn trừ và thuyết pháp, vì có trạng thái không bị bất cứ ai trong thế giới cùng với chư thiên làm cho dao động, vì không có sự sợ hãi từ bất cứ đâu, nên Ngài dũng mãnh với bốn Vô sở úy, do đó (Ngài được gọi là) Bậc Dũng Mãnh với Bốn Vô Sở Úy. Liên quan đến điều này, đã được nói rằng: “Khi ngài tự nhận là bậc Chánh Đẳng Giác, nếu có Sa-môn nào… cho rằng những pháp này ngài chưa giác ngộ… tôi an trú, đạt đến sự vô úy” (ma. ni. 1.150; a. ni. 4.8). Vì thành tựu mười trí lực, bắt đầu bằng Xứ phi xứ trí, nên (Ngài được gọi là) Bậc Trì Thập Lực. Liên quan đến điều này, đã được nói rằng: “Ở đây, Như Lai biết như thật xứ là xứ, và phi xứ là phi xứ” v.v… (a. ni. 10.21; vibha. 809). Đối với bất cứ pháp nào được gọi là sở tri, vì có trí tuệ không bị che lấp ở khắp mọi nơi, nên (Ngài được gọi là) Bậc có Trí Vô Ngại. Và vì thành tựu nhãn tuệ có khả năng thấy rõ tất cả pháp ấy một cách trực tiếp, từ mọi phía, theo mọi phương diện, như quả amla trong lòng bàn tay, nên (Ngài được gọi là) Bậc có Nhãn Toàn Diện, nghĩa là Bậc Toàn Tri. Lại nữa, với hai từ này, hai trí bất cộng hậu khởi đã được bao hàm. Do các nguyên nhân như là bậc có phúc đức v.v..., nên (Ngài được gọi là) Bhagavā. Điều gì cần nói ở đây, điều đó sẽ được trình bày chi tiết sau trong phần chú giải về Niệm Phật (visuddhi. 1.123 tt.). එත්ථ ච ‘‘සබ්බධම්මෙසු අප්පටිහතඤාණචාරො’’ති ඉමිනා තියද්ධාරුළ්හානං පුච්ඡානං භගවතො බ්‍යාකරණසමත්ථතාය දස්සිතාය කිං දෙවතානම්පි පුච්ඡං බ්‍යාකාතුං සමත්ථො භගවාති ආසඞ්කාය තන්නිවත්තනත්ථං ‘‘දෙවදෙවො’’ති වුත්තං. දෙවානං අතිදෙවො සක්කො දෙවානමින්දො දෙවතානං පඤ්හං විස්සජ්ජෙති, ‘‘තතො ඉමස්ස කො විසෙසො’’ති චින්තෙන්තානං තන්නිවත්තනත්ථං ‘‘සක්කානං අතිසක්කො’’ති වුත්තං. සක්කෙනපි පුච්ඡිතමත්ථං සනඞ්කුමාරාදයො බ්‍රහ්මානො විස්සජ්ජෙන්ති, ‘‘තතො ඉමස්ස කො අතිසයො’’ති චින්තෙන්තානං තන්නිවත්තනත්ථං ‘‘බ්‍රහ්මානං අතිබ්‍රහ්මා’’ති වුත්තං. අයං චස්ස විසෙසො චතුවෙසාරජ්ජදසබලඤාණෙහි පාකටො ජාතොති දස්සනත්ථං ‘‘චතු…පෙ… [Pg.9] ධරො’’ති වුත්තං. ඉමානි ච ඤාණානි ඉමස්ස ඤාණද්වයස්ස අධිගමෙන සහෙව සිද්ධානීති දස්සනත්ථං ‘‘අනාවරණඤාණො සමන්තචක්ඛූ’’ති වුත්තං. තයිදං ඤාණද්වයං පුඤ්ඤඤාණසම්භාරූපචයසිද්ධාය භග්ගදොසතාය සිද්ධන්ති දස්සෙන්තො ‘‘භගවා’’ති අවොචාති. එවමෙතෙසං පදානං ගහණෙ පයොජනං, අනුපුබ්බි ච වෙදිතබ්බා. යං පනෙතං පච්ඡිමං අනාවරණඤාණං සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණන්ති ඤාණද්වයං, තං අත්ථතො අභින්නං. එකමෙව හි තං ඤාණං විසයපවත්තිමුඛෙන අඤ්ඤෙහි අසාධාරණභාවදස්සනත්ථං ද්විධා කත්වා වුත්තං. අනවසෙසසඞ්ඛතාසඞ්ඛතසම්මුතිධම්මාරම්මණතාය සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණං, තත්ථාවරණාභාවතො නිස්සඞ්ගචාරමුපාදාය ‘‘අනාවරණඤාණ’’න්තිපි වුත්තං. යං පනෙත්ථ වත්තබ්බං, තං පරතො බුද්ධානුස්සතිනිද්දෙසෙ (විසුද්ධි. 1.123 ආදයො) වක්ඛාම. Và ở đây, với câu “có trí tuệ vận hành không trở ngại trong tất cả các pháp”, khi khả năng giải đáp các câu hỏi thuộc ba thời của Đức Thế Tôn được chỉ ra, do có thể khởi lên nghi ngờ rằng: “Liệu Đức Thế Tôn có khả năng giải đáp câu hỏi của cả chư thiên không?”, để loại bỏ sự nghi ngờ đó, từ “Thiên trung Thiên” đã được nói. Đế-thích, vua của chư thiên, vị thiên siêu việt của các vị thiên, giải đáp vấn đề của chư thiên; để loại bỏ suy nghĩ của những người nghĩ rằng: “Vậy vị này có gì đặc biệt hơn vị ấy?”, từ “Siêu Đế-thích của các Đế-thích” đã được nói. Các vị Phạm thiên như Sanankumāra giải đáp vấn đề được Đế-thích hỏi; để loại bỏ suy nghĩ của những người nghĩ rằng: “Vậy vị này có gì siêu việt hơn vị ấy?”, từ “Siêu Phạm thiên của các Phạm thiên” đã được nói. Và để chỉ ra rằng sự đặc biệt này của Ngài trở nên rõ ràng nhờ bốn Vô sở úy và mười Trí lực, nên đã nói “Bậc Dũng Mãnh… Trì…”. Và để chỉ ra rằng các trí này được thành tựu cùng lúc với sự chứng đắc hai trí kia, nên đã nói “Bậc có Trí Vô Ngại, Bậc có Nhãn Toàn Diện”. Để chỉ ra rằng hai trí ấy được thành tựu do đã phá hủy các lỗi lầm, điều này được thành tựu nhờ sự tích lũy các tư lương phước và trí, Ngài đã nói “Bhagavā”. Như vậy, cần phải hiểu mục đích và thứ tự trong việc sử dụng các từ này. Lại nữa, hai trí sau cùng này, là Trí Vô Ngại và Toàn Tri Trí, về mặt ý nghĩa thì không khác nhau. Thật vậy, chỉ có một trí tuệ đó, nhưng được nói thành hai để chỉ ra tính chất bất cộng với những người khác, thông qua phương diện vận hành trên đối tượng. Do có đối tượng là tất cả các pháp hữu vi, vô vi và chế định không còn sót lại, nên gọi là Toàn Tri Trí; do không có chướng ngại đối với các đối tượng đó, dựa vào sự vận hành không vướng mắc, nên cũng được gọi là “Trí Vô Ngại”. Điều gì cần nói ở đây, chúng tôi sẽ nói sau trong phần chú giải về Niệm Phật (visuddhi. 1.123 tt.). 2. මහන්තෙ සීලක්ඛන්ධාදිකෙ එසී ගවෙසීති මහෙසි, භගවා. තෙන මහෙසිනා. වණ්ණයන්තොති විවරන්තො විත්ථාරෙන්තො. යථාභූතන්ති අවිපරීතං. සීලාදිභෙදනන්ති සීලසමාධිපඤ්ඤාදිවිභාගං. සුදුල්ලභන්ති අට්ඨක්ඛණවජ්ජිතෙන නවමෙන ඛණෙන ලද්ධබ්බත්තා සුට්ඨු දුල්ලභං. සීලාදිසඞ්ගහන්ති සීලාදික්ඛන්ධත්තයසඞ්ගහං. අරියමග්ගො හි තීහි ඛන්ධෙහි සඞ්ගහිතො සප්පදෙසත්තා නගරං විය රජ්ජෙන, න තයො ඛන්ධා අරියමග්ගෙන නිප්පදෙසත්තා. වුත්තඤ්හෙතං ‘‘න ඛො, ආවුසො විසාඛ, අරියෙන අට්ඨඞ්ගිකෙන මග්ගෙන තයො ඛන්ධා සඞ්ගහිතා; තීහි ච ඛො, ආවුසො විසාඛ, ඛන්ධෙහි අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො සඞ්ගහිතො’’ති (ම. නි. 1.462). කිලෙසචොරෙහි අපරිපන්ථනීයතාය ඛෙමං. අන්තද්වයපරිවජ්ජනතො, මායාදිකායවඞ්කාදිප්පහානතො ච උජුං. සබ්බෙසං සංකිලෙසධම්මානං මාරණවසෙන ගමනතො පවත්තනතො, නිබ්බානස්ස මග්ගනතො, නිබ්බානත්ථිකෙහි මග්ගිතබ්බතො ච මග්ගං. විසුද්ධියාති නිබ්බානාය, විසුද්ධිභාවාය වා, අරහත්තායාති අත්ථො. 2. Ngài đã tìm cầu, đã truy tầm các đức hạnh lớn lao như giới uẩn v.v..., nên gọi là Mahesi (Đại sĩ), tức là Đức Thế Tôn. Bởi vị Đại sĩ ấy. (Tán thán) nghĩa là đang mở bày, đang xiển dương. (Như thật) nghĩa là không sai lệch. (Sự phân chia giới v.v...) nghĩa là sự phân loại giới, định, tuệ v.v... (Rất khó được) nghĩa là vô cùng khó được, vì phải được thành tựu vào khoảnh khắc thứ chín, sau khi đã tránh được tám phi thời. (Sự bao gồm giới v.v...) nghĩa là sự bao gồm ba uẩn là giới v.v... Thật vậy, Thánh đạo được bao gồm bởi ba uẩn, vì nó là một bộ phận, giống như thành phố được bao gồm bởi vương quốc; chứ ba uẩn không được bao gồm bởi Thánh đạo, vì chúng là toàn thể. Điều này đã được nói rằng: “Này hiền giả Visākha, ba uẩn không được bao gồm bởi Thánh đạo Tám ngành; nhưng này hiền giả Visākha, Thánh đạo Tám ngành được bao gồm bởi ba uẩn” (ma. ni. 1.462). (An ổn) vì không bị các tên trộm phiền não quấy phá. (Chánh trực) do từ bỏ hai cực đoan, và do đoạn trừ sự cong vẹo của thân qua xảo trá v.v... (Đạo) do đi đến, diễn tiến theo cách tiêu diệt tất cả các pháp ô nhiễm, do tìm cầu Niết-bàn, và do được những người tìm cầu Niết-bàn truy tìm. (Để thanh tịnh) nghĩa là để đạt đến Niết-bàn, hoặc để có được trạng thái thanh tịnh, tức là để đạt A-la-hán quả. යථාභූතං අජානන්තාති එවං සීලවිසුද්ධිආදිවිසුද්ධිපරම්පරාය අධිගන්තබ්බො එවරූපො එවංකිච්චකො එවමත්ථොති යාථාවතො අනවබුජ්ඣන්තා. සකලසංකිලෙසතො, සංසාරතො ච සුද්ධිං විමුත්තිං කාමෙන්ති පත්ථෙන්තීති සුද්ධිකාමා. අපි-සද්දො සම්භාවනෙ. තෙන න කෙවලං සීලමත්තෙන පරිතුට්ඨා, අථ ඛො විසුද්ධිකාමාපි සමානාති දස්සෙති. ඉධාති ඉමස්මිං සාසනෙ. භාවනාය යුත්තපයුත්තතාය යොගිනො වායමන්තාපි විසුද්ධිං [Pg.10] උද්දිස්ස පයොගං පරක්කමං කරොන්තාපි උපායස්ස අනධිගතත්තා විසුද්ධිං නාධිගච්ඡන්තීති යොජනා. තෙසන්ති යොගීනං. කාමඤ්චායං විසුද්ධිමග්ගො සමන්තභද්දකත්තා සවනධාරණපරිචයාදිපසුතානං සබ්බෙසම්පි පාමොජ්ජකරො, යොගීනං පන සාතිසයං පමොදහෙතූති ආහ ‘‘තෙසං පාමොජ්ජකරණ’’න්ති. බාහිරකනිකායන්තරලද්ධීහි අසම්මිස්සතාය සුට්ඨු විසුද්ධවිනිච්ඡයත්තා සුවිසුද්ධවිනිච්ඡයං. මහාවිහාරවාසීනන්ති අත්තනො අපස්සයභූතං නිකායං දස්සෙති. දෙසනානයනිස්සිතන්ති ධම්මසංවණ්ණනානයසන්නිස්සිතං. එත්ථ ච ‘‘තෙසං පාමොජ්ජකරණ’’න්තිආදිනා සබ්බසංකිලෙසමලවිසුද්ධතාය විසුද්ධිං නිබ්බානං පත්ථෙන්තානං යොගීනං එකංසෙන තදාවහත්තා පාමොජ්ජකරො ඤාණුත්තරෙහි සම්මාපටිපන්නෙහි අධිට්ඨිතත්තා සුට්ඨු සම්මා විසුද්ධවිනිච්ඡයො මහාවිහාරවාසීනං කථාමග්ගොති දස්සෙති. සක්කච්චං මෙ භාසතො සක්කච්චං නිසාමයථාති යොජෙතබ්බං. Yathābhūtaṃ ajānantāti (Không biết như thật) có nghĩa là: Do không hiểu biết đúng như thật rằng: “Con đường này (tức Thanh Tịnh Đạo) phải được chứng đắc tuần tự qua các thanh tịnh như Giới thanh tịnh v.v..., có hình thái như thế này, có phận sự như thế này, có ý nghĩa như thế này.” Sakalasaṃkilesato, saṃsārato ca suddhiṃ vimuttiṃ kāmenti patthentīti suddhikāmā (Những người mong cầu thanh tịnh là những người mong muốn, ước nguyện sự thanh tịnh và giải thoát khỏi toàn bộ phiền não và khỏi luân hồi). Api-saddo (từ api) có nghĩa là sambhāvane (tôn trọng, tán dương). Tena (Do đó), ngài chỉ ra rằng: “Không phải chỉ hài lòng với giới hạnh đơn thuần, mà thực ra họ là những người mong cầu sự thanh tịnh.” Idhāti (Ở đây) có nghĩa là imasmiṃ sāsane (trong giáo pháp này). Nên kết hợp như sau: Bhāvanāya yuttapayuttatāya yogino (các hành giả do chuyên tâm tu tập) vāyamantāpi (dù có nỗ lực), visuddhiṃ uddissa payogaṃ parakkamaṃ karontāpi (dù có thực hành sự tinh tấn và nỗ lực hướng đến sự thanh tịnh), upāyassa anadhigatattā (do không đạt được phương tiện), visuddhiṃ nādhigacchanti (họ không chứng đắc được sự thanh tịnh). Tesanti (Của họ) có nghĩa là yogīnaṃ (của các hành giả). Kāmañcāyaṃ visuddhimaggo (Mặc dù Thanh Tịnh Đạo này), samantabhaddakattā (vì sự tốt đẹp toàn diện), savanadhāraṇaparicayādipasutānaṃ sabbesampi (đối với tất cả những người chuyên tâm nghe, ghi nhớ, thực hành v.v...), pāmojjakaro (đem lại niềm hân hoan), yogīnaṃ pana (nhưng đối với các hành giả), sātisayaṃ pamodahetūti (là nguyên nhân của niềm vui vượt trội), nên ngài nói: ‘‘tesaṃ pāmojjakaraṇa’’nti (đem lại niềm hân hoan cho họ). Bāhirakanikāyantaraladdhīhi asammissatāya (do không pha trộn với các tà kiến của các bộ phái ngoại đạo và các bộ phái khác), suṭṭhu visuddhavinicchayattā (do có sự quyết đoán rất thanh tịnh), nên gọi là suvisuddhavinicchayaṃ (sự quyết đoán rất thanh tịnh). Mahāvihāravāsīnanti (Của các vị ở Đại Tự) là chỉ bộ phái mà ngài nương tựa. Desanānayanissitanti (Nương theo phương pháp thuyết giảng) có nghĩa là dhammasaṃvaṇṇanānayasannissitaṃ (nương theo phương pháp luận giải Chánh pháp). Và ở đây, qua câu ‘‘tesaṃ pāmojjakaraṇa’’nti (đem lại niềm hân hoan cho họ) v.v..., ngài chỉ ra rằng: “Con đường giảng dạy của các vị ở Đại Tự, do thanh tịnh khỏi mọi cấu uế phiền não, nên chắc chắn đem lại niềm hân hoan cho các hành giả mong cầu sự thanh tịnh, tức là Niết-bàn, vì nó dẫn đến quả vị ấy; và do được các bậc trí tuệ siêu việt, chánh hạnh thiết lập, nên có sự quyết đoán rất tốt đẹp và chân chánh.” Sakkaccaṃ me bhāsato (từ tôi đang nói một cách kính cẩn), sakkaccaṃ nisāmayatha (các vị hãy lắng nghe một cách kính cẩn), nên kết hợp như vậy. එත්ථ ච ‘‘ඉමිස්සා දානි ගාථායා’’ති ඉමිනා විසුද්ධිමග්ගභාසනස්ස නිස්සයං, ‘‘කථිතාය මහෙසිනා’’ති ඉමිනා තස්ස පමාණභාවං, ‘‘යථාභූතං අත්ථං සීලාදිභෙදන’’න්ති ඉමිනා අවිපරීතපිණ්ඩත්ථං, ‘‘සුදුල්ලභං…පෙ… යොගිනො’’ති ඉමිනා නිමිත්තං, ‘‘තෙසං පාමොජ්ජකරණ’’න්ති ඉමිනා පයොජනං, ‘‘වණ්ණයන්තො අත්ථං, සුවිසුද්ධවිනිච්ඡයං මහාවිහාරවාසීනං දෙසනානයනිස්සිතං, සක්කච්ච’’න්ති ච ඉමිනා කරණප්පකාරං දස්සෙත්වා ‘‘විසුද්ධිකාමා සබ්බෙපි, නිසාමයථ සාධවො’’ති ඉමිනා තත්ථ සක්කච්චසවනෙ සාධුජනෙ නියොජෙති. සාධුකං සවනපටිබද්ධා හි සාසනසම්පත්ති. Và ở đây, với câu ‘‘imissā dāni gāthāyā’’ti (của bài kệ này), ngài chỉ ra chỗ nương tựa của việc thuyết giảng Thanh Tịnh Đạo; với câu ‘‘kathitāya mahesinā’’ti (được bậc Đại Sĩ thuyết), ngài chỉ ra tính chuẩn mực của nó; với câu ‘‘yathābhūtaṃ atthaṃ sīlādibhedana’’nti (ý nghĩa như thật, với sự phân biệt giới v.v...), ngài chỉ ra ý nghĩa tổng quát không sai lạc; với câu ‘‘sudullabhaṃ…pe… yogino’’ti (khó được... hành giả), ngài chỉ ra nhân duyên; với câu ‘‘tesaṃ pāmojjakaraṇa’’nti (đem lại niềm hân hoan cho họ), ngài chỉ ra mục đích; và với các câu ‘‘vaṇṇayanto atthaṃ, suvisuddhavinicchayaṃ mahāvihāravāsīnaṃ desanānayanissitaṃ, sakkacca’’nti (diễn giải ý nghĩa, sự quyết đoán rất thanh tịnh của các vị ở Đại Tự, nương theo phương pháp thuyết giảng, một cách kính cẩn), ngài chỉ ra phương thức biên soạn. Sau khi đã chỉ ra như vậy, với câu ‘‘visuddhikāmā sabbepi, nisāmayatha sādhavo’’ti (tất cả những người mong cầu thanh tịnh, các bậc thiện trí, hãy lắng nghe), ngài khuyến khích các bậc thiện trí hãy kính cẩn lắng nghe về bộ luận ấy. Vì rằng, sự thành tựu của giáo pháp được gắn liền với việc lắng nghe một cách tốt đẹp. 3. වචනත්ථවිභාවනෙන පවෙදිතවිසුද්ධිමග්ගසාමඤ්ඤත්ථස්ස විසුද්ධිමග්ගකථා වුච්චමානා අභිරුචිං උප්පාදෙතීති පදත්ථතො විසුද්ධිමග්ගං විභාවෙතුං ‘‘තත්ථ විසුද්ධී’’තිආදි ආරද්ධං. තත්ථ තත්ථාති යදිදං ‘‘විසුද්ධිමග්ගං භාසිස්ස’’න්ති එත්ථ විසුද්ධිමග්ගපදං වුත්තං, තත්ථ. සබ්බමලවිරහිතන්ති සබ්බෙහි රාගාදිමලෙහි, සබ්බෙහි සංකිලෙසමලෙහි ච විරහිතං විවිත්තං. තතො එව අච්චන්තපරිසුද්ධං, සබ්බදා සබ්බථා ච විසුද්ධන්ති අත්ථො. යථාවුත්තං විසුද්ධිං මග්ගති ගවෙසති අධිගච්ඡති එතෙනාති විසුද්ධිමග්ගො. තෙනාහ ‘‘මග්ගොති අධිගමූපායො වුච්චතී’’ති. විසුද්ධිමග්ගොති ච නිප්පරියායෙන ලොකුත්තරමග්ගො වෙදිතබ්බො, තදුපායත්තා පන පුබ්බභාගමග්ගො, තන්නිස්සයො කථාපබන්ධො ච තථා වුච්චති. 3. Vì rằng, bài thuyết giảng về Thanh Tịnh Đạo, khi được trình bày, sẽ làm phát sinh sự ưa thích nơi người đã được biết ý nghĩa tổng quát của Thanh Tịnh Đạo qua việc giải thích ý nghĩa của từ, nên để làm sáng tỏ Thanh Tịnh Đạo theo nghĩa của từng từ, ngài đã bắt đầu bằng câu ‘‘tattha visuddhī’’ti (Trong đó, thanh tịnh là) v.v... Trong đó, tatthāti (trong đó) có nghĩa là: trong từ visuddhimagga (Thanh Tịnh Đạo) đã được nói đến trong câu ‘‘visuddhimaggaṃ bhāsissa’’nti (sẽ nói về Thanh Tịnh Đạo). Sabbamalavirahitanti (xa lìa mọi cấu uế) có nghĩa là: xa lìa, tách biệt khỏi tất cả các cấu uế như tham ái v.v... và khỏi tất cả các cấu uế phiền não. Tato eva (Chính vì thế) nên nó hoàn toàn thanh tịnh, có nghĩa là thanh tịnh trong mọi lúc và mọi phương diện. Visuddhimaggo (Thanh Tịnh Đạo) là vì: etenā (nhờ đạo này) mà người ta maggati (tìm kiếm), gavesati (truy cầu), adhigacchati (chứng đắc) được visuddhiṃ (sự thanh tịnh) yathāvuttaṃ (như đã nói). Do đó, ngài nói: ‘‘maggoti adhigamūpāyo vuccatī’’ti (đạo được gọi là phương tiện chứng đắc). Và visuddhimaggoti (Thanh Tịnh Đạo), nippariyāyena (theo nghĩa đen, không ẩn dụ), nên được hiểu là lokuttaramaggo (đạo siêu thế). Pana (Tuy nhiên), tadupāyattā (vì là phương tiện để đạt được đạo ấy), nên pubbabhāgamaggo (đạo dự bị), và kathāpabandho (bộ luận) tannissayo (nương vào đạo ấy) cũng được gọi như vậy. ස්වායං [Pg.11] විසුද්ධිමග්ගො සත්ථාරා දෙසනාවිලාසතො, වෙනෙය්‍යජ්ඣාසයතො ච නානානයෙහි දෙසිතො, තෙසු අයමෙකො නයො ගහිතොති දස්සෙතුං ‘‘සො පනාය’’න්තිආදි ආරද්ධං. තත්ථ කත්ථචීති කිස්මිඤ්චි සුත්තෙ. විපස්සනාමත්තවසෙනෙවාති අවධාරණෙන සමථං නිවත්තෙති. සො හි තස්සා පටියොගී, න සීලාදි. මත්ත-සද්දෙන ච විසෙසනිවත්තිඅත්ථෙන සවිසෙසං සමාධිං නිවත්තෙති. සො උපචාරප්පනාභෙදො විපස්සනායානිකස්ස දෙසනාති කත්වා න සමාධිමත්තං. න හි ඛණිකසමාධිං විනා විපස්සනා සම්භවති. විපස්සනාති ච තිවිධාපි අනුපස්සනා වෙදිතබ්බා, න අනිච්චානුපස්සනාව. න හි අනිච්චදස්සනමත්තෙන සච්චාභිසමයො සම්භවති. යං පන ගාථායං අනිච්චලක්ඛණස්සෙව ගහණං කතං, තං යස්ස තදෙව සුට්ඨුතරං පාකටං හුත්වා උපට්ඨාති, තාදිසස්ස වසෙන. සොපි හි ඉතරං ලක්ඛණද්වයං විභූතතරං කත්වා සම්මසිත්වා විසෙසං අධිගච්ඡති, න අනිච්චලක්ඛණමෙව. Để chỉ ra rằng: “Thanh Tịnh Đạo này đã được Bậc Đạo Sư thuyết giảng theo nhiều phương pháp khác nhau, tùy theo vẻ đẹp của bài pháp và tùy theo căn cơ của chúng sanh cần được giáo hóa, và trong số đó, phương pháp này là một phương pháp đã được chọn lựa,” ngài đã bắt đầu bằng câu ‘‘so panāya’’nti (Và con đường ấy là) v.v... Trong đó, katthacīti (ở một nơi nào đó) có nghĩa là kismiñci sutte (trong một kinh nào đó). Vipassanāmattavasenevāti (chỉ bằng tuệ quán): bằng từ nhấn mạnh (eva), ngài loại trừ samatha (chỉ). Vì rằng, chỉ là đối nghịch với tuệ quán, chứ không phải giới v.v... Và bằng từ matta (chỉ), với ý nghĩa loại trừ cái đặc biệt, ngài loại trừ samādhi (định) có tính đặc biệt. Định ấy là loại có sự phân biệt cận hành và an chỉ. Vì đây là bài pháp dành cho người có tuệ quán làm cỗ xe, nên không loại trừ định đơn thuần. Vì rằng, không có tuệ quán nếu không có sát-na định. Và vipassanāti (tuệ quán), nên hiểu là cả ba loại tùy quán, chứ không chỉ là vô thường tùy quán. Vì rằng, sự chứng ngộ chân lý không thể xảy ra chỉ bằng việc thấy vô thường. Còn việc trong bài kệ chỉ đề cập đến vô thường tướng, điều đó được thực hiện tùy theo trường hợp của người mà đối với họ, chính tướng ấy hiện khởi một cách rõ ràng hơn cả. Vì rằng, người ấy cũng chứng đắc pháp đặc biệt sau khi đã làm cho hai tướng còn lại trở nên rõ ràng hơn và quán xét chúng, chứ không phải chỉ quán xét vô thường tướng. සබ්බෙ සඞ්ඛාරාති සබ්බෙ තෙභූමකසඞ්ඛාරා, තෙ හි සම්මසනීයා. අනිච්චාති න නිච්චා අද්ධුවා ඉත්තරා ඛණභඞ්ගුරාති. පඤ්ඤායාති විපස්සනාපඤ්ඤාය. පස්සති සම්මසති. අථ පච්ඡා උදයබ්බයඤාණාදීනං උප්පත්තියා උත්තරකාලං. නිබ්බින්දති දුක්ඛෙති තස්මිංයෙව අනිච්චාකාරතො දිට්ඨෙ ‘‘සබ්බෙ සඞ්ඛාරා’’ති වුත්තෙ තෙභූමකෙ ඛන්ධපඤ්චකසඞ්ඛාතෙ දුක්ඛෙ නිබ්බින්දති නිබ්බිදාඤාණං පටිලභති. එස මග්ගො විසුද්ධියාති එස නිබ්බිදානුපස්සනාසඞ්ඛාතො විරාගාදීනං කාරණභූතො නිබ්බානස්ස අධිගමූපායො. Sabbe saṅkhārāti (Tất cả các pháp hữu vi) có nghĩa là tất cả các pháp hữu vi trong ba cõi; vì rằng chúng là đối tượng cần được quán xét. Aniccāti (là vô thường) có nghĩa là: không thường còn, không bền vững, tạm bợ, tan hoại trong từng khoảnh khắc. Paññāyāti (bằng trí tuệ) có nghĩa là bằng tuệ quán. Passati (thấy) có nghĩa là quán xét. Atha pacchā (Sau đó) là vào thời điểm sau khi các trí như sanh diệt trí v.v... đã phát sinh. Nibbindati dukkheti (nhàm chán trong khổ): người ấy nhàm chán, chứng được yểm ly trí đối với chính cái khổ được gọi là năm uẩn trong ba cõi, được gọi là “tất cả các pháp hữu vi,” đã được thấy theo khía cạnh vô thường. Esa maggo visuddhiyāti (Đó là con đường thanh tịnh) có nghĩa là: con đường này, được gọi là yểm ly tùy quán, là nguyên nhân của ly tham v.v..., là phương tiện để chứng đắc Niết-bàn. ඣානපඤ්ඤාවසෙනාති සමථවිපස්සනාවසෙන. ඣානන්ති චෙත්ථ විපස්සනාය පාදකභූතං ඣානං අධිප්පෙතං. යම්හීති යස්මිං පුග්ගලෙ. ඣානඤ්ච පඤ්ඤා චාති එත්ථායමත්ථො – යො පුග්ගලො ඣානං පාදකං කත්වා විපස්සනං පට්ඨපෙත්වා තං උස්සුක්කාපෙති. ස වෙ නිබ්බානසන්තිකෙති සො බ්‍යත්තං නිබ්බානස්ස සමීපෙ එකන්තතො නිබ්බානං අධිගච්ඡතීති. Jhānapaññāvasenāti là do năng lực của chỉ và quán. Jhānanti cettha là ở đây, thiền được chủ trương là thiền làm nền tảng cho tuệ quán. Yamhīti là ở nơi người nào. Jhānañca paññā cāti etthāyamattho – ở đây, đây là ý nghĩa: người nào sau khi lấy thiền làm nền tảng, thiết lập tuệ quán, rồi nỗ lực vào việc ấy. Sa ve nibbānasantiketi là người ấy ở gần Niết-bàn, chắc chắn chứng đắc Niết-bàn một cách rõ ràng. කම්මන්ති මග්ගචෙතනා. සා හි අපචයගාමිතාය සත්තානං සුද්ධිං ආවහති. විජ්ජාති සම්මාදිට්ඨි. සීලන්ති සම්මාවාචාකම්මන්තා. ජීවිතමුත්තමන්ති සම්මාආජීවො. ධම්මොති අවසෙසා චත්තාරො අරියමග්ගධම්මා. අථ වා කම්මන්ති සම්මාකම්මන්තස්ස ගහණං. ‘‘යා චාවුසො විසාඛ, සම්මාදිට්ඨි, යො ච [Pg.12] සම්මාසඞ්කප්පො, ඉමෙ ධම්මා පඤ්ඤාක්ඛන්ධෙ සඞ්ගහිතා’’ති (ම. නි. 1.462) වචනතො. විජ්ජාති සම්මාදිට්ඨිසම්මාසඞ්කප්පානං ගහණං. ධම්මොති සමාධි ‘‘එවංධම්මා තෙ භගවන්තො අහෙසු’’න්තිආදීසු (සං. නි. 5.378) විය. තග්ගහණෙනෙව ‘‘යො චාවුසො විසාඛ, සම්මාවායාමො, යා ච සම්මාසති, යො ච සම්මාසමාධි, ඉමෙ ධම්මා සමාධික්ඛන්ධෙ සඞ්ගහිතා’’ති වචනතො සම්මාවායාමසතීනම්පි ගහණං දට්ඨබ්බං. සීලන්ති සම්මාවාචාජීවානං. ජීවිතමුත්තමන්ති එවරූපස්ස අරියපුග්ගලස්ස ජීවිතං උත්තමං ජීවිතන්ති එවමෙත්ථ අට්ඨඞ්ගිකො අරියමග්ගො වුත්තොති වෙදිතබ්බො. Kammanti là tâm sở tư trong đạo. Quả vậy, tâm sở tư ấy mang lại sự thanh tịnh cho chúng sanh do có đặc tính đi đến sự không tích lũy. Vijjāti là chánh kiến. Sīlanti là chánh ngữ và chánh nghiệp. Jīvitamuttamanti là chánh mạng. Dhammoti là bốn pháp Thánh đạo còn lại. Hoặc là, kammanti là sự nắm giữ chánh nghiệp. Theo như lời dạy: “Này hiền giả Visākha, chánh kiến và chánh tư duy, những pháp này được nhiếp vào tuệ uẩn.” Vijjāti là sự nắm giữ chánh kiến và chánh tư duy. Dhammoti là định, giống như trong các câu v.v... “Các đức Thế Tôn ấy đã có những pháp như vậy.” Chính do sự nắm giữ ấy, theo như lời dạy: “Này hiền giả Visākha, chánh tinh tấn, chánh niệm, và chánh định, những pháp này được nhiếp vào định uẩn,” cần phải thấy sự nắm giữ cả chánh tinh tấn và chánh niệm. Sīlanti là chánh ngữ và chánh mạng. Jīvitamuttamanti là đời sống của bậc Thánh nhân như vậy là đời sống cao thượng. Như vậy, ở đây cần phải hiểu rằng Bát Chánh Đạo đã được nói đến. සීලාදිවසෙනාති සීලසමාධිපඤ්ඤාවීරියවසෙන. සබ්බදාති සමාදානතො පභුති සබ්බකාලං. සීලසම්පන්නොති චතුපාරිසුද්ධිසීලසම්පදාය සම්පන්නො සමන්නාගතො. පඤ්ඤවාති ලොකියලොකුත්තරාය පඤ්ඤාය සමන්නාගතො. සුසමාහිතොති තංසම්පයුත්තෙන සමාධිනා සුට්ඨු සමාහිතො. ආරද්ධවීරියොති අකුසලානං ධම්මානං පහානාය, කුසලානං ධම්මානං උපසම්පදාය පග්ගහිතවීරියො. පහිතත්තොති නිබ්බානං පතිපෙසිතත්තතාය කායෙ ච ජීවිතෙ ච නිරපෙක්ඛචිත්තො. ඔඝන්ති කාමොඝාදිචතුබ්බිධම්පි ඔඝං, සංසාරමහොඝමෙව වා. Sīlādivasenāti là do năng lực của giới, định, tuệ, và tinh tấn. Sabbadāti là trong mọi lúc, kể từ khi thọ trì. Sīlasampannoti là người thành tựu, đầy đủ sự thành tựu về Tứ Thanh Tịnh Giới. Paññavāti là người đầy đủ trí tuệ hiệp thế và siêu thế. Susamāhitoti là người được khéo định tĩnh bởi định tương ưng với trí tuệ ấy. Āraddhavīriyoti là người đã khởi sự tinh tấn để đoạn trừ các pháp bất thiện, để thành tựu các pháp thiện. Pahitattoti là người có tâm không luyến tiếc thân và mạng, do có tâm được hướng đến Niết-bàn. Oghanti là bốn loại bộc lưu như dục bộc lưu v.v..., hoặc chính là dòng lũ lớn của luân hồi. එකායනොති එකමග්ගො. මග්ගපරියායො හි ඉධ අයන-සද්දො, තස්මා එකපථභූතො අයං, භික්ඛවෙ, මග්ගො, න ද්වෙධාපථභූතොති අත්ථො. එකං වා නිබ්බානං අයති ගච්ඡතීති එකායනො, එකෙන වා ගණසඞ්ගණිකං පහාය විවෙකට්ඨෙන අයිතබ්බො පටිපජ්ජිතබ්බොති එකායනො, අයන්ති තෙනාති වා අයනො, එකස්ස සෙට්ඨස්ස භගවතො අයනොති එකායනො, තෙන උප්පාදිතත්තා, එකස්මිං වා ඉමස්මිංයෙව ධම්මවිනයෙ අයනොති එකායනො. සත්තානං විසුද්ධියාති රාගාදිමලෙහි, අභිජ්ඣාවිසමලොභාදිඋපක්කිලෙසෙහි ච සත්තානං විසුද්ධත්ථාය විසුජ්ඣනත්ථාය. යදිදන්ති නිපාතො, යෙ ඉමෙති අත්ථො. පුබ්බෙ සරණලක්ඛණෙන මග්ගට්ඨෙන ච මග්ගොති වුත්තස්සෙව කායාදිවිසයභෙදෙන චතුබ්බිධත්තා ‘‘චත්තාරො සතිපට්ඨානා’’ති වුත්තං. සම්මප්පධානාදීසූති එත්ථ ආදි-සද්දෙන අප්පමාදාභිරතිආදීනං සඞ්ගහො වෙදිතබ්බො[Pg.13]. අප්පමාදාභිරතිආදිවසෙනාපි හි කත්ථචි විසුද්ධිමග්ගො දෙසිතො. යථාහ – Ekāyanoti là con đường duy nhất. Quả vậy, ở đây từ ayana là từ đồng nghĩa với magga (con đường), do đó ý nghĩa là: “Này các Tỳ khưu, đây là con đường đơn độc, không phải là con đường hai ngả.” Hoặc, ekāyano là vì nó đi đến Niết-bàn duy nhất. Hoặc, ekāyano là vì nó cần được thực hành bởi một người, đứng trong sự độc cư sau khi từ bỏ sự giao du hội chúng. Hoặc, ayano là vì người ta đi bằng con đường ấy. Ekāyano là con đường của một vị, bậc Tối Thắng, đức Thế Tôn, vì nó được Ngài làm cho phát sanh. Hoặc, ekāyano là con đường chỉ có trong Pháp và Luật này. Sattānaṃ visuddhiyāti là vì sự thanh tịnh, để thanh tịnh chúng sanh khỏi các cấu uế như tham v.v... và các phiền não như tham lam, tham ái bất chính v.v... Yadidanti là một bất biến từ, có nghĩa là “những cái này là.” Trước đây, chính con đường đã được nói đến với đặc tính của sự ghi nhớ và với ý nghĩa là con đường, nay được gọi là “bốn niệm xứ” do có bốn loại khác nhau về đối tượng là thân v.v... Sammappadhānādīsūti: Ở đây, bằng từ ādi (v.v...), cần phải hiểu là bao gồm cả sự hoan hỷ trong không dể duôi v.v... Quả vậy, ở một vài nơi, con đường thanh tịnh cũng được thuyết giảng thông qua sự hoan hỷ trong không dể duôi v.v... Như có lời dạy rằng – ‘‘අප්පමාදරතො භික්ඛු, පමාදෙ භයදස්සි වා; අභබ්බො පරිහානාය, නිබ්බානස්සෙව සන්තිකෙ’’ති. (ධ. ප. 32); “Vị Tỳ khưu hoan hỷ trong không dể duôi, hoặc thấy sự nguy hiểm trong dể duôi, vị ấy không thể bị thối thất, ở ngay gần Niết-bàn.” 4. තත්‍රාති තස්සං ගාථායං. උපරි වුච්චමානා ගාථාය විත්ථාරසංවණ්ණනා නිද්දෙසපටිනිද්දෙසට්ඨානියා, තතො සංඛිත්තතරා අත්ථවණ්ණනා උද්දෙසට්ඨානියාති ආහ ‘‘අයං සඞ්ඛෙපවණ්ණනා’’ති. යථාඋද්දිට්ඨස්ස හි අත්ථස්ස නිද්දෙසපටිනිද්දෙසා සුකරා, සුබොධා ච හොන්තීති. සීලෙ පතිට්ඨායාති එත්ථ සීලෙති කුසලසීලෙ. යදිපි ‘‘කතමෙ ච, ථපති, අකුසලා සීලා’’තිආදීසු අකුසලා ධම්මාපි සීලන්ති ආගතා. වුච්චමානාය පන චිත්තපඤ්ඤාභාවනාය අධිට්ඨානායොග්‍යතාය කිරියසීලානම්පි අසම්භවො, කුතො ඉතරෙසන්ති කුසලසීලමෙවෙත්ථ අධිප්පෙතං. සීලං පරිපූරයමානොතිආදීසු පරිපූරයමානොති පරිපාලෙන්තො, පරිවඩ්ඪෙන්තො වා, සබ්බභාගෙහි සංවරන්තො, අවීතික්කමන්තො චාති අත්ථො. තථාභූතො හි තං අවිජහන්තො තත්ථ පතිට්ඨිතො නාම හොති. ‘‘සීලෙ’’ති හි ඉදං ආධාරෙ භුම්මං. පතිට්ඨායාති දුවිධා පතිට්ඨා නිස්සයූපනිස්සයභෙදතො. තත්ථ උපනිස්සයපතිට්ඨා ලොකියා, ඉතරා ලොකුත්තරා අභින්දිත්වා ගහණෙ. භින්දිත්වා පන ගහණෙ යථා ලොකියචිත්තුප්පාදෙසු සහජාතානං, පුරිමපච්ඡිමානඤ්ච වසෙන නිස්සයූපනිස්සයපතිට්ඨා සම්භවති, එවං ලොකුත්තරෙසු හෙට්ඨිමමග්ගඵලසීලවසෙන උපනිස්සයපතිට්ඨාපි සම්භවති. ‘‘පතිට්ඨායා’’ති ච පදස්ස යදා උපනිස්සයපතිට්ඨා අධිප්පෙතා, තදා ‘‘සද්ධං උපනිස්සායා’’තිආදීසු (පට්ඨා. 1.1.423) විය පුරිමකාලකිරියාවසෙන අත්ථො වෙදිතබ්බො. තෙනාහ ‘‘පුබ්බෙව ඛො පනස්ස කායකම්මං වචීකම්මං ආජීවො සුපරිසුද්ධො හොතී’’ති (ම. නි. 3.431). යදා පන නිස්සයපතිට්ඨා අධිප්පෙතා, තදා ‘‘චක්ඛුඤ්ච පටිච්චා’’තිආදීසු (ම. නි. 1.204; 3.421; සං. නි. 4.60) විය සමානකාලකිරියාවසෙන අත්ථො වෙදිතබ්බො. සම්මාවාචාදයො හි අත්තනා සම්පයුත්තානං සම්මාදිට්ඨිආදීනං සහජාතවසෙනෙව නිස්සයපච්චයා හොන්තීති. 4. Tatrāti có nghĩa là tassaṃ gāthāyaṃ (trong câu kệ ấy). Sự diễn giải chi tiết về câu kệ được nói đến ở trên là ở vị trí của sự trình bày chi tiết và sự trình bày chi tiết lại, từ đó sự diễn giải ý nghĩa một cách tóm tắt hơn là ở vị trí của sự trình bày tóm tắt, nên ngài đã nói: “Đây là sự diễn giải tóm tắt.” Vì rằng, sự trình bày chi tiết và sự trình bày chi tiết lại của ý nghĩa đã được nêu lên tóm tắt thì dễ làm và dễ hiểu. Ở đây, trong câu Sīle patiṭṭhāya (an trú trong giới), sīle là trong thiện giới. Mặc dù trong các câu như: “Này gia chủ, thế nào là các giới bất thiện?” các pháp bất thiện cũng được gọi là giới. Nhưng do không thích hợp làm nền tảng cho sự tu tập về tâm và tuệ sẽ được nói đến, nên ngay cả duy tác giới cũng không thể có, huống nữa là các giới khác (bất thiện), vì vậy ở đây chỉ có thiện giới được chủ trương. Trong các câu như Sīlaṃ paripūrayamāno (làm cho giới được viên mãn), paripūrayamāno có nghĩa là đang hộ trì, hoặc đang làm cho tăng trưởng, và đang phòng hộ trong tất cả các phần, và không vi phạm. Vì rằng, người như vậy, do không từ bỏ giới ấy, được gọi là đã an trú trong giới ấy. Từ “sīle” này là biến cách thứ bảy chỉ nơi chốn. Trong patiṭṭhāya, sự an trú có hai loại do sự khác biệt giữa nương tựa và cận y. Trong đó, khi nhận thức không phân biệt, sự an trú cận y là hiệp thế, sự an trú kia (nương tựa) là siêu thế. Nhưng khi nhận thức có phân biệt, cũng như trong các tâm hiệp thế, sự an trú nương tựa và cận y có thể xảy ra do các pháp đồng sanh và các pháp trước-sau, tương tự, trong các tâm siêu thế, sự an trú cận y cũng có thể xảy ra do giới của đạo và quả thấp hơn. Và khi sự an trú cận y được chủ trương đối với từ “patiṭṭhāya,” ý nghĩa cần được hiểu theo cách của động từ thời quá khứ như trong các câu “nương vào đức tin”... Do đó, ngài đã nói: “Thân nghiệp, khẩu nghiệp, và mạng sống của vị ấy quả thật đã được thanh tịnh từ trước.” Nhưng khi sự an trú nương tựa được chủ trương, ý nghĩa cần được hiểu theo cách của động từ thời hiện tại như trong các câu “duyên vào mắt”... Vì rằng, chánh ngữ v.v... là duyên nương tựa cho chánh kiến v.v... tương ưng với chúng chỉ do tính chất đồng sanh. නරති [Pg.14] නෙතීති නරො, පුරිසො. යථා හි පඨමපකතිභූතො සත්තො, ඉතරාය පකතියා සෙට්ඨට්ඨෙන පුරි උච්චෙ ඨානෙ සෙති පවත්තතීති ‘‘පුරිසො’’ති වුච්චති, එවං නයනට්ඨෙන ‘‘නරො’’ති වුච්චති. පුත්තභාතුභූතොපි හි පුග්ගලො මාතුජෙට්ඨභගිනීනං නෙතුට්ඨානෙ තිට්ඨති, පගෙව ඉතරො ඉතරාසං. නරෙන යොගතො, නරස්ස අයන්ති වා නාරී, ඉත්ථී. සාපි චෙත්ථ කාමං තණ්හාජටාවිජටනසමත්ථතා අත්ථි, පධානමෙව පන සත්තං දස්සෙන්තො ‘‘නරො’’ති ආහ යථා ‘‘සත්ථා දෙවමනුස්සාන’’න්ති (දී. නි. 1.157, 255). අට්ඨකථායං පන අවිභාගෙන පුග්ගලපරියායො අයන්ති දස්සෙතුං ‘‘නරොති සත්තො’’ති වුත්තං. සපඤ්ඤොති විපාකභූතාය සහ පඤ්ඤාය පවත්තතීති සපඤ්ඤො. තාය හි ආදිතො පට්ඨාය සන්තානවසෙන බහුලං පවත්තමානාය අයං සත්තො සවිසෙසං ‘‘සපඤ්ඤො’’ති වත්තබ්බතං අරහති. විපාකපඤ්ඤාපි හි සන්තානවිසෙසනෙන භාවනාපඤ්ඤුප්පත්තියා උපනිස්සයො හොති අහෙතුකද්විහෙතුකානං තදභාවතො. සම්පජඤ්ඤසඞ්ඛාතාය ච තංතංකිච්චකාරිකාය පඤ්ඤාය වසෙන ‘‘සපඤ්ඤො’’ති වත්තුං වට්ටති. අට්ඨකථායං පන නිපක-සද්දෙන පාරිහාරිකපඤ්ඤා ගය්හතීති විපාකපඤ්ඤාවසෙනෙවෙත්ථ අත්ථො වුත්තො. කම්මජතිහෙතුකපටිසන්ධිපඤ්ඤායාති කම්මජාය තිහෙතුකපටිසන්ධියං පඤ්ඤායාති එවං තිහෙතුක-සද්දො පටිසන්ධි-සද්දෙන සම්බන්ධිතබ්බො, න පඤ්ඤා-සද්දෙන. න හි පඤ්ඤා තිහෙතුකා අත්ථි. පටිසන්ධිතො පභුති පවත්තමානා පඤ්ඤා ‘‘පටිසන්ධියං පඤ්ඤා’’ති වුත්තා තංමූලකත්තා, න පටිසන්ධික්ඛණෙ පවත්තා එව. Narati có nghĩa là neti (dẫn dắt), nên gọi là naro (người), tức là puriso (nam nhân). Giống như chúng sanh có bản chất ban đầu, do ý nghĩa cao thượng hơn bản chất khác, tồn tại ở nơi cao, nên được gọi là “puriso,” tương tự, do ý nghĩa dẫn dắt, được gọi là “naro.” Vì rằng, ngay cả người là con trai hay em trai cũng đứng ở vị trí người dẫn dắt cho mẹ và chị gái, huống chi người khác đối với những người khác. Do liên hệ với người nam (nara), hoặc “đây là của người nam,” nên gọi là nārī, tức là itthī (nữ nhân). Ở đây, mặc dù người nữ ấy cũng có khả năng gỡ rối đám rối ái dục, nhưng để chỉ chúng sanh chủ yếu (nam nhân), ngài đã nói “naro,” giống như (đã nói) “bậc Đạo sư của chư thiên và nhân loại.” Tuy nhiên, trong Chú giải, để chỉ rằng đây là một từ đồng nghĩa với “chúng sanh” một cách không phân biệt, đã nói “naro nghĩa là chúng sanh.” Sapañño (người có trí tuệ) là người hiện hữu cùng với trí tuệ là quả dị thục. Vì rằng, do trí tuệ ấy thường xuyên hiện hữu theo dòng tương tục từ lúc ban đầu, chúng sanh này xứng đáng được gọi một cách đặc biệt là “sapañño.” Vì rằng, trí tuệ dị thục, bằng cách làm cho dòng tương tục trở nên đặc biệt, là duyên cận y cho sự phát sinh của trí tuệ tu tập, do những người vô nhân và nhị nhân không có trí tuệ ấy. Và cũng có thể nói “sapañño” theo nghĩa của trí tuệ được gọi là tỉnh giác, thực hiện các phận sự tương ứng. Tuy nhiên, trong Chú giải, vì từ nipaka được hiểu là trí tuệ quản trị, nên ở đây ý nghĩa được giải thích chỉ theo trí tuệ dị thục. Trong câu kammajatihetukapaṭisandhipaññāya, có nghĩa là “bằng trí tuệ trong sự tái sanh tam nhân do nghiệp sanh,” như vậy từ tihetuka (tam nhân) phải được liên kết với từ paṭisandhi (tái sanh), không phải với từ paññā (trí tuệ). Vì không có trí tuệ tam nhân. Trí tuệ hiện hữu từ lúc tái sanh trở đi được gọi là “trí tuệ trong sự tái sanh” do có gốc rễ từ đó, chứ không phải chỉ là trí tuệ hiện hữu trong khoảnh khắc tái sanh. චින්තෙති ආරම්මණං උපනිජ්ඣායතීති චිත්තං, සමාධි. සො හි සාතිසයං උපනිජ්ඣානකිච්චො. න හි විතක්කාදයො විනා සමාධිනා තමත්ථං සාධෙන්ති, සමාධි පන තෙහි විනාපි සාධෙතීති. පගුණබලවභාවාපාදනෙන පච්චයෙහි චිතං, තථා සන්තානං චිනොතීතිපි චිත්තං, සමාධි. පඨමජ්ඣානාදිවසෙන චිත්තවිචිත්තතාය, ඉද්ධිවිධාදිචිත්තකරණෙන ච සමාධි චිත්තන්ති විනාපි පරොපදෙසෙනස්ස චිත්තපරියායො ලබ්භතෙව. අට්ඨකථායං පන චිත්ත-සද්දො විඤ්ඤාණෙ නිරුළ්හොති කත්වා වුත්තං ‘‘චිත්තසීසෙන හෙත්ථ සමාධි නිද්දිට්ඨො’’ති. යථාසභාවං පකාරෙහි ජානාතීති පඤ්ඤා. සා යදිපි කුසලාදිභෙදතො බහුවිධා. ‘‘භාවය’’න්ති පන වචනතො භාවෙතබ්බා ඉධාධිප්පෙතාති තං දස්සෙතුං ‘‘විපස්සන’’න්ති වුත්තං. ‘‘භාවය’’න්ති ච ඉදං පච්චෙකං [Pg.15] යොජෙතබ්බං ‘‘චිත්තඤ්ච භාවයං, පඤ්ඤඤ්ච භාවය’’න්ති. තයිදං ද්වයං කිං ලොකියං, උදාහු ලොකුත්තරන්ති? ලොකුත්තරන්ති දට්ඨබ්බං උක්කට්ඨනිද්දෙසතො. තං හි භාවයමානො අරියමග්ගක්ඛණෙ තණ්හාජටං සමුච්ඡෙදවසෙන විජටෙතීති වුච්චති, න ලොකියං. නානන්තරියභාවෙන පනෙත්ථ ලොකියාපි ගහිතාව හොන්ති ලොකියසමථවිපස්සනාය විනා තදභාවතො. සමථයානිකස්ස හි උපචාරප්පනාප්පභෙදං සමාධිං ඉතරස්ස ඛණිකසමාධිං, උභයෙසම්පි විමොක්ඛමුඛත්තයං විනා න කදාචිපි ලොකුත්තරාධිගමො සම්භවති. තෙනාහ ‘‘සමාධිඤ්චෙව විපස්සනඤ්ච භාවයමානො’’ති. තත්ථ යදා ලොකියා සමථවිපස්සනා අධිප්පෙතා, තදා ‘‘භාවය’’න්ති ඉදං භාවනාකිරියාය හෙතුභාවකථනං, භාවනාහෙතූති අත්ථො. තංභාවනාහෙතුකා හි විජටනකිරියාති. යදා පන ලොකුත්තරා අධිප්පෙතා, තදා කෙවලං වත්තමානභාවනිද්දෙසො. තදුභයභාවනාසමකාලමෙව හි තණ්හාජටාවිජටනං. Nó suy tư (cinteti) về đối tượng (ārammaṇaṃ), nó quán xét kỹ lưỡng (upanijjhāyati), vì vậy (iti) gọi là tâm (cittaṃ), (ở đây) là định (samādhi). Quả vậy, định ấy có phận sự quán xét kỹ lưỡng một cách vượt trội. Bởi vì các pháp như tầm, v.v... không có định thì không thể hoàn thành phận sự ấy, còn định thì dù không có chúng vẫn hoàn thành được. Được tích lũy (citaṃ) bởi các duyên qua việc đạt đến trạng thái thuần thục và mạnh mẽ, hoặc nó tích lũy (cinoti) dòng tương tục (santānaṃ), vì vậy cũng gọi là tâm (cittaṃ), (ở đây) là định (samādhi). Do sự đa dạng của tâm theo cách của sơ thiền, v.v..., và do việc thực hiện các hành động kỳ diệu như các loại thần thông, v.v..., nên định được gọi là tâm. Do đó, dù không có sự chỉ dạy của người khác, tên gọi khác là 'tâm' của định này vẫn có thể có được. Tuy nhiên, trong Chú giải, vì cho rằng từ 'tâm' đã trở nên phổ biến với nghĩa là thức, nên đã nói rằng: 'Ở đây, định được chỉ định dưới tiêu đề là tâm'. 'Nó biết (jānāti) theo các phương diện (pakārehi) đúng với tự tánh (yathāsabhāvaṃ), vì vậy (iti) gọi là tuệ (paññā)'. Tuệ ấy mặc dù có nhiều loại do sự phân biệt thiện, v.v... Tuy nhiên, vì có nói 'tu tập' (bhāvayaṃ), nên ở đây tuệ cần được tu tập được chủ trương. Vì vậy, để chỉ rõ điều đó, đã nói là 'minh sát' (vipassanaṃ). Và từ 'tu tập' này nên được liên kết riêng rẽ như sau: 'tu tập tâm và tu tập tuệ'. Cặp đôi này là pháp thế gian hay là pháp siêu thế? Cần phải hiểu rằng đó là pháp siêu thế vì đây là sự chỉ định ở mức độ cao nhất. Quả vậy, người đang tu tập pháp ấy được gọi là người gỡ rối đám rối ái dục bằng cách đoạn trừ trong khoảnh khắc Thánh đạo, chứ không phải (tu tập) pháp thế gian. Ở đây, các pháp thế gian cũng được bao gồm theo cách không gián đoạn, vì không có chỉ và quán thế gian thì pháp siêu thế ấy không thể có được. Quả vậy, đối với hành giả chỉ thừa, nếu không có định được phân loại là cận hành và an chỉ; đối với hành giả kia (tức quán thừa), nếu không có sát-na định; và đối với cả hai, nếu không có tam giải thoát môn, thì sự chứng đắc siêu thế không bao giờ có thể xảy ra. Do đó, ngài (Chú giải) đã nói: 'người đang tu tập cả định lẫn minh sát'. Trong đó, khi chỉ và quán thế gian được chủ trương, thì từ 'tu tập' này là sự trình bày về trạng thái nguyên nhân của hành động tu tập. Nghĩa là: 'vì nguyên nhân tu tập'. Quả vậy, hành động gỡ rối có nguyên nhân là sự tu tập ấy. Còn khi (chỉ và quán) siêu thế được chủ trương, thì đó chỉ đơn thuần là sự chỉ định về sự tu tập đang diễn ra. Quả vậy, việc gỡ rối đám rối ái dục xảy ra đồng thời với sự tu tập cả hai pháp ấy. ‘‘ආතාපී නිපකො’’ති ඉදං යථාවුත්තභාවනාය උපකාරකධම්මකිත්තනං. කම්මට්ඨානං අනුයුඤ්ජන්තස්ස හි වීරියං සති සම්පජඤ්ඤන්ති ඉමෙ තයො ධම්මා බහූපකාරා. වීරියූපත්ථද්ධඤ්හි කම්මට්ඨානං සතිසම්පජඤ්ඤානුපාලිතං න පරිපතති, උපරි ච විසෙසං ආවහති. පතිට්ඨාසිද්ධියා චෙත්ථ සද්ධාසිද්ධි, සද්ධූපනිස්සයත්තා සීලස්ස, වීරියාදිසිද්ධියා ච. න හි සද්ධෙය්‍යවත්ථුං අසද්දහන්තස්ස යථාවුත්තවීරියාදයො සම්භවන්ති, තථා සමාධිපි. යථා හි හෙතුභාවතො වීරියාදීහි සද්ධාසිද්ධි, එවං ඵලභාවතො තෙහි සමාධිසිද්ධි. වීරියාදීසු හි සම්පජ්ජමානෙසු සමාධි සම්පන්නොව හොති අසමාහිතස්ස තදභාවතො. කථං පනෙත්ථ සතිසිද්ධි? නිපකග්ගහණතො. තික්ඛවිසදභාවප්පත්තා හි සති ‘‘නෙපක්ක’’න්ති වුච්චති. යථාහ ‘‘පරමෙන සතිනෙපක්කෙන සමන්නාගතො’’ති. අට්ඨකථායං පන ‘‘නෙපක්කං පඤ්ඤා’’ති අයමත්ථො දස්සිතො. තග්ගහණෙනෙව සතිපි ගහිතාව හොති. න හි සතිවිරහිතා පඤ්ඤා අත්ථීති. අපරෙ පන ‘‘සපඤ්ඤො’’ති ඉමිනාව පාරිහාරිකපඤ්ඤාපි ගය්හතීති ‘‘නිපකො’’ති පදස්ස ‘‘සතො’’ති අත්ථං වදන්ති. යදිපි කිලෙසානං පහානං ආතාපනං, තං සම්මාදිට්ඨිආදීනම්පි අත්ථෙව. ආතප්පසද්දො විය පන ආතාපසද්දො වීරියෙයෙව [Pg.16] නිරුළ්හොති ආහ ‘‘ආතාපීති වීරියවා’’ති. අථ වා පටිපක්ඛප්පහානෙ සම්පයුත්තධම්මානං අබ්භුස්සහනවසෙන පවත්තමානස්ස වීරියස්ස සාතිසයං තදාතාපනන්ති වීරියමෙව තථා වුච්චති, න අඤ්ඤෙ ධම්මා. ආතාපීති චායමීකාරො පසංසාය, අතිසයස්ස වා දීපකො. වීරියවාති වා-සද්දොපි තදත්ථො එව දට්ඨබ්බො. තෙන සම්මප්පධානසමඞ්ගිතා වුත්තා හොති. තෙනාහ ‘‘කිලෙසානං ආතාපනපරිතාපනට්ඨෙනා’’ති. ආතාපනග්ගහණෙන චෙත්ථ ආරම්භ ධාතුමාහ ආදිතො වීරියාරම්භොති කත්වා, පරිතාපනග්ගහණෙන නික්කමපරක්කමධාතුයො සබ්බසො පටිපක්ඛතො නික්ඛන්තතං, උපරූපරි විසෙසප්පත්තිඤ්ච උපාදාය. නිපයති විසොසෙති පටිපක්ඛං, තතො වා අත්තානං නිපාති රක්ඛතීති නිපකො, සම්පජානො. කම්මට්ඨානස්ස පරිහරණෙ නියුත්තාති පාරිහාරිකා. Hai từ 'nhiệt tâm, thận trọng' này là sự kể ra các pháp hỗ trợ cho sự tu tập đã được nói đến. Quả vậy, đối với người đang nỗ lực thực hành đề mục thiền, ba pháp này là tinh tấn, niệm, và tỉnh giác có sự hỗ trợ rất lớn. Quả vậy, đề mục thiền được tinh tấn nâng đỡ và được niệm-tỉnh giác bảo vệ thì không bị rơi rớt, và còn mang lại sự đặc biệt ở mức độ cao hơn. Ở đây, do sự thành tựu của nền tảng (giới), tín được thành tựu, vì giới có tín làm y chỉ gần, và do sự thành tựu của tinh tấn, v.v... Quả vậy, đối với người không tin vào đối tượng đáng tin, thì tinh tấn, v.v... đã nói trên không thể phát sinh, cũng như định. Quả vậy, giống như tín được thành tựu nhờ tinh tấn, v.v... với tư cách là nhân, cũng vậy định được thành tựu nhờ chúng với tư cách là quả. Quả vậy, khi tinh tấn, v.v... được viên mãn, thì định cũng được viên mãn, vì người không có định thì không có các pháp ấy. Ở đây, niệm được thành tựu như thế nào? Do việc dùng từ 'thận trọng'. Quả vậy, niệm đã đạt đến trạng thái sắc bén và trong sáng được gọi là 'sự chín chắn của niệm'. Như có lời nói: 'vị ấy đầy đủ sự chín chắn của niệm tối thượng'. Tuy nhiên, trong Chú giải, ý nghĩa này đã được chỉ ra: 'sự chín chắn là tuệ'. Chính nhờ việc dùng từ ấy (tức tuệ), niệm cũng được bao gồm. Quả vậy, không có tuệ mà lại thiếu niệm. Tuy nhiên, các vị khác nói rằng chính bằng từ 'có tuệ' này mà tuệ hộ trì cũng được bao gồm, do đó họ giải thích ý nghĩa của từ 'thận trọng' là 'có niệm'. Mặc dù sự đoạn trừ phiền não là sự nhiệt tâm, và điều đó cũng có nơi chánh kiến, v.v... Tuy nhiên, giống như từ 'ātappa', từ 'ātāpa' đã trở nên phổ biến chỉ trong nghĩa tinh tấn, do đó ngài (Chú giải) đã nói: 'nhiệt tâm nghĩa là có tinh tấn'. Hoặc là, sự nhiệt tâm ấy của tinh tấn đang diễn ra theo cách nỗ lực thúc đẩy các pháp tương ưng trong việc đoạn trừ pháp đối nghịch là một cách vượt trội. Vì vậy, chỉ có tinh tấn mới được gọi như vậy, chứ không phải các pháp khác. Và trong từ 'ātāpī', nguyên âm dài 'ī' này biểu thị sự tán thán hoặc sự vượt trội. Trong từ 'vīriyavā', từ 'vā' cũng cần được hiểu là có cùng ý nghĩa ấy. Do đó, sự đầy đủ chánh cần được nói đến. Do đó, ngài (Chú giải) đã nói: 'với ý nghĩa là làm nóng và thiêu đốt các phiền não'. Ở đây, bằng việc dùng từ 'làm nóng', ngài (Chú giải) nói đến yếu tố khởi sự, vì cho rằng đó là sự khởi đầu tinh tấn. Bằng việc dùng từ 'thiêu đốt', ngài nói đến yếu tố xuất ly và nỗ lực, dựa vào sự thoát ra hoàn toàn khỏi pháp đối nghịch và sự đạt đến các pháp đặc biệt cao hơn và cao hơn nữa. Nó làm khô héo pháp đối nghịch, hoặc nó bảo vệ tự thân khỏi pháp ấy, vì vậy gọi là 'thận trọng', tức là người có tỉnh giác. (Tuệ) được sử dụng trong việc duy trì đề mục thiền, vì vậy gọi là tuệ hộ trì. අභික්කමාදීනි සබ්බකිච්චානි සාත්ථකසම්පජඤ්ඤාදිවසෙන පරිච්ඡිජ්ජ නෙතීති සබ්බකිච්චපරිණායිකා. කම්මට්ඨානස්ස වා උග්ගහො පරිපුච්ඡා භාවනාරම්භො මනසිකාරවිධි, තත්ථ ච සක්කච්චකාරිතා සාතච්චකාරිතා සප්පායකාරිතා නිමිත්තකුසලතා පහිතත්තතා අන්තරාඅසඞ්කොචො ඉන්ද්‍රියසමත්තපටිපාදනා වීරියසමතාපාදනං වීරියසමතායොජනන්ති එවමාදීනං සබ්බෙසං කිච්චානං පරිණායිකා සබ්බකිච්චපරිණායිකා. භයං ඉක්ඛතීති භික්ඛූති සාධාරණතො භික්ඛුලක්ඛණකථනෙන පටිපත්තියාව භික්ඛුභාවො, න භික්ඛකභින්නපටධරාදිභාවෙනාති දස්සෙති. එවං හි කතකිච්චානං සාමණෙරාදීනං, පටිපන්නානඤ්ච අපබ්බජිතානම්පි සඞ්ගහො කතො හොති. ඉධ පන පටිපජ්ජනකවසෙන අත්ථො වෙදිතබ්බො. භින්දති පාපකෙ අකුසලෙ ධම්මෙති වා භික්ඛු. සො ඉමං විජටයෙති යො නරො සප්පඤ්ඤො සීලෙ පතිට්ඨාය ආතාපී නිපකො චිත්තං පඤ්ඤඤ්ච භාවයන්ති වුත්තො, සො භික්ඛු ඉමං තණ්හාජටං විජටයෙති සම්බන්ධො. ඉදානි තම්පි විජටනං වෙළුගුම්බවිජටනෙන උපමෙත්වා දස්සෙතුං ගාථාය යථාවුත්තෙ සීලාදිධම්මෙ ‘‘ඉමිනා ච සීලෙනා’’තිආදිනා පච්චාමසති. තත්ථ යස්මා යොගාවචරසන්තානගතා නානාක්ඛණිකා මිස්සකා සීලාදිධම්මා ගාථාය ගහිතා, තස්මා තෙ එකච්චං ගණ්හන්තො ‘‘ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො’’ති ආහ. න හි තෙ ඡ ධම්මා එකස්මිං සන්තානෙ එකස්මිං ඛණෙ [Pg.17] ලබ්භන්ති. යස්මා ච පුග්ගලාධිට්ඨානෙන ගාථා භාසිතා, තස්මා පුග්ගලාධිට්ඨානමෙව උපමං දස්සෙන්තො ‘‘සෙය්‍යථාපි නාම පුරිසො’’තිආදිමාහ. තත්ථ සුනිසිතන්ති සුට්ඨු නිසිතං, අතිවිය තිඛිණන්ති අත්ථො. සත්ථස්ස නිසානසිලායං නිසිතතරභාවකරණං, බාහුබලෙන චස්ස උක්ඛිපනන්ති උභයම්පෙතං අත්ථාපන්නං කත්වා උපමා වුත්තාති තදුභයං උපමෙය්‍යෙ දස්සෙන්තො ‘‘සමාධිසිලායං සුනිසිතං…පෙ… පඤ්ඤාහත්ථෙන උක්ඛිපිත්වා’’ති ආහ. සමාධිගුණෙන හි පඤ්ඤාය තික්ඛභාවො. තෙනාහ භගවා ‘‘සමාහිතො යථාභූතං පජානාතී’’ති (සං. නි. 3.5; 4.99; 5.1071; නෙත්ති. 40; මි. ප. 2.1.14). වීරියඤ්චස්සා උපත්ථම්භකං පග්ගණ්හනතො. විජටෙය්‍යාති විජටෙතුං සක්කුණෙය්‍ය. වුට්ඨානගාමිනිවිපස්සනාය හි වත්තමානාය යොගාවචරො තණ්හාජටං විජටෙතුං සමත්ථො නාම. විජටනං චෙත්ථ සමුච්ඡෙදවසෙන පහානන්ති ආහ ‘‘සඤ්ඡින්දෙය්‍ය සම්පදාලෙය්‍යා’’ති. දක්ඛිණං අරහතීති දක්ඛිණෙය්‍යො, අග්ගො ච සො දක්ඛිණෙය්‍යො චාති අග්ගදක්ඛිණෙය්‍යො, අග්ගා වා දක්ඛිණා අග්ගදක්ඛිණා, තං අරහතීති අග්ගදක්ඛිණෙය්‍යො. Trí tuệ được gọi là sabbakiccapariṇāyikā (người dẫn dắt mọi công việc) vì nó phân định và dẫn dắt tất cả các công việc như là sự đi tới v.v… bằng năng lực của tỉnh giác hữu ích v.v… Hoặc, trí tuệ dẫn dắt tất cả các công việc như là: sự học hỏi, sự hỏi han, sự khởi đầu tu tập, phương pháp tác ý đối với đề mục thiền; và trong đó có sự thực hành một cách trân trọng, sự thực hành một cách liên tục, sự thực hành điều thích hợp, sự thiện xảo về tướng, tâm đã được hướng đến, sự không thối chuyển ở khoảng giữa, sự thành tựu sự quân bình các căn, sự thành tựu sự quân bình tinh tấn, sự kết hợp sự quân bình tinh tấn, được gọi là sabbakiccapariṇāyikā. Bhikkhu (Tỳ-khưu) là người thấy sự đáng sợ (bhayaṃ ikkhati), bằng cách nói về đặc tính của vị Tỳ-khưu một cách tổng quát, Ngài chỉ ra rằng: “Bản chất Tỳ-khưu chỉ có do sự thực hành, chứ không phải do bản chất của người ăn xin, người mang y phấn tảo v.v…” Thật vậy, khi nói như vậy, sự bao gồm cả các vị Sa-di v.v… là những người đã làm xong phận sự, và cả những người chưa xuất gia đang thực hành cũng được thực hiện. Nhưng ở đây, ý nghĩa nên được hiểu theo phương diện của người đang thực hành. Hoặc, bhikkhu (Tỳ-khưu) là người phá vỡ (bhindati) các pháp ác, bất thiện. Liên quan đến câu “Vị ấy gỡ rối cái này”, nên hiểu sự liên kết như sau: “Người nào là bậc trí, an trú trong giới, nhiệt tâm, khôn khéo, tu tập tâm và tuệ” đã được nói đến, vị Tỳ-khưu ấy gỡ rối (vijaṭaye) cái đám rối ái dục (taṇhājaṭaṃ) này. Bây giờ, để chỉ ra cả sự gỡ rối ấy bằng cách so sánh với sự gỡ rối bụi tre, Ngài nhắc lại các pháp như giới v.v… đã được nói trong kệ bằng câu “iminā ca sīlenā” v.v… Ở đó, vì các pháp như giới v.v… thuộc về dòng tâm của hành giả, xảy ra ở các thời điểm khác nhau, và hỗn tạp, đã được đề cập trong kệ, do đó, khi đề cập đến chúng một cách chung chung, Ngài nói: “người thành tựu sáu pháp”. Thật vậy, sáu pháp ấy không thể có được trong một dòng tâm, trong một khoảnh khắc. Và vì kệ được nói với sự quy chiếu về cá nhân, do đó, khi chỉ ra ví dụ cũng quy chiếu về cá nhân, Ngài đã nói: “Ví như một người đàn ông” v.v… Ở đó, sunisitaṃ có nghĩa là được mài kỹ, nghĩa là rất bén nhọn. Ví dụ được nói bằng cách bao hàm cả hai ý nghĩa: việc làm cho thanh gươm trở nên bén nhọn hơn trên đá mài, và việc nâng nó lên bằng sức mạnh của cánh tay. Do đó, để chỉ ra cả hai điều đó trong đối tượng so sánh, Ngài nói: “được mài kỹ trên đá mài định… được nâng lên bằng tay trí tuệ”. Thật vậy, sự bén nhọn của trí tuệ là nhờ vào phẩm chất của định. Do đó, Đức Thế Tôn đã nói: “Người có định tĩnh biết đúng như thật”. Và tinh tấn là sự hỗ trợ cho trí tuệ ấy vì nó sách tấn. Vijaṭeyya có nghĩa là có thể gỡ rối. Thật vậy, khi minh sát dẫn đến xuất khởi đang diễn ra, hành giả được gọi là người có khả năng gỡ rối đám rối ái dục. Và ở đây, sự gỡ rối có nghĩa là sự đoạn trừ theo phương diện diệt tận, nên Ngài nói: “nên cắt đứt, nên phá vỡ”. Dakkhiṇeyyo là người xứng đáng (arahati) với vật cúng dường (dakkhiṇaṃ). Vị ấy vừa là bậc tối thượng (aggo) vừa là người xứng đáng với vật cúng dường (dakkhiṇeyyo), nên gọi là aggadakkhiṇeyyo. Hoặc, vật cúng dường tối thượng (aggā dakkhiṇā), người xứng đáng (arahati) với vật ấy (taṃ), nên gọi là aggadakkhiṇeyyo. 5. තත්‍රාති තස්සං ගාථායං. අයන්ති ‘‘නරො’’ති ච ‘‘භික්ඛූ’’ති ච වුත්තො යොගාවචරො. පුන තත්‍රාති තස්සං පඤ්ඤායං. අස්සාති භික්ඛුනො. කත්තරි චෙතං සාමිවචනං, අනෙනාති අත්ථො. කරණීයං නත්ථි විසෙසාධානස්ස තිහෙතුකපටිසන්ධිපඤ්ඤාය අභාවතො. තෙනාහ ‘‘පුරිමකම්මානුභාවෙනෙව හිස්ස සා සිද්ධා’’ති. තෙනාති යොගිනා. භාවනායං සතතපවත්තිතවීරියතාය සාතච්චකාරිනා. පඤ්ඤාවසෙනාති යථාවුත්තනෙපක්කසඞ්ඛාතපඤ්ඤාවසෙන. යං කිඤ්චි කත්තබ්බං, තස්ස සබ්බස්ස සම්පජානවසෙනෙව කරණසීලො, තත්ථ වා සම්පජානකාරො එතස්ස අත්ථි, සම්පජානස්ස වා අසම්මොහස්ස කාරකො උප්පාදකොති සම්පජානකාරී, තෙන සම්පජානකාරිනා. අත්‍රාති අස්සං ගාථායං. සීලාදිසම්පාදනෙ වීරියස්ස තෙසං අඞ්ගභාවතො තං විසුං අග්ගහෙත්වා ‘‘සීලසමාධිපඤ්ඤාමුඛෙනා’’ති වුත්තං. 5. Tatrā có nghĩa là: trong kệ ấy. Ayaṃ là: hành giả được gọi là “naro” (người) và “bhikkhu” (Tỳ-khưu). Lại nữa, tatrā có nghĩa là: trong trí tuệ ấy. Assā có nghĩa là: của vị Tỳ-khưu. Và đây là sở hữu cách trong nghĩa chủ cách, có nghĩa là “bởi vị này”. Không có việc gì phải làm, vì không có sự tạo ra điều đặc biệt đối với trí tuệ tam nhân khi tái sanh. Do đó, Ngài nói: “Trí tuệ ấy của vị này đã thành tựu do năng lực của nghiệp quá khứ”. Tenā có nghĩa là: bởi hành giả. Người thực hành liên tục do có tinh tấn liên tục trong sự tu tập. Paññāvasena có nghĩa là: bằng năng lực của trí tuệ được gọi là sự khôn khéo đã được nói đến. Bất cứ việc gì phải làm, vị ấy có thói quen làm tất cả những việc đó chỉ bằng năng lực của sự tỉnh giác; hoặc, người này có sự thực hành với tỉnh giác ở đó; hoặc, người tạo ra, làm phát sanh sự tỉnh giác, tức là sự không mê mờ, nên gọi là sampajānakārī (người thực hành với tỉnh giác); bởi người thực hành với tỉnh giác ấy. Atrā có nghĩa là: trong kệ này. Trong việc thành tựu giới v.v…, vì tinh tấn là một phần của chúng, nên không đề cập đến nó một cách riêng biệt, và đã được nói là “qua giới, định, và tuệ”. ‘‘විසුද්ධිමග්ගං දස්සෙතී’’ති අවිභාගතො දෙසනාය පිණ්ඩත්ථං වත්වා පුන තං විභාගතො දස්සෙතුං ‘‘එත්තාවතා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ එත්තාවතාති එත්තකාය දෙසනාය. සික්ඛාති සික්ඛිතබ්බට්ඨෙන සික්ඛා. සික්ඛනං චෙත්ථ ආසෙවනං දට්ඨබ්බං. සීලාදිධම්මෙහි සංවරණාදිවසෙන ආසෙවන්තො තෙ සික්ඛතීති [Pg.18] වුච්චති. සාසනන්ති පටිපත්තිසාසනං. උපනිස්සයො බලවකාරණං. වජ්ජනං අනුපගමනං. සෙවනා භාවනා. පටිපක්ඛොති පහායකපටිපක්ඛො. යදිපි ගාථායං ‘‘සීලෙ’’ති සාමඤ්ඤතො වුත්තං, න ‘‘අධිසීලෙ’’ති. තං පන තණ්හාජටාවිජටනස්ස පතිට්ඨාභූතං අධිප්පෙතන්ති ආහ ‘‘සීලෙන අධිසීලසික්ඛා පකාසිතා’’ති. භවගාමි හි සීලං සීලමෙව, විභවගාමි සීලං අධිසීලසික්ඛා. සාමඤ්ඤජොතනා හි විසෙසෙ අවතිට්ඨතීති. එස නයො සෙසසික්ඛාසුපි. Sau khi nói ý nghĩa tóm tắt của bài giảng một cách không phân chia rằng: “(Kệ này) chỉ ra con đường thanh tịnh”, để chỉ ra điều đó một cách có phân chia, Ngài đã nói: “ettāvatā” v.v… Ở đó, ettāvatā có nghĩa là: bởi bài giảng chừng ấy. Sikkhā (học pháp) là vì có ý nghĩa là điều cần được học tập. Và ở đây, sự học tập nên được hiểu là sự thực hành. Người thực hành các pháp như giới v.v… bằng cách phòng hộ v.v… được gọi là người học tập chúng. Sāsanaṃ có nghĩa là giáo pháp thực hành. Upanissayo là nguyên nhân mạnh mẽ. Vajjanaṃ là sự không đến gần. Sevanā là sự tu tập. Paṭipakkho là pháp đối trị có khả năng đoạn trừ. Mặc dù trong kệ đã nói một cách tổng quát là “sīle” (trong giới), chứ không phải là “adhisīle” (trong tăng thượng giới). Nhưng điều đó được hiểu ngầm là nền tảng cho việc gỡ rối đám rối ái dục, do đó Ngài nói: “Bằng giới, tăng thượng giới học được chỉ ra”. Thật vậy, giới dẫn đến hữu chỉ là giới; giới dẫn đến vô hữu là tăng thượng giới học. Thật vậy, một sự chỉ định chung thường đứng cho một ý nghĩa đặc biệt. Phương pháp này cũng áp dụng cho các học pháp còn lại. සීලෙනාති අධිසීලසික්ඛාභූතෙන සීලෙන. තං හි අනඤ්ඤසාධාරණතාය සාසනස්ස ආදිකල්‍යාණතං පකාසෙති, න යමනියමාදිමත්තං. තෙන වුත්තං ‘‘සීලඤ්ච සුවිසුද්ධං, සබ්බපාපස්ස අකරණ’’න්ති ච. කුසලානන්ති මග්ගකුසලානං. කුසලානන්ති වා අනවජ්ජානං. තෙන අරියඵලධම්මානම්පි සඞ්ගහො සිද්ධො හොති. සබ්බපාපස්ස අකරණන්ති සබ්බස්සාපි සාවජ්ජස්ස අකිරියා අනජ්ඣාපජ්ජනං. එතෙන චාරිත්තවාරිත්තභෙදස්ස සබ්බස්ස සීලස්ස ගහණං කතං හොති. කත්තබ්බාකරණම්පි හි සාවජ්ජමෙවාති. ආදිවචනතොති ගාථායං වුත්තසමාධිපඤ්ඤානං ආදිම්හි වචනතො. ආදිභාවො චස්ස තම්මූලකත්තා උත්තරිමනුස්සධම්මානං. ආදීනං වා වචනං ආදිවචනං. ආදිසද්දෙන චෙත්ථ ‘‘සීලං සමාධි පඤ්ඤා ච, විමුත්ති ච අනුත්තරා’’ති (දී. නි. 2.186) එවමාදීනං සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. සීලස්ස විසුද්ධත්තා විප්පටිසාරාදිහෙතූනං දූරීකරණතො අවිප්පටිසාරාදිගුණාවහං. ‘‘අවිප්පටිසාරාදිගුණාවහත්තා’’ති එතෙන න කෙවලං සීලස්ස කල්‍යාණතාව විභාවිතා, අථ ඛො ආදිභාවොපීති දට්ඨබ්බං. තථා හිස්ස සුත්තෙ (පරි. 366) අවිප්පටිසාරාදීනං විමුත්තිඤාණපරියොසානානං පරම්පරපච්චයතා වුත්තා. සමාධිනාති අධිචිත්තසික්ඛාභූතෙන සමාධිනා. සකලං සාසනං සඞ්ගහෙත්වා පවත්තාය ගාථාය ආදිපදෙන ආදිම්හි පටිපජ්ජිතබ්බස්ස සීලස්ස, තතියපදෙන පරියොසානෙ පටිපජ්ජිතබ්බාය පඤ්ඤාය ගහිතත්තා මජ්ඣෙ පටිපජ්ජිතබ්බො සමාධි පාරිසෙසතො දුතියපදෙන ගය්හතීති ‘‘කුසලස්ස උපසම්පදාතිආදිවචනතො හි සමාධි සාසනස්ස මජ්ඣෙ’’ති වුත්තං, න කුසලසද්දස්ස සමාධිපරියායත්තා. පුබ්බූපනිස්සයවතො හි සමාහිතතාදිඅට්ඨඞ්ගසමන්නාගමෙන අභිනීහාරක්ඛමතා සමාධිස්ස ඉද්ධිවිධාදිගුණාවහත්තං, අග්ගමග්ගපඤ්ඤාය අධිගතාය යදත්ථං පබ්බජති, තං පරියොසිතන්ති පඤ්ඤා සාසනස්ස [Pg.19] පරියොසානං. තෙනාහ භගවා ‘‘සික්ඛානිසංසමිදං, භික්ඛවෙ, බ්‍රහ්මචරියං වුස්සති සද්ධාධිපතෙය්‍යං පඤ්ඤුත්තරං විමුත්තිසාර’’න්ති (අ. නි. 4.245). සකං චිත්තං සචිත්තං, සචිත්තස්ස සබ්බසො කිලෙසානං සමුච්ඡින්දනෙන විසොධනං සචිත්තපරියොදාපනං. එවං පන පඤ්ඤාකිච්චෙ මත්ථකප්පත්තෙ උත්තරි කරණීයාභාවතො සාසනස්ස පඤ්ඤුත්තරතා වෙදිතබ්බා. තාදිභාවාවහනතොති යාදිසො ඉට්ඨෙසු, ලාභාදීසු ච අනුනයාභාවතො, තාදිසො අනිට්ඨෙසු, අලාභාදීසු ච පටිඝාභාවතො. තතො එව වා යාදිසො අනාපාථගතෙසු ඉට්ඨානිට්ඨෙසු, තාදිසො ආපාථගතෙසුපීති තාදී. තස්ස භාවො තාදිභාවො, තස්ස ආවහනතො. වාතෙනාති වාතහෙතු. න සමීරතීති න චලති. න සමිඤ්ජන්තීති න ඵන්දන්ති, කුතො චලනන්ති අධිප්පායො. Sīlenāti (bằng giới) là bằng giới vốn là tăng thượng giới học. Thật vậy, giới ấy do vì không chung với (giáo pháp) khác nên tuyên thuyết sự tốt đẹp ở phần đầu của giáo pháp, chứ không chỉ đơn thuần là sự tự chế (yama) và sự tuân thủ (niyama). Do đó, đã được nói rằng: “Giới được trong sạch hoàn toàn” và “Không làm các điều ác.” Kusalānanti (của các pháp thiện) là (chỉ cho) các pháp thiện thuộc về đạo. Hoặc kusalānanti là (chỉ cho) các pháp vô tội. Do đó, sự bao gồm cả các pháp thánh quả cũng được thành tựu. Sabbapāpassa akaraṇanti (Không làm các điều ác) là không làm, không vướng vào tất cả những gì có tội lỗi. Do điều này, sự thâu nhiếp tất cả giới có sự phân biệt là tác hành giới và phòng phi giới được thực hiện. Vì rằng, việc không làm điều nên làm cũng chính là có tội lỗi. Ādivacanatoti (do lời nói đầu) là do định và tuệ được nói trong kệ ngôn, (giới) là điều cần phải thực hành ở lúc ban đầu. Và (giới) này là phần đầu vì các pháp siêu nhân có giới ấy làm căn bản. Hoặc, lời nói về những điều ban đầu là ādivacana. Và ở đây, bằng từ ādi (v.v.), cần phải hiểu là sự bao gồm những (câu) như là: “Giới, định và tuệ, và giải thoát vô thượng.” Do giới trong sạch, vì loại trừ các nguyên nhân của sự hối tiếc v.v., nên (giới) mang lại các phẩm chất như không hối tiếc v.v. Bằng câu “vì mang lại các phẩm chất như không hối tiếc v.v.” này, cần phải hiểu rằng không chỉ sự tốt đẹp của giới được làm sáng tỏ, mà còn cả việc (giới) là phần đầu cũng (được làm sáng tỏ). Thật vậy, trong kinh, tính cách là duyên tuần tự của (giới) đối với các pháp như không hối tiếc v.v. cho đến tận cùng là giải thoát tri kiến đã được nói đến. Samādhināti (bằng định) là bằng định vốn là tăng thượng tâm học. Trong kệ ngôn được lưu hành sau khi đã thâu nhiếp toàn bộ giáo pháp, do vì giới cần phải thực hành ở lúc ban đầu được nắm bắt bởi câu đầu tiên, và tuệ cần phải thực hành ở lúc cuối cùng được nắm bắt bởi câu thứ ba, nên định cần phải thực hành ở giữa được nắm bắt bởi câu thứ hai theo phương pháp loại trừ. Do đó, đã được nói rằng: “Do lời nói đầu ‘sự thành tựu các pháp thiện,’ định là ở giữa giáo pháp,” chứ không phải vì kusalassa (của pháp thiện) là từ đồng nghĩa với định. Thật vậy, đối với người có duyên trợ quá khứ, do sự thành tựu tám chi phần như là sự định tĩnh v.v., nên khả năng hướng tâm mang lại các phẩm chất như thần thông v.v. cho định. Khi tuệ của đạo cao nhất được chứng đắc, mục đích mà vị ấy xuất gia đã được hoàn tất, do đó tuệ là phần cuối cùng của giáo pháp. Do đó, đức Thế Tôn đã dạy: “Này các Tỳ khưu, phạm hạnh này được sống với học giới là lợi ích, với đức tin là chủ đạo, với trí tuệ là cao thượng, với giải thoát là cốt lõi.” Tâm của mình là sacitta, sự thanh lọc tâm của mình bằng cách đoạn trừ hoàn toàn các phiền não là sacittapariyodāpana (sự làm trong sạch tâm của mình). Lại nữa, như vậy, khi phận sự của tuệ đã đạt đến đỉnh cao, do không còn việc gì phải làm thêm nữa, nên cần phải hiểu tính chất cao thượng của tuệ trong giáo pháp. Tādibhāvāvahanatoti (vì mang lại trạng thái tādī) là: như thế nào đối với các cảnh khả ý, đối với được lợi v.v. do không có sự quyến luyến, thì cũng như thế ấy đối với các cảnh không khả ý, đối với không được lợi v.v. do không có sự sân hận. Hoặc, chính vì thế, như thế nào đối với các cảnh khả ý và không khả ý chưa hiện hành, thì cũng như thế ấy đối với (các cảnh) đã hiện hành, do đó (vị ấy) là tādī (bậc như vậy). Trạng thái của vị ấy là tādibhāva; vì mang lại trạng thái ấy. Vātenāti (bởi gió) là do nguyên nhân là gió. Na samīratīti (không lay động) là không di chuyển. Na samiñjantīti (không rung động) là không run rẩy, làm sao có thể di chuyển được? – đây là chủ ý. තථාති යථා සීලාදයො අධිසීලසික්ඛාදීනං පකාසකා, තථා තෙවිජ්ජතාදීනං උපනිස්සයස්සාති තෙසං පකාසනාකාරූපසංහාරත්ථො තථා-සද්දො. යස්මා සීලං විසුජ්ඣමානං සතිසම්පජඤ්ඤබලෙන, කම්මස්සකතඤාණබලෙන ච සංකිලෙසමලතො විසුජ්ඣති පාරිපූරිඤ්ච ගච්ඡති, තස්මා සීලසම්පදා සිජ්ඣමානා උපනිස්සයසම්පත්තිභාවෙන සතිබලං, ඤාණබලඤ්ච පච්චුපට්ඨපෙතීති තස්සා විජ්ජත්තයූපනිස්සයතා වෙදිතබ්බා සභාගහෙතුසම්පාදනතො. සතිනෙපක්කෙන හි පුබ්බෙනිවාසවිජ්ජාසිද්ධි, සම්පජඤ්ඤෙන සබ්බකිච්චෙසු සුදිට්ඨකාරිතාපරිචයෙන චුතූපපාතඤාණානුබන්ධාය දුතියවිජ්ජාසිද්ධි, වීතික්කමාභාවෙන සංකිලෙසප්පහානසබ්භාවතො විවට්ටූපනිස්සයතාවසෙන අජ්ඣාසයසුද්ධියා තතියවිජ්ජාසිද්ධි. පුරෙතරං සිද්ධානං සමාධිපඤ්ඤානං පාරිපූරිං විනා සීලස්ස ආසවක්ඛයඤාණූපනිස්සයතා සුක්ඛවිපස්සකඛීණාසවෙහි දීපෙතබ්බා. සමාධිපඤ්ඤා විය අභිඤ්ඤාපටිසම්භිදානං සීලං න සභාගහෙතූති කත්වා වුත්තං ‘‘න තතො පර’’න්ති. ‘‘සමාහිතො යථාභූතං පජානාතී’’ති (සං. නි. 3.5; 4.99; නෙත්ති. 40; මි. ප. 2.1.14) වචනතො සමාධිසම්පදා ඡළභිඤ්ඤතාය උපනිස්සයො. පඤ්ඤා විය පටිසම්භිදානං සමාධි න සභාගහෙතූති වුත්තං ‘‘න තතො පර’’න්ති. ‘‘යොගා වෙ ජායතෙ භූරී’’ති (ධ. ප. 282) වචනතො පුබ්බයොගෙන, ගරුවාසදෙසභාසාකඔසල්ලඋග්ගහපරිපුච්ඡාදීහි ච පරිභාවිතා පඤ්ඤාසම්පත්ති පටිසම්භිදාපභෙදස්ස උපනිස්සයො [Pg.20] පච්චෙකබොධිසම්මාසම්බොධියොපි පඤ්ඤාසම්පත්තිසන්නිස්සයාති පඤ්ඤාය අනධිගන්තබ්බස්ස විසෙසස්ස අභාවතො, තස්සා ච පටිසම්භිදාපභෙදස්ස එකන්තිකකාරණතො හෙට්ඨා විය ‘‘න තතො පර’’න්ති අවත්වා ‘‘න අඤ්ඤෙන කාරණෙනා’’ති වුත්තං. Tathāti (như vậy) là: giống như giới v.v. là những pháp tuyên thuyết về tăng thượng giới học v.v., cũng như vậy (chúng) là duyên trợ cho tam minh v.v. – từ tathā có ý nghĩa tóm kết lại cách thức tuyên thuyết của chúng. Bởi vì giới, khi được thanh lọc, được trong sạch khỏi cấu uế phiền não nhờ vào sức mạnh của niệm và tỉnh giác, và đi đến sự viên mãn, do đó, giới thành tựu, khi được thành công, do trạng thái thành tựu duyên trợ, làm phát sinh niệm lực và trí lực. Do đó, cần phải hiểu rằng (giới) là duyên trợ cho tam minh do vì nó cung cấp nhân tương ưng. Thật vậy, do niệm chín muồi nên túc mạng minh được thành tựu; do tỉnh giác, do sự thực hành quen thuộc việc làm với sự thấy rõ trong mọi công việc, nên minh thứ hai liên quan đến sinh tử trí được thành tựu; do không có sự vi phạm, do có sự đoạn trừ phiền não, tùy theo khả năng là duyên trợ cho sự thoát khỏi vòng luân hồi, do nội tâm trong sạch, nên minh thứ ba được thành tựu. Việc giới là duyên trợ cho lậu tận trí, mà không có sự viên mãn của định và tuệ đã thành tựu trước đó, cần được các vị A-la-hán thuần quán làm sáng tỏ. Nghĩ rằng: “Giống như định và tuệ, giới không phải là nhân tương ưng cho các thắng trí và vô ngại giải,” nên đã nói rằng: “không vượt xa hơn thế.” Theo như câu nói: “Người có định biết rõ như thật,” sự thành tựu định là duyên trợ cho lục thông. Nghĩ rằng: “Giống như tuệ, định không phải là nhân tương ưng cho các vô ngại giải,” nên đã nói rằng: “không vượt xa hơn thế.” Theo như câu nói: “Thật vậy, trí tuệ sinh khởi từ sự thực hành,” sự thành tựu tuệ, được tu tập do sự thực hành trong quá khứ, và do việc sống gần thầy, sự khéo léo trong ngôn ngữ địa phương, sự học hỏi, sự tra vấn v.v., là duyên trợ cho các loại vô ngại giải. Giác ngộ của bậc Độc Giác và bậc Chánh Đẳng Giác cũng nương vào sự thành tựu tuệ. Do không có pháp đặc biệt nào không thể chứng đắc được bằng tuệ, và do tuệ ấy là nhân duy nhất cho các loại vô ngại giải, nên không nói “không vượt xa hơn thế” như ở các trường hợp dưới (về giới và định), mà đã nói rằng: “không do nguyên nhân nào khác.” එත්ථ ච ‘‘සීලසම්පත්තිඤ්හි නිස්සායා’’ති වුත්තත්තා යස්ස සමාධිවිජම්භනභූතා අනවසෙසා ඡ අභිඤ්ඤා න ඉජ්ඣන්ති, තස්ස උක්කට්ඨපරිච්ඡෙදවසෙන න සමාධිසම්පදා අත්ථීති. සතිපි විජ්ජානං අභිඤ්ඤෙකදෙසභාවෙ සීලසම්පත්තිසමුදාගතා එව තිස්සො විජ්ජා ගහිතා. යථා හි පඤ්ඤාසම්පත්තිසමුදාගතා චතස්සො පටිසම්භිදා උපනිස්සයසම්පන්නස්ස මග්ගෙනෙව ඉජ්ඣන්ති, මග්ගක්ඛණෙ එව තාසං පටිලභිතබ්බතො, එවං සීලසම්පත්තිසමුදාගතා තිස්සො විජ්ජා සමාධිසම්පත්තිසමුදාගතා ච ඡ අභිඤ්ඤා උපනිස්සයසම්පන්නස්ස මග්ගෙනෙව ඉජ්ඣන්තීති මග්ගාධිගමෙනෙව තාසං අධිගමො වෙදිතබ්බො. පච්චෙකබුද්ධානං, සම්මාසම්බුද්ධානඤ්ච පච්චෙකබොධිසම්මාසම්බොධිසමධිගමසදිසා හි ඉමෙසං අරියානං ඉමෙ විසෙසාධිගමාති. විනයසුත්තාභිධම්මෙසු සම්මාපටිපත්තියා තෙවිජ්ජතාදීනං උපනිස්සයතාපි යථාවුත්තවිධිනා වෙදිතබ්බා. Và ở đây, vì đã được nói rằng: ‘do nương tựa vào sự thành tựu giới hạnh’, nên đối với người nào mà sáu thắng trí, là sự phát triển của định, không được thành tựu một cách trọn vẹn, thì đối với người ấy, theo cách phân định cao nhất, không có sự thành tựu định. Mặc dù ba minh là một phần của thắng trí, nhưng chỉ có ba minh phát sinh từ sự thành tựu giới hạnh mới được đề cập. Giống như bốn tuệ phân tích phát sinh từ sự thành tựu trí tuệ, đối với người có đầy đủ duyên hỗ trợ, chỉ được thành tựu thông qua đạo, vì chúng chỉ có thể đạt được ngay trong khoảnh khắc của đạo; cũng vậy, ba minh phát sinh từ sự thành tựu giới hạnh và sáu thắng trí phát sinh từ sự thành tựu định, đối với người có đầy đủ duyên hỗ trợ, chỉ được thành tựu thông qua đạo. Do đó, sự chứng đắc chúng nên được hiểu là chỉ thông qua sự chứng đắc đạo. Thật vậy, những sự chứng đắc đặc biệt này của các bậc Thánh này tương tự như sự chứng đắc giác ngộ của các vị Phật Độc Giác và sự chứng đắc chánh đẳng chánh giác của các vị Phật Toàn Giác. Trong Luật, Kinh và Vi Diệu Pháp, tính chất duyên hỗ trợ của tam minh v.v... đối với sự thực hành đúng đắn cũng nên được hiểu theo phương pháp đã được trình bày. සම්පන්නසීලස්ස කාමසෙවනාභාවතො සීලෙන පඨමන්තවිවජ්ජනං වුත්තං. යෙභුය්‍යෙන හි සත්තා කාමහෙතු පාණාතිපාතාදිවසෙනාපි අසුද්ධපයොගා හොන්ති. ඣානසුඛලාභිනො කායකිලමථස්ස සම්භවො එව නත්ථීති සමාධිනා දුතියන්තවිවජ්ජනං වුත්තං ඣානසමුට්ඨානපණීතරූපඵුටකායත්තා. පඤ්ඤායාති මග්ගපඤ්ඤාය. උක්කට්ඨනිද්දෙසෙන හි එකංසතො අරියමග්ගොව මජ්ඣිමා පටිපත්ති නාම. එවං සන්තෙපි ලොකියපඤ්ඤාවසෙනපි අන්තද්වයවිවජ්ජනං විභාවෙතබ්බං. Đối với người có giới hạnh viên mãn, do không có sự hưởng thụ dục lạc, nên việc từ bỏ cực đoan thứ nhất được nói là nhờ vào giới. Thật vậy, chúng sanh phần lớn vì nguyên nhân dục lạc mà có những nỗ lực không trong sạch, ngay cả qua việc sát sanh v.v... Đối với người đạt được thiền lạc, sự mệt mỏi của thân thể hoàn toàn không thể xảy ra, do đó việc từ bỏ cực đoan thứ hai được nói là nhờ vào định, vì có thân thể được thấm nhuần bởi sắc vi tế do thiền sanh. ‘Bằng trí tuệ’ có nghĩa là bằng đạo tuệ. Thật vậy, theo cách chỉ dẫn cao nhất, chắc chắn chỉ có Thánh đạo mới được gọi là trung đạo. Mặc dù vậy, việc từ bỏ hai cực đoan cũng nên được làm sáng tỏ theo phương diện của trí tuệ thế gian. සීලං තංසමඞ්ගිනො කාමසුගතීසුයෙව නිබ්බත්තාපනතො චතූහි අපායෙහි විමුත්තියා කාරණන්ති ආහ ‘‘සීලෙන අපායසමතික්කමනුපායො පකාසිතො හොතී’’ති. න හි පාණාතිපාතාදිපටිවිරති දුග්ගතිපරිකිලෙසං ආවහති. සමාධි තංසමඞ්ගිනො මහග්ගතභූමියංයෙව නිබ්බත්තාපනෙන සකලකාමභවතො විමොචෙතීති වුත්තං ‘‘සමාධිනා කාමධාතුසමතික්කමනුපායො පකාසිතො හොතී’’ති. න හි කාමාවචරකම්මස්ස අනුබලප්පදායීනං කාමච්ඡන්දාදීනං වික්ඛම්භකං ඣානං කාමධාතුපරිකිලෙසාවහං හොති. න චෙත්ථ උපචාරජ්ඣානං නිදස්සෙතබ්බං, අප්පනාසමාධිස්ස [Pg.21] අධිප්පෙතත්තා. නාපි ‘‘සීලෙනෙව අතික්කමිතබ්බස්ස අපායභවස්ස සමාධිනා අතික්කමිතබ්බතා’’ති වචනොකාසො. සුගතිභවම්පි අතික්කමන්තස්ස දුග්ගතිසමතික්කමනෙ කා කථාති. සබ්බභවසමතික්කමනුපායොති කාමභවාදීනං නවන්නම්පි භවානං සමතික්කමනුපායො සීලසමාධීහි අතික්කන්තාපි භවා අනතික්කන්තා එව, කාරණස්ස අපහීනත්තා. පඤ්ඤාය පනස්ස සුප්පහීනත්තා තෙ සමතික්කන්තා එව. Giới, do làm cho người thành tựu nó sanh khởi chỉ trong các cõi thiện dục giới, là nguyên nhân cho sự giải thoát khỏi bốn đường ác, nên ngài đã nói: ‘Nhờ giới, phương tiện vượt qua đường ác được tuyên thuyết.’ Thật vậy, sự kiêng cữ sát sanh v.v... không mang lại sự ô nhiễm của cảnh khổ. Định, do làm cho người thành tựu nó sanh khởi chỉ trong cõi đại hành, giải thoát khỏi toàn bộ cõi dục, nên đã được nói: ‘Nhờ định, phương tiện vượt qua cõi dục được tuyên thuyết.’ Thật vậy, thiền, vốn chế ngự dục tham v.v... là những yếu tố trợ lực cho nghiệp cõi dục, không mang lại sự ô nhiễm của cõi dục. Và ở đây, không nên chỉ đến cận hành thiền, vì an chỉ định được chủ trương. Cũng không có cơ hội cho lời nói rằng: ‘cõi ác, vốn phải được vượt qua bằng giới, lại được vượt qua bằng định.’ Đối với người vượt qua cả cõi thiện, thì nói gì đến việc vượt qua cõi ác? ‘Phương tiện vượt qua mọi cõi sống’ là phương tiện vượt qua cả chín cõi sống, bắt đầu từ cõi dục. Các cõi sống, dù đã được vượt qua bằng giới và định, thực ra vẫn chưa được vượt qua, vì nguyên nhân của chúng chưa được từ bỏ. Nhưng nhờ trí tuệ, vì nguyên nhân ấy đã được từ bỏ hoàn toàn, nên chúng mới thực sự được vượt qua. තදඞ්ගප්පහානවසෙනාති දීපාලොකෙනෙව තමස්ස පුඤ්ඤකිරියවත්ථුගතෙන තෙන තෙන කුසලඞ්ගෙන තස්ස තස්ස අකුසලඞ්ගස්ස පහානවසෙන. සමාධිනා වික්ඛම්භනප්පහානවසෙනාති උපචාරප්පනාභෙදෙන සමාධිනා පවත්තිනිවාරණෙන ඝටප්පහාරෙනෙව ජලතලෙ සෙවාලස්ස තෙසං තෙසං නීවරණාදිධම්මානං පහානවසෙන. පඤ්ඤායාති අරියමග්ගපඤ්ඤාය. සමුච්ඡෙදප්පහානවසෙනාති චතුන්නං අරියමග්ගානං භාවිතත්තා තංතංමග්ගවතො අත්තනො සන්තානෙ ‘‘දිට්ඨිගතානං පහානායා’’තිආදිනා (ධ. ස. 277) වුත්තස්ස සමුදයපක්ඛියස්ස කිලෙසගණස්ස අච්චන්තං අප්පවත්තිසඞ්ඛාතසමුච්ඡින්දනප්පහානවසෙන. ‘Bằng cách đoạn trừ theo chi phần’ có nghĩa là: giống như bóng tối bị xua tan bởi ánh đèn, bằng cách từ bỏ từng chi phần bất thiện này hay khác thông qua từng chi phần thiện tương ứng thuộc về các phước sự. ‘Bằng định, bằng cách đoạn trừ theo lối chế ngự’ có nghĩa là: bằng định, được phân biệt là cận hành và an chỉ, thông qua việc ngăn chặn sự khởi sanh, giống như việc dẹp rong rêu trên mặt nước bằng cách đập một cái nồi, bằng cách từ bỏ các pháp như các triền cái này hay khác. ‘Bằng trí tuệ’ có nghĩa là bằng trí tuệ của Thánh đạo. ‘Bằng cách đoạn trừ theo lối tuyệt diệt’ có nghĩa là: do bốn Thánh đạo đã được tu tập, nên trong dòng tâm thức của người sở hữu đạo này hay đạo khác, bằng cách đoạn trừ theo lối cắt đứt, được gọi là sự không khởi sanh hoàn toàn, đối với nhóm phiền não thuộc về phần tập khởi, đã được nói đến trong câu bắt đầu bằng ‘để đoạn trừ các tà kiến’ (Pháp Tụ 277). කිලෙසානං වීතික්කමපටිපක්ඛොති සංකිලෙසධම්මානං, කම්මකිලෙසානං වා යො කායවචීද්වාරෙසු වීතික්කමො අජ්ඣාචාරො, තස්ස පටිපක්ඛො සීලෙන පකාසිතො හොති, අවීතික්කමසභාවත්තා සීලස්ස. ඔකාසාදානවසෙන කිලෙසානං චිත්තෙ කුසලප්පවත්තිං පරියාදියිත්වා උට්ඨානං පරියුට්ඨානං. තං සමාධි වික්ඛම්භෙතීති ආහ ‘‘සමාධිනා පරියුට්ඨානපටිපක්ඛො පකාසිතො හොතී’’ති, සමාධිස්ස පරියුට්ඨානප්පහායකත්තා. අප්පහීනභාවෙන සන්තානෙ අනු අනු සයනතො කාරණලාභෙ උප්පත්තිරහා අනුසයා, තෙ පන අනුරූපං කාරණං ලද්ධා උප්පජ්ජනාරහා ථාමගතා කාමරාගාදයො සත්ත කිලෙසා වෙදිතබ්බා. තෙ අරියමග්ගපඤ්ඤාය සබ්බසො පහීයන්තීති ආහ ‘‘පඤ්ඤාය අනුසයපටිපක්ඛො පකාසිතො හොතී’’ති. ‘Đối trị sự vi phạm của phiền não’ có nghĩa là: sự đối trị đối với sự vi phạm, tức là sự lạm dụng, qua thân môn và khẩu môn, của các pháp ô nhiễm hoặc của các nghiệp phiền não, được tuyên thuyết là nhờ vào giới, vì giới có bản chất là không vi phạm. Sự khởi lên của phiền não trong tâm, sau khi đã chiếm đoạt sự diễn tiến của thiện pháp bằng cách không cho cơ hội, được gọi là triền. Định chế ngự điều đó, nên ngài nói: ‘Nhờ định, sự đối trị triền được tuyên thuyết,’ vì định có khả năng đoạn trừ triền. Do chưa được từ bỏ, chúng nằm ngấm ngầm trong dòng tâm thức, có khả năng khởi sanh khi có được nguyên nhân, đó là tùy miên. Chúng nên được hiểu là bảy phiền não như dục ái v.v..., đã trở nên mạnh mẽ, có khả năng khởi sanh khi có được nguyên nhân thích hợp. Chúng được đoạn trừ hoàn toàn bởi trí tuệ của Thánh đạo, nên ngài nói: ‘Nhờ trí tuệ, sự đối trị tùy miên được tuyên thuyết.’ කායදුච්චරිතාදි දුට්ඨු චරිතං, කිලෙසෙහි වා දූසිතං චරිතන්ති දුච්චරිතං, තමෙව යත්ථ උප්පන්නං, තං සන්තානං සංකිලෙසෙති විබාධති, උපතාපෙති චාති සංකිලෙසො, තස්ස විසොධනං සීලෙන තදඞ්ගවසෙන පහානං වීතික්කමපටිපක්ඛත්තා සීලස්ස. තණ්හාසංකිලෙසස්ස විසොධනං වික්ඛම්භනවසෙන [Pg.22] පහානං පරියුට්ඨානපටිපක්ඛත්තා සමාධිස්ස, තණ්හාය චස්ස උජුවිපච්චනිකභාවතො. දිට්ඨිසංකිලෙසස්ස විසොධනං සමුච්ඡෙදවසෙන පහානං අනුසයපටිපක්ඛත්තා පඤ්ඤාය, දිට්ඨිගතානඤ්ච අයාථාවගාහීනං යාථාවගාහිනියා පඤ්ඤාය උජුවිපච්චනිකභාවතො. Thân ác hạnh v.v... là hành vi xấu xa, hoặc là hành vi bị phiền não làm hư hỏng, nên gọi là ác hạnh. Chính nó, khi đã sanh khởi ở đâu, thì làm ô nhiễm, gây phiền não và làm nóng nảy dòng tâm thức đó, nên gọi là ô nhiễm. Sự thanh lọc ô nhiễm đó là sự đoạn trừ theo chi phần nhờ vào giới, vì giới là đối trị của sự vi phạm. Sự thanh lọc ô nhiễm tham ái là sự đoạn trừ theo lối chế ngự, vì định là đối trị của triền, và vì nó đối nghịch trực tiếp với tham ái. Sự thanh lọc ô nhiễm tà kiến là sự đoạn trừ theo lối tuyệt diệt, vì trí tuệ là đối trị của tùy miên, và vì trí tuệ, vốn thấu hiểu đúng đắn, đối nghịch trực tiếp với các tà kiến, vốn thấu hiểu sai lầm. කාරණන්ති උපනිස්සයපච්චයො. සීලෙසු පරිපූරකාරීති මග්ගබ්‍රහ්මචරියස්ස ආදිභූතත්තා ආදිබ්‍රහ්මචරියකානං පාරාජිකසඞ්ඝාදිසෙසසඞ්ඛාතානං මහාසීලසික්ඛාපදානං අවීතික්කමනතො ඛුද්දානුඛුද්දකානං ආපජ්ජනෙ සහසාව තෙහි වුට්ඨානෙන සීලෙසු යං කත්තබ්බං, තං පරිපූරං සමත්ථං කරොතීති සීලෙසු පරිපූරකාරී. තථා සකදාගාමීති ‘‘සීලෙසු පරිපූරකාරී’’ති එතං උපසංහරති තථා-සද්දෙන. එතෙ හි ද්වෙ අරියා සමාධිපාරිපන්ථිකානං කාමරාගබ්‍යාපාදානං පඤ්ඤාපාරිපන්ථිකස්ස සච්චපටිච්ඡාදකමොහස්ස සබ්බසො අසමූහතත්තා සමාධිං, පඤ්ඤඤ්ච භාවෙන්තාපි සමාධිපඤ්ඤාසු යං කත්තබ්බං, තං මත්තසො පමාණෙන පදෙසමත්තමෙව කරොන්තීති සමාධිස්මිං, පඤ්ඤාය ච මත්තසො කාරිනො ‘‘සීලෙසු පරිපූරකාරිනො’’ඉච්චෙව වුච්චන්ති. අනාගාමී පන කාමරාගබ්‍යාපාදානං සමුච්ඡින්නත්තා සමාධිස්මිං පරිපූරකාරී. අරහා සබ්බසො සම්මොහස්ස සුසමූහතත්තා පඤ්ඤාය පරිපූරකාරී. (Từ) Kāraṇaṃ (nguyên nhân) có nghĩa là duyên y chỉ. (Cụm từ) Sīlesu paripūrakārī (người làm cho trọn vẹn trong các giới) có nghĩa là: do không vi phạm các học giới lớn được gọi là Pārājika (bất cộng trụ) và Saṅghādisesa (tăng tàn), vốn là phần khởi đầu của phạm hạnh thánh đạo nên được gọi là các phạm hạnh khởi đầu, và khi phạm vào các (giới) nhỏ và rất nhỏ thì mau chóng ra khỏi chúng, vị ấy làm cho trọn vẹn, đầy đủ việc cần phải làm trong các giới, vì vậy được gọi là sīlesu paripūrakārī (người làm cho trọn vẹn trong các giới). Trong câu Tathā sakadāgāmī (Tương tự, bậc Nhất lai), từ tathā (tương tự) đã liên kết với câu sīlesu paripūrakārī (là người làm cho trọn vẹn trong các giới). Thật vậy, hai vị thánh này, vì chưa nhổ bật lên một cách hoàn toàn tham ái và sân hận là những chướng ngại của định, và si mê che lấp chân lý là chướng ngại của tuệ, nên dù có tu tập định và tuệ, các vị ấy cũng chỉ làm một cách chừng mực, theo mức độ, chỉ một phần mà thôi việc cần phải làm trong định và tuệ. Vì vậy, các vị ấy là người thực hành chừng mực trong định và trong tuệ, chỉ được gọi là “những người làm cho trọn vẹn trong các giới”. Còn bậc Bất lai, vì đã đoạn tận tham ái và sân hận, nên là người làm cho trọn vẹn trong định. Bậc A-la-hán, vì đã nhổ bật lên hoàn toàn si mê, nên là người làm cho trọn vẹn trong tuệ. වුත්තං හෙතං භගවතා (අ. නි. 3.87) – Điều này đã được Đức Thế Tôn nói (trong Tăng Chi Bộ, chương Ba Pháp, kinh số 87): ‘‘ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සීලෙසු පරිපූරකාරී හොති, සමාධිස්මිං මත්තසො කාරී, පඤ්ඤාය මත්තසො කාරී. සො යානි තානි ඛුද්දානුඛුද්දකානි සික්ඛාපදානි, තානි ආපජ්ජතිපි වුට්ඨාතිපි. තං කිස්ස හෙතු? න හි මෙත්ථ, භික්ඛවෙ, අභබ්බතා වුත්තා. යානි ච ඛො තානි සික්ඛාපදානි ආදිබ්‍රහ්මචරියකානි බ්‍රහ්මචරියසාරුප්පානි, තත්ථ ධුවසීලො ච හොති ඨිතසීලො ච, සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු. සො තිණ්ණං සංයොජනානං පරික්ඛයා සොතාපන්නො හොති අවිනිපාතධම්මො නියතො සම්බොධිපරායණො. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සීලෙසු…පෙ… සො තිණ්ණං සංයොජනානං පරික්ඛයා රාගදොසමොහානං තනුත්තා සකදාගාමී හොති. සකිදෙව ඉමං ලොකං ආගන්ත්වා දුක්ඛස්සන්තං කරොති. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සීලෙසු පරිපූරකාරී [Pg.23] හොති, සමාධිස්මිං පරිපූරකාරී, පඤ්ඤාය මත්තසො කාරී. සො යානි තානි…පෙ… සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු. සො පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං…පෙ… අනාවත්තිධම්මො තස්මා ලොකා. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සීලෙසු පරිපූරකාරී හොති, සමාධිස්මිං පරිපූරකාරී, පඤ්ඤාය පරිපූරකාරී. සො යානි තානි ඛුද්දානුඛුද්දකානි…පෙ… සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු. සො ආසවානං ඛයා…පෙ… උපසම්පජ්ජ විහරතී’’ති. “Này các Tỳ khưu, ở đây, vị Tỳ khưu là người làm cho trọn vẹn trong các giới, là người thực hành chừng mực trong định, là người thực hành chừng mực trong tuệ. Vị ấy, đối với những học giới nhỏ và rất nhỏ, vừa có phạm vào, vừa có ra khỏi. Vì sao vậy? Này các Tỳ khưu, vì ở đây Ta không nói là không có khả năng (để tiến bộ). Còn đối với những học giới là phần khởi đầu của phạm hạnh, thích hợp với phạm hạnh, ở đó vị ấy có giới vững chắc và giới kiên cố, thọ trì và thực hành trong các học giới. Vị ấy, do đoạn tận ba kiết sử, trở thành bậc Dự lưu, có pháp không rơi vào đọa xứ, chắc chắn, hướng đến giác ngộ. Lại nữa, này các Tỳ khưu, ở đây vị Tỳ khưu trong các giới... (như trên)... vị ấy, do đoạn tận ba kiết sử và do làm muội lược tham, sân, si, trở thành bậc Nhất lai. Chỉ một lần trở lại thế gian này, vị ấy chấm dứt khổ đau. Lại nữa, này các Tỳ khưu, ở đây vị Tỳ khưu là người làm cho trọn vẹn trong các giới, là người làm cho trọn vẹn trong định, là người thực hành chừng mực trong tuệ. Vị ấy, đối với những... (như trên)... thực hành trong các học giới. Vị ấy, do (đoạn tận) năm hạ phần kiết sử... (trở thành bậc hóa sanh, tại đó nhập Niết-bàn), có pháp không trở lại từ thế giới ấy. Lại nữa, này các Tỳ khưu, ở đây vị Tỳ khưu là người làm cho trọn vẹn trong các giới, là người làm cho trọn vẹn trong định, là người làm cho trọn vẹn trong tuệ. Vị ấy, đối với những học giới nhỏ và rất nhỏ... (như trên)... thực hành trong các học giới. Vị ấy, do đoạn tận các lậu hoặc... (với thắng trí, tự mình chứng ngộ, chứng đạt và an trú vô lậu tâm giải thoát, tuệ giải thoát) ngay trong hiện tại.” ‘‘කථ’’න්ති පුච්ඡිත්වා සික්ඛාදිකෙ විභජිත්වා වුත්තමෙවත්ථං නිගමෙතුං ‘‘එව’’න්තිආදි වුත්තං. තත්ථ අඤ්ඤෙ චාති තයො විවෙකා, තීණි කුසලමූලානි, තීණි විමොක්ඛමුඛානි, තීණි ඉන්ද්‍රියානීති එවමාදයො, සික්ඛත්තිකාදීහි අඤ්ඤෙ ච ගුණත්තිකා. එවරූපාති යාදිසකා සික්ඛත්තිකාදයො ඉධ සීලාදීහි පකාසිතා හොන්ති, එදිසා. Sau khi hỏi “Như thế nào?”, phân tích ba học v.v..., để kết luận lại ý nghĩa đã được nói, câu bắt đầu bằng “evaṃ” (như vậy) đã được nói. Trong đó, (cụm từ) aññe ca (và những pháp khác) có nghĩa là: ba sự viễn ly, ba thiện căn, ba cửa giải thoát, ba quyền, v.v..., và những bộ ba phẩm chất khác với bộ ba về học v.v... (Từ) evarūpā (loại như vậy) có nghĩa là: loại nào mà các bộ ba về học v.v... được trình bày ở đây bằng giới v.v..., thì (chúng) là loại như thế. එත්ථ හි විවට්ටසන්නිස්සිතස්ස සීලස්ස ඉධාධිප්පෙතත්තා සීලෙන කායවිවෙකො පකාසිතො හොති, සමාධිනා චිත්තවිවෙකො, පඤ්ඤාය උපධිවිවෙකො. තථා සීලෙන අදොසො කුසලමූලං පකාසිතං හොති, තිතික්ඛප්පධානතාය, අපරූපඝාතසභාවතාය ච සීලස්ස. සමාධිනා අලොභො කුසලමූලං, ලොභපටිපක්ඛතො, අලොභපධානතාය ච සමාධිස්ස. පඤ්ඤාය පන අමොහොයෙව. සීලෙන ච අනිමිත්තවිමොක්ඛමුඛං පකාසිතං හොති. අදොසප්පධානං හි සීලසම්පදං නිස්සාය දොසෙ ආදීනවදස්සිනො අනිච්චානුපස්සනා සුඛෙනෙව ඉජ්ඣති, අනිච්චානුපස්සනා ච අනිමිත්තවිමොක්ඛමුඛං. සමාධිනා අප්පණිහිතවිමොක්ඛමුඛං. පඤ්ඤාය සුඤ්ඤතවිමොක්ඛමුඛං. අලොභප්පධානං හි කාමනිස්සරණං සමාධිසම්පදං නිස්සාය කාමෙසු ආදීනවදස්සිනො දුක්ඛානුපස්සනා සුඛෙනෙව ඉජ්ඣති, දුක්ඛානුපස්සනා ච අප්පණිහිතවිමොක්ඛමුඛං. පඤ්ඤාසම්පදං නිස්සාය අනත්තානුපස්සනා සුඛෙනෙව ඉජ්ඣති, අනත්තානුපස්සනා ච සුඤ්ඤතවිමොක්ඛමුඛං. තථා සීලෙන අනඤ්ඤාතඤ්ඤස්සාමීතින්ද්‍රියං පකාසිතං හොති. තං හි සීලෙසු පරිපූරකාරිනො අට්ඨමකස්ස ඉන්ද්‍රියං. සමාධිනා අඤ්ඤින්ද්‍රියං. තං හි උක්කංසගතං සමාධිස්මිං පරිපූරකාරිනො අනාගාමිනො, අග්ගමග්ගට්ඨස්ස ච ඉන්ද්‍රියං. පඤ්ඤාය අඤ්ඤාතාවින්ද්‍රියං පකාසිතං හොති. තදුප්පත්තියා හි අරහා පඤ්ඤාය පරිපූරකාරීති. ඉමිනා නයෙන අඤ්ඤෙ ච එවරූපා ගුණත්තිකා සීලාදීහි පකාසෙතබ්බා. Thật vậy, ở đây, vì giới nương tựa vào sự thoát khỏi luân hồi (Niết-bàn) được ngụ ý, nên thân viễn ly được trình bày bằng giới, tâm viễn ly được trình bày bằng định, và phiền não viễn ly được trình bày bằng tuệ. Tương tự, vô sân là thiện căn được trình bày bằng giới, vì giới có sự nhẫn nại làm chính và có bản chất không làm hại người khác. Vô tham là thiện căn được trình bày bằng định, vì định là đối nghịch của tham và có vô tham làm chính. Còn được trình bày bằng tuệ chính là vô si. Và vô tướng giải thoát môn được trình bày bằng giới. Thật vậy, nương vào sự đầy đủ giới có vô sân làm chính, đối với người thấy sự nguy hại trong sân, quán vô thường dễ dàng thành tựu, và quán vô thường chính là vô tướng giải thoát môn. Vô nguyện giải thoát môn được trình bày bằng định. Không giải thoát môn được trình bày bằng tuệ. Thật vậy, nương vào sự đầy đủ định là sự xuất ly khỏi các dục có vô tham làm chính, đối với người thấy sự nguy hại trong các dục, quán khổ dễ dàng thành tựu, và quán khổ chính là vô nguyện giải thoát môn. Nương vào sự đầy đủ tuệ, quán vô ngã dễ dàng thành tựu, và quán vô ngã chính là không giải thoát môn. Tương tự, vị tri đương tri quyền được trình bày bằng giới. Thật vậy, đó là quyền của vị thứ tám (bậc Dự lưu) là người làm cho trọn vẹn trong các giới. Cụ tri quyền được trình bày bằng định. Thật vậy, đó là quyền tối thượng của bậc Bất lai và của vị ở thánh đạo cao nhất (A-la-hán đạo), là người làm cho trọn vẹn trong định. Cụ tri dĩ tri quyền được trình bày bằng tuệ. Thật vậy, do sự phát sinh của quyền ấy mà bậc A-la-hán là người làm cho trọn vẹn trong tuệ. Theo phương pháp này, các bộ ba phẩm chất loại như vậy khác cũng cần được trình bày bằng giới v.v... 1. සීලනිද්දෙසවණ්ණනා 1. Chú giải về phần trình bày giới. සීලසරූපාදිකථාවණ්ණනා Chú giải về bài luận về bản chất của giới v.v... 6. එවන්ති [Pg.24] වුත්තප්පකාරෙන. අනෙකගුණසඞ්ගාහකෙනාති අධිසීලසික්ඛාදීනං, අඤ්ඤෙසඤ්ච අනෙකෙසං ගුණානං සඞ්ගාහකෙන. සීලසමාධිපඤ්ඤාමුඛෙනාති ‘‘සබ්බෙ සඞ්ඛාරා අනිච්චා’’තිආදීසු (ධ. ප. 277; ථෙරගා. 676; නෙත්ති. 5) විය විපස්සනාමත්තාදිමුඛෙන සඞ්ඛෙපතො අදෙසෙත්වා සීලසමාධිපඤ්ඤාමුඛෙන දෙසිතොපි, සත්තතිංසායපි වා බොධිපක්ඛියධම්මානං විසුද්ධිමග්ගන්තොගධත්තා තත්ථ සීලසමාධිපඤ්ඤා මුඛං පමුඛං කත්වා දෙසිතොපි. එතෙන සීලසමාධිපඤ්ඤාසු අවසෙසබොධිපක්ඛියධම්මානං සභාවතො, උපකාරතො ච අන්තොගධභාවො දීපිතොති වෙදිතබ්බං. අතිසඞ්ඛෙපදෙසිතොයෙව හොති සභාවවිභාගාදිතො අවිභාවිතත්තා. නාලන්ති න පරියත්තං න සමත්ථං. සබ්බෙසන්ති නාතිසඞ්ඛෙපනාතිවිත්ථාරරුචීනම්පි, විපඤ්චිතඤ්ඤුනෙය්‍යානම්පි වා. සඞ්ඛෙපදෙසනා හි සංඛිත්තරුචීනං, උග්ඝටිතඤ්ඤූනංයෙව ච උපකාරාය හොති, න පනිතරෙසං. අස්ස විසුද්ධිමග්ගස්ස. පුච්ඡනට්ඨෙන පඤ්හා, කිරියා කරණං කම්මං, පඤ්හාව කම්මං පඤ්හාකම්මං, පුච්ඡනපයොගො. 6. Evanti (Như vậy): theo cách đã được nói. Anekaguṇasaṅgāhakena (bởi sự thâu nhiếp nhiều đức hạnh): bởi sự thâu nhiếp các học pháp như tăng thượng giới v.v... và của nhiều đức hạnh khác. Sīlasamādhipaññāmukhena (với giới, định, tuệ làm chính yếu): không thuyết giảng một cách tóm tắt với minh sát đơn thuần v.v... làm chính yếu như trong các câu “tất cả các hành là vô thường” v.v..., mà đã thuyết giảng với giới, định, tuệ làm chính yếu; hoặc vì ba mươi bảy pháp trợ bồ-đề cũng được bao gồm trong thanh tịnh đạo, nên đã thuyết giảng sau khi lấy giới, định, tuệ làm chính yếu, làm hàng đầu trong các pháp trợ bồ-đề ấy. Bởi điều này, cần phải hiểu rằng sự kiện các pháp trợ bồ-đề còn lại được bao gồm trong giới, định, tuệ về phương diện tự tánh và về phương diện trợ giúp đã được chỉ rõ. (Lời dạy ấy) chỉ là lời dạy rất tóm tắt, vì chưa được làm cho rõ ràng về phương diện phân tích tự tánh v.v... Nālaṃ (không đủ): không đầy đủ, không có khả năng. Sabbesaṃ (đối với tất cả): đối với cả những người có sở thích không quá tóm tắt, không quá rộng rãi (tức là trung bình), hoặc đối với cả hạng người vipañcitaññu và neyya. Vì rằng, lời dạy tóm tắt chỉ hữu ích cho những người có sở thích tóm tắt và hạng người ugghaṭitaññu, chứ không hữu ích cho những người khác. Assa visuddhimaggassa (của thanh tịnh đạo này). Pañhā (câu hỏi) là do ý nghĩa hỏi. Kamma (hành động) là sự làm, hành động. Pañhāva kammaṃ là pañhākammaṃ (hành động hỏi), sự áp dụng việc hỏi. කිං සීලන්ති සරූපපුච්ඡා. කෙනට්ඨෙන සීලන්ති කෙන අත්ථෙන සීලන්ති වුච්චති, ‘‘සීල’’න්ති පදං කං අභිධෙය්‍යං නිස්සාය පවත්තන්ති අත්ථො. තයිදං සීලං සභාවතො, කිච්චතො, උපට්ඨානාකාරතො, ආසන්නකාරණතො ච කථං ජානිතබ්බන්ති ආහ ‘‘කානස්ස ලක්ඛණරසපච්චුපට්ඨානපදට්ඨානානී’’ති. පටිපත්ති නාම දිට්ඨානිසංසෙ එව හොතීති ආහ ‘‘කිමානිසංස’’න්ති. කතිවිධන්ති පභෙදපුච්ඡා. විභාගවන්තානං හි සභාවවිභාවනං විභාගදස්සනමුඛෙනෙව හොතීති. වොදානං විසුද්ධි. සා ච සංකිලෙසමලවිමුත්ති. තං ඉච්ඡන්තෙන යස්මා උපායකොසල්ලත්ථිනා අනුපායකොසල්ලං විය සංකිලෙසො ජානිතබ්බොති ආහ ‘‘කො චස්ස සංකිලෙසො’’ති. Kiṃ sīlaṃ (Giới là gì?): là câu hỏi về tự thể. Kenaṭṭhena sīlaṃ (Giới có nghĩa gì?): được gọi là giới với ý nghĩa nào? Từ “giới” được dùng để chỉ đối tượng nào? Để trả lời câu hỏi “Làm thế nào để biết được giới này về phương diện tự tánh, phận sự, trạng thái biểu hiện, và nhân cần thiết?”, ngài đã nói “kānassa lakkhaṇarasapaccupaṭṭhānapadaṭṭhānāni” (Trạng thái, phận sự, sự biểu hiện, và nhân cần thiết của nó là gì?). Vì sự thực hành chỉ xảy ra khi thấy được lợi ích, nên ngài đã hỏi “kimānisaṃsaṃ” (Nó có lợi ích gì?). Katividhaṃ (Có bao nhiêu loại?): là câu hỏi về sự phân loại. Vì rằng, đối với những pháp có sự phân loại, việc làm rõ tự tánh chỉ có thể thực hiện thông qua việc trình bày sự phân loại. Vodānaṃ (sự trong sạch) là sự thanh tịnh. Và đó là sự giải thoát khỏi cấu uế của phiền não. Vì người mong muốn sự thanh tịnh ấy, người muốn thiện xảo trong phương tiện, cũng cần phải biết đến phiền não giống như (biết đến) sự không thiện xảo trong phương tiện, nên ngài đã hỏi “ko cassa saṃkileso” (Và cái gì là phiền não của nó?). තත්‍රාති තස්මිං, තස්ස වා පඤ්හාකම්මස්ස. විස්සජ්ජනන්ති විවරණං. පුච්ඡිතො හි අත්ථො අවිභාවිතත්තා නිගූළ්හො මුට්ඨියං කතො විය තිට්ඨති. තස්ස විවරණං විස්සජ්ජනං විභූතභාවකාරණතො. පාණාතිපාතාදීහීති එත්ථ [Pg.25] පාණොති වොහාරතො සත්තො, පරමත්ථතො ජීවිතින්ද්‍රියං. තස්ස සරසෙනෙව පතනසභාවස්ස අන්තරෙ එව අතිව පාතනං අතිපාතො, සණිකං පතිතුං අදත්වා සීඝං පාතනන්ති අත්ථො, අතික්කම්ම වා සත්ථාදීහි අභිභවිත්වා පාතනං අතිපාතො, පාණඝාතො. ආදිසද්දෙන අදින්නාදානාදිං සඞ්ගණ්හාති. තෙහි පාණාතිපාතාදීහි දුස්සීල්‍යකම්මෙහි. විරමන්තස්සාති සමාදානවිරතිවසෙන, සම්පත්තවිරතිවසෙන ච ඔරමන්තස්ස. වත්තපටිපත්තින්ති උපජ්ඣායවත්තාදිවත්තකරණං. චෙතනාදයො ධම්මාති සඞ්ඛෙපතො වුත්තමත්ථං පාළිවසෙන විභජිත්වා දස්සෙතුං ‘‘වුත්තඤ්හෙත’’න්තිආදි වුත්තං. තත්ථ චෙතයතීති චෙතනා, අත්තනා සම්පයුත්තධම්මෙහි සද්ධිං ආරම්මණෙ අභිසන්දහතීති අත්ථො. චෙතනාය අනුකූලවසෙනෙව හි තංසම්පයුත්තා ධම්මා ආරම්මණෙ පවත්තන්ති. චෙතනා කාමං කුසලත්තිකසාධාරණා, ඉධ පන සීලචෙතනා අධිප්පෙතාති කත්වා ‘‘කුසලා’’ති වෙදිතබ්බා. චෙතසි නියුත්තං චෙතසිකං, චිත්තසම්පයුත්තන්ති අත්ථො. චෙතනාය සතිපි චෙතසිකත්තෙ ‘‘චෙතනා සීල’’න්ති විසුං ගහිතත්තා තදඤ්ඤමෙව විරතිඅනභිජ්ඣාදිකං චෙතසිකං සීලං දට්ඨබ්බං ගොබලීබද්දඤායෙන. සංවරණං සංවරො. යථා අකුසලා ධම්මා චිත්තෙ න ඔතරන්ති, තථා පිදහනං. අවීතික්කමො වීතික්කමස්ස පටිපක්ඛභූතා අවීතික්කමවසෙන පවත්තචිත්තචෙතසිකා. තත්ථ චෙතනා සීලං නාමාතිආදි යථාවුත්තස්ස සුත්තපදස්ස විවරණං. විරමන්තස්ස චෙතනාති විරතිසම්පයුත්තං පධානභූතං චෙතනමාහ. පූරෙන්තස්ස චෙතනාති වත්තපටිපත්තිආයූහිනී. විරමන්තස්ස විරතීති විරතියා පධානභාවං ගහෙත්වා වුත්තං. Tatra (Trong đó): trong hành động hỏi ấy, hoặc của hành động hỏi ấy. Vissajjanaṃ (sự trả lời) là sự giải thích. Vì rằng, ý nghĩa được hỏi, do chưa được làm cho rõ ràng, nên vẫn còn ẩn giấu như vật được nắm trong tay. Sự giải thích ý nghĩa ấy được gọi là vissajjanaṃ (sự trả lời) vì nó làm cho ý nghĩa trở nên rõ ràng. Trong câu pāṇātipātādīhi (từ việc sát sanh v.v...), pāṇa (sinh mạng) theo quy ước là chúng sanh, theo chân đế là mạng quyền. Atipāto (sự sát hại) là sự làm cho mạng quyền ấy, vốn có tự tánh rơi rụng theo tự nhiên, bị rơi rụng quá sớm, ngay trong khoảng thời gian (chưa đến lúc). Nghĩa là, không cho nó rơi rụng từ từ mà làm cho nó rơi rụng nhanh chóng. Hoặc, atipāto là sự xâm phạm, áp đảo và làm rơi rụng bằng gươm đao v.v..., (tức là) sự sát sanh. Bằng từ ādi (v.v...), ngài thâu nhiếp cả việc lấy của không cho v.v... Tehi pāṇātipātādīhi dussīlyakammehi (từ những hành động ác giới như sát sanh v.v... ấy). Viramantassa (của người đang từ bỏ): của người đang từ bỏ, do năng lực của sự từ bỏ bằng cách thọ trì và sự từ bỏ khi gặp trường hợp. Vattapaṭipattiṃ (sự thực hành bổn phận): sự thực hành các bổn phận như bổn phận đối với thầy tế độ v.v... Để phân tích và trình bày ý nghĩa đã được nói một cách tóm tắt là “các pháp như tư v.v...” theo bản văn Pāli, ngài đã nói “vuttañheta” (điều này đã được nói) v.v... Trong đó, cetanā (tư) là cái thúc đẩy; nghĩa là, nó kết nối các pháp tương ưng với chính nó vào đối tượng. Vì rằng, các pháp tương ưng với tư chỉ khởi lên trên đối tượng theo năng lực thuận theo của tư. Mặc dù tư thông thường với tam đề thiện, nhưng ở đây, vì tư giới được chủ ý, nên cần phải hiểu là “kusalā” (thiện). Cetasikaṃ (tâm sở) là cái được liên kết trong tâm, nghĩa là tương ưng với tâm. Mặc dù tư cũng là một tâm sở, nhưng vì nó được đề cập riêng là “cetanā sīlaṃ” (tư là giới), nên các tâm sở khác như sự kiêng cữ, vô tham v.v... cần được hiểu là giới tâm sở theo phương pháp gobalībaddañāya (phương pháp con bò đực và con bò). Saṃvaro (sự phòng hộ) là sự phòng hộ. Đó là sự ngăn chặn để các pháp bất thiện không xâm nhập vào tâm. Avītikkamo (sự không vi phạm) là tâm và tâm sở khởi lên theo cách không vi phạm, là đối nghịch của sự vi phạm. Trong đó, câu “cetanā sīlaṃ nāma” (Tư là giới...) là sự giải thích cho câu kinh đã được trích dẫn. Câu “viramantassa cetanā” (tư của người đang từ bỏ) chỉ tư chính yếu tương ưng với sự kiêng cữ. Câu “pūrentassa cetanā” (tư của người đang làm tròn) (chỉ) tư nỗ lực trong việc thực hành bổn phận. Câu “viramantassa virati” (sự kiêng cữ của người đang từ bỏ) được nói sau khi lấy sự kiêng cữ làm chính yếu. එත්ථ හි යදා ‘‘තිවිධා, භික්ඛවෙ, කායසඤ්චෙතනා කුසලං කායකම්ම’’න්තිආදි (කථා. 539) වචනතො පාණාතිපාතාදීනං පටිපක්ඛභූතා තබ්බිරතිවිසිට්ඨා චෙතනා තථාපවත්තා පධානභාවෙන පාණාතිපාතාදිපටිවිරතිසාධිකා හොති, තදා තංසම්පයුත්තා විරතිඅනභිජ්ඣාදයො ච චෙතනාපක්ඛිකා වා, අබ්බොහාරිකා වාති ඉමමත්ථං සන්ධාය චෙතනාසීලං වුත්තං. යදා පන පාණාතිපාතාදීහි සඞ්කොචං ආපජ්ජන්තස්ස තතො විරමණාකාරෙන පවත්තමානා චෙතනාවිසිට්ඨා විරති, අනභිජ්ඣාදයො ච තත්ථ තත්ථ පධානභාවෙන කිච්චසාධිකා හොන්ති, තදා තංසම්පයුත්තා චෙතනා විරතිආදිපක්ඛිකා [Pg.26] වා හොති, අබ්බොහාරිකා වාති ඉමමත්ථං සන්ධාය චෙතසිකසීලං වුත්තං. Ở đây, khi tư, là đối nghịch của sát sanh v.v..., đặc biệt bởi sự kiêng cữ khỏi những điều ấy, khởi lên theo cách như vậy, và hoàn thành việc từ bỏ sát sanh v.v... với vai trò chính yếu, theo như lời dạy “Này các Tỳ khưu, có ba loại thân tư là thiện thân nghiệp” v.v..., thì khi ấy, sự kiêng cữ và vô tham v.v... tương ưng với tư ấy hoặc là thuộc về phe của tư, hoặc là không được kể đến. Nhắm đến ý nghĩa này mà “tư giới” đã được nói đến. Nhưng khi, đối với người đang co mình lại khỏi sát sanh v.v..., sự kiêng cữ và vô tham v.v..., đặc biệt bởi tư khởi lên theo cách từ bỏ những điều ấy, hoàn thành phận sự trong từng trường hợp với vai trò chính yếu, thì khi ấy, tư tương ưng với chúng hoặc là thuộc về phe của sự kiêng cữ v.v..., hoặc là không được kể đến. Nhắm đến ý nghĩa này mà “giới tâm sở” đã được nói đến. ඉදානි සුත්තෙ ආගතනයෙන කුසලකම්මපථවසෙන චෙතනාචෙතසිකසීලානි විභජිත්වා දස්සෙතුං ‘‘අපිචා’’තිආදි වුත්තං. පජහන්තස්සාති සමාදානවසෙන ‘‘ඉතො පට්ඨාය න කරිස්සාමී’’ති සම්පත්තවත්ථුකානිපි අනජ්ඣාචරණෙන පජහන්තස්ස. සත්ත කම්මපථචෙතනාති පාණාතිපාතාදිපහානසාධිකා පටිපාටියා සත්ත කුසලකම්මපථචෙතනා. අභිජ්ඣාදිවසෙන යං පරදාරගමනාදි කරීයති, තස්ස පහායකා අනභිජ්ඣාදයො සීලන්ති ආහ ‘‘චෙතසිකං සීලං නාම අනභිජ්ඣා…පෙ… සම්මාදිට්ඨිධම්මා’’ති. යථා හි අභිජ්ඣාබ්‍යාපාදවසෙන මිච්ඡාචාරපාණාතිපාතාදයො කරීයන්ති, එවං මිච්ඡාදිට්ඨිවසෙනාපි තෙ පුත්තමුඛදස්සනාදිඅත්ථං කරීයන්ති. තෙසඤ්ච පජහනකා අනභිජ්ඣාදයොති. පාතිමොක්ඛසංවරො චාරිත්තවාරිත්තවිභාගං විනයපරියාපන්නං සික්ඛාපදසීලං. සතිසංවරො මනච්ඡට්ඨානං ඉන්ද්‍රියානං ආරක්ඛා, සා ච තථාපවත්තා සතියෙව. ඤාණසංවරො පඤ්ඤා. ඛන්තිසංවරො අධිවාසනා, සා ච තථාපවත්තා අදොසපධානා ඛන්ධා, අදොසො එව වා. වීරියසංවරො කාමවිතක්කාදීනං විනොදනවසෙන පවත්තං වීරියං. පාතිමොක්ඛසංවරසතිසංවරාදීසු යං වත්තබ්බං, තං පරතො ආවි භවිස්සති. Bây giờ, để phân chia và trình bày các giới tư và giới tâm sở theo phương pháp đã được đề cập trong kinh, qua cách thức của các thiện nghiệp đạo, đoạn văn bắt đầu bằng ‘apicā’ đã được nói đến. ‘Của người từ bỏ’ (pajahantassa) có nghĩa là: của người từ bỏ bằng cách thọ trì rằng ‘kể từ nay tôi sẽ không làm nữa’, và bằng cách không vi phạm ngay cả khi có cơ hội phát sinh. ‘Bảy tư nghiệp đạo’ (satta kammapathacetanā) là bảy tư thiện nghiệp đạo theo thứ tự, có khả năng hoàn thành việc từ bỏ sát sanh, v.v. Vì rằng tà dâm, v.v. được thực hiện do tham lam, v.v., nên các pháp từ bỏ chúng là vô tham, v.v. là giới, ngài đã nói: ‘Giới tâm sở là vô tham… cho đến… chánh kiến’. Quả vậy, cũng như tà hạnh, sát sanh, v.v. được thực hiện do tham lam và sân hận, cũng vậy, chúng được thực hiện do tà kiến vì mục đích thấy mặt con trai, v.v. Và các pháp từ bỏ chúng chính là vô tham, v.v. Giới thu thúc trong bộ giới bổn (pātimokkhasaṃvaro) là giới học xứ thuộc về Luật tạng, có sự phân chia thành giới hành trì và giới phòng tránh. Giới thu thúc bằng niệm (satisaṃvaro) là sự phòng hộ sáu căn với ý là thứ sáu, và đó chính là niệm đã vận hành như vậy. Giới thu thúc bằng trí (ñāṇasaṃvaro) là trí tuệ. Giới thu thúc bằng nhẫn nại (khantisaṃvaro) là sự kham nhẫn, và đó là các uẩn với vô sân làm chủ đạo, đã vận hành như vậy, hoặc chính là vô sân. Giới thu thúc bằng tinh tấn (vīriyasaṃvaro) là tinh tấn vận hành theo cách loại trừ các dục tầm, v.v. Những gì cần nói về giới thu thúc trong bộ giới bổn, giới thu thúc bằng niệm, v.v., điều đó sẽ trở nên rõ ràng ở phần sau. සොතානීති තණ්හාදිට්ඨිඅවිජ්ජාදුච්චරිතඅවසිට්ඨකිලෙසසොතානි. ‘‘සොතානං සංවරං බ්‍රූමී’’ති වත්වා ‘‘පඤ්ඤායෙතෙ පිධිය්‍යරෙ’’ති වචනෙන සොතානං සංවරො පිදහනං සමුච්ඡෙදනං ඤාණන්ති විඤ්ඤායති. ‘Các dòng chảy’ (sotāni) là các dòng chảy của ái, kiến, vô minh, ác hạnh, và các phiền não còn lại. Sau khi nói ‘Ta tuyên bố sự thu thúc các dòng chảy’, do câu nói ‘chúng được đóng lại bằng trí tuệ’, nên được hiểu rằng sự thu thúc các dòng chảy chính là sự đóng lại, sự đoạn trừ, tức là trí tuệ. ඉදමත්ථිකතං මනසි කත්වා යෙන ඤාණෙන යොනිසො පච්චවෙක්ඛිත්වා පච්චයා පටිසෙවීයන්ති. තං පච්චයපටිසෙවනම්පි ඤාණසභාවත්තා එත්ථෙව ඤාණසංවරෙ එව සමොධානං සඞ්ගහං ගච්ඡති. ඛමති අධිවාසෙතීති ඛමො. උප්පන්නන්ති තස්මිං තස්මිං ආරම්මණෙ ජාතං නිබ්බත්තං. කාමවිතක්කන්ති කාමූපසංහිතං විතක්කං. නාධිවාසෙතීති චිත්තං ආරොපෙත්වා අබ්භන්තරෙ න වාසෙති. ආජීවපාරිසුද්ධිපීති බුද්ධපටිකුට්ඨං මිච්ඡාජීවං පහාය අනවජ්ජෙන පච්චයපරියෙසනෙන සිජ්ඣනකං ආජීවපාරිසුද්ධිසීලම්පි එත්ථෙව වීරියසංවරෙ එව සමොධානං ගච්ඡති වීරියසාධනත්තා. එත්ථ ච යථා ඤාණං තණ්හාදිසොතානං පවත්තිනිවාරණතො පිදහනට්ඨෙන සංවරණතො සංවරො ච, පරතො පවත්තනකගුණානං ආධාරාදිභාවතො සීලනට්ඨෙන සීලං[Pg.27], එවං ඛන්ති අනධිවාසනෙන උප්පජ්ජනකකිලෙසානං අධිවාසනෙන සංවරණතො සංවරො ච, ඛමනහෙතු උප්පජ්ජනකගුණානං ආධාරාදිභාවතො සීලනට්ඨෙන සීලං, වීරියං විනොදෙතබ්බානං පාපධම්මානං විනොදනෙන සංවරණතො සංවරො ච, විනොදනහෙතු උප්පජ්ජනකගුණානං ආධාරාදිභාවතො සීලනට්ඨෙන සීලන්ති වෙදිතබ්බං. යථා පන පාතිමොක්ඛසීලාදි තස්ස තස්ස පාපධම්මස්ස පවත්තිතුං අප්පදානවසෙන සංවරණං පිදහනං, තං උපාදාය සංවරො, එවං අසමාදින්නසීලස්ස ආගතවත්ථුතො විරමණම්පීති ආහ ‘‘යා ච පාපභීරුකානං…පෙ… සංවරසීලන්ති වෙදිතබ්බ’’න්ති. න වීතික්කමති එතෙනාති අවීතික්කමො. තථාපවත්තො කුසලචිත්තුප්පාදො. Việc thọ dụng các vật dụng sau khi đã như lý quán xét bằng trí tuệ nào, với sự tác ý đến mục đích này. Việc thọ dụng vật dụng đó, do có bản chất là trí tuệ, cũng được bao gồm, được thu nhiếp ngay trong giới thu thúc bằng trí này. ‘Khamati adhivāseti’ (vị ấy kham nhẫn, chịu đựng), vì vậy gọi là ‘khamo’ (người kham nhẫn). ‘Đã sanh khởi’ (uppannaṃ) nghĩa là đã sanh ra, đã phát sanh trong đối tượng này hay đối tượng khác. ‘Dục tầm’ (kāmavitakkaṃ) là tầm liên hệ đến dục. ‘Không dung chứa’ (nādhivāseti) nghĩa là không để cho nó đi vào tâm, không cho nó trú ngụ bên trong. ‘Giới thanh tịnh mạng’ (ājīvapārisuddhisīla) là giới được thành tựu do việc tìm kiếm vật dụng một cách không thể chê trách, sau khi đã từ bỏ tà mạng bị Đức Phật quở trách, cũng được bao gồm ngay trong giới thu thúc bằng tinh tấn này, vì nó được thành tựu nhờ tinh tấn. Và ở đây, cần phải hiểu rằng: cũng như trí, do ngăn chặn sự phát sanh của các dòng chảy như ái, v.v., nên là sự thu thúc (saṃvara) vì nó ngăn giữ (saṃvaraṇa) theo nghĩa đóng lại (pidahana), và là giới (sīla) theo nghĩa nền tảng (sīlana) vì là cơ sở, v.v. cho các đức hạnh sẽ phát sanh về sau; cũng vậy, nhẫn nại, do kham nhẫn đối với các phiền não có thể sanh khởi do không kham nhẫn, nên là sự thu thúc vì nó ngăn giữ, và là giới theo nghĩa nền tảng vì là nhân của sự kham nhẫn và là cơ sở cho các đức hạnh sẽ phát sanh; tinh tấn, do loại trừ các ác pháp cần được loại trừ, nên là sự thu thúc vì nó ngăn giữ, và là giới theo nghĩa nền tảng vì là nhân của sự loại trừ và là cơ sở cho các đức hạnh sẽ phát sanh. Lại nữa, cũng như giới trong bộ giới bổn, v.v., là sự ngăn giữ, sự đóng lại theo nghĩa không cho cơ hội để ác pháp này hay ác pháp khác phát sanh, do đó gọi là sự thu thúc; cũng vậy, đối với người chưa thọ trì giới, việc từ bỏ khi cơ hội đến cũng là sự thu thúc, vì vậy ngài nói: ‘Và đối với những người sợ hãi điều ác… cho đến… cần được hiểu là giới thu thúc’. ‘Không vi phạm bởi pháp này’, vì vậy gọi là ‘bất vi phạm’ (avītikkamo). Đó là sự sanh khởi của thiện tâm đã vận hành như vậy. 7. අවසෙසෙසු පන පඤ්හෙසු. සමාධානං සණ්ඨපනං. දුස්සීල්‍යවසෙන හි පවත්තා කායකම්මාදයො සම්පති, ආයතිඤ්ච අහිතදුක්ඛාවහා, න සම්මා ඨපිතාති අසණ්ඨපිතා විප්පකිණ්ණා විසටා ච නාම හොන්ති, සුසීල්‍යවසෙන පන පවත්තා තබ්බිපරියායතො සණ්ඨපිතා අවිප්පකිණ්ණා අවිසටා ච නාම හොන්ති යථා තං ඔක්ඛිත්තචක්ඛුතා අබාහුප්පචාලනාදි. තෙනාහ ‘‘කායකම්මාදීනං සුසීල්‍යවසෙන අවිප්පකිණ්ණතාති අත්ථො’’ති. එතෙන සමාධිකිච්චතො සීලනං විසෙසෙති. තස්ස හි සමාධානං සම්පයුත්තධම්මානං අවික්ඛෙපහෙතුතා. ඉදං කායකම්මාදීනං සණ්ඨපනං සංයමනං. උපධාරණං අධිට්ඨානං මූලභාවො. තථා හිස්ස ආදිචරණාදිභාවො වුත්තො. තෙන පථවීධාතුකිච්චතො සීලනං විසෙසිතං හොති. සා හි සහජාතරූපධම්මානං සන්ධාරණවසෙන පවත්තති. ඉදං පන අනවජ්ජධම්මානං මූලාධිට්ඨානභාවෙන. තෙනාහ ‘‘කුසලානං ධම්මාන’’න්තිආදි. තත්ථ කුසලධම්මා නාම සපුබ්බභාගා මහග්ගතානුත්තරා ධම්මා. අඤ්ඤෙ පන ආචරියා. සිරට්ඨොති යථා සිරසි ඡින්නෙ සබ්බො අත්තභාවො විනස්සති, එවං සීලෙ භින්නෙ සබ්බං ගුණසරීරං විනස්සති. තස්මා තස්ස උත්තමඞ්ගට්ඨො සීලට්ඨො. ‘‘සිරො සීස’’න්ති වා වත්තබ්බෙ නිරුත්තිනයෙන ‘‘සීල’’න්ති වුත්තන්ති අධිප්පායො. සීතලට්ඨො පරිළාහවූපසමනට්ඨො. තෙන ත-කාරස්ස ලොපං කත්වා නිරුත්තිනයෙනෙව ‘‘සීල’’න්ති වුත්තන්ති දස්සෙති. තථා හිදං පයොගසම්පාදිතං සබ්බකිලෙසපරිළාහවූපසමකරං හොති. එවමාදිනාති [Pg.28] ආදි-සද්දෙන සයන්ති අකුසලා එතස්මිං සති අපවිට්ඨා හොන්තීති සීලං, සුපන්ති වා තෙන විහතුස්සාහානි සබ්බදුච්චරිතානීති සීලං, සබ්බෙසං වා කුසලධම්මානං පවෙසාරහසාලාති සීලන්ති එවමාදීනං සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. 7. Còn trong các câu hỏi còn lại. ‘Sự an lập’ (samādhāna) là sự thiết lập tốt đẹp (saṇṭhapana). Quả vậy, các thân nghiệp, v.v. đã vận hành theo cách ác giới, vì mang lại điều bất lợi và đau khổ trong hiện tại và tương lai, nên không được thiết lập tốt đẹp, do đó được gọi là không được thiết lập tốt đẹp, bị phân tán, bị tản mác. Nhưng các nghiệp đã vận hành theo cách thiện giới, thì ngược lại, được gọi là được thiết lập tốt đẹp, không bị phân tán, không bị tản mác, chẳng hạn như việc nhìn xuống, không vung tay, v.v. Do đó, ngài nói: ‘Nghĩa là sự không phân tán của thân nghiệp, v.v. do thiện giới’. Bằng điều này, ngài phân biệt ý nghĩa của ‘sīlana’ (nền tảng) với chức năng của định. Quả vậy, sự an lập của định là nguyên nhân không tán loạn cho các pháp tương ưng. Còn đây là sự thiết lập tốt đẹp, sự chế ngự của thân nghiệp, v.v. ‘Sự nâng đỡ’ (upadhāraṇa) là nền tảng, là trạng thái gốc rễ. Quả vậy, trạng thái là sự thực hành ban đầu, v.v. của nó đã được nói đến. Do đó, ý nghĩa của ‘sīlana’ được phân biệt với chức năng của địa đại. Quả vậy, địa đại vận hành theo cách nâng đỡ các sắc pháp đồng sanh. Còn giới này thì vận hành theo cách là nền tảng gốc rễ cho các pháp vô tội. Do đó, ngài nói: ‘Của các thiện pháp’, v.v. Ở đó, các thiện pháp là các pháp đáo đại và siêu thế cùng với các phần chuẩn bị của chúng. Còn các vị thầy khác (thì nói). ‘Nghĩa là đầu’ (siraṭṭho): cũng như khi đầu bị cắt đứt, toàn bộ thân mạng bị hủy diệt, cũng vậy, khi giới bị phá vỡ, toàn bộ thân thể công đức bị hủy diệt. Do đó, ý nghĩa là phần cao nhất của thân thể công đức đó chính là ý nghĩa của giới. Ý muốn nói rằng, đáng lẽ phải nói là ‘siro’ hoặc ‘sīsa’, nhưng theo phương pháp từ nguyên học, lại nói là ‘sīla’. ‘Nghĩa là mát mẻ’ (sītalaṭṭho) là nghĩa làm dịu đi sự nóng bức (của phiền não). Bằng điều đó, ngài chỉ ra rằng, sau khi bỏ đi chữ ‘ta’, theo phương pháp từ nguyên học, lại nói là ‘sīla’. Quả vậy, giới này, khi được thành tựu nhờ nỗ lực, sẽ làm dịu đi sự nóng bức của tất cả phiền não. Trong câu ‘evamādi’, bằng từ ‘ādi’, cần phải thấy sự bao gồm các ý nghĩa như sau: ‘khi có giới này, các pháp bất thiện ngủ yên (sayanti), bị loại bỏ, vì vậy gọi là sīla’; hoặc ‘do giới này, tất cả các ác hạnh bị hủy hoại nỗ lực nên ngủ yên (supanti), vì vậy gọi là sīla’; hoặc ‘là nơi thích hợp cho tất cả các thiện pháp đi vào, vì vậy gọi là sīla’. 8. ‘‘සීලනට්ඨෙන සීල’’න්ති පුබ්බෙ සද්දත්ථුද්ධාරෙන පකාසිතොපි භාවත්ථො එවාති ආහ ‘‘සීලනං ලක්ඛණං තස්සා’’ති. න හි තස්ස චෙතනාදිභෙදභින්නස්ස අනවසෙසතො සඞ්ගාහකො තතො අඤ්ඤො අත්ථො අත්ථි, යො ලක්ඛණභාවෙන වුච්චෙය්‍ය. නනු ච අනෙකභෙදසඞ්ගාහකං සාමඤ්ඤලක්ඛණං නාම සියා, න විසෙසලක්ඛණන්ති අනුයොගං මනසි කත්වා ආහ ‘‘සනිදස්සනත්තං රූපස්ස, යථා භින්නස්සනෙකධා’’ති. 8. Mặc dù trước đây câu ‘Giới có nghĩa là sắp đặt’ đã được giải thích bằng cách rút ra ý nghĩa của từ ngữ, nhưng đó chỉ là ý nghĩa về bản chất (bhāvattho). Vì vậy, ngài đã nói: ‘Sự sắp đặt là tướng trạng của giới ấy’. Thật vậy, không có ý nghĩa nào khác ngoài ý nghĩa đó (sắp đặt) có thể bao hàm một cách không sót lại giới ấy, vốn được phân biệt thành các loại như tư tâm giới v.v..., mà có thể được gọi là tướng trạng. (Vấn:) Chẳng phải tướng trạng bao hàm nhiều loại khác nhau nên được gọi là tướng trạng chung (sāmaññalakkhaṇa), chứ không phải là tướng trạng riêng (visesalakkhaṇa) sao? Tác ý đến câu chất vấn ấy, ngài đã nói: ‘Như tính chất có thể thấy được của sắc, dù được phân chia thành nhiều loại’. යථා හි නීලාදිවසෙන අනෙකභෙදභින්නස්සාපි රූපායතනස්ස සනිදස්සනත්තං විසෙසලක්ඛණං තදඤ්ඤධම්මාසාධාරණතො. න අනිච්චතාදි විය, රුප්පනං විය වා සාමඤ්ඤලක්ඛණං, එවමිධාපි දට්ඨබ්බං. කිං පනෙතං සනිදස්සනත්තං නාම? දට්ඨබ්බතා චක්ඛුවිඤ්ඤාණස්ස ගොචරභාවො. තස්ස පන රූපායතනතො අනඤ්ඤත්තෙපි අඤ්ඤෙහි ධම්මෙහි රූපායතනං විසෙසෙතුං අඤ්ඤං විය කත්වා සහ නිදස්සනෙන සනිදස්සනන්ති වුච්චති. ධම්මසභාවසාමඤ්ඤෙන හි එකීභූතෙසු ධම්මෙසු යො නානත්තකරො සභාවො, සො අඤ්ඤං විය කත්වා උපචරිතුං යුත්තො. එවං හි අත්ථවිසෙසාවබොධො හොතීති. අථ වා ‘‘සහ නිදස්සනෙනා’’ති එත්ථ තබ්භාවත්ථො සහ-සද්දො යථා නන්දිරාගසහගතාති (සං. නි. 5.1081; මහාව. 14; පටි. ම. 2.30). Thật vậy, cũng như tính chất có thể thấy được (sanidassanattaṃ) của sắc xứ, dù được phân biệt thành nhiều loại theo xanh, v.v..., vẫn là tướng trạng riêng vì nó không chung với các pháp khác. Nó không phải là tướng trạng chung như tính vô thường, v.v..., hay như sự biến hoại. Ở đây cũng nên hiểu như vậy. Vậy, tính chất có thể thấy được này là gì? Đó là tính có thể được thấy, là cảnh giới của nhãn thức. Mặc dù tính chất ấy không khác với sắc xứ, nhưng để phân biệt sắc xứ với các pháp khác, nó được xem như một cái khác và được gọi là sanidassana (cùng với sự thấy). Thật vậy, trong các pháp đã trở nên đồng nhất do có cùng bản chất pháp, bản chất nào tạo ra sự khác biệt thì nên được ẩn dụ xem như một cái khác. Vì làm như vậy sẽ giúp liễu tri được ý nghĩa đặc biệt. Hoặc là, trong câu ‘saha nidassanenā’, từ ‘saha’ có nghĩa là chính bản chất ấy (tabbhāvattho), như trong câu ‘nandirāgasahagatā’ (đi cùng với hỷ và tham). දුස්සීල්‍යවිද්ධංසනරසන්ති කායිකඅසංවරාදිභෙදස්ස දුස්සීල්‍යස්ස විධමනකිච්චං. අනවජ්ජරසන්ති අගාරය්හසම්පත්තිකං අගරහිතබ්බභාවෙන සම්පජ්ජනකං, අවජ්ජපටිපක්ඛභාවෙන වා සම්පජ්ජනකං. ලක්ඛණාදීසූති ලක්ඛණරසාදීසු වුච්චමානෙසු කිච්චමෙව, සම්පත්ති වා රසොති වුච්චති, න රසායතනරසාදීති අධිප්පායො. කෙචි පන ‘‘කිච්චමෙවා’’ති අවධාරණං තස්ස ඉතරරසතො බලවභාවදස්සනත්ථන්ති වදන්ති, තං තෙසං මතිමත්තං, කිච්චමෙව, සම්පත්ති එව වා රසොති ඉමස්ස අත්ථස්ස අධිප්පෙතත්තා. (Giới) có vị là phá tan sự ác giới, nghĩa là có phận sự thổi bay sự ác giới vốn được phân biệt thành không phòng hộ về thân, v.v... (Giới) có vị là vô tội, nghĩa là có sự thành tựu không đáng chê trách; hoặc là sự thành tựu do không bị chê trách; hoặc là sự thành tựu do là đối nghịch của lỗi lầm. Trong câu ‘lakkhaṇādīsu’ (trong các tướng trạng, v.v...), khi nói về tướng trạng, vị, v.v..., chính phận sự hoặc sự thành tựu được gọi là ‘vị’, chứ không phải vị của vị xứ, v.v... Đó là chủ ý. Một số vị lại nói rằng, sự nhấn mạnh trong câu ‘kiccameva’ (chính phận sự) là để cho thấy rằng vị này mạnh hơn các vị khác. Điều đó chỉ là ý kiến riêng của họ, vì chủ ý ở đây là ‘chính phận sự hoặc chính sự thành tựu là vị’. සොචෙය්‍යපච්චුපට්ඨානන්ති [Pg.29] කායාදීහි සුචිභාවෙන පච්චුපට්ඨාති. ගහණභාවන්ති ගහෙතබ්බභාවං. තෙන උපට්ඨානාකාරට්ඨෙන පච්චුපට්ඨානං වුත්තං, ඵලට්ඨෙන පන අවිප්පටිසාරපච්චුපට්ඨානං, සමාධිපච්චුපට්ඨානං වා. සීලං හි සම්පතියෙව අවිප්පටිසාරං පච්චුපට්ඨාපෙති, පරම්පරාය සමාධිං. ඉමස්ස පන ආනිසංසඵලස්ස ආනිසංසකථායං වක්ඛමානත්තා ඉධ අග්ගහණං දට්ඨබ්බං. කෙචි පන ඵලස්ස අනිච්ඡිතත්තා ඉධ අග්ගහණන්ති වදන්ති, තදයුත්තං ඵලස්ස අනෙකවිධත්තා, ලොකියාදිසීලස්සාපි විභජියමානත්තා. තථා හි වක්ඛති ‘‘නිස්සිතානිස්සිතවසෙනා’’තිආදි (විසුද්ධි. 1.10). යථා පථවීධාතුයා කම්මාදි දූරකාරණං, සෙසභූතත්තයං ආසන්නකාරණං, යථා ච වත්ථස්ස තන්තවායතුරිවෙමසලාකාදි දූරකාරණං, තන්තවො ආසන්නකාරණං, එවං සීලස්ස සද්ධම්මස්සවනාදි දූරකාරණං, හිරිඔත්තප්පමස්ස ආසන්නකාරණන්ති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘හිරොත්තප්පඤ්ච පනා’’තිආදි. හිරොත්තප්පෙ හීතිආදි තස්ස ආසන්නකාරණභාවසාධනං. තත්ථ උප්පජ්ජති සමාදානවසෙන, තිට්ඨති අවීතික්කමවසෙනාති වෙදිතබ්බං. (Giới) có sự hiện khởi là sự trong sạch, nghĩa là nó hiện khởi với trạng thái trong sạch nơi thân, v.v... (Câu này có nghĩa là) trạng thái cần được nắm giữ. Do đó, sự hiện khởi được nói theo nghĩa là cách thức hiện khởi. Nhưng theo nghĩa quả, nó có sự hiện khởi là không hối tiếc, hoặc có sự hiện khởi là định. Thật vậy, giới làm cho sự không hối tiếc hiện khởi ngay lập tức, và làm cho định hiện khởi một cách tuần tự. Tuy nhiên, vì quả lợi ích này sẽ được nói đến trong phần nói về lợi ích, nên cần hiểu rằng nó không được đề cập ở đây. Một số vị nói rằng nó không được đề cập ở đây vì quả không được mong muốn (trong định nghĩa này). Điều đó không hợp lý, vì quả có nhiều loại, và giới thế gian v.v... cũng sẽ được phân tích. Thật vậy, ngài sẽ nói: ‘Theo cách y chỉ và không y chỉ’ v.v... Cũng như đối với địa đại, nghiệp v.v... là nhân xa, ba đại còn lại là nhân gần; và cũng như đối với tấm vải, người thợ dệt, con thoi, cái đưa sợi v.v... là nhân xa, còn các sợi chỉ là nhân gần. Tương tự như vậy, đối với giới, việc nghe diệu pháp v.v... là nhân xa, còn tàm và quý là nhân gần của nó. Để chỉ ra điều này, ngài đã nói: ‘Và tàm và quý...’ v.v... Câu ‘Hirottappe hi’ v.v... là để chứng minh rằng chúng là nhân gần. Ở đây, cần hiểu rằng (giới) sanh khởi do sự thọ trì, và tồn tại do sự không vi phạm. සීලානිසංසකථාවණ්ණනා Giải Thích Về Lợi Ích Của Giới 9. අවිප්පටිසාරාදීති එත්ථ විප්පටිසාරපටිපක්ඛො කුසලචිත්තුප්පාදො අවිප්පටිසාරො. සො පන විසෙසතො ‘‘ලාභා වත මෙ, සුලද්ධං වත මෙ, යස්ස මෙ සුපරිසුද්ධං සීල’’න්ති අත්තනො සීලස්ස පච්චවෙක්ඛණවසෙන පවත්තොති වෙදිතබ්බො. ආදි-සද්දෙන පාමොජ්ජභොගසම්පත්තිකිත්තිසද්දාදිං සඞ්ගණ්හාති. අවිප්පටිසාරත්ථානීති අවිප්පටිසාරප්පයොජනානි. කුසලානීති අනවජ්ජානි. අවිප්පටිසාරානිසංසානීති අවිප්පටිසාරුද්දයානි. එතෙන අවිප්පටිසාරො නාම සීලස්ස උද්දයමත්තං, සංවඩ්ඪිතස්ස රුක්ඛස්ස ඡායාපුප්ඵසදිසං. අඤ්ඤො එව පනානෙන නිප්ඵාදෙතබ්බො සමාධිආදිගුණොති දස්සෙති. 9. Trong câu ‘avippaṭisārādi’, sự không hối tiếc (avippaṭisāro) là sự sanh khởi của tâm thiện, đối nghịch với sự hối tiếc. Cần hiểu rằng, đặc biệt, nó khởi lên do sự quán xét giới của mình rằng: ‘Thật là lợi ích cho ta! Thật là khéo được cho ta, khi giới của ta hoàn toàn trong sạch!’ Bằng từ ‘ādi’ (v.v...), ngài bao gồm cả hân hoan, sự thành tựu tài sản, tiếng tăm, v.v... ‘(Có) vì mục đích không hối tiếc’ nghĩa là có lợi ích là không hối tiếc. ‘Thiện’ nghĩa là vô tội. ‘(Có) lợi ích là không hối tiếc’ nghĩa là có sự phát sanh là không hối tiếc. Bằng điều này, ngài chỉ ra rằng: sự không hối tiếc chỉ là sự phát sanh của giới, giống như bóng mát và hoa của một cái cây đã lớn. Nhưng một đức tính khác như định, v.v... phải được thành tựu bởi nó. සීලවතො සීලසම්පදායාති පරිසුද්ධං පරිපුණ්ණං කත්වා සීලස්ස සම්පාදනෙන සීලවතො, තාය එව සීලසම්පදාය. අප්පමාදාධිකරණන්ති අප්පමාදකාරණා. භොගක්ඛන්ධන්ති භොගරාසිං. කල්‍යාණො කිත්තිසද්දො අබ්භුග්ගච්ඡතීති ‘‘ඉතිපි සීලවා, ඉතිපි කල්‍යාණධම්මො’’ති සුන්දරො ථුතිඝොසො උට්ඨහති, ලොකං පත්ථරති. විසාරදොති අත්තනි කිඤ්චි ගරහිතබ්බං [Pg.30] උපවදිතබ්බං අපස්සන්තො විගතසාරජ්ජො නිබ්භයො. අමඞ්කුභූතොති අවිලක්ඛො. අසම්මූළ්හොති ‘‘අකතං වත මෙ කල්‍යාණ’’න්තිආදිනා (ම. නි. 3.248) විප්පටිසාරාභාවතො, කුසලකම්මාදීනංයෙව ච තදා උපට්ඨානතො අමූළ්හො පසන්නමානසො එව කාලංකරොති. කායස්ස භෙදාති උපාදින්නක්ඛන්ධපරිච්චාගා, ජීවිතින්ද්‍රියස්ස උපච්ඡෙදා. පරං මරණාති චුතිතො උද්ධං. සුගතින්ති සුන්දරං ගතිං. තෙන මනුස්සගතිපි සඞ්ගය්හති. සග්ගන්ති දෙවගතිං. සා හි රූපාදීහි විසයෙහි සුට්ඨු අග්ගොති සග්ගො, ලොකියති එත්ථ උළාරං පුඤ්ඤඵලන්ති ලොකොති ච වුච්චති. ‘Của người có giới, do sự thành tựu giới’ nghĩa là của người có giới do sự thành tựu giới bằng cách làm cho nó trong sạch và đầy đủ; hoặc do chính sự thành tựu giới ấy. ‘Do không dể duôi làm nhân’ nghĩa là do nguyên nhân là không dể duôi. ‘Khối tài sản’ nghĩa là đống tài sản. ‘Tiếng tăm tốt đẹp vang lên’ nghĩa là tiếng tán thán tốt đẹp khởi lên và lan truyền khắp thế gian rằng: ‘Vị này có giới như vậy, vị này có thiện pháp như vậy’. ‘Tự tin’ nghĩa là không thấy điều gì đáng chê trách hay khiển trách nơi mình, nên không rụt rè, không sợ hãi. ‘Không bối rối’. ‘Không mê muội’ nghĩa là do không có sự hối tiếc như ‘Than ôi, ta đã không làm điều thiện!’ v.v..., và do chỉ có các nghiệp thiện v.v... hiện khởi vào lúc đó, nên người ấy mệnh chung không mê muội, với tâm trong sáng. ‘Thân hoại’ nghĩa là do từ bỏ các uẩn thủ, do sự đoạn tuyệt của mạng quyền. ‘Sau khi chết’ nghĩa là sau khi tử. ‘Thiện thú’ nghĩa là cõi đi tốt đẹp. Bằng từ này, cõi người cũng được bao gồm. ‘Thiên giới’ nghĩa là cõi trời. Thật vậy, cõi ấy được gọi là ‘sagga’ vì nó là tối thượng (agga) một cách tốt đẹp (suṭṭhu) đối với các cảnh như sắc, v.v...; và được gọi là ‘loka’ vì quả phước thù thắng được thấy (lokiyati) ở đó. ආකඞ්ඛෙය්‍ය චෙති යදි ඉච්ඡෙය්‍ය. පියො ච අස්සන්ති පියායිතබ්බො පියචක්ඛූහි පස්සිතබ්බො පෙමනියො භවෙය්‍යන්ති අත්ථො. මනාපොති සබ්‍රහ්මචාරීනං මනවඩ්ඪනකො, තෙසං වා මනෙන පත්තබ්බො, මෙත්තචිත්තෙන ඵරිතබ්බොති වුත්තං හොති. ගරූති ගරුට්ඨානියො පාසාණඡත්තසදිසො. භාවනීයොති ‘‘අද්ධා අයමායස්මා ජානං ජානාති, පස්සං පස්සතී’’ති සම්භාවනීයො. සීලෙස්වෙවස්ස පරිපූරකාරීති චතුපාරිසුද්ධිසීලෙසු එව පරිපූරකාරී අස්ස, අනූනකාරී පරිපූරණාකාරෙන සමන්නාගතො භවෙය්‍ය. ‘‘ආදිනා නයෙනා’’ති එතෙන ‘‘අජ්ඣත්තං චෙතොසමථමනුයුත්තො අනිරාකතජ්ඣානො විපස්සනාය සමන්නාගතො බ්‍රූහෙතා සුඤ්ඤාගාරාන’’න්ති (ම. නි. 1.65) එවමාදිකෙ සීලථොමනසුත්තාගතෙ සත්තරස සීලානිසංසෙ සඞ්ගණ්හාති. Ākaṅkheyya ce có nghĩa là yadi iccheyya (nếu mong muốn). Piyo ca assaṃ có nghĩa là piyāyitabbo (được thương mến), piyacakkhūhi passitabbo (được nhìn với cặp mắt thân thương), pemaniyo bhaveyyaṃ (ta sẽ trở thành người đáng mến). Manāpo là sabrahmacārīnaṃ manavaḍḍhanako (người làm cho tâm của các vị đồng phạm hạnh được tăng trưởng), hoặc tesaṃ manena pattabbo (người được các vị ấy đạt đến bằng tâm), mettacittena pharitabbo (người được thấm nhuần bởi tâm từ), đây là điều được nói đến. Garu là garuṭṭhāniyo (người ở địa vị đáng kính), pāsāṇachattasadiso (tựa như lọng bằng đá). Bhāvanīyo là sambhāvanīyo (người đáng được tôn trọng) rằng: “Chắc chắn vị tôn giả này biết điều cần biết, thấy điều cần thấy.” Sīlesvevassa paripūrakārī có nghĩa là assa (vị ấy nên là) paripūrakārī (người thực hành viên mãn) eva (chỉ) catupārisuddhisīlesu (trong bốn loại giới thanh tịnh), là anūnakārī (người thực hành không thiếu sót), bhaveyya (nên) samannāgato (thành tựu) paripūraṇākārena (phương cách viên mãn). Bằng câu Ādinā nayena, ngài bao gồm mười bảy quả báu của giới được đề cập trong kinh tán thán giới, bắt đầu bằng: ajjhattaṃ cetosamathamanuyutto anirākatajjhāno vipassanāya samannāgato brūhetā suññāgārānaṃ (vị chuyên tâm đến sự an tịnh nội tâm, không xao lãng thiền định, thành tựu minh sát, làm tăng trưởng các trú xứ thanh vắng). ඉදානි න කෙවලමිමෙ එව අවිප්පටිසාරාදයො, අථ ඛො අඤ්ඤෙපි බහූ සීලානිසංසා විජ්ජන්තීති තෙ දස්සෙතුං ‘‘අපිචා’’තිආදි ආරද්ධං. තත්ථ සාසනෙති ඉමස්මිං සකලලොකියලොකුත්තරගුණාවහෙ සත්ථුසාසනෙ. ආචාරකුලපුත්තානං යං සීලං විනා පතිට්ඨා අවට්ඨානං නත්ථි, තස්ස එවං මහානුභාවස්ස සීලස්ස ආනිසංසානං පරිච්ඡෙදං පරිමාණං කො වදෙ කො වත්තුං සක්කුණෙය්‍යාති අත්ථො. එතෙන සබ්බෙසංයෙව ලොකියලොකුත්තරානං ගුණානං සීලමෙව මූලභූතන්ති දස්සෙත්වා තතො පරම්පි මලවිසොධනෙන, පරිළාහවූපසමනෙන, සුචිගන්ධවායනෙන, සග්ගනිබ්බානාධිගමූපායභාවෙන, සොභාලඞ්කාරසාධනතාය භයවිධමනෙන, කිත්තිපාමොජ්ජජනෙන ච සීලසදිසං අඤ්ඤං සත්තානං හිතසුඛාවහං නත්ථීති දස්සෙන්තො ‘‘න ගඞ්ගා’’තිආදිකා ගාථා අභාසි. Bây giờ, không chỉ có những quả báu này bắt đầu bằng sự không hối tiếc, mà thật ra còn có nhiều quả báu khác của giới. Để chỉ ra những điều ấy, đoạn văn bắt đầu bằng apicā đã được khởi đầu. Trong đó, sāsane có nghĩa là imasmiṃ satthusāsane (trong giáo pháp này của bậc Đạo Sư), sakalalokiyalokuttaraguṇāvahe (giáo pháp mang lại tất cả các phẩm chất hiệp thế và siêu thế). Đối với các thiện gia nam tử có đức hạnh, nếu không có giới thì không có nền tảng, không có chỗ đứng. Ai có thể nói, ai có thể tuyên bố được paricchedaṃ (giới hạn), parimāṇaṃ (phạm vi) của các quả báu của giới có đại oai lực như vậy? Đó là ý nghĩa. Bằng cách này, sau khi đã chỉ ra rằng chính giới là cội rễ của tất cả các phẩm chất hiệp thế và siêu thế, và sau đó nữa, để chỉ ra rằng không có điều gì khác tương tự như giới có thể mang lại lợi ích và hạnh phúc cho chúng sanh, thông qua việc tẩy sạch cấu uế, làm dịu đi sự thiêu đốt, tỏa ra hương thơm thanh tịnh, là sự thành tựu vẻ đẹp và trang sức, xua tan sợ hãi, và tạo ra danh tiếng và hoan hỷ, ngài đã nói lên các câu kệ bắt đầu bằng na gaṅgā. තත්ථ [Pg.31] සරභූති එකා නදී, ‘‘යං ලොකෙ සරභූ’’ති වදන්ති. නින්නගා වාචිරවතීති ‘‘අචිරවතී’’ති එවංනාමිකා නදී, වාති සබ්බත්ථ වා-සද්දො අනියමත්ථො. තෙන අවුත්තා ගොධාවරීචන්දභාගාදිකා සඞ්ගණ්හාති. පාණනට්ඨෙන පාණීනං සත්තානං යං මලං සීලජලං විසොධයති, තං මලං විසොධෙතුං න සක්කුණන්ති ගඞ්ගාදයො නදියොති පඨමගාථාය න-කාරං ආනෙත්වා සම්බන්ධිතබ්බං. හාරාති මුත්තාහාරා. මණයොති වෙළුරියාදිමණයො. අරියන්ති විසුද්ධං. සීලසමුට්ඨානො කිත්තිසද්දො ගන්ධො මනොහරභාවතො, දිසාසු අභිබ්‍යාපනතො ච ‘‘සීලගන්ධො’’ති වුත්තො. සො හි පටිවාතෙපි පවත්තති. තෙනාහ භගවා ‘‘සතඤ්ච ගන්ධො පටිවාතමෙතී’’ති (ධ. ප. 54; අ. නි. 3.80; මි. ප. 5.4.1). දොසානං බලං නාම වත්ථුජ්ඣාචාරො, තං තෙසං කාතුං අදෙන්තං සීලං දොසානං බලං ඝාතෙතීති වෙදිතබ්බං. Trong các câu kệ ấy, sarabhū là một con sông, mà ở đời người ta gọi là sarabhū. Ninnagā vāciravatī là con sông có tên là aciravatī. Từ vā ở khắp mọi nơi có nghĩa là không xác định. Do đó, nó bao gồm cả những con sông không được đề cập như Godhāvarī, Candabhāgā, v.v. Cần phải liên kết bằng cách lấy phủ định từ na từ câu kệ đầu tiên rằng: Nước của giới (sīlajalaṃ) tẩy sạch (visodhayati) cấu uế (yaṃ malaṃ) của chúng sanh (sattānaṃ), những chúng sanh được gọi là pāṇī vì có sự thở (pāṇanaṭṭhena), nhưng các con sông như sông Hằng (gaṅgādayo nadiyo) không thể (na sakkuṇanti) tẩy sạch (visodhetuṃ) cấu uế ấy (taṃ malaṃ). Hārā là các chuỗi ngọc trai. Maṇayo là các loại ngọc như lưu ly. Ariyaṃ là thanh tịnh. Mùi hương (gandho) là tiếng tăm (kittisaddo) phát sinh từ giới (sīlasamuṭṭhāno), được gọi là ‘hương của giới’ (sīlagandho) vì nó quyến rũ tâm (manoharabhāvato) và vì nó lan tỏa khắp các phương (disāsu abhibyāpanato). Quả thật, hương ấy bay cả ngược chiều gió (paṭivātepi pavattati). Do đó, Đức Thế Tôn đã nói: “Hương của người đức hạnh bay ngược chiều gió.” (satañca gandho paṭivātameti). Sức mạnh (balaṃ) của các tội lỗi (dosānaṃ) chính là sự vi phạm đối tượng (vatthujjhācāro). Cần phải hiểu rằng giới (sīlaṃ), vì không cho phép chúng thực hiện điều đó (taṃ tesaṃ kātuṃ adentaṃ), nên đã tiêu diệt (ghāteti) sức mạnh của các tội lỗi (dosānaṃ balaṃ). සීලප්පභෙදකථාවණ්ණනා Chú giải về Luận về các Phân loại của Giới. 10. ‘‘කතිවිධ’’න්ති එත්ථ විධ-සද්දො කොට්ඨාසපරියායො ‘‘එකවිධෙන රූපසඞ්ගහො’’තිආදීසු විය, පකාරත්ථො වා, කතිප්පකාරං කිත්තකා සීලස්ස පකාරභෙදාති අත්ථො. සීලනලක්ඛණෙනාති සීලනසඞ්ඛාතෙන සභාවෙන. 10. Ở đây, trong từ Katividhaṃ, từ vidha là một từ đồng nghĩa với koṭṭhāsa (phần, loại), giống như trong câu ekavidhena rūpasaṅgaho (sự tổng hợp sắc pháp theo một phương diện), v.v., hoặc nó có nghĩa là pakāra (phương cách, loại). Ý nghĩa là: có bao nhiêu loại, có bao nhiêu sự phân chia của giới? Sīlanalakkhaṇena có nghĩa là bằng bản chất tự nhiên được gọi là sīlana (sự sắp đặt). චරන්ති තෙන සීලෙසු පරිපූරකාරිතං උපගච්ඡන්තීති චරිත්තං, චරිත්තමෙව චාරිත්තං. වාරිතතො තෙන අත්තානං තායන්ති රක්ඛන්තීති වාරිත්තං. අධිකො සමාචාරො අභිසමාචාරො, තත්ථ නියුත්තං, සො වා පයොජනං එතස්සාති ආභිසමාචාරිකං. ආදි බ්‍රහ්මචරියස්සාති ආදිබ්‍රහ්මචරියං, තදෙව ආදිබ්‍රහ්මචරියකං. විරමති එතාය, සයං වා විරමති, විරමණං වා විරති, න විරතීති අවිරති. නිස්සයතීති නිස්සිතං, න නිස්සිතන්ති අනිස්සිතං. පරියන්තො එතස්ස අත්ථීති පරියන්තං, කාලෙන පරියන්තං කාලපරියන්තං, යථාපරිච්ඡින්නො වා කාලො පරියන්තො එතස්සාති කාලපරියන්තං. යාව පාණනං ජීවනං කොටි එතස්සාති ආපාණකොටිකං. අත්තනො පච්චයෙහි ලොකෙ නියුත්තං, තත්ථ වා විදිතන්ති ලොකියං. ලොකං උත්තරතීති ලොකුත්තරං. Carittaṃ (hạnh) là vì caranti (họ thực hành), tena (nhờ giới ấy) mà upagacchanti (họ đạt đến) paripūrakāritaṃ (sự viên mãn) sīlesu (trong các giới). Chính carittaṃ là cārittaṃ (chánh hạnh). Vārittaṃ (phòng) là vì tena (nhờ giới ấy) mà tāyanti (họ bảo vệ), rakkhanti (họ gìn giữ) attānaṃ (bản thân) vāritato (khỏi điều bị ngăn cấm). Abhisamācāro (biệt hạnh) là adhiko samācāro (hạnh kiểm cao thượng). Ābhisamācārikaṃ (thuộc về biệt hạnh) là vì niyuttaṃ (liên quan) tattha (đến điều đó), hoặc so (điều đó) là payojanaṃ (mục đích) etassa (của giới này). Ādibrahmacariyaṃ (phạm hạnh căn bản) là vì ādi (là sự khởi đầu) brahmacariyassa (của đời sống phạm hạnh). Chính điều đó là ādibrahmacariyakaṃ. Viramati (người ấy từ bỏ) etāya (nhờ pháp này), hoặc sayaṃ viramati (tự nó từ bỏ), hoặc viramaṇaṃ (sự từ bỏ) là virati (sự chế ngự). Na virati (không phải là sự chế ngự) là avirati. Nissayati (nó nương tựa) nên gọi là nissitaṃ (có nương tựa). Na nissitaṃ (không nương tựa) nên gọi là anissitaṃ (không nương tựa). Pariyantaṃ (có giới hạn) là vì pariyanto (giới hạn) atthi (có) etassa (đối với giới này). Kālapariyantaṃ (giới hạn bởi thời gian) là pariyantaṃ (bị giới hạn) kālena (bởi thời gian), hoặc kālo (thời gian) yathāparicchinno (được xác định) là pariyanto (giới hạn) etassa (của giới này). Āpāṇakoṭikaṃ (trọn đời) là vì koṭi (giới hạn) etassa (của giới này) là yāva pāṇanaṃ jīvanaṃ (cho đến khi còn hơi thở, còn sự sống). Lokiyaṃ (hiệp thế) là vì niyuttaṃ (liên quan) loke (đến thế gian) attano paccayehi (bởi các duyên của nó), hoặc viditaṃ (được biết đến) tattha (trong thế gian ấy). Lokuttaraṃ (siêu thế) là vì uttarati (nó vượt qua) lokaṃ (thế gian). පච්චයතො, ඵලතො ච මජ්ඣිමපණීතෙහි නිහීනං, තෙසං වා ගුණෙහි පරිහීනන්ති හීනං. අත්තනො පච්චයෙහි පධානභාවං නීතන්ති පණීතං. උභින්නමෙව වෙමජ්ඣෙ [Pg.32] භවං මජ්ඣිමං. අත්තාධිපතිතො ආගතං අත්තාධිපතෙය්‍යං. සෙසපදද්වයෙපි එසෙව නයො. තණ්හාය, දිට්ඨියා වා පරාමට්ඨං පධංසිතන්ති පරාමට්ඨං. තප්පටික්ඛෙපතො අපරාමට්ඨං. පටිප්පස්සද්ධකිලෙසං පටිප්පස්සද්ධං. සික්ඛාසු ජාතං, සෙක්ඛස්ස ඉදන්ති වා සෙක්ඛං. පරිනිට්ඨිතසික්ඛාකිච්චතාය අසෙක්ඛධම්මපරියාපන්නං අසෙක්ඛං. තදුභයපටික්ඛෙපෙන නෙවසෙක්ඛනාසෙක්ඛං. හානං භජති, හානභාගො වා එතස්ස අත්ථීති හානභාගියං. සෙසෙසුපි එසෙව නයො. අප්පපරිමාණත්තා පරියන්තවන්තං, පාරිසුද්ධිවන්තඤ්ච සීලං පරියන්තපාරිසුද්ධිසීලං. අනප්පපරිමාණත්තා අපරියන්තං, පාරිසුද්ධිවන්තඤ්ච සීලං අපරියන්තපාරිසුද්ධිසීලං. සබ්බසො පුණ්ණං, පාරිසුද්ධිවන්තඤ්ච සීලං පරිපුණ්ණපාරිසුද්ධිසීලං. Hīnaṃ (hạ) là vì nihīnaṃ (thấp kém hơn) majjhimapaṇītehi (so với giới trung và thượng) paccayato (về phương diện nhân) ca (và) phalato (về phương diện quả), hoặc parihīnaṃ (thiếu sót) tesaṃ guṇehi (các phẩm chất của chúng). Paṇītaṃ (thượng) là vì nītaṃ (được đưa đến) padhānabhāvaṃ (trạng thái ưu việt) attano paccayehi (bởi các duyên của chính nó). Majjhimaṃ (trung) là bhavaṃ (có mặt) vemajjhe (ở giữa) ubhinnameva (của cả hai). Attādhipateyyaṃ (lấy mình làm chủ) là āgataṃ (đến từ) attādhipatito (sự tự chủ). Đối với hai thuật ngữ còn lại cũng theo phương pháp tương tự. Parāmaṭṭhaṃ (bị chấp thủ) là vì parāmaṭṭhaṃ (bị chấp thủ), padhaṃsitaṃ (bị xâm phạm) taṇhāya (bởi ái) vā (hoặc) diṭṭhiyā (bởi tà kiến). Aparāmaṭṭhaṃ (không bị chấp thủ) là do tappaṭikkhepato (sự loại bỏ điều đó). Paṭippassaddhaṃ (an tịnh) là paṭippassaddhakilesaṃ (có các phiền não đã được làm cho an tịnh). Sekkhaṃ (hữu học) là vì jātaṃ (được sinh ra) sikkhāsu (trong các học giới), hoặc idaṃ (giới này) sekkhassa (thuộc về bậc hữu học). Asekkhaṃ (vô học) là asekhadhammapariyāpannaṃ (bao gồm trong các pháp của bậc vô học) pariniṭṭhitasikkhākiccatāya (vì phận sự tu học đã hoàn tất). Nevasekkhanāsekkhaṃ (phi hữu học phi vô học) là do tadubhayapaṭikkhepena (sự loại bỏ cả hai điều đó). Hānabhāgiyaṃ (thuộc phần thối thất) là vì bhajati (nó hướng đến) hānaṃ (sự suy giảm), hoặc hānabhāgo (phần suy giảm) atthi (có) etassa (đối với giới này). Đối với các thuật ngữ còn lại cũng theo phương pháp tương tự. Pariyantapārisuddhisīlaṃ (giới thanh tịnh có giới hạn) là giới (sīlaṃ) pariyantavantaṃ (có giới hạn) và pārisuddhivantaṃ (có sự thanh tịnh) appaparimāṇattā (vì có phạm vi nhỏ). Apariyantapārisuddhisīlaṃ (giới thanh tịnh không giới hạn) là giới (sīlaṃ) apariyantaṃ (không có giới hạn) và pārisuddhivantaṃ (có sự thanh tịnh) anappaparimāṇattā (vì có phạm vi lớn). Paripuṇṇapārisuddhisīlaṃ (giới thanh tịnh viên mãn) là giới (sīlaṃ) puṇṇaṃ (viên mãn) sabbaso (về mọi phương diện) và pārisuddhivantaṃ (có sự thanh tịnh). 11. වුත්තනයෙනාති ‘‘සීලනට්ඨෙන සීල’’න්තිආදිනා (විසුද්ධි. 1.7) හෙට්ඨා වුත්තෙන නයෙන. ඉදං කත්තබ්බන්ති පඤ්ඤත්තසික්ඛාපදපූරණන්ති ඉදං ආභිසමාචාරිකං කත්තබ්බං පටිපජ්ජිතබ්බන්ති එවං පඤ්ඤත්තස්ස සික්ඛාපදසීලස්ස පූරණං. සික්ඛාපදසීලං හි පූරෙන්තො සික්ඛාපදම්පි පූරෙති පාලෙති නාම. සික්ඛා එව වා සික්ඛිතබ්බතො, පටිපජ්ජිතබ්බතො ච සික්ඛාපදං. තස්ස පූරණන්තිපි යොජෙතබ්බං. ඉදං න කත්තබ්බන්ති පටික්ඛිත්තස්ස අකරණන්ති ඉදං දුච්චරිතං න කත්තබ්බන්ති භගවතා පටික්ඛිත්තස්ස අකරණං විරමණං. චරන්ති තස්මින්ති තස්මිං සීලෙ තංසමඞ්ගිනො චරන්තීති සීලස්ස අධිකරණතං විභාවෙන්තො තෙසං පවත්තිට්ඨානභාවං දස්සෙති. තෙනාහ ‘‘සීලෙසු පරිපූරකාරිතාය පවත්තන්තී’’ති. වාරිතන්ති ඉදං න කත්තබ්බන්ති පටික්ඛිත්තං අකප්පියං. තායන්තීති අකරණෙනෙව තායන්ති. තෙනාති වාරිත්තසීලමාහ. වාරෙති වා සත්ථා එත්ථ, එතෙන වාති වාරිතං, සික්ඛාපදං. තං අවිකොපෙන්තො තායන්ති තෙනාති වාරිත්තං. සද්ධාවීරියසාධනන්ති සද්ධාය, උට්ඨානවීරියෙන ච සාධෙතබ්බං. න හි අසද්ධො, කුසීතො ච වත්තපටිපත්තිං පරිපූරෙති, සද්ධො එව සත්ථාරා පටික්ඛිත්තෙ අණුමත්තෙපි වජ්ජෙ භයදස්සාවී සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදෙසූති ආහ ‘‘සද්ධාසාධනං වාරිත්ත’’න්ති. 11. Vuttanayenāti: theo phương pháp đã được nói ở dưới, bắt đầu bằng câu “sīla vì có nghĩa là giới” (Visuddhi. I, 7). Idaṃ kattabban”ti paññattasikkhāpadapūraṇan”ti: là sự làm tròn đủ giới học giới đã được chế định như vầy: “hạnh kiểm cao thượng này nên được làm, nên được thực hành”. Quả vậy, người làm tròn đủ giới học giới thì được gọi là làm tròn đủ, là bảo vệ cả học giới. Hoặc là, chính sự học tập (sikkhā) được gọi là học giới (sikkhāpadaṃ) vì là điều cần phải học, cần phải thực hành. Cũng nên được phối hợp là “sự làm tròn đủ điều ấy”. Idaṃ na kattabban”ti paṭikkhittassa akaraṇan”ti: là sự không làm, sự kiêng tránh điều đã bị đức Thế Tôn ngăn cấm rằng “ác hạnh này không nên làm”. Caranti tasmin”ti: những người thành tựu giới ấy hành xử trong giới ấy. Trong khi giải thích rõ tính cách là nền tảng của giới, ngài chỉ ra trạng thái là nơi diễn tiến của các vị ấy. Do đó, ngài nói: “họ diễn tiến trong các giới do phận sự làm cho tròn đủ”. Vāritan”ti: là điều không thích hợp đã bị ngăn cấm rằng “việc này không nên làm”. Tāyantīti: họ bảo vệ chính bằng cách không làm. Bằng từ ấy (tena), ngài nói đến vārittasīla (giới phòng hộ). Hoặc là, bậc Đạo Sư ngăn cấm ở đây (ettha), hoặc bằng điều này (etena), vì thế gọi là vāritaṃ, tức là học giới. Không làm hư hoại điều ấy (taṃ), họ bảo vệ (tāyanti) bằng giới ấy (tena), vì thế gọi là vārittaṃ. Saddhāvīriyasādhanan”ti: cần được thành tựu bằng đức tin và bằng tinh tấn khởi lên. Quả vậy, người không có đức tin và người lười biếng không làm tròn đủ phận sự và sự thực hành; chỉ người có đức tin, thấy sự nguy hiểm trong cả lỗi lầm nhỏ nhặt đã bị bậc Đạo Sư ngăn cấm, mới thọ trì và thực hành trong các học giới, vì thế ngài nói “vārittaṃ là điều được thành tựu bằng đức tin”. අධිසීලසික්ඛාපරියාපන්නත්තා අභිවිසිට්ඨො සමාචාරොති අභිසමාචාරොති ආහ ‘‘උත්තමසමාචාරො’’ති. අභිසමාචාරොව ආභිසමාචාරිකං, යථා වෙනයිකොති (අ. නි. 8.11; පාරා. 8) අධිප්පායො. අභිසමාචාරො උක්කට්ඨනිද්දෙසතො [Pg.33] මග්ගසීලං, ඵලසීලඤ්ච, තං ආරබ්භ උද්දිස්ස තදත්ථං තප්පයොජනං පඤ්ඤත්තං ආභිසමාචාරිකං. සුපරිසුද්ධානි තීණි කායකම්මානි, චත්තාරි වචීකම්මානි, සුපරිසුද්ධො ආජීවොති ඉදං ආජීවට්ඨමකං. තත්ථ කාමං ආජීවහෙතුකතො සත්තවිධදුච්චරිතතො විරති සම්මාආජීවොති සොපි සත්තවිධො හොති, සම්මාජීවතාසාමඤ්ඤෙන පන තං එකං කත්වා වුත්තං. අථ වා තිවිධකුහනවත්ථුසන්නිස්සයතො මිච්ඡාජීවතො විරතිං එකජ්ඣං කත්වා වුත්තො ‘‘ආජීවො සුපරිසුද්ධො’’ති. සෙට්ඨචරියභාවතො මග්ගො එව බ්‍රහ්මචරියන්ති මග්ගබ්‍රහ්මචරියං, තස්ස. ආදිභාවභූතන්ති ආදිම්හි භාවෙතබ්බතං නිප්ඵාදෙතබ්බතං භූතං පත්තං ආදිභාවභූතං. කිඤ්චාපි දෙසනානුක්කමෙන සම්මාදිට්ඨි ආදි, පටිපත්තික්කමෙන පන ආජීවට්ඨමකසීලං ආදීති. තස්ස සම්පත්තියාති ආභිසමාචාරිකස්ස සම්පජ්ජනෙන පරිපූරණෙන ආදිබ්‍රහ්මචරියකං සම්පජ්ජති. යො හි ලහුකානිපි අප්පසාවජ්ජානි පරිවජ්ජෙති, සො ගරුකානි මහාසාවජ්ජානි බහ්වාදීනවානි පරිවජ්ජෙස්සතීති වත්තබ්බමෙව නත්ථීති. සුත්තං පන එතමත්ථං බ්‍යතිරෙකවසෙන විභාවෙති. තත්ථ ධම්මන්ති සීලං. තං හි උපරිගුණවිසෙසානං ධාරණට්ඨෙන ධම්මොති වුච්චති. Vì được bao gồm trong tăng thượng giới học, là hạnh kiểm đặc biệt, nên gọi là abhisamācāra, do đó ngài nói là “hạnh kiểm tối thượng”. Chính abhisamācāra là ābhisamācārikaṃ, giống như venayiko (A. IV, 11; Pārā. 8), đó là chủ ý. Theo sự chỉ dẫn cao tột, abhisamācāra là đạo giới và quả giới; (giới) được chế định liên quan đến, nhắm đến, vì mục đích, vì lợi ích của đạo giới và quả giới ấy, được gọi là ābhisamācārikaṃ. Ba thân nghiệp hoàn toàn trong sạch, bốn khẩu nghiệp, mạng sống hoàn toàn trong sạch, đây là giới có mạng sống làm thứ tám (ājīvaṭṭhamakaṃ). Trong đó, quả thực sự kiêng tránh bảy loại ác hạnh do mạng sống làm nhân là chánh mạng, do đó chánh mạng cũng có bảy loại; tuy nhiên, do tính cách chung là chánh mạng, điều ấy được nói gộp lại thành một. Hoặc là, sự kiêng tránh tà mạng nương vào ba sự việc lừa dối được gộp chung lại và nói là “mạng sống hoàn toàn trong sạch”. Vì là sự thực hành cao thượng, chính đạo là phạm hạnh, nên gọi là đạo phạm hạnh (maggabrahmacariyaṃ), của đạo phạm hạnh ấy. Ādibhāvabhūtan”ti: đã trở thành, đã đạt đến trạng thái cần được tu tập, cần được thành tựu ở lúc ban đầu, nên gọi là ādibhāvabhūtaṃ. Mặc dù theo thứ tự thuyết giảng thì chánh kiến là ban đầu, nhưng theo thứ tự thực hành thì giới có mạng sống làm thứ tám là ban đầu. Tassa sampattiyā”ti: do sự thành tựu, sự làm tròn đủ giới hạnh kiểm cao thượng mà phạm hạnh ban đầu được thành tựu. Quả vậy, người nào tránh xa cả những lỗi lầm nhỏ nhặt, ít tội lỗi, thì không cần phải nói rằng người ấy sẽ tránh xa những lỗi lầm nặng nề, có nhiều tội lỗi, nhiều nguy hại. Tuy nhiên, bài kinh giải thích rõ ý nghĩa này theo cách phủ định. Trong đó, dhamman”ti: là giới. Quả vậy, giới ấy được gọi là dhamma vì có nghĩa là nâng đỡ các đức tính đặc biệt cao hơn. විරතිසීලස්ස ඉතරසීලෙන සතිපි සම්පයොගාදිකෙ අසම්මිස්සකතාදස්සනත්ථං ‘‘වෙරමණිමත්ත’’න්ති වුත්තං. Mặc dù giới kiêng tránh (viratisīla) có sự tương ưng v.v... với các giới khác, để chỉ ra tính cách không bị pha trộn, nên đã được nói là “chỉ là sự kiêng tránh”. ‘‘නිස්සිතානිස්සිතවසෙනා’’ති එත්ථ ලබ්භමානනිස්සයං තාව දස්සෙතුං ‘‘නිස්සයො’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ තණ්හාචරිතෙන නිස්සයිතබ්බතො තණ්හාව තණ්හානිස්සයො. තථා දිට්ඨිනිස්සයො. දිට්ඨිචරිතො හි අසතිපි දිට්ඨියා තණ්හාවිරහෙ දිට්ඨිනිස්සිතොව පවත්තති. දෙවොති චතුමහාරාජසක්කසුයාමාදිපාකටදෙවමාහ. දෙවඤ්ඤතරොති අපාකටං. තණ්හං එව නිස්සිතන්ති තණ්හානිස්සිතං. තණ්හාය නිස්සිතන්ති ච කෙචි වදන්ති. තෙසං ‘‘ද්වෙ නිස්සයා’’තිආදිනා විරුජ්ඣති. සුද්ධිදිට්ඨියාති ‘‘ඉති සංසාරසුද්ධි භවිස්සතී’’ති එවං පවත්තදිට්ඨියා, ලොකුත්තරං සීලන්ති අධිප්පායො. තස්සෙවාති ලොකුත්තරස්සෙව සම්භාරභූතං කාරණභූතං, විවට්ටූපනිස්සයන්ති අත්ථො. Ở đây, trong câu “theo cách có nương tựa và không nương tựa”, trước hết để chỉ ra sự nương tựa có được, đã được nói bắt đầu bằng “nissayo”. Trong đó, vì là điều cần được nương tựa bởi người có tánh tham ái, nên chính tham ái là sự nương tựa của tham ái (taṇhānissayo). Tương tự, (tà kiến) là sự nương tựa của tà kiến (diṭṭhinissayo). Quả vậy, người có tánh tà kiến, mặc dù không có sự vắng mặt tham ái trong tà kiến, vẫn diễn tiến nương tựa vào tà kiến. Bằng từ “devo”, ngài nói đến vị trời được biết đến như Tứ Đại Thiên Vương, Đế Thích, Dạ Ma, v.v. Bằng từ “devaññataro”, (ngài nói đến) vị trời không được biết đến. Nương tựa chính tham ái, nên gọi là taṇhānissitaṃ. Một số vị nói rằng “(giới) được tham ái nương tựa”. (Quan điểm) của họ mâu thuẫn với (chú giải) bắt đầu bằng “có hai sự nương tựa”. Suddhidiṭṭhiyā”ti: bằng tà kiến diễn tiến như vầy: “như vậy sẽ có sự thanh tịnh khỏi luân hồi”; chủ ý là giới siêu thế. Tassevā”ti: có nghĩa là, là tư lương, là nhân của chính giới siêu thế, là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi. කාලපරිච්ඡෙදං කත්වාති ‘‘ඉමඤ්ච රත්තිං, ඉමඤ්ච දිව’’න්තිආදිනා (අ. නි. 8.41) විය කාලවසෙන පරිච්ඡෙදං කත්වා. කාලපරිච්ඡෙදං අකත්වා සමාදින්නම්පි අන්තරාවිච්ඡින්නං [Pg.34] සම්පත්තවිරතිවසෙන යාවජීවං පවත්තිතම්පි ආපාණකොටිකං න හොතීති දස්සෙතුං ‘‘යාවජීවං සමාදියිත්වා තථෙව පවත්තිත’’න්ති වුත්තං. Kālaparicchedaṃ katvā”ti: sau khi đã giới hạn theo thời gian, giống như (câu) bắt đầu bằng “trong đêm nay và trong ngày nay” (A. IV, 299). Để chỉ ra rằng (giới) dù đã được thọ trì mà không giới hạn thời gian nhưng bị gián đoạn ở giữa, hoặc (giới) dù được thực hành trọn đời theo cách kiêng tránh khi gặp dịp, cũng không phải là giới có sinh mạng làm giới hạn, nên đã được nói là “sau khi thọ trì trọn đời và được thực hành đúng như vậy”. ලාභයසඤාතිඅඞ්ගජීවිතවසෙනාති ලාභයසානං අනුප්පන්නානං උප්පාදනවසෙන, උප්පන්නානං රක්ඛණවසෙන චෙව වඩ්ඪනවසෙන ච ඤාතිඅඞ්ගජීවිතානං අවිනාසනවසෙන. කිං සො වීතික්කමිස්සතීති යො වීතික්කමාය චිත්තම්පි න උප්පාදෙති, සො කායවාචාහි වීතික්කමිස්සතීති කිං ඉදං, නත්ථෙතන්ති අත්ථො. පටික්ඛෙපෙ හි අයං කිං-සද්දො. Lābhayasañātiaṅgajīvitavasenā”ti: theo cách làm phát sinh lợi lộc và danh tiếng chưa phát sinh, và theo cách bảo vệ và làm tăng trưởng (lợi lộc, danh tiếng) đã phát sinh, và theo cách không làm hủy hoại quyến thuộc, thân thể, và mạng sống. Kiṃ so vītikkamissatī”ti: người nào ngay cả tâm cũng không khởi lên để vi phạm, thì làm sao người ấy có thể vi phạm bằng thân và khẩu? Điều đó không có, đó là ý nghĩa. Quả vậy, từ “kiṃ” này có nghĩa là phủ định. ආරම්මණභාවෙන වණො විය ආසවෙ කාමාසවාදිකෙ පග්ඝරතීති සම්පයොගභාවාභාවෙපි සහාසවෙහීති සාසවං. තෙභූමකධම්මජාතන්ති සීලං තප්පරියාපන්නන්ති ආහ ‘‘සාසවං සීලං ලොකිය’’න්ති. භවවිසෙසා සම්පත්තිභවා. විනයොති විනයපරියත්ති, තත්ථ වා ආගතසික්ඛාපදානි. පාමොජ්ජං තරුණපීති. යථාභූතඤාණදස්සනං සපච්චයනාමරූපදස්සනං, තදධිට්ඨානා වා තරුණවිපස්සනා. නිබ්බිදාති නිබ්බිදාඤාණං. තෙන බලවවිපස්සනමාහ. විරාගො මග්ගො. විමුත්ති අරහත්තඵලං. විමුත්තිඤාණදස්සනං පච්චවෙක්ඛණා. කථාති විනයකථා. මන්තනාති විනයවිචාරණා. උපනිසාති යථාවුත්තකාරණපරම්පරාසඞ්ඛාතො උපනිස්සයො. ලොකුත්තරං මග්ගඵලචිත්තසම්පයුත්තං ආජීවට්ඨමකසීලං. තත්ථ මග්ගසීලං භවනිස්සරණාවහං හොති, පච්චවෙක්ඛණඤාණස්ස ච භූමි, ඵලසීලං පන පච්චවෙක්ඛණාඤාණස්සෙව භූමි. Do bởi là đối tượng nên làm cho các lậu hoặc như dục lậu v.v... tuôn chảy ra giống như vết thương làm cho mủ tuôn chảy ra, vì thế cho dù không có sự tương ưng, (pháp ấy) vẫn cùng với các lậu hoặc, nên được gọi là hữu lậu (sāsava). (Đây là) toàn bộ các pháp tam giới. Giới thuộc vào trong ấy, vì thế ngài đã nói: “Giới hữu lậu là pháp thế gian.” Các sự hiện hữu đặc biệt là các sự hiện hữu thành tựu. Vinaya (Luật) là sự học tập Luật tạng, hoặc là các học giới đã được trình bày ở trong đó. Pāmojja (hân hoan) là hỷ còn non trẻ. Yathābhūtañāṇadassana (tri kiến như thật) là sự thấy danh sắc cùng với nhân duyên của nó, hoặc là tuệ quán (vipassanā) còn non trẻ có nền tảng là sự thấy ấy. Nibbidā (yếm ly) là trí yếm ly. Do đó, ngài nói đến tuệ quán có năng lực mạnh. Virāga (ly tham) là đạo. Vimutti (giải thoát) là quả A-la-hán. Vimuttiñāṇadassana (tri kiến giải thoát) là trí phản khán. Kathā (câu chuyện) là câu chuyện về Luật. Mantanā (sự bàn luận) là sự thẩm xét về Luật. Upanisā (cận y duyên) là duyên hỗ trợ được gọi là chuỗi nhân duyên liên tục như đã được nói. Giới siêu thế là giới chánh mạng bát chi tương ưng với tâm đạo và tâm quả. Trong đó, giới thuộc đạo đưa đến sự thoát khỏi sự hiện hữu và là nền tảng cho trí phản khán, còn giới thuộc quả chỉ là nền tảng cho trí phản khán mà thôi. 12. හීනාධිමුත්තිවසෙන ඡන්දාදීනම්පි හීනතා. පණීතාධිමුත්තිවසෙන පණීතතා. තදුභයවෙමජ්ඣතාවසෙන මජ්ඣිමතා. යථෙව හි කම්මං ආයූහනවසෙන හීනාදිභෙදභින්නං හොති, එවං ඡන්දාදයොපි පවත්තිආකාරවසෙන. සො ච නෙසං පවත්තිආකාරො අධිමුත්තිභෙදෙනාති දට්ඨබ්බං. යසකාමතායාති කිත්තිසිලොකාභිරතියා, පරිවාරිච්ඡාය වා. ‘‘කථං නාම මාදිසො ඊදිසං කරෙය්‍යා’’ති පාපජිගුච්ඡාය අරියභාවං නිස්සාය. අනුපක්කිලිට්ඨන්ති අත්තුක්කංසනපරවම්භනාහි, අඤ්ඤෙහි ච උපක්කිලෙසෙහි අනුපක්කිලිට්ඨං. භවභොගත්ථායාති භවසම්පත්තිඅත්ථඤ්චෙව භොගසම්පත්තිඅත්ථඤ්ච. අත්තනො විමොක්ඛත්ථාය පවත්තිතන්ති සාවකපච්චෙකබොධිසත්තසීලමාහ. සබ්බසත්තානං විමොක්ඛත්ථායාති සබ්බසත්තානං සංසාරබන්ධනතො [Pg.35] විමොචනත්ථාය. පාරමිතාසීලං මහාබොධිසත්තසීලං. යා කරුණූපායකොසල්ලපරිග්ගහිතා මහාබොධිං ආරබ්භ පවත්තා පරමුක්කංසගතසොචෙය්‍යසල්ලෙඛා දෙසකාලසත්තාදිවිකප්පරහිතා සීලපාරමිතා. 12. Do bởi khuynh hướng hạ liệt nên có sự hạ liệt của các pháp như ý dục v.v... Do bởi khuynh hướng cao thượng nên có sự cao thượng. Do bởi sự trung bình giữa cả hai nên có sự trung bình. Thật vậy, giống như nghiệp bị phân chia thành các loại hạ liệt v.v... do bởi sự cố gắng tạo tác, cũng vậy, các pháp như ý dục v.v... (cũng bị phân chia) do bởi phương thức diễn tiến. Và cần phải hiểu rằng phương thức diễn tiến ấy của chúng là do sự khác biệt về khuynh hướng. Yasakāmatā (mong cầu danh vọng) là sự ưa thích tiếng tăm và lời tán dương, hoặc là sự mong muốn có đoàn tùy tùng. (Hành động) do sự ghê tởm điều ác, nương vào phẩm chất bậc Thánh (với suy nghĩ): “Làm sao một người như ta lại có thể làm một việc như vậy?” Anupakkiliṭṭha (không ô nhiễm) là không bị ô nhiễm bởi sự tự tán dương và chê bai người khác, và bởi các phiền não khác. Bhavabhogatthāya (vì lợi ích của sự hiện hữu và tài sản) là vì lợi ích của sự thành tựu trong hiện hữu và vì lợi ích của sự thành tựu về tài sản. (Câu) “được thực hành vì sự giải thoát của bản thân” là ngài nói đến giới của vị Thanh văn Bồ-tát và Độc giác Bồ-tát. (Câu) “vì sự giải thoát của tất cả chúng sinh” là vì mục đích giải thoát tất cả chúng sinh khỏi sự trói buộc của luân hồi. Giới ba-la-mật là giới của vị Đại Bồ-tát. Giới ba-la-mật ấy được bao trùm bởi lòng bi và sự thiện xảo trong phương tiện, phát sinh liên quan đến tuệ giác vĩ đại, là sự thanh tịnh và khổ hạnh đã đạt đến mức độ cao nhất, không còn sự phân biệt về nơi chốn, thời gian, chúng sinh v.v... අනනුරූපන්ති අසාරුප්පං. අත්තා එව ගරු අධිපති එතස්සාති අත්තගරු, ලජ්ජාධිකො. අත්තාධිපතිතො ආගතං අත්තාධිපතෙය්‍යං. ලොකො අධිපති ගරු එතස්සාති ලොකාධිපති, ඔත්තප්පාධිකො. ධම්මො නාමායං මහානුභාවො එකන්තනිය්‍යානිකො, සො ච පටිපත්තියාව පූජෙතබ්බො. තස්මා ‘‘නං සීලසම්පදාය පූජෙස්සාමී’’ති එවං ධම්මමහත්තං පූජෙතුකාමෙන. Ananurūpa (không tương xứng) là không thích hợp. Đối với người này, tự ngã chính là bậc đáng kính, là chủ thể, do đó gọi là attagaru (lấy tự ngã làm trọng), tức là người có nhiều lòng tàm. (Giới) đến từ việc lấy tự ngã làm chủ được gọi là attādhipateyya (lấy tự ngã làm chủ). Đối với người này, thế gian là chủ thể, là bậc đáng kính, do đó gọi là lokādhipati (lấy thế gian làm chủ), tức là người có nhiều lòng quý. Pháp này có oai lực vĩ đại, chắc chắn đưa đến sự giải thoát, và Pháp ấy chỉ nên được tôn kính bằng sự thực hành. Do đó, (giới được giữ) bởi người có mong muốn tôn kính sự vĩ đại của Pháp rằng: “Ta sẽ tôn kính Pháp ấy bằng sự thành tựu giới hạnh.” පරාමට්ඨත්තාති පරාභවවසෙන ආමට්ඨත්තා. තණ්හාදිට්ඨියො හි ‘‘ඉමිනාහං සීලෙන දෙවො වා භවිස්සාමි දෙවඤ්ඤතරො වා, ඉමිනා මෙ සීලෙන සංසාරසුද්ධි භවිස්සතී’’ති පවත්තස්ස සීලං පරාමසන්තියො තං පරාභවං පාපෙන්ති මග්ගස්ස අනුපනිස්සයභාවකරණතො. පුථුජ්ජනකල්‍යාණකස්සාති පුථුජ්ජනෙසු කල්‍යාණකස්ස. සො හි පුථුජ්ජනොව හුත්වා කල්‍යාණෙහි සීලාදීහි සමන්නාගතො. පරාමසනකිලෙසානං වික්ඛම්භනතො, සමුච්ඡින්දනතො ච තෙහි න පරාමට්ඨන්ති අපරාමට්ඨං. තස්ස තස්ස කිලෙසදරථස්ස පටිප්පස්සම්භනතො වූපසමනතො පටිප්පස්සද්ධං. Parāmaṭṭhattā (do bị chấp thủ) là do bị chạm đến theo cách đưa đến sự hủy hoại. Thật vậy, ái và tà kiến, trong khi chấp thủ giới của người có suy nghĩ rằng: “Do giới này, ta sẽ trở thành một vị trời hoặc một vị trời nào khác,” hoặc “Do giới này của ta, sẽ có sự thanh tịnh khỏi luân hồi,” chúng đưa giới ấy đến sự hủy hoại do bởi việc làm cho giới ấy không trở thành cận y duyên cho đạo. Puthujjanakalyāṇakassa (của thiện phàm phu) là của người có thiện hạnh trong số các phàm phu. Thật vậy, vị ấy tuy là phàm phu nhưng được trang bị các thiện hạnh như giới v.v... Do sự trấn áp và đoạn trừ các phiền não chấp thủ, nên (giới ấy) không bị chúng chấp thủ, vì thế gọi là aparāmaṭṭha (không bị chấp thủ). Do sự làm lắng dịu, làm an tịnh cơn sốt phiền não này hay cơn sốt phiền não khác, nên gọi là paṭippassaddha (đã được an tịnh). කතපටිකම්මන්ති වුට්ඨානදෙසනාහි යථාධම්මං කතපටිකාරං. එවං හි තං සීලං පටිපාකතිකමෙව හොති. තෙනාහ ‘‘තං විසුද්ධ’’න්ති. ‘‘කතපටිකම්ම’’න්ති ඉමිනා ච ‘‘න පුනෙවං කරිස්ස’’න්ති අධිට්ඨානම්පි සඞ්ගහිතන්ති දට්ඨබ්බං. ‘‘අච්ඡමංසං නු ඛො, සූකරමංසං නු ඛො’’තිආදිනා වත්ථුම්හි වා, ‘‘පාචිත්තියං නු ඛො, දුක්කටං නු ඛො’’තිආදිනා ආපත්තියා වා, ‘‘මයා තං වත්ථු වීතික්කන්තං නු ඛො, න නු ඛො වීතික්කන්ත’’න්තිආදිනා අජ්ඣාචාරෙ වා වෙමතිකස්ස සංසයාපන්නස්ස. විසොධෙතබ්බං යථාධම්මං පටිකම්මෙන. විමති එව වෙමතිකං, තස්මිං වෙමතිකෙ සති, විමතියා උප්පන්නායාති අත්ථො. විමති පටිවිනෙතබ්බාති සයං වා තං වත්ථුං විචාරෙත්වා, විනයධරෙ වා පුච්ඡිත්වා කඞ්ඛා විනොදෙතබ්බා. නික්කඞ්ඛෙන පන කප්පියං චෙ කාතබ්බං, අකප්පියං චෙ ඡඩ්ඩෙතබ්බං. තෙනාහ ‘‘ඉච්චස්ස ඵාසු භවිස්සතී’’ති. Katapaṭikamma (đã được sửa trị) là đã được sửa trị đúng theo Pháp luật bằng cách xuất tội hoặc sám hối. Thật vậy, khi làm như vậy, giới ấy trở lại bình thường. Do đó, ngài nói: “Giới ấy được thanh tịnh.” Và cần phải hiểu rằng, qua từ “katapaṭikamma” này, sự quyết tâm “tôi sẽ không làm như vậy nữa” cũng được bao hàm. (Giới) của người có sự nghi ngờ, rơi vào sự hoài nghi, hoặc về vật dụng với (suy nghĩ) như: “Đây là thịt gấu chăng, hay là thịt heo chăng?”, hoặc về tội với (suy nghĩ) như: “Đây là tội pācittiya (ưng đối trị) chăng, hay là tội dukkaṭa (tác ác) chăng?”, hoặc về sự vi phạm với (suy nghĩ) như: “Ta đã vi phạm đối với vật dụng ấy chăng, hay chưa vi phạm chăng?” (Giới ấy) cần được làm cho thanh tịnh bằng cách sửa trị đúng theo Pháp luật. Sự nghi ngờ chính là vematika (nghi hoặc). Khi có sự nghi ngờ ấy, nghĩa là khi sự nghi ngờ đã phát sinh. “Sự nghi ngờ cần được loại bỏ” có nghĩa là sự hoài nghi cần được xua tan bằng cách tự mình thẩm xét vấn đề ấy, hoặc bằng cách hỏi các vị thông thạo Luật. Còn người không còn hoài nghi, nếu (vật) hợp lệ thì nên làm, nếu không hợp lệ thì nên từ bỏ. Do đó, ngài nói: “Như vậy sẽ có sự an ổn cho vị ấy.” ‘‘චතූහි [Pg.36] අරියමග්ගෙහී’’තිආදිනා මග්ගඵලපරියාපන්නං සීලං මග්ගඵලසම්පයුත්තං වුත්තං. සමුදායෙසු පවත්තවොහාරා අවයවෙසුපි පවත්තන්තීති. සෙසන්ති සබ්බං ලොකියසීලං. Bằng câu bắt đầu với “bởi bốn Thánh đạo” v.v..., giới thuộc về đạo và quả được nói là tương ưng với đạo và quả. (Bởi vì) các cách gọi thông thường được dùng cho một tập hợp cũng được dùng cho các thành phần của nó. Sesa (phần còn lại) là tất cả giới thế gian. පකතිපීති සභාවොපි. සුඛසීලො සඛිලො සුඛසංවාසො. තෙන පරියායෙනාති පකතිඅත්ථවාචකත්ථෙන. එකච්චං අබ්‍යාකතං සීලං ඉධාධිප්පෙතසීලෙන එකසඞ්ගහන්ති අකුසලස්සෙවායුජ්ජමානතං දස්සෙතුං ‘‘තත්ථ අකුසල’’න්තිආදි වුත්තං. තථා හි සෙක්ඛත්තිකං ඉධ ගහිතං, ඉධ න උපනීතං කුසලත්තිකන්ති අධිප්පායො. වුත්තනයෙනෙවාති වුත්තෙනෙව නයෙන කුසලත්තිකං අග්ගහෙත්වා හීනත්තිකාදීනං පඤ්චන්නං තිකානං වසෙන අස්ස සීලස්ස තිවිධතා වෙදිතබ්බා. Pakati (bản chất) cũng có nghĩa là tự tánh. Sukhasīla (có giới hạnh an lạc) là người thân thiện, dễ chung sống. Tena pariyāyena (bằng phương pháp ấy) là do nó diễn đạt ý nghĩa của “bản chất”. Để chỉ ra rằng một số giới vô ký được bao gồm cùng với giới được đề cập ở đây, và chỉ có giới bất thiện là không tương hợp, nên câu bắt đầu bằng “trong đó, bất thiện” v.v... đã được nói đến. Thật vậy, tam đề về hữu học được đề cập ở đây, còn tam đề về thiện không được đưa vào đây, đó là chủ ý (của ngài Chú giải). Vuttanayeneva (chỉ bằng phương pháp đã nói) có nghĩa là: chỉ bằng phương pháp đã được nói, không lấy tam đề về thiện, tính chất ba phương diện của giới này cần được hiểu theo năm tam đề bắt đầu với tam đề về hạ liệt. 13. යොධාති යො ඉධ. වත්ථුවීතික්කමෙති ආපත්තියා වත්ථුනො වීතික්කමනෙ අජ්ඣාචාරෙ. කාමසඞ්කප්පාදයො නව මහාවිතක්කා මිච්ඡාසඞ්කප්පා. එවරූපස්සාති එදිසස්ස. තස්ස හි සීලවන්තෙ අනුපසඞ්කමිත්වා දුස්සීලෙ සෙවන්තස්ස තතො එව තෙසං දිට්ඨානුගතිං ආපජ්ජනෙන පණ්ණත්තිවීතික්කමෙ අදොසදස්සාවිනො මිච්ඡාසඞ්කප්පබහුලතාය මනච්ඡට්ඨානි ඉන්ද්‍රියානි අරක්ඛතො සීලං එකංසෙනෙව හානභාගියං හොති, න ඨිතිභාගියං, කුතො විසෙසාදිභාගියතා. සීලසම්පත්තියාති සීලපාරිපූරියා චතුපාරිසුද්ධිසීලෙන. අඝටන්තස්ස උත්තරීති උත්තරි විසෙසාධිගමාය අවායමන්තස්ස. ඨිතිභාගියං සීලං භවති අසමාධිසංවත්තනියත්තා. සම්පාදිතෙ හි සමාධිස්මිං සීලස්ස සමාධිසංවත්තනියතා නිච්ඡියති. සමාධත්ථායාති සමථවසෙන සමාධානත්ථාය. නිබ්බිදන්ති විපස්සනං. බලවවිපස්සනාදස්සනත්ථං නිබ්බිදාගහණං තාවතාපි සීලස්ස නිබ්බෙධභාගියභාවසිද්ධිතො. 13. Yodhāti là yo idha. Vatthuvītikkameti là sự vi phạm, sự vượt qua đối tượng của điều tội. Chín đại tầm gồm dục tầm v.v... là tà tư duy. Evarūpassāti là của người như vậy. Quả vậy, đối với người ấy, do không thân cận bậc có giới, lại giao du với kẻ ác giới, rồi từ đó bắt chước theo hành vi được thấy của họ, không thấy lỗi trong sự vi phạm chế định, do có nhiều tà tư duy, do không phòng hộ các căn có ý làm thứ sáu, nên giới chắc chắn bị tổn giảm, không thể đứng vững, huống là có được phần đặc biệt v.v... Sīlasampattiyāti là do sự viên mãn của giới, do tứ thanh tịnh giới. Aghaṭantassa uttarīti là của người không cố gắng để chứng đắc pháp cao hơn. Giới có phần đứng vững là do (tính chất) không đưa đến định. Quả vậy, khi định được thành tựu, khả năng đưa đến định của giới được xác định. Samādhatthāyāti là để được định tĩnh bằng sức mạnh của chỉ tịnh. Nibbidanti là tuệ quán. Việc nắm lấy yếm ly là để chỉ rõ tuệ quán có năng lực, bởi vì chỉ với chừng ấy, bản chất của giới có phần thể nhập cũng được thành tựu. යානි ච සික්ඛාපදානි නෙසං රක්ඛිතබ්බානීති සම්බන්ධො, තානි පන අසාධාරණපඤ්ඤත්තිතො අඤ්ඤානි. නෙසන්ති ‘‘රක්ඛිතබ්බානී’’ති පදං අපෙක්ඛිත්වා කත්තරි සාමිවචනං, තෙහි භික්ඛූහීති අත්ථො. සති වා උස්සාහෙති උස්සක්කිත්වා සීලානි රක්ඛිතුං උස්සාහෙ සති. දසාති සාමණෙරෙහි රක්ඛිතබ්බසීලමාහ ඝටිකාරාදීනං විය. අට්ඨාති නච්චාදිමාලාදිවෙරමණිං එකං කත්වා සබ්බපච්ඡිමවජ්ජානි අට්ඨ. Nên liên kết là: những học giới nào cần được họ gìn giữ. Tuy nhiên, những học giới ấy thì khác với những chế định không chung. Từ nesaṃ, do liên hệ đến từ rakkhitabbāni, là sở thuộc cách trong nghĩa chủ động cách; nghĩa là: bởi các vị tỳ khưu ấy. Sati vā ussāheti là: hoặc khi có sự nỗ lực, có khả năng gìn giữ các giới bằng cách tiến lên một bậc. Dasāti là nói đến giới của các vị sa di cần phải gìn giữ, giống như của Ghaṭikāra v.v... Aṭṭhāti là tám học giới, không kể học giới cuối cùng, bằng cách gộp sự từ bỏ múa hát v.v... và vòng hoa v.v... làm một. අවීතික්කමොති [Pg.37] පඤ්චන්නං සීලානං අවීතික්කමො. පකතිසීලන්ති සභාවසීලං. තත්‍රූපපත්තිනියතං හි සීලං උත්තරකුරුකානං. මරියාදාචාරිත්තන්ති තස්ස තස්ස සාවජ්ජස්ස අකරණෙ මරියාදභූතං, තත්ථ තත්ථ කුලාදීසු පුබ්බපුරිසෙහි ඨපිතං චාරිත්තං. කුලදෙසපාසණ්ඩධම්මො හි ‘‘ආචාරසීල’’න්ති අධිප්පෙතං. තත්ථ කුලධම්මො තාව බ්‍රාහ්මණාදීනං අමජ්ජපානාදි, දෙසධම්මො එකච්චජනපදවාසීනං අහිංසනාදි, පාසණ්ඩධම්මො තිත්ථියානං යමනියමාදි. තිත්ථියමතං හි දිට්ඨිපාසෙන, තණ්හාපාසෙන ච ඩෙති පවත්තති, පාසං වා බාධං අරියවිනයස්ස ඩෙතීති ‘‘පාසණ්ඩ’’න්ති වුච්චති. ‘‘පකතියා සීලවතී හොතී’’ති (දී. නි. 2.20) වචනතො බොධිසත්තමාතු පඤ්චසික්ඛාපදසීලං පරිපුණ්ණමෙව. ඉදං පන උක්කංසගතං බොධිසත්තපිතරිපි චිත්තුප්පාදමත්තෙනපි අසංකිලිට්ඨං ‘‘ධම්මතාසීල’’න්ති වුත්තං. කාමගුණූපසංහිතන්ති කාමකොට්ඨාසෙසු අස්සාදූපසංහිතං කාමස්සාදගධිතං. ධම්මතාසීලන්ති ධම්මතාය කාරණනියාමෙන ආගතං සීලං. සීලපාරමිං හි පරමුක්කංසං පාපෙත්වා කුච්ඡිගතස්ස මහාබොධිසත්තස්ස සීලතෙජෙන ගුණානුභාවෙන බොධිසත්තමාතු සරසෙනෙව පරමසල්ලෙඛප්පත්තං සීලං හොති. මහාකස්සපාදීනන්ති ආදි-සද්දෙන භද්දාදිකෙ සඞ්ගණ්හාති. තෙ කිර සුචිරං කාලං සුපරිසුද්ධසීලා එව හුත්වා ආගතා. තෙනාහ ‘‘සුද්ධසත්තාන’’න්ති. තාසු තාසු ජාතීසූති සීලවරාජමහිංසරාජාදිජාතීසු. පුබ්බෙ පුරිමජාතියං සිද්ධො හෙතු එතස්සාති පුබ්බහෙතුකසීලං. ඉදං පන පකතිසීලාදිසමාදානෙන විනා අවීතික්කමලක්ඛණං සම්පත්තවිරතිසඞ්ගහං දට්ඨබ්බං. Avītikkamoti là sự không vi phạm năm giới. Pakatisīlanti là giới tự nhiên. Quả vậy, giới của người dân xứ Uttarakuru là cố định do sự sanh ở nơi ấy. Mariyādācārittanti là giới hạnh đã trở thành giới hạn trong việc không làm điều có tội ấy, là tập quán được các bậc tiền nhân thiết lập trong các gia tộc v.v... ở nơi này nơi kia. Quả vậy, pháp của gia tộc, của xứ sở, của ngoại đạo được hiểu là ‘giới tập quán.’ Trong ấy, trước hết pháp của gia tộc là không uống rượu v.v... của các vị Bà-la-môn; pháp của xứ sở là không làm hại v.v... của những người sống ở một số địa phương; pháp của ngoại đạo là sự tự chế và giới cấm v.v... của các du sĩ ngoại đạo. Quả vậy, tà thuyết của ngoại đạo giăng bẫy, làm phát sanh bẫy lưới tà kiến và bẫy lưới ái dục; hoặc làm phát sanh sự cản trở, sự chướng ngại cho Thánh luật, vì thế được gọi là pāsaṇḍa. Theo câu nói “Bà vốn có giới tự nhiên,” năm học giới của thân mẫu vị Bồ-tát là hoàn toàn viên mãn. Tuy nhiên, giới này, đã đạt đến mức độ cao tột, không bị ô nhiễm dù chỉ bằng một tâm sanh khởi, ngay cả nơi thân phụ của vị Bồ-tát, được gọi là ‘giới pháp định.’ Kāmaguṇūpasaṃhitanti là liên hệ đến vị ngọt trong các phần của dục, bị trói buộc hoặc tham đắm bởi vị ngọt của dục. Dhammatāsīlanti là giới có được do pháp định, do quy luật nhân quả. Quả vậy, sau khi đã đưa giới ba-la-mật đến mức tối thượng, do oai lực của giới và uy lực của các đức hạnh của vị Đại Bồ-tát đang trong bụng mẹ, giới của thân mẫu vị Bồ-tát tự nó đạt đến sự khắc khổ tột cùng. Trong câu Mahākassapādīnanti, với từ ādi, ngài bao gồm cả trưởng lão ni Bhaddā v.v... Tương truyền, các vị ấy sau khi có giới hoàn toàn trong sạch trong một thời gian rất dài đã đến. Vì thế, ngài nói suddhasattānaṃ. Tāsu tāsu jātīsūti là trong các kiếp sanh như vua Sīlava, vua Mahiṃsa v.v... Pubbahetukasīlaṃ là giới này có nhân đã được thành tựu trong kiếp trước. Tuy nhiên, giới này, tức là giới tự nhiên v.v..., có đặc tính không vi phạm mà không cần thọ trì, nên được xem là bao gồm trong sự kiêng cữ tự nhiên (sampattavirati). යං භගවතා එවං වුත්තං සීලන්ති සම්බන්ධො. ඉධාති වක්ඛමානසීලපරිපූරකස්ස පුග්ගලස්ස සන්නිස්සයභූතසාසනපරිදීපනං, අඤ්ඤසාසනස්ස ච තථාභාවපටිසෙධනං. වුත්තං හෙතං ‘‘ඉධෙව, භික්ඛවෙ, සමණො…පෙ… සුඤ්ඤා පරප්පවාදා සමණෙභි අඤ්ඤෙහී’’ති (දී. නි. 2.214; ම. නි. 1.139; අ. නි. 4.241). භික්ඛූති තස්ස සීලස්ස පරිපූරකපුග්ගලපරිදීපනං. පාතිමොක්ඛසංවරසංවුතොති ඉදමස්ස පාතිමොක්ඛසීලෙ පතිට්ඨිතභාවපරිදීපනං. විහරතීති ඉදමස්ස තදනුරූපවිහාරසමඞ්ගිභාවපරිදීපනං. ආචාරගොචරසම්පන්නොති ඉදං පාතිමොක්ඛසංවරස්ස, උපරිඅධිගන්තබ්බගුණානඤ්ච උපකාරකධම්මපරිදීපනං. අණුමත්තෙසු වජ්ජෙසු භයදස්සාවීති ඉදං පාතිමොක්ඛතො අචවනභාවපරිදීපනං. සමාදායාති සික්ඛාපදානං අනවසෙසතො ආදානපරිදීපනං. සික්ඛතීති සික්ඛාය සමඞ්ගිභාවපරිදීපනං[Pg.38]. සික්ඛාපදෙසූති සික්ඛිතබ්බධම්මපරිදීපනං. යං පනෙත්ථ වත්තබ්බං, තං පරතො ආවි භවිස්සති. Nên liên kết là: giới nào đã được Đức Thế Tôn nói như vậy. Idhāti là sự chỉ rõ giáo pháp làm nơi nương tựa cho người thực hành viên mãn giới sẽ được nói đến, và là sự phủ nhận tình trạng tương tự ở giáo pháp khác. Quả vậy, điều này đã được nói: “Này các Tỳ khưu, chỉ ở đây mới có sa môn... các giáo thuyết khác đều trống không các sa môn khác.” Bhikkhūti là sự chỉ rõ người thực hành viên mãn giới ấy. Pātimokkhasaṃvarasaṃvutoti là sự chỉ rõ việc vị ấy an trú trong giới Pātimokkha. Viharatīti là sự chỉ rõ việc vị ấy có đời sống phù hợp với giới đó. Ācāragocarasampannoti là sự chỉ rõ pháp hỗ trợ cho sự thu thúc trong Pātimokkha và cho các đức hạnh cần chứng đắc ở bậc cao hơn. Aṇumattesu vajjesu bhayadassāvīti là sự chỉ rõ tình trạng không sa sút khỏi Pātimokkha. Samādāyāti là sự chỉ rõ việc thọ trì các học giới một cách không còn sót lại. Sikkhatīti là sự chỉ rõ việc đầy đủ sự học tập. Sikkhāpadesūti là sự chỉ rõ pháp cần phải học tập. Điều gì cần nói ở đây, điều đó sẽ trở nên rõ ràng ở phần sau. සොති පාතිමොක්ඛසංවරසීලෙ පතිට්ඨිතභික්ඛු. තෙන යාදිසස්ස ඉන්ද්‍රියසංවරසීලං ඉච්ඡිතබ්බං, තං දස්සෙති. චක්ඛුනාති යතො සො සංවරො, තං දස්සෙති. රූපන්ති යත්ථ සො සංවරො, තං දස්සෙති. දිස්වා න නිමිත්තග්ගාහී හොති නානුබ්‍යඤ්ජනග්ගාහීති සංවරස්ස උපායං දස්සෙති. යත්වාධිකරණ…පෙ… අන්වාස්සවෙය්‍යුන්ති සංවරස්ස පටිපක්ඛං තත්ථ ආදීනවං දස්සෙති. සංවරාය පටිපජ්ජතීති පගෙව සතියා උපට්ඨපෙතබ්බතං දස්සෙති. රක්ඛති චක්ඛුන්ද්‍රියන්ති සතියා උපට්ඨාපනමෙව චක්ඛුන්ද්‍රියස්ස ආරක්ඛාති දස්සෙති. චක්ඛුන්ද්‍රියෙ සංවරං ආපජ්ජතීති තථාභූතා සතියෙවෙත්ථ සංවරොති දස්සෙති. වීතික්කමස්ස වසෙනාති සම්බන්ධො. ඡන්නං සික්ඛාපදානන්ති ‘‘ආජීවහෙතු ආජීවකාරණා අසන්තං අභූතං උත්තරිමනුස්සධම්මං උල්ලපතී’’තිආදිනා ආගතානං ඡන්නං පාරාජිකාදිපටිසංයුත්තානං සික්ඛාපදානං. සාමන්තජප්පනාදිනා තිවිධෙන කුහනවත්ථුනා විම්හාපනං කුහනා. අත්තානං, දායකං වා උක්ඛිපිත්වා යථා සො කිඤ්චි දදාති, එවං කථනං ලපනා. නිමිත්තං වුච්චති පච්චයදානසඤ්ඤුප්පාදකං කායවචීකම්මං, තෙන නිමිත්තෙන චරති, නිමිත්තං වා කරොතීති නෙමිත්තිකො, තස්ස භාවො නෙමිත්තිකතා. ගන්ධාදයො විය ලාභාය පරෙසං අක්කොසනාදිනා නිපිසතීති නිප්පෙසො, නිප්පෙසොව නිප්පෙසිකො, තස්ස භාවො නිප්පෙසිකතා. මහිච්ඡතාය අත්තනා ලද්ධලාභෙන පරතො ලාභපරියෙසනා ලාභෙන ලාභං නිජිගීසනතා. එවමාදීනන්ති ආදි-සද්දෙන අනුප්පියභාණිතාචාටුකම්‍යතාදිං සඞ්ගණ්හාති. පටිසඞ්ඛානෙන පච්චවෙක්ඛණාය පරිසුද්ධො අසංකිලිට්ඨො පටිසඞ්ඛානපරිසුද්ධො. චත්තාරො පච්චයා පරිභුඤ්ජීයන්ති එතෙනාති චතුපච්චයපරිභොගො, තථාපවත්තා අනවජ්ජචෙතනා. So ti (vị ấy là) vị tỳ khưu đã an trú trong giới thu thúc Pātimokkha. Bằng câu ấy, Ngài chỉ ra rằng giới thu thúc các căn nên được mong muốn đối với vị tỳ khưu như thế nào. Bằng từ Cakkhunā, Ngài chỉ ra sự thu thúc ấy (phát sinh) từ căn nào. Bằng từ Rūpaṃ, Ngài chỉ ra sự thu thúc ấy (phát sinh) ở đối tượng nào. Bằng đoạn ‘sau khi thấy, không nắm giữ tướng chung, không nắm giữ tướng riêng’, Ngài chỉ ra phương tiện của sự thu thúc. Bằng đoạn ‘do nhân nào… lậu hoặc có thể chảy vào’, Ngài chỉ ra pháp đối nghịch của sự thu thúc và sự nguy hại trong đó. Bằng câu ‘thực hành để thu thúc’, Ngài chỉ ra rằng niệm cần được thiết lập ngay từ đầu. Bằng câu ‘hộ trì nhãn căn’, Ngài chỉ ra rằng chính sự thiết lập niệm là sự bảo vệ nhãn căn. Bằng câu ‘thực hành sự thu thúc trong nhãn căn’, Ngài chỉ ra rằng chính niệm như vậy là sự thu thúc ở đây. (Nên hiểu) có sự liên kết bằng cách thức của sự vi phạm. (Nói về) sáu học giới là sáu học giới liên quan đến tội pārājika v.v... đã được đề cập đến bắt đầu bằng câu ‘vì mạng sống, vì nguyên nhân sinh kế, đã khoe khoang pháp thượng nhân không có, không thật’. Kuhanā (sự lừa phỉnh) là làm cho kinh ngạc bằng ba loại sự việc lừa phỉnh, bắt đầu bằng việc nói bóng gió. Lapanā (sự ba hoa) là nói theo cách tâng bốc bản thân hoặc thí chủ để người ấy dâng cúng một thứ gì đó. Nimitta (dấu hiệu) được gọi là thân nghiệp và khẩu nghiệp tạo ra ý niệm dâng cúng vật dụng; người thực hành bằng dấu hiệu đó, hoặc tạo ra dấu hiệu, là nemittiko; trạng thái của người đó là nemittikatā (sự ra dấu hiệu). Nippeso (sự ép buộc) là người có thói quen chèn ép người khác bằng cách mắng nhiếc v.v... vì lợi lộc, giống như nghiền nát hương liệu v.v...; nippeso cũng là nippesiko; trạng thái của người đó là nippesikatā (sự ép buộc). Lābhena lābhaṃ nijigīsanatā (dùng lợi lộc để tìm kiếm lợi lộc) là việc tìm kiếm lợi lộc từ người khác bằng lợi lộc mình đã nhận được do có lòng ham muốn lớn. Trong câu evamādīnaṃ, bằng từ ādi, bao gồm cả việc nói lời thân ái, sự tâng bốc v.v... Paṭisaṅkhānaparisuddho (trong sạch do quán xét) là trong sạch, không ô nhiễm do sự quán xét bằng trí tuệ. Catupaccayaparibhogo (sự thọ dụng bốn vật dụng) là cái mà nhờ đó bốn vật dụng được thọ dụng; (đó là) tư tâm không có tội lỗi đã diễn tiến như vậy. පාතිමොක්ඛසංවරසීලවණ්ණනා Giải Thích về Giới Thu Thúc Pātimokkha. 14. තත්‍රාති තෙසු පාතිමොක්ඛසංවරාදීසු. ආදිතො පට්ඨායාති ‘‘ඉධ භික්ඛූ’’තිආදිනා (විභ. 508; දී. නි. 1.194) ආගතදෙසනාය ආදිතො පභුති. විනිච්ඡයකථාති තත්ථ සංසයවිධමනෙන විනිච්ඡයාවහා කථා. පඨමස්ස අත්ථස්ස [Pg.39] සබ්බසාධාරණත්තා අසාධාරණං පබ්බජිතාවෙණිකං පරියායං දස්සෙන්තො ‘‘ඡින්නභින්නපටධරාදිතාය වා’’ති ආහ. එවං හිස්ස පරිපුණ්ණපාතිමොක්ඛසංවරයොග්‍යතා දස්සිතා හොති. භින්නපටධරාදිභාවො ච නාම දලිද්දස්සාපි නිග්ගහිතස්ස හොතීති තතො විසෙසෙතුං ‘‘සද්ධාපබ්බජිතො’’ති වත්වා පටිපත්තියා යොග්‍යභාවදස්සනත්ථං ‘‘කුලපුත්තො’’ති වුත්තං. ආචාරකුලපුත්තො වා හි පටිපජ්ජිතුං සක්කොති ජාතිකුලපුත්තො වා. සික්ඛාපදසීලන්ති චාරිත්තවාරිත්තප්පභෙදං සික්ඛාපදවසෙන පඤ්ඤත්තං සීලං. යොති අනියමනිද්දෙසො යො කොචි පුග්ගලො. නන්ති විනයපරියාපන්නං සීලං. තන්ති පුග්ගලං. මොක්ඛෙති සහකාරිකාරණභාවතො. අපායෙ භවානි ආපායිකානි. ආදි-සද්දෙන තදඤ්ඤං සබ්බසංසාරදුක්ඛං සඞ්ගණ්හාති. සංවරණං කායවචීද්වාරානං පිදහනං. යෙන තෙ සංවුතා පිහිතා හොන්ති, සො සංවරො. යස්මා පන සො සත්තන්නං ආපත්තික්ඛන්ධානං අවීතික්කමො වීතික්කමපටිපක්ඛොති කත්වා, තස්මා වුත්තං ‘‘කායිකවාචසිකස්ස අවීතික්කමස්සෙතං නාම’’න්ති. පාතිමොක්ඛසංවරෙන සංවුතොති පාතිමොක්ඛසංවරෙන පිහිතකායවචීද්වාරො. තථාභූතො ච යස්මා තං උපෙතො තෙන ච සමඞ්ගී නාම හොති, තස්මා වුත්තං ‘‘උපගතො සමන්නාගතොති අත්ථො’’ති. 14. Tatrā (trong đó) nghĩa là trong các giới ấy, bắt đầu với giới thu thúc Pātimokkha. Ādito paṭṭhāya (bắt đầu từ đầu) nghĩa là kể từ lúc bắt đầu của bài thuyết pháp đã được trình bày bắt đầu bằng câu ‘idha bhikkhu’ (ở đây, này các tỳ khưu). Vinicchayakathā (lời giải quyết) là lời nói mang lại sự quyết đoán bằng cách xua tan nghi ngờ ở đó. Vì ý nghĩa đầu tiên có tính phổ thông cho tất cả, nên để chỉ ra phương pháp không phổ thông, riêng biệt cho người xuất gia, Ngài đã nói ‘chinnabhinnapaṭadharāditāya vā’ (hoặc do việc mang y bị cắt, bị rách v.v...). Vì rằng, bằng cách nói như vậy, sự thích hợp với giới thu thúc Pātimokkha một cách trọn vẹn của vị ấy được chỉ ra. Và vì việc mang y rách v.v... cũng có thể xảy ra với người nghèo khó, không có tài sản, nên để phân biệt với người ấy, sau khi nói ‘saddhāpabbajito’ (xuất gia vì đức tin), Ngài đã nói ‘kulaputto’ (thiện gia nam tử) để chỉ ra sự thích hợp với việc thực hành. Vì rằng, người được gọi là thiện gia nam tử về phương diện hạnh kiểm, hoặc người được gọi là thiện gia nam tử về phương diện dòng dõi, đều có thể thực hành. Sikkhāpadasīla (giới học pháp) là giới được chế định theo cách thức của các học giới, có sự phân biệt giữa hành trì giới và phòng hộ giới. Yo là sự chỉ định không xác định, (nghĩa là) bất kỳ người nào. Naṃ là giới được bao gồm trong Luật tạng. Taṃ là người. Mokkheti (giải thoát) là do có vai trò là nguyên nhân hỗ trợ. Āpāyikāni (thuộc về cõi dữ) là những gì sinh ra trong cõi dữ. Bằng từ ādi, bao gồm tất cả các khổ đau khác trong vòng luân hồi. Saṃvaraṇa (sự thu thúc) là sự đóng lại các cửa thân và khẩu. Giới mà nhờ đó các cửa ấy được thu thúc, được đóng lại, giới đó là saṃvaro (sự thu thúc). Và vì rằng sự thu thúc ấy là sự không vi phạm bảy nhóm tội, là pháp đối nghịch với sự vi phạm, do đó đã được nói rằng: ‘Đây là tên gọi cho sự không vi phạm về thân và khẩu’. Pātimokkhasaṃvarena saṃvuto (được thu thúc bởi giới thu thúc Pātimokkha) nghĩa là người có các cửa thân và khẩu được đóng lại bởi giới thu thúc Pātimokkha. Và vì rằng người như vậy được gọi là đã đạt đến giới ấy và được gọi là đã đầy đủ giới ấy, do đó đã được nói rằng: ‘upagato samannāgato có nghĩa là như vậy’. අපරො නයො – කිලෙසානං බලවභාවතො, පාපකිරියාය සුකරභාවතො, පුඤ්ඤකිරියාය ච දුක්කරභාවතො බහුක්ඛත්තුං අපායෙසු පතනසීලොති පාතී, පුථුජ්ජනො. අනිච්චතාය වා භවාදීසු කම්මවෙගක්ඛිත්තො ඝටියන්තං විය අනවට්ඨානෙන පරිබ්භමනතො ගමනසීලොති පාතී, මරණවසෙන වා තම්හි තම්හි සත්තනිකායෙ අත්තභාවස්ස පාතනසීලොති පාතී, සත්තසන්තානො, චිත්තමෙව වා. තං පාතිනං සංසාරදුක්ඛතො මොක්ඛෙතීති පාතිමොක්ඛං. චිත්තස්ස හි විමොක්ඛෙන සත්තො ‘‘විමුත්තො’’ති වුච්චති. වුත්තං හි ‘‘චිත්තවොදානා විසුජ්ඣන්තී’’ති, ‘‘අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තං විමුත්ත’’න්ති (මහාව. 28) ච. අථ වා අවිජ්ජාදිනා හෙතුනා සංසාරෙ පතති ගච්ඡති පවත්තතීති පාතී, ‘‘අවිජ්ජානීවරණානං සත්තානං තණ්හාසංයොජනානං සන්ධාවතං සංසරත’’න්ති (සං. නි. 2.124) හි වුත්තං. තස්ස පාතිනො සත්තස්ස තණ්හාදිසංකිලෙසත්තයතො මොක්ඛො එතෙනාති පාතිමොක්ඛං[Pg.40]. ‘‘කණ්ඨෙකාළො’’තිආදීනං වියස්ස සමාසසිද්ධි වෙදිතබ්බා. අථ වා පාතෙති විනිපාතෙති දුක්ඛෙති පාති, චිත්තං. වුත්තං හි ‘‘චිත්තෙන නීයති ලොකො, චිත්තෙන පරිකස්සතී’’ති (සං. නි. 1.62). තස්ස පාතිනො මොක්ඛො එතෙනාති පාතිමොක්ඛං, පතති වා එතෙන අපායදුක්ඛෙ, සංසාරදුක්ඛෙ චාති පාතී, තණ්හාදිසංකිලෙසො. වුත්තං හි ‘‘තණ්හා ජනෙති පුරිසං (සං. නි. 1.55-57), තණ්හාදුතියො පුරිසො’’ති (ඉතිවු. 15, 105; අ. නි. 4.9; මහානි. 191; චූළනි. පාරායනානුගීතිගාථානිද්දෙස) ච ආදි. තතො පාතිතො මොක්ඛොති පාතිමොක්ඛං. අථ වා පතති එත්ථාති පාතීනි, ඡ අජ්ඣත්තිකබාහිරානි ආයතනානි. වුත්තං හි ‘‘ඡසු ලොකො සමුප්පන්නො, ඡසු කුබ්බති සන්ථව’’න්ති (සං. නි. 1.70; සු. නි. 171). තතො ඡඅජ්ඣත්තිකබාහිරායතනසඞ්ඛාතතො පාතිතො මොක්ඛොති පාතිමොක්ඛං. අථ වා පාතො විනිපාතො අස්ස අත්ථීති පාතී, සංසාරො. තතො මොක්ඛොති පාතිමොක්ඛං, අථ වා සබ්බලොකාධිපතිභාවතො ධම්මිස්සරො භගවා ‘‘පතී’’ති වුච්චති. මුච්චති එතෙනාති මොක්ඛො, පතිනො මොක්ඛො තෙන පඤ්ඤත්තත්තාති පතිමොක්ඛො, පතිමොක්ඛො එව පාතිමොක්ඛං. සබ්බගුණානං වා මූලභාවතො උත්තමට්ඨෙන පති ච සො යථාවුත්තෙනත්ථෙන මොක්ඛො චාති පතිමොක්ඛො, පතිමොක්ඛො එව පාතිමොක්ඛං. තථා හි වුත්තං ‘‘පාතිමොක්ඛන්ති මුඛමෙතං පමුඛමෙත’’න්ති (මහාව. 135) විත්ථාරො. Một phương pháp khác – do vì các phiền não có sức mạnh, do vì việc ác dễ làm, và do vì việc phước khó làm, nên có thói quen rơi vào các cõi khổ nhiều lần, vì thế gọi là pātī, (nghĩa là) phàm phu. Hoặc là, do tính vô thường, bị sức mạnh của nghiệp quăng vào trong các cõi hữu v.v..., có thói quen đi đến, do sự lang thang không ngừng nghỉ giống như guồng nước, vì thế gọi là pātī. Hoặc là, do năng lực của sự chết, có thói quen làm cho tự thể rơi rớt trong các loài chúng sanh đây đó, vì thế gọi là pātī, (nghĩa là) dòng tương tục của chúng sanh, hoặc chính là tâm. Giải thoát cho pātī ấy khỏi khổ luân hồi, vì thế gọi là pātimokkha. Vì rằng do sự giải thoát của tâm mà chúng sanh được gọi là ‘đã giải thoát.’ Vì rằng đã được nói: “Chúng sanh thanh tịnh do tâm thanh tịnh,” và “không còn chấp thủ, tâm đã giải thoát khỏi các lậu hoặc.” Hoặc là, do nhân là vô minh v.v..., rơi rớt, đi đến, hiện hữu trong luân hồi, vì thế gọi là pātī. Vì rằng đã được nói: “Đối với các chúng sanh có vô minh làm triền cái, có ái làm kiết sử, đang trôi lăn, đang luân hồi.” Do giới này, có sự giải thoát cho chúng sanh pātī ấy khỏi ba loại phiền não là ái v.v..., vì thế gọi là pātimokkha. Nên biết sự thành tựu của hợp từ này giống như các từ ‘Kaṇṭhekāḷo’ v.v... Hoặc là, làm cho rơi rớt, làm cho hư hoại, làm cho đau khổ, vì thế gọi là pāti, (nghĩa là) tâm. Vì rằng đã được nói: “Thế gian bị tâm dẫn dắt, bị tâm lôi kéo.” Do giới này, có sự giải thoát cho pāti ấy, vì thế gọi là pātimokkha. Hoặc là, do cái này mà rơi vào khổ cõi dữ, và khổ luân hồi, vì thế gọi là pātī, (nghĩa là) phiền não là ái v.v... Vì rằng đã được nói: “Ái sanh ra con người,” và “con người có ái làm bạn đồng hành” v.v... Giải thoát khỏi pātī ấy, vì thế gọi là pātimokkha. Hoặc là, (chúng sanh) rơi vào trong đây, vì thế gọi là pātīni, (nghĩa là) sáu xứ trong và ngoài. Vì rằng đã được nói: “Thế gian sanh khởi trong sáu (xứ), làm quen trong sáu (xứ).” Giải thoát khỏi pātī được gọi là sáu xứ trong và ngoài ấy, vì thế gọi là pātimokkha. Hoặc là, có sự rơi rớt, sự hư hoại, vì thế gọi là pātī, (nghĩa là) luân hồi. Giải thoát khỏi đó, vì thế gọi là pātimokkha. Hoặc là, do là bậc chủ tể của tất cả thế gian, bậc Pháp Vương, Đức Thế Tôn được gọi là ‘pati.’ Do cái này mà được giải thoát, vì thế gọi là mokkha. Là mokkha (phương tiện giải thoát) của pati (Đức Thế Tôn) do được Ngài chế định, vì thế gọi là patimokkha. Patimokkha chính là pātimokkha. Hoặc là, do là nền tảng của tất cả các đức hạnh, nên là pati theo nghĩa tối thượng, và nó cũng là mokkha theo nghĩa đã nói, vì thế gọi là patimokkha. Patimokkha chính là pātimokkha. Thật vậy, đã được nói: “Pātimokkha này là cửa ngõ, này là hàng đầu,” (đây là) phần chi tiết. අථ වා ප-ඉති පකාරෙ, අතී-ති අච්චන්තත්ථෙ නිපාතො, තස්මා පකාරෙහි අච්චන්තං මොක්ඛෙතීති පාතිමොක්ඛං. ඉදං හි සීලං සයං තදඞ්ගවසෙන, සමාධිසහිතං පඤ්ඤාසහිතඤ්ච වික්ඛම්භනවසෙන, සමුච්ඡෙදවසෙන ච අච්චන්තං මොක්ඛෙති මොචෙතීති පාතිමොක්ඛං, පති පති මොක්ඛොති වා පතිමොක්ඛො, තම්හා තම්හා වීතික්කමදොසතො පච්චෙකං මොක්ඛොති අත්ථො, පතිමොක්ඛො එව පාතිමොක්ඛං. මොක්ඛොති වා නිබ්බානං, තස්ස මොක්ඛස්ස පටිබිම්බභූතොති පතිමොක්ඛො. සීලසංවරො හි සූරියස්ස අරුණුග්ගමනං විය නිබ්බානස්ස උදයභූතො තප්පටිභාගො විය යථාරහං කිලෙසනිබ්බාපනතො, පතිමොක්ඛොයෙව පාතිමොක්ඛං. අථ වා මොක්ඛං පති වත්තති, මොක්ඛාභිමුඛන්ති වා පතිමොක්ඛං, පතිමොක්ඛමෙව පාතිමොක්ඛන්ති එවමෙත්ථ පාතිමොක්ඛ-සද්දස්ස අත්ථො වෙදිතබ්බො. ඉරියතීති අත්තභාවං පවත්තෙති. ‘‘විහරතී’’ති ඉමිනා පාතිමොක්ඛසංවරසීලෙ ඨිතස්ස [Pg.41] භික්ඛුනො ඉරියාපථවිහාරො දස්සිතො. පාළියන්ති ඣානවිභඞ්ගපාළියං (විභ. 508 ආදයො). Hoặc là, bất biến từ pa có nghĩa là các loại, bất biến từ ati có nghĩa là hoàn toàn, do đó, giải thoát một cách hoàn toàn bằng nhiều cách, vì thế gọi là pātimokkha. Vì rằng giới này, tự nó bằng cách giải thoát nhất thời, và khi đi cùng với định và tuệ bằng cách chế ngự, và bằng cách đoạn tận, giải thoát một cách hoàn toàn, vì thế gọi là pātimokkha. Hoặc là, giải thoát từng phần, vì thế gọi là patimokkho, nghĩa là, giải thoát riêng rẽ khỏi từng lỗi lầm vi phạm ấy, patimokkho chính là pātimokkha. Hoặc là, mokkho là Nibbāna, là hình ảnh phản chiếu của mokkha (Nibbāna) ấy, vì thế gọi là patimokkho. Vì rằng sự thu thúc trong giới, giống như bình minh của mặt trời, là sự khởi sanh của Nibbāna, là phần tương tự như vậy, do dập tắt các phiền não một cách tương xứng, patimokkho chính là pātimokkha. Hoặc là, hướng đến mokkha (Nibbāna), hoặc là đối diện với mokkha, vì thế gọi là patimokkha, patimokkha chính là pātimokkha, như vậy ở đây nên hiểu ý nghĩa của từ pātimokkha. Iriyati nghĩa là làm cho tự thể diễn tiến. Bằng từ ‘viharati’ này, sự trú trong oai nghi của vị tỳ khưu đã an trú trong giới thu thúc Pātimokkha được chỉ ra. Pāḷiyaṃ nghĩa là trong Pāli Phân Tích Thiền. තත්ථ කාමං සමණචාරං, සමණගොචරඤ්ච දස්සෙතුං ‘‘ආචාරගොචරසම්පන්නො’’ති වුත්තං, යථා පන මග්ගං ආචික්ඛන්තො ‘‘වාමං මුඤ්ච, දක්ඛිණං ගණ්හා’’ති වජ්ජෙතබ්බපුබ්බකං ගහෙතබ්බං වදෙය්‍ය, යථා වා සසීසන්හානෙන පහීනසෙදමලජල්ලිකස්ස මාලාගන්ධවිලෙපනාදිවිභූසනසංවිධානං යුත්තරූපං, එවං පහීනපාපධම්මස්ස කල්‍යාණධම්මසමායොගො යුත්තරූපොති ‘‘අත්ථි ආචාරො, අත්ථි අනාචාරො’’ති ද්වයං උද්දිසිත්වා අනාචාරං තාව විභජිතුං ‘‘තත්ථ කතමො අනාචාරො’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ කායිකො වීතික්කමොති තිවිධං කායදුච්චරිතං. වාචසිකො වීතික්කමොති චතුබ්බිධං වචීදුච්චරිතං. කායිකවාචසිකොති තදුභයං. Ở đó, quả thật để chỉ ra hạnh kiểm của sa-môn và hành xứ của sa-môn, câu “vị đầy đủ hạnh kiểm và hành xứ” đã được nói. Nhưng, giống như người chỉ đường nói về con đường nên đi sau khi đã nói về con đường nên tránh trước rằng: “Hãy bỏ con đường bên trái, hãy đi con đường bên phải.” Hoặc giống như việc trang điểm bằng vòng hoa, hương thơm, vật thoa v.v... là thích hợp cho người đã gội sạch mồ hôi, bụi bẩn, cáu ghét bằng cách tắm gội cả đầu, tương tự như vậy, sự kết hợp với các thiện pháp là thích hợp cho người đã từ bỏ các ác pháp. Vì vậy, sau khi nêu lên cả hai điều “có hạnh kiểm tốt, có hạnh kiểm xấu,” để phân tích trước tiên về hạnh kiểm xấu, câu bắt đầu bằng “Trong ấy, thế nào là hạnh kiểm xấu?” đã được nói. Ở đó, ‘sự vi phạm thuộc về thân’ là ba loại thân ác hạnh. ‘Sự vi phạm thuộc về lời nói’ là bốn loại khẩu ác hạnh. ‘(Sự vi phạm) thuộc về thân và lời nói’ là cả hai loại ấy. එවං ආජීවට්ඨමකසීලස්ස වීතික්කමො දස්සිතො. ඉදානි මානසං අනාචාරං දස්සෙතුං ‘‘සබ්බම්පි දුස්සීල්‍යං අනාචාරො’’ති වත්වා තත්ථ එකච්චියං දස්සෙන්තො ‘‘ඉධෙකච්චො වෙළුදානෙන වා’’තිආදිමාහ. තත්ථ වෙළුදානෙනාති පච්චයුප්පාදනත්ථෙන වෙළුදානෙන. පත්තදානාදීසුපි එසෙව නයො. වෙළූති මනුස්සානං පයොජනාවහො යො කොචි වෙළුදණ්ඩො. පත්තං ගන්ධිකාදීනං ගන්ධපලිවෙඨනාදිඅත්ථං වා, තාලනාළිකෙරාදිපත්තං වා. පුප්ඵං යං කිඤ්චි මනුස්සානං පයොජනාවහං. තථා ඵලං. සිනානං සිරීසචුණ්ණාදින්හානියචුණ්ණං. මත්තිකාපි එත්ථෙව සඞ්ගහං ගච්ඡති. දන්තකට්ඨං යං කිඤ්චි මුඛසොධනත්ථං දන්තපොනං. චාටුකම්‍යතා අත්තානං දාසං විය නීචට්ඨානෙ ඨපෙත්වා පරස්ස ඛලිතවචනං සණ්ඨපෙත්වා පියකාමතාය පග්ගය්හවචනං. මුග්ගසූප්‍යතාති මුග්ගසූපසමතා සච්චාලිකෙන ජීවිතකප්පනං. යථා හි මුග්ගසූපෙ පච්චන්තෙ බහූ මුග්ගා පච්චන්ති, කතිපයා න පච්චන්ති, එවං සච්චාලිකෙන ජීවිතකප්පනෙ බහු අලිකං හොති, අප්පකං සච්චන්ති. පරිභටතීති පරිභටො, පරෙසං දාරකෙ පරිහරන්තො. පරිභටස්ස කම්මං පාරිභට්‍යං, සා එව පාරිභට්‍යතා, අලඞ්කරණාදිනා කුලදාරකපරිහරණස්සෙතං නාමං. තෙසං තෙසං ගිහීනං ගාමන්තරදෙසන්තරාදීසු සාසනපටිසාසනහරණං ජඞ්ඝපෙසනිකං. අඤ්ඤතරඤ්ඤතරෙනාති එතෙසං වා වෙළුදානාදීනං වෙජ්ජකම්මභණ්ඩාගාරිකකම්මපිණ්ඩපටිපිණ්ඩකම්මසඞ්ඝුප්පාදචෙතියුප්පාදපට්ඨපනාදීනං වා මිච්ඡාජීවෙන ජීවිතකප්පනකකම්මානං යෙන කෙනචි[Pg.42]. බුද්ධපටිකුට්ඨෙනාති බුද්ධෙහි ගරහිතෙන පටිසිද්ධෙන. මිච්ඡාජීවෙනාති න සම්මාආජීවෙන. අයං වුච්චති අනාචාරොති අයං සබ්බොපි ‘‘අනාචාරො’’ති කථීයති. ආචාරනිද්දෙසො වුත්තපටිපක්ඛනයෙනෙව වෙදිතබ්බො. Như vậy, sự vi phạm giới thứ tám về nuôi mạng đã được chỉ ra. Bây giờ, để chỉ ra hành vi bất chính thuộc về tâm, sau khi nói rằng “tất cả sự phá giới đều là hành vi bất chính”, trong đó, khi chỉ ra một vài trường hợp, ngài đã nói câu bắt đầu bằng “ở đây, có người... bằng cách cho tre...”. Trong đó, “bằng cách cho tre” có nghĩa là cho tre với mục đích làm phát sinh vật dụng. Phương pháp này cũng áp dụng cho việc cho lá, v.v. “Tre” là bất kỳ cây tre nào có ích cho con người. “Lá” là lá dùng để gói hương liệu cho người bán nước hoa, v.v., hoặc lá cọ, lá dừa, v.v. “Hoa” là bất kỳ loại hoa nào có ích cho con người. “Quả” cũng tương tự. “Bột tắm” là bột tắm như bột cây sirīsa. Đất sét cũng được bao gồm ở đây. “Tăm xỉa răng” là bất kỳ dụng cụ làm sạch răng nào để làm sạch miệng. “Sự tâng bốc” là lời nói tán dương do muốn được yêu mến, sau khi đặt mình vào vị trí thấp hèn như người hầu và che đậy lời nói sai lầm của người khác. “Sự giống như canh đậu” là việc nuôi mạng bằng lời nói thật và dối, tương tự như canh đậu. Ví như khi nấu canh đậu, nhiều hạt đậu chín, một vài hạt không chín, cũng vậy, trong việc nuôi mạng bằng lời nói thật và dối, có nhiều điều dối trá và ít điều thật. “Người bảo mẫu” là người chăm sóc con cái của người khác. Công việc của người bảo mẫu là pāribhaṭyaṃ, chính nó là pāribhaṭyatā. Đây là tên gọi cho việc chăm sóc con cái của gia đình bằng cách trang điểm, v.v. “Việc đưa tin” là việc mang tin tức đi và về cho các gia chủ ở các làng khác, các xứ khác, v.v. “Bằng cách này hay cách khác” có nghĩa là bằng bất kỳ cách nào trong số các việc nuôi mạng sai trái này, hoặc là việc cho tre, v.v., hoặc là các việc như làm thầy thuốc, quản lý kho, cho đi cho lại vật thực, thiết lập các vật dụng của tăng đoàn hay bảo tháp để sinh lợi. “Bị các đức Phật quở trách” có nghĩa là bị các đức Phật khiển trách, ngăn cấm. “Bằng tà mạng” có nghĩa là không phải bằng chánh mạng. “Đây được gọi là hành vi bất chính” có nghĩa là tất cả những điều này được gọi là “hành vi bất chính”. Phần giải thích về hành vi đúng đắn nên được hiểu theo phương pháp đối nghịch với những gì đã được nói. ගොචරනිද්දෙසෙපි පඨමං අගොචරස්ස වචනෙ කාරණං හෙට්ඨා වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං. ගොචරොති පිණ්ඩපාතාදීනං අත්ථාය උපසඞ්කමිතුං යුත්තට්ඨානං. අයුත්තට්ඨානං අගොචරො. වෙසියා ගොචරො අස්සාති වෙසියාගොචරො, මිත්තසන්ථවවසෙන උපසඞ්කමිතබ්බට්ඨානන්ති අත්ථො. වෙසියා නාම රූපූපජීවිනියො, තා මිත්තසන්ථවවසෙන න උපසඞ්කමිතබ්බා, සමණභාවස්ස අන්තරායකරත්තා, පරිසුද්ධාසයස්සාපි ගරහහෙතුතො, තස්මා දක්ඛිණාදානවසෙන සතිං උපට්ඨපෙත්වාව උපසඞ්කමිතබ්බා. විධවා වුච්චන්ති මතපතිකා, පවුත්ථපතිකා වා. ථුල්ලකුමාරිකාති මහල්ලිකා අනිවිට්ඨකුමාරියො, පණ්ඩකාති නපුංසකා. තෙ හි උස්සන්නකිලෙසා අවූපසන්තපරිළාහා ලොකාමිසසන්නිස්සිතකථාබහුලා, තස්මා න උපසඞ්කමිතබ්බා. භික්ඛුනියො නාම උස්සන්නබ්‍රහ්මචරියා. තථා භික්ඛූපි. තෙසං අඤ්ඤමඤ්ඤං විසභාගවත්ථුභාවතො සන්ථවවසෙන උපසඞ්කමනෙ කතිපාහෙනෙව බ්‍රහ්මචරියන්තරායො සියා, තස්මා න උපසඞ්කමිතබ්බා. ගිලානපුච්ඡනාදිවසෙන උපසඞ්කමනෙ සතොකාරිනා භවිතබ්බං. පානාගාරන්ති සුරාපානඝරං. තං සොණ්ඩජනෙහි අවිවිත්තං හොති. තත්ථ තෙහි සොණ්ඩතාදිවසෙන න උපසඞ්කමිතබ්බං බ්‍රහ්මචරියන්තරායකරත්තා. සංසට්ඨො විහරති රාජූහීතිආදීසු රාජානො නාම යෙ රජ්ජමනුසාසන්ති. රාජමහාමත්තා රාජිස්සරියසදිසාය ඉස්සරියමත්තාය සමන්නාගතා. තිත්ථියාති විපරීතදස්සනා බාහිරකපරිබ්බාජකා. තිත්ථියසාවකාති තෙසු දළ්හභත්තා පච්චයදායකා. අනනුලොමිකෙන සංසග්ගෙනාති තිස්සන්නං සික්ඛානං අනනුලොමිකෙන පච්චනීකභූතෙන සංසග්ගෙන සංසට්ඨො විහරති, යෙන බ්‍රහ්මචරියන්තරායං වා සල්ලෙඛපරිහානිං වා පාපුණාති. Trong phần giải thích về nơi hành hoạt, lý do nói về nơi không nên hành hoạt trước tiên nên được hiểu theo phương pháp đã nói ở dưới. “Nơi hành hoạt” là nơi thích hợp để đến gần vì mục đích khất thực, v.v. Nơi không thích hợp là “nơi không nên hành hoạt”. “Người có kỹ nữ là nơi hành hoạt” có nghĩa là nơi nên đến gần với sự thân mật như bạn bè. “Kỹ nữ” là những người sống bằng sắc đẹp; không nên đến gần họ với sự thân mật như bạn bè, vì điều đó gây trở ngại cho phẩm hạnh sa-môn, và là nguyên nhân bị khiển trách ngay cả đối với người có ý định trong sạch. Do đó, chỉ nên đến gần họ sau khi đã thiết lập chánh niệm, với mục đích nhận sự cúng dường. “Góa phụ” được gọi là những người có chồng đã chết, hoặc có chồng đã ly thân. “Thiếu nữ lớn tuổi” là những thiếu nữ đã trưởng thành nhưng chưa lập gia đình. “Người ái nam ái nữ” là những người không có giới tính rõ ràng. Vì họ có nhiều phiền não, có sự nóng nảy chưa được dập tắt, và nói nhiều lời liên quan đến thế lợi, do đó, không nên đến gần họ. “Tỳ-khưu-ni” là những người có phạm hạnh dồi dào. Tỳ-khưu cũng vậy. Khi họ đến gần nhau với sự thân mật, do bản chất đối tượng không tương hợp, sự trở ngại cho phạm hạnh có thể xảy ra chỉ sau vài ngày; do đó, không nên đến gần nhau. Khi đến gần với mục đích thăm bệnh, v.v., cần phải có chánh niệm. “Quán rượu” là nhà uống rượu. Nơi đó không vắng vẻ những người nghiện rượu. Ở đó, không nên đến gần họ với mục đích vui đùa say sưa, vì điều đó gây trở ngại cho phạm hạnh. Trong câu “sống thân cận với vua chúa”, v.v., “vua chúa” là những người cai trị vương quốc. “Đại thần của vua” là những người có quyền lực tương đương với quyền lực của vua. “Ngoại đạo” là những du sĩ ngoại giáo có tà kiến. “Đệ tử ngoại đạo” là những thí chủ có lòng tin vững chắc nơi họ. “Sống thân cận bằng sự giao du không thích hợp” có nghĩa là sống thân cận bằng sự giao du không thuận theo và đối nghịch với ba học giới, do đó, vị ấy có thể gặp trở ngại cho phạm hạnh hoặc sự suy giảm trong hạnh đầu đà. ඉදානි අපරෙනපි පරියායෙන අගොචරං දස්සෙතුං ‘‘යානි වා පන තානී’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ අස්සද්ධානීති බුද්ධාදීසු සද්ධාවිරහිතානි. තතො එව අප්පසන්නානි, කම්මකම්මඵලසද්ධාය වා අභාවෙන අස්සද්ධානි. රතනත්තයප්පසාදාභාවෙන අප්පසන්නානි. අක්කොසකපරිභාසකානීති අක්කොසවත්ථූහි [Pg.43] අක්කොසකානි චෙව භයදස්සනෙන සන්තජ්ජනකානි ච. අත්ථං න ඉච්ඡන්ති අනත්ථමෙව ඉච්ඡන්තීති අනත්ථකාමානි. හිතං න ඉච්ඡන්ති අහිතමෙව ඉච්ඡන්තීති අහිතකාමානි. ඵාසු න ඉච්ඡන්ති අඵාසුංයෙව ඉච්ඡන්තීති අඵාසුකකාමානි. යොගක්ඛෙමං නිබ්භයං න ඉච්ඡන්ති, අයොගක්ඛෙමමෙව ඉච්ඡන්තීති අයොගක්ඛෙමකාමානි. භික්ඛූනන්ති එත්ථ සාමණෙරානම්පි සඞ්ගහො. භික්ඛුනීනන්ති එත්ථ සික්ඛමානසාමණෙරීනං. සබ්බෙසං හි සාසනිකානං අනත්ථකාමතාදීපනපදමිදං වචනං. තථාරූපානි කුලානීති තාදිසානි ඛත්තියකුලාදීනි. සෙවතීති නිස්සාය ජීවති. භජතීති උපසඞ්කමති. පයිරුපාසතීති පුනප්පුනං උපගච්ඡති. අයං වුච්චතීති අයං වෙසියාදිකො, රාජාදිකො, අස්සද්ධකුලාදිකො ච තං තං සෙවන්තස්ස තිප්පකාරොපි අයුත්තො ගොචරොති අගොචරො. එත්ථ හි වෙසියාදිකො පඤ්චකාමගුණනිස්සයතො අගොචරො. යථාහ ‘‘කො ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො අගොචරො පරවිසයො? යදිදං පඤ්ච කාමගුණා’’ති (සං. නි. 5.372). රාජාදිකො සමණධම්මස්ස අනුපනිස්සයතො, ලාභසක්කාරාසනිවිචක්කනිප්පොථනදිට්ඨිවිපත්තිහෙතුතො ච. අස්සද්ධකුලාදිකො සද්ධාහානිචිත්තසන්තාසාවහතො අගොචරො. Bây giờ, để trình bày về phi hành xứ (agocara) bằng phương pháp khác, câu bắt đầu bằng ‘yāni vā pana tānī’ đã được nói đến. Ở đây, (những gia đình) không có đức tin (assaddhāni) là những gia đình không có đức tin nơi các bậc như đức Phật. Chính vì thế nên (họ) không có tịnh tín (appasannāni). Hoặc (họ) không có đức tin (assaddhāni) do vì không có niềm tin vào nghiệp và quả của nghiệp. (Họ) không có tịnh tín (appasannāni) do vì không có sự trong sạch đối với Tam Bảo. (Những gia đình) mắng nhiếc và chửi rủa (akkosakaparibhāsakāni) là những gia đình vừa hay mắng nhiếc bằng những sự việc đáng mắng nhiếc, vừa hay hăm dọa bằng cách cho thấy sự nguy hiểm. (Họ) không mong muốn điều lợi ích, chỉ mong muốn điều bất lợi, vì thế (họ) là những người mong muốn điều bất lợi (anatthakāmāni). (Họ) không mong muốn điều hữu ích, chỉ mong muốn điều vô ích, vì thế (họ) là những người mong muốn điều vô ích (ahitakāmāni). (Họ) không mong muốn sự thoải mái, chỉ mong muốn sự không thoải mái, vì thế (họ) là những người mong muốn sự không thoải mái (aphāsukakāmāni). (Họ) không mong muốn sự an ổn thoát ly ách nạn (yogakkhema), sự vô úy (nibbhayaṃ), chỉ mong muốn sự không an ổn thoát ly ách nạn, vì thế (họ) là những người mong muốn sự không an ổn thoát ly ách nạn (ayogakkhemakāmāni). Ở đây, trong câu ‘bhikkhūnaṃ,’ các vị sa-di cũng được bao gồm. Ở đây, trong câu ‘bhikkhunīnaṃ,’ các vị học nữ và sa-di-ni (cũng được bao gồm). Thật vậy, câu nói này là thuật ngữ chỉ rõ sự mong muốn điều bất lợi của tất cả những người trong giáo pháp. Những gia đình như thế (tathārūpāni kulāni) là những gia đình tương tự như dòng dõi Sát-đế-lỵ v.v... Thân cận (sevāti) là nương nhờ để sinh sống. Gần gũi (bhajati) là đi đến. Hầu cận (payirupāsati) là đi đến nhiều lần. Điều này được gọi là (ayaṃ vuccati) phi hành xứ (agocaro) vì đối với người thân cận nơi này nơi kia, dù là ba loại hành xứ gồm nơi của kỹ nữ v.v..., nơi của vua chúa v.v..., và nơi của gia đình không có đức tin v.v... cũng đều là hành xứ không thích hợp. Thật vậy, ở đây, nơi của kỹ nữ v.v... là phi hành xứ do là nơi nương tựa của năm loại dục trưởng dưỡng. Như đã được nói: ‘Này các tỳ-khưu, thế nào là phi hành xứ, là địa hạt của người khác đối với tỳ-khưu? Chính là năm loại dục trưởng dưỡng này.’ Nơi của vua chúa v.v... (là phi hành xứ) do không phải là nơi nương tựa cho pháp của sa-môn, và do là nguyên nhân của sự tai hại về tà kiến, sự đánh đổ, sự sét đánh của lợi lộc và cung kính. Nơi của gia đình không có đức tin v.v... là phi hành xứ do mang đến sự suy giảm đức tin và sự kinh hãi cho tâm. ගොචරනිද්දෙසෙ ‘‘න වෙසියාගොචරො’’තිආදීනි වුත්තපටිපක්ඛවසෙන වෙදිතබ්බානි. ඔපානභූතානීති උදපානභූතානි භික්ඛුසඞ්ඝස්ස, භික්ඛුනීසඞ්ඝස්ස ච චතුමහාපථෙ ඛතපොක්ඛරණී විය යථාසුඛං ඔගාහනක්ඛමානි. කාසාවපජ්ජොතානීති භික්ඛූනං, භික්ඛුනීනඤ්ච නිවත්ථපාරුතකාසාවානංයෙව පභාහි එකොභාසානි. ඉසිවාතපටිවාතානීති ගෙහං පවිසන්තානං, නික්ඛමන්තානඤ්ච භික්ඛුභික්ඛුනීසඞ්ඛාතානං ඉසීනං චීවරවාතෙන චෙව සමිඤ්ජනපසාරණාදිජනිතසරීරවාතෙන ච පටිවාතානි පවායිතානි විනිද්ධුතකිබ්බිසානි වා. Trong phần giải về hành xứ (gocaraniddesa), các câu bắt đầu bằng ‘na vesiyāgocaro’ nên được hiểu theo nghĩa đối lập với những gì đã được nói. (Những gia đình) đã trở thành giếng nước (opānabhūtāni) là những gia đình đã trở thành giếng nước uống, có khả năng cho tăng chúng tỳ-khưu và ni chúng tỳ-khưu-ni đi vào tùy thích, giống như hồ sen được đào ở ngã tư đường. (Những gia đình) được chiếu sáng bởi y cà-sa (kāsāvapajjotāni) là những gia đình có cùng một sự rực rỡ bởi ánh quang của chính những y cà-sa được đắp và mặc của các vị tỳ-khưu và tỳ-khưu-ni. (Những gia đình) có gió ngược từ các vị ẩn sĩ (isivātapaṭivātāni) là những gia đình có gió ngược thổi đến bởi làn gió từ y phục và bởi làn gió từ thân thể được tạo ra do sự co duỗi v.v... của các vị ẩn sĩ được gọi là tỳ-khưu và tỳ-khưu-ni đang đi vào và đi ra khỏi nhà; hoặc là (những gia đình) đã rũ sạch tội lỗi. ඉදානි නිද්දෙසෙ ආගතනයෙනාපි ආචාරගොචරෙ දස්සෙතුං ‘‘අපිචා’’තිආදි ආරද්ධං. එත්ථාති එතස්මිං පාතිමොක්ඛසීලනිද්දෙසෙ. ඉමිනාපි නයෙනාති ඉදානි වුච්චමානවිධිනාපි. සඞ්ඝගතොති සඞ්ඝසන්නිපාතං ගතො. අචිත්තීකාරකතොති අකතචිත්තීකාරො, අකතගාරවොති අත්ථො. ඝට්ටයන්තොති සරීරෙන, චීවරෙන වා ඝංසන්තො. පුරතොපි තිට්ඨති අචිත්තීකාරකතොති [Pg.44] සම්බන්ධිතබ්බං. ඨිතකොපීති උපරි තිට්ඨන්තො විය ආසන්නතරට්ඨානෙ ඨිතකොපි භණති. බාහාවික්ඛෙපකොති බාහුං වික්ඛිපන්තො. අනුපාහනානන්ති අනාදරෙ සාමිවචනං. සඋපාහනොති උපාහනාරුළ්හො. ථෙරෙ භික්ඛූ අනුපඛජ්ජාති ථෙරානං භික්ඛූනං ඨිතට්ඨානං අනුපවිසිත්වා තෙසං ආසන්නතරට්ඨානං උපගන්ත්වා. කට්ඨං පක්ඛිපති අග්ගිකුණ්ඩෙ. වොක්කම්මාති පස්සතො අතික්කමිත්වා. ගූළ්හානි සභාවතො පටිච්ඡන්නානි සාණිපාකාරාදිනා පටිච්ඡාදිතානි. අනාපුච්ඡාති අනාපුච්ඡිත්වා. අස්සාති අනාචාරස්ස. Bây giờ, để trình bày về hành xứ oai nghi (ācāragocara) cũng bằng phương pháp đã được nêu trong phần giải, câu bắt đầu bằng ‘apica’ đã được khởi đầu. Ở đây (ettha) là trong phần giải về giới Pātimokkha này. Cũng bằng phương pháp này (imināpi nayena) là cũng bằng cách thức đang được nói đến bây giờ. Đã đi đến tăng chúng (saṅghagato) là đã đi đến nơi hội họp của tăng chúng. Không thể hiện sự tôn trọng (acittīkārakato) có nghĩa là người không thể hiện sự tôn trọng, không thể hiện sự kính trọng. Chen lấn (ghaṭṭayanto) là cọ xát bằng thân thể hoặc bằng y phục. Cần được liên kết là ‘cũng đứng ở phía trước mà không thể hiện sự tôn trọng.’ Vừa đứng (ṭhitakopi) là vừa đứng ở nơi rất gần, giống như đang đứng ở trên, rồi nói. Vung vẫy cánh tay (bāhāvikkhepako) là người đang vung vẫy cánh tay. (Đối với các vị) không mang giày dép (anupāhanānaṃ) là sở hữu cách trong ý nghĩa không tôn trọng. Có mang giày dép (saupāhano) là người đã mang giày dép. Xâm nhập vào các vị tỳ-khưu trưởng lão (there bhikkhū anupakhajja) là sau khi đi vào nơi đứng của các vị tỳ-khưu trưởng lão rồi đi đến nơi rất gần của các vị ấy. Bỏ củi (kaṭṭhaṃ pakkhipati) vào trong hố lửa. Tránh sang một bên (vokkamma) là sau khi vượt qua khỏi một bên. Những nơi kín đáo (gūḷhāni) là những nơi được che khuất một cách tự nhiên, được che đậy bởi màn che, vách tường v.v... Không hỏi xin phép (anāpucchā) là sau khi không hỏi xin phép. Của điều này (assa) là của oai nghi không đúng đắn. අපිච භික්ඛූතිආදි සබ්බස්සෙව භික්ඛුනො ආචාරදස්සනවසෙන පවත්තං අට්ඨකථාවචනං, න නිද්දෙසපාළි. සද්ධාසීලසුතචාගාදිගුණහෙතුකො ගරුභාවො ගරුකරණං වා ගාරවො, සහ ගාරවෙනාති සගාරවො. ගරුට්ඨානියෙසු ගාරවසාරජ්ජාදිවසෙන පටිස්සායනා පතිස්සා, සප්පතිස්සවපටිපත්ති. සහ පතිස්සායාති සප්පතිස්සො. සවිසෙසං හිරිමනතාය, ඔත්තප්පිභාවෙන ච හිරොත්තප්පසම්පන්නො. සෙඛියධම්මපාරිපූරිවසෙන සුනිවත්ථො සුපාරුතො. පාසාදිකෙනාති පසාදාවහෙන, ඉත්ථම්භූතලක්ඛණෙ චෙතං කරණවචනං. එසෙව නයො ඉතො පරෙසුපි ඡසු පදෙසු. අභික්කන්තෙනාති අභික්කමෙන. ඉරියාපථසම්පන්නොති සම්පන්නඉරියාපථො. තෙන සෙසඉරියාපථානම්පි පාසාදිකතමාහ. ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරොති චක්ඛුන්ද්‍රියාදීසු ඡසු ද්වාරෙසු සුසංවිහිතාරක්ඛො. භොජනෙ මත්තඤ්ඤූති පරිභුඤ්ජිතබ්බතො භොජනසඤ්ඤිතෙ චතුබ්බිධෙපි පච්චයෙ පරියෙසනපටිග්ගහණපරිභොගාදිවසෙන සබ්බසො පමාණඤ්ඤූ. ජාගරියමනුයුත්තොති පුබ්බරත්තාපරරත්තං භාවනාමනසිකාරසඞ්ඛාතං ජාගරියං සාතච්චකාරිතාවසෙන අනු අනු යුත්තො තත්ථ යුත්තපයුත්තො. සතිසම්පජඤ්ඤෙන සමන්නාගතොතිආදි යථාවුත්තස්ස ආචාරස්ස සම්භාරදස්සනං. තත්ථ අප්පිච්ඡොති නිඉච්ඡො. සන්තුට්ඨොති යථාලාභාදිවසෙන සන්තොසෙන තුට්ඨො. සක්කච්චකාරීති ආදරකාරී. ගරුචිත්තීකාරබහුලොති ගරුට්ඨානියෙසු ගරුකරණබහුලො. අයං වුච්චති ආචාරොති අයං සගාරවතාදි අත්ථකාමෙහි ආචරිතබ්බතො ආචාරො. Câu bắt đầu bằng ‘apica bhikkhu’ là lời của Chú giải được trình bày theo cách chỉ rõ oai nghi của toàn thể tỳ-khưu, không phải là Pāli của phần giải. Sự trang trọng (garubhāvo) hoặc sự thể hiện sự trang trọng (garukaraṇaṃ) có nguyên nhân từ các phẩm chất như đức tin, giới, văn, thí v.v... là sự kính trọng (gāravo); cùng với sự kính trọng (saha gāravena) là người có sự kính trọng (sagāravo). Sự vâng lời (paṭissāyanā) theo cách kính trọng, e dè v.v... đối với những bậc đáng được kính trọng là sự tuân theo (patissā); (sự thực hành của người) có sự tuân theo (sappatissavapaṭipatti). Cùng với sự tuân theo (saha patissāya) là người có sự tuân theo (sappatisso). Người có tàm quý (hirottappasampanno) là do có tâm hổ thẹn và có trạng thái ghê sợ một cách đặc biệt. Người mặc y chỉnh tề (sunivattho), đắp y tề chỉnh (supāruto) là do đã chu toàn các pháp về học giới. Với sự đoan trang (pāsādikena) là với (oai nghi) mang lại sự trong sạch; và đây là công cụ cách trong ý nghĩa chỉ rõ trạng thái. Phương pháp này cũng tương tự trong sáu thuật ngữ sau đây. Trong khi đi tới (abhikkantena) là với sự đi tới. Người có oai nghi hoàn hảo (iriyāpathasampanno) là người có oai nghi đã được hoàn hảo. Bằng câu ấy, (chú giải) nói lên sự đoan trang của các oai nghi còn lại. Người có các căn được hộ trì (indriyesu guttadvāro) là người có sự phòng hộ được sắp đặt kỹ lưỡng ở sáu cửa là nhãn căn v.v... Người biết tiết độ trong vật thực (bhojane mattaññū) là người biết chừng mực về mọi mặt theo cách tìm cầu, thọ nhận, sử dụng v.v... trong cả bốn loại vật dụng được gọi là vật thực do phải được sử dụng. Người chuyên tâm tỉnh thức (jāgariyamanuyutto) là người liên tục chuyên tâm, luôn luôn nỗ lực ở đó trong sự tỉnh thức được gọi là sự tu hành và tác ý vào canh đầu và canh cuối, theo cách thực hành liên tục. Câu bắt đầu bằng ‘người có chánh niệm và tỉnh giác’ là sự trình bày về các yếu tố hỗ trợ cho oai nghi đã được nói đến. Ở đây, người thiểu dục (appiccho) là người không có mong muốn. Người tri túc (santuṭṭho) là người hài lòng với sự biết đủ theo cách tùy theo những gì nhận được v.v... Người hành động cẩn trọng (sakkaccakārī) là người hành động với sự quan tâm. Người có nhiều sự kính trọng và tôn trọng (garucittīkārabahulo) là người có nhiều sự thể hiện sự kính trọng đối với những bậc đáng được kính trọng. Điều này được gọi là oai nghi (ayaṃ vuccati ācāro) là vì oai nghi này, bắt đầu bằng sự kính trọng v.v..., cần được thực hành bởi những người mong muốn lợi ích, nên được gọi là oai nghi (ācāro). සීලාදීනං ගුණානං උපනිස්සයභූතො උපනිස්සයගොචරො. සතිසඞ්ඛාතො චිත්තස්ස ආරක්ඛභූතො එව ගොචරො ආරක්ඛගොචරො. කම්මට්ඨානසඞ්ඛාතො චිත්තස්ස උපනිබන්ධනට්ඨානභූතො ගොචරො උපනිබන්ධගොචරො. අප්පිච්ඡතාදීහි [Pg.45] දසහි විවට්ටනිස්සිතාය කථාය වත්ථුභූතෙහි ගුණෙහි සමන්නාගතො දසකථාවත්ථුගුණසමන්නාගතො. තතො එව කල්‍යාණො සුන්දරො මිත්තොති කල්‍යාණමිත්තො. තස්ස ලක්ඛණං පරතො ආගමිස්සති. අස්සුතං සුත්තගෙය්‍යාදිං. සුණාතීති සුතමයං ඤාණං උප්පාදෙති. සුතං පරියොදාපෙතීති තමෙව යථාසුතං අවිසදතාය අපරියොදාතං පුනප්පුනං පරිපුච්ඡනාදිනා විසොධෙති නිජ්ජටං නිගුම්බං කරොති. තත්ථ ච යෙ කඞ්ඛට්ඨානියා ධම්මා, තෙසු සංසයං ඡින්දන්තො කඞ්ඛං විතරති. කම්මකම්මඵලෙසු, රතනත්තයෙ ච සම්මාදිට්ඨියා උජුකරණෙන දිට්ඨිං උජුං කරොති. තතො එව ච දුවිධායපි සද්ධාසම්පදාය චිත්තං පසාදෙති. අථ වා යථාසුතං ධම්මං පරියොදපෙත්වා තත්ථාගතෙ රූපාරූපධම්මෙ පරිග්ගහෙත්වා සපච්චයං නාමරූපං පරිග්ගණ්හන්තො සත්තදිට්ඨිවඞ්කවිධමනෙන දිට්ඨිං උජුං කරොති. ධම්මානං පච්චයපච්චයුප්පන්නතාමත්තදස්සනෙන තීසුපි අද්ධාසු කඞ්ඛං විතරති. තතො පරං ච උදයබ්බයඤාණාදිවසෙන විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරියභූමිං ඔක්කමන්තො අවෙච්චපසාදෙන රතනත්තයෙ චිත්තං පසාදෙති. තථාභූතොව තස්ස කල්‍යාණමිත්තස්ස අනුසික්ඛනෙන සද්ධාදීහි ගුණෙහි න හායති, අඤ්ඤදත්ථු වඩ්ඪතෙව. තෙනාහ ‘‘යස්ස වා’’තිආදි. Hành xứ là nơi nương tựa cho các đức tính như giới, v.v... được gọi là hành xứ nương tựa (upanissayagocaro). Hành xứ chỉ là sự hộ trì cho tâm, được gọi là niệm, được gọi là hành xứ hộ trì (ārakkhagocaro). Hành xứ là nơi cột buộc, nơi chú tâm của tâm, được gọi là đề mục thiền, được gọi là hành xứ cột buộc (upanibandhagocaro). Người thành tựu các đức tính là nền tảng cho câu chuyện nương tựa nơi thoát ly (vivaṭṭa) gồm mười điều như thiểu dục, v.v... được gọi là người thành tựu mười đức tính nền tảng cho câu chuyện (dasakathāvatthuguṇasamannāgato). Chính vì thế, người bạn tốt đẹp, thiện lành được gọi là thiện hữu (kalyāṇamitto). Đặc tính của vị ấy sẽ được nói đến ở phần sau. Nghe kinh, kệ, v.v... chưa từng nghe, do đó làm phát sanh trí tuệ do nghe (sutamayaṃ ñāṇaṃ). Làm trong sạch điều đã nghe có nghĩa là làm cho trong sạch, làm cho hết rối rắm, làm cho hết bụi rậm điều đã nghe như thế ấy mà chưa trong sạch do chưa rõ ràng, bằng cách hỏi đi hỏi lại, v.v... Và trong đó, có những pháp là nơi sanh khởi sự nghi ngờ, vị ấy đoạn trừ sự hoài nghi về các pháp ấy, vượt qua sự nghi ngờ. Vị ấy làm cho tri kiến được ngay thẳng bằng cách làm cho chánh kiến được ngay thẳng trong nghiệp và quả của nghiệp, và trong Tam Bảo. Và chính vì thế, vị ấy làm cho tâm trong sáng bằng cả hai loại tín thành. Hoặc là, sau khi làm trong sạch pháp đã nghe, sau khi nắm bắt các pháp sắc và phi sắc đã đến trong đó, trong khi nắm bắt danh sắc cùng với nhân duyên, vị ấy làm cho tri kiến được ngay thẳng bằng cách loại bỏ sự cong vẹo của thân kiến. Vị ấy vượt qua sự nghi ngờ trong cả ba thời bằng cách thấy được các pháp chỉ là nhân và quả do nhân sanh. Và sau đó, sau khi phát triển tuệ quán bằng tuệ sanh diệt, v.v..., trong khi bước vào thánh địa, vị ấy làm cho tâm trong sáng nơi Tam Bảo bằng niềm tin bất động. Người như vậy, do noi theo vị thiện hữu ấy, không bị suy giảm các đức tính như tín, v.v..., trái lại chỉ có tăng trưởng. Vì thế, Ngài nói: “yassa vā” v.v... අන්තරඝරන්ති අන්තරෙ අන්තරෙ ඝරානි එත්ථ, තං එතස්සාති වා ‘‘අන්තරඝර’’න්ති ලද්ධනාමං ගොචරගාමං පවිට්ඨො. තත්ථ ඝරෙ ඝරෙ භික්ඛාපරියෙසනාය වීථිං පටිපන්නො. ඔක්ඛිත්තචක්ඛූති හෙට්ඨාඛිත්තචක්ඛු. කිත්තකෙන පන ඔක්ඛිත්තචක්ඛු හොතීති ආහ ‘‘යුගමත්තදස්සාවී’’ති. සුසංවුතොති සංයතො. යථා පනෙත්ථ සුසංවුතො නාම හොති, තං දස්සෙතුං ‘‘න හත්ථිං ඔලොකෙන්තො’’තිආදි වුත්තං. Antaragharanti có nghĩa là: Ở đây, có những ngôi nhà ở giữa, ở giữa; hoặc ngôi làng này có những ngôi nhà ở giữa, do đó được gọi là antaraghara. (Vị ấy) đã đi vào ngôi làng khất thực có tên như vậy. Ở đó, vị ấy đi trên đường từ nhà này sang nhà khác để tìm kiếm vật thực. Okkhittacakkhū là có mắt nhìn xuống. Lại nữa, có mắt nhìn xuống đến mức nào? (Để trả lời), Ngài nói: “nhìn khoảng một ách cày”. Susaṃvuto là được thu thúc. Để chỉ ra thế nào được gọi là thu thúc khéo léo ở đây, câu “không nhìn voi” v.v... đã được nói đến. යත්ථාති යෙසු සතිපට්ඨානෙසු. චිත්තං භාවනාචිත්තං. උපනිබන්ධතීති උපනෙත්වා නිබන්ධති. වුත්තඤ්හෙතං – Yattha là trong những niệm xứ nào. Cittaṃ là tâm tu tập. Upanibandhati là sau khi đưa đến gần, cột lại. Điều này đã được nói đến: ‘‘යථා ථම්භෙ නිබන්ධෙය්‍ය, වච්ඡං දමං නරො ඉධ; බන්ධෙය්‍යෙවං සකං චිත්තං, සතියාරම්මණෙ දළ්හ’’න්ති. (විසුද්ධි. 1.217; දී. නි. අට්ඨ. 2.374; ම. නි. අට්ඨ. 1.107; පාරා. අට්ඨ. 2.165; පටි. ම. අට්ඨ. 2.1.163); “Như người ở đời này, đang thuần hóa con bê, nên cột nó vào cột; Cũng vậy, nên cột chặt tâm của mình vào đề mục bằng niệm.” සතිපට්ඨානානං උපනිබන්ධගොචරභාවං දස්සෙතුං ‘‘වුත්තඤ්හෙත’’න්තිආදි වුත්තං. තත්ථ සකො පෙත්තිකො විසයොති අත්තනො පිතු සම්මාසම්බුද්ධස්ස සන්තකො, තෙන දිට්ඨො දස්සිතො ච විසයො. Để chỉ ra rằng các niệm xứ là hành xứ cột buộc, câu “vuttañhetaṃ” v.v... đã được nói đến. Ở đó, sako pettiko visayo có nghĩa là: là tài sản của cha mình, là bậc Chánh Đẳng Giác, là cảnh giới đã được vị ấy thấy và chỉ dạy. අණුප්පමාණෙසූති [Pg.46] පරමාණුප්පමාණෙසු. අසඤ්චිච්චආපන්නසෙඛියඅකුසලචිත්තුප්පාදාදිභෙදෙසූති අසඤ්චිච්ච ආපන්නසෙඛියෙසු අකුසලචිත්තුප්පාදාදිභෙදෙසූති එවං අසඤ්චිච්චග්ගහණං සෙඛියවිසෙසනං දට්ඨබ්බං. සෙඛියග්ගහණෙන චෙත්ථ වත්තක්ඛන්ධකාදීසු (චූළව. 356 ආදයො) ආගතවත්තාදීනම්පි ගහණං. තෙපි හි සික්ඛිතබ්බට්ඨෙන ‘‘සෙඛියා’’ති ඉච්ඡිතා. තථා හි මාතිකායං පාරාජිකාදීනං විය සෙඛියානං පරිච්ඡෙදො න කතො. එවඤ්ච කත්වා ‘‘අසඤ්චිච්ච ආපන්නසෙඛියා’’ති අසඤ්චිච්චග්ගහණං සමත්ථිතං හොති. න හි මාතිකායං ආගතෙසු පඤ්චසත්තතියා සෙඛියෙසු නොසඤ්ඤාවිමොක්ඛො නාම අත්ථි, අසඤ්චිච්චග්ගහණෙනෙව චෙත්ථ අසතිඅජානනානම්පි සඞ්ගහො කතො. කෙචි පනෙත්ථ අසිඤ්චිච්ච ආපන්නග්ගහණෙන අචිත්තකාපත්තියො ගහිතාති වදන්ති, තං තෙසං මතිමත්තං, ගරුකාපත්තීසුපි කාසඤ්චි අචිත්තකභාවසබ්භාවතො, අධිට්ඨානාවිකම්මස්ස, දෙසනාවිකම්මස්සෙව වා සබ්බලහුකස්ස වජ්ජස්ස ඉධාධිප්පෙතත්තා. තෙනාහ ‘‘යානි තානි වජ්ජානි අප්පමත්තකානි ඔරමත්තකානි ලහුකානි ලහුසම්මතානී’’තිආදි. ආදිසද්දෙන පාතිමොක්ඛසංවරවිසුද්ධත්ථං අනතික්කමනීයානං අනාපත්තිගමනීයානං සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. භයදස්සනසීලොති පරමාණුමත්තං වජ්ජං අට්ඨසට්ඨියොජනසතසහස්සුබ්බෙධසිනෙරුපබ්බතසදිසං කත්වා දස්සනසභාවො, සබ්බලහුකං වා දුබ්භාසිතමත්තං පාරාජිකසදිසං කත්වා දස්සනසභාවො. යං කිඤ්චීති මූලපඤ්ඤත්තිඅනුපඤ්ඤත්තිසබ්බත්ථපඤ්ඤත්තිපදෙසපඤ්ඤත්තිආදිභෙදං යං කිඤ්චි සික්ඛිතබ්බං පටිපජ්ජිතබ්බං පූරෙතබ්බං සීලං. සම්මා ආදායාති සම්මදෙව සක්කච්චං, සබ්බසො ච ආදියිත්වා. අයං පන ආචාරගොචරසම්පදා කිං පාතිමොක්ඛසීලෙ පරියාපන්නා, උදාහු අපරියාපන්නාති? පරියාපන්නා. යදි එවං කස්මා පුන වුත්තාති චොදනං සන්ධායාහ ‘‘එත්ථ චා’’තිආදි. Aṇuppamāṇesūti là trong những (lỗi) có kích thước vi tế. Asañciccaāpannasekhiyaakusalacittuppādādibhedesūti là trong các lỗi học giới đã phạm không cố ý, trong các loại lỗi như sự sanh khởi của tâm bất thiện, v.v... Như vậy, việc dùng từ asañcicca nên được hiểu là tính từ của sekhiya. Bằng việc dùng từ sekhiya ở đây, cũng bao gồm cả các phận sự, v.v... đã được nói đến trong các thiên về phận sự (vattakkhandhaka), v.v... Vì những điều ấy cũng được gọi là sekhiyā (học giới) với ý nghĩa là cần phải học tập. Thật vậy, trong Mātikā (đề mục Pātimokkha), sự phân định (số lượng) của các học giới không được thực hiện như đối với các tội pārājika, v.v... Và làm như vậy, việc dùng từ asañcicca trong câu asañcicca āpannasekhiyā được thành tựu. Vì trong bảy mươi lăm học giới được nói đến trong Mātikā, không có điều nào gọi là nosaññāvimokkha (không được giải thoát khỏi tội do không nhận biết). Và ở đây, chính bằng việc dùng từ asañcicca, sự bao gồm cả việc không nhớ và không biết cũng được thực hiện. Một số vị nói rằng ở đây, bằng việc dùng từ asiñcicca āpanna, các tội acittaka (phạm tội không có tâm) được bao gồm. Điều đó chỉ là ý kiến của họ, vì ngay cả trong các tội nặng, một số tội cũng có thể là acittaka, và vì ở đây, lỗi nhẹ nhất, hoặc là được giải quyết bằng cách quyết định (adhiṭṭhāna), hoặc là được giải quyết bằng cách phát lồ (desanā), được chủ trương. Vì thế, Ngài nói: “Những lỗi lầm nào nhỏ nhặt, tầm thường, nhẹ nhàng, được xem là nhẹ nhàng” v.v... Bằng từ ādi (v.v...), nên hiểu là bao gồm cả những điều không được vi phạm và những điều không dẫn đến tội, vì sự trong sạch của Pātimokkha saṃvara. Bhayadassanasīlo là người có bản chất thấy (lỗi), xem một lỗi nhỏ như hạt bụi vi tế cũng giống như núi Sineru cao một trăm sáu mươi tám ngàn do tuần, hoặc xem một lỗi nhẹ nhất, chỉ là lời nói ác, cũng giống như tội pārājika. Yaṃ kiñci là bất kỳ giới nào cần phải học, phải thực hành, phải hoàn thiện, có các loại như chế định gốc, chế định bổ sung, chế định phổ quát, chế định cục bộ, v.v... Sammā ādāya là sau khi thọ trì một cách đúng đắn, một cách kính cẩn, và một cách toàn diện. Lại nữa, sự toàn hảo về oai nghi và hành xứ này có được bao gồm trong giới Pātimokkha hay không? (Câu trả lời là) được bao gồm. Nếu vậy, tại sao lại được nói lại? Để trả lời cho câu hỏi này, Ngài nói: “ettha cā” v.v... ඉන්ද්‍රියසංවරසීලවණ්ණනා Luận giải về giới thu thúc các căn. 15. ඉන්ද්‍රියසංවරසීලං පාතිමොක්ඛසංවරසීලස්ස සම්භාරභූතං, තස්මිං සතියෙව ඉච්ඡිතබ්බන්ති වුත්තං ‘‘සොති පාතිමොක්ඛසංවරසීලෙ ඨිතො භික්ඛූ’’ති. සම්පාදිතෙ හි එතස්මිං පාතිමොක්ඛසංවරසීලං සුගුත්තං සුරක්ඛිතමෙව හොති, සුසංවිහිතකණ්ටකවති විය සස්සන්ති. කාරණවසෙනාති අසාධාරණකාරණස්ස වසෙන. අසාධාරණකාරණවසෙන [Pg.47] හි ඵලං අපදිසීයති, යථා යවඞ්කුරො භෙරිසද්දොති. නිස්සයවොහාරෙන වා එතං නිස්සිතවචනං, යථා මඤ්චා උක්කුට්ඨිං කරොන්තීති. රූපන්ති රූපායතනං. චක්ඛුනා රූපං දිස්වාති එත්ථ යදි චක්ඛු රූපං පස්සෙය්‍ය, අඤ්ඤවිඤ්ඤාණසමඞ්ගිනොපි පස්සෙය්‍යුං, න චෙතං අත්ථි, කස්මා? අචෙතනත්තා චක්ඛුස්ස. තෙනාහ ‘‘චක්ඛු රූපං න පස්සති අචිත්තකත්තා’’ති. අථ විඤ්ඤාණං රූපං පස්සෙය්‍ය, තිරොකුට්ටාදිගතම්පි නං පස්සෙය්‍ය අප්පටිඝභාවතො, ඉදම්පි නත්ථි සබ්බස්ස විඤ්ඤාණස්ස දස්සනාභාවතො. තෙනාහ ‘‘චිත්තං න පස්සති අචක්ඛුකත්තා’’ති. තත්ථ යථා චක්ඛුසන්නිස්සිතං විඤ්ඤාණං පස්සති, න යං කිඤ්චි. තඤ්ච කෙනචි කුට්ටාදිනා අන්තරිතෙ න උප්පජ්ජති, යත්ථ ආලොකස්ස විබන්ධො. යත්ථ පන න විබන්ධො ඵලිකගබ්භපටලාදිකෙ, තත්ථ අන්තරිතෙපි උප්පජ්ජතෙව. එවං විඤ්ඤාණාධිට්ඨිතං චක්ඛු පස්සති, න යං කිඤ්චීති විඤ්ඤාණාධිට්ඨිතං චක්ඛුං සන්ධායෙතං වුත්තං ‘‘චක්ඛුනා රූපං දිස්වා’’ති. 15. Giới thu thúc các căn là thành phần hỗ trợ cho giới thu thúc trong Biệt biệt giải thoát, chỉ khi có giới kia thì giới này mới được mong muốn, do đó đã được nói rằng: ‘Vị tỳ khưu ấy an trú trong giới thu thúc Biệt biệt giải thoát.’ Vì khi giới này được thành tựu, giới thu thúc Biệt biệt giải thoát được khéo hộ trì, được khéo bảo vệ, giống như lúa được bảo vệ bởi hàng rào gai được làm cẩn thận. ‘Do năng lực của nhân duyên’ có nghĩa là do năng lực của nhân duyên không phổ thông. Vì quả được chỉ ra do năng lực của nhân duyên không phổ thông, như mầm lúa mạch hay tiếng trống. Hoặc đây là lời nói về vật được nương tựa theo cách nói về nơi nương tựa, như ‘những cái giường đang la hét.’ ‘Sắc’ là sắc xứ. Trong câu ‘thấy sắc bằng mắt,’ nếu mắt thấy sắc, thì cả những người có thức khác cũng sẽ thấy, nhưng điều đó không có. Tại sao? Vì mắt không có tác ý. Do đó, Ngài nói: ‘Mắt không thấy sắc vì không có tâm.’ Lại nữa, nếu thức thấy sắc, nó cũng sẽ thấy sắc ấy dù ở sau bức tường v.v... vì nó không có sự va chạm, điều này cũng không có, vì tất cả các thức đều không có khả năng thấy. Do đó, Ngài nói: ‘Tâm không thấy vì không có mắt.’ Trong trường hợp đó, thức nương vào mắt thì thấy, chứ không phải bất kỳ thức nào. Và thức ấy không khởi sanh khi bị ngăn cách bởi bức tường nào đó v.v..., nơi có sự cản trở ánh sáng. Nhưng ở nơi không có sự cản trở, như trong phòng pha lê, tấm pha lê v.v..., thì nó vẫn khởi sanh dù bị ngăn cách. Như vậy, mắt được thức làm chỗ y cứ thì thấy, chứ không phải bất kỳ con mắt nào. Do đó, câu ‘thấy sắc bằng mắt’ được nói là nhắm đến con mắt được thức làm chỗ y cứ. ද්වාරාරම්මණසඞ්ඝට්ටෙති ද්වාරස්ස ආරම්මණෙන සඞ්ඝට්ටෙ සති, චක්ඛුස්ස රූපාරම්මණෙ ආපාථගතෙති අධිප්පායො. පසාදවත්ථුකෙන චිත්තෙනාති චක්ඛුපසාදවත්ථුකෙන තන්නිස්සාය පවත්තෙන විඤ්ඤාණෙන, යං ‘‘චක්ඛුවිඤ්ඤාණ’’න්ති වුච්චති. පස්සතීති ඔලොකෙති. චක්ඛුපසාදසන්නිස්සයෙ හි විඤ්ඤාණෙ ආලොකානුග්ගහිතං රූපාරම්මණං සන්නිස්සයගුණෙන ඔභාසෙන්තෙ තංසමඞ්ගිපුග්ගලො ‘‘රූපං පස්සතී’’ති වුච්චති. ඔභාසනඤ්චෙත්ථ ආරම්මණස්ස යථාසභාවතො විභාවනං, යං ‘‘පච්චක්ඛතො ගහණ’’න්ති වුච්චති. උසුනා ලක්ඛස්ස වෙධෙ සිජ්ඣන්තෙ තස්ස සම්භාරභූතෙන ධනුනා විජ්ඣතීති වචනං විය විඤ්ඤාණෙන රූපදස්සනෙ සිජ්ඣන්තෙ චක්ඛුනා රූපං පස්සතීති ඊදිසී සසම්භාරකථා නාමෙසා හොති. සසම්භාරා කථා සසම්භාරකථා, දස්සනස්ස කාරණසහිතාති අත්ථො. සසම්භාරස්ස වා දස්සනස්ස කථා සසම්භාරකථා. තස්මාති යස්මා කෙවලෙන චක්ඛුනා, කෙවලෙන වා විඤ්ඤාණෙන රූපදස්සනං නත්ථි, තස්මා. ‘Sự va chạm giữa cửa và đối tượng’ có nghĩa là khi có sự va chạm của cửa với đối tượng, tức là khi đối tượng sắc đi vào tầm hoạt động của mắt. ‘Bằng tâm có sắc thần kinh làm vật nền’ có nghĩa là bằng thức có sắc thần kinh nhãn làm vật nền, sanh khởi nương vào đó, cái được gọi là ‘nhãn thức.’ ‘Thấy’ có nghĩa là nhìn. Vì khi thức nương vào sắc thần kinh nhãn làm sáng tỏ đối tượng sắc được ánh sáng hỗ trợ bằng phẩm chất của nơi nương tựa, người có thức ấy được gọi là ‘thấy sắc.’ Và ở đây, ‘làm sáng tỏ’ là làm cho rõ ràng đối tượng theo đúng bản chất của nó, cái được gọi là ‘sự nắm bắt trực tiếp.’ Giống như khi việc bắn trúng mục tiêu bằng mũi tên được thành tựu, có lời nói rằng ‘bắn bằng cây cung,’ vốn là thành phần hỗ trợ của nó, tương tự, khi việc thấy sắc bằng thức được thành tựu, lời nói ‘thấy sắc bằng mắt’ là một cách nói bao gồm cả thành phần hỗ trợ. ‘Lời nói có thành phần hỗ trợ’ có nghĩa là lời nói cùng với nguyên nhân của sự thấy. Hoặc là lời nói về sự thấy có thành phần hỗ trợ. ‘Do đó’ là vì không có sự thấy sắc chỉ bằng mắt đơn thuần hoặc chỉ bằng thức đơn thuần, cho nên. ඉත්ථිපුරිසනිමිත්තං වාති එත්ථ ඉත්ථිසන්තානනිස්සිතරූපමුඛෙන ගය්හමානං සණ්ඨානං ථනමංසාවිසදතා නිම්මස්සුමුඛතා කෙසබන්ධනවත්ථග්ගහණං අවිසදට්ඨානගමනාදි ච සබ්බං ‘‘ඉත්ථී’’ති සඤ්ජානනස්ස කාරණභාවතො ඉත්ථිනිමිත්තං. වුත්තවිපරියායතො පුරිසනිමිත්තං වෙදිතබ්බං. සුභනිමිත්තාදිකං වාති එත්ථ රාගුප්පත්තිහෙතුභූතො ඉට්ඨාකාරො සුභනිමිත්තං. ආදි-සද්දෙන පටිඝනිමිත්තාදීනං [Pg.48] සඞ්ගහො. සො පන දොසුප්පත්තිආදිහෙතුභූතො අනිට්ඨාදිආකාරො වෙදිතබ්බො. කාමඤ්චෙත්ථ පාළියං අභිජ්ඣාදොමනස්සාව සරූපතො ආගතා, උපෙක්ඛානිමිත්තස්සාපි පන සඞ්ගහො ඉච්ඡිතබ්බො, අසමපෙක්ඛනෙන උප්පජ්ජනකමොහස්සාපි අසංවරභාවතො. තථා හි වක්ඛති ‘‘මුට්ඨසච්චං වා අඤ්ඤාණං වා’’ති. උපෙක්ඛානිමිත්තන්ති චෙත්ථ අඤ්ඤාණුපෙක්ඛාය වත්ථුභූතං ආරම්මණං, තඤ්චස්ස අසමපෙක්ඛනවසෙන වෙදිතබ්බං. එවං සඞ්ඛෙපතො රාගදොසමොහානං කාරණං ‘‘සුභනිමිත්තාදික’’න්ති වුත්තං. තෙනාහ ‘‘කිලෙසවත්ථුභූතං නිමිත්ත’’න්ති. දිට්ඨමත්තෙයෙව සණ්ඨාතීති ‘‘දිට්ඨෙ දිට්ඨමත්තං භවිස්සතී’’ති (උදා. 10) සුත්තෙ වුත්තනයෙන වණ්ණායතනෙ චක්ඛුවිඤ්ඤාණෙන, වීථිචිත්තෙහි ච ගහිතමත්තෙයෙව තිට්ඨති, න තතො පරං කිඤ්චි සුභාදිආකාරං පරිකප්පෙති. පාකටභාවකරණතොති පරිබ්‍යත්තභාවකරණතො විභූතභාවකරණතො. විසභාගවත්ථුනො හි හත්ථාදිඅවයවෙසු සුභාදිතො පරිකප්පෙන්තස්ස අපරාපරං තත්ථ උප්පජ්ජමානා කිලෙසා පරිබ්‍යත්තා හොන්තීති තෙ තෙසං අනුබ්‍යඤ්ජනා නාම. තෙ පන යස්මා තථා තථා සන්නිවිට්ඨානං භූතුපාදායරූපානං සන්නිවෙසාකාරො. න හි තං මුඤ්චිත්වා පරමත්ථතො හත්ථාදි නාම කොචි අත්ථි. තස්මා වුත්තං ‘‘හත්ථපාද…පෙ… ආකාරං න ගණ්හාතී’’ති. කිං පන ගණ්හාතීති ආහ ‘‘යං තත්ථ භූතං, තදෙව ගණ්හාතී’’ති. යං තස්මිං සරීරෙ විජ්ජමානං කෙසලොමාදි භූතුපාදායමත්තං වා, තදෙව යාථාවතො ගණ්හාති. තත්ථ අසුභාකාරගහණස්ස නිදස්සනං දස්සෙන්තො ‘‘චෙතියපබ්බතවාසී’’තිආදිනා මහාතිස්සත්ථෙරවත්ථුං ආහරි. Trong câu ‘tướng người nữ hay người nam,’ hình tướng được nắm bắt qua sắc nương vào dòng tương tục của người nữ, sự không rõ ràng của thịt ở ngực, khuôn mặt không có râu, cách búi tóc và mặc y phục, và cách đi đứng ở nơi không rõ ràng v.v..., tất cả đều là tướng người nữ vì là nguyên nhân cho sự nhận biết là ‘người nữ.’ Tướng người nam nên được hiểu theo cách ngược lại với những gì đã nói. Trong câu ‘tướng tốt đẹp v.v...,’ tướng trạng đáng ưa thích là nguyên nhân sanh khởi tham ái được gọi là tướng tốt đẹp. Từ ‘v.v...’ bao gồm tướng sân hận v.v... Và tướng ấy nên được hiểu là tướng trạng không đáng ưa thích v.v..., là nguyên nhân sanh khởi sân hận v.v... Và mặc dù ở đây trong kinh văn Pāli, chỉ có tham và ưu được đề cập đến một cách trực tiếp, nhưng sự bao gồm cả tướng xả cũng nên được chấp nhận, vì si mê sanh khởi do sự không quán xét đồng đều cũng là một trạng thái không thu thúc. Thật vậy, sẽ được nói: ‘thất niệm hoặc vô minh.’ Và ở đây, ‘tướng xả’ là đối tượng làm nền tảng cho xả do vô minh. Và điều đó nên được hiểu là do năng lực không quán xét đồng đều của người ấy. Như vậy, một cách tóm tắt, nguyên nhân của tham, sân, si được gọi là ‘tướng tốt đẹp v.v...’ Do đó, Ngài nói: ‘tướng làm nền tảng cho phiền não.’ ‘Chỉ dừng lại ở cái được thấy’ có nghĩa là, theo phương pháp được nói trong kinh ‘trong cái được thấy sẽ chỉ là cái được thấy,’ vị ấy chỉ dừng lại ở sắc xứ vừa được nắm bắt bởi nhãn thức và các tâm lộ, không tưởng tượng thêm bất kỳ tướng trạng tốt đẹp nào v.v... sau đó. ‘Vì làm cho trở nên rõ ràng’ có nghĩa là vì làm cho trở nên hiển nhiên, vì làm cho trở nên minh bạch. Vì đối với người tưởng tượng các chi phần như tay v.v... của một vật khác loại là tốt đẹp v.v..., các phiền não sanh khởi liên tiếp ở đó trở nên hiển nhiên. Do đó, những chi phần ấy được gọi là tướng phụ của các phiền não ấy. Nhưng những chi phần ấy là vì chúng là hình thái sắp xếp của các sắc do tứ đại tạo thành và các sắc y sinh được bố trí theo cách này hay cách khác. Vì ngoài sự sắp xếp đó ra, không có bất cứ thứ gì gọi là tay v.v... theo nghĩa chân đế. Do đó, đã được nói: ‘không nắm bắt tướng trạng tay, chân... v.v...’ ‘Vậy vị ấy nắm bắt cái gì?’ Ngài nói: ‘Vị ấy chỉ nắm bắt cái thực sự có ở đó.’ Bất cứ cái gì có mặt trong thân thể đó, như tóc, lông v.v..., hoặc chỉ là các sắc do tứ đại tạo thành và các sắc y sinh, vị ấy chỉ nắm bắt chính cái đó như nó thực sự là. Ở đây, để chỉ ra một ví dụ về việc nắm bắt tướng bất tịnh, Ngài đã dẫn ra câu chuyện về Trưởng lão Mahātissa bằng câu ‘vị cư trú tại núi Cetiya’ v.v... තත්ථ සුමණ්ඩිතපසාධිතාති සුට්ඨු මණ්ඩිතා පසාධිතා ච. ආභරණාදීහි ආහාරිමෙහි මණ්ඩනං. සරීරස්ස උච්ඡාදනාදිවසෙන පටිසඞ්ඛරණං පසාධනන්ති වදන්ති, ආභරණෙහි, පන වත්ථාලඞ්කාරාදීහි ච අලඞ්කරණං පසාධනං. ඌනට්ඨානපූරණං මණ්ඩනං. විපල්ලත්ථචිත්තාති රාගවසෙන විපරීතචිත්තා. ඔලොකෙන්තොති ථෙරො කම්මට්ඨානමනසිකාරෙනෙව ගච්ඡන්තො සද්දකණ්ටකත්තා පුබ්බභාගමනසිකාරස්ස හසිතසද්දානුසාරෙන ‘‘කිමෙත’’න්ති ඔලොකෙන්තො. අසුභසඤ්ඤන්ති අට්ඨිකසඤ්ඤං. අට්ඨිකකම්මට්ඨානං හි ථෙරො තදා පරිහරති. අරහත්තං පාපුණීති ථෙරො [Pg.49] කිර තස්සා හසන්තියා දන්තට්ඨිදස්සනෙනෙව පුබ්බභාගභාවනාය සුභාවිතත්තා පටිභාගනිමිත්තං, සාතිසයඤ්ච උපචාරජ්ඣානං ලභිත්වා යථාඨිතොව තත්ථ පඨමජ්ඣානං අධිගන්ත්වා තං පාදකං කත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා මග්ගපරම්පරාය ආසවක්ඛයං පාපුණි. පුබ්බසඤ්ඤං අනුස්සරීති පුබ්බකං යථාරද්ධං කාලෙන කාලං අනුයුඤ්ජියමානං අට්ඨිකකම්මට්ඨානං අනුස්සරි සමන්නාහරි. අනුමග්ගන්ති අනුපථං තස්සා පදානුපදං. ථෙරස්ස කිර භාවනාය පගුණභාවතො දන්තට්ඨිදස්සනෙනෙව තස්සා සකලසරීරං අට්ඨිකසඞ්ඝාතභාවෙන උපට්ඨාසි. න තං ‘‘ඉත්ථී’’ති වා ‘‘පුරිසො’’ති වා සඤ්ජානි. තෙනාහ ‘‘නාභිජානාමි…පෙ… මහාපථෙ’’ති. Ở đây, câu "sumaṇḍitapasādhitā" có nghĩa là được trang điểm và trang hoàng khéo léo. "Maṇḍanaṃ" là trang điểm bằng các vật trang sức có thể tháo ra được v.v... Người ta nói "pasādhanaṃ" là việc sửa soạn thân thể bằng cách xoa bóp v.v..., nhưng "pasādhanaṃ" (còn có nghĩa là) trang hoàng bằng các vật trang sức, y phục trang hoàng v.v... "Maṇḍanaṃ" là việc lấp đầy những chỗ khiếm khuyết. "Vipallatthacittā" là tâm bị xuyên tạc do tham ái. "Olokento" là vị trưởng lão đang đi, chỉ tác ý đến đề mục thiền, do tiếng động là cái gai đối với sự tác ý trong giai đoạn đầu, nên đã nhìn theo tiếng cười (với ý nghĩ) "cái gì đây?". "Asubhasaññā" là tưởng về xương. Vì khi ấy vị trưởng lão đang thực hành đề mục thiền về xương. "Arahattaṃ pāpuṇi" (đã chứng đắc A-la-hán quả) có nghĩa là: Tương truyền, vị trưởng lão chỉ nhờ thấy xương răng của người phụ nữ ấy đang cười, do sự tu tập trong giai đoạn đầu đã được khéo phát triển, nên đã đắc được paṭibhāganimitta (tợ tướng) và cận hành thiền một cách thù thắng, và ngay khi đang đứng như vậy, đã chứng đắc sơ thiền ở nơi tợ tướng ấy, lấy thiền ấy làm nền tảng, phát triển tuệ quán, và theo thứ lớp của các đạo, đã đạt đến sự đoạn tận các lậu hoặc. "Pubbasaññaṃ anussari" (nhớ lại tưởng trước kia) có nghĩa là đã nhớ lại, đã tác ý đến đề mục thiền về xương đã được thực hành trước đây và thỉnh thoảng được áp dụng. "Anumaggaṃ" là dọc theo con đường, theo dấu chân của người phụ nữ ấy. Tương truyền, đối với vị trưởng lão, do sự tu tập đã thuần thục, chỉ nhờ thấy xương răng mà toàn thân của người phụ nữ ấy đã hiện ra như một đống xương. Vị ấy đã không nhận biết đối tượng ấy là "người nữ" hay "người nam". Do đó, ngài nói: "Tôi không biết... (v.v.)... trên con đường lớn". ‘‘යස්ස චක්ඛුන්ද්‍රියාසංවරස්ස හෙතූ’’ති වත්වා පුන ‘‘තස්ස චක්ඛුන්ද්‍රියස්ස සතිකවාටෙන පිදහනත්ථායා’’ති වුත්තං, න අසංවරස්සාති. යදිදං යං චක්ඛුන්ද්‍රියාසංවරස්ස හෙතු අභිජ්ඣාදිඅන්වාස්සවනං දස්සිතං, තං අසංවුතචක්ඛුන්ද්‍රියස්සෙව හෙතු පවත්තං දස්සිතන්ති කත්වා වුත්තං. චක්ඛුද්වාරිකස්ස හි අභිජ්ඣාදිඅන්වාස්සවනස්ස තංද්වාරිකවිඤ්ඤාණස්ස විය චක්ඛුන්ද්‍රියං පධානකාරණං. චක්ඛුන්ද්‍රියස්ස අසංවුතත්තෙ සති තෙ අන්වාස්සවන්තීති අසංවරියමානචක්ඛුන්ද්‍රියහෙතුකො සො අසංවරො තථා වුත්තොති. යත්වාධිකරණන්ති හි යස්ස චක්ඛුන්ද්‍රියස්ස කාරණාති අත්ථො. කීදිසස්ස ච කාරණාති? අසංවුතස්ස, කිඤ්ච අසංවුතං? යස්ස චක්ඛුන්ද්‍රියාසංවරස්ස හෙතු අභිජ්ඣාදයො අන්වාස්සවන්ති, තස්ස සංවරායාති අයමෙත්ථ යොජනා. Sau khi nói "Do nhân là sự không phòng hộ nhãn căn nào", lại được nói là "nhằm mục đích đóng lại nhãn căn ấy bằng cánh cửa chánh niệm", chứ không phải là "của sự không phòng hộ". Điều này, tức là sự tuôn chảy vào của tham ái v.v... được chỉ ra là do nhân không phòng hộ nhãn căn, đã được nói với ý rằng: "điều ấy được chỉ ra là diễn tiến do nhân chính là nhãn căn không được phòng hộ". Thật vậy, đối với sự tuôn chảy vào của tham ái v.v... ở nhãn môn, nhãn căn là nhân chính yếu, giống như (nhãn căn là nhân chính yếu) đối với thức sanh khởi ở môn ấy. Khi nhãn căn không được phòng hộ, các pháp ấy (tham ái v.v...) tuôn chảy vào. Do đó, sự không phòng hộ ấy, vốn có nhân là nhãn căn không được phòng hộ, đã được nói như vậy. Thật vậy, câu "Yatvādhikaraṇaṃ" có nghĩa là "do nhân là nhãn căn nào". Và do nhân (là nhãn căn) như thế nào? (Là nhãn căn) không được phòng hộ. Và thế nào là không được phòng hộ? (Nhãn căn) mà do sự không phòng hộ nó, tham ái v.v... tuôn chảy vào. "Để phòng hộ căn ấy" – đây là cách liên kết ở đây. ජවනක්ඛණෙ පන සචෙ දුස්සීල්‍යං වාතිආදි පුන අවචනත්ථං ඉධෙව සබ්බං වුත්තන්ති ඡසු ද්වාරෙසු යථාසම්භවං වෙදිතබ්බං. න හි පඤ්චද්වාරෙ කායවචීදුච්චරිතසඞ්ඛාතං දුස්සීල්‍යං අත්ථි, තස්මා දුස්සීල්‍යාසංවරො මනොද්වාරවසෙන, සෙසාසංවරො ඡද්වාරවසෙන යොජෙතබ්බො. මුට්ඨසච්චාදීනං හි සතිපටිපක්ඛාකුසලධම්මාදිභාවතො සියා පඤ්චද්වාරෙ උප්පත්ති, න ත්වෙව කායිකවාචසිකවීතික්කමභූතස්ස දුස්සීල්‍යස්ස තත්ථ උප්පත්ති, පඤ්චද්වාරිකජවනානං අවිඤ්ඤත්තිජනකත්තා. දුස්සීල්‍යාදයො චෙත්ථ පඤ්ච අසංවරා සීලසංවරාදීනං පඤ්චන්නං සංවරානං පටිපක්ඛභාවෙන වුත්තා. තස්මිං සතීති තස්මිං අසංවරෙ සති. Đoạn "Còn trong sát-na tốc hành, nếu có ác giới..." v.v... được nói trọn vẹn ngay tại đây để không phải nói lại, nên cần được hiểu tùy theo sự thích hợp ở sáu môn. Thật vậy, ở ngũ môn không có ác giới được gọi là thân ác hành và khẩu ác hành. Do đó, sự không phòng hộ về ác giới cần được liên kết theo ý môn, và sự không phòng hộ còn lại cần được liên kết theo sáu môn. Thật vậy, sự thất niệm v.v... có thể sanh khởi ở ngũ môn do chúng là các pháp bất thiện đối nghịch với chánh niệm, nhưng sự sanh khởi của ác giới, vốn là sự vi phạm thuộc thân và khẩu, thì không thể có ở đó, vì các tốc hành tâm ở ngũ môn không có khả năng tạo ra biểu tri (viññatti). Và ở đây, năm sự không phòng hộ là ác giới v.v... được nói đến với tư cách là đối nghịch với năm sự phòng hộ là phòng hộ bằng giới v.v... "Tasmiṃ sati" có nghĩa là: khi có sự không phòng hộ ấy. යථා [Pg.50] කින්ති යෙන පකාරෙන ජවනෙ උප්පජ්ජමානො අසංවරො ‘‘චක්ඛුන්ද්‍රියෙ අසංවරො’’ති වුච්චති, තං නිදස්සනං කින්ති අත්ථො. යථාතිආදිනා නගරද්වාරෙ අසංවරෙ සති තංසම්බන්ධානං ඝරාදීනං අසංවුතතා විය ජවනෙ අසංවරෙ සති තංසම්බන්ධානං ද්වාරාදීනං අසංවුතතාති එවං අඤ්ඤාසංවරෙ අඤ්ඤාසංවුතතා සාමඤ්ඤමෙව නිදස්සෙති, න පුබ්බාපරසාමඤ්ඤං, අන්තොබහිසාමඤ්ඤං වා. සති වා ද්වාරභවඞ්ගාදිකෙ පුන උප්පජ්ජමානං ජවනං බාහිරං විය කත්වා නගරද්වාරසමානං වුත්තං, ඉතරඤ්ච අන්තොනගරෙ ඝරාදිසමානං. පච්චයභාවෙන හි පුරිමනිප්ඵන්නං ජවනකාලෙ අසන්තම්පි භවඞ්ගාදි චක්ඛාදි විය ඵලනිප්ඵත්තියා සන්තංයෙව නාම හොති. න හි ධරමානංයෙව ‘‘සන්ත’’න්ති වුච්චති. ‘‘බාහිරං විය කත්වා’’ති ච පරමත්ථතො ජවනස්ස බාහිරභාවෙ, ඉතරස්ස ච අබ්භන්තරභාවෙ අසතිපි ‘‘පභස්සරමිදං, භික්ඛවෙ, චිත්තං, තඤ්ච ඛො ආගන්තුකෙහි උපක්කිලිට්ඨ’’න්තිආදි (අ. නි. 1.49) වචනතො ආගන්තුකභූතස්ස කදාචි කදාචි උප්පජ්ජමානස්ස ජවනස්ස බාහිරභාවො, තබ්බිධුරසභාවස්ස ඉතරස්ස අබ්භන්තරභාවො එකෙන පරියායෙන හොතීති කත්වා වුත්තං. ජවනෙ වා අසංවරෙ උප්පන්නෙ තතො පරං ද්වාරභවඞ්ගාදීනං අසංවරහෙතුභාවාපත්තිතො. අසංවරස්ස හි උප්පත්තියා ද්වාරභවඞ්ගාදීනං තස්ස හෙතුභාවො පඤ්ඤායතීති. නගරද්වාරසදිසෙන ජවනෙන පවිසිත්වා දුස්සීල්‍යාදිචොරානං ද්වාරභවඞ්ගාදීසු මුසනං කුසලභණ්ඩවිනාසනං කථිතං. යස්මිං හි ද්වාරෙ අසංවරො උප්පජ්ජති, සො තත්ථ ද්වාරාදීනං සංවරූපනිස්සයභාවං උපච්ඡින්දන්තොයෙව පවත්තතීති. ද්වාරභවඞ්ගාදීනං ජවනෙන සහ සම්බන්ධො එකසන්තතිපරියාපන්නතො දට්ඨබ්බො. "Yathā kiṃ" (Ví như thế nào?) có nghĩa là: Sự không phòng hộ sanh khởi trong tốc hành tâm được gọi là "sự không phòng hộ ở nhãn căn" theo cách thức nào? Minh họa cho điều đó là gì? Bằng câu "Ví như..." v.v..., chỉ minh họa sự tương đồng chung rằng: "Giống như khi cổng thành không được canh gác, nhà cửa v.v... liên quan đến nó cũng không được canh gác; cũng vậy, khi có sự không phòng hộ trong tốc hành tâm, các môn v.v... liên quan đến nó cũng không được phòng hộ". Như vậy, sự không phòng hộ ở một nơi (dẫn đến) sự không phòng hộ ở nơi khác, chứ không phải (minh họa) sự tương đồng trước-sau hay tương đồng trong-ngoài. Hoặc là, khi có môn, hữu phần v.v..., tốc hành tâm sanh khởi sau đó được xem như là bên ngoài và được nói là tương tự cổng thành, còn cái khác (môn, hữu phần...) thì được nói là tương tự nhà cửa bên trong thành. Thật vậy, do là một duyên, hữu phần v.v... đã sanh khởi trước, dù không hiện hữu vào lúc tốc hành tâm, nhưng do sự thành tựu của quả, nó vẫn được gọi là hiện hữu, giống như nhãn căn v.v... Thật vậy, không phải chỉ cái đang tồn tại mới được gọi là "hiện hữu". Và câu "xem như là bên ngoài" được nói ra, mặc dù theo chân đế không có tính chất bên ngoài của tốc hành tâm và tính chất bên trong của cái khác, là vì dựa theo lời dạy "Này các Tỳ khưu, tâm này là trong sáng, nhưng nó bị ô nhiễm bởi các phiền não ngoại lai..." v.v..., theo một phương pháp, có tính chất bên ngoài của tốc hành tâm vốn là ngoại lai, thỉnh thoảng mới sanh khởi, và có tính chất bên trong của cái khác (môn, hữu phần) vốn có bản chất trái ngược với nó. Hoặc là (được nói như vậy) vì khi sự không phòng hộ sanh khởi trong tốc hành tâm, sau đó môn, hữu phần v.v... đạt đến trạng thái làm nhân cho sự không phòng hộ. Thật vậy, do sự sanh khởi của sự không phòng hộ, trạng thái làm nhân của môn, hữu phần v.v... đối với nó được nhận biết. Việc những tên trộm là ác giới v.v..., sau khi đi vào qua tốc hành tâm ví như cổng thành, đã cướp phá trong các môn, hữu phần v.v..., tức là sự hủy hoại tài sản thiện, đã được nói đến. Thật vậy, sự không phòng hộ sanh khởi ở môn nào, nó diễn tiến ở đó trong khi cắt đứt trạng thái làm duyên y chỉ cho sự phòng hộ của các môn v.v... Mối liên hệ của môn, hữu phần v.v... với tốc hành tâm cần được hiểu là do chúng nằm trong cùng một dòng tương tục của tâm. එත්ථ ච චක්ඛුද්වාරෙ රූපාරම්මණෙ ආපාථගතෙ නියමිතාදිවසෙන කුසලාකුසලජවනෙ සත්තක්ඛත්තුං උප්පජ්ජිත්වා භවඞ්ගං ඔතිණ්ණෙ තදනුරූපමෙව මනොද්වාරිකජවනෙ තස්මිංයෙවාරම්මණෙ සත්තක්ඛත්තුංයෙව උප්පජ්ජිත්වා භවඞ්ගං ඔතිණ්ණෙ පුන තස්මිංයෙව ද්වාරෙ තදෙවාරම්මණං නිස්සාය ‘‘ඉත්ථී පුරිසො’’තිආදිනා වවත්ථපෙන්තං පසාදරජ්ජනාදිවසෙන සත්තක්ඛත්තුං ජවනං ජවති. එවං පවත්තමානං ජවනං සන්ධාය ‘‘ජවනෙ දුස්සීල්‍යාදීසු උප්පන්නෙසු තස්මිං අසංවරෙ සති ද්වාරම්පි අගුත්ත’’න්තිආදි වුත්තං. Ở đây, khi sắc trần đi vào lộ trình của nhãn môn, do năng lực của (tâm) quyết định v.v..., sau khi các tốc hành tâm thiện và bất thiện sanh khởi bảy lần rồi chìm vào hữu phần, thì các tốc hành tâm ý môn tương ứng như vậy cũng sanh khởi bảy lần trên chính đối tượng ấy rồi chìm vào hữu phần. Lại nữa, ở chính ý môn ấy, nương vào chính đối tượng ấy, (tâm) phân định rằng "đây là người nữ", "đây là người nam", v.v..., do năng lực của sự tịnh tín, tham ái, v.v..., tốc hành tâm chạy bảy lần. Nhắm đến tốc hành tâm đang diễn tiến như vậy, câu "khi các pháp ác giới, v.v... sanh khởi trong tốc hành tâm, do vì không có sự phòng hộ ở đó, nên các môn cũng không được phòng hộ" v.v... đã được nói đến. තස්මිං පන ජවනෙ. සීලාදීසූති සීලසංවරසතිසංවරඤාණසංවරඛන්තිසංවරවීරියසංවරෙසු උප්පන්නෙසු. යථා හි පගෙව සතිආරක්ඛං අනුපට්ඨපෙන්තස්ස [Pg.51] දුස්සීල්‍යාදීනං උප්පත්ති, එවං පගෙව සතිආරක්ඛං උපට්ඨපෙන්තස්ස සීලාදීනං උප්පත්ති වෙදිතබ්බා. සද්දාදීසුපි යථාරහං නිමිත්තානුබ්‍යඤ්ජනානි වෙදිතබ්බානි. සොතවිඤ්ඤාණෙන හි සද්දං සුත්වා ‘‘ඉත්ථිසද්දො’’ති වා ‘‘පුරිසසද්දො’’ති වා ඉට්ඨානිට්ඨාදිකං වා කිලෙසවත්ථුභූතං නිමිත්තං න ගණ්හාති, සුතමත්තෙ එව සණ්ඨාති. යො ච ගීතසද්දාදිකස්ස කිලෙසානං අනු අනු බ්‍යඤ්ජනතො ‘‘අනුබ්‍යඤ්ජන’’න්ති ලද්ධවොහාරො මන්දතාරාදිවසෙන වවත්ථිතො ඡජ්ජාදිභෙදභින්නො ආකාරො, තම්පි න ගණ්හාතීති. එවං ගන්ධාදීසුපි යථාරහං වත්තබ්බං. මනොද්වාරෙ පන සාවජ්ජනභවඞ්ගං මනොද්වාරං තස්මිං ද්වාරෙ ධම්මාරම්මණෙ ආපාථගතෙ තං ජවනමනසාව විඤ්ඤාය විජානිත්වාතිආදිනා යොජෙතබ්බං. කිලෙසො අනුබන්ධො එතස්සාති කිලෙසානුබන්ධො, සො එව නිමිත්තාදිගාහො, තතො පරිවජ්ජනලක්ඛණං කිලෙසානුබන්ධනිමිත්තාදිග්ගාහපරිවජ්ජනලක්ඛණං. ආදි-සද්දෙන අනුබ්‍යඤ්ජනං සඞ්ගණ්හාති. Hơn nữa, trong tốc hành tâm ấy. "Trong giới, v.v..." nghĩa là khi giới thu thúc, niệm thu thúc, trí thu thúc, nhẫn thu thúc, và cần thu thúc sanh khởi. Ví như sự sanh khởi của các pháp ác giới, v.v... đối với người không thiết lập sự phòng hộ bằng niệm ngay từ đầu, cũng vậy, cần phải hiểu sự sanh khởi của giới, v.v... đối với người thiết lập sự phòng hộ bằng niệm ngay từ đầu. Cũng trong các đối tượng như thanh, v.v..., cần phải hiểu các tướng và tùy tướng một cách thích hợp. Thật vậy, sau khi nghe âm thanh bằng nhĩ thức, vị ấy không nắm giữ tướng là "tiếng phụ nữ" hay "tiếng đàn ông", hoặc tướng khả ái, không khả ái, v.v... là nền tảng của phiền não; vị ấy chỉ dừng lại ở mức độ nghe mà thôi. Và cái tướng trạng của tiếng hát, v.v..., vốn được gọi là "tùy tướng" vì nó làm hiển lộ các phiền não một cách tuần tự, được phân định do năng lực của giọng trầm, giọng cao, v.v..., được phân biệt thành các loại như sa-âm, vị ấy cũng không nắm giữ tướng trạng ấy. Cũng vậy, cần phải nói một cách thích hợp trong trường hợp các đối tượng như hương, v.v... Hơn nữa, ở ý môn, hữu phần cùng với hướng tâm được gọi là ý môn. Khi pháp trần đi vào lộ trình của môn ấy, cần phải liên kết với câu "sau khi biết và nhận thức đối tượng ấy chỉ bằng tâm tốc hành" v.v... "Phiền não là cái đi theo sau của việc này" nên gọi là kilesānubandho (phiền não tùy thuộc); chính cái đó là sự nắm giữ tướng, v.v... Trạng thái tránh né khỏi điều đó là trạng thái tránh né sự nắm giữ tướng, v.v... vốn có phiền não tùy thuộc. Bằng từ "ādi" (v.v...), ngài bao gồm cả tùy tướng. ආජීවපාරිසුද්ධිසීලවණ්ණනා Luận giải về Giới Thanh Tịnh Mạng 16. වුත්තෙති ඉධෙව උද්දෙසවසෙන පුබ්බෙ වුත්තෙ. තථා හි ‘‘ආජීවහෙතු පඤ්ඤත්තානං ඡන්නං සික්ඛාපදාන’’න්ති පදුද්ධාරං කත්වා තානි පාළිවසෙනෙව දස්සෙතුං ‘‘යානි තානී’’තිආදි ආරද්ධං. තත්ථ යානි තානි එවං පඤ්ඤත්තානි ඡ සික්ඛාපදානීති සම්බන්ධො. ආජීවහෙතූති ජීවිකනිමිත්තං, ‘‘එවාහං පච්චයෙහි අකිලමන්තො ජීවිස්සාමී’’ති අධිප්පායෙන. ආජීවකාරණාති තස්සෙව වෙවචනං. පාපිච්ඡොති පාපිකාය අසන්තගුණසම්භාවනිච්ඡාය සමන්නාගතො. ඉච්ඡාපකතොති ඉච්ඡාය අපකතො උපද්දුතො, අභිභූතො වා. අසන්තන්ති අවිජ්ජමානං. අභූතන්ති අනුප්පන්නං. අනුප්පන්නත්තා හි තස්ස තං අසන්තන්ති පුරිමස්ස පච්ඡිමං කාරණවචනං. උත්තරිමනුස්සධම්මන්ති උත්තරිමනුස්සානං උක්කට්ඨපුරිසානං ධම්මං, මනුස්සධම්මතො වා උත්තරි උක්කට්ඨං. උල්ලපතීති උග්ගතායුකො ලපති. සීලං හි භික්ඛුනො ආයු, තං තස්ස තථාලපනසමකාලමෙව විගච්ඡති. තෙනාහ ‘‘ආපත්ති පාරාජිකස්සා’’ති පාරාජිකසඞ්ඛාතා ආපත්ති අස්ස, පාරාජිකසඤ්ඤිතස්ස වා වීතික්කමස්ස ආපජ්ජනං උල්ලපනන්ති අත්ථො. සඤ්චරිත්තං සමාපජ්ජතීති සඤ්චරණභාවං ආපජ්ජති, ඉත්ථියා වා පුරිසමතිං, පුරිසස්ස වා ඉත්ථිමතිං ආරොචෙතීති අධිප්පායො. ‘‘ඉමෙසං ඡන්නං සික්ඛාපදානං වීතික්කමස්ස වසෙනා’’ති සම්බන්ධො හෙට්ඨා දස්සිතො එව. 16. "Đã được nói" nghĩa là đã được nói trước đây trong chính bộ Thanh Tịnh Đạo này theo cách tóm lược. Thật vậy, sau khi trích dẫn câu "sáu học giới được chế định vì lý do sinh kế", ngài đã bắt đầu với câu "Bất cứ những học giới nào..." để trình bày chúng theo đúng văn bản Pāli. Ở đó, cần liên kết là "Bất cứ sáu học giới nào đã được chế định như vậy". "Vì lý do sinh kế" nghĩa là vì nguyên nhân nuôi mạng, với ý định rằng "làm như vậy, ta sẽ sống mà không phải vất vả về các vật dụng". "Vì nguyên nhân sinh kế" là một từ đồng nghĩa của chính từ đó. "Người có ác dục" là người có ước muốn xấu xa, muốn được tán dương những phẩm chất không có nơi mình. "Bị ước muốn lôi kéo" nghĩa là bị ước muốn lôi kéo, bị quấy nhiễu, hoặc bị áp đảo. "Không có thật" nghĩa là không hiện hữu. "Không có" nghĩa là chưa từng sanh khởi. Vì nó chưa từng sanh khởi, nên nó không có thật nơi vị ấy. Do đó, từ sau (abhūtaṃ) là lời giải thích nguyên nhân cho từ trước (asantaṃ). "Pháp thượng nhân" là pháp của những người siêu việt, những bậc tối thượng; hoặc là pháp cao siêu, vượt trội hơn pháp của con người. "Khoe khoang" nghĩa là nói với mạng sống đã bị nhổ bật gốc. Thật vậy, giới là mạng sống của tỳ khưu, và mạng sống (giới) ấy của vị ấy bị cắt đứt ngay vào lúc nói như vậy. Do đó, ngài nói "phạm tội bất cộng trụ". Nghĩa là, vị ấy phạm tội được gọi là bất cộng trụ; hoặc "khoe khoang" là sự vi phạm dẫn đến tội được gọi là bất cộng trụ. "Làm môi giới" nghĩa là đi vào tình trạng làm người đưa tin, tức là nói ý của người nam cho người nữ, hoặc ý của người nữ cho người nam. Sự liên kết "do năng lực của sự vi phạm sáu học giới này" đã được chỉ ra ở dưới. කුහනාතිආදීසූති [Pg.52] හෙට්ඨා උද්දිට්ඨපාළියාව පදුද්ධාරො. අයං පාළීති අයං විභඞ්ගෙ (විභ. 861) ආගතා නිද්දෙසපාළි. Trong câu "sự lừa dối, v.v...", việc trích dẫn các từ là từ chính đoạn Pāli đã được nêu tóm lược ở dưới. "Đoạn Pāli này" nghĩa là đây là đoạn Pāli giải thích chi tiết có trong bộ Phân Tích (Vibhaṅga). 17. චීවරාදිපච්චයා ලබ්භන්තීති ලාභා. තෙ එව සක්කච්චං ආදරවසෙන දිය්‍යමානා සක්කාරා. පත්ථටයසතා කිත්තිසද්දො. තං ලාභඤ්ච සක්කාරඤ්ච කිත්තිසද්දඤ්ච. සන්නිස්සිතස්සාති එත්ථ තණ්හානිස්සයො අධිප්පෙතොති ආහ ‘‘පත්ථයන්තස්සා’’ති. අසන්තගුණදීපනකාමස්සාති අසන්තෙ අත්තනි අවිජ්ජමානෙ සද්ධාදිගුණෙ සම්භාවෙතුකාමස්ස. අසන්තගුණසම්භාවනතාලක්ඛණා, පටිග්ගහණෙ ච අමත්තඤ්ඤුතාලක්ඛණා හි පාපිච්ඡතා. ඉච්ඡාය අපකතස්සාති පාපිකාය ඉච්ඡාය සම්මාආජීවතො අපෙතො කතොති අපකතො. තථාභූතො ච ආජීවූපද්දවෙන උපද්දුතොති කත්වා ආහ ‘‘උපද්දුතස්සාති අත්ථො’’ති. 17. Các vật dụng như y phục, v.v... được nhận lãnh, nên gọi là lợi lộc (lābhā). Chính những thứ đó, khi được dâng cúng một cách kính cẩn, với lòng tôn trọng, thì được gọi là cung kính (sakkārā). Tiếng tăm lan rộng là danh tiếng (kittisaddo). Cả lợi lộc ấy, cả sự cung kính ấy, và cả danh tiếng ấy. Ở đây, trong từ "người nương tựa", ý muốn nói là sự nương tựa vào ái dục. Do đó, ngài nói "người mong cầu". "Người muốn phô bày những phẩm chất không có thật" nghĩa là người muốn được tán dương những phẩm chất như đức tin, v.v... vốn không hiện hữu, không có nơi mình. Thật vậy, ác dục (pāpicchatā) có trạng thái là muốn được tán dương những phẩm chất không có thật, và có trạng thái là không biết đủ trong việc nhận lãnh. "Người bị ước muốn lôi kéo" nghĩa là người bị ước muốn xấu xa làm cho xa rời chánh mạng, nên gọi là apakato. Và người như vậy bị tai họa sinh kế quấy nhiễu. Do đó, ngài nói "nghĩa là người bị quấy nhiễu". කුහනමෙව පච්චයුප්පාදනස්ස වත්ථූති කුහනවත්ථු. තිවිධම්පෙතං තත්ථ ආගතං තස්ස නිස්සයභූතාය ඉමාය පාළියා දස්සෙතුන්ති එවමත්ථො දට්ඨබ්බො. තදත්ථිකස්සෙවාති තෙහි චීවරාදීහි අත්ථිකස්සෙව. පටික්ඛිපනෙනාති චීවරාදීනං පටික්ඛිපනහෙතු. අස්සාති භවෙය්‍ය. පටිග්ගහණෙන චාති ච-සද්දෙන පුබ්බෙ වුත්තං පටික්ඛිපනං සමුච්චිනොති. Chính sự lừa dối là nền tảng để làm phát sanh các vật dụng, nên gọi là nền tảng của sự lừa dối (kuhanavatthu). Cần phải hiểu ý nghĩa như sau: ba loại nền tảng của sự lừa dối này được đề cập ở đó sẽ được trình bày bằng đoạn Pāli này vốn là cơ sở cho đoạn ấy. "Chỉ đối với người có nhu cầu" nghĩa là chỉ đối với người có nhu cầu về các vật dụng như y phục, v.v... "Bằng sự từ khước" nghĩa là do nguyên nhân từ khước các vật dụng như y phục, v.v... "Có thể có" nghĩa là có thể xảy ra. Trong câu "và bằng sự nhận lãnh", từ "ca" (và) bao gồm cả sự từ khước đã được nói trước đó. භිය්‍යොකම්‍යතන්ති බහුකාමතං. යන්ති කිරියාපරාමසනං, තස්මා ‘‘ධාරෙය්‍යා’’ති එත්ථ යදෙතං සඞ්ඝාටිං කත්වා ධාරණං, එතං සමණස්ස සාරුප්පන්ති යොජනා. පාපණිකානීති ආපණතො ඡඩ්ඩිතානි. නන්තකානීති අන්තරහිතානි චොළඛණ්ඩානි. උච්චිනිත්වාති උඤ්ඡනෙන චිනිත්වා සඞ්ගහෙත්වා. උඤ්ඡාචරියායාති උඤ්ඡාචරියාය ලද්ධෙන. ගිලානස්ස පච්චයභූතා භෙසජ්ජසඞ්ඛාතා ජීවිතපරික්ඛාරා ගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරා. පූතිමුත්තන්ති පුරාණස්ස, අපුරාණස්ස ච සබ්බස්ස ගොමුත්තස්සෙතං නාමං. පූතිමුත්තෙනාති පූතිභාවෙන මුත්තෙන පරෙහි ඡඩ්ඩිතෙන, පූතිභූතෙන වා ගොමුත්තෙන. ධුතවාදොති පරෙසම්පි ධුතගුණවාදී. සම්මුඛීභාවාති සම්මුඛතො විජ්ජමානත්තා, ලබ්භමානතායාති අත්ථො. Bhiyyokamyatānti là sự có nhiều ham muốn. Yanti là từ chỉ sự xem xét hành động, do đó trong câu ‘‘dhāreyyā’’ (nên mang), nên được liên kết ý nghĩa là: việc mặc y tăng-già-lê này là thích hợp với sa-môn. Pāpaṇikānīti là những (y phục) bị vứt bỏ từ chợ. Nantakānīti là những mảnh vải không có biên. Uccinitvāti là lượm lặt, thu gom bằng cách mót lượm. Uñchācariyāyāti là với vật có được do hạnh khất thực. Các vật dụng cho đời sống được gọi là dược phẩm, là vật hỗ trợ cho người bệnh, (được gọi là) vật dụng dược phẩm duyên cho người bệnh. Pūtimuttanti là tên gọi của nước tiểu bò cũ và mới. Pūtimuttenāti là với (dược phẩm) bị người khác vứt bỏ do đã hôi thối, hoặc với nước tiểu bò đã trở nên hôi thối. Dhutavādoti là người có thói quen nói về các phẩm hạnh đầu-đà cho cả những người khác. Sammukhībhāvāti có nghĩa là do có mặt, do đang được nhận. අත්තානං උත්තරිමනුස්සධම්මාධිගමස්ස සාමන්තෙ කත්වා ජප්පනං සාමන්තජප්පනං. මහෙසක්ඛොති මහානුභාවො, උත්තරිමනුස්සධම්මාධිගමෙනාති අධිප්පායො. ‘‘මිත්තො’’ති සාමඤ්ඤතො වත්වා පුන තං විසෙසෙති ‘‘සන්දිට්ඨො සම්භත්තො’’ති[Pg.53]. දිට්ඨමත්තො හි මිත්තො සන්දිට්ඨො. දළ්හභත්තිකො සම්භත්තො. සහායොති සහ ආයනකො, සඛාති අත්ථො. සත්තපදිනො හි ‘‘සඛා’’ති වුච්චන්ති. විහාරො පාකාරපරිච්ඡින්නො සකලො ආවාසො. අඩ්ඪයොගො දීඝපාසාදො, ගරුළසණ්ඨානපාසාදොතිපි වදන්ති. පාසාදො චතුරස්සපාසාදො. හම්මියං මුණ්ඩච්ඡදනපාසාදො. කූටාගාරං ද්වීහි කණ්ණිකාහි කත්තබ්බපාසාදො. අට්ටො පටිරාජූනම්පි පටිබාහනයොග්‍යො චතුපඤ්චභූමකො පටිස්සයවිසෙසො. මාළො එකකූටසඞ්ගහිතො අනෙකකොණවන්තො පටිස්සයවිසෙසො. උද්දණ්ඩො අගබ්භිකා එකද්වාරා දීඝසාලාති වදන්ති. අපරෙ පන භණන්ති – විහාරො නාම දීඝමුඛපාසාදො. අඩ්ඪයොගො එකපස්සෙන ඡදනකසෙනාසනං. තස්ස කිර එකපස්සෙ භිත්ති උච්චතරා හොති, ඉතරපස්සෙ නීචා, තෙන තං එකපස්සඡදනකං හොති. පාසාදො ආයතචතුරස්සපාසාදො. හම්මියං මුණ්ඩච්ඡදනං චන්දිකඞ්ගණයුත්තං. ගුහා කෙවලා පබ්බතගුහා. ලෙණං ද්වාරබද්ධං. කූටාගාරං යො කොචි කණ්ණිකාබද්ධපාසාදො. අට්ටො බහලභිත්තිගෙහං. යස්ස ගොපානසියො අග්ගහෙත්වා ඉට්ඨකාහි එව ඡදනං හොති. අට්ටාලකාකාරෙන කරීයතීතිපි වදන්ති. මාළො වට්ටාකාරෙන කතසෙනාසනං. උද්දණ්ඩො එකො පටිස්සයවිසෙසො. යො ‘‘භණ්ඩසාලා, උදොසිත’’න්තිපි වුච්චති. උපට්ඨානසාලා සන්නිපතනට්ඨානං. Sāmantajappanaṃ là việc nói năng bằng cách đặt mình ở gần sự chứng đắc pháp thượng nhân. Mahesakkhoti là có đại oai lực, ý nói là do chứng đắc pháp thượng nhân. Sau khi nói một cách tổng quát là ‘‘Mitto’’ (bạn), rồi lại phân biệt người ấy bằng các từ ‘‘sandiṭṭho sambhatto’’. Sandiṭṭho là người bạn chỉ mới gặp. Sambhatto là người bạn có sự thân thiết bền chặt. Sahāyoti là người cùng đi, nghĩa là sakhā (bạn thân). Quả vậy, những người cùng đi bảy bước được gọi là ‘‘sakhā’’. Vihāro là toàn bộ trú xứ được bao bọc bởi tường rào. Aḍḍhayogo là lâu đài dài, cũng có người nói là lâu đài có hình dạng chim garuḷa. Pāsādo là lâu đài hình vuông. Hammiyaṃ là lâu đài có mái bằng. Kūṭāgāraṃ là lâu đài được làm với hai đỉnh nhọn. Aṭṭo là một loại công trình đặc biệt có bốn hoặc năm tầng, thích hợp để chống lại cả vua địch. Māḷo là một loại công trình đặc biệt có nhiều góc, được gom lại dưới một đỉnh nhọn. Uddaṇḍo là một sảnh dài không có phòng riêng, có một cửa, các vị nói vậy. Còn các vị khác thì nói rằng: vihāro gọi là lâu đài có mặt tiền dài. Aḍḍhayogo là chỗ ở có mái che một bên. Tường ở một bên của nó được cho là cao hơn, còn bên kia thì thấp hơn, do đó nó có mái che một bên. Pāsādo là lâu đài hình chữ nhật dài. Hammiyaṃ là công trình có mái bằng, có sân thượng. Guhā chỉ là hang núi. Leṇaṃ là hang có gắn cửa. Kūṭāgāraṃ là bất kỳ lâu đài nào có gắn đỉnh nhọn. Aṭṭo là ngôi nhà có tường dày. Mái của nó được làm chỉ bằng gạch mà không dùng đến rui mè. Cũng có người nói nó được làm theo hình dạng tháp canh. Māḷo là chỗ ở được làm theo hình tròn. Uddaṇḍo là một loại công trình đặc biệt. Nó cũng được gọi là ‘‘bhaṇḍasālā’’ (kho chứa đồ), ‘‘udosita’’ (nhà kho). Upaṭṭhānasālā là nơi hội họp. කුච්ඡිතරජභූතාය පාපිච්ඡතාය නිරත්ථකං කායවචීවිප්ඵන්දනිග්ගණ්හනං කොරජං, තං එතස්ස අත්ථීති කොරජිකො, කොහඤ්ඤෙන සංයතකායො, අතිවිය, අභිණ්හං වා කොරජිකො කොරජිකකොරජිකො. අතිපරිසඞ්කිතොති කෙචි. අතිවිය කුහො කුහකකුහකො, සාතිසයවිම්හාපකොති අත්ථො. අතිවිය ලපො ලපනකො ලපකලපකො. මුඛසම්භාවිකොති කොරජිකකොරජිකාදිභාවෙන පවත්තවචනෙහි අත්තනො මුඛමත්තෙන අඤ්ඤෙහි සම්භාවිකො. සො එවරූපො එවරූපතාය එව අත්තානං පරං විය කත්වා ‘‘අයං සමණො’’තිආදීනි කථෙති. ගම්භීරන්තිආදි තස්සා කථාය උත්තරිමනුස්සධම්මපටිබද්ධතාය වුත්තං. Korajaṃ là sự chế ngự, kềm chế thân và lời một cách vô ích do lòng ham muốn xấu xa, đáng chê bai. Người có điều đó thì gọi là korajiko, là người có thân được kềm chế do sự lừa dối. Người rất hay hoặc thường xuyên kềm chế một cách vô ích do lòng ham muốn xấu xa thì gọi là korajikakorajiko. Một số vị nói là người quá nghi ngờ. Người rất lừa dối thì gọi là kuhakakuhako, nghĩa là người làm cho kinh ngạc một cách quá mức. Người rất hay tâng bốc, nói nịnh thì gọi là lapakalapako. Mukhasambhāvikoti là người được người khác tán dương chỉ bằng lời nói suông của mình, do có vẻ là người kềm chế quá mức v.v... Người như vậy, chính vì bản chất như vậy, đã tự biến mình thành như người khác rồi nói những lời như "vị sa-môn này...". (Câu) "thâm sâu" v.v... được nói ra do lời nói ấy có liên quan đến pháp thượng nhân. සම්භාවනාධිප්පායකතෙනාති ‘‘කථං නු ඛො මං ජනො ‘අරියො’ති වා ‘විසෙසලාභී’ති වා සම්භාවෙය්‍යා’’ති ඉමිනා අධිප්පායෙන කතෙන. ගමනං සණ්ඨපෙතීති විසෙසලාභීනං ගමනං විය අත්තනො ගමනං සක්කච්චං ඨපෙති[Pg.54], සතො සම්පජානොව ගච්ඡන්තො විය හොති. පණිධායාති ‘‘අරහාති මං ජානන්තූ’’ති චිත්තං සණ්ඨපෙත්වා, පත්ථෙත්වා වා. සමාහිතො වියාති ඣානසමාධිනා සමාහිතො විය. ආපාථකජ්ඣායීති මනුස්සානං ආපාථට්ඨානෙ සමාධිසමාපන්නො විය නිසීදන්තො ආපාථකෙ ජනස්ස පාකටට්ඨානෙ ඣායී. ඉරියාපථසඞ්ඛාතන්ති ඉරියාපථසණ්ඨපනසඞ්ඛාතං. Sambhāvanādhippāyakatenāti là do được thực hiện với ý định này: "Làm sao để mọi người tán dương ta là bậc thánh hay là người đắc pháp đặc biệt?". Gamanaṃ saṇṭhapetīti là sắp đặt dáng đi của mình một cách cẩn trọng giống như dáng đi của những người đắc pháp đặc biệt, trở nên giống như người đi trong chánh niệm và tỉnh giác. Paṇidhāyāti là sau khi đặt tâm rằng "mong họ biết ta là bậc A-la-hán", hoặc sau khi mong cầu. Samāhito viyāti là giống như người định tĩnh với thiền định. Āpāthakajjhāyīti là vị tỳ-khưu ngồi giống như người đã nhập định ở nơi dễ thấy của mọi người, là người thiền ở nơi rõ ràng, dễ thấy của dân chúng. Iriyāpathasaṅkhātanti là được gọi là sự sắp đặt oai nghi. පච්චයපටිසෙවනසඞ්ඛාතෙනාති අයොනිසො උප්පාදිතානං පච්චයානං පටිසෙවනන්ති එවං කථිතෙන, තෙන වා පච්චයපටිසෙවනෙන සඞ්ඛාතබ්බෙන කථිතබ්බෙන. අඤ්ඤං විය කත්වා අත්තනො සමීපෙ භණනං සාමන්තජප්පිතං. ආ-කාරස්ස රස්සත්තං කත්වා ‘‘අට්ඨපනා’’ති වුත්තං. කුහනං කුහො, තස්ස අයනා පවත්ති කුහායනා, කුහස්ස වා පුග්ගලස්ස අයනා ගති කිරියා කුහායනා. කුහෙති, කුහෙන වා ඉතොති කුහිතො, කුහකො. Paccayapaṭisevanasaṅkhātenāti là bởi điều được nói là sự thọ dụng các vật dụng được tạo ra một cách không như lý, hoặc bởi sự thọ dụng vật dụng ấy cần được gọi, cần được nói đến. Aññaṃ viya katvā attano samīpe bhaṇanaṃ sāmantajappitaṃ. Do rút ngắn âm Ā, nên được nói là ‘‘aṭṭhapanā’’. Kuhanaṃ là kuho (sự lừa dối), sự diễn tiến, hành vi của nó là kuhāyanā, hoặc là hành vi, cử chỉ, hành động của người lừa dối là kuhāyanā. Kuheti (làm cho kinh ngạc), hoặc kuhena vā ito (do đi đến bằng sự lừa dối), do đó là kuhito, kuhako. පුට්ඨස්සාති ‘‘කො තිස්සො, කො රාජපූජිතො’’ති පුට්ඨස්ස. උද්ධං කත්වාති උක්ඛිපිත්වා විභවසම්පත්තිආදිනා පග්ගහෙත්වා. Puṭṭhassāti là của vị tỳ-khưu được hỏi rằng: "Ai là Tissa, ai là người được vua cúng dường?". Uddhaṃ katvāti là sau khi tâng bốc, sau khi tán dương bằng sự sung túc về tài sản v.v... උන්නහනාති උද්ධං උද්ධං බන්ධනා පලිවෙඨනා. ද්වෙ කිර භික්ඛූ එකං ගාමං පවිසිත්වා ආසනසාලාය නිසීදිත්වා එකං කුමාරිකං පක්කොසිංසු. තාය ආගතාය තත්‍රෙකො එකං පුච්ඡි ‘‘අයං, භන්තෙ, කස්ස කුමාරිකා’’ති? ‘‘අම්හාකං උපට්ඨායිකාය තෙලකන්දරිකාය ධීතා, ඉමිස්සා මාතා මයි ගෙහං ගතෙ සප්පිං දදමානා ඝටෙනෙව දෙති, අයම්පි මාතා විය ඝටෙන දෙතී’’ති (විභ. අට්ඨ. 862) උක්කාචෙසි. ඉමං සන්ධාය වුත්තං ‘‘තෙලකන්දරිකවත්ථු චෙත්ථ වත්තබ්බ’’න්ති. Unnahanāti là sự trói buộc, quấn quanh lên trên. Tương truyền, hai vị tỳ-khưu vào một ngôi làng, ngồi trong nhà nghỉ rồi gọi một cô gái nhỏ. Khi cô ấy đến, một vị hỏi vị kia: "Thưa ngài, đây là con gái của ai?". (Vị kia trả lời:) "Là con gái của nữ thí chủ chúng ta tên là Telakandarikā. Mẹ của cô bé này, khi tôi đến nhà, dâng cúng bơ sữa thì dâng cả hũ. Cô bé này cũng giống như mẹ, dâng cúng cả hũ". Vị ấy đã tán dương như vậy. Nhắm đến câu chuyện này mà có lời nói rằng: "Ở đây nên kể câu chuyện về Telakandarikā". ධම්මානුරූපා වාති මත්තාවචනානුරූපං වා. මත්තාවචනං හි ‘‘ධම්මො’’ති වුච්චති. යථාහ ‘‘සුභාසිතං උත්තමමාහු සන්තො, ධම්මං භණෙ නාධම්මං තං දුතිය’’න්ති (සං. නි. 1.213; සු. නි. 452). තෙන බහුං විප්පලපනමාහ, සච්චතො වා අඤ්ඤා සුභාසිතා වාචා ‘‘ධම්මො’’ති වෙදිතබ්බො. මුග්ගසූපසදිසකම්මො පුග්ගලො මුග්ගසූප්‍යො. තෙනාහ ‘‘අයං පුග්ගලො මුග්ගසූප්‍යොති වුච්චතී’’ති. පරිභටස්ස කම්මං පාරිභට්‍යං, තදෙව පාරිභට්‍යතා. “Hoặc là tương xứng với pháp” (Dhammānurūpā vā), tức là hoặc là tương xứng với lời nói có chừng mực. Quả thật, lời nói có chừng mực được gọi là ‘pháp’. Như đã được nói: ‘Bậc thiện nhân nói rằng lời khéo nói là tối thượng. Nên nói điều chánh pháp, không nên nói điều phi pháp, đó là điều thứ hai’. Do đó, ngài nói về việc nói lảm nhảm nhiều. Hoặc nên hiểu rằng: lời khéo nói khác với sự thật được gọi là ‘pháp’. Người có hành động giống như món canh đậu là muggasūpya. Do đó, ngài nói: ‘Người này được gọi là muggasūpya’. Việc làm của người trông trẻ là pāribhaṭya, chính điều đó là pāribhaṭyatā. නිමිත්තෙන චරන්තො, ජීවන්තො වා නිමිත්තකො, තස්ස භාවො නෙමිත්තිකතා. අත්තනො ඉච්ඡාය පකාසනං ඔභාසො. කො පන සොති[Pg.55]? ‘‘අජ්ජ භික්ඛූනං පච්චයා දුල්ලභා ජාතා’’තිආදිකා පච්චයපටිසංයුත්තකථා. ඉච්ඡිතවත්ථුස්ස සමීපෙ කථනං සාමන්තජප්පා. Người đi lại hoặc sinh sống bằng dấu hiệu (ám chỉ) là nimittaka, bản chất của việc đó là nemittikatā. Sự biểu lộ ý muốn của mình là obhāsa. Vậy điều đó là gì? Đó là lời nói liên quan đến vật dụng, bắt đầu bằng câu: ‘Hôm nay, các vật dụng đối với các vị tỳ khưu đã trở nên khó được’. Sự nói gần vật mong muốn là sāmantajappā. අක්කොසනභයෙනාපි දදෙය්‍යාති දසහි අක්කොසවත්ථූහි අක්කොසනං. තථා වම්භනාදයො. උපෙක්ඛනා උපාසකානං දායකාදිභාවතො බහි ඡඩ්ඩනා. ඛිපනාති ඛෙපවචනං. තං පන අවහසිත්වා වචනං හොතීති ආහ ‘‘උප්පණ්ඩනා’’ති. පාපනාති අදායකත්තස්ස, අවණ්ණස්ස වා පතිට්ඨාපනං. පරෙසං පිට්ඨිමංසඛාදනසීලො පරපිට්ඨිමංසිකො, තස්ස භාවො පරපිට්ඨිමංසිකතා. අබ්භඞ්ගන්ති අබ්භඤ්ජනං. නිපිසිත්වා ගන්ධමග්ගනා වියාති අනිප්පිසිතෙ අලබ්භමානස්ස ගන්ධස්ස නිපිසනෙ ලාභො විය පරගුණෙ අනිප්පිසිතෙ අලබ්භමානානං පච්චයානං නිපිසනෙන ලාභො දට්ඨබ්බොති. (Nghĩ rằng) ‘Mong rằng họ sẽ cho vì sợ bị mắng chửi’, đó là sự mắng chửi bằng mười sự việc mắng chửi. Tương tự là sự khinh miệt v.v... Sự tâng bốc (ukkhopanā) là sự loại bỏ các cận sự nam ra khỏi tư cách thí chủ v.v... Sự miệt thị (khipanā) là lời nói vứt bỏ. Nhưng vì đó là lời nói chế giễu, nên ngài nói là ‘sự chế nhạo’ (uppaṇḍanā). Sự áp đặt (pāpanā) là sự xác lập tình trạng không phải là thí chủ hoặc tình trạng có tiếng xấu. Người có thói quen ăn thịt sau lưng của người khác (nói xấu) là parapiṭṭhimaṃsika, bản chất của người đó là parapiṭṭhimaṃsikatā. Sự xoa bóp (abbhaṅga) là dầu thoa. Giống như việc tìm kiếm hương thơm bằng cách nghiền nát, nên được hiểu rằng: giống như việc có được hương thơm không thể có được khi chưa nghiền bằng cách nghiền nát, (đây là) việc có được các vật dụng không thể có được khi chưa ‘nghiền nát’ đức hạnh của người khác bằng cách ‘nghiền nát’ (ca tụng quá mức). නිකත්තුං අප්පෙන ලාභෙන බහුකං වඤ්චෙත්වා ගහෙතුං ඉච්ඡනං නිජිගීසනං, තස්ස භාවො නිජිගීසනතා. තස්සෙව ඉච්ඡනස්ස පවත්තිආකාරො, තංසහජාතං වා ගවෙසනකම්මං. Sự mong muốn lừa gạt để lấy được nhiều bằng lợi lộc nhỏ là nijigīsana, bản chất của việc đó là nijigīsanatā. Đó là phương thức diễn tiến của chính sự mong muốn đó, hoặc là hành động tìm kiếm đồng sanh với sự mong muốn đó. අඞ්ගන්ති හත්ථපාදාදිඅඞ්ගානි උද්දිස්ස පවත්තං විජ්ජං. නිමිත්තන්ති නිමිත්තසත්ථං. උප්පාතන්ති උක්කාපාතදිසාඩාහ-භූමිචාලාදිඋප්පාතපටිබද්ධවිජ්ජං. සුපිනන්ති සුපිනසත්ථං. ලක්ඛණන්ති ඉත්ථිපුරිසානං ලක්ඛණජානනසත්ථං. මූසිකච්ඡින්නන්ති වත්ථාදීනං අසුකභාගෙ මූසිකච්ඡෙදෙ සති ඉදං නාම ඵලං හොතීති ජානනකසත්ථං. පලාසග්ගිආදීසු ඉමිනා නාම අග්ගිනා හුතෙ ඉදං නාම හොතීති අග්ගිවසෙන හොමවිධානං අග්ගිහොමං. ඉමිනා නයෙන දබ්බිහොමං වෙදිතබ්බං. ආදි-සද්දෙන ථුසහොමාදීනං, අඤ්ඤෙසඤ්ච සුත්තෙ ආගතානං මිච්ඡාජීවානං සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. වීරියසාධනත්තා ආජීවපාරිසුද්ධිසීලස්ස ‘‘පච්චයපරියෙසනවායාමො’’ති වුත්තං. තස්ස පාරිසුද්ධි අනවජ්ජභාවො, යෙන ධම්මෙන සමෙන පච්චයලාභො හොති. න හි අලසො ඤායෙන පච්චයෙ පරියෙසිතුං සක්කොතීති. Chi thể học (aṅga) là môn học thuật diễn ra nhắm đến các chi phần như tay, chân v.v... Điềm báo học (nimitta) là khoa học về điềm báo. Tai biến học (uppāta) là môn học thuật liên quan đến các điềm lạ như sao băng, phương trời rực cháy, động đất v.v... Mộng học (supina) là khoa học về giấc mơ. Tướng học (lakkhaṇa) là khoa học biết về tướng của phụ nữ, đàn ông. Vết chuột cắn học (mūsikacchinna) là khoa học biết rằng: ‘Khi có vết chuột cắn ở phần này của vải v.v... thì sẽ có kết quả như thế này’. Trong các loại lửa như lửa từ cây palāsa v.v..., nghi thức cúng tế lửa theo năng lực của lửa, (biết rằng) ‘khi cúng tế bằng loại lửa này thì sẽ có kết quả như thế này’, đó là cúng tế lửa (aggihoma). Theo cách này, nên biết về cúng tế bằng muỗng (dabbihoma). Bằng từ ‘v.v...’ (ādi), nên được hiểu là sự bao gồm các tà mạng khác đã được đề cập trong kinh như cúng tế bằng trấu v.v... Vì giới thanh tịnh mạng sống được thành tựu bởi sự tinh tấn, nên được gọi là ‘sự nỗ lực trong việc tìm kiếm vật dụng’. Sự thanh tịnh của nó là tình trạng không bị chê trách, nhờ đó mà có được vật dụng một cách hợp pháp và công bằng. Quả thật, người lười biếng không thể tìm kiếm vật dụng một cách đúng đắn. පච්චයසන්නිස්සිතසීලවණ්ණනා Giải Thích Về Giới Liên Quan Đến Vật Dụng 18. පටිසඞ්ඛාති අයං ‘‘සයං අභිඤ්ඤා’’තිආදීසු (මහාව. 11) විය ය-කාරලොපෙන නිද්දෙසො. යොනිසොති චෙත්ථ උපායත්ථො යොනිසො-සද්දොති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘උපායෙන පථෙනා’’ති. ‘‘පටිසඞ්ඛාය ඤත්වා’’ති [Pg.56] වත්වා තයිදං පටිසඞ්ඛානං පච්චවෙක්ඛණන්ති දස්සෙතුං ‘‘පච්චවෙක්ඛිත්වාති අත්ථො’’තිආදි වුත්තං. යථා හි පච්චවෙක්ඛිත්වාති සීතපටිඝාතාදිකං තං තං පයොජනං පති පති අවෙක්ඛිත්වා, ඤාණෙන පස්සිත්වාති අත්ථො, එවං පටිසඞ්ඛායාති තදෙව පයොජනං පති පති සඞ්ඛාය, ජානිත්වාති අත්ථො. ඤාණපරියායො හි ඉධ සඞ්ඛා-සද්දොති. එත්ථ ච ‘‘පටිසඞ්ඛා යොනිසො’’තිආදි කාමං පච්චයපරිභොගකාලෙන වුච්චති, ධාතුවසෙන පන පටිකූලවසෙන වා පච්චවෙක්ඛණාය පච්චයසන්නිස්සිතසීලං සුජ්ඣතීති අපරෙ. භිජ්ජතීති කෙචි. එකෙ පන පඨමං එව පරියත්තන්ති වදන්ති, වීමංසිතබ්බං. ‘‘චීවර’’න්ති එකවචනං එකත්තමත්තං වාචකන්ති අධිප්පායෙන ‘‘අන්තරවාසකාදීසු යං කිඤ්චී’’ති වුත්තං, ජාතිසද්දතාය පන තස්ස පාළියං එකවචනන්ති යත්තකානි චීවරානි යොගිනා පරිහරිතබ්බානි, තෙසං සබ්බෙසං එකජ්ඣං ගහණන්ති සක්කා විඤ්ඤාතුං, යං කිඤ්චීති වා අනවසෙසපරියාදානමෙතං, න අනියමවචනං. ‘‘නිවාසෙති වා පාරුපති වා’’ති විකප්පනං පන පටිසෙවනපරියායස්ස පරිභොගස්ස විභාගදස්සනන්ති තං පඤ්ඤපෙත්වා සයනනිසීදන-චීවරකුටිකරණාදිවසෙනාපි පරිභොගස්ස සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. 18. Từ ‘paṭisaṅkhā’ này là sự chỉ định với việc lược bỏ mẫu tự ‘ya’, giống như trong các câu ‘sayaṃ abhiññā’ v.v... Và ở đây, để chỉ ra rằng từ ‘yoniso’ có nghĩa là phương tiện, ngài nói ‘bằng phương tiện, bằng con đường’. Sau khi nói ‘paṭisaṅkhāya có nghĩa là sau khi biết’, để chỉ ra rằng sự biết (paṭisaṅkhāna) đó chính là sự quán xét (paccavekkhaṇa), ngài đã nói những câu bắt đầu bằng ‘có nghĩa là sau khi quán xét’. Quả thật, giống như ‘paccavekkhitvā’ có nghĩa là ‘sau khi xem xét riêng rẽ từng lợi ích đó, như là để ngăn ngừa cái lạnh v.v..., sau khi thấy bằng trí tuệ’, cũng vậy, ‘paṭisaṅkhāya’ có nghĩa là ‘sau khi biết, sau khi xem xét riêng rẽ chính lợi ích đó’. Quả thật, ở đây từ ‘saṅkhā’ là một từ đồng nghĩa với trí tuệ. Và ở đây, câu bắt đầu bằng ‘paṭisaṅkhā yoniso’ thực sự được nói liên quan đến thời điểm thọ dụng vật dụng, tuy nhiên, các vị khác cho rằng giới liên quan đến vật dụng được thanh tịnh bằng sự quán xét theo phương diện yếu tố hoặc theo phương diện bất tịnh. Một số vị nói rằng nó bị phá vỡ. Còn một số vị khác lại nói rằng nó đã được hoàn tất ngay từ đầu; điều này cần được xem xét. Với ý định rằng từ ‘cīvara’ ở số ít chỉ biểu thị một vật duy nhất, nên đã nói ‘bất cứ y nào trong số các y như y nội v.v...’. Tuy nhiên, vì nó là một danh từ chung, nên trong Pāḷi nó ở số ít, do đó có thể hiểu rằng đó là sự nắm bắt tất cả bao nhiêu y mà hành giả phải sử dụng lại làm một. Hoặc từ ‘yaṃ kiñci’ này là sự bao hàm không có dư sót, không phải là một từ bất định. Còn sự phân biệt ‘hoặc mặc, hoặc đắp’ là sự chỉ ra sự phân chia của việc thọ dụng, một từ đồng nghĩa với việc sử dụng; do đó, nên được hiểu là sự bao gồm của việc thọ dụng cũng theo cách trải nó ra để nằm, ngồi, làm lều bằng y v.v... පයොජනානං මරියාදා පයොජනාවධි, තස්ස පරිච්ඡින්දනවසෙන යො නියමො, තස්ස වචනං පයොජනා…පෙ… වචනං. ඉදානි තං නියමං විවරිත්වා දස්සෙතුං ‘‘එත්තකමෙව හී’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ අවධාරණෙන ලීළාවිභූසාවිලම්බනානටම්බරාදිවසෙන වත්ථපරිභොගං නිසෙධෙති. තෙනාහ ‘‘න ඉතො භිය්‍යො’’ති. ලීළාවසෙන හි එකච්චෙ සත්තා වත්ථානි පරිදහන්ති චෙව උපසංවියන්ති ච. යථා තං යොබ්බනෙ ඨිතා නාගරිකමනුස්සා. එකච්චෙ විභූසනවසෙන, යථා තං රූපූපජීවිනිආදයො. විලම්බනවසෙන විලම්බකා. නටම්බරවසෙන භොජාදයො. අජ්ඣත්තධාතුක්ඛොභො සීතරොගාදිඋප්පාදකො. උතුපරිණාමනවසෙනාති උතුනො පරිවත්තනවසෙන විසභාගසීතඋතුසමුට්ඨානෙන. වා-සද්දෙන හෙමන්තාදීසු හිමපාතාදිවසෙන පවත්තස්ස සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො, න උප්පාදෙති සීතන්ති අධිප්පායො. යදත්ථං පන තං විනොදනං, තං මත්ථකප්පත්තං දස්සෙතුං ‘‘සීතබ්භාහතෙ’’තිආදි වුත්තං. සබ්බත්ථාති ‘‘උණ්හස්ස පටිඝාතායා’’තිආදීසු සබ්බෙසු සෙසපයොජනෙසු. යදිපි සූරියසන්තාපොපි උණ්හොව, තස්ස පන ආතපග්ගහණෙන ගහිතත්තා ‘‘අග්ගිසන්තාපස්සා’’ති [Pg.57] වුත්තං. එකච්චො දාවග්ගිසන්තාපො කායං චීවරෙන පටිච්ඡාදෙත්වා සක්කා විනොදෙතුන්ති ආහ ‘‘තස්ස වනදාහාදීසු සම්භවො වෙදිතබ්බො’’ති. ඩංසාති පිඞ්ගලමක්ඛිකා. තෙ පන යස්මා ඩංසනසීලා, තස්මා වුත්තං ‘‘ඩංසනමක්ඛිකා’’ති. සප්පාදයොති සප්පසතපදිඋණ්ණනාභිසරබූවිච්ඡිකාදයො. ඵුට්ඨසම්ඵස්සොති ඵුට්ඨවිසමාහ. තිවිධා හි සප්පා – දට්ඨවිසා ඵුට්ඨවිසා දිට්ඨවිසා. තෙසු පුරිමකා ද්වෙ එව ගහිතා. සතපදිආදීනම්පි තාදිසානං සඞ්ගණ්හනත්ථං. නියතපයොජනං එකන්තිකං, සබ්බකාලිකඤ්ච පයොජනං. හිරී කුප්පති නිල්ලජ්ජතා සණ්ඨාති. තෙනාහ ‘‘විනස්සතී’’ති. කූපාවතරණං වා පටිච්ඡාදනං අරහතීති කොපිනං. හිරියිතබ්බට්ඨෙන හිරී ච තං කොපිනඤ්චාති හිරිකොපිනන්ති එවමෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො. තස්ස චාති ච-සද්දො පුබ්බෙ වුත්තපයොජනානං සම්පිණ්ඩනත්ථො. Payojanānaṃ mariyādā là payojanāvadhi. Sự quy định nào có được do phương cách phân định về điều ấy, lời nói về sự quy định ấy là lời nói về mục đích... v.v... Bây giờ, để giải thích và trình bày sự quy định ấy, câu bắt đầu bằng “ettakameva hī” đã được nói đến. Ở đây, bằng từ xác định, ngài ngăn cấm việc sử dụng y phục theo cách làm duyên dáng, trang sức, rườm rà, phô trương, v.v... Do đó, ngài nói “không hơn thế này.” Thật vậy, một số chúng sanh vừa mặc vừa choàng y phục theo cách làm duyên dáng, giống như những người thành thị đang trong tuổi thanh xuân. Một số người thì theo cách trang sức, giống như các kỹ nữ, v.v... Các diễn viên hài thì theo cách rườm rà. Các trưởng giả, v.v... thì theo cách phô trương. Sự rối loạn các yếu tố bên trong là nguyên nhân phát sinh các bệnh do lạnh, v.v... “Do sự thay đổi của thời tiết” có nghĩa là do sự thay đổi của thời tiết, do sự phát sinh của thời tiết lạnh không tương hợp. Bằng từ “vā”, cần hiểu là bao gồm cái lạnh phát sinh do sương rơi, v.v... trong mùa đông, v.v...; ý nghĩa là không làm phát sinh cái lạnh. Hơn nữa, để trình bày mục đích cao nhất của việc loại trừ cái lạnh ấy, câu bắt đầu bằng “sītabbhāhate” đã được nói đến. “Ở mọi nơi” có nghĩa là trong tất cả các mục đích còn lại như “để ngăn ngừa cái nóng,” v.v... Mặc dù sức nóng của mặt trời cũng là cái nóng, nhưng vì nó đã được bao gồm bởi từ “nắng”, nên đã nói là “sức nóng của lửa.” Vì một số sức nóng của cháy rừng có thể được loại trừ bằng cách che thân bằng y, nên ngài nói “sự phát sinh của nó trong các trận cháy rừng, v.v... cần được biết.” Ḍaṃsa là ruồi mắt vàng. Hơn nữa, vì chúng có thói quen cắn, do đó được gọi là “ruồi cắn.” “Rắn, v.v...” là rắn, rết, nhện, tắc kè, bọ cạp, v.v... “Phuṭṭhasamphassa” là ngài đề cập đến loài rắn có nọc độc do tiếp xúc. Thật vậy, rắn có ba loại: rắn có nọc độc do cắn, rắn có nọc độc do tiếp xúc, và rắn có nọc độc do nhìn. Trong số đó, chỉ hai loại đầu tiên được đề cập để bao gồm cả những loài tương tự như rết, v.v... Mục đích xác định là mục đích chắc chắn và có giá trị mọi lúc. Tàm bị dao động, sự vô tàm được thiết lập. Do đó, ngài nói “bị hủy hoại.” Hoặc, vì nó xứng đáng được che đậy điều cần che giấu, nên được gọi là kopīnaṃ. Vì có ý nghĩa là điều đáng hổ thẹn, nó là tàm, và nó cũng là thứ đáng che đậy, do đó là hirikopīnaṃ; ý nghĩa ở đây cũng nên được hiểu như vậy. Trong câu “tassa ca”, từ “ca” có ý nghĩa tổng hợp các mục đích đã được nói trước đây. යං කිඤ්චි ආහාරන්ති ඛාදනීයභොජනීයාදිභෙදං යං කිඤ්චි ආහරිතබ්බවත්ථුං. පිණ්ඩාය භික්ඛාය උලතීති පිණ්ඩොලො, තස්ස කම්මං පිණ්ඩොල්‍යං. තෙන පිණ්ඩොල්‍යෙන භික්ඛාචරියාය. පතිතත්තාති පක්ඛිපිතත්තා. පිණ්ඩපාතො පත්තෙ පක්ඛිත්තභික්ඛාහාරො. පිණ්ඩානං වා පාතොති ඝරෙ ඝරෙ ලද්ධභික්ඛානං සන්නිපාතො. ‘‘නත්ථි දවා’’තිආදීසු (දී. නි. අට්ඨ. 3.305) සහසා කිරියාපි ‘‘දවා’’ති වුච්චති, තතො විසෙසනත්ථං ‘‘දවත්ථං, කීළානිමිත්තන්ති වුත්තං හොතී’’ති ආහ. මුට්ඨිකමල්ලා මුට්ඨියුද්ධයුජ්ඣනකා. ආදි-සද්දෙන නිබුද්ධයුජ්ඣනකාදීනං ගහණං. බලමදනිමිත්තන්ති බලං නිස්සාය උප්පජ්ජනකමදො බලමදො. තං නිමිත්තං, බලස්ස උප්පාදනත්ථන්ති අත්ථො. පොරිසමදනිමිත්තන්ති පොරිසමදො වුච්චති පුරිසමානො ‘‘අහං පුරිසො’’ති උප්පජ්ජනකමානො. අසද්ධම්මසෙවනාසමත්ථතං නිස්සාය පවත්තො මානො, රාගො එව වා පොරිසමදොති කෙචි. තං නිමිත්තං. අන්තෙපුරිකා රාජොරොධා. සබ්බෙසං සන්නිවෙසයොග්‍යතාය වෙසියො රූපූපජීවිනියො. මණ්ඩනං නාම ඉධාවයවපාරිපූරීති ආහ ‘‘අඞ්ගපච්චඞ්ගානං පීණභාවනිමිත්ත’’න්ති, පරිබ්‍රූහනහෙතූති අත්ථො. නටා නාම රඞ්ගනටා. නච්චකා ලඞ්ඝකාදයො. විභූසනං සොභාසමුප්පාදනන්ති ආහ ‘‘පසන්නච්ඡවිවණ්ණතානිමිත්ත’’න්ති. “Bất cứ vật thực nào” là bất cứ vật gì có thể ăn được thuộc các loại như vật cứng, vật mềm, v.v... Vì đi tìm kiếm vật thực khất thực, nên gọi là piṇḍolo, hành động của người ấy được gọi là piṇḍolyaṃ. Bằng hành động tìm kiếm vật thực ấy, tức là bằng việc đi khất thực. “Vì đã rơi vào” có nghĩa là vì đã được đặt vào. Piṇḍapāto là vật thực khất thực được đặt vào trong bát. Hoặc, “piṇḍānaṃ pāto” là sự tập hợp của các vật thực khất thực nhận được từ nhà này sang nhà khác. Trong các kinh như “natthi davā”, hành động vội vàng cũng được gọi là “davā”. Do đó, để phân biệt, ngài nói rằng điều ấy được nói là “vì mục đích vui đùa, vì mục đích giải trí.” Muṭṭhikamallā là những người chiến đấu bằng nắm đấm. Bằng từ “ādi”, cần hiểu là bao gồm những người chiến đấu bằng cách vật lộn, v.v... “Vì mục đích kiêu mạn về sức mạnh”: sự kiêu mạn phát sinh do nương vào sức mạnh được gọi là balamado. “Vì mục đích ấy” có nghĩa là để phát sinh sức mạnh. “Vì mục đích kiêu mạn về nam tính”: sự kiêu mạn về nam tính được gọi là sự ngã mạn của người nam, tức là sự ngã mạn phát sinh “ta là đàn ông.” Hoặc, một số vị nói rằng sự ngã mạn phát sinh do nương vào khả năng thực hành pháp bất thiện, hoặc chính ái dục là sự kiêu mạn về nam tính. “Vì mục đích ấy.” Antepurikā là những người trong hậu cung của vua. Vì phù hợp cho việc chung đụng với tất cả mọi người, nên các kỹ nữ được gọi là vesiyo. Ở đây, cái gọi là trang điểm chính là làm cho các bộ phận cơ thể được đầy đặn, nên ngài nói “vì mục đích làm cho các chi phần lớn nhỏ được nở nang,” có nghĩa là vì nguyên nhân làm cho tăng trưởng. Những người biểu diễn trên sân khấu được gọi là naṭā. Những người nhào lộn, v.v... được gọi là naccakā. Làm phát sinh vẻ đẹp được gọi là trang hoàng, nên ngài nói “vì mục đích làm cho màu da tươi sáng.” එතං පදං. මොහූපනිස්සයප්පහානත්ථන්ති මොහස්ස උපනිස්සයතාපහානාය. දවා හි මොහෙන හොති, මොහඤ්ච වඩ්ඪෙතීති තස්සා වජ්ජනෙන මොහස්ස අනුපනිස්සයතා. දොසූපනිස්සයප්පහානත්ථන්ති ඉදං බලමදස්ස, පුරිසමදස්ස [Pg.58] ච දොසහෙතුනො වසෙන වුත්තං, ඉතරස්ස පන වසෙන ‘‘රාගූපනිස්සයප්පහානත්ථ’’න්ති වත්තබ්බං. මණ්ඩනවිභූසනපටික්ඛෙපො සියා මොහූපනිස්සයප්පහානායපි, රාගූපනිස්සයතාය පන උජුපටිපක්ඛොති වුත්තං ‘‘රාගූපනිස්සයප්පහානත්ථ’’න්ති. යදිපි එකච්චස්ස දවමදෙ ආරබ්භ පරස්ස පටිඝසංයොජනාදීනං උප්පත්ති හොතියෙව මනොපදොසිකදෙවාදීනං විය, අත්තනො පන දවමදෙ ආරබ්භ යෙසං සවිසෙසං රාගමොහමානාදයො පාපධම්මා උප්පජ්ජන්ති. තෙ සන්ධාය ‘‘අත්තනො සංයොජනුප්පත්තිපටිසෙධනත්ථ’’න්ති වත්වා මණ්ඩනවිභූසනානි පටිච්ච සවිසෙසං පරස්සපි රාගමොහාදයො පවත්තන්තීති ‘‘පරස්සපි සංයොජනුප්පත්තිපටිසෙධනත්ථ’’න්ති වුත්තං. අයොනිසො පටිපත්තියාති එත්ථ කාමසුඛල්ලිකානුයොගං මුඤ්චිත්වා සබ්බාපි මිච්ඡාපටිපත්ති අයොනිසො පටිපත්ති. පුරිමෙහි ද්වීහි පදෙහි අයොනිසො පටිපත්තියා, පච්ඡිමෙහි ද්වීහි කාමසුඛල්ලිකානුයොගස්ස පහානං වුත්තන්ති වදන්ති. ‘‘චතූහිපි චෙතෙහී’’ති පන වචනතො සබ්බෙහි උභින්නම්පි පහානං වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං. කාමකීළාපි දවන්තොගධා හොතියෙව, පුරිසමදොපි කාමසුඛල්ලිකානුයොගස්ස හෙතුයෙවාති. Câu này. (Câu) “Mohūpanissayappahānatthanti” (có nghĩa là) mohassa upanissayatāpahānāya (nhằm đoạn trừ trạng thái cận y của si). Davā hi mohena hoti, mohañca vaḍḍhetīti (bởi vì sự vui đùa do si mà có, và làm tăng trưởng si), tassā vajjanena (do việc tránh xa nó) mohassa anupanissayatā (si không còn là cận y). (Câu) “Dosūpanissayappahānatthanti” (nhằm đoạn trừ trạng thái cận y của sân), câu này được nói về phương diện balamadassa, purisamadassa ca dosahetuno (sự kiêu mạn về sức mạnh và sự kiêu mạn về nam tính là nhân của sân), itarassa pana vasena (còn về phương diện khác) vattabbaṃ (nên được nói là) “rāgūpanissayappahānatthanti” (nhằm đoạn trừ cận y của tham). Maṇḍanavibhūsanapaṭikkhepo (việc từ bỏ sự trang điểm và trang sức) siyā mohūpanissayappahānāyapi (cũng có thể là nhằm đoạn trừ cận y của si), rāgūpanissayatāya pana ujupaṭipakkho’ti (nhưng nó là sự đối nghịch trực tiếp với trạng thái cận y của tham), (vì thế) vuttaṃ (được nói là) “rāgūpanissayappahānattha”nti (nhằm đoạn trừ cận y của tham). Yadipi (mặc dù) ekaccassa davamade ārabbha (nhân sự vui đùa và kiêu mạn của một người nào đó) parassa paṭighasaṃyojanādīnaṃ uppatti hotiyeva (sự phát sanh của các kiết sử như phẫn nộ v.v... ở người khác vẫn xảy ra) manopadosikadevādīnaṃ viya (giống như trường hợp của chư thiên Manopadosika v.v...), pana (tuy nhiên) yesaṃ (đối với những người mà) attano davamade ārabbha (nhân sự vui đùa và kiêu mạn của chính họ) savisesaṃ rāgamohamānādayo pāpadhammā uppajjanti (các ác pháp như tham, si, mạn v.v... phát sanh một cách đặc biệt). Te sandhāya (nhắm đến những người ấy) vatvā (sau khi nói) “attano saṃyojanuppattipaṭisedhanattha”nti (nhằm ngăn chận sự phát sanh kiết sử của tự thân), maṇḍanavibhūsanāni paṭicca (do duyên vào sự trang điểm và trang sức) savisesaṃ parassapi rāgamohādayo pavattantīti (các pháp như tham, si v.v... cũng khởi lên một cách đặc biệt ở người khác), (nên) vuttaṃ (được nói là) “parassapi saṃyojanuppattipaṭisedhanattha”nti (nhằm ngăn chận sự phát sanh kiết sử của người khác). Ayoniso paṭipattiyāti ettha (ở đây, trong câu ‘ayoniso paṭipatti’), kāmasukhallikānuyogaṃ muñcitvā (ngoại trừ sự thực hành theo dục lạc), sabbāpi micchāpaṭipatti (tất cả tà hạnh) (là) ayoniso paṭipatti (hành phi như lý). Purimehi dvīhi padehi (bởi hai câu đầu) ayoniso paṭipattiyā pahānaṃ (sự đoạn trừ hành phi như lý), pacchimehi dvīhi (bởi hai câu sau) kāmasukhallikānuyogassa pahānaṃ (sự đoạn trừ sự thực hành theo dục lạc) vuttaṃ’ti (đã được nói đến), vadanti (họ nói như vậy). Pana (tuy nhiên) “Catūhipi cetehī”ti pana vacanato (theo như đã nói ‘bởi cả bốn pháp này’), sabbehi ubhinnampi pahānaṃ vuttaṃ’ti (sự đoạn trừ cả hai đã được nói đến bởi tất cả), veditabbaṃ (nên được hiểu như vậy). Kāmakīḷāpi davantogadhā hotiyeva (sự vui chơi trong dục cũng được bao gồm trong ‘davā’), purisamadopi kāmasukhallikānuyogassa hetuyevā’ti (và sự kiêu mạn về nam tính cũng chính là nguyên nhân của sự thực hành theo dục lạc). චාතුමහාභූතිකස්සාති චතුමහාභූතෙ සන්නිස්සිතස්ස. රූපකායස්සාති චතුසන්තතිරූපසමූහස්ස. ඨිතියාති ඨිතත්ථං. සා පනස්ස ඨිති පබන්ධවසෙන ඉච්ඡිතාති ආහ ‘‘පබන්ධට්ඨිතත්ථ’’න්ති. පවත්තියාති ජීවිතින්ද්‍රියප්පවත්තියා. තථා හි ජීවිතින්ද්‍රියං ‘‘යාපනා වත්තනා’’ති (ධ. ස. 19, 634) ච නිද්දිට්ඨං. තස්සා ච අවිච්ඡෙදො ආහාරූපයොගෙන හොති. කායස්ස චිරතරං යාව ආයුකප්පො, තාව අවත්ථානං යාපනාති දස්සෙන්තො ‘‘චිරකාලට්ඨිතත්ථං වා’’ති ආහ. ඉදානි වුත්තමෙවත්ථං පාකටතරං කාතුං ‘‘ඝරූපත්ථම්භමිවා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථායං යොජනා – යථා ජිණ්ණඝරසාමිකො ඝරස්ස උපත්ථම්භනං කරොති තස්ස අපතනත්ථං, යථා ච සාකටිකො අක්ඛබ්භඤ්ජනං කරොති තස්ස සම්පවත්තනත්ථං, එවමෙස යොගී කායස්ස ඨිතත්ථං, යාපනත්ථඤ්ච පිණ්ඩපාතං පටිසෙවති පරිභුඤ්ජතීති. එතෙන ඨිති නාම අපතනං යාපනා පවත්තීති දස්සෙති. න දවමදමණ්ඩනවිභූසනත්ථන්ති ඉදං ‘‘යාවදෙවා’’ති අවධාරණෙන නිවත්තිතත්ථදස්සනං. තිට්ඨන්ති උපාදින්නධම්මා එතායාති ඨිති, ආයූති ආහ ‘‘ඨිතීති ජීවිතින්ද්‍රියස්සෙතං අධිවචන’’න්ති. තථා හි තං ආයු ‘‘ඨිතී’’ති නිද්දිට්ඨං, ඨිතියා යාපනායාති කායස්ස [Pg.59] ඨිතිහෙතුතාය ‘‘ඨිතී’’ති ලද්ධවොහාරස්ස ජීවිතින්ද්‍රියස්ස පවත්තනත්ථන්ති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘ජීවිතින්ද්‍රියපවත්තාපනත්ථ’’න්ති. ආබාධට්ඨෙනාති විබාධනට්ඨෙන, රොගට්ඨෙන වා. ජිඝච්ඡාපරමා හි රොගා. උපරමත්ථන්ති වූපසමත්ථං. වණාලෙපනමිව වණිකො. උණ්හසීතාදීසු අභිභවන්තෙසු තප්පටිකාරං සීතුණ්හං විය පටිසෙවතීති සම්බන්ධො. මග්ගබ්‍රහ්මචරියං ඨපෙත්වා සික්ඛත්තයසඞ්ගහා සාසනාවචරිතබ්බා අනුසාසනී සාසනබ්‍රහ්මචරියන්ති ආහ ‘‘සකලසාසනබ්‍රහ්මචරියස්ස ච මග්ගබ්‍රහ්මචරියස්ස චා’’ති. අනුග්ගහණත්ථන්ති අනු අනු ගණ්හනත්ථං සම්පාදනත්ථං. කායබලං නිස්සායාති යථාසමාරද්ධං ගුණවිසෙසපාරිපූරිහෙතුභූතං කායබලමත්තං නිස්සාය. තෙනාහ ‘‘සික්ඛත්තයානුයොගවසෙනා’’තිආදි. කන්තාරනිත්ථරණත්ථිකා ජායම්පතිකා, නදීසමුද්දනිත්ථරණත්ථිකා ච පුත්තමංසාදීනි යථා අගිද්ධා අමුච්ඡිතා කෙවලං තං තං අත්ථසිද්ධිමෙව අවෙක්ඛන්තා පටිසෙවන්ති තෙහි විනා අසිජ්ඣනතො, එවමයම්පි කෙවලං භවකන්තාරනිත්ථරණත්ථිකො අගිද්ධො අමුච්ඡිතො තෙන විනා අසිජ්ඣනතො පිණ්ඩපාතං පටිසෙවතීති උපමාසංසන්දනං. Cātumahābhūtikassā’ti (có nghĩa là) catumahābhūte sannissitassa (của cái nương tựa vào bốn đại). Rūpakāyassā’ti (có nghĩa là) catusantatirūpasamūhassa (của tập hợp sắc do bốn dòng sanh). Ṭhitiyā’ti (có nghĩa là) ṭhitatthaṃ (nhằm để duy trì). Sā panassa ṭhiti pabandhavasena icchitā’ti (nhưng sự duy trì ấy của nó được mong muốn theo cách liên tục), (nên ngài) āha (đã nói) “pabandhaṭṭhitattha”nti (nhằm duy trì sự liên tục). Pavattiyā’ti (có nghĩa là) jīvitindriyappavattiyā (cho sự tiếp diễn của mạng quyền). Tathā hi (thật vậy) jīvitindriyaṃ (mạng quyền) niddiṭṭhaṃ ca (cũng đã được chỉ rõ là) “yāpanā vattanā”ti (sự nuôi mạng, sự tồn tại). Tassā ca avicchedo (và sự không gián đoạn của nó) hoti (xảy ra) āhārūpayogena (nhờ việc sử dụng vật thực). Dassento (khi chỉ ra rằng) yāpanā’ti (sự nuôi mạng là) kāyassa avatthānaṃ (sự tồn tại của thân) cirataraṃ (lâu dài hơn) yāva āyukappo, tāva (cho đến khi hết tuổi thọ), (ngài) āha (đã nói) “cirakālaṭṭhitatthaṃ vā”ti (hoặc nhằm để tồn tại lâu dài). Idāni (bây giờ) kātuṃ (để làm cho) vuttamevatthaṃ (ý nghĩa đã được nói) pākaṭataraṃ (rõ ràng hơn), vuttaṃ (đã được nói) “gharūpatthambhamivā”ti-ādi (ví như chống đỡ ngôi nhà v.v...). Tattha ayaṃ yojanā (ở đây, sự liên kết là thế này) – yathā (giống như) jiṇṇagharasāmiko (người chủ của ngôi nhà cũ) karoti (làm) gharassa upatthambhanaṃ (việc chống đỡ cho ngôi nhà) tassa apatanatthaṃ (nhằm để nó không sụp đổ), yathā ca (và giống như) sākaṭiko (người đánh xe) karoti (làm) akkhabbhañjanaṃ (việc tra dầu vào trục xe) tassa sampavattanatthaṃ (nhằm để nó vận hành tốt), evaṃ (cũng vậy) esa yogī (vị hành giả này) paṭisevati paribhuñjati (thọ dụng) piṇḍapātaṃ (vật thực khất thực) kāyassa ṭhitatthaṃ, yāpanatthañca (nhằm duy trì và nuôi mạng thân này). Etena (bởi điều này) dasseti (ngài chỉ ra rằng) ṭhiti nāma apatanaṃ (duy trì có nghĩa là không sụp đổ), yāpanā (nuôi mạng có nghĩa là) pavatti’ti (sự tiếp diễn). Na davamadamaṇḍanavibhūsanattha’nti idaṃ (câu “không phải để vui đùa, kiêu mạn, trang điểm, trang sức” này) (là) nivattitatthadassanaṃ (sự chỉ ra ý nghĩa bị loại trừ) “yāvadevā”ti avadhāraṇena (bởi sự giới hạn trong từ “chỉ để”). Tiṭṭhanti upādinnadhammā etāyā’ti ṭhiti, āyū’ti (duy trì (ṭhiti) là cái mà nhờ đó các pháp bị thủ hữu tồn tại; (nó là) tuổi thọ), (nên ngài) āha (đã nói) “ṭhitīti jīvitindriyassetaṃ adhivacana”nti (‘ṭhiti’ là tên gọi khác của mạng quyền). Tathā hi (thật vậy) taṃ āyu (tuổi thọ ấy) niddiṭṭhaṃ (đã được chỉ rõ là) “ṭhitī”ti (duy trì), ṭhitiyā yāpanāyā’ti (câu ‘để duy trì, để nuôi mạng’) attho (có nghĩa là) pavattanatthaṃ (nhằm cho sự tiếp diễn) jīvitindriyassa (của mạng quyền) laddhavohārassa (đã nhận được tên gọi) “ṭhitī”ti (là ‘duy trì’) kāyassa ṭhitihetutāya (do là nhân cho sự duy trì của thân). Tenāha (do đó, ngài đã nói) “jīvitindriyapavattāpanattha”nti (nhằm làm cho mạng quyền tiếp diễn). Ābādhaṭṭhenā’ti (có nghĩa là) vibādhanaṭṭhena (theo nghĩa là làm khổ), rogaṭṭhena vā (hoặc theo nghĩa là bệnh tật). Hi (bởi vì) jighacchāparamā rogā (cơn đói là bệnh tối trọng). Uparamatthanti (có nghĩa là) vūpasamatthaṃ (nhằm làm cho lắng dịu). Vaṇiko (người có vết thương) vaṇālepanamiva (giống như thoa thuốc lên vết thương). Sambandho (sự liên kết là) paṭisevati (vị ấy thọ dụng) sītuṇhaṃ viya (giống như (dùng) hơi lạnh hoặc hơi nóng) tappaṭikāraṃ (làm phương thuốc đối trị) uṇhasītādīsu abhibhavantesu (khi bị nóng, lạnh v.v... chi phối). Maggabrahmacariyaṃ ṭhapetvā (ngoại trừ phạm hạnh về đạo), anusāsanī (lời giáo huấn) sāsanāvacaritabbā (cần được thực hành trong giáo pháp) sikkhattayasaṅgahā (được bao gồm trong tam học) (là) sāsanabrahmacariyaṃ’ti (phạm hạnh trong giáo pháp), (nên ngài) āha (đã nói) “sakalasāsanabrahmacariyassa ca maggabrahmacariyassa cā”ti (của toàn bộ phạm hạnh trong giáo pháp và của phạm hạnh về đạo). Anuggahaṇatthanti (có nghĩa là) anu anu gaṇhanatthaṃ (nhằm để tiếp nhận luôn luôn), sampādanatthaṃ (nhằm để thành tựu). Kāyabalaṃ nissāyā’ti (có nghĩa là) nissāya (nhờ nương vào) kāyabalamattaṃ (chỉ sức mạnh của thân) yathāsamāraddhaṃ guṇavisesapāripūrihetubhūtaṃ (là nhân để viên mãn các đức tính đặc biệt đã được tinh tấn thực hành). Tenāha (do đó, ngài đã nói) “sikkhattayānuyogavasenā”ti-ādi (theo như sự thực hành tam học v.v...). Yathā (giống như) jāyampatikā (đôi vợ chồng) kantāranittharaṇatthikā (muốn vượt qua vùng hoang địa), ca (và) nadīsamuddanittharaṇatthikā (những người muốn vượt qua sông, biển) paṭisevanti (ăn) puttamaṃsādīni (thịt con v.v...) agiddhā amucchitā (không tham luyến, không mê đắm), kevalaṃ avekkhantā (chỉ nhìn đến) taṃ taṃ atthasiddhimeva (sự thành tựu mục đích đó mà thôi) tehi vinā asijjhanato (vì không có chúng thì không thể thành tựu), evaṃ (cũng vậy) ayampi (vị này cũng vậy) kevalaṃ bhavakantāranittharaṇatthiko (chỉ muốn vượt qua vùng hoang địa của hữu) agiddho amucchito (không tham luyến, không mê đắm) paṭisevati (thọ dụng) piṇḍapātaṃ (vật thực khất thực) tena vinā asijjhanato (vì không có nó thì không thể thành tựu), iti (như vậy là) upamāsaṃsandanaṃ (sự kết nối ví dụ). ඉතීති පකාරත්ථෙ නිපාතපදං. තෙන පටිසෙවියමානස්ස පිණ්ඩපාතස්ස පටිසෙවනාකාරො ගය්හතීති ආහ ‘‘එවං ඉමිනා පිණ්ඩපාතපටිසෙවනෙනා’’ති. පුරාණන්ති භොජනතො පුරිමකාලිකත්තා පුරාතනං. පටිහඞ්ඛාමීති පටිහනිස්සාමි. නවඤ්ච වෙදනං න උප්පාදෙස්සාමීති පටිසෙවතීති යොජනා. කීදිසං, කථඤ්චාති ආහ ‘‘අපරිමිත…පෙ… අඤ්ඤතරො වියා’’ති. අපරිමිතං අපරිමාණං භොජනං පච්චයො එතිස්සාති අපරිමිතභොජනපච්චයා, තං අපරිමිතභොජනපච්චයං අත්තනො ගහණීතෙජපමාණතො අතික්කන්තපමාණභොජනහෙතුකන්ති අත්ථො. යො බහුං භුඤ්ජිත්වා අත්තනො ධම්මතාය උට්ඨාතුං අසක්කොන්තො ‘‘ආහර හත්ථ’’න්ති වදති, අයං ආහරහත්ථකො. යො භුඤ්ජිත්වා අච්චුද්ධුමාතකුච්ඡිතාය උට්ඨිතොපි සාටකං නිවාසෙතුං න සක්කොති, අයං අලංසාටකො. යො භුඤ්ජිත්වා උට්ඨාතුං අසක්කොන්තො තත්ථෙව පරිවත්තති, අයං තත්‍රවට්ටකො. යො යථා කාකෙහි ආමසිතුං සක්කා, එවං යාව මුඛද්වාරං ආහාරෙති, අයං කාකමාසකො. යො භුඤ්ජිත්වා මුඛෙ සන්ධාරෙතුං අසක්කොන්තො තත්ථෙව වමති, අයං භුත්තවමිතකො. එතෙසං අඤ්ඤතරො විය. අථ වා පුරාණවෙදනා නාම අභුත්තපච්චයා උප්පජ්ජනකවෙදනා. තං ‘‘පටිහනිස්සාමී’’ති [Pg.60] පටිසෙවති. නවවෙදනා නාම අතිභුත්තපච්චයෙන උප්පජ්ජනකවෙදනා. තං ‘‘න උප්පාදෙස්සාමී’’ති පටිසෙවති. අථ වා නවවෙදනා නාම අභුත්තපච්චයෙන උප්පජ්ජනකවෙදනා, තස්සා අනුප්පන්නාය අනුප්පජ්ජනත්ථමෙව පටිසෙවති. අභුත්තපච්චයා උප්පජ්ජනකාති චෙතං ඛුද්දාය විසෙසනං. යස්සා අප්පවත්ති භොජනෙන කාතබ්බා, තස්සා දස්සනත්ථං. අභුත්තපච්චයෙන, භුත්තපච්චයෙන ච උප්පජ්ජනකානුප්පජ්ජනකවෙදනාසු පුරිමා යථාපවත්තා ජිඝච්ඡානිමිත්තා වෙදනා. සා හි අභුඤ්ජන්තස්ස භිය්‍යොපවඩ්ඪනවසෙන උප්පජ්ජති. පච්ඡිමාපි ඛුද්දානිමිත්තාව අඞ්ගදාහසූලාදිවෙදනා පවත්තා. සා හි භුත්තපච්චයා පුබ්බෙ අනුප්පන්නාව නුප්පජ්ජිස්සතීති අයමෙතාසං විසෙසො. විහිංසානිමිත්තතා චෙතාසං විහිංසාය විසෙසො. Từ "Iti" là một bất biến từ (nipāta) mang ý nghĩa về thể loại (pakāra). Do đó, cách thức thọ dụng vật thực khất thực đang được thọ dụng được hiểu ngầm, nên ngài đã nói: "evaṃ iminā piṇḍapātapaṭisevanenā" (như vậy, bằng sự thọ dụng vật thực khất thực này). "Purāṇaṃ" (cũ) có nghĩa là cái có từ trước, vì nó thuộc về thời điểm trước khi ăn. "Paṭihaṅkhāmi" có nghĩa là "ta sẽ diệt trừ" (paṭihanissāmi). Cách nối kết câu văn là: (vị ấy) thọ dụng với ý nghĩ rằng "và ta sẽ không làm phát sinh cảm thọ mới". Cảm thọ như thế nào, và bằng cách nào (sẽ không làm phát sinh)? Vì vậy, ngài đã nói: "aparimita... pe... aññataro viya" (giống như một trong những người... không chừng mực). "Aparimitabhojanapaccayā" (do ăn không chừng mực làm duyên) là vì việc ăn uống vô độ, không lường được là duyên của cảm thọ ấy. Ý nghĩa là: (cảm thọ) có nguyên nhân từ việc ăn uống với số lượng vượt quá mức tiêu hóa của bản thân. Người nào ăn nhiều đến nỗi tự mình không thể đứng dậy được và phải nói: "Hãy đưa tay đây", người đó được gọi là āharahatthaka (người cần đưa tay cho). Người nào ăn xong, dù đã đứng dậy nhưng cũng không thể mặc y phục được vì bụng quá căng phồng, người đó được gọi là alaṃsāṭaka (người không thể mặc y). Người nào ăn xong không thể đứng dậy được, phải lăn qua lộn lại ngay tại chỗ, người đó được gọi là tatravaṭṭaka (người lăn lộn tại chỗ). Người nào ăn đến mức đầy tận miệng, sao cho quạ có thể mổ lấy thức ăn, người đó được gọi là kākamāsaka (người ăn như quạ). Người nào ăn xong không thể giữ thức ăn trong miệng được mà phải nôn ra ngay tại chỗ, người đó được gọi là bhuttavamitaka (người ăn rồi nôn). Giống như một trong những người ấy. Hoặc là, cảm thọ cũ (purāṇavedanā) là cảm thọ phát sinh do duyên không ăn. Vị ấy thọ dụng với ý nghĩ: "Ta sẽ diệt trừ cảm thọ ấy". Cảm thọ mới (navavedanā) là cảm thọ phát sinh do duyên ăn quá nhiều. Vị ấy thọ dụng với ý nghĩ: "Ta sẽ không làm phát sinh cảm thọ ấy". Hoặc là, cảm thọ mới là cảm thọ phát sinh do duyên không ăn; vị ấy thọ dụng chính là để không làm phát sinh cảm thọ ấy, khi nó chưa phát sinh. Và cụm từ "phát sinh do duyên không ăn" này là một tính từ cho cơn đói (khuddā). (Nó được nói) nhằm để chỉ ra cảm thọ mà sự không khởi lên của nó cần được thực hiện bằng việc ăn uống. Trong số các cảm thọ phát sinh do duyên không ăn và không phát sinh do duyên ăn, cảm thọ trước là cảm thọ đã khởi lên như thường lệ, có tướng trạng là sự đói khát. Thật vậy, đối với người không ăn, cảm thọ ấy phát sinh bằng cách gia tăng ngày càng nhiều. Cảm thọ sau cũng có tướng trạng là cơn đói, là cảm thọ như nóng rát chân tay, đau nhói v.v... chưa khởi lên. Thật vậy, do duyên ăn uống, cảm thọ ấy, vốn chưa phát sinh trước đây, sẽ không phát sinh. Đây là sự khác biệt giữa hai loại cảm thọ này. Và việc chúng có tướng trạng là sự khổ não (vihiṃsā) là một sự khác biệt với chính sự khổ não (là nguyên nhân). යා වෙදනා. අධුනාති එතරහි. අසප්පායාපරිමිතභොජනං නිස්සායාති අසප්පායාපරිමිතස්ස ආහාරස්ස භුඤ්ජනපයොගං ආගම්ම උප්පජ්ජතීති අත්ථො. පුරාණකම්මපච්චයවසෙනාති පුබ්බෙ පුරිමජාතියං කතත්තා පුරාණස්ස කම්මස්ස පච්චයතාවසෙන පයොගවිපත්තිං ආගම්ම උප්පජ්ජනාරහතාය තං වජ්ජෙත්වා පයොගසම්පත්තියා උපට්ඨාපනං දුක්ඛවෙදනාපච්චයඝාතො, පටිහනනඤ්ච හොතීති ආහ ‘‘තස්සා පච්චයං විනාසෙන්තො තං පුරාණඤ්ච වෙදනං පටිහඞ්ඛාමී’’ති. අයුත්තපරිභොගො පච්චයෙ අපච්චවෙක්ඛිත්වා පරිභොගො. සො එව කතූපචිතකම්මතාය කම්මූපචයො. තං නිස්සාය පටිච්ච ආයතිං අනාගතෙ කාලෙ උප්පජ්ජනතො යා චායං ‘‘නවවෙදනා’’ති වුච්චතීති යොජනා. යුත්තපරිභොගවසෙනාති පච්චවෙක්ඛිත්වා පච්චයානං පරිභොගවසෙන, තස්සා නවවෙදනාය මූලං අයුත්තපරිභොගකම්මං අනිබ්බත්තෙන්තො සබ්බෙන සබ්බං අනුප්පාදෙන්තො. එත්තාවතාති ‘‘ඉති පුරාණ’’න්තිආදිනා වුත්තෙන පදද්වයෙන. ‘‘විහිංසූපරතියා’’තිආදිනා වා පදචතුක්කෙන යුත්තපරිභොගසඞ්ගහො පබ්බජිතානුච්ඡවිකස්ස පච්චයපරිභොගස්ස වුත්තත්තා. අත්තකිලමථානුයොගප්පහානං ජිඝච්ඡාදිදුක්ඛපටිඝාතස්ස භාසිතත්තා. ඣානසුඛාදීනං පච්චයභූතස්ස කායසුඛස්ස අවිස්සජ්ජනතො ධම්මිකසුඛාපරිච්චාගො ච දීපිතො හොති. "Yā vedanā" (cảm thọ nào). "Adhunā" có nghĩa là "bây giờ" (etarahi). "Asappāyāparimitabhojanaṃ nissāya" (dựa vào việc ăn uống không thích hợp và không chừng mực) có nghĩa là: nó phát sinh do nỗ lực ăn uống thực phẩm không thích hợp và không chừng mực. "Purāṇakammapaccayavasena" (do năng lực của duyên là nghiệp cũ) có nghĩa là: vì (cảm thọ) có khả năng phát sinh do nương vào sự thực hành sai lạc (payogavipatti), bởi năng lực làm duyên của nghiệp cũ đã tạo trong tiền kiếp, nên việc tránh xa sự thực hành sai lạc ấy và thiết lập sự thực hành đúng đắn (payogasampatti) chính là sự hủy diệt nguyên nhân của khổ thọ và cũng là sự diệt trừ nó. Do đó, ngài đã nói: "tassā paccayaṃ vināsento taṃ purāṇañca vedanaṃ paṭihaṅkhāmi" (hủy diệt duyên của nó, ta sẽ diệt trừ cảm thọ cũ ấy). "Thọ dụng không đúng đắn" (ayuttaparibhoga) là sự thọ dụng các vật dụng mà không quán xét. Chính sự thọ dụng không đúng đắn ấy, vì là nghiệp đã được tạo tác và tích lũy, nên được gọi là sự tích lũy nghiệp (kammūpacaya). Cách nối kết câu văn là: vì nó phát sinh trong tương lai, trong thời gian sắp tới, do nương tựa và duyên vào (nghiệp tích lũy) ấy, nên được gọi là "cảm thọ mới" (navavedanā). "Yuttaparibhogavasena" (do năng lực của sự thọ dụng đúng đắn) có nghĩa là: bằng cách thọ dụng các vật dụng sau khi đã quán xét, không tạo ra nghiệp thọ dụng không đúng đắn vốn là gốc rễ của cảm thọ mới ấy, không làm cho nó phát sinh một cách toàn diện. "Ettāvatā" (chừng ấy thôi): bởi hai câu bắt đầu bằng "iti purāṇaṃ", hoặc bởi bốn câu bắt đầu bằng "vihiṃsūparatiyā", sự bao hàm của việc thọ dụng đúng đắn được nói đến, vì sự thọ dụng vật dụng thích hợp với bậc xuất gia đã được trình bày. Sự từ bỏ khổ hạnh ép xác (attakilamathānuyoga) (cũng được chỉ rõ), vì việc ngăn trừ các khổ đau như đói khát đã được nói đến. Và sự không từ bỏ lạc thú đúng pháp (dhammikasukhāpariccāga) cũng được làm sáng tỏ, do không từ bỏ thân lạc vốn là duyên cho thiền lạc v.v... අසප්පායාපරිමිතූපයොගෙන ජීවිතින්ද්‍රියුපච්ඡෙදකො, ඉරියාපථභඤ්ජනකො වා සියා පරිස්සයො, සප්පායපරිමිතූපයොගෙන පන සො න හොති. තථා සති චිරකාලප්පවත්තිසඞ්ඛාතා සරීරස්ස යාත්‍රා [Pg.61] යාපනා භවිස්සතීති ඉමමත්ථං දස්සෙන්තො ‘‘පරිමිතපරිභොගෙන…පෙ… භවිස්සතී’’ති ආහ. යො රොගො සාද්ධො අසාද්ධො ච න හොති, සො යාප්‍යරොගො, සො එතස්ස අත්ථීති යාප්‍යරොගී. සො හි නිච්චකාලං භෙසජ්ජං උපසෙවති, තථා අයම්පීති. යදි යාත්‍රාපි යාපනා, පුබ්බෙපි ‘‘යාපනායා’’ති වුත්තං, කො එත්ථ විසෙසොති? පුබ්බෙ ‘‘යාපනායා’’ති ජීවිතින්ද්‍රියයාපනා අධිප්පෙතා, ඉධ පන චතුන්නම්පි ඉරියාපථානං අවිච්ඡෙදසඞ්ඛාතා යාපනා යාත්‍රාති අයමෙත්ථ විසෙසො. බුද්ධපටිකුට්ඨෙන මිච්ඡාජීවෙන පච්චයපරියෙසනා අයුත්තපරියෙසනා. දායකදෙය්‍යධම්මානං, අත්තනො ච පමාණං අජානිත්වා පටිග්ගහණං, සද්ධාදෙය්‍යවිනිපාතනත්ථං වා පටිග්ගහණං අයුත්තපටිග්ගහණං, යෙන වා ආපත්තිං ආපජ්ජති. අපච්චවෙක්ඛිත්වා පරිභොගො අයුත්තපරිභොගො. තෙසං පරිවජ්ජනං ධම්මෙන සමෙන පච්චයුප්පාදනාදිවසෙන වෙදිතබ්බං. ධම්මෙන හි පච්චයෙ පරියෙසිත්වා ධම්මෙන පටිග්ගහෙත්වා පච්චවෙක්ඛිත්වා පරිභුඤ්ජනං අනවජ්ජතා නාම. Do việc sử dụng không thích hợp và không chừng mực, có thể có nguy hiểm làm tổn hại mạng căn hoặc phá vỡ các oai nghi. Nhưng ngược lại, do việc sử dụng thích hợp và có chừng mực, nguy hiểm ấy không xảy ra. Khi như vậy, sự di chuyển (yātrā) và sự bảo dưỡng (yāpanā) của thân thể, được gọi là sự tồn tại lâu dài, sẽ diễn ra. Để chỉ rõ ý nghĩa này, ngài đã nói: "parimitaparibhogena... pe... bhavissatī" (bằng sự thọ dụng có chừng mực... sẽ có...). Bệnh nào không phải là có thể chữa khỏi (sāddha) mà cũng không phải là không thể chữa khỏi (asāddha), bệnh đó gọi là yāpyaroga (bệnh mãn tính cần duy trì). Người có bệnh đó gọi là yāpyarogī. Thật vậy, người ấy phải thường xuyên dùng thuốc; cũng vậy, vị hành giả này (cũng thọ dụng vật thực khất thực). Nếu "yātrā" (sự di chuyển) cũng là "yāpanā" (sự bảo dưỡng), và trước đây đã nói "yāpanāya", vậy ở đây có sự khác biệt nào? Trước đây, với từ "yāpanāya", ý muốn nói đến sự bảo dưỡng mạng căn (jīvitindriya). Còn ở đây, "yātrā" có ý chỉ sự bảo dưỡng được gọi là sự không gián đoạn của cả bốn oai nghi. Đây là sự khác biệt ở đây. Sự tìm cầu vật dụng bằng tà mạng (micchājīva) bị Đức Phật quở trách là sự tìm cầu không đúng đắn (ayuttapariyesanā). Sự thọ nhận mà không biết chừng mực của thí chủ, của vật cúng dường, và của chính mình; hoặc sự thọ nhận nhằm mục đích làm hư hoại tín thí; hoặc sự thọ nhận mà do đó phạm phải tội, (tất cả) đều là sự thọ nhận không đúng đắn (ayuttapaṭiggahaṇa). Sự thọ dụng mà không quán xét là sự thọ dụng không đúng đắn (ayuttaparibhoga). Sự tránh xa những điều ấy cần được hiểu là bằng cách tạo ra các vật dụng v.v... một cách đúng pháp (dhammena) và hợp lẽ (samena). Thật vậy, việc tìm cầu vật dụng đúng pháp, thọ nhận đúng pháp, và thọ dụng sau khi quán xét được gọi là sự không thể chê trách (anavajjatā). අරතීති උක්කණ්ඨා. පන්තසෙනාසනෙසු, අධිකුසලධම්මෙසු ච අනභිරති. තන්දීති පචලායිකා නිද්දා. විජම්භිතාති ථිනමිද්ධාභිභවෙන කායස්ස විජම්භනා. විඤ්ඤූහි ගරහා විඤ්ඤූගරහා. එකච්චො හි අනවජ්ජංයෙව සාවජ්ජං කරොති, ‘‘ලද්ධං මෙ’’ති පමාණාධිකං භුඤ්ජිත්වා තං ජීරාපෙතුං අසක්කොන්තො උද්ධංවිරෙචනඅධොවිරෙචනාදීහි කිලමති, සකලවිහාරෙ භික්ඛූ තස්ස සරීරපටිජග්ගනභෙසජ්ජපරියෙසනාපසුතා හොන්ති. අඤ්ඤෙ තෙ ‘‘කිං ඉද’’න්ති පුච්ඡිත්වා ‘‘අසුකස්ස උදරං උද්ධුමාත’’න්තිආදීනි සුත්වා ‘‘නිච්චකාලමෙස එවංපකතිකො අත්තනො කුච්ඡිපමාණං නාම න ජානාතී’’ති නින්දන්ති, එවං අනවජ්ජංයෙව සාවජ්ජං කරොති. එවං අකත්වා ‘‘අනවජ්ජතා ච භවිස්සතී’’ති පටිසෙවති. අත්තනො හි පකතිඅග්ගිබලාදිං ජානිත්වා ‘‘එවං මෙ අරතිආදීනං අභාවෙන කායසුඛතා, අගරහිතබ්බතා ච භවිස්සතී’’ති පමාණයුත්තමෙව පටිසෙවති. යාවතකො භොජනෙන අත්ථො, තස්ස සාධනෙන යාවදත්ථං උදරස්ස පරිපූරණෙන උදරාවදෙහකං භොජනං යාවදත්ථඋදරාවදෙහකභොජනං, තස්ස පරිවජ්ජනෙන. සෙය්‍යාය සයනෙන ලද්ධබ්බසුඛං සෙය්‍යසුඛං, උභොහි පස්සෙහි [Pg.62] සම්පරිවත්තනකං සයන්තස්ස උප්පජ්ජනසුඛං පස්සසුඛං, මිද්ධෙන නිද්දායනෙන උප්පජ්ජනසුඛං මිද්ධසුඛං, තෙසං සෙය්‍ය…පෙ… සුඛානං පහානතො චතුන්නං ඉරියාපථානං යොග්‍යභාවස්ස පටිපාදනං කායස්ස චතුඉරියාපථයොග්‍යභාවපටිපාදනං, තතො. සුඛො ඉරියාපථවිහාරො ඵාසුවිහාරො. පච්ඡිමෙ විකප්පෙ, සබ්බවිකප්පෙසු වා වුත්තං ඵාසුවිහාරලක්ඛණං ආගමෙන සමත්ථෙතුං ‘‘වුත්තම්පි හෙත’’න්තිආදි වුත්තං. තීසුපි විකප්පෙසු ආහාරස්ස ඌනපරිභොගවසෙනෙව හි ඵාසුවිහාරො වුත්තොති. Arati là sự chán nản. Anabhirati là sự không hoan hỷ trong các trú xứ xa xôi và trong các thiện pháp cao thượng. Tandī là sự buồn ngủ, sự ngủ gật. Vijambhitā là sự vươn vai uể oải của thân thể do bị hôn trầm thụy miên áp đảo. Sự chê trách bởi các bậc trí được gọi là viññūgarahā. Quả vậy, có người làm cho điều không có lỗi trở thành có lỗi. Sau khi ăn quá độ với ý nghĩ "ta đã được", người ấy không thể tiêu hóa được thức ăn đó, nên bị mệt mỏi vì nôn mửa, tiêu chảy v.v... Các vị tỳ khưu trong toàn tu viện bận rộn chăm sóc thân thể và tìm thuốc cho vị ấy. Các vị khác hỏi "việc gì đây?", và sau khi nghe "bụng của vị tỳ khưu kia bị sình lên" v.v..., họ chê trách rằng: "Vị này luôn luôn như vậy, không biết lượng bụng của mình". Như vậy, người ấy làm cho điều không có lỗi trở thành có lỗi. Không làm như vậy, vị ấy thọ dụng với ý nghĩ "sẽ có sự không bị chê trách". Quả vậy, sau khi biết được sức tiêu hóa tự nhiên của mình v.v..., vị ấy thọ dụng vật thực vừa phải với ý nghĩ "như vậy, do không có sự chán nản v.v..., ta sẽ có được thân thể an lạc và không bị chê trách". Yāvadatthaudarāvadehakabhojanaṃ là việc ăn uống làm đầy bụng theo như ý muốn, bằng cách hoàn thành mục đích nào đó có được nhờ việc ăn uống. Bằng cách từ bỏ việc ăn uống như vậy. Seyyasukhaṃ là sự an lạc có được do nằm nghỉ. Passasukhaṃ là sự an lạc phát sinh cho người nằm trở mình qua lại cả hai bên hông. Middhasukhaṃ là sự an lạc phát sinh do ngủ mê mệt. Kāyassa catuiriyāpathayogyabhāvapaṭipādanaṃ là việc làm cho thân thể thích hợp với bốn oai nghi, do từ bỏ các lạc thú ấy: lạc thú nằm nghỉ...v.v... Do đó, sự an trú trong oai nghi một cách an lạc là phāsuvihāro. Để xác chứng bằng Thánh điển về đặc tính của phāsuvihāro đã được nói đến trong cách giải thích sau cùng, hoặc trong tất cả các cách giải thích, câu "vuttampi hetaṃ" v.v... đã được nói đến. Quả vậy, trong cả ba cách giải thích, phāsuvihāro được nói đến chính là do việc thọ dụng vật thực ít hơn. එත්තාවතාති ‘‘යාත්‍රා’’තිආදිනා වුත්තෙන පදත්තයෙන. ‘‘යාත්‍රා ච මෙ භවිස්සතී’’ති පයොජනපරිග්ගහදීපනා. යාත්‍රා හි නං ආහාරූපයොගං පයොජෙතීති. ධම්මිකසුඛාපරිච්චාගහෙතුකො ඵාසුවිහාරො මජ්ඣිමා පටිපදා අන්තද්වයපරිවජ්ජනතො. ඉමස්මිං පන ඨානෙ අට්ඨ අඞ්ගානි සමොධානෙතබ්බානි – ‘‘නෙව දවායා’’ති එකං අඞ්ගං, ‘‘න මදායා’’ති එකං, ‘‘න මණ්ඩනායා’’ති එකං, ‘‘න විභූසනායා’’ති එකං, ‘‘යාවදෙව ඉමස්ස කායස්ස ඨිතියා යාපනායා’’ති එකං, ‘‘විහිංසූපරතියා බ්‍රහ්මචරියානුග්ගහායා’’ති එකං, ‘‘ඉති පුරාණඤ්ච වෙදනං පටිහඞ්ඛාමි, නවඤ්ච වෙදනං න උප්පාදෙස්සාමී’’ති එකං, ‘‘යාත්‍රා ච මෙ භවිස්සතී’’ති එකං. ‘‘අනවජ්ජතා ච ඵාසුවිහාරො චා’’ති අයමෙත්ථ භොජනානිසංසො. මහාසිවත්ථෙරො පනාහ ‘‘හෙට්ඨා චත්තාරි අඞ්ගානි පටික්ඛෙපො නාම, උපරි පන අට්ඨඞ්ගානි සමොධානෙතබ්බානී’’ති. තත්ථ ‘‘යාවදෙව ඉමස්ස කායස්ස ඨිතියා’’ති එකං අඞ්ගං, ‘‘යාපනායා’’ති එකං, ‘‘විහිංසූපරතියා’’ති එකං, ‘‘බ්‍රහ්මචරියානුග්ගහායා’’ති එකං, ‘‘ඉති පුරාණඤ්ච වෙදනං පටිහඞ්ඛාමී’’ති එකං, ‘‘නවඤ්ච වෙදනං න උප්පාදෙස්සාමී’’ති එකං, ‘‘යාත්‍රා ච මෙ භවිස්සතී’’ති එකං, ‘‘අනවජ්ජතා චා’’ති එකං. ඵාසුවිහාරො පන භොජනානිසංසොති. එවං අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතං ආහාරං ආහාරෙන්තො පටිසඞ්ඛා යොනිසො පිණ්ඩපාතං පටිසෙවති නාම. Ettāvatā (chừng ấy) là bằng ba từ đã được nói đến, bắt đầu bằng "yātrā". Câu "yātrā ca me bhavissati" (và sự duy trì mạng sống sẽ có cho ta) là câu chỉ rõ sự thâu nhận lợi ích. Quả vậy, sự duy trì mạng sống thúc đẩy vị ấy đến việc sử dụng vật thực. Phāsuvihāro (sự an trú) có nhân là không từ bỏ sự an lạc hợp pháp, chính là trung đạo do từ bỏ hai cực đoan. Hơn nữa, ở đây nên kết hợp tám chi phần: "neva davāya" là một chi phần, "na madāya" là một chi phần, "na maṇḍanāya" là một chi phần, "na vibhūsanāya" là một chi phần, "yāvadeva imassa kāyassa ṭhitiyā yāpanāya" là một chi phần, "vihiṃsūparatiyā brahmacariyānuggahāya" là một chi phần, "iti purāṇañca vedanaṃ paṭihaṅkhāmi, navañca vedanaṃ na uppādessāmi" là một chi phần, "yātrā ca me bhavissati" là một chi phần. Ở đây, "anavajjatā ca phāsuvihāro ca" (sự không bị chê trách và sự an trú) là quả báu của việc ăn uống. Nhưng trưởng lão Mahāsiva nói rằng: "Bốn chi phần đầu tiên được gọi là sự từ bỏ, còn tám chi phần sau nên được kết hợp lại". Trong đó, "yāvadeva imassa kāyassa ṭhitiyā" là một chi phần, "yāpanāya" là một chi phần, "vihiṃsūparatiyā" là một chi phần, "brahmacariyānuggahāya" là một chi phần, "iti purāṇañca vedanaṃ paṭihaṅkhāmi" là một chi phần, "navañca vedanaṃ na uppādessāmi" là một chi phần, "yātrā ca me bhavissati" là một chi phần, "anavajjatā ca" là một chi phần. Còn phāsuvihāro là quả báu của việc ăn uống. Như vậy, người thọ dụng vật thực gồm đủ tám chi phần được gọi là người thọ dụng vật thực khất thực với sự quán xét như lý. යත්ථ යත්ථාති භුම්මනිද්දෙසෙන සෙන-සද්දස්ස අධිකරණත්ථවුත්තිමාහ. තථා ආසන-සද්දස්සාති. අඩ්ඪයොගාදිම්හීති ආදි-සද්දෙන පාසාදාදිං, මඤ්චාදිඤ්ච සඞ්ගණ්හාති. යත්ථ යත්ථ විහාරෙ වා අඩ්ඪයොගාදිම්හි වා ආසතීති විහාරඅඩ්ඪයොගාදිකෙ ආනෙත්වා සම්බන්ධිතබ්බං. ඉධ ආදි-සද්දෙන පීඨසන්ථතාදීනම්පි සඞ්ගහො වෙදිතබ්බො. පරිසහනට්ඨෙනාති අභිභවනට්ඨෙන, විබාධනට්ඨෙනාති අත්ථො. උතුයෙව උතුපරිස්සයොති සීතුණ්හාදිඋතුයෙව [Pg.63] අසප්පායො වුත්තනයෙන උතුපරිස්සයො. තස්ස උතුපරිස්සයස්ස විනොදනත්ථං, අනුප්පන්නස්ස අනුප්පාදනත්ථං, උප්පන්නස්ස වූපසමනත්ථඤ්චාති අත්ථො. නානාරම්මණතො පටිසංහරිත්වා කම්මට්ඨානභූතෙ එකස්මිංයෙව ආරම්මණෙ චිත්තස්ස සම්මදෙව ලයනං පටිසල්ලානං, තත්ථ ආරාමො අභිරති පටිසල්ලානාරාමො, තදත්ථං. සෙනාසනං හි විවිත්තං යොගිනො භාවනානුකූලං සුඤ්ඤාගාරභාවතො. තං පනෙතං අත්ථද්වයං විභාවෙතුං ‘‘යො සරීරාබාධචිත්තවික්ඛෙපකරො’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ එකීභාවසුඛත්ථන්ති එකීභාවහෙතුකං සුඛං එකීභාවසුඛං, තදත්ථං. ගණසඞ්ගණිකකිලෙසසඞ්ගණිකාභාවෙන උප්පජ්ජනකසුඛං. Bằng cách chỉ định vị trí (bhummaniddesena) qua câu "yattha yattha", ngài nói lên sự hiện hữu của từ sena trong ý nghĩa vị trí cách (adhikaraṇattha). Tương tự như vậy đối với từ āsana. Trong câu "aḍḍhayogādimhi", bằng từ ādi, ngài bao gồm cả lâu đài v.v... và giường v.v... Nên được kết nối bằng cách đem các từ vihāra, aḍḍhayoga v.v... vào như sau: "dù ở trong bất cứ tu viện nào, hay ở trong bất cứ ngôi nhà một mái nào v.v...". Ở đây, nên hiểu rằng từ ādi cũng bao gồm cả ghế, chiếu v.v... Parisahanaṭṭhena có nghĩa là do ý nghĩa áp đảo, do ý nghĩa bức hại. Utuyeva utuparissayo (chỉ thời tiết là hiểm họa thời tiết): chính thời tiết không thích hợp như nóng, lạnh v.v... được gọi là hiểm họa thời tiết theo phương pháp đã nói. Vinodanatthaṃ (để loại trừ) hiểm họa thời tiết ấy, có nghĩa là để không cho hiểm họa chưa sanh được sanh lên, và để làm cho hiểm họa đã sanh được lắng dịu. Paṭisallānaṃ (độc cư) là sự an trú đúng đắn của tâm trên một đối tượng duy nhất vốn là đề mục thiền định, sau khi đã rút tâm khỏi các đối tượng khác nhau. Paṭisallānārāmo là sự thích thú, hoan hỷ trong sự độc cư ấy; tadattaṃ là vì mục đích ấy. Quả vậy, trú xứ vắng lặng thích hợp cho việc hành thiền của hành giả vì nó là một nơi trống không. Hơn nữa, để làm rõ hai ý nghĩa này, câu "yo sarīrābādhacittavikkhepakaro" v.v... đã được nói đến. Trong đó, ekībhāvasukhatthaṃ (vì sự an lạc của việc ở một mình): sự an lạc có nhân là việc ở một mình được gọi là ekībhāvasukhaṃ; tadattaṃ là vì mục đích ấy. Sự an lạc phát sinh do không có sự giao du với hội chúng và sự giao du với phiền não. යදි උතුයෙව උතුපරිස්සයො, ‘‘උතු ච සීතුණ්හ’’න්ති සීතුණ්හපටිඝාතං වත්වා උතුපරිස්සයවිනොදනං කස්මා වුත්තන්ති චොදනං සන්ධායාහ ‘‘කාමඤ්චා’’තිආදි. තත්ථ ‘‘නියතං උතුපරිස්සයවිනොදන’’න්ති එතෙන ‘‘සීතස්ස පටිඝාතාය උණ්හස්ස පටිඝාතායා’’ති එත්ථ වුත්තං සීතුණ්හං අනියතං කදාචි කදාචි උප්පජ්ජනකං, උතුපරිස්සයො පන සබ්බදාභාවී අධිප්පෙතොති දස්සෙති. වුත්තප්පකාරොති ‘‘සීතාදිකො, අසප්පායො’’ති ච එවං වුත්තප්පකාරො විවටඞ්ගණරුක්ඛමූලාදීසු නිසින්නස්ස අපරිගුත්තියා අසංවුතද්වාරාදිතාය පාකටපරිස්සයා, අසප්පායරූපදස්සනාදිනා අපාකටපරිස්සයා ච භික්ඛුස්ස කායචිත්තානං ආබාධං කරෙය්‍යුං. යත්ථ ගුත්තෙ සෙනාසනෙ ආබාධං න කරොන්ති. එවං ජානිත්වාති උභයපරිස්සයරහිතන්ති එවං ඤත්වා පටිසෙවන්තො භික්ඛු වෙදිතබ්බොති සම්බන්ධො. Nếu chính thời tiết là hiểm họa thời tiết, thì sau khi đã nói về việc ngăn trừ nóng lạnh rằng ‘thời tiết là nóng và lạnh’, tại sao lại nói về việc xua tan hiểm họa thời tiết? Nhắm đến sự chất vấn ấy, ngài đã nói (câu) bắt đầu bằng “kāmañca”. Trong đó, bằng câu “việc xua tan hiểm họa thời tiết là chắc chắn”, ngài chỉ ra rằng: cái nóng và lạnh được nói ở đây trong câu “để ngăn trừ cái lạnh, để ngăn trừ cái nóng” là không nhất định, thỉnh thoảng mới phát sinh; còn hiểm họa thời tiết thì được hiểu là luôn luôn có. “Loại đã được nói đến” là loại đã được nói đến như là “lạnh v.v…” và “không thích hợp”. Những hiểm họa rõ ràng do không được che chở, do cửa nẻo không đóng kín v.v… đối với người ngồi ở ngoài trời, gốc cây v.v…, và những hiểm họa không rõ ràng do thấy các sắc không thích hợp v.v… có thể gây ra bệnh hoạn cho thân và tâm của vị tỳ khưu. Nơi trú xá được che chở thì chúng không gây ra bệnh hoạn. “Biết như vậy” có nghĩa là biết rằng (trú xá ấy) không có cả hai loại hiểm họa. Nên hiểu mối liên hệ là: vị tỳ khưu, sau khi biết như vậy, đã sử dụng (trú xá ấy). ධාතුක්ඛොභලක්ඛණස්ස, තංහෙතුකදුක්ඛවෙදනාලක්ඛණස්ස වා රොගස්ස පටිපක්ඛභාවො පටිඅයනට්ඨො. තෙනාහ ‘‘පච්චනීකගමනට්ඨෙනාති අත්ථො’’ති, වූපසමනට්ඨෙනාති වුත්තං හොති. යස්ස කස්සචීති සප්පිආදීසු යස්ස කස්සචි. සප්පායස්සාති හි තස්ස විකාරවූපසමෙනාති අධිප්පායො. භිසක්කස්ස කම්මං තෙන විධාතබ්බතො. තෙනාහ ‘‘තෙන අනුඤ්ඤාතත්තා’’ති. නගරපරික්ඛාරෙහීති නගරං පරිවාරෙත්වා රක්ඛණකෙහි. විවටපරික්ඛෙපො පරික්ඛා උඩ්ඩාපො පාකාරො එසිකා පලිඝො පාකාරපත්ථණ්ඩිලන්ති සත්ත ‘‘නගරපරික්ඛාරා’’ති වදන්ති. සීලපරික්ඛාරොති සුවිසුද්ධසීලාලඞ්කාරො[Pg.64]. අරියමග්ගො හි ඉධ ‘‘රථො’’ති අධිප්පෙතො. තස්ස ච සම්මාවාචාදයො අලඞ්කාරට්ඨෙන ‘‘පරික්ඛාරො’’ති වුත්තා. ජීවිතපරික්ඛාරාති ජීවිතස්ස පවත්තිකාරණානි. සමුදානෙතබ්බාති සම්මා උද්ධං උද්ධං ආනෙතබ්බා පරියෙසිතබ්බා. පරිවාරොපි හොති අන්තරායානං පරිතො වාරණතො. තෙනාහ ‘‘ජීවිත…පෙ… රක්ඛණතො’’ති. Bản chất đối nghịch với bệnh tật, vốn có đặc tính là sự xáo trộn của các yếu tố hoặc có đặc tính là khổ thọ với sự xáo trộn ấy làm nhân, chính là ý nghĩa của sự nương tựa (paṭiayanaṭṭho). Do đó, ngài nói: “có nghĩa là đi ngược lại”, nghĩa là được nói với ý nghĩa làm cho lắng dịu. “Bất cứ thứ gì” là bất cứ thứ gì trong số bơ lỏng v.v… “Thích hợp” có ý nghĩa là làm cho sự biến đổi của nó lắng dịu. (Đó) là công việc của thầy thuốc, vì nó được thầy thuốc sắp đặt. Do đó, ngài nói: “vì đã được vị ấy cho phép”. “Bởi các vật dụng của thành phố” là bởi những thứ bảo vệ sau khi bao quanh thành phố. Họ nói bảy thứ là “vật dụng của thành phố”: con đường bao quanh trống trải, hào nước, nền móng tường thành, tường thành, cột trụ cổng, then cài, và nền đất cứng của tường thành. “Vật dụng của giới” là sự trang hoàng bằng giới đức trong sạch. Quả vậy, ở đây Thánh đạo được hiểu là “cỗ xe”. Và Chánh ngữ v.v… của Thánh đạo ấy được gọi là “vật dụng” với ý nghĩa là vật trang hoàng. “Vật dụng của mạng sống” là những nguyên nhân cho sự tiếp diễn của mạng sống. “Nên được mang đến” là nên được mang đến một cách đúng đắn, nên được tìm kiếm. Cũng là đoàn tùy tùng (parivāra) vì ngăn chặn các hiểm nguy từ mọi phía. Do đó, ngài nói: “mạng sống… vì bảo vệ”. තත්ථ අන්තරන්ති විවරං, ඔකාසොති අත්ථො. වෙරිකානං අන්තරං අදත්වා අත්තනො සාමිකානං පරිවාරෙත්වා ඨිතසෙවකා විය රක්ඛණතො. අස්සාති ජීවිතස්ස. කාරණභාවතොති චිරප්පවත්තියා කාරණභාවතො. රසායනභූතං හි භෙසජ්ජං සුචිරම්පි කාලං ජීවිතං පවත්තෙතියෙව. යදිපි අනුප්පන්නා එව දුක්ඛවෙදනා භෙසජ්ජපරිභොගෙන පටිහඤ්ඤන්ති, න උප්පන්නා තාසං සරසෙනෙව භිජ්ජනතො, උප්පන්නසදිසා පන ‘‘උප්පන්නා’’ති වුච්චන්ති. භවති හි තංසදිසෙසු තබ්බොහාරො, යථා සා එව තිත්තිරි, තානියෙව ඔසධානීති. තස්මා වුත්තං ‘‘උප්පන්නානන්ති ජාතානං භූතානං නිබ්බත්තාන’’න්ති. සඤ්චයතො පට්ඨාය සො ධාතුක්ඛොභො සමුට්ඨානං එතෙසන්ති තංසමුට්ඨානා. ‘‘දුක්ඛවෙදනා’’ති වත්වා සා අකුසලසභාවාපි අත්ථීති තතො විසෙසෙතුං ‘‘අකුසලවිපාකවෙදනා’’ති වුත්තං. බ්‍යාබාධනට්ඨෙන බ්‍යාබාධො, බ්‍යාබාධොව බ්‍යාබජ්ඣං, දුක්ඛන්ති අත්ථො. නත්ථි එත්ථ බ්‍යාබජ්ඣන්ති අබ්‍යාබජ්ඣං, නිද්දුක්ඛතා. තෙනාහ ‘‘අබ්‍යාබජ්ඣපරමතායා’’ති නිද්දුක්ඛපරමතායාති. තං දුක්ඛන්ති රොගනිමිත්තකං දුක්ඛං. Trong đó, “antaraṃ” có nghĩa là kẽ hở, cơ hội. Vì bảo vệ giống như những người hầu cận đứng bao quanh chủ nhân của mình, không cho kẻ thù có cơ hội. “Của nó” là của mạng sống. “Vì là nguyên nhân” là vì là nguyên nhân của sự tiếp diễn lâu dài. Quả vậy, thuốc men có tác dụng như thuốc trường sinh làm cho mạng sống tiếp diễn trong một thời gian rất dài. Mặc dù chỉ những khổ thọ chưa phát sinh mới bị ngăn chặn bởi việc dùng thuốc, chứ không phải những thọ đã phát sinh, vì chúng bị hoại diệt bởi chính bản chất của chúng; tuy nhiên, những thọ tương tự như những thọ đã phát sinh được gọi là “đã phát sinh”. Quả vậy, có cách dùng từ như vậy cho những thứ tương tự, ví dụ như “chính là cây đa đa đó”, “chính là những dược thảo đó”. Do đó, đã được nói rằng “của những gì đã phát sinh” nghĩa là của những gì đã sinh, đã thành, đã khởi lên. Kể từ lúc tích tụ, sự xáo trộn yếu tố ấy là nguồn gốc của chúng, nên chúng được gọi là “có nguồn gốc từ đó”. Sau khi nói “khổ thọ”, để phân biệt với thọ ấy cũng có bản chất bất thiện, nên đã nói là “thọ quả bất thiện”. “Byābādha” có nghĩa là làm tổn hại; chính “byābādha” là “byābajjhaṃ”, có nghĩa là khổ. Không có sự khổ ở đây, nên là “abyābajjhaṃ”, tức là không có khổ. Do đó, ngài nói “để đạt đến trạng thái không khổ tối thượng”, nghĩa là trạng thái không khổ tối thượng. “Sự khổ ấy” là sự khổ có bệnh tật làm dấu hiệu. චීවරාදීනං පච්චයානං නිස්සයනං පරිභොගො එවාති දස්සෙතුං ‘‘තෙ පටිච්ච නිස්සායා’’ති වත්වා ‘‘පරිභුඤ්ජමානා’’ති වුත්තං. පවත්තන්තීති ජීවන්ති. ජීවනම්පි හි පවත්තනං, යතො ජීවිතින්ද්‍රියං ‘‘පවත්තනරස’’න්ති වුච්චති. Để chỉ ra rằng sự nương tựa vào các vật dụng như y v.v… chính là sự thọ dụng, sau khi nói “duyên vào chúng, nương vào chúng”, đã nói là “trong khi thọ dụng”. “Tiếp diễn” nghĩa là sống. Quả vậy, sự sống cũng là sự tiếp diễn, vì mạng quyền được gọi là “có sự tiếp diễn làm phận sự”. චතුපාරිසුද්ධිසම්පාදනවිධිවණ්ණනා Giải thích về phương pháp thành tựu bốn sự thanh tịnh 19. එවං පාතිමොක්ඛසංවරාදිභෙදෙන නිද්දිට්ඨං සීලං පුන සාධනවිභාගෙන දස්සෙතුං ‘‘එවමෙතස්මි’’න්තිආදිමාරද්ධං. තත්ථ සාධීයති සම්පාදියති එතෙනාති සාධනං, සද්ධා සාධනං එතස්සාති සද්ධාසාධනො. නනු ච වීරියසතිපඤ්ඤාහිපි විනා පාතිමොක්ඛසංවරො න සිජ්ඣතීති? සච්චං න සිජ්ඣති, සද්ධාය පන විසෙසහෙතුභාවං සන්ධාය එවං වුත්තන්ති දස්සෙන්තො ආහ 19. Để chỉ ra một lần nữa giới đã được trình bày với các phân loại như sự thu thúc trong giới bổn Pātimokkha v.v… bằng cách phân tích phương tiện thành tựu, đoạn văn bắt đầu bằng “evametasmiṃ” đã được bắt đầu. Trong đó, “sādhana” (phương tiện thành tựu) là cái mà nhờ đó (việc gì) được hoàn thành, được thành tựu; “saddhāsādhano” là cái có đức tin làm phương tiện thành tựu. Chẳng phải là sự thu thúc trong giới bổn Pātimokkha không thể thành tựu nếu không có cả tinh tấn, chánh niệm và trí tuệ sao? Thật vậy, không thể thành tựu. Tuy nhiên, để chỉ ra rằng điều này được nói đến nhắm đến vai trò là nhân đặc biệt của đức tin, ngài đã nói (như sau). ‘‘සාවකවිසයාතීතත්තා [Pg.65] සික්ඛාපදපඤ්ඤත්තියා’’ති. ගරුකලහුකාදිභෙදෙ ඔතිණ්ණෙ වත්ථුස්මිං තස්ස තස්ස අපරාධස්ස අනුරූපං සික්ඛාපදපඤ්ඤාපනං නාම සාවකානං අවිසයො, බුද්ධානං එව විසයො. සික්ඛාපදපඤ්ඤාපනං තාව තිට්ඨතු, තස්ස කාලොපි නාම සාවකානං අවිසයො, බුද්ධානං එව විසයොති දස්සෙන්තො ‘‘සික්ඛාපදපඤ්ඤත්තියාචනපටික්ඛෙපො චෙත්ථ නිදස්සන’’න්ති ආහ. තථා හි වුත්තං ‘‘ආගමෙහි ත්වං සාරිපුත්ත, ආගමෙහි ත්වං සාරිපුත්ත, තථාගතොව තත්ථ කාලං ජානිස්සතී’’ති (පාරා. 21). තත්ථ ච-සද්දො සමුච්චයත්ථො. තෙන ‘‘අපඤ්ඤත්තං න පඤ්ඤපෙම, පඤ්ඤත්තං න සමුච්ඡින්දාම, යථාපඤ්ඤත්තෙසු සික්ඛාපදෙසු සමාදාය වත්තාමා’’ති (පාරා. 565) එවමාදීනං සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. සද්ධායාති සද්දහනෙන සත්ථරි, ධම්මෙ ච සද්ධාය පච්චුපට්ඨාපනෙන. ජීවිතෙපි පගෙව ජීවිතපරික්ඛාරෙති අධිප්පායො. “Vì việc chế định học giới vượt ngoài phạm vi của các vị Thinh văn”. Khi một sự việc phạm tội xảy ra, với các loại nặng, nhẹ v.v…, việc chế định học giới tương ứng với từng tội lỗi ấy không phải là phạm vi của các vị Thinh văn, mà chỉ là phạm vi của các vị Phật. Việc chế định học giới hãy tạm gác lại, để chỉ ra rằng ngay cả thời điểm của việc đó cũng không phải là phạm vi của các vị Thinh văn, mà chỉ là phạm vi của các vị Phật, ngài đã nói: “sự từ chối lời thỉnh cầu chế định học giới là ví dụ ở đây”. Quả vậy, đã được nói rằng: “Này Sāriputta, hãy chờ đã! Này Sāriputta, hãy chờ đã! Chỉ có Như Lai mới biết thời điểm cho việc đó”. Trong đó, từ “ca” có ý nghĩa tổng hợp. Do đó, nên hiểu là bao gồm cả những (lời) như sau: “Chúng ta sẽ không chế định điều chưa được chế định, sẽ không hủy bỏ điều đã được chế định, chúng ta sẽ thực hành bằng cách thọ trì các học giới đã được chế định”. “Bởi đức tin” là bởi sự tin tưởng, bởi việc làm cho đức tin vào bậc Đạo Sư và vào Giáo pháp hiện khởi. Ý nghĩa là: (không màng đến) ngay cả mạng sống, huống chi là các vật dụng của mạng sống. කිකීව අණ්ඩන්ති කිකීසකුණිකා විය අත්තනො අණ්ඩං. සා කිර ජීවිතම්පි පරිච්චජිත්වා අණ්ඩමෙව රක්ඛති. චමරීව වාලධින්ති චමරීමිගො විය අත්තනො වාලධිං. චමරීමිගා කිර බ්‍යාධෙන පරිපාතියමානා ජීවිතම්පි පරිච්චජිත්වා කණ්ඩකගුම්බාදීසු ලග්ගං අත්තනො වාලමෙව රක්ඛන්ති. පියංව පුත්තං එකකන්ති ආනෙත්වා සම්බන්ධිතබ්බං. යථා හි එකපුත්තකො කුටුම්බිකො තං එකපුත්තං, එකනයනො ච තං එකනයනං සුට්ඨුතරං රක්ඛති. තථෙව සීලං අනුරක්ඛමානකාති අනුකම්පනවසෙන වුත්තං. සුපෙසලාති සුට්ඨු පියසීලා. සදා සබ්බකාලං දහරමජ්ඣිමථෙරකාලෙසු. ඡන්නම්පි ගාරවානං වසෙන සගාරවා, ගරුකාරවන්තොති අත්ථො. Kikīva aṇḍaṃ (như chim cút mái đối với trứng của nó) có nghĩa là: như con chim cút mái (kikīsakuṇikā) đối với trứng (aṇḍaṃ) của mình (attano). Con chim ấy (sā) được cho là (kira) từ bỏ (pariccajitvā) cả mạng sống (jīvitampi) mà chỉ bảo vệ (rakkhati) trứng (aṇḍameva). Camarīva vāladhiṃ (như con bò yak đối với lông đuôi của nó) có nghĩa là: như con bò yak (camarīmigo) đối với lông đuôi (vāladhiṃ) của mình (attano). Những con bò yak (camarīmigā) được cho là (kira) khi bị thợ săn (byādhena) truy đuổi (paripātiyamānā), chúng từ bỏ (pariccajitvā) cả mạng sống (jīvitampi) mà chỉ bảo vệ (rakkhanti) lông đuôi (vālameva) của mình (attano) bị vướng (laggaṃ) vào bụi gai (kaṇḍakagumbādīsu). Piyaṃva puttaṃ ekakaṃ (như người con trai độc nhất yêu quý) nên được đem đến (ānetvā) và liên kết (sambandhitabbaṃ). Vì rằng (yathā hi) người gia chủ (kuṭumbiko) có con trai độc nhất (ekaputtako) bảo vệ (rakkhati) người con trai độc nhất ấy (taṃ ekaputtaṃ), và người có một mắt (ekanayano) bảo vệ (rakkhati) con mắt duy nhất ấy (taṃ ekanayanaṃ) một cách hết sức cẩn thận (suṭṭhutaraṃ). Tatheva sīlaṃ anurakkhamānakā (cũng vậy, những người đang hộ trì giới) được nói (vuttaṃ) do lòng bi mẫn (anukampanavasena). Supesalā có nghĩa là những người có giới hạnh đáng yêu mến (suṭṭhu piyasīlā). Sadā (luôn luôn) có nghĩa là trong mọi lúc (sabbakālaṃ), trong các thời kỳ là tỳ khưu trẻ, trung niên, và trưởng lão (daharamajjhimatherakālesu). Do sáu sự tôn kính (channampi gāravānaṃ vasena), họ có lòng tôn kính (sagāravā), có sự kính trọng (garukāravanto), đó là ý nghĩa (attho). එවමෙව ඛොති යථා මහාසමුද්දො ඨිතධම්මො වෙලං නාතික්කමති, එවමෙව. මම සාවකාති අරියසාවකෙ සන්ධායාහ. තෙ හි ධුවසීලා. ඉමස්මිං අත්ථෙති ජීවිතහෙතුපි සීලස්ස අවීතික්කමනෙ. Evameva kho (cũng vậy) có nghĩa là: như (yathā) đại dương (mahāsamuddo) có bản chất ổn định (ṭhitadhammo) không vượt qua (nātikkamati) bờ (velaṃ), cũng vậy (evameva). Mama sāvakā (các đệ tử của ta) – Ngài nói (āha) điều này nhắm đến (sandhāya) các thánh đệ tử (ariyasāvake). Vì rằng (hi) họ (te) có giới hạnh vững chắc (dhuvasīlā). Imasmiṃ atthe (về ý nghĩa này) có nghĩa là: trong việc không vi phạm (avītikkamane) giới luật (sīlassa) ngay cả vì mạng sống (jīvitahetupi). මහාවත්තනිඅටවී නාම විඤ්ඣාටවී. හිමවන්තපස්සෙ අටවීති කෙචි. ථෙරන්ති නාමගොත්තවසෙන අපඤ්ඤාතං එකං ථෙරං. නිපජ්ජාපෙසුං ගන්ත්වා කස්සචි මා ආරොචෙය්‍යාති. Khu rừng tên là Mahāvattani (mahāvattaniaṭavī nāma) chính là khu rừng Viñjhā (viñjhāṭavī). Một số người (keci) nói rằng đó là khu rừng (aṭavīti) ở sườn núi Hy Mã Lạp Sơn (himavantapasse). Theraṃ (vị trưởng lão) có nghĩa là một vị trưởng lão (ekaṃ theraṃ) không được biết đến (apaññātaṃ) về tên và dòng họ (nāmagottavasena). Nipajjāpesuṃ (họ đã đặt ngài nằm xuống) sau khi đi đến (gantvā) với ý nghĩ rằng: "Mong rằng ngài sẽ không nói cho bất cứ ai" (kassaci mā āroceyyāti). පූතිලතායාති [Pg.66] ගළොචිලතාය. සමසීසීති ජීවිතසමසීසී. යස්ස හි කිලෙසසීසං අවිජ්ජං මග්ගපටිපාටියා අරහත්තමග්ගො පරියාදියති, තතො එකූනවීසතිමෙ පච්චවෙක්ඛණඤාණෙ පතිට්ඨාය භවඞ්ගොත්තරණෙ වට්ටසීසං ජීවිතින්ද්‍රියං චුතිචිත්තං පරියාදියති, සො ඉමාය වාරසමතාය ‘‘ජීවිතසමසීසී’’ති වුච්චති. සො ච ථෙරො තථා පරිනිබ්බායි. තෙන වුත්තං ‘‘සමසීසී හුත්වා පරිනිබ්බායී’’ති. අභයත්ථෙරො කිර මහාභිඤ්ඤො. තස්මා චෙතියං කාරාපෙසීති වදන්ති. අප්පෙවාති අප්පෙව නාම අත්තනො ජීවිතම්පි ජහෙය්‍ය, න භින්දෙති න භින්දෙය්‍ය, න වීතික්කමෙය්‍ය. Pūtilatāya có nghĩa là bằng dây leo gaḷoci. Samasīsī có nghĩa là người có mạng sống và cái đầu phiền não ngang bằng nhau (jīvitasamasīsī). Vì rằng (hi), đối với người nào (yassa) mà A-la-hán đạo (arahattamaggo) theo trình tự của đạo lộ (maggapaṭipāṭiyā) đã đoạn tận (pariyādiyati) vô minh (avijjaṃ) là cái đầu của phiền não (kilesasīsaṃ), sau đó (tato), khi đã an trú (patiṭṭhāya) trong trí tuệ quán xét thứ mười chín (ekūnavīsatime paccavekkhaṇañāṇe) và khi vượt qua dòng hữu phần (bhavaṅgottaraṇe), tâm tử (cuticittaṃ) đoạn tận (pariyādiyati) mạng quyền (jīvitindriyaṃ) là cái đầu của vòng luân hồi (vaṭṭasīsaṃ), người ấy (so) được gọi là (vuccati) "jīvitasamasīsī" do sự ngang bằng về thời điểm này (imāya vārasamatāya). Và vị trưởng lão ấy (so ca thero) đã nhập Niết-bàn (parinibbāyi) theo cách như vậy (tathā). Do đó (tena) được nói rằng (vuttaṃ): "ngài đã nhập Niết-bàn khi trở thành samasīsī" (samasīsī hutvā parinibbāyīti). Trưởng lão Abhaya (abhayatthero) được cho là (kira) có đại thần thông (mahābhiñño). Vì vậy (tasmā), họ nói rằng (vadanti) ngài đã cho xây dựng (kārāpesīti) một bảo tháp (cetiyaṃ). Appeva có nghĩa là: thà rằng (appeva nāma) từ bỏ (jaheyya) cả mạng sống (jīvitampi) của mình (attano), chứ không nên phá vỡ (na bhindeyya), không nên vi phạm (na vītikkameyya). සතියා අධිට්ඨිතානන්ති පගෙව උපට්ඨිතාය සතියා ආරක්ඛවසෙන අධිට්ඨිතානං ඉන්ද්‍රියානං. අනන්වාස්සවනීයතොති ද්වාරභාවෙන අභිජ්ඣාදීහි අනනුබන්ධිතබ්බතො. වරන්ති සෙට්ඨං. තත්තායාති උණ්හාය. ආදිත්තායාති ආදිතො පට්ඨාය දිත්තාය. සම්පජ්ජලිතායාති සමන්තතො ජලන්තියා. සජොතිභූතායාති එකජාලීභූතාය. සම්පලිමට්ඨන්ති සබ්බසො ආමට්ඨං, අඤ්චිතන්ති අත්ථො. න ත්වෙව වරන්ති ආනෙත්වා සම්බන්ධිතබ්බං. රූපෙසූති රූපාරම්මණෙසු. අනුබ්‍යඤ්ජනසො නිමිත්තග්ගාහොති කිලෙසානං අනු අනු බ්‍යඤ්ජනවසෙන උප්පාදනෙන පාකටීකරණවසෙන සුභාදිනිමිත්තග්ගාහො, අථ වා අනුබ්‍යඤ්ජනසොති හත්ථපාදාදිඅනුබ්‍යඤ්ජනතො, නිමිත්තග්ගාහොති ඉත්ථිපුරිසාදිසුභාදිනිමිත්තග්ගහණං. චක්ඛුද්වාරාදිපවත්තස්සාති චක්ඛුද්වාරාදීහි පවත්තස්ස. විඤ්ඤාණස්සාති ජවනවිඤ්ඤාණස්ස. නිමිත්තාදිග්ගාහං නිසෙධෙන්තෙන සම්පාදෙතබ්බොති සම්බන්ධො. අසංවිහිතසාඛාපරිවාරන්ති සම්මා අවිහිතවතිපරික්ඛෙපං. පරස්සහාරීහීති පරසන්තකාවහාරකෙහි චොරෙහි. සමතිවිජ්ඣතීති සබ්බසො අතිවිජ්ඣති අනුපවිසති. Satiyā adhiṭṭhitānaṃ (các căn được an trú bởi niệm) có nghĩa là: các căn (indriyānaṃ) được an trú (adhiṭṭhitānaṃ) bằng cách bảo vệ (ārakkhavasena) bởi niệm (satiyā) đã được thiết lập từ trước (pageva upaṭṭhitāya). Ananvāssavanīyato có nghĩa là: do không nên bị theo đuổi (ananubandhitabbato) bởi tham ái v.v... (abhijjhādīhi) qua các cửa (dvārabhāvena). Varaṃ có nghĩa là tốt hơn (seṭṭhaṃ). Tattāya có nghĩa là nóng (uṇhāya). Ādittāya có nghĩa là bốc cháy (dittāya) ngay từ đầu (ādito paṭṭhāya). Sampajjalitāya có nghĩa là cháy rực (jalantiyā) khắp xung quanh (samantato). Sajotibhūtāya có nghĩa là trở thành một khối lửa (ekajālībhūtāya). Sampalimaṭṭhaṃ có nghĩa là được chạm vào (āmaṭṭhaṃ) hoàn toàn (sabbaso), được tô điểm (añcitaṃ), đó là ý nghĩa (attho). Na tveva varaṃ (chắc chắn không tốt hơn) nên được đem đến (ānetvā) và liên kết (sambandhitabbaṃ). Rūpesu có nghĩa là trong các đối tượng sắc (rūpārammaṇesu). Anubyañjanaso nimittaggāho (nắm bắt tướng tùy hình) có nghĩa là: sự nắm bắt tướng tịnh v.v... (subhādinimittaggāho) bằng cách làm cho các phiền não (kilesānaṃ) phát sinh (uppādanena) và biểu hiện (pākaṭīkaraṇavasena) lặp đi lặp lại (anu anu) qua các chi tiết (byañjanavasena); hoặc là (atha vā), anubyañjanaso có nghĩa là qua các tướng phụ như tay, chân v.v... (hatthapādādianubyañjanato), nimittaggāho có nghĩa là sự nắm bắt tướng tịnh v.v... của nam, nữ v.v... (itthipurisādisubhādinimittaggahaṇaṃ). Cakkhudvārādipavattassa có nghĩa là của (thức) đã khởi lên (pavattassa) từ các cửa như mắt v.v... (cakkhudvārādīhi). Viññāṇassa có nghĩa là của tốc hành tâm (javanaviññāṇassa). Mối liên kết là: nên được hoàn thành (sampādetabbo) bằng cách ngăn chặn (nisedhentena) sự nắm bắt tướng v.v... (nimittādiggāhaṃ). Asaṃvihitasākhāparivāraṃ có nghĩa là có hàng rào bao quanh (vatiparikkhepaṃ) không được làm cẩn thận (sammā avihita). Parassahārīhi có nghĩa là bởi những tên trộm (corehi) chuyên lấy của người khác (parasantakāvahārakehi). Samativijjhati có nghĩa là nó đâm thủng (ativijjhati) hoàn toàn (sabbaso), nó xâm nhập (anupavisati). රූපෙසූති රූපහෙතු රූපනිමිත්තං. උප්පජ්ජනකඅනත්ථතො රක්ඛ ඉන්ද්‍රියන්ති සම්බන්ධො. එවං සෙසෙසු. එතෙ හි ද්වාරාති එතෙ චක්ඛාදිද්වාරා. සතිකවාටෙන අසංවුතත්තා විවටා. තතො එව අරක්ඛිතා. කිලෙසුප්පත්තියා හෙතුභාවෙන තංසමඞ්ගිනං හනන්තීති කාරණූපචාරෙනෙව වුත්තං. එතෙ වා රූපාදයො. කිලෙසානං ආරම්මණභූතා ද්වාරා චක්ඛාදිද්වාරා. තෙ කීදිසා විවටා අරක්ඛිතා අසංවුතචක්ඛාදිහෙතුං තංසමඞ්ගිනං හනන්තීති කාරණූපචාරෙනෙව වුත්තං. අගාරන්ති ගෙහං. දුච්ඡන්නන්ති න සම්මා ඡාදිතං. අභාවිතන්ති ලොකුත්තරභාවනාරහිතං. Rūpesu có nghĩa là tướng của sắc (rūpanimittaṃ) do nhân là sắc (rūpahetu). Mối liên kết là: hãy bảo vệ (rakkha) căn (indriyaṃ) khỏi sự bất lợi có thể phát sinh (uppajjanakaanatthato). Tương tự (evaṃ) đối với các phần còn lại (sesesu). Ete hi dvārā (vì những cửa này) có nghĩa là: những cửa này như mắt v.v... (ete cakkhādidvārā). Chúng mở toang (vivaṭā) do không được đóng lại (asaṃvutattā) bằng cánh cửa niệm (satikavāṭena). Chính vì thế (tato eva) chúng không được bảo vệ (arakkhitā). Chúng hủy hoại (hananti) người có chúng (taṃsamaṅginaṃ) do là nguyên nhân (hetubhāvena) cho sự phát sinh của phiền não (kilesuppattiyā) – điều này được nói (vuttaṃ) chỉ bằng phép ẩn dụ về nguyên nhân (kāraṇūpacāreneva). Hoặc là (vā), những thứ này như sắc v.v... (ete rūpādayo) là đối tượng (ārammaṇabhūtā) của phiền não (kilesānaṃ). Dvārā (các cửa) có nghĩa là các cửa như mắt v.v... (cakkhādidvārā). Chúng như thế nào (te kīdisā)? Chúng mở toang (vivaṭā), không được bảo vệ (arakkhitā). Do nguyên nhân là các cửa như mắt v.v... không được thu thúc (asaṃvutacakkhādihetuṃ), chúng hủy hoại (hananti) người có chúng (taṃsamaṅginaṃ) – điều này được nói (vuttaṃ) chỉ bằng phép ẩn dụ về nguyên nhân (kāraṇūpacāreneva). Agāraṃ có nghĩa là ngôi nhà (gehaṃ). Ducchannaṃ có nghĩa là không được lợp kỹ (na sammā chāditaṃ). Abhāvitanti có nghĩa là không có sự tu tập siêu thế (lokuttarabhāvanārahitaṃ). සම්පාදිතෙතිආදිස්ස [Pg.67] වොදානපක්ඛස්ස අත්ථො වුත්තවිපරියායෙන වෙදිතබ්බො. අයං පන සබ්බසො කිලෙසානං අනුප්පාදො අතිඋක්කට්ඨදෙසනා මග්ගෙනාගතසදිසත්තා. සම්පාදෙතබ්බොති ‘‘න පුනෙවං කරිස්ස’’න්ති අධිට්ඨානසුද්ධියා සම්පාදෙතබ්බො. Ý nghĩa (attho) của phần trong sạch (vodānapakkhassa) bắt đầu bằng "sampādite" v.v... (sampāditetiādissa) nên được hiểu (veditabbo) theo cách ngược lại với những gì đã nói (vuttavipariyāyena). Hơn nữa (pana), sự không phát sinh (anuppādo) hoàn toàn (sabbaso) các phiền não (kilesānaṃ) này (ayaṃ) là một bài pháp tối thượng (atiukkaṭṭhadesanā) vì nó tương tự như những gì đạt được qua đạo (maggenāgatasadisattā). Sampādetabbo có nghĩa là: nên được hoàn thành (sampādetabbo) bằng sự thanh tịnh qua quyết định (adhiṭṭhānasuddhiyā) rằng: "Tôi sẽ không làm như vậy nữa" (na punevaṃ karissaṃ'ti). අධුනාපබ්බජිතෙනාති න චිරපබ්බජිතෙන, නවපබ්බජිතෙනාති අත්ථො. කාමරාගෙන ඩය්හාමීති කාමරාගග්ගිනා පරිඩය්හාමි. සො ච පන දාහො ඉදානි චිත්තගතොති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘චිත්තං මෙ පරිඩය්හතී’’ති. සාධූති ආයාචනා. නිබ්බාපනන්ති තස්ස නිබ්බාපනුපායං. ගොතමාති ථෙරං ගොත්තෙන ආලපති. Adhunāpabbajitena có nghĩa là: người xuất gia chưa lâu (na cirapabbajitena), người mới xuất gia (navapabbajitena), đó là ý nghĩa (attho). Kāmarāgena ḍayhāmi (tôi bị thiêu đốt bởi ái dục) có nghĩa là: tôi bị thiêu đốt khắp nơi (pariḍayhāmi) bởi ngọn lửa ái dục (kāmarāgagginā). Và (ca pana) sự thiêu đốt ấy (so dāho) bây giờ (idāni) đã đi vào tâm (cittagato), để chỉ ra điều này (dassento), ngài đã nói (āha): "cittaṃ me pariḍayhati" (tâm tôi bị thiêu đốt). Sādhu là một lời thỉnh cầu (āyācanā). Nibbāpanaṃ có nghĩa là phương pháp dập tắt (nibbāpanupāyaṃ) nó (tassa). Gotama – ngài gọi (ālapati) vị trưởng lão (theraṃ) bằng tên dòng họ (gottena). සඤ්ඤාය විපරියෙසාති ‘‘අසුභෙ සුභ’’න්ති පවත්තසඤ්ඤාවිපරියෙසහෙතු විපරීතසඤ්ඤානිමිත්තං. නිමිත්තං පරිවජ්ජෙහි කීදිසං? රාගූපසඤ්හිතං රාගුප්පත්තිහෙතුභූතං සුභනිමිත්තං පරිවජ්ජෙහි න මනසි කරොහි. න කෙවලං සුභනිමිත්තස්සාමනසිකාරො එව, අථ ඛො අසුභභාවනාය අත්තනො චිත්තං භාවෙහි. කථං? එකග්ගං සුසමාහිතං යථා තං අසුභාරම්මණෙ වික්ඛෙපාභාවෙන එකග්ගං, සුට්ඨු අප්පිතභාවෙන සුසමාහිතඤ්ච හොති, එවං භාවෙහීති. එවං සමථභාවනාය කාමරාගස්ස වික්ඛම්භනං දස්සෙත්වා ඉදානි සමුච්ඡෙදනවිධිං දස්සෙතුං ‘‘සඞ්ඛාරෙ’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ සඞ්ඛාරෙ පරතො පස්සාති සබ්බෙපි සඞ්ඛාරෙ අවිධෙය්‍යකතාය ‘‘පරෙ’’ති පස්ස. අනිච්චතාය පන උදයබ්බයපටිපීළිතත්තා දුක්ඛතො, අනත්තසභාවත්තා, අත්තවිරහතො ච නො අත්තතො පස්ස. එවං ලක්ඛණත්තයං ආරොපෙත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙන්තො මග්ගපටිපාටියා චතුත්ථමග්ගෙන සබ්බසො නිබ්බාපෙහි මහාරාගං තෙභූමකස්ස අභිභවනතො මහාවිසයතාය මහාරාගං වූපසමෙහි. යථා එතරහි, එවං මා ඩය්හිත්ථො පුනප්පුනන්ති දළ්හතරං රාගවිනොදනෙ නියොජෙසි. Saññāya vipariyesāti (do sự điên đảo của tưởng) là: Do nhân là sự điên đảo của tưởng khởi lên rằng ‘tịnh trong cái bất tịnh,’ (nên gọi là) tướng tưởng điên đảo. Hãy tránh xa tướng trạng. Tướng trạng như thế nào? Hãy tránh xa, đừng tác ý đến tịnh tướng có liên hệ với tham ái, là nhân sanh khởi tham ái. Không chỉ đơn thuần là không tác ý đến tịnh tướng, mà còn hãy tu tập tâm của mình bằng pháp tu bất tịnh. Như thế nào? Hãy tu tập như vậy để tâm ấy được nhất tâm do không có sự phóng dật trong đối tượng bất tịnh, và được khéo định tĩnh do thể trạng áp đặt tốt đẹp, (tâm) nhất tâm, khéo định tĩnh. Như vậy, sau khi trình bày sự chế ngự tham dục bằng pháp tu chỉ, bây giờ để trình bày phương pháp đoạn trừ, lời nói bắt đầu bằng “saṅkhāre” đã được nói ra. Ở đây, saṅkhāre parato passāti (hãy thấy các hành là cái khác) là: Hãy thấy tất cả các hành là ‘cái khác’ do thể trạng không thể điều khiển được. Và hãy thấy là khổ do tính vô thường, do bị sự sanh diệt bức bách; và hãy thấy là không phải tự ngã do bản chất vô ngã, do trống không tự ngã. Như vậy, sau khi đặt lên ba tướng, trong khi phát triển tuệ quán, hãy dập tắt hoàn toàn đại tham bằng đạo thứ tư theo tuần tự của đạo. Hãy làm cho lắng dịu đại tham, (được gọi là) đại tham do sự áp đảo và do có đối tượng lớn đối với (các pháp) thuộc ba cõi. Như bây giờ, ngươi chớ nên bị thiêu đốt luôn luôn trở lại như vậy. (Vị ấy) đã khích lệ một cách chắc chắn hơn trong việc loại trừ tham ái. එවං ඉන්ද්‍රියසංවරසීලස්ස සම්පාදනෙ විධිං දස්සෙත්වා එවං තං සුසම්පාදිතං හොතීති නයං දස්සෙතුං ‘‘අපිචා’’තිආදිනා තත්ථ පරිපූරකාරිනො ථෙරෙ නිදස්සෙති. තත්ථ ‘‘ලෙණං න උල්ලොකිතපුබ්බ’’න්ති ඉදං සබ්බත්ථෙව ථෙරස්ස යුගමත්තදස්සිතාය වුත්තං. කිං පන ථෙරො සෙනාසනං න සොධෙති[Pg.68]? ‘‘උල්ලොකා පඨමං ඔහාරෙතබ්බ’’න්ති හි වුත්තං, අන්තෙවාසිකාදයො එව කිරස්ස සෙනාසනං සොධෙන්ති. අස්ස නාගරුක්ඛස්ස. Như vậy, sau khi trình bày phương pháp trong việc thực hành giới thu thúc lục căn, để trình bày phương pháp rằng: “Như vậy, giới ấy được thực hành tốt đẹp,” ngài chỉ ra các vị trưởng lão là những vị thực hành viên mãn ở đó bằng (lời) bắt đầu là “apicā.” Ở đây, lời này: “leṇaṃ na ullokitapubba (chưa từng nhìn lên trú xứ)” đã được nói ra ở tất cả mọi nơi do trưởng lão có thói quen nhìn trong tầm một ách. Nhưng phải chăng trưởng lão không dọn dẹp sàng tọa? Vì đã được nói rằng: “Ullokā paṭhamaṃ ohāretabba (trước tiên, nên quét từ trần nhà xuống).” Nghe nói rằng chỉ có các vị đệ tử sống gần gũi v.v… dọn dẹp sàng tọa của vị ấy. Assa nāgarukkhassa (của cây long hoa ấy). තස්මිං ගාමෙති මහාගාමෙ. තරුණා ථඤ්ඤපිවනකා පුත්තධීතරො යාසං තා තරුණපුත්තා, තාසං. ලඤ්ජාපෙසීති ථනපට්ටිකාය ථනෙ බන්ධාපෙත්වා රාජමුද්දිකාය ලඤ්ජාපෙසි. රාජා ථෙරං චිරතරං දට්ඨුං කාලවික්ඛෙපං කරොන්තො ‘‘ස්වෙ සීලානි ගණ්හිස්සාමී’’ති ආහ. ථෙරො රඤ්ඤො ච දෙවියා ච වන්දනකාලෙ සත්තාකාරමත්තං ගණ්හාති. ඉත්ථී පුරිසොති පන විවෙකං න කරොති. තෙනාහ ‘‘වවත්ථානං න කරොමී’’ති. ‘‘අහො සුපරිසුද්ධසීලො වතායං අය්‍යො’’ති දණ්ඩදීපිකං ගහෙත්වා අට්ඨාසි. අතිපරිසුද්ධං පාකටන්ති සප්පායලාභෙන කම්මට්ඨානං අතිවිය පරිසුද්ධං විභූතං අහොසි. සකලං පබ්බතං උන්නාදයන්තොති පථවිකම්පනෙන සකලං පබ්බතං එකං නින්නාදං කරොන්තො. තන්නිවාසිදෙවතානං සාධුකාරදානෙනාති කෙචි. භන්තොති අනවට්ඨිතො. බාලොති තරුණදාරකො. උත්‍රස්තොති ඤාතකෙහි විනාභාවෙන සන්ත්‍රස්තො. Tasmiṃ gāmeti (trong ngôi làng ấy) là: Trong ngôi làng Mahāgāma. Những người phụ nữ nào có con trai con gái còn nhỏ, đang bú sữa, những người ấy là taruṇaputtā (những người có con nhỏ); tāsaṃ (của những người ấy). Lañjāpesīti (đã cho niêm phong) là: Sau khi cho buộc các vú bằng miếng vải che vú, đã cho niêm phong bằng ấn của vua. Vua, trong khi muốn trì hoãn thời gian để thấy trưởng lão lâu hơn, đã nói rằng: “Ngày mai, tôi sẽ thọ trì các giới.” Trưởng lão, vào lúc vua và hoàng hậu đảnh lễ, chỉ ghi nhận tướng trạng chúng sanh. Nhưng không có sự phân biệt là người nữ, người nam. Do đó, ngài nói: “vavatthānaṃ na karomi (tôi không phân biệt).” “Ồ, vị tôn giả này quả thật có giới rất trong sạch,” (nghĩ vậy), người ấy cầm đuốc đứng lại. Atiparisuddhaṃ pākaṭanti (rất trong sạch, rõ ràng) là: Đề mục thiền định đã trở nên rất trong sạch, hiện rõ do có được sự thích hợp. Sakalaṃ pabbataṃ unnādayantoti (làm cho cả ngọn núi vang dội) là: Làm cho cả ngọn núi có một tiếng vang dội do sự rung chuyển của đất. Một số vị nói rằng: Do sự tán thán của các vị trời trú ở đó. Bhantoti (bị quay cuồng) là: Không đứng vững. Bāloti (kẻ khờ) là: Đứa trẻ nhỏ. Utrastoti (bị kinh sợ) là: Bị hoảng sợ do sự chia lìa với quyến thuộc. විසගණ්ඩකරොගොති ථනකන්දළරොගමාහ. මාසරොගාදිකොපි විසගණ්ඩකරොගොති වදන්ති. යතො පබ්බජිතො, තතො පට්ඨාය පබ්බජිතකාලතො පභුතීති අත්ථො. ඉන්ද්‍රියානීති ඉන්ද්‍රියසංවරසීලානි. තෙසු හි භින්නෙසු ඉන්ද්‍රියානිපි භින්නානීති වුච්චන්ති ආරක්ඛාභාවතො, ඉන්ද්‍රියානෙව වා නිමිත්තානුබ්‍යඤ්ජනග්ගාහස්ස ද්වාරභූතානි භින්නානි නාම තංසමඞ්ගිනො අනත්ථුප්පත්තිතො, විපරියායතො අභින්නානීති වෙදිතබ්බානි. ඉන්ද්‍රියානං වා අයොනිසො උපසංහාරො භෙදනං, යොනිසො උපසංහාරො අභෙදනන්ති අපරෙ. මිත්තත්ථෙරොවාති මහාමිත්තත්ථෙරො විය. වරෙති සෙට්ඨෙ. Visagaṇḍakarogoti (căn bệnh ung nhọt độc) là: Ngài nói đến căn bệnh ung nhọt ở vú. Các vị khác nói rằng: Bệnh mụn cóc v.v… cũng là căn bệnh ung nhọt độc. Yato pabbajito, tato paṭṭhāya (kể từ khi xuất gia) có nghĩa là: Kể từ thời điểm xuất gia. Indriyānīti (các căn) là: Các giới thu thúc lục căn. Vì rằng khi các giới ấy bị phá vỡ, các căn cũng được gọi là bị phá vỡ do không có sự phòng hộ; hoặc chính các căn là cửa ngõ của việc nắm bắt tướng chung và tướng riêng, được gọi là bị phá vỡ do sự sanh khởi điều bất lợi cho người có đầy đủ các căn ấy; nên hiểu rằng không bị phá vỡ thì ngược lại. Hoặc các vị khác nói rằng: Sự hướng đến không như lý của các căn là sự phá vỡ, sự hướng đến như lý là không phá vỡ. Mittattherovāti (như trưởng lão Mitta) là: Giống như trưởng lão Mahāmitta. Vareti (cao quý) là: Bậc tối thắng. තථා වීරියෙනාති තථා-සද්දෙන වීරියං විසෙසෙති. යථා සති අනවජ්ජලක්ඛණාව ඉන්ද්‍රියසංවරසාධනං, තථා වීරියං අනවජ්ජලක්ඛණං ආජීවපාරිසුද්ධිසාධනන්ති. වීරියාපෙක්ඛමෙව විසෙසනං දට්ඨබ්බං. තෙනෙවාහ ‘‘සම්මාආරද්ධවීරියස්සා’’ති. අයුත්තා එසනා අනෙසනා, යථාවුත්තමිච්ඡාජීවසඞ්ගහා. සා එව සත්ථුසාසනස්ස න පතිරූපාති අප්පතිරූපං, තං අනෙසනං අප්පතිරූපං. අථ වා පතිරූපවිරොධිනී අප්පතිරූපා, පරිග්ගහිතධුතඞ්ගස්ස [Pg.69] ධුතඞ්ගනියමවිරොධිනී යස්ස කස්සචි සල්ලෙඛවිකොපිනී පටිපත්ති. ඉමස්මිං පක්ඛෙ ච-සද්දො ලුත්තනිද්දිට්ඨො, අනෙසනං, අප්පතිරූපඤ්ච පහායාති. පටිසෙවමානෙන පරිවජ්ජයතා සම්පාදෙතබ්බාති සම්බන්ධො. ‘‘පරිසුද්ධුප්පාදෙ’’ති ඉමිනාව ධම්මදෙසනාදීනං පරිසුද්ධාය සමුට්ඨානතා දීපිතා හොතීති ‘‘ධම්මදෙසනාදීහි චස්ස ගුණෙහි පසන්නාන’’න්ති වුත්තං. ආදි-සද්දෙන බාහුසච්චවත්තපරිපූරණඉරියාපථසම්පත්තිආදීනං ගහණං වෙදිතබ්බං. ධුතගුණෙ චස්ස පසන්නානන්ති එත්ථාපි එසෙව නයො. පිණ්ඩපාතචරියාදීහීති ආදි-සද්දෙන මිත්තසුහජ්ජපංසුකූලචරියාදීනං සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. ධුතඞ්ගනියමානුලොමෙනාති තංතංධුතඞ්ගනියතාය පටිපත්තියා අනුලොමවසෙන, අවිකොපනවසෙනාති අත්ථො. මහිච්ඡස්සෙව මිච්ඡාජීවෙන ජීවිකා, න අප්පිච්ඡස්ස. අප්පිච්ඡතාය උක්කංසගතාය මිච්ඡාජීවස්ස අසම්භවො එවාති දස්සෙතුං ‘‘එකබ්‍යාධිවූපසමත්ථ’’න්තිආදි වුත්තං. තත්ථ පූතිහරිතකීති පූතිමුත්තපරිභාවිතං, පූතිභාවෙන වා ඡඩ්ඩිතං හරිතකං. අරියවංසො එතස්ස අත්ථීති, අරියවංසෙ වා නියුත්තොති අරියවංසිකො, පච්චයගෙධස්ස දූරසමුස්සාරිතත්තා උත්තමො ච සො අරියවංසිකො චාති උත්තමඅරියවංසිකො. යස්ස කස්සචීති පරිග්ගහිතාපරිග්ගහිතධුතඞ්ගෙසු යස්ස කස්සචි. Trong câu “Tathā vīriyenāti”, từ “tathā” bổ nghĩa cho “vīriyaṃ”. Giống như niệm, với đặc tính không thể chê trách, là phương tiện thành tựu sự thu thúc các căn, cũng vậy, tinh tấn, với đặc tính không thể chê trách, là phương tiện thành tựu sự trong sạch của mạng sống. Cần phải hiểu rằng tính từ này chỉ liên quan đến tinh tấn. Do đó, ngài đã nói: “sammāāraddhavīriyassā’ti” (của người có tinh tấn được khởi sự một cách đúng đắn). Sự tìm cầu không thích hợp là “anesanā” (sự tìm cầu phi pháp), được bao gồm trong tà mạng như đã nói. Chính sự tìm cầu ấy không phù hợp với giáo pháp của bậc Đạo Sư, nên gọi là “appatirūpaṃ” (không thích hợp). Sự tìm cầu phi pháp ấy là không thích hợp. Hoặc là, “appatirūpā” là sự thực hành đối nghịch với điều thích hợp; đối với người đã thọ trì hạnh đầu đà, đó là sự thực hành trái ngược với quy tắc của hạnh đầu đà, làm tổn hại đến pháp hành khổ hạnh của bất kỳ ai. Trong trường hợp này, từ “ca” được chỉ ra là đã bị tỉnh lược, (nên hiểu là) “sau khi từ bỏ sự tìm cầu phi pháp và sự thực hành không thích hợp”. Mối liên hệ (cần được hiểu là): “cần phải được thành tựu bởi người thực hành trong khi tránh xa (những điều không thích hợp)”. Chính nhờ câu “làm phát sinh sự trong sạch” (“parisuddhuppāde”) này mà sự kiện các việc như thuyết pháp v.v... có sự phát khởi trong sạch được chỉ rõ. Do đó, có câu nói: “của những người có lòng tịnh tín đối với các đức hạnh của vị ấy như thuyết pháp v.v...” (“dhammadesanādīhi cassa guṇehi pasannānaṃ”). Cần phải hiểu rằng từ “ādi” (v.v...) bao hàm cả sự đa văn, sự chu toàn phận sự, sự hoàn hảo trong oai nghi v.v... Trong câu “của những người có lòng tịnh tín đối với các phẩm hạnh đầu đà của vị ấy” (“Dhutaguṇe cassa pasannānaṃ”) cũng theo phương pháp tương tự. Trong câu “Piṇḍapātacariyādīhīti” (bởi các hạnh khất thực v.v...), cần hiểu rằng từ “ādi” (v.v...) bao gồm cả các hạnh như tìm y phấn tảo nơi bạn bè thân hữu v.v... “Dhutaṅganiyamānulomenāti” có nghĩa là: thuận theo sự thực hành được quy định bởi mỗi hạnh đầu đà tương ứng, theo cách không làm tổn hại đến (hạnh ấy). Sự nuôi mạng bằng tà mạng chỉ có ở người có nhiều ham muốn, không có ở người ít ham muốn. Để chỉ ra rằng khi sự ít ham muốn đã đạt đến mức tột cùng thì tà mạng chắc chắn không thể xảy ra, câu “chỉ nhằm mục đích làm dịu một cơn bệnh” (“ekabyādhivūpasamatthaṃ”) v.v... đã được nói đến. Trong đó, “pūtiharitakīti” là quả myrobalan (hà lặc) được ngâm trong nước tiểu bò, hoặc là quả myrobalan bị vứt bỏ vì đã thối rữa. Vị ấy có dòng dõi bậc Thánh (“ariyavaṃso etassa atthīti”), hoặc vị ấy chuyên tâm vào dòng dõi bậc Thánh (“ariyavaṃse vā niyuttoti”), nên gọi là “ariyavaṃsiko”. Do đã loại trừ hoàn toàn sự tham đắm các vật dụng, vị ấy là bậc tối thượng và là “ariyavaṃsiko”, do đó gọi là “uttamaariyavaṃsiko”. “Yassa kassacīti” (của bất kỳ ai) có nghĩa là của bất kỳ vị nào, trong số những người đã thọ trì hoặc chưa thọ trì các hạnh đầu đà. නිමිත්තං නාම පච්චයෙ උද්දිස්ස යථා අධිප්පායො ඤායති එවං නිමිත්තකම්මං. ඔභාසො නාම උජුකමෙව අකථෙත්වා යථා අධිප්පායො විභූතො හොති, එවං ඔභාසනං. පරිකථා නාම පරියායෙන කථනං. තථා උප්පන්නන්ති නිමිත්තාදිවසෙන උප්පන්නං. “Nimittaṃ” (ám hiệu) là hành động tạo ra ám hiệu nhắm đến các vật dụng, theo cách mà ý định (của mình) có thể được biết đến. “Obhāso” (ám chỉ) là sự nói bóng gió, không nói thẳng, theo cách mà ý định trở nên rõ ràng. “Parikathā” (lời nói vòng vo) là sự nói một cách vòng vo. “Tathā uppannanti” (phát sinh như vậy) có nghĩa là phát sinh do các phương tiện như ám hiệu v.v... ද්වාරං දින්නන්ති රොගසීසෙන පරිභොගස්ස ද්වාරං දින්නං. තස්මා අරොගකාලෙපි පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටති, ආපත්ති න හොතීති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘කිඤ්චාපි ආපත්ති න හොතී’’තිආදි. න වට්ටතීති සල්ලෙඛපටිපත්තියං ඨිතස්ස න වට්ටති, සල්ලෙඛං කොපෙතීති අධිප්පායො. ‘‘ආජීවං පන කොපෙතී’’ති ඉමිනාව සෙනාසනපටිසංයුත්තධුතඞ්ගධරස්ස නිමිත්තාදයො න වට්ටන්තීති වදන්ති. තදඤ්ඤධුතඞ්ගධරස්සාපි න වට්ටන්තියෙවාති අපරෙ. අකරොන්තොති යථාසකං අනුඤ්ඤාතවිසයෙපි අකරොන්තො. අඤ්ඤත්‍රෙවාති ඨපෙත්වා එව. “Dvāraṃ dinnanti” (cánh cửa đã được mở ra) có nghĩa là cánh cửa cho sự thọ dụng đã được mở ra dưới danh nghĩa bệnh tật. Do đó, ngay cả trong lúc không có bệnh cũng được phép thọ dụng, và không có tội; đó là ý nghĩa. Do đó, ngài đã nói: “Mặc dù không có tội” (“kiñcāpi āpatti na hotī”) v.v... “Na vaṭṭatīti” (không thích hợp) có nghĩa là không thích hợp đối với người đang trú trong pháp hành khổ hạnh; ý muốn nói rằng điều đó làm tổn hại đến pháp hành khổ hạnh. Chính nhờ câu “nhưng làm tổn hại đến mạng sống” (“Ājīvaṃ pana kopetī”) này mà có người nói rằng các ám hiệu v.v... là không thích hợp đối với người giữ hạnh đầu đà liên quan đến sàng tọa. Những vị khác thì cho rằng chúng cũng không thích hợp đối với người giữ các hạnh đầu đà khác. “Akarontoti” (không làm) có nghĩa là không làm, ngay cả trong phạm vi được cho phép, tùy theo (tiêu chuẩn) của mỗi người. “Aññatrevāti” có nghĩa là chỉ trừ ra, chỉ loại bỏ. ගණවාසං [Pg.70] පහාය අරඤ්ඤායතනෙ පටිප්පස්සද්ධිවිවෙකස්ස මුද්ධභූතාය අග්ගඵලසමාපත්තියා විහරන්තො මහාථෙරො ‘‘පවිවෙකං බ්‍රූහයමානො’’ති වුත්තො. උදරසන්නිස්සිතො වාතාබාධො උදරවාතාබාධො. අසම්භින්නං ඛීරං එතස්සාති අසම්භින්නඛීරං, තදෙව පායාසන්ති අසම්භින්නඛීරපායාසං, උදකෙන අසම්මිස්සඛීරෙන පක්කපායාසන්ති අත්ථො. තස්සාති පායාසස්ස. උප්පත්තිමූලන්ති ‘‘ගිහිකාලෙ මෙ, ආවුසො, මාතා සප්පිමධුසක්කරාදීහි යොජෙත්වා අසම්භින්නඛීරපායාසං අදාසි, තෙන මෙ ඵාසු අහොසී’’ති අත්තනො වචීනිච්ඡාරණසඞ්ඛාතං උප්පත්තිහෙතුං. ‘‘අපරිභොගාරහො පිණ්ඩපාතො’’ති කස්මා වුත්තං, නනු ථෙරස්ස ඔභාසනාදිචිත්තුප්පත්තියෙව නත්ථීති? සච්චං නත්ථි, අජ්ඣාසයං පන අජානන්තා එකච්චෙ පුථුජ්ජනා තථා මඤ්ඤෙය්‍යුං, අනාගතෙ ච සබ්‍රහ්මචාරිනො එවං මම දිට්ඨානුගතිං ආපජ්ජෙය්‍යුන්ති පටික්ඛිපි. අපිච මහාථෙරස්ස පරමුක්කංසගතා සල්ලෙඛපටිපත්ති. තථා හි දහරභික්ඛුනො ‘‘කස්ස සම්පන්නං න මනාප’’න්ති (පාචි. 209, 257, 612, 1228, 1234; චූළව. 343) වචනං නිස්සාය යාව පරිනිබ්බානා පිට්ඨඛාදනීයං න ඛාදති. Vị Đại trưởng lão, sau khi từ bỏ đời sống tập thể, trú tại một nơi hoang vắng bằng sự nhập Thánh quả cao nhất, vốn là đỉnh cao của sự tịch tịnh và viễn ly, được gọi là người “đang phát triển sự viễn ly” (“pavivekaṃ brūhayamāno”). Bệnh khí dựa vào bụng là “udaravātābādho” (bệnh khí trong bụng). “Asambhinnakhīraṃ” có nghĩa là “món này có sữa không pha”. Chính món đó là cháo sữa (“pāyāsaṃ”), do đó gọi là “asambhinnakhīrapāyāsaṃ”. Nghĩa là, cháo sữa được nấu bằng sữa không pha với nước. “Tassāti” có nghĩa là “của món cháo sữa ấy”. “Uppattimūlanti” (nguồn gốc phát sinh) là nguyên nhân phát sinh, được gọi là lời nói của chính ngài: “Này chư hiền, khi tôi còn là người tại gia, mẹ tôi đã dâng món cháo sữa không pha, được pha chế với bơ, mật ong, đường v.v..., và nhờ đó tôi đã được dễ chịu”. Tại sao lại nói rằng “vật thực khất thực không đáng thọ dụng” (“Aparibhogāraho piṇḍapāto”)? Chẳng phải là đối với vị trưởng lão, hoàn toàn không có sự khởi tâm ám chỉ v.v... hay sao? Đúng là không có. Tuy nhiên, (ngài nghĩ rằng) một số phàm nhân không biết được ý định (của ngài) có thể nghĩ như vậy, và trong tương lai, các vị đồng phạm hạnh có thể noi theo gương xấu này của ta, (vì vậy) ngài đã từ chối. Hơn nữa, pháp hành khổ hạnh của vị Đại trưởng lão đã đạt đến mức tột cùng. Thật vậy, dựa vào lời của một vị tỳ-khưu trẻ: “Đối với ai mà món ngon lại không làm cho vừa ý?” (“kassa sampannaṃ na manāpaṃ”), ngài đã không ăn các loại bánh làm từ bột cho đến khi nhập Niết-bàn. වචීවිඤ්ඤත්තිවිප්ඵාරාති වචීනිච්ඡාරණහෙතු. අත්ථවිඤ්ඤාපනවසෙන පවත්තමානො හි සද්දො අසතිපි විඤ්ඤත්තියා තස්ස කෙනචි පච්චයෙන පච්චයභාවෙ වචීවිඤ්ඤත්තිවසෙනෙව පවත්තතීති ‘‘වචීවිඤ්ඤත්තිවිප්ඵාරො’’ති වුච්චති. භුත්තොති භුත්තවා සචෙ භවෙය්‍යං අහං. සාති අස්ස. අකාරලොපෙන හි නිද්දෙසො ‘‘එවංස තෙ’’තිආදීසු (ම. නි. 1.23; අ. නි. 6.58; 8.7) විය. අන්තගුණන්ති අන්තභොගො. බහි චරෙති ආසයතො නික්ඛමිත්වා ගොචරග්ගහණවසෙන බහි යදි විචරෙය්‍ය. පරමප්පිච්ඡං දස්සෙතුං ලොකවොහාරෙනෙවමාහ. ලොකෙ හි අයුත්තභොජනං ඔදරියං ගරහන්තා එවං වදන්ති ‘‘කිංසු නාම තස්ස අන්තානි බහි චරන්තී’’ති. ආරාධෙමීති ආදිතො පට්ඨාය රාධෙමි, වසෙ වත්තෙමීති අත්ථො. “Vacīviññattivipphārāti” có nghĩa là do nguyên nhân là lời nói phát ra. Thật vậy, âm thanh phát sinh theo cách làm cho biết ý nghĩa, mặc dù không có sự kiện làm duyên bởi bất kỳ duyên nào của “viññatti” (sự biểu tri) đối với âm thanh đó, nó vẫn diễn ra chỉ bằng sức mạnh của “vacīviññatti” (khẩu biểu tri). Do đó, nó được gọi là “vacīviññattivipphāro” (sự lan tỏa của khẩu biểu tri). “Bhuttoti” có nghĩa là: “Nếu tôi đã ăn”. “Sāti” là “assa”. Thật vậy, đây là cách chỉ định bằng cách tỉnh lược mẫu tự ‘a’, giống như trong các trường hợp “evaṃsa te” v.v... “Antaguṇanti” có nghĩa là cuộn ruột. “Bahi careti” có nghĩa là: “nếu nó đi ra ngoài”, tức là ra khỏi nơi chứa đựng của nó để tìm thức ăn. Để chỉ ra sự ít ham muốn tột cùng, ngài đã nói như vậy bằng cách sử dụng cách nói thông thường của thế gian. Thật vậy, ở thế gian, khi quở trách một người tham ăn, ăn uống không đúng mực, người ta thường nói rằng: “Sao ruột gan của hắn lại đi ra ngoài kiếm ăn thế nhỉ?” (“kiṃsu nāma tassa antāni bahi carantī”). “Ārādhemīti” có nghĩa là: “tôi làm cho hài lòng ngay từ đầu”, “tôi làm cho thuận theo ý mình”. මහාතිස්සත්ථෙරො කිර දුබ්භික්ඛකාලෙ මග්ගං ගච්ඡන්තො භත්තච්ඡෙදෙන, මග්ගකිලමථෙන ච කිලන්තකායො දුබ්බලො අඤ්ඤතරස්ස ඵලිතස්ස අම්බස්ස මූලෙ නිපජ්ජි, බහූනි අම්බඵලානි තහං තහං පතිතානි හොන්ති. තත්ථෙකො වුඩ්ඪතරො උපාසකො ථෙරස්ස සන්තිකං උපගන්ත්වා පරිස්සමං ඤත්වා [Pg.71] අම්බපානං පායෙත්වා අත්තනො පිට්ඨිං ආරොපෙත්වා වසනට්ඨානං නෙති. ථෙරො – Nghe nói, trong thời đói kém, Trưởng lão Mahātissa đang đi trên đường, do hết thực phẩm và do mệt mỏi vì đường xa, thân thể mệt mỏi, yếu sức, đã nằm xuống dưới gốc của một cây xoài sai quả. Nhiều quả xoài đã rơi rụng đây đó. Tại nơi ấy, một vị cận sự nam lớn tuổi hơn đã đi đến gần vị trưởng lão, biết được sự mệt nhọc, đã cho uống nước xoài, đã cõng (ngài) lên lưng của mình rồi đưa về nơi ở. Vị trưởng lão (nghĩ rằng): ‘‘න පිතා නපි තෙ මාතා, න ඤාති නපි බන්ධවො; කරොතෙතාදිසං කිච්චං, සීලවන්තස්ස කාරණා’’ති. (විසුද්ධි. 1.20) – “Người này không phải là cha của ngài, cũng không phải là mẹ, không phải là quyến thuộc, cũng không phải là bà con; người ấy làm công việc như thế này là vì (ngài) là người có giới.” අත්තානං ඔවදිත්වා සම්මසනං ආරභිත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා තස්ස පිට්ඨිගතො එව මග්ගපටිපාටියා අරහත්තං සච්ඡාකාසි. ඉමං සන්ධාය වුත්තං ‘‘අම්බඛාදකමහාතිස්සත්ථෙරවත්ථුපි චෙත්ථ කථෙතබ්බ’’න්ති. සබ්බථාපීති සබ්බප්පකාරෙනපි අනෙසනවසෙන, චිත්තුප්පත්තිවසෙනපි, පගෙව කායවචීවිප්ඵන්දිතවසෙනාති අධිප්පායො. තෙනාහ ‘‘අනෙසනායා’’තිආදි. (Ngài) tự giáo huấn mình, đã bắt đầu sự thẩm sát, đã phát triển tuệ quán, và ngay khi đang ở trên lưng của người ấy, đã chứng ngộ quả A-la-hán theo thứ tự của các đạo. Nhắm đến (vị trưởng lão) này mà được nói rằng: “Câu chuyện về Trưởng lão Mahātissa, người ăn xoài, cũng nên được kể ở đây.” (Cụm từ) “trong mọi trường hợp” (sabbathāpi) có nghĩa là: bằng mọi cách, (không nên tìm kiếm) bằng cách tìm kiếm không đúng pháp, cũng bằng cách khởi lên ý nghĩ (tìm kiếm không đúng pháp), huống nữa là bằng cách dao động nơi thân và khẩu. Đây là ý nghĩa. Do đó, ngài đã nói: “do sự tìm kiếm không đúng pháp” v.v... අපච්චවෙක්ඛිතපරිභොගෙ ඉණපරිභොගආපත්තිආදීනවස්ස, තබ්බිපරියායතො පච්චවෙක්ඛිතපරිභොගෙ ආනිසංසස්ස ච දස්සනං ආදීනවානිසංසදස්සනං. තස්ස පන පච්චයාධිකාරත්තා වුත්තං ‘‘පච්චයෙසූ’’ති. කාරණකාරණම්පි හි කාරණභාවෙන වුච්චති යථා තිණෙහි භත්තං සිද්ධන්ති. යෙන කාරණෙන භික්ඛුනො අපච්චවෙක්ඛිතපරිභොගො නාම සියා, තස්මිං වජ්ජිතෙ පච්චයසන්නිස්සිතසීලං සිජ්ඣති, විසුජ්ඣති චාති දස්සෙතුං ‘‘තස්මා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ පච්චයගෙධන්ති ගෙධග්ගහණෙනෙව සම්මොහොපි ගහිතොති දට්ඨබ්බො තෙන සහ පවත්තනතො, තදුපනිස්සයතො ච. ධම්මෙන සමෙන උප්පන්නෙති ඉදං පච්චයානං ආගමනසුද්ධිදස්සනං, න පච්චයසන්නිස්සිතසීලවිසුද්ධිදස්සනං. පච්චයානං හි ඉදමත්ථිතං උපධාරෙත්වා පරිභුඤ්ජනං පච්චයසන්නිස්සිතසීලං. යස්මා පන තෙ පච්චයා ඤායාධිගතා එව භික්ඛුනා පරිභුඤ්ජිතබ්බා, තස්මා වුත්තං ‘‘ධම්මෙන සමෙන උප්පන්නෙ පච්චයෙ’’ති. යථාවුත්තෙන විධිනාති ‘‘සීතස්ස පටිඝාතායා’’තිආදිනා (ම. නි. 1.23; අ. නි. 6.58; මහානි. 206) වුත්තවිධිනා. Sự thấy rõ sự nguy hại của việc thọ dụng như món nợ, của việc phạm tội trong sự thọ dụng không quán xét, và ngược lại, sự thấy rõ lợi ích trong sự thọ dụng có quán xét, được gọi là sự thấy rõ nguy hại và lợi ích. Nhưng vì sự thấy rõ ấy có các vật dụng làm đối tượng, nên được nói là “trong các vật dụng”. Quả vậy, ngay cả nguyên nhân của nguyên nhân cũng được gọi là nguyên nhân, ví như (câu nói) “cơm chín nhờ cỏ”. Để chỉ ra rằng: “Do nguyên nhân nào mà sự thọ dụng không quán xét của vị tỳ khưu có thể xảy ra, khi nguyên nhân ấy được tránh xa, giới liên quan đến vật dụng được thành tựu và được trong sạch,” (cụm từ) “do đó” v.v... đã được nói. Ở đây, trong (cụm từ) “sự tham đắm các vật dụng”, nên hiểu rằng chỉ bằng việc nắm bắt sự tham đắm, si mê cũng được bao gồm, vì nó (tham đắm) khởi lên cùng với si mê và vì nó có si mê làm cận y duyên. (Câu) “được sanh khởi hợp pháp, hợp lẽ” này là sự chỉ ra sự trong sạch về nguồn gốc của các vật dụng, không phải là sự chỉ ra sự trong sạch của giới liên quan đến vật dụng. Quả vậy, sự thọ dụng các vật dụng sau khi đã xem xét mục đích của chúng (mới là) giới liên quan đến vật dụng. Nhưng vì các vật dụng ấy phải được vị tỳ khưu thọ dụng chỉ khi chúng được thu hoạch đúng cách, do đó, được nói là “đối với các vật dụng được sanh khởi hợp pháp, hợp lẽ”. (Cụm từ) “bằng phương pháp đã được nói” có nghĩa là bằng phương pháp đã được nói đến qua (câu) “để ngăn ngừa cái lạnh” v.v... ධාතුවසෙන වාති ‘‘යථාපච්චයං වත්තමානං ධාතුමත්තමෙවෙතං, යදිදං චීවරාදි, තදුපභුඤ්ජකො ච පුග්ගලො’’ති එවං ධාතුමනසිකාරවසෙන වා. පටිකූලවසෙන වාති පිණ්ඩපාතෙ තාව ආහාරෙ පටිකූලසඤ්ඤාවසෙන, ‘‘සබ්බානි පන ඉමානි චීවරාදීනි අජිගුච්ඡනීයානි, ඉමං පූතිකායං පත්වා අතිවිය ජිගුච්ඡනීයානි ජායන්තී’’ති එවං පටිකූලමනසිකාරවසෙන වා. තතො උත්තරීති පටිලාභකාලතො උපරි. අනවජ්ජොව පරිභොගො [Pg.72] ආදිතොව පඤ්ඤාය පරිසොධිතත්තා අධිට්ඨහිත්වා ඨපිතපත්තචීවරානං වියාති. පච්චවෙක්ඛණාය ආදිසුද්ධිදස්සනපරමෙතං, න පරිභොගකාලෙ පච්චවෙක්ඛණපටික්ඛෙපපරං. තෙනාහ ‘‘පරිභොගකාලෙපී’’තිආදි. තත්‍රාති තස්මිං පරිභොගකාලෙ පච්චවෙක්ඛණෙ. සන්නිට්ඨානකරොති අසන්දෙහකරො එකන්තිකො. Hoặc là “theo cách của các giới” có nghĩa là: hoặc bằng cách tác ý về các giới như vầy: “Đây chỉ là các giới đang diễn tiến tùy theo duyên, tức là y phục v.v... và cả cá nhân thọ dụng chúng nữa.” Hoặc là “theo cách ghê tởm” có nghĩa là: trước hết, đối với vật thực khất thực, bằng tưởng ghê tởm trong vật thực; hoặc bằng cách tác ý về sự ghê tởm như vầy: “Nhưng tất cả những y phục v.v... này vốn không đáng ghê tởm, (nhưng) khi tiếp xúc với thân thối tha này, chúng trở nên vô cùng đáng ghê tởm.” (Cụm từ) “sau đó nữa” có nghĩa là sau thời điểm nhận được. Sự thọ dụng là không có lỗi, giống như trường hợp của y và bát đã được chú nguyện và cất giữ, vì đã được thanh lọc bằng trí tuệ ngay từ đầu. Điều này chủ yếu là để chỉ ra sự trong sạch ban đầu cho việc quán xét, không phải chủ yếu là để bác bỏ việc quán xét vào lúc thọ dụng. Do đó, ngài đã nói “cũng vào lúc thọ dụng” v.v... (Từ) “ở đó” có nghĩa là trong sự quán xét vào lúc thọ dụng ấy. (Từ) “đưa đến kết luận” có nghĩa là làm cho không còn nghi ngờ, có tính chất dứt khoát. ථෙය්‍යපරිභොගො නාම අනරහස්ස පරිභොගො. භගවතාපි අත්තනො සාසනෙ සීලවතො පච්චයා අනුඤ්ඤාතා, න දුස්සීලස්ස. දායකානම්පි සීලවතො එව පරිච්චාගො, න දුස්සීලස්ස. අත්තනො කාරානං මහප්ඵලභාවස්ස පච්චාසීසනතො. ඉති සත්ථාරා අනනුඤ්ඤාතත්තා, දායකෙහි ච අපරිච්චත්තත්තා දුස්සීලස්ස පරිභොගො ථෙය්‍යාය පරිභොගො ථෙය්‍යපරිභොගො. ඉණවසෙන පරිභොගො ඉණපරිභොගො, පටිග්ගාහකතො දක්ඛිණාවිසුද්ධියා අභාවතො ඉණං ගහෙත්වා පරිභොගො වියාති අත්ථො. තස්මාති ‘‘සීලවතො’’තිආදිනා වුත්තමෙවත්ථං කාරණභාවෙන පච්චාමසති. චීවරං කායතො මොචෙත්වා පරිභොගෙ පරිභොගෙ පුරෙභත්ත…පෙ… පච්ඡිමයාමෙසු පච්චවෙක්ඛිතබ්බන්ති සම්බන්ධො. තථා අසක්කොන්තෙන යථාවුත්තකාලවිසෙසවසෙන එකදිවසෙ චතුක්ඛත්තුං තික්ඛත්තුං ද්වික්ඛත්තුං සකිංයෙව වා පච්චවෙක්ඛිතබ්බං. සචෙ අරුණං උග්ගච්ඡති, ඉණපරිභොගට්ඨානෙ තිට්ඨති. හිය්‍යො යං මයා චීවරං පරිභුත්තං, තං යාවදෙව සීතස්ස පටිඝාතාය…පෙ… හිරිකොපීනපටිච්ඡාදනත්ථං. හිය්‍යො යො මයා පිණ්ඩපාතො පරිභුත්තො, සො ‘‘නෙව දවායා’’තිආදිනා සචෙ අතීතපරිභොගපච්චවෙක්ඛණං න කරෙය්‍යාති වදන්ති, තං වීමංසිතබ්බං. සෙනාසනම්පි පරිභොගෙ පරිභොගෙති පවෙසෙ පවෙසෙ. සතිපච්චයතාති සතියා පච්චයභාවො පටිග්ගහණස්ස, පරිභොගස්ස ච පච්චවෙක්ඛණසතියා පච්චයභාවො යුජ්ජති, පච්චවෙක්ඛිත්වාව පටිග්ගහෙතබ්බං, පරිභුඤ්ජිතබ්බඤ්චාති අත්ථො. තෙනෙවාහ ‘‘සතිං කත්වා’’තිආදි. එවං සන්තෙපීති යදිපි ද්වීසුපි ඨානෙසු පච්චවෙක්ඛණා යුත්තා, එවං සන්තෙපි. අපරෙ පනාහු – සති පච්චයතාති සති භෙසජ්ජපරිභොගස්ස පච්චයභාවෙ, සති පච්චයෙති අත්ථො. එවං සන්තෙපීති පච්චයෙ සතිපීති. තං තෙසං මතිමත්තං. තථා හි පච්චයසන්නිස්සිතසීලං පච්චවෙක්ඛණාය විසුජ්ඣති, න පච්චයස්ස භාවමත්තෙන. Sự thọ dụng trộm cắp (theyyaparibhogo) là sự thọ dụng của người không xứng đáng. Đức Thế Tôn cũng đã cho phép các vật dụng cho người có giới trong giáo pháp của Ngài, chứ không phải cho người ác giới. Sự cúng dường của các thí chủ cũng chỉ dành cho người có giới, không phải cho người ác giới, vì họ mong mỏi quả lớn cho sự cúng dường của mình. Do đó, vì không được bậc Đạo Sư cho phép và vì không được các thí chủ từ bỏ, sự thọ dụng của người ác giới là sự thọ dụng bằng cách trộm cắp, gọi là thọ dụng trộm cắp. Sự thọ dụng như món nợ gọi là thọ dụng như món nợ (iṇaparibhoga), nghĩa là vì từ phía người nhận, sự trong sạch của vật cúng dường không có, nên giống như vay nợ mà thọ dụng. Do đó, Ngài xem xét lại chính ý nghĩa đã được nói bằng câu “sīlavato” v.v... như là một nguyên nhân. Sự liên kết là: Y phục, sau khi cởi ra khỏi thân, mỗi khi thọ dụng, cần phải được quán xét trong các canh trước bữa ăn... cho đến... các canh sau. Người không thể làm như vậy, tùy theo thời điểm đặc biệt đã nói, trong một ngày nên quán xét bốn lần, ba lần, hai lần, hoặc chỉ một lần. Nếu bình minh ló dạng (mà chưa quán xét), người ấy đứng vào vị trí thọ dụng như món nợ. Có người nói rằng, nếu không thực hiện việc quán xét sự thọ dụng đã qua bằng cách niệm rằng: “Hôm qua, y phục nào đã được tôi thọ dụng, y phục ấy chỉ để ngăn ngừa cái lạnh... cho đến... để che đậy phần kín đáng hổ thẹn. Hôm qua, vật thực khất thực nào đã được tôi thọ dụng, vật thực ấy ‘không phải để vui đùa’ v.v...”, thì (việc thọ dụng ấy trở thành món nợ). Điều đó cần được xem xét lại. Sàng tọa cũng vậy, mỗi khi thọ dụng là mỗi khi đi vào. “Satipaccayatā” là trạng thái làm duyên của niệm; đối với việc nhận và việc thọ dụng, trạng thái làm duyên của niệm quán xét là hợp lý, nghĩa là phải quán xét rồi mới nhận và thọ dụng. Do đó, Ngài nói “satiṃ katvā” v.v... “Evaṃ santepi” có nghĩa là mặc dù việc quán xét ở cả hai nơi là hợp lý, dù vậy. Nhưng các vị khác nói: “sati paccayatā” có nghĩa là khi có duyên, tức là khi có duyên để thọ dụng dược phẩm. “Evaṃ santepi” có nghĩa là dù có duyên. Đó chỉ là ý kiến của họ. Thật vậy, giới liên hệ đến vật dụng được thanh tịnh nhờ sự quán xét, chứ không phải chỉ nhờ sự hiện hữu của vật dụng. එවං පච්චයසන්නිස්සිතසීලස්ස විසුද්ධිං දස්සෙත්වා තෙනෙව පසඞ්ගෙන සබ්බාපි විසුද්ධියො දස්සෙතුං ‘‘චතුබ්බිධා හි සුද්ධී’’තිආදිමාහ. තත්ථ සුජ්ඣති [Pg.73] එතායාති සුද්ධි, යථාධම්මං දෙසනාව සුද්ධි දෙසනාසුද්ධි. වුට්ඨානස්සාපි චෙත්ථ දෙසනාය එව සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. ඡින්නමූලාපත්තීනං පන අභික්ඛුතාපටිඤ්ඤාව දෙසනා. අධිට්ඨානවිසිට්ඨො සංවරොව සුද්ධි සංවරසුද්ධි. ධම්මෙන සමෙන පච්චයානං පරියෙට්ඨි එව සුද්ධි පරියෙට්ඨිසුද්ධි. චතූසුපි පච්චයෙසු වුත්තවිධිනා පච්චවෙක්ඛණාව සුද්ධි පච්චවෙක්ඛණසුද්ධි. එස තාව සුද්ධීසු සමාසනයො. සුද්ධිමන්තෙසු පන දෙසනා සුද්ධි එතස්සාති දෙසනාසුද්ධි. සෙසෙසුපි එසෙව නයො. සුද්ධි-සද්දො පන වුත්තනයොව. එවන්ති සංවරභෙදං සන්ධායාහ. පහායාති වජ්ජෙත්වා, අකත්වාති අත්ථො. Như vậy, sau khi chỉ ra sự trong sạch của giới liên hệ đến vật dụng, nhân dịp đó, để chỉ ra tất cả các sự trong sạch, Ngài nói “catubbidhā hi suddhī” v.v... Trong đó, “suddhi” (sự trong sạch) là cái mà nhờ đó người ta trở nên trong sạch. Sự phát lồ đúng pháp chính là sự trong sạch, gọi là desanāsuddhi (sự trong sạch nhờ phát lồ). Ở đây, cần hiểu rằng sự ra khỏi tội cũng được bao gồm trong sự phát lồ. Nhưng đối với các tội bị cắt đứt gốc rễ, việc tự nhận mình không phải là tỳ khưu chính là sự phát lồ. Sự phòng hộ đặc biệt bằng quyết định chính là sự trong sạch, gọi là saṃvarasuddhi (sự trong sạch nhờ phòng hộ). Sự tìm kiếm các vật dụng một cách đúng pháp và bình đẳng chính là sự trong sạch, gọi là pariyeṭṭhisuddhi (sự trong sạch nhờ tìm kiếm). Sự quán xét theo phương pháp đã nói đối với cả bốn vật dụng chính là sự trong sạch, gọi là paccavekkhaṇasuddhi (sự trong sạch nhờ quán xét). Đó là cách phân tích các từ ghép trong “suddhi”. Còn đối với các giới có sự trong sạch, “desanāsuddhi” có nghĩa là giới này có sự trong sạch là sự phát lồ. Đối với các trường hợp còn lại cũng theo cách này. Còn từ “suddhi” thì theo cách đã nói. “Evaṃ” là Ngài nói liên quan đến sự phân biệt của phòng hộ. “Pahāya” có nghĩa là từ bỏ, không làm. දාතබ්බට්ඨෙන දායං, තං ආදියන්තීති දායාදා. අනනුඤ්ඤාතෙසු සබ්බෙන සබ්බං පරිභොගාභාවතො, අනුඤ්ඤාතෙසු එව ච පරිභොගසම්භවතො භික්ඛූහි පරිභුඤ්ජිතබ්බපච්චයා භගවතො සන්තකා. ‘‘ධම්මදායාදා මෙ, භික්ඛවෙ, භවථ මා ආමිසදායාදා. අත්ථි මෙ තුම්හෙසු අනුකම්පා ‘කින්ති මෙ සාවකා ධම්මදායාදා භවෙය්‍යුං නො ආමිසදායාදා’’’ති (ම. නි. 1.29) එවං පවත්තං ධම්මදායාදසුත්තඤ්ච එත්ථ එතස්මිං අත්ථෙ සාධකං. “Dāya” (tài sản thừa kế) có nghĩa là cái nên được cho; “dāyādā” (người thừa kế) là những người nhận lấy cái đó. Vì hoàn toàn không có sự thọ dụng đối với những vật không được phép, và vì chỉ có sự thọ dụng đối với những vật được phép, nên các vật dụng mà các tỳ khưu nên thọ dụng là tài sản của Đức Thế Tôn. Kinh Người Thừa Kế Pháp (Dhammadāyādasutta), được trình bày như sau, là bằng chứng cho ý nghĩa này: “Này các tỳ khưu, hãy là những người thừa kế Pháp của Ta, đừng là những người thừa kế tài vật. Ta có lòng bi mẫn đối với các con: ‘Làm thế nào để các đệ tử của Ta là những người thừa kế Pháp, không phải là những người thừa kế tài vật!’” (ma. ni. 1.29). අවීතරාගානං තණ්හාපරවසතාය පච්චයපරිභොගෙ සාමිභාවො නත්ථි, තදභාවෙන වීතරාගානං තත්ථ සාමිභාවො යථාරුචිපරිභොගසම්භවතො. තථා හි තෙ පටිකූලම්පි අප්පටිකූලාකාරෙන, අප්පටිකූලම්පි පටිකූලාකාරෙන, තදුභයම්පි වජ්ජෙත්වා අජ්ඣුපෙක්ඛනාකාරෙන පච්චයෙ පරිභුඤ්ජන්ති, දායකානඤ්ච මනොරථං පරිපූරෙන්ති. තෙනාහ ‘‘තෙ හි තණ්හාය දාසබ්‍යං අතීතත්තා සාමිනො හුත්වා පරිභුඤ්ජන්තී’’ති. Đối với những người chưa ly tham, do bị ái dục chi phối, không có quyền làm chủ trong việc thọ dụng các vật dụng. Do không có điều đó, những người đã ly tham có quyền làm chủ trong việc thọ dụng, vì có thể thọ dụng theo ý muốn. Thật vậy, các vị ấy thọ dụng các vật dụng bằng cách (xem) cái đáng ghê tởm như không đáng ghê tởm, cái không đáng ghê tởm như đáng ghê tởm, hoặc từ bỏ cả hai và (thọ dụng) với thái độ xả ly. Các vị ấy cũng làm viên mãn tâm nguyện của các thí chủ. Do đó, Ngài nói: “Vì đã vượt qua sự nô lệ cho ái dục, các vị ấy trở thành chủ nhân mà thọ dụng”. සබ්බෙසන්ති අරියානං, පුථුජ්ජනානඤ්ච. කථං පුථුජ්ජනානං ඉමෙ පරිභොගා සම්භවන්ති? උපචාරවසෙන. යො හි පුථුජ්ජනස්සාපි සල්ලෙඛපටිපත්තියං ඨිතස්ස පච්චයගෙධං පහාය තත්ථ තත්ථ අනුපලිත්තෙන චිත්තෙන පරිභොගො, සො සාමිපරිභොගො විය හොති. සීලවතො පන පච්චවෙක්ඛිතපරිභොගො දායජ්ජපරිභොගො විය හොති, දායකානං මනොරථස්ස අවිරාධනතො. තථා හි වුත්තං ‘‘දායජ්ජපරිභොගෙයෙව වා සඞ්ගහං ගච්ඡතී’’ති. කල්‍යාණපුථුජ්ජනස්ස පරිභොගෙ වත්තබ්බමෙව නත්ථි, තස්ස සෙක්ඛසඞ්ගහතො. සෙක්ඛසුත්තං (සං. නි. 5.13) හෙතස්සත්ථස්ස සාධකං. තෙනාහ ‘‘සීලවාපි [Pg.74] හී’’තිආදි. පච්චනීකත්තාති යථා ඉණායිකො අත්තනො රුචියා ඉච්ඡිතදෙසං ගන්තුං න ලභති, එවං ඉණපරිභොගයුත්තො ලොකතො නිස්සරිතුං න ලභතීති තප්පටිපක්ඛත්තා සීලවතො පච්චවෙක්ඛිතපරිභොගො ආණණ්‍යපරිභොගොති ආහ ‘‘ආණණ්‍යපරිභොගො වා’’ති. එතෙන නිප්පරියායතො චතුපරිභොගවිනිමුත්තො විසුංයෙවායං පරිභොගොති දස්සෙති. ඉමාය සික්ඛායාති සීලසඞ්ඛාතාය සික්ඛාය. කිච්චකාරීති පටිඤ්ඤානුරූපං පටිපජ්ජනතො යුත්තපත්තකාරී. Sabbesanti có nghĩa là của các bậc Thánh và của các phàm phu. Làm thế nào những sự thọ dụng này có thể xảy ra đối với các phàm phu? (Chúng xảy ra) do theo cách nói ẩn dụ. Thật vậy, sự thọ dụng của cả phàm phu, người an trú trong pháp hành khổ hạnh, đã từ bỏ sự tham đắm trong các vật dụng, với tâm không bị ô nhiễm ở nơi này nơi kia, sự thọ dụng ấy giống như sự thọ dụng của người chủ. Còn sự thọ dụng có quán xét của người có giới thì giống như sự thọ dụng của người thừa kế, vì không làm hỏng tâm nguyện của các thí chủ. Thật vậy, đã được nói rằng: ‘hoặc được bao gồm trong sự thọ dụng của người thừa kế’. Về sự thọ dụng của thiện phàm phu thì không có gì để nói, vì vị ấy được kể vào hàng hữu học. Kinh Hữu Học là bằng chứng cho ý nghĩa này. Do đó, ngài nói ‘sīlavāpi hī’ v.v... Paccanīkattā có nghĩa là: cũng như người mắc nợ không thể đi đến nơi mình muốn theo ý thích, cũng vậy người có sự thọ dụng như vay nợ không thể thoát ra khỏi thế gian; do sự đối nghịch với điều đó, sự thọ dụng có quán xét của người có giới được gọi là sự thọ dụng không mắc nợ. Do đó, ngài nói ‘āṇaṇyaparibhogo vā’. Bằng lời này, ngài chỉ ra rằng sự thọ dụng này, theo nghĩa đen, là một sự thọ dụng hoàn toàn riêng biệt, thoát khỏi bốn loại thọ dụng. Imāya sikkhāya có nghĩa là bởi học pháp được gọi là giới. Kiccakārī có nghĩa là người làm điều thích hợp và đúng đắn do thực hành phù hợp với lời cam kết. ඉදානි තමෙව කිච්චකාරිතං සුත්තපදෙන විභාවෙතුං ‘‘වුත්තම්පි චෙත’’න්තිආදි වුත්තං. තත්ථ විහාරන්ති පතිස්සයං. සයනාසනන්ති මඤ්චාදිං. උභයෙනපි සෙනාසනමෙව වුත්තං. ආපන්ති උදකං. සඞ්ඝාටිරජූපවාහනන්ති පංසුමලාදිනො සඞ්ඝාටිගතරජස්ස ධොවනං. සුත්වාන ධම්මං සුගතෙන දෙසිතන්ති චීවරාදීසු ‘‘පටිසඞ්ඛා යොනිසො චීවරං පටිසෙවති සීතස්ස පටිඝාතායා’’තිආදිනා (ම. නි. 1.23; අ. නි. 6.58; මහානි. 206) නයෙන භගවතා දෙසිතං ධම්මං සුත්වා. සඞ්ඛාය සෙවෙ වරපඤ්ඤසාවකොති ‘‘පිණ්ඩ’’න්ති වුත්තං පිණ්ඩපාතං, විහාරාදිපදෙහි වුත්තං සෙනාසනං, ‘‘පිපාසාගෙලඤ්ඤස්ස වූපසමනතො පානීයම්පි ගිලානපච්චයො’’ති ආපමුඛෙන දස්සිතං ගිලානපච්චයං, සඞ්ඝාටියාදිචීවරන්ති චතුබ්බිධං පච්චයං සඞ්ඛාය ‘‘යාවදෙව ඉමස්ස කායස්ස ඨිතියා’’තිආදිනා (ම. නි. 1.23; 2.24; 3.75; සං. නි. 4.120; අ. නි. 6.58; 8.9; ධ. ස. 1355) නයෙන පච්චවෙක්ඛිත්වා. සෙවෙ සෙවිතුං සක්කුණෙය්‍ය උත්තමපඤ්ඤස්ස භගවතො සාවකො සෙඛො වා පුථුජ්ජනො වා. Bây giờ, để làm rõ chính việc làm điều nên làm ấy bằng lời kinh, câu ‘vuttampi cetaṃ’ v.v... đã được nói đến. Trong đó, vihāraṃ có nghĩa là nơi nương tựa. Sayanāsanaṃ có nghĩa là giường v.v... Bằng cả hai từ, chỉ có sàng tọa trú xứ được nói đến. Āpaṃ có nghĩa là nước. Saṅghāṭirajūpavāhanaṃ có nghĩa là việc giặt sạch bụi bẩn v.v... bám vào y tăng-già-lê. Sutvāna dhammaṃ sugatena desitaṃ có nghĩa là sau khi nghe pháp được Đức Thế Tôn thuyết giảng theo phương pháp bắt đầu bằng ‘paṭisaṅkhā yoniso cīvaraṃ paṭisevati sītassa paṭighātāya’ v.v... liên quan đến y phục v.v... Saṅkhāya seve varapaññasāvako có nghĩa là: sau khi quán xét bốn loại vật dụng, tức là vật thực khất thực được nói đến bằng từ ‘piṇḍaṃ’, sàng tọa trú xứ được nói đến bằng các từ ‘vihāraṃ’ v.v..., dược phẩm trị bệnh được chỉ ra chủ yếu bằng từ ‘āpaṃ’ vì ‘nước uống cũng là dược phẩm trị bệnh để làm dịu cơn bệnh khát’, và y phục được chỉ ra bằng từ ‘saṅghāṭiyā’ v.v..., quán xét theo phương pháp bắt đầu bằng ‘yāvadeva imassa kāyassa ṭhitiyā’ v.v... Seve có nghĩa là vị thinh văn của Đức Thế Tôn, bậc có trí tuệ tối thắng, dù là hữu học hay phàm phu, có thể thọ dụng. යස්මා ච සඞ්ඛාය සෙවී වරපඤ්ඤසාවකො, තස්මා හි පිණ්ඩෙ…පෙ… පොක්ඛරෙ වාරිබින්දු, තථා හොති. කාලෙනාති අරියානං භොජනකාලෙ. ලද්ධාති ලභිත්වා. පරතොති අඤ්ඤතො දායකතො. අනුග්ගහාති අනුකම්පාය බහුම්හි උපනීතෙ මත්තං සො ජඤ්ඤා ජානෙය්‍ය සතතං සබ්බකාලං උපට්ඨිතො උපට්ඨිතස්සති. ආලෙපනරූහනෙ යථාති භෙසජ්ජලෙපනෙන වණස්ස රුහනෙ විය, මත්තං ජානෙය්‍යාති යොජනා. ආහරෙති ආහරෙය්‍ය. ‘‘ආහරෙය්‍යාහාර’’න්ති වා පාඨො. යාපනත්ථන්ති සරීරස්ස යාපනාය. අමුච්ඡිතොති තණ්හාමුච්ඡාය අමුච්ඡිතො ගෙධං තණ්හං අනාපන්නො. Và vì vị thinh văn của bậc có trí tuệ tối thắng là người thọ dụng có quán xét, do đó, vị ấy không bị ô nhiễm trong vật thực... cũng như giọt nước trên lá sen. Kālenā có nghĩa là vào thời điểm ăn của các bậc Thánh. Laddhā có nghĩa là sau khi nhận được. Parato có nghĩa là từ một thí chủ khác. Anuggahā có nghĩa là: do lòng bi mẫn, khi nhiều vật được dâng cúng, vị ấy nên biết chừng mực, với niệm được thiết lập, luôn luôn, mọi lúc. Ālepanarūhane yathā có nghĩa là: như khi làm lành vết thương bằng cách thoa thuốc, nên biết chừng mực; cần hiểu cách kết nối như vậy. Āhare có nghĩa là nên ăn. Hoặc bản đọc là ‘āhareyyāhāraṃ’. Yāpanatthaṃ có nghĩa là để duy trì thân thể. Amucchito có nghĩa là không bị mê đắm bởi sự mê đắm của ái dục, không rơi vào sự tham lam, tức là ái dục. අත්තනො [Pg.75] මාතුලස්ස සඞ්ඝරක්ඛිතත්ථෙරස්සෙව නාමස්ස ගහිතත්තා භාගිනෙය්‍යසඞ්ඝරක්ඛිතසාමණෙරො. සාලිකූරන්ති සාලිභත්තං. සුනිබ්බුතන්ති සුසීතලං. අසඤ්ඤතොති අපච්චවෙක්ඛණං සන්ධායාහ. සබ්බාසවපරික්ඛීණොති පරික්ඛීණසබ්බාසවො. Do lấy chính tên của cậu mình là trưởng lão Saṅgharakkhita, nên (vị ấy) được gọi là sa-di Saṅgharakkhita, người cháu. Sālikūraṃ có nghĩa là cơm nấu bằng gạo sāli. Sunibbutaṃ có nghĩa là rất nguội. Ngài nói từ asaññato để ám chỉ việc không quán xét. Sabbāsavaparikkhīṇo có nghĩa là người có mọi lậu hoặc đã được đoạn tận. පඨමසීලපඤ්චකවණ්ණනා Chú giải về Năm Giới Đầu Tiên 20. පරියන්තො එතෙසං අත්ථීති පරියන්තානි, පරියන්තානි සික්ඛාපදානි යෙසං තෙ පරියන්තසික්ඛාපදා, තෙසං පරියන්තසික්ඛාපදානං. උපසම්පන්නානන්ති ඨපෙත්වා කල්‍යාණපුථුජ්ජනසෙක්ඛාසෙක්ඛෙ තදඤ්ඤෙසං උපසම්පන්නානං. සාමඤ්ඤජොතනාපි හි විසෙසෙ තිට්ඨති. කුසලධම්මෙ යුත්තානන්ති විපස්සනාචාරෙ යුත්තපයුත්තානං. සෙක්ඛධම්මා පරියන්තා පරමා මරියාදා එතස්සාති සෙක්ඛපරියන්තො. නාමරූපපරිච්ඡෙදතො, කුසලධම්මසමාදානතො වා පන පට්ඨාය යාව ගොත්‍රභූ, තාව පවත්තකුසලධම්මප්පබන්ධො සෙක්ඛධම්මෙ ආහච්ච ඨිතො සෙක්ඛපරියන්තො. සෙක්ඛධම්මානං වා හෙට්ඨිමන්තභූතා සික්ඛිතබ්බා ලොකියා තිස්සො සික්ඛා සෙක්ඛපරියන්තො, තස්මිං සෙක්ඛපරියන්තෙ. පරිපූරකාරීනන්ති කිඤ්චිපි සික්ඛං අහාපෙත්වා පූරෙන්තානං. උපරිවිසෙසාධිගමත්ථං කායෙ ච ජීවිතෙ ච අනපෙක්ඛානං. තතො එව සීලපාරිපූරිඅත්ථං පරිච්චත්තජීවිතානං. දිට්ඨිසංකිලෙසෙන අපරාමසනීයතො පාරිසුද්ධිවන්තං සීලං අපරාමට්ඨපාරිසුද්ධිසීලං. කිලෙසානං සබ්බසො පටිප්පස්සද්ධියා පාරිසුද්ධිවන්තං සීලං පටිප්පස්සද්ධිපාරිසුද්ධිසීලං. 20. Pariyanto etesaṃ atthīti pariyantāni, có nghĩa là ‘chúng có giới hạn’, do đó gọi là ‘có giới hạn’. Pariyantāni sikkhāpadāni yesaṃ te pariyantasikkhāpadā, có nghĩa là những ai có các học giới có giới hạn, họ là những người có học giới có giới hạn. Tesaṃ pariyantasikkhāpadānaṃ, có nghĩa là của những người có học giới có giới hạn ấy. Upasampannānaṃ có nghĩa là của các vị đã thọ cụ túc giới khác ngoài các thiện phàm phu, hữu học và vô học. Thật vậy, ngay cả sự trình bày tổng quát cũng đứng vững trong trường hợp đặc biệt. Kusaladhamme yuttānaṃ có nghĩa là của những người chuyên cần tinh tấn trong việc thực hành thiền minh sát. Sekkhapariyanto có nghĩa là các pháp hữu học là giới hạn, là ranh giới tối hậu của dòng thiện pháp này. Hoặc là, dòng thiện pháp diễn tiến từ lúc phân biệt danh sắc, hoặc từ lúc thọ trì thiện pháp, cho đến khi đạt đến trí chuyển tộc, dòng thiện pháp ấy được gọi là sekkhapariyanto vì nó dừng lại khi chạm đến các pháp hữu học. Hoặc là, ba học pháp thế gian cần phải học, là phần dưới của các pháp hữu học, được gọi là sekkhapariyanto. Tasmiṃ sekkhapariyante có nghĩa là trong giới hạn của các pháp hữu học ấy. Paripūrakārīnaṃ có nghĩa là của những người làm cho viên mãn mà không bỏ sót bất kỳ học pháp nào. Của những người không luyến tiếc thân và mạng vì mục đích chứng đắc pháp cao thượng hơn. Chính vì thế, của những người đã từ bỏ mạng sống vì mục đích viên mãn giới. Giới có sự trong sạch do không thể bị chấp thủ sai lầm bởi sự ô nhiễm của tà kiến được gọi là giới thanh tịnh không bị chấp thủ. Giới có sự trong sạch do sự lắng dịu hoàn toàn các phiền não được gọi là giới thanh tịnh do lắng dịu. අනුපසම්පන්නානං අසෙක්ඛානං, සෙක්ඛානං, කල්‍යාණපුථුජ්ජනානඤ්ච සීලං මහානුභාවතාය ආනුභාවතො අපරියන්තමෙවාති ආහ ‘‘ගණනවසෙන සපරියන්තත්තා’’ති. කායවාචානං සංවරණතො, විනයනතො ච සංවරවිනයා. පෙය්‍යාලමුඛෙන නිද්දිට්ඨාති තත්ථ තත්ථ සත්ථාරා දෙසිතවිත්ථාරනයෙන යථාවුත්තගණනතො නිද්දිට්ඨා. සික්ඛාති සීලසඞ්ඛාතා සික්ඛා. විනයසංවරෙති විනයපිටකෙ. ගණනවසෙන සපරියන්තම්පි උපසම්පන්නානං සීලන්ති හෙට්ඨා වුත්තං ආනෙත්වා සම්බන්ධිතබ්බං. යං කිඤ්චි හි උපසම්පන්නෙන සික්ඛිතබ්බං සීලං නාම, තත්ථ කස්සචිපි අනවසෙසතො අනවසෙසවසෙන[Pg.76]. සමාදානභාවන්ති සමාදානසබ්භාවං. ලාභ…පෙ… වසෙන අදිට්ඨපරියන්තභාවො ලාභාදිහෙතු සීලස්ස අවීතික්කමො. Giới của những người chưa thọ cụ túc giới, của các bậc vô học, của các bậc hữu học, và của các thiện phàm phu, do có oai lực lớn, về phương diện oai lực là vô hạn, vì vậy ngài đã nói: “có giới hạn về phương diện số lượng”. Do vì phòng hộ, và do vì chế ngự thân và khẩu nên (được gọi là) phòng hộ và chế ngự. (Câu) ‘được chỉ rõ bằng cách tỉnh lược’ (có nghĩa là) đã được chỉ rõ ở nơi này nơi kia bởi bậc Đạo Sư theo phương pháp rộng rãi đã được thuyết giảng, theo số lượng đã được nói đến. (Từ) ‘sikkhā’ (có nghĩa là) học giới được gọi là giới. (Từ) ‘vinayasaṃvare’ (có nghĩa là) trong tạng Luật. (Câu) ‘giới của người đã thọ cụ túc giới dầu có giới hạn về phương diện số lượng’ nên được đem đến và liên kết với (câu) đã được nói ở dưới. Bất cứ giới nào mà người đã thọ cụ túc giới phải học tập, trong đó không có sự sót lại của bất cứ điều nào, (nghĩa là) về phương diện không sót lại. (Từ) ‘samādānabhāvaṃ’ (có nghĩa là) sự hiện hữu của việc thọ trì. Tình trạng không thấy được giới hạn về phương diện lợi lộc...v.v... là sự không vi phạm giới do nhân là lợi lộc v.v... ධනං චජෙ අඞ්ගවරස්ස හෙතු පාරිපන්ථිකචොරාදීහි උපද්දුතො. අඞ්ගං චජෙ ජීවිතං රක්ඛමානො සප්පදට්ඨාදිකාලෙ. අඞ්ගං ධනං ජීවිතඤ්චාපි සබ්බං, චජෙ නරො ධම්මමනුස්සරන්තො සුතසොමමහාබොධිසත්තාදයො විය. තෙනාහ ‘‘ඉමං සප්පුරිසානුස්සතිං අවිජහන්තො’’ති. ජිඝච්ඡාපරිස්සමෙන ජීවිතසංසයෙ සතිපි. සික්ඛාපදං අවීතික්කම්මාති අස්සාමිකෙසු අම්බඵලෙසු භූමියං පතිතෙසු සමීපෙයෙව සන්තෙසුපි පටිග්ගාහකාභාවෙන අපරිභුඤ්ජන්තො පටිග්ගහණසික්ඛාපදං අවීතික්කමිත්වා. Bị não hại bởi bọn cướp đường v.v..., vì chi phần cao quý, nên từ bỏ tài sản. Trong thời điểm bị rắn cắn v.v..., trong khi bảo vệ mạng sống, nên từ bỏ chi phần. Giống như đại Bồ-tát Sutasoma v.v..., trong khi tùy niệm Pháp, người ấy nên từ bỏ tất cả, cả chi phần, tài sản, và mạng sống. Do đó, ngài đã nói: “không từ bỏ sự tùy niệm bậc chân nhân này”. Dầu có sự nghi ngờ về mạng sống do sự đói khát và mệt mỏi. (Câu) ‘không vi phạm học giới’ (có nghĩa là) đối với những quả xoài không có chủ đã rơi trên mặt đất, dầu có ở ngay gần, do không có người dâng cúng, vị ấy không thọ dụng, đã không vi phạm học giới về sự nhận lấy. සීලවන්තස්සාති සීලවන්තභාවස්ස කාරණා, සීලවන්තස්ස වා තුය්හං එතාදිසං අංසෙන වාහණාදිකං කිච්චං කරොති, කාරණා සීලස්සාති අධිප්පායො. සුධොතජාතිමණි වියාති චතූසු පාසාණෙසු සම්මදෙව ධොතජාතිමණි විය. මහාසඞ්ඝරක්ඛිතභාගිනෙය්‍යසඞ්ඝරක්ඛිතත්ථෙරානං වියාති මහාසඞ්ඝරක්ඛිතත්ථෙරස්ස, තස්සෙව භාගිනෙය්‍යසඞ්ඝරක්ඛිතත්ථෙරස්ස විය ච. ‘‘කිමත්ථං මයං ඉධාගතා’’ති මහාජනස්ස විප්පටිසාරො භවිස්සතීති අධිප්පායො. අච්ඡරිකායාති අඞ්ගුලිඵොටනෙන. අසතියාති සතිසම්මොසෙන. අඤ්ඤාණපකතන්ති අඤ්ඤාණෙන අපරජ්ඣිත්වා කතං, අජානිත්වා කතන්ති අත්ථො. (Từ) ‘sīlavantassa’ (có nghĩa là) vì lý do là người có giới, hoặc là (người ấy) làm công việc như là mang vác trên vai này đối với ngài là người có giới, vì lý do giới; đây là chủ ý. (Câu) ‘giống như ngọc quý đã được mài giũa kỹ’ (có nghĩa là) giống như ngọc quý từ mỏ đã được mài giũa một cách khéo léo trên bốn loại đá. (Câu) ‘giống như trưởng lão Mahāsaṅgharakkhita và trưởng lão Saṅgharakkhita, cháu của ngài’ (có nghĩa là) giống như trưởng lão Mahāsaṅgharakkhita, và giống như trưởng lão Saṅgharakkhita, cháu của chính vị ấy. ‘Chúng ta đã đến đây vì mục đích gì?’, như vậy, sự hối hận sẽ khởi lên cho đại chúng; đây là chủ ý. (Từ) ‘accharikāya’ (có nghĩa là) bằng cách búng ngón tay. (Từ) ‘asatiyā’ (có nghĩa là) do thất niệm. (Từ) ‘aññāṇapakataṃ’ (có nghĩa là) việc làm sai trái do không biết, có nghĩa là việc làm do không biết. අප්පස්සුතොපි චෙ හොතීති සුත්තගෙය්‍යාදිසුතරහිතො හොති චෙ. සීලෙසු අසමාහිතොති පාතිමොක්ඛසංවරාදිසීලෙසුපි න සම්මා පතිට්ඨිතො හොති චෙ. නාස්ස සම්පජ්ජතෙ සුතන්ති අස්ස සීලරහිතස්ස පුග්ගලස්ස සුතං අත්තනො, පරෙසඤ්ච කත්ථචි භවසම්පත්තිආවහං න හොති. ‘‘දුස්සීලොයං පුරිසපුග්ගලො’’ති හි සික්ඛාකාමා න තස්ස සන්තිකං උපසඞ්කමන්ති. බහුස්සුතොපි චෙති එත්ථ චෙ-ති නිපාතමත්තං. පසංසිතොති පසංසිතො එව නාම. (Câu) ‘dầu là người ít nghe’ (có nghĩa là) nếu là người không có sở học về kinh, kệ v.v... (Câu) ‘không vững vàng trong các giới’ (có nghĩa là) nếu không được an trú một cách chân chánh ngay cả trong các giới như sự thu thúc trong giới bổn Pātimokkha v.v... (Câu) ‘sự học của người ấy không thành tựu’ (có nghĩa là) sự học của hạng người không có giới ấy không đem lại sự thành tựu ở bất cứ nơi nào cho chính mình và cho người khác. Quả vậy, (nghĩ rằng:) ‘Hạng người này là người ác giới’, những người muốn học không đến gần người ấy. Ở đây, trong câu ‘bahussutopi ce’, ‘ce’ chỉ là một tiểu từ. (Từ) ‘pasaṃsito’ (có nghĩa là) thật sự được tán dương. රාගවසෙන අපරාමට්ඨගහණෙන තණ්හාපරාමාසාභාවමාහ. තථාරූපන්ති රාගවසෙන අපරාමට්ඨං. භින්දිත්වාති හනිත්වා. සඤ්ඤපෙස්සාමීති සඤ්ඤත්තිං [Pg.77] කරිස්සාමි, අප්පකං වෙලං මං විස්සෙජ්ජෙතුන්ති අධිප්පායො. අට්ටියාමීති ජිගුච්ඡාමි. හරායාමීති ලජ්ජාමි. Bằng cách nắm giữ điều không bị tham ái chi phối do tham, ngài nói lên sự không có sự chấp thủ của tham ái. (Từ) ‘tathārūpaṃ’ (có nghĩa là) không bị tham ái chi phối do tham. (Từ) ‘bhinditvā’ (có nghĩa là) sau khi đánh đập. (Câu) ‘tôi sẽ làm cho hiểu’ (có nghĩa là) tôi sẽ làm cho hiểu rõ, chủ ý là ‘hãy thả tôi ra một lúc’. (Từ) ‘aṭṭiyāmi’ (có nghĩa là) tôi ghê tởm. (Từ) ‘harāyāmi’ (có nghĩa là) tôi hổ thẹn. පලිපන්නොති සීදන්තො, සම්මක්ඛිතො වා. සීලෙනෙව සද්ධිං මරිස්සාමීති සීලං අවිනාසෙන්තො තෙන සහෙව මරිස්සාමි, න ඉදානි කදාචිපි තං පරිච්චජිස්සාමි. සති හි භවාදානෙ සීලෙන වියොගො සියා, භවමෙව නාදියිස්සාමීති අධිප්පායො. රොගං සම්මසන්තොති රොගභූතං වෙදනං වෙදනාමුඛෙන සෙසාරූපධම්මෙ, රූපධම්මෙ ච පරිග්ගහෙත්වා විපස්සන්තො. (Từ) ‘palipanno’ (có nghĩa là) đang chìm đắm, hoặc là bị vấy bẩn. (Câu) ‘tôi sẽ chết cùng với giới’ (có nghĩa là) không làm hư hoại giới, tôi sẽ chết cùng với giới ấy, bây giờ tôi sẽ không bao giờ từ bỏ giới ấy. Quả vậy, khi có sự chấp thủ hữu, có thể có sự chia lìa với giới, (do đó) tôi sẽ không chấp thủ chính hữu; đây là chủ ý. (Câu) ‘trong khi quán xét bệnh’ (có nghĩa là) trong khi quán xét sau khi đã nắm bắt cảm thọ đã trở thành bệnh, và thông qua cảm thọ, nắm bắt các pháp vô sắc còn lại và các pháp sắc. රුප්පතොති විකාරං ආපාදියමානසරීරස්ස. පරිසුස්සතීති සමන්තතො සුස්සති. යථා කිං? පුප්ඵං යථා පංසුනි ආතපෙ කතං සූරියාතපසන්තත්තෙ පංසුනි ඨපිතං සිරීසාදිපුප්ඵං වියාති අත්ථො. අජඤ්ඤන්ති අමනුඤ්ඤං ජිගුච්ඡනීයං. ජඤ්ඤසඞ්ඛාතන්ති බාලෙහි ‘‘ජඤ්ඤ’’න්ති එවං කිත්තිතං. ජඤ්ඤරූපං අපස්සතොති යථාභූතං අප්පස්සතො අවිද්දසුනො ‘‘ජඤ්ඤ’’න්ති පසංසිතං. ධිරත්ථුමන්ති ධි අත්ථු ඉමං, ධි-සද්දයොගෙන සබ්බත්ථ උපයොගවචනං, ඉමස්ස පූතිකායස්ස ධිකාරො හොතූති අත්ථො. දුග්ගන්ධියන්ති දුග්ගන්ධිකං දුග්ගන්ධවන්තං. යත්ථ යථාවුත්තෙ පූතිකායෙ රාගහෙතු පමත්තා පමාදං ආපන්නා. පජාති සත්තා. හාපෙන්ති මග්ගං සුගතූපපත්තියාති සුගතූපපත්තියා මග්ගං, සීලම්පි හාපෙන්ති, පගෙව ඣානාදින්ති අධිප්පායො. කෙවලං ‘‘අරහන්තො’’ති වත්තබ්බා සාවකඛීණාසවා, ඉතරෙ පන පච්චෙකබුද්ධා සම්මාසම්බුද්ධාති සහ විසෙසනෙනාති ආහ ‘‘අරහන්තාදීන’’න්ති. සබ්බදරථප්පටිප්පස්සද්ධියාති සබ්බකිලෙසදරථප්පටිප්පස්සද්ධියා. (Từ) ‘ruppati’ (có nghĩa là) của thân thể đang bị biến hoại. (Từ) ‘parisussati’ (có nghĩa là) khô héo khắp nơi. Giống như cái gì? Có nghĩa là giống như đóa hoa sirīsa v.v... được đặt trong bụi bị nóng bởi ánh nắng mặt trời, như (câu) ‘giống như đóa hoa bị đặt trong bụi dưới ánh nắng’. (Từ) ‘ajaññaṃ’ (có nghĩa là) không đáng ưa thích, đáng ghê tởm. (Từ) ‘jaññasaṅkhātaṃ’ (có nghĩa là) được những kẻ ngu si ca tụng là ‘đáng ưa thích’. (Câu) ‘đối với người không thấy được sắc đáng ưa thích’ (có nghĩa là) đối với người không biết, không thấy đúng như thật, (sắc) được tán dương là ‘đáng ưa thích’. (Từ) ‘dhiratthumaṃ’ (được phân tích là) dhi atthu imaṃ, do sự kết hợp với từ ‘dhi’, ở mọi nơi là đối cách, có nghĩa là ‘mong rằng có sự khinh bỉ đối với thân hôi thối này’. (Từ) ‘duggandhiyaṃ’ (có nghĩa là) có mùi hôi, có mùi hôi thối. Nơi thân hôi thối đã được nói đến, do nhân là tham ái, những người buông lung đã rơi vào sự buông lung. (Từ) ‘pajā’ (có nghĩa là) chúng sanh. (Câu) ‘họ làm mất con đường đến thiện thú’ (có nghĩa là) họ cũng làm mất cả giới là con đường của sự sanh vào thiện thú, huống chi là thiền v.v...; đây là chủ ý. Các vị Thinh văn lậu tận nên được gọi đơn thuần là ‘A-la-hán’, còn những vị khác (nên được gọi) cùng với đặc tính là ‘Độc Giác Phật’, ‘Chánh Đẳng Giác’, vì vậy, ngài nói ‘arahantādīnaṃ’. (Từ) ‘sabbadarathappaṭippassaddhiyā’ (có nghĩa là) để làm lắng dịu mọi sự nóng nảy của phiền não. දුතියසීලපඤ්චකවණ්ණනා Chú giải về nhóm năm pháp thứ hai liên quan đến giới පාණාතිපාතාදීනන්ති ආදි-සද්දෙන අදින්නාදානාදීනං අග්ගමග්ගවජ්ඣකිලෙසපරියොසානානං සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. පහානාදීති ආදි-සද්දෙන වෙරමණිආදීනං චතුන්නං. කෙසුචි පොත්ථකෙසු ‘‘පහානවසෙනා’’ති ලිඛන්ති, සා පමාදලෙඛා. පාණාතිපාතස්ස පහානං සීලන්ති හිරොත්තප්පකරුණාලොභාදිපමුඛෙන යෙන කුසලචිත්තුප්පාදෙන පාණාතිපාතො පහීයති, තං පාණාතිපාතස්ස පහානං සීලනට්ඨෙන සීලං. තථා පාණාතිපාතා [Pg.78] විරති වෙරමණී සීලං. පාණාතිපාතස්ස පටිපක්ඛචෙතනා චෙතනා සීලං. පාණාතිපාතස්ස සංවරණං පවෙසද්වාරපිධානං සංවරො සීලං. පාණාතිපාතස්ස අවීතික්කමනං අවීතික්කමො සීලං. අදින්නාදානස්සාතිආදීසුපි එසෙව නයො. අභිජ්ඣාදීනං පන අනභිජ්ඣාදිවසෙන පහානං වෙදිතබ්බං. වෙරමණී චෙතනා තංසම්පයුත්තා සංවරාවීතික්කමා තප්පමුඛා ධම්මා. Trong câu ‘Pāṇātipātādīnaṃ,’ bằng từ ‘ādi,’ nên hiểu là bao gồm các pháp bắt đầu từ sự không cho mà lấy, cho đến các phiền não cuối cùng bị diệt trừ bởi Thánh đạo cao nhất. Trong câu ‘Pahānādi,’ bằng từ ‘ādi,’ (nên hiểu là bao gồm) bốn loại bắt đầu từ sự kiêng cữ. Trong một số sách, họ viết là ‘pahānavasenā,’ đó là lỗi do sơ suất. Về câu ‘sự đoạn trừ sát sanh là giới,’ (có nghĩa là): sự sát sanh được đoạn trừ bởi tâm sở thiện nào, với tàm, quý, bi, vô tham làm đầu; sự đoạn trừ sát sanh đó là giới theo nghĩa là nền tảng. Tương tự, sự kiêng cữ, sự tránh xa sát sanh là giới. Tác ý đối nghịch với sát sanh, (chính) tác ý đó là giới. Sự thu thúc đối với sát sanh, sự đóng lại cửa ngõ đi vào, (chính) sự thu thúc đó là giới. Sự không vi phạm đối với sát sanh, (chính) sự không vi phạm đó là giới. Đối với các điều như không cho mà lấy v.v... cũng theo phương pháp này. Còn đối với tham ái v.v..., nên hiểu sự đoạn trừ là do vô tham v.v... Sự kiêng cữ và tác ý thì tương ưng với (vô tham) ấy; sự thu thúc và không vi phạm là các pháp có (vô tham) ấy làm đầu. එවං දසකුසලකම්මපථවසෙන පහානසීලාදීනි දස්සෙත්වා ඉදානි සඋපායානං අට්ඨන්නං සමාපත්තීනං, අට්ඨාරසන්නං මහාවිපස්සනානං, අරියමග්ගානඤ්ච වසෙන තානි දස්සෙතුං ‘‘නෙක්ඛම්මෙනා’’තිආදි ආරද්ධං. තත්ථ නෙක්ඛම්මෙනාති අලොභප්පධානෙන කුසලචිත්තුප්පාදෙන. කුසලා හි ධම්මා කාමපටිපක්ඛා ඉධ ‘‘නෙක්ඛම්ම’’න්ති අධිප්පෙතා. තෙනාහ ‘‘කාමච්ඡන්දස්ස පහානං සීල’’න්තිආදි. තත්ථ පහානසීලාදීනි හෙට්ඨා වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බානි. විසෙසමෙව වක්ඛාම. අබ්‍යාපාදෙනාති මෙත්තාය. ආලොකසඤ්ඤායාති විභූතං කත්වා මනසිකරණෙන උපට්ඨිතආලොකසඤ්ජානනෙන. අවික්ඛෙපෙනාති සමාධිනා. ධම්මවවත්ථානෙනාති කුසලාදිධම්මානං යාථාවනිච්ඡයෙන. සපච්චයනාමරූපවවත්ථානෙනාතිපි වදන්ති. Như vậy, sau khi đã trình bày các loại giới đoạn trừ v.v... theo mười thiện nghiệp đạo, bây giờ để trình bày những điều ấy theo cách của tám thiền chứng có phương tiện, mười tám đại minh sát, và các Thánh đạo, (Đức Phật) đã bắt đầu (giảng) câu ‘bằng sự xuất ly’ v.v... Ở đây, ‘bằng sự xuất ly’ (nghĩa là) bằng tâm sở thiện với vô tham làm chủ đạo. Quả vậy, các pháp thiện đối nghịch với dục ở đây được hiểu là ‘xuất ly.’ Do đó, Ngài nói ‘sự đoạn trừ tham dục là giới’ v.v... Ở đây, các loại giới đoạn trừ v.v... nên được hiểu theo phương pháp đã nói ở trên. Chúng tôi sẽ chỉ nói về những điểm đặc biệt. ‘Bằng vô sân’ (nghĩa là) bằng tâm từ. ‘Bằng quang tưởng’ (nghĩa là) bằng sự nhận biết ánh sáng hiện khởi qua tác ý làm cho rõ ràng. ‘Bằng sự không tán loạn’ (nghĩa là) bằng định. ‘Bằng sự xác định các pháp’ (nghĩa là) bằng sự quyết định đúng như thật về các pháp thiện v.v... Người ta cũng nói là ‘bằng sự xác định danh sắc cùng với nhân duyên của chúng.’ එවං කාමච්ඡන්දාදිනීවරණප්පහානෙන ‘‘අභිජ්ඣං ලොකෙ පහායා’’තිආදිනා (විභ. 538) වුත්තාය පඨමජ්ඣානාධිගමස්ස උපායභූතාය පුබ්බභාගපටිපදාය වසෙන පහානසීලාදීනි දස්සෙත්වා ඉදානි සඋපායානං අට්ඨසමාපත්තිආදීනං වසෙන දස්සෙතුං ‘‘ඤාණෙනා’’තිආදි වුත්තං. නාමරූපපරිග්ගහකඞ්ඛාවිතරණානං හි විබන්ධභූතස්ස මොහස්ස දූරීකරණෙන ඤාතපරිඤ්ඤාය ඨිතස්ස අනිච්චසඤ්ඤාදයො සිජ්ඣන්ති. තථා ඣානසමාපත්තීසු අභිරතිනිමිත්තෙන පාමොජ්ජෙන. තත්ථ අනභිරතියා විනොදිතාය ඣානාදීනං සමධිගමොති සමාපත්තිවිපස්සනානං අරතිවිනොදනඅවිජ්ජාපදාලනාදිනා උපායොති වුත්තං ‘‘ඤාණෙන අවිජ්ජාය, පාමොජ්ජෙන අරතියා’’ති. උප්පටිපාටිනිද්දෙසො පන නීවරණසභාවාය අවිජ්ජාය හෙට්ඨානීවරණෙසුපි සඞ්ගහදස්සනත්ථන්ති දට්ඨබ්බං. Như vậy, sau khi đã trình bày các loại giới đoạn trừ v.v... bằng cách đoạn trừ các triền cái như tham dục, theo con đường thực hành giai đoạn đầu, là phương tiện để chứng đắc sơ thiền, đã được nói đến trong câu ‘sau khi từ bỏ tham ái ở đời’ v.v..., bây giờ để trình bày theo cách của tám thiền chứng v.v... có phương tiện, câu ‘bằng trí tuệ’ v.v... đã được nói. Quả vậy, do loại trừ si mê, vốn là chướng ngại cho (trí tuệ) xác định danh sắc và (trí tuệ) vượt qua hoài nghi, đối với vị hành giả đã an trú trong biến tri, các tưởng như vô thường v.v... được thành tựu. Tương tự, bằng sự hân hoan, là nhân của sự ưa thích trong các thiền chứng, khi sự không ưa thích trong đó đã được xua tan, sự chứng đắc các thiền v.v... (được thành tựu). Vì vậy, (đây là) phương tiện của thiền chứng và minh sát bằng cách xua tan sự không ưa thích, phá tan vô minh v.v..., nên đã nói ‘bằng trí tuệ (đoạn trừ) vô minh, bằng sự hân hoan (đoạn trừ) sự không ưa thích.’ Còn việc trình bày không theo thứ tự, nên hiểu là để chỉ ra sự bao gồm của vô minh, vốn có bản chất là triền cái, ngay cả trong các triền cái đã nói ở dưới. ‘‘පඨමෙන [Pg.79] ඣානෙන නීවරණාන’’න්තිආදීසු කථං ඣානානං සීලභාවො, කථං වා තත්ථ විරතියා සම්භවො. සුවිසුද්ධකායකම්මාදිකස්ස හි චිත්තසමාදානවසෙන ඉමානි ඣානානි පවත්තන්ති, න පරිත්තකුසලානි විය කායකම්මාදිවිසොධනවසෙන, නාපි මග්ගඵලධම්මා විය දුච්චරිතදුරාජීවසමුච්ඡෙදපටිප්පස්සම්භනවසෙනාති? සච්චමෙතං. මහග්ගතධම්මෙසු නිප්පරියායෙන නත්ථි සීලනට්ඨො, කුතො විරමණට්ඨො. පරියායෙන පනෙතං වුත්තන්ති දට්ඨබ්බං. කො පන සො පරියායො? යදග්ගෙන මහග්ගතා කුසලධම්මා පටිපක්ඛෙ පජහන්ති, තදග්ගෙන තතො ඔරතා. තෙ ච යථා චිත්තං නාරොහන්ති, එවං සංවුතා නාම හොන්ති. පරියුට්ඨානසඞ්ඛාතො මනොද්වාරෙ වීතික්කමො නත්ථි එතෙසූති අවීතික්කමාති ච වුච්චන්ති, චෙතනා පන තංසම්පයුත්තාති. සොයමත්ථො පරතො ආගමිස්සති. එවඤ්ච කත්වා විතක්කාදිපහානවචනම්පි සමත්ථිතං හොති. න හි නිප්පරියායතො සීලං කුසලධම්මානං පහායකං යුජ්ජති, න චෙත්ථ අකුසලවිතක්කාදයො අධිප්පෙතා. කිඤ්චාපි පඨමජ්ඣානූපචාරෙයෙව දුක්ඛස්ස, චතුත්ථජ්ඣානූපචාරෙ ච සුඛස්ස පහානං හොති, අතිසයපහානං පන සන්ධාය වුත්තං ‘‘චතුත්ථෙන ඣානෙන සුඛදුක්ඛානං පහාන’’න්ති. ‘‘ආකාසානඤ්චායතනසමාපත්තියා’’තිආදීසු යං වත්තබ්බං, තං ආරුප්පකථායං (විසුද්ධි. 1.275 ආදයො) ආගමිස්සති. Trong các câu như ‘bằng sơ thiền (đoạn trừ) các triền cái,’ làm thế nào các thiền lại là giới, hay làm thế nào sự kiêng cữ lại có thể có ở đó? Quả vậy, đối với người có thân nghiệp v.v... đã hoàn toàn trong sạch, các thiền này khởi lên do sự định tâm; chúng không khởi lên do sự thanh lọc thân nghiệp v.v... như các thiện pháp dục giới, chúng cũng không khởi lên do sự đoạn tuyệt và làm lắng dịu các tà hạnh và tà mạng như các pháp Đạo và Quả? — Điều này đúng. Trong các pháp đáo đại, không có nghĩa là giới theo nghĩa đen, huống chi là nghĩa kiêng cữ. Tuy nhiên, nên hiểu rằng điều này được nói theo nghĩa bóng. Vậy nghĩa bóng đó là gì? Các pháp thiện đáo đại từ bỏ các pháp đối nghịch ở mức độ nào, thì chúng được gọi là kiêng cữ khỏi các pháp ấy ở mức độ đó. Và theo cách mà các pháp ấy không khởi lên trong tâm, thì chúng được gọi là đã được thu thúc. Vì trong các thiền này không có sự vi phạm ở tâm môn, được gọi là sự phiền não trói buộc, nên chúng cũng được gọi là sự không vi phạm; còn tác ý thì tương ưng với chúng. Ý nghĩa này sẽ được đề cập sau. Và do đó, lời nói về sự đoạn trừ tầm v.v... cũng được chứng minh là hợp lý. Quả vậy, giới theo nghĩa đen không thể là cái đoạn trừ các pháp thiện, và ở đây, các bất thiện tầm v.v... cũng không được ám chỉ. Mặc dù sự đoạn trừ khổ xảy ra ngay trong cận định của sơ thiền, và sự đoạn trừ lạc xảy ra trong cận định của tứ thiền, tuy nhiên, câu ‘bằng tứ thiền đoạn trừ lạc và khổ’ được nói đến với ý nghĩa là sự đoạn trừ vượt trội. Điều cần nói trong các câu như ‘bằng Không Vô Biên Xứ Định’ v.v... sẽ được đề cập trong chương về thiền vô sắc. අනිච්චස්ස, අනිච්චන්ති වා අනුපස්සනා අනිච්චානුපස්සනා. තෙභූමිකධම්මානං අනිච්චතං ගහෙත්වා පවත්තාය විපස්සනායෙතං නාමං. නිච්චසඤ්ඤායාති ‘‘සඞ්ඛතධම්මා නිච්චා සස්සතා’’ති එවං පවත්තාය මිච්ඡාසඤ්ඤාය, සඤ්ඤාග්ගහණෙනෙව දිට්ඨිචිත්තානම්පි ගහණං දට්ඨබ්බං. එස නයො ඉතො පරාසුපි. නිබ්බිදානුපස්සනායාති සඞ්ඛාරෙසු නිබ්බින්දනාකාරෙන පවත්තාය අනුපස්සනාය. නන්දියාති සප්පීතිකතණ්හාය. විරාගානුපස්සනායාති විරජ්ජනාකාරෙන පවත්තාය අනුපස්සනාය. රාගස්සාති සඞ්ඛාරෙසු රාගස්ස. නිරොධානුපස්සනායාති සඞ්ඛාරානං නිරොධස්ස අනුපස්සනාය. යථා වා සඞ්ඛාරා නිරුජ්ඣන්තියෙව, ආයතිං පුනබ්භවවසෙන න උප්පජ්ජන්ති, එවං අනුපස්සනා නිරොධානුපස්සනා. තෙනෙවාහ ‘‘නිරොධානුපස්සනාය නිරොධෙති නො සමුදෙතී’’ති (පටි. ම. 1.83). මුඤ්චිතුකාමතාය හි අයං බලප්පත්තා. සඞ්ඛාරානං පටිනිස්සජ්ජනාකාරෙන පවත්තා අනුපස්සනා පටිනිස්සග්ගානුපස්සනා. පටිසඞ්ඛා සන්තිට්ඨනා හි අයං[Pg.80]. ආදානස්සාති නිච්චාදිවසෙන ගහණස්ස. සන්තතිසමූහකිච්චාරම්මණවසෙන එකත්තගහණං ඝනසඤ්ඤා, තස්සා ඝනසඤ්ඤාය. ආයූහනස්සාති අභිසඞ්ඛරණස්ස. සඞ්ඛාරානං අවත්ථාදිවිසෙසාපත්ති විපරිණාමො. ධුවසඤ්ඤායාති ථිරභාවගහණස්ස. නිමිත්තස්සාති සමූහාදිඝනවසෙන සකිච්චපරිච්ඡෙදතාය ච සඞ්ඛාරානං සවිග්ගහතාය. පණිධියාති රාගාදිපණිධියා, තණ්හාවසෙන සඞ්ඛාරෙසු නින්නතායාති අත්ථො. අභිනිවෙසස්සාති අත්තානුදිට්ඨියා. අනිච්චදුක්ඛාදිවසෙන සබ්බතෙභූමකධම්මතිරණා අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනා. සාරාදානාභිනිවෙසස්සාති අසාරෙසු සාරගහණවිපල්ලාසස්ස. යථාභූතඤාණදස්සනං ථිරභාවපත්තා අනිච්චාදිඅනුපස්සනාව. උදයබ්බයඤාණන්ති කෙචි. සප්පච්චයනාමරූපදස්සනන්ති අපරෙ. ‘‘ඉස්සරකුත්තාදිවසෙන ලොකො සමුප්පන්නො’’ති අභිනිවෙසො සම්මොහාභිනිවෙසො. උච්ඡෙදසස්සතාභිනිවෙසොති කෙචි. ‘‘අහොසිං නු ඛො අහමතීතමද්ධාන’’න්තිආදිනයප්පවත්තා (ම. නි. 1.18; සං. නි. 2.20; මහානි. 174) සංසයාපත්ති සම්මොහාභිනිවෙසොති අපරෙ. සඞ්ඛාරෙසු තාණලෙණභාවගහණං ආලයාභිනිවෙසො. ‘‘ආලයරතා ආලයසම්මුදිතා’’ති (දී. නි. 2.67; ම. නි. 1.281; 2.337; සං. නි. 1.172; මහාව. 7-8) වචනතො ආලයො තණ්හා. සා එව චක්ඛාදීසු, රූපාදීසු ච අභිනිවිසනවසෙන පවත්තියා ආලයාභිනිවෙසොති අපරෙ. ‘‘එවං ඨිතා තෙ සඞ්ඛාරා පටිනිස්සජ්ජීයන්තී’’ති පවත්තං ඤාණං පටිසඞ්ඛානුපස්සනා. අප්පටිසඞ්ඛා පටිසඞ්ඛාය පටිපක්ඛභූතා මොහප්පධානා අකුසලධම්මා. වට්ටතො විගතත්තා විවට්ටං නිබ්බානං, තත්ථ නින්නභාවසඞ්ඛාතෙන අනුපස්සනෙන පවත්ති විවට්ටානුපස්සනා, සඞ්ඛාරුපෙක්ඛා චෙව අනුලොමඤාණඤ්ච. සඤ්ඤොගාභිනිවෙසො සංයුජ්ජනවසෙන සඞ්ඛාරෙසු අභිනිවිසනං. Sự tùy quán về cái vô thường, hoặc sự tùy quán rằng ‘vô thường’ là vô thường tùy quán. Đây là tên gọi của tuệ quán sanh khởi bằng cách nắm bắt tính vô thường của các pháp tam giới. Về thường tưởng: (đoạn trừ) tà tưởng sanh khởi rằng: “Các pháp hữu vi là thường còn, là bền vững.” Cần phải hiểu rằng, chính nhờ việc nắm bắt tưởng mà cũng nắm bắt được cả tà kiến và tâm. Phương pháp này cũng (áp dụng) cho các tùy quán sau đây. Về yếm ly tùy quán: (đoạn trừ) bằng tùy quán sanh khởi với trạng thái nhàm chán trong các pháp hữu vi. Về hỷ: (đoạn trừ) ái có câu hữu với hỷ. Về ly tham tùy quán: (đoạn trừ) bằng tùy quán sanh khởi với trạng thái ly tham. Về tham: (đoạn trừ) tham trong các pháp hữu vi. Về đoạn diệt tùy quán: (đoạn trừ) bằng sự tùy quán về sự diệt của các pháp hữu vi. Hoặc, sự tùy quán theo cách mà các pháp hữu vi chỉ diệt đi, không sanh khởi trở lại trong tương lai do tái sanh, (sự tùy quán) như vậy là đoạn diệt tùy quán. Do đó, Ngài đã nói: “Với đoạn diệt tùy quán, vị ấy làm cho diệt, không làm cho sanh khởi.” Thật vậy, đây là trí muốn giải thoát đã đạt đến sức mạnh. Tùy quán sanh khởi với trạng thái từ bỏ các pháp hữu vi là từ bỏ tùy quán. Về sự chấp thủ: (đoạn trừ) sự nắm giữ theo cách (cho là) thường, v.v. Sự nắm giữ tính đồng nhất theo phương diện tương tục, tụ tập, phận sự, và đối tượng là kiên cố tưởng; (đoạn trừ) kiên cố tưởng ấy. Về sự cố gắng: (đoạn trừ) sự cố ý tạo tác. Sự đạt đến trạng thái đặc biệt như già, v.v. của các pháp hữu vi là sự biến hoại. Về tưởng bền vững: (đoạn trừ) sự nắm giữ trạng thái vững chắc. Về tướng: (đoạn trừ) trạng thái có hình thể của các pháp hữu vi do phương diện kiên cố như tụ tập, v.v. và do sự phân định phận sự riêng. Về sự ước nguyện: (đoạn trừ) sự ước nguyện về tham, v.v.; nghĩa là, (đoạn trừ) sự hướng đến các pháp hữu vi do ái. Về sự cố chấp: (đoạn trừ) tà kiến theo tự ngã. Sự thẩm sát tất cả các pháp tam giới theo phương diện vô thường, khổ, v.v. là tăng thượng tuệ pháp quán. Về sự cố chấp nắm giữ lõi cây: (đoạn trừ) sự điên đảo nắm giữ lõi cây trong những gì không phải là lõi cây. Tri kiến như thật chính là tùy quán về vô thường, v.v. đã đạt đến trạng thái vững chắc. Một số vị nói là sanh diệt trí. Các vị khác nói là trí thấy danh sắc cùng với nhân duyên. Sự cố chấp rằng: “Thế gian sanh khởi do sự sáng tạo của Thượng đế, v.v.” là sự cố chấp do si mê. Một số vị nói là sự cố chấp đoạn kiến và thường kiến. Các vị khác nói rằng sự rơi vào hoài nghi sanh khởi theo phương thức: “Phải chăng ta đã có trong quá khứ?”, v.v. là sự cố chấp do si mê. Sự nắm giữ trạng thái che chở, nơi nương náu trong các pháp hữu vi là sự cố chấp ái luyến. Do (câu kinh): “Thích thú trong ái luyến, hoan hỷ trong ái luyến,” ái luyến là ái. Các vị khác nói rằng, chính ái ấy do sanh khởi theo cách cố chấp vào mắt, v.v. và sắc, v.v. nên được gọi là sự cố chấp ái luyến. Trí sanh khởi rằng: “Các pháp hữu vi tồn tại như vậy cần được từ bỏ” là phản khán tùy quán. Bất phản khán là các pháp bất thiện có si làm chủ, là đối nghịch với phản khán. Do đã thoát khỏi vòng luân hồi, Niết Bàn là sự thoát khỏi luân hồi; sự sanh khởi bằng tùy quán được gọi là sự hướng đến đó (Niết Bàn) là tùy quán thoát khỏi luân hồi, (đó) chính là hành xả trí và thuận thứ trí. Sự cố chấp phối hợp là sự cố chấp vào các pháp hữu vi theo cách trói buộc. දිට්ඨෙකට්ඨානන්ති දිට්ඨියා සහජෙකට්ඨානඤ්ච පහානෙකට්ඨානඤ්ච. ඔළාරිකානන්ති උපරිමග්ගවජ්ඣෙ කිලෙසෙ උපාදාය වුත්තං. අඤ්ඤථා දස්සනෙන පහාතබ්බාපි දුතියමග්ගවජ්ඣෙහි ඔළාරිකා. අණුසහගතානන්ති අණුභූතානං, ඉදං හෙට්ඨිමමග්ගවජ්ඣෙ උපාදාය වුත්තං. සබ්බකිලෙසානන්ති අවසිට්ඨසබ්බකිලෙසානං. න හි පඨමමග්ගාදීහි පහීනා කිලෙසා පුන පහීයන්ති. Về (các phiền não) ở cùng một nơi với tà kiến: (là các phiền não) ở cùng một nơi (trong cùng một sát-na tâm) theo nghĩa đồng sanh với tà kiến, và ở cùng một nơi (trong cùng một người) theo nghĩa được đoạn trừ. Về (các phiền não) thô thiển: được nói liên quan đến các phiền não bị các đạo ở trên đoạn trừ. Nếu không, ngay cả các phiền não cần được đoạn trừ bằng kiến (đạo Tu-đà-hoàn) cũng thô thiển hơn các phiền não bị đạo thứ hai đoạn trừ. Về (các phiền não) đi kèm với vi tế: (là các phiền não) đã trở nên vi tế; điều này được nói liên quan đến các phiền não bị các đạo ở dưới đoạn trừ. Về tất cả các phiền não: (là) tất cả các phiền não còn lại. Thật vậy, các phiền não đã được đoạn trừ bởi đạo đầu tiên, v.v., không bị đoạn trừ lại lần nữa. ‘‘චිත්තස්ස [Pg.81] අවිප්පටිසාරාය සංවත්තන්තී’’තිආදීසු සංවරො අවිප්පටිසාරත්ථාය. ‘‘අවිප්පටිසාරත්ථානි ඛො, ආනන්ද, කුසලානි සීලානී’’ති (අ. නි. 10.1) වචනතො චෙතසො අවිප්පටිසාරත්ථාය භවන්ති. අවිප්පටිසාරො පාමොජ්ජත්ථාය. ‘‘යොනිසො මනසි කරොතො පාමොජ්ජං ජායතී’’ති (දී. නි. 3.359) වචනතො පාමොජ්ජාය සංවත්තන්ති. පාමොජ්ජං පීතියා. ‘‘පමුදිතස්ස පීති ජායතී’’ති (දී. නි. 1.466; 3.359; අ. නි. 3.96; 6.10; 11.12) වචනතො පීතියා සංවත්තන්ති. පීති පස්සද්ධත්ථාය. ‘‘පීතිමනස්ස කායො පස්සම්භතී’’ති (දී. නි. 1.466; 3.359; අ. නි. 3.96; 6.10; 11.12) වචනතො පස්සද්ධියා සංවත්තන්ති. පස්සද්ධි සුඛත්ථාය. ‘‘පස්සද්ධකායො සුඛං වෙදෙතී’’ති (දී. නි. 1.466; 3.359; අ. නි. 3.96; 6.10; 11.12) වචනතො සොමනස්සාය සංවත්තන්තීති. ‘‘සුඛත්ථාය සුඛං වෙදෙතී’’ති චෙත්ථ සොමනස්සං ‘‘සුඛ’’න්ති වුත්තං. ආසෙවනායාති සමාධිස්ස ආසෙවනාය. නිරාමිසෙ හි සුඛෙ සිද්ධෙ ‘‘සුඛිනො චිත්තං සමාධියතී’’ති (දී. නි. 1.466; 3.359; අ. නි. 3.96; 6.10; 11.12) වචනතො සමාධි සිද්ධොයෙව හොති, තස්මා සමාධිස්ස ආසෙවනාය පගුණබලවභාවාය සංවත්තන්තීති අත්ථො. භාවනායාති තස්සෙව සමාධිස්ස වඩ්ඪියා. බහුලීකම්මායාති පුනප්පුනං කිරියාය. අලඞ්කාරායාති තස්සෙව සමාධිස්ස පසාධනභූතසද්ධින්ද්‍රියාදිනිප්ඵත්තියා අලඞ්කාරාය සංවත්තන්ති. පරික්ඛාරායාති අවිප්පටිසාරාදිකස්ස සමාධිසම්භාරස්ස සිද්ධියා තස්සෙව සමාධිස්ස පරික්ඛාරාය සංවත්තන්ති. සම්භාරත්ථො හි ඉධ පරික්ඛාර-සද්දො. ‘‘යෙ ච ඛො ඉමෙ පබ්බජිතෙන ජීවිතපරික්ඛාරා සමුදානෙතබ්බා’’තිආදීසු (ම. නි. 1.191) විය සම්භාරොති ච පච්චයො වෙදිතබ්බො. කාමඤ්චායං පරික්ඛාර-සද්දො ‘‘රථො සීලපරික්ඛාරො’’තිආදීසු (සං. නි. 5.4) අලඞ්කාරත්ථො. ‘‘සත්තහි නගරපරික්ඛාරෙහි සුපරික්ඛත්තං හොතී’’තිආදීසු (අ. නි. 7.67) පරිවාරත්ථො වුත්තො. ඉධ පන අලඞ්කාරපරිවාරානං විසුං ගහිතත්තා ‘‘සම්භාරත්ථො’’ති වුත්තං. පරිවාරායාති මූලකාරණභාවෙනෙව සමාධිස්ස පරිවාරභූතසතිවීරියාදිධම්මවිසෙසසාධනෙන පරිවාරසම්පත්තියා සංවත්තන්ති. පාරිපූරියාති වසීභාවසම්පාපනෙන, විපස්සනාය පදට්ඨානභාවාපාදනෙන ච පරිපුණ්ණභාවසාධනතො සමාධිස්ස පාරිපූරියා සංවත්තන්ති. Trong các câu như: “Dẫn đến sự không hối tiếc của tâm” (cittassa avippaṭisārāya saṃvattanti), sự thu thúc (saṃvaro) là vì mục đích không hối tiếc (avippaṭisāratthāya). Do câu: “Này Ānanda, các thiện giới quả thật có mục đích là sự không hối tiếc” (a. ni. 10.1), nên chúng (các giới) hiện hữu vì mục đích không hối tiếc của tâm (cetaso avippaṭisāratthāya). Sự không hối tiếc (avippaṭisāro) là vì mục đích hoan hỷ (pāmojjatthāya). Do câu: “Đối với người tác ý như lý, sự hoan hỷ sanh khởi” (dī. ni. 3.359), nên chúng dẫn đến sự hoan hỷ (pāmojjāya saṃvattanti). Sự hoan hỷ (pāmojjaṃ) là vì hỷ (pītiyā). Do câu: “Đối với người hoan hỷ, hỷ sanh khởi” (dī. ni. 1.466; 3.359; a. ni. 3.96; 6.10; 11.12), nên chúng dẫn đến hỷ (pītiyā saṃvattanti). Hỷ (pīti) là vì mục đích khinh an (passaddhatthāya). Do câu: “Đối với người có tâm hoan hỷ, thân được khinh an” (dī. ni. 1.466; 3.359; a. ni. 3.96; 6.10; 11.12), nên chúng dẫn đến sự khinh an (passaddhiyā saṃvattanti). Sự khinh an (passaddhi) là vì mục đích lạc (sukhatthāya). Do câu: “Người có thân khinh an cảm thọ lạc” (dī. ni. 1.466; 3.359; a. ni. 3.96; 6.10; 11.12), nên chúng dẫn đến hỷ lạc (somanassāya saṃvattantīti). Trong câu “vì mục đích lạc, cảm thọ lạc” (sukhatthāya sukhaṃ vedeti), ở đây hỷ lạc (somanassaṃ) được gọi là “lạc” (sukha). “Vì sự thực hành” (āsevanāya) nghĩa là vì sự thực hành định (samādhissa āsevanāya). Vì khi lạc phi vật chất (nirāmise sukhe) được thành tựu, do câu: “Tâm của người có lạc được định tĩnh” (dī. ni. 1.466; 3.359; a. ni. 3.96; 6.10; 11.12), nên định (samādhi) chắc chắn được thành tựu. Do đó, ý nghĩa là: “chúng dẫn đến sự thực hành định, đến trạng thái thuần thục và mạnh mẽ” (samādhissa āsevanāya paguṇabalavabhāvāya saṃvattantīti). “Vì sự tu tập” (bhāvanāya) nghĩa là vì sự tăng trưởng của chính định ấy. “Vì sự thực hành nhiều lần” (bahulīkammāya) nghĩa là vì sự thực hành lặp đi lặp lại. “Vì sự trang hoàng” (alaṅkārāya) nghĩa là chúng dẫn đến sự trang hoàng cho chính định ấy bằng việc thành tựu tín căn v.v... vốn là những pháp trang điểm. “Vì sự vật dụng” (parikkhārāya) nghĩa là chúng dẫn đến sự vật dụng cho chính định ấy bằng việc thành tựu các tư lương cho định, bắt đầu từ sự không hối tiếc. Ở đây, từ “parikkhāra” có nghĩa là tư lương (sambhārattho). Giống như trong các câu: “Những vật dụng sinh hoạt này cần được vị xuất gia tìm kiếm” (ma. ni. 1.191), và “tư lương” (sambhāro) cần được hiểu là trợ duyên (paccayo). Và mặc dù từ “parikkhāra” này có nghĩa là sự trang hoàng trong các câu như: “chiếc xe có giới là vật trang hoàng” (saṃ. ni. 5.4), và được nói với nghĩa là sự tùy tùng trong các câu như: “được bảo vệ kỹ lưỡng bởi bảy vật dụng của thành trì” (a. ni. 7.67). Tuy nhiên, ở đây, do sự trang hoàng và sự tùy tùng được đề cập riêng, nên nó được nói với nghĩa là “tư lương” (sambhārattho). “Vì sự tùy tùng” (parivārāya) nghĩa là chúng dẫn đến sự thành tựu tùy tùng bằng việc tạo ra các pháp đặc biệt như niệm, tinh tấn v.v... vốn là tùy tùng của định, ngay bằng bản chất là nhân gốc rễ. “Vì sự viên mãn” (pāripūriyā) nghĩa là chúng dẫn đến sự viên mãn của định, do việc tạo ra trạng thái hoàn thiện thông qua việc đạt đến trạng thái thuần thục và việc tạo ra trạng thái làm nền tảng cho tuệ quán. එවං සුපරිසුද්ධසීලමූලකං සබ්බාකාරපරිපූරං සමාධිං දස්සෙත්වා ඉදානි ‘‘සමාහිතො පජානාති පස්සති, යථාභූතං ජානං පස්සං නිබ්බින්දති, නිබ්බින්දං විරජ්ජති[Pg.82], විරාගා විමුච්චතී’’ති (අ. නි. 10.2; ස. නි. 3.14) වචනතො සීලමූලකානි සමාධිපදට්ඨානානි පයොජනානි දස්සෙතුං ‘‘එකන්තනිබ්බිදායා’’තිආදි වුත්තං. නිබ්බිදාය හි දස්සිතාය තස්සා පදට්ඨානභූතං යථාභූතඤාණදස්සනං දස්සිතමෙව හොති, තස්මිං අසති නිබ්බිදාය අසිජ්ඣනතො. නිබ්බිදාදයො අත්ථතො විභත්තා එව. යථාභූතඤාණදස්සනන්ති පනෙත්ථ සප්පච්චයනාමරූපදස්සනං අධිප්පෙතං. එවමෙත්ථ අමතමහානිබ්බානපරියොසානං සීලස්ස පයොජනං දස්සිතන්ති වෙදිතබ්බං. Sau khi đã trình bày về định, vốn có giới hoàn toàn trong sạch làm gốc rễ và viên mãn về mọi phương diện như vậy, bây giờ, để trình bày về các lợi ích có giới làm gốc rễ và có định làm nền tảng, theo như câu: “Người có định thì biết, thấy; khi biết, thấy như thật thì nhàm chán; do nhàm chán nên ly tham; do ly tham nên giải thoát” (a. ni. 10.2; sa. ni. 3.14), đoạn kinh bắt đầu bằng “vì sự nhàm chán hoàn toàn” (ekantanibbidāya) đã được nói đến. Bởi vì khi sự nhàm chán (nibbidā) được trình bày, thì tri kiến như thật (yathābhūtañāṇadassanaṃ), vốn là nền tảng của nó, cũng đã được trình bày. Vì nếu không có tri kiến ấy, sự nhàm chán không thể thành tựu. Sự nhàm chán v.v... thực sự đã được phân tích về mặt ý nghĩa. Ở đây, “tri kiến như thật” (yathābhūtañāṇadassanaṃ) được hiểu là sự thấy biết danh-sắc cùng với các duyên của chúng. Như vậy, cần phải hiểu rằng ở đây, lợi ích của giới, với điểm kết thúc là Bất tử, Đại Niết-bàn, đã được trình bày. ඉදානි පහානාදීසු සීලත්ථං දස්සෙතුං ‘‘එත්ථ චා’’තිආදි ආරද්ධං. තත්ථ පජහනං අනුප්පාදනිරොධො පහානන්ති තස්ස භාවසාධනතං සන්ධාය ‘‘පහානන්ති කොචි ධම්මො නාම නත්ථී’’ති වුත්තං. යථා පනස්ස ධම්මභාවො සම්භවති, තථා හෙට්ඨා සංවණ්ණිතමෙව. එවං හිස්ස සීලභාවො සුට්ඨු යුජ්ජති. තං තං පහානන්ති ‘‘පාණාතිපාතස්ස පහානං, අදින්නාදානස්ස පහාන’’න්ති එවං වුත්තං තං තං පහානං. තස්ස තස්ස කුසලධම්මස්සාති පාණාතිපාතස්ස පහානං මෙත්තාදිකුසලධම්මස්ස, අදින්නාදානස්ස පහානං චාගාදිකුසලධම්මස්සාති එවං තස්ස තස්ස කුසලධම්මස්ස. පතිට්ඨානට්ඨෙනාති පතිට්ඨානභාවෙන. පහානං හි තස්මිං සති හොති, අසති න හොති, තස්ස ‘‘පතිට්ඨාන’’න්ති වත්තබ්බතං ලභතීති කත්වා යස්මිං සන්තානෙ පාණාතිපාතාදයො තස්ස පකම්පහෙතවොති තප්පහානං විකම්පාභාවකරණෙන ච සමාධානං වුත්තං. එවං සෙසපහානෙසුපි වත්තබ්බං. සමාධානං සණ්ඨපනං, සංයමනං වා. ඉතරෙ චත්තාරොති වෙරමණිආදයො චත්තාරො ධම්මා න පහානං විය වොහාරමත්තන්ති අධිප්පායො. තතො තතොති තම්හා තම්හා පාණාතිපාතාදිතො. තස්ස තස්සාති පාණාතිපාතාදිකස්ස සංවරණවසෙන, තස්ස තස්ස වා සංවරස්ස වසෙන. තදුභයසම්පයුත්තචෙතනාවසෙනාති වෙරමණීහි, සංවරධම්මෙහි ච සම්පයුත්තාය චෙතනාය වසෙන. තං තං අවීතික්කමන්තස්සාති තං තං පාණාතිපාතාදිං අවීතික්කමන්තස්ස පුග්ගලස්ස, ධම්මසමූහස්ස වා වසෙන චෙතසො පවත්තිසබ්භාවං සන්ධාය වුත්තා. තස්මා එකක්ඛණෙපි ලබ්භන්තීති අධිප්පායො. Bây giờ, để trình bày ý nghĩa của giới trong các phương diện đoạn trừ v.v..., đoạn văn bắt đầu bằng “Và ở đây” (ettha ca) được khởi đầu. Trong đó, “sự đoạn trừ” (pajahanṃ) là sự diệt do không sanh khởi (anuppādanirodho) được gọi là đoạn trừ (pahānaṃ). Liên quan đến việc nó là một danh từ trừu tượng, câu “không có một pháp nào gọi là sự đoạn trừ” đã được nói đến. Còn về cách mà bản chất pháp (dhammabhāvo) của nó có thể tồn tại, điều đó đã được giải thích ở dưới. Vì như vậy, bản chất giới (sīlabhāvo) của nó rất phù hợp. “Sự đoạn trừ này, sự đoạn trừ kia” (taṃ taṃ pahānaṃ) có nghĩa là sự đoạn trừ này, sự đoạn trừ kia được nói đến như là “sự đoạn trừ sát sanh, sự đoạn trừ trộm cắp”. “Của thiện pháp này, của thiện pháp kia” (tassa tassa kusaladhammassa) có nghĩa là: sự đoạn trừ sát sanh là (nền tảng) cho thiện pháp từ ái v.v...; sự đoạn trừ trộm cắp là (nền tảng) cho thiện pháp bố thí v.v...; như vậy là “của thiện pháp này, của thiện pháp kia”. “Với ý nghĩa là nền tảng” (patiṭṭhānaṭṭhena) có nghĩa là do bản chất là nền tảng. Bởi vì khi có sự đoạn trừ ấy thì (thiện pháp) có mặt, khi không có thì không có mặt, nên nó được gọi là “nền tảng”. Do đó, trong dòng tâm thức nào có sát sanh v.v..., chúng là nguyên nhân gây ra sự dao động, nên sự đoạn trừ chúng được gọi là sự an định (samādhānaṃ) cũng do việc tạo ra sự không dao động. Điều này cũng nên được nói đối với các sự đoạn trừ còn lại. Sự an định (samādhānaṃ) là sự thiết lập vững chắc, hoặc là sự chế ngự (saṃyamanaṃ). “Bốn pháp còn lại” (itare cattāro) có nghĩa là bốn pháp bắt đầu bằng sự cố ý tránh xa (veramaṇi) không phải chỉ là danh từ quy ước như “sự đoạn trừ” (pahānaṃ); đây là chủ ý. “Từ cái này, từ cái kia” (tato tato) nghĩa là từ cái này, từ cái kia, tức là từ sát sanh v.v... “Của cái này, của cái kia” (tassa tassa) nghĩa là do năng lực chế ngự (saṃvaraṇavasena) cái này, cái kia, tức là sát sanh v.v..., hoặc do năng lực của sự chế ngự (saṃvarassa) này, sự chế ngự kia. “Do năng lực của tư tương ưng với cả hai” (tadubhayasampayuttacetanāvasena) nghĩa là do năng lực của tư (cetanā) tương ưng với cả hai, tức là với các pháp cố ý tránh xa (veramaṇīhi) và các pháp chế ngự (saṃvaradhammehi). “Của người không vi phạm điều này, điều kia” (taṃ taṃ avītikkamantassa) có nghĩa là chúng được nói đến liên quan đến sự hiện hữu thực sự của tâm, do năng lực của cá nhân hoặc của nhóm pháp không vi phạm điều này, điều kia, tức là sát sanh v.v... Do đó, chúng có thể đạt được ngay cả trong một sát-na; đây là chủ ý. සීලසංකිලෙසවොදානවණ්ණනා Giải Thích Về Sự Ô Nhiễm Và Thanh Tịnh Của Giới 21. සංකිලිස්සති [Pg.83] තෙනාති සංකිලෙසො. කො පන සොති ආහ ‘‘ඛණ්ඩාදිභාවො සීලස්ස සංකිලෙසො’’ති. වොදායති විසුජ්ඣති එතෙනාති වොදානං, අඛණ්ඩාදිභාවො. ලාභයසාදීති ආදි-සද්දෙන ඤාතිඅඞ්ගජීවිතාදීනං සඞ්ගහො. සත්තසු ආපත්තික්ඛන්ධෙසු ආදිම්හි වා අන්තෙ වා වෙමජ්ඣෙති ච ඉදං තෙසං උද්දෙසාදිපාළිවසෙන වුත්තං. න හි අඤ්ඤො කොචි ආපත්තික්ඛන්ධානං අනුක්කමො අත්ථි. ඛණ්ඩන්ති ඛණ්ඩවන්තං, ඛණ්ඩිතං වා. ඡිද්දන්ති එත්ථාපි එසෙව නයො. පරියන්තෙ ඡින්නසාටකො වියාති වත්ථන්තෙ, දසන්තෙ වා ඡින්නවත්ථං විය. 21. Do (pháp) ấy mà bị ô nhiễm, vì vậy gọi là sự ô nhiễm (saṃkileso). Sự ô nhiễm ấy là gì? (Vị ấy) đã nói: "Trạng thái bị sứt mẻ v.v... là sự ô nhiễm của giới". Do (pháp) ấy mà được trong sạch, thanh tịnh, vì vậy gọi là sự trong sạch (vodānaṃ), (đó là) trạng thái không bị sứt mẻ v.v... Trong câu "lợi lộc, danh vọng, v.v...", từ "v.v..." (ādi) bao gồm cả thân quyến, thân thể, mạng sống, v.v... Trong bảy uẩn tội, (việc phạm tội) ở đầu, hoặc ở cuối, hoặc ở giữa, điều này được nói theo cách thức của các đoạn Pāli đề mục v.v... của các uẩn tội ấy. Vì rằng không có một thứ tự nào khác của các uẩn tội. `Khaṇḍaṃ` (sứt mẻ) là có sự sứt mẻ, hoặc đã bị sứt mẻ. Trong từ `chiddaṃ` (thủng) này cũng theo phương pháp tương tự. Giống như tấm áo choàng bị rách ở viền, hoặc giống như tấm vải bị rách ở tua. එවන්ති ඉදානි වුච්චමානාකාරෙන. මෙථුනසංයොගවසෙනාති රාගපරියුට්ඨානෙන සදිසභාවාපත්තියා මිථුනානං ඉදන්ති මෙථුනං, නිබන්ධනං. මෙථුනවසෙන සමායොගො මෙථුනසංයොගො. ඉධ පන මෙථුනසංයොගො වියාති මෙථුනසංයොගො, තස්ස වසෙන. ඉධාති ඉමස්මිං ලොකෙ. එකච්චොති එකො. සමණො වා බ්‍රාහ්මණො වාති පබ්බජ්ජාමත්තෙන සමණො වා ජාතිමත්තෙන බ්‍රාහ්මණො වා. ද්වයංද්වයසමාපත්තින්ති ද්වීහි ද්වීහි සමාපජ්ජිතබ්බං, මෙථුනන්ති අත්ථො. න හෙව ඛො සමාපජ්ජතීති සම්බන්ධො. උච්ඡාදනං උබ්බත්තනං. සම්බාහනං පරිමද්දනං. සාදියතීති අධිවාසෙති. තදස්සාදෙතීති තං උච්ඡාදනාදිං අභිරමති. නිකාමෙතීති ඉච්ඡති. විත්තින්ති තුට්ඨිං. ඉදම්පි ඛොති එත්ථ ඉදන්ති යථාවුත්තං සාදියනාදිං ඛණ්ඩභාවාදිවසෙන එකං කත්වා වුත්තං. පි-සද්දො වක්ඛමානං උපාදාය සමුච්චයත්ථො. ඛො-සද්දො අවධාරණත්ථො. ඉදං වුත්තං හොති – යදෙතං බ්‍රහ්මචාරීපටිඤ්ඤස්ස අසතිපි ද්වයංද්වයසමාපත්තියං මාතුගාමස්ස උච්ඡාදනන්හාපනසම්බාහනසාදියනාදි, ඉදම්පි එකංසෙන තස්ස බ්‍රහ්මචරියස්ස ඛණ්ඩාදිභාවාපාදනතො ඛණ්ඩම්පි ඡිද්දම්පි සබලම්පි කම්මාසම්පීති. එවං පන ඛණ්ඩාදිභාවාපත්තියා සො අපරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං චරති, න පරිසුද්ධං, සංයුත්තො මෙථුනසංයොගෙන, න විසංයුත්තො. තතො චස්ස න ජාතිආදීහි පරිමුත්තීති දස්සෙන්තො ‘‘අයං වුච්චතී’’තිආදිමාහ. `Evaṃ` là theo cách thức sẽ được nói đến bây giờ. Về câu `methunasaṃyogavasena`: Do sự khởi lên của tham ái, do sự đạt đến trạng thái tương tự, việc này của cặp đôi (mithunānaṃ idaṃ) nên gọi là dâm dục (methunaṃ), là sự trói buộc (nibandhanaṃ). Sự giao hợp do dâm dục là sự giao hợp dâm dục (methunasaṃyogo). Tuy nhiên, ở đây, (nó) giống như sự giao hợp dâm dục, nên gọi là sự giao hợp dâm dục (methunasaṃyogo), do năng lực của nó. `Idha` là trong thế gian này. `Ekacco` là một người. `Samaṇo vā brāhmaṇo vā` là sa-môn chỉ do xuất gia, hoặc bà-la-môn chỉ do dòng dõi. `Dvayaṃdvayasamāpattiṃ` là việc cần được thực hiện bởi từng cặp hai người, nghĩa là dâm dục. `Na heva kho samāpajjati` (chắc chắn không thực hiện) có liên hệ (với câu trước). `Ucchādanaṃ` là sự chà xát. `Sambāhanaṃ` là sự xoa bóp. `Sādiyati` là chấp thuận. `Tadassādeti` là thích thú việc chà xát v.v... ấy. `Nikāmeti` là mong muốn. `Vittiṃ` là sự hài lòng. Ở đây, trong câu `idampi kho`, `idaṃ` được nói bằng cách gộp chung lại việc chấp thuận v.v... đã được nói đến, theo phương diện của trạng thái sứt mẻ v.v... Từ `pi` có nghĩa là bao gồm, liên quan đến điều sẽ được nói. Từ `kho` có nghĩa là nhấn mạnh. Điều này được nói ra là: Đối với người tự nhận là sống phạm hạnh, mặc dù không có sự giao hợp của cặp đôi, nhưng có việc chấp thuận sự chà xát, tắm rửa, xoa bóp v.v... của người nữ; điều này cũng vậy, do chắc chắn làm cho phạm hạnh ấy đạt đến trạng thái sứt mẻ v.v..., nên (gọi là) sứt mẻ, là thủng, là lốm đốm, là vằn vện. Lại nữa, do đạt đến trạng thái sứt mẻ v.v... như vậy, vị ấy thực hành phạm hạnh không trong sạch, không phải trong sạch; có liên hệ với sự giao hợp dâm dục, không phải không liên hệ. Và do đó, vị ấy không giải thoát khỏi sanh v.v...; để chỉ rõ điều này, (vị ấy) đã nói câu bắt đầu bằng "điều này được gọi là...". සඤ්ජග්ඝතීති කිලෙසවසෙන මහාහසිතං හසති. සංකීළතීති කායසංසග්ගවසෙන කීළති. සංකෙලායතීති සබ්බසො මාතුගාමං කෙලායන්තො [Pg.84] විහරති. චක්ඛුනාති අත්තනො චක්ඛුනා. චක්ඛුන්ති මාතුගාමස්ස චක්ඛුං. උපනිජ්ඣායතීති උපෙච්ච නිජ්ඣායති ඔලොකෙති. තිරොකුට්ටාති කුට්ටස්ස පරතො. තථා තිරොපාකාරා. මත්තිකාමයා භිත්ති කුට්ටං, ඉට්ඨකාමයා පාකාරොති වදන්ති. යා කාචි වා භිත්ති පොරිසතො දියඩ්ඪරතනුච්චප්පමාණා කුට්ටං, කුට්ටතො අධිකො පාකාරො. `Sañjagghati` là cười lớn tiếng do năng lực của phiền não. `Saṃkīḷati` là vui đùa do năng lực của sự tiếp xúc thân thể. `Saṃkelāyati` là sống trong khi âu yếm người nữ một cách toàn diện. `Cakkhunā` là bằng con mắt của mình. `Cakkhuṃ` là con mắt của người nữ. `Upanijjhāyati` là đến gần rồi nhìn chằm chằm, ngắm nhìn. `Tirokuṭṭaṃ` là phía bên kia của bức tường. `Tiropākāraṃ` cũng tương tự. Người ta nói rằng: bức tường làm bằng đất sét là `kuṭṭaṃ`, (bức tường) làm bằng gạch là `pākāro`. Hoặc bất kỳ bức tường nào có chiều cao một rưỡi ratana (thước) so với chiều cao một người đàn ông là `kuṭṭaṃ`, (bức tường) cao hơn `kuṭṭaṃ` là `pākāro`. අස්සාති බ්‍රහ්මචාරීපටිඤ්ඤස්ස. පුබ්බෙති වතසමාදානතො පුබ්බෙ. කාමගුණෙහීති කාමකොට්ඨාසෙහි. සමප්පිතන්ති සුට්ඨු අප්පිතං සහිතං. සමඞ්ගීභූතන්ති සමන්නාගතං. පරිචාරයමානන්ති කීළන්තං, උපට්ඨහියමානං වා. පණිධායාති පත්ථෙත්වා. සීලෙනාතිආදීසු යමනියමාදිසමාදානවසෙන සීලං. අවීතික්කමවසෙන වතං. උභයම්පි සීලං. දුක්කරචරියවසෙන පවත්තිතං වතං. තංතංඅකිච්චසම්මතතො වා නිවත්තිලක්ඛණං සීලං. තංතංසමාදානවතො වෙසභොජනකිච්චකරණාදිවිසෙසපටිපත්ති වතං. සබ්බථාපි දුක්කරචරියා තපො. මෙථුනවිරති බ්‍රහ්මචරියං. `Assa` là của người tự nhận là sống phạm hạnh. `Pubbe` là trước khi thọ trì giới nguyện. `Kāmaguṇehi` là với các phần của dục. `Samappitaṃ` là được trao cho một cách tốt đẹp, cùng với. `Samaṅgībhūtaṃ` là được trang bị đầy đủ. `Paricārayamānaṃ` là đang vui đùa, hoặc đang được phục vụ. `Paṇidhāya` là sau khi mong mỏi. Trong các từ `sīlena` v.v..., do năng lực của việc thọ trì yama, niyama v.v... nên gọi là giới (sīlaṃ). Do năng lực của việc không vi phạm nên gọi là nguyện (vataṃ). Cả hai cũng là giới (sīlaṃ). Do năng lực của khổ hạnh mà được thực hành nên gọi là nguyện (vataṃ). Hoặc, giới (sīlaṃ) có đặc tính từ bỏ những việc được cho là không nên làm. Nguyện (vataṃ) là sự thực hành đặc biệt về trang phục, ăn uống, phận sự v.v... của người có sự thọ trì tương ứng. Trong mọi trường hợp, khổ hạnh là sự tu tập (tapo). Sự từ bỏ dâm dục là phạm hạnh (brahmacariyaṃ). සබ්බසොති අනවසෙසතො, සබ්බෙසං වා. අභෙදෙනාති අවීතික්කමෙන. අපරාය ච පාපධම්මානං අනුප්පත්තියා, ගුණානං උප්පත්තියා සඞ්ගහිතොති යොජනා. තත්ථ කුජ්ඣනලක්ඛණො කොධො. උපනන්ධනලක්ඛණො උපනාහො. පරෙසං ගුණමක්ඛනලක්ඛණො මක්ඛො. යුගග්ගාහලක්ඛණො පළාසො. පරසම්පත්තිඋසූයනලක්ඛණා ඉස්සා. අත්තසම්පත්තිනිගූහනලක්ඛණං මච්ඡරියං. සන්තදොසපටිච්ඡාදනලක්ඛණා මායා. අසන්තගුණසම්භාවනලක්ඛණං සාඨෙය්‍යං. චිත්තස්ස ථද්ධභාවලක්ඛණො ථම්භො. කරණුත්තරියලක්ඛණො සාරම්භො. උන්නතිලක්ඛණො මානො. අබ්භුන්නතිලක්ඛණො අතිමානො. මජ්ජනලක්ඛණො මදො. චිත්තවොසග්ගලක්ඛණො පමාදො. ආදි-සද්දෙන ලොභමොහවිපරීතමනසිකාරාදීනං සඞ්ගහො. `Sabbaso` là không còn sót lại, hoặc của tất cả. `Abhedena` là do không vi phạm. Nên hiểu sự liên kết là: và do sự không phát sinh của các ác pháp khác, và do sự phát sinh của các thiện đức, nên được bao gồm. Trong đó, sân (kodho) có đặc tính là phẫn nộ. Oán (upanāho) có đặc tính là cột hận. Gièm pha (makkho) có đặc tính là xóa bỏ công đức của người khác. Cạnh tranh (paḷāso) có đặc tính là xem mình ngang hàng. Tật đố (issā) có đặc tính là ganh tỵ với tài sản của người khác. Xan tham (macchariyaṃ) có đặc tính là che giấu tài sản của mình. Xảo trá (māyā) có đặc tính là che giấu lỗi lầm hiện có. Lừa đảo (sāṭheyyaṃ) có đặc tính là phô bày những đức tính không có. Ngoan cố (thambho) có đặc tính là trạng thái cứng nhắc của tâm. Hơn thua (sārambho) có đặc tính là làm cho hơn người. Mạn (māno) có đặc tính là tự cao. Quá mạn (atimāno) có đặc tính là tự cao quá mức. Kiêu (mado) có đặc tính là say đắm. Phóng dật (pamādo) có đặc tính là buông thả tâm. Từ "v.v..." (ādi) bao gồm cả tham, si, tác ý sai lầm, v.v... ඉදානි ‘‘අඛණ්ඩාදිභාවො පනා’’තිආදිනා වුත්තමෙවත්ථං පාකටතරං කාතුං ‘‘යානි හී’’තිආදිමාහ. තත්ථ අනුපහතානීති අනුපද්දුතානි. විවට්ටූපනිස්සයතාය තණ්හාදාසබ්‍යතො මොචනෙන භුජිස්සභාවකරණං. අවිඤ්ඤූනං අප්පමාණත්තා වුත්තං ‘‘විඤ්ඤූහි පසත්ථත්තා’’ති. සමාධිසංවත්තනං වා එතෙසං පයොජනං, සමාධිසංවත්තනෙ වා නියුත්තානීති සමාධිසංවත්තනිකානි. නිද්දානෙන සස්සසම්පත්ති විය පටිපක්ඛවිගමෙන සීලසම්පදා, සා ච තත්ථ [Pg.85] සති දොසදස්සනෙති ආහ ‘‘සීලවිපත්තියා ච ආදීනවදස්සනෙනා’’ති. නිසම්මකාරීනං පයොජනගරුකතාය දිට්ඨගුණෙයෙව සම්මාපටිපත්තීති වුත්තං ‘‘සීලසම්පත්තියා ච ආනිසංසදස්සනෙනා’’ති. Bây giờ, để làm cho ý nghĩa đã được nói trong câu bắt đầu bằng "lại nữa, trạng thái không sứt mẻ v.v..." trở nên rõ ràng hơn, (vị ấy) đã nói câu bắt đầu bằng "vì rằng những (giới) nào...". Trong đó, `anupahatāni` là không bị tổn hại. Do có yểm trợ cho sự thoát khỏi vòng luân hồi, (các giới này) tạo ra trạng thái tự chủ bằng cách giải thoát khỏi sự nô lệ của ái dục. Do không phải là tiêu chuẩn của những người vô trí, nên được nói là "do được các bậc hiền trí tán thán". Hoặc, lợi ích của chúng là làm phát sinh định; hoặc, chúng được sử dụng để làm phát sinh định, vì vậy chúng được gọi là `samādhisaṃvattanikāni` (những pháp dẫn đến định). Giống như sự thành tựu của mùa màng nhờ việc làm cỏ, sự thành tựu của giới là nhờ sự loại bỏ các pháp đối nghịch; và điều đó (xảy ra) khi có sự thấy rõ tội lỗi trong đó (sự hư hỏng của giới), vì vậy (vị ấy) đã nói "và do thấy rõ sự nguy hại trong sự hư hỏng của giới". Do những người hành động có suy xét xem trọng lợi ích, nên sự thực hành đúng đắn chỉ có trong (việc) đã thấy rõ lợi ích, vì vậy được nói là "và do thấy rõ lợi ích trong sự thành tựu của giới". තත්ථ සීලවිපත්තියා ආදීනවො සීලසම්පදාය හෙට්ඨා දස්සිතආනිසංසපටිපක්ඛතො වෙදිතබ්බො, තං සුවිඤ්ඤෙය්‍යන්ති අවිත්ථාරෙත්වා පකාරන්තරෙහි දස්සෙතුං ‘‘අපිචා’’ති ආරද්ධං. තත්ථ යථා සීලසම්පදා සත්තානං මනුඤ්ඤභාවකාරණං, එවං සීලවිපත්ති අමනුඤ්ඤභාවකාරණන්ති ආහ ‘‘දුස්සීලො…පෙ… දෙවමනුස්සාන’’න්ති. අනනුසාසනීයො ජිගුච්ඡිතබ්බතො. දුක්ඛිතොති සඤ්ජාතදුක්ඛො. විප්පටිසාරීති ‘‘අකතං වත මෙ කල්‍යාණ’’න්තිආදිනා පච්චානුතාපී. දුබ්බණ්ණොති ගුණවණ්ණෙන, කායවණ්ණෙන ච විරහිතො. අස්සාති දුස්සීලස්ස. සම්ඵස්සිතානං දුක්ඛො දුක්ඛාවහො සම්ඵස්සො එතස්සාති දුක්ඛසම්ඵස්සො. ගුණානුභාවාභාවතො අප්පං අග්ඝතීති අප්පග්ඝො. අනෙකවස්සගණිකගූථකූපො වියාති අනෙකවස්සසමූහෙ සඤ්චිතුක්කාරාවාටො විය. දුබ්බිසොධනො සොධෙතුං අසක්කුණෙය්‍යො. ඡවාලාතං ඡවඩාහෙ සන්තජ්ජනුම්මුක්කං. උභතො පරිබාහිරොති සාමඤ්ඤතො, ගිහිභොගතො ච පරිහීනො. සබ්බෙසං වෙරී, සබ්බෙ වා වෙරී එතස්සාති සබ්බවෙරී, සො එව සබ්බවෙරිකො, පුරිසො. සංවාසං නාරහතීති අසංවාසාරහො. සද්ධම්මෙති පටිපත්තිසද්ධම්මෙ, පටිවෙධසද්ධම්මෙ ච. Trong đó, sự nguy hại của việc giới bị hư hoại nên được hiểu theo cách đối nghịch với những lợi ích của việc đầy đủ giới đã được chỉ ra ở phần dưới. Vì nghĩ rằng điều ấy dễ hiểu, nên không trình bày rộng ra, để chỉ ra bằng những cách khác, (chú giải) đã bắt đầu bằng câu "hơn nữa". Trong đó, giống như việc đầy đủ giới là nguyên nhân của sự khả ái đối với chúng sanh, cũng vậy, việc giới bị hư hoại là nguyên nhân của sự không khả ái, nên (Đức Thế Tôn) đã nói "người ác giới... cho đến... đối với chư thiên và loài người". Không thể giáo huấn được là do đáng bị ghê tởm. "Bị đau khổ" là có sự đau khổ đã sanh khởi. "Hối hận" là người có sự ăn năn về sau qua câu "than ôi, việc thiện đã không được ta làm" v.v... "Dung sắc xấu xí" là người không có vẻ đẹp của đức hạnh và vẻ đẹp của thân thể. `Assa` là của người ác giới. Sự xúc chạm của người này là sự xúc chạm đau khổ, mang lại đau khổ cho những người xúc chạm, vì vậy gọi là `dukkhasamphasso` (sự xúc chạm gây đau khổ). Vì không có oai lực của đức hạnh nên có giá trị ít, vì vậy gọi là `appaggho` (ít giá trị). "Giống như hố phân của kỹ nữ nhiều năm" là giống như hố phế thải được tích tụ trong nhiều năm. Khó tẩy sạch là không thể làm cho trong sạch được. `Chavālātaṃ` là khúc củi cháy dở ở nơi thiêu xác chết. "Bị loại trừ khỏi cả hai" là bị tổn thất khỏi quả vị Sa-môn và tài sản của người tại gia. Là kẻ thù của tất cả, hoặc tất cả là kẻ thù của người này, vì vậy gọi là `sabbaverī` (kẻ thù của tất cả), chính là `sabbaveriko`, người nam. Không xứng đáng chung sống, vì vậy gọi là `asaṃvāsāraho` (không đáng chung sống). `Saddhamme` là trong pháp hành và trong pháp chứng ngộ. ‘‘අග්ගික්ඛන්ධපරියායෙ වුත්තදුක්ඛභාගිතායා’’ති සඞ්ඛෙපෙන වුත්තමත්ථං විත්ථාරතො දස්සෙතුං ‘‘දුස්සීලානඤ්හී’’තිආදි ආරද්ධං. පඤ්චකාමගුණපරිභොගසුඛෙ, පරෙහි කයිරමානවන්දනමානනාදිසුඛෙ ච අස්සාදෙන ගධිතචිත්තා පඤ්චකාම…පෙ… ගධිතචිත්තා, තෙසං. තෙ යථාවුත්තසුඛස්සාදා පච්චයා එතස්සාති තප්පච්චයං. දුක්ඛන්ති සම්බන්ධො. Để chỉ ra một cách rộng rãi ý nghĩa đã được nói một cách tóm tắt trong câu "do có phần đau khổ đã được nói trong bài kinh ví dụ khối lửa", (chú giải) đã bắt đầu bằng câu "dussīlānañhi" v.v... Trong sự an lạc của việc hưởng thụ năm dục trưởng dưỡng, và trong sự an lạc của việc được người khác đảnh lễ, tôn kính v.v..., những người có tâm tham đắm bởi vị ngọt là những người có tâm tham đắm... năm dục trưởng dưỡng. Của những người ấy. Những vị ngọt của sự an lạc đã được nói như trên là duyên của sự đau khổ này, vì vậy gọi là `tappaccayaṃ` (do duyên ấy). Nên được liên kết với từ `dukkhaṃ` (sự đau khổ). පස්සථ නොති පස්සථ නු, අපි පස්සථ. මහන්තන්ති විපුලං. අග්ගික්ඛන්ධන්ති අග්ගිසමූහං. ආදිත්තන්ති පදිත්තං. සම්පජ්ජලිතන්ති සමන්තතො පජ්ජලිතං අච්ඡිවිප්ඵුලිඞ්ගානි මුච්චන්තං. සජොතිභූතන්ති සපභං සමන්තතො උට්ඨිතාහි ජාලාහි එකප්පභාසමුදයභූතං. තං කිං මඤ්ඤථාති තං ඉදානි මයා වුච්චමානමත්ථං කිං මඤ්ඤථාති අනුමතිගහණත්ථං පුච්ඡති. ආලිඞ්ගෙත්වාති උපගූහිත්වා. උපනිසීදෙය්‍යාති තෙනෙව ආලිඞ්ගනෙන උපෙච්ච නිසීදෙය්‍ය. යදත්ථමෙත්ථ සත්ථා අග්ගික්ඛන්ධාලිඞ්ගනං, කඤ්ඤාලිඞ්ගනඤ්ච ආනෙසි, තමත්ථං විභාවෙතුං ‘‘ආරොචයාමී’’තිආදිමාහ[Pg.86]. තත්ථ ආරොචයාමීති ආමන්තෙමි. වොති තුම්හෙ. පටිවෙදයාමීති පබොධෙමි. දුස්සීලස්සාති නිස්සීලස්ස සීලවිරහිතස්ස. පාපධම්මස්සාති දුස්සීලත්තා එව හීනජ්ඣාසයතාය ලාමකසභාවස්ස. අසුචිසඞ්කස්සරසමාචාරස්සාති අපරිසුද්ධකායසමාචාරාදිතාය අසුචිස්ස හුත්වා සඞ්කාය සරිතබ්බසමාචාරස්ස. දුස්සීලො හි කිඤ්චිදෙව අසාරුප්පං දිස්වා ‘‘ඉදං අසුකෙන කතං භවිස්සතී’’ති පරෙසං ආසඞ්කනීයොව හොති, කෙනචිදෙව වා කරණීයෙන මන්තයන්තෙ භික්ඛූ දිස්වා ‘‘කච්චි නු ඛො ඉමෙ මයා කතං කම්මං ජානිත්වා මන්තෙන්තී’’ති අත්තනොයෙව සඞ්කාය සරිතබ්බසමාචාරොති. පටිච්ඡන්නකම්මන්තස්සාති ලජ්ජිතබ්බතාය පටිච්ඡාදෙතබ්බකම්මන්තස්ස. අස්සමණස්සාති න සමණස්ස. සලාකග්ගහණාදීසු ‘‘අහම්පි සමණො’’ති මිච්ඡාපටිඤ්ඤාය සමණපටිඤ්ඤස්ස. අසෙට්ඨචාරිතාය අබ්‍රහ්මචාරිස්ස. උපොසථාදීසු ‘‘අහම්පි බ්‍රහ්මචාරී’’ති මිච්ඡාපටිඤ්ඤාය බ්‍රහ්මචාරිපටිඤ්ඤස්ස. පූතිනා කම්මෙන සීලවිපත්තියා අන්තො අනුපවිට්ඨත්තා අන්තොපූතිකස්ස. ඡහි ද්වාරෙහි රාගාදිකිලෙසානුවස්සනෙන තින්තත්තා අවස්සුතස්ස. සඤ්ජාතරාගාදිකචවරත්තා, සීලවන්තෙහි ඡඩ්ඩෙතබ්බත්තා ච කසම්බුජාතස්ස. අග්ගික්ඛන්ධූපමාය හීනූපමභූතායාති අත්ථො. තෙනාහ භගවා – ‘‘එතදෙව තස්ස වර’’න්ති. භගවා දුක්ඛං දස්සෙත්වා දුක්ඛං දස්සෙතීති සම්බන්ධො. `Passatha no` là `passatha nu` (các ngươi có thấy chăng?), `api passatha` (các ngươi có thấy không?). `Mahantaṃ` là to lớn, rộng lớn. `Aggikkhandhaṃ` là khối lửa, đống lửa. `Ādittaṃ` là đang cháy, bừng cháy. `Sampajjalitaṃ` là đang rực cháy tứ phía, tung ra những ngọn lửa và tàn lửa. `Sajotibhūtaṃ` là có ánh sáng, trở thành một khối ánh sáng đồng nhất bởi những ngọn lửa bốc lên từ bốn phía. `Taṃ kiṃ maññatha` là "Các ngươi nghĩ sao về điều đó?", (Đức Phật) hỏi để thăm dò ý kiến, rằng "Các ngươi nghĩ thế nào về ý nghĩa mà ta sắp nói đây?". `Āliṅgetvā` là sau khi ôm lấy. `Upanisīdeyya` là nên đến gần và ngồi xuống với chính cái ôm đó. Vì mục đích gì mà ở đây bậc Đạo Sư đã đưa ra việc ôm khối lửa và việc ôm thiếu nữ, để làm rõ mục đích ấy, Ngài đã nói "ārocayāmi" v.v... Trong đó, `ārocayāmi` là Ta tuyên bố. `Vo` là các ngươi. `Paṭivedayāmi` là Ta làm cho hiểu rõ. `Dussīlassa` là của người không có giới, của người thiếu giới hạnh. `Pāpadhammassa` là của người có bản chất thấp hèn do có khuynh hướng xấu ác chính vì sự ác giới. `Asucisaṅkassarasamācārassāti` là của người có hành vi đáng bị nghi ngờ và ghi nhớ, do trở nên không trong sạch vì có thân hành không thanh tịnh v.v... Thật vậy, người ác giới khi thấy một việc gì đó không thích hợp liền đáng bị người khác nghi ngờ rằng "việc này hẳn là do người kia làm", hoặc khi thấy các vị tỳ khưu đang bàn bạc về một công việc nào đó, liền có hành vi đáng bị ghi nhớ do tự mình nghi ngờ rằng "không biết các vị này có biết việc ta đã làm mà bàn bạc chăng?". `Paṭicchannakammantassa` là của người có hành vi cần phải che giấu do đáng bị hổ thẹn. `Assamaṇassa` là của người không phải Sa-môn, của người tự nhận là Sa-môn bằng sự tuyên bố sai trái "ta cũng là Sa-môn" trong các việc như nhận thẻ phiếu v.v... `Abrahmacārissa` là của người không thực hành phạm hạnh do có hạnh kiểm không cao thượng, của người tự nhận là người thực hành phạm hạnh bằng sự tuyên bố sai trái "ta cũng là người thực hành phạm hạnh" trong các dịp lễ Bố-tát v.v... `Antopūtikassa` là của người thối rữa bên trong, do sự hư hoại của giới đã đi vào bên trong bởi nghiệp bất tịnh. `Avassutassa` là của người bị ướt đẫm (phiền não), do bị ướt bởi cơn mưa phiền não như tham ái v.v... từ sáu căn môn. `Kasambujātassa` là của người trở thành như rác rưởi, do có rác rưởi là tham ái v.v... đã sanh khởi, và do đáng bị những người có giới hạnh từ bỏ. Ý nghĩa là bằng ví dụ về khối lửa, một ví dụ thấp kém. Vì thế, Đức Thế Tôn đã nói: "Điều này là tốt hơn cho người ấy". Đức Thế Tôn, sau khi đã chỉ ra sự đau khổ, (lại) đang chỉ ra sự đau khổ, đây là sự liên kết. වාළරජ්ජුයාති වාළෙහි කතරජ්ජුයා. සා හි ඛරතරා හොති. ඝංසෙය්‍යාති පධංසනවසෙන ඝංසෙය්‍ය. තෙලධොතායාති තෙලෙන නිසිතාය. පච්චොරස්මින්ති පතිඋරස්මිං උරාභිමුඛං, උරමජ්ඣෙති අධිප්පායො. අයොසඞ්කුනාති සණ්ඩාසෙන. ඵෙණුද්දෙහකන්ති ඵෙණං උද්දෙහෙත්වා, අනෙකවාරං ඵෙණං උට්ඨපෙත්වාති අත්ථො. `Vāḷarajjuyā` là bằng sợi dây làm bằng lông đuôi ngựa. Vì sợi dây đó rất thô ráp. `Ghaṃseyya` là nên chà xát theo cách làm tổn hại. `Teladhotāya` là được mài bén bằng dầu. `Paccorasmiṃ` là ở trước ngực, hướng về ngực, ý nói là ở giữa ngực. `Ayosaṅkunā` là bằng cái kẹp sắt. `Pheṇuddehakaṃ` là làm cho sủi bọt, ý nói là làm cho sủi bọt nhiều lần. අග්ගික්ඛන්ධාලිඞ්ගනදුක්ඛතොපි අධිමත්තදුක්ඛතාය කටුකභූතං දුක්ඛං ඵලං එතස්සාති අග්ගික්ඛන්ධාලිඞ්ගනදුක්ඛාධිකදුක්ඛකටුකඵලං. කාමසුඛං අවිජහතො භින්නසීලස්ස දුස්සීලස්ස කුතො තස්ස සුඛං නත්ථෙවාති අධිප්පායො. සාදනෙති සාදියනෙ. යන්ති අඤ්ජලිකම්මසාදනං. අසීලිනොති දුස්සීලස්ස. උපහතන්ති සීලබ්‍යසනෙන උපද්දුතං. ඛතන්ති කුසලමූලානං ඛණනෙන ඛතං, ඛණිතං වා ගුණං සරීරෙති අධිප්පායො. සබ්බභයෙහීති අත්තානුවාදාදිසබ්බභයෙහි. උපචාරජ්ඣානං උපාදාය සබ්බෙහි අධිගමසුඛෙහි. Quả của việc này là sự đau khổ cay đắng do có sự đau khổ tột cùng hơn cả sự đau khổ của việc ôm khối lửa, vì vậy gọi là `aggikkhandhāliṅganadukkhādhikadukkhakaṭukaphalaṃ` (quả đau khổ cay đắng hơn cả sự đau khổ của việc ôm khối lửa). Đối với người ác giới, người có giới bị phá vỡ, người không từ bỏ dục lạc, thì làm sao có được sự an lạc? Ý nói là chắc chắn không có. `Sādane` là trong việc chấp nhận một cách vui thích. `Yaṃ` là sự chấp nhận một cách vui thích hành động chắp tay. `Asīlino` là của người ác giới. `Upahataṃ` là bị phiền não, bị hoại diệt bởi sự hư hoại của giới. `Khataṃ` là bị đào bới, bị phá hủy bởi sự đào bới các cội rễ thiện; hoặc ý nói là đức hạnh trong thân thể bị đào bới, phá hủy. `Sabbabhayehi` là từ tất cả các nỗi sợ hãi như tự khiển trách mình v.v... Từ tất cả các sự an lạc do chứng đắc, bắt đầu từ cận định. වුත්තප්පකාරවිපරීතතොති [Pg.87] සීලවිපත්තියං වුත්තාකාරපටිපක්ඛතො ‘‘මනාපො හොති දෙවමනුස්සාන’’න්තිආදිනා. කායගන්ධොපි පාමොජ්ජං, සීලවන්තස්ස භික්ඛුනො. කරොති අපි දෙවානන්ති එත්ථ ‘‘ගන්ධො ඉසීනං චිරදික්ඛිතාන’’න්තිආදිකා (ජා. 2.17.55) ගාථා විත්ථාරෙතබ්බා. අවිඝාතීති අප්පටිඝාතී. වධබන්ධාදිපරිකිලෙසා දිට්ඨධම්මිකා ආසවා උපද්දවා. සම්පරායිකදුක්ඛානං මූලං නාම දුස්සීල්‍යං. අන්තමතික්කන්තං අච්චන්තං, අච්චන්තං සන්තා අච්චන්තසන්තා කිලෙසපරිළාහසඞ්ඛාතදරථානං අභාවෙන සබ්බදා සන්තා. උබ්බිජ්ජිත්වාති ඤාණුත්‍රාසෙන උත්තසිත්වා. වොදාපෙතබ්බන්ති විසොධෙතබ්බං. Vuttappakāraviparītatoti có nghĩa là do trái ngược với cách thức đã được nói đến trong sự hư hỏng về giới. Bằng câu v.v... “là người khả ái đối với chư thiên và nhân loại.” Trong câu “Kāyagandhopi pāmojjaṃ, sīlavantassa bhikkhuno. Karoti api devānaṃ,” các câu kệ bắt đầu bằng “gandho isīnaṃ ciradikkhitānaṃ” (hương thơm của các vị ẩn sĩ đã xuất gia lâu năm) nên được trình bày chi tiết. Avighātīti nghĩa là appaṭighātī (không bị trở ngại). Sự giết chóc, trói buộc v.v... là những phiền não, những lậu hoặc và tai họa trong hiện tại. Sự vô giới quả thật là gốc rễ của khổ đau trong đời sau. Antamatikkantaṃ là accantaṃ (vượt qua giới hạn). Accantaṃ santā là accantasantā (vô cùng tịch tịnh), luôn luôn tịch tịnh do không có sự sầu muộn được gọi là cơn sốt của phiền não. Ubbijjitvāti nghĩa là đã kinh sợ, đã hoảng hốt bởi sự kinh sợ của trí tuệ. Vodāpetabbanti nghĩa là visodhetabbaṃ (cần được thanh lọc). සීලනිද්දෙසවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Phần Chú Giải về Chương Giới Thuyết Minh đã chấm dứt. ඉති පඨමපරිච්ඡෙදවණ්ණනා. Như vậy là phần chú giải chương thứ nhất. 2. ධුතඞ්ගනිද්දෙසවණ්ණනා 2. Chú Giải về Chương Thuyết Minh các Hạnh Đầu-đà 22. අප්පා [Pg.88] ඉච්ඡා එතස්සාති අප්පිච්ඡො, පච්චයගෙධරහිතො. තස්ස භාවො අප්පිච්ඡතා, අලොභජ්ඣාසයතාති අත්ථො. සමං තුට්ඨි, සන්තෙන, සකෙන වා තුට්ඨි සන්තුට්ඨි, සන්තුට්ඨි එව සන්තුට්ඨිතා, අඤ්ඤං අපත්ථෙත්වා යථාලද්ධෙහි ඉතරීතරෙහි පච්චයෙහි පරිතුස්සනා. සන්තුට්ඨිතාදීහීති ත-කාරො වා පදසන්ධිකරො. ‘‘සන්තුට්ඨිආදීහී’’ති වා පාඨො. තෙ ගුණෙති තෙ සීලවොදානස්ස හෙතුභූතෙ අප්පිච්ඡතාදිගුණෙ. සම්පාදෙතුන්ති සම්පන්නෙ කාතුං. තෙ හි සීලවිසුද්ධියා පටිලද්ධමත්තා හුත්වා ධුතධම්මෙහි සම්පන්නතරා හොන්ති. ධුතඞ්ගසමාදානන්ති කිලෙසානං ධුනනකඅඞ්ගානං විද්ධංසනකාරණානං සම්මදෙව ආදානං. එවන්ති එවං සන්තෙ, ධුතඞ්ගසමාදානෙ කතෙති අත්ථො. අස්ස යොගිනො. සල්ලෙඛො කිලෙසානං සම්මදෙව ලිඛනා ඡෙදනා තනුකරණං. පවිවෙකො චිත්තවිවෙකස්ස උපායභූතා විවෙකට්ඨකායතා. අපචයො යථා පටිපජ්ජනතො කිලෙසා නං අපචිනන්ති න ආචිනන්ති, තථා පටිපජ්ජනා. වීරියාරම්භො අනුප්පන්නානං පාපධම්මානං අනුප්පාදනාදිවසෙන ආරද්ධවීරියතා. සුභරතා යථාවුත්තඅප්පිච්ඡභාවාදිසිද්ධා උපට්ඨකානං සුඛභරණීයතා සුපොසතා. ආදි-සද්දෙන අප්පකිච්චතාසල්ලහුකවුත්තිආදිකෙ සඞ්ගණ්හාති. සීලඤ්චෙව යථාසමාදින්නං පටිපක්ඛධම්මානං දූරීභාවෙන සුපරිසුද්ධං භවිස්සති. වතානි ච ධුතධම්මා ච සම්පජ්ජිස්සන්ති සම්පන්නා භවිස්සන්ති, නිප්ඵජ්ජිස්සන්ති වා. යා ථිරභූතා ඉතරීතරචීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනසන්තුට්ඨි පොරාණානං බුද්ධාදීනං අරියානං පවෙණිභාවෙන ඨිතා, තත්ථ පතිට්ඨිතභාවං සන්ධායාහ ‘‘පොරාණෙ අරියවංසත්තයෙ පතිට්ඨායා’’ති. භාවනා ආරමිතබ්බට්ඨෙන ආරාමො එතස්සාති භාවනාරාමො, තබ්භාවො භාවනාරාමතා, සමථවිපස්සනාභාවනාසු යුත්තප්පයුත්තතා. යස්මා අධිගමාරහො භවිස්සති, තස්මාති සම්බන්ධො. 22. Appiccho là người có ít ham muốn (appā icchā etassa), là người không tham đắm các vật dụng. Trạng thái của người ấy là appicchatā (thiểu dục), nghĩa là có khuynh hướng vô tham. Santuṭṭhi là sự tri túc một cách quân bình, hoặc là sự tri túc với những gì hiện có, hoặc với những gì của riêng mình; santuṭṭhi chính là santuṭṭhitā (tính tri túc), là sự hài lòng với các vật dụng bất kỳ đã nhận được theo như chúng được nhận, không mong cầu cái khác. Trong từ santuṭṭhitādīhi, mẫu tự ta là để nối từ. Hoặc bản kinh là santuṭṭhiādīhi. Te guṇe (những đức tính ấy) là những đức tính thiểu dục v.v... vốn là nhân cho sự trong sạch của giới. Sampādetunti là để làm cho được thành tựu. Vì rằng, những đức tính ấy, sau khi chỉ vừa mới đạt được nhờ sự trong sạch của giới, chúng trở nên thành tựu hơn nhờ các pháp đầu-đà. Dhutaṅgasamādānaṃ (sự thọ trì hạnh đầu-đà) là sự thọ nhận một cách chân chánh những yếu tố rũ bỏ, những nguyên nhân phá hủy các phiền não. Evanti có nghĩa là: khi sự thọ trì hạnh đầu-đà được thực hiện như vậy. Của vị hành giả ấy. Sallekho (sự làm cho hao mòn) là sự gọt giũa, cắt bỏ, làm cho mỏng đi các phiền não một cách chân chánh. Paviveko (sự viễn ly) là trạng thái có thân ở nơi vắng vẻ, vốn là phương tiện cho tâm viễn ly. Apacayo (sự không tích lũy) là sự thực hành theo cách mà các phiền não không tăng trưởng, không tích lũy. Vīriyārambho (sự tinh tấn) là trạng thái có nghị lực đã được khởi phát qua việc không cho các ác pháp chưa sanh được sanh khởi v.v... Subharatā (sự dễ nuôi) là suposatā (tính dễ nuôi), là sự dễ dàng nuôi dưỡng đối với các vị thí chủ, được thành tựu nhờ trạng thái thiểu dục v.v... đã được nói đến. Bằng từ ādi (v.v...), ngài bao gồm cả sự ít phận sự, sự sống nhẹ nhàng v.v... Giới đã được thọ trì đúng cách sẽ trở nên hoàn toàn trong sạch do sự xa lìa các pháp đối nghịch. Các hạnh nguyện và các pháp đầu-đà cũng sẽ được thành tựu, sẽ trở nên viên mãn, hoặc sẽ được hoàn thành. Sự tri túc với bất kỳ y, vật thực, sàng tọa nào, vốn đã trở nên vững chắc, đã tồn tại như là truyền thống của các bậc Thánh xưa, như chư Phật v.v...; nhắm đến trạng thái an trú trong đó, ngài đã nói “an trú trong ba Thánh chủng của các bậc cổ nhân.” Bhāvanārāmo là người có sự thích thú (ārāmo) trong việc tu tập (bhāvanā) theo nghĩa là điều đáng để vui thích; trạng thái của người ấy là bhāvanārāmatā (sự thích thú trong tu tập), là sự chuyên tâm trong việc tu tập chỉ và quán. Mối liên hệ là: “bởi vì vị ấy sẽ xứng đáng để chứng đắc, cho nên...” ලාභසක්කාරාදි තණ්හාය ආමසිතබ්බතො, ලොකපරියාපන්නතාය ච ලොකාමිසං. නිබ්බානාධිගමස්ස අනුලොමතො අනුලොමපටිපදා විපස්සනාභාවනා. අත්ථතොති වචනත්ථතො. පභෙදතොති විභාගතො. භෙදතොති විනාසතො. ධුතාදීනන්ති ධුතධුතවාදධුතධම්මධුතඞ්ගානං. සමාසබ්‍යාසතොති සඞ්ඛෙපවිත්ථාරතො. Lợi lộc, cung kính, v.v... được gọi là lokāmisaṃ (thế lợi) vì chúng được ái dục chạm đến, và vì chúng thuộc về thế gian. Sự tu tập thiền quán là anulomapaṭipadā (pháp hành thuận thứ) vì nó thuận theo sự chứng đắc Niết-bàn. Atthatoti nghĩa là theo nghĩa của từ. Pabhedatoti nghĩa là theo sự phân loại. Bhedatoti nghĩa là theo sự phá vỡ. Dhutādīnanti là của dhuta (người rũ bỏ), dhutavāda (người thuyết về sự rũ bỏ), dhutadhamma (pháp rũ bỏ), và dhutaṅga (hạnh rũ bỏ). Samāsabyāsatoti nghĩa là theo cách tóm tắt và chi tiết. 23. රථිකාති [Pg.89] රච්ඡා. සඞ්කාරකූටාදීනන්ති නිද්ධාරණෙ සාමිවචනං. අබ්භුග්ගතට්ඨෙනාති උස්සිතට්ඨෙන. ‘‘නදියා කූල’’න්තිආදීසු විය සමුස්සයත්ථො කූල-සද්දොති ආහ ‘‘පංසුකූලමිව පංසුකූල’’න්ති. කු-සද්දො කුච්ඡායං උල-සද්දො ගතිඅත්ථොති ආහ ‘‘කුච්ඡිතභාවං ගච්ඡතීති වුත්තං හොතී’’ති, පංසු විය කුච්ඡිතං උලති පවත්තතීති වා පංසුකූලං. පංසුකූලස්ස ධාරණං පංසුකූලං උත්තරපදලොපෙන, තං සීලමස්සාති පංසුකූලිකො, යථා ‘‘ආපූපිකො’’ති. අඞ්ගති අත්තනො ඵලං පටිච්ච හෙතුභාවං ගච්ඡතීති අඞ්ගං, කාරණං. යෙන පුග්ගලො ‘‘පංසුකූලිකො’’ති වුච්චති, සො සමාදානචෙතනාසඞ්ඛාතො ධම්මො පංසුකූලිකස්ස අඞ්ගන්ති පංසුකූලිකඞ්ගං. තෙනාහ ‘‘පංසුකූලිකස්සා’’තිආදි. තස්සාති සමාදානස්ස. සමාදියති එතෙනාති සමාදානං, චෙතනා. 23. Rathikāti là racchā (đường xe). Saṅkārakūṭādīnanti là sở thuộc cách trong ý nghĩa xác định. Abbhuggataṭṭhenāti có nghĩa là ussitaṭṭhena (cao lên). Giống như trong các câu “bờ (kūla) sông” v.v..., từ kūla có nghĩa là chất đống lên, do đó ngài nói paṃsukūlamiva paṃsukūlaṃ (y phấn tảo giống như đống rác). Âm ku có nghĩa là đáng ghê tởm, âm ula có nghĩa là đi đến; do đó ngài nói “có nghĩa là đi đến trạng thái đáng ghê tởm.” Hoặc, paṃsukūlaṃ là vì nó diễn tiến (ulati) một cách đáng ghê tởm (kucchitaṃ) như bụi đất (paṃsu). Paṃsukūlaṃ là sự mặc y phấn tảo, do lược bỏ từ sau. Người có thói quen (sīlaṃ) đó (taṃ) là paṃsukūliko, giống như āpūpiko (người có thói quen ăn bánh). Aṅgaṃ (yếu tố) là vì nó đi đến (aṅgati) trạng thái làm nhân, tùy thuộc vào quả của chính nó; có nghĩa là nguyên nhân. Pháp nào mà nhờ đó một người được gọi là paṃsukūliko, pháp đó, được gọi là tư thọ trì, là yếu tố (aṅgaṃ) của người mặc y phấn tảo (paṃsukūlikassa), do đó là paṃsukūlikaṅgaṃ. Do đó ngài nói paṃsukūlikassā v.v... Tassāti là của sự thọ trì. Samādānaṃ là cái mà nhờ đó người ta thọ trì; có nghĩa là tư tâm sở. එතෙනෙව නයෙනාති යථා පංසුකූලධාරණං පංසුකූලං, තංසීලො පංසුකූලිකො, තස්ස අඞ්ගං සමාදානචෙතනා ‘‘පංසුකූලිකඞ්ග’’න්ති වුත්තං, එවං එතෙනෙව වචනත්ථනයෙන තිචීවරධාරණං තිචීවරං, තංසීලො තෙචීවරිකො, තස්ස අඞ්ගං සමාදානචෙතනා ‘‘තෙචීවරිකඞ්ග’’න්ති වෙදිතබ්බං. සඞ්ඝාටිආදීසු එව තීසු චීවරෙසු තිචීවරසමඤ්ඤා, න කණ්ඩුපටිච්ඡාදිවස්සිකසාටිකාදීසූති තානි සරූපතො දස්සෙන්තො ‘‘සඞ්ඝාටිඋත්තරාසඞ්ගඅන්තරවාසකසඞ්ඛාත’’න්ති ආහ. Eteneva nayenāti: Theo phương pháp này. Giống như đã nói rằng: sự mặc y phấn tảo là paṃsukūlaṃ, người có thói quen đó là paṃsukūliko, yếu tố của người ấy là tư thọ trì, gọi là paṃsukūlikaṅgaṃ; tương tự, theo cùng phương pháp giải thích từ này, nên hiểu rằng: sự mang ba y là ticīvaraṃ, người có thói quen đó là tecīvariko, yếu tố của người ấy là tư thọ trì, gọi là tecīvarikaṅgaṃ. Tên gọi ticīvara (tam y) chỉ dành cho ba y là y tăng-già-lê v.v..., chứ không phải cho y che ghẻ, y tắm mưa v.v... Do đó, để chỉ rõ bản chất của chúng, ngài nói “được gọi là y tăng-già-lê, y vai trái, và nội y.” තං පිණ්ඩපාතන්ති පරෙහි දිය්‍යමානානං පිණ්ඩානං පත්තෙ පතනසඞ්ඛාතං පිණ්ඩපාතං, තං උඤ්ඡතීති පිණ්ඩපාතිකො, යථා බාදරිකො සාමාකිකො. පිණ්ඩපාති එව පිණ්ඩපාතිකො, යථා භද්දො එව භද්දකො. අවඛණ්ඩනං විච්ඡින්දනං නිරන්තරමප්පවත්ති. තප්පටික්ඛෙපතො අනවඛණ්ඩනං අවිච්ඡින්දනං නිරන්තරප්පවත්ති. සහ අපදානෙනාති සහ අනවඛණ්ඩනෙන. සපදානන්ති පදස්ස කිරියාවිසෙසනභාවං, යත්ථ ච තං අනවඛණ්ඩනං, තඤ්ච දස්සෙතුං ‘‘අවඛණ්ඩනරහිතං අනුඝරන්ති වුත්තං හොතී’’ති වුත්තං. එකාසනෙති ඉරියාපථන්තරෙන අනන්තරිතාය එකායයෙව නිසජ්ජාය. පත්තෙ පිණ්ඩොති එත්ථ වත්ථුභෙදො ඉධාධිප්පෙතො, න සාමඤ්ඤං. එව-කාරො ච ලුත්තනිද්දිට්ඨොති දස්සෙන්තො ‘‘කෙවලං එකස්මිංයෙව පත්තෙ’’ති ආහ. උත්තරපදලොපං කත්වා අයං නිද්දෙසොති දස්සෙන්තො ‘‘පත්තපිණ්ඩගහණෙ පත්තපිණ්ඩසඤ්ඤං කත්වා’’ති ආහ. එස නයො ඉතො පරෙසුපි. Về câu "taṃ piṇḍapātaṃ": piṇḍapātaṃ là sự rơi vào bát của những vật thực đang được người khác dâng cúng, vị ấy tìm kiếm (uñchati) sự rơi của vật thực ấy (taṃ), vì vậy gọi là piṇḍapātiko, giống như bādariko (người tìm trái táo) và sāmākiko (người tìm hạt lúa sama). Chính piṇḍapātī là piṇḍapātiko, giống như chính bhaddo là bhaddako. Avakhaṇḍanaṃ là sự cắt đứt, sự không diễn tiến liên tục không gián đoạn. Do phủ định điều đó, anavakhaṇḍanaṃ là sự không cắt đứt, sự diễn tiến liên tục không gián đoạn. Saha apadānena nghĩa là cùng với sự không cắt đứt. Để chỉ ra rằng từ sapadānaṃ là một trạng từ chỉ cách thức, và để chỉ ra nơi mà sự không cắt đứt ấy (diễn ra), nên đã nói rằng: "được nói là đi khất thực tuần tự không bỏ sót nhà". Ekāsane nghĩa là trong một lần ngồi duy nhất, không bị gián đoạn bởi một oai nghi khác. Ở đây, trong câu patte piṇḍo, sự khác biệt về vật (vatthubhedo) được chủ trương, chứ không phải (ý nghĩa) chung chung. Và để chỉ ra rằng từ eva đã bị lược bỏ khi trình bày, ngài đã nói: "chỉ trong một cái bát duy nhất". Để chỉ ra rằng sự trình bày này được thực hiện bằng cách lược bỏ từ phía sau, ngài đã nói: "sau khi đặt tên pattapiṇḍa cho việc nhận vật thực trong bát". Phương pháp này cũng (áp dụng) cho những (hạnh) sau đây. පච්ඡාභත්තං [Pg.90] නාම පවාරණතො පච්ඡා ලද්ධභත්තං එව. ඛලු-සද්දස්ස පටිසෙධත්ථවාචකත්තා තෙන සමානත්ථං න-කාරං ගහෙත්වා ආහ ‘‘න පච්ඡාභත්තිකො’’ති. සික්ඛාපදස්ස විසයො සික්ඛාපදෙනෙව පටික්ඛිත්තො. යො තස්ස අවිසයො, සො එව සමාදානස්ස විසයොති ආහ ‘‘සමාදානවසෙන පටික්ඛිත්තාතිරිත්තභොජනස්සා’’ති. අබ්භොකාසෙ නිවාසො අබ්භොකාසො. සුසානෙ නිවාසො සුසානං, තං සීලං අස්සාතිආදිනා සබ්බං වත්තබ්බන්ති ආහ ‘‘එසෙව නයො’’ති. යථාසන්ථතං විය යථාසන්ථතං, ආදිතො යථාඋද්දිට්ඨං. තං හෙස ‘‘ඉදං බහුමඞ්කුණං දුග්ගන්ධපවාත’’න්තිආදිවසෙන අප්පටික්ඛිපිත්වාව සම්පටිච්ඡති. තෙනෙවාහ ‘‘ඉදං තුය්හ’’න්තිආදි. සයනන්ති නිපජ්ජනමාහ. තෙන තෙන සමාදානෙනාති තෙන තෙන පංසුකූලිකඞ්ගාදිකස්ස සමාදානෙන ධුතකිලෙසත්තාති විද්ධංසිතකිලෙසත්තා, තදඞ්ගවසෙන පහීනතණ්හුපාදානාදිපාපධම්මත්තාති අත්ථො. යෙහි තං කිලෙසධුනනං, තානියෙව ඉධ ධුතස්ස භික්ඛුනො අඞ්ගානීති අධිප්පෙතානි, න අඤ්ඤානි යානි කානිචි, අඤ්ඤෙන වා ධුතස්සාති අයමත්ථො අත්ථතො ආපන්නො. ‘‘ඤාණං අඞ්ගං එතෙස’’න්ති ඉමිනා ඤාණපුබ්බකතං තෙසං සමාදානස්ස විභාවෙති. පටිපත්තියාති සීලාදිසම්මාපටිපත්තියා. සමාදියති එතෙනාති සමාදානං, සමාදානවසෙන පවත්තා චෙතනා, තං ලක්ඛණං එතෙසන්ති සමාදානචෙතනාලක්ඛණානි. වුත්තම්පි චෙතං අට්ඨකථායං – Pacchābhattaṃ gọi là vật thực nhận được sau khi đã từ chối (ăn thêm). Vì từ khalu có nghĩa là phủ định, nên lấy chữ na có cùng nghĩa với nó mà nói rằng "na pacchābhattiko". Đối tượng của học giới đã bị từ chối bởi chính học giới. Cái gì không phải là đối tượng của học giới ấy, chính cái đó là đối tượng của sự thọ trì, vì vậy ngài nói "của việc ăn thêm đã bị từ chối do sự thọ trì". Sự ở tại nơi trống trải là abbhokāso. Sự ở tại nghĩa địa là susānaṃ. Nên nói tất cả (các hạnh khác) theo cách "việc ấy là giới của vị ấy", v.v... vì vậy ngài nói "đây chính là phương pháp". Yathāsanthataṃ giống như yathāsanthataṃ (như đã được sắp đặt), ban đầu là như đã được chỉ định. Vị ấy quả thực chấp nhận chỗ ở đó mà không từ chối với lý do rằng "chỗ này nhiều rệp, có mùi hôi và gió lùa", v.v... Chính vì thế ngài nói "đây là của ngài", v.v... Sayanaṃ là nói đến việc nằm xuống. Tena tena samādānena nghĩa là do sự thọ trì các hạnh đầu đà như hạnh phấn tảo y, v.v... dhutakilesattā nghĩa là do có các phiền não đã bị rũ sạch, nghĩa là do có các ác pháp như ái, thủ, v.v... đã được đoạn trừ bằng cách đoạn trừ từng phần. Những (pháp) nào dùng để rũ sạch phiền não, chính những pháp ấy ở đây được chủ trương là các chi phần của vị tỳ khưu đã rũ sạch (phiền não), chứ không phải bất kỳ pháp nào khác, hoặc (chi phần) của người đã được rũ sạch bởi (pháp) khác; ý nghĩa này được suy ra theo nghĩa. Bằng câu "Trí tuệ là chi phần của những hạnh này", ngài giải thích rằng sự thọ trì các hạnh ấy có trí tuệ đi trước. Paṭipattiyā là do sự thực hành đúng đắn như giới, v.v... Người ta thọ trì bằng pháp này, vì vậy gọi là samādānaṃ (sự thọ trì); đó là tư tâm sở phát sinh do sự thọ trì. Những hạnh này có đặc tính là tư tâm sở thọ trì ấy, vì vậy chúng có đặc tính là tư tâm sở thọ trì. Điều này cũng đã được nói trong Chú giải: ‘‘සමාදානකිරියාය, සාධකතමභාවතො; සම්පයුත්තධම්මා යෙනාති, කරණභාවෙන දස්සිතා’’ති. "Do là phương tiện hữu hiệu nhất cho hành động thọ trì, các pháp tương ưng đã được chỉ ra bằng cách dùng công cụ cách qua từ yena." සමාදානචෙතනාය ගහණං තංමූලකත්තා පරිහරණචෙතනාපි ධුතඞ්ගමෙව. අත්තනා, පරම්මුඛෙන ච කුසලභණ්ඩස්ස භුසං විලුප්පනට්ඨෙන ලොලුප්පං තණ්හාචාරො, තස්ස විද්ධංසනකිච්චත්තා ලොලුප්පවිද්ධංසනරසානි. තතො එව නිල්ලොලුප්පභාවෙන පච්චුපතිට්ඨන්ති, තං වා පච්චුපට්ඨාපෙන්තීති නිල්ලොලුප්පභාවපච්චුපට්ඨානානි. අරියධම්මපදට්ඨානානීති පරිසුද්ධසීලාදිසද්ධම්මපදට්ඨානානි. Việc đề cập đến tư tâm sở thọ trì là vì nó là gốc rễ, (do đó) tư tâm sở thực hành cũng chính là hạnh đầu đà. Loluppaṃ là sự vận hành của ái dục, vì nó có đặc tính cướp đoạt một cách thô bạo kho tàng thiện pháp của chính mình và của người khác. Vì có phận sự phá hủy ái dục đó, nên (các hạnh đầu đà) có công năng là phá hủy ái dục. Chính vì thế, chúng hiện khởi với trạng thái không tham lam, hoặc chúng làm cho trạng thái không tham lam hiện khởi, vì vậy chúng có sự hiện khởi là trạng thái không tham lam. Ariyadhammapadaṭṭhānāni nghĩa là có các thiện pháp như giới thanh tịnh, v.v... làm nhân cận. භගවතොව සන්තිකෙ සමාදාතබ්බානීති ඉදං අන්තරා අවිච්ඡෙදනත්ථං වුත්තං, රඤ්ඤො සන්තිකෙ පටිඤ්ඤාතාරහස්ස අත්ථස්ස තදුපජීවිනො එකංසතො අවිසංවාදනං විය. සෙසානං සන්තිකෙ සමාදානෙපි එසෙව නයො. එකසඞ්ගීතිකස්සාති [Pg.91] පඤ්චසු දීඝනිකායාදීසු නිකායෙසු එකනිකායිකස්ස. අට්ඨකථාචරියස්සාති යස්ස අට්ඨකථාතන්තියෙව විසෙසතො පගුණා, තස්ස. එත්ථාති අත්තනාපි සමාදානස්ස රුහනෙ. ජෙට්ඨකභාතු ධුතඞ්ගප්පිච්ඡතාය වත්ථූති සො කිර ථෙරො නෙසජ්ජිකො, තස්ස තං න කොචි ජානාති. අථෙකදිවසං රත්තියා සයනපිට්ඨෙ නිසින්නං විජ්ජුලතොභාසෙන දිස්වා ඉතරො පුච්ඡි ‘‘කිං, භන්තෙ, තුම්හෙ නෙසජ්ජිකා’’ති. ථෙරො ධුතඞ්ගප්පිච්ඡතාය තාවදෙව නිපජ්ජිත්වා පච්ඡා සමාදියීති එවමාගතං වත්ථු. Câu "nên được thọ trì nơi chính Đức Thế Tôn" này được nói ở giữa để không bị gián đoạn, giống như việc một người sống nương nhờ vào vua thì nhất quyết không làm sai lệch công việc đã được giao phó nơi nhà vua. Ngay cả khi thọ trì nơi những vị khác, phương pháp cũng như vậy. Ekasaṅgītika là người thông thuộc một bộ Nikāya trong năm bộ như Trường Bộ, v.v... Aṭṭhakathācariya là vị nào đặc biệt thông thạo văn hệ Chú giải. Ettha (ở đây) nghĩa là trong việc thành tựu sự thọ trì của chính mình. Câu chuyện về vị huynh trưởng có ít ham muốn về hạnh đầu đà: Vị trưởng lão ấy nghe nói là người thực hành hạnh không nằm. Không ai biết điều đó của ngài. Rồi một hôm, vào ban đêm, người em thấy ngài đang ngồi trên giường ngủ qua ánh chớp, liền hỏi: "Thưa ngài, ngài có phải là người thực hành hạnh không nằm không?". Vị trưởng lão, do có ít ham muốn về hạnh đầu đà, liền nằm xuống ngay lúc đó rồi sau đó mới thọ trì lại. Câu chuyện được truyền lại như vậy. 1. පංසුකූලිකඞ්ගකථාවණ්ණනා 1. Luận giải về hạnh Phấn Tảo Y 24. ගහපතිදානචීවරන්ති එත්ථ දායකභාවෙන සමණාපි උක්කට්ඨස්ස ගහපතිපක්ඛංයෙව පවිට්ඨාති දට්ඨබ්බං. ‘‘පබ්බජිතො ගණ්හිස්සතී’’ති ඨපිතකං සියා ගහපතිචීවරං, න පන ගහපතිදානචීවරන්ති තාදිසං නිවත්තෙතුං දානග්ගහණං. අඤ්ඤතරෙනාති එත්ථ සමාදානවචනෙන තාව සමාදින්නං හොතු, පටික්ඛෙපවචනෙන පන කථන්ති? අත්ථතො ආපන්නත්තා. යථා ‘‘දෙවදත්තො දිවා න භුඤ්ජතී’’ති වුත්තෙ ‘‘රත්තියං භුඤ්ජතී’’ති අත්ථතො ආපන්නමෙව හොති, තස්ස ආහාරෙන විනා සරීරට්ඨිති නත්ථීති, එවමිධාපි භික්ඛුනො ගහපතිදානචීවරෙ පටික්ඛිත්තෙ තදඤ්ඤචීවරප්පටිග්ගහො අත්ථතො ආපන්නො එව හොති, චීවරෙන විනා සාසනෙ ඨිති නත්ථීති. 24. Ở đây, trong câu Gahapatidānacīvaraṃ, cần hiểu rằng ngay cả các vị sa-môn, với tư cách là người dâng cúng, cũng được xếp vào phía gia chủ đối với vị (hành giả) bậc cao. Y được đặt (với ý nghĩ) "vị xuất gia sẽ lấy" có thể là y của gia chủ, nhưng không phải là y do gia chủ dâng cúng. Để loại trừ loại y như vậy, từ dāna (sự dâng cúng) được dùng. Ở đây, trong câu aññatarena, việc thọ trì có thể được thực hiện bằng lời thọ trì. Nhưng làm thế nào (việc thọ trì được thực hiện) bằng lời từ chối? (Đáp:) Do được suy ra theo nghĩa. Giống như khi nói "Devadatta không ăn ban ngày", thì theo nghĩa, suy ra rằng "anh ta ăn ban đêm", vì thân thể của anh ta không thể tồn tại nếu không có thức ăn. Tương tự như vậy, ở đây, khi y do gia chủ dâng cúng bị vị tỳ khưu từ chối, thì việc thọ nhận y khác được suy ra theo nghĩa, vì (vị ấy) không thể tồn tại trong giáo pháp nếu không có y. එවං සමාදින්නධුතඞ්ගෙනාතිආදිවිධානං පංසුකූලිකඞ්ගෙ පටිපජ්ජනවිධි. සුසානෙ ලද්ධං සොසානිකං. තං පන යස්මා තත්ථ කෙනචි ඡඩ්ඩිතත්තා පතිතං හොති, තස්මා වුත්තං ‘‘සුසානෙ පතිතක’’න්ති. එවං පාපණිකම්පි දට්ඨබ්බං. තාලවෙළිමග්ගො නාම මහාගාමෙ එකා වීථි. අනුරාධපුරෙති ච වදන්ති. ඩඩ්ඪො පදෙසො එතස්සාති ඩඩ්ඪප්පදෙසං, වත්ථං. මග්ගෙ පතිතකං බහුදිවසාතික්කන්තං ගහෙතබ්බන්ති වදන්ති. ‘‘ද්වත්තිදිවසාතික්කන්ත’’න්ති අපරෙ. ථොකං රක්ඛිත්වාති කතිපයං කාලං ආගමෙත්වා. වාතාහතම්පි සාමිකානං සතිසම්මොසෙන පතිතසදිසන්ති ‘‘සාමිකෙ අපස්සන්තෙන ගහෙතුං වට්ටතී’’ති වුත්තං. තස්මා ථොකං ආගමෙත්වා ගහෙතබ්බං. Những câu bắt đầu bằng ‘Evaṃ samādinnadhutaṅgena’ là phương thức thực hành trong hạnh phấn tảo y. Y phục lượm được ở nghĩa địa được gọi là sosānika (thuộc về nghĩa địa). Nhưng vì y phục ấy ở nơi đó bị rơi rớt do có người nào đó vất bỏ, do đó được gọi là “vật bị rơi rớt ở nghĩa địa.” Tương tự, cũng nên hiểu về y phục lượm ở cửa tiệm. Con đường tên Tālaveḷimagga là một con phố ở làng Mahāgāma. Và có người nói là (con phố ấy) ở thành Anurādhapura. Tấm vải có một phần bị cháy được gọi là ḍaḍḍhappadesaṃ (có phần bị cháy). Có người nói rằng tấm vải bị rơi rớt trên đường, sau khi đã trôi qua nhiều ngày, thì nên lượm lấy. Các vị khác nói là “sau khi đã trôi qua hai ba ngày.” (Cụm từ) ‘Thokaṃ rakkhitvā’ (sau khi chờ đợi một chút) có nghĩa là sau khi chờ đợi một khoảng thời gian. Ngay cả tấm vải bị gió thổi bay cũng giống như vật bị rơi rớt do người chủ đãng trí, nên có lời dạy rằng: “Khi không thấy người chủ thì được phép lượm lấy.” Do đó, nên chờ đợi một chút rồi hãy lượm lấy. ‘‘සඞ්ඝස්ස දෙමා’’ති දින්නං, චොළකභික්ඛාවසෙන ලද්ධඤ්ච ලද්ධකාලතො පට්ඨාය ‘‘සමණචීවරං සියා නු ඛො, නො’’ති ආසඞ්කං නිවත්තෙතුං ‘‘න තං පංසුකූල’’න්ති වුත්තං. න හි තං තෙවීසතියා උප්පත්තිට්ඨානෙසු කත්ථචි පරියාපන්නං. ඉදානි ඉමිනාව පසඞ්ගෙන යං භික්ඛුදත්තියෙ ලක්ඛණපත්තං [Pg.92] පංසුකූලං, තස්ස ච උක්කට්ඨානුක්කට්ඨවිභාගං දස්සෙතුං ‘‘භික්ඛුදත්තියෙපී’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ ගාහෙත්වා වා දීයතීති සඞ්ඝස්ස වා ගණස්ස වා දෙන්තෙහි යං චීවරං වස්සග්ගෙන පාපෙත්වා භික්ඛූනං දීයති. සෙනාසනචීවරන්ති සෙනාසනං කාරෙත්වා ‘‘එතස්මිං සෙනාසනෙ වසන්තා පරිභුඤ්ජන්තූ’’ති දින්නචීවරං. න තං පංසුකූලන්ති අපංසුකූලභාවො පුබ්බෙ වුත්තකාරණතො, ගාහෙත්වා දින්නත්තා ච. තෙනාහ ‘‘නො ගාහාපෙත්වා දින්නමෙව පංසුකූල’’න්ති. තත්‍රපීති යං ගාහෙත්වා න දින්නං භික්ඛුදත්තියං, තත්‍රපි යෙන භික්ඛුනා චීවරං දීයති, තස්ස ලාභෙ, දානෙ ච විසුං විසුං උභයත්ථ ආදරගාරවානං සබ්භාවතො, තදභාවතො ච භික්ඛුදත්තියස්ස එකතොසුද්ධි උභතොසුද්ධි අනුක්කට්ඨතා හොන්තීති ඉමමත්ථං දස්සෙතුං ‘‘යං දායකෙහී’’තිආදි වුත්තං, පාදමූලෙ ඨපෙත්වා දින්නකං සමණෙනාති අධිප්පායො. යස්ස කස්සචීති උක්කට්ඨාදීසු යස්ස කස්සචි. රුචියාති ඡන්දෙන. ඛන්තියාති නිජ්ඣානක්ඛන්තියා. Để xua tan nghi ngờ rằng: “Y phục được dâng cúng với ý nghĩ ‘Chúng con xin dâng đến Tăng đoàn,’ và y phục nhận được qua việc khất thực vải vụn, kể từ lúc nhận được, liệu có phải là y của sa-môn hay không?”, nên có lời dạy rằng: “Đó không phải là y phấn tảo.” Thật vậy, y phục ấy không nằm trong bất kỳ nơi nào trong hai mươi ba nơi phát sinh (y phấn tảo). Bây giờ, nhân dịp này, để chỉ ra y phấn tảo nào đạt được đặc tính trong số các y do tỳ-khưu dâng cúng, và sự phân biệt cao quý và không cao quý của nó, nên đã nói những câu bắt đầu bằng ‘bhikkhudattiyepi’. Trong đó, ‘gāhetvā vā dīyati’ (được dâng cúng sau khi đã được nhận) là y phục mà những người dâng cúng đến Tăng đoàn hoặc đến một nhóm tỳ-khưu, sau khi đã được phân chia theo thứ tự hạ lạp, rồi mới dâng đến các tỳ-khưu. Y phục trú xứ là y phục được dâng cúng sau khi đã xây dựng trú xứ với ý nghĩ “Mong rằng các vị tỳ-khưu trú ngụ trong trú xứ này hãy sử dụng.” (Nói rằng) “đó không phải là y phấn tảo” là do trạng thái không phải y phấn tảo vì lý do đã nêu trước đây, và vì nó được dâng cúng sau khi đã được nhận (theo thứ tự). Do đó, ngài nói “chỉ y phục được dâng cúng mà không qua sự sắp đặt để nhận mới là y phấn tảo.” Trong đó nữa, y phục do tỳ-khưu dâng cúng mà không qua sự sắp đặt để nhận, trong trường hợp đó nữa, tùy thuộc vào sự hiện hữu hay không hiện hữu của lòng tôn kính và trân trọng ở cả hai phương diện, tức là khi vị tỳ-khưu dâng y nhận được nó và khi vị ấy dâng cúng nó, một cách riêng biệt hoặc cả hai, mà y phục do tỳ-khưu dâng cúng có thể là thanh tịnh một phía, thanh tịnh cả hai phía, hoặc không cao quý. Để chỉ ra ý nghĩa này, những câu bắt đầu bằng ‘yaṃ dāyakehi’ đã được nói. Ý nghĩa là y phục được một sa-môn dâng cúng bằng cách đặt dưới chân. ‘Của bất kỳ ai’ tức là của bất kỳ ai trong số các bậc cao quý v.v... ‘Theo sở thích’ tức là theo ý muốn. ‘Theo sự chấp nhận’ tức là bằng sự chấp nhận sau khi đã suy xét. නිස්සයානුරූපපටිපත්තිසබ්භාවොති උපසම්පන්නසමනන්තරං ආචරියෙන වුත්තෙසු චතූසු නිස්සයෙසු අත්තනා යථාපටිඤ්ඤාතදුතියනිස්සයානුරූපාය පටිපත්තියා විජ්ජමානතා. ආරක්ඛදුක්ඛාභාවොති චීවරාරක්ඛනදුක්ඛස්ස අභාවො පංසුකූලචීවරස්ස අලොභනීයත්තා. පරිභොගතණ්හාය අභාවො සවිසෙසලූඛසභාවත්තා. පාසාදිකතාති පරෙසං පසාදාවහතා. අප්පිච්ඡතාදීනං ඵලනිප්ඵත්ති ධුතඞ්ගපරිහරණස්ස අප්පිච්ඡතාදීහියෙව නිප්ඵාදෙතබ්බතො. ධුතධම්මෙ සමාදාය වත්තනං යාවදෙව උපරි සම්මාපටිපත්තිසම්පාදනායාති වුත්තං ‘‘සම්මාපටිපත්තියා අනුබ්‍රූහන’’න්ති. මාරසෙනවිඝාතායාති මාරස්ස, මාරසෙනාය ච විහනනාය විද්ධංසනාය. කායවාචාචිත්තෙහි යතො සංයතොති යති, භික්ඛු. ධාරිතං යං ලොකගරුනා පංසුකූලං, තං කො න ධාරයෙ, යස්මා වා ලොකගරුනා පංසුකූලං ධාරිතං, තස්මා කො තං න ධාරයෙති යොජනා යංතංසද්දානං එකන්තසම්බන්ධිභාවතො. පටිඤ්ඤං සමනුස්සරන්ති උපසම්පදමාළෙ ‘‘ආම භන්තෙ’’ති ආචරියපමුඛස්ස සඞ්ඝස්ස සම්මුඛා දින්නං පටිඤ්ඤං සමනුස්සරන්තො. ‘Sự hiện hữu của việc thực hành phù hợp với pháp y chỉ’ là sự hiện hữu của việc thực hành phù hợp với pháp y chỉ thứ hai mà chính mình đã cam kết trong số bốn pháp y chỉ được vị thầy tế độ nói đến ngay sau khi thọ cụ túc giới. ‘Không có khổ trong việc gìn giữ’ là không có cái khổ của việc gìn giữ y phục, vì y phấn tảo không phải là vật đáng tham muốn. Không có ái dục trong việc sử dụng là vì (y phấn tảo) có bản chất thô sơ đặc biệt. ‘Sự đáng kính’ là khả năng mang lại đức tin cho người khác. Sự thành tựu kết quả của thiểu dục v.v... là vì việc thực hành hạnh đầu-đà phải được hoàn thành chính bằng thiểu dục v.v... Việc thọ trì và thực hành các pháp đầu-đà chỉ nhằm mục đích thành tựu chánh hạnh cao hơn, do đó được nói là ‘sự hỗ trợ cho chánh hạnh.’ ‘Để tiêu diệt quân ma’ là để đánh bại và hủy diệt ma vương và quân đội của ma. Vị nào được thu thúc tốt đẹp qua thân, khẩu, ý, vị ấy là yati (người tự chế), tức là tỳ-khưu. Y phấn tảo nào đã được bậc Đạo Sư của thế gian đắp, ai lại không đắp y ấy? Hoặc, vì y phấn tảo đã được bậc Đạo Sư của thế gian đắp, do đó ai lại không đắp y ấy? Cách kết nối câu như vậy là do mối quan hệ cố định giữa các từ ‘yaṃ’ và ‘taṃ’. ‘Tưởng nhớ lại lời cam kết’ là đang tưởng nhớ lại lời cam kết đã đưa ra trước sự hiện diện của Tăng đoàn do vị thầy tế độ đứng đầu tại giới đàn cụ túc với câu “Vâng, thưa ngài.” ඉති පංසුකූලිකඞ්ගකථාවණ්ණනා. Đây là phần giải về hạnh phấn tảo y. 2. තෙචීවරිකඞ්ගකථාවණ්ණනා 2. Giải về hạnh tam y 25. චතුත්ථකචීවරන්ති [Pg.93] නිවාසනපාරුපනයොග්‍යං චතුත්ථකචීවරන්ති අධිප්පායො, අංසකාසාවස්ස අප්පටික්ඛිපිතබ්බතො. අඤ්ඤතරවචනෙනාති එත්ථ යං වත්තබ්බං, තං හෙට්ඨා වුත්තනයමෙව. යාව න සක්කොති, යාව න ලභති, යාව න සම්පජ්ජතීති පච්චෙකං යාව-සද්දො සම්බන්ධිතබ්බො. න සම්පජ්ජතීති න සිජ්ඣති. නික්ඛිත්තපච්චයා දොසො නත්ථීති නිචයසන්නිධිධුතඞ්ගසංකිලෙසදොසො නත්ථි. ආසන්නෙති චීවරස්ස ආසන්නෙ ඨානෙ. රජනක්ඛණෙ පරිභුඤ්ජනකාසාවං රජනකාසාවං. තත්‍රට්ඨකපච්චත්ථරණං නාම අත්තනො, පරස්ස වා සන්තකං සෙනාසනෙ පච්චත්ථරණවසෙන අධිට්ඨිතං. ‘‘අංසකාසාවං පරික්ඛාරචොළං හොති, ඉති පච්චත්ථරණං, අංසකාසාවන්ති ඉමානි ද්වෙපි අතිරෙකචීවරට්ඨානෙ ඨිතානිපි ධුතඞ්ගභෙදං න කරොන්තී’’ති අට්ඨකථායං වුත්තන්ති වදන්ති. පරිහරිතුං පන න වට්ටතීති රජනකාලෙ එව අනුඤ්ඤාතත්තා නිච්චපරිභොගවසෙන න වට්ටති තෙචීවරිකස්ස. අංසකාසාවන්ති ඛන්ධෙ ඨපෙතබ්බකාසාවං. කායපරිහාරිකෙනාති වාතාතපාදිපරිස්සයතො කායස්ස පරිහරණමත්තෙන. සමාදායෙවාති ගහෙත්වා එව. අප්පසමාරම්භතාති අප්පකිච්චතා. කප්පියෙ මත්තකාරිතායාති නිසීදනාදිවසෙන, පරික්ඛාරචොළවසෙන ච බහූසු චීවරෙසු අනුඤ්ඤාතෙසුපි තිචීවරමත්තෙ ඨිතත්තා. සහ පත්තචරණායාති සපත්තචරණො. පක්ඛී සපක්ඛකො. 25. ‘Y thứ tư’ có nghĩa là y thứ tư thích hợp để mặc và đắp, vì y vai (aṃsakāsāva) không nên bị loại bỏ. Ở đây, điều cần nói về ‘bằng một từ khác’ cũng theo cách đã nói ở dưới. Từ ‘yāva’ (cho đến khi) nên được kết nối riêng với từng câu: ‘cho đến khi không thể,’ ‘cho đến khi không nhận được,’ ‘cho đến khi không thành tựu.’ ‘Không thành tựu’ nghĩa là không hoàn thành. ‘Không có lỗi do vật dụng để riêng’ nghĩa là không có lỗi làm ô nhiễm hạnh đầu-đà về việc tích trữ và tồn kho. ‘Ở gần’ là ở một nơi gần y phục. Y cà-sa dùng trong lúc nhuộm là y nhuộm. Tấm trải nằm ở đó là tấm y được chú nguyện làm tấm trải trong trú xứ, thuộc sở hữu của mình hoặc của người khác. Có người nói rằng trong Chú giải có ghi: “Y vai là vật dụng phụ, do đó tấm trải và y vai, cả hai thứ này dù ở vị trí y dư thừa cũng không làm hỏng hạnh đầu-đà.” ‘Nhưng không được phép sử dụng (thường xuyên)’ có nghĩa là không được phép sử dụng thường xuyên đối với vị hành hạnh tam y, vì nó chỉ được cho phép trong lúc nhuộm. Y vai là y cà-sa được đặt trên vai. ‘Bằng vật bảo vệ thân’ chỉ có nghĩa là để bảo vệ thân khỏi những nguy hiểm như gió, nắng, v.v... ‘Chỉ sau khi đã mang theo’ nghĩa là chỉ sau khi đã lấy. ‘Ít bận rộn’ là ít công việc. ‘Biết chừng mực trong những gì thích hợp’ là vì vị ấy chỉ giữ lại ba y, mặc dù nhiều y đã được cho phép, như tọa cụ v.v... và các loại vải vật dụng phụ. ‘Có chân là cánh’ nên gọi là sapattacaraṇo. Con chim có đôi cánh tốt. ඉති තෙචීවරිකඞ්ගකථාවණ්ණනා. Đây là phần giải về hạnh tam y. 3. පිණ්ඩපාතිකඞ්ගකථාවණ්ණනා 3. Giải về hạnh khất thực 26. අතිරෙකලාභන්ති ‘‘පිණ්ඩියාලොපභොජනං නිස්සායා’’ති (මහාව. 73, 128) එවං වුත්තභික්ඛාහාරලාභතො අතිරෙකලාභං, සඞ්ඝභත්තාදින්ති අත්ථො. සකලස්ස සඞ්ඝස්ස දාතබ්බභත්තං සඞ්ඝභත්තං. කතිපයෙ භික්ඛූ උද්දිසිත්වා දාතබ්බභත්තං උද්දෙසභත්තං. එකස්මිං පක්ඛෙ එකදිවසං දාතබ්බභත්තං පක්ඛිකං. උපොසථෙ උපොසථෙ දාතබ්බභත්තං උපොසථිකං. පටිපදදිවසෙ දාතබ්බභත්තං පාටිපදිකං. විහාරං උද්දිස්ස දාතබ්බභත්තං විහාරභත්තං. ධුරගෙහෙ එව ඨපෙත්වා දාතබ්බභත්තං ධුරභත්තං. ගාමවාසීආදීහි වාරෙන දාතබ්බභත්තං [Pg.94] වාරකභත්තං. ‘‘සඞ්ඝභත්තං ගණ්හථාතිආදිනා’’ති ආදි-සද්දෙන උද්දෙසභත්තාදිං සඞ්ගණ්හාති. සාදිතුං වට්ටන්තීති භික්ඛාපරියායෙන වුත්තත්තා. භෙසජ්ජාදිපටිසංයුත්තා නිරාමිසසලාකා. යාවකාලිකවජ්ජාති ච වදන්ති. විහාරෙ පක්කභත්තම්පීති උපාසකා ඉධෙව භත්තං පචිත්වා ‘‘සබ්බෙසං අය්‍යානං දස්සාමා’’ති විහාරෙයෙව භත්තං සම්පාදෙන්ති, තං පිණ්ඩපාතිකානම්පි වට්ටති. ආහරිත්වාති පත්තං ගහෙත්වා ගෙහතො ආනෙත්වා. තං දිවසං නිසීදිත්වාති ‘‘මා, භන්තෙ, පිණ්ඩාය චරිත්ථ, විහාරෙයෙව භික්ඛා ආනීයතී’’ති වදන්තානං සම්පටිච්ඡනෙන තං දිවසං නිසීදිත්වා. සෙරිවිහාරසුඛන්ති අපරායත්තවිහාරිතාසුඛං. අරියවංසොති අරියවංසසුත්තපටිසංයුත්තා (දී. නි. 3.309; අ. නි. 4.28) ධම්මකථා. ධම්මරසන්ති ධම්මූපසඤ්හිතං පාමොජ්ජාදිරසං. 26. Cụm từ Atirekalābha (lợi lộc phụ trội) có nghĩa là lợi lộc vượt quá lợi lộc từ vật thực khất thực đã được nói đến trong câu "nương vào vật thực khất thực" (mahāva. 73, 128), tức là vật thực cúng dường Tăng, v.v. Vật thực cúng dường cho toàn thể Tăng chúng là saṅghabhattaṃ (vật thực cúng Tăng). Vật thực cúng dường sau khi chỉ định một vài vị tỳ khưu là uddesabhattaṃ (vật thực chỉ định). Vật thực cúng dường vào một ngày trong mỗi nửa tháng là pakkhikaṃ (vật thực nửa tháng). Vật thực cúng dường vào ngày Bố-tát là uposathikaṃ (vật thực Bố-tát). Vật thực cúng dường vào ngày mồng một là pāṭipadikaṃ (vật thực mồng một). Vật thực cúng dường nhắm đến trú xứ là vihārabhattaṃ (vật thực trú xứ). Vật thực cúng dường được đặt tại nhà đầu làng là dhurabhattaṃ (vật thực đầu làng). Vật thực cúng dường theo phiên bởi dân làng, v.v. là vārakabhattaṃ (vật thực theo phiên). Trong câu "hãy nhận vật thực cúng Tăng, v.v.", từ "v.v." (ādi) bao gồm cả vật thực chỉ định, v.v. (Các món này) được phép thọ nhận vì được gọi bằng danh từ chỉ vật thực khất thực. Phiếu liên quan đến thuốc men, v.v. là phiếu không có vật thực (nirāmisasalākā). Cũng có người nói là trừ các vật dụng yāvakālika. Về vật thực được nấu trong tự viện (Vihāre pakkabhattampi): các cư sĩ nấu vật thực ngay trong tự viện và nói "chúng con sẽ cúng dường đến chư tôn đức", vật thực được chuẩn bị ngay trong tự viện như vậy cũng được phép cho cả những vị hành hạnh đầu-đà phấn tảo y. Āharitvā (mang đến) nghĩa là lấy bát rồi mang từ nhà đến. Taṃ divasaṃ nisīditvā (ngồi lại trong ngày đó) nghĩa là do chấp nhận lời của những người nói "Bạch ngài, xin đừng đi khất thực, vật thực sẽ được mang đến tự viện" nên đã ngồi lại trong ngày đó. Serivihārasukha (sự an lạc của việc sống tự tại) là sự an lạc của việc sống không phụ thuộc vào người khác. Ariyavaṃso (Thánh chủng) là pháp thoại liên quan đến kinh Thánh Chủng (Ariyavaṃsasutta) (dī. ni. 3.309; a. ni. 4.28). Dhammarasa (vị của pháp) là vị hỷ lạc, v.v. liên quan đến pháp. ජඞ්ඝබලං නිස්සාය පිණ්ඩපරියෙසනතො කොසජ්ජනිම්මද්දනතා. ‘‘යථාපි භමරො පුප්ඵ’’න්තිආදිනා (ධ. ප. 49; නෙත්ති. 123) වුත්තවිධිනා ආහාරපරියෙසනතො පරිසුද්ධාජීවතා. නිච්චං අන්තරඝරං පවිසන්තස්සෙව සුප්පටිච්ඡන්නගමනාදයො සෙඛියධම්මා සම්පජ්ජන්තීති සෙඛියපටිපත්තිපූරණං. පටිග්ගහණෙ මත්තඤ්ඤුතාය, සංසට්ඨවිහාරාභාවතො ච අපරපොසිතා. කුලෙ කුලෙ අප්පකඅප්පකපිණ්ඩගහණෙන පරානුග්ගහකිරියා. අන්තිමාය ජීවිකාය අවට්ඨානෙන මානප්පහානං. වුත්තඤ්හෙතං ‘‘අන්තමිදං, භික්ඛවෙ, ජීවිකානං, යදිදං පිණ්ඩොල්‍ය’’න්තිආදි (ඉතිවු. 91; සං. නි. 3.80). මිස්සකභත්තෙන යාපනතො රසතණ්හානිවාරණං. නිමන්තනාසම්පටිච්ඡනතො ගණභොජනාදිසික්ඛාපදෙහි අනාපත්තිතා. Do việc tìm kiếm vật thực bằng cách nương vào sức mạnh của đôi chân, nên có sự dẹp trừ lười biếng. Do tìm kiếm vật thực theo phương cách đã được nói đến qua câu "Như con ong từ bông hoa", v.v. (dha. pa. 49; netti. 123), nên có sự nuôi mạng trong sạch. Chỉ khi thường xuyên đi vào trong làng, các pháp học (sekhiyadhammā) như đi đứng che đậy kín đáo, v.v. mới được thành tựu, do đó có sự hoàn thiện việc thực hành các pháp học. Do biết chừng mực trong việc thọ nhận và do không có việc sống chung đụng, nên không phải nuôi dưỡng người khác. Do nhận một ít vật thực từ mỗi nhà, nên có hành động tế độ người khác. Do an trú trong phương tiện sinh nhai thấp kém nhất, nên có sự đoạn trừ ngã mạn. Điều này đã được nói: "Này các tỳ khưu, đây là phương tiện sinh nhai thấp kém nhất, tức là việc đi khất thực" (itivu. 91; saṃ. ni. 3.80). Do nuôi sống bằng vật thực hổ lốn, nên có sự ngăn ngừa ái trong vị. Do không chấp nhận lời mời, nên không phạm tội theo các học giới như ăn chung nhóm, v.v. අප්පටිහතවුත්තිතාය චතූසුපි දිසාසු වත්තනට්ඨෙන චාතුද්දිසො. ආජීවස්ස විසුජ්ඣතීති ආජීවො අස්ස විසුජ්ඣති. අත්තභරස්සාති අප්පානවජ්ජසුලභරූපෙහි පච්චයෙහි අත්තනො භරණතො අත්තභරස්ස. තතො එව එකවිහාරිතාය සද්ධිවිහාරිකාදීනම්පි අඤ්ඤෙසං අපොසනතො අනඤ්ඤපොසිනො. පදද්වයෙනාපි කායපරිහාරිකෙන චීවරෙන කුච්ඡිපරිහාරිකෙන පිණ්ඩපාතෙන විචරණතො සල්ලහුකවුත්තිතං, සුභරතං, පරමඅප්පිච්ඡතං, සන්තුට්ඨිඤ්ච දස්සෙති. දෙවාපි පිහයන්ති තාදිනොති තාදිසස්ස භුසං අතිවිය සන්තකායවචීමනොකම්මතාය උපසන්තස්ස පරමෙන සතිනෙපක්කෙන සමන්නාගමතො සබ්බකාලං සතිමතො පිණ්ඩපාතිකස්ස භික්ඛුස්ස සක්කාදයො [Pg.95] දෙවාපි පිහයන්ති පත්ථෙන්ති. තස්ස සීලාදිගුණෙසු බහුමානං උප්පාදෙන්තා ආදරං ජනෙන්ති, පගෙව මනුස්සා. සචෙ සො ලාභසක්කාරසිලොකසන්නිස්සිතො න හොති, තදභිකඞ්ඛී න හොතීති අත්ථො. Vị ấy được gọi là cātuddiso (người thuộc bốn phương) vì có thể đi đến cả bốn phương mà không bị ngăn trở. Ājīvassa visujjhati có nghĩa là sự nuôi mạng của vị ấy được trong sạch. Attabharassa (người tự nuôi mình) là vì vị ấy nuôi dưỡng bản thân bằng các vật dụng ít giá trị, không có lỗi, và dễ tìm. Do đó, vì sống một mình nên không nuôi dưỡng những người khác như các vị cùng ở, v.v., nên gọi là anaññaposino (người không nuôi người khác). Cả hai cụm từ này cho thấy sự sống nhẹ nhàng, dễ nuôi, thiểu dục tột bậc, và tri túc, do vị ấy đi đây đó với y phục để che thân và vật thực khất thực để nuôi bụng. Devāpi pihayanti tādino (Chư thiên cũng khao khát người như vậy): Chư thiên như Sakka (Đế Thích), v.v. cũng khao khát, mong mỏi vị tỳ khưu hành hạnh khất thực, người luôn có chánh niệm, người có thân, khẩu, ý nghiệp vô cùng tịch tịnh, người đã đạt được sự an tịnh cao độ, và người sở hữu sự thận trọng và chánh niệm tối thượng. Họ phát sinh lòng kính trọng và tôn kính đối với các đức hạnh như giới của vị ấy, huống chi là loài người. Điều này có nghĩa là, nếu vị ấy không nương tựa vào lợi lộc, cung kính, và danh tiếng, và không mong cầu những điều đó. ඉති පිණ්ඩපාතිකඞ්ගකථාවණ්ණනා. Dứt phần giải về hạnh đầu-đà khất thực. 4. සපදානචාරිකඞ්ගකථාවණ්ණනා 4. Giải về hạnh đầu-đà đi khất thực tuần tự. 27. ඉමිනාති සපදානචාරිකෙන. කාලතරන්ති කාලස්සෙව. අඵාසුකට්ඨානන්ති සපරිස්සයාදිවසෙන දුප්පවෙසනට්ඨානං. පුරතොති වීථියං ගච්ඡන්තස්ස පුරතො ඝරං අපවිට්ඨස්සෙව. පත්තවිස්සට්ඨට්ඨානන්ති පෙසකාරවීථියං පෙසකාරභාවං නිම්මිනිත්වා ඨිතස්ස සක්කස්ස ඝරද්වාරෙ පත්තවිස්සට්ඨට්ඨානං. උක්කට්ඨපිණ්ඩපාතිකො තං දිවසං න භික්ඛං ආගමයමානො නිසීදති, තස්මා තං අනුලොමෙති. කත්ථචිපි කුලෙ නිබද්ධං උපසඞ්කමනාභාවතො පරිචයාභාවෙන කුලෙසු නිච්චනවකතා. සබ්බත්ථ අලග්ගමානසතාය ච සොම්මභාවෙන ච චන්දූපමතා. කුලෙසු පරිග්ගහචිත්තාභාවෙන තත්ථ මච්ඡෙරප්පහානං. හිතෙසිතාය විභාගාභාවතො සමානුකම්පිතා. කුලානං සඞ්ගණ්හනසංසට්ඨතාදයො කුලූපකාදීනවා. අව්හානානභිනන්දනාති නිමන්තනවසෙන අව්හානස්ස අසම්පටිච්ඡනා. අභිහාරෙනාති භික්ඛාභිහාරෙන. සෙරිචාරන්ති යථාරුචි විචරණං. 27. Iminā nghĩa là bởi vị tỳ khưu đi khất thực tuần tự này. Kālataraṃ nghĩa là từ sớm. Aphāsukaṭṭhānaṃ (nơi không thuận tiện) là nơi khó vào do có nguy hiểm, v.v. Purato (phía trước) nghĩa là ngay trước mặt vị tỳ khưu đang đi trên đường, trước khi vị ấy vào nhà. Pattavissaṭṭhaṭṭhānaṃ (nơi đặt bát xuống) là nơi đặt bát xuống tại cửa nhà của Sakka (Đế Thích) đang đứng hóa hiện thành người thợ dệt trong làng thợ dệt. Vị hành hạnh khất thực bậc thượng không ngồi chờ vật thực trong ngày đó, do đó (hạnh này) thuận theo vị ấy. Do không thường xuyên đến bất kỳ gia đình nào, nên không có sự quen thuộc, do đó luôn mới mẻ đối với các gia đình. Do tâm không dính mắc ở bất cứ đâu và do có thái độ ôn hòa, nên được ví như mặt trăng. Việc lôi kéo, thân cận với các gia đình, v.v. là những điều tai hại của một vị tỳ khưu thân cận gia đình. Avhānānabhinandanā (không hoan hỷ lời mời) là không chấp nhận lời mời thỉnh. Abhihārena (bằng việc mang đến) là bằng việc mang vật thực đến. Sericāraṃ (đi lại tự tại) là đi lại tùy thích. ඉති සපදානචාරිකඞ්ගකථාවණ්ණනා. Dứt phần giải về hạnh đầu-đà đi khất thực tuần tự. 5. එකාසනිකඞ්ගකථාවණ්ණනා 5. Giải về hạnh đầu-đà nhất tọa thực. 28. නානාසනභොජනන්ති අනෙකස්මිං ආසනෙ භොජනං, එකනිසජ්ජාය එව අභුඤ්ජිත්වා විසුං විසුං නිසජ්ජාසු ආහාරපරිභොගන්ති අත්ථො. පතිරූපන්ති යුත්තරූපං අනුට්ඨාපනීයං. වත්තං කාතුං වට්ටතීති වත්තං කාතුං යුජ්ජති. වත්තං නාම ගරුට්ඨානීයෙ කත්තබ්බමෙව. තත්ථ පන පටිපජ්ජනවිධිං දස්සෙතුං යං ථෙරවාදං ආහ ‘‘ආසනං වා රක්ඛෙය්‍ය භොජනං වා’’තිආදි. තස්සත්ථො – එකාසනිකං භික්ඛුං භුඤ්ජන්තං ආසනං වා රක්ඛෙය්‍ය, ධුතඞ්ගභෙදතො යාව භොජනපරියොසානා න වුට්ඨාතබ්බන්ති වුත්තං හොති[Pg.96]. භොජනං වා රක්ඛෙය්‍ය ධුතඞ්ගභෙදතො, අභුඤ්ජියමානං යාව භුඤ්ජිතුං නාරභති, තාව වුට්ඨාතබ්බන්ති අත්ථො. යස්මා තයිදං ද්වයං ඉධ නත්ථි, තස්මා වත්තකරණං ධුතඞ්ගං න රක්ඛතීති අධිප්පායො. තෙනාහ ‘‘අයඤ්චා’’තිආදි. ‘‘භෙසජ්ජත්ථමෙවා’’ති ඉමිනා භෙසජ්ජපරිභොගවසෙනෙව සප්පිආදීනිපි වට්ටන්තීති දස්සෙති. අප්පාබාධතාති අරොගතා. අප්පාතඞ්කතාති අකිච්ඡජීවිතා සරීරදුක්ඛාභාවො. ලහුට්ඨානන්ති කායස්ස ලහුපරිවත්තිතා. බලන්ති සරීරබලං. ඵාසුවිහාරොති සුඛවිහාරො. සබ්බමෙතං බහුක්ඛත්තුං භුඤ්ජනපච්චයා උප්පජ්ජනවිකාරපටික්ඛෙපපදං. රුජාති රොගා. න කම්මමත්තනොති අත්තනො යොගකම්මං පුරෙභත්තං, පච්ඡාභත්තඤ්ච න පරිහාපෙති, බහුසො භොජනෙ අබ්‍යාවටභාවතො, අරොගභාවතො චාති අධිප්පායො. 28. “Nānāsanabhojananti (ăn ở nhiều chỗ ngồi)” có nghĩa là ăn ở nhiều chỗ ngồi, không ăn chỉ trong một lần ngồi mà thọ dụng vật thực ở những chỗ ngồi riêng biệt. “Patirūpanti (thích hợp)” là có hình thức thích đáng, không bị (các vị trưởng lão) yêu cầu đứng dậy. “Vattaṃ kātuṃ vaṭṭatīti (được phép làm phận sự)” có nghĩa là nên làm phận sự. Phận sự quả thật là điều nên làm đối với bậc đáng kính. Tuy nhiên, ở đó, để chỉ ra phương cách thực hành, ngài đã nói lên quan điểm của Trưởng lão nào, bắt đầu bằng “nên giữ gìn chỗ ngồi hoặc nên giữ gìn vật thực”. Ý nghĩa của điều ấy là – đối với vị tỳ khưu đang ăn, người thực hành nhất tọa thực, nên giữ gìn chỗ ngồi, khỏi sự phá vỡ đầu đà, không nên đứng dậy cho đến khi kết thúc bữa ăn, được nói là như vậy. Hoặc nên giữ gìn vật thực, khỏi sự phá vỡ đầu đà, khi chưa được ăn, chừng nào chưa bắt đầu ăn, chừng đó được phép đứng dậy, đó là ý nghĩa. Bởi vì cả hai điều này không có ở đây, cho nên việc làm phận sự không giữ gìn được hạnh đầu đà, đó là chủ ý. Do đó, ngài đã nói câu bắt đầu bằng “Và điều này...”. Bằng câu “chỉ vì mục đích thuốc men”, ngài chỉ ra rằng chỉ do năng lực của việc thọ dụng thuốc men, các thứ như bơ sữa... cũng được phép. “Appābādhatāti (ít bệnh tật)” là sự không có bệnh. “Appātaṅkatāti (ít phiền não)” là sống không khổ sở, sự không có khổ về thân. “Lahuṭṭhānanti (nhẹ nhàng)” là sự xoay chuyển nhẹ nhàng của thân. “Balanti (sức lực)” là sức lực của thân. “Phāsuvihāroti (an trú thoải mái)” là sự an trú an lạc. Tất cả điều này là câu (có mục đích) ngăn ngừa sự biến đổi (bất thường) có thể phát sinh do duyên ăn nhiều lần. “Rujāti (bệnh hoạn)” là các bệnh. “Na kammamattanoti (không làm giảm sút công phu)” có nghĩa là không làm cho giảm sút công phu tu tập của mình, cả trước bữa ăn và sau bữa ăn, vì không bận tâm đến việc ăn nhiều lần, và vì không có bệnh, đó là chủ ý. ඉති එකාසනිකඞ්ගකථාවණ්ණනා. Dứt phần giải về hạnh nhất tọa thực. 6. පත්තපිණ්ඩිකඞ්ගකථාවණ්ණනා 6. Phần giải về hạnh ăn bằng bát 29. අප්පටිකූලං කත්වා භුඤ්ජිතුං වට්ටති පටිකූලස්ස භුත්තස්ස අගණ්හනම්පි සියාති අධිප්පායො. පමාණයුත්තමෙව ගණ්හිතබ්බන්ති ‘‘එකභාජනමෙව ගණ්හාමී’’ති බහුං ගහෙත්වා න ඡඩ්ඩෙතබ්බං. නානාරසතණ්හාවිනොදනන්ති නානාරසභොජනෙ තණ්හාය විනොදනං. අත්‍ර අත්‍ර නානාභාජනෙ ඨිතෙ නානාරසෙ ඉච්ඡා එතස්සාති අත්‍රිච්ඡො, තස්ස භාවො අත්‍රිච්ඡතා, තස්සා අත්‍රිච්ඡතාය පහානං. ආහාරෙ පයොජනමත්තදස්සිතාති අසම්භින්නනානාරසෙ ගෙධං අකත්වා ආහාරෙ සත්ථාරා අනුඤ්ඤාතපයොජනමත්තදස්සිතා. විසුං විසුං භාජනෙසු ඨිතානි බ්‍යඤ්ජනානි ගණ්හතො තත්ථ තත්ථ සාභොගතාය සියා වික්ඛිත්තභොජිතා, න තථා ඉමස්ස එකපත්තගතසඤ්ඤිනොති වුත්තං ‘‘අවික්ඛිත්තභොජිතා’’ති. ඔක්ඛිත්තලොචනොති පත්තසඤ්ඤිතාය හෙට්ඨාඛිත්තචක්ඛු. පරිභුඤ්ජෙය්‍යාති පරිභුඤ්ජිතුං සක්කුණෙය්‍ය. 29. Được phép ăn sau khi làm cho (thức ăn) không đáng ghê tởm. Chủ ý là, đối với thức ăn đáng ghê tởm đã được ăn, cũng có thể có sự không tiếp nhận (ói ra). “Chỉ nên nhận vừa đủ lượng” có nghĩa là, với ý nghĩ “tôi chỉ nhận một bát”, không nên nhận nhiều rồi vứt bỏ. “Loại bỏ tham ái đối với nhiều vị” là sự loại bỏ tham ái trong việc ăn các món có nhiều vị. Người có ham muốn đối với các vị khác nhau được đặt trong các vật đựng khác nhau ở chỗ này chỗ kia, người ấy là atriccho (người quá tham lam); trạng thái của người đó là atricchatā (sự quá tham lam); (hạnh này là) sự từ bỏ sự quá tham lam ấy. “Chỉ thấy lợi ích trong vật thực” là không tham đắm các vị khác nhau chưa được trộn lẫn, là sự chỉ thấy lợi ích trong vật thực đã được Bậc Đạo Sư cho phép. Đối với người nhận các món ăn được đặt trong các vật đựng riêng biệt, do sự chú tâm ở chỗ này chỗ kia, có thể có sự ăn uống tán loạn. Đối với vị này, người có tưởng về (thức ăn) đã vào trong một bát, thì không như vậy, nên được nói là “sự ăn uống không tán loạn”. “Okkhittalocanoti (mắt nhìn xuống)” là do có tưởng ở nơi bát, có mắt nhìn xuống dưới. “Paribhuñjeyyāti (nên thọ dụng)” có nghĩa là có thể thọ dụng. ඉති පත්තපිණ්ඩිකඞ්ගකථාවණ්ණනා. Dứt phần giải về hạnh ăn bằng bát. 7. ඛලුපච්ඡාභත්තිකඞ්ගකථාවණ්ණනා 7. Phần giải về hạnh không ăn thêm sau khi đã thôi 30. භුඤ්ජන්තස්ස [Pg.97] යං උපනීතං, තස්ස පටික්ඛෙපෙන තං අතිරිත්තං භොජනන්ති අතිරිත්තභොජනං. පුන භොජනං කප්පියං කාරෙත්වා න භුඤ්ජිතබ්බං, තබ්බිසයත්තා ඉමස්ස ධුතඞ්ගස්ස. තෙනාහ ‘‘ඉදමස්ස විධාන’’න්ති. යස්මිං භොජනෙති යස්මිං භුඤ්ජියමානෙ භොජනෙ. තදෙව භුඤ්ජති, න අඤ්ඤං. අනතිරිත්තභොජනපච්චයා ආපත්ති අනතිරිත්තභොජනාපත්ති, තතො දූරීභාවො අනාපජ්ජනං. ඔදරිකත්තං ඝස්මරභාවො කුච්ඡිපූරකතා, තස්ස අභාවො එකපිණ්ඩෙනාපි යාපනතො. නිරාමිසසන්නිධිතා නිහිතස්ස අභුඤ්ජනතො. පුන පරියෙසනවසෙන පරියෙසනාය ඛෙදං න යාති. අභිසල්ලෙඛකානං සන්තොසගුණාදීනං වුද්ධියා සඤ්ජනනං සන්තොසගුණාදිවුඩ්ඪිසඤ්ජනනං. ඉදන්ති ඛලුපච්ඡාභත්තිකඞ්ගං. 30. Vật thực nào được dâng đến cho người đang ăn, do sự từ chối vật thực ấy, vật thực ấy là vật thực dư thừa, nên gọi là atirittabhojanaṃ (vật thực dư thừa). Không nên ăn sau khi đã làm cho vật thực hợp lệ trở lại, vì hạnh đầu đà này có đối tượng là điều đó. Do đó, ngài đã nói “đây là phương cách của hạnh này”. “Yasmiṃ bhojaneti (trong vật thực nào)” có nghĩa là trong vật thực đang được ăn. Chỉ ăn vật thực ấy, không ăn vật thực khác. Tội do duyên ăn vật thực không phải là dư thừa là tội ăn vật thực không phải là dư thừa; sự xa lìa tội ấy là sự không phạm. Sự tham ăn là tính ham ăn, là sự làm cho bụng đầy; sự không có điều đó là do có thể sống được chỉ với một vắt cơm. Sự không cất giữ vật thực là do không ăn vật thực đã được cất giữ. Không đi đến sự mệt mỏi trong việc tìm kiếm lại. Sự làm phát sinh sự tăng trưởng các đức tính như tri túc... của những người sống khắc khổ là làm phát sinh sự tăng trưởng các đức tính như tri túc. “Idanti (Điều này)” là hạnh không ăn thêm sau khi đã thôi. ඉති ඛලුපච්ඡාභත්තිකඞ්ගකථාවණ්ණනා. Dứt phần giải về hạnh không ăn thêm sau khi đã thôi. 8. ආරඤ්ඤිකඞ්ගකථාවණ්ණනා 8. Phần giải về hạnh ở rừng 31. ගාමන්තසෙනාසනං පහාය අරඤ්ඤෙ අරුණං උට්ඨාපෙතබ්බන්ති එත්ථ ගාමන්තං, අරඤ්ඤඤ්ච සරූපතො දස්සෙතුං ‘‘තත්ථ සද්ධිං උපචාරෙනා’’තිආදි ආරද්ධං. තත්ථ ගාමපරියාපන්නත්තා ගාමන්තසෙනාසනස්ස ‘‘ගාමොයෙව ගාමන්තසෙනාසන’’න්ති වුත්තං. යො කොචි සත්ථොපි ගාමො නාමාති සම්බන්ධො. ඉන්දඛීලාති උම්මාරා. තස්සාති ලෙඩ්ඩුපාතස්ස. විනයපරියායෙන අරඤ්ඤලක්ඛණං අදින්නාදානපාරාජිකෙ (පාරා. 92) ආගතං. තත්ථ හි ‘‘ගාමා වා අරඤ්ඤා වා’’ති අනවසෙසතො අවහාරට්ඨානපරිග්ගහෙ තදුභයං අසඞ්කරතො දස්සෙතුං ‘‘ඨපෙත්වා ගාමඤ්චා’’තිආදි වුත්තං. ගාමූපචාරො හි ලොකෙ ගාමසඞ්ඛමෙව ගච්ඡතීති. නිප්පරියායතො පන ගාමවිනිමුත්තං ඨානං අරඤ්ඤමෙව හොතීති අභිධම්මෙ (විභ. 529) ගාමා ‘‘නික්ඛමිත්වා බහි ඉන්දඛීලා, සබ්බමෙතං අරඤ්ඤ’’න්ති වුත්තං. සුත්තන්තිකපරියායෙන ආරඤ්ඤකසික්ඛාපදෙ (පාරා. 654) ‘‘පඤ්චධනුසතිකං පච්ඡිම’’න්ති ආගතං ආරඤ්ඤිකං භික්ඛුං සන්ධාය. න හි සො විනයපරියායිකෙ ‘‘අරඤ්ඤෙ වසනතො ආරඤ්ඤිකො පන්තසෙනාසනො’’ති සුත්තෙ වුත්තො. අයඤ්ච සුත්තසංවණ්ණනාති ඉධ සබ්බත්ථ සුත්තන්තකථාව [Pg.98] පමාණං. තස්මා තත්ථ ආගතමෙව ලක්ඛණං ගහෙතබ්බන්ති දස්සෙන්තො ‘‘තං ආරොපිතෙන ආචරියධනුනා’’තිආදිනා මිනනවිධිං ආහ. තෙනෙව හි මජ්ඣිමට්ඨකථානයොව (ම. නි. අට්ඨ. 1.296) ඉදමෙත්ථ පමාණන්ති ච වුත්තො. 31. Trong câu “nên làm cho rạng đông mọc lên ở trong rừng sau khi từ bỏ trú xứ ven làng”, để chỉ ra bản chất của “ven làng” và “rừng”, (đoạn văn) bắt đầu bằng “ở đó, cùng với vùng phụ cận” đã được bắt đầu. Ở đó, do trú xứ ven làng được bao gồm trong làng, đã được nói rằng “trú xứ ven làng chính là làng”. Bất cứ đoàn lữ hành nào cũng được gọi là làng, đây là mối liên hệ. “Indakhīlāti (cột trụ cổng)” là ngưỡng cửa. “Tassāti (của nó)” là của nơi cục đất rơi. Theo cách giải thích của Luật, đặc tính của rừng đã được đề cập trong tội bất cộng trụ về trộm cắp. Quả vậy, ở đó, trong câu “từ làng hoặc từ rừng”, khi xác định nơi trộm cắp một cách không sót lại, để chỉ ra cả hai điều đó một cách không lẫn lộn, đã được nói câu bắt đầu bằng “ngoại trừ làng và...”. Quả vậy, trong thế gian, vùng phụ cận của làng được kể là làng. Tuy nhiên, theo nghĩa đen, nơi nào tách khỏi làng thì chính là rừng, do đó trong A-tỳ-đàm đã được nói rằng “sau khi ra khỏi làng, bên ngoài cột trụ cổng, tất cả nơi ấy là rừng”. Theo cách giải thích của Kinh tạng, trong học giới về trú trong rừng, đã được đề cập “tối thiểu là năm trăm cung”, nhắm đến vị tỳ khưu ở rừng. Quả vậy, vị ấy không được nói trong Kinh là “vị ở rừng, người có trú xứ xa xôi, do sống trong rừng” theo cách giải thích của Luật. Và đây là sớ giải Kinh, cho nên ở đây, khắp mọi nơi, lời của Kinh tạng là tiêu chuẩn. Do đó, để chỉ ra rằng chỉ nên lấy đặc tính đã được đề cập ở đó, ngài đã nói về phương pháp đo lường bằng câu bắt đầu bằng “điều đó, bằng cây cung của vị thầy đã được giương lên”. Quả vậy, chính vì thế, cũng đã được nói rằng “phương pháp của sớ giải Trung Bộ là tiêu chuẩn ở đây”. තතො තතො මග්ගන්ති තත්ථ තත්ථ ඛුද්දකමග්ගං පිදහති. ධුතඞ්ගසුද්ධිකෙන ධුතඞ්ගසොධනපසුතෙන. යථාපරිච්ඡින්නෙ කාලෙති උක්කට්ඨස්ස තයොපි උතූ, මජ්ඣිමස්ස ද්වෙ, මුදුකස්ස එකො උතු. තත්ථපි ධුතඞ්ගං න භිජ්ජති සඋස්සාහත්තා. නිපජ්ජිත්වා ගමිස්සාමාති චිත්තස්ස සිථිලභාවෙන ධුතඞ්ගං භිජ්ජතීති වුත්තං. අරඤ්ඤසඤ්ඤං මනසි කරොන්තොති ‘‘අහං විවෙකවාසං වසිස්සාමි, යථාලද්ධොව කායවිවෙකො සාත්ථකො කාතබ්බො’’ති මනසිකාරසබ්භාවතො ‘‘භබ්බො…පෙ… රක්ඛිතු’’න්ති වුත්තං. අස්ස ආරඤ්ඤිකස්ස චිත්තං න වික්ඛිපන්ති ආපාථමනුපගමනතො. විගතසන්තාසො හොති විවෙකපරිචයතො. ජීවිතනිකන්තිං ජහති බහුපරිස්සයෙ අරඤ්ඤෙ නිවාසෙනෙව මරණභයස්ස දූරීකරණතො. පවිවෙකසුඛරසං අස්සාදෙති අනුභවති ජනසංසග්ගාභාවතො. ආරාධයන්තොති අනුනයන්තො. යථානුසිට්ඨං පටිපත්තියා විවෙකස්ස අධිට්ඨානභාවතො ආරඤ්ඤිකඞ්ගයොගිනො වාහනසදිසන්ති කත්වා වුත්තං ‘‘අවසෙසධුතායුධො’’ති, අවසිට්ඨධුතධම්මායුධොති අත්ථො. “Từ đó, từ đó, con đường” nghĩa là vị ấy bít lại con đường nhỏ ở nơi này, nơi kia. “Bởi sự thanh tịnh của hạnh đầu-đà” nghĩa là chuyên cần trong việc làm trong sạch hạnh đầu-đà. “Vào thời gian đã được phân định” nghĩa là đối với bậc thượng, cả ba thời tiết; đối với bậc trung, hai thời tiết; đối với bậc hạ, một thời tiết. Ngay cả trong thời gian ấy, hạnh đầu-đà không bị phá vỡ do có sự nỗ lực. “Ta sẽ đi sau khi nằm nghỉ” - do tâm buông lỏng như vậy, hạnh đầu-đà bị phá vỡ, điều này đã được nói. “Vị ấy tác ý tưởng về rừng” nghĩa là do có sự tác ý rằng: “Ta sẽ sống nơi vắng vẻ, thân độc cư như đã có được cần phải làm cho có kết quả”, nên đã nói rằng “có khả năng... cho đến... gìn giữ”. Tâm của vị tỳ khưu sống trong rừng này không bị phân tán do không đi vào tầm (của các đối tượng). Vị ấy không còn sợ hãi do đã quen thuộc với sự vắng vẻ. Vị ấy từ bỏ sự luyến ái trong sinh mạng do đã loại trừ được nỗi sợ chết ngay bằng chính việc sống trong khu rừng có nhiều hiểm nguy. Vị ấy nếm trải, cảm nhận được hương vị của hạnh phúc độc cư do không giao du với quần chúng. “Làm cho hài lòng” nghĩa là làm cho hoan hỷ. Do sự thực hành theo như đã được chỉ dạy, do sự độc cư là nền tảng, nên hạnh ở rừng giống như cỗ xe của hành giả, vì nghĩ vậy nên đã nói “với vũ khí đầu-đà còn lại”, nghĩa là có các pháp đầu-đà còn lại làm vũ khí. ඉති ආරඤ්ඤිකඞ්ගකථාවණ්ණනා. Như vậy là phần giải về hạnh ở rừng. 9. රුක්ඛමූලිකඞ්ගකථාවණ්ණනා 9. Phần giải về hạnh ở gốc cây 32. ඡන්නන්ති ඉට්ඨකාඡදනාදීහි ඡාදිතං, ආවසථන්ති අත්ථො. සීමන්තරිකරුක්ඛොති ද්වින්නං රාජූනං රජ්ජසීමාය ඨිතරුක්ඛො. තත්ථ හි තෙසං රාජූනං බලකායො උපගන්ත්වා අන්තරන්තරා යුද්ධං කරෙය්‍ය, චොරාපි පාරිපන්ථිකා සමොසරන්තා භික්ඛුස්ස සුඛෙන නිසීදිතුං න දෙන්ති. චෙතියරුක්ඛො ‘‘දෙවතාධිට්ඨිතො’’ති මනුස්සෙහි සම්මතරුක්ඛො පූජෙතුං උපගතෙහි මනුස්සෙහි අවිවිත්තො හොති. නිය්‍යාසරුක්ඛො සජ්ජරුක්ඛාදි. වග්ගුලිරුක්ඛො වග්ගුලිනිසෙවිතො. සීමන්තරිකරුක්ඛාදයො සපරිස්සයා, දුල්ලභවිවෙකා චාති ආහ ‘‘ඉමෙ රුක්ඛෙ විවජ්ජෙත්වා’’ති. පණ්ණසටන්ති [Pg.99] රුක්ඛතො පතිතපණ්ණං. පටිච්ඡන්නෙ ඨානෙ නිසීදිතබ්බං රුක්ඛමූලිකභාවස්ස පටිච්ඡාදනත්ථං. ඡන්නෙ වාසකප්පනා ධම්මස්සවනාදීනමත්ථායපි හොති. තස්මා ‘‘ජානිත්වා අරුණං උට්ඨාපිතමත්තෙ’’ති වුත්තං. 32. “Chỗ có mái che” là nơi được lợp bằng ngói, v.v..., nghĩa là nơi ở. “Cây ở biên giới” là cây đứng ở biên giới lãnh thổ của hai vị vua. Thật vậy, ở đó, quân đội của các vị vua ấy có thể đến và thỉnh thoảng giao chiến; cả những tên cướp gây nguy hiểm cũng tụ tập lại, không để cho vị tỳ khưu ngồi yên một cách an ổn. Cây tháp miếu là cây được người đời cho là “nơi trú ngụ của chư thiên”, nên không được vắng vẻ vì có những người đến để cúng dường. Cây có nhựa là cây sala, v.v... Cây có dơi là cây có dơi trú ngụ. Các cây như cây ở biên giới, v.v... vừa có hiểm nguy, vừa khó tìm được sự vắng vẻ, vì vậy ngài đã nói “nên tránh những cây này”. “Lều bằng lá” là lá rụng từ trên cây. Nên ngồi ở nơi kín đáo để che giấu việc mình là người thực hành hạnh ở gốc cây. Việc sắp đặt chỗ ở nơi có mái che cũng là vì lợi ích của việc nghe pháp, v.v... Do đó, đã nói rằng “ngay khi biết rạng đông đã ló dạng”. අභිණ්හං තරුපණ්ණවිකාරදස්සනෙනාති අභික්ඛණං තරූසු, තරූනං වා පණ්ණෙසු විකාරස්ස ඛණභඞ්ගස්ස දස්සනෙන. සෙනාසනමච්ඡෙරකම්මාරාමතානන්ති ආවාසමච්ඡරියනවකම්මරතභාවානං. දෙවතාහීති රුක්ඛදෙවතාහි. තාපි හි රුක්ඛට්ඨවිමානෙසු වසන්තියො රුක්ඛෙසු වසන්ති. අයම්පි රුක්ඛෙති සහවාසිතා. වණ්ණිතොති ‘‘අප්පානි චෙවා’’තිආදිනා පසංසිතො. ‘‘රුක්ඛමූලසෙනාසනං නිස්සාය පබ්බජ්ජා’’ති (මහාව. 73, 128) එවං නිස්සයොති ච භාසිතො. අභිරත්තානි තරුණකාලෙ, නීලානි මජ්ඣිමකාලෙ, පණ්ඩූනි ජිණ්ණකාලෙ. පතිතානි මිලායනවසෙන. එවං පස්සන්තො තරුපණ්ණානි පච්චක්ඛතො එව නිච්චසඤ්ඤං පනූදති පජහති, අනිච්චසඤ්ඤා එවස්ස සණ්ඨාති. යස්මා භගවතො ජාතිබොධිධම්මචක්කපවත්තනපරිනිබ්බානානි රුක්ඛමූලෙයෙව ජාතානි, තස්මා වුත්තං ‘‘බුද්ධදායජ්ජං රුක්ඛමූල’’න්ති. “Do thường xuyên thấy sự biến đổi của lá cây” nghĩa là do thường xuyên thấy sự biến đổi, sự hủy hoại trong từng khoảnh khắc ở trên cây hoặc ở lá cây. “Sự bỏn xẻn trú xứ và ưa thích công việc” nghĩa là các trạng thái bỏn xẻn trú xứ và ưa thích công việc mới. “Với các vị trời” nghĩa là với các vị thọ thần. Thật vậy, các vị ấy sống trong các lâu đài ở trên cây, cũng tức là sống ở trên cây. Vị tỳ khưu này cũng sống ở gốc cây, do đó có sự chung sống. “Được tán thán” nghĩa là được ca ngợi bằng những câu bắt đầu bằng “appāni ceva”, v.v... “Sự xuất gia nương vào trú xứ gốc cây” (Mahāvagga 73, 128), như vậy cũng được gọi là “nơi nương tựa”. (Lá) đỏ hồng khi còn non, xanh biếc khi ở tuổi trung niên, vàng úa khi về già. Rụng xuống do sự héo tàn. Khi thấy lá cây như vậy, vị ấy loại trừ, từ bỏ thường tưởng ngay một cách trực tiếp, và chỉ có vô thường tưởng được thiết lập vững chắc nơi vị ấy. Bởi vì sự đản sanh, thành đạo, chuyển pháp luân và nhập niết-bàn của Đức Thế Tôn đều diễn ra tại gốc cây, do đó đã nói rằng “gốc cây là tài sản thừa tự của chư Phật”. ඉති රුක්ඛමූලිකඞ්ගකථාවණ්ණනා. Như vậy là phần giải về hạnh ở gốc cây. 10. අබ්භොකාසිකඞ්ගකථාවණ්ණනා 10. Phần giải về hạnh ở ngoài trời 33. ‘‘රුක්ඛමූලං පටික්ඛිපාමී’’ති එත්තකෙ වුත්තෙ ඡන්නං අප්පටික්ඛිත්තමෙව හොතීති ‘‘ඡන්නඤ්ච රුක්ඛමූලඤ්ච පටික්ඛිපාමී’’ති වුත්තං. ධුතඞ්ගස්ස සබ්බසො පටියොගිපටික්ඛෙපෙන හි සමාදානං ඉජ්ඣති, නො අඤ්ඤථාති. ‘‘ධම්මස්සවනායා’’ති ඉමිනාව ධම්මං කථෙන්තෙනාපි උපොසථදිවසාදීසු සුණන්තානං චිත්තානුරක්ඛණත්ථං තෙහි යාචිතෙන ඡන්නං පවිසිතුං වට්ටති, ධම්මං පන කථෙත්වා අබ්භොකාසොව ගන්තබ්බො. රුක්ඛමූලිකස්සාපි එසෙව නයො. උපොසථත්ථායාති උපොසථකම්මාය. උද්දිසන්තෙනාති පරෙසං උද්දෙසං දෙන්තෙන. උද්දිසාපෙන්තෙනාති සයං උද්දෙසං ගණ්හන්තෙන. මග්ගමජ්ඣෙ ඨිතං සාලන්ති සීහළදීපෙ විය මග්ගා අනොක්කම්ම උජුකමෙව පවිසිතබ්බසාලං. වෙගෙන ගන්තුං න වට්ටති අසාරුප්පත්තා. යාව වස්සූපරමා ඨත්වා ගන්තබ්බං, න තාව ධුතඞ්ගභෙදො හොතීති අධිප්පායො. 33. Khi chỉ nói “Tôi từ bỏ gốc cây”, thì chỗ có mái che vẫn chưa được từ bỏ, do đó đã nói “Tôi từ bỏ cả chỗ có mái che và gốc cây”. Thật vậy, việc thọ trì hạnh đầu-đà chỉ thành tựu khi từ bỏ hoàn toàn đối tượng đối lập, không thể khác được. Với câu “để nghe pháp”, ngay cả người đang thuyết pháp, vào những ngày Bố-tát v.v..., để giữ gìn tâm của người nghe, khi được họ thỉnh cầu, thì được phép đi vào nơi có mái che. Tuy nhiên, sau khi thuyết pháp xong, phải đi ra ngoài trời. Đối với vị thực hành hạnh ở gốc cây cũng theo phương pháp này. “Vì mục đích Bố-tát” nghĩa là vì việc làm Bố-tát. “Bởi người đang đọc tụng” nghĩa là bởi vị tỳ khưu đang dạy đọc tụng cho người khác. “Bởi người đang học đọc tụng” nghĩa là bởi vị tỳ khưu đang tự mình học đọc tụng. “Pháp xá nằm giữa đường” là pháp xá có thể đi thẳng vào mà không cần rời khỏi con đường, như ở đảo Sīhaḷa. Không được phép đi nhanh vì không thích hợp. Phải ở lại cho đến khi tạnh mưa rồi mới đi, trong khoảng thời gian đó hạnh đầu-đà không bị phá vỡ, đây là ý nghĩa. රුක්ඛස්ස [Pg.100] අන්තො නාම රුක්ඛමූලං. පබ්බතස්ස පන පබ්භාරසදිසො පබ්බතපදෙසො. අච්ඡන්නමරියාදන්ති යථා වස්සොදකං අන්තො න පවිසති, එවං ඡදනසඞ්ඛෙපෙන උපරි අකතමරියාදං. අන්තො පන පබ්භාරස්ස වස්සොදකං පවිසති චෙ, අබ්භොකාසසඞ්ඛෙපමෙවාති තත්ථ පවිසිතුං වට්ටති. සාඛාමණ්ඩපොති රුක්ඛසාඛාහි විරළච්ඡන්නමණ්ඩපො. පීඨපටො ඛලිත්ථද්ධසාටකො. “Bên trong của cây” được gọi là gốc cây. Còn “bên trong của núi” là một phần của ngọn núi, tương tự như hang núi. “Giới hạn không có mái che” là nơi không có giới hạn được làm ở phía trên theo kiểu mái che để nước mưa không lọt vào bên trong. Tuy nhiên, nếu nước mưa lọt vào bên trong hang núi, thì nơi đó được kể là ngoài trời, do đó được phép vào ở đó. “Nhà tạm bằng cành cây” là nhà tạm được lợp thưa thớt bằng cành cây. “Vải che ghế” là tấm vải được làm cứng bằng hồ. පවිට්ඨක්ඛණෙ ධුතඞ්ගං භිජ්ජති යථාවුත්තපබ්භාරාදිකෙ ඨපෙත්වාති අධිප්පායො. ජානිත්වාති ධම්මස්සවනාදිඅත්ථං ඡන්නං රුක්ඛමූලං පවිසිත්වා නිසින්නො ‘‘ඉදානි අරුණො උට්ඨහතී’’ති ජානිත්වා. රුක්ඛමූලෙපි කත්ථචි අත්ථෙව නිවාසඵාසුකතාති සියා තත්ථ ආසඞ්ගපුබ්බකො ආවාසපලිබොධො, න පන අබ්භොකාසෙති ඉධෙව ආවාසපලිබොධුපච්ඡෙදො ආනිසංසො වුත්තො. පසංසායානුරූපතාති අනිකෙතාති වුත්තපසංසාය අනාලයභාවෙන අනුච්ඡවිකතා. නිස්සඞ්ගතාති ආවාසපරිග්ගහාභාවෙනෙව තත්ථ නිස්සඞ්ගතා. අසුකදිසාය වසනට්ඨානං නත්ථි, තස්මා තත්ථ ගන්තුං නෙව සක්කාති එදිසස්ස පරිවිතක්කස්ස අභාවතො චාතුද්දිසො. මිගභූතෙනාති පරිග්ගහාභාවෙන මිගස්ස විය භූතෙන. සිතොති නිස්සිතො. වින්දතීති ලභති. Ý nghĩa là: Ngay khi vừa bước vào (nơi có mái che), hạnh đầu-đà bị phá vỡ, ngoại trừ những nơi như sườn núi v.v... đã được đề cập. Biết được (jānitvā) có nghĩa là: Vị tỳ khưu đã đi vào nơi có mái che hoặc gốc cây để nghe pháp v.v... và trong khi đang ngồi, vị ấy biết rằng: 'Bây giờ, rạng đông đang lên'. Ngay cả ở một gốc cây nào đó, vẫn có sự thoải mái trong việc trú ngụ, do đó có thể có sự trở ngại về trú xứ bắt nguồn từ sự dính mắc. Nhưng ở ngoài trời thì không như vậy. Vì thế, chính ở đây (ngoài trời), lợi ích là sự đoạn tuyệt trở ngại về trú xứ đã được nói đến. Phù hợp với lời tán thán (pasaṃsāyānurūpatā) có nghĩa là: Sự tương xứng, do trạng thái không có nơi nương tựa, với lời tán thán được nói là 'vô gia cư' (aniketa). Không dính mắc (nissaṅgatā) có nghĩa là: Không dính mắc vào nơi ấy chính vì không có sự chiếm hữu trú xứ. Do không có sự suy tính trước như: 'Ở phương hướng kia không có chỗ ở, vì vậy không thể đi đến đó', nên vị ấy được gọi là người (đi lại) bốn phương (cātuddiso). Như loài nai (migabhūtena) có nghĩa là: Trở nên giống như loài nai do không có sự chiếm hữu. `Sito` có nghĩa là `nissito` (nương tựa). `Vindati` có nghĩa là `labhati` (đạt được). ඉති අබ්භොකාසිකඞ්ගකථාවණ්ණනා. Dứt phần giải về hạnh ở ngoài trời. 11. සොසානිකඞ්ගකථාවණ්ණනා 11. Giải về hạnh ở nghĩa địa 34. න සුසානන්ති අසුසානං. අඤ්ඤත්ථො න-කාරො, සුසානලක්ඛණරහිතං වසනට්ඨානන්ති අධිප්පායො. න තත්ථාති ‘‘සුසාන’’න්ති වවත්ථපිතමත්තෙ ඨානෙ න වසිතබ්බං. න හි නාමමත්තෙන සුසානලක්ඛණං සිජ්ඣති. තෙනාහ ‘‘න හී’’තිආදි. ඣාපිතකාලතො පන පට්ඨාය…පෙ… සුසානමෙව ඡවෙන සයිතමත්තාය සුසානලක්ඛණප්පත්තිතො. ඡවසයනං හි ‘‘සුසාන’’න්ති වුච්චති. 34. `Na susānaṃ` (không phải nghĩa địa) có nghĩa là `asusānaṃ` (nơi không phải nghĩa địa). Bất biến từ `na` có nghĩa là 'khác'. Ý nghĩa là: nơi ở không có các đặc điểm của nghĩa địa. `Na tattha` (không phải ở đó) có nghĩa là: Không nên ở tại một nơi chỉ đơn thuần được quy định là 'nghĩa địa'. Bởi vì đặc điểm của nghĩa địa không thể thành tựu chỉ bằng một cái tên. Do đó, ngài đã nói `na hi` (bởi vì không) v.v... Nhưng kể từ lúc hỏa táng... cho đến... đó chính là nghĩa địa, vì nó đạt được đặc điểm của nghĩa địa chỉ bằng việc có một tử thi đã nằm ở đó. Thật vậy, nơi nằm của tử thi được gọi là 'nghĩa địa' (susāna). සොසානිකෙන නාම අප්පකිච්චෙන සල්ලහුකවුත්තිනා භවිතබ්බන්ති දස්සෙතුං ‘‘තස්මිං පන වසන්තෙනා’’තිආදි වුත්තං. ගරුකන්ති දුප්පරිහාරං. තමෙව හි දුප්පරිහාරභාවං දස්සෙතුං ‘‘තස්මා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ උප්පන්නපරිස්සයවිඝාතත්ථායාති [Pg.101] ‘‘සුසානං නාම මනුස්සරාහස්සෙය්‍යක’’න්ති චොරා කතකම්මාපි අකතකම්මාපි ඔසරන්ති, තත්ථ චොරෙසු භණ්ඩසාමිකෙ දිස්වා භික්ඛුසමීපෙ භණ්ඩං ඡඩ්ඩෙත්වා පලාතෙසු මනුස්සා භික්ඛුං ‘‘චොරො’’ති ගහෙත්වා පොථෙය්‍යුං, තස්මා විහාරෙ සඞ්ඝත්ථෙරං වා ගොචරගාමෙ රඤ්ඤා නියුත්තං රාජයුත්තකං වා අත්තනො සොසානිකභාවං ජානාපෙත්වා යථා තාදිසො, අඤ්ඤො වා පරිස්සයො න හොති, තථා අප්පමත්තෙන වසිතබ්බං. චඞ්කමන්තස්ස යදා ආළහනං අභිමුඛං න හොති, තදාපි සංවෙගජනනත්ථං තත්ථ දිට්ඨි විස්සජ්ජෙතබ්බාති දස්සෙතුං ‘‘අද්ධක්ඛිකෙන ආළහනං ඔලොකෙන්තෙනා’’ති වුත්තං. Để chỉ ra rằng: 'Vị tỳ khưu thực hành hạnh ở nghĩa địa phải là người ít phận sự, có lối sống nhẹ nhàng', đoạn văn bắt đầu bằng `tasmiṃ pana vasantena` đã được nói đến. `Garukaṃ` (nặng nề) có nghĩa là `dupparihāraṃ` (khó duy trì). Thật vậy, để chỉ ra chính trạng thái khó duy trì ấy, đoạn văn bắt đầu bằng `tasmā` đã được nói đến. Trong đó, 'để ngăn ngừa những nguy hiểm đã phát sinh' có nghĩa là: Vì 'nghĩa địa là nơi kín đáo của con người', nên những tên trộm, cả những kẻ đã gây án và chưa gây án, thường lui tới. Ở đó, khi những tên trộm thấy chủ nhân của tài vật, chúng có thể vứt bỏ tài vật gần vị tỳ khưu rồi bỏ chạy, người ta có thể bắt vị tỳ khưu vì cho là 'kẻ trộm' và đánh đập. Do đó, sau khi đã trình báo cho vị Trưởng lão Tăng trong tu viện hoặc một vị quan chức do vua bổ nhiệm ở làng khất thực về việc mình là người ở nghĩa địa, vị ấy nên trú ngụ với sự không dể duôi để những nguy hiểm như vậy hoặc những nguy hiểm khác không phát sinh. Để chỉ ra rằng: 'Ngay cả khi nơi hỏa táng không ở phía trước mặt người đang kinh hành, vị ấy cũng nên hướng cái thấy của mình về đó để làm phát sinh sự chấn động tâm linh (saṃvega)', câu `addhakkhikena āḷahanaṃ olokentena` (với mắt lim dim nhìn vào nơi hỏa táng) đã được nói đến. උප්පථමග්ගෙන ගන්තබ්බං අත්තනො සොසානිකභාවස්ස අපාකටභාවත්ථං. ආරම්මණන්ති තස්මිං සුසානෙ ‘‘අයං වම්මිකො, අයං රුක්ඛො, අයං ඛාණුකො’’තිආදිනා දිවායෙව ආරම්මණං වවත්ථපෙතබ්බං. භයානකන්ති භයජනකං වම්මිකාදිං. කෙනචි ලෙඩ්ඩුපාසාණාදිනා ආසන්නෙ විචරන්තීති න පහරිතබ්බා. තිලපිට්ඨං වුච්චති පලලං. මාසමිස්සං භත්තං මාසභත්තං. ගුළාදීති ආදි-සද්දෙන තිලසංගුළිකාදිඝනපූවඤ්ච සඞ්ගණ්හාති. කුලගෙහං න පවිසිතබ්බන්ති පෙතධූමෙන වාසිතත්තා, පිසාචානුබන්ධත්තා ච කුලගෙහස්ස අබ්භන්තරං න පවිසිතබ්බං. දෙවසිකං ඡවඩාහො ධුවඩාහො. මතඤාතකානං තත්ථ ගන්ත්වා දෙවසිකං රොදනං ධුවරොදනං. වුත්තනයෙනාති ‘‘ඣාපිතකාලතො පන පට්ඨායා’’ති වුත්තනයෙන. ‘‘පච්ඡිමයාමෙ පටික්කමිතුං වට්ටතී’’ති ඉච්ඡිතත්තා ‘‘සුසානං අගතදිවසෙ’’ති අඞ්ගුත්තරභාණකා. Nên đi bằng con đường không quen thuộc để việc mình là người ở nghĩa địa không bị nhiều người biết đến. Về đối tượng (ārammaṇa): Tại nghĩa địa ấy, nên xác định đối tượng ngay từ ban ngày bằng cách (ghi nhận): 'Đây là gò mối, đây là cây, đây là gốc cây' v.v... Vật đáng sợ (bhayānakaṃ) có nghĩa là: Những vật gây ra sợ hãi như gò mối v.v... Không nên dùng vật gì như cục đất, hòn đá v.v... để ném vào chúng (khi nghĩ rằng) 'có thứ gì đó đang đi lại gần đây'. `Tilapiṭṭhaṃ` được gọi là `palalaṃ` (bột mè). Cơm trộn với đậu là `māsabhattaṃ`. Trong từ `guḷādi` (đường mật v.v...), từ `ādi` (v.v...) cũng bao gồm cả các loại bánh đặc như bánh mè viên. 'Không nên đi vào nhà của gia đình cư sĩ' có nghĩa là: Không nên đi vào bên trong nhà của gia đình cư sĩ vì (y phục) bị ám khói của người chết và vì bị các loài phi nhân đi theo. Việc thiêu xác hằng ngày là `dhuvaḍāho` (sự thiêu đốt thường xuyên). Việc thân quyến của người chết đến đó khóc lóc hằng ngày là `dhuvarodanaṃ` (sự khóc lóc thường xuyên). `Vuttanayena` (theo phương pháp đã nói) có nghĩa là: Theo phương pháp đã được nói đến là 'kể từ lúc hỏa táng'. Vì có quan điểm rằng 'được phép rời đi trong canh cuối', nên các vị tụng đọc Tăng Chi Bộ Kinh nói là '(vào ngày) không đến nghĩa địa'. සුසානෙ නිච්චකාලං සිවථිකදස්සනෙන මරණස්සතිපටිලාභො. තතො එව අප්පමාදවිහාරිතා. තත්ථ ඡඩ්ඩිතස්ස මතකළෙවරස්ස දස්සනෙන අසුභනිමිත්තාධිගමො. තතො එව කාමරාගවිනොදනං. බහුලං සරීරස්ස අසුචිදුග්ගන්ධජෙගුච්ඡභාවසල්ලක්ඛණතො අභිණ්හං කායසභාවදස්සනං. තතො මරණස්සතිපටිලාභතො ච සංවෙගබහුලතා. බ්‍යාධිකානං, ජරාජිණ්ණානඤ්ච මතානං තත්ථ දස්සනෙන ආරොග්‍යයොබ්බනජීවිතමදප්පහානං. ඛුද්දකස්ස, මහතො ච භයස්ස අභිභවනතො භයභෙරවසහනතා. සංවිග්ගස්ස යොනිසො පදහනං සම්භවතීති අමනුස්සානං ගරුභාවනීයතා. නිද්දාගතම්පීති සුත්තම්පි, සුපිනන්තෙපීති අධිප්පායො. Ở nghĩa địa, do thường xuyên thấy bãi tha ma nên đạt được niệm sự chết. Chính nhờ đó mà có được trạng thái sống không dể duôi. Ở đó, do thấy tử thi bị vứt bỏ nên chứng được tướng bất tịnh. Chính nhờ đó mà đoạn trừ được ái dục. Do thường xuyên ghi nhận rõ trạng thái bất tịnh, hôi thối, đáng ghê tởm của thân thể, nên thường xuyên thấy được bản chất thật sự của thân. Và từ việc đạt được niệm sự chết đó, có được sự dồi dào về chấn động tâm linh (saṃvega). Do thấy ở đó những người chết vì bệnh tật và già nua, nên từ bỏ được sự say đắm trong sức khỏe, tuổi trẻ và sự sống. Do khắc phục được những sợ hãi cả nhỏ lẫn lớn, nên có được khả năng chịu đựng sự sợ hãi và kinh hoàng. Vì người có tâm chấn động (saṃvigga) có thể nỗ lực một cách như lý, nên được các loài phi nhân kính trọng. `Niddāgatampi` (ngay cả khi đã ngủ) có nghĩa là: Ngay cả khi đang ngủ, ngay cả trong giấc mơ - đó là ý nghĩa. ඉති සොසානිකඞ්ගකථාවණ්ණනා. Dứt phần giải về hạnh ở nghĩa địa. 12. යථාසන්ථතිකඞ්ගකථාවණ්ණනා 12. Giải về hạnh ở chỗ nào cũng được 35. සෙනාසනගාහණෙ [Pg.102] පරෙ උට්ඨාපෙත්වා ගහණං, ‘‘ඉදං සුන්දරං, ඉදං න සුන්දර’’න්ති පරිතුලයිත්වා පුච්ඡනා, ඔලොකනා ච සෙනාසනලොලුප්පං. තුට්ඨබ්බන්ති තුස්සිතබ්බං. විහාරස්ස පරියන්තභාවෙන දූරෙති වා බහූනං සන්නිපාතට්ඨානාදීනං අච්චාසන්නෙති වා පුච්ඡිතුං න ලභති, පුච්ඡනෙනපිස්ස ධුතඞ්ගස්ස සංකිලිස්සනතො. ඔලොකෙතුන්ති ලොලුප්පවසෙන පස්සිතුං. සචස්ස තං න රුච්චතීති අස්ස යථාසන්ථතිකස්ස තං යථාගාහිතං සෙනාසනං අඵාසුකභාවෙන සචෙ න රුච්චති, මුදුකස්ස අසති රොගෙ යථාගාහිතං පහාය අඤ්ඤස්ස සෙනාසනස්ස ගහණං ලොලුප්පං, මජ්ඣිමස්ස ගන්ත්වා ඔලොකනා, උක්කට්ඨස්ස පුච්ඡනා. සබ්බෙසම්පි උට්ඨාපෙත්වා ගහණෙ වත්තබ්බමෙව නත්ථි. 35. Trong việc nhận chỗ ở, việc làm cho người khác phải đứng dậy rồi mình nhận lấy; việc hỏi han sau khi cân nhắc 'chỗ này tốt, chỗ này không tốt'; và việc nhìn ngó xung quanh được gọi là sự tham lam về chỗ ở. `Tuṭṭhaṃ` (hài lòng) có nghĩa là: Nên biết đủ. Vị ấy không được phép hỏi rằng chỗ ở có xa không, vì ở rìa tu viện, hoặc có quá gần những nơi tụ họp của nhiều người v.v... hay không, bởi vì ngay cả việc hỏi han cũng làm cho hạnh đầu-đà này bị ô nhiễm. `Oloketuṃ` (nhìn ngó) có nghĩa là: Nhìn với tâm tham lam. `Sace assa taṃ na ruccati` (nếu vị ấy không thích chỗ đó) có nghĩa là: Nếu chỗ ở đã được chỉ định không làm hài lòng vị thực hành hạnh 'ở chỗ nào cũng được' này do sự bất tiện của nó. Đối với vị thực hành bậc hạ, khi không có bệnh, việc từ bỏ chỗ ở đã được chỉ định để nhận một chỗ khác là tham lam. Đối với vị thực hành bậc trung, việc đi xem xét là (tham lam). Đối với vị thực hành bậc thượng, việc hỏi han là (tham lam). Đối với tất cả các hạng (hạ, trung, thượng), về việc làm cho người khác phải đứng dậy rồi mình nhận lấy chỗ ở thì không cần phải bàn đến nữa (vì đó là điều chắc chắn không được phép). උපට්ඨාපනීයානම්පි අනුට්ඨාපනෙන සබ්‍රහ්මචාරීනං හිතෙසිතා. තාය කරුණාවිහාරානුගුණතා. සුන්දරාසුන්දරවිභාගාකරණතො හීනපණීතවිකප්පපරිච්චාගො. තෙන තාදිලක්ඛණානුගුණතා. තතො එව අනුරොධවිරොධප්පහානං. ද්වාරපිදහනං ඔකාසාදානතො. යථාසන්ථතරාමතන්ති යථාගාහිතෙ යථානිද්දිට්ඨෙ සෙනාසනෙ අභිරතභාවං. Do không cho các vị (tỳ khưu trẻ) đáng được đứng dậy phải đứng dậy, (hạnh này) là sự mong muốn lợi ích cho các vị đồng phạm hạnh. Do đó, (hạnh này) tương ứng với bi trú. Do không phân biệt tốt và không tốt, (hạnh này) là sự từ bỏ sự suy xét thấp kém và cao thượng. Do đó, (hạnh này) tương ứng với đặc tính tādi (bất động). Chính vì thế, (hạnh này) là sự đoạn trừ thiên vị và ác cảm. Do không cho cơ hội (phiền não sanh khởi), (hạnh này) là sự đóng cửa (các căn môn). Hài lòng với chỗ ở đã được sắp đặt (yathāsanthatarāmataṃ) nghĩa là trạng thái hoan hỷ trong chỗ ở đã được nhận, đã được chỉ định. ඉති යථාසන්ථතිකඞ්ගකථාවණ්ණනා. Như vậy là kết thúc phần giải về hạnh Hài Lòng Với Chỗ Ở Đã Được Sắp Đặt. 13. නෙසජ්ජිකඞ්ගකථාවණ්ණනා 13. Phần giải về hạnh Thường Ngồi. 36. සෙය්‍යන්ති ඉරියාපථලක්ඛණං සෙය්‍යං. තප්පටික්ඛෙපෙනෙව හි තදත්ථා ‘‘මඤ්චො භිසී’’ති එවමාදිකා (චූළව. 321, 322) සෙය්‍යා පටික්ඛිත්තා එව හොන්ති. ‘‘නෙසජ්ජිකො’’ති ච සයනං පටික්ඛිපිත්වා නිසජ්ජාය එව විහරිතුං සීලමස්සාති ඉමස්ස අත්ථස්ස ඉධ අධිප්පෙතත්තා සෙය්‍යා එවෙත්ථ පටියොගිනී, න ඉතරෙ තථා අනිට්ඨත්තා, අසම්භවතො ච. කොසජ්ජපක්ඛියො හි ඉරියාපථො ඉධ පටියොගිභාවෙන ඉච්ඡිතො, න ඉතරෙ. න ච සක්කා ඨානගමනෙහි විනා නිසජ්ජාය එව යාපෙතුං තථා පවත්තෙතුන්ති සෙය්‍යාවෙත්ථ පටියොගිනී. තෙනාහ ‘‘තෙන පනා’’තිආදි. චඞ්කමිතබ්බං න ‘‘නෙසජ්ජිකො අහ’’න්ති සබ්බරත්තිං නිසීදිතබ්බං. ඉරියාපථන්තරානුග්ගහිතො හි කායො මනසිකාරක්ඛමො හොති. 36. (Từ) Seyyā (nằm) có nghĩa là sự nằm, một oai nghi. Quả vậy, chính do sự từ bỏ sự nằm đó mà các loại giường nằm như "giường, nệm" v.v... (Cūḷavagga 321, 322) cũng đều bị từ bỏ. Và vì ở đây, ý nghĩa của từ "nesajjika" (người thực hành hạnh thường ngồi) được chủ trương là "vị ấy có thói quen sống chỉ bằng cách ngồi sau khi đã từ bỏ sự nằm", nên chính sự nằm là đối tượng (bị từ bỏ) ở đây, chứ không phải các (oai nghi) khác, vì chúng không được mong muốn như vậy và cũng vì không thể xảy ra. Quả vậy, oai nghi thuộc về phần biếng nhác mới được xem là đối tượng (bị từ bỏ) ở đây, chứ không phải các (oai nghi) khác. Và cũng không thể duy trì sự sống, không thể tiếp tục chỉ bằng cách ngồi mà không có đứng và đi, vì vậy chính sự nằm là đối tượng (bị từ bỏ) ở đây. Do đó, ngài đã nói "tena pana" v.v... Nên đi kinh hành, không nên ngồi suốt đêm với ý nghĩ "ta là người thực hành hạnh thường ngồi". Quả vậy, thân được hỗ trợ bởi các oai nghi khác mới có khả năng tác ý. චත්තාරො [Pg.103] පාදා, පිට්ඨිඅපස්සයො චාති ඉමෙහි පඤ්චහි අඞ්ගෙහි පඤ්චඞ්ගො. චතූහි අට්ටනීහි, පිට්ඨිඅපස්සයෙන ච පඤ්චඞ්ගොති අපරෙ. උභොසු පස්සෙසු පිට්ඨිපස්සෙ ච යථාසුඛං අපස්සාය විහරතො නෙසජ්ජිකස්ස ‘‘අනෙසජ්ජිකතො කො විසෙසො’’ති ගාහං නිවාරෙතුං අභයත්ථෙරො නිදස්සිතො ‘‘ථෙරො අනාගාමී හුත්වා පරිනිබ්බායී’’ති. (Ghế) có năm chi phần do năm chi phần này: bốn chân và một cái tựa lưng. Các vị khác nói: (ghế) có năm chi phần do bốn thanh giằng và một cái tựa lưng. Để ngăn chặn sự chấp thủ rằng: "Đối với người thực hành hạnh thường ngồi mà sống bằng cách tựa một cách thoải mái ở cả hai bên hông và phía sau lưng thì có gì khác biệt với người không thực hành hạnh thường ngồi?", Trưởng lão Abhaya đã được nêu ra làm ví dụ: "vị trưởng lão ấy, sau khi trở thành bậc A-na-hàm, đã nhập Niết-bàn". උපච්ඡෙදීයති එතෙනාති උපච්ඡෙදනන්ති විනිබන්ධුපච්ඡෙදස්ස සාධකතමභාවො දට්ඨබ්බො. සබ්බකම්මට්ඨානානුයොගසප්පායතා අලීනානුද්ධච්චපක්ඛිකත්තා නිසජ්ජාය. තතො එව පාසාදිකඉරියාපථතා. වීරියාරම්භානුකූලතා වීරියසමතායොජනස්ස අනුච්ඡවිකතා. තතො එව සම්මාපටිපත්තියා අනුබ්‍රූහනතා. පණිධායාති ඨපෙත්වා. තනුන්ති උපරිමකායං. විකම්පෙතීති චාලෙති, ඉච්ඡාවිඝාතං කරොතීති අධිප්පායො. වතන්ති ධුතඞ්ගං. "Người ta cắt đứt bằng pháp này, vì vậy gọi là sự cắt đứt (upacchedanaṃ)", nên được hiểu là trạng thái thực hiện hiệu quả nhất việc cắt đứt sự trói buộc (của tâm). Do việc ngồi không thuộc về phần co rút và trạo cử, (hạnh này) thích hợp cho việc thực hành tất cả các đề mục thiền. Chính vì thế, (hạnh này) có oai nghi đáng tịnh tín. (Hạnh này) thuận lợi cho việc khởi sự tinh tấn, là sự phù hợp cho việc kết hợp với sự quân bình tinh tấn. Chính vì thế, (hạnh này) làm tăng trưởng chánh hạnh. (Từ) Paṇidhāya có nghĩa là đặt, để. (Từ) Tanuṃ có nghĩa là thân trên. (Từ) Vikampeti có nghĩa là làm rung động, ý là làm hỏng ý muốn. (Từ) Vataṃ có nghĩa là hạnh đầu đà. ඉති නෙසජ්ජිකඞ්ගකථාවණ්ණනා. Như vậy là kết thúc phần giải về hạnh Thường Ngồi. ධුතඞ්ගපකිණ්ණකකථාවණ්ණනා Phần giải về các vấn đề tạp loại của hạnh đầu đà. 37. සෙක්ඛපුථුජ්ජනානං වසෙන සියා කුසලානි, ඛීණාසවානං වසෙන සියා අබ්‍යාකතානි. තත්ථ සෙක්ඛපුථුජ්ජනා පටිපත්තිපූරණත්ථං, ඛීණාසවා ඵාසුවිහාරත්ථං ධුතඞ්ගානි පරිහරන්ති. අකුසලම්පි ධුතඞ්ගන්ති අකුසලචිත්තෙනාපි ධුතඞ්ගසෙවනා අත්ථීති අධිප්පායො. තං න යුත්තං, යෙන අකුසලචිත්තෙන පබ්බජිතස්ස ආරඤ්ඤිකත්තං, තං ධුතඞ්ගං නාම න හොති. කස්මා? ලක්ඛණාභාවතො. යං හිදං කිලෙසානං ධුනනතො ධුතස්ස පුග්ගලස්ස, ඤාණස්ස, චෙතනාය වා අඞ්ගත්තං, න තං අකුසලධම්මෙසු සම්භවති. තස්මා අරඤ්ඤවාසාදිමත්තෙන ආරඤ්ඤිකාදයො තාව හොන්තු, ආරඤ්ඤිකඞ්ගාදීනි පන න හොන්තීති ඉමමත්ථං දස්සෙතුං ‘‘න මය’’න්තිආදි වුත්තං. තත්ථ ඉමානීති ධුතඞ්ගානි. වුත්තං හෙට්ඨා වචනත්ථනිද්දෙසෙ. න ච අකුසලෙන කොචි ධුතො නාම හොති, කිලෙසානං ධුනනට්ඨෙනාති අධිප්පායො. යස්ස භික්ඛුනො එතානි සමාදානානි අඞ්ගානි, එතෙන පඨමෙනාපි අත්ථවිකප්පෙන ‘‘නත්ථි අකුසලං ධුතඞ්ග’’න්ති දස්සෙති. න ච අකුසලං කිඤ්චි ධුනාතීති අකුසලං කිඤ්චි පාපං න ච ධුනාති එව අප්පටිපක්ඛතො. යෙසං සමාදානානං තං අකුසලං ඤාණං විය [Pg.104] අඞ්ගන්ති කත්වා තානි ධුතඞ්ගානීති වුච්චෙය්‍යුං. ඉමිනා දුතියෙනාපි අත්ථවිකප්පෙන ‘‘නත්ථි අකුසලං ධුතඞ්ග’’න්ති දස්සෙති. නාපි අකුසලන්තිආදි තතියඅත්ථවිකප්පවසෙන යොජනා. තස්මාතිආදි වුත්තස්සෙවත්ථස්ස නිගමනං. 37. Tùy theo các bậc hữu học và phàm phu, (các hạnh đầu đà) có thể là thiện; tùy theo các bậc lậu tận, chúng có thể là vô ký. Trong đó, các bậc hữu học và phàm phu thực hành các hạnh đầu đà để hoàn thiện sự thực hành, còn các bậc lậu tận thực hành để được an trú. (Quan điểm) "hạnh đầu đà cũng có thể là bất thiện" có ý rằng cũng có sự thực hành hạnh đầu đà với tâm bất thiện. Điều đó không hợp lý. Trạng thái ở rừng của vị xuất gia với tâm bất thiện nào đó, trạng thái ấy không được gọi là hạnh đầu đà. Tại sao? Vì không có đặc tính (của hạnh đầu đà). Quả vậy, cái gọi là chi phần của người đã rũ bỏ (phiền não), của trí tuệ, hoặc của tư tâm sở, do có sự rũ bỏ các phiền não, điều đó không thể có trong các pháp bất thiện. Do đó, chỉ với việc sống trong rừng v.v..., các vị ấy có thể là những người sống trong rừng v.v..., nhưng đó không phải là hạnh ở rừng v.v... Để chỉ ra ý nghĩa này, câu "na mayaṃ" v.v... đã được nói. Trong đó, (từ) imāni có nghĩa là các hạnh đầu đà. Điều này đã được nói ở dưới trong phần giải thích ngữ nguyên. Và không có ai được gọi là người đã rũ bỏ (phiền não) bằng (tâm) bất thiện, với ý nghĩa là rũ bỏ các phiền não, đó là ý nghĩa. "Đối với vị tỳ khưu nào mà những sự thọ trì này là các chi phần", với cách giải thích thứ nhất này, ngài chỉ ra rằng "không có hạnh đầu đà bất thiện". "Và (tâm) bất thiện không rũ bỏ được gì cả" có nghĩa là (tâm) bất thiện không rũ bỏ được bất kỳ điều ác nào vì nó không phải là đối nghịch (của điều ác). "Đối với những sự thọ trì nào mà tâm bất thiện ấy là chi phần giống như trí tuệ", do đó chúng được gọi là các hạnh đầu đà. Với cách giải thích thứ hai này, ngài cũng chỉ ra rằng "không có hạnh đầu đà bất thiện". (Câu) "nāpi akusalaṃ" v.v... nên được kết hợp theo cách giải thích thứ ba. (Câu) "tasmā" v.v... là phần kết luận cho ý nghĩa đã được nói. යෙසන්ති අභයගිරිවාසිකෙ සන්ධායාහ. තෙ හි ධුතඞ්ගං නාම පඤ්ඤත්තීති වදන්ති. තථා සති තස්ස පරමත්ථතො අවිජ්ජමානත්තා කිලෙසානං ධුනනට්ඨොපි න සියා, සමාදාතබ්බතා චාති තෙසං වචනං පාළියා විරුජ්ඣතීති දස්සෙතුං ‘‘කුසලත්තිකවිනිමුත්ත’’න්තිආදි වුත්තං. තස්මාති යස්මා පඤ්ඤත්තිපක්ඛෙ එතෙ දොසා දුන්නිවාරා, තස්මා තං තෙසං වචනං න ගහෙතබ්බං, වුත්තනයො චෙතනාපක්ඛොයෙව ගහෙතබ්බොති අත්ථො. යස්මා එතෙ ධුතගුණා කුසලත්තිකෙ පඨමතතියපදසඞ්ගහිතා, තස්මා සියා සුඛාය වෙදනාය සම්පයුත්තා, සියා අදුක්ඛමසුඛාය වෙදනාය සම්පයුත්තා, සියා විපාකධම්මධම්මා, සියා නෙවවිපාකනවිපාකධම්මධම්මා, සියා අනුපාදින්නුපාදානියා, සියා අසංකිලිට්ඨසංකිලෙසිකාති එවං සෙසතිකදුකපදෙහිපි නෙසං යථාරහං සඞ්ගහො විභාවෙතබ්බො. (Câu) "Yesaṃ" được nói nhắm đến các vị ở chùa Abhayagiri. Quả vậy, họ nói rằng cái gọi là hạnh đầu đà là một chế định (paññatti). Nếu như vậy, do nó không hiện hữu về mặt chân đế, ý nghĩa rũ bỏ phiền não cũng sẽ không có, và tính chất có thể thọ trì (cũng không có). Để chỉ ra rằng lời nói của họ mâu thuẫn với Pāli, câu "kusalattikavinimuttaṃ" v.v... đã được nói. (Từ) Tasmā (do đó) có nghĩa là: vì trong trường hợp (xem hạnh đầu đà là) chế định, những lỗi này khó có thể ngăn chặn, do đó, lời nói của họ không nên được chấp nhận; ý là nên chấp nhận quan điểm về tư tâm sở (cetanā) theo cách đã nói. Vì những phẩm chất đầu đà này được bao gồm trong chi phần thứ nhất và thứ ba của tam đề thiện (kusalattika), do đó, (chúng) có thể tương ưng với lạc thọ, có thể tương ưng với xả thọ; có thể là các pháp có quả dị thục, có thể là các pháp không phải là quả dị thục cũng không phải là pháp có quả dị thục; có thể là các pháp không bị chấp thủ nhưng là đối tượng của chấp thủ; có thể là các pháp không bị ô nhiễm nhưng là đối tượng của ô nhiễm. Như vậy, sự bao gồm của chúng trong các chi phần còn lại của các tam đề và nhị đề cũng nên được làm rõ một cách tương xứng. කාමං සබ්බොපි අරහා ධුතකිලෙසො, ඉධ පන ධුතඞ්ගසෙවනාමුඛෙන කිලෙසෙ විධුනිත්වා ඨිතො ඛීණාසවො ‘‘ධුතකිලෙසො පුග්ගලො’’ති අධිප්පෙතො. තථා සබ්බොපි අරියමග්ගො නිප්පරියායෙන කිලෙසධුනනො ධම්මො, විසෙසතො අග්ගමග්ගො. පරියායෙන පන විපස්සනාඤාණාදි. හෙට්ඨිමපරිච්ඡෙදෙන ධුතඞ්ගචෙතනාසම්පයුත්තඤාණං දට්ඨබ්බං. එවං ධුතං දස්සෙත්වා ධුතවාදෙ දස්සෙතබ්බෙ යස්මා ධුතවාදභෙදෙන ධුතො විය ධුතභෙදෙන ධුතවාදොපි දුවිධො, තස්මා තෙසං, තදුභයපටික්ඛෙපස්ස ච වසෙන චතුක්කමෙත්ථ සම්භවතීති තං දස්සෙතුං ‘‘අත්ථි ධුතො’’තිආදි වුත්තං. Thật vậy, tất cả bậc A-la-hán đều là người đã rũ sạch phiền não, nhưng ở đây, bậc Lậu Tận đã đứng vững sau khi rũ sạch các phiền não do phương tiện thực hành hạnh đầu-đà được chủ trương là ‘người đã rũ sạch phiền não’. Tương tự như vậy, tất cả Thánh đạo một cách không gián tiếp là pháp rũ sạch phiền não, đặc biệt là đạo tối thượng. Còn theo cách gián tiếp là tuệ quán, v.v. Theo giới hạn thấp nhất, nên được hiểu là trí tuệ tương ưng với tác ý hạnh đầu-đà. Sau khi đã trình bày về dhuta (sự rũ sạch) như vậy, khi cần trình bày về dhutavāda (người chủ trương sự rũ sạch), vì rằng giống như người dhuta có sự phân biệt theo người dhutavāda, thì người dhutavāda cũng có hai loại theo sự phân biệt của người dhuta, do đó, do năng lực của chúng và sự phủ định cả hai, một bộ bốn có thể xảy ra ở đây, để trình bày điều đó, câu bắt đầu bằng ‘có người dhuta’ đã được nói đến. තයිදන්ති නිපාතො, තස්ස ‘‘සො අය’’න්ති අත්ථො. ධුතධම්මා නාමාති ධුතඞ්ගසෙවනාය පටිපක්ඛභූතානං පාපධම්මානං ධුනනවසෙන පවත්තියා ‘‘ධුතො’’ති ලද්ධනාමාය ධුතඞ්ගචෙතනාය උපකාරකා ධම්මාති කත්වා ධුතධම්මා නාම. අසම්පත්තසම්පත්තෙසු පච්චයෙසු අලුබ්භනාකාරෙන පවත්තනතො අප්පිච්ඡතා සන්තුට්ඨිතා ච අත්ථතො අලොභො. පච්චයගෙධාදිහෙතුකානං ලොලතාදීනං සංකිලෙසානං සම්මදෙව ලිඛනතො [Pg.105] ඡෙදනතො ගණසඞ්ගණිකාදිභෙදතො සංසග්ගතො චිත්තස්ස විවෙචනතො සල්ලෙඛතා පවිවෙකතා ච අලොභො අමොහොති ඉමෙසු ද්වීසු ධම්මෙසු අනුපතන්ති තදන්තොගධා තප්පරියාපන්නා හොන්ති, තදුභයස්සෙව පවත්තිවිසෙසභාවතො. ඉමෙහි කුසලධම්මෙහි අත්ථී ඉදමත්ථී, යෙන ඤාණෙන පබ්බජිතෙන නාම පංසුකූලිකඞ්ගාදීසු පතිට්ඨිතෙන භවිතබ්බන්ති යථානුසිට්ඨං ධුතගුණෙ සමාදියති චෙව පරිහරති ච, තං ඤාණං ඉදමත්ථිතා. තෙනාහ ‘‘ඉදමත්ථිතා ඤාණමෙවා’’ති. පටික්ඛෙපවත්ථූසූති ගහපතිචීවරාදීසු තෙහි තෙහි ධුතඞ්ගෙහි පටික්ඛිපිතබ්බවත්ථූසු. ලොභන්ති තණ්හං. තෙස්වෙව වාති පටික්ඛෙපවත්ථූසු එව. ආදීනවපටිච්ඡාදකන්ති ආරක්ඛදුක්ඛපරාධීනවුත්තිචොරභයාදිආදීනවපටිච්ඡාදකං. අනුඤ්ඤාතානන්ති සත්ථාරා නිච්ඡන්දරාගපරිභොගවසෙන අනුඤ්ඤාතානං සුඛසම්ඵස්සඅත්ථරණපාවුරණාදීනං. පටිසෙවනමුඛෙනාති පටිසෙවනද්වාරෙන, තෙන ලෙසෙනාති අත්ථො. අතිසල්ලෙඛමුඛෙනාති අතිවිය සල්ලෙඛපටිපත්තිමුඛෙන, උක්කට්ඨස්ස වත්තනකානම්පි පටික්ඛිපනවසෙනාති අත්ථො. Từ ‘Tayidaṃ’ là một bất biến từ, có nghĩa là ‘cái đó, chính là cái này’. Gọi là các pháp đầu-đà là vì chúng là các pháp hỗ trợ cho tác ý hạnh đầu-đà, vốn có tên gọi là ‘dhuta’ (sự rũ sạch) do sự vận hành theo cách rũ bỏ các ác pháp đối nghịch với việc thực hành hạnh đầu-đà. Do sự vận hành theo cách không tham đắm trong các vật dụng đã có được hoặc chưa có được, nên thiểu dục và tri túc, về mặt thực chất, chính là vô tham. Do việc gọt giũa và cắt đứt hoàn toàn các phiền não như sự lăng xăng, v.v., vốn có nguyên nhân từ sự tham đắm vật dụng, v.v., và do việc tách tâm ra khỏi sự giao du có nhiều loại như giao du với đoàn thể, v.v., nên sự khắc khổ và sự viễn ly được bao gồm trong hai pháp này là vô tham và vô si, chúng được hàm chứa bên trong, được bao gồm trong đó, vì chúng chính là những biểu hiện đặc biệt của cả hai pháp ấy. Người có nhu cầu với các thiện pháp này, đó là sự cần thiết này, với trí tuệ nào mà người xuất gia, (nghĩ rằng) ‘phải được an trú trong hạnh phấn tảo y, v.v.’, thọ trì và thực hành các đức hạnh đầu-đà theo như đã được chỉ dạy, trí tuệ đó là idamatthitā (sự cần thiết này). Do đó, ngài nói ‘sự cần thiết này chính là trí tuệ’. (Cụm từ) ‘trong các đối tượng bị từ bỏ’ có nghĩa là trong các đối tượng phải được từ bỏ bởi các hạnh đầu-đà tương ứng, như y phục của gia chủ, v.v. (Từ) ‘tham’ có nghĩa là ái. (Cụm từ) ‘chỉ trong chính chúng’ có nghĩa là chỉ trong các đối tượng bị từ bỏ. (Cụm từ) ‘che đậy sự nguy hại’ có nghĩa là che đậy các sự nguy hại như khổ do phải gìn giữ, đời sống phụ thuộc vào người khác, nỗi sợ hãi kẻ trộm, v.v. (Cụm từ) ‘của những thứ được cho phép’ có nghĩa là của những thứ như vật trải, vật đắp có xúc chạm êm dịu, v.v., đã được Bậc Đạo Sư cho phép sử dụng một cách không có dục và tham. (Cụm từ) ‘do phương tiện thọ dụng’ có nghĩa là ‘qua cửa ngõ thọ dụng’, ‘bằng cái cớ đó’. (Cụm từ) ‘do phương tiện khắc khổ tột bậc’ có nghĩa là ‘do phương tiện thực hành sự khắc khổ một cách cao độ’, tức là ‘do năng lực từ bỏ cả những vật dụng được phép đối với người thực hành hạnh đầu-đà bậc cao’. සුඛුමකරණසන්නිස්සයො රාගො දුක්ඛාය පටිපත්තියා පතිට්ඨං න ලභතීති ආහ ‘‘දුක්ඛාපටිපදඤ්ච නිස්සාය රාගො වූපසම්මතී’’ති. සල්ලෙඛො නාම සම්පජානස්ස හොති, සතිසම්පජඤ්ඤෙ මොහො අපතිට්ඨොව අප්පමාදසම්භවතොති වුත්තං ‘‘සල්ලෙඛං නිස්සාය අප්පමත්තස්ස මොහො පහීයතී’’ති. එත්ථාති එතෙසු ධුතඞ්ගෙසු. තත්ථාති අරඤ්ඤරුක්ඛමූලෙසු. Tham ái nương tựa vào các phương tiện tạo ra sự thoải mái không có được chỗ đứng trong sự thực hành khổ hạnh, do đó, ngài nói ‘và nương vào khổ hạnh, tham ái được lắng dịu’. Sự khắc khổ chỉ có ở người có tỉnh giác, và khi có niệm và tỉnh giác, si mê không có chỗ đứng, vì sự không dể duôi có thể phát sinh, do đó đã được nói rằng ‘nương vào sự khắc khổ, si mê của người không dể duôi bị đoạn trừ’. (Từ) ‘ở đây’ có nghĩa là ‘trong các hạnh đầu-đà này’. (Từ) ‘trong đó’ có nghĩa là ‘ở trong rừng, dưới gốc cây’. සීසඞ්ගානීති සීසභූතානි අඞ්ගානි, පරෙසම්පි කෙසඤ්චි නානන්තරිකතාය, සුකරතාය ච සඞ්ගණ්හනතො උත්තමඞ්ගානීති අත්ථො. අසම්භින්නඞ්ගානීති කෙහිචි සම්භෙදරහිතානි, විසුංයෙව අඞ්ගානීති වුත්තං හොති. කම්මට්ඨානං වඩ්ඪති රාගචරිතස්ස මොහචරිතස්ස දොසචරිතස්සාපි, තං එකච්චං ධුතඞ්ගං සෙවන්තස්සාති අධිප්පායො. හායති කම්මට්ඨානං සුකුමාරභාවෙනලූඛපටිපත්තිං අසහන්තස්ස. වඩ්ඪතෙව මහාපුරිසජාතිකස්සාති අධිප්පායො. න වඩ්ඪති කම්මට්ඨානං උපනිස්සයරහිතස්ස. එකමෙව හි ධුතඞ්ගං යථා කිලෙසධුනනට්ඨෙන, එවං චෙතනාසභාවත්තා. තෙනාහ ‘‘සමාදානචෙතනා’’ති. (Từ) ‘các chi phần đầu’ có nghĩa là các chi phần giống như cái đầu (là chính yếu); ý nghĩa là ‘các chi phần tối thượng’ do bao gồm cả một số hạnh đầu-đà khác vì tính không thể tách rời và tính dễ thực hành. (Từ) ‘các chi phần không pha trộn’ có nghĩa là các chi phần không bị pha trộn với bất cứ (hạnh đầu-đà) nào khác, là các chi phần hoàn toàn riêng biệt, như vậy đã được nói. Ý muốn nói là: đề mục thiền định tăng trưởng đối với người có tính tham, người có tính si, và cả người có tính sân, khi người ấy thực hành một hạnh đầu-đà nào đó. Đề mục thiền định bị suy giảm đối với người không thể chịu đựng được sự thực hành khắc khổ do bản tính yếu đuối. Ý muốn nói là: (đề mục thiền định) chắc chắn tăng trưởng đối với người có bản tính của bậc đại nhân. Đề mục thiền định không tăng trưởng đối với người không có duyên hỗ trợ. Vì hạnh đầu-đà chỉ là một, cũng như theo nghĩa rũ sạch phiền não, thì cũng vậy theo bản chất là tác ý. Do đó, ngài nói ‘tác ý thọ trì’. තෙරසාපි [Pg.106] ධුතඞ්ගානි සමාදාය පරිහරන්තානං පුග්ගලානං වසෙන ‘‘ද්වාචත්තාලීස හොන්තී’’ති වත්වා භික්ඛූනං තෙරසන්නම්පි පරිහරණස්ස එකජ්ඣංයෙව සම්භවං දස්සෙතුං ‘‘සචෙ හී’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ ‘‘එකප්පහාරෙන සබ්බධුතඞ්ගානි පරිභුඤ්ජිතුං සක්කොතී’’ති වුත්තං. කථං අබ්භොකාසෙ විහරන්තස්ස රුක්ඛමූලිකඞ්ගං? ‘‘ඡන්නං පටික්ඛිපාමි, රුක්ඛමූලිකඞ්ගං සමාදියාමී’’ති (විසුද්ධි. 1.32) වචනතො ඡන්නෙ අරුණං උට්ඨාපිතමත්තෙ ධුතඞ්ගං භිජ්ජති, න අබ්භොකාසෙ, තස්මා භෙදහෙතුනො අභාවෙන තම්පි අරොගමෙව. තථා සෙනාසනලොලුප්පස්ස අභාවෙන යථාසන්ථතිකඞ්ගන්ති දට්ඨබ්බං. ආරඤ්ඤිකඞ්ගං ගණම්හා ඔහීයනසික්ඛාපදෙන (පාචි. 691-692) පටික්ඛිත්තං, ඛලුපච්ඡාභත්තිකඞ්ගං අනතිරිත්තභොජනසික්ඛාපදෙන (පාචි. 238-240). පවාරිතාය හි භික්ඛුනියා අතිරිත්තං කත්වා භුඤ්ජිතුං න ලබ්භති. කප්පියෙ ච වත්ථුස්මිං ලොලතාපහානාය ධුතඞ්ගසමාදානං, න අකප්පියෙ, සික්ඛාපදෙනෙව පටික්ඛිත්තත්තා. අට්ඨෙව හොන්ති භික්ඛුනියා සංකච්චිකචීවරාදීහි සද්ධිං පඤ්චපි තිචීවරසඞ්ඛමෙව ගච්ඡන්තීති කත්වා. යථාවුත්තෙසූති භික්ඛූනං වුත්තෙසු තෙරසසු තිචීවරාධිට්ඨානවිනයකම්මාභාවතො ඨපෙත්වා තෙචීවරිකඞ්ගං ද්වාදස සාමණෙරානං. සත්තාති භික්ඛුනීනං වුත්තෙසු අට්ඨසු එකං පහාය සත්ත තිචීවරාධිට්ඨානවිනයකම්මාභාවතො. ‘‘ඨපෙත්වා තෙචීවරිකඞ්ග’’න්ති හි ඉමං අනුවත්තමානමෙව කත්වා ‘‘සත්ත සික්ඛමානසාමණෙරීන’’න්ති වුත්තං. පතිරූපානීති උපාසකභාවස්ස අනුච්ඡවිකානි. Do năng lực của các cá nhân thọ trì và thực hành cả mười ba pháp đầu-đà, sau khi nói rằng “có bốn mươi hai (pháp đầu-đà)”, để chỉ ra khả năng thực hành đồng thời cả mười ba pháp của các tỳ khưu, đoạn văn bắt đầu bằng “sace hi” đã được nói đến. Trong đó, đã được nói rằng “có thể thực hành tất cả các pháp đầu-đà trong một lần”. Làm thế nào (có thể thực hành) hạnh ở gốc cây đối với người đang sống ngoài trời? Theo như lời nói “Tôi từ bỏ mái che, tôi thọ trì hạnh ở gốc cây”, pháp đầu-đà bị phá vỡ ngay khi bình minh ló dạng dưới mái che, chứ không phải ở ngoài trời; do đó, vì không có nguyên nhân phá vỡ, pháp đầu-đà ấy cũng không bị hư hoại. Tương tự, cần phải hiểu rằng hạnh ở đâu cũng được là do không có sự tham luyến sàng tọa. Hạnh ở rừng bị ngăn cấm bởi học giới về việc tụt lại sau chúng, hạnh không ăn sau khi đã từ chối bị ngăn cấm bởi học giới về việc không ăn thêm. Vì rằng tỳ khưu ni đã pavāraṇā thì không được phép làm cho thành vật dư thừa rồi ăn. Và việc thọ trì đầu-đà là để đoạn trừ sự tham luyến đối với vật thích hợp, không phải đối với vật không thích hợp, vì đã bị ngăn cấm bởi chính học giới. (Đối với tỳ khưu ni) chỉ có tám (pháp đầu-đà), vì cho rằng cả năm y cùng với y tăng-già-lê v.v... đều được tính là tam y. Về câu “như đã nói”, trong mười ba pháp đã nói cho các tỳ khưu, vì không có nghiệp sự luật về việc chú nguyện tam y, nên trừ ra hạnh tam y, có mười hai pháp cho các sa-di. Về câu “bảy”, trong tám pháp đã nói cho các tỳ khưu ni, trừ đi một pháp, còn lại bảy pháp, vì không có nghiệp sự luật về việc chú nguyện tam y. Vì rằng, sau khi làm cho câu “trừ ra hạnh tam y” này được tiếp nối, câu “bảy pháp cho các học nữ và sa-di-ni” đã được nói đến. “Thích hợp” nghĩa là phù hợp với tư cách của người cận sự nam. ධුතඞ්ගනිද්දෙසවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Phần giải thích về sự trình bày các pháp đầu-đà đã hoàn tất. ඉති දුතියපරිච්ඡෙදවණ්ණනා. Như vậy là phần giải thích chương thứ hai. 3. කම්මට්ඨානග්ගහණනිද්දෙසවණ්ණනා 3. Phần giải thích về sự trình bày việc tiếp nhận đề mục thiền. 38. අප්පිච්ඡතාදීහීති [Pg.107] අප්පිච්ඡතාසන්තුට්ඨිසල්ලෙඛපවිවෙකාපචයවීරියාරම්භාදීහි. පරියොදාතෙති සුවිසුද්ධෙ නිරුපක්කිලෙසෙ. ඉමස්මිං සීලෙති යථාවුත්තෙ චතුපාරිසුද්ධිසීලෙ. ‘‘චිත්තං භාවය’’න්ති ඉමමෙව දෙසනං සන්ධායාහ ‘‘අතිසඞ්ඛෙපදෙසිතත්තා’’ති. කො සමාධීති සරූපපුච්ඡා. කෙනට්ඨෙන සමාධීති කෙන අත්ථෙන සමාධීති වුච්චති, ‘‘සමාධී’’ති පදං කං අභිධෙය්‍යත්ථං නිස්සාය පවත්තන්ති අත්ථො. කතිවිධොති පභෙදපුච්ඡා. 38. Về câu “bởi các pháp như thiểu dục v.v...”, (nghĩa là) bởi các pháp như thiểu dục, tri túc, khắc khổ, viễn ly, không tích trữ, tinh cần v.v... Về câu “trong sự thanh tịnh”, (nghĩa là) trong sự hoàn toàn trong sạch, không cấu uế. Về câu “trong giới này”, (nghĩa là) trong bốn loại giới thanh tịnh như đã nói. Ngài đã nói “vì được thuyết giảng một cách rất tóm tắt” là nhắm đến chính bài pháp này “hãy tu tập tâm”. “Định là gì?” là câu hỏi về bản thể. “Định có nghĩa là gì?” nghĩa là, được gọi là định với ý nghĩa nào, từ “định” được sử dụng dựa vào ý nghĩa được biểu thị nào? “Có bao nhiêu loại?” là câu hỏi về sự phân loại. ‘‘කො සමාධී’’ති කාමඤ්චායං සරූපපුච්ඡා, විභාගවන්තානං පන සරූපවිභාවනං විභාගදස්සනමුඛෙනෙව හොතීති විභාගො තාව අනවසෙසතො දස්සෙතබ්බො. තංදස්සනෙ ච අයමාදීනවොති දස්සෙතුං ‘‘සමාධි බහුවිධො’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ බහුවිධොති කුසලාදිවසෙන අනෙකවිධො. නානප්පකාරකොති ආලම්බනමනසිකාරඡන්දපණිධිඅධිමොක්ඛඅභිනීහාරසඤ්ඤානානත්තාදිනානප්පකාරො. න සාධෙය්‍යාති ලොකියසමාධිස්ස භාවනා ඉධ අධිප්පෙතත්ථො, තඤ්ච න සාධෙය්‍ය. ඣානවිමොක්ඛාදීසු හි සමාධිං උද්ධරිත්වා තස්ස ලබ්භමානෙහි විභාගෙහි විස්සජ්ජනෙ කරියමානෙ ඣානවිභඞ්ගාදීසු (විභ. 508 ආදයො) ආගතො සබ්බො සමාධිපභෙදො විස්සජ්ජෙතබ්බො සියා. තථා ච සති ය්වායං ලොකියසමාධිස්ස භාවනාවිධි අධිප්පෙතො, තස්ස විස්සජ්ජනාය ඔකාසොව න භවෙය්‍ය. කිඤ්ච යෙනස්ස තිකචතුක්කඣානිකෙන හීනාදිභෙදභින්නෙන පවත්තිවිභාගෙන බ්‍රහ්මපාරිසජ්ජාදිවසෙන නවවිධො, පඤ්චමජ්ඣානිකෙන වෙහප්ඵලාදිවසෙන දසවිධො වා එකාදසවිධො වා භවප්පභෙදො නිප්පජ්ජති. ස්වාස්ස පවත්තිවිභාගො අයං සොති නිද්ධාරෙත්වා වුච්චමානො වික්ඛෙපාය සියා, යථා තං අවිසයෙ. තෙනාහ ‘‘උත්තරි ච වික්ඛෙපාය සංවත්තෙය්‍යා’’ති. කුසලචිත්තෙකග්ගතාති කුසලා අනවජ්ජසුඛවිපාකලක්ඛණා චිත්තෙකග්ගතා. Mặc dù câu “Định là gì?” này là câu hỏi về bản thể, nhưng việc giải thích bản thể của các pháp có sự phân loại chỉ có thể thực hiện thông qua việc trình bày sự phân loại, do đó, trước hết sự phân loại cần được trình bày một cách không sót lại. Và để chỉ ra rằng “đây là điều bất lợi” trong việc trình bày đó, đoạn văn bắt đầu bằng “định có nhiều loại” đã được nói đến. Trong đó, “nhiều loại” là nhiều loại theo phương diện thiện v.v... “Nhiều phương cách” là nhiều phương cách do sự khác biệt về đối tượng, tác ý, ý muốn, nguyện vọng, quyết định, hướng tâm, tưởng v.v... Về câu “không thể hoàn thành”, việc tu tập định hiệp thế là ý nghĩa được chủ định ở đây, và điều đó sẽ không được hoàn thành. Vì rằng, khi việc giải đáp được thực hiện bằng cách trích dẫn định trong các thiền, giải thoát v.v... và bằng các sự phân loại có thể có của nó, tất cả các loại định đã được đề cập trong Phân Tích Thiền v.v... sẽ phải được giải đáp. Và nếu như vậy, sẽ không có cơ hội để giải đáp về phương pháp tu tập định hiệp thế vốn được chủ định. Hơn nữa, do sự phân loại về diễn tiến của nó, vốn được phân chia theo các loại thấp kém v.v... bởi tam thiền và tứ thiền, mà chín loại hiện hữu được sinh khởi theo phương diện Phạm chúng thiên v.v...; hoặc do ngũ thiền, mà mười loại hoặc mười một loại hiện hữu được sinh khởi theo phương diện Quảng quả thiên v.v... Sự phân loại về diễn tiến ấy của nó, khi được xác định và nói rằng “đây là cái đó”, sẽ dẫn đến sự tán loạn, giống như điều đó (xảy ra) trong lĩnh vực không thích hợp. Do đó, ngài nói “và hơn nữa sẽ dẫn đến sự tán loạn”. “Nhất tâm trong tâm thiện” là nhất tâm trong tâm thiện, có đặc tính là không có tội lỗi và cho quả an lạc. චිත්තචෙතසිකානං සමං අවිසාරවසෙන සම්පිණ්ඩෙන්තස්ස විය ආධානං සමාධානං. අවිසාරලක්ඛණො හි සමාධි, සම්පිණ්ඩනරසො ච. සම්මා අවික්ඛිපනවසෙන ආධානං සමාධානං. අවික්ඛෙපලක්ඛණො වා හි [Pg.108] සමාධි, වික්ඛෙපවිද්ධංසනරසො චාති. ස්වායං යස්මා එකාරම්මණෙ චිත්තස්ස ඨිතිහෙතු, තස්මා ‘‘ඨපනන්ති වුත්තං හොතී’’ති ආහ. තථා හෙස ‘‘චිත්තස්ස ඨිති සණ්ඨිති අවට්ඨිතී’’ති (ධ. ස. 15) නිද්දිට්ඨො. එකාරම්මණග්ගහණඤ්චෙත්ථ සමාධිස්ස සන්තානට්ඨිතිභාවදස්සනත්ථං. තථා හිස්ස අට්ඨකථායං දීපච්චිට්ඨිති නිදස්සිතා. ආනුභාවෙනාති බලෙන, පච්චයභාවෙනාති අත්ථො. අවික්ඛිපමානාති න වික්ඛිපමානා වූපසමමානා. උපසමපච්චුපට්ඨානො හි සමාධි. එතෙනස්ස වික්ඛෙපපටිපක්ඛතං දස්සෙති. අවිප්පකිණ්ණාති අවිසටා. එතෙන අවිසාරලක්ඛණතං. Sự đặt để tâm và các tâm sở một cách đồng đều theo cách không phân tán, giống như việc gom tụ, là sự định tĩnh (samādhānaṃ). Vì rằng định có đặc tính không phân tán, và có phận sự là gom tụ. Sự đặt để một cách chân chánh theo cách không tán loạn là sự định tĩnh. Hoặc vì rằng định có đặc tính không tán loạn, và có phận sự là phá hủy sự tán loạn. Bởi vì định này là nguyên nhân cho sự an trú của tâm trên một đối tượng, do đó ngài nói “điều đó có nghĩa là sự thiết lập”. Vì rằng, định này đã được trình bày là “sự an trú, sự vững trú, sự kiên trú của tâm”. Và ở đây, việc đề cập đến “một đối tượng” là để chỉ ra rằng định là trạng thái an trú liên tục. Vì rằng, trong Chú giải, sự an trú của ngọn lửa đèn đã được chỉ ra làm ví dụ cho nó. “Bởi oai lực” nghĩa là bởi sức mạnh, bởi trạng thái làm duyên. “Không tán loạn” là không bị tán loạn, đang được lắng dịu. Vì rằng định có sự an tịnh làm hiện trạng. Bằng từ này, ngài chỉ ra trạng thái đối nghịch với sự tán loạn của nó. “Không phân tán” là không bị lan rộng. Bằng từ này, (ngài chỉ ra) đặc tính không phân tán của nó. සයං න වික්ඛිපති, සම්පයුත්තා වා න වික්ඛිපන්ති එතෙනාති අවික්ඛෙපො, සො ලක්ඛණං එතස්සාති අවික්ඛෙපලක්ඛණො. වික්ඛෙපං විද්ධංසෙති, තථා වා සම්පජ්ජතීති වික්ඛෙපවිද්ධංසනරසො. උද්ධච්චෙ අවිකම්පනවසෙන පච්චුපතිට්ඨති, සම්පයුත්තානං වා තං පච්චුපට්ඨපෙතීති අවිකම්පනපච්චුපට්ඨානො. සුඛන්ති නිරාමිසං සුඛං දට්ඨබ්බං. Tự nó không tán loạn, hoặc các pháp tương ưng không tán loạn bởi pháp này, vì vậy gọi là không tán loạn (avikkhepa). Cái đó là tướng của pháp này, vì vậy gọi là có tướng không tán loạn (avikkhepalakkhaṇa). Nó phá hủy sự tán loạn, hoặc thành tựu theo cách như vậy, vì vậy gọi là có phận sự phá hủy sự tán loạn (vikkhepaviddhaṃsanarasa). Nó biểu hiện bằng cách không lay động trước sự trạo cử, hoặc làm cho sự không lay động đó biểu hiện nơi các pháp tương ưng, vì vậy gọi là có sự biểu hiện là không lay động (avikampanapaccupaṭṭhāna). Trong từ 'lạc' (sukha), nên hiểu là lạc phi vật chất (nirāmisa sukha). 39. අවික්ඛෙපලක්ඛණං නාම සමාධිස්ස ආවෙණිකො සභාවො, න තෙනස්ස කොචි විභාගො ලබ්භතීති ආහ ‘‘අවික්ඛෙපලක්ඛණෙන තාව එකවිධො’’ති. සම්පයුත්තධම්මෙ ආරම්මණෙ අප්පෙන්තො විය පවත්තතීති විතක්කො අප්පනා. තථා හි සො ‘‘අප්පනා බ්‍යප්පනා’’ති (ධ. ස. 7) නිද්දිට්ඨො. තප්පමුඛතාවසෙන පන සබ්බස්මිං මහග්ගතානුත්තරෙ ඣානධම්මෙ ‘‘අප්පනා’’ති අට්ඨකථාවොහාරො. තථා තස්ස අනුප්පත්තිට්ඨානභූතෙ පරිත්තඣානෙ උපචාරවොහාරො. ගාමාදීනං සමීපට්ඨානෙ ගාමූපචාරාදිසමඤ්ඤා වියාති ආහ ‘‘උපචාරප්පනාවසෙන දුවිධො’’ති. ඉධ පන සමාධිවසෙන වෙදිතබ්බං. ලුජ්ජනපලුජ්ජනට්ඨෙන ලොකොති වුච්චති වට්ටං, තප්පරියාපන්නතාය ලොකෙ නියුත්තො, තත්ථ වා විදිතොති ලොකියො. තත්ථ අපරියාපන්නතාය ලොකතො උත්තරො උත්තිණ්ණොති ලොකුත්තරො. කාමඤ්චෙත්ථ ලොකියසමාධි භාවෙතබ්බභාවෙන ගය්හති, උභයං පන එකජ්ඣං ගහෙත්වා තතො ඉතරං නිද්ධාරෙතුං ‘‘ලොකියලොකුත්තරවසෙන දුවිධො’’ති වුත්තං. සප්පීතිකනිප්පීතිකවසෙනාති සහ පීතියා වත්තතීති සප්පීතිකො, පීතිසම්පයුත්තො. නත්ථි එතස්ස පීතීති නිප්පීතිකො, පීතිවිප්පයුත්තො. තෙසං වසෙන. සුඛෙන සහ එකුප්පාදාදිභාවං ගතොති සුඛසහගතො[Pg.109], සුඛසම්පයුත්තොති අත්ථො. උපෙක්ඛාසහගතෙපි එසෙව නයො. උපෙක්ඛාති චෙත්ථ අදුක්ඛමසුඛවෙදනා අධිප්පෙතා. සා හි සුඛදුක්ඛාකාරපවත්තිං උපෙක්ඛති මජ්ඣත්තාකාරසණ්ඨිතත්තා. සුඛසහගත-පදෙන චෙත්ථ සප්පීතිකො, නිප්පීතිකෙකදෙසො ච සඞ්ගහිතො, උපෙක්ඛාසහගත-පදෙන පන නිප්පීතිකෙකදෙසොවාති අයමෙතෙසං පදානං විසෙසො. 39. Tướng không tán loạn là tự tánh riêng biệt của định, không thể có sự phân chia nào của nó bằng tướng ấy, vì vậy ngài nói: "Trước hết, có một loại theo tướng không tán loạn". Tầm (vitakka) được gọi là an chỉ (appanā) vì nó vận hành như thể đặt các pháp tương ưng vào đối tượng. Thật vậy, nó đã được chỉ rõ là "an chỉ, chuyên chú an chỉ". Tuy nhiên, do vai trò dẫn đầu của tầm, thuật ngữ "an chỉ" (appanā) trong Chú giải được dùng cho tất cả các pháp thiền đại hành và siêu thế. Tương tự, thuật ngữ "cận hành" (upacāra) được dùng cho thiền Dục giới, là nơi không phải chỗ sanh khởi của thiền ấy, giống như tên gọi "vùng phụ cận làng" (gāmūpacāra) cho khu vực gần làng, v.v., vì vậy ngài nói: "Có hai loại theo cách cận hành và an chỉ". Nhưng ở đây, nên hiểu theo cách của định. Vòng luân hồi (vaṭṭa) được gọi là thế gian (loka) vì có nghĩa là tan rã và hoại diệt; thuộc về thế gian (lokiya) vì nó nằm trong vòng luân hồi đó, hoặc được biết đến trong đó. Siêu thế (lokuttara) vì không nằm trong đó, đã vượt lên, đã thoát khỏi thế gian. Mặc dù ở đây định hiệp thế được hiểu theo nghĩa là pháp cần được tu tập, nhưng đã nói "có hai loại theo cách hiệp thế và siêu thế" là để gộp cả hai lại rồi từ đó phân biệt ra loại kia. Theo cách có hỷ và không có hỷ: Vận hành cùng với hỷ nên gọi là có hỷ (sappītika), tức là tương ưng với hỷ. Pháp này không có hỷ nên gọi là không có hỷ (nippītika), tức là bất tương ưng với hỷ. Theo cách của chúng. Đi đến trạng thái đồng sanh v.v. cùng với lạc nên gọi là câu hành lạc (sukhasahagata), nghĩa là tương ưng với lạc. Đối với câu hành xả cũng theo phương pháp này. Và ở đây, xả (upekkhā) được hiểu là thọ bất khổ bất lạc. Vì thọ ấy dửng dưng với sự vận hành theo cách khổ và lạc do nó có trạng thái trung lập. Và ở đây, bằng từ "câu hành lạc", cả định có hỷ và một phần định không có hỷ được bao gồm; còn bằng từ "câu hành xả", chỉ một phần định không có hỷ được bao gồm. Đây là sự khác biệt của các từ này. සභාවතො, පච්චයතො, ඵලතො ච මජ්ඣිමපණීතෙහි නිහීනො, තෙසං වා ගුණෙහි පරිහීනොති හීනො, අත්තනො පච්චයෙහි පධානභාවං නීතො පණීතො, උභින්නං මජ්ඣෙ භවො මජ්ඣිමො. සම්පයොගවසෙන පවත්තමානෙන සහ විතක්කෙන සවිතක්කො, සහ විචාරෙන සවිචාරො, සවිතක්කො ච සො සවිචාරො චාති සවිතක්කසවිචාරො. ආදි-සද්දෙන අවිතක්කවිචාරමත්තො, අවිතක්කාවිචාරො ච ගහිතො. තත්ථ විචාරතො උත්තරි විතක්කෙන සම්පයොගාභාවතො අවිතක්කො ච සො විචාරමත්තො චාති අවිතක්කවිචාරමත්තො. විසෙසනිවත්තිඅත්ථො වා මත්ත-සද්දො. සවිතක්කසවිචාරො හි සමාධි විතක්කවිසිට්ඨෙන විචාරෙන සවිචාරො, අයං පන විචාරමත්තෙන විතක්කසඞ්ඛාතවිසෙසරහිතෙන, තස්මා අවිතක්කවිචාරමත්තො. අථ වා භාවනාය පහීනත්තා විතක්කාභාවෙනායං විචාරමත්තො, න විචාරතො අඤ්ඤස්ස අත්තනො සම්පයුත්තධම්මස්ස කස්සචි අභාවාති දස්සෙතුං අවිතක්ක-වචනෙන විචාරමත්ත-පදං විසෙසෙත්වා වුත්තං. උභයරහිතො අවිතක්කාවිචාරො. පීතිසහගතාදිවසෙනාති පීතිසහගතසුඛසහගතඋපෙක්ඛාසහගතවසෙන. යදෙත්ථ වත්තබ්බං, තං සුඛසහගතදුකෙ වුත්තනයමෙව. පටිපක්ඛෙහි සමන්තතො ඛණ්ඩිතත්තා පරිත්තො. පරිත්තන්ති වා අප්පමත්තකං වුච්චති, අයම්පි අප්පානුභාවතාය පරිත්තො වියාති පරිත්තො. කිලෙසවික්ඛම්භනතො, විපුලඵලතො, දීඝසන්තානතො ච මහන්තභාවං ගතො, මහන්තෙහි වා උළාරච්ඡන්දාදීහි ගතො පටිපන්නොති මහග්ගතො. ආරම්මණකරණවසෙනාපි නත්ථි එතස්ස පමාණකරධම්මා, තෙසං වා පටිපක්ඛොති අප්පමාණො. Hạ liệt (hīna) vì thấp kém hơn các định trung và thượng về tự tánh, về nhân duyên, và về quả; hoặc vì thiếu các phẩm chất của chúng. Thượng (paṇīta) vì được các nhân duyên của chính nó đưa đến trạng thái ưu thắng. Trung (majjhima) vì sanh khởi ở giữa hai loại. Có tầm (savitakka) vì cùng với tầm đang vận hành theo cách tương ưng; có tứ (savicāra) vì cùng với tứ; vừa có tầm vừa có tứ nên gọi là có tầm có tứ (savitakkasavicāra). Bằng từ "v.v." (ādi), định chỉ có tứ không có tầm (avitakkavicāramatta) và định không tầm không tứ (avitakkāvicāra) được bao gồm. Trong đó, vì không có sự tương ưng với tầm vượt trên tứ, nên nó không có tầm và chỉ có tứ, do đó gọi là chỉ có tứ không có tầm (avitakkavicāramatta). Hoặc từ "chỉ" (matta) có nghĩa là loại bỏ đặc tính. Thật vậy, định có tầm có tứ được gọi là có tứ (savicāra) vì có tứ được đặc trưng bởi tầm; còn định này (có tứ) chỉ do tứ đơn thuần, không có đặc tính gọi là tầm, do đó gọi là chỉ có tứ không có tầm (avitakkavicāramatta). Hoặc là, do đã được đoạn trừ bằng sự tu tập, vì không có tầm nên định này chỉ có tứ; để chỉ ra rằng không phải là không có bất kỳ pháp tương ưng nào khác của nó ngoài tứ, từ "chỉ có tứ" (vicāramatta) đã được nói đến với đặc tính là từ "không tầm" (avitakka). Không có cả hai là không tầm không tứ (avitakkāvicāra). Theo cách câu hành hỷ v.v. nghĩa là theo cách câu hành hỷ, câu hành lạc, câu hành xả. Điều cần nói ở đây cũng theo phương pháp đã được nói trong cặp câu hành lạc. Nhỏ (paritta) vì bị các pháp đối nghịch cắt đứt từ mọi phía. Hoặc "nhỏ" (paritta) được gọi là không đáng kể; định này cũng giống như nhỏ vì có oai lực ít, do đó gọi là nhỏ (paritta). Đại hành (mahaggata) vì đã đạt đến trạng thái vĩ đại do chế ngự phiền não, do có quả lớn lao, và do dòng tương tục dài; hoặc vì được những bậc vĩ đại có dục v.v. cao thượng thực hành, thành tựu. Vô lượng (appamāṇa) vì cũng không có các pháp làm cho nó có giới hạn về phương diện đối tượng, hoặc vì nó là đối nghịch của các pháp ấy. පටිපජ්ජති ඣානං එතායාති පටිපදා, පුබ්බභාගභාවනා. දුක්ඛා කිච්ඡා පටිපදා එතස්සාති දුක්ඛාපටිපදො. පකතිපඤ්ඤාය අභිවිසිට්ඨත්තා අභිඤ්ඤා නාම අප්පනාවහා භාවනාපඤ්ඤා, දන්ධා මන්දා අභිඤ්ඤා එතස්සාති දන්ධාභිඤ්ඤො. දුක්ඛාපටිපදො ච සො දන්ධාභිඤ්ඤො චාති දුක්ඛාපටිපදාදන්ධාභිඤ්ඤො[Pg.110], සමාධි. තදාදිවසෙන. චතුඣානඞ්ගවසෙනාති චතුන්නං ඣානානං අඞ්ගභාවවසෙන, චතුක්කනයවසෙන චෙතං වුත්තං. හානභාගියාදිවසෙනාති හානකොට්ඨාසිකාදිවසෙන. Đạt đến thiền bằng pháp này, vì vậy gọi là lộ trình (paṭipadā); đó là sự tu tập trong giai đoạn đầu. Lộ trình của pháp này khó khăn, gian khổ, vì vậy gọi là khổ hành lộ (dukkhāpaṭipada). Tuệ tu tập mang lại an chỉ được gọi là thắng trí (abhiññā) vì nó vượt trội hơn tuệ thông thường; thắng trí của pháp này chậm chạp, yếu ớt, vì vậy gọi là chậm thắng trí (dandhābhiñña). Vừa là khổ hành lộ, vừa là chậm thắng trí, vì vậy gọi là khổ hành lộ chậm thắng trí (dukkhāpaṭipadādandhābhiñña); đó là định. Theo cách của pháp đó v.v. Theo cách của bốn thiền chi nghĩa là theo cách là chi phần của bốn thiền; và điều này được nói theo phương pháp tứ pháp. Theo cách thuộc phần thoái hóa v.v. nghĩa là theo cách của định thuộc phần thoái hóa v.v. සමාධිඑකකදුකවණ්ණනා Luận giải về các pháp đơn và pháp đôi của định. ඡන්නං අනුස්සතිට්ඨානානන්ති බුද්ධානුස්සතිආදීනං ඡන්නං අනුස්සතිකම්මට්ඨානානං. ඉමෙසං වසෙනාති ඉමෙසං දසන්නං කම්මට්ඨානානං වසෙන. ‘‘පුබ්බභාගෙ එකග්ගතා’’ති ඉමිනා අප්පනාය උපකාරකනානාවජ්ජනුපචාරස්සපි සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො, න එකාවජ්ජනස්සෙව. අප්පනාසමාධීනන්ති උපකත්තබ්බඋපකාරකසම්බන්ධෙ සාමිවචනං ‘‘පුරිසස්ස අත්ථො’’තිආදීසු විය. පරිකම්මන්ති ගොත්‍රභු. අපරිත්තො සමාධීති දස්සෙතුං ‘‘පඨමස්ස ඣානස්සා’’තිආදි වුත්තං. Của sáu xứ tùy niệm nghĩa là của sáu đề mục tùy niệm là niệm Phật v.v. Theo cách của những pháp này nghĩa là theo cách của mười đề mục này. Bằng câu "nhất tâm trong giai đoạn đầu", nên hiểu là bao gồm cả cận hành định có nhiều hướng tâm khác nhau hỗ trợ cho an chỉ định, chứ không chỉ cận hành định có một hướng tâm. Từ "của các an chỉ định" (appanāsamādhīnaṃ) là sở hữu cách trong mối quan hệ giữa cái được hỗ trợ và cái hỗ trợ, giống như trong câu "lợi ích của người" (purisassa attho) v.v. Chuẩn bị (parikamma) là chuyển tộc (gotrabhu). Để chỉ ra rằng định không phải là nhỏ (aparitto), đã nói "của sơ thiền" v.v. තීසු භූමීසූති කාමරූපාරූපභූමීසු. කුසලචිත්තෙකග්ගතාය අධිප්පෙතත්තා ‘‘අරියමග්ගසම්පයුත්තා’’ති වුත්තං. සියා සප්පීතිකො, සියා නිප්පීතිකොති අනියමවචනං උපචාරසමාධිසාමඤ්ඤෙන සබ්බෙසම්පි වා ඣානානං නානාවජ්ජනවීථියං උපචාරසමාධි සියා සප්පීතිකො, සියා නිප්පීතිකො. එකාවජ්ජනවීථියං පන ආදිතො දුකතිකජ්ඣානානං උපචාරසමාධි සප්පීතිකොව, ඉතරෙසං නිප්පීතිකොව, විසභාගවෙදනස්ස චිත්තස්ස ආසෙවනපච්චයතාභාවතො, එකවීථියං වෙදනාපරිවත්තනාභාවතො ච. සියා සුඛසහගතො, සියා උපෙක්ඛාසහගතොති එත්ථාපි වුත්තනයෙනෙව අත්ථො වෙදිතබ්බො. තත්ථ පන ‘‘දුකතිකජ්ඣානාන’’න්ති වුත්තං, ඉධ ‘‘තිකචතුක්කජ්ඣානාන’’න්ති වත්තබ්බං. Tīsu bhūmīsu có nghĩa là: trong cõi Dục, cõi Sắc, và cõi Vô Sắc. Do có ý muốn nói đến nhất tâm của tâm thiện nên được nói là ‘‘tương ưng với Thánh đạo’’. Câu: Siyā sappītiko, siyā nippītiko (có khi có hỷ, có khi không có hỷ) là lời nói không xác định do sự tương đồng về cận định; hoặc là, trong lộ trình có hướng tâm khác nhau của tất cả các thiền, cận định có khi có hỷ, có khi không có hỷ. Còn trong lộ trình có cùng một hướng tâm, cận định của hai hoặc ba thiền đầu tiên chỉ có hỷ, của các thiền còn lại thì chỉ không có hỷ, vì tâm có thọ khác loại không có khả năng làm duyên tập hành, và vì trong một lộ trình không có sự thay đổi thọ. Ở đây, trong câu: Siyā sukhasahagato, siyā upekkhāsahagato (có khi câu hành với lạc, có khi câu hành với xả), ý nghĩa cũng nên được hiểu theo phương pháp đã nói. Tuy nhiên, ở đó đã được nói là ‘‘của hai hoặc ba thiền’’, ở đây nên được nói là ‘‘của ba hoặc bốn thiền’’. සමාධිතිකවණ්ණනා Giải thích về bộ ba liên quan đến Định. පටිලද්ධමත්තොති අධිගතමත්තො අනාසෙවිතො අබහුලීකතො. සො හි පරිදුබ්බලභාවෙන හීනො හොති. නාතිසුභාවිතොති අතිවිය පගුණභාවං අපාපිතො. සුභාවිතොති සුට්ඨු භාවිතො සම්මදෙව පගුණතං උපනීතො. තෙනාහ ‘‘වසිප්පත්තො’’ති. ඡන්දාදීනං හීනතාදිවසෙනාපි ඉමෙසං හීනාදිතා වෙදිතබ්බා. තථා හි උළාරපුඤ්ඤඵලකාමතාවසෙන පවත්තිතො හීනො, ලොකියාභිඤ්ඤාසම්පාදනාය පවත්තිතො මජ්ඣිමො, විවෙකකාමතාය අරියභාවෙ ඨිතෙන පවත්තිතො පණීතො[Pg.111]. අත්තහිතාය භවසම්පත්තිඅත්ථං පවත්තිතො වා හීනො, කෙවලං අලොභජ්ඣාසයෙන පවත්තිතො මජ්ඣිමො, පරහිතාය පවත්තිතො පණීතො. වට්ටජ්ඣාසයෙන වා පවත්තිතො හීනො, විවෙකජ්ඣාසයෙන පවත්තිතො මජ්ඣිමො, විවට්ටජ්ඣාසයෙන ලොකුත්තරපාදකත්ථං පවත්තිතො පණීතො. Paṭiladdhamatto có nghĩa là: chỉ mới chứng đắc, chưa được thực hành, chưa được làm cho thuần thục. Quả vậy, định ấy là hạ liệt do còn rất yếu ớt. Nātisubhāvito có nghĩa là: chưa được đưa đến trạng thái thuần thục lắm. Subhāvito có nghĩa là: đã được tu tập tốt đẹp, đã được đưa đến sự thuần thục một cách chân chánh. Do đó, ngài nói ‘‘đã đạt đến sự thuần thục’’. Cũng nên biết tính chất hạ liệt v.v... của các định này do sự hạ liệt v.v... của dục v.v... Quả vậy, (định) được khởi lên do mong muốn quả phước lớn lao là hạ liệt; (định) được khởi lên để thành tựu các thắng trí thế gian là trung bình; (định) được khởi lên bởi người đã an trú trong trạng thái thanh tịnh do mong muốn sự vắng lặng là cao thượng. Hoặc, (định) được khởi lên vì lợi ích của bản thân, vì mục đích thành tựu trong các cõi hữu là hạ liệt; (định) được khởi lên chỉ với ý hướng vô tham là trung bình; (định) được khởi lên vì lợi ích của người khác là cao thượng. Hoặc, (định) được khởi lên với ý hướng trong vòng luân hồi là hạ liệt; (định) được khởi lên với ý hướng vắng lặng (phiền não) là trung bình; (định) được khởi lên với ý hướng thoát khỏi luân hồi, làm nền tảng cho Siêu thế là cao thượng. සද්ධිං උපචාරසමාධිනාති සබ්බෙසම්පි ඣානානං උපචාරසමාධිනා සහ. විතක්කමත්තෙයෙව ආදීනවං දිස්වාති විතක්කෙයෙව ඔළාරිකතො උපට්ඨහන්තෙ ‘‘චිත්තස්ස ඛොභකරධම්මො අය’’න්ති ආදීනවං දිස්වා විචාරඤ්ච සන්තතො මනසි කරිත්වා. තෙනාහ ‘‘විචාරෙ අදිස්වා’’ති. තං සන්ධායාති තං එවං පටිලද්ධං සමාධිං සන්ධාය. එතං ‘‘අවිතක්කවිචාරමත්තො සමාධී’’ති දුතියපදං වුත්තං. තීසූති ආදිතො තීසු. Saddhiṃ upacārasamādhinā có nghĩa là: cùng với cận định của tất cả các thiền. Vitakkamatteyeva ādīnavaṃ disvā có nghĩa là: khi chỉ có tầm hiện khởi một cách thô thiển, thấy sự nguy hại rằng “đây là pháp làm dao động tâm”, và tác ý đến tứ như là trạng thái an tịnh. Do đó, ngài nói ‘‘không thấy (sự nguy hại) trong tứ’’. Taṃ sandhāya có nghĩa là: liên quan đến định đã được chứng đắc như vậy. Câu thứ hai “định chỉ không tầm không tứ” được nói đến (liên quan đến điều này). Tīsu có nghĩa là: trong ba (thiền) đầu tiên. තෙස්වෙවාති තෙසු එව චතුක්කපඤ්චකනයෙසු. තතියෙ චතුත්ථෙති චතුක්කනයෙ තතියෙ, පඤ්චකනයෙ චතුත්ථෙති යොජෙතබ්බං. අවසානෙති ද්වීසුපි නයෙසු පරියොසානජ්ඣානෙ. යථාක්කමං චතුත්ථෙ, පඤ්චමෙ වා. පීතිසුඛසහගතො වාති එත්ථාපි හෙට්ඨා වුත්තනයෙනෙව අත්ථො වෙදිතබ්බො. එත්ථ ච සතිපි පීතිසහගතස්සාපි සමාධිස්ස සුඛසහගතත්තෙ තීණිපි පදානි අසඞ්කරතො දස්සෙතුං නිප්පීතිකසුඛතො සප්පීතිකසුඛස්ස විසෙසදස්සනත්ථං සත්ථු පීතිතිකදෙසනාති නිප්පීතිකස්සෙව සුඛස්ස වසෙන සුඛසහගතො සමාධි ගහිතොති දට්ඨබ්බො. Tesveva có nghĩa là: chỉ trong những pháp tứ và pháp ngũ ấy. Tatiye catutthe nên được phối hợp là: trong thiền thứ ba theo pháp tứ, trong thiền thứ tư theo pháp ngũ. Avasāne có nghĩa là: trong thiền cuối cùng của cả hai pháp, tức là trong thiền thứ tư hoặc thứ năm, theo thứ tự. Ở đây, trong câu: Pītisukhasahagato vā, ý nghĩa cũng nên được hiểu theo phương pháp đã nói ở dưới. Và ở đây, mặc dù định câu hành với hỷ cũng có tính chất câu hành với lạc, nhưng để chỉ ra ba câu mà không lẫn lộn, và để chỉ ra sự khác biệt của lạc có hỷ so với lạc không có hỷ, (vì) lời thuyết giảng của Bậc Đạo Sư về bộ ba liên quan đến hỷ, nên được hiểu rằng định câu hành với lạc được lấy theo nghĩa chỉ có lạc không hỷ. උපචාරභූමියන්ති උපචාරජ්ඣානසම්පයුත්තචිත්තුප්පාදෙ. චිත්තුප්පාදො හි සහජාතධම්මානං උප්පත්තිට්ඨානතාය ‘‘භූමී’’ති වුච්චති ‘‘සුඛභූමියං කාමාවචරෙ’’තිආදීසු (ධ. ස. 988) විය. පරිත්තො සමාධි කාමාවචරභාවතො. Upacārabhūmiyaṃ có nghĩa là: trong tâm sanh tương ưng với cận thiền. Quả vậy, tâm sanh được gọi là “địa” do là nơi sanh khởi của các pháp đồng sanh, giống như trong các câu “trong địa của lạc thuộc cõi Dục” v.v... Định là hạ liệt do thuộc về cõi Dục. සමාධිචතුක්කවණ්ණනා Giải thích về bộ bốn liên quan đến Định. පඨමසමන්නාහාරො භාවනං ආරභන්තස්ස ‘‘පථවී පථවී’’තිආදිනා කම්මට්ඨානෙ පඨමාභිනිවෙසො. තස්ස තස්ස ඣානස්ස උපචාරන්ති නීවරණවිතක්කවිචාරනිකන්තිආදීනං වූපසමෙ ථිරභූතං කාමාවචරජ්ඣානං. ‘‘යාව අප්පනා’’ති ඉමිනා පුබ්බභාගපඤ්ඤාය එව අභිඤ්ඤාභාවො වුත්තො විය දිස්සතීති වදන්ති[Pg.112]. අප්පනාපඤ්ඤා පන අභිඤ්ඤාව. යදග්ගෙන හි පුබ්බභාගපඤ්ඤාය දන්ධසීඝතා, තදග්ගෙන අප්පනාපඤ්ඤායපීති. සමුදාචාරගහණතායාති සමුදාචාරස්ස ගහණභාවෙන, පවත්තිබාහුල්ලතොති අත්ථො. අසුඛාසෙවනාති කසිරභාවනා. Paṭhamasamannāhāro là sự hướng tâm ban đầu vào đề mục thiền của người bắt đầu tu tập bằng cách (niệm) “đất, đất” v.v... Cận hành của mỗi thiền ấy là thiền thuộc cõi Dục đã trở nên vững chắc khi các triền cái, tầm, tứ, sự ưa thích v.v... đã lắng dịu. Với câu ‘‘Yāva appanā’’, họ nói rằng dường như chỉ có trạng thái thắng trí của tuệ thuộc giai đoạn chuẩn bị được nói đến. Tuy nhiên, tuệ an chỉ cũng chính là thắng trí. Quả vậy, do mức độ nào mà tuệ thuộc giai đoạn chuẩn bị có sự chậm chạp hay nhanh chóng, thì do mức độ ấy, tuệ an chỉ cũng (chậm chạp hay nhanh chóng). Samudācāragahaṇatāya có nghĩa là: do sự phức tạp của sự khởi lên, do sự khởi lên nhiều lần. Asukhāsevanā có nghĩa là: sự tu tập khó khăn. පලිබොධුපච්ඡෙදාදීනීති ආදි-සද්දෙන භාවනාවිධානාපරිහාපනාදිං සඞ්ගණ්හාති. අසප්පායසෙවීති උපචාරාධිගමතො පුබ්බෙ අසප්පායසෙවිතාය දුක්ඛා පටිපදා. පච්ඡා අසප්පායසෙවිතාය දන්ධා අභිඤ්ඤා හොති. සප්පායසෙවිනොති එත්ථාපි එසෙව නයො. පුබ්බභාගෙති උපචාරජ්ඣානාධිගමතො ඔරභාගෙ. අපරභාගෙති තතො උද්ධං. තස්ස වොමිස්සකතාති යො පුබ්බභාගෙ අසප්පායං සෙවිත්වා අපරභාගෙ සප්පායසෙවී, තස්ස දුක්ඛා පටිපදා ඛිප්පාභිඤ්ඤා. ඉතරස්ස සුඛා පටිපදා දන්ධාභිඤ්ඤා හොති. එවං පඨමචතුත්ථානං වොමිස්සකතාය දුතියතතියාති අත්ථො. අකතපලිබොධුපච්ඡෙදස්ස සපරිපන්ථතාය පටිපදා දුක්ඛා හොති, ඉතරස්ස සුඛා. අසම්පාදිතඅප්පනාකොසල්ලස්ස ඤාණස්ස අවිසදතාය දන්ධා අභිඤ්ඤා හොති, විසදතාය ඛිප්පා අභිඤ්ඤා. Trong câu Palibodhupacchedādīni, bằng từ ādi (v.v...), bao gồm cả việc không làm suy giảm phương pháp tu tập v.v... Asappāyasevī có nghĩa là: trước khi đạt được cận hành, do thực hành điều không thích hợp nên con đường thực hành là khó khăn; sau đó, do thực hành điều không thích hợp nên thắng trí trở nên chậm chạp. Ở đây, trong câu Sappāyasevino cũng theo phương pháp tương tự. Pubbabhāge có nghĩa là: trong giai đoạn trước khi đạt được cận thiền. Aparabhāge có nghĩa là: sau đó. Tassa vomissakatā có nghĩa là: người nào trong giai đoạn đầu thực hành điều không thích hợp và trong giai đoạn sau thực hành điều thích hợp, người đó có con đường thực hành khó khăn và thắng trí nhanh chóng. Người còn lại có con đường thực hành dễ dàng và thắng trí chậm chạp. Như vậy, ý nghĩa là do sự pha trộn của (trường hợp) thứ nhất và thứ tư mà (tạo ra trường hợp) thứ hai và thứ ba. Đối với người chưa cắt đứt các chướng ngại, do có sự nguy hiểm nên con đường thực hành là khó khăn; đối với người còn lại thì dễ dàng. Đối với người chưa thành tựu sự khéo léo trong an chỉ, do trí tuệ không trong sáng nên thắng trí trở nên chậm chạp; do (trí tuệ) trong sáng, thắng trí trở nên nhanh chóng. තණ්හාඅවිජ්ජාවසෙනාති තණ්හාඅවිජ්ජානං අභිභවානභිභවවසෙන. සමථවිපස්සනාධිකාරවසෙනාති සමථවිපස්සනාසු අසතො, සතො ච අධිකාරස්ස වසෙන. තණ්හාය සමාධිස්ස උජුපටිපක්ඛත්තා සා සමථපටිපදාය පරිපන්ථිනීති ආහ ‘‘තණ්හාභිභූතස්ස හි දුක්ඛා පටිපදා හොතී’’ති. අභිභවො චස්සා ඉතරකිලෙසෙහි අධිකතාය අනභිභූතස්ස තණ්හායාති අධිකාරතො වෙදිතබ්බං. තථා අවිජ්ජා පඤ්ඤාය උජුපටිපක්ඛාති තදභිභූතස්ස දන්ධාභිඤ්ඤතා වුත්තා. අකතාධිකාරොති භවන්තරෙ අකතපරිචයො යථා පගුණං කත්වා විස්සට්ඨගන්ථො අප්පමත්තකෙන පයොගෙන සුප්පවත්ති වාචුග්ගතොව හොති, එවං පුබ්බෙ කතපරිචයස්ස භාවනා අප්පකසිරෙනෙව ඉජ්ඣතීති ආහ ‘‘කතාධිකාරස්ස සුඛා’’ති. ස්වායං අකතො, කතො ච අධිකාරො සමථනිස්සිතො පටිපදායං වුත්තො සමාධිප්පධානත්තා පටිපදාය. විපස්සනානිස්සිතො අභිඤ්ඤායං ඤාණප්පධානත්තා අප්පනාය. කිලෙසින්ද්‍රියවසෙනාති තික්ඛාතික්ඛානං කිලෙසින්ද්‍රියානං වසෙන. තෙනාහ ‘‘තිබ්බකිලෙසස්සා’’තිආදි[Pg.113]. තත්ථ කිලෙසා කාමච්ඡන්දාදයො, ඉන්ද්‍රියානි සද්ධාදීනි. Do năng lực của tham ái và vô minh (taṇhāavijjāvasenāti) có nghĩa là do năng lực của sự áp đảo và không áp đảo của tham ái và vô minh. Do năng lực của sự thực hành chỉ và quán (samathavipassanādhikāravasenāti) có nghĩa là do năng lực của sự thực hành có hoặc không có trong chỉ và quán. Vì tham ái là đối nghịch trực tiếp với định, nên nó là trở ngại cho con đường thực hành chỉ, do đó đã nói “Vì rằng người bị tham ái áp đảo thì con đường thực hành là khổ” (taṇhābhibhūtassa hi dukkhā paṭipadā hotīti). Và sự áp đảo của nó (tham ái) do sự vượt trội hơn các phiền não khác, cần được hiểu theo chủ đề là (được nói) đối với người không bị tham ái áp đảo. Tương tự, vì vô minh là đối nghịch trực tiếp với tuệ, nên đối với người bị nó (vô minh) áp đảo, sự chứng đắc chậm chạp đã được nói đến. Người không có sự thực hành (akatādhikāroti) có nghĩa là người không có sự thực tập ở kiếp khác. Giống như một quyển sách đã được học thuộc lòng và bỏ qua, với một nỗ lực nhỏ trở nên trôi chảy và thuộc lòng, cũng vậy đối với người đã có sự thực tập từ trước việc tu tập thành tựu không mấy khó khăn, nên đã nói “đối với người có sự thực hành thì (con đường) là lạc” (katādhikārassa sukhāti). Sự thực hành này, dù đã thực hiện hay chưa, nương vào chỉ, được nói trong phần con đường thực hành, vì con đường thực hành lấy định làm chính. (Sự thực hành) nương vào quán (được nói) trong phần thắng trí, vì sự chứng đắc lấy tuệ làm chính. Do năng lực của phiền não và các căn (kilesindriyavasenāti) có nghĩa là do năng lực của phiền não và các căn, dù lanh lợi hay không lanh lợi. Do đó, ngài đã nói “đối với người có phiền não mãnh liệt” v.v... (tibbakilesassātiādi). Ở đây, phiền não là tham dục v.v..., các căn là tín v.v... යථාවුත්තා පටිපදාභිඤ්ඤා පුග්ගලාධිට්ඨානාති ධම්මනිද්දෙසම්පි පුග්ගලාධිට්ඨානමුඛෙන දස්සෙතුං ‘‘යො පුග්ගලො’’තිආදි වුත්තං. අප්පගුණොති න සුභාවිතො වසීභාවං අපාපිතො. තෙනාහ ‘‘උපරිඣානස්ස පච්චයො භවිතුං න සක්කොතී’’ති. අයං පරිත්තොති අයං සමාධි අප්පානුභාවතාය පරිත්තො. අවඩ්ඪිතෙති එකඞ්ගුලද්වඞ්ගුලමත්තම්පි න වඩ්ඪිතෙ යථාඋපට්ඨිතෙ ආරම්මණෙ. එකඞ්ගුලමත්තම්පි හි වඩ්ඪිතං අප්පමාණමෙවාති වදන්ති. ‘‘පගුණො සුභාවිතො’’ති වත්වා ‘‘උපරිඣානස්ස පච්චයො භවිතුං සක්කොතී’’ති ඉමිනා යථා පගුණොපි උපරිඣානස්ස පච්චයො භවිතුං අසක්කොන්තො සමාධි පරිත්තොයෙව හොති, න අප්පමාණො, එවං ඤාණුත්තරස්ස එකාසනෙනෙව උපරිඣානනිබ්බත්තනෙනාති සුභාවිතොපි උපරිඣානස්ස පච්චයභාවසඞ්ඛාතාය සුභාවිතකිච්චසිද්ධියා ‘‘අප්පමාණො’’ත්වෙව වුච්චති. අපරෙ පන සචෙ සුභාවිතො පගුණො වසීභාවං පත්තො උපරිඣානස්ස පච්චයො අහොන්තොපි අප්පමාණො එව, පමාණකරානං රාගාදිපටිපක්ඛානං සුවිදූරභාවතොති වදන්ති. වුත්තලක්ඛණවොමිස්සතායාති යො අප්පගුණො උපරිඣානස්ස පච්චයො භවිතුං න සක්කොති, වඩ්ඪිතෙ ආරම්මණෙ පවත්තො, අයං පරිත්තො අප්පමාණාරම්මණො. යො පන පගුණො උපරිඣානස්ස පච්චයො භවිතුං සක්කොති, අවඩ්ඪිතෙ ආරම්මණෙ පවත්තො, අයං අප්පමාණො පරිත්තාරම්මණොති එවං පඨමචතුත්ථසමාධීනං වුත්තලක්ඛණස්ස වොමිස්සකභාවෙන දුතියතතියසමාධිසඞ්ගාහකො වොමිස්සකනයො වෙදිතබ්බො. Vì con đường thực hành và thắng trí như đã nói có cá nhân làm nền tảng, nên để chỉ ra cả sự trình bày về các pháp theo cách lấy cá nhân làm nền tảng, (đoạn) “vị cá nhân nào” v.v... (yo puggalotiādi) đã được nói. Không thuần thục (appaguṇoti) có nghĩa là không được tu tập tốt, chưa đạt đến trạng thái thuần thục. Do đó, ngài đã nói “không thể trở thành duyên cho thiền cao hơn” (uparijhānassa paccayo bhavituṃ na sakkotīti). Định này là nhỏ hẹp (ayaṃ parittoti) có nghĩa là định này là nhỏ hẹp do có oai lực nhỏ. (Trên đề mục) không được phát triển (avaḍḍhiteti) có nghĩa là trên đề mục như nó hiện khởi, không được phát triển dù chỉ bằng một hoặc hai ngón tay. Vì rằng (đề mục) được phát triển dù chỉ bằng một ngón tay cũng được gọi là vô lượng. Bằng cách nói “thuần thục, được tu tập tốt” (paguṇo subhāvitoti) và “có thể trở thành duyên cho thiền cao hơn” (uparijhānassa paccayo bhavituṃ sakkotīti), điều này cho thấy rằng: Giống như định dù thuần thục nhưng không thể trở thành duyên cho thiền cao hơn thì vẫn là nhỏ hẹp, không phải vô lượng, cũng vậy đối với người có trí tuệ siêu việt, do sự phát sinh của thiền cao hơn chỉ trong một lần ngồi, nên định dù được tu tập tốt, do sự thành tựu của phận sự tu tập tốt được gọi là trạng thái làm duyên cho thiền cao hơn, vẫn được gọi là “vô lượng”. Nhưng những người khác nói rằng: nếu (định) được tu tập tốt, thuần thục, đạt đến trạng thái thuần thục, dù không phải là duyên cho thiền cao hơn, vẫn là vô lượng, vì các đối nghịch như tham ái v.v... vốn tạo ra sự giới hạn, đã bị loại trừ rất xa. Do sự pha trộn của các đặc tính đã nói (vuttalakkhaṇavomissatāyāti) có nghĩa là: Định nào không thuần thục, không thể trở thành duyên cho thiền cao hơn, nhưng diễn ra trên đề mục đã được phát triển, định này là nhỏ hẹp nhưng có đề mục vô lượng. Còn định nào thuần thục, có thể trở thành duyên cho thiền cao hơn, nhưng diễn ra trên đề mục không được phát triển, định này là vô lượng nhưng có đề mục nhỏ hẹp. Như vậy, do sự pha trộn của các đặc tính đã nói của định thứ nhất và thứ tư, cần hiểu phương pháp pha trộn này bao gồm định thứ hai và thứ ba. තතොති තතො පඨමජ්ඣානතො උද්ධං. විරත්තපීතිකන්ති අතික්කන්තපීතිකං වා ජිගුච්ඡිතපීතිකං වා. අවයවො සමුදායස්ස අඞ්ගන්ති වුච්චති, ‘‘සෙනඞ්ගං රථඞ්ග’’න්තිආදීසු වියාති ආහ ‘‘චතුන්නං ඣානානං අඞ්ගභූතා චත්තාරො සමාධී’’ති. Từ đó (tatoti) có nghĩa là từ trên sơ thiền đó. Ly hỷ (virattapītikanti) có nghĩa là đã vượt qua hỷ hoặc đã nhàm chán hỷ. Một bộ phận của một tổng thể được gọi là chi phần, giống như trong các trường hợp “chi phần của quân đội”, “chi phần của cỗ xe” v.v... (senaṅgaṃ rathaṅgantiādīsu viya), nên đã nói “bốn loại định là chi phần của bốn thiền” (catunnaṃ jhānānaṃ aṅgabhūtā cattāro samādhīti). හානං භජතීති හානභාගියො, හානභාගො වා එතස්ස අත්ථීති හානභාගියො, පරිහානකොට්ඨාසිකොති අත්ථො. ආලයස්ස අපෙක්ඛාය අපරිච්චජනතො ඨිතිං භජතීති ඨිතිභාගියො. විසෙසං භජතීති විසෙසභාගියො. පච්චනීකසමුදාචාරවසෙනාති තස්ස තස්ස [Pg.114] ඣානස්ස පච්චනීකානං නීවරණවිතක්කවිචාරාදීනං පවත්තිවසෙන. තදනුධම්මතායාති තදනුරූපභූතාය සතියා. සණ්ඨානවසෙනාති සණ්ඨහනවසෙන පතිට්ඨානවසෙන. ‘‘සා පන තදස්සාදසඞ්ඛාතා, තදස්සාදසම්පයුත්තක්ඛන්ධසඞ්ඛාතා වා මිච්ඡාසතී’’ති සම්මොහවිනොදනියං (විභ. අට්ඨ. 799) වුත්තං. තත්ථ සාපෙක්ඛස්ස උපරි විසෙසං නිබ්බත්තෙතුං අසක්කුණෙය්‍යත්තා අවිගතනිකන්තිකා තංතංපරිහරණසතීතිපි වත්තුං වට්ටති. එවඤ්ච කත්වා ‘‘සතියා වා නිකන්තියා වා’’ති විකප්පවචනඤ්ච යුත්තං හොති. විසෙසාධිගමවසෙනාති විසෙසාධිගමස්ස පච්චයභාවවසෙන, විසෙසං වා අධිගච්ඡති එතෙනාති විසෙසාධිගමො, තස්ස වසෙන. නිබ්බිදාසහගතසඤ්ඤාමනසිකාරසමුදාචාරවසෙනාති ආදීනවදස්සනපුබ්බඞ්ගමනිබ්බින්දනඤාණසම්පයුත්තසඤ්ඤාය ච ආභොගස්ස ච පවත්තිවසෙන. නිබ්බෙධභාගියතාති සච්චානං නිබ්බිජ්ඣනපක්ඛිකතා විපස්සනාය සංවත්තතීති අත්ථො. Hướng đến sự suy thoái, nên là phần suy thoái (hānabhāgiyo); hoặc có phần suy thoái, nên là phần suy thoái, có nghĩa là có phần thuộc về sự suy thoái. Do không từ bỏ sự luyến ái đối với sự quyến luyến, hướng đến sự đứng lại, nên là phần đứng lại (ṭhitibhāgiyo). Hướng đến sự đặc biệt, nên là phần đặc biệt (visesabhāgiyo). Do năng lực của sự khởi lên của các đối nghịch (paccanīkasamudācāravasenāti) có nghĩa là do năng lực của sự khởi lên của các đối nghịch của mỗi thiền, như các triền cái, tầm, tứ v.v... Do trạng thái phù hợp với nó (tadanudhammatāyāti) có nghĩa là do niệm đã trở nên phù hợp với nó. Do năng lực của sự an trú (saṇṭhānavasenāti) có nghĩa là do năng lực của sự an trú vững chắc, do năng lực của sự thiết lập. “Nhưng niệm ấy được gọi là sự thưởng thức nó, hoặc được gọi là các uẩn tương ưng với sự thưởng thức nó, là tà niệm” (sā pana tadassādasaṅkhātā, tadassādasampayuttakkhandhasaṅkhātā vā micchāsatīti), đã được nói trong sách Sammohavinodanī. Ở đó, đối với người có sự luyến ái, do không thể tạo ra sự đặc biệt cao hơn, cũng có thể nói là niệm duy trì các thiền ấy, không thoát khỏi sự ham muốn. Và làm như vậy, lời nói phân biệt “hoặc do niệm, hoặc do sự ham muốn” (satiyā vā nikantiyā vāti) trở nên hợp lý. Do năng lực của sự chứng đắc đặc biệt (visesādhigamavasenāti) có nghĩa là do năng lực của trạng thái làm duyên cho sự chứng đắc đặc biệt; hoặc chứng đắc sự đặc biệt nhờ nó, nên là sự chứng đắc đặc biệt; do năng lực của nó. Do năng lực của sự khởi lên của tưởng và tác ý đi kèm với sự nhàm chán (nibbidāsahagatasaññāmanasikārasamudācāravasenāti) có nghĩa là do năng lực của sự khởi lên của tưởng tương ưng với trí tuệ nhàm chán được dẫn đầu bởi sự thấy nguy hại và của sự hướng tâm. Phần thâm nhập (nibbedhabhāgiyatāti) có nghĩa là trạng thái thuộc về phần thâm nhập các chân lý, dẫn đến tuệ quán, đó là ý nghĩa. කාමසහගතාති කාමාරම්මණා, කාමසඤ්ඤාහි වා වොකිණ්ණා. අවිතක්කසහගතාති ‘‘කථං නු ඛො මෙ අවිතක්කං ඣානං භවෙය්‍යා’’ති එවං අවිතක්කාරම්මණා අවිතක්කවිසයා. කාමඤ්චායං ‘‘පඨමස්ස ඣානස්සා’’තිආදිකො පාඨො පඤ්ඤාවසෙන ආගතො, සමාධිස්සාපි පනෙත්ථ සඞ්ගහො අත්ථෙවාති උදාහරණස්ස සාත්ථකතං දස්සෙතුං ‘‘තාය පන පඤ්ඤාය සම්පයුත්තා සමාධීපි චත්තාරො හොන්තී’’ති තෙසං වසෙන එවං වුත්තන්ති අත්ථො. Đi kèm với dục (kāmasahagatāti) có nghĩa là có đối tượng là dục, hoặc pha trộn với các tưởng về dục. Đi kèm với vô tầm (avitakkasahagatāti) có nghĩa là (suy nghĩ) “Làm thế nào để thiền vô tầm có thể khởi lên cho ta?”, như vậy, có đối tượng là vô tầm, có phạm vi là vô tầm. Mặc dù đoạn văn này “của sơ thiền” v.v... (paṭhamassa jhānassātiādiko) đến theo năng lực của tuệ, nhưng ở đây cũng có sự bao gồm cả định, nên để chỉ ra rằng ví dụ này có ý nghĩa, (đã nói) “nhưng bốn loại định tương ưng với tuệ ấy cũng có” (tāya pana paññāya sampayuttā samādhīpi cattāro hontīti); ý nghĩa là đã được nói như vậy do năng lực của chúng. භාවනාමයස්ස සමාධිස්ස ඉධාධිප්පෙතත්තා උපචාරෙකග්ගතා ‘‘කාමාවචරො සමාධී’’ති වුත්තං. අධිපතිං කරිත්වාති ‘‘ඡන්දවතො චෙ සමාධි හොති, මය්හම්පි එවං හොතී’’ති ඡන්දං අධිපතිං, ඡන්දං ධුරං ජෙට්ඨකං පුබ්බඞ්ගමං කත්වා. ලභති සමාධින්ති එවං යං සමාධිං ලභති, අයං වුච්චති ඡන්දසමාධි, ඡන්දාධිපතිසමාධීති අත්ථො. එවං වීරියසමාධිආදයොපි වෙදිතබ්බා. Do định thuộc về tu tập được chủ trương ở đây, nên nhất tâm cận hành được gọi là “định thuộc Dục giới.” (Giải về) Adhipatiṃ karitvā (làm cho làm chủ): “Nếu người có dục thì có định, đối với ta cũng có như vậy,” do làm cho dục làm chủ, làm cho dục làm đầu, làm trưởng, đi trước. (Giải về) Labhati samādhiṃ (đắc định): Như vậy, vị ấy đắc được định nào, định này được gọi là dục định, có nghĩa là dục trưởng định. Cũng vậy, cần định v.v... cũng nên được hiểu như thế. චතුක්කභෙදෙති චතුක්කවසෙන සමාධිප්පභෙදනිද්දෙසෙ. අඤ්ඤත්ථ සම්පයොගවසෙන විචාරෙන සහ වත්තමානො විතක්කො පඤ්චකනයෙ දුතියජ්ඣානෙ වියොජිතොපි න සුට්ඨු වියොජිතොති, තෙන සද්ධිංයෙව විචාරසමතික්කමං දස්සෙතුං වුත්තං ‘‘විතක්කවිචාරාතික්කමෙන තතිය’’න්ති. ද්විධා [Pg.115] භින්දිත්වා චතුක්කභෙදෙ වුත්තං දුතියං ඣානන්ති යොජනා. පඤ්චඣානඞ්ගවසෙනාති පඤ්චන්නං ඣානානං අඞ්ගභාවවසෙන සමාධිස්ස පඤ්චවිධතා වෙදිතබ්බා. (Giải về) Catukkabhede (trong sự phân loại theo bốn pháp): Trong phần chỉ rõ các loại định theo cách bốn pháp. Ở nơi khác, theo cách tương ưng, tầm hiện hữu cùng với tứ, dù đã được tách ra trong thiền thứ hai theo pháp năm chi, nhưng vẫn không được tách ra hoàn toàn; vì vậy, để chỉ ra sự vượt qua tứ cùng với tầm, câu “thiền thứ ba do vượt qua tầm và tứ” đã được nói đến. Nên phối hợp câu cú là: “sau khi chia thiền thứ hai được nói trong pháp bốn chi thành hai phần.” (Giải về) Pañcajhānaṅgavasenā: Nên hiểu rằng định có năm loại theo cách là chi phần của năm thiền. 40. විභඞ්ගෙති ඤාණවිභඞ්ගෙ. තත්ථ හි ‘‘ඣානවිමොක්ඛසමාධිසමාපත්තීනං සංකිලෙසවොදාන’’න්ති, එත්ථ ‘‘සංකිලෙස’’න්තිආදි වුත්තං. තත්ථ හානභාගියො ධම්මොති අපගුණෙහි පඨමජ්ඣානාදීහි වුට්ඨිතස්ස සඤ්ඤාමනසිකාරානං කාමාදිඅනුපක්ඛන්දනං. විසෙසභාගියො ධම්මොති පගුණෙහි පඨමජ්ඣානාදීහි වුට්ඨිතස්ස සඤ්ඤාමනසිකාරානං දුතියජ්ඣානාදිඅනුපක්ඛන්දනං. තෙනාහ ‘‘පඨමස්ස ඣානස්ස ලාභි’’න්තිආදි. තස්සත්ථො (විභ. අට්ඨ. 828) – අපගුණස්ස පඨමස්ස ඣානස්ස ලාභීනං තතො වුට්ඨිතං ආරම්මණවසෙන කාමසහගතා හුත්වා සඤ්ඤාමනසිකාරා සමුදාචරන්ති චොදෙන්ති තුදන්ති, තස්ස කාමානුපක්ඛන්දානං සඤ්ඤාමනසිකාරානං වසෙන සා පඨමජ්ඣානපඤ්ඤා හායති, තස්මා හානභාගිනී පඤ්ඤා. අවිතක්කසහගතාති අවිතක්කං දුතියං ඣානං සන්තතො පණීතතො මනසි කරොතො ආරම්මණවසෙන අවිතක්කසහගතා සමුදාචරන්ති පගුණපඨමජ්ඣානතො වුට්ඨිතං දුතියජ්ඣානාධිගමත්ථාය චොදෙන්ති තුදන්ති, තස්ස දුතියජ්ඣානානුපක්ඛන්දානං සඤ්ඤාමනසිකාරානං වසෙන පඨමජ්ඣානපඤ්ඤා විසෙසභූතස්ස දුතියජ්ඣානස්ස උප්පත්තියා පදට්ඨානතාය විසෙසභාගිනී පඤ්ඤා. තංසම්පයුත්තො සමාධි ඉධාධිප්පෙතො. ඉමිනා නයෙනාති ඉමිනා පඨමජ්ඣානෙ වුත්තෙන විධිනා දුතියජ්ඣානාදීසුපි හානභාගියධම්මො, විසෙසභාගියධම්මො ච වෙදිතබ්බො. 40. (Giải về) Vibhaṅge: trong Trí Phân Tích. Thật vậy, ở đó, trong câu “sự ô nhiễm và trong sạch của thiền, giải thoát, định, và nhập định,” (lời giải về) “ô nhiễm” v.v... đã được nói đến. Ở đó, pháp thuộc phần thoái hóa là sự hướng đến dục v.v... của tưởng và tác ý của người đã xuất khỏi sơ thiền v.v... chưa thuần thục. Pháp thuộc phần thù thắng là sự hướng đến nhị thiền v.v... của tưởng và tác ý của người đã xuất khỏi sơ thiền v.v... đã thuần thục. Do đó, Ngài nói “người đắc sơ thiền” v.v... Ý nghĩa của câu ấy là: Đối với những người đắc sơ thiền chưa thuần thục, sau khi xuất khỏi thiền ấy, tưởng và tác ý đi cùng với dục khởi lên, thúc giục, và xúi giục theo đối tượng. Do những tưởng và tác ý hướng đến dục của vị ấy, tuệ sơ thiền đó bị thoái hóa; do đó, (đó là) tuệ thuộc phần thoái hóa. (Giải về) Avitakkasahagatā (đi cùng với vô tầm): Đối với người tác ý rằng nhị thiền không có tầm là tịch tịnh, là vi diệu, (tưởng và tác ý) đi cùng với vô tầm khởi lên theo đối tượng, thúc giục, và xúi giục người đã xuất khỏi sơ thiền thuần thục để chứng đắc nhị thiền. Do những tưởng và tác ý hướng đến nhị thiền của vị ấy, tuệ sơ thiền trở thành tuệ thuộc phần thù thắng vì là nền tảng cho sự phát sinh của nhị thiền, vốn là pháp thù thắng. Định tương ưng với tuệ ấy được chủ trương ở đây. (Giải về) Iminā nayena (theo phương pháp này): Theo phương pháp đã được nói trong sơ thiền này, pháp thuộc phần thoái hóa và pháp thuộc phần thù thắng trong nhị thiền v.v... cũng nên được hiểu như vậy. දසපලිබොධවණ්ණනා Giải Thích Về Mười Trở Ngại 41. අරියමග්ගසම්පයුත්තොති ලොකුත්තරඅප්පමාණඅපරියාපන්නග්ගහණෙන ලොකියෙහි අසාධාරණතො, සප්පීතිකාදිග්ගහණෙන සාධාරණතො ච අරියමග්ගසම්පයුත්තො සමාධි වුත්තො. භාවිතො හොති සඤ්ඤාය සම්පයුත්තත්තා. තන්ති අරියමග්ගසමාධිං. විසුන්ති පඤ්ඤාභාවනාය විසුං කත්වා න වදාම. 41. (Giải về) Ariyamaggasampayutto (tương ưng với Thánh đạo): Định tương ưng với Thánh đạo được nói đến do lấy (định) siêu thế, vô lượng, không thuộc tam giới nên không chung với (các định) hiệp thế, và do lấy (định) có hỷ v.v... nên chung (với các định hiệp thế). (Định) được tu tập vì tương ưng với tuệ. Taṃ (ấy) là định Thánh đạo. (Giải về) Visuṃ (riêng biệt): Chúng tôi không nói (về định) sau khi đã tách riêng ra khỏi sự tu tập tuệ. කම්මට්ඨානභාවනං [Pg.116] පරිබුන්ධෙති උපරොධෙති පවත්තිතුං න දෙතීති පලිබොධො ර-කාරස්ස ල-කාරං කත්වා, පරිපන්ථොති අත්ථො. උපච්ඡින්දිත්වාති සමාපනෙන, සඞ්ගහණෙන වා උපරුන්ධිත්වා, අපලිබොධං කත්වාති අත්ථො. Nó trói buộc, ngăn cản, không cho phép sự tu tập đề mục được tiến hành, nên gọi là palibodha (trở ngại), do đổi chữ ‘ra’ thành chữ ‘la’; có nghĩa là hiểm nguy. (Giải về) Upacchinditvā (sau khi cắt đứt): có nghĩa là sau khi làm cho không còn trở ngại bằng cách hoàn thành hoặc hỗ trợ. ආවසන්ති එත්ථාති ආවාසො. පරිච්ඡෙදවසෙන වෙණියති දිස්සතීති පරිවෙණං. විහාරෙ භික්ඛූනං තං තං වසනට්ඨානං. ස්වායං ආවාසො. නවකම්මාදීසූති ආදි-සද්දෙන ආවාසස්ස තදඤ්ඤං අභිවුද්ධිකාරණං සඞ්ගණ්හාති. කාරණෙනාති ‘‘ඡායූදකසම්පන්නං සුලභභික්ඛ’’න්තිආදිනා කාරණෙන. අපෙක්ඛවාති සාලයො. Họ trú ngụ ở đây, nên gọi là āvāsa (trú xứ). Được thấy có sự phân chia, nên gọi là pariveṇa (tịnh xá). (Đó là) nơi ở này kia của các tỳ khưu trong tu viện. Svāyaṃ āvāso (trú xứ ấy). (Trong câu) Navakammādīsū: bằng từ ādi (v.v...), bao gồm cả những nguyên nhân phát triển khác của trú xứ. (Giải về) Kāraṇena (với lý do): với lý do như “đầy đủ bóng mát và nước, dễ dàng khất thực” v.v... (Giải về) Apekkhavā (có quyến luyến): có luyến ái. තත්‍රාති තස්මිං පලිබොධාභාවෙ. පාචීනඛණ්ඩරාජින්ති පුරත්ථිමදිසායං පබ්බතඛණ්ඩානං අන්තරෙ වනරාජිට්ඨානං. ‘‘නාමා’’ති ඉමිනා තස්ස පදෙසස්ස අයං සමඤ්ඤාති දස්සෙති. පටිසාමිතමෙවාති නිච්චකාලං පටිසාමෙත්වාව විහාරතො නික්ඛමාමීති දස්සෙති. ධාතුනිධානට්ඨානන්ති කායබන්ධනධම්මකරණන්හානසාටිකඅක්ඛකධාතුසඞ්ඛාතානං පරිභොගසරීරධාතූනං නිදහිතට්ඨානං. ඊදිසස්ස අයං ථෙරො විය අලග්ගචිත්තස්ස. එතෙන ‘‘භික්ඛුනා නාම ආවාසෙ එවරූපෙන භවිතබ්බ’’න්ති ඔවාදො දින්නො හොති. ඉතො පරෙසුපි වත්ථූසු එසෙව නයො. (Giải về) Tatra: trong sự không có trở ngại ấy. (Giải về) Pācīnakhaṇḍarāji: là một dải rừng nằm giữa những dãy núi đứt đoạn ở phương đông. Bằng từ “nāma” (tên là), Ngài chỉ ra rằng đây là tên gọi của vùng đất ấy. (Giải về) Paṭisāmitam eva: Ngài chỉ ra rằng “Tôi luôn luôn cất dọn xong xuôi rồi mới rời khỏi tu viện.” (Giải về) Dhātunidhānaṭṭhānaṃ: là nơi cất giữ các vật dụng và xá-lợi thân thể được gọi là dây thắt lưng, đồ lọc nước, y tắm, và xương đòn. Đối với người có tâm không dính mắc như vị trưởng lão này. Bằng câu này, lời khuyên được ban cho rằng: “Một vị tỳ khưu nên có thái độ như vậy đối với trú xứ.” Trong những câu chuyện sau đây cũng theo phương pháp tương tự. කුලන්ති කුලග්ගහණෙන කුලමනුස්සානං ගහණං ගාමග්ගහණෙන ගාමවාසීනං විය. උපට්ඨාකකුලම්පීති පි-සද්දෙන පගෙව ඤාතිකුලන්ති දස්සෙති. උද්දෙසත්ථන්ති උද්දිසාපනත්ථං, පාඨං උද්දිසාපෙත්වා සජ්ඣායිතුන්ති අත්ථො. ඉධෙවාති ඉමස්මිංයෙව පදෙසෙ, යත්ථ කත්ථචි විහාරෙති අත්ථො. තං විහාරන්ති තං කොරණ්ඩකවිහාරං. (Giải về) Kulaṃ (gia tộc): Bằng việc dùng từ ‘kula,’ nên hiểu là những người trong gia tộc, giống như bằng việc dùng từ ‘gāma’ (làng) (nên hiểu là) những người dân làng. (Trong câu) Upaṭṭhākakulam pi (cả gia đình thí chủ): Bằng từ pi (cũng), Ngài chỉ ra rằng huống chi là gia tộc quyến thuộc. (Giải về) Uddesatthaṃ (vì mục đích học thuộc lòng): vì mục đích được đọc cho nghe, có nghĩa là để trùng tụng sau khi được đọc cho nghe bài kinh. (Giải về) Idheva (ngay tại đây): ngay tại vùng này, có nghĩa là trong bất kỳ tu viện nào. (Giải về) Taṃ vihāraṃ (tu viện ấy): tu viện Koraṇḍaka ấy. උපගතොති වස්සං උපගතො. සදාති ගතකාලතො පභුති විසෙසතො පවාරිතදිවසතො පට්ඨාය සබ්බදා දිවසෙ දිවසෙ. පරිදෙවමානාති තංතංවිලපනවසෙන විවිධං පරිදෙවන්තී. සබ්බං පවත්තින්ති අත්තනා තත්ථ දිට්ඨකාලතො පට්ඨාය පච්ඡා සමාගමපරියොසානං දහරස්ස සබ්බං පවත්තිං. (Giải về) Upagato: đã nhập hạ. (Giải về) Sadā (luôn luôn): kể từ lúc đi, đặc biệt là kể từ ngày Tự tứ, luôn luôn mỗi ngày. (Giải về) Paridevamānā (đang than khóc): họ than khóc nhiều cách theo kiểu than vãn về điều này điều kia. (Giải về) Sabbaṃ pavattiṃ (toàn bộ câu chuyện): toàn bộ câu chuyện của vị tỳ khưu trẻ, kể từ lúc (vị trưởng lão) nhìn thấy (vị ấy) ở đó cho đến lúc gặp lại sau này. කායසක්ඛින්ති [Pg.117] ‘‘පස්ස ඉම’’න්ති මුඛපටිග්ගාහකං කත්වා. රථවිනීතපටිපදන්ති දසකථාවත්ථුකිත්තනපුබ්බිකං රථවිනීතූපමාහි විභාවිතං රථවිනීතසුත්තෙ (ම. නි. 1.252) ආගතං සත්තවිසුද්ධිපටිපදං. නාලකපටිපදන්ති ‘‘මොනෙය්‍යං තෙ උපඤ්ඤිස්ස’’න්තිආදිනා (සු. නි. 706) සත්ථාරා නාලකත්ථෙරස්ස දෙසිතපටිපදං. තුවටකපටිපදන්ති ‘‘මූලං පපඤ්චසඞ්ඛායා’’තිආදිනා (සු. නි. 922) භගවතා දෙසිතපටිපදං. තත්ථ හි යථාක්කමං – Kāyasakkhinti: là thực hiện việc tiếp nhận trực tiếp với câu ‘hãy xem vị này’. Rathavinītapaṭipadanti: là pháp hành bảy thanh tịnh đã được đề cập trong kinh Rathavinīta (Trung Bộ 1.252), được làm sáng tỏ bằng các ví dụ về xe được điều luyện, và có mười đề tài câu chuyện được kể trước. Nālakapaṭipadanti: là pháp hành được Bậc Đạo Sư thuyết giảng cho trưởng lão Nāḷaka, bắt đầu bằng câu ‘ta sẽ giảng cho ngươi về trạng thái bậc ẩn sĩ’ (Kinh Tập 706). Tuvaṭakapaṭipadanti: là pháp hành được Đức Thế Tôn thuyết giảng, bắt đầu bằng câu ‘gốc rễ của sự phân loại hí luận’ (Kinh Tập 922). Ở đó, theo thứ tự là – ‘‘න මුනී ගාමමාගම්ම, කුලෙසු සහසා චරෙ; ඝාසෙසනං ඡින්නකථො, න වාචං පයුතං භණෙ’’. (සු. නි. 716); ‘Bậc ẩn sĩ sau khi đến làng, không nên thân mật đi lại giữa các gia đình; nên chấm dứt chuyện trò, không nên nói lời nói có dụng ý để tìm kiếm vật thực’ (Kinh Tập 716); ‘‘ගාමෙ ච නාභිසජ්ජෙය්‍ය, ලාභකම්‍යා ජනං න ලපයෙය්‍යා’’ති. (සු. නි. 935) – ‘Và không nên dính mắc trong làng, không nên nói lời tâng bốc người ta vì mong muốn lợi lộc’ (Kinh Tập 935) – එවමාදිකා පරමප්පිච්ඡකථා ආගතා. චතුපච්චයසන්තොසභාවනාරාමතාදීපකන්ති චීවරාදීසු චතූසු පච්චයෙසු සන්තොසස්ස, භාවනාරාමතාය ච පකාසකං. Những câu chuyện về sự thiểu dục tối thượng như vậy đã được đề cập. Về pháp hành làm sáng tỏ sự tri túc về bốn vật dụng và sự ưa thích trong việc hành thiền: (đó là) pháp làm sáng tỏ sự tri túc đối với bốn vật dụng như y phục v.v... và sự ưa thích trong việc hành thiền. ලබ්භතීති ලාභො. තෙනාහ ‘‘චත්තාරො පච්චයා’’ති. මහාපරිවාරෙති විපුලපරිවාරෙ. පිණ්ඩපාතං තාව දෙන්තා බුද්ධපූජාපත්තචීවරාදීනි තස්ස පරිවාරානි කත්වා දෙන්ති, තථා චීවරාදිදානෙපි. බාහුල්ලිකපිණ්ඩපාතිකාති පිණ්ඩපාතිකා හුත්වා පච්චයබාහුල්ලිකා. වදන්තීති පුරිමදිවසෙ භික්ඛාය ආහිණ්ඩනකාලෙ යථාසුතං වදන්ති. නිච්චබ්‍යාවටො උපාසකාදීනං සඞ්ගණ්හනෙ. Được nhận lãnh, vì vậy gọi là lợi lộc (lābha). Do đó, ngài nói: ‘bốn vật dụng’. Với đoàn tùy tùng đông đảo (mahāparivāra): là có đoàn tùy tùng lớn. Khi dâng cúng vật thực, họ làm các vật như vật phẩm cúng dường Đức Phật, bát, y v.v... thành những vật phụ thuộc của vật thực ấy rồi dâng cúng; cũng tương tự như vậy trong việc dâng cúng y phục v.v... Vị hành hạnh đầu đà khất thực nhưng lại sống sung túc (bāhullikapiṇḍapātika): là những vị hành hạnh đầu đà khất thực nhưng lại nỗ lực cho sự sung túc về vật dụng. Họ nói: là vào ngày hôm trước, trong lúc đi khất thực, họ nói theo những gì đã nghe được. Luôn bận rộn trong việc thu phục các cận sự nam v.v... තස්සාති ගණස්ස. සොති ගණපලිබොධො. එවන්ති ඉදානි වුච්චමානාකාරෙන ගණවාචකස්ස පරියෙසනම්පි ලහුකමෙව ඉච්ඡිතබ්බන්ති ආහ ‘‘යොජනතො පරං අගන්ත්වා’’ති. අත්තනො කම්මන්ති සමණධම්මමාහ. Của nó: là của hội chúng. Đó là: là sự trở ngại về hội chúng. Như vầy: là nên mong muốn một cách nhẹ nhàng cả việc tìm kiếm người đại diện cho hội chúng theo cách sẽ được nói đến bây giờ, vì vậy ngài nói ‘không đi quá một do-tuần’. Công việc của mình: là ngài nói đến sa-môn pháp. කතාකතෙති කතෙ ච අකතෙ ච කම්මෙ ජානනවසෙන උස්සුක්කං ආපජ්ජිතබ්බං, කතාකතෙති වා අප්පකෙ ච මහන්තෙ ච කතෙ, යථා ‘‘ඵලාඵලෙ’’ති. සචෙ බහුං අවසිට්ඨන්ති සම්බන්ධො. භාරහාරා සඞ්ඝකිච්චපරිණායකා. Việc đã làm và chưa làm: là nên nỗ lực bằng cách biết rõ công việc đã làm và chưa làm; hoặc ‘việc đã làm và chưa làm’ là trong công việc đã làm, dù nhỏ hay lớn, giống như trong từ ‘quả và phi quả’. Nếu còn lại nhiều, đây là sự liên kết. Người gánh vác gánh nặng: là những vị lãnh đạo trong các công việc của Tăng chúng. පබ්බජ්ජාපෙක්ඛොති [Pg.118] සීහළදීපෙ කිර කුලදාරකානං පබ්බජ්ජා ආවාහවිවාහසදිසා, තස්මා තං පරිච්ඡින්නදිවසං අතික්කමෙතුං න සක්කා. ‘‘සචෙ තං අලභන්තො න සක්කොති අධිවාසෙතු’’න්තිආදිනා සමාපනෙන පලිබොධුපච්ඡෙදො වුත්තො, බ්‍යතිරෙකතො පන ‘‘සචෙ තං අලභන්තො සක්කොති අධිවාසෙතුං, අරඤ්ඤං පවිසිත්වා සමණධම්මොව කාතබ්බො’’ති අයමත්ථො දස්සිතොති සඞ්ගහණෙන පලිබොධුපච්ඡෙදො වෙදිතබ්බො. එස නයො සෙසෙසුපි. Người mong muốn xuất gia: nghe nói ở đảo Sīhaḷa (Tích Lan), việc xuất gia của các thiện gia nam tử giống như lễ cưới hỏi, do đó không thể vượt qua ngày đã được ấn định đó. Bằng cách hoàn tất (công việc) với những câu bắt đầu bằng ‘nếu không nhận được vật ấy mà không thể kham nhẫn’, sự đoạn trừ trở ngại đã được nói đến. Mặt khác, theo nghĩa ngược lại, ý nghĩa này được chỉ ra rằng: ‘nếu không nhận được vật ấy mà có thể kham nhẫn, nên đi vào rừng và chỉ thực hành sa-môn pháp’, do đó, sự đoạn trừ trở ngại nên được hiểu bằng cách tóm lược (theo nghĩa ngược lại). Phương pháp này cũng (áp dụng) trong các trường hợp còn lại. තථාති යථා උපජ්ඣායො ගිලානො යාවජීවං උපට්ඨාතබ්බො, තථා උපසම්පාදිතඅන්තෙවාසිකො අත්තනො කම්මවාචං වත්වා උපසම්පාදිතො. Cũng vậy: giống như vị thầy tế độ bị bệnh cần được chăm sóc suốt đời, cũng vậy là vị đệ tử mà mình đã cho thọ cụ túc giới bằng cách tự mình tuyên đọc nghiệp sự văn. යො කොචි රොගොති මූලභූතො, අනුබන්ධො වා අත්තනො උප්පන්නො. අනමතග්ගෙති අනු අනු අමතග්ගෙ අනාදිමති. Bất cứ bệnh nào: là bệnh đã phát sinh nơi chính mình, dù là bệnh gốc rễ hay bệnh thứ phát. Vô thủy vô chung (anamatagge): là trong vòng luân hồi không có khởi đầu, không biết được khởi điểm, (diễn ra) lặp đi lặp lại. ‘‘ගන්ථො’’ති ඉමිනා ගන්ථපලිබොධො ඉධ වුත්තොති ආහ ‘‘පරියත්තිහරණ’’න්ති. සජ්ඣායාදීහීති සජ්ඣායධාරණපරිචයපුච්ඡාදීහි. ඉතරස්සාති අබ්‍යාවටස්ස. යස්ස ගන්ථධුරං විස්සජ්ජෙත්වා ඨිතස්සාපි ගන්ථො වත්තතෙව, න තස්ස ගන්ථො පලිබොධො. යථා තම්හි තම්හි වත්ථුම්හි ආගතත්ථෙරානං, නාපි සබ්බෙන සබ්බං අගන්ථපසුතස්ස. මජ්ඣිමපණ්ණාසකො ආගච්ඡති, සුත්තපදෙසානං වාරානඤ්ච සදිසතාය බ්‍යාමුය්හනතො. පුන න ඔලොකෙස්සාමීති කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා ගන්ථධුරං විස්සජ්ජෙමීති අත්ථො. Với từ ‘kinh sách’ này, sự trở ngại về kinh sách được nói đến ở đây, do đó ngài nói ‘việc mang vác pháp học’. Bằng việc tụng đọc v.v...: là bằng việc tụng đọc, ghi nhớ, thực hành, chất vấn v.v... Đối với người khác: là đối với người không bận rộn. Đối với người nào, dù đã từ bỏ gánh nặng kinh sách nhưng kinh sách vẫn trôi chảy (trong tâm), đối với người ấy kinh sách không phải là trở ngại. Giống như các vị trưởng lão được đề cập trong các câu chuyện ở chỗ này chỗ kia. Cũng không (phải là trở ngại) đối với người hoàn toàn không chuyên tâm vào kinh sách. Phẩm giữa của Trung Bộ hiện ra, do sự nhầm lẫn vì sự tương đồng của các đoạn kinh và các chương. ‘Tôi sẽ không xem lại nữa’ có nghĩa là: ‘sau khi đã nhận đề mục thiền, tôi sẽ từ bỏ gánh nặng kinh sách’. ගාමවාසිකත්ථෙරෙහීති අනුරාධපුරවාසීහි. අනුග්ගහෙත්වාති අග්ගහෙත්වා තත්ථ පරිචයං අකත්වා. පඤ්චනිකායමණ්ඩලෙති දීඝාගමාදිකෙ පඤ්චපි නිකායෙ සික්ඛිතපරිසාය. පරිවත්තෙස්සාමීති වණ්ණයිස්සාමි. සුවණ්ණභෙරින්ති සෙට්ඨභෙරිං. කතමාචරියානං උග්ගහොති කතමෙසං ආචරියානං උග්ගහො, කෙන පරිවත්තීයතීති අධිප්පායො. ආචරියමග්ගොති ආචරියානං කථාමග්ගො. අත්තනො ආචරියානන්ති අත්තනො කථෙතුං යුත්තානං ආචරියානං. සුවිනිච්ඡිතා සබ්බා තිපිටකපරියත්ති එතස්මිං අත්ථීති සබ්බපරියත්තිකො, තෙපිටකොති අත්ථො. පීඨෙ නිසින්නො තතො ඔතරිත්වා භූමියං තට්ටිකාය නිසීදිත්වා. ගතකස්සාති පටිපත්තිගමනෙන ගතස්ස දිට්ඨසච්චස්ස. චීවරං පාරුපිත්වාති ආචරියස්ස අපචිතිදස්සනත්ථං [Pg.119] පරිමණ්ඩලං චීවරං පාරුපිත්වා. සාඨෙය්‍යාභාවතො උජු. කාරණාකාරණස්ස ආජානනතො ආජානීයො. Bởi các vị trưởng lão trú tại làng: là bởi các vị trú tại Anurādhapura. Không học hỏi: là không học, không thực hành ở đó. Trong hội chúng năm bộ Nikāya: là trong hội chúng đã học năm bộ Nikāya như Trường Bộ v.v... Tôi sẽ giảng giải: là tôi sẽ diễn giải. Trống vàng: là trống tốt nhất. Sự học hỏi của vị thầy nào: có ý nghĩa là sự học hỏi của những vị thầy nào, được giảng giải theo (phương pháp) nào? Con đường của các vị thầy: là phương pháp giảng dạy của các vị thầy. Của các vị thầy của mình: là của các vị thầy thích hợp để giảng dạy cho mình. Toàn bộ pháp học Tam Tạng đã được thẩm xét kỹ lưỡng có ở nơi vị này, vì vậy gọi là người thông suốt toàn bộ pháp học (sabbapariyattika), có nghĩa là người thông thuộc Tam Tạng (tepiṭaka). Đang ngồi trên ghế, từ đó bước xuống, ngồi trên chiếu cói trên mặt đất. Của người đã đi: là của người đã thấy chân lý, đã đi bằng con đường thực hành. Đắp y: là đắp y cho ngay ngắn để thể hiện sự tôn kính đối với vị thầy. Do không có sự xảo trá nên ngay thẳng. Do biết rõ nguyên nhân và phi nguyên nhân nên là bậc hiểu biết. පොථුජ්ජනිකාති පුථුජ්ජනෙ භවා. දුප්පරිහාරා බහුපරිස්සයතාය. තථා හිස්සා උත්තානසෙය්‍යකදාරකො, තරුණසස්සඤ්ච නිදස්සිතං. විපස්සනාය පලිබොධො සමථයානිකස්ස, න විපස්සනායානිකස්ස. යෙභුය්‍යෙන හි ඣානලාභී සමථයානිකොව හොති විපස්සනාසුඛතො. ඉතරෙනාති සමථත්ථිකෙන. අවසෙසා නව පලිබොධා. Thuộc về phàm nhân: là (thần thông) phát sinh nơi phàm nhân. Khó duy trì vì có nhiều nguy hiểm. Thật vậy, đối với thần thông ấy, đứa trẻ chỉ biết nằm ngửa và cây lúa non được chỉ ra làm ví dụ. Sự trở ngại đối với thiền quán là của người đi trên cỗ xe thiền chỉ, không phải của người đi trên cỗ xe thiền quán. Bởi vì, phần lớn người đắc thiền là người đi trên cỗ xe thiền chỉ do sự dễ dàng của thiền quán (sau khi xuất khỏi thiền). Bởi người kia: là bởi người mong muốn thiền chỉ. (Nên đoạn trừ) chín trở ngại còn lại. කම්මට්ඨානදායකවණ්ණනා Giải Thích Về Vị Thầy Trao Đề Mục Thiền 42. කම්මට්ඨානෙ නියුත්තො කම්මට්ඨානිකො, භාවනමනුයුඤ්ජන්තො. තෙන කම්මට්ඨානිකෙන. පරිච්ඡින්දිත්වාති ‘‘ඉමස්මිං විහාරෙ සබ්බෙ භික්ඛූ’’ති එවං පරිච්ඡින්දිත්වා. සහවාසීනං භික්ඛූනං. මුදුචිත්තතන්ති අත්තනි මුදුචිත්තතං ජනෙති, අයඤ්ච සහවාසීනං චිත්තමද්දවජනනාදිඅත්ථො ‘‘මනුස්සානං පියො හොතී’’තිආදිනයප්පවත්තෙන මෙත්තානිසංසසුත්තෙන (අ. නි. 11.15; පටි. ම. 2.22; මි. ප. 4.4.6) දීපෙතබ්බො. අනොලීනවුත්තිකො හොති සම්මාපටිපත්තියං. දිබ්බානිපි ආරම්මණානි පගෙව ඉතරානි. සබ්බත්ථ සබ්බස්මිං සමණකරණීයෙ, සබ්බස්මිං වා කම්මට්ඨානානුයොගෙ. පුබ්බාසෙවනවසෙන අත්ථයිතබ්බං. යොගස්ස භාවනාය අනුයුඤ්ජනං යොගානුයොගො, තදෙව කරණීයට්ඨෙන කම්මං, තස්ස යොගානුයොගකම්මස්ස ඨානං නිප්ඵත්තිහෙතු. 42. Kammaṭṭhāne niyutto kammaṭṭhāniko, bhāvanamanuyuñjanto (người chuyên chú vào đề mục thiền định, là người hành thiền, tức là người nỗ lực tu tập thiền định). Tena kammaṭṭhānikena (bởi người hành thiền ấy). Paricchinditvāti ‘‘imasmiṃ vihāre sabbe bhikkhū’’ti evaṃ paricchinditvā (sau khi xác định rằng: “Tất cả các vị tỳ khưu trong ngôi tự viện này”). Sahavāsīnaṃ bhikkhūnaṃ (của các vị tỳ khưu sống chung). Muducittatanti attani muducittataṃ janeti (làm phát sanh tâm nhu hòa nơi bản thân), ayañca sahavāsīnaṃ cittamaddavajananādiattho ‘‘manussānaṃ piyo hotī’’tiādinayappavattena mettānisaṃsasuttena dīpetabbo (và ý nghĩa này về việc làm phát sanh tâm nhu hòa cho các vị sống chung nên được trình bày bằng kinh Mettānisaṃsa, được tiến hành theo phương pháp bắt đầu bằng câu “được loài người yêu mến”). Anolīnavuttiko hoti sammāpaṭipattiyaṃ (vị ấy có thái độ không thối chuyển trong sự thực hành chân chánh). Dibbānipi ārammaṇāni pageva itarāni (các đối tượng ở cõi trời còn không thể, huống gì các đối tượng khác). Sabbattha sabbasmiṃ samaṇakaraṇīye, sabbasmiṃ vā kammaṭṭhānānuyoge (ở mọi nơi, trong mọi phận sự của sa-môn, hoặc trong mọi sự chuyên tâm tu tập thiền định). Pubbāsevanavasena atthayitabbaṃ (nên được mong muốn do năng lực của sự thực hành trước đây). Yogassa bhāvanāya anuyuñjanaṃ yogānuyogo (sự nỗ lực tu tập thiền định là sự chuyên tâm tu tập), tadeva karaṇīyaṭṭhena kammaṃ (chính điều đó là nghiệp vì có ý nghĩa là việc cần phải làm), tassa yogānuyogakammassa ṭhānaṃ nipphattihetu (là nơi chốn, là nhân thành tựu của nghiệp chuyên tâm tu tập ấy). නිච්චං පරිහරිතබ්බත්තාති සබ්බත්ථකකම්මට්ඨානං විය එකදාව අනනුයුඤ්ජිත්වා සබ්බකාලං පරිහරණීයත්තා අනුයුඤ්ජිතබ්බත්තා. එවමාදිගුණසමන්නාගතන්ති පියභාවාදීහි ගුණෙහි සම්පන්නං. කල්‍යාණමිත්තො හි සද්ධාසම්පන්නො හොති සීලසම්පන්නො සුතසම්පන්නො චාගසම්පන්නො වීරියසම්පන්නො සතිසම්පන්නො සමාධිසම්පන්නො පඤ්ඤාසම්පන්නො. තත්ථ සද්ධාසම්පත්තියා සද්දහති තථාගතස්ස බොධිං, කම්මඵලඤ්ච, තෙන සම්මාසම්බොධියා හෙතුභූතං සත්තෙසු හිතෙසිතං න පරිච්චජති. සීලසම්පත්තියා සත්තානං පියො හොති ගරු භාවනීයො චොදකො පාපගරහී වත්තා වචනක්ඛමො, සුතසම්පත්තියා සච්චපටිච්චසමුප්පාදාදිපටිසංයුත්තානං ගම්භීරානං කථානං කත්තා හොති, චාගසම්පත්තියා අප්පිච්ඡො හොති සන්තුට්ඨො පවිවිත්තො අසංසට්ඨො, වීරියසම්පත්තියා ආරද්ධවීරියො හොති අත්තහිතපරහිතපටිපත්තියං, සතිසම්පත්තියා [Pg.120] උපට්ඨිතස්සති හොති, සමාධිසම්පත්තියා අවික්ඛිත්තො සමාහිතචිත්තො, පඤ්ඤාසම්පත්තියා අවිපරීතං පජානාති. සො සතියා කුසලාකුසලානං ධම්මානං ගතියො සමන්නෙසමානො පඤ්ඤාය සත්තානං හිතාහිතං යථාභූතං ජානිත්වා සමාධිනා තත්ථ එකග්ගචිත්තො හුත්වා වීරියෙන සත්තෙ අහිතං නිසෙධෙත්වා හිතෙ නියොජෙති. තෙන වුත්තං ‘‘පියො…පෙ… නියොජකොති එවමාදිගුණසමන්නාගත’’න්ති. Niccaṃ pariharitabbattāti sabbatthakakammaṭṭhānaṃ viya ekadāva ananuyuñjitvā sabbakālaṃ pariharaṇīyattā anuyuñjitabbattā (do phải luôn luôn duy trì, tức là không phải chỉ chuyên tâm một lần như đề mục thiền định phổ thông, mà do phải duy trì, phải chuyên tâm trong mọi lúc). Evamādiguṇasamannāgatanti piyabhāvādīhi guṇehi sampannaṃ (người có đầy đủ các đức tính như vậy, tức là người có đầy đủ các đức tính như được yêu mến v.v...). Kalyāṇamitto hi saddhāsampanno hoti sīlasampanno sutasampanno cāgasampanno vīriyasampanno satisampanno samādhisampanno paññāsampanno (quả vậy, người bạn lành là người có đầy đủ đức tin, đầy đủ giới hạnh, đầy đủ sự học hỏi, đầy đủ sự xả ly, đầy đủ tinh tấn, đầy đủ niệm, đầy đủ định, đầy đủ tuệ). Tattha saddhāsampattiyā saddahati tathāgatassa bodhiṃ, kammaphalañca (trong đó, do có đầy đủ đức tin, vị ấy tin vào sự giác ngộ của Như Lai và tin vào quả của nghiệp), tena sammāsambodhiyā hetubhūtaṃ sattesu hitesitaṃ na pariccajati (do đó, vị ấy không từ bỏ lòng mong muốn lợi ích cho chúng sanh, điều là nhân của sự Chánh Đẳng Giác). Sīlasampattiyā sattānaṃ piyo hoti garu bhāvanīyo codako pāpagarahī vattā vacanakkhamo (do có đầy đủ giới hạnh, vị ấy được chúng sanh yêu mến, kính trọng, quý mến, là người nhắc nhở, khiển trách điều ác, là người khuyên dạy, và kham nhẫn lời chỉ dạy), sutasampattiyā saccapaṭiccasamuppādādipaṭisaṃyuttānaṃ gambhīrānaṃ kathānaṃ kattā hoti (do có đầy đủ sự học hỏi, vị ấy có khả năng thuyết giảng những bài pháp sâu sắc liên quan đến Tứ đế, Thập nhị nhân duyên v.v...), cāgasampattiyā appiccho hoti santuṭṭho pavivitto asaṃsaṭṭho (do có đầy đủ sự xả ly, vị ấy là người ít ham muốn, biết đủ, sống độc cư, không giao du), vīriyasampattiyā āraddhavīriyo hoti attahitaparahitapaṭipattiyaṃ (do có đầy đủ tinh tấn, vị ấy là người có tinh tấn được khởi đầu trong việc thực hành vì lợi ích của mình và lợi ích của người khác), satisampattiyā upaṭṭhitassati hoti (do có đầy đủ niệm, vị ấy là người có niệm được thiết lập), samādhisampattiyā avikkhitto samāhitacitto (do có đầy đủ định, vị ấy không bị phân tán, có tâm định tĩnh), paññāsampattiyā aviparītaṃ pajānāti (do có đầy đủ tuệ, vị ấy biết một cách không sai lệch). So satiyā kusalākusalānaṃ dhammānaṃ gatiyo samannesamāno paññāya sattānaṃ hitāhitaṃ yathābhūtaṃ jānitvā samādhinā tattha ekaggacitto hutvā vīriyena satte ahitaṃ nisedhetvā hite niyojeti (vị ấy, trong khi dùng niệm để tìm kiếm các chiều hướng của các pháp thiện và bất thiện, dùng tuệ để biết đúng như thật điều lợi ích và không lợi ích cho chúng sanh, sau khi có tâm nhất điểm vào đó bằng định, dùng tinh tấn để ngăn cản chúng sanh khỏi điều không lợi ích và hướng dẫn họ vào điều lợi ích). Tena vuttaṃ ‘‘piyo…pe… niyojakoti evamādiguṇasamannāgata’’nti (do đó, đã được nói rằng: “người được yêu mến... là người hướng dẫn, người có đầy đủ các đức tính như vậy”). තං පන කල්‍යාණමිත්තං පරමුක්කංසගතං දස්සෙතුං ‘‘මමං හී’’තිආදි වුත්තං. කාරකභාවං යොගකම්මස්ස. පකාසෙති අත්තානං පටිපත්තියා අමොඝභාවදස්සනෙන සමුත්තෙජනාය, සම්පහංසනාය ච, නනු කථෙසි පවෙණිපාලනත්ථන්ති අධිප්පායො. එවරූපොති පෙසලො හුත්වා බහුස්සුතො. තන්තිධරොති සුත්තධරො තත්ථ කෙහිචිපි අසංහීරො. වංසානුරක්ඛකොති බුද්ධානුබුද්ධවංසස්ස අනුරක්ඛකො. පවෙණිපාලකොති පවෙණියා ආචරියුග්ගහණස්ස අනුපාලකො. ආචරියමතිකොති ආචරියමතියං නියුත්තො තස්සා අනතිවත්තනතො. න අත්තනොමතිං පකාසෙති කථෙතීති න අත්තනොමතිකො, අත්තනො මතිං පග්ගය්හ වත්තා න හොතීති අත්ථො. Taṃ pana kalyāṇamittaṃ paramukkaṃsagataṃ dassetuṃ ‘‘mamaṃ hī’’tiādi vuttaṃ (tuy nhiên, để chỉ ra người bạn lành đã đạt đến mức độ cao nhất, câu bắt đầu bằng “mamaṃ hi” đã được nói đến). Kārakabhāvaṃ yogakammassa (tính chất là người thực hành nghiệp tu tập). Pakāseti attānaṃ paṭipattiyā amoghabhāvadassanena samuttejanāya, sampahaṃsanāya ca (vị ấy thể hiện bản thân bằng cách cho thấy sự thực hành không phải là vô ích, nhằm mục đích khích lệ và làm cho hoan hỷ), nanu kathesi paveṇipālanatthanti adhippāyo (ý muốn nói là: “Chẳng phải ngài đã thuyết giảng nhằm mục đích bảo tồn truyền thống sao?”). Evarūpoti pesalo hutvā bahussuto (người như vậy, tức là người có giới hạnh đáng mến và là người đa văn). Tantidharoti suttadharo tattha kehicipi asaṃhīro (người thông thuộc Thánh điển, tức là người ghi nhớ kinh điển, không bị bất cứ ai làm cho lay chuyển ở đó). Vaṃsānurakkhakoti buddhānubuddhavaṃsassa anurakkhako (người bảo tồn dòng dõi, tức là người bảo tồn dòng dõi của các vị Phật và các vị thinh văn của Phật). Paveṇipālakoti paveṇiyā ācariyuggahaṇassa anupālako (người bảo tồn truyền thống, tức là người bảo tồn truyền thống học hỏi từ các vị thầy). Ācariyamatikoti ācariyamatiyaṃ niyutto tassā anativattanato (người theo quan điểm của thầy, tức là người chuyên chú vào quan điểm của thầy, do không vượt qua quan điểm ấy). Na attanomatiṃ pakāseti kathetīti na attanomatiko (vị ấy không thể hiện, không nói ra quan điểm của riêng mình, nên gọi là người không theo quan điểm riêng), attano matiṃ paggayha vattā na hotīti attho (ý nghĩa là: vị ấy không phải là người đề cao quan điểm của mình mà nói). ‘‘පුබ්බෙ වුත්තඛීණාසවාදයො’’තිආදි එකච්චඛීණාසවතො බහුස්සුතොව කම්මට්ඨානදානෙ සෙය්‍යොති දස්සනත්ථං ආරද්ධං. තත්ථ පුබ්බෙ වුත්තඛීණාසවාදයොති ‘‘යං කම්මට්ඨානං ගහෙතුකාමො’’තිආදිනා වුත්තඛීණාසවාදිකා. උග්ගහපරිපුච්ඡානං විසොධිතත්තාති උග්ගහෙතබ්බතො ‘‘උග්ගහො’’ති ලද්ධනාමාය කම්මට්ඨානුපකාරාය පාළියා, තදත්ථං පරිපුච්ඡනතො ‘‘පරිපුච්ඡා’’ති ලද්ධසමඤ්ඤාය අත්ථසංවණ්ණනාය ච විසෙසතො සොධිතත්තා නිග්ගුම්බං නිජ්ජටං කත්වා ගහිතත්තා. ඉතො චිතො ච සුත්තඤ්ච කාරණඤ්ච සල්ලක්ඛෙත්වාති පඤ්චසුපි නිකායෙසු ඉතො චිතො ච තස්ස තස්ස කම්මට්ඨානස්ස අනුරූපං සුත්තපදඤ්චෙව සුත්තානුගතං යුත්තිඤ්ච සුට්ඨු උපලක්ඛෙත්වා. සප්පායාසප්පායං යොජෙත්වාති යස්ස කම්මට්ඨානං ආචික්ඛති, තස්ස උපකාරානුපකාරං යුත්තිං මග්ගනෙන යොජෙත්වා, සමාදාය වා සම්මදෙව හදයෙ ඨපෙත්වාති අත්ථො. මහාමග්ගං දස්සෙන්තොති කම්මට්ඨානවිධිං මහාමග්ගං කත්වා දස්සෙන්තො. ‘‘Pubbe vuttakhīṇāsavādayo’’tiādi ekaccakhīṇāsavato bahussutova kammaṭṭhānadāne seyyoti dassanatthaṃ āraddhaṃ (đoạn văn bắt đầu bằng “các vị đã đoạn tận các lậu hoặc đã được nói đến trước đây” được bắt đầu nhằm mục đích chỉ ra rằng: “Trong việc trao truyền đề mục thiền định, người đa văn thì tốt hơn một vị đã đoạn tận các lậu hoặc nào đó”). Tattha pubbe vuttakhīṇāsavādayoti ‘‘yaṃ kammaṭṭhānaṃ gahetukāmo’’tiādinā vuttakhīṇāsavādikā (trong đó, “các vị đã đoạn tận các lậu hoặc đã được nói đến trước đây” là các vị đã đoạn tận các lậu hoặc v.v... đã được nói đến trong đoạn bắt đầu bằng “muốn nhận lấy đề mục thiền định nào”). Uggahaparipucchānaṃ visodhitattāti uggahetabbato ‘‘uggaho’’ti laddhanāmāya kammaṭṭhānupakārāya pāḷiyā, tadatthaṃ paripucchanato ‘‘paripucchā’’ti laddhasamaññāya atthasaṃvaṇṇanāya ca visesato sodhitattā niggumbaṃ nijjaṭaṃ katvā gahitattā (do đã thanh lọc việc học thuộc và hỏi han, tức là do đã học thuộc lòng, làm cho không còn bụi rậm, không còn rối rắm, một cách đặc biệt đối với Pāli hỗ trợ cho đề mục thiền định, được đặt tên là “sự học thuộc” vì cần phải học thuộc, và đối với phần giải nghĩa, được đặt tên là “sự hỏi han” vì hỏi han về ý nghĩa của Pāli đó). Ito cito ca suttañca kāraṇañca sallakkhetvāti pañcasupi nikāyesu ito cito ca tassa tassa kammaṭṭhānassa anurūpaṃ suttapadañceva suttānugataṃ yuttiñca suṭṭhu upalakkhetvā (sau khi đã nhận thức rõ kinh và lý do từ đây và từ kia, tức là sau khi đã ghi nhận kỹ lưỡng các đoạn kinh thích hợp với từng đề mục thiền định và lý luận phù hợp với kinh từ đây và từ kia trong năm bộ Nikāya). Sappāyāsappāyaṃ yojetvāti yassa kammaṭṭhānaṃ ācikkhati, tassa upakārānupakāraṃ yuttiṃ magganena yojetvā (sau khi đã áp dụng điều thích hợp và không thích hợp, tức là sau khi đã áp dụng lý luận về sự hỗ trợ và không hỗ trợ cho người mà mình chỉ dạy đề mục thiền định, bằng cách tìm kiếm), samādāya vā sammadeva hadaye ṭhapetvāti attho (hoặc ý nghĩa là: sau khi đã thọ trì, tức là sau khi đã đặt vào trong tâm một cách đúng đắn). Mahāmaggaṃ dassentoti kammaṭṭhānavidhiṃ mahāmaggaṃ katvā dassento (người chỉ ra con đường lớn, tức là người chỉ ra phương pháp thiền định sau khi đã biến nó thành con đường lớn). සබ්බත්ථාති [Pg.121] තත්ථ තත්ථ විහාරෙ. වත්තපටිපත්තිං කුරුමානෙනාති පවිට්ඨකාලෙ ආගන්තුකවත්තං, නික්ඛමනකාලෙ ගමිකවත්තන්ති යථාරහං තං තං වත්තං පූරෙන්තෙන. සබ්බපාරිහාරියතෙලන්ති සබ්බෙසං අඞ්ගානං, සබ්බෙසං වා භික්ඛූනං අත්ථාය පරිහරිතබ්බතෙලං. ඨපෙමීති අනුජානාපනං. යං තං සම්මාවත්තං පඤ්ඤත්තන්ති සම්බන්ධො. එකදිවසං සායං විස්සජ්ජිතෙනාපීති යොජනා. ආරොචෙතබ්බං ආගමනකාරණං. සප්පායවෙලා සරීරචිත්තානං කල්ලසමයො. Sabbatthāti tattha tattha vihāre (ở mọi nơi, tức là ở tại các ngôi tự viện đó đây). Vattapaṭipattiṃ kurumānenāti paviṭṭhakāle āgantukavattaṃ, nikkhamanakāle gamikavattanti yathārahaṃ taṃ taṃ vattaṃ pūrentena (bởi người đang thực hành các bổn phận, tức là bởi người đang chu toàn các bổn phận này nọ một cách thích đáng, như là bổn phận đối với khách Tăng khi đến, bổn phận của người ra đi khi rời khỏi). Sabbapārihāriyatelanti sabbesaṃ aṅgānaṃ, sabbesaṃ vā bhikkhūnaṃ atthāya pariharitabbatelaṃ (dầu dùng cho mọi mục đích, tức là dầu nên được sử dụng vì lợi ích của tất cả các chi phần, hoặc của tất cả các vị tỳ khưu). Ṭhapemīti anujānāpanaṃ (câu “ṭhapemi” là lời xin phép). Yaṃ taṃ sammāvattaṃ paññattanti sambandho (cần liên kết là: “bổn phận chân chánh nào đã được chế định”). Ekadivasaṃ sāyaṃ vissajjitenāpīti yojanā (cần được kết hợp là: “dù đã được cho phép vào buổi chiều một ngày nọ”). Ārocetabbaṃ āgamanakāraṇaṃ (lý do đến cần phải được trình báo). Sappāyavelā sarīracittānaṃ kallasamayo (thời gian thích hợp là thời điểm thân và tâm được khỏe mạnh). චරියාවණ්ණනා Giải Thích Về Hạnh 43. සන්තානෙ රාගස්ස උස්සන්නභාවෙන චරණං පවත්ති රාගචරියා, සා සස්සතාසයාදයො විය දට්ඨබ්බා. තථා දොසචරියාදයො. සංසග්ගො සම්පයොගාරහවසෙන වෙදිතබ්බො, යථා ‘‘රාගමොහචරියා දොසමොහචරියා’’තිආදි. සන්නිපාතො එකසන්තතිපරියාපන්නතාවසෙන, යථා ‘‘රාගදොසචරියා රාගදොසමොහචරියා’’තිආදි. ඉමා එව හි සන්ධාය ‘‘අපරාපි චතස්සො’’ති වුත්තං. තථාති යථා රාගාදීනං, තථා සද්ධාදීනං සංසග්ගසන්නිපාතවසෙන සද්ධාබුද්ධිචරියා සද්ධාවිතක්කචරියා බුද්ධිවිතක්කචරියා සද්ධාබුද්ධිවිතක්කචරියාති. ඉමා අපරාපි චතස්සො. එවන්ති සංසග්ගසන්නිපාතවසෙන. සංසග්ගන්ති සංසජ්ජනං මිස්සීකරණං ‘‘රාගසද්ධාචරියා දොසසද්ධාචරියා’’තිආදිනා. අනෙකාති තෙසට්ඨි, තතො අතිරෙකාපි වා, තා පන අසම්මොහන්තෙන සංයුත්තසුත්තටීකායං විත්ථාරතො දස්සිතාති තත්ථ වුත්තනයෙන වෙදිතබ්බා. ‘‘පකතී’’ති ඉමිනා අසති පටිපක්ඛභාවනායං තත්ථ තත්ථ සන්තානෙ චරියාය සභාවභූතතං දස්සෙති. උස්සන්නතා අඤ්ඤධම්මෙහි රාගාදීනං අධිකතා, යතො රාගචරියාදීනං පච්චයසමවායෙ රාගාදයො බලවන්තො හොන්ති, අභිණ්හඤ්ච පවත්තන්ති. තාසං වසෙනාති ඡන්නං මූලචරියානං වසෙන ඡළෙව පුග්ගලා හොන්ති. අඤ්ඤථා අනෙකපුග්ගලා සියුං, තථා ච සති අධිප්පෙතත්ථසිද්ධි ච න සියාති අධිප්පායො. 43. Trong dòng tương tục, sự hành xử, tức là sự diễn tiến, do trạng thái dồi dào của tham được gọi là tham hành; tham hành ấy nên được xem như thường kiến tùy miên v.v. Tương tự như vậy đối với sân hành v.v. Sự pha trộn nên được hiểu theo năng lực thích hợp để tương ưng, ví như: "tham-si hành, sân-si hành" v.v. Sự tụ hội (nên được hiểu) theo năng lực được bao gồm trong một dòng tương tục, ví như: "tham-sân hành, tham-sân-si hành" v.v. Quả vậy, chính vì nhắm đến những (hành) này mà đã được nói rằng: "còn có bốn (hành) khác nữa". "Tương tự như vậy" có nghĩa là: giống như đối với tham v.v., cũng vậy đối với tín v.v., do năng lực pha trộn và tụ hội, (có) tín-tuệ hành, tín-tầm hành, tuệ-tầm hành, và tín-tuệ-tầm hành. Đây là bốn (hành) khác nữa. "Như vậy" có nghĩa là do năng lực pha trộn và tụ hội. "Pha trộn" có nghĩa là sự kết hợp, sự trộn lẫn, qua (cách nói) như: "tham-tín hành, sân-tín hành" v.v. "Nhiều" có nghĩa là sáu mươi ba, hoặc cũng có thể nhiều hơn thế; nhưng những (hành) ấy, vì đã được trình bày chi tiết trong Chú giải phụ kinh Tương Ưng, nên cần được người không si mê hiểu theo phương pháp đã nói ở đó. Bằng từ "bản tánh" này, (ngài) chỉ ra rằng khi không có sự tu tập đối trị, trong dòng tương tục ở nơi này nơi kia, (hành) có trạng thái là bản chất. "Trạng thái dồi dào" là sự vượt trội của tham v.v. so với các pháp khác, do đó khi có sự hội đủ các duyên của tham hành v.v., tham v.v. trở nên mạnh mẽ và thường xuyên diễn tiến. "Do năng lực của chúng" có nghĩa là: do năng lực của sáu hành căn bản, chỉ có sáu hạng người. Nếu không thì sẽ có nhiều hạng người, và khi như vậy, sự thành tựu mục đích mong muốn cũng sẽ không có; đó là chủ ý. සද්ධා බලවතී හොති රාගුස්සන්නෙ සන්තානෙ තදනුගුණස්ස ධම්මස්ස නියොගතො අධිකභාවසම්භවතො. තෙනාහ ‘‘රාගස්ස ආසන්නගුණත්තා’’ති, සිනෙහපරියෙසනාපරිච්චජනෙහි සභාගධම්මත්තාති අත්ථො. සභාගො හි දූරෙපි ආසන්නෙයෙවාති සභාගතාලක්ඛණමිධ ආසන්නග්ගහණං. තත්ථ සද්ධාය සිනිය්හනං පසාදවසෙන අකාලුස්සියං අලූඛතා[Pg.122], රාගස්ස පන රඤ්ජනවසෙන. සද්ධාය පරියෙසනං අධිමුච්චනවසෙන තන්නින්නතා, රාගස්ස තණ්හායනවසෙන. සද්ධාය අපරිච්චජනං ඔකප්පනවසෙන අනුපක්ඛන්දනං, රාගස්ස අභිසඞ්ගවසෙනාති එවං භින්නසභාවානම්පි තෙසං යථා අලූඛතාදිසාමඤ්ඤෙන සභාගතා, එවං තංසමඞ්ගීනම්පි පුග්ගලානන්ති ආහ ‘‘රාගචරිතස්ස සද්ධාචරිතො සභාගො’’ති. Tín trở nên mạnh mẽ trong dòng tương tục có tham dồi dào, vì pháp có phẩm chất tương ứng với tham ấy chắc chắn có thể có trạng thái vượt trội. Do đó, ngài nói: "vì có phẩm chất gần gũi với tham", nghĩa là do có bản chất tương đồng qua sự nhu nhuyến, sự tìm cầu, và sự không từ bỏ. Quả vậy, cái tương đồng dù ở xa cũng chính là gần, vì vậy ở đây, việc dùng từ "gần gũi" có đặc tính là sự tương đồng. Trong hai pháp ấy, sự nhu nhuyến của tín, do năng lực của sự trong sạch, là sự không vẩn đục, không khô khan; còn của tham là do năng lực của sự nhiễm trước. Sự tìm cầu của tín, do năng lực của sự tin chắc, là sự hướng về đối tượng ấy; của tham là do năng lực của sự khao khát. Sự không từ bỏ của tín, do năng lực của sự tin tưởng, là sự lao vào; của tham là do năng lực của sự bám víu. Như vậy, dù hai pháp ấy có bản chất khác nhau, giống như chúng có sự tương đồng qua điểm chung là sự không khô khan v.v., cũng vậy đối với những người sở hữu chúng. Vì vậy, ngài nói: "người tín hành tương đồng với người tham hành". පඤ්ඤා බලවතී හොති දොසුස්සන්නෙ සන්තානෙ තදනුගුණස්ස ධම්මස්ස නියොගතො අධිකභාවසම්භවතො. තෙනාහ ‘‘දොසස්ස ආසන්නගුණත්තා’’ති, අනල්ලීයනපරියෙසනපරිවජ්ජනෙහි සභාගධම්මත්තාති අත්ථො. තත්ථ පඤ්ඤාය ආරම්මණස්ස අනල්ලීයනං තස්ස යථාසභාවාවබොධවසෙන විසංසට්ඨතා, දොසස්ස පන බ්‍යාපජ්ජනවසෙන. පඤ්ඤාය පරියෙසනං යථාභූතදොසපවිචයො, දොසස්ස අභූතදොසනිජිගීසා. පඤ්ඤාය පරිවජ්ජනං නිබ්බින්දනාදිවසෙන ඤාණුත්‍රාසො, දොසස්ස අහිතාධානවසෙන ඡඩ්ඩනන්ති එවං භින්නසභාවානම්පි තෙසං යථා අනල්ලීයනාදිසාමඤ්ඤෙන සභාගතා, එවං තංසමඞ්ගීනම්පි පුග්ගලානන්ති ආහ ‘‘දොසචරිතස්ස බුද්ධිචරිතො සභාගො’’ති. Tuệ trở nên mạnh mẽ trong dòng tương tục có sân dồi dào, vì pháp có phẩm chất tương ứng với sân ấy chắc chắn có thể có trạng thái vượt trội. Do đó, ngài nói: "vì có phẩm chất gần gũi với sân", nghĩa là do có bản chất tương đồng qua sự không dính mắc, sự tìm cầu, và sự tránh xa. Trong hai pháp ấy, sự không dính mắc vào đối tượng của tuệ, do năng lực thấu triệt bản chất như thật của đối tượng ấy, là sự không pha trộn; còn của sân là do năng lực của sự làm hại. Sự tìm cầu của tuệ là sự thẩm sát lỗi lầm như thật; của sân là sự tìm kiếm lỗi lầm không có thật. Sự tránh xa của tuệ, do năng lực của sự nhàm chán v.v., là sự kinh sợ của trí tuệ; của sân, do năng lực gây ra điều bất lợi, là sự từ bỏ. Như vậy, dù hai pháp ấy có bản chất khác nhau, giống như chúng có sự tương đồng qua điểm chung là sự không dính mắc v.v., cũng vậy đối với những người sở hữu chúng. Vì vậy, ngài nói: "người tuệ hành tương đồng với người sân hành". අන්තරායකරා විතක්කාති මිච්ඡාවිතක්කා මිච්ඡාසඞ්කප්පා උප්පජ්ජන්ති මොහුස්සන්නෙ සන්තානෙ තදනුගුණස්ස ධම්මස්ස යෙභුය්‍යෙන පවත්තිසබ්භාවතො. තෙනාහ ‘‘මොහස්ස ආසන්නලක්ඛණත්තා’’ති, අනවට්ඨානචඤ්චලභාවෙහි සභාගධම්මත්තාති අත්ථො. තත්ථ විතක්කස්ස අනවට්ඨානං පරිකප්පවසෙන සවිප්ඵාරතාය, මොහස්ස සම්මූළ්හතාවසෙන බ්‍යාකුලතාය. තථා විතක්කස්ස ලහුපරිවිතක්කනෙන තදඞ්ගචලතාය චඤ්චලතා, මොහස්ස අනොගාළ්හතායාති එවං භින්නසභාවානම්පි තෙසං යථා අනවට්ඨානාදිසාමඤ්ඤෙන සභාගතා, එවං තංසමඞ්ගීනම්පි පුග්ගලානන්ති ආහ ‘‘මොහචරිතස්ස විතක්කචරිතො සභාගො’’ති. "Các tầm gây trở ngại" có nghĩa là các tà tầm, các tà tư duy sanh khởi trong dòng tương tục có si dồi dào, vì pháp có phẩm chất tương ứng với si ấy đa phần có sự diễn tiến hiện hữu. Do đó, ngài nói: "vì có đặc tính gần gũi với si", nghĩa là do có bản chất tương đồng qua trạng thái không đứng vững và dao động. Trong hai pháp ấy, sự không đứng vững của tầm là do có sự lan rộng, dao động bởi năng lực của sự suy tính; của si là do có sự rối ren bởi năng lực của sự mê muội. Tương tự như vậy, sự chao đảo của tầm là do sự suy tính nhanh chóng và sự dao động của thành phần ấy; của si là do sự không thể thâm nhập. Như vậy, dù hai pháp ấy có bản chất khác nhau, giống như chúng có sự tương đồng qua điểm chung là sự không đứng vững v.v., cũng vậy đối với những người sở hữu chúng. Vì vậy, ngài nói: "người tầm hành tương đồng với người si hành". තණ්හා රාගොයෙව සභාවතො, තස්මා රාගචරියාවිනිමුත්තා තණ්හාචරියා නත්ථීති අත්ථො. තංසම්පයුත්තොති තෙන රාගෙන සම්පයුත්තො, දොසාදයො විය තෙන විප්පයුත්තො නත්ථීති අධිප්පායො. තදුභයන්ති තණ්හාමානද්වයං. නාතිවත්තතීති සභාවතො, සම්පයොගවසෙන ච න අතික්කමිත්වා වට්ටති. කාමඤ්චෙත්ථ යථා රාගදොසෙහි සම්පයොගවසෙන සහ [Pg.123] වත්තමානස්සපි මොහස්ස උස්සන්නතාවසෙන විසුං චරියාභාවො, න කෙවලං මොහස්සෙව, තථා සද්ධාබුද්ධිවිතක්කානං. එවං රාගෙන සතිපි සම්පයොගෙ මානස්සාපි විසුං චරියාභාවො යුත්තො සියා, එවං සන්තෙපි රාගපටිඝමානදිට්ඨිවිචිකිච්ඡාවිජ්ජානං විය අනුසයට්ඨො ඉමෙසං රාගාදීනංයෙව ආවෙණිකො චරියට්ඨොති, නත්ථෙව මානචරියා. යතො චරියා ‘‘පකතී’’ති වුත්තා. පකති ච සභාවොති. එතෙනෙව දිට්ඨියාපි විසුං චරියාභාවාභාවො සංවණ්ණිතොති දට්ඨබ්බො. අට්ඨකථායං පන මොහචරියන්තොගධාව දිට්ඨිචරියාති දස්සෙතුං ‘‘මොහනිදානත්තා චා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ ච-සද්දෙන සම්පයොගං සමුච්චිනොති මොහනිදානත්තා, මොහසම්පයුත්තත්තා චාති. Về bản chất, ái chính là tham; do đó, ý nghĩa là không có ái hành nào thoát khỏi tham hành. "Tương ưng với nó" có nghĩa là tương ưng với tham ấy; chủ ý là không có (mạn) nào bất tương ưng với tham ấy, giống như sân v.v. "Cả hai" có nghĩa là cặp đôi ái và mạn. "Không vượt qua" có nghĩa là không diễn tiến vượt qua về bản chất và do năng lực tương ưng. Và ở đây, dù cho giống như si, dù diễn tiến cùng với tham và sân do năng lực tương ưng, vẫn có sự hiện hữu của hành riêng biệt do năng lực của sự dồi dào — không chỉ riêng si, mà cũng vậy đối với tín, tuệ, và tầm — như vậy, dù có sự tương ưng với tham, sự hiện hữu của hành riêng biệt đối với mạn cũng có thể là hợp lý. Dù là như vậy, giống như ý nghĩa tùy miên (là riêng biệt) đối với tham, sân, mạn, tà kiến, hoài nghi, và vô minh, ý nghĩa của hành chỉ là đặc thù riêng của tham v.v. này mà thôi; do đó, tuyệt nhiên không có mạn hành. Bởi vì hành được gọi là "bản tánh", và bản tánh là bản chất. Chính bằng điều này, nên được thấy rằng sự không hiện hữu của hành riêng biệt đối với tà kiến cũng đã được giải thích. Tuy nhiên, trong Chú giải, để chỉ ra rằng tà kiến hành được bao gồm trong si hành, đã được nói rằng: "vì có si làm nhân duyên, và...". Ở đó, bằng từ "và", ngài gộp lại sự tương ưng, (có nghĩa là) vì có si làm nhân duyên, và vì tương ưng với si. 44. කිං සප්පායන්ති කීදිසං සෙනාසනාදිසප්පායං. පුබ්බාචිණ්ණං පුරිමජාතීසු ආචරිතං. එකච්චෙති උපතිස්සත්ථෙරං සන්ධායාහ. තෙන හි විමුත්තිමග්ගෙ තථා වුත්තං. පුබ්බෙ කිරාති කිර-සද්දො අරුචිසූචනත්ථො. ඉට්ඨප්පයොගො මනාපකිරියා. සුභකම්මබහුලො යෙභුය්‍යෙන සොභනකම්මකාරී. න සබ්බෙ රාගචරිතා එව හොන්ති, අලුද්ධානම්පි පුබ්බෙ ඉට්ඨප්පයොගසුභකම්මබහුලතාසම්භවතො, සග්ගා චවිත්වා ඉධූපපත්තිසම්භවතො ච. එතෙන අසති පුබ්බහෙතුනියාමෙ යථාවුත්තකාරණමත්තෙන න තෙසං ලුද්ධතා, ලුද්ධභාවහෙතුකා ච රාගචරියාති ඉමමත්ථං දස්සෙති. 44. “Kiṃ sappāyaṃ” có nghĩa là trú xứ v.v... như thế nào là thích hợp. “Pubbāciṇṇaṃ” là đã thực hành trong các đời trước. “Ekacce ti” là (ngài) nói nhắm đến trưởng lão Upatissa. Bởi vì điều ấy đã được trưởng lão nói như vậy trong bộ Vimuttimagga. Trong câu “Pubbe kira”, từ “kira” có nghĩa là chỉ sự không hài lòng. “Iṭṭhappayogo” là việc làm hài lòng. “Subhakammabahulo” là người thường làm các hành vi tốt đẹp. Không phải tất cả đều là người có tánh tham, vì ngay cả những người không tham lam cũng có thể có nhiều việc làm hài lòng và hành vi tốt đẹp trong quá khứ, và cũng có thể sau khi mệnh chung từ cõi trời đã sanh lại ở đây. Bằng câu này, (ngài) chỉ ra ý nghĩa này rằng: khi không có định luật về nhân quá khứ, chỉ với lý do đã được nói như trên thì đối với họ không có sự tham lam, và tánh tham do trạng thái tham lam làm nhân cũng không có. ඉතරෙති ඡෙදනාදිකම්මබහුලා නිරයාදිතො ඉධූපපන්නා ච න සබ්බෙ දොසමොහචරිතා එව හොන්තීති යොජනා. ඉධාපි යථාවුත්තකාරණස්ස කොධනභාවෙ, මූළ්හභාවෙ ච අනෙකන්තිකත්තා දොසමොහචරිතතායපි අනෙකංසිකතා වෙදිතබ්බා. ධාතූනං උස්සදනියමො යදි පමාණතො, සො නත්ථි, අථ සාමත්ථියතො, සොපි එකංසිකො න උපලබ්භතීති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘යථාවුත්තෙනෙව නයෙන උස්සදනියමො නාම නත්ථී’’ති. තත්ථ යථාවුත්තෙනෙවාති ‘‘ද්වින්නං පන ධාතූන’’න්තිආදිනා වුත්තප්පකාරෙනෙව. දොසනියමෙති සෙම්හාදිදොසාධිකතාය රාගාදිචරිතො හොතීති දොසවසෙන චරියානියමෙ ‘‘සෙම්හාධිකො රාගචරිතො’’ති වත්වා පුන ‘‘සෙම්හාධිකො මොහචරිතො’’ති, ‘‘වාතාධිකො මොහචරිතො’’ති වත්වා පුන ‘‘වාතාධිකො රාගචරිතො’’ති ච වුත්තත්තා තම්පි දොසවසෙන නියමවචනං පුබ්බාපරවිරුද්ධමෙව. අපරිච්ඡින්නවචනන්ති [Pg.124] පරිච්ඡෙදකාරිකාය පඤ්ඤාය න පරිච්ඡින්දිත්වා වුත්තවචනං, අනුපපරික්ඛිතවචනන්ති අත්ථො. “Itare” (những người khác) là những người có nhiều hành vi cắt, chặt v.v... và những người đã sanh lại ở đây từ địa ngục v.v... Cách nối kết câu là: không phải tất cả đều là người có tánh sân và tánh si. Ở đây cũng vậy, vì lý do đã được nói như trên không phải là dứt khoát đối với trạng thái sân hận và trạng thái si mê, nên cần phải hiểu rằng tánh sân và tánh si cũng không phải là dứt khoát. Để chỉ ra rằng: “Nếu định luật về sự trội vượt của các đại không có về mặt số lượng, và nếu có về mặt năng lực thì điều đó cũng không được thấy là dứt khoát”, (ngài) đã nói: “Theo phương pháp đã được nói như trên, không có cái gọi là định luật về sự trội vượt”. Ở đây, “yathāvutteneva” có nghĩa là chỉ theo cách thức đã được nói bắt đầu bằng câu “dvinnaṃ pana dhātūnaṃ”. “Dosaniyame” (trong định luật về thể tạng): trong định luật về tánh nết dựa vào thể tạng, vì đã nói rằng “người có đàm trội vượt là người có tánh tham” rồi lại nói “người có đàm trội vượt là người có tánh si”, và sau khi nói “người có phong trội vượt là người có tánh si” rồi lại nói “người có phong trội vượt là người có tánh tham”, cho nên lời nói về định luật dựa vào thể tạng ấy cũng tự mâu thuẫn trước sau. “Aparicchinnavacanaṃ” có nghĩa là lời nói không được nói ra sau khi đã xác định bằng trí tuệ có khả năng phân định; ý nghĩa là lời nói không được thẩm xét. උස්සදකිත්තනෙති විපාකකථායං ගහිතඋස්සදකිත්තනෙ. පුබ්බහෙතුනියාමෙනාති පුරිමභවෙ පවත්තලොභාදිහෙතුනියාමෙන. නියාමොති ච තෙසංයෙව ලොභාදීනං පටිනියතො ලුබ්භනාදිසභාවො දට්ඨබ්බො. ලොභො උස්සදො එතෙසන්ති ලොභුස්සදා, උස්සන්නලොභා, ලොභාධිකාති අත්ථො. අමොහුස්සදා චාති එත්ථ ච-සද්දො සම්පිණ්ඩනත්ථො. තෙන යෙ ඉමෙ ලොභුස්සදතාදීනං පච්චෙකං වොමිස්සතො ච චුද්දස පභෙදා ඉච්ඡිතා, තෙ අනවසෙසතො සම්පිණ්ඩෙති යථාවුත්තෙසු ඡස්වෙව තෙසං අන්තොගධත්තා. ඵලභූතා චෙත්ථ ලොභුස්සදතාදයො දට්ඨබ්බා. “Ussadakittane” có nghĩa là trong phần kể về sự trội vượt đã được đề cập trong chương nói về quả. “Pubbahetuniyāmena” có nghĩa là theo định luật về nhân như tham v.v... đã diễn ra trong đời trước. Và “niyāmo” nên được hiểu là bản chất riêng biệt, cố định như sự tham ái v.v... của chính những pháp như tham v.v... ấy. “Lobho ussado etesan ti lobhussadā” có nghĩa là những người có tham trội vượt; ý nghĩa là có lòng tham dồi dào, có lòng tham quá mức. Trong câu “amohussadā ca”, từ “ca” có nghĩa là tóm gộp. Do đó, nó tóm gộp lại không sót một chi phần nào mười bốn loại phân chia của các trạng thái tham trội vượt v.v... đã được mong muốn, cả riêng lẻ lẫn hỗn hợp, vì chúng đã được bao hàm trong sáu loại đã được nói đến. Và ở đây, các trạng thái tham trội vượt v.v... nên được hiểu là quả (của nghiệp). ඉදානි තං නෙසං ලොභුස්සදතාදීනං පච්චෙකං වොමිස්සකතාදිං විභාගෙන දස්සෙතුං ‘‘යස්ස හී’’තිආදි ආරද්ධං. කම්මායූහනක්ඛණෙති කම්මකරණවෙලායං. ලොභො බලවාති ලොභො තජ්ජාය පච්චයසාමග්ගියා සාමත්ථියතො අධිකො හොති. අලොභො මන්දොති තප්පටිපක්ඛො අලොභො දුබ්බලො. කථං පනෙතෙ ලොභාලොභා අඤ්ඤමඤ්ඤං උජුවිපච්චනීකභූතා එකක්ඛණෙ පවත්තන්තීති? න ඛො පනෙතං එවං දට්ඨබ්බං ‘‘එකක්ඛණෙ පවත්තන්තී’’ති. නිකන්තික්ඛණං පන ආයූහනපක්ඛියමෙව කත්වා එවං වුත්තං. එසෙව නයො සෙසෙසුපි. පරියාදාතුන්ති අභිභවිතුං න සක්කොති. යො හි ‘‘එවංසුන්දරං එවංවිපුලං එවංමහග්ඝඤ්ච න සක්කා දාතු’’න්තිආදිනා අමුත්තචාගතාදිවසෙන පවත්තාය චෙතනාය සම්පයුත්තො අලොභො, සො සම්මදෙව ලොභං පරියාදාතුං න සක්කොති. දොසමොහානං අනුප්පත්තියා, තාදිසපච්චයලාභෙන ච අදොසාමොහා බලවන්තො. තස්මාති ලොභාදොසාමොහානං බලවභාවතො, අලොභදොසමොහානඤ්ච දුබ්බලභාවතොති වුත්තමෙව කාරණං පච්චාමසති. සොති තංසමඞ්ගීපුග්ගලො. තෙන කම්මෙනාති තෙන ලොභාදිඋපනිස්සයවතා කුසලකම්මුනා. සුඛසීලොති සඛිලො. තමෙවත්ථං ‘‘අක්කොධනො’’ති පරියායෙන වදති. Bây giờ, để chỉ ra một cách phân biệt về trạng thái tham trội vượt v.v... của họ, cả riêng lẻ lẫn hỗn hợp v.v..., (ngài) đã bắt đầu bằng câu “yassa hi”. “Kammāyūhanakkhaṇe” có nghĩa là vào lúc tạo nghiệp. “Lobho balavā” có nghĩa là tham trở nên mạnh mẽ về năng lực do sự hội đủ các duyên thích hợp với nó. “Alobho mando” có nghĩa là pháp đối nghịch của nó, tức vô tham, thì yếu ớt. Nhưng làm thế nào mà tham và vô tham, vốn trực tiếp đối nghịch nhau, lại có thể sanh khởi trong cùng một sát-na? (Câu trả lời là:) Điều này không nên được hiểu là “chúng sanh khởi trong cùng một sát-na”. Mà điều này được nói như vậy là xem sát-na quyết định thuộc về phía tích lũy (nghiệp). Phương pháp này cũng tương tự trong các trường hợp còn lại. “Pariyādātuṃ” có nghĩa là không thể chế ngự. Thật vậy, pháp vô tham nào tương ưng với tư tâm sanh khởi do sự không xả thí v.v... với ý nghĩ rằng “Không thể cho một vật đẹp như vậy, to lớn như vậy, và quý giá như vậy”, thì pháp vô tham ấy quả thực không thể chế ngự được tham. Do sự không sanh khởi của sân và si, và do có được các duyên tương tự, nên vô sân và vô si trở nên mạnh mẽ. “Tasmā” (do đó) là (ngài) xem xét lại chính lý do đã được nói: do trạng thái mạnh mẽ của tham, sân, si và trạng thái yếu ớt của vô tham, vô sân, vô si. “So” là người sở hữu nghiệp ấy. “Tena kammena” là do nghiệp thiện ấy có tham v.v... làm cận y duyên. “Sukhasīlo” là người hòa nhã. (Ngài) nói chính ý nghĩa ấy bằng từ đồng nghĩa “akkodhano” (người không sân hận). පුරිමනයෙනෙවාති පුබ්බෙ වුත්තනයානුසාරෙන මන්දා අලොභාදොසා ලොභදොසෙ පරියාදාතුං න සක්කොන්ති, අමොහො පන බලවා මොහං පරියාදාතුං සක්කොතීති එවං තත්ථ තත්ථ වාරෙ යථාරහං අතිදෙසත්ථො [Pg.125] වෙදිතබ්බො. දුට්ඨොති කොධනො. දන්ධොති මන්දපඤ්ඤො. සීලකොති සුඛසීලො. “Purimanayeneva” có nghĩa là: theo phương pháp đã được nói trước, các pháp vô tham, vô sân yếu ớt không thể chế ngự được tham và sân, nhưng vô si mạnh mẽ thì có thể chế ngự được si. Như vậy, trong mỗi trường hợp tương ứng, ý nghĩa của sự áp dụng tương tự này cần được hiểu một cách thích hợp. “Duṭṭho” là người hay sân hận. “Dandho” là người có trí tuệ chậm lụt. “Sīlako” là người có giới hạnh dễ chịu (hòa nhã). එත්ථ ච ලොභවසෙන, දොසමොහලොභදොසලොභමොහදොසමොහලොභදොසමොහවසෙනාති තයො එකකා, තයො දුකා, එකො තිකොති ලොභාදිඋස්සදවසෙන අකුසලපක්ඛෙයෙව සත්ත වාරා, තථා කුසලපක්ඛෙ අලොභාදිඋස්සදවසෙනාති චුද්දස වාරා ලබ්භන්ති. තත්ථ අලොභදොසාමොහා, අලොභාදොසමොහා, අලොභදොසමොහා බලවන්තොති ආගතෙහි කුසලපක්ඛෙ තතියදුතියපඨමවාරෙහි දොසුස්සදමොහුස්සදදොසමොහුස්සදවාරා ගහිතා එව හොන්ති, තථා අකුසලපක්ඛෙ ලොභාදොසමොහා, ලොභදොසාමොහා, ලොභාදොසාමොහා බලවන්තොති ආගතෙහි තතියදුතියපඨමවාරෙහි අදොසුස්සදඅමොහුස්සදඅදොසාමොහුස්සදවාරා ගහිතා එවාති අකුසලකුසලපක්ඛෙසු තයො තයො වාරෙ අන්තොගධෙ කත්වා අට්ඨෙව වාරා දස්සිතා. යෙ පන උභයෙසං මිස්සතාවසෙන ලොභාලොභුස්සදවාරාදයො අපරෙ එකූනපඤ්ඤාස වාරා දස්සෙතබ්බා, තෙ අලබ්භනතො එව න දස්සිතා. න හි එකස්මිං සන්තානෙ අන්තරෙන අවත්ථන්තරං ‘‘ලොභො ච බලවා, අලොභො චා’’තිආදි යුජ්ජතීති, පටිපක්ඛවසෙන වා හි එතෙසං බලවදුබ්බලභාවො, සහජාතධම්මවසෙන වා. තත්ථ ලොභස්ස තාව පටිපක්ඛවසෙන අලොභෙන අනධිභූතතාය බලවභාවො, තථා දොසමොහානං අදොසාමොහෙහි. අලොභාදීනං පන ලොභාදිඅභිභවනතො, සබ්බෙසඤ්ච සමානජාතියමභිභුය්‍ය පවත්තිවසෙන සහජාතධම්මතො බලවභාවො. තෙන වුත්තං අට්ඨකථායං ‘‘ලොභො බලවා අලොභො මන්දො, අදොසාමොහා බලවන්තො දොසමොහා මන්දා’’ති. සො ච නෙසං මන්දබලවභාවො පුරිමූපනිස්සයතො තථා ආසයස්ස පරිභාවිතතාය වෙදිතබ්බො. Và ở đây, do bởi tham; do bởi sân, si, tham-sân, tham-si, sân-si, tham-sân-si, như vậy có ba đơn, ba đôi, một bộ ba, tức là do sự trội vượt của tham v.v... nên chỉ riêng trong phe bất thiện đã có bảy trường hợp; tương tự, trong phe thiện do sự trội vượt của vô tham v.v... nên có mười bốn trường hợp được tìm thấy. Trong đó, do vô tham, vô sân, vô si là mạnh, nên bởi các trường hợp thứ ba, thứ hai, thứ nhất đã đến trong phe thiện, các trường hợp sân trội vượt, si trội vượt, sân-si trội vượt đã được bao gồm. Tương tự, trong phe bất thiện, do tham, vô sân, vô si là mạnh, nên bởi các trường hợp thứ ba, thứ hai, thứ nhất đã đến, các trường hợp vô sân trội vượt, vô si trội vượt, vô sân-vô si trội vượt đã được bao gồm. Như vậy, sau khi đã gộp vào ba trường hợp mỗi bên trong phe bất thiện và phe thiện, chỉ có tám trường hợp được trình bày. Còn 49 trường hợp khác, bắt đầu với trường hợp tham và vô tham trội vượt do sự pha trộn của cả hai bên cần được trình bày, thì chúng không được trình bày chính vì không thể có được. Vì rằng trong một dòng tương tục, không có khoảnh khắc nào khác, không thể hợp lý khi nói rằng ‘tham cũng mạnh, và vô tham cũng mạnh’ v.v... Bởi vì, trạng thái mạnh yếu của chúng là do phương diện đối nghịch hoặc do phương diện các pháp đồng sanh. Trong đó, trước hết, trạng thái mạnh của tham là do không bị vô tham, là pháp đối nghịch, áp đảo; tương tự đối với sân và si bởi vô sân và vô si. Còn trạng thái mạnh của vô tham v.v... là do áp đảo tham v.v..., và do các pháp đồng sanh qua việc sanh khởi sau khi đã chế ngự tất cả các pháp cùng loại. Do đó, trong Chú giải đã nói: ‘Tham mạnh, vô tham yếu; vô sân, vô si mạnh, sân, si yếu’. Và trạng thái yếu mạnh ấy của chúng nên được hiểu là do cận y duyên từ trước và do sự huân tập của tư tưởng. යො ලුද්ධොති වුත්තොති යො උස්සදකිත්තනෙ ‘‘ලුද්ධො’’ති වුත්තො, අයං ඉධ චරියාවිචාරෙ ‘‘රාගචරිතො’’ති වෙදිතබ්බො. දුට්ඨදන්ධාති ‘‘දුට්ඨො, දන්ධො’’ති ච වුත්තා යථාක්කමං දොසමොහචරිතා. පඤ්ඤවාති සාතිසයං සප්පඤ්ඤො. යතො සද්ධාවිතක්කෙසු විජ්ජමානෙසුපි බුද්ධිචරිතොති වුච්චති. අලොභාදොසානං [Pg.126] බලවභාවො සද්ධූපනිස්සයතාය විනා න හොතීති ආහ ‘‘අලුද්ධඅදුට්ඨා පසන්නපකතිතාය සද්ධාචරිතා’’ති. Về câu ‘Người nào được gọi là tham lam’, người nào trong phần mô tả sự trội vượt được gọi là ‘người tham lam’, người ấy ở đây trong phần khảo sát về tánh hạnh, nên được hiểu là ‘người có tham tánh’. Về câu ‘người sân hận và người chậm lụt’, những người được gọi là ‘người sân hận’ và ‘người chậm lụt’ theo thứ tự là người có sân tánh và si tánh. Về câu ‘người có trí tuệ’, (nghĩa là) người có trí tuệ vượt trội. Bởi vì, ngay cả khi có tín và tầm, người ấy vẫn được gọi là người có giác tánh. Vì trạng thái mạnh mẽ của vô tham và vô sân không thể có nếu không có tín làm cận y duyên, nên ngài đã nói: ‘Những người không tham lam, không sân hận, do bản chất trong sáng, là người có tín tánh’. අයඤ්ච නයො සාධාරණතො වුත්තොති නිබ්බත්තිතපුබ්බහෙතුනියාමවසෙනෙව බුද්ධිචරිතාදිකෙපි දස්සෙතුං ‘‘යථා වා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ අමොහපරිවාරෙනාති අමොහපරික්ඛිත්තෙන, උපනිස්සයතො සම්පයොගතො ච පඤ්ඤාය අභිසඞ්ඛතෙනාති අත්ථො. සෙසපදත්තයෙපි එසෙව නයො. ලොභාදිනා වොමිස්සපරිවාරෙනාති එත්ථ ලොභමොහාදිනා අඤ්ඤමඤ්ඤඅවිරුද්ධවොමිස්සපරිවාරෙනාති අත්ථො. අවිරොධො ච යුගග්ගාහවසෙන අප්පවත්තියා වෙදිතබ්බො. තථා හි සද්ධානුසාරිධම්මානුසාරිගොත්තානි අඤ්ඤමඤ්ඤම්පි භින්නසභාවානෙව. එකංසෙන ච මිස්සකචරියාපි සම්පටිච්ඡිතබ්බා පුබ්බහෙතුනියාමෙන චරියාසිද්ධිතො. තථා චෙව උස්සදකිත්තනං පවත්තං යථාරහං ලොභාලොභාදීනං විපාකස්ස පච්චයභාවතො. තෙනාහ පටිසම්භිදාමග්ගෙ (පටි. ම. 1.232) – Và phương pháp này được nói một cách tổng quát, nên để chỉ ra ngay cả trong trường hợp của người có giác tánh v.v... chính là do quy luật cố định của nhân đã tạo ra từ trước, nên câu ‘hoặc như’ v.v... đã được nói đến. Trong đó, câu ‘với vô si làm tùy tùng’ có nghĩa là được bao quanh bởi vô si, được trí tuệ đặc biệt tạo tác cả về phương diện cận y duyên lẫn tương ưng. Trong ba cụm từ còn lại, phương pháp cũng tương tự. Ở đây, trong câu ‘với tùy tùng hỗn hợp bởi tham v.v...’, nghĩa là ‘với tùy tùng hỗn hợp bởi tham, si v.v... không mâu thuẫn lẫn nhau’. Và sự không mâu thuẫn nên được hiểu là do chúng không khởi lên theo cách nắm giữ cặp đôi. Thật vậy, dòng dõi của Tín-hành và Pháp-hành cũng có bản chất khác biệt nhau. Và tánh hạnh hỗn hợp cũng nên được chấp nhận một cách dứt khoát, vì tánh hạnh được thành tựu bởi quy luật cố định của nhân quá khứ. Và cũng như vậy, sự mô tả về tính trội vượt đã diễn ra, vì nó là điều kiện cho quả của tham, vô tham v.v... một cách tương xứng. Do đó, ngài đã nói trong Phân Tích Đạo: ‘‘ගතිසම්පත්තියා ඤාණසම්පයුත්තෙ කතමෙසං අට්ඨන්නං හෙතූනං පච්චයා උපපත්ති හොති? කුසලකම්මස්ස ජවනක්ඛණෙ තයො හෙතූ කුසලා තස්මිං ඛණෙ ජාතචෙතනාය සහජාතපච්චයා හොන්ති, තෙන වුච්චති කුසලමූලපච්චයාපි සඞ්ඛාරා. නිකන්තික්ඛණෙ ද්වෙ හෙතූ අකුසලා තස්මිං ඛණෙ ජාතචෙතනාය සහජාතපච්චයා හොන්ති, තෙන වුච්චති අකුසලමූලපච්චයාපි සඞ්ඛාරා. පටිසන්ධික්ඛණෙ තයො හෙතූ අබ්‍යාකතා තස්මිං ඛණෙ ජාතචෙතනාය සහජාතපච්චයා හොන්ති, තෙන වුච්චති නාමරූපපච්චයාපි විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණපච්චයාපි නාමරූප’’න්ති – ‘Trong sự thành tựu cõi lành, tương ưng với trí, sự tái sanh là do duyên của tám nhân nào? Trong khoảnh khắc tốc hành tâm của nghiệp thiện, ba nhân thiện là duyên đồng sanh cho tư tâm sanh khởi trong khoảnh khắc ấy, do đó được gọi là: các hành cũng do các căn thiện làm duyên. Trong khoảnh khắc ái luyến, hai nhân bất thiện là duyên đồng sanh cho tư tâm sanh khởi trong khoảnh khắc ấy, do đó được gọi là: các hành cũng do các căn bất thiện làm duyên. Trong khoảnh khắc tục sinh, ba nhân vô ký là duyên đồng sanh cho tư tâm sanh khởi trong khoảnh khắc ấy, do đó được gọi là: thức cũng do danh sắc làm duyên, và danh sắc cũng do thức làm duyên.’ ආදි. පුබ්බහෙතුනියාමෙන ච යථා තිහෙතුකස්ස පඤ්ඤාවෙය්‍යත්තියං, න තථා දුහෙතුකස්ස. යථා ච දුහෙතුකස්ස ඉතිකත්තබ්බතා නෙපක්කං, න තථා අහෙතුකස්ස. එවං ලොභුස්සදාදයො පුග්ගලා රාගචරිතාදයො හොන්තීති නිට්ඨමෙත්ථ ගන්තබ්බන්ති. යථාවුත්තමත්ථං නිගමවසෙන දස්සෙතුං ‘‘එවං ලොභාදීසූ’’තිආදි වුත්තං. Vân vân. Và do quy luật cố định của nhân quá khứ, như người tam nhân có sự sắc bén của trí tuệ, người nhị nhân không như vậy. Và như người nhị nhân có sự chín muồi về trí tuệ trong việc cần phải làm, người vô nhân không như vậy. Như vậy, những người có tham trội vượt v.v... trở thành những người có tham tánh v.v..., nên đi đến kết luận ở đây. Để trình bày ý nghĩa đã được nói theo cách kết luận, câu ‘như vậy trong tham v.v...’ đã được nói đến. 45. තත්‍රාති [Pg.127] තස්මිං පුච්ඡාවචනෙ. නයොති ජානනනයො. පුග්ගලාධිට්ඨානෙන වුත්තොපි අත්ථො ධම්මමුඛෙනෙව පඤ්ඤායතීති ධම්මාධිට්ඨානෙනාහ ‘‘චරියායො විභාවයෙ’’ති. පකතිගමනෙනාති අකිත්තිමෙන සභාවගමනෙන. චාතුරියෙනාති චාතුරභාවෙන සිඞ්ගාරෙන. උක්කුටිකන්ති අසම්ඵුට්ඨමජ්ඣං. ඛණන්තො වියාති භූමිං ඛණන්තො විය. අනුකඩ්ඪිතන්ති පාදනික්ඛෙපසමයෙ කඩ්ඪන්තො විය පාදං නික්ඛිපති. තෙනස්ස පදං අනුකඩ්ඪිතං පච්ඡතො අඤ්ඡිතං හොති. පරිබ්‍යාකුලායාති පරිතො ආලුළිතාය. ඡම්භිතො වියාති විත්ථායන්තො විය. භීතො වියාති කෙචි. සහසානුපීළිතන්ති අග්ගපාදෙන, පණ්හියා ච සහසාව සන්නිරුජ්ඣිතං. විවට්ටච්ඡදස්සාති විනිවට්ටච්ඡදනස්ස පහීනකිලෙසස්ස. ඉදමීදිසං පදන්ති භගවතො පදං දිස්වා වදති. 45. Từ ‘Tatra’ (ở đó) có nghĩa là ‘trong câu hỏi đó’. ‘Nayo’ (phương pháp) là phương pháp để biết. Mặc dù ý nghĩa được nói với cá nhân làm nền tảng, nhưng nó chỉ được hiểu thông qua Pháp, do đó, với Pháp làm nền tảng, ngài nói ‘hãy làm sáng tỏ các tánh hạnh’. ‘Pakatigamanena’ (bằng dáng đi tự nhiên) có nghĩa là bằng dáng đi tự nhiên, không giả tạo. ‘Cāturiyena’ (với sự duyên dáng) có nghĩa là với sự thanh lịch, trang nhã. ‘Ukkuṭikaṃ’ (đi nhón gót) có nghĩa là phần giữa (bàn chân) không chạm đất. ‘Khaṇanto viya’ (như đang đào) có nghĩa là như đang đào đất. ‘Anukaḍḍhitaṃ’ (kéo lê) có nghĩa là vào lúc đặt chân xuống, người ấy đặt chân như thể đang kéo lê. Do đó, dấu chân của người ấy bị kéo lê, bị lôi về phía sau. ‘Paribyākulāya’ (một cách rối loạn) có nghĩa là bị xáo trộn khắp nơi. ‘Chambito viya’ (như thể bị giật mình) có nghĩa là như thể đang co rúm lại. Một số người nói là ‘như thể sợ hãi’. ‘Sahasānupīḷitaṃ’ (ấn mạnh xuống một cách đột ngột) có nghĩa là bị ấn mạnh xuống đột ngột bằng cả đầu ngón chân và gót chân. ‘Vivaṭṭacchadassa’ (của người đã vén mở tấm màn che) có nghĩa là của người đã loại bỏ tấm màn che, đã từ bỏ các phiền não. ‘Idamīdisaṃ padaṃ’ (dấu chân như thế này) – vị ấy nói điều này sau khi nhìn thấy dấu chân của Đức Thế Tôn. පාසාදිකන්ති පසාදාවහං. මධුරාකාරන්ති ඉට්ඨාකාරං. ථද්ධාකාරන්ති ථම්භිතාකාරං. අතරමානොති නතරමානො, සණිකන්ති අත්ථො. සමොධායාති සම්මදෙව ඔධාය අවික්ඛිපිත්වා. නිපජ්ජිත්වාති කායපසාරණලක්ඛණාය නිපජ්ජාය සෙය්‍යාය නිපජ්ජිත්වා සයති නිද්දායති. පක්ඛිත්තකායොති අවක්ඛිත්තකායො අවසො විය සහසා පතිතකායො. දුස්සණ්ඨානන්ති විරූපසන්නිවෙසං. වික්ඛිත්තකායොති ඉතො චිතො ච ඛිත්තඅඞ්ගපච්චඞ්ගො. Pāsādikanti có nghĩa là đem lại sự trong sạch. Madhurākāranti có nghĩa là có dáng vẻ đáng ưa thích. Ataramānoti có nghĩa là không vội vàng, từ từ. Samodhāyāti có nghĩa là đặt xuống một cách đúng đắn, không vung vãi. Nipajjitvāti có nghĩa là nằm xuống, ngủ, ngủ say bằng cách nằm xuống, là tư thế có đặc tính duỗi thân ra. Pakkhittakāyoti có nghĩa là thân bị quăng xuống, giống như người không tự chủ, thân bị rơi xuống đột ngột. Dussaṇṭhānanti có nghĩa là có hình dạng xấu xí. Vikkhittakāyoti có nghĩa là có tay chân vung vãi đây đó. සම්පරිවත්තකන්ති සම්පරිවත්තිත්වා. ආලොළයමානො වාලිකාකචවරානි ආකුලයන්තො. Samparivattakanti có nghĩa là trở qua trở lại. Āloḷayamāno có nghĩa là làm xáo trộn, khuấy động cát và rác. නිපුණමධුරසමසක්කච්චකාරීති සුකොසල්ලං සුන්දරං අවිසමං සාභිසඞ්ඛාරඤ්ච කරණසීලො. ගාළ්හථද්ධවිසමකාරීති ථිරං අසිථිලං විසමඤ්ච කරණසීලො. අපරිච්ඡින්නං අපරිනිට්ඨිතං. Nipuṇamadhurasamasakkaccakārīti có nghĩa là người có thói quen làm một cách khéo léo, tốt đẹp, đều đặn và có sự chuẩn bị kỹ lưỡng. Gāḷhathaddhavisamakārīti có nghĩa là người có thói quen làm một cách vững chắc, không lỏng lẻo và không đều đặn. Aparicchinnaṃ apariniṭṭhitaṃ có nghĩa là không xong, không hoàn tất. මුඛපූරකන්ති මුඛස්ස පූරණං මහන්තං. අරසපටිසංවෙදීති නරසපටිසංවෙදී. භාජනෙ ඡඩ්ඩෙන්තොති භොජනභාජනෙ සිත්ථානි ඡඩ්ඩෙන්තො. මුඛං මක්ඛෙන්තොති බහිමුඛං මක්ඛෙන්තො. Mukhapūrakanti có nghĩa là miếng ăn lớn làm đầy miệng. Arasapaṭisaṃvedīti có nghĩa là không cảm nhận vị. Bhājane chaḍḍentoti có nghĩa là làm rơi cơm trong vật đựng thức ăn. Mukhaṃ makkhentoti có nghĩa là làm dính bên ngoài miệng. කිලන්තරූපො වියාති තස්ස අසහනෙන ඛෙදප්පත්තො විය. අඤ්ඤාණුපෙක්ඛායාති අඤ්ඤාණභූතාය උපෙක්ඛාය. අඤ්ඤාණසඞ්ඛාතාය උපෙක්ඛායාති කෙචි. Kilantarūpo viyāti có nghĩa là giống như người mệt mỏi do không chịu đựng được điều đó. Aññāṇupekkhāyāti có nghĩa là bằng sự xả do si mê. Một số vị nói rằng: bằng sự xả được gọi là si mê. මායාදීසු [Pg.128] සන්තදොසපටිච්ඡදනලක්ඛණා මායා. අසන්තගුණපකාසනලක්ඛණං සාඨෙය්‍යං. උන්නතිලක්ඛණො මානො. අසන්තගුණසම්භාවනාමුඛෙන පටිග්ගහණෙ අමත්තඤ්ඤුතාලක්ඛණා පාපිච්ඡතා. සන්තගුණසම්භාවනාමුඛෙන පටිග්ගහණෙ අමත්තඤ්ඤුතාලක්ඛණා මහිච්ඡතා. සකලාභෙන අසන්තුස්සනලක්ඛණා අසන්තුට්ඨිතා. විජ්ඣනට්ඨෙන සිඞ්ගං, සිඞ්ගාරතානාගරිකභාවසඞ්ඛාතං කිලෙසසිඞ්ගං. අත්තනො සරීරස්ස, චීවරාදිපරික්ඛාරස්ස ච මණ්ඩනවසෙන පවත්තං ලොලුප්පං චාපල්‍යං. එවමාදයොති එත්ථ ආදි-සද්දෙන අහිරිකානොත්තප්පමදප්පමාදාදයො සඞ්ගය්හන්ති. Trong các pháp như māyā (ma giáo), māyā có đặc tính che giấu lỗi lầm đang có. Sāṭheyya (xảo trá) có đặc tính phô bày đức hạnh không có. Māna (mạn) có đặc tính tự cao. Pāpicchatā (ác dục) có đặc tính không biết đủ trong việc nhận lãnh, với lý do tán dương đức hạnh không có. Mahicchatā (đại dục) có đặc tính không biết đủ trong việc nhận lãnh, với lý do tán dương đức hạnh đang có. Asantuṭṭhitā (không tri túc) có đặc tính không hài lòng với lợi lộc của mình. Siṅga (sừng) có nghĩa là đâm thủng; kilesasiṅga là cái sừng phiền não được gọi là sự trang điểm, sự lịch lãm. Loluppaṃ cāpalyaṃ là sự tham lam, dao động phát sinh do việc trang điểm thân thể và các vật dụng như y áo. Trong câu Evamādayo, bằng từ 'ādi' (vân vân), bao gồm vô tàm, vô úy, phóng dật, dể duôi v.v... පරාපරාධස්ස උපනය්හනලක්ඛණො උපනාහො. පරෙසං ගුණමක්ඛණලක්ඛණො මක්ඛො. පරස්ස ගුණෙ ඩංසිත්වා අපනෙන්තො විය යුගග්ගාහලක්ඛණො පළාසො. පරසම්පත්තිඋසූයනලක්ඛණා ඉස්සා. අත්තසම්පත්තිනිගූහනලක්ඛණං මච්ඡරියං. ඉධ ආදි-සද්දෙන දොවචස්සතාපාපමිත්තතාදීනං සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. Upanāha (oán hận) có đặc tính cột chặt lỗi lầm của người khác. Makkha (phủ nhận công ơn) có đặc tính xóa bỏ công ơn của người khác. Paḷāsa (cạnh tranh) có đặc tính tranh đua, như thể cắn xé và loại bỏ đức hạnh của người khác. Issā (ganh tỵ) có đặc tính ganh tỵ với tài sản của người khác. Macchariya (bỏn xẻn) có đặc tính che giấu tài sản của mình. Ở đây, bằng từ 'ādi' (vân vân), nên hiểu là bao gồm sự khó dạy, bạn bè xấu ác v.v... අනුස්සාහනං ථිනං. අසත්තිවිඝාතො මිද්ධං. චෙතසො අවූපසමො උද්ධච්චං. විප්පටිසාරො කුක්කුච්චං. සංසයො විචිකිච්ඡා. අයොනිසො දළ්හග්ගාහො ආධානග්ගාහිතා. යථාගහිතස්ස මිච්ඡාගාහස්ස දුබ්බිවෙඨියතා දුප්පටිනිස්සග්ගියතා. ඉධ ආදි-සද්දෙන මුට්ඨසච්චඅසම්පජඤ්ඤාදීනං සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. Thina (hôn trầm) là sự không nỗ lực. Middha (thụy miên) là sự mệt mỏi, thiếu năng lực. Uddhacca (trạo cử) là sự không yên tĩnh của tâm. Kukkucca (hối quá) là sự hối hận, áy náy. Vicikicchā (hoài nghi) là sự nghi ngờ. Ādhānaggāhitā là sự nắm giữ chắc chắn một cách không như lý. Duppaṭinissaggiyatā là sự khó tháo gỡ, khó từ bỏ tà kiến đã nắm giữ. Ở đây, bằng từ 'ādi' (vân vân), nên hiểu là bao gồm sự thất niệm, không tỉnh giác v.v... මුත්තචාගතාති විස්සට්ඨචාගතා නිස්සඞ්ගපරිච්චාගො. යථා මායාදයො, තථා පවත්තා අකුසලක්ඛන්ධා, යථා අරියානං දස්සනකාමතාදයො, තථා පවත්තා කුසලක්ඛන්ධා වෙදිතබ්බා. Muttacāgatāti có nghĩa là sự xả thí rộng rãi, sự từ bỏ không dính mắc. Cần phải hiểu rằng: giống như ma giáo v.v..., các uẩn bất thiện đã khởi lên như vậy; và giống như mong muốn thấy các bậc Thánh v.v..., các uẩn thiện đã khởi lên như vậy. පසාදනීයට්ඨානං නාම වත්ථුත්තයං. සංවෙජනීයට්ඨානානි ජාතිආදීනි. කුසලානුයොගෙති කුසලධම්මභාවනායං. ‘‘එවඤ්ච එවඤ්ච කරිස්සාමී’’ති කිච්චානං රත්තිභාගෙ පරිවිතක්කනං රත්තිං ධූමායනා. තථාවිතක්කිතානං තෙසං දිවසභාගෙ අනුට්ඨානං දිවා පජ්ජලනා. හුරාහුරං ධාවනාති ඉතො චිතො ච තත්ථ තත්ථ ආරම්මණෙ චිත්තවොසග්ගො. තෙනෙවාහ ‘‘ඉදං පුරෙ චිත්තමචාරි චාරිකං, යෙනිච්ඡකං යත්ථකාමං යථාසුඛ’’න්ති (ධ. ප. 326), ‘‘චිත්තමස්ස විධාවතී’’ති (සං. නි. 1.55) ච. Pasādanīyaṭṭhānaṃ (nơi đáng phát sinh tịnh tín) gọi là Tam Bảo. Saṃvejanīyaṭṭhānāni (những nơi đáng kinh cảm) là nơi sanh v.v... Kusalānuyoge có nghĩa là trong việc tu tập các pháp thiện. Sự suy tính về các công việc vào ban đêm rằng 'tôi sẽ làm thế này, thế này' là rattiṃ dhūmāyanā (sự bốc khói ban đêm). Sự không thực hiện vào ban ngày những công việc đã suy tính như vậy là divā pajjalanā (sự bốc cháy ban ngày). Hurāhuraṃ dhāvanā có nghĩa là sự buông thả tâm vào các đối tượng đây đó. Do đó, Ngài đã nói: 'Trước đây, tâm này đã đi lang thang, tùy theo ý muốn, tùy theo sở thích, tùy theo sự thoải mái' (Pháp Cú 326), và 'tâm của người ấy chạy tán loạn' (Tương Ưng I.55). ධම්මප්පවත්තිදස්සනාදි [Pg.129] ච පාළියං, අට්ඨකථායඤ්ච අනාගතමෙවාති න සක්කා වත්තුන්ති ‘‘සබ්බාකාරෙනා’’ති වුත්තං. කිඤ්චි කිඤ්චි ආගතම්පි අත්ථෙවාති හි අධිප්පායො. ‘‘න සාරතො පච්චෙතබ්බ’’න්ති වත්වා තත්ථ කාරණං දස්සෙන්තො ‘‘රාගචරිතස්ස හී’’තිආදිමාහ. අප්පමාදවිහාරිනොති තත්ථ විනිධාය භාවං පටිපජ්ජනෙන අප්පමාදකාරිනො. භින්නලක්ඛණා ඉරියාපථාදයොති චාතුරියෙන අචාතුරියෙන සණිකං, සහසා ච ගමනාදයො. න උපපජ්ජන්තීති න යුජ්ජන්ති. පුච්ඡිත්වා ජානිතබ්බන්ති ධම්මප්පවත්තිආදිං පුච්ඡිත්වා ජානිතබ්බං. Không thể nói rằng việc thấy sự sanh khởi của các pháp v.v... là hoàn toàn không có trong Pāli và Chú giải, vì vậy đã nói là ‘sabbākārena’ (bằng mọi cách). Ý nghĩa là: thật vậy, có một vài điều đã được đề cập đến. Sau khi nói ‘na sārato paccetabba’ (không nên tin tưởng một cách cốt lõi), để chỉ ra lý do ở đó, Ngài đã nói câu bắt đầu bằng ‘rāgacaritassa hi’. Appamādavihārino có nghĩa là những người không dể duôi bằng cách thực hành sau khi đã loại bỏ bản chất ở đó. Bhinnalakkhaṇā iriyāpathādayo có nghĩa là các oai nghi v.v... có đặc tính khác nhau là việc đi lại v.v... một cách khéo léo và không khéo léo, từ từ và nhanh chóng. Na upapajjanti có nghĩa là không thích hợp. Pucchitvā jānitabbaṃ có nghĩa là nên biết sự sanh khởi của các pháp v.v... sau khi hỏi. 46. සප්පායං හිතං, කිලෙසවිඝාතීති අත්ථො. අධොතවෙදිකන්ති අපරිසුද්ධපරික්ඛෙපවෙදිකං. භූමට්ඨකන්ති භූමිතලෙයෙව උට්ඨාපිතං උපරිමතලරහිතං. එකතො ඔනතස්ස පබ්බතපාදස්ස හෙට්ඨාභාගො අකතභිත්තිභූමිපරිකම්මො අකතපබ්භාරො. ජතුකාභරිතන්ති අධොමුඛාහි ඔලම්බමානමුඛාහි ඛුද්දකවග්ගුලීහි පරිපුණ්ණං. ඔලුග්ගවිලුග්ගන්ති ඡින්නභින්නං. උජ්ජඞ්ගලං ලූඛධූසරං ඡායූදකරහිතං. සීහබ්‍යග්ඝාදිභයෙන සාසඞ්කං. දුරූපන්ති විරූපං. දුබ්බණ්ණන්ති අසුන්දරවණ්ණං, දුස්සණ්ඨානං වා. ජාලාකාරෙන කතපූවං ජාලපූවං. සාණි විය ඛරසම්ඵස්සන්ති සාණිඵලකො විය දුක්ඛසම්ඵස්සං. භාරිකභාවෙන, අන්තරන්තරා තුන්නකරණෙන ච කිච්ඡපරිහරණං. ආණිගණ්ඨිකාහතොති ආණිනා, ගණ්ඨියා ච හතසොභො. ඉදං රාගචරිතස්ස සප්පායං, එවමස්ස කිලෙසසමුදාචාරො න හොතීති අධිප්පායො. එසෙව නයො සෙසෙසුපි. 46. Sappāyaṃ có nghĩa là có lợi ích, tiêu diệt phiền não. Adhotavedikaṃ có nghĩa là có lan can bao quanh không sạch sẽ. Bhūmaṭṭhakaṃ có nghĩa là được dựng lên ngay trên mặt đất, không có tầng trên. Akatapabbhāra là phần dưới của chân núi dốc về một phía, có tường và nền đất chưa được sửa sang. Jatukābharitaṃ có nghĩa là đầy những con dơi nhỏ, mặt chúc xuống, mặt treo lủng lẳng. Oluggaviluggaṃ có nghĩa là bị cắt đứt, bị vỡ. Ujjaṅgalaṃ là nơi khô cằn, màu xám tro, không có bóng mát và nước. Sāsaṅkaṃ là đáng sợ vì nguy hiểm từ sư tử, cọp v.v... Durūpaṃ có nghĩa là hình dạng xấu. Dubbaṇṇaṃ có nghĩa là màu sắc không đẹp, hoặc hình thù xấu xí. Jālapūvaṃ là bánh được làm theo hình dạng lưới. Sāṇi viya kharasamphassaṃ có nghĩa là có sự xúc chạm khó chịu như tấm ván gai. Kicchapariharaṇaṃ là khó mang giữ vì nặng và vì phải vá víu chỗ này chỗ kia. Āṇigaṇṭhikāhata có nghĩa là bị mất vẻ đẹp do chốt và mấu. Đây là điều thích hợp cho người có tánh tham; ý nghĩa là: như vậy, sự khởi lên của phiền não sẽ không xảy ra cho người ấy. Phương pháp này cũng tương tự đối với những người còn lại (có tánh sân, si v.v...). දිසාමුඛන්ති දිසාභිමුඛං, අබ්භොකාසාභිමුඛන්ති අධිප්පායො. මහාකසිණන්ති මහන්තං කසිණමණ්ඩලං. සෙසං සෙනාසනාදීසු යං වත්තබ්බං මොහචරිතස්ස, තං දොසචරිතස්ස වුත්තසදිසමෙව. Disāmukhanti có nghĩa là hướng về các phương, hướng về khoảng không. Mahākasiṇanti là vòng kasiṇa lớn. Phần còn lại về trú xứ v.v... điều gì nên được nói cho người si tánh, điều ấy cũng giống hệt như đã được nói cho người sân tánh. විතක්කවිධාවනස්සෙව පච්චයො හොති යථා තං ආයස්මතො මෙඝියත්ථෙරස්ස. දරීමුඛෙති පබ්බතවිවරෙ. පරිත්තන්ති සුප්පසරාවමත්තං. Chỉ là duyên cho sự chạy tán loạn của tầm, giống như trường hợp của trưởng lão Meghiya. Darīmukheti là trong hang núi. Parittanti là chỉ bằng cái rá hoặc cái nắp nồi. පභෙදපරිච්ඡෙදතො නිදානපරිච්ඡෙදතො විභාවනපරිච්ඡෙදතො සප්පායපරිච්ඡෙදතොති පච්චෙකං පරිච්ඡෙද-සද්දො යොජෙතබ්බො. විභාවනාති ‘‘අයං රාගචරිතො’’තිආදිනා ජානනවිභාවනා. එකච්චකසිණානුස්සතිට්ඨානමත්තස්ස පසඞ්ගෙන කථිතත්තා වුත්තං ‘‘න ච තාව චරියානුකූලං කම්මට්ඨානං සබ්බාකාරෙන ආවිකත’’න්ති. Từ pariccheda (phân chia) nên được kết hợp riêng rẽ với mỗi từ: pabhedaparicchedato (về phương diện phân chia sự khác biệt), nidānaparicchedato (về phương diện phân chia nhân duyên), vibhāvanaparicchedato (về phương diện phân chia sự hiển thị), sappāyaparicchedato (về phương diện phân chia sự thích hợp). Vibhāvanāti là sự hiển thị việc biết bằng cách như: "Vị này là người tham tánh". Vì đã được nói nhân dịp chỉ về một số đề mục kasiṇa và tùy niệm, nên có câu nói rằng: "Và đề mục nghiệp xứ thích hợp với tánh hạnh vẫn chưa được làm cho hiển lộ về mọi phương diện". චත්තාලීසකම්මට්ඨානවණ්ණනා Giải Thích Về Bốn Mươi Đề Mục Nghiệp Xứ 47. සඞ්ඛාතනිද්දෙසතොති [Pg.130] සඞ්ඛාතානං ‘‘චත්තාලීසායා’’ති සඞ්ඛ්‍යාවසෙන ගහිතානං උද්දිට්ඨානං නිද්දෙසතො. ‘‘එත්ථ එත්තකානි උපචාරජ්ඣානාවහානි, එත්තකානි අප්පනාජ්ඣානාවහානී’’ති උපචාරප්පනාවහතො. ‘‘එත්තකානි එකජ්ඣානිකානි, එත්තකානි දුකතිකජ්ඣානිකානි, එත්තකානි සකලජ්ඣානිකානී’’ති ඣානප්පභෙදතො. ‘‘එතෙසු අඞ්ගසමතික්කමො, එතෙසු ආරම්මණසමතික්කමො’’ති එවං සමතික්කමතො. ‘‘එත්තකානෙත්ථ වඩ්ඪෙතබ්බානි, එත්තකානි න වඩ්ඪෙතබ්බානී’’ති වඩ්ඪනාවඩ්ඪනතො. ආරම්මණතොති සභාවධම්මනිමිත්තනවත්තබ්බවසෙන, චලිතාචලිතවසෙන ච ආරම්මණවිභාගතො. භූමිතොති කාමාවචරාදිභූමිවිභාගතො. ගහණතොති දිට්ඨාදිවසෙන ගහණවිභාගතො. පච්චයතොති ආරුප්පාදීනං යථාරහං පච්චයභාවතො. චරියානුකූලතොති රාගචරියාදීනං අනුකූලභාවතො. 47. Saṅkhātaniddesatoti là về phương diện giải thích chi tiết những đề mục đã được nêu lên, được hiểu theo số lượng là "bốn mươi". "Về phương diện mang lại cận hành và an chỉ" là: "Trong số này, chừng này đề mục mang lại cận hành thiền, chừng này đề mục mang lại an chỉ thiền". "Về phương diện phân loại thiền" là: "Chừng này đề mục có một thiền, chừng này đề mục có hai và ba thiền, chừng này đề mục có tất cả các thiền". "Về phương diện vượt qua" là: "Trong những đề mục này có sự vượt qua thiền chi, trong những đề mục này có sự vượt qua đối tượng". "Về phương diện phát triển và không phát triển" là: "Trong số này, chừng này đề mục nên được phát triển, chừng này đề mục không nên được phát triển". Ārammaṇatoti là về phương diện phân loại đối tượng theo cách thức của pháp tự tánh, tướng, và điều không nên nói, và theo cách thức của động và bất động. Bhūmitoti là về phương diện phân loại các địa như Dục giới, v.v. Gahaṇatoti là về phương diện phân loại sự nắm bắt theo cách thức thấy, v.v. Paccayatoti là về phương diện là duyên một cách tương xứng cho các thiền Vô sắc, v.v. Cariyānukūlatoti là về phương diện thích hợp với các tánh hạnh như tham tánh, v.v. කම්මට්ඨානානීති ආරම්මණභාවෙන යොගකම්මස්ස පවත්තිට්ඨානානි. චතුක්කජ්ඣානිකාති චතුබ්බිධරූපාවචරජ්ඣානවන්තො, තෙසං ආරම්මණභූතාති අත්ථො. චතුක්කනයවසෙන චෙතං වුත්තං. තිකචතුක්කජ්ඣානිකෙසූති තිකජ්ඣානිකෙසු පුරිමෙසු බ්‍රහ්මවිහාරෙසු, චතුක්කජ්ඣානිකෙසු ආනාපානකසිණෙසු. සෙසෙසූති වුත්තාවසෙසෙසු එකවීසතියා කම්මට්ඨානෙසු. Kammaṭṭhānānīti là nơi phát sanh của công việc hành thiền do là đối tượng. Catukkajjhānikāti có nghĩa là có bốn loại thiền Sắc giới, và là đối tượng của chúng. Và điều này được nói theo phương pháp tứ. Tikacatukkajjhānikesūti là trong các Phạm trú trước thuộc loại có ba thiền, và trong niệm hơi thở và các kasiṇa thuộc loại có bốn thiền. Sesesūti là trong hai mươi mốt đề mục nghiệp xứ còn lại đã nói. දිබ්බචක්ඛුනා දිට්ඨහදයරූපස්ස සත්තස්ස චිත්තං ආදිකම්මිකො චෙතොපරියඤාණෙන පරිච්ඡින්දිතුං සක්කොති, න ඉතරස්සාති කසිණඵරණං චෙතොපරියඤාණස්ස පච්චයො හොති. තෙන වුත්තං ‘‘පරසත්තානඤ්ච චෙතසා චිත්තමඤ්ඤාතුං සමත්ථො හොතී’’ති. ඔකාසෙන පරිච්ඡින්නත්තාති අත්තනො ඨිතොකාසෙන පරිච්ඡින්නත්තා. තථා උග්ගහකොසල්ලස්ස සම්පාදිතත්තා පරිච්ඡින්නාකාරෙනෙව තානි උපතිට්ඨන්ති, තස්මා න තත්ථ වඩ්ඪනාති අධිප්පායො. සචෙ පන කොචි වඩ්ඪෙය්‍ය, න තෙන කොචි ගුණොති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘ආනිසංසාභාවා චා’’ති. ‘‘තෙසු පනා’’තිආදිනා තමෙව ආනිසංසාභාවං විවරති. යස්මා වඩ්ඪිතෙසු කුණපරාසියෙව වඩ්ඪති, අවඩ්ඪිතෙපි කාමරාගවික්ඛම්භනා හොතියෙව, තස්මා ආනිසංසාභාවො. විභූතාති විපුලාරම්මණතාය සුපාකටා, වඩ්ඪිතනිමිත්තතාය අප්පමාණාරම්මණභාවෙන පරිබ්‍යත්තාති අත්ථො. Hành giả sơ cơ có thể phân biệt bằng tha tâm thông tâm của chúng sanh có sắc ý vật đã được thấy bằng thiên nhãn, chứ không phải của chúng sanh khác; do đó, sự biến mãn kasiṇa là duyên cho tha tâm thông. Vì vậy, đã có lời dạy rằng: "và có khả năng biết tâm của chúng sanh khác bằng tâm của mình". Okāsena paricchinnattāti là vì bị giới hạn bởi không gian nơi mình đứng. Cũng vậy, vì đã thành tựu sự thiện xảo trong việc nắm bắt, nên chúng (niệm thân và bất tịnh) chỉ hiện khởi với hình thái bị giới hạn; do đó, ý nghĩa là không có sự phát triển ở đó. Để chỉ ra rằng: "Nếu có ai đó phát triển, thì không có lợi ích gì do việc đó", ngài đã nói: "và vì không có lợi ích". Bằng câu bắt đầu bằng Tesu panā, ngài giải thích chính sự không có lợi ích đó. Bởi vì khi được phát triển, chỉ có đống tử thi phát triển, mà ngay cả khi không được phát triển, sự chế ngự dục tham vẫn xảy ra; do đó, không có lợi ích. Vibhūtāti có nghĩa là: rõ ràng do có đối tượng rộng lớn; rất rõ ràng do có tướng đã được phát triển, do là đối tượng vô lượng. කෙවලන්ති [Pg.131] සකලං අනවසෙසං. ‘‘පථවිං ඉම’’න්ති වචනං උපට්ඨානාකාරෙන වුත්තං, න නිමිත්තස්ස වඩ්ඪනෙනාති අධිප්පායො. ලාභිත්තාති සාතිසයං ලාභිතාය, උක්කංසගතවසිභාවතොති අත්ථො. ථෙරො හි පරමාය වසිපත්තියා අස්සමණ්ඩලෙ අස්සං සාරෙන්තො විය යත්ථ තත්ථ නිසින්නොපි ඨිතොපි තං ඣානං සමාපජ්ජතෙව. තෙනස්ස සමන්තතො නිමිත්තං වඩ්ඪිතං විය උපට්ඨාසි. තෙන වුත්තං ‘‘සබ්බදිසාසූ’’තිආදි. Kevalanti là toàn bộ, không còn sót lại. Câu nói "trái đất này" được nói theo cách thức hiện khởi, không phải bằng sự phát triển tướng, đó là ý nghĩa. Lābhittāti có nghĩa là: vì đã đạt được một cách vượt trội, vì có sự thuần thục đã đạt đến mức tối cao. Quả vậy, vị trưởng lão, do đã đạt đến sự thuần thục tối thượng, vẫn nhập thiền ấy dù đang ngồi hay đang đứng bất cứ nơi đâu, giống như người đang điều khiển con ngựa trong trường đua ngựa. Do đó, đối với vị ấy, tướng đã hiện khởi khắp mọi nơi như thể đã được phát triển. Vì vậy, đã có lời dạy bắt đầu bằng "trong tất cả các phương", v.v. වුත්තාති ධම්මසඞ්ගහෙ වුත්තා. මහන්තෙති විපුලෙ. නින්නථලාදිවසෙන හි එකදෙසෙ අට්ඨත්වා සමන්තතො ගහණවසෙන සකලසරීරෙ නිමිත්තං ගණ්හන්තස්ස තං මහන්තං හොති. මහන්තෙ වා සරීරෙ. අප්පකෙති සරීරස්ස එකදෙසෙ නිමිත්තං ගණ්හාතීති යොජනා. අප්පකෙ වා ඛුද්දකෙ දාරකසරීරෙ. එතන්ති අසුභනිමිත්තං. ආදීනවන්ති ‘‘අසුභරාසි එව වඩ්ඪති, න ච කොචි ආනිසංසො’’ති වුත්තං ආදීනවං. Vuttāti là được nói trong bộ Pháp Tụ (Dhammasaṅgaṇī). Mahanteti là rộng lớn. Quả vậy, đối với người nắm bắt tướng trên toàn thân bằng cách nắm bắt khắp nơi mà không đứng ở một phần theo cách thức chỗ trũng, chỗ cao, v.v., tướng ấy trở nên lớn. Hoặc là trên thân thể lớn. Appaketi nên hiểu là: nắm bắt tướng ở một phần của thân thể. Hoặc là trên thân thể nhỏ bé của đứa trẻ. Etanti là tướng bất tịnh. Ādīnavanti là sự nguy hại đã được nói: "Chỉ có đống bất tịnh phát triển, và không có lợi ích gì". සෙසානිපි න වඩ්ඪෙතබ්බානීති සඞ්ඛෙපතො වුත්තමත්ථං උපපත්තිතො විවරිතුං ‘‘කස්මා’’තිආදි වුත්තං. පිචුපිණ්ඩාදිවසෙන උපට්ඨහන්තම්පි නිමිත්තං වාතසඞ්ඝාතසන්නිස්සයන්ති කත්වා වුත්තං ‘‘වාතරාසියෙව වඩ්ඪතී’’ති. ඔකාසෙන පරිච්ඡින්නන්ති නාසිකග්ගමුඛනිමිත්තාදිඔකාසෙන සපරිච්ඡෙදං. වායොකසිණවඩ්ඪනෙ විය න එත්ථ කොචි ගුණො, කෙවලං වාතවඩ්ඪනමෙවාති ආහ ‘‘සාදීනවත්තා’’ති. තෙසන්ති බ්‍රහ්මවිහාරානං. නිමිත්තන්ති ආරම්මණං. න ච තෙන අත්ථො අත්ථීති තෙන සත්තරාසිවඩ්ඪනෙන පථවීකසිණාදිවඩ්ඪනෙ විය කිඤ්චි පයොජනං නත්ථි. පරිග්ගහවසෙනාති අපරිග්ගහිතස්ස භාවනාවිසයස්ස පරිග්ගහවසෙන, න නිමිත්තවඩ්ඪනවසෙන. තෙනාහ ‘‘එකාවාසද්විආවාසාදිනා’’තිආදි. එත්ථාති බ්‍රහ්මවිහාරභාවනායං. යදයන්ති යං පටිභාගනිමිත්තං අයං යොගී. සීමාසම්භෙදෙනෙව හෙත්ථ උපචාරජ්ඣානුප්පත්ති, න නිමිත්තුප්පත්තියා. යදි එවං කථං පරිත්තාදිආරම්මණතා ඣානස්සාති ආහ ‘‘පරිත්තඅප්පමාණාරම්මණතාපෙත්ථ පරිග්ගහවසෙනා’’ති, කතිපයෙ සත්තෙ පරිග්ගහෙත්වා පවත්තා මෙත්තාදයො පරිත්තාරම්මණා, බහුකෙ අප්පමාණාරම්මණාති අත්ථො. ආකාසං කසිණුග්ඝාටිමත්තා න වඩ්ඪෙතබ්බන්ති යොජනා. වක්ඛති වා යං තෙන සම්බන්ධිතබ්බං. පරිකප්පජමෙව ආරම්මණං වඩ්ඪෙතුං සක්කා, න ඉතරන්ති ආහ ‘‘න හි සක්කා සභාවධම්මං වඩ්ඪෙතු’’න්ති[Pg.132]. ආරුප්පානං පරිත්තඅප්පමාණාරම්මණතා පරිත්තකසිණුග්ඝාටිමාකාසෙ, විපුලකසිණුග්ඝාටිමාකාසෙ ච පවත්තියා වෙදිතබ්බා. සෙසානි බුද්ධානුස්සතිආදීනි දස කම්මට්ඨානානි. අනිමිත්තත්තාති පටිභාගනිමිත්තාභාවා. Để giải thích chi tiết theo lý lẽ về ý nghĩa đã được nói một cách tóm tắt rằng: “Các đề mục còn lại cũng không nên được phát triển”, nên đoạn văn bắt đầu bằng “kasmā” (tại sao) đã được nói đến. Do xem rằng tướng (nimitta) dù hiện khởi lên giống như chùm bông gòn v.v... là thứ nương tựa vào sự tụ hợp của gió, nên đã nói rằng: “Chỉ có khối gió là phát triển”. (Câu) “Bị giới hạn bởi vị trí” (okāsena paricchinnaṃ) có nghĩa là có sự phân định bởi vị trí như chóp mũi, tướng ở miệng v.v... Ngài đã nói: “Vì có sự nguy hại” (sādīnavattā) là vì ở đây (trong việc phát triển tướng niệm hơi thở) không có lợi ích nào giống như trong việc phát triển biến xứ gió (vāyokasiṇa), mà chỉ đơn thuần là sự phát triển của gió. (Từ) “tesaṃ” (của chúng) là (chỉ) các phạm trú (brahmavihāra). (Từ) “nimittaṃ” (tướng) là (chỉ) đối tượng (ārammaṇa). (Câu) “Và không có lợi ích gì trong việc ấy” (na ca tena attho atthi) có nghĩa là: bằng việc phát triển khối chúng sanh ấy, không có bất cứ lợi ích nào giống như trong việc phát triển biến xứ đất v.v... (Câu) “Do năng lực của sự nắm bắt” (pariggahavasena) có nghĩa là do năng lực nắm bắt đối tượng của sự tu tập chưa được nắm bắt, chứ không phải do năng lực phát triển tướng (nimitta). Do đó, ngài đã nói đoạn văn bắt đầu bằng: “Bởi một trú xứ, hai trú xứ v.v...” (ekāvāsadviāvāsādinā). (Từ) “ettha” (ở đây) là (chỉ) trong sự tu tập phạm trú. (Cụm từ) “yad ayaṃ” (khi vị hành giả này) có nghĩa là: Tợ tướng (paṭibhāganimitta) nào mà vị hành giả này... Quả vậy, ở đây (trong phạm trú), sự phát sinh của cận hành thiền (upacārajjhāna) chỉ do việc phá vỡ các ranh giới, chứ không phải do sự phát sinh của tướng. Nếu vậy, làm thế nào thiền có thể có đối tượng hữu hạn v.v...? (Để trả lời), ngài đã nói: “Ở đây, trạng thái có đối tượng hữu hạn hay vô lượng là do năng lực của sự nắm bắt” (paritta-appamāṇārammaṇatāp’ettha pariggahavasenā). Ý nghĩa là: tâm từ v.v... được khởi lên sau khi nắm bắt một vài chúng sanh thì có đối tượng hữu hạn (parittārammaṇa); (tâm từ v.v... được khởi lên sau khi nắm bắt) nhiều chúng sanh thì có đối tượng vô lượng (appamāṇārammaṇa). Nên hiểu sự liên kết như sau: “Không gian (ākāsa), vì chỉ là sự loại bỏ biến xứ (kasiṇa), nên không cần được phát triển”. Hoặc là, nên được liên kết với điều sẽ được nói đến. Chỉ có đối tượng sinh ra từ sự chuẩn bị (parikappa) mới có thể được phát triển, chứ không phải đối tượng khác. Do đó, ngài đã nói: “Quả thật, không thể phát triển một pháp tự nhiên (sabhāvadhamma)”. Trạng thái có đối tượng hữu hạn hay vô lượng của các thiền vô sắc (āruppa) nên được hiểu thông qua sự vận hành của chúng trong không gian được tạo ra từ việc loại bỏ một biến xứ nhỏ, và trong không gian được tạo ra từ việc loại bỏ một biến xứ rộng lớn. (Các đề mục) còn lại là mười đề mục thiền bắt đầu bằng niệm Phật (buddhānussati). (Câu) “Vì không có tướng” (animittattā) có nghĩa là do sự vắng mặt của tợ tướng (paṭibhāganimitta). පටිභාගනිමිත්තාරම්මණානීති පටිභාගනිමිත්තභූතානි ආරම්මණානි. සෙසානි අට්ඨාරස. සෙසානි ඡාති චත්තාරො බ්‍රහ්මවිහාරා, ආකාසානඤ්චායතනං, ආකිඤ්චඤ්ඤායතනන්ති ඉමානි සෙසානි ඡ. විස්සන්දමානපුබ්බතාය විපුබ්බකං. පග්ඝරමානලොහිතතාය ලොහිතකං. කිමීනං පචලනෙන පුළුවකං, චලිතාරම්මණං වුත්තං. වාතපානවිවරාදීහි අන්තොපවිට්ඨස්ස සූරියාලොකාදිකස්ස චලනාකාරො පඤ්ඤායතීති ඔභාසමණ්ඩලාරම්මණම්පි චලිතාරම්මණං වුත්තං. පුබ්බභාගෙති පටිභාගනිමිත්තප්පවත්තියා පුබ්බභාගෙ. සන්නිසින්නමෙවාති සන්තං නිච්චලමෙව. (Câu) “Có tợ tướng làm đối tượng” (paṭibhāganimittārammaṇāni) có nghĩa là các đối tượng đã trở thành tợ tướng. Các đề mục còn lại là mười tám. (Câu) “Sáu đề mục còn lại” (sesāni cha) là: bốn phạm trú, Không Vô Biên Xứ (ākāsānañcāyatana), và Vô Sở Hữu Xứ (ākiñcaññāyatana) – đây là sáu đề mục còn lại. Do trạng thái mủ đang rỉ ra nên (đề mục tử thi) được gọi là tử thi sình thối (vipubbakaṃ). Do trạng thái máu đang chảy ra nên được gọi là tử thi đẫm máu (lohitakaṃ). Do sự chuyển động của giòi bọ nên được gọi là tử thi bị giòi đục (puḷuvakaṃ). (Các đề mục này) được gọi là đối tượng chuyển động (calitārammaṇa). Vì hình thái chuyển động của ánh sáng mặt trời v.v... lọt vào bên trong qua các khe hở cửa sổ v.v... được nhận biết, nên đối tượng là vòng tròn ánh sáng (obhāsamaṇḍala) cũng được gọi là đối tượng chuyển động. (Câu) “Trong giai đoạn đầu” (pubbabhāge) có nghĩa là trong giai đoạn trước khi tợ tướng (paṭibhāganimitta) khởi lên. (Câu) “Đã lắng xuống” (sannisinnaṃ eva) có nghĩa là đã yên lặng, hoàn toàn bất động. දෙවෙසූති කාමාවචරදෙවෙසු, තත්ථ අසුභානං පටිකූලස්ස ච ආහාරස්ස අභාවතො. අස්සාසපස්සාසානං බ්‍රහ්මලොකෙ අභාවතො ‘‘ආනාපානස්සති චා’’ති වුත්තං. (Câu) “Ở cõi chư thiên” (devesu) có nghĩa là ở cõi chư thiên Dục giới (kāmāvacaradevesu), vì ở đó không có các vật bất tịnh và vật thực đáng ghê tởm. Do sự vắng mặt của hơi thở vô và hơi thở ra ở cõi Phạm thiên, nên đã nói: “Và niệm hơi thở” (ānāpānassati ca). දිට්ඨෙනාති දිට්ඨෙන වත්ථුනා කාරණභූතෙන. ගහෙතබ්බානීති උග්ගහෙතබ්බානි, උප්පාදෙතබ්බඋග්ගහනිමිත්තානීති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘පුබ්බභාගෙ’’තිආදි. තස්සාති කායගතාසතියා. උච්ඡුසස්සාදීනං පත්තෙසු පචලමානවණ්ණග්ගහණමුඛෙන වා තස්ස ගහෙතබ්බත්තා වුත්තං ‘‘වායොකසිණං දිට්ඨඵුට්ඨෙනා’’ති. න ආදිකම්මිකෙන ගහෙතබ්බානීති ආදිකම්මිකෙන න ගහෙතබ්බානි, භාවනාරම්භවසෙන න පට්ඨපෙතබ්බානි, හෙට්ඨිමෙ තයො බ්‍රහ්මවිහාරෙ, කසිණෙසු රූපාවචරචතුත්ථජ්ඣානඤ්ච අනධිගන්ත්වා සම්පාදෙතුං අසක්කුණෙය්‍යත්තා. (Câu) “Bởi cái được thấy” (diṭṭhena) có nghĩa là bởi đối tượng được thấy đã trở thành công cụ (kāraṇabhūta). (Câu) “Nên được nắm bắt” (gahetabbāni) có nghĩa là nên được học thuộc (uggahetabbāni); ý nghĩa là chúng có học tướng (uggahanimitta) cần được làm cho phát sinh. Do đó, ngài đã nói đoạn văn bắt đầu bằng: “Trong giai đoạn đầu” (pubbabhāge). (Từ) “tassā” (của nó) là (chỉ) của niệm thân (kāyagatāsati). Hoặc là, vì gió (vāta) nên được nắm bắt thông qua việc nắm bắt màu sắc đang chuyển động trên lá của cây mía, cây lúa v.v..., nên đã nói rằng: “Biến xứ gió (được nắm bắt) bởi cái được thấy và được xúc chạm” (vāyokasiṇaṃ diṭṭhaphuṭṭhena). (Câu) “Không nên được nắm bắt bởi người sơ cơ” (na ādikammikena gahetabbāni) có nghĩa là: người sơ cơ không nên nắm bắt chúng, không nên thiết lập chúng khi bắt đầu tu tập, vì không thể thành tựu được chúng nếu chưa chứng đắc ba phạm trú thấp hơn và thiền sắc giới thứ tư trong các biến xứ. ඉමෙසු පන කම්මට්ඨානෙසූති එත්ථ කම්මට්ඨානග්ගහණෙන යථාරහං ආරම්මණානං, ඣානානඤ්ච ගහණං වෙදිතබ්බං. සුඛවිහාරස්සාති දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරස්ස. Ở đây, trong câu “Còn trong các đề mục thiền này” (imesu pana kammaṭṭhānesu), qua việc dùng từ “đề mục thiền” (kammaṭṭhāna), nên hiểu là sự nắm bắt các đối tượng và các tầng thiền một cách tương ứng. (Câu) “Cho sự an lạc trú” (sukhavihārassa) có nghĩa là cho sự hiện tại lạc trú (diṭṭhadhammasukhavihārassa). ‘‘එකාදස කම්මට්ඨානානි අනුකූලානී’’ති උජුවිපච්චනීකවසෙන චෙතං වුත්තං. එවං සෙසෙසුපි. වක්ඛති හි ‘‘සබ්බඤ්චෙත’’න්තිආදි. අනුකූලානි රාගවික්ඛම්භනස්ස උපායභාවතො. අට්ඨ අනුකූලානීති යොජනා. එවං සෙසෙසු. එකන්ති ඉදං අනුස්සතිඅපෙක්ඛං අනුස්සතීසු එකන්ති, න මොහචරිතවිතක්කචරිතාපෙක්ඛං තෙසං අඤ්ඤස්සාපි අනුකූලස්ස අලබ්භනතො. ‘‘සද්ධාචරිතස්ස [Pg.133] පුරිමා ඡ අනුස්සතියො’’ති ඉදං අතිසප්පායවසෙන වුත්තං. ඉමස්සෙව උජුවිපච්චනීකං ඉමස්ස අතිසප්පායන්ති ගහෙතබ්බස්ස විසෙසස්ස අභාවතො සබ්බචරිතානං අනුකූලානි. පරිත්තන්ති සරාවමත්තං, අප්පමාණන්ති තතො අධිකපමාණං. පරිත්තං වා සුප්පසරාවමත්තං, අප්පමාණං අධිකපමාණං ඛලමණ්ඩලාදිකසිණභාවෙන පරිග්ගහිතං. (Câu) “Mười một đề mục thiền là tương hợp” (ekādasa kammaṭṭhānāni anukūlāni), điều này được nói theo phương diện đối trị trực tiếp. Tương tự như vậy trong các trường hợp còn lại. Quả vậy, sẽ được nói đến trong đoạn văn bắt đầu bằng: “Và tất cả điều này...” (sabbañcetaṃ). (Chúng) tương hợp vì là phương tiện để chế ngự tham ái. Nên hiểu sự liên kết là: “Tám (đề mục) là tương hợp”. Tương tự như vậy trong các trường hợp còn lại. Từ “một” (ekaṃ) này là nói đến các tùy niệm, có nghĩa là “một trong các tùy niệm”, chứ không phải nói đến người có si tánh (mohacarita) hay tầm tánh (vitakkacarita), vì đối với họ, cũng có thể tìm thấy một (đề mục thiền) tương hợp khác. (Câu) “Đối với người có tín tánh (saddhācarita) là sáu tùy niệm đầu tiên”, điều này được nói theo phương diện cực kỳ thích hợp. Vì không có sự khác biệt đặc thù nào cần phải nắm bắt, chẳng hạn như: “Nó chỉ đối trị trực tiếp với người này” hay “Nó cực kỳ thích hợp với người này”, nên (các đề mục ấy) tương hợp với tất cả các tánh. (Đối tượng) “hữu hạn” (parittaṃ) là (biến xứ) có kích thước bằng cái đĩa. (Đối tượng) “vô lượng” (appamāṇaṃ) là (biến xứ) có kích thước lớn hơn thế. Hoặc là, (đối tượng) “hữu hạn” là (biến xứ) có kích thước bằng cái nia hay cái đĩa; (đối tượng) “vô lượng” là (biến xứ) có kích thước lớn hơn, được nắm bắt như là biến xứ có kích thước bằng sân đập lúa v.v... චත්තාරො ධම්මාති චත්තාරො මනසිකරණීයා ධම්මා. උත්තරීති සීලසම්පදා, කල්‍යාණමිත්තතා, සප්පායධම්මස්සවනං, වීරියං; පඤ්ඤාති ඉමෙසු පඤ්චසු ධම්මෙසු පතිට්ඨානතො උපරි. අසුභාති අසුභභාවනා එකාදසසු අසුභකම්මට්ඨානෙසු භාවනානුයොගා. මෙත්තාති අනොධිසො, ඔධිසො වා පවත්තා මෙත්තාභාවනා. ආනාපානස්සතීති සොළසවත්ථුකා ආනාපානස්සතිසමාධිභාවනා. විතක්කුපච්ඡෙදායාති මිච්ඡාවිතක්කානං උපච්ඡින්දනත්ථාය. අනිච්චසඤ්ඤාති ‘‘සබ්බෙ සඞ්ඛාරා අනිච්චා’’ති (අ. නි. 3.137; ධ. ප. 277; මහානි. 27) එවං පවත්තා අනිච්චානුපස්සනා. අස්මිමානසමුග්ඝාතායාති ‘‘අස්මී’’ති උප්පජ්ජනකස්ස නවවිධස්සාපි මානස්ස සමුච්ඡින්දනාය. එත්ථ හි එකස්සෙව චත්තාරො ධම්මා භාවෙතබ්බා වුත්තා, න එකස්ස චතුචරියතාය. තෙන විඤ්ඤායති ‘‘සබ්බානිපි කම්මට්ඨානානි සබ්බාකුසලවික්ඛම්භනානි සබ්බකුසලපරිබ්‍රූහනානී’’ති. Cattāro dhammā (bốn pháp) có nghĩa là: Bốn pháp cần được tác ý. Uttarī (hơn nữa) có nghĩa là: Ở trên sự an trú trong năm pháp này là giới thành tựu, thân cận thiện hữu, nghe pháp thích hợp, tinh tấn và trí tuệ. Asubhā (bất tịnh) có nghĩa là: Sự tu tập bất tịnh, sự chuyên tâm tu tập trong mười một đề mục nghiệp xứ bất tịnh. Mettā (từ) có nghĩa là: Sự tu tập tâm từ được tiến hành một cách không chỉ định hoặc có chỉ định. Ānāpānassati (niệm hơi thở) có nghĩa là: Sự tu tập định niệm hơi thở có mười sáu đối tượng. Vitakkupacchedāya (để đoạn trừ tầm) có nghĩa là: Với mục đích đoạn trừ các tà tầm. Aniccasaññā (tưởng vô thường) có nghĩa là: Quán vô thường được tiến hành như vầy: “Tất cả các pháp hữu vi là vô thường”. Asmimānasamugghātāya (để nhổ bật ngã mạn) có nghĩa là: Để đoạn trừ hoàn toàn chín loại ngã mạn phát sinh với ý niệm “ta là”. Thật vậy, ở đây bốn pháp được nói là cần được tu tập chỉ cho một người, chứ không phải (được nói) do bốn tánh của một người. Do đó, được hiểu rằng: “Tất cả các đề mục nghiệp xứ đều trấn áp mọi bất thiện và làm tăng trưởng mọi thiện pháp”. එකස්සෙව සත්ත කම්මට්ඨානානි වුත්තානි, න චායස්මා රාහුලො සබ්බචරිතොති අධිප්පායො. වචනමත්තෙති ‘‘අසුකකම්මට්ඨානං අසුකචරිතස්ස අනුකූල’’න්ති එවං වුත්තවචනමත්තෙ. අධිප්පායොති තථාවචනස්ස අධිප්පායො. සො පන ‘‘සබ්බඤ්චෙත’’න්තිආදිනා විභාවිතො එව. Bảy đề mục nghiệp xứ được nói chỉ cho một người, ý nghĩa là, không phải Tôn giả Rāhula có tất cả các tánh. Vacanamatte (chỉ là lời nói) có nghĩa là: Chỉ trong lời nói được nói ra như vầy: “Đề mục nghiệp xứ này thích hợp cho người có tánh này”. Adhippāyo (ý nghĩa) có nghĩa là: Ý nghĩa của lời nói như vậy. Nhưng ý nghĩa đó đã được làm rõ bằng (câu) bắt đầu là “sabbañceta”. 48. ‘‘පියො ගරූ’’තිආදිනා (අ. නි. 7.37) වුත්තප්පකාරං කල්‍යාණමිත්තං. ‘‘අත්තනො පත්තචීවරං සයමෙව ගහෙත්වා’’තිආදිනා වුත්තනයෙන උපසඞ්කමිත්වා. සොමනස්සමෙව උප්පජ්ජති ‘‘එවං බහුපරිස්සයොයං අත්තභාවො ඨානෙයෙව මයා නිය්‍යාතිතො’’ති. තෙනාහ ‘‘යථා හී’’තිආදි. 48. Vị thiện hữu có các loại đã được nói đến bằng (câu) bắt đầu là “Piyo garū”. Sau khi đã đến gần theo phương cách đã được nói đến bằng (câu) bắt đầu là “Attano pattacīvaraṃ sayameva gahetvā”. Chỉ có hỷ khởi lên (với ý nghĩ) rằng: “Thân này có nhiều hiểm nguy như vậy đã được ta giao phó đúng nơi”. Do đó, Ngài đã nói (câu) bắt đầu là “yathā hi”. අතජ්ජනීයොති න තජ්ජෙතබ්බො න නිග්ගහෙතබ්බො. ස්වායං අතජ්ජනීයභාවො දොවචස්සතාය වා සියා, ආචරියෙ අනිවිට්ඨපෙමතාය වාති තදුභයං දස්සෙතුං ‘‘දුබ්බචො වා’’තිආදි වුත්තං. යො හි ආචරියෙන තජ්ජියමානො කොපඤ්ච දොසඤ්ච අපච්චයඤ්ච පාතුකරොති, යො වා ‘‘කිමස්ස [Pg.134] සන්තිකෙ වාසෙනා’’ති පක්කමති, අයං දුවිධොපි අතජ්ජනීයො. ධම්මෙනාති ඔවාදානුසාසනිධම්මෙන. ගූළ්හං ගන්ථන්ති කම්මට්ඨානගන්ථං, සච්චපටිච්චසමුප්පාදාදිසහිතං ගම්භීරං සුඤ්ඤතාපටිසංයුත්තඤ්ච. Atajjanīyo (không đáng bị khiển trách) có nghĩa là: Không nên khiển trách, không nên chế ngự. Tình trạng không đáng bị khiển trách này có thể là do sự khó dạy, hoặc do không có tình thương mến đã thấm nhuần đối với vị thầy. Để chỉ ra cả hai điều đó, (câu) bắt đầu là “dubbaco vā” đã được nói. Thật vậy, vị nào khi bị vị thầy khiển trách lại biểu lộ sự tức giận, sự sân hận, và sự không hài lòng, hoặc vị nào bỏ đi với ý nghĩ “Sống gần vị này có ích gì?”, cả hai loại vị này đều là người không đáng bị khiển trách. Dhammena (bằng pháp) có nghĩa là: Bằng pháp giáo huấn và chỉ dạy. Gūḷhaṃ ganthaṃ (luận giải sâu kín) có nghĩa là: Luận giải về đề mục nghiệp xứ, cùng với Tứ đế, Duyên khởi, v.v., sâu sắc và tương ưng với tánh không. තුම්හාකමත්ථායාති වුත්තෙති ‘‘සතපොරිසෙ පපාතෙ පතනෙන තුම්හාකං කොචි අත්ථො හොතී’’ති කෙනචි වුත්තෙ. ඝංසෙන්තොති ‘‘මනුස්සකක්කෙන තුම්හාකං කොචි අත්ථො’’ති වුත්තෙ ඝංසෙන්තො නිරවසෙසං අත්තභාවං ඛෙපෙතුං උස්සහෙය්‍යං. ‘‘මම අස්සාසපස්සාසනිරුන්ධනෙන තුම්හාකං කොචි රොගවූපසමාදිකො අත්ථො අත්ථී’’ති කෙනචි වුත්තෙ. තීහිපි භික්ඛූහි ආචරියෙ භත්තිපවෙදනමුඛෙන වීරියාරම්භො එව පවෙදිතො. (Câu) “Vì lợi ích của các vị” được nói ra có nghĩa là: Khi có ai đó nói: “Việc rơi xuống vực sâu trăm người có lợi ích gì cho các vị không?”. Ghaṃsento (chà xát) có nghĩa là: Khi được nói: “Bột người có lợi ích gì cho các vị không?”, (tôi) sẽ cố gắng hủy hoại hoàn toàn thân mạng này bằng cách chà xát. Khi có ai đó nói: “Việc tôi ngưng hơi thở ra vào có lợi ích gì như làm dịu bệnh tật cho các vị không?”. Bởi cả ba vị tỳ khưu, chính sự khởi đầu tinh tấn đã được tuyên bố thông qua việc bày tỏ lòng tận tụy đối với vị thầy. 49. අඤ්ඤත්ථ පවත්තිත්වාපි චිත්තං ආගම්ම යත්ථ සෙති, සො තස්ස ආසයො ‘‘මිගාසයො’’ විය, ආසයො එව අජ්ඣාසයො. සො දුවිධො විපන්නො, සම්පන්නොති. තත්ථ විපන්නො සස්සතාදිමිච්ඡාභිනිවෙසනිස්සිතො. සම්පන්නො දුවිධො වට්ටනිස්සිතො, විවට්ටනිස්සිතොති. තෙසු විවට්ටනිස්සිතො අජ්ඣාසයො ‘‘සම්පන්නජ්ඣාසයෙනා’’ති ඉධාධිප්පෙතො. ඉදානි නං විභාගෙන දස්සෙතුං ‘‘අලොභාදීනං වසෙනා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ ඡහාකාරෙහීති අලුබ්භනාදීහි ඡහි ආකාරෙහි. සම්පන්නජ්ඣාසයෙනාති පුබ්බභාගියානං සීලසම්පදාදීනං සාධනවසෙන, ලොකුත්තරානං උපනිස්සයභාවෙන ච සම්පන්නො අජ්ඣාසයො එතස්සාති සම්පන්නජ්ඣාසයො, තෙන. අලොභාදයො හි අනෙකදොසවිධමනතො, අනෙකගුණාවහතො ච සත්තානං බහුකාරා විසෙසතො යොගිනො. තථා හි අලොභාදයො මච්ඡෙරමලාදීනං පටිපක්ඛභාවෙන පවත්තන්ති. වුත්තං හෙතං (ධ. ස. අට්ඨ. 1 මූලරාසීවණ්ණනා) – 49. Dù đã khởi lên ở nơi khác, tâm đến và nằm ở đâu, đó là nơi nương náu (āsaya) của nó, giống như “nơi ở của con nai” (migāsayo); nơi nương náu chính là khuynh hướng (ajjhāsaya). Nó có hai loại: hư hỏng và hoàn hảo. Trong đó, loại hư hỏng nương vào sự chấp thủ tà kiến như thường kiến. Loại hoàn hảo có hai loại: nương vào vòng luân hồi và nương vào sự thoát khỏi luân hồi. Trong số đó, khuynh hướng nương vào sự thoát khỏi luân hồi được ngụ ý ở đây bằng từ “sampannajjhāsayena” (với khuynh hướng hoàn hảo). Bây giờ, để chỉ ra nó một cách phân loại, (câu) bắt đầu là “alobhādīnaṃ vasena” (do năng lực của vô tham, v.v.) đã được nói. Ở đó, chahākārehi (bằng sáu cách) có nghĩa là: Bằng sáu cách bắt đầu bằng sự không tham. Sampannajjhāsayena (với khuynh hướng hoàn hảo) có nghĩa là: Vị này có khuynh hướng hoàn hảo do là phương tiện thành tựu các pháp thuộc phần đầu như giới thành tựu, và do là duyên trợ cho các pháp siêu thế, do đó gọi là người có khuynh hướng hoàn hảo; bởi người đó. Thật vậy, vô tham, v.v., rất hữu ích cho chúng sinh, đặc biệt là cho hành giả, do phá hủy nhiều lỗi lầm và do mang lại nhiều phẩm chất. Thật vậy, vô tham, v.v., khởi lên với tư cách là đối nghịch của các cấu uế như bỏn xẻn. Điều này đã được nói: ‘‘අලොභො මච්ඡෙරමලස්ස පටිපක්ඛො, අදොසො දුස්සීල්‍යමලස්ස, අමොහො කුසලෙසු ධම්මෙසු අභාවනාය. අලොභො චෙත්ථ දානහෙතු, අදොසො සීලහෙතු, අමොහො භාවනාහෙතු. තෙසු ච අලොභෙන අනධිකං ගණ්හාති ලුද්ධස්ස අධිකග්ගහණතො, අදොසෙන අනූනං දුට්ඨස්ස ඌනග්ගහණතො, අමොහෙන අවිපරීතං මූළ්හස්ස විපරීතග්ගහණතො. “Vô tham là đối nghịch của cấu uế bỏn xẻn, vô sân là đối nghịch của cấu uế ác giới, vô si là đối nghịch của sự không tu tập các thiện pháp. Ở đây, vô tham là nhân của bố thí, vô sân là nhân của giới, vô si là nhân của tu tập. Và trong số đó, với vô tham, người ấy nhận lấy không quá mức, vì người tham lam nhận lấy quá mức; với vô sân, (nhận lấy) không thiếu sót, vì người sân hận nhận lấy thiếu sót; với vô si, (nhận lấy) không sai lệch, vì người si mê nhận lấy sai lệch. ‘‘අලොභෙන [Pg.135] චෙත්ථ විජ්ජමානං දොසං දොසතො ධාරෙන්තො දොසෙ පවත්තති, ලුද්ධො හි දොසං පටිච්ඡාදෙති. අදොසෙන විජ්ජමානං ගුණං ගුණතො ධාරෙන්තො ගුණෙ පවත්තති, දුට්ඨො හි ගුණං මක්ඛෙති. අමොහෙන යාථාවසභාවං යාථාවසභාවතො ධාරෙන්තො යාථාවසභාවෙ පවත්තති, මූළ්හො හි තච්ඡං ‘අතච්ඡ’න්ති, අතච්ඡඤ්ච ‘තච්ඡ’න්ති ගණ්හාති. අලොභෙන ච පියවිප්පයොගදුක්ඛං න හොති ලුද්ධස්ස පියසබ්භාවතො, පියවිප්පයොගාසහනතො ච, අදොසෙන අප්පියසම්පයොගදුක්ඛං න හොති දුට්ඨස්ස අප්පියසබ්භාවතො, අප්පියසම්පයොගාසහනතො ච, අමොහෙන ඉච්ඡිතාලාභදුක්ඛං න හොති, අමූළ්හස්ස හි ‘තං කුතෙත්ථ ලබ්භා’ති එවමාදිපච්චවෙක්ඛණසබ්භාවතො. “Ở đây, với vô tham, trong khi ghi nhận một lỗi lầm hiện hữu đúng là một lỗi lầm, người ấy hành xử (đúng đắn) đối với lỗi lầm ấy, vì người tham lam che giấu lỗi lầm. Với vô sân, trong khi ghi nhận một phẩm chất hiện hữu đúng là một phẩm chất, người ấy hành xử (đúng đắn) đối với phẩm chất ấy, vì người sân hận hủy hoại phẩm chất. Với vô si, trong khi ghi nhận bản chất như thật đúng là bản chất như thật, người ấy hành xử (đúng đắn) đối với bản chất như thật, vì người si mê nhận lấy điều thật là ‘không thật’, và điều không thật là ‘thật’. Và với vô tham, khổ do biệt ly người thân yêu không xảy ra, vì người tham lam có (nhiều) người thân yêu và không thể chịu đựng được sự biệt ly người thân yêu; với vô sân, khổ do hội ngộ người không ưa thích không xảy ra, vì người sân hận có (nhiều) người không ưa thích và không thể chịu đựng được sự hội ngộ người không ưa thích; với vô si, khổ do không được điều mong muốn không xảy ra, vì người không si mê có sự quán xét như vầy: ‘Làm sao có thể có được điều đó ở đây?’.” ‘‘අලොභෙන චෙත්ථ ජාතිදුක්ඛං න හොති අලොභස්ස තණ්හාපටිපක්ඛතො, තණ්හාමූලකත්තා ච ජාතිදුක්ඛස්ස, අදොසෙන ජරාදුක්ඛං න හොති තික්ඛදොසස්ස ඛිප්පං ජරාසම්භවතො, අමොහෙන මරණදුක්ඛං න හොති, සම්මොහමරණඤ්හි දුක්ඛං, න ච තං අමූළ්හස්ස හොති. අලොභෙන ච ගහට්ඨානං, අමොහෙන පබ්බජිතානං, අදොසෙන පන සබ්බෙසම්පි සුඛසංවාසතා හොති. Và ở đây, do vô tham, khổ sanh không khởi lên, vì vô tham là đối nghịch với tham ái, và vì khổ sanh có tham ái làm gốc rễ. Do vô sân, khổ già không khởi lên, vì người có sân hận mãnh liệt thì sự già nua mau chóng xảy đến. Do vô si, khổ chết không khởi lên, vì quả thật sự chết trong mê muội là khổ, và điều ấy không xảy ra cho người không mê muội. Và do vô tham, có sự chung sống an lạc cho hàng tại gia; do vô si, cho hàng xuất gia; còn do vô sân, có sự chung sống an lạc cho tất cả mọi người. ‘‘විසෙසතො චෙත්ථ අලොභෙන පෙත්තිවිසයෙ උපපත්ති න හොති, යෙභුය්‍යෙන හි සත්තා තණ්හාය පෙත්තිවිසයං උපපජ්ජන්ති, තණ්හාය ච පටිපක්ඛො අලොභො. අදොසෙන නිරයෙ උපපත්ති න හොති, දොසෙන හි චණ්ඩජාතිතාය දොසසදිසං නිරයං උපපජ්ජන්ති, දොසස්ස ච පටිපක්ඛො අදොසො. අමොහෙන තිරච්ඡානයොනියං නිබ්බත්ති න හොති, මොහෙන හි නිච්චසම්මූළ්හං තිරච්ඡානයොනිං උපපජ්ජන්ති, මොහපටිපක්ඛො ච අමොහො. එතෙසු ච අලොභො රාගවසෙන උපගමනස්ස අභාවකරො, අදොසො දොසවසෙන අපගමනස්ස, අමොහො මොහවසෙන අමජ්ඣත්තභාවස්ස. Đặc biệt ở đây, do vô tham, không có sự tái sanh trong cảnh giới ngạ quỷ, vì quả thật chúng sanh phần nhiều do tham ái mà tái sanh vào cảnh giới ngạ quỷ, và vô tham là đối nghịch của tham ái. Do vô sân, không có sự tái sanh trong địa ngục, vì quả thật do sân hận, do bản tánh hung dữ, chúng sanh tái sanh vào địa ngục tương tự như sân hận, và vô sân là đối nghịch của sân hận. Do vô si, không có sự sanh khởi trong loài bàng sanh, vì quả thật do si mê, chúng sanh tái sanh vào loài bàng sanh thường xuyên mê muội, và vô si là đối nghịch của si mê. Và trong các pháp này, vô tham làm cho không có sự đến gần do tham ái, vô sân làm cho không có sự rời xa do sân hận, vô si làm cho không có tình trạng không trung lập do si mê. ‘‘තීහිපි [Pg.136] චෙතෙහි යථාපටිපාටියා නෙක්ඛම්මසඤ්ඤා අබ්‍යාපාදසඤ්ඤා අවිහිංසාසඤ්ඤාති ඉමා තිස්සො, අසුභසඤ්ඤා අප්පමාණසඤ්ඤා ධාතුසඤ්ඤාති ඉමා ච තිස්සො සඤ්ඤායො හොන්ති. අලොභෙන පන කාමසුඛල්ලිකානුයොගඅන්තස්ස, අදොසෙන අත්තකිලමථානුයොගඅන්තස්ස පරිවජ්ජනං හොති, අමොහෙන මජ්ඣිමාය පටිපත්තියා පටිපජ්ජනං. තථා අලොභෙන අභිජ්ඣාකායගන්ථස්ස පභෙදනං හොති, අදොසෙන බ්‍යාපාදකායගන්ථස්ස, අමොහෙන සෙසගන්ථද්වයස්ස. පුරිමානි ච ද්වෙ සතිපට්ඨානානි පුරිමානං ද්වින්නං ආනුභාවෙන, පච්ඡිමානි පච්ඡිමස්සෙව ආනුභාවෙන ඉජ්ඣන්ති. Và do cả ba pháp này, theo thứ tự, ba tưởng này được sanh khởi: xuất ly tưởng, vô sân tưởng, và vô hại tưởng; và ba tưởng này cũng được sanh khởi: bất tịnh tưởng, vô lượng tưởng, và giới tưởng. Lại nữa, do vô tham, có sự từ bỏ cực đoan lợi dưỡng trong các dục; do vô sân, có sự từ bỏ cực đoan khổ hạnh ép xác; do vô si, có sự thực hành trung đạo. Tương tự, do vô tham, có sự phá vỡ thân triền tham ái; do vô sân, (có sự phá vỡ) thân triền sân hận; do vô si, (có sự phá vỡ) hai thân triền còn lại. Và hai niệm xứ đầu thành tựu nhờ oai lực của hai pháp đầu (vô tham, vô sân), các niệm xứ sau thành tựu chỉ nhờ oai lực của pháp sau cùng (vô si). ‘‘අලොභො චෙත්ථ ආරොග්‍යස්ස පච්චයො හොති, අලුද්ධො හි ලොභනීයම්පි අසප්පායං න සෙවති, තෙන අරොගො හොති. අදොසො යොබ්බනස්ස, අදුට්ඨො හි වලිතපලිතාවහෙන දොසග්ගිනා අඩය්හමානො දීඝරත්තං යුවා හොති. අමොහො දීඝායුකතාය, අමූළ්හො හි හිතාහිතං ඤත්වා අහිතං පරිවජ්ජෙන්තො, හිතඤ්ච පටිසෙවමානො දීඝායුකො හොති. Ở đây, vô tham là duyên cho sự không bệnh tật, vì quả thật người không tham lam không sử dụng vật không thích hợp dù đáng tham muốn, do đó được không bệnh tật. Vô sân là (duyên) cho sự trẻ trung, vì quả thật người không sân hận, không bị thiêu đốt bởi ngọn lửa sân hận vốn mang đến nếp nhăn và tóc bạc, nên được trẻ trung trong thời gian dài. Vô si là (duyên) cho sự trường thọ, vì quả thật người không mê muội, sau khi biết được điều lợi ích và không lợi ích, tránh xa điều không lợi ích và thực hành điều lợi ích, nên được sống lâu. ‘‘අලොභො චෙත්ථ භොගසම්පත්තියා පච්චයො චාගෙන භොගපටිලාභතො, අදොසො මිත්තසම්පත්තියා මෙත්තාය මිත්තානං පටිලාභතො, අපරිහානතො ච, අමොහො අත්තසම්පත්තියා, අමූළ්හො හි අත්තනො හිතමෙව කරොන්තො අත්තානං සම්පාදෙති. අලොභො ච දිබ්බවිහාරස්ස පච්චයො හොති, අදොසො බ්‍රහ්මවිහාරස්ස, අමොහො අරියවිහාරස්ස. Ở đây, vô tham là duyên cho tài sản đầy đủ, vì nhờ sự bố thí mà được tài sản. Vô sân là duyên cho bạn bè đầy đủ, vì nhờ tâm từ mà được bạn bè và không bị mất mát. Vô si là duyên cho sự thành tựu của bản thân, vì quả thật người không mê muội, chỉ làm điều lợi ích cho mình, nên làm cho bản thân được thành tựu. Và vô tham là duyên cho thiên trú, vô sân là (duyên) cho phạm trú, vô si là (duyên) cho thánh trú. ‘‘අලොභෙන චෙත්ථ සකපක්ඛෙසු සත්තසඞ්ඛාරෙසු නිබ්බුතො හොති තෙසං විනාසෙන අභිසඞ්ගහෙතුකස්ස දුක්ඛස්ස අභාවා, අදොසෙන පරපක්ඛෙසු, අදුට්ඨස්ස හි වෙරීසුපි වෙරිසඤ්ඤාය අභාවතො, අමොහෙන උදාසීනපක්ඛෙසු අමූළ්හස්ස සබ්බාභිසඞ්ගතාය අභාවතො. Ở đây, do vô tham, vị ấy được tịch tịnh đối với chúng sanh và các pháp hữu vi thuộc về phe mình, vì khi chúng hoại diệt, không có khổ đau phát sinh từ sự dính mắc. Do vô sân, (vị ấy được tịch tịnh) đối với phe đối nghịch, vì quả thật người không sân hận thì không có tưởng về kẻ thù ngay cả đối với kẻ thù. Do vô si, (vị ấy được tịch tịnh) đối với phe trung lập, vì người không mê muội thì không có sự dính mắc trong tất cả. ‘‘අලොභෙන [Pg.137] ච අනිච්චදස්සනං හොති, ලුද්ධො හි උපභොගාසාය අනිච්චෙපි සඞ්ඛාරෙ අනිච්චතො න පස්සති. අදොසෙන දුක්ඛදස්සනං, අදොසජ්ඣාසයො හි පරිච්චත්තආඝාතවත්ථුපරිග්ගහො සඞ්ඛාරෙයෙව දුක්ඛතො පස්සති. අමොහෙන අනත්තදස්සනං, අමූළ්හො හි යාථාවගහණකුසලො අපරිණායකං ඛන්ධපඤ්චකං අපරිණායකතො බුජ්ඣති. යථා ච එතෙහි අනිච්චදස්සනාදීනි, එවං එතෙපි අනිච්චදස්සනාදීහි හොන්ති. අනිච්චදස්සනෙන හි අලොභො හොති, දුක්ඛදස්සනෙන අදොසො, අනත්තදස්සනෙන අමොහො. කො හි නාම ‘අනිච්චමිද’න්ති සම්මා ඤත්වා තස්සත්ථාය පිහං උප්පාදෙය්‍ය, සඞ්ඛාරෙ වා ‘දුක්ඛ’න්ති ජානන්තො අපරම්පි අච්චන්තතිඛිණං කොධදුක්ඛං උප්පාදෙය්‍ය, අත්තසුඤ්ඤතඤ්ච බුජ්ඣිත්වා පුන සම්මොහං ආපජ්ජෙය්‍යා’’ති. Và do vô tham, có sự thấy vô thường, vì quả thật người tham lam do mong muốn hưởng thụ nên không thấy các pháp hữu vi là vô thường dù chúng là vô thường. Do vô sân, có sự thấy khổ, vì quả thật người có khuynh hướng vô sân, đã từ bỏ sự nắm giữ các sân sự, chỉ thấy các pháp hữu vi là khổ. Do vô si, có sự thấy vô ngã, vì quả thật người không mê muội, thiện xảo trong việc nắm bắt như thật, hiểu rõ năm uẩn không có người lãnh đạo là không có người lãnh đạo. Và như do các pháp này mà có sự thấy vô thường v.v..., cũng vậy, các pháp này cũng có do sự thấy vô thường v.v... Quả thật, do thấy vô thường mà có vô tham, do thấy khổ mà có vô sân, do thấy vô ngã mà có vô si. Vì quả thật, ai mà sau khi biết rõ 'cái này là vô thường' lại có thể khởi lên sự khao khát vì nó? Hoặc biết rằng các pháp hữu vi là 'khổ' lại có thể khởi lên một nỗi khổ sân hận khác vô cùng gay gắt? Và sau khi hiểu rõ tánh không của ngã lại có thể rơi vào si mê? තෙන වුත්තං ‘‘පුබ්බභාගියානං සීලසම්පදාදීනං සාධනවසෙන ලොකුත්තරානං, උපනිස්සයභාවෙන ච සම්පන්නො අජ්ඣාසයො එතස්සාති සම්පන්නජ්ඣාසයො’’ති. තෙනාහ ‘‘එවං තිස්සන්නං බොධීනං අඤ්ඤතරං පාපුණාතී’’ති. Do đó đã được nói: 'Người có khuynh hướng hoàn hảo' (sampannajjhāsayo) là người có khuynh hướng được hoàn hảo do là phương tiện thành tựu các pháp phần đầu như giới thành tựu v.v..., và do là y chỉ duyên cho các pháp siêu thế. Do đó, ngài nói: 'Như vậy, vị ấy đạt đến một trong ba quả vị giác ngộ'. ඉදානි තෙ අජ්ඣාසයෙ පාළියාව විභාවෙතුං ‘‘යථාහා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ ඡාති ගණනපරිච්ඡෙදො. අජ්ඣාසයාති පරිච්ඡින්නධම්මනිදස්සනං. උභයං පන එකජ්ඣං කත්වා ඡබ්බිධා අජ්ඣාසයාති අත්ථො. බොධිසත්තාති බුජ්ඣනකසත්තා, බොධියා වා නියතභාවෙන සත්තා ලග්ගා, අධිමුත්තා තන්නින්නා තප්පොණාති අත්ථො. බොධිපරිපාකාය සංවත්තන්තීති යථාභිනීහාරං අත්තනා පත්තබ්බබොධියා පරිපාචනාය භවන්ති. අලොභජ්ඣාසයාති අලුබ්භනාකාරෙන පවත්තඅජ්ඣාසයා, ආදිතො ‘‘කථං නු ඛො මයං සබ්බත්ථ, සබ්බදා ච අලුද්ධා එව හෙස්සාමා’’ති, මජ්ඣෙ ච අලුබ්භනවසෙනෙව, පච්ඡා ච තස්සෙව රොචනවසෙන පවත්තඅජ්ඣාසයා. ලොභෙ දොසදස්සාවිනොති ලුබ්භනලක්ඛණෙ ලොභෙ සබ්බප්පකාරෙන ආදීනවදස්සාවිනො. ඉදං තස්ස අජ්ඣාසයස්ස එකදෙසතො බ්‍රූහනාකාරදස්සනං. ලොභෙ හි ආදීනවං, අලොභෙ ච ආනිසංසං පස්සන්තස්ස අලොභජ්ඣාසයො පරිවඩ්ඪති, ස්වායං තත්ථ ආදීනවානිසංසදස්සනවිධි විභාවිතොයෙව. සෙසපදෙසුපි ඉමිනා නයෙන අත්ථො වෙදිතබ්බො. අයං [Pg.138] පන විසෙසො – නෙක්ඛම්මන්ති ඉධ පබ්බජ්ජා. පවිවෙකො තදඞ්ගවිවෙකො, වික්ඛම්භනවිවෙකො, කායවිවෙකො, චිත්තවිවෙකො ච. නිස්සරණං නිබ්බානං. සබ්බභවගතීසූති සබ්බෙසු භවෙසු, සබ්බාසු ච ගතීසු. තදධිමුත්තතායාති යදත්ථං භාවනානුයොගො, යදත්ථා ච පබ්බජ්ජා, තදධිමුත්තෙන. තෙනෙවාහ ‘‘සමාධාධිමුත්තෙනා’’තිආදි. Bây giờ, để làm sáng tỏ những khuynh hướng ấy bằng chính văn Pāli, đoạn văn bắt đầu bằng ‘yathāha’ đã được nói đến. Trong ấy, ‘cha’ là sự xác định về số lượng. ‘Ajjhāsaya’ là sự chỉ rõ các pháp đã được xác định. Tuy nhiên, khi gộp cả hai lại làm một, ý nghĩa là ‘khuynh hướng có sáu loại’. ‘Bodhisatta’ (Bồ Tát) là những chúng sanh có tánh giác ngộ, hoặc là những chúng sanh dấn thân, gắn bó một cách chắc chắn vào Bồ đề; có nghĩa là những vị có chí nguyện, hướng về đó, xuôi về đó. ‘(Các khuynh hướng) đưa đến sự thuần thục của Bồ đề’ có nghĩa là chúng trở thành (yếu tố) cho sự chín muồi của Bồ đề mà vị ấy sẽ chứng đắc, tùy theo sự phát nguyện. ‘Khuynh hướng vô tham’ là khuynh hướng diễn tiến theo trạng thái không tham luyến; từ ban đầu (vị ấy có khuynh hướng diễn tiến) rằng: ‘Làm thế nào để chúng ta có thể trở thành người không tham luyến ở mọi nơi và mọi lúc?’, và ở giữa cũng do năng lực không tham luyến, và sau cùng là khuynh hướng diễn tiến do năng lực ưa thích chính điều ấy. ‘(Những vị) thấy sự nguy hại trong tham’ có nghĩa là những vị thường thấy sự nguy hại bằng mọi cách trong tham có đặc tính tham luyến. Đây là sự trình bày về cách thức làm tăng trưởng khuynh hướng ấy một phần. Vì rằng, đối với người thấy sự nguy hại trong tham và thấy lợi ích trong vô tham, khuynh hướng vô tham được tăng trưởng. Phương pháp thấy sự nguy hại và lợi ích ấy ở đây đã được làm sáng tỏ. Trong các đoạn còn lại, ý nghĩa nên được hiểu theo phương pháp này. Tuy nhiên, đây là điểm đặc biệt – ‘nekkhammā’ (sự xuất ly) ở đây là sự xuất gia. Sự viễn ly (paviveko) là viễn ly theo từng phần (tadaṅgaviveko), trấn phục viễn ly (vikkhambhanaviveko), thân viễn ly (kāyaviveko), và tâm viễn ly (cittaviveko). Sự thoát ly (nissaraṇaṃ) là Nibbāna (Niết-bàn). ‘Trong tất cả các cõi và các thú’ (sabbabhavagatīsu) là trong tất cả các cõi và trong tất cả các thú. ‘Do có chí nguyện hướng về đó’ (tadadhimuttatāya) là do có chí nguyện hướng về mục đích ấy, mục đích mà vì nó có sự nỗ lực tu tập, và vì nó có sự xuất gia. Do đó, ngài nói (đoạn) bắt đầu bằng ‘samādhādhimuttena’. 50. ‘‘කිං චරිතොසී’’ති පුච්ඡිතො සචෙ ‘‘න ජානාමී’’ති වදෙය්‍ය, ‘‘කෙ වා තෙ ධම්මා බහුලං සමුදාචරන්තී’’ති පුච්ඡිතබ්බො. කිං වාති කිං අසුභං වා අනුස්සතිට්ඨානං වා අඤ්ඤං වා. කිං තෙ මනසි කරොතො ඵාසු හොතීති චිත්තස්ස එකග්ගභාවෙන සුඛං හොති. චිත්තං නමතීති පකතියාව අභිරතිවසෙන නමති. එවමාදීහීති ආදි-සද්දෙන ඉරියාපථාදීනං සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. තෙපි හි න සබ්බස්ස එකංසතො බ්‍යභිචාරිනො එව. තථා හි සමුදාචාරො පුච්ඡිතබ්බො වුත්තො. ‘‘අසුකඤ්ච අසුකඤ්ච මනසිකාරවිධිං කතිපයදිවසං අනුයුඤ්ජාහී’’ති ච වත්තබ්බො. 50. Khi được hỏi: ‘Ngươi có tánh hạnh gì?’, nếu vị ấy trả lời: ‘Tôi không biết’, thì nên hỏi rằng: ‘Vậy những pháp nào thường xuyên khởi lên nơi ngươi?’. ‘Cái gì vậy?’ (kiṃ vā) là đề mục bất tịnh nào, hay niệm xứ nào, hay (đề mục) nào khác. ‘Khi ngươi tác ý đến điều gì thì được an ổn?’ (kiṃ te manasi karoto phāsu hoti) có nghĩa là tâm được an lạc do sự nhất tâm. ‘Tâm hướng về’ (cittaṃ namati) có nghĩa là tâm tự nhiên hướng về do năng lực của sự ưa thích. Trong câu ‘evamādīhi’, nên hiểu rằng từ ‘ādi’ (v.v.) bao gồm cả oai nghi, v.v. Vì rằng, những điều ấy cũng không phải là bất biến một cách tuyệt đối đối với tất cả mọi người. Do đó, đã nói rằng nên hỏi về sự thường xuyên khởi lên. Và cũng nên nói rằng: ‘Hãy thực hành phương pháp tác ý này và này trong vài ngày’. ‘‘පකතියා උග්ගහිතකම්මට්ඨානස්සා’’ති ඉදං යං කම්මට්ඨානං ගහෙතුකාමො, තත්ථ සජ්ඣායවසෙන වා මනසිකාරවසෙන වා කතපරිචයං සන්ධාය වුත්තං. එකං ද්වෙ නිසජ්ජානීති එකං වා ද්වෙ වා උණ්හාසනානි. සජ්ඣායං කාරෙත්වා අත්තනො සම්මුඛාව අධීයාපෙත්වා දාතබ්බං, සො චෙ අඤ්ඤත්ථ ගන්තුකාමොති අධිප්පායො. තෙනාහ ‘‘සන්තිකෙ වසන්තස්සා’’ති. ආගතාගතක්ඛණෙ කථෙතබ්බං, පවත්තිං සුත්වාති අධිප්පායො. Câu ‘Đối với người đã học đề mục thiền một cách tự nhiên’ (pakatiyā uggahitakammaṭṭhānassa) này được nói đến để ám chỉ người đã thực hành quen thuộc đề mục thiền mà vị ấy muốn nhận, bằng cách trùng tụng hoặc bằng cách tác ý. ‘Một hai buổi ngồi’ (ekaṃ dve nisajjāni) là một hoặc hai buổi ngồi làm cho ấm chỗ. Nên trao truyền (đề mục) sau khi đã cho trùng tụng, cho đọc thuộc lòng ngay trước mặt mình; ý muốn nói là, nếu vị ấy muốn đi nơi khác. Do đó, ngài nói: ‘Đối với người sống gần gũi’ (santike vasantassa). Nên nói vào mỗi lúc vị ấy đến; ý muốn nói là, sau khi đã nghe về diễn tiến (tu tập). පථවීකසිණන්ති පථවීකසිණකම්මට්ඨානං. කතස්සාති කතස්ස කසිණස්ස. තං තං ආකාරන්ති ආචරියෙන කම්මට්ඨානෙ වුච්චමානෙ පදපදත්ථාධිප්පායඔපම්මාදිකං අත්තනො ඤාණස්ස පච්චුපට්ඨිතං තං තං ආකාරං, යං යං නිමිත්තන්ති වුත්තං. උපනිබන්ධිත්වාති උපනෙත්වා නිබද්ධං විය කත්වා, හදයෙ ඨපෙත්වා අපමුස්සන්තං කත්වාති අත්ථො. එවං සුට්ඨු උපට්ඨිතස්සතිතාය නිමිත්තං ගහෙත්වා තත්ථ සම්පජානකාරිතාය සක්කච්චං සුණන්තෙන. තන්ති තං යථාවුත්තං සුග්ගහිතං නිස්සාය. ඉතරස්සාති තථා අගණ්හන්තස්ස. සබ්බාකාරෙනාති කස්සචිපි පකාරස්ස තත්ථ අසෙසිතත්තා වුත්තං. ‘Pathavīkasiṇa’ (đất biến xứ) là đề mục thiền đất biến xứ. ‘Katassa’ (của cái đã được làm) là của biến xứ đã được làm. ‘Trạng thái này, trạng thái kia’ (taṃ taṃ ākāraṃ) là trạng thái này, trạng thái kia hiện khởi lên trong trí của mình, như từ, nghĩa của từ, ý nghĩa, ví dụ, v.v., khi vị thầy đang giảng về đề mục thiền, cái nào được gọi là ‘tướng’ (nimitta). ‘Sau khi đã liên kết’ (upanibandhitvā) có nghĩa là sau khi đem lại gần và làm cho như được buộc chặt, tức là sau khi đặt vào trong tâm và làm cho không quên. (Nên lắng nghe) bởi người nắm bắt tướng do có niệm đã được thiết lập vững chắc như vậy, và lắng nghe một cách kính cẩn với sự tỉnh giác trong đề mục ấy. ‘Tanti’ (kinh văn, ở đây là nền tảng) là nương vào đề mục ấy đã được học kỹ như đã nói. ‘Đối với người khác’ (itarassa) là đối với người không học theo cách như vậy. ‘Bằng mọi cách’ (sabbākārena) được nói đến vì không có bất kỳ loại nào bị bỏ sót ở đó. කම්මට්ඨානග්ගහණනිද්දෙසවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Phần giải về sự chỉ dẫn cách nhận đề mục thiền đã kết thúc. ඉති තතියපරිච්ඡෙදවණ්ණනා. Như vậy là phần giải chương thứ ba. 4. පථවීකසිණනිද්දෙසවණ්ණනා 4. Phần giải về sự chỉ dẫn đất biến xứ. 51. ඵාසු [Pg.139] හොතීති ආවාසසප්පායාදිලාභෙන මනසිකාරඵාසුතා භාවනානුකූලතා හොති. පරිසොධෙන්තෙනාති තෙසං තෙසං ගණ්ඨිට්ඨානානං ඡින්දනවසෙන විසොධෙන්තෙන. අකිලමන්තොයෙවාති අකිලන්තකායො එව. සති හි කායකිලමථෙ සියා කම්මට්ඨානමනසිකාරස්ස අන්තරායොති අධිප්පායො. ගණ්ඨිට්ඨානන්ති අත්ථතො, අධිප්පායතො ච දුබ්බිනිවෙධතාය ගණ්ඨිභූතං ඨානං. ඡින්දිත්වාති යාථාවතො අත්ථස්ස, අධිප්පායස්ස ච විභාවනෙන ඡින්දිත්වා, විභූතං සුපාකටං කත්වාති අධිප්පායො. සුවිසුද්ධන්ති සුට්ඨු විසුද්ධං, නිගුම්බං නිජ්ජටන්ති අත්ථො. 51. ‘Được an ổn’ (phāsu hoti) là do được trú xứ thích hợp, v.v., sự an ổn trong tác ý trở thành sự thuận lợi cho việc tu tập. ‘Bởi người thanh lọc’ (parisodhentena) là bởi người làm cho trong sạch bằng cách cắt đứt những điểm khúc mắc này kia. ‘Không mệt mỏi’ (akilamanto yeva) là thân không mệt mỏi. Ý muốn nói là, vì khi có sự mệt mỏi của thân, có thể có chướng ngại cho việc tác ý đề mục thiền. ‘Điểm khúc mắc’ (gaṇṭhiṭṭhānaṃ) là điểm đã trở thành khúc mắc do khó thâm nhập về mặt ý nghĩa và về mặt chủ đích. ‘Sau khi cắt đứt’ (chinditvā) có ý nghĩa là sau khi cắt đứt bằng cách làm sáng tỏ ý nghĩa và chủ đích một cách như thật, tức là sau khi làm cho trở nên rõ ràng, hiển nhiên. ‘Rất trong sạch’ (suvisuddhaṃ) có nghĩa là rất trong sạch, không có bụi rậm, không có rối rắm. අනනුරූපවිහාරවණ්ණනා Phần giải về trú xứ không thích hợp. 52. අඤ්ඤතරෙනාති අඤ්ඤතරෙනාපි, පගෙව අනෙකෙහීති අධිප්පායො. මහන්තභාවො මහත්තං. තථා සෙසෙසු. සොණ්ඩවා සොණ්ඩී. තථා පණ්ණන්තිආදීසු. බොධිඅඞ්ගණාදීසු කාතබ්බං ඉධ ‘‘වත්ත’’න්ති අධිප්පෙතන්ති ආහ ‘‘පානීයඝටං වා රිත්ත’’න්ති. නිට්ඨිතායාති පවිට්ඨපවිට්ඨානං දානෙන පරික්ඛීණාය. ජිණ්ණවිහාරෙපි යත්‍ර භික්ඛූ එවං වදන්ති ‘‘ආයස්මා, යථාසුඛං සමණධම්මං කරොතු, මයං පටිජග්ගිස්සාමා’’ති. එවරූපෙ විහාතබ්බන්ති අයම්පි නයො ලබ්භති, වුත්තනයත්තා පන න වුත්තො. 52. ‘Bởi một trong (các điều kiện)’ (aññatarena) có ý nghĩa là, dù chỉ bởi một, huống nữa là bởi nhiều. ‘Trạng thái lớn’ (mahantabhāvo) là sự lớn lao (mahattaṃ). Tương tự trong các trường hợp còn lại. (Trú xứ) có hồ nước bằng đá (soṇḍavā) là soṇḍī. Tương tự trong các từ bắt đầu bằng ‘paṇṇa’. Việc cần làm ở sân cây bồ đề, v.v., ở đây được ngài chỉ định là ‘bổn phận’ (vatta), (nên ngài) nói (câu) bắt đầu bằng ‘pānīyaghaṭaṃ vā rittaṃ’. ‘Khi đã hết’ (niṭṭhitāya) là khi đã cạn kiệt do việc cúng dường cho những vị lần lượt đi vào. Ngay cả trong một trú xứ cũ kỹ, nơi mà các vị tỳ khưu nói như vầy: ‘Thưa ngài, xin ngài hãy thực hành sa-môn pháp một cách an lạc, chúng tôi sẽ trông nom (trú xứ)’. ‘Nên ở trong một nơi như vậy’ – phương pháp này cũng được chấp nhận, nhưng vì là phương pháp đã được nói đến (ở nơi khác), nên không được nói ở đây. මහාපථවිහාරෙති මහාපථසමීපෙ විහාරෙ. භාජනදාරුදොණිකාදීනීති රජනභාජනානි, රජනත්ථාය දාරු, දාරුමයදොණිකා, රජනපචනට්ඨානං, ධොවනඵලකන්ති එවමාදීනි. සාකහාරිකාති සාකහාරිනියො ඉත්ථියො. විසභාගසද්දො කාමගුණූපසංහිතො ගීතසද්දොති වදන්ති, කෙවලොපි ඉත්ථිසද්දො විසභාගසද්දො එව. තත්‍රාති පුප්ඵවන්තෙ විහාරෙ. තාදිසොයෙවාති ‘‘තත්ථස්ස කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා’’තිආදිනා යාදිසො පණ්ණවන්තෙ විහාරෙ උපද්දවො වුත්තො, තාදිසොයෙව. ‘‘පුප්ඵහාරිකායො පුප්ඵං ඔචිනන්තියො’’ති පන වත්තබ්බං. අයමිධ විසෙසො. Mahāpathavihāreti (trong ngôi chùa ở trên đường lớn) là trong ngôi chùa ở gần đường lớn. Bhājanadārudoṇikādīni (những thứ như là bình, gỗ, máng) là những bình nhuộm, gỗ để nhuộm, máng bằng gỗ, nơi nấu thuốc nhuộm, tấm ván để giặt, v.v... Sākahārikā (những người phụ nữ hái rau) là những người phụ nữ thường hái rau. Visabhāgasaddo (âm thanh không tương hợp), có vị nói là tiếng hát liên hệ đến dục lạc. Ngay cả chỉ là tiếng nói của người nữ cũng chính là âm thanh không tương hợp. Tatrā (ở đó) là trong ngôi chùa có hoa. Tādisoyeva (cũng giống như vậy) là sự nguy hại nào đã được nói đến trong ngôi chùa có rau, qua câu v.v... “tatthassa kammaṭṭhānaṃ gahetvā” (vị ấy đã nhận lấy đề mục nghiệp xứ ở đó), thì (sự nguy hại) cũng giống như vậy. Tuy nhiên, nên nói là: “Pupphahārikāyo pupphaṃ ocinantiyo” (những người phụ nữ hái hoa đang hái hoa). Đây là điểm đặc biệt ở đây. පත්ථනීයෙති තත්ථ වසන්තෙසු සම්භාවනාවසෙන උපසඞ්කමනාදිනා පත්ථෙතබ්බෙ. තෙනාහ ‘‘ලෙණසම්මතෙ’’ති. දක්ඛිණාගිරීති මගධවිසයෙ දක්ඛිණාගිරීති වදන්ති. Patthanīye (đáng được mong mỏi) là đáng được mong mỏi bởi những người đang sống ở đó, bằng cách đến gần v.v... do được tán dương. Do đó, ngài đã nói: “leṇasammate” (được xem là nơi ẩn náu). Dakkhiṇāgiri (núi phía nam), có vị nói là Dakkhiṇāgiri ở xứ Magadha. විසභාගාරම්මණානි [Pg.140] ඉට්ඨානි, අනිට්ඨානි ච. අනිට්ඨානං හි දස්සනත්ථං ‘‘ඝටෙහි නිඝංසන්තියො’’තිආදි වුත්තං. දබ්බූපකරණයොග්ගා රුක්ඛා දබ්බූපකරණරුක්ඛා. Visabhāgārammaṇāni (những đối tượng không tương hợp) là những đối tượng vừa ý và không vừa ý. Thật vậy, để chỉ rõ những đối tượng không vừa ý, câu v.v... “ghaṭehi nighaṃsantiyo” (những người phụ nữ đang la mắng bằng những cái bình) đã được nói đến. Những cây cối thích hợp để làm vật dụng trong nhà được gọi là dabbūpakaraṇarukkhā (cây làm vật dụng). යො පන විහාරො. ඛලන්ති ධඤ්ඤකරණට්ඨානං. ගාවො රුන්ධන්ති ‘‘සස්සං ඛාදිංසූ’’ති. උදකවාරන්ති කෙදාරෙසු සස්සානං දාතබ්බඋදකවාරං. අයම්පීති මහාසඞ්ඝභොගොපි විහාරො. වාරියමානා කම්මට්ඨානිකෙන භික්ඛුනා. Lại nữa, ngôi chùa nào... Khalaṃ (sân đập lúa) là nơi đập lúa. Họ nhốt bò lại (với ý nghĩ) rằng: “Chúng đã ăn lúa.” Udakavāraṃ (phiên tưới nước) là phiên tưới nước nên được cung cấp cho lúa ở các thửa ruộng. Ayaṃ pi (cả điều này nữa) là cả ngôi chùa là tài sản lớn của Tăng chúng. Vāriyamānā (đang bị ngăn cản) bởi vị tỳ khưu đang hành nghiệp xứ. සමුද්දසාමුද්දිකනදීනිස්සිතං උදකපට්ටනං. මහානගරානං ආයද්වාරභූතං අටවිමුඛාදිනිස්සිතං ථලපට්ටනං. අප්පසන්නා හොන්ති. තෙනස්ස තත්ථ ඵාසුවිහාරො න හොතීති අධිප්පායො. මඤ්ඤමානා රාජමනුස්සා. Udakapaṭṭanaṃ (bến nước) là bến nước nương tựa vào biển hoặc sông thông ra biển. Thalapaṭṭanaṃ (bến bộ) là bến bộ nương tựa vào cửa rừng v.v..., là cửa ngõ thu nhập của các thành phố lớn. Họ trở nên không hoan hỷ. Ý nghĩa là: Do đó, vị ấy không được an trú ở nơi ấy. Maññamānā (đang nghĩ rằng) là những người của vua. සමොසරණෙනාති ඉතො චිතො සඤ්චරණෙන. පපාතෙති පපාතසීසෙ ඨත්වා ගායි ‘‘ගීතසද්දෙන ඉධාගතං පපාතෙ පාතෙත්වා ඛාදිස්සාමී’’ති. වෙගෙන ගහෙත්වාති වෙගෙනාගන්ත්වා ‘‘කුහිං යාසී’’ති ඛන්ධෙ ගහෙත්වා. Samosaraṇena (do sự tụ hội) là do sự đi lại từ nơi này đến nơi khác. Papāte (trong vực thẳm) là (dạ xoa) đã đứng trên bờ vực thẳm và hát lên (với ý nghĩ) rằng: “Ta sẽ làm cho vị đã đến đây vì tiếng hát rơi xuống vực thẳm rồi sẽ ăn thịt.” Vegena gahetvā (sau khi bắt lấy một cách nhanh chóng) là sau khi đi đến một cách nhanh chóng và nắm lấy vai (hỏi) rằng: “Ngươi đi đâu?” යත්ථාති යස්මිං විහාරෙ, විහාරසාමන්තා වා න සක්කා හොති කල්‍යාණමිත්තං ලද්ධුං, තත්ථ විහාරෙ සො අලාභො මහාදොසොති යොජනා. Yattha (ở đâu) là trong ngôi chùa nào, hoặc ở gần ngôi chùa nào, mà không thể tìm được bạn lành, thì trong ngôi chùa ấy, sự không tìm được đó là một lỗi lớn. Đây là cách liên kết. පන්ථනින්ති පන්ථෙ නීතො පවත්තිතොති පන්ථනී, මග්ගනිස්සිතො විහාරො. තං පන්ථනිං. සොණ්ඩින්ති සොණ්ඩිසහිතො විහාරො සොණ්ඩී, තං සොණ්ඩිං. තථා පණ්ණන්තිආදීසු. නගරනිස්සිතං නගරන්ති වුත්තං උත්තරපදලොපෙන යථා ‘‘භීමසෙනො භීමො’’ති. දාරුනාති දාරුනිස්සිතෙන සහ. විසභාගෙනාති යො විසභාගෙහි වුසීයති, විසභාගානං වා නිවාසො, සො විහාරො විසභාගො. තෙන විසභාගෙන සද්ධිං. පච්චන්තනිස්සිතඤ්ච සීමානිස්සිතඤ්ච අසප්පායඤ්ච පච්චන්තසීමාසප්පායං. යත්ථ මිත්තො න ලබ්භති, තම්පීති සබ්බත්ථ ඨාන-සද්දාපෙක්ඛාය නපුංසකනිද්දෙසො. ඉති විඤ්ඤායාති ‘‘භාවනාය අනනුරූපානී’’ති එවං විජානිත්වා. Panthanin (trú xứ ở ven đường): Được dẫn dắt, được diễn tiến trên con đường, do đó gọi là panthanī, tức là ngôi chùa nương tựa vào con đường. (Nên trú ngụ trong) trú xứ ở ven đường ấy. Soṇḍin (trú xứ có hồ nước): Ngôi chùa cùng với hồ nước bằng đá được gọi là soṇḍī. (Nên trú ngụ trong) trú xứ có hồ nước ấy. Tương tự trong các từ paṇṇaṃ v.v... Ngôi chùa nương tựa vào thành phố được gọi là nagaraṃ do lược bỏ từ phía sau, giống như “Bhīmaseno” (được gọi là) “Bhīmo”. Dārunā (với trú xứ có rừng cây) là cùng với ngôi chùa nương tựa vào rừng củi, rừng cây. Visabhāgena (với trú xứ không tương hợp): Ngôi chùa nào được những vị tỳ khưu không tương hợp trú ngụ, hoặc là nơi ở của những người không tương hợp, ngôi chùa đó được gọi là visabhāga. Cùng với ngôi chùa được những người không tương hợp trú ngụ ấy, hoặc cùng với ngôi chùa là nơi ở của những người không tương hợp. Ngôi chùa nương tựa vào vùng biên địa, ngôi chùa nương tựa vào vùng ranh giới, và ngôi chùa không thích hợp (được gọi là) paccantasīmāsappāyaṃ. Nơi nào không tìm được bạn lành, cả nơi đó nữa. Ở tất cả các từ, việc chỉ định trung tính là do quy chiếu đến từ ṭhāna (nơi chốn). Iti viññāya (sau khi biết như vậy) là sau khi biết như vầy: “là những nơi không thích hợp cho việc tu tập.” අනුරූපවිහාරවණ්ණනා Giải Thích Về Ngôi Chùa Thích Hợp 53. අයං අනුරූපො නාමාති අයං විහාරො භාවනාය අනුරූපො නාම. නාතිදූරන්ති ගොචරට්ඨානතො අඩ්ඪගාවුතතො ඔරභාගතාය න [Pg.141] අතිදූරං. නාච්චාසන්නන්ති පච්ඡිමෙන පමාණෙන ගොචරට්ඨානතො පඤ්චධනුසතිකතාය න අතිආසන්නං. තාය ච පන නාතිදූරනාච්චාසන්නතාය, ගොචරට්ඨානං පරිස්සයාදිරහිතමග්ගතාය ච ගමනස්ස ච ආගමනස්ස ච යුත්තරූපත්තා ගමනාගමනසම්පන්නං. දිවසභාගෙ මහාජනසංකිණ්ණතාභාවෙන දිවා අප්පාකිණ්ණං. අභාවත්ථො හි අයං අප්ප-සද්දො ‘‘අප්පිච්ඡො’’තිආදීසු (ම. නි. 1.336) විය. රත්තියං ජනාලාපසද්දාභාවෙන රත්තිං අප්පසද්දං. සබ්බදාපි ජනසන්නිපාතනිග්ඝොසාභාවෙන අප්පනිග්ඝොසං. අප්පකසිරෙනාති අකසිරෙන සුඛෙනෙව. සීලාදිගුණානං ථිරභාවප්පත්තියා ථෙරා. සුත්තගෙය්‍යාදි බහු සුතං එතෙසන්ති බහුස්සුතා. වාචුග්ගතකරණෙන, සම්මදෙව ගරූනං සන්තිකෙ ආගමිතභාවෙන ච ආගතො පරියත්තිධම්මසඞ්ඛාතො ආගමො එතෙසන්ති ආගතාගමා. සුත්තාභිධම්මසඞ්ඛාතස්ස ධම්මස්ස ධාරණෙන ධම්මධරා. විනයස්ස ධාරණෙන විනයධරා. තෙසංයෙව ධම්මවිනයානං මාතිකාය ධාරණෙන මාතිකාධරා. තත්ථ තත්ථ ධම්මපරිපුච්ඡාය පරිපුච්ඡති. අත්ථපරිපුච්ඡාය පරිපඤ්හති වීමංසති විචාරෙති. ඉදං, භන්තෙ, කථං ඉමස්ස කො අත්ථොති පරිපුච්ඡනපරිපඤ්හාකාරදස්සනං. අවිවටඤ්චෙව පාළියා අත්ථං පදෙසන්තරපාළිදස්සනෙන ආගමතො විවරන්ති. අනුත්තානීකතඤ්ච යුත්තිවිභාවනෙන උත්තානීකරොන්ති. කඞ්ඛට්ඨානියෙසු ධම්මෙසු සංසයුප්පත්තියා හෙතුතාය ගණ්ඨිට්ඨානභූතෙසු පාළිපදෙසෙසු යාථාවතො විනිච්ඡයදානෙන කඞ්ඛං පටිවිනොදෙන්ති. එත්ථ ච ‘‘නාතිදූරං, නාච්චාසන්නං, ගමනාගමනසම්පන්න’’න්ති එකං අඞ්ගං, ‘‘දිවා අප්පාකිණ්ණං, රත්තිං අප්පසද්දං අප්පනිග්ඝොස’’න්ති එකං, ‘‘අප්පඩංසමකසවාතාතපසරීසපසම්ඵස්ස’’න්ති එකං, ‘‘තස්මිං ඛො පන සෙනාසනෙ විහරන්තස්ස…පෙ… පරික්ඛාරා’’ති එකං, ‘‘තස්මිං ඛො පන සෙනාසනෙ ථෙරා…පෙ… කඞ්ඛං පටිවිනොදෙන්තී’’ති එකං. එවං පඤ්ච අඞ්ගානි වෙදිතබ්බානි. 53. Ayaṃ anurūpo nāma (đây được gọi là thích hợp) là ngôi chùa này được gọi là thích hợp cho việc tu tập. Nātidūraṃ (không quá xa) là không quá xa do ở trong khoảng nửa do tuần từ nơi khất thực. Nāccāsannaṃ (không quá gần) là không quá gần do theo khoảng cách tối thiểu là năm trăm tầm cung từ nơi khất thực. Lại nữa, do việc không quá xa, không quá gần ấy, và do con đường đến nơi khất thực không có hiểm nguy v.v..., nên việc đi và về có tính chất thích hợp, (do đó được gọi là) gamanāgamanasampannaṃ (đầy đủ sự đi lại). Vào ban ngày, do không có sự đông đúc của nhiều người, nên (được gọi là) divā appākiṇṇaṃ (ban ngày không đông đúc). Thật vậy, từ “appa” này có nghĩa là không có, giống như trong các câu v.v... “appiccho” (ít ham muốn). Vào ban đêm, do không có tiếng nói chuyện của người dân, nên (được gọi là) rattiṃ appasaddaṃ (ban đêm ít tiếng động). Và vào mọi lúc, do không có tiếng huyên náo của đám đông tụ tập, nên (được gọi là) appanigghosaṃ (ít tiếng ồn ào). Appakasirena (một cách không khó khăn) là một cách không khó khăn, một cách dễ dàng. Các vị được gọi là therā (trưởng lão) do đã đạt đến trạng thái vững chắc của các đức hạnh như giới v.v... Những vị ấy đã nghe nhiều Kinh, Kệ v.v... nên được gọi là bahussutā (bậc đa văn). Giáo pháp thực hành được gọi là āgama (truyền thống) đã đến với các vị ấy do việc học thuộc lòng và do đã được truyền dạy một cách đúng đắn nơi gần các vị thầy, nên các vị ấy được gọi là āgatāgamā (bậc thông suốt truyền thống). Các vị được gọi là dhammadharā (bậc trì pháp) do gìn giữ Pháp được gọi là Kinh và Vi Diệu Pháp. Các vị được gọi là vinayadharā (bậc trì luật) do gìn giữ Luật. Các vị được gọi là mātikādharā (bậc trì mẫu đề) do gìn giữ mẫu đề của chính Pháp và Luật ấy. Vị ấy paripucchati (hỏi) bằng cách hỏi về Pháp ở các nơi khác nhau. Vị ấy paripañhati (tra vấn), vīmaṃsati (xem xét), vicāreti (suy xét) bằng cách hỏi về ý nghĩa. Câu: “Thưa ngài, điều này như thế nào, ý nghĩa của nó là gì?” là sự trình bày về cách thức hỏi và tra vấn. Các vị ấy vivaranti (giải thích) ý nghĩa của Pāḷi chưa được giải thích bằng cách trình bày Pāḷi ở một đoạn khác theo truyền thống. Các vị ấy uttānīkaronti (làm cho rõ ràng) điều chưa được làm cho rõ ràng bằng cách trình bày lý lẽ hợp lý. Trong các pháp là nơi nương tựa của sự nghi ngờ, trong các đoạn Pāḷi là nơi có các nút thắt khó hiểu do là nguyên nhân của sự phát sinh nghi ngờ, các vị ấy paṭivinodenti (loại bỏ) sự nghi ngờ bằng cách đưa ra sự phán quyết đúng như thật. Và ở đây, “nātidūraṃ, nāccāsannaṃ, gamanāgamanasampannaṃ” (không quá xa, không quá gần, đầy đủ sự đi lại) là một chi phần; “divā appākiṇṇaṃ, rattiṃ appasaddaṃ appanigghosaṃ” (ban ngày không đông đúc, ban đêm ít tiếng động, ít tiếng ồn ào) là một chi phần; “appaḍaṃsamakasavātātapasarīsapasamphassaṃ” (ít bị ruồi, muỗi, gió, nắng, các loài bò sát xúc chạm) là một chi phần; “tasmiṃ kho pana senāsane viharantassa…pe… parikkhārā” (lại nữa, khi đang trú trong trú xứ ấy... các vật dụng...) là một chi phần; “tasmiṃ kho pana senāsane therā…pe… kaṅkhaṃ paṭivinodentī” (lại nữa, trong trú xứ ấy, các vị trưởng lão... loại bỏ sự nghi ngờ) là một chi phần. Như vậy, nên biết có năm chi phần. ඛුද්දකපලිබොධවණ්ණනා Giải Thích Về Các Chướng Ngại Nhỏ 54. ඛුද්දකපලිබොධුපච්ඡෙදෙ පයොජනං පරතො ආගමිස්සති. අග්ගළඅනුවාතපරිභණ්ඩදානාදිනා දළ්හීකම්මං වා. තන්තච්ඡෙදාදීසු තුන්නකම්මං වා කාතබ්බං. 54. Lợi ích trong việc cắt đứt các chướng ngại nhỏ sẽ được nói đến sau. Hoặc là việc làm cho vững chắc bằng cách cho các vật dụng như miếng vá, vải viền dọc, vải viền ngang, v.v. Hoặc là việc may vá ở những chỗ chỉ bị đứt, v.v. nên được thực hiện. භාවනාවිධානවණ්ණනා Giải về phương pháp tu tiến 55. සබ්බකම්මට්ඨානවසෙනාති [Pg.142] අනුක්කමෙන නිද්දිසියමානස්ස චත්තාලීසවිධස්ස සබ්බස්ස කම්මට්ඨානස්ස වසෙන. පිණ්ඩපාතපටික්කන්තෙනාති පිණ්ඩපාතපරිභොගතො පටිනිවත්තෙන, පිණ්ඩපාතභුත්තාවිනා ඔනීතපත්තපාණිනාති අත්ථො. භත්තසම්මදං පටිවිනොදෙත්වාති භොජනනිමිත්තං පරිස්සමං විනොදෙත්වා. ආහාරෙ හි ආසයං පවිට්ඨමත්තෙ තස්ස ආගන්තුකතාය යෙභුය්‍යෙන සියා සරීරස්ස කොචි පරිස්සමො, තං වූපසමෙත්වා. තස්මිං හි අවූපසන්තෙ සරීරඛෙදෙන චිත්තං එකග්ගතං න ලභෙය්‍යාති. පවිවිත්තෙති ජනවිවිත්තෙ. සුඛනිසින්නෙනාති පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා උජුං කායං පණිධාය නිසජ්ජාය සුඛනිසින්නෙන. වුත්තඤ්හෙතන්ති යං ‘‘කතාය වා’’තිආදිනා පථවියා නිමිත්තග්ගහණං ඉධ වුච්චති, වුත්තං හෙතං පොරාණට්ඨකථායං. 55. (Cụm từ) ‘Do tất cả đề mục’ (sabbakammaṭṭhānavasena) có nghĩa là do tất cả đề mục có bốn mươi loại đang được chỉ dẫn theo thứ tự. (Cụm từ) ‘Đã đi khất thực về’ (piṇḍapātapaṭikkantena) có nghĩa là đã trở về từ việc thọ dụng vật thực khất thực, tức là sau khi đã ăn xong vật thực khất thực, tay đã rời khỏi bát. (Cụm từ) ‘Đã xua tan cơn mệt mỏi do vật thực’ (bhattasammadaṃ paṭivinodetvā) có nghĩa là đã loại bỏ sự mệt mỏi do việc ăn uống. Quả vậy, khi vật thực vừa vào đến dạ dày, do tính chất mới lạ của nó, phần lớn có thể có sự mệt mỏi nào đó cho cơ thể, (vị ấy) đã làm cho nó lắng dịu. Quả vậy, khi sự mệt mỏi ấy chưa lắng dịu, do thân mệt mỏi nên tâm sẽ không thể đạt được nhất tâm. (Cụm từ) ‘Ở nơi vắng vẻ’ (pavivitte) có nghĩa là vắng bóng người. (Cụm từ) ‘Ngồi một cách thoải mái’ (sukhanisinnena) có nghĩa là đã ngồi một cách thoải mái bằng cách ngồi kiết già, giữ thân thẳng. (Cụm từ) ‘Điều này đã được nói’ (vuttañhetaṃ) có nghĩa là: việc nắm bắt tướng của đất bằng (câu) bắt đầu bằng ‘katāya vā’ được nói ở đây, quả vậy, điều này đã được nói trong Cổ Chú giải. ඉදානි තං අට්ඨකථාපාළිං දස්සෙන්තො ‘‘පථවීකසිණං උග්ගණ්හන්තො’’තිආදිමාහ. තත්ථායං සඞ්ඛෙපත්ථො – පථවීකසිණං උග්ගණ්හන්තොති උග්ගහනිමිත්තභාවෙන පථවීකසිණං ගණ්හන්තො ආදියන්තො, උග්ගහනිමිත්තභූතං පථවීකසිණං උප්පාදෙන්තොති අත්ථො. උප්පාදනඤ්චෙත්ථ තථානිමිත්තස්ස උපට්ඨාපනං දට්ඨබ්බං. පථවියන්ති වක්ඛමානවිසෙසෙ පථවීමණ්ඩලෙ. නිමිත්තං ගණ්හාතීති තත්ථ චක්ඛුනා ආදාසතලෙ මුඛනිමිත්තං විය භාවනාඤාණෙන වක්ඛමානවිසෙසං පථවීනිමිත්තං ගණ්හාති. ‘‘පථවිය’’න්ති වත්වාපි මණ්ඩලාපෙක්ඛාය නපුංසකනිද්දෙසො. කතෙති වක්ඛමානවිධිනා අභිසඞ්ඛතෙති අත්ථො. වා-සද්දො අනියමත්ථො. අකතෙති පාකතිකෙ ඛලමණ්ඩලාදිකෙ පථවීමණ්ඩලෙ. සාන්තකෙති සඅන්තකෙ එව, සපරිච්ඡෙදෙ එවාති අත්ථො. සාවධාරණඤ්හෙතං වචනං. තථා හි තෙන නිවත්තිතං දස්සෙතුං ‘‘නො අනන්තකෙ’’ති වුත්තං. සකොටියෙතිආදීනිපි තස්සෙව වෙවචනානි. සුප්පමත්තෙ වාතිආදීසු සුප්පසරාවානි සමප්පමාණානි ඉච්ඡිතානි. කෙචි පන වදන්ති ‘‘සරාවමත්තං විදත්ථිචතුරඞ්ගුලං හොති, සුප්පමත්තං තතො අධිකප්පමාණන්ති. කිත්තිමං කසිණමණ්ඩලං හෙට්ඨිමපරිච්ඡෙදෙන සරාවමත්තං, උපරිමපරිච්ඡෙදෙන සුප්පමත්තං, න තතො අධො, උද්ධං වාති පරිත්තප්පමාණභෙදසඞ්ගණ්හනත්ථං ‘සුප්පමත්තෙ වා සරාවමත්තෙ වා’ති වුත්ත’’න්ති. යථාඋපට්ඨිතෙ ආරම්මණෙ එකඞ්ගුලමත්තම්පි වඩ්ඪිතං අප්පමාණමෙවාති වුත්තොවායමත්ථො. කෙචි පන ‘‘ඡත්තමත්තම්පි කසිණමණ්ඩලං කාතබ්බ’’න්ති වදන්ති. Bây giờ, để trình bày đoạn văn Chú giải ấy, ngài đã nói (câu) bắt đầu bằng ‘pathavīkasiṇaṃ uggaṇhanto’. Ở đây, đây là ý nghĩa tóm tắt: (Cụm từ) ‘Nắm bắt đề mục đất’ (pathavīkasiṇaṃ uggaṇhanto) có nghĩa là đang nắm bắt, đang tiếp nhận đề mục đất với tính cách là học tướng; hoặc đang làm phát sanh đề mục đất đã trở thành học tướng. Và ở đây, việc làm phát sanh nên được hiểu là sự hiện khởi của tướng như vậy. (Cụm từ) ‘Trên đất’ (pathaviyaṃ) có nghĩa là trên vòng đất có đặc tính sẽ được nói đến. (Cụm từ) ‘Nắm bắt tướng’ (nimittaṃ gaṇhāti) có nghĩa là: ở đó, vị ấy nắm bắt tướng đất có đặc tính sẽ được nói đến bằng trí tuệ tu tập, giống như (người ta) nắm bắt tướng mặt trong mặt gương bằng mắt. Mặc dù đã nói ‘pathaviyaṃ’ (thuộc nữ tính), nhưng việc chỉ định bằng trung tính (trong từ ‘kate’) là do quy chiếu đến từ ‘maṇḍala’. (Từ) ‘Được làm’ (kate) có nghĩa là được tạo tác theo phương pháp sẽ được nói đến. Từ ‘vā’ có nghĩa là không xác định. (Từ) ‘Không được làm’ (akate) có nghĩa là trên vòng đất tự nhiên như sân đập lúa, v.v. (Từ) ‘Có giới hạn’ (sāntake) có nghĩa là chỉ có giới hạn, chỉ có ranh giới. Và đây là lời nói có sự nhấn mạnh. Quả vậy, để chỉ ra điều được loại trừ bởi (từ nhấn mạnh) ấy, câu ‘không phải không có giới hạn’ (no anantake) đã được nói. Các từ bắt đầu bằng ‘sakoṭiya’ cũng là đồng nghĩa của chính từ ấy. Trong các từ bắt đầu bằng ‘suppamatte vā’, các cái nia và nắp nồi có kích thước bằng nhau được muốn nói đến. Tuy nhiên, một số vị nói rằng: “Vòng (kasiṇa) cỡ nắp nồi là một gang tay và bốn ngón tay, vòng (kasiṇa) cỡ cái nia có kích thước lớn hơn thế. Vòng kasiṇa nhân tạo, với giới hạn dưới, có kích thước bằng nắp nồi; với giới hạn trên, có kích thước bằng cái nia; không nhỏ hơn hay lớn hơn thế. Do đó, để bao gồm sự phân biệt về kích thước nhỏ và lớn, câu ‘cỡ cái nia hoặc cỡ nắp nồi’ (suppamatte vā sarāvamatte vā) đã được nói.” Ý nghĩa này đã được nói rằng: trong đối tượng hiện khởi như thế nào, dù chỉ tăng thêm một ngón tay cũng là vô lượng. Tuy nhiên, một số vị nói rằng: “Vòng kasiṇa cũng nên được làm cỡ cái dù.” සො [Pg.143] තං නිමිත්තං සුග්ගහිතං කරොතීති සො යොගාවචරො තං පථවීමණ්ඩලං සුග්ගහිතං නිමිත්තං කරොති. යදා චක්ඛුං උම්මීලෙත්වා ඔලොකෙත්වා තත්ථ නිමිත්තං ගහෙත්වා නිම්මීලෙත්වා ආවජ්ජෙන්තස්ස උම්මීලෙත්වා ඔලොකිතක්ඛණෙ විය උපට්ඨාති, තදා සුග්ගහිතං කරොති නාම. අථෙත්ථ සතිං සූපට්ඨිතං කත්වා අබහිගතෙන මානසෙන පුනප්පුනං සල්ලක්ඛෙන්තො සූපධාරිතං උපධාරෙති නාම. එවං උපධාරිතං පන නං පුනප්පුනං ආවජ්ජෙන්තො මනසි කරොන්තො තමෙවාරබ්භ ආසෙවනං භාවනං බහුලං පවත්තෙන්තො සුවවත්ථිතං වවත්ථපෙති නාම. තස්මිං ආරම්මණෙති එවං සුග්ගහිතකරණාදිනා සම්මදෙව උපට්ඨිතෙ තස්මිං පථවීකසිණසඤ්ඤිතෙ ආරම්මණෙ. චිත්තං උපනිබන්ධතීති අත්තනො චිත්තං උපචාරජ්ඣානං උපනෙත්වා නිබන්ධති අඤ්ඤාරම්මණතො විනිවත්තං කරොති. අද්ධා ඉමායාතිආදි ආනිසංසදස්සාවිතාදස්සනං. (Câu) ‘Vị ấy làm cho tướng ấy được nắm bắt kỹ’ (so taṃ nimittaṃ suggahitaṃ karoti) có nghĩa là vị hành giả ấy làm cho vòng đất ấy trở thành tướng được nắm bắt kỹ. Khi, sau khi mở mắt và nhìn, vị ấy nắm bắt tướng ở đó, rồi nhắm mắt lại và tác ý, tướng hiện khởi giống như trong khoảnh khắc mở mắt nhìn, khi ấy được gọi là đã làm cho (tướng) được nắm bắt kỹ. Bấy giờ, sau khi đã thiết lập niệm vững chắc ở đây, vị ấy thường xuyên ghi nhận bằng tâm không hướng ra ngoài, được gọi là đang ghi nhận một cách kỹ lưỡng (upadhāreti) điều đã được ghi nhận kỹ lưỡng (sūpadhāritaṃ). Hơn nữa, vị ấy thường xuyên tác ý, hướng tâm đến tướng đã được ghi nhận kỹ lưỡng như vậy, lấy chính tướng ấy làm đối tượng, thực hành nhiều lần sự thuần thục, sự tu tiến, được gọi là đang xác định (vavatthapeti) điều đã được xác định kỹ lưỡng (suvavatthitaṃ). (Cụm từ) ‘Trong đối tượng ấy’ (tasmiṃ ārammaṇe) có nghĩa là trong đối tượng được gọi là đề mục đất ấy, đã hiện khởi một cách đúng đắn do việc nắm bắt kỹ, v.v. (Cụm từ) ‘Buộc tâm vào’ (cittaṃ upanibandhati) có nghĩa là vị ấy dẫn dắt và buộc tâm của mình vào cận định, làm cho nó quay về từ đối tượng khác. (Câu) bắt đầu bằng ‘addhā imāya’ là sự trình bày cho thấy (vị ấy) thường thấy được lợi ích. ඉදානි යථාදස්සිතස්ස අට්ඨකථාපාඨස්ස අත්ථප්පකාසනෙන සද්ධිං භාවනාවිධිං විභාවෙතුකාමො අකතෙ තාව නිමිත්තග්ගහණං දස්සෙන්තො ‘‘තත්ථ යෙන අතීතභවෙපී’’තිආදිමාහ. තත්ථ තත්ථාති තස්මිං අට්ඨකථාපාඨෙ. චතුක්කපඤ්චකජ්ඣානානීති චතුක්කපඤ්චකනයවසෙන වදති. පුඤ්ඤවතොති භාවනාමයපුඤ්ඤවතො. උපනිස්සයසම්පන්නස්සාති තාදිසෙනෙව උපනිස්සයෙන සමන්නාගතස්ස. ඛලමණ්ඩලෙති මණ්ඩලාකාරෙ ධඤ්ඤකරණට්ඨානෙ. තංඨානප්පමාණමෙවාති ඔලොකිතට්ඨානප්පමාණමෙව. Bây giờ, với mong muốn làm sáng tỏ phương pháp tu tiến cùng với việc giải thích ý nghĩa của đoạn văn Chú giải đã được trình bày, trước hết, để chỉ ra việc nắm bắt tướng trong (vòng đất) không được làm, ngài đã nói (câu) bắt đầu bằng ‘tattha yena atītabhavepi’. Ở đây, (từ) ‘tattha’ có nghĩa là trong đoạn văn Chú giải ấy. (Cụm từ) ‘Các thiền tứ và ngũ’ (catukkapañcakajjhānāni), ngài nói theo phương pháp tứ và ngũ. (Từ) ‘Người có phước’ (puññavato) có nghĩa là người có phước tu tiến. (Từ) ‘Người có đầy đủ duyên hỗ trợ’ (upanissayasampannassa) có nghĩa là người có được duyên hỗ trợ như vậy. (Từ) ‘Trong sân đập lúa’ (khalamaṇḍale) có nghĩa là ở nơi đập lúa có hình tròn. (Cụm từ) ‘Chỉ có kích thước bằng nơi ấy’ (taṃṭhānappamāṇameva) có nghĩa là chỉ có kích thước bằng nơi đã nhìn. අවිරාධෙත්වාති අවිරජ්ඣිත්වා වුත්තවිධිනා එව. නීලපීතලොහිතඔදාතසම්භෙදවසෙනාති නීලාදිවණ්ණාහි මත්තිකාහි පච්චෙකං, එකජ්ඣඤ්ච සංසග්ගවසෙන. ගඞ්ගාවහෙති ගඞ්ගාසොතෙ. සීහළදීපෙ කිර රාවණගඞ්ගා නාම නදී, තස්සා සොතෙන ඡින්නතටට්ඨානෙ මත්තිකා අරුණවණ්ණා. තං සන්ධාය වුත්තං ‘‘ගඞ්ගාවහෙ මත්තිකාසදිසාය අරුණවණ්ණායා’’ති. අරුණවණ්ණාය අරුණනිභාය, අරුණප්පභාවණ්ණායාති අත්ථො. (Từ) ‘Không làm hỏng’ (avirādhetvā) có nghĩa là không làm sai lệch, chỉ theo phương pháp đã nói. (Cụm từ) ‘Do sự pha trộn của màu xanh, vàng, đỏ, trắng’ (nīlapītalohitaodātasambhedavasena) có nghĩa là bằng các loại đất sét có màu xanh, v.v., một cách riêng lẻ, và cũng do sự pha trộn lại với nhau. (Từ) ‘Trong dòng sông Gaṅgā’ (gaṅgāvahe) có nghĩa là trong dòng chảy của sông Gaṅgā. Nghe nói, ở đảo Sīhaḷa có một con sông tên là Rāvaṇagaṅgā, ở nơi bờ bị dòng chảy của nó xói mòn, đất sét có màu rạng đông. Quy chiếu đến điều đó, câu ‘trong dòng sông Gaṅgā... có màu rạng đông’ (gaṅgāvahe... aruṇavaṇṇāya) đã được nói. (Từ) ‘Có màu rạng đông’ (aruṇavaṇṇāya) có nghĩa là có màu giống như rạng đông, có màu sắc của ánh rạng đông. එවං කසිණදොසෙ දස්සෙත්වා ඉදානි කසිණකරණාදිකෙ සෙසාකාරෙ දස්සෙතුං ‘‘තඤ්ච ඛො’’තිආදි වුත්තං. සංහාරිමන්ති සංහරිතබ්බං ගහෙත්වා චරණයොග්ගං. තත්‍රට්ඨකන්ති යත්‍ර කතං, තත්ථෙව තිට්ඨනකං. වුත්තප්පමාණන්ති [Pg.144] ‘‘සුප්පමත්තෙ වා සරාවමත්තෙ වා’’ති වුත්තප්පමාණං. වට්ටන්ති මණ්ඩලසණ්ඨානං. පරිකම්මකාලෙති නිමිත්තුග්ගහණාය භාවනාකාලෙ. එතදෙවාති යං විදත්ථිචතුරඞ්ගුලවිත්ථාරං, එතදෙව පමාණං සන්ධාය ‘‘සුප්පමත්තං වා සරාවමත්තං වා’’ති වුත්තං. සුප්පං හි නාතිමහන්තං, සරාවඤ්ච මහන්තං චාටිපිධානප්පහොනකන්ති සමප්පමාණං හොති. Sau khi đã trình bày các lỗi của kasina như vậy, bây giờ để trình bày các phương diện còn lại như việc làm kasina v.v..., câu "tañca kho" v.v... đã được nói đến. Saṃhāriman có nghĩa là có thể mang đi, sau khi đã lấy đi, (kasina) thích hợp cho việc di chuyển. Tatraṭṭhakan có nghĩa là được làm ở đâu, thì đứng yên ngay tại đó. Vuttappamāṇan có nghĩa là có kích thước đã được nói đến là "bằng cái nia hoặc bằng cái nắp nồi". Vaṭṭan có nghĩa là có hình tròn. Parikammakāle có nghĩa là trong lúc tu tập để nắm bắt tướng. Etadeva có nghĩa là kích thước nào rộng một gang tay và bốn ngón tay, chính kích thước này được nhắm đến khi nói "bằng cái nia hoặc bằng cái nắp nồi". Vì rằng cái nia thì không quá lớn, và cái nắp nồi thì lớn, đủ để đậy cái hũ, nên (cả hai) có kích thước tương đương. 56. තස්මාති පරිච්ඡෙදත්ථාය වුත්තත්තා. එවං වුත්තපමාණං පරිච්ඡෙදන්ති යථාවුත්තප්පමාණං විදත්ථිචතුරඞ්ගුලවිත්ථාරං පරිච්ඡෙදං කත්වා, එවං වුත්තප්පමාණං වා කසිණමණ්ඩලං විසභාගවණ්ණෙන පරිච්ඡෙදං කත්වා. රුක්ඛපාණිකාති කුචන්දනාදිරුක්ඛපාණිකා අරුණවණ්ණස්ස විසභාගවණ්ණං සමුට්ඨපෙති. තස්මා තං අග්ගහෙත්වාති වුත්තං. පකතිරුක්ඛපාණිකා පන පාසාණපාණිකාගතිකාව. නින්නුන්නතට්ඨානාභාවෙන භෙරීතලසදිසං කත්වා. තතො දූරතරෙතිආදි යථාවුත්තතො පදෙසතො, පීඨතො ච අඤ්ඤස්මිං ආදීනවදස්සනං. කසිණදොසාති හත්ථපාණිපදාදයො ඉධ කසිණදොසා. 56. Tasmā có nghĩa là vì được nói với mục đích phân định. Evaṃ vuttapamāṇaṃ paricchedan có nghĩa là sau khi đã làm sự phân định có kích thước đã được nói đến là rộng một gang tay và bốn ngón tay, hoặc sau khi đã làm sự phân định vòng tròn kasina có kích thước đã được nói đến như vậy bằng một màu sắc khác biệt. Rukkhapāṇikā có nghĩa là cái bay bằng gỗ như gỗ đàn hương đỏ v.v... làm phát sinh màu sắc khác biệt đối với (kasina) có màu rạng đông. Do đó, câu "taṃ aggahetvā - không nên lấy cái đó" đã được nói đến. Còn cái bay bằng gỗ thông thường thì cũng giống như cái bay bằng đá. Sau khi đã làm cho (bề mặt) giống như mặt trống do không có chỗ lồi lõm. Câu "Tato dūratara" v.v... là sự trình bày về lỗi lầm ở một nơi khác và ở một cái ghế khác với nơi và ghế đã được nói đến. Kasiṇadosā có nghĩa là dấu ngón tay, dấu bàn tay v.v... ở đây là các lỗi của kasina. වුත්තනයෙනෙවාති ‘‘අඩ්ඪතෙය්‍යහත්ථන්තරෙ පදෙසෙ, විදත්ථිචතුරඞ්ගුලපාදකෙ පීඨෙ’’ති ච වුත්තවිධිනාව. කාමෙසු ආදීනවන්ති ‘‘කාමා නාමෙතෙ අට්ඨිකඞ්කලූපමා නිරස්සාදට්ඨෙන, තිණුක්කූපමා අනුදහනට්ඨෙන, අඞ්ගාරකාසූපමා මහාභිතාපට්ඨෙන, සුපිනකූපමා ඉත්තරපච්චුපට්ඨානට්ඨෙන, යාචිතකූපමා තාවකාලිකට්ඨෙන, රුක්ඛඵලූපමා සබ්බඞ්ගපච්චඞ්ගපලිභඤ්ජනට්ඨෙන, අසිසූනූපමා අධිකුට්ටනට්ඨෙන, සත්තිසූලූපමා විනිවිජ්ඣනට්ඨෙන, සප්පසිරූපමා සපටිභයට්ඨෙනා’’තිආදිනා (පාචි. අට්ඨ. 417; ම. නි. අට්ඨ. 1.234) ‘‘අප්පස්සාදා කාමා බහුදුක්ඛා බහුපායාසා’’තිආදිනා (පාචි. 417; ම. නි. 1.234; 2.42) ‘‘කාමසුඛඤ්ච නාමෙතං බහුපරිස්සයං, සාසඞ්කං, සභයං, සංකිලිට්ඨං, මීළ්හපරිභොගසදිසං, හීනං, ගම්මං, පොථුජ්ජනිකං, අනරියං, අනත්ථසංහිත’’න්තිආදිනා ච අනෙකාකාරවොකාරං වත්ථුකාමකිලෙසකාමෙසු ආදීනවං දොසං පච්චවෙක්ඛිත්වා. කාමනිස්සරණෙති කාමානං නිස්සරණභූතෙ, තෙහි වා නිස්සටෙ. අග්ගමග්ගස්ස පාදකභාවෙන සබ්බදුක්ඛසමතික්කමස්ස උපායභූතෙ. නෙක්ඛම්මෙති ඣානෙ. ජාතාභිලාසෙන සඤ්ජාතච්ඡන්දෙන. ‘‘සම්මාසම්බුද්ධො වත භගවා අවිපරීතධම්මදෙසනත්තා, ස්වාක්ඛාතො [Pg.145] ධම්මො එකන්තනිය්‍යානිකත්තා, සුප්පටිපන්නො සඞ්ඝො යථානුසිට්ඨං පටිපජ්ජනතො’’ති එවං බුද්ධධම්මසඞ්ඝගුණානුස්සරණෙන රතනත්තයවිසයං පීතිපාමොජ්ජං ජනයිත්වා. නෙක්ඛම්මං පටිපජ්ජති එතායාති නෙක්ඛම්මපටිපදා, සඋපචාරස්ස ඣානස්ස, විපස්සනාය, මග්ගස්ස, නිබ්බානස්ස ච අධිගමකාරණන්ති අත්ථො. පුබ්බෙ පන පඨමජ්ඣානමෙව නෙක්ඛම්මන්ති වුත්තත්තා වුත්තාවසෙසා සබ්බෙපි නෙක්ඛම්මධම්මා. යථාහ – Vuttanayeneva có nghĩa là chính bằng phương pháp đã được nói đến là "ở nơi cách hai khuỷu tay rưỡi, và trên cái ghế có chân cao một gang tay và bốn ngón tay". Kāmesu ādīnavan có nghĩa là sau khi quán xét sự nguy hại, lỗi lầm trong các dục đối tượng và dục phiền não, vốn bị pha trộn bởi nhiều phương diện, bằng các câu như: "Các dục này ví như bộ xương vì không có vị ngọt, ví như bó đuốc cỏ vì thiêu đốt theo sau, ví như hố than hừng vì làm nóng nảy dữ dội, ví như giấc mộng vì hiện khởi trong chốc lát, ví như đồ vay mượn vì chỉ tồn tại tạm thời, ví như trái cây vì làm gãy nát tất cả các chi lớn nhỏ, ví như dao và thớt vì có ý nghĩa chặt chém, ví như giáo và cọc nhọn vì có ý nghĩa đâm xuyên, ví như đầu rắn vì có sự nguy hiểm" v.v...; và bằng các câu như: "Các dục có ít vị ngọt, nhiều đau khổ, nhiều phiền não" v.v...; và bằng các câu như: "Lạc thú của dục này có nhiều hiểm nguy, có sự lo sợ, có sự đáng sợ, bị ô nhiễm, giống như việc hưởng dụng phân, là thấp hèn, là của dân làng, là của kẻ phàm phu, không phải của bậc Thánh, không liên quan đến lợi ích" v.v... Kāmanissaraṇe có nghĩa là trong trạng thái là nơi xuất ly khỏi các dục, hoặc đã thoát khỏi chúng. Là phương tiện để vượt qua mọi khổ đau do là nền tảng của đạo tối thượng. Nekkhamme có nghĩa là trong thiền. Với ước muốn đã phát sinh, với ý muốn đã khởi lên. Sau khi làm phát sinh hỷ và hoan hỷ liên quan đến Tam Bảo bằng cách tùy niệm các ân đức của Phật, Pháp, Tăng như sau: "Thế Tôn quả là bậc Chánh Đẳng Giác vì Ngài thuyết pháp không sai lệch, Pháp quả đã được khéo thuyết giảng vì chắc chắn đưa ra khỏi, Tăng quả đã khéo thực hành vì thực hành theo đúng như lời đã dạy". Nekkhammapaṭipadā là con đường thực hành để đạt đến sự xuất ly; ý nghĩa là nguyên nhân để chứng đắc thiền cùng với cận hành, tuệ quán, đạo, và Nibbāna. Tuy nhiên, trước đây, vì chỉ có sơ thiền được gọi là "nekkhamman", nên tất cả những pháp còn lại đã được nói đến cũng là các pháp xuất ly. Như có lời rằng: ‘‘පබ්බජ්ජා පඨමං ඣානං, නිබ්බානං ච විපස්සනා; සබ්බෙපි කුසලා ධම්මා, ‘නෙක්ඛම්ම’න්ති පවුච්චරෙ’’ති. (ඉතිවු. අට්ඨ. 109); "Sự xuất gia, sơ thiền, Nibbāna và tuệ quán; tất cả các thiện pháp cũng được gọi là 'sự xuất ly'." පවිවෙකසුඛරසස්සාති චිත්තවිවෙකාදිවිවෙකජස්ස සුඛරසස්ස. එවමෙතෙහි පඤ්චහි පදෙහි ‘‘ආනිසංසදස්සාවී’’තිආදීනං පදානං අත්ථො දස්සිතොති දට්ඨබ්බං. සමෙන ආකාරෙනාති අතිඋම්මීලනඅතිමන්දාලොචනානි වජ්ජෙත්වා නාතිඋම්මීලනනාතිමන්දාලොචනසඞ්ඛාතෙන සමෙන ආලොචනාකාරෙන. නිමිත්තං ගණ්හන්තෙනාති පථවීකසිණෙ චක්ඛුනා ගහිතනිමිත්තං මනසා ගණ්හන්තෙන. භාවෙතබ්බන්ති තථාපවත්තං නිමිත්තග්ගහණං වඩ්ඪෙතබ්බං ආසෙවිතබ්බං බහුලීකාතබ්බං. Pavivekasukharasassa có nghĩa là của vị ngọt của lạc được sinh ra từ sự viễn ly như tâm viễn ly v.v... Như vậy, cần phải hiểu rằng ý nghĩa của các từ "ānisaṃsadassāvī" v.v... đã được trình bày bằng năm từ này. Samena ākārena có nghĩa là bằng cách nhìn vừa phải, được gọi là không mở mắt quá to và không nhìn quá chậm, sau khi đã tránh việc mở mắt quá to và nhìn quá chậm. Nimittaṃ gaṇhantena có nghĩa là người đang nắm bắt bằng tâm tướng đã được nắm bắt bằng mắt trong kasina đất. Bhāvetabban có nghĩa là việc nắm bắt tướng diễn ra như vậy cần được phát triển, cần được thực hành, cần được làm cho thuần thục. චක්ඛු කිලමති අතිසුඛුමං, අතිභාසුරඤ්ච රූපගතං උපනිජ්ඣායතො විය. අතිවිභූතං හොති අත්තනො සභාවාවිභාවතො. තථා ච වණ්ණතො වා ලක්ඛණතො වා උපතිට්ඨෙය්‍ය. තෙන වුත්තං ‘‘තෙනස්ස නිමිත්තං නුප්පජ්ජතී’’ති. අවිභූතං හොති ගජනිම්මීලනෙන පෙක්ඛන්තස්ස රූපගතං විය. චිත්තඤ්ච ලීනං හොති දස්සනෙ මන්දබ්‍යාපාරතාය කොසජ්ජපාතතො. තෙනාහ ‘‘එවම්පි නිමිත්තං නුප්පජ්ජතී’’ති. ආදාසතලෙ මුඛනිමිත්තදස්සිනා වියාති යථා ආදාසතලෙ මුඛනිමිත්තදස්සී පුරිසො න තත්ථ අතිගාළ්හං උම්මීලති, නාපි අතිමන්දං, න ආදාසතලස්ස වණ්ණං පච්චවෙක්ඛති, නාපි ලක්ඛණං මනසි කරොති. අථ ඛො සමෙන ආකාරෙන ඔලොකෙන්තො අත්තනො මුඛනිමිත්තමෙව පස්සති, එවමෙව අයම්පි පථවීකසිණං සමෙන ආකාරෙන ඔලොකෙන්තො නිමිත්තග්ගහණප්පසුතොයෙව හොති, තෙන වුත්තං ‘‘සමෙන ආකාරෙනා’’තිආදි. න වණ්ණො පච්චවෙක්ඛිතබ්බොති යො තත්ථ පථවීකසිණෙ අරුණවණ්ණො, සො න චින්තෙතබ්බො. චක්ඛුවිඤ්ඤාණෙන පන ගහණං න සක්කා නිවාරෙතුං. තෙනෙවෙත්ථ ‘‘න ඔලොකෙතබ්බො’’ති [Pg.146] අවත්වා පච්චවෙක්ඛණග්ගහණං කතං. න ලක්ඛණං මනසි කාතබ්බන්ති යං තත්ථ පථවීධාතුයා ථද්ධලක්ඛණං, තං න මනසි කාතබ්බං. Con mắt trở nên mỏi mệt, giống như người chăm chú nhìn vào sắc tướng quá vi tế và quá rực rỡ. (Sắc tướng) trở nên quá rõ ràng do sự biểu hiện bản chất của nó. Và như vậy, nó sẽ hiện khởi theo phương diện màu sắc hoặc theo phương diện đặc tính. Do đó, có lời nói rằng: “Vì thế, đối với vị ấy, tướng không sanh khởi.” (Sắc tướng) trở nên không rõ ràng, giống như sắc tướng đối với người nhìn bằng cách nhắm mắt của con voi. Và tâm trở nên thụ động do sự nỗ lực yếu ớt trong việc nhìn và do rơi vào sự lười biếng. Do đó, ngài đã nói: “Ngay cả như vậy, tướng cũng không sanh khởi.” Ví như người nhìn tướng mặt trong gương, nghĩa là: Giống như người nhìn tướng mặt trong gương không mở mắt quá mạnh ở nơi ấy, cũng không quá yếu, không quán xét màu sắc của mặt gương, cũng không tác ý đến đặc tính. Trái lại, trong khi nhìn với thái độ quân bình, vị ấy chỉ thấy tướng mặt của mình. Tương tự y như thế, vị này cũng vậy, trong khi nhìn kasina đất với thái độ quân bình, vị ấy chỉ chuyên chú vào việc nắm bắt tướng. Do đó, có lời nói rằng: “Với thái độ quân bình” v.v... “Không nên quán xét màu sắc” có nghĩa là: Màu sắc hồng hào nào có ở trong kasina đất ấy, màu sắc ấy không nên được suy xét. Tuy nhiên, việc nắm bắt bằng nhãn thức là không thể ngăn cản được. Chính vì thế, ở đây, do không nói rằng: “Không nên nhìn,” nên từ ngữ “quán xét” đã được dùng. “Không nên tác ý đến đặc tính” có nghĩa là: Đặc tính cứng chắc nào của địa đại có ở nơi ấy, đặc tính ấy không nên được tác ý. දිස්වා ගහෙතබ්බත්තා ‘‘වණ්ණං අමුඤ්චිත්වා’’ති වත්වාපි වණ්ණවසෙනෙත්ථ ආභොගො න කාතබ්බො, සො පන වණ්ණො නිස්සයගතිකො කාතබ්බොති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘නිස්සයසවණ්ණං කත්වා’’ති. නිස්සයෙන සමානාකාරසන්නිස්සිතො සො වණ්ණො තාය පථවියා සමානගතිකං කත්වා, වණ්ණෙන සහෙව ‘‘පථවී’’ති මනසි කාතබ්බන්ති අත්ථො. උස්සදවසෙන පණ්ණත්තිධම්මෙති පථවීධාතුයා උස්සන්නභාවෙන සත්තිතො අධිකභාවෙන සසම්භාරපථවියං ‘‘පථවී’’ති යො ලොකවොහාරො, තස්මිං පණ්ණත්තිධම්මෙ චිත්තං පට්ඨපෙත්වා ‘‘පථවී, පථවී’’ති මනසි කාතබ්බං. යදි ලොකවොහාරෙන පණ්ණත්තිමත්තෙ චිත්තං ඨපෙතබ්බං, නාමන්තරවසෙනපි පථවී මනසි කාතබ්බා භවෙය්‍යාති, හොතු, කො දොසොති දස්සෙන්තො ‘‘මහී මෙදිනී’’තිආදිමාහ. තත්ථ යමිච්ඡතීති යං නාමං වත්තුං ඉච්ඡති, තං වත්තබ්බං. තඤ්ච ඛො යදස්ස සඤ්ඤානුකූලං හොති යං නාමං අස්ස යොගිනො පුබ්බෙ තත්ථ ගහිතසඤ්ඤාවසෙන අනුකූලං පචුරතාය, පගුණතාය වා ආගච්ඡති, තං වත්තබ්බං. වත්තබ්බන්ති ච පඨමසමන්නාහාරෙ කස්සචි වචීභෙදොපි හොතීති කත්වා වුත්තං, ආචරියෙන වා වත්තබ්බතං සන්ධාය. කිං වා බහුනා, පාකටභාවොයෙවෙත්ථ පමාණන්ති දස්සෙතුං ‘‘අපිචා’’තිආදි වුත්තං. කාලෙන උම්මීලෙත්වා කාලෙන නිම්මීලෙත්වාති කිඤ්චි කාලං චක්ඛුං උම්මීලෙත්වා නිමිත්තග්ගහණවසෙන පථවීමණ්ඩලං ඔලොකෙත්වා පුන කිඤ්චි කාලං චක්ඛුං නිම්මීලෙත්වා ආවජ්ජිතබ්බං. යෙනාකාරෙන ඔලොකෙත්වා ගහිතං, තෙනාකාරෙන පුන තං සමන්නාහරිතබ්බං. Do phải được nắm bắt sau khi nhìn, nên mặc dù đã nói: “Không từ bỏ màu sắc,” sự hướng tâm theo phương diện màu sắc không nên được thực hiện ở đây. Tuy nhiên, để chỉ ra rằng màu sắc ấy nên được thực hiện theo cách thức của vật nương, ngài đã nói: “Sau khi làm cho màu sắc giống như vật nương.” Màu sắc ấy, do nương tựa với hình thức tương tự như vật nương, sau khi làm cho nó có cùng cách thức với kasina đất ấy, nên tác ý là “đất” cùng chung với màu sắc, đây là ý nghĩa. “Pháp chế định theo phương diện nổi bật” có nghĩa là: Do sự dồi dào, do năng lực, do sự vượt trội của địa đại, nên có cách nói thông thường của thế gian là “đất” ở trong kasina đất có các thành phần phụ; sau khi an trú tâm vào pháp chế định ấy, nên tác ý là “đất, đất.” Nếu tâm được an trú vào chỉ là sự chế định theo cách nói thông thường của thế gian, thì kasina đất cũng có thể được tác ý theo phương diện của tên gọi khác. Để chỉ ra rằng: “Cứ để như vậy, có lỗi gì đâu?” ngài đã nói: “mahī, medinī” v.v... Ở đây, “vị ấy muốn tên gọi nào” có nghĩa là: Vị ấy muốn nói tên gọi nào, tên gọi ấy nên được nói. Và tên gọi ấy nữa, tên gọi nào phù hợp với tưởng của vị ấy, tên gọi nào đến với hành giả ấy một cách phù hợp do sự phổ biến hoặc do sự thuần thục, theo phương diện của tưởng đã được nắm bắt ở nơi ấy trước đây, tên gọi ấy nên được nói. Và (từ ngữ) “nên được nói” đã được nói ra do nghĩ rằng: “Trong sự tác ý ban đầu, đối với một số vị, cũng có sự phát âm thành lời,” hoặc là nhắm đến việc được thầy dạy bảo. Hoặc là, nói nhiều để làm gì? Để chỉ ra rằng: “Sự rõ ràng chính là tiêu chuẩn ở đây,” nên (câu) “Vả lại” v.v... đã được nói. “Mở mắt trong một lúc, nhắm mắt trong một lúc” có nghĩa là: Mở mắt trong một khoảng thời gian, sau khi nhìn đĩa kasina đất theo phương diện nắm bắt tướng, rồi lại nhắm mắt trong một khoảng thời gian và nên hướng tâm đến. Đã nắm bắt sau khi nhìn theo cách thức nào, nên tác ý lại đối tượng ấy theo cách thức đó. 57. ආපාථමාගච්ඡතීති මනොද්වාරිකජවනානං ගොචරභාවං උපගච්ඡති. තස්ස උග්ගහනිමිත්තස්ස. න තස්මිං ඨානෙ නිසීදිතබ්බං. කස්මා? යදි උග්ගහනිමිත්තෙ ජාතෙපි පථවීමණ්ඩලං ඔලොකෙත්වා භාවෙති, පටිභාගනිමිත්තුප්පත්ති න සියා. සමීපට්ඨෙන ච න ඔලොකෙතුං න සක්කා. තෙන වුත්තං ‘‘අත්තනො වසනට්ඨානං පවිසිත්වා’’තිආදි. නිස්සද්දභාවාය එකපටලිකූපාහනාගහණං, පරිස්සයවිනොදනත්ථං කත්තරදණ්ඩග්ගහණං. සචෙ නස්සති, අථානෙන භාවෙතබ්බන්ති සම්බන්ධො. වක්ඛමානෙසු අසප්පායෙසු කෙනචිදෙව අසප්පායෙන කාරණභූතෙන. නිමිත්තං ආදායාති යථාජාතං උග්ගහනිමිත්තං ගහෙත්වා. සමන්නාහරිතබ්බන්ති ආවජ්ජිතබ්බං නිමිත්තන්ති අධිප්පායො, සම්මා වා අනු [Pg.147] අනු ආහරිතබ්බං කම්මට්ඨානන්ති අත්ථො. තක්කාහතං විතක්කාහතන්ති තක්කනතො, සවිසෙසං තක්කනතො ච ‘‘තක්කො, විතක්කො’’ති ච එවං ලද්ධනාමෙන භාවනාචිත්තසම්පයුත්තෙන සම්මාසඞ්කප්පෙන ආහනනපරියාහනනකිච්චෙන අපරාපරං වත්තමානෙන කම්මට්ඨානං ආහතං, පරියාහතඤ්ච කාතබ්බං, බලප්පත්තවිතක්කො මනසිකාරො බහුලං පවත්තෙතබ්බොති අත්ථො. එවං කරොන්තස්සාති එවං කම්මට්ඨානං තක්කාහතං විතක්කාහතං කරොන්තස්ස. යථා භාවනා පුබ්බෙනාපරං විසෙසං ආවහති, එවං අනුයුඤ්ජන්තස්ස. අනුක්කමෙනාති භාවනානුක්කමෙන. යදා සද්ධාදීනි ඉන්ද්‍රියානි සුවිසදානි තික්ඛානි පවත්තන්ති, තදා අස්සද්ධියාදීනං දූරීභාවෙන සාතිසයථාමප්පත්තෙහි සත්තහි බලෙහි ලද්ධූපත්ථම්භානි විතක්කාදීනි කාමාවචරානෙව ඣානඞ්ගානි බහූනි හුත්වා පාතුභවන්ති. තතො එව තෙසං උජුවිපච්චනීකභූතා කාමච්ඡන්දාදයො සද්ධිං තදෙකට්ඨෙහි පාපධම්මෙහි විදූරී භවන්ති, පටිභාගනිමිත්තුප්පත්තියා සද්ධිං තං ආරබ්භ උපචාරජ්ඣානං උප්පජ්ජති. තෙන වුත්තං ‘‘නීවරණානි වික්ඛම්භන්තී’’තිආදි. තත්ථ සන්නිසීදන්තීති සම්මදෙව සීදන්ති, උපසමන්තීති අත්ථො. 57. “Đi vào tầm hoạt động” có nghĩa là: Đi đến trạng thái làm đối tượng cho các tốc hành tâm ở ý môn. Của học tướng ấy. Không nên ngồi ở nơi ấy. Tại sao? Nếu sau khi học tướng đã sanh khởi mà vẫn nhìn đĩa kasina đất để tu tập, sự sanh khởi của quang tướng sẽ không có. Và do ở gần, nên không thể không nhìn. Do đó, có lời nói rằng: “Sau khi đi vào trú xứ của mình” v.v... Việc mang dép một lớp là vì mục đích không gây tiếng động, việc mang gậy chống là vì mục đích xua đuổi hiểm nguy. “Nếu (tướng) bị biến mất, bấy giờ vị này nên tu tập,” đây là sự liên kết. Do một trong những điều không thích hợp sẽ được nói đến, vốn là nguyên nhân làm cho không thích hợp. “Sau khi lấy tướng” có nghĩa là: Sau khi lấy học tướng như đã sanh khởi. “Nên tác ý” có nghĩa là: Nên hướng tâm đến tướng, đây là chủ ý; hoặc là: Nên mang đề mục vào tâm một cách đúng đắn, lặp đi lặp lại, đây là ý nghĩa. “Được tác động bởi tầm, được tác động bởi tứ” có nghĩa là: Do sự suy nghĩ và do sự suy nghĩ có đặc điểm khác biệt, nên được gọi là “tầm, tứ;” đề mục nên được tác động và hoàn toàn tác động bởi chánh tư duy, vốn có tên gọi như vậy, có phận sự tác động và hoàn toàn tác động, tương ưng với tâm tu tập, diễn tiến hết lần này đến lần khác; hoặc là: Sự tác ý có tứ đã đạt đến sức mạnh nên được làm cho diễn tiến nhiều lần, đây là ý nghĩa. “Đối với vị thực hành như vậy” có nghĩa là: Đối với vị thực hành đề mục được tác động bởi tầm, được tác động bởi tứ như vậy. Giống như sự tu tập mang lại sự đặc biệt từ trước đến sau, cũng vậy, đối với vị đang nỗ lực. “Theo tuần tự” có nghĩa là: Theo tuần tự của sự tu tập. Khi các căn như tín v.v... diễn tiến một cách rất trong sáng và sắc bén, bấy giờ, do sự xa lìa các pháp như bất tín v.v..., các thiền chi chỉ thuộc cõi Dục như tầm v.v..., vốn được sự hỗ trợ từ bảy lực đã đạt đến sức mạnh vượt trội, sau khi trở nên nhiều, chúng hiện khởi. Chính do đó, các pháp đối nghịch trực tiếp với chúng như dục tham v.v... cùng với các ác pháp đồng sanh trong một tâm, trở nên xa lìa; cùng với sự sanh khởi của quang tướng, cận định sanh khởi lấy tướng ấy làm đối tượng. Do đó, có lời nói rằng: “Các triền cái được đè nén” v.v... Ở đây, “chúng lắng xuống” có nghĩa là: Chúng chìm xuống một cách đúng đắn, chúng được an tịnh, đây là ý nghĩa. ඉමස්සාති පටිභාගනිමිත්තස්ස. අඞ්ගුලිපදපාණිපදාදිකො කසිණදොසො. ආදාසමණ්ඩලූපමාදීහි උග්ගහනිමිත්තතො පටිභාගනිමිත්තස්ස සුපරිසුද්ධතං, සණ්හසුඛුමතඤ්ච දස්සෙති. තඤ්ච ඛො පටිභාගනිමිත්තං නෙව වණ්ණවන්තං න සණ්ඨානවන්තං අපරමත්ථසභාවත්තා. ඊදිසන්ති වණ්ණසණ්ඨානවන්තං. තිලක්ඛණබ්භාහතන්ති උප්පාදාදිලක්ඛණත්තයානුපවිට්ඨං, අනිච්චතාදිලක්ඛණත්තයඞ්කිතං වා. යදි න පනෙතං තාදිසං වණ්ණාදිවන්තං, කථං ඣානස්ස ආරම්මණභාවොති ආහ ‘‘කෙවලඤ්හී’’තිආදි. සඤ්ඤජන්ති භාවනාසඤ්ඤාජනිතං, භාවනාසඤ්ඤාය සඤ්ජාතමත්තං. න හි අසභාවස්ස කුතොචි සමුට්ඨානං අත්ථි. තෙනාහ ‘‘උපට්ඨානාකාරමත්ත’’න්ති. `Imassa` có nghĩa là của tợ tướng này. Lỗi của biến xứ là dấu ngón tay, dấu lòng bàn tay, v.v. Ngài chỉ ra sự trong sạch hoàn toàn và sự vi tế, tinh diệu của tợ tướng so với học tướng bằng các ví dụ như gương tròn, v.v. Và tợ tướng ấy không có màu sắc, không có hình dáng vì không phải là thực tánh pháp. `Īdisa` có nghĩa là có màu sắc và hình dáng. `Tilakkhaṇabbhāhataṃ` có nghĩa là bị ba tướng sanh, v.v. xâm nhập, hoặc được ghi dấu bởi ba tướng vô thường, v.v. Nếu nó không có màu sắc, v.v. như vậy, làm sao nó có thể là đối tượng của thiền? Vì vậy, ngài nói “kevalañhī,” v.v. `Saññajaṃ` có nghĩa là được sanh ra bởi tưởng tu tập, chỉ đơn thuần được sanh ra bởi tưởng tu tập. Thật vậy, không có sự khởi sanh từ bất cứ đâu của cái không có thực tánh. Do đó, ngài nói “upaṭṭhānākāramattaṃ.” 58. වික්ඛම්භිතානෙව සන්නිසින්නාව, න පන තදත්ථං උස්සාහො කාතබ්බොති අධිප්පායො. ‘‘උපචාරසමාධිනා’’ති වුත්තෙ ඉතරොපි සමාධි අත්ථීති අත්ථතො ආපන්නන්ති තම්පි දස්සෙතුං ‘‘දුවිධො හි සමාධී’’තිආදි ආරද්ධං. ද්වීහාකාරෙහීති ඣානධම්මානං පටිපක්ඛදූරීභාවො, ථිරභාවප්පත්ති චාති ඉමෙහි ද්වීහි කාරණෙහි. ඉදානි තානි කාරණානි අවත්ථාමුඛෙන දස්සෙතුං ‘‘උපචාරභූමියං වා’’තිආදි වුත්තං. උපචාරභූමියන්ති උපචාරාවත්ථායං. යදිපි තදා ඣානඞ්ගානි පටුතරානි මහග්ගතභාවප්පත්තානි න උප්පජ්ජන්ති, තෙසං [Pg.148] පන පටිපක්ඛධම්මානං වික්ඛම්භනෙන චිත්තං සමාධියති. තෙනාහ ‘‘නීවරණප්පහානෙන චිත්තං සමාහිතං හොතී’’ති. පටිලාභභූමියන්ති ඣානස්ස අධිගමාවත්ථායං. තදා හි අප්පනාපත්තානං ඣානධම්මානං උප්පත්තියා චිත්තං සමාධියති. තෙනාහ ‘‘අඞ්ගපාතුභාවෙනා’’ති. චිත්තං සමාහිතං හොතීති සම්බන්ධො. 58. Chúng chỉ được trấn áp, chỉ được lắng xuống, không cần phải nỗ lực cho mục đích đó; đó là ý nghĩa. Khi nói “bằng cận hành định,” theo ý nghĩa, nó ngụ ý rằng cũng có một loại định khác. Vì vậy, để chỉ ra loại định đó, ngài bắt đầu bằng “duvidho hi samādhi,” v.v. `Dvīhākārehi` có nghĩa là bởi hai lý do này: sự loại bỏ các pháp đối nghịch của các pháp thiền và sự đạt đến trạng thái vững chắc. Bây giờ, để chỉ ra những lý do đó chủ yếu qua các giai đoạn, ngài nói “upacārabhūmiyaṃ vā,” v.v. `Upacārabhūmiyaṃ` có nghĩa là trong giai đoạn cận hành. Lúc đó, mặc dù các thiền chi sắc bén hơn, đã đạt đến trạng thái đại hành, không sanh khởi, nhưng tâm được định bởi sự trấn áp các pháp đối nghịch của chúng. Do đó, ngài nói “bằng sự đoạn trừ các triền cái, tâm được định.” `Paṭilābhabhūmiyaṃ` có nghĩa là trong giai đoạn chứng đắc thiền. Thật vậy, lúc đó tâm được định bởi sự sanh khởi của các pháp thiền đã đạt đến an chỉ. Do đó, ngài nói “bằng sự xuất hiện của các chi phần.” “Tâm được định” là sự liên kết. න ථාමජාතානීති න ජාතථාමානි, න භාවනාබලං පත්තානීති අත්ථො. චිත්තන්ති ඣානචිත්තං. කෙවලම්පි රත්තිං කෙවලම්පි දිවසං තිට්ඨතීති සමාපත්තිවෙලං සන්ධායාහ. උපචාරභූමියං නිමිත්තවඩ්ඪනං යුත්තන්ති කත්වා වුත්තං ‘‘නිමිත්තං වඩ්ඪෙත්වා’’ති. ලද්ධපරිහානීති ලද්ධඋපචාරජ්ඣානපරිහානි. නිමිත්තෙ අවිනස්සන්තෙ තදාරම්මණඣානම්පි අපරිහීනමෙව හොති, නිමිත්තෙ පන ආරක්ඛාභාවෙන විනට්ඨෙ ලද්ධං ලද්ධං ඣානම්පි විනස්සති තදායත්තවුත්තිතො. තෙනාහ ‘‘ආරක්ඛම්හී’’තිආදි. `Na thāmajātāni` có nghĩa là chúng không có sức mạnh đã sanh, chúng chưa đạt đến sức mạnh của sự tu tập; đó là ý nghĩa. `Cittaṃ` có nghĩa là tâm thiền. Ngài nói câu “nó tồn tại suốt cả đêm, suốt cả ngày” là đề cập đến thời gian nhập định. Cho rằng việc phát triển tướng là thích hợp trong giai đoạn cận hành, nên ngài đã nói “nimittaṃ vaḍḍhetvā.” `Laddhaparihāni` có nghĩa là sự suy thoái của thiền cận hành đã đạt được. Khi tướng không bị hủy hoại, thiền có đối tượng đó cũng không bị suy thoái. Nhưng khi tướng bị hủy hoại do không được bảo vệ, mỗi khi thiền được chứng đắc cũng bị hủy hoại, vì sự tồn tại của nó phụ thuộc vào tướng đó. Do đó, ngài nói “ārakkhamhi,” v.v. සත්තසප්පායවණ්ණනා Giải Thích Về Bảy Điều Thích Hợp 59. ‘‘ථාවරඤ්ච හොතී’’ති වත්වා යථා ථාවරං හොති, තං දස්සෙතුං ‘‘සති උපට්ඨාති, චිත්තං සමාධියතී’’ති වුත්තං. යථාලද්ධඤ්හි නිමිත්තං තත්ථ සතිං සූපට්ඨිතං කත්වා එකග්ගතං වින්දන්තස්ස ථිරං නාම හොති, සුරක්ඛිතඤ්ච. සති-ග්ගහණෙන චෙත්ථ සම්පජඤ්ඤං, සමාධිග්ගහණෙන වීරියඤ්ච සඞ්ගහිතං හොති නානන්තරියභාවතො. තත්ථාති තෙසු ආවාසෙසු. තීණි තීණීති එකෙකස්මිං ආවාසෙ අවුත්ථඅවුත්ථට්ඨානෙ වසනනියාමෙන තයො තයො දිවසෙ වසිත්වා. 59. Sau khi nói “và nó trở nên vững chắc,” để chỉ ra cách nó trở nên vững chắc, ngài đã nói “niệm được thiết lập, tâm được định.” Thật vậy, đối với người đạt được nhất tâm bằng cách làm cho niệm được thiết lập tốt trên tướng đã đạt được, nó được gọi là vững chắc và được bảo vệ tốt. Và ở đây, bằng việc đề cập đến niệm, tỉnh giác cũng được bao gồm; bằng việc đề cập đến định, tinh tấn cũng được bao gồm, vì chúng có mối quan hệ không gián đoạn. `Tattha` có nghĩa là trong những trú xứ đó. `Tīṇi tīṇi` có nghĩa là, sau khi đã ở ba ngày mỗi nơi tại mỗi trú xứ, tại một nơi chưa từng ở trước đây, theo quy tắc cư trú. උත්තරෙන වා දක්ඛිණෙන වාති වුත්තං ගමනාගමනෙ සූරියාභිමුඛභාවනිවාරණත්ථන්ති. සහස්සධනුප්පමාණං දියඩ්ඪකොසං. “Về phía bắc hoặc về phía nam” được nói với mục đích ngăn chặn việc đối mặt với mặt trời khi đi và đến. Một kosa rưỡi là một ngàn tầm cung. ද්වත්තිංස තිරච්ඡානකථාති රාජකථාදිකෙ (දී. නි. 1.17; ම. නි. 2.223; සං. නි. 5.1080; අ. නි. 10.69; පාචි. 508) සන්ධායාහ. තා හි පාළියං සරූපතො අනාගතාපි අරඤ්ඤපබ්බතනදීදීපකථා ඉති-සද්දෙන සඞ්ගහෙත්වා සග්ගමොක්ඛානං තිරච්ඡානභාවතො ‘‘ද්වත්තිංස තිරච්ඡානකථා’’ති වුත්තා. දසකථාවත්ථුනිස්සිතන්ති ‘‘අප්පිච්ඡතා, සන්තුට්ඨි, පවිවෙකො, අසංසග්ගො, වීරියාරම්භො, සීල, සමාධි, පඤ්ඤා, විමුත්ති, විමුත්තිඤාණදස්සන’’න්ති ඉමානි අප්පිච්ඡකථාදීනං වත්ථූනි, තන්නිස්සිතං භස්සං සප්පායං. Ngài nói “ba mươi hai loại hý luận” là đề cập đến chuyện vua chúa, v.v. Thật vậy, những chuyện đó, mặc dù không được đề cập trực tiếp trong kinh điển Pāli, nhưng chuyện về rừng, núi, sông, đảo được bao gồm bởi từ “iti” (v.v.), và chúng được gọi là “ba mươi hai loại hý luận” vì chúng là chướng ngại đối với thiên giới và giải thoát. Dựa trên mười đề tài câu chuyện: “thiểu dục, tri túc, độc cư, không giao du, tinh tấn, giới, định, tuệ, giải thoát, giải thoát tri kiến” - đây là những đề tài của các câu chuyện về thiểu dục, v.v. Lời nói dựa trên chúng là thích hợp. අතිරච්ඡානකථිකොති [Pg.149] නතිරච්ඡානකථිකො, තිරච්ඡානකථා විධුරං ධම්මිකං කම්මට්ඨානපටිසංයුත්තමෙව කථං කථෙතීති අධිප්පායො. සීලාදිගුණසම්පන්නොති සීලසමාධිආදිගුණසම්පන්නො. යො හි සමාධිකම්මට්ඨානිකො, සමාධිකම්මට්ඨානස්ස වා පාරං පත්තො, සො ඉමස්ස යොගිනො සප්පායො. තෙනාහ ‘‘යං නිස්සායා’’තිආදි. කායදළ්හීබහුලොති කායස්ස සන්තප්පනපොසනප්පසුතො. යං සන්ධාය වුත්තං ‘‘යාවදත්ථං උදරාවදෙහකං භුඤ්ජිත්වා සෙය්‍යසුඛං පස්සසුඛං මිද්ධසුඛං අනුයුත්තො විහරතී’’ති (දී. නි. 3.320; ම. නි. 1.186; අ. නි. 5.206). `Atiracchānakathiko` có nghĩa là người không nói hý luận; ý nghĩa là, người ấy nói những lời đúng pháp, chỉ liên quan đến đề mục thiền, xa lìa hý luận. `Sīlādiguṇasampanno` có nghĩa là người đầy đủ các đức tính như giới, định, v.v. Thật vậy, người nào thực hành đề mục thiền định hoặc đã đến bờ kia của đề mục thiền định, người đó là thích hợp cho vị hành giả này. Do đó, ngài nói “yaṃ nissāya,” v.v. `Kāyadaḷhībahulo` có nghĩa là người chuyên tâm vào việc làm cho thân thể hài lòng và nuôi dưỡng nó. Đề cập đến người này, có câu nói: “sau khi ăn no bụng, sống chuyên tâm vào lạc thú của việc nằm, lạc thú của việc ngủ gật, lạc thú của sự hôn trầm.” භොජනං යෙභුය්‍යෙන මධුරම්බිලරසවසෙන සත්තානං උපයොගං ගච්ඡති දධිආදීසු තථා දස්සනතො. කටුකාදිරසා පන කෙවලං අභිසඞ්ඛාරකා එවාති ආහ ‘‘කස්සචි මධුරං, කස්සචි අම්බිලං සප්පායං හොතී’’ති. Thức ăn nói chung trở nên hữu ích cho chúng sanh thông qua vị ngọt và vị chua, vì được thấy như vậy trong sữa chua, v.v. Nhưng các vị như cay, v.v. chỉ đơn thuần là những vị gia thêm. Vì vậy, ngài nói “đối với người này thì vị ngọt, đối với người kia thì vị chua là thích hợp.” යස්මිං ඉරියාපථෙ ආධාරභූතෙ, වත්තමානෙ වා, යස්මිං වා ඉරියාපථෙ පවත්තමානස්ස. නිමිත්තාසෙවනබහුලස්සාති නිමිත්තෙ ආසෙවනාබහුලස්ස පටිභාගනිමිත්තෙ විසයභූතෙ භාවනාමනසිකාරං බහුලං ආසෙවන්තස්ස, නිමිත්තස්ස වා ගොචරාසෙවනවසෙන ආසෙවනාබහුලස්ස. යෙන හි භාවෙන්තස්ස භාවනාසෙවනා, තෙන ගොචරාසෙවනාපි ඉච්ඡිතබ්බාති. `Yasmiṃ iriyāpathe` có thể được hiểu là “trong oai nghi nào” (làm nền tảng), hoặc “khi (oai nghi đó) đang diễn ra,” hoặc “(của người) đang thực hành trong oai nghi nào.” `Nimittāsevanabahulassa` có nghĩa là: của người thường xuyên thực hành trên tướng; hoặc của người thường xuyên thực hành tác ý tu tập trên tợ tướng đã trở thành đối tượng; hoặc của người thường xuyên thực hành trên tướng bằng cách thực hành trên đối tượng. Thật vậy, bằng cách nào việc thực hành tu tập của người đang tu tập là mong muốn, thì bằng cách đó việc thực hành trên đối tượng cũng là mong muốn. දසවිධඅප්පනාකොසල්ලවණ්ණනා Giải Thích Về Mười Sự Thiện Xảo Trong An Chỉ Định 60. න හොති අප්පනා. යෙන විධිනා අප්පනායං කුසලො හොති, සො දසවිධො විධි අප්පනාකොසල්ලං, තන්නිබ්බත්තං වා ඤාණං. වත්ථුවිසදකිරියතොති වත්ථූනං විසදභාවකරණතො අප්පනාකොසල්ලං ඉච්ඡිතබ්බන්ති සම්බන්ධො. එවං සෙසෙසුපි. 60. An trú không sanh khởi. Do phương pháp nào mà vị ấy thiện xảo trong an trú, mười loại phương pháp ấy là sự thiện xảo trong an trú, hoặc trí tuệ được sanh khởi từ đó. Về câu ‘vatthuvisadakiriyatā’ (sự làm cho trong sạch các vật), nên liên kết rằng sự thiện xảo trong an trú được mong muốn do vì làm cho các vật trở nên trong sạch. Tương tự như vậy ở các câu còn lại. 61. චිත්තචෙතසිකානං හි පවත්තිට්ඨානභාවතො සරීරං, තප්පටිබද්ධානි චීවරාදීනි ච ඉධ ‘‘වත්ථූනී’’ති අධිප්පෙතානි. තානි යථා චිත්තස්ස සුඛාවහානි හොන්ති, තථා කරණං තෙසං විසදභාවකරණං. තෙන වුත්තං ‘‘අජ්ඣත්තිකබාහිරාන’’න්තිආදි. සරීරං වාති වා-සද්දො අට්ඨානප්පයුත්තො, සරීරං සෙදමලග්ගහිතං වා අඤ්ඤෙන වා අවස්සුතකිච්චෙන විබාධිතන්ති අධිප්පායො. සෙනාසනං වාති වා-සද්දෙන පත්තාදීනම්පි සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. නනු චායං නයො [Pg.150] ඛුද්දකපලිබොධුපච්ඡෙදෙන සඞ්ගහිතො, පුන කස්මා වුත්තොති? සච්චං සඞ්ගහිතො, සො ච ඛො භාවනාය ආරම්භකාලෙ. ඉධ පන ආරද්ධකම්මට්ඨානස්ස උපචාරජ්ඣානෙ ඨත්වා අප්පනාපරිවාසං වසන්තස්ස කාලන්තරෙ ජාතෙ තථාපටිපත්ති අප්පනාකොසල්ලාය වුත්තා. අවිසදෙ සති, විසයභූතෙ වා. කථං භාවනමනුයුඤ්ජන්තස්ස තානි විසයො? අන්තරන්තරා පවත්තනකචිත්තුප්පාදවසෙනෙවං වුත්තං. තෙ හි චිත්තුප්පාදා චිත්තෙකග්ගතාය අපරිසුද්ධභාවාය සංවත්තන්ති. චිත්තචෙතසිකෙසු නිස්සයාදිපච්චයභූතෙසු. ඤාණම්පීති පි-සද්දො සම්පිණ්ඩනෙ. තෙන ‘‘න කෙවලං තං වත්ථුයෙව, අථ ඛො තස්මිං අපරිසුද්ධෙ ඤාණම්පි අපරිසුද්ධං හොතී’’ති දස්සිතං. තංසම්පයුත්තානං පන අපරිසුද්ධතා අවුත්තසිද්ධා, ඤාණස්ස ච විසුං ගහණං අප්පනාය බහුකාරත්තා. තථා හි ඣානං ‘‘දන්ධාභිඤ්ඤං, ඛිප්පාභිඤ්ඤ’’න්ති ඤාණමුඛෙන නිද්දිට්ඨං. නිස්සයනිස්සයොපි නිස්සයොත්වෙව වුච්චතීති ආහ ‘‘දීපකපල්ලිකවට්ටිතෙලානි නිස්සායා’’ති. ඤාණෙ අවිසදෙ විපස්සනාභාවනා විය සමාධිභාවනාපි පරිදුබ්බලා හොතීති දස්සෙතුං ‘‘අපරිසුද්ධෙන ඤාණෙනා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ කම්මට්ඨානන්ති සමථකම්මට්ඨානං ආහ. වුඩ්ඪිං අඞ්ගපාතුභාවෙන, විරූළ්හිං ගුණභාවෙන, වෙපුල්ලං සබ්බසො වසිභාවප්පත්තියා වෙදිතබ්බං. විසදෙ පනාති සුක්කපක්ඛො, තස්ස වුත්තවිපරියායෙන අත්ථො වෙදිතබ්බො. 61. Thật vậy, ở đây thân thể do là nơi sanh khởi của tâm và tâm sở, và các vật như y phục v.v... liên quan đến thân thể ấy được xem là ‘các vật’. Việc làm cho chúng trở nên trong sạch là làm cho chúng như thế nào để mang lại sự an lạc cho tâm. Do đó, đã nói ‘(các vật) bên trong và bên ngoài’ v.v... Trong câu ‘sarīraṃ vā’ (hoặc thân thể), từ ‘vā’ được dùng không đúng chỗ; ý muốn nói là thân thể bị dính bẩn mồ hôi hoặc bị phiền nhiễu bởi việc ẩm ướt khác. Trong câu ‘senāsanaṃ vā’ (hoặc sàng tọa), nên hiểu rằng từ ‘vā’ cũng bao gồm cả bát v.v... Chẳng phải phương pháp này đã được bao gồm trong việc đoạn trừ các trở ngại nhỏ rồi sao, tại sao lại nói lại? Thật vậy, đã được bao gồm, nhưng điều đó là vào lúc bắt đầu tu tập. Còn ở đây, đối với người đã bắt đầu đề mục nghiệp xứ, đang an trú trong cận hành thiền và đang sống trong sự chuẩn bị cho an trú, khi một khoảng thời gian khác sanh khởi, sự thực hành như vậy được nói đến vì sự thiện xảo trong an trú. Khi (vật) không trong sạch, hoặc khi nó trở thành đối tượng. Làm thế nào những vật ấy lại là đối tượng của người đang tu tập? Điều này được nói do năng lực của các tâm sanh khởi xen kẽ. Vì những tâm sanh khởi ấy dẫn đến sự không trong sạch của nhất tâm. (Khi các vật) là duyên nương tựa v.v... cho tâm và tâm sở. Trong câu ‘ñāṇampi’ (cả trí tuệ), từ ‘pi’ có nghĩa là tổng hợp. Do đó, đã chỉ ra rằng: “Không chỉ vật ấy (không trong sạch), mà khi vật ấy không trong sạch, trí tuệ cũng không trong sạch.” Còn sự không trong sạch của các pháp tương ưng với trí tuệ ấy thì tự nó thành tựu dù không được nói đến, và việc đề cập riêng đến trí tuệ là vì nó có nhiều sự hỗ trợ cho an trú. Thật vậy, thiền được chỉ ra qua phương diện trí tuệ là ‘thắng trí chậm’ và ‘thắng trí nhanh’. Cái nương tựa của cái nương tựa cũng được gọi là cái nương tựa, do đó đã nói: “Nương vào đĩa đèn, bấc và dầu.” Để chỉ ra rằng khi trí tuệ không trong sạch, việc tu tập định cũng rất yếu ớt giống như việc tu tập tuệ, nên đã nói câu ‘aparisuddhena ñāṇena’ (với trí tuệ không trong sạch) v.v... Ở đó, ‘kammaṭṭhāna’ (đề mục nghiệp xứ) là chỉ cho đề mục nghiệp xứ về chỉ. Nên hiểu sự tăng trưởng là do sự xuất hiện của các chi thiền, sự phát triển là do sự thuần thục, sự quảng đại là do đạt đến sự thuần thục về mọi mặt. Còn câu ‘visade pana’ (còn khi trong sạch) là phần thiện (bạch pháp), ý nghĩa của nó nên được hiểu ngược lại với những gì đã nói. 62. සමභාවකරණන්ති කිච්චතො අනූනාධිකභාවකරණං. යථාපච්චයං සද්ධෙය්‍යවත්ථුස්මිං අධිමොක්ඛකිච්චස්ස පටුතරභාවෙන, පඤ්ඤාය අවිසදතාය, වීරියාදීනං ච සිථිලතාදිනා සද්ධින්ද්‍රියං බලවං හොති. තෙනාහ ‘‘ඉතරානි මන්දානී’’ති. තතොති තස්මා සද්ධින්ද්‍රියස්ස බලවභාවතො, ඉතරෙසඤ්ච මන්දත්තා. කොසජ්ජපක්ඛෙ පතිතුං අදත්වා සම්පයුත්තධම්මානං පග්ගණ්හනං අනුබලප්පදානං පග්ගහො, පග්ගහොව කිච්චං, පග්ගහකිච්චං කාතුං න සක්කොතීති සම්බන්ධිතබ්බං. ආරම්මණං උපගන්ත්වා ඨානං, අනිස්සජ්ජනං වා උපට්ඨානං, වික්ඛෙපපටිපක්ඛො. යෙන වා සම්පයුත්තා අවික්ඛිත්තා හොන්ති, සො අවික්ඛෙපො. රූපගතං විය චක්ඛුනා යෙන යාථාවතො විසයසභාවං පස්සති, තං දස්සනකිච්චං කාතුං න සක්කොති බලවතා සද්ධින්ද්‍රියෙන අභිභූතත්තා. සහජාතධම්මෙසු හි ඉන්දට්ඨං කාරෙන්තානං සහපවත්තමානානං ධම්මානං එකරසතාවසෙනෙව අත්ථසිද්ධි, න අඤ්ඤථා. තස්මාති වුත්තමෙවත්ථං කාරණභාවෙන පච්චාමසති[Pg.151]. තන්ති සද්ධින්ද්‍රියං. ධම්මසභාවපච්චවෙක්ඛණෙනාති යස්ස සද්ධෙය්‍යවත්ථුනො උළාරතාදිගුණෙ අධිමුච්චනස්ස සාතිසයප්පවත්තියා සද්ධින්ද්‍රියං බලවං ජාතං, තස්ස පච්චයපච්චයුප්පන්නාදිවිභාගතො යාථාවතො වීමංසනෙන. එවඤ්හි එවංධම්මතානයෙන සභාවරසතො පරිග්ගය්හමානෙ සවිප්ඵාරො අධිමොක්ඛො න හොති, ‘‘අයං ඉමෙසං ධම්මානං සභාවො’’ති පරිජානනවසෙන පඤ්ඤාබ්‍යාපාරස්ස සාතිසයත්තා. ධුරියධම්මෙසු හි යථා සද්ධාය බලවභාවෙ පඤ්ඤාය මන්දභාවො හොති, එවං පඤ්ඤාය බලවභාවෙ සද්ධාය මන්දභාවො හොතීති. තෙන වුත්තං ‘‘තං ධම්මසභාවපච්චවෙක්ඛණෙන හාපෙතබ්බ’’න්ති. 62. ‘Làm cho quân bình’ là làm cho không hơn không kém về phận sự. Tùy theo duyên, tín quyền trở nên mạnh mẽ do phận sự quyết đoán đối với đối tượng đáng tin trở nên sắc bén hơn, do tuệ không trong sạch, và do tinh tấn v.v... bị lơi lỏng. Do đó, ngài nói: “Các quyền khác yếu ớt.” ‘Tato’ (do đó) là do tín quyền mạnh mẽ và các quyền khác yếu ớt. Nên liên kết rằng: sự sách tấn, tức là sự nâng đỡ, sự trợ lực cho các pháp tương ưng, không để chúng rơi vào phe biếng nhác, là sự sách tấn; sự sách tấn chính là phận sự; (tín quyền) không thể làm phận sự sách tấn. Sự an trú, tức là đi đến đối tượng và đứng vững, hoặc không từ bỏ, là đối nghịch với sự phóng dật. Hoặc pháp nào mà các pháp tương ưng với nó không bị phóng dật, pháp đó là sự không phóng dật. Giống như (thấy) sắc bằng mắt, (tuệ quyền) không thể làm phận sự thấy, tức là thấy đúng như thật bản chất của đối tượng, do bị tín quyền mạnh mẽ áp đảo. Thật vậy, đối với các pháp đồng sanh đang thực hiện vai trò chủ tể, sự thành tựu ý nghĩa chỉ có được nhờ vào năng lực của sự đồng nhất phận sự, không phải cách khác. Bằng từ ‘tasmā’ (do đó), ngài xem xét lại chính ý nghĩa đã được nói với tư cách là nguyên nhân. ‘Taṃ’ (nó) là tín quyền. ‘Bằng cách quán xét bản chất của các pháp’ có nghĩa là bằng cách thẩm sát đúng như thật đối tượng đáng tin ấy theo sự phân chia duyên và quả của duyên v.v..., đối tượng mà tín quyền đã trở nên mạnh mẽ do sự vận hành vượt trội của sự quyết đoán đối với các phẩm chất cao thượng v.v... của nó. Thật vậy, khi được nắm bắt theo cách như vậy, theo phương pháp định luật tự nhiên, về phương diện bản chất và phận sự, sự quyết đoán có rung động sẽ không xảy ra, do năng lực của sự nhận biết rõ ràng rằng “đây là bản chất của các pháp này,” hoạt động của tuệ trở nên vượt trội. Thật vậy, trong các pháp chủ đạo, cũng như khi tín mạnh thì tuệ yếu, cũng vậy khi tuệ mạnh thì tín yếu. Do đó, đã nói: “Nên làm cho nó (tín quyền) suy yếu bằng cách quán xét bản chất của các pháp.” තථා අමනසිකාරෙනාති යෙනාකාරෙන භාවනමනුයුඤ්ජන්තස්ස සද්ධින්ද්‍රියං බලවං හොති, තෙනාකාරෙන භාවනාය අනනුයුඤ්ජනතොති වුත්තං හොති. ඉධ දුවිධෙන සද්ධින්ද්‍රියස්ස බලවභාවො, අත්තනො වා පච්චයවිසෙසතො කිච්චුත්තරියෙන, වීරියාදීනං වා මන්දකිච්චතාය. තත්ථ පඨමවිකප්පෙ හාපනවිධි දස්සිතො, දුතියවිකප්පෙ පන යථා මනසි කරොතො වීරියාදීනං මන්දකිච්චතාය සද්ධින්ද්‍රියං බලවං ජාතං, තථා අමනසිකාරෙන වීරියාදීනං පටුකිච්චභාවාවහෙන මනසිකාරෙන සද්ධින්ද්‍රියං තෙහි සමරසං කරොන්තෙන හාපෙතබ්බං. ඉමිනා නයෙන සෙසින්ද්‍රියෙසුපි හාපනවිධි වෙදිතබ්බො. ‘Cũng vậy, bằng cách không tác ý’ có nghĩa là: bằng cách không tu tập theo cách thức mà khi tu tập theo cách thức đó, tín quyền của hành giả trở nên mạnh mẽ. Ở đây, tín quyền mạnh mẽ theo hai cách: hoặc do duyên đặc biệt của chính nó và phận sự vượt trội, hoặc do phận sự yếu kém của tinh tấn v.v... Trong đó, phương pháp làm suy yếu đã được chỉ ra trong trường hợp đầu tiên. Còn trong trường hợp thứ hai, cũng như khi tác ý, tín quyền đã trở nên mạnh mẽ do phận sự yếu kém của tinh tấn v.v..., cũng vậy, nên làm cho tín quyền suy yếu bằng cách không tác ý theo cách đó, hoặc bằng cách tác ý theo cách mang lại phận sự sắc bén cho tinh tấn v.v..., làm cho tín quyền có phận sự quân bình với chúng. Theo phương pháp này, nên hiểu phương pháp làm suy yếu cũng áp dụng cho các quyền còn lại. වක්කලිත්ථෙරවත්ථූති සො හි ආයස්මා සද්ධාධිමුත්තතාය කතාධිකාරො සත්ථු රූපකායදස්සනප්පසුතො එව හුත්වා විහරන්තො සත්ථාරා ‘‘කිං තෙ, වක්කලි, ඉමිනා පූතිකායෙන දිට්ඨෙන? යො ඛො, වක්කලි, ධම්මං පස්සති, සො මං පස්සතී’’තිආදිනා (සං. නි. 3.87) ඔවදිත්වා කම්මට්ඨානෙ නියොජිතොපි තං අනනුයුඤ්ජන්තො පණාමිතො අත්තානං විනිපාතෙතුං පපාතට්ඨානං අභිරුහි. අථ නං සත්ථා යථානිසින්නොව ඔභාසං විසජ්ජෙන්තො අත්තානං දස්සෙත්වා – Câu chuyện về trưởng lão Vakkali là: Vị tôn giả ấy do có tín giải, đã tạo phước báu thù thắng, chỉ chuyên tâm vào việc chiêm ngưỡng sắc thân của Bậc Đạo Sư mà sống, dù đã được Bậc Đạo Sư giáo huấn bằng những lời như: "Này Vakkali, ông được lợi ích gì với việc nhìn thấy cái thân hôi thối này? Này Vakkali, người nào thấy Pháp, người ấy thấy ta" (Tương Ưng Bộ 3.87) và được hướng dẫn vào đề mục thiền định, nhưng vị ấy không chuyên tâm vào đề mục ấy, bị (phiền não) xua đuổi, muốn gieo mình tự vẫn nên đã leo lên một vách núi. Bấy giờ, Bậc Đạo Sư vẫn trong tư thế đang ngồi, phóng hào quang thị hiện thân mình cho vị ấy thấy và – ‘‘පාමොජ්ජබහුලො භික්ඛු, පසන්නො බුද්ධසාසනෙ; අධිගච්ඡෙ පදං සන්තං, සඞ්ඛාරූපසමං සුඛ’’න්ති. (ධ. ප. 381) – “Tỳ khưu nhiều hân hoan, tịnh tín trong Phật giáo, có thể chứng đắc trạng thái tịch tịnh, là sự an lạc do các hành được lắng dịu.” (Pháp Cú 381) – ගාථං වත්වා ‘‘එහි වක්කලී’’ති ආහ. සො තෙන අමතෙනෙව අභිසිත්තො හට්ඨතුට්ඨො හුත්වා විපස්සනං පට්ඨපෙසි. සද්ධාය පන බලවභාවතො [Pg.152] විපස්සනාවීථිං න ඔතරි. තං ඤත්වා භගවා ඉන්ද්‍රියසමතං පටිපාදෙන්තො කම්මට්ඨානං සොධෙත්වා අදාසි. සො සත්ථාරා දින්නනයෙන විපස්සනං උස්සුක්කාපෙත්වා මග්ගපටිපාටියා අරහත්තං පාපුණි. තෙන වුත්තං ‘‘වක්කලිත්ථෙරවත්ථු චෙත්ථ නිදස්සන’’න්ති. Nói kệ xong, Ngài phán: "Hãy đến đây, Vakkali". Vị ấy như được rưới bởi nước cam lồ ấy, trở nên hoan hỷ, vui mừng, đã thiết lập thiền minh sát. Tuy nhiên, do tín quyền quá mạnh, vị ấy đã không đi vào lộ trình minh sát. Đức Thế Tôn biết được điều đó, trong khi làm cho các quyền được quân bình, đã thanh lọc đề mục và ban cho. Vị ấy theo phương pháp được Bậc Đạo Sư ban cho, đã nỗ lực tu tập minh sát, theo tuần tự của các đạo đã chứng đắc A-la-hán quả. Do đó, có lời nói rằng: "Câu chuyện về trưởng lão Vakkali là ví dụ ở đây". ඉතරකිච්චභෙදන්ති උපට්ඨානාදිකිච්චවිසෙසං. පස්සද්ධාදීති ආදි-සද්දෙන සමාධිඋපෙක්ඛාසම්බොජ්ඣඞ්ගානං සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. හාපෙතබ්බන්ති යථා සද්ධින්ද්‍රියස්ස බලවභාවො ධම්මසභාවපච්චවෙක්ඛණෙන හායති, එවං වීරියින්ද්‍රියස්ස අධිමත්තතා පස්සද්ධිආදිභාවනාය හායති, සමාධිපක්ඛියත්තා තස්සා. තථා හි සා සමාධින්ද්‍රියස්ස අධිමත්තතං කොසජ්ජපාතතො රක්ඛන්තී වීරියාදිභාවනා විය වීරියින්ද්‍රියස්ස අධිමත්තතං උද්ධච්චපාතතො රක්ඛන්තී එකංසතො හාපෙති. තෙන වුත්තං ‘‘පස්සද්ධාදිභාවනාය හාපෙතබ්බ’’න්ති. (Cụm từ) Itarakiccabhedaṃ (sự khác biệt của các phận sự khác) có nghĩa là sự đặc biệt của các phận sự như an trú v.v... Trong cụm từ passaddhādi (khinh an v.v...), bởi từ ādi (v.v...), nên hiểu là bao gồm định giác chi và xả giác chi. (Cụm từ) Hāpetabbaṃ (nên làm cho giảm bớt) có nghĩa là: cũng như tín quyền mạnh mẽ được giảm bớt bằng cách quán xét tự tánh của các pháp, cũng vậy, tấn quyền quá mức được giảm bớt bằng cách tu tập khinh an v.v..., vì sự tu tập ấy thuộc về phe định. Thật vậy, sự tu tập ấy (khinh an v.v...), giống như sự tu tập tấn v.v... bảo vệ định quyền khỏi rơi vào sự biếng nhác, (sự tu tập khinh an v.v...) bảo vệ tấn quyền khỏi rơi vào sự trạo cử, chắc chắn làm cho (tấn quyền) giảm bớt. Do đó, có lời nói rằng: "nên làm cho giảm bớt bằng cách tu tập khinh an v.v...". සොණත්ථෙරස්ස වත්ථූති (මහාව. 243) සුකුමාරස්ස සොණත්ථෙරස්ස වත්ථු. සො හි ආයස්මා සත්ථු සන්තිකෙ කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා සීතවනෙ විහරන්තො ‘‘මම සරීරං සුඛුමාලං, න ච සක්කා සුඛෙනෙව සුඛං අධිගන්තුං, කායං කිලමෙත්වාපි සමණධම්මො කාතබ්බො’’ති ඨානචඞ්කමමෙව අධිට්ඨාය පධානමනුයුඤ්ජන්තො පාදතලෙසු ඵොටෙසු උට්ඨිතෙසුපි වෙදනං අජ්ඣුපෙක්ඛිත්වා දළ්හං වීරියං කරොන්තො අච්චාරද්ධවීරියතාය විසෙසං නිබ්බත්තෙතුං නාසක්ඛි. සත්ථා තත්ථ ගන්ත්වා වීණොවාදෙන ඔවදිත්වා වීරියසමතායොජනවිධිං දස්සෙන්තො කම්මට්ඨානං සොධෙත්වා ගිජ්ඣකූටං ගතො. ථෙරොපි සත්ථාරා දින්නනයෙන වීරියසමතං යොජෙන්තො විපස්සනං උස්සුක්කාපෙත්වා අරහත්තෙ පතිට්ඨාසි. තෙන වුත්තං ‘‘සොණත්ථෙරස්ස වත්ථු දස්සෙතබ්බ’’න්ති. Câu chuyện về trưởng lão Soṇa (Đại Phẩm 243) là câu chuyện về trưởng lão Soṇa có thân thể mềm mại. Vị tôn giả ấy sau khi nhận đề mục thiền định từ nơi Bậc Đạo Sư, trong khi trú tại rừng Sītavana, đã suy nghĩ rằng: "Thân ta quá mềm mại, không thể chứng đắc an lạc bằng sự an lạc được, phải làm cho thân mệt mỏi để thực hành sa-môn pháp", nên chỉ quyết tâm đứng và đi kinh hành. Trong khi nỗ lực tinh tấn, dù cho các mụn nước nổi lên ở lòng bàn chân, vị ấy vẫn xả bỏ cảm thọ, thực hành tinh tấn một cách kiên cố, nhưng do sự tinh tấn quá mức, đã không thể làm phát sinh pháp đặc biệt. Bậc Đạo Sư đi đến đó, giáo huấn bằng ví dụ cây đàn, chỉ dạy phương pháp phối hợp sự quân bình của tinh tấn, thanh lọc đề mục rồi đã đi đến núi Gijjhakūṭa. Vị trưởng lão cũng vậy, theo phương pháp được Bậc Đạo Sư ban cho, đã phối hợp sự quân bình của tinh tấn, nỗ lực tu tập minh sát và đã an trú trong A-la-hán quả. Do đó, có lời nói rằng: "nên trình bày câu chuyện về trưởng lão Soṇa". සෙසෙසුපීති සතිසමාධිපඤ්ඤින්ද්‍රියෙසුපි. එකස්සාති එකෙකස්ස. සාමඤ්ඤනිද්දෙසොවායං දට්ඨබ්බො. එවං පඤ්චන්නං ඉන්ද්‍රියානං පච්චෙකං අධිමත්තතාය පන හාපනවසෙන සමතං දස්සෙත්වා ඉදානි තත්ථ යෙසං විසෙසතො අසාධාරණතො, සාධාරණතො ච සමතා ඉච්ඡිතබ්බා, තං දස්සෙතුං ‘‘විසෙසතො පනා’’තිආදි වුත්තං. එත්ථාති එතෙසු පඤ්චසු ඉන්ද්‍රියෙසු. සමතන්ති සද්ධාපඤ්ඤානං අඤ්ඤමඤ්ඤං අනූනානධිකභාවං. තථා සමාධිවීරියානං[Pg.153]. යථා හි සද්ධාපඤ්ඤානං විසුං විසුං ධුරියධම්මභූතානං කිච්චතො අඤ්ඤමඤ්ඤානතිවත්තනං විසෙසතො ඉච්ඡිතබ්බමෙව, යතො නෙසං සමධුරතාය අප්පනා සම්පජ්ජතීති, එවං සමාධිවීරියානං කොසජ්ජඋද්ධච්චපක්ඛිකානං සමරසතාය සති අඤ්ඤමඤ්ඤූපත්ථම්භනතො සම්පයුත්තධම්මානං අන්තද්වයපාතාභාවෙන සම්මදෙව අප්පනා ඉජ්ඣති. (Cụm từ) Sesesupi (trong các quyền còn lại) có nghĩa là trong niệm quyền, định quyền và tuệ quyền. (Cụm từ) Ekassa (của một) có nghĩa là của mỗi một. Đây nên được xem là sự chỉ dẫn chung. Như vậy, sau khi đã trình bày sự quân bình bằng cách làm giảm bớt sự quá mức của mỗi một trong năm quyền, bây giờ, để trình bày rằng trong số đó, sự quân bình của những quyền nào là điều mong muốn một cách đặc biệt, không chung và chung, cụm từ visesato pana (tuy nhiên, một cách đặc biệt) v.v... đã được nói. (Cụm từ) Ettha (ở đây) có nghĩa là trong năm quyền này. (Cụm từ) Samataṃ (sự quân bình) có nghĩa là trạng thái không hơn không kém lẫn nhau của tín và tuệ. Tương tự đối với định và tấn. Thật vậy, cũng như sự không vượt trội lẫn nhau về phận sự của tín và tuệ, vốn là những pháp mang gánh nặng riêng biệt, là điều đặc biệt mong muốn, vì rằng do sự mang gánh nặng quân bình của chúng mà sự an chỉ được thành tựu; cũng vậy, khi có sự đồng đều về phận sự của định và tấn, vốn thuộc phe biếng nhác và trạo cử, do sự hỗ trợ lẫn nhau, do các pháp tương ưng không rơi vào hai cực đoan, sự an chỉ được thành tựu một cách đúng đắn. ‘‘බලවසද්ධො හී’’තිආදි නිදස්සනවසෙන වුත්තං. තස්සත්ථො – යො බලවතියා සද්ධාය සමන්නාගතො අවිසදඤාණො, සො මුද්ධප්පසන්නො හොති, න අවෙච්චප්පසන්නො. තථා හි සො අවත්ථුස්මිං පසීදති සෙය්‍යථාපි තිත්ථියසාවකා. කෙරාටිකපක්ඛන්ති සාඨෙය්‍යපක්ඛං භජති. සද්ධාහීනාය පඤ්ඤාය අතිධාවන්තො ‘‘දෙය්‍යවත්ථුපරිච්චාගෙන විනා චිත්තුප්පාදමත්තෙනපි දානමයං පුඤ්ඤං හොතී’’තිආදීනි පරිකප්පෙති හෙතුපටිරූපකෙහි වඤ්චිතො. එවංභූතො පන සුක්ඛතක්කවිලුත්තචිත්තො පණ්ඩිතානං වචනං නාදියති, සඤ්ඤත්තිං න ගච්ඡති. තෙනාහ ‘‘භෙසජ්ජසමුට්ඨිතො විය රොගො අතෙකිච්ඡො හොතී’’ති. යථා චෙත්ථ සද්ධාපඤ්ඤානං අඤ්ඤමඤ්ඤවිරහො න අත්ථාවහො අනත්ථාවහො ච, එවමිධාපි සමාධිවීරියානං අඤ්ඤමඤ්ඤවිරහො න අවික්ඛෙපාවහො වික්ඛෙපාවහො චාති වෙදිතබ්බං. කොසජ්ජං අභිභවති, තෙන අප්පනං න පාපුණාතීති අධිප්පායො. උද්ධච්චං අභිභවතීති එත්ථාපි එසෙව නයො. තදුභයන්ති තං සද්ධාපඤ්ඤාද්වයං, සමාධිවීරියද්වයඤ්ච. සමං කාතබ්බන්ති සමරසං කාතබ්බං. Cụm từ Balavasaddho hi (người có tín mạnh) v.v... được nói theo cách nêu ví dụ. Ý nghĩa của nó là: người nào có tín mạnh nhưng trí tuệ không trong sáng, người đó có sự tịnh tín mù quáng, không phải là người có sự tịnh tín bất động (do trí tuệ). Thật vậy, người đó tịnh tín vào đối tượng không đáng tịnh tín, giống như các đệ tử của ngoại đạo. (Cụm từ) Kerāṭikapakkhanti (nghiêng về phía xảo trá) có nghĩa là đi theo phe xảo quyệt. Người vượt trội về trí tuệ nhưng thiếu tín, bị lừa dối bởi những lý do giả tạo, suy diễn những điều như "không cần từ bỏ vật đáng cho, chỉ cần tâm khởi lên là có phước báu bố thí". Hơn nữa, người như vậy, có tâm bị hủy hoại bởi sự suy luận khô khan, không chấp nhận lời của bậc hiền trí, không đi đến sự hiểu biết. Do đó, Ngài nói: "giống như căn bệnh phát sinh từ thuốc, trở nên không thể chữa trị". Cũng như ở đây, sự thiếu vắng lẫn nhau của tín và tuệ không mang lại lợi ích mà mang lại tai hại, cũng vậy, ở đây nên hiểu rằng sự thiếu vắng lẫn nhau của định và tấn không mang lại sự không tán loạn mà mang lại sự tán loạn. (Khi định mạnh hơn tấn) sự biếng nhác chế ngự, do đó không đạt đến an chỉ, đó là ý nghĩa. Trong câu "sự trạo cử chế ngự" cũng có cùng phương pháp này. (Cụm từ) Tadubhayaṃ (cả hai điều đó) có nghĩa là cặp đôi tín và tuệ ấy, và cặp đôi định và tấn ấy. (Cụm từ) Samaṃ kātabbaṃ (nên làm cho quân bình) có nghĩa là nên làm cho có phận sự đồng đều. සමාධිකම්මිකස්සාති සමථකම්මට්ඨානිකස්ස. එවන්ති එවං සන්තෙ, සද්ධාය තෙසං බලවභාවෙ සතීති අත්ථො. සද්දහන්තොති ‘‘පථවී පථවී’’ති මනසිකරණමත්තෙන කථං ඣානුප්පත්තීති අචින්තෙත්වා ‘‘අද්ධා සම්මාසම්බුද්ධෙන වුත්තවිධි ඉජ්ඣිස්සතී’’ති සද්දහන්තො සද්ධං ජනෙන්තො. ඔකප්පෙන්තොති ආරම්මණං අනුපවිසිත්වා විය අධිමුච්චනවසෙන ඔකප්පෙන්තො පක්ඛන්දන්තො. එකග්ගතා බලවතී වට්ටති සමාධිපධානත්තා ඣානස්ස. උභින්නන්ති සමාධිපඤ්ඤානං, සමාධිකම්මිකස්ස සමාධිනො අධිමත්තතාපි ඉච්ඡිතබ්බාති ආහ ‘‘සමතායපී’’ති, සමභාවෙනාපීති අත්ථො. අප්පනාති ඉධාධිප්පෙතඅප්පනා. තථා හි ‘‘හොතියෙවා’’ති සාසඞ්කං වදති, ලොකුත්තරප්පනා පන තෙසං සමභාවෙනෙව ඉච්ඡිතා. යථාහ – ‘‘සමථවිපස්සනං යුගනද්ධං භාවෙතී’’ති (පටි. ම. 2.1, 5). Samādhikammikassāti là của hành giả có công việc là chỉ tịnh. Evanti là khi như vậy, có nghĩa là khi tín của các pháp ấy có trạng thái mạnh mẽ. Saddahantoti là không suy nghĩ rằng: “Làm sao sự sanh khởi của thiền có thể có được chỉ bằng việc tác ý ‘đất, đất’?”, mà tin tưởng rằng: “Chắc chắn phương pháp đã được đức Chánh Đẳng Giác thuyết giảng sẽ thành tựu”, đang làm sanh khởi niềm tin. Okappentoti là tin chắc, lao vào bằng sức mạnh của sự quyết định, giống như đi vào trong đối tượng. Nhất tâm mạnh mẽ là thích hợp, vì thiền có định làm chủ đạo. Ubhinnanti là của cả hai, tức là của định và tuệ. Đối với hành giả có công việc là định, trạng thái vượt trội của định cũng được mong muốn, vì vậy ngài nói samatāyapīti, có nghĩa là cũng bởi trạng thái quân bình. Appanāti là an chỉ định được chủ trương ở đây. Thật vậy, ngài nói một cách hoài nghi rằng hotiyevāti (có thể có), còn an chỉ định siêu thế thì được mong muốn bởi chính sự quân bình của chúng. Như đã nói: “Vị ấy tu tập chỉ và quán song hành”. යදි [Pg.154] විසෙසතො සද්ධාපඤ්ඤානං, සමාධිවීරියානඤ්ච සමතා ඉච්ඡිතා, කථං සතීති ආහ ‘‘සති පන සබ්බත්ථ බලවතී වට්ටතී’’ති. සබ්බත්ථාති ලීනුද්ධච්චපක්ඛෙසු පඤ්චසු ඉන්ද්‍රියෙසු. උද්ධච්චපක්ඛියෙ ගණ්හන්තො ‘‘සද්ධාවීරියපඤ්ඤාන’’න්ති ආහ. අඤ්ඤථාපීති ච ගහෙතබ්බා සියා. තථා හි ‘‘කොසජ්ජපක්ඛෙන සමාධිනා’’ ඉච්චෙව වුත්තං, න ‘‘පස්සද්ධිසමාධිඋපෙක්ඛාහී’’ති. සා සති. සබ්බෙසු රාජකම්මෙසු නියුත්තො සබ්බකම්මිකො. තෙන කාරණෙන සබ්බත්ථ ඉච්ඡිතබ්බත්ථෙන. ආහ අට්ඨකථායං. සබ්බත්ථ නියුත්තා සබ්බත්ථිකා, සබ්බෙන වා ලීනුද්ධච්චපක්ඛියෙන බොජ්ඣඞ්ගග්ගහණෙන අත්ථෙතබ්බා සබ්බත්ථියා, සබ්බත්ථියාව සබ්බත්ථිකා. චිත්තන්ති කුසලචිත්තං. තස්ස හි සති පටිසරණං පරායණං අප්පත්තස්ස පත්තියා අනධිගතස්ස අධිගමාය. තෙනාහ ‘‘ආරක්ඛපච්චුපට්ඨානා’’තිආදි. Nếu sự quân bình của tín và tuệ, và của định và tấn được mong muốn một cách đặc biệt, thì niệm thế nào? Về điều này, ngài nói: “Còn niệm thì mạnh mẽ ở mọi nơi là thích hợp”. Sabbatthāti là trong năm quyền thuộc về phe thụ động và phe trạo cử. Khi đề cập đến phe trạo cử, ngài nói saddhāvīriyapaññānaṃ. Nếu không thì hỷ cũng nên được kể vào. Thật vậy, chỉ được nói là “với định thuộc phe giải đãi”, chứ không nói “với khinh an, định, và xả”. Niệm ấy (được mong muốn ở mọi nơi). (Giống như) người được giao phó trong mọi công việc của vua là người làm mọi việc. Vì lý do đó, do ý nghĩa là được mong muốn ở mọi nơi, (Chú giải) đã nói. Được áp dụng ở mọi nơi nên là sabbatthikā, hoặc được cần đến bởi tất cả nhóm giác chi thuộc phe thụ động và trạo cử nên là sabbatthiyā; sabbatthiyā chính là sabbatthikā. Cittanti là tâm thiện. Vì đối với tâm ấy, niệm là nơi nương tựa, là nơi trú ẩn để đạt được điều chưa đạt, để chứng ngộ điều chưa chứng ngộ. Do đó, ngài nói ārakkhapaccupaṭṭhānāti (có sự hộ trì làm hiện trạng) v.v... 63. චිත්තෙකග්ගතානිමිත්තස්සාති චිත්තෙකග්ගතාය නිමිත්තස්ස, චිත්තෙකග්ගතාසඞ්ඛාතස්ස ච නිමිත්තස්ස. චිත්තස්ස හි සමාහිතාකාරං සල්ලක්ඛෙත්වා සමථනිමිත්තං රක්ඛන්තොයෙව කසිණනිමිත්තං රක්ඛති. තස්මා පථවීකසිණාදිකස්සාති ආදි-සද්දෙන න කෙවලං පටිභාගනිමිත්තස්සෙව, අථ ඛො සමථනිමිත්තස්සාපි ගහණං දට්ඨබ්බං. තන්ති රක්ඛණකොසල්ලං. ඉධ අප්පනාකොසල්ලකථායං ‘‘නිමිත්තකොසල්ල’’න්ති අධිප්පෙතං, කරණභාවනාකොසල්ලානං පගෙව සිද්ධත්තාති අධිප්පායො. 63. Cittekaggatānimittassāti là của tướng của sự nhất tâm, và của tướng được gọi là nhất tâm. Vì sau khi ghi nhận trạng thái định tĩnh của tâm, chính người hộ trì tướng chỉ tịnh mới hộ trì được tướng kasina. Do đó, trong câu pathavīkasiṇādikassa, bằng từ ādi (v.v...), không chỉ có quang tướng, mà còn phải được hiểu là bao gồm cả tướng chỉ tịnh. Điều đó là sự khéo léo trong việc hộ trì. Ở đây, trong chương nói về sự khéo léo trong an chỉ định, điều này được chủ trương là “sự khéo léo về tướng”, ý là vì sự khéo léo trong việc thực hành và tu tập đã được thành tựu từ trước. 64. අතිසිථිලවීරියතාදීහීති ආදි-සද්දෙන පමොදනසංවෙජනවිපරියායෙ සඞ්ගණ්හාති. ලීනන්ති සඞ්කුචිතං කොසජ්ජපක්ඛපතිතං. චිත්තන්ති භාවනාචිත්තං. ධම්මවිචයසම්බොජ්ඣඞ්ගාදයො භාවෙතීති එත්ථ ‘‘තයො’’ති පදං ආනෙත්වා සම්බන්ධිතබ්බං. යථා පන තෙ භාවෙතබ්බා, තං සයමෙව වක්ඛති. 64. Trong câu Atisithilavīriyatādīhīti, bằng từ ādi (v.v...), bao gồm cả sự trái ngược với hoan hỷ và chấn động. Līnanti là co rút, rơi vào phe giải đãi. Cittanti là tâm tu tập. Ở đây, trong câu Dhammavicayasambojjhaṅgādayo bhāvetīti (tu tập trạch pháp giác chi v.v...), nên đem từ tayo (ba) đến và liên kết. Còn việc chúng nên được tu tập như thế nào, chính ngài sẽ nói về điều đó. පරිත්තන්ති අප්පකං. උජ්ජාලෙතුකාමොති පදීපෙතුකාමො. උදකවාතං දදෙය්‍යාති උදකමිස්සං වාතං උපනෙය්‍ය. අකාලොති නකාලො, අයුත්තකාලො වා. සතිආදිධම්මසාමග්ගිසඞ්ඛාතාය බොධියා බුජ්ඣති එතායාති කත්වා, තංසමඞ්ගිනො වා බුජ්ඣතීති බොධිනො යොගිනො අඞ්ගන්ති බොජ්ඣඞ්ගො, පසත්ථො, සුන්දරො වා බොජ්ඣඞ්ගො සම්බොජ්ඣඞ්ගො[Pg.155]. කායචිත්තදරථවූපසමලක්ඛණා පස්සද්ධියෙව සම්බොජ්ඣඞ්ගො පස්සද්ධිසම්බොජ්ඣඞ්ගො, තස්ස පස්සද්ධිසම්බොජ්ඣඞ්ගස්ස. සමාධිසම්බොජ්ඣඞ්ගාදීසුපි එසෙව නයො. අයං පන විසෙසො – සමාධිස්ස තාව පදත්ථලක්ඛණානි හෙට්ඨා ආගතානෙව. උපපත්තිතො ඉක්ඛතීති උපෙක්ඛා. සා පනායං අත්ථතො තත්‍රමජ්ඣත්තුපෙක්ඛාව ඉධ බොජ්ඣඞ්ගුපෙක්ඛා වෙදිතබ්බා. දුසමුට්ඨාපයන්ති සමුට්ඨාපෙතුං උප්පාදෙතුං අසක්කුණෙය්‍යං. ධම්මානං, ධම්මෙසු වා විචයො ධම්මවිචයො, පඤ්ඤාති අත්ථො. වීරස්ස භාවො, කම්මං වා, විධිනා වා ඊරෙතබ්බං පවත්තෙතබ්බන්ති වීරියං, උස්සාහො. පීණෙති කායං, චිත්තං ච සන්තප්පෙතීති පීති. Parittanti là một ít. Ujjāletukāmoti là muốn làm cho cháy sáng. Udakavātaṃ dadeyyāti là nên đem lại gió có lẫn nước. Akāloti là không phải thời, hoặc là thời không thích hợp. Bojjhaṅgo (giác chi) là vì giác ngộ bởi sự giác ngộ được gọi là sự hợp nhất của các pháp như niệm v.v..., hoặc là chi phần (aṅga) của hành giả (yogino) người giác ngộ (bodhino), người giác ngộ bởi sự hợp nhất ấy. Giác chi được tán thán, hay tốt đẹp là sambojjhaṅgo (chánh giác chi). Khinh an có đặc tính làm lắng dịu sự nóng nảy của thân và tâm chính là chánh giác chi, (nên gọi là) khinh an chánh giác chi (passaddhisambojjhaṅgo); tassa passaddhisambojjhaṅgassa là của khinh an chánh giác chi ấy. Trong định chánh giác chi v.v... cũng theo phương pháp này. Đây là điểm đặc biệt: trước hết, nghĩa và đặc tính của định đã được trình bày ở dưới. Upekkhā (xả) là vì nhìn một cách thích hợp. Về mặt ý nghĩa, chính xả trung bình ấy nên được hiểu là xả giác chi ở đây. Dusamuṭṭhāpayanti là không thể làm cho sanh khởi, làm cho phát sanh. Sự thẩm sát các pháp, hay trong các pháp là dhammavicayo (trạch pháp), có nghĩa là tuệ. Vīriyaṃ (tấn) là trạng thái, hay hành động của người dũng mãnh, hoặc được thúc đẩy, được tiến hành theo phương pháp; (nghĩa là) sự nỗ lực. Pīti (hỷ) là vì làm cho thân và tâm được vui thích, thỏa mãn. යං යං සකං යථාසකං, අත්තනො අත්තනොති අත්ථො. ආහාරවසෙනාති පච්චයවසෙන. භාවනාති උප්පාදනා, වඩ්ඪනා ච. කුසලාකුසලාති කොසල්ලසම්භූතට්ඨෙන කුසලා, තප්පටිපක්ඛතො අකුසලා. යෙ අකුසලා, තෙ සාවජ්ජා. යෙ කුසලා, තෙ අනවජ්ජා. අකුසලා හීනා, ඉතරෙ පණීතා. කුසලාපි වා හීනෙහි ඡන්දාදීහි ආරද්ධා හීනා, ඉතරෙ පණීතා. කණ්හාති කාළකා චිත්තස්ස අපභස්සරභාවකරණා, සුක්කාති ඔදාතා චිත්තස්ස පභස්සරභාවකරණා. කණ්හාභිජාතිහෙතුතො වා කණ්හා, සුක්කාභිජාතිහෙතුතො සුක්කා. තෙ එව සප්පටිභාගා. කණ්හා හි උජුවිපච්චනීකතාය සුක්කෙහි සප්පටිභාගා. තථා සුක්කාපි ඉතරෙහි. අථ වා කණ්හා ච සුක්කා ච සප්පටිභාගා ච කණ්හසුක්කසප්පටිභාගා. සුඛා හි වෙදනා දුක්ඛාය වෙදනාය සප්පටිභාගා, දුක්ඛා ච වෙදනා සුඛාය සප්පටිභාගාති. අනුප්පන්නස්සාති අනිබ්බත්තස්ස. උප්පාදායාති උප්පාදනත්ථාය. උප්පන්නස්සාති නිබ්බත්තස්ස. භිය්‍යොභාවායාති පුනප්පුනභාවාය. වෙපුල්ලායාති විපුලභාවාය. භාවනායාති වඩ්ඪියා. පාරිපූරියාති පරිපූරණත්ථාය. Yaṃ yaṃ sakaṃ yathāsakaṃ, có nghĩa là của chính mình. Āhāravasenāti là do sức mạnh của duyên. Bhāvanāti là sự làm cho sanh khởi và sự làm cho tăng trưởng. Kusalākusalāti: là thiện (kusalā) do ý nghĩa là sanh từ sự khéo léo; là bất thiện (akusalā) do đối nghịch với điều đó. Những pháp nào là bất thiện, chúng có tội lỗi. Những pháp nào là thiện, chúng không có tội lỗi. Các pháp bất thiện là hạ liệt, các pháp kia là cao thượng. Hoặc các pháp thiện được khởi sự với dục v.v... hạ liệt thì cũng là hạ liệt, các pháp kia là cao thượng. Kaṇhāti là các pháp đen, làm cho tâm không trong sáng; sukkāti là các pháp trắng, làm cho tâm trong sáng. Hoặc là đen do nhân là dòng dõi đen, là trắng do nhân là dòng dõi trắng. Chính chúng là những pháp có phần tương đồng. Vì các pháp đen có phần tương đồng với các pháp trắng do sự đối nghịch trực tiếp. Cũng vậy, các pháp trắng cũng (có phần tương đồng) với các pháp kia. Hoặc là, các pháp đen, các pháp trắng, và các pháp có phần tương đồng (gọi là) kaṇhasukkasappaṭibhāgā. Anuppannassāti là của pháp chưa phát sanh. Uppādāyāti là vì mục đích làm cho sanh khởi. Uppannassāti là của pháp đã phát sanh. Bhiyyobhāvāyāti là để được sanh khởi lặp đi lặp lại. Vepullāyāti là vì mục đích có trạng thái rộng lớn. Bhāvanāyāti là để tăng trưởng. Pāripūriyāti là vì mục đích làm cho viên mãn. තත්ථාති ‘‘අත්ථි භික්ඛවෙ’’තිආදිනා දස්සිතපාඨෙ. සභාවසාමඤ්ඤලක්ඛණපටිවෙධවසෙනාති එකජ්ඣං කත්වා ගහණෙ අනවජ්ජසුඛවිපාකාදිකස්ස විසුං විසුං පන ඵුසනාදිකස්ස සභාවලක්ඛණස්ස, අනිච්චාදිකස්ස සාමඤ්ඤලක්ඛණස්ස ච පටිවිජ්ඣනවසෙන. පවත්තමනසිකාරොති කුසලාදීනං තංතංසභාවලක්ඛණාදිකස්ස යාථාවතො අවබුජ්ඣනවසෙන උප්පන්නජවනචිත්තුප්පාදො. සො හි අවිපරීතමනසිකාරතාය ‘‘යොනිසොමනසිකාරො’’ති වුත්තො. තදාභොගතාය ආවජ්ජනාපි තග්ගතිකාව. රුප්පනලක්ඛණාදිකම්පි [Pg.156] ඉධ සාමඤ්ඤලක්ඛණෙනෙව සඞ්ගහිතන්ති දට්ඨබ්බං. කුසලකිරියාය ආදිආරම්භවසෙන පවත්තවීරියං ධිතිසභාවතාය ‘‘ධාතූ’’ති වුත්තන්ති ආහ ‘‘ආරම්භධාතූති පඨමවීරියං වුච්චතී’’ති. ලද්ධාසෙවනං වීරියං බලප්පත්තං හුත්වා පටිපක්ඛං විධමතීති ආහ ‘‘කොසජ්ජතො නික්ඛන්තත්තා තතො බලවතර’’න්ති. අධිමත්තාධිමත්තතරානං පටිපක්ඛධම්මානං විධමනසමත්ථං පටුපටුතරාදිභාවප්පත්තං හොතීති වුත්තං ‘‘පරං පරං ඨානං අක්කමනතො තතොපි බලවතර’’න්ති. තිට්ඨති පවත්තති එත්ථාති ඨානියා, පීතිසම්බොජ්ඣඞ්ගස්ස ඨානියා පීතිසම්බොජ්ඣඞ්ගට්ඨානියා. ඨාතබ්බො වා ඨානියො, පීතිසම්බොජ්ඣඞ්ගො ඨානියො එතෙසූති පීතිසම්බොජ්ඣඞ්ගට්ඨානියා, අපරාපරං වත්තමානා පීතිසම්බොජ්ඣඞ්ගසම්පයුත්තා ධම්මා. යස්මා පන තෙසු පීතියෙව පීතිසම්බොජ්ඣඞ්ගස්ස විසෙසකාරණං, තස්මා වුත්තං ‘‘පීතියා එව එතං නාම’’න්ති. උප්පාදකමනසිකාරොති යථා මනසි කරොතො අනුප්පන්නො පීතිසම්බොජ්ඣඞ්ගො උප්පජ්ජති, උප්පන්නො ච වඩ්ඪති, තථා පවත්තමනසිකාරො. Ở đây, trong đoạn văn được trình bày bắt đầu bằng ‘atthi bhikkhave’ (này các tỳ khưu, có). Do năng lực thấu triệt tự tướng và cộng tướng: khi gom chung lại để nắm bắt, (là sự thấu triệt) quả dị thục an lạc không có tội lỗi v.v...; còn khi nắm bắt riêng biệt, là do năng lực thấu triệt tự tướng là sự xúc chạm v.v... và cộng tướng là vô thường v.v... Tác ý khởi lên: là tâm tốc hành sanh khởi do năng lực liễu tri đúng như thật về các tự tướng v.v... của từng pháp thiện v.v... Do vì là tác ý không sai lệch nên được gọi là ‘như lý tác ý’. Do sự hướng tâm ấy, tâm khai môn cũng có cùng xu hướng. Cần phải hiểu rằng đặc tính biến hoại v.v... ở đây cũng được bao gồm bởi cộng tướng. Do năng lực của sự tinh tấn khởi lên như là sự bắt đầu trong việc làm điều thiện, vì có tự tánh nâng đỡ nên được gọi là ‘giới’, ngài đã nói: ‘khởi giới được gọi là sơ cần’. Tinh tấn đã được tu tập, khi đạt đến sức mạnh, sẽ phá tan đối nghịch, nên ngài nói: ‘do đã thoát khỏi sự biếng nhác nên mạnh hơn thế’. Có khả năng phá tan các pháp đối nghịch ở mức độ cao và cao hơn nữa, đạt đến trạng thái sắc bén và sắc bén hơn nữa, nên được nói: ‘do tuần tự vượt qua các cấp độ nên mạnh hơn thế nữa’. Nó đứng vững, nó diễn tiến ở đây, nên là xứ; xứ của hỷ giác chi là xứ của hỷ giác chi. Hoặc, cái cần được thiết lập là xứ; hỷ giác chi là cái cần được thiết lập trong những pháp này, nên là xứ của hỷ giác chi, tức là các pháp tương ưng với hỷ giác chi diễn tiến liên tục. Tuy nhiên, vì trong số đó, chính hỷ là nhân đặc biệt của hỷ giác chi, do đó được nói: ‘đây chính là tên gọi của hỷ’. Tác ý làm sanh khởi: là tác ý khởi lên theo cách mà khi một người tác ý, hỷ giác chi chưa sanh sẽ sanh khởi, và đã sanh thì được tăng trưởng. පරිපුච්ඡකතාති පරියොගාහෙත්වා පුච්ඡකභාවො. පඤ්චපි හි නිකායෙ උග්ගහෙත්වා ආචරියෙ පරියුපාසිත්වා තස්ස තස්ස අත්ථං පරිපුච්ඡන්තස්ස, තෙ වා සහ අට්ඨකථාය පරියොගාහෙත්වා යං යං තත්ථ ගණ්ඨිට්ඨානං, තං තං ‘‘ඉදං, භන්තෙ, කථං, ඉමස්ස කො අත්ථො’’ති පුච්ඡන්තස්ස ධම්මවිචයසම්බොජ්ඣඞ්ගො උප්පජ්ජතීති. වත්ථුවිසදකිරියා ඉන්ද්‍රියසමත්තපටිපාදනා සඞ්ඛෙපතො, විත්ථාරතො ච පකාසිතා එව. තත්ථ පන සමාධිසංවත්තනියභාවෙන ආගතා, ඉධ පඤ්ඤාසංවත්තනියභාවෙන. යදග්ගෙන හි සමාධිසංවත්තනිකා, තදග්ගෙන පඤ්ඤාසංවත්තනිකා සමාධිස්ස ඤාණපච්චුපට්ඨානතො. ‘‘සමාහිතො යථාභූතං පජානාතී’’ති (සං. නි. 4.99; 5.1071) වුත්තං. දුප්පඤ්ඤපුග්ගලපරිවජ්ජනා නාම දුප්පඤ්ඤානං මන්දබුද්ධීනං භත්තනික්ඛිත්තකාකමංසනික්ඛිත්තසුනඛසදිසානං මොමූහපුග්ගලානං දූරතො පරිච්චජනා. පඤ්ඤවන්තපුග්ගලසෙවනා නාම පඤ්ඤාය කතාධිකාරානං සච්චපටිච්චසමුප්පාදාදීසු කුසලානං අරියානං, විපස්සනාකම්මිකානං වා මහාපඤ්ඤානං කාලෙන කාලං උපසඞ්කමනං. ගම්භීරඤාණචරියපච්චවෙක්ඛණාති ගම්භීරඤාණෙහි චරිතබ්බානං ඛන්ධායතනධාතාදීනං, සච්චපච්චයාකාරාදිදීපනානං වා සුඤ්ඤතාපටිසංයුත්තානං සුත්තන්තානං පච්චවෙක්ඛණා. තදධිමුත්තතාති පඤ්ඤාධිමුත්තතා, පඤ්ඤාය නින්නපොණපබ්භාරතාති අත්ථො. Sự ham thích hỏi han: là trạng thái trở thành người hỏi sau khi đã nghiên cứu thấu đáo. Thật vậy, trạch pháp giác chi sanh khởi đối với người đã học thuộc năm bộ Nikāya, đã hầu cận các vị thầy rồi hỏi han ý nghĩa của từng bộ ấy; hoặc đối với người đã nghiên cứu thấu đáo chúng cùng với Chú giải, rồi hỏi về từng điểm khúc mắc ở trong đó rằng: ‘Bạch ngài, điều này là thế nào, ý nghĩa của nó là gì?’. Việc làm cho các vật trong và ngoài được trong sạch, việc làm cho các căn được quân bình đã được trình bày một cách tóm tắt và chi tiết. Tuy nhiên, ở đó chúng được đề cập với tính cách làm cho định sanh khởi, còn ở đây là với tính cách làm cho tuệ sanh khởi. Thật vậy, ở mức độ nào chúng làm cho định sanh khởi, thì ở mức độ ấy chúng làm cho tuệ sanh khởi, vì định có trí tuệ là sự hiện khởi. Đã được nói rằng: ‘Người có tâm định tĩnh, biết rõ đúng như thật’. Tránh xa người thiểu trí: là xa lánh những người thiểu trí, trí tuệ chậm lụt, những người si mê lầm lẫn, giống như con quạ đánh rơi cơm, con chó đánh rơi miếng thịt. Thân cận người có trí tuệ: là thỉnh thoảng tìm đến các bậc Thánh có trí tuệ, đã có tích lũy Ba-la-mật, thiện xảo trong các pháp như Tứ đế, Thập nhị nhân duyên v.v...; hoặc những vị có trí tuệ lớn, đang hành thiền minh sát. Quán xét cảnh giới của trí tuệ thâm sâu: là quán xét các pháp như uẩn, xứ, giới v.v... là cảnh giới hành hoạt của những bậc có trí tuệ thâm sâu; hoặc quán xét các bài kinh liên quan đến tánh không, trình bày về Tứ đế, duyên khởi v.v... Sự hướng tâm về đó: là sự hướng tâm về trí tuệ, nghĩa là có tâm xuôi dòng, hướng về, nghiêng về trí tuệ. අපායාදීති [Pg.157] ආදි-සද්දෙන ජාතිආදිං අතීතෙ වට්ටමූලකං දුක්ඛං, අනාගතෙ වට්ටමූලකං දුක්ඛං, පච්චුප්පන්නෙ ආහාරපරියෙට්ඨිමූලකඤ්ච දුක්ඛං සඞ්ගණ්හාති. වීරියායත්තස්ස ලොකියලොකුත්තරවිසෙසස්ස අධිගමො එව ආනිසංසො, තස්ස දස්සනසීලතා වීරියායත්ත…පෙ… දස්සිතා. සපුබ්බභාගො නිබ්බානගාමිමග්ගො ගමනවීථි ගන්තබ්බා පටිපජ්ජිතබ්බා පටිපදාති කත්වා. දායකානං මහප්ඵලභාවකරණෙන පිණ්ඩාපචායනතාති පච්චයදායකානං අත්තනි කාරස්ස අත්තනො සම්මාපටිපත්තියා මහප්ඵලකාරභාවස්ස කරණෙන පිණ්ඩස්ස භික්ඛාය පටිපූජනා. ඉතරථාති ආමිසපූජාය. කුසීතපුග්ගලපරිවජ්ජනතාති අලසානං භාවනාය නාමමත්තම්පි අජානන්තානං කායදළ්හීබහුලානං යාවදත්ථං භුඤ්ජිත්වා සෙය්‍යසුඛාදිඅනුයුඤ්ජනකානං තිරච්ඡානකථිකානං පුග්ගලානං දූරතො පරිච්චජනා. ආරද්ධවීරියපුග්ගලසෙවනතාති ‘‘දිවසං චඞ්කමෙන නිසජ්ජායා’’තිආදිනා (විභ. 519; අ. නි. 3.16) භාවනාරම්භවසෙන ආරද්ධවීරියානං දළ්හපරක්කමානං පුග්ගලානං කාලෙන කාලං උපසඞ්කමනා. සම්මප්පධානපච්චවෙක්ඛණතාති චතුබ්බිධසම්මප්පධානානුභාවස්ස පච්චවෙක්ඛණතා. තදධිමුත්තතාති තස්මිං වීරියසම්බොජ්ඣඞ්ගෙ අධිමුත්ති සබ්බිරියාපථෙසු නින්නපොණපබ්භාරතා. එත්ථ ච ථිනමිද්ධවිනොදනකුසීතපුග්ගලපරිවජ්ජනආරද්ධවීරියපුග්ගලසෙවනතදධිමුත්තතා පටිපක්ඛවිධමනපච්චයූපසංහාරවසෙන, අපායාදිභයපච්චවෙක්ඛණාදයො සමුත්තෙජනවසෙන වීරියසම්බොජ්ඣඞ්ගස්ස උප්පාදකා දට්ඨබ්බා. Khổ ở cõi dữ v.v...: bằng từ ‘v.v...’ (ādi) bao gồm cả khổ sanh v.v..., khổ có gốc rễ từ vòng luân hồi trong quá khứ, khổ có gốc rễ từ vòng luân hồi trong tương lai, và khổ có gốc rễ từ việc tìm kiếm vật thực trong hiện tại. Quả báu chính là sự chứng đắc pháp đặc biệt thuộc thế gian và siêu thế gian phụ thuộc vào tinh tấn; sự thường xuyên thấy rõ quả báu ấy được trình bày (trong câu) ‘vīriyāyatta…pe…’. Con đường đưa đến Niết-bàn cùng với giai đoạn chuẩn bị là con đường đi, là lộ trình cần phải đi, cần phải thực hành. Sự tôn trọng vật thực bằng cách làm cho các thí chủ có được quả báu lớn lao: là sự đáp lễ vật thực khất thực bằng cách làm cho sự cúng dường của các thí chủ dâng cúng vật dụng trở thành có quả báu lớn lao thông qua sự thực hành chân chánh của bản thân. Cách khác: là bằng sự cúng dường vật chất. Tránh xa người biếng nhác: là xa lánh những người lười biếng, những người thậm chí không biết đến cả tên gọi của sự tu tập, những người chỉ lo rèn luyện thân thể, ăn uống thỏa thích rồi buông mình theo lạc thú nằm nghỉ v.v..., những người nói chuyện vô ích. Thân cận người có tinh tấn: là thỉnh thoảng tìm đến những người có tinh tấn đã được khơi dậy, có sự nỗ lực kiên cố do năng lực bắt đầu tu tập bằng cách ‘ban ngày đi kinh hành, ngồi thiền’ v.v... Quán xét về Chánh cần: là sự quán xét oai lực của Tứ chánh cần. Sự hướng tâm về đó: là sự hướng tâm về tinh tấn giác chi ấy, là sự xuôi dòng, hướng về, nghiêng về trong tất cả các oai nghi. Và ở đây, cần phải hiểu rằng sự loại trừ hôn trầm thụy miên, sự tránh xa người biếng nhác, sự thân cận người có tinh tấn, và sự hướng tâm về đó là những yếu tố làm sanh khởi tinh tấn giác chi do năng lực mang lại nhân duyên để phá tan các pháp đối nghịch; còn sự quán xét về sự nguy hiểm của cõi dữ v.v... là do năng lực khích lệ. බුද්ධාදීසු පසාදසිනෙහාභාවෙන ථුසඛරහදයා ලූඛපුග්ගලා, තබ්බිපරියායෙන සිනිද්ධපුග්ගලා වෙදිතබ්බා. බුද්ධාදීනං ගුණපරිදීපනා සම්පසාදනීයසුත්තාදයො (දී. නි. 3.141 ආදයො) පසාදනීයසුත්තන්තා. ඉමෙහි ආකාරෙහීති යථාවුත්තෙහි කුසලාදීනං සභාවසාමඤ්ඤලක්ඛණපටිවිජ්ඣනාදිආකාරෙහි චෙව පරිපුච්ඡකතාදිආකාරෙහි ච. එතෙ ධම්මෙති එතෙ කුසලාදීසු යොනිසොමනසිකාරාදිකෙ චෙව ධම්මත්ථඤ්ඤුතාදිකෙ ච. Hạng người khô khan là những người có tâm thô cứng như trấu do không có sự quyến luyến bằng niềm tịnh tín nơi các bậc như đức Phật, v.v.; ngược lại với điều đó, nên hiểu là hạng người nhu nhuyến. Những bài kinh làm phát sinh niềm tịnh tín là những bài kinh như kinh Sampasādanīya, v.v., làm sáng tỏ các đức hạnh của các bậc như đức Phật, v.v. (Cụm từ) "bằng những phương diện này" có nghĩa là bằng những phương diện đã được nói đến, tức là cả bằng những phương diện như thấu triệt các tướng trạng tự tánh và tướng trạng chung của các pháp thiện, v.v., và bằng những phương diện như việc chất vấn, v.v. (Cụm từ) "những pháp này" có nghĩa là những pháp này, tức là cả những pháp như là như lý tác ý, v.v. trong các pháp thiện, v.v., và những pháp như là sự biết rõ pháp và nghĩa, v.v. 65. අච්චාරද්ධවීරියතාදීහීති අතිවිය පග්ගහිතවීරියතාදීහි. ආදි-සද්දෙන සංවෙජනපමොදනාදිං සඞ්ගණ්හාති. උද්ධතන්ති සමාධිආදීනං මන්දතාය අවූපසන්තං. දුවූපසමයන්ති වූපසමෙතුං සමාධාතුං අසක්කුණෙය්‍යං. 65. (Cụm từ) "do tinh tấn quá mức, v.v." có nghĩa là do tinh tấn được đề cao quá mức, v.v. Bằng từ "ādi" (v.v.), bao gồm cả việc làm cho chấn động, làm cho hoan hỷ, v.v. (Từ) "trạo cử" có nghĩa là không được an tịnh do sự yếu kém của định, v.v. (Từ) "khó an tịnh" có nghĩa là không thể làm cho an tịnh, không thể làm cho định tĩnh. තං [Pg.158] ආකාරං සල්ලක්ඛෙත්වාති යෙනාකාරෙන අස්ස යොගිනො පස්සද්ධි සමාධි උපෙක්ඛාති ඉමෙ පස්සද්ධිආදයො ධම්මා පුබ්බෙ යථාරහං තස්මිං තස්මිං කාලෙ උප්පන්නපුබ්බා, තං චිත්තතංසම්පයුත්තධම්මානං පස්සද්ධාකාරං, සමාහිතාකාරං, අජ්ඣුපෙක්ඛිතාකාරඤ්ච උපලක්ඛෙත්වා උපධාරෙත්වා. තීසුපි පදෙසූති ‘‘අත්ථි, භික්ඛවෙ, කායප්පස්සද්ධී’’තිආදිනා ආගතෙසු තීසුපි වාක්‍යෙසු, තෙහි වා පකාසිතෙසු තීසු ධම්මකොට්ඨාසෙසු. යථාසමාහිතාකාරං සල්ලක්ඛෙත්වා ගය්හමානො සමථො එව සමථනිමිත්තන්ති ආහ ‘‘සමථනිමිත්තන්ති ච සමථස්සෙවෙතමධිවචන’’න්ති. නානාරම්මණෙ පරිබ්භමනෙන විවිධං අග්ගං එතස්සාති බ්‍යග්ගො, වික්ඛෙපො. තථා හි සො අනවට්ඨානරසො, භන්තතාපච්චුපට්ඨානො ච වුත්තො. එකග්ගතාභාවතො බ්‍යග්ගපටිපක්ඛොති අබ්‍යග්ගො, සමාධි. සො එව නිමිත්තන්ති පුබ්බෙ විය වත්තබ්බං. තෙනාහ ‘‘අවික්ඛෙපට්ඨෙන ච තස්සෙව අබ්‍යග්ගනිමිත්තන්ති අධිවචන’’න්ති. (Cụm từ) "sau khi ghi nhận phương diện ấy" có nghĩa là: sau khi nhận biết, sau khi ghi nhớ phương diện an tịnh, phương diện định tĩnh, và phương diện xả của tâm và các pháp tương ưng tâm ấy, là phương diện mà nhờ đó những pháp này là khinh an, định, và xả, tức là các pháp bắt đầu bằng khinh an, trước đây đã từng sanh khởi tùy theo trường hợp vào lúc này lúc khác đối với vị hành giả này. (Cụm từ) "trong cả ba trường hợp" có nghĩa là trong cả ba câu được đề cập đến bằng câu "này các Tỳ khưu, có thân khinh an", v.v., hoặc trong ba phần pháp được chỉ ra bởi những câu ấy. Ngài nói "chỉ tịnh tướng là chính sự chỉ tịnh được nắm bắt sau khi ghi nhận phương diện định tĩnh" qua câu "và (từ) 'chỉ tịnh tướng' chính là tên gọi khác của sự chỉ tịnh". Do sự lang thang trong các đối tượng khác nhau, pháp này có nhiều phần khác nhau, vì vậy gọi là 'byagga', tức là phóng dật. Thật vậy, pháp ấy được nói là có phận sự không an trú và có sự biểu hiện là dao động. Do là đối nghịch với 'byagga' (phóng dật) vì có trạng thái nhất tâm, nên gọi là 'abyagga', tức là định. (Cụm từ) "chính nó là tướng" nên được nói như trước. Do đó, ngài nói: "và do có nghĩa là không phóng dật, (từ) 'bất động tướng' là tên gọi khác của chính pháp ấy". සරීරාවත්ථං ඤත්වා මත්තසො පරිභුත්තො පණීතාහාරො කායලහුතාදීනං සමුට්ඨාපනෙන පස්සද්ධියා පච්චයො හොති, තථා උතුසප්පායං, ඉරියාපථසප්පායඤ්ච සෙවිතං, පයොගො ච කායිකො පවත්තිතොති ආහ ‘‘පණීතභොජනසෙවනතා’’තිආදි. පයොගසමතාදීනං අභාවෙන සදරථකායචිත්තා පුග්ගලා සාරද්ධපුග්ගලා. වුත්තවිපරියායෙන පස්සද්ධකායා පුග්ගලා වෙදිතබ්බා. Vật thực hảo hạng được thọ dụng một cách có chừng mực sau khi biết tình trạng của cơ thể, bằng cách làm phát sinh sự nhẹ nhàng của thân, v.v., là duyên cho sự khinh an. Tương tự, thời tiết thích hợp và oai nghi thích hợp được thực hành, và sự nỗ lực thuộc về thân được tiến hành (một cách có chừng mực cũng là duyên cho sự khinh an). Vì vậy, ngài nói (cụm từ) "việc dùng vật thực hảo hạng", v.v. Do không có sự quân bình trong nỗ lực, v.v., những người có thân và tâm phiền muộn là hạng người căng thẳng. Ngược lại với điều đã nói, nên hiểu là hạng người có thân khinh an. නිරස්සාදස්සාති භාවනස්සාදරහිතස්ස. භාවනා හි වීථිපටිපන්නා පුබ්බෙනාපරං විසෙසවතී පවත්තමානා චිත්තස්ස අස්සාදං උපසමසුඛං ආවහති, තදභාවතො නිරස්සාදං චිත්තං හොති. සද්ධාසංවෙගවසෙනාති සද්ධාවසෙන, සංවෙගවසෙන ච. සම්පහංසනතාති සම්මදෙව පහංසනතා සංවෙජනපුබ්බකපසාදුප්පාදනෙන භාවනා චිත්තස්ස තොසනා. සම්මාපවත්තස්සාති ලීනුද්ධච්චවිරහෙන, සමථවීථිපටිපත්තියා ච සමං, සවිසෙසඤ්ච පවත්තියා සම්මදෙව පවත්තස්ස භාවනාචිත්තස්ස. අජ්ඣුපෙක්ඛනතාති පග්ගහනිග්ගහසම්පහංසනෙසු අබ්‍යාවටතා. ඣානවිමොක්ඛපච්චවෙක්ඛණතාති පඨමාදීනි ඣානානි පච්චනීකධම්මෙහි සුට්ඨු විමුත්තතාදිනා තෙයෙව විමොක්ඛා තෙසං ‘‘එවං භාවනා, එවං සමාපජ්ජනා, එවං අධිට්ඨානං, එවං වුට්ඨානං, එවං සංකිලෙසො, එවං වොදාන’’න්ති පති පති අවෙක්ඛණා. (Cụm từ) "của (tâm) vô vị" có nghĩa là của (tâm) không có sự hứng thú trong việc tu tập. Vì sự tu tập khi đã đi vào lộ trình, đang diễn tiến một cách đặc biệt từ trước đến sau, mang lại sự hứng thú, sự an lạc của tĩnh lặng cho tâm; do không có điều đó, tâm trở nên vô vị. (Cụm từ) "do năng lực của tín và chấn động" có nghĩa là do năng lực của tín và do năng lực của chấn động. (Từ) "sự làm cho phấn khởi" chính là sự làm cho phấn khởi, là sự làm cho tâm tu tập được hài lòng bằng cách làm phát sinh sự trong sáng đi trước bởi sự chấn động. (Cụm từ) "của (tâm) đang diễn tiến đúng đắn" có nghĩa là của tâm tu tập đang diễn tiến đúng đắn do không có hôn trầm và trạo cử, và do đi vào lộ trình của chỉ tịnh, do diễn tiến một cách quân bình và đặc biệt. (Từ) "sự xả" có nghĩa là sự không bận tâm trong việc sách tấn, chế ngự, và làm cho phấn khởi. (Từ) "sự quán xét thiền và giải thoát" có nghĩa là: các thiền bắt đầu từ sơ thiền, do được giải thoát tốt đẹp khỏi các pháp đối nghịch, v.v., chính chúng là các giải thoát; (và sự quán xét thiền và giải thoát) là sự quán xét nhiều lần đối với chúng rằng: "sự tu tập là như thế này, sự nhập thiền là như thế này, sự quyết định là như thế này, sự xuất thiền là như thế này, sự ô nhiễm là như thế này, sự trong sạch là như thế này". සත්තමජ්ඣත්තතාති [Pg.159] සත්තෙසු පියට්ඨානියෙසුපි ගහට්ඨපබ්බජිතෙසු මජ්ඣත්තාකාරො අජ්ඣුපෙක්ඛනා. සඞ්ඛාරමජ්ඣත්තතාති අජ්ඣත්තිකෙසු චක්ඛාදීසු, බාහිරෙසු පත්තචීවරාදීසු මජ්ඣත්තාකාරො අජ්ඣුපෙක්ඛනා. සත්තසඞ්ඛාරානං මමායනං සත්තසඞ්ඛාරකෙලායනං. ඉමෙහාකාරෙහීති ඉමෙහි යථාවුත්තෙහි කායචිත්තානං පස්සද්ධාකාරසල්ලක්ඛණාදිආකාරෙහි චෙව සප්පායාහාරසෙවනාදිආකාරෙහි ච. එතෙ ධම්මෙති එතෙ පස්සද්ධිආදිධම්මෙ. (Từ) "sự trung lập đối với chúng sanh" có nghĩa là thái độ trung lập, sự xả đối với các chúng sanh là tại gia và xuất gia, ngay cả những người ở vị trí đáng yêu mến. (Từ) "sự trung lập đối với các pháp hữu vi" có nghĩa là thái độ trung lập, sự xả đối với các pháp nội tại như mắt, v.v., và đối với các pháp ngoại tại như bát, y, v.v. Sự xem chúng sanh và các pháp hữu vi là của ta là sự quyến luyến chúng sanh và các pháp hữu vi. (Cụm từ) "bằng những phương diện này" có nghĩa là bằng những phương diện này đã được nói đến, tức là cả bằng những phương diện như ghi nhận phương diện an tịnh của thân và tâm, v.v., và bằng những phương diện như việc dùng vật thực thích hợp, v.v. (Cụm từ) "những pháp này" có nghĩa là những pháp này bắt đầu bằng khinh an. 66. පඤ්ඤාපයොගමන්දතායාති පඤ්ඤාබ්‍යාපාරස්ස අප්පභාවෙන. යථා හි දානසීලානි අලොභාදොසප්පධානානි, එවං භාවනා අමොහප්පධානා විසෙසතො අප්පනාවහා. තත්ථ යදා පඤ්ඤා න බලවතී හොති, තදා භාවනාචිත්තස්ස අනභිසඞ්ඛතො විය ආහාරො පුරිසස්ස අභිරුචිං න ජනෙති, තෙන තං නිරස්සාදං හොති. යදා ච භාවනා පුබ්බෙනාපරං විසෙසාවහා න හොති සම්මදෙව අවීථිපටිපත්තියා, තදා උපසමසුඛස්ස අලාභෙන චිත්තං නිරස්සාදං හොති. තදුභයං සන්ධායාහ ‘‘පඤ්ඤාපයොගමන්දතායා’’තිආදි. නන්ති චිත්තං. ජාතිජරාබ්‍යාධිමරණානි යථාරහං සුගතියං, දුග්ගතියඤ්ච හොන්තීති තදඤ්ඤමෙව පඤ්චවිධබන්ධනාදිඛුප්පිපාසාදිඅඤ්ඤමඤ්ඤවිබාධනාදිහෙතුකං අපායදුක්ඛං දට්ඨබ්බං. තයිදං සබ්බං තෙසං තෙසං සත්තානං පච්චුප්පන්නභවනිස්සිතං ගහිතන්ති අතීතෙ, අනාගතෙ ච කාලෙ වට්ටමූලකදුක්ඛානි විසුං ගහිතානි. යෙ පන සත්තා ආහාරූපජීවිනො, තත්ථ ච උට්ඨානඵලූපජීවිනො, තෙසං අඤ්ඤෙහි අසාධාරණං ජීවිතදුක්ඛං අට්ඨමං සංවෙගවත්ථු වුත්තන්ති දට්ඨබ්බං. 66. (Cụm từ) "do sự vận dụng trí tuệ yếu kém" có nghĩa là do sự tác nghiệp của trí tuệ không có năng lực. Vì như bố thí và trì giới có vô tham và vô sân là chính, cũng vậy, sự tu tập có vô si là chính, đặc biệt mang lại an chỉ định. Trong đó, khi trí tuệ không có năng lực, khi ấy sự tu tập không làm phát sinh sự hứng thú cho tâm tu tập, giống như vật thực không được sửa soạn không làm phát sinh sự hứng thú cho một người; do đó, tâm ấy trở nên vô vị. Và khi sự tu tập không mang lại sự đặc biệt từ trước đến sau do không đi vào đúng lộ trình, khi ấy do không đạt được sự an lạc của tĩnh lặng, tâm trở nên vô vị. Nhắm đến cả hai điều đó, ngài nói (cụm từ) "do sự vận dụng trí tuệ yếu kém", v.v. Vì sanh, già, bệnh, chết xảy ra tương ứng trong cõi lành và cõi dữ, nên cần hiểu khổ ở cõi dữ là khác với những điều đó, có nguyên nhân từ năm loại trói buộc, v.v., đói khát, v.v., và sự hãm hại lẫn nhau, v.v. Vì tất cả những điều này được xem là thuộc về kiếp sống hiện tại của các chúng sanh ấy, nên những khổ có gốc rễ từ vòng luân hồi trong thời quá khứ và vị lai được xem xét riêng. Còn những chúng sanh nào sống nhờ vào vật thực, và trong số đó, những chúng sanh sống nhờ vào kết quả của sự nỗ lực, cái khổ trong việc mưu sinh không chung với những người khác của họ được gọi là đối tượng chấn động thứ tám, nên hiểu như vậy. අස්සාති චිත්තස්ස. අලීනන්තිආදීසු කොසජ්ජපක්ඛියානං ධම්මානං අනධිමත්තතාය අලීනං. උද්ධච්චපක්ඛිකානං ධම්මානං අනධිමත්තතාය අනුද්ධතං. පඤ්ඤාපයොගසම්පත්තියා, උපසමසුඛාධිගමෙන ච අනිරස්සාදං. පුබ්බෙනාපරං සවිසෙසං තතො එව ආරම්මණෙ සමප්පවත්තං, සමථවීථිපටිපන්නඤ්ච. තත්ථ අලීනතාය පග්ගහෙ, අනුද්ධතතාය නිග්ගහෙ, අනිරස්සාදතාය සම්පහංසනෙ න බ්‍යාපාරං ආපජ්ජති. අලීනානුද්ධතතාය හි ආරම්මණෙ සමප්පවත්තං අනිරස්සාදතාය සමථවීථිපටිපන්නං. සමප්පවත්තියා වා අලීනං අනුද්ධතං, සමථවීථිපටිපත්තියා අනිරස්සාදන්ති දට්ඨබ්බං. Assā có nghĩa là của tâm. Trong các câu bắt đầu bằng alīnaṃ, (tâm) không co rút là do các pháp thuộc phe giải đãi không quá mức. (Tâm) không phóng dật là do các pháp thuộc phe trạo cử không quá mức. (Tâm) không có vị ngọt là do sự thành tựu của việc vận dụng trí tuệ và do sự chứng đắc an tịnh lạc. Tâm sau đặc biệt hơn tâm trước, chính vì vậy mà nó diễn tiến quân bình trong đối tượng và đi trên lộ trình của chỉ tịnh. Trong đó, do không co rút nên không cần nỗ lực trong việc sách tấn, do không phóng dật nên không cần nỗ lực trong việc chế ngự, do không có vị ngọt nên không cần nỗ lực trong việc làm cho hoan hỷ. Quả vậy, do không co rút và không phóng dật nên (tâm) diễn tiến quân bình trong đối tượng; do không có vị ngọt nên (tâm) đi trên lộ trình của chỉ tịnh. Hoặc nên hiểu rằng: do diễn tiến quân bình nên (tâm) không co rút, không phóng dật; do đi trên lộ trình của chỉ tịnh nên (tâm) không có vị ngọt. නෙක්ඛම්මපටිපදන්ති ඣානපටිපත්තිං. සමාධිඅධිමුත්තතාති සමාධිනිබ්බත්තනෙ ඣානාධිගමෙ යුත්තප්පයුත්තතා. සා පන යස්මා සමාධිං ගරුං කත්වා තත්ථ නින්නපොණපබ්භාරභාවෙන [Pg.160] පවත්තියා හොති, තස්මා ‘‘සමාධිගරූ’’තිආදි වුත්තං. Nekkhammapaṭipadanti có nghĩa là sự thực hành thiền. Samādhiadhimuttatā là sự nỗ lực không ngừng trong việc làm phát sinh định, trong việc chứng đắc thiền. Lại nữa, vì rằng sự hướng tâm ấy diễn tiến với trạng thái nghiêng, xuôi, hướng về định do xem trọng định, do đó đã được nói là "xem trọng định" v.v... 67. පටිලද්ධෙ නිමිත්තස්මිං එවං හි සම්පාදයතො අප්පනාකොසල්ලං ඉමං අප්පනා සම්පවත්තතීති සම්බන්ධො. සාති අප්පනා. හිත්වා හීති හි-සද්දො හෙතුඅත්ථො. යස්මා ඨානමෙතං න විජ්ජති, තස්මා චිත්තප්පවත්තිආකාරං භාවනාචිත්තස්ස ලීනුද්ධතාදිවසෙන පවත්තිආකාරං සල්ලක්ඛයං උපධාරෙන්තො. සමතං වීරියස්සෙව වීරියස්ස සමාධිනා සමරසතංයෙව යොජයෙථ. කථං පන යොජයෙථාති ආහ ‘‘ඊසකම්පී’’තිආදි. තත්ථ ලයන්ති ලීනභාවං, සඞ්කොචන්ති අත්ථො. යන්තන්ති ගච්ඡන්තං, පග්ගණ්හෙථෙව සමභාවායාති අධිප්පායො. තෙනාහ ‘‘අච්චාරද්ධං නිසෙධෙත්වා සමමෙව පවත්තයෙ’’ති. කථං පන සමමෙව පවත්තයෙති ආහ ‘‘රෙණුම්හී’’තිආදි. යථාති රෙණුආදීසු යථා මධුකරාදීනං පවත්ති උපමාභාවෙන අට්ඨකථායං සම්මවණ්ණිතා, එවං ලීනුද්ධතභාවෙහි මොචයිත්වා වීරියසමතායොජනෙන නිමිත්තාභිමුඛං මානසං පටිපාදයෙ පටිභාගනිමිත්තාභිමුඛං භාවනාචිත්තං සම්පාදෙය්‍යාති අත්ථො. 67. Nên liên kết như vầy: "Quả vậy, đối với người đang thành tựu sự thiện xảo về an chỉ này khi đã đắc được tướng, thì an chỉ sẽ diễn tiến tốt đẹp". Sā là an chỉ. Trong câu hitvā hi, từ hi có nghĩa là nguyên nhân. Vì lý do này không tồn tại, do đó, vị ấy đang ghi nhận, đang xem xét cách thức diễn tiến của tâm, tức là cách thức diễn tiến của tâm hành thiền do trạng thái co rút, phóng dật v.v... Samataṃ vīriyasseva có nghĩa là nên kết hợp tinh tấn với định để có cùng một tác dụng. Nhưng nên kết hợp như thế nào? Vì vậy, Ngài nói bắt đầu bằng īsakampi. Trong đó, layaṃ có nghĩa là trạng thái co rút, sự thụ động. Yantaṃ có nghĩa là đang đi đến; ý nghĩa là chỉ nên sách tấn để đạt đến trạng thái quân bình. Do đó, Ngài nói: "ngăn chặn sự quá tinh tấn, hãy làm cho nó diễn tiến một cách quân bình". Nhưng làm thế nào để nó diễn tiến một cách quân bình? Vì vậy, Ngài nói bắt đầu bằng reṇumhi. Yathā có nghĩa là: cũng như sự hoạt động của ong v.v... trong phấn hoa v.v... đã được giải thích rõ trong Chú giải như một ví dụ, cũng vậy, sau khi giải thoát khỏi các trạng thái co rút và phóng dật, bằng cách áp dụng sự quân bình của tinh tấn, nên hướng tâm đến tướng; có nghĩa là nên làm cho tâm hành thiền thành tựu việc hướng đến tợ tướng. නිමිත්තාභිමුඛපටිපාදනවණ්ණනා Giải thích về việc hướng đến tướng. 68. තත්‍රාති තස්මිං ‘‘රෙණුම්හී’’තිආදිනා වුත්තගාථාද්වයෙ. අත්ථදීපනා උපමූපමෙය්‍යත්ථවිභාවනා. අඡෙකොති අකුසලො. පක්ඛන්දොති ධාවිතුං ආරද්ධො. විකසනක්ඛණෙයෙව සරසං කුසුමපරාගං හොති, පච්ඡා වාතාදීහි පරිපතති, විරසං වා හොති. තස්මා නිවත්තනෙ රෙණු ඛීයතීති ආහ ‘‘ඛීණෙ රෙණුම්හි සම්පාපුණාතී’’ති. පුප්ඵරාසින්ති රුක්ඛසාඛාසු නිස්සිතං පුප්ඵසඤ්චයං. 68. Tatra có nghĩa là trong hai bài kệ đã được nói, bắt đầu bằng reṇumhi. (Đây là) sự làm sáng tỏ ý nghĩa, sự phân tích ý nghĩa của ví dụ và đối tượng được ví dụ. Acheko có nghĩa là không thiện xảo. Pakkando có nghĩa là đã bắt đầu lao tới. Chỉ trong khoảnh khắc hoa nở, phấn hoa mới có vị ngọt, sau đó do gió v.v... nó rơi rụng hoặc trở nên không có vị. Do đó, khi quay trở lại, phấn hoa đã hết; vì vậy, Ngài nói: "khi phấn hoa đã hết, nó mới đến". Puppharāsiṃ có nghĩa là một đống hoa ở trên cành cây. සල්ලකත්තඅන්තෙවාසිකෙසූති සල්ලකත්තආචරියස්ස අන්තෙවාසිකෙසු. උදකථාලගතෙති උදකථාලියං ඨපිතෙ. සත්ථකම්මන්ති සිරාවෙධනාදිසත්ථකම්මං. ඵුසිතුම්පි උප්පලපත්තන්ති සම්බන්ධො. සමෙනාති පුරිමකා විය ගරුං, මන්දඤ්ච පයොගං අකත්වා සමප්පමාණෙන පයොගෙන. තත්ථාති උප්පලපත්තෙ. පරියොදාතසිප්පොති සුවිසුද්ධසිප්පො නිප්ඵන්නසිප්පො. Sallakattaantevāsikesu có nghĩa là trong số các đệ tử của vị thầy phẫu thuật. Udakathālagate có nghĩa là được đặt trong một cái bát nước. Satthakammaṃ có nghĩa là việc phẫu thuật như rạch tĩnh mạch v.v... Nên liên kết với uppalapattaṃ (lá sen) và phusitumpi (ngay cả việc chạm vào). Samena có nghĩa là với sự nỗ lực vừa phải, không nỗ lực quá mạnh hay quá yếu như những người trước. Tattha có nghĩa là trên lá sen. Pariyodātasippo có nghĩa là có tay nghề trong sạch, có tay nghề hoàn hảo. මක්කටකසුත්තන්ති [Pg.161] ලූතසුත්තං. නියාමකො නාවාසාරථී. ලඞ්කාරන්ති කිලඤ්ජාදිමයං නාවාකටසාරකං. තෙලෙන අඡඩ්ඩෙන්තො නාළිං පූරෙතීති සරාවාදිගතෙන තෙලෙන අඡඩ්ඩෙන්තො සුඛුමච්ඡිද්දකං තෙලනාළිං පූරෙති. එවමෙවාති යථා තෙ ආදිතො වුත්තමධුකරසල්ලකත්තඅන්තෙවාසිසුත්තාකඩ්ඪකනියාමකතෙලපූරකා වෙගෙන පයොගං කරොන්ති, එවමෙව යො භික්ඛු ‘‘සීඝං අප්පනං පාපුණිස්සාමී’’ති ගාළ්හං වීරියං කරොති, යො මජ්ඣෙ වුත්තමධුකරාදයො විය වීරියං න කරොති, ඉමෙ ද්වෙපි වීරියසමතාභාවෙන අප්පනං පාපුණිතුං න සක්කොන්ති. යො පන අවසානෙ වුත්තමධුකරාදයො විය සමප්පයොගො, අයං අප්පනං පාපුණිතුං සක්කොති වීරියසමතායොගතොති උපමාසංසන්දනං වෙදිතබ්බං. තෙන වුත්තං ‘‘එකො භික්ඛූ’’තිආදි. ලීනං භාවනාචිත්තන්ති අධිප්පායො. Makkaṭakasuttaṃ có nghĩa là sợi tơ nhện. Niyāmako là người điều khiển thuyền. Laṅkāraṃ là tấm buồm của thuyền làm bằng chiếu v.v... "Đổ đầy ống mà không làm đổ dầu" có nghĩa là đổ đầy ống dầu có lỗ nhỏ bằng dầu trong bát nhỏ v.v... mà không làm đổ. Evameva có nghĩa là: cũng như lúc đầu, con ong, đệ tử của thầy phẫu thuật, người kéo sợi tơ, người lái tàu, người đổ dầu đã được đề cập, nỗ lực một cách nhanh chóng, cũng vậy, vị tỳ khưu nào nỗ lực một cách mãnh liệt với ý nghĩ "ta sẽ nhanh chóng đạt đến an chỉ"; và vị nào ở giữa không nỗ lực, giống như con ong v.v... đã được đề cập; cả hai vị này đều không thể đạt đến an chỉ do không có sự quân bình của tinh tấn. Còn vị nào lúc cuối có sự nỗ lực quân bình, giống như con ong v.v... đã được đề cập, vị này có thể đạt đến an chỉ do có sự quân bình của tinh tấn. Nên hiểu sự so sánh ví dụ như vậy. Do đó đã được nói, bắt đầu bằng eko bhikkhu. Ý muốn nói là tâm hành thiền bị co rút. පඨමජ්ඣානකථාවණ්ණනා Giải thích về luận đề Sơ thiền. 69. එවන්ති වුත්තප්පකාරෙන. වීරියසමතායොජනවසෙන වීථිපටිපන්නං භාවනාමානසං පටිභාගනිමිත්තෙයෙව ඨපනවසෙන නිමිත්තාභිමුඛං පටිපාදයතො අස්ස යොගිනො. ඉජ්ඣිස්සතීති සමිජ්ඣිස්සති, උප්පජ්ජිස්සතීති අත්ථො. අනුයොගවසෙනාති භාවනාවසෙන. සෙසානීති සෙසානි තීණි, චත්තාරි වා. පකතිචිත්තෙහීති පාකතිකෙහි කාමාවචරචිත්තෙහි. බලව…පෙ… චිත්තෙකග්ගතානි භාවනාබලෙන පටුතරසභාවප්පත්තියා. පරිකම්මත්තාති පටිසඞ්ඛාරකත්තා. යදි ආසන්නත්තා උපචාරතා, ගොත්‍රභුනො එව උපචාරසමඤ්ඤා සියාති ආහ ‘‘සමීපචාරිත්තා වා’’ති. අනච්චාසන්නොපි හි නාතිදූරපවත්තී සමීපචාරී නාම හොති. අප්පනං උපෙච්ච චරන්තීති උපචාරානි. ඉතො පුබ්බෙ පරිකම්මානන්ති නානාවජ්ජනවීථියං පරිකම්මානං. එත්ථාති එතෙසු පරිකම්මුපචාරානුලොමසඤ්ඤිතෙසු. සබ්බන්තිමන්ති තතියං, චතුත්ථං වා. පරිත්තගොත්තාභිභවනතොති පරිත්තස්ස ගොත්තස්ස අභිභවනතො. ගංතායතීති හි ගොත්තං, ‘‘පරිත්ත’’න්ති පවත්තමානං අභිධානං, බුද්ධිඤ්ච එකංසිකවිසයතාය රක්ඛතීති පරිත්තගොත්තං. යථා හි බුද්ධි ආරම්මණභූතෙන අත්ථෙන විනා න පවත්තති, එවං අභිධානං අභිධෙය්‍යභූතෙන. තස්මා සො තානි තායති රක්ඛතීති වුච්චති. තං පන මහග්ගතානුත්තරවිධුරං කාමතණ්හාය ගොචරභූතං කාමාවචරධම්මානං ආවෙණිකරූපං දට්ඨබ්බං. මහග්ගතගොත්තෙපි ඉමිනා නයෙන අත්ථො වෙදිතබ්බො. භාවනතොති උප්පාදනතො. 69. Evanti (Như vậy) là theo cách đã được nói. Đối với vị hành giả ấy (assa yogino), người làm cho phát sanh (paṭipādayato) tâm hành thiền (bhāvanāmānasaṃ) đã đi vào lộ trình (vīthipaṭipannaṃ) hướng đến tướng (nimittābhimukhaṃ) do năng lực của việc đặt để (ṭhapanavasena) chỉ trong tợ tướng (paṭibhāganimitteyeva) do năng lực của việc phối hợp sự quân bình tinh tấn (vīriyasamatāyojanavasena). Ijjhissati (sẽ thành tựu) có nghĩa là sẽ thành tựu (samijjhissati), sẽ phát sanh (uppajjissati). Anuyogavasena (do năng lực của sự thực hành) là do năng lực của sự tu tập (bhāvanāvasena). Sesāni (những cái còn lại) là ba hoặc bốn cái còn lại (sesāni tīṇi, cattāri vā). Pakaticittehi (bởi những tâm bình thường) là bởi những tâm dục giới bình thường (pākatikehi kāmāvacaracittehi). Balava…pe… cittekaggatāni (có tầm... nhất tâm mạnh mẽ hơn) là do đạt đến trạng thái sắc bén hơn (paṭutarasabhāvappattiyā) nhờ năng lực của sự tu tập (bhāvanābalena). Parikammattā (do là chuẩn bị) là do có tính chất chuẩn bị trước (paṭisaṅkhārakattā). Nếu cận hành là do sự gần gũi, thì chỉ có gotrabhu mới có tên gọi là cận hành, vì vậy ngài nói ‘‘samīpacārittā vā’’ (hoặc do đi gần). Thật vậy, pháp nào khởi lên không quá xa, dù không quá gần, cũng được gọi là đi gần (samīpacārī). Chúng đi đến gần an chỉ (appanaṃ upecca caranti), nên được gọi là cận hành (upacārāni). Ito pubbe parikammānaṃ (trước đây, các parikamma) là các parikamma trong lộ trình có các āvajjana khác nhau (nānāvajjanavīthiyaṃ parikammānaṃ). Ettha (ở đây) là trong các tốc hành tâm được gọi là chuẩn bị, cận hành, và thuận thứ (etesu parikammupacārānulomasaññitesu). Sabbantimaṃ (cái cuối cùng nhất) là cái thứ ba hoặc thứ tư (tatiyaṃ, catutthaṃ vā). Parittagottābhibhavanato (do áp đảo dòng dõi dục giới) là do áp đảo dòng dõi dục giới (parittassa gottassa abhibhavanato). Thật vậy, nó bảo vệ dòng dõi (gaṃtāyati), nên gọi là gotta. Nó bảo vệ danh xưng (abhidhānaṃ) và trí tuệ (buddhiñca) đang diễn tiến là ‘‘dục giới’’ (parittanti pavattamānaṃ) bằng cách có đối tượng chắc chắn (ekaṃsikavisayatāya), nên gọi là parittagottaṃ. Thật vậy, như trí tuệ (buddhi) không thể khởi lên nếu không có đối tượng làm cảnh (ārammaṇabhūtena atthena vinā na pavattati), cũng vậy, danh xưng (abhidhānaṃ) không thể khởi lên nếu không có đối tượng được biểu thị (abhidheyyabhūtena). Do đó, nó (so) được nói là bảo vệ (tāyati rakkhati) chúng (tāni). Nên hiểu rằng nó (taṃ pana) là đặc tính riêng (āveṇikarūpaṃ) của các pháp dục giới (kāmāvacaradhammānaṃ), là đối tượng của ái dục (kāmataṇhāya gocarabhūtaṃ), khác biệt với các pháp đại hành và siêu thế (mahaggatānuttaravidhuraṃ). Trong dòng dõi đại hành (mahaggatagottepi) cũng nên hiểu ý nghĩa (attho veditabbo) theo phương pháp này (iminā nayena). Bhāvanato (do tu tập) là do làm cho phát sanh (uppādanato). අවිසෙසෙන [Pg.162] සබ්බෙසං සබ්බා සමඤ්ඤාති පඨමනයො ගහිතග්ගහණං හොතීති ආහ ‘‘අග්ගහිතග්ගහණෙනා’’තිආදි. නානාවජ්ජනපරිකම්මමෙව පරිකම්මන්ති අධිප්පායෙන ‘‘පඨමං වා උපචාර’’න්තිආදි වුත්තං. චතුත්ථං අප්පනාචිත්තං, පඤ්චමං වා අප්පනාචිත්තං පුබ්බෙ වුත්තනයෙන සචෙ චතුත්ථං ගොත්‍රභු හොතීති අත්ථො. පඤ්චමං වාති වා-සද්දො අනියමෙ. ස්වායං අනියමො ඉමිනා කාරණෙනාති දස්සෙතුං ‘‘තඤ්ච ඛො ඛිප්පාභිඤ්ඤදන්ධාභිඤ්ඤවසෙනා’’ති වුත්තං. තත්ථ ඛිප්පාභිඤ්ඤස්ස චතුත්ථං අප්පෙති, දන්ධාභිඤ්ඤස්ස පඤ්චමං. කස්මා පන චතුත්ථං, පඤ්චමං වා අප්පෙති, න තතො පරන්ති ආහ ‘‘තතො පරං ජවනං පතතී’’ති. තතො පඤ්චමතො පරං ඡට්ඨං, සත්තමඤ්ච ජවනං පතන්තං විය හොති පරික්ඛීණජවත්තාති අධිප්පායො. Phương pháp đầu tiên, rằng một cách không phân biệt, tất cả tên gọi (đều áp dụng) cho tất cả các tốc hành tâm, trở thành việc nắm bắt cái đã được nắm bắt, vì vậy ngài nói ‘‘aggahitaggahaṇenā’’tiādi (bằng cách nắm bắt cái chưa được nắm bắt, v.v...). Với ý định rằng chỉ có parikamma có các āvajjana khác nhau mới là parikamma, câu ‘‘paṭhamaṃ vā upacāra’’ntiādi (hoặc cái đầu tiên là cận hành, v.v...) đã được nói. Cái thứ tư là tâm an chỉ, hoặc cái thứ năm là tâm an chỉ, có nghĩa là nếu cái thứ tư là gotrabhu theo phương pháp đã nói trước đây. Trong câu Pañcamaṃ vā (hoặc cái thứ năm), từ vā có nghĩa là không xác định. Để chỉ ra rằng sự không xác định này là do nguyên nhân này, câu ‘‘tañca kho khippābhiññadandhābhiññavasenā’’ti (và điều đó là do trường hợp của người chứng đắc nhanh và người chứng đắc chậm) đã được nói. Trong hai trường hợp đó, đối với người chứng đắc nhanh, cái thứ tư nhập định; đối với người chứng đắc chậm, cái thứ năm. Tại sao cái thứ tư hoặc thứ năm nhập định, mà không phải cái sau đó? Vì vậy, ngài nói ‘‘tato paraṃ javanaṃ patatī’’ti (tốc hành tâm sau đó rơi rụng). Ý định là: sau cái thứ năm, tốc hành tâm thứ sáu và thứ bảy giống như đang rơi rụng vì tốc lực đã cạn kiệt (parikkhīṇajavattā). යථා අලද්ධාසෙවනං පඨමජවනං දුබ්බලත්තා ගොත්‍රභුං න උප්පාදෙති, ලද්ධාසෙවනං පන බලවභාවතො දුතියං, තතියං වා ගොත්‍රභුං උප්පාදෙති, එවං ලද්ධාසෙවනතාය බලවභාවතො ඡට්ඨං, සත්තමම්පි අප්පෙතීති ථෙරස්ස අධිප්පායො. තෙනාහ ‘‘තස්මා ඡට්ඨෙපි සත්තමෙපි අප්පනා හොතී’’ති. තන්ති ථෙරස්ස වචනං. සුත්තසුත්තානුලොමආචරියවාදෙහි අනුපත්ථම්භිතත්තා වුත්තං ‘‘අත්තනොමතිමත්ත’’න්ති. ‘‘පුරිමා පුරිමා කුසලා ධම්මා’’ති (පට්ඨා. 1.1.12) පන සුත්තපදමකාරණං ආසෙවනපච්චයලාභස්ස බලවභාවෙ අනෙකන්තිකත්තා. තථා හි අලද්ධාසෙවනාපි පඨමචෙතනා දිට්ඨධම්මවෙදනීයා හොති, ලද්ධාසෙවනා දුතියචෙතනා යාව ඡට්ඨචෙතනා අපරාපරියවෙදනීයා. චතුත්ථපඤ්චමෙසුයෙවාතිආදි වුත්තස්සෙවත්ථස්ස යුත්තිදස්සනමුඛෙන නිගමනත්ථං වුත්තං. තත්ථ යදි ඡට්ඨසත්තමං ජවනං පතිතං නාම හොති පරික්ඛීණජවත්තා, කථං සත්තමජවනචෙතනා උපපජ්ජවෙදනීයා, ආනන්තරියා ච හොතීති? නායං විසෙසො ආසෙවනපච්චයලාභෙන බලප්පත්තියා. කිඤ්චරහි කිරියාවත්ථාවිසෙසතො. කිරියාවත්ථා හි ආරම්භමජ්ඣපරියොසානවසෙන තිවිධා. තත්ථ ච පරියොසානාවත්ථාය සන්නිට්ඨාපකචෙතනාභාවෙන උපපජ්ජවෙදනීයාදිතා හොති, න බලවභාවෙනාති දට්ඨබ්බං. පටිසන්ධියා අනන්තරපච්චයභාවිනො විපාකසන්තානස්ස අනන්තරපච්චයභාවෙන තථා අභිසඞ්ඛතත්තාති ච වදන්ති. තස්මා ඡට්ඨසත්තමානං පපාතාභිමුඛතාය පරික්ඛීණජවතා න සක්කා නිවාරෙතුං. තථා හි ‘‘යථා හි පුරිසො’’තිආදි වුත්තං. Ý của vị trưởng lão là: Giống như tốc hành tâm thứ nhất, vì yếu ớt do không có sự thuần thục (aladdhāsevanaṃ), không thể sanh khởi gotrabhu, nhưng tốc hành tâm thứ hai hoặc thứ ba, do có sự thuần thục (laddhāsevanaṃ) và mạnh mẽ, có thể sanh khởi gotrabhu, cũng vậy, do có sự thuần thục và mạnh mẽ, cái thứ sáu và thứ bảy cũng nhập định. Do đó, ngài nói ‘‘tasmā chaṭṭhepi sattamepi appanā hotī’’ti (vì vậy, an chỉ cũng xảy ra ở cái thứ sáu và thứ bảy). Đó (taṃ) là lời của vị trưởng lão. Do không được hỗ trợ bởi Kinh, Tùy Kinh, và các học thuyết của các vị thầy, nên được gọi là ‘‘attanomatimatta’’nti (chỉ là ý kiến cá nhân). Câu kinh ‘‘Purimā purimā kusalā dhammā’’ti (các pháp thiện trước trước...) không phải là lý do, vì việc có được duyên thuần thục không phải là yếu tố quyết định (anekantikattā) cho sự mạnh mẽ. Thật vậy, tư tâm thứ nhất, dù không có sự thuần thục, vẫn có thể cho quả trong hiện tại (diṭṭhadhammavedanīyā), còn tư tâm thứ hai cho đến tư tâm thứ sáu, do có sự thuần thục, lại cho quả trong đời sau (aparāpariyavedanīyā). Câu Catutthapañcamesuyevātiādi (chỉ ở cái thứ tư và thứ năm, v.v...) được nói để kết luận, bằng cách trình bày lý lẽ, cho ý nghĩa đã được nói. Ở đây, nếu tốc hành tâm thứ sáu và thứ bảy được gọi là đã rơi rụng vì tốc lực đã cạn kiệt, thì làm sao tư tâm của tốc hành tâm thứ bảy có thể cho quả trong đời sau (upapajjavedanīyā) và là vô gián nghiệp (ānantariyā)? Sự khác biệt này không phải do đạt được sức mạnh nhờ duyên thuần thục. Vậy thì do đâu? Do sự đặc biệt của giai đoạn hành động (kiriyāvatthāvisesato). Thật vậy, giai đoạn hành động có ba loại: khởi đầu, giữa, và kết thúc. Trong đó, nên hiểu rằng tính chất cho quả trong đời sau v.v... là do tư tâm hoàn tất (sanniṭṭhāpakacetanābhāvena) trong giai đoạn kết thúc (pariyosānāvatthāya), chứ không phải do sức mạnh. Các vị khác cũng nói rằng: do nó được tạo tác như vậy bởi tính chất là duyên vô gián cho dòng tương tục quả, vốn là duyên vô gián cho sự tái sanh. Do đó, không thể ngăn cản được việc tốc lực cạn kiệt của cái thứ sáu và thứ bảy do chúng hướng đến sự rơi rụng (papātābhimukhatāya). Thật vậy, câu ‘‘yathā hi puriso’’tiādi (giống như một người đàn ông...) đã được nói. සා [Pg.163] ච පන අප්පනා. අද්ධානපරිච්ඡෙදොති කාලපරිච්ඡෙදො. සො පනෙත්ථ සත්තසු ඨානෙසු කත්ථචි අපරිමාණචිත්තක්ඛණතාය, කත්ථචි අතිඉත්තරඛණතාය නත්ථීති වුත්තො. න හෙත්ථ සම්පුණ්ණජවනවීථි අද්ධා ලබ්භති. තෙනෙවාහ ‘‘එත්ථ මග්ගානන්තරඵල’’න්තිආදි. සෙසට්ඨානෙසූති පඨමප්පනා, ලොකියාභිඤ්ඤා, මග්ගක්ඛණො, නිරොධා වුට්ඨහන්තස්ස ඵලක්ඛණොති එතෙසු චතූසු ඨානෙසු. Và an chỉ đó (sā ca pana appanā). Addhānaparicchedo (sự phân định thời gian) là sự phân định về thời gian (kālaparicchedo). Nó (so) được nói là không có (natthīti vutto) ở bảy nơi này (ettha sattasu ṭhānesu), ở một số nơi vì có sát-na tâm vô hạn (aparimāṇacittakkhaṇatāya), ở một số nơi vì có sát-na quá ngắn (atiittarakhaṇatāya). Ở đây, không có được khoảng thời gian của một lộ trình tốc hành tâm đầy đủ (na hettha sampuṇṇajavanavīthi addhā labbhati). Do đó, ngài nói ‘‘ettha maggānantaraphala’’ntiādi (ở đây, quả ngay sau đạo, v.v...). Sesaṭṭhānesu (ở những nơi còn lại) là ở bốn nơi này: an chỉ đầu tiên, thắng trí thế gian, sát-na đạo, và sát-na quả của người xuất khỏi diệt tận định. එත්තාවතාති එත්තකෙන භාවනාක්කමෙන එස යොගාවචරො පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. එවං විහරතා ච අනෙන තදෙව පඨමං ඣානං අධිගතං හොති පථවීකසිණන්ති සම්බන්ධො. Ettāvatā (cho đến chừng ấy) là với trình tự tu tập chừng ấy (ettakena bhāvanākkamena), vị hành giả này (esa yogāvacaro), sau khi đạt đến sơ thiền (paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja), an trú (viharati). Và bởi vị hành giả này, người đang an trú như vậy (evaṃ viharatā ca anena), chính sơ thiền đó (tadeva paṭhamaṃ jhānaṃ), có đề mục là biến xứ đất (pathavīkasiṇaṃ), đã được chứng đắc (adhigataṃ hoti). Nên được liên kết như vậy (iti sambandho). 70. තත්ථාති තස්මිං ඣානපාඨෙ. විවිච්චිත්වාති විසුං හුත්වා. තෙනාහ ‘‘විනා හුත්වා අපක්කමිත්වා’’ති, පජහනවසෙන අපසක්කිත්වාති අත්ථො. විවිච්චෙව කාමෙහීති එත්ථ ‘‘විවිච්චා’’ති ඉමිනා විවෙචනං ඣානක්ඛණෙ කාමානං අභාවමත්තං වුත්තං. ‘‘විවිච්චෙවා’’ති පන ඉමිනා එකංසතො කාමානං විවෙචෙතබ්බතාදීපනෙන තප්පටිපක්ඛතා ඣානස්ස, කාමවිවෙකස්ස ච ඣානාධිගමූපායතා දස්සිතා හොතීති ඉමමත්ථං දස්සෙතුං ‘‘පඨමං ඣාන’’න්තිආදිං වත්වා තමෙවත්ථං පාකටතරං කාතුං ‘‘කථ’’න්තිආදි වුත්තං. ‘‘අන්ධකාරෙ සති පදීපොභාසො වියා’’ති එතෙන යථා පදීපොභාසාභාවෙන රත්තියං අන්ධකාරාභිභවො, එවං ඣානාභාවෙන සත්තසන්තතියං කාමාභිභවොති දස්සෙති. 70. Tatthāti (có nghĩa là) tasmiṃ jhānapāṭhe (trong đoạn kinh về thiền). Viviccitvāti (có nghĩa là) visuṃ hutvā (đã trở nên riêng biệt). Do đó, ngài đã nói: ‘‘vinā hutvā apakkamitvā’’ti (đã trở nên không có, đã lánh xa), nghĩa là apasakkitvā (đã lui ra) pajahanavasena (do bởi sự từ bỏ). Trong câu vivicceva kāmehīti, bằng từ ‘‘viviccā’’ti này, sự ly (vivecanaṃ), tức là chỉ sự vắng mặt (abhāvamattaṃ) của các dục (kāmānaṃ) trong khoảnh khắc thiền (jhānakkhaṇe) đã được nói đến. Còn bằng từ ‘‘viviccevā’’ti này, do sự chỉ rõ rằng các dục chắc chắn phải được ly (ekaṃsato kāmānaṃ vivecetabbatādīpanena), nên tính chất đối nghịch của thiền đối với chúng (tappaṭipakkhatā jhānassa), và sự ly dục (kāmavivekassa) là phương tiện để chứng đắc thiền (jhānādhigamūpāyatā) đã được trình bày (dassitā hoti). Để trình bày ý nghĩa này (imamatthaṃ dassetuṃ), sau khi đã nói ‘‘paṭhamaṃ jhāna’’ntiādiṃ (sơ thiền, v.v...), để làm cho chính ý nghĩa ấy được rõ ràng hơn (tamevatthaṃ pākaṭataraṃ kātuṃ), câu ‘‘katha’’ntiādi (như thế nào, v.v...) đã được nói đến. Bằng câu ‘‘andhakāre sati padīpobhāso viyā’’ti này, ngài trình bày rằng (dasseti) cũng như (yathā) do không có ánh sáng của ngọn đèn (padīpobhāsābhāvena) vào ban đêm (rattiyaṃ) nên có sự xâm chiếm của bóng tối (andhakārābhibhavo), cũng vậy (evaṃ) do không có thiền (jhānābhāvena) nên có sự xâm chiếm của các dục (kāmābhibhavo) trong dòng tương tục của chúng sanh (sattasantatiyaṃ). එතන්ති පුබ්බපදෙයෙව අවධාරණවචනං. න ඛො පන එවං දට්ඨබ්බං ‘‘කාමෙහි එවා’’ති අවධාරණස්ස අකතත්තා. නිස්සරන්ති නිග්ගච්ඡන්ති එතෙන, එත්ථ වාති නිස්සරණං. කෙ නිග්ගච්ඡන්ති? කාමා, තෙසං කාමානං නිස්සරණං පහානං තන්නිස්සරණං, තතො. කථං පන සමානෙ වික්ඛම්භනෙ කාමානමෙවෙතං නිස්සරණං, න බ්‍යාපාදාදීනන්ති චොදනං යුත්තිතො, ආගමතො ච සොධෙතුං ‘‘කාමධාතූ’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ කාමධාතුසමතික්කමනතොති සකලස්සපි කාමභවස්ස සමතික්කමපටිපදාභාවතො. තෙන ඉමස්ස ඣානස්ස කාමපරිඤ්ඤාභාවමාහ. කාමරාගපටිපක්ඛතොති වක්ඛමානවිභාගස්ස කිලෙසකාමස්ස පච්චත්ථිකභාවතො. තෙන යථා මෙත්තා බ්‍යාපාදස්ස, කරුණා විහිංසාය, එවමිදං ඣානං කාමරාගස්ස උජුවිපච්චනීකභූතන්ති දස්සෙති. එවමත්තනො පවත්තියා, විපාකප්පවත්තියා ච කාමරාගතො, කාමධාතුතො [Pg.164] ච විනිවත්තසභාවත්තා ඉදං ඣානං විසෙසතො කාමානමෙව නිස්සරණං. ස්වායමත්ථො පාඨගතො එවාති ආහ ‘‘යථාහා’’තිආදි. කාමඤ්චෙතමත්ථං දීපෙතුං පුරිමපදෙයෙව අවධාරණං ගහිතං, උත්තරපදෙපි පන තං ගහෙතබ්බමෙව තථා අත්ථසම්භවතොති දස්සෙතුං ‘‘උත්තරපදෙපී’’තිආදි වුත්තං. ඉතොති කාමච්ඡන්දතො. එස නියමො. සාධාරණවචනෙනාති අවිසෙසවචනෙන. තදඞ්ගවික්ඛම්භනසමුච්ඡෙදප්පටිපස්සද්ධිනිස්සරණවිවෙකා තදඞ්ගවිවෙකාදයො. චිත්තකායඋපධිවිවෙකා චිත්තවිවෙකාදයො. තයො එව ඉධ ඣානකථායං දට්ඨබ්බා සමුච්ඡෙදවිවෙකාදීනං අසම්භවතො. Etanti (có nghĩa là) lời xác định (avadhāraṇavacanaṃ) chỉ ở từ trước (pubbapadeyeva). Tuy nhiên, không nên hiểu như vậy (na kho pana evaṃ daṭṭhabbaṃ) vì sự xác định ‘‘kāmehi evā’’ti (chỉ từ các dục) đã không được thực hiện (avadhāraṇassa akatattā). Nissaranti niggacchanti (chúng thoát ra, chúng ra khỏi) etena (bởi cái này), vā (hoặc) ettha (trong cái này), nên gọi là nissaraṇaṃ (sự thoát ly). Những gì ra khỏi (ke niggacchanti)? Các dục (kāmā). Sự thoát ly khỏi các dục ấy (tesaṃ kāmānaṃ nissaraṇaṃ), sự từ bỏ (pahānaṃ), đó là sự thoát ly của chúng (tannissaraṇaṃ). Do đó (tato). Nhưng tại sao (kathaṃ pana) trong khi sự trấn áp là như nhau (samāne vikkhambhane), đây lại chỉ là sự thoát ly khỏi các dục (kāmānamevetaṃ nissaraṇaṃ), mà không phải là (sự thoát ly) khỏi sân hận, v.v... (na byāpādādīnaṃ)? Để làm sáng tỏ (sodhetuṃ) câu chất vấn này (codanaṃ) bằng lý lẽ (yuttito) và bằng thánh điển (āgamato), câu ‘‘kāmadhātū’’tiādi (dục giới, v.v...) đã được nói đến. Trong đó, kāmadhātusamatikkamanatoti (do sự vượt qua dục giới) là do không có con đường thực hành để vượt qua toàn bộ cõi dục (sakalassapi kāmabhavassa samatikkamapaṭipadābhāvato). Bằng điều đó, ngài nói về sự thiếu liễu tri về dục của thiền này (tena imassa jhānassa kāmapariññābhāvamāha). Kāmarāgapaṭipakkhatoti (do là đối nghịch với tham dục) là do là kẻ thù (paccatthikabhāvato) của phiền não dục (kilesakāmassa) sẽ được phân tích sau đây (vakkhamānavibhāgassa). Bằng điều đó, ngài trình bày rằng (tena ... dasseti) cũng như (yathā) tâm từ (mettā) đối nghịch với sân hận (byāpādassa), tâm bi (karuṇā) đối nghịch với sự hãm hại (vihiṃsāya), cũng vậy (evaṃ) thiền này (idaṃ jhānaṃ) là đối nghịch trực tiếp với tham dục (kāmarāgassa ujuvipaccanīkabhūtaṃ). Như vậy, do bản chất quay lưng lại (vinivattasabhāvattā) với tham dục (kāmarāgato) và dục giới (kāmadhātuto) trong sự vận hành của chính nó (attano pavattiyā) và trong sự vận hành của quả dị thục (vipākappavattiyā), thiền này (idaṃ jhānaṃ) một cách đặc biệt (visesato) chính là sự thoát ly khỏi các dục (kāmānameva nissaraṇaṃ). Ý nghĩa này đã có trong chính đoạn kinh (svāyamattho pāṭhagato eva), vì vậy ngài nói ‘‘yathāhā’’tiādi (như đã nói, v.v...). Mặc dù để làm sáng tỏ ý nghĩa này (kāmañcetamatthaṃ dīpetuṃ), sự xác định đã được lấy ở từ trước (purimapadeyeva avadhāraṇaṃ gahitaṃ), nhưng nó cũng nên được lấy ở từ sau (uttarapadepi pana taṃ gahetabbameva) vì ý nghĩa cũng có thể có như vậy (tathā atthasambhavato), để trình bày điều này, câu ‘‘uttarapadepī’’tiādi (cũng ở từ sau, v.v...) đã được nói đến. Itoti (có nghĩa là) từ dục tham (kāmacchandato). Đây là quy tắc (esa niyamo). Sādhāraṇavacanenāti (bằng lời nói chung) có nghĩa là bằng lời nói không phân biệt (avisesavacanena). Tadaṅgavikkhambhanasamucchedappaṭipassaddhinissaraṇavivekā (các sự ly do chi phần, do trấn áp, do đoạn tuyệt, do khinh an, do thoát ly) là tadaṅgavivekādayo (sự ly do chi phần, v.v...). Cittakāyaupadhivivekā (sự ly khỏi các chấp thủ là thân và tâm) là cittavivekādayo (sự ly tâm, v.v...). Chỉ có ba loại (tayo eva) nên được hiểu ở đây trong cuộc thảo luận về thiền (idha jhānakathāyaṃ daṭṭhabbā) vì sự không thể có của sự ly do đoạn tuyệt, v.v... (samucchedavivekādīnaṃ asambhavato). නිද්දෙසෙති මහානිද්දෙසෙ (මහානි. 1, 7). තත්ථ හි ‘‘උද්දානතො ද්වෙ කාමා – වත්ථුකාමා කිලෙසකාමා චා’’ති උද්දිසිත්වා ‘‘තත්ථ කතමෙ වත්ථුකාමා? මනාපියා රූපා…පෙ… මනාපියා ඵොට්ඨබ්බා’’තිආදිනා වත්ථුකාමා නිද්දිට්ඨා. තෙ පන කාමීයන්තීති කාමාති වෙදිතබ්බා. තත්ථෙවාති නිද්දෙසෙ එව. විභඞ්ගෙති ඣානවිභඞ්ගෙ (විභ. 564). පත්ථනාකාරෙන පවත්තො දුබ්බලො ලොභො ඡන්දනට්ඨෙන ඡන්දො, තතො බලවා රඤ්ජනට්ඨෙන රාගො, තතොපි බලවතරො බහලරාගො ඡන්දරාගො. නිමිත්තානුබ්‍යඤ්ජනානි සඞ්කප්පෙති එතෙනාති සඞ්කප්පො, තථාපවත්තො ලොභො, තතො බලවා රඤ්ජනට්ඨෙන රාගො, සඞ්කප්පනවසෙනෙව පවත්තො තතොපි බලවතරො සඞ්කප්පරාගොති. ස්වායං පභෙදො එකස්සෙව ලොභස්ස පවත්තිආකාරවසෙන, අවත්ථාභෙදවසෙන ච වෙදිතබ්බො යථා ‘‘වච්ඡො දම්මො බලීබද්දො’’ති. ඉමෙ කිලෙසකාමා. කාමෙන්තීති කාමා, කාමෙන්ති එතෙහීති වා. Niddeseti (có nghĩa là) trong bộ Đại Trình bày (mahāniddese). Vì ở đó (tattha hi), sau khi đã nêu lên (uddisitvā) rằng: ‘‘uddānato dve kāmā – vatthukāmā kilesakāmā cā’’ti (tóm lại, có hai loại dục: vật dục và phiền não dục), các vật dục đã được trình bày chi tiết (vatthukāmā niddiṭṭhā) bằng câu ‘‘tattha katame vatthukāmā? Manāpiyā rūpā…pe… manāpiyā phoṭṭhabbā’’tiādinā (trong đó, thế nào là vật dục? Các sắc khả ái... cho đến... các xúc khả ái). Và chúng (te pana) được ham muốn (kāmīyanti), nên được gọi là dục (kāmā), cần phải hiểu như vậy (veditabbā). Tatthevāti (có nghĩa là) trong chính bộ Trình bày (niddese eva). Vibhaṅgeti (có nghĩa là) trong bộ Phân tích Thiền (jhānavibhaṅge). Tham (lobho) yếu (dubbalo) khởi lên dưới hình thức mong cầu (patthanākārena pavatto) được gọi là dục (chando) theo nghĩa là muốn (chandanaṭṭhena); tham mạnh hơn thế (tato balavā) được gọi là ái (rāgo) theo nghĩa là nhiễm trước (rañjanaṭṭhena); ái đậm đặc (bahalarāgo) còn mạnh hơn thế nữa (tatopi balavataro) được gọi là dục ái (chandarāgo). Người ta tư duy (saṅkappeti) về các tướng và các tùy tướng (nimittānubyañjanāni) bằng cái này (etena), nên nó được gọi là tầm (saṅkappo), đó là tham (lobho) khởi lên như vậy (tathāpavatto); tham mạnh hơn thế (tato balavā) được gọi là ái (rāgo) theo nghĩa là nhiễm trước (rañjanaṭṭhena); tham khởi lên chỉ do sức mạnh của tư duy (saṅkappanavaseneva pavatto) mà còn mạnh hơn thế nữa (tatopi balavataro) được gọi là ái do tư duy (saṅkapparāgo). Sự phân biệt này (svāyaṃ pabhedo) của cùng một tâm tham (ekasseva lobhassa) cần được hiểu (vattabbo) theo cách thức khởi lên (pavattiākāravasena) và theo sự khác biệt về giai đoạn (avatthābhedavasena), cũng như (yathā) các từ ‘‘vaccho dammo balībaddo’’ti (bê con, bò tơ, bò đực). Đây là các phiền não dục (ime kilesakāmā). Chúng ham muốn (kāmenti), nên gọi là dục (kāmā); hoặc (vā) người ta ham muốn (kāmenti) bởi chúng (etehi). එවඤ්හි සතීති එවං උභයෙසම්පි කාමානං සඞ්ගහෙ සති. වත්ථුකාමෙහිපීති ‘‘වත්ථුකාමෙහි විවිච්චෙවා’’තිපි අත්ථො යුජ්ජතීති එවං යුජ්ජමානත්ථන්තරසමුච්චයත්ථො පි-සද්දො, න කිලෙසකාමසමුච්චයත්ථො. කස්මා? ඉමස්මිං අත්ථෙ කිලෙසකාමෙහි විවෙකස්ස දුතියපදෙන වුත්තත්තා. තෙනාති වත්ථුකාමවිවෙකෙන. කායවිවෙකො වුත්තො හොති පුත්තදාරාදිපරිග්ගහවිවෙකදීපනතො. පුරිමෙනාති කායවිවෙකෙන. එත්ථාති ‘‘විවිච්චෙව කාමෙහි, විවිච්ච අකුසලෙහි ධම්මෙහී’’ති එතස්මිං පදද්වයෙ, ඉතො වා නිද්ධාරිතෙ විවෙකද්වයෙ. අකුසල-සද්දෙන යදිපි [Pg.165] කිලෙසකාමා, සබ්බාකුසලාපි වා ගහිතා, සබ්බථා පන කිලෙසකාමෙහි විවෙකො වුත්තොති ආහ ‘‘දුතියෙන කිලෙසකාමෙහි විවෙකවචනතො’’ති. දුතියෙනාති ච චිත්තවිවෙකෙනාති අත්ථො. එතෙසන්ති යථාවුත්තානං ද්වින්නං පදානං, නිද්ධාරණෙ චෙතං සාමිවචනං. තණ්හාදිසංකිලෙසානං වත්ථුනො පහානං සංකිලෙසවත්ථුප්පහානං. ලොලභාවො නාම තත්ථ තත්ථ රූපාදීසු තණ්හුප්පාදො, තස්ස හෙතු වත්ථුකාමා එව වෙදිතබ්බා. බාලභාවො අවිජ්ජා, දුච්චින්තිතචින්තිතාදි වා, තස්ස අයොනිසොමනසිකාරො, සබ්බෙපි වා අකුසලා ධම්මා හෙතු. කාමගුණාධිගමහෙතුපි පාණාතිපාතාදිඅසුද්ධපයොගො හොතීති තබ්බිවෙකෙන පයොගසුද්ධි විභාවිතා. තණ්හාසංකිලෙසසොධනෙන, විවට්ටූපනිස්සයසංවඩ්ඪනෙන ච අජ්ඣාසයවිසොධනං ආසයපොසනං. කාමෙසූති නිද්ධාරණෙ භුම්මං. Evañhi satīti (có nghĩa là) khi có sự bao gồm cả hai loại dục như vậy (evaṃ ubhayesampi kāmānaṃ saṅgahe sati). Vatthukāmehipīti (có nghĩa là) ý nghĩa ‘‘vatthukāmehi viviccevā’’tipi (ly cả các vật dục) cũng thích hợp (yujjati). Như vậy (evaṃ), từ pi (cũng) có ý nghĩa bao gồm một ý nghĩa thích hợp khác (yujjamānatthantarasamuccayattho), chứ không có ý nghĩa bao gồm các phiền não dục (na kilesakāmasamuccayattho). Tại sao (kasmā)? Vì trong ý nghĩa này (imasmiṃ atthe), sự ly khỏi các phiền não dục (kilesakāmehi vivekassa) đã được nói đến bằng cụm từ thứ hai (dutiyapadena vuttattā). Tenāti (bằng điều đó) có nghĩa là bằng sự ly vật dục (vatthukāmavivekena). Thân ly (kāyaviveko) được nói đến (vutto hoti) do sự chỉ rõ sự ly khỏi việc sở hữu vợ con, v.v... (puttadārādipariggahavivekadīpanato). Purimenāti (bằng điều trước) có nghĩa là bằng thân ly (kāyavivekena). Etthāti (ở đây) có nghĩa là trong cặp cụm từ này (etasmiṃ padadvaye): ‘‘vivicceva kāmehi, vivicca akusalehi dhammehī’’ti (ly dục, ly các pháp bất thiện), hoặc (vā) trong hai loại ly (vivekadvaye) được rút ra từ đây (ito niddhārite). Mặc dù (yadipi) bằng từ akusala (bất thiện), các phiền não dục (kilesakāmā) hoặc (vā) tất cả các pháp bất thiện (sabbākusalāpi) được đề cập đến (gahitā), nhưng trong mọi trường hợp (sabbathā pana), sự ly khỏi các phiền não dục (kilesakāmehi viveko) đã được nói đến (vutto), vì vậy ngài nói: ‘‘dutiyena kilesakāmehi vivekavacanato’’ti (do lời nói về sự ly khỏi các phiền não dục bằng cụm từ thứ hai). Và dutiyenāti (bằng điều thứ hai) có nghĩa là bằng tâm ly (cittavivekenāti attho). Etesanti (của những điều này) là của hai cụm từ đã được nói đến (yathāvuttānaṃ dvinnaṃ padānaṃ); và đây là sở thuộc cách trong ý nghĩa chỉ định (niddhāraṇe cetaṃ sāmivacanaṃ). Sự từ bỏ đối tượng của các phiền não như tham ái, v.v... (taṇhādisaṃkilesānaṃ vatthuno pahānaṃ) là sự từ bỏ đối tượng của phiền não (saṃkilesavatthuppahānaṃ). Trạng thái lăng xăng (lolabhāvo nāma) là sự khởi lên của tham ái (taṇhuppādo) đối với các sắc, v.v... ở nơi này nơi kia (tattha tattha rūpādīsu); nguyên nhân của nó (tassa hetu) cần được hiểu chính là các vật dục (vatthukāmā eva veditabbā). Trạng thái ngu si (bālabhāvo) là vô minh (avijjā), hoặc (vā) là sự suy nghĩ những điều không tốt, v.v... (duccintitacintitādi); nguyên nhân của nó (tassa hetu) là sự không như lý tác ý (ayonisomanasikāro), hoặc (vā) là tất cả các pháp bất thiện (sabbepi akusalā dhammā). Hành động không trong sạch như sát sanh, v.v... (pāṇātipātādiasuddhapayogo) cũng là nguyên nhân để đạt được các dục trưởng dưỡng (kāmaguṇādhigamahetupi hoti), do đó, bằng sự ly khỏi chúng (tabbivekena), sự trong sạch của hành động (payogasuddhi) được làm rõ (vibhāvitā). Sự thanh lọc nội tâm (ajjhāsayavisodhanaṃ), sự nuôi dưỡng ý hướng (āsayaposanaṃ) là do sự gột rửa phiền não tham ái (taṇhāsaṃkilesasodhanena) và do sự phát triển duyên trợ cho sự giải thoát khỏi luân hồi (vivaṭṭūpanissayasaṃvaḍḍhanena). Kāmesūti là vị trí cách trong ý nghĩa chỉ định (niddhāraṇe bhummaṃ). අනෙකභෙදොති කාමාසවකාමරාගසංයොජනාදිවසෙන, රූපතණ්හාදිවසෙන ච අනෙකප්පභෙදො. කාමච්ඡන්දොයෙවාති කාමසභාවොයෙව ඡන්දො, න කත්තුකම්‍යතාඡන්දො, නාපි කුසලච්ඡන්දොති අධිප්පායො. ඣානපටිපක්ඛතොති ඣානස්ස පටිපක්ඛභාවතො තංහෙතු තන්නිමිත්තං විසුං වුත්තො. අකුසලභාවසාමඤ්ඤෙන අග්ගහෙත්වා විසුං සරූපෙන ගහිතො. යදි කිලෙසකාමොව පුරිමපදෙ වුත්තො, කථං බහුවචනන්ති ආහ ‘‘අනෙකභෙදතො’’තිආදි. “Anekabhedoti” (có nhiều sự khác biệt) là có nhiều loại do năng lực của lậu hoặc dục, kiết sử dục tham, v.v., và do năng lực của ái sắc, v.v. “Kāmacchandoyevāti” (chính là dục tham) có nghĩa là: chính là ý muốn có bản chất dục, không phải là ý muốn làm, cũng không phải là ý muốn thiện. “Jhānapaṭipakkhatoti” (là đối nghịch với thiền) là do là trạng thái đối nghịch của thiền, do nguyên nhân đó, do dấu hiệu đó, nên được nói riêng. (Nó) không được nắm giữ theo cách chung chung là trạng thái bất thiện, mà được nắm giữ riêng theo tự tánh của nó. Nếu chỉ có phiền não dục được nói ở từ trước, tại sao lại là số nhiều? (Để trả lời,) Ngài đã nói “anekabhedato” (có nhiều sự khác biệt), v.v. අඤ්ඤෙසම්පි දිට්ඨිමානඅහිරිකානොත්තප්පාදීනං, තංසහිතඵස්සාදීනඤ්ච. උපරි වුච්චමානානි ඣානඞ්ගානි උපරිඣානඞ්ගානි, තෙසං අත්තනො පච්චනීකානං පටිපක්ඛභාවදස්සනතො තප්පච්චනීකනීවරණවචනං. නීවරණානි හි ඣානඞ්ගපච්චනීකානි තෙසං පවත්තිනිවාරණතො. සමාධි කාමච්ඡන්දස්ස පටිපක්ඛො රාගප්පණිධියා උජුවිපච්චනීකභාවතො, නානාරම්මණෙහි පලොභිතස්ස පරිබ්භමන්තස්ස චිත්තස්ස සමාධානතො ච. පීති බ්‍යාපාදස්ස පටිපක්ඛා පාමොජ්ජෙන සමානයොගක්ඛෙමත්තා. විතක්කො ථිනමිද්ධස්ස පටිපක්ඛො යොනිසො සඞ්කප්පනවසෙන සවිප්ඵාරපවත්තිතො. සුඛං අවූපසමානුතාපසභාවස්ස උද්ධච්චකුක්කුච්චස්ස පටිපක්ඛං වූපසන්තසීතලසභාවත්තා. විචාරො විචිකිච්ඡාය පටිපක්ඛො ආරම්මණෙ අනුමජ්ජනවසෙන පඤ්ඤාපටිරූපසභාවත්තා. මහාකච්චානත්ථෙරෙන දෙසිතං පිටකානං සංවණ්ණනා පෙටකං, තස්මිං පෙටකෙ. Cũng của các pháp khác như tà kiến, ngã mạn, vô tàm, vô quý, v.v., và của xúc, v.v. đi kèm với chúng. Các thiền chi sẽ được nói ở trên là các thiền chi ở trên; việc nói về các triền cái đối nghịch với chúng là để chỉ ra trạng thái đối nghịch của các thiền chi đó đối với các pháp đối nghịch của chính chúng. Quả vậy, các triền cái là đối nghịch của các thiền chi, vì chúng ngăn cản sự sanh khởi của các thiền chi đó. Định là đối nghịch của dục tham, vì là trạng thái đối nghịch trực tiếp với sự mong cầu ái dục, và vì nó thiết lập vững chắc tâm vốn đang lang thang, bị quyến rũ bởi nhiều đối tượng khác nhau. Hỷ là đối nghịch của sân, vì có sự an ổn tương tự như sự hân hoan. Tầm là đối nghịch của hôn trầm thụy miên, vì nó có sự vận hành lan rộng do năng lực của sự tác ý như lý. Lạc là đối nghịch của trạo cử hối quá, vốn có bản chất không an tịnh và hối hận, vì (lạc) có bản chất an tịnh và mát mẻ. Tứ là đối nghịch của hoài nghi, vì có bản chất tương tự như trí tuệ do năng lực thẩm sát đối tượng. Sự chú giải Tam Tạng được thuyết bởi Trưởng lão Mahākaccāna là Peṭaka (Tạng Thư); trong Peṭaka đó. පඤ්චකාමගුණභෙදවිසයස්සාති [Pg.166] රූපාදිපඤ්චකාමගුණවිසෙසවිසයස්ස. ආඝාතවත්ථුභෙදාදිවිසයානන්ති බ්‍යාපාදවිවෙකවචනෙන ‘‘අනත්ථං මෙ අචරී’’ති (දී. නි. 3.340; අ. නි. 9.29; විභ. 960) ආදිආඝාතවත්ථුභෙදවිසයස්ස දොසස්ස, මොහාධිකෙහි ථිනමිද්ධාදීහි විවෙකවචනෙන පටිච්ඡාදනවසෙන දුක්ඛාදිපුබ්බන්තාදිභෙදවිසයස්ස මොහස්ස වික්ඛම්භනවිවෙකො වුත්තො. කාමරාගබ්‍යාපාදතදෙකට්ඨථිනමිද්ධාදිවික්ඛම්භකඤ්චෙතං සබ්බාකුසලපටිපක්ඛසභාවත්තා. සබ්බකුසලානං තෙන සභාවෙන සබ්බාකුසලප්පහායකං හොති, හොන්තම්පි කාමරාගාදිවික්ඛම්භනසභාවමෙව හොති තංසභාවත්තාති අවිසෙසෙත්වා නීවරණාකුසලමූලාදීනං ‘‘වික්ඛම්භනවිවෙකො වුත්තො හොතී’’ති ආහ. “Pañcakāmaguṇabhedavisayassa” (có đối tượng là các loại dục trưởng dưỡng) nghĩa là có đối tượng là các loại dục trưởng dưỡng đặc biệt như sắc, v.v. Trong câu “Āghātavatthubhedādivisayānaṃ” (có đối tượng là các loại hiềm hận sự, v.v.), bằng lời nói về sự ly sân, sự ly bằng cách trấn áp đối với sân, vốn có đối tượng là các loại hiềm hận sự như “hắn đã làm điều bất lợi cho ta”, v.v., đã được nói đến; và bằng lời nói về sự ly khỏi hôn trầm thụy miên, v.v. vốn có si chiếm ưu thế, sự ly bằng cách trấn áp đối với si, vốn có đối tượng là các loại như khổ, các quan điểm về quá khứ, v.v. do năng lực che đậy, đã được nói đến. Và (sơ thiền) này trấn áp dục tham, sân, và hôn trầm thụy miên, v.v. vốn cùng một nền tảng với chúng, vì có bản chất đối nghịch với tất cả các pháp bất thiện. Do bản chất đó của tất cả các pháp thiện, nó là pháp đoạn trừ tất cả các pháp bất thiện; mặc dù là vậy, nó chỉ có bản chất trấn áp dục tham, v.v. Vì có bản chất đó, nên không phân biệt, (chú giải) nói rằng “sự ly bằng cách trấn áp đối với các triền cái, các căn bất thiện, v.v. đã được nói đến”. 71. යථාපච්චයං පවත්තමානානං සභාවධම්මානං නත්ථි කාචි වසවත්තිතාති වසවත්තිභාවනිවාරණත්ථං ‘‘විතක්කනං විතක්කො’’ති වුත්තං. තයිදං ‘‘විතක්කනං ඊදිසමිද’’න්ති ආරම්මණස්ස පරිකප්පනන්ති ආහ ‘‘ඌහනන්ති වුත්තං හොතී’’ති. යස්මා චිත්තං විතක්කබලෙන ආරම්මණං අභිනිරුළ්හං විය හොති, තස්මා සො ආරම්මණාභිනිරොපනලක්ඛණො වුත්තො. යථා හි කොචි රාජවල්ලභං, තංසම්බන්ධිනං මිත්තං වා නිස්සාය රාජගෙහං ආරොහති අනුපවිසති, එවං විතක්කං නිස්සාය චිත්තං ආරම්මණං ආරොහති. යදි එවං, කථං අවිතක්කං චිත්තං ආරම්මණං ආරොහතීති? විතක්කබලෙනෙව. යථා හි සො පුරිසො පරිචයෙන තෙන විනාපි නිරාසඞ්කො රාජගෙහං පවිසති, එවං පරිචයෙන විතක්කෙන විනාපි අවිතක්කං චිත්තං ආරම්මණං ආරොහති. පරිචයෙනාති ච සන්තානෙ පවත්තවිතක්කභාවනාසඞ්ඛාතෙන පරිචයෙන. විතක්කස්ස හි සන්තානෙ අභිණ්හං පවත්තස්ස වසෙන චිත්තස්ස ආරම්මණාභිරුහණං චිරපරිචිතං. තෙන තං කදාචි විතක්කෙන විනාපි තත්ථ පවත්තතෙව. යථා තං ඤාණසහිතං හුත්වා සම්මසනවසෙන චිරපරිචිතං කදාචි ඤාණවිරහිතම්පි සම්මසනවසෙන පවත්තති, යථා වා කිලෙසසහිතං හුත්වා පවත්තං සබ්බසො කිලෙසරහිතම්පි පරිචයෙන කිලෙසවාසනාවසෙන පවත්තති, එවංසම්පදමිදං දට්ඨබ්බං. ආදිතො, අභිමුඛං වා හනනං ආහනනං. පරිතො, පරිවත්තෙත්වා වා ආහනනං පරියාහනනං. ‘‘රූපං රූපං, පථවී පථවී’’ති ආකොටෙන්තස්ස විය පවත්ති ‘‘ආහනනං, පරියාහනන’’න්ති ච වෙදිතබ්බං. ආනයනං චිත්තස්ස ආරම්මණෙ උපනයනං, ආකඩ්ඪනං වා. 71. Để ngăn chặn ý niệm về sự làm chủ đối với các pháp tự nhiên đang diễn tiến theo duyên rằng “không có bất kỳ sự làm chủ nào”, nên đã nói “vitakkanaṃ vitakko” (sự tầm là tầm). Về điều này, (Ngài) nói “ūhananti vuttaṃ hotī” (được gọi là sự suy xét), vì sự tầm là sự hình dung về đối tượng rằng “đây là như thế này”. Bởi vì tâm, nhờ sức mạnh của tầm, dường như đã hướng lên đối tượng, cho nên nó được gọi là có đặc tính hướng tâm lên đối tượng. Quả vậy, giống như một người nào đó nương tựa vào một người được vua yêu mến, hoặc một người bạn có liên quan đến người đó, để đi lên và đi vào cung vua, cũng vậy, tâm nương tựa vào tầm để hướng lên đối tượng. Nếu vậy, làm thế nào tâm không có tầm lại hướng lên đối tượng? (Đáp:) Chính nhờ sức mạnh của tầm. Quả vậy, giống như người đó, do quen thuộc, có thể đi vào cung vua không sợ hãi ngay cả khi không có người kia, cũng vậy, do quen thuộc, tâm không có tầm cũng hướng lên đối tượng ngay cả khi không có tầm. Và “paricayena” (do quen thuộc) là do sự quen thuộc được gọi là sự tu tập tầm diễn ra trong dòng tâm thức. Quả vậy, do năng lực của tầm thường xuyên sanh khởi trong dòng tâm thức, sự hướng lên đối tượng của tâm đã được thực hành từ lâu. Do đó, đôi khi tâm đó vẫn sanh khởi ở đó ngay cả khi không có tầm. Giống như tâm đó, sau khi đã cùng với trí tuệ và được thực hành từ lâu qua việc quán xét, đôi khi vẫn vận hành qua việc quán xét ngay cả khi không có trí tuệ; hoặc giống như tâm đã vận hành cùng với phiền não, ngay cả khi hoàn toàn không có phiền não, vẫn vận hành do sự quen thuộc, do năng lực của tập khí phiền não, sự hoàn hảo của ví dụ này cần được hiểu như vậy. “Āhananaṃ” là sự đập vào từ phía trước hoặc đối diện. “Pariyāhananaṃ” là sự đập vào từ xung quanh hoặc sau khi xoay vòng. Sự diễn tiến giống như người đang gõ “sắc, sắc”, “đất, đất” cần được hiểu là “āhananaṃ” và “pariyāhananaṃ”. “Ānayanaṃ” là sự đưa tâm đến đối tượng, hoặc là sự kéo lại. අනුසඤ්චරණං [Pg.167] අනුපරිබ්භමනං. ස්වායං විසෙසො සන්තානම්හි ලබ්භමානො එව සන්තානෙ පාකටො හොතීති දට්ඨබ්බො. සෙසෙසුපි එසෙව නයො. අනුමජ්ජනං ආරම්මණෙ චිත්තස්ස අනුමසනං, පරිමජ්ජනන්ති අත්ථො. තථා හි විචාරො ‘‘පරිමජ්ජනහත්ථො විය, සඤ්චරණහත්ථො වියා’’ති ච වුත්තො. තත්ථාති ආරම්මණෙ. සහජාතානං අනුයොජනං ආරම්මණෙ අනුවිචාරණසඞ්ඛාතඅනුමජ්ජනවසෙනෙව වෙදිතබ්බං. අනුප්පබන්ධනං ආරම්මණෙ චිත්තස්ස අවිච්ඡින්නස්ස විය පවත්ති. තථා හි සො ‘‘අනුසන්ධානතා’’ති (ධ. ස. 8) නිද්දිට්ඨො. තෙනෙව ච ‘‘ඝණ්ඩානුරවො විය, පරිබ්භමනං වියා’’ති ච වුත්තො. “Anusañcaraṇaṃ” là sự đi vòng quanh lặp đi lặp lại. Cần hiểu rằng sự khác biệt này, khi có được trong dòng tâm thức, trở nên rõ ràng trong dòng tâm thức. Phương pháp này cũng áp dụng cho các trường hợp còn lại. “Anumajjanaṃ” là sự chạm vào, sự xoa bóp đối tượng của tâm. Quả vậy, tứ được nói là “giống như người có tay xoa bóp, giống như người có tay di chuyển”. “Tattha” (ở đó) nghĩa là trong đối tượng. Sự gắn kết của các pháp đồng sanh cần được hiểu là do năng lực của sự xoa bóp, được gọi là sự thẩm sát, trong đối tượng. “Anuppabandhanaṃ” là sự diễn tiến của tâm trong đối tượng như thể không bị gián đoạn. Quả vậy, nó được chỉ ra là “anusandhānatā” (sự nối kết). Và do đó, nó được nói là “giống như tiếng vang của chuông, giống như sự quay tròn”. කත්ථචීති පඨමජ්ඣානෙ, පරිත්තචිත්තුප්පාදෙසු ච. විචාරතො ඔළාරිකට්ඨෙන, විචාරස්සෙව ච පුබ්බඞ්ගමට්ඨෙන අනුරවතො ඔළාරිකො, තස්ස ච පුබ්බඞ්ගමො ඝණ්ඩාභිඝාතො විය විතක්කො. යථා හි ඝණ්ඩාභිඝාතො පඨමාභිනිපාතො හොති, එවං ආරම්මණාභිමුඛනිරොපනට්ඨෙන විතක්කො චෙතසො පඨමාභිනිපාතො හොති. අභිඝාත-ග්ගහණෙන චෙත්ථ අභිඝාතජො සද්දො ගහිතොති වෙදිතබ්බො. විප්ඵාරවාති විචලනයුත්තො සපරිප්ඵන්දො. පරිබ්භමනං විය පරිස්සයාභාවවීමංසනත්ථං. අනුප්පබන්ධෙන පවත්තියන්ති උපචාරෙ වා අප්පනායං වා සන්තානෙන පවත්තියං. තත්ථ හි විතක්කො නිච්චලො හුත්වා ආරම්මණං අනුපවිසිත්වා විය පවත්තති, න පඨමාභිනිපාතෙ. පාකටො හොතීති විතක්කස්ස විසෙසො අභිනිරොපනාකාරො ඔළාරිකත්තා පඨමජ්ඣානෙ පාකටො හොති, තදභාවතො පඤ්චකනයෙ දුතියජ්ඣානෙ විචාරස්ස විසෙසො අනුමජ්ජනාකාරො පාකටො හොති. Katthaci có nghĩa là: trong sơ thiền, và trong các tâm dục giới nhỏ nhiệm. So với tứ (vicāra) thì thô thiển hơn, và do là trạng thái đi trước của chính tứ, nên tầm (vitakka) giống như tiếng chuông ban đầu, thô thiển hơn và đi trước tiếng vang ngân theo sau. Ví như tiếng chuông ban đầu là sự va chạm đầu tiên, cũng vậy, do có ý nghĩa hướng tâm đến đối tượng, tầm là sự va chạm đầu tiên của tâm. Và ở đây, cần hiểu rằng qua việc dùng từ "abhighāta" (sự va chạm), âm thanh phát sinh từ sự va chạm được bao hàm. Vipphāra (rung động) có nghĩa là có sự lay động, có sự rung chuyển. Anuppabandhena pavattiyaṃ (khi diễn tiến liên tục) có nghĩa là khi diễn tiến một cách liên tục trong cận hành định hoặc trong an chỉ định. Vì ở đó, tầm trở nên bất động, diễn tiến như thể đã đi sâu vào đối tượng, chứ không phải như lúc va chạm đầu tiên. Pākaṭo hoti (trở nên rõ rệt) có nghĩa là: đặc tính của tầm, tức là trạng thái hướng đến, trở nên rõ rệt trong sơ thiền do tính chất thô thiển; do không có tầm ấy, trong nhị thiền theo hệ thống ngũ thiền, đặc tính của tứ, tức là trạng thái xoa bóp, trở nên rõ rệt. වාලණ්ඩුපකං එළකලොමාදීහි කතචුම්බටකං. උප්පීළනහත්ථොති පිණ්ඩස්ස උප්පීළනහත්ථො. තස්සෙව ඉතො චිතො ච සඤ්චරණහත්ථො. මණ්ඩලන්ති කංසභාජනාදීසු කිඤ්චි මණ්ඩලං වට්ටලෙඛං කරොන්තස්ස. යථා පුප්ඵඵලසාඛාදිඅවයවවිනිමුත්තො අවිජ්ජමානොපි රුක්ඛො ‘‘සපුප්ඵො සඵලො’’ති වොහරීයති, එවං විතක්කාදිඅඞ්ගවිනිමුත්තං අවිජ්ජමානම්පි ඣානං ‘‘සවිතක්කං සවිචාර’’න්ති වොහරීයතීති දස්සෙතුං ‘‘රුක්ඛො වියා’’තිආදි වුත්තං. ඣානභාවනාය පුග්ගලවසෙන දෙසෙතබ්බත්තා ‘‘ඉධ භික්ඛු විවිච්චෙව කාමෙහී’’තිආදිනා පුග්ගලාධිට්ඨානෙන ඣානානි උද්දිට්ඨානීති. යදිපි විභඞ්ගෙ පුග්ගලාධිට්ඨානා දෙසනා කතා, අත්ථො පන තත්‍රාපි විභඞ්ගෙපි යථා ඉධ ‘‘ඉමිනා [Pg.168] ච විතක්කෙනා’’තිආදිනා ධම්මවසෙන වුත්තො, එවමෙව දට්ඨබ්බො, පරමත්ථතො පුග්ගලස්සෙව අභාවතොති අධිප්පායො. අත්ථො…පෙ… දට්ඨබ්බො ඣානසමඞ්ගිනො විතක්කවිචාරසමඞ්ගිතාදස්සනෙන, ඣානස්සෙව ච සවිතක්කසවිචාරතාය වුත්තත්තාති එවං වා එත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො. Vālaṇḍupakaṃ là cái vòng đệm làm bằng lông cừu v.v. Uppīḷanahattho có nghĩa là bàn tay nén ép khối đất sét. Bàn tay di chuyển qua lại trên chính khối đất sét ấy. Maṇḍalaṃ có nghĩa là của người đang vẽ một vòng tròn, một đường cong, trên các vật dụng bằng đồng v.v. Ví như một cái cây không có các bộ phận như hoa, quả, cành v.v., dù không hiện hữu (theo cách đó), vẫn được gọi là "cây có hoa, có quả", cũng vậy, để chỉ ra rằng thiền, dù không hiện hữu như một thực thể tách rời khỏi các chi thiền như tầm v.v., vẫn được gọi là "thiền có tầm, có tứ", nên câu "rukkho viyā" (như cái cây) v.v. đã được nói đến. Vì việc tu tập thiền phải được thuyết giảng theo phương diện cá nhân, nên các tầng thiền đã được chỉ ra với cá nhân làm nền tảng qua câu "idha bhikkhu vivicceva kāmehī" (ở đây, vị tỳ khưu ly dục...) v.v. Mặc dù trong tạng Phân Tích, bài thuyết giảng được thực hiện với cá nhân làm nền tảng, nhưng ý nghĩa ở đó, trong tạng Phân Tích ấy, cũng phải được hiểu theo phương diện pháp như đã được nói ở đây qua câu "iminā ca vitakkenā" (với tầm này...) v.v., vì theo chân nghĩa, cá nhân thực sự không hiện hữu. Đó là chủ ý. Hoặc ý nghĩa ở đây nên được hiểu như vầy: ... ý nghĩa nên được hiểu bằng cách chỉ ra sự kiện người thành tựu thiền cũng thành tựu tầm và tứ, và vì chính thiền đã được nói là có tầm có tứ. විවෙකාති විවෙකා හෙතුභූතාති විවෙක-සද්දස්ස භාවසාධනතං සන්ධායාහ. විවෙකෙති කත්තුසාධනතං, කම්මසාධනතං වා. ‘‘විවිත්තො’’ති හි ඉමිනා නීවරණෙහි විනාභූතො තෙහි විවෙචිතොති ච සාධනද්වයම්පි සඞ්ගහිතමෙවාති. Vivekā có nghĩa là: do sự ly (viveka) là nguyên nhân. Ngài nói điều này nhắm đến việc từ "viveka" được cấu tạo theo nghĩa trạng thái (bhāvasādhana). Viveke (trong sự ly) thì (ngài nói) nhắm đến việc nó được cấu tạo theo nghĩa chủ động (kattusādhana) hoặc bị động (kammasādhana). Vì qua từ "vivitto" (ly), cả hai cách cấu tạo từ đều được bao hàm: (1) đã tách khỏi các triền cái, và (2) đã được làm cho tách khỏi các triền cái ấy. 72. පීණයතීති තප්පෙති, වඩ්ඪෙති වා. සම්පියායනලක්ඛණාති පරිතුස්සනලක්ඛණා. පීණනරසාති පරිබ්‍රූහනරසා. ඵරණරසාති පණීතරූපෙහි කායස්ස බ්‍යාපනරසා. උදග්ගභාවො ඔදග්‍යං. ඛුද්දිකා ලහුං ලොමහංසනමත්තං කත්වා භින්නා න පුන උප්පජ්ජති. ඛණිකා බහුලං උප්පජ්ජති. උබ්බෙගතො ඵරණා නිච්චලත්තා, චිරට්ඨිතිකත්තා ච පණීතතරා. චෙතියඞ්ගණං ගන්ත්වාති පුණ්ණවල්ලිකවිහාරෙ චෙතියඞ්ගණං ගන්ත්වා. පකතියා දිට්ඨාරම්මණවසෙනාති පුබ්බෙ මහාචෙතියං ගහිතාරම්මණවසෙන. චිත්‍රගෙණ්ඩුකො විචිත්‍රාකාරෙන කතගෙණ්ඩුකො. උපනිස්සයෙති සමීපෙ, තස්ස වා විහාරස්ස නිස්සයභූතෙ, ගොචරට්ඨානභූතෙති අත්ථො. 72. Pīṇayati có nghĩa là làm cho thỏa thích, hoặc làm cho tăng trưởng. Sampiyāyanalakkhaṇā có nghĩa là có đặc tính làm cho hoan hỷ. Pīṇanarasā có nghĩa là có phận sự làm cho tăng trưởng. Pharaṇarasā có nghĩa là có phận sự làm cho các sắc vi tế lan khắp thân. Udaggabhāvo là odagyaṃ (trạng thái hân hoan). Tiểu hỷ (khuddikā) chỉ làm cho nổi da gà một chút rồi tan biến, không sinh lại nữa. Sát-na hỷ (khaṇikā) thường sinh khởi nhiều lần. So với ba động hỷ (ubbegā), biến mãn hỷ (pharaṇā) vi diệu hơn vì nó bất động và tồn tại lâu dài. Cetiyaṅgaṇaṃ gantvā có nghĩa là đi đến sân tháp ở tu viện Puṇṇavallika. Pakatiyā diṭṭhārammaṇavasena có nghĩa là theo đối tượng đã từng bắt lấy trước đây, tức là đại bảo tháp. Citrageṇḍuko là quả cầu được làm với hình dạng kỳ diệu. Upanissaye có nghĩa là ở gần, hoặc là nơi nương tựa của tu viện ấy, tức là nơi khất thực. ඝරාජිරෙති ගෙහඞ්ගණෙ. පබ්බතසිඛරෙ කතචෙතියං ‘‘ආකාසචෙතිය’’න්ති වුත්තං. ගහිතනිමිත්තෙනෙවාති චෙතියවන්දනං, ධම්මස්සවනඤ්ච උද්දිස්ස ‘‘ධඤ්ඤා වතිමෙ’’තිආදිනා ගහිතකුසලනිමිත්තෙනෙව කාරණභූතෙන. ගහිතං වා නිමිත්තං එතෙනාති ගහිතනිමිත්තං, වුත්තාකාරෙන පවත්තචිත්තං, තෙන ගහිතනිමිත්තෙනෙව චිත්තෙන සහ. පක්ඛන්දන්ති අනුපවිට්ඨං. අනුපරිප්ඵුටන්ති අනු අනු සමන්තතො ඵුටං, සබ්බසො අනුවිසටන්ති අත්ථො. Gharājire có nghĩa là ở sân nhà. Bảo tháp được xây trên đỉnh núi được gọi là "không trung bảo tháp". Gahitanimitteneva có nghĩa là: chỉ bằng tướng thiện đã được bắt lấy làm nguyên nhân, khi nhắm đến việc đảnh lễ bảo tháp và nghe pháp qua câu "dhaññā vatime" (thật có phước thay những vị này) v.v. Hoặc, gahitanimittaṃ là tâm đã bắt lấy tướng, tức là tâm đã diễn tiến theo cách đã nói; (cùng với) chính tâm có tướng đã được bắt lấy ấy. Pakkhandanti có nghĩa là đã đi vào. Anuparipphuṭanti có nghĩa là lan tỏa khắp nơi, lần lượt; tức là thấm nhuần khắp mọi phương diện. පස්සද්ධියා නිමිත්තභාවෙන ගබ්භං ගණ්හන්තී. පරිපාචනවසෙන පරිපාකං ගච්ඡන්තී. අප්පනාසම්පයුත්තාව පීති අප්පනාසමාධිපූරිකා. ඛණිකසමාධිපූරිකා ච උපචාරසමාධිපූරිකා ච අප්පනාසමාධිස්ස විදූරතරාති තදුභයං අනාමසන්තො ‘‘තාසු යා අප්පනාසමාධිස්සා’’තිආදිමාහ. සමාධිසම්පයොගං ගතාති පුබ්බෙ උපචාරසමාධිනා සම්පයුත්තා හුත්වා අනුක්කමෙන වඩ්ඪිත්වා අප්පනාසමාධිනා සම්පයොගං ගතා. Thọ thai do khinh an làm nhân. Đi đến sự chín muồi do sự làm cho chín muồi. Chỉ có hỷ tương ưng với an chỉ định mới làm viên mãn an chỉ định. Vì hỷ làm viên mãn sát-na định và hỷ làm viên mãn cận hành định còn quá xa với an chỉ định, nên không đề cập đến cả hai loại đó, ngài đã nói câu "tāsu yā appanāsamādhissā" (trong các loại hỷ ấy, loại nào dành cho an chỉ định) v.v. Samādhisampayogaṃ gatā có nghĩa là: trước kia đã tương ưng với cận hành định, rồi tăng trưởng tuần tự, đã đi đến sự tương ưng với an chỉ định. 73. සුඛයතීති [Pg.169] සුඛං, අත්තනා සම්පයුත්තධම්මෙ ලද්ධස්සාදෙ කරොතීති අත්ථො. ස්වායං කත්තුනිද්දෙසො පරියායලද්ධො ධම්මතො අඤ්ඤස්ස කත්තු නිවත්තනත්ථො, නිප්පරියායෙන පන භාවසාධනමෙව ලබ්භතීති ‘‘සුඛනං සුඛ’’න්ති වුත්තං. ඉට්ඨසභාවත්තා තංසමඞ්ගීපුග්ගලං, සම්පයුත්තධම්මෙ වා අත්තනි සාදයතීති සාතං ද-කාරස්ස ත-කාරං කත්වා. සාතං ‘‘මධුර’’න්ති වදන්ති. සාතං ලක්ඛණං එතස්සාති සාතලක්ඛණං. උපබ්‍රූහනං සම්පයුත්තධම්මානං සංවඩ්ඪනං. දුක්ඛං විය අවිස්සජ්ජෙත්වා අදුක්ඛමසුඛා විය අනජ්ඣුපෙක්ඛිත්වා අනු අනු ගණ්හනං, උපකාරිතා වා අනුග්ගහො. කත්ථචි පඨමජ්ඣානාදිකෙ. පටිලාභතුට්ඨීති පටිලාභවසෙන උප්පජ්ජනකතුට්ඨි. පටිලද්ධරසානුභවනන්ති පටිලද්ධස්ස ආරම්මණරසස්ස අනුභවනන්ති සභාවතො පීතිසුඛානි විභජිත්වා දස්සෙති. යත්ථ පීති, තත්ථ සුඛන්ති විතක්කස්ස විය ඉතරෙන පීතියා සුඛෙන අච්චන්තසංයොගමාහ. ‘‘යත්ථ සුඛං, තත්ථ න නියමතො පීතී’’ති විචාරස්ස විය විතක්කෙන සුඛස්ස පීතියා අනච්චන්තසංයොගං. තෙන අච්චන්තානච්චන්තසංයොගිතාය පීතිසුඛානං විසෙසං දස්සෙති. කං තාරෙන්ති එත්ථාති කන්තාරං, නිරුදකමරුට්ඨානං. වනමෙව වනන්තං. තස්මිං තස්මිං සමයෙති ඉට්ඨාරම්මණස්ස පටිලාභසමයෙ, පටිලද්ධස්ස රසානුභවනසමයෙ, වනච්ඡායාදීනං සවනදස්සනසමයෙ, පවෙසපරිභොගසමයෙ ච. පාකටභාවතොති යථාක්කමං පීතිසුඛානං විභූතභාවතො. 73. Sukhayatīti sukhaṃ (làm cho an lạc nên gọi là lạc), có nghĩa là làm cho các pháp tương ưng với chính nó có được hương vị. Svāyaṃ kattuniddeso (đây là sự trình bày về tác nhân) được hiểu theo nghĩa bóng, có tác dụng loại trừ tác nhân khác với pháp (chân đế); còn theo nghĩa đen thì chỉ có thể đạt được bhāvasādhana (sự thành tựu của trạng thái), vì thế đã được nói là sukhanaṃ sukhaṃ (sự an lạc là lạc). Do có bản chất khả ái, nó làm cho cá nhân có được trạng thái ấy, hoặc làm cho các pháp tương ưng được thỏa thích trong chính nó, nên gọi là sātaṃ (sự thỏa thích), do biến đổi mẫu tự da thành mẫu tự ta. Người ta nói sātaṃ là madhuraṃ (ngọt ngào). Sātalakkhaṇaṃ là (trạng thái) này có đặc tính thỏa thích. Upabrūhanaṃ (sự tăng cường) là sự làm lớn mạnh các pháp tương ưng. Anuggaho (sự hỗ trợ) là sự nắm giữ lập đi lập lại, không từ bỏ như đối với khổ, không thờ ơ như đối với phi khổ phi lạc, hoặc là sự giúp đỡ. Katthaci (ở một vài nơi) là trong sơ thiền v.v... Paṭilābhatuṭṭhi (sự hài lòng do thành tựu) là sự hài lòng phát sinh do sự thành tựu. Paṭiladdharasānubhavanaṃ (sự trải nghiệm hương vị đã đạt được) là sự trải nghiệm hương vị của đối tượng đã đạt được. (Ngài) đã chỉ ra sự phân biệt giữa hỷ và lạc về mặt bản chất. Với câu yattha pīti, tattha sukhaṃ (nơi nào có hỷ, nơi đó có lạc), (Ngài) nói lên sự tương ưng tuyệt đối của hỷ với lạc, giống như sự tương ưng của tầm với tứ. Với câu yattha sukhaṃ, tattha na niyamato pīti (nơi nào có lạc, nơi đó không nhất định có hỷ), (Ngài nói lên) sự không tương ưng tuyệt đối của lạc với hỷ, giống như sự không tương ưng của tứ với tầm. Do đó, (Ngài) chỉ ra sự khác biệt giữa hỷ và lạc qua sự tương ưng tuyệt đối và không tương ưng tuyệt đối. Kantāraṃ (hoang địa) là nơi mà người ta vượt qua nước. (Đó là) vùng sa mạc không có nước. Vanantaṃ (rừng sâu) chính là rừng. Tasmiṃ tasmiṃ samaye (vào những thời điểm ấy) là vào thời điểm đạt được đối tượng khả ái, vào thời điểm trải nghiệm hương vị của đối tượng đã đạt được, vào thời điểm nghe và thấy bóng cây trong rừng v.v..., và vào thời điểm đi vào và thọ dụng. Pākaṭabhāvato (do sự hiển nhiên) là do sự hiển nhiên của hỷ và lạc theo thứ tự. විවෙකජං පීතිසුඛන්ති එත්ථ පුරිමස්මිං අත්ථෙ විවෙකජන්ති ඣානං වුත්තං. පීතිසුඛසද්දතො ච අත්ථිඅත්ථවිසෙසතො ‘‘අස්ස ඣානස්ස, අස්මිං වා ඣානෙ’’ති එත්ථ අ-කාරො දට්ඨබ්බො. දුතියෙ පීතිසුඛමෙව විවෙකජං. ‘‘විවෙකජංපීතිසුඛ’’න්ති ච අඤ්ඤපදත්ථසමාසො, පච්චත්තනිද්දෙසස්ස ච අලොපො කතො. ලොපෙ වා සති ‘‘විවෙකජපීතිසුඛ’’න්ති පාඨොති අයං විසෙසො. Ở đây, trong câu vivekajaṃ pītisukhaṃ, theo nghĩa thứ nhất, vivekajaṃ được nói là thiền. Và từ ngữ pītisukha có ý nghĩa đặc biệt là "có", nên cần hiểu có mẫu tự a ở đây (được thêm vào) với nghĩa là "của thiền này, hoặc trong thiền này". Theo nghĩa thứ hai, chính hỷ lạc là vivekajaṃ (sinh ra từ sự ly). Và vivekajaṃpītisukhaṃ là một aññapadatthasamāsa (bahubbīhi, trì nghiệp dị biệt), và sự không lược bỏ (biến cách) chỉ định cá thể đã được thực hiện. Hoặc khi có sự lược bỏ, thì cách đọc là vivekajapītisukhaṃ. Đây là điểm đặc biệt. උපසම්පජ්ජාති එත්ථ උප-සං-සද්දා ‘‘උපලබ්භති, සංභුඤ්ජතී’’තිආදීසු විය නිරත්ථකාති දස්සෙතුං ‘‘උපගන්ත්වා’’තිආදිං වත්වා පුන තෙසං සාත්ථකභාවං දස්සෙතුං ‘‘උපසම්පාදයිත්වා’’තිආදි වුත්තං, තස්මා පත්වා, සාධෙත්වාති වා අත්ථො. ඉරියන්ති කිරියං. වුත්තිආදීනි තස්සෙව වෙවචනානි. පාලනාති හි එකං ඉරියාපථබාධනං ඉරියාපථන්තරෙහි රක්ඛණා. Ở đây, trong từ upasampajja, để chỉ ra rằng các tiếp đầu ngữ upa- và saṃ- không có nghĩa, giống như trong các từ upalabbhati, saṃbhuñjati v.v..., (chú giải) đã nói upagantvā v.v..., rồi lại để chỉ ra rằng chúng có nghĩa, (chú giải) đã nói upasampādayitvā v.v... Do đó, có nghĩa là patvā (sau khi đạt đến) hoặc sādhetvā (sau khi hoàn thành). Iriyaṃ là kiriyaṃ (hành động). Vutti v.v... là các từ đồng nghĩa của chính nó. Pālanā (sự bảo hộ) là sự bảo vệ khỏi sự đau đớn của một oai nghi bằng các oai nghi khác. පඤ්චඞ්ගවිප්පහීනාදිවණ්ණනා Luận giải về năm chi phần được từ bỏ v.v... 74. පඤ්ච [Pg.170] අඞ්ගානි වික්ඛම්භනවසෙන පහීනානි එතස්සාති පඤ්චඞ්ගවිප්පහීනං. ‘‘අග්‍යාහිතො’’ති එත්ථ ආහිත-සද්දස්ස විය විප්පහීන-සද්දස්සෙත්ථ පරවචනං දට්ඨබ්බං, පඤ්චහි අඞ්ගෙහි විප්පහීනන්ති වා පඤ්චඞ්ගවිප්පහීනං. නනු අඤ්ඤෙපි අකුසලා ධම්මා ඉමිනා ඣානෙන පහීයන්ති, අථ කස්මා පඤ්චඞ්ගවිප්පහීනතාව වුච්චතීති ආහ ‘‘කිඤ්චාපී’’තිආදි. ඣානලාභිනොපි අඣානසමඞ්ගිකාලෙ ඣානපටිපක්ඛලොභචිත්තාදීනං පවත්තිසබ්භාවතො ‘‘ඣානක්ඛණෙ’’ති වුත්තං. පහීයන්තීති විගච්ඡන්ති, නප්පවත්තන්තීති අත්ථො. එකත්තාරම්මණෙති පථවීකසිණාදිවසෙන එකසභාවෙ, එකග්ගතාසඞ්ඛාතෙ එකත්තාවහෙ වා ආරම්මණෙ. තන්ති තං නානාවිසයපලොභිතං චිත්තං. කාමධාතුප්පහානායාති නානාවිසයසමූපබ්‍යූළ්හාය කාමධාතුයා පහානාය සමතික්කමාය පටිපදං ඣානං නප්පටිපජ්ජති. නිරන්තරන්ති වික්ඛෙපෙන අනන්තරිතං, සහිතන්ති අත්ථො. අකම්මඤ්ඤන්ති අකම්මනීයං, භාවනාකම්මස්ස අයොග්‍යන්ති අත්ථො. උද්ධච්චකුක්කුච්චපරෙතන්ති උද්ධච්චකුක්කුච්චෙන අභිභූතං. පරිබ්භමති අනවට්ඨානතො, අවට්ඨානස්ස සමාධානස්ස අභාවතොති අත්ථො. විචිකිච්ඡාය උපහතන්ති සාතිසයස්ස විචාරස්ස අභාවතො ‘‘සම්මාසම්බුද්ධො නු ඛො භගවා, න නු ඛො’’ති, ‘‘පථවී පථවී’’තිආදිනා මනසිකාරෙන, ‘‘ඣානං සියා නු ඛො, න නු ඛො’’තිආදිනා ච පවත්තාය විචිකිච්ඡාය උපහතං. නාරොහති අප්පටිපත්තිනිමිත්තත්තා. විසෙසෙන ඣානන්තරායකරත්තාති සමාධිආදීනං උජුවිපච්චනීකභාවෙන ඣානාධිගමස්ස අන්තරායකරණතො. 74. Pañcaṅgavippahīnaṃ là (trạng thái) có năm chi phần đã được từ bỏ bằng cách trấn áp. Giống như từ āhita trong agyāhito, ở đây cần hiểu từ vippahīna được đặt sau. Hoặc pañcaṅgavippahīnaṃ là đã từ bỏ năm chi phần. Chẳng phải các pháp bất thiện khác cũng được từ bỏ bởi thiền này sao? Vậy tại sao chỉ nói đến việc từ bỏ năm chi phần? (Để trả lời,) Ngài đã nói kiñcāpi v.v... Ngay cả đối với người đắc thiền, vào lúc không hợp với thiền, do sự hiện hữu của các tâm tham v.v... không phải là đối nghịch của thiền, nên đã nói là jhānakkhane (trong khoảnh khắc thiền). Pahīyanti (được từ bỏ) có nghĩa là chúng biến mất, không khởi lên. Ekattārammaṇe (trên một đối tượng duy nhất) là trên đối tượng có một bản chất duy nhất do kasina đất v.v..., hoặc trên đối tượng đưa đến sự nhất tâm, được gọi là nhất tâm. Taṃ là tâm ấy bị lôi cuốn bởi các đối tượng khác nhau. Kāmadhātuppahānāya (để từ bỏ cõi dục) là không đi vào con đường thực hành, tức là thiền, để từ bỏ, để vượt qua cõi dục, nơi tập hợp của các đối tượng khác nhau. Nirantaraṃ (liên tục) có nghĩa là không bị gián đoạn bởi sự phân tán, tức là liên kết. Akammaññaṃ (không dễ sử dụng) có nghĩa là không thể làm việc, không thích hợp cho việc tu tập. Uddhaccakukkuccaparetaṃ (bị trạo cử, hối quá chi phối) là bị trạo cử, hối quá áp đảo. Paribbhamati (nó lang thang) là do không đứng vững, nghĩa là do không có sự đứng vững, sự định tĩnh. Vicikicchāya upahataṃ (bị hoài nghi làm tổn hại) là bị tổn hại bởi hoài nghi khởi lên do không có sự quán xét thấu đáo, (như) "Đức Thế Tôn có phải là bậc Chánh Đẳng Giác chăng, hay không phải chăng?", và do tác ý "đất, đất" v.v..., (như) "thiền có thể có chăng, hay không thể có chăng?". Nārohati (nó không đi lên) là do là nguyên nhân của sự không thực hành. Visesena jhānantarāyakarattā (do đặc biệt gây trở ngại cho thiền) là do gây trở ngại cho việc chứng đắc thiền bằng cách là đối nghịch trực tiếp của định v.v... තෙහීති ඣානාධිගමස්ස පච්චයභූතෙහි විතක්කවිචාරෙහි. අවික්ඛෙපාය සම්පාදිතප්පයොගස්සාති තතො එවං සමාධානාය නිප්ඵාදිතභාවනාපයොගස්ස. චෙතසො පයොගසම්පත්තිසම්භවාති යථාවුත්තභාවනාපයොගසම්පත්තිසමුට්ඨානා. පීති පීණනං භාවනාවසෙන තප්පනං. උපබ්‍රූහනං භාවනාවසෙන පරිවුද්ධිං චෙතසො කරොතීති සම්බන්ධො. නන්ති චිත්තං. සසෙසසම්පයුත්තධම්මන්ති අවසිට්ඨඵස්සාදිධම්මසහිතං, සමං සම්මා ච ආධියතීති සම්බන්ධො. ඉන්ද්‍රියසමතාවසෙන සමං, පටිපක්ඛධම්මානං. දූරීභාවෙ ලීනුද්ධච්චාභාවෙන සම්මා ච ඨපෙතීති අත්ථො. එකග්ගතා හි සමාධානකිච්චෙන චිත්තං, සම්පයුත්තධම්මෙ ච අත්තානං අනුවත්තාපෙන්තී ඣානක්ඛණෙ සාතිසයං සමාහිතෙ කරොතීති. උප්පත්තිවසෙනාති යථාපච්චයං උප්පජ්ජනවසෙන[Pg.171]. එතෙසු විතක්කාදීසු ඣානං උප්පන්නං නාම හොති තත්ථෙව ඣානවොහාරතො. තෙනාහ ‘‘තස්මා’’තිආදි. ‘‘යථා පනා’’තිආදිනාපි උපමාවසෙන තමෙවත්ථං පාකටතරං කරොති. Tehi có nghĩa là: Bởi các pháp tầm và tứ là những nhân tố để chứng đắc thiền. Avikkhepāya sampāditappayogassa có nghĩa là: Của sự nỗ lực tu tập đã được hoàn thành để định tĩnh, chính vì là nhân tố chứng đắc thiền như vậy. Cetaso payogasampattisambhavā có nghĩa là: Được sanh khởi từ sự thành tựu của nỗ lực tu tập đã được nói đến. Hỷ (pīti) làm cho thỏa thích (pīṇanaṃ), làm cho mãn nguyện (tappanaṃ) do năng lực tu tập. Sự tăng trưởng (upabrūhanaṃ) làm cho tâm phát triển (parivuddhiṃ cetaso karoti) nên được liên kết như vậy. Nanti là tâm. Sasesasampayuttadhammanti có nghĩa là: Cùng với các pháp còn lại như xúc v.v... được đặt để một cách quân bình và chánh đáng, nên được liên kết như vậy. Quân bình (samaṃ) do năng lực của sự quân bình các quyền, do sự vắng mặt của hôn trầm và trạo cử, các pháp đối nghịch đã được loại trừ, nên được đặt để một cách chánh đáng (sammā ca ṭhapeti), đó là ý nghĩa. Quả vậy, nhất tâm (ekaggatā) với phận sự định tĩnh, làm cho tâm và các pháp tương ưng đi theo mình, trong sát-na thiền, làm cho chúng được định tĩnh một cách đặc biệt. Uppattivasena có nghĩa là: Do năng lực sanh khởi tùy theo duyên. Thiền được gọi là đã sanh khởi trong các pháp tầm v.v... này, vì chính ở nơi đó có sự gọi tên là thiền. Do đó, ngài đã nói: “Tasmā” v.v... Và bằng câu “Yathā panā” v.v..., ngài làm cho chính ý nghĩa ấy được rõ ràng hơn bằng ví dụ. පකතිචිත්තතොති පාකතිකකාමාවචරචිත්තතො. සුවිසදෙනාති සුට්ඨු විසදෙන, පටුතරෙනාති අත්ථො. සබ්බාවන්තන්ති සබ්බාවයවවන්තං, අනවසෙසන්ති අත්ථො. අප්ඵුටන්ති අසම්ඵුට්ඨං. ආරම්මණෙසු ඵුසිතාති අප්පනාවසෙන පවත්තමානා චිත්තෙකග්ගතා සමන්තතො ආරම්මණං ඵරන්තී විය හොතීති කත්වා වුත්තං. කස්මා පනෙත්ථ ඣානපාඨෙ අග්ගහිතා චිත්තෙකග්ගතා ගහිතාති අනුයොගං සන්ධාය ‘‘තත්ථ චිත්තෙකග්ගතා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථාති තෙසු ඣානඞ්ගෙසු. න නිද්දිට්ඨාති සරූපතො න නිද්දිට්ඨා, සාමඤ්ඤතො පන ඣානග්ගහණෙන ගහිතා. එවං වුත්තත්තාති සරූපෙනෙව වුත්තත්තා, අඞ්ගමෙව චිත්තෙකග්ගතාති සම්බන්ධො. යෙන අධිප්පායෙනාති යෙන විතක්කාදීහි සහ වත්තන්තං ධම්මං දීපෙතුං තස්ස පකාසනාධිප්පායෙන ‘‘සවිතක්කං සවිචාර’’න්තිආදිනා උද්දෙසො කතො. සො එව අධිප්පායො තෙන භගවතා විභඞ්ගෙ ‘‘චිත්තෙකග්ගතා’’ති නිද්දිසන්තෙන පකාසිතො. තස්මා සා ඣානපාඨෙ අග්ගහිතාති න චින්තෙතබ්බං. Pakaticittato có nghĩa là: Hơn tâm dục giới thông thường. Suvisadena có nghĩa là: Rất trong sạch, sắc bén hơn. Sabbāvantaṃ có nghĩa là: Có tất cả các phần, không còn sót lại. Apphuṭaṃ có nghĩa là: Không bị chạm đến. Ārammaṇesu phusitā được nói đến vì nhất tâm (cittekaggatā) đang diễn tiến do năng lực của an chỉ định, giống như đang lan tỏa khắp đối tượng. Nhắm đến câu hỏi: “Tại sao ở đây, nhất tâm, vốn không được đề cập trong bài kinh về thiền, lại được đề cập đến?”, nên đã nói: “Tattha cittekaggatā” v.v... Tattha có nghĩa là: Trong các thiền chi ấy. Na niddiṭṭhā có nghĩa là: Không được chỉ rõ về tự tướng, nhưng nói chung đã được bao hàm bởi sự đề cập đến thiền. Evaṃ vuttattā có nghĩa là: Vì đã được nói đến bằng chính tự tướng, nên nhất tâm chính là một chi thiền, cần được liên kết như vậy. Yena adhippāyena có nghĩa là: Với ý định nào mà phần đề mục đã được thực hiện bằng câu “savitakkaṃ savicāraṃ” v.v... để chỉ rõ pháp đang diễn tiến cùng với tầm v.v..., chính ý định đó đã được Đức Thế Tôn làm sáng tỏ trong bộ Phân Tích (Vibhaṅga) khi Ngài chỉ rõ là “nhất tâm”. Do đó, không nên nghĩ rằng pháp ấy (nhất tâm) không được đề cập trong bài kinh về thiền. තිවිධකල්‍යාණවණ්ණනා Giải thích về ba loại thiện hảo. 75. ආදිමජ්ඣපරියොසානවසෙනාති ඣානස්ස ආදිමජ්ඣපරියොසානවසෙන. ලක්ඛණවසෙනාති තෙසංයෙව අප්පනායං ලක්ඛිතබ්බභාවවසෙන. 75. Ādimajjhapariyosānavasena có nghĩa là: Do năng lực của phần đầu, phần giữa, và phần cuối của thiền. Lakkhaṇavasena có nghĩa là: Do năng lực của trạng thái cần được ghi nhận trong an chỉ định của chính những phần ấy. තත්‍රාති තස්මිං කල්‍යාණතාලක්ඛණානං විභාවනෙ. පටිපදාවිසුද්ධීති පටිපජ්ජති ඣානං එතායාති පටිපදා, ගොත්‍රභුපරියොසානො පුබ්බභාගියො භාවනානයො. පරිපන්ථතො විසුජ්ඣනං විසුද්ධි, පටිපදාය විසුද්ධි පටිපදාවිසුද්ධි. සා පනායං යස්මා ඣානස්ස උප්පාදක්ඛණෙ ලබ්භති, තස්මා වුත්තං ‘‘පටිපදාවිසුද්ධි ආදී’’ති. උපෙක්ඛානුබ්‍රූහනාති විසොධෙතබ්බතාදීනං අභාවතො ඣානපරියාපන්නාය තත්‍රමජ්ඣත්තුපෙක්ඛාය කිච්චනිප්ඵත්තියා අනුබ්‍රූහනා. සා පනායං විසෙසතො ඣානස්ස ඨිතික්ඛණෙ ලබ්භති. තෙන වුත්තං ‘‘උපෙක්ඛානුබ්‍රූහනා මජ්ඣෙ’’ති. සම්පහංසනාති තත්ථ ධම්මානං අනතිවත්තනාදිසාධකස්ස ඤාණස්ස කිච්චනිප්ඵත්තිවසෙන පරියොදපනා. සා පන යස්මා ඣානස්ස ඔසානක්ඛණෙ පාකටා හොති[Pg.172], තස්මා වුත්තං ‘‘සම්පහංසනා පරියොසාන’’න්ති. ඉමානි තීණි ලක්ඛණානීති පරිපන්ථතො චිත්තස්ස විසුජ්ඣනාකාරො, මජ්ඣිමස්ස සමථනිමිත්තස්ස පටිපජ්ජනාකාරො, තත්ථ පක්ඛන්දනාකාරොති ඉමානි තීණි ඣානස්ස ආදිතො උප්පාදක්ඛණෙ අප්පනාපත්තිලක්ඛණානි තෙහි ආකාරෙහි විනා අප්පනාපත්තියා අභාවතො, අසති ච අප්පනාය තදභාවතො. ආදිකල්‍යාණඤ්චෙව විසුද්ධිපටිපදත්තා. යථාවුත්තෙහි ලක්ඛණෙහි සමන්නාගතත්තා, සම්පන්නලක්ඛණත්තා ච තිලක්ඛණසම්පන්නඤ්ච. ඉමිනා නයෙන මජ්ඣපරියොසානලක්ඛණානඤ්ච යොජනා වෙදිතබ්බා. Tatra có nghĩa là: Trong sự giải thích về trạng thái thiện hảo và các đặc tướng ấy. Paṭipadāvisuddhi có nghĩa là: Vị ấy đạt đến thiền bằng pháp này, nên gọi là con đường thực hành (paṭipadā); đó là phương pháp tu tập thuộc giai đoạn đầu, kết thúc bằng tâm chuyển tộc (gotrabhū). Sự trong sạch khỏi các chướng ngại là thanh tịnh (visuddhi); sự thanh tịnh của con đường thực hành là con đường thực hành thanh tịnh (paṭipadāvisuddhi). Và vì pháp này được tìm thấy trong sát-na sanh của thiền, nên đã được nói là “con đường thực hành thanh tịnh là phần đầu”. Upekkhānubrūhanā có nghĩa là: Do không có các pháp cần phải thanh lọc v.v..., nên có sự tăng trưởng do sự hoàn thành phận sự của tâm xả trung bình thuộc về thiền. Và pháp này đặc biệt được tìm thấy trong sát-na trụ của thiền. Do đó, đã được nói là “sự tăng trưởng tâm xả là phần giữa”. Sampahaṃsanā có nghĩa là: Sự làm cho trong sạch do sự hoàn thành phận sự của trí tuệ, là pháp thành tựu sự không vượt qua nhau v.v... của các pháp ở trong đó. Và vì pháp này trở nên rõ ràng trong sát-na cuối của thiền, nên đã được nói là “sự làm cho phấn khởi là phần cuối”. Imāni tīṇi lakkhaṇāni có nghĩa là: Ba đặc tướng này, tức là phương thức tâm được trong sạch khỏi các chướng ngại, phương thức đạt đến tướng chỉ tịnh trung bình, và phương thức đi vào trong đó, là những đặc tướng của sự chứng đắc an chỉ định trong sát-na sanh khởi, lúc ban đầu của thiền; vì không có sự chứng đắc an chỉ định nếu không có những phương thức ấy, và khi không có an chỉ định thì cũng không có chúng. Và là thiện hảo ở phần đầu do là con đường thực hành thanh tịnh. Và được trang bị ba đặc tướng do được phú bẩm các đặc tướng đã nói, và do có các đặc tướng đã thành tựu. Theo phương pháp này, sự áp dụng đối với các đặc tướng của phần giữa và phần cuối cũng cần được hiểu. සම්භරීයති ඣානං එතෙනාති සම්භාරො, නානාවජ්ජනපරිකම්මං. සහ සම්භාරෙනාති සසම්භාරො, සො එව සසම්භාරිකො. උපචාරොති එකාවජ්ජනූපචාරමාහ. පග්ගහාදිකිච්චස්ස පුබ්බභාගෙ භාවනාය එව සාධිතත්තා යා තත්ථ එකාවජ්ජනූපචාරෙ සිද්ධා අජ්ඣුපෙක්ඛනා, සා ඣානක්ඛණෙ පරිබ්‍රූහිතා නාම හොතීති වුත්තං ‘‘උපෙක්ඛානුබ්‍රූහනා නාම අප්පනා’’ති. යථාධිගතං ඣානං නිස්සාය යො පහට්ඨාකාරො චිත්තස්ස පරිතොසො, තං පච්චවෙක්ඛණාවසෙන පවත්තං සන්ධායාහ ‘‘සම්පහංසනා නාම පච්චවෙක්ඛණා’’ති. එකෙති අභයගිරිවාසිනො. තෙ හි එවං පටිපදාවිසුද්ධිආදිකෙ වණ්ණයන්ති, තදයුත්තං. තථා හි සති අජ්ඣානධම්මෙහි ඣානස්ස ගුණසංකිත්තනං නාම කතං හොති. න හි භූමන්තරං භූමන්තරපරියාපන්නං හොති. පාළියා චෙතං විරුද්ධන්ති දස්සෙතුං ‘‘යස්මා පනා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ එකත්තගතං චිත්තන්ති ඉන්ද්‍රියානං එකරසභාවෙන, එකග්ගතාය ච සිඛාප්පත්තියා තදනුගුණං එකත්තං ගතන්ති එකත්තගතං, සසම්පයුත්තං අප්පනාපත්තචිත්තං. තස්සෙව පටිපදාවිසුද්ධිපක්ඛන්දතාදි අනන්තරමෙව වුච්චති. තස්මාති යස්මා එකස්මිංයෙව අප්පනාචිත්තක්ඛණෙ පටිපදාවිසුද්ධිආදි පාළියං වුත්තං, තස්මා ආගමනවසෙනාති පරිකම්මාගමනවසෙන. අනතිවත්තනාදීති ආදි-සද්දෙන ඉන්ද්‍රියෙකරසතාතදුපගවීරියවාහනාසෙවනානි සඞ්ගණ්හාති. පරියොදාපකස්සාති පරිසොධකස්ස පභස්සරභාවකරස්ස. අනතිවත්තනාදිභාවසාධනමෙව චෙත්ථ ඤාණස්ස කිච්චනිප්ඵත්ති වෙදිතබ්බා. Do thiền được nuôi dưỡng tốt đẹp bởi pháp này, nên gọi là sambhāra (sự chuẩn bị); (ở đây) chỉ cho parikamma (chuẩn bị) có sự hướng tâm khác nhau. Cùng với sự chuẩn bị, nên gọi là sasambhāra. Chính pháp ấy là sasambhārika. Với từ upacāra (cận hành), (chú giải) nói đến cận hành có sự hướng tâm đồng nhất. Do phận sự sách tấn v.v... đã được hoàn thành trong giai đoạn trước chỉ bằng sự tu tập, nên tâm xả nào đã thành tựu trong cận hành có sự hướng tâm đồng nhất, tâm xả ấy được gọi là được tăng trưởng trong sát-na thiền. Vì vậy, đã được nói rằng: “Sự tăng trưởng tâm xả được gọi là an chỉ.” Nương vào thiền đã chứng đắc, trạng thái hân hoan nào là sự hài lòng của tâm, nhắm đến trạng thái hân hoan ấy vốn sanh khởi do sự quán xét, (chú giải) nói: “Sự làm cho phấn khởi được gọi là quán xét.” Eke (một số vị) là các vị ở chùa Abhayagiri. Quả vậy, các vị ấy giải thích về sự thanh tịnh của pháp hành v.v... như vậy. Điều đó không hợp lý. Quả vậy, nếu như thế, thì việc tán dương phẩm chất của thiền bằng các pháp không phải thiền đã được thực hiện. Quả vậy, một cảnh giới (khác) không thể được bao gồm trong một cảnh giới (khác). Và điều này mâu thuẫn với Pāli. Để chỉ ra điều này, đoạn bắt đầu bằng “yasmā pana” đã được nói đến. Trong đó, ekattagataṃ cittaṃ (tâm đạt đến nhất thể) có nghĩa là: do các căn có cùng một phận sự, và do nhất tâm đạt đến đỉnh cao, nên tâm đã đạt đến trạng thái nhất thể tương ứng, (nên) được gọi là ekattagataṃ; (đây là) tâm đã đạt đến an chỉ cùng với các pháp tương ưng. Chính sự thanh tịnh của pháp hành, sự nhập vào v.v... của tâm ấy được nói đến ngay sau đó. Tasmā (do đó): vì sự thanh tịnh của pháp hành v.v... được nói trong Pāli là chỉ xảy ra trong một sát-na tâm an chỉ duy nhất, do đó, āgamanavasena (do năng lực của sự đến) có nghĩa là do năng lực của sự chuẩn bị là nhân đã đến. Anativattanādi (sự không vượt qua v.v...): với từ ādi (v.v...), nó bao gồm sự đồng nhất phận sự của các căn, sự thực hành tinh tấn tương ứng, và sự tu tập. Pariyodāpakassa (của pháp làm trong sạch) có nghĩa là của pháp thanh lọc, của pháp làm cho rực rỡ. Ở đây, chỉ sự hoàn thành trạng thái không vượt qua v.v... nên được hiểu là sự hoàn tất phận sự của trí tuệ. තස්මින්ති තස්මිං වාරෙ, චතුපඤ්චචිත්තපරිමාණාය අප්පනාවීථියන්ති අත්ථො. තතො පරිපන්ථතො. චිත්තං විසුජ්ඣතීති යදිපි ආගමනං ගහෙතුං අවිසෙසෙන විය වුත්තං, පරිකම්මවිසුද්ධිතො පන අප්පනාවිසුද්ධි සාතිසයාව. තෙනාහ ‘‘විසුද්ධත්තා’’තිආදි. ආවරණවිරහිතං හුත්වාති යෙනාවරණෙන [Pg.173] ආවටත්තා චිත්තං තතො පුබ්බෙ මජ්ඣිමං සමථනිමිත්තං පටිපජ්ජිතුං න සක්කොති, තෙන විවිත්තං හුත්වා, තං වික්ඛම්භෙත්වාති අත්ථො. ලීනුද්ධච්චසඞ්ඛාතානං උභින්නං අන්තානං අනුපගමනෙන මජ්ඣිමො, සවිසෙසං පච්චනීකධම්මානං වූපසමනතො සමථො, යොගිනො සුඛවිසෙසානං කාරණභාවතො නිමිත්තඤ්චාති මජ්ඣිමං සමථනිමිත්තං. තෙනාහ ‘‘සමප්පවත්තො අප්පනාසමාධියෙවා’’ති. තදනන්තරං පන පුරිමචිත්තන්ති තස්ස අප්පනාචිත්තස්ස අනන්තරපච්චයභූතං පුරිමං චිත්තං, ගොත්‍රභුචිත්තන්ති අත්ථො. එකසන්තතිපරිණාමනයෙනාති යථා ‘‘තදෙව ඛීරං දධිසම්පන්න’’න්ති, එවං සතිපි පරිත්තමහග්ගතභාවභෙදෙ, පච්චයපච්චයුප්පන්නභාවභෙදෙ ච එකිස්සා එව සන්තතියා පරිණාමූපගමනනයෙන එකත්තනයවසෙන. තථත්තන්ති තථභාවං අප්පනාසමාධිවසෙන සමාහිතභාවං. එවං පටිපන්නත්තාති වුත්තාකාරෙන පටිපජ්ජමානත්තා. යස්මිඤ්හි ඛණෙ තථත්තං මජ්ඣිමං සමථනිමිත්තං පටිපජ්ජති, තස්මිංයෙව ඛණෙ තථත්තුපගමනෙන අප්පනාසමාධිනා සමාහිතභාවූපගමනෙන තත්ථ පක්ඛන්දති නාම. පුරිමචිත්තෙති අප්පනාචිත්තස්ස පුරිමස්මිං චිත්තෙ ගොත්‍රභුචිත්තෙ. විජ්ජමානාකාරනිප්ඵාදිකාති තස්මිං චිත්තෙ විජ්ජමානානං පරිපන්ථවිසුද්ධිමජ්ඣිමසමථපටිපත්තිපක්ඛන්දනාකාරානං නිප්ඵාදිකා, තෙනාකාරෙන නිප්ඵජ්ජමානාති අත්ථො. තෙයෙව හි ආකාරා පච්චයවිසෙසතො ඣානක්ඛණෙ නිප්ඵජ්ජමානා ‘‘පටිපදාවිසුද්ධී’’ති ලද්ධසමඤ්ඤා ඣානස්ස තං විසෙසං නිප්ඵාදෙන්තා විය වුත්තා. උප්පාදක්ඛණෙයෙවාති අත්තලාභවෙලායමෙව. යදි එවං, කථං තෙ ආකාරා නිප්ඵජ්ජන්තීති ආහ ‘‘ආගමනවසෙනා’’ති. Tasmiṃ (trong đó) có nghĩa là: trong lộ trình tâm an chỉ có số lượng bốn hoặc năm tâm tốc hành ấy. Tato (từ đó) là từ chướng ngại ấy. Mặc dù câu “tâm được thanh tịnh” dường như được nói một cách tổng quát để chỉ sự chuẩn bị là nhân đã đến, tuy nhiên sự thanh tịnh của an chỉ thì vượt trội hơn sự thanh tịnh của chuẩn bị. Do đó, (chú giải) nói “visuddhattā” (do đã thanh tịnh) v.v... Āvaraṇavirahitaṃ hutvā (sau khi đã không còn chướng ngại) có nghĩa là: do bị che lấp bởi chướng ngại nào mà trước đó tâm không thể đạt đến tướng chỉ tịnh trung bình, (nay) đã ly khỏi chướng ngại ấy, sau khi đã chế ngự nó. Do không đi đến hai cực đoan là thụ động và trạo cử, nên là majjhima (trung bình); do làm lắng dịu các pháp đối nghịch một cách đặc biệt, nên là samatha (chỉ tịnh); do là nguyên nhân của những lạc thọ đặc biệt cho hành giả, nên là nimitta (tướng). Vì vậy, gọi là majjhimaṃ samathanimittaṃ (tướng chỉ tịnh trung bình). Do đó, (chú giải) nói: “Chính là định an chỉ đã vận hành quân bình.” Tadanantaraṃ pana purimacittaṃ (tuy nhiên, tâm trước ngay sau đó) có nghĩa là: tâm trước vốn là vô gián duyên của tâm an chỉ ấy, tức là tâm chuyển tộc. Ekasantatipariṇāmanayena (theo phương pháp biến chuyển của một dòng tương tục duy nhất) có nghĩa là: giống như người ta nói “chính sữa ấy đã trở thành sữa chua”, cũng vậy, mặc dù có sự khác biệt về trạng thái là dục giới và đại hành, và sự khác biệt về trạng thái là duyên và quả của duyên, (điều này được hiểu) theo phương pháp đạt đến sự biến chuyển của chỉ một dòng tương tục duy nhất, do năng lực của phương pháp nhất thể. Tathattaṃ (trạng thái như vậy) là trạng thái định tĩnh do năng lực của định an chỉ. Evaṃ paṭipannattā (do đã thực hành như vậy) có nghĩa là do đang thực hành theo cách đã nói. Quả vậy, trong sát-na nào (hành giả) đạt đến tướng chỉ tịnh trung bình là trạng thái như vậy, chính trong sát-na ấy, do sự đạt đến trạng thái như vậy, do sự đạt đến trạng thái định tĩnh bằng định an chỉ, nên được gọi là nhập vào trong đó. Purimacitte (trong tâm trước) là trong tâm chuyển tộc, là tâm trước của tâm an chỉ. Vijjamānākāranipphādhikā (làm thành tựu các trạng thái đang hiện hữu) có nghĩa là: làm thành tựu các trạng thái thanh tịnh khỏi chướng ngại, đạt đến tướng chỉ tịnh trung bình, và nhập vào, vốn đang hiện hữu trong tâm ấy (tức tâm chuyển tộc); (nghĩa là) đang được thành tựu theo cách ấy. Quả vậy, chính những trạng thái ấy, do duyên đặc biệt mà được thành tựu trong sát-na thiền, đã được gọi bằng danh xưng “sự thanh tịnh của pháp hành”, dường như chúng đang làm thành tựu sự đặc biệt ấy của thiền. Uppādakkhaṇe yeva (chỉ trong sát-na sanh) có nghĩa là chỉ trong lúc tự thể của nó được thành lập. Nếu vậy, làm thế nào các trạng thái ấy được thành tựu? (Để trả lời,) (chú giải) nói: “āgamanavasena” (do năng lực của sự đến). තස්සාති චිත්තස්ස. ‘‘විසුද්ධං චිත්තං අජ්ඣුපෙක්ඛතී’’ති පාළියං (පටි. ම. 1.158) පුග්ගලාධිට්ඨානෙන ආගතාති ‘‘බ්‍යාපාරං අකරොන්තො’’ති ආහ. සමථපටිපත්තිතථත්තුපගමනඤ්ච ඉධ සමථභාවාපත්තියෙවාති ආහ ‘‘සමථභාවූපගමනෙනා’’ති. කිලෙසසංසග්ගං පහාය එකත්තෙන උපට්ඨිතස්සාති පුබ්බෙ ‘‘කථං නු ඛො කිලෙසසංසග්ගං පජහෙය්‍ය’’න්ති පටිපන්නස්ස ඉදානි සමථපටිපත්තියා තස්ස පහීනත්තා කිලෙසසඞ්ගණිකාභාවෙන එකත්තෙන උපට්ඨිතස්ස ඣානචිත්තස්ස. පරිපන්ථවිසුද්ධිමජ්ඣිමසමථපටිපත්තිපක්ඛන්දනෙහි වුද්ධිප්පත්තියා අනුබ්‍රූහිතෙ ඣානචිත්තෙ ලද්ධොකාසා තත්‍රමජ්ඣත්තුපෙක්ඛා සම්පයුත්තෙසු සමවාහිතභාවෙන පවත්තමානා තෙ අනුබ්‍රූහෙන්තී විය හොතීති ආහ ‘‘තත්‍රමජ්ඣත්තුපෙක්ඛාය කිච්චවසෙන උපෙක්ඛානුබ්‍රූහනා වෙදිතබ්බා’’ති. Tassa (của nó) là của tâm. Vì câu “vị ấy xả đối với tâm đã thanh tịnh” trong Pāli được nói theo cách nhân cách hóa, nên (chú giải) nói “byāpāraṃ akaronto” (không nỗ lực). Và ở đây, sự thực hành chỉ tịnh và sự đạt đến trạng thái như vậy chính là sự đạt đến trạng thái chỉ tịnh. Vì vậy, (chú giải) nói “samathabhāvūpagamanena” (do sự đạt đến trạng thái chỉ tịnh). Kilesasaṃsaggaṃ pahāya ekattena upaṭṭhitassa (của tâm đã an trú trong sự đơn độc sau khi từ bỏ sự giao du với phiền não) có nghĩa là: của tâm thiền của hành giả, người trước đây đã thực hành với ý nghĩ “làm sao ta có thể từ bỏ sự giao du với phiền não?”, nay do sự thực hành chỉ tịnh mà sự giao du ấy đã được từ bỏ, nên đã an trú trong sự đơn độc do không có sự kết bạn với phiền não. Trong tâm thiền đã được tăng trưởng do đạt đến sự phát triển bởi sự thanh tịnh khỏi chướng ngại, sự thực hành chỉ tịnh trung bình, và sự nhập vào, tâm xả trung tính đã có được cơ hội, khi vận hành với trạng thái quân bình đối với các pháp tương ưng, dường như làm tăng trưởng các pháp ấy. Vì vậy, (chú giải) nói: “Sự tăng trưởng tâm xả nên được hiểu theo phận sự của tâm xả trung tính.” යෙ [Pg.174] පනෙතෙ යුගනද්ධධම්මාති සම්බන්ධො. තත්ථාති තස්මිං ඣානචිත්තෙ. අඤ්ඤමඤ්ඤානතිවත්තනවසෙන කිච්චකරණතො යුගෙ නද්ධා බද්ධා විය යුගනද්ධා. විමුත්තිරසෙනාති විමුච්චනකිච්චෙන, විමුච්චනසම්පත්තියා වා. එස යොගී. වාහයතීති පවත්තෙති. අස්සාති ඣානචිත්තස්ස. තස්මිං ඛණෙති භඞ්ගක්ඛණෙ. උප්පාදක්ඛණෙ අතීතෙ හි ඨිතික්ඛණතො පට්ඨාය ආසෙවනා පවත්තති නාම. තෙ ආකාරාති අඤ්ඤමඤ්ඤානතිවත්තනාදයො තත්ථ ධම්මානං පවත්තිආකාරා. ආසෙවනාපි හි ආසෙවනපච්චයභාවීනං ධම්මානං පවත්තිආකාරොයෙව. සංකිලෙසවොදානෙසූති සමාධිපඤ්ඤානං සමරසතාය අකරණං භාවනාය සංකිලෙසො, කරණං වොදානං. තථා සෙසෙසුපි. එවමෙතෙසු සංකිලෙසවොදානෙසු තං තං ආදීනවං දොසං ආනිසංසං ගුණං පුරෙතරං පාටිහාරියඤාණෙන දිස්වා යථා අඤ්ඤමඤ්ඤානතිවත්තනාදයො හොන්ති, තථා භාවනාය සම්පහංසිතත්තා තෙනෙව ඤාණෙන විසොධිතත්තා. විසොධනං හෙත්ථ සම්පහංසනං. තෙ ආකාරා යස්මා නිප්ඵන්නා, තස්මා ‘‘ධම්මානං…පෙ… වෙදිතබ්බාති වුත්ත’’න්ති ලක්ඛණසංවණ්ණනාය ආදිම්හි වුත්තං නිගමනවසෙන දස්සෙති. Câu `Ye panete yuganaddhadhammā` có sự liên kết (với câu trước). `Tattha` nghĩa là trong tâm thiền ấy. `Yuganaddhā` (song hành) là (các pháp) giống như được buộc, được cột vào ách do thực hiện phận sự bằng cách không vượt qua lẫn nhau. `Vimuttirasena` (với hương vị giải thoát) nghĩa là với phận sự giải thoát, hoặc với sự thành tựu giải thoát. Vị hành giả này. `Vāhayati` (vận chuyển) nghĩa là làm cho diễn tiến. `Assa` (của nó) nghĩa là của tâm thiền. `Tasmiṃ khaṇe` (trong sát-na ấy) nghĩa là trong sát-na diệt. Vì quả vậy, khi sát-na sanh đã qua, sự thuần thục được gọi là diễn tiến bắt đầu từ sát-na trụ. `Te ākārā` (những trạng thái ấy) là những trạng thái diễn tiến của các pháp ở trong đó, như là không vượt qua lẫn nhau, v.v... Vì quả vậy, sự thuần thục cũng chính là trạng thái diễn tiến của các pháp có duyên thuần thục làm nhân sanh. `Saṃkilesavodānesu` (trong sự ô nhiễm và trong sạch) có nghĩa: việc không làm cho định và tuệ có cùng một phận sự là sự ô nhiễm của sự tu tiến; việc thực hiện (điều đó) là sự trong sạch. Tương tự đối với các pháp còn lại. Như vậy, trong những sự ô nhiễm và trong sạch này, sau khi đã thấy trước bằng trí quản trị (pāṭihāriyañāṇa) từng sự nguy hại, khuyết điểm và từng sự lợi ích, phẩm chất, do sự tu tiến đã được làm cho phấn khởi và đã được thanh lọc bằng chính trí tuệ ấy theo cách mà các pháp không vượt qua lẫn nhau, v.v... được hiện hữu. Ở đây, sự thanh lọc chính là sự làm cho phấn khởi. Vì những trạng thái ấy đã được thành tựu, do đó, ngài chỉ ra bằng cách kết luận điều đã được nói ở phần đầu của chương giải về đặc tướng rằng: "được nói rằng ... của các pháp ... nên được biết". ‘‘යස්මා උපෙක්ඛාවසෙන ඤාණං පාකටං හොතී’’ති කො සම්බන්ධො. කස්මා සම්පහංසනාව පරියොසානන්ති වුත්තා, න උපෙක්ඛානුබ්‍රූහනාති චොදනං සන්ධාය ‘‘තත්ථ යස්මා උපෙක්ඛාවසෙන ඤාණං පාකටං හොතී’’ති වුත්තං. තත්ථාති තස්මිං භාවනාචිත්තෙ. උපෙක්ඛාවසෙන ඤාණං පාකටං හොතීති අප්පනාකාලෙ භාවනාය සමප්පවත්තියා, පටිපක්ඛස්ස ච පහානතො පග්ගහාදීසු බ්‍යාපාරස්ස අකාතබ්බතො අජ්ඣුපෙක්ඛනාව හොති. යං සන්ධාය වුත්තං ‘‘සමයෙ චිත්තස්ස අජ්ඣුපෙක්ඛනා, විසුද්ධං චිත්තං අජ්ඣුපෙක්ඛතී’’ති ච ආදි. සා පනායං අජ්ඣුපෙක්ඛනා ඤාණස්ස කිච්චසිද්ධියා හොති, විසෙසතො ඤාණසාධනත්තා අප්පනාබ්‍යාපාරස්සාති ඵලෙන කාරණානුමානඤායෙන. යස්මා උපෙක්ඛාවසෙන ඤාණං පාකටං හොති, තස්මා ඤාණකිච්චභූතා සම්පහංසනා පරියොසානන්ති වුත්තාති සම්බන්ධො. Câu "Bởi vì trí tuệ trở nên rõ ràng nhờ vào xả" có liên hệ gì? Để trả lời cho câu hỏi chất vấn "Tại sao chỉ có sự làm cho phấn khởi được nói là sự kết thúc, mà không phải là sự tăng trưởng xả?", câu "Ở đây, bởi vì trí tuệ trở nên rõ ràng nhờ vào xả" đã được nói đến. `Tattha` nghĩa là trong tâm tu tiến ấy. "Trí tuệ trở nên rõ ràng nhờ vào xả" có nghĩa là: vào lúc an chỉ, do sự tu tiến diễn ra quân bình và do sự đoạn trừ các pháp đối nghịch, nên không cần phải thực hiện các hoạt động như sách tấn, v.v..., chỉ có sự buông xả. Liên quan đến điều này, đã có lời dạy rằng: "sự buông xả tâm vào đúng lúc", và "vị ấy buông xả tâm đã thanh tịnh", v.v... Hơn nữa, sự buông xả này có được là do phận sự của trí tuệ đã thành tựu, đặc biệt là vì hoạt động an chỉ được thành tựu bởi trí tuệ. (Điều này được hiểu) theo phương pháp suy luận về nguyên nhân từ kết quả. Bởi vì trí tuệ trở nên rõ ràng nhờ vào xả, do đó, sự làm cho phấn khởi, vốn là phận sự của trí tuệ, được nói là sự kết thúc. Đây là sự liên kết. ඉදානි යථාවුත්තමත්ථං පාළියා සමත්ථෙතුං ‘‘යථාහා’’තිආදි වුත්තං. තථාපග්ගහිතං චිත්තන්ති යථා භාවනාචිත්තං කොසජ්ජපක්ඛෙ න පතති, තථා වීරියසම්බොජ්ඣඞ්ගට්ඨානියානං ධම්මානං බහුලීකාරවසෙන පග්ගහිතං. සාධුකං අජ්ඣුපෙක්ඛතීති පග්ගණ්හන්තෙනාපි සමාධිස්ස වීරියසමතායොජනවසෙන පග්ගහිතත්තා සක්කච්චං අජ්ඣුපෙක්ඛති, තත්‍රමජ්ඣත්තුපෙක්ඛා ඔකාසං [Pg.175] ලභති. තං පන අජ්ඣුපෙක්ඛනං උපෙක්ඛාවසෙන පුබ්බෙ පවත්තපාරිහාරියපඤ්ඤාවසෙන අප්පනාපඤ්ඤාය කිච්චාධිකතාති ආහ ‘‘පඤ්ඤාවසෙන පඤ්ඤින්ද්‍රියං අධිමත්තං හොතී’’ති. තස්ස අධිමත්තත්තා එව අජ්ඣුපෙක්ඛන්තස්සෙව නානාසභාවෙහි නීවරණපමුඛෙහි කිලෙසෙහි අප්පනාචිත්තං විමුච්චති. විමොක්ඛවසෙන විමුච්චනවසෙන. පඤ්ඤාවසෙනාති පුබ්බෙ පවත්තපාරිහාරියපඤ්ඤාවසෙන. විමුත්තත්තාති නානාකිලෙසෙහි විමුත්තත්තා එව. තෙ ධම්මා සද්ධාදයො, විසෙසතො සද්ධාපඤ්ඤාවීරියසමාධයො ච එකරසා සමානකිච්චා හොන්ති. එවමයං ඉන්ද්‍රියානං එකරසට්ඨෙන භාවනා නිප්ඵජ්ජමානා ඤාණබ්‍යාපාරොති ආහ ‘‘ඤාණකිච්චභූතා සම්පහංසනා පරියොසාන’’න්ති. එවං තිවිධාය පටිපදාවිසුද්ධියා ලද්ධවිසෙසාය තිවිධාය උපෙක්ඛානුබ්‍රූහනාය සාතිසයං පඤ්ඤින්ද්‍රියස්ස අධිමුත්තභාවෙන චතුබ්බිධාපි සම්පහංසනා සිජ්ඣතීති ආගමනුපෙක්ඛා ඤාණකිච්චවසෙන දසපි ආකාරා ඣානෙ එව වෙදිතබ්බා. Bây giờ, để chứng minh ý nghĩa đã được nói bằng kinh văn Pāli, câu `yathāha` v.v... đã được trích dẫn. `Tathāpaggahitaṃ cittaṃ` (tâm được sách tấn như vậy) nghĩa là (tâm) được sách tấn bằng cách thực hành nhiều lần các pháp thuộc về trạch pháp giác chi, để tâm tu tiến không rơi vào phía giải đãi. `Sādhukaṃ ajjhupekkhati` (buông xả một cách khéo léo) nghĩa là: ngay cả người đang sách tấn cũng buông xả một cách cẩn trọng, vì đã sách tấn bằng cách kết hợp định với sự quân bình của tinh tấn; ở đó, xả trung tính có được cơ hội. Hơn nữa, sự buông xả ấy, nhờ vào xả, nhờ vào trí quản trị đã diễn tiến trước đó, là sự vượt trội về phận sự của tuệ an chỉ. Do đó, ngài nói: "nhờ vào tuệ, tuệ quyền trở nên vượt trội". Chính vì sự vượt trội của tuệ quyền ấy mà tâm an chỉ của người đang buông xả được giải thoát khỏi các phiền não có nhiều bản chất khác nhau, đứng đầu là các triền cái. Bằng cách giải thoát, bằng cách thoát ly. `Paññāvasena` (nhờ vào tuệ) nghĩa là nhờ vào trí quản trị đã diễn tiến trước đó. `Vimuttattā` (do đã được giải thoát) nghĩa là chính vì đã được giải thoát khỏi các phiền não khác nhau. Các pháp ấy là tín, v.v..., và đặc biệt là tín-tuệ, tinh tấn-định trở nên có cùng một hương vị, cùng một phận sự. Như vậy, sự tu tiến này được thành tựu nhờ ý nghĩa đồng nhất phận sự của các quyền là hoạt động của trí tuệ. Do đó, ngài nói: "sự làm cho phấn khởi, vốn là phận sự của trí tuệ, là sự kết thúc". Như vậy, do sự thanh tịnh của ba loại lộ trình đã đạt được sự đặc biệt, do sự tăng trưởng của ba loại xả, và do trạng thái vượt trội của tuệ quyền một cách xuất sắc, cả bốn loại làm cho phấn khởi đều được thành tựu. Do đó, cả mười trạng thái nên được biết ngay trong thiền, theo cách thức của sự chuẩn bị, xả, và phận sự của trí tuệ. ගණනානුපුබ්බතාති ගණනානුපුබ්බතාය, ගණනානුපුබ්බතාමත්තං වා පඨමන්ති ඉදන්ති අත්ථො. තෙන දෙසනාක්කමං උල්ලිඞ්ගෙති. ‘‘පඨමං උප්පන්නන්ති පඨම’’න්ති ඉමිනා පටිපත්තික්කමං, උප්පන්නන්ති හි අධිගතන්ති අත්ථො. ‘‘පඨමං සමාපජ්ජිතබ්බන්ති පඨම’’න්ති ඉදං පන න එකන්තලක්ඛණන්ති අට්ඨකථායං (ධ. ස. අට්ඨ. 160) පටිසිද්ධත්තා ඉධ න ගහිතං. ආරම්මණූපනිජ්ඣානං ලක්ඛණූපනිජ්ඣානන්ති දුවිධෙ ඣානෙ ඉධාධිප්පෙතජ්ඣානමෙව දස්සෙතුං ‘‘ආරම්මණූපනිජ්ඣානතො’’ති වුත්තං. පථවීකසිණසඞ්ඛාතස්ස අත්තනො අත්තනො ආරම්මණස්ස රූපං විය චක්ඛුනා උපනිජ්ඣායනතො. පච්චනීකඣාපනතොති නීවරණාදීනං පච්චනීකධම්මානං දහනතො වික්ඛම්භනවසෙන පජහනතො. සකලට්ඨෙනාති හෙට්ඨා වුත්තනයෙන කතෙ වා අකතෙ වා පරිච්ඡිජ්ජ ගහිතෙ පථවීභාගෙ පථවීමණ්ඩලෙ සකලාරම්මණකරණට්ඨෙන. න හි තස්ස එකදෙසමාරම්මණං කරීයති. පථවීකසිණසන්නිස්සයතාය නිමිත්තං පථවීකසිණං යථා ‘‘මඤ්චා උක්කුට්ඨිං කරොන්තී’’ති. තංසහචරණතො ඣානං පථවීකසිණං යථා ‘‘කුන්තා පචරන්තී’’ති. `Gaṇanānupubbatā` (theo thứ tự đếm) có nghĩa là do theo thứ tự đếm, hoặc `paṭhamaṃ` (thứ nhất) này chỉ đơn thuần là theo thứ tự đếm. Bằng cách đó, ngài chỉ ra thứ tự thuyết giảng. Bằng câu "được gọi là thứ nhất vì sanh khởi trước tiên", ngài chỉ ra thứ tự thực hành; vì `uppanna` (sanh khởi) có nghĩa là đã chứng đắc. Tuy nhiên, câu "được gọi là thứ nhất vì phải nhập vào trước tiên" này không phải là một đặc tính tuyệt đối, do đã bị bác bỏ trong Chú giải (Dhs.A. 160), nên không được chấp nhận ở đây. Trong hai loại thiền là thiền quán chiếu đề mục và thiền quán chiếu đặc tướng, để chỉ ra loại thiền được chủ trương ở đây, câu `ārammaṇūpanijjhānato` (do quán chiếu đề mục) đã được nói đến. Do quán chiếu đề mục của chính mình được gọi là biến xứ đất, giống như (quán chiếu) sắc bằng mắt. `Paccanīkajhāpanato` (do thiêu đốt các pháp đối nghịch) nghĩa là do thiêu đốt, do từ bỏ bằng cách trấn áp các pháp đối nghịch như các triền cái, v.v... `Sakalaṭṭhena` (với ý nghĩa toàn bộ) có nghĩa là với ý nghĩa lấy toàn bộ làm đề mục đối với vòng tròn đất, tức là phần đất được lấy sau khi đã phân định, dù là đã được làm hay chưa được làm, theo phương pháp đã nói ở dưới. Vì quả vậy, người ta không lấy một phần của nó làm đề mục. Do nương vào biến xứ đất, tướng được gọi là biến xứ đất, giống như (câu) "những chiếc giường đang la hét". Do đồng hành với tướng ấy, thiền được gọi là biến xứ đất, giống như (câu) "những ngọn giáo đang di chuyển". චිරට්ඨිතිසම්පාදනවණ්ණනා Chương giải về việc thành tựu sự tồn tại lâu dài 76. ලක්ඛට්ඨානෙ ඨිතං සරෙන වාලං විජ්ඣතීති වාලවෙධී. ඉධ පන අනෙකධා භින්නස්ස වාලස්ස අංසුං විජ්ඣන්තො ‘‘වාලවෙධී’’ති අධිප්පෙතො. තෙන [Pg.176] වාලවෙධිනා. සූදෙනාති භත්තකාරෙන. ‘‘ආකාරා පරිග්ගහෙතබ්බා’’ති සඞ්ඛෙපතො වුත්තමත්ථං විවරිතුං ‘‘යථා හී’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ සුකුසලොති සුට්ඨු ඡෙකො. ධනුග්ගහොති ඉස්සාසො. කම්මන්ති යොග්‍යං. අක්කන්තපදානන්ති විජ්ඣනකාලෙ අක්කමනවසෙන පවත්තපදානං. ආකාරන්ති ධනුජියාසරානං ගහිතාකාරං. පරිග්ගණ්හෙය්‍යාති උපධාරෙය්‍ය. භොජනසප්පායාදයොති ආදි-සද්දො අවුත්තාකාරානම්පි සඞ්ගාහකො දට්ඨබ්බො. තෙන උතුභාවනානිමිත්තාදීනම්පි පරිග්ගණ්හනං වුත්තං හොති. තස්මින්ති තස්මිං තරුණසමාධිම්හි. 76. Vị ấy bắn (vijjhati) sợi lông đuôi ngựa (vālaṃ) đứng yên (ṭhitaṃ) tại mục tiêu (lakkhaṭṭhāne) bằng mũi tên (sarena), vì vậy (iti) gọi là vālavedhī (người bắn lông). Tuy nhiên, ở đây (idha pana), người bắn (vijjhanto) trúng một sợi tơ (aṃsuṃ) của sợi lông đuôi ngựa (vālassa) đã được chẻ ra nhiều phần (anekadhā bhinnassa) được hiểu là (adhippeto) "vālavedhī". (Câu trong Chánh tạng là) "bởi người bắn lông ấy" (tena vālavedhinā). (Câu) "bởi người đầu bếp" (sūdena) có nghĩa là bởi người nấu ăn (bhattakārena). Để giải thích ý nghĩa đã được nói một cách tóm tắt là "nên nắm bắt các tướng trạng", đoạn văn bắt đầu bằng "ví như" (yathā hi) đã được nói đến. Trong đó, "rất thiện xảo" (sukusalo) có nghĩa là rất khéo léo (suṭṭhu cheko). "Người cầm cung" (dhanuggaho) là người bắn cung (issāso). "Việc làm" (kammaṃ) là việc thích hợp (yogyaṃ). "Của những bước chân đã dẫm" (akkantapadānaṃ) là của những bước chân diễn ra theo cách dẫm đạp trong lúc bắn. "Tướng trạng" (ākāraṃ) là tướng trạng cầm nắm cung, dây cung và mũi tên. "Nên nắm bắt" (pariggaṇheyya) là nên ghi nhận (upadhāreyya). Trong câu "vật thực thích hợp, v.v." (bhojanasappāyādayo), từ "v.v." (ādi-saddo) nên được xem là bao gồm cả những tướng trạng chưa được nói đến. Do đó, việc nắm bắt thời tiết, sự tu tập, các tướng, v.v. cũng được nói đến. (Câu) "trong đó" (tasmiṃ) là trong định non trẻ ấy (tasmiṃ taruṇasamādhimhi). භත්තාරන්ති සාමිනං, භත්තවෙතනාදීහි පොසකන්ති අත්ථො. පරිවිසන්තොති භොජෙන්තො. තස්ස රුච්චිත්වා භුඤ්ජනාකාරං සල්ලක්ඛෙත්වා තස්ස උපනාමෙන්තොති යොජනා. අයම්පි යොගී. අධිගතක්ඛණෙ භොජනාදයො ආකාරෙති පුබ්බෙ ඣානස්ස අධිගතක්ඛණෙ කිච්චසාධකෙ භොජනාදිගතෙ ආකාරෙ. ගහෙත්වාති පරිග්ගහෙත්වා සල්ලක්ඛෙත්වා. නට්ඨෙ නට්ඨෙ සමාධිම්හි පුනප්පුනං අප්පනාය. (Câu) "người nuôi dưỡng" (bhattāraṃ) là người chủ (sāminaṃ), nghĩa là người nuôi dưỡng (posakaṃ) bằng vật thực, lương bổng, v.v. (bhattavetanādīhi). (Câu) "khi đang phục vụ" (parivisanto) là khi đang dọn thức ăn (bhojento). Nên liên kết câu như sau: ghi nhận (sallakkhetvā) tướng trạng ăn uống (bhuñjanākāraṃ) một cách thích thú (ruccitvā) của vị chủ ấy (tassa), rồi dâng lên (upanāmento) cho vị chủ ấy (tassa). Vị hành giả này cũng vậy. (Câu) "các tướng trạng như vật thực, v.v. trong lúc chứng đắc" (adhigatakkhaṇe bhojanādayo ākāre) có nghĩa là các tướng trạng liên quan đến vật thực, v.v. (bhojanādigate ākāre) có tác dụng thành tựu (kiccasādhake) trong lúc chứng đắc thiền (jhānassa adhigatakkhaṇe) trước đây (pubbe). (Câu) "sau khi đã nắm bắt" (gahetvā) là sau khi đã nắm giữ (pariggahetvā), ghi nhận (sallakkhetvā). (Câu) "mỗi khi định bị mất đi" (naṭṭhe naṭṭhe samādhimhi) (là) để an trú (appanāya) nhiều lần (punappunaṃ). මහානසවිජ්ජාපරිචයෙන පණ්ඩිතො. තත්ථ විසදඤාණතාය බ්‍යත්තො. ඨානුප්පත්තිකකඔසල්ලයොගෙන කුසලො. නානච්චයෙහීති නානච්චයෙහි නානාසභාවෙහි, නානාරසෙහීති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘අම්බිලග්ගෙහී’’තිආදි. සූපෙහීති බ්‍යඤ්ජනෙහි. අම්බිලග්ගෙහීති අම්බිලකොට්ඨාසෙහි, යෙ වා අම්බිලරසා හුත්වා අග්ගභූතා, තෙහි චතුරම්බිලාදිමිස්සෙහි. එස නයො තිත්තකග්ගාදීසුපි. ඛාරිකෙහීති වාතිඞ්ගණකළීරාදිමිස්සෙහි. නිමිත්තන්ති ආකාරං රුච්චනවසෙන භුඤ්ජනාකාරං. උග්ගණ්හාතීති උපරූපරි ගණ්හාති උපධාරෙති. ඉමස්ස වා සූපෙය්‍යස්ස අත්ථාය හත්ථං අභිහරති. අභිහාරානන්ති අභිමුඛෙන හරිතබ්බානං පණ්ණාකාරානං, පූජාභිහාරානං වා. නිමිත්තං උග්ගණ්හාතීති ‘‘එවං මෙ චිත්තං සමාහිතං අහොසී’’ති නිමිත්තං ගණ්හාති සල්ලක්ඛෙති. (Vị ấy) là bậc trí tuệ (paṇḍito) do quen thuộc với nghệ thuật nấu ăn (mahānasavijjāparicayena). Là người thông thạo (byatto) trong lĩnh vực ấy (tattha) do có trí tuệ trong sáng (visadañāṇatāya). Là người thiện xảo (kusalo) do có sự khéo léo ứng biến (ṭhānuppattikakosallayogena). (Câu) "với nhiều loại khác nhau" (nānaccayehi) có nghĩa là với nhiều loại khác nhau (nānaccayehi), với nhiều tính chất khác nhau (nānāsabhāvehi), với nhiều vị khác nhau (nānārasehi). Do đó, ngài nói "với những món chua hảo hạng" (ambilaggehi), v.v. (Câu) "với các món canh" (sūpehi) là với các món ăn kèm (byañjanehi). (Câu) "với những món chua hảo hạng" (ambilaggehi) là với các phần có vị chua (ambilakoṭṭhāsehi); hoặc là, những món canh nào (ye) có vị chua (ambilarasā) và trở thành hảo hạng (aggabhūtā), với những món ấy (tehi) được pha trộn với bốn loại vị chua, v.v. (caturambilādimissehi). Phương pháp này (esa nayo) cũng áp dụng cho "những món đắng hảo hạng" (tittakaggādīsu), v.v. (Câu) "với những món mặn" (khārikehi) là với những món được pha trộn với cà tím, măng, v.v. (vātiṅgaṇakaḷīrādimissehi). (Câu) "tướng" (nimittaṃ) là tướng trạng (ākāraṃ), tướng trạng ăn uống (bhuñjanākāraṃ) theo sở thích (ruccanavasena). (Câu) "nắm bắt" (uggaṇhāti) là nắm bắt, ghi nhận nhiều lần (uparūpari gaṇhāti upadhāreti). Hoặc (vị ấy) đưa tay ra (hatthaṃ abhiharati) vì món canh này (imassa sūpeyyassa atthāya). (Câu) "của những vật phẩm dâng tặng" (abhihārānaṃ) là của những vật phẩm (paṇṇākārānaṃ) nên được mang đến trước mặt (abhimukhena haritabbānaṃ), hoặc của những vật phẩm cúng dường (pūjābhihārānaṃ). (Câu) "nắm bắt tướng" (nimittaṃ uggaṇhāti) là nắm bắt (gaṇhāti), ghi nhận (sallakkheti) tướng (nimittaṃ) rằng "tâm của ta đã được định tĩnh như thế này" (evaṃ me cittaṃ samāhitaṃ ahosi). සමාධිපරිපන්ථානන්ති සමාධිස්ස පරිපන්ථභූතානං. ධම්මානන්ති කාමච්ඡන්දාදිනීවරණධම්මානං. සුවිසොධිතත්තාති සුට්ඨු විසොධිතත්තා, වික්ඛම්භනවසෙනෙව සම්මදෙව පහීනත්තාති අත්ථො. කාමාදීනවපච්චවෙක්ඛණාදීහීති ආදි-සද්දෙන අසුභමනසිකාරනෙක්ඛම්මානිසංසපච්චවෙක්ඛණාදීනි සඞ්ගණ්හාති. නෙක්ඛම්මගුණදස්සනෙනාපි [Pg.177] හි තස්ස විබන්ධභූතෙ කාමච්ඡන්දෙ ආදීනවො විසෙසතො පාකටො හොතීති. කායදුට්ඨුල්ලන්ති කායදරථං සාරද්ධකායතං. තෙන කායචිත්තානං සාරම්භනිමිත්තස්ස බ්‍යාපාදනීවරණස්ස න විසොධනමාහ. ආරම්භධාතුමනසිකාරාදීති ආදි-සද්දෙන වීරියසම්බොජ්ඣඞ්ගනිමිත්තානං, ආලොකසඤ්ඤාදීනඤ්ච සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. සමථනිමිත්තමනසිකාරාදීති ආදි-සද්දෙන සමාධිසම්බොජ්ඣඞ්ගට්ඨානියානං ධම්මානං සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. අඤ්ඤෙපි සමාධිපරිපන්ථෙති විචිකිච්ඡාට්ඨානියෙ, මදමානාදිකෙ ච සන්ධායාහ. ආසයන්ති වසනකසුසිරං. සුපරිසුද්ධන්ති ආසඞ්කනීයත්තාභාවෙන සුට්ඨු පරිසුද්ධං. එත්ථාහ – නනු චායං පගෙව කාමාදීනවං පච්චවෙක්ඛිත්වා සමථපටිපදං පටිපන්නො උපචාරක්ඛණෙයෙව ඣානෙන නීවරණානි වික්ඛම්භිතානි, අථ කස්මා පුන කාමාදීනවපච්චවෙක්ඛණාදි ගහිතන්ති? සච්චමෙතං. තං පන පහානමත්තන්ති ඣානස්ස චිරට්ඨිතියා අතිසයපහානත්ථං පුන ගහිතං. (Câu) "của những chướng ngại cho định" (samādhiparipanthānaṃ) là của những pháp (dhammānaṃ) trở thành chướng ngại (paripanthabhūtānaṃ) cho định (samādhissa). (Câu) "của các pháp" (dhammānaṃ) là của các pháp triền cái như tham dục, v.v. (kāmacchandādinīvaraṇadhammānaṃ). (Câu) "do đã được thanh lọc kỹ lưỡng" (suvisodhitattā) có nghĩa là do đã được thanh lọc kỹ lưỡng (suṭṭhu visodhitattā), do đã được đoạn trừ hoàn toàn (sammadeva pahīnattā) chỉ bằng cách trấn áp (vikkhambhanavasena). Trong câu "bằng cách quán xét sự nguy hại của các dục, v.v." (kāmādīnavapaccavekkhaṇādīhi), từ "v.v." (ādi-saddena) bao gồm việc tác ý về bất tịnh, quán xét lợi ích của xuất ly, v.v. (asubhamanasikāranekkhammānisaṃsapaccavekkhaṇādīni). Vì rằng, ngay cả bằng cách thấy được phẩm chất của xuất ly (nekkhammaguṇadassanenāpi), sự nguy hại (ādīnavo) trong tham dục (kāmacchande), vốn là chướng ngại (vibandhabhūte) của xuất ly ấy (tassa), cũng trở nên đặc biệt rõ ràng (visesato pākaṭo hoti). (Câu) "sự nặng nề của thân" (kāyaduṭṭhullaṃ) là sự bứt rứt của thân (kāyadarathaṃ), tình trạng thân bị kích động (sāraddhakāyataṃ). Do đó, ngài nói đến việc không thanh lọc (na visodhanaṃ) sân triền cái (byāpādanīvaraṇassa), vốn là nguyên nhân của sự kích động (sārambhanimittassa) nơi thân và tâm (kāyacittānaṃ). Trong câu "tác ý đến giới cần tinh tấn, v.v." (ārambhadhātumanasikārādīti), từ "v.v." (ādi-saddena) nên được hiểu là bao gồm các nhân của tấn giác chi (vīriyasambojjhaṅganimittānaṃ), và quang tưởng, v.v. (ālokasaññādīnañca). Trong câu "tác ý đến tướng của chỉ, v.v." (samathanimittamanasikārādīti), từ "v.v." (ādi-saddena) nên được hiểu là bao gồm các pháp thuộc về định giác chi (samādhisambojjhaṅgaṭṭhāniyānaṃ dhammānaṃ). (Câu) "các chướng ngại khác của định" (aññepi samādhiparipanthe) là ngài nói đến (sandhāyāha) các pháp thuộc về hoài nghi (vicikicchāṭṭhāniye), và các pháp như kiêu, mạn, v.v. (madamānādike ca). (Câu) "nơi trú ẩn" (āsayaṃ) là nơi ở (vasanakasusiraṃ). (Câu) "hoàn toàn trong sạch" (suparisuddhaṃ) là rất trong sạch (suṭṭhu parisuddhaṃ) do không có gì đáng nghi ngờ (āsaṅkanīyattābhāvena). Ở đây có người hỏi: "Chẳng phải vị này đã quán xét sự nguy hại của các dục từ trước, đã thực hành con đường chỉ tịnh, và các triền cái đã được trấn áp bằng thiền ngay trong sát-na cận hành rồi sao? Vậy tại sao lại đề cập đến việc quán xét sự nguy hại của các dục, v.v. một lần nữa?" (Đáp:) "Điều đó là sự thật. Nhưng đó chỉ là sự đoạn trừ tạm thời. Để thiền được bền vững, vì mục đích đoạn trừ một cách vượt trội hơn, nên mới được đề cập lại." උද්ධච්ච මිද්ධන්ති කුක්කුච්චං, ථිනඤ්ච තදෙකට්ඨතාය ගහිතමෙවාති කත්වා වුත්තං. සුද්ධන්තගතොති සුපරිසුද්ධපරියන්තං සබ්බසො විසොධිතකොණපරියන්තං උය්‍යානං ගතො. තහිං රමෙති තස්මිං ඣානෙ රමෙය්‍ය දිවසභාගම්පි ඣානසමඞ්ගී එව භවෙය්‍ය. (Câu) "trạo cử và hôn trầm" (uddhaccaṃ middhaṃ) được nói đến (vuttaṃ) sau khi đã xem rằng (katvā) hối quá (kukkuccaṃ) và thụy miên (thinaṃ) cũng đã được bao gồm (gahitameva) vì chúng có cùng một nền tảng (tadekaṭṭhatāya). (Câu) "đã đi đến nơi thanh tịnh" (suddhantagato) là đã đi đến (gato) khu vườn (uyyānaṃ) có các ranh giới hoàn toàn trong sạch (suparisuddhapariyantaṃ), có các góc và ranh giới đã được thanh lọc hoàn toàn (sabbaso visodhitakoṇapariyantaṃ). (Câu) "hoan hỷ trong đó" (tahiṃ rame) là nên hoan hỷ (rameyya) trong thiền ấy (tasmiṃ jhāne), nên là người thành tựu thiền (jhānasamaṅgī eva bhaveyya) ngay cả trong một phần của ngày (divasabhāgampi). චිත්තභාවනාවෙපුල්ලත්ථන්ති සමාධිභාවනාය විපුලභාවාය. යථා හි භාවනාවසෙන නිමිත්තස්ස උප්පත්ති, එවමස්ස භාවනාවසෙනෙව වඩ්ඪනම්පි. තස්මා එකඞ්ගුලාදිවසෙන නිමිත්තං වඩ්ඪෙන්තස්ස පුනප්පුනං බහුලීකාරෙන ඣානං භාවනාපි වුද්ධිං විරුළ්හිං වෙපුල්ලං ආපජ්ජති. තෙන වුත්තං ‘‘චිත්තභාවනාවෙපුල්ලත්ථඤ්ච යථාලද්ධං පටිභාගනිමිත්තං වඩ්ඪෙතබ්බ’’න්ති. තස්සාති පටිභාගනිමිත්තස්ස. (Câu) "vì sự rộng lớn của việc tu tập tâm" (cittabhāvanāvepullatthaṃ) là vì sự rộng lớn (vipulabhāvāya) của việc tu tập định (samādhibhāvanāya). Vì rằng, cũng như (yathā hi) tướng (nimittassa) khởi sinh (uppatti) do tu tập (bhāvanāvasena), cũng vậy (evaṃ) sự phát triển (vaḍḍhanampi) của nó (assa) cũng chỉ do tu tập mà có (bhāvanāvasena). Do đó (tasmā), đối với hành giả đang làm cho tướng (nimittaṃ) phát triển (vaḍḍhentassa) theo từng lóng tay, v.v. (ekaṅgulādivasena), việc tu tập thiền (jhānaṃ bhāvanāpi) cũng đạt đến (āpajjati) sự tăng trưởng (vuddhiṃ), phát triển (viruḷhiṃ), và rộng lớn (vepullaṃ) nhờ thực hành nhiều lần (punappunaṃ bahulīkārena). Do đó (tena), có lời nói rằng (vuttaṃ) "và nên làm cho quang tướng đã đạt được phát triển vì sự rộng lớn của việc tu tập tâm" (cittabhāvanāvepullatthañca yathāladdhaṃ paṭibhāganimittaṃ vaḍḍhetabbaṃ). (Câu) "của nó" (tassa) là của quang tướng (paṭibhāganimittassa). නිමිත්තවඩ්ඪනනයවණ්ණනා Giải thích về phương pháp làm phát triển tướng. 77. තත්‍රාති සාමිඅත්ථෙ භුම්මවචනං, තස්සාති අත්ථො. අවඩ්ඪෙත්වාති යථා කුම්භකාරො මත්තිකාය පත්තං කරොන්තො පඨමං අපරිච්ඡින්දිත්වාව පත්තං වඩ්ඪෙති, එවං පත්තවඩ්ඪනයොගෙන පත්තවඩ්ඪනයුත්තියා අවඩ්ඪෙත්වා පූවිකස්ස පූවවඩ්ඪනං. භත්තස්ස උපරි භත්තපක්ඛිපනං භත්තවඩ්ඪනං. වත්ථස්ස තින්තස්ස අඤ්ඡනාදි දුස්සවඩ්ඪනං. පච්චෙකං යොග-සද්දො යොජෙතබ්බො. අපරිච්ඡින්දිත්වා [Pg.178] න වඩ්ඪෙතබ්බං සපරිච්ඡෙදෙ එව භාවනාපවත්තිතො. තථා හි වුත්තං ‘‘සාන්තකෙ නො අනන්තකෙ’’ති (විසුද්ධි. 1.55). 77. (Từ) "trong đó" (tatra) là một từ ở địa cách (bhummavacanaṃ) mang ý nghĩa sở thuộc cách (sāmiatthe), nghĩa là "của nó" (tassa). (Câu) "không làm phát triển" (avaḍḍhetvā) (được giải thích như sau): cũng như (yathā) người thợ gốm (kumbhakāro) khi làm (karonto) bình bát (pattaṃ) bằng đất sét (mattikāya), lúc đầu (paṭhamaṃ) không phân định ranh giới (aparicchinditvāva) mà làm cho bình bát lớn lên (pattaṃ vaḍḍheti), (hành giả) không nên làm phát triển (avaḍḍhetvā) theo phương pháp làm lớn bình bát (pattavaḍḍhanayogena) như vậy (evaṃ). (Tương tự là) việc làm lớn bánh (pūvavaḍḍhanaṃ) của người làm bánh (pūvikassa). Việc thêm cơm (bhattapakkhipanaṃ) lên trên cơm (bhattassa upari) là làm lớn cơm (bhattavaḍḍhanaṃ). Việc kéo căng, v.v. (añchanādi) tấm vải (vatthassa) ướt (tintassa) là làm lớn vải (dussavaḍḍhanaṃ). Từ "phương pháp" (yoga-saddo) nên được áp dụng (yojetabbo) cho từng trường hợp (paccekaṃ). Không nên làm phát triển (na vaḍḍhetabbaṃ) mà không phân định ranh giới (aparicchinditvā), vì sự tu tập chỉ diễn ra (bhāvanāpavattito) trong phạm vi đã được phân định (saparicchede eva). Thật vậy (tathā hi), có lời nói rằng (vuttaṃ): "trong phạm vi có giới hạn, không phải trong phạm vi vô hạn" (sāntake no anantake). හංසපොතකාති ජවනහංසපොතකා. උක්කූලං උන්නතට්ඨානං. විකූලං නින්නට්ඨානං. නදීසොතෙන කතං විදුග්ගං නදීවිදුග්ගං. විසමාකාරෙන ඨිතො පබ්බතපදෙසො පබ්බතවිසමො. Haṃsapotakāti là những con thiên nga con thuộc giống thiên nga nhanh nhẹn. Ukkūlaṃ là nơi đất cao. Vikūlaṃ là nơi đất trũng. Nơi khó đi do dòng sông tạo ra là nadīviduggaṃ. Vùng núi non hiểm trở, không bằng phẳng là pabbatavisamo. ථූලානි හුත්වා උපට්ඨහන්ති පච්චවෙක්ඛණාබාහුල්ලෙන විභූතභාවතො. දුබ්බලානි හුත්වා උපට්ඨහන්ති පගුණබලවභාවස්ස අනාපාදිකත්තා. උපරි උස්සුක්කනායාති භාවනාය උපරි ආරොහනාය, දුතියජ්ඣානාධිගමායාති අත්ථො. (Các chi thiền) trở nên thô thiển và hiện khởi là do sự kiện quán xét nhiều lần nên trở nên rõ ràng. (Các chi thiền) trở nên yếu ớt và hiện khởi là do chưa đạt đến trạng thái thuần thục và có năng lực. Upari ussukkanāyāti là để vươn lên cao hơn trong sự tu tập thiền, nghĩa là để chứng đắc thiền thứ hai. පබ්බතෙය්‍යාති පබ්බතෙ බහුලචාරිනී. අඛෙත්තඤ්ඤූති අගොචරඤ්ඤූ. සමාධිපරිපන්ථානං විසොධනානභිඤ්ඤාතාය බාලො. ඣානස්ස පගුණභාවාපාදනවෙය්‍යත්තියස්ස අභාවෙන අබ්‍යත්තො. උපරිඣානස්ස පදට්ඨානභාවානවබොධෙන අඛෙත්තඤ්ඤූ. සබ්බථාපි සමාපත්තිකොසල්ලාභාවෙන අකුසලො. සමාධිනිමිත්තස්ස වා අනාසෙවනාය බාලො. අභාවනාය අබ්‍යත්තො. අබහුලීකාරෙන අඛෙත්තඤ්ඤූ. සම්මදෙව අනධිට්ඨානතො අකුසලොති යොජෙතබ්බං. උභතො භට්ඨොති උභයතො ඣානතො භට්ඨො. සො හි අප්පගුණතාය න සුප්පතිට්ඨිතතාය සඋස්සාහොපි විනාසතො, අසාමත්ථියතො ච ඣානද්වයතො පරිහීනො. චිණ්ණවසිනාති ආසෙවිතවසිනා. Pabbateyyāti là thường đi lại nhiều ở trên núi. Akhettaññūti là không biết cảnh giới hành xứ. Là kẻ ngu si do không biết cách thanh lọc các pháp đối nghịch với định. Là người không khéo léo do thiếu sự thành thạo trong việc làm cho thiền trở nên thuần thục. Là người không biết rành cảnh giới do không liễu tri được trạng thái nền tảng của thiền cao hơn. Là người không thiện xảo về mọi phương diện do không có sự thuần thục trong việc nhập định. Hoặc là kẻ ngu si do không thực hành định tướng. Là người không khéo léo do không tu tập. Là người không biết rành cảnh giới do không thực hành nhiều lần. Nên được hiểu là người không thiện xảo do không quyết định một cách đúng đắn. Ubhato bhaṭṭhoti là bị rơi rớt khỏi cả hai thiền. Vị ấy, dù có nỗ lực, nhưng do không thuần thục, do không an trú vững chắc, nên đã bị suy thoái khỏi cả hai thiền: do sự hoại diệt (của thiền thứ nhất) và do không có khả năng (đạt đến thiền thứ hai). Ciṇṇavasināti là bởi người đã thực hành thuần thục các quyền làm chủ. පඤ්චවසීකථාවණ්ණනා Giải về câu chuyện năm quyền làm chủ. 78. වසනං වසීති ධාතුනිද්දෙසතාය කිරියානිද්දෙසොති අධිප්පායෙනාහ ‘‘වසියො’’ති, යථාරුචි පවත්තියොති අත්ථො. ආවජ්ජනාය වසී, ආවජ්ජනාවසෙන වා වසී ආවජ්ජනවසී. ඣානං ආවජ්ජිතුං යත්ථ යත්ථ පදෙසෙ ඉච්ඡා යත්ථිච්ඡකං. යදා යදා, යස්මිං යස්මිං වා ඣානඞ්ගෙ ඉච්ඡා යදිච්ඡකං. යාව යාව ඉච්ඡා යාවදිච්ඡකං, ද-කාරො පදසන්ධිකරො. ‘‘යාවා’’ති ච ඉදං බහූනං ජවනවාරානං නිරන්තරං විය තථාපවත්තනං සන්ධාය වුත්තං, න එකමෙව. සො හි පරිච්ඡින්නචිත්තක්ඛණොති. ආවජ්ජනාය දන්ධායිතත්තං නත්ථීති වුත්තනයෙන යත්ථ කත්ථචි ඨානෙ යදා යදා [Pg.179] යං කිඤ්චි ඣානඞ්ගං ආවජ්ජෙන්තස්ස යථිච්ඡිතං කාලං ආවජ්ජනාය ආවජ්ජනප්පවත්තියා දන්ධායිතත්තං විත්ථායිතත්තං, චිරායිතත්තං වා නත්ථි. එවං ආවජ්ජනවසී සිද්ධා නාම හොතීති අත්ථො. සෙසාති වුට්ඨානඅධිට්ඨානපච්චවෙක්ඛණාවසියො. 78. Vasanaṃ vasīti: Với ý rằng: "Sự mong muốn" hoặc "sự làm chủ" là sự chỉ dẫn về hành động do có sự chỉ dẫn về ngữ căn, nên ngài đã nói là "vasiyo", nghĩa là những sự diễn tiến theo như ý muốn. Quyền làm chủ trong việc hướng tâm, hoặc quyền làm chủ theo cách hướng tâm, là hướng tâm chủ (āvajjanavasī). Mong muốn hướng tâm đến thiền ở bất cứ nơi nào, đó là yatthicchakaṃ. Hoặc mong muốn (hướng tâm) đến bất cứ chi thiền nào vào bất cứ lúc nào, đó là yadicchakaṃ. Mong muốn (hướng tâm) trong bất kỳ khoảng thời gian nào, đó là yāvadicchakaṃ; ký tự da có chức năng nối từ. Và từ "yāvā" này được nói với ý chỉ sự diễn tiến liên tục như không gián đoạn của nhiều lộ trình tốc hành tâm, chứ không phải chỉ một lộ trình. Bởi vì lộ trình tốc hành tâm quán xét duy nhất ấy có sát-na tâm đã được phân định. Āvajjanāya dandhāyitattaṃ natthīti: Theo cách đã nói "không có sự chậm chạp trong việc hướng tâm", (nghĩa là) đối với người đang hướng tâm đến bất kỳ chi thiền nào, ở bất cứ nơi đâu, vào bất cứ lúc nào, trong khoảng thời gian tùy thích, thì không có sự chậm chạp, sự lan man, hay sự kéo dài trong việc hướng tâm, trong sự diễn tiến của hướng tâm. Như vậy, quyền hướng tâm chủ được gọi là đã thành tựu, đó là ý nghĩa. Sesāti: Các (quyền làm chủ) còn lại là xuất định chủ, quyết định chủ, và quán xét chủ. අඞ්ගසමුදායභාවතො ඣානස්ස ඣානෙ ආවජ්ජනවසිං නිප්ඵාදෙතුකාමෙන පටිපාටියා ඣානඞ්ගානි ආවජ්ජෙතබ්බානීති ආහ ‘‘පඨමං විතක්කං ආවජ්ජයතො’’ති. යදිපි ආවජ්ජනමෙවෙත්ථ ඉච්ඡිතං ආවජ්ජනවසියා අධිප්පෙතත්තා, ආවජ්ජනාය පන උප්පන්නාය ජවනෙහි භවිතබ්බං. තානි ච ඛො ආවජ්ජනතප්පරතාය චිත්තාභිනීහාරස්ස යථාවජ්ජිතඣානඞ්ගාරම්මණානි කතිපයානෙව හොන්ති, න පරිපුණ්ණානීති වුත්තං ‘‘විතක්කාරම්මණානෙව චත්තාරි පඤ්ච වා ජවනානි ජවන්තී’’ති. චත්තාරි තික්ඛින්ද්‍රියස්ස. පඤ්ච නාතිතික්ඛින්ද්‍රියස්සාති දට්ඨබ්බං. නිරන්තරන්ති විසභාගෙහි නිරන්තරං. අයං පනාති භවඞ්ගද්වයන්තරිතා චතුජවනචිත්තා යථාවුත්තා ආවජ්ජනවසී. අඤ්ඤෙසං වා ධම්මසෙනාපතිආදීනං. එවරූපෙ කාලෙති උට්ඨාය සමුට්ඨාය ලහුතරං ආවජ්ජනවසීනිබ්බත්තනකාලෙ. සා ච ඛො ඉත්තරා පරිත්තකාලා, න සත්ථු යමකමහාපාටිහාරියෙ විය චිරතරප්පබන්ධවතී. තථා හි තං සාවකෙහි අසාධාරණං වුත්තං. අධිගමෙන සමං සසම්පයුත්තස්ස ඣානස්ස සම්මා ආපජ්ජනං පටිපජ්ජනං සමාපජ්ජනං, ඣානසමඞ්ගිතා. Do thiền là sự tập hợp của các chi, nên người muốn thành tựu quyền hướng tâm chủ trong thiền cần phải hướng tâm đến các chi thiền theo thứ tự; vì vậy, ngài đã nói "trước tiên, người ấy hướng tâm đến tầm". Mặc dù ở đây chỉ mong muốn có sự hướng tâm, vì quyền hướng tâm chủ được nhắm đến, nhưng khi hướng tâm đã sanh khởi thì phải có các tốc hành tâm. Và những tốc hành tâm ấy, do sự hướng tâm là chính trong việc đưa tâm đến đối tượng, nên chỉ có một vài (tốc hành tâm) lấy chi thiền được hướng tâm làm đối tượng, chứ không đầy đủ; vì vậy, đã được nói rằng "chỉ có bốn hoặc năm tốc hành tâm lấy tầm làm đối tượng khởi lên". Nên hiểu rằng: bốn (tốc hành tâm) đối với người có căn tánh bén nhạy, năm đối với người có căn tánh không quá bén nhạy. Nirantaraṃ là không gián đoạn bởi các (lộ trình tốc hành tâm) khác loại. Và đây là quyền hướng tâm chủ như đã nói, có bốn tốc hành tâm, bị gián đoạn bởi hai tâm hữu phần. Hoặc (quyền làm chủ này) của các vị khác như ngài Tướng quân Chánh pháp, v.v. Vào thời điểm như vậy, nghĩa là vào lúc phát sinh quyền hướng tâm chủ một cách nhanh chóng hơn, sau khi đã nỗ lực, cố gắng. Và quyền hướng tâm chủ ấy thì ngắn ngủi, có thời gian ít ỏi, không kéo dài rất lâu như trong đại song thông của Đức Thế Tôn. Vì vậy, điều đó được nói là không chung cho các vị Thinh văn. Sự nhập, sự đạt đến một cách đúng đắn thiền tương ưng với sự chứng đắc, được gọi là nhập định (samāpajjanaṃ), (tức là) sự thành tựu thiền. සීඝන්ති එත්ථ සමාපජ්ජිතුකාමතානන්තරං ද්වීසු භවඞ්ගෙසු උප්පන්නෙසු භවඞ්ගං උපච්ඡින්දිත්වා උප්පන්නාවජ්ජනානන්තරං සමාපජ්ජනං සීඝං සමාපජ්ජනසමත්ථතා. අයඤ්ච මත්ථකප්පත්තා සමාපජ්ජනවසී සත්ථු ධම්මදෙසනායං ලබ්භති. යං සන්ධාය වුත්තං ‘‘සො ඛො අහං, අග්ගිවෙස්සන, තස්සා එව කථාය පරියොසානෙ තස්මිංයෙව පුරිමස්මිං සමාධිනිමිත්තෙ අජ්ඣත්තමෙව චිත්තං සණ්ඨපෙමි සන්නිසාදෙමි එකොදිං කරොමි සමාදහාමි යෙනස්සුදං නිච්චකප්පං විහරාමී’’ති (ම. නි. 1.387). ඉතො සීඝතරා හි සමාපජ්ජනවසී නාම නත්ථි. ජුණ්හාය රත්තියා නවොරොපිතෙහි කෙසෙහි කපොතකන්දරායං විහරන්තස්ස ආයස්මතො සාරිපුත්තස්ස යක්ඛෙන මහන්තම්පි පබ්බතකූටං පදාලෙතුං සමත්ථෙ පහාරෙ සීසෙ දින්නෙ සමාපජ්ජනම්පෙත්ථ නිදස්සෙතබ්බං. තථා හි වක්ඛති ‘‘තදා ථෙරො තස්ස පහරණසමයෙ සමාපත්තිං අප්පෙසී’’ති (විසුද්ධි. 2.374). පාළියං පන ‘‘අඤ්ඤතරං සමාධිං සමාපජ්ජිත්වා නිසින්නො’’ති (උදා. 34) වුත්තං. ඉමෙ පන ථෙරා [Pg.180] ‘‘සමාපත්තිතො වුට්ඨානසමකාලං තෙන පහාරො දින්නො’’ති වදන්ති. Sīghaṃ (nhanh chóng): Ở đây, ngay sau khi có ý muốn nhập định, sau khi hai tâm hữu phần sanh khởi, cắt đứt dòng hữu phần, rồi ngay sau khi hướng tâm sanh khởi, việc nhập định (xảy ra), đó được gọi là khả năng nhập định nhanh chóng. Và quyền nhập định chủ đã đạt đến đỉnh cao này được thấy trong lúc thuyết pháp của Đức Thế Tôn. Nhắm đến điều này mà có lời dạy rằng: "Này Aggivessana, Ta đây, sau khi kết thúc bài pháp thoại ấy, ngay trong định tướng trước đó, Ta an trí tâm, làm cho tâm lắng xuống, làm cho nhất tâm, và định tâm ngay trong nội tâm, nhờ đó Ta thường xuyên an trú". Bởi vì không có quyền nhập định chủ nào nhanh hơn thế này. Ở đây, cũng nên chỉ ra trường hợp nhập định của Tôn giả Sāriputta, khi ngài đang trú trong hang Kapotakandarā vào một đêm trăng sáng, với mái tóc vừa mới cạo, đã bị một dạ xoa dùng một cú đánh có thể làm vỡ cả một đỉnh núi lớn vào đầu. Thật vậy, sẽ được nói rằng: "Khi ấy, vào lúc bị đánh, vị Trưởng lão đã nhập định". Tuy nhiên, trong Pāli, có nói rằng: "ngài đã nhập một loại định nào đó và ngồi". Nhưng các vị Trưởng lão này nói rằng: "Cú đánh ấy được thực hiện bởi dạ xoa đó ngay vào lúc ngài vừa xuất khỏi định". අච්ඡරාමත්තන්ති අඞ්ගුලිඵොටමත්තං ඛණං. ඨපෙතුන්ති සෙතු විය සීඝසොතාය නදියා ඔඝං වෙගෙන පවත්තිතුං අදත්වා යථාවුත්තක්ඛණං ඣානං ඨපෙතුං සමත්ථතා. අභිභුය්‍ය ඨපනං, අධිට්ඨානං වියාති වා අධිට්ඨානං. තත්ථ වසී අධිට්ඨානවසී. තථෙව ලහුං වුට්ඨාතුන්ති අච්ඡරාමත්තං වා දසච්ඡරාමත්තං වා ලහුං ඛණං ඣානසමඞ්ගී හුත්වා ඣානතො වුට්ඨාතුං සමත්ථතා. භවඞ්ගචිත්තුප්පත්තියෙව හෙත්ථ ඣානතො වුට්ඨානං නාම. එත්ථ ච යථා ‘‘එත්තකමෙව ඛණං ඣානං ඨපෙස්සාමී’’ති පුබ්බපරිකම්මවසෙන අධිට්ඨානසමත්ථතා අධිට්ඨානවසී, එවං ‘‘එත්තකමෙව ඛණං ඣානසමඞ්ගී හුත්වා ඣානතො වුට්ඨහිස්සාමී’’ති පුබ්බපරිකම්මවසෙන වුට්ඨානසමත්ථතා වුට්ඨානවසී වෙදිතබ්බා, යා සමාපත්ති ‘‘වුට්ඨානකුසලතා’’ති වුච්චති. තදුභයදස්සනත්ථන්ති අධිට්ඨානවුට්ඨානවසීදස්සනත්ථං. Accharāmattanti nghĩa là trong khoảnh khắc bằng cái búng ngón tay. Ṭhapetunti là khả năng thiết lập thiền trong khoảnh khắc đã được nói đến, giống như cây cầu không cho dòng nước của con sông chảy xiết trôi đi một cách nhanh chóng. Hoặc là sự thiết lập bằng cách chế ngự, giống như sự quyết định, nên gọi là adhiṭṭhāna (sự quyết định). Sự thuần thục ở đó là adhiṭṭhānavasī (quyết định tự tại). Tatheva lahuṃ vuṭṭhātunti là khả năng, sau khi thành tựu thiền trong một khoảnh khắc ngắn bằng một cái búng tay hay mười cái búng tay, xuất khỏi thiền một cách nhanh chóng. Ở đây, chính sự sanh khởi của tâm hữu phần được gọi là xuất thiền. Và ở đây, giống như khả năng quyết định do năng lực của sự chuẩn bị trước rằng: “Ta sẽ thiết lập thiền trong chừng ấy khoảnh khắc” là adhiṭṭhānavasī (quyết định tự tại), cũng vậy, khả năng xuất khởi do năng lực của sự chuẩn bị trước rằng: “Sau khi thành tựu thiền trong chừng ấy khoảnh khắc, ta sẽ xuất khỏi thiền” cần được hiểu là vuṭṭhānavasī (xuất định tự tại), sự nhập định ấy được gọi là “sự thiện xảo trong việc xuất định”. Tadubhayadassanatthanti nghĩa là nhằm mục đích chỉ ra cả hai sự thuần thục: quyết định tự tại và xuất định tự tại. තත්ථාති තස්මිං නිම්මිතපබ්බතෙ තස්ස විවරෙ. කිඤ්චාපි එකංයෙව තං අභිඤ්ඤාචිත්තං යෙන පබ්බතං නිම්මිනෙය්‍ය, අභිඤ්ඤාපාදකස්ස පන ඣානස්ස ලහුතරං ඨපනං, වුට්ඨානඤ්ච ඉධ නිදස්සිතන්ති දට්ඨබ්බං. ‘‘එත්තකා ඉද්ධිමන්තා එකං උපට්ඨාකං ගරුළතො රක්ඛිතුං න සක්ඛිංසූ’’ති ගාරය්හා අස්සාම. Tatthāti nghĩa là ở đó, tức là trong hang động của ngọn núi được hóa hiện ấy. Mặc dù tâm thần thông mà vị ấy dùng để hóa hiện ngọn núi chỉ là một, nhưng cần phải hiểu rằng ở đây, sự thiết lập và sự xuất khỏi thiền vốn là nền tảng của thần thông một cách nhanh chóng hơn đã được chỉ ra làm ví dụ. Chúng ta đáng bị khiển trách rằng: “Bao nhiêu vị có thần thông như vậy mà không thể bảo vệ một vị thị giả khỏi chim garuḷa”. ආවජ්ජනානන්තරානීති ආවජ්ජනවසීභාවාය යථාක්කමං විතක්කාදීනං ඣානඞ්ගානං ආවජ්ජනාය පරතො යානි ජවනානි පවත්තානි, තානි තෙසං පච්චවෙක්ඛණානි. යදග්ගෙන ආවජ්ජනවසීසිද්ධි, තදග්ගෙන පච්චවෙක්ඛණාවසීසිද්ධි වෙදිතබ්බා. Āvajjanānantarānīti nghĩa là những tốc hành tâm nào đã sanh khởi sau khi hướng tâm đến các thiền chi như tầm, v.v., theo thứ tự, để có được sự thuần thục trong việc hướng tâm (āvajjanavasī), thì những tốc hành tâm ấy là sự quán xét các thiền chi đó. Cần phải hiểu rằng sự thành tựu của hướng tâm tự tại (āvajjanavasī) đến mức độ nào, thì sự thành tựu của quán xét tự tại (paccavekkhaṇāvasī) cũng đến mức độ ấy. දුතියජ්ඣානකථාවණ්ණනා Giải thích về chương Nhị thiền 79. නීවරණප්පහානස්ස තප්පඨමතාය ආසන්නනීවරණපච්චත්ථිකා. ථූලං නාම විපුලම්පි ඵෙග්ගු විය සුඛභඤ්ජනීයන්ති ආහ ‘‘ඔළාරිකත්තා අඞ්ගදුබ්බලා’’ති. සන්තතො මනසි කරිත්වාති පඨමජ්ඣානං විය අනොළාරිකඞ්ගත්තා, සන්තධම්මසමඞ්ගිතාය ච ‘‘සන්ත’’න්ති මනසි කත්වා. යෙ හි ධම්මා දුතියජ්ඣානෙ පීතිසුඛාදයො, කාමං තෙ පඨමජ්ඣානෙපි සන්ති, තෙහි පන තෙ සන්තතරා චෙව පණීතතරා ච භවන්තීති. නිකන්තින්ති නිකාමනං, අපෙක්ඛන්ති [Pg.181] අත්ථො. පරියාදායාති ඛෙපෙත්වා. චත්තාරි පඤ්චාති වා-සද්දො ලුත්තනිද්දිට්ඨො. දුතියජ්ඣානං එතස්ස අත්ථීති දුතියජ්ඣානිකං. වුත්තප්පකාරානෙවාති පඨමජ්ඣානෙ වුත්තප්පකාරානියෙව, පරිකම්මාදිනාමකානීති අත්ථො. 79. Do sự đoạn trừ các triền cái là điều đầu tiên đối với nó (sơ thiền), nên nó có các triền cái là kẻ thù gần gũi. Cái gì thô, dù lớn, cũng dễ bị bẻ gãy như lõi cây chuối, nên nói rằng: “Do tính chất thô thiển, các chi thiền yếu ớt”. Santato manasi karitvāti nghĩa là tác ý rằng “tĩnh lặng”, vì không có các chi thô thiển như sơ thiền, và vì hợp thành từ các pháp tĩnh lặng. Quả vậy, những pháp như hỷ, lạc, v.v., trong nhị thiền, chúng cũng có trong sơ thiền, nhưng so với những pháp kia (trong sơ thiền), những pháp này (trong nhị thiền) tĩnh lặng hơn và vi tế hơn. Nikantinti nghĩa là sự mong muốn, sự quyến luyến. Pariyādāyāti nghĩa là sau khi làm cho cạn kiệt. Cattāri pañcāti, ở đây từ vā (hoặc) đã bị lược bỏ khi trích dẫn. Dutiyajjhānikaṃ nghĩa là người này có nhị thiền. Vuttappakārānevāti nghĩa là giống hệt như các loại đã được nói trong phần sơ thiền, tức là những (tâm) có tên là chuẩn bị, v.v. 80. වූපසමාති වූපසමහෙතු, වූපසමොති චෙත්ථ පහානං අධිප්පෙතං, තඤ්ච විතක්කවිචාරානං. අතික්කමො අත්ථතො දුතියජ්ඣානක්ඛණෙ අනුප්පාදොති ආහ ‘‘සමතික්කමා’’තිආදි. කතමෙසං පනෙත්ථ විතක්කවිචාරානං වූපසමො අධිප්පෙතො, කිං පඨමජ්ඣානිකානං, උදාහු දුතියජ්ඣානිකානන්ති. කිඤ්චෙත්ථ යදි පඨමජ්ඣානිකානං, නත්ථි තෙසං වූපසමො. න හි කදාචි පඨමජ්ඣානං විතක්කවිචාරරහිතං අත්ථි. අථ දුතියජ්ඣානිකානං, එවම්පි නත්ථෙව වූපසමො, සබ්බෙන සබ්බං තෙසං තත්ථ අභාවතොති? වුච්චතෙ – යෙහි විතක්කවිචාරෙහි පඨමජ්ඣානස්ස ඔළාරිකතා, තෙසං සමතික්කමා දුතියස්ස ඣානස්ස සමධිගමො, න සභාවතො අනොළාරිකානං ඵස්සාදීනං සමතික්කමාති අයමත්ථො ‘‘විතක්කවිචාරානං වූපසමා’’ති එතෙන දීපිතො. තස්මා ‘‘කිං පඨමජ්ඣානිකානං විතක්කවිචාරානං වූපසමො ඉධාධිප්පෙතො, උදාහු දුතියජ්ඣානිකාන’’න්ති එදිසී චොදනා අනොකාසාව. යස්මා දිට්ඨාදීනවස්ස තංතංඣානක්ඛණෙ අනුප්පත්තිධම්මතාපාදනං වූපසමනං අධිප්පෙතං. විතක්කාදයො එව ඣානඞ්ගභූතා තථා කරීයන්ති, න තංසම්පයුත්තා ඵස්සාදයො, තස්මා විතක්කාදීනංයෙව වූපසමාදිවචනං ඤායාගතං. යස්මා පන විතක්කාදීනං විය තංසම්පයුත්තධම්මානම්පි එතෙන ‘‘එතං ඔළාරික’’න්ති ආදීනවදස්සනං සුත්තෙ ආගතං, තස්මා අවිසෙසෙන විතක්කාදීනං, තංසහගතානඤ්ච වූපසමාදිකෙ වත්තබ්බෙ විතක්කාදීනංයෙව වූපසමො වුච්චමානො අධිකවචනං අඤ්ඤං අත්ථං බොධෙතීති කත්වා කිඤ්චි විසෙසං දීපෙතීති දස්සෙතුං අට්ඨකථායං ‘‘ඔළාරිකස්ස පනා’’තිආදි ගහිතන්ති ඉධ ‘‘යෙහි විතක්කවිචාරෙහී’’තිආදි වුත්තන්ති දට්ඨබ්බං. ‘‘පීතියා ච විරාගා’’තිආදීසුපි එසෙව නයො. තස්මා විතක්කවිචාරපීතිසුඛසමතික්කමවචනානි ඔළාරිකොළාරිකඞ්ගසමතික්කමා දුතියාදිඅධිගමදීපකානීති තෙසං එකදෙසභූතං විතක්කවිචාරසමතික්කමවචනං තංදීපකං වුත්තං. විසුං විසුං ඨිතෙපි හි විතක්කවිචාරසමතික්කමවචනාදිකෙ පහෙය්‍යඞ්ගනිද්දෙසතාසාමඤ්ඤෙන චිත්තෙන සමූහතො ගහිතෙ විතක්කවිචාරවූපසමවචනස්ස තදෙකදෙසතා දට්ඨබ්බා. අයඤ්ච අත්ථො [Pg.182] අවයවෙන සමුදායොපලක්ඛණනයෙන වුත්තො. අථ වා විතක්කවිචාරවූපසමවචනෙනෙව තංසමතික්කමා දුතියාධිගමදීපකෙන පීතිවිරාගාදිවචනානං පීතිආදිසමතික්කමා තතියාදිඅධිගමදීපකතා දීපිතා හොතීති තස්ස තංදීපකතා වුත්තා. 80. Vūpasamāti nghĩa là do nhân là sự lắng dịu. Và ở đây, vūpasamo (sự lắng dịu) có nghĩa là sự đoạn trừ, và đó là sự đoạn trừ của tầm và tứ. Về mặt ý nghĩa, sự vượt qua là sự không sanh khởi (của chúng) trong khoảnh khắc nhị thiền, do đó ngài nói “do vượt qua”, v.v. Ở đây, sự lắng dịu của tầm và tứ nào được nói đến? Có phải là của tầm và tứ trong sơ thiền, hay là của tầm và tứ trong nhị thiền? Ở đây, nếu là của tầm và tứ trong sơ thiền, thì sự lắng dịu của chúng không có. Vì sơ thiền không bao giờ không có tầm và tứ. Còn nếu là của tầm và tứ trong nhị thiền, thì sự lắng dịu cũng không có, vì chúng hoàn toàn không có ở đó. Được trả lời rằng: Sự chứng đắc nhị thiền là do vượt qua tầm và tứ, những pháp làm cho sơ thiền trở nên thô thiển, chứ không phải do vượt qua các pháp không thô thiển tự bản chất như xúc, v.v. Ý nghĩa này được làm sáng tỏ bởi câu “do sự lắng dịu của tầm và tứ”. Do đó, câu hỏi “Ở đây, sự lắng dịu của tầm và tứ trong sơ thiền hay trong nhị thiền được nói đến?” là không có cơ sở. Bởi vì “sự lắng dịu” có nghĩa là làm cho (một pháp) có bản chất không sanh khởi trong khoảnh khắc của thiền tương ứng, sau khi đã thấy được sự nguy hại của nó. Chỉ có tầm, v.v., vốn là các thiền chi, mới được làm như vậy, chứ không phải xúc, v.v., là các pháp tương ưng với chúng. Do đó, việc nói về sự lắng dịu, v.v., chỉ đối với tầm, v.v., là hợp lý. Tuy nhiên, vì trong kinh, việc thấy sự nguy hại rằng “thiền này là thô thiển” do pháp này (tầm, v.v.) đã được nói đến, cũng giống như đối với tầm, v.v., cũng áp dụng cho các pháp tương ưng với chúng, do đó, khi đáng lẽ phải nói về sự lắng dịu, v.v., của tầm, v.v., và của các pháp đi cùng với chúng một cách không phân biệt, thì việc chỉ nói về sự lắng dịu của tầm, v.v., là một cách nói nhấn mạnh để chỉ ra một ý nghĩa khác. Để chỉ ra điều này, trong Chú giải đã dùng câu “oḷārikassa panā” (còn đối với pháp thô thiển), v.v. Do đó, cần phải hiểu rằng ở đây (trong Phụ chú giải này) đã nói câu “yehi vitakkavicārehī” (bởi những tầm và tứ nào), v.v. Trong các câu “pītiyā ca virāgā” (do ly tham đối với hỷ), v.v., cũng theo phương pháp này. Do đó, các câu nói về sự vượt qua tầm, tứ, hỷ, lạc là những câu chỉ ra sự chứng đắc nhị thiền, v.v., do sự vượt qua các chi thiền thô thiển tương ứng. Trong số đó, câu nói về sự vượt qua tầm và tứ, vốn là một phần, được gọi là câu chỉ ra điều đó (sự chứng đắc nhị thiền). Cần phải hiểu rằng, mặc dù các câu nói về sự vượt qua tầm và tứ, v.v., đứng riêng rẽ, nhưng khi được tâm nắm bắt một cách tổng hợp do sự giống nhau trong việc chỉ ra các chi thiền cần được từ bỏ, thì câu nói về sự lắng dịu của tầm và tứ là một phần trong đó. Và ý nghĩa này được nói theo phương pháp lấy một phần để chỉ toàn thể. Hoặc là, chính câu nói về sự lắng dịu của tầm và tứ, do chỉ ra sự chứng đắc nhị thiền bằng cách vượt qua chúng, đã chỉ ra rằng các câu nói về ly tham đối với hỷ, v.v., chỉ ra sự chứng đắc tam thiền, v.v., bằng cách vượt qua hỷ, v.v. Do đó, việc nó (câu nói về sự lắng dịu của tầm và tứ) chỉ ra điều đó (sự chứng đắc nhị thiền, v.v.) đã được (Chú giải sư) nói đến. නියකජ්ඣත්තමධිප්පෙතං න අජ්ඣත්තජ්ඣත්තාදි. තත්ථ කාරණමාහ ‘‘විභඞ්ගෙ පනා’’තිආදි. නීලවණ්ණයොගතො නීලවත්ථං වියාති නීලයොගතො වත්ථං නීලං වියාති අධිප්පායො. යෙන සම්පසාදනෙන යොගා ඣානං සම්පසාදනං. තස්මිං දස්සිතෙ ‘‘සම්පසාදනං ඣාන’’න්ති සමානාධිකරණනිද්දෙසෙනෙව තංයොගා ඣානෙ තංසද්දප්පවත්ති දස්සිතාති අවිරොධො යුත්තො. එකොදිභාවෙ කථන්ති එකොදිම්හි දස්සිතෙ එකොදිභාවං ඣානන්ති සමානාධිකරණනිද්දෙසෙනෙව ඣානස්ස එකොදිවඩ්ඪනතා වුත්තා හොතීති චෙ? ‘‘එකොදිභාව’’න්ති පදං උද්ධරිත්වා එකොදිස්ස නිද්දෙසො න කාතබ්බො සියාති එකොදිභාවසද්දො එව සමාධිම්හි පවත්තො සම්පසාදනසද්දො විය ඣානෙ පවත්තතීති යුත්තං. ඉමස්මිඤ්ච අත්ථවිකප්පෙති ‘‘චෙතසො සම්පසාදයතී’’ති එතස්මිං පක්ඛෙ ‘‘චෙතසො’’ති ච උපයොගත්ථෙ සාමිවචනං. පුරිමස්මින්ති ‘‘සම්පසාදනයොගතො ඣානං සම්පසාදන’’න්ති වුත්තපක්ඛෙ. චෙතසොති සම්බන්ධෙ සාමිවචනං. “Tự thân của chính mình” được ngụ ý, không phải là “tự thân của tự thân” v.v... Về điều đó, ngài nói lý do bằng đoạn bắt đầu là “vibhaṅge panā”. “Giống như tấm vải màu xanh do sự kết hợp với màu xanh” có nghĩa là “giống như tấm vải (trở nên) xanh do sự kết hợp với màu xanh”. Do sự kết hợp với đức tin (sampasādana) nào mà thiền được gọi là sampasādana. Khi điều đó được chỉ ra, chỉ bằng cách trình bày đồng vị cách rằng “thiền là sự trong sạch”, sự xuất hiện của từ đó trong thiền do sự kết hợp với đức tin ấy đã được chỉ ra, vì vậy sự không mâu thuẫn là hợp lý. Về ekodibhāva (sự nhất tâm) thì thế nào? Nếu nói rằng: khi ekodi được chỉ ra, chỉ bằng cách trình bày đồng vị cách rằng “thiền là sự nhất tâm”, bản chất làm tăng trưởng sự nhất tâm của thiền đã được nói đến? (Đáp:) Không nên tách từ “ekodibhāva” ra để trình bày về ekodi, vì vậy, hợp lý là chính từ ekodibhāva vốn được dùng cho định cũng được dùng cho thiền giống như từ sampasādana. Và trong cách giải thích ý nghĩa này, trong trường hợp “làm cho tâm trong sạch”, “cetaso” là sở hữu cách theo nghĩa đối cách. Trong trường hợp trước, tức là trường hợp đã nói “thiền là sampasādana do sự kết hợp với sampasādana”, “cetaso” là sở hữu cách theo nghĩa liên hệ. සෙට්ඨොපි ලොකෙ ‘‘එකො’’ති වුච්චති ‘‘යාව පරෙ එකාහං තෙ කරොමී’’තිආදීසු. එකො අදුතියො ‘‘එකාකීභි ඛුද්දකෙහි ජිත’’න්තිආදීසු අසහායත්ථොපි එක-සද්දො දිට්ඨොති ආහ ‘‘එකො අසහායො හුත්වා’’ති. සද්ධාදයොපි කාමං සම්පයුත්තධම්මානං සාධාරණතො, අසාධාරණතො ච පච්චයා හොන්තියෙව, සමාධි පන ඣානක්ඛණෙ සම්පයුත්තධම්මානං අවික්ඛෙපලක්ඛණෙ ඉන්දට්ඨකරණෙන සාතිසයං පච්චයො හොතීති දස්සෙන්තො ‘‘සම්පයුත්තධම්මෙ…පෙ… අධිවචන’’න්ති ආහ. Bậc tối thắng trong đời cũng được gọi là “eko” (độc nhất) trong các câu như “yāva pare ekāhaṃ te karomī”. Một mình, không có người thứ hai; trong các câu như “bị những kẻ nhỏ bé đơn độc chiến thắng”, từ “eka” cũng được thấy có nghĩa là không có bạn đồng hành, do đó ngài nói “eko asahāyo hutvā” (trở thành một mình, không bạn đồng hành). Mặc dù các pháp như tín v.v. thật vậy là duyên cho các pháp tương ưng theo cách chung và không chung, nhưng định, trong khoảnh khắc thiền, là duyên một cách vượt trội cho các pháp tương ưng bằng cách thực hiện vai trò chủ tể trong đặc tính không tán loạn. Để chỉ ra điều này, ngài nói “sampayuttadhamme…pe… adhivacana”. ‘‘සම්පසාදනං, චෙතසො එකොදිභාව’’න්ති විසෙසනද්වයං ඣානස්ස අතිසයවචනිච්ඡාවසෙන ගහිතං. ස්වායමතිසයො යථා ඉමස්මිං ඣානෙ ලබ්භති, න තථා පඨමජ්ඣානෙති ඉමං විසෙසං දස්සෙතුං ‘‘නනු චා’’තිආදි වුත්තං. ආරම්මණෙ ආහනනපරියාහනනවසෙන, අනුමජ්ජනඅනුයොජනවසෙන ච පවත්තමානා ධම්මා සතිපි නීවරණප්පහානෙන කිලෙසකාලුස්සියාපගමෙ [Pg.183] සම්පයුත්තානං කඤ්චි ඛොභං කරොන්තා විය තෙහි ච තෙ න සන්නිසින්නා හොන්තීති වුත්තං ‘‘විතක්කවිචාරක්ඛොභෙන න සුප්පසන්න’’න්ති. ඛුද්දිකා ඌමියො වීචියො. මහතියො තරඞ්ගා. සතිපි ඉන්ද්‍රියසමත්තෙ, වීරියසමතාය ච තෙනෙව ඛොභෙන, සම්පසාදාභාවෙන ච සමාධිපි න සුට්ඨු පාකටො බහලෙ විය ජලෙ මච්ඡො. යථාවුත්තක්ඛොභො එව පලිබොධො. එවං වුත්තෙනාති යස්සා සද්ධාය වසෙන සම්පසාදනං, යස්සා ච චිත්තෙකග්ගතාය වසෙන එකොදිභාවන්ති ච ඣානං වුත්තං. තාසං එව ‘‘සද්දහනා’’තිආදිනා පවත්තිආකාරස්ස විසෙසවිභාවනාවසෙන වුත්තෙන. තෙන විභඞ්ගපාඨෙන. ‘‘සම්පසාදනයොගතො, සම්පසාදනතො වා සම්පසාදනං, එකොදිං භාවෙතීති එකොදිභාවන්ති ඣානං වුත්ත’’න්ති එවං පවත්තා අයං අත්ථවණ්ණනා න විරුජ්ඣති. යථා පන අවිරොධො, සො වුත්තො එව. Hai tính từ “sampasādanaṃ” (sự trong sạch) và “cetaso ekodibhāva” (sự nhất tâm của tâm) được dùng với ý muốn nói lên phẩm chất vượt trội của thiền. Để chỉ ra sự khác biệt này, rằng phẩm chất vượt trội này có được trong thiền này (thiền thứ hai) như thế nào thì không có được như thế trong thiền thứ nhất, đoạn bắt đầu bằng “nanu cā” đã được nói. Các pháp (tầm, tứ) khởi lên trên đối tượng theo cách gõ vào và gõ xung quanh, theo cách xoa và gắn kết, mặc dù sự ô nhiễm của phiền não đã được loại bỏ do sự đoạn trừ các triền cái, chúng giống như tạo ra một sự xáo động nào đó cho các pháp tương ưng, và do chúng mà các pháp tương ưng ấy không được lắng dịu, vì vậy đã nói “không hoàn toàn trong sạch do sự xáo động của tầm và tứ”. Sóng nhỏ là vīci, sóng lớn là taraṅga. Mặc dù có sự quân bình của các căn và sự quân bình của tinh tấn, nhưng do chính sự xáo động ấy và do không có sự trong sạch, định cũng không hiện rõ, giống như con cá trong nước đặc. Chính sự xáo động như đã nói là chướng ngại. Bằng cách nói như vậy: thiền được gọi là sampasādana do nhờ tín nào, và được gọi là ekodibhāva do nhờ nhất tâm nào; bằng đoạn kinh Phân Tích đó, đã được nói bắt đầu bằng “saddahanā” v.v. để phân biệt rõ cách thức khởi lên của chính các pháp ấy. Lời giải thích ý nghĩa này được tiến hành như sau: “Thiền được gọi là sampasādana do sự kết hợp với sampasādana, hoặc từ sampasādana; và được gọi là ekodibhāva vì nó làm cho ekodi (nhất tâm) phát triển”, lời giải thích này không mâu thuẫn. Còn về việc không mâu thuẫn như thế nào, điều đó đã được nói rồi. 81. සන්තාති සමං නිරොධං ගතා. සමිතාති භාවනාය සමං ගමිතා නිරොධිතා. වූපසන්තාති තතො එව සුට්ඨු උපසන්තා. අත්ථඞ්ගතාති අත්ථං විනාසං ගතා. අබ්භත්ථඞ්ගතාති උපසග්ගෙන පදං වඩ්ඪෙත්වා වුත්තං. අප්පිතාති විනාසං ගමිතා. සොසිතාති පවත්තිසඞ්ඛාතස්ස සන්තානස්ස අභාවෙන සොසං සුක්ඛභාවං ඉතා. බ්‍යන්තිකතාති විගතන්තකතා. 81. “Santā” nghĩa là: đã đi đến sự tịch tịnh, sự diệt. “Samitā” nghĩa là: đã được làm cho tịch tịnh, được làm cho diệt bởi sự tu tập. “Vūpasantā” nghĩa là: do đó mà đã được an tịnh tốt đẹp. “Atthaṅgatā” nghĩa là: đã đi đến sự hoại diệt, sự hủy diệt. “Abbhatthaṅgatā” là được nói bằng cách thêm tiếp đầu ngữ vào từ. “Appitā” nghĩa là: đã được làm cho hoại diệt. “Sositā” nghĩa là: do không có dòng tương tục được gọi là sự diễn tiến, nên đã đi đến sự khô cạn, trạng thái khô héo. “Byantīkatā” nghĩa là: đã được làm cho chấm dứt. අයමත්ථොති භාවනාය පහීනත්තා විතක්කවිචාරානං අභාවො. චොදකෙන වුත්තමත්ථං සම්පටිච්ඡිත්වා පරිහරිතුං ‘‘එවමෙතං සිද්ධොවායමත්ථො’’ති වත්වා ‘‘න පනෙත’’න්තිආදි වුත්තං. තත්ථ එතන්ති ‘‘විතක්කවිචාරානං වූපසමා’’ති එතං වචනං. තදත්ථදීපකන්ති තස්ස විතක්කවිචාරාභාවමත්තසඞ්ඛාතස්ස අත්ථස්ස දීපකං. අයඤ්හෙත්ථ අත්ථො – දුතියජ්ඣානාදිඅධිගමූපායදීපකෙන අජ්ඣත්තසම්පසාදනතාය, චෙතසො එකොදිභාවතාය ච හෙතුදීපකෙන, අවිතක්කඅවිචාරභාවහෙතුදීපකෙන ච විතක්කවිචාරවූපසමවචනෙනෙව විතක්කවිචාරාභාවො දීපිතොති කිං පුන අවිතක්කඅවිචාරවචනෙන කතෙනාති? න, අදීපිතත්තා. න හි විතක්කවිචාරවූපසමවචනෙන විතක්කවිචාරානං අප්පවත්ති වුත්තා හොති. විතක්කවිචාරෙසු හි තණ්හාප්පහානං එතෙසං වූපසමනං, යෙ ච සඞ්ඛාරෙසු තණ්හාප්පහානං කරොන්ති, තෙසු මග්ගෙසු, පහීනතණ්හෙසු ච ඵලෙසු සඞ්ඛාරපවත්ති හොති එව[Pg.184], එවමෙවිධාපි වික්ඛම්භිතවිතක්කවිචාරතණ්හස්ස දුතියජ්ඣානස්ස විතක්කවිචාරසම්පයොගො පුරිමෙන න නිවාරිතො සියාති තංනිවාරණත්ථං, ආවජ්ජිතුකාමතාදිඅතික්කමොව තෙසං වූපසමොති දස්සනත්ථඤ්ච ‘‘අවිතක්කං අවිචාර’’න්ති වුත්තං. පඨමම්පීති පඨමං ඣානම්පි. Ý nghĩa này là: sự vắng mặt của tầm và tứ do đã được đoạn trừ bởi sự tu tập. Sau khi chấp nhận ý nghĩa được người chất vấn nói, để giải quyết, ngài nói “evametaṃ siddhovāyamattho” (Đúng vậy, ý nghĩa này đã được thành tựu) rồi nói đoạn bắt đầu bằng “na paneta”. Ở đây, “etaṃ” là câu nói “vitakkavicārānaṃ vūpasamā” (sự lắng dịu của tầm và tứ). “Tadatthadīpakaṃ” nghĩa là làm sáng tỏ ý nghĩa đó, tức là chỉ sự vắng mặt của tầm và tứ. Đây là ý nghĩa ở đây: (Chất vấn:) Sự vắng mặt của tầm và tứ đã được làm sáng tỏ chỉ bằng câu nói về sự lắng dịu của tầm và tứ, vốn là phương tiện chỉ ra cách chứng đắc thiền thứ hai v.v., là chỉ ra nguyên nhân của sự trong sạch nội tâm và sự nhất tâm của tâm, và là chỉ ra nguyên nhân của trạng thái không tầm không tứ, vậy thì có ích gì khi lại dùng câu nói “không tầm, không tứ”? (Đáp:) Không, (không phải là vô ích) vì nó chưa được làm sáng tỏ. Thật vậy, sự không khởi lên của tầm và tứ chưa được nói đến bằng câu nói về sự lắng dịu của tầm và tứ. Vì sự đoạn trừ tham ái đối với tầm và tứ chính là sự lắng dịu của chúng; và trong các đạo lộ thực hiện sự đoạn trừ tham ái đối với các hành, và trong các quả đã đoạn trừ tham ái, sự diễn tiến của các hành vẫn xảy ra. Tương tự như vậy ở đây, đối với thiền thứ hai mà tham ái đối với tầm và tứ đã được trấn áp, sự tương ưng với tầm và tứ có thể đã không được ngăn chặn bởi câu nói trước. Do đó, để ngăn chặn điều đó, và để chỉ ra rằng sự lắng dịu của chúng chính là sự vượt qua ý muốn hướng tâm v.v., câu “không tầm, không tứ” đã được nói. “Paṭhamampi” nghĩa là cũng là thiền thứ nhất. ‘‘දුතියං උප්පන්නන්තිපි දුතිය’’න්ති වත්තුං වට්ටතියෙව. න තථා ඉමස්ස විතක්කවිචාරාති යථා පඨමජ්ඣානස්ස උපචාරක්ඛණෙ නීවරණානි පහීයන්ති, තථා ඉමස්ස දුතියජ්ඣානස්ස උපචාරක්ඛණෙ විතක්කවිචාරා න පහීයන්ති අසංකිලිට්ඨසභාවත්තා, උපචාරභාවනාය ච තෙ පහාතුං අසමත්ථභාවතො. යදිපි තාය තෙසු තණ්හා පහීයති, න පන සවිසෙසං. සවිසෙසඤ්හි තත්ථ තණ්හාප්පහානං අප්පනාය එව හොති. තෙන වුත්තං ‘‘අප්පනාක්ඛණෙයෙවා’’තිආදි. පහානඞ්ගතාපි අතිසයප්පහානවසෙනෙව වෙදිතබ්බා යථා නීවරණානං පඨමජ්ඣානස්ස. තස්මාති යස්මා තිවඞ්ගමෙවෙතං ඣානං, තස්මා. තන්ති විභඞ්ගෙ වචනං. රථස්ස පණ්ඩුකම්බලං විය සම්පසාදො ඣානස්ස පරික්ඛාරො, න ඣානඞ්ගන්ති ආහ ‘‘සපරික්ඛාරං ඣානං දස්සෙතු’’න්ති. Cũng nên nói rằng: “Nó được gọi là thứ hai (dutiyaṃ) vì nó sanh khởi lần thứ hai (dutiyaṃ uppannaṃ)”. Tầm và tứ của thiền này không được đoạn trừ trong sát-na cận hành của thiền thứ hai giống như các triền cái được đoạn trừ trong sát-na cận hành của thiền thứ nhất, vì chúng có tự tánh không ô nhiễm, và vì sự tu tiến cận hành không có khả năng đoạn trừ chúng. Mặc dù ái đối với chúng được đoạn trừ bởi sự tu tiến ấy, nhưng không phải một cách đặc biệt. Thật vậy, sự đoạn trừ ái một cách đặc biệt ở đây chỉ xảy ra bằng an chỉ. Do đó, đã nói rằng “chỉ trong sát-na an chỉ” v.v... Việc trở thành chi phần đoạn trừ cũng nên được hiểu là do năng lực của sự đoạn trừ vượt trội, giống như (việc trở thành chi phần đoạn trừ) của các triền cái đối với thiền thứ nhất. Do đó (tasmā) có nghĩa là: vì thiền này chỉ có ba chi, do đó. Đó là lời nói trong bộ Phân Tích. Ngài đã nói “để trình bày thiền cùng với vật tùy thuộc của nó” với ý rằng: Tín là vật tùy thuộc của thiền, không phải là thiền chi, giống như tấm thảm len màu vàng nhạt là vật tùy thuộc của cỗ xe. තතියජ්ඣානකථාවණ්ණනා Chú giải về luận đề thiền thứ ba. 82. උප්පිලාවිතන්ති කාමඤ්චායං පරිග්ගහෙසු අපරිච්චත්තපෙමස්ස අනාදීනවදස්සිනො තණ්හාසහගතාය පීතියා පවත්තිආකාරො, ඉධ පන දුතියජ්ඣානපීති අධිප්පෙතා. තථාපි සබ්බසො පීතියං අවිරත්තං, සාපි අනුබන්ධෙය්‍යාති වුත්තං. උප්පිලාවිතං වියාති වා උප්පිලාවිතං. ආදීනවං හි තත්ථ පාකටතරං කත්වා දස්සෙතුං එවං වුත්තන්ති දට්ඨබ්බං. 82. Về từ “uppilāvitaṃ” (sự phấn khích): Mặc dù đây là trạng thái biểu hiện của hỷ tương ưng với ái của người không từ bỏ sự yêu mến đối với các vật sở hữu, người không thấy sự nguy hại; nhưng ở đây, hỷ của thiền thứ hai được chủ ý đến. Tuy nhiên, đã được nói như vậy vì rằng đối với người chưa hoàn toàn ly tham khỏi hỷ, hỷ kia (tương ưng ái) cũng có thể đi theo. Hoặc, “uppilāvitaṃ” có nghĩa là giống như sự nổi lên. Nên hiểu rằng đã được nói như vậy để trình bày sự nguy hại ở đó một cách rõ ràng hơn. 83. විරජ්ජනං විරාගො. තං පන විරජ්ජනං නිබ්බින්දනමුඛෙන හීළනං වා තප්පටිබද්ධරාගප්පහානං වාති තදුභයං දස්සෙතුං ‘‘වුත්තප්පකාරාය පීතියා ජිගුච්ඡනං වා සමතික්කමො වා’’ති ආහ. වුත්තප්පකාරායාති ‘‘යදෙව තත්ථ පීතී’’තිආදිනා වුත්තප්පකාරාය. සම්පිණ්ඩනං සමුච්චයො. 83. Sự ly tham (virajjanaṃ) là ly tham (virāgo). Nhưng sự ly tham đó là sự nhàm chán qua ngõ yếm ly, hoặc là sự đoạn trừ tham ái liên quan đến hỷ đó. Để trình bày cả hai ý nghĩa đó, ngài đã nói: “sự ghê tởm hoặc sự vượt qua đối với hỷ đã được nói theo cách đã nêu”. “Theo cách đã nêu” có nghĩa là theo cách đã được nói bằng câu “bất cứ hỷ nào ở đó” v.v... Sự tóm gộp (sampiṇḍanaṃ) là sự tổng hợp (samuccayo). මග්ගොති උපායො. තදධිගමායාති තතියමග්ගාධිගමාය. “Đạo” (maggo) có nghĩa là phương tiện (upāyo). “Để chứng đắc điều đó” (tadadhigamāya) có nghĩa là để chứng đắc đạo thứ ba. 84. උපපත්තිතොති සමවාහිතභාවෙන පතිරූපතො. ඣානුපෙක්ඛාපි සමවාහිතමෙව අන්තොනීතං කත්වා පවත්තතීති ආහ ‘‘සමං පස්සතී’’ති. විසදායාති [Pg.185] පරිබ්‍යත්තාය සංකිලෙසවිගමෙන. විපුලායාති මහතියා සාතිසයං මහග්ගතභාවප්පත්තියා. ථාමගතායාති පීතිවිගමෙන ථිරභාවප්පත්තාය. 84. “Upapattito” có nghĩa là một cách thích hợp do trạng thái được mang đến một cách quân bình. Ngài đã nói “thấy một cách quân bình” với ý rằng: Xả thiền cũng vận hành bằng cách bao hàm chính sự quân bình. “Trong sạch” (visadāya) có nghĩa là hiển nhiên do sự vắng mặt của các phiền não. “Rộng lớn” (vipulāya) có nghĩa là to lớn do đã đạt đến trạng thái đại hành một cách vượt trội. “Vững mạnh” (thāmagatāya) có nghĩa là đã đạt đến trạng thái vững chắc do sự vắng mặt của hỷ. පරිසුද්ධපකති ඛීණාසවපකති නික්කිලෙසතා. සත්තෙසු කම්මස්සකතාදස්සනහෙතුකො සමභාවදස්සනාකාරො මජ්ඣත්තාකාරො බ්‍රහ්මවිහාරුපෙක්ඛා. Bản tánh thanh tịnh là bản tánh của bậc lậu tận, là sự vô nhiễm. Xả trong phạm trú là trạng thái trung lập, là trạng thái thấy một cách bình đẳng có nguyên nhân là sự thấy nghiệp là của riêng đối với các chúng sanh. සහජාතධම්මානන්ති නිද්ධාරණෙ සාමිවචනං. සමප්පවත්තියා භාවනාය වීථිපටිපන්නාය අලීනානුද්ධතා නිරස්සාදතාය පග්ගහනිග්ගහසම්පහංසනෙසු බ්‍යාපාරාභාවතො සම්පයුත්තධම්මෙසු මජ්ඣත්තාකාරභූතා බොජ්ඣඞ්ගුපෙක්ඛා. Từ “sahajātadhammānaṃ” là sở thuộc cách trong ý nghĩa phân định. Xả trong giác chi là trạng thái trung lập đối với các pháp tương ưng do không có sự bận tâm trong việc sách tấn, dằn xuống, và làm cho hoan hỷ, vì sự tu tiến đã đi vào lộ trình với sự vận hành quân bình, không co rút, không trạo cử, và không có sự thích thú. උපෙක්ඛානිමිත්තන්ති එත්ථ ලීනුද්ධච්චපක්ඛපාතරහිතං මජ්ඣත්තං වීරියං උපෙක්ඛා. තදෙව තං ආකාරං ගහෙත්වා පවත්තෙතබ්බස්ස තාදිසස්ස වීරියස්ස නිමිත්තභාවතො උපෙක්ඛානිමිත්තං භාවනාය සමප්පවත්තිකාලෙ උපෙක්ඛීයතීති උපෙක්ඛා, වීරියමෙව උපෙක්ඛා වීරියුපෙක්ඛා. Ở đây, trong từ “upekkhānimittaṃ”, cần mẫn trung bình, không rơi vào phe co rút và trạo cử, được gọi là xả. Chính cần mẫn đó được gọi là tướng của xả (upekkhānimittaṃ) vì nó là nhân cho cần mẫn tương tự cần được vận hành bằng cách nắm lấy trạng thái đó. Nó được gọi là xả (upekkhā) vì nó được thờ ơ vào lúc sự tu tiến vận hành quân bình. Chính cần mẫn là xả, đó là cần mẫn-xả. ‘‘පඨමං ඣානං පටිලාභත්ථාය නීවරණෙ…පෙ… නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනසමාපත්තිං පටිලාභත්ථාය ආකිඤ්චඤ්ඤායතනසඤ්ඤං පටිසඞ්ඛා සන්තිට්ඨනා පඤ්ඤා සඞ්ඛාරුපෙක්ඛාසු ඤාණ’’න්ති (පටි. ම. 1.57) එවමාගතා ඉමා අට්ඨ සමාධිවසෙන උප්පජ්ජන්ති. ‘‘සොතාපත්තිමග්ගං පටිලාභත්ථාය උප්පාදං පවත්තං නිමිත්තං ආයූහනං පටිසන්ධිං ගතිං නිබ්බත්තිං උපපත්තිං ජාතිං ජරං බ්‍යාධිං මරණං සොකං පරිදෙවං උපායාසං. සොතාපත්තිඵලසමාපත්තත්ථාය උප්පාදං පවත්තං…පෙ… අරහත්තමග්ගං පටිලාභත්ථාය උප්පාදං…පෙ… උපායාසං…පෙ… අරහත්තඵලසමාපත්තත්ථාය සුඤ්ඤතාවිහාරසමාපත්තත්ථාය අනිමිත්තවිහාරසමාපත්තත්ථාය උප්පාදං පවත්තං නිමිත්තං ආයූහනං පටිසන්ධිං ගතිං නිබ්බත්තිං උපපත්තිං ජාතිං ජරං බ්‍යාධිං මරණං සොකං පරිදෙවං උපායාසං පටිසඞ්ඛා සන්තිට්ඨනා පඤ්ඤා සඞ්ඛාරුපෙක්ඛාසු ඤාණ’’න්ති එවමාගතා ඉමා දස විපස්සනාවසෙන උප්පජ්ජන්ති. එත්ථ ච පඨමජ්ඣානාදීහි වික්ඛම්භිතානි නීවරණවිතක්කවිචාරාදීනි පටිසඞ්ඛාය සභාවතො උපපරික්ඛිත්වා සන්නිට්ඨානවසෙන තිට්ඨමානා නීවරණාදිපටිසඞ්ඛාසන්තිට්ඨනා දිට්ඨාදීනවත්තා තෙසං ගහණෙ උප්පාදනෙ අජ්ඣුපෙක්ඛන්තී විපස්සනාපඤ්ඤා ගහණෙ මජ්ඣත්තභූතා උපෙක්ඛා. “Trí tuệ (paññā) mà quán xét và an trú vững chắc (paṭisaṅkhā santiṭṭhanā) đối với các triền cái (nīvaraṇe) để chứng đắc thiền thứ nhất (paṭhamaṃ jhānaṃ paṭilābhatthāya)… (bỏ bớt)… đối với tưởng của Vô sở hữu xứ (ākiñcaññāyatanasaññaṃ) để chứng đắc Phi tưởng phi phi tưởng xứ thiền (nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiṃ paṭilābhatthāya)… là trí trong các hành xả (saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṃ)” (Paṭi. Ma. i. 57). Tám loại này, được trình bày như vậy, sanh khởi do năng lực của định. “Trí tuệ mà quán xét và an trú vững chắc đối với sự sanh khởi, sự tiếp diễn, tướng, sự cố gắng, sự tái sanh, cảnh giới, sự hiện hữu, sự sanh, sự già, bệnh, chết, sầu, bi, ưu não để chứng đắc Tu-đà-hoàn đạo. Trí tuệ mà quán xét và an trú vững chắc đối với sự sanh khởi, sự tiếp diễn… (bỏ bớt)… để chứng đắc Tu-đà-hoàn quả thiền… (bỏ bớt)… để chứng đắc A-la-hán đạo… (bỏ bớt)… ưu não… (bỏ bớt)… để chứng đắc A-la-hán quả thiền, để chứng đắc Không tánh trú thiền, để chứng đắc Vô tướng trú thiền, đối với sự sanh khởi, sự tiếp diễn, tướng, sự cố gắng, sự tái sanh, cảnh giới, sự hiện hữu, sự sanh, sự già, bệnh, chết, sầu, bi, ưu não… là trí trong các hành xả” (Paṭi. Ma. i. 58). Mười loại này, được trình bày như vậy, sanh khởi do năng lực của minh sát. Và ở đây, (trí tuệ) quán xét và an trú vững chắc đối với các triền cái v.v... là trí tuệ đứng vững bằng năng lực quyết định sau khi đã quán xét và thẩm sát theo tự tánh các triền cái, tầm, tứ v.v... đã được trấn áp bởi thiền thứ nhất v.v...; và trí tuệ minh sát mà xả trong việc nắm bắt và làm sanh khởi chúng (tức là sự sanh khởi v.v...) vì đã thấy sự nguy hại, (trí tuệ ấy) là xả, là trạng thái trung lập trong việc nắm bắt. තත්ථ [Pg.186] උප්පාදන්ති පුරිමකම්මපච්චයා ඛන්ධානං ඉධ උප්පත්තිමාහ. පවත්තන්ති තථාඋප්පන්නස්ස පවත්තිං. නිමිත්තන්ති සබ්බම්පි තෙභූමකසඞ්ඛාරගතං නිමිත්තභාවෙන උපට්ඨානතො. ආයූහනන්ති ආයතිං පටිසන්ධිහෙතුභූතං කම්මං. පටිසන්ධින්ති ආයතිං උප්පත්තිං. ගතින්ති යාය ගතියා සා පටිසන්ධි හොති. නිබ්බත්තින්ති ඛන්ධානං නිබ්බත්තනං. උපපත්තින්ති ‘‘සමාපන්නස්ස වා උපපන්නස්ස වා’’ති (පටි. ම. 1.72) එත්ථ ‘‘උපපන්නස්සා’’ති වුත්තවිපාකප්පවත්තිං. ජාතින්ති ජරාදීනං පච්චයභූතං භවපච්චයා ජාතිං. ජරාබ්‍යාධිමරණාදයො පාකටා එව. එත්ථ ච උප්පාදාදයො පඤ්චෙව සඞ්ඛාරුපෙක්ඛාඤාණස්ස විසයවසෙන වුත්තා, සෙසා තෙසං වෙවචනවසෙන. ‘‘නිබ්බත්ති, ජාතී’’ති ඉදඤ්හි ද්වයං උප්පාදස්ස චෙව පටිසන්ධියා ච වෙවචනං, ‘‘ගති, උපපත්ති චා’’ති ඉදං ද්වයං පවත්තස්ස, ජරාදයො නිමිත්තස්සාති වෙදිතබ්බං. අප්පණිහිතවිමොක්ඛවසෙන මග්ගුප්පත්තිහෙතුභූතා චතස්සො, තථා ඵලසමාපත්තියා චතස්සො, සුඤ්ඤතවිහාරඅනිමිත්තවිහාරවසෙන ද්වෙති දස සඞ්ඛාරුපෙක්ඛා. Ở đây, bằng từ ‘uppāda’ (sanh khởi), Ngài nói lên sự sanh khởi của các uẩn trong đời này do nghiệp ở kiếp trước làm duyên. Bằng từ ‘pavatta’ (diễn tiến), (Ngài nói lên) sự diễn tiến của (uẩn) đã sanh khởi như vậy. Bằng từ ‘nimitta’ (tướng), (Ngài nói đến) toàn bộ các pháp hữu vi thuộc ba cõi vì chúng hiện khởi với trạng thái là tướng. Bằng từ ‘āyūhana’ (sự cố gắng), (Ngài nói đến) nghiệp trở thành nhân của sự tái sanh trong tương lai. Bằng từ ‘paṭisandhi’ (tái sanh), (Ngài nói đến) sự sanh khởi trong tương lai. Bằng từ ‘gati’ (thú), (Ngài nói đến) sự tái sanh ấy là do thú nào. Bằng từ ‘nibbatti’ (sự thành tựu), (Ngài nói đến) sự thành tựu của các uẩn. Bằng từ ‘upapatti’ (sự sanh), trong đoạn (Paṭisambhidāmagga 1.72) «samāpannassa vā upapannassa vā», bằng từ «upapannassa», (Ngài nói đến) sự diễn tiến của quả đã được nói đến. Bằng từ ‘jāti’ (sanh), (Ngài nói đến) sanh do hữu làm duyên, là duyên của già v.v... Già, bệnh, chết v.v... thì đã rõ ràng. Và ở đây, chỉ có năm từ là uppāda v.v... được nói theo phương diện đối tượng của tuệ hành xả, các từ còn lại (được nói) theo phương diện là từ đồng nghĩa của chúng. Thật vậy, hai từ này là ‘nibbatti, jāti’ là từ đồng nghĩa của ‘uppāda’ và ‘paṭisandhi’; hai từ này là ‘gati, upapatti’ là (từ đồng nghĩa) của ‘pavatta’; già v.v... là (từ đồng nghĩa) của ‘nimitta’, cần phải được hiểu như vậy. Có mười tuệ hành xả là: bốn (tuệ) là nhân cho sự sanh khởi của đạo theo phương diện vô nguyện giải thoát, cũng vậy bốn (tuệ) cho quả định, hai (tuệ) theo phương diện không trú và vô tướng trú. යාති විපස්සනාපඤ්ඤා. යදත්ථීති යං අනිච්චාදිලක්ඛණත්තයං උපලබ්භති. යං භූතන්ති යං පච්චයනිබ්බත්තත්තා භූතං ඛන්ධපඤ්චකං. තං පජහතීති අනිච්චානුපස්සනාදීහි නිච්චසඤ්ඤාදයො පජහන්තො සම්මදෙව දිට්ඨාදීනවත්තා තප්පටිබද්ධච්ඡන්දරාගප්පහානෙන පජහති, යථා ආයතිං ආදානං න හොති, තථා පටිපත්තියා පජහති. තථාභූතො ච තත්ථ උපෙක්ඛං පටිලභති. විචිනනෙති අනිච්චාදිවසෙන සම්මසනෙපි. ‘Yā’ (nào) là tuệ minh sát. ‘Yadatthi’ (cái gì có) là ba tướng vô thường v.v... nào được chứng đắc. ‘Yaṃ bhūtaṃ’ (cái gì đã thành) là năm uẩn nào được gọi là ‘bhūta’ (đã thành) vì là pháp được sanh ra từ duyên. ‘Taṃ pajahati’ (từ bỏ điều ấy) có nghĩa là: trong khi từ bỏ thường tưởng v.v... bằng các pháp quán vô thường v.v..., vị ấy từ bỏ bằng cách đoạn trừ dục tham có liên quan đến (năm uẩn) ấy, do vì đã thấy rõ sự nguy hại một cách chơn chánh; vị ấy từ bỏ bằng sự thực hành sao cho trong tương lai không có sự chấp thủ. Và người như vậy chứng đắc được tâm xả đối với (năm uẩn) ấy. ‘Vicinane’ (trong khi thẩm sát) có nghĩa là ngay cả trong khi thẩm sát theo phương diện vô thường v.v... සම්පයුත්තධම්මානං සමප්පවත්තිහෙතුතාය සමවාහිතභූතා. නීවරණවිතක්කවිචාරාදිසබ්බපච්චනීකෙහි විමුත්තත්තා සබ්බපච්චනීකපරිසුද්ධා. තෙසං වූපසන්තත්තා පච්චනීකවූපසමනෙපි අබ්‍යාපාරභූතා අබ්‍යාපාරභාවෙන පවත්තා, අබ්‍යාපාරතං වා පත්තා. (Tâm xả) trở thành pháp dẫn dắt đồng đều vì là nhân cho sự diễn tiến đồng đều của các pháp tương ưng. (Tâm xả) hoàn toàn trong sạch khỏi tất cả các pháp đối nghịch vì đã giải thoát khỏi tất cả các pháp đối nghịch như triền cái, tầm, tứ v.v... (Tâm xả) trở thành pháp không có sự bận rộn ngay cả trong việc làm lắng dịu các pháp đối nghịch vì chúng đã được lắng dịu, (tâm xả) diễn tiến với trạng thái không bận rộn, hoặc đã đạt đến trạng thái không bận rộn. යදි අත්ථතො එකා, කථමයං භෙදොති ආහ ‘‘තෙන තෙනා’’තිආදි. තස්මාති යස්මා සතිපි සභාවතො අභෙදෙ යෙහි පන පච්චයවිසෙසෙහි ස්වායමිමාසං අවත්ථාභෙදො, තෙසං එකජ්ඣං අප්පවත්තිතො න තාසං අභෙදො, එකජ්ඣං වා පවත්ති, තස්මා. තෙනාහ ‘‘යත්ථ ඡළඞ්ගුපෙක්ඛා’’තිආදි. Nếu về mặt ý nghĩa là một, thì sự khác biệt này là thế nào? (Vì có câu hỏi như vậy), Ngài đã nói (đoạn) bắt đầu bằng ‘tena tenā’. ‘Tasmā’ (do đó) có nghĩa là: bởi vì mặc dù không có sự khác biệt về tự tánh, nhưng do những duyên đặc biệt nào mà có sự khác biệt về trạng thái của các tâm xả này, do chúng không diễn tiến cùng một lúc nên không có sự không khác biệt của các tâm xả ấy, hoặc sự diễn tiến cùng một lúc (thì không có), do đó. Do đó, Ngài đã nói (đoạn) bắt đầu bằng ‘yattha chaḷaṅgupekkhā’. එකීභාවොති [Pg.187] එකතා. සතිපි මජ්ඣත්තාභාවසාමඤ්ඤෙ විසයභෙදෙන පනස්සා භෙදො. යමත්ථං සන්ධාය ‘‘කිච්චවසෙන ද්විධා භින්නා’’ති වුත්තං, තං විත්ථාරතො දස්සෙන්තො ‘‘යථා හී’’තිආදිමාහ. අයං විපස්සනුපෙක්ඛා. යං සන්ධාය වුත්තං පාළියං ‘‘යදත්ථි යං භූතං, තං පජහති, උපෙක්ඛං පටිලභතී’’ති (ම. නි. 3.71; අ. නි. 7.55). තත්ථ යදත්ථි යං භූතන්ති ඛන්ධපඤ්චකං, තං මුඤ්චිතුකම්‍යතාඤාණෙන පජහති. දිට්ඨසොවත්තිකත්තයස්ස සබ්බලක්ඛණවිචිනනෙ විය දිට්ඨලක්ඛණත්තයස්ස භූතස්ස සඞ්ඛාරලක්ඛණවිචිනනෙ උපෙක්ඛං පටිලභති. සඞ්ඛාරානං අනිච්චාදිලක්ඛණස්ස සුදිට්ඨත්තා තෙසං විචිනනෙ මජ්ඣත්තභූතාය විපස්සනුපෙක්ඛාය සිද්ධාය තථා දිට්ඨාදීනවානං තෙසං ගහණෙපි අජ්ඣුපෙක්ඛනා සිද්ධාව හොති, සබ්බසො විසඞ්ඛාරනින්නත්තා අජ්ඣාසයස්ස. ‘Ekībhāvo’ (sự hợp nhất) là sự đồng nhất. Mặc dù có sự tương đồng về trạng thái trung lập, nhưng có sự khác biệt của tâm xả ấy do sự khác biệt về đối tượng. Nhắm đến ý nghĩa nào mà đã được nói rằng “được phân chia làm hai theo phương diện phận sự”, trong khi trình bày điều đó một cách chi tiết, Ngài đã nói (đoạn) bắt đầu bằng ‘yathā hi’. Đây là tuệ hành xả minh sát. Nhắm đến điều đó, đã được nói trong Pāḷi rằng: “cái gì có, cái gì đã thành, vị ấy từ bỏ điều đó, chứng đắc tâm xả” (M. iii. 225; A. iv. 77). Ở đây, ‘cái gì có, cái gì đã thành’ là năm uẩn; vị ấy từ bỏ điều đó bằng trí muốn giải thoát. Giống như trong việc thẩm sát tất cả các đặc điểm của con rắn có ba vòng đã được nhìn thấy, (vị ấy) chứng đắc tâm xả trong việc thẩm sát tướng của các pháp hữu vi đã thành, có ba tướng đã được thấy. Vì đã thấy rõ tướng vô thường v.v... của các pháp hữu vi, nên khi tuệ hành xả minh sát, vốn có trạng thái trung lập, đã được thành tựu trong khi thẩm sát chúng, thì cũng vậy, sự xả thản nhiên cũng được thành tựu ngay cả trong việc nắm bắt các pháp hữu vi ấy, vốn có sự nguy hại đã được thấy, vì tâm ý hoàn toàn hướng về vô vi. අනාභොගරසාති පණීතසුඛෙපි තස්මිං අවනතිපටිපක්ඛකිච්චාති අත්ථො. අබ්‍යාපාරපච්චුපට්ඨානාති සතිපි සුඛපාරමිප්පත්තියං තස්මිං සුඛෙ අබ්‍යාවටා හුත්වා පච්චුපතිට්ඨති, සම්පයුත්තානං වා තත්ථ අබ්‍යාපාරං පච්චුපට්ඨපෙතීති අත්ථො. සම්පයුත්තධම්මානං ඛොභං, උප්පිලවඤ්ච ආවහන්තෙහි විතක්කාදීහි අභිභූතත්තා අපරිබ්‍යත්තං. තත්ථ තත්‍රමජ්ඣත්තතාය කිච්චං. තදභාවතො ඉධ පරිබ්‍යත්තං. ‘Anābhogarasā’ (có vị là không nỗ lực) có nghĩa là có phận sự đối nghịch với sự hướng đến, ngay cả trong lạc thù thắng ấy. ‘Abyāpārapaccupaṭṭhānā’ (có sự không bận rộn là hiện trạng) có nghĩa là mặc dù đã đạt đến đỉnh cao của lạc, (tâm xả) hiện khởi với trạng thái không bận rộn trong lạc ấy, hoặc có nghĩa là làm cho sự không bận rộn của các pháp tương ưng hiện khởi ở đó. Phận sự của trạng thái trung lập ở các (thiền) ấy không rõ ràng vì bị áp đảo bởi tầm v.v..., những pháp mang lại sự dao động và trôi nổi cho các pháp tương ưng. Do không có chúng (tầm v.v...), ở đây (trong thiền thứ ba) thì (phận sự ấy) rõ ràng. නිට්ඨිතා ‘‘උපෙක්ඛකො ච විහරතී’’ති එතස්ස (Phần giải thích) của đoạn Pāḷi này “upekkhako ca viharatī” (và vị ấy trú xả) đã kết thúc. සබ්බසො අත්ථවණ්ණනා. Phần giải thích ý nghĩa toàn bộ. 85. ‘‘සරතීති සතො’’ති පදස්ස කත්තුසාධනතමාහ. සම්පජානාතීති සම්මදෙව පජානාති. සරණං චින්තනං උපට්ඨානං ලක්ඛණමෙතිස්සාති සරණලක්ඛණා. සම්මුස්සනපටිපක්ඛො අසම්මුස්සනං, තං කිච්චං එතිස්සාති අසම්මුස්සනරසා. කිලෙසෙහි ආරක්ඛා හුත්වා පච්චුපතිට්ඨති, තතො වා ආරක්ඛං පච්චුපට්ඨපෙතීති ආරක්ඛපච්චුපට්ඨානා. අසම්මුය්හනං සම්මදෙව පජානනං, සම්මොහපටිපක්ඛො වා අසම්මොහො. තීරණං කිච්චස්ස පාරගමනං. පවිචයො වීමංසා. 85. Bằng (câu) “saratīti sato” (người ghi nhớ là người có niệm), Ngài nói lên (ý nghĩa) được hình thành theo nghĩa chủ động của từ ‘sato’. ‘Sampajānāti’ (tỉnh giác) là biết rõ một cách chơn chánh. (Niệm) có trạng thái là sự ghi nhớ, vì sự ghi nhớ, sự suy niệm, sự chú tâm là trạng thái của nó. ‘Asammussana’ (không quên) là pháp đối nghịch với sự quên lãng; (niệm) có phận sự là không quên, vì sự không quên ấy là phận sự của nó. (Niệm) hiện khởi như là sự bảo vệ khỏi các phiền não, hoặc làm cho sự bảo vệ khỏi các (phiền não) ấy hiện khởi, nên (niệm) có sự bảo vệ là hiện trạng. ‘Asammuyhana’ (không si mê) là sự biết rõ một cách chơn chánh, hoặc ‘asammoha’ (không si mê) là pháp đối nghịch với sự si mê. ‘Tīraṇa’ (sự quyết đoán) là sự đi đến bờ kia của phận sự (sự hoàn thành). ‘Pavicayo’ (sự trạch pháp) là ‘vīmaṃsā’ (sự thẩm sát). කාමං උපචාරජ්ඣානාදීනි උපාදාය පඨමදුතියජ්ඣානානිපි සුඛුමානෙව, ඉමං පන උපරිඣානං උපාදාය ‘‘ඔළාරිකත්තා’’ති වුත්තං. සා ච ඔළාරිකතා විතක්කාදිථූලඞ්ගතාය වෙදිතබ්බා. කෙචි ‘‘බහුචෙතසිකතායා’’ති ච වදන්ති[Pg.188]. ගති සුඛා හොති තත්ථ ඣානෙසූති අධිප්පායො. අබ්‍යත්තං තත්ථ සතිසම්පජඤ්ඤකිච්චං ‘‘ඉදං නාම දුක්කරං කරීයතී’’ති වත්තබ්බස්ස අභාවතො. ඔළාරිකඞ්ගප්පහානෙන සුඛුමත්තාති අයමත්ථො කාමං දුතියජ්ඣානෙපි සම්භවති, තථාපි යෙභුය්‍යෙන අවිප්පයොගීභාවෙන වත්තමානෙසු පීතිසුඛෙසු පීතිසඞ්ඛාතස්ස ඔළාරිකඞ්ගස්ස පහානෙන සුඛුමතාය ඉධ සාතිසයො සතිසම්පජඤ්ඤබ්‍යාපාරොති වුත්තං ‘‘පුරිසස්සා’’තිආදි. පුනදෙව පීතිං උපගච්ඡෙය්‍යාති හානභාගියං ඣානං සියා දුතියජ්ඣානමෙව සම්පජ්ජෙය්‍යාති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘පීතිසම්පයුත්තමෙව සියා’’ති. ‘‘ඉදඤ්ච අතිමධුරං සුඛ’’න්ති තතියජ්ඣානසුඛං සන්ධායාහ. අතිමධුරතා චස්ස පහාසොදග්‍යසභාවාය පීතියා අභාවෙනෙව වෙදිතබ්බා. ඉදන්ති ‘‘සතො, සම්පජානො’’ති පදද්වයං. Quả thật, nếu dựa vào cận định thiền v.v., thì sơ thiền và nhị thiền cũng đều vi tế; tuy nhiên, dựa vào thiền bậc trên này (tức tam thiền) thì (chúng) được gọi là "thô thiển". Và sự thô thiển ấy nên được hiểu là do có các chi phần thô thiển như tầm v.v. Một số vị lại nói "là do có nhiều tâm sở". Ý nghĩa là: sự diễn tiến (của tâm) trong các thiền ấy được dễ dàng. Ở đó, phận sự của chánh niệm và tỉnh giác không rõ ràng, vì không có điều đáng nói rằng "việc khó làm này đang được thực hiện". Ý nghĩa này, tức là "sự vi tế do đoạn trừ chi phần thô thiển", quả thật cũng có thể có ở nhị thiền; tuy nhiên, trong hỷ và lạc vốn thường diễn tiến trong trạng thái không tách rời, do sự vi tế nhờ đoạn trừ chi phần thô thiển được gọi là hỷ, nên ở đây hoạt động của chánh niệm và tỉnh giác là vượt trội, do đó đã nói "của người ấy" v.v. (Nếu nghĩ rằng) "mong rằng ta lại đạt đến hỷ", thì thiền ấy sẽ thuộc phần thoái thất, ý nghĩa là sẽ chỉ thành tựu nhị thiền mà thôi. Do đó, ngài nói "chỉ có thể tương ưng với hỷ". (Câu) "Và lạc này rất ngọt ngào", ngài nói nhắm đến lạc của tam thiền. Và sự rất ngọt ngào của lạc ấy nên được hiểu là chỉ do không có hỷ, vốn có bản chất hân hoan phấn khích. "Điều này" (idaṃ) là hai từ "có chánh niệm, có tỉnh giác". තස්මා එතමත්ථං දස්සෙන්තොති යස්මා තස්ස ඣානසමඞ්ගිනො යං නාමකායෙන සම්පයුත්තං සුඛං, තං සො පටිසංවෙදෙය්‍ය. යං වා තන්ති අථ වා යං තං යථාවුත්තං නාමකායසම්පයුත්තං සුඛං. තංසමුට්ඨානෙන තතො සමුට්ඨිතෙන අතිපණීතෙන රූපෙන අස්ස ඣානසමඞ්ගිනො රූපකායො යස්මා ඵුටො. යස්ස රූපකායස්ස ඵුටත්තා ඣානා වුට්ඨිතොපි ඣානසමඞ්ගී කායිකං සුඛං පටිසංවෙදෙය්‍ය. තස්මා එතං චෙතසිකකායිකසුඛපටිසංවෙදනසඞ්ඛාතං අත්ථං දස්සෙන්තො ‘‘සුඛඤ්ච කායෙන පටිසංවෙදෙතීති ආහා’’ති යොජනා. අයඤ්හෙත්ථ සඞ්ඛෙපත්ථො – නාමකායෙන චෙතසිකසුඛං, කායිකසුඛහෙතුරූපසමුට්ඨාපනෙන කායිකසුඛඤ්ච ඣානසමඞ්ගී පටිසංවෙදෙතීති වුච්චති. ඵුටත්තාති බ්‍යාපිතත්තාති අත්ථො. යථා හි උදකෙන ඵුටසරීරස්ස තාදිසෙ නාතිපච්චනීකෙ වාතාදිඵොට්ඨබ්බෙ ඵුටෙ සුඛං උප්පජ්ජති, එවමෙතෙහි ඵුටසරීරස්සාති. අපරො නයො – සුඛඤ්ච කායෙන පටිසංවෙදෙතීති එත්ථ කථමාභොගෙන විනා සුඛපටිසංවෙදනාති චොදනායං ‘‘කිඤ්චාපි…පෙ… එවං සන්තෙපී’’ති. යස්මා තස්ස නාමකායෙන සම්පයුත්තං සුඛං, තස්මා සුඛඤ්ච කායෙන පටිසංවෙදෙතීති යොජනා. ඉදානි සහාපි ආභොගෙන සුඛපටිසංවෙදනං දස්සෙතුං ‘‘යං වා ත’’න්තිආදි වුත්තං. Do đó, để chỉ ra ý nghĩa này: bởi vì người thành tựu thiền ấy nên cảm thọ lạc nào tương ưng với danh thân. Hoặc là, lạc nào tương ưng với danh thân đã được nói như trên. Bởi vì sắc thân của người thành tựu thiền ấy được thấm nhuần bởi sắc pháp rất vi tế sinh khởi từ đó, do lạc ấy làm duyên sinh. Do sắc thân ấy được thấm nhuần, người thành tựu thiền, dù đã xuất thiền, vẫn có thể cảm thọ thân lạc. Do đó, nên liên kết (câu văn) rằng: để chỉ ra ý nghĩa này, được gọi là sự cảm thọ tâm lạc và thân lạc, ngài nói: "và cảm thọ lạc bằng thân". Đây là ý nghĩa tóm tắt ở đây: được nói rằng người thành tựu thiền cảm thọ tâm lạc bằng danh thân, và cảm thọ thân lạc bằng cách làm sinh khởi sắc pháp là nhân của thân lạc. "Phuṭattā" có nghĩa là "do được thấm nhuần, lan tỏa". Ví như khi thân thể được thấm nước, lạc sinh khởi khi xúc chạm với các xúc xứ như gió v.v. không quá đối nghịch, cũng vậy, đối với người có thân thể được thấm nhuần bởi những (sắc pháp) này. Một phương pháp khác: ở đây, trong câu "và cảm thọ lạc bằng thân", khi có câu hỏi chất vấn: "Làm thế nào có sự cảm thọ lạc mà không có sự hướng tâm?", (câu trả lời là) "Mặc dù... cho đến... dù là như vậy". Nên liên kết rằng: "Bởi vì người ấy có lạc tương ưng với danh thân, do đó (được nói là) 'cảm thọ lạc bằng thân'". Bây giờ, để chỉ ra sự cảm thọ lạc ngay cả khi có sự hướng tâm, (đoạn) "hoặc là cái ấy" v.v. đã được nói đến. 86. යන්ති හෙතුඅත්ථෙ නිපාතො, යස්මාති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘යංඣානහෙතූ’’ති. ‘‘ආචික්ඛන්තී’’තිආදීනි පදානි කිත්තනත්ථානීති අධිප්පායෙනාහ ‘‘පසංසන්තීති අධිප්පායො’’ති. කින්තීති පසංසනාකාරපුච්ඡා. එදිසෙසු [Pg.189] ඨානෙසු සතිග්ගහණෙනෙව සම්පජඤ්ඤම්පි ගහිතං හොතීති ඉධ පාළියං සතියා එව ගහිතත්තා එවං උපට්ඨිතසතිතාය ‘‘සතිමා’’ ඉච්චෙව වුත්තං, ‘‘සම්පජානො’’ති හෙට්ඨා වුත්තත්තා වා. 86. "Yaṃ" là một bất biến từ có nghĩa là nguyên nhân, ý nghĩa là "bởi vì". Do đó, ngài nói "do nhân là thiền ấy". Với ý rằng các từ "ācikkhanti" (chỉ rõ) v.v. có nghĩa là tuyên dương, ngài nói "ý nghĩa là tán thán". "Kinti" (như thế nào?) là câu hỏi về cách thức tán thán. Bởi vì trong những trường hợp như thế này, chỉ cần nêu lên chánh niệm là tỉnh giác cũng đã được bao hàm, nên ở đây trong Pāḷi chỉ có chánh niệm được đề cập, và do có chánh niệm được thiết lập như vậy, nên chỉ nói là "có chánh niệm"; hoặc là vì "có tỉnh giác" đã được nói ở phần trước. ඣානක්ඛණෙ චෙතසිකසුඛමෙව ලබ්භතීති ‘‘සුඛං නාමකායෙන පටිසංවෙදෙතී’’ති ච වුත්තං. තතියන්ති ගණනානුපුබ්බතාති ඉතො පට්ඨාය දුතියතතියජ්ඣානකථාහි අවිසෙසො, විසෙසො ච වුත්තොති. Bởi vì trong khoảnh khắc thiền, chỉ có tâm lạc được chứng đắc, nên cũng đã nói rằng "cảm thọ lạc bằng danh thân". Bắt đầu từ đây, (với câu) "Thứ ba là theo thứ tự đếm", sự không khác biệt và sự khác biệt với các luận giải về nhị thiền và tam thiền đã được nói đến. චතුත්ථජ්ඣානකථාවණ්ණනා Luận giải về Tứ Thiền. 87. ඉදානි නිබ්බත්තිතවිසෙසං දස්සෙන්තො ‘‘අයං පන විසෙසො’’ති වත්වා ‘‘යස්මා’’තිආදිමාහ. ආසෙවනපච්චයෙන පච්චයො න හොති, අනිට්ඨෙ ඨානෙ පදන්තරසඞ්ගහිතස්ස ආසෙවනපච්චයත්තාභාවතො. අදුක්ඛමසුඛාය වෙදනාය උප්පජ්ජිතබ්බං සාතිසයං සුඛවිරාගභාවනාභාවතො. තානීති අප්පනාවීථියං ජවනානි සන්ධායාහ. 87. Bây giờ, để chỉ ra sự khác biệt đã được tạo ra, sau khi nói "tuy nhiên, đây là sự khác biệt", ngài nói (đoạn) bắt đầu bằng "bởi vì". Không có sự hỗ trợ bằng Trùng Duyên, vì trong trường hợp không mong muốn, không có tính chất Trùng Duyên đối với một pháp được bao hàm bởi một từ khác. Thọ bất khổ bất lạc phải sinh khởi, do có sự tu tập ly tham đối với lạc một cách vượt trội. (Từ) "chúng", ngài nói nhắm đến các tốc hành tâm trong lộ trình an chỉ định. 88. ‘‘පුබ්බෙවා’’ති වුත්තත්තා කදා පන තෙසං පහානං හොතීති චොදනායං ආහ ‘‘චතුන්නං ඣානානං උපචාරක්ඛණෙ’’ති. එවං වෙදිතබ්බන්ති සම්බන්ධො. පහානක්කමො නාම පහායකධම්මානං උප්පත්තිපටිපාටි. තෙන පන වුච්චමානෙ ‘‘දුක්ඛං දොමනස්සං සුඛං සොමනස්ස’’න්ති වත්තබ්බං සියා. කස්මා ඉතො අඤ්ඤථා වචනන්ති ආහ ‘‘ඉන්ද්‍රියවිභඞ්ගෙ’’තිආදි. අථ කස්මා ඣානෙස්වෙව නිරොධො වුත්තොති සම්බන්ධො. 88. Vì đã nói "trước đây", khi có câu hỏi chất vấn: "Vậy khi nào sự đoạn trừ chúng xảy ra?", ngài nói "trong khoảnh khắc cận định của bốn thiền". Nên liên kết là "nên được hiểu như vậy". Thứ tự đoạn trừ chính là thứ tự sinh khởi của các pháp đoạn trừ. Tuy nhiên, khi được nói theo thứ tự đó, lẽ ra phải nói là "khổ, ưu, lạc, hỷ". (Khi hỏi) "Tại sao lại nói khác với thứ tự này?", ngài nói (đoạn) bắt đầu bằng "trong Phân Tích về Quyền". Nên liên kết là: "Vậy tại sao sự diệt tận chỉ được nói đến trong các thiền?". කත්ථ චුප්පන්නං දුක්ඛින්ද්‍රියන්ති අත්තනො පච්චයෙහි උප්පන්නං දුක්ඛින්ද්‍රියං. කත්ථ ච අපරිසෙසං නිරුජ්ඣතීති නිරොධට්ඨානං පුච්ඡති. තෙන ‘‘කත්ථා’’ති පුච්ඡායං, ‘‘එත්ථා’’ති විස්සජ්ජනෙපි හෙතුම්හි භුම්මවචනං දට්ඨබ්බං. ඣානානුභාවනිමිත්තං හි අනුප්පජ්ජන්තං ‘‘දුක්ඛින්ද්‍රියං අපරිසෙසං නිරුජ්ඣතී’’ති වුත්තං. අතිසයනිරොධො සුට්ඨු පහානං උජුපටිපක්ඛෙන වූපසමො. (Câu hỏi) "Khổ quyền đã sinh khởi ở đâu?" (có nghĩa là) khổ quyền đã sinh khởi do các duyên của chính nó. (Câu hỏi) "Và nó diệt tận không còn dư tàn ở đâu?" là hỏi về nơi diệt tận. Do đó, trong câu hỏi "ở đâu?" và trong câu trả lời "ở đây", nên hiểu cách dùng vị trí cách là để chỉ nguyên nhân. Quả thật, do nhân là oai lực của thiền mà (khổ quyền) không sinh khởi, nên được nói là "khổ quyền diệt tận không còn dư tàn". Sự diệt tận vượt trội là sự đoạn trừ hoàn toàn, là sự lắng dịu bằng pháp đối trị trực tiếp. නානාවජ්ජනෙති යෙන ආවජ්ජනෙන අප්පනාවීථි, තතො භින්නාවජ්ජනෙ, අනෙකාවජ්ජනෙ වා. අප්පනාවීථියඤ්හි උපචාරො එකාවජ්ජනො, ඉතරො අනෙකාවජ්ජනො අනෙකක්ඛත්තුං පවත්තනතො. විසමනිසජ්ජාය උප්පන්නකිලමථො විසමාසනුපතාපො. පීතිඵරණෙනාති පීතියා ඵරණරසත්තා, පීතිසමුට්ඨානානං වා පණීතරූපානං කායස්ස බ්‍යාපනතො වුත්තං. තෙනාහ ‘‘සබ්බො කායො සුඛොක්කන්තො හොතී’’ති. විතක්කවිචාරපච්චයෙපීති පි-සද්දො [Pg.190] අට්ඨානප්පයුත්තො, සො ‘‘පහීනස්සා’’ති එත්ථ ආනෙත්වා සම්බන්ධිතබ්බො ‘‘පහීනස්සාපි දොමනස්සින්ද්‍රියස්සා’’ති. එතං දොමනස්සින්ද්‍රියං උප්පජ්ජතීති සම්බන්ධො. ‘‘තස්ස මය්හං අතිචිරං විතක්කයතො විචාරයතො කායොපි කිලමිචිත්තම්පි උහඤ්ඤී’’ති වචනතො කායචිත්තඛෙදානං විතක්කවිචාරප්පච්චයතා වෙදිතබ්බා. ‘‘විතක්කවිචාරභාවෙ උප්පජ්ජති දොමනස්සින්ද්‍රිය’’න්ති ආනෙත්වා සම්බන්ධිතබ්බං. තත්ථස්ස සියා උප්පත්තීති තත්ථ දුතියජ්ඣානූපචාරෙ අස්ස දොමනස්සස්ස උප්පත්ති භවෙය්‍ය. Nānāvajjaneti: Lộ trình an chỉ với hướng tâm nào, thì (khác với) hướng tâm ấy, hoặc có nhiều hướng tâm. Thật vậy, cận hành của lộ trình an chỉ có một hướng tâm, còn cái khác có nhiều hướng tâm do diễn tiến nhiều lần. Sự mệt mỏi phát sinh do ngồi không đúng cách là sự nóng bức do tư thế ngồi không đúng. Pītipharaṇenāti (do sự thấm nhuần của hỷ): được nói là do hỷ có đặc tính thấm nhuần, hoặc do sự lan tỏa khắp thân của các sắc vi tế do hỷ sanh khởi. Do đó, ngài nói: “Toàn thân được thấm nhuần bởi lạc.” Trong câu ‘vitakkavicārapaccayepīti’, từ ‘pi’ được dùng không đúng chỗ. Nó nên được đem đến và kết nối ở đây với ‘pahīnassā’ti thành ‘pahīnassāpi domanassindriyassā’ti (của ưu quyền, dù đã được đoạn trừ). Kết nối là: Ưu quyền này khởi sanh. Theo như lời dạy: “Đối với ta, do tầm tứ quá lâu, thân cũng mệt mỏi, tâm cũng bị khuấy động,” nên biết rằng sự mệt mỏi của thân và tâm có tầm và tứ làm duyên. Nên đem đến và kết nối rằng: “Khi có tầm và tứ, ưu quyền khởi sanh.” Tatthassa siyā uppattīti (sự sanh khởi của nó có thể có ở đó): ở đó, trong cận hành của thiền thứ hai, sự sanh khởi của ưu ấy có thể có. එත්ථ ච යදෙකෙ ‘‘තත්ථස්ස සියා උප්පත්තී’’ති වදන්තෙන ඣානලාභීනම්පි දොමනුස්සුප්පත්ති අත්ථීති දස්සිතං හොති. තෙන ච අනීවරණසභාවො ලොභො විය දොසොපි අත්ථීති දීපෙති. න හි දොසෙන විනා දොමනස්සං පවත්තති. න චෙත්ථ පට්ඨානපාළියා විරොධො චින්තෙතබ්බො. යස්මා තත්ථ පරිහීනං ඣානං ආරම්මණං කත්වා පවත්තමානං දොමනස්සං දස්සිතං, අපරිහීනජ්ඣානමාරම්මණං කත්වා උප්පජ්ජමානස්ස දොමනස්සස්ස අසම්භවතො. ඣානලාභීනං සබ්බසො දොමනස්සං නුප්පජ්ජතීති ච න සක්කා වත්තුං, අට්ඨසමාපත්තිලාභිනො අපි තස්ස උප්පන්නත්තා. න හෙව ඛො සො පහීනජ්ඣානො අහොසීති වදන්ති, තං අයුත්තං අනීවරණසභාවස්ස දොසස්ස අභාවතො. යදි සියා, රූපාරූපාවචරසත්තානම්පි උප්පජ්ජෙය්‍ය, න ච උප්පජ්ජති. තථා හි ‘‘අරූපෙ කාමච්ඡන්දනීවරණං පටිච්ච ථිනමිද්ධනීවරණං උද්ධච්චනීවරණං අවිජ්ජානීවරණ’’න්තිආදීසු බ්‍යාපාදකුක්කුච්චනීවරණානි අනුද්ධටානි. න චෙත්ථ නීවරණත්තා පරිහාරො, කාමච්ඡන්දාදීනම්පි අනීවරණානංයෙව නීවරණසදිසතාය නීවරණපරියායස්ස වුත්තත්තා. යං පන වුත්තං ‘‘අට්ඨසමාපත්තිලාභිනො අපි තස්ස උප්පන්නත්තා’’ති, තම්පි අකාරණං උප්පජ්ජමානෙන ච දොමනස්සෙන ඣානතො පරිහායනතො. ලහුකෙන පන පච්චයෙන පරිහීනං තාදිසා අප්පකසිරෙනෙව පටිපාකතිකං කරොන්තීති දට්ඨබ්බං. ‘‘තත්ථස්ස සියා උප්පත්තී’’ති ඉදං පන පරිකප්පවචනං උපචාරක්ඛණෙ දොමනස්සස්ස අප්පහීනභාවදස්සනත්ථං. තථා හි වුත්තං ‘‘න ත්වෙව අන්තොඅප්පනාය’’න්ති. යදි පන තදා දොමනස්සං උප්පජ්ජෙය්‍ය, පඨමජ්ඣානම්පිස්ස පරිහීනමෙවාති දට්ඨබ්බං. පහීනම්පි සොමනස්සින්ද්‍රියං පීති විය න දූරෙති කත්වා [Pg.191] ‘‘ආසන්නත්තා’’ති වුත්තං. නානාවජ්ජනූපචාරෙ පහීනම්පි පහානඞ්ගං පටිපක්ඛෙන අවිහතත්තා අන්තරන්තරා උප්පජ්ජෙය්‍ය වාති ඉමමත්ථං දස්සෙන්තො ‘‘අප්පනාප්පත්තායා’’තිආදිමාහ. තාදිසාය ආසෙවනාය ඉච්ඡිතබ්බත්තා යථා මග්ගවීථිතො පුබ්බෙ ද්වෙ තයො ජවනවාරා සදිසානුපස්සනාව පවත්තන්ති, එවමිධාපි අප්පනාවාරතො පුබ්බෙ ද්වෙ තයො ජවනවාරා උපෙක්ඛාසහගතාව පවත්තන්තීති වදන්ති. Và ở đây, một số người nói rằng, qua câu nói “sự sanh khởi của nó có thể có ở đó,” điều được chỉ ra là ngay cả đối với những người đắc thiền, sự sanh khởi của ưu vẫn có. Và qua đó, vị ấy cho thấy rằng giống như tham có bản chất không phải là triền cái, sân cũng có. Bởi vì ưu không thể diễn tiến nếu không có sân. Và ở đây, không nên nghĩ đến sự mâu thuẫn với Pāli tạng Paṭṭhāna. Bởi vì ở đó, ưu được chỉ ra là diễn tiến bằng cách lấy thiền đã bị thoái hóa làm đối tượng, do ưu không thể sanh khởi bằng cách lấy thiền chưa bị thoái hóa làm đối tượng. Và cũng không thể nói rằng ưu hoàn toàn không sanh khởi đối với những người đắc thiền, bởi vì nó đã sanh khởi ngay cả đối với vị Asita, người đã đắc tám thiền chứng. Họ nói: “Vị ấy quả thật không phải là người bị thoái thiền,” điều đó không hợp lý, vì không có sân nào có bản chất không phải là triền cái. Nếu có, nó cũng sẽ sanh khởi cho các chúng sanh ở cõi sắc và vô sắc, nhưng nó không sanh khởi. Thật vậy, trong các đoạn như “Ở cõi vô sắc, duyên cho triền cái tham dục… triền cái hôn trầm thụy miên, triền cái trạo cử, triền cái vô minh,” các triền cái sân và hối quá không được nêu ra. Và ở đây, việc biện giải bằng cách nói nó không phải là triền cái là không được, bởi vì ngay cả đối với những pháp không phải là triền cái như tham dục, thuật ngữ “triền cái” vẫn được nói đến do sự tương tự của chúng với triền cái. Còn điều đã được nói “bởi vì nó đã sanh khởi ngay cả đối với vị Asita, người đã đắc tám thiền chứng,” điều đó cũng không phải là lý do, vì do ưu đang sanh khởi mà vị ấy bị thoái khỏi thiền. Tuy nhiên, cần hiểu rằng những vị như vậy, khi bị thoái thiền do một duyên nhẹ, có thể phục hồi lại trạng thái ban đầu mà không mấy khó khăn. Còn câu “sự sanh khởi của nó có thể có ở đó” là một lời nói phỏng đoán nhằm chỉ ra rằng ưu chưa được đoạn trừ hoàn toàn trong khoảnh khắc cận hành. Thật vậy, đã được nói rằng: “nhưng không phải bên trong an chỉ.” Và nếu ưu sanh khởi vào lúc đó, cần hiểu rằng ngay cả thiền thứ nhất của vị ấy cũng đã bị thoái hóa. Do nghĩ rằng hỷ quyền, dù đã được đoạn trừ, cũng không ở xa như hỷ, nên đã nói “āsannattā” (do sự gần gũi). Trong cận hành có nhiều hướng tâm, ngay cả chi thiền đã được đoạn trừ, do không bị đối trị bởi pháp đối nghịch, cũng có thể sanh khởi xen kẽ. Để chỉ ra ý nghĩa này, ngài đã nói “appanāppattāyā” v.v. Do sự thực hành như vậy là điều mong muốn, giống như trước lộ trình đạo, hai hoặc ba sát-na tốc hành diễn tiến như là các quán tương tự nhau, cũng vậy ở đây, trước sát-na an chỉ, hai hoặc ba sát-na tốc hành chỉ diễn tiến cùng với xả, các vị ấy nói vậy. සමාහටාති සමානීතා, සඞ්ගහෙත්වා වුත්තාති අත්ථො. සුඛදුක්ඛානි විය අනොළාරිකත්තා අවිභූතතාය සුඛුමා. තතො එව අනුමිනිතබ්බසභාවත්තා දුවිඤ්ඤෙය්‍යා. දුට්ඨස්සාති දුට්ඨපයොගස්ස, දුද්දම්මස්සාති අත්ථො. සක්කා හොති එසා ගාහයිතුං අඤ්ඤාපොහනනයෙනාති අධිප්පායො. Samāhaṭāti (được thu gom): được mang lại cùng nhau, nghĩa là được nói sau khi đã thu gom. Giống như lạc và khổ, nó vi tế do không thô thiển và không rõ ràng. Chính vì thế, nó khó nhận biết do có bản chất cần được suy luận. Duṭṭhassāti (của người hư hỏng): của người có hành vi hư hỏng, nghĩa là của người khó dạy bảo. Ý nghĩa là: thọ này có thể được nắm bắt bằng phương pháp loại trừ cái khác. අදුක්ඛමසුඛාය චෙතොවිමුත්තියාති ඉදමෙව චතුත්ථජ්ඣානං දට්ඨබ්බං. පච්චයදස්සනත්ථන්ති අධිගමස්ස උපායභූතපච්චයදස්සනත්ථං. තෙනාහ ‘‘දුක්ඛප්පහානාදයො හි තස්සා පච්චයා’’ති. දුක්ඛප්පහානාදයොති ච සොපචාරා පඨමජ්ඣානාදයොවෙත්ථ අධිප්පෙතා. Adukkhamasukhāya cetovimuttiyāti (tâm giải thoát không khổ không lạc): cần hiểu chính là thiền thứ tư này. Paccayadassanatthanti (để chỉ ra duyên): để chỉ ra duyên là phương tiện để chứng đắc. Do đó, ngài nói: “Sự đoạn trừ khổ v.v... quả là duyên của nó.” Và ở đây, “sự đoạn trừ khổ v.v...” được hiểu là chính các thiền thứ nhất v.v... cùng với cận hành của chúng. පහීනාති වුත්තා ‘‘පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා’’ති. එතාති සුඛාදයො වෙදනා. Pahīnāti (đã được đoạn trừ): được nói đến qua câu “do sự đoạn tận năm hạ phần kiết sử.” Etāti (những điều này): các thọ như lạc v.v... සොමනස්සං රාගස්ස පච්චයො. වුත්තඤ්හි ‘‘සුඛාය ඛො, ආවුසො විසාඛ, වෙදනාය රාගානුසයො අනුසෙතී’’ති (ම. නි. 1.465). දොමනස්සං දොසස්ස පච්චයො. වුත්තම්පි චෙතං ‘‘දුක්ඛාය ඛො, ආවුසො විසාඛ, වෙදනාය පටිඝානුසයො අනුසෙතී’’ති. සුඛාදිඝාතෙනාති සුඛාදීනං පහානෙන. අස්ස ඣානස්ස. Hỷ là duyên của tham. Thật vậy, đã được nói: “Này hiền giả Visākha, tùy miên tham ngủ ngầm đối với lạc thọ.” Ưu là duyên của sân. Và điều này cũng đã được nói: “Này hiền giả Visākha, tùy miên sân ngủ ngầm đối với khổ thọ.” Sukhādighātenāti (do sự loại bỏ lạc v.v...): do sự đoạn trừ lạc v.v... Của thiền này. න දුක්ඛන්ති අදුක්ඛං, දුක්ඛවිධුරං. යස්මා තත්ථ දුක්ඛං නත්ථි, තස්මා වුත්තං ‘‘දුක්ඛාභාවෙනා’’ති. අසුඛන්ති එත්ථපි එසෙව නයො. එතෙනාති දුක්ඛසුඛපටික්ඛෙපවචනෙන. ‘‘පටිපක්ඛභූත’’න්ති ඉදං ඉධ තතියවෙදනාය දුක්ඛාදීනං සමතික්කමවසෙන පත්තබ්බත්තා වුත්තං, න කුසලාකුසලානං විය උජුවිපච්චනීකතාය. ඉට්ඨානිට්ඨවිපරීතස්ස මජ්ඣත්තාරම්මණස්ස, ඉට්ඨානිට්ඨවිපරීතං වා මජ්ඣත්තාකාරෙන අනුභවනලක්ඛණා ඉට්ඨානිට්ඨවිපරීතානුභවනලක්ඛණා. තතො එව මජ්ඣත්තරසා. අවිභූතපච්චුපට්ඨානාති සුඛදුක්ඛානි විය න විභූතාකාරා[Pg.192], පිට්ඨිපාසාණෙ මිගගතමග්ගො විය තෙහි අනුමාතබ්බා අවිභූතාකාරොපට්ඨානා. සුඛනිරොධො නාම ඉධ චතුත්ථජ්ඣානූපචාරො, සො පදට්ඨානං එතිස්සාති සුඛනිරොධපදට්ඨානා. Không phải khổ nên gọi là bất khổ (adukkhaṃ), tức là trái ngược với khổ. Vì trong trạng thái ấy không có khổ, nên được nói là “do không có khổ”. Trong từ “bất lạc” (asukhaṃ) cũng có cùng phương pháp này. “Bởi điều này” (Etena) nghĩa là bởi lời nói phủ định khổ và lạc. Từ “là đối nghịch” (Paṭipakkhabhūta) ở đây được nói đến do (trạng thái này) có thể đạt được bằng cách vượt qua khổ v.v... của thọ thứ ba, chứ không phải do sự đối nghịch trực tiếp như (trường hợp) của các pháp thiện và bất thiện. (Thọ xả) có đặc tính cảm nhận đối tượng trung tính, là cái trái ngược với (đối tượng) khả ái và bất khả ái; hoặc có đặc tính cảm nhận (đối tượng) trung tính, là cái trái ngược với (đối tượng) khả ái và bất khả ái, với một thái độ trung dung; (tóm lại là) có đặc tính cảm nhận cái trái ngược với (đối tượng) khả ái và bất khả ái. Chính vì thế, nó có phận sự là trung tính. Có sự biểu hiện không rõ rệt nghĩa là không có hình thái rõ rệt như lạc và khổ; nó có sự biểu hiện với hình thái không rõ rệt, cần được suy luận thông qua chúng (lạc và khổ), giống như dấu chân của con nai trên phiến đá. Ở đây, sự diệt của lạc chính là cận hành của thiền thứ tư, và đó là nhân cần thiết của thọ này, do đó (thọ này) có sự diệt của lạc làm nhân cần thiết. 89. ‘‘උපෙක්ඛාසතිපාරිසුද්ධි’’න්ති පුරිමපදෙ උත්තරපදලොපෙනෙතං සමාසපදන්ති ආහ ‘‘උපෙක්ඛාය ජනිතසතිපාරිසුද්ධි’’න්ති. සබ්බපච්චනීකධම්මපරිසුද්ධාය පච්චනීකසමනෙපි අබ්‍යාවටාය පාරිසුද්ධිඋපෙක්ඛාය වත්තමානාය චතුත්ථජ්ඣානෙ සති සම්පහංසනපඤ්ඤා විය සුපරිසුද්ධා, සුවිසදා ච හොතීති ආහ ‘‘යා ච තස්සා සතියා පාරිසුද්ධි, සා උපෙක්ඛාය කතා, න අඤ්ඤෙනා’’ති. යදි තත්‍රමජ්ඣත්තතා ඉධ ‘‘උපෙක්ඛා’’ති අධිප්පෙතා, කථං සතියෙව ‘‘පරිසුද්ධා’’ති වුත්තාති ආහ ‘‘න කෙවල’’න්තිආදි. 89. “Xả niệm thanh tịnh” (Upekkhāsatipārisuddhi) là một từ ghép do lược bỏ từ sau trong cụm từ trước, nên ngài (Chú giải sư) nói: “sự thanh tịnh của niệm được sinh ra bởi xả”. Khi xả thanh tịnh, vốn đã thanh tịnh khỏi tất cả các pháp đối nghịch và không bận tâm trong việc làm lắng dịu các pháp đối nghịch, đang hiện hữu, thì niệm trong thiền thứ tư trở nên hoàn toàn thanh tịnh và trong sáng, giống như trí tuệ làm cho hân hoan. Vì vậy, ngài nói: “sự thanh tịnh của niệm ấy được tạo ra bởi xả, chứ không phải bởi cái gì khác”. Nếu trạng thái trung lập ở đây được hiểu là “xả”, tại sao chỉ có niệm được nói là “thanh tịnh”? (Để trả lời câu hỏi này), ngài nói: “Không chỉ...” v.v... එවම්පි කස්මා අයමෙව සති ‘‘උපෙක්ඛාසතිපාරිසුද්ධී’’ති වුත්තාති අනුයොගං සන්ධාය ‘‘තත්ථ කිඤ්චාපී’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ හෙට්ඨා තීසු ඣානෙසු විජ්ජමානායපි තත්‍රමජ්ඣත්තතාය පච්චනීකාභිභවතො, සහායපච්චයවෙකල්ලතො ච අපාරිසුද්ධි, තථා තංසම්පයුත්තානං. තදභාවතො ඉධ පාරිසුද්ධීති ඉමමත්ථං රූපකවසෙන දස්සෙතුං ‘‘යථා පනා’’තිආදි වුත්තං. සූරියප්පභාභිභවාති සූරියප්පභාය අභිභුය්‍යමානත්තා. අතික්ඛතාය චන්දලෙඛා විය රත්තිපි සොම්මසභාවා සභාගාය රත්තියමෙව ච චන්දලෙඛා සමුජ්ජලතීති සා තස්සා සභාගාති දස්සෙන්තො ‘‘සොම්මභාවෙන ච අත්තනො උපකාරකත්තෙන වා සභාගාය රත්තියා’’ති ආහ. Mặc dù vậy, tại sao chỉ có niệm này được gọi là “xả niệm thanh tịnh”? Để trả lời câu hỏi này, ngài đã nói: “Ở đó, mặc dù...” v.v... Ở đó, mặc dù trạng thái trung lập có hiện hữu trong ba tầng thiền dưới, nhưng nó không thanh tịnh do bị các pháp đối nghịch lấn át và do thiếu các duyên trợ giúp; tương tự như vậy đối với các pháp tương ưng với nó. Do không có những điều đó (sự lấn át và sự thiếu thốn), nên ở đây (trong thiền thứ tư) có sự thanh tịnh. Để trình bày ý nghĩa này bằng hình ảnh ví dụ, ngài đã nói: “Ví như...” v.v... “Bị ánh sáng mặt trời lấn át” nghĩa là do bị ánh sáng mặt trời lấn át. Giống như vầng trăng khuyết không sáng tỏ (vào ban ngày), ban đêm cũng có bản chất êm dịu, và vầng trăng khuyết chỉ tỏa sáng trong đêm tương hợp với nó. Để chỉ ra rằng đêm đó tương hợp với vầng trăng, ngài nói: “do bản chất êm dịu và do là yếu tố hỗ trợ cho chính nó, hoặc là đêm tương hợp”. ‘‘එකවීථිය’’න්ති ඉදං තත්ථ සොමනස්සස්ස එකංසෙන අභාවතො වුත්තං, න තතො පුරිමතරෙසු එකංසෙන භාවතො. යථා පන විතක්කාදයො දුතියාදිජ්ඣානක්ඛණෙයෙව පහීයන්ති, න තෙසං එකවීථියං පුරිමජවනෙසු, න එවමෙතන්ති දස්සෙතුං වුත්තං. චතුක්කජ්ඣානෙති චතුක්කනයවසෙන නිබ්බත්තිතජ්ඣානචතුක්කෙ. Từ “trong một lộ trình” (Ekavīthiyaṃ) được nói đến vì ở đó (trong lộ trình an chỉ của thiền thứ tư) hoàn toàn không có thọ hỷ, chứ không phải vì trong các lộ trình trước đó (của các thiền dưới) nó (thọ hỷ) hoàn toàn có mặt. (Câu này) được nói để chỉ ra rằng: không phải trường hợp này cũng giống như trường hợp của tầm v.v... được đoạn trừ ngay trong sát-na của thiền thứ hai v.v..., chứ không phải trong các tốc hành tâm trước đó trong cùng một lộ trình. “Trong bốn thiền” (Catukkajjhāne) nghĩa là trong bốn thiền được hình thành theo pháp tứ thiền. පඤ්චකජ්ඣානකථාවණ්ණනා Giải thích về luận đề ngũ thiền 90. තත්ථාති පඨමජ්ඣානෙ. චතුක්කනයස්ස දුතියජ්ඣානෙ වියාති චතුක්කනයසම්බන්ධිනි දුතියජ්ඣානෙ විය. තං ද්විධා භින්දිත්වාති චතුක්කනයෙ දුතියං [Pg.193] ‘‘අවිතක්කං විචාරමත්තං, අවිතක්කං අවිචාර’’න්ති ච එවං ද්විධා භින්දිත්වා පඤ්චකනයෙ දුතියඤ්චෙව තතියඤ්ච හොති අභිධම්මෙති (ධ. ස. 168) අධිප්පායො. සුත්තන්තෙසු පන සරූපතො පඤ්චකනයො න ගහිතො. 90. “Trong đó” (Tattha) nghĩa là trong thiền thứ nhất. “Giống như thiền thứ hai của pháp tứ thiền” nghĩa là giống như thiền thứ hai liên quan đến pháp tứ thiền. “Chia nó làm hai” có ý nghĩa là: trong pháp tứ thiền, thiền thứ hai được chia làm hai là “không tầm, chỉ có tứ” và “không tầm, không tứ”; như vậy, trong pháp ngũ thiền, chúng trở thành thiền thứ hai và thiền thứ ba trong A-tỳ-đàm. Đó là ý nghĩa. Tuy nhiên, trong các Kinh tạng, pháp ngũ thiền không được trình bày theo đúng bản chất của nó. කස්මා පනෙත්ථ නයද්වයවිභාගො ගහිතොති? අභිධම්මෙ නයද්වයවසෙන ඣානානං දෙසිතත්තා. කස්මා ච තත්ථ තථා තානි දෙසිතානි? පුග්ගලජ්ඣාසයතො, දෙසනාවිලාසතො ච. සන්නිපතිතදෙවපරිසාය කිර යෙසං යථාදෙසිතෙ පඨමජ්ඣානෙ විතක්කො එව ඔළාරිකතො උපට්ඨාසි, ඉතරෙ සන්තතො. තෙසං අජ්ඣාසයවසෙන ච චතුරඞ්ගිකං අවිතක්කං විචාරමත්තං ඣානං දෙසිතං. යෙසං විචාරො, යෙසං පීති, යෙසං සුඛං ඔළාරිකතො උපට්ඨාසි, ඉතරෙ සන්තතො. තෙසං තෙසං අජ්ඣාසයවසෙන තතියාදීනි ඣානානි දෙසිතානි. අයං තාව පුග්ගලජ්ඣාසයො. Tại sao ở đây sự phân chia hai pháp (tứ thiền và ngũ thiền) lại được đề cập? Vì trong A-tỳ-đàm, các thiền được thuyết giảng theo hai pháp. Và tại sao ở đó chúng lại được thuyết giảng như vậy? Do khuynh hướng của các cá nhân và do sự khéo léo trong thuyết pháp. Tương truyền rằng, trong hội chúng chư thiên đã vân tập, đối với một số vị, trong thiền thứ nhất được thuyết giảng, chỉ có tầm hiện khởi một cách thô thiển, còn các chi khác thì vi tế. Tùy theo khuynh hướng của họ, thiền có bốn chi, không tầm, chỉ có tứ, đã được thuyết giảng. Đối với một số vị, tứ hiện khởi thô thiển; đối với một số vị, hỷ hiện khởi thô thiển; đối với một số vị, lạc hiện khởi thô thiển, còn các chi khác thì vi tế. Tùy theo khuynh hướng của từng vị, các thiền thứ ba v.v... đã được thuyết giảng. Trước hết, đây là (giải thích theo) khuynh hướng của cá nhân. යස්සා පන ධම්මධාතුයා සුප්පටිවිද්ධත්තා භගවා යස්මා දෙසනාවිලාසප්පත්තො, තස්මා ඤාණමහන්තතාය දෙසනාය සුකුසලො යං යං අඞ්ගං ලබ්භති, තස්ස තස්ස වසෙන යථාරුචිං දෙසනං නියාමෙන්තො චතුක්කනයවසෙන, පඤ්චකනයවසෙන ච. තත්ථ ච පඤ්චඞ්ගිකං පඨමං, චතුරඞ්ගිකං දුතියං, තිවඞ්ගිකං තතියං, දුවඞ්ගිකං චතුත්ථං, දුවඞ්ගිකමෙව පඤ්චමං ඣානං දෙසෙසීති අයං දෙසනාවිලාසො. එත්ථ ච පඤ්චකනයෙ දුතියජ්ඣානං චතුක්කනයෙ දුතියජ්ඣානපක්ඛිකං කත්වා විභත්තං ‘‘යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති අවිතක්කං විචාරමත්තං සමාධිජං පීතිසුඛං දුතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරතී’’ති (ධ. ස. 168). කස්මා? එකත්තකායනානත්තසඤ්ඤීසත්තාවාසඵලතාය දුතියජ්ඣානෙන සමානඵලත්තා, පඨමජ්ඣානසමාධිතො ජාතත්තා ච. පඨමජ්ඣානමෙව හි ‘‘කාමෙහි අකුසලෙහි ච විවිත්ත’’න්ති තදභාවා න ඉධ ‘‘විවිච්චෙව කාමෙහි විවිච්ච අකුසලෙහී’’ති සක්කා වත්තුං, නාපි ‘‘විවෙකජ’’න්ති. සුත්තන්තදෙසනාසු ච පඤ්චකනයෙ දුතියතතියජ්ඣානානි දුතියජ්ඣානමෙව භජන්ති විතක්කවූපසමා විචාරවූපසමා අවිතක්කත්තා, අවිචාරත්තා ච. එවඤ්ච කත්වා සුත්තන්තදෙසනායපි පඤ්චකනයො ලබ්භතෙවාති සිද්ධං හොති. නනු සුත්තන්තෙ චත්තාරියෙව ඣානානි විභත්තානීති පඤ්චකනයො න ලබ්භතීති? න, ‘‘සවිතක්කසවිචාරො සමාධී’’තිආදිනා (දී. නි. 3.305) සමාධිත්තයාපදෙසෙන පඤ්චකනයස්ස [Pg.194] ලබ්භමානත්තා. චතුක්කනයනිස්සිතො පන කත්වා පඤ්චකනයො විභත්තොති සුත්තන්තදෙසනායපි පඤ්චකනයො නිද්ධාරෙතබ්බො. ‘‘විතක්කවිචාරානං වූපසමා’’ති හි විතක්කස්ස, විචාරස්ස, විතක්කවිචාරානඤ්ච ‘‘විතක්කවිචාරාන’’න්ති සක්කා වත්තුං. තථා ‘‘අවිතක්කං, අවිචාර’’න්ති ච විනා, සහ ච විචාරෙන විතක්කප්පහානෙන අවිතක්කං, සහ, විනා ච විතක්කෙන විචාරප්පහානෙන අවිචාරන්ති අවිතක්කං, අවිචාරං, අවිතක්කඤ්ච අවිචාරඤ්චාති වා තිවිධම්පි සක්කා සඞ්ගහෙතුං. Lại nữa, do vì Đức Thế Tôn đã khéo thông đạt pháp giới nào nên Ngài đã đạt đến sự vẻ vang trong thuyết pháp, do đó, vì có trí tuệ vĩ đại, Ngài thiện xảo trong việc thuyết pháp, tùy theo sở thích mà xác định bài pháp theo từng chi phần nào Ngài có được, theo pháp tứ thiền và theo pháp ngũ thiền. Và trong đó, Ngài đã thuyết giảng thiền thứ nhất có năm chi, thiền thứ hai có bốn chi, thiền thứ ba có ba chi, thiền thứ tư có hai chi, và thiền thứ năm cũng chỉ có hai chi. Đây là sự vẻ vang trong thuyết pháp. Và ở đây, trong pháp ngũ thiền, thiền thứ hai được phân tích bằng cách xếp vào phần của thiền thứ hai trong pháp tứ thiền rằng: “Vào lúc nào, vị ấy tu tập đạo lộ để sanh vào cõi sắc, chứng và trú thiền thứ hai, không tầm, chỉ có tứ, do định sanh, có hỷ và lạc.” Tại sao? Vì có quả tương đương với thiền thứ hai (của pháp tứ thiền) là quả của chúng sanh trú ở Nhất Tưởng và Dị Tưởng, và vì sanh từ định của thiền thứ nhất. Vì chỉ có thiền thứ nhất mới được gọi là “ly dục, ly bất thiện pháp”, do không có điều đó, nên ở đây không thể nói “ly dục, ly bất thiện pháp”, cũng không thể nói là “do ly sanh”. Và trong các bài thuyết pháp theo Tạng Kinh, thiền thứ hai và thiền thứ ba của pháp ngũ thiền đều thuộc về thiền thứ hai (của pháp tứ thiền) do sự lắng dịu của tầm, sự lắng dịu của tứ, do không có tầm, và do không có tứ. Làm như vậy, nên thành tựu rằng pháp ngũ thiền cũng có được trong các bài thuyết pháp theo Tạng Kinh. Chẳng phải trong Tạng Kinh chỉ phân tích có bốn thiền, nên không có pháp ngũ thiền hay sao? Không phải vậy, vì pháp ngũ thiền có được do sự chỉ dẫn ba loại định (trong kinh) bắt đầu bằng “định có tầm có tứ”. Tuy nhiên, pháp ngũ thiền được phân tích dựa vào pháp tứ thiền, do đó, pháp ngũ thiền cũng cần được xác định trong các bài thuyết pháp theo Tạng Kinh. Vì trong câu “do sự lắng dịu của tầm và tứ”, có thể nói “của tầm và tứ” là (sự lắng dịu) của tầm, của tứ, và của cả tầm và tứ. Tương tự, trong câu “không tầm, không tứ”, có thể bao gồm cả ba loại: (1) không tầm do đã đoạn trừ tầm cùng với tứ hoặc không có tứ, (2) không tứ do đã đoạn trừ tứ cùng với tầm hoặc không có tầm, hoặc (3) không tầm và không tứ. දුතියන්ති ච විතක්කරහිතෙ, විතක්කවිචාරද්වයරහිතෙ ච ඤායාගතා දෙසනා දුතියං අධිගන්තබ්බත්තා, විචාරමත්තරහිතෙපි ද්වයප්පහානාධිගතසමානධම්මත්තා. එවඤ්ච කත්වා පඤ්චකනයනිද්දෙසෙ දුතියෙ වූපසන්තොපි විතක්කො සහායභූතවිචාරාවූපසමෙන න සම්මා වූපසන්තොති විතක්කවිචාරද්වයරහිතෙ විය විචාරවූපසමෙනෙව තදුපසමං, සෙසධම්මානං සමානතඤ්ච දස්සෙන්තෙන ‘‘විතක්කවිචාරානං වූපසමා අජ්ඣත්තං සම්පසාදනං චෙතසො එකොදිභාවං අවිතක්කං අවිචාරං සමාධිජං පීතිසුඛං තතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරතී’’ති තතියං චතුක්කනයෙ දුතියෙන නිබ්බිසෙසං විභත්තං. දුවිධස්සාපි සහායවිරහෙන, අඤ්ඤථා ච විතක්කප්පහානෙන අවිතක්කත්තං, සමාධිජං පීතිසුඛත්තඤ්ච සමානන්ති සමානධම්මත්තාපි දුතියන්ති නිද්දෙසො. විචාරමත්තම්පි හි විතක්කවිචාරද්වයරහිතං විය ‘‘යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති අවිතක්කං විචාරමත්තං සමාධිජං පීතිසුඛං දුතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරතී’’ති (ධ. ස. 168) අවිතක්කං සමාධිජං පීතිසුඛන්ති විභත්තං. පඨමජ්ඣානෙ වා සහචාරීසු විතක්කවිචාරෙසු එකං අතික්කමිත්වා දුතියම්පි තත්‍රට්ඨමෙව දොසතො දිස්වා උභයම්පි සහාතික්කමන්තස්ස පඤ්චකනයෙ තතියං වුත්තං, තතියං අධිගන්තබ්බත්තා. පඨමතො අනන්තරභාවෙන පනස්ස දුතියභාවො ච උප්පජ්ජතීති. කස්මා පනෙවං සරූපතො පඤ්චකනයො න විභත්තොති? විනෙය්‍යජ්ඣාසයතො. යථානුලොමදෙසනා හි සුත්තන්තදෙසනාති. Và bài thuyết pháp gọi là “thứ hai” là hợp lý trong trường hợp (thiền) không có tầm và (thiền) không có cả tầm và tứ, vì nó được chứng đắc lần thứ hai; và ngay cả trong trường hợp (thiền) chỉ không có tứ, (cũng gọi là thứ hai) vì có các pháp tương đương với (thiền) chứng đắc do đoạn trừ cả hai chi (tầm và tứ). Làm như vậy, trong phần giải thích pháp ngũ thiền, ở thiền thứ hai, dù tầm đã lắng dịu, nhưng nó chưa thực sự lắng dịu hoàn toàn do tứ là bạn đồng hành chưa lắng dịu. Do đó, để chỉ ra rằng sự lắng dịu của tầm chỉ xảy ra cùng với sự lắng dịu của tứ, giống như trong trường hợp (thiền) không có cả tầm và tứ, và để chỉ ra sự tương đồng của các pháp còn lại, nên (thiền) thứ ba (của pháp ngũ thiền) được phân tích không khác biệt với thiền thứ hai của pháp tứ thiền rằng: “Do sự lắng dịu của tầm và tứ, vị ấy chứng và trú thiền thứ ba, có nội tĩnh, nhất tâm, không tầm, không tứ, do định sanh, có hỷ và lạc.” Ở cả hai loại (thiền thứ hai và thứ ba của pháp ngũ thiền), việc không có tầm do vắng mặt bạn đồng hành (tứ) và do đoạn trừ tầm theo cách khác, và việc có hỷ lạc do định sanh là tương đương nhau. Do có các pháp tương đương, nên cũng được gọi là “thứ hai”. Vì ngay cả (thiền) chỉ có tứ cũng được phân tích là không tầm, có hỷ lạc do định sanh, giống như (thiền) không có cả tầm và tứ, (như trong câu): “Vào lúc nào, vị ấy tu tập đạo lộ để sanh vào cõi sắc, chứng và trú thiền thứ hai, không tầm, chỉ có tứ, do định sanh, có hỷ và lạc.” Hoặc, trong thiền thứ nhất, trong số tầm và tứ cùng sanh, sau khi vượt qua một chi (tầm), thấy được lỗi của chi thứ hai (tứ) vẫn còn đó, người vượt qua cả hai cùng một lúc, (thiền đó) được gọi là thiền thứ ba trong pháp ngũ thiền, vì nó được chứng đắc lần thứ ba. Tuy nhiên, do là trạng thái kế tiếp ngay sau thiền thứ nhất, nên nó cũng có thể là trạng thái thứ hai. Tại sao pháp ngũ thiền không được phân tích theo đúng bản chất của nó như vậy? Do tùy theo khuynh hướng của chúng sanh cần được giáo hóa. Vì các bài thuyết pháp theo Tạng Kinh là những bài pháp được thuyết giảng tùy thuận theo (khuynh hướng của chúng sanh). පථවීකසිණනිද්දෙසවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Phần chú giải về sự trình bày đề mục đất biến xứ đã kết thúc. ඉති චතුත්ථපරිච්ඡෙදවණ්ණනා. Như vậy là phần chú giải chương thứ tư. 5. සෙසකසිණනිද්දෙසවණ්ණනා 5. Phần chú giải về sự trình bày các đề mục biến xứ còn lại ආපොකසිණකථාවණ්ණනා Phần chú giải về đề mục nước biến xứ 91. යථාවිත්ථාරිතස්ස [Pg.195] අත්ථස්ස අතිදෙසොපි විත්ථාරට්ඨානෙයෙව තිට්ඨතීති ආහ ‘‘විත්ථාරකථා හොතී’’ති. ආපොකසිණන්ති ආපොකසිණජ්ඣානං, ආපොකසිණකම්මට්ඨානං වා. සබ්බං විත්ථාරෙතබ්බන්ති පථවීකසිණකම්මට්ඨානෙ වුත්තනයෙන විත්ථාරෙතබ්බං. එත්තකම්පීති ‘‘කතෙ වා අකතෙ වාති සබ්බං විත්ථාරෙතබ්බ’’න්ති එත්තකම්පි අවත්වා. සාමුද්දිකෙන ලොණුදකෙන භරිතො ජලාසයො ලොණී. නීලාදිවණ්ණසඞ්කරපරිහරණත්ථං ‘‘සුද්ධවත්ථෙන ගහිත’’න්ති වුත්තං. අඤ්ඤන්ති භූමිං සම්පත්තං. තථාරූපන්ති යාදිසං ආකාසජං උදකං, තාදිසං. තෙනාහ ‘‘විප්පසන්නං අනාවිල’’න්ති, යං පන උදකන්ති සම්බන්ධො. ‘‘න වණ්ණො පච්චවෙක්ඛිතබ්බො’’තිආදීසු යං වත්තබ්බං, තං පථවීකසිණකථායං වුත්තමෙව. ලක්ඛණං පන ඉධ පග්ඝරණලක්ඛණං වෙදිතබ්බං. 91. Vì sự chỉ dẫn về ý nghĩa đã được giải thích rộng cũng nằm trong phần giải thích rộng, nên ngài đã nói “đó là lời giải thích rộng”. “Nước biến xứ” (āpokasiṇa) có nghĩa là thiền nước biến xứ, hoặc đề mục thiền nước biến xứ. “Tất cả cần được giải thích rộng” có nghĩa là cần được giải thích rộng theo phương pháp đã được nói trong đề mục thiền đất biến xứ. “Chừng ấy” có nghĩa là không nói đến chừng ấy rằng “dù đã làm hay chưa làm, tất cả cần được giải thích rộng”. Hồ chứa đầy nước mặn của biển được gọi là loṇī (hồ nước mặn). Để tránh sự pha trộn các màu sắc như xanh, v.v., nên đã nói “được lấy bằng vải sạch”. “Khác” có nghĩa là (nước) đã chạm đến đất. “Như vậy” có nghĩa là nước từ trên trời như thế nào, thì (nước này) cũng như thế ấy. Do đó, ngài nói “trong trẻo, không vẩn đục”; có sự liên kết với câu “nhưng nước nào”. Trong các câu bắt đầu bằng “không nên quán xét màu sắc”, điều cần nói đã được nói trong phần về đất biến xứ. Tuy nhiên, ở đây, đặc tính cần được biết là đặc tính chảy tràn. වුත්තනයෙනෙවාති පථවීකසිණභාවනායං වුත්තනයෙනෙව. තරඞ්ගුට්ඨානාදි, ඵෙණමිස්සතාදි ච ඉධ කසිණදොසො. සොති යොගාවචරො. තස්සාති පටිභාගනිමිත්තස්ස. “Theo phương pháp đã nói” có nghĩa là theo đúng phương pháp đã nói trong phần tu tập đất biến xứ. Sự nổi lên của sóng, v.v., và sự lẫn lộn với bọt, v.v., ở đây là lỗi của đề mục biến xứ. “Vị ấy” là hành giả. “Của nó” là của tợ tướng. තෙජොකසිණකථාවණ්ණනා Phần chú giải về đề mục lửa biến xứ 92. සිනිද්ධානි සිනෙහවන්තානි. සාරදාරූනි න ඵෙග්ගුදාරූනි. ජාලාය චිරට්ඨිතත්ථං සිනිද්ධසාරදාරුග්ගහණං. ඝටිකං ඝටිකං කත්වාති ඛන්ධසො කරිත්වා. ආලිම්පෙත්වාති ජාලෙත්වා. ඝනජාලායාති අවිරළවසෙන පවත්තඅග්ගිජාලායං. 92. Siniddhāni có nghĩa là sinehavantāni (có chất nhờn). Sāradārūni là na pheggudārūni (gỗ lõi, không phải gỗ giác). Jālāya ciraṭṭhitatthaṃ siniddhasāradāruggahaṇaṃ (việc lấy gỗ lõi có chất nhờn là vì mục đích để cho ngọn lửa được tồn tại lâu dài). Ghaṭikaṃ ghaṭikaṃ katvāti có nghĩa là khandhaso karitvā (sau khi làm thành từng mảnh). Ālimpetvāti có nghĩa là jāletvā (sau khi đốt lên). Ghanajālāyāti có nghĩa là aviraḷavasena pavattaaggijālāyaṃ (trong ngọn lửa cháy dày đặc, không có khoảng trống). පතනසදිසන්ති පතමානසදිසං. අකතෙ ගණ්හන්තස්සාති වුත්තනයෙන යථා කසිණමණ්ඩලං පඤ්ඤායති, එවං අනභිසඞ්ඛතෙ කෙවලෙ තෙජස්මිං නිමිත්තං ගණ්හන්තස්ස. Patanasadisanti có nghĩa là patamānasadisaṃ (giống như đang rơi xuống). Akate gaṇhantassāti có nghĩa là đối với người nắm bắt tướng trong yếu tố lửa đơn thuần, không được chuẩn bị (anabhisaṅkhate kevale tejasmiṃ nimittaṃ gaṇhantassa), theo phương cách đã được nói (vuttanayena), như thế nào (yathā) mà vòng kasina hiện rõ (kasiṇamaṇḍalaṃ paññāyati), cũng như vậy (evaṃ). වායොකසිණකථාවණ්ණනා Giải về đề mục kasina gió 93. වුත්තඤ්හෙතන්ති එත්ථ හි-සද්දො හෙතුඅත්ථො, යස්මාති අත්ථො. තස්ස ‘‘තස්මා’’ති ඉමිනා සම්බන්ධො. උච්ඡග්ගන්ති උච්ඡුඛෙත්තෙ යථාඨිතානං අග්ගං. එරිතන්ති [Pg.196] වාතෙන චලිතං. සමෙරිතන්ති සබ්බසො චලිතං. තස්මාති යස්මා ‘‘වායොකසිණං…පෙ… උපලක්ඛෙතී’’ති එවං වුත්තං අට්ඨකථායං, තස්මා. සමසීසට්ඨිතන්ති උපරි පත්තානං වසෙන සමසීසං හුත්වා ඨිතං. වෙළුං වා රුක්ඛං වාති එත්ථාපි ‘‘සමසීසං ඨිතං ඝනපත්තවෙළුං වා ඝනපත්තරුක්ඛං වා’’ති ආනෙත්වා යොජෙතබ්බං. එකඞ්ගුලාදිප්පමාණෙසු කෙසෙසු රස්සභාවතො, දීඝතරෙසු ඔලම්බනතො, විරළෙසු අනුප්පවෙසතො වාතප්පහාරො න පඤ්ඤායතීති චතුරඞ්ගුලප්පමාණග්ගහණං, ඝනග්ගහණඤ්ච කතං. එතස්මිං ඨානෙ පහරතීති සතිං ඨපෙත්වාති උච්ඡග්ගාදීනං පචලනාකාරග්ගහණමුඛෙන තෙසං පහාරකෙ වාතසඞ්ඝාතෙ සතිං උපට්ඨපෙත්වා. තත්ථ සතිං ඨපෙත්වාති තස්මිං කායපදෙසස්ස සඞ්ඝට්ටනවසෙන පවත්තෙ වායුපිණ්ඩෙ සඞ්ඝට්ටනාකාරග්ගහණමුඛෙන සතිං උපට්ඨපෙත්වා. ‘‘උසුමවට්ටිසදිස’’න්ති එතෙන පුරිමකසිණස්ස විය ඉමස්සාපි නිමිත්තස්ස සංවිග්ගහතං දස්සෙති. ‘‘නිච්චල’’න්ති ඉමිනා නිච්චලභාවොයෙව උග්ගහනිමිත්තතො ඉමස්ස විසෙසොති පටිභාගනිමිත්තස්සාපි උසුමවට්ටිසදිසතාව විභාවිතා හොති. 93. Trong câu vuttañhetanti, từ hi có nghĩa là nguyên nhân, tức là yasmā (bởi vì). Từ này có liên quan đến từ “tasmā” (do đó). Ucchagganti là ngọn của cây mía đang đứng trong ruộng mía. Eritanti là bị gió làm cho lay động. Sameritanti là lay động khắp nơi. Tasmāti có nghĩa là: bởi vì (yasmā) trong Chú giải đã nói rằng: “... quán tưởng kasina gió...” (vāyokasiṇaṃ…pe… upalakkhetīti), do đó (tasmā). Samasīsaṭṭhitanti là đứng thẳng, có ngọn bằng nhau do những chiếc lá ở phần trên. Trong câu veḷuṃ vā rukkhaṃ vā (cây tre hoặc cây gỗ), cũng nên được hiểu và liên kết là: “cây tre có lá rậm rạp, đứng thẳng ngọn bằng nhau, hoặc cây gỗ có lá rậm rạp” (samasīsaṃ ṭhitaṃ ghanapattaveḷuṃ vā ghanapattarukkhaṃ vā). Sự va chạm của gió không hiện rõ trong tóc có độ dài khoảng một ngón tay v.v... vì nó ngắn (rassabhāvato), trong tóc dài hơn vì nó rủ xuống (dīghataresu olambanato), trong tóc thưa vì gió lọt vào trong (viraḷesu anuppavesato), do đó, việc đề cập đến độ dài bốn ngón tay (caturaṅgulappamāṇaggahaṇaṃ) và việc đề cập đến sự rậm rạp (ghanaggahaṇañca) đã được thực hiện. Etasmiṃ ṭhāne paharatīti satiṃ ṭhapetvāti có nghĩa là sau khi an trú niệm vào khối gió đang va chạm vào ngọn mía v.v... thông qua việc nắm bắt trạng thái lay động của chúng. Tattha satiṃ ṭhapetvāti có nghĩa là sau khi an trú niệm thông qua việc nắm bắt trạng thái va chạm trong khối gió đó, đang diễn ra do sự va chạm vào một phần của thân. Bằng câu “usumavaṭṭisadisa” (giống như cột hơi nóng), ngài cho thấy tướng của kasina này cũng có hình thể (saṃviggahataṃ) giống như kasina trước. Bằng câu “niccala” (bất động), ngài đã làm rõ rằng trạng thái bất động chính là điểm khác biệt của tướng này (tợ tướng) so với thủ tướng, và do đó, tợ tướng cũng giống như cột hơi nóng. නීලකසිණකථාවණ්ණනා Giải về đề mục kasina xanh 94. අඤ්ජනරාජිවට්ටාදි වණ්ණධාතුයා වා. තථාරූපං මාලාගච්ඡන්ති අවිරළවිකසිතනීලවණ්ණපුප්ඵසඤ්ඡන්නං පුප්ඵගච්ඡං. ඉතරෙනාති අකතාධිකාරෙන. ගිරිකණ්ණිකග්ගහනෙන නීලං ගිරිකණ්ණිකමාහ. කරණ්ඩපටලං සමුග්ගපිධානං. පත්තෙහියෙවාති නීලුප්පලාදීනං කෙසරවණ්ටානි අපනෙත්වා කෙවලෙහි පත්තෙහියෙව. පූරෙතබ්බන්ති නීලවණ්ණං වත්ථං ගහෙත්වා භණ්ඩිකං විය බන්ධිත්වා යථා නීලමණ්ඩලං හුත්වා පඤ්ඤායති, තථා චඞ්කොටකං වා කරණ්ඩපටලං වා පූරෙතබ්බං. මුඛවට්ටියං වා අස්සාති අස්ස චඞ්කොටකස්ස, කරණ්ඩපටලස්ස වා මුඛවට්ටියං බන්ධිතබ්බං. මණිතාලවණ්ටං ඉන්දනීලමණිමයං තාලවණ්ටං. 94. Hoặc trong khoáng chất có màu sắc như thuốc vẽ mắt màu đen, rājivaṭṭa v.v... Tathārūpaṃ mālāgacchanti là bụi hoa được bao phủ bởi những bông hoa màu xanh đang nở rộ dày đặc. Itarenāti là bởi người chưa có duyên lành đã tạo. Bằng việc đề cập đến girikaṇṇikā, ngài nói đến hoa đậu biếc (girikaṇṇikā) màu xanh. Karaṇḍapaṭalaṃ là nắp hộp, nắp tráp. Pattehiyevāti là chỉ bằng những cánh hoa, sau khi đã loại bỏ nhị và cuống của hoa súng xanh v.v... Pūretabbanti: nên được làm cho đầy. Giống như lấy một tấm vải màu xanh, buộc lại như một cái gói (bhaṇḍikaṃ viya) để vòng tròn màu xanh hiện ra, cũng vậy, nên làm đầy cái giỏ (caṅkoṭakaṃ) hoặc nắp hộp (karaṇḍapaṭalaṃ). Mukhavaṭṭiyaṃ vā assāti là nên buộc vào vành miệng của cái giỏ hoặc nắp hộp đó. Maṇitālavaṇṭaṃ là cây quạt lá cọ làm bằng ngọc bích (sapphire). පීතකසිණකථාවණ්ණනා Giải về đề mục kasina vàng 95. පීතකසිණෙ මාලාගච්ඡන්ති ඉක්කටාදිමාලාගච්ඡං. හරිතාලං, මනොසිලා වා ධාතු. පත්තඞ්ගපුප්ඵෙහීති පත්තඞ්ගනාමිකා පීතවණ්ණපුප්ඵා එකා ගච්ඡජාති, තස්ස පුප්ඵෙහි. ආසනපූජන්ති චෙතියඞ්ගණෙ කතං ආසනපූජං[Pg.197]. කණිකාරපුප්ඵාදිනාති ආදි-සද්දෙන ආකුලිකිඞ්කිරාතපුප්ඵාදීනං සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. 95. Trong kasina vàng, mālāgacchanti là bụi hoa như ikkaṭa v.v... Haritālaṃ (thạch hoàng), hoặc manosilā (hùng hoàng) là khoáng chất. Pattaṅgapupphehīti là bằng những bông hoa của một loại cây bụi có tên là pattaṅga, có hoa màu vàng. Āsanapūjanti là sự cúng dường trên một cái tòa được làm trong sân tháp. Kaṇikārapupphādināti: bằng từ ādi (v.v...), nên hiểu là bao gồm các loài hoa như ākuli, kiṅkirāta v.v... ලොහිතකසිණකථාවණ්ණනා Giải về đề mục kasina đỏ 96. ලොහිතමණි ලොහිතඞ්ගමණිආදි. ලොහිතධාතු ගෙරුකජාතිහිඞ්ගුලිකාදි. 96. Lohitamaṇi là ngọc lohitaṅga (hồng ngọc) v.v... Lohitadhātu là đất son (geruka), chu sa (jātihiṅgulika) v.v... ඔදාතකසිණකථාවණ්ණනා Giải về đề mục kasina trắng 97. ඔදාතකසිණෙ මාලාගච්ඡන්ති නන්දියාවත්තාදිමාලාගච්ඡං. ධාතු කක්කටිමුත්තසෙතිකාදි. 97. Trong kasina trắng, mālāgacchanti là bụi hoa như hoa lài nandiyāvatta v.v... Dhātu là vỏ cua (kakkaṭi), ngọc trai (mutta), đá vôi (setikā) v.v... ආලොකකසිණකථාවණ්ණනා Giải về đề mục kasina ánh sáng 98. තථා අසක්කොන්තෙනාති යථා සූරියාලොකාදිවසෙන ඔභාසනිමිත්තුප්පාදනං වුත්තං, තස්ස ඔභාසමණ්ඩලස්ස න චිරට්ඨිතිතාය තථා නිමිත්තුප්පාදනං කාතුං අසක්කොන්තෙන. ඝටමුඛෙන නිග්ගච්ඡනකඔභාසස්ස මහන්තභාවතො ‘‘ඝටමුඛං පිදහිත්වා’’ති වුත්තං. භිත්තිමුඛන්ති භිත්තිඅභිමුඛං. උට්ඨිතමණ්ඩලසදිසන්ති භිත්තිආදීසු උට්ඨිතපාකතිකආලොකමණ්ඩලසදිසං. ඝනවිප්පසන්නං ආලොකපුඤ්ජසදිසන්ති භගවතො බ්‍යාමප්පභා විය බහලො, විප්පසන්නො ච හුත්වා පුඤ්ජභූතො ආලොකො අත්ථි චෙ, තංසදිසොති අත්ථො. 98. Tathā asakkontenāti: bởi người không thể làm được như vậy, tức là không thể tạo ra tướng theo cách đó, vì vòng ánh sáng không tồn tại lâu, như đã nói về việc tạo ra tướng ánh sáng bằng ánh sáng mặt trời v.v... Câu “ghaṭamukhaṃ pidahitvā” (sau khi đậy miệng lu) được nói đến vì ánh sáng thoát ra từ miệng lu thì lớn. Uṭṭhitamaṇḍalasadisanti là giống như vòng ánh sáng tự nhiên xuất hiện trên tường v.v... Ghanavippasannaṃ ālokapuñjasadisanti có nghĩa là: nếu có một khối ánh sáng dày đặc và trong suốt, giống như hào quang một sải của Đức Thế Tôn, thì nó giống như vậy. පරිච්ඡින්නාකාසකසිණකථාවණ්ණනා Giải về đề mục kasina hư không hữu hạn 99. ඡිද්දසදිසමෙව හොතීති යෙහි භිත්තිපරියන්තාදීහි පරිච්ඡින්නං, තං ඡිද්දං, තංසදිසං, තෙනවාකාරෙන උග්ගහනිමිත්තං උපට්ඨාතීති අත්ථො. ‘‘වඩ්ඪියමානම්පි න වඩ්ඪතී’’ති උග්ගහනිමිත්තස්ස අවඩ්ඪනීයතං දස්සෙතුං වුත්තං. සබ්බම්පි හි උග්ගහනිමිත්තං වඩ්ඪියමානං න වඩ්ඪතියෙව. සතිපි ච වඩ්ඪෙතුකාමතායං වඩ්ඪනා න සම්භවති භාවනාය පරිදුබ්බලත්තා. භාවනාවසෙන හි නිමිත්තවඩ්ඪනා. පටිභාගනිමිත්තං පන තස්මිං උප්පන්නෙ භාවනා ථිරාති කත්වා ‘‘වඩ්ඪියමානං වඩ්ඪතී’’ති වුත්තං. 99. Chiddasadisameva hotīti có nghĩa là: lỗ hổng đó được giới hạn bởi các cạnh của bức tường v.v...; nó giống như vậy, và thủ tướng (uggahanimitta) xuất hiện theo đúng hình dạng đó. Câu “vaḍḍhiyamānampi na vaḍḍhatīti” (dù được mở rộng cũng không mở rộng) được nói để chỉ ra tính không thể mở rộng của thủ tướng. Thật vậy, tất cả thủ tướng, dù được mở rộng, cũng không hề mở rộng. Và ngay cả khi có ý muốn mở rộng, việc mở rộng cũng không thể xảy ra vì sự tu tập còn quá yếu. Bởi vì sự mở rộng của tướng là nhờ vào sự tu tập. Còn đối với tợ tướng (paṭibhāganimitta), khi nó đã phát sinh, sự tu tập trở nên vững chắc, do đó, câu “vaḍḍhiyamānaṃ vaḍḍhatīti” (khi được mở rộng, nó mở rộng) đã được nói đến. කිඤ්චාපි [Pg.198] පාළියං ‘‘පථවීකසිණාදීනි රූපඣානාරම්මණානි අට්ඨෙව කසිණානි සරූපතො ආගතානි, ඔදාතකසිණෙ පන ආලොකකසිණං, ආකාසකසිණෙ ච පරිච්ඡින්නාකාසකසිණං අන්තොගධං කත්වා දෙසනා කතා’’ති අධිප්පායෙනාහ ‘‘ඉති කසිණානි දසබලො, දස යානි අවොචා’’ති. පකිණ්ණකකථාපි විඤ්ඤෙය්‍යාති පුබ්බෙ විය අසාධාරණං තස්මිං තස්මිං කසිණෙ පටිනියතමෙව අත්ථං අග්ගහෙත්වා අසාධාරණතො, සාධාරණතො ච තත්ථ තත්ථ පකිණ්ණකං විසටං අත්ථං ගහෙත්වා පවත්තා පකිණ්ණකකථාපි විජානිතබ්බා. Mặc dù trong Pāli tạng, câu ‘các đề mục biến xứ đất, v.v... là đối tượng của thiền sắc giới, chỉ có tám đề mục biến xứ được đề cập đến theo tự thân của chúng; tuy nhiên, đề mục biến xứ ánh sáng được bao gồm trong đề mục biến xứ trắng, và đề mục biến xứ hư không giới hạn được bao gồm trong đề mục biến xứ hư không, do đó bài thuyết giảng đã được thực hiện’ được nói với ý định này: ‘Như vậy, bậc Thập Lực đã thuyết giảng về mười đề mục biến xứ.’ Và câu ‘Cũng nên hiểu về tạp luận’ có nghĩa là: cũng nên biết về tạp luận được tiến hành bằng cách không chỉ nắm lấy ý nghĩa cố định riêng biệt trong mỗi đề mục biến xứ như trước, mà còn nắm lấy ý nghĩa tạp đa, lan rộng ở mỗi nơi, cả về phương diện riêng biệt lẫn phương diện chung. පකිණ්ණකකථාවණ්ණනා Chú giải về Tạp Luận 100. ආදිභාවොති එත්ථ ආදි-සද්දෙන යස්ස කස්සචි පථවීපක්ඛියස්ස වත්ථුනො නිම්මානාදිං සඞ්ගණ්හාති. ඨානනිසජ්ජාදිකප්පනං වාති එත්ථාපි ‘‘ආකාසෙ වා උදකෙ වා’’ති ආනෙත්වා සම්බන්ධිතබ්බං. පරිත්තඅප්පමාණනයෙනාති නීලාදිවණ්ණං අනාමසිත්වා පරිත්තඅප්පමාණනයෙනෙව. එවමාදීනීති ආදි-සද්දෙන සරීරතො උදකධාරානිම්මානාදිං සඞ්ගණ්හාති. 100. Ở đây, trong câu ‘trở thành trạng thái ban đầu,’ từ ‘v.v...’ (ādi) bao hàm việc hóa hiện, v.v... của bất kỳ vật thể nào thuộc về địa đại. Trong câu ‘hoặc sự sắp đặt thế đứng, thế ngồi, v.v...’ cũng nên được liên kết bằng cách thêm vào ‘hoặc trong hư không, hoặc trong nước.’ Câu ‘theo phương pháp hữu hạn và vô lượng’ có nghĩa là chỉ theo phương pháp hữu hạn và vô lượng, không đề cập đến các màu sắc như xanh, v.v... Trong câu ‘những điều tương tự,’ từ ‘v.v...’ (ādi) bao hàm việc hóa hiện dòng nước từ cơ thể, v.v... යදෙව සො ඉච්ඡති තස්ස ඩහනසමත්ථතාති බහූසු කප්පාසපිචුසාරදාරුආදීසු එකජ්ඣං රාසිභූතෙසු ඨිතෙසු යං යදෙව ඉච්ඡති, තස්ස තස්සෙව ඩහනසමත්ථතා. ඉධ ආදි-සද්දෙන අන්ධකාරවිධමනාදිං සඞ්ගණ්හාති. Câu ‘có khả năng thiêu đốt bất cứ thứ gì vị ấy mong muốn’ có nghĩa là: khi nhiều vật như bông gòn, lõi cây, v.v... được chất thành một đống, vị ấy mong muốn vật nào thì có khả năng thiêu đốt chính vật đó. Ở đây, từ ‘v.v...’ (ādi) bao hàm việc xua tan bóng tối, v.v... වායුගතියා ගමනං වායුගතිගමනං, අතිසීඝගමනං. ඉධ ආදි-සද්දෙන යදිච්ඡිතදෙසන්තරං පාපුණනාදිං සඞ්ගණ්හාති. ‘Đi với tốc độ của gió’ (vāyugatigamanaṃ) là đi với tốc độ của gió, tức là đi rất nhanh. Ở đây, từ ‘v.v...’ (ādi) bao hàm việc đi đến một nơi khác theo ý muốn, v.v... සුවණ්ණන්ති අධිමුච්චනා සුවණ්ණභාවාධිට්ඨානං සෙය්‍යථාපි ආයස්මා පිලින්දවච්ඡො (පාරා. 619-620) තිණණ්ඩුපගපාසාදාදීනං. වුත්තනයෙනාති සුවණ්ණදුබ්බණ්ණනයෙන. Sự quyết ý ‘là vàng’ là sự chú nguyện thành trạng thái vàng, giống như trường hợp trưởng lão Pilindavaccha (đã chú nguyện) các bó cỏ, cung điện, v.v... (thành vàng). Câu ‘theo phương pháp đã nói’ có nghĩa là theo phương pháp về màu sắc đẹp và xấu. වණ්ණකසිණෙසු තත්ථ තත්ථ ආදි-සද්දෙන නීලොභාසනිම්මානාදීනං සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. පථවීපබ්බතාදීති ආදි-සද්දෙන සමුද්දාදීනං සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. Trong các đề mục biến xứ màu sắc, ở mỗi nơi, nên hiểu rằng từ ‘v.v...’ (ādi) bao hàm việc hóa hiện ánh sáng màu xanh, v.v... Trong câu ‘đất, núi, v.v...’, nên hiểu rằng từ ‘v.v...’ (ādi) bao hàm biển cả, v.v... සබ්බානෙව [Pg.199] දසපි කසිණානි. ඉමං පභෙදං ලභන්තීති ඉමං වඩ්ඪනාදිවිසෙසං පාපුණන්ති. එකොති එකච්චො. සඤ්ජානාතීති භාවනාපඤ්ඤාය සඤ්ජානාති. ආදි-සද්දෙන ‘‘ආපොකසිණ’’න්තිආදිපාළිං සඞ්ගණ්හාති. Tất cả mười đề mục biến xứ. Câu ‘đạt được sự phân biệt này’ có nghĩa là chúng đạt đến sự đặc biệt này về việc mở rộng, v.v... ‘Một người’ (eko) có nghĩa là một người nào đó. ‘Nhận biết’ (sañjānāti) có nghĩa là nhận biết bằng tuệ tu tập. Từ ‘v.v...’ (ādi) bao hàm đoạn Pāli bắt đầu bằng ‘đề mục biến xứ nước’. උපරිගගනතලාභිමුඛං ‘‘පථවීකසිණමෙකො සඤ්ජානාතී’’ති පාළිපදානි ආනෙත්වා සම්බන්ධිතබ්බං. තඤ්ච ඛො වඩ්ඪනවසෙන. තෙනාහ ‘‘එකච්චො හි උද්ධමෙව කසිණං වඩ්ඪෙතී’’ති. හෙට්ඨාභූමිතලාභිමුඛන්තිආදීසුපි එසෙව නයො. පුබ්බෙ වඩ්ඪනකාලෙ පයොජනං අනපෙක්ඛිත්වා වඩ්ඪෙන්තානං වසෙන වුත්තත්තා ඉදානි ‘‘තෙන තෙන වා කාරණෙන එවං පසාරෙතී’’ති ආහ, කසිණං වඩ්ඪෙතීති අත්ථො. යථා කින්ති ආහ ‘‘ආලොකමිව දිබ්බචක්ඛුනා රූපදස්සනකාමො’’ති. උද්ධඤ්චෙ රූපං දට්ඨුකාමො උද්ධං ආලොකං පසාරෙති, අධො චෙ රූපං දට්ඨුකාමො අධො ආලොකං පසාරෙති, සමන්තතො චෙ රූපං දට්ඨුකාමො සමන්තතො ආලොකං පසාරෙති, එවමයං කසිණන්ති අත්ථො. Với câu ‘hướng về mặt không gian bên trên,’ nên liên kết bằng cách thêm vào các từ Pāli ‘một người nhận biết đề mục biến xứ đất.’ Và điều đó là theo phương diện mở rộng. Do đó, có câu nói: ‘Vì một người chỉ mở rộng đề mục biến xứ lên trên.’ Đối với các câu bắt đầu bằng ‘hướng về mặt đất bên dưới,’ v.v... cũng theo phương pháp tương tự. Vì trước đây, trong lúc mở rộng, đã được nói theo phương diện của những người mở rộng mà không quan tâm đến mục đích, nên bây giờ, câu ‘vì lý do này hay lý do khác mà vị ấy khuếch tán như vậy’ được nói ra, có nghĩa là vị ấy mở rộng đề mục biến xứ. Như thế nào? Câu trả lời là: ‘giống như người muốn thấy các sắc bằng thiên nhãn thì mong muốn ánh sáng.’ Nếu muốn thấy sắc ở trên, vị ấy khuếch tán ánh sáng lên trên; nếu muốn thấy sắc ở dưới, vị ấy khuếch tán ánh sáng xuống dưới; nếu muốn thấy sắc ở xung quanh, vị ấy khuếch tán ánh sáng ra xung quanh. Ý nghĩa của câu ‘đề mục biến xứ này’ là như vậy. එකස්සාති පථවීකසිණාදීසු එකෙකස්ස. අඤ්ඤභාවානුපගමනත්ථන්ති අඤ්ඤකසිණභාවානුපගමනදීපනත්ථං, න අඤ්ඤං පථවීආදි. න හි උදකෙන ඨිතට්ඨානෙ සසම්භාරපථවී අත්ථි. අඤ්ඤො කසිණසම්භෙදොති ආපොකසිණාදිනා සඞ්කරො. සබ්බත්ථාති සබ්බෙසු ආපොකසිණාදීසු සෙසකසිණෙසු. එකදෙසෙ අට්ඨත්වා අනවසෙසෙන ඵරණප්පමාණස්ස අග්ගහණතො ඵරණං අප්පමාණං. තෙනෙව හි නෙසං කසිණසමඤ්ඤා. තථා චාහ ‘‘තඤ්හී’’තිආදි. තත්ථ චෙතසා ඵරන්තොති භාවනාචිත්තෙන ආලම්බනං කරොන්තො. භාවනාචිත්තඤ්හි කසිණං පරිත්තං වා විපුලං වා එකක්ඛණෙ සකලමෙව මනසි කරොති, න එකදෙසන්ති. Câu ‘của một’ (ekassa) có nghĩa là của mỗi một đề mục trong số các đề mục biến xứ đất, v.v... Câu ‘với mục đích không chuyển sang trạng thái khác’ có nghĩa là để chỉ rõ sự không chuyển sang trạng thái của một đề mục biến xứ khác; đất, v.v... không trở thành một đề mục khác. Vì ở nơi có nước thì không có đất cùng với các thành phần của nó. Câu ‘sự pha trộn đề mục biến xứ khác’ có nghĩa là sự pha trộn với đề mục biến xứ nước, v.v... Câu ‘ở khắp nơi’ (sabbattha) có nghĩa là trong tất cả các đề mục biến xứ còn lại như biến xứ nước, v.v... Do không đứng yên ở một phần, và do không nắm bắt giới hạn của sự biến mãn một cách không còn dư sót, nên sự biến mãn là vô lượng. Chính vì lý do đó mà chúng có tên gọi là ‘biến xứ’ (kasiṇa). Và do đó, có câu nói bắt đầu bằng ‘Bởi vì điều ấy...’ Ở đây, câu ‘biến mãn bằng tâm’ có nghĩa là lấy làm đối tượng bằng tâm tu tập. Vì tâm tu tập, dù đề mục biến xứ là nhỏ hay lớn, trong một khoảnh khắc, nó tác ý đến toàn bộ chứ không phải một phần. 101. ආනන්තරියකම්මසමඞ්ගිනොති පඤ්චසු ආනන්තරියකම්මෙසු යෙන කෙනචි සමන්නාගතා. නියතමිච්ඡාදිට්ඨිකාති අහෙතුකදිට්ඨි අකිරියදිට්ඨි නත්ථිකදිට්ඨීති තීසු මිච්ඡාදිට්ඨීසු යාය කායචි නියතාය මිච්ඡාදිට්ඨියා සමන්නාගතා. උභතොබ්‍යඤ්ජනකපණ්ඩකාති උභතොබ්‍යඤ්ජනකා, පණ්ඩකා ච. කාමඤ්චෙතෙ අහෙතුකපටිසන්ධිකත්තා විපාකාවරණෙන සමන්නාගතා හොන්ති, තථාපි තිබ්බකිලෙසත්තා කිලෙසාවරණෙන සමන්නාගතා වුත්තා. අහෙතුකද්විහෙතුකපටිසන්ධිකාති අහෙතුකපටිසන්ධිකා, ද්විහෙතුකපටිසන්ධිකා ච. දුහෙතුකපටිසන්ධිකානම්පි හි අරියමග්ගපටිවෙධො, ඣානපටිලාභො [Pg.200] ච නත්ථි, තස්මා තෙපි විපාකාවරණෙන සමන්නාගතා එව. 101. ‘Những người phạm tội vô gián’ là những người đã phạm bất kỳ nghiệp nào trong năm nghiệp vô gián. ‘Những người có tà kiến cố định’ là những người có bất kỳ tà kiến cố định nào trong ba loại tà kiến: vô nhân kiến, vô hành kiến, và vô hữu kiến. ‘Người lưỡng tính và người hoạn’ là người lưỡng tính và người hoạn. Mặc dù những người này, do có sự tái sanh vô nhân, nên bị chướng ngại do quả, tuy nhiên, vì có phiền não mãnh liệt, họ được cho là bị chướng ngại do phiền não. ‘Những người tái sanh vô nhân và nhị nhân’ là những người tái sanh vô nhân và những người tái sanh nhị nhân. Vì ngay cả những người tái sanh nhị nhân cũng không thể chứng ngộ Thánh đạo và không thể đắc thiền, do đó họ cũng bị chướng ngại do quả. අපච්චනීකපටිපදායන්ති මග්ගස්ස අනුලොමපටිපදායං සච්චානුලොමිකායං විපස්සනායං. අච්ඡන්දිකාති ‘‘කත්තුකම්‍යතාඡන්දරහිතා’’ති සම්මොහවිනොදනියං වුත්තං, තම්පි නිබ්බානාධිගමත්ථමෙව කත්තුකම්‍යතාඡන්දං සන්ධාය වුත්තන්ති දට්ඨබ්බං. උත්තරකුරුකාපි මනුස්සා මාරාදයො විය අච්ඡන්දිකට්ඨානං පවිට්ඨා නිබ්බුතිඡන්දරහිතත්තා. දුප්පඤ්ඤාති භවඞ්ගපඤ්ඤාය පරිහීනා. ‘‘භවඞ්ගපඤ්ඤාය පරිපුණ්ණායපි යස්ස භවඞ්ගං ලොකුත්තරස්ස පාදකං න හොති, සොපි දුප්පඤ්ඤොයෙවා’’ති සම්මොහවිනොදනියං වුත්තං. යස්මිං හි භවඞ්ගෙ වත්තමානෙ තංසන්තතියං ලොකුත්තරං නිබ්බත්තති, තං තස්ස පාදකං නාම හොති. ‘Trong pháp hành không đối nghịch’ có nghĩa là trong pháp hành thuận theo đạo, tức là trong tuệ quán thuận theo các chân lý. ‘Người không có ý muốn’ (acchandika): trong sách Sammohavinodanī có nói: ‘là những người không có ý muốn thực hành.’ Điều này cũng nên được hiểu là được nói đến với ý chỉ về ý muốn thực hành chỉ nhằm mục đích chứng ngộ Niết-bàn. Cả những người ở châu Uttarakuru cũng giống như Ma vương và những vị khác, đã rơi vào tình trạng không có ý muốn, vì họ không có ý muốn đối với sự tịch tịnh (Niết-bàn). ‘Người có trí tuệ yếu kém’ (duppañña) là những người thiếu trí tuệ của dòng hữu phần. Trong sách Sammohavinodanī có nói: ‘Ngay cả khi trí tuệ của dòng hữu phần đã đầy đủ, nhưng nếu dòng hữu phần của người nào không phải là nền tảng cho pháp siêu thế, người đó cũng chính là người có trí tuệ yếu kém.’ Vì khi dòng hữu phần nào đang diễn ra mà pháp siêu thế khởi sanh trong dòng tương tục ấy, thì dòng hữu phần đó được gọi là nền tảng của pháp siêu thế ấy. කුසලෙසු ධම්මෙසූති අනවජ්ජධම්මෙසු, සුඛවිපාකධම්මෙසු වා. ඔක්කමිතුන්ති අධිගන්තුං. කසිණෙයෙවාති කසිණකම්මට්ඨානෙයෙව. එතෙසන්ති කම්මාවරණසමන්නාගතාදීනං. තස්මාති යස්මා එතෙ විපාකන්තරායාදයො එවං අත්ථජානිකරා, අනත්ථහෙතුභූතා ච, තස්මා. තිණ්ණමෙව චෙත්ථ අන්තරායානං ගහණං ඉතරස්ස සප්පටිකාරත්තා, කම්මන්තරායපක්ඛිකත්තා වාති දට්ඨබ්බං. සප්පුරිසූපනිස්සයාදීහීති ආදි-සද්දෙන තජ්ජං යොනිසොමනසිකාරාදිං සඞ්ගණ්හාති. සද්ධන්ති කම්මඵලසද්ධං, රතනත්තයසද්ධඤ්ච. ඡන්දන්ති භාවනානුයොගෙ තිබ්බකත්තුකම්‍යතාසඞ්ඛාතං කුසලච්ඡන්දං. පඤ්ඤන්ති පාරිහාරියපඤ්ඤං. වඩ්ඪෙත්වාති යථා භාවනා ඉජ්ඣති, තථා පරිබ්‍රූහෙත්වා. යං පනෙත්ථ අත්ථතො න විභත්තං, තං සුවිඤ්ඤෙය්‍යත්තා, හෙට්ඨා වුත්තනයත්තා ච න විභත්තං. Kusalesu dhammesūti (trong các pháp thiện) là trong các pháp vô tội, hoặc trong các pháp có quả dị thục an lạc. Okkamitunti (để bước vào) là để chứng đạt. Kasiṇeyevāti (chỉ trong kasiṇa) là chỉ trong đề mục kasina. Etesanti (của những chúng sanh này) là của những chúng sanh có nghiệp chướng, v.v. Tasmāti (do đó) là vì rằng những chướng ngại do quả dị thục, v.v. này gây ra sự tổn thất lợi ích và là nguyên nhân của sự bất lợi, do đó. Cần được hiểu rằng, việc chỉ đề cập đến ba chướng ngại ở đây là vì (hai) chướng ngại còn lại có thể khắc phục được, hoặc vì chúng được bao gồm trong nghiệp chướng. Trong cụm từ Sappurisūpanissayādīhīti (do thân cận bậc chân nhân, v.v.), từ "v.v." (ādi) bao gồm như lý tác ý, v.v. tương ứng với điều đó. Saddhanti (tín) là tín về nghiệp và quả của nghiệp, và tín về Tam Bảo. Chandanti (dục) là thiện pháp dục, được gọi là ý muốn thực hành mãnh liệt trong việc chuyên tâm tu tập. Paññanti (tuệ) là phương tiện tuệ. Vaḍḍhetvāti (sau khi làm cho tăng trưởng) là sau khi làm cho phát triển theo cách mà sự tu tập được thành tựu. Điều gì ở đây không được phân tích về mặt ý nghĩa, điều đó không được phân tích vì dễ hiểu và vì phương pháp đã được nói đến ở phần dưới. සෙසකසිණනිද්දෙසවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Phần giải thích về các đề mục kasina còn lại đã hoàn tất. ඉති පඤ්චමපරිච්ඡෙදවණ්ණනා. Như vậy là phần giải thích chương thứ năm. 6. අසුභකම්මට්ඨානනිද්දෙසවණ්ණනා 6. Phần giải thích về đề mục bất tịnh. උද්ධුමාතකාදිපදත්ථවණ්ණනා Phần giải thích ý nghĩa các từ uddhumātaka, v.v. 102. ‘‘අවිඤ්ඤාණකාසුභෙසූ’’ති [Pg.201] ඉදං උද්ධුමාතකාදීනං සභාවදස්සනවසෙන වුත්තං. තස්මා භූතකථනමත්තං දට්ඨබ්බං, න සවිඤ්ඤාණකඅසුභස්ස අකම්මට්ඨානභාවතො. තථා හි වක්ඛති ‘‘න කෙවලං මතසරීර’’න්තිආදි (විසුද්ධි. 1.122). උද්ධං ජීවිතපරියාදානාති ජීවිතක්ඛයතො උපරි මරණතො පරං. සමුග්ගතෙනාති උට්ඨිතෙන. උද්ධුමාතත්තාති උද්ධං උද්ධං ධුමාතත්තා සූනත්තා. උද්ධුමාතමෙව උද්ධුමාතකන්ති ක-කාරෙන පදවඩ්ඪනමාහ අනත්ථන්තරතො යථා ‘‘පීතකං ලොහිතක’’න්ති. පටික්කූලත්තාති ජිගුච්ඡනීයත්තා. කුච්ඡිතං උද්ධුමාතං උද්ධුමාතකන්ති කුච්ඡනත්ථෙ වා අයං ක-කාරොති දස්සෙතුං වුත්තං යථා ‘‘පාපකො කිත්තිසද්දො අබ්භුග්ගච්ඡතී’’ති (මහාව. 285; පරි. 325; දී. නි. 2.149; අ. නි. 5.213). තථාරූපස්සාති ‘‘භස්තා විය වායුනා’’තිආදිනා යථාරූපං වුත්තං, තථාරූපස්ස. 102. Câu “Aviññāṇakāsubhesū” (trong các tướng bất tịnh không có thức) này được nói theo cách trình bày tự tánh của tử thi trương phồng, v.v. Do đó, cần được hiểu đây chỉ là sự trình bày đúng sự thật, không phải (đề cập đến) tướng bất tịnh có thức vì nó không phải là đề mục thiền. Thật vậy, sẽ được nói rằng: “không chỉ thân người chết”, v.v. Uddhaṃ jīvitapariyādānāti (sau khi mạng sống chấm dứt) là sau khi mạng sống tận diệt, sau khi chết. Samuggatenāti (do phát sanh) là do khởi lên. Uddhumātattāti (do trương phồng) là do càng lúc càng bị thổi phồng, sưng lên. Uddhumātameva uddhumātakanti (chính cái trương phồng là uddhumātaka), bằng tiếp vĩ ngữ 'ka', nói lên sự thêm từ mà không có sự khác biệt về nghĩa, giống như “pītakaṃ” (màu vàng), “lohitakaṃ” (màu đỏ). Paṭikkūlattāti (do đáng ghê tởm) là do đáng kinh tởm. Kucchitaṃ uddhumātaṃ uddhumātakanti (cái trương phồng đáng ghê tởm là uddhumātaka), được nói để chỉ ra rằng tiếp vĩ ngữ 'ka' này cũng có trong ý nghĩa ghê tởm, giống như trong câu “tiếng xấu đồn xa”. Tathārūpassāti (của cái có hình dạng như vậy) là, hình dạng như thế nào đã được nói bằng câu “như ống bễ đầy gió”, v.v., thì là của cái có hình dạng như vậy. සෙතරත්තෙහි පරිභින්නං විමිස්සිතං නීලං විනීලං, පුරිමවණ්ණවිපරිණාමභූතං වා නීලං විනීලං. Tử thi màu xanh bị vỡ ra, trộn lẫn với màu trắng và đỏ được gọi là vinīlaṃ (tử thi xanh bầm); hoặc tử thi màu xanh đã biến đổi từ màu sắc trước đó được gọi là vinīlaṃ. පරිභින්නට්ඨානෙසු කාකකඞ්කාදීහි. විස්සන්දමානපුබ්බන්ති විස්සවන්තපුබ්බං, තහං තහං පග්ඝරන්තපුබ්බන්ති අත්ථො. (Bị mổ phá) ở những chỗ bởi quạ, kên kên, v.v. Vissandamānapubbanti (có mủ đang chảy ra) là có mủ đang rỉ ra, ý nghĩa là có mủ đang tuôn chảy ở chỗ này chỗ kia. අපධාරිතන්ති විවටං උග්ඝාටිතං. ඛිත්තන්ති ඡඩ්ඩිතං, සොණසිඞ්ගාලාදීහි විසුං කත්වා ඛාදනෙන සරීරසඞ්ඝාතතො ලුඤ්චිත්වා තහං තහං ඡඩ්ඩිතං. විවිධං ඛිත්තන්ති වික්ඛිත්තං. Apadhāritanti (bị mổ phanh) là bị mở ra, bị phanh ra. Khittanti (bị vứt bỏ) là bị quăng đi; bị chó, chó rừng, v.v. ăn, làm cho tách rời, lôi ra từ khối thân rồi vứt bỏ ở chỗ này chỗ kia. Vividhaṃ khittanti (bị vứt đi nhiều cách) là vikkhittaṃ (tử thi bị vứt tung tóe). පුරිමනයෙනාති ‘‘විවිධං ඛිත්ත’’න්තිආදිනා පුබ්බෙ වුත්තනයෙන. සත්ථෙන හනිත්වාති වෙරීහි ඛග්ගකරවාලාදිනා සත්ථෙන පහරිත්වා. වුත්තනයෙනාති ‘‘අඤ්ඤෙන හත්ථ’’න්තිආදිනා පුබ්බෙ වුත්තනයෙන. Purimanayenāti (theo phương pháp trước) là theo phương pháp đã được nói trước đây bằng câu “bị vứt đi nhiều cách”, v.v. Satthena hanitvāti (sau khi chém bằng vũ khí) là bị kẻ thù đâm chém bằng vũ khí như gươm, đao, v.v. Vuttanayenāti (theo phương pháp đã nói) là theo phương pháp đã được nói trước đây bằng câu “tay ở một nơi”, v.v. අබ්භන්තරතො නික්ඛමන්තෙහි කිමීහි පග්ඝරන්තකිමිකුලං පුළවකන්ති ආහ ‘‘කිමිපරිපුණ්ණස්සා’’ති. (Tử thi) có đàn giòi đang tuôn chảy ra bởi những con giòi đi ra từ bên trong được gọi là puḷavakaṃ (tử thi có giòi), vì vậy, ngài nói kimiparipuṇṇassā (của cái đầy giòi). උද්ධුමාතකාදීනි [Pg.202] ආමකසුසානාදීසු ඡඩ්ඩිතාසුභානි. නිස්සායාති පටිච්ච තානිපි ආරබ්භ. නිමිත්තානන්ති උග්ගහපටිභාගනිමිත්තානං. එතානෙව උද්ධුමාතකාදීනෙව නාමානි. Uddhumātakādīni (tử thi trương phồng, v.v.) là những tướng bất tịnh bị vứt bỏ ở nghĩa địa chôn người chết, v.v. Nissāyāti (do nương vào) là do duyên vào, lấy cả những tử thi ấy làm đối tượng. Nimittānanti (của các tướng) là của học tướng và tợ tướng. Chính những tử thi trương phồng, v.v. này là tên gọi (của các tướng ấy). උද්ධුමාතකකම්මට්ඨානවණ්ණනා Phần giải thích về đề mục tử thi trương phồng. 103. භාවෙතුකාමෙනාති උප්පාදෙතුකාමෙන. තෙනාති ආචරියෙන. අස්සාති යොගිනො. අසුභනිමිත්තත්ථායාති අසුභනිමිත්තස්ස උග්ගණ්හනත්ථාය, අසුභෙ වා උග්ගහනිමිත්තස්ස අත්ථාය. ගමනවිධානන්ති ගමනවිධි. යෙන විධිනා ගන්තබ්බං, සො විධි. උග්ගහනිමිත්තස්ස උප්පන්නකාලතො පට්ඨාය පථවීකසිණෙ වුත්තං පටිපජ්ජනවිධිං සන්ධායාහ ‘‘අප්පනාවිධානපරියොසාන’’න්ති. 103. Bhāvetukāmenāti (bởi người muốn tu tập) là bởi người muốn làm cho phát sanh. Tenāti (bởi vị ấy) là bởi vị thầy. Assāti (cho vị ấy) là cho hành giả. Asubhanimittatthāyāti (vì lợi ích của tướng bất tịnh) là vì lợi ích của việc nắm bắt tướng bất tịnh, hoặc vì lợi ích của học tướng trong tướng bất tịnh. Gamanavidhānanti (phương pháp đi) là cách thức đi. Bằng cách thức nào nên đi, đó là cách thức ấy. Nhắm đến phương pháp thực hành đã được nói trong đề mục đất, kể từ lúc học tướng phát sanh, ngài nói appanāvidhānapariyosāna (cho đến khi kết thúc bằng phương pháp an chỉ định). 104. තාවදෙවාති සුතක්ඛණෙයෙව. අතිත්ථෙන පුණ්ණනදීආදිං පක්ඛන්දන්තෙන විය අනුපවිසන්තෙන විය. කෙදාරකොටියාති කෙදාරමරියාදාය. විසභාගරූපන්ති ඛෙත්තරක්ඛිකාදිවිසභාගවත්ථුරූපං. සරීරන්ති උද්ධුමාතකකළෙවරං. අධුනාමතන්ති අචිරමතං උද්ධුමාතකභාවං අප්පත්තං. තක්කයතීති සම්භාවෙති භාරියං කත්වා න මඤ්ඤති. 104. Tāvadevāti (ngay lúc đó) là ngay trong khoảnh khắc nghe. (Đi) bằng nơi không phải bến nước, giống như người lội xuống, giống như người đi vào sông đầy nước, v.v. Kedārakoṭiyāti (bằng bờ ruộng) là bằng ranh giới của thửa ruộng. Visabhāgarūpanti (hình sắc không tương hợp) là hình sắc của đối tượng không tương hợp như người nữ giữ ruộng, v.v. Sarīranti (thân thể) là tử thi trương phồng. Adhunāmatanti (mới chết) là chết chưa lâu, chưa đạt đến trạng thái trương phồng. Takkayatīti (suy xét) là nhận định, không xem là nặng nề. 105. රූපසද්දාදීති එත්ථ අමනුස්සානං රූපෙහි, සීහබ්‍යග්ඝාදීනං සද්දාදීහි, අමනුස්සානම්පි වා රූපසද්දාදීහි. තථා සීහබ්‍යග්ඝාදීනන්ති යථාරහං යොජෙතබ්බං. අනිට්ඨාරම්මණාභිභූතස්සාති භෙරවාදිභාවෙන අනිට්ඨෙහි ආරම්මණෙහි අභිභූතස්ස අජ්ඣොත්ථටස්ස. න පටිසණ්ඨාතීති විදාහවසෙන ආසයෙ න තිට්ඨති, උච්ඡඩ්ඩෙතබ්බං හොතීති අත්ථො. අඤ්ඤොති අමනුස්සාදීනං වසෙන වා අඤ්ඤථා වා වුත්තප්පකාරතො අඤ්ඤො ආබාධො හොති. සොති සඞ්ඝත්ථෙරො, අභිඤ්ඤාතභික්ඛු වා. යස්සානෙන ආරොචිතං, සො. කතකම්මාති කතථෙය්‍යකම්මා. අකතකම්මාති ථෙය්‍යකම්මං කාතුකාමා. කතකම්මා පන ඉධාධිප්පෙතා. තස්මා තෙති කතකම්මා චොරා. සහ ඔඩ්ඪෙනාති සහොඩ්ඪං, ථෙනෙත්වා ගහියමානභණ්ඩෙන සද්ධින්ති අත්ථො. යජමානොති යඤ්ඤං යජන්තො යඤ්ඤසාමිකො. ‘‘අද්ධා ඉමාය පටිපත්තියා ජරාමරණතො මුච්චිස්සාමී’’ති පීතිසොමනස්සං උප්පාදෙත්වා. 105. Ở đây trong cụm từ Rūpasaddādīti (sắc, thanh, v.v.), (hiểu là) bởi các sắc của phi nhân, bởi các tiếng, v.v. của sư tử, cọp, v.v., hoặc bởi các sắc, thanh, v.v. của cả phi nhân. Tương tự đối với sư tử, cọp, v.v., nên được phối hợp cho thích hợp. Aniṭṭhārammaṇābhibhūtassāti (của người bị đối tượng không khả ái áp đảo) là của người bị lấn át, bị xâm chiếm bởi các đối tượng không khả ái do có tính chất đáng sợ, v.v. Na paṭisaṇṭhātīti (không yên vị) có nghĩa là không ở yên trong dạ dày do sự nóng nảy, ý nghĩa là trở nên phải nôn mửa ra. Aññoti (bệnh khác) là có một bệnh khác với loại đã nói, hoặc do phi nhân, v.v., hoặc do cách khác. Soti (vị ấy) là vị Trưởng lão Tăng, hoặc vị tỳ khưu nổi tiếng. Vị ấy là người mà đã được hành giả này báo cho biết. Katakammāti (những kẻ đã hành động) là những kẻ đã thực hiện hành vi trộm cắp. Akatakammāti (những kẻ chưa hành động) là những kẻ muốn thực hiện hành vi trộm cắp. Tuy nhiên, ở đây được ám chỉ là những kẻ đã hành động. Do đó, teti (những kẻ ấy) là những tên trộm đã thực hiện hành vi. Saha oḍḍhenāti (cùng với tang vật) là sahoḍḍhaṃ, ý nghĩa là cùng với món đồ bị lấy đi sau khi trộm. Yajamānoti (người tế tự) là chủ nhân của lễ tế, đang cúng dường lễ tế. Sau khi làm phát sanh hỷ và ưu, (nghĩ rằng): “Chắc chắn bằng sự thực hành này, ta sẽ giải thoát khỏi già và chết”. එවං [Pg.203] ගමනවිධානං එකදෙසෙන වත්වා ඉදානි අට්ඨකථාසු ආගතනයෙන තං දස්සෙතුං ‘‘අට්ඨකථාසු වුත්තෙන විධිනා’’තිආදිමාහ. තත්ථ උග්ගණ්හන්තොති උග්ගණ්හනහෙතු. එකොති අයං එක-සද්දො අසහායත්ථො, න අඤ්ඤාදිඅත්ථොති ‘‘අදුතියො’’ති වුත්තං. යථා වණ්ණාදිතො වවත්ථානං එකංසතො සමුදිතමෙව ඉච්ඡිතබ්බං සබ්බත්ථකභාවතො, න තථා සන්ධිආදිතොති දස්සනත්ථං ‘‘වණ්ණතොපී’’තිආදිනා ඡසු ඨානෙසු සම්පිණ්ඩනත්ථො පි-සද්දො ගහිතො. පුන එකො අදුතියොතිආදි ගහිතනිමිත්තස්ස යොගිනො නිවත්තිත්වා වසනට්ඨානගමනං සන්ධාය වුත්තං. තබ්භාගියඤ්ඤෙවාති තප්පක්ඛියංයෙව අසුභනිමිත්තමනසිකාරසහිතමෙව. ආසනං පඤ්ඤපෙතීති නිසජ්ජං කප්පෙති. යං පන ‘‘අසුභනිමිත්තදිසාභිමුඛෙ භූමිප්පදෙසෙ’’ති (විසුද්ධි. 1.113) වක්ඛති, තම්පි ඉමමෙවත්ථං සන්ධාය වුත්තං. න හි කෙවලෙන දිසාභිමුඛභාවෙන කිඤ්චි ඉජ්ඣති. Sau khi nói một phần về phương thức đi như vậy, bây giờ để trình bày điều ấy theo cách đã được nêu trong các sớ giải, ngài nói: “aṭṭhakathāsu vuttena vidhinā” v.v... Ở đây, uggaṇhanto có nghĩa là vì lý do nắm bắt. Eko: từ eka này có nghĩa là không có bạn đồng hành, không có nghĩa là ‘khác’ v.v..., do đó được nói là adutiyo (không có người thứ hai). Giống như sự xác định từ màu sắc v.v... chắc chắn chỉ nên được mong muốn một cách toàn diện vì nó được mong muốn trong mọi phương diện, nhưng không phải như vậy đối với sự liên kết v.v...; để trình bày điều này, từ pi có nghĩa bao gồm được dùng ở sáu chỗ bắt đầu bằng “vaṇṇatopī”. Lại nữa, câu “eko adutiyo” v.v... được nói liên quan đến việc hành giả đã nắm bắt tướng, sau khi quay về, đi đến nơi trú ngụ. Tabbhāgiyaññeva có nghĩa là tappakkhiyaṃyeva, chỉ cùng với sự tác ý đến tướng bất tịnh. Āsanaṃ paññapeti có nghĩa là chuẩn bị chỗ ngồi. Và điều sẽ được nói: “ở một khoảnh đất đối diện với hướng của tướng bất tịnh” (visuddhi. 1.113), điều ấy cũng được nói liên quan đến chính ý nghĩa này. Vì rằng không có gì được thành tựu chỉ bằng việc đối diện với phương hướng. සමන්තා නිමිත්තුපලක්ඛණාති උද්ධුමාතකස්ස සමන්තා පාසාණාදිනිමිත්තසල්ලක්ඛණා. අසම්මොහත්ථාති උග්ගහනිමිත්තෙ උපට්ඨිතෙ උප්පජ්ජනකසම්මොහවිගමත්ථා. එකාදසවිධෙනාති වණ්ණාදිවසෙන එකාදසවිධෙන. උපනිබන්ධනත්ථොති අසුභාරම්මණෙ චිත්තං උපනෙත්වා නිබන්ධනත්ථො. වීථිසම්පටිපාදනත්ථාති කම්මට්ඨානවීථියා සම්මදෙව පටිපාදනත්ථා. පුඤ්ඤකිරියවත්ථු අධිගතං හොතීති සම්බන්ධො. Samantā nimittupalakkhaṇā có nghĩa là ghi nhận các tướng như đá v.v... ở xung quanh tử thi trương phình. Asammohatthā có nghĩa là nhằm mục đích loại bỏ sự hoang mang có thể khởi lên khi thủ tướng đã hiện khởi. Ekādasavidhena có nghĩa là bằng mười một cách, theo phương diện màu sắc v.v... Upanibandhanattho có nghĩa là nhằm mục đích dẫn dắt và trói buộc tâm vào đối tượng bất tịnh. Vīthisampaṭipādanatthā có nghĩa là nhằm mục đích dẫn dắt trở lại đúng đắn con đường của đề mục thiền. Mối liên hệ là: puññakiriyavatthu adhigataṃ hoti (cơ sở của hành động phước thiện được thành tựu). 106. තස්මාති යස්මා අසුභනිමිත්තස්ස උග්ගණ්හනං අරියමග්ගපදට්ඨානස්ස පඨමජ්ඣානස්ස අධිගමුපායො, යස්මා වා ‘‘අසුභනිමිත්තං උග්ගණ්හන්තො එකො අදුතියො ගච්ඡතී’’ති වුත්තං, තස්මා. චිත්තසඤ්ඤත්තත්ථායාති සරීරසභාවසල්ලක්ඛණෙන, සංවෙගජනනෙන ච අත්තනො චිත්තස්ස සඤ්ඤත්තිඅත්ථං සඤ්ඤාපනත්ථං. ‘‘චිත්තසඤ්ඤතත්ථායා’’ති වා පාඨො, කිලෙසවසෙන අසංයතස්ස චිත්තස්ස සංයමනත්ථං දමනත්ථං, න කම්මට්ඨානත්ථන්ති අත්ථො. කම්මට්ඨානසීසෙනාති කම්මට්ඨානෙන සීසභූතෙන, තං උත්තමඞ්ගං පධානං කාරණං කත්වා. මූලකම්මට්ඨානන්ති පකතියා අත්තනා කාලෙන කාලං පරිහරියමානං බුද්ධානුස්සතිආදිසබ්බත්ථකකම්මට්ඨානං. ‘‘කම්මට්ඨානසීසෙන ගච්ඡාමී’’ති තං අවිස්සජ්ජෙත්වා. තෙනාහ ‘‘තං මනසිකරොන්තෙනෙවා’’ති. සූපට්ඨිතභාවසම්පාදනෙනාති මූලකම්මට්ඨානෙ සුට්ඨු උපට්ඨිතභාවස්ස සම්පාදනෙන. එවං [Pg.204] හි සති අසම්මුට්ඨා නාම හොති. බහිද්ධා පුථුත්තාරම්මණෙ අප්පවත්තිත්වා කම්මට්ඨානෙයෙව පවත්තමානං මානසං අබහිගතං නාම. තථාභූතෙන චානෙන රූපින්ද්‍රියානි අප්පවත්තකිච්චානි කතානි හොන්තීති ආහ ‘‘මනච්ඡට්ඨානං…පෙ… ගන්තබ්බ’’න්ති. 106. Tasmā: bởi vì việc nắm bắt tướng bất tịnh là phương tiện để chứng đắc sơ thiền, là cận nhân của thánh đạo; hoặc bởi vì đã được nói rằng: “người nắm bắt tướng bất tịnh đi một mình, không có người thứ hai”, do đó. Cittasaññattatthāya: nhằm mục đích làm cho tâm của mình hiểu rõ bằng cách ghi nhận bản chất của thân và bằng cách làm phát sinh sự chấn động tâm linh. Hoặc dị bản là “cittasaññatatthāya”, có nghĩa là nhằm mục đích chế ngự, điều phục tâm không được chế ngự theo phương diện phiền não, chứ không phải vì mục đích của đề mục thiền. Kammaṭṭhānasīsena: với đề mục thiền làm đầu, tức là lấy nó làm phần quan trọng nhất, làm nguyên nhân chính. Mūlakammaṭṭhāna (đề mục thiền chính) là đề mục thiền phổ thông như niệm Phật v.v..., được tự mình duy trì theo thường lệ, từ thời này sang thời khác. “Tôi sẽ đi với đề mục thiền làm đầu” có nghĩa là không từ bỏ nó. Do đó, ngài nói: “taṃ manasikaronteneva” (trong khi đang tác ý đến nó). Sūpaṭṭhitabhāvasampādanena: bằng cách hoàn thành trạng thái được thiết lập vững chắc trong đề mục thiền chính. Vì rằng khi làm như vậy, niệm được gọi là không bị quên lãng. Tâm không hướng đến các đối tượng đa dạng bên ngoài mà chỉ vận hành trong đề mục thiền thì được gọi là không đi ra ngoài. Và bởi vị ấy đã trở thành như vậy, các sắc căn được làm cho không còn phận sự hoạt động, do đó ngài nói: “manacchaṭṭhānaṃ…pe… gantabbaṃ”. ද්වාරං සල්ලක්ඛෙතබ්බන්ති විහාරෙ පුරත්ථිමාදීසු දිසාසු අසුකදිසාය ඉදං ද්වාරං, තතො එව තාය දිසාය සල්ලක්ඛිතෙන අසුකද්වාරෙන නික්ඛන්තොම්හීති ද්වාරං උපධාරෙතබ්බං. තතොති ද්වාරසල්ලක්ඛණතො පච්ඡා. යෙන මග්ගෙන ගච්ඡති සයං. නිමිත්තට්ඨානන්ති අසුභනිමිත්තස්ස ගණ්හනට්ඨානං. ආහාරං ඡඩ්ඩාපෙය්‍යාති වමනං කාරාපෙය්‍ය. කණ්ටකට්ඨානන්ති කණ්ටකවන්තං ඨානං. Dvāraṃ sallakkhetabbaṃ: trong tu viện, giữa các hướng như hướng đông v.v..., (cần ghi nhận rằng) ‘cổng này ở hướng này, tôi đã đi ra bằng chính cổng đã được ghi nhận ở hướng đó’. Như vậy, cổng cần được ghi nhớ. Tato: sau khi ghi nhận cổng. Yena maggena gacchati sayaṃ: con đường mà tự mình đi. Nimittaṭṭhāna: nơi để nắm bắt tướng bất tịnh. Āhāraṃ chaḍḍāpeyya: nên làm cho nôn mửa. Kaṇṭakaṭṭhāna: nơi có gai. 107. දිසා වවත්ථපෙතබ්බාති සඞ්ඛෙපතො වුත්තමත්ථං විවරිතුං ‘‘එකස්මිං හී’’තිආදි වුත්තං. ඛායතීති උපට්ඨාති. කම්මනියන්ති භාවනාය කම්මක්ඛමං. උබ්බාළ්හස්සාති බාධිතස්ස. විධාවතීති නානාරම්මණෙ විසරති. උක්කම්මාති උජුකං අනුවාතතො අපක්කම්ම. මතකළෙවරං පුථුජ්ජනස්ස යෙභුය්‍යෙන භයතො උපට්ඨාතීති ආහ ‘‘අච්චාසන්නෙ භයමුප්පජ්ජතී’’ති. අනුපාදන්ති පාදසමීපං. යත්ථ ඨිතස්ස සුඛෙන ඔලොකෙතුං සක්කා, තං ඔලොකෙන්තස්ස ඵාසුකට්ඨානං. 107. Để giải thích ý nghĩa đã được nói một cách tóm tắt là “disā vavatthapetabbā” (phương hướng cần được xác định), câu “ekasmiṃ hi” v.v... đã được nói. Khāyati có nghĩa là hiện ra. Kammaniyaṃ có nghĩa là thích hợp cho việc tu tập. Ubbāḷhassa có nghĩa là của người bị bức bách. Vidhāvati có nghĩa là phân tán đến nhiều đối tượng khác nhau. Ukkamma có nghĩa là tránh khỏi vị trí thẳng hướng cuối gió. Bởi vì tử thi thường hiện ra như một điều đáng sợ đối với phàm nhân, ngài nói: “accāsanne bhayamuppajjati” (sự sợ hãi khởi lên khi ở quá gần). Anupādaṃ có nghĩa là gần chân. Nơi nào mà khi đứng ở đó có thể nhìn một cách dễ dàng, nơi đó là chỗ thuận tiện cho người đang nhìn. 108. සමන්තාති සමන්තතො. පුන සමන්තාති සාමන්තා සමීපෙ. කච්ඡකොති කාළකච්ඡකො, ‘‘පිලක්ඛො’’තිපි වදන්ති. කපීතනොති පිප්පලිරුක්ඛො. සින්දීති ඛුද්දකඛජ්ජුරී. කරමන්දාදයො පාකටා එව. සාමාති සාමලතා. කාළවල්ලීති කාළවණ්ණා අපත්තිකා එකා ලතාජාති. පූතිලතාති ජීවනවල්ලි, යා ‘‘ගලොචී’’ති වුච්චති. 108. Samantā có nghĩa là samantato (xung quanh). Lại nữa, samantā có nghĩa là sāmantā samīpe (ở vùng lân cận, ở gần). Kacchako là cây kāḷakacchaka; họ cũng nói là “pilakkho”. Kapītano là cây pippali. Sindī là cây chà là nhỏ. Karamandādayo (cây karamanda, v.v...) thì đã rõ ràng. Sāmā là dây leo sāmalatā. Kāḷavallī là một loại dây leo có màu đen, không có lá. Pūtilatā là dây jīvanavalli (dây trường sinh), được gọi là “galocī” (dây ký ninh). 109. තං නිමිත්තකරණාදි ඉධෙව යථාවුත්තෙ පාසාණාදිනිමිත්තකරණෙ එව අන්තොගධං පරියාපන්නං. සනිමිත්තං කරොතීති සහ නිමිත්තං කරොති, අසුභං පාසාණාදිනිමිත්තෙන සහ කරොති වවත්ථපෙති. අථ වා අසුභනිමිත්තං, පාසාණාදිනිමිත්තඤ්ච සහ එකජ්ඣං කරොන්තො වවත්ථපෙන්තො ‘‘සනිමිත්තං කරොතී’’ති වුත්තො. සමානකාලතාදීපකෙන හි සහ-සද්දෙන අයං සමාසො යථා ‘‘සචක්කං දෙහී’’ති. තයිදං නිමිත්තකරණං අපරාපරං සල්ලක්ඛණෙන [Pg.205] හොති, න එකවාරමෙවාති ආහ ‘‘පුනප්පුනං වවත්ථපෙන්තො හි සනිමිත්තං කරොතී’’ති. ද්වෙති පාසාණාසුභනිමිත්තානි. සමාසෙත්වා සඞ්ගහෙත්වා එකජ්ඣං කත්වා. සාරම්මණන්ති අසුභාරම්මණෙන සද්ධිං පාසාණාදිං සමානාරම්මණං කරොති, සහ වා ආරම්මණං කරොති, එකාරම්මණං විය උභයං ආරම්මණං කරොති, එකජ්ඣං විය ච අපරාපරං සල්ලක්ඛෙන්තො පාසාණාදිං, අසුභනිමිත්තඤ්චාති ද්වයං ආරම්මණං කරොතීති අත්ථො. 109. Việc tạo tướng ấy v.v... được bao hàm, được thâu nhiếp ngay trong việc tạo tướng bằng đá v.v... đã được nói đến như trên. Sanimittaṃ karoti có nghĩa là làm cùng với tướng, tức là làm, xác định tử thi bất tịnh cùng với tướng bằng đá v.v... Hoặc là, người đang làm, đang xác định tướng bất tịnh và tướng bằng đá v.v... cùng chung với nhau được gọi là “sanimittaṃ karoti”. Quả vậy, hợp thể này (là) với từ saha có ý nghĩa chỉ sự đồng thời, giống như trong câu “sacakkaṃ dehi” (hãy cho cùng với bánh xe). Việc tạo tướng ấy xảy ra bằng sự ghi nhận tuần tự, không phải chỉ một lần, vì vậy ngài nói “punappunaṃ vavatthapento hi sanimittaṃ karotī” (quả vậy, trong khi xác định đi xác định lại, vị ấy làm cho có tướng). Dve là tướng đá và tướng bất tịnh. Sau khi tóm tắt, thâu nhiếp, làm thành một. Sārammaṇaṃ có nghĩa là làm cho đá v.v... có cùng đối tượng với đối tượng bất tịnh, hoặc làm cho có đối tượng chung, làm cho cả hai thành một đối tượng giống như là một đối tượng duy nhất, và trong khi ghi nhận tuần tự giống như là một, vị ấy làm cho hai thứ là đá v.v... và tướng bất tịnh thành đối tượng; đó là ý nghĩa. අත්තනියොති සකො. වණිතන්ති සූනං. සභාවෙන සරසෙනාති උද්ධුමාතකභාවසඞ්ඛාතෙන අත්තනො ලක්ඛණෙන, පරෙසං ජිගුච්ඡුප්පාදනසඞ්ඛාතෙන අත්තනො කිච්චෙන ච, සභාවො එව වා තථා නිප්ඵජ්ජනතො ‘‘රසො’’ති වුත්තො. Attaniyo là của chính mình. Vaṇitaṃ là sưng phồng. Sabhāvena sarasena là bằng tướng trạng của chính nó được gọi là trạng thái sình trương, và bằng phận sự của chính nó được gọi là sự làm phát sanh ghê tởm cho người khác; hoặc chính tự tánh do được thành tựu như vậy nên được gọi là “rasa” (vị). 110. ඡබ්බිධෙන නිමිත්තං ගහෙතබ්බන්ති වණ්ණාදිනා ඡප්පකාරෙන තාව උද්ධුමාතකඅසුභනිමිත්තං ගහෙතබ්බං. කෙචි ‘‘කළෙවරස්ස දීඝරස්සාදිප්පමාණෙන සද්ධිං සත්තවිධෙනා’’ති වදන්ති, තං අට්ඨකථායං නත්ථි. ලිඞ්ගතොති එත්ථ ලිඞ්ගං නාම වයො ලිඞ්ගං, න ථනමස්සුආදි ඉත්ථිපුරිසලිඞ්ගන්ති දස්සෙන්තෙන ‘‘ඉත්ථිලිඞ්ගං වා’’තිආදි වුත්තං. ඨිතස්ස සත්තස්ස ඉදං සරීරන්ති සම්බන්ධො. උද්ධුමාතකසණ්ඨානවසෙනෙව, න පාකතිකසණ්ඨානවසෙන. එතෙන යදි තත්ථ කොචි අනුද්ධුමාතකභාවප්පත්තො පදෙසො සියා, සො න ගහෙතබ්බොති දස්සෙති. ඔළාරිකාවයවවසෙන ඉදං සණ්ඨානවවත්ථානං, න සුඛුමාවයවවසෙනාති සීසසණ්ඨානාදිකං නවවිධමෙව සණ්ඨානං ගහිතං. 110. Chabbidhena nimittaṃ gahetabbaṃ có nghĩa là trước tiên, tướng bất tịnh sình trương cần được nắm bắt bằng sáu cách, bắt đầu bằng màu sắc. Một số vị nói: “Cùng với kích thước dài, ngắn v.v... của tử thi, (cần được nắm bắt) bằng bảy cách”, điều đó không có trong Chú giải. Ở đây, trong từ liṅgato, liṅga (giới tính) có nghĩa là tuổi tác là liṅga, không phải là tướng nam nữ như vú, râu v.v...; trong khi chỉ ra như vậy, ngài đã nói “itthiliṅgaṃ vā” v.v... Sự liên kết là: “Đây là thân của chúng sanh đang đứng”. (Nắm bắt) chỉ do năng lực hình dạng sình trương, không phải do năng lực hình dạng tự nhiên. Bằng điều này, ngài chỉ ra rằng nếu ở đó có phần nào chưa đạt đến trạng thái sình trương, thì phần đó không nên được nắm bắt. Sự xác định hình dạng này là do năng lực của các bộ phận thô, không phải do năng lực của các bộ phận vi tế, vì vậy chỉ có chín loại hình dạng, bắt đầu bằng hình dạng đầu, được đề cập. ඉමිස්සා දිසායාති ඉමිස්සා පුරත්ථිමාය, දක්ඛිණපච්ඡිමඋත්තරාය දිසාය, අනුදිසාය වා ඨිතොති යොජනා. ඉමස්මිං නාම ඔකාසෙ හත්ථාති ඉමස්මිං නාම භූමිප්පදෙසෙ ඉමස්ස කළෙවරස්ස හත්ථා ඨිතාති වවත්ථපෙතබ්බන්ති යොජනා. Imissā disāya: cách cú pháp là (tử thi) đang ở phương đông này, hoặc ở phương nam, tây, bắc này, hoặc ở phương xéo này. Imasmiṃ nāma okāse hatthā: cách cú pháp là cần được xác định rằng “hai tay của tử thi này đang ở vùng đất tên này”. අධො පාදතලෙනාතිආදි නාභියා හෙට්ඨා අධො, තතො උද්ධං උපරීති ඉමස්ස වවත්ථානස්ස වසෙන වුත්තං. හත්ථපරිච්ඡෙදො හෙට්ඨා අඞ්ගුලිඅග්ගෙන උපරි අංසකූටසන්ධිනා තිරියං තචපරියන්තෙන ගහෙතබ්බො. එස නයො පාදපරිච්ඡෙදාදීසුපි. යත්තකං වා පන ඨානං ගණ්හතීති සචෙ සබ්බං සරීරං පරිච්ඡින්දිත්වා ගහෙතුං න සක්කොති, පදෙසො තස්ස උද්ධුමාතො, සො [Pg.206] යත්තකං සරීරප්පදෙසං උද්ධුමාතකවසෙන ඤාණෙන පරිග්ගණ්හාති, තත්තකමෙව යථාපරිග්ගහිතමෙව. ඉදං ඊදිසන්ති ඉදං හත්ථාදිකං ඊදිසං එවමාකාරං. උද්ධුමාතකන්ති යථාසභාවතො පරිච්ඡින්දිතබ්බං. විසභාගෙ සරීරෙ ආරම්මණන්ති කම්මට්ඨානං පටික්කූලාකාරො න උපට්ඨාති න ඛායති, සුභතො උපට්ඨහෙය්‍ය. තෙනාහ ‘‘විප්ඵන්දනස්සෙව පච්චයො හොතී’’ති, කිලෙසපරිප්ඵන්දනස්සෙව නිමිත්තං හොතීති අත්ථො. උග්ඝාටිතාපීති උද්ධුමාතභාවප්පත්තාපි, සබ්බසො කුථිතසරීරාපීති වා අත්ථො. ස්වායමත්ථො පඨමපාරාජිකෙ (පාරා. 67 ආදයො) විනීතවත්ථූහි දීපෙතබ්බො. Câu “adho pādatalenāti” v.v... được nói do năng lực của sự xác định này: bên dưới rốn là adho (phía dưới), bên trên đó là upari (phía trên). Sự phân định tay cần được nắm bắt: ở phía dưới, bằng đầu ngón tay; ở phía trên, bằng khớp xương vai; theo chiều ngang, bằng giới hạn của da. Phương pháp này cũng (áp dụng) trong sự phân định chân v.v... Yattakaṃ vā pana ṭhānaṃ gaṇhati: nếu không thể nắm bắt sau khi đã phân định toàn bộ thân, và một phần của nó bị sình trương, thì vị ấy nắm bắt bằng trí tuệ phần thân nào do năng lực sình trương, chỉ chừng ấy, đúng như đã được nắm bắt. Idaṃ īdisaṃ: tay v.v... này là như thế này, có hình dạng như thế này. Uddhumātakaṃ: cần được phân định theo đúng tự tánh là sình trương. Trong thân thể không đồng nhất, đề mục thiền, tướng trạng đáng ghê tởm, không hiện khởi, không xuất hiện; nó có thể hiện khởi theo cách tốt đẹp. Do đó, ngài nói “vipphandanasseva paccayo hotī” (chỉ là duyên cho sự dao động), ý nghĩa là chỉ là nhân cho sự dao động của phiền não. Ugghāṭitāpi: dù đã đạt đến trạng thái sình trương, hoặc ý nghĩa là dù thân thể hoàn toàn sôi sục. Ý nghĩa này cần được làm sáng tỏ bằng các câu chuyện đã được phân xử trong tội Ba-la-di thứ nhất. 111. ආසෙවිතකම්මට්ඨානොති අසුභකම්මට්ඨානෙ කතපරිචයො. සොසානිකඞ්ගාදීනං වසෙන පරිහතධුතඞ්ගො. චතුධාතුවවත්ථානවසෙන පරිමද්දිතමහාභූතො. සලක්ඛණතො ඤාණෙන පරිග්ගහිතසඞ්ඛාරො. පච්චයපරිග්ගහවසෙන වවත්ථාපිතනාමරූපො. සලක්ඛණාරම්මණිකවිපස්සනාය උක්කංසනෙන සුඤ්ඤතානුපස්සනාබලෙන උග්ඝාටිතසත්තසඤ්ඤො. විපස්සනාය පටිපදාඤාණදස්සනවිසුද්ධිසම්පාපනෙන කතසමණධම්මො. තතො එව සබ්බසො කුසලවාසනාය, කුසලභාවනාය ච පූරණෙන වාසිතවාසනො භාවිතභාවනො. විවට්ටූපනිස්සයකුසලබීජෙන සබීජො. ඤාණස්ස පරිපක්කභාවෙන ඤාණුත්තරො. යථාවුත්තාය පටිපත්තියා කිලෙසානං තනුකරණෙන අප්පකිලෙසො. ඔලොකිතොලොකිතට්ඨානෙයෙවාති උද්ධුමාතකාදිඅසුභස්ස යත්ථ යත්ථ ඔලොකිතොලොකිතට්ඨානෙ එව, තාදිසස්ස කාලවිසෙසො, අසුභස්ස පදෙසවිසෙසො වා අපෙක්ඛිතබ්බො නත්ථීති අත්ථො. නො චෙ එවං උපට්ඨාතීති එවං යථාවුත්තපුරිසවිසෙසස්ස විය පටිභාගනිමිත්තං නො චෙ උපට්ඨාති. එවං ඡබ්බිධෙනාති එවං වුත්තාකාරෙන වණ්ණාදිවසෙන ඡබ්බිධෙන. පුනපීති පි-සද්දො සම්පිණ්ඩනත්ථො. තෙන නිමිත්තග්ගහණවිධිං සම්පිණ්ඩෙති, න පඤ්චවිධතං. ඡබ්බිධෙන හි පුබ්බෙ නිමිත්තග්ගහණං විහිතං. 111. Āsevitakammaṭṭhāno là người đã có sự quen thuộc trong đề mục bất tịnh. Người đã thực hành hạnh đầu-đà do năng lực của hạnh ở nghĩa địa v.v... Người đã nghiền ngẫm các đại chủng do năng lực của sự xác định tứ đại. Người đã nắm bắt các pháp hữu vi bằng trí tuệ theo tự tướng. Người đã xác định danh sắc do năng lực của sự nắm bắt duyên. Người đã lột bỏ chúng sanh tưởng bằng sức mạnh của không tánh quán, bằng sự nâng cao thiền minh sát có tự tướng làm đối tượng. Người đã thực hành pháp sa-môn bằng cách thành tựu đạo tri kiến thanh tịnh qua thiền minh sát. Chính vì vậy, người đã được ướp hương, đã được tu tập do sự viên mãn hoàn toàn các huân tập thiện và sự tu tập thiện. Người có hạt giống thiện là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi. Người có trí tuệ siêu việt do sự chín muồi của trí tuệ. Người có ít phiền não do làm cho phiền não mỏng đi bằng sự thực hành đã nói. Olokitolokitaṭṭhāneye vāti: ngay tại bất cứ nơi nào được nhìn thấy của tử thi bất tịnh sình trương v.v..., đối với người như vậy, không cần phải chờ đợi một thời điểm đặc biệt hay một phần đặc biệt của tử thi bất tịnh; đó là ý nghĩa. No ce evaṃ upaṭṭhāti: nếu tướng tương tợ không hiện khởi giống như đối với bậc thượng nhân đã nói. Evaṃ chabbidhena: bằng sáu cách, bắt đầu bằng màu sắc, theo cách đã nói như vậy. Punapi: từ pi có nghĩa là tóm tắt. Do đó, nó tóm tắt phương pháp nắm bắt tướng, không (tóm tắt) năm loại. Quả vậy, việc nắm bắt tướng bằng sáu cách đã được quy định trước đây. 112. අසීතිසතසන්ධිතොති සබ්බෙපි සන්ධයො තදාපි අත්ථෙවාති දස්සනත්ථං වත්වා උද්ධුමාතභාවෙන යෙභුය්‍යෙන න පඤ්ඤායන්ති. යෙ පන පඤ්ඤායන්ති, තෙ වවත්ථපෙතබ්බාති දස්සෙතුං ‘‘උද්ධුමාතකෙ පනා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ තයො දක්ඛිණහත්ථසන්ධීති අංසකප්පරමණිබන්ධානං වසෙන [Pg.207] තයො දක්ඛිණහත්ථසන්ධයො. තථා වාමහත්ථසන්ධයො. කටිජණ්ණුගොප්ඵකානං වසෙන තයො දක්ඛිණපාදසන්ධයො. තථා වාමපාදසන්ධයො. එකො කටිසන්ධීති කටියා සද්ධිං පිට්ඨිකණ්ටකසන්ධිං සන්ධාය වදති. හත්ථන්තරන්ති දක්ඛිණහත්ථදක්ඛිණපස්සානං, වාමහත්ථවාමපස්සානඤ්ච අන්තරං විවරං. පාදන්තරන්ති උභින්නං පාදානං වෙමජ්ඣං. උදරන්තරන්ති නාභිට්ඨානසඤ්ඤිතං කුච්ඡිවෙමජ්ඣං, උදරස්ස වා අබ්භන්තරං. කණ්ණන්තරන්ති කණ්ණඡිද්දං. ඉති-සද්දො ආදිඅත්ථො, තෙන නාසච්ඡිද්දාදීනම්පි සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. අක්ඛීනං, මුඛස්ස ච වසෙනාපි විවරං ලබ්භතෙවාති දස්සෙතුං ‘‘අක්ඛීනම්පී’’තිආදි වුත්තං. සමන්තතොති එවං සන්ධිආදිතො උද්ධුමාතකං වවත්ථපෙන්තස්ස චෙ නිමිත්තං උපතිට්ඨති, ඉච්චෙතං කුසලං. නො චෙ, සමන්තතො වවත්ථපෙතබ්බන්ති වවත්ථාපනවිධිං දස්සෙතුං ‘‘සකලසරීරෙ’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ ඤාණං චාරෙත්වාති සබ්බත්ථකමෙව සරීරං ආවජ්ජෙත්වා තත්ථ පටික්කූලාකාරසහිතං උද්ධුමාතකභාවං ආරබ්භ නිරන්තරං භාවනාඤාණං පවත්තෙත්වා. යං ඨානන්ති එවං පන ඤාණං චාරෙන්තස්ස තස්මිං සරීරෙ යො පදෙසො විභූතො හුත්වා උද්ධුමාතකාකාරෙන විභූතභාවෙන උපට්ඨාති. උදරපරියොසානං උපරිමසරීරං. 112. Asītisatasandhitoti: đã nói để chỉ rằng: ‘Tất cả các khớp nối ngay cả lúc ấy vẫn còn đó’, nhưng do trạng thái trương phình nên phần lớn không được nhận ra. Để chỉ rằng: ‘Những khớp nào được nhận ra, chúng nên được xác định’, nên câu ‘‘uddhumātake panā’’tiādi đã được nói. Ở đây, ba khớp tay phải là do vai, khuỷu tay, và cổ tay nên có ba khớp tay phải. Tương tự là các khớp tay trái. Do hông, đầu gối, và mắt cá chân nên có ba khớp chân phải. Tương tự là các khớp chân trái. Một khớp hông là nói đến khớp xương sống cùng với hông. Hatthantaraṃ là khoảng trống giữa tay phải và hông sườn phải, và giữa tay trái và hông sườn trái. Pādantaraṃ là khoảng giữa của cả hai chân. Udarantaraṃ là khoảng giữa bụng được gọi là vị trí của rốn, hoặc phần bên trong của bụng. Kaṇṇantaraṃ là lỗ tai. Từ iti có nghĩa là ‘vân vân’, do đó cần hiểu rằng nó bao gồm cả các lỗ mũi, v.v. Để chỉ rằng: ‘Khoảng trống cũng có được do mắt và miệng’, nên câu ‘‘akkhīnampī’’tiādi đã được nói. Samantato: nếu tướng hiện khởi cho người đang xác định tử thi trương phình theo các khớp v.v. như vậy, điều này là tốt. Nếu không, để chỉ ra phương pháp xác định rằng: ‘Nên xác định khắp xung quanh’, nên câu ‘‘sakalasarīre’’tiādi đã được nói. Ở đây, ñāṇaṃ cāretvā là sau khi hướng tâm đến toàn bộ thân thể, ở đó, lấy trạng thái trương phình cùng với tướng trạng đáng ghê tởm làm đối tượng, làm cho trí tuệ thiền định khởi lên không gián đoạn. Yaṃ ṭhānaṃ: tuy nhiên, đối với người đang hướng trí tuệ đi như vậy, phần nào trong thân thể ấy trở nên rõ ràng và hiện khởi với tướng trạng trương phình, với trạng thái rõ ràng. Udarapariyosānaṃ uparimasarīraṃ: phần thân trên kết thúc ở bụng. විනිච්ඡයකථාවණ්ණනා Chú giải về Luận Giải 113. විනිච්ඡයකථාති විනිච්ඡයසහිතා අත්ථවණ්ණනා. යථාවුත්තනිමිත්තග්ගාහවසෙනාති වණ්ණාදිතො, සන්ධිආදිතො ච වුත්තප්පකාරඋද්ධුමාතකනිමිත්තග්ගහණවසෙන. සුට්ඨු නිමිත්තං ගණ්හිතබ්බන්ති යථා උග්ගහනිමිත්තං උපට්ඨහති, එවං සම්මදෙව අසුභනිමිත්තං ගහෙතබ්බං. ඉදානි තමෙව නිමිත්තස්ස සුට්ඨු ගහණාකාරං උපදිසන්තො ‘‘සතිං සූපට්ඨිතං කත්වා’’තිආදිමාහ. තත්ථ එවං පුනප්පුනං කරොන්තෙනාති යථා ‘‘ඉමාය පටිපදාය ජරාමරණතො මුච්චිස්සාමී’’ති සඤ්ජාතාදරෙන සතිසම්පජඤ්ඤඤ්ච සුට්ඨු උපට්ඨපෙත්වා උද්ධුමාතකඅසුභං පඨමං ආවජ්ජිතං, එවං පුනප්පුනං තත්ථ ආවජ්ජනං කරොන්තෙන. සාධුකං උපධාරෙතබ්බඤ්චෙව වවත්ථපෙතබ්බඤ්චාති සක්කච්චං සතියා සල්ලක්ඛෙතබ්බඤ්චෙව පඤ්ඤාය නිච්ඡෙතබ්බඤ්ච. සති හි ‘‘ධාරණා’’ති නිද්දිට්ඨා, ධාරණඤ්චෙත්ථ සල්ලක්ඛණං. පඤ්ඤා ‘‘පවිචයො’’ති (ධ. ස. 16) නිද්දිට්ඨා, පවිචයො චෙත්ථ නිච්ඡයොති. අථ වා උපධාරෙතබ්බන්ති සතිපුබ්බඞ්ගමාය පඤ්ඤාය උපලක්ඛෙතබ්බං[Pg.208]. න හි කදාචි සතිරහිතා පඤ්ඤා අත්ථි. වවත්ථපෙතබ්බන්ති පඤ්ඤාපුබ්බඞ්ගමාය සතියා නිච්ඡිනිතබ්බං. පඤ්ඤාසහිතා එව හි සති ඉධාධිප්පෙතා, න තබ්බිරහිතා. අද්ධක්ඛිඅපඞ්ගාදිවසෙනාපි ඔලොකනං අත්ථීති ‘‘උම්මීලෙත්වා ඔලොකෙත්වා’’ති වුත්තං. තෙන පරිබ්‍යත්තමෙව ඔලොකනං දස්සෙති. එවං පුනප්පුනං කරොන්තස්සාති වුත්තප්පකාරෙන චක්ඛුං උම්මීලෙත්වා ඔලොකනං, නිම්මීලෙත්වා ආවජ්ජනඤ්ච අපරාපරං අනෙකවාරං කරොන්තස්ස. උග්ගහනිමිත්තන්ති උද්ධුමාතකෙ උග්ගණ්හනනිමිත්තං. සුග්ගහිතන්ති සුට්ඨු ගහිතං. යථා න විනස්සති න පමුට්ඨං හොති, එවං ගහිතං. එකසදිසන්ති සමානසදිසං. සමානත්ථො හි අයං එක-සද්දො, යථා ‘‘අරියවිනයෙති වා, සප්පුරිසවිනයෙති වා, එසෙසෙ එකෙ එකට්ඨෙ සමෙ සමභාගෙ තජ්ජාතෙ තඤ්ඤෙ වා’’ති. 113. Vinicchayakathā là sự giải thích ý nghĩa đi cùng với sự quyết đoán. Yathāvuttanimittaggāhavasena là do việc nắm bắt tướng tử thi trương phình theo cách đã nói, từ màu sắc v.v., và từ các khớp nối v.v. Suṭṭhu nimittaṃ gaṇhitabbaṃ là nên nắm bắt tướng bất tịnh một cách đúng đắn để học tướng hiện khởi. Bây giờ, để chỉ dạy chính cách thức nắm bắt tướng ấy cho tốt, ngài đã nói ‘‘satiṃ sūpaṭṭhitaṃ katvā’’tiādi. Ở đây, evaṃ punappunaṃ karontena là bởi người làm việc hướng tâm đến đó lặp đi lặp lại, giống như lần đầu tiên đã hướng tâm đến tướng bất tịnh trương phình sau khi đã thiết lập vững chắc niệm và tỉnh giác với lòng tôn kính phát sinh rằng: ‘Với con đường thực hành này, ta sẽ thoát khỏi già và chết’. Sādhukaṃ upadhāretabbañceva vavatthapetabbañca là nên được ghi nhận một cách cẩn trọng bằng niệm và nên được quyết đoán bằng tuệ. Vì niệm được chỉ ra là ‘sự ghi nhớ’, và ở đây, sự ghi nhớ chính là sự ghi nhận. Tuệ được chỉ ra là ‘sự thẩm sát’, và ở đây, sự thẩm sát chính là sự quyết đoán. Hoặc là, upadhāretabbaṃ là nên được nhận biết bằng tuệ có niệm đi trước. Vì không bao giờ có tuệ mà không có niệm. Vavatthapetabbaṃ là nên được quyết đoán bằng niệm có tuệ đi trước. Vì ở đây, chỉ có niệm đi cùng với tuệ mới được chủ ý đến, chứ không phải niệm không có tuệ. Vì cũng có sự nhìn bằng cách nheo mắt, liếc mắt, v.v., nên đã nói ‘‘ummīletvā oloketvā’’. Do đó, nó chỉ ra sự nhìn một cách rõ ràng. Evaṃ punappunaṃ karontassa là đối với người thực hiện việc mở mắt ra nhìn và nhắm mắt lại hướng tâm nhiều lần, lần này đến lần khác, theo cách đã nói. Uggahanimittaṃ là tướng để nắm bắt ở tử thi trương phình. Suggahitaṃ là được nắm bắt tốt. Được nắm bắt theo cách mà nó không bị hủy hoại, không bị quên lãng. Ekasadisaṃ là tương tự, giống nhau. Vì từ eka này có nghĩa là ‘giống nhau’, như trong câu: ‘Trong giới luật của bậc Thánh, hay trong giới luật của bậc thiện trí, điều này là một, có cùng một ý nghĩa, ngang bằng, có cùng một phần, có cùng bản chất, chính là nó’. ආගමනකාලෙති විහාරතො සුසානං උද්දිස්ස ආගමනකාලෙ. වුත්තනයෙනෙවාති අතිදෙසවසෙන දීපිතම්පි අත්ථං ‘‘එකකෙනා’’තිආදිනා සරූපතො දස්සෙති. තත්ථ තදෙව කම්මට්ඨානන්ති උද්ධුමාතකකම්මට්ඨානං. මූලකම්මට්ඨානන්ති එකෙ, තදයුත්තං. උපට්ඨිතනිමිත්තං හි කම්මට්ඨානං විස්සජ්ජෙත්වා කම්මට්ඨානන්තරමනසිකාරො රඤ්ඤො රජ්ජං ඡඩ්ඩෙත්වා විදෙසගමනං වියාති. ආගතෙනාති අත්තනො වසනට්ඨානං ආගතෙන. Āgamanakāle là vào lúc đến nghĩa địa từ tu viện. Về câu Vuttanayeneva: ngài chỉ ra ý nghĩa, vốn cũng đã được làm sáng tỏ bằng cách quy chiếu, một cách cụ thể bằng câu ‘‘ekakenā’’tiādi. Ở đây, tadeva kammaṭṭhānaṃ là đề mục thiền về tử thi trương phình. Một số người nói là mūlakammaṭṭhānaṃ, điều đó không hợp lý. Vì việc tác ý đến một đề mục thiền khác sau khi đã từ bỏ đề mục thiền có tướng đã hiện khởi thì giống như việc một vị vua từ bỏ vương quốc của mình để đi đến một nước khác. Āgatena là bởi người đã trở về nơi ở của mình. 114. අවෙලායන්ති සඤ්ඣාවෙලාදිඅයුත්තවෙලායං. බීභච්ඡන්ති විරූපං. භෙරවාරම්මණන්ති වෙතාළසදිසං භයානකං විසයං. වික්ඛිත්තචිත්තොති භීරුකපුරිසො විය පිසාචාදිං දිස්වා චිත්තවික්ඛෙපං පත්තො. උම්මත්තකො වියාති යක්ඛුම්මත්තකො විය එකච්චො හොති. ඣානවිබ්භන්තකොති ඣානතො විච්චුතකො සීලවිබ්භන්තකමන්තවිබ්භන්තකා විය. සන්ථම්භෙත්වාති උප්පන්නපරිත්තාසවූපසමනෙන විගතකම්පතාය නිච්චලො හුත්වා. සතිං සූපට්ඨිතන්තිආදි සන්ථම්භනස්ස උපායදස්සනං. මතසරීරං උට්ඨහිත්වා අනුබන්ධනකං නාම නත්ථි අසති තාදිසෙ මන්තප්පයොගෙ. සොපි උද්ධුමාතකාදිභාවමප්පත්තෙ අවිනට්ඨරූපෙ එව ඉජ්ඣති, තථා දෙවතාධිග්ගහො, න එවරූපෙති අධිප්පායො. සඤ්ඤජොති භාවනාපරිකප්පසඤ්ඤාය ජාතො. තතො එව සඤ්ඤාසම්භවො සඤ්ඤාමත්තසමුට්ඨානො. තාසං විනොදෙත්වාති නිමිත්තුපට්ඨානනිමිත්තං උප්පන්නචිත්තසන්තාසං වුත්තප්පකාරෙන විනොදෙත්වා වූපසමෙත්වා[Pg.209]. ‘‘ඉදානි තව පරිස්සමො සප්ඵලො ජාතො’’ති හාසං පීතිං පමොදනං උප්පාදෙත්වා. චිත්තං සඤ්චරාපෙතබ්බන්ති භාවනාචිත්තං පවත්තෙතබ්බං මනසිකාතබ්බං. 114. Avelāyaṃ (vào lúc phi thời) là vào lúc không thích hợp như lúc chiều tối v.v... Bībhacchaṃ (kinh tởm) là hình sắc dị dạng. Bheravārammaṇaṃ (đối tượng kinh sợ) là cảnh tượng đáng sợ hãi, giống như ma quỷ. Vikkhittacitto (tâm bị phân tán) là người có tâm bị rối loạn, giống như người nhút nhát khi trông thấy quỷ pīsāca v.v... Ummattako viya (như người điên) là có một số người trở nên giống như người bị dạ-xoa ám ảnh. Jhānavibbhanto (người bị lạc khỏi thiền) là người bị rơi khỏi thiền, giống như người bị lạc khỏi giới hạnh, người bị lạc khỏi minh chú. Santhambhetvā (sau khi trấn an) là sau khi trở nên không còn rung động do không còn run sợ, nhờ vào việc làm cho lắng dịu sự kinh hãi đã sanh khởi. Satiṃ sūpaṭṭhitaṃ v.v... là sự chỉ dẫn phương pháp để trấn an. Không có chuyện tử thi đứng dậy rồi đuổi theo, khi không có sự vận dụng minh chú như vậy. Và sự vận dụng minh chú ấy chỉ thành tựu ở nơi hình sắc chưa bị hư hoại, chưa đạt đến trạng thái trương phồng v.v...; sự ám nhập của chư thiên cũng tương tự như vậy. Ý nghĩa là: (Sự vận dụng minh chú) không thành tựu ở nơi (tử thi) có hình dạng như thế này. Saññajo (do tưởng sanh) là được sanh ra do tưởng của sự chuẩn bị cho việc tu tập. Do đó, saññāsambhavo (do tưởng phát sanh) là chỉ có tưởng làm nhân sanh. Tāsaṃ vinodetvā (sau khi loại trừ chúng) là sau khi đã loại trừ, đã làm cho lắng dịu sự kinh hãi của tâm đã sanh khởi do nhân là sự xuất hiện của tướng, bằng phương cách đã được nói đến. Sau khi làm sanh khởi sự hoan hỷ, sự phỉ lạc, sự vui mừng rằng: “Bây giờ, sự nỗ lực của ngươi đã có kết quả”. Cittaṃ sañcarāpetabbaṃ (nên làm cho tâm vận hành) là nên làm cho tâm tu tập được tiến hành, nên tác ý. නිමිත්තග්ගාහන්ති නිමිත්තස්ස උග්ගණ්හනං, උග්ගහනිමිත්තං. සම්පාදෙන්තොති සාධෙන්තො නිප්ඵාදෙන්තො. කම්මට්ඨානං උපනිබන්ධතීති භාවනං යථාවුත්තෙ නිමිත්තෙ උපනෙන්තො නිබන්ධති. යොගකම්මං හි යොගිනො සුඛවිසෙසානං කාරණභාවතො ‘‘කම්මට්ඨාන’’න්ති අධිප්පෙතං, යොගකම්මස්ස වා පවත්තිට්ඨානතාය යථාඋපට්ඨිතනිමිත්තං කම්මට්ඨානං, තං භාවනාචිත්තෙ උපනිබන්ධති. තං පනස්ස උපනිබන්ධනං සන්ධාය චිත්තං සඤ්චරාපෙතබ්බං. එවං ‘‘විසෙසමධිගච්ඡතී’’ති වුත්තන්ති දස්සෙන්තො ‘‘තස්ස හී’’තිආදිමාහ. තත්ථ තස්සාති යොගිනො, තස්ස වා උද්ධුමාතකාසුභස්ස. මානසං චාරෙන්තස්සාති භාවනාචිත්තං අපරාපරං පවත්තෙන්තස්ස, උග්ගහනිමිත්තං පුනප්පුනං මනසි කරොන්තස්සාති අත්ථො. Nimittaggāhaṃ (sự nắm bắt tướng) là sự nắm giữ tướng, là học tướng. Sampādento (người thành tựu) là người đang thực hành, đang hoàn tất. Kammaṭṭhānaṃ upanibandhati (cột vào đề mục) là vị ấy cột sự tu tập bằng cách hướng đến tướng đã được nói đến. Quả vậy, công phu của hành giả được hiểu là kammaṭṭhāna (đề mục) do là nhân của các sự an lạc đặc biệt của hành giả; hoặc do là nơi diễn ra công phu của hành giả, đề mục là tướng đã xuất hiện như thế nào, vị ấy cột đối tượng ấy vào trong tâm tu tập. Và liên quan đến sự cột vào ấy của vị ấy, (nên được nói là) nên làm cho tâm vận hành. Như vậy, để chỉ ra rằng: “Vị ấy đạt được sự thù thắng” đã được nói đến, ngài đã nói câu tassa hi v.v... Ở đây, tassa là của hành giả, hoặc của đề mục bất tịnh trương phồng ấy. Mānasaṃ cārentassa (của người đang làm cho tâm vận hành) có nghĩa là của người đang làm cho tâm tu tập được tiến hành hết lần này đến lần khác, của người đang tác ý đến học tướng một cách lập đi lập lại. 115. ‘‘වීථිසම්පටිපාදනත්ථා’’ති පදස්ස ‘‘කම්මට්ඨානවීථියා සම්පටිපාදනත්ථා’’ති අත්ථං වත්වා තං පන කම්මට්ඨානවීථිං, තස්සා ච සම්පටිපාදනවිධිං විත්ථාරතො දස්සෙතුං ‘‘සචෙ හී’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ කතිමීති පක්ඛස්ස කතමී, කිං දුතියා, තතියාදීසු වා අඤ්ඤතරාති අත්ථො. තුණ්හීභූතෙන ගන්තුං න වට්ටති පුච්ඡන්තානං චිත්තස්ස අඤ්ඤථත්තපරිහරණත්ථං. අප්පසන්නානඤ්හි පසාදාය, පසන්නානඤ්ච භිය්‍යොභාවාය සාසනසම්පටිපත්ති. නස්සතීති න දිස්සති, න උපට්ඨාතීති අත්ථො. ‘‘ආගන්තුකපටිසන්ථාරො කාතබ්බො’’ති ඉමිනා ආගන්තුකවත්තං එකදෙසෙන දස්සිතන්ති ‘‘අවසෙසානිපී’’ති වත්වා ආගන්තුකවත්තං පරිපුණ්ණං ගහෙතුං පුන ආගන්තුකග්ගහණං කතං. ගමිකවත්තාදීනීති ආදි-සද්දෙන ආවාසිකඅනුමොදනපිණ්ඩචාරිකඅනුමොදනපිණ්ඩචාරිකආරඤ්ඤිකසෙනාසනවච්චකුටිවත්තාදීනං සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. වත්තක්ඛන්ධකෙ (චූළව. 356) හි ආගතානි මහාවත්තානි ඉධ ‘‘ඛන්ධකවත්තානී’’ති වුත්තානි. තජ්ජනීයකම්මකතාදිකාලෙ පන පාරිවාසිකාදිකාලෙ ච චරිතබ්බානි ඉමස්ස භික්ඛුනො අසම්භවතො ඉධ නාධිප්පෙතානි. නිමිත්තං වා අන්තරධායතීති සුසානෙ ඨිතං අසුභනිමිත්තං උද්ධුමාතකභාවාපගමෙන අන්තරධායති. තෙනාහ ‘‘උද්ධුමාතක’’න්තිආදි. තස්මාති තෙන [Pg.210] කාරණෙන, ඉමස්ස කම්මට්ඨානස්ස දුල්ලභත්තාති අත්ථො. නිසීදිත්වා පච්චවෙක්ඛිතබ්බොති සම්බන්ධො. 115. Sau khi nói ý nghĩa của câu vīthisampaṭipādanatthā là kammaṭṭhānavīthiyā sampaṭipādanatthā (vì mục đích thực hành con đường đề mục), rồi để chỉ dạy một cách rộng rãi về con đường đề mục ấy và phương pháp thực hành con đường ấy, câu sace hi v.v... đã được nói đến. Ở đây, katimī (ngày thứ mấy) có nghĩa là ngày thứ mấy của mỗi nửa tháng, là ngày thứ hai, hay là một ngày nào đó trong các ngày thứ ba v.v...? Không nên đi trong im lặng là vì mục đích tránh cho tâm của những người hỏi trở nên khác đi. Quả vậy, sự thực hành giáo pháp là để cho những người chưa có đức tin được phát sanh đức tin, và để cho những người đã có đức tin được tăng trưởng hơn nữa. Nassati (bị biến mất) có nghĩa là không được thấy, không hiện khởi. Bằng câu Āgantukapaṭisanthāro kātabbo (nên thực hiện sự tiếp đón đối với khách), phận sự đối với khách đã được chỉ dạy một phần, nên sau khi nói avasesānipi (cả những phận sự còn lại), từ āgantuka đã được dùng lại để bao gồm trọn vẹn phận sự đối với khách. Gamikavattādīni (các phận sự đối với người ra đi v.v...): bằng từ ādi (v.v...), nên được hiểu là sự bao gồm các phận sự đối với người ở tại trú xứ, phận sự tùy hỷ, phận sự của người đi khất thực, phận sự của người ở trong rừng, phận sự đối với chỗ ở, phận sự đối với nhà xí v.v... Quả vậy, các phận sự lớn đã được đề cập trong thiên Các Phận Sự (Vattakkhandhaka) ở đây được gọi là khandhakavattāni (các phận sự trong các thiên). Còn các phận sự nên được thực hành vào lúc bị thi hành yết-ma khiển trách (tajjanīyakamma) v.v..., và vào lúc đang thi hành biệt trú (pārivāsika) v.v... thì không được chủ trương ở đây, do không thể có đối với vị tỳ-khưu này. Nimittaṃ vā antaradhāyati (hoặc tướng bị biến mất) là tướng bất tịnh đang có ở nghĩa địa bị biến mất do sự mất đi của trạng thái trương phồng. Do đó, ngài đã nói câu uddhumātakaṃ v.v... Tasmā (do đó) có nghĩa là do nguyên nhân ấy, do sự khó tìm được của đề mục này. Có sự liên kết là: nisīditvā paccavekkhitabbo (sau khi ngồi xuống, nên quán xét lại). නිමිත්තං ගහෙතුං ගමනෙ විය නිමිත්තං ගහෙත්වා නිවත්තනෙපි යථාසල්ලක්ඛිතදිසාදිපච්චවෙක්ඛණං යාව නිමිත්තවිනාසා පවත්තිතකිරියාය අවිච්ඡෙදෙන උපධාරණත්ථං. සති හි තස්ස නිරන්තරූපධාරණෙ විහාරං පවිසිත්වා නිසින්නකාලෙ කම්මට්ඨානස්ස උපට්ඨිතාකාරො සමථනිමිත්තස්ස ගහණෙ චිත්තස්ස සමාහිතාකාරො විය පාකටො හුත්වා උපතිට්ඨෙය්‍යාති. තෙනාහ ‘‘තස්සෙවං…පෙ… වීථිං පටිපජ්ජතී’’ති. පුරිමාකාරෙන නිමිත්තස්ස පාකටභාවෙන උපට්ඨිතත්තා පුරිමාකාරෙනෙව කම්මට්ඨානමනසිකාරො භාවනාවීථිං පටිපජ්ජති. Giống như lúc đi để nắm bắt tướng, cả lúc trở về sau khi đã nắm bắt tướng, sự quán xét lại phương hướng v.v... đã được ghi nhận là vì mục đích ghi nhớ không gián đoạn về hành động đã được thực hiện cho đến khi tướng bị biến mất. Quả vậy, khi có sự ghi nhớ liên tục về hành động ấy, vào lúc ngồi xuống sau khi đã đi vào trú xứ, trạng thái đã xuất hiện của đề mục có thể sẽ hiện khởi một cách rõ ràng, giống như trạng thái định tĩnh của tâm trong lúc nắm bắt tướng của sự an tịnh. Do đó, ngài đã nói: tassevaṃ... pe... vīthiṃ paṭipajjati. Do tướng đã hiện khởi với trạng thái rõ ràng theo cách thức trước đây, nên sự tác ý đến đề mục đúng theo cách thức trước đây được gọi là đi vào con đường tu tập. 116. උද්ධුමාතකං නාම අතිවිය අසුචිදුග්ගන්ධජෙගුච්ඡපටික්කූලං බීභච්ඡං භයානකඤ්ච, එවරූපෙ ආරම්මණෙ භාවනමනුයුඤ්ජන්තස්ස එවං ආබද්ධපරිකම්මස්ස ථිරීභූතස්සෙව යොගිනො අධිප්පායො සමිජ්ඣතීති දස්සෙතුං ‘‘ආනිසංසදස්සාවී’’තිආදි වුත්තං. එවන්ති එවමෙව වුත්තප්පකාරෙනෙව ආනිසංසදස්සාවිනා. තං රක්ඛෙය්‍යාති ‘‘අද්ධා ඉමිනා සුඛං ජීවිස්සාමී’’ති අත්තනො ජීවිතං විය තං මණිරතනං රක්ඛෙය්‍ය. චතුධාතුකම්මට්ඨානිකොතිආදි නෙසං කම්මට්ඨානානං සුලභතාදස්සනං. තත්ථ චතුධාතුකම්මට්ඨානිකොති චතුධාතුකම්මට්ඨානං වා තත්ථ වා නියුත්තො, චතුධාතුකම්මට්ඨානං වා පරිහරන්තො. ඉතරානීති වුත්තාවසිට්ඨානි අනුස්සතිබ්‍රහ්මවිහාරාදීනි. තං නිමිත්තන්ති තං යථාලද්ධං උග්ගහනිමිත්තං. ‘‘රක්ඛිතබ්බ’’න්ති වත්වා රක්ඛණවිධිං පුන දස්සෙතුං ‘‘රත්තිට්ඨානෙ’’තිආදි වුත්තං. 116. Cái gọi là tử thi sình trương (uddhumātaka) thì rất không trong sạch, có mùi hôi, đáng ghê tởm, đáng kinh tởm, xấu xí và đáng sợ hãi. Để chỉ ra rằng ý định của vị hành giả, người nỗ lực tu tập trong đối tượng như vậy, người đã thực hiện sơ khởi công (parikamma) như vậy, và đã trở nên vững chắc, mới được thành tựu, (chú giải) đã nói câu bắt đầu bằng "ānisaṃsadassāvī" (người thấy được lợi ích). "Evaṃ" có nghĩa là: chỉ bằng phương cách đã được nói đến như vậy, bởi người thấy được lợi ích. (Giải thích câu) "nên bảo vệ nó" (có nghĩa là): nên bảo vệ viên ngọc quý ấy như mạng sống của mình, (với suy nghĩ) "chắc chắn ta sẽ sống an lạc nhờ viên ngọc này". (Câu) bắt đầu bằng "catudhātukammaṭṭhānika" là để chỉ ra sự dễ dàng có được của các đề mục thiền ấy. Trong đó, "catudhātukammaṭṭhānika" (người thực hành đề mục tứ đại) có nghĩa là: hoặc là người có đề mục tứ đại, hoặc là người chuyên tâm vào đó, hoặc là người duy trì đề mục tứ đại. "Itarāni" (các đề mục khác) có nghĩa là các đề mục còn lại đã được nói đến, bắt đầu bằng các tùy niệm (anussati) và phạm trú (brahmavihāra). "Taṃ nimittaṃ" (tướng ấy) có nghĩa là tướng nắm giữ (uggahanimitta) đã đạt được như thế nào. Sau khi nói "cần phải được bảo vệ", để chỉ ra phương pháp bảo vệ một lần nữa, (chú giải) đã nói câu bắt đầu bằng "rattiṭṭhāne". 117. නානා කරීයති එතෙනාති නානාකරණං, භෙදො. බීභච්ඡං භෙරවදස්සනං හුත්වා උපට්ඨාති මනසිකාරස්ස අනුළාරතාය, අනුපසන්තතාය ච ආරම්මණස්ස. තබ්බිපරියායතො ‘‘පටිභාගනිමිත්තං ථූලඞ්ගපච්චඞ්ගපුරිසො විය උපට්ඨාතී’’ති ආනෙත්වා සම්බන්ධිතබ්බං. බහිද්ධාති ගොචරජ්ඣත්තතො බහිද්ධා. කාමානං අමනසිකාරාති අසුභභාවනානුභාවෙන කාමසඤ්ඤාය දූරසමුස්සාරිතත්තා කාමගුණෙ ආරබ්භ මනසිකාරස්සෙව අභාවා. අමනසිකාරාති වා මනසිකාරපටිපක්ඛහෙතු. යාය හි කාමසඤ්ඤාය වසෙන සත්තා කාමෙ මනසි කරොන්ති, තස්සා පටිපක්ඛභූතා අසුභසඤ්ඤා කාමානං අමනසිකාරො, තන්නිමිත්තන්ති අත්ථො. තෙනාහ [Pg.211] ‘‘වික්ඛම්භනවසෙන කාමච්ඡන්දො පහීයතී’’ති. පටිභාගනිමිත්තාරම්මණාය හි අසුභසඤ්ඤාය සද්ධිං බලප්පත්තො සමාධි උප්පජ්ජමානොව කාමච්ඡන්දං වික්ඛම්භෙති, අනුරොධමූලකො ආඝාතො මූලකාරණෙ වික්ඛම්භිතෙ වික්ඛම්භිතොයෙව හොතීති ආහ ‘‘අනුනය…පෙ… පහීයතී’’ති. න හි කදාචි පහීනානුනයස්ස බ්‍යාපාදො සම්භවති. යථාවුත්තඅසුභසඤ්ඤාසහගතා හි පීති සාතිසයා පවත්තමානාව බ්‍යාපාදං වික්ඛම්භෙන්තී පවත්තති. තථා ආරද්ධවීරියතායාති යථා උපචාරජ්ඣානං උප්පජ්ජති, තථා කම්මට්ඨානමනසිකාරවසෙන පග්ගහිතවීරියතාය. වීරියඤ්හි පග්ගණ්හන්තස්ස සම්මාසඞ්කප්පො මිච්ඡාසඞ්කප්පං විය සවිප්ඵාරතාය ථිනමිද්ධං වික්ඛම්භෙන්තමෙව උප්පජ්ජති. 117. Do cái này mà được làm cho khác nhau, nên gọi là "nānākaraṇaṃ" (sự làm cho khác nhau), tức là sự khác biệt. (Tướng nắm giữ) hiện khởi một cách xấu xí, có hình tướng đáng sợ, do sự không cao thượng của tác ý và do sự không tĩnh lặng của đối tượng. Trái lại với điều đó, nên đem (từ "upaṭṭhāti") đến và liên kết (với câu sau) rằng: "tợ tợ tướng (paṭibhāganimitta) hiện khởi giống như một người đàn ông có các chi phần lớn nhỏ mập mạp". "Bahiddhā" (bên ngoài) có nghĩa là bên ngoài nội tâm hành xứ. "Amanasikāra kāmānaṃ" (không tác ý đến các dục) có nghĩa là: do oai lực của sự tu tập bất tịnh, vì dục tưởng đã được loại trừ xa, nên không có sự tác ý lấy các dục trưởng làm đối tượng. Hoặc "amanasikāra" có nghĩa là nguyên nhân đối nghịch với tác ý. Vì chúng sanh tác ý đến các dục do năng lực của dục tưởng nào, thì bất tịnh tưởng, vốn là pháp đối nghịch với dục tưởng ấy, được gọi là "sự không tác ý đến các dục" (kāmānaṃ amanasikāro), và đó là nguyên nhân của nó (tannimittaṃ), đó là ý nghĩa. Do đó, Ngài nói: "dục tham được đoạn trừ bằng cách trấn áp". Vì rằng, định đã đạt đến sức mạnh, cùng với bất tịnh tưởng có tợ tợ tướng làm đối tượng, ngay khi sanh khởi liền trấn áp dục tham. Sự phẫn nộ (āghāta) có gốc rễ từ sự thuận theo (dục ái), khi nguyên nhân gốc rễ được trấn áp thì nó cũng bị trấn áp theo. Do đó, Ngài nói: "sự thuận theo... được đoạn trừ". Vì rằng, sân hận không bao giờ có thể sanh khởi nơi người đã đoạn trừ sự thuận theo (dục ái). Vì rằng, hỷ tương ưng với bất tịnh tưởng đã được nói đến, khi khởi lên một cách vượt trội, nó tiếp tục trấn áp sân hận. "Tathā āraddhavīriyatāya" (do tinh tấn đã được khởi lên như vậy) có nghĩa là: do tinh tấn đã được sách tấn bằng cách tác ý đến đề mục thiền, theo cách mà cận hành thiền (upacārajjhāna) sanh khởi. Vì rằng, đối với người đang sách tấn tinh tấn, chánh tư duy (sammāsaṅkappa) sanh khởi, đồng thời trấn áp hôn trầm thụy miên bằng sự lan tỏa của nó, giống như (chánh tư duy trấn áp) tà tư duy. විප්පටිසාරො පච්ඡානුතාපො, තප්පටිපක්ඛතො අවිප්පටිසාරො දරථපරිළාහාභාවෙන චිත්තස්ස නිබ්බුතතා. තස්ස අවිප්පටිසාරස්ස පච්චයභූතං සීලං, තංසහගතා තදුපනිස්සයා ච පීතිපස්සද්ධිසුඛාදයො සභාවතො, හෙතුතො ච සන්තසභාවා, තෙසං අනුයුඤ්ජනෙන අවූපසන්තසභාවං උද්ධච්චකුක්කුච්චං පහීයතීති ආහ ‘‘අවිප්පටිසාරකරසන්තධම්මානුයොගවසෙන උද්ධච්චකුක්කුච්චං පහීයතී’’ති. භාවනාය හි පුබ්බෙනාපරං විසෙසං ආවහන්තියා යං සාතිසයං සුඛං ලබ්භති, තං අනුපසන්තසභාවං උද්ධච්චකුක්කුච්චං වික්ඛම්භෙන්තමෙව උප්පජ්ජති. අධිගතවිසෙසස්සාති යථාධිගතස්ස භාවනාවිසෙසස්ස. පච්චක්ඛතායාති පටිපජ්ජන්තස්ස යොගිනො පච්චක්ඛභාවතො ‘‘සම්මාසම්බුද්ධො වත සො භගවා, යො එවරූපිං සම්මාපටිපත්තිං දෙසෙතී’’ති පටිපත්තිදෙසකෙ සත්ථරි. පටිපත්තියන්ති පටිපජ්ජමානජ්ඣානපටිපත්තියං. පටිපත්තිඵලෙති තාය සාධෙතබ්බෙ ලොකියලොකුත්තරඵලෙ. විචිකිච්ඡා පහීයති ධම්මන්වයවිචාරාහිතබලෙන විචාරබලෙන. ඉති පඤ්ච නීවරණානි පහීයන්තීති එවං පටිභාගනිමිත්තපටිලාභසමකාලමෙව හෙට්ඨා පවත්තභාවනානුභාවනිප්ඵන්නෙහි සමාධිආදීහි කාමච්ඡන්දාදීනි පඤ්ච නීවරණානි වික්ඛම්භනවසෙන පහීයන්ති. න හි පටිපක්ඛෙන විනා පහාතබ්බස්ස පහානං සම්භවති, පටිපක්ඛා ච සමාධිආදයො කාමච්ඡන්දාදීනං. යථාහ පෙටකෙ ‘‘සමාධි කාමච්ඡන්දස්ස පටිපක්ඛො’’තිආදි. "Vippaṭisāra" là sự hối hận về sau; đối nghịch với nó là "avippaṭisāra" (không hối hận), là sự nguội lạnh của tâm do không có sự phiền muộn và nóng nảy. Giới là duyên của sự không hối hận ấy; và các pháp như hỷ, khinh an, lạc... tương ưng với giới ấy và có giới ấy làm y chỉ, có tự tánh an tịnh, cả về bản chất lẫn nguyên nhân. Do sự thực hành các pháp ấy, trạo cử và hối quá, vốn có tự tánh không an tịnh, được đoạn trừ. Do đó, Ngài nói: "do năng lực của việc thực hành các pháp an tịnh tạo ra sự không hối hận, trạo cử và hối quá được đoạn trừ". Vì rằng, khi sự tu tập mang lại sự thù thắng từ trước đến sau, lạc thù thắng nào được thành tựu, lạc ấy sanh khởi đồng thời trấn áp trạo cử và hối quá, vốn có tự tánh không an tịnh. "Adhigatavisesassa" (của người đã chứng đắc sự thù thắng) có nghĩa là: của sự thù thắng trong tu tập đã được chứng đắc. "Paccakkhatāya" (do sự trực nhận) có nghĩa là: do sự trực nhận của hành giả đang thực hành (sanh khởi niềm tin) nơi bậc Đạo Sư, người thuyết giảng chánh hạnh, rằng: "Ồ, Đức Thế Tôn ấy quả là bậc Chánh Đẳng Giác, Ngài đã thuyết giảng chánh hạnh như thế này". "Paṭipattiyaṃ" (nơi chánh hạnh) có nghĩa là: nơi chánh hạnh thiền đang được thực hành. "Paṭipattiphale" (nơi quả của chánh hạnh) có nghĩa là: nơi quả hiệp thế và siêu thế cần được thành tựu bởi chánh hạnh ấy. Hoài nghi được đoạn trừ bởi sức mạnh của sự thẩm sát, sức mạnh được tạo ra bởi sự thẩm sát tùy theo pháp. "Như vậy năm triền cái được đoạn trừ" có nghĩa là: như vậy, ngay vào lúc đạt được tợ tợ tướng, năm triền cái bắt đầu bằng dục tham được đoạn trừ bằng cách trấn áp, nhờ vào các pháp như định... được thành tựu bởi oai lực của sự tu tập đã diễn ra trước đó. Vì rằng, không thể có sự đoạn trừ pháp cần được đoạn trừ nếu không có pháp đối nghịch. Và các pháp như định... là pháp đối nghịch của các pháp như dục tham... Như đã được nói trong tạng Peṭaka: "Định là pháp đối nghịch của dục tham"... තෙනෙව [Pg.212] ච ‘‘ඉමෙහි තෙසං නීවරණානං පහාන’’න්ති පහානපරිදීපනමුඛෙන ඣානඞ්ගානි සරූපතො දස්සෙතුං ‘‘තස්මිඤ්ඤෙව චා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ තස්මිඤ්ඤෙව චාති යං තං යථාඋපට්ඨිතං උග්ගහනිමිත්තං භින්දිත්වා විය උපට්ඨිතං, තස්ස පටිච්ඡන්නභූතං පටිභාගනිමිත්තං, තස්මිඤ්ඤෙව නිමිත්තෙ. චෙතසොති අත්තනා සම්පයුත්තචිත්තස්ස. අභිනිරොපනලක්ඛණොති ආරොපනලක්ඛණො, අප්පනාසභාවොති අත්ථො. නිමිත්තානුමජ්ජනං පටිභාගනිමිත්තෙ අනුවිචරණං. ආරම්මණෙ හි භමරස්ස පදුමස්සූපරි අනුපරිබ්භමනං විය විචාරස්ස අනුවිචාරණාකාරෙන පවත්ති අනුමජ්ජනකිච්චං. විසෙසො එව අධිගන්තබ්බතො විසෙසාධිගමො, පටිලද්ධො ච සො විසෙසාධිගමො චාති පටි…පෙ… ගමො, තප්පච්චයා තංහෙතුකා පටිලද්ධවිසෙසාධිගමපච්චයා පීති. පීතිමනස්ස පීතිසහිතචිත්තස්ස. පස්සද්ධිසම්භවතොති කායචිත්තපස්සද්ධීනං සංසිජ්ඣනතො. ‘‘පීතිමනස්ස කායො පස්සම්භතී’’ති හි වුත්තං. පස්සද්ධිනිමිත්තං පස්සද්ධිහෙතුකං සුඛං ‘‘පස්සද්ධකායො සුඛං වෙදියතී’’ති වචනතො. සුඛනිමිත්තා සුඛපච්චයා එකග්ගතා. ‘‘සුඛිනො චිත්තං සමාධියතී’’ති (දී. නි. 1.466; අ. නි. 3.96; 11.12) හි වුත්තං. ඉති ඣානඞ්ගානි පාතුභවන්තීති එවං එතානි විතක්කාදීනි ඣානඞ්ගානි තස්මිංයෙව නිමිත්තෙ උප්පජ්ජන්ති. පඨමජ්ඣානපටිබිම්බභූතන්ති පඨමජ්ඣානස්ස පටිච්ඡන්නභූතං. තඞ්ඛණඤ්ඤෙව පටිභාගනිමිත්තපටිලාභසමකාලමෙව උපචාරජ්ඣානම්පි නිබ්බත්තති, න නීවරණප්පහානමෙවාති අධිප්පායො. Và chính vì thế, để trình bày các chi thiền theo tự tánh bằng cách hiển thị sự đoạn trừ qua câu “nhờ những pháp này, có sự đoạn trừ các triền cái ấy,” nên câu “tasmiññeva cā” v.v… đã được nói. Trong ấy, câu “tasmiññeva ca” có nghĩa là: chính trong tướng ấy, tức là Tợ tướng (paṭibhāganimitta), là cái hiện khởi giống như phá vỡ Thủ tướng (uggahanimitta) đã hiện khởi như thế nào, là cái tương tự với Thủ tướng ấy. Câu “cetasoti” có nghĩa là của tâm tương ưng với chính nó. Câu “abhiniropanalakkhaṇoti” có nghĩa là có đặc tính hướng đến, nghĩa là có bản chất an chỉ. “Nimittānumajjanaṃ” là sự thẩm sát trong Tợ tướng. Thật vậy, sự diễn tiến của Tứ (vicāra) trong đề mục theo cách thẩm sát lặp đi lặp lại, giống như con ong bay lượn vòng quanh trên đóa sen, là phận sự xoa dịu. “Visesādhigamo” (sự chứng đắc đặc biệt) là vì sự đặc biệt (viseso) cần phải được chứng đắc; và sự chứng đắc đặc biệt ấy đã đạt được, nên gọi là “paṭi…pe… gamo” (paṭiladdhavisesādhigamo). Hỷ (pīti) có sự chứng đắc đặc biệt đã đạt được ấy làm duyên, làm nhân. “Pītimanassa” là của người có tâm câu hành với hỷ. Câu “passaddhisambhavatoti” là do sự thành tựu của thân khinh an và tâm khinh an. Thật vậy, đã được nói rằng: “Thân của người có tâm hoan hỷ được khinh an.” Lạc (sukhaṃ) có khinh an làm nhân, có khinh an làm nhân duyên, theo câu “người có thân khinh an cảm thọ lạc.” Nhất tâm (ekaggatā) có lạc làm nhân, có lạc làm duyên. Thật vậy, đã được nói rằng: “Tâm của người có lạc được định tĩnh.” (Trường Bộ 1.466; Tăng Chi Bộ 3.96; 11.12). Như vậy, các chi thiền xuất hiện, nghĩa là các chi thiền này là Tầm v.v… sanh khởi chính trong tướng ấy. Câu “paṭhamajjhānapaṭibimbabhūtanti” có nghĩa là cái tương tự với thiền thứ nhất. Ý nghĩa là: ngay trong khoảnh khắc ấy, đồng thời với lúc đắc được Tợ tướng, cận hành thiền cũng phát sanh, chứ không phải chỉ có sự đoạn trừ các triền cái. විනීලකාදිකම්මට්ඨානවණ්ණනා Giải Thích Về Các Đề Mục Thiền Như Tử Thi Xanh Bầm v.v… 118. විනීලකාදීසුපි කම්මට්ඨානෙසු. ලක්ඛණං වුත්තන්ති යං තං නිමිත්තග්ගහණලක්ඛණං වුත්තං. වුත්තනයෙනෙවාති උද්ධුමාතකෙ වුත්තනයෙනෙව. සහ විනිච්ඡයෙන, අධිප්පායෙන චාති සවිනිච්ඡයාධිප්පායං. තං සබ්බං ලක්ඛණං වෙදිතබ්බන්ති සම්බන්ධො. 118. 118. Cũng trong các đề mục thiền như tử thi xanh bầm v.v… Câu “lakkhaṇaṃ vuttaṃ” (đặc tướng đã được nói) có nghĩa là đặc tướng nắm giữ tướng ấy đã được nói. Câu “vuttanayeneva” (chính theo phương pháp đã được nói) có nghĩa là chính theo phương pháp đã được nói trong đề mục tử thi sình trương. Câu “saha vinicchayena, adhippāyena ca” (cùng với sự quyết đoán và ý nghĩa) tạo thành từ “savinicchayādhippāyaṃ.” Mối liên hệ là: nên hiểu rằng tất cả đặc tướng ấy (cần được biết). කබරකබරවණ්ණන්ති යෙභුය්‍යෙන සබලවණ්ණං. උස්සදවසෙනාති රත්තසෙතනීලවණ්ණෙසු උස්සදස්ස වණ්ණස්ස වසෙන. Câu “kabarakabaravaṇṇanti” (có màu loang lổ) có nghĩa là phần lớn có màu đốm. Câu “ussadavasenāti” (tùy theo sự nổi trội) có nghĩa là tùy theo màu sắc nổi trội trong các màu đỏ, trắng, và xanh. සන්නිසින්නන්ති නිච්චලභාවෙනෙව සබ්බසො ථිරතං. Câu “sannisinnanti” (đã lắng xuống) có nghĩa là hoàn toàn vững chắc do trạng thái bất động. චොරාටවියන්ති චොරෙහි පරියුට්ඨිතඅරඤ්ඤෙ. යත්ථාති යස්මිං ආඝාතනෙ. ඡින්නපුරිසට්ඨානෙති ඡින්නපුරිසවන්තෙ ඨානෙ. නානාදිසායං පතිතම්පීති [Pg.213] ඡින්නං හුත්වා සරීරස්ස ඛණ්ඩද්වයං විසුං දිසාසු පතිතම්පි. එකාවජ්ජනෙනාති එකසමන්නාහාරෙන. ආපාථමාගච්ඡතීති එකජ්ඣං ආපාථං ආගච්ඡති. විස්සාසං ආපජ්ජතීති අජෙගුච්ඡිතං උපගච්ඡෙය්‍ය සෙය්‍යථාපි ඡවඩාහකො. සහත්ථා අපරාමසනෙ ජිගුච්ඡා සණ්ඨාතියෙවාති ආහ ‘‘කත්තරයට්ඨියා වා දණ්ඩකෙන වා…පෙ… උපනාමෙතබ්බ’’න්ති. විච්ඡිද්දකභාවපඤ්ඤායනත්ථං එකඞ්ගුලන්තරකරණං. උපනාමෙතබ්බන්ති උපනෙතබ්බං. Câu “corāṭaviyanti” (trong khu rừng có trộm cướp) có nghĩa là trong khu rừng bị trộm cướp hoành hành. Câu “yatthāti” (nơi nào) có nghĩa là nơi pháp trường nào. Câu “chinnapurisaṭṭhāneti” (tại nơi có người bị chặt) có nghĩa là tại nơi có tử thi người bị chặt. Câu “nānādisāyaṃ patitampīti” (dù đã rơi ở các hướng khác nhau) có nghĩa là dù hai mảnh của thân xác, sau khi bị chặt, đã rơi xuống ở các hướng khác nhau. Câu “ekāvajjanenāti” (bằng một lần hướng tâm) có nghĩa là bằng một lần tác ý. Câu “āpāthamāgacchatīti” (đi vào tầm nhận thức) có nghĩa là đi vào tầm nhận thức cùng một lúc. Câu “vissāsaṃ āpajjatīti” (đạt đến sự quen thuộc) có nghĩa là đạt đến trạng thái không ghê tởm, giống như người thiêu xác. Vì sự ghê tởm vẫn tồn tại khi không chạm bằng tay của mình, nên Ngài nói “bằng cây gậy có lưỡi cắt hoặc bằng cây gậy… nên được mang lại gần.” Việc làm cho cách nhau một lóng tay là để cho trạng thái bị cắt rời được hiện rõ. Câu “upanāmetabbanti” (nên được mang lại gần) có nghĩa là nên được mang lại gần. ඛායිතසදිසමෙවාති ඛායිතාසුභසදිසමෙව. අඞ්ගුලඞ්ගුලන්තරන්ති විවිධං ඛිත්තං සරීරාවයවං අඞ්ගුලන්තරං අඞ්ගුලන්තරං. කත්වා වාති කත්තරයට්ඨියා වා දණ්ඩකෙන වා සයං කත්වා වා. Câu “khāyitasadisamevāti” (giống như tử thi bị ăn) có nghĩa là giống như tử thi bất tịnh đã bị (chó v.v…) ăn. Câu “aṅgulaṅgulantaranti” (cách nhau từng lóng tay) có nghĩa là các bộ phận của thân thể bị vứt ở nhiều nơi khác nhau, (làm cho) cách nhau từng lóng tay. Câu “katvā vāti” (hoặc sau khi làm) có nghĩa là hoặc tự mình làm bằng cây gậy có lưỡi cắt hoặc bằng cây gậy. ලද්ධප්පහාරානන්ති ලද්ධාවුධප්පහාරානං මුඛතොති සම්බන්ධො. මුඛතොති පහාරාදිමුඛතො. පග්ඝරමානකාලෙති ලොහිතං පග්ඝරමානකාලෙ. ලොහිතකං ලබ්භතීති යොජනා. Câu “laddhappahārānanti” (của những chúng sanh đã bị thương) có mối liên hệ với từ “mukhato” (từ miệng vết thương) của những chúng sanh đã nhận những vết thương do vũ khí. Câu “mukhatoti” (từ miệng) có nghĩa là từ miệng vết thương v.v… Câu “paggharamānakāleti” (vào lúc đang chảy ra) có nghĩa là vào lúc máu đang chảy ra. Cú pháp là “lohitakaṃ labbhati” (đề mục huyết tưởng được đắc). තන්ති පුළවකං. තෙසූති සොණාදිසරීරෙසු. අට්ඨිකන්ති අට්ඨිකඅසුභං නානප්පකාරතො වුත්තන්ති සම්බන්ධො. පුරිමනයෙනෙවාති පුබ්බෙ උද්ධුමාතකෙ වුත්තනයෙනෙව. Đại từ “tanti” (ấy) chỉ đến “puḷavakaṃ” (tử thi có giòi). Câu “tesūti” (trong chúng) có nghĩa là trong thân xác của chó v.v… Câu “aṭṭhikanti” (đề mục xương) có mối liên hệ là “aṭṭhikaasubhaṃ” (đề mục bất tịnh về xương) đã được nói theo nhiều cách khác nhau. Câu “purimanayenevāti” (chính theo phương pháp trước) có nghĩa là chính theo phương pháp đã được nói trước đây trong đề mục tử thi sình trương. 119. තන්ති අට්ඨිකං. න උපට්ඨාතීති සභාවතො න උපට්ඨාති, පටික්කූලවසෙන න උපට්ඨාතීති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘ඔදාතකසිණසම්භෙදො හොතී’’ති. අට්ඨිකෙ පඨමවයාදිසංලක්ඛණං න සක්කාති ‘‘ලිඞ්ගන්ති ඉධ හත්ථාදීනං නාම’’න්ති වුත්තං. අට්ඨිකසඞ්ඛලිකා පන ‘‘අයං දහරස්ස, අයං යොබ්බනෙ ඨිතස්ස, අයං අවයවෙහි වුද්ධිපත්තිස්සා’’ති එවං වයවසෙන වවත්ථපෙතුං සක්කුණෙය්‍යාව, අබ්‍යාපිතාය පන න ගහිතන්ති වෙදිතබ්බං. යදිපි අට්ඨිකසඞ්ඛලිකායං සන්ධිතො වවත්ථාපනං ලබ්භති, අට්ඨිකෙ පන න ලබ්භතීති තස්ස අනියතභාවදීපනත්ථං කමවිලඞ්ඝනං කත්වා ‘‘තස්ස තස්ස අට්ඨිනො නින්නට්ඨානථලට්ඨානවසෙනා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ නින්නට්ඨානං නාම අට්ඨිනො විනතප්පදෙසො. ථලට්ඨානං උන්නතප්පදෙසො. ඝටිතඝටිතට්ඨානවසෙනාති අනුපගතන්හාරුබන්ධානං, ඉතරෙසඤ්ච අඤ්ඤමඤ්ඤං සංකිලිට්ඨසංකිලිට්ඨට්ඨානවසෙන. අන්තරවසෙනාති අඤ්ඤමඤ්ඤස්ස අන්තරවසෙන, සුසිරවසෙන ච. සබ්බත්ථෙවාති සකලාය අට්ඨිසඞ්ඛලිකාය, සබ්බස්මිං වා අට්ඨිකෙ. 119. 119. Đại từ “tanti” (ấy) chỉ đến “aṭṭhikaṃ” (bộ xương). Câu “na upaṭṭhātīti” (không hiện khởi) có nghĩa là không hiện khởi theo tự tánh, không hiện khởi theo phương diện đáng ghê tởm. Do đó, Ngài nói “có sự lẫn lộn với bạch biến xứ.” Vì không thể ghi nhận tuổi đầu tiên v.v… trong một khúc xương, nên đã nói rằng “liṅga (dấu hiệu) ở đây là tên gọi của tay v.v…” Tuy nhiên, đối với bộ xương còn nguyên vẹn, có thể xác định theo tuổi tác rằng “đây là của người trẻ, đây là của người đang ở tuổi thanh xuân, đây là của người đã phát triển đầy đủ các chi phần.” Nhưng nên hiểu rằng nó không được đề cập đến vì không phổ biến. Mặc dù việc xác định theo các khớp nối có thể thực hiện được trong bộ xương còn nguyên vẹn, nhưng không thể thực hiện được trong một khúc xương riêng lẻ. Do đó, để chỉ ra tính chất không xác định của nó, Ngài đã bỏ qua thứ tự và nói câu “tùy theo chỗ lõm và chỗ lồi của từng khúc xương ấy” v.v… Trong đó, “chỗ lõm” là phần trũng của khúc xương. “Chỗ lồi” là phần nhô cao. Câu “ghaṭitaghaṭitaṭṭhānavasenāti” (tùy theo các điểm tiếp xúc) có nghĩa là tùy theo các điểm tiếp xúc lẫn nhau của những khúc xương còn dính gân và những khúc xương khác (không còn dính gân). Câu “antaravasenāti” (tùy theo khoảng cách) có nghĩa là tùy theo khoảng cách giữa chúng và tùy theo lỗ hổng. Câu “sabbatthevāti” (ở khắp mọi nơi) có nghĩa là trong toàn bộ bộ xương còn nguyên vẹn, hoặc trong mỗi khúc xương. 120. එත්ථාති [Pg.214] එතස්මිං අට්ඨිකාසුභෙ. යුජ්ජමානවසෙන සල්ලක්ඛෙතබ්බන්ති යං නිමිත්තග්ගහණං යත්ථ යුජ්ජති, තං තත්ථ උග්ගණ්හනත්ථං නිමිත්තග්ගහණවසෙන උපලක්ඛෙතබ්බං. සකලායාති අනවසෙසභාගාය පරිපුණ්ණාවයවාය. සම්පජ්ජති නිමිත්තුපට්ඨානවසෙන. තෙසූති අට්ඨිකසඞ්ඛලිකට්ඨිකෙසු. වුත්තං අට්ඨකථායං. තන්ති ‘‘එකසදිසමෙවා’’ති වචනං. එකස්මිං අට්ඨිකෙ යුත්තන්ති ඉදං යථා විනීලකාදීසු උභින්නං නිමිත්තානං යථාරහං වණ්ණවිසෙසතො, පරිපුණ්ණාපරිපුණ්ණතො, සවිවරාවිවරතො, චලාචලතො ච විසෙසො ලබ්භති, න එවමෙතස්සාති කත්වා වුත්තං, න පන සබ්බෙන සබ්බං විසෙසාභාවතො. තෙනෙවාහ ‘‘එකට්ඨිකෙපි චා’’තිආදි. තත්ථ බීභච්ඡෙනාති සුවිභූතඅට්ඨිරූපත්තා අට්ඨිභාවෙනෙව විරූපෙන. භයානකෙනාති තෙනෙව පාකතිකසත්තානං භයාවහෙන. පීතිසොමනස්සජනකෙනාති සණ්හමට්ඨභාවෙන උපට්ඨානතො, භාවනාය ච සවිසෙසත්තා පීතියා, සොමනස්සස්ස ච උප්පාදකෙන. තෙනෙවාහ ‘‘උපචාරාවහත්තා’’ති. 120. Etthāti có nghĩa là: trong đề mục xương bất tịnh này. Yujjamānavasena sallakkhetabbanti có nghĩa là: sự nắm giữ tướng nào thích hợp ở đề mục bất tịnh nào, thì nên ghi nhận sự nắm giữ tướng ấy ở đề mục bất tịnh ấy để nắm bắt. Sakalāyāti có nghĩa là: không còn sót lại phần nào, có đầy đủ các bộ phận. Sampajjati có nghĩa là: thành tựu do năng lực tướng hiện khởi. Tesūti có nghĩa là: trong các bộ xương và các khúc xương. Vuttaṃ aṭṭhakathāyaṃ có nghĩa là: đã được nói trong Chú giải. Tanti có nghĩa là: lời nói “chỉ có một loại tương tự”. Câu Ekasmiṃ aṭṭhike yuttaṃ này được nói ra vì lý do rằng: giống như trong các đề mục biến sắc xanh... có sự khác biệt của hai loại tướng tùy theo mức độ khác nhau về màu sắc, về sự đầy đủ và không đầy đủ, về việc có lỗ hổng và không có lỗ hổng, về sự chuyển động và không chuyển động, nhưng đối với đề mục này thì không như vậy; chứ không phải là hoàn toàn không có sự khác biệt. Do đó, ngài đã nói: ekaṭṭhikepi cāti v.v... Trong đó, bībhacchenāti có nghĩa là: đáng ghê tởm do chính bản chất của xương, vì hình dạng của xương đã hiện rõ. Bhayānakenāti có nghĩa là: đáng sợ hãi do chính điều đó, mang lại sự sợ hãi cho các chúng sanh bình thường. Pītisomanassajanakenāti có nghĩa là: làm phát sanh hỷ và ý hỷ, do sự hiện khởi với trạng thái mịn màng trơn láng, và do sự tu tập có sự đặc biệt. Do đó, ngài đã nói: upacārāvahattā. ඉමස්මිං ඔකාසෙති උග්ගහපටිභාගනිමිත්තානං වුත්තට්ඨානෙ. ද්වාරං දත්වා වාති ‘‘පටික්කූලභාවෙයෙව දිට්ඨෙ නිමිත්තං නාම හොතී’’ති එත්තකෙ එව අට්ඨත්වා අනන්තරමෙව ‘‘දුවිධං ඉධ නිමිත්ත’’න්තිආදිනා උග්ගහපටිභාගනිමිත්තානි විභජිත්වා වචනෙන යථාවුත්තස්ස නිමිත්තවිභාගස්ස ද්වාරං දත්වාව වුත්තං. නිබ්බිකප්පන්ති ‘‘සුභ’’න්ති විකප්පෙන නිබ්බිකප්පං, අසුභන්ත්වෙවාති අත්ථො. විචාරෙත්වාති ‘‘එකස්මිං අට්ඨිකෙ යුත්ත’’න්තිආදිනා විචාරෙත්වා. Imasmiṃ okāseti có nghĩa là: ở nơi đã nói về học tướng và tợ tướng. Dvāraṃ datvā vāti có nghĩa là: đã được nói bằng cách mở ra cánh cửa cho sự phân loại tướng đã được đề cập, bằng lời nói phân chia học tướng và tợ tướng với câu “duvidhaṃ idha nimittaṃ” v.v... ngay sau đó, chứ không dừng lại chỉ ở câu “paṭikkūlabhāveyeva diṭṭhe nimittaṃ nāma hotī’ti”. Nibbikappanti có nghĩa là: không có sự tưởng tượng “đẹp”, nghĩa là chỉ có bất tịnh. Vicāretvāti có nghĩa là: đã xem xét bằng câu “ekasmiṃ aṭṭhike yuttaṃ” v.v... මහාතිස්සත්ථෙරස්සාති චෙතියපබ්බතවාසීමහාතිස්සත්ථෙරස්ස. නිදස්සනානීති දන්තට්ඨිකමත්තදස්සනෙන සකලස්සාපි තස්සා ඉත්ථියා සරීරස්ස අට්ඨිසඞ්ඝාතභාවෙන උපට්ඨානාදීනි එත්ථ අට්ඨිකකම්මට්ඨානෙ උග්ගහපටිභාගනිමිත්තානං විසෙසවිභාවනානි උදාහරණානි. Mahātissattherassāti có nghĩa là: của trưởng lão Mahātissa, vị cư ngụ tại núi Cetiyapabbata. Nidassanānīti có nghĩa là: những ví dụ làm sáng tỏ sự khác biệt của học tướng và tợ tướng trong đề mục thiền về xương này, chẳng hạn như sự hiện khởi của toàn bộ thân thể người phụ nữ ấy dưới dạng một bộ xương chỉ bằng cách nhìn thấy một khúc xương răng. සුභගුණොති සවාසනානං කිලෙසානං පහීනත්තා සුපරිසුද්ධගුණො. දසසතලොචනෙනාති සහස්සක්ඛෙන දෙවානමින්දෙන. සො හි එකාසනෙනෙව සහස්සඅත්ථානං විචාරණසමත්ථෙන පඤ්ඤාචක්ඛුනා සමන්නාගතත්තා ‘‘සහස්සක්ඛො’’ති වුච්චති. ථුතකිත්තීති ‘‘යො ධීරො සබ්බධි දන්තො’’තිආදිනා (මහාව. 58) අභිත්ථුතකිත්තිසද්දො. Subhaguṇoti có nghĩa là: người có phẩm chất trong sạch, vì đã đoạn trừ các phiền não cùng với các tiềm miên. Dasasatalocanenāti có nghĩa là: bởi vị vua của chư thiên, người có ngàn mắt. Vị ấy được gọi là “người có ngàn mắt” (sahassakkho) vì được trang bị con mắt trí tuệ có khả năng xem xét một ngàn vấn đề chỉ trong một lần ngồi. Thutakittīti có nghĩa là: người có danh tiếng được ca ngợi, với câu “yo dhīro sabbadhi danto” v.v... පකිණ්ණකකථාවණ්ණනා Luận giải về các vấn đề tạp nhạp 121. උජුපටිපක්ඛෙන [Pg.215] පහීනභාවං සන්ධායාහ ‘‘සුවික්ඛම්භිතරාගත්තා’’ති. අසුභප්පභෙදොති උද්ධුමාතකාදිඅසුභවිභාගො. සරීරසභාවප්පත්තිවසෙනාති සරීරස්ස අත්තනො සභාවූපගමනවසෙන. සරීරඤ්හි විනස්සමානං අඤ්ඤරූපෙන ඨිතස්ස රක්ඛසස්ස විය සභාවප්පත්තිවසෙනෙව විනස්සති. රාගචරිතභෙදවසෙනාති රාගචරිතවිභාගවසෙන. යදි සරීරසභාවප්පත්තිවසෙන අයමසුභප්පභෙදො වුත්තො, මහාසතිපට්ඨානාදීසු (දී. නි. 2.372 ආදයො; ම. නි. 1.105 ආදයො) කථං නවප්පභෙදොති? සො සරසතො එව සභාවප්පත්තිවසෙන වුත්තො, අයං පන පරූපක්කමෙනාපි. තත්ථ ච ඉධාගතෙසු දසසු අසුභෙසු එකච්චානෙව ගහිතානි, අට්ඨිකඤ්ච පඤ්චවිධා විභත්තං. තානි ච විපස්සනාවසෙන, ඉමානි සමථවසෙනාති පාකටොයං භෙදොති. 121. Ngài nói “suvikkhambhitarāgattā” là nhắm đến trạng thái đã được đoạn trừ bằng đối nghịch trực tiếp. Asubhappabhedoti có nghĩa là: sự phân loại bất tịnh như tử thi sình trương v.v... Sarīrasabhāvappattivasenāti có nghĩa là: do năng lực của thân thể đạt đến bản chất tự nhiên của nó. Vì rằng thân thể khi bị hủy hoại, nó bị hủy hoại do năng lực đạt đến bản chất tự nhiên, giống như một con quỷ dạ xoa đang đứng trong một hình dạng khác. Rāgacaritabhedavasenāti có nghĩa là: do năng lực phân loại các tánh tham. Nếu sự phân loại bất tịnh này được nói do năng lực của thân thể đạt đến bản chất tự nhiên, thì tại sao trong kinh Đại Niệm Xứ v.v... lại có chín loại? Loại đó được nói do năng lực đạt đến bản chất tự nhiên một cách tự phát. Còn loại này (mười loại) thì cũng do sự tác động của người khác. Và trong đó (trong kinh), chỉ có một số trong mười loại bất tịnh được đề cập ở đây được lấy, và đề mục xương được chia thành năm loại. Và những loại đó được nói theo phương diện minh sát, còn những loại này được nói theo phương diện chỉ tịnh. Sự khác biệt này là rõ ràng. ඉමෙසං පන දස්සනම්පි අසුභභාවසාමඤ්ඤෙන සතිපි අවිසෙසතො රාගචරිතානං සප්පායභාවෙ යං වුත්තං ‘‘රාගචරිතභෙදවසෙන චා’’ති, තං විභජිත්වා දස්සෙතුං ‘‘විසෙසතො’’තිආදි වුත්තං. සූනභාවෙන සුසණ්ඨිතම්පි සරීරං දුස්සණ්ඨිතමෙව හොතීති උද්ධුමාතකසරීරෙ සණ්ඨානවිපත්තිං දීපෙතීති ආහ ‘‘සරීරසණ්ඨානවිපත්තිප්පකාසනතො’’ති. සණ්ඨානසම්පත්තියං රත්තො සණ්ඨානරාගී, තස්ස සප්පායං සණ්ඨානරාගස්ස වික්ඛම්භනුපායභාවතො. කායො එව කායවණො, තත්ථ පටිබද්ධස්ස නිස්සිතස්ස. සුසිරභාවප්පකාසනතොති සුසිරස්ස විවරස්ස අත්ථිභාවප්පකාසනතො. සරීරෙ ඝනභාවරාගිනොති සරීරෙ අඞ්ගපච්චඞ්ගානං ථිරභාවං පටිච්ච උප්පජ්ජනකරාගවතො. වික්ඛෙපප්පකාසනතොති සොණසිඞ්ගාලාදීහි ඉතො චිතො ච වික්ඛෙපස්ස පකාසනතො අඞ්ගපච්චඞ්ගලීලාරාගිනො සප්පායං. ඊදිසානං කිර අනවට්ඨිතරූපානං අවයවානං කො ලීළාවිලාසොති විරාගසම්භවතො. සඞ්ඝාතභෙදවිකාරප්පකාසනතොති සඞ්ඝාතස්ස අඞ්ගපච්චඞ්ගානං සංහතභාවස්ස සුසම්බන්ධතාය භෙදො එව විකාරො සඞ්ඝාතභෙදවිකාරො, තස්ස පකාසනතො. ලොහිතං මක්ඛිතං හුත්වා පටික්කූලභාවො ලොහිතමක්ඛිතපටික්කූලභාවො, තස්ස පකාසනතො. මමත්තරාගිනොති ‘‘මම අය’’න්ති උප්පජ්ජනකරාගවතො. දන්තසම්පත්තිරාගිනොති දන්තසම්පත්තියං රජ්ජනසීලස්ස. Mặc dù việc nhìn thấy những đề mục này nói chung là thích hợp cho những người có tánh tham, do tính chất bất tịnh chung, nhưng để phân chia và chỉ ra điều đã được nói “và do sự phân loại các tánh tham”, nên đã nói “visesato” v.v... Vì thân thể dù có hình dáng đẹp đẽ cũng trở nên xấu xí do trạng thái sình trương, nên đề mục tử thi sình trương làm sáng tỏ sự biến dạng của hình thể, do đó ngài nói “sarīrasaṇṭhānavipattippakāsanato”. Người tham đắm sự hoàn hảo của hình thể được gọi là người có tham ái về hình thể (saṇṭhānarāgī), đề mục này thích hợp với người ấy vì là phương tiện để chế ngự tham ái về hình thể. Thân thể chính là vết thương của thân thể, đối với người bị ràng buộc, nương tựa vào đó. Susirabhāvappakāsanatoti có nghĩa là: do làm sáng tỏ sự tồn tại của lỗ hổng, khoảng trống. Sarīre ghanabhāvarāginoti có nghĩa là: đối với người có tham ái phát sanh do duyên vào sự vững chắc của các chi phần lớn nhỏ trong thân thể. Vikkhepappakāsanatoti có nghĩa là: do làm sáng tỏ sự vứt bỏ đây đó bởi chó, chó rừng v.v..., nên thích hợp với người có tham ái về vẻ duyên dáng của các chi phần lớn nhỏ. Vì rằng, đối với các bộ phận có bản chất không bền vững như vậy, làm gì có vẻ duyên dáng mỹ miều? Do đó, sự ly tham có thể phát sanh. Saṅghātabhedavikārappakāsanatoti có nghĩa là: do làm sáng tỏ sự biến dạng do sự tan rã của sự kết hợp; sự tan rã của trạng thái kết hợp, sự liên kết chặt chẽ của các chi phần lớn nhỏ chính là sự biến dạng, đó là sự biến dạng do sự tan rã của sự kết hợp. Lohitamakkhitapaṭikkūlabhāvoti có nghĩa là: trạng thái đáng ghê tởm do bị máu vấy bẩn; do làm sáng tỏ điều đó. Mamattarāginoti có nghĩa là: đối với người có tham ái phát sanh với ý nghĩ “đây là của ta”. Dantasampattirāginoti có nghĩa là: đối với người có thói quen tham đắm sự hoàn hảo của răng. කස්මා [Pg.216] පනෙත්ථ උද්ධුමාතකාදිකෙ පඨමජ්ඣානමෙව උප්පජ්ජති, න දුතියාදීනීති අනුයොගං මනසි කත්වා ආහ ‘‘යස්මා පනා’’තිආදි. අපරිසණ්ඨිතජලායාති සොතවසෙන පවත්තියා සමන්තතො අට්ඨිතජලාය අසන්නිසින්නසලිලාය. අරිත්තබලෙනාති පාජනදණ්ඩබලෙන. දුබ්බලත්තා ආරම්මණස්සාති පටික්කූලභාවෙන අත්තනි චිත්තං ඨපෙතුං අසමත්ථභාවො ආරම්මණස්ස දුබ්බලතා. පටික්කූලෙ හි ආරම්මණෙ සරසතො චිත්තං පවත්තිතුං න සක්කොති, අභිනිරොපනලක්ඛණෙන පන විතක්කෙන අභිනිරොපියමානමෙව චිත්තං එකග්ගතං ලභති. න විනා විතක්කෙනාති විතක්කරහිතානි දුතියාදිජ්ඣානානි තත්ථ පතිට්ඨං න ලභන්ති. තෙනාහ ‘‘විතක්කබලෙනෙවා’’තිආදි. Tác ý đến câu hỏi: “Tại sao ở đây, trong các đề mục tử thi sình trương v.v..., chỉ có sơ thiền sanh khởi, chứ không phải các thiền bậc hai v.v...?” ngài đã nói: “yasmā panā” (bởi vì) v.v... Aparisaṇṭhitajalāya (nước không đứng yên): (có nghĩa là) nước không đứng yên, không lắng đọng khắp nơi do chảy theo dòng. Arittabalena (bằng sức của mái chèo): (có nghĩa là) bằng sức của cây gậy lùa (gia súc). Dubbalattā ārammaṇassa (do đối tượng yếu ớt): sự yếu ớt của đối tượng là tình trạng không có khả năng đặt tâm vào chính nó do bản chất đáng ghê tởm. Thật vậy, trong một đối tượng đáng ghê tởm, tâm không thể tự nó vận hành; nhưng chỉ khi được hướng đến bởi tầm (vitakka), vốn có đặc tính hướng tâm, thì tâm mới đạt được nhất tâm. Na vinā vitakkena (không có tầm): (có nghĩa là) các thiền bậc hai v.v..., vốn không có tầm, không tìm được chỗ đứng ở đó. Do đó, ngài nói: “vitakkabaleneva” (chính nhờ sức của tầm) v.v... යදි පටික්කූලභාවතො උද්ධුමාතාදිආරම්මණෙ දුතියාදිජ්ඣානානි න පවත්තන්ති, එවං සන්තෙ පඨමජ්ඣානෙනාපි තත්ථ න උප්පජ්ජිතබ්බං. න හි තත්ථ පීතිසොමනස්සානං සම්භවො යුත්තොති චොදනං සන්ධායාහ ‘‘පටික්කූලෙපි ච එතස්මි’’න්තිආදි. තත්ථ ආනිසංසදස්සාවිතානීවරණසන්තාපරොගවූපසමානං යථාක්කමං පුප්ඵච්ඡඩ්ඩක, වමනවිරෙචනඋපමා යොජෙතබ්බා. Nếu do bản chất đáng ghê tởm mà các thiền bậc hai v.v... không vận hành trong đối tượng tử thi sình trương v.v..., thì trong trường hợp đó, ngay cả sơ thiền cũng không nên sanh khởi ở đó. Vì sự sanh khởi của hỷ và lạc ở đó là không thích hợp. Nhắm đến sự chất vấn này, ngài đã nói: “paṭikkūlepi ca etasmiṃ” (dù trong đối tượng đáng ghê tởm này) v.v... Ở đó, đối với (việc) thấy được lợi ích và (việc) làm lắng dịu căn bệnh phiền não của các triền cái, cần phải áp dụng tuần tự các ví dụ về người dọn rác hoa, và ví dụ về sự nôn mửa và xổ thuốc. 122. යථාවුත්තකාරණෙන දසධා වවත්ථිතම්පි සභාවතො එකවිධමෙවාති දස්සෙතුං ‘‘දසවිධම්පි චෙත’’න්තිආදිං වත්වා ස්වායං සභාවො යථා අවිඤ්ඤාණකෙසු, එවං සවිඤ්ඤාණකෙසුපි ලබ්භතෙව. තස්මා තත්ථාපි යොනිසොමනසිකාරවතො භාවනා ඉජ්ඣතෙවාති දස්සෙන්තො ‘‘තදෙතං ඉමිනා ලක්ඛණෙනා’’තිආදිමාහ. එත්ථාති එතස්මිං ජීවමානකසරීරෙ. අලඞ්කාරෙනාති පටිජග්ගනපුබ්බකෙන අලඞ්කරණෙන. න පඤ්ඤායති පචුරජනස්සාති අධිප්පායො. අතිරෙකතිසතඅට්ඨිකසමුස්සයං දන්තට්ඨිකෙහි සද්ධිං, තෙහි පන විනා ‘‘තිමත්තානි අට්ඨිසතානී’’ති (විසුද්ධි. 1.190) කායගතාසතියං වක්ඛති. ඡිද්දාවඡිද්දන්ති ඛුද්දානුඛුද්දඡිද්දවන්තං. මෙදකථාලිකා මෙදභරිතභාජනං. නිච්චුග්ඝරිතපග්ඝරිතන්ති නිච්චකාලං උපරි, හෙට්ඨා ච විස්සවන්තං. වෙමත්තන්ති නානත්තං. නානාවත්ථෙහීති නානාවණ්ණෙහි වත්ථෙහි. හිරියා ලජ්ජාය කොපනතො විනාසනතො හිරිකොපිනං, උච්චාරපස්සාවමග්ගං. යාථාවසරසන්ති යථාභූතං සභාවං. යාථාවතො රසීයති ඤායතීති හි රසො, සභාවො. රතින්ති අභිරතිං අභිරුචිං. අත්තසිනෙහසඞ්ඛාතෙන [Pg.217] රාගෙන රත්තා අත්තසිනෙහරාගරත්තා. විහඤ්ඤමානෙනාති ඉච්ඡිතාලාභෙන විඝාතං ආපජ්ජන්තෙන. 122. Để chỉ ra rằng: “Dù được thiết lập theo mười cách do nguyên nhân đã nói, nhưng về bản chất, nó chỉ là một loại”, ngài đã nói: “dasavidhampi cetaṃ” (và mười loại này) v.v... rồi để chỉ ra rằng: “Bản chất ấy, cũng như được tìm thấy trong các (thân) không có thức, cũng vậy, nó chắc chắn được tìm thấy trong các (thân) có thức. Do đó, ở đó, sự tu tập của người có như lý tác ý chắc chắn sẽ thành tựu”, ngài đã nói: “tadetaṃ iminā lakkhaṇenā” (điều này, với đặc tính này) v.v... Ettha (ở đây): (có nghĩa là) trong thân thể đang sống này. Alaṅkārena (bởi sự trang điểm): (có nghĩa là) bởi sự trang điểm đi trước là sự chăm sóc. Ý nói là: “không hiển lộ đối với đa số người”. Atirekatisataaṭṭhikasamussayaṃ (tập hợp hơn ba trăm xương): (là) cùng với xương răng; còn không có chúng thì trong phần Niệm Thân Hành sẽ nói: “timattāni aṭṭhisatānī” (ba trăm xương). Chiddāvachiddaṃ (có lỗ lớn lỗ nhỏ): (có nghĩa là) có những lỗ nhỏ và li ti. Medakathālikā (chảo mỡ): (là) vật chứa đầy mỡ. Niccuggharitapaggharitaṃ (luôn rỉ ra, chảy ra): (có nghĩa là) luôn luôn rỉ ra ở trên và ở dưới. Vemattaṃ (sự khác biệt): (là) sự đa dạng. Nānāvatthehi (bởi các loại vải khác nhau): (là) bởi các loại vải có màu sắc khác nhau. Hirikopinaṃ (vật che sự xấu hổ): (là) đường đại tiện và tiểu tiện, vì nó phá hủy (kopana, vināsana) sự xấu hổ (hiri, lajjā). Yāthāvasarasaṃ (vị của thực tại): (là) bản chất như thật. Vì được biết (rasīyati, ñāyati) như nó có (yāthāvato), nên gọi là rasa, tức là bản chất. Ratiṃ (sự ưa thích): (là) sự hoan hỷ, sự thích thú. Những người bị nhiễm (rattā) bởi tham ái (rāgena) được gọi là sự yêu mến bản thân (attasineha), thì gọi là attasineharāgarattā (những người bị nhiễm bởi tham ái yêu mến bản thân). Vihaññamānena (bị phiền não): (là) bị rơi vào sự khổ não do không đạt được điều mong muốn. කිංසුකන්ති පාලිභද්දකං, පලාසොති කෙචි, සිම්බලීති අපරෙ. අතිලොලුපොති අතිවිය ලොලසභාවො. අදුන්ති එතං. නන්ති කෙසාදිසරීරකොට්ඨාසං. මුච්ඡිතාති මොහිතා, මුච්ඡාපාපිකාය වා තණ්හාය වසෙන මුච්ඡං පත්තා. සභාවන්ති පටික්කූලභාවං. Kiṃsukaṃ (cây gièng gièng): (là) cây pālibhaddaka (cây vông nem); một số nói là cây palāsa (cây gièng gièng), những người khác nói là cây simbali (cây gạo). Atilolupo (kẻ rất tham lam): (là) người có bản chất rất hay thay đổi. Aduṃ (cái đó): (là) cái này. Naṃ (nó): (là) phần thân thể như tóc v.v... Mucchitā (bị mê muội): (là) bị si mê, hoặc đã đạt đến sự mê muội do năng lực của ái dục dẫn đến mê muội. Sabhāvaṃ (bản chất): (là) bản chất đáng ghê tởm. උක්කරූපමොති උච්චාරපස්සාවට්ඨානසමො, වච්චකූපසමො වා. චක්ඛුභූතෙහීති චක්ඛුං පත්තෙහි පටිලද්ධපඤ්ඤාචක්ඛුකෙහි, ලොකස්ස වා චක්ඛුභූතෙහි. අල්ලචම්මපටිච්ඡන්නොති අල්ලචම්මපරියොනද්ධො. Ukkarūpamo (tương tự đống rác): (là) giống như nơi đại tiện và tiểu tiện, hoặc giống như hố xí. Cakkhubhūtehi (bởi những bậc có mắt): (là) bởi những vị đã đạt được con mắt, những vị đã có được tuệ nhãn; hoặc bởi những vị đã trở thành con mắt của thế gian. Allacammapaṭicchanno (được bao bọc bởi da tươi): (là) được bao phủ bởi lớp da ẩm ướt. දබ්බජාතිකෙනාති උත්තරිමනුස්සධම්මෙ පටිලද්ධුං භබ්බරූපෙන. යත්ථ යත්ථ සරීරෙ, සරීරස්ස වා යත්ථ යත්ථ කොට්ඨාසෙ. නිමිත්තං ගහෙත්වාති අසුභාකාරස්ස සුට්ඨු සල්ලක්ඛණවසෙන යථා උග්ගහනිමිත්තං උප්පජ්ජති, එවං උග්ගණ්හනවසෙන නිමිත්තං ගහෙත්වා, උග්ගහනිමිත්තං උප්පාදෙත්වාති අත්ථො. කම්මට්ඨානං අප්පනං පාපෙතබ්බන්ති යථාලද්ධෙ උග්ගහනිමිත්තෙ කම්මං කරොන්තෙන පටිභාගනිමිත්තං උප්පාදෙත්වා උපචාරජ්ඣානෙ ඨිතෙන තමෙව භාවනං උස්සුක්කාපෙන්තෙන අසුභකම්මට්ඨානං අප්පනං පාපෙතබ්බං. අධිගතප්පනො හි පඨමජ්ඣානෙ ඨිතො තමෙව ඣානං පාදකං කත්වා විපස්සනං ආරභිත්වා සඞ්ඛාරෙ සම්මසන්තො නචිරස්සෙව සබ්බාසවෙ ඛෙපෙතීති. Dabbajātikenā (bởi người có năng lực): (là) bởi người có khả năng chứng đắc các pháp siêu nhân. Yattha yattha sarīre (trong bất cứ thân nào): hoặc trong bất cứ phần nào của thân. Nimittaṃ gahetvā (sau khi nắm giữ tướng): (có nghĩa là) sau khi nắm giữ tướng bằng cách học thuộc, theo cách ghi nhận kỹ càng tướng trạng bất tịnh để học tướng (uggahanimitta) sanh khởi, tức là sau khi làm cho học tướng sanh khởi. Kammaṭṭhānaṃ appanaṃ pāpetabbaṃ (cần phải đưa đề mục đến an chỉ định): (có nghĩa là) người đang thực hành trên học tướng đã đạt được, sau khi làm cho quang tướng (paṭibhāganimitta) sanh khởi, trú trong cận hành thiền, nỗ lực với chính sự tu tập ấy, cần phải đưa đề mục bất tịnh đến an chỉ định. Thật vậy, người đã đạt đến an chỉ định, trú trong sơ thiền, lấy chính thiền ấy làm nền tảng, khởi sự tu tập minh sát, quán xét các pháp hữu vi, không bao lâu sẽ đoạn tận tất cả các lậu hoặc. අසුභකම්මට්ඨානනිද්දෙසවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Dứt phần giải thích về sự trình bày đề mục bất tịnh. ඉති ඡට්ඨපරිච්ඡෙදවණ්ණනා. Như vậy là phần giải thích chương thứ sáu. 7. ඡඅනුස්සතිනිද්දෙසවණ්ණනා 7. Giải thích về sự trình bày sáu pháp tùy niệm 1. බුද්ධානුස්සතිකථාවණ්ණනා 1. Giải thích về luận đề Tùy niệm Phật 123. අසුභානන්තරන්ති [Pg.218] අසුභකම්මට්ඨානානන්තරං. අනුස්සතීසූති අනුස්සතිකම්මට්ඨානෙසු. ‘‘අනු අනු සති අනුස්සතී’’ති ඉමමත්ථං දස්සෙතුං ‘‘පුනප්පුනං උප්පජ්ජනතො’’ති වත්වා න එත්ථ අනු-සද්දයොගෙන සති-සද්දො අත්ථන්තරවාචකොති දස්සෙතුං ‘‘සතියෙව අනුස්සතී’’ති වුත්තං. තෙන නායමනු-සද්දො ‘‘උපලබ්භතී’’තිආදීසු උප-සද්දො විය අනත්ථකො, නාපි ‘‘සඤ්ජානනං පජානන’’න්තිආදීසු සං-සද්දාදයො විය අත්ථන්තරදීපකොති දස්සෙති. ‘‘පවත්තිතබ්බට්ඨානම්හියෙව වා පවත්තත්තා’’ති ඉමිනා ච අනුස්සතියා අනුස්සරිතබ්බානුරූපතා වුත්තා හොතීති පවත්තකස්සෙව අනුරූපතං දස්සෙතුං ‘‘කුලපුත්තස්ස අනුරූපා’’ති වුත්තං, සද්ධාපබ්බජිතස්ස වා කුලපුත්තස්ස. අනුරූපතා නාම පවත්තිතබ්බට්ඨානස්ස අනුරූපතාය එව හොතීති පවත්තකස්සෙව අනුරූපතා වුත්තා, න උභයස්ස. අනුරූපාති ච යුත්තාති අත්ථො. බුද්ධන්ති යෙ ගුණෙ උපාදාය භගවති ‘‘බුද්ධො’’ති පඤ්ඤත්ති, තෙ ගුණෙ එකජ්ඣං ගහෙත්වා වුත්තං. තෙනාහ ‘‘බුද්ධගුණාරම්මණාය සතියා එතමධිවචන’’න්ති. ආරබ්භාති ආලම්බිත්වා. ධම්මන්ති පරියත්තිධම්මෙන සද්ධිං නවවිධම්පි ලොකුත්තරධම්මං. නනු ච නිබ්බානං විසුං කම්මට්ඨානභාවෙන වක්ඛති? කිඤ්චාපි වක්ඛති, ධම්මභාවසාමඤ්ඤෙන පන මග්ගඵලෙහි සද්ධිං ඉධ පාළියා සඞ්ගහිතත්තා තස්සාපි ධම්මානුස්සතිකම්මට්ඨානෙ ගහණං දට්ඨබ්බං, අසඞ්ඛතාමතාදිභාවෙන පන මග්ගඵලෙහි විසිට්ඨතාය තස්ස විසුං කම්මට්ඨානභාවෙන ගහණං කතං. සීලානුස්සතිආදීනං පන තිස්සන්නං අනුස්සතීනං විසුං කම්මට්ඨානභාවෙන ගහණං යොගාවචරස්ස අත්තනො එව සීලස්ස චාගස්ස සද්ධාදීනඤ්ච අනුස්සතිට්ඨානභාවෙන ගහෙතබ්බත්තා. රූපකායං ගතාති අත්තනො කරජකායං ආරබ්භ ආරම්මණකරණවසෙන පවත්තා. කායෙති කායෙ විසයභූතෙ. කොට්ඨාසනිමිත්තාරම්මණායාති කෙසාදිකොට්ඨාසෙසු පටික්කූලනිමිත්තාරම්මණාය. ඉතො පුරිමාසු සත්තසු අනුස්සතීසු නත්ථි නිමිත්තුප්පත්ති, ඉධ අත්ථීති දස්සනත්ථං නිමිත්ත-ග්ගහණං. තථා අස්සාසපස්සාසනිමිත්තාරම්මණායාති එත්ථාපි. උපසමන්ති සබ්බසඞ්ඛාරූපසමං, නිබ්බානන්ති අත්ථො. 123. Asubhānantaranti là asubhakammaṭṭhānānantaraṃ (sau đề mục bất tịnh). Anussatīsūti là anussatikammaṭṭhānesu (trong các đề mục tùy niệm). Để trình bày ý nghĩa này: ‘‘Anu anu sati anussatī’’ (niệm đi niệm lại là tùy niệm), sau khi nói ‘‘punappunaṃ uppajjanato’’ (do sanh khởi nhiều lần), để trình bày rằng ở đây do kết hợp với anu-sadda (tiếp đầu ngữ anu) mà sati-sadda (danh từ sati) không có nghĩa khác, nên đã nói ‘‘satiyeva anussatī’’ (chỉ niệm là tùy niệm). Do đó, ngài trình bày rằng anu-sadda này không phải vô nghĩa như upa-sadda trong các từ như ‘‘upalabbhatī’’ (được tìm thấy), cũng không phải làm sáng tỏ nghĩa khác như saṃ-saddādayo (các tiếp đầu ngữ saṃ, v.v.) trong các từ như ‘‘sañjānanaṃ pajānanaṃ’’ (tri giác, tuệ tri). Và bằng câu ‘‘Pavattitabbaṭṭhānamhiyeva vā pavattattā’’ (hoặc do diễn tiến ngay trong đối tượng cần diễn tiến), tính tương thích của tùy niệm với đối tượng cần tùy niệm đã được nói đến. Để trình bày tính tương thích của chính người thực hành, đã nói ‘‘kulaputtassa anurūpā’’ (tương thích với thiện gia nam tử), hoặc với thiện gia nam tử đã xuất gia với đức tin. Cái gọi là tính tương thích chỉ có được do sự tương thích của đối tượng cần diễn tiến, nên tính tương thích của chính người thực hành đã được nói đến, chứ không phải của cả hai. Anurūpā có nghĩa là yuttā (thích hợp). Buddhanti (về Đức Phật) là nói gộp chung các đức hạnh mà dựa vào đó, danh xưng ‘‘Buddho’’ (Đức Phật) được đặt ra cho Đức Thế Tôn. Do đó, ngài nói: ‘‘buddhaguṇārammaṇāya satiyā etamadhivacana’’ (đây là tên gọi của niệm có đối tượng là các đức hạnh của Đức Phật). Ārabbhāti là ālambitvā (sau khi lấy làm đối tượng). Dhammanti là chín loại Pháp siêu thế cùng với Pháp học. Chẳng phải Niết-bàn sẽ được nói đến riêng với tư cách là một đề mục thiền sao? Mặc dù sẽ được nói đến, nhưng do tính chất chung là Pháp, và do được bao gồm trong kinh điển ở đây cùng với Đạo và Quả, nên cần hiểu rằng Niết-bàn cũng được bao gồm trong đề mục Pháp tùy niệm. Tuy nhiên, do tính chất đặc thù là vô vi, bất tử, v.v., khác với Đạo và Quả, nên Niết-bàn được đề cập riêng với tư cách là một đề mục thiền. Còn việc ba tùy niệm Giới tùy niệm, v.v., được đề cập riêng với tư cách là đề mục thiền là do hành giả phải lấy chính giới, sự xả thí, đức tin, v.v., của mình làm đối tượng tùy niệm. Rūpakāyaṃ gatāti là đã diễn tiến bằng cách lấy thân sinh bởi cha mẹ của mình làm đối tượng. Kāyeti là trong thân đã trở thành đối tượng. Koṭṭhāsanimittārammaṇāyāti là có đối tượng là tướng bất tịnh trong các thể trược như tóc, v.v. Việc dùng từ nimitta là để trình bày rằng trong bảy tùy niệm trước đây không có sự sanh khởi của tướng, nhưng ở đây thì có. Tương tự như vậy trong câu assāsapassāsanimittārammaṇāyāti. Upasamanti là sự an tịnh của tất cả các pháp hữu vi, nghĩa là Niết-bàn. 124. අවෙච්ච [Pg.219] බුද්ධගුණෙ යාථාවතො ඤත්වා උප්පන්නො පසාදො අවෙච්චප්පසාදො, අරියමග්ගෙන ආගතප්පසාදො, තංසදිසොපි වා යො දිට්ඨිගතවාතෙහි අචලො අසම්පකම්පියො, තෙන සමන්නාගතෙන. තාදිසස්ස බුද්ධානුස්සතිභාවනා ඉජ්ඣති, න ඉතරස්ස. පතිරූපසෙනාසනෙති යථාවුත්තඅට්ඨාරසදොසවජ්ජිතෙ පඤ්චඞ්ගසමන්නාගතෙ සෙනාසනෙ. රහොගතෙනාති රහසි ගතෙන. තෙන කායවිවෙකං දස්සෙති. පටිසල්ලීනෙනාති නානාරම්මණතො පටිසල්ලීනෙන, බහිද්ධා පුථුත්තාරම්මණතො පටික්කමාපෙත්වා කම්මට්ඨානෙ සල්ලීනෙන, සුසිලිට්ඨචිත්තෙනාති අත්ථො. එවන්ති ඉමාය පාළියා ආගතනයෙන. 124. Sự tịnh tín sanh khởi sau khi biết rõ các đức hạnh của Đức Phật một cách như thật là bất động tịnh tín (aveccappasādo), là sự tịnh tín đến từ Thánh đạo, hoặc cũng tương tự như vậy, là sự tịnh tín không lay chuyển, không rung động bởi những ngọn gió tà kiến; người đã thành tựu với điều đó. Việc tu tập Phật tùy niệm thành công đối với người như vậy, không phải đối với người khác. Patirūpasenāsaneti là trong trú xứ thích hợp, tránh xa mười tám lỗi đã được nói đến, và có đầy đủ năm chi phần. Rahogatenāti là đã đi đến nơi vắng vẻ. Bằng điều này, ngài trình bày về thân viễn ly. Paṭisallīnenāti là đã ẩn mình khỏi các đối tượng khác nhau, nghĩa là đã làm cho tâm rút lui khỏi các đối tượng trần tục bên ngoài và lắng đọng trong đề mục thiền, với tâm an trú vững chắc. Evanti là theo phương pháp đã được trình bày trong đoạn kinh này. සො භගවාති එත්ථ සොති යො සො සමතිංස පාරමියො පූරෙත්වා සබ්බකිලෙසෙ භඤ්ජිත්වා අනුත්තරං සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුද්ධො දෙවානං අතිදෙවො බ්‍රහ්මානං අතිබ්‍රහ්මා ලොකනාථො භාග්‍යවන්තතාදීහි කාරණෙහි සදෙවකෙ ලොකෙ ‘‘භගවා’’ති පත්ථටකිත්තිසද්දො, සො. භගවාති ඉදං සත්ථු නාමකිත්තනං. තථා හි වුත්තං ‘‘භගවාති නෙතං නාමං මාතරා කත’’න්තිආදි (මහානි. 198, 210; චූළනි. අජිතමාණවපුච්ඡානිද්දෙස 2). පරතො පන භගවාති ගුණකිත්තනං. අරහන්තිආදීසු නවසු ඨානෙසු පච්චෙකං ඉතිපි-සද්දං යොජෙත්වා බුද්ධගුණා අනුස්සරිතබ්බාති දස්සෙන්තො ‘‘ඉතිපි අරහං…පෙ… ඉතිපි භගවාති අනුස්සරතී’’ති ආහ. ‘‘ඉතිපෙතං භූතං ඉතිපෙතං තච්ඡ’’න්තිආදීසු (දී. නි. 1.6) විය ඉති-සද්දො ආසන්නපච්චක්ඛකරණත්ථො, පි-සද්දො සම්පිණ්ඩනත්ථො. තෙන නෙසං බහුභාවො දීපිතො, තානි ච ගුණසල්ලක්ඛණකාරණානි භාවෙන්තෙන චිත්තස්ස සම්මුඛීභූතානි කාතබ්බානීති දස්සෙන්තො ‘‘ඉමිනා ච ඉමිනා ච කාරණෙනාති වුත්තං හොතී’’ති ආහ. Trong câu So bhagavā, so có nghĩa là: Vị nào sau khi đã hoàn thiện ba mươi pháp ba-la-mật, đã phá tan tất cả phiền não, đã chứng ngộ Vô Thượng Chánh Đẳng Giác, là bậc siêu việt hơn các vị trời, siêu việt hơn các vị Phạm thiên, là đấng bảo hộ của thế gian, và do các lý do như có sự may mắn, v.v., mà có danh tiếng vang lừng trong thế giới cùng với chư thiên là ‘‘Bhagavā’’ (Đức Thế Tôn), chính là vị ấy. Bhagavā ở đây là sự xưng tán danh hiệu của bậc Đạo sư. Vì vậy đã được nói: ‘‘Bhagavā, đây không phải là tên do mẹ đặt,’’ v.v. Nhưng Bhagavā ở sau là sự xưng tán đức hạnh. Để trình bày rằng các đức hạnh của Đức Phật cần được tùy niệm bằng cách kết hợp từ itipi vào mỗi một trong chín chỗ, bắt đầu bằng Arahanti, ngài nói: ‘‘itipi arahaṃ…pe… itipi bhagavāti anussaratī’’ (vị ấy tùy niệm: vì lý do này, ngài là A-la-hán... vì lý do này, ngài là Đức Thế Tôn). Giống như trong các câu ‘‘Itipetaṃ bhūtaṃ itipetaṃ tacchaṃ’’ (Vì lý do này, điều này là thật; vì lý do này, điều này là đúng), từ iti có ý nghĩa làm cho hiện diện rõ ràng, từ pi có ý nghĩa tổng hợp. Do đó, tính đa dạng của chúng được làm sáng tỏ. Và để trình bày rằng người tu tập cần phải làm cho các lý do nhận biết đức hạnh ấy trở nên hiện diện trước tâm, ngài nói: ‘‘iminā ca iminā ca kāraṇenāti vuttaṃ hoti’’ (có nghĩa là đã được nói: ‘do lý do này và do lý do này’). 125. දූරතා නාම ආසන්නතා විය උපාදායුපාදාය වුච්චතීති පරමුක්කංසගතං දූරභාවං දස්සෙන්තො ‘‘සුවිදූරවිදූරෙ’’ති ආහ, සුට්ඨු විදූරභාවෙනෙව විදූරෙති අත්ථො. සා පනස්ස කිලෙසතො දූරතා තෙසං සබ්බසො පහීනත්තාති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘මග්ගෙන කිලෙසානං විද්ධංසිතත්තා’’ති. නනු අඤ්ඤෙසම්පි ඛීණාසවානං තෙ පහීනා එවාති අනුයොගං මනසි කත්වා වුත්තං ‘‘සවාසනාන’’න්ති. න හි භගවන්තං ඨපෙත්වා අඤ්ඤෙ සහ වාසනාය කිලෙසෙ පහාතුං සක්කොන්ති, එතෙන අඤ්ඤෙහි අසාධාරණං [Pg.220] භගවතො අරහත්තන්ති දස්සිතං හොති. කා පනායං වාසනා නාම? පහීනකිලෙසස්සාපි අප්පහීනකිලෙසස්ස පයොගසදිසපයොගහෙතුභූතො කිලෙසනිහිතො සාමත්ථියවිසෙසො ආයස්මතො පිලින්දවච්ඡස්ස (පාරා. 621) වසලසමුදාචාරනිමිත්තං විය. කථං පන ‘‘ආරකා’’ති වුත්තෙ ‘‘කිලෙසෙහී’’ති අයමත්ථො ලබ්භතීති? සාමඤ්ඤජොතනාය විසෙසෙ අවට්ඨානතො, විසෙසත්ථිනා ච විසෙසස්ස අනුපයොජෙතබ්බතො, ‘‘ආරකාස්ස හොන්ති පාපකා අකුසලා ධම්මා’’තිආදීනි (ම. නි. 1.434) සුත්තපදානෙත්ථ උදාහරිතබ්බානි. ආරකාති චෙත්ථ ආ-කාරස්ස රස්සත්තං, ක-කාරස්ස ච හ-කාරං, සානුසාරං කත්වා නිරුත්තිනයෙන ‘‘අරහ’’න්ති පදසිද්ධි වෙදිතබ්බා. වුත්තමෙවත්ථං සුඛග්ගහණත්ථං ‘‘සො තතො ආරකා නාමා’’ති ගාථාබන්ධමාහ. තත්ථ සමඤ්ජනසීලො සමඞ්ගී, න සමඞ්ගිතා අසමඞ්ගිතා අසමන්නාගමො අසහවුත්තිතා. 125. “Sự xa cách” (dūratā) được nói đến bằng cách so sánh với “sự gần gũi” (āsannatā). Do đó, để chỉ trạng thái xa cách đã đạt đến mức độ cao nhất, Ngài nói “suvidūravidūre”, có nghĩa là ở nơi rất xa bởi chính sự rất xa. Còn sự xa cách ấy của Ngài là xa cách các phiền não, vì chúng đã được đoạn trừ hoàn toàn. Để chỉ điều này, Ngài nói “vì đã phá hủy các phiền não bằng Thánh đạo”. Chẳng phải các phiền não ấy cũng đã được đoạn trừ nơi các vị Lậu tận khác sao? Suy xét câu hỏi này, Ngài nói “cùng với các tập khí” (savāsanānaṃ). Thật vậy, ngoại trừ Đức Thế Tôn, các vị khác không thể đoạn trừ phiền não cùng với tập khí. Do đó, điều này chỉ ra rằng quả A-la-hán của Đức Thế Tôn là không chung với các vị khác. Vậy tập khí (vāsanā) này là gì? Đó là một năng lực đặc biệt do phiền não tích lũy lại, là nguyên nhân cho hành vi tương tự như hành vi của người chưa đoạn trừ phiền não, ngay cả nơi vị đã đoạn trừ phiền não, giống như dấu hiệu của việc gọi người khác là “kẻ hạ tiện” của Tôn giả Pilindavaccha. Nhưng làm thế nào khi nói “āraka” (xa cách) lại có được ý nghĩa là “từ các phiền não”? (Điều này có được) vì từ sự biểu thị chung chung, nó được xác định trong một ý nghĩa đặc biệt, và vì người muốn ý nghĩa đặc biệt không cần phải thêm vào từ chỉ sự đặc biệt. Các câu kinh như “các pháp ác bất thiện xa lìa vị ấy” nên được trích dẫn ở đây. Và ở đây trong từ “āraka”, nên biết sự hình thành của từ “arahaṃ” theo phương pháp ngữ nguyên học bằng cách rút ngắn nguyên âm dài “ā”, đổi phụ âm “ka” thành “ha”, và thêm vào anusvāra. Để làm cho ý nghĩa đã nói được dễ hiểu, Ngài nói câu kệ bắt đầu bằng “so tato ārakā nāma”. Trong đó, người có thói quen kết hợp là samaṅgī. Không kết hợp (na samaṅgitā) là asamaṅgitā, có nghĩa là không đi cùng (asamannāgamo), không cùng tồn tại (asahavuttitā). 126. අනත්ථචරණෙන කිලෙසා එව අරයොති කිලෙසාරයො. ‘‘අරීනං හතත්තා අරිහා’’ති වත්තබ්බෙ නිරුත්තිනයෙන ‘‘අරහ’’න්ති වුත්තං. 126. Do thực hành điều bất lợi, chính các phiền não là kẻ thù (arayo), nên gọi là kilesārayo (phiền não là kẻ thù). Đáng lẽ phải nói là “arihā” vì đã giết (hata) kẻ thù (ari), nhưng theo phương pháp ngữ nguyên học, nó được nói là “arahaṃ”. 127. යඤ්චෙතං සංසාරචක්කන්ති සම්බන්ධො. රථචක්කස්ස නාභි විය මූලාවයවභූතං අන්තො, බහි ච සමවට්ඨිතං අවිජ්ජාභවතණ්හාමයං ද්වයන්ති වුත්තං ‘‘අවිජ්ජාභවතණ්හාමයනාභී’’ති. නාභියා, නෙමියා ච සම්බන්ධා අරසදිසා පච්චයඵලභූතෙහි අවිජ්ජාතණ්හාජරාමරණෙහි සම්බන්ධා පුඤ්ඤාදිසඞ්ඛාරාති වුත්තං ‘‘පුඤ්ඤාදිඅභිසඞ්ඛාරාර’’න්ති. තත්ථ තත්ථ භවෙ පරියන්තභාවෙන පාකටං ජරාමරණන්ති තං නෙමිට්ඨානියං කත්වා ආහ ‘‘ජරාමරණනෙමී’’ති. යථා ච රථචක්කපවත්තියා පධානකාරණං අක්ඛො, එවං සංසාරචක්කපවත්තියා ආසවසමුදයොති ආහ ‘‘ආසවසමුදයමයෙන අක්ඛෙන විජ්ඣිත්වා’’ති. ආසවා එව අවිජ්ජාදීනං කාරණත්තා ආසවසමුදයො. යථාහ ‘‘ආසවසමුදයා අවිජ්ජාසමුදයො’’ති (ම. නි. 1.103). විපාකකටත්තාරූපප්පභෙදො කාමභවාදිකො තිභවො එව රථො, තස්මිං තිභවරථෙ. අත්තනො පච්චයෙහි සමං, සබ්බසො වා ආදිතො පට්ඨාය යොජිතන්ති සමායොජිතං. ආදිරහිතං කාලං පවත්තතීති කත්වා අනාදිකාලප්පවත්තං. 127. Có mối liên hệ với “bánh xe luân hồi này”. Cặp đôi gồm vô minh và hữu ái, là bộ phận gốc rễ giống như cái đùm của bánh xe, tồn tại vững chắc cả bên trong và bên ngoài, nên được gọi là “cái đùm gồm vô minh và hữu ái”. Các hành như phước hành v.v... được nối kết bởi vô minh, ái, già, chết là nhân và quả, giống như các căm xe nối liền đùm và vành, nên được gọi là “các căm xe là các hành như phước hành v.v...”. Già và chết biểu hiện như là điểm kết thúc trong các cõi hữu đây đó, nên lấy đó làm vị trí của vành xe, Ngài nói “vành xe là già và chết”. Và cũng như trục xe là nguyên nhân chính cho sự quay của bánh xe, cũng vậy, sự sanh khởi của các lậu hoặc là (nguyên nhân chính) cho sự quay của bánh xe luân hồi, nên Ngài nói “đã đâm thủng bằng cái trục là sự sanh khởi của các lậu hoặc”. Chính các lậu hoặc là nguyên nhân của vô minh v.v..., nên gọi là “sự sanh khởi của các lậu hoặc”. Như có nói: “Do sự sanh khởi của các lậu hoặc, có sự sanh khởi của vô minh”. Ba cõi hữu như dục hữu v.v... có sự phân biệt của sắc do quả và sắc do nghiệp tạo, chính là cỗ xe; trên cỗ xe ba cõi hữu ấy. Nó được nối kết (yojitaṃ) cùng với (samaṃ) các duyên của nó, hoặc hoàn toàn (sabbaso) từ ban đầu (ādito paṭṭhāya), nên gọi là samāyojitaṃ (được nối kết). Nó vận hành trong thời gian không có khởi đầu, vì nghĩ vậy, nên gọi là anādikālappavattaṃ (vận hành từ thời vô thủy). ‘‘ඛන්ධානඤ්ච [Pg.221] පටිපාටි, ධාතුආයතනාන ච; අබ්බොච්ඡින්නං වත්තමානා, ‘සංසාරො’ති පවුච්චතී’’ති. (දී. නි. අට්ඨ. 2.95 අපසාදනාවණ්ණනා; සං. නි. අට්ඨ. 2.2.60; අ. නි. අට්ඨ. 2.4.199) – “Sự nối tiếp của các uẩn, và của các giới, các xứ, đang diễn ra không gián đoạn, được gọi là ‘luân hồi’.” එවං වුත්තසංසාරොව සංසාරචක්කං. අනෙනාති භගවතා. බොධිමණ්ඩෙති බොධිසඞ්ඛාතස්ස ඤාණස්ස මණ්ඩභාවප්පත්තෙ ඨානෙ, කාලෙ වා. වීරියපාදෙහීති සංකිලෙසවොදානපක්ඛියෙසු සන්නිරුම්භනසන්නික්ඛිපනකිච්චතාය ද්විධා පවත්තෙහි අත්තනො වීරියසඞ්ඛාතෙහි පාදෙහි. සීලපථවියන්ති පතිට්ඨට්ඨෙන සීලමෙව පථවී, තස්සං. පතිට්ඨායාති සම්පාදනවසෙන පතිට්ඨහිත්වා. සද්ධාහත්ථෙනාති අනවජ්ජධම්මාදානසාධනතො සද්ධාව හත්ථො, තෙන. කම්මක්ඛයකරන්ති කායකම්මාදිභෙදස්ස සබ්බස්සපි කම්මස්ස ඛයකරණතො කම්මක්ඛයකරං. ඤාණඵරසුන්ති සමාධිසිලායං සුනිසිතමග්ගඤාණඵරසුං ගහෙත්වා. Luân hồi được nói như vậy chính là bánh xe luân hồi. “Bởi vị ấy” (anena) nghĩa là bởi Đức Thế Tôn. “Tại Bồ-đề đoàn” (bodhimaṇḍe) nghĩa là tại nơi, hoặc vào lúc, mà trí tuệ gọi là Bồ-đề đạt đến trạng thái tinh túy. “Bằng đôi chân tinh tấn” (vīriyapādehi) nghĩa là bằng đôi chân được gọi là tinh tấn của chính mình, vận hành theo hai cách với phận sự đè nén và đặt xuống trong các pháp thuộc phần ô nhiễm và phần thanh tịnh. “Trên mặt đất giới” (sīlapathaviyaṃ) nghĩa là trên đó (tassaṃ), chính giới (sīla) là mặt đất (pathavī) vì có ý nghĩa là nơi nương tựa (patiṭṭhaṭṭhena). “Sau khi đứng vững” (patiṭṭhāya) nghĩa là sau khi đã đứng vững bằng cách thành tựu. “Bằng bàn tay đức tin” (saddhāhatthena) nghĩa là bằng bàn tay đó (tena), chính đức tin (saddhā) là bàn tay (hattho) vì là phương tiện để nắm giữ các pháp vô tội. “Làm cho nghiệp tiêu diệt” (kammakkhayakaraṃ) vì làm cho tất cả nghiệp, được phân loại thành thân nghiệp v.v..., bị tiêu diệt. “Cái búa trí tuệ” (ñāṇapharasuṃ) nghĩa là sau khi cầm lấy cái búa là trí tuệ đạo được mài sắc bén trên tảng đá định. 128. එවං ‘‘අරානං හතත්තා’’ති එත්ථ වුත්තඅරඝාතෙ සංසාරං චක්කං විය චක්කන්ති ගහෙත්වා අත්ථයොජනං කත්වා ඉදානි පටිච්චසමුප්පාදදෙසනාක්කමෙනපි තං දස්සෙතුං ‘‘අථ වා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ අනමතග්ගං සංසාරවට්ටන්ති අනු අනු අමතග්ගං අවිඤ්ඤාතකොටිකං සංසාරමණ්ඩලං. සෙසා දස ධම්මා සඞ්ඛාරාදයො ජාතිපරියොසානා අරා. කථං? නාභියා අවිජ්ජාය මූලතො, නෙමියා ජරාමරණෙන අන්තතො සම්බන්ධත්තාති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘අවිජ්ජාමූලකත්තා ජරාමරණපරියන්තත්තා චා’’ති. දුක්ඛාදීසූති දුක්ඛසමුදයනිරොධමග්ගෙසු. තත්ථ දුක්ඛෙ අඤ්ඤාණං තදන්තොගධත්තා, තප්පටිච්ඡාදනතො ච, සෙසෙසු පටිච්ඡාදනතොව. දුක්ඛන්ති චෙත්ථ දුක්ඛං අරියසච්චං අධිප්පෙතන්ති තං කාමභවාදිවසෙන තිධා භින්දිත්වා තථා තප්පටිච්ඡාදිකං අවිජ්ජං, අවිජ්ජාදිපච්චයෙ තීසු භවෙසු සඞ්ඛාරාදිකෙ ච පටිපාටියා දස්සෙන්තො ‘‘කාමභවෙ ච අවිජ්ජා’’තිආදිමාහ. තත්ථ කාමභවෙ අවිජ්ජාති කාමභවෙ ආදීනවප්පටිච්ඡාදිකා අවිජ්ජා. රූපභවෙ අරූපභවෙ අවිජ්ජාති එත්ථාපි එසෙව නයො. කාමභවෙ සඞ්ඛාරානන්ති කාමභූමිපරියාපන්නානං සඞ්ඛාරානං, කාමභවෙ වා නිප්ඵාදෙතබ්බා යෙ සඞ්ඛාරා, තෙසං කාමභවූපපත්තිනිබ්බත්තකසඞ්ඛාරානන්ති අත්ථො. පච්චයො හොතීති පුඤ්ඤාභිසඞ්ඛාරානං තාව ආරම්මණපච්චයෙන චෙව උපනිස්සයපච්චයෙන චාති ද්විධා පච්චයො හොති. අපුඤ්ඤාභිසඞ්ඛාරෙසු සහජාතස්ස සහජාතාදිවසෙන[Pg.222], අසහජාතස්ස අනන්තරසමනන්තරාදිවසෙන, නානන්තරස්ස පන ආරම්මණවසෙන චෙව උපනිස්සයවසෙන ච පච්චයො හොති. අරූපභවෙ සඞ්ඛාරානන්ති ආනෙඤ්ජාභිසඞ්ඛාරානං. පච්චයො හොති උපනිස්සයවසෙනෙව. ඉමස්මිං පනත්ථෙ එත්ථ විත්ථාරියමානෙ අතිප්පපඤ්චො හොති, සයමෙව ච පරතො ආගමිස්සතීති න නං විත්ථාරයාම. 128. Như vậy, trong câu ‘‘arānaṃ hatattā’’, sau khi đã giải thích ý nghĩa bằng cách xem luân hồi như bánh xe, bây giờ để trình bày điều đó theo trình tự thuyết giảng về duyên khởi, câu ‘‘atha vā’’ (hoặc là) đã được nói. Ở đây, ‘vòng luân hồi vô thủy’ có nghĩa là vòng luân hồi không biết được điểm khởi đầu theo từng sát-na. Mười pháp còn lại, bắt đầu từ hành và kết thúc ở sanh, là các căm xe. Tại sao? Để chỉ ra rằng chúng được liên kết với cái đùm là vô minh ở gốc, và với cái niềng là già-chết ở cuối, ngài đã nói ‘vì có vô minh làm gốc và già-chết làm điểm kết thúc’. ‘Trong khổ, v.v.’ nghĩa là trong khổ, tập, diệt, đạo. Ở đây, sự không biết trong khổ là do nó nằm trong đó và do che lấp nó; còn trong các đế còn lại, (sự không biết) chỉ do sự che lấp. Và ở đây, ‘khổ’ được hiểu là khổ thánh đế, vì vậy, sau khi phân chia nó thành ba loại theo cõi dục, v.v., và để trình bày theo thứ tự về vô minh che lấp chúng và về các hành, v.v. trong ba cõi có vô minh, v.v. làm duyên, ngài đã nói ‘và vô minh trong cõi dục’, v.v. Ở đây, ‘vô minh trong cõi dục’ là vô minh che lấp sự nguy hại trong cõi dục. Trong câu ‘vô minh trong cõi sắc, vô minh trong cõi vô sắc’, phương pháp cũng tương tự. ‘Các hành trong cõi dục’ có nghĩa là các hành thuộc cõi dục, hoặc là các hành nào cần được tạo ra trong cõi dục, tức là các hành tạo ra sự tái sanh trong cõi dục. ‘Là duyên’ có nghĩa là: đối với các phước hành, nó là duyên theo hai cách, tức là bằng cảnh duyên và bằng y chỉ duyên. Trong các phi phước hành, đối với (hành) đồng sanh, (nó là duyên) bằng cách đồng sanh, v.v.; đối với (hành) không đồng sanh, (nó là duyên) bằng cách vô gián, đẳng vô gián, v.v.; còn đối với (hành) không phải vô gián, nó là duyên bằng cách cảnh duyên và bằng cách y chỉ duyên. ‘Các hành trong cõi vô sắc’ là các bất động hành. ‘Là duyên’ chỉ bằng cách y chỉ duyên. Tuy nhiên, nếu giải thích chi tiết về ý nghĩa này ở đây, sẽ trở nên quá rườm rà, và tự nó sẽ được đề cập ở phần sau, vì vậy chúng tôi không giải thích chi tiết. තිණ්ණං ආයතනානන්ති චක්ඛුසොතමනායතනානං. එකස්සායතනස්සාති මනායතනස්ස. ඉමිනා නයෙන ඵස්සාදීනම්පි විභාගො වෙදිතබ්බො. තත්ථ තත්ථ සා සා තණ්හාති රූපතණ්හාදිභෙදා තත්ථ තත්ථ කාමභවාදීසු උප්පජ්ජනකා තණ්හා. ‘Của ba xứ’ là của nhãn xứ, nhĩ xứ, và ý xứ. ‘Của một xứ’ là của ý xứ. Theo phương pháp này, sự phân chia của xúc, v.v. cũng cần được hiểu. ‘Ái đó đó ở nơi đó đó’ là ái sanh khởi ở nơi này nơi kia trong các cõi dục, v.v., có sự phân biệt như sắc ái, v.v. තණ්හාදිමූලිකා කථා අතිසංඛිත්තාති තං, උපාදානභවෙ ච විභජිත්වා විත්ථාරෙත්වා දස්සෙතුං ‘‘කථ’’න්තිආදි වුත්තං. තත්ථ ‘‘කාමෙ පරිභුඤ්ජිස්සාමී’’ති ඉමිනා කාමතණ්හාපවත්තිමාහ. තථා ‘‘සග්ගසම්පත්තිං අනුභවිස්සාමී’’තිආදීහි. සා පන තණ්හා යස්මා භුසමාදානවසෙන පවත්තමානා කාමුපාදානං නාම හොති, තස්මා වුත්තං ‘‘කාමුපාදානපච්චයා’’ති. තථෙවාති කාමුපාදානපච්චයා එව. Vì lời nói có ái, v.v. làm gốc là quá tóm tắt, để trình bày điều đó và cả thủ và hữu bằng cách phân tích và giải thích chi tiết, câu ‘kathaṃ’ (như thế nào), v.v. đã được nói. Ở đây, bằng câu ‘tôi sẽ hưởng thụ các dục’, ngài nói về sự diễn tiến của dục ái. Tương tự, bằng các câu như ‘tôi sẽ trải nghiệm tài sản cõi trời’. Hơn nữa, vì ái đó, khi diễn tiến với sự nắm giữ mạnh mẽ, được gọi là dục thủ, do đó đã được nói là ‘do duyên dục thủ’. ‘Cũng vậy’ có nghĩa là chính do duyên dục thủ. බ්‍රහ්මලොකසම්පත්තින්ති රූපීබ්‍රහ්මලොකෙ සම්පත්තිං. ‘‘සබ්බෙපි තෙභූමකා ධම්මා කාමනීයට්ඨෙන කාමා’’ති (මහානි. 1; චූළනි. අජිතමාණවපුච්ඡානිද්දෙස 8 ථොක විසදිසං) වචනතො භවරාගොපි කාමුපාදානමෙවාති කත්වා ‘‘කාමුපාදානපච්චයා එව මෙත්තං භාවෙතී’’තිආදි වුත්තං. සෙසුපාදානමූලිකාසුපීති එත්ථායං යොජනා – ඉධෙකච්චො ‘‘නත්ථි පරො ලොකො’’ති නත්ථිකදිට්ඨිං ගණ්හාති, සො දිට්ඨුපාදානපච්චයා කායෙන දුච්චරිතං චරතීතිආදි වුත්තනයෙන යොජෙතබ්බං. අපරො ‘‘අසුකස්මිං සම්පත්තිභවෙ අත්තා උච්ඡිජ්ජතී’’ති උච්ඡෙදදිට්ඨිං ගණ්හාති, සො තත්‍රූපපත්තියා කායෙන සුචරිතං චරතීතිආදි වුත්තනයෙනෙව යොජෙතබ්බං. අපරො ‘‘රූපී මනොමයො හුත්වා අත්තා උච්ඡිජ්ජතී’’ති රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති. භාවනාපාරිපූරියාති සබ්බං වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං. අපරො ‘‘අරූපභවෙ උප්පජ්ජිත්වා අත්තා උච්ඡිජ්ජතී’’ති අරූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති. භාවනාපාරිපූරියාති සබ්බං වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං. එතාහියෙව අත්තවාදුපාදානමූලිකාපි යොජනා සංවණ්ණිතාති දට්ඨබ්බං. එවං දිට්ඨධම්මනිබ්බානවාදවසෙනාපි [Pg.223] යොජනා වෙදිතබ්බා. අපරො ‘‘සීලෙන සුද්ධී’’ති ‘‘අසුද්ධිමග්ගං සුද්ධිමග්ගො’’ති පරාමසන්තො සීලබ්බතුපාදානපච්චයා කායෙන දුච්චරිතං චරතීතිආදිනා සබ්බං වුත්තනයෙනෙව යොජෙතබ්බං. ‘Tài sản cõi Phạm thiên’ là tài sản trong cõi Phạm thiên sắc giới. Theo câu nói ‘Tất cả các pháp trong ba cõi đều được gọi là dục vì có ý nghĩa đáng mong muốn’, hữu ái cũng chính là dục thủ, do đó đã nói ‘chính do duyên dục thủ mà tu tập tâm từ’, v.v. Trong câu ‘cũng trong những (trường hợp) có các thủ khác làm gốc’, đây là cách giải thích: Ở đây, một người nào đó chấp nhận tà kiến hư vô rằng ‘không có đời sau’. Người đó, do duyên kiến thủ, thực hành ác hạnh bằng thân, v.v. cần được liên kết theo cách đã nói. Một người khác chấp nhận đoạn kiến rằng ‘ngã bị đoạn diệt trong một cõi hữu đầy đủ nào đó’. Người đó, để sanh vào cõi đó, thực hành thiện hạnh bằng thân, v.v. cần được liên kết theo cách đã nói. Một người khác, (cho rằng) ‘ngã có sắc, do ý tạo thành, sau khi trở thành như vậy thì bị đoạn diệt’, tu tập con đường để sanh vào cõi sắc. ‘Do sự viên mãn của tu tập’, tất cả cần được hiểu theo cách đã nói. Một người khác, (cho rằng) ‘sau khi sanh vào cõi vô sắc, ngã bị đoạn diệt’, tu tập con đường để sanh vào cõi vô sắc. ‘Do sự viên mãn của tu tập’, tất cả cần được hiểu theo cách đã nói. Cần thấy rằng chính bằng những cách giải thích này, cách giải thích có ngã kiến chấp thủ làm gốc cũng đã được giải thích. Tương tự, cách giải thích theo quan điểm Niết-bàn hiện tại cũng cần được hiểu. Một người khác, trong khi chấp thủ rằng ‘con đường không thanh tịnh là con đường thanh tịnh’ với (quan điểm) ‘sự thanh tịnh là do giới’, do duyên giới cấm thủ, thực hành ác hạnh bằng thân, v.v., tất cả cần được liên kết theo cách đã nói. ඉදානි ය්වායං සංසාරචක්කං දස්සෙන්තෙන ‘‘කාමභවෙ අවිජ්ජා කාමභවෙ සඞ්ඛාරානං පච්චයො හොතී’’තිආදිනා අවිජ්ජාදීනං පච්චයභාවො, සඞ්ඛාරාදීනං පච්චයුප්පන්නභාවො ච දස්සිතො, තමෙව පටිසම්භිදාමග්ගපාළිං ආනෙත්වා නිගමනවසෙන දස්සෙන්තො ‘‘එවං අය’’න්තිආදිමාහ. තත්ථ යථා සඞ්ඛාරා හෙතුනිබ්බත්තා, එවං අවිජ්ජාපි කාමාසවාදිනා සහෙතුකා එවාති ආහ ‘‘උභොපෙතෙ හෙතුසමුප්පන්නා’’ති. පච්චයපරිග්ගහෙති නාමරූපස්ස පච්චයානං අවිජ්ජාදීනං පරිච්ඡිජ්ජ ගහණෙ, නිප්ඵාදෙතබ්බෙ භුම්මං. පඤ්ඤාති කඞ්ඛාවිතරණවිසුද්ධිසඞ්ඛාතා පකාරතො ජානනා. ධම්මට්ඨිතිඤාණන්ති පටිච්චසමුප්පාදාවබොධො. ඉදඤ්ච ධම්මට්ඨිතිඤාණං යස්මා අද්ධාත්තයෙ කඞ්ඛාමලවිතරණවසෙන පවත්තති, තස්මා ‘‘අතීතම්පි අද්ධාන’’න්තිආදි වුත්තං. එතෙනෙව නයෙනාති එතෙන ‘‘අවිජ්ජා හෙතූ’’තිආදිනා අවිජ්ජායං වුත්තෙන නයෙන. ‘‘සඞ්ඛාරා හෙතු, විඤ්ඤාණං හෙතුසමුප්පන්න’’න්තිආදිනා (පටි. ම. 1.46) සබ්බපදානි විත්ථාරෙතබ්බානි. Giờ đây, vị Chú giải, trong khi trình bày về bánh xe luân hồi (saṃsāracakka), đã chỉ ra trạng thái làm duyên của vô minh v.v... và trạng thái được duyên tạo của các hành v.v... qua câu Pāḷi bắt đầu bằng ‘trong cõi dục, vô minh là duyên cho các hành trong cõi dục’. Để trình bày chính điều ấy theo cách kết luận, ngài đã dẫn Pāḷi trong Paṭisambhidāmagga và nói lên câu bắt đầu bằng ‘evaṃ ayaṃ’. Trong ấy, ngài nói ‘cả hai pháp này đều do nhân sanh khởi’ với ý rằng: ‘Giống như các hành được sanh khởi từ nhân, vô minh cũng vậy, chính nó cũng có nhân là dục lậu v.v...’. Trong cụm từ ‘Paccayapariggaha’ (sự thấu triệt các duyên), đây là cách dùng sở thuộc cách (bhummaṃ) trong ý nghĩa cần phải được hoàn thành, tức là trong việc nắm bắt bằng cách xác định các duyên của danh sắc, là vô minh v.v... Trí tuệ (Paññā) là sự biết theo nhiều cách, được gọi là Độ nghi thanh tịnh (kaṅkhāvitaraṇavisuddhi). Trí biết sự trụ của pháp (Dhammaṭṭhitiñāṇa) là sự giác ngộ về lý Duyên khởi. Và vì trí biết sự trụ của pháp này vận hành trong ba thời qua việc vượt qua cấu uế của hoài nghi, nên có lời nói bắt đầu bằng ‘atītampi addhānaṃ’. Cụm từ ‘Eteneva nayena’ (cũng bằng phương pháp này) có nghĩa là bằng phương pháp đã được nói đến đối với vô minh, bắt đầu bằng ‘vô minh là nhân’. Tất cả các thuật ngữ nên được giải thích chi tiết theo cách bắt đầu bằng ‘các hành là nhân, thức là pháp do nhân sanh khởi’. සංඛිප්පන්ති එත්ථ අවිජ්ජාදයො, විඤ්ඤාණාදයො චාති සඞ්ඛෙපො, හෙතු, විපාකො ච. හෙතු විපාකොති වා සංඛිප්පතීති සඞ්ඛෙපො, අවිජ්ජාදයො විඤ්ඤාණාදයො ච. සඞ්ඛෙපභාවසාමඤ්ඤෙන පන එකවචනං කතන්ති දට්ඨබ්බං. තෙ පන සඞ්ඛෙපා අතීතෙ හෙතු, එතරහි විපාකො, එතරහි හෙතු, ආයතිං විපාකොති එවං කාලවිභාගෙන චත්තාරො ජාතා. තෙනාහ ‘‘පුරිමසඞ්ඛෙපො චෙත්ථ අතීතො අද්ධා’’තිආදි. සඞ්ඛෙප-සද්දො වා භාගාධිවචනන්ති අතීතො හෙතුභාගො පඨමො සඞ්ඛෙපො. එස නයො සෙසෙසුපි. තණ්හුපාදානභවා ගහිතාව හොන්ති කිලෙසකම්මභාවසාමඤ්ඤතො, තෙහි විනා අවිජ්ජාසඞ්ඛාරානං සකිච්චාකරණතො ච. කම්මං තණ්හා ච තස්ස සහකාරීකාරණං හුත්වා වට්ටනත්ථෙන කම්මවට්ටං. ‘Saṅkhepa’ (sự tóm lược) được gọi như vậy vì trong đó, vô minh v.v... và thức v.v... được tóm thâu lại; và (cũng là) nhân và quả. Hoặc, ‘saṅkhepa’ được gọi như vậy vì nhân và quả được tóm thâu lại, (qua đó) vô minh v.v... và thức v.v... (được hiểu). Nên hiểu rằng, số ít được dùng ở đây là do tính chất chung của việc tóm lược. Và những sự tóm lược ấy, do sự phân chia theo thời gian, đã trở thành bốn loại như sau: nhân trong quá khứ, quả trong hiện tại, nhân trong hiện tại, và quả trong tương lai. Do đó, ngài đã nói câu bắt đầu bằng ‘sự tóm lược đầu tiên trong đây là thời quá khứ’. Hoặc, từ ‘saṅkhepa’ có nghĩa là ‘phần’; do đó, phần nhân trong quá khứ là sự tóm lược thứ nhất. Phương pháp này cũng áp dụng cho các phần còn lại. Ái, thủ, và hữu chắc chắn được bao gồm, do tính chất chung của chúng là phiền não và nghiệp, và cũng vì nếu không có chúng thì vô minh và các hành không thể thực hiện chức năng của mình. Nghiệp (tức hữu) và ái, trở thành nhân hỗ trợ cho nó, được gọi là nghiệp luân (kammavaṭṭa) theo ý nghĩa luân chuyển. විඤ්ඤාණනාමරූපසළායතනඵස්සවෙදනානං ජාතිජරාභඞ්ගාවත්ථා ‘‘ජාතිජරාමරණ’’න්ති වුත්තාති ආහ ‘‘ජාතිජරාමරණාපදෙසෙන විඤ්ඤාණාදීනං [Pg.224] නිද්දිට්ඨත්තා’’ති. ඉමෙති විඤ්ඤාණාදයො. ආයතිං විපාකවට්ටං පච්චුප්පන්නහෙතුතො භාවීනං අනාගතානං ගහිතත්තා. තෙති අවිජ්ජාදයො. ආකාරතොති සරූපතො අවුත්තාපි තස්මිං තස්මිං සඞ්ගහෙ ආකිරීයන්ති අවිජ්ජාසඞ්ඛාරාදිග්ගහණෙහි පකාසීයන්තීති ආකාරා, අතීතහෙතුආදීනං වා පකාරා ආකාරා, තතො ආකාරතො. වීසතිවිධා හොන්ති අතීතෙහෙතුපඤ්චකාදිභෙදතො. Trạng thái sanh, già, và hoại diệt của thức, danh-sắc, sáu xứ, xúc, và thọ được gọi là ‘sanh, già, chết’. Do đó, ngài nói: ‘bởi vì thức v.v... đã được chỉ định dưới danh nghĩa sanh, già, chết’. ‘Ime’ (những pháp này) là chỉ cho thức v.v... (Được gọi là) quả luân trong tương lai (āyatiṃ vipākavaṭṭaṃ) là vì các pháp vị lai chắc chắn sẽ xảy ra đã được bao gồm do nhân trong hiện tại. ‘Te’ (những pháp kia) là chỉ cho vô minh v.v... ‘Ākārato’ (theo các phương diện): (Các pháp) được gọi là ‘ākārā’ (phương diện) vì mặc dù không được nói đến theo tự thể, chúng vẫn được gộp vào trong từng nhóm này hay nhóm khác, và được làm sáng tỏ qua việc đề cập đến vô minh, các hành, v.v... Hoặc, ‘ākārā’ là các loại của nhân quá khứ v.v...; ‘tato ākārato’ (từ phương diện đó). Chúng trở thành hai mươi loại do sự phân chia của nhóm năm nhân trong quá khứ v.v... සඞ්ඛාරවිඤ්ඤාණානං අන්තරා එකො සන්ධීති හෙතුතො ඵලස්ස අවිච්ඡෙදප්පවත්තිභාවතො හෙතුඵලසම්බන්ධභූතො එකො සන්ධි. තථා භවජාතීනමන්තරා. වෙදනාතණ්හානමන්තරා පන ඵලතො හෙතුනො අවිච්ඡෙදප්පවත්තිභාවතො ඵලහෙතුසම්බන්ධභූතො එකො සන්ධි. ඵලභූතොපි හි ධම්මො අඤ්ඤස්ස හෙතුසභාවස්ස ධම්මස්ස පච්චයො හොතීති. ‘Một mối nối giữa hành và thức’ có nghĩa là: một mối nối trở thành sự liên kết giữa nhân và quả, do trạng thái diễn tiến không gián đoạn của quả từ nhân. Tương tự như vậy là mối nối giữa hữu và sanh. Còn mối nối giữa thọ và ái là một mối nối trở thành sự liên kết giữa quả và nhân, do trạng thái diễn tiến không gián đoạn của nhân từ quả. Bởi vì, một pháp dù đã là quả, vẫn trở thành duyên cho một pháp khác có bản chất là nhân. ඉතීති වුත්තප්පකාරපරාමසනං. තෙනාහ ‘‘චතුසඞ්ඛෙප’’න්තිආදි. සබ්බාකාරතොති ඉධ වුත්තෙහි, අවුත්තෙහි ච පටිච්චසමුප්පාදවිභඞ්ගෙ (විභ. 225 ආදයො), අනන්තනයසමන්තපට්ඨානාදීසු ච ආගතෙහි සබ්බෙහි ආකාරෙහි. ජානාතීති අවබුජ්ඣති. පස්සතීති දස්සනභූතෙන ඤාණචක්ඛුනා පච්චක්ඛතො පස්සති. අඤ්ඤාති පටිවිජ්ඣතීති තෙසංයෙව වෙවචනං. තන්ති තං ජානනං. ඤාතට්ඨෙනාති යථාසභාවතො ජානනට්ඨෙන. පජානනට්ඨෙනාති අනිච්චාදීහි පකාරෙහි පටිවිජ්ඣනට්ඨෙන. Từ ‘Iti’ (như vậy) là sự tham chiếu đến các loại đã được nói đến. Do đó, ngài nói câu bắt đầu bằng ‘catusaṅkhepa’ (bốn sự tóm lược). ‘Sabbākārato’ (bằng mọi phương diện) có nghĩa là: bằng tất cả các phương diện, cả những phương diện đã được nói đến ở đây và những phương diện chưa được nói đến, mà đã xuất hiện trong Phân Tích Duyên Khởi, và trong Vô Tận Phương Pháp Vô Đối Trì v.v... ‘Jānāti’ (biết) có nghĩa là ngài thấu hiểu. ‘Passati’ (thấy) có nghĩa là ngài thấy một cách trực tiếp bằng tuệ nhãn đã trở thành sự thấy. ‘Aññā’ (biết) và ‘paṭivijjhati’ (thông suốt) chính là những từ đồng nghĩa của hai từ kia. ‘Taṃ’ (điều đó) là chỉ cho sự biết đó. ‘Ñātaṭṭhena’ (với ý nghĩa đã biết) có nghĩa là với ý nghĩa biết đúng theo tự tánh. ‘Pajānanaṭṭhena’ (với ý nghĩa tuệ tri) có nghĩa là với ý nghĩa thông suốt qua các phương diện như vô thường v.v... ඉදානි යදත්ථමිදං භවචක්කං ඉධානීතං, තං දස්සෙතුං ‘‘ඉමිනා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ තෙ ධම්මෙති තෙ අවිජ්ජාදිකෙ ධම්මෙ. යථාභූතං ඤත්වාති මහාවජිරඤාණෙන යාථාවතො ජානිත්වා. නිබ්බින්දන්තො බලවවිපස්සනාය විරජ්ජන්තො විමුච්චන්තො අරියමග්ගෙහි අරෙ හනීති යොජනා. තත්ථ යදා භගවා විරජ්ජති විමුච්චති, තදා අරෙ හනති නාම. තතො පරං පන අභිසම්බුද්ධක්ඛණං ගහෙත්වා වුත්තං ‘‘හනි විහනි විද්ධංසෙසී’’ති. Giờ đây, để chỉ ra mục đích mà bánh xe sinh hữu này được đưa đến đây, câu bắt đầu bằng ‘iminā’ đã được nói đến. Trong đó, ‘te dhamme’ (những pháp ấy) có nghĩa là những pháp như vô minh v.v... ‘Yathābhūtaṃ ñatvā’ (sau khi biết như thật) có nghĩa là sau khi biết đúng như thật bằng trí tuệ kim cương vĩ đại. Cách cú pháp nên hiểu là: ‘(Ngài) đã phá hủy các căm xe (are hani)’, trong khi nhàm chán (nibbindanto) nhờ tuệ quán mạnh mẽ, trong khi ly tham (virajjanto) và giải thoát (vimuccanto) nhờ các Thánh đạo. Trong đó, khi nào Đức Thế Tôn ly tham, giải thoát, khi ấy được gọi là ngài đang phá hủy các căm xe. Nhưng sau đó, lấy khoảnh khắc đã hoàn toàn giác ngộ, lời nói ‘hani vihani viddhaṃsesi’ (đã phá hủy, đã hủy diệt, đã phá tan) đã được thốt lên. 129. චක්කවත්තිනො අචෙතනෙ චක්කරතනෙ උප්පන්නෙ තත්ථෙව ලොකො පූජං කරොති, අඤ්ඤත්ථ පූජාවිසෙසා පච්ඡිජ්ජන්ති, කිමඞ්ගං පන සම්මාසම්බුද්ධෙ උප්පන්නෙති දස්සෙන්තො ‘‘උප්පන්නෙ තථාගතෙ’’තිආදිමාහ. කො පන වාදො අඤ්ඤෙසං පූජාවිසෙසානන්ති යථාවුත්තතො අඤ්ඤෙසං අමහෙසක්ඛෙහි දෙවමනුස්සෙහි කරියමානානං නාතිඋළාරානං පූජාවිසෙසානං අරහභාවෙ [Pg.225] කා නාම කථා. අත්ථානුරූපන්ති අරහත්තත්ථස්ස අනුරූපං අන්වත්ථං. 129. Khi bánh xe báu vô tri của một vị Chuyển luân vương xuất hiện, thế gian chỉ cúng dường nơi đó, các sự cúng dường đặc biệt ở nơi khác đều chấm dứt; huống chi là khi một vị Chánh Đẳng Giác xuất hiện? Để chỉ ra điều này, ngài đã nói câu bắt đầu bằng ‘uppanne tathāgate’. ‘Còn nói gì đến các sự cúng dường đặc biệt khác?’ có nghĩa là: Ngoài những sự cúng dường đã nói, còn có thể nói gì về sự xứng đáng của những sự cúng dường đặc biệt không mấy cao quý, được thực hiện bởi chư thiên và nhân loại không có nhiều quyền năng? ‘Atthānurūpaṃ’ (tương xứng với ý nghĩa) có nghĩa là một danh xưng phái sinh (anvatthaṃ) phù hợp với ý nghĩa của quả A-la-hán. 130. අසිලොකභයෙනාති අකිත්තිභයෙන. රහො පාපං කරොන්ති ‘‘මා නං කොචි ජඤ්ඤා’’ති එස භගවා න කදාචි කරොති පාපහෙතූනං බොධිමණ්ඩෙ එව සුප්පහීනත්තා. අපරො නයො – ආරකාති අරහං, සුවිදූරභාවතොඉච්චෙව අත්ථො. කුතො පන සුවිදූරභාවතොති? යෙ අභාවිතකායා අභාවිතසීලා අභාවිතචිත්තා අභාවිතපඤ්ඤා, තතො එව අප්පහීනරාගදොසමොහා අරියධම්මස්ස අකොවිදා අරියධම්මෙ අවිනීතා අරියධම්මස්ස අදස්සාවිනො අප්පටිපන්නා මිච්ඡාපටිපන්නා ච, තතො සුවිදූරභාවතො. වුත්තඤ්හෙතං භගවතා – 130. ‘Asilokabhayena’ có nghĩa là do sợ tai tiếng xấu. (Người đời) làm điều ác một cách kín đáo với ý nghĩ ‘mong rằng không ai biết đến việc này của ta’, nhưng Đức Thế Tôn thì không bao giờ làm như vậy, vì các nhân của điều ác đã được ngài đoạn trừ hoàn toàn ngay tại Bồ-đề đoàn. Một phương pháp giải thích khác: Ngài là A-la-hán (Arahaṃ) vì ngài ở xa (ārakā); ý nghĩa chỉ đơn thuần là do ở rất xa. Nhưng ở xa khỏi điều gì? (Ngài ở xa) khỏi những người có thân không tu tập, giới không tu tập, tâm không tu tập, tuệ không tu tập; chính vì lý do đó mà họ chưa đoạn trừ tham, sân, si; không thông thạo Thánh pháp, không được huấn luyện trong Thánh pháp, không thấy Thánh pháp, và là những người không thực hành đúng hoặc thực hành sai lạc. (Ngài là A-la-hán) do ở rất xa khỏi những người như vậy. Và điều này đã được Đức Thế Tôn nói đến: ‘‘සඞ්ඝාටිකණ්ණෙචෙපි මෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ගහෙත්වා පිට්ඨිතො පිට්ඨිතො අනුබන්ධො අස්ස පාදෙ පාදං නික්ඛිපන්තො, සො ච හොති අභිජ්ඣාලු කාමෙසු තිබ්බසාරාගො බ්‍යාපන්නචිත්තො පදුට්ඨමනසඞ්කප්පො මුට්ඨස්සති අසම්පජානො අසමාහිතො විබ්භන්තචිත්තො පාකතින්ද්‍රියො. අථ ඛො සො ආරකාව මය්හං, අහඤ්ච තස්ස. තං කිස්ස හෙතු? ධම්මං හි සො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු න පස්සති, ධම්මං අපස්සන්තො මං න පස්සතී’’ති (ඉතිවු. 92). "Này các tỳ khưu, cho dù có vị tỳ khưu nắm lấy vạt tăng-già-lê của ta, đi theo sát gót, đặt chân lên dấu chân của ta, nhưng vị ấy lại có lòng tham ái, có tham dục mãnh liệt trong các dục, có tâm sân hận, có ý định xấu xa, thất niệm, không tỉnh giác, không định tĩnh, tâm tán loạn, các căn không được phòng hộ. Thì này các tỳ khưu, vị ấy thật sự xa ta, và ta cũng xa vị ấy. Vì sao vậy? Này các tỳ khưu, vì vị tỳ khưu ấy không thấy Pháp, và do không thấy Pháp nên không thấy ta." යථාවුත්තපුග්ගලා හි සචෙපි සායං පාතං සත්ථු සන්තිකාවචරාව සියුං, න තෙ තාවතා ‘‘සත්ථු සන්තිකා’’ති වත්තබ්බා, තථා සත්ථාපි නෙසං. ඉති අසප්පුරිසානං ආරකා දූරෙති අරහං. Thật vậy, những hạng người đã được nói đến ở trên, dù cho sáng chiều có ở gần bên bậc Đạo Sư, cũng không thể vì thế mà được gọi là 'ở gần bậc Đạo Sư', và bậc Đạo Sư cũng vậy đối với họ. Do đó, vì Ngài ở xa, cách biệt những kẻ phi chân nhân, nên Ngài là A-la-hán. ‘‘සම්මා න පටිපජ්ජන්ති, යෙ නිහීනාසයා නරා; ආරකා තෙහි භගවා, දූරෙ තෙනාරහං මතො’’ති. "Những người có tâm ý thấp hèn, không thực hành chân chánh; Đức Thế Tôn ở xa cách họ, vì thế Ngài được biết là A-la-hán." තථා ආරකාති අරහං, ආසන්නභාවතොති අත්ථො. කුතො පන ආසන්නභාවතොති? යෙ භාවිතකායා භාවිතසීලා භාවිතචිත්තා භාවිතපඤ්ඤා, තතො එව පහීනරාගදොසමොහා අරියධම්මස්ස කොවිදා අරියධම්මෙ සුවිනීතා අරියධම්මස්ස දස්සාවිනො සම්මාපටිපන්නා, තතො ආසන්නභාවතො. වුත්තම්පි චෙතං භගවතා – Tương tự, Ngài là A-la-hán vì Ngài ở gần (ārakā), nghĩa là do trạng thái gần gũi. Nhưng gần gũi từ đâu? Những vị nào đã tu tập thân, tu tập giới, tu tập tâm, tu tập tuệ, do đó đã đoạn trừ tham, sân, si, là những bậc thông suốt Thánh pháp, khéo huấn luyện trong Thánh pháp, thấy rõ Thánh pháp, thực hành chân chánh, chính là do sự gần gũi với các vị ấy (mà Ngài được gọi là A-la-hán). Điều này cũng đã được Đức Thế Tôn thuyết giảng rằng – ‘‘යොජනසතෙ [Pg.226] චෙපි මෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු විහරෙය්‍ය, සො ච හොති අනභිජ්ඣාලු කාමෙසු න තිබ්බසාරාගො අබ්‍යාපන්නචිත්තො අප්පදුට්ඨමනසඞ්කප්පො උපට්ඨිතස්සති සම්පජානො සමාහිතො එකග්ගචිත්තො සංවුතින්ද්‍රියො. අථ ඛො සො සන්තිකෙව මය්හං, අහඤ්ච තස්ස. තං කිස්ස හෙතු? ධම්මං හි සො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පස්සති, ධම්මං පස්සන්තො මං පස්සතී’’ති (ඉතිවු. 92). "Này các tỳ khưu, cho dù có vị tỳ khưu sống cách xa ta cả trăm do-tuần, nhưng vị ấy không có lòng tham ái, không có tham dục mãnh liệt trong các dục, có tâm không sân hận, có ý định không xấu xa, an trú niệm, tỉnh giác, định tĩnh, nhất tâm, các căn được phòng hộ. Thì này các tỳ khưu, vị ấy thật sự ở gần ta, và ta cũng ở gần vị ấy. Vì sao vậy? Này các tỳ khưu, vì vị tỳ khưu ấy thấy Pháp, và do thấy Pháp nên thấy ta." තථාරූපා හි පුග්ගලා සත්ථු යොජනසහස්සන්තරිකාපි හොන්ති, න තාවතා තෙ ‘‘සත්ථු දූරචාරිනො’’ති වත්තබ්බා, තථා සත්ථාපි නෙසං. ඉති සප්පුරිසානං ආරකා ආසන්නෙති අරහං. Thật vậy, những hạng người như thế dù ở cách bậc Đạo Sư cả ngàn do-tuần, cũng không thể vì thế mà được gọi là 'ở xa bậc Đạo Sư', và bậc Đạo Sư cũng vậy đối với họ. Do đó, vì Ngài ở gần (ārakā) các bậc chân nhân, nên Ngài là A-la-hán. යෙ සම්මා පටිපජ්ජන්ති, සුප්පණීතාධිමුත්තිකා; ආරකා තෙහි ආසන්නෙ, තෙනාපි අරහං ජිනො. Những ai thực hành chân chánh, có chí hướng cao thượng; bậc Chiến Thắng ở gần (ārakā) những vị ấy, vì thế Ngài cũng là A-la-hán. යෙ ඉමෙ රාගාදයො පාපධම්මා යස්මිං සන්තානෙ උප්පජ්ජන්ති, තස්ස දිට්ඨධම්මිකම්පි සම්පරායිකම්පි අනත්ථං ආවහන්ති. නිබ්බානගාමිනියා පටිපදාය එකංසෙනෙව උජුවිපච්චනීකභූතා ච, තෙ අත්තහිතං, පරහිතඤ්ච පරිපූරෙතුං සම්මා පටිපජ්ජන්තෙහි සාධූහි දූරතො රහිතබ්බා පරිච්චජිතබ්බා පහාතබ්බාති රහා නාම, තෙ ච යස්මා භගවතො බොධිමූලෙයෙව අරියමග්ගෙන සබ්බසො පහීනා සමුච්ඡින්නා. යථාහ – Những pháp ác như tham ái v.v... này, khi sanh khởi trong dòng tâm thức của ai, chúng mang lại sự bất hạnh cho người ấy cả trong hiện tại lẫn trong đời sau. Chúng hoàn toàn và trực tiếp đối nghịch với con đường đưa đến Niết-bàn. Những pháp ấy được gọi là 'raha' (điều cần phải từ bỏ) vì chúng cần được các bậc thiện nhân, những người thực hành chân chánh để hoàn thiện lợi ích cho mình và cho người, từ bỏ, xả ly, đoạn trừ từ xa. Và bởi vì những pháp ấy đã được Đức Thế Tôn đoạn trừ và nhổ sạch hoàn toàn bằng Thánh đạo ngay tại cội Bồ-đề. Như có lời dạy rằng – ‘‘තථාගතස්ස ඛො, බ්‍රාහ්මණ, රාගො පහීනො දොසො මොහො, සබ්බෙපි පාපකා අකුසලා ධම්මා පහීනා උච්ඡින්නමූලා තාලාවත්ථුකතා අනභාවංකතා ආයතිං අනුප්පාදධම්මා’’ති (පාරා. 9-10 අත්ථතො සමානං). "Này Bà-la-môn, thật vậy, tham, sân, si của Như Lai đã được đoạn trừ. Tất cả các pháp ác, bất thiện đều đã được đoạn trừ, nhổ tận gốc rễ, làm cho như cây ta-la bị chặt ngọn, làm cho không thể hiện hữu, có tính chất không sanh khởi trong tương lai." තස්මා සබ්බසො න සන්ති එතස්ස රහාති අරහොති වත්තබ්බෙ ඔකාරස්ස සානුසාරං අ-කාරාදෙසං කත්වා ‘‘අරහ’’න්ති වුත්තං. Do đó, vì đối với Ngài, các pháp 'raha' (cần phải từ bỏ) hoàn toàn không có, nên đáng lẽ phải nói là 'araho', nhưng đã biến đổi mẫu tự 'o' thành mẫu tự 'a' cùng với dấu anusvāra, nên được gọi là 'arahaṃ'. පාපධම්මා රහා නාම, සාධූහි රහිතබ්බතො; තෙසං සුට්ඨු පහීනත්තා, භගවා අරහං මතො. Các pháp ác được gọi là 'raha', vì chúng cần được các bậc thiện nhân từ bỏ; do đã khéo đoạn trừ chúng, Đức Thế Tôn được biết là A-la-hán. යෙ තෙ සබ්බසො පරිඤ්ඤාතක්ඛන්ධා පහීනකිලෙසා භාවිතමග්ගා සච්ඡිකතනිරොධා අරහන්තො ඛීණාසවා, යෙ ච සෙක්ඛා අප්පත්තමානසා අනුත්තරං [Pg.227] යොගක්ඛෙමං පත්ථයමානා විහරන්ති, යෙ ච පරිසුද්ධපයොගා කල්‍යාණජ්ඣාසයා සද්ධාසීලසුතාදිගුණසම්පන්නා පුග්ගලා, තෙහි න රහිතබ්බො න පරිච්චජිතබ්බො, තෙ ච භගවතාති අරහං. තථා හි අරියපුග්ගලා සත්ථාරා දිට්ඨධම්මස්ස පච්චක්ඛකරණතො සත්ථු ධම්මසරීරෙන අවිරහිතා එව හොන්ති. යථාහ ආයස්මා පිඞ්ගියො – Những bậc A-la-hán, lậu hoặc đã tận, là những vị đã liễu tri hoàn toàn các uẩn, đoạn trừ phiền não, tu tập đạo lộ, chứng ngộ sự diệt; và những bậc hữu học tâm chưa đạt đến (A-la-hán quả), đang sống với mong muốn đạt đến trạng thái vô thượng an ổn khỏi các ách phược; và những người có hành vi trong sạch, có chí hướng thiện lành, đầy đủ các đức tánh như tín, giới, văn v.v... – Ngài không thể bị các vị ấy từ bỏ, xả ly, và Đức Thế Tôn cũng không từ bỏ các vị ấy, vì thế Ngài là A-la-hán. Thật vậy, các bậc Thánh nhân, do đã trực nhận pháp được thấy, nên các vị ấy không bao giờ xa lìa Pháp thân của bậc Đạo Sư. Như Tôn giả Piṅgiya đã nói – ‘‘පස්සාමි නං මනසා චක්ඛුනාව,රත්තින්දිවං බ්‍රාහ්මණ අප්පමත්තො; නමස්සමානො විවසෙමි රත්තිං,තෙනෙව මඤ්ඤාමි අවිප්පවාසං. "Thưa ngài Bà-la-môn, con thấy Ngài bằng tâm ý như bằng mắt thịt, ngày và đêm, không chút lơ là. Con trải qua đêm dài trong sự đảnh lễ, và do đó, con nghĩ rằng mình không hề xa cách." ‘‘සද්ධා ච පීති ච මනො සති ච,නාපෙන්තිමෙ ගොතමසාසනම්හා; යං යං දිසං වජති භූරිපඤ්ඤො,ස තෙන තෙනෙව නතොහමස්මී’’ති. (සු. නි. 1148-1149); "Tín, hỷ, ý và niệm của con, những pháp này không rời xa giáo pháp của đức Gotama. Bậc Quảng Tuệ đi về phương nào, con cũng hướng tâm về phương ấy." තෙනෙව ච තෙ අඤ්ඤං සත්ථාරං න උද්දිසන්ති. යථාහ – Và cũng chính vì thế, họ không chấp nhận một vị đạo sư nào khác. Như có lời dạy rằng – ‘‘අට්ඨානමෙතං, භික්ඛවෙ, අනවකාසො, යං දිට්ඨිසම්පන්නො පුග්ගලො අඤ්ඤං සත්ථාරං උද්දිසෙය්‍යාති නෙතං ඨානං විජ්ජතී’’ති (ම. නි. 3.128; අ. නි. 1.276). "Này các tỳ khưu, đây là điều không thể xảy ra, là điều không có cơ hội, rằng một người có đầy đủ chánh kiến lại chấp nhận một vị đạo sư khác. Trường hợp này không thể có được." කල්‍යාණපුථුජ්ජනාපි යෙභුය්‍යෙන සත්ථරි නිච්චලසද්ධා එව හොන්ති. ඉති සුප්පටිපන්නෙහි පුරිසවිසෙසෙහි අවිරහිතබ්බතො, තෙසඤ්ච අවිරහනතො න සන්ති එතස්ස රහා පරිච්චජනකා, නත්ථි වා එතස්ස රහො සාධූහි පරිච්චජිතබ්බතාති අරහං. Ngay cả các thiện phàm phu phần lớn cũng có đức tin bất động nơi bậc Đạo Sư. Do đó, vì Ngài không thể bị các bậc thượng nhân, những người thực hành chân chánh, từ bỏ, và vì các vị ấy cũng không từ bỏ Ngài, nên đối với Ngài không có những người từ bỏ (rahā pariccajanakā); hoặc là, đối với Ngài không có sự từ bỏ (raho) bởi các bậc thiện nhân, vì thế Ngài là A-la-hán. ‘‘යෙ සච්ඡිකතසද්ධම්මා, අරියා සුද්ධගොචරා; න තෙහි රහිතො හොති, නාථො තෙනාරහං මතො’’ති. "Những bậc Thánh đã chứng ngộ Chánh pháp, có cảnh giới trong sạch; bậc Hộ Trì không bị các vị ấy từ bỏ, vì thế Ngài được biết là A-la-hán." රහොති ච ගමනං වුච්චති, භගවතො ච නානාගතීසු පරිබ්භමනසඞ්ඛාතං සංසාරෙ ගමනං නත්ථි කම්මක්ඛයකරෙන අරියමග්ගෙන බොධිමූලෙයෙව සබ්බසො සසම්භාරස්ස කම්මවට්ටස්ස විද්ධංසිතත්තා. යථාහ – Lại nữa, 'raho' cũng được gọi là sự đi. Và đối với Đức Thế Tôn, không còn sự đi trong luân hồi, tức là sự lang thang trong các cảnh giới khác nhau, vì vòng luân chuyển của nghiệp cùng với các nhân duyên của nó đã bị phá hủy hoàn toàn ngay tại cội Bồ-đề bởi Thánh đạo, con đường chấm dứt nghiệp. Như có lời dạy rằng – ‘‘යෙන දෙවූපපත්‍යස්ස, ගන්ධබ්බො වා විහඞ්ගමො; යක්ඛත්තං යෙන ගච්ඡෙය්‍යං, මනුස්සත්තඤ්ච අබ්බජෙ; තෙ මය්හං ආසවා ඛීණා, විද්ධස්තා විනළීකතා’’ති. (අ. නි. 4.36); "Do nhân nào có thể sanh làm trời, hay làm càn-thát-bà, chim trời; do nhân nào có thể đến cảnh dạ-xoa, hay trở lại làm người; những lậu hoặc ấy của ta đã tận, đã bị phá hủy, đã bị nhổ sạch." එවං [Pg.228] නත්ථි එතස්ස රහොගමනං ගතීසු පච්චාජාතීතිපි අරහං. Như vậy, đối với Ngài không có sự đi (rahogamanaṃ), tức là sự tái sanh trong các cảnh giới, vì thế Ngài cũng là A-la-hán. රහො වා ගමනං යස්ස, සංසාරෙ නත්ථි සබ්බසො; පහීනජාතිමරණො, අරහං සුගතො මතො. Hoặc, bậc nào trong vòng luân hồi hoàn toàn không có sự đi đến nơi kín đáo, bậc Thiện Thệ ấy đã đoạn tận sanh và tử, được xem là bậc A-la-hán. පාසංසත්තා වා භගවා අරහං. අක්ඛරචින්තකා හි පසංසායං අරහ-සද්දං වණ්ණෙන්ති. පාසංසභාවො ච භගවතො අනඤ්ඤසාධාරණො යථාභුච්චගුණාධිගතො සදෙවකෙ ලොකෙ සුප්පතිට්ඨිතො. තථා හෙස අනුත්තරෙන සීලෙන අනුත්තරෙන සමාධිනා අනුත්තරාය පඤ්ඤාය අනුත්තරාය විමුත්තියා අසමො අසමසමො අප්පටිමො අප්පටිභාගො අප්පටිපුග්ගලොති එවං තස්මිං තස්මිං ගුණෙ විභජිත්වා වුච්චමානෙ පණ්ඩිතපුරිසෙහි දෙවෙහි බ්‍රහ්මෙහි භගවතා වා පන පරියොසාපෙතුං අසක්කුණෙය්‍යරූපො. ඉති පාසංසත්තාපි භගවා අරහං. Hoặc, Đức Thế Tôn là bậc A-la-hán do vì xứng đáng được tán dương. Thật vậy, các nhà ngữ pháp giải thích từ ‘araha’ với ý nghĩa là tán dương. Và trạng thái xứng đáng được tán dương của Đức Thế Tôn, là điều không chung với người khác, đã đạt được do các đức hạnh đúng theo sự thật, đã được khéo xác lập ở thế gian cùng với chư Thiên. Thật vậy, vị này là Đức Thế Tôn không có ai bằng, không có ai ngang bằng, không có ai sánh bằng, không có ai đồng phận, không có ai đối phần về giới vô thượng, về định vô thượng, về tuệ vô thượng, về giải thoát vô thượng. Như vậy, khi các đức hạnh ấy và ấy được phân tích và nói lên bởi những bậc hiền trí, chư Thiên, Phạm thiên, hoặc bởi chính Đức Thế Tôn, thì cũng không thể nào nói cho cùng tận được. Do đó, Đức Thế Tôn là bậc A-la-hán cũng do vì xứng đáng được tán dương. ගුණෙහි සදිසො නත්ථි, යස්මා ලොකෙ සදෙවකෙ; තස්මා පාසංසියත්තාපි, අරහං ද්විපදුත්තමො. Bởi vì ở thế gian cùng với chư Thiên, không có ai tương đương về các đức hạnh; do đó, bậc Tối Thắng trong loài hai chân là bậc A-la-hán cũng do vì xứng đáng được tán dương. එවං සබ්බථාපි – Như vậy, về tất cả mọi phương diện – ‘‘ආරකා මන්දබුද්ධීනං, ආරකා ච විජානතං; රහානං සුප්පහීනත්තා, විදූනමරහෙය්‍යතො; භවෙසු ච රහාභාවා, පාසංසා අරහං ජිනො’’ති. ‘Bậc Chiến Thắng là bậc A-la-hán do vì: Xa cách những người có trí tuệ thấp kém, và gần gũi những bậc hiền trí; do vì đã khéo đoạn tận các điều ác bí mật; do vì không phải là điều đáng từ bỏ đối với bậc hiền trí; do vì không có sự đi đến trong các cõi hữu; và do vì xứng đáng được tán dương.’ 131. සම්මාති අවිපරීතං. සාමන්ති සයමෙව. සම්බුද්ධොති හි එත්ථ සං-සද්දො ‘‘සය’’න්ති එතස්ස අත්ථස්ස බොධකො දට්ඨබ්බො. සබ්බධම්මානන්ති අනවසෙසානං ඤෙය්‍යධම්මානං. කථං පනෙත්ථ සබ්බධම්මාවබොධො ලබ්භතීති? එකදෙසස්ස අග්ගහණතො. පදෙසග්ගහණෙ හි අසති ගහෙතබ්බස්ස නිප්පදෙසතාව විඤ්ඤායති යථා ‘‘දික්ඛිතො න දදාතී’’ති. එවඤ්ච කත්වා අත්ථවිසෙසානපෙක්ඛා කත්තරි එව බුද්ධසද්දසිද්ධි වෙදිතබ්බා කම්මවචනිච්ඡාය අභාවතො. ‘‘සම්මා සාමං බුද්ධත්තා සම්මාසම්බුද්ධො’’ති එත්තකමෙව හි ඉධ සද්දතො ලබ්භති, ‘‘සබ්බධම්මාන’’න්ති පන අත්ථතො ලබ්භමානං ගහෙත්වා වුත්තං. න හි බුජ්ඣනකිරියා අවිසයා යුජ්ජති. 131. Sammā nghĩa là không sai lạc. Sāmaṃ nghĩa là tự mình. Thật vậy, ở đây trong từ ‘sambuddho’, tiếp đầu ngữ ‘saṃ’ nên được hiểu là từ chỉ ý nghĩa ‘tự mình.’ Sabbadhammānaṃ nghĩa là các pháp cần được biết không có dư sót. Làm thế nào ở đây sự giác ngộ tất cả các pháp lại có thể đạt được? Do vì không chỉ nắm bắt một phần. Thật vậy, khi không có sự nắm bắt một phần, thì tính chất không có dư sót của đối tượng cần được nắm bắt được nhận biết, giống như câu: ‘Người đã thọ giới không cho.’ Và làm như vậy, sự hình thành của từ ‘buddha’ nên được hiểu là chỉ ở thể chủ động, không phụ thuộc vào ý nghĩa đặc biệt, do vì không có ý muốn nói đến thể bị động. Thật vậy, ở đây chỉ có bấy nhiêu đây là thu được từ ngữ vựng: ‘Là bậc Chánh Đẳng Giác do vì đã giác ngộ một cách chân chánh, tự mình.’ Tuy nhiên, từ ‘sabbadhammānaṃ’ (tất cả các pháp) đã được nói đến bằng cách lấy ý nghĩa thu được từ nội dung. Thật vậy, hành động giác ngộ không thể hợp lý nếu không có đối tượng. ඉදානි [Pg.229] තස්සා විසයං ‘‘සබ්බධම්මෙ’’ති සාමඤ්ඤතො වුත්තං විභජිත්වා දස්සෙතුං ‘‘අභිඤ්ඤෙය්‍යෙ ධම්මෙ’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ අභිඤ්ඤෙය්‍යෙති අභිවිසිට්ඨෙන ඤාණෙන ජානිතබ්බෙ. කෙ පන තෙති? චතුසච්චධම්මෙ. අභිඤ්ඤෙය්‍යතො බුද්ධොති අභිඤ්ඤෙය්‍යභාවතො බුජ්ඣි. පුබ්බභාගෙ විපස්සනාපඤ්ඤාය, අධිගමක්ඛණෙ මග්ගපඤ්ඤාය, අපරභාගෙ සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණාදීහි අඤ්ඤාසීති අත්ථො. ඉතො පරෙසුපි එසෙව නයො. පරිඤ්ඤෙය්‍යෙ ධම්මෙති දුක්ඛං අරියසච්චමාහ. පහාතබ්බෙති සමුදයපක්ඛියෙ. සච්ඡිකාතබ්බෙති නිබ්බානං සන්ධායාහ. බහුවචනනිද්දෙසො පන සොපාදිසෙසාදිකං පරියායසිද්ධං භෙදං ගහෙත්වා කතො, උද්දෙසො වා අයං චතුසච්චධම්මානන්ති. තථා හි වක්ඛති ‘‘චක්ඛුං දුක්ඛසච්ච’’න්තිආදි. උද්දෙසො ච අවිනිච්ඡිතත්ථපරිච්ඡෙදස්ස ධම්මස්ස වසෙන කරීයති. උද්දෙසෙන හි උද්දිසියමානානං ධම්මානං අත්ථිතාමත්තං වුච්චති, න පරිච්ඡෙදොති අපරිච්ඡෙදෙන බහුවචනෙන වුත්තං යථා ‘‘අප්පච්චයා ධම්මා, අසඞ්ඛතා ධම්මා’’ති (ධ. ස. දුකමාතිකා 7-8). සච්ඡිකාතබ්බෙති වා ඵලවිමුත්තීනම්පි ගහණං, න නිබ්බානස්සෙවාති බහුවචනනිද්දෙසො කතො. එවඤ්ච භාවෙතබ්බෙති එත්ථ ඣානානම්පි ගහණං දට්ඨබ්බං. Bây giờ, để phân tích và chỉ ra đối tượng của sự giác ngộ ấy, vốn đã được nói một cách tổng quát là ‘tất cả các pháp,’ nên đoạn ‘các pháp cần được thắng tri’ đã được nói đến. Ở đây, abhiññeyye nghĩa là các pháp cần được biết bằng trí tuệ siêu việt. Nhưng chúng là gì? Là bốn pháp chân đế. Abhiññeyyato buddho nghĩa là đã giác ngộ do vì (các pháp ấy) là đối tượng cần được thắng tri. Ngài đã biết bằng tuệ quán trong giai đoạn trước, bằng tuệ đạo trong khoảnh khắc chứng đắc, và bằng nhất thiết trí v.v... trong giai đoạn sau; đó là ý nghĩa. Phương pháp này cũng áp dụng cho các đoạn sau. Bằng câu ‘các pháp cần được biến tri,’ ngài nói đến khổ thánh đế. Bằng câu ‘các pháp cần được đoạn tận,’ ngài nói đến các pháp thuộc về phần tập đế. Bằng câu ‘các pháp cần được chứng ngộ,’ ngài nói đến Niết-bàn. Tuy nhiên, sự chỉ định bằng số nhiều đã được thực hiện bằng cách lấy sự phân biệt đã thành tựu theo cách diễn giải như hữu dư y v.v..., hoặc đây là sự đề mục về bốn pháp chân đế. Thật vậy, ngài sẽ nói rộng ra: ‘Con mắt là khổ đế’ v.v... Và sự đề mục được thực hiện theo phương diện của pháp có ý nghĩa và phạm vi chưa được xác định. Thật vậy, bằng sự đề mục, chỉ có sự tồn tại của các pháp được đề mục là được nói đến, chứ không phải là phạm vi của chúng; do đó, nó đã được nói bằng số nhiều không có sự phân định, giống như ‘các pháp không do duyên sanh, các pháp vô vi.’ Hoặc, bằng câu ‘các pháp cần được chứng ngộ,’ sự bao gồm cả các quả giải thoát cũng được hiểu, chứ không chỉ riêng Niết-bàn; do đó, sự chỉ định bằng số nhiều đã được thực hiện. Và khi như vậy, trong câu ‘các pháp cần được tu tập,’ sự bao gồm cả các thiền cũng nên được hiểu. ගාථායං භාවෙතබ්බඤ්චාති එත්ථ ච-සද්දො අවුත්තසමුච්චයත්ථො, තෙන සච්ඡිකාතබ්බස්ස ගහණං වෙදිතබ්බං. තස්මා බුද්ධොස්මීති යස්මා චත්තාරි සච්චානි මයා බුද්ධානි, සච්චවිනිමුත්තඤ්ච කිඤ්චි ඤෙය්‍යං නත්ථි, තස්මා සබ්බම්පි ඤෙය්‍යං බුද්ධොස්මි, අබ්භඤ්ඤාසින්ති අත්ථො. Trong câu kệ, ở đoạn ‘bhāvetabbañca,’ từ ‘ca’ có ý nghĩa là tập hợp những điều chưa được nói đến; do đó, sự bao gồm các pháp cần được chứng ngộ nên được hiểu. Do đó, ‘buddhosmi’ có nghĩa là: ‘Bởi vì bốn chân đế đã được ta giác ngộ, và không có bất cứ điều gì cần biết nào nằm ngoài các chân đế, do đó, ta đã giác ngộ tất cả những gì cần biết, ta đã thắng tri.’ 132. එවං සච්චවසෙන සාමඤ්ඤතො වුත්තමත්ථං ද්වාරාරම්මණෙහි සද්ධිං ද්වාරප්පවත්තධම්මෙහි, ඛන්ධාදීහි ච සච්චවසෙනෙව විභජිත්වා දස්සෙතුං ‘‘අපි චා’’තිආදි ආරද්ධං. තත්ථ මූලකාරණභාවෙනාති සන්තෙසුපි අවිජ්ජාදීසු අඤ්ඤෙසු කාරණෙසු තෙසම්පි මූලභූතකාරණභාවෙන. තණ්හා හි කම්මස්ස විචිත්තභාවහෙතුතො, සහායභාවූපගමනතො ච දුක්ඛවිචිත්තතාය පධානකාරණං. සමුට්ඨාපිකාති උප්පාදිකා. පුරිමතණ්හාති පුරිමභවසිද්ධා තණ්හා. උභින්නන්ති චක්ඛුස්ස, තංසමුදයස්ස ච. අප්පවත්තීති අප්පවත්තිනිමිත්තං. නිරොධපජානනාති සච්ඡිකිරියාභිසමයවසෙන නිරොධස්ස පටිවිජ්ඣනා. එකෙකපදුද්ධාරෙනාති ‘‘චක්ඛුං චක්ඛුසමුදයො’’තිආදිනා එකෙකකොට්ඨාසනිද්ධාරණෙන[Pg.230]. තණ්හායපි පරිඤ්ඤෙය්‍යභාවසබ්භාවතො, උපාදානක්ඛන්ධන්තොගධත්තා ච දුක්ඛසච්චසඞ්ගහං දස්සෙතුං ‘‘රූපතණ්හාදයො ඡ තණ්හාකායා’’ති වුත්තං. 132. Như vậy, để phân tích và chỉ ra ý nghĩa đã được nói một cách tổng quát theo phương diện chân đế, cùng với các cặp căn và cảnh, các pháp sanh khởi tại căn, và các uẩn v.v... cũng theo phương diện chân đế, nên đoạn ‘api cā’ đã được bắt đầu. Ở đây, mūlakāraṇabhāvenāti nghĩa là mặc dù có các nguyên nhân khác như vô minh v.v..., nhưng (ái) là nguyên nhân gốc rễ của cả chúng nữa. Thật vậy, ái là nguyên nhân chính cho sự đa dạng của khổ, do vì là nhân cho sự đa dạng của nghiệp. Samuṭṭhāpikāti nghĩa là làm cho sanh khởi. Purimataṇhāti nghĩa là ái đã thành tựu trong kiếp trước. Ubhinnanti nghĩa là của con mắt và của tập khởi của nó. Appavattīti nghĩa là nhân của sự không sanh khởi. Nirodhapajānanāti nghĩa là sự thấu triệt về diệt đế theo phương diện chứng ngộ và thể nhập. Ekekapaduddhārenāti nghĩa là bằng sự trích dẫn từng phần một: ‘con mắt, tập khởi của con mắt’ v.v... Để chỉ ra sự bao gồm trong khổ đế của ái, do vì nó cũng có trạng thái cần được biến tri và do vì nó được bao gồm trong thủ uẩn, nên câu ‘sáu thân ái như sắc ái v.v...’ đã được nói đến. කසිණානීති කසිණජ්ඣානානි. ද්වත්තිංසාකාරාති ද්වත්තිංස කොට්ඨාසා, තදාරම්මණජ්ඣානානි ච. නව භවාති කාමභවාදයො තයො, සඤ්ඤීභවාදයො තයො, එකවොකාරභවාදයො තයොති නව භවා. චත්තාරි ඣානානීති අග්ගහිතාරම්මණවිසෙසානි චත්තාරි රූපාවචරජ්ඣානානි, විපාකජ්ඣානානං වා එතං ගහණං. එත්ථ ච කුසලධම්මානං උපනිස්සයභූතා තණ්හා සමුට්ඨාපිකා පුරිමතණ්හාති වෙදිතබ්බා. කිරියධම්මානං පන යත්ථ තෙ තස්ස අත්තභාවස්ස කාරණභූතා. Kasiṇānīti nghĩa là các thiền kasina. Dvattiṃsākārāti nghĩa là ba mươi hai thể trược và các thiền lấy chúng làm đối tượng. Nava bhavā nghĩa là chín cõi hữu: ba cõi như dục hữu v.v..., ba cõi như tưởng hữu v.v..., và ba cõi như nhất uẩn hữu v.v... Cattāri jhānānīti nghĩa là bốn thiền sắc giới có đối tượng đặc biệt chưa được đề cập, hoặc đây là sự bao gồm các thiền quả. Và ở đây, ái là cận y duyên của các pháp thiện nên được hiểu là ‘samuṭṭhāpikā purimataṇhā.’ Còn đối với các pháp duy tác, (ái) là nguyên nhân của thân mạng nơi mà chúng (các pháp duy tác) sanh khởi. අනුබුද්ධොති බුජ්ඣිතබ්බධම්මස්ස අනුරූපතො බුද්ධො. තෙනාති තස්මා. යස්මා සාමඤ්ඤතො, විසෙසතො ච එකෙකපදුද්ධාරෙන සබ්බධම්මෙ බුද්ධො, තස්මා වුත්තං. කින්ති ආහ ‘‘සම්මා සාමඤ්ච සබ්බධම්මානං බුද්ධත්තා’’ති, සබ්බස්සපි ඤෙය්‍යස්ස සබ්බාකාරතො අවිපරීතං සයමෙව අභිසම්බුද්ධත්තාති අත්ථො. ඉමිනාස්ස පරොපදෙසරහිතස්ස සබ්බාකාරෙන සබ්බධම්මාවබොධනසමත්ථස්ස ආකඞ්ඛප්පටිබද්ධවුත්තිනො අනාවරණඤාණසඞ්ඛාතස්ස සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණස්ස අධිගමො දස්සිතො. Anubuddho (Anubuddha): Ngài đã giác ngộ (buddho) một cách tương xứng (anurūpato) đối với pháp cần được liễu tri (bujjhitabbadhammassa). Tena (Do đó): Do vì. Bởi vì (yasmā) Ngài đã giác ngộ (buddho) tất cả các pháp (sabbadhamme) một cách tổng quát (sāmaññato), một cách đặc biệt (visesato), và qua sự lĩnh hội từng பத một (ekekapaduddhārena), do đó (tasmā) đã được nói đến. Như thế nào (kinti)? Ngài nói (āha): “Do vì đã chánh đẳng giác các pháp một cách đúng đắn và một cách tổng quát” (sammā sāmañca sabbadhammānaṃ buddhattā’ti). Nghĩa là: Do vì đã tự mình chánh đẳng giác (sayam abhisambuddhattā) một cách không sai lạc (aviparītaṃ) về tất cả các pháp cần được biết (sabbassapi ñeyyassa) trong mọi phương diện (sabbākārato). Qua điều này (iminā), sự chứng đắc (adhigamo) của Ngài (assa) về trí Toàn Giác (sabbaññutaññāṇassa), được gọi là trí Vô Ngại (anāvaraṇañāṇa-saṅkhātassa), đã được trình bày (dassito). Trí tuệ này không cần sự chỉ dạy của người khác (paropadesarahitassa), có khả năng liễu tri tất cả các pháp trong mọi phương diện (sabbākārena sabbadhammāvabodhanasamatthassa), và có sự vận hành tùy thuộc vào ý muốn (ākaṅkhappaṭibaddhavuttino). නනු ච සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණතො අඤ්ඤං අනාවරණඤාණං, අඤ්ඤථා ‘‘ඡ අසාධාරණඤාණානි බුද්ධඤාණානී’’ති (පටි. ම. මාතිකා 1.73) වචනං විරුජ්ඣෙය්‍යාති? න විරුජ්ඣති, විසයපවත්තිභෙදවසෙන අඤ්ඤෙහි අසාධාරණභාවදස්සනත්ථං එකස්සෙව ඤාණස්ස ද්විධා වුත්තත්තා. එකමෙව හි තං ඤාණං අනවසෙසසඞ්ඛතාසඞ්ඛතසම්මුතිධම්මවිසයතාය සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණං, තත්ථ ච ආවරණාභාවතො නිස්සඞ්ගචාරමුපාදාය ‘‘අනාවරණඤාණ’’න්ති වුත්තං. යථාහ පටිසම්භිදායං ‘‘සබ්බං සඞ්ඛතමසඞ්ඛතං අනවසෙසං ජානාතීති සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණං, තත්ථ ආවරණං නත්ථීති අනාවරණඤාණ’’න්තිආදි (පටි. ම. 1.119). තස්මා නත්ථි නෙසං අත්ථතො භෙදො, එකන්තෙන චෙතං එවමිච්ඡිතබ්බං. අඤ්ඤථා සබ්බඤ්ඤුතානාවරණඤාණානං සාධාරණතා, අසබ්බධම්මාරම්මණතා ච ආපජ්ජෙය්‍ය. න හි භගවතො ඤාණස්ස අණුමත්තම්පි ආවරණං අත්ථි, අනාවරණඤාණස්ස ච අසබ්බධම්මාරම්මණභාවෙ යත්ථ තං න පවත්තති, තත්ථාවරණසබ්භාවතො අනාවරණභාවොයෙව න සියා. අථ වා පන හොතු [Pg.231] අඤ්ඤමෙව අනාවරණඤාණං සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණතො, ඉධ පන සබ්බත්ථ අප්පටිහතවුත්තිතාය අනාවරණඤාණන්ති සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණමෙව අධිප්පෙතං. තස්ස චාධිගමෙන භගවා ‘‘සබ්බඤ්ඤූ, සබ්බවිදූ, සම්මාසම්බුද්ධො’’ති ච වුච්චති න සකිංයෙව සබ්බධම්මාවබොධතො. තථා ච වුත්තං පටිසම්භිදායං (පටි. ම. 1.162) ‘‘විමොක්ඛන්තිකමෙතං බුද්ධානං භගවන්තානං බොධියා මූලෙ සහ සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණස්ස පටිලාභා සච්ඡිකා පඤ්ඤත්ති යදිදං ‘‘බුද්ධො’’ති. සබ්බධම්මාවබොධනසමත්ථඤාණසමධිගමෙන හි භගවතො සන්තානෙ අනවසෙසධම්මෙ පටිවිජ්ඣිතුං සමත්ථතා අහොසීති. Phải chăng trí Vô Ngại là khác với trí Toàn Giác? Nếu không, câu nói “Sáu loại trí bất cộng là trí của chư Phật” sẽ bị mâu thuẫn. Không mâu thuẫn, vì một trí tuệ duy nhất được nói đến theo hai cách để chỉ ra tính chất bất cộng với những người khác do sự khác biệt về đối tượng và sự vận hành. Thật vậy, chính trí tuệ duy nhất ấy được gọi là trí Toàn Giác do có đối tượng là tất cả các pháp hữu vi, vô vi, và chế định không còn sót lại. Và trong đó, do không có sự chướng ngại, dựa vào sự vận hành không bị vướng mắc, nó được gọi là “trí Vô Ngại”. Như đã được nói trong bộ Vô Ngại Giải Đạo: “Vì biết tất cả các pháp hữu vi và vô vi không còn sót lại, nên gọi là trí Toàn Giác. Trong đó không có chướng ngại, nên gọi là trí Vô Ngại”. Do đó, không có sự khác biệt giữa chúng về mặt ý nghĩa, và điều này nên được chấp nhận một cách tuyệt đối. Nếu không, trí Toàn Giác và trí Vô Ngại sẽ trở thành thông thường và không có tất cả các pháp làm đối tượng. Thật vậy, không có một chút chướng ngại nào đối với trí tuệ của Đức Thế Tôn. Và nếu trí Vô Ngại không có tất cả các pháp làm đối tượng, thì ở nơi nào nó không vận hành, ở nơi đó do có sự tồn tại của chướng ngại, bản chất vô ngại sẽ không thể có được. Hoặc là, cứ cho rằng trí Vô Ngại là khác với trí Toàn Giác, tuy nhiên ở đây, do sự vận hành không bị cản trở ở khắp mọi nơi, “trí Vô Ngại” được chủ ý chỉ chính là trí Toàn Giác. Và do chứng đắc trí tuệ ấy, Đức Thế Tôn được gọi là “bậc Toàn Giác”, “bậc Toàn Kiến”, và “bậc Chánh Đẳng Giác”, chứ không phải do liễu tri tất cả các pháp trong cùng một lúc. Và điều này đã được nói trong bộ Vô Ngại Giải Đạo: “Danh hiệu ‘Buddha’ này là một chế định được chứng thực ở cuối cùng của sự giải thoát của chư Phật, các bậc Thế Tôn, tại cội Bồ-đề cùng với sự chứng đắc trí Toàn Giác.” Thật vậy, do sự chứng đắc trí tuệ có khả năng liễu tri tất cả các pháp, khả năng thâm nhập tất cả các pháp không còn sót lại đã khởi lên trong dòng tâm thức của Đức Thế Tôn. එත්ථාහ – කිං පනිදං ඤාණං පවත්තමානං සකිංයෙව සබ්බස්මිං විසයෙ පවත්තති, උදාහු කමෙනාති? කිඤ්චෙත්ථ – යදි තාව සකිංයෙව සබ්බස්මිං විසයෙ පවත්තති, අතීතානාගතපච්චුප්පන්නඅජ්ඣත්තබහිද්ධාදිභෙදභින්නානං සඞ්ඛතධම්මානං, අසඞ්ඛතසම්මුතිධම්මානඤ්ච එකජ්ඣං උපට්ඨානෙ දූරතො චිත්තපටං පෙක්ඛන්තස්ස විය පටිවිභාගෙනාවබොධො න සියා, තථා ච සති ‘‘සබ්බෙ ධම්මා අනත්තා’’ති විපස්සන්තානං අනත්තාකාරෙන විය සබ්බධම්මා අනිරූපිතරූපෙන භගවතො ඤාණස්ස විසයා හොන්තීති ආපජ්ජති. යෙපි ‘‘සබ්බඤෙය්‍යධම්මානං ඨිතලක්ඛණවිසයං විකප්පරහිතං සබ්බකාලං බුද්ධානං ඤාණං පවත්තති, තෙන තෙ ‘සබ්බවිදූ’ති වුච්චන්ති, එවඤ්ච කත්වා ‘චරං සමාහිතො නාගො, තිට්ඨන්තොපි සමාහිතො’ති ඉදම්පි වචනං සුවුත්තං හොතී’’ති වදන්ති, තෙසම්පි වුත්තදොසානාතිවත්ති, ඨිතලක්ඛණාරම්මණතාය ච අතීතානාගතසම්මුතිධම්මානං තදභාවතො එකදෙසවිසයමෙව භගවතො ඤාණං සියා. තස්මා සකිංයෙව ඤාණං පවත්තතීති න යුජ්ජති. Ở đây có người hỏi: Phải chăng trí tuệ này khi khởi lên liền vận hành trên toàn bộ đối tượng trong cùng một lúc, hay là theo tuần tự? Về vấn đề này, có đôi điều cần nói: Trước hết, nếu nó vận hành trên toàn bộ đối tượng trong cùng một lúc, thì khi các pháp hữu vi được phân biệt theo quá khứ, vị lai, hiện tại, bên trong, bên ngoài, v.v., cùng với các pháp vô vi và chế định đồng thời hiện khởi, sẽ không có sự liễu tri một cách phân minh, giống như người nhìn một tấm vải được vẽ từ xa. Và khi như vậy, sẽ dẫn đến kết luận rằng tất cả các pháp trở thành đối tượng của trí tuệ Đức Thế Tôn dưới một hình thức không xác định, giống như đối với những người đang tu tập minh sát rằng “tất cả các pháp là vô ngã” thì chúng hiện ra dưới tướng vô ngã. Ngay cả những người nói rằng: “Trí tuệ của chư Phật vận hành vào mọi lúc, không có sự phân biệt khái niệm, và có đối tượng là tướng trạng đang hiện hữu của tất cả các pháp cần biết. Do đó, các Ngài được gọi là ‘bậc Toàn Kiến’. Và vì làm như vậy, câu nói này ‘Bậc Long Tượng vẫn định tĩnh khi đi, và cũng định tĩnh khi đứng’ cũng trở thành lời nói khéo,” đối với họ, quan điểm đó cũng không vượt qua được lỗi đã nêu. Và do có đối tượng là tướng trạng đang hiện hữu, trí tuệ của Đức Thế Tôn sẽ chỉ có đối tượng là một phần, do sự vắng mặt của tướng trạng đó nơi các pháp quá khứ, vị lai và chế định. Do đó, quan điểm cho rằng trí tuệ vận hành trong cùng một lúc là không hợp lý. අථ කමෙන සබ්බස්මිං විසයෙ ඤාණං පවත්තති? එවම්පි න යුජ්ජති. න හි ජාතිභූමිසභාවාදිවසෙන, දිසාදෙසකාලාදිවසෙන ච අනෙකභෙදභින්නෙ ඤෙය්‍යෙ කමෙන ගය්හමානෙ තස්ස අනවසෙසපටිවෙධො සම්භවති, අපරියන්තභාවතො ඤෙය්‍යස්ස. යෙ පන ‘‘අත්ථස්ස අවිසංවාදනතො ඤෙය්‍යස්ස එකදෙසං පච්චක්ඛං කත්වා ‘සෙසෙපි එව’න්ති අධිමුච්චිත්වා වවත්ථාපනෙන සබ්බඤ්ඤූ භගවා, තඤ්ච ඤාණං න අනුමානිකං සංසයාභාවතො. සංසයානුබද්ධං හි ලොකෙ අනුමානඤාණ’’න්ති වදන්ති, තෙසම්පි තං න යුත්තං. සබ්බස්ස හි අප්පච්චක්ඛභාවෙ අත්ථාවිසංවාදනෙන ඤෙය්‍යස්ස එකදෙසං පච්චක්ඛං [Pg.232] කත්වා ‘‘සෙසෙපි එව’’න්ති අධිමුච්චිත්වා වවත්ථාපනස්ස අසම්භවතො. යඤ්හි තං සෙසං, තං අප්පච්චක්ඛන්ති. Vậy thì, trí tuệ có vận hành trên toàn bộ đối tượng một cách tuần tự không? Ngay cả như vậy cũng không hợp lý. Thật vậy, khi đối tượng cần biết được phân chia thành nhiều loại khác nhau theo chủng loại, cảnh giới, bản chất, v.v., và theo phương hướng, địa điểm, thời gian, v.v., được nắm bắt một cách tuần tự, thì sự thâm nhập không còn sót lại đối với nó là không thể xảy ra, do tính chất vô hạn của đối tượng cần biết. Còn những người nói rằng: “Đức Thế Tôn là bậc Toàn Giác nhờ vào sự xác định sau khi đã trực nhận một phần của đối tượng cần biết và tin chắc rằng ‘phần còn lại cũng như vậy’, một cách không sai lệch với thực tại. Và trí tuệ đó không phải là suy luận do không có sự nghi ngờ. Vì ở đời, trí suy luận luôn đi kèm với sự nghi ngờ.” Đối với họ, quan điểm đó cũng không đúng. Vì khi toàn bộ không được trực nhận, thì việc xác định sau khi đã trực nhận một phần của đối tượng cần biết và tin chắc rằng “phần còn lại cũng như vậy” một cách không sai lệch với thực tại là điều không thể. Vì rằng phần còn lại đó, nó không được trực nhận. අථ තම්පි පච්චක්ඛං, තස්ස සෙසභාවො එව න සියාති? සබ්බමෙතං අකාරණං. කස්මා? අවිසයවිචාරණභාවතො. වුත්තං හෙතං භගවතා ‘‘බුද්ධවිසයො, භික්ඛවෙ, අචින්තෙය්‍යො න චින්තෙතබ්බො. යො චින්තෙය්‍ය, උම්මාදස්ස විඝාතස්ස භාගී අස්සා’’ති (අ. නි. 4.77). ඉදං පනෙත්ථ සන්නිට්ඨානං – යංකිඤ්චි භගවතා ඤාතුං ඉච්ඡිතං සකලං, එකදෙසො වා, තත්ථ අප්පටිහතවුත්තිතාය පච්චක්ඛතො ඤාණං පවත්තති, නිච්චසමාධානඤ්ච වික්ඛෙපාභාවතො. ඤාතුං ඉච්ඡිතස්ස ච සකලස්ස අවිසයභාවෙ තස්ස ආකඞ්ඛප්පටිබද්ධවුත්තිතා න සියා, එකන්තෙනෙව සා ඉච්ඡිතබ්බා ‘‘සබ්බෙ ධම්මා බුද්ධස්ස භගවතො ආවජ්ජනප්පටිබද්ධා ආකඞ්ඛප්පටිබද්ධා මනසිකාරප්පටිබද්ධා චිත්තුප්පාදප්පටිබද්ධා’’ති වචනතො. අතීතානාගතවිසයම්පි භගවතො ඤාණං අනුමානාගමතක්කග්ගහණවිරහිතත්තා පච්චක්ඛමෙව. Hay là, phần còn lại ấy cũng là trực tiếp, thì bản chất còn lại của nó sẽ không có sao? Tất cả điều này không phải là lý do. Vì sao? Vì là sự xem xét điều không phải là đối tượng. Điều này đã được đức Thế Tôn nói: ‘Này các Tỳ khưu, cảnh giới của chư Phật là bất khả tư nghì, không nên suy nghĩ. Người nào suy nghĩ, người ấy sẽ có phần điên cuồng, khốn khổ.’ Đây là kết luận ở đây: Bất cứ điều gì, toàn bộ hay một phần, được đức Thế Tôn muốn biết, thì ở đó trí tuệ vận hành một cách trực tiếp do có sự diễn tiến không bị ngăn ngại, và có sự định tĩnh thường xuyên do không có sự phân tán. Và nếu toàn bộ điều được muốn biết không phải là đối tượng, thì sự diễn tiến của trí tuệ ấy sẽ không bị ràng buộc bởi ý muốn. Điều ấy chắc chắn nên được muốn, theo như câu: ‘Tất cả các pháp đều bị ràng buộc bởi sự hướng tâm, bị ràng buộc bởi ý muốn, bị ràng buộc bởi sự tác ý, bị ràng buộc bởi sự khởi tâm của đức Phật, đức Thế Tôn.’ Trí tuệ của đức Thế Tôn, ngay cả đối với đối tượng quá khứ và vị lai, cũng chính là trực tiếp do không có sự nắm bắt bằng suy luận, thánh điển, hay lý luận. නනු ච එතස්මිං පක්ඛෙ යදා සකලං ඤාතුං ඉච්ඡිතං, තදා සකිංයෙව සකලවිසයතාය අනිරූපිතරූපෙන භගවතො ඤාණං පවත්තෙය්‍යාති වුත්තදොසානාතිවත්තියෙවාති? න, තස්ස විසොධිතත්තා. විසොධිතො හි සො බුද්ධවිසයො අචින්තෙය්‍යොති. අඤ්ඤථා පචුරජනඤාණසමානවුත්තිතාය බුද්ධානං භගවන්තානං ඤාණස්ස අචින්තෙය්‍යතා න සියා. තස්මා සකලධම්මාරම්මණම්පි තං එකධම්මාරම්මණං විය සුවවත්ථාපිතෙයෙව තෙ ධම්මෙ කත්වා පවත්තතීති ඉදමෙත්ථ අචින්තෙය්‍යං. වුත්තඤ්හෙතං ‘‘යාවතකං ඤෙය්‍යං, තාවතකං ඤාණං. යාවතකං ඤාණං, තාවතකං ඤෙය්‍යං. ඤෙය්‍යපරියන්තිකං ඤාණං, ඤාණපරියන්තිකං ඤෙය්‍ය’’න්ති (මහානි. 69; චූළනි. මොඝරාජමාණවපුච්ඡානිද්දෙස 85; පටි. ම. 3.5). එවමෙකජ්ඣං, විසුං, සකිං, කමෙන වා ඉච්ඡානුරූපං සම්මා සාමඤ්ච සබ්බධම්මානං බුද්ධත්තා සම්මාසම්බුද්ධො. Chẳng phải trong trường hợp này, khi muốn biết toàn bộ, thì trí tuệ của đức Thế Tôn sẽ vận hành chỉ một lần với hình thức không được xác định do có đối tượng là toàn bộ, và như vậy là không vượt qua được lỗi đã nói sao? Không phải vậy, vì lỗi ấy đã được thanh lọc. Thật vậy, lỗi ấy đã được thanh lọc bằng câu ‘cảnh giới của chư Phật là bất khả tư nghì’. Nếu không, tính chất bất khả tư nghì của trí tuệ chư Phật, các đức Thế Tôn, sẽ không có, do có sự diễn tiến tương tự như trí tuệ của nhiều người. Do đó, mặc dù có đối tượng là tất cả các pháp, trí tuệ ấy vẫn vận hành sau khi đã xác định rõ ràng các pháp ấy như thể có đối tượng là một pháp. Đây là điều bất khả tư nghì ở đây. Điều này đã được nói: ‘Pháp cần biết có bao nhiêu, trí tuệ có bấy nhiêu. Trí tuệ có bao nhiêu, pháp cần biết có bấy nhiêu. Trí tuệ có pháp cần biết làm giới hạn, pháp cần biết có trí tuệ làm giới hạn.’ Như vậy, do đã giác ngộ tất cả các pháp một cách chân chánh và tự mình, hoặc cùng một lúc, hoặc riêng biệt, hoặc một lần, hoặc tuần tự, tùy theo ý muốn, nên Ngài là bậc Chánh Đẳng Giác. 133. විජ්ජාහීති එත්ථ වින්දියං වින්දතීති විජ්ජා, යාථාවතො උපලබ්භතීති අත්ථො. අත්තනො වා පටිපක්ඛස්ස විජ්ඣනට්ඨෙන විජ්ජා, තමොක්ඛන්ධාදිකස්ස පදාලනට්ඨෙනාති අත්ථො. තතො එව අත්තනො විසයස්ස විදිතකරණට්ඨෙනපි විජ්ජා. සම්පන්නත්තාති සමන්නාගතත්තා, පරිපුණ්ණත්තා වා, අවිකලත්තාති අත්ථො. තිස්සන්නං, අට්ඨන්නං ච විජ්ජානං තත්ථ තත්ථ සුත්තෙ ගහණං විනෙය්‍යජ්ඣාසයවසෙනාති [Pg.233] දට්ඨබ්බං. සත්ත සද්ධම්මා නාම සද්ධා හිරී ඔත්තප්පං බාහුසච්චං වීරියං සති පඤ්ඤා ච. යෙ සන්ධාය වුත්තං ‘‘ඉධ භික්ඛු සද්ධො හොතී’’තිආදි (අ. නි. 10.11). චත්තාරි ඣානානීති යානි කානිචි චත්තාරි රූපාවචරජ්ඣානානි. 133. Ở đây, trong câu ‘Vijjāhi’, ‘minh’ (vijjā) là vì đạt được điều đáng đạt được, nghĩa là được chứng đắc như thật. Hoặc ‘minh’ là vì có ý nghĩa xuyên thủng đối nghịch của mình, nghĩa là có ý nghĩa phá tan khối u ám vô minh, v.v. Cũng từ đó, ‘minh’ còn có ý nghĩa làm cho đối tượng của mình được biết rõ. ‘Sampannattā’ (do sự thành tựu) nghĩa là do được trang bị, hoặc do được viên mãn, do không thiếu sót. Nên hiểu rằng việc đề cập đến ba minh và tám minh trong các kinh đây đó là tùy theo khuynh hướng của chúng sanh cần được tế độ. Bảy diệu pháp là tín, tàm, quý, đa văn, tinh tấn, niệm, và tuệ. Liên quan đến những pháp này, câu ‘Ở đây, vị Tỳ khưu có lòng tin,’ v.v. đã được nói. ‘Bốn thiền’ là bất kỳ bốn thiền sắc giới nào. කස්මා පනෙත්ථ සීලාදයො පන්නරසෙව ‘‘චරණ’’න්ති වුත්තාති චොදනං සන්ධායාහ ‘‘ඉමෙයෙව හී’’තිආදි. තෙන තෙසං සික්ඛත්තයසඞ්ගහතො නිබ්බානුපගමනෙ එකංසතො සාධනභාවමාහ. ඉදානි තදත්ථසාධනාය ආගමං දස්සෙන්තො ‘‘යථාහා’’තිආදිමාහ. භගවාතිආදි වුත්තස්සෙවත්ථස්ස නිගමනවසෙන වුත්තං. Liên quan đến câu chất vấn: ‘Vì sao ở đây chỉ có mười lăm pháp, giới v.v., được gọi là hạnh?’ ngài đã nói ‘imeyeva hi’ (chính những pháp này), v.v. Qua đó, ngài nói rằng chúng là phương tiện chắc chắn để đạt đến Niết-bàn do được bao gồm trong tam học. Bây giờ, để chứng minh ý nghĩa đó, ngài trình bày thánh điển và nói ‘yathāha’ (như đã nói), v.v. Câu ‘Bhagavā’ (đức Thế Tôn), v.v. được nói theo cách kết luận ý nghĩa đã được trình bày. නනු චායං විජ්ජාචරණසම්පදා සාවකෙසුපි ලබ්භතීති? කිඤ්චාපි ලබ්භති, න පන තථා, යථා භගවතොති දස්සෙතුං ‘‘තත්ථ විජ්ජාසම්පදා’’තිආදි වුත්තං. චරණධම්මපරියාපන්නත්තා කරුණාබ්‍රහ්මවිහාරස්ස, සො චෙත්ථ මහග්ගතභාවප්පත්තා සාධාරණභාවොති ආහ ‘‘චරණසම්පදා මහාකාරුණිකතං පූරෙත්වා ඨිතා’’ති. යථා සත්තානං අනත්ථං පරිවජ්ජෙත්වා අත්ථෙ නියොජනං පඤ්ඤාය විනා න හොති, එවං නෙසං අත්ථානත්ථජානනං සත්ථු කරුණාය විනා න හොතීති උභයම්පි උභයත්ථ සකිච්චකමෙව සියා. යත්ථ පන යස්සා පධානභාවො, තං දස්සෙතුං ‘‘සො සබ්බඤ්ඤුතායා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ යථා තං විජ්ජාචරණසම්පන්නොති යථා අඤ්ඤොපි විජ්ජාචරණසම්පන්නො, තෙන විජ්ජාචරණසම්පන්නස්සෙවායං ආවෙණිකා පටිපත්තීති දස්සෙති. සා පනායං සත්ථු විජ්ජාචරණසම්පදා සාසනස්ස නිය්‍යානිකතාය සාවකානං සම්මාපටිපත්තියා එකන්තකාරණන්ති දස්සෙතුං ‘‘තෙනස්සා’’තිආදි වුත්තං. තං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව. Chẳng phải sự thành tựu minh và hạnh này cũng có thể đạt được nơi các vị Thinh văn sao? Để chỉ ra rằng: ‘Mặc dù có thể đạt được, nhưng không phải theo cách như của đức Thế Tôn,’ câu ‘tattha vijjāsampadā’ (trong đó, sự thành tựu minh), v.v. đã được nói. Do bi phạm trú được bao gồm trong các pháp hạnh, và ở đây nó có bản chất chung là đạt đến trạng thái đáo đại, nên ngài nói: ‘sự thành tựu hạnh đứng vững sau khi đã làm viên mãn lòng đại bi’. Giống như việc hướng chúng sanh vào lợi ích sau khi đã tránh điều bất lợi không thể xảy ra nếu không có trí tuệ, cũng vậy, việc biết điều lợi ích và bất lợi của họ không thể xảy ra nếu không có lòng bi của bậc Đạo sư. Do đó, cả hai (trí tuệ và lòng bi) đều có phận sự riêng trong cả hai trường hợp. Tuy nhiên, để chỉ ra pháp nào là chủ yếu trong trường hợp nào, câu ‘so sabbaññutāya’ (vị ấy, do nhất thiết trí), v.v. đã được nói. Trong đó, ‘yathā taṃ vijjācaraṇasampanno’ (như vị đã thành tựu minh và hạnh ấy) có nghĩa là ‘như một vị khác đã thành tựu minh và hạnh’. Qua đó, ngài chỉ ra rằng: ‘Đây là sự thực hành riêng biệt chỉ của người đã thành tựu minh và hạnh’. Để chỉ ra rằng: ‘Sự thành tựu minh và hạnh này của bậc Đạo sư là nguyên nhân chắc chắn cho sự chánh hạnh của các vị Thinh văn, do tính chất xuất ly của giáo pháp,’ câu ‘tenassā’ (do đó, của vị ấy), v.v. đã được nói. Điều đó thật dễ hiểu. එත්ථ ච විජ්ජාසම්පදාය සත්ථු පඤ්ඤාමහත්තං පකාසිතං හොති, චරණසම්පදාය කරුණාමහත්තං. තෙසු පඤ්ඤාය භගවතො ධම්මරජ්ජප්පත්ති, කරුණාය ධම්මසංවිභාගො. පඤ්ඤාය සංසාරදුක්ඛනිබ්බිදා, කරුණාය සංසාරදුක්ඛසහනං. පඤ්ඤාය පරදුක්ඛපරිජානනං, කරුණාය පරදුක්ඛපතිකාරාරම්භො. පඤ්ඤාය පරිනිබ්බානාභිමුඛභාවො, කරුණාය තදධිගමො. පඤ්ඤාය සයං තරණං, කරුණාය පරෙසං තාරණං. පඤ්ඤාය බුද්ධභාවසිද්ධි, කරුණාය බුද්ධකිච්චසිද්ධි. කරුණාය වා බොධිසත්තභූමියං සංසාරාභිමුඛභාවො, පඤ්ඤාය තත්ථ අනභිරති. තථා කරුණාය පරෙසං අභිංසාපනං[Pg.234], පඤ්ඤාය සයං පරෙහි අභායනං. කරුණාය පරං රක්ඛන්තො අත්තානං රක්ඛති, පඤ්ඤාය අත්තානං රක්ඛන්තො පරං රක්ඛති. තථා කරුණාය අපරන්තපො, පඤ්ඤාය අනත්තන්තපො. තෙන අත්තහිතාය පටිපන්නාදීසු චතූසු පුග්ගලෙසු චතුත්ථපුග්ගලභාවො සිද්ධො හොති. තථා කරුණාය ලොකනාථතා, පඤ්ඤාය අත්තනාථතා. කරුණාය චස්ස නින්නතාභාවො, පඤ්ඤාය උන්නමාභාවො. තථා කරුණාය සබ්බසත්තෙසු ජනිතානුග්ගහො පඤ්ඤානුගතත්තා න ච න සබ්බත්ථ විරත්තචිත්තො, පඤ්ඤාය සබ්බධම්මෙසු විරත්තචිත්තො කරුණානුගතත්තා න ච න සබ්බසත්තානුග්ගහාය පවත්තො. යථා හි කරුණා භගවතො සිනෙහසොකවිරහිතා, එවං පඤ්ඤා අහංකාරමමංකාරවිනිමුත්තාති අඤ්ඤමඤ්ඤවිසොධිතා පරමවිසුද්ධා ගුණවිසෙසා විජ්ජාචරණසම්පදාහි පකාසිතාති දට්ඨබ්බං. Và ở đây, do minh hạnh thành tựu, sự vĩ đại về trí tuệ của bậc Đạo Sư được biểu hiện; do đức hạnh thành tựu, sự vĩ đại về lòng bi mẫn được biểu hiện. Trong hai điều ấy, do trí tuệ, Đức Thế Tôn đạt đến địa vị Pháp vương; do lòng bi mẫn, Ngài phân phát Chánh pháp. Do trí tuệ, có sự nhàm chán đối với khổ đau trong luân hồi; do lòng bi mẫn, có sự kham nhẫn đối với khổ đau trong luân hồi. Do trí tuệ, có sự liễu tri khổ đau của người khác; do lòng bi mẫn, có sự khởi đầu việc chữa trị khổ đau của người khác. Do trí tuệ, có sự hướng đến viên mãn tịch tịnh; do lòng bi mẫn, có sự chứng đắc điều ấy. Do trí tuệ, tự mình vượt qua; do lòng bi mẫn, giúp người khác vượt qua. Do trí tuệ, thành tựu Phật quả; do lòng bi mẫn, thành tựu Phật sự. Hoặc do lòng bi mẫn, ở địa vị Bồ-tát, có sự hướng đến luân hồi; do trí tuệ, có sự không hoan hỷ ở trong đó. Tương tự, do lòng bi mẫn, không làm tổn hại người khác; do trí tuệ, tự mình không sợ hãi người khác. Do lòng bi mẫn, khi bảo vệ người khác là bảo vệ chính mình; do trí tuệ, khi bảo vệ chính mình là bảo vệ người khác. Tương tự, do lòng bi mẫn, không làm khổ người; do trí tuệ, không làm khổ mình. Do đó, trong bốn hạng người như người thực hành vì lợi ích của bản thân, địa vị là hạng người thứ tư được thành tựu. Tương tự, do lòng bi mẫn, có địa vị là chủ của thế gian; do trí tuệ, có địa vị là chủ của tự thân. Và do lòng bi mẫn, vị ấy không có sự hạ mình; do trí tuệ, không có sự kiêu mạn. Tương tự, do lòng bi mẫn, lòng thương tưởng được khởi lên đối với tất cả chúng sanh, và vì được trí tuệ đi kèm nên không phải là không có tâm nhàm chán đối với tất cả; do trí tuệ, có tâm nhàm chán đối với tất cả các pháp, và vì được lòng bi mẫn đi kèm nên không phải là không dấn thân vào việc thương tưởng tất cả chúng sanh. Ví như lòng bi mẫn của Đức Thế Tôn không có ái luyến và sầu muộn, cũng vậy, trí tuệ thoát khỏi ngã kiến và ngã sở kiến. Cần phải hiểu rằng, những phẩm chất đặc biệt, được thanh lọc lẫn nhau, vô cùng trong sạch như vậy được biểu hiện bởi minh hạnh và đức hạnh thành tựu. 134. ගමනම්පි හි ගතන්ති වුච්චති ‘‘ගතෙ ඨිතෙ’’තිආදීසු (දී. නි. 1.214; 2.376). සොභනන්ති සුභං. සුභභාවො විසුද්ධතාය, විසුද්ධතා දොසවිගමෙනාති ආහ ‘‘පරිසුද්ධමනවජ්ජ’’න්ති. ගමනඤ්ච නාම බහුවිධන්ති ඉධාධිප්පෙතං ගමනං දස්සෙන්තො ‘‘අරියමග්ගො’’ති ආහ. සො හි නිබ්බානස්ස ගති අධිගමොති කත්වා ‘‘ගතං, ගමන’’න්ති ච වුච්චති. ඉදානි තස්සෙව ගහණෙ කාරණං දස්සෙතුං ‘‘තෙන හෙසා’’තිආදි වුත්තං. ඛෙමං දිසන්ති නිබ්බානං. අසජ්ජමානොති පරිපන්ථාභාවෙන සුගතිගමනෙපි අසජ්ජන්තො සඞ්ගං අකරොන්තො, පගෙව ඉතරත්ථ. අථ වා එකාසනෙ නිසීදිත්වා ඛිප්පභිඤ්ඤාවසෙනෙව චතුන්නම්පි මග්ගානං පටිලද්ධභාවතො අසජ්ජමානො අසජ්ජන්තො ගතො. යං ගමනං ගච්ඡන්තො සබ්බමනත්ථං අපහරති, සබ්බඤ්ච අනුත්තරං සම්පත්තිං ආවහති, තදෙව සොභනං නාම. තෙන ච භගවා ගතොති ආහ ‘‘ඉති සොභනගමනත්තා සුගතො’’ති සොභනත්ථො සු-සද්දොති කත්වා. 134. Thật vậy, ngay cả 'sự đi' cũng được gọi là 'đã đi' trong các đoạn như 'khi đi, khi đứng'. 'Tốt đẹp' (sobhananti) có nghĩa là 'thiện lành' (subhaṃ). Trạng thái thiện lành là do sự trong sạch, sự trong sạch là do sự vắng mặt của lỗi lầm, vì vậy ngài nói 'hoàn toàn trong sạch và không có lỗi lầm'. Và 'sự đi' có nhiều loại, vì vậy để chỉ ra 'sự đi' được nói đến ở đây, ngài nói 'Thánh đạo'. Vì đó là con đường, là sự chứng đắc Niết-bàn, nên được gọi là 'đã đi' (gataṃ) và 'sự đi' (gamanaṃ). Bây giờ, để chỉ ra lý do chọn ý nghĩa đó, câu 'tena hesā' đã được nói. 'Phương hướng an ổn' (khemaṃ disaṃ) là Niết-bàn. 'Không chấp trước' (asajjamāno) có nghĩa là do không có chướng ngại, ngay cả khi đi đến thiện thú cũng không dính mắc, không tạo ra sự quyến luyến, huống hồ là ở nơi khác. Hoặc là, do đã chứng đắc cả bốn đạo quả bằng năng lực của tốc thông trí ngay khi ngồi trên một tòa ngồi, nên Ngài đã đi mà không dính mắc, không vướng bận. Sự đi nào mà người đi có thể loại bỏ mọi điều bất lợi và mang lại mọi thành tựu vô thượng, thì chính sự đi đó được gọi là tốt đẹp. Và Đức Thế Tôn đã đi bằng sự đi đó, vì vậy ngài nói: 'Do đó, vì có sự đi tốt đẹp nên gọi là Sugata (Thiện Thệ)', vì cho rằng tiếp đầu ngữ 'su-' có nghĩa là 'tốt đẹp'. අසුන්දරානං දුක්ඛානං සඞ්ඛාරප්පවත්තීනං අභාවතො අච්චන්තසුඛත්තා එකන්තතො සුන්දරං නාම අසඞ්ඛතා ධාතූති ආහ ‘‘සුන්දරඤ්චෙස ඨානං ගතො අමතං නිබ්බාන’’න්ති. තෙනාහ භගවා ‘‘නිබ්බානං පරමං සුඛ’’න්ති (ම. නි. 2.215; ධ. ප. 203-204). සම්මාති සුට්ඨු. සුට්ඨු ගමනඤ්ච නාම පටිපක්ඛෙන අනභිභූතස්ස ගමනන්ති ආහ ‘‘පහීනෙ කිලෙසෙ පුන අපච්චාගච්ඡන්තො’’ති. ඉදඤ්ච සිඛාප්පත්තං සම්මාගමනං, යාය ආගමනීයපටිපදාය සිද්ධං, සාපි සම්මාගමනමෙවාති එවම්පි [Pg.235] භගවා සුගතොති දස්සෙතුං ‘‘සම්මා වා ගතො’’තිආදි වුත්තං. සම්මාපටිපත්තියාති සම්මාසම්බොධියා සම්පාපනෙ අවිපරීතපටිපත්තියා. ‘‘සබ්බලොකස්ස හිතසුඛමෙව කරොන්තො’’ති එතෙන මහාබොධියා පටිපදා අවිභාගෙන සබ්බසත්තානං සබ්බදා හිතසුඛාවහභාවෙනෙව පවත්තතීති දස්සෙති. ‘‘සස්සතං උච්ඡෙදන්ති ඉමෙ අන්තෙ අනුපගච්ඡන්තො ගතො’’ති එතෙන පටිච්චසමුප්පාදගතිං දස්සෙති. ‘‘කාමසුඛං අත්තකිලමථන්ති ඉමෙ අනුපගච්ඡන්තො ගතො’’ති එතෙන අරියමග්ගගතිං දස්සෙති. Do sự vắng mặt của các diễn tiến của hành khổ đau, không tốt đẹp, và do là hạnh phúc tột cùng, nên vô vi giới được gọi là hoàn toàn tốt đẹp, vì vậy ngài nói: 'Và ngài đã đi đến nơi tốt đẹp, là Niết-bàn bất tử'. Do đó, Đức Thế Tôn đã nói: 'Niết-bàn là hạnh phúc tối thượng'. 'Chân chánh' (sammā) có nghĩa là 'khéo léo' (suṭṭhu). Và sự đi khéo léo có nghĩa là sự đi của người không bị đối nghịch pháp áp đảo, vì vậy ngài nói: 'các phiền não đã được đoạn trừ không quay trở lại nữa'. Và sự đi chân chánh đã đạt đến đỉnh cao này, được thành tựu bởi con đường thực hành nào dẫn đến nó, thì con đường ấy cũng chính là sự đi chân chánh. Để chỉ ra rằng Đức Thế Tôn cũng là Sugata theo cách này, câu 'hoặc đã đi một cách chân chánh' đã được nói. 'Bằng sự thực hành chân chánh' có nghĩa là bằng sự thực hành không sai lạc trong việc đạt đến Chánh Đẳng Giác. Bằng câu 'chỉ tạo ra lợi ích và hạnh phúc cho toàn thể thế gian', ngài chỉ ra rằng con đường thực hành dẫn đến đại giác ngộ diễn ra một cách không phân biệt, luôn mang lại lợi ích và hạnh phúc cho tất cả chúng sanh. Bằng câu 'đã đi mà không đi đến hai cực đoan này là thường kiến và đoạn kiến', ngài chỉ ra sự đi của duyên khởi. Bằng câu 'đã đi mà không đi đến hai cực đoan này là khoái lạc giác quan và khổ hạnh ép xác', ngài chỉ ra sự đi của Thánh đạo. තත්‍රාති යුත්තට්ඨානෙ යුත්තස්සෙව භාසනෙ නිප්ඵාදෙතබ්බෙ, සාධෙතබ්බෙ චෙතං භුම්මං. අභූතන්ති අභූතත්ථං. අත්ථමුඛෙන හි වාචාය අභූතතා, භූතතා වා. අතච්ඡන්ති තස්සෙව වෙවචනං. අභූතන්ති වා අසන්තං අවිජ්ජමානං. අතච්ඡන්ති අතථාකාරං අඤ්ඤථාසන්තං. අනත්ථසඤ්හිතන්ති දිට්ඨධම්මිකෙන, සම්පරායිකෙන වා අනත්ථෙන සඤ්හිතං, අනත්ථාවහං. න අත්ථොති අනත්ථො, අත්ථස්ස පටිපක්ඛො, අභාවො ච, තෙන සඤ්හිතං, පිසුණවාචං, සම්ඵප්පලාපඤ්චාති අත්ථො. එවමෙත්ථ චතුබ්බිධස්සාපි වචීදුච්චරිතස්ස සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. එත්ථ ච පඨමා වාචා සීලවන්තං ‘‘දුස්සීලො’’ති, අචණ්ඩාලාදිමෙව ‘‘චණ්ඩාලො’’තිආදිනා භාසමානස්ස දට්ඨබ්බා. දුතියා දුස්සීලං ‘‘දුස්සීලො’’ති, චණ්ඩාලාදිමෙව ‘‘චණ්ඩාලො’’තිආදිනා අවිනයෙන භාසමානස්ස. තතියා නෙරයිකාදිකස්ස නෙරයිකාදිභාවවිභාවනීකථා යථා ‘‘ආපායිකො දෙවදත්තො නෙරයිකො’’තිආදිකා (චූළව. 348). චතුත්ථී ‘‘වෙදවිහිතෙන යඤ්ඤවිධිනා පාණාතිපාතාදිකතං සුගතිං ආවහතී’’ති ලොකස්ස බ්‍යාමොහනකථා. පඤ්චමී භූතෙන පෙසුඤ්ඤූපසංහාරාදිකථා. ඡට්ඨා යුත්තප්පත්තට්ඨානෙ පවත්තිතා දානසීලාදිකථා වෙදිතබ්බා. එවං සම්මා ගදත්තාති යථාවුත්තං අභූතාදිං වජ්ජෙත්වා භූතං තච්ඡං අත්ථසඤ්හිතං පියං මනාපං තතො එව සම්මා සුට්ඨු ගදනතො සුගතො ද-කාරස්ස ත-කාරං කත්වා. ආපාථගමනමත්තෙන කස්සචි අප්පියම්පි හි භගවතො වචනං පියං මනාපමෙව අත්ථසිද්ධියා ලොකස්ස හිතසුඛාවහත්තා. Tatrāti: (trong câu) yuttaṭṭhāne yuttasseva bhāsane (nói lời thích hợp ở nơi thích hợp), trong ý nghĩa cần được hoàn thành, cần được thành tựu, đây là cách dùng ở địa cách. Abhūtanti: có ý nghĩa không thật. Quả vậy, do ý nghĩa chính yếu mà lời nói có tính không thật hoặc có tính chân thật. Atacchanti: là đồng nghĩa của từ ấy (bhūtaṃ). Hoặc abhūtanti: là không có, không hiện hữu. Atacchanti: có trạng thái không như vậy, hiện hữu cách khác. Anatthasañhitanti: liên hệ đến điều vô ích, hoặc trong hiện tại, hoặc trong tương lai, mang lại điều vô ích. Không có lợi ích nên là vô ích, là đối nghịch với lợi ích, và là sự không có (lợi ích); liên hệ đến điều ấy, có nghĩa là lời nói hai lưỡi và lời nói vô ích. Như vậy, ở đây nên hiểu là sự bao gồm cả bốn loại khẩu ác hạnh. Và ở đây, lời nói thứ nhất nên được hiểu là của người nói về người có giới là “người không có giới,” về người không phải là chiên-đà-la v.v... là “người chiên-đà-la” v.v... Lời nói thứ hai là của người nói về người không có giới là “người không có giới,” về người không phải là chiên-đà-la v.v... là “người chiên-đà-la” v.v... một cách không phải là lời giáo huấn. Lời nói thứ ba là lời nói trình bày về tình trạng của người sẽ sanh vào địa ngục v.v..., ví như: “Devadatta sẽ sanh vào đọa xứ, sẽ sanh vào địa ngục” v.v... Lời nói thứ tư là lời nói làm cho thế gian mê muội rằng: “Việc làm như sát sanh v.v... bằng phương pháp tế tự được quy định trong kinh Vệ-đà sẽ mang lại thiện thú.” Lời nói thứ năm là lời nói dẫn đến sự chia rẽ v.v... bằng sự việc có thật. Lời nói thứ sáu nên được biết là lời nói về bố thí, trì giới v.v... được thực hiện ở nơi thích hợp. Như vậy, sammā gadattāti: vì đã tránh những điều không thật v.v... như đã nói, và vì nói một cách tốt đẹp, chân chánh những lời chân thật, xác thực, liên hệ đến lợi ích, khả ái, đẹp lòng, do đó (Ngài) là Sugato, bằng cách biến đổi mẫu tự da thành mẫu tự ta. Quả vậy, dù cho lời nói của Đức Thế Tôn có không được một người nào đó ưa thích chỉ vì mới lọt vào tai, nhưng nó vẫn là khả ái, đẹp lòng do sự thành tựu lợi ích, do mang lại lợi ích và hạnh phúc cho thế gian. අපිච සොභනං ගතං ගමනං එතස්සාති සුගතො. භගවතො හි වෙනෙය්‍යජනුපසඞ්කමනං එකන්තෙන තෙසං හිතසුඛනිප්ඵාදනතො සොභනං භද්දකං[Pg.236]. තථා ලක්ඛණානුබ්‍යඤ්ජනපටිමණ්ඩිතරූපකායතාය දුතවිලම්බිතඛලිතානුකඩ්ඪනනිප්පීළනුක්කුටිකකුටිලාකුලතාදිදොසරහිතවිලාසිතරාජහංසවසභවාරණමිගරාජගමනං කායගමනං, ඤාණගමනඤ්ච විපුලනිම්මලකරුණාසතිවීරියාදිගුණවිසෙසසහිතං අභිනීහාරතො යාව මහාබොධි අනවජ්ජතාය, සත්තානං හිතසුඛාවහතාය ච සොභනමෙව. අථ වා සයම්භූඤාණෙන සකලම්පි ලොකං පරිඤ්ඤාභිසමයවසෙන පරිජානන්තො සම්මා ගතො අවගතොති සුගතො. තථා ලොකසමුදයං පහානාභිසමයවසෙන පජහන්තො අනුප්පත්තිධම්මතං ආපාදෙන්තො සම්මා ගතො අතීතොති සුගතො. ලොකනිරොධං නිබ්බානං සච්ඡිකිරියාභිසමයවසෙන සම්මා ගතො අධිගතොති සුගතො. ලොකනිරොධගාමිනිං පටිපදං භාවනාභිසමයවසෙන සම්මා ගතො පටිපන්නොති සුගතො. තථා යං ඉමස්ස සදෙවකස්ස ලොකස්ස දිට්ඨං සුතං මුතං විඤ්ඤාතං පත්තං පරියෙසිතං අනුවිචරිතං මනසා, සබ්බං තං හත්ථතලෙ ආමලකං විය සම්මා පච්චක්ඛතො ගතො අබ්භඤ්ඤාසීති සුගතො. Hơn nữa, Sugato là vì vị ấy có sự đi (gataṃ, gamanaṃ) tốt đẹp (sobhanaṃ). Quả vậy, sự đi đến với chúng sanh cần được tế độ của Đức Thế Tôn là tốt đẹp, là tốt lành vì chắc chắn mang lại lợi ích và hạnh phúc cho họ. Tương tự, do thân hình được trang hoàng bởi các tướng chính và tướng phụ, nên sự đi của thân (kāyagamanaṃ) giống như dáng đi của thiên nga chúa, bò đực chúa, voi chúa, sư tử chúa, một cách uy nghi, không có các lỗi lầm như đi quá nhanh, quá chậm, vấp ngã, kéo lê, dậm mạnh, đi bằng gót chân, đi xiêu vẹo, lộn xộn v.v...; và sự đi của trí tuệ (ñāṇagamanaṃ) cùng với các đức tính đặc biệt như từ bi, chánh niệm, tinh tấn v.v... rộng lớn và không tỳ vết, từ lúc phát nguyện cho đến khi đạt được đại bồ đề, là tốt đẹp do không có lỗi lầm và do mang lại lợi ích và hạnh phúc cho chúng sanh. Hoặc, do biết rõ toàn thể thế gian bằng trí tuệ tự nhiên (sayambhūñāṇa) qua sự thông hiểu bằng biến tri, nên Ngài là Sugato, bậc đã đi (gato) một cách chân chánh, tức là đã liễu tri (avagato). Tương tự, do từ bỏ tập khởi của thế gian qua sự thông hiểu bằng sự đoạn trừ, làm cho nó có trạng thái không sanh khởi trở lại, nên Ngài là Sugato, bậc đã đi (gato) một cách chân chánh, tức là đã vượt qua (atīto). Do đã đạt đến sự diệt của thế gian, tức là Niết-bàn, qua sự thông hiểu bằng sự chứng ngộ, nên Ngài là Sugato, bậc đã đi (gato) một cách chân chánh, tức là đã đạt đến (adhigato). Do đã thực hành con đường đưa đến sự diệt của thế gian qua sự thông hiểu bằng sự tu tập, nên Ngài là Sugato, bậc đã đi (gato) một cách chân chánh, tức là đã thực hành (paṭipanno). Tương tự, bất cứ điều gì được thế gian này cùng với chư thiên thấy, nghe, cảm nhận, nhận thức, đạt được, tìm cầu, suy xét bởi ý, tất cả những điều đó Ngài đã đi đến (gato), tức là đã biết rõ (abbhaññāsi) một cách chân chánh, một cách trực tiếp như quả amla trong lòng bàn tay, nên Ngài là Sugato. 135. සබ්බථාති සබ්බප්පකාරෙන. යො යො ලොකො යථා යථා වෙදිතබ්බො, තථා තථා. තෙ පන පකාරෙ දස්සෙතුං ‘‘සභාවතො’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ සභාවතොති දුක්ඛසභාවතො. සබ්බො හි ලොකො දුක්ඛසභාවො. යථාහ ‘‘සංඛිත්තෙන පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධා දුක්ඛා’’ති (මහාව. 14; දී. නි. 2.387). සමුදයතොති යතො සො සමුදෙති, තතො තණ්හාදිතො. නිරොධතොති යත්ථ සො නිරුජ්ඣති, තතො විසඞ්ඛාරතො. නිරොධූපායතොති යෙන විධිනා සො නිරොධො පත්තබ්බො, තතො අරියමග්ගතො, ඉතො අඤ්ඤස්ස පකාරස්ස අභාවා. 135. Sabbathāti: bằng mọi cách. Thế gian nào cần được biết như thế nào, (Ngài biết) như thế ấy. Để chỉ ra những cách thức ấy, câu “sabhāvato” v.v... đã được nói. Ở đây, sabhāvatoti: theo tự tánh khổ. Quả vậy, tất cả thế gian đều có tự tánh khổ. Như có lời dạy: “Nói tóm lại, năm thủ uẩn là khổ.” Samudayatoti: do nhân nào mà nó (thế gian) sanh khởi, tức là do ái v.v... Nirodhatoti: nơi nào nó (thế gian) bị diệt, tức là do sự vô vi. Nirodhūpāyatoti: bằng phương pháp nào mà sự diệt ấy cần được đạt đến, tức là do thánh đạo; vì không có cách thức nào khác ngoài những điều này. ඉති ‘‘සබ්බථා ලොකං අවෙදී’’ති වත්වා තදත්ථසාධකං සුත්තං දස්සෙන්තො ‘‘යත්ථ ඛො ආවුසො’’තිආදිමාහ. තත්ථ ‘‘න ජායතී’’තිආදිනා උජුකං ජාතිආදීනි පටික්ඛිපිත්වා ‘‘න චවති න උපපජ්ජතී’’ති පදද්වයෙන අපරාපරං චවනුපපජ්ජනානි පටික්ඛිපති. කෙචි පන ‘‘න ජායතීතිආදි ගබ්භසෙය්‍යකවසෙන වුත්තං, ඉතරං ඔපපාතිකවසෙනා’’ති වදන්ති. තන්ති ජාතිආදිරහිතං. ගමනෙනාති පදසා ගමනෙන. ඤාතෙය්‍යන්ති ජානිතබ්බං. ‘‘ඤාතාය’’න්ති වා පාඨො, ඤාතා අයං නිබ්බානත්ථිකොති අධිප්පායො. Như vậy, sau khi nói “sabbathā lokaṃ avedī (đã biết thế gian bằng mọi cách),” để chỉ ra bài kinh làm sáng tỏ ý nghĩa đó, Ngài đã nói “yattha kho āvuso” v.v... Ở đây, bằng câu “na jāyati” v.v..., Ngài đã trực tiếp phủ định sanh v.v..., và bằng hai từ “na cavati na upapajjati,” Ngài đã phủ định sự chết và sự sanh kế tiếp nhau. Nhưng một số vị nói rằng: “Câu ‘na jāyati’ v.v... được nói theo trường hợp thai sanh, câu còn lại được nói theo trường hợp hóa sanh.” Tanti: (nơi tận cùng) không có sanh v.v... Gamanenāti: bằng sự đi bộ. Ñāteyyanti: cần được biết. Hoặc bản kinh đọc là “ñātāya,” ý muốn nói: người này, người mong muốn Niết-bàn, là người biết. කාමං [Pg.237] පාදගමනෙන ගන්ත්වා ලොකස්සන්තං ඤාතුං, දට්ඨුං, පත්තුං වා න සක්කා, අපිච පරිමිතපරිච්ඡින්නට්ඨානෙ තං පඤ්ඤාපෙත්වා දස්සෙමීති දස්සෙන්තො ‘‘අපිචා’’තිආදිමාහ. තත්ථ සසඤ්ඤිම්හීති සඤ්ඤාසහිතෙ. තතො එව සමනකෙ සවිඤ්ඤාණකෙ. අවිඤ්ඤාණකෙ පන උතුසමුට්ඨානරූපසමුදායමත්තෙ පඤ්ඤාපෙතුං න සක්කාති අධිප්පායො. ලොකන්ති ඛන්ධාදිලොකං. ලොකනිරොධන්ති තස්ස ලොකස්ස නිරුජ්ඣනං, නිබ්බානමෙව වා. අදෙසම්පි හි තං යෙසං නිරොධො, තෙසං වසෙන උපචාරතො, දෙසතොපි නිද්දිසීයති යථා ‘‘චක්ඛුං ලොකෙ පියරූපං සාතරූපං, එත්ථෙසා තණ්හා පහීයමානා පහීයති, එත්ථ නිරුජ්ඣමානා නිරුජ්ඣතී’’ති (දී. නි. 2.401; ම. නි. 1.134; විභ. 204). Thật vậy, không thể đi bộ để biết, thấy, hay đạt đến tận cùng của thế gian, tuy nhiên, để chỉ ra rằng: “Ta sẽ chỉ ra (tận cùng của thế gian) bằng cách chế định nó trong một nơi có giới hạn, có đo lường,” Ngài đã nói “apicā” v.v... Ở đây, sasaññimhīti: cùng với tưởng. Do đó, (thân) cùng với ý, cùng với thức. Ý muốn nói: không thể chế định trong (thân) không có thức, chỉ là một tập hợp sắc do thời tiết sanh. Lokanti: thế gian uẩn v.v... Lokanirodhanti: sự diệt của thế gian ấy, hoặc chính là Niết-bàn. Quả vậy, dù không có nơi chốn, nhưng nó (Niết-bàn) cũng được chỉ ra theo nơi chốn, một cách ẩn dụ, tùy thuộc vào những (uẩn) nào bị diệt, ví như: “Mắt trong thế gian là sắc khả ái, sắc khả ý; ái này khi được đoạn trừ thì được đoạn trừ ở đây, khi bị diệt thì bị diệt ở đây.” ගමනෙනාති පාකතිකගමනෙන. ලොකස්සන්තොති සඞ්ඛාරලොකස්ස අන්තො අන්තකිරියාහෙතුභූතං නිබ්බානං. කුදාචනන්ති කදාචිපි. අපත්වාති අග්ගමග්ගෙන අනධිගන්ත්වා. පමොචනන්ති පමුත්ති නිස්සරණං. තස්මාති යස්මා ලොකස්සන්තං අපත්වා වට්ටදුක්ඛතො මුත්ති නත්ථි, තස්මා. හවෙති නිපාතමත්තං. ලොකවිදූති සභාවාදිතො සබ්බං ලොකං ජානන්තො. සුමෙධොති සුන්දරපඤ්ඤො. ලොකන්තගූති පරිඤ්ඤාභිසමයෙන ලොකං විදිත්වා පහානාභිසමයෙන ලොකන්තගූ. මග්ගබ්‍රහ්මචරියවාසස්ස පරිනිට්ඨිතත්තා වුසිතබ්‍රහ්මචරියො. සබ්බෙසං කිලෙසානං සමිතත්තා, චතුසච්චධම්මානං වා අභිසමිතත්තා සමිතාවී. නාසීසති න පත්ථෙති. යථා ඉමං ලොකං, එවං පරඤ්ච ලොකං අප්පටිසන්ධිකත්තා. Gamanenāti là bằng sự đi lại thông thường. Lokassantoti là sự chấm dứt của thế gian hữu vi, tức là Niết-bàn, là nhân tố làm cho chấm dứt. Kudācananti là không bao giờ. Apatvāti là không chứng đắc bằng thánh đạo. Pamocananti là sự giải thoát, sự thoát ly. Tasmāti là bởi vì không đạt đến sự chấm dứt của thế gian thì không có sự giải thoát khỏi khổ luân hồi, do đó. Haveti chỉ là một tiểu từ. Lokavidūti là vị biết rõ tất cả thế gian từ phương diện tự tánh v.v... Sumedhoti là vị có trí tuệ tốt đẹp. Lokantagūti là vị đã biết rõ thế gian bằng sự liễu tri và là vị đi đến tận cùng thế gian bằng sự đoạn tận. Do đã hoàn tất việc sống đời phạm hạnh của đạo lộ nên gọi là vusitabrahmacariyo (vị đã sống đời phạm hạnh). Do đã làm cho tất cả phiền não được lắng dịu, hoặc do đã giác ngộ các pháp Tứ đế, nên gọi là samitāvī (vị đã lắng dịu). Nāsīsati là không mong cầu. Giống như không mong cầu thế gian này, cũng vậy, không mong cầu thế gian khác do không còn tái sanh. 136. එවං යදිපි ලොකවිදුතා අනවසෙසතො දස්සිතා සභාවතො දස්සිතත්තා, ලොකො පන එකදෙසෙනෙව වුත්තොති තං අනවසෙසතො දස්සෙතුං ‘‘අපිච තයො ලොකා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ ඉන්ද්‍රියබද්ධානං ඛන්ධානං සමූහො, සන්තානො ච සත්තලොකො. රූපාදීසු සත්තවිසත්තතාය සත්තො, ලොකීයන්ති එත්ථ කුසලාකුසලං, තබ්බිපාකො චාති ලොකොති. අනින්ද්‍රියබද්ධානං රූපාදීනං සමූහො, සන්තානො ච ඔකාසලොකො ලොකියන්ති එත්ථ තසා, ථාවරා ච, තෙසඤ්ච ඔකාසභූතොති. තදාධාරතාය හෙස ‘‘භාජනලොකො’’තිපි වුච්චති. උභයෙපි ඛන්ධා සඞ්ඛාරලොකො පච්චයෙහි සඞ්ඛරීයන්ති, ලුජ්ජන්ති පලුජ්ජන්ති චාති. ආහාරට්ඨිතිකාති පච්චයට්ඨිතිකා, පච්චයායත්තවුත්තිකාති [Pg.238] අත්ථො. පච්චයත්ථො හෙත්ථ ආහාර-සද්දො ‘‘අයමාහාරො අනුප්පන්නස්ස වා කාමච්ඡන්දස්ස උප්පාදායා’’තිආදීසු (සං. නි. 5.232) විය. එවං හි ‘‘සබ්බෙ සත්තා’’ති ඉමිනා අසඤ්ඤසත්තාපි පරිග්ගහිතා හොන්ති. සා පනායං ආහාරට්ඨිතිකතා නිප්පරියායතො සඞ්ඛාරධම්මො, න සත්තධම්මොති ආහ ‘‘ආහාරට්ඨිතිකාති ආගතට්ඨානෙ සඞ්ඛාරලොකො වෙදිතබ්බො’’ති. 136. Mặc dù như vậy, sự thông hiểu thế gian đã được trình bày không sót vì đã được trình bày từ phương diện tự tánh, nhưng thế gian chỉ mới được nói đến một phần, để trình bày điều đó không sót, câu "Vả lại, có ba thế gian" v.v... đã được nói. Trong đó, sự tập hợp và sự tương tục của các uẩn liên hệ đến các căn là chúng sanh thế gian. Do bám víu, dính mắc vào sắc v.v... nên gọi là chúng sanh (satto); thiện và bất thiện, và quả của chúng được thấy ở đây, nên gọi là thế gian (loko). Sự tập hợp và sự sắp đặt của sắc v.v... không liên hệ đến các căn là khí thế gian; các loài động và bất động được thấy ở đây, và là nơi chốn của chúng. Do là nơi chứa đựng của chúng, nên nó cũng được gọi là "khí thế gian" (bhājanaloko). Cả hai loại uẩn là thế gian hữu vi, vì chúng được các duyên tạo tác, và chúng bị hoại diệt, tan rã. Āhāraṭṭhitikā có nghĩa là tồn tại nhờ duyên, có sự hiện hữu phụ thuộc vào duyên. Ở đây, từ āhāra có nghĩa là duyên, giống như trong các câu "vật thực này là để cho dục tham chưa sanh được sanh khởi" v.v... Thật vậy, như vậy, qua câu "tất cả chúng sanh", các chúng sanh vô tưởng cũng được bao gồm. Nhưng sự tồn tại nhờ vật thực này, một cách tuyệt đối, là pháp hữu vi, không phải là pháp của chúng sanh, do đó ngài nói: "Ở chỗ có câu āhāraṭṭhitikā, nên hiểu là thế gian hữu vi". යදි එවං ‘‘සබ්බෙ සත්තා’’ති ඉදං කථන්ති? පුග්ගලාධිට්ඨානා දෙසනාති නායං දොසො. යථා අඤ්ඤත්ථාපි ‘‘එකධම්මෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සම්මා නිබ්බින්දමානො සම්මා විරජ්ජමානො සම්මා විමුච්චමානො සම්මා පරියන්තදස්සාවී සම්මදත්ථං අභිසමෙච්ච දිට්ඨෙව ධම්මෙ දුක්ඛස්සන්තකරො හොති. කතමස්මිං එකධම්මෙ? සබ්බෙ සත්තා ආහාරට්ඨිතිකා’’ති (අ. නි. 10.27). දිට්ඨිගතිකානං සස්සතාදිවසෙන ‘‘අත්තා, ලොකො’’ති ච පරිකප්පනා යෙභුය්‍යෙන සත්තවිසයා, න සඞ්ඛාරවිසයාති ආහ ‘‘සස්සතො ලොකොති වා අසස්සතො ලොකොති වා ආගතට්ඨානෙ සත්තලොකො වෙදිතබ්බො’’ති. Nếu vậy, câu "tất cả chúng sanh" này thì thế nào? (Đáp rằng:) Bài thuyết pháp dựa trên quy ước về cá nhân, nên không có lỗi này. Giống như ở nơi khác cũng có nói: "Này các Tỳ-khưu, vị Tỳ-khưu khi nhàm chán đúng đắn, ly tham đúng đắn, giải thoát đúng đắn đối với một pháp, là vị thấy được tận cùng đúng đắn, sau khi đã giác ngộ ý nghĩa chân chánh, trở thành người chấm dứt khổ đau ngay trong hiện tại. Trong một pháp nào? Tất cả chúng sanh tồn tại nhờ vật thực". Sự tưởng định "ngã, thế gian" theo cách thường hằng v.v... của những người có tà kiến, phần lớn có đối tượng là chúng sanh, không có đối tượng là các pháp hữu vi. Do đó, ngài nói: "Ở chỗ có câu 'thế gian là thường hằng' hay 'thế gian là không thường hằng', nên hiểu là chúng sanh thế gian". යාවතා චන්දිමසූරියා පරිහරන්තීති යත්තකෙ ඨානෙ චන්දිමසූරියා පරිවත්තන්ති පරිබ්භමන්ති. දිසා භන්ති විරොචමානාති තෙසං පරිබ්භමනෙනෙව තා දිසා පභස්සරා හුත්වා විරොචන්ති. තාව සහස්සධා ලොකොති තත්තකං සහස්සප්පකාරො ඔකාසලොකො, සහස්සලොකධාතුයොති අත්ථො. ‘‘තාව සහස්සවා’’ති වා පාඨො. Yāvatā candimasūriyā pariharanti có nghĩa là mặt trăng và mặt trời xoay vần, di chuyển trong một phạm vi nào. Disā bhanti virocamānā có nghĩa là chính nhờ sự di chuyển của chúng mà các phương ấy trở nên rực rỡ và chiếu sáng. Tāva sahassadhā loko có nghĩa là khí thế gian có một ngàn loại trong phạm vi ấy, tức là có một ngàn thế giới. Hoặc có bản đọc là Tāva sahassavā. තම්පීති තං තිවිධම්පි ලොකං. තථා හිස්ස සබ්බථාපි විදිතොති සම්බන්ධො. එකො ලොකොති ‘‘සබ්බෙ සත්තා ආහාරට්ඨිතිකා’’ති යාය පුග්ගලාධිට්ඨානාය කථාය සබ්බෙසං සඞ්ඛාරානං පච්චයායත්තවුත්තිතා වුත්තා, තාය සබ්බො සඞ්ඛාරලොකො එකො එකවිධො පකාරන්තරස්ස අභාවතො. ද්වෙ ලොකාතිආදීසුපි ඉමිනා නයෙන අත්ථො වෙදිතබ්බො. නාම-ග්ගහණෙන චෙත්ථ නිබ්බානස්ස අග්ගහණං, තස්ස අලොකසභාවත්තා. නනු ච ‘‘ආහාරට්ඨිතිකා’’ති එත්ථ පච්චයායත්තවුත්තිතාය මග්ගඵලධම්මානම්පි ලොකතා ආපජ්ජතීති? නාපජ්ජති, පරිඤ්ඤෙය්‍යානං දුක්ඛසච්චධම්මානං ඉධ ‘‘ලොකො’’ති අධිප්පෙතත්තා. අථ වා ‘‘න ලුජ්ජති න පලුජ්ජතී’’ති [Pg.239] යො ගහිතො තථා න හොති, සො ලොකොති තංගහණරහිතානං ලොකුත්තරානං නත්ථි ලොකතා. උපාදානානං ආරම්මණභූතා ඛන්ධා උපාදානක්ඛන්ධා. දසායතනානීති දස රූපායතනානි. Tampīti là thế gian ba loại ấy. Nên liên kết với câu "Như vậy, thế gian ấy đã được biết rõ về mọi phương diện". Eko loko (một thế gian) có nghĩa là: qua lời nói dựa trên quy ước về cá nhân "tất cả chúng sanh tồn tại nhờ vật thực", sự hiện hữu phụ thuộc vào duyên của tất cả các pháp hữu vi đã được nói đến; do đó, toàn bộ thế gian hữu vi là một, là một loại, vì không có loại nào khác. Trong các câu "hai thế gian" v.v... cũng nên hiểu ý nghĩa theo phương pháp này. Và ở đây, qua việc đề cập đến danh, không bao gồm Niết-bàn, vì Niết-bàn không có tự tánh của thế gian. (Hỏi:) Chẳng phải ở câu "tồn tại nhờ vật thực", do sự hiện hữu phụ thuộc vào duyên, các pháp đạo và quả cũng trở thành thế gian sao? (Đáp:) Không trở thành, vì ở đây "thế gian" được chủ ý chỉ đến các pháp khổ đế cần được liễu tri. Hoặc là, cái gì được nắm giữ là "không hoại diệt, không tan rã" mà thực tế không phải như vậy, cái đó là thế gian; do đó, các pháp siêu thế, vốn thoát khỏi sự nắm giữ ấy, không có tánh chất thế gian. Các uẩn là đối tượng của các thủ là thủ uẩn. Dasāyatanānīti là mười sắc xứ. එත්ථ ච ‘‘ආහාරට්ඨිතිකා’’ති පච්චයායත්තවුත්තිතාවචනෙන සඞ්ඛාරානං අනිච්චතා. තාය ච ‘‘යදනිච්චං, තං දුක්ඛං. යං දුක්ඛං, තදනත්තා’’ති (සං. නි. 3.15) වචනතො දුක්ඛානත්තතා ච පකාසිතා හොන්තීති තීණිපි සාමඤ්ඤලක්ඛණානි ගහිතානි. නාමන්ති චත්තාරො අරූපිනො ඛන්ධා, තෙ ච අත්ථතො ඵස්සාදයො. රූපන්ති භූතුපාදායරූපානි, තානි ච අත්ථතො පථවීආදයොති අවිසෙසෙනෙව සලක්ඛණතො සඞ්ඛාරා ගහිතා. තග්ගහණෙනෙව යෙ තෙසං විසෙසා කුසලාදයො, හෙතුආදයො ච, තෙපි ගහිතා එව හොන්තීති ආහ ‘‘ඉති අයං සඞ්ඛාරලොකොපි සබ්බථා විදිතො’’ති. Và ở đây, qua lời nói về sự hiện hữu phụ thuộc vào duyên trong câu "tồn tại nhờ vật thực", tính vô thường của các pháp hữu vi được trình bày. Và qua tính vô thường ấy, theo phương pháp "cái gì vô thường, cái đó là khổ; cái gì khổ, cái đó là vô ngã", tính khổ và vô ngã cũng được trình bày; do đó, cả ba tướng chung đều được bao gồm. Nāma (danh) là bốn danh uẩn, và về mặt ý nghĩa, chúng chính là xúc v.v... Rūpa (sắc) là các sắc do tứ đại tạo và các sắc y sinh, và về mặt ý nghĩa, chúng chính là đất v.v... Như vậy, các pháp hữu vi được bao gồm một cách tổng quát theo tự tướng của chúng. Chính qua việc bao gồm chúng, những đặc tính của chúng như thiện v.v..., và nhân v.v... cũng đều được bao gồm. Do đó, ngài nói: "Như vậy, thế gian hữu vi này cũng đã được biết rõ về mọi phương diện". ආගම්ම චිත්තං සෙති එත්ථාති ආසයො මිගාසයො විය. යථා මිගො ගොචරාය ගන්ත්වා පච්චාගන්ත්වා තත්ථෙව වනගහනෙ සයතීති සො තස්ස ආසයො, එවං අඤ්ඤථා පවත්තිත්වාපි චිත්තං ආගම්ම යත්ථ සෙති, සො තස්ස ආසයොති වුච්චති. සො පන සස්සතදිට්ඨිආදිවසෙන චතුබ්බිධො. වුත්තඤ්ච – Tâm đến và nằm ở đó, nên gọi là āsaya (nơi trú ẩn), giống như nơi trú ẩn của con nai. Giống như con nai đi kiếm ăn rồi quay về nằm ngay trong bụi rậm đó, nên đó là nơi trú ẩn của nó. Cũng vậy, tâm sau khi đã khởi lên ở nơi khác, đến và nằm ở đâu, nơi đó được gọi là āsaya (nơi trú ẩn) của nó. Và nơi trú ẩn đó có bốn loại, theo cách thường kiến v.v... Và đã được nói rằng – ‘‘සස්සතුච්ඡෙදදිට්ඨි ච, ඛන්ති චෙවානුලොමිකා; යථාභූතඤ්ච යං ඤාණං, එතං ආසයසද්දිත’’න්ති. Thường kiến và đoạn kiến, sự kham nhẫn thuận thứ, và trí tuệ nào đúng như thật, cái ấy được gọi bằng từ 'khuynh hướng' (āsaya). තත්ථ සබ්බදිට්ඨීනං සස්සතුච්ඡෙදදිට්ඨීහි සඞ්ගහිතත්තා සබ්බෙපි දිට්ඨිගතිකා සත්තා ඉමා එව ද්වෙ දිට්ඨියො සන්නිස්සිතා. යථාහ ‘‘ද්වයනිස්සිතො ඛ්වායං, කච්චාන, ලොකො යෙභුය්‍යෙන අත්ථිතඤ්ච නත්ථිතඤ්චා’’ති (සං. නි. 2.15). අත්ථිතාති හි සස්සතග්ගාහො අධිප්පෙතො, නත්ථිතාති උච්ඡෙදග්ගාහො. අයං තාව වට්ටනිස්සිතානං පුථුජ්ජනානං ආසයො. විවට්ටනිස්සිතානං පන සුද්ධසත්තානං අනුලොමිකා ඛන්ති, යථාභූතඤාණන්ති දුවිධො ආසයො. Trong đó, vì tất cả các tà kiến được bao gồm bởi thường kiến và đoạn kiến, nên tất cả chúng sanh có khuynh hướng tà kiến đều nương tựa vào chính hai loại tà kiến này. Như đã được nói: 'Này Kaccāna, thế gian này phần lớn nương tựa vào hai cực đoan: sự hiện hữu và sự không hiện hữu.' Quả vậy, 'sự hiện hữu' có nghĩa là sự chấp thủ thường kiến, 'sự không hiện hữu' có nghĩa là sự chấp thủ đoạn kiến. Trước hết, đây là khuynh hướng của các phàm phu nương tựa vào vòng luân hồi. Còn đối với các chúng sanh thanh tịnh nương tựa vào sự thoát khỏi luân hồi, có hai loại khuynh hướng là sự kham nhẫn thuận thứ và trí tuệ như thật. ආසයං ජානාතීති චතුබ්බිධම්පි සත්තානං ආසයං ජානාති. ජානන්තො ච තෙසං දිට්ඨිගතානං, තෙසඤ්ච ඤාණානං අප්පවත්තික්ඛණෙපි ජානාති. වුත්තඤ්හෙතං – Khi nói 'biết khuynh hướng' có nghĩa là biết cả bốn loại khuynh hướng của chúng sanh. Và khi biết, Ngài biết các khuynh hướng tà kiến của họ và các trí tuệ (thuộc khuynh hướng) của họ ngay cả trong khoảnh khắc chúng không khởi sanh. Điều này đã được nói rằng – ‘‘කාමං [Pg.240] සෙවන්තඤ්ඤෙව ජානාති ‘අයං පුග්ගලො කාමගරුකො කාමාසයො කාමාධිමුත්තො’ති, කාමං සෙවන්තඤ්ඤෙව ජානාති ‘අයං පුග්ගලො නෙක්ඛම්මගරුකො නෙක්ඛම්මාසයො නෙක්ඛම්මාධිමුත්තො’ති’’ආදි (පටි. ම. 1.113). 'Ngài biết ngay cả người đang hưởng thụ các dục rằng: 'Người này xem trọng các dục, có khuynh hướng về các dục, có thiên hướng về các dục'; Ngài biết ngay cả người đang hưởng thụ các dục rằng: 'Người này xem trọng sự xuất ly, có khuynh hướng về sự xuất ly, có thiên hướng về sự xuất ly', v.v... අප්පහීනභාවෙන සන්තානෙ අනු අනු සයන්තීති අනුසයා, අනුරූපං කාරණං ලභිත්වා උප්පජ්ජන්තීති අත්ථො. එතෙන නෙසං කාරණලාභෙ උප්පජ්ජනාරහතං දස්සෙති. අප්පහීනා හි කිලෙසා කාරණලාභෙ සති උප්පජ්ජන්ති. කෙ පන තෙ? රාගාදයො සත්ත අනාගතා කිලෙසා, අතීතා, පච්චුප්පන්නා ච තංසභාවත්තා තථා වුච්චන්ති. න හි ධම්මානං කාලභෙදෙන සභාවභෙදො අත්ථි. තං සත්තවිධං අනුසයං තස්ස තස්ස සත්තස්ස සන්තානෙ පරොපරභාවෙන පවත්තමානං ජානාති. Chúng được gọi là tùy miên (anusayā) vì chúng nằm ngầm (sayanti) theo mãi (anu anu) trong dòng tương tục (santāne) do chưa được đoạn trừ; nghĩa là chúng khởi sanh khi gặp được duyên thích hợp. Bằng cách này, nó cho thấy khả năng khởi sanh của chúng khi có được duyên. Quả vậy, các phiền não chưa được đoạn trừ sẽ khởi sanh khi có duyên. Vậy chúng là gì? Là bảy phiền não vị lai như tham, v.v...; các phiền não quá khứ và hiện tại cũng được gọi như vậy vì có cùng bản chất. Quả vậy, không có sự khác biệt về bản chất của các pháp do sự khác biệt về thời gian. Ngài biết bảy loại tùy miên ấy đang diễn tiến trong dòng tương tục của mỗi chúng sanh với mức độ mạnh yếu khác nhau. චරිතන්ති සුචරිතදුච්චරිතං. තං හි විභඞ්ගෙ (විභ. 814, 817) චරිතනිද්දෙසෙ නිද්දිට්ඨං. අථ වා චරිතන්ති චරියා වෙදිතබ්බා. තා පන රාගදොසමොහසද්ධාබුද්ධිවිතක්කවසෙන ඡ මූලචරියා, තාසං අපරියන්තො අන්තරභෙදො, සංසග්ගභෙදො පන තෙසට්ඨිවිධො. තං චරිතං සභාවතො සංකිලෙසවොදානතො සමුට්ඨානතො ඵලතො නිස්සන්දතොති එවමාදිනා පකාරෙන ජානාති. 'Hạnh' (carita) là thiện hạnh và ác hạnh. Quả vậy, điều đó đã được chỉ rõ trong phần giải thích về hạnh (caritaniddesa) trong bộ Phân Tích. Hoặc 'hạnh' (carita) nên được hiểu là tánh (cariyā). Về các tánh ấy, có sáu tánh căn bản theo phương diện tham, sân, si, tín, tuệ, và tầm. Sự phân chia nội tại của chúng là vô hạn, còn sự phân chia do pha trộn thì có sáu mươi ba loại. Ngài biết hạnh đó theo nhiều phương diện như: về bản chất, về phương diện ô nhiễm và thanh tịnh, về sự sanh khởi, về quả, về kết quả tương tục, v.v... අධිමුත්ති අජ්ඣාසයධාතු. සා දුවිධා හීනාධිමුත්ති පණීතාධිමුත්තීති. යාය හීනාධිමුත්තිකා සත්තා හීනාධිමුත්තිකෙයෙව සෙවන්ති, පණීතාධිමුත්තිකා ච පණීතාධිමුත්තිකෙයෙව. සා අජ්ඣාසයධාතු අජ්ඣාසයසභාවො අධිමුත්ති. තං අධිමුත්තිං ජානාති ‘‘ඉමස්ස අධිමුත්ති හීනා, ඉමස්ස පණීතා’’ති, තත්ථාපි ‘‘ඉමස්ස මුදු, ඉමස්ස මුදුතරා, ඉමස්ස මුදුතමා’’තිආදිනා. ඉන්ද්‍රියානං හි තික්ඛමුදුභාවාදිනා යථාරහං අධිමුත්තියා තික්ඛමුදුභාවාදිකො වෙදිතබ්බො. තථා හි වුත්තං සම්මොහවිනොදනීයං (විභ. අට්ඨ. 818, 820) ‘‘හෙට්ඨා ගහිතාපි අධිමුත්ති ඉධ සත්තානං තික්ඛින්ද්‍රියමුදින්ද්‍රියභාවදස්සනත්ථං පුන ගහිතා’’ති. Thiên hướng (adhimutti) là giới tánh (ajjhāsayadhātu). Nó có hai loại: thiên hướng thấp kém và thiên hướng cao thượng. Do đó, chúng sanh có thiên hướng thấp kém chỉ giao du với những người có thiên hướng thấp kém, và những người có thiên hướng cao thượng (chỉ giao du) với những người có thiên hướng cao thượng. Giới tánh đó, bản chất của khuynh hướng đó, là thiên hướng. Ngài biết thiên hướng đó rằng: 'thiên hướng của người này thấp kém, của người này cao thượng'; và trong đó, Ngài cũng biết: 'của người này mềm yếu, của người này mềm yếu hơn, của người này mềm yếu nhất', v.v... Quả vậy, tính chất sắc bén, mềm yếu, v.v... của thiên hướng cần được hiểu một cách tương ứng theo tính chất sắc bén, mềm yếu, v.v... của các căn. Quả vậy, trong bộ Sammohavinodanī đã nói: 'Mặc dù thiên hướng đã được đề cập ở phần trước, ở đây nó được đề cập lại để chỉ ra trạng thái căn sắc bén và căn mềm yếu của chúng sanh'. අප්පරජං අක්ඛං එතෙසන්ති අප්පරජක්ඛා, අප්පං වා රජං පඤ්ඤාමයෙ අක්ඛිම්හි එතෙසන්ති අප්පරජක්ඛා, අනුස්සදරාගාදිරජා සත්තා, තෙ අප්පරජක්ඛෙ. මහාරජක්ඛෙති එත්ථාපි එසෙව නයො. උස්සදරාගාදිරජා මහාරජක්ඛා. Họ là những người ít bụi trong mắt (apparajakkhā) vì mắt (akkhaṃ) của họ (etesaṃ) có ít bụi (apparajaṃ); hoặc họ là những người ít bụi trong mắt vì có ít bụi (appaṃ rajaṃ) trong con mắt trí tuệ (paññāmaye akkhimhi) của họ. (Đó là) những chúng sanh có ít bụi bặm của tham ái v.v... Ngài biết những người ít bụi trong mắt ấy. Đối với từ 'những người nhiều bụi trong mắt' (mahārajakkha) cũng theo phương pháp tương tự. Những người có nhiều bụi bặm của tham ái v.v... là những người nhiều bụi trong mắt. තික්ඛින්ද්‍රියෙති [Pg.241] තිඛිණෙහි සද්ධාදීහි ඉන්ද්‍රියෙහි සමන්නාගතෙ. මුදින්ද්‍රියෙති මුදුකෙහි සද්ධාදීහි ඉන්ද්‍රියෙහි සමන්නාගතෙ. උපනිස්සයඉන්ද්‍රියානි නාම ඉධාධිප්පෙතානි. ස්වාකාරෙති සුන්දරාකාරෙ කල්‍යාණපකතිකෙ, විවට්ටජ්ඣාසයෙති අත්ථො. සුවිඤ්ඤාපයෙති සම්මත්තනියාමං විඤ්ඤාපෙතුං සුකරෙ සද්ධෙ, පඤ්ඤවන්තෙ ච. භබ්බෙ අභබ්බෙති එත්ථ භබ්බෙති කම්මාවරණකිලෙසාවරණවිපාකාවරණරහිතෙ. වුත්තවිපරියායෙන ද්වාකාරදුවිඤ්ඤාපයාභබ්බා වෙදිතබ්බා. එත්ථ ච ‘‘ඉමස්ස රාගරජො අප්පො, ඉමස්ස දොසරජො අප්පො’’තිආදිනා අප්පරජක්ඛෙසු ජානනං වෙදිතබ්බං. සෙසෙසුපි එසෙව නයො. තස්මාති යස්මා භගවා අපරිමාණෙ සත්තෙ ආසයාදිතො අනවසෙසෙත්වා ජානාති, තස්මා අස්ස භගවතො සත්තලොකොපි සබ්බථා විදිතො. 'Người có căn sắc bén' là những người có các căn như tín v.v... sắc bén. 'Người có căn mềm yếu' là những người có các căn như tín v.v... mềm yếu. Ở đây, ý muốn nói đến các căn có tính chất duyên trợ. 'Người có tướng tốt' nghĩa là người có tướng mạo đẹp, có bản chất tốt lành, có khuynh hướng thoát khỏi luân hồi. 'Người dễ lãnh hội' là những người có tín, có tuệ, dễ dàng làm cho liễu tri chánh tánh quyết định. Trong 'người có khả năng' và 'người không có khả năng', 'người có khả năng' là người không có nghiệp chướng, phiền não chướng, và dị thục chướng. Người có tướng xấu, người khó lãnh hội, và người không có khả năng nên được hiểu theo nghĩa ngược lại với những gì đã nói. Và ở đây, sự biết về những người ít bụi trong mắt nên được hiểu theo cách: 'bụi tham của người này ít, bụi sân của người này ít', v.v... Đối với những người còn lại cũng theo phương pháp tương tự. Do đó, vì Đức Thế Tôn biết không sót một chúng sanh nào trong vô lượng chúng sanh về khuynh hướng v.v..., cho nên thế giới chúng sanh cũng được Đức Thế Tôn ấy biết một cách toàn diện. නනු ච සත්තෙසු පමාණාදිපි ජානිතබ්බො අත්ථීති? අත්ථි. තස්ස පන ජානනං න නිබ්බිදාය විරාගාය නිරොධායාති ඉධ න ගහිතං, භගවතො පන තම්පි සුවිදිතං සුවවත්ථාපිතමෙව, පයොජනාභාවා දෙසනං නාරුළ්හං. තෙන වුත්තං – Chẳng phải cũng có những điều cần biết về chúng sanh như số lượng v.v... hay sao? Có. Nhưng sự biết về điều đó không đưa đến nhàm chán, ly tham, đoạn diệt, nên không được đề cập ở đây. Tuy nhiên, đối với Đức Thế Tôn, điều đó cũng đã được biết rõ, được xác định rõ. Vì không có lợi ích nên không được đưa vào bài thuyết pháp. Do đó, đã được nói rằng – ‘‘අථ ඛො භගවා පරිත්තං නඛසිඛායං පංසුං ආරොපෙත්වා භික්ඛූ ආමන්තෙසි ‘තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, කතමං නු ඛො බහුතරං – යො වායං මයා පරිත්තො නඛසිඛායං පංසු ආරොපිතො, අයං වා මහාපථවී’’’තිආදි (සං. නි. 5.1121). 'Bấy giờ, Đức Thế Tôn lấy một ít bụi đất đặt lên móng tay rồi gọi các Tỳ khưu: 'Này các Tỳ khưu, các ông nghĩ thế nào, cái nào nhiều hơn – một ít bụi đất mà Như Lai đã đặt trên móng tay này, hay là quả đại địa này?', v.v...' 137. ඔකාසලොකොපි සබ්බථා විදිතොති සම්බන්ධො. චක්කවාළන්ති ලොකධාතු. සා හි නෙමිමණ්ඩලසදිසෙන චක්කවාළපබ්බතෙන සමන්තතො පරික්ඛිත්තත්තා ‘‘චක්කවාළ’’න්ති වුච්චති. චතුතිංසසතානි චාති චතුඅධිකානි තිංසසතානි, තීණිසහස්සානි, චත්තාරිසතානි චාති අත්ථො. අඩ්ඪුඩ්ඪානීති උපඩ්ඪචතුත්ථානි, තීණිසතානි, පඤ්ඤාසඤ්චාති අත්ථො. නහුතානීති දසසහස්සානි. සඞ්ඛාතාති කථිතා. සණ්ඨිතීති හෙට්ඨා, උපරිතො චාති සබ්බසො ඨිති. 137. Cần có sự liên kết là 'thế giới không gian cũng được biết một cách toàn diện'. 'Thế giới' (cakkavāḷa) là thế giới hệ (lokadhātu). Quả vậy, nó được gọi là 'thế giới' (cakkavāḷa) vì được bao quanh tứ phía bởi dãy núi Chuyển Luân (cakkavāḷapabbatena) giống như vành bánh xe. 'Ba mươi bốn trăm' (catutiṃsasatāni) có nghĩa là ba mươi trăm cộng thêm bốn, tức là ba ngàn và bốn trăm. 'Ba rưỡi' (aḍḍhuḍḍhāni) có nghĩa là ba và một nửa của cái thứ tư, tức là ba trăm và năm mươi. 'Một nahuta' là mười ngàn. 'Được kể' (saṅkhātā) là được nói. 'Sự thiết lập' (saṇṭhiti) là sự tồn tại ở khắp mọi nơi, tức là ở dưới và ở trên. එවං සණ්ඨිතෙති එවමවට්ඨිතෙ. එත්ථාති චක්කවාළෙ. අච්චුග්ගතො තාවදෙවාති තත්තකමෙව චතුරාසීති යොජනසහස්සානියෙව උබ්බෙධො[Pg.242]. න කෙවලං චෙත්ථ උබ්බෙධොව, අථ ඛො ආයාමවිත්ථාරාපිස්ස තත්තකායෙව. වුත්තඤ්හෙතං – Evaṃ saṇṭhiteti có nghĩa là evamavaṭṭhite (khi được thiết lập vững chắc như vậy). Etthāti có nghĩa là cakkavāḷe (ở trong cõi Ta-bà này). Accuggato tāvadevāti có nghĩa là chiều cao vươn lên cũng chỉ chừng ấy, tức là tám mươi bốn ngàn do-tuần. Và ở đây không chỉ có chiều cao, mà chiều dài và chiều rộng của nó cũng chừng ấy. Điều này đã được nói đến rằng – ‘‘සිනෙරු, භික්ඛවෙ, පබ්බතරාජා චතුරාසීති යොජනසහස්සානි ආයාමෙන, චතුරාසීති යොජනසහස්සානි විත්ථාරෙනා’’ති (අ. නි. 7.66). “Này các Tỳ khưu, vua núi Sineru có chiều dài tám mươi bốn ngàn do-tuần, và chiều rộng tám mươi bốn ngàn do-tuần.” (A. Ni. 7.66). තතොති සිනෙරුස්ස හෙට්ඨා, උපරි ච වුත්තප්පමාණතො. උපඩ්ඪුපඩ්ඪෙනාති උපඩ්ඪෙන උපඩ්ඪෙන. ඉදං වුත්තං හොති – ද්වාචත්තාලීස යොජනසහස්සානි සමුද්දෙ අජ්ඣොගාළ්හො තත්තකමෙව ච උපරි උග්ගතො යුගන්ධරපබ්බතො, එකවීස යොජනසහස්සානි සමුද්දෙ අජ්ඣොගාළ්හො තත්තකමෙව ච උපරි උග්ගතො ඊසධරො පබ්බතොති ඉමිනා නයෙන සෙසෙසුපි උපඩ්ඪුපඩ්ඪපමාණතා වෙදිතබ්බා. යථා මහාසමුද්දො යාව චක්කවාළපාදමූලා අනුපුබ්බනින්නො, එවං යාව සිනෙරුපාදමූලාති හෙට්ඨා සිනෙරුපමාණතො උපඩ්ඪපමාණොපි යුගන්ධරපබ්බතො පථවියං සුප්පතිට්ඨිතො, එවං ඊසධරාදයොපීති දට්ඨබ්බං. වුත්තං හෙතං ‘‘මහාසමුද්දො, භික්ඛවෙ, අනුපුබ්බනින්නො අනුපුබ්බපොණො අනුපුබ්බපබ්භාරො’’ති (උදා. 45; චූළව. 384; අ. නි. 8.19). සිනෙරුයුගන්ධරාදීනං අන්තරෙ සීදන්තරසමුද්දා නාම. තෙ විත්ථාරතො යථාක්කමං සිනෙරුආදීනං අච්චුග්ගතසමානපරිමාණාති වදන්ති. බ්‍රහාති මහන්තො. Tatoti có nghĩa là từ kích thước đã nói của núi Sineru, ở bên dưới và bên trên. Upaḍḍhupaḍḍhenāti có nghĩa là bằng một nửa của một nửa. Điều này được nói như sau: núi Yugandhara chìm trong biển bốn mươi hai ngàn do-tuần và nhô lên trên cũng chừng ấy; núi Īsadhara chìm trong biển hai mươi mốt ngàn do-tuần và nhô lên trên cũng chừng ấy. Theo phương pháp này, nên hiểu rằng kích thước của các ngọn núi còn lại cũng bằng một nửa của một nửa. Giống như đại dương dốc dần cho đến chân núi Cakkavāḷa, cũng vậy, (nó dốc dần) cho đến chân núi Sineru. Do đó, nên hiểu rằng núi Yugandhara, dù có kích thước bằng một nửa kích thước của núi Sineru ở bên dưới, vẫn được thiết lập vững chắc trên mặt đất, và các ngọn núi Īsadhara v.v... cũng như vậy. Điều này đã được nói đến: “Này các Tỳ khưu, đại dương dốc dần, nghiêng dần, thoải dần.” (Udā. 45; Cūḷava. 384; A. Ni. 8.19). Giữa các núi Sineru, Yugandhara v.v... có các biển tên là Sīdantara. Người ta nói rằng chiều rộng của chúng lần lượt bằng với chiều cao của các núi Sineru v.v... Brahāti có nghĩa là mahanto (lớn). සිනෙරුස්ස සමන්තතොති පරික්ඛිපනවසෙන සිනෙරුස්ස සමන්තතො ඨිතා. සිනෙරුං තාව පරික්ඛිපිත්වා ඨිතො යුගන්ධරො, තං පරික්ඛිපිත්වා ඊසධරො. එවං තං තං පරික්ඛිපිත්වා ඨිතා ‘‘සිනෙරුස්ස සමන්තතො’’ති වුත්තා. Sinerussa samantato (xung quanh núi Sineru) có nghĩa là các ngọn núi đứng bao quanh núi Sineru. Trước hết, núi Yugandhara đứng bao quanh núi Sineru, rồi núi Īsadhara bao quanh núi ấy. Như vậy, các ngọn núi đứng bao quanh từng ngọn núi ấy được gọi là “xung quanh núi Sineru”. යොජනානං සතානුච්චො, හිමවා පඤ්ච පබ්බතොති හිමවා පබ්බතො පඤ්ච යොජනානං සතානි උච්චො උබ්බෙධො. නගව්හයාති නග-සද්දෙන අව්හාතබ්බා රුක්ඛාභිධානා. පඤ්ඤාසයොජනක්ඛන්ධසාඛායාමාති’ උබ්බෙධතො පඤ්ඤාසයොජනක්ඛන්ධායාමා, උබ්බෙධතො, සමන්තතො ච පඤ්ඤාසයොජනසාඛායාමා ච. තතො එව සතයොජනවිත්ථිණ්ණා, තාවදෙව ච උග්ගතා. යස්සානුභාවෙනාති යස්සා මහන්තතා කප්පට්ඨායිතාදිප්පකාරෙන පභාවෙන. Yojanānaṃ satānucco, himavā pañca pabbatoti có nghĩa là núi Himavā có chiều cao năm trăm do-tuần. Nagavhayāti có nghĩa là có tên gọi là cây, được gọi bằng từ naga. Paññāsayojanakkhandhasākhāyāmāti’ có nghĩa là có thân cây dài năm mươi do-tuần tính theo chiều cao, và có cành dài năm mươi do-tuần tính theo chiều cao và xung quanh. Do đó, nó rộng một trăm do-tuần và cao cũng chừng ấy. Yassānubhāvenāti có nghĩa là do oai lực của cây ấy, với các đặc tính như sự to lớn, tồn tại suốt một kiếp trái đất, v.v... ගරුළානං සිම්බලිරුක්ඛො සිනෙරුස්ස දුතියපරිභණ්ඩෙ පතිට්ඨිතො. Cây gòn của loài kim xí điểu được thiết lập ở tầng thứ hai của núi Sineru. සිරීසෙනාති [Pg.243] පච්චත්තෙ කරණවචනං. සත්තමන්ති ලිඞ්ගවිපල්ලාසෙන වුත්තං, සිරීසො භවති සත්තමොති අත්ථො. Từ sirīsenāti là một từ ở công cụ cách trong ý nghĩa của chủ cách. Từ sattamanti được nói với sự thay đổi về tính; có nghĩa là cây bồ kết là cây thứ bảy. තත්ථ චණ්ඩමණ්ඩලං හෙට්ඨා, සූරියමණ්ඩලං උපරි. තස්ස ආසන්නභාවෙන චන්දමණ්ඩලං අත්තනො ඡායාය විකලභාවෙන උපට්ඨාති. තානි යොජනන්තරිකානි යුගන්ධරග්ගපමාණෙ ආකාසෙ විචරන්ති. අසුරභවනං සිනෙරුස්ස හෙට්ඨා. අවීචි ජම්බුදීපස්ස. ජම්බුදීපො සකටසණ්ඨානො. අපරගොයානං ආදාසසණ්ඨානො. පුබ්බවිදෙහො අද්ධචන්දසණ්ඨානො. උත්තරකුරු පීඨසණ්ඨානො. තංතංනිවාසීනං, තංතංපරිවාරදීපවාසීනඤ්ච මනුස්සානං මුඛම්පි තංතංසණ්ඨානන්ති වදන්ති. තදන්තරෙසූති තෙසං චක්කවාළානං අන්තරෙසු. තිණ්ණං හි පත්තානං අඤ්ඤමඤ්ඤආසන්නභාවෙන ඨපිතානං අන්තරසදිසෙ තිණ්ණං තිණ්ණං චක්කවාළානං අන්තරෙ එකෙකො ලොකන්තරනිරයො. Trong đó, nguyệt luân ở dưới, nhật luân ở trên. Do sự gần gũi của nhật luân, nguyệt luân hiện ra bị khuyết do bóng của chính nó. Chúng di chuyển trong không gian ở độ cao bằng đỉnh núi Yugandhara, cách nhau một do-tuần. Cõi A-tu-la ở dưới núi Sineru. Địa ngục Avīci ở dưới châu Jambudīpa. Châu Jambudīpa có hình dạng như cỗ xe. Châu Pubbavideha có hình dạng như nửa vầng trăng. Châu Uttarakuru có hình dạng như ghế ngồi. Người ta nói rằng khuôn mặt của những người sống ở các châu lục đó và những người sống ở các hòn đảo phụ thuộc xung quanh cũng có hình dạng tương ứng. Tadantaresūti có nghĩa là ở giữa các cõi Ta-bà ấy. Giữa ba cõi Ta-bà, giống như khoảng trống giữa ba cái bát được đặt gần nhau, có một địa ngục Lokantara. අනන්තානීති අපරිමාණානි, ‘‘එත්තකානී’’ති අඤ්ඤෙහි මිනිතුං අසක්කුණෙය්‍යානි. භගවා අනන්තෙන බුද්ධඤාණෙන අවෙදි ‘‘අනන්තො ආකාසො, අනන්තො සත්තනිකායො, අනන්තානි චක්කවාළානී’’ති තිවිධම්පි අනන්තං බුද්ධඤාණං පරිච්ඡින්දති සයම්පි අනන්තත්තා. යාවතකං හි ඤෙය්‍යං, තාවතකං ඤාණං. යාවතකං ඤාණං, තාවතකං ඤෙය්‍යං. ඤෙය්‍යපරියන්තිකං ඤාණං, ඤාණපරියන්තිකං ඤෙය්‍යන්ති. තෙන වුත්තං ‘‘අනන්තෙන බුද්ධඤාණෙන අවෙදී’’ති. අනන්තතා චස්ස අනන්තඤෙය්‍යපටිවිජ්ඣනෙනෙව වෙදිතබ්බා තත්ථ අප්පටිහතචාරත්තා. නනු චෙත්ථ විවට්ටාදීනම්පි විදිතතා වත්තබ්බාති? සච්චං වත්තබ්බං, සා පන පරතො අභිඤ්ඤාකථායං ආගමිස්සතීති ඉධ න ගහිතා. Anantānīti có nghĩa là vô lượng, những thứ mà người khác không thể đo lường được là “chừng này”. Đức Thế Tôn đã biết bằng Phật trí vô biên rằng: “Hư không là vô biên, chúng sanh giới là vô biên, các cõi Ta-bà là vô biên.” Phật trí phân định được cả ba loại vô biên ấy vì chính Ngài cũng là vô biên. Vì rằng đối tượng cần biết có bao nhiêu, trí tuệ có bấy nhiêu; trí tuệ có bao nhiêu, đối tượng cần biết có bấy nhiêu. Trí tuệ có đối tượng cần biết làm giới hạn, đối tượng cần biết có trí tuệ làm giới hạn. Do đó, đã nói rằng: “Ngài đã biết bằng Phật trí vô biên.” Và tính vô biên của Ngài nên được hiểu chính là nhờ sự thấu suốt các đối tượng cần biết vô biên, vì (trí tuệ của Ngài) vận hành không bị ngăn ngại trong đó. (Hỏi:) Chẳng phải ở đây cũng nên nói đến sự hiểu biết về các kiếp thành hoại v.v... sao? (Đáp:) Đúng là nên nói, nhưng vì điều đó sẽ được đề cập sau trong phần nói về thắng trí, nên ở đây không được đề cập đến. 138. අත්තනාති නිස්සක්කවචනමෙතං. ගුණෙහි අත්තනා විසිට්ඨතරස්සාති සම්බන්ධො. තර-ග්ගහණං චෙත්ථ ‘‘අනුත්තරො’’ති පදස්ස අත්ථනිද්දෙසතාය කතං, න විසිට්ඨස්ස කස්සචි අත්ථිතාය. සදෙවකෙ හි ලොකෙ සදිසකප්පොපි නාම කොචි තථාගතස්ස නත්ථි, කුතො සදිසො. විසිට්ඨෙ පන කා කථා. කස්සචීති කස්සචිපි. අභිභවතීති සීලසම්පදාය උපනිස්සයභූතානං හිරොත්තප්පමෙත්තාකරුණානං, විසෙසපච්චයානං සද්ධාසතිවීරියපඤ්ඤානඤ්ච උක්කංසප්පත්තියා සමුදාගමතො පට්ඨාය අනඤ්ඤසාධාරණො සවාසනපටිපක්ඛස්ස පහීනත්තා උක්කංසපාරමිප්පත්තො සත්ථු සීලගුණො. තෙන භගවා සදෙවකං ලොකං අඤ්ඤදත්ථු අභිභුය්‍ය [Pg.244] පවත්තති, න සයං කෙනචි අභිභුය්‍යතීති අධිප්පායො. එවං සමාධිගුණාදීසුපි යථාරහං වත්තබ්බං. සීලාදයො චෙතෙ ලොකියලොකුත්තරමිස්සකා වෙදිතබ්බා. විමුත්තිඤාණදස්සනං පන ලොකියං කාමාවචරමෙව. 138. Attanāti là một từ ở xuất xứ cách. Mối liên hệ là “của người vượt trội hơn mình về các phẩm hạnh”. Việc dùng hậu tố tara ở đây là để giải thích ý nghĩa của từ anuttaro (vô thượng), chứ không phải vì có sự tồn tại của một người nào đó vượt trội hơn. Vì rằng trong thế giới cùng với chư thiên, không có ai dù chỉ gần bằng Như Lai, huống chi là bằng. Còn nói gì đến người vượt trội hơn? Kassacīti có nghĩa là của bất kỳ ai. Abhibhavatīti (Ngài chế ngự) có nghĩa là: Giới đức của Bậc Đạo Sư, bắt đầu từ khi phát sinh do sự đạt đến đỉnh cao của tàm, quý, từ, bi là những duyên y chỉ của giới thành tựu, và của tín, niệm, tấn, tuệ là những duyên đặc biệt, là không chung với người khác, đã đạt đến ba-la-mật tối thượng do đã đoạn trừ các pháp đối nghịch cùng với tập khí. Do đó, ý nghĩa là Đức Thế Tôn chắc chắn chế ngự thế giới cùng với chư thiên mà vận hành, chứ chính Ngài không bị ai chế ngự. Cũng vậy, nên nói tương tự đối với định đức v.v... Và nên hiểu rằng các phẩm hạnh này như giới v.v... là sự pha trộn giữa hiệp thế và siêu thế. Tuy nhiên, giải thoát tri kiến chỉ là pháp hiệp thế, thuộc cõi Dục. යදි එවං, කථං තෙන සදෙවකං ලොකං අභිභවතීති? තස්සාපි ආනුභාවතො අසදිසත්තා. තම්පි හි විසයතො, පවත්තිතො, පවත්ති ආකාරතො ච උත්තරිතරමෙව. තං හි අනඤ්ඤසාධාරණං සත්ථු විමුත්තිගුණං ආරබ්භ පවත්තති, පවත්තමානඤ්ච අතක්කාවචරං පරමගම්භීරං සණ්හසුඛුමං සවිසයං පටිපක්ඛධම්මානං සුප්පහීනත්තා සුට්ඨු පාකටං විභූතතරං කත්වා පවත්තති, සම්මදෙව ච වසීභාවස්ස පාපිතත්තා, භවඞ්ගපරිවාසස්ස ච අතිපරිත්තකත්තා ලහුං ලහුං පවත්තතීති. Nếu như vậy, làm thế nào mà với tuệ giác ấy, ngài có thể chinh phục thế gian cùng với chư thiên? (Hỏi rằng). (Đáp rằng:) Do vì oai lực của tuệ giác ấy không có gì sánh bằng. Vả lại, tuệ giác ấy cũng thật là cao tột hơn về phương diện đối tượng, về phương diện khởi sanh, và về phương diện trạng thái khởi sanh. Thật vậy, tuệ giác ấy khởi sanh bằng cách lấy đức tánh giải thoát của bậc Đạo Sư, là điều không chung với người khác, làm đối tượng; và khi khởi sanh, nó khởi sanh bằng cách làm cho đối tượng của mình, vốn vượt ngoài tầm tư duy, vô cùng thâm sâu, vi tế, trở nên thật rõ ràng và hiển lộ hơn nữa do vì các pháp đối nghịch đã được đoạn trừ hoàn toàn; và nó khởi sanh một cách nhanh chóng do vì đã đạt đến sự thuần thục một cách hoàn toàn và do vì thời gian lưu trú trong hữu phần là vô cùng ngắn ngủi. එවං සීලාදිගුණෙහි භගවතො උත්තරිතරස්ස අභාවං දස්සෙත්වා ඉදානි සදිසස්සාපි අභාවං දස්සෙතුං ‘‘අසමො’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ අසමොති එකස්මිං කාලෙ නත්ථි එතස්ස සීලාදිගුණෙන සමා සදිසාති අසමො. තථා අසමෙහි අතීතානාගතබුද්ධෙහි සමො, අසමා වා සමා එතස්සාති අසමසමො. සීලාදිගුණෙන නත්ථි එතස්ස පටිමාති අප්පටිමො. සෙසපදද්වයෙපි එසෙව නයො. තත්ථ උපමාමත්තං පටිමා, සදිසූපමා පටිභාගො, යුගග්ගාහවසෙන ඨිතො පටිපුග්ගලො වෙදිතබ්බො. Sau khi đã chỉ ra sự không có người nào cao tột hơn Đức Thế Tôn về các đức tánh như giới v.v... như vậy, bây giờ để chỉ ra sự không có cả người nào tương đương, câu "asamo" (không ai sánh bằng) v.v... đã được nói đến. Trong đó, "asamo" (không ai sánh bằng) có nghĩa là: trong một thời điểm, không có người nào tương đương hay ngang bằng với vị này (Đức Phật) về đức tánh như giới v.v... Tương tự, "asamasamo" (ngang bằng với bậc không ai sánh bằng) có nghĩa là: ngài ngang bằng với các vị Phật quá khứ và vị lai, là những bậc không ai sánh bằng; hoặc là, các bậc không ai sánh bằng (chư Phật quá khứ, vị lai) là những người ngang bằng với vị này. "Appaṭimo" (không có hình ảnh tương tự) có nghĩa là: không có hình ảnh tương tự nào với vị này về đức tánh như giới v.v... Đối với hai từ còn lại cũng theo phương pháp này. Trong đó, "paṭimā" chỉ là sự ví dụ; "paṭibhāgo" là sự ví dụ tương đương; "paṭipuggalo" nên được hiểu là người đứng ra cạnh tranh, theo nghĩa là một cặp đối kháng. න ඛො පනාහං සමනුපස්සාමීති මම සමන්තචක්ඛුනා හත්ථතලෙ ආමලකං විය සබ්බලොකං පස්සන්තොපි තත්ථ සදෙවකෙ…පෙ… පජාය අත්තනා අත්තතො සීලසම්පන්නතරං සම්පන්නතරසීලං කඤ්චි පුග්ගලං න ඛො පන පස්සාමි, තාදිසස්ස අභාවතොති අධිප්පායො. අග්ගප්පසාදසුත්තාදීනීති එත්ථ – Về câu "Na kho panāhaṃ samanupassāmi" (Ta thật không thấy), ý nghĩa là: "Mặc dù Ta nhìn thấy toàn thể thế gian bằng nhãn quan toàn diện của Ta như thể nhìn thấy một quả amla trong lòng bàn tay, nhưng trong thế gian ấy cùng với chư thiên... trong chúng sanh ấy, Ta thật không thấy một người nào có giới hạnh đầy đủ hơn Ta, có giới hạnh trọn vẹn hơn Ta, là do vì không có một người như vậy." Về câu "Aggappasādasuttādīni" (Kinh Tối Thượng Tín Tịnh v.v...), ở đây là: ‘‘යාවතා, භික්ඛවෙ, සත්තා අපදා වා ද්විපදා වා චතුප්පදා වා බහුප්පදා වා රූපිනො වා අරූපිනො වා සඤ්ඤිනො වා අසඤ්ඤිනො වා නෙවසඤ්ඤිනාසඤ්ඤිනො වා, තථාගතො තෙසං අග්ගමක්ඛායති අරහං සම්මාසම්බුද්ධො. යෙ, භික්ඛවෙ, බුද්ධෙ පසන්නා, අග්ගෙ තෙ පසන්නා. අග්ගෙ ඛො පන පසන්නානං අග්ගො විපාකො හොතී’’ති (අ. නි. 4.34; 5.32; 10.15; ඉතිවු90) – “Này các Tỳ khưu, trong tất cả các loài chúng sanh, hoặc không chân, hoặc hai chân, hoặc bốn chân, hoặc nhiều chân, hoặc có sắc, hoặc không sắc, hoặc có tưởng, hoặc không tưởng, hoặc phi tưởng phi phi tưởng, Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, được gọi là tối thượng trong số ấy. Này các Tỳ khưu, những ai có tín tịnh nơi Đức Phật, họ có tín tịnh nơi bậc tối thượng. Và đối với những người có tín tịnh nơi bậc tối thượng, quả báo thật là tối thượng.” ඉදං [Pg.245] අග්ගප්පසාදසුත්තං. ආදි-සද්දෙන – Đây là Kinh Tối Thượng Tín Tịnh. Bằng từ "ādi" (v.v...) – ‘‘සදෙවකෙ…පෙ… සදෙවමනුස්සාය තථාගතො අභිභූ අනභිභූතො අඤ්ඤදත්ථුදසො වසවත්තී, තස්මා ‘තථාගතො’ති වුච්චතී’’ති (අ. නි. 4.24; දී. නි. 3.188) – “Trong thế gian cùng với chư thiên... trong chúng sanh cùng với chư thiên và nhân loại, Như Lai là bậc chinh phục, không bị ai chinh phục, là bậc thấy biết tường tận, là bậc tự tại; do đó, ngài được gọi là 'Như Lai'.” එවමාදීනි සුත්තපදානි වෙදිතබ්බානි. ආදිකා ගාථායොති එත්ථ – Các đoạn kinh như vậy v.v... nên được hiểu. Về câu "Ādikā gāthāyo" (những câu kệ ban đầu), ở đây là: ‘‘අහං හි අරහා ලොකෙ, අහං සත්ථා අනුත්තරො; එකොම්හි සම්මාසම්බුද්ධො, සීතිභූතොස්මි නිබ්බුතො. (මහාව. 11; ම. නි. 1.285; 2.341); “Ta thật là bậc A-la-hán trong đời, Ta là bậc Đạo Sư vô thượng; Ta là bậc Chánh Đẳng Giác duy nhất, Ta đã tịch tịnh, đã trở nên mát mẻ.” ‘‘දන්තො දමයතං සෙට්ඨො, සන්තො සමයතං ඉසි; මුත්තො මොචයතං අග්ගො, තිණ්ණො තාරයතං වරො. (ඉතිවු. 112); “Bậc ẩn sĩ đã được điều phục, là tối thắng trong những người điều phục; đã được tịch tịnh, là tối thắng trong những người làm cho tịch tịnh; đã được giải thoát, là tối thượng trong những người làm cho giải thoát; đã vượt qua, là cao quý trong những người giúp cho vượt qua.” ‘‘නයිමස්මිං ලොකෙ පරස්මිං වා පන,බුද්ධෙන සෙට්ඨො සදිසො ච විජ්ජති; යමාහු දක්ඛිණෙය්‍යානං අග්ගතං ගතො,පුඤ්ඤත්ථිකානං විපුලඵලෙසින’’න්ති. (වි. ව. 1047; කථා. 799) – “Trong thế gian này hay trong thế gian khác, không có ai cao tột hơn hay tương đương với Đức Phật; người mà họ nói rằng đã đạt đến địa vị tối thượng trong số những người đáng được cúng dường, đối với những người mong cầu phước báu, tìm kiếm quả báo to lớn.” එවමාදිකා ගාථා විත්ථාරෙතබ්බා. Những câu kệ như vậy v.v... nên được trình bày chi tiết. 139. දමෙතීති සමෙති, කායසමාදීහි යොජෙතීති අත්ථො. තං පන කායසමාදීහි යොජනං යථාරහං තදඞ්ගවිනයාදීසු පතිට්ඨාපනං හොතීති ආහ ‘‘විනෙතීති වුත්තං හොතී’’ති. දමෙතුං යුත්තාති දමනාරහා. අමනුස්සපුරිසාති එත්ථ න මනුස්සාති අමනුස්සා. තංසදිසතා එත්ථ ජොතීයති, තෙන මනුස්සත්තමත්තං නත්ථි, අඤ්ඤං සමානන්ති යක්ඛාදයො ‘‘අමනුස්සා’’ති අධිප්පෙතා, න යෙ කෙචි මනුස්සෙහි අඤ්ඤෙ. තථා හි තිරච්ඡානපුරිසානං විසුං ගහණං කතං, යක්ඛාදයො එව ච නිද්දිට්ඨා. අපලාලො හිමවන්තවාසී. චූළොදරමහොදරා නාගදීපවාසිනො. අග්ගිසිඛධූමසිඛා සීහළදීපවාසිනො. නිබ්බිසා කතා දොසවිසස්ස විනොදනෙන. තෙනාහ ‘‘සරණෙසු ච සීලෙසු ච පතිට්ඨාපිතා’’ති. කූටදන්තාදයොති ආදි-සද්දෙන ඝොටමුඛඋපාලිගහපතිආදීනං සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. සක්කදෙවරාජාදයොති ආදි-සද්දෙන අජකලාපයක්ඛබකබ්‍රහ්මාදීනං [Pg.246] සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. ඉදං චෙත්ථ සුත්තන්ති ඉදං කෙසිසුත්තං. විනීතා විචිත්‍රෙහි විනයනූපායෙහීති එතස්මිං අත්ථෙ විත්ථාරෙතබ්බං යථාරහං සණ්හාදීහි උපායෙහි විනයස්ස දීපනතො. 139. "Dameti" (điều phục) có nghĩa là làm cho lắng dịu, tức là kết hợp với sự lắng dịu của thân v.v... Việc kết hợp với sự lắng dịu của thân v.v... ấy là sự thiết lập trong việc chế ngự từng phần v.v... một cách thích hợp, do đó ngài nói "vinetīti vuttaṃ hoti" (được gọi là huấn luyện). "Dametuṃ yuttā" (thích hợp để điều phục) có nghĩa là đáng được điều phục. Về câu "amanussapurisā" (những người phi nhân), ở đây "na manussā" (không phải người) là "amanussā" (phi nhân). Ở đây, sự tương tự với người được làm sáng tỏ; do đó, chỉ có bản chất con người là không có, còn những thứ khác thì tương tự, nên các loài như dạ-xoa v.v... được ám chỉ là "phi nhân", chứ không phải bất kỳ ai khác ngoài con người. Thật vậy, những người thuộc loài bàng sanh đã được đề cập riêng, và chỉ có dạ-xoa v.v... mới được chỉ định. Rồng Apalāla sống ở Tuyết Sơn. Rồng Cūḷodara và Mahodara sống ở đảo Nāgadīpa. Rồng Aggisikha và Dhūmasikha sống ở đảo Sīhaḷa. Họ được làm cho không còn nọc độc bằng cách loại bỏ nọc độc sân hận. Do đó, ngài nói "saraṇesu ca sīlesu ca patiṭṭhāpitā" (được thiết lập trong quy y và giới). Về câu "Kūṭadantādayo" (Kūṭadanta v.v...), bằng từ "ādi" (v.v...), nên hiểu là bao gồm Ghoṭamukha, gia chủ Upāli v.v... Về câu "Sakkadevarājādayo" (vua trời Đế Thích v.v...), bằng từ "ādi" (v.v...), nên hiểu là bao gồm dạ-xoa Āḷavaka, phạm thiên Baka v.v... Về câu "idaṃ cettha suttaṃ" (đây là bài kinh trong trường hợp này), đó là bài kinh Kesi. Về ý nghĩa "vinītā vicitrehi vinayanūpāyehi" (được huấn luyện bằng nhiều phương pháp huấn luyện khác nhau), nên được trình bày chi tiết do vì nó cho thấy sự huấn luyện bằng các phương tiện vi tế v.v... một cách thích hợp. විසුද්ධසීලාදීනං පඨමජ්ඣානාදීනීති ‘‘විසුද්ධසීලස්ස පඨමජ්ඣානං, පඨමජ්ඣානලාභිනො දුතියජ්ඣාන’’න්තිආදිනා තස්ස තස්ස උපරූපරි විසෙසං ආචික්ඛන්තොති සම්බන්ධො. සොතාපන්නාදීනන්ති එත්ථාපි එසෙව නයො. ‘‘දන්තෙපි දමෙතියෙවා’’ති ඉදං පුබ්බෙ ‘‘සබ්බෙන සබ්බං දමථං අනුපගතා පුරිසදම්මා’’ති වුත්තාති කත්වා වුත්තං. යෙ පන විප්පකතදම්මභාවා සබ්බථා දමෙතබ්බතං නාතිවත්තා, තෙ සත්තෙ සන්ධාය ‘‘දන්තෙපි දමෙතියෙවා’’ති වුත්තං. තෙපි හි පුරිසදම්මා එවාති, යතො නෙ සත්ථා දමෙති. Về câu "visuddhasīlādīnaṃ paṭhamajjhānādīni" (sơ thiền v.v... cho người có giới thanh tịnh v.v...), mối liên hệ là: "Ngài thuyết giảng pháp đặc biệt cao hơn cho từng người, theo cách như 'sơ thiền cho người có giới thanh tịnh, nhị thiền cho người đắc sơ thiền' v.v..." Về câu "sotāpannādīnaṃ" (cho các bậc Dự lưu v.v...), ở đây cũng theo phương pháp này. Câu "dantepi dametiyevā" (ngài vẫn điều phục cả những người đã được điều phục) được nói ra vì trước đó đã nói rằng "purisadammā là những người chưa đạt đến sự điều phục hoàn toàn." Tuy nhiên, câu "dantepi dametiyevā" được nói ra nhắm đến những chúng sanh mà sự điều phục còn dang dở, chưa vượt qua được trạng thái cần được điều phục về mọi phương diện. Thật vậy, những vị ấy cũng chính là những người cần được điều phục, do đó bậc Đạo Sư điều phục họ. අත්ථපදන්ති අත්ථාභිබ්‍යඤ්ජකපදං, වාක්‍යන්ති අත්ථො. වාක්‍යෙන හි අත්ථාභිබ්‍යත්ති, න නාමාදිපදමත්තෙන. එකපදභාවෙන ච අනඤ්ඤසාධාරණො සත්ථු පුරිසදම්මසාරථිභාවො දස්සිතො හොති. තෙනාහ ‘‘භගවා හී’’තිආදි. අට්ඨ දිසාති අට්ඨ සමාපත්තියො. තා හි අඤ්ඤමඤ්ඤසම්බන්ධාපි අසංකිණ්ණභාවෙන දිස්සන්ති අපදිස්සන්තීති දිසා, දිසා වියාති වා දිසා. අසජ්ජමානාති න සජ්ජමානා වසීභාවප්පත්තියා නිස්සඞ්ගචාරා. ධාවන්ති ජවනවුත්තියොගතො. එකංයෙව දිසං ධාවති, අත්තනො කායං අපරිවත්තෙන්තොති අධිප්පායො. සත්ථාරා පන දමිතා පුරිසදම්මා එකිරියාපථෙනෙව අට්ඨ දිසා ධාවන්ති. තෙනාහ ‘‘එකපල්ලඞ්කෙනෙව නිසින්නා’’ති. අට්ඨ දිසාති ච නිදස්සනමත්තමෙතං, ලොකියෙහි අගතපුබ්බං නිරොධසමාපත්තිදිසං, අමතදිසඤ්ච පක්ඛන්දනතො. Atthapadaṃ có nghĩa là câu chữ biểu thị ý nghĩa, tức là câu văn. Bởi vì sự biểu thị ý nghĩa là do câu văn, chứ không phải chỉ do các từ như danh từ v.v... Và do là một từ duy nhất, nên phẩm chất người điều ngự chúng sanh đáng điều ngự của Bậc Đạo Sư là không chung với người khác đã được trình bày. Do đó, ngài nói: ‘bhagavā hī’tiādi (Bởi vì Đức Thế Tôn...). Aṭṭha disā (tám phương) là tám bậc thiền chứng. Vì rằng các bậc thiền chứng ấy dù có liên quan với nhau nhưng được thấy, được nhận biết một cách không hỗn tạp, nên gọi là disā (phương); hoặc vì giống như phương hướng nên gọi là disā. Asajjamānā (không dính mắc) nghĩa là không bị dính mắc, do đã đạt đến sự thuần thục nên có sự đi lại không vướng bận. Dhāvanti (chạy nhanh) là do hợp với sự vận hành nhanh chóng. Ý nói là chạy đến chỉ một phương duy nhất mà không xoay chuyển thân mình. Tuy nhiên, những người đáng điều ngự đã được Bậc Đạo Sư điều phục thì chỉ với một oai nghi mà chạy đến tám phương. Do đó, ngài nói: ‘ekapallaṅkeneva nisinnā’ (ngồi chỉ với một thế kiết-già). Và câu ‘aṭṭha disā’ (tám phương) này chỉ là ví dụ, vì các vị ấy còn đi vào phương diệt tận định và phương bất tử mà những người thuộc thế gian chưa từng đi đến. 140. දිට්ඨධම්මො වුච්චති පච්චක්ඛො අත්තභාවො, තත්ථ නියුත්තොති දිට්ඨධම්මිකො, ඉධලොකත්ථො. කම්මකිලෙසවසෙන සම්පරෙතබ්බතො සම්මා ගන්තබ්බතො සම්පරායො, පරලොකො, තත්ථ නියුත්තොති සම්පරායිකො, පරලොකත්ථො. පරමො උත්තමො අත්ථො පරමත්ථො, නිබ්බානං. තෙහි දිට්ඨධම්මිකසම්පරායිකපරමත්ථෙහි. යථාරහන්ති යථානුරූපං. තෙසු අත්ථෙසු යො යො පුග්ගලො යං යං අරහති, තදනුරූපං. අනුසාසතීති විනෙති තස්මිං අත්ථෙ පතිට්ඨපෙති, සහ අත්ථෙන වත්තතීති සත්ථො, භණ්ඩමූලෙන වාණිජ්ජාය දෙසන්තරං ගච්ඡන්තො ජනසමූහො. හිතුපදෙසාදිවසෙන පරිපාලෙතබ්බො සාසිතබ්බො සො එතස්ස [Pg.247] අත්ථීති සත්ථා, සත්ථවාහො. සො විය භගවාති ආහ ‘‘සත්ථා වියාති සත්ථා, භගවා සත්ථවාහො’’ති. 140. Diṭṭhadhamma (pháp hiện tại) được gọi là tự thân hiện tiền; người liên hệ đến điều đó là diṭṭhadhammika, tức là lợi ích trong đời này. Do phải đi đến, phải đi đến một cách chân chánh do nghiệp và phiền não, nên gọi là samparāya, tức là đời sau; người liên hệ đến điều đó là samparāyika, tức là lợi ích đời sau. Lợi ích tối thượng, cao cả là paramattha, tức là Niết-bàn. Bằng những lợi ích đó: lợi ích hiện tại, lợi ích đời sau, và lợi ích tối thượng. Yathārahaṃ (tùy theo khả năng) nghĩa là tùy theo sự tương xứng. Trong những lợi ích ấy, người nào xứng đáng với lợi ích nào, thì (giáo huấn) tương xứng với điều đó. Anusāsati (giáo huấn) nghĩa là huấn luyện, làm cho an trú trong lợi ích ấy. Sattho là đoàn người đi cùng với tài sản, tức là nhóm người đi đến xứ khác để buôn bán với vốn liếng hàng hóa. Vị ấy có đoàn người đó cần được bảo vệ, cần được chỉ dạy bằng cách chỉ dẫn lợi ích v.v... nên gọi là satthā, tức là người dẫn đường cho đoàn buôn. Đức Thế Tôn giống như vị ấy, nên ngài nói: ‘satthā viyāti satthā, bhagavā satthavāho’ (giống như người dẫn đường nên là Bậc Đạo Sư, Đức Thế Tôn là người dẫn đường cho đoàn buôn). ඉදානි තමත්ථං නිද්දෙසපාළිනයෙන දස්සෙතුං ‘‘යථා සත්ථවාහො’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ සත්ථෙති සත්ථිකෙ ජනෙ. කං තාරෙන්ති එත්ථාති කන්තාරො, නිරුදකො අරඤ්ඤප්පදෙසො. රුළ්හීවසෙන පන ඉතරොපි අරඤ්ඤප්පදෙසො තථා වුච්චති. චොරකන්තාරන්ති චොරෙහි අධිට්ඨිතකන්තාරං. තථා වාළකන්තාරං. දුබ්භික්ඛකන්තාරන්ති දුල්ලභභික්ඛං කන්තාරං. තාරෙතීති අඛෙමන්තට්ඨානං අතික්කාමෙති. උත්තාරෙතීතිආදි උපසග්ගෙන පදං වඩ්ඪෙත්වා වුත්තං. අථ වා උත්තාරෙතීති ඛෙමන්තභූමිං උපනෙන්තො තාරෙති. නිත්තාරෙතීති අඛෙමන්තට්ඨානතො නික්ඛාමෙන්තො තාරෙති. පතාරෙතීති පරිග්ගහෙත්වා තාරෙති, හත්ථෙන පරිග්ගහෙත්වා විය තාරෙතීති අත්ථො. සබ්බම්පෙතං තාරණුත්තාරණාදිඛෙමට්ඨානෙ ඨපනමෙවාති ආහ ‘‘ඛෙමන්තභූමිං සම්පාපෙතී’’ති. සත්තෙති වෙනෙය්‍යසත්තෙ. මහාගහනතාය, මහානත්ථතාය, දුන්නිත්ථරණතාය ච ජාතියෙව කන්තාරො ජාතිකන්තාරො, තං ජාතිකන්තාරං. Bây giờ, để trình bày ý nghĩa ấy theo phương pháp của kinh Vô Ngại Giải Đạo, câu ‘yathā satthavāho’ (như người dẫn đường cho đoàn buôn) v.v... đã được nói đến. Trong đó, satthe (đoàn buôn) là những người trong đoàn thương buôn. Kantāro (hoang địa) là nơi làm cho cạn kiệt nước, tức là vùng rừng không có nước. Tuy nhiên, do cách dùng theo quy ước, vùng rừng khác cũng được gọi như vậy. Corakantāra (hoang địa trộm cướp) là hoang địa bị trộm cướp chiếm giữ. Tương tự là vāḷakantāra (hoang địa thú dữ). Dubbhikkhakantāra (hoang địa đói kém) là hoang địa khó tìm được vật thực. Tāreti (đưa vượt qua) là làm cho vượt qua nơi không an ổn. Uttāreti (đưa ra khỏi) v.v... được nói bằng cách thêm tiếp đầu ngữ vào từ. Hoặc là, uttāreti là đưa đến vùng đất an ổn rồi làm cho vượt qua. Nittāreti là làm cho ra khỏi nơi không an ổn rồi đưa vượt qua. Patāreti là nắm giữ rồi đưa vượt qua, nghĩa là đưa vượt qua như thể nắm giữ bằng tay. Tất cả những việc đưa vượt qua, đưa ra khỏi v.v... này chính là sự thiết lập ở nơi an ổn, do đó ngài nói: ‘khemantabhūmiṃ sampāpetī’ (làm cho đến được vùng đất an ổn). Satte (chúng sanh) là những chúng sanh cần được tế độ. Do tính chất rậm rạp, do tính chất nguy hiểm, và do khó vượt qua, nên chính sự sanh là hoang địa, gọi là hoang địa sanh tử; (đưa vượt qua) hoang địa sanh tử ấy. උක්කට්ඨපරිච්ඡෙදවසෙනාති උක්කට්ඨසත්තපරිච්ඡෙදවසෙන. දෙවමනුස්සා එව හි උක්කට්ඨසත්තා, න තිරච්ඡානාදයො. භබ්බපුග්ගලපරිච්ඡෙදවසෙනාති සම්මත්තනියාමොක්කමනස්ස යොග්‍යපුග්ගලස්ස පරිච්ඡින්දනවසෙන. එතන්ති ‘‘දෙවමනුස්සාන’’න්ති එතං වචනං. භගවතොති නිස්සක්කවචනං යථා ‘‘උපජ්ඣායතො අජ්ඣෙතී’’ති, භගවතො සන්තිකෙති වා අත්ථො. උපනිස්සයසම්පත්තින්ති තිහෙතුකපටිසන්ධිආදිකං මග්ගඵලාධිගමස්ස බලවකාරණං. Ukkaṭṭhaparicchedavasena (do sự phân định bậc tối thượng) nghĩa là do sự phân định chúng sanh tối thượng. Vì rằng chỉ có chư thiên và loài người là chúng sanh tối thượng, chứ không phải loài bàng sanh v.v... Bhabbapuggalaparicchedavasena (do sự phân định người có khả năng) nghĩa là do sự phân định người thích hợp để đi vào chánh tánh quyết định. Etaṃ (điều này) là câu nói ‘devamanussānaṃ’ (của chư thiên và loài người). Bhagavatoti (từ Đức Thế Tôn) là cách nói xuất xứ cách (ly cách), giống như trong câu ‘upajjhāyato ajjheti’ (học từ thầy tế độ); hoặc có nghĩa là ‘bhagavato santike’ (nơi Đức Thế Tôn). Upanissayasampatti (sự đầy đủ duyên hỗ trợ) là nhân mạnh mẽ để chứng đắc Đạo và Quả, như là sự tái sanh tam nhân v.v... ගග්ගරායාති ගග්ගරාය නාම රඤ්ඤො දෙවියා, තාය වා කාරිතත්තා ‘‘ගග්ගරා’’ති ලද්ධනාමාය. සරෙ නිමිත්තං අග්ගහෙසීති ‘‘ධම්මො එසො වුච්චතී’’ති ධම්මසඤ්ඤාය සරෙ නිමිත්තං ගණ්හි, ගණ්හන්තො ච පසන්නචිත්තො පරිසපරියන්තෙ නිපජ්ජි. සන්නිරුම්භිත්වා අට්ඨාසීති තස්ස සීසෙ දණ්ඩස්ස ඨපිතභාවං අපස්සන්තො තත්ථ දණ්ඩං උප්පීළෙත්වා අට්ඨාසි. මණ්ඩූකොපි දණ්ඩෙ ඨපිතෙපි උප්පීළිතෙපි ධම්මගතෙන පසාදෙන විස්සරමකරොන්තොව කාලමකාසි. දෙවලොකෙ නිබ්බත්තසත්තානං අයං ධම්මතා, යා ‘‘කුතොහං ඉධ නිබ්බත්තො, තත්ථ කිං නු ඛො කම්මමකාසි’’න්ති ආවජ්ජනා. තස්මා අත්තනො පුරිමභවස්ස දිට්ඨත්තා ආහ ‘‘අරෙ අහම්පි නාම ඉධ නිබ්බත්තො’’ති[Pg.248]. භගවතො පාදෙ වන්දි කතඤ්ඤුතාසංවඩ්ඪිතෙන පෙමගාරවබහුමානෙන. Gaggarāya (của hồ Gaggarā) là của hoàng hậu của vị vua tên Gaggarā; hoặc do bà ấy cho làm nên hồ có được tên là ‘Gaggarā’. Sare nimittaṃ aggahesi (đã nắm giữ tướng trong âm thanh) nghĩa là đã nắm giữ tướng trong âm thanh với tưởng về pháp rằng: ‘Đây được gọi là Pháp’. Và trong khi nắm giữ, với tâm tịnh tín, nó đã nằm xuống ở rìa hội chúng. Sannirumbhitvā aṭṭhāsi (đã đứng chống gậy) nghĩa là người ấy không thấy việc cây gậy được đặt trên đầu con ếch, nên đã đứng chống cây gậy lên đó. Con ếch, dù cây gậy được đặt lên và dù bị đè xuống, với lòng tịnh tín hướng về Pháp, đã chết mà không hề kêu lên một tiếng khác thường. Đây là pháp tánh của chúng sanh sanh về cõi trời, đó là sự suy xét rằng: ‘Ta từ đâu sanh đến đây, ở đó ta đã làm nghiệp gì?’. Do đó, vì đã thấy được kiếp trước của mình, vị ấy đã nói: ‘Ôi, chính ta đã sanh về đây’. Vị ấy đã đảnh lễ đôi chân của Đức Thế Tôn với lòng thương mến, kính trọng, và quý mến được tăng trưởng bởi lòng biết ơn. භගවා ජානන්තොව මහාජනස්ස කම්මඵලං, බුද්ධානුභාවඤ්ච පච්චක්ඛං කාතුකාමො ‘‘කො මෙ වන්දතී’’ති ගාථාය පුච්ඡි. තත්ථ කොති දෙවනාගයක්ඛගන්ධබ්බාදීසු කො, කතමොති අත්ථො. මෙති මම. පාදානීති පාදෙ. ඉද්ධියාති ඉමාය එවරූපාය දෙවිද්ධියා. ‘‘යසසා’’ති ඉමිනා එදිසෙන පරිවාරෙන, පරිච්ඡෙදෙන ච. ජලන්ති විජ්ජොතමානො. අභික්කන්තෙනාති අතිවිය කන්තෙන කමනීයෙන සුන්දරෙන. වණ්ණෙනාති ඡවිවණ්ණෙන සරීරවණ්ණනිභාය. සබ්බා ඔභාසයං දිසාති සබ්බා දසපි දිසා පභාසෙන්තො, චන්දො විය, සූරියො විය ච එකොභාසං එකාලොකං කරොන්තොති අත්ථො. Đức Thế Tôn, dù biết rõ, nhưng muốn làm cho quả của nghiệp và oai lực của chư Phật trở nên hiển nhiên đối với đại chúng, nên đã hỏi bằng câu kệ: ‘ko me vandati’ (ai đang đảnh lễ ta?). Trong đó, ko (ai) có nghĩa là ai trong số chư thiên, long vương, dạ-xoa, càn-thát-bà v.v..., là người nào? Me là của ta. Pādāni là đôi chân. Iddhiyā (với thần lực) là với thần lực của chư thiên như thế này. Yasasā (với danh tiếng) là với đoàn tùy tùng và phạm vi như thế này. Jalaṃ (tỏa sáng) là đang chiếu sáng rực rỡ. Abhikkantena (với vẻ thù thắng) là với vẻ đẹp đẽ, đáng ưa thích, tuyệt vời. Vaṇṇena (với sắc đẹp) là với màu da, với ánh sáng của màu sắc thân thể. Sabbā obhāsayaṃ disā (chiếu sáng khắp các phương) có nghĩa là làm cho tất cả mười phương đều rực sáng, làm thành một vùng sáng, một vùng ánh sáng như mặt trăng và như mặt trời. එවං පන භගවතා පුච්ඡිතො දෙවපුත්තො අත්තානං පවෙදෙන්තො ‘‘මණ්ඩූකොහං පුරෙ ආසි’’න්ති ගාථමාහ. තත්ථ පුරෙති පුරිමජාතියං. ‘‘උදකෙ’’ති ඉදං තදා අත්තනො උප්පත්තිට්ඨානදස්සනං. ‘‘උදකෙ මණ්ඩූකො’’ති එතෙන උද්ධමායිකාදිකස්ස ථලෙ මණ්ඩූකස්ස නිවත්තනං කතං හොති. ගාවො චරන්ති එත්ථාති ගොචරො, ගුන්නං ඝාසෙසනට්ඨානං. ඉධ පන ගොචරො වියාති ගොචරො, වාරි උදකං ගොචරො එතස්සාති වාරිගොචරො. උදකචාරීපි හි කොචි කච්ඡපාදි අවාරිගොචරොපි හොතීති ‘‘වාරිගොචරො’’ති විසෙසෙත්වා වුත්තං. තව ධම්මං සුණන්තස්සාති බ්‍රහ්මස්සරෙන කරවීකරුතමඤ්ජුනා දෙසෙන්තස්ස තව ධම්මං ‘‘ධම්මො එසො වුච්චතී’’ති සරෙ නිමිත්තග්ගාහවසෙන සුණන්තස්ස. අනාදරෙ චෙතං සාමිවචනං. අවධි වච්ඡපාලකොති වච්ඡෙ රක්ඛන්තො ගොපාලදාරකො මම සමීපං ආගන්ත්වා දණ්ඩමොලුබ්භ තිට්ඨන්තො මම සීසෙ දණ්ඩං සන්නිරුම්භිත්වා මං මාරෙසීති අත්ථො. Khi được đức Thế Tôn hỏi như vậy, vị thiên tử muốn cho biết về mình nên đã nói lên câu kệ: “Maṇḍūkohaṃ pure āsiṃ (kiếp trước con là con ếch).” Ở đây, pure có nghĩa là trong kiếp trước. Từ “udake (trong nước)” này là sự chỉ bày về nơi sanh của mình vào lúc ấy. Bằng câu “udake maṇḍūko (con ếch ở trong nước)” này, sự loại trừ loài ếch trên cạn thuộc loại uddhamāyika đã được thực hiện. Gāvo caranti etthāti gocaro (nơi đàn bò đi ăn), là nơi tìm kiếm cỏ của đàn bò. Tuy nhiên, ở đây, gocaro giống như là gocara (nơi đi ăn), vāri udakaṃ gocaro etassāti vārigocaro (loài có nước là nơi đi ăn). Quả vậy, có loài nào đó đi trong nước như là con rùa v.v... cũng không phải là loài có nước là nơi đi ăn, vì thế từ “vārigocaro” đã được nói đến để phân biệt. Tava dhammaṃ suṇantassa (trong khi đang lắng nghe Pháp của ngài) có nghĩa là trong khi đang lắng nghe Pháp của ngài, vị đang thuyết giảng với giọng nói Phạm thiên ngọt ngào như tiếng chim karavīka, bằng cách nắm giữ tướng ở âm thanh rằng: “Đây được gọi là Pháp.” Và đây là sở thuộc cách trong ý nghĩa không quan tâm. Avadhi vacchapālako (người chăn bò con đã giết) có nghĩa là người thanh niên chăn bò, trong khi đang giữ gìn đàn bò con, đã đi đến gần tôi, trong khi đang đứng dựa vào cây gậy, đã đè cây gậy xuống trên đầu tôi rồi đã giết tôi. සිතං කත්වාති ‘‘තථා පරිත්තතරෙනාපි පුඤ්ඤානුභාවෙන එවං අතිවිය උළාරා ලොකියලොකුත්තරා සම්පත්තියො ලබ්භන්තී’’ති පීතිසොමනස්සජාතො භාසුරතරධවලවිප්ඵුරන්තදස්සනකිරණාවලීහි භිය්‍යොසො මත්තාය තං පදෙසං ඔභාසෙන්තො සිතං කත්වා. පීතිසොමනස්සවසෙන හි සො – Sitaṃ katvā (sau khi mỉm cười) có nghĩa là sau khi mỉm cười, làm cho nơi ấy được rực sáng một cách vượt bậc bằng những dãy tia sáng của răng lấp lánh, trắng ngần, chói sáng hơn, trong khi có hỷ và hoan hỷ được sanh khởi (với suy nghĩ) rằng: “Do oai lực của phước thiện dù chỉ nhỏ nhoi như thế mà các tài sản thuộc hiệp thế và siêu thế vô cùng to lớn như vậy vẫn có thể đạt được.” Quả vậy, do hỷ và hoan hỷ nên vị ấy – ‘‘මුහුත්තං [Pg.249] චිත්තපසාදස්ස, ඉද්ධිං පස්ස යසඤ්ච මෙ; ආනුභාවඤ්ච මෙ පස්ස, වණ්ණං පස්ස ජුතිඤ්ච මෙ. “Xin ngài hãy nhìn xem thần thông và danh tiếng của con, (thành quả) của sự trong sạch của tâm trong chốc lát. Xin ngài hãy nhìn xem oai lực của con, xin ngài hãy nhìn xem sắc đẹp và ánh hào quang của con. ‘‘යෙ ච තෙ දීඝමද්ධානං, ධම්මං අස්සොසුං ගොතම; පත්තා තෙ අචලට්ඨානං, යත්ථ ගන්ත්වා න සොචරෙ’’ති. (වි. ව. 859-860); “Thưa ngài Gotama, còn những vị nào đã lắng nghe Pháp của ngài trong một thời gian dài, các vị ấy đã đạt được trạng thái không lay động, là nơi mà sau khi đi đến sẽ không còn sầu muộn.” ඉමා ද්වෙ ගාථා වත්වා පක්කාමි. Sau khi nói lên hai câu kệ này, vị ấy đã ra đi. 141. යං පන කිඤ්චීති එත්ථ යන්ති අනියමිතවචනං. තථා කිඤ්චීති. පනාති වචනාලඞ්කාරමත්තං. තස්මා යං කිඤ්චීති ඤෙය්‍යස්ස අනවසෙසපරියාදානං කතං හොති. පනාති වා විසෙසත්ථදීපකො නිපාතො. තෙන ‘‘සම්මාසම්බුද්ධො’’ති ඉමිනා සඞ්ඛෙපතො, විත්ථාරතො ච සත්ථු චතුසච්චාභිසම්බොධො වුත්තො. ‘‘බුද්ධො’’ති පන ඉමිනා තදඤ්ඤස්සපි ඤෙය්‍යස්සාවබොධො. පුරිමෙන වා සත්ථු පටිවෙධඤාණානුභාවො, පච්ඡිමෙන දෙසනාඤාණානුභාවො. පීති උපරි වුච්චමානො විසෙසො ජොතීයති. සබ්බසො පටිපක්ඛෙහි විමුච්චතීති විමොක්ඛො, අග්ගමග්ගො. තස්ස අන්තො අග්ගඵලං, තත්ථ භවං තස්මිං ලද්ධෙ ලද්ධබ්බතො විමොක්ඛන්තිකඤාණං, සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණෙන සද්ධිං සබ්බම්පි බුද්ධඤාණං. එවං පවත්තොති එත්ථ – 141. Ở đây, trong câu “yaṃ pana kiñci,” từ yaṃ là lời nói không xác định. Tương tự là từ kiñci. Từ pana chỉ là sự trang điểm cho lời nói. Do đó, bằng câu “yaṃ kiñci,” sự thâu tóm không còn sót lại đối với các pháp cần được biết đã được thực hiện. Hoặc từ pana là một bất biến từ chỉ rõ ý nghĩa đặc biệt. Do đó, bằng từ “sammāsambuddho” này, sự toàn giác về bốn chân lý của đức Đạo sư đã được nói đến một cách tóm tắt và một cách chi tiết. Còn bằng từ “buddho” này là sự liễu tri về các pháp cần được biết khác ngoài ấy. Hoặc bằng từ ngữ ở trước là oai lực về trí tuệ chứng ngộ của đức Đạo sư, bằng từ ngữ ở sau là oai lực về trí tuệ thuyết giảng. Như vậy, ý nghĩa đặc biệt được nói đến ở trên được làm cho sáng tỏ. Sabbaso paṭipakkhehi vimuccatīti vimokkho (sự giải thoát vì được thoát khỏi các pháp đối nghịch một cách hoàn toàn), là đạo cao tột. Tassa anto (sự kết thúc của sự giải thoát ấy) là quả cao tột. Trí tuệ sanh lên ở đấy, do cần phải được thành tựu khi quả ấy đã được chứng đắc, là vimokkhantikañāṇa (trí tuệ ở cuối sự giải thoát), là toàn bộ Phật trí cùng với trí toàn giác. Ở đây, trong câu “evaṃ pavatto” – ‘‘සබ්බඤ්ඤුතාය බුද්ධො, සබ්බදස්සාවිතාය බුද්ධො, අනඤ්ඤනෙය්‍යතාය බුද්ධො, විසවිතාය බුද්ධො, ඛීණාසවසඞ්ඛාතෙන බුද්ධො, නිරුපලෙපසඞ්ඛාතෙන බුද්ධො, එකන්තවීතරාගොති බුද්ධො, එකන්තවීතදොසොති බුද්ධො, එකන්තවීතමොහොති බුද්ධො, එකන්තනික්කිලෙසොති බුද්ධො, එකායනමග්ගං ගතොති බුද්ධො, එකො අනුත්තරං සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුද්ධොති බුද්ධො, අබුද්ධිවිහතත්තා බුද්ධිපටිලාභා බුද්ධො. බුද්ධොති නෙතං නාමං මාතරා කතං, න පිතරා කතං, න භාතරා කතං, න භගිනියා කතං, න මිත්තාමච්චෙහිකතං, න ඤාතිසාලොහිතෙහි කතං, න සමණබ්‍රාහ්මණෙහි කතං, න දෙවතාහි කතං. විමොක්ඛන්තිකමෙතං බුද්ධානං භගවන්තානං බොධියා මූලෙ සහ සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණස්ස පටිලාභා සච්ඡිකා පඤ්ඤත්ති යදිදං බුද්ධො’’ති (මහානි. 192) – “Buddho (là bậc Giác Ngộ) do có sự toàn giác, buddho do có sự thấy biết tất cả, buddho do không phải là người được người khác hướng dẫn, buddho do có sự lan tỏa, buddho theo ý nghĩa là bậc đã tận trừ các lậu hoặc, buddho theo ý nghĩa là bậc không bị ô nhiễm, buddho vì là bậc đã hoàn toàn ly tham, buddho vì là bậc đã hoàn toàn ly sân, buddho vì là bậc đã hoàn toàn ly si, buddho vì là bậc đã hoàn toàn không còn phiền não, buddho vì là bậc đã đi trên con đường độc nhất, buddho vì là bậc đã một mình chứng ngộ sự giác ngộ chân chánh không gì vượt qua, buddho do đã loại trừ sự không giác ngộ và do đã thành tựu được sự giác ngộ. Danh từ ‘buddho’ này không phải là tên do người mẹ đặt cho, không phải do người cha đặt cho, không phải do người anh đặt cho, không phải do người chị đặt cho, không phải do bạn bè và các quan chức đặt cho, không phải do bà con huyết thống đặt cho, không phải do các vị Sa-môn và Bà-la-môn đặt cho, không phải do chư thiên đặt cho. Đây là sự chế định ở cuối sự giải thoát của các đức Phật, các đấng Thế Tôn, là sự chế định được thực chứng cùng với sự thành tựu trí toàn giác ở tại cội Bồ-đề, đó là ‘buddho (bậc Giác Ngộ).’” අයං [Pg.250] නිද්දෙසපාළිනයො. යස්මා චෙත්ථ තස්සා පටිසම්භිදාපාළියා භෙදො නත්ථි, තස්මා ද්වීසු එකෙනාපි අත්ථසිද්ධීති දස්සනත්ථං ‘‘පටිසම්භිදානයො වා’’ති අනියමත්ථො වා-සද්දො වුත්තො. Đây là phương pháp của Pāḷi bộ Niddesa. Và vì ở đây không có sự khác biệt với Pāḷi bộ Paṭisambhidā ấy, do đó để chỉ rõ rằng: “Sự thành tựu về ý nghĩa có được do một trong hai,” nên từ vā có ý nghĩa không xác định đã được nói là: “hoặc là phương pháp của bộ Paṭisambhidā.” තත්ථ යථා ලොකෙ අවගන්තා ‘‘අවගතො’’ති වුච්චති, එවං බුජ්ඣිතා සච්චානීති බුද්ධො සුද්ධකත්තුවසෙන. යථා පණ්ණසොසා වාතා ‘‘පණ්ණසුසා’’ති වුච්චන්ති, එවං බොධෙතා පජායාති බුද්ධො හෙතුකත්තුවසෙන, හෙතුඅත්ථො චෙත්ථ අන්තොනීතො. Ở đây, giống như ở đời người hiểu biết được gọi là “avagato (người đã hiểu biết),” cũng vậy, buddho là bậc đã giác ngộ các chân lý, theo ý nghĩa là tác nhân. Giống như những ngọn gió làm khô lá được gọi là “paṇṇasusā (những ngọn gió làm khô lá),” cũng vậy, buddho là bậc làm cho chúng sanh được giác ngộ, theo ý nghĩa là tác nhân gây ra, và ở đây ý nghĩa tác nhân gây ra được bao hàm bên trong. සබ්බඤ්ඤුතාය බුද්ධොති සබ්බධම්මබුජ්ඣනසමත්ථාය බුද්ධියා බුද්ධොති අත්ථො. සබ්බදස්සාවිතාය බුද්ධොති සබ්බධම්මානං ඤාණචක්ඛුනා දිට්ඨත්තා බුද්ධොති අත්ථො. අනඤ්ඤනෙය්‍යතාය බුද්ධොති අඤ්ඤෙන අබොධනීතො සයමෙව බුද්ධත්තා බුද්ධොති අත්ථො. විසවිතාය බුද්ධොති නානාගුණවිසවනතො පදුමමිව විකසනට්ඨෙන බුද්ධොති අත්ථො. ඛීණාසවසඞ්ඛාතෙන බුද්ධොති එවමාදීහි ඡහි පරියායෙහි නිද්දක්ඛයවිබුද්ධො පුරිසො විය සබ්බකිලෙසනිද්දක්ඛයවිබුද්ධත්තා බුද්ධොති වුත්තං හොති. එකායනමග්ගං ගතොති බුද්ධොති ගමනත්ථානං බුද්ධිඅත්ථතාය බුද්ධිඅත්ථානම්පි ගමනත්ථතා ලබ්භතීති එකායනමග්ගං ගතත්තා බුද්ධොති වුච්චතීති අත්ථො. එකො අනුත්තරං සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුද්ධොති බුද්ධොති න පරෙහි බුද්ධත්තා බුද්ධො, අථ ඛො සයමෙව අනුත්තරං සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුද්ධත්තා බුද්ධොති අත්ථො. අබුද්ධිවිහතත්තා බුද්ධිපටිලාභා බුද්ධොති බුද්ධි බුද්ධං බොධොති අනත්ථන්තරං. තත්ථ යථා රත්තගුණයොගතො රත්තො පටො, එවං බුද්ධගුණයොගතො බුද්ධොති ඤාපනත්ථං වුත්තං. තතො පරං බුද්ධොති නෙතං නාමන්තිආදි අත්ථානුගතායං පඤ්ඤත්තීති බොධනත්ථං වුත්තන්ති එවමෙත්ථ ඉමිනාපි කාරණෙන භගවා බුද්ධොති වෙදිතබ්බං. “Do toàn giác nên gọi là Buddha” có nghĩa là: Do trí tuệ có khả năng giác ngộ tất cả các pháp nên gọi là Buddha. “Do thấy tất cả nên gọi là Buddha” có nghĩa là: Do đã thấy tất cả các pháp bằng tuệ nhãn nên gọi là Buddha. “Do không cần người khác chỉ dạy nên gọi là Buddha” có nghĩa là: Do không được người khác làm cho giác ngộ mà tự mình giác ngộ nên gọi là Buddha. “Do làm phát sanh nên gọi là Buddha” có nghĩa là: Do làm phát sanh nhiều đức tính khác nhau, theo nghĩa nở ra như hoa sen, nên gọi là Buddha. “Do được gọi là người đã diệt tận lậu hoặc nên gọi là Buddha” có nghĩa là: Bằng sáu phương pháp như vậy v.v..., giống như người đã tỉnh thức khỏi giấc ngủ, do đã tỉnh thức khỏi giấc ngủ là tất cả phiền não nên được gọi là Buddha. “Do đã đi trên con đường độc nhất nên gọi là Buddha” có nghĩa là: Do các động từ căn có nghĩa là ‘đi’ cũng có nghĩa là ‘biết’, và các động từ căn có nghĩa là ‘biết’ cũng có được nghĩa là ‘đi’, nên được nói là Buddha do đã đi trên con đường độc nhất. “Do tự mình chứng ngộ Vô Thượng Chánh Đẳng Giác nên gọi là Buddha” có nghĩa là: Không phải là Buddha do được người khác làm cho giác ngộ, mà là do tự mình chứng ngộ Vô Thượng Chánh Đẳng Giác nên gọi là Buddha. “Do đã loại trừ sự vô minh và đạt được trí tuệ nên gọi là Buddha” (có nghĩa là): buddhi, buddhaṃ, bodho không có nghĩa khác nhau. Trong đó, giống như tấm vải được gọi là ‘đỏ’ do có phẩm chất màu đỏ, cũng vậy, được gọi là ‘Buddha’ do có phẩm chất giác ngộ, điều này được nói để làm rõ. Sau đó, câu “Buddha, đây không phải là tên...” được nói để làm cho biết rằng “đây là một chế định tùy theo ý nghĩa”. Như vậy, ở đây nên hiểu rằng Đức Thế Tôn là Buddha cũng do nguyên nhân này. 142. අස්සාති භගවතො. ගුණවිසිට්ඨසබ්බසත්තුත්තමගරුගාරවාධිවචනන්ති සබ්බෙහි සීලාදිගුණෙහි විසිට්ඨස්ස තතො එව සබ්බසත්තෙහි උත්තමස්ස ගරුනො ගාරවවසෙන වුත්තවචනමිදං භගවාති. තථා හි ලොකනාථො අපරිමිතනිරුපමප්පභාවසීලාදිගුණවිසෙසසමඞ්ගිතාය සබ්බානත්ථපරිහාරපුබ්බඞ්ගමාය [Pg.251] නිරවසෙසහිතසුඛවිධානතප්පරාය නිරතිසයාය පයොගසම්පත්තියා සදෙවමනුස්සාය පජාය, අච්චන්තුපකාරිතාය ච අපරිමාණාසු ලොකධාතූසු අපරිමාණානං සත්තානං උත්තමගාරවට්ඨානන්ති. 142. Assa là của Đức Thế Tôn. “Danh xưng thể hiện sự tôn kính đối với bậc đáng kính, tối thượng hơn tất cả chúng sanh, đặc biệt về đức hạnh” có nghĩa là: Từ bhagavā này là lời nói được nói ra do sự tôn kính đối với bậc đáng kính, bậc tối thượng hơn tất cả chúng sanh chính vì Ngài đặc biệt với tất cả các đức tính như giới v.v... Thật vậy, Đức Thế Tôn, bậc nương tựa của thế gian, do đã đầy đủ các đức tính đặc biệt như giới có oai lực vô lượng, không thể so sánh, và do là người vô cùng hữu ích cho chúng sanh cùng với chư thiên và nhân loại với sự thành tựu về nỗ lực vô song, đi đầu trong việc loại bỏ mọi điều bất lợi, chuyên tâm sắp đặt lợi ích và hạnh phúc không còn dư sót, nên là nơi tôn kính tối thượng của vô lượng chúng sanh trong vô lượng thế giới. භගවාති වචනං සෙට්ඨන්ති සෙට්ඨවාචකං වචනං සෙට්ඨගුණසහචරණතො ‘‘සෙට්ඨ’’න්ති වුත්තං. අථ වා වුච්චතීති වචනං, අත්ථො. තස්මා යො ‘‘භගවා’’ති වචනෙන වචනීයො අත්ථො, සො සෙට්ඨොති අත්ථො. භගවාති වචනමුත්තමන්ති එත්ථාපි එසෙව නයො. ගාරවයුත්තොති ගරුභාවයුත්තො ගරුගුණයොගතො, ගරුකරණං වා සාතිසයං අරහතීති ගාරවයුත්තො, ගාරවාරහොති අත්ථො. “Từ bhagavā là cao quý” có nghĩa là: Từ ngữ chỉ sự cao quý được gọi là “cao quý” do đi cùng với đức tính cao quý. Hoặc là, vacanaṃ có nghĩa là “cái được nói ra”. Do đó, ý nghĩa được nói đến bởi từ bhagavā là cao quý, đó là ý nghĩa. Trong câu “Từ bhagavā là tối thượng” cũng theo phương pháp này. “Xứng đáng được tôn kính” có nghĩa là: có sự đáng kính do có đức tính đáng kính, hoặc là, xứng đáng được tôn kính một cách đặc biệt, nên gọi là gāravayutto, có nghĩa là xứng đáng được tôn kính. ගුණවිසෙසහෙතුකං ‘‘භගවා’’ති ඉදං භගවතො නාමන්ති සඞ්ඛෙපතො වුත්තමත්ථං විත්ථාරතො විභජිතුකාමො නාමංයෙව තාව අත්ථුද්ධාරවසෙන දස්සෙන්තො ‘‘චතුබ්බිධං වා නාම’’න්තිආදිමාහ. තත්ථ ආවත්ථිකන්ති අවත්ථාය විදිතං තං තං අවත්ථං උපාදාය පඤ්ඤත්තං වොහරිතං. තථා ලිඞ්ගිකං තෙන තෙන ලිඞ්ගෙන වොහරිතං. නෙමිත්තිකන්ති නිමිත්තතො ආගතං. අධිච්චසමුප්පන්නන්ති යදිච්ඡාය පවත්තං, යදිච්ඡාය ආගතං යදිච්ඡකං. පඨමෙන ආදි-සද්දෙන බාලො, යුවා, වුඩ්ඪොති එවමාදිං සඞ්ගණ්හාති, දුතියෙන මුණ්ඩී, ජටීති එවමාදිං, තතියෙන බහුස්සුතො, ධම්මකථිකො, ඣායීති එවමාදිං, චතුත්ථෙන අඝමරිසනං පාවචනන්ති එවමාදිං සඞ්ගණ්හාති. ‘‘නෙමිත්තික’’න්ති වුත්තමත්ථං බ්‍යතිරෙකවසෙන පතිට්ඨාපෙතුං ‘‘න මහාමායායා’’තිආදි වුත්තං. ‘‘විමොක්ඛන්තික’’න්ති ඉමිනා ඉදං නාමං අරියාය ජාතියා ජාතක්ඛණෙයෙව ජාතන්ති දස්සෙති. යදි විමොක්ඛන්තිකං, අථ කස්මා අඤ්ඤෙහි ඛීණාසවෙහි අසාධාරණන්ති ආහ ‘‘සහ සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණස්ස පටිලාභා’’ති. බුද්ධානඤ්හි අරහත්තඵලං නිප්ඵජ්ජමානං සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණාදීහි සබ්බෙහි බුද්ධගුණෙහි සද්ධිංයෙව නිප්ඵජ්ජති. තෙන වුත්තං ‘‘විමොක්ඛන්තික’’න්ති. සච්ඡිකා පඤ්ඤත්තීති සබ්බධම්මානං සච්ඡිකිරියානිමිත්තා පඤ්ඤත්ති. අථ වා සච්ඡිකා පඤ්ඤත්තීති පච්චක්ඛසිද්ධා පඤ්ඤත්ති. යංගුණනිමිත්තා හි සා, තෙ සත්ථු පච්චක්ඛභූතාති ගුණා විය සාපි සච්ඡිකතා එව නාම හොති, න පරෙසං වොහාරමත්තෙනාති අධිප්පායො. Muốn phân tích chi tiết ý nghĩa đã được nói tóm tắt rằng “Tên ‘bhagavā’ này của Đức Thế Tôn có đức tính đặc biệt làm nguyên nhân”, trước hết ngài trình bày về chính cái tên bằng cách nêu ra ý nghĩa, và nói câu “Tên có bốn loại...” v.v... Trong đó, āvatthika (tên theo giai đoạn) là tên được biết đến theo giai đoạn, được chế định, được gọi theo từng giai đoạn đó. Tương tự, liṅgika (tên theo tướng mạo) là tên được gọi theo từng tướng mạo đó. Nemittika (tên theo dấu hiệu) là tên đến từ dấu hiệu. Adhiccasamuppanna (tên ngẫu nhiên) là tên phát sanh theo ý muốn; yādicchakaṃ là tên đến theo ý muốn. Bằng từ ādi thứ nhất, bao gồm “trẻ con, thanh niên, người già” v.v...; bằng từ thứ hai, “người cạo đầu, người bện tóc” v.v...; bằng từ thứ ba, “người đa văn, người thuyết pháp, người nhập thiền” v.v...; bằng từ thứ tư, “lời cầu nguyện trong kinh Vệ-đà để chịu đựng hoặc xua tan điều ác” v.v... Để xác lập ý nghĩa đã nói là “nemittika” theo cách phủ định, câu “không phải do Mahāmāyā...” đã được nói. Bằng từ “vimokkhantika” (cuối cùng là giải thoát), ngài chỉ ra rằng tên này sanh ra ngay trong khoảnh khắc sanh bằng sự sanh của bậc Thánh. Nếu (tên này) là vimokkhantika, vậy tại sao nó không chung với các vị A-la-hán khác? (Để trả lời), ngài nói “cùng với sự chứng đắc toàn giác trí”. Vì quả A-la-hán của các vị Phật khi thành tựu thì thành tựu cùng với tất cả các Phật đức như toàn giác trí v.v... Do đó, được gọi là “vimokkhantika”. Sacchikā paññatti (chế định do chứng ngộ) là chế định có sự chứng ngộ tất cả các pháp làm dấu hiệu. Hoặc là, sacchikā paññatti là chế định được thành tựu một cách trực tiếp. Vì chế định đó có những đức tính nào làm dấu hiệu, những đức tính đó đã trở thành trực tiếp đối với Bậc Đạo Sư, do đó, chế định đó cũng giống như các đức tính, được gọi là đã được chứng ngộ, chứ không phải chỉ là cách gọi của người khác, đó là chủ ý. 143. වදන්තීති [Pg.252] මහාථෙරස්ස ගරුභාවතො බහුවචනෙනාහ, සඞ්ගීතිකාරෙහි වා කතමනුවාදං සන්ධාය. ඉස්සරියාදිභෙදො භගො අස්ස අත්ථීති භගී. අකාසි භග්ගන්ති රාගාදිපාපධම්මං භග්ගං අකාසි, භග්ගවාති අත්ථො. බහූහි ඤායෙහීති කායභාවනාදිකෙහි අනෙකෙහි භාවනාක්කමෙහි. සුභාවිතත්තනොති සම්මදෙව භාවිතසභාවස්ස. පච්චත්තෙ චෙතං සාමිවචනං. 143. “Các ngài nói”: Do sự tôn kính đối với Đại Trưởng lão, ngài nói bằng số nhiều; hoặc là, liên quan đến sự lặp lại được thực hiện bởi các vị kết tập kinh điển. Ngài có bhaga (phước đức) được phân loại thành quyền uy v.v..., nên gọi là bhagī. “Ngài đã bẻ gãy” có nghĩa là: Ngài đã làm cho các ác pháp như tham ái v.v... bị bẻ gãy, có nghĩa là bhaggavā (người đã bẻ gãy). “Bằng nhiều phương pháp” có nghĩa là: bằng nhiều tiến trình tu tập như thân tu tập v.v... “Của người có tự thân được tu tập tốt” có nghĩa là: của người có bản chất đã được tu tập một cách chân chánh. Và từ này ở sở thuộc cách nhưng có nghĩa là chủ cách. නිද්දෙසෙ වුත්තනයෙනාති එත්ථායං නිද්දෙසනයො – Trong câu “theo phương pháp đã nói trong Niddesa”, đây là phương pháp của Niddesa – ‘‘භගවාති ගාරවාධිවචනමෙතං. අපිච භග්ගරාගොති භගවා, භග්ගදොසොති භගවා, භග්ගමොහොති භගවා, භග්ගමානොති භගවා, භග්ගදිට්ඨීති භගවා, භග්ගතණ්හොති භගවා, භග්ගකිලෙසොති භගවා, භජි විභජි පවිභජි ධම්මරතනන්ති භගවා, භවානං අන්තකරොති භගවා, භාවිතකායො භාවිතසීලො භාවිතචිත්තො භාවිතපඤ්ඤොති භගවා, භජි වා භගවා අරඤ්ඤවනපත්ථානි පන්තානි සෙනාසනානි අප්පසද්දානි අප්පනිග්ඝොසානි විජනවාතානි මනුස්සරාහස්සෙය්‍යකානි පටිසල්ලානසාරුප්පානීති භගවා, භාගී වා භගවා චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරානන්ති භගවා, භාගී වා භගවා අත්ථරසස්ස ධම්මරසස්ස විමුත්තිරසස්ස අධිසීලස්ස අධිචිත්තස්ස අධිපඤ්ඤායාති භගවා, භාගී වා භගවා චතුන්නං ඣානානං චතුන්නං අප්පමඤ්ඤානං චතුන්නං අරූපසමාපත්තීනන්ති භගවා, භාගී වා භගවා අට්ඨන්නං විමොක්ඛානං අට්ඨන්නං අභිභායතනානං නවන්නං අනුපුබ්බවිහාරසමාපත්තීනන්ති භගවා, භාගී වා භගවා දසන්නං සඤ්ඤාභාවනානං දසන්නං කසිණසමාපත්තීනං ආනාපානස්සතිසමාධිස්ස අසුභසමාපත්තියාති භගවා, භාගී වා භගවා චතුන්නං සතිපට්ඨානානං චතුන්නං සම්මප්පධානානං චතුන්නං ඉද්ධිපාදානං පඤ්චන්නං ඉන්ද්‍රියානං පඤ්චන්නං බලානං සත්තන්නං බොජ්ඣඞ්ගානං අරියස්ස අට්ඨඞ්ගිකස්ස මග්ගස්සාති භගවා, භාගී වා භගවා දසන්නං තථාගතබලානං චතුන්නං වෙසාරජ්ජානං චතුන්නං පටිසම්භිදානං ඡන්නං අභිඤ්ඤානං ඡන්නං බුද්ධධම්මානන්ති භගවා, භගවාති නෙතං නාමං…පෙ… සච්ඡිකා පඤ්ඤත්ති යදිදං භගවා’’ති (මහානි. 83). “‘Bhagavā’ là một từ ngữ biểu thị sự tôn kính. Hơn nữa, Ngài là Bhagavā vì đã bẻ gãy tham ái, là Bhagavā vì đã bẻ gãy sân hận, là Bhagavā vì đã bẻ gãy si mê, là Bhagavā vì đã bẻ gãy ngã mạn, là Bhagavā vì đã bẻ gãy tà kiến, là Bhagavā vì đã bẻ gãy ái dục, là Bhagavā vì đã bẻ gãy phiền não. Ngài là Bhagavā vì đã phân tích, phân loại, và phân biệt pháp bảo. Ngài là Bhagavā vì đã chấm dứt các cõi hữu. Ngài là Bhagavā vì đã tu tập thân, tu tập giới, tu tập tâm, tu tập tuệ. Hoặc, Ngài là Bhagavā vì đã thường trú ở những trú xứ trong rừng, nơi hoang vắng, xa xôi, ít tiếng động, ít ồn ào, vắng vẻ, kín đáo cho con người, thích hợp cho việc độc cư. Hoặc, Ngài là Bhagavā vì là người có được các vật dụng như y, vật thực khất thực, sàng tọa, và dược phẩm trị bệnh. Hoặc, Ngài là Bhagavā vì là người có được vị của ý nghĩa, vị của Pháp, vị của giải thoát, của tăng thượng giới, tăng thượng tâm, tăng thượng tuệ. Hoặc, Ngài là Bhagavā vì là người có được bốn thiền, bốn vô lượng tâm, bốn thiền vô sắc. Hoặc, Ngài là Bhagavā vì là người có được tám giải thoát, tám thắng xứ, chín thiền định thứ lớp. Hoặc, Ngài là Bhagavā vì là người có được mười pháp tu tập tưởng, mười biến xứ, định niệm hơi thở vô ra, và thiền định về sự bất tịnh. Hoặc, Ngài là Bhagavā vì là người có được bốn niệm xứ, bốn chánh cần, bốn như ý túc, năm căn, năm lực, bảy giác chi, và Thánh đạo Tám ngành. Hoặc, Ngài là Bhagavā vì là người có được mười lực của Như Lai, bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, sáu thần thông, và sáu Phật pháp. ‘Bhagavā’ không phải là danh xưng do mẹ đặt… đây là một chế định có thật, tức là Bhagavā.” එත්ථ [Pg.253] ච ‘‘ගාරවාධිවචන’’න්තිආදීනි යදිපි ගාථායං ආගතපදානුක්කමෙන න නිද්දිට්ඨානි, යථාරහං පන තෙසං සබ්බෙසම්පි නිද්දෙසභාවෙන වෙදිතබ්බානි. තත්ථ ගාරවාධිවචනන්ති ගරූනං ගරුභාවවාචකං වචනං. භජීති භාගසො කථෙසි. තෙනාහ ‘‘විභජී’’ති. ධම්මරතනන්ති මග්ගඵලාදිඅරියධම්මරතනං. පුන භජීති සෙවි. භාගීති භාගධෙය්‍යවා. පුන භාගීති භජනසීලො. අත්ථරසස්සාති අත්ථසන්නිස්සයස්ස රසස්ස. විමුත්තායතනසීසෙ හි ඨත්වා ධම්මං කථෙන්තස්ස, සුණන්තස්ස ච තදත්ථං ආරබ්භ උප්පජ්ජනකපීතිසොමනස්සං අත්ථරසො. ධම්මං ආරබ්භ ධම්මරසො. යං සන්ධාය වුත්තං ‘‘ලභති අත්ථවෙදං, ලභති ධම්මවෙද’’න්ති (අ. නි. 6.10). විමුත්තිරසස්සාති විමුත්තිභූතස්ස, විමුත්තිසන්නිස්සයස්ස වා රසස්ස. සඤ්ඤාභාවනානන්ති අනිච්චසඤ්ඤාදීනං දසන්නං සඤ්ඤාභාවනානං. ඡන්නං බුද්ධධම්මානන්ති ඡ අසාධාරණඤාණානි සන්ධාය වුත්තං. තත්ථ තත්ථ ‘‘භගවා’’ති සද්දසිද්ධි නිරුත්තිනයෙන වෙදිතබ්බා. Và ở đây, mặc dù các từ “gāravādhivacana” v.v... không được giải thích theo thứ tự các từ xuất hiện trong kệ, nhưng nên hiểu rằng chúng là phần giải thích cho tất cả các từ ấy một cách thích hợp. Trong đó, “gāravādhivacana” là lời nói biểu thị trạng thái đáng tôn kính của các bậc đáng tôn kính. “Bhaji” có nghĩa là Ngài đã thuyết giảng từng phần. Do đó, có nói là “vibhaji”. “Dhammaratana” là pháp bảo của bậc Thánh, tức là đạo, quả, v.v... Lại nữa, “bhaji” có nghĩa là đã thường trú. “Bhāgī” là người có phước báu. Lại nữa, “bhāgī” là người có thói quen thực hành. “Attharasassa” (của vị của ý nghĩa) là của vị nương vào ý nghĩa. Thật vậy, hỷ và hoan hỷ phát sinh liên quan đến ý nghĩa ấy đối với người đang thuyết pháp, sau khi đã đứng vững trên nền tảng của giải thoát, và đối với người đang nghe, được gọi là vị của ý nghĩa (attharaso). Liên quan đến Pháp thì gọi là vị của Pháp (dhammaraso). Về điều này, có lời dạy rằng: “Vị ấy đạt được sự hiểu biết về ý nghĩa, đạt được sự hiểu biết về Pháp” (A. Ni. 6.10). “Vimuttirasassa” (của vị của giải thoát) là của vị đã trở thành giải thoát, hoặc của vị nương vào giải thoát. “Saññābhāvanānaṃ” (của các pháp tu tập tưởng) là của mười pháp tu tập tưởng, như là vô thường tưởng, v.v... “Channaṃ buddhadhammānaṃ” (của sáu Phật pháp) được nói đến để chỉ sáu trí tuệ bất cộng. Trong mỗi trường hợp, sự hình thành của từ “bhagavā” nên được hiểu theo phương pháp từ nguyên học. 144. යදිපි ‘‘භාග්‍යවා’’තිආදීහි පදෙහි වුච්චමානො අත්ථො ‘‘භගී භජී’’ති නිද්දෙසගාථාය සඞ්ගහිතො එව, තථාපි පදසිද්ධි අත්ථවිභාගඅත්ථයොජනාදිසහිතො සංවණ්ණනානයො තතො අඤ්ඤාකාරොති වුත්තං ‘‘අයං පන අපරො නයො’’ති. ආදිකන්ති ආදි-සද්දෙන වණ්ණවිකාරො, වණ්ණලොපො, ධාතුඅත්ථෙන නියොජනඤ්චාති ඉමං තිවිධං ලක්ඛණං සඞ්ගණ්හාති. සද්දනයෙනාති බ්‍යාකරණනයෙන. පිසොදරාදීනං සද්දානං ආකතිගණභාවතො වුත්තං ‘‘පිසොදරාදිපක්ඛෙපලක්ඛණං ගහෙත්වා’’ති. පක්ඛිපනමෙව ලක්ඛණං. තප්පරියාපන්නතාකරණං හි පක්ඛිපනං. පාරප්පත්තන්ති පරමුක්කංසගතං පාරමිභාවප්පත්තං. භාග්‍යන්ති කුසලං. තත්ථ මග්ගකුසලං ලොකුත්තරසුඛනිබ්බත්තකං, ඉතරං ලොකියසුඛනිබ්බත්තකං, ඉතරම්පි වා විවට්ටූපනිස්සයං පරියායතො ලොකුත්තරසුඛනිබ්බත්තකං සියා. 144. Mặc dù ý nghĩa được diễn tả bằng các từ như “bhāgyavā” v.v... đã được bao hàm trong câu kệ giải thích “bhagī bhajī”, tuy nhiên, phương pháp chú giải bao gồm sự hình thành từ, phân tích ý nghĩa, áp dụng ý nghĩa, v.v... có một hình thức khác với phần giải thích đó. Vì vậy, có nói rằng: “Đây là một phương pháp khác”. Trong từ “ādika” (v.v...), từ “ādi” bao gồm ba đặc điểm này: sự biến đổi âm, sự lược bỏ âm, và sự kết hợp với ý nghĩa của một ngữ căn. “Saddanayena” (theo phương pháp ngữ pháp) có nghĩa là theo phương pháp văn phạm. Do các từ như “pisodara” thuộc nhóm từ bất quy tắc (ākatigaṇa), nên có nói rằng “sau khi lấy đặc điểm của việc được xếp vào nhóm pisodara”. Chính sự xếp vào là đặc điểm. Thật vậy, việc làm cho nó được bao hàm trong đó được gọi là sự xếp vào. “Pārappattaṃ” (đã đến bờ kia) có nghĩa là đã đạt đến sự tột bậc, đã đạt đến trạng thái ba-la-mật. “Bhāgya” (phước) có nghĩa là thiện. Trong đó, thiện của đạo tạo ra hạnh phúc siêu thế; thiện khác tạo ra hạnh phúc thế gian. Hoặc, thiện khác, có sự giải thoát làm cận y duyên, cũng có thể gián tiếp tạo ra hạnh phúc siêu thế. ලොභාදයො එකකවසෙන ගහිතා. තථා විපරීතමනසිකාරො විපල්ලාසභාවසාමඤ්ඤෙන, අහිරිකාදයො දුකවසෙන. ලොභාදයො ච පුන ‘‘තිවිධාකුසලමූල’’න්ති තිකවසෙන ගහිතා. කායදුච්චරිතාදි-තණ්හාසංකිලෙසාදිරාගමලාදිරාගවිසමාදිකාමසඤ්ඤාදිකාමවිතක්කාදිතණ්හාපපඤ්චාදයො තිවිධදුච්චරිතාදයො. සුභසඤ්ඤාදිකා චතුබ්බිධවිපරියෙසා. ‘‘චීවරහෙතු වා භික්ඛුනො තණ්හා උප්පජ්ජමානා උප්පජ්ජති, පිණ්ඩපාත[Pg.254], සෙනාසන, ඉතිභවාභවහෙතු වා’’ති (අ. නි. 4.9) එවමාගතා චත්තාරො තණ්හුප්පාදා. ‘‘බුද්ධෙ කඞ්ඛති, ධම්මෙ, සඞ්ඝෙ, සික්ඛාය, සබ්‍රහ්මචාරීසු කුපිතො හොති අනත්තමනො ආහතචිත්තො ඛීලජාතො’’ති (දී. නි. 3.319; ම. නි. 1.185; අ. නි. 5.205; 9.71; විභ. 941) එවමාගතානි පඤ්ච චෙතොඛීලානි. ‘‘කාමෙ අවීතරාගො හොති, කායෙ අවීතරාගො, රූපෙ අවීතරාගො, යාවදත්ථං උදරාවදෙහකං භුඤ්ජිත්වා සෙය්‍යසුඛං පස්සසුඛං මිද්ධසුඛං අනුයුත්තො විහරති, අඤ්ඤතරං දෙවනිකායං පණිධාය බ්‍රහ්මචරියං චරතී’’ති (දී. නි. 3.320; ම. නි. 1.186) ආගතා පඤ්ච විනිබන්ධා. රූපාභිනන්දනාදයො පඤ්චාභිනන්දනා. කොධො, මක්ඛො, ඉස්සා, සාඨෙය්‍යං, පාපිච්ඡතා, සන්දිට්ඨිපරාමාසොති ඉමානි ඡ විවාදමූලානි. රූපතණ්හාදයො ඡ තණ්හාකායා. Tham, v.v... được thu nạp theo cách đơn lẻ. Tương tự như vậy, tác ý sai lạc (được thu nạp) do có điểm chung là bản chất điên đảo, còn vô tàm, v.v... (được thu nạp) theo cách từng đôi. Và tham, v.v... lại được thu nạp theo cách từng ba là "ba bất thiện căn". Thân ác hạnh, v.v..., tham uế nhiễm, v.v..., tham cấu uế, v.v..., tham bất bình, v.v..., tưởng về dục, v.v..., tầm về dục, v.v..., tham hý luận, v.v... là ba ác hạnh, v.v... Tưởng về tịnh, v.v... là bốn điên đảo. Bốn sự phát sanh của ái được đề cập đến như vầy: "Hoặc tham ái của vị tỳ khưu khi phát sanh, phát sanh do nhân y; hoặc do nhân vật thực; hoặc do nhân sàng tọa; hoặc do nhân hữu này hữu kia". Năm tâm hoang vu được đề cập đến như vầy: "Hoài nghi đối với đức Phật, đối với Pháp, đối với Tăng, đối với học giới; phẫn nộ, không hoan hỷ, tâm bị tổn thương, sanh lòng chai cứng đối với các vị đồng phạm hạnh". Năm trói buộc được đề cập đến: "Chưa ly tham trong các dục, chưa ly tham trong thân, chưa ly tham trong sắc; sau khi ăn no bụng thỏa thích, sống chuyên tâm vào lạc nằm, lạc nghiêng mình, lạc ngủ nghỉ; thực hành phạm hạnh với ước nguyện sanh vào một hội chúng chư thiên nào đó". Hân hoan trong sắc, v.v... là năm sự hân hoan. Phẫn nộ, gièm pha, tật đố, xảo trá, ác dục, chấp thủ tà kiến của mình, đây là sáu căn nguyên tranh cãi. Ái đối với sắc, v.v... là sáu thân ái. කාමරාගපටිඝදිට්ඨිවිචිකිච්ඡාභවරාගමානාවිජ්ජා සත්තානුසයා. මිච්ඡාදිට්ඨිආදයො අට්ඨ මිච්ඡත්තා. ‘‘තණ්හං පටිච්ච පරියෙසනා, පරියෙසනං පටිච්ච ලාභො, ලාභං පටිච්ච විනිච්ඡයො, විනිච්ඡයං පටිච්ච ඡන්දරාගො, ඡන්දරාගං පටිච්ච අජ්ඣොසානං, අජ්ඣොසානං පටිච්ච පරිග්ගහො, පරිග්ගහං පටිච්ච මච්ඡරියං, මච්ඡරියං පටිච්ච ආරක්ඛා, ආරක්ඛාධිකරණං දණ්ඩාදානාදයො’’ති (දී. නි. 2.103; 3.359) එතෙ නව තණ්හාමූලකා. චත්තාරො සස්සතවාදා, චත්තාරො එකච්චසස්සතවාදා, චත්තාරො අන්තානන්තිකා, චත්තාරො අමරාවික්ඛෙපිකා, ද්වෙ අධිච්චසමුප්පන්නිකා, සොළස සඤ්ඤීවාදා, අට්ඨ අසඤ්ඤීවාදා, අට්ඨ නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤීවාදා, සත්ත උච්ඡෙදවාදා, පඤ්ච පරමදිට්ඨධම්මනිබ්බානවාදාති එතානි ද්වාසට්ඨි දිට්ඨිගතානි. අජ්ඣත්තිකස්ස උපාදාය ‘‘අස්මී’’ති හොති, ‘‘ඉත්ථස්මී’’ති, ‘‘එවස්මී’’ති, ‘‘අඤ්ඤථාස්මී’’ති, ‘‘භවිස්ස’’න්ති, ‘‘ඉත්ථං භවිස්ස’’න්ති, ‘‘එවං භවිස්ස’’න්ති, ‘‘අඤ්ඤථා භවිස්ස’’න්ති, ‘‘අසස්මී’’ති, ‘‘සාතස්මී’’ති, ‘‘සිය’’න්ති, ‘‘ඉත්ථං සිය’’න්ති, ‘‘එවං සිය’’න්ති, ‘‘අඤ්ඤථා සිය’’න්ති, ‘‘අපාහං සිය’’න්ති, ‘‘අපාහං ඉත්ථං සිය’’න්ති, ‘‘අපාහං එවං සිය’’න්ති, ‘‘අපාහං අඤ්ඤථා සිය’’න්ති හොතීති අට්ඨාරස, බාහිරස්සුපාදාය ‘‘ඉමිනා අස්මී’’ති හොති, ‘‘ඉමිනා ඉත්ථස්මී’’ති, ‘‘ඉමිනා එවස්මී’’ති, ‘‘ඉමිනා අඤ්ඤථාස්මී’’තිආදිකා (විභ. 975-976) වුත්තනයා අට්ඨාරසාති ඡත්තිංස, අතීතා ඡත්තිංස, අනාගතා ඡත්තිංස, පච්චුප්පන්නා ඡත්තිංසාති අට්ඨසතතණ්හාවිචරිතානි. Dục tham, sân, kiến, nghi, hữu tham, mạn, vô minh là bảy tùy miên. Tà kiến, v.v... là tám tà tánh. "Duyên ái có sự tìm cầu, duyên tìm cầu có sự được lợi, duyên được lợi có sự quyết định, duyên quyết định có dục tham, duyên dục tham có sự tham đắm, duyên tham đắm có sự chiếm hữu, duyên chiếm hữu có sự bỏn xẻn, duyên bỏn xẻn có sự bảo vệ, do nhân bảo vệ có sự cầm gậy, v.v...", đây là chín pháp lấy ái làm gốc. Bốn thường kiến, bốn bán thường kiến, bốn hữu biên vô biên kiến, bốn ngụy biện luận, hai vô nhân sanh luận, mười sáu tưởng luận, tám vô tưởng luận, tám phi tưởng phi phi tưởng luận, bảy đoạn kiến, năm hiện tại Niết-bàn luận, đây là sáu mươi hai tà kiến. Do chấp thủ vào nội phần, có (quan niệm) "tôi là", "tôi là thế này", "tôi là như vậy", "tôi là khác đi"; "sẽ là", "sẽ là thế này", "sẽ là như vậy", "sẽ là khác đi"; "tôi là thường hằng", "tôi là không thường hằng"; "mong rằng sẽ là", "mong rằng sẽ là thế này", "mong rằng sẽ là như vậy", "mong rằng sẽ là khác đi"; "mong rằng tôi sẽ không là", "mong rằng tôi sẽ không là thế này", "mong rằng tôi sẽ không là như vậy", "mong rằng tôi sẽ không là khác đi", như vậy là mười tám. Do chấp thủ vào ngoại phần, có (quan niệm) "do cái này tôi là", "do cái này tôi là thế này", "do cái này tôi là như vậy", "do cái này tôi là khác đi", v.v... theo cách đã nói là mười tám, (tổng cộng) là ba mươi sáu. Ba mươi sáu (thuộc) quá khứ, ba mươi sáu (thuộc) vị lai, ba mươi sáu (thuộc) hiện tại, như vậy là một trăm lẻ tám ái hành. පභෙද-සද්දො [Pg.255] පච්චෙකං සම්බන්ධිතබ්බො. තත්ථායං යොජනා – ලොභප්පභෙදා දොසප්පභෙදා යාව අට්ඨසතතණ්හාවිචරිතප්පභෙදාති. සබ්බානි සත්තානං දරථපරිළාහකරානි කිලෙසානං අනෙකානි සතසහස්සානි අභඤ්ජීති යොජනා. ආරම්මණාදිවිභාගතො හි පවත්තිආකාරවිභාගතො ච අනන්තප්පභෙදා කිලෙසාති. සඞ්ඛෙපතොති එත්ථ සමුච්ඡෙදප්පහානවසෙන සබ්බසො අප්පවත්තිකරණෙන කිලෙසමාරං, සමුදයප්පහානපරිඤ්ඤාවසෙන ඛන්ධමාරං, සහායවෙකල්ලකරණවසෙන සබ්බථා අප්පවත්තිකරණෙන අභිසඞ්ඛාරමාරං, බලවිධමනවිසයාතික්කමනවසෙන දෙවපුත්තමච්චුමාරඤ්ච අභඤ්ජි භග්ගෙ අකාසි. පරිස්සයානන්ති උපද්දවානං. සම්පති, ආයතිඤ්ච සත්තානං අනත්ථාවහත්තා මාරණට්ඨෙන විබාධනට්ඨෙන කිලෙසාව මාරොති කිලෙසමාරො. වධකට්ඨෙන ඛන්ධාව මාරොති ඛන්ධමාරො. තථා හි වුත්තං ‘‘වධකං රූපං ‘වධකං රූප’න්ති යථාභූතං නප්පජානාතී’’තිආදි (සං. නි. 3.85). ජාතිජරාදිමහාබ්‍යසනනිබ්බත්තනෙන අභිසඞ්ඛාරොව මාරොති අභිසඞ්ඛාරමාරො. සංකිලෙසනිමිත්තං හුත්වා ගුණමාරණට්ඨෙන දෙවපුත්තොව මාරොති දෙවපුත්තමාරො. සත්තානං ජීවිතස්ස, ජීවිතපරික්ඛාරානඤ්ච ජානිකරණෙන මහාබාධරූපත්තා මච්චු එව මාරොති මච්චුමාරො. Từ "phân loại" (pabheda) nên được liên kết với từng (pháp). Ở đây, cách kết hợp là như vầy: các loại tham, các loại sân, cho đến các loại của một trăm lẻ tám ái hành. Cách kết hợp là: (Ngài) đã bẻ gãy tất cả trăm ngàn phiền não, vốn gây ra sự phiền muộn và nóng nảy cho chúng sanh. Vì rằng, do sự phân chia về đối tượng, v.v... và do sự phân chia về cách thức diễn tiến, các phiền não có vô số loại. Ở đây, trong câu "tóm lại", (Ngài) đã bẻ gãy, đã phá vỡ: phiền não ma bằng cách làm cho chúng hoàn toàn không khởi sanh thông qua sự đoạn trừ bằng cách cắt đứt; uẩn ma bằng cách đoạn trừ tập đế và liễu tri; hành ma bằng cách làm cho chúng hoàn toàn không khởi sanh thông qua việc làm cho chúng thiếu vắng trợ duyên; và thiên tử ma cùng tử ma bằng cách đập tan quân lực và vượt qua lãnh địa. (Parissayānaṃ) có nghĩa là các tai ương. Hiện tại và tương lai, do mang lại điều bất lợi cho chúng sanh, do có ý nghĩa giết chết, do có ý nghĩa bức hại, chính các phiền não là ma, nên gọi là phiền não ma. Do có ý nghĩa sát hại, chính các uẩn là ma, nên gọi là uẩn ma. Thật vậy, đã được nói như sau: "Không biết đúng như thật về sắc sát hại là 'sắc sát hại'", v.v... Do tạo ra các đại họa như sanh, già, v.v..., chính các hành là ma, nên gọi là hành ma. Trở thành nhân của sự ô nhiễm, do có ý nghĩa giết chết các đức hạnh, chính thiên tử là ma, nên gọi là thiên tử ma. Do làm tổn thất mạng sống và các vật dụng của đời sống của chúng sanh, do có bản chất là một căn bệnh lớn, chính cái chết là ma, nên gọi là tử ma. සතපුඤ්ඤලක්ඛණධරස්සාති අනෙකසතපුඤ්ඤනිබ්බත්තමහාපුරිසලක්ඛණවහතො රූපකායසම්පත්ති දීපිතා හොති, ඉතරාසං ඵලසම්පදානං මූලභාවතො, අධිට්ඨානභාවතො ච. ධම්මකායසම්පත්ති දීපිතා හොති, පහානසම්පදාපුබ්බකත්තා ඤාණසම්පදාදීනං. භාග්‍යවතාය ලොකියානං බහුමතභාවො. භග්ගදොසතාය පරික්ඛකානං බහුමතභාවොති යොජනා. එවං ඉතො පරෙසුපි යථාසඞ්ඛ්‍යං යොජෙතබ්බං. පුඤ්ඤවන්තං හි ගහට්ඨා ඛත්තියාදයො අභිගච්ඡන්ති, පහීනදොසං පබ්බජිතතාපසපරිබ්බාජකාදයො ‘‘දොසවිනයාය ධම්මං දෙසෙතී’’ති. අභිගතානඤ්ච නෙසං කායචිත්තදුක්ඛාපනයනෙ පටිබලභාවො, ආමිසදානධම්මදානෙහි උපකාරසබ්භාවතො. රූපකායං තස්ස පසාදචක්ඛුනා, ධම්මකායං පඤ්ඤාචක්ඛුනා දිස්වා දුක්ඛද්වයස්ස පටිප්පස්සම්භනතො උපගතානඤ්ච තෙසං ආමිසදානධම්මදානෙහි උපකාරිතා, ‘‘පුබ්බෙ ආමිසදානධම්මදානෙහි මයා අයං [Pg.256] ලොකග්ගභාවො අධිගතො, තස්මා තුම්හෙහිපි එවමෙව පටිපජ්ජිතබ්බ’’න්ති එවං සම්මාපටිපත්තියං නියොජනෙන අභිගතානං ලොකියලොකුත්තරසුඛෙහි සංයොජනසමත්ථතා ච දීපිතා හොති. Satapuññalakkhaṇadharassāti (có nghĩa là) người mang các tướng đại nhân được sinh ra từ vô số trăm công đức, sự thành tựu sắc thân được chỉ ra, vì là nền tảng và là chỗ đứng cho các thành tựu quả khác. Sự thành tựu pháp thân được chỉ ra, vì sự thành tựu đoạn trừ đi trước các thành tựu về trí tuệ v.v... Do là bậc có phước báu, nên được hàng thế tục kính trọng. Do đã bẻ gãy các phiền não, nên được các bậc thẩm xét kính trọng, đây là cách liên kết. Tương tự, ở những phần sau cũng nên liên kết theo thứ tự. Thật vậy, các gia chủ như vua chúa v.v... đến gần bậc có công đức, các vị xuất gia như đạo sĩ, du sĩ v.v... (đến gần) bậc đã đoạn trừ phiền não, (với ý nghĩ) rằng: "Ngài thuyết pháp để điều phục phiền não". Và (chỉ ra) năng lực trong việc loại bỏ khổ thân và khổ tâm cho những người đã đến gần, vì có sự giúp đỡ bằng tài thí và pháp thí. Sau khi thấy sắc thân của Ngài bằng mắt tịnh tín, và thấy pháp thân bằng mắt trí tuệ, do sự lắng dịu của hai loại khổ, và (chỉ ra) sự giúp đỡ bằng tài thí và pháp thí cho những người đã đến gần. "Trước đây, do tài thí và pháp thí, ta đã đạt được địa vị tối thượng trong thế gian này. Vì vậy, các ngươi cũng nên thực hành như vậy", bằng cách khuyến khích thực hành đúng đắn như vậy, và năng lực liên kết những người đã đến gần với hạnh phúc thế gian và siêu thế cũng được chỉ ra. සකචිත්තෙ ඉස්සරියං අත්තනො චිත්තස්ස වසීභාවාපාදනං, යෙන පටික්කූලාදීසු අප්පටික්කූලසඤ්ඤිතාදිවිහාරසිද්ධි, අධිට්ඨානිද්ධිආදිකො ඉද්ධිවිධොපි චිත්තිස්සරියමෙව චිත්තභාවනාය වසීභාවප්පත්තියා ඉජ්ඣනතො. අණිමාලඝිමාදිකන්ති ආදි-සද්දෙන මහිමා පත්ති පාකම්මං ඊසිතා වසිතා යත්ථකාමාවසායිතාති ඉමෙ ඡපි සඞ්ගහිතා. තත්ථ කායස්ස අණුභාවකරණං අණිමා. ලහුභාවො ලඝිමා ආකාසෙ පදසා ගමනාදිනා. මහත්තං මහිමා කායස්ස මහන්තතාපාදනං. ඉට්ඨදෙසප්පත්ති පත්ති. අධිට්ඨානාදිවසෙන ඉච්ඡිතනිප්ඵාදනං පාකම්මං. සයංවසිතා ඉස්සරභාවො ඊසිතා. ඉද්ධිවිධෙ වසීභාවො වසිතා. ආකාසෙන වා ගච්ඡතො, අඤ්ඤං වා කිඤ්චි කරොතො යත්ථ කත්ථචි වොසානප්පත්ති යත්ථකාමාවසායිතා. ‘‘කුමාරකරූපාදිදස්සන’’න්තිපි වදන්ති. එවමිදං අට්ඨවිධං ලොකියසම්මතං ඉස්සරියං. තං පන භගවතො ඉද්ධිවිධන්තොගධං, අනඤ්ඤසාධාරණඤ්චාති ආහ ‘‘සබ්බාකාරපරිපූරං අත්ථී’’ති. Quyền năng trong tâm mình là làm cho tâm của mình đạt đến trạng thái thuần thục, nhờ đó thành tựu được các cách an trú như có tưởng không nhàm chán trong các đối tượng nhàm chán v.v..., các loại thần thông như thần thông quyết định v.v... cũng chính là quyền năng của tâm, vì chúng được thành tựu khi tâm đạt đến sự thuần thục do tu tập. Trong câu "Aṇimālaghimādikaṃ", bằng từ "ādi" (v.v...), sáu loại này cũng được bao gồm: mahimā, patti, pākammaṃ, īsitā, vasitā, yatthakāmāvasāyitā. Trong đó, aṇimā là làm cho thân trở nên nhỏ như nguyên tử. Laghimā là sự nhẹ nhàng, như đi bằng chân trên không trung v.v... Mahimā là sự to lớn, làm cho thân trở nên to lớn. Patti là đến được nơi mong muốn. Pākammaṃ là hoàn thành điều mong muốn bằng cách quyết định v.v... Īsitā là quyền làm chủ, khả năng tự mình điều khiển. Vasitā là sự thuần thục trong các loại thần thông. Yatthakāmāvasāyitā là đạt đến sự kết thúc ở bất cứ nơi nào, dù đang đi trên không hay đang làm bất cứ điều gì khác. Người ta cũng nói rằng (đó là) "sự biểu hiện hình dạng của một cậu bé v.v...". Như vậy, tám loại quyền năng này được thế gian công nhận. Nhưng quyền năng đó của Đức Thế Tôn thì được bao gồm trong thần thông biến hóa và không chung với người khác, nên nói rằng "có sự viên mãn về mọi phương diện". කෙසඤ්චි පදෙසවුත්ති, අයථාභූතගුණසන්නිස්සයත්තා අපරිසුද්ධො ච යසො හොති, න එවං තථාගතස්සාති දස්සෙතුං ‘‘ලොකත්තයබ්‍යාපකො’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ ඉධ අධිගතසත්ථුගුණානං ආරුප්පෙ උප්පන්නානං ‘‘ඉතිපි සො භගවා’’තිආදිනා භගවතො ගුණෙ අනුස්සරන්තානං යසො පාකටො හොතීති ආහ ‘‘ලොකත්තයබ්‍යාපකො’’ති. යථාභුච්චගුණාධිගතත්තා එව අතිවිය පරිසුද්ධො. අනවසෙසලක්ඛණානුබ්‍යඤ්ජනාදිසම්පත්තියා සබ්බාකාරපරිපූරා. සබ්බඞ්ගපච්චඞ්ගසිරී සබ්බෙසං අඞ්ගපච්චඞ්ගානං සොභා. ‘‘තිණ්ණො තාරෙය්‍ය’’න්තිආදිනා යං යං එතෙන ලොකනාථෙන ඉච්ඡිතං මනොවචීපණිධානවසෙන, පත්ථිතං කායපණිධානවසෙන. තථෙවාති පණිධානානුරූපමෙව. වීරියපාරමිභාවප්පත්තො, අරියමග්ගපරියාපන්නො ච සම්මාවායාමසඞ්ඛාතො පයත්තො. Danh tiếng của một số người chỉ tồn tại ở một khu vực, và không trong sạch vì dựa vào những phẩm chất không có thật, để chỉ ra rằng (danh tiếng) của Như Lai không như vậy, nên câu "lan khắp ba cõi" v.v... được nói đến. Trong đó, đối với những vị đã chứng đắc các đức tính của Bậc Đạo Sư ở đây (cõi người) và đã sanh vào cõi vô sắc, khi họ tùy niệm các ân đức của Đức Thế Tôn bằng (câu) "Itipi so bhagavā" v.v..., danh tiếng của Ngài trở nên hiển nhiên, nên nói rằng "lan khắp ba cõi". (Danh tiếng) vô cùng trong sạch chính vì được đạt đến bằng những phẩm chất chân thật. Viên mãn về mọi phương diện do sự thành tựu các tướng chính và tướng phụ v.v... không thiếu sót. Vẻ đẹp của tất cả các chi phần lớn nhỏ là sự rực rỡ của tất cả các chi phần lớn nhỏ. Bằng (câu) "Đã vượt qua, mong cho chúng sanh vượt qua" v.v..., bất cứ điều gì được Bậc Lãnh Đạo Thế Gian này mong muốn bằng sự phát nguyện qua ý và lời, và ao ước bằng sự phát nguyện qua thân. "Như vậy" có nghĩa là đúng như lời phát nguyện. Sự nỗ lực được gọi là chánh tinh tấn là (sự nỗ lực) đã đạt đến trạng thái tinh tấn ba-la-mật và được bao gồm trong thánh đạo. භෙදෙහීති සබ්බත්තිකදුකපදසංහිතෙහි පභෙදෙහි. පටිච්චසමුප්පාදාදීහීති ආදි-සද්දෙන න කෙවලං විභඞ්ගපාළියං ආගතා සතිපට්ඨානාදයොව සඞ්ගහිතා, අථ ඛො සඞ්ගහාදයො, සමයවිමුත්තාදයො, ඨපනාදයො[Pg.257], තිකපට්ඨානාදයො ච සඞ්ගහිතාති වෙදිතබ්බං. දුක්ඛසච්චස්ස පීළනට්ඨො තංසමඞ්ගිනො සත්තස්ස හිංසනං අවිප්ඵාරිකතාකරණං. සඞ්ඛතට්ඨො සමෙච්චසම්භූයපච්චයෙහි කතභාවො. සන්තාපට්ඨො දුක්ඛදුක්ඛතාදීහි සන්තප්පනං පරිදහනං. විපරිණාමට්ඨො ජරාය, මරණෙන චාති ද්විධා විපරිණාමෙතබ්බතා. සමුදයස්ස ආයූහනට්ඨො දුක්ඛස්ස නිබ්බත්තනවසෙන සම්පිණ්ඩනං. නිදානට්ඨො ‘‘ඉදං තං දුක්ඛ’’න්ති නිදදන්තස්ස විය සමුට්ඨාපනං. සංයොගට්ඨො සංසාරදුක්ඛෙන සංයොජනං. පලිබොධට්ඨො මග්ගාධිගමස්ස නිවාරණං. නිරොධස්ස නිස්සරණට්ඨො සබ්බූපධීනං පටිනිස්සග්ගසභාවත්තා තතො විනිස්සටතා, තන්නිස්සරණනිමිත්තතා වා. විවෙකට්ඨො සබ්බසඞ්ඛාරවිසංයුත්තතා. අසඞ්ඛතට්ඨො කෙනචිපි පච්චයෙන අනභිසඞ්ඛතතා. අමතට්ඨො නිච්චසභාවත්තා මරණාභාවො, සත්තානං මරණාභාවහෙතුතා වා. මග්ගස්ස නිය්‍යානට්ඨො වට්ටදුක්ඛතො නිග්ගමනට්ඨො. හෙතුඅත්ථො නිබ්බානස්ස සම්පාපකභාවො. දස්සනට්ඨො අච්චන්තසුඛුමස්ස නිබ්බානස්ස සච්ඡිකරණං. ආධිපතෙය්‍යට්ඨො චතුසච්චදස්සනෙ සම්පයුත්තානං ආධිපච්චකරණං, ආරම්මණාධිපතිභාවො වා විසෙසතො මග්ගාධිපතිවචනතො. සතිපි හි ඣානාදීනං ආරම්මණාධිපතිභාවෙ ‘‘ඣානාධිපතිනො ධම්මා’’ති එවමාදිං අවත්වා ‘‘මග්ගාධිපතිනො ධම්මා’’ ඉච්චෙව වුත්තං, තස්මා විඤ්ඤායති ‘‘අත්ථි මග්ගස්ස ආරම්මණාධිපතිභාවෙ විසෙසො’’ති. එතෙ ච පීළනාදයො සොළසාකාරා නාම. කස්මා පනෙත්ථ අඤ්ඤෙසු රොගගණ්ඨාදිආකාරෙසු විජ්ජමානෙසු එතෙව පරිග්ගය්හන්තීති? සලක්ඛණතො ච සච්චන්තරදස්සනතො ච ආවිභාවතො. ස්වායමත්ථො පරතො සච්චකථායමෙව ආවි භවිස්සති. Bhedehīti (với các sự phân loại) là với các sự phân loại được tính đếm bằng tất cả các mẫu tam và mẫu nhị. Paṭiccasamuppādādīhīti (về Duyên khởi, v.v...), với từ ādi (v.v...) không chỉ có các pháp như Niệm xứ, v.v... đã được đề cập trong Pāli tạng Phân Tích được bao gồm, mà còn phải được biết rằng các pháp như Tóm lược (saṅgaha), v.v... (trong bộ Dhātukathā), các pháp như Giải thoát theo thời (samayavimutta), v.v... (trong bộ Puggalapaññatti), các pháp như Sự thiết lập (ṭhapanā), v.v... (trong bộ Kathāvatthu), và các pháp như Nền tảng của mẫu tam (tikapaṭṭhāna), v.v... cũng được bao gồm. Về Khổ đế, ý nghĩa bức bách (pīḷanaṭṭho) là sự làm tổn hại, sự làm cho không phát triển đối với chúng sanh có đầy đủ yếu tố ấy. Ý nghĩa hữu vi (saṅkhataṭṭho) là trạng thái được tạo tác bởi các duyên hội đủ và cùng sanh khởi. Ý nghĩa thiêu đốt (santāpaṭṭho) là sự làm cho nóng nảy, sự làm cho thiêu đốt bởi khổ khổ, v.v... Ý nghĩa biến hoại (vipariṇāmaṭṭho) là trạng thái phải bị biến đổi theo hai cách là do sự già và do sự chết. Về Tập đế, ý nghĩa tích tập (āyūhanaṭṭho) là sự gom góp lại theo cách làm sanh khởi khổ. Ý nghĩa nguồn sanh (nidānaṭṭho) là sự làm cho phát sanh giống như người đang chỉ ra rằng: “Đây là khổ ấy.” Ý nghĩa trói buộc (saṃyogaṭṭho) là sự kết hợp với khổ luân hồi. Ý nghĩa chướng ngại (palibodhaṭṭho) là sự ngăn cản việc chứng đắc đạo. Về Diệt đế, ý nghĩa thoát ly (nissaraṇaṭṭho) là do có bản chất từ bỏ tất cả các sanh y nên là sự thoát ra khỏi các pháp ấy, hoặc là nhân của sự thoát ly khỏi các pháp ấy. Ý nghĩa viễn ly (vivekaṭṭho) là sự không tương ưng với tất cả các pháp hữu vi. Ý nghĩa vô vi (asaṅkhataṭṭho) là sự không bị tạo tác bởi bất cứ duyên nào. Ý nghĩa bất tử (amataṭṭho) là do có bản chất thường hằng nên là sự không có sự chết, hoặc là nhân của sự không có sự chết đối với các chúng sanh. Về Đạo đế, ý nghĩa xuất ly (niyyānaṭṭho) là ý nghĩa đi ra khỏi khổ luân hồi. Ý nghĩa là nhân (hetuattho) là trạng thái làm cho chứng đạt được Níp-bàn. Ý nghĩa thấy rõ (dassanaṭṭho) là sự thể chứng Níp-bàn vốn vô cùng vi tế. Ý nghĩa làm chủ (ādhipateyyaṭṭho) là sự làm chủ các pháp tương ưng trong việc thấy rõ bốn đế, hoặc là trạng thái làm đối tượng trưởng, đặc biệt là do lời dạy về đạo làm trưởng. Vì rằng, dầu cho có trạng thái làm đối tượng trưởng của các thiền, v.v... nhưng đã không nói rằng: “Các pháp có thiền làm trưởng,” v.v... mà chỉ nói rằng: “Các pháp có đạo làm trưởng.” Do đó, được hiểu rằng: “Có sự đặc biệt trong trạng thái làm đối tượng trưởng của đạo.” Và các pháp này, bức bách, v.v... được gọi là mười sáu hành tướng. Tại sao ở đây, trong khi có sự hiện hữu của các hành tướng khác như là bệnh hoạn, ung nhọt, v.v... mà chỉ có các pháp này được tiếp nhận? Là do sự hiển bày từ tự tướng và từ sự thấy rõ các đế khác. Ý nghĩa này sẽ được hiển bày về sau trong chính chương nói về các đế. දිබ්බවිහාරො කසිණාදිආරම්මණානි රූපාවචරජ්ඣානානි. මෙත්තාදිජ්ඣානානි බ්‍රහ්මවිහාරො. ඵලසමාපත්ති අරියවිහාරො. කාමෙහි විවෙකට්ඨකායතාවසෙන එකීභාවො කායවිවෙකො. පඨමජ්ඣානාදිනා නීවරණාදීහි විවිත්තචිත්තතා චිත්තවිවෙකො. උපධිවිවෙකො නිබ්බානං. අඤ්ඤෙති ලොකියාභිඤ්ඤාදිකෙ. Thiên trú (dibbavihāra) là các thiền sắc giới có các đối tượng là kasina, v.v... Phạm trú (brahmavihāra) là các thiền về từ, v.v... Thánh trú (ariyavihāra) là quả định. Thân viễn ly (kāyaviveko) là sự ở một mình theo cách có thân thể ở nơi vắng lặng khỏi các dục. Tâm viễn ly (cittaviveko) là trạng thái có tâm vắng lặng khỏi các triền cái, v.v... bằng sơ thiền, v.v... Sanh y viễn ly (upadhiviveko) là Níp-bàn. Aññeti (vị ấy biết) là (biết) các pháp như là các thắng trí thế gian, v.v... කිලෙසාභිසඞ්ඛාරවසෙන භවෙසු පරිබ්භමනං, සො ච තණ්හාප්පධානොති වුත්තං ‘‘තණ්හාසඞ්ඛාතං ගමන’’න්ති. වන්තන්ති අරියමග්ගමුඛෙන උග්ගිරිතං පුන අපච්චාවමනවසෙන ඡඩ්ඩිතං. භගවාති වුච්චති නිරුත්තිනයෙනාති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘යථා…පෙ… මෙඛලා’’ති. Sự lang thang trong các cõi sống là do năng lực của các phiền não hành, và sự lang thang ấy có ái làm chủ yếu, vì thế đã được nói là: “Sự đi được gọi là ái.” Vanta (đã nôn ra) là đã mửa ra bằng miệng của thánh đạo, đã từ bỏ theo cách không nuốt vào trở lại. Vị ấy đã nói: “yathā…pe… mekhalā” để chỉ ra rằng: “Bhagavā được nói theo phương pháp từ nguyên.” අපරො [Pg.258] නයො – භාගවාති භගවා, භතවාති භගවා, භාගෙ වනීති භගවා, භගෙ වනීති භගවා, භත්තවාති භගවා, භගෙ වමීති භගවා. භාගෙ වමීති භගවා. Phương pháp khác: Bhagavā là do có các phần (bhāga). Bhagavā là do đã tu tập (bhata). Bhagavā là do đã lui tới các phần (bhāge vani). Bhagavā là do đã đi đến các phần (bhāge vani). Bhagavā là do có người phục vụ (bhatta). Bhagavā là do đã nôn ra các phần (bhage vami). Bhagavā là do đã nôn ra các phần (bhāge vami). භාගවා භතවා භාගෙ, භගෙ ච වනි භත්තවා; භගෙ වමි තථා භාගෙ, වමීති භගවා ජිනො. Bậc Chiến Thắng là Bhagavā (Thế Tôn) do có các phần (bhāga), do đã tu tập (bhata), và do đã lui tới các phần (bhāge vani), do có người phục vụ (bhatta), do đã nôn ra các phần (bhage vami), tương tự do đã nôn ra các phần (bhāge vami). තත්ථ කථං භාගවාති භගවා? යෙ තෙ සීලාදයො ධම්මක්ඛන්ධා ගුණකොට්ඨාසා, තෙ අනඤ්ඤසාධාරණා නිරතිසයා තථාගතස්ස අත්ථි උපලබ්භන්ති. තථා හිස්ස සීලං සමාධි පඤ්ඤා විමුත්ති විමුත්තිඤාණදස්සනං, හිරී ඔත්තප්පං, සද්ධා වීරියං, සති සම්පජඤ්ඤං, සීලවිසුද්ධි දිට්ඨිවිසුද්ධි, සමථො විපස්සනා, තීණි කුසලමූලානි, තීණි සුචරිතානි, තයො සම්මාවිතක්කා, තිස්සො අනවජ්ජසඤ්ඤා, තිස්සො ධාතුයො, චත්තාරො සතිපට්ඨානා, චත්තාරො සම්මප්පධානා, චත්තාරො ඉද්ධිපාදා, චත්තාරො අරියමග්ගා, චත්තාරි අරියඵලානි, චතස්සො පටිසම්භිදා, චතුයොනිපරිච්ඡෙදකඤාණානි, චත්තාරො අරියවංසා, චත්තාරි වෙසාරජ්ජඤාණානි, පඤ්ච පධානියඞ්ගානි, පඤ්චඞ්ගිකො සම්මාසමාධි, පඤ්චඤාණිකො සම්මාසමාධි, පඤ්චින්ද්‍රියානි, පඤ්ච බලානි, පඤ්ච නිස්සාරණීයා ධාතුයො, පඤ්ච විමුත්තායතනඤාණානි, පඤ්ච විමුත්තිපරිපාචනීයා සඤ්ඤා, ඡ අනුස්සතිට්ඨානානි, ඡ ගාරවා, ඡ නිස්සාරණීයා ධාතුයො, ඡ සතතවිහාරා, ඡ අනුත්තරියානි, ඡ නිබ්බෙධභාගියා සඤ්ඤා, ඡ අභිඤ්ඤා, ඡ අසාධාරණඤාණානි, සත්ත අපරිහානියා ධම්මා, සත්ත අරියධම්මා, සත්ත අරියධනානි, සත්ත බොජ්ඣඞ්ගා, සත්ත සප්පුරිසධම්මා, සත්ත නිජ්ජරවත්ථූනි, සත්ත සඤ්ඤා, සත්තදක්ඛිණෙය්‍යපුග්ගලදෙසනා, සත්තවිඤ්ඤාණට්ඨිතිදෙසනා, සත්තඛීණාසවබලදෙසනා, අට්ඨපඤ්ඤාපටිලාභහෙතුදෙසනා, අට්ඨ සම්මත්තානි, අට්ඨලොකධම්මාතික්කමා, අට්ඨ ආරම්භවත්ථූනි, අට්ඨඅක්ඛණදෙසනා, අට්ඨ මහාපුරිසවිතක්කා, අට්ඨඅභිභායතනදෙසනා, අට්ඨ විමොක්ඛා, නව යොනිසොමනසිකාරමූලකා ධම්මා, නව පාරිසුද්ධිපධානියඞ්ගානි, නවසත්තාවාසදෙසනා, නව ආඝාතපටිවිනයා, නව සඤ්ඤා, නව නානත්තා, නව අනුපුබ්බවිහාරා, දස නාථකාරණා ධම්මා, දස කසිණායතනානි, දස කුසලකම්මපථා, දස සම්මත්තානි, දස අරියවාසා, දස අසෙක්ඛධම්මා, දස තථාගතබලානි, එකාදස මෙත්තානිසංසා, ද්වාදස [Pg.259] ධම්මචක්කාකාරා, තෙරස ධුතගුණා, චුද්දස බුද්ධඤාණානි, පඤ්චදස විමුත්තිපරිපාචනීයා ධම්මා, සොළසවිධා ආනාපානස්සති, සොළස අපරන්තපනීයා ධම්මා, අට්ඨාරස බුද්ධධම්මා, එකූනවීසති පච්චවෙක්ඛණඤාණානි, චතුචත්තාලීස ඤාණවත්ථූනි, පඤ්ඤාස උදයබ්බයඤාණානි, පරොපඤ්ඤාස කුසලධම්මා, සත්තසත්තතිඤාණවත්ථූනි, චතුවීසතිකොටිසතසහස්සසමාපත්තිසඤ්චාරිමහාවජිරඤාණං, අනන්තනයසමන්තපට්ඨානපවිචයපච්චවෙක්ඛණදෙසනාඤාණානි, තථා අනන්තාසු ලොකධාතූසු අනන්තානං සත්තානං ආසයාදිවිභාවනඤාණානි චාති එවමාදයො අනන්තාපරිමාණභෙදා අනඤ්ඤසාධාරණා නිරතිසයා ගුණභාගා ගුණකොට්ඨාසා සංවිජ්ජන්ති උපලබ්භන්ති. තස්මා යථාවුත්තවිභාගා ගුණභාගා අස්ස අත්ථීති භාගවාති වත්තබ්බෙ ආ-කාරස්ස රස්සත්තං කත්වා ‘‘භගවා’’ති වුත්තො. එවං තාව භාගවාති භගවා. Trong các từ ấy, làm thế nào Bhagavā có nghĩa là ‘người có các phần đức hạnh’? Những pháp uẩn, những phần đức hạnh bắt đầu bằng giới, những pháp ấy không chung với người khác, là vô thượng, hiện hữu, có thể tìm thấy nơi đức Như Lai. Thật vậy, nơi Ngài có giới, định, tuệ, giải thoát, giải thoát tri kiến; tàm, quý; tín, tấn; niệm, tỉnh giác; giới thanh tịnh, kiến thanh tịnh; chỉ, quán; ba thiện căn; ba thiện hạnh; ba chánh tư duy; ba tưởng vô tội; ba giới; bốn niệm xứ; bốn chánh cần; bốn như ý túc; bốn thánh đạo; bốn thánh quả; bốn vô ngại giải; các trí phân định bốn loài; bốn thánh chủng; bốn trí vô sở úy; năm cần chi; chánh định có năm chi; chánh định có năm trí; năm căn; năm lực; năm giới xuất ly; năm trí căn cứ giải thoát; năm tưởng làm cho giải thoát chín muồi; sáu xứ tùy niệm; sáu sự tôn trọng; sáu giới xuất ly; sáu thường trú; sáu pháp vô thượng; sáu tưởng thuộc phần thâm nhập; sáu thắng trí; sáu trí bất cộng; bảy pháp bất thối; bảy thánh pháp; bảy thánh tài; bảy giác chi; bảy pháp của bậc chân nhân; bảy sự tiêu trừ nghiệp; bảy tưởng; bài thuyết giảng về bảy hạng người đáng cúng dường; bài thuyết giảng về bảy thức trú; bài thuyết giảng về bảy lực của bậc lậu tận; bài thuyết giảng về tám nhân chứng đắc trí tuệ; tám sự hoàn hảo; tám sự vượt qua pháp thế gian; tám sự khởi đầu nỗ lực; bài thuyết giảng về tám phi thời; tám tư duy của bậc đại nhân; bài thuyết giảng về tám thắng xứ; tám giải thoát; chín pháp có như lý tác ý làm gốc; chín chi thanh tịnh tinh cần; bài thuyết giảng về chín chúng sanh trú; chín sự chế ngự oán hận; chín tưởng; chín sự khác biệt; chín sự trú tuần tự; mười pháp làm chỗ nương tựa; mười biến xứ; mười thiện nghiệp đạo; mười sự hoàn hảo; mười thánh trú; mười pháp vô học; mười lực của Như Lai; mười một lợi ích của tâm từ; mười hai hành tướng của pháp luân; mười ba đức đầu đà; mười bốn Phật trí; mười lăm pháp làm cho giải thoát chín muồi; niệm hơi thở vô hơi thở ra có mười sáu cách; mười sáu pháp không gây hối tiếc về sau; mười tám Phật pháp; mười chín trí quán xét; bốn mươi bốn đối tượng của trí; năm mươi trí sanh diệt; hơn năm mươi pháp thiện; bảy mươi bảy đối tượng của trí; đại kim cang trí đi vào hai triệu bốn trăm ngàn định; các trí thuyết giảng về sự quán xét, thẩm tra Vô Tận Tương Ưng Duyên Khởi; và các trí biểu hiện rõ ràng ý muốn v.v... của vô lượng chúng sanh trong vô lượng thế giới; v.v... như vậy, các phần đức hạnh, các phần công đức có vô số, vô lượng sai biệt, không chung với người khác, là vô thượng, hiện hữu, có thể tìm thấy. Do đó, vì nơi Ngài có các phần đức hạnh với sự phân chia như đã nói, nên đáng lẽ phải nói là ‘bhāgavā’, nhưng nguyên âm ‘ā’ đã được rút ngắn lại và được gọi là ‘bhagavā’. Trước hết, Bhagavā có nghĩa là ‘người có các phần đức hạnh’ là như vậy. යස්මා සීලාදයො සබ්බෙ, ගුණභාගා අසෙසතො; විජ්ජන්ති සුගතෙ තස්මා, ‘‘භගවා’’ති පවුච්චති. Bởi vì tất cả các phần đức hạnh, bắt đầu bằng giới, hiện hữu nơi bậc Thiện Thệ một cách không dư sót; do đó, Ngài được gọi là ‘Bhagavā’. කථං භතවාති භගවා? යෙ තෙ සබ්බලොකහිතාය උස්සුක්කමාපන්නෙහි මනුස්සත්තාදිකෙ අට්ඨ ධම්මෙ සමොධානෙත්වා සම්මාසම්බොධියා කතමහාභිනීහාරෙහි මහාබොධිසත්තෙහි පරිපූරෙතබ්බා දානපාරමී, සීලනෙක්ඛම්මපඤ්ඤාවීරියඛන්තිසච්චඅධිට්ඨානමෙත්තාඋපෙක්ඛාපාරමීති දස පාරමියො, දස උපපාරමියො, දස පරමත්ථපාරමියොති සමතිංස පාරමියො, දානාදීනි චත්තාරි සඞ්ගහවත්ථූනි, සච්චාදීනි චත්තාරි අධිට්ඨානානි, අත්තපරිච්චාගො, නයන, ධන, රජ්ජ, පුත්තදාරපරිච්චාගොති පඤ්ච මහාපරිච්චාගා, පුබ්බයොගො, පුබ්බචරියා, ධම්මක්ඛානං, ඤාතත්ථචරියා, ලොකත්ථචරියා, බුද්ධත්ථචරියාති එවමාදයො, සඞ්ඛෙපතො වා සබ්බෙ පුඤ්ඤසම්භාරඤාණසම්භාරබුද්ධකාරකධම්මා, තෙ මහාභිනීහාරතො පට්ඨාය කප්පානං සතසහස්සාධිකානි චත්තාරි අසඞ්ඛ්‍යෙයානි යථා හානභාගියා, සංකිලෙසභාගියා, ඨිතිභාගියා වා න හොන්ති, අථ ඛො උත්තරුත්තරි විසෙසභාගියාව හොන්ති, එවං සක්කච්චං නිරන්තරං අනවසෙසතො භතා සම්භතා අස්ස අත්ථීති භතවාති වත්තබ්බෙ ‘‘භගවා’’ති වුත්තො නිරුත්තිනයෙන ත-කාරස්ස ග-කාරං කත්වා. අථ වා භතවාති තෙයෙව යථාවුත්තෙ බුද්ධකාරකධම්මෙ වුත්තනයෙන භරි සම්භරි, පරිපූරෙසීති අත්ථො. එවම්පි භතවාති භගවා. Làm thế nào Bhagavā có nghĩa là ‘người đã tích lũy’? Những pháp nào cần được viên mãn bởi các vị Đại Bồ-tát, là những vị đã nỗ lực vì lợi ích của toàn thể thế gian, đã hội đủ tám pháp như thân người v.v..., đã lập đại nguyện vì Chánh Đẳng Giác, (những pháp ấy là): mười ba-la-mật, tức là bố thí ba-la-mật, giới, xuất gia, trí tuệ, tinh tấn, kham nhẫn, chân thật, quyết định, tâm từ, tâm xả ba-la-mật; mười cận ba-la-mật; mười thượng ba-la-mật, tức là ba mươi ba-la-mật; bốn nhiếp pháp bắt đầu bằng bố thí; bốn quyết định bắt đầu bằng chân thật; năm đại thí xả, tức là xả bỏ thân mình, mắt, tài sản, vương quốc, vợ con; v.v... như là sự nỗ lực trong quá khứ, sự thực hành trong quá khứ, sự thuyết pháp, sự thực hành vì lợi ích quyến thuộc, sự thực hành vì lợi ích thế gian, sự thực hành vì lợi ích Phật quả; hoặc nói tóm lại, tất cả các pháp tạo thành Phật, là tư lương phước đức và tư lương trí tuệ; những pháp ấy, kể từ khi lập đại nguyện cho đến bốn a-tăng-kỳ và một trăm ngàn đại kiếp, không thuộc phần thoái thất, phần ô nhiễm, hay phần dừng lại, mà trái lại, chỉ thuộc phần thù thắng hơn nữa; như vậy, những pháp ấy đã được Ngài tích lũy, thu thập một cách trân trọng, liên tục, không dư sót. Vì nơi Ngài có những pháp đã được tích lũy (bhatā) như vậy, nên đáng lẽ phải nói là ‘bhatavā’, nhưng theo quy tắc ngữ âm, chữ ‘ta’ đã được đổi thành chữ ‘ga’ và được gọi là ‘bhagavā’. Hoặc, ‘bhatavā’ có nghĩa là: Ngài đã thực hành (bhari), đã thu thập (sambhari), đã làm cho viên mãn (paripūresi) chính những pháp tạo thành Phật đã được nói đến theo cách đã trình bày. Theo cách này, Bhagavā cũng có nghĩa là ‘người đã tích lũy’. සම්මාසම්බොධියා [Pg.260] සබ්බෙ, දානපාරමිආදිකෙ; සම්භාරෙ භතවා නාථො, තස්මාපි භගවා මතො. Bậc Nương Tựa đã tích lũy tất cả các tư lương cho Chánh Đẳng Giác, bắt đầu bằng bố thí ba-la-mật; do đó, Ngài cũng được xem là ‘Bhagavā’. කථං භාගෙ වනීති භගවා? යෙ තෙ චතුවීසතිකොටිසතසහස්සසඞ්ඛා දෙවසිකං වළඤ්ජනකසමාපත්තිභාගා, තෙ අනවසෙසතො ලොකහිතත්ථං, අත්තනො ච දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරත්ථං නිච්චකප්පං නිච්චකප්පං වනි භජි සෙවි බහුලමකාසීති භාගෙ වනීති භගවා. අථ වා අභිඤ්ඤෙය්‍යධම්මෙසු, කුසලාදීසු, ඛන්ධාදීසු ච යෙ තෙ පරිඤ්ඤෙය්‍යාදිවසෙන සඞ්ඛෙපතො වා චතුබ්බිධා අභිසමයභාගා, විත්ථාරතො පන ‘‘චක්ඛුං පරිඤ්ඤෙය්‍යං…පෙ… ජරාමරණං පරිඤ්ඤෙය්‍ය’’න්තිආදිනා අනෙකපරිඤ්ඤෙය්‍යභාගා, ‘‘චක්ඛුස්ස සමුදයො පහාතබ්බො…පෙ… ජරාමරණස්ස සමුදයො පහාතබ්බො’’තිආදිනා පහාතබ්බභාගා, ‘‘චක්ඛුස්ස නිරොධො…පෙ… ජරාමරණස්ස නිරොධො සච්ඡිකාතබ්බො’’තිආදිනා (පටි. ම. 1.21) සච්ඡිකාතබ්බභාගා, ‘‘චක්ඛුස්ස නිරොධගාමිනී පටිපදා’’තිආදිනා, ‘‘චත්තාරො සතිපට්ඨානා’’තිආදිනා ච අනෙකභෙදා භාවෙතබ්බභාගා ච ධම්මා, තෙ සබ්බෙ වනි භජි යථාරහං ගොචරභාවනාසෙවනානං වසෙන සෙවි. එවම්පි භාගෙ වනීති භගවා. අථ වා යෙ ඉමෙ සීලාදයො ධම්මක්ඛන්ධා සාවකෙහි සාධාරණා ගුණකොට්ඨාසා ගුණභාගා, ‘‘කින්ති නු ඛො තෙ වෙනෙය්‍යසන්තානෙසු පතිට්ඨපෙය්‍ය’’න්ති මහාකරුණාය වනි අභිපත්ථයි, සා චස්ස අභිපත්ථනා යථාධිප්පෙතඵලාවහා අහොසි. එවම්පි භාගෙ වනීති භගවා. Thế nào là Bhagavā vì Ngài đã lui tới (vani) các phần (bhāge)? Có những phần thiền chứng được sử dụng hằng ngày với số lượng là hai triệu bốn trăm ngàn, Ngài đã lui tới, đã gần gũi, đã thực hành thường xuyên các phần ấy một cách không dư sót vì lợi ích cho thế gian và vì sự an trú lạc trong hiện tại của chính mình, luôn luôn, thường xuyên. Vì vậy, Ngài là Bhagavā do đã lui tới (vani) các phần (bhāge). Hoặc là, trong các pháp cần được thắng tri, trong các pháp thiện v.v..., và trong các uẩn v.v..., có bốn loại phần pháp cần được chứng ngộ một cách tóm tắt theo cách liễu tri v.v... Còn một cách chi tiết, có nhiều phần cần liễu tri qua câu ‘con mắt cần được liễu tri... cho đến... già và chết cần được liễu tri’; có các phần cần đoạn tận qua câu ‘sự sanh khởi của con mắt cần được đoạn tận... cho đến... sự sanh khởi của già và chết cần được đoạn tận’; có các phần cần chứng ngộ qua câu ‘sự đoạn diệt của con mắt... cho đến... sự đoạn diệt của già và chết cần được chứng ngộ’; và có nhiều loại pháp là phần cần tu tập qua câu ‘con đường đưa đến sự đoạn diệt của con mắt’ v.v..., và qua câu ‘bốn niệm xứ’ v.v... Ngài đã lui tới, đã gần gũi, đã thực hành tất cả các pháp ấy một cách thích đáng bằng cách hành xứ, tu tập, và thực hành. Như vậy cũng gọi là Bhagavā vì Ngài đã lui tới (vani) các phần (bhāge). Hoặc là, có những phần đức hạnh, những phần đức hạnh này là các uẩn pháp như giới v.v... vốn chung cho các vị đệ tử. Ngài đã mong mỏi, đã ước nguyện với lòng đại bi rằng: ‘Làm thế nào ta có thể thiết lập chúng trong dòng tâm của chúng sanh cần được giáo hóa?’ Và sự ước nguyện ấy của Ngài đã mang lại kết quả như ý. Như vậy cũng gọi là Bhagavā vì Ngài đã lui tới (vani) các phần (bhāge). යස්මා ඤෙය්‍යසමාපත්ති-ගුණභාගෙ තථාගතො; භජි පත්ථයි සත්තානං, හිතාය භගවා තතො. Bởi vì Đức Như Lai đã gần gũi, đã mong mỏi các phần pháp cần biết, thiền chứng, và đức hạnh vì lợi ích của chúng sanh, do đó Ngài là Bhagavā. කථං භගෙ වනීති භගවා? සමාසතො තාව කතපුඤ්ඤෙහි පයොගසම්පන්නෙහි යථාවිභවං භජීයන්තීති භගා, ලොකියලොකුත්තරසම්පත්තියො. තත්ථ ලොකියෙ තාව තථාගතො සම්බොධිතො පුබ්බෙ බොධිසත්තභූතො පරමුක්කංසගතෙ වනි භජි සෙවි, යත්ථ පතිට්ඨාය නිරවසෙසතො බුද්ධකාරකධම්මෙ සමන්නානෙන්තො බුද්ධධම්මෙ පරිපාචෙසි. බුද්ධභූතො [Pg.261] පන තෙ නිරවජ්ජසුඛූපසංහිතෙ අනඤ්ඤසාධාරණෙ ලොකුත්තරෙපි වනි භජි සෙවි. විත්ථාරතො පන පදෙසරජ්ජඉස්සරියචක්කවත්තිසම්පත්තිදෙවරජ්ජසම්පත්තිආදිවසෙන, ඣානවිමොක්ඛසමාධිසමාපත්තිඤාණදස්සනමග්ගභාවනාඵලසච්ඡිකිරියාදිඋත්තරිමනුස්සධම්මවසෙන ච අනෙකවිහිතෙ අනඤ්ඤසාධාරණෙ භගෙ වනි භජි සෙවි. එවම්පි භගෙ වනීති භගවා. Thế nào là Bhagavā vì Ngài đã lui tới (vani) các tài sản (bhage)? Trước hết, một cách tóm tắt, các tài sản thế gian và siêu thế được gọi là bhagā, bởi vì chúng được gần gũi, được sử dụng tùy theo sự sung túc bởi những người đã tạo phước và có đầy đủ sự tinh tấn. Trong đó, trước hết về tài sản thế gian, Đức Như Lai, trước khi giác ngộ, khi còn là Bồ-tát, đã lui tới, đã gần gũi, đã thực hành những tài sản đã đạt đến đỉnh cao tột bậc. An trú trong đó, Ngài đã làm cho các Phật pháp được thuần thục trong khi không ngừng tích lũy các pháp tạo nên Phật một cách không dư sót. Còn khi đã thành Phật, Ngài đã lui tới, đã gần gũi, đã thực hành cả những tài sản ấy vốn liên quan đến hạnh phúc không tỳ vết, và cả những tài sản siêu thế không thể sánh bằng. Còn một cách chi tiết, Ngài đã lui tới, đã gần gũi, đã thực hành các tài sản không thể sánh bằng, có nhiều loại, bằng cách như: quyền lực của vị vua địa phương, tài sản của chuyển luân vương, tài sản của vua trời v.v...; và bằng cách như: các pháp siêu nhân như thiền, giải thoát, định, nhập định, trí kiến, tu tập đạo, chứng ngộ quả v.v... Như vậy cũng gọi là Bhagavā vì Ngài đã lui tới (vani) các tài sản (bhage). යා තා සම්පත්තියො ලොකෙ, යා ච ලොකුත්තරා පුථූ; සබ්බා තා භජි සම්බුද්ධො, තස්මාපි භගවා මතො. Những tài sản nào ở trong đời, và những tài sản siêu thế nào có nhiều, Đấng Chánh Giác đã gần gũi tất cả những tài sản ấy, vì lý do đó, Ngài cũng được biết là Bhagavā. කථං භත්තවාති භගවා? භත්තා දළ්හභත්තිකා අස්ස බහූ අත්ථීති භත්තවා. තථාගතො හි මහාකරුණාසබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණාදිඅපරිමිතනිරුපමප්පභාවගුණවිසෙසසමඞ්ගි භාවතො සබ්බසත්තුත්තමො සබ්බානත්ථපරිහාරපුබ්බඞ්ගමාය නිරවසෙසහිතසුඛවිධානතප්පරාය නිරතිසයාය පයොගසම්පත්තියා සදෙවමනුස්සාය පජාය අච්චන්තුපකාරිතාය ද්වත්තිංසමහාපුරිසලක්ඛණඅසීතිඅනුබ්‍යඤ්ජනබ්‍යාමප්පභාදිඅනඤ්ඤසාධාරණගුණවිසෙසපටිමණ්ඩිතරූපකායතාය යථාභුච්චගුණාධිගතෙන ‘‘ඉතිපි සො භගවා’’තිආදිනයප්පවත්තෙන ලොකත්තයබ්‍යාපිනාසුවිපුලෙන, සුවිසුද්ධෙන ච ථුතිඝොසෙන සමන්නාගතත්තා, උක්කංසපාරමිප්පත්තාසු අප්පිච්ඡතාසන්තුට්ඨිආදීසු සුපතිට්ඨිතභාවතො, දසබලචතුවෙසාරජ්ජාදිනිරතිසයගුණවිසෙසසමඞ්ගිභාවතො ච ‘‘රූපප්පමාණො රූපප්පසන්නො, ඝොසප්පමාණො ඝොසප්පසන්නො, ලූඛප්පමාණො ලූඛප්පසන්නො, ධම්මප්පමාණො ධම්මප්පසන්නො’’ති එවං චතුප්පමාණිකෙ ලොකසන්නිවාසෙ සබ්බථාපි පසාදාවහභාවෙන සමන්තපාසාදිකත්තා අපරිමාණානං සත්තානං සදෙවමනුස්සානං ආදරබහුමානගාරවායතනතාය පරමපෙමසම්භත්තිට්ඨානං. යෙ තස්ස ඔවාදෙ පතිට්ඨිතා අවෙච්චප්පසාදෙන සමන්නාගතා හොන්ති, කෙනචි අසංහාරියා තෙසං සම්භත්ති සමණෙන වා බ්‍රාහ්මණෙන වා දෙවෙන වා මාරෙන වා බ්‍රහ්මුනා වාති. තථා හි තෙ අත්තනො ජීවිතපරිච්චාගෙපි තත්ථ පසාදං න පරිච්චජන්ති, තස්ස වා ආණං දළ්හභත්තිභාවතො. තෙනෙවාහ – Thế nào là Bhagavā vì Ngài là bhattavā (người có những người tôn thờ)? Ngài là bhattavā vì có nhiều người tôn thờ với lòng tôn thờ vững chắc đối với Ngài. Thật vậy, Đức Như Lai, vì Ngài sở hữu những đức tính đặc biệt không thể đo lường, không thể sánh bằng, có năng lực vô song như đại bi, nhất thiết trí v.v...; vì là bậc tối thượng hơn tất cả chúng sanh; vì Ngài là người vô cùng hữu ích cho chúng sanh bao gồm chư thiên và nhân loại với sự thành tựu về nỗ lực không gì hơn được, với việc tránh xa mọi điều bất lợi làm đầu, và với việc chuyên tâm sắp đặt lợi ích và hạnh phúc một cách trọn vẹn; vì Ngài có thân tướng được trang hoàng bằng các đức tính đặc biệt không thể sánh bằng như ba mươi hai tướng đại nhân, tám mươi vẻ đẹp phụ, hào quang một tầm v.v...; vì Ngài sở hữu tiếng tán thán vô cùng rộng lớn và trong sạch, vang rộng khắp ba cõi, có được nhờ các đức tính chân thật, diễn ra theo cách ‘Đức Thế Tôn là như vậy...’; vì Ngài an trú vững chắc trong sự thiểu dục, tri túc v.v... đã đạt đến đỉnh cao; và vì Ngài sở hữu các đức tính đặc biệt không gì hơn được như mười lực, bốn vô sở úy v.v...; nên trong thế gian có bốn loại người lấy làm tiêu chuẩn (người có đức tin dựa vào sắc tướng, người có đức tin dựa vào danh tiếng, người có đức tin dựa vào khổ hạnh, người có đức tin dựa vào pháp), Ngài làm phát sinh đức tin từ mọi phía. Do đó, Ngài là nơi nương tựa của lòng tôn kính, sự quý trọng, sự kính trọng, là nơi nương tựa của tình thương tột bậc và lòng tôn thờ vững chắc của vô lượng chúng sanh bao gồm chư thiên và nhân loại. Những ai đã an trú trong lời giáo huấn của Ngài, có được niềm tin bất động, lòng tôn thờ của họ không thể bị lay chuyển bởi bất cứ ai, dù là Sa-môn, Bà-la-môn, chư thiên, Ma vương, hay Phạm thiên. Thật vậy, họ không từ bỏ niềm tin nơi Ngài ngay cả khi phải hy sinh mạng sống, hoặc không từ bỏ mệnh lệnh của Ngài, vì có lòng tôn thờ vững chắc. Do đó, Ngài đã nói: ‘‘යො වෙ කතඤ්ඤූ කතවෙදි ධීරො,කල්‍යාණමිත්තො දළ්හභත්ති ච හොතී’’ති. (ජා. 2.17.78); ‘Người trí nào thật vậy biết ơn, đền ơn, là bạn lành, và có lòng tôn thờ vững chắc.’ ‘‘සෙය්‍යථාපි[Pg.262], භික්ඛවෙ, මහාසමුද්දො ඨිතධම්මො වෙලං නාතිවත්තති, එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, යං මයා සාවකානං සික්ඛාපදං පඤ්ඤත්තං, තං මම සාවකා ජීවිතහෙතුපි නාතික්කමන්තී’’ති (උදා. 45; චූළව. 385) ච. Và: ‘Này các Tỳ khưu, ví như đại dương có bản chất ổn định, không vượt qua bờ; cũng vậy, này các Tỳ khưu, học giới nào đã được Ta chế định cho các đệ tử, học giới ấy, các đệ tử của Ta không vi phạm ngay cả vì lý do mạng sống.’ එවං භත්තවාති භගවා නිරුත්තිනයෙන එකස්ස ත-කාරස්ස ලොපං කත්වා ඉතරස්ස ග-කාරං කත්වා. Như vậy, từ ‘bhattavā’ thành ‘bhagavā’ theo phương pháp từ nguyên học, bằng cách lược bỏ một chữ ‘ta’ và biến đổi chữ (ta) còn lại thành chữ ‘ga’. ගුණාතිසයයුත්තස්ස, යස්මා ලොකහිතෙසිනො; සම්භත්තා බහවො සත්ථු, භගවා තෙන වුච්චති. Bởi vì đối với Bậc Đạo Sư, người sở hữu những đức tính siêu việt, người tìm cầu lợi ích cho thế gian, có nhiều người tôn thờ, do đó Ngài được gọi là Bhagavā. කථං භගෙ වමීති භගවා? යස්මා තථාගතො බොධිසත්තභූතොපි පුරිමාසු ජාතීසු පාරමියො පූරෙන්තො භගසඞ්ඛාතං සිරිං, ඉස්සරියං, යසඤ්ච වමි උග්ගිරි ඛෙළපිණ්ඩං විය අනපෙක්ඛො ඡඩ්ඩයි. තථා හිස්ස සොමනස්සකුමාරකාලෙ (ජා. 1.15.211 ආදයො) හත්ථිපාලකුමාරකාලෙ (ජා. 1.15.337 ආදයො) අයොඝරපණ්ඩිතකාලෙ (ජා. 1.15.363 ආදයො) මූගපක්ඛපණ්ඩිතකාලෙ (ජා. 2.22.1 ආදයො) චූළසුතසොමකාලෙති (ජා. 2.17.195 ආදයො) එවමාදීසු නෙක්ඛම්මපාරමිපූරණවසෙන දෙවරජ්ජසදිසාය රජ්ජසිරියා පරිච්චත්තඅත්තභාවානං පරිමාණං නත්ථි. චරිමත්තභාවෙපි හත්ථගතං චක්කවත්තිසිරිං දෙවලොකාධිපච්චසදිසං චතුදීපිස්සරියං, චක්කවත්තිසම්පත්තිසන්නිස්සයං සත්තරතනසමුජ්ජලං යසඤ්ච තිණායපි අමඤ්ඤමානො නිරපෙක්ඛො පහාය අභිනික්ඛමිත්වා සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුද්ධො, තස්මා ඉමෙ සිරිආදිකෙ භගෙ වමීති භගවා. අථ වා භානි නාම නක්ඛත්තානි, තෙහි සමං ගච්ඡන්ති පවත්තන්තීති භගා, සිනෙරුයුගන්ධරඋත්තරකුරුහිමවන්තාදිභාජනලොකවිසෙසසන්නිස්සයා සොභා කප්පට්ඨියභාවතො. තෙපි භගවා වමි තන්නිවාසසත්තාවාසසමතික්කමනතො තප්පටිබද්ධඡන්දරාගප්පහානෙන පජහීති. එවම්පි භගෙ වමීති භගවා. Thế nào là Bhagavā (Thế Tôn) vì Ngài đã nôn ra (vami) các bhaga (vận may)? Bởi vì Như Lai, ngay cả khi còn là Bồ-tát trong các tiền kiếp, trong khi viên mãn các pháp ba-la-mật, đã nôn ra, khạc nhổ, từ bỏ không luyến tiếc như một cục đờm đối với sự huy hoàng, quyền uy, và danh vọng được gọi là ‘bhaga’. Thật vậy, đối với Ngài, trong thời làm hoàng tử Somanassa, hoàng tử Hatthipāla, nhà hiền triết Ayoghara, nhà hiền triết Mūgapakkha, vua Cūḷasutasoma, v.v..., do năng lực viên mãn xuất ly ba-la-mật, không thể tính đếm được số thân mạng đã từ bỏ sự huy hoàng của vương vị tương đương với vương vị của chư thiên. Ngay cả trong thân mạng cuối cùng, Ngài đã không xem trọng dù chỉ bằng một cọng cỏ, không luyến tiếc, từ bỏ sự huy hoàng của chuyển luân vương đã nằm trong tầm tay, quyền uy trên bốn châu lục tương đương với quyền thống trị cõi trời, và danh vọng rực rỡ với bảy báu vốn nương vào tài sản của chuyển luân vương, rồi xuất gia cao thượng và đã chứng đắc vô thượng chánh đẳng chánh giác. Do đó, Ngài là Bhagavā vì Ngài đã nôn ra các bhaga (vận may) này như là sự huy hoàng v.v... Hoặc là, các tinh tú được gọi là bhāni. Vì chúng đi hay vận hành tương ứng với các tinh tú ấy, nên được gọi là bhagā. Đó là những vẻ huy hoàng nương vào các thế giới đặc biệt của chúng sanh như núi Sineru, Yugandhara, Uttarakuru, Himavanta, v.v..., vì chúng tồn tại suốt một kiếp. Đức Thế Tôn cũng đã nôn ra các bhagā (vẻ huy hoàng) ấy bằng cách vượt qua các trú xứ của chúng sanh cư ngụ ở đó và bằng cách đoạn trừ dục tham ái liên quan đến chúng. Theo cách này, Ngài cũng là Bhagavā vì Ngài đã nôn ra các bhaga (vận may). චක්කවත්තිසිරිං යස්මා, යසං ඉස්සරියං සුඛං; පහාසි ලොකචිත්තඤ්ච, සුගතො භගවා තතො. Bởi vì bậc Thiện Thệ đã từ bỏ sự huy hoàng của chuyển luân vương, danh vọng, quyền uy, lạc thú, và vẻ tráng lệ của thế gian; do đó, Ngài là Bhagavā. කථං භාගෙ වමීති භගවා? භාගා නාම සභාවධම්මකොට්ඨාසා, තෙ ඛන්ධායතනධාතාදිවසෙන, තත්ථාපි රූපවෙදනාදිවසෙන, අතීතාදිවසෙන ච අනෙකවිධා, තෙ ච භගවා ‘‘සබ්බං පපඤ්චං, සබ්බං යොගං, සබ්බං [Pg.263] ගන්ථං, සබ්බං සංයොජනං සමුච්ඡින්දිත්වා අමතං ධාතුං සමධිගච්ඡන්තො වමි උග්ගිරි අනපෙක්ඛො ඡඩ්ඩයි න පච්චාවමි. තථා හෙස සබ්බත්ථකමෙව පථවිං ආපං තෙජං වායං, චක්ඛුං සොතං ඝානං ජිව්හං කායං මනං, රූපෙ සද්දෙ ගන්ධෙ රසෙ ඵොට්ඨබ්බෙ ධම්මෙ, චක්ඛුවිඤ්ඤාණං…පෙ… මනොවිඤ්ඤාණං, චක්ඛුසම්ඵස්සං…පෙ… මනොසම්ඵස්සං, චක්ඛුසම්ඵස්සජං වෙදනං…පෙ… මනොසම්ඵස්සජං වෙදනං, චක්ඛුසම්ඵස්සජං සඤ්ඤං…පෙ… මනොසම්ඵස්සජං සඤ්ඤං, චක්ඛුසම්ඵස්සජං චෙතනං…පෙ… මනොසම්ඵස්සජං චෙතනං, රූපතණ්හං …පෙ… ධම්මතණ්හං, රූපවිතක්කං…පෙ… ධම්මවිතක්කං, රූපවිචාරං…පෙ… ධම්මවිචාර’’න්තිආදිනා අනුපදධම්මවිභාගවසෙනපි සබ්බෙව ධම්මකොට්ඨාසෙ අනවසෙසතො වමි උග්ගිරි අනපෙක්ඛපරිච්චාගෙන ඡඩ්ඩයි. වුත්තං හෙතං – Thế nào là Bhagavā (Thế Tôn) vì Ngài đã nôn ra (vami) các phần (bhāge)? Các phần (bhāgā) có nghĩa là các phần pháp tự tánh (sabhāvadhammakoṭṭhāsā). Chúng có nhiều loại, theo phương diện uẩn, xứ, giới, v.v...; và trong đó, lại theo phương diện sắc, thọ, v.v...; và theo phương diện quá khứ, v.v... Và Đức Thế Tôn, trong khi chứng đạt bất tử giới sau khi đã đoạn tận tất cả hý luận, tất cả ách phược, tất cả triền phược, tất cả kiết sử, đã nôn ra, khạc nhổ, từ bỏ chúng không luyến tiếc, và không nuốt lại. Thật vậy, Ngài, bằng cách phân tích các pháp theo từng từ ngữ qua các đoạn như: ‘địa đại có mặt khắp nơi, thủy đại, hỏa đại, phong đại, mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý, sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp, nhãn thức... cho đến... ý thức, nhãn xúc... cho đến... ý xúc, thọ sanh từ nhãn xúc... cho đến... thọ sanh từ ý xúc, tưởng sanh từ nhãn xúc... cho đến... tưởng sanh từ ý xúc, tư sanh từ nhãn xúc... cho đến... tư sanh từ ý xúc, sắc ái... cho đến... pháp ái, sắc tầm... cho đến... pháp tầm, sắc tứ... cho đến... pháp tứ,’ đã nôn ra, khạc nhổ, và từ bỏ tất cả các phần pháp không còn sót lại bằng sự xả ly không luyến tiếc. Vì điều này đã được nói rằng – ‘‘යං තං, ආනන්ද, චත්තං වන්තං මුත්තං පහීනං පටිනිස්සට්ඨං, තං තථාගතො පුන පච්චාවමිස්සතීති නෙතං ඨානං විජ්ජතී’’ති (දී. නි. 2.183). ‘Này Ānanda, điều gì đã được từ bỏ, nôn ra, giải thoát, đoạn trừ, xả ly, việc Như Lai sẽ nuốt lại điều đó – trường hợp này không xảy ra.’ එවම්පි භාගෙ වමීති භගවා. අථ වා භාගෙ වමීති සබ්බෙපි කුසලාකුසලෙ සාවජ්ජානවජ්ජෙ හීනපණීතෙ කණ්හසුක්කසප්පටිභාගෙ ධම්මෙ අරියමග්ගඤාණමුඛෙන වමි උග්ගිරි අනපෙක්ඛො පරිච්චජි පජහි, පරෙසඤ්ච තථත්තාය ධම්මං දෙසෙසි. වුත්තම්පි චෙතං – Theo cách này, Ngài cũng là Bhagavā vì Ngài đã nôn ra các phần. Hoặc là, ‘Ngài đã nôn ra các phần’ có nghĩa là Ngài đã nôn ra, khạc nhổ, xả ly, từ bỏ không luyến tiếc, thông qua cửa miệng là thánh đạo tuệ, tất cả các pháp — thiện và bất thiện, có tội và không có tội, thấp kém và cao thượng, các pháp có phần tương đương đen và trắng. Và Ngài đã thuyết giảng Chánh pháp cho những người khác vì mục đích đạt được trạng thái tương tự. Và điều này cũng đã được nói rằng – ‘‘ධම්මාපි වො, භික්ඛවෙ, පහාතබ්බා, පගෙව අධම්මා (ම. නි. 1.240). කුල්ලූපමං වො, භික්ඛවෙ, ධම්මං දෙසෙස්සාමි නිත්ථරණත්ථාය, නො ගහණත්ථායා’’තිආදි (ම. නි. 1.240). ‘Này các Tỳ khưu, ngay cả các pháp (thiện) các ông cũng phải từ bỏ, huống nữa là các phi pháp (bất thiện). Này các Tỳ khưu, Ta sẽ giảng cho các ông Chánh pháp ví như chiếc bè, là để vượt qua, không phải để nắm giữ.’ v.v... එවම්පි භාගෙ වමීති භගවා. Theo cách này, Ngài cũng là Bhagavā vì Ngài đã nôn ra các phần. ඛන්ධායතනධාතාදි-ධම්මභෙදා මහෙසිනා; කණ්හා සුක්කා යතො වන්තා, තතොපි භගවා මතො. Bởi vì bậc Đại Sĩ đã nôn ra các loại pháp như uẩn, xứ, và giới, cùng các pháp đen (bất thiện) và trắng (thiện); do đó, Ngài cũng được biết là Bhagavā. තෙන වුත්තං – Do đó, đã được nói rằng – ‘‘භාගවා භතවා භාගෙ, භගෙ ච වනි භත්තවා; භගෙ වමි තථා භාගෙ, වමීති භගවා ජිනො’’ති. ‘Bậc Toàn Thắng là Bhagavā vì Ngài có các vận may (bhāgavā), đã phá vỡ các phần (bhatavā bhāge), đã tu tập các phần (bhage... bhattavā), đã nôn ra các vận may (bhage vami), và cũng đã nôn ra các phần (bhāge vami).’ එත්ථ ච යස්මා සඞ්ඛෙපතො අත්තහිතසම්පත්තිපරහිතපටිපත්තිවසෙන දුවිධා බුද්ධගුණා, තාසු අත්තහිතසම්පත්ති පහානසම්පදාඤාණසම්පදාභෙදතො දුවිධා, ආනුභාවසම්පදාදීනං තදවිනාභාවෙන තදන්තොගධත්තා. පරහිතපටිපත්ති පයොගාසයභෙදතො [Pg.264] දුවිධා. තත්ථ පයොගතො ලාභසක්කාරාදිනිරපෙක්ඛචිත්තස්ස සබ්බදුක්ඛනිය්‍යානිකධම්මූපදෙසො, ආසයතො පටිවිරුද්ධෙසුපි නිච්චං හිතෙසිතා, ඤාණපරිපාකකාලාගමනාදිපරහිතපටිපත්ති ච, ආමිසපටිග්ගහණාදිනාපි අත්ථචරියා පරහිතපටිපත්ති හොතියෙව. තස්මා තෙසං විභාවනවසෙන පාළියං ‘‘අරහ’’න්තිආදීනං පදානං ගහණං වෙදිතබ්බං. Và ở đây, vì các Phật đức một cách tóm tắt có hai loại theo phương diện tự lợi thành tựu và lợi tha thực hành. Trong đó, tự lợi thành tựu có hai loại do sự phân biệt giữa đoạn trừ thành tựu và trí tuệ thành tựu; bởi vì các thành tựu như oai lực v.v..., do không thể tách rời khỏi hai thành tựu ấy, nên được bao hàm trong đó. Lợi tha thực hành có hai loại do sự phân biệt giữa phương tiện và tâm ý. Trong đó, về phương diện phương tiện, đó là sự thuyết giảng Chánh pháp dẫn đến thoát khỏi mọi khổ đau với tâm không mong cầu lợi lộc, cung kính, v.v... Về phương diện tâm ý, đó là sự thường xuyên mong muốn lợi ích ngay cả đối với những người chống đối, và sự lợi tha thực hành như chờ đợi thời điểm trí tuệ của họ chín muồi v.v... Ngay cả qua việc nhận vật phẩm cúng dường v.v..., việc thực hành lợi ích cũng chính là lợi tha thực hành. Do đó, cần phải hiểu việc sử dụng các thuật ngữ như ‘arahaṃ’ (A-la-hán) v.v... trong Pāli là theo cách giải thích về các Phật đức ấy. තත්ථ ‘‘අරහ’’න්ති ඉමිනා පදෙන පහානසම්පදාවසෙන භගවතො අත්තහිතසම්පත්ති විභාවිතා. ‘‘සම්මාසම්බුද්ධො, ලොකවිදූ’’ති ච ඉමෙහි පදෙහි ඤාණසම්පදාවසෙන. නනු ච ‘‘ලොකවිදූ’’ති ඉමිනාපි සම්මාසම්බුද්ධතා විභාවීයතීති? සච්චං විභාවීයති, අත්ථි පන විසෙසො, ‘‘සම්මාසම්බුද්ධො’’ති ඉමිනා සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණානුභාවො විභාවිතො, ‘‘ලොකවිදූ’’ති පන ඉමිනා ආසයානුසයඤාණාදීනම්පි ආනුභාවො විභාවිතොති. ‘‘විජ්ජාචරණසම්පන්නො’’ති ඉමිනා සබ්බාපි භගවතො අත්තහිතසම්පත්ති විභාවිතා. ‘‘සුගතො’’ති පන ඉමිනා සමුදාගමතො පට්ඨාය භගවතො අත්තහිතසම්පත්ති, පරහිතපටිපත්ති ච විභාවිතා. ‘‘අනුත්තරො පුරිසදම්මසාරථි සත්ථා දෙවමනුස්සාන’’න්ති ඉමෙහි පදෙහි භගවතො පරහිතපටිපත්ති විභාවිතා. ‘‘බුද්ධො’’ති ඉමිනා භගවතො අත්තහිතසම්පත්ති, පරහිතපටිපත්ති ච විභාවිතා. එවඤ්ච කත්වා ‘‘සම්මාසම්බුද්ධො’’ති වත්වා ‘‘බුද්ධො’’ති වචනං සමත්ථිතං හොති. තෙනෙවාහ ‘‘අත්තනාපි බුජ්ඣි අඤ්ඤෙපි සත්තෙ බොධෙසී’’තිආදි. ‘‘භගවා’’ති ච ඉමිනාපි සමුදාගමතො පට්ඨාය භගවතො සබ්බා අත්තහිතසම්පත්ති, පරහිතපටිපත්ති ච විභාවිතා. Trong các ân đức ấy, do danh hiệu "A-la-hán" (arahaṃ), sự thành tựu tự lợi của đức Thế Tôn được làm sáng tỏ về phương diện thành tựu đoạn trừ. Do các danh hiệu "Chánh Đẳng Giác" (sammāsambuddho) và "Thế Gian Giải" (lokavidū), (sự thành tựu tự lợi) được làm sáng tỏ về phương diện thành tựu trí tuệ. (Hỏi:) Chẳng phải do danh hiệu "Thế Gian Giải" (lokavidū), quả vị Chánh Đẳng Giác cũng được làm sáng tỏ hay sao? (Đáp:) Đúng vậy, được làm sáng tỏ, nhưng có sự khác biệt. Do danh hiệu "Chánh Đẳng Giác" (sammāsambuddho), oai lực của nhất thiết chủng trí được làm sáng tỏ. Còn do danh hiệu "Thế Gian Giải" (lokavidū), oai lực của các trí như ý hướng tùy miên trí v.v... cũng được làm sáng tỏ. Do danh hiệu "Minh Hạnh Túc" (vijjācaraṇasampanno), tất cả sự thành tựu tự lợi của đức Thế Tôn được làm sáng tỏ. Còn do danh hiệu "Thiện Thệ" (sugato), kể từ lúc khởi đầu, sự thành tựu tự lợi và sự thực hành lợi tha của đức Thế Tôn được làm sáng tỏ. Do các danh hiệu "Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư" (anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ), sự thực hành lợi tha của đức Thế Tôn được làm sáng tỏ. Do danh hiệu "Phật" (buddho), sự thành tựu tự lợi và sự thực hành lợi tha của đức Thế Tôn được làm sáng tỏ. Và vì làm như vậy, sau khi nói "Chánh Đẳng Giác" (sammāsambuddho), việc nói "Phật" (buddho) trở nên hợp lý. Chính vì thế, Ngài đã nói: "Tự mình đã giác ngộ, cũng làm cho các chúng sanh khác giác ngộ" v.v... Và cũng do danh hiệu "Thế Tôn" (bhagavā), kể từ lúc khởi đầu, tất cả sự thành tựu tự lợi và sự thực hành lợi tha của đức Thế Tôn được làm sáng tỏ. අපරො නයො – හෙතුඵලසත්තූපකාරවසෙන සඞ්ඛෙපතො තිවිධා බුද්ධගුණා. තත්ථ ‘‘අරහං සම්මාසම්බුද්ධො විජ්ජාචරණසම්පන්නො ලොකවිදූ’’ති ඉමෙහි පදෙහි ඵලසම්පත්තිවසෙන බුද්ධගුණා විභාවිතා. ‘‘අනුත්තරො පුරිසදම්මසාරථි සත්ථා දෙවමනුස්සාන’’න්ති ඉමෙහි සත්තූපකාරවසෙන බුද්ධගුණා පකාසිතා. ‘‘බුද්ධො’’ති ඉමිනා ඵලවසෙන, සත්තූපකාරවසෙන ච බුද්ධගුණා විභාවිතා. ‘‘සුගතො භගවා’’ති පන ඉමෙහි පදෙහි හෙතුඵලසත්තූපකාරවසෙන බුද්ධගුණා විභාවිතාති වෙදිතබ්බං. Một phương pháp khác: Tóm lại, các ân đức của Phật có ba loại theo phương diện nhân, quả, và sự giúp ích chúng sanh. Trong đó, do các danh hiệu "A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, Minh Hạnh Túc, Thế Gian Giải" (arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno lokavidū), các ân đức của Phật được làm sáng tỏ về phương diện thành tựu quả. Do các danh hiệu "Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư" (anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ), các ân đức của Phật được công bố về phương diện giúp ích chúng sanh. Do danh hiệu "Phật" (buddho), các ân đức của Phật được làm sáng tỏ về phương diện quả và phương diện giúp ích chúng sanh. Còn do các danh hiệu "Thiện Thệ, Thế Tôn" (sugato bhagavā), các ân đức của Phật được làm sáng tỏ về phương diện nhân, quả, và giúp ích chúng sanh. Nên hiểu như vậy. 145. තස්සාති [Pg.265] බුද්ධානුස්සතිකම්මට්ඨානිකස්ස යොගිනො. එවන්ති ‘‘තත්‍රායං නයො’’තිආදිනා වුත්තප්පකාරෙන. තස්මිං සමයෙති බුද්ධගුණානුස්සරණසමයෙ. රාගපරියුට්ඨිතන්ති රාගෙන පරියුට්ඨිතං, පරියුට්ඨානප්පත්තෙහි රාගෙහි සහිතං චිත්තං අරඤ්ඤමිව චොරෙහි තෙන පරියුට්ඨිතන්ති වුත්තං, තස්ස පරියුට්ඨානට්ඨානභාවතො, පරියුට්ඨිතරාගන්ති අත්ථො. යං වා රාගස්ස පරියුට්ඨානං, තං තංසහිතෙ චිත්තෙ උපචරිතන්ති දට්ඨබ්බං. එතස්මිං පක්ඛෙ රාගෙනාති රාගෙන හෙතුනාති අත්ථො. උජුගතමෙවාති පගෙව කායවඞ්කාදීනං අපනීතත්තා, චිත්තස්ස ච අනුජුභාවකරානං මායාදීනං අභාවතො, රාගාදිපරියුට්ඨානාභාවෙන වා ඔනතිඋන්නතිවිරහතො උජුභාවමෙව කතං. අථ වා උජුගතමෙවාති කම්මට්ඨානස්ස වීථිං ඔතිණ්ණතාය ලීනුද්ධච්චවිගමනතො මජ්ඣිමසමථනිමිත්තපටිපත්තියා උජුභාවමෙව ගතං. තථාගතං ආරබ්භාති තථාගතගුණෙ ආරම්මණං කත්වා. 145. Tassa: (Của vị ấy) là của vị hành giả có đề mục niệm Phật. Evaṃ: (Như vậy) là theo cách đã được nói đến bắt đầu bằng "tatrāyaṃ nayo". Tasmiṃ samaye: (Vào lúc ấy) là vào lúc tưởng niệm các ân đức của Phật. Rāgapariyuṭṭhitaṃ: (Tâm bị tham ái ám ảnh) là tâm bị tham ái ám ảnh, hoặc tâm đi cùng với các tham ái đã đạt đến trạng thái ám ảnh, giống như khu rừng bị bọn cướp (chiếm cứ), nên được gọi là bị nó ám ảnh, vì nó là nơi chốn cho sự ám ảnh sanh khởi; nghĩa là (tâm) bị tham ái ám ảnh. Hoặc, sự ám ảnh của tham ái được dùng theo nghĩa ẩn dụ cho tâm đi cùng với nó, nên hiểu như vậy. Trong trường hợp này, rāgena có nghĩa là do nhân tham ái. Ujugatameva: (Trở nên ngay thẳng) là vì sự cong vẹo của thân v.v... đã được loại bỏ từ trước, và vì không có sự lừa dối v.v... là những thứ làm cho tâm không ngay thẳng; hoặc vì không có sự ám ảnh của tham ái v.v... nên không có sự cúi xuống và vươn lên, do đó nó được làm cho ngay thẳng. Hoặc, ujugatameva (trở nên ngay thẳng) là vì đã đi vào con đường của đề mục thiền, do sự ra đi của hôn trầm và trạo cử, do sự đạt đến tướng tịnh chỉ trung bình, nên nó đã đi đến trạng thái ngay thẳng. Tathāgataṃ ārabbha: (Hướng về đức Như Lai) là lấy các ân đức của đức Như Lai làm đối tượng. ඉච්චස්සාති ඉති අස්ස. ‘‘සො භගවා ඉතිපි අරහ’’න්තිආදිනා පුබ්බෙ වුත්තප්පකාරෙන බුද්ධගුණෙ අනුවිතක්කයතොති සම්බන්ධො. එවන්ති ‘‘නෙව තස්මිං සමයෙ’’තිආදිනා වුත්තනයෙන. බුද්ධගුණපොණාති බුද්ධගුණනින්නා. ‘‘විතක්කවිචාරා පවත්තන්තී’’ති එතෙන බුද්ධගුණසඞ්ඛාතං කම්මට්ඨානං විතක්කාහතං, විතක්කපරියාහතං, පුනප්පුනං අනුමජ්ජනඤ්ච කරොතීති දස්සෙති. පීති උප්පජ්ජතීති භාවනාවසෙන උපචාරජ්ඣානනිප්ඵාදිකා බලවතී පීති උප්පජ්ජති. පීතිමනස්ස වුත්තප්පකාරපීතිසහිතචිත්තස්ස. කායචිත්තදරථාති කායචිත්තපස්සද්ධීනං පටිපක්ඛභූතා සුඛුමාවත්ථා උද්ධච්චසහගතා කිලෙසා. පටිප්පස්සම්භන්තීති සන්නිසීදන්ති. අනුක්කමෙන එකක්ඛණෙති යදා බුද්ධගුණාරම්මණා භාවනා උපරූපරි විසෙසං ආවහන්තී පවත්තති, තදා නීවරණානි වික්ඛම්භිතානෙව හොන්ති, කිලෙසා සන්නිසින්නාව හොන්ති, සුවිසදානි සද්ධාදීනි ඉන්ද්‍රියානි හොන්ති, භාවනාය පගුණතාය විතක්කවිචාරා සාතිසයං පටුකිච්චාව හොන්ති, බලවතී පීති උප්පජ්ජති, පීතිපදට්ඨානා පස්සද්ධි සවිසෙසා ජායති, පස්සද්ධකායස්ස සමාධිපදට්ඨානං සුඛං ථිරතරං හුත්වා පවත්තති, සුඛෙන අනුබ්‍රූහිතං චිත්තං කම්මට්ඨානෙ සම්මදෙව සමාධියති. එවං අනුක්කමෙන පුබ්බභාගෙ විතක්කාදයො උපරූපරි පටුපටුතරභාවෙන පවත්තිත්වා භාවනාය මජ්ඣිමසමථපටිපත්තියා ඉන්ද්‍රියානඤ්ච එකරසභාවෙන පටුතමානි හුත්වා එකක්ඛණෙ ඣානඞ්ගානි උප්පජ්ජන්ති. යං සන්ධාය වුත්තං භගවතා – Iccassa: là iti assa. Liên kết là: (đối với vị ấy) là đối với vị hành giả đang suy xét các ân đức của Phật theo cách đã được nói trước đây, bắt đầu bằng "so bhagavā itipi arahaṃ". Evaṃ: (Như vậy) là theo cách đã được nói, bắt đầu bằng "neva tasmiṃ samaye". Buddhaguṇapoṇā: (Hướng về các ân đức của Phật) là nghiêng về các ân đức của Phật. "Vitakkavicārā pavattantī" (Tầm và tứ khởi lên): Do câu này, Ngài chỉ ra rằng vị ấy làm cho đề mục thiền được gọi là ân đức của Phật bị tầm tác động, bị tầm tác động khắp nơi, và được xoa đi xoa lại nhiều lần. Pīti uppajjati (Hỷ sanh khởi): Do năng lực của sự tu tập, hỷ mạnh mẽ có khả năng tạo ra cận hành thiền sanh khởi. Pītimanassa: (Của người có tâm hoan hỷ) là của người có tâm đi cùng với hỷ đã nói trên. Kāyacittadarathā: (Sự nóng nảy của thân và tâm) là các phiền não đi cùng với trạo cử, ở trạng thái vi tế, là đối nghịch của thân khinh an và tâm khinh an. Paṭippassambhanti: (Chúng được lắng dịu) là chúng lắng xuống. Anukkamena ekakkhaṇe: (Tuần tự trong một khoảnh khắc) là khi sự tu tập lấy ân đức của Phật làm đối tượng, mang lại sự đặc biệt ngày càng cao hơn, thì lúc đó các triền cái chỉ bị trấn áp, các phiền não chỉ lắng xuống, các căn như tín v.v... trở nên rất trong sáng, do sự thuần thục của việc tu tập, tầm và tứ trở nên đặc biệt sắc bén trong chức năng, hỷ mạnh mẽ sanh khởi, khinh an có hỷ làm nhân gần sanh khởi một cách đặc biệt, đối với người có thân khinh an, lạc là nhân gần của định trở nên vững chắc hơn và tiếp diễn, tâm được lạc làm cho tăng trưởng sẽ được định tĩnh một cách tốt đẹp trong đề mục thiền. Như vậy, tuần tự trong giai đoạn đầu, tầm v.v... sau khi khởi lên với mức độ sắc bén ngày càng cao, do sự đạt đến tịnh chỉ trung bình của sự tu tập và do các căn có cùng một vai trò, chúng trở nên sắc bén nhất và trong một khoảnh khắc, các thiền chi sanh khởi. Liên quan đến điều này, đức Thế Tôn đã nói: ‘‘යස්මිං[Pg.266], මහානාම, සමයෙ අරියසාවකො තථාගතං අනුස්සරති, නෙවස්ස තස්මිං සමයෙ රාගපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති…පෙ… සුඛිනො චිත්තං සමාධියතී’’ති (අ. නි. 6.10). "Này Mahānāma, vào lúc nào vị Thánh đệ tử niệm tưởng đến Như Lai, vào lúc ấy tâm của vị ấy không bị tham ái ám ảnh... (vân vân)... tâm của người có lạc được định tĩnh." (A. Ni. 6.10) කස්මා පනෙත්ථ ඣානං අප්පනාපත්තං න හොතීති ආහ ‘‘බුද්ධගුණානං පන ගම්භීරතායා’’තිආදි. ගම්භීරෙ හි ආරම්මණෙ ගම්භීරෙ උදකෙ පතිතනාවා විය සමථභාවනා පතිට්ඨං න ලභති, ‘‘ගම්භීරතායා’’ති ච ඉමිනා සභාවධම්මතාපි සඞ්ගහිතා. සභාවධම්මො හි ගම්භීරො න පඤ්ඤත්ති. නනු ච තජ්ජාපඤ්ඤත්තිවසෙන සභාවධම්මො ගය්හතීති? සච්චං ගය්හති පුබ්බභාගෙ, භාවනාය පන වඩ්ඪමානාය පඤ්ඤත්තිං සමතික්කමිත්වා සභාවෙයෙව චිත්තං තිට්ඨති. නනු ච සභාවධම්මෙපි කත්ථචි අප්පනා සමිජ්ඣති දුතියාරුප්පජ්ඣානාදීති? සච්චං සමිජ්ඣති, තඤ්ච ඛො එකප්පකාරෙ ආරම්මණෙ, ඉදං පන නානප්පකාරන්ති දස්සෙන්තො ‘‘නානප්පකාරගුණානුස්සරණාධිමුත්තතායා’’ති ආහ. එවම්පි යථා නානප්පකාරෙසු කෙසාදිකොට්ඨාසෙසු මනසිකාරං පවත්තෙන්තස්ස එකස්මිංයෙව කොට්ඨාසෙ අප්පනාවසෙන භාවනා අවතිට්ඨති, එවමිධ කස්මා න හොතීති? විසමොයං උපඤ්ඤාසො. තත්ථ හි සතිපි කොට්ඨාසබහුභාවෙ එකප්පකාරෙනෙව භාවනා වත්තති පටික්කූලාකාරස්සෙව ගහණතො, ඉධ පන නානප්පකාරෙන ගුණානං නානප්පකාරත්තා, න අයමෙකස්මිංයෙව ගුණෙ ඨාතුං සක්කොති භාවනාබලෙන පච්චක්ඛතො බුද්ධගුණෙසු උපට්ඨහන්තෙසු සද්ධාය බලවභාවතො. තෙනෙව හි ‘‘අධිමුත්තතායා’’ති වුත්තං. යදි උපචාරප්පත්තං ඣානං හොති, කථං බුද්ධානුස්සතීති වුත්තන්ති ආහ ‘‘තදෙත’’න්තිආදි. Tại sao ở đây thiền không đạt đến an chỉ? Ngài nói: “Do vì các Phật đức thâm sâu” v.v… Thật vậy, trong đối tượng thâm sâu, sự tu tập chỉ tịnh không có được chỗ đứng, giống như con thuyền bị rơi vào vùng nước sâu. Và do từ ngữ “do vì thâm sâu” này, bản chất pháp thực tánh cũng được bao gồm. Thật vậy, pháp thực tánh thì thâm sâu, không phải là chế định. Chẳng phải pháp thực tánh được nắm bắt do năng lực của chế định tương ứng đó hay sao? Đúng là được nắm bắt trong giai đoạn đầu, nhưng khi sự tu tập tăng trưởng, tâm vượt qua chế định và chỉ an trú trong thực tánh. Chẳng phải trong một vài pháp thực tánh, an chỉ được thành tựu, như trong thiền Vô sắc thứ hai v.v… hay sao? Đúng là được thành tựu, nhưng điều đó là trong một đối tượng đơn loại, còn điều này thì đa loại. Để chỉ rõ điều này, ngài nói: “Do vì có khuynh hướng tùy niệm các đức tánh đa dạng”. Dù vậy, cũng giống như người đang thực hành tác ý trong các thể trược đa dạng như tóc v.v…, sự tu tập được an lập do năng lực an chỉ chỉ trong một thể trược duy nhất, tại sao ở đây lại không như vậy? Sự so sánh này không tương đồng. Thật vậy, ở đó, mặc dù có nhiều thể trược, sự tu tập diễn tiến chỉ theo một cách duy nhất do vì chỉ nắm bắt tướng bất tịnh. Nhưng ở đây, (sự tu tập diễn tiến) theo nhiều cách do vì các đức tánh có nhiều loại. Vị này không thể an trú chỉ trong một đức tánh duy nhất, vì khi các Phật đức hiện khởi một cách trực tiếp do năng lực tu tập, tín trở nên mạnh mẽ. Thật vậy, chính vì thế mà được nói là “do vì có khuynh hướng”. Nếu thiền đạt đến cận định, tại sao lại được gọi là niệm Phật? Ngài nói: “Điều đó là thế này” v.v… සගාරවො හොති සප්පතිස්සො, සත්ථු ගුණසරීරස්ස පච්චක්ඛතො උපට්ඨහනතො. තතොයෙව සද්ධාවෙපුල්ලං අවෙච්චප්පසාදසදිසං සද්ධාමහත්තං. බුද්ධගුණානං අනුස්සරණවසෙන භාවනාය පවත්තත්තා සතිවෙපුල්ලං. තෙසං පරමගම්භීරතාය, නානප්පකාරතාය ච පඤ්ඤාවෙපුල්ලං. තෙසං උළාරපුඤ්ඤක්ඛෙත්තතාය පුඤ්ඤවෙපුල්ලඤ්ච අධිගච්ඡති. පීතිපාමොජ්ජබහුලො හොති පීතිසම්බොජ්ඣඞ්ගට්ඨානීයත්තා බුද්ධානුස්සතියා. භයභෙරවසහො බුද්ධගුණාරම්මණාය සතියා භයභෙරවාභිභවනතො. තෙනාහ භගවා ‘‘අනුස්සරෙථ සම්බුද්ධං, භයං තුම්හාක නො සියා’’ති (සං. නි. 1.249 ථොකං විසදිසං). දුක්ඛාධිවාසනසමත්ථො බුද්ධානුස්සතියා සරීරදුක්ඛස්ස පදුමපලාසෙ උදකස්ස විය විනිවට්ටනතො[Pg.267]. සංවාසසඤ්ඤන්ති සහවාසසඤ්ඤං. බුද්ධභූමියං චිත්තං නමති බුද්ධගුණානං මහන්තභාවස්ස පච්චක්ඛතො උපට්ඨානතො. බුද්ධානුස්සතිභාවනාය සබ්බදා බුද්ධගුණානං චිත්තෙ විපරිවත්තනතො වුත්තං ‘‘සම්මුඛා සත්ථාරං පස්සතො වියා’’ති. උත්තරි අප්පටිවිජ්ඣන්තොති ඉමාය භාවනාය උපරි තං අධිට්ඨානං කත්වා සච්චානි අප්පටිවිජ්ඣන්තො. සුගතිපරායණොති සුගතිසම්පරායො. Vị ấy trở nên có lòng tôn kính, có lòng vâng phục, do vì đức thân của Bậc Đạo Sư hiện khởi một cách trực tiếp. Chính vì thế, tín được quảng đại, sự vĩ đại của tín giống như niềm tin bất động. Do vì sự tu tập diễn tiến bằng cách tùy niệm các Phật đức, niệm được quảng đại. Do vì các đức ấy vô cùng thâm sâu và đa dạng, tuệ được quảng đại. Vị ấy đạt được cả phước quảng đại, do vì các đức ấy là ruộng phước cao thượng. Vị ấy có nhiều hỷ và hoan hỷ, do vì niệm Phật là nền tảng của hỷ giác chi. Vị ấy có thể chịu đựng được sự sợ hãi và kinh hoàng, do vì niệm có đối tượng là Phật đức chế ngự được sự sợ hãi và kinh hoàng. Do đó, Đức Thế Tôn đã nói: “Hãy tùy niệm Bậc Chánh Đẳng Giác, sự sợ hãi sẽ không có nơi các ngươi”. Vị ấy có khả năng kham nhẫn khổ, do vì niệm Phật làm cho khổ của thân được lăn đi như giọt nước trên lá sen. Tưởng cùng ở (saṃvāsasaññanti) là tưởng cùng chung sống (sahavāsasaññaṃ). Tâm hướng về Phật địa, do vì sự vĩ đại của các Phật đức hiện khởi một cách trực tiếp. Do vì các Phật đức luôn xoay chuyển trong tâm nhờ sự tu tập niệm Phật, nên được nói là “như đang nhìn thấy Bậc Đạo Sư đối diện”. Không thể chứng ngộ cao hơn (uttari appaṭivijjhanto) là không chứng ngộ các chân lý sau khi đã lấy sự tu tập này làm nền tảng ở mức độ cao hơn. Hướng đến thiện thú (sugatiparāyaṇo) là có thiện thú làm cảnh giới tương lai. අප්පමාදන්ති අප්පමජ්ජනං සක්කච්චං අනුයොගං. කයිරාථාති කරෙය්‍ය. සුමෙධසොති සුන්දරපඤ්ඤො. එවං මහානුභාවායාති වුත්තප්පකාරෙන නීවරණවික්ඛම්භනාදිසමත්ථෙන සත්ථරි සගාරවභාවාදිහෙතුභූතෙන මහතා සාමත්ථියෙන සමන්නාගතාය. Không dể duôi (appamādanti) là không xao lãng, là sự chuyên cần một cách kính trọng. Nên làm (kayirātha) là nên thực hành (kareyya). Bậc trí tuệ (sumedhaso) là người có trí tuệ tốt đẹp. Có đại oai lực như vậy (evaṃ mahānubhāvāya) là (niệm Phật) được phú bẩm năng lực vĩ đại, là nguyên nhân của lòng tôn kính v.v… đối với Bậc Đạo Sư, có khả năng trấn áp các triền cái v.v… theo cách đã được nói. 2. ධම්මානුස්සතිකථාවණ්ණනා 2. Luận giải về Niệm Pháp 146. ධම්මානුස්සතින්ති එත්ථ පදත්ථො, සභාවත්ථො ච ආදිතො වුත්තොයෙවාති තං අනාමසිත්වා භාවනාවිධානමෙව දස්සෙතුං ‘‘ධම්මානුස්සතිං භාවෙතුකාමෙනාපී’’තිආදි ආරද්ධං. කස්මා පනෙත්ථ බුද්ධානුස්සතියං විය ‘‘අවෙච්චප්පසාදසමන්නාගතෙනා’’ති න වුත්තං. නනු එතා පටිපාටියා ඡ අනුස්සතියො අරියසාවකානං වසෙන දෙසනං ආරුළ්හාති? සච්චමෙතං, එවං සන්තෙපි ‘‘පරිසුද්ධසීලාදිගුණානං පුථුජ්ජනානම්පි ඉජ්ඣන්තී’’ති දස්සනත්ථං ‘‘අවෙච්චප්පසාදසමන්නාගතෙනා’’ති ඉධ න වුත්තං, අරියසාවකානං පන සුඛෙන ඉජ්ඣන්තීති. තථාපි පාළියං ආගතත්තා ච බුද්ධානුස්සතිනිද්දෙසෙ වුත්තන්ති දට්ඨබ්බං, අයඤ්ච විචාරො පරතො ආගමිස්සතෙව. 146. Ở đây, trong từ “niệm Pháp” (dhammānussatiṃ), vì nghĩa của từ và nghĩa của thực tánh đã được nói đến ở phần đầu, nên không đề cập đến chúng, mà để chỉ rõ phương pháp tu tập, ngài đã bắt đầu bằng câu “Vị muốn tu tập niệm Pháp” v.v… Tại sao ở đây không nói “người có niềm tin bất động” (aveccappasādasamannāgatena) như trong niệm Phật? Chẳng phải sáu pháp tùy niệm này theo thứ tự đã được thuyết giảng theo phương diện của các bậc Thánh đệ tử hay sao? Điều này đúng là như vậy, tuy nhiên, để chỉ rõ rằng “(các pháp tùy niệm này) cũng thành tựu cho cả các phàm nhân có các đức hạnh như giới thanh tịnh v.v…”, nên ở đây không nói “người có niềm tin bất động”. Nhưng đối với các bậc Thánh đệ tử thì chúng thành tựu một cách dễ dàng. Tuy nhiên, cần phải hiểu rằng (từ ngữ ấy) đã được nói trong phần luận giải về niệm Phật vì nó đã xuất hiện trong Pāli. Và sự thảo luận này sẽ được đề cập ở phần sau. 147. පරියත්තිධම්මොපීති පි-සද්දෙන ලොකුත්තරධම්මං සම්පිණ්ඩෙති. ඉතරෙසූති සන්දිට්ඨිකාදිපදෙසු. ලොකුත්තරධම්මොවාති අවධාරණං නිප්පරියායෙන සන්දිට්ඨිකාදිඅත්ථං සන්ධාය වුත්තං, පරියායතො පනෙතෙ පරියත්තිධම්මෙපි සම්භවන්තෙව. තථා හි පරියත්තිධම්මො බහුස්සුතෙන ආගතාගමෙන පරමෙන සතිනෙපක්කෙන සමන්නාගතෙන පඤ්ඤවතා ආදිකල්‍යාණතාදිවිසෙසතො සයං දට්ඨබ්බොති සන්දිට්ඨිකො. ආචරියපයිරුපාසනාය විනා න ලබ්භාති චෙ? ලොකුත්තරධම්මෙපි සමානෙ කල්‍යාණමිත්තසන්නිස්සයෙනෙව සිජ්ඣනතො, තථා සත්ථුසන්දස්සනෙපි. ‘‘සන්දිට්ඨියා ජයතී’’ති අයං පනත්ථො තිත්ථියනිම්මද්දනෙ නිප්පරියායතොව ලබ්භති[Pg.268], කිලෙසජයෙ පරියායතො පරම්පරාහෙතුභාවතො. ‘‘සන්දිට්ඨං අරහතී’’ති අයම්පි අත්ථො ලබ්භතෙව, සබ්බසො සංකිලෙසධම්මානං පහානං, වොදානධම්මානං පරිබ්‍රූහනඤ්ච උද්දිස්ස පවත්තත්තා. අයඤ්ච අත්ථො ‘‘යෙ ඛො ත්වං, ගොතමි, ධම්මෙ ජානෙය්‍යාසි, ඉමෙ ධම්මා සරාගාය සංවත්තන්ති නො විරාගාය, සඤ්ඤොගාය සංවත්තන්ති නො විසඤ්ඤොගාය, සඋපාදානාය සංවත්තන්ති නො අනුපාදානාය. එකංසෙන, ගොතමි, ධාරෙය්‍යාසි ‘නෙසො ධම්මො, නෙසො විනයො, නෙතං සත්ථුසාසන’’’න්ති (චූළව. 406; අ. නි. 8.53), ‘‘ධම්මාපි වො, භික්ඛවෙ, පහාතබ්බා, පගෙව අධම්මා’’ති (ම. නි. 1.240) ච එවමාදීහි සුත්තපදෙහි විභාවෙතබ්බො. අකාලිකාධිගමුපායතාය අකාලිකො. විජ්ජමානතාපරිසුද්ධතාහි එහිපස්සවිධිං අරහතීති එහිපස්සිකො. තතො එව වට්ටදුක්ඛනිත්ථරණත්ථිකෙහි අත්තනො චිත්තෙ උපනයනං, චිත්තස්ස වා තත්ථ උපනයනං අරහතීති ඔපනෙය්‍යිකො. විමුත්තායතනසීසෙ ඨත්වා පරිචයෙන සම්මදෙව අත්ථවෙදං, ධම්මවෙදඤ්ච ලභන්තෙහි පච්චත්තං වෙදිතබ්බො විඤ්ඤූහීති. එවං සන්දිට්ඨිකාදිපදෙසු පරියත්තිධම්මම්පි පක්ඛිපිත්වා මනසිකාරො යුජ්ජතෙව. 147. Trong câu Pariyattidhammopi, từ pi (cũng) bao gồm cả Pháp siêu thế. Câu Itaresu (trong các trường hợp khác) có nghĩa là trong các thuật ngữ như sandiṭṭhika v.v. Sự xác định Lokuttaradhammova (chỉ có Pháp siêu thế) được nói đến theo nghĩa đen, liên quan đến ý nghĩa của sandiṭṭhika v.v., tuy nhiên, theo nghĩa bóng, những (ý nghĩa) này cũng có thể hiện hữu trong Pháp học. Thật vậy, Pháp học là sandiṭṭhika (thiết thực hiện tại) vì người có trí, bậc đa văn, thông thạo kinh điển, có chánh niệm và thận trọng tột bậc có thể 'tự mình thấy rõ' qua các đặc tính như thiện ở đoạn đầu v.v. Nếu nói rằng không thể đạt được nếu không hầu cận bậc đạo sư thì sao? (Điều này) cũng tương tự trong Pháp siêu thế, vì nó chỉ được thành tựu nhờ nương tựa thiện hữu tri thức; cũng vậy trong việc diện kiến bậc Đạo Sư. Còn ý nghĩa này 'người ấy chiến thắng nhờ thấy biết trực tiếp' được hiểu theo nghĩa đen trong việc nhiếp phục ngoại đạo; trong việc chiến thắng phiền não, (nó được hiểu) theo nghĩa bóng, vì là nhân gián tiếp. Ý nghĩa này 'xứng đáng được thấy' cũng có thể được hiểu, vì nó được thực hành với mục đích đoạn trừ tất cả các pháp ô nhiễm và tu tập các pháp thanh tịnh. Và ý nghĩa này cần được làm sáng tỏ bằng các đoạn kinh như: 'Này Gotamī, những pháp nào bà biết rằng: «Các pháp này đưa đến tham ái, không đưa đến ly tham; đưa đến trói buộc, không đưa đến ly trói buộc; đưa đến tích lũy, không đưa đến không tích lũy.» Này Gotamī, bà hãy nhất quyết ghi nhớ rằng: «Đây không phải là Pháp, đây không phải là Luật, đây không phải là lời dạy của bậc Đạo Sư»' và 'Này các Tỳ khưu, các pháp cũng cần phải được từ bỏ, huống nữa là phi pháp.' Là akāliko (không có thời gian) vì là phương tiện để chứng đắc pháp vô thời. Là ehipassiko (đến để mà thấy) vì xứng đáng với phương cách 'hãy đến mà xem' do sự hiện hữu và thanh tịnh của nó. Chính vì vậy, nó là opaneyyiko (có tính hướng thượng) vì nó xứng đáng được những người muốn thoát khỏi khổ luân hồi hướng vào tâm mình, hoặc tâm được hướng đến đó. Là 'được người trí tự mình chứng nghiệm', những người sau khi đứng trên đỉnh cao của các nền tảng giải thoát, nhờ thực hành, tự mình đạt được niềm vui trong ý nghĩa và niềm vui trong Giáo pháp. Như vậy, việc tác ý bằng cách bao gồm cả Pháp học vào trong các thuật ngữ như sandiṭṭhika v.v. là hoàn toàn thích hợp. සාති ගාථා. සමන්තභද්‍රකත්තාති සබ්බභාගෙහි සුන්දරත්තා. ධම්මස්සාති සාසනධම්මස්ස. කිඤ්චාපි අවයවවිනිමුත්තො සමුදායො නාම පරමත්ථතො කොචි නත්ථි, යෙසු පන අවයවෙසු සමුදායරූපෙන අවෙක්ඛිතෙසු ‘‘ගාථා’’ති සමඤ්ඤා, තං තතො භින්නං විය කත්වා සංසාමිවොහාරං ආරොපෙත්වා දස්සෙන්තො ‘‘පඨමෙන පාදෙන ආදිකල්‍යාණා’’තිආදිමාහ. ‘‘එකානුසන්ධික’’න්ති ඉදං නාතිබහුවිභාගං යථානුසන්ධිනා එකානුසන්ධිකං සන්ධාය වුත්තං, ඉතරස්ස පන තෙනෙව දෙසෙතබ්බධම්මවිභාගෙන ආදිමජ්ඣපරියොසානභාගා ලබ්භන්තීති. නිදානෙනාති කාලදෙසදෙසකපරිසාදිඅපදිසනලක්ඛණෙන නිදානගන්ථෙන. නිගමනෙනාති ‘‘ඉදමවොචා’’තිආදිකෙන (සං. නි. 1.249), ‘‘ඉති යං තං වුත්තං, ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්ත’’න්ති (අ. නි. 10.27) වා යථාවුත්තත්ථනිගමනෙන. Từ Sā (ấy) là chỉ bài kệ. Samantabhadrakattā (hoàn toàn tốt đẹp) có nghĩa là tốt đẹp trong mọi phần. Dhammassa (của Pháp) có nghĩa là của Giáo pháp. Mặc dù theo chân đế, không có cái gì gọi là một tập hợp tách rời khỏi các bộ phận của nó, nhưng khi một số bộ phận được xem xét dưới dạng một tập hợp, chúng có tên gọi là 'kệ' (gāthā). (Vị Chú giải sư) xem bộ phận đó như thể tách biệt khỏi tập hợp, áp dụng cách nói về sở hữu và vật sở hữu, và khi muốn trình bày điều này, ngài đã nói 'thiện ở đoạn đầu bởi câu đầu tiên' v.v. Câu 'có một mạch văn' này được nói liên quan đến một bài kinh có một mạch văn, mà theo mạch văn đó, không có quá nhiều phân đoạn. Nhưng đối với bài kinh khác (có nhiều mạch văn), các phần đầu, giữa và cuối được xác định bởi chính sự phân chia của pháp được thuyết giảng. Nidānena (bởi phần duyên khởi) có nghĩa là bởi đoạn văn giới thiệu có đặc tính chỉ ra thời gian, địa điểm, hội chúng v.v. Nigamanena (bởi phần kết luận) có nghĩa là bởi phần tóm tắt những gì đã được nói, chẳng hạn như 'Thế Tôn đã thuyết như vậy' hoặc 'Điều đã được nói như vậy, là được nói duyên theo điều này.' අයං කථා විසෙසතො සුත්තපිටකසංවණ්ණනාති කත්වා සුත්තපිටකවසෙන ධම්මස්ස ආදිකල්‍යාණාදිකං දස්සෙත්වා ඉදානි සුත්තපිටකවිනයපිටකානං වසෙන තං දස්සෙතුං ‘‘සනිදානසඋප්පත්තිකත්තා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ සනිදානසඋප්පත්තිකත්තාති යථාවුත්තනිදානෙන සනිදානතාය, සඅට්ඨුප්පත්තිකතාය [Pg.269] ච. වෙනෙය්‍යානං අනුරූපතොති සික්ඛාපදපඤ්ඤත්තියා, ධම්මදෙසනාය ච තංතංසික්ඛාපදභාවෙන පඤ්ඤාපියමානස්ස වෙනෙය්‍යජ්ඣාසයානුරූපං පවත්තියමානස්ස අනුරූපතො. අත්ථස්සාති දෙසියමානස්ස ච සීලාදිඅත්ථස්ස. ‘‘තං කිස්ස හෙතු (සං. නි. 1.249)? සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ’’තිආදිනා (සං. නි. 3.95) තත්ථ තත්ථ හෙතූපමාගහණෙන හෙතුදාහරණයුත්තතො. Vì cho rằng 'Luận giải này đặc biệt là chú giải Tạng Kinh', sau khi đã trình bày các phẩm chất như thiện ở đoạn đầu v.v. của Pháp theo Tạng Kinh, bây giờ để trình bày điều đó theo Tạng Kinh và Tạng Luật, ngài đã nói 'vì có duyên khởi và có nguyên nhân phát sinh' v.v. Ở đây, sanidānasauppattikattā (vì có duyên khởi và có nguyên nhân phát sinh) có nghĩa là vì có duyên khởi như đã nói và vì có nguyên nhân phát sinh. Veneyyānaṃ anurūpato (vì phù hợp với chúng sanh cần được giáo hóa) có nghĩa là sự phù hợp của (Luật) được chế định dưới hình thức các học giới này hay học giới khác, và của (Pháp) được thuyết giảng phù hợp với khuynh hướng của chúng sanh cần được giáo hóa, thông qua việc chế định học giới và thuyết giảng Pháp. Atthassa (của ý nghĩa) có nghĩa là của ý nghĩa về giới v.v. đang được thuyết giảng. Do có liên quan đến nhân và ví dụ, bằng cách nêu lên nhân và ví dụ ở chỗ này chỗ kia qua các câu như 'Vì sao vậy? Ví như, này các Tỳ khưu' v.v. එවං සුත්තවිනයවසෙන පරියත්තිධම්මස්ස ආදිමජ්ඣපරියොසානකල්‍යාණතං දස්සෙත්වා ඉදානි තීණි පිටකානි එකජ්ඣං ගහෙත්වා තං දස්සෙතුං ‘‘සකලොපී’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ සාසනධම්මොති – Như vậy, sau khi đã trình bày phẩm chất thiện ở đoạn đầu, đoạn giữa và đoạn cuối của Pháp học theo Tạng Kinh và Tạng Luật, bây giờ để trình bày điều đó bằng cách gộp chung cả ba Tạng, ngài đã nói 'toàn bộ' v.v. Ở đây, Giáo pháp là – ‘‘සබ්බපාපස්ස අකරණං, කුසලස්ස උපසම්පදා; සචිත්තපරියොදපනං, එතං බුද්ධාන සාසන’’න්ති. (ධ. ප. 183; දී. නි. 2.90) – 'Không làm mọi điều ác, thành tựu các hạnh lành, giữ tâm ý trong sạch, đó là lời dạy của chư Phật.' එවං වුත්තස්ස සත්ථුසාසනස්ස පකාසකො පරියත්තිධම්මො. සීලෙන ආදිකල්‍යාණො සීලමූලකත්තා සාසනස්ස. සමථාදීහි මජ්ඣෙකල්‍යාණො තෙසං සාසනසම්පත්තියා වෙමජ්ඣභාවතො. නිබ්බානෙන පරියොසානකල්‍යාණො තදධිගමතො උත්තරිකරණීයාභාවතො. සාසනෙ සම්මාපටිපත්ති නාම පඤ්ඤාය හොති, තස්සා ච සීලං, සමාධි ච මූලන්ති ආහ ‘‘සීලසමාධීහි ආදිකල්‍යාණො’’ති. පඤ්ඤා පන අනුබොධපටිවෙධවසෙන දුවිධාති තදුභයම්පි ගණ්හන්තො ‘‘විපස්සනාමග්ගෙහි මජ්ඣෙකල්‍යාණො’’ති ආහ. තස්ස නිප්ඵත්ති ඵලං, කිච්චං නිබ්බානසච්ඡිකිරියා, තතො පරං කත්තබ්බං නත්ථීති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘ඵලනිබ්බානෙහි පරියොසානකල්‍යාණො’’ති. ඵලග්ගහණෙන වා සඋපාදිසෙසනිබ්බානමාහ, ඉතරෙන ඉතරං, තදුභයඤ්ච සාසනසම්පත්තියා ඔසානන්ති ආහ ‘‘ඵලනිබ්බානෙහි පරියොසානකල්‍යාණො’’ති. Pháp học là pháp làm sáng tỏ lời dạy của bậc Đạo Sư đã được nói như trên. Thiện ở đoạn đầu nhờ giới, vì giới là gốc rễ của giáo pháp. Thiện ở đoạn giữa nhờ thiền chỉ v.v., vì chúng là phần trung tâm của sự thành tựu giáo pháp. Thiện ở đoạn cuối nhờ Niết-bàn, vì sau khi chứng đắc Niết-bàn thì không còn gì phải làm nữa. Trong giáo pháp, chánh hạnh có được là nhờ trí tuệ, và gốc rễ của trí tuệ ấy là giới và định; do đó, ngài nói 'thiện ở đoạn đầu nhờ giới và định.' Nhưng trí tuệ có hai loại là tùy giác và thông đạt; bao gồm cả hai, ngài nói 'thiện ở đoạn giữa nhờ thiền quán và các đạo.' Sự hoàn tất của nó là quả, phận sự là chứng ngộ Niết-bàn, và để chỉ ra rằng sau đó không còn gì phải làm, ngài nói 'thiện ở đoạn cuối nhờ quả và Niết-bàn.' Hoặc, bằng cách đề cập đến 'quả', ngài muốn nói đến Hữu dư y Niết-bàn; bằng cách đề cập đến cái kia (Niết-bàn), ngài muốn nói đến cái còn lại (Vô dư y Niết-bàn). Và vì cả hai đều là sự kết thúc của sự thành tựu giáo pháp, ngài nói 'thiện ở đoạn cuối nhờ quả và Niết-bàn.' බුද්ධස්ස සුබොධිතා සම්මාසම්බුද්ධතා, තාය ආදිකල්‍යාණො තප්පභවත්තා. සබ්බසො සංකිලෙසප්පහානං වොදානං, පාරිපූරී ච ධම්මසුධම්මතා, තාය මජ්ඣෙකල්‍යාණො තංසරීරත්තා. සත්ථාරා යථානුසිට්ඨං තථා පටිපත්ති සඞ්ඝසුප්පටිපත්ති, තාය පරියොසානකල්‍යාණො, තාය සාසනස්ස ලොකෙ සුප්පතිට්ඨිතභාවතො. තන්ති සාසනධම්මං. තථත්තායාති යථත්තාය භගවතා ධම්මො දෙසිතො, තථත්තාය තථභාවාය. සො පන අභිසම්බොධි පච්චෙකබොධි සාවකබොධීති තිවිධො[Pg.270], ඉතො අඤ්ඤථා නිබ්බානාධිගමස්ස අභාවතො. තත්ථ සබ්බගුණෙහි අග්ගභාවතො, ඉතරබොධිද්වයමූලතාය ච පඨමාය බොධියා ආදිකල්‍යාණතා, ගුණෙහි වෙමජ්ඣභාවතො දුතියාය මජ්ඣෙකල්‍යාණතා, තදුභයාවරතාය, තදොසානතාය ච සාසනධම්මස්ස තතියාය පරියොසානකල්‍යාණතා වුත්තා. Sự giác ngộ viên mãn của đức Phật là trạng thái Chánh Đẳng Giác, do trạng thái ấy (giáo pháp) là tốt đẹp ở đoạn đầu, vì có nguồn gốc từ đức Phật ấy. Sự đoạn trừ hoàn toàn các phiền não, sự trong sạch, và sự viên mãn là pháp tánh tốt đẹp của các pháp, do pháp tánh ấy (giáo pháp) là tốt đẹp ở đoạn giữa, vì có các pháp ấy làm cốt lõi. Sự thực hành đúng theo như lời bậc Đạo Sư đã chỉ dạy là sự khéo thực hành của Tăng chúng, do sự thực hành ấy (giáo pháp) là tốt đẹp ở đoạn cuối, do sự thực hành ấy mà giáo pháp được thiết lập vững chắc trong thế gian. Giáo pháp là Thánh điển. (Cụm từ) `tathattāya` có nghĩa là: Pháp được đức Thế Tôn thuyết giảng để đạt đến trạng thái như thật, để có được trạng thái như vậy. Trạng thái ấy lại có ba loại: Chánh Đẳng Giác, Độc Giác, và Thinh Văn Giác, vì ngoài ba loại này ra, không có cách nào khác để chứng đắc Níp-bàn. Trong ba loại ấy, do sự tối thượng về mọi đức hạnh và do là cội nguồn của hai loại giác ngộ còn lại, nên sự tốt đẹp ở đoạn đầu (được nói) là do sự giác ngộ thứ nhất; do sự trung bình về các đức hạnh, nên sự tốt đẹp ở đoạn giữa (được nói) là do sự giác ngộ thứ hai; do sự thấp hơn cả hai loại trên và do là điểm kết thúc của giáo pháp, nên sự tốt đẹp ở đoạn cuối được nói là do sự giác ngộ thứ ba. එසොති සාසනධම්මො. නීවරණවික්ඛම්භනතොති විමුත්තායතනසීසෙ ඨත්වා සද්ධම්මං සුණන්තස්ස නීවරණානං වික්ඛම්භනසම්භවතො. වුත්තං හෙතං – Eso tức là giáo pháp. (Nói rằng) "do sự chế ngự các triền cái" là vì đối với người đang lắng nghe diệu pháp, sau khi đã đứng vững trong nền tảng giải thoát cao thượng, có thể có sự chế ngự các triền cái. Quả vậy, điều này đã được nói đến: ‘‘යථා යථාවුසො, භික්ඛුනො සත්ථා වා ධම්මං දෙසෙති, අඤ්ඤතරො වා ගරුට්ඨානියො සබ්‍රහ්මචාරී, තථා තථා සො තත්ථ ලභති අත්ථවෙදං ලභති ධම්මවෙද’’න්ති (අ. නි. 5.26). “Này chư hiền, khi bậc Đạo Sư hoặc một vị đồng phạm hạnh đáng kính nào khác thuyết pháp cho vị tỳ khưu theo cách nào, thì theo cách đó, vị ấy đạt được sự hân hoan khi hiểu nghĩa, đạt được sự hân hoan khi hiểu pháp ở trong đó.” (A. Ni. 5.26). ‘‘යස්මිං, භික්ඛවෙ, සමයෙ අරියසාවකො ඔහිතසොතො ධම්මං සුණාති, පඤ්චස්ස නීවරණානි තස්මිං සමයෙ පහීනානි හොන්තී’’ති (සං. නි. 5.219) – “Này các tỳ khưu, vào lúc nào vị Thánh đệ tử lắng tai nghe pháp, vào lúc ấy, năm triền cái của vị ấy được đoạn trừ.” (Saṃ. Ni. 5.219) – ච ආදි. සමථවිපස්සනාසුඛාවහනතොති සමථසුඛස්ස ච විපස්සනාසුඛස්ස ච සම්පාදනතො. වුත්තම්පි චෙතං – Và vân vân. (Nói rằng) "do mang lại an lạc của chỉ và quán" là vì làm cho thành tựu an lạc của chỉ và an lạc của quán. Điều này cũng đã được nói đến: ‘‘සො විවිච්චෙව කාමෙහි විවිච්ච අකුසලෙහි ධම්මෙහි සවිතක්කං සවිචාරං විවෙකජං පීතිසුඛ’’න්තිආදි (දී. නි. 1.279; ම. නි. 2.138). “Vị ấy ly dục, ly các pháp bất thiện, (chứng và trú thiền thứ nhất), một trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh, có tầm có tứ,” vân vân (Dī. Ni. 1.279; Ma. Ni. 2.138). තථා – Tương tự: ‘‘යතො යතො සම්මසති, ඛන්ධානං උදයබ්බයං; ලභතී පීතිපාමොජ්ජං, අමතං තං විජානතං; අමානුසී රතී හොති, සම්මා ධම්මං විපස්සතො’’ති ච. (ධ. ප. 374, 373); “Khi nào quán xét, sự sanh diệt của các uẩn; Vị ấy đạt được hỷ và duyệt, đối với những người hiểu biết, đó là bất tử; Đối với người minh sát chánh pháp, có một sự thích thú phi nhân.” (Dha. Pa. 374, 373); තථාපටිපන්නොති යථා සමථවිපස්සනාසුඛං ආවහති, යථා වා සත්ථාරා අනුසිට්ඨං, තථා පටිපන්නො සාසනධම්මො. තාදිභාවාවහනතොති ඡළඞ්ගුපෙක්ඛාවසෙන ඉට්ඨාදීසු තාදිභාවස්ස ලොකධම්මෙහි අනුපලෙපස්ස ආවහනතො. එස භගවා වුත්තනයෙන තිවිධකල්‍යාණං ධම්මං දෙසෙන්තො යං සාසනබ්‍රහ්මචරියං, මග්ගබ්‍රහ්මචරියඤ්ච පකාසෙති, තං යථානුරූපං අත්ථසම්පත්තියා සාත්ථං, බ්‍යඤ්ජනසම්පත්තියා සබ්‍යඤ්ජනන්ති යොජනා. Tathāpaṭipanno có nghĩa là: giáo pháp được thực hành theo cách mang lại an lạc của chỉ và quán, hoặc được thực hành đúng theo như lời bậc Đạo Sư đã chỉ dạy. (Nói rằng) "do mang lại trạng thái như vậy" là vì mang lại trạng thái như vậy (bất động) đối với các đối tượng khả ái... bằng phương tiện xả sáu chi, hoặc do mang lại sự không bị ô nhiễm bởi các pháp thế gian. Đức Thế Tôn ấy, khi thuyết giảng giáo pháp có ba sự tốt đẹp theo cách đã nói, đã làm sáng tỏ phạm hạnh giáo pháp và phạm hạnh đạo lộ nào, thì phạm hạnh ấy, một cách tương xứng, là sātthaṃ (có ý nghĩa) do sự thành tựu về nghĩa, và là sabyañjanaṃ (có văn tự) do sự thành tựu về văn tự. Đây là cách kết nối (câu cú). තත්ථ [Pg.271] අවිසෙසෙන තිස්සො සික්ඛා, සකලො ච තන්තිධම්මො සාසනබ්‍රහ්මචරියං. යං සන්ධාය වුත්තං ‘‘කතමෙසානං ඛො, භන්තෙ, බුද්ධානං භගවන්තානං බ්‍රහ්මචරියං නචිරට්ඨිතිකං අහොසී’’තිආදි (පාරා. 18). සබ්බසික්ඛානං මණ්ඩභූතසික්ඛත්තයසඞ්ගහිතො අරියමග්ගො මග්ගබ්‍රහ්මචරියං. යං සන්ධාය වුත්තං ‘‘ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්‍රහ්මචරියං, කතං කරණීය’’න්ති (මහාව. 23; සං. නි. 5.186). යථානුරූපන්ති යථාරහං. සික්ඛත්තයසඞ්ගහං හි සාසනබ්‍රහ්මචරියං අත්ථසම්පත්තියා සාත්ථං. මග්ගබ්‍රහ්මචරියෙ වත්තබ්බමෙව නත්ථි. අත්ථසම්පත්තියාති සම්පන්නත්ථතාය. සම්පත්තිඅත්ථො හි ඉධ සහ-සද්දො. ඉතරං පන යථාවුත්තෙනත්ථෙන සාත්ථං, සබ්‍යඤ්ජනඤ්ච. යෙ පනෙත්ථ ‘‘වචනසභාවං සාත්ථං, අත්ථසභාවං සබ්‍යඤ්ජන’’න්ති විභජිත්වා වදන්ති, තං න සුන්දරං, තථා විභත්තස්ස පරියත්තිධම්මස්ස අභාවතො. සද්දත්ථා හි අභින්නරූපා විය හුත්වා විනියොගං ගච්ඡන්ති. තථා හි නෙසං ලොකියාමිස්සීභාවං පටිජානන්ති. සතිපි වා භෙදෙ ‘‘සබ්‍යඤ්ජන’’න්ති එත්ථ යදි තුල්‍යයොගො අධිප්පෙතො ‘‘සපුත්තො ආගතො’’තිආදීසු විය, එවං සති ‘‘අත්ථපටිසරණා, භික්ඛවෙ, හොථ, මා බ්‍යඤ්ජනපටිසරණා’’ති අත්ථප්පධානවාදො බාධිතො සියා, අථ විජ්ජමානතාමත්තං ‘‘සලොමකො සපක්ඛකො’’තිආදීසු විය බ්‍යඤ්ජනසම්පත්ති අග්ගහිතා සියා. තස්මා අට්ඨකථායං වුත්තනයෙනෙව අත්ථො ගහෙතබ්බො. Trong đó, một cách không phân biệt, ba học giới và toàn bộ Thánh điển là phạm hạnh giáo pháp. Nhắm đến điều này mà có lời nói: “Bạch ngài, phạm hạnh của chư Phật, chư Thế Tôn nào đã không tồn tại lâu dài?” vân vân (Pārā. 18). Thánh đạo, được bao gồm trong tam học là tinh túy của tất cả các học giới, là phạm hạnh đạo lộ. Nhắm đến điều này mà có lời nói: “Sanh đã tận, phạm hạnh đã thành, việc cần làm đã làm xong” (Mahāva. 23; Saṃ. Ni. 5.186). Yathānurūpaṃ có nghĩa là một cách tương xứng. Quả vậy, phạm hạnh giáo pháp, bao gồm tam học, là sātthaṃ (có ý nghĩa) do sự thành tựu về nghĩa. Đối với phạm hạnh đạo lộ, không cần phải nói gì thêm. Atthasampattiyā có nghĩa là do có ý nghĩa đã thành tựu. Quả vậy, ở đây từ saha có nghĩa là "thành tựu". Còn phần khác (Thánh điển) thì vừa là sātthaṃ vừa là sabyañjanaṃ theo ý nghĩa đã nói. Những ai ở đây phân chia và nói rằng “sātthaṃ có bản chất là lời nói, sabyañjanaṃ có bản chất là ý nghĩa”, điều đó không đúng, vì không có giáo pháp học được phân chia như vậy. Quả vậy, từ và nghĩa, sau khi trở nên như thể không thể tách rời, mới đi vào sử dụng. Quả vậy, các học giả thế gian cũng thừa nhận sự hòa trộn của chúng. Hoặc dù có sự khác biệt, nếu ở đây trong từ sabyañjanaṃ, sự kết hợp tương đương được ngụ ý, như trong các ví dụ “người cha đến cùng với con trai”, thì khi đó, chủ trương xem nghĩa là chính yếu trong câu “Này các tỳ khưu, hãy nương tựa vào nghĩa, đừng nương tựa vào văn tự” sẽ bị bác bỏ. Còn nếu (ngụ ý) chỉ là sự hiện hữu, như trong các ví dụ “có lông, có cánh”, thì sự thành tựu về văn tự sẽ không được nắm bắt. Do đó, ý nghĩa nên được hiểu theo cách đã được nói trong Chú giải. සාත්ථං සබ්‍යඤ්ජනන්ති එත්ථ නෙත්තිනයෙනාපි අත්ථං දස්සෙතුං ‘‘සඞ්කාසන…පෙ… සබ්‍යඤ්ජන’’න්ති වුත්තං. තත්ථ යදිපි නෙත්තියං බ්‍යඤ්ජනමුඛෙන බ්‍යඤ්ජනත්ථග්ගහණං හොතීති ‘‘අක්ඛරං පද’’න්තිආදිනා (නෙත්ති. 4 ද්වාදසපද) බ්‍යඤ්ජනපදානි පඨමං උද්දිට්ඨානි, ඉධ පන පාළියං ‘‘සාත්ථං සබ්‍යඤ්ජන’’න්ති ආගතත්තා අත්ථපදානියෙව පඨමං දස්සෙතුං ‘‘සඞ්කාසනපකාසනා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ සඞ්ඛෙපතො කාසනං දීපනං සඞ්කාසනං ‘‘මඤ්ඤමානො භික්ඛු බද්ධො මාරස්ස, අමඤ්ඤමානො මුත්තො’’තිආදීසු (සං. නි. 3.64) විය. තත්තකෙන හි තෙන භික්ඛුනා පටිවිද්ධං. තෙනාහ ‘‘අඤ්ඤාතං භගවා’’තිආදි. පඨමං කාසනං පකාසනං. ආදිකම්මස්මිං හි අයං පසද්දො ‘‘පඤ්ඤපෙති පට්ඨපෙතී’’තිආදීසු (සං. නි. 2.20) විය. තික්ඛින්ද්‍රියාපෙක්ඛං චෙතං පදද්වයං උද්දෙසභාවතො. තික්ඛින්ද්‍රියො හි සඞ්ඛෙපතො පඨමඤ්ච වුත්තමත්ථං පටිපජ්ජති[Pg.272]. සංඛිත්තස්ස විත්ථාරවචනං, සකිං වුත්තස්ස පුන වචනඤ්ච විවරණවිභජනානි. යථා ‘‘කුසලා ධම්මා’’ති සඞ්ඛෙපතො සකිංයෙව ච වුත්තස්ස අත්ථස්ස ‘‘කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ කාමාවචරං කුසලං චිත්ත’’න්තිආදිනා (ධ. ස. 1) විත්ථාරතො විවරණවසෙන, විභජනවසෙන ච පුන වචනං. මජ්ඣිමින්ද්‍රියාපෙක්ඛමෙතං පදද්වයං නිද්දෙසභාවතො. විවටස්ස විත්ථාරතරාභිධානං, විභත්තස්ස ච පකාරෙහි ඤාපනං වෙනෙය්‍යානං චිත්තපරිතොසනං උත්තානීකරණපඤ්ඤාපනානි. යථා ‘‘ඵස්සො හොතී’’තිආදිනා (ධ. ස. 2) විවටවිභත්තස්ස අත්ථස්ස ‘‘කතමො තස්මිං සමයෙ ඵස්සො? යො තස්මිං සමයෙ ඵස්සො ඵුසනා සම්ඵුසනා’’තිආදිනා (ධ. ස. 2) උත්තානීකිරියා, පඤ්ඤාපනා ච. මුදින්ද්‍රියාපෙක්ඛමෙතං පදද්වයං පටිනිද්දෙසභාවතො. ‘‘පඤ්ඤාපනපට්ඨපනවිවරණවිභජනඋත්තානීකරණපකාසනඅත්ථපදසමායොගතො’’තිපි පාඨො. Ở đây, trong câu ‘sātthaṃ sabyañjanaṃ’ (có ý nghĩa, có văn tự), để trình bày ý nghĩa theo phương pháp của tạng Vô Ngại Giải (Netti), nên đã nói ‘saṅkāsana…đn… sabyañjanaṃ’. Trong đó, mặc dù trong tạng Vô Ngại Giải, việc nắm bắt ý nghĩa của văn tự là thông qua chính văn tự, nên các thuật ngữ về văn tự như ‘akkharaṃ padaṃ’ (âm, từ) v.v… đã được nêu ra trước tiên, nhưng ở đây, vì trong Pāḷi đã nói là ‘sātthaṃ sabyañjanaṃ’, nên để trình bày các thuật ngữ về ý nghĩa trước, đã nói là ‘saṅkāsanapakāsanā’ (trình bày tóm tắt, trình bày sơ khởi) v.v… Trong đó, việc trình bày hay soi sáng một cách tóm tắt là saṅkāsana, giống như trong các câu: ‘Này Tỳ khưu, người có ngã mạn thì bị Māra trói buộc, người không có ngã mạn thì được giải thoát’ v.v… Quả vậy, chỉ với bấy nhiêu đó, vị Tỳ khưu ấy đã liễu ngộ. Do đó, ngài đã nói: ‘Bạch Thế Tôn, con đã hiểu rõ’ v.v… Việc trình bày lần đầu tiên là pakāsana. Quả vậy, tiếp đầu ngữ ‘pa’ này có nghĩa là khởi đầu, giống như trong các từ ‘paññapeti, paṭṭhapeti’ (làm cho biết, thiết lập) v.v… Và cặp thuật ngữ này nhắm đến người có lợi căn, vì nó là một đề mục (uddesa). Quả vậy, người có lợi căn liễu ngộ được ý nghĩa đã được nói một cách tóm tắt và sơ khởi. Việc nói chi tiết về điều đã được nói tóm tắt, và việc nói lại điều đã được nói một lần, là vivaraṇa (giải rộng) và vibhajanā (phân tích). Ví như, đối với ý nghĩa đã được nói tóm tắt và chỉ một lần là ‘các pháp thiện’, việc nói lại một cách chi tiết qua cách giải rộng và cách phân tích bằng câu ‘Thế nào là các pháp thiện? Vào lúc tâm thiện Dục giới (phát sanh)’ v.v… Cặp thuật ngữ này nhắm đến người có trung căn, vì nó là một sự giải thích (niddesa). Việc trình bày chi tiết hơn về điều đã được giải rộng, việc làm cho biết bằng nhiều cách về điều đã được phân tích, và việc làm cho tâm của các đệ tử được hoan hỷ, là uttānīkaraṇa (làm cho rõ ràng) và paññāpanā (làm cho biết). Ví như, đối với ý nghĩa đã được giải rộng và phân tích qua câu ‘có xúc’ v.v…, việc làm cho rõ ràng và làm cho biết bằng câu ‘Thế nào là xúc vào lúc ấy? Cái gì vào lúc ấy là xúc, sự xúc chạm, sự tiếp xúc’ v.v… Cặp thuật ngữ này nhắm đến người có độn căn, vì nó là một sự đối giải (paṭiniddesa). Cũng có dị bản là: ‘Paññāpanapaṭṭhapanavivaraṇavibhajanauttānīkaraṇapakāsanaatthapadasamāyogato’. කථං පනායං පාඨවිකප්පො ජාතොති? වුච්චතෙ – නෙත්තිපාළියං ආගතනයෙන පුරිමපාඨො. තත්ථ හි – Nhưng dị bản này đã phát sanh như thế nào? Xin thưa – dị bản trước là theo phương pháp đã được trình bày trong Pāḷi của tạng Vô Ngại Giải. Quả vậy, ở đó (có nói): ‘‘සඞ්කාසනා පකාසනා,විවරණා විභජනුත්තානීකම්මපඤ්ඤත්ති; එතෙහි ඡහි පදෙහි,අත්ථො කම්මඤ්ච නිද්දිට්ඨ’’න්ති. (නෙත්ති. 4 ද්වාදසපද) – ‘Trình bày tóm tắt, trình bày sơ khởi, / Giải rộng, phân tích, làm cho rõ ràng, làm cho biết; / Bởi sáu thuật ngữ này, / Ý nghĩa và tác dụng đã được chỉ rõ.’ දෙසනාහාරයොජනාය ච එතස්සෙවත්ථස්ස ‘‘සඞ්කාසනා පකාසනා’’තිආදිනා ආගතං. පච්ඡිමො පන ‘‘පඤ්ඤපෙති පට්ඨපෙති විවරති විභජති උත්තානීකරොති ‘පස්සථා’ති චාහා’’ති (සං. නි. 2.20) සුත්තෙ ආගතනයෙන බ්‍යඤ්ජනමත්තකතො. එවඤ්ච නෙසං ද්වින්නං පාඨානං විසෙසො, න අත්ථතො. තථා හි සඞ්ඛෙපතො ‘‘පඨමං ඤාපනං පඤ්ඤාපනං, පඨමමෙව ඨපනං පට්ඨපන’’න්ති ඉමානි පදානි සඞ්කාසනපකාසනපදෙහි අත්ථතො අවිසිට්ඨානි. යඤ්ච පුරිමපාඨෙ ඡට්ඨං පදං ‘‘පකාරතො ඤාපන’’න්ති පඤ්ඤාපනං වුත්තං, තං දුතියපාඨෙ පකාසනපදෙන ‘‘නිබ්බිසෙසං පකාරතො කාසන’’න්ති කත්වා. යස්මා ඤාපනකාසනානි අත්ථාවභාසනසභාවතාය අභින්නානි, සබ්බෙසඤ්ච වෙනෙය්‍යානං චිත්තස්ස තොසනං, බුද්ධියා ච නිසානං යාථාවතො වත්ථුසභාවාවභාසනෙ ජායතීති. එවං අත්ථපදරූපත්තා පරියත්තිඅත්ථස්ස යථාවුත්තඡඅත්ථපදසමායොගතො සාත්ථං සාසනං. Và trong phần ứng dụng của phương pháp Thuyết thị dẫn (Desanāhāra), chính ý nghĩa này cũng đã được trình bày qua các từ ‘saṅkāsanā pakāsanā’ v.v… Còn dị bản sau thì chỉ khác biệt về mặt văn tự, theo phương pháp đã được trình bày trong kinh: ‘làm cho biết, thiết lập, giải rộng, phân tích, làm cho rõ ràng, và nói rằng: ‘hãy thấy’’. Như vậy, sự khác biệt của hai dị bản này là về văn tự, chứ không phải về ý nghĩa. Quả vậy, (theo ngữ nguyên) ‘sự làm cho biết lần đầu là paññāpana’, ‘sự thiết lập ngay từ đầu là paṭṭhapana’, do đó các thuật ngữ này không khác biệt về ý nghĩa so với các thuật ngữ saṅkāsana và pakāsana. Và thuật ngữ thứ sáu trong dị bản trước, được gọi là paññāpana với nghĩa là ‘sự làm cho biết bằng nhiều cách’, cũng không có gì khác biệt so với thuật ngữ pakāsana trong dị bản thứ hai, khi được hiểu là ‘sự trình bày bằng nhiều cách’. Bởi vì ‘sự làm cho biết’ và ‘sự trình bày’ không khác nhau, do cùng có bản chất là làm sáng tỏ ý nghĩa; và đối với tất cả các chúng sanh cần được giáo hóa, sự hoan hỷ của tâm và sự sắc bén của trí tuệ sẽ phát sanh khi bản chất của sự vật được soi sáng đúng như thật. Như vậy, vì ý nghĩa của giáo pháp (pariyatti) có hình thức là các thuật ngữ về ý nghĩa, nên giáo huấn (sāsana) được gọi là ‘có ý nghĩa’ (sātthaṃ) do sự kết hợp của sáu thuật ngữ về ý nghĩa đã được nói đến. අක්ඛරපදබ්‍යඤ්ජනාකාරනිරුත්තිනිද්දෙසසම්පත්තියාති [Pg.273] එත්ථ උච්චාරණවෙලායං අපරියොසිතෙ පදෙ වණ්ණො අක්ඛරං. ‘‘එකක්ඛරං පදං අක්ඛර’’න්ති එකෙ ‘‘ආ එවං කිර ත’’න්තිආදීසු ආ-කාරාදයො විය. ‘‘විසුද්ධකරණානං මනසා දෙසනාවාචාය අක්ඛරණතො අක්ඛර’’න්ති අඤ්ඤෙ. විභත්තියන්තං අත්ථඤාපනතො පදං. සඞ්ඛෙපතො වුත්තං පදාභිහිතං අත්ථං බ්‍යඤ්ජෙතීති බ්‍යඤ්ජනං, වාක්‍යං. ‘‘කිරියාපදං අබ්‍යයකාරකවිසෙසනයුත්තං වාක්‍ය’’න්ති හි වදන්ති. පකාරතො වාක්‍යවිභාගො ආකාරො. ආකාරාභිහිතං නිබ්බචනං නිරුත්ති. නිබ්බචනවිත්ථාරො නිස්සෙසුපදෙසතො නිද්දෙසො. එතෙසං අක්ඛරාදීනං බ්‍යඤ්ජනපදානං සම්පත්තියා සම්පන්නතාය සබ්‍යඤ්ජනං. Trong câu ‘do sự hoàn hảo về âm, từ, văn tự, thể cách, ngữ nguyên, và sự giải thích’, thì ở đây: một mẫu tự (vaṇṇa) trong một từ chưa được phát âm xong là akkhara (âm). Một số vị cho rằng: ‘Một từ có một âm là akkhara’, giống như âm ‘ā’ v.v… trong câu ‘ā evaṃ kira ta’. Các vị khác lại cho rằng: ‘Đối với những bậc có giác quan thanh tịnh, bài pháp trong tâm, vì không được ‘trút ra’ (akkharaṇa) bằng lời nói, nên gọi là akkhara’. Từ có kết thúc bằng biến cách ngữ (vibhatti) được gọi là pada (từ) vì nó làm cho biết ý nghĩa. Cái làm hiển lộ (byañjeti) ý nghĩa được diễn đạt bởi các từ đã được nói một cách tóm tắt được gọi là byañjana (văn tự), tức là câu (vākya). Quả vậy, các vị ấy nói rằng: ‘Câu là (tập hợp các từ) được kết hợp với động từ, bất biến từ, các từ có quan hệ cú pháp và tính từ’. Sự phân chia câu theo nhiều cách là ākāra (thể cách). Sự giải thích từ nguyên được diễn đạt bằng thể cách là nirutti (ngữ nguyên). Sự giải thích chi tiết về từ nguyên, vì là sự chỉ dạy không còn sót lại, nên là niddesa (sự giải thích). Do sự hoàn hảo (sampatti), tức là sự đầy đủ (sampannatā), của các thuật ngữ về văn tự này, bắt đầu bằng akkhara, nên (giáo huấn) được gọi là ‘có văn tự’ (sabyañjana). තත්‍රායමස්ස අත්ථපදසමායොගො, බ්‍යඤ්ජනසම්පත්ති ච – අක්ඛරෙහි සඞ්කාසෙති, පදෙහි පකාසෙති, බ්‍යඤ්ජනෙහි විවරති, ආකාරෙහි විභජති, නිරුත්තීහි උත්තානීකරොති, නිද්දෙසෙහි පඤ්ඤපෙති, තථා අක්ඛරෙහි උග්ඝාටෙත්වා පදෙහි විනෙති උග්ඝටිතඤ්ඤුං, බ්‍යඤ්ජනෙහි විපඤ්චෙත්වා ආකාරෙහි විනෙති විපඤ්චිතඤ්ඤුං, නිරුත්තීහි නෙත්වා නිද්දෙසෙහි විනෙති නෙය්‍යං. එවඤ්චායං ධම්මො උග්ඝටියමානො උග්ඝටිතඤ්ඤුං විනෙති, විපඤ්චියමානො විපඤ්චිතඤ්ඤුං, නිය්‍යමානො නෙය්‍යං. තත්ථ උග්ඝටනා ආදි, විපඤ්චනා මජ්ඣෙ, නයනමන්තෙ. එවං තීසු කාලෙසු තිධා දෙසිතො දොසත්තයවිධමනො ගුණත්තයාවහො තිවිධවෙනෙය්‍යවිනයනොති. එවම්පි තිවිධකල්‍යාණොයං ධම්මො අත්ථබ්‍යඤ්ජනපාරිපූරියා ‘‘සාත්ථො සබ්‍යඤ්ජනො’’ති වෙදිතබ්බො ‘‘පරිපුණ්ණො, පරිසුද්ධො’’ති ච. Trong đó, đây là sự kết hợp các thuật ngữ về ý nghĩa và sự hoàn hảo về văn tự của Phạm hạnh này: (Vị Thầy) trình bày tóm tắt bằng các âm, trình bày sơ khởi bằng các từ, giải rộng bằng các văn tự (câu), phân tích bằng các thể cách, làm cho rõ ràng bằng các ngữ nguyên, làm cho biết bằng các sự giải thích. Tương tự như vậy, sau khi khai mở bằng các âm, vị ấy giáo hóa người ugghaṭitaññu (liễu ngộ qua tóm tắt) bằng các từ; sau khi giải rộng bằng các văn tự, vị ấy giáo hóa người vipañcitaññu (liễu ngộ qua giải rộng) bằng các thể cách; sau khi dẫn dắt bằng các ngữ nguyên, vị ấy giáo hóa người neyya (cần được dẫn dắt) bằng các sự giải thích. Và như vậy, Pháp này, khi được trình bày tóm tắt, sẽ giáo hóa người ugghaṭitaññu; khi được giải rộng, sẽ giáo hóa người vipañcitaññu; khi được dẫn dắt, sẽ giáo hóa người neyya. Trong đó, sự trình bày tóm tắt là phần đầu, sự giải rộng là phần giữa, sự dẫn dắt là phần cuối. Như vậy, (Pháp này) được thuyết giảng theo ba cách trong ba thời điểm, loại bỏ ba loại lỗi lầm, mang lại ba loại đức hạnh, và giáo hóa ba loại chúng sanh cần được giáo hóa. Cũng vậy, Pháp này, tốt đẹp ở ba phương diện, cần được hiểu là ‘có ý nghĩa, có văn tự’ do sự viên mãn về ý nghĩa và văn tự, và cũng (cần được hiểu là) ‘viên mãn, hoàn toàn thanh tịnh’. අත්ථගම්භීරතාතිආදීසු අත්ථො නාම තන්තිඅත්ථො. ධම්මො තන්ති. පටිවෙධො තන්තියා, තන්තිඅත්ථස්ස ච යථාභූතාවබොධො. දෙසනා මනසා වවත්ථාපිතාය තන්තියා දෙසනා. තෙ පනෙතෙ අත්ථාදයො යස්මා සසාදීහි විය මහාසමුද්දො මන්දබුද්ධීහි දුක්ඛොගාහා, අලබ්භනෙය්‍යපතිට්ඨා ච, තස්මා ගම්භීරා. අථ වා අත්ථො නාම හෙතුඵලං. ධම්මො හෙතු. දෙසනා පඤ්ඤත්ති, යථාධම්මං ධම්මාභිලාපො, අනුලොමපටිලොමසඞ්ඛෙපවිත්ථාරාදිවසෙන වා කථනං. පටිවෙධො අභිසමයො, අත්ථානුරූපං ධම්මෙසු, ධම්මානුරූපං අත්ථෙසු, පඤ්ඤත්තිපථානුරූපං පඤ්ඤත්තීසු අවබොධො, තෙසං තෙසං වා ධම්මානං පටිවිජ්ඣිතබ්බො සලක්ඛණසඞ්ඛාතො අවිපරීතසභාවො. තෙපි චෙතෙ අත්ථාදයො යස්මා අනුපචිතකුසලසම්භාරෙහි දුප්පඤ්ඤෙහි [Pg.274] සසාදීහි විය මහාසමුද්දො දුක්ඛොගාහා, අලබ්භනෙය්‍යපතිට්ඨා ච, තස්මා ගම්භීරා. තෙසු පටිවෙධස්සාපි අත්ථසන්නිස්සිතත්තා වුත්තං ‘‘අත්ථගම්භීරතාපටිවෙධගම්භීරතාහි සාත්ථ’’න්ති අත්ථගුණදීපනතො. තාසං ධම්මදෙසනානං බ්‍යඤ්ජනසන්නිස්සිතත්තා වුත්තං ‘‘ධම්මගම්භීරතාදෙසනාගම්භීරතාහි සබ්‍යඤ්ජන’’න්ති තාසං බ්‍යඤ්ජනසම්පත්තිදීපනතො. Trong các vấn đề như sự sâu sắc về ý nghĩa, v.v..., ý nghĩa (attha) được gọi là ý nghĩa của Thánh điển (tanti). Pháp (dhamma) là Thánh điển. Sự chứng ngộ (paṭivedha) là sự thấu hiểu đúng như thật về Thánh điển và ý nghĩa của Thánh điển. Sự thuyết giảng (desanā) là sự thuyết giảng Thánh điển đã được xác định bằng tâm. Lại nữa, những điều này, tức là ý nghĩa, v.v..., vì rằng đối với những người có trí tuệ kém cỏi, chúng khó thâm nhập và không thể tìm được chỗ đứng, giống như đại dương đối với con thỏ, v.v..., do đó, chúng sâu sắc. Hoặc là, ý nghĩa (attha) được gọi là quả của nhân. Pháp (dhamma) là nhân. Sự thuyết giảng (desanā) là chế định, là sự diễn đạt về các pháp đúng theo pháp, hoặc là sự trình bày theo cách xuôi, ngược, tóm tắt, chi tiết, v.v... Sự chứng ngộ (paṭivedha) là sự liễu ngộ, là sự thấu hiểu các pháp phù hợp với ý nghĩa, các ý nghĩa phù hợp với các pháp, các chế định phù hợp với đường lối chế định, hoặc là tự tánh không sai lạc, được gọi là tự tướng, cần được thâm nhập của các pháp ấy. Và những điều này, tức là ý nghĩa, v.v..., vì rằng đối với những người trí tuệ kém cỏi, không tích lũy các thiện pháp, chúng khó thâm nhập và không thể tìm được chỗ đứng, giống như đại dương đối với con thỏ, v.v..., do đó, chúng sâu sắc. Trong số đó, vì sự chứng ngộ cũng y cứ vào ý nghĩa, nên đã được nói rằng: “Có ý nghĩa (sāttha) do sự sâu sắc về ý nghĩa và sự sâu sắc về chứng ngộ,” vì nó làm sáng tỏ phẩm chất của ý nghĩa. Vì Pháp và sự thuyết giảng ấy y cứ vào văn tự, nên đã được nói rằng: “Có văn tự (sabyañjana) do sự sâu sắc về Pháp và sự sâu sắc về thuyết giảng,” vì nó làm sáng tỏ sự hoàn hảo của văn tự. අත්ථෙසු පභෙදගතං ඤාණං අත්ථපටිසම්භිදා. අත්ථධම්මනිරුත්තිපටිසම්භිදාසු පභෙදගතං ඤාණං පටිභානපටිසම්භිදාති ඉමිස්සාපි පටිසම්භිදාය අත්ථවිසයත්තා ආහ ‘‘අත්ථපටිභානපටිසම්භිදාවිසයතො සාත්ථ’’න්ති, අත්ථසම්පත්තියා අසති තදභාවතො. ධම්මොති තන්ති. නිරුත්තීති තන්තිපදානං නිද්ධාරෙත්වා වචනං. තත්ථ පභෙදගතානි ඤාණානි ධම්මනිරුත්තිපටිසම්භිදාති ආහ ‘‘ධම්මනිරුත්තිපටිසම්භිදාවිසයතො සබ්‍යඤ්ජනන්ති, අසති බ්‍යඤ්ජනසම්පත්තියා තදභාවතො. පරික්ඛකජනප්පසාදකන්ති එත්ථ ඉති-සද්දො හෙතුඅත්ථො. යස්මා පරික්ඛකජනානං කිංකුසලගවෙසීනං පසාදාවහං, තස්මා සාත්ථං. අත්ථසම්පන්නන්ති ඵලෙන හෙතුනො අනුමානං නදීපූරෙන විය උපරි වුට්ඨිප්පවත්තියා. සාත්ථකතා පනස්ස පණ්ඩිතවෙදනීයතාය, සා පරමගම්භීරසණ්හසුඛුමභාවතො වෙදිතබ්බා. වුත්තඤ්හෙතං ‘‘ගම්භීරො දුද්දසො’’තිආදි (මහාව. 8). ලොකියජනප්පසාදකන්ති සබ්‍යඤ්ජනන්ති යස්මා ලොකියජනස්ස පසාදාවහං, තස්මා සබ්‍යඤ්ජනං. ලොකියජනො හි බ්‍යඤ්ජනසම්පත්තියා තුස්සති, ඉධාපි ඵලෙන හෙතුනො අනුමානං. සබ්‍යඤ්ජනතා පනස්ස සද්ධෙය්‍යතාය, සා ආදිකල්‍යාණාදිභාවතො වෙදිතබ්බා. Trí tuệ đạt đến sự phân biệt trong các ý nghĩa là Nghĩa vô ngại giải. Trí tuệ đạt đến sự phân biệt trong Nghĩa, Pháp, và Ngữ vô ngại giải là Biện tài vô ngại giải. Do đó, vì vô ngại giải này cũng có ý nghĩa làm đối tượng, nên Ngài nói: “Có ý nghĩa (sāttha) do là đối tượng của Nghĩa vô ngại giải và Biện tài vô ngại giải,” vì khi không có sự hoàn hảo về ý nghĩa thì chúng không thể có. Pháp là Thánh điển. Ngữ là lời nói sau khi đã xác định các từ của Thánh điển. Các trí tuệ đạt đến sự phân biệt trong đó là Pháp vô ngại giải và Ngữ vô ngại giải. Do đó, Ngài nói: “Có văn tự (sabyañjana) do là đối tượng của Pháp vô ngại giải và Ngữ vô ngại giải,” vì khi không có sự hoàn hảo về văn tự thì chúng không thể có. Trong câu “làm cho những người hay xét đoán phát sinh tịnh tín,” từ iti có nghĩa là nguyên nhân. Vì nó mang lại tịnh tín cho những người hay xét đoán, những người tìm kiếm điều thiện, do đó, nó có ý nghĩa. (Nghĩa là) hoàn hảo về ý nghĩa. Đây là sự suy luận về nguyên nhân từ kết quả, giống như suy luận về việc mưa ở thượng nguồn qua việc nước sông dâng đầy. Còn tính chất có ý nghĩa của nó cần được biết do nó được bậc hiền trí cảm nhận; điều đó cần được biết do tính chất cực kỳ sâu sắc, tinh tế, vi diệu. Điều này đã được nói: “Sâu sắc, khó thấy,” v.v... (Trong câu) “làm cho hạng người thế gian phát sinh tịnh tín” (có nghĩa là) có văn tự, vì nó mang lại tịnh tín cho hạng người thế gian, do đó, nó có văn tự. Vì hạng người thế gian hài lòng với sự hoàn hảo của văn tự; ở đây cũng là sự suy luận về nguyên nhân từ kết quả. Còn tính chất có văn tự của nó cần được biết do nó đáng tin cậy; điều đó cần được biết do tính chất tốt đẹp ở đoạn đầu, v.v... අථ වා පණ්ඩිතවෙදනීයතො සාත්ථ’’න්ති පඤ්ඤාපදට්ඨානතාය අත්ථසම්පන්නතං ආහ, තතො පරික්ඛකජනප්පසාදකං. සද්ධෙය්‍යතො සබ්‍යඤ්ජනන්ති සද්ධාපදට්ඨානතාය බ්‍යඤ්ජනසම්පන්නතං, තතො ලොකියජනප්පසාදකන්ති එවමෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො. ගම්භීරාධිප්පායතො සාත්ථන්ති අධිප්පායතො අගාධාපාරතාය අත්ථසම්පන්නං අඤ්ඤථා තදභාවතො. උත්තානපදතො සබ්‍යඤ්ජනන්ති සුබොධසද්දතාය බ්‍යඤ්ජනසම්පන්නං, පරමගම්භීරස්සපි අත්ථස්ස වෙනෙය්‍යානං සුවිඤ්ඤෙය්‍යභාවාපාදනතො. සබ්බොපෙස පඨමස්ස අත්ථද්වයස්ස පභෙදො දට්ඨබ්බො, තථා චෙව තත්ථ තත්ථ සංවණ්ණිතං. තථා හෙත්ථ [Pg.275] විකප්පස්ස, සමුච්චයස්ස වා අග්ගහණං. උපනෙතබ්බස්සාති පක්ඛිපිතබ්බස්ස වොදානත්ථස්ස අවුත්තස්ස අභාවතො. සකලපරිපුණ්ණභාවෙනාති සබ්බභාගෙහි පරිපුණ්ණතාය. අපනෙතබ්බස්සාති සංකිලෙසධම්මස්ස. Hoặc là, (trong câu) “có ý nghĩa do được bậc hiền trí cảm nhận,” Ngài nói về sự hoàn hảo về ý nghĩa do là nền tảng gần của trí tuệ; do đó, nó làm cho những người hay xét đoán phát sinh tịnh tín. (Trong câu) “có văn tự do đáng tin cậy,” (Ngài nói về) sự hoàn hảo về văn tự do là nền tảng gần của đức tin; do đó, nó làm cho hạng người thế gian phát sinh tịnh tín. Ý nghĩa ở đây nên được hiểu như vậy. (Trong câu) “có ý nghĩa do có chủ ý sâu sắc,” (nghĩa là) hoàn hảo về ý nghĩa do chủ ý không đáy, không bờ bến; nếu không thì không có điều đó. (Trong câu) “có văn tự do có từ ngữ rõ ràng,” (nghĩa là) hoàn hảo về văn tự do có từ ngữ dễ hiểu, vì nó làm cho ý nghĩa, dù rất sâu sắc, trở nên dễ hiểu đối với chúng sanh cần được giáo hóa. Tất cả điều này nên được xem là sự phân tích chi tiết của hai ý nghĩa đầu tiên, và nó đã được giải thích như vậy ở những nơi khác. Do đó, ở đây không dùng từ vā (hoặc) có nghĩa là lựa chọn, hay từ ca (và) có nghĩa là kết hợp. (Về từ) upanetabbassa (không cần thêm vào), vì không có ý nghĩa trong sáng chưa được nói đến cần phải thêm vào. (Về từ) sakalaparipuṇṇabhāvena (hoàn toàn viên mãn), do sự viên mãn về mọi phương diện. (Về từ) apanetabbassa (không cần bớt đi), (vì không có) pháp ô nhiễm. පටිපත්තියාති සීලවිසුද්ධියාදිසම්මාපටිපත්තියා, තන්නිමිත්තං. අධිගමබ්‍යත්තිතොති සච්චපටිවෙධෙන අධිගමවෙය්‍යත්තියසබ්භාවතො සාත්ථං කපිලවතාදි විය තුච්ඡං නිරත්ථකං අහුත්වා අත්ථසම්පන්නන්ති කත්වා. පරියත්තියාති පරියත්තිධම්මපරිචයෙන. ආගමබ්‍යත්තිතොති දුරක්ඛාතධම්මෙසු පරිචයං කරොන්තස්ස විය සම්මොහං අජනෙත්වා බාහුසච්චවෙය්‍යත්තියසබ්භාවතො සබ්‍යඤ්චනං. බ්‍යඤ්ජනසම්පත්තියා හි සති ආගමබ්‍යත්තීති. සීලාදිපඤ්චධම්මක්ඛන්ධයුත්තතොති සීලාදීහි පඤ්චහි ධම්මකොට්ඨාසෙහි අවිරහිතත්තා. කෙවලපරිපුණ්ණං අනවසෙසෙන සමන්තතො පුණ්ණං පූරිතං. නිරුපක්කිලෙසතොති දිට්ඨිමානාදිඋපක්කිලෙසාභාවතො. නිත්ථරණත්ථායාති වට්ටදුක්ඛතො නිස්සරණාය. ලොකාමිසනිරපෙක්ඛතොති කථඤ්චිපි තණ්හාසන්නිස්සයස්ස අනිස්සයනතො. (Về từ) paṭipattiyā (do sự thực hành), (nghĩa là) do sự thực hành chân chánh như giới thanh tịnh, v.v...; do nguyên nhân đó. (Về từ) adhigamabyattito (do sự tỏ tường về chứng đắc), (nghĩa là) do sự hiện hữu của sự thành thạo trong chứng đắc thông qua việc thâm nhập chân lý, nên có kết quả (sātthaṃ), không trở nên trống rỗng, vô ích như khổ hạnh của Kapila, v.v..., mà được xem là hoàn hảo về kết quả. (Về từ) pariyattiyā (do học tập), (nghĩa là) do sự thực hành Pháp học. (Về từ) āgamabyattito (do sự tỏ tường về giáo điển), (nghĩa là) không tạo ra sự thực hành trong các pháp được thuyết giảng sai lầm, mà do sự hiện hữu của sự thành thạo trong đa văn, nên có văn tự (sabyañjanaṃ). Vì khi có sự hoàn hảo về văn tự thì có sự tỏ tường về giáo điển. (Về từ) sīlādipañcadhammakkhandhayuttato (do hợp thành từ năm pháp uẩn như giới, v.v.), (nghĩa là) do không tách rời khỏi năm phần pháp là giới, v.v... (Về từ) kevalaparipuṇṇaṃ (hoàn toàn viên mãn), (nghĩa là) viên mãn, đầy đủ từ mọi phía, không còn sót lại. (Về từ) nirupakkilesato (do không có phiền não), (nghĩa là) do không có các phiền não như tà kiến, ngã mạn, v.v... (Về từ) nittharaṇatthāya (vì mục đích giải thoát), (nghĩa là) để thoát khỏi khổ đau của vòng luân hồi. (Về từ) lokāmisanirapekkhato (do không quyến luyến thế lợi), (nghĩa là) do không nương tựa vào nơi nương tựa là ái dục theo bất kỳ cách nào. එවං ආදිකල්‍යාණතාදිඅපදෙසෙන සත්ථු පුරිමවෙසාරජ්ජද්වයවසෙන ධම්මස්ස ස්වාක්ඛාතතං විභාවෙත්වා ඉදානි පච්ඡිමවෙසාරජ්ජද්වයවසෙනාපි තං දස්සෙතුං ‘‘අත්ථවිපල්ලාසාභාවතො වා සුට්ඨු අක්ඛාතොති ස්වාක්ඛාතො’’ති වත්වා තමත්ථං බ්‍යතිරෙකමුඛෙන විභාවෙන්තො ‘‘යථා හී’’තිආදිමාහ. තත්ථ විපල්ලාසමාපජ්ජතීති තෙසං ධම්මෙ ‘‘අන්තරායිකා’’ති වුත්තධම්මානං විපාකාදීනං අන්තරායිකත්තාභාවතො එකංසෙන අපායූපපත්තිහෙතුතාය අභාවතො. නිය්‍යානිකත්තාභාවතොති අතම්මයතාභාවතො, සංසාරතො ච නිය්‍යානිකාති වුත්තධම්මානං එකච්චයඤ්ඤකිරියාපකතිපුරිසන්තරඤ්ඤාණාදීනං තතො නිය්‍යානිකත්තාභාවතො විපරීතො එව හොති. තෙනාති අත්ථස්ස විපල්ලාසාපජ්ජනෙන. තෙ අඤ්ඤතිත්ථියා. තථාභාවානතික්කමනතොති කම්මන්තරායාදීනං පඤ්චන්නං අන්තරායිකභාවස්ස අරියමග්ගධම්මානං නිය්‍යානිකභාවස්ස කදාචිපි අනතිවත්තනතො. Như vậy, sau khi đã làm sáng tỏ đặc tính khéo thuyết giảng (svākkhātataṃ) của giáo pháp do năng lực của hai vô úy đầu tiên của bậc Đạo Sư bằng cách chỉ ra sự tốt đẹp ở đoạn đầu v.v..., bây giờ để trình bày đặc tính ấy bằng năng lực của hai vô úy sau, ngài đã nói câu "yathā hītiādi" (như là v.v...) để làm sáng tỏ ý nghĩa ấy theo phương pháp phủ định (byatirekamukhena), sau khi đã nói rằng: "Hoặc là được khéo thuyết giảng (svākkhāto) vì không có sự sai lạc về ý nghĩa". Trong đó, (câu) "vipallāsamāpajjati" (trở nên sai lạc) là do các pháp được gọi là "gây chướng ngại" (antarāyikā) trong giáo pháp của họ không có tính chất gây chướng ngại cho quả báo v.v..., và do hoàn toàn không phải là nhân sanh vào ác đạo. (Câu) "niyyānikattābhāvato" (do không có tính chất hướng xuất) là do không có trạng thái thành tựu việc ấy (atammayatābhāvato), và do các pháp được gọi là "hướng xuất khỏi vòng luân hồi" như một số nghi lễ tế tự, trí tuệ về sự khác biệt giữa bản thể và con người v.v... không có tính chất hướng xuất khỏi vòng luân hồi ấy, nên (giáo pháp của họ) chỉ là sai lạc. (Câu) "tena" (do đó) là do sự sai lạc về ý nghĩa. "Te" (họ) là các ngoại đạo khác. (Câu) "tathābhāvānatikkamanato" (do không vượt qua được trạng thái ấy) là do không bao giờ vượt qua được tính chất gây chướng ngại của năm pháp chướng ngại nghiệp v.v... và tính chất hướng xuất của các pháp thánh đạo. නිබ්බානානුරූපාය පටිපත්තියාති අධිගන්තබ්බස්ස සබ්බසඞ්ඛතවිනිස්සටස්ස නිබ්බානස්ස අනුරූපාය සබ්බසඞ්ඛාරනිස්සරණූපායභූතාය සපුබ්බභාගාය සම්මාපටිපත්තියා [Pg.276] අක්ඛාතත්තාති යොජනා. පටිපදානුරූපස්සාති සබ්බදුක්ඛනිය්‍යානිකභූතා ආරම්මණකරණමත්තෙනාපි කිලෙසෙහි අනාමසනීයා යාදිසී පටිපදා, තදනුරූපස්ස. සුපඤ්ඤත්තාති සීලාදික්ඛන්ධත්තයසඞ්ගහිතා සම්මාදිට්ඨිආදිප්පභෙදා මිච්ඡාදිට්ඨිආදීනං පහායිකභාවෙන සුට්ඨු සම්මදෙව විහිතා. සංසන්දති කිලෙසමලවිසුද්ධිතාය සමෙති. එවං මග්ගනිබ්බානානං පටිපදාපටිපජ්ජනීයභාවෙහි අඤ්ඤමඤ්ඤානුරූපතාය ස්වාක්ඛාතතං දස්සෙත්වා ඉදානි තිවිධස්සාපි ලොකුත්තරධම්මස්ස පච්චෙකං ස්වාක්ඛාතතං දස්සෙතුං ‘‘අරියමග්ගො චෙත්ථා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ අන්තද්වයන්ති සස්සතුච්ඡෙදං, කාමසුඛඅත්තකිලමථානුයොගං, ලීනුද්ධච්චං, පතිට්ඨානායූහනන්ති එවං පභෙදං අන්තද්වයං. අනුපගම්මාති අනුපගන්ත්වා, අනුපගමනහෙතු වා. පටිපස්සද්ධකිලෙසානීති සුට්ඨු වූපසන්තකිලෙසානි, පටිපස්සද්ධිප්පහානවසෙන සම්මදෙව පහීනදොසානි. සස්සතාදිසභාවවසෙනාති ‘‘සස්සතඤ්ච වො, භික්ඛවෙ, ධම්මං දෙසෙස්සාමි අමතඤ්ච තාණඤ්ච ලෙණඤ්චා’’තිආදිනා තෙසු තෙසු සුත්තෙසු සස්සතාදිභාවකිත්තනවසෙන. (Câu) "nibbānānurūpāya paṭipattiyā" (bởi pháp hành tương ứng với Niết-bàn) nên được liên kết cú pháp như sau: "akkhātattā" (vì đã được thuyết giảng) "sammāpaṭipattiyā" (pháp chánh hành) "sapubbabhāgāya" (cùng với giai đoạn chuẩn bị), "sabbasaṅkhāranissaraṇūpāyabhūtāya" (là phương tiện để thoát khỏi tất cả các pháp hữu vi), "anurūpāya" (tương ứng) "nibbānassa" (với Niết-bàn) "adhigantabbassa" (cần được chứng đắc), "sabbasaṅkhatavinissaṭassa" (đã thoát khỏi tất cả các pháp hữu vi). (Câu) "paṭipadānurūpassa" (tương ứng với pháp hành) có nghĩa là: pháp hành nào là phương tiện hướng xuất khỏi mọi khổ đau, không thể bị phiền não chạm đến dù chỉ bằng cách lấy làm đối tượng, thì (pháp quả) tương ứng với pháp hành ấy. (Câu) "supaññatta" (được khéo chế định) có nghĩa là: được sắp đặt một cách tốt đẹp và chân chánh bằng cách đoạn trừ tà kiến v.v..., bao gồm ba uẩn như giới v.v..., có các loại như chánh kiến v.v... "Saṃsandati" (tương hợp) có nghĩa là "sameti" (tương đồng) do sự thanh tịnh khỏi cấu uế phiền não. Như vậy, sau khi đã trình bày đặc tính khéo thuyết giảng do sự tương ứng lẫn nhau giữa đạo và Niết-bàn qua trạng thái là pháp hành và pháp cần được chứng đắc, bây giờ để trình bày đặc tính khéo thuyết giảng của mỗi loại trong ba loại pháp siêu thế, ngài đã nói câu "ariyamaggo cettha" (thánh đạo ở đây) v.v... Trong đó, (câu) "antadvayaṃ" (hai cực đoan) là hai cực đoan có các loại như: thường kiến và đoạn kiến; hưởng thụ dục lạc và khổ hạnh ép xác; hôn trầm và trạo cử; trụ lại và cố gắng. (Câu) "anupagamma" (không đi đến) có nghĩa là "anupagantvā" (không đi đến), hoặc là do nguyên nhân không đi đến. (Câu) "paṭipassaddhakilesāni" (có các phiền não đã được an tịnh) có nghĩa là: có các phiền não đã được lắng dịu tốt đẹp, có các lỗi lầm đã được đoạn trừ một cách chân chánh bằng cách đoạn trừ theo kiểu an tịnh. (Câu) "sassatādisabhāvavasena" (do trạng thái thường hằng v.v...) là do năng lực của việc tuyên bố trạng thái thường hằng v.v... trong các kinh điển đó, bằng (câu) như: "Này các Tỳ-khưu, Ta sẽ thuyết cho các ngươi pháp thường hằng, pháp bất tử, pháp che chở, và pháp ẩn náu" v.v... 148. ‘‘රාගාදීනං අභාවං කරොන්තෙන අරියපුග්ගලෙන සාමං දට්ඨබ්බො’’ති ඉමිනා ‘‘අරියමග්ගෙන මම රාගාදයො පහීනා’’ති සයං අත්තනා අනඤ්ඤනෙය්‍යෙන දට්ඨබ්බොති සන්දිට්ඨි, සන්දිට්ඨි එව සන්දිට්ඨිකො. 148. Bằng câu "cần được thấy bởi chính bậc thánh nhân, người đang thực hiện sự vắng mặt của tham ái v.v...", (có nghĩa là) "cần được thấy bởi chính mình, không cần người khác chỉ dạy" rằng: "Do thánh đạo này, các pháp như tham ái v.v... của ta đã được đoạn trừ". Do đó, (pháp ấy) là "sandiṭṭhi" (tự mình thấy), và chính "sandiṭṭhi" là "sandiṭṭhiko" (có đặc tính tự mình thấy). තෙන තෙන අරියසාවකෙන පරසද්ධාය පරස්ස සද්දහනෙන පරනෙය්‍යෙන ගන්තබ්බතං හිත්වා ඤාපෙතබ්බතං පහාය පච්චවෙක්ඛණඤාණෙන කරණභූතෙන. පසත්ථා දිට්ඨි සන්දිට්ඨි යථා සම්බොජ්ඣඞ්ගො. අරියමග්ගො අත්තනා සම්පයුත්තාය සන්දිට්ඨියා කිලෙසෙ ජයති, අරියඵලං තාය එව අත්තනො කාරණභූතාය, නිබ්බානං ආරම්මණකරණෙන අත්තනො විසයීභූතාය සන්දිට්ඨියා කිලෙසෙ ජයතීති යොජනා. (Cần được thấy) bởi mỗi vị thánh đệ tử, bằng trí tuệ quán xét vốn là công cụ, sau khi đã từ bỏ việc phải đi đến (biết) bằng niềm tin nơi người khác, bằng sự tin tưởng người khác, bằng sự dẫn dắt của người khác, sau khi đã từ bỏ việc phải được người khác cho biết. Cái thấy được tán thán là "sandiṭṭhi" (cái thấy của chính mình), giống như (trường hợp) "sambojjhaṅgo". Nên liên kết cú pháp như sau: Thánh đạo chiến thắng các phiền não bằng "sandiṭṭhi" (trí tuệ) tương ưng với chính nó; thánh quả (chiến thắng các phiền não) bằng chính trí tuệ ấy vốn là nguyên nhân của mình; Niết-bàn chiến thắng các phiền não bằng "sandiṭṭhi" (trí tuệ) đã trở thành đối tượng của mình qua việc lấy làm đối tượng. භාවනාභිසමයවසෙන මග්ගධම්මො. සච්ඡිකිරියාභිසමයවසෙන නිබ්බානධම්මො. ඵලම්පි හෙට්ඨිමං සකදාගාමිවිපස්සනාදීනං පච්චයභාවෙන උපරි මග්ගාධිගමස්ස උපනිස්සයභාවතො පරියායතො ‘‘දිස්සමානො වට්ටභයං නිවත්තෙතී’’ති වත්තබ්බතං ලභති. Pháp đạo (là sandiṭṭhika) do năng lực của sự liễu ngộ bằng tu tập. Pháp Niết-bàn (là sandiṭṭhika) do năng lực của sự liễu ngộ bằng chứng thực. Ngay cả quả vị thấp hơn, do là duyên cho tuệ quán Nhất lai v.v... và là y chỉ duyên cho việc chứng đắc đạo quả cao hơn, cũng được gọi một cách gián tiếp là "khi được thấy, nó ngăn chặn sự nguy hiểm của vòng luân hồi". 149. නාස්ස [Pg.277] කාලොති නාස්ස ආගමෙතබ්බො කාලො අත්ථි. යථා හි ලොකියකුසලස්ස ‘‘උපපජ්ජෙ, අපරපරියායෙ’’තිආදිනා ඵලදානං පති ආගමෙතබ්බො කාලො අත්ථි, න එවමෙතස්සාති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘න පඤ්චාහා’’තිආදි. පකට්ඨොති දූරො. ඵලදානං පති කාලො පකට්ඨො අස්සාති කාලිකො, කාලන්තරඵලදායී. තෙනාහ ‘‘අත්තනො ඵලදානෙ’’ති. පත්තොති උපනීතො. ඉදන්ති ‘‘අකාලිකො’’ති පදං. 149. (Câu) "nāssa kālo" (không có thời gian cho nó) có nghĩa là: không có thời gian cần phải chờ đợi cho pháp này. Ý nghĩa là: giống như đối với thiện pháp thế gian, có thời gian cần phải chờ đợi để cho quả, như (được nói) "trong đời sau, trong một thời điểm khác" v.v..., nhưng đối với pháp này thì không như vậy. Do đó, ngài nói câu "na pañcāhā" (không phải năm ngày) v.v... (Câu) "pakaṭṭho" (xa) có nghĩa là "dūro" (xa). (Pháp) được gọi là "kāliko" (có thời gian) vì thời gian để cho quả của nó thì xa, (tức là) cho quả trong một thời gian khác. Do đó, ngài nói "attano phaladāne" (trong việc cho quả của mình). (Câu) "patto" (đã đến) có nghĩa là "upanīto" (đã được mang đến). (Câu) "idaṃ" (điều này) là chỉ từ "akāliko" (không có thời gian). 150. විධින්ති විධානං, ‘‘එහි පස්සා’’ති එවංපවත්තවිධිවචනං. විජ්ජමානත්තාති පරමත්ථතො උපලබ්භමානත්තා. පරිසුද්ධත්තාති කිලෙසමලවිරහෙන සබ්බථා විසුද්ධත්තා. අමනුඤ්ඤම්පි කදාචි පයොජනවසෙන යථාසභාවප්පකාසනෙන දස්සෙතබ්බං භවෙය්‍යාති තදභාවං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘මනුඤ්ඤභාවප්පකාසනෙනා’’ති. 150. (Câu) "vidhiṃ" (sự hướng dẫn) có nghĩa là "vidhānaṃ" (sự sắp đặt), là lời hướng dẫn diễn ra như "hãy đến và thấy". (Câu) "vijjamānattā" (do có thật) có nghĩa là do có thể tìm thấy được về mặt chân đế. (Câu) "parisuddhattā" (do thanh tịnh) có nghĩa là do hoàn toàn trong sạch vì không có cấu uế phiền não. Để chỉ ra sự không có trường hợp (như sau): "Ngay cả điều không đáng ưa thích đôi khi cũng nên được trình bày do mục đích, bằng cách chỉ ra đúng như bản chất của nó", ngài đã nói "manuññabhāvappakāsanena" (bằng cách chỉ ra trạng thái đáng ưa thích). 151. උපනෙතබ්බොති උපනෙය්‍යො, උපනෙය්‍යොව ඔපනෙය්‍යිකොති ඉමස්ස අත්ථස්ස අධිප්පෙතත්තා ආහ ‘‘උපනෙතබ්බොති ඔපනෙය්‍යිකො’’ති. චිත්තෙ උපනයනං උප්පාදනන්ති ආහ ‘‘ඉදං සඞ්ඛතෙ ලොකුත්තරධම්මෙ යුජ්ජතී’’ති. චිත්තෙ උපනයනන්ති පන ආරම්මණභූතස්ස ධම්මස්ස ආරම්මණභාවූපනයනෙ අධිප්පෙතෙ අසඞ්ඛතෙපි යුජ්ජෙය්‍ය ‘‘ආරම්මණකරණසඞ්ඛාතං උපනයනං අරහතීති ඔපනෙය්‍යිකො’’ති. අල්ලීයනන්ති ඵුසනං. නිබ්බානං උපනෙති අරියපුග්ගලන්ති අධිප්පායො. 151. (Câu) "upanetabbo" (cần được hướng đến) có nghĩa là "upaneyyo" (cần được hướng đến). Vì ý nghĩa "chính 'upaneyyo' là 'opaneyyiko'" được chủ trương, nên ngài nói "upanetabbo có nghĩa là opaneyyiko". Việc hướng vào trong tâm có nghĩa là làm cho phát sanh, do đó ngài nói "điều này phù hợp với pháp siêu thế hữu vi". Tuy nhiên, trong câu "hướng vào trong tâm", nếu chủ trương việc hướng pháp đã trở thành đối tượng vào trạng thái làm đối tượng, thì (từ này) cũng phù hợp với pháp vô vi, (với ý nghĩa là) "được gọi là 'opaneyyiko' vì nó xứng đáng với việc hướng vào được gọi là sự lấy làm đối tượng". (Câu) "allīyanaṃ" (sự dính mắc) có nghĩa là "phusanaṃ" (sự xúc chạm). Chủ ý là: (Pháp) đưa bậc thánh nhân đến Niết-bàn. 152. විඤ්ඤූහීති විදූහි, පටිවිද්ධසච්චෙහීති අත්ථො. තෙ පන එකංසතො උග්ඝටිතඤ්ඤූආදයො හොන්තීති ආහ ‘‘උග්ඝටිතඤ්ඤූආදීහී’’ති. ‘‘පච්චත්ත’’න්ති එතස්ස ‘‘පති අත්තනී’’ති භුම්මවසෙන අත්ථො ගහෙතබ්බොති ආහ ‘‘අත්තනි අත්තනී’’ති. වෙදිතබ්බොති වුත්තං, කථං වෙදිතබ්බොති ආහ ‘‘භාවිතො මෙ’’තිආදි. තත්ථ ‘‘මෙ’’ති ඉමිනා ‘‘පච්චත්ත’’න්ති පදෙන වුත්තමත්ථං අන්වයතො දස්සෙත්වා පුන බ්‍යතිරෙකෙන දස්සෙතුං ‘‘න හී’’තිආදි වුත්තං, තං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව. ‘‘විඤ්ඤූහී’’ති ඉදං අන්තොගධාවධාරණන්ති දස්සෙන්තො ‘‘බාලානං පන අවිසයො චෙසා’’ති ආහ. 152. “Viññūhi” có nghĩa là “bởi những người có trí, bởi những người đã thâm nhập các chân lý”. Vả lại, các vị ấy chắc chắn là những hạng ugghaṭitaññū v.v... nên ngài đã nói ‘bởi những hạng ugghaṭitaññū v.v...’. Đối với từ ‘paccattaṃ’ này, ý nghĩa nên được hiểu theo cách dùng của sở thuộc cách là ‘pati attani’ (nơi mỗi tự thân), vì vậy ngài đã nói ‘attani attani’ (nơi mỗi tự thân). Đã được nói là ‘cần phải được biết’, (nhưng) cần phải được biết như thế nào? (Để trả lời,) ngài đã nói ‘bhāvito me’ (đã được tôi tu tập) v.v... Trong ấy, sau khi đã trình bày theo chiều thuận ý nghĩa đã được nói bằng từ ‘paccattaṃ’ qua từ ‘me’ này, để trình bày lại theo chiều nghịch, ngài đã nói ‘na hi’ v.v..., điều ấy thật dễ hiểu. Để trình bày rằng từ ‘viññūhi’ này có sự nhấn mạnh ngầm chứa bên trong, ngài đã nói ‘bālānaṃ pana avisayo cesā’ (vả lại, đây không phải là đối tượng của những kẻ phàm phu). එවං ආදිකල්‍යාණතාදිනා අඤ්ඤමඤ්ඤස්ස අනුරූපදෙසනාය ධම්මස්ස ස්වාක්ඛාතතං දස්සෙත්වා ඉදානි පුරිමස්ස පුරිමස්ස පච්ඡිමං පච්ඡිමං පදං කාරණවචනන්ති දස්සෙන්තො ‘‘අපිචා’’තිආදිමාහ. තත්ථ සන්දිට්ඨිකත්තාති යස්මා [Pg.278] අයං ධම්මො වුත්තනයෙන සාමං දට්ඨබ්බො, සන්දිට්ඨියා කිලෙසෙ විද්ධංසෙති, සන්දස්සනඤ්ච අරහති, තස්මා ස්වාක්ඛාතො දුරක්ඛාතෙ තිත්ථියධම්මෙ තදභාවතො. ඉමිනා නයෙන සෙසපදෙසුපි යථාරහං අත්ථො දට්ඨබ්බො. Sau khi đã trình bày tính chất khéo thuyết của Pháp bằng (cách giải thích) tính chất toàn thiện ở đoạn đầu v.v... và bằng sự thuyết giảng tương ứng với nhau, bây giờ, để trình bày rằng mỗi từ đứng sau là lời giải thích nguyên nhân cho mỗi từ đứng trước, ngài đã nói ‘apicā’ v.v... Trong ấy, (Pháp) được gọi là khéo thuyết vì có tính chất sandiṭṭhika (thiết thực hiện tại), bởi vì Pháp này cần được tự mình thấy theo phương pháp đã nói, (vì) nó phá tan các phiền não bằng trí tuệ thấy rõ, và (vì) nó xứng đáng được thấy; (ngược lại với) giáo pháp của ngoại đạo được thuyết một cách vụng về, do không có tính chất ấy. Theo phương pháp này, ý nghĩa cũng nên được hiểu một cách thích hợp ở các từ còn lại. 153. තස්සෙවන්තිආදීසු යං වත්තබ්බං, තං බුද්ධානුස්සතියං වුත්තනයෙන වෙදිතබ්බං. 153. Điều gì cần phải nói trong (các từ) ‘tasseva’ v.v..., điều đó nên được hiểu theo phương pháp đã được nói trong chương Niệm Phật. 3. සඞ්ඝානුස්සතිකථාවණ්ණනා 3. Chú giải về Chương Niệm Tăng 154. අරියසඞ්ඝගුණාති ආරකත්තා කිලෙසෙහි, අනයෙ න ඉරියනතො, අයෙ ච ඉරියනතො, සදෙවකෙන ච ලොකෙන ‘‘සරණ’’න්ති අරණීයතො අරියො ච සො සඞ්ඝො ච, අරියානං වා සඞ්ඝො අරියසඞ්ඝො, තස්ස ගුණා. 154. (Giải thích về) các đức tính của Thánh Tăng: Vị ấy vừa là bậc Thánh (ariyo), vừa là Tăng chúng (saṅgho) vì xa lìa các phiền não, vì không đi đến điều bất lợi, vì đi đến điều lợi ích, và vì được thế gian cùng với chư thiên tìm đến nương tựa. Hoặc là, đoàn thể của các bậc Thánh là Thánh Tăng (Ariyasaṅgha). (Đây là) các đức tính của vị ấy. 155. යං සම්මාපටිපදං පටිපන්නො ‘‘සුට්ඨු පටිපන්නො’’ති වුච්චති. සා අරියමග්ගපටිපදා පටිපක්ඛධම්මෙ අනිවත්තිධම්මෙ කත්වා පජහනතො පයොජනාභාවා සයම්පි අනිවත්තිධම්මා, අධිගන්තබ්බස්ස ච නිබ්බානස්ස එකංසතො අනුලොමීති. තතො එව අපච්චනීකා, අනුධම්මභූතා ච, තස්සා ච පටිපන්නත්තා අරියසඞ්ඝො ‘‘සුප්පටිපන්නො’’ති වුත්තොති දස්සෙතුං ‘‘සුට්ඨු පටිපන්නො’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ ‘‘අනිවත්තිපටිපද’’න්ති ඉමිනා උජුප්පටිපත්තිං දස්සෙති. පුනප්පුනං නිවත්තනෙ හි සති උජුප්පටිපත්ති න හොති. ‘‘අනුලොමපටිපදං අපච්චනීකපටිපද’’න්ති ඉමිනා ඤායප්පටිපත්තිං. පටිපජ්ජිතබ්බස්ස හි නිබ්බානස්ස අනුලොමනෙන, අපච්චනීකතාය චස්සා ඤායතො. ‘‘ධම්මානුධම්මපටිපද’’න්ති ඉමිනා සාමීචිප්පටිපත්තිං අනුච්ඡවිකභාවදීපනතො. එතෙන පඨමපදස්ස පපඤ්චනිද්දෙසො, ඉතරානි තීණි පදානීති දස්සෙති. තෙනාහ ‘‘යස්මා පනා’’තිආදි. 155. Người đã thực hành chánh hạnh nào thì được gọi là ‘người thực hành tốt đẹp’. Thánh đạo lộ trình ấy, vì từ bỏ các pháp đối nghịch bằng cách làm cho chúng không còn quay trở lại, nên tự thân nó cũng là pháp không quay trở lại, và chắc chắn thuận theo Niết Bàn cần được chứng đắc. Chính vì thế, nó không đối nghịch và là pháp tùy thuận. Và để trình bày rằng vì đã thực hành lộ trình ấy nên Thánh Tăng được gọi là ‘Suppaṭipanno’, ngài đã nói ‘suṭṭhu paṭipanno’ v.v... Trong ấy, bằng từ ‘anivattipaṭipadā’ (lộ trình không quay lại), ngài trình bày sự thực hành ngay thẳng (ujuppaṭipatti). Bởi vì khi có sự quay lui nhiều lần thì không có sự thực hành ngay thẳng. Bằng (các từ) ‘anulomapaṭipadā’ (lộ trình thuận theo) và ‘apaccanīkapaṭipadā’ (lộ trình không đối nghịch), ngài trình bày sự thực hành hợp lý (ñāyappaṭipatti). Bởi vì sự hợp lý của nó là do sự thuận theo và không đối nghịch với Niết Bàn cần được thực hành để đạt đến. Bằng từ ‘dhammānudhammapaṭipadā’ (lộ trình tùy pháp và thuận pháp), ngài trình bày sự thực hành thích đáng (sāmīcippaṭipatti), vì nó cho thấy tính chất thích hợp. Bằng điều này, ngài trình bày rằng ba từ còn lại là sự giải thích chi tiết cho từ đầu tiên. Do đó, ngài đã nói ‘yasmā pana’ v.v... යථානුසිට්ඨං පටිපජ්ජනෙන කිච්චසිද්ධිතො අරියභාවාවහං සවනං සක්කච්චසවනං නාමාති වුත්තං ‘‘සක්කච්චං සුණන්තීති සාවකා’’ති, තෙන අරියා එව නිප්පරියායතො සත්ථු සාවකා නාමාති දස්සෙති. සීලදිට්ඨිසාමඤ්ඤතායාති අරියෙන සීලෙන, අරියාය ච දිට්ඨියා සමානභාවෙන. අරියානඤ්හි සීලදිට්ඨියො මජ්ඣෙ භින්නසුවණ්ණං විය නින්නානාකරණං මග්ගෙනාගතත්තා. තෙන [Pg.279] තෙ යත්ථ කත්ථචි ඨිතාපි සංහතාව. තෙනාහ ‘‘සඞ්ඝාතභාවමාපන්නො’’ති. මායාසාඨෙය්‍යාදිපාපධම්මසමුච්ඡෙදෙන උජු. තතො එව ගොමුත්තවඞ්කාභාවෙන අවඞ්කා. චන්දලෙඛාවඞ්කාභාවෙන අකුටිලා. නඞ්ගලකොටිවඞ්කාභාවෙන අජිම්හා. අවඞ්කාදිභාවෙන වා උජු. පරිසුද්ධට්ඨෙන අරියා. අපණ්ණකභාවෙන ඤායති කමති නිබ්බානං, තං වා ඤායති පටිවිජ්ඣීයති එතෙනාති ඤායො. වට්ටදුක්ඛනිය්‍යානාය අනුච්ඡවිකත්තා. අනුරූපත්තා සාමීචි ඔපායිකාතිපි සඞ්ඛං සමඤ්ඤං ගතා සම්මාපටිපත්ති, තාය සමඞ්ගිතාය සුප්පටිපන්නා ‘‘සම්මා පටිපජ්ජන්තී’’ති කත්වා. වත්තමානත්ථො හි අයං පටිපන්න-සද්දො යථා ‘‘සොතාපත්තිඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නො’’ති (පු. ප. 206). අතීතං පටිපදන්ති යථාවුත්තමග්ගසම්මාපටිපත්තිං වදති. උභයෙන ච සාමඤ්ඤනිද්දෙසෙන, ‘‘සුප්පටිපන්නා ච සුප්පටිපන්නා ච සුප්පටිපන්නා’’ති එකසෙසනයෙන වා ගහිතානං සමූහො ‘‘සුප්පටිපන්නො’’ති වුත්තොති දස්සෙති. Vì phận sự được thành tựu do thực hành đúng như lời chỉ dạy, nên sự lắng nghe mang lại trạng thái bậc Thánh được gọi là sự lắng nghe một cách cung kính, do đó đã nói ‘sakkaccaṃ suṇantīti sāvakā’ (những người lắng nghe một cách cung kính là thinh văn). Bằng điều đó, ngài trình bày rằng chỉ có các bậc Thánh mới thực sự là thinh văn của Bậc Đạo Sư. ‘Sīladiṭṭhisāmaññatā’ (sự tương đồng về giới và kiến) có nghĩa là sự tương đồng về thánh giới và thánh kiến. Bởi vì giới và kiến của các bậc Thánh, do đã đến bằng đạo, nên không có sự khác biệt, giống như vàng đã được cắt ở giữa. Do đó, dù các vị ấy ở bất cứ nơi đâu, họ vẫn hòa hợp. Vì vậy, ngài đã nói ‘đã đạt đến trạng thái hòa hợp’. (Họ) ngay thẳng (uju) do đã đoạn trừ các ác pháp như xảo trá, lừa lọc v.v... Chính vì thế, (họ) không cong vạy (avaṅka) như đường đi của nước tiểu bò, không quanh co (akuṭila) như đường cong của mặt trăng, không xiên xẹo (ajimha) như đầu lưỡi cày. Hoặc là, (họ) ngay thẳng (uju) do có tính chất không cong vạy v.v... (Họ) là bậc Thánh (ariyā) theo nghĩa thanh tịnh. Do tính chất không sai lầm, (hành giả) đi đến, tiến đến Niết Bàn; hoặc là, Niết Bàn ấy được biết, được thâm nhập bởi (lộ trình) này, vì vậy (lộ trình này) là hợp lý (ñāyo). Chánh hạnh đã đi đến tên gọi và danh xưng là thích đáng (sāmīci) vì thích hợp để thoát khỏi khổ luân hồi, là tương xứng (anurūpa), là có phương tiện (opāyikā). (Các vị ấy) là những người thực hành tốt đẹp (suppaṭipannā) do đã được trang bị chánh hạnh ấy, vì (họ) ‘thực hành một cách chân chánh’. Bởi vì từ ‘paṭipanna’ này có nghĩa ở thì hiện tại, như trong câu ‘người đang thực hành để chứng ngộ quả Dự lưu’. ‘Atītaṃ paṭipadaṃ’ (lộ trình đã qua) nói đến chánh hạnh của đạo như đã được nói. Và ngài trình bày rằng tập hợp của những vị được hiểu bằng cả hai cách, hoặc bằng sự chỉ định chung, hoặc bằng phương pháp ekasesa (lược bỏ từ đồng dạng) là ‘suppaṭipannā ca suppaṭipannā ca suppaṭipannā’ (những người đang thực hành tốt đẹp và những người đã thực hành tốt đẹp là những người thực hành tốt đẹp), được gọi là ‘suppaṭipanno’. එවං ආදිපදත්ථනිද්දෙසභාවෙන ඉතරපදානං අත්ථං වත්වා ඉදානි චතුන්නම්පි පදානං අවොමිස්සකං අත්ථං දස්සෙතුං ‘‘අපිචා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ යථානුසිට්ඨන්ති සත්ථාරා යථා අනුසිට්ඨං, තථා අනුසාසනීඅනුරූපන්ති අත්ථො. අපණ්ණකපටිපදන්ති අවිරජ්ඣනකපටිපදං, අනවජ්ජපටිපත්තින්ති අත්ථො. එත්ථ ච ස්වාක්ඛාතෙ ධම්මවිනයෙ අපණ්ණකපටිපදං පටිපන්නත්තාති එවං සම්බන්ධිතබ්බං. පුරිමපදෙන සම්බන්ධෙ දුතියපදං න වත්තබ්බං සියා, නනු ච දුතියපදෙන සම්බන්ධෙපි පඨමං පදං න වත්තබ්බං සියාති? න තස්ස පඨමං අපෙක්ඛිතත්තා. සා පන සාවකානං අපණ්ණකපටිපදා යථානුසිට්ඨං පටිපදාති දස්සනත්ථං ‘‘යථානුසිට්ඨං පටිපන්නත්තා’’ති වත්තබ්බං. උභයස්සාපි වා සුප්පටිපන්නභාවසාධනත්තා උභයං වුත්තං. තථා හි පි-සද්දෙන උභයං සමුච්චිනොති. Như vậy, sau khi đã nói ý nghĩa của các từ còn lại bằng cách giải thích chi tiết ý nghĩa của từ đầu tiên, bây giờ để trình bày ý nghĩa riêng biệt của cả bốn từ, ngài đã nói ‘apicā’ v.v... Trong ấy, ‘yathānusiṭṭhaṃ’ (đúng như lời chỉ dạy) có nghĩa là: như Bậc Đạo Sư đã chỉ dạy, như vậy, phù hợp với lời giáo huấn. ‘Apaṇṇakapaṭipadā’ (lộ trình không sai lầm) có nghĩa là lộ trình không thiếu sót, sự thực hành không đáng chê trách. Và ở đây, nên được liên kết như sau: ‘vì đã thực hành lộ trình không sai lầm trong Pháp và Luật đã được khéo thuyết’. Nếu liên kết với từ trước, thì từ thứ hai không cần phải nói. (Chất vấn:) Chẳng phải nếu liên kết với từ thứ hai, thì từ đầu tiên cũng không cần phải nói sao? Không phải vậy, vì từ đầu tiên ấy được mong đợi trước. Vả lại, để trình bày rằng lộ trình không sai lầm ấy của các vị thinh văn là lộ trình đúng như lời chỉ dạy, nên cần phải nói ‘yathānusiṭṭhaṃ paṭipannattā’ (vì đã thực hành đúng như lời chỉ dạy). Hoặc là, cả hai (từ) đều được nói vì chúng chứng minh cho tính chất thực hành tốt đẹp của cả hai. Thật vậy, bằng từ ‘pi’, ngài bao gồm cả hai. කිලෙසජිම්හවසෙන අන්තද්වයගාහොති සබ්බසො තං පහාය සම්මාපටිපදා කායාදිවඞ්කප්පහායිනී උජුප්පටිපත්ති හොතීති ආහ ‘‘මජ්ඣිමාය පටිපදාය…පෙ… උජුප්පටිපන්නො’’ති. Do năng lực của sự quanh co là phiền não nên có sự chấp thủ hai cực đoan. Vì vậy, sau khi đã đoạn trừ hoàn toàn sự chấp thủ ấy, chánh đạo có tính chất đoạn trừ sự quanh co của thân v.v., là sự thực hành ngay thẳng. Do đó, ngài đã nói: “Bằng trung đạo… cho đến… là bậc thực hành ngay thẳng.” ඤායො නාම යුත්තප්පත්තපටිපත්ති, නිබ්බානඤ්ච, සබ්බසඞ්ඛාරසමථතාය ආදිත්තං චෙලං, සීසං වා අජ්ඣුපෙක්ඛිත්වාපි පටිපජ්ජිතබ්බමෙවාති ආහ ‘‘ඤායො වුච්චති නිබ්බාන’’න්ති. නිබ්බායනකිරියාමුඛෙන චෙත්ථ නිබ්බානං වුත්තන්ති දට්ඨබ්බං[Pg.280], මග්ගඤාණාදීහි වා ඤායති පටිවිජ්ඣීයති සච්ඡිකරීයති චාති ඤායො නිබ්බානන්ති එවමෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො. Sự thực hành thích hợp và tương xứng, và Niết-bàn, được gọi là ñāya (pháp). Vì là sự tịch tịnh của tất cả các pháp hữu vi, nên dù phải xả bỏ y phục hay đầu đang bị cháy, vẫn phải thực hành. Do đó, ngài đã nói: “Niết-bàn được gọi là ñāya.” Ở đây, nên hiểu rằng Niết-bàn được nói đến theo phương diện của hành động dập tắt. Hoặc, ý nghĩa ở đây nên được hiểu như vầy: Niết-bàn được gọi là ñāya vì được biết, được thâm nhập, và được chứng ngộ bằng đạo tuệ v.v. ගුණසම්භාවනාය පරෙහි කයිරමානං පච්චුපට්ඨානාදිසාමීචිකම්මං අරහන්තීති සාමීචිකම්මාරහා. Các ngài xứng đáng với hành động cung kính như nghênh đón v.v. được thực hiện bởi người khác do sự tán dương đức hạnh, vì vậy (các ngài) là bậc xứng đáng với hành động cung kính. 156. යදිදන්ති අන්තොගධලිඞ්ගවචනභෙදො නිපාතොති තස්ස වචනභෙදෙන අත්ථමාහ ‘‘යා ඉමානී’’ති. එවන්ති පකාරත්ථෙ නිපාතො, ඉමිනා පකාරෙනාති අත්ථො. තෙන ඉතරානි තීණි යුගළානි දස්සිතානි හොන්තීති ආහ ‘‘එවං චත්තාරි පුරිසයුගළානි හොන්තී’’ති. එතන්ති එතං ‘‘පුරිසපුග්ගලා’’ති බහුවචනවසෙන වුත්තං පදං. පුරිසා ච තෙ පුග්ගලා ච පුරිසපුග්ගලා. තත්ථ ‘‘පුරිසා’’ති ඉමිනා පඨමාය පකතියා ගහණං, ‘‘පුග්ගලා’’ති පන දුතියායපි සත්තසාමඤ්ඤෙනාති එවං වා එත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො. චතුන්නං පච්චයානං කීදිසානං? ආනෙත්වා හුනිතබ්බානන්ති අධිකාරතො පාකටොයමත්ථො. දාතබ්බන්ති වා පච්චත්තවචනං ‘‘චතුන්නං පච්චයාන’’න්ති පදං අපෙක්ඛිත්වා සාමිවසෙන පරිණාමෙතබ්බං, අඤ්ඤථා යෙසං කෙසඤ්චි චතුන්නං පච්චයානං ‘‘ආහුන’’න්ති සමඤ්ඤා සියා. ආහුනං අරහතීති වා ආහුනෙය්‍යො. සක්කාදීනම්පි වා ආහවනන්ති සක්කාදීහිපි දිය්‍යමානං දානං. යත්ථ හුතං මහප්ඵලන්ති යස්මිං ආවහනීයග්ගිම්හි හුතං දධිආදි ආහුනෙය්‍යග්ගිගහපතග්ගිදක්ඛිණෙය්‍යග්ගීසු හුතතො උළාරඵලන්ති තෙසං බ්‍රාහ්මණානං ලද්ධි. හුතන්ති දින්නං. නිකායන්තරෙති සබ්බත්ථිකවාදිනිකායෙ. 156. Từ “yadidaṃ” là một bất biến từ có sự phân biệt về giới và số được bao hàm bên trong. Vì vậy, ngài nói ý nghĩa của nó bằng cách phân biệt số là “yā imāni”. Từ “evaṃ” là một bất biến từ có nghĩa là “loại, cách thức”, nghĩa là “bằng cách này”. Do đó, ba đôi còn lại được chỉ ra, vì vậy ngài nói: “Như vậy có bốn đôi nam nhân.” Từ “etaṃ” này được nói ở số nhiều là “purisapuggalā”. Họ là nam nhân và họ là cá nhân, nên là “nam nhân cá nhân”. Trong đó, bằng từ “purisā” là sự nắm bắt bản chất thứ nhất (nam giới); còn bằng từ “puggalā” là sự nắm bắt cả bản chất thứ hai (nữ giới) theo nghĩa chúng sanh nói chung. Hoặc ý nghĩa ở đây nên được hiểu như vậy. Bốn vật dụng nào? Những vật dụng nên được mang đến và cúng dường. Ý nghĩa này rõ ràng theo mạch văn. Hoặc, từ “dātabbaṃ” ở chủ cách nên được biến đổi theo sở thuộc cách, tùy thuộc vào từ “catunnaṃ paccayānaṃ”; nếu không, bất kỳ bốn vật dụng nào cũng có thể có tên gọi là “āhuna”. Hoặc, bậc xứng đáng với vật dâng cúng là “āhuneyyo”. Hoặc, “āhavana” của cả Sakka v.v. là vật thí được dâng cúng bởi cả Sakka v.v. “Vật cúng dường ở đâu có quả lớn” có nghĩa là: vật như sữa đông v.v. được cúng dường trong ngọn lửa āvahanīya có quả lớn hơn vật được cúng dường trong các ngọn lửa āhuneyyaggi, gahapataggi, và dakkhiṇeyyaggi. Đó là quan điểm của các Bà-la-môn ấy. “Hutaṃ” có nghĩa là được cúng dường. “Trong bộ phái khác” có nghĩa là trong bộ phái Sarvāstivāda (Nhất thiết hữu bộ). ඨපෙත්වා 165 තෙති තෙ පියමනාපෙ ඤාතිමිත්තෙ අපනෙත්වා, තෙසං අදත්වාති අධිප්පායො. එස එසො. එකබුද්ධන්තරෙ ච දිස්සතීති එකස්මිං බුද්ධන්තරෙ වීතිවත්තෙ දිස්සති. ච-සද්දෙන කදාචි අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යෙපි කප්පෙ වීතිවත්තෙති දස්සෙති. අබ්බොකිණ්ණන්ති පටිපක්ඛෙහි අවොමිස්සං, කිරියාවිසෙසකඤ්චෙතං. පියමනාපත්තකරධම්මා නාම සීලාදයො, තෙ අරියසඞ්ඝෙ සුප්පතිට්ඨිතා. අයං හෙත්ථ අධිප්පායො – ඤාතිමිත්තා විප්පයුත්තා න චිරස්සෙව සමාගච්ඡන්ති, අනවට්ඨිතා ච තෙසු පියමනාපතා, න එවමරියසඞ්ඝො. තස්මා සඞ්ඝොව පාහුනෙය්‍යොති. පුබ්බකාරන්ති අග්ගකිරියං. සබ්බප්පකාරෙනාති ආදරගාරවබහුමානාදිනා, දෙය්‍යධම්මස්ස සක්කච්චකරණාදිනා [Pg.281] ච සබ්බෙන පකාරෙන. ස්වායං පාහවනීය-සද්දො ‘‘පාහුනෙය්‍යො’’ති වුච්චති පරියායභාවෙන. “Ṭhapetvā te” có nghĩa là loại trừ những người thân và bạn bè thân yêu ấy, ý nghĩa là không cho họ. “Esa” là “eso”. “Và được thấy trong một khoảng thời gian giữa hai vị Phật” có nghĩa là được thấy khi một khoảng thời gian giữa hai vị Phật đã trôi qua. Bằng từ “ca”, ngài chỉ ra rằng đôi khi (được thấy) khi cả một a-tăng-kỳ kiếp đã trôi qua. “Abbokiṇṇaṃ” có nghĩa là không pha trộn với các pháp đối nghịch, và đây là một trạng từ. Các pháp tạo ra sự thân yêu và quý mến được gọi là giới v.v., chúng được thiết lập vững chắc trong Thánh chúng. Đây là ý nghĩa ở đây: Thân bằng quyến thuộc bị chia ly không bao lâu lại gặp nhau, và sự thân yêu quý mến nơi họ không bền vững; Thánh chúng không như vậy. Vì vậy, chỉ có Tăng chúng mới là bậc đáng được nghênh đón. “Pubbakāraṃ” có nghĩa là hành động tối thượng. “Bằng mọi cách” có nghĩa là bằng mọi cách thức như tôn trọng, kính nể, quý mến nhiều, và bằng cách thực hiện cẩn trọng đối với vật thí v.v. Chính từ “pāhavanīya” này được gọi là “pāhuneyyo” theo nghĩa tương đương. දක්ඛන්ති එතාය සත්තා යථාධිප්පෙතාහි සම්පත්තීහි වඩ්ඪන්තීති දක්ඛිණා. තථාභාවකරණෙන දක්ඛිණං අරහති. යථා උළාරාතිවිපුලුද්‍රයලාභෙන විසොධිතං නාම හොති, එවං දක්ඛිණා විපුලඵලතායාති වුත්තං ‘‘මහප්ඵලකරණතාය විසොධෙතී’’ති. Nhờ vật thí này, chúng sanh tăng trưởng với những tài sản như ý muốn, vì vậy gọi là “dakkhiṇā” (vật cúng dường). (Bậc thọ thí) xứng đáng với vật cúng dường do việc làm cho (người thí) được tăng trưởng như vậy. Giống như (một món nợ) được gọi là đã thanh toán nhờ thu được lợi nhuận lớn lao và dồi dào, cũng vậy, vật cúng dường (thanh lọc) do có quả lớn. Vì vậy, đã được nói rằng: “Thanh lọc do tạo ra quả lớn.” පුඤ්ඤත්ථිකෙහි අඤ්ජලි කරණීයා එත්ථාති අඤ්ජලිකරණීයො. Sự chắp tay nên được thực hiện đối với vị này bởi những người mong cầu phước báu, vì vậy (ngài) là bậc đáng được chắp tay. යදිපි පාළියං ‘‘අනුත්තර’’න්ති වුත්තං. නත්ථි ඉතො උත්තරං විසිට්ඨන්ති හි අනුත්තරං. සමම්පිස්ස පන නත්ථීති දස්සෙන්තො ‘‘අසදිස’’න්ති ආහ. ඛිත්තං වුත්තං බීජං මහප්ඵලභාවකරණෙන තායති රක්ඛති, ඛිපන්ති වපන්ති එත්ථ බීජානීති වා ඛෙත්තං, කෙදාරාදි, ඛෙත්තං විය ඛෙත්තං, පුඤ්ඤානං ඛෙත්තං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං. සෙසං බුද්ධානුස්සතියං වුත්තනයානුසාරෙන වෙදිතබ්බං. Mặc dù trong Pāli đã nói là “vô thượng”. Thật vậy, “vô thượng” là vì không có gì cao hơn, đặc biệt hơn thế này. Nhưng để chỉ ra rằng ngay cả sự tương đương với ngài cũng không có, ngài đã nói là “vô song”. (Ruộng) bảo vệ, gìn giữ hạt giống đã được gieo, đã được vãi bằng cách làm cho có quả lớn; hoặc, nơi người ta gieo, vãi hạt giống, nên gọi là “khettaṃ” (ruộng), như ruộng lúa v.v. Giống như ruộng, là ruộng; ruộng phước của chúng sanh, là ruộng phước. Phần còn lại nên được hiểu theo phương pháp đã được nói trong phần Niệm Phật. 4. සීලානුස්සතිකථාවණ්ණනා 4. Giải Thích Về Chương Niệm Giới 158. අහො වත සීලානි අඛණ්ඩානි, අහො වත අච්ඡිද්දානීති එවං සබ්බත්ථ යොජෙතබ්බං. අහො වතාති ච සම්භාවනෙ නිපාතො. තෙනාහ ‘‘අඛණ්ඩතාදිගුණවසෙනා’’ති. අඛණ්ඩභාවාදිසම්පත්තිවසෙනාති අත්ථො. පරස්ස සීලානි අනුස්සරියමානානි පියමනාපභාවාවහනෙන කෙවලං මෙත්තාය පදට්ඨානං හොන්ති, න විසුං කම්මට්ඨානන්ති ආහ ‘‘අත්තනො සීලානි අනුස්සරිතබ්බානී’’ති. චාගාදීසුපි එසෙව නයො. 158. “Ôi, thật thay, các giới của ta không bị sứt mẻ! Ôi, thật thay, không bị thủng!” – nên được kết hợp như vậy ở mọi nơi. Và “aho vata” là một bất biến từ chỉ sự tán thán. Do đó, ngài nói: “Do năng lực của các đức hạnh như không sứt mẻ v.v.”, có nghĩa là do năng lực của sự thành tựu các trạng thái không sứt mẻ v.v. Các giới của người khác khi được tùy niệm, do mang lại trạng thái thân yêu và quý mến, chỉ trở thành nền tảng cho tâm từ, không phải là một đề mục thiền riêng biệt. Vì vậy, ngài nói: “Nên tùy niệm các giới của chính mình.” Trong các pháp như thí xả v.v. cũng có cùng phương pháp này. යෙසන්ති සීලාදීනං. පටිපාටියා සමාදානෙ සමාදානක්කමෙන, එකජ්ඣං සමාදානෙ උද්දෙසක්කමෙන සීලානං ආදිඅන්තං වෙදිතබ්බං. පරියන්තෙ ඡින්නසාටකො වියාති වත්ථන්තෙ, දසන්තෙ වා ඡින්නවත්ථං විය, විසදිසූදාහරණං චෙතං. එවං සෙසානිපි උදාහරණානි. විනිවෙධවසෙන ඡින්නසාටකො විනිවිද්ධසාටකො. විසභාගවණ්ණෙන ගාවී වියාති සම්බන්ධො. සබලරහිතානි වා අසබලානි. තථා අකම්මාසානි. සත්තවිධමෙථුනසංයොගො හෙට්ඨා සීලකථායං වුත්තො එව. කොධූපනාහාදීහීති ආදි-සද්දෙන මක්ඛපළාසඉස්සාමච්ඡරියමායාසාඨෙය්‍යමානාතිමානාදයො ගහිතා. තානියෙව අඛණ්ඩාදිගුණානි සීලානි. සීලස්ස තණ්හාදාසබ්‍යතො [Pg.282] මොචනං විවට්ටූපනිස්සයභාවාපාදනං. තතො එව තංසමඞ්ගීපුග්ගලො සෙරී සයංවසී භුජිස්සො නාම හොති. තෙනාහ ‘‘භුජිස්සභාවකරණෙන භුජිස්සානී’’ති. ‘‘ඉමිනාහං සීලෙන දෙවො වා භවෙය්‍යං දෙවඤ්ඤතරො වා, තත්ථ නිච්චො ධුවො සස්සතො’’ති, ‘‘සීලෙන සුද්ධී’’ති ච එවමාදිනා තණ්හාදිට්ඨීහි අපරාමට්ඨත්තා අයං තෙ සීලෙසු දොසොති චතූසු විපත්තීසු යාය කායචි විපත්තියා දස්සනෙන පරාමට්ඨුං අනුද්ධංසෙතුං. සමාධිසංවත්තනප්පයොජනානි සමාධිසංවත්තනිකානි. Ở đây là của các giới, v.v... Khi thọ trì theo thứ tự, cần được biết phần đầu và phần cuối của các giới theo trình tự thọ trì; khi thọ trì đồng loạt, (cần được biết) theo trình tự đề mục. (Câu) pariyante chinnasāṭako viya (ví như tấm vải bị rách ở biên) là giống như tấm vải bị rách ở mép vải hoặc ở tua vải, và đây là ví dụ không tương đồng. Các ví dụ còn lại cũng (cần được hiểu) như vậy. Tấm vải bị rách theo cách thức xuyên thủng là tấm vải bị đâm thủng. Cần liên kết với (câu) 'ví như con bò cái có màu sắc không đồng loại'. Hoặc (các giới) không có đốm lang là asabalāni (không đốm lang). Tương tự, (các giới) không có vết chấm là akammāsāni (không vết chấm). Sự tương giao dâm dục theo bảy cách đã được nói đến ở phần dưới trong chương nói về giới. Trong câu kodhūpanāhādīhi, từ ādi (v.v...) bao gồm phẫn nộ, não hại, ganh tỵ, xan tham, dối trá, xảo quyệt, mạn, quá mạn, v.v... đã được bao gồm. Chính những giới ấy có các phẩm chất không bị sứt mẻ, v.v... Sự giải thoát khỏi ách nô lệ của ái dục đối với giới chính là sự tạo ra trạng thái có y cứ nơi sự thoát khỏi luân hồi. Chính vì thế, người thành tựu giới ấy được gọi là người tự do, người tự chủ, người được giải thoát. Do đó, ngài đã nói: 'Do làm cho có trạng thái được giải thoát nên (gọi là) bhujissāni (các giới đưa đến giải thoát)'. Do không bị ái và tà kiến chấp thủ với (ý nghĩ) như vầy: 'Với giới này, mong rằng tôi được sanh làm vị trời hoặc một vị trời nào đó, ở nơi ấy (tôi sẽ) thường còn, bền vững, vĩnh cửu', và 'sự thanh tịnh có được nhờ giới', v.v... (nên các giới này) không thể bị chấp thủ, không thể bị khiển trách bằng cách chỉ ra rằng 'đây là lỗi lầm trong các giới của ngươi' với bất cứ sự hư hỏng nào trong bốn loại hư hỏng. Những giới có mục đích làm phát sanh định được gọi là samādhisaṃvattanikāni (những giới làm phát sanh định). 159. සික්ඛාය සගාරවොති සීලධනං නිස්සාය පටිලද්ධසමාදානත්තා සාතිසයං සික්ඛාය සගාරවො සප්පතිස්සො හොති. සභාගවුත්තීති සම්පන්නසීලෙහි සභාගවුත්තිකො, තාය එව වා සික්ඛාය සභාගවුත්ති. යො හි සික්ඛාගාරවරහිතො, සො තාය විසභාගවුත්ති නාම හොති විලොමනතො. යථා පරෙහි සද්ධිං අත්තනො ඡිද්දං න හොති, එවං ධම්මාමිසෙහි පටිසන්ථරණං පටිසන්ථාරො. සික්ඛාය සගාරවත්තා එව තත්ථ අප්පමත්තො හොති. අත්තානුවාදභයං පරානුවාදභයං දණ්ඩභයං දුග්ගතිභයන්ති එවමාදීනි භයානි ඉමස්ස දූරසමුස්සාරිතානීති ආහ ‘‘අත්තානුවාදාදිභයවිරහිතො’’ති. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව. 159. Về câu sikkhāya sagāravo (có lòng tôn trọng đối với học giới): do đã đạt được sự thọ trì vững chắc nhờ nương vào tài sản là giới, nên vị ấy có lòng tôn trọng và kính phục một cách đặc biệt đối với học giới. Về câu sabhāgavutti (có lối sống tương đồng): vị ấy có lối sống tương đồng với những người có giới hạnh viên mãn, hoặc có lối sống tương đồng với chính học giới ấy. Bởi vì người nào không có lòng tôn trọng đối với học giới, người ấy được gọi là có lối sống không tương đồng với học giới ấy do sự đối nghịch. Sự hàn gắn bằng pháp và tài vật theo cách thức để không có sự rạn nứt của mình đối với người khác được gọi là sự giao hảo. Chính do có lòng tôn trọng đối với học giới nên vị ấy không dể duôi trong học giới ấy. Ngài nói attānuvādādibhayavirahito (không còn các nỗi sợ hãi như tự khiển trách, v.v...) là vì những nỗi sợ hãi như: nỗi sợ bị tự khiển trách, nỗi sợ bị người khác khiển trách, nỗi sợ bị trừng phạt, nỗi sợ cõi khổ, v.v... đã được vị này loại bỏ xa. Phần còn lại thì dễ hiểu. 5. චාගානුස්සතිකථාවණ්ණනා 5. Giải về chương Tùy niệm sự bố thí 160. පකතියාති සභාවෙන. චාගාධිමුත්තෙනාති දෙය්‍යධම්මපරිච්චාගෙ යුත්තප්පයුත්තෙන තන්නින්නෙන තප්පොණෙන. නිච්චං සදා පවත්තා දානසංවිභාගා යස්ස සො නිච්චපවත්තදානසංවිභාගො, තෙන. ඉධාපි ‘‘පකතියා’’ති ආනෙත්වා සම්බන්ධිතබ්බං. යං පරස්ස පටියත්තං දිය්‍යති, තං දානං. යං අත්තනා පරිභුඤ්ජිතබ්බතො සංවිභජති, සො සංවිභාගො. ඉතො දානි පභුතීති ඉතො පට්ඨාය දානි අජ්ජතග්ගෙ අජ්ජදිවසං ආදිං කත්වා. අදත්වා න භුඤ්ජිස්සාමීති දානසමාදානං කත්වා. තංදිවසන්ති තස්මිං භාවනාරම්භදිවසෙ. තත්ථ නිමිත්තං ගණ්හිත්වාති තස්මිං දානෙ පරිච්චාගචෙතනාය පවත්තිආකාරස්ස සල්ලක්ඛණවසෙන නිමිත්තං ගහෙත්වා. විගතමලමච්ඡෙරතාදිගුණවසෙනාති විගතානි මලමච්ඡෙරානි එතස්මාති විගතමලමච්ඡෙරො, චාගො, තස්ස භාවො විගතමලමච්ඡෙරතා. තදාදීනං ගුණානං, සම්පත්තීනං, ආනිසංසානං වා වසෙන. 160. Pakatiyā nghĩa là do bản tánh. Cāgādhimuttena nghĩa là người thường xuyên chuyên tâm, hướng tâm, xuôi tâm về sự xả thí vật dụng đáng cho. Người có sự bố thí và chia sớt thường xuyên diễn ra, người ấy là niccapavattadānasaṃvibhāgo. Do người ấy. Ở đây cũng vậy, cần đem từ pakatiyā đến để liên kết. Vật được sắm sẵn cho người khác mà được cho đi, đó là sự bố thí (dāna). Vật được chia sớt từ những gì mình đáng được thọ dụng, đó là sự chia sớt (saṃvibhāga). Ito dāni pabhuti nghĩa là kể từ nay, bắt đầu từ hôm nay. Sau khi đã thọ trì sự bố thí rằng: 'Nếu chưa cho, tôi sẽ không ăn'. Taṃdivasaṃ nghĩa là vào ngày bắt đầu thực hành thiền ấy. Tattha nimittaṃ gaṇhitvā nghĩa là sau khi đã nắm bắt tướng trong sự bố thí ấy bằng cách ghi nhận rõ ràng tướng trạng diễn tiến của tư tâm xả thí. Về câu vigatamalamaccheratādiguṇavasena (do các phẩm chất như sự không có cấu uế và bỏn xẻn, v.v...): cấu uế và bỏn xẻn đã rời khỏi người này, nên gọi là vigatamalamacchero, tức là sự xả thí; trạng thái của người ấy là vigatamalamaccheratā. Do các phẩm chất ấy, v.v..., hoặc do các thành tựu, hoặc do các quả báu. සතං [Pg.283] ධම්මං අනුක්කමන්ති සාධූනං බොධිසත්තානං ධම්මං පවෙණිං අනු අනු කමන්තො ඔක්කමන්තො, අවොක්කමන්තො වා. යෙ ඉමෙ දායකස්ස ලාභා ආයුවණ්ණසුඛබලපටිභානාදයො, පියභාවාදයො ච භගවතා සංවණ්ණිතා පකිත්තිතා. මනුස්සත්තං වාති වා-සද්දො අවුත්තවිකප්පත්ථො, තෙන ඉන්ද්‍රියපාටවභාවකම්මස්සකතාඤාණාදීනං සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. Về câu sataṃ dhammaṃ anukkamanti (bước theo pháp của bậc thiện trí): là đang bước lên, bước xuống, hoặc không vượt qua, không đi trệch khỏi pháp, khỏi truyền thống của các bậc thiện trí, các vị Bồ-tát. Những lợi lộc này của người thí chủ là tuổi thọ, sắc đẹp, an lạc, sức mạnh, biện tài, v.v... và sự khả ái, v.v... đã được Đức Thế Tôn tán dương, tuyên thuyết. Trong câu manussattaṃ vā, từ vā có nghĩa là lựa chọn điều chưa được nói đến; do đó, cần được hiểu là bao gồm cả sự lanh lợi của các căn, trí tuệ về nghiệp là của riêng mình, v.v... මච්ඡෙරමලෙනාති මච්ඡෙරසඞ්ඛාතෙන මලෙන. අථ වා මච්ඡෙරඤ්ච මලඤ්ච මච්ඡෙරමලං, තෙන මච්ඡෙරෙන චෙව ලොභාදිමලෙන චාති අත්ථො. පජායනවසෙනාති යථාසකං කම්මනිබ්බත්තනවසෙන. කණ්හධම්මානන්ති ලොභාදිඑකන්තකාළකානං පාපධම්මානං. විගතත්තාති පහීනත්තා. විගතමලමච්ඡෙරෙන චෙතසාති ඉත්ථම්භූතලක්ඛණෙ කරණවචනං. සොතාපන්නස්ස සතොති ගෙහං ආවසන්තස්ස සොතාපන්නස්ස සමානස්ස. නිස්සයවිහාරන්ති නිස්සාය විහරිතබ්බවිහාරං, දෙවසිකං වළඤ්ජනකකම්මට්ඨානන්ති අත්ථො. අභිභවිත්වාති අගාරං ආවසන්තානං අඤ්ඤෙසං උප්පජ්ජනකරාගාදිඋපක්කිලෙසෙ අභිභුය්‍ය. Maccheramalena nghĩa là với cấu uế được gọi là bỏn xẻn. Hoặc là, bỏn xẻn và cấu uế là maccheramalaṃ; nghĩa là với sự bỏn xẻn ấy và với cấu uế là tham, v.v... Pajāyanavasena nghĩa là do sự sanh khởi từ nghiệp của riêng mình. Kaṇhadhammānaṃ nghĩa là của các ác pháp hoàn toàn đen tối như tham, v.v... Vigatattā nghĩa là do đã được đoạn trừ. Câu vigatamalamaccherena cetasā là sử dụng cách ở nghĩa chỉ đặc tính. Sotāpannassa sato nghĩa là của vị Dự lưu đang sống tại gia, là người tương đồng. Nissayavihāraṃ nghĩa là nơi trú nên nương tựa để sống, nghĩa là đề mục thiền định được thực hành hằng ngày. Abhibhavitvā nghĩa là sau khi đã chế ngự các phiền não như tham, v.v... thường sanh khởi nơi những người khác đang sống tại gia. යො කිඤ්චි දෙන්තොපි සාපෙක්ඛොව දෙති, සො මුත්තචාගො න හොති, අයං පන න එවන්ති ‘‘මුත්තචාගො’’ති වුත්තං. විස්සට්ඨචාගොති නිරපෙක්ඛපරිච්චාගොති අත්ථො. යථා පාණාතිපාතබහුලො පුග්ගලො ‘‘ලොහිතපාණී’’ති වුච්චති, එවං දානබහුලො පුග්ගලො ‘‘පයතපාණී’’ති වුත්තොති දස්සෙන්තො ‘‘දාතුං සදා ධොතහත්ථොයෙවා’’ති ආහ. තත්ථ සදාති නිච්චං, අභිණ්හන්ති අත්ථො. පරිච්චාගොති දෙය්‍යධම්මපරිච්චාගොති අධිකාරතො විඤ්ඤායති. යං යං දෙය්‍යධම්මං පරෙ යාචනකා. යාචනෙ යොගො යාචනයොගො, පරෙහි යාචිතුං යුත්තොති අත්ථො. යාජෙන යුත්තොති දානෙන යුත්තො සදා පරිච්චජනතො. උභයෙති යථාවුත්තෙ දානෙ, සංවිභාගෙ ච රතො අභිරතො. Người nào dù cho bất cứ vật gì nhưng vẫn cho với lòng luyến tiếc, người ấy không phải là người có sự xả thí rộng rãi (muttacāgo). Còn vị này thì không như vậy, do đó được gọi là muttacāgo. Vissaṭṭhacāgo nghĩa là sự xả thí không luyến tiếc. Để chỉ ra rằng: 'Giống như người thường xuyên sát sanh được gọi là người có bàn tay vấy máu (lohitapāṇī), cũng vậy, người thường xuyên bố thí được gọi là người có bàn tay thanh tịnh (payatapāṇī)', ngài đã nói: 'luôn có bàn tay đã được rửa sạch để cho'. Trong đó, sadā có nghĩa là thường xuyên, luôn luôn. Pariccāgo được hiểu theo văn mạch là sự xả thí vật dụng đáng cho. Bất cứ vật dụng đáng cho nào mà những người xin khác... Yācanayogo là sự thích hợp trong việc xin; nghĩa là thích hợp để được người khác xin. Yājena yutto nghĩa là tương ứng với sự bố thí, do thường xuyên xả thí. Ubhaye nghĩa là hoan hỷ, thích thú trong cả hai việc đã nói: sự bố thí và sự chia sớt. 161. යථා පරිසුද්ධසීලස්ස පුග්ගලස්ස අඛණ්ඩතාදිගුණවසෙන අත්තනො සීලස්ස අනුස්සරන්තස්ස සීලානුස්සතිභාවනා ඉජ්ඣති, එවං පරිසුද්ධඋළාරපරිච්චාගස්ස පුග්ගලස්ස අනුපක්කිලිට්ඨමෙව අත්තනො පරිච්චාගං අනුස්සරන්තස්ස භාවනා ඉජ්ඣතීති දස්සෙතුං ‘‘විගතමලමච්ඡෙරතාදිගුණවසෙනා’’තිආදි වුත්තං, තං වුත්තත්ථමෙව. 161. Cũng giống như đối với người có giới trong sạch, khi đang tùy niệm về giới của mình do năng lực của các đức tính như không bị sứt mẻ v.v..., sự tu tiến tùy niệm giới được thành tựu; cũng như vậy, đối với người có sự xả thí cao thượng và trong sạch, khi đang tùy niệm về sự xả thí của mình vốn không bị ô nhiễm, sự tu tiến được thành tựu. Để chỉ rõ điều này, (chú giải) đã nói đoạn bắt đầu bằng «do năng lực của các đức tính như đã ly cấu uế và xan tham v.v...». Điều ấy có ý nghĩa đã được nói đến. භිය්‍යොසොති [Pg.284] උපරිපි. මත්තාය පමාණස්ස මහතියා මත්තාය, විපුලෙන පමාණෙනාති අත්ථො. චාගාධිමුත්තොති පරිච්චාගෙ අධිමුත්තො නින්නපොණපබ්භාරො. තතො එව අලොභජ්ඣාසයො කත්ථචිපි අනභිසඞ්ගචිත්තො. පටිග්ගාහකෙසු මෙත්තායනවසෙන පරිච්චාගො හොතීති මෙත්තාය මෙත්තාභාවනාය අනුලොමකාරී අනුරූපපටිපත්ති. විසාරදොති විසදො අත්තනොව ගුණෙන කත්ථචිපි අමඞ්කුභූතො අභිභුය්‍ය විහාරී. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව. Về từ `bhiyyoso` (hơn nữa), (có nghĩa là) cũng ở trên. `Mattāya` (với mức độ) là của sự đo lường, với mức độ lớn; có nghĩa là với mức độ rộng lớn. Về từ `cāgādhimutto` (người hướng tâm đến sự xả thí), (có nghĩa là) người hướng tâm đến sự xả thí, có tâm thiên về, xu hướng, hướng đến (sự xả thí). Chính do vì vậy, vị ấy có khuynh hướng vô tham, có tâm không dính mắc vào bất cứ đâu. (Câu) ‘sự xả thí có được do năng lực của việc thực hành tâm từ đối với những người thọ nhận’ (có nghĩa là) sự thực hành thích hợp, thuận theo tâm từ, sự tu tiến tâm từ. Về từ `visārado` (người trong sạch), (có nghĩa là) người trong sạch, do chính đức tính của mình nên không bị bối rối ở bất cứ đâu, là người sống chế ngự. Phần còn lại dễ hiểu. 6. දෙවතානුස්සතිකථාවණ්ණනා 6. Giải về phẩm Tùy niệm Thiên nhân 162. අරියමග්ගවසෙනාති අරියමග්ගස්ස අධිගමවසෙන. සමුදාගතෙහීති සම්මදෙව තදුප්පත්තිතො උද්ධං ආගතෙහි. යාදිසා හි අරියානං සන්තානෙ ලොකියාපි සද්ධාදයො, න තාදිසා කදාචිපි පොථුජ්ජනිකා සද්ධාදයො. දිබ්බන්තීති දෙවා. චත්තාරො මහාරාජානො එතෙසන්ති චතුමහාරාජා, තෙ එව චාතුමහාරාජිකා. තෙත්තිංස සහපුඤ්ඤකාරිනො තත්ථූපපන්නාති තංසහචරිතං ඨානං තාවතිංසං, තන්නිවාසිනොපි දෙවා තංසහචරණතො එව තාවතිංසා. දුක්ඛතො යාතා අපයාතාති යාමා. තුසාය පීතියා ඉතා උපගතාති තුසිතා. භොගානං නිම්මානෙ රති එතෙසන්ති නිම්මානරතිනො. පරනිම්මිතෙසු භොගෙසු වසං වත්තෙන්තීති පරනිම්මිතවසවත්තිනො. බ්‍රහ්මානං කායො සමූහො බ්‍රහ්මකායො, තප්පරියාපන්නතාය තත්ථ භවාති බ්‍රහ්මකායිකා. තතුත්තරීති තතො බ්‍රහ්මකායිකෙහි උත්තරි, උපරි පරිත්තාභාදිකෙ සන්ධාය වදති. දෙවතා සක්ඛිට්ඨානෙ ඨපෙත්වාති ‘‘යථාරූපාය මග්ගෙනාගතාය සද්ධාය සමන්නාගතා, සීලෙන සුතෙන චාගෙන පඤ්ඤාය සමන්නාගතා ඉතො චුතා තත්ථ උපපන්නා තා දෙවතා, මය්හම්පි තථාරූපා සද්ධා සීලං සුතං චාගො පඤ්ඤා ච සංවිජ්ජතී’’ති දෙවතා සක්ඛිට්ඨානෙ ඨපෙත්වා සක්ඛිං ඔතාරෙන්තෙන විය අත්තනො සද්ධාදිගුණා අනුස්සරිතබ්බා. 162. Về từ `ariyamaggavasena` (do năng lực của Thánh đạo), (có nghĩa là) do năng lực của việc chứng đắc Thánh đạo. Về từ `samudāgatehi` (đã phát sanh), (có nghĩa là) đã phát sanh một cách chân chánh, sau khi Thánh đạo ấy sanh khởi. Quả vậy, các pháp tín v.v... dù là pháp thế gian trong tâm của bậc Thánh như thế nào, thì các pháp tín v.v... của phàm nhân không bao giờ được như vậy. (Họ) vui chơi nên được gọi là `devā` (chư thiên). Bốn vị thiên vương là của họ, nên (cõi trời ấy) là `Catumahārājā` (Tứ Đại Thiên Vương); chính họ là `Cātumahārājikā`. Ba mươi ba vị cùng làm phước đã sanh ở đó, nên trú xứ có liên quan đến họ được gọi là `Tāvatiṃsa` (Đao Lợi); và chư thiên trú ngụ ở đó cũng được gọi là `Tāvatiṃsa` do có liên quan đến trú xứ ấy. Đã đi, đã lìa khỏi khổ, nên (họ) là `Yāmā` (Dạ Ma). Đã đến, đã đạt được hỷ, nên (họ) là `Tusitā` (Đâu Suất). Có sự hoan hỷ trong việc hóa hiện các dục trần, nên (họ) là `Nimmānaratino` (Hóa Lạc Thiên). Làm chủ các dục trần do người khác hóa hiện, nên (họ) là `Paranimmitavasavattino` (Tha Hóa Tự Tại Thiên). Tập hợp của các Phạm thiên là `brahmakāyo` (phạm thân); do thuộc về nơi ấy, nên sanh ở đó được gọi là `Brahmakāyikā` (Phạm Chúng Thiên). Về từ `tatuttari` (cao hơn nữa), (có nghĩa là) cao hơn, ở trên các vị Phạm Chúng Thiên ấy; (ngài) nói đến các vị Phạm thiên như Quang Thiểu Thiên v.v... Về câu `devatā sakkhiṭṭhāne ṭhapetvā` (lấy chư thiên làm nhân chứng), (có nghĩa là) nên tùy niệm về các đức tính như tín v.v... của mình bằng cách lấy chư thiên làm nhân chứng, giống như đưa ra người làm chứng, (với sự suy niệm rằng): «Chư thiên ấy, do được trang bị với đức tin, giới, văn, thí, tuệ như thế nào mà đã đến nhờ Thánh đạo, từ đây sau khi mệnh chung, đã sanh vào cõi trời ấy; nơi ta cũng có đức tin, giới, văn, thí, tuệ như vậy hiện hữu». යදි එවං සුත්තෙ (අ. නි. 6.10) උභයගුණානුස්සරණං වුත්තං, තං කථන්ති අනුයොගං මනසි කත්වා ආහ ‘‘සුත්තෙ පනා’’තිආදි. තත්ථ කිඤ්චාපි වුත්තන්ති ‘‘අත්තනො ච, තාසඤ්ච දෙවතාන’’න්ති උභයං සමධුරං විය සුත්තෙ (අ. නි. 6.10) කිඤ්චාපි වුත්තං. අථ [Pg.285] ඛො තං ‘‘දෙවතානං සද්ධඤ්ච සීලඤ්චා’’තිආදිවචනං. සක්ඛිට්ඨානෙ ඨපෙතබ්බන්ති ‘‘වුත්ත’’න්ති පරතො පදං ආනෙත්වා සම්බන්ධිතබ්බං. කිමත්ථං පන සක්ඛිට්ඨානෙ ඨපනන්ති ආහ ‘‘දෙවතානං අත්තනො සද්ධාදීහි සමානගුණදීපනත්ථන්ති වෙදිතබ්බ’’න්ති. කස්මා පන සුත්තෙ යථාරුතවසෙන අත්ථං අග්ගහෙත්වා එවං අත්ථො ගය්හතීති ආහ ‘‘අට්ඨකථායඤ්හී’’තිආදි. Nếu như vậy, trong kinh (A.N. 6.10) nói đến việc tùy niệm đức tính của cả hai, điều đó như thế nào? Sau khi tác ý đến câu hỏi này, ngài đã nói đoạn bắt đầu bằng «sutte panā» (còn trong kinh). Về câu `kiñcāpi vuttaṃ` (mặc dù đã được nói), (có nghĩa là) mặc dù trong kinh (A.N. 6.10) đã nói đến cả hai «của mình và của các chư thiên ấy» dường như ngang bằng nhau. Tuy nhiên, lời nói ấy bắt đầu bằng «đức tin và giới của chư thiên», nên được liên kết bằng cách đem từ `vuttaṃ` (đã được nói) ở sau đến (để giải thích) câu `sakkhiṭṭhāne ṭhapetvā` (lấy làm nhân chứng). Việc lấy làm nhân chứng có mục đích gì? Ngài đã nói «nên hiểu là để chỉ ra các đức tính của chư thiên tương đồng với đức tin v.v... của mình». Tại sao lại hiểu ý nghĩa như vậy mà không lấy theo nghĩa văn tự trong kinh? Ngài đã nói đoạn bắt đầu bằng «aṭṭhakathāyañhī» (quả vậy, trong Chú giải). 163. තස්මාති යස්මා අට්ඨකථායං දෙවතා සක්ඛිට්ඨානෙ ඨපෙත්වා අත්තනො ගුණානුස්සරණං දළ්හං කත්වා වුත්තං, සීලචාගානුස්සතීසු විය ඉධාපි අත්තනො ගුණානුස්සරණං ඣානුප්පත්තිනිමිත්තං යුත්තං, තස්මා. පුබ්බභාගෙ භාවනාරම්භෙ. අපරභාගෙති යථා භාවෙන්තස්ස උපචාරජ්ඣානං ඉජ්ඣති, තථා භාවනාකාලෙ. යදි අත්තනො එව ඉධ ගුණා අනුස්සරිතබ්බා, කථමයං දෙවතානුස්සතීති ආහ ‘‘දෙවතානං ගුණසදිසසද්ධාදිගුණානුස්සරණවසෙනා’’ති. තෙන සදිසකප්පනාය අයං භාවනා ‘‘දෙවතානුස්සතී’’ති වුත්තා, න දෙවතානං, තාසං ගුණානං වා අනුස්සරණෙනාති දස්සෙති. පුබ්බභාගෙ වා පවත්තං දෙවතාගුණානුස්සරණං උපාදාය ‘‘දෙවතානුස්සතී’’ති ඉමිස්සා සමඤ්ඤා වෙදිතබ්බා. තථා හි වක්ඛති ‘‘පුබ්බභාගෙ දෙවතා ආරබ්භ පවත්තචිත්තවසෙනා’’ති. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව. 163. Về từ `tasmā` (do đó), (có nghĩa là) vì trong Chú giải, việc tùy niệm đức tính của mình sau khi lấy chư thiên làm nhân chứng đã được nói một cách chắc chắn, và cũng như trong tùy niệm giới và tùy niệm thí, ở đây việc tùy niệm đức tính của mình là nhân sanh khởi thiền là điều hợp lý, do đó. `Pubbabhāge` (trong giai đoạn đầu) là lúc bắt đầu tu tiến. Về từ `aparabhāge` (trong giai đoạn sau), (có nghĩa là) trong khi tu tiến, khi cận hành thiền được thành tựu. Nếu ở đây chỉ tùy niệm các đức tính của mình, tại sao đây lại gọi là tùy niệm thiên nhân? Ngài đã nói «do năng lực của việc tùy niệm các đức tính như tín v.v... tương đồng với đức tính của chư thiên». Do đó, ngài chỉ ra rằng sự tu tiến này được gọi là «tùy niệm thiên nhân» do sự so sánh tương đồng, chứ không phải do việc tùy niệm chư thiên hay các đức tính của họ. Hoặc nên hiểu tên gọi «tùy niệm thiên nhân» của pháp tùy niệm này là dựa vào việc tùy niệm đức tính của chư thiên xảy ra trong giai đoạn đầu. Quả vậy, ngài sẽ nói «do năng lực của tâm sanh khởi lấy chư thiên làm đối tượng trong giai đoạn đầu». Phần còn lại dễ hiểu. පකිණ්ණකකථාවණ්ණනා Giải về phẩm Tạp luận 164. එතාසන්ති එතාසං බුද්ධානුස්සතිආදීනං ඡන්නං අනුස්සතීනං. විත්ථාරදෙසනායන්ති විත්ථාරවසෙන පවත්තදෙසනායං, මහානාමසුත්තං (අ. නි. 6.10; 11.11) සන්ධාය වදති. භගවාතිආදීනං අත්ථන්ති භගවාතිආදීනං පදානං අත්ථං. අත්ථවෙදන්ති වා හෙතුඵලං පටිච්ච උප්පන්නං තුට්ඨිමාහ. ධම්මවෙදන්ති හෙතුං පටිච්ච උප්පන්නං තුට්ඨිං. ‘‘ආරකත්තා අරහ’’න්ති අනුස්සරන්තස්ස හි යං තං භගවතො කිලෙසෙහි ආරකත්තං, සො හෙතු. ඤාපකො චෙත්ථ හෙතු අධිප්පෙතො, න කාරකො, සම්පාපකො වා. යොනෙන ඤායමානො අරහත්තත්ථො, තං ඵලං. ඉමිනා නයෙන සෙසපදෙසුපි හෙතුඵලවිභාගො වෙදිතබ්බො. ධම්මානුස්සතිආදීසුපි ‘‘ආදිමජ්ඣපරියොසානකල්‍යාණත්තා’’තිආදිනා, ‘‘යස්මා පන සා සම්මාපටිපදා’’තිආදිනා ච තත්ථ තත්ථ හෙතුඅපදෙසො කතොයෙවාති. ධම්මූපසංහිතන්ති යථාවුත්තහෙතුහෙතුඵලසඞ්ඛාතගුණූපසංහිතං. ගුණෙති අත්තනො ගුණෙ. 164. Về từ `etāsaṃ` (của những pháp này), (có nghĩa là) của sáu pháp tùy niệm này, là Phật tùy niệm v.v... Về câu `vitthāradesanāyaṃ` (trong bài thuyết giảng rộng rãi), (có nghĩa là) trong bài thuyết giảng được trình bày một cách rộng rãi; ngài nói đến kinh Mahānāma (A.N. 6.10; 11.11). Về câu `bhagavātiādīnaṃ atthaṃ` (ý nghĩa của các từ như Bhagavā v.v...), (có nghĩa là) ý nghĩa của các từ như Bhagavā v.v... Hoặc, về từ `atthaveda` (cảm nghiệm ý nghĩa), (ngài) nói đến hỷ sanh khởi do duyên vào nhân-quả. Về từ `dhammaveda` (cảm nghiệm pháp), (ngài nói đến) hỷ sanh khởi do duyên vào nhân. Quả vậy, đối với vị hành giả đang tùy niệm rằng «(Ngài là) A-la-hán do sự xa lìa (phiền não)», sự xa lìa phiền não của Đức Thế Tôn chính là nhân. Và ở đây, nhân được hiểu là nhân làm cho biết, không phải là nhân tác thành hay nhân thành tựu. Ý nghĩa A-la-hán được biết đến nhờ nhân đó, chính là quả. Theo phương pháp này, nên hiểu sự phân biệt nhân và quả trong các từ khác. Trong các pháp tùy niệm như Pháp tùy niệm v.v..., việc chỉ ra nhân đã được thực hiện ở từng nơi qua các câu như «vì là pháp toàn thiện ở đoạn đầu, đoạn giữa, và đoạn cuối» và «vì đó là chánh đạo». Về từ `dhammūpasaṃhitaṃ` (liên quan đến pháp), (có nghĩa là) liên quan đến các đức tính được gọi là nhân và quả của nhân đã được nói đến. Về từ `guṇe` (về các đức tính), (có nghĩa là) về các đức tính của mình. 165. අරියසාවකානඤ්ඤෙව [Pg.286] ඉජ්ඣන්තීති අරියසාවකානං ඉජ්ඣන්තියෙවාති උත්තරපදාවධාරණං දට්ඨබ්බං, අවධාරණඤ්ච තෙසං සුඛසිද්ධිදස්සනත්ථං. තෙනාහ ‘‘තෙසං හී’’තිආදි. න පුථුජ්ජනානං සබ්බෙන සබ්බං ඉජ්ඣන්තීති. තථා හි වක්ඛති ‘‘එවං සන්තෙපී’’තිආදි. යදි එවං, කස්මා මහානාමසුත්තාදීසු (අ. නි. 6.10; 11.11) බහූසු සුත්තෙසු අරියසාවකග්ගහණං කතන්ති? තෙසං බහුලවිහාරතායාති ආචරියා. 165. Cụm từ "Ariyasāvakānaññeva ijjhanti" (chỉ thành tựu đối với các bậc Thánh đệ tử) nên được hiểu là sự xác định ở từ phía sau, tức là "ariyasāvakānaṃ ijjhanti yeva" (chỉ thành tựu đối với các bậc Thánh đệ tử). Và sự xác định này là để cho thấy sự thành tựu một cách dễ dàng của các vị ấy. Do đó, ngài đã nói "tesaṃ hi" (quả vậy, đối với các vị ấy), v.v... (Điều này) không có nghĩa là đối với hàng phàm phu thì hoàn toàn không thành tựu. Thật vậy, ngài sẽ nói "evaṃ santepi" (dù là như vậy), v.v... Nếu vậy, tại sao trong nhiều bài kinh như Mahānāmasutta, v.v... lại đề cập đến bậc Thánh đệ tử? Các vị A-xà-lê (giải thích rằng): (Việc đề cập như vậy) là do các vị ấy thường an trú (trong các pháp niệm này). නික්ඛන්තන්ති නිග්ගතං නිස්සටං. මුත්තන්ති විස්සට්ඨං. වුට්ඨිතන්ති අපෙතං. සබ්බමෙතං වික්ඛම්භනමෙව සන්ධාය වදති. ගෙධම්හාති පලිබොධතො. ඉදම්පීති බුද්ධානුස්සතිවසෙන ලද්ධං උපචාරජ්ඣානමාහ. ආරම්මණං කරිත්වාති පච්චයං කත්වා, පාදකං කත්වාති අත්ථො. විසුජ්ඣන්තීති පරමත්ථවිසුද්ධිං පාපුණන්ති. "Nikkhantaṃ" (đã thoát ra) có nghĩa là đã ra khỏi, đã thoát ly. "Muttaṃ" (đã giải thoát) có nghĩa là đã được buông xả. "Vuṭṭhitaṃ" (đã vượt lên) có nghĩa là đã lìa xa. Tất cả những điều này được nói đến với ý nghĩa chỉ là sự trấn áp (phiền não). "Gedhamhā" (từ sự tham ái) có nghĩa là từ chướng ngại. Bằng từ "idaṃ pi" (cả điều này nữa), ngài nói đến cận định đã đạt được nhờ vào niệm Phật. "Ārammaṇaṃ karitvā" (lấy làm đối tượng) có nghĩa là lấy làm duyên, lấy làm nền tảng. "Visujjhanti" (được thanh tịnh) có nghĩa là họ đạt đến sự thanh tịnh chân thật. සම්බාධෙති තණ්හාසංකිලෙසාදිනා සම්පීළෙ සංකටෙ ඝරාවාසෙ. ඔකාසාධිගමො ලොකුත්තරධම්මස්ස අධිගමාය අධිගන්තබ්බඔකාසො. අනුස්සතියො එව අනුස්සතිට්ඨානානි. විසුද්ධිධම්මාති විසුජ්ඣනසභාවා, විසුජ්ඣිතුං වා භබ්බා. පරමත්ථවිසුද්ධිධම්මතායාති පරමත්ථවිසුද්ධියා නිබ්බානස්ස භබ්බභාවෙන. උපක්කමෙනාති පයොගෙන. පරියොදපනාති විසොධනා. "Sambādhe" (trong sự chật chội) có nghĩa là trong đời sống tại gia, vốn bị bức bách và chật hẹp bởi tham ái, phiền não, v.v... "Okāsādhigamo" (sự có được cơ hội) là cơ hội cần phải có được để chứng ngộ pháp siêu thế. Chính các pháp niệm là các trú xứ của niệm. "Visuddhidhammā" (các pháp thanh tịnh) có nghĩa là có bản chất thanh tịnh, hoặc có khả năng được thanh tịnh. "Paramatthavisuddhidhammatāya" (do là pháp có sự thanh tịnh chân thật) có nghĩa là do có khả năng (đạt đến) Niết-bàn, là sự thanh tịnh chân thật. "Upakkamena" (bằng phương tiện) có nghĩa là bằng sự nỗ lực. "Pariyodapanā" (sự làm cho trong sạch) có nghĩa là sự gột rửa. 166. එවං සන්තෙපීති එවං මහානාමසුත්තාදීසු අනෙකෙසු සුත්තෙසු අරියසාවකස්සෙව වසෙන ඡසු අනුස්සතීසු දෙසිතාසුපි. යස්සානුභාවෙනාති යස්ස චිත්තප්පසාදස්ස බලෙන. පීතිං පටිලභිත්වාති අනුස්සවවසෙන බුද්ධාරම්මණං පීතිං උප්පාදෙත්වා. 166. "Evaṃ santepi" (dù là như vậy) có nghĩa là: dù cho trong nhiều bài kinh như Mahānāmasutta, v.v..., sáu pháp niệm đã được thuyết giảng chỉ dành cho bậc Thánh đệ tử. "Yassānubhāvena" (nhờ oai lực của điều đó) có nghĩa là nhờ sức mạnh của tâm tịnh tín đó. "Pītiṃ paṭilabhitvā" (sau khi có được hỷ) có nghĩa là sau khi làm phát sinh hỷ với đối tượng là Đức Phật, thông qua việc nghe truyền lại. ඡඅනුස්සතිනිද්දෙසවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Phần giải thích về sáu pháp niệm đã hoàn tất. ඉති සත්තමපරිච්ඡෙදවණ්ණනා. Như vậy là phần giải thích chương thứ bảy. 8. අනුස්සතිකම්මට්ඨානනිද්දෙසවණ්ණනා 8. Phần giải thích về các đề mục thiền niệm මරණස්සතිකථාවණ්ණනා Phần giải thích về niệm sự chết 167. ඉතොති [Pg.287] දෙවතානුස්සතියා. සා හි ඡසු අනුස්සතීසු සබ්බපච්ඡා නිද්දිට්ඨත්තා ආසන්නා, පච්චක්ඛා ච. අනන්තරායාති තදනන්තරං උද්දිට්ඨත්තා වුත්තං. මරණස්ස සති මරණස්සතීති මරණං තාව දස්සෙතුං ‘‘තත්ථ මරණ’’න්තිආදි වුත්තං. කාමඤ්චෙත්ථ ඛන්ධානං භෙදො ‘‘ජරාමරණං ද්වීහි ඛන්ධෙහි සඞ්ගහිත’’න්ති (ධාතු. 71) වචනතො චුතිඛන්ධානං විනාසො මරණන්ති වත්තබ්බං, විසෙසතො පන තං ජීවිතින්ද්‍රියස්ස විනාසභාවෙන කම්මට්ඨානිකානං පච්චුපතිට්ඨතීති ‘‘ජීවිතින්ද්‍රියස්ස උපච්ඡෙදො’’ති වුත්තං. තෙනෙවාහ නිද්දෙසෙ ‘‘කළෙවරස්ස නික්ඛෙපො ජීවිතින්ද්‍රියස්සුපච්ඡෙදො’’ති (විභ. 236; දී. නි. 2.390; ම. නි. 1.92, 123). තත්ථ එකභවපරියාපන්නස්සාති එකෙන භවෙන පරිච්ඡින්නස්ස. ජීවිතින්ද්‍රියස්ස උපච්ඡෙදොති ජීවිතින්ද්‍රියප්පබන්ධස්ස විච්ඡෙදො ආයුක්ඛයාදිවසෙන අන්තරධානං. සමුච්ඡෙදමරණන්ති අරහතො සන්තානස්ස සබ්බසො උච්ඡෙදභූතං මරණං. සඞ්ඛාරානං ඛණභඞ්ගසඞ්ඛාතන්ති සඞ්ඛතධම්මානං උදයවයපරිච්ඡින්නස්ස පවත්තිඛණස්ස භඞ්ගො නිරොධොති සඞ්ඛං ගතං. ඛණිකමරණන්ති යථාවුත්තඛණවන්තං තස්මිංයෙව ඛණෙ ලබ්භමානං මරණං. යං ඛන්ධප්පබන්ධං උපාදාය රුක්ඛාදිසමඤ්ඤා, තස්මිං අනුපච්ඡින්නෙපි අල්ලතාදිවිගමනං නිස්සාය මතවොහාරො සම්මුතිමරණං. න තං ඉධ අධිප්පෙතන්ති තං සමුච්ඡෙදඛණිකසම්මුතිමරණං ඉධ මරණානුස්සතියං නාධිප්පෙතං අබාහුල්ලතො, අනුපට්ඨහනතො, අසංවෙගවත්ථුතො චාති අධිප්පායො. 167. "Ito" (từ đây) có nghĩa là từ niệm thiên. Quả vậy, pháp niệm ấy vì được trình bày sau cùng trong sáu pháp niệm nên gần gũi và hiện tiền. "Anantarāya" (kế tiếp) được nói đến vì nó được nêu ra ngay sau đó. "Niệm về sự chết là niệm sự chết", để chỉ ra sự chết trước tiên, ngài đã nói "tattha maraṇaṃ" (trong đó, sự chết là), v.v... Mặc dù ở đây, nên nói rằng: "Sự chết là sự tan rã của các uẩn", theo như câu "già và chết được bao gồm trong hai uẩn", và "sự chết là sự hoại diệt của các uẩn lúc lâm chung". Tuy nhiên, đặc biệt đối với các hành giả, sự chết ấy hiện khởi với bản chất là sự hoại diệt của mạng quyền, do đó đã nói là "sự đoạn tuyệt của mạng quyền". Chính vì vậy, trong phần Niddesa, ngài đã nói: "sự quẳng bỏ thân xác, sự đoạn tuyệt của mạng quyền". Trong đó, "ekabhavapariyāpannassa" (thuộc về một kiếp sống) có nghĩa là được giới hạn bởi một kiếp sống. "Sự đoạn tuyệt của mạng quyền" có nghĩa là sự chấm dứt dòng tương tục của mạng quyền, sự biến mất do hết tuổi thọ, v.v... "Cái chết đoạn tận" là cái chết hoàn toàn đoạn tuyệt dòng tương tục của bậc A-la-hán. "Được gọi là sự tan rã trong từng sát-na của các hành" có nghĩa là sự tan rã, sự diệt tận của sát-na diễn tiến, vốn được giới hạn bởi sanh và diệt của các pháp hữu vi, được gọi là (cái chết sát-na). "Cái chết sát-na" là cái chết có được ngay trong chính sát-na đó, sát-na đã được nói đến. "Cái chết quy ước" là cách gọi "chết" dựa vào sự biến mất của sự tươi tốt, v.v..., ngay cả khi dòng tương tục của các uẩn mà dựa vào đó có tên gọi là cây cối, v.v... vẫn chưa bị cắt đứt. "Điều đó không được chủ ý ở đây" có nghĩa là: cái chết đoạn tận, cái chết sát-na, và cái chết quy ước đó không được chủ ý ở đây trong pháp niệm sự chết, vì chúng không phổ biến, không hiện khởi (rõ ràng), và không phải là đối tượng của sự kinh cảm. Đó là ý nghĩa. අධිප්පෙතං සතියා ආරම්මණභාවෙන. ආයුආදීනං ඛයකාලෙ මරණං කාලමරණං. තෙසං අපරික්ඛීණකාලෙ මරණං අකාලමරණං. ‘‘කාලමරණං පුඤ්ඤක්ඛයෙනා’’ති ඉදං යථාධිකාරං සම්පත්තිභවවසෙන වුත්තං, විපත්තිභවවසෙන පන ‘‘පාපක්ඛයෙනා’’ති වත්තබ්බං. (Cái chết) được chủ ý với tư cách là đối tượng của niệm. Cái chết vào lúc tuổi thọ, v.v... đã cạn kiệt là cái chết đúng thời. Cái chết vào lúc những thứ đó chưa cạn kiệt là cái chết phi thời. Câu "cái chết đúng thời là do hết phước" này được nói tùy theo trường hợp, theo khía cạnh của sự thành tựu. Còn theo khía cạnh của sự bất thành, nên nói là "do hết ác nghiệp". ආයුසන්තානජනකපච්චයසම්පත්තියාති ආයුප්පබන්ධස්ස පවත්තාපනකානං ආහාරාදිපච්චයානං සම්පත්තියං. විපක්කවිපාකත්තාති අත්තනො ඵලානුරූපං දාතබ්බවිපාකස්ස දින්නත්තා. ගතිකාලාහාරාදිසම්පත්තියා අභාවෙනාති [Pg.288] දෙවානං විය ගතිසම්පත්තියා, පඨමකප්පියානං විය කාලසම්පත්තියා, උත්තරකුරුකාදීනං විය ආහාරසම්පත්තියා ච අභාවෙන. ආදි-සද්දෙන උතුසුක්කසොණිතාදිං පරිග්ගය්හති. අජ්ජතනකාලපුරිසානං වියාති විය-සද්දො අට්ඨානෙ පට්ඨපිතො, අජ්ජතනකාලපුරිසානං වස්සසතමත්තපරිමාණස්ස විය ආයුනො ඛයවසෙනාති යොජනා. එවං හි අනාගතෙපි පරමායුනො සඞ්ගහො කතො හොති, අතීතෙ පන ගතිසම්පත්තියා විය කාලාහාරාදිසම්පත්තියා භාවෙන අනෙකවස්සසහස්ස පරිමාණොපි ආයු අහොසි. අයඤ්ච විභාගො වත්තමානස්ස අන්තරකප්පස්ස වසෙන වුත්තොති දට්ඨබ්බං. කලාබුරාජාදීනන්ති ආදි-සද්දෙන නන්දයක්ඛනන්දමාණවකාදීනං සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. තං සබ්බම්පීති යං ‘‘කාලමරණං අකාලමරණං, තත්ථාපි පුඤ්ඤක්ඛයමරණං ආයුක්ඛයමරණං උභයක්ඛයමරණං උපක්කමමරණ’’න්ති වුත්තප්පභෙදං මරණං, තං සබ්බම්පි. "Āyusantānajanakapaccayasampattiyā" (do sự đầy đủ của các duyên tạo ra dòng tương tục của tuổi thọ) có nghĩa là trong sự đầy đủ của các duyên như vật thực, v.v..., vốn làm cho dòng tương tục của tuổi thọ được tiếp diễn. "Vipakkavipākattā" (do quả đã chín muồi) có nghĩa là do quả dị thục cần phải cho đã được cho, tương xứng với năng lực của nó. "Gatikālāhārādisampattiyā abhāvena" (do không có sự đầy đủ về cõi, thời, vật thực, v.v...) có nghĩa là do không có sự đầy đủ về cõi như chư thiên, sự đầy đủ về thời như những người đầu kiếp, và sự đầy đủ về vật thực như những người ở Uttarakuru, v.v... Bằng từ "ādi" (v.v...), nên bao gồm cả thời tiết, tinh huyết, v.v... Trong câu "ajjatanakālapurisānaṃ viya", từ "viya" (như) được đặt không đúng chỗ; nên kết nối là: "do sự cạn kiệt tuổi thọ như của những người thời nay, vốn có giới hạn khoảng một trăm năm". Quả vậy, khi (kết nối) như vậy, tuổi thọ tối đa trong tương lai cũng được bao gồm. Còn trong quá khứ, do có sự đầy đủ về cõi, thời, vật thực, v.v..., tuổi thọ đã có đến hàng nhiều ngàn năm. Và nên hiểu rằng sự phân chia này được nói theo trung kiếp hiện tại. Trong câu "Kalāburājādīnaṃ", bằng từ "ādi" (v.v...), nên hiểu là bao gồm cả dạ xoa Nanda, thanh niên Nanda, v.v... "Taṃ sabbampi" (tất cả những cái chết đó) có nghĩa là: tất cả những cái chết có các loại đã được nói đến là "cái chết đúng thời, cái chết phi thời; và trong đó lại có cái chết do hết phước, cái chết do hết tuổi thọ, cái chết do hết cả hai, và cái chết do bị sát hại". 168. යොනිසොති උපායෙන. මනසිකාරොති මරණාරම්මණො මනසිකාරො. යෙන පන උපායෙන මනසිකාරො පවත්තෙතබ්බො, තං බ්‍යතිරෙකමුඛෙන දස්සෙතුං ‘‘අයොනිසො පවත්තයතො’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ අයොනිසො පවත්තයතොති අනුපායෙන සතිං, සංවෙගං, ඤාණඤ්ච අනුපට්ඨපෙත්වා මරණං අනුස්සරතො. තදෙතං සබ්බම්පීති සොකපාමොජ්ජානං උප්පජ්ජනං, සංවෙගස්ස අනුප්පජ්ජනං, සන්තාසස්ස උප්පජ්ජනඤ්ච යථාක්කමං සතිසංවෙගඤාණවිහරතො හොති. යො හි ‘‘මරණං නාමෙතං ජාතස්ස එකන්තික’’න්ති පණ්ඩිතානං වචනං සරති, තත්ථ සංවෙගජාතො හොති සම්පජානො ච, තස්ස ඉට්ඨජනමරණාදිනිමිත්තං සොකාදයො අනොකාසාව. තස්මාති යස්මා අයොනිසො මනසිකාරං පවත්තයතො එතෙ දොසා, තස්මා. තත්ථ තත්ථාති අරඤ්ඤසුසානාදීසු. හතමතසත්තෙති චොරාදීහි හතෙ, සරසෙන මතෙ ච සත්තෙ. දිට්ඨපුබ්බා සම්පත්ති යෙසං තෙ දිට්ඨපුබ්බසම්පත්තී, තෙසං දිට්ඨපුබ්බසම්පත්තීනං. යොජෙත්වාති උපට්ඨපෙත්වා. එකච්චස්සාති තික්ඛින්ද්‍රියස්ස ඤාණුත්තරස්ස. 168. "Yonisoti" là bằng phương pháp. "Manasikāroti" là tác ý có sự chết làm đối tượng. Nhưng để chỉ ra phương pháp mà tác ý nên được tiến hành, bằng cách trình bày theo lối phủ định, câu "ayoniso pavattayato" v.v... đã được nói đến. Ở đây, "ayoniso pavattayato" là đối với người tùy niệm về cái chết mà không có phương pháp, không làm cho niệm, chấn động tâm (saṃvega), và trí tuệ hiện khởi. "Tadetaṃ sabbampīti" là tất cả những điều này: sự khởi sanh của sầu muộn và hân hoan, sự không khởi sanh của chấn động tâm, và sự khởi sanh của kinh hãi, theo thứ tự, là do thiếu niệm, chấn động tâm, và trí tuệ. Thật vậy, vị nào nhớ lại lời của bậc hiền trí rằng: "Cái chết này là điều chắc chắn đối với người đã sanh", vị ấy có chấn động tâm khởi sanh và có tỉnh giác ở đó. Đối với vị ấy, sầu muộn v.v... do nhân duyên như cái chết của người thân yêu, không có cơ hội (khởi sanh). "Tasmāti" là vì người thực hành tác ý không như lý có những lỗi này, do đó. "Tattha tatthāti" là ở trong rừng, nghĩa địa v.v... "Hatamatasatteti" là những chúng sanh bị giết bởi kẻ cướp v.v..., và những chúng sanh chết tự nhiên. "Diṭṭhapubbasampattī" là những người mà sự thành tựu của họ đã được thấy trước đây; "tesaṃ diṭṭhapubbasampattīnaṃ" là của những người có thành tựu đã được thấy trước đây. "Yojetvāti" là sau khi làm cho hiện khởi. "Ekaccassāti" là đối với một số người có quyền năng sắc bén, có trí tuệ siêu việt. 169. වධකපච්චුපට්ඨානතොති ඝාතකස්ස විය පති පති උපට්ඨානතො ආසන්නභාවතො. සම්පත්තිවිපත්තිතොති ආරොග්‍යාදිසම්පත්තීනං විය ජීවිතසම්පත්තියා විපජ්ජනතො. උපසංහරණතොති පරෙසං මරණං දස්සෙත්වා අත්තනො [Pg.289] මරණස්ස උපනයනතො. කායබහුසාධාරණතොති සරීරස්ස බහූනං සාධාරණභාවතො. ආයුදුබ්බලතොති ජීවිතස්ස දුබ්බලභාවතො. අනිමිත්තතොති මරණස්ස වවත්ථිතනිමිත්තාභාවතො. අද්ධානපරිච්ඡෙදතොති කාලස්ස පරිච්ඡන්නභාවතො. ඛණපරිත්තතොති ජීවිතක්ඛණස්ස ඉත්තරභාවතො. 169. "Vadhakapaccupaṭṭhānatoti" là do sự hiện diện (của cái chết) như một đao phủ, do sự hiện diện liên tục trước mặt, do sự gần kề. "Sampattivipattitoti" là do sự hủy hoại của sự thành tựu về mạng sống, giống như (sự hủy hoại) của các thành tựu về sức khỏe v.v... "Upasaṃharaṇatoti" là do sự áp dụng vào cái chết của chính mình sau khi chỉ ra cái chết của người khác. "Kāyabahusādhāraṇatoti" là do thân thể này là của chung cho nhiều (hiểm họa). "Āyudubbalatoti" là do mạng sống yếu ớt. "Animittatoti" là do cái chết không có dấu hiệu xác định. "Addhānaparicchedatoti" là do thời gian (tuổi thọ) có giới hạn. "Khaṇaparittatoti" là do khoảnh khắc của sự sống là ngắn ngủi. වධකපච්චුපට්ඨානතොති එත්ථ විය-සද්දො ලුත්තනිද්දිට්ඨොති දස්සෙන්තො ‘‘වධකස්ස විය පච්චුපට්ඨානතො’’ති වත්වා තමෙවත්ථං විවරන්තො ‘‘යථා හී’’තිආදිමාහ. තත්ථ චාරයමානොති ආගුරෙන්තො පහරණාකාරං කරොන්තො. පච්චුපට්ඨිතොව උපගන්ත්වා ඨිතො සමීපෙ එව. ජරාමරණං ගහෙත්වාව නිබ්බත්තන්ති ‘‘යථා හි අහිච්ඡත්තකමකුළං උග්ගච්ඡන්තං පංසුවිරහිතං න හොති, එවං සත්තා නිබ්බත්තන්තා ජරාමරණවිරහිතා න හොන්තී’’ති එත්තකෙන උපමා. අහිච්ඡත්තකමකුළං කදාචි කත්ථචි පංසුවිරහිතම්පි භවෙය්‍ය, සත්තා පන කථඤ්චිපි ජරාමරණවිරහිතා න හොන්තීති ඛණිකමරණං තාව උපමාභාවෙන දස්සෙත්වා ඉධාධිප්පෙතං මරණං දස්සෙතුං ‘‘තථා හී’’තිආදි වුත්තං. අථ වා යදිමෙ සත්තා ජරාමරණං ගහෙත්වාව නිබ්බත්තන්ති, නිබ්බත්තිසමනන්තරමෙව මරිතබ්බන්ති චොදනං සන්ධායාහ ‘‘තථා හී’’තිආදි. අවස්සං මරණතොති අවස්සං මරිතබ්බතො, එකන්තෙන මරණසබ්භාවතො වා. පබ්බතෙය්‍යාති පබ්බතතො ආගතා. හාරහාරිනීති පවාහෙ පතිතස්ස තිණපණ්ණාදිකස්ස අතිවිය හරණසීලා. සන්දතෙවාති සවති එව. වත්තතෙවාති පවාහවසෙන වත්තති එව න තිට්ඨති. Trong câu "Vadhakapaccupaṭṭhānatoti", để chỉ ra rằng từ "viya" đã bị lược bỏ, sau khi nói "vadhakassa viya paccupaṭṭhānato" (do sự hiện diện như của đao phủ), và trong khi giải thích rộng ý nghĩa đó, ngài đã nói câu "yathā hī" v.v... Ở đó, "cārayamānoti" là đang la hét, đang làm ra vẻ tấn công. "Paccupaṭṭhitova" là đã đến gần và đứng ngay bên cạnh. Chúng sanh được sanh ra mang theo già và chết, ví dụ được hiểu qua câu này: "Như nụ nấm mọc lên không thể không dính đất, cũng vậy, chúng sanh khi sanh ra không thể không có già và chết". Nụ nấm đôi khi ở nơi nào đó cũng có thể không dính đất, nhưng chúng sanh thì không thể nào không có già và chết. Sau khi chỉ ra cái chết trong từng khoảnh khắc bằng ví dụ như vậy, để chỉ ra cái chết (chấm dứt mạng căn) được nói đến ở đây, câu "tathā hī" v.v... đã được nói. Hoặc là, ngài đã nói câu "tathā hī" v.v... nhắm đến sự chất vấn rằng: "Nếu những chúng sanh này sanh ra mang theo già và chết, thì chúng phải chết ngay sau khi sanh". "Avassaṃ maraṇatoti" là do chắc chắn phải chết, hoặc do sự tồn tại chắc chắn của cái chết. "Pabbateyyāti" là (dòng sông) đến từ núi. "Hārahārinīti" là có tính chất cuốn trôi mạnh mẽ cỏ, lá v.v... rơi vào dòng chảy. "Sandatevāti" là chỉ chảy đi. "Vattatevāti" là chỉ trôi đi theo sức mạnh của dòng chảy, không dừng lại. යමෙකරත්තින්ති යස්සං එකරත්තියං, භුම්මත්ථෙ උපයොගවචනං දට්ඨබ්බං, අච්චන්තසංයොගෙ වා. පඨමන්ති සබ්බපඨමං පටිසන්ධික්ඛණෙ. ගබ්භෙති මාතුකුච්ඡියං. මාණවොති සත්තො. යෙභුය්‍යෙන සත්තා රත්තියං පටිසන්ධිං ගණ්හන්තීති රත්තිග්ගහණං. අබ්භුට්ඨිතොවාති උට්ඨිතඅබ්භො විය, අභිමුඛභාවෙන වා උට්ඨිතොව මරණස්සාති අධිප්පායො. සො යාතීති සො මාණවො යාති, පඨමක්ඛණතො පට්ඨාය ගච්ඡතෙව. ස ගච්ඡං න නිවත්තතීති සො එවං ගච්ඡන්තො ඛණමත්තම්පි න නිවත්තති, අඤ්ඤදත්ථු මරණංයෙව උපගච්ඡති. "Yamekarattinti" là trong một đêm nào; nên hiểu là đối cách được dùng với nghĩa của vị trí cách, hoặc với nghĩa liên tục không gián đoạn. "Paṭhamanti" là đầu tiên hết, trong khoảnh khắc tái tục. "Gabbheti" là trong bụng mẹ. "Māṇavoti" là chúng sinh. Việc dùng từ "đêm" là vì phần lớn chúng sinh thụ thai vào ban đêm. "Abbhuṭṭhitovāti" là như đám mây đã dâng lên, hoặc ý nghĩa là đã dâng lên đối diện với cái chết. "So yātīti" là chúng sinh đó đi, đi mãi kể từ khoảnh khắc đầu tiên (tái tục). "Sa gacchaṃ na nivattatīti" là chúng sinh đó đi như vậy, không quay lại dù chỉ một khoảnh khắc, mà chỉ đi đến cái chết. කුන්නදීනන්ති පබ්බතතො පතිතානං ඛුද්දකනදීනං. පාතො ආපොරසානුගතබන්ධනානන්ති පුරිමදිවසෙ දිවා සූරියසන්තාපෙන අන්තො අනුපවිසිත්වා පුන රත්තියං බන්ධනමූලං උපගතෙන ආපොරසෙන තින්තසිථිලබන්ධනතාය පාතො ආපොරසානුගතබන්ධනානං. "Kunnadīnanti" là của những con sông nhỏ chảy xuống từ núi. "Pāto āporasānugatabandhanānanti" là vào buổi sáng, của những (trái cây) có cuống bị chất lỏng (thủy đại) thấm vào, do cuống bị ẩm ướt và lỏng lẻo bởi chất lỏng là thủy đại đã đi vào bên trong do sức nóng mặt trời vào ban ngày hôm trước rồi lại đến gốc cuống vào ban đêm. අච්චයන්තීති [Pg.290] අතික්කමන්ති. උපරුජ්ඣතීති නිරුජ්ඣති. උදකමෙව ඔදකං, උදකොඝං වා. යස්මා අච්චයන්ති අහොරත්තා, තස්මා ජීවිතං උපරුජ්ඣති. යස්මා ජීවිතං උපරුජ්ඣති, තස්මා ආයු ඛීයති මච්චානං. පපතතොති පපතනතො භයං සාමිකානං රුක්ඛෙ ඨත්වා කම්මෙ විනියුඤ්ජිතුකාමානං, හෙට්ඨා පවිට්ඨානං වා. උග්ගමනං පති උග්ගමනනිමිත්තං. මා මං අම්ම නිවාරය පබ්බජ්ජායාති අධිප්පායො. "Accayantīti" là trôi qua. "Uparujjhatīti" là bị đoạn diệt. "Udakameva odakaṃ" là "udakaṃ" (nước) chính là "odakaṃ", hoặc là dòng nước lũ. Vì ngày và đêm trôi qua, nên mạng sống bị đoạn diệt. Vì mạng sống bị đoạn diệt, nên tuổi thọ của chúng sinh bị hao mòn. "Papatatoti" là nỗi sợ hãi từ sự rơi rụng, đối với những người chủ muốn sử dụng (trái cây) khi chúng còn ở trên cây, hoặc đối với những người đi vào bên dưới. "Uggamanaṃ pati" là do nhân duyên mặt trời mọc. Ý nghĩa là "Thưa mẹ, xin đừng ngăn cản con xuất gia". කොචි මිත්තමුඛසත්තුරන්ධගවෙසී සහ වත්තමානොපි න හනෙය්‍ය, අයං පන එකංසෙන හනතියෙවාති දස්සෙතුං ‘‘සහජාතියා ආගතතො’’ති වත්වා ‘‘ජීවිතහරණතො චා’’ති වුත්තං. Để chỉ ra rằng: "Một kẻ thù nào đó mang bộ mặt bạn bè, tìm kiếm cơ hội, dù đang sống cùng cũng có thể không giết; nhưng cái chết này thì chắc chắn sẽ giết", sau khi nói "sahajātiyā āgatato" (do đến cùng với sự sanh), câu "jīvitaharaṇato cā" (và do đoạt lấy mạng sống) đã được nói. 170. නන්ති සම්පත්තිං. සුඛීති දිබ්බසදිසෙහි භොගෙහි, ආධිපතෙය්‍යෙන ච සුඛසමඞ්ගී. දෙහබන්ධෙනාති සරීරෙන. අසොකොති අසොකමහාරාජා. සොකමාගතොති සොචිතබ්බතං ගතො. 170. "Nanti" là sự thành tựu. "Sukhīti" là người có được hạnh phúc với tài sản giống như của chư thiên và với quyền lực. "Dehabandhenāti" là bằng thân thể. "Asokoti" là đại đế Asoka. "Sokamāgatoti" là đã đi đến tình trạng đáng sầu muộn. ආරොග්‍යං යොබ්බනානං. බ්‍යාධිජරාපරියොසානතා ජීවිතස්ස මරණපරියොසානතාය උදාහරණවසෙන ආනීතා, පච්චයභාගවසෙන වා. ලොකොයෙව ලොකසන්නිවාසො යථා සත්තාවාසාති, සන්නිවසිතබ්බතාය වා සත්තනිකායො ලොකසන්නිවාසො. අනුගතොති අනුබන්ධො පච්චත්ථිකෙන විය. අනුසටොති අනුපවිට්ඨො උපවිසෙන විය. අභිභූතොති අජ්ඣොත්ථටො මද්දහත්ථීහි විය. අබ්භාහතොති පහටො භූතෙහි විය. Của sức khỏe và tuổi trẻ. Sự kết thúc bằng bệnh tật và già nua được nêu ra như là ví dụ cho sự kết thúc bằng cái chết của sự sống, hoặc do bởi là phần nhân duyên. Chính thế gian là nơi cư ngụ của thế gian, giống như (câu) "nơi ở của chúng sanh", hoặc do bởi là nơi phải cùng nhau chung sống, đoàn chúng sanh là nơi cư ngụ của thế gian. (Bị) theo sau có nghĩa là bị đeo bám như bởi kẻ thù. (Bị) xâm nhập có nghĩa là bị thấm vào như bởi chất độc được bôi. (Bị) áp đảo có nghĩa là bị chà đạp như bởi những con voi say. (Bị) tấn công có nghĩa là bị đánh đập như bởi các loài ma quỷ. සෙලාති සිලාමයා, න පංසුආදිමයා. විපුලාති මහන්තා අනෙකයොජනායාමවිත්ථාරා. නභං ආහච්චාති විපුලත්තා එව ආකාසං අභිවිහච්ච සබ්බදිසාසු ඵරිත්වා. අනුපරියෙය්‍යුන්ති අනුවිචරෙය්‍යුං. නිප්පොථෙන්තාති අත්තනා ආඝාතිතං චුණ්ණවිචුණ්ණං කරොන්තා. අධිවත්තන්තීති අධිභවන්ති. කුලෙන වා රූපෙන වා සීලෙන වා සුතෙන වා සද්ධාදීහි වා සෙට්ඨොති සම්භාවනාය ඛත්තියාදීසු න කඤ්චි පරිවජ්ජෙති. තෙහි එව නිහීනොති අවමඤ්ඤමානාය සුද්දාදීසු න කඤ්චි පරිවජ්ජෙති. අඤ්ඤදත්ථු සබ්බමෙව අභිමද්දති නිම්මථති. දණ්ඩාදිඋපායා ච තත්ථ අවිසයා එවාති දස්සෙතුං ‘‘න තත්ථ හත්ථීනං භූමී’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ මන්තයුද්ධෙනාති [Pg.291] ආථබ්බණවෙදවිහිතෙන මන්තසඞ්ගාමප්පයොගෙන. ධනෙනාති ධනදානෙන. වා-සද්දො අවුත්තවිකප්පනත්ථො. තෙන සාමං, භෙදඤ්ච සඞ්ගණ්හාති. Những ngọn núi có nghĩa là (những ngọn núi) làm bằng đá, không phải làm bằng đất bụi v.v... To lớn có nghĩa là vĩ đại, có chiều dài và chiều rộng nhiều do-tuần. Chạm đến bầu trời có nghĩa là do bởi sự to lớn nên đã chạm đến không gian, lan tỏa khắp mọi phương hướng. Chúng sẽ lăn đi khắp nơi có nghĩa là chúng sẽ di chuyển khắp nơi. Nghiền nát có nghĩa là làm cho vật bị chính mình va chạm trở thành bột mịn. Chúng lấn át có nghĩa là chúng chế ngự. Nó không chừa một ai trong dòng dõi Sát-đế-lỵ v.v... với sự tôn vinh rằng "người này cao quý" do bởi dòng dõi, hoặc sắc đẹp, hoặc giới hạnh, hoặc học vấn, hoặc các đức tính như đức tin v.v... Nó không chừa một ai trong dòng dõi Thủ-đà-la v.v... với sự khinh miệt rằng "người này thấp hèn" do bởi chính những điều ấy. Trái lại, nó nghiền nát, nó hủy diệt tất cả. Và để chỉ ra rằng các phương tiện như hình phạt v.v... ở đây đều không phải là đối tượng (có thể áp dụng), câu "ở đó không phải là địa bàn của voi" v.v... đã được nói. Ở đó, bằng trận chiến thần chú có nghĩa là bằng việc áp dụng cuộc chiến thần chú được thực hiện bởi kinh Vệ-đà Athabbana. Bằng của cải có nghĩa là bằng việc bố thí của cải. Từ "vā" có ý nghĩa lựa chọn điều chưa được nói. Do đó, nó bao gồm cả (phương sách) hòa giải và ly gián. 171. පරෙහි සද්ධිං අත්තනො උපසංහරණතොති පරෙහි මතෙහි සද්ධිං ‘‘තෙපි නාම මතා, කිමඞ්ගං පන මාදිසා’’ති අත්තනො මරණස්ස උපනයනතො. යසමහත්තතොති පරිවාරමහත්තතො, විභවමහත්තතො ච. පුඤ්ඤමහත්තතොති මහාපුඤ්ඤභාවතො. ථාමමහත්තතොති වීරියබලමහත්තතො. යුධිට්ඨිලො ධම්මපුත්තො. චානුරො යො බලදෙවෙන නිබ්බුද්ධං කත්වා මාරිතො. 171. Do bởi sự so sánh bản thân với người khác có nghĩa là do bởi sự liên hệ cái chết của bản thân với những người khác đã chết rằng: "Ngay cả những người ấy cũng đã chết, huống nữa là những người như ta". Do bởi sự vĩ đại về danh tiếng có nghĩa là do bởi sự vĩ đại về đoàn tùy tùng và do bởi sự vĩ đại về tài sản. Do bởi sự vĩ đại về phước báu có nghĩa là do bởi trạng thái có phước báu lớn. Do bởi sự vĩ đại về sức mạnh có nghĩa là do bởi sự vĩ đại về sức mạnh tinh tấn. Yudhiṭṭhila là con trai của thần Dhamma. Cānura là người đã bị Baladeva giết sau khi giao đấu vật. සහ ඉද්ධීහීති වෙජයන්තකම්පනනන්දොපනන්දදමනාදීසු දිට්ඨානුභාවාහි අත්තනො ඉද්ධීහි සද්ධිං මච්චුමුඛං පවිට්ඨො. Cùng với các thần thông có nghĩa là đã đi vào miệng thần chết cùng với các thần thông của chính mình, những thần thông có oai lực đã được thấy trong việc làm rung chuyển cung điện Vejayanta, điều phục rồng Nandopananda, v.v... කලං නග්ඝන්ති සොළසින්ති සොළසන්නං පූරණභාගං න අග්ඝන්ති. ඉදං වුත්තං හොති – ආයස්මතො ථෙරස්ස සාරිපුත්තස්ස පඤ්ඤං සොළසභාගෙ කත්වා තතො එකං භාගං සොළසධා ගහෙත්වා ලද්ධං එකභාගසඞ්ඛාතං කලං සම්මාසම්බුද්ධං ඨපෙත්වා අඤ්ඤෙසං සත්තානං පඤ්ඤා න අග්ඝන්තීති. Không bằng một phần mười sáu có nghĩa là không đáng giá bằng một phần để đủ mười sáu. Điều này được nói ra có nghĩa là: sau khi chia trí tuệ của Trưởng lão Sāriputta khả kính thành mười sáu phần, rồi từ đó lấy một phần chia làm mười sáu, trí tuệ của các chúng sanh khác, ngoại trừ bậc Chánh Đẳng Giác, không đáng giá bằng một phần nhỏ được gọi là một phần đã nhận được ấy. සබ්බස්සාපි සංකිලෙසපක්ඛස්ස සමුග්ඝාතො ඤායෙන ආරද්ධවීරියස්ස හොතීති ආහ ‘‘ඤාණවීරියබලෙනා’’ති. සම්මාදිට්ඨිසම්මාවායාමෙසු හි සිද්ධෙසු අට්ඨඞ්ගිකො අරියමග්ගො සිද්ධොව හොතීති. එකාකීභාවෙන ඛග්ගවිසාණකප්පා. පරතොඝොසෙන විනා සයමෙව භූතා පටිවිද්ධාකුප්පාති සයම්භුනො. Vì sự đoạn trừ hoàn toàn tất cả phần phiền não xảy ra cho người có tinh tấn đã được khởi sự một cách hợp lý, nên ngài nói "bằng sức mạnh của trí tuệ và tinh tấn". Bởi vì khi chánh kiến và chánh tinh tấn được thành tựu, Bát Thánh Đạo cũng được thành tựu. Do bởi trạng thái đơn độc, các vị ấy giống như sừng tê giác. Các vị ấy được gọi là Sayambhū (Tự Giác Ngộ) vì các vị ấy đã tự mình trở thành người đã thâm nhập vào quả vị bất động (A-la-hán) mà không cần đến âm thanh (giáo pháp) từ người khác. හත්ථගතසුවණ්ණවලයානං අඤ්ඤමඤ්ඤං සඞ්ඝට්ටනං වංසකළීරස්ස කත්ථචි අසත්තතාති එවමාදිකං තං තං නිමිත්තං කාරණං ආගම්ම. වීමංසන්තාති පවත්තිනිවත්තියො උපපරික්ඛන්තා. මහන්තානං සීලක්ඛන්ධාදීනං එසනට්ඨෙන මහෙසයො. එකචරියනිවාසෙනාති එකචරියනිවාසමත්තෙන, න සීලාදිනා. ඛග්ගමිගසිඞ්ගසමා උපමා යෙසං, ඛග්ගමිගසිඞ්ගං වා සමූපමා යෙසං තෙ ඛග්ගසිඞ්ගසමූපමා. Dựa vào các dấu hiệu và nguyên nhân này khác, chẳng hạn như sự va chạm lẫn nhau của những chiếc vòng vàng trên tay, sự không dính mắc vào bất cứ đâu của măng tre. Các vị thẩm sát có nghĩa là các vị đang xem xét sự sinh khởi và sự đoạn diệt. Các vị là bậc Đại sĩ (Mahesi) vì có ý nghĩa là tìm cầu các uẩn cao thượng như giới uẩn v.v... Bằng việc sống độc cư có nghĩa là chỉ bằng việc sống và thực hành một mình, chứ không phải bằng giới hạnh v.v... Các vị ấy được gọi là "khaggasiṅgasamūpamā" (có ví dụ tương tự sừng tê giác) vì các vị ấy có sự ví dụ tương tự như sừng của con tê giác, hoặc vì các vị ấy có sự ví dụ tương tự là sừng của con tê giác. තම්බනඛතුඞ්ගනඛතාදිඅසීතිඅනුබ්‍යඤ්ජනපටිමණ්ඩිතෙහි සුප්පතිට්ඨිතපාදතාදීහි ද්වත්තිංසාය මහාපුරිසලක්ඛණෙහි විචිත්‍රො අච්ඡරියබ්භුතො රූපකායො එතස්සාති අසීති…පෙ… රූපකායො. සහ වාසනාය සබ්බෙසං කිලෙසානං [Pg.292] පහීනත්තා සබ්බාකාරපරිසුද්ධසීලක්ඛන්ධාදිගුණරතනෙහි සමිද්ධො ධම්මකායො එතස්සාති සබ්බාකාර…පෙ… ධම්මකායො. ඨානසොති තඞ්ඛණෙයෙව. Vị này có sắc thân kỳ diệu, phi thường, được trang hoàng bởi tám mươi vẻ đẹp phụ như móng tay màu đồng, móng tay cao v.v... và bởi ba mươi hai tướng của bậc đại nhân như bàn chân đặt bằng phẳng v.v..., do đó gọi là "asīti...pe... rūpakāyo" (có sắc thân... tám mươi...). Vị này có pháp thân viên mãn với các bảo vật đức hạnh như giới uẩn hoàn toàn thanh tịnh về mọi phương diện, do bởi đã đoạn trừ tất cả phiền não cùng với các tập khí, do đó gọi là "sabbākāra...pe... dhammakāyo" (có pháp thân... mọi phương diện...). Lập tức có nghĩa là ngay trong khoảnh khắc ấy. එවං මහානුභාවස්සාති එවං යථාවුත්තරූපකායසම්පත්තියා, ධම්මකායසම්පත්තියා ච විඤ්ඤායමානවිපුලාපරිමෙය්‍යබුද්ධානුභාවස්ස, වසං නාගතං අනුපගමනවසෙනාති අධිප්පායො. Của vị có oai lực vĩ đại như vậy có nghĩa là (của đức Phật) có oai lực của Phật rộng lớn, vô lượng, được biết đến qua sự thành tựu sắc thân và sự thành tựu pháp thân như đã nói. Ý nói là không đến dưới quyền lực do bởi không đi đến gần. මරණං සාමඤ්ඤං එතස්සාති මරණසාමඤ්ඤො, තස්ස භාවො මරණසාමඤ්ඤතා, තාය. Vị này có cái chết là điểm chung, nên gọi là "maraṇasāmañño" (có cái chết chung). Trạng thái của vị ấy là "maraṇasāmaññatā" (tính chất có cái chết chung). Do bởi tính chất ấy. 172. කිමිකුලානන්ති කිමිසමූහානං, කිමිජාතීනං වා. ජීයන්තීති ජරං පාපුණන්ති. 172. Các loài giòi bọ có nghĩa là các bầy giòi, hoặc các loài giòi. Chúng già đi có nghĩa là chúng đi đến sự già nua. නික්ඛන්තෙති වීතිවත්තෙ. පටිහිතායාති පච්චානුගතාය. සො මමස්ස අන්තරායොති සා යථාවුත්තා න කෙවලං කාලකිරියාව, අථ ඛො මම අතිදුල්ලභං ඛණං ලභිත්වා ඨිතස්ස සත්ථුසාසනමනසිකාරස්ස අන්තරායො අස්ස භවෙය්‍ය. බ්‍යාපජ්ජෙය්‍යාති විපත්තිං ගච්ඡෙය්‍ය. සත්ථකෙන විය අඞ්ගපච්චඞ්ගානං කන්තනකා මරණකාලෙ සන්ධිබන්ධනච්ඡෙදනකවාතා සත්ථකවාතා. Khi đã ra đi có nghĩa là khi đã trôi qua. Khi đã trở lại có nghĩa là khi đã quay về. Đó sẽ là chướng ngại cho ta có nghĩa là cái chết như đã nói ấy không chỉ đơn thuần là sự qua đời, mà còn có thể là chướng ngại cho việc tác ý đến giáo pháp của Bậc Đạo Sư của ta, người đang có được khoảnh khắc vô cùng khó được. Sẽ bị hoại diệt có nghĩa là sẽ đi đến sự hủy hoại. Các loại gió cắt đứt các mối nối và dây chằng vào lúc chết, chúng cắt các chi lớn nhỏ như bằng con dao nhỏ, được gọi là "gió dao". 173. අබලන්ති බලහීනං. දුබ්බලන්ති තස්සෙව වෙවචනං. අභාවත්ථො හි අයං දු-සද්දො ‘‘දුස්සීලො (අ. නි. 5.213; අ. නි. 10.75) දුප්පඤ්ඤො’’තිආදීසු (ම. නි. 1.449) විය. තදෙතං ආයු. අස්සාසපස්සාසානං සමවුත්තිතා අපරාපරං පවෙසනික්ඛමොව. බහි නික්ඛන්තනාසිකවාතෙ අන්තො අපවිසන්තෙ, පවිට්ඨෙ වා අනික්ඛමන්තෙති එකස්සෙව පවෙසනික්ඛමො විය වුත්තං, තං නාසිකවාතභාවසාමඤ්ඤෙනාති දට්ඨබ්බං. අධිමත්තතාය අච්චාසන්නඅධිට්ඨානාදිනා. තදභාවො හි ඉරියාපථානං සමවුත්තිතා. අතිසීතෙන අභිභූතස්ස කායස්ස විපජ්ජනං මහිංසරට්ඨාදීසු හිමපාතකාලෙන දීපෙතබ්බං. තත්ථ හි සත්තා සීතෙන භින්නසරීරා ජීවිතක්ඛයං පාපුණන්ති. අතිඋණ්හෙන අභිභූතස්ස විපජ්ජනං මරුකන්තාරෙ උණ්හාභිතත්තාය පච්ඡිං, තත්ථ ඨපිතං උපරි සාටකං, පුත්තඤ්ච අක්කමිත්වා මතාය ඉත්ථියා දීපෙතබ්බං. මහාභූතානං සමවුත්තිතා පකොපාභාවො[Pg.293]. පථවීධාතුආදීනං පකොපෙන සරීරස්ස විකාරාපත්ති පරතො ධාතුකම්මට්ඨානකථායං ආගමිස්සති. යුත්තකාලෙති භුඤ්ජිතුං යුත්තකාලෙ ඛුද්දාභිභූතකාලෙ. 173. Abalanti có nghĩa là suy giảm sức lực. Dubbalanti là từ đồng nghĩa của chính nó. Quả thật, tiếp đầu ngữ du- này có nghĩa là không có, giống như trong các trường hợp như ‘dussīlo’ (không có giới), ‘duppañño’ (không có trí tuệ). Mạng sống ấy. Sự vận hành đồng đều của hơi thở ra và hơi thở vào chính là sự đi vào và đi ra nối tiếp nhau. Khi hơi thở mũi đã đi ra bên ngoài mà không đi vào bên trong, hoặc khi đã đi vào mà không đi ra, được nói giống như sự đi vào và đi ra của chỉ một hơi thở, điều đó nên được hiểu là do sự tương đồng về bản chất của hơi thở mũi. Do mức độ quá mức bởi việc ngồi quá lâu, đứng quá lâu, v.v. Quả thật, sự không có điều đó là sự vận hành đồng đều của các oai nghi. Sự hoại diệt của thân bị áp đảo bởi cái lạnh quá mức nên được minh họa bằng thời kỳ tuyết rơi ở xứ Mahiṃsa, v.v. Quả thật, ở đó chúng sanh có thân bị phá vỡ bởi cái lạnh, đạt đến sự tận diệt của mạng sống. Sự hoại diệt (của thân) bị áp đảo bởi cái nóng quá mức nên được minh họa bằng (câu chuyện về) người phụ nữ đã chết trong sa mạc sau khi ngồi đè lên cái giỏ, cái áo choàng được đặt trong đó, và đứa con, do bị cái nóng thiêu đốt. Sự vận hành đồng đều của các đại chủng là sự không bị khuấy động. Sự biến đổi của thân do sự khuấy động của địa đại, v.v. sẽ được đề cập sau này trong phần luận về đề mục các đại. Yuttakāle có nghĩa là vào thời điểm thích hợp để ăn, vào thời điểm bị cơn đói áp đảo. 174. අවවත්ථානතොති කාලාදිවසෙන වවත්ථානාභාවතො. වවත්ථානන්ති චෙත්ථ පරිච්ඡෙදො අධිප්පෙතො, න අසඞ්කරතො වවත්ථානං, නිච්ඡයො චාති ආහ ‘‘පරිච්ඡෙදාභාවතො’’ති. න නායරෙති න ඤායන්ති. 174. Avavatthānato có nghĩa là do không có sự phân định về phương diện thời gian, v.v. Và ở đây, vavatthānaṃ (sự phân định) được hiểu là sự giới hạn, chứ không phải là sự xác lập do không hỗn tạp, và cũng không phải là sự quyết định, vì vậy ngài nói ‘paricchedābhāvato’ (do không có sự giới hạn). Na nāyare có nghĩa là không được biết đến. ඉතො පරන්ති එත්ථ පරන්ති පරං අඤ්ඤං කාලන්ති අත්ථො. තෙන ඔරකාලස්සාපි සඞ්ගහො සිද්ධො හොති. පරමායුතො ඔරකාලං එව චෙත්ථ ‘‘පර’’න්ති අධිප්පෙතං. තතො පරං සත්තානං ජීවනස්ස අභාවතො ‘‘වවත්ථානාභාවතො’’ති වත්තුං න සක්කාති. අබ්බුදපෙසීතිආදීසු ‘‘අබ්බුදකාලෙ පෙසිකාලෙ’’තිආදිනා කාල-සද්දො පච්චෙකං යොජෙතබ්බො. කාලොති ඉධ පුබ්බණ්හාදිවෙලා අධිප්පෙතා. තෙනාහ ‘‘පුබ්බණ්හෙපි හී’’තිආදි. ඉධෙව දෙහෙන පතිතබ්බන්ති සම්බන්ධො. අනෙකප්පකාරතොති නගරෙ ජාතානං ගාමෙ, ගාමෙ ජාතානං නගරෙ, වනෙ ජාතානං ජනපදෙ, ජනපදෙ ජාතානං වනෙතිආදිනා අනෙකප්පකාරතො. ඉතො චුතෙනාති ඉතො ගතිතො චුතෙන. ඉධ ඉමිස්සං ගතියං. යන්තයුත්තගොණො වියාති යථා යන්තෙ යුත්තගොණො යන්තං නාතිවත්තති, එවං ලොකො ගතිපඤ්චකන්ති එත්තකෙන උපමා. Trong câu ‘ito paraṃ’ này, ‘paraṃ’ có nghĩa là một khoảng thời gian khác sau đó. Do đó, sự bao gồm cả khoảng thời gian trước đó cũng được thành tựu. Và ở đây, ‘paraṃ’ được hiểu là chỉ khoảng thời gian trước so với tuổi thọ tối đa. Vì không có sự sống của chúng sanh sau đó (vượt quá tuổi thọ tối đa), nên không thể nói là ‘do không có sự phân định’. Trong các từ như ‘abbudapesī’, từ ‘kāla’ nên được kết hợp riêng rẽ thành ‘vào thời kỳ abbuda’, ‘vào thời kỳ pesi’, v.v. Ở đây, ‘kālo’ (thời gian) được hiểu là thời điểm như buổi sáng, v.v. Do đó, ngài nói ‘pubbaṇhepi hī’, v.v. Mối liên hệ là ‘phải ngã xuống với thân này ngay tại đây’. Anekappakārato có nghĩa là theo nhiều cách khác nhau: những người sinh ở thành thị (chết) ở làng quê, những người sinh ở làng quê (chết) ở thành thị, những người sinh trong rừng (chết) ở thôn xóm, những người sinh ở thôn xóm (chết) trong rừng, v.v. Ito cutena có nghĩa là chết từ cõi này. Idha có nghĩa là trong cõi này. Yantayuttagoṇo viya có nghĩa là: giống như con bò được attelage vào cối xay không vượt qua được cối xay, cũng vậy, thế gian (chúng sanh) không vượt qua được năm cõi. Ví dụ chỉ có chừng đó. 175. අප්පං වා භිය්‍යොති වස්සසතතො උපරි ‘‘දස වා වස්සානි, වීසති වා’’තිආදිනා දුතියං වස්සසතං අපාපුණන්තො අප්පකං වා ජීවතීති අත්ථො. ගමනීයොති ගන්ධබ්බො උපපජ්ජනවසෙන. සම්පරායොති පරලොකො. 175. Appaṃ vā bhiyyo có nghĩa là: sống thêm một chút trên một trăm năm, hoặc mười năm, hoặc hai mươi năm, v.v., mà không đạt đến một trăm năm thứ hai. Gamanīyo có nghĩa là phải đi theo phương diện tái sanh. Samparāyo có nghĩa là thế giới bên kia. හීළෙය්‍යාති පරිභවෙය්‍ය න සම්භාවෙය්‍ය. නන්ති ආයුං. සුපොරිසොති සාධුපුරිසො පඤ්ඤවා. චරෙය්‍යාති සුචරිතං චරෙය්‍ය. තෙනාහ ‘‘ආදිත්තසීසොවා’’ති. Hīḷeyya có nghĩa là nên khinh miệt, không nên tôn trọng. Naṃ có nghĩa là mạng sống. Suporiso có nghĩa là người thiện, người có trí tuệ. Careyya có nghĩa là nên thực hành thiện hạnh. Do đó, ngài nói ‘ādittasīsovā’ (như người có đầu bị cháy). සත්තහි උපමාහීති – Bằng bảy ví dụ – ‘‘සෙය්‍යථාපි, බ්‍රාහ්මණ, තිණග්ගෙ උස්සාවබින්දු සූරියෙ උග්ගච්ඡන්තෙ ඛිප්පංයෙව පටිවිගච්ඡති, න චිරට්ඨිතිකං හොති. උදකෙ උදකපුබ්බුළං. උදකෙ [Pg.294] දණ්ඩරාජි. නදී පබ්බතෙය්‍යා දූරඞ්ගමා සීඝසොතා හාරහාරිනී. බලවා පුරිසො ජිව්හග්ගෙ ඛෙළපිණ්ඩං සංයූහිත්වා අකසිරෙනෙව වමෙය්‍ය. දිවසං සන්තත්තෙ අයොකටාහෙ මංසපෙසි පක්ඛිත්තා ඛිප්පංයෙව පටිවිගච්ඡති, න චිරට්ඨිතිකා හොති. ගාවී වජ්ඣා ආඝාතනං නීයමානා යං යදෙව පාදං උද්ධරති, සන්තිකෙව හොති වධස්ස, සන්තිකෙව මරණස්ස, එවමෙවං ඛො, බ්‍රාහ්මණ, ගොවජ්ඣූපමං ජීවිතං මනුස්සානං පරිත්තං ලහුකං බහුදුක්ඛං බහුපායාසං මන්තායං බොද්ධබ්බං, කත්තබ්බං කුසලං, චරිතබ්බං බ්‍රහ්මචරියං, නත්ථි ජාතස්ස අමරණ’’න්ති (අ. නි. 7.74) – “Này Bà-la-môn, ví như giọt sương trên ngọn cỏ, khi mặt trời mọc, nó nhanh chóng tan biến, không tồn tại lâu. (Ví như) bong bóng nước trên mặt nước. (Ví như) vệt gậy vẽ trên nước. (Ví như) con sông miền núi, chảy xa, dòng chảy xiết, cuốn trôi mọi thứ. (Ví như) người đàn ông mạnh mẽ, vo viên cục đờm trên đầu lưỡi, có thể nhổ ra một cách dễ dàng. (Ví như) miếng thịt được đặt vào chảo sắt nung nóng suốt ngày, nó nhanh chóng tan biến, không tồn tại lâu. (Ví như) con bò cái sắp bị giết, được dẫn đến lò mổ, mỗi bước chân nó nhấc lên, nó càng gần đến sự giết chóc, càng gần đến cái chết. Cũng vậy, này Bà-la-môn, mạng sống của con người giống như con bò sắp bị giết, ngắn ngủi, chóng qua, nhiều đau khổ, nhiều phiền não. Nên được hiểu biết bằng trí tuệ, nên làm điều thiện, nên thực hành phạm hạnh, không có sự bất tử cho người đã sanh.” – එවමාගතාහි ඉමාහි සත්තහි උපමාහි අලඞ්කතං. Được trang hoàng bởi bảy ví dụ này đã được nêu ra như vậy. රත්තින්දිවන්ති එකං රත්තින්දිවං. භගවතො සාසනන්ති අරියමග්ගපටිවෙධාවහං සත්ථු ඔවාදං. බහුං වත මෙ කතං අස්සාති බහුං වත මයා අත්තහිතං පබ්බජිතකිච්චං කතං භවෙය්‍ය. තදන්තරන්ති තං ඛණං තත්තකං වෙලං. එකං පිණ්ඩපාතන්ති එකං දිවසං යාපනප්පහොනකං පිණ්ඩපාතං. දන්ධන්ති මන්දං චිරාය. අවිස්සාසියො අවිස්සාසනීයො. Rattindivaṃ có nghĩa là một ngày và đêm. Bhagavato sāsanaṃ có nghĩa là lời giáo huấn của Bậc Đạo Sư đưa đến sự chứng ngộ Thánh đạo. Bahuṃ vata me kataṃ assā có nghĩa là: mong rằng nhiều lợi ích cho bản thân, phận sự của người xuất gia, đã được tôi thực hiện. Tadantaraṃ có nghĩa là khoảnh khắc đó, khoảng thời gian chừng đó. Ekaṃ piṇḍapātaṃ có nghĩa là vật thực khất thực đủ để duy trì trong một ngày. Dandhaṃ có nghĩa là chậm chạp, lâu. Avissāsiyo có nghĩa là không đáng tin cậy. 176. චිත්තෙ ධරන්තෙයෙව සත්තානං ජීවිතවොහාරො, චිත්තස්ස ච අතිඉත්තරො ඛණො ලහුපරිවත්තිභාවතො. යථාහ භගවා ‘‘නාහං, භික්ඛවෙ, අඤ්ඤං එකධම්මම්පි සමනුපස්සාමි, යං එවං ලහුපරිවත්තං, යථයිදං චිත්ත’’න්ති (අ. නි. 1.48; කථා. 335). තස්මා සත්තානං ජීවිතං එකචිත්තක්ඛණිකත්තා ලහුසං ඉත්තරන්ති දස්සෙන්තො ‘‘පරමත්ථතො’’තිආදිමාහ. තත්ථ ‘‘පරමත්ථතො’’ති ඉමිනා යායං ‘‘යො චිරං ජීවති, සො වස්සසත’’න්තිආදිනා සත්තානං (දී. නි. 2.7; සං. නි. 1.145; අ. නි. 7.74) ජීවිතප්පවත්ති වුත්තා, සා පබන්ධවිසයත්තා වොහාරවසෙනාති තං පටික්ඛිපති. ‘‘අතිපරිත්තො’’ති ඉමිනා – 176. Chỉ khi tâm còn tồn tại thì mới có sự quy ước về mạng sống của chúng sanh, và khoảnh khắc của tâm thì rất ngắn ngủi do bản chất thay đổi nhanh chóng. Như Đức Thế Tôn đã nói: “Này các Tỳ-khưu, Ta không thấy một pháp nào khác thay đổi nhanh chóng như tâm này”. Do đó, để chỉ ra rằng mạng sống của chúng sanh là nhanh chóng, ngắn ngủi vì chỉ kéo dài một sát-na tâm, ngài đã nói câu bắt đầu bằng ‘paramatthato’ (về phương diện chân đế). Trong đó, bằng từ ‘paramatthato’ này, ngài bác bỏ dòng chảy của mạng sống của chúng sanh đã được nói đến bằng câu ‘người nào sống lâu, người đó sống một trăm năm’, v.v., vì dòng chảy đó được nói theo phương diện quy ước do là đối tượng của sự liên tục. Bằng từ ‘atiparitto’ này – ‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, චත්තාරො දළ්හධම්මා ධනුග්ගහා සුසික්ඛිතා කතහත්ථා කතූපාසනා චතුද්දිසා ඨිතා අස්සු, අථ පුරිසො ආගච්ඡෙය්‍ය ‘අහං ඉමෙසං…පෙ… කතූපාසනානං චතුද්දිසා කණ්ඩෙ ඛිත්තෙ අප්පතිට්ඨිතෙ පථවියං ගහෙත්වා ආහරිස්සාමී’ති. යථා [Pg.295] ච, භික්ඛවෙ, තස්ස පුරිසස්ස ජවො, යථා ච චන්දිමසූරියානං ජවො, තතො සීඝතරො. යථා ච, භික්ඛවෙ, තස්ස පුරිසස්ස ජවො, යථා ච චන්දිමසූරියානං ජවො, යථා ච යා දෙවතා චන්දිමසූරියානං පුරතො ධාවන්ති, තාසං දෙවතානං ජවො, තතො සීඝතරං ආයුසඞ්ඛාරා ඛීයන්තී’’ති (සං. නි. 2.228) – “Này các Tỳ khưu, ví như có bốn người xạ thủ có cung tên chắc chắn, đã được huấn luyện kỹ càng, đã thực hành thành thạo, đã biểu diễn tài nghệ, đứng ở bốn phương. Khi ấy, có một người đến và nói: ‘Tôi sẽ bắt lấy và mang về những mũi tên được bắn đi từ bốn phương bởi những xạ thủ... đã biểu diễn tài nghệ này, trước khi chúng chạm đất.’ Này các Tỳ khưu, tốc độ của người ấy, và tốc độ của mặt trăng và mặt trời, (các hành của tuổi thọ) còn nhanh hơn thế. Này các Tỳ khưu, tốc độ của người ấy, và tốc độ của mặt trăng và mặt trời, và tốc độ của các vị chư thiên bay trước mặt trăng và mặt trời, các hành của tuổi thọ còn tiêu hoại nhanh hơn thế nữa.” (Tương Ưng Bộ 2.228) – එවං වුත්තං පරිත්තම්පි පටික්ඛිපති. තත්‍ර හි ගමනස්සාදානං දෙවපුත්තානං හෙට්ඨුපරියෙන පටිමුඛං ධාවන්තානං සිරසි, පාදෙ ච බද්ධඛුරධාරාසන්නිපාතතොපි පරිත්තකො රූපජීවිතින්ද්‍රියස්ස සො ඛණො වුත්තො, චිත්තස්ස පන අතිවිය පරිත්තතරො, යස්ස උපමාපි නත්ථි. තෙනෙවාහ ‘‘යාවඤ්චිදං, භික්ඛවෙ, උපමාපි න සුකරා, යාව ලහුපරිවත්තං චිත්ත’’න්ති (අ. නි. 1.48). ජීවිතක්ඛණොති ජීවනක්ඛණො. එකචිත්තප්පවත්තිමත්තොයෙව එකස්ස චිත්තස්ස පවත්තිමත්තෙනෙව සත්තානං පරමත්ථතො ජීවනක්ඛණස්ස පරිච්ඡින්නත්තා. ඉදානි තමත්ථං උපමාය පකාසෙන්තො ‘‘යථා නාමා’’තිආදිමාහ. තත්ථ පවත්තමානන්ති පවත්තන්තං. එකචිත්තක්ඛණිකන්ති එකචිත්තක්ඛණමත්තවන්තං. තස්මිං චිත්තෙ නිරුද්ධමත්තෙති යෙන වත්තමානචිත්තක්ඛණෙන ‘‘ජීවතී’’ති වුච්චති, තස්මිං චිත්තෙ නිරොධං භඞ්ගං පත්තමත්තෙ තංසමඞ්ගී සත්තො නිරුද්ධො මතොති වුච්චති. වුත්තමෙවත්ථං පාළියා විභාවෙතුං ‘‘යථාහා’’තිආදි වුත්තං. තෙන තීසුපි කාලෙසු සත්තානං පරමත්ථතො ජීවනං නාම චිත්තක්ඛණවසෙනෙවාති දස්සෙති. Ngài bác bỏ cả khoảnh khắc ngắn ngủi đã được nói đến như vậy. Ở đây, quả vậy, khoảnh khắc ấy của sắc mạng quyền được nói là ngắn ngủi hơn cả sự va chạm của những lưỡi dao cạo được buộc vào đầu và chân của các vị thiên tử đang thích thú trong việc di chuyển, chạy đối diện nhau từ trên xuống dưới; nhưng khoảnh khắc của tâm thì lại cực kỳ ngắn ngủi hơn nữa, đến nỗi không có ví dụ nào có thể so sánh được. Vì thế, Ngài đã nói: “Này các Tỳ khưu, ví dụ cũng không dễ làm, tâm biến chuyển nhanh chóng đến mức như vậy.” (Tăng Chi Bộ 1.48). Sát-na sinh mạng là sát-na sống. (Sự sống) chỉ là sự diễn tiến của một tâm duy nhất, vì sát-na sống của chúng sanh về phương diện chân đế được phân định chỉ bằng sự diễn tiến của một tâm. Bây giờ, để làm sáng tỏ ý nghĩa ấy bằng ví dụ, ngài nói câu bắt đầu bằng “yathā nāma”. Ở đây, ‘đang diễn tiến’ (pavattamānaṃ) nghĩa là đang diễn ra (pavattantaṃ). ‘Một sát-na tâm’ (ekacittakkhaṇikaṃ) nghĩa là chỉ có một sát-na tâm (ekacittakkhaṇamattavantaṃ). ‘Khi tâm ấy vừa diệt’ (tasmiṃ citte niruddhamatte) nghĩa là, khi tâm ở hiện tại mà nhờ đó được gọi là ‘đang sống’ vừa đạt đến sự diệt, sự hoại diệt, thì chúng sanh tương ưng với tâm ấy được gọi là đã diệt, đã chết. Để làm rõ ý nghĩa đã được nói đến bằng Chánh tạng, câu bắt đầu bằng “yathāha” đã được nói. Do đó, Ngài chỉ ra rằng trong cả ba thời, sự sống của chúng sanh về phương diện chân đế thực sự chỉ tùy thuộc vào sát-na tâm. ජීවිතන්ති ජීවිතින්ද්‍රියං. සුඛදුක්ඛාති සුඛදුක්ඛවෙදනා. උපෙක්ඛාපි හි සුඛදුක්ඛාසු එව අන්තොගධා ඉට්ඨානිට්ඨභාවතො. අත්තභාවොති ජීවිතවෙදනාවිඤ්ඤාණානි ඨපෙත්වා අවසිට්ඨධම්මා වුත්තා. කෙවලාති අත්තනා, නිච්චභාවෙන වා අවොමිස්සා. එකචිත්තසමායුත්තාති එකෙකෙන චිත්තෙන සහිතා. ලහුසො වත්තති ඛණොති වුත්තනයෙන එකචිත්තක්ඛණිකතාය ලහුකො අතිඉත්තරො ජීවිතාදීනං ඛණො වත්තති. ‘Mạng sống’ (jīvitaṃ) là mạng quyền. ‘Thọ khổ và thọ lạc’ (sukhadukkha) là các cảm thọ khổ và lạc. Quả vậy, thọ xả cũng được bao gồm trong thọ khổ và thọ lạc do bản chất khả ý và bất khả ý. Với từ ‘thân thể’ (attabhāvo), ngoại trừ mạng sống, cảm thọ và thức, các pháp còn lại được nói đến. ‘Riêng biệt’ (kevalā) nghĩa là không pha trộn với tự ngã hay với bản chất thường hằng. ‘Tương ưng với một tâm’ (ekacittasamāyuttā) nghĩa là đi cùng với từng tâm một. ‘Khoảnh khắc diễn ra nhanh chóng’ (lahuso vattati khaṇo) nghĩa là, theo cách đã nói, do tính chất chỉ có một sát-na tâm, khoảnh khắc của mạng sống v.v... diễn ra nhanh chóng, vô cùng ngắn ngủi. යෙ නිරුද්ධා මරන්තස්සාති චවන්තස්ස සත්තස්ස චුතිතො උද්ධං ‘‘නිරුද්ධා’’ති වත්තබ්බා යෙ ඛන්ධා. තිට්ඨමානස්ස වා ඉධාති යෙ වා ඉධ පවත්තියං තිට්ඨන්තස්ස ධරන්තස්ස භඞ්ගප්පත්තියා නිරුද්ධා ඛන්ධා. සබ්බෙපි සදිසා තෙ සබ්බෙපි එකසදිසා. කථං? ගතා අප්පටිසන්ධිකා පුන ආගන්ත්වා පටිසන්ධානාභාවෙන විගතා. යථා [Pg.296] හි චුතිඛන්ධා න නිවත්තන්ති, එවං තතො පුබ්බෙපි ඛන්ධා, තස්මා එකචිත්තක්ඛණිකං සත්තානං ජීවිතන්ති අධිප්පායො. ‘Những uẩn nào đã diệt của người đang chết’ (ye niruddhā marantassa) nghĩa là những uẩn nào của chúng sanh đang mệnh chung, sau khi chết, được gọi là ‘đã diệt’. ‘Hoặc của người đang sống ở đây’ (tiṭṭhamānassa vā idha) nghĩa là những uẩn nào đã diệt do đạt đến sự hoại diệt của người đang sống, đang tồn tại trong vòng luân hồi ở đây. Tất cả chúng đều giống nhau, tất cả chúng đều hoàn toàn giống nhau. Như thế nào? Đã qua đi, không tái tục, đã biến mất vì không có sự tái tục trở lại. Quả vậy, cũng như các uẩn lúc chết không quay trở lại, các uẩn trước đó cũng vậy. Do đó, ý nghĩa là mạng sống của chúng sanh chỉ có một sát-na tâm. අනිබ්බත්තෙන න ජාතොති අනුප්පන්නෙන චිත්තෙන ජාතො න හොති අජාතො නාම හොති. පච්චුප්පන්නෙන වත්තමානෙන චිත්තෙන ජීවති ජීවමානො නාම හොති. චිත්තභඞ්ගා මතො ලොකොති චුතිචිත්තස්ස විය සබ්බස්සපි තස්ස තස්ස චිත්තස්ස භඞ්ගප්පත්තියා අයං ලොකො පරමත්ථතො මතො නාම හොති නිරුද්ධස්ස අප්පටිසන්ධිකත්තා. එවං සන්තෙපි පඤ්ඤත්ති පරමත්ථියා යා තං තං ධරන්තං චිත්තං උපාදාය ‘‘තිස්සො ජීවති, ඵුස්සො ජීවතී’’ති වචනප්පවත්තියා විසයභූතා සන්තානපඤ්ඤත්ති, සා එත්ථ පරමත්ථියා පරමත්ථභූතා. තථා හි වදන්ති ‘‘නාමගොත්තං න ජීරතී’’ති (සං. නි. 1.76). ‘Không sanh bởi cái chưa sanh khởi’ (anibbattena na jāto) nghĩa là không sanh bởi tâm chưa sanh, được gọi là chưa sanh. ‘Sống bởi tâm hiện tại’ (paccuppannena... jīvati), đang diễn ra, được gọi là đang sống. ‘Thế gian chết khi tâm hoại diệt’ (cittabhaṅgā mato loko) nghĩa là, giống như tâm tử, do sự đạt đến hoại diệt của mỗi một tâm, thế gian này về phương diện chân đế được gọi là đã chết, vì cái đã diệt thì không tái tục. Dù là như vậy, chế định là chân đế. Chế định về dòng tương tục, vốn là đối tượng của cách nói ‘Tisso đang sống, Phusso đang sống’ do nương vào mỗi một tâm đang tồn tại, chế định ấy ở đây là chân đế, là thực tại tối hậu. Quả vậy, họ nói: “Danh và tánh không già đi.” (Tương Ưng Bộ 1.76). 177. අඤ්ඤතරඤ්ඤතරෙන ආකාරෙන. චිත්තන්ති කම්මට්ඨානාරම්මණං චිත්තං. ආසෙවනං ලභතීති භාවනාසෙවනං ලභති, බහිද්ධා වික්ඛෙපං පහාය එකත්තවසෙන මරණාරම්මණමෙව හොතීති. තෙනාහ ‘‘මරණාරම්මණා සති සන්තිට්ඨතී’’ති. සභාවධම්මානං භෙදො සභාවධම්මගතිකො එවාති ආහ ‘‘සභාවධම්මත්තා පන ආරම්මණස්සා’’ති. තෙනාහ භගවා ‘‘ජරාමරණං, භික්ඛවෙ, අනිච්චං සඞ්ඛතං පටිච්චසමුප්පන්න’’න්තිආදි (සං. නි. 2.20). සංවෙජනීයත්තාති සංවෙගජනනතො මහාභූතෙසු මහාවිකාරතා විය ගය්හමානා මරණං අනුස්සරියමානං උපරූපරි උබ්බෙගමෙව ආවහතීති තත්ථ න භාවනාචිත්තං අප්පෙතුං සක්කොති. යදි සභාවධම්මත්තා අප්පනං න පාපුණාති, ලොකුත්තරජ්ඣානං එකච්චානි අරූපජ්ඣානානි ච කථන්ති ආහ ‘‘ලොකුත්තරජ්ඣානං පනා’’තිආදි. විසුද්ධිභාවනානුක්කමවසෙනාති හෙට්ඨිමවිසුද්ධියා ආනුභාවෙන අධිගතාතිසයාය පටිපදාඤාණදස්සනවිසුද්ධිභාවනාය, සබ්බසඞ්ඛාරෙහි නිබ්බින්දනවිරජ්ජනාදිවිසංයොගාධිමුත්තිඅප්පනාය ච පටිපක්ඛභූතානං පාපධම්මානං විගමොති එවංභූතස්ස විසුද්ධිභාවනානුක්කමස්ස වසෙන ලොකුත්තරජ්ඣානං අප්පනාප්පත්තමෙව හොති. ආරම්මණසමතික්කමනමත්තං තත්ථ හොතීති අඤ්ඤෙසං සභාවධම්මාරම්මණකම්මට්ඨානානං විය චිත්තස්ස සමාධානෙ බ්‍යාපාරො නත්ථි. යථාසමාහිතෙන පන චිත්තෙන ආරම්මණසමතික්කමනමත්තමෙව භාවනාය කාතබ්බං, තස්මා සභාවධම්මෙපි ආරුප්පජ්ඣානං අප්පෙතීති. 177. Bằng một cách nào đó. Tâm là tâm có đề mục là nghiệp xứ. Đạt được sự thực hành có nghĩa là đạt được sự thực hành tu tập; từ bỏ sự phóng dật bên ngoài, bằng cách nhất tâm, nó chỉ có đề mục là sự chết. Do đó, ngài nói: “Niệm an trú trên đề mục sự chết”. Sự tan rã của các pháp tự nhiên chỉ là bản chất của các pháp tự nhiên, do đó ngài nói: “Tuy nhiên, do tính chất pháp tự nhiên của đề mục”. Do đó, Đức Thế Tôn đã nói: “Này các Tỳ khưu, già và chết là vô thường, là pháp hữu vi, là pháp do duyên sanh” v.v... Do tính chất gây ra sự chấn động (saṃvega) có nghĩa là do tạo ra sự chấn động. Giống như sự biến đổi lớn lao trong các đại chủng được nhận thức, khi sự chết được niệm tưởng, nó chỉ mang lại sự kinh sợ ngày càng tăng, do đó tâm tu tập không thể an trú vào đó. Nếu do tính chất pháp tự nhiên mà không đạt đến an chỉ, thì làm sao thiền siêu thế và một số thiền vô sắc (có thể đạt đến)? Do đó, ngài nói: “Còn thiền siêu thế” v.v... Bằng cách tuần tự tu tập thanh tịnh có nghĩa là: bằng sự tu tập đạo tri kiến thanh tịnh đã đạt được sự vượt trội nhờ oai lực của thanh tịnh thấp hơn, và sự hướng tâm đến việc không dính mắc như nhàm chán, ly tham v.v... đối với tất cả các pháp hữu vi, và sự đoạn trừ các ác pháp đối nghịch với an chỉ; do sự tuần tự tu tập thanh tịnh như vậy, thiền siêu thế chắc chắn đạt đến an chỉ. Ở đó chỉ có sự vượt qua đề mục có nghĩa là không có sự nỗ lực trong việc định tâm giống như các đề mục nghiệp xứ khác có pháp tự nhiên làm đối tượng. Tuy nhiên, với tâm đã được định tĩnh, chỉ cần thực hiện việc vượt qua đề mục bằng sự tu tập, do đó, thiền vô sắc cũng an trú vào các pháp tự nhiên. සතතං [Pg.297] අප්පමත්තො හොති සංවෙගබහුලත්තා, තතො එවස්ස සබ්බභවෙසු අනභිරතිසඤ්ඤාපටිලාභො. ජීවිතනිකන්තිං ජහාති මරණස්ස අවස්සංභාවිතාදස්සනතො. පාපගරහී හොති අනිච්චසඤ්ඤාපටිලාභතො, තතො එව අසන්නිධිබහුලතා, විගතමලමච්ඡෙරතා ච. තදනුසාරෙනාති අනිච්චසඤ්ඤාපරිචයානුසාරෙන. අභාවිතමරණාති අභාවිතමරණානුස්සරණා. අභයො අසම්මූළ්හො කාලං කරොති පගෙව මරණසඤ්ඤාය සූපට්ඨිතත්තා. Vị ấy thường xuyên không dể duôi do có nhiều sự chấn động, chính vì thế vị ấy đạt được tưởng không hoan hỷ trong tất cả các cõi hữu. Vị ấy từ bỏ sự luyến ái trong đời sống do thấy được tính chất chắc chắn xảy ra của cái chết. Vị ấy trở thành người khiển trách điều ác do đạt được vô thường tưởng, chính vì thế vị ấy không có nhiều sự tích trữ, và có sự keo kiệt và cấu uế đã được loại trừ. Theo đó có nghĩa là theo sự thực hành thuần thục vô thường tưởng. (Những người) không tu tập niệm chết có nghĩa là những người không tu tập niệm tưởng về sự chết. Do tử tưởng đã được thiết lập vững chắc từ trước, vị ấy mệnh chung không sợ hãi, không si mê. කායගතාසතිකථාවණ්ණනා Giải thích về chương Niệm Thân. 178. බුද්ධා උප්පජ්ජන්ති එත්ථාති බුද්ධුප්පාදො, බුද්ධානං උප්පජ්ජනකාලො, තස්මා. අඤ්ඤත්‍ර තං ඨපෙත්වා, අඤ්ඤස්මිං කාලෙති අත්ථො. න පවත්තපුබ්බන්ති අපවත්තපුබ්බං. තතො එව සබ්බතිත්ථියානං අවිසයභූතං. නනු ච සුනෙත්තසත්ථාරාදයො (අ. නි. 6.54; 7.66, 73), අඤ්ඤෙ ච තාපසපරිබ්බාජකා සරීරං ‘‘අසුභ’’න්ති ජානිංසු. තථා හි සුමෙධතාපසෙන සරීරං ජිගුච්ඡන්තෙන වුත්තං – 178. Chư Phật xuất hiện ở đây, nên gọi là sự xuất hiện của chư Phật, do đó, là thời kỳ xuất hiện của chư Phật. Ngoài ra, có nghĩa là, để cái đó sang một bên, vào một thời điểm khác. Chưa từng xảy ra trước đây, nên gọi là chưa từng xảy ra. Chính vì thế, nó không phải là lĩnh vực của tất cả các ngoại đạo. Chẳng phải các vị đạo sư như Sunetta và các vị ẩn sĩ, du sĩ khác đã biết thân này là "bất tịnh" hay sao? Thật vậy, ẩn sĩ Sumedha, trong khi ghê tởm thân này, đã nói rằng – ‘‘යන්නූනිමං පූතිකායං, නානාකුණපපූරිතං; ඡඩ්ඩයිත්වාන ගච්ඡෙය්‍යං, අනපෙක්ඛො අනත්ථිකො’’ති. (බු. වං. 2.8) – “Chắc chắn rằng, sau khi vứt bỏ thân thối tha này, đầy dẫy các loại tử thi, ta sẽ đi, không luyến tiếc, không mong muốn.” ආදි. කාමං බොධිසත්තා, අඤ්ඤෙ ච තාපසාදයො සරීරං ‘‘අසුභ’’න්ති ජානන්ති, කම්මට්ඨානභාවෙන පන න ජානන්ති. තෙන වුත්තං ‘‘අඤ්ඤත්‍ර බුද්ධුප්පාදා’’තිආදි. සංවෙගාය සංවත්තති යාථාවතො කායසභාවප්පවෙදනතො. අත්ථායාති දිට්ඨධම්මිකාදිඅත්ථාය. යොගක්ඛෙමායාති චතූහි යොගෙහි ඛෙමභාවාය. සතිසම්පජඤ්ඤායාති සබ්බත්ථ සතිඅවිප්පවාසාය ච සත්තට්ඨානියසම්පජඤ්ඤාය ච. ඤාණදස්සනපටිලාභායාති විපස්සනාඤාණාධිගමාය. විජ්ජාවිමුත්තිඵලසච්ඡිකිරියායාති තිස්සො විජ්ජා, චිත්තස්ස අධිමුත්ති නිබ්බානං, චත්තාරි සාමඤ්ඤඵලානීති එතෙසං පච්චක්ඛකරණාය. අමතස්ස නිබ්බානස්ස අධිගමහෙතුතාය, අමතසදිසාතප්පකසුඛසහිතතාය ච කායගතාසති ‘‘අමත’’න්ති වුත්තා. පරිභුඤ්ජන්තීති ඣානසමාපජ්ජනෙන වළඤ්ජන්ති. පරිහීනන්ති ජිනං. විරද්ධන්ති අනධිගමෙන විරජ්ඣිතං. ආරද්ධන්ති සාධිතං නිප්ඵාදිතං. අනෙකෙහි ආකාරෙහි තෙසු තෙසු සුත්තන්තෙසු පසංසිත්වා යං තං කායගතාසතිකම්මට්ඨානං නිද්දිට්ඨන්ති සම්බන්ධො[Pg.298]. කත්ථ පන නිද්දිට්ඨන්ති? කායගතාසතිසුත්තෙ (ම. නි. 3.153 ආදයො). තත්ථ හි ‘‘කථං භාවිතා ච භික්ඛවෙ’’තිආදිනා අයං දෙසනා ආගතා. තත්‍රායං සඞ්ඛෙපත්ථො – භික්ඛවෙ, කෙන පකාරෙන කායගතාසතිභාවනා භාවිතා, කෙන ච පකාරෙන පුනප්පුනං කතා ආනාපානජ්ඣානාදීනං නිප්ඵත්තියා මහප්ඵලා, තෙසං තෙසං විජ්ජාභාගියානං, අභිඤ්ඤාසච්ඡිකරණීයානඤ්ච ධම්මානං, අරතිරතිසහනතාදීනඤ්ච සංසිද්ධියා මහානිසංසා ච හොතීති? ආනාපානපබ්බන්ති ආනාපානකම්මට්ඨානාවධි. එස නයො සෙසෙසුපි. V.v... Thật vậy, các vị Bồ tát và các vị ẩn sĩ khác biết thân này là "bất tịnh", nhưng họ không biết nó như là một đề mục nghiệp xứ. Do đó, đã được nói "ngoài thời chư Phật xuất hiện" v.v... Nó dẫn đến sự chấn động do sự tuyên bố về bản chất thực sự của thân. Vì lợi ích có nghĩa là vì lợi ích trong hiện tại v.v... Vì sự an ổn khỏi các ách có nghĩa là vì sự an ổn khỏi bốn ách. Vì niệm và tỉnh giác có nghĩa là vì niệm không rời xa ở mọi nơi và vì tỉnh giác ở bảy nơi. Vì sự chứng đắc tri kiến có nghĩa là vì sự chứng đắc tuệ quán. Vì sự chứng ngộ quả minh và giải thoát có nghĩa là để chứng ngộ ba minh, sự giải thoát của tâm là Níp-bàn, và bốn quả Sa-môn. Niệm thân được gọi là "bất tử" vì là nhân để chứng đắc Níp-bàn bất tử, và vì nó đi kèm với lạc thú của sự tinh cần tương tự như bất tử. Thọ hưởng có nghĩa là họ sử dụng bằng cách nhập thiền. Suy giảm có nghĩa là bị đánh bại. Bỏ lỡ có nghĩa là bị bỏ lỡ do không chứng đắc. Bắt đầu có nghĩa là đã thực hiện, đã hoàn thành. Mối liên hệ là: đề mục nghiệp xứ niệm thân đó đã được chỉ ra, sau khi được tán thán bằng nhiều cách trong các kinh điển khác nhau. Nhưng nó được chỉ ra ở đâu? Trong Kinh Niệm Thân. Thật vậy, ở đó bài pháp này đã đến qua câu "Này các Tỳ khưu, niệm thân được tu tập như thế nào" v.v... Đây là ý nghĩa tóm tắt ở đó: Này các Tỳ khưu, sự tu tập niệm thân được tu tập bằng cách nào, và được thực hành lặp đi lặp lại bằng cách nào mà có quả lớn, lợi ích lớn cho sự thành tựu của các thiền hơi thở v.v..., cho sự thành tựu của các pháp thuộc về minh, các pháp cần được chứng ngộ bằng thắng trí, và sự chịu đựng được sự không hoan hỷ và hoan hỷ v.v...? Phần hơi thở là giới hạn của đề mục nghiệp xứ hơi thở. Phương pháp này cũng áp dụng cho các phần còn lại. ධාතුමනසිකාරකම්මට්ඨානෙන යදිපි උපචාරසමාධි ඉජ්ඣති, සම්මසනවාරො පන තත්ථ සාතිසයොති ධාතුමනසිකාරපබ්බම්පි ‘‘විපස්සනාවසෙන වුත්ත’’න්ති වුත්තං. ‘‘අයම්පි ඛො කායො එවංධම්මො එවංභාවී එවංඅනතීතො’’ති (දී. නි. 2.379; ම. නි. 1.112) තත්ථ තත්ථ අසුභානිච්චතාදීහි සද්ධිං කායෙ ආදීනවස්ස විභාවනවසෙන දෙසනාය ආගතත්තා ‘‘නවසිවථික…පෙ… වුත්තානී’’ති වුත්තං. එත්ථ උද්ධුමාතකාදීසූති එතෙසු සිවථිකපබ්බෙසු ආගතඋද්ධුමාතකාදීසු. ආනාපානස්සතිවසෙනාති ආනාපානස්සතිභාවනාවසෙන. යො උපරි ‘‘කරීසං මත්ථලුඞ්ග’’න්ති මත්ථලුඞ්ගකොට්ඨාසො ගය්හති, තං ඉධ පාළියං (ම. නි. 3.154) අට්ඨිමිඤ්ජෙනෙව සඞ්ගණ්හිත්වා දෙසනා ආගතාති දස්සෙන්තො ‘‘මත්ථලුඞ්ගං අට්ඨිමිඤ්ජෙන සඞ්ගහෙත්වා’’ති ආහ. ඉධාති ඉමස්මිං අනුස්සතිනිද්දෙසෙ. කායං ගතා, කායෙ වා ගතා සති කායගතාසතීති සතිසීසෙන ඉදං ද්වත්තිංසාකාරකම්මට්ඨානං අධිප්පෙතන්ති යොජනා. Với đề mục tác ý về các giới, mặc dù cận định được thành tựu, nhưng phần quán xét ở đây lại ưu việt hơn, do đó cũng có lời giải thích rằng chương về tác ý các giới cũng được nói theo phương diện minh sát. Do trong các đoạn kinh đây đó, bài thuyết giảng đã đến bằng cách trình bày sự nguy hại trong thân cùng với các pháp như bất tịnh, vô thường v.v... qua câu: “Thân này cũng có pháp như vậy, sẽ là như vậy, không vượt khỏi cái như vậy”, nên được nói là “chín đề mục tử thi...đã được thuyết giảng”. Ở đây, uddhumātakādīsu (tử thi sình trương v.v...) có nghĩa là trong các tử thi sình trương v.v... đã được đề cập trong các chương về tử thi này. Ānāpānassativasenāti (theo phương diện niệm hơi thở) có nghĩa là theo phương diện tu tập niệm hơi thở. Để chỉ ra rằng phần óc não, mà ở trên được đề cập là “phân, óc não”, ở đây trong Chánh tạng đã được thuyết giảng bằng cách bao gồm nó chỉ trong tủy xương, nên ngài đã nói “sau khi bao gồm óc não vào trong tủy xương”. Idhā (ở đây) có nghĩa là trong phần giải về tùy niệm này. Sự liên kết ý nghĩa là: Niệm đi đến thân, hoặc niệm đi trong thân được gọi là niệm thân (kāyagatāsati), do đó, với niệm làm chính, đề mục ba mươi hai thể trược này được ám chỉ. 179. චතුමහාභූතිකන්ති චතුමහාභූතසන්නිස්සයං. පූතිකායන්ති පූතිභූතං පරමදුග්ගන්ධකායං. ඨානගමනාවත්ථං සරීරං සන්ධාය, තස්ස වා අවයවෙසු සබ්බහෙට්ඨිමං පාදතලන්ති වුත්තං ‘‘උද්ධං පාදතලා’’ති. තිරියං තචපරිච්ඡින්නන්ති එත්ථ නනු කෙසලොමනඛානං, තචස්ස ච අතචපරිච්ඡින්නතා අත්ථීති? කිඤ්චාපි අත්ථි, තචපරිච්ඡින්නබහුලතාය පන කායස්ස තචපරිච්ඡින්නතා හොතීති එවං වුත්තං. තචො පරියන්තො අස්සාති තචපරියන්තොති එතෙන පන වචනෙන කායෙකදෙසභූතො තචො ගහිතො එව, තප්පටිබද්ධා ච කෙසාදයො තදනුපවිට්ඨමූලා තචපරියන්තාව හොන්තීති [Pg.299] ද්වත්තිංසාකාරසමූහො සබ්බොපි කායො තචපරියන්තො වුත්තොති වෙදිතබ්බො. 179. Catumahābhūtikanti (thuộc về bốn đại giới) có nghĩa là nương tựa vào bốn đại giới. Pūtikāyanti (thân hôi thối) có nghĩa là thân đã trở nên hôi thối, thân có mùi hôi thối cùng cực. Ngài nói “uddhaṃ pādatalā” (từ lòng bàn chân trở lên) là để ám chỉ thân thể trong trạng thái đứng và đi, hoặc vì trong các bộ phận của thân, lòng bàn chân là phần thấp nhất. Trong câu “tiriyaṃ tacaparicchinnanti” (bề ngang được bao bọc bởi da), phải chăng tóc, lông, móng và cả da nữa đều không bị da bao bọc? Mặc dù đúng là như vậy, nhưng vì phần lớn của thân được da bao bọc nên nó được nói như thế. Hoặc, với câu “tacapariyantoti” (có da làm giới hạn), có nghĩa là “da là giới hạn của nó”, thì chỉ có da, một bộ phận của thân, được kể đến. Và tóc v.v... có liên quan đến da, có gốc rễ ăn sâu vào đó, cũng có da làm giới hạn. Do đó, cần phải hiểu rằng toàn bộ thân, là tập hợp của ba mươi hai thể trược, được nói là có da làm giới hạn. අත්ථීති වචනවිපල්ලාසෙන වුත්තං, නිපාතපදං වා එතං. තස්මා තීසුපි සඞ්ඛාසු තදෙවස්ස රූපං. තෙනාහ ‘‘සංවිජ්ජන්තී’’ති. අක්ඛරචින්තකෙහි සරීරෙ කාය-සද්දං වණ්ණන්තෙහිපි අසුචිසමුදායභාවෙනෙව ඉච්ඡිතබ්බොති දස්සෙන්තො ‘‘අසුචිසඤ්චයතො’’ති වත්වා පුන නං නිරුත්තිනයෙන දස්සෙතුං ‘‘කුච්ඡිතාන’’න්තිආදි වුත්තං. තත්ථ ආයභූතතොති උප්පත්තිට්ඨානභූතත්තා. ‘‘පූරං නානප්පකාරස්සා’’ති වුත්තං. ‘‘කෙ පන තෙ පකාරා? යෙහි නානප්පකාරං අසුචි වුත්ත’’න්ති තෙ කෙසාදිකෙ දස්සෙතුං පාළියං ‘‘කෙසා ලොමා’’තිආදි වුත්තන්ති ඉමමත්ථං දීපෙන්තො ආහ ‘‘එතෙ කෙසාදයො ද්වත්තිංසාකාරා’’ති. ආකාරා පකාරාති හි එකො අත්ථොති. එවං සම්බන්ධොති ‘‘අත්ථි ඉමස්මිං කායෙ නඛා’’තිආදිනා සබ්බකොට්ඨාසෙසු ‘‘අත්ථි ඉමස්මිං කායෙ’’ති පදත්තයෙන සම්බන්ධො වෙදිතබ්බො. Atthi (có) được nói do chuyển đổi văn phạm về số, hoặc đây là một bất biến từ. Do đó, trong cả ba số (ít, nhiều, hai), hình thức của nó vẫn như vậy. Vì thế, ngài nói “saṃvijjanti” (chúng hiện hữu). Để chỉ ra rằng ngay cả các nhà ngữ pháp học, khi giải thích từ kāya (thân) trong cơ thể, cũng nên hiểu nó chỉ với ý nghĩa là sự tích tụ của các vật bất tịnh, ngài đã nói “asucisañcayato” (do sự tích tụ các vật bất tịnh), rồi để giải thích nó theo từ nguyên học, ngài lại nói “kucchitānaṃ” (của những thứ đáng chê bai) v.v... Ở đó, āyabhūtatoti (là nơi sanh khởi) có nghĩa là do là nơi phát sinh. “Pūraṃ nānappakārassā” (đầy những loại khác nhau) đã được nói đến. “Những loại đó là gì, mà nhờ chúng vật bất tịnh được gọi là có nhiều loại?” Để chỉ ra những loại đó là tóc v.v..., trong Chánh tạng đã nói “kesā lomā” (tóc, lông) v.v... Để làm sáng tỏ ý nghĩa này, ngài nói “ete kesādayo dvattiṃsākārā” (đây là tóc v.v..., ba mươi hai thể). Vì ākārā (thể) và pakārā (loại) có cùng một nghĩa. Evaṃ sambandhoti (sự liên kết là như vậy) có nghĩa là cần phải hiểu sự liên kết của cụm ba từ “atthi imasmiṃ kāye” (có trong thân này) với tất cả các thể phần, theo cách “atthi imasmiṃ kāye nakhā” (có móng trong thân này) v.v... පරිතොති තිරියං, සමන්තතො වා පාදතලකෙසමූලෙසු ච තචස්ස ලබ්භනතො. සුචිභාවන්ති සුචිනො සබ්භාවං, සුචිමෙව වා. Parito (xung quanh) có nghĩa là theo chiều ngang, hoặc khắp mọi nơi, vì da có thể được tìm thấy cả ở lòng bàn chân và chân tóc. Sucibhāvanti (tính chất trong sạch) có nghĩa là sự hiện hữu của vật trong sạch, hoặc chỉ là vật trong sạch. 180. යෙන විධිනා උග්ගහෙ කුසලො හොති, සො සත්තවිධො විධි ‘‘උග්ගහකොසල්ල’’න්ති වුච්චති, තන්නිබ්බත්තං වා ඤාණං. මනසිකාරකොසල්ලෙපි එසෙව නයො. 180. Phương pháp bảy loại mà nhờ đó hành giả trở nên thiện xảo trong việc học thuộc được gọi là “sự thiện xảo trong việc học thuộc”, hoặc trí tuệ phát sinh từ phương pháp đó (cũng được gọi như vậy). Đối với sự thiện xảo trong việc tác ý, phương pháp cũng tương tự. සජ්ඣායන්තා වාති සජ්ඣායං කරොන්තා එව. තෙසං කිර චත්තාරො මාසෙ සජ්ඣායන්තානං සජ්ඣායමග්ගෙනෙව කොට්ඨාසෙ උපධාරෙන්තානං පටිපාටියා ද්වත්තිංසාකාරා විභූතතරා හුත්වා ඛායිංසු, පටික්කූලසඤ්ඤා සණ්ඨාසි, තෙ තස්මිං නිමිත්තෙ ඣානං අප්පෙත්වා ඣානපාදකං විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා දස්සනමග්ගං පටිවිජ්ඣිංසු. තෙන වුත්තං ‘‘සජ්ඣායන්තා ව සොතාපන්නා අහෙසු’’න්ති. Sajjhāyantā vā (trong khi tụng đọc) có nghĩa là đang thực hiện việc tụng đọc. Tương truyền rằng, đối với hai vị trưởng lão ấy, trong khi tụng đọc suốt bốn tháng, chỉ bằng con đường tụng đọc và quán xét các thể phần, ba mươi hai thể trược đã tuần tự hiện ra một cách rõ ràng hơn. Tưởng về sự ghê tởm (paṭikkūlasaññā) được thiết lập. Các vị ấy đã áp đặt thiền trên tướng ấy, phát triển minh sát với thiền làm nền tảng, và đã chứng ngộ đạo kiến (tức Tu-đà-hoàn đạo). Do đó, có lời nói rằng: “Họ đã trở thành bậc Nhập Lưu ngay trong khi đang tụng đọc”. පරිච්ඡින්දිත්වාති තචපඤ්චකාදිවසෙනෙව පරිච්ඡෙදං කත්වා. පථවීධාතුබහුලභාවතො මත්ථලුඞ්ගස්ස කරීසාවසානෙ තන්තිආරොපනමාහ. එත්ථ ච මංසං, න්හාරු, අට්ඨි, අට්ඨිමිඤ්ජං වක්කං, වක්කං අට්ඨිමිඤ්ජං, අට්ඨි, න්හාරු, මංසං, තචො, දන්තා, නඛා, ලොමා, කෙසාති එවං වක්කපඤ්චකාදීසු අනුලොමසජ්ඣායං වත්වා පටිලොමසජ්ඣායො පුරිමෙහි සම්බන්ධො වුත්තො. ස්වායං සම්මොහවිනොදනියං [Pg.300] (විභ. අට්ඨ. 356) විසුං තිපඤ්චාහං, පුරිමෙහි එකතො තිපඤ්චාහන්ති ඡපඤ්චාහං සජ්ඣායො වුත්තො, තත්ථ ආදිඅන්තදස්සනවසෙන වුත්තොති දට්ඨබ්බො. අනුලොමපටිලොමසජ්ඣායෙපි හි පටිලොමසජ්ඣායො අන්තිමො හොති, සජ්ඣායප්පකාරන්තරං වා එතම්පීති වෙදිතබ්බං. Paricchinditvāti (sau khi phân định) có nghĩa là sau khi đã phân định theo nhóm năm lấy da làm cuối v.v... Do óc não có nhiều địa đại, ngài đã nói về việc đưa nó vào Chánh tạng ở cuối sau phần phân. Và ở đây, sau khi nói về việc tụng đọc theo chiều thuận trong các nhóm năm như nhóm năm vakkapañcaka (thịt, gân, xương, tủy xương, thận), ngài đã nói về việc tụng đọc theo chiều nghịch có liên quan đến các nhóm năm, nhóm sáu trước đó. Phương pháp tụng đọc này, trong bộ Sammohavinodanī, được nói là tụng đọc trong sáu giai đoạn năm ngày: ba giai đoạn năm ngày riêng lẻ, và ba giai đoạn năm ngày hợp chung với các nhóm trước. Ở đó, cần phải hiểu rằng nó được nói theo cách chỉ ra phần đầu và phần cuối. Vì ngay cả trong việc tụng đọc thuận và nghịch, việc tụng đọc nghịch cũng là phần cuối cùng. Hoặc cũng cần biết rằng đây là một cách tụng đọc khác. හත්ථසඞ්ඛලිකාති අඞ්ගුලිපන්තිමාහ. Hatthasaṅkhalikāti (chuỗi mắt xích tay) có nghĩa là hàng ngón tay. මනසා සජ්ඣායොති චිත්තෙන චින්තනමාහ, යං මානසං ‘‘ජප්පන’’න්ති වුච්චති, සම්මදෙව අජ්ඣායොති වා සජ්ඣායො, චින්තනන්ති අත්ථො. චිරතරං සුට්ඨු පවත්තනෙන පගුණභූතා කම්මට්ඨානතන්ති සමාවජ්ජිත්වා මනසි කරොන්තස්ස ආදිතො පට්ඨාය යාව පරියොසානා කත්ථචි අසජ්ජමානා නිරන්තරමෙව උපට්ඨාති, තදනුසාරෙන තදත්ථොපි විභූතතරො හුත්වා ඛායතීති ආහ ‘‘වචසා සජ්ඣායො හි…පෙ… පටිවෙධස්ස පච්චයො හොතී’’ති. ලක්ඛණපටිවෙධස්සාති අසුභලක්ඛණපටිවෙධස්ස. Manasā sajjhāyo (tụng đọc bằng ý) có nghĩa là sự suy tư bằng tâm, điều mà được gọi là “jappana” (sự lẩm nhẩm) trong tâm. Hoặc sajjhāyo có nghĩa là “sammadeva ajjhāyo” (suy xét một cách chân chánh), nghĩa là sự suy tư. Đối với người suy xét và tác ý, bản văn đề mục thiền, khi đã trở nên thuần thục do thực hành đúng đắn và lâu dài, sẽ hiện khởi một cách liên tục từ đầu đến cuối mà không bị vướng mắc ở bất kỳ thể phần nào. Theo đó, ý nghĩa của nó cũng hiện ra rõ ràng hơn. Do đó, ngài đã nói: “Việc tụng đọc bằng lời nói là duyên cho sự chứng ngộ”. Lakkhaṇapaṭivedhassāti (của sự chứng ngộ đặc tướng) có nghĩa là của sự chứng ngộ đặc tướng bất tịnh. පටික්කූලසභාවසල්ලක්ඛණස්ස කස්සචි වණ්ණග්ගහණමුඛෙන කොට්ඨාසා වවත්ථානං ගච්ඡන්ති, කස්සචි සණ්ඨානග්ගහණමුඛෙන, කස්සචි දිසාවිභාගග්ගහණමුඛෙන, කස්සචි පතිට්ඨිතොකාසග්ගහණමුඛෙන, කස්සචි සබ්බසො පරිච්ඡිජ්ජග්ගහණමුඛෙනාති වණ්ණාදිතො සල්ලක්ඛණං උග්ගහකොසල්ලාවහං වුත්තන්ති තං දස්සෙන්තො ‘‘කෙසාදීනං වණ්ණො වවත්ථපෙතබ්බො’’තිආදිමාහ. Đối với một vài người, các thể phần đi đến sự xác định bằng cách nắm bắt màu sắc, là cách ghi nhận rõ ràng về bản chất đáng ghê tởm; đối với một vài người, (đi đến sự xác định) bằng cách nắm bắt hình dạng; đối với một vài người, bằng cách nắm bắt sự phân chia phương hướng; đối với một vài người, bằng cách nắm bắt vị trí được thiết lập; đối với một vài người, bằng cách nắm bắt sự phân định về mọi phương diện. Vì vậy, sự ghi nhận rõ ràng từ màu sắc v.v... được nói là mang lại sự thiện xảo trong việc nắm bắt. Để chỉ rõ điều ấy, ngài đã nói câu bắt đầu bằng: “Màu sắc của tóc v.v... cần được xác định.” අත්තනො භාගො සභාගො, සභාගෙන පරිච්ඡෙදො සභාගපරිච්ඡෙදො, හෙට්ඨුපරිතිරියපරියන්තෙහි, සකොට්ඨාසිකකෙසන්තරාදීහි ච පරිච්ඡෙදොති අත්ථො. අමිස්සකතාවසෙනාති කොට්ඨාසන්තරෙහි අවොමිස්සකතාවසෙන. අසභාගො හි ඉධ ‘‘විසභාගො’’ති අධිප්පෙතො, න විරුද්ධසභාගො. ස්වායමත්ථො කෙසාදිසද්දතො එව ලබ්භති. සද්දන්තරත්ථාපොහනවසෙන සද්දො අත්ථං වදතීති ‘‘කෙසා’’ති වුත්තෙ ‘‘අකෙසා න හොන්තී’’ති අයමත්ථො විඤ්ඤායති. කෙ පන තෙ අකෙසා? ලොමාදයො, න ච ඝටාදීසු පසඞ්ගොපකරණෙනෙව තෙසං නිවත්තිතත්තා. Phần của chính nó là đồng phần (sabhāga). Sự phân định bằng đồng phần là sự phân định đồng phần (sabhāgapariccheda). Nghĩa là sự phân định bằng các giới hạn bên dưới, bên trên, và ngang, và bằng các sợi tóc riêng lẻ v.v... trong phần của chính nó. (Cụm từ) ‘bằng cách không pha trộn’ nghĩa là bằng cách không bị pha trộn với các thể phần khác. Thật vậy, ở đây ‘bất đồng phần’ (asabhāga) được hiểu là ‘dị phần’ (visabhāga), chứ không phải là ‘phần đối nghịch’ (viruddhasabhāga). Ý nghĩa này được hiểu từ chính từ ngữ ‘tóc’ v.v... Do vì ‘từ ngữ nói lên ý nghĩa của nó bằng cách loại trừ ý nghĩa của các từ ngữ khác’, nên khi nói ‘tóc’, ý nghĩa ‘không phải tóc thì không có (ở đây)’ được hiểu. Vậy, những thứ không phải tóc đó là gì? Là lông v.v... Và không có sự áp dụng đến các vật như bình, ghè v.v... vì chúng đã được loại trừ bởi chính văn cảnh. පටික්කූලවසෙනෙව කථිතං ධාතුවිභාගස්ස සාමඤ්ඤතොපි අගහිතත්තා. තත්ථෙව විසුං ධාතුකම්මට්ඨානස්ස කථිතත්තා ච ධාතුවිභඞ්ගො පක්කුසාතිසුත්තං [Pg.301] (ම. නි. 3.342) විභඞ්ගප්පකරණෙ ධාතුවිභඞ්ගපාළි (විභ. 172 ආදයො) ච. යස්ස වණ්ණතො උපට්ඨාති කෙසාදි, තං පුග්ගලං සන්ධාය ඣානානි කෙසාදීසු වණ්ණකසිණාරම්මණානි විභත්තානි. ඤත්වා ආචික්ඛිතබ්බන්ති යදත්ථං වුත්තං, තං දස්සෙතුං ‘‘තත්ථ ධාතුවසෙනා’’තිආදි වුත්තං. ඉධාති ඉමස්මිං පටික්කූලමනසිකාරපබ්බෙ. කායගතාසතිසුත්තෙ (ම. නි. 3.153 ආදයො) හි පටික්කූලමනසිකාරපබ්බං ගහෙත්වා ඉධ කායගතාසතිභාවනා නිද්දිසීයති. (Đề mục này) được thuyết giảng chỉ theo phương diện đáng ghê tởm, vì sự phân tích các giới không được đề cập đến, ngay cả một cách tổng quát. Và cũng vì đề mục thiền về giới đã được thuyết giảng riêng biệt ngay tại đó. Phân tích Giới (Dhātuvibhaṅga) là kinh Pakkusāti và đoạn Pāḷi Phân tích Giới trong bộ Phân Tích (Vibhaṅga). Đối với người nào mà tóc v.v... hiện khởi theo phương diện màu sắc, thì nhắm đến người đó mà các tầng thiền có đối tượng là biến xứ màu sắc trong tóc v.v... đã được phân tích. Để chỉ ra mục đích của câu nói “sau khi biết, nên giải thích”, câu bắt đầu bằng “ở đó, theo phương diện giới” đã được nói đến. ‘Ở đây’ nghĩa là trong chương này về tác ý đến sự đáng ghê tởm. Thật vậy, trong kinh Niệm Thân (Kāyagatāsatisutta), sau khi lấy chương tác ý đến sự đáng ghê tởm, ở đây sự tu tập niệm thân được chỉ dẫn. 181. න එකන්තරිකායාති එකන්තරිකායපි න මනසි කාතබ්බං, පගෙව ද්වන්තරිකාදිනාති අධිප්පායො. න භාවනං සම්පාදෙති, ලක්ඛණපටිවෙධං න පාපුණාති එකන්තරිකාය මනසි කරොන්තොති සම්බන්ධො. 181. (Cụm từ) ‘Không phải cách một’ có nghĩa là: không nên tác ý cách một, huống hồ là cách hai v.v... đó là chủ ý. Người tác ý cách một thì không hoàn thành được sự tu tập, không đạt đến sự thấu triệt đặc tướng; đây là sự liên kết (của câu). ඔක්කමනවිස්සජ්ජනන්ති පටිපජ්ජිතබ්බවිස්සජ්ජෙතබ්බෙ මග්ගෙ. පුච්ඡිත්වාව ගන්තබ්බං හොති ගහෙතබ්බවිස්සජ්ජෙතබ්බට්ඨානස්ස අසල්ලක්ඛණතො. කම්මට්ඨානං පරියොසානං පාපුණාතීති ආදිතො පට්ඨාය යාව පරියොසානා මනසිකාරමත්තං හොතීති අධිප්පායො. අවිභූතං පන හොති පටික්කූලාකාරස්ස සුට්ඨු අසල්ලක්ඛණතො. තතො එව න විසෙසං ආවහති. (Cụm từ) ‘Sự đi vào và đi ra’ (có nghĩa là) trên con đường cần phải đi và cần phải rời bỏ. Do không ghi nhận được nơi cần phải nắm bắt và nơi cần phải rời bỏ, nên phải hỏi rồi mới đi. (Cụm từ) ‘Đề mục thiền đạt đến sự kết thúc’ có chủ ý là: chỉ đơn thuần là sự tác ý từ đầu cho đến cuối. Tuy nhiên, nó trở nên không rõ ràng do không ghi nhận kỹ càng phương diện đáng ghê tởm. Chính vì thế, nó không mang lại sự chứng đắc đặc biệt. කම්මට්ඨානං පරියොසානං න ගච්ඡතීති පටිපාටියා සබ්බකොට්ඨාසෙ මනසි කරොතොයෙව විභූතා හුත්වා උපට්ඨහන්ති. තෙ සාතිසයං පාටික්කූලතො මනසි කරොන්තස්ස කම්මට්ඨානං පරියොසානං ගච්ඡෙය්‍ය, ඉමස්ස පන අතිවිය දන්ධං මනසි කරොතො විභූතතො උපට්ඨානමෙව නත්ථි, කුතො පටික්කූලතාය සණ්ඨානං. තෙනාහ ‘‘විසෙසාධිගමස්ස පච්චයො න හොතී’’ති. Sở dĩ đề mục thiền không đi đến chỗ hoàn tất là vì đối với người chỉ tác ý tất cả các thể trược theo thứ tự, chúng chỉ hiện khởi một cách rõ ràng. Đối với người tác ý về chúng như là vật đáng ghê tởm một cách đặc biệt, đề mục thiền có thể đi đến chỗ hoàn tất. Nhưng đối với vị này, người tác ý một cách quá chậm chạp, ngay cả sự hiện khởi một cách rõ ràng cũng không có, huống chi là sự an lập của tính cách đáng ghê tởm. Do đó, ngài đã nói: “(Đó) không phải là duyên để chứng đắc pháp thù thắng.” බහිද්ධා පුථුත්තාරම්මණෙති ‘‘අසුචි පටික්කූල’’න්ති කෙසාදීසු පවත්තෙතබ්බං අසුභානුපස්සනං හිත්වා සුභාදිවසෙන ගය්හමානා කෙසාදයොපි ඉධ ‘‘බහිද්ධා පුථුත්තාරම්මණමෙවා’’ති වෙදිතබ්බා. රූපාදයො හි නීලාදිවසෙන පුථුසභාවතාය පුථුත්තාරම්මණං නාම, නානාරම්මණන්ති අත්ථො. අසමාධානං චෙතසො විරූපො ඛෙපොති වික්ඛෙපො. සො සතිං සූපට්ඨිතං කත්වා සක්කච්චං කම්මට්ඨානං මනසි කරොන්තෙන පටිබාහිතබ්බො. පරිහායතීති හායති. පරිධංසතීති විනස්සති. Trong (cụm từ) ‘đối tượng đa dạng bên ngoài’: sau khi từ bỏ sự quán bất tịnh cần được thực hành trên tóc v.v... là ‘bất tịnh, đáng ghê tởm’, thì ngay cả tóc v.v... khi được nắm bắt theo phương diện tịnh v.v... cũng cần được biết ở đây là ‘chính là đối tượng đa dạng bên ngoài’. Thật vậy, các sắc v.v... được gọi là đối tượng đa dạng (puthuttārammaṇa) vì có bản chất đa dạng theo phương diện xanh v.v...; nghĩa là đối tượng khác nhau (nānārammaṇa). Sự không định tĩnh, sự phóng đi sai lệch của tâm là phóng dật (vikkhepa). Trạng thái ấy cần được ngăn chặn bởi người đang tác ý đề mục thiền một cách cẩn trọng, sau khi đã thiết lập vững chắc niệm. ‘Bị suy giảm’ (parihāyati) nghĩa là bị sút kém (hāyati). ‘Bị hủy hoại’ (paridhaṃsati) nghĩa là bị tiêu vong (vinassati). යා [Pg.302] අයං කෙසා ලොමාතිආදිකා ලොකසඞ්කෙතානුගතා. පණ්ණත්තීති අට්ඨ ධම්මෙ උපාදාය පණ්ණත්ති. තං කෙසාදිපණ්ණත්තිං. අතික්කමිත්වාති පටික්කූලභාවනාය අතික්කමිත්වා උග්ඝාටෙත්වා. තස්සා උග්ඝාටිතත්තා තස්මිං තස්මිං කොට්ඨාසෙ පටික්කූලතො උපට්ඨහන්තෙ ‘‘පටික්කූල’’න්ති චිත්තං ඨපෙතබ්බං. ඉදානි තමත්ථං උපමාය විභාවෙන්තො ‘‘යථා හී’’තිආදිමාහ. තත්‍රිදං උපමාසංසන්දනං – මනුස්සා විය යොගාවචරො. උදපානං විය කොට්ඨාසා. තාලපණ්ණාදිසඤ්ඤාණං විය කෙසාදිපඤ්ඤත්ති. තෙන මනුස්සානං උදපානෙ න්හානපිවනාදි විය යොගාවචරස්ස පුබ්බභාගෙ කෙසා ලොමාති පණ්ණත්තිවසෙන මනසිකාරො. අභිණ්හසඤ්චාරෙන මනුස්සානං සඤ්ඤාණෙන විනා උදපානෙ කිච්චකරණං විය යොගාවචරස්ස මනසිකාරබලෙන පණ්ණත්තිං අතික්කමිත්වා පටික්කූලභාවෙයෙව චිත්තං ඨපෙත්වා භාවනානුයොගො. පුබ්බභාගෙ…පෙ… පාකටො හොතීති ‘‘කෙසා ලොමා’’තිආදිනා (ම. නි. 3.154) භාවනමනුයුඤ්ජන්තස්ස කෙසාදිපඤ්ඤත්තියා සද්ධිංයෙව කොට්ඨාසානං පටික්කූලභාවො පුබ්බභාගෙ පාකටො හොති. අථාති පච්ඡා භාවනාය වීථිපටිපන්නකාලෙ. පටික්කූලභාවෙයෙව චිත්තං ඨපෙතබ්බන්ති කොට්ඨාසානං පටික්කූලාකාරෙයෙව භාවනාචිත්තං පවත්තෙතබ්බං. Cái mà đi theo quy ước của thế gian như là ‘tóc, lông’ v.v... ‘Chế định’ (paṇṇatti) là sự chế định nương vào tám pháp. (Vượt qua) chế định về tóc v.v... đó. ‘Sau khi vượt qua’ nghĩa là sau khi vượt qua và lột bỏ bằng sự tu tập về tính đáng ghê tởm. Do nó đã được lột bỏ, khi mỗi thể phần hiện khởi với tính cách đáng ghê tởm, tâm cần được an lập là ‘đáng ghê tởm’. Bây giờ, để giải thích ý nghĩa đó bằng ví dụ, ngài nói câu bắt đầu bằng ‘ví như’. Ở đây, sự liên kết của ví dụ là như sau: hành giả giống như những người dân. Các thể phần giống như cái giếng. Chế định về tóc v.v... giống như dấu hiệu bằng lá cọ v.v... Sự tác ý của hành giả trong giai đoạn đầu theo chế định ‘tóc, lông’ giống như việc tắm, uống nước v.v... của người dân tại giếng nhờ vào dấu hiệu đó. Sự chuyên tâm tu tập của hành giả, sau khi đã vượt qua chế định bằng sức mạnh của tác ý và an lập tâm chỉ trên phương diện đáng ghê tởm, giống như việc người dân làm công việc của họ tại giếng mà không cần dấu hiệu do thường xuyên đi lại. (Câu) ‘Trong giai đoạn đầu... trở nên rõ ràng’ có nghĩa là: đối với người đang thực hành tu tập với ‘tóc, lông’ v.v..., tính đáng ghê tởm của các thể phần trở nên rõ ràng trong giai đoạn đầu cùng với chế định về tóc v.v... ‘Sau đó’ (athā) nghĩa là về sau, vào lúc sự tu tập đã đi vào đúng lộ trình. (Câu) ‘Tâm cần được an lập chỉ trên phương diện đáng ghê tởm’ có nghĩa là tâm tu tập cần được hướng đến chỉ trên phương diện đáng ghê tởm của các thể phần. අනුපුබ්බෙන මුඤ්චනං අනුපුබ්බමුඤ්චනං, අනුපට්ඨහන්තස්ස අනුපට්ඨහන්තස්ස මුඤ්චනන්ති අත්ථො. කථං පන අනුපට්ඨානං හොතීති ආහ ‘‘ආදිකම්මිකස්සා’’තිආදි. පරියොසානකොට්ඨාසමෙව ආහච්ච තිට්ඨතීති ඉදං කම්මට්ඨානං තන්තිඅනුසාරෙන ආදිතො කම්මට්ඨානමනසිකාරො පවත්තතීති කත්වා වුත්තං. තථා හිස්ස මනසා සජ්ඣායො විය මනසිකාරො තෙ තෙ කොට්ඨාසෙ ආමට්ඨමත්තෙ කත්වා ගච්ඡති, න ලක්ඛණසල්ලක්ඛණවසෙන. යදා පන නෙ ලක්ඛණසල්ලක්ඛණවසෙන සුට්ඨු උපධාරෙන්තො මනසි කරොති, තදා කෙචි උපට්ඨහන්ති, කෙචි න උපට්ඨහන්ති. තත්ථ පටිපජ්ජනවිධිං දස්සෙන්තො ‘‘අථස්සා’’තිආදිමාහ. තත්ථ කම්මන්ති මනසිකාරකම්මං තාව කාතබ්බං. කීව චිරන්ති? යාව ද්වීසු උපට්ඨිතෙසු, තෙසම්පි ද්වින්නං එකො සුට්ඨුතරං උපට්ඨහති තාව. Anupubbamuñcanaṃ là buông bỏ theo thứ tự, có nghĩa là buông bỏ từng phần không hiện khởi. Để trả lời câu hỏi: "Nhưng làm thế nào sự không hiện khởi xảy ra?", ngài đã nói: "ādikammikassā" v.v... Câu "chỉ dừng lại ở phần cuối cùng" này được nói ra vì cho rằng sự tác ý đề mục bắt đầu từ đầu theo thứ tự của kinh điển về đề mục thiền. Thật vậy, sự tác ý của vị ấy, giống như việc đọc thầm bằng ý, chỉ lướt qua các phần ấy rồi đi tiếp, chứ không phải bằng cách ghi nhận rõ các đặc tướng. Nhưng khi vị ấy tác ý, xem xét kỹ chúng bằng cách ghi nhận rõ các đặc tướng, thì một số phần hiện khởi, một số phần không hiện khởi. Ở đây, để chỉ ra phương pháp thực hành, ngài đã nói: "athassā" v.v... Trong đó, "công việc" (kammaṃ) là công việc tác ý cần phải được làm trước tiên. (Hỏi:) Bao lâu? (Đáp:) Cho đến khi trong hai phần đã hiện khởi, một trong hai phần ấy hiện khởi rõ ràng hơn. උක්කුට්ඨුක්කුට්ඨිට්ඨානෙයෙව උට්ඨහිත්වාති පුබ්බෙ විය එකත්ථකතාය උක්කුට්ඨියා කමෙන සබ්බතාලෙසු පතිත්වා උට්ඨහිත්වා උට්ඨහිත්වා පරියන්තතාලං[Pg.303], ආදිතාලඤ්ච ආගන්ත්වා තතො තතො තත්ථ තත්ථෙව කතාය උක්කුට්ඨියා උට්ඨහිත්වාති අත්ථො. Ukkuṭṭhukkuṭṭhiṭṭhāneyeva uṭṭhahitvā có nghĩa là: không phải như trước kia, do một tiếng la hét ở một nơi mà tuần tự nhảy xuống tất cả các cây thốt nốt, rồi đứng dậy, đứng dậy, đi đến cây thốt nốt cuối cùng và cây thốt nốt đầu tiên, mà là do tiếng la hét được thực hiện ngay tại mỗi nơi, (con khỉ) đứng dậy từ chính nơi đó. ද්වෙ භික්ඛාති ද්වීසු ගෙහෙසු ලද්ධභික්ඛා. Dve bhikkhā là vật thực khất thực nhận được ở hai nhà. අප්පනාතොති අප්පනාකාරතො ද්වත්තිංසාකාරෙ අප්පනා හොන්ති. කිං පච්චෙකං කොට්ඨාසෙසු හොති උදාහු අඤ්ඤථාති විචාරණායං ආහ ‘‘අප්පනාකොට්ඨාසතො’’ති, කොට්ඨාසතො කොට්ඨාසතොති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘කෙසාදීසූ’’තිආදි. Appanāto là theo phương diện an chỉ. An chỉ xảy ra trong 32 thể trược. Khi có sự xem xét rằng: "An chỉ xảy ra trong từng phần riêng lẻ hay theo cách khác?", ngài đã nói "appanākoṭṭhāsato", có nghĩa là, từ phần này đến phần khác. Do đó, ngài đã nói "kesādīsu" v.v... අධිචිත්තන්ති සමථවිපස්සනාචිත්තං. Adhicittaṃ là tâm chỉ và tâm quán. අනුයුත්තෙනාති යුත්තප්පයුත්තෙන, භාවෙන්තෙනාති අත්ථො. කාලෙනකාලන්ති කාලෙ කාලෙ. සමාධිනිමිත්තං උපලක්ඛිතසමාධානාකාරො සමාධි එව. මනසි කාතබ්බන්ති චිත්තෙ කාතබ්බං, උප්පාදෙතබ්බන්ති අත්ථො. සමාධිකාරණං වා ආරම්මණං සමාධිනිමිත්තං, තං ආවජ්ජිතබ්බන්ති අත්ථො. පග්ගහනිමිත්තඋපෙක්ඛානිමිත්තෙසුපි එසෙව නයො. ඨානං අත්ථීති වචනසෙසො. තං භාවනා චිත්තං කොසජ්ජාය සංවත්තෙය්‍ය, එතස්ස සංවත්තනස්ස ඨානං කාරණං අත්ථීති අත්ථො. තං වා මනසිකරණචිත්තං කොසජ්ජාය සංවත්තෙය්‍ය, එතස්ස ඨානං කාරණං අත්ථීති අත්ථො. මුදුන්ති සුභාවිතභාවෙන මුදුභූතං, වසීභාවප්පත්තන්ති අත්ථො. මුදුත්තා එව කම්මඤ්ඤං කම්මක්ඛමං කම්මයොග්ගං. පභස්සරන්ති උපක්කිලෙසවිගමෙන පරිසුද්ධං, පරියොදාතන්ති අත්ථො. න ච පභඞ්ගූති කම්මනියභාවූපගමනෙන න ච පභිජ්ජනසභාවං සුද්ධන්තං විය සුවණ්ණං විනියොගක්ඛමං. තෙනාහ ‘‘සම්මා සමාධියති ආසවානං ඛයායා’’ති. Anuyuttena có nghĩa là bởi người đã chuyên cần, tinh tấn; bởi người đang tu tiến. Kālenakālaṃ là vào mỗi thời điểm thích hợp. Samādhinimittaṃ chính là định có trạng thái định tĩnh đã được ghi nhận. Manasi kātabbaṃ có nghĩa là cần phải được thực hiện trong tâm, cần phải được làm cho phát sinh. Hoặc samādhinimittaṃ là đối tượng, là nguyên nhân của định; có nghĩa là, đối tượng ấy cần được hướng đến. Phương pháp này cũng tương tự trong trường hợp sách tấn tướng và xả tướng. Ṭhānaṃ atthi là phần còn lại của câu. Tâm tu tiến ấy có thể dẫn đến sự biếng nhác; có nghĩa là, có cơ sở, có nguyên nhân cho sự dẫn đến ấy. Hoặc tâm tác ý ấy có thể dẫn đến sự biếng nhác; có nghĩa là, có cơ sở, có nguyên nhân cho điều đó. Muduṃ có nghĩa là đã trở nên mềm mại do được tu tập tốt, đã đạt đến trạng thái thuần thục. Chính vì sự mềm mại mà nó trở nên dễ sử dụng, kham nhẫn trong công việc, thích hợp cho công việc. Pabhassaraṃ có nghĩa là trong sạch, thanh tịnh do đã thoát khỏi các phiền não phụ. Na ca pabhaṅgu là do đã đạt đến trạng thái dễ sử dụng nên không có bản chất dễ vỡ, giống như vàng đã được luyện kỹ, thích hợp cho việc sử dụng. Do đó, ngài đã nói: "được định tĩnh một cách chân chánh để đoạn tận các lậu hoặc". උක්කං බන්ධතීති මූසං සම්පාදෙති. ආලිම්පෙතීති ආදීපෙති ජාලෙති. තඤ්චාති තං පිළන්ධනවිකතිසඞ්ඛාතං අත්ථං පයොජනං අස්ස සුවණ්ණකාරස්ස අනුභොති පහොති සාධෙති. අස්ස වා සුවණ්ණස්ස අත්ථං සුවණ්ණකාරො අනුභොති පාපුණාති. Ukkaṃ bandhati là chuẩn bị nồi nấu kim loại. Ālimpeti là đốt lên, làm cho cháy lên. Tañca là lợi ích, mục đích được gọi là các loại trang sức ấy có thể thành tựu, có thể hoàn thành cho người thợ vàng đó. Hoặc người thợ vàng đạt được, thành tựu được lợi ích của vàng ấy (tức là các loại trang sức). අභිඤ්ඤාය ඉද්ධිවිධාදිඤාණෙන සච්ඡිකරණීයස්ස ඉද්ධිවිධපච්චනුභවනාදිකස්ස අභිඤ්ඤා සච්ඡිකරණීයස්ස. යස්ස පච්චක්ඛං අත්ථි, සො සක්ඛි. සක්ඛිනො භබ්බතා සක්ඛිභබ්බතා, සක්ඛිභවනන්ති වුත්තං හොති. සක්ඛි ච සො [Pg.304] භබ්බො චාති වා සක්ඛිභබ්බො. අයඤ්හි ඉද්ධිවිධාදීනං භබ්බො, තත්ථ ච සක්ඛීති සක්ඛිභබ්බො, තස්ස භාවො සක්ඛිභබ්බතා, තං පාපුණාති. සති සති ආයතනෙති තස්මිං තස්මිං පුබ්බහෙතුආදිකෙ කාරණෙ සති. Abhiññā sacchikaraṇīyassa là của pháp cần được chứng ngộ bằng thắng trí, tức là bằng trí tuệ như thần túc thông v.v..., của pháp cần được thể nghiệm như việc trải nghiệm thần túc thông v.v... Người nào có sự trực nhận, người đó là nhân chứng (sakkhi). Sakkhibhabbatā là khả năng của người nhân chứng; có nghĩa là, trở thành nhân chứng. Hoặc sakkhibhabbo là người ấy vừa là nhân chứng (sakkhi) vừa có khả năng (bhabbo). Thật vậy, vị này có khả năng đối với thần túc thông v.v..., và là nhân chứng trong đó, nên gọi là sakkhibhabbo. Trạng thái của vị ấy là sakkhibhabbatā, (vị ấy) đạt đến trạng thái đó. Sati sati āyatane là khi có nguyên nhân ấy, nguyên nhân ấy, như là nhân quá khứ v.v... සීතිභාවන්ති නිබ්බානං, කිලෙසදරථවූපසමං වා. නිග්ගණ්හාතීති උද්ධටං චිත්තං උද්ධච්චපාතතො රක්ඛණවසෙන නිග්ගණ්හාති. පග්ගණ්හාතීති ලීනං චිත්තං කොසජ්ජපාතතො රක්ඛණවසෙන පග්ගණ්හාති. සම්පහංසෙතීති සමප්පවත්තං චිත්තං තථාපවත්තියං පඤ්ඤාය තොසෙති, උත්තෙජෙති වා. යදා වා නිරස්සාදං චිත්තං භාවනාය න පක්ඛන්දති, තදා ජාතිආදීනි සංවෙගවත්ථූනි (අ. නි. අට්ඨ. 1.1.418; ඉතිවු. අට්ඨ. 37) පච්චවෙක්ඛිත්වා සම්පහංසෙති සමුත්තෙජෙති. අජ්ඣුපෙක්ඛතීති යදා පන චිත්තං අලීනං අනුද්ධතං සම්මදෙව භාවනාවීථිං ඔතිණ්ණං හොති, තදා පග්ගහනිග්ගහසම්පහංසනෙසු කඤ්චි බ්‍යාපාරං අකත්වා සමප්පවත්තෙසු යුගෙසු සාරථි විය අජ්ඣුපෙක්ඛති උපෙක්ඛකොව හොති. පණීතාධිමුත්තිකොති පණීතෙ උත්තමෙ මග්ගඵලෙ අධිමුත්තො නින්නපොණපබ්භාරො. Sītibhāvaṃ là Niết-bàn, hoặc là sự lắng dịu của phiền não và nhiệt não. Niggaṇhāti là chế ngự tâm phóng dật bằng cách bảo vệ nó khỏi rơi vào sự trạo cử. Paggaṇhāti là sách tấn tâm thụ động bằng cách bảo vệ nó khỏi rơi vào sự biếng nhác. Sampahaṃseti là làm cho tâm quân bình được hoan hỷ, hoặc khích lệ trong sự vận hành như vậy bằng trí tuệ. Hoặc khi tâm không có hứng thú, không đi vào việc tu tập, lúc đó, sau khi quán xét các đối tượng gây xúc động như sanh v.v..., vị ấy làm cho tâm hoan hỷ, khích lệ. Ajjhupekkhati là nhưng khi tâm không thụ động, không phóng dật, đã đi vào lộ trình tu tập một cách đúng đắn, lúc đó, không thực hiện bất kỳ nỗ lực nào trong việc sách tấn, chế ngự, hay làm hoan hỷ, vị ấy xả bỏ, trở thành người có tâm xả, giống như người đánh xe đối với cặp ngựa chạy đều. Paṇītādhimuttiko là người có tâm hướng về, thiên về, xuôi về đạo và quả cao thượng, vi diệu. සුග්ගහිතං කත්වාති යථාවුත්තං උග්ගහකොසල්ලසඞ්ඛාතං විධිං සුට්ඨු උග්ගහිතං පරියාපුණනාදිනා සුපරිග්ගහිතං කත්වා. සුට්ඨු වවත්ථපෙත්වාති මනසිකාරකොසල්ලසඞ්ඛාතං විධිං සම්මදෙව සල්ලක්ඛණවසෙන උපධාරෙත්වා. විසෙසන්ති පුබ්බෙනාපරං භාවනාය විසෙසං. පුනප්පුනං පරිවත්තෙත්වාති කම්මට්ඨානතන්තිං පගුණභාවං පාපෙන්තො භිය්‍යො භිය්‍යො වාචාය, මනසා ච පරිවත්තෙත්වා. ගණ්ඨිට්ඨානන්ති යථා රුක්ඛස්ස දුබ්බිනිභෙදො අරඤ්ඤස්ස වා ගහනභූතො පදෙසො ‘‘ගණ්ඨිට්ඨාන’’න්ති වුච්චති, එවං කම්මට්ඨානතන්තියා අත්ථතො දුබ්බිනිභෙදො ගහනභූතො ච පදෙසො ‘‘ගණ්ඨිට්ඨාන’’න්ති වුච්චති. තං පරිපුච්ඡනාදිලද්ධෙන ඤාණඵරසුනා ඡින්දිත්වා. Suggahitaṃ katvāti (sau khi đã nắm giữ kỹ) có nghĩa là: sau khi đã học thuộc kỹ, đã nắm giữ kỹ phương pháp được gọi là sự khéo léo trong việc học thuộc như đã nói, bằng cách học hỏi v.v... Suṭṭhu vavatthapetvāti (sau khi đã xác định kỹ) có nghĩa là: sau khi đã suy xét một cách chân chánh phương pháp được gọi là sự khéo léo trong tác ý bằng cách ghi nhận kỹ. Visesanti (sự đặc biệt) có nghĩa là: sự đặc biệt trong việc tu tập sau này so với trước đây. Punappunaṃ parivattetvāti (sau khi đã lặp đi lặp lại) có nghĩa là: sau khi đã lặp đi lặp lại nhiều lần bằng lời nói và bằng ý, trong khi làm cho bản văn đề mục thiền trở nên thuần thục. Gaṇṭhiṭṭhānanti (chỗ khúc mắc) có nghĩa là: cũng như phần khó chẻ của cây hoặc nơi rậm rạp của khu rừng được gọi là "chỗ khúc mắc", cũng vậy, phần khó phân tích về mặt ý nghĩa và rắc rối của bản văn đề mục thiền được gọi là "chỗ khúc mắc". Taṃ chinditvā (sau khi đã chặt đứt chỗ ấy) bằng chiếc búa trí tuệ có được nhờ sự hỏi han v.v... නිමිත්තන්ති කම්මට්ඨානනිමිත්තං, අසුභාකාරො. එදිසෙන පයොජනෙන ලුඤ්චනම්පි අනවජ්ජන්ති දස්සෙතුං ‘‘ලුඤ්චිත්වා’’ති වුත්තං. ඡින්නට්ඨානෙති මුණ්ඩිතට්ඨානෙ. වට්ටතියෙව නිස්සරණජ්ඣාසයෙන ඔලොකනතො. උස්සදවසෙනාති අඵලිතානං, ඵලිතානං වා බහුලතාවසෙන. දිස්වාව නිමිත්තං ගහෙතබ්බං දස්සනයොග්‍යතාය තචපඤ්චකස්ස, ඉතරෙසු සුත්වා ච ඤත්වා ච නිමිත්තං ගහෙතබ්බං. Nimittanti (tướng) có nghĩa là: tướng của đề mục thiền, tướng bất tịnh. Để chỉ ra rằng "việc nhổ (tóc) cũng không có lỗi với mục đích như vậy", (kinh) đã nói là "luñcitvā (sau khi nhổ)". Chinnaṭṭhāneti (ở chỗ đã cắt) có nghĩa là: ở chỗ đã cạo. Vaṭṭatiyeva (là thích hợp) vì nhìn với ý muốn xuất ly. Ussadavasenāti (do sự trội vượt) có nghĩa là: do sự nhiều của tóc chưa bạc hoặc tóc đã bạc. Đối với năm thể trược, vì thích hợp cho việc thấy, nên nắm giữ tướng sau khi đã thấy. Đối với các phần khác, nên nắm giữ tướng sau khi đã nghe và đã biết. කොට්ඨාසවවත්ථාපනකථාවණ්ණනා Tán giải về chương xác định các thể trược 182. අද්දාරිට්ඨකවණ්ණාති [Pg.305] අභිනවාරිට්ඨඵලවණ්ණා. කණ්ණචූළිකාති උපරිකණ්ණසක්ඛලිකාය පරභාගං සන්ධාය වුත්තං. තිරියං අඤ්ඤමඤ්ඤෙන පරිච්ඡින්නා, කථං? ද්වෙ කෙසා එකතො නත්ථීති. 182. Addāriṭṭhakavaṇṇāti (có màu như trái bồ hòn đen) có nghĩa là: có màu như trái bồ hòn đen mới. Kaṇṇacūḷikāti (chỏm tai) có nghĩa là: được nói đến để chỉ phần bên ngoài của vành tai trên. Tiriyaṃ aññamaññena paricchinnā (được phân định với nhau theo chiều ngang). Như thế nào? (Được phân định rằng): "Không có hai sợi tóc ở cùng một chỗ". ආසයොති නිස්සයො, පච්චයොති අත්ථො. Āsayoti (nơi trú ngụ) có nghĩa là: nơi nương tựa, là duyên. 184. අසම්භින්නකාළකා අඤ්ඤෙන වණ්ණෙන අසම්මිස්සකාළකා. 184. Asambhinnakāḷakā (đen không pha trộn) có nghĩa là: tóc đen không pha trộn với màu khác. 185. පත්තසදිසත්තා නඛා එව නඛපත්තානි. නඛා තිරියං අඤ්ඤමඤ්ඤෙන පරිච්ඡින්නාති විසුං වවත්ථිතතං සන්ධාය වුත්තං. තමෙව හි අත්ථං දස්සෙතුං ‘‘ද්වෙ නඛා එකතො නත්ථී’’ති ආහ. 185. Vì giống như lá cây, chính móng tay được gọi là nakhapattāni (lá móng). Câu "Nakhā tiriyaṃ aññamaññena paricchinnā (các móng được phân định với nhau theo chiều ngang)" được nói đến để chỉ sự tồn tại riêng biệt. Quả vậy, để chỉ ra ý nghĩa ấy, (kinh) đã nói rằng: "Không có hai móng ở cùng một chỗ". 186. දන්තපාළියාති දන්තාවලියා. යානකඋපත්ථම්භිනීති සකටස්ස ධුරට්ඨානෙ උපත්ථම්භකදණ්ඩො. දන්තානං ආධාරභූතා අට්ඨි හනුකට්ඨි. 186. Dantapāḷiyāti (hàng răng) có nghĩa là: dãy răng. Yānakaupatthambhinīti (cái chống đỡ của cỗ xe) có nghĩa là: cây gậy chống ở đầu càng xe. Xương làm nền tảng cho các răng là hanukaṭṭhi (xương hàm). 187. සඞ්කඩ්ඪියමානාති සම්පිණ්ඩියමානා. කොසකාරකකොසො උපල්ලිණ්ඩුපොට්ටලකං, යං ‘‘කොසෙය්‍යඵල’’න්තිපි වුච්චති. පුටබන්ධඋපාහනො සකලපිට්ඨිපාදච්ඡාදනඋපාහනො. ආනිසදං ආසනපදෙසො. තූණිරො සරාවාසො. ගලකඤ්චුකං කණ්ඨත්තාණං. කීටකුලාවකං ඛරමුඛකුටි. 187. Saṅkaḍḍhiyamānāti (khi được kéo lại) có nghĩa là: khi được vo tròn lại. Kosakārakakoso (cái kén của con tằm) là upalliṇḍupoṭṭalakaṃ (cái tổ của loài côn trùng tên upalliṇḍu), cái mà cũng được gọi là "koseyyaphala (trái tơ)". Puṭabandhaupāhano (đôi giày bít mũi) là sakalapiṭṭhipādacchādanaupāhano (đôi giày che kín cả mu bàn chân). Ānisadaṃ (ống đựng tên) là āsanapadeso (nơi để mũi tên). Tūṇiro (ống đựng tên) là sarāvāso (nơi ở của mũi tên). Galakañcukaṃ (áo giáp cổ) là kaṇṭhattāṇaṃ (vật bảo vệ cổ). Kīṭakulāvakaṃ (tổ côn trùng) là kharamukhakuṭi (tổ của loài côn trùng có miệng cứng). අනුලොමෙන පටිලොමෙන චාති එත්ථ අංසපදෙසතො පට්ඨාය බාහුනො පිට්ඨිපදෙසෙන ඔතරණං අනුලොමො, මණිබන්ධතො පට්ඨාය බාහුනො පුරිමභාගෙන ආරොහනං පටිලොමො. තෙනෙව නයෙනාති දක්ඛිණහත්ථෙ වුත්තෙන නයෙන අනුලොමෙන පටිලොමෙන චාති අත්ථො. සුඛුමම්පීති යථාවුත්තඔළාරිකචම්මතො සුඛුමං. අන්තොමුඛචම්මාදිකොට්ඨාසෙසු වා තචෙන පරිච්ඡින්නත්තා යං දුරුපලක්ඛණීයං, තං ‘‘සුඛුම’’න්ති වුත්තං. තඤ්හි වුත්තනයෙන ඤාණෙන තචං විවරිත්වා පස්සන්තස්ස පාකටං හොති. ඉධ ඡවිපි තචගතිකා එවාති ‘‘තචො උපරි ආකාසෙන පරිච්ඡින්නො’’ති වුත්තො. Trong câu "Anulomena paṭilomena ca (bằng chiều thuận và chiều nghịch)", việc đi xuống bằng phần sau của cánh tay, bắt đầu từ vùng vai, là anulomo (chiều thuận); việc đi lên bằng phần trước của cánh tay, bắt đầu từ cổ tay, là paṭilomo (chiều nghịch). Teneva nayenāti (bằng phương pháp ấy) có nghĩa là: bằng chiều thuận và chiều nghịch theo phương pháp đã nói ở tay phải. Sukhumampīti (cũng vi tế) có nghĩa là: vi tế hơn lớp da thô đã nói. Hoặc, trong các thể trược như da trong miệng v.v..., cái gì khó nhận biết vì được phân định bởi da, cái đó được gọi là "sukhuma (vi tế)". Quả vậy, thể trược ấy trở nên rõ ràng đối với người đang thấy sau khi đã mở lớp da ra bằng trí tuệ theo phương pháp đã nói. Ở đây, da mỏng cũng có bản chất như da dày, do đó được nói rằng "da được phân định bởi hư không ở bên trên". 188. නිසදපොතො [Pg.306] සිලාපුත්තකො. උද්ධනකොටීති මත්තිකාපිණ්ඩෙන කතඋද්ධනස්ස කොටි. තාලගුළපටලං නාම පක්කතාලඵලලසිකං තාලපට්ටිකාදීසු ලිම්පිත්වා සුක්ඛාපෙත්වා උද්ධරිත්වා ගහිතපටලං. සුඛුමන්ති යථාවුත්තමංසතො සුඛුමං. පණ්හිකමංසාදිථූලානං සකලසරීරස්ස කිසානං යෙභුය්‍යෙන මංසෙන පටිච්ඡාදිතත්තා වුත්තං ‘‘තිරියං අඤ්ඤමඤ්ඤෙන පරිච්ඡින්න’’න්ති. 188. Nisadapoto (hòn đá mài con) là silāputtako (hòn đá con). Uddhanakoṭīti (mép lò) có nghĩa là: mép của cái lò được làm bằng cục đất sét. Tālaguḷapaṭalaṃ nāma (cái gọi là bánh đường thốt nốt) là tấm bánh được lấy ra sau khi đã phết nhựa trái thốt nốt chín lên lá thốt nốt v.v..., làm cho khô, rồi bóc ra. Sukhumanti (vi tế) có nghĩa là: vi tế hơn thịt đã nói, như thịt gót chân v.v... Vì toàn thân của người mập và phần lớn (cơ thể) của người ốm được che phủ bởi thịt, nên được nói là "tiriyaṃ aññamaññena paricchinna (được phân định với nhau theo chiều ngang)". 189. ජාලාකාරො කඤ්චුකො ජාලකඤ්චුකො. විසුං වවත්ථිතභාවෙනෙව න්හාරූ තිරියං අඤ්ඤමඤ්ඤෙන පරිච්ඡින්නා. 189. Jālākāro kañcuko (áo giáp hình lưới) là jālakañcuko. Chỉ do sự tồn tại riêng biệt mà các sợi gân được phân định với nhau theo chiều ngang. 190. දන්තානං විසුං ගහිතත්තා ‘‘ඨපෙත්වා ද්වත්තිංස දන්තට්ඨීනී’’ති වුත්තං. එකං ජණ්ණුකට්ඨි, එකං ඌරුට්ඨීති එක-ග්ගහණං ‘‘එකෙකස්මිං පාදෙ’’ති අධිකතත්තා. එවං තිමත්තානීති එවං මත්තසද්දෙහි ආනිසදට්ඨිආදීනි ඉධ අවුත්තානිපි දස්සෙතීති වෙදිතබ්බං. එවඤ්ච කත්වා ‘‘අතිරෙකතිසතඅට්ඨිකසමුස්සය’’න්ති (විසුද්ධි. 1.122) ඉදඤ්ච වචනං සමත්ථිතං හොති. 190. Vì các răng được kể riêng, nên đã nói "ṭhapetvā dvattiṃsa dantaṭṭhīnī (ngoại trừ ba mươi hai xương răng)". Trong câu "Ekaṃ jaṇṇukaṭṭhi, ekaṃ ūruṭṭhi (một xương đầu gối, một xương đùi)", việc dùng từ "eka (một)" là do liên quan đến (ý nghĩa) "trong mỗi bàn chân". Trong câu "Evaṃ timattāni (có chừng ấy)", nên hiểu rằng bằng các từ "evaṃ" và "matta", (kinh) cũng chỉ ra các xương không được nói ở đây như xương ống tên v.v... Và do làm như vậy, câu nói này "atirekatisataaṭṭhikasamussaya (tập hợp hơn ba trăm khúc xương)" cũng được hoàn thành. කීළාගොළකානි සුත්තෙන බන්ධිත්වා අඤ්ඤමඤ්ඤං ඝට්ටෙත්වා කීළනගොළකානි. ධනුකදණ්ඩො දාරකානං කීළනකඛුද්දකධනුකං. තත්ථ ජඞ්ඝට්ඨිකස්ස පතිට්ඨිතට්ඨානන්ති ජණ්ණුකට්ඨිම්හි පවිසිත්වා ඨිතට්ඨානන්ති අධිප්පායො. තෙන ඌරුට්ඨිනා පතිට්ඨිතං ඨානං යං කටිට්ඨිනො, තං අග්ගච්ඡින්නමහාපුන්නාගඵලසදිසං. Kīḷāgoḷakāni (những viên bi chơi) là những viên bi đồ chơi được buộc bằng dây và va vào nhau. Dhanukadaṇḍo (cây cung) là cây cung nhỏ đồ chơi của trẻ con. Trong đó, câu "jaṅghaṭṭhikassa patiṭṭhitaṭṭhāna (nơi xương ống chân được thiết lập)" có chủ ý là "nơi nó đi vào và nằm trong xương đầu gối". Nơi nào của xương hông mà xương đùi ấy được thiết lập, nơi đó giống như trái mù u lớn bị cắt phần đầu. කුම්භකාරෙන නිප්ඵාදිතං උද්ධනං කුම්භකාරිකඋද්ධනං. සීසකපට්ටවෙඨකං වෙඨෙත්වා ඨපිතං සීසමයං පට්ටකං. යෙන සුත්තං කන්තන්ති, තස්මිං තක්කම්හි විජ්ඣිත්වා ඨපිතගොළකා වට්ටනා නාම, වට්ටනානං ආවළි වට්ටනාවළි. Uddhanaṃ nipphāditaṃ kumbhakārena (cái lò được người thợ gốm làm ra) là kumbhakārikauddhanaṃ (lò của thợ gốm). Sīsakapaṭṭaveṭhakaṃ (cuộn lá chì) là tấm lá bằng chì được cuộn lại và đặt xuống. Những quả cầu được xỏ vào và đặt trên trục (takkam) mà người ta dùng để kéo sợi (suttaṃ kantanti) được gọi là vaṭṭanā (con suốt); một hàng các con suốt là vaṭṭanāvaḷi (hàng con suốt). මණ්ඩලාකාරෙන ඡින්නවංසකළීරඛණ්ඩානි වංසකළීරචක්කලකානි. අවලෙඛනසත්ථකං උච්ඡුතචාවලෙඛනසත්ථකං. Maṇḍalākārena chinnavaṃsakaḷīrakhaṇḍāni (những miếng măng tre được cắt theo hình tròn) được gọi là vaṃsakaḷīracakkalakāni (bánh xe măng tre). Avalekhanasatthakaṃ (con dao róc) là ucchutacāvalekhanasatthakaṃ (con dao nhỏ dùng để róc vỏ mía). 192. වක්කභාගෙන පරිච්ඡින්නන්ති වක්කපරියන්තෙන භාගෙන පරිච්ඡින්නං. ඉතො පරෙසුපි එවරූපෙසු එසෙව නයො. 192. Vakkabhāgena paricchinnaṃ (được phân định bởi phần của quả cật) có nghĩa là: được phân định bởi phần cuối của quả cật. Đối với các thể trược tương tự sau đây, phương pháp cũng như vậy. 193. යං නිස්සායාති යං ලොහිතං නිස්සාය, නිස්සයනිස්සයොපි ‘‘නිස්සයො’’ත්වෙව වුච්චති. භවති හි කාරණකාරණෙපි කාරණවොහාරො යථා ‘‘චොරෙහි ගාමො දඩ්ඪො’’ති. අථ වා යස්මිං රූපකලාපෙ හදයවත්ථු[Pg.307], තම්පි ලොහිතගතිකමෙව හුත්වා තිට්ඨතීති ‘‘යං නිස්සායා’’ති වුත්තං. 193. “Yaṃ nissāya” (nương vào cái nào) là nương vào máu nào. Cái nương của cái nương cũng được gọi là “cái nương”. Thật vậy, trong cái nhân của cái nhân cũng có cách gọi là nhân, giống như câu “làng bị cháy do bọn trộm”. Hoặc là, trong sắc tổng hợp nào có sắc ý vật, sắc tổng hợp ấy cũng có tính chất của máu mà tồn tại, vì vậy được nói là “nương vào cái nào”. 194. පණ්ඩුකධාතුකන්ති පණ්ඩුසභාවං. 194. “Paṇḍukadhātukaṃ” (có yếu tố nhợt nhạt) là có bản chất nhợt nhạt. 195. පරියොනහනමංසන්ති පටිච්ඡාදකමංසං. 195. “Pariyonahanamaṃsaṃ” (thịt bao bọc) là thịt bao phủ. 196. උදරජිව්හාමංසන්ති ජිව්හාසණ්ඨානං උදරස්ස මත්ථකපස්සෙ තිට්ඨනකමංසං. ‘‘නීල’’න්ති වත්වා නීලං නාම බහුධාතුකන්ති ආහ ‘‘නිග්ගුණ්ඩිපුප්ඵවණ්ණ’’න්ති. 196. “Udarajivhāmaṃsaṃ” (thịt lưỡi dạ dày) là thịt có hình dạng lưỡi nằm ở phần trên của dạ dày. Sau khi nói “màu xanh”, vì cái gọi là màu xanh có nhiều yếu tố, nên ngài đã nói “màu hoa ô rô”. 197. පප්ඵාසමංසන්ති යථාඨානෙ එව ලම්බිත්වා ථොකං පරිවත්තකමංසං. නිරසන්ති නිහීනරසං. නිරොජන්ති නිප්පභං, ඔජාරහිතං වා. 197. “Papphāsamaṃsaṃ” (thịt phổi) là thịt treo lủng lẳng ở đúng vị trí và hơi xoay chuyển. “Nirasaṃ” (không vị) là không có vị. “Nirojaṃ” (không tươi) là không có ánh sáng, hoặc không có dưỡng chất. 198. ඔභග්ගාති අවභුජිත්වා ඨිතා. සක්ඛරසුධාවණ්ණන්ති මරුම්බෙහි කතසුධාවණ්ණං. ‘‘සෙතසක්ඛරසුධාවණ්ණ’’න්තිපි පාඨො, සෙතසක්ඛරවණ්ණං, සුධාවණ්ණඤ්චාති අත්ථො. 198. “Obhaggā” (cong xuống) là cong xuống mà đứng. “Sakkharasudhāvaṇṇaṃ” (màu vôi sỏi) là có màu vôi được làm bằng sỏi. Cũng có bản đọc là “setasakkharasudhāvaṇṇaṃ”, nghĩa là có màu sỏi trắng và màu vôi. 199. අන්තස්ස ආභුජිත්වා ආභුජිත්වා ඨිතප්පදෙසා අන්තභොගට්ඨානානි. තෙසං බන්ධනභූතං අන්තගුණං නාමාති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘අන්තගුණන්ති අන්තභොගට්ඨානෙසු බන්ධන’’න්ති. කුද්දාලඵරසුකම්මාදීනි කරොන්තානං අන්තභොගෙ අගළන්තෙ එකතො ආබන්ධිත්වා, කිං විය? යන්තසුත්තකමිව යන්තඵලකානීති. කිමිව තත්ථ ඨිතන්ති ආහ ‘‘පාදපුඤ්ඡන…පෙ… ඨිත’’න්ති. පුරිමඤ්චෙත්ථ ආබන්ධනස්ස, දුතියං ඨානාකාරස්ස නිදස්සනන්ති දට්ඨබ්බං. 199. Những chỗ của ruột nằm cuộn đi cuộn lại là các khúc ruột. Để chỉ ra rằng cái buộc nối chúng lại được gọi là màng ruột, ngài đã nói: “Antaguṇaṃ (màng ruột) là cái buộc nối ở các khúc ruột”. Nó buộc các khúc ruột lại với nhau để chúng không bị tuột ra khi người ta làm các công việc như cuốc, đẽo, v.v. Giống như cái gì? Giống như sợi dây máy buộc các tấm ván máy. Để trả lời câu hỏi “Nó nằm ở đó giống như cái gì?”, ngài đã nói: “nằm... như giẻ chùi chân...”. Ở đây, nên hiểu rằng ví dụ trước là để minh họa cho sự buộc nối, ví dụ sau là để minh họa cho hình dạng nằm. 200. අසිතං නාම භුත්තං ඔදනාදි. පීතං නාම පිවනවසෙන අජ්ඣොහටපානකාදි. ඛායිතං නාම සංඛාදිතං පිට්ඨමූලඵලඛජ්ජාදි. සායිතං නාම අස්සාදිතං අම්බපක්කමධුඵාණිතාදි. 200. “Asitaṃ” (vật đã ăn) là cơm v.v. đã được ăn. “Pītaṃ” (vật đã uống) là thức uống v.v. đã được nuốt vào theo cách uống. “Khāyitaṃ” (vật đã nhai) là bánh, củ, quả, vật cứng v.v. đã được nhai. “Sāyitaṃ” (vật đã nếm) là xoài chín, mật ong, đường phèn v.v. đã được nếm. යත්ථාති යස්මිං උදරෙ. යන්ති ච උදරමෙව පච්චාමසති. යත්ථ පානභොජනාදීනි පතිත්වා තිට්ඨතීති සම්බන්ධො. සුවානවමථු සාරමෙය්‍යවන්තං. විවෙකන්ති විභාගං. “Yattha” (nơi nào) là trong dạ dày nào. Và từ “yaṃ” cũng chỉ đến dạ dày. Sự liên kết là: nơi mà thức uống, thức ăn v.v. rơi vào và nằm lại. “Suvānavamathu” (chất nôn của chó) là chất nôn của chó (“sārameyyavantaṃ”). “Vivekaṃ” (sự phân tách) là sự phân chia. 201. හෙට්ඨානාභිපිට්ඨිකණ්ටකමූලානං [Pg.308] අන්තරෙති පුරිමභාගවසෙන නාභියා හෙට්ඨාපදෙසස්ස පච්ඡිමභාගවසෙන හෙට්ඨිමපිට්ඨිකණ්ටකානං වෙමජ්ඣෙ. වෙළුනාළිකසදිසො පදෙසොති අධිප්පායො. 201. “Heṭṭhānābhipiṭṭhikaṇṭakamūlānaṃ antare” (ở giữa rốn và gốc xương sống) là ở giữa vùng dưới rốn theo phần phía trước và các đốt sống lưng dưới theo phần phía sau. Ý nghĩa là vùng giống như ống tre. 202. සමොහිතන්ති නිචිතං. 202. “Samohitaṃ” (được tích tụ) là được tích tụ. 204. පූතිභාවං ආපන්නං කුක්කුටණ්ඩං පූතිකුක්කුටණ්ඩං. උද්දෙකො පිත්තාදීහි විනා කෙවලො උද්ධඞ්ගමවාතො. 204. Trứng gà đã đạt đến trạng thái thối rữa được gọi là “pūtikukkuṭaṇḍaṃ” (trứng gà thối). “Uddeko” (ợ hơi) là chỉ có gió đi lên mà không có mật v.v. 205. ආචාමො අවස්සාවනකඤ්ජිකං. 205. “Ācāmo” là nước cơm (“avassāvanakañjikaṃ”). 206. වක්කහදයයකනපප්ඵාසෙ තෙමයමානන්ති එත්ථ යකනං හෙට්ඨාභාගපූරණෙනෙව තෙමෙති, ඉතරානි තෙසං උපරි ථොකං ථොකං පග්ඝරණෙනාති දට්ඨබ්බං. 206. Trong câu “vakkahadayayakanapapphāse temayamānaṃ” (làm ẩm thận, tim, gan, phổi), nên hiểu rằng gan được làm ẩm chỉ bằng cách làm đầy phần dưới, còn các phần khác (thận, tim, phổi) được làm ẩm bằng cách rỉ ra từng chút một ở trên chúng. 207. උතුවිකාරො උණ්හවලාහකාදිහෙතුකො. විසමච්ඡින්නො භිසාදිකලාපො විසමං උදකං පග්ඝරති, එවමෙවං සරීරං කෙසකූපාදිවිවරෙහි උපරි, හෙට්ඨා, තිරියඤ්ච සෙදං විසමං පග්ඝරතීති දස්සෙතුං විසමච්ඡින්න-ග්ගහණං කතං. 207. Sự biến đổi của thời tiết có nguyên nhân là mây nóng v.v. Việc dùng từ “visamacchinna” (bị cắt không đều) được thực hiện để chỉ ra rằng: giống như một bó ngó sen v.v. bị cắt không đều sẽ làm nước chảy ra không đều, cũng vậy, thân thể này làm mồ hôi chảy ra không đều từ các lỗ chân lông v.v. ở trên, ở dưới, và ở ngang. 208. විසමාහාරන්ති තදාපවත්තමානසරීරාවත්ථාය අසප්පායාහාරං, අතිකටුකඅච්චුණ්හාදිවිසභාගාහාරං වා. සම්මොහවිනොදනියං (විභ. අට්ඨ. 356) පන ‘‘විසභාගාහාර’’න්ත්වෙව වුත්තං තදා පවත්තමානානං ධාතූනං විසභාගත්තා. 208. “Visamāhāraṃ” (thức ăn không điều hòa) là thức ăn không thích hợp với trạng thái cơ thể đang diễn ra lúc đó, hoặc là thức ăn không tương hợp như quá cay, quá nóng v.v. Còn trong sách Sammohavinodanī, chỉ nói là “thức ăn không tương hợp”, vì nó không tương hợp với các yếu tố đang diễn ra lúc đó. 209. ‘‘න්හානකාලෙ’’ති ඉදං උදකස්ස උපරි සිනෙහස්ස සම්භවදස්සනත්ථං වුත්තං. පරිබ්භමන්තසිනෙහබින්දුවිසටසණ්ඨානාති විසටං හුත්වා පරිබ්භමන්තසිනෙහබින්දුසණ්ඨානා. උතුවිසභාගො බහිද්ධාසමුට්ඨානො. ධාතුවිසභාගො අන්තොසමුට්ඨානො. තෙ පදෙසාති තෙ හත්ථතලාදිපදෙසා. 209. Câu “lúc tắm” này được nói để chỉ ra sự phát sinh của chất nhờn trên mặt nước. “Paribbhamantasinehabinduvisaṭasaṇṭhānā” (có hình dạng của giọt dầu lan ra và xoay tròn) là sau khi lan ra, chúng có hình dạng của giọt dầu đang xoay tròn. Sự không tương hợp của thời tiết có nguồn gốc bên ngoài. Sự không tương hợp của các yếu tố có nguồn gốc bên trong. “Te padesā” (những vùng đó) là những vùng đó như lòng bàn tay v.v. 210. කිඤ්චීති උණ්හාදිරසානං අඤ්ඤතරං ආහාරවත්ථු. නෙසන්ති සත්තානං. හදයං ආගිලායතීති විසභාගාහාරාදිං පටිච්ච හදයප්පදෙසො විවත්තති. 210. “Kiñci” (một cái gì đó) là một vật thực nào đó trong các vị như nóng v.v. “Nesaṃ” (của chúng) là của chúng sinh. “Hadayaṃ āgilāyati” (tim bị bệnh) là do duyên với thức ăn không tương hợp v.v., vùng tim bị biến đổi. 211. දධිනො [Pg.309] විස්සන්දනඅච්ඡරසො දධිමුත්තං. ගළිත්වාති සන්දිත්වා. තාලුමත්ථකවිවරෙන ඔතරිත්වාති මත්ථකවිවරතො ආගන්ත්වා තාලුමත්ථකෙන ඔතරිත්වා. 211. Nước trong chảy ra từ sữa chua là “dadhimuttaṃ” (nước sữa chua). “Gaḷitvā” (sau khi nhỏ giọt) là sau khi chảy. “Tālumatthakavivarena otaritvā” (đi xuống qua khe hở trên vòm miệng) là đến từ khe hở trên đỉnh đầu rồi đi xuống qua vòm miệng. 212. තෙලං විය සකටස්ස නාභිඅක්ඛසීසානං අට්ඨිසන්ධීනං අබ්භඤ්ජනකිච්චං සාධයමානා. කටකටායන්තීති ‘‘කට කටා’’ති සද්දං කරොන්ති. අනුරවදස්සනං හෙතං. දුක්ඛන්තීති දුක්ඛිතානි සඤ්ජාතදුක්ඛානි හොන්ති. 212. Giống như dầu thực hiện công việc bôi trơn cho trục và đầu trục của xe, (chất nhờn) thực hiện công việc bôi trơn cho các khớp xương. “Kaṭakaṭāyanti” (kêu răng rắc) là chúng tạo ra tiếng “kaṭa kaṭa”. Đây là từ tượng thanh. “Dukkhanti” (bị đau) là chúng bị đau khổ, có sự đau khổ đã phát sinh. 213. සමූලකූලමාසං ඣාපෙත්වා ඡාරිකං අවස්සාවෙත්වා ගහිතයූසො මාසඛාරො. උච්ඡිට්ඨොදකගබ්භමලාදීනං ඡඩ්ඩනට්ඨානං චන්දනිකා. රවණඝටං නාම පකතියා සම්මුඛමෙව හොති. යස්ස පන ආරග්ගමත්තම්පි උදකස්ස පවිසනමුඛං නත්ථි, තං දස්සෙතුං ‘‘අමුඛෙ රවණඝටෙ’’ති වුත්තං. ආයූහනන්ති සමීහනං. 213. Nước cốt lấy được sau khi đốt đậu ván cả rễ rồi lọc tro được gọi là “māsakhāro” (nước tro đậu). Nơi vứt bỏ nước rửa chén, chất thải trong bụng mẹ v.v. được gọi là “candanikā” (hố rác). Cái gọi là bình Yavana thông thường không có miệng. Để chỉ cái bình mà không có cả miệng cho nước vào dù chỉ bằng đầu mũi dùi, nên được nói là “trong bình Yavana không có miệng”. “Āyūhanaṃ” (sự cố gắng) là sự cố gắng. 214. එවඤ්හීතිආදි යථාවුත්තාය උග්ගහකොසල්ලපටිපත්තියා නිගමනං. ඉදානි යථාවුත්තං මනසිකාරකොසල්ලපටිපත්තිම්පි නිගමනවසෙන ගහෙත්වා කම්මට්ඨානං මත්ථකං පාපෙත්වා දස්සෙතුං ‘‘අනුපුබ්බතො’’තිආදි ආරද්ධං. තත්ථ පණ්ණත්තිසමතික්කමාවසානෙති කෙසාදිපණ්ණත්තිසමතික්කමවසෙන පවත්තාය භාවනාය අවසානෙ. අපුබ්බාපරියමිවාති එකජ්ඣමිව. කෙසාති ඉති-සද්දො ආදිඅත්ථො, පකාරත්ථො වා, එවමාදිනා ඉමිනා පකාරෙන වාති අත්ථො. තෙ ධම්මාති වණ්ණාදිවසෙන වවත්ථාපිතා පටික්කූලාකාරතො උපට්ඨිතා කොට්ඨාසධම්මා. 214. Câu bắt đầu bằng “Evañhi” là phần kết luận cho sự thực hành thiện xảo trong việc nắm bắt như đã được nói. Bây giờ, để kết luận cả sự thực hành thiện xảo trong việc tác ý như đã được nói và đưa đề mục thiền đến đỉnh cao, ngài đã bắt đầu câu “anupubbato” v.v. Trong đó, “paṇṇattisamatikkamāvasāne” (vào lúc cuối của sự vượt qua chế định) là vào lúc cuối của sự tu tập đã diễn ra theo cách vượt qua chế định về tóc v.v. “Apubbāpariyaṃ iva” (như không có trước sau) là giống như đồng thời. Trong từ “kesā”, từ “iti” có nghĩa là bắt đầu, hoặc có nghĩa là loại/cách thức, tức là “v.v.” hoặc “theo cách này”. “Te dhammā” (các pháp ấy) là các pháp là các thể phần đã được xác định theo màu sắc v.v. và đã hiện khởi từ phương diện đáng ghê tởm. බහිද්ධාපීති සසන්තානතො බහිපි, පරසන්තානකායෙපීති අත්ථො. මනසිකාරං උපසංහරතීති යථාවුත්තං පටික්කූලමනසිකාරං උපනෙති. යථා ඉදං, තථා එතන්ති. එවං සබ්බකොට්ඨාසෙසු පාකටීභූතෙසූති යථා අත්තනො කායෙ, එවං පරෙසම්පි කායෙ සබ්බෙසු කෙසාදිකොට්ඨාසෙසු පටික්කූලවසෙන විභූතභාවෙන උපට්ඨිතෙසූති අත්ථො. අයමෙත්ථ කසිණෙසු වඩ්ඪනසදිසො යොගිනො භාවනාවිසෙසො දස්සිතො. Bahiddhāpi (cũng ở bên ngoài) có nghĩa là: cũng ở bên ngoài dòng tương tục của chính mình, tức là trong thân thuộc dòng tương tục của người khác. Manasikāraṃ upasaṃharati (hướng sự tác ý đến) có nghĩa là: hướng đến sự tác ý về tính bất tịnh như đã được nói. Giống như (thân) này, (thân kia) cũng như vậy. Evaṃ sabbakoṭṭhāsesu pākaṭībhūtesu (khi tất cả các thể trược đã trở nên hiện rõ như vậy) có nghĩa là: khi tất cả các thể trược từ tóc trở đi trong thân của người khác cũng hiện khởi với tính cách bất tịnh, một cách rõ ràng, giống như trong thân của chính mình. Ở đây, pháp tu tập đặc biệt này của hành giả, tương tự như việc khuếch trương đề mục kasiṇa, đã được chỉ ra. අනුපුබ්බමුඤ්චනාදීති ආදි-සද්දෙන සුත්තන්තනයෙන විභාවිතං වීරියසමතායොජනං සඞ්ගණ්හාති. පුනප්පුනං මනසි කරොතොති වුත්තනයෙන අත්තනො [Pg.310] කායෙ කෙසාදිකෙ ‘‘පටික්කූලා පටික්කූලා’’ති අභිණ්හසො මනසිකාරං පවත්තෙන්තස්ස යදා සද්ධාදීනි ඉන්ද්‍රියානි ලද්ධසමථානි විසදානි පවත්තන්ති, තදා අස්සද්ධියාදීනං දූරීභාවෙන සාතිසයං බලප්පත්තෙහි සත්තහි සද්ධම්මෙහි ලද්ධූපත්ථම්භානි විතක්කාදීනි ඣානඞ්ගානි පටුතරානි හුත්වා පාතුභවන්ති. තෙසං උජුවිපච්චනීකතාය නීවරණානි වික්ඛම්භිතානෙව හොන්ති සද්ධිං තදෙකට්ඨෙහි පාපධම්මෙහි. උපචාරසමාධිනා චිත්තං සමාධියති, සො තංයෙව නිමිත්තං ආසෙවන්තො භාවෙන්තො බහුලීකරොන්තො අප්පනං පාපුණාති. තෙන වුත්තං ‘‘අනුක්කමෙන අප්පනා උප්පජ්ජතී’’ති. සබ්බාකාරතොති වණ්ණාදිවසෙන පඤ්චධාපි. සාති අප්පනා. Trong câu Anupubbamuñcanādi (từ bỏ tuần tự v.v.), từ ādi (v.v.) bao hàm cả việc quân bình tinh tấn đã được giải thích theo phương pháp của kinh tạng. Punappunaṃ manasi karoti (tác ý lặp đi lặp lại) có nghĩa là: đối với vị hành giả đang làm phát sanh sự tác ý một cách thường xuyên về các thể trược từ tóc trở đi trong thân của mình rằng 'bất tịnh, bất tịnh' theo phương pháp đã nói, khi các căn như tín v.v. vận hành một cách thanh tịnh, đã đạt được sự vắng lặng, thì bấy giờ, do sự xa lìa của các pháp đối nghịch như vô tín v.v., các thiền chi như tầm v.v., được bảy thiện pháp đã đạt đến sức mạnh phi thường hỗ trợ, trở nên sắc bén hơn và xuất hiện. Do là pháp đối nghịch trực tiếp của chúng (các thiền chi), các triền cái cùng với các ác pháp có cùng nền tảng với chúng liền bị trấn áp. Tâm được định tĩnh bởi cận định. Vị ấy, khi thực hành, tu tập, làm cho sung mãn chính tướng ấy, sẽ đạt đến an chỉ định. Do đó, đã được nói rằng: 'an chỉ định sanh khởi theo tuần tự'. Sabbākārato (bởi tất cả các phương diện) có nghĩa là: bởi cả năm phương diện, tức là về màu sắc v.v. Sā (nó) chính là an chỉ định. යදි පනෙතං කම්මට්ඨානං අවිඤ්ඤාණකාසුභකම්මට්ඨානානි විය පඨමජ්ඣානවසෙන සිජ්ඣති, අථ කස්මා ‘‘කායගතාසතී’’ති වුත්තන්ති ආහ ‘‘එවං පඨමජ්ඣානවසෙනා’’තිආදි. නානාවණ්ණසණ්ඨානාදීසු ද්වත්තිංසාය කොට්ඨාසෙසු පවත්තමානාය සතියා කිච්චමෙත්ථ සාතිසයන්ති ආහ ‘‘සතිබලෙන ඉජ්ඣනතො’’ති. Nếu đề mục thiền này thành tựu nhờ sơ thiền, giống như các đề mục thiền bất tịnh về tử thi vô tri giác, vậy tại sao lại được gọi là 'niệm thân'? (Để trả lời), ngài đã nói: 'evaṃ paṭhamajjhānavasena' (như vậy, nhờ sơ thiền) v.v. Ở đây, phận sự của niệm, vốn vận hành trong ba mươi hai thể trược có màu sắc, hình dáng v.v. khác nhau, là phi thường, do đó ngài đã nói: 'satibalena ijjhanato' (vì nó thành tựu nhờ sức mạnh của niệm). පන්තසෙනාසනෙසු, අධිකුසලෙසු ච අරතිං, කාමගුණෙසු ච රතිං සහති අභිභවතීති අරතිරතිසහො සරීරසභාවචින්තනෙන අනභිරතියා පහීනත්තා. තථා කොට්ඨාසභාවනාය අත්තසිනෙහස්ස පරික්ඛීණත්තා භයභෙරවං සහති, සීතාදීනඤ්ච අධිවාසකජාතිකො හොති. අත්තසිනෙහවසෙන හි පුරිසස්ස භයභෙරවං හොති, දුක්ඛස්ස ච අනධිවාසනං. ඉමං පන කොට්ඨාසභාවනමනුයුත්තස්ස න කෙවලං පඨමජ්ඣානමත්තමෙව, උත්තරිපි පටිවෙධො අත්ථීති දස්සෙතුං ‘‘කෙසාදීන’’න්තිආදි වුත්තං. Vị ấy chịu đựng, chế ngự được sự không hoan hỷ trong các trú xứ xa vắng và trong các thiện pháp cao thượng, và sự hoan hỷ trong các dục trưởng, nên được gọi là aratiratisaho (người chinh phục sự không hoan hỷ và sự hoan hỷ), bởi vì sự không hoan hỷ đã được từ bỏ nhờ việc suy niệm về bản chất thực của thân. Tương tự, do sự ái luyến bản thân đã được đoạn tận nhờ tu tập về các thể trược, vị ấy chịu đựng được sự sợ hãi và kinh hoàng, và trở thành người có bản chất kham nhẫn với lạnh v.v. Quả vậy, chính do sự ái luyến bản thân mà một người có sự sợ hãi và kinh hoàng, và không kham nhẫn được với khổ. Nhưng để chỉ ra rằng đối với người chuyên tâm tu tập về các thể trược này, không chỉ có sơ thiền mà còn có sự chứng ngộ cao hơn, nên đã nói 'kesādīnaṃ' (của tóc v.v.) và các câu tiếp theo. ආනාපානස්සතිකථාවණ්ණනා Giải Thích Về Chương Niệm Hơi Thở 215. යං තං එවං පසංසිත්වා ආනාපානස්සතිකම්මට්ඨානං නිද්දිට්ඨන්ති සම්බන්ධො. තත්ථ යස්මා ‘‘කථං භාවිතො’’තිආදිකාය පුච්ඡාපාළියා අත්ථෙ විභාවිතෙ ථොමනාපාළියාපි අත්ථො විභාවිතොයෙව හොති භෙදාභාවතො, තස්මා තං ලඞ්ඝිත්වා ‘‘කථං භාවිතො චා’’තිආදිනා ආරභති. තත්ථ හි ඉතො පසංසාභාවො ‘‘අයම්පි ඛො’’ති වචනඤ්ච විසෙසො. තෙසු පසංසාභාවං දස්සෙතුං ‘‘එවං පසංසිත්වා’’ති වුත්තං. පසංසා ච තත්ථ අභිරුචිජනනෙන උස්සාහනත්ථා. තඤ්හි සුත්වා භික්ඛූ ‘‘භගවා ඉමං සමාධිං අනෙකෙහි ආකාරෙහි පසංසති, සන්තො [Pg.311] කිරායං සමාධි පණීතො ච අසෙචනකො ච සුඛො ච විහාරො පාපධම්මෙ ච ඨානසො අන්තරධාපෙතී’’ති සඤ්ජාතාභිරුචයො උස්සාහජාතා සක්කච්චං අනුයුඤ්ජිතබ්බං පටිපජ්ජිතබ්බං මඤ්ඤන්ති. ‘‘අයම්පි ඛො’’ති පදස්ස යෙ ඉමෙ මයා නිබ්බානමහාසරස්ස ඔතරණතිත්ථභූතා කසිණජ්ඣානඅසුභජ්ඣානාදයො දෙසිතා, න කෙවලං තෙ එව, අයම්පි ඛොති භගවා අත්තනො පච්චක්ඛභූතං සමාධිං දෙසනානුභාවෙන තෙසම්පි භික්ඛූනං ආසන්නං, පච්චක්ඛඤ්ච කරොන්තො සම්පිණ්ඩනවසෙන එවමාහාති සම්බන්ධමුඛෙන අත්ථො වෙදිතබ්බො. 215. Mối liên hệ là: 'Đề mục thiền niệm hơi thở nào đã được tán thán như vậy, đã được chỉ dạy'. Ở đây, vì khi ý nghĩa của đoạn văn câu hỏi bắt đầu bằng 'kathaṃ bhāvito' (được tu tập như thế nào?) được giải thích, thì ý nghĩa của đoạn văn tán thán cũng được giải thích, do không có sự khác biệt, nên ngài bỏ qua đoạn đó và bắt đầu với 'kathaṃ bhāvito ca' (và được tu tập như thế nào?). Quả vậy, ở đoạn văn tán thán đó, sự khác biệt so với đoạn này là sự hiện hữu của lời tán thán và câu 'ayampi kho' (cả pháp này nữa). Trong số những điểm khác biệt đó, để chỉ ra sự hiện hữu của lời tán thán, ngài đã nói 'evaṃ pasaṃsitvā' (sau khi tán thán như vậy). Và lời tán thán ở đây có mục đích khuyến khích bằng cách làm phát sanh sự hoan hỷ. Quả vậy, sau khi nghe điều đó, các vị Tỳ-khưu nghĩ rằng: 'Đức Thế Tôn tán thán pháp định này bằng nhiều cách. Định này quả là tịch tịnh, vi diệu, không cần thêm thắt, và là một trú xứ an lạc, lại còn làm cho các ác pháp biến mất ngay lập tức.' Do đó, với sự hoan hỷ và nỗ lực phát sanh, họ nghĩ rằng nên chuyên tâm thực hành một cách cẩn trọng. Về cụm từ 'Ayampi kho', ý nghĩa nên được hiểu theo mối liên hệ như sau: Đức Thế Tôn, khi làm cho pháp định mà Ngài đã trực tiếp chứng ngộ trở nên gần gũi và hiển nhiên đối với các vị Tỳ-khưu ấy bằng năng lực thuyết pháp của mình, đã nói như vậy một cách tóm tắt rằng: 'Không chỉ có các pháp như thiền kasiṇa, thiền bất tịnh v.v. mà Ta đã thuyết giảng, vốn là bến đỗ để đi vào đại dương Niết-bàn, mà cả pháp định này nữa (cũng là bến đỗ)'. සොළසවත්ථුකන්ති චතූසු අනුපස්සනාසු චතුන්නං චතුක්කානං වසෙන සොළසට්ඨානං. සබ්බාකාරපරිපූරොති කම්මට්ඨානපාළියා පදත්ථො පිණ්ඩත්ථො උපමා චොදනා පරිහාරො පයොජනන්ති එවමාදීහි සබ්බෙහි ආකාරෙහි පරිපුණ්ණො. නිද්දෙසොති කම්මට්ඨානස්ස නිස්සෙසතො විත්ථාරො. Soḷasavatthukaṃ (có mười sáu nền tảng) có nghĩa là có mười sáu cơ sở, do có bốn bộ bốn trong bốn pháp tùy quán. Sabbākāraparipūro (tròn đủ mọi phương diện) có nghĩa là tròn đủ về mọi phương diện như: ý nghĩa của từng từ, ý nghĩa tổng hợp, ví dụ, sự chất vấn, sự giải đáp, và lợi ích của đoạn kinh về đề mục thiền. Niddeso (sự chỉ dẫn) là sự giải thích chi tiết, không thiếu sót về đề mục thiền. 216. කථන්ති ඉදං පුච්ඡනාකාරවිභාවනපදං. පුච්ඡා චෙත්ථ කථෙතුකම්‍යතාවසෙන අඤ්ඤාසං අසම්භවතො. සා ච උපරි දෙසනං ආරුළ්හානං සබ්බෙසං පකාරවිසෙසානං ආමසනවසෙනාති ඉමමත්ථං දස්සෙන්තො ‘‘කථන්ති…පෙ… කම්‍යතාපුච්ඡා’’ති ආහ. කථං බහුලීකතොති එත්ථාපි ‘‘ආනාපානස්සතිසමාධී’’ති පදං ආනෙත්වා සම්බන්ධිතබ්බං. තත්ථ කථන්ති ආනාපානස්සතිසමාධිබහුලීකාරං නානප්පකාරතො විත්ථාරෙතුකම්‍යතාපුච්ඡා. බහුලීකතො ආනාපානස්සතිසමාධීති තථාපුට්ඨධම්මනිදස්සනන්ති ඉමමත්ථං ‘‘එසෙව නයො’’ති ඉමිනා අතිදිසති. තථා සන්තභාවාදයොපි තස්ස යෙහි භාවනාබහුලීකාරෙහි සිද්ධා, තග්ගහණෙනෙව ගහිතා හොන්තීති දස්සෙතුං ‘‘කථං බහුලීකතො…පෙ… වූපසමෙතීති එත්ථාපි එසෙව නයො’’ති වුත්තං. 216. Từ 'kathaṃ' (như thế nào) này là từ biểu thị hình thức câu hỏi. Và ở đây, câu hỏi này là do ý muốn được nghe giải thích, vì không thể có các câu hỏi khác. Và câu hỏi đó có mục đích bao quát tất cả các phương diện đặc biệt đã được trình bày trong bài giảng ở trên. Để chỉ ra ý nghĩa này, ngài đã nói: 'kathanti…pe… kamyatāpucchā' (kathaṃ… là câu hỏi do ý muốn được nghe). Ở câu 'kathaṃ bahulīkato' (được làm cho sung mãn như thế nào?), cũng cần phải thêm từ 'ānāpānassatisamādhi' (định niệm hơi thở) vào để liên kết. Ở đó, 'kathaṃ' là câu hỏi do ý muốn được giải thích chi tiết về việc làm cho sung mãn định niệm hơi thở theo nhiều phương diện khác nhau. 'Bahulīkato ānāpānassatisamādhi' là sự chỉ ra pháp đã được hỏi như vậy. Ngài áp dụng tương tự ý nghĩa này bằng câu 'eseva nayo' (cũng theo cách này). Tương tự, để chỉ ra rằng các trạng thái như sự tịch tịnh v.v. cũng được thành tựu nhờ sự tu tập và làm cho sung mãn nào của pháp định ấy, thì chúng cũng được bao hàm khi đề cập đến sự tu tập và làm cho sung mãn đó, nên đã được nói: 'kathaṃ bahulīkato…pe… vūpasametīti etthāpi eseva nayo' (ở câu 'được làm cho sung mãn như thế nào... làm cho an tịnh', cũng theo cách này). ‘‘පුන ච පරං, උදායි, අක්ඛාතා මයා සාවකානං පටිපදා, යථාපටිපන්නා මෙ සාවකා චත්තාරො සතිපට්ඨානෙ භාවෙන්තී’’තිආදීසු (ම. නි. 2.247) උප්පාදනවඩ්ඪනට්ඨෙන භාවනා වුච්චතීති තදුභයවසෙන අත්ථං දස්සෙන්තො ‘‘භාවිතොති උප්පාදිතො වඩ්ඪිතො වා’’ති ආහ. තත්ථ භාවං විජ්ජමානතං ඉතො ගතොති භාවිතො, උප්පාදිතො පටිලද්ධමත්තොති අත්ථො. උප්පන්නො පන ලද්ධාසෙවනො, භාවිතො පගුණභාවං ආපාදිතො, වඩ්ඪිතොති අත්ථො[Pg.312]. ආනාපානපරිග්ගාහිකායාති දීඝරස්සාදිවිසෙසෙහි සද්ධිං අස්සාසපස්සාසෙ පරිච්ඡිජ්ජගාහිකාය, තෙ ආරබ්භ පවත්තාය, සතියං පච්චයභූතායන්ති අත්ථො. පුරිමස්මිඤ්හි අත්ථෙ සමාධිස්ස සතියා සහජාතාදිපච්චයභාවො වුත්තො සම්පයුත්තවචනතො, දුතියස්මිං පන උපනිස්සයභාවොපි. උපචාරජ්ඣානසහගතා හි සති අප්පනාසමාධිස්ස උපනිස්සයො හොතීති. බහුලීකතොති බහුලං පවත්තිතො, තෙන ආවජ්ජනාදිවසීභාවප්පත්තිමාහ. යො හි වසීභාවං ආපාදිතො, සො ඉච්ඡිතිච්ඡිතක්ඛණෙ සමාපජ්ජිතබ්බතො පුනප්පුනං පවත්තීයති. තෙන වුත්තං ‘‘පුනප්පුනං කතො’’ති. යථා ‘‘ඉධෙව, භික්ඛවෙ, සමණො’’ති (ම. නි. 1.139; අ. නි. 4.241), ‘‘විවිච්චෙව කාමෙහී’’ති (දී. නි. 1.226; සං. නි. 2.152; අ. නි. 4.123) ච එවමාදීසු පඨමපදෙ වුත්තො එව-සද්දො දුතියාදීසුපි වුත්තො එව හොති, එවමිධාපීති ආහ ‘‘උභයත්ථ එවසද්දෙන නියමො වෙදිතබ්බො’’ති. උභයපදනියමෙන ලද්ධගුණං දස්සෙතුං ‘‘අයඤ්හී’’තිආදි වුත්තං. Trong các câu như: “Này Udāyi, lại nữa, con đường thực hành đã được Như Lai tuyên thuyết cho các vị đệ tử, khi đã thực hành theo đó, các vị đệ tử của Như Lai tu tập bốn niệm xứ” (ma. ni. 2.247), sự tu tập (bhāvanā) được nói đến với ý nghĩa là làm cho phát sanh và làm cho tăng trưởng. Do đó, để trình bày ý nghĩa theo cả hai phương diện ấy, ngài đã nói: “Bhāvito có nghĩa là uppādito (được làm cho phát sanh) hoặc vaḍḍhito (được làm cho tăng trưởng)”. Trong đó, bhāvito là do đã đi đến (ito gato) trạng thái (bhāvaṃ) hiện hữu (vijjamānataṃ); có nghĩa là uppādito, chỉ vừa mới chứng đắc. Còn pháp đã phát sanh (uppanno) và đã được thực hành (laddhāsevano) thì gọi là bhāvito, tức là đã được đưa đến (āpādito) trạng thái thuần thục (paguṇabhāvaṃ), có nghĩa là vaḍḍhito (được làm cho tăng trưởng). Ānāpānapariggāhikāya có nghĩa là: do niệm (satiyā) có khả năng nắm bắt (pariggāhikāya) hơi thở vô và hơi thở ra (assāsapassāse) cùng với các đặc điểm như dài, ngắn v.v... (dīgharassādivisesehi saddhiṃ), và do niệm ấy sanh khởi (pavattāya) lấy các hơi thở ấy làm đối tượng (te ārabbha), và là nhân duyên (paccayabhūtāya). Thật vậy, trong ý nghĩa thứ nhất, do có từ “tương ưng” (sampayutta), nên trạng thái làm duyên câu sanh v.v... (sahajātādipaccayabhāvo) của niệm đối với định đã được nói đến. Còn trong ý nghĩa thứ hai, trạng thái làm duyên y chỉ (upanissayabhāvo) cũng được nói đến. Vì rằng, niệm tương ưng với thiền cận định (upacārajjhānasahagatā sati) là duyên y chỉ (upanissayo) cho định an chỉ (appanāsamādhissa). Bahulīkato có nghĩa là được thực hành nhiều lần. Qua đó, ngài nói đến việc đạt được các năng lực tự tại như hướng tâm v.v... (āvajjanādivasībhāvappattiṃ). Thật vậy, định nào đã được đưa đến trạng thái tự tại (vasībhāvaṃ āpādito), định ấy được thực hành nhiều lần (punappunaṃ pavattīyati) do có thể nhập vào (samāpajjitabbato) trong từng khoảnh khắc mong muốn (icchiticchitakkhaṇe). Do đó, có câu nói: “punappunaṃ kato (được làm đi làm lại nhiều lần)”. Giống như trong các câu như: “idheva, bhikkhave, samaṇo (này các Tỳ khưu, chỉ ở đây mới có Sa-môn)” (ma. ni. 1.139; a. ni. 4.241), và “vivicceva kāmehi (ly dục)” (dī. ni. 1.226; saṃ. ni. 2.152; a. ni. 4.123), bất biến từ eva được nói ở từ đầu tiên cũng được xem như đã được nói ở các từ thứ hai v.v...; cũng vậy, ở đây cũng thế. Do đó, ngài nói: “ubhayattha evasaddena niyamo veditabbo (nên hiểu sự xác định bằng bất biến từ eva ở cả hai nơi)”. Để trình bày phẩm chất có được do sự xác định ở cả hai từ, câu bắt đầu bằng “ayañhi” đã được nói đến. අසුභකම්මට්ඨානන්ති අසුභාරම්මණඣානමාහ. තං හි අසුභෙසු යොගකම්මභාවතො, යොගිනො සුඛවිසෙසානං කාරණභාවතො ච ‘‘අසුභකම්මට්ඨාන’’න්ති වුච්චති. ‘‘කෙවල’’න්ති ඉමිනා ආරම්මණං නිවත්තෙති. පටිවෙධවසෙනාති ඣානපටිවෙධවසෙන. ඣානඤ්හි භාවනාවිසෙසෙන ඉජ්ඣන්තං අත්තනො විසයං පටිවිජ්ඣන්තමෙව පවත්තති, යථාසභාවතො පටිවිජ්ඣීයති චාති ‘‘පටිවෙධො’’ති වුච්චති. ඔළාරිකාරම්මණත්තාති බීභච්ඡාරම්මණත්තා. පටික්කූලාරම්මණත්තාති ජිගුච්ඡිතබ්බාරම්මණත්තා. පරියායෙනාති කාරණෙන, ලෙසන්තරෙන වා. ආරම්මණසන්තතායාති අනුක්කමෙන විචෙතබ්බතං පත්තං ආරම්මණස්ස පරමසුඛුමතං සන්ධායාහ. සන්තෙ හි සන්නිසින්නෙ ආරම්මණෙ පවත්තමානො ධම්මො සයම්පි සන්නිසින්නොව හොති. තෙනාහ ‘‘සන්තො වූපසන්තො නිබ්බුතො’’ති, නිබ්බුතසබ්බපරිළාහොති අත්ථො. ආරම්මණසන්තතාය තදාරම්මණධම්මානං සන්තතා ලොකුත්තරධම්මාරම්මණාහි පච්චවෙක්ඛණාහි දීපෙතබ්බා. Asubhakammaṭṭhāna (đề mục bất tịnh): Bằng từ này, ngài nói đến thiền có đối tượng bất tịnh. Thật vậy, thiền ấy được gọi là “đề mục bất tịnh” (asubhakammaṭṭhāna) vì là công việc thực hành (yogakamma) trong các đối tượng bất tịnh (asubhesu), và vì là nguyên nhân (kāraṇabhāvato) của các sự an lạc đặc biệt (sukhavisesānaṃ) cho hành giả (yogino). Bằng từ “kevalaṃ (chỉ)”, ngài loại trừ đối tượng. Paṭivedhavasena có nghĩa là: do năng lực thâm nhập của thiền. Thật vậy, thiền (jhānaṃ), khi thành tựu (ijjhantaṃ) nhờ sự tu tập đặc biệt (bhāvanāvisesena), chỉ sanh khởi (pavattati) trong khi đang thâm nhập (paṭivijjhantameva) đối tượng (visayaṃ) của chính nó; và vì nó được thâm nhập (paṭivijjhīyati) theo đúng thực tánh (yathāsabhāvato), nên được gọi là “sự thâm nhập” (paṭivedho). Oḷārikārammaṇattā có nghĩa là: do có đối tượng ghê tởm (bībhacchārammaṇattā). Paṭikkūlārammaṇattā có nghĩa là: do có đối tượng đáng ghê tởm (jigucchitabbārammaṇattā). Pariyāyena có nghĩa là: do nguyên nhân (kāraṇena), hoặc bằng một cách nói khác (lesantarena). Ārammaṇasantatāya (do sự tịch tịnh của đối tượng): Ngài nói điều này nhắm đến (sandhāya) trạng thái vô cùng vi tế (paramasukhumataṃ) của đối tượng (ārammaṇassa) đã đạt đến (pattaṃ) trạng thái cần được quán xét (vicetabbataṃ) theo thứ tự (anukkamena). Thật vậy, pháp (dhammo) sanh khởi (pavattamāno) trong đối tượng (ārammaṇe) tịch tịnh (sante), lắng dịu (sannisinne), thì tự thân nó (sayampi) cũng lắng dịu (sannisinnova). Do đó, ngài nói: “santo vūpasanto nibbuto (tịch tịnh, an tịnh, tịch diệt)”, có nghĩa là đã dập tắt mọi phiền não thiêu đốt (nibbutasabbapariḷāho). Sự tịch tịnh (santatā) của các pháp có đối tượng ấy (tadārammaṇadhammānaṃ) do sự tịch tịnh của đối tượng (ārammaṇasantatāya) cần được trình bày (dīpetabbā) qua các pháp quán xét (paccavekkhaṇāhi) có các pháp siêu thế làm đối tượng (lokuttaradhammārammaṇāhi). නාස්ස සන්තපණීතභාවාවහං කිඤ්චි සෙචනන්ති අසෙචනකො. අසෙචනකත්තා අනාසිත්තකො. අනාසිත්තකත්තා එව අබ්බොකිණ්ණො අසම්මිස්සො පරිකම්මාදිනා. තතො එව පාටියෙක්කො විසුංයෙවෙකො. ආවෙණිකො අසාධාරණො. සබ්බමෙතං සරසතො එව සන්තභාවං දස්සෙතුං [Pg.313] වුත්තං. පරිකම්මං වා සන්තභාවනිමිත්තං, පරිකම්මන්ති ච කසිණකරණාදීනි නිමිත්තුප්පාදපරියොසානං, තාදිසං ඉධ නත්ථීති අධිප්පායො. තදා හි කම්මට්ඨානං නිරස්සාදත්තා අසන්තමප්පණීතං සියා. උපචාරෙන වා නත්ථි එත්ථ සන්තතාති යොජනා. යථා උපචාරක්ඛණෙ නීවරණවිගමෙන, අඞ්ගපාතුභාවෙන ච පරෙසං සන්තතා හොති, න එවමිමස්ස. අයං පන ආදිසමන්නා…පෙ… පණීතො චාති යොජනා. කෙචීති උත්තරවිහාරවාසිකෙ සන්ධායාහ. අනාසිත්තකොති උපසෙචනෙන න ආසිත්තකො. තෙනාහ ‘‘ඔජවන්තො’’ති, ඔජවන්තසදිසොති අත්ථො. මධූරොති ඉට්ඨො, චෙතසිකසුඛපටිලාභසංවත්තනං තිකචතුක්කජ්ඣානවසෙන, උපෙක්ඛාය වා සන්තභාවෙන සුඛගතිකත්තා සබ්බෙසම්පි වසෙන වෙදිතබ්බං. ඣානසමුට්ඨානපණීතරූපඵුට්ඨසරීරතාවසෙන පන කායිකසුඛපටිලාභසංවත්තනං දට්ඨබ්බං, තඤ්ච ඛො ඣානතො වුට්ඨිතකාලෙ. ඉමස්මිං පක්ඛෙ ‘‘අප්පිතප්පිතක්ඛණෙ’’ති ඉදං හෙතුම්හි භුම්මවචනං දට්ඨබ්බං. අවික්ඛම්භිතෙති ඣානෙන සකසන්තානතො අනීහටෙ අප්පහීනෙ. අකොසල්ලසම්භූතෙති අකොසල්ලං වුච්චති අවිජ්ජා, තතො සම්භූතෙ. අවිජ්ජාපුබ්බඞ්ගමා හි සබ්බෙ පාපධම්මා. ඛණෙනෙවාති අත්තනො පවත්තික්ඛණෙනෙව. අන්තරධාපෙතීති එත්ථ අන්තරධාපනං විනාසනං, තං පන ඣානකත්තුකස්ස ඉධාධිප්පෙතත්තා පරියුට්ඨානප්පහානං හොතීති ආහ ‘‘වික්ඛම්භෙතී’’ති. වූපසමෙතීති විසෙසෙන උපසමෙති. විසෙසෙන උපසමනං පන සම්මදෙව උපසමනං හොතීති ආහ ‘‘සුට්ඨු උපසමෙතී’’ති. Đối với định này, không có bất cứ sự tưới tẩm (secanaṃ) nào mang lại (āvahaṃ) trạng thái tịch tịnh và cao thượng, nên gọi là asecanako (không cần tưới tẩm). Do không cần tưới tẩm (asecanakattā) nên là anāsittako (không được pha thêm). Chính vì không được pha thêm (anāsittakattā eva) nên là abbokiṇṇo (không bị gián đoạn), asammisso (không bị pha trộn) với các pháp chuẩn bị (parikamma) v.v... Chính vì thế nên là pāṭiyekko (riêng biệt), visuṃyev'eko (chỉ một mình riêng rẽ). Āveṇiko (đặc thù), asādhāraṇo (không chung). Tất cả những điều này được nói ra để trình bày trạng thái tịch tịnh (santabhāvaṃ) tự bản chất (sarasato eva) của nó. Hoặc, pháp chuẩn bị (parikammaṃ) là nguyên nhân của trạng thái tịch tịnh (santabhāvanimittaṃ). Và parikammaṃ là công việc bắt đầu từ việc làm kasina cho đến khi tướng đồng dạng (nimitta) phát sanh. Ý muốn nói rằng, pháp chuẩn bị như vậy không có ở đây (trong định niệm hơi thở). Vì rằng, khi ấy, đề mục (kammaṭṭhānaṃ) do không có hương vị (nirassādattā) nên có thể không tịch tịnh (asantaṃ), không cao thượng (appaṇītaṃ). Hoặc, nên hiểu rằng: ở đây không có sự tịch tịnh (santatā) bằng (pháp) cận hành (upacārena). Giống như trong khoảnh khắc cận hành (upacārakkhaṇe), sự tịch tịnh (santatā) của các thiền khác (paresaṃ) có được là do sự vắng mặt của các triền cái (nīvaraṇavigamena) và do sự xuất hiện của các thiền chi (aṅgapātubhāvena), nhưng đối với định này thì không như vậy. Trái lại, nên hiểu rằng: định này... cao thượng ngay từ lúc bắt đầu tác ý (ādisamannāhārato... paṇīto ca). Keci (một số vị): Ngài nói điều này nhắm đến các vị ở Uttaravihāra (Bắc Tự). Anāsittako có nghĩa là: không được tưới tẩm (na āsittako) bằng sự thêm vào (upasecanena). Do đó, ngài nói “ojavanto (có hương vị)”, có nghĩa là tương tự như vật có hương vị. Madhūro có nghĩa là: đáng ưa thích (iṭṭho). Việc thành tựu sự chứng đắc tâm sở lạc (cetasikasukhapaṭilābhasaṃvattanaṃ) nên được hiểu theo năng lực của tam thiền và tứ thiền; hoặc, do xả (upekkhāya) có trạng thái tịch tịnh (santabhāvena) và có xu hướng đến an lạc (sukhagatikattā), nên được hiểu theo năng lực của tất cả các thiền. Còn việc thành tựu sự chứng đắc thân lạc (kāyikasukhapaṭilābhasaṃvattanaṃ) nên được thấy theo năng lực của trạng thái thân được thấm nhuần bởi sắc cao thượng do thiền sanh (jhānasamuṭṭhānapaṇītarūpaphuṭṭhasarīratāvasena), và điều đó (nên được thấy) vào lúc xuất thiền. Trong trường hợp này, từ “appitappitakkhaṇe” nên được xem là biến cách thứ bảy (bhummavacanaṃ) với ý nghĩa nguyên nhân (hetumhi). Avikkhambhite có nghĩa là: những pháp chưa được loại bỏ (anīhaṭe), chưa được đoạn trừ (appahīne) khỏi dòng tâm thức của mình (sakasantānato) bằng thiền (jhānena). Akosallasambhūte có nghĩa là: akosallaṃ được gọi là vô minh (avijjā), (các pháp) sanh từ đó (tato sambhūte). Thật vậy, tất cả các ác pháp (sabbe pāpadhammā) đều có vô minh đi trước (avijjāpubbaṅgamā). Khaṇeneva có nghĩa là: chỉ bằng chính khoảnh khắc sanh khởi của nó. Trong câu antaradhāpeti, sự làm cho biến mất (antaradhāpanaṃ) là sự hủy diệt (vināsanaṃ). Nhưng ở đây, vì chủ thể được nhắm đến là thiền, nên nó là sự đoạn trừ các phiền não triền miên (pariyuṭṭhānappahānaṃ). Do đó, ngài nói “vikkhambheti (trấn áp)”. Vūpasameti có nghĩa là: làm cho an tịnh (upasameti) một cách đặc biệt (visesena). Và sự làm cho an tịnh một cách đặc biệt chính là sự làm cho an tịnh một cách trọn vẹn (sammadeva upasamanaṃ). Do đó, ngài nói “suṭṭhu upasameti (làm cho an tịnh tốt đẹp)”. නනු ච අඤ්ඤොපි සමාධි අත්තනො පවත්තික්ඛණෙනෙව පටිපක්ඛධම්මෙ අන්තරධාපෙති වූපසමෙති, අථ කස්මා අයමෙව සමාධි එවං විසෙසෙත්වා වුත්තොති? පුබ්බභාගතො පට්ඨාය නානාවිතක්කවූපසමසබ්භාවතො. වුත්තඤ්හෙතං – ‘‘ආනාපානස්සති භාවෙතබ්බා විතක්කුපච්ඡෙදායා’’ති (අ. නි. 9.1; උදා. 31). අපිච තික්ඛපඤ්ඤස්ස ඤාණුත්තරස්සෙතං කම්මට්ඨානං, ඤාණුත්තරස්ස ච කිලෙසප්පහානං ඉතරෙහි සාතිසයං, යථා සද්ධාධිමුත්තෙහි දිට්ඨිප්පත්තස්ස. තස්මා ඉමං විසෙසං සන්ධාය ‘‘ඨානසො අන්තරධාපෙති වූපසමෙතී’’ති වුත්තං. අථ වා නිමිත්තපාතුභාවෙ සති ඛණෙනෙව අඞ්ගපාතුභාවසබ්භාවතො අයමෙව සමාධි ‘‘ඨානසො අන්තරධාපෙති වූපසමෙතී’’ති වුත්තො. යථා තං මහතො අකාලමෙඝස්ස උට්ඨිතස්ස ධාරානිපාතෙ ඛණෙනෙව පථවියං [Pg.314] රජොජල්ලස්ස වූපසමො. තෙනාහ – ‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, මහාඅකාලමෙඝො උට්ඨිතො’’තිආදි (සං. නි. 5.985; පාරා. 165). සාසනිකස්ස ඣානභාවනා යෙභුය්‍යෙන නිබ්බෙධභාගියාව හොතීති ආහ ‘‘නිබ්බෙධභාගියත්තා’’ති. බුද්ධානං පන එකංසෙන නිබ්බෙධභාගියාව හොති. ඉමමෙව හි කම්මට්ඨානං භාවෙත්වා සබ්බෙපි සම්මාසම්බුද්ධා සම්මාසම්බොධිං අධිගච්ඡන්ති. අරියමග්ගස්ස පාදකභූතො අයං සමාධි අනුක්කමෙන වඩ්ඪිත්වා අරියමග්ගභාවං උපගතො විය හොතීති ආහ ‘‘අනුපුබ්බෙන අරියමග්ගවුද්ධිප්පත්තො’’ති. Chẳng phải định khác cũng làm cho các pháp đối nghịch biến mất, làm cho an tịnh ngay trong khoảnh khắc sanh khởi của nó hay sao? Vậy tại sao chỉ có định này được nói một cách đặc biệt như vậy? Vì kể từ giai đoạn đầu, nó có khả năng làm an tịnh các tầm khác nhau. Điều này đã được nói rằng: “Niệm hơi thở cần được tu tập để đoạn trừ các tầm.” (A. Ni. 9.1; Udā. 31). Hơn nữa, đây là đề mục của bậc có trí tuệ sắc bén, có trí tuệ siêu việt. Và việc đoạn trừ phiền não của bậc có trí tuệ siêu việt thì vượt trội hơn những người khác, giống như (việc đoạn trừ phiền não) của bậc Kiến Đáo (diṭṭhippatta) so với các bậc Tín Giải Thoát (saddhādhimutta). Do đó, nhắm đến sự đặc biệt này mà đã nói rằng: “làm cho biến mất, làm cho an tịnh ngay tại chỗ.” Hoặc là, khi tướng hiện khởi, do có sự hiện khởi của các thiền chi ngay trong khoảnh khắc, chính định này được nói là “làm cho biến mất, làm cho an tịnh ngay tại chỗ.” Giống như khi một đám mây lớn trái mùa nổi lên, do dòng mưa tuôn xuống, bụi bặm và rác rưởi trên mặt đất được an tịnh ngay trong khoảnh khắc. Do đó, Ngài đã nói: “Này các Tỳ khưu, ví như một đám mây lớn trái mùa nổi lên...” (Saṃ. Ni. 5.985; Pārā. 165). Việc tu tập thiền của người trong giáo pháp này phần lớn thuộc về phần thấu triệt, vì vậy Ngài nói “do thuộc về phần thấu triệt.” Nhưng đối với các vị Phật, (việc tu thiền) chắc chắn thuộc về phần thấu triệt. Vì sau khi tu tập chính đề mục này, tất cả các vị Chánh Đẳng Giác đều chứng đắc Chánh Đẳng Giác. Định này là nền tảng cho Thánh đạo, sau khi tăng trưởng tuần tự, nó giống như đã đạt đến trạng thái Thánh đạo, vì vậy Ngài nói “đã đạt đến sự tăng trưởng của Thánh đạo một cách tuần tự.” අයං පනත්ථො විරාගනිරොධපටිනිස්සග්ගානුපස්සනානං වසෙන සම්මදෙව යුජ්ජති. හෙට්ඨා පපඤ්චවසෙන වුත්තමත්ථං සුඛග්ගහණත්ථං සඞ්ගහෙත්වා දස්සෙන්තො ‘‘අයං පනෙත්ථ සඞ්ඛෙපත්ථො’’ති ආහ, පිණ්ඩත්ථොති වුත්තං හොති. Nhưng ý nghĩa này chỉ thích hợp theo cách của các quán về ly tham, diệt, và từ bỏ. Để trình bày bằng cách tóm tắt lại ý nghĩa đã được nói một cách chi tiết ở dưới cho dễ nắm bắt, Ngài đã nói: “Đây là ý nghĩa tóm tắt ở đây,” có nghĩa là, ý nghĩa tổng hợp đã được nói. 217. තමත්ථන්ති තං ‘‘කථං භාවිතො’’තිආදිනා පුච්ඡාවසෙන සඞ්ඛෙපතො වුත්තමත්ථං. ‘‘ඉධ තථාගතො ලොකෙ උප්පජ්ජතී’’තිආදීසු (දී. නි. 1.190; ම. නි. 1.291; අ. නි. 3.61) ඉධ-සද්දො ලොකං උපාදාය වුත්තො, ‘‘ඉධෙව තිට්ඨමානස්සා’’තිආදීසු (දී. නි. 2.369) ඔකාසං, ‘‘ඉධාහං, භික්ඛවෙ, භුත්තාවී අස්සං පවාරිතො’’තිආදීසු (ම. නි. 1.30) පදපූරණමත්තං, ‘‘ඉධ භික්ඛු ධම්මං පරියාපුණාතී’’තිආදීසු (අ. නි. 5.73) පන සාසනං, ‘‘ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ’’ති ඉධාපි සාසනමෙවාති දස්සෙන්තො ‘‘භික්ඛවෙ, ඉමස්මිං සාසනෙ භික්ඛූ’’ති වත්වා තමත්ථං පාකටං කත්වා දස්සෙතුං ‘‘අයඤ්හී’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ සබ්බප්පකාරආනාපානස්සතිසමාධිනිබ්බත්තකස්සාති සබ්බප්පකාරග්ගහණං සොළස පකාරෙ සන්ධාය. තෙ හි ඉමස්මිංයෙව සාසනෙ. බාහිරකා හි ජානන්තා ආදිතො චතුප්පකාරමෙව ජානන්ති. තෙනාහ ‘‘අඤ්ඤසාසනස්ස තථාභාවපටිසෙධනො’’ති, යථාවුත්තස්ස පුග්ගලස්ස නිස්සයභාවපටිසෙධනොති අත්ථො. එතෙන ‘‘ඉධ භික්ඛවෙ’’ති ඉදං අන්තොගධෙවසද්දන්ති දස්සෙති. සන්ති හි එකපදානිපි සාවධාරණානි යථා ‘‘වායුභක්ඛො’’ති. තෙනෙවාහ ‘‘ඉධෙව, භික්ඛවෙ, සමණො’’තිආදි. පරිපුණ්ණසමණකරණධම්මො හි සො, යො සබ්බප්පකාරආනාපානස්සතිසමාධිනිබ්බත්තකො. පරප්පවාදාති පරෙසං අඤ්ඤතිත්ථියානං නානප්පකාරා වාදා තිත්ථායතනානි. 217. (Cụm từ) tam atthaṃ (ý nghĩa ấy) có nghĩa là ý nghĩa đã được nói một cách tóm tắt qua câu hỏi bắt đầu bằng “tu tập như thế nào?”. Trong các câu như “Này, Như Lai sanh ra ở đời này” (Dī. Ni. 1.190; Ma. Ni. 1.291; A. Ni. 3.61), từ idha (ở đây, này) được nói với ý nghĩa là “thế gian”. Trong các câu như “ngay khi đang đứng ở đây” (Dī. Ni. 2.369), (từ idha) có nghĩa là “nơi chốn”. Trong các câu như “Này các Tỳ khưu, ở đây ta đã dùng xong, đã được mời” (Ma. Ni. 1.30), (từ idha) chỉ là một từ đệm. Nhưng trong các câu như “Ở đây, vị Tỳ khưu học thuộc Pháp” (A. Ni. 5.73), (từ idha) có nghĩa là “giáo pháp”. Trong câu “Này các Tỳ khưu, ở đây vị Tỳ khưu”, từ idha cũng có nghĩa là “giáo pháp”. Để chỉ rõ điều này, sau khi nói “Này các Tỳ khưu, trong giáo pháp này, vị Tỳ khưu”, và để làm rõ ý nghĩa đó, Ngài đã nói câu bắt đầu bằng “ayañhī”. Trong đó, việc dùng từ “tất cả các loại” trong câu “người làm phát sanh định niệm hơi thở bằng tất cả các loại” là nhắm đến mười sáu loại. Vì mười sáu loại ấy chỉ có trong giáo pháp này. Vì những người ngoại đạo, nếu có biết, thì họ chỉ biết bốn loại đầu tiên. Do đó, Ngài nói “để phủ định tình trạng tương tự ở giáo pháp khác,” nghĩa là, để phủ định việc (giáo pháp khác) là nơi nương tựa cho hạng người đã được nói đến. Bằng điều này, Ngài chỉ ra rằng câu “Này các Tỳ khưu, ở đây” bao hàm một từ eva (chỉ). Vì có những từ đơn lẻ cũng mang ý nghĩa nhấn mạnh, ví dụ như “kẻ ăn gió” (nghĩa là chỉ ăn gió). Chính vì vậy, Ngài đã nói “Này các Tỳ khưu, chỉ ở đây mới có Sa-môn”... Vì người làm phát sanh định niệm hơi thở bằng tất cả các loại là người có các pháp làm cho tư cách Sa-môn được viên mãn. Parappavādā (các tà thuyết) là các quan điểm, các lập trường của các ngoại đạo khác. අරඤ්ඤාදිකස්සෙව [Pg.315] භාවනානුරූපසෙනාසනතං දස්සෙතුං ‘‘ඉමස්ස හී’’තිආදි වුත්තං. දුද්දමො දමථං අනුපගතො ගොණො කූටගොණො. යථා ථනෙහි සබ්බසො ඛීරං න පග්ඝරති, එවං දොහපටිබන්ධිනී කූටධෙනු. රූපසද්දාදිකෙ පටිච්ච උප්පජ්ජනකො අස්සාදො රූපාරම්මණාදිරසො. පුබ්බෙ ආචිණ්ණාරම්මණන්ති පබ්බජ්ජතො පුබ්බෙ, අනාදිමති වා සංසාරෙ පරිචිතාරම්මණං. Để chỉ ra rằng chỉ có rừng v.v... mới là trú xứ thích hợp cho việc tu tập, Ngài đã nói câu bắt đầu bằng “imassa hi”. Con bò khó thuần hóa, chưa được thuần hóa, gọi là kūṭagoṇo (bò chứng). Con bò cái mà sữa hoàn toàn không chảy ra từ vú, con bò cái cản trở việc vắt sữa như vậy, gọi là kūṭadhenu (bò cái chứng). Sự thỏa thích sanh khởi do duyên vào sắc, thanh v.v... là vị của sắc trần v.v... “Đối tượng đã quen thuộc trước đây” có nghĩa là đối tượng đã quen thuộc trước khi xuất gia, hoặc trong vòng luân hồi vô thủy. නිබන්ධෙය්‍යාති බන්ධෙය්‍ය. සතියාති සම්මදෙව කම්මට්ඨානසල්ලක්ඛණසම්පවත්තාය සතියා. ආරම්මණෙති කම්මට්ඨානාරම්මණෙ. දළ්හන්ති ථිරං, යථා සතොකාරිස්ස උපචාරප්පනාභෙදො සමාධි ඉජ්ඣති, තථා ථාමගතං කත්වාති අත්ථො. Nibandheyya (nên cột) có nghĩa là bandheyya (nên buộc). Satiyā (bằng niệm) có nghĩa là bằng niệm được vận hành đúng đắn trong việc ghi nhận đề mục thiền. Ārammaṇe (trên đối tượng) có nghĩa là trên đối tượng thiền. Daḷhaṃ (vững chắc) có nghĩa là thiraṃ (kiên cố); nghĩa là, làm cho (tâm) đạt đến sức mạnh theo cách mà định, bao gồm cận hành và an chỉ, của người hành thiền có niệm được thành tựu. විසෙසාධිගමදිට්ඨධම්මසුඛවිහාරපදට්ඨානන්ති සබ්බෙසං බුද්ධානං, එකච්චානං පච්චෙකබුද්ධානං, බුද්ධසාවකානඤ්ච විසෙසාධිගමස්ස චෙව අඤ්ඤකම්මට්ඨානෙන අධිගතවිසෙසානං දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරස්ස ච පදට්ඨානභූතං. (Là nơi nương tựa gần cho việc chứng đắc pháp đặc biệt và hiện tại lạc trú) có nghĩa là: là nơi nương tựa gần cho cả việc chứng đắc pháp đặc biệt của tất cả các vị Phật, một số vị Phật Độc Giác, và các vị Phật Thanh Văn, và cho cả việc hiện tại lạc trú của những vị đã chứng đắc pháp đặc biệt bằng một đề mục thiền khác. වත්ථුවිජ්ජාචරියො විය භගවා යොගීනං අනුරූපනිවාසට්ඨානුපදිසනතො. Đức Thế Tôn giống như một vị thầy am tường về địa lý, vì Ngài chỉ dạy nơi ở thích hợp cho các hành giả. භික්ඛු දීපිසදිසො අරඤ්ඤෙ එකිකො විහරිත්වා පටිපක්ඛනිම්මථනෙන ඉච්ඡිතත්ථසාධනතො. ඵලමුත්තමන්ති සාමඤ්ඤඵලමාහ. පරක්කමජවයොග්ගභූමින්ති භාවනුස්සාහජවස්ස යොග්ගකරණභූමිභූතං. Vị Tỳ khưu giống như con báo, vì sống một mình trong rừng, chế ngự các pháp đối nghịch và thành tựu mục đích mong muốn. Bằng câu “quả tối thượng”, Ngài nói đến bốn quả Sa-môn. (Là mảnh đất thích hợp cho sự tinh tấn nhanh chóng) có nghĩa là là mảnh đất thích hợp để tạo ra sự nhanh chóng trong nỗ lực tu tập. 218. එවං වුත්තලක්ඛණෙසූති අභිධම්මපරියායෙන (විභ. 530), සුත්තන්තපරියායෙන ච වුත්තලක්ඛණෙසු. රුක්ඛසමීපන්ති ‘‘යාවතා මජ්ඣන්හිකෙ කාලෙ සමන්තා ඡායා ඵරති, නිවාතෙ පණ්ණානි පතන්ති, එත්තාවතා රුක්ඛමූලන්ති වුච්චතී’’ති එවං වුත්තං රුක්ඛස්ස සමීපට්ඨානං. අවසෙසසත්තවිධසෙනාසනන්ති පබ්බතං කන්දරං ගිරිගුහං සුසානං වනපත්ථං අබ්භොකාසං පලාලපුඤ්ජන්ති එවං වුත්තං. 218. (Trong các đặc tính đã được nói như vậy) có nghĩa là trong các đặc tính đã được nói theo pháp môn A-tỳ-đàm (Vibh. 530) và pháp môn Kinh tạng. (Gần gốc cây) là nơi gần cây đã được nói như sau: “Đến chừng nào mà vào buổi trưa, bóng cây lan tỏa xung quanh, và khi không có gió, lá cây rơi xuống, chừng ấy được gọi là gốc cây.” (Bảy loại trú xứ còn lại) là các trú xứ đã được nói như sau: núi, khe núi, hang núi, nghĩa địa, rừng rậm, ngoài trời, và đống rơm. උතුත්තයානුකූලං ධාතුචරියානුකූලන්ති ගිම්හාදිඋතුත්තයස්ස, සෙම්හාදිධාතුත්තයස්ස, මොහාදිචරියත්තයස්ස ච අනුකූලං. තථා හි ගිම්හකාලෙ ච අරඤ්ඤං අනුකූලං, හෙමන්තෙ රුක්ඛමූලං, වස්සකාලෙ සුඤ්ඤාගාරං, සෙම්හධාතුකස්ස සෙම්හපකතිකස්ස අරඤ්ඤං, පිත්තධාතුකස්ස රුක්ඛමූලං[Pg.316], වාතධාතුකස්ස සුඤ්ඤාගාරං අනුකූලං, මොහචරිතස්ස අරඤ්ඤං, දොසචරිතස්ස රුක්ඛමූලං, රාගචරිතස්ස සුඤ්ඤාගාරං අනුකූලං. අලීනානුද්ධච්චපක්ඛිකන්ති අසඞ්කොචාවික්ඛෙපපක්ඛිකං. සයනඤ්හි කොසජ්ජපක්ඛිකං, ඨානචඞ්කමනානි උද්ධච්චපක්ඛිකානි, න එවං නිසජ්ජා. තතො එවස්ස සන්තතා. නිසජ්ජාය දළ්හභාවං පල්ලඞ්කාභුජනෙන, අස්සාසපස්සාසානං පවත්තනසුඛතං උපරිමකායස්ස උජුකට්ඨපනෙන, ආරම්මණපරිග්ගහූපායං පරිමුඛං සතියා ඨපනෙන දස්සෙන්තො. ඌරුබද්ධාසනන්ති ඌරූනමධොබන්ධනවසෙන නිසජ්ජා. හෙට්ඨිමකායස්ස අනුජුකං ඨපනං නිසජ්ජා-වචනෙනෙව බොධිතන්ති ‘‘උජුං කාය’’න්ති එත්ථ කාය-සද්දො උපරිමකායවිසයොති ආහ ‘‘උපරිමසරීරං උජුකං ඨපෙත්වා’’ති. තං පන උජුකට්ඨපනං සරූපතො, පයොජනතො ච දස්සෙතුං ‘‘අට්ඨාරසා’’තිආදි වුත්තං. න පණමන්තීති න ඔනමන්ති. න පරිපතතීති න විගච්ඡති වීථිං න විලඞ්ඝති, තතො එව පුබ්බෙනාපරං විසෙසුප්පත්තියා වුද්ධිං ඵාතිං උපගච්ඡති. ඉධ පරි-සද්දො අභි-සද්දෙන සමානත්ථොති ආහ ‘‘කම්මට්ඨානාභිමුඛ’’න්ති, බහිද්ධා පුථුත්තාරම්මණතො නිවාරෙත්වා කම්මට්ඨානංයෙව පුරක්ඛිත්වාති අත්ථො. පරීති පරිග්ගහට්ඨො ‘‘පරිණායිකා’’තිආදීසු (ධ. ස. 16) විය. නිය්‍යානට්ඨො පටිපක්ඛතො නිග්ගමනට්ඨො. තස්මා පරිග්ගහිතනිය්‍යානන්ති සබ්බථා ගහිතාසම්මොසං පරිච්චත්තසම්මොසං සතිං කත්වා, පරමං සතිනෙපක්කං උපට්ඨපෙත්වාති අත්ථො. Ututtayānukūlaṃ dhātucariyānukūlanti có nghĩa là thích hợp với ba loại thời tiết bắt đầu là mùa nóng, thích hợp với ba loại thể chất bắt đầu là đàm, và thích hợp với ba loại tánh hạnh bắt đầu là si. Thật vậy, vào mùa nóng thì trú xứ trong rừng là thích hợp, vào mùa đông thì gốc cây là thích hợp, vào mùa mưa thì ngôi nhà trống là thích hợp. Đối với người có thể chất đàm, có bản chất đàm thì trú xứ trong rừng là thích hợp; đối với người có thể chất mật thì gốc cây là thích hợp; đối với người có thể chất gió thì ngôi nhà trống là thích hợp. Đối với người có tánh si thì trú xứ trong rừng là thích hợp; đối với người có tánh sân thì gốc cây là thích hợp; đối với người có tánh tham thì ngôi nhà trống là thích hợp. Alīnānuddhaccapakkhikanti có nghĩa là thuộc về phe không co rút, không phóng dật. Thật vậy, sự nằm thuộc về phe giải đãi; sự đứng và sự kinh hành thuộc về phe phóng dật; sự ngồi thì không như vậy. Do đó, sự ngồi này là sự liên tục. Ngài đang trình bày sự vững chắc của thế ngồi bằng cách ngồi kiết-già; sự dễ dàng trong việc diễn tiến của hơi thở vô và hơi thở ra bằng cách giữ phần thân trên được thẳng; phương pháp nắm bắt đề mục bằng cách an trú niệm ở phía trước. Ūrubaddhāsananti là thế ngồi do bởi sự trói buộc hai đùi ở phía dưới. Việc giữ phần thân dưới không thẳng đã được biết đến chỉ bằng lời nói về thế ngồi, do đó trong câu ‘‘ujuṃ kāyaṃ – thân thẳng,’’ từ kāya có đối tượng là phần thân trên, nên ngài đã nói ‘‘uparimasarīraṃ ujukaṃ ṭhapetvā – sau khi giữ phần thân trên được thẳng.’’ Và để trình bày việc giữ thẳng đó về phương diện tự thân và về phương diện mục đích, câu bắt đầu là ‘‘aṭṭhārasā’’ đã được nói đến. Na paṇamantīti có nghĩa là chúng không cúi xuống. Na paripatatīti có nghĩa là không rời khỏi, không vượt qua con đường (hành thiền); do đó, nó đi đến sự tăng trưởng, sự phát triển do bởi sự phát sinh đặc biệt từ trước đến sau. Ở đây, từ pari- có cùng nghĩa với từ abhi-, nên ngài đã nói ‘‘kammaṭṭhānābhimukhaṃ – hướng đến đề mục thiền,’’ có nghĩa là: sau khi ngăn chặn các đối tượng khác nhau ở bên ngoài, chỉ hướng đến đề mục thiền. Parīti có nghĩa là nắm giữ, giống như trong các câu bắt đầu là ‘‘pariṇāyikā.’’ Niyyānaṭṭho có nghĩa là thoát ra khỏi đối nghịch. Do đó, pariggahitaniyyānanti có nghĩa là: sau khi làm cho niệm được ghi nhận không quên lãng, từ bỏ sự quên lãng về mọi phương diện, và sau khi làm cho sự thận trọng của niệm tối thượng được an trú. 219. සතොවාති සතියා සමන්නාගතො එව සරන්තො එව අස්සසති නාස්ස කාචි සතිවිරහිතා අස්සාසප්පවත්ති හොතීති අත්ථො. සතො පස්සසතීති එත්ථාපි සතොව පස්සසතීති එව-සද්දො ආනෙත්වා වත්තබ්බො. සතොකාරීති සතො එව හුත්වා, සතියා එව වා කාතබ්බස්ස කත්තා, කරණසීලො වා. යදි ‘‘සතොව අස්සසති සතො පස්සසතී’’ති එතස්ස විභඞ්ගෙ (ම. නි. 3.148; සං. නි. 5.986; පාරා. 165) වුත්තං, අථ කස්මා ‘‘අස්සසති පස්සසති’’ච්චෙව අවත්වා ‘‘සතොකාරී’’ති වුත්තං? එකරසං දෙසනං කාතුකාමතාය. පඨමචතුක්කෙ පදද්වයමෙව හි වත්තමානකාලවසෙන ආගතං, ඉතරානි අනාගතකාලවසෙන. තස්මා එකරසං දෙසනං කාතුකාමතාය සබ්බත්ථ (පටි. ම. 1.165 ආදයො) ‘‘සතොකාරි’’ච්චෙව වුත්තං. 219. Satovāti có nghĩa là: vị ấy thở vô chỉ khi có niệm, chỉ khi đang ghi nhớ; đối với vị ấy không có sự diễn tiến của hơi thở vô nào mà không có niệm. Trong câu sato passasati này cũng vậy, nên đem từ eva đến và cần được hiểu là satova passasati. Satokārīti có nghĩa là chỉ khi có niệm, hoặc là người thực hiện việc cần làm chỉ với niệm, hoặc có thói quen thực hiện (với niệm). Nếu trong phần phân tích của câu ‘‘satova assasati sato passasati – thở vô có niệm, thở ra có niệm’’ đã được nói đến, vậy tại sao không nói chỉ là ‘‘assasati passasati’’ mà lại nói là ‘‘satokārī’’? Do bởi mong muốn thuyết giảng một cách đồng nhất. Thật vậy, trong bốn pháp đầu tiên, chỉ có hai từ đến theo thì hiện tại, các từ khác (đến) theo thì vị lai. Do đó, do bởi mong muốn thuyết giảng một cách đồng nhất, ở tất cả mọi nơi, chỉ từ ‘‘satokārī’’ đã được nói đến. දීඝං [Pg.317] අස්සාසවසෙනාති දීඝඅස්සාසවසෙන විභත්තිඅලොපං කත්වා නිද්දෙසො. දීඝන්ති වා භගවතා වුත්තඅස්සාසවසෙන. චිත්තස්ස එකග්ගතං අවික්ඛෙපන්ති වික්ඛෙපස්ස පටිපක්ඛභාවතො ‘‘අවික්ඛෙපො’’ති ලද්ධනාමචිත්තස්ස එකග්ගභාවං පජානතො. සති උපට්ඨිතා හොතීති ආරම්මණං උපගන්ත්වා ඨිතා හොති. තාය සතියා තෙන ඤාණෙනාති යථාවුත්තාය සතියා, යථාවුත්තෙන ච ඤාණෙන. ඉදං වුත්ත හොති – දීඝං අස්සාසං ආරම්මණභූතං අවික්ඛිත්තචිත්තස්ස, අසම්මොහතො වා පජානන්තස්ස තත්ථ සති උපට්ඨිතා එව හොති, තං සම්පජානන්තස්ස ආරම්මණකරණවසෙන, අසම්මොහවසෙන වා සම්පජඤ්ඤං, තදධීනසතිසම්පජඤ්ඤෙන තංසමඞ්ගී යොගාවචරො සතොකාරී නාම හොතීති. පටිනිස්සග්ගානුපස්සී අස්සාසවසෙනාති පටිනිස්සග්ගානුපස්සී හුත්වා අස්සසනස්ස වසෙන. ‘‘පටිනිස්සග්ගානුපස්සීඅස්සාසවසෙනා’’ති වා පාඨො. තස්ස පටිනිස්සග්ගානුපස්සිනො අස්සාසා පටිනිස්සග්ගානුපස්සීඅස්සාසා, තෙසං වසෙනාති අත්ථො. විනයනයෙන අන්තො උට්ඨිතසසනං අස්සාසො, බහි උට්ඨිතසසනං පස්සාසො. සුත්තන්තනයෙන පන බහි උට්ඨහිත්වාපි අන්තො සසනතො අස්සාසො, අන්තො උට්ඨහිත්වාපි බහි සසනතො පස්සාසො. අයමෙව ච නයො – Dīghaṃ assāsavasenāti là sự chỉ định được thực hiện bằng cách không biến mất vĩ ngữ trong câu dīghaassāsavasena. Hoặc dīghanti là do bởi hơi thở vô đã được đức Thế Tôn nói đến. Cittassa ekaggataṃ avikkhepanti có nghĩa là đối với người đang tuệ tri trạng thái nhất tâm của tâm vốn có tên là ‘‘avikkhepo – không phóng dật’’ do bởi là trạng thái đối nghịch với sự phóng dật. Sati upaṭṭhitā hotīti có nghĩa là (niệm) đã đến và an trú trên đối tượng. Tāya satiyā tena ñāṇenāti có nghĩa là với niệm đã được nói đến và với trí tuệ đã được nói đến. Điều này đã được nói đến: đối với người có tâm không phóng dật, hoặc đối với người đang tuệ tri một cách không si mê về hơi thở vô dài vốn là đối tượng, niệm của vị ấy chỉ được an trú ở đó; đối với người đang tỉnh giác về điều ấy, tỉnh giác có được do bởi việc lấy làm đối tượng hoặc do bởi không si mê; do bởi niệm và tỉnh giác phụ thuộc vào điều ấy, vị hành giả thành tựu điều ấy được gọi là satokārī. Paṭinissaggānupassī assāsavasenāti có nghĩa là sau khi trở thành người quán chiếu sự từ bỏ, do bởi sự thở vô. Hoặc bản văn là ‘‘Paṭinissaggānupassīassāsavasenā.’’ Ý nghĩa của bản văn ấy là: các hơi thở vô của vị hành giả quán chiếu sự từ bỏ được gọi là paṭinissaggānupassīassāsā, do bởi các hơi thở vô ấy. Theo Luật tạng, sự thở phát sinh bên trong là hơi thở vô, sự thở phát sinh bên ngoài là hơi thở ra. Nhưng theo Kinh tạng, mặc dù phát sinh bên ngoài, do bởi thở vào bên trong nên là hơi thở vô; mặc dù phát sinh bên trong, do bởi thở ra bên ngoài nên là hơi thở ra. Và chỉ có phương pháp này – ‘‘අස්සාසාදිමජ්ඣපරියොසානං සතියා අනුගච්ඡතො අජ්ඣත්තං වික්ඛෙපගතෙන චිත්තෙන කායොපි චිත්තම්පි සාරද්ධා ච හොන්ති ඉඤ්ජිතා ච ඵන්දිතා චා’’ති, ‘‘පස්සාසාදිමජ්ඣපරියොසානං සතියා අනුගච්ඡතො බහිද්ධා වික්ඛෙපගතෙන චිත්තෙන කායොපි චිත්තම්පි සාරද්ධා ච හොන්ති ඉඤ්ජිතා ච ඵන්දිතා චා’’ති (පටි. ම. 1.157) – ‘‘Đối với người đang theo dõi phần đầu, phần giữa, và phần cuối của hơi thở vô bằng niệm, do bởi tâm bị phóng dật vào bên trong, cả thân và tâm đều bị bồn chồn, bị rung động, và bị dao động,’’ và ‘‘Đối với người đang theo dõi phần đầu, phần giữa, và phần cuối của hơi thở ra bằng niệm, do bởi tâm bị phóng dật ra bên ngoài, cả thân và tâm đều bị bồn chồn, bị rung động, và bị dao động’’ – ඉමාය පාළියා සමෙති. Phù hợp với bản văn Pāli này. පඨමං අබ්භන්තරවාතො බහි නික්ඛමති, තස්මා පවත්තික්කමෙන අස්සාසො පඨමං වුත්තොති වදන්ති. තාලුං ආහච්ච නිබ්බායතීති තාලුං ආහච්ච නිරුජ්ඣති. තෙන කිර සම්පතිජාතො බාලදාරකො ඛිපිතං කරොති. එවං තාවාතිආදි යථාවුත්තස්ස අත්ථස්ස නිගමනං. කෙචි ‘‘එවං තාවාති අනෙන පවත්තික්කමෙන අස්සාසො බහිනික්ඛමනවාතොති ගහෙතබ්බන්ති අධිප්පායො’’ති වදන්ති. Các vị (chú giải sư) nói rằng: ‘‘Trước tiên, gió bên trong đi ra ngoài, do đó theo trình tự diễn tiến, hơi thở vô (assāso) được nói đến trước tiên.’’ Tāluṃ āhacca nibbāyatīti có nghĩa là sau khi chạm vào vòm miệng, nó chấm dứt. Do đó, nghe nói đứa trẻ sơ sinh hắt hơi. Câu bắt đầu là evaṃ tāva là phần kết luận cho ý nghĩa đã được nói đến. Một số vị nói rằng: ‘‘Ý định là: bằng câu bắt đầu là evaṃ tāva này, nên hiểu rằng theo trình tự diễn tiến, hơi thở vô (assāso) là gió đi ra ngoài.’’ අද්ධානවසෙනාති [Pg.318] කාලද්ධානවසෙන. අයං හි අද්ධාන-සද්දො කාලස්ස, දෙසස්ස ච වාචකො. තත්ථ දෙසද්ධානං උදාහරණභාවෙන දස්සෙත්වා කාලද්ධානවසෙන අස්සාසපස්සාසානං දීඝරස්සතං විභාවෙතුං ‘‘යථා හී’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ ඔකාසද්ධානන්ති ඔකාසභූතං අද්ධානං. ඵරිත්වාති බ්‍යාපෙත්වා. චුණ්ණවිචුණ්ණාපි අනෙකකලාපභාවෙන. දීඝං අද්ධානන්ති දීඝං පදෙසං. තස්මාති සණිකං පවත්තියා දීඝසන්තානතාය ‘‘දීඝා’’ති වුච්චන්ති. එත්ථ ච හත්ථිආදිසරීරෙ, සුනඛාදිසරීරෙ ච අස්සාසපස්සාසානං දෙසද්ධානවිසිට්ඨෙන කාලද්ධානවසෙනෙව දීඝරස්සතා වුත්තාති වෙදිතබ්බා. ‘‘සණිකං පූරෙත්වා සණිකමෙව නික්ඛමන්ති’’, ‘‘සීඝං පූරෙත්වා සීඝමෙව නික්ඛමන්තී’’ති ච වචනතො. මනුස්සෙසූති සමානප්පමාණෙසුපි මනුස්සසරීරෙසු. දීඝං අස්සසන්තීති දීඝං අස්සාසප්පබන්ධං පවත්තෙන්තීති අත්ථො. පස්සසන්තීති එත්ථාපි එසෙව නයො. සුනඛසසාදයො විය රස්සං අස්සසන්ති ච පස්සසන්ති චාති යොජනා. ඉදං පන දීඝං, රස්සඤ්ච අස්සසනං, පස්සසනඤ්ච තෙසං සත්තානං සරීරසභාවොති දට්ඨබ්බං. තෙසන්ති සත්තානං. තෙති අස්සාසපස්සාසා. ඉත්තරමද්ධානන්ති අප්පකං කාලං. Addhānavasenāti là do năng lực của thời gian trường. Thật vậy, từ addhāna này là từ chỉ thời gian và không gian. Trong hai loại ấy, sau khi đã trình bày không gian trường như là ví dụ, để làm rõ sự dài ngắn của hơi thở vô, hơi thở ra do năng lực của thời gian trường, (đoạn) bắt đầu bằng "yathā hi" đã được nói đến. Trong đó, okāsaddhānanti là không gian trường đã trở thành cơ hội. Pharitvāti là sau khi đã lan khắp. Dù đã bị nghiền nát thành nhiều nhóm. Dīghaṃ addhānanti là một vùng dài. Tasmāti là do đó, do sự diễn tiến chậm rãi, do có dòng tương tục dài, chúng được gọi là "dài". Và ở đây, nên được hiểu là sự dài ngắn của hơi thở vô, hơi thở ra trong thân của voi v.v., và trong thân của chó v.v. đã được nói đến chỉ do năng lực của thời gian trường, vốn được đặc trưng bởi không gian trường. Do đã được nói rằng: "Sau khi làm đầy một cách chậm rãi, chúng đi ra một cách chậm rãi" và "Sau khi làm đầy một cách nhanh chóng, chúng đi ra một cách nhanh chóng". Manussesūti là trong thân của loài người, dù có kích thước tương đương. Dīghaṃ assasantīti có nghĩa là họ làm cho dòng hơi thở vô dài diễn tiến. Ở từ passasantīti cũng có phương pháp tương tự. Nên liên kết câu là: "Giống như chó, thỏ v.v., họ thở vô ngắn và thở ra ngắn". Nhưng nên được thấy rằng việc thở vô dài và ngắn này, và việc thở ra (dài và ngắn) này là bản chất thân thể của các chúng sanh ấy. Tesanti là của các chúng sanh. Teti là các hơi thở vô, hơi thở ra ấy. Ittaramaddhānanti là một khoảng thời gian ngắn. නවහාකාරෙහීති භාවනමනුයුඤ්ජන්තස්ස පුබ්බෙනාපරං අලද්ධවිසෙසස්ස කෙවලං අද්ධානවසෙන ආදිතො වුත්තා තයො ආකාරා, තෙ ච ඛො එකච්චො අස්සාසං සුට්ඨු සල්ලක්ඛෙති, එකච්චො පස්සාසං, එකච්චො තදුභයන්ති ඉමෙසං තිණ්ණං පුග්ගලානං වසෙන. කෙචි පන ‘‘අස්සසතිපි පස්සසතිපීති එකජ්ඣං වචනං භාවනාය නිරන්තරං පවත්තිදස්සනත්ථ’’න්ති වදන්ති. ඡන්දවසෙන පුබ්බෙ විය තයො, තථා පාමොජ්ජවසෙනාති ඉමෙහි නවහාකාරෙහි. Navahākārehīti (Bằng chín phương diện): Đối với người đang nỗ lực tu tập, người chưa đạt được sự đặc biệt từ trước đến sau, có ba phương diện đã được nói đến lúc đầu chỉ do năng lực của thời gian trường. Và ba phương diện ấy là do năng lực của ba hạng người này: "một người ghi nhận rõ hơi thở vô, một người (ghi nhận rõ) hơi thở ra, một người (ghi nhận rõ) cả hai". Tuy nhiên, một số vị nói rằng: "Lời nói gộp chung 'thở vô và thở ra' là nhằm mục đích cho thấy sự diễn tiến không gián đoạn của việc tu tập". Do năng lực của dục, có ba (phương diện) như trước; cũng vậy, do năng lực của hân hoan (có ba phương diện). (Tổng cộng) bằng chín phương diện này. කාමං චෙත්ථ එකස්ස පුග්ගලස්ස තයො එව ආකාරා ලබ්භන්ති, තන්තිවසෙන පන සබ්බෙසං පාළිආරුළ්හත්තා, තෙසං වසෙන පරිකම්මස්ස කාතබ්බත්තා ච ‘‘තත්‍රායං භික්ඛු නවහාකාරෙහී’’ති වුත්තං. එවං පජානතොති එවං යථාවුත්තෙහි ආකාරෙහි අස්සාසපස්සාසෙ පජානතො, තත්ථ මනසිකාරං පවත්තෙන්තස්ස. එකෙනාකාරෙනාති දීඝං අස්සාසාදීසු චතූසු ආකාරෙසු එකෙන ආකාරෙන, නවසු තීසු වා එකෙන. තථා හි වක්ඛති – Dù rằng ở đây, đối với một người, chỉ có ba phương diện là có thể đạt được, nhưng do năng lực của dòng thuyết giảng, do tất cả (các phương diện) đã được đưa vào Pāli, và do việc chuẩn bị phải được thực hiện theo năng lực của tất cả chúng, (câu) "ở đây, vị tỳ khưu này... bằng chín phương diện" đã được nói đến. Evaṃ pajānatoti là đối với người biết hơi thở vô, hơi thở ra bằng các phương diện đã được nói đến như vậy, người làm cho sự tác ý khởi lên ở đó. Ekenākārenāti là bằng một phương diện trong bốn phương diện bắt đầu bằng hơi thở vô dài, hoặc bằng một trong chín, hoặc một trong ba. Thật vậy, sẽ được nói rằng: ‘‘දීඝො රස්සො ච අස්සාසො, පස්සාසොපි ච තාදිසො; චත්තාරො වණ්ණා වත්තන්ති, නාසිකග්ගෙ ව භික්ඛුනො’’ති. "Hơi thở vô dài và ngắn, và hơi thở ra cũng như vậy; bốn loại này diễn tiến ngay tại chóp mũi của vị tỳ khưu". අයං [Pg.319] භාවනා අස්සාසපස්සාසකායානුපස්සනාති කත්වා වුත්තං ‘‘කායානුපස්සනාසතිපට්ඨානභාවනා සම්පජ්ජතී’’ති. Sau khi xem rằng việc tu tập này là sự tùy quán thân hơi thở vô, hơi thở ra, đã được nói rằng: "việc tu tập niệm xứ tùy quán thân được thành tựu". ඉදානි පාළිවසෙනෙව තෙ නව ආකාරෙ, භාවනාවිධිඤ්ච දස්සෙතුං ‘‘යථාහා’’තිආදි ආරද්ධං. තත්ථ කථං පජානාතීති පජානනවිධිං කථෙතුකම්‍යතාය පුච්ඡති. දීඝං අස්සාසන්ති වුත්තලක්ඛණං දීඝං අස්සාසං. අද්ධානසඞ්ඛාතෙති ‘‘අද්ධාන’’න්ති සඞ්ඛං ගතෙ දීඝෙ කාලෙ, දීඝං ඛණන්ති අත්ථො. කොට්ඨාසපරියායො වා සඞ්ඛාත-සද්දො ‘‘ථෙය්‍යසඞ්ඛාත’’න්තිආදීසු (පාරා. 91) විය, තස්මා අද්ධානසඞ්ඛාතෙති අද්ධානකොට්ඨාසෙ, දෙසභාගෙති අත්ථො. ඡන්දො උප්පජ්ජතීති භාවනාය පුබ්බෙනාපරං විසෙසං ආවහන්තියා ලද්ධස්සාදත්තා තත්ථ සාතිසයො කත්තුකාමතාලක්ඛණො කුසලච්ඡන්දො උප්පජ්ජති. ඡන්දවසෙනාති තථාපවත්තඡන්දස්ස වසෙන සවිසෙසං භාවනමනුයුඤ්ජන්තස්ස කම්මට්ඨානං වුද්ධිං ඵාතිං ගමෙන්තස්ස. තතො සුඛුමතරන්ති යථාවුත්තඡන්දප්පවත්තියා පුරිමතො සුඛුමතරං. භාවනාබලෙන හි පටිප්පස්සද්ධදරථපරිළාහතාය කායස්ස අස්සාසපස්සාසා සුඛුමතරා හුත්වා පවත්තන්ති. පාමොජ්ජං උප්පජ්ජතීති අස්සාසපස්සාසානං සුඛුමතරභාවෙන ආරම්මණස්ස සන්තතරතාය, කම්මට්ඨානස්ස ච වීථිපටිපන්නතාය භාවනාචිත්තසහගතො පමොදො ඛුද්දිකාදිභෙදා තරුණපීති උප්පජ්ජති. චිත්තං විවත්තතීති අනුක්කමෙන අස්සාසපස්සාසානං අතිවිය සුඛුමතරභාවප්පත්තියා අනුපට්ඨහනෙ විචෙතබ්බාකාරප්පත්තෙහි චිත්තං විනිවත්තතීති කෙචි. භාවනාබලෙන පන සුඛුමතරභාවප්පත්තෙසු අස්සාසපස්සාසෙසු තත්ථ පටිභාගනිමිත්තෙ උප්පන්නෙ පකතිඅස්සාසපස්සාසතො චිත්තං නිවත්තති. උපෙක්ඛා සණ්ඨාතීති තස්මිං පටිභාගනිමිත්තෙ උපචාරප්පනාභෙදෙ සමාධිම්හි උප්පන්නෙ පුන ඣානනිබ්බත්තනත්ථං බ්‍යාපාරාභාවතො අජ්ඣුපෙක්ඛනං හොතීති. සා පනායං උපෙක්ඛා තත්‍රමජ්ඣත්තුපෙක්ඛාති වෙදිතබ්බා. Bây giờ, để trình bày chín phương diện ấy và phương pháp tu tập chỉ theo năng lực của Pāli, (đoạn) bắt đầu bằng "yathā ha" đã được bắt đầu. Trong đó, bằng (câu) "làm thế nào vị ấy biết?", ngài hỏi do muốn nói về phương pháp biết. Dīghaṃ assāsanti là hơi thở vô dài có đặc tính đã được nói. Addhānasaṅkhāteti có nghĩa là trong một thời gian dài, đã được tính là "trường", (tức là) trong một khoảnh khắc dài. Hoặc từ saṅkhāta là một từ đồng nghĩa với "phần", giống như trong (các câu) bắt đầu bằng "theyyasaṅkhāta", do đó, addhānasaṅkhāte có nghĩa là trong phần trường, trong phần không gian. Chando uppajjatīti: Do việc tu tập mang lại sự đặc biệt từ trước đến sau, do đã có được sự thích thú, dục thiện, có đặc tính là ý muốn làm một cách vượt trội, khởi lên ở đó. Chandavasenāti: Do năng lực của dục khởi lên như vậy, đối với người đang nỗ lực tu tập một cách đặc biệt, người làm cho đề mục nghiệp xứ tăng trưởng, phát triển. Tato sukhumataranti: (Hơi thở) vi tế hơn so với trước, do sự diễn tiến của dục đã được nói đến. Thật vậy, do năng lực của sự tu tập, do sự lắng dịu của phiền não và nóng bức của thân, hơi thở vô và hơi thở ra trở nên vi tế hơn và diễn tiến. Pāmojjaṃ uppajjatīti: Do trạng thái vi tế hơn của hơi thở vô, hơi thở ra, do trạng thái tĩnh lặng hơn của đối tượng, và do đề mục nghiệp xứ đã đi vào đúng lộ trình, sự hân hoan đi cùng với tâm tu tập, tức là hỷ non trẻ có các loại như tiểu hỷ v.v., khởi lên. Cittaṃ vivattatīti: Một số vị nói rằng: do hơi thở vô, hơi thở ra tuần tự đạt đến trạng thái cực kỳ vi tế, khi chúng không hiện khởi, khi chúng đạt đến trạng thái cần phải tìm kiếm, tâm quay đi khỏi chúng. Nhưng do năng lực của sự tu tập, khi hơi thở vô, hơi thở ra đã đạt đến trạng thái vi tế hơn, khi tướng tương tự khởi lên ở đó, tâm quay đi khỏi hơi thở vô, hơi thở ra tự nhiên. Upekkhā saṇṭhātīti: Khi định có các loại cận hành và an chỉ khởi lên trong tướng tương tự ấy, do không có sự nỗ lực để tạo ra thiền nữa, sự thờ ơ (xả) xảy ra. Và nên biết rằng xả này là xả trung bình ở đó. ඉමෙහි නවහි ආකාරෙහීති ඉමෙහි යථාවුත්තෙහි නවහි පකාරෙහි පවත්තා. දීඝං අස්සාසපස්සාසා කායොති දීඝාකාරා අස්සාසපස්සාසා චුණ්ණවිචුණ්ණාපි සමූහට්ඨෙන කායො. අස්සාසපස්සාසෙ නිස්සාය උප්පන්නනිමිත්තම්පෙත්ථ අස්සාසපස්සාසසමඤ්ඤමෙව වුත්තං. උපට්ඨානං සතීති ආරම්මණං උපගන්ත්වා තිට්ඨතීති සති උපට්ඨානං නාම. අනුපස්සනා [Pg.320] ඤාණන්ති සමථවසෙන නිමිත්තස්ස අනුපස්සනා, විපස්සනාවසෙන අස්සාසපස්සාසෙ, තන්නිස්සයඤ්ච කායං ‘‘රූප’’න්ති, චිත්තං තංසම්පයුත්තධම්මෙ ච ‘‘අරූප’’න්ති වවත්ථපෙත්වා නාමරූපස්ස අනුපස්සනා ච ඤාණං, තත්ථ යථාභූතාවබොධො. කායො උපට්ඨානන්ති සො කායො ආරම්මණකරණවසෙන උපගන්ත්වා සති එත්ථ තිට්ඨතීති උපට්ඨානං නාම. එත්ථ ච ‘‘කායො උපට්ඨාන’’න්ති ඉමිනා ඉතරකායස්සාපි සඞ්ගහො හොති යථාවුත්තසම්මසනචාරස්සාපි ඉධ ඉච්ඡිතත්තා. නො සතීති සො කායො සති නාම න හොති. සති උපට්ඨානඤ්චෙව සති ච සරණට්ඨෙන, උපතිට්ඨනට්ඨෙන ච. තාය සතියාති යථාවුත්තාය සතියා. තෙන ඤාණෙනාති යථාවුත්තෙනෙව ඤාණෙන. තං කායන්ති තං අස්සාසපස්සාසකායඤ්චෙව තන්නිස්සයරූපකායඤ්ච. අනුපස්සතීති ඣානසම්පයුත්තඤාණෙන චෙව විපස්සනාඤාණෙන ච අනු අනු පස්සති. තෙන වුච්චති කායෙ කායානුපස්සනාසතිපට්ඨානභාවනාති තෙන අනුපස්සනෙන යථාවුත්තෙ කායෙ අයං කායානුපස්සනාසතිපට්ඨානභාවනාති වුච්චති. Imehi navahi ākārehīti (với chín phương cách này) có nghĩa là: được tiến hành với chín cách thức này như đã được nói. Dīghaṃ assāsapassāsā kāyoti (hơi thở vô ra dài là thân) có nghĩa là: hơi thở vô ra có hình thái dài, dù bị phân tán thành từng mảnh nhỏ, vẫn được gọi là thân theo nghĩa là một tập hợp. Ở đây, ngay cả tướng phát sanh nương vào hơi thở vô ra cũng được gọi bằng chính danh từ hơi thở vô ra. Upaṭṭhānaṃ satīti (niệm là sự an trú) có nghĩa là: niệm được gọi là sự an trú (upaṭṭhāna) vì nó đi đến đối tượng và đứng vững ở đó. Anupassanā ñāṇanti (tùy quán là trí tuệ) có nghĩa là: theo phương diện chỉ, đó là sự tùy quán tướng; theo phương diện quán, sau khi xác định hơi thở vô ra và thân nương vào nó là “sắc,” tâm và các pháp tương ưng với nó là “danh,” sự tùy quán danh sắc chính là trí tuệ, trong đó là sự liễu tri đúng như thật. Kāyo upaṭṭhānanti (thân là niệm xứ) có nghĩa là: thân ấy được gọi là niệm xứ (upaṭṭhāna) vì niệm, sau khi đi đến bằng cách lấy nó làm đối tượng, đã an trú tại đó. Và ở đây, qua câu “thân là niệm xứ” này, thân khác cũng được bao gồm, vì ở đây cũng mong muốn (bao gồm cả) phạm vi quán xét như đã nói. No satīti (không phải là niệm) có nghĩa là: thân ấy không được gọi là niệm. Niệm vừa là sự an trú, vừa là niệm theo nghĩa ghi nhớ và theo nghĩa hiện diện. Tāya satiyāti (bởi niệm ấy) có nghĩa là: bởi niệm như đã được nói. Tena ñāṇenāti (bởi trí tuệ ấy) có nghĩa là: bởi chính trí tuệ như đã được nói. Taṃ kāyanti (thân ấy) có nghĩa là: thân hơi thở vô ra ấy và thân sắc chất nương vào nó. Anupassatīti (vị ấy tùy quán) có nghĩa là: vị ấy thấy đi thấy lại bằng trí tuệ tương ưng thiền và bằng trí tuệ minh sát. Tena vuccati kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanāti (do đó được gọi là sự tu tập niệm xứ tùy quán thân trong thân) có nghĩa là: do sự tùy quán ấy đối với thân như đã được nói, điều này được gọi là sự tu tập niệm xứ tùy quán thân. ඉදං වුත්තං හොති – යා අයං යථාවුත්තෙ අස්සාසපස්සාසකායෙ, තස්ස නිස්සයභූතෙ කරජකායෙ ච කායස්සෙව අනුපස්සනා අනුදකභූතාය මරීචියා උදකානුපස්සනා විය න අනිච්චාදිසභාවෙ කායෙ නිච්චාදිභාවානුපස්සනා, අථ ඛො යථාරහං අනිච්චදුක්ඛානත්තාසුභභාවස්සෙවානුපස්සනා. අථ වා කායෙ ‘‘අහ’’න්ති වා ‘‘මම’’න්ති වා ‘‘ඉත්ථී’’ති වා ‘‘පුරිසො’’ති වා ගහෙතබ්බස්ස කස්සචි අභාවතො තාදිසං අනනුපස්සිත්වා කායමත්තස්සෙව අනුපස්සනා කායානුපස්සනා, තාය කායානුපස්සනාය සම්පයුත්තා සතියෙව උපට්ඨානං සතිපට්ඨානං, තස්ස භාවනා වඩ්ඪනා කායානුපස්සනාසතිපට්ඨානභාවනාති. Điều này có nghĩa là: sự tùy quán thân này đối với thân hơi thở vô ra như đã nói và đối với thân do nghiệp sanh làm nền tảng cho nó, không phải là sự tùy quán về bản chất thường hằng v.v... trong một thân có bản chất vô thường v.v..., giống như sự tùy quán nước trong ảo ảnh vốn không phải là nước. Mà đúng hơn, đó chính là sự tùy quán về chính trạng thái vô thường, khổ, vô ngã, bất tịnh một cách thích đáng. Hoặc là, vì trong thân không có bất cứ điều gì có thể nắm bắt là “tôi,” “của tôi,” “đàn bà,” hay “đàn ông,” nên không tùy quán những điều như vậy mà sự tùy quán chỉ riêng về khối thân được gọi là thân tùy quán; niệm tương ưng với thân tùy quán ấy chính là sự an trú, là niệm xứ; sự tu tập, sự phát triển niệm xứ ấy được gọi là sự tu tập niệm xứ tùy quán thân. එස නයොති ‘‘නවහි ආකාරෙහී’’තිආදිනා වුත්තවිධිං රස්ස-පදෙ අතිදිසති. එත්ථාති එතස්මිං යථාදස්සිතෙ ‘‘කථං දීඝං අස්සසන්තො’’තිආදිනා (ම. නි. 3.148; සං. නි. 5.986; පාරා. 165) ආගතෙ පාළිනයෙ. ඉධාති ඉමස්මිං රස්සපදවසෙන ආගතෙ පාළිනයෙ. Esa nayo (đây là phương pháp) có nghĩa là: vị ấy áp dụng phương pháp đã được nói trong câu “navahi ākārehīti” (với chín phương cách) v.v... cho đề mục về hơi thở ngắn (rassa). Ettha (ở đây) có nghĩa là: trong phương pháp Pāḷi này đã được trình bày như đã chỉ ra trong câu “kathaṃ dīghaṃ assasanto” (thế nào là khi thở vô dài) v.v... Idha (ở đây) có nghĩa là: trong phương pháp Pāḷi này đã được trình bày theo cách của đề mục về hơi thở ngắn. අයන්ති යොගාවචරො. අද්ධානවසෙනාති දීඝකාලවසෙන. ඉත්තරවසෙනාති පරිත්තකාලවසෙන. ඉමෙහි ආකාරෙහීති ඉමෙහි නවහි ආකාරෙහි. Ayaṃ (vị này) có nghĩa là: vị hành giả. Addhānavasena (theo thời gian) có nghĩa là: theo khoảng thời gian dài. Ittaravasena (theo khoảnh khắc) có nghĩa là: theo khoảng thời gian ngắn. Imehi ākārehi (với những phương cách này) có nghĩa là: với chín phương cách này. තාදිසොති [Pg.321] දීඝො, රස්සො ච. චත්තාරො වණ්ණාති චත්තාරො ආකාරා, තෙ ච දීඝාදයො එව. නාසිකග්ගෙ ව භික්ඛුනොති ගාථාබන්ධසුඛත්ථං රස්සං කත්වා වුත්තං ‘‘නාසිකග්ගෙ වා’’ති, වා-සද්දො අනියමත්ථො, තෙන උත්තරොට්ඨං සඞ්ගණ්හාති. Tādiso (như vậy) có nghĩa là: dài và ngắn. Cattāro vaṇṇā (bốn loại) có nghĩa là: bốn phương cách, và chúng chính là dài v.v... Nāsikagge va bhikkhuno (này Tỳ khưu, ở chóp mũi) được nói rút ngắn lại để dễ dàng cho việc kết cấu kệ ngôn. Trong câu “nāsikagge vā” (ở chóp mũi hoặc), từ “vā” có nghĩa là không cố định, do đó nó bao gồm cả môi trên. 220. සබ්බකායපටිසංවෙදීති සබ්බස්ස කායස්ස පටි පටි පච්චෙකං සම්මදෙව වෙදනසීලො ජානනසීලො, තස්ස වා පටි පටි සම්මදෙව වෙදො එතස්ස අත්ථි, තං වා පටි පටි සම්මදෙව වෙදමානොති අත්ථො. තත්ථ තත්ථ සබ්බ-ග්ගහණෙන අස්සාසාදිකායස්ස අනවසෙසපරියාදානෙ සිද්ධෙපි අනෙකකලාපසමුදායභාවතො තස්ස සබ්බෙසම්පි භාගානං සංවෙදනදස්සනත්ථං පටි-සද්දග්ගහණං. තත්ථ සක්කච්චකාරීභාවදස්සනත්ථං සං-සද්දග්ගහණන්ති ඉමමත්ථං දස්සෙන්තො ‘‘සකලස්සා’’තිආදිමාහ. තත්ථ යථා සමානෙපි අස්සාසපස්සාසෙසු යොගිනො පටිපත්තිවිධානෙ පච්චෙකං සක්කච්චංයෙව පටිපජ්ජිතබ්බන්ති දස්සෙතුං විසුං දෙසනා කතා, එවං තමෙවත්ථං දීපෙතුං සතිපි අත්ථස්ස සමානතාය ‘‘සකලස්සා’’තිආදිනා පදද්වයස්ස විසුං විසුං අත්ථවණ්ණනා කතාති වෙදිතබ්බං. පාකටං කරොන්තොති විභූතං කරොන්තො, සබ්බසො විභාවෙන්තොති අත්ථො. පාකටීකරණං විභාවනං තත්ථ අසම්මුය්හනං ඤාණෙනෙව නෙසං පවත්තනෙන හොතීති දස්සෙන්තො ‘‘එවං විදිතං කරොන්තො’’තිආදිමාහ. තත්ථ තස්මාති යස්මා ඤාණසම්පයුත්තචිත්තෙනෙව අස්සාසපස්සාසෙ පවත්තෙති, න විප්පයුත්තචිත්තෙන, තස්මා එවංභූතො සබ්බකායපටිසංවෙදී අස්සසිස්සාමි පස්සසිස්සාමීති සික්ඛතීති වුච්චති බුද්ධාදීහීති යොජනා. චුණ්ණවිචුණ්ණවිසටෙති අනෙකකලාපතාය චුණ්ණවිචුණ්ණභාවෙන විසටෙ. ආදි පාකටො හොති සතියා, ඤාණස්ස ච වසෙන තථා පුබ්බාභිසඞ්ඛාරස්ස පවත්තත්තා. තාදිසෙන භවිතබ්බන්ති චතුත්ථපුග්ගලසදිසෙන භවිතබ්බං, පගෙව සතිං, ඤාණඤ්ච පච්චුපට්ඨපෙත්වා තීසුපි ඨානෙසු ඤාණසම්පයුත්තමෙව චිත්තං පවත්තෙතබ්බන්ති අධිප්පායො. 220. Sabbakāyapaṭisaṃvedī (cảm giác toàn thân) có nghĩa là: người có tính chất cảm nhận, tính chất biết rõ toàn bộ thân hơi thở một cách riêng biệt, từng phần, và đúng đắn; hoặc là, đối với vị này có sự biết đúng đắn từng phần một; hoặc là, người biết nó một cách riêng biệt, từng phần, và đúng đắn. Trong các trường hợp đó, mặc dù việc dùng từ sabba (toàn bộ) đã bao hàm trọn vẹn thân hơi thở v.v..., nhưng vì nó là một tập hợp của nhiều tổng hợp sắc (kalāpa), nên từ paṭi được dùng để chỉ sự cảm nhận tất cả các phần của nó. Ở đó, để chỉ trạng thái hành động một cách cẩn trọng, từ saṃ được dùng. Để chỉ ý nghĩa này, ngài đã nói “sakalassa” (của toàn thể) v.v... Ở đó, cần phải hiểu rằng: cũng như mặc dù phương pháp thực hành của hành giả đối với hơi thở vô và hơi thở ra là như nhau, nhưng một bài giảng riêng đã được thuyết để chỉ ra rằng mỗi thứ cần được thực hành một cách cẩn trọng; tương tự như vậy, để làm sáng tỏ chính ý nghĩa đó, mặc dù ý nghĩa là như nhau, lời giải thích ý nghĩa của hai từ đã được thực hiện riêng biệt qua câu “sakalassa” v.v... Pākaṭaṃ karonto (làm cho rõ ràng) có nghĩa là: làm cho hiển lộ, làm cho hiển lộ về mọi mặt. Sự làm cho rõ ràng là sự làm cho hiển lộ; để chỉ ra rằng sự không mê mờ ở đó xảy ra do việc khiến chúng vận hành chỉ bằng trí tuệ, ngài đã nói “evaṃ viditaṃ karonto” (làm cho biết như vậy) v.v... Ở đó, tasmā (do đó) có nghĩa là: vì vị ấy khiến hơi thở vô ra vận hành chỉ bằng tâm tương ưng với trí tuệ, chứ không phải bằng tâm không tương ưng, do đó, người như vậy được các vị Phật v.v... gọi là người thực tập ‘tôi sẽ thở vô, cảm giác toàn thân; tôi sẽ thở ra, cảm giác toàn thân.’ Đây là cách nối kết. Cuṇṇavicuṇṇavisaṭe (trải rộng ra thành từng mảnh nhỏ) có nghĩa là: trải rộng ra trong trạng thái phân tán thành từng mảnh nhỏ do có nhiều tổng hợp sắc. Phần đầu trở nên rõ ràng nhờ vào sức mạnh của niệm và trí, cũng như nhờ sự vận hành của sự chuẩn bị trước đó. Tādisena bhavitabbaṃ (nên trở thành người như vậy) có nghĩa là: nên trở thành người giống như hạng người thứ tư; chủ ý là, sau khi đã thiết lập niệm và trí từ trước, nên khiến cho tâm chỉ tương ưng với trí tuệ vận hành trong cả ba giai đoạn (đầu, giữa, cuối). එවන්ති වුත්තප්පකාරෙන සබ්බකායපටිසංවෙදනවසෙනෙව. ඝටතීති උස්සහති. වායමතීති වායාමං කරොති, මනසිකාරං පවත්තෙතීති අත්ථො. තථාභූතස්සාති ආනාපානස්සතිං භාවෙන්තස්ස. සංවරොති සති[Pg.322], වීරියම්පි වා. තාය සතියාති යා ආනාපානෙ ආරබ්භ පවත්තා සති, තාය. තෙන මනසිකාරෙනාති යො සො තත්ථ සතිපුබ්බඞ්ගමො භාවනාමනසිකාරො, තෙන සද්ධින්ති අධිප්පායො. ආසෙවතීති ‘‘තිස්සො සික්ඛායො’’ති වුත්තෙ අධිකුසලධම්මෙ ආසෙවති. තදාසෙවනඤ්හෙත්ථ සික්ඛනන්ති අධිප්පෙතං. Evanti: (Như vậy) có nghĩa là theo cách đã được nói, chỉ bằng năng lực cảm nhận rõ toàn thân hơi thở. Ghaṭatīti: (Cố gắng) có nghĩa là nỗ lực. Vāyamatīti: (Tinh tấn) có nghĩa là thực hiện sự tinh tấn, làm cho tác ý khởi lên. Tathābhūtassāti: (Của người như vậy) có nghĩa là của người đang tu tập niệm hơi thở. Saṃvaroti: (Sự thu thúc) là niệm, hoặc cũng là tinh tấn. Tāya satiyāti: (Bằng niệm ấy) có nghĩa là bằng niệm nào khởi lên lấy hơi thở làm đối tượng. Tena manasikārenāti: (Bằng tác ý ấy) có ý nghĩa là cùng với tác ý tu tập nào có niệm đi trước ở nơi đó. Āsevatīti: (Thực hành) có nghĩa là thực hành các thiện pháp cao thượng đã được nói là ‘ba học pháp’. Ở đây, việc thực hành ấy được chủ trương là sự học tập. පුරිමනයෙති පුරිමස්මිං භාවනානයෙ, පඨමවත්ථුද්වයෙති අධිප්පායො. තත්ථාපි කාමං ඤාණුප්පාදනං ලබ්භතෙව අස්සාසපස්සාසානං යාථාවතො දීඝරස්සභාවාවබොධසබ්භාවතො, තථාපි තං න දුක්කරං යථාපවත්තානං තෙසං ගහණමත්තභාවතොති තත්ථ වත්තමානකාලප්පයොගො කතො. ඉදං පන දුක්කරං පුරිසස්ස ඛුරධාරායං ගමනසදිසං, තස්මා සාතිසයෙනෙත්ථ පුබ්බාභිසඞ්ඛාරෙන භවිතබ්බන්ති දීපෙතුං අනාගතකාලප්පයොගො කතොති ඉමමත්ථං දස්සෙතුං ‘‘තත්ථ යස්මා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ ඤාණුප්පාදනාදීසූති ආදි-සද්දෙන කායසඞ්ඛාරපස්සම්භනපීතිපටිසංවෙදනාදිං සඞ්ගණ්හාති. කෙචි පනෙත්ථ ‘‘සංවරසමාදානානං සඞ්ගහො’’ති වදන්ති. Purimanayeti: (Theo phương pháp trước) có ý nghĩa là trong phương pháp tu tập trước, trong hai đề mục đầu tiên. Ngay cả ở đó, quả thật việc làm cho trí sanh khởi chắc chắn có được do có sự liễu tri về trạng thái dài-ngắn của hơi thở vào-ra một cách như thật; tuy nhiên, việc đó không khó vì chỉ là việc ghi nhận chúng như chúng đang diễn ra, do đó ở đó việc sử dụng thì hiện tại đã được thực hiện. Nhưng điều này thì khó, giống như việc một người đi trên lưỡi dao cạo; vì vậy, để chỉ rõ rằng ‘ở đây cần phải có sự chuẩn bị trước một cách đặc biệt’, việc sử dụng thì tương lai đã được thực hiện. Để trình bày ý nghĩa này, câu ‘tattha yasmā’ v.v... đã được nói. Trong câu ‘ñāṇuppādanādīsu’, bằng từ ‘ādi’ (v.v...), bao gồm cả việc làm an tịnh thân hành, cảm nhận rõ hỷ, v.v... Một số vị ở đây nói rằng ‘đó là sự bao gồm việc thu thúc và thọ trì’. කායසඞ්ඛාරන්ති අස්සාසපස්සාසං. සො හි චිත්තසමුට්ඨානොපි සමානො කරජකායප්පටිබද්ධවුත්තිතාය තෙන සඞ්ඛරීයතීති කායසඞ්ඛාරොති වුච්චති. යො පන ‘‘කායසඞ්ඛාරො වචීසඞ්ඛාරො’’ති (ම. නි. 1.102) එවමාගතො කායසඞ්ඛාරො චෙතනාලක්ඛණො සතිපි ද්වාරන්තරුප්පත්තියං යෙභුය්‍යවුත්තියා, තබ්බහුලවුත්තියා ච කායද්වාරෙන ලක්ඛිතො, සො ඉධ නාධිප්පෙතො. පස්සම්භෙන්තොතිආදීසු පච්ඡිමං පච්ඡිමං පදං පුරිමස්ස පුරිමස්ස අත්ථවචනං, තස්මා පස්සම්භනං නාම වූපසමනං, තඤ්ච තථාපයොගෙ අසති උප්පජ්ජනාරහස්ස ඔළාරිකස්ස කායසඞ්ඛාරස්ස පයොගසම්පත්තියා අනුප්පාදනන්ති දට්ඨබ්බං. තත්‍රාති ‘‘ඔළාරිකං කායසඞ්ඛාරං පස්සම්භෙන්තො’’ති එත්ථ. අපරිග්ගහිතකාලෙති කම්මට්ඨානස්ස අනාරද්ධකාලෙ, තතො එව කායචිත්තානම්පි අපරිග්ගහිතකාලෙ. ‘‘නිසීදති පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා උජුං කායං පණිධායා’’ති හි ඉමිනා කායපරිග්ගහො, ‘‘පරිමුඛං සතිං උපට්ඨපෙත්වා’’ති ඉමිනා චිත්තපරිග්ගහො වුත්තො. තෙනෙවාහ ‘‘කායොපි චිත්තම්පි පරිග්ගහිතා හොන්තී’’ති. කායොති කරජකායො. සදරථාති සපරිළාහා, සා [Pg.323] ච නෙසං සදරථතා ගරුභාවෙන විය ඔළාරිකතාය අවිනාභාවිනීති ආහ ‘‘ඔළාරිකා’’ති. බලවතරාති සබලා ථූලා. සන්තා හොන්තීති චිත්තං තාවං බහිද්ධා වික්ඛෙපාභාවෙන එකග්ගං හුත්වා කම්මට්ඨානං පරිග්ගහෙත්වා පවත්තමානං සන්තං හොති වූපසන්තං, තතො එව තංසමුට්ඨානා රූපධම්මා ලහුමුදුකම්මඤ්ඤභාවප්පත්තා, තදනුගුණතාය සෙසං තිසන්තතිරූපන්ති එවං චිත්තෙ, කායෙ ච වූපසන්තෙ පවත්තමානෙ තන්නිස්සිතා අස්සාසපස්සාසා සන්තසභාවා අනුක්කමෙන සුඛුමතරසුඛුමතමා හුත්වා පවත්තන්ති. තෙන වුත්තං ‘‘යදා පනස්ස කායොපී’’තිආදි. Kāyasaṅkhāranti: (Thân hành) là hơi thở vào-ra. Quả vậy, nó dù do tâm sanh, nhưng do có sự diễn tiến liên hệ đến thân do nghiệp sanh nên được tạo tác bởi thân ấy, vì vậy được gọi là thân hành. Còn thân hành nào được nói đến trong câu ‘thân hành, khẩu hành’ (ma. ni. 1.102) có tư làm tướng trạng, dù có sanh khởi ở các môn khác nhưng được ghi nhận qua thân môn do sự diễn tiến phổ biến và thường xuyên ở đó, thì thân hành ấy không được chủ trương ở đây. Trong các từ ‘passambhento’ v.v..., mỗi từ phía sau là lời giải nghĩa cho mỗi từ phía trước; vì vậy, cái gọi là làm an tịnh chính là làm lắng dịu, và cần được hiểu rằng việc ấy là sự không làm sanh khởi thân hành thô vốn có thể sanh khởi khi không có nỗ lực như vậy, do sự thành tựu của nỗ lực. Tatrāti: (Ở đó) là trong câu ‘làm an tịnh thân hành thô’. Apariggahitakāleti: (Trong lúc chưa được nắm bắt) là trong lúc đề mục thiền chưa được bắt đầu, cũng từ đó là trong lúc thân và tâm cũng chưa được nắm bắt. Quả vậy, bằng câu ‘Ngồi kiết-già, giữ thân thẳng’ này, sự nắm bắt thân đã được nói; bằng câu ‘hướng niệm trước mặt’ này, sự nắm bắt tâm đã được nói. Do đó, ngài nói ‘cả thân và tâm đều được nắm bắt’. Kāyoti: (Thân) là thân do nghiệp sanh. Sadarathāti: (Bị dao động) là có sự nóng nảy, và sự dao động ấy của chúng không thể tách rời với sự thô thiển, giống như với sự nặng nề, nên ngài nói ‘oḷārikā’ (thô thiển). Balavatarāti: (Mạnh hơn) là có sức mạnh, thô. Santā hontīti: (Trở nên an tịnh) là trước hết, tâm do không có sự phóng dật ra bên ngoài, trở nên nhất tâm, khi đang diễn tiến sau khi đã nắm bắt đề mục thiền thì trở nên an tịnh, đặc biệt an tịnh; cũng từ đó, các sắc pháp do tâm ấy sanh đạt đến trạng thái nhẹ nhàng, mềm mại, dễ sử dụng; do sự tương ứng với điều đó, các sắc còn lại trong ba dòng cũng vậy. Như vậy, khi tâm và thân đang diễn tiến trong trạng thái an tịnh, hơi thở vào-ra nương vào chúng có bản chất an tịnh, tuần tự trở nên vi tế hơn, vi tế nhất rồi diễn tiến. Do đó, đã được nói ‘yadā panassa kāyopī’ (khi thân của vị ấy...) v.v... ආභුජනං ආභොගො, ‘‘පස්සම්භෙමී’’ති පඨමාවජ්ජනා. සම්මා අනු අනු ආහරණං සමන්නාහාරො, තස්මිංයෙව අත්ථෙ අපරාපරං පවත්තආවජ්ජනා. තස්සෙව අත්ථස්ස මනසි කරණං චිත්තෙ ඨපනං මනසිකාරො. වීමංසා පච්චවෙක්ඛණා. Ābhujanaṃ (sự hướng tâm) là ābhogo (sự hướng tâm), là sự hướng tâm lần đầu ‘ta sẽ làm an tịnh’. Sammā anu anu āharaṇaṃ (sự mang đến một cách chánh đáng, lặp đi lặp lại) là samannāhāro (sự chú ý), là sự hướng tâm diễn tiến liên tục trong chính đối tượng ấy. Tasseva atthassa manasi karaṇaṃ (sự tác ý đến chính đối tượng ấy), citte ṭhapanaṃ (sự đặt vào trong tâm) là manasikāro (tác ý). Vīmaṃsā (sự thẩm xét) là paccavekkhaṇā (sự quán xét). සාරද්ධෙති සදරථෙ සපරිළාහෙ. අධිමත්තන්ති බලවං ඔළාරිකං. ලිඞ්ගවිපල්ලාසෙන වුත්තං. කායසඞ්ඛාරොති හි අධිප්පෙතො. ‘‘අධිමත්තං හුත්වා පවත්තතී’’ති කිරියාවිසෙසනං වා එතං. සුඛුමන්ති එත්ථාපි එසෙව නයො. කායම්හීති එත්ථ ‘‘චිත්තෙ චා’’ති ආනෙත්වා සම්බන්ධිතබ්බං. Sāraddheti: (Khi bị kích động) có nghĩa là khi bị dao động, khi bị nóng nảy. Adhimattanti: (Quá mức) có nghĩa là mạnh mẽ, thô. Được nói với sự thay đổi về tính (ngữ pháp), quả vậy, (danh từ nam tính) ‘kāyasaṅkhāro’ được chủ trương. Hoặc từ này là trạng từ (cho động từ) ‘diễn tiến một cách quá mức’. Ngay cả ở từ ‘sukhumam’ (vi tế) cũng theo phương pháp này. Ở từ ‘kāyamhi’ (trong thân), cần phải mang từ ‘citte ca’ (và trong tâm) đến để liên kết. 221. පඨමජ්ඣානතො වුට්ඨාය කරියමානං දුතියජ්ඣානස්ස නානාවජ්ජනං පරිකම්මං පඨමජ්ඣානං විය දූරසමුස්සාරිතපටිපක්ඛන්ති කත්වා තංසමුට්ඨානො කායසඞ්ඛාරො පඨමජ්ඣානෙ ච දුතියජ්ඣානූපචාරෙ ච ඔළාරිකොති සදිසො වුත්තො. එස නයො සෙසූපචාරද්වයෙපි. අථ වා දුතියජ්ඣානාදීනං අධිගමාය පටිපජ්ජතො දුක්ඛාපටිපදාදිවසෙන කිලමතො යොගිනො කායකිලමථචිත්තූපඝාතාදිවසෙන, විතක්කාදිසඞ්ඛොභෙන ච සපරිඵන්දතාය චිත්තප්පවත්තියා දුතියජ්ඣානාදිඋපචාරෙසු කායසඞ්ඛාරස්ස ඔළාරිකතා වෙදිතබ්බා. අතිසුඛුමොති අඤ්ඤත්ථ ලබ්භමානො කායසඞ්ඛාරො චතුත්ථජ්ඣානෙ අතික්කන්තසුඛුමො. සුඛුමභාවොපිස්ස තත්ථ නත්ථි, කුතො ඔළාරිකතා අප්පවත්තනතො. තෙනාහ ‘‘අප්පවත්තිමෙව පාපුණාතී’’ති. 221. Sự chuẩn bị có sự hướng tâm khác biệt của thiền thứ hai, được thực hiện sau khi xuất khỏi thiền thứ nhất, vì cho rằng có các pháp đối nghịch đã được loại trừ xa giống như thiền thứ nhất, nên thân hành do sự chuẩn bị ấy sanh trong thiền thứ nhất và trong cận định của thiền thứ hai được nói là thô một cách tương tự. Phương pháp này cũng áp dụng cho hai cận định còn lại. Hoặc là, cần phải hiểu sự thô thiển của thân hành trong các cận định của thiền thứ hai v.v... là do sự diễn tiến của tâm có sự rung động, do sự mệt mỏi của thân, sự tổn hại của tâm v.v..., và do sự khuấy động của tầm v.v... của hành giả đang mệt mỏi vì khổ hành đạo v.v... khi đang thực hành để chứng đắc thiền thứ hai v.v... Atisukhumoti: (Vô cùng vi tế) có nghĩa là thân hành có được ở nơi khác, trong thiền thứ tư thì vượt qua cả sự vi tế. Ngay cả trạng thái vi tế của nó cũng không có ở đó, huống chi là sự thô thiển? (Lý do là) do không diễn tiến. Do đó, ngài nói ‘chỉ đạt đến sự không diễn tiến’. ලාභිස්ස [Pg.324] සතො අනුපුබ්බසමාපත්තිසමාපජ්ජනවෙලං, එකාසනෙනෙව වා සබ්බෙසං ඣානානං පටිලාභං සන්ධාය මජ්ඣිමභාණකා හෙට්ඨිමහෙට්ඨිමජ්ඣානතො උපරූපරිඣානූපචාරෙපි සුඛුමතරං ඉච්ඡන්ති. තත්ථ හි සොපචාරානං ඣානානං උපරූපරි විසෙසවන්තතා, සන්තතා ච සම්භවෙය්‍ය, එකාවජ්ජනූපචාරං වා සන්ධාය එවං වුත්තං. එවඤ්හි හෙට්ඨා වුත්තවාදෙන ඉමස්ස වාදස්ස අවිරොධො සිද්ධො භින්නවිසයත්තා. සබ්බෙසඤ්ඤෙවාති උභයෙසම්පි. යස්මා තෙ සබ්බෙපි වුච්චමානෙන විධිනා පස්සද්ධිමිච්ඡන්තියෙව. ‘‘අපරිග්ගහිතකාලෙ පවත්තකායසඞ්ඛාරො පරිග්ගහිතකාලෙ පටිප්පස්සම්භතී’’ති ඉදං සදිසසන්තානතාය වුත්තං. න හි තෙ එව ඔළාරිකා අස්සාසාදයො සුඛුමා හොන්ති. පස්සම්භනාකාරො පන නෙසං හෙට්ඨා වුත්තොයෙව. Đối với người đã đắc thiền, vào lúc nhập các thiền tuần tự, hoặc nhắm đến sự chứng đắc tất cả các thiền chỉ trong một lần ngồi, các vị tụng giả Trung Bộ cho rằng (hơi thở) vi tế hơn ngay cả trong cận định của các thiền cao hơn so với các thiền thấp hơn. Thật vậy, trong trường hợp đó, sự đặc thù và sự tĩnh lặng của các thiền cùng với cận định có thể xảy ra ở các bậc cao hơn, hoặc là, điều này được nói nhắm đến cận định có cùng một sự hướng tâm. Vì như vậy, sự không mâu thuẫn của luận điểm này với luận điểm đã được nói ở dưới được thành tựu do có đối tượng khác nhau. (Cụm từ) "Sabbesaññeva" có nghĩa là của cả hai (vị thầy). Bởi vì tất cả các vị ấy đều mong muốn sự an tịnh bằng phương pháp sẽ được nói đến. Câu "thân hành đang diễn tiến trong lúc chưa được nắm bắt sẽ được an tịnh trong lúc được nắm bắt" này được nói do sự tương tự của dòng tương tục. Thật vậy, không phải chính những hơi thở vào thô thiển ấy trở nên vi tế. Tuy nhiên, cách thức an tịnh của chúng đã được nói ở dưới. මහාභූතපරිග්ගහෙ සුඛුමොති චතුධාතුමුඛෙන විපස්සනාභිනිවෙසං සන්ධාය වුත්තං. සකලරූපපරිග්ගහෙ සුඛුමො භාවනාය උපරූපරි පණීතභාවතො. තෙනෙවාහ ‘‘රූපාරූපපරිග්ගහෙ සුඛුමො’’ති. ලක්ඛණාරම්මණිකවිපස්සනාති කලාපසම්මසනමාහ. නිබ්බිදානුපස්සනතො පට්ඨාය බලවවිපස්සනා. තතො ඔරං දුබ්බලවිපස්සනා. පුබ්බෙ වුත්තනයෙනාති ‘‘අපරිග්ගහිතකාලෙ’’තිආදිනා සමථනයෙ වුත්තෙන නයෙන ‘‘අපරිග්ගහෙ පවත්තො කායසඞ්ඛාරො මහාභූතපරිග්ගහෙ පටිප්පස්සම්භතී’’තිආදිනා විපස්සනානයෙපි පටිප්පස්සද්ධි යොජෙතබ්බාති වුත්තං හොති. Câu "vi tế trong khi nắm bắt các đại chủng" được nói nhắm đến sự chuyên tâm vào minh sát bằng phương diện bốn đại. (Hơi thở) vi tế trong khi nắm bắt toàn bộ sắc pháp là do sự cao thượng tuần tự của sự tu tập. Do đó, ngài nói: "vi tế trong khi nắm bắt sắc và vô sắc". Cụm từ "minh sát có các tướng làm đối tượng" chỉ cho sự quán xét các tổng hợp. Kể từ tuệ yếm ly trở đi là minh sát có năng lực. Trước đó là minh sát yếu ớt. Cụm từ "theo phương pháp đã nói trước đây" có nghĩa là: theo phương pháp đã được nói trong phần chỉ tịnh bằng câu bắt đầu là "trong lúc chưa được nắm bắt", sự an tịnh cũng nên được liên kết ngay cả trong phương pháp minh sát bằng câu bắt đầu là "thân hành đang diễn tiến trong lúc chưa nắm bắt sẽ được an tịnh trong khi nắm bắt các đại chủng". අස්සාති ඉමස්ස ‘‘පස්සම්භයං කායසඞ්ඛාර’’න්ති පදස්ස. චොදනාසොධනාහීති අනුයොගපරිහාරෙහි. එවන්ති ඉදානි වුච්චමානාකාරෙන. (Từ) "Assa" là của câu "làm an tịnh thân hành" này. (Từ) "Codanāsodhanāhi" có nghĩa là bằng những câu hỏi và trả lời. (Từ) "Evaṃ" có nghĩa là theo cách thức đang được nói đến bây giờ. කථන්ති යං ඉදං ‘‘පස්සම්භයං…පෙ… සික්ඛතී’’ති (පටි. ම. 1.171) වුත්තං, තං කථං කෙන පකාරෙන කායසඞ්ඛාරස්ස පස්සම්භනං, යොගිනො ච සික්ඛනං හොතීති කථෙතුකම්‍යතාය පුච්ඡිත්වා කායසඞ්ඛාරෙ සරූපතො, ඔළාරිකසුඛුමතො, වූපසමතො, අනුයොගපරිහාරතො ච දස්සෙතුං ‘‘කතමෙ කායසඞ්ඛාරා’’තිආදි ආරද්ධං. තත්ථ කායිකාති රූපකායෙ භවා. කායපටිබද්ධාති කායසන්නිස්සිතා. කායෙ සති හොන්ති, අසති න හොන්ති, තතො එව තෙ අකායසමුට්ඨානාපි කායෙන සඞ්ඛරීයන්තීති කායසඞ්ඛාරා. පස්සම්භෙන්තොති ඔළාරිකොළාරිකං පස්සම්භෙන්තො. සෙසපදද්වයං තස්සෙව වෙවචනං. ඔළාරිකඤ්හි කායසඞ්ඛාරං අවූපසන්තසභාවං සන්නිසීදාපෙන්තො [Pg.325] ‘‘පස්සම්භෙන්තො’’ති වුච්චති, අනුප්පාදනිරොධං පාපෙන්තො ‘‘නිරොධෙන්තො’’ති, සුට්ඨු සන්තසභාවං නයන්තො ‘‘වූපසමෙන්තො’’ති. (Từ) "Kathaṃ" (Như thế nào?): Điều này đã được nói rằng "làm an tịnh... học tập", sự an tịnh thân hành ấy và sự học tập của hành giả ấy xảy ra như thế nào, bằng cách nào? Sau khi hỏi với ý muốn được giải thích như vậy, để trình bày về các thân hành về phương diện tự thể, về phương diện thô và tế, về phương diện an tịnh, và về phương diện hỏi đáp, (đoạn văn) bắt đầu bằng "thế nào là các thân hành?" đã được bắt đầu. Trong đó, "kāyikā" là sanh khởi trong thân sắc. "Kāyapaṭibaddhā" là nương tựa vào thân. Khi có thân thì chúng có, khi không có thân thì chúng không có, chính vì thế chúng dù không do thân làm sanh khởi nhưng được thân tác thành, nên gọi là thân hành. "Passambhento" có nghĩa là làm an tịnh cái thô thiển. Hai từ còn lại là đồng nghĩa của chính từ ấy. Thật vậy, người làm cho thân hành thô thiển có tự tánh không an tịnh được lắng dịu thì được gọi là "người làm an tịnh" (passambhento); người làm cho đạt đến sự diệt không sanh lại thì được gọi là "người làm cho đoạn diệt" (nirodhento); người dẫn đến trạng thái an tịnh hoàn toàn thì được gọi là "người làm cho lắng dịu" (vūpasamento). යථාරූපෙහීති යාදිසෙහි. කායසඞ්ඛාරෙහීති ඔළාරිකෙහි කායසඞ්ඛාරෙහි. ආනමනාති අභිමුඛභාවෙන කායස්ස නමනා. විනමනාති විසුං විසුං පස්සතො නමනා. සන්නමනාති සබ්බතො, සුට්ඨු වා නමනා. පණමනාති පච්ඡතො නමනා. ඉඤ්ජනාදීනි ආනමනාදීනං වෙවචනානි, අධිමත්තානි වා අභිමුඛං චලනාදීනි ආනමනාදයො, මන්දානි ඉඤ්ජනාදයො. පස්සම්භයං කායසඞ්ඛාරන්ති තථාරූපං ආනමනාදීනං කාරණභූතං ඔළාරිකං කායසඞ්ඛාරං පස්සම්භෙන්තො. තස්මිං හි පස්සම්භිතෙ ආනමනාදයොපි පස්සම්භිතා එව හොන්ති. (Từ) "Yathārūpehi" có nghĩa là loại nào. (Từ) "Kāyasaṅkhārehi" có nghĩa là do các thân hành thô thiển. "Ānamanā" là sự cúi xuống của thân về phía trước. "Vinamanā" là sự nghiêng qua các bên khác nhau. "Sannamanā" là sự co lại từ mọi phía, hoặc co lại hoàn toàn. "Paṇamanā" là sự ngửa ra phía sau. "Iñjana" (rung động) v.v... là đồng nghĩa của "ānamanā" v.v...; hoặc là, các sự chuyển động về phía trước v.v... ở mức độ mạnh là "ānamanā" v.v..., còn các (sự chuyển động) yếu ớt là "iñjana" v.v... Cụm từ "làm an tịnh thân hành" có nghĩa là đang làm an tịnh thân hành thô thiển như vậy, vốn là nguyên nhân của sự cúi xuống v.v... Thật vậy, khi thân hành ấy được an tịnh, sự cúi xuống v.v... cũng trở nên được an tịnh. සන්තං සුඛුමන්ති යථාරූපෙහි කායසඞ්ඛාරෙහි කායස්ස අපරිප්ඵන්දනහෙතූහි ආනමනාදයො න හොන්ති, තථාරූපං දරථාභාවතො සන්තං, අනොළාරිකතාය සුඛුමං. පස්සම්භයං කායසඞ්ඛාරන්ති සාමඤ්ඤතො එකං කත්වා වදති. අථ වා පුබ්බෙ ඔළාරිකොළාරිකං කායසඞ්ඛාරං පටිප්පස්සම්භෙන්තො අනුක්කමෙන කායස්ස අපරිප්ඵන්දනහෙතුභූතෙ සුඛුමසුඛුමතරෙ උප්පාදෙත්වා තෙපි පටිප්පස්සම්භෙත්වා පරමසුඛුමතාය කොටිප්පත්තං යං කායසඞ්ඛාරං පටිප්පස්සම්භෙති, තං සන්ධාය වුත්තං ‘‘සන්තං සුඛුමං පස්සම්භයං කායසඞ්ඛාර’’න්ති. (Cụm từ) "An tịnh, vi tế": Do các thân hành loại nào, vốn là nguyên nhân cho sự không rung động của thân, mà sự cúi xuống v.v... không xảy ra, (thân hành) loại ấy là an tịnh do không có sự phiền muộn, là vi tế do không thô thiển. (Ngài) nói (cụm từ) "làm an tịnh thân hành" một cách tổng quát, gộp lại làm một. Hoặc là, trước tiên trong khi làm an tịnh thân hành thô thiển, sau khi tuần tự làm phát sanh các thân hành vi tế và vi tế hơn vốn là nguyên nhân cho sự không rung động của thân, rồi sau khi làm an tịnh cả những thân hành ấy, ngài làm an tịnh thân hành nào đã đạt đến đỉnh cao do sự cực kỳ vi tế, câu "làm an tịnh thân hành an tịnh, vi tế" được nói nhắm đến thân hành đó. ඉතීතිආදි චොදකවචනං. තත්ථ ඉතීති පකාරත්ථෙ නිපාතො. කිරාති අරුචිසූචනෙ, එවං චෙති අත්ථො. අයඤ්හෙත්ථ අධිප්පායො – වුත්තප්පකාරෙන යදි අතිසුඛුමම්පි කායසඞ්ඛාරං පස්සම්භෙතීති. එවං සන්තෙති එවං සති තයා වුත්තාකාරෙ ලබ්භමානෙ. වාතූපලද්ධියාති වාතස්ස උපලද්ධියා. ච-සද්දො සමුච්චයත්ථො, අස්සාසාදිවාතාරම්මණස්ස චිත්තස්ස පභාවනා උප්පාදනා පවත්තනා න හොති, තෙ ච තෙන පස්සම්භෙතබ්බාති අධිප්පායො. අස්සාසපස්සාසානඤ්ච භාවනාති ඔළාරිකෙ අස්සාසපස්සාසෙ භාවනාය පටිප්පස්සම්භෙත්වා සුඛුමානං තෙසං පභාවනා ච න හොති, උභයෙසං තෙසං තෙන පටිප්පස්සම්භෙතබ්බතො. ආනාපානස්සතියාති ආනාපානාරම්මණාය සතියා ච පවත්තනං න හොති, ආනාපානානං අභාවතො. තතො එව තංසම්පයුත්තස්ස ආනාපානස්සතිසමාධිස්ස ච පභාවනා උප්පාදනාපි න හොති. න හි කදාචි ආරම්මණෙන විනා සාරම්මණධම්මා සම්භවන්ති. න ච නං තන්ති එත්ථ නන්ති නිපාතමත්තං[Pg.326]. තං වුත්තවිධානං සමාපත්තිං පණ්ඩිතා පඤ්ඤවන්තො න චෙව සමාපජ්ජන්තිපි තතො න වුට්ඨහන්තිපීති යොජනා. එවං චොදකො සබ්බෙන සබ්බං අභාවූපනයනං පස්සම්භනන්ති අධිප්පායෙන චොදෙති. “Itītiādi” là lời của người chất vấn. Ở đây, “iti” là một tiểu từ có nghĩa là “theo cách thức”. “Kira” có nghĩa là biểu thị sự không hài lòng, nghĩa là “nếu như vậy”. Đây là chủ ý ở đây: “Nếu người ấy làm cho thân hành, dù là rất vi tế, được an tịnh theo cách đã nói”. “Evaṃ sante” có nghĩa là “khi sự việc là như vậy, khi cách thức mà ngài đã nói có thể đạt được”. “Vātūpaladdhiyā” là “do sự nhận biết gió”. Từ “ca” có nghĩa là tập hợp; chủ ý là: “Sự phát triển, sự khởi sanh, sự tiếp diễn của tâm có đối tượng là gió hơi thở vào v.v... không xảy ra, và những (thân hành vi tế) ấy cần được người đó làm cho an tịnh”. “Và sự tu tập hơi thở vào hơi thở ra” có nghĩa là: sau khi đã làm an tịnh các hơi thở vào ra thô thiển bằng sự tu tập, sự phát triển các hơi thở vi tế ấy cũng không xảy ra, vì cả hai loại (thô và tế) ấy đều cần được người đó làm cho an tịnh. “Ānāpānassati” có nghĩa là: sự tiếp diễn của niệm có đối tượng là hơi thở vào ra cũng không xảy ra, vì không có hơi thở vào ra. Chính vì thế, sự phát triển, sự khởi sanh của định niệm hơi thở vào ra tương ưng với niệm ấy cũng không xảy ra. Vì rằng các pháp có đối tượng không bao giờ có thể khởi sanh nếu không có đối tượng. Trong câu “Na ca naṃ taṃ”, “naṃ” chỉ là một tiểu từ. Cách kết nối câu là: “Các bậc hiền trí, những người có trí tuệ, không thể nhập vào định ấy theo cách đã nói, và cũng không thể xuất khỏi định ấy”. Như vậy, người chất vấn đã chất vấn với chủ ý rằng “an tịnh” có nghĩa là làm cho (hơi thở) hoàn toàn không còn hiện hữu. පුන ඉති කිරාතිආදි යථාවුත්තාය චොදනාය විස්සජ්ජනා. තත්ථ කිරාති ‘‘යදී’’ති එතස්ස අත්ථෙ නිපාතො. ඉති කිර සික්ඛති, මයා වුත්තාකාරෙන යදි සික්ඛතීති අත්ථො. එවං සන්තෙති එවං පස්සම්භනෙ සති. පභාවනා හොතීති යදිපි ඔළාරිකා කායසඞ්ඛාරා පටිප්පස්සම්භන්ති, සුඛුමා පන අත්ථෙවාති අනුක්කමෙන පරමසුඛුමභාවප්පත්තස්ස වසෙන නිමිත්තුප්පත්තියා ආනාපානස්සතියා, ආනාපානස්සතිසමාධිස්ස ච පභාවනා ඉජ්ඣතෙවාති අධිප්පායො. Lại nữa, câu “iti kira” v.v... là lời giải đáp cho sự chất vấn đã được nói đến. Ở đây, “kira” là một tiểu từ có nghĩa là “nếu”. “Iti kira sikkhati” có nghĩa là “nếu thực hành theo cách ta đã nói”. “Evaṃ sante” có nghĩa là “khi có sự an tịnh như vậy”. “Sự phát triển xảy ra” có chủ ý là: mặc dù các thân hành thô thiển được an tịnh, nhưng các thân hành vi tế vẫn còn đó. Do đó, nhờ vào (các thân hành) đã đạt đến trạng thái cực kỳ vi tế một cách tuần tự, và nhờ vào sự khởi sanh của tướng, sự phát triển của niệm hơi thở vào ra và định niệm hơi thở vào ra chắc chắn được thành tựu. යථා කථං වියාති යථාවුත්තවිධානං තං කථං විය දට්ඨබ්බං, අත්ථි කිඤ්චි තදත්ථසම්පටිපාදනෙ ඔපම්මන්ති අධිප්පායො. ඉදානි ඔපම්මං දස්සෙතුං ‘‘සෙය්‍යථාපී’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ සෙය්‍යථාපීති ඔපම්මත්ථෙ නිපාතො. කංසෙති කංසභාජනෙ. නිමිත්තන්ති නිමිත්තස්ස, තෙසං සද්දානං පවත්තාකාරස්සාති අත්ථො. සාමිඅත්ථෙ හි ඉදං උපයොගවචනං. සුග්ගහිතත්තාති සුට්ඨු ගහිතත්තා. සුමනසිකතත්තාති සුට්ඨු චිත්තෙ ඨපිතත්තා. සූපධාරිතත්තාති සම්මදෙව උපධාරිතත්තා සල්ලක්ඛිතත්තා. සුඛුමකා සද්දාති අනුරවෙ ආහ, යෙ අප්පකා. අප්පත්ථො හි අයං ක-සද්දො. සුඛුමසද්දනිමිත්තාරම්මණතාපීති සුඛුමො සද්දොව නිමිත්තං සුඛුමසද්දනිමිත්තං, තදාරම්මණතායපි. කිං වුත්තං හොති? කාමං තදාසුඛුමාපි සද්දා නිරුද්ධා, සද්දනිමිත්තස්ස පන සුග්ගහිතත්තා සුඛුමතරසද්දනිමිත්තාරම්මණභාවෙනාපි චිත්තං පවත්තති. ආදිතො පට්ඨාය හි තස්ස තස්ස නිරුද්ධස්ස සද්දස්ස නිමිත්තං අවික්ඛිත්තෙන චිත්තෙන උපධාරෙන්තස්ස අනුක්කමෙන පරියොසානෙ අතිසුඛුමසද්දනිමිත්තම්පි ආරම්මණං කත්වා චිත්තං පවත්තතෙව. චිත්තං න වික්ඛෙපං ගච්ඡති තස්මිං යථාඋපට්ඨිතෙ නිමිත්තෙ සමාධානසබ්භාවතො. “Yathā kathaṃ viya” có chủ ý là: “Phương pháp đã nói ấy nên được hiểu như thế nào? Có ví dụ nào để làm sáng tỏ ý nghĩa đó không?”. Bây giờ, để đưa ra ví dụ, câu “seyyathāpi” v.v... được nói đến. Ở đây, “seyyathāpi” là một tiểu từ có nghĩa là ví dụ. “Kaṃse” có nghĩa là “trên một cái chậu đồng”. “Nimittaṃ” có nghĩa là “của tướng”, tức là “của cách thức diễn tiến của những âm thanh ấy”. Thật vậy, đây là một từ ở cách thứ hai được dùng với ý nghĩa của cách thứ sáu. “Suggahitattā” là “vì đã được nắm bắt kỹ”. “Sumanasikatattā” là “vì đã được tác ý kỹ, được đặt vào tâm một cách khéo léo”. “Sūpadhāritattā” là “vì đã được xác định, được ghi nhận một cách đúng đắn”. “Sukhumakā saddā” (những âm thanh vi tế) chỉ những tiếng vang theo sau, những âm thanh nhỏ. Thật vậy, hậu tố “ka” ở đây có nghĩa là “nhỏ”. “Sukhumasaddanimittārammaṇatāpi” có nghĩa là: âm thanh vi tế chính là tướng, (gọi là) tướng âm thanh vi tế; và cũng do có tướng đó làm đối tượng. Điều này có nghĩa là gì? Dù cho lúc ấy các âm thanh vi tế đã diệt, nhưng vì tướng của âm thanh đã được nắm bắt kỹ, tâm vẫn tiếp tục diễn tiến với tướng âm thanh vi tế hơn làm đối tượng. Thật vậy, đối với người dùng tâm không tán loạn để xác định tướng của từng âm thanh đã diệt, bắt đầu từ lúc đầu, thì tuần tự cho đến cuối cùng, tâm chắc chắn vẫn tiếp tục diễn tiến, lấy cả tướng âm thanh cực kỳ vi tế làm đối tượng. Tâm không đi đến tán loạn vì có sự định tĩnh vững chắc trên tướng đã hiện khởi như thế. එවං සන්තෙතිආදි වුත්තස්සෙවත්ථස්ස නිගමනවසෙන වුත්තං. තත්ථ යස්ස සුත්තපදස්ස සද්ධිං චොදනාසොධනාහි අත්ථො වුත්තො, තං උද්ධරිත්වා කායානුපස්සනාසතිපට්ඨානානි විභාගතො දස්සෙතුං ‘‘පස්සම්භය’’න්තිආදි වුත්තං. තං සබ්බං වුත්තනයත්තා උත්තානමෙව. Câu “Evaṃ sante” v.v... được nói ra như là phần kết luận cho ý nghĩa đã được trình bày. Ở đây, sau khi đã trình bày ý nghĩa của một đoạn kinh cùng với phần chất vấn và giải đáp, để chỉ ra các pháp niệm xứ quán thân một cách phân tích, ngài đã trích dẫn đoạn kinh đó và nói câu “passambhayaṃ” v.v... Tất cả những điều đó đều rõ ràng vì đã được giải thích theo phương pháp đã nói. 222. ආදිකම්මිකස්ස [Pg.327] කම්මට්ඨානවසෙනාති සමථකම්මට්ඨානං සන්ධාය වුත්තං. විපස්සනං කම්මට්ඨානං පන ඉතරචතුක්කෙසුපි ලබ්භතෙව. එත්ථාති පඨමචතුක්කෙ. පඤ්චසන්ධිකන්ති පඤ්චපබ්බං, පඤ්චභාගන්ති අත්ථො. 222. Câu “theo phương diện đề mục của hành giả sơ cơ” được nói liên quan đến đề mục thiền chỉ. Còn đề mục thiền quán thì cũng có thể được tìm thấy trong các nhóm bốn pháp khác. “Ở đây” có nghĩa là “trong nhóm bốn pháp đầu tiên”. “Pañcasandhika” (có năm khớp nối) có nghĩa là “có năm phần”, “có năm đoạn”. කම්මට්ඨානස්ස උග්ගණ්හනන්ති කම්මට්ඨානගන්ථස්ස උග්ගණ්හනං. තදත්ථපරිපුච්ඡා කම්මට්ඨානස්ස පරිපුච්ඡනා. අථ වා ගන්ථතො, අත්ථතො ච කම්මට්ඨානස්ස උග්ගණ්හනං උග්ගහො. තත්ථ සංසයපරිපුච්ඡනා පරිපුච්ඡා. කම්මට්ඨානස්ස උපට්ඨානන්ති නිමිත්තුපට්ඨානං, එවං භාවනමනුයුඤ්ජන්තස්ස ‘‘එවමිධ නිමිත්තං උපට්ඨාතී’’ති උපධාරණං, තථා කම්මට්ඨානප්පනා ‘‘එවං ඣානමප්පෙතී’’ති. කම්මට්ඨානස්ස ලක්ඛණන්ති ගණනානුබන්ධනාඵුසනානං වසෙන භාවනං උස්සුක්කාපෙත්වා ඨපනාය සම්පත්ති, තතො පරම්පි වා සල්ලක්ඛණාදිවසෙන මත්ථකප්පත්තීති කම්මට්ඨානසභාවස්ස සල්ලක්ඛණං. තෙනාහ ‘‘කම්මට්ඨානසභාවූපධාරණන්ති වුත්තං හොතී’’ති. “Sự học hỏi đề mục” là sự học hỏi kinh sách về đề mục. “Sự hỏi han về ý nghĩa của nó” là sự hỏi han về đề mục. Hoặc là, sự học hỏi đề mục cả về phương diện văn bản và ý nghĩa được gọi là “học hỏi” (uggaha). Ở đây, sự hỏi han về những điểm nghi ngờ được gọi là “hỏi han” (paripucchā). “Sự hiện khởi của đề mục” là sự hiện khởi của tướng; đối với người đang thực hành tu tập, sự xác định rằng “tướng hiện khởi ở đây là như thế này”; tương tự, “sự chứng đạt của đề mục” là (sự xác định rằng) “người ấy chứng đạt thiền như thế này”. “Đặc tính của đề mục” là sự thành tựu trong việc an trú (tâm) sau khi đã nỗ lực tu tập bằng cách đếm, theo dõi và xúc chạm; hoặc là sự đạt đến đỉnh cao sau đó bằng cách ghi nhận (tuệ quán) v.v... Đây là sự ghi nhận đúng đắn về bản chất của đề mục. Do đó, ngài nói: “Điều này có nghĩa là sự xác định bản chất của đề mục”. අත්තනාපි න කිලමති ඔධිසො කම්මට්ඨානස්ස උග්ගණ්හනතො. තතො එව ආචරියම්පි න විහෙසෙති ධම්මාධිකරණම්පි භාවනාය මත්ථකං පාපනතො. තස්මාති තං නිමිත්තං අත්තනො අකිලමනආචරියාවිහෙසනහෙතු. ථොකන්ති ථොකං ථොකං. උග්ගහෙතබ්බතො උග්ගහො, සබ්බොපි කම්මට්ඨානවිධි, න පුබ්බෙ වුත්තඋග්ගහමත්තං. ආචරියතො උග්ගහො ආචරියුග්ගහො, තතො. එකපදම්පීති එකකොට්ඨාසම්පි. Do học hỏi đề mục từng phần, bản thân cũng không mệt mỏi. Chính vì thế, cũng không làm phiền vị thầy, và cũng vì lý do chánh pháp, do đã đưa sự tu tập đến đỉnh cao. “Tasmā” (do đó) có nghĩa là: vì lý do đó, vì nguyên nhân là bản thân không mệt mỏi và không làm phiền vị thầy. “Thokaṃ” có nghĩa là “từng chút một”. “Uggaho” (sự học hỏi) là vì cần phải học hỏi; (đây là) toàn bộ phương pháp của đề mục, không chỉ đơn thuần là sự học hỏi đã nói trước đây. “Ācariyuggaho” là sự học hỏi từ vị thầy; “tato” (từ đó). “Ekapadampi” có nghĩa là “dù chỉ một phần”. 223. අනුවහනාති අස්සාසපස්සාසානං අනුගමනවසෙන සතියා නිරන්තරං අනුපවත්තනා. ඵුසනාති අස්සාසපස්සාසෙ ගණෙන්තස්ස ගණනං පටිසංහරිත්වා තෙ සතියා අනුබන්ධන්තස්ස යථා අප්පනා හොති, තථා චිත්තං ඨපෙන්තස්ස ච නාසිකග්ගාදිට්ඨානස්ස නෙසං ඵුසනා. යස්මා පන ගණනාදිවසෙන විය ඵුසනාවසෙන විසුං මනසිකාරො නත්ථි, ඵුට්ඨඵුට්ඨට්ඨානෙයෙව ගණනාදි කාතබ්බන්ති දස්සෙතුං ඉධ ඵුසනාගහණන්ති දීපෙන්තො ‘‘ඵුසනාති ඵුට්ඨට්ඨාන’’න්ති ආහ. ඨපනාති සමාධානං. තං හි සම්මදෙව ආරම්මණෙ චිත්තස්ස ආධානං ඨපනං හොති. තථා හි සමාධි ‘‘චිත්තස්ස ඨිති සණ්ඨිතී’’ති (ධ. ස. 11.15) නිද්දිට්ඨො. සමාධිප්පධානා පන අප්පනාති ආහ ‘‘ඨපනාති අප්පනා’’ති. අනිච්චතාදීනං සල්ලක්ඛණතො සල්ලක්ඛණා විපස්සනා. පවත්තතො, නිමිත්තතො ච විනිවට්ටනතො විවට්ටනා නාම මග්ගො. සකලසංකිලෙසපටිප්පස්සද්ධිභාවතො [Pg.328] සබ්බසො සුද්ධීති පාරිසුද්ධි ඵලං. තෙසන්ති විවට්ටනාපාරිසුද්ධීනං. පටිපස්සනාති පටි පටි දස්සනං පෙක්ඛනං. තෙනාහ ‘‘පච්චවෙක්ඛණා’’ති. 223. Anuvahanā là sự tiếp diễn không gián đoạn của niệm theo cách tùy quán hơi thở vô hơi thở ra. Phusanā là sự xúc chạm của các hơi thở ấy tại các nơi như chóp mũi, đối với người đang đếm hơi thở, sau khi đã rút lại việc đếm, đang theo dõi chúng bằng niệm, và đang đặt tâm theo cách để có an chỉ định. Bởi vì không có tác ý riêng biệt theo cách xúc chạm như theo cách đếm v.v., để chỉ ra rằng việc đếm v.v. chỉ nên được thực hiện tại chính nơi đã xúc chạm, nên ở đây việc nắm lấy xúc chạm được nói đến. Ngài đã nói "phusanā là nơi xúc chạm" để làm sáng tỏ điều này. Ṭhapanā là sự định tĩnh. Việc đặt tâm một cách đúng đắn vào đối tượng được gọi là ṭhapanaṃ. Thật vậy, định được chỉ rõ là "sự đứng vững, sự an trú của tâm". An chỉ định có định làm chủ đạo, nên ngài nói "ṭhapanā là an chỉ định". Vipassanā là sallakkhaṇā (sự ghi nhận đặc tính) do ghi nhận đặc tính của vô thường v.v. Thánh đạo được gọi là vivaṭṭanā (sự quay lưng) do quay lưng khỏi sự diễn tiến và khỏi tướng. Quả là pārisuddhi (sự thanh tịnh hoàn toàn) do trạng thái lắng dịu tất cả các phiền não. Tesaṃ là của vivaṭṭanā và pārisuddhi. Paṭipassanā là sự thấy, sự nhìn lại từng cái một. Do đó ngài nói "paccavekkhaṇā" (sự phản khán). ඛණ්ඩන්ති එකං තීණි පඤ්චාති එවං ගණනාය ඛණ්ඩනං. ඔකාසෙති ගණනවිධිං සන්ධායාහ. ගණනනිස්සිතොව න කම්මට්ඨානනිස්සිතො. ‘‘සිඛාප්පත්තං නු ඛො’’ති ඉදං චිරතරං ගණනාය මනසි කරොන්තස්ස වසෙන වුත්තං. සො හි තථා ලද්ධං අවික්ඛෙපමත්තං නිස්සාය එවං මඤ්ඤෙය්‍ය. ‘‘අස්සාසපස්සාසෙසු යො උපට්ඨාති, තං ගහෙත්වා’’ති ඉදං අස්සාසපස්සාසෙසු යස්ස එකොව පඨමං උපට්ඨාති, තං සන්ධාය වුත්තං, යස්ස පන උභොපි උපට්ඨහන්ති, තෙන උභයම්පි ගහෙත්වා ගණෙතබ්බං. ‘‘යො උපට්ඨාතී’’ති ඉමිනා ච ද්වීසු නාසාපුටවාතෙසු යො පාකටතරො උපට්ඨාති, සො ගහෙතබ්බොති අයම්පි අත්ථො දීපිතොති දට්ඨබ්බං. පවත්තමානං පවත්තමානන්ති ආමෙඩිතවචනෙන නිරන්තරං අස්සාසපස්සාසානං උපලක්ඛණං දස්සෙති. එවන්ති වුත්තප්පකාරෙන උපලක්ඛෙත්වා වාති අත්ථො. පාකටා හොන්ති ගණනාවසෙන බහිද්ධා වික්ඛෙපාභාවතො. Khaṇḍaṃ là sự gián đoạn của việc đếm như là một, ba, năm. Okāse: Ngài nói điều này liên hệ đến phương pháp đếm. Chỉ nương tựa vào việc đếm, không nương tựa vào đề mục thiền. Câu "Có phải đã đạt đến đỉnh cao?" được nói theo trường hợp của người tác ý bằng việc đếm trong một thời gian rất dài. Vị ấy, nương vào trạng thái không tán loạn đã đạt được như vậy, có thể nghĩ như thế. Câu "Trong các hơi thở vô và ra, cái nào hiện khởi, hãy nắm lấy cái đó" được nói liên hệ đến người mà chỉ một trong hai hơi thở hiện khởi trước. Nhưng đối với người mà cả hai đều hiện khởi, vị ấy nên nắm lấy cả hai và đếm. Và bằng câu "cái nào hiện khởi", ý nghĩa này cũng được làm sáng tỏ: trong hai luồng gió ở lỗ mũi, luồng nào hiện khởi rõ ràng hơn, luồng đó nên được nắm lấy. Điều này cần được hiểu như vậy. Bằng từ lặp lại "đang diễn tiến, đang diễn tiến", ngài chỉ ra sự ghi nhận không gián đoạn các hơi thở vô và ra. Evaṃ có nghĩa là "sau khi đã ghi nhận theo cách đã nói". Chúng trở nên rõ ràng do không có sự tán loạn ra bên ngoài nhờ vào việc đếm. පලිඝස්ස පරිවත්තනං, තං යත්ථ නික්ඛිපන්ති, සො පලිඝත්ථම්භො. තියාමරත්තින්ති අච්චන්තසංයොගෙ උපයොගවචනං. පුරිමනයෙනාති සීඝගණනාය, ගොපාලකගණනායාති අත්ථො. එකො ද්වෙ තීණි චත්තාරි පඤ්චාති ගණනාවිධිදස්සනං. තස්මා අට්ඨාතිආදීසුපි එකතො පට්ඨායෙව පච්චෙකං අට්ඨාදීනි පාපෙතබ්බානි. සීඝං සීඝං ගණෙතබ්බමෙව. කස්මාති තත්ථ කාරණං, නිදස්සනඤ්ච දස්සෙති ‘‘ගණනපටිබද්ධෙ හී’’තිආදිනා. තත්ථ අරීයති තෙන නාවාති අරිත්තං, පාජනදණ්ඩො. අරිත්තෙන උපත්ථම්භනං අරිත්තුපත්ථම්භනං, තස්ස වසෙන. Vòng khuyên của thanh chặn cửa, nơi người ta đặt nó vào, đó là cột chặn cửa. Tiyāmarattiṃ là một từ chỉ sự sử dụng trong ý nghĩa liên tục. Purimanayena có nghĩa là bằng cách đếm nhanh, bằng cách đếm của người chăn bò. "Một, hai, ba, bốn, năm" là sự trình bày phương pháp đếm. Do đó, ngay cả trong các trường hợp như "tám" v.v., cũng nên bắt đầu từ một và đạt đến tám v.v. một cách riêng biệt. Phải đếm thật nhanh. Tại sao? Ở đó, ngài chỉ ra nguyên nhân và ví dụ bằng câu bắt đầu bằng "gaṇanapaṭibaddhe hi". Ở đó, arittaṃ là cái mà con thuyền được chèo bởi nó, tức là cây sào. Arittupatthambhanaṃ là sự chống đỡ bằng cây sào, theo cách đó. නිප්පරියායතො නිරන්තරප්පවත්ති නාම ඨපනායමෙවාති ආහ ‘‘නිරන්තරං පවත්තං වියා’’ති. අන්තො පවිසන්තං වාතං මනසි කරොන්තො අන්තො චිත්තං පවෙසෙති නාම. බහි චිත්තනීහරණෙපි එසෙව නයො. වාතබ්භාහතන්ති අබ්භන්තරගතං වාතං බහුලං මනසි කරොන්තස්ස වාතෙන තං ඨානං අබ්භාහතං විය, මෙදෙන පූරිතං විය ච හොති, තථා උපට්ඨාති. නීහරතො ඵුට්ඨොකාසං [Pg.329] මුඤ්චිත්වා, තථා පන නීහරතො වාතස්ස ගතිසමන්නෙසනමුඛෙන නානාරම්මණෙසු චිත්තං විධාවතීති ආහ ‘‘පුථුත්තාරම්මණෙ චිත්තං වික්ඛිපතී’’ති. Theo nghĩa đen, sự diễn tiến không gián đoạn chỉ có trong ṭhapanā (an chỉ định), do đó ngài nói "dường như diễn tiến không gián đoạn". Khi tác ý đến luồng gió đi vào bên trong, người ấy được gọi là đưa tâm vào bên trong. Ngay cả khi đưa tâm ra bên ngoài, phương pháp cũng tương tự. Vātabbhāhataṃ: Đối với người tác ý nhiều lần đến luồng gió đi vào bên trong, nơi đó dường như bị gió thổi vào, và dường như được lấp đầy bởi mỡ, nó hiện khởi như vậy. Đối với người đưa (tâm) ra ngoài, sau khi đã rời bỏ nơi xúc chạm, và đối với người đưa ra như vậy, tâm chạy theo các đối tượng khác nhau qua việc tìm kiếm đường đi của luồng gió, do đó ngài nói "tâm bị phân tán trong nhiều đối tượng khác nhau". එතන්ති එතං අස්සාසපස්සාසජාතං. Etaṃ là tập hợp hơi thở vô và hơi thở ra này. 224. අනුගමනන්ති පවත්තපවත්තානං අස්සාසපස්සාසානං ආරම්මණකරණවසෙන සතියා අනු අනු පවත්තනං අනුගච්ඡනං. තෙනෙවාහ ‘‘තඤ්ච ඛො න ආදිමජ්ඣපරියොසානානුගමනවසෙනා’’ති. නාභි ආදි තත්ථ පඨමං උප්පජ්ජනතො. පඨමුප්පත්තිවසෙන හි ඉධ ආදිචින්තා, න උප්පත්තිමත්තවසෙන. තථා හි තෙ නාභිතො පට්ඨාය යාව නාසිකග්ගා සබ්බත්ථ උප්පජ්ජන්තෙව. යත්ථ යත්ථ ච උප්පජ්ජන්ති, තත්ථ තත්ථෙව භිජ්ජන්ති ධම්මානං ගමනාභාවතො. යථාපච්චයං පන දෙසන්තරුප්පත්තියං ගතිසමඤ්ඤා. හදයං මජ්ඣන්ති හදයසමීපං තස්ස උපරිභාගො මජ්ඣං. නාසිකග්ගං පරියොසානන්ති නාසිකට්ඨානං තස්ස පරියොසානං අස්සාසපස්සාසසමඤ්ඤාය තදවධිභාවතො. තථා හෙතෙ ‘‘චිත්තසමුට්ඨානා’’ති වුත්තා, න ච බහිද්ධා චිත්තසමුට්ඨානානං සම්භවො අත්ථි. තෙනාහ ‘‘අබ්භන්තරං පවිසනවාතස්ස නාසිකග්ගං ආදී’’ති. පවිසනනික්ඛමනපරියායො පන තංසදිසවසෙන වුත්තොති වෙදිතබ්බො. වික්ඛෙපගතන්ති වික්ඛෙපං උපගතං, වික්ඛිත්තං අසමාහිතන්ති අත්ථො. සාරද්ධායාති සදරථභාවාය. ඉඤ්ජනායාති කම්මට්ඨානමනසිකාරස්ස චලනාය. 224. Anugamana là sự tiếp diễn lặp đi lặp lại của niệm, sự theo dõi, theo cách lấy làm đối tượng các hơi thở vô và ra mỗi khi chúng phát sinh. Do đó ngài nói "và điều đó không phải theo cách theo dõi điểm đầu, điểm giữa, và điểm cuối". Rốn là điểm đầu, vì nó phát sinh ở đó trước tiên. Ở đây, ý niệm về điểm đầu là do sự phát sinh đầu tiên, không phải chỉ do sự phát sinh đơn thuần. Thật vậy, chúng phát sinh ở khắp mọi nơi, bắt đầu từ rốn cho đến chóp mũi. Và ở bất cứ nơi nào chúng phát sinh, chúng tan rã ngay tại đó, vì các pháp không có sự di chuyển. Tuy nhiên, tùy theo duyên, sự phát sinh ở một nơi khác được gọi là sự di chuyển. Hadayaṃ majjhaṃ là gần tim, phần trên của nó là điểm giữa. Nāsikaggaṃ pariyosānaṃ là nơi chóp mũi là điểm cuối của nó, vì khái niệm hơi thở vô và ra có giới hạn ở đó. Thật vậy, chúng được gọi là "do tâm tạo", và không có sự tồn tại của các pháp do tâm tạo ở bên ngoài. Do đó ngài nói "đối với luồng gió đi vào bên trong, chóp mũi là điểm đầu". Tuy nhiên, thuật ngữ "đi vào" và "đi ra" nên được hiểu là được nói theo cách tương tự như vậy. Vikkhepagataṃ là đã đi đến sự tán loạn, có nghĩa là bị phân tán, không định tĩnh. Sāraddhāya là để có trạng thái bồn chồn. Iñjanāya là để có sự dao động của việc tác ý đến đề mục thiền. වික්ඛෙපගතෙන චිත්තෙනාති හෙතුම්හි කරණවචනං, ඉත්ථම්භූතලක්ඛණෙ වා. සාරද්ධාති සදරථා. ඉඤ්ජිතාති ඉඤ්ජනකා චලනකා. තථා ඵන්දිතා. Vikkhepagatena cittena là một từ ở công cụ cách trong ý nghĩa nguyên nhân, hoặc trong ý nghĩa chỉ trạng thái. Sāraddhā là bồn chồn. Iñjitā là dao động, rung động. Tương tự, phanditā là rung lắc. ආදිමජ්ඣපරියොසානවසෙනාති ආදිමජ්ඣපරියොසානානුගමනවසෙන න මනසි කාතබ්බන්ති සම්බන්ධො. ‘‘අනුබන්ධනාය මනසි කරොන්තෙන ඵුසනාවසෙන ච ඨපනාවසෙන ච මනසි කාතබ්බ’’න්ති යෙනාධිප්පායෙන වුත්තං, තං විවරිතුං ‘‘ගණනානුබන්ධනාවසෙන වියා’’තිආදිමාහ. තත්ථ විසුං මනසිකාරො නත්ථීති ගණනාය, අනුබන්ධනාය ච විනා යථාක්කමං කෙවලං ඵුසනාවසෙන, ඨපනාවසෙන ච කම්මට්ඨානමනසිකාරො නත්ථි. නනු ඵුසනාය විනා ඨපනාය විය, ඵුසනාය විනා ගණනායපි මනසිකාරො නත්ථියෙව? යදිපි නත්ථි, ගණනා පන යථා කම්මට්ඨානමනසිකාරස්ස මූලභාවතො පධානභාවෙන [Pg.330] ගහෙතබ්බා, එවං අනුබන්ධනා ඨපනාය, තාය විනා ඨපනාය අසම්භවතො. තස්මා සතිපි ඵුසනාය නානන්තරිකභාවෙ ගණනානුබන්ධනා එව මූලභාවතො පධානභාවෙන ගහෙත්වා ඉතරාසං තදභාවං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘ගණනානුබන්ධනාවසෙන විය හි ඵුසනාඨපනාවසෙන විසුං මනසිකාරො නත්ථී’’ති. යදි එවං තා කස්මා උද්දෙසෙ විසුං ගහිතාති ආහ ‘‘ඵුට්ඨඵුට්ඨට්ඨානෙයෙවා’’තිආදි. තත්ථ ‘‘ඵුට්ඨඵුට්ඨට්ඨානෙයෙව ගණෙන්තො’’ති ඉමිනා ගණනාය ඵුසනා අඞ්ගන්ති දස්සෙති. තෙනාහ ‘‘ගණනාය ච ඵුසනාය ච මනසි කරොතී’’ති. තත්ථෙවාති ඵුට්ඨඵුට්ඨට්ඨානෙයෙව. තෙති අස්සාසපස්සාසෙ. සතියා අනුබන්ධන්තොති ගණනාවීථිං අනුගන්ත්වා සතියා නිබන්ධන්තො, ඵුට්ඨොකාසෙයෙව තෙ නිරන්තරං උපධාරෙන්තොති අත්ථො. අප්පනාවසෙන චිත්තං ඨපෙන්තොති යථා අප්පනා හොති, එවං යථාඋපට්ඨිතෙ නිමිත්තෙ චිත්තං ඨපෙන්තො සමාදහන්තො. අනුබන්ධනාය චාතිආදීසු අනුබන්ධනාය ච ඵුසනාය ච ඨපනාය ච මනසි කරොතීති වුච්චතීති යොජනා. ස්වායමත්ථොති ය්වායං ‘‘ඵුට්ඨඵුට්ඨට්ඨානෙයෙව ගණෙන්තො, තත්ථෙව ගණනං පටිසංහරිත්වා තෙ සතියා අනුබන්ධන්තො’’ති ච වුත්තො, සො අයමත්ථො. යා අච්චන්තාය න මිනොති න විනිච්ඡිනාති, සා මානස්ස සමීපෙති උපමා යථා ‘‘ගොණො විය ගවයො’’ති. Ādimajjhapariyosānavasenāti có nghĩa là ādimajjhapariyosānānugamanavasena na manasi kātabbaṃ, (không nên tác ý) theo cách theo dõi đầu, giữa, và cuối. Đây là sự liên kết. Để làm rõ ý nghĩa của câu nói: “Khi tác ý bằng cách theo dõi (anubandhanā), nên tác ý bằng cách xúc chạm (phusanā) và bằng cách an lập (ṭhapanā)”, ngài đã nói câu bắt đầu bằng “gaṇanānubandhanāvasena viyā”. Trong đó, visuṃ manasikāro natthi (không có sự tác ý riêng biệt) có nghĩa là: không có sự tác ý đề mục nghiệp xứ chỉ đơn thuần bằng cách xúc chạm và bằng cách an lập theo thứ tự mà không có sự đếm và sự theo dõi. Chẳng phải là giống như không có sự tác ý bằng cách an lập mà không có sự xúc chạm, thì cũng không có sự tác ý bằng cách đếm mà không có sự xúc chạm sao? Mặc dù không có, nhưng sự đếm (gaṇanā) nên được xem là chính yếu vì là nền tảng của sự tác ý đề mục nghiệp xứ. Tương tự như vậy, sự theo dõi (anubandhanā) đối với sự an lập (ṭhapanā), vì không có sự an lập nếu không có sự theo dõi ấy. Do đó, mặc dù sự xúc chạm có tính chất kế cận (không gián đoạn), nhưng ngài đã lấy sự đếm và sự theo dõi là chính yếu vì chúng là nền tảng, và để chỉ ra rằng các pháp khác (xúc chạm, an lập) không có tính chất nền tảng đó, ngài đã nói: “Vì không có sự tác ý riêng biệt bằng cách xúc chạm và an lập như bằng cách đếm và theo dõi”. Nếu vậy, tại sao chúng lại được đề cập riêng trong phần đề mục? Ngài nói câu bắt đầu bằng “phuṭṭhaphuṭṭhaṭṭhāneyevā”. Trong đó, bằng câu “phuṭṭhaphuṭṭhaṭṭhāneyeva gaṇento” (đếm ngay tại nơi xúc chạm), ngài chỉ ra rằng sự xúc chạm là một phần phụ của sự đếm. Do đó, ngài nói: “tác ý bằng cách đếm và bằng cách xúc chạm”. Tattheva nghĩa là phuṭṭhaphuṭṭhaṭṭhāneyeva (ngay tại nơi xúc chạm). Te là hơi thở vô, hơi thở ra. Satiyā anubandhanto có nghĩa là: đi theo tiến trình đếm, người ấy buộc chặt bằng niệm, hoặc người ấy chú tâm liên tục vào chúng (hơi thở) ngay tại nơi xúc chạm. Appanāvasena cittaṃ ṭhapento là người an lập, định tâm vào tướng đã hiện khởi theo cách mà an chỉ định phát sinh. Trong câu bắt đầu bằng anubandhanāya ca, cách kết nối là: được nói rằng “tác ý bằng cách theo dõi, bằng cách xúc chạm, và bằng cách an lập”. Svāyamattho có nghĩa là: đây là ý nghĩa đã được nói trong câu “đếm ngay tại nơi xúc chạm” và “sau khi thu nhiếp việc đếm ở đó, người ấy theo dõi chúng bằng niệm”. Upamā (ví dụ) là: cái gì không đo lường, không xác định được một cách tuyệt đối, thì nó ở gần cái đo lường được. Giống như “con bò tót (gavayo) giống như con bò (goṇo)”. 225. පඞ්ගුළොති පීඨසප්පී. දොලා පෙඛොලො. කීළතන්ති කීළන්තානං. මාතාපුත්තානන්ති අත්තනො භරියාය, පුත්තස්ස ච. උභො කොටියොති ආගච්ඡන්තස්ස පුරිමකොටිං, ගච්ඡන්තස්ස පච්ඡිමකොටින්ති ද්වෙපි කොටියො. මජ්ඣන්ති දොලාඵලකස්සෙව මජ්ඣං. උපනිබන්ධනථම්භො වියාති උපනිබන්ධනථම්භො, නාසිකග්ගං, මුඛනිමිත්තං වා, තස්ස මූලෙ සමීපෙ ඨත්වා. කථං ඨත්වා? සතියා වසෙන. සතිඤ්හි තත්ථ සූපට්ඨිතං කරොන්තො යොගාවචරො තත්ථ ඨිතො නාම හොති, අවයවධම්මෙන සමුදායස්ස අපදිසිතබ්බතො. නිමිත්තෙති නාසිකග්ගාදිනිමිත්තෙ. සතියා නිසීදන්තොති සතිවසෙන නිසීදන්තො. ‘‘සතිඤ්හි තත්ථා’’තිආදිනා ඨානෙ විය වත්තබ්බං. තත්ථාති ඵුට්ඨඵුට්ඨට්ඨානෙ. 225. Paṅguḷo là người què đi bằng ghế (pīṭhasappī). Dolā là cái võng (pekholo). Kīḷataṃ là của những người đang chơi. Mātāputtānaṃ là của vợ và con trai của mình (người què). Ubho koṭiyo là cả hai đầu, tức là đầu trước của cái võng đang đi tới và đầu sau của cái võng đang đi lui. Majjhaṃ là phần giữa của tấm ván võng. Upanibandhanathambho viya là giống như cột trụ buộc vào. Cột trụ buộc vào là chóp mũi hoặc tướng ở miệng. Tassa mūle samīpe ṭhatvā là đứng ở gần gốc của nó. Đứng như thế nào? Bằng cách có niệm. Thật vậy, hành giả làm cho niệm được thiết lập vững chắc ở đó thì được gọi là đứng ở đó, vì toàn thể (hành giả) được chỉ định bởi một pháp thành phần (niệm). Nimitte là trong tướng, như là tướng chóp mũi v.v... Satiyā nisīdanto là ngồi với niệm. Nên được nói giống như trong trường hợp đứng (ṭhāne) bằng câu bắt đầu bằng “Satiñhi tatthā”. Tattha là ở nơi xúc chạm. 226. තෙති [Pg.331] නගරස්ස අන්තොබහිගතා මනුස්සා, තෙසං සඞ්ගහා ච හත්ථගතා. 226. Te là những người ở trong và ngoài thành phố, và những vật sở hữu trong tay của họ. 227. ආදිතො පට්ඨායාති උපමෙය්‍යත්ථදස්සනතො පට්ඨාය. ගාථායං නිමිත්තන්ති උපනිබන්ධනානිමිත්තං. අනාරම්මණමෙකචිත්තස්සාති එකස්ස චිත්තස්ස න ආරම්මණං, ආරම්මණං න හොන්තීති අත්ථො. අජානතො ච තයො ධම්මෙති නිමිත්තං අස්සාසො පස්සාසොති ඉමෙ තයො ධම්මෙ ආරම්මණකරණවසෙන අවින්දන්තස්ස. ච-සද්දො බ්‍යතිරෙකෙ. භාවනාති ආනාපානස්සතිසමාධිභාවනා. නුපලබ්භතීති න උපලබ්භති න සිජ්ඣතීති අයං චොදනාගාථාය අත්ථො, දුතියා පන පරිහාරගාථා සුවිඤ්ඤෙය්‍යාව. 227. Ādito paṭṭhāya là bắt đầu từ việc chỉ ra ý nghĩa của đối tượng được so sánh. Trong kệ, nimittaṃ là tướng để buộc niệm vào. Anārammaṇamekacittassāti có nghĩa là không phải là đối tượng của một tâm duy nhất, (chúng) không trở thành đối tượng. Ajānato ca tayo dhamme là đối với người không đạt được ba pháp này, tức là tướng, hơi thở vô, hơi thở ra, bằng cách lấy chúng làm đối tượng. Từ ca có nghĩa là trái ngược. Bhāvanā là sự tu tập định niệm hơi thở. Nupalabbhatīti có nghĩa là na upalabbhati na sijjhati (không đạt được, không thành tựu). Đây là ý nghĩa của kệ chất vấn. Còn kệ thứ hai là kệ giải đáp thì dễ hiểu. කථන්ති තාසං අත්ථං විවරිතුං කථෙතුකම්‍යතාපුච්ඡා. ඉමෙ තයො ධම්මාතිආදීසු පදයොජනාය සද්ධිං අයමත්ථනිද්දෙසො – ඉමෙ නිමිත්තාදයො තයො ධම්මා එකචිත්තස්ස කථං ආරම්මණං න හොන්ති, තථාපි න චිමෙ න ච ඉමෙ තයො ධම්මා අවිදිතා හොන්ති, කථං න ච හොන්ති අවිදිතා? තෙසඤ්හි අවිදිතත්තෙ චිත්තඤ්ච කථං වික්ඛෙපං න ගච්ඡති, පධානඤ්ච භාවනාය නිප්ඵාදකං වීරියඤ්ච කථං පඤ්ඤායති, නීවරණානං වික්ඛම්භකං සම්මදෙව සමාධානාවහං භාවනානුයොගසඞ්ඛාතං පයොගඤ්ච යොගී කථං සාධෙති, උපරූපරි ලොකියලොකුත්තරඤ්ච විසෙසං කථමධිගච්ඡතීති. Từ kathaṃ là câu hỏi do muốn nói, để làm rõ ý nghĩa của những kệ đó. Trong câu bắt đầu bằng ime tayo dhammā, đây là phần giải thích chi tiết ý nghĩa cùng với sự kết hợp các từ: – Làm thế nào ba pháp này, bắt đầu bằng tướng, không phải là đối tượng của một tâm duy nhất? Tuy nhiên, ba pháp này không phải là không được biết đến. Và làm thế nào chúng không phải là không được biết đến? Thật vậy, nếu chúng không được biết đến, thì làm sao tâm không đi đến tán loạn? Và làm sao tinh tấn, là yếu tố chính yếu hoàn thành sự tu tập, có thể được biết đến? Và làm sao hành giả có thể thực hiện được sự nỗ lực, được gọi là sự chuyên tâm tu tập, vốn trấn áp các triền cái và mang lại sự định tĩnh đúng đắn? Và làm sao hành giả có thể đạt được các pháp đặc biệt cao hơn, cả hiệp thế và siêu thế? ඉදානි තමත්ථං කකචූපමාය සාධෙතුං ‘‘සෙය්‍යථාපී’’තිආදි වුත්තං. භූමිභාගස්ස විසමතාය චඤ්චලෙ රුක්ඛෙ ඡෙදනකිරියා න සුකරා සියා, තථා ච සති කකචදන්තගති දුබ්බිඤ්ඤෙය්‍යාති ආහ ‘‘සමෙ භූමිභාගෙ’’ති. කකචෙනාති ඛුද්දකෙන ඛරපත්තෙන. තෙනාහ ‘‘පුරිසො’’ති. ඵුට්ඨකකචදන්තානන්ති ඵුට්ඨඵුට්ඨකකචදන්තානං වසෙන. තෙන කකචදන්තෙහි ඵුට්ඨඵුට්ඨට්ඨානෙයෙව පුරිසස්ස සතියා උපට්ඨානං දස්සෙති. තෙනාහ ‘‘න ආගතෙ වා ගතෙ වා කකචදන්තෙ මනසි කරොතී’’ති. කකචස්ස ආකඩ්ඪනකාලෙ පුරිසාභිමුඛං පවත්තා ආගතා. පෙල්ලනකාලෙ තතො විගතා ‘‘ගතා’’ති වුත්තා. න ච ආගතා වා ගතා වා කකචදන්තා අවිදිතා හොන්ති සබ්බත්ථ සතියා උපට්ඨිතත්තා ඡින්දිතබ්බට්ඨානං අඵුසිත්වා ගච්ඡන්තානං, ආගච්ඡන්තානඤ්ච කකචදන්තානං අභාවතො. පධානන්ති රුක්ඛස්ස ඡෙදනවීරියං[Pg.332]. පයොගන්ති තස්සෙව ඡෙදනකිරියං. විසෙසන්ති අනෙකභාවාපාදනං, තෙන ච සාධෙතබ්බං පයොජනවිසෙසං. Bây giờ, để làm sáng tỏ ý nghĩa ấy bằng ví dụ cái cưa, đoạn văn bắt đầu bằng “seyyathāpī” (ví như) được nói đến. Khi khúc gỗ bị chao đảo do mặt đất không bằng phẳng, việc cưa cắt sẽ không dễ dàng; và khi như vậy, sự chuyển động của các răng cưa khó có thể biết được, vì thế Ngài nói “trên mặt đất bằng phẳng.” “Bằng cái cưa” (kakacena) nghĩa là bằng cái cưa nhỏ, có lưỡi thô. Do đó, Ngài nói “người đàn ông” (puriso) ở số ít. “Những răng cưa đã chạm vào” (phuṭṭhakakacadantānaṃ) là theo nghĩa những răng cưa đã chạm đi chạm lại. Bằng cách đó, câu văn cho thấy sự an trú niệm của người đàn ông chỉ ngay tại nơi đã được các răng cưa chạm đi chạm lại. Do đó, Ngài nói: “vị ấy không tác ý đến các răng cưa đang đi tới hay đang đi lui.” Vào lúc kéo cưa, (các răng cưa) chuyển động hướng về người đàn ông được gọi là “đi tới” (āgatā). Vào lúc đẩy cưa, (các răng cưa) đi ra xa khỏi người ấy được gọi là “đi lui” (gatā). Và không phải là các răng cưa đi tới hay đi lui mà không được biết đến, vì niệm được an trú trên toàn bộ (đường cưa), và vì không có các răng cưa nào đi tới hay đi lui mà không chạm vào chỗ cần cưa. “Sự tinh tấn” (padhāna) là nghị lực cưa khúc gỗ. “Sự áp dụng” (payoga) là chính hành động cưa cắt ấy. “Sự đặc biệt” (visesa) là việc tạo ra nhiều mảnh, và mục đích đặc biệt cần được hoàn thành nhờ nó. යථා රුක්ඛොතිආදි උපමාසංසන්දනං. උපනිබන්ධති ආරම්මණෙ චිත්තං එතායාති සති උපනිබන්ධනා නාම, තස්සා අස්සාසපස්සාසානං සල්ලක්ඛණස්ස නිමිත්තන්ති උපනිබන්ධනානිමිත්තං, නාසිකග්ගං, මුඛනිමිත්තං වා. එවමෙවාති යථාපි සො පුරිසො කකචෙන රුක්ඛං ඡින්දන්තො ආගතගතෙ කකචදන්තෙ අමනසිකරොන්තොපි ඵුට්ඨඵුට්ඨට්ඨානෙයෙව සතියා උපට්ඨපනෙන ආගතගතෙ කකචදන්තෙ ජානාති, සුත්තපදඤ්ච අවිරජ්ඣන්තො අත්ථකිච්චං සාධෙති, එවමෙව. නාසිකග්ගෙ මුඛනිමිත්තෙති දීඝනාසිකො නාසිකග්ගෙ ඉතරො මුඛං දසනං නිමීයති ඡාදීයති එතෙනාති මුඛනිමිත්තන්ති ලද්ධනාමෙ උත්තරොට්ඨෙ. Đoạn văn bắt đầu bằng “yathā rukkho” (như khúc gỗ) là sự kết nối của ví dụ. “Niệm được gọi là sự buộc chặt (upanibandhanā) vì nó buộc chặt tâm vào đối tượng.” Dấu hiệu để niệm ghi nhận hơi thở vô và hơi thở ra được gọi là “dấu hiệu để buộc chặt” (upanibandhanānimitta), tức là chóp mũi hoặc dấu hiệu ở miệng (mukhanimitta). “Cũng vậy” (evameva) có nghĩa là: cũng như người đàn ông kia, trong khi dùng cưa cắt khúc gỗ, dù không tác ý đến các răng cưa đang đi tới đi lui, nhưng nhờ an trú niệm chỉ ngay tại nơi được chạm đi chạm lại, vị ấy vẫn biết các răng cưa đang đi tới đi lui, và không đi chệch khỏi đường mực, hoàn thành được công việc cần làm; cũng vậy. “Tại chóp mũi, tại dấu hiệu ở miệng” (nāsikagge mukhanimitte) có nghĩa là: người có mũi dài (an trú niệm) tại chóp mũi; người khác (tức người có mũi ngắn) thì (an trú niệm) tại môi trên, nơi được đặt tên là “dấu hiệu ở miệng” (mukhanimitta) vì “miệng, răng được che, được đậy bởi cái này.” ඉදං පධානන්ති යෙන වීරියාරම්භෙන ආරද්ධවීරියස්ස යොගිනො කායොපි චිත්තම්පි කම්මනියං භාවනාකම්මක්ඛමං භාවනාකම්මයොග්ගං හොති, ඉදං වීරියං පධානන්ති ඵලෙන හෙතුං දස්සෙති. උපක්කිලෙසා පහීයන්තීති චිත්තස්ස උපක්කිලෙසභූතානි නීවරණානි වික්ඛම්භනවසෙන පහීයන්ති. විතක්කා වූපසමන්තීති තතො එව කාමවිතක්කාදයො මිච්ඡාවිතක්කා උපසමං ගච්ඡන්ති, නීවරණප්පහානෙන වා පඨමජ්ඣානාධිගමං දස්සෙත්වා විතක්කවූපසමාපදෙසෙන දුතියජ්ඣානාදීනමධිගමමාහ. අයං පයොගොති අයං ඣානාධිගමස්ස හෙතුභූතො කම්මට්ඨානානුයොගො පයොගො. සංයොජනා පහීයන්තීති දසපි සංයොජනානි මග්ගපටිපාටියා සමුච්ඡෙදවසෙන පහීයන්ති. අනුසයා බ්‍යන්තී හොන්තීති තථා සත්තපි අනුසයා අනුප්පත්තිධම්මතාපාදනෙන භඞ්ගමත්තස්සපි අනවසෙසතො විගතන්තා හොන්ති. එත්ථ ච සංයොජනප්පහානං නාම අනුසයනිරොධෙනෙව හොති, පහීනෙසු ච සංයොජනෙසු අනුසයානං ලෙසොපි න භවිස්සතීති ච දස්සනත්ථං ‘‘සංයොජනා පහීයන්ති අනුසයා බ්‍යන්තී හොන්තී’’ති වුත්තං. අයං විසෙසොති ඉමං සමාධිං නිස්සාය අනුක්කමෙන ලබ්භමානො අයං සංයොජනප්පහානාදිකො ඉමස්ස සමාධිස්ස විසෙසොති අත්ථො. “Đây là sự tinh tấn” (idaṃ padhānaṃ) có nghĩa là: sự nỗ lực tinh tấn nào mà nhờ đó thân và tâm của hành giả đã khởi sự tinh tấn trở nên dễ sử dụng, kham nhẫn cho công phu thiền định, thích hợp cho công phu thiền định, sự tinh tấn ấy là sự tinh tấn chính yếu. Bằng cách này, câu văn chỉ ra nguyên nhân thông qua kết quả. “Các phiền não được đoạn trừ” (upakkilesā pahīyanti) có nghĩa là các triền cái, vốn là những phiền não của tâm, được đoạn trừ bằng cách đè nén (vikkhambhana). “Các tầm được an tịnh” (vitakkā vūpasamanti) có nghĩa là do chính điều đó, các tà tầm như dục tầm v.v... đi đến chỗ an tịnh; hoặc là, sau khi chỉ ra sự chứng đắc Sơ thiền qua việc đoạn trừ các triền cái, Ngài nói đến sự chứng đắc Nhị thiền v.v... qua việc ám chỉ sự an tịnh của tầm. “Đây là sự áp dụng” (ayaṃ payogo) có nghĩa là sự chuyên tâm vào đề mục thiền định này, vốn là nhân cho sự chứng đắc thiền, là sự áp dụng. “Các kiết sử được đoạn trừ” (saṃyojanā pahīyanti) có nghĩa là cả mười kiết sử được đoạn trừ bằng cách cắt đứt (samuccheda) theo tuần tự của các đạo. “Các tùy miên chấm dứt” (anusayā byantī honti) có nghĩa là tương tự, cả bảy tùy miên cũng chấm dứt, không còn sót lại dù chỉ một mảnh nhỏ, bằng cách làm cho chúng đi đến trạng thái không còn sanh khởi. Và ở đây, việc đoạn trừ các kiết sử chỉ xảy ra thông qua sự diệt tận của các tùy miên; và để chỉ ra rằng khi các kiết sử đã được đoạn trừ thì sẽ không còn lại dù chỉ một dấu vết nhỏ nào của các tùy miên, nên câu “các kiết sử được đoạn trừ, các tùy miên chấm dứt” đã được nói đến. “Đây là sự đặc biệt” (ayaṃ viseso) có nghĩa là: kết quả này, bắt đầu bằng việc đoạn trừ các kiết sử, vốn có được một cách tuần tự nhờ vào định này, chính là sự đặc biệt của định này. යස්සාති යෙන. අනුපුබ්බන්ති අනුක්කමෙන. පරිචිතාති පරිචිණ්ණා. අයං හෙත්ථ සඞ්ඛෙපත්ථො – ආනාපානස්සති යථා බුද්ධෙන භගවතා දෙසිතා[Pg.333], තථෙව යෙන දීඝරස්සපජානනාදිවිධිනා අනුපුබ්බං පරිචිතා සුට්ඨු භාවිතා, තතො එව පරිපුණ්ණා සොළසන්නං වත්ථූනං පාරිපූරියා සබ්බසො පුණ්ණා. සො භික්ඛු ඉමං අත්තනො ඛන්ධාදිලොකං පඤ්ඤොභාසෙන පභාසෙති. යථා කිං අබ්භා මුත්තොව චන්දිමා අබ්භුපක්කිලෙසවිමුත්තො චන්දිමා තාරකරාජා වියාති. “Của vị nào” (yassa) nghĩa là bởi vị (tỳ-khưu) nào. “Tuần tự” (anupubbaṃ) nghĩa là theo thứ lớp. “Được thực hành” (paricitā) nghĩa là được trau dồi. Đây là ý nghĩa tóm tắt ở đây: niệm hơi thở vô-ra, như đã được Đức Phật, Thế Tôn, thuyết giảng, cũng vậy, đã được vị (tỳ-khưu) nào tuần tự thực hành, khéo tu tập bằng phương pháp bắt đầu với việc biết (hơi thở) dài và ngắn, do chính điều đó mà nó trở nên viên mãn, hoàn toàn đầy đủ nhờ sự chu toàn của mười sáu đối tượng. Vị tỳ-khưu ấy soi sáng thế giới này của chính mình, tức thế giới uẩn v.v..., bằng ánh sáng trí tuệ. Giống như gì? Giống như mặt trăng, vua của các vì sao, thoát khỏi mây, tức là mặt trăng thoát khỏi cấu uế của mây. ඉධාති කකචූපමායං. අස්සාති යොගිනො. ඉධාති වා ඉමස්මිං ඨානෙ. අස්සාති උපමාභූතස්ස කකචස්ස. ආගතගතවසෙන යථා තස්ස පුරිසස්ස අමනසිකාරො, එවං අස්සාසපස්සාසානං ආගතගතවසෙන අමනසිකාරමත්තමෙව පයොජනං. “Ở đây” (idha) nghĩa là trong ví dụ cái cưa. “Của vị ấy” (assa) nghĩa là của hành giả. Hoặc “ở đây” (idha) nghĩa là tại nơi này. “Của nó” (assa) nghĩa là của cái cưa, vốn là vật ví dụ. Giống như có sự không tác ý của người đàn ông kia đối với (răng cưa) theo cách đi tới đi lui, cũng vậy, mục đích chỉ là sự không tác ý đối với hơi thở vô và hơi thở ra theo cách đi vào đi ra. 228. නිමිත්තන්ති පටිභාගනිමිත්තං. අවසෙසඣානඞ්ගපටිමණ්ඩිතාති අප්පනාවිතක්කාදිඅවසෙසඣානඞ්ගපටිමණ්ඩිතාති වදන්ති, විචාරාදීති පන වත්තබ්බං නිප්පරියායෙන විතක්කස්ස අප්පනාභාවතො. සො හි පාළියං ‘‘අප්පනා බ්‍යප්පනා’’ති (ධ. ස. 7) නිද්දිට්ඨො, තංසම්පයොගතො වා යස්මා ඣානං ‘‘අප්පනා’’ති අට්ඨකථාවොහාරො, ඣානඞ්ගෙසු ච සමාධි පධානං, තස්මා තං ‘‘අප්පනා’’ති දස්සෙන්තො ‘‘අවසෙසඣානඞ්ගපටිමණ්ඩිතා අප්පනාසඞ්ඛාතා ඨපනා ච සම්පජ්ජතී’’ති ආහ. කස්සචි පන ගණනාවසෙනෙව මනසිකාරකාලතො පභුතීති එත්ථ ‘‘අනුක්කමතො…පෙ… ලඞ්ඝනාකාරප්පත්තං විය හොතී’’ති එත්තකො ගන්ථො පරිහීනො. 228. “Tướng” (nimitta) là tợ tướng (paṭibhāganimitta). “Được trang hoàng bởi các thiền chi còn lại” (avasesajhānaṅgapaṭimaṇḍitā): có người giải thích là “được trang hoàng bởi các thiền chi còn lại như tầm của an chỉ định (appanāvitakka) v.v...”, nhưng nên nói là “tứ v.v...” (vicārādi), vì theo nghĩa đen, tầm (vitakka) không phải là an chỉ định (appanā). Thật vậy, trong Pāli, nó được giải thích là “sự hướng tâm, sự áp đặt tâm” (appanā byappanā). Hoặc là, vì do tương ưng với nó mà thiền được gọi là “an chỉ định” (appanā) theo cách dùng của Chú giải, và trong các thiền chi, định (samādhi) là chính yếu, do đó, để chỉ định đó là “an chỉ định”, ngài đã nói: “và sự an trí (ṭhapanā) được gọi là an chỉ định (appanā), được trang hoàng bởi các (thiền chi) còn lại, được thành tựu.” Tuy nhiên, đối với một số bản, trong đoạn “kể từ lúc tác ý bằng cách đếm”, một đoạn văn dài chừng này đã bị thiếu: “theo thứ tự... cho đến... dường như đã đạt đến trạng thái nhảy vọt.” සාරද්ධකායස්ස කස්සචි පුග්ගලස්ස. ඔනමති පට්ටිකාදීනං පලම්බනෙන. විකූජතීති සද්දං කරොති. ගත්තානිසදකප්පරාදීනං සන්ධිට්ඨානෙසු වලිං ගණ්හාති තත්ථ තත්ථ වලිතං හොති. කස්මා? යස්මා සාරද්ධකායො ගරුකො හොතීති කායදරථවූපසමෙන සද්ධිං සිජ්ඣමානො ඔළාරිකඅස්සාසපස්සාසනිරොධො බ්‍යතිරෙකමුඛෙන තස්ස සාධනං විය වුත්තො. ඔළාරිකඅස්සාසපස්සාසනිරොධවසෙනාති අන්වයවසෙන තදත්ථසාධනං. තත්ථ කායදරථෙ වූපසන්තෙති චිත්තජරූපානං ලහුමුදුකම්මඤ්ඤභාවෙන යො සෙසතිසන්තතිරූපානම්පි ලහුආදිභාවො, සො ඉධ කායස්ස ලහුභාවොති අධිප්පෙතො. ස්වායං යස්මා චිත්තස්ස ලහුආදිභාවෙන විනා නත්ථි, තස්මා වුත්තං ‘‘කායොපි චිත්තම්පි ලහුකං හොතී’’ති. Của một người nào đó có thân mệt mỏi. Nó bị chùng xuống do sự buông thõng của các vật như tấm ván trải giường. (Vikūjati) có nghĩa là nó phát ra tiếng kêu. Nó bị nhăn nheo ở các khớp nối của các bộ phận cơ thể, mông, khuỷu tay, v.v.; nó bị nhăn ở chỗ này chỗ kia. Tại sao? Bởi vì thân mệt mỏi thì nặng nề. Do đó, sự đoạn diệt hơi thở thô phù, vốn được thành tựu cùng với sự lắng dịu của thân nhiệt não, được nói đến như là phương tiện thành tựu cho sự lắng dịu ấy theo phương pháp phủ định. Câu "do sự đoạn diệt hơi thở thô phù" là sự thành tựu ý nghĩa ấy theo phương pháp khẳng định. Ở đây, trong câu "khi thân nhiệt não đã lắng dịu", trạng thái nhẹ nhàng v.v. của cả các sắc còn lại trong ba dòng tương tục, do tính chất nhẹ nhàng, mềm mại, và thích ứng của các sắc do tâm sanh, được ngụ ý là sự nhẹ nhàng của thân ở đây. Bởi vì trạng thái nhẹ nhàng này không thể có nếu không có trạng thái nhẹ nhàng v.v. của tâm, cho nên có lời nói rằng: "Thân cũng nhẹ nhàng và tâm cũng nhẹ nhàng". ඔළාරිකෙ [Pg.334] අස්සාසපස්සාසෙ නිරුද්ධෙතිආදි හෙට්ඨා වුත්තනයම්පි විචෙතබ්බාකාරප්පත්තස්ස කායසඞ්ඛාරස්ස විචයනවිධිං දස්සෙතුං ආනීතං. Câu bắt đầu bằng "khi hơi thở thô phù đã được đoạn diệt", và cả phương pháp đã được nói ở dưới, cũng được đưa ra để chỉ rõ phương pháp khảo sát thân hành đã đạt đến trạng thái cần được khảo sát. 229. උපරූපරි විභූතානීති භාවනාබලෙන උද්ධං උද්ධං පාකටානි හොන්ති. දෙසතොති පකතියා ඵුසනදෙසතො, පුබ්බෙ අත්තනා ඵුසනවසෙන උපධාරිතට්ඨානතො. 229. (Uparūpari vibhūtāni) có nghĩa là: do năng lực của sự tu tập, chúng trở nên rõ ràng ở các tầng cao hơn và cao hơn. (Desato) có nghĩa là: từ nơi xúc chạm tự nhiên, từ nơi đã được xác định trước đó bởi chính mình thông qua sự xúc chạm. ‘‘කත්ථ නත්ථී’’ති ඨානවසෙන, ‘‘කස්ස නත්ථී’’ති පුග්ගලවසෙන වීමංසියමානමත්ථං එකජ්ඣං කත්වා විභාවෙතුං ‘‘අන්තොමාතුකුච්ඡිය’’න්තිආදි වුත්තං. තත්ථ යථා උදකෙ නිමුග්ගස්ස පුග්ගලස්ස නිරුද්ධොකාසතාය අස්සාසපස්සාසා න පවත්තන්ති, එවං අන්තොමාතුකුච්ඡියං. යථා මතානං සමුට්ඨාපකචිත්තාභාවතො, එවං අසඤ්ඤීභූතානං මුච්ඡාපරෙතානං, අසඤ්ඤීසු වා ජාතානං, තථා නිරොධසමාපන්නානං. චතුත්ථජ්ඣානසමාපන්නානං පන ධම්මතාවසෙනෙව නෙසං අනුප්පජ්ජනං, තථා රූපාරූපභවසමඞ්ගීනං. කෙචි පන ‘‘අනුපුබ්බතො සුඛුමභාවප්පත්තියා චතුත්ථජ්ඣානසමාපන්නස්ස, රූපභවෙ රූපානං භවඞ්ගස්ස ච සුඛුමභාවතො රූපභවසමඞ්ගීනං නත්ථී’’ති කාරණං වදන්ති. අත්ථියෙව තෙ අස්සාසපස්සාසා පරියෙසතොති අධිප්පායො, යථාවුත්තසත්තට්ඨානවිනිමුත්තස්ස අස්සාසපස්සාසානං අනුප්පජ්ජනට්ඨානස්ස අභාවතො. පකතිඵුට්ඨවසෙනාති පකතියා ඵුසනට්ඨානවසෙන. නිමිත්තං ඨපෙතබ්බන්ති සතියා තත්ථ තත්ථ සුඛප්පවත්තනත්ථං ථිරතරසඤ්ජානනං පවත්තෙතබ්බං. ථිරසඤ්ඤාපදට්ඨානා හි සති. ඉමමෙවාති ඉමං එව අනුපට්ඨහන්තස්ස කායසඞ්ඛාරස්ස කණ්ටකුට්ඨාපනනයෙන උපට්ඨාපනවිධිමෙව. අත්ථවසන්ති හෙතුං. අත්ථොති හි ඵලං, සො යස්ස වසෙන පවත්තති, සො අත්ථවසොති. මුට්ඨස්සතිස්සාති විනට්ඨස්සතිස්ස. අසම්පජානස්සාති සම්පජඤ්ඤරහිතස්ස, භාවෙන්තස්ස අනුක්කමෙන අනුපට්ඨහන්තෙ අස්සාසපස්සාසෙ වීමංසිත්වා ‘‘ඉමෙ තෙ’’ති උපධාරෙතුං, සම්මදෙව පජානිතුඤ්ච සමත්ථාහි සතිපඤ්ඤාහි විරහිතස්සාති අධිප්පායො. Để làm rõ ý nghĩa đang được xem xét theo phương diện nơi chốn là "Ở đâu không có?" và theo phương diện cá nhân là "Ai không có?", sau khi gộp chung lại, câu bắt đầu bằng "trong bụng mẹ" đã được nói đến. Trong đó, giống như hơi thở ra vào không diễn ra đối với người bị chìm trong nước do không gian bị bít kín, cũng vậy (hơi thở không diễn ra) trong bụng mẹ. Giống như (hơi thở không diễn ra) đối với người chết do không có tâm làm phát sanh, cũng vậy đối với những người bất tỉnh, bị hôn mê xâm chiếm, hoặc những người sanh trong cõi vô tưởng, và cũng vậy đối với những người đã nhập diệt thọ tưởng định. Còn đối với những người đã nhập thiền thứ tư, sự không phát sanh của chúng (hơi thở) chỉ đơn thuần là do quy luật tự nhiên; cũng vậy đối với những chúng sanh trong cõi sắc và vô sắc. Tuy nhiên, một số vị nói lý do rằng: "(Hơi thở) không có đối với người nhập thiền thứ tư do đã đạt đến trạng thái vi tế tuần tự; và không có đối với chúng sanh trong cõi sắc do sự vi tế của các sắc và của tâm hữu phần trong cõi sắc". Ý nghĩa là: "Hơi thở ra vào của ngươi chắc chắn có, hãy tìm kiếm chúng", bởi vì không có nơi nào mà hơi thở không phát sanh đối với người đã thoát khỏi bảy trường hợp đã nói. (Pakatiphuṭṭhavasena) có nghĩa là theo phương diện nơi xúc chạm tự nhiên. (Nimittaṃ ṭhapetabbam) có nghĩa là sự ghi nhận vững chắc hơn phải được thiết lập bởi niệm ở nơi này nơi kia để cho (niệm) diễn tiến một cách dễ dàng. Vì niệm có sự ghi nhận vững chắc làm nền tảng gần. (Imameva) có nghĩa là chính phương pháp làm cho hiện khởi này, theo cách nhổ gai, đối với thân hành không hiện khởi. (Atthavasam) có nghĩa là nguyên nhân. Vì (attho) là quả, cái gì diễn tiến tùy thuộc vào cái gì, cái đó được gọi là (atthavaso). (Muṭṭhassatissa) có nghĩa là người thất niệm. (Asampajānassa) có nghĩa là người không có tỉnh giác; ý nghĩa là người thiếu niệm và tuệ, những pháp có khả năng xem xét các hơi thở ra vào không hiện khởi một cách tuần tự trong khi đang tu tập, để xác định "đây là chúng", và để biết một cách đúng đắn. 230. ඉතො අඤ්ඤං කම්මට්ඨානං. ගරුකන්ති භාරියං. සා චස්ස ගරුකතා භාවනාය සුදුක්කරභාවෙනාති ආහ ‘‘ගරුකභාවන’’න්ති. උපරූපරි [Pg.335] සන්තසුඛුමභාවප්පත්තිතො ‘‘බලවතී සුවිසදා සූරා ච සතිපඤ්ඤා ච ඉච්ඡිතබ්බා’’ති වත්වා සුඛුමස්ස නාම අත්ථස්ස සාධනෙනාපි සුඛුමෙනෙව භවිතබ්බන්ති දස්සෙතුං ‘‘යථා හී’’තිආදි වුත්තං. ඉදානි අනුපට්ඨහන්තානං අස්සාසපස්සාසානං පරියෙසනුපායං දස්සෙන්තො ‘‘තාහි ච පනා’’තිආදිමාහ. තත්ථ ගොචරමුඛෙති ගොචරාභිමුඛෙ. අනුපදන්ති පදානුපදං. චරිත්වාති ගොචරං ගහෙත්වා. තස්මිංයෙව ඨානෙති උපනිබන්ධනානිමිත්තසඤ්ඤිතට්ඨානෙ. යොජෙත්වාති මනසිකාරෙන යොජෙත්වා. සතිරස්මියා බන්ධිත්වාති වා වුත්තමෙවත්ථමාහ ‘‘තස්මිංයෙව ඨානෙ යොජෙත්වා’’ති. න හි උපමෙය්‍යෙ බන්ධනයොජනට්ඨානානි විසුං ලබ්භන්ති. 230. Một đề mục thiền khác với đề mục này. (Garukam) có nghĩa là nặng nề. Và sự nặng nề của nó là do sự tu tập rất khó thực hiện, vì vậy ngài nói "sự tu tập nặng nề". Do đã đạt đến trạng thái an tịnh và vi tế ở các tầng cao hơn, sau khi nói rằng "niệm và tuệ mạnh mẽ, rất trong sáng và dũng mãnh là điều cần được mong muốn", để chỉ ra rằng phương tiện để thành tựu một mục đích vi tế cũng phải là vi tế, câu bắt đầu bằng "yathā hi" đã được nói đến. Bây giờ, để chỉ ra phương pháp tìm kiếm hơi thở ra vào không hiện khởi, ngài nói câu bắt đầu bằng "tāhi ca pana". Ở đây, (gocaramukhe) có nghĩa là hướng về đối tượng. (Anupadam) có nghĩa là từng bước một. (Caritvā) có nghĩa là sau khi đã nắm bắt đối tượng. (Tasmiṃyeva ṭhāne) có nghĩa là tại chính nơi được gọi là tướng liên kết. (Yojetvā) có nghĩa là sau khi đã kết nối bằng tác ý. Hoặc ngài nói chính ý nghĩa đã được trình bày là "sau khi đã buộc bằng dây cương niệm" bằng câu "sau khi đã kết nối tại chính nơi đó". Vì trong pháp được ví dụ, nơi buộc và nơi kết nối không được tìm thấy một cách riêng biệt. 231. නිමිත්තන්ති උග්ගහනිමිත්තං, පටිභාගනිමිත්තං වා. උභයම්පි හි ඉධ එකජ්ඣං වුත්තං. තථා හි තූලපිචුආදිඋපමත්තයං උග්ගහෙ යුජ්ජති, සෙසං උභයත්ථ. එකච්චෙති එකෙ ආචරියා. 231. (Nimittam) có nghĩa là học tướng hoặc tợ tướng. Vì ở đây cả hai đều được nói gộp chung. Thật vậy, ba ví dụ bắt đầu bằng bông gòn phù hợp với học tướng, phần còn lại phù hợp với cả hai. (Ekacce) có nghĩa là một số vị thầy. තාරකරූපං වියාති තාරකාය පභාරූපං විය. මණිගුළිකාදිඋපමා පටිභාගෙ වට්ටන්ති. කථං පනෙතං එකංයෙව කම්මට්ඨානං අනෙකාකාරතො උපට්ඨාතීති ආහ ‘‘තඤ්ච පනෙත’’න්තිආදි. සුත්තන්තන්ති එකං සුත්තං. පගුණප්පවත්තිභාවෙන අවිච්ඡෙදං, මහාවිසයතඤ්ච සන්ධායාහ ‘‘මහතී පබ්බතෙය්‍යා නදී වියා’’ති. අත්ථබ්‍යඤ්ජනසම්පත්තියා සමන්තභද්දකං සුත්තං සබ්බභාගමනොහරා සබ්බපාලිඵුල්ලා වනඝටා වියාති ආහ ‘‘එකා වනරාජි වියා’’ති. තෙනාහ භගවා – ‘‘වනප්පගුම්බෙ යථ ඵුස්සිතග්ගෙ’’ති (ඛු. පා. 6.13; සු. නි. 236). නානානුසන්ධිකං නානාපෙය්‍යාලං විවිධනයනිපුණං බහුවිධකම්මට්ඨානමුඛසුත්තන්තං අත්ථිකෙහි සක්කච්චං සමුපජීවිතබ්බන්ති ආහ ‘‘සීතච්ඡායො…පෙ… රුක්ඛො වියා’’ති. සඤ්ඤානානතායාති නිමිත්තුපට්ඨානතො පුබ්බෙව පවත්තසඤ්ඤානං නානාවිධභාවතො. (Tārakarūpaṃ viya) có nghĩa là giống như hình ảnh ánh sáng của một ngôi sao. Các ví dụ như viên ngọc v.v. phù hợp với tợ tướng. "Làm thế nào mà một đề mục thiền duy nhất này lại hiện khởi theo nhiều cách khác nhau?", vì vậy ngài nói câu bắt đầu bằng "tañca panetaṃ". (Suttantam) có nghĩa là một bài kinh. Đề cập đến sự không gián đoạn do diễn tiến thuần thục và phạm vi rộng lớn, ngài nói "giống như một con sông lớn trên núi". Do sự viên mãn về ý nghĩa và văn tự, một bài kinh tốt đẹp toàn diện, làm say đắm lòng người ở mọi phần, giống như một khu rừng rậm rạp với tất cả các cây đều trổ hoa, vì vậy ngài nói "giống như một dải rừng". Do đó, Đức Thế Tôn đã nói: "Như trong một lùm cây trong rừng có ngọn trổ hoa". Một bài kinh có nhiều mối liên kết, nhiều đoạn tỉnh lược, tinh tế với nhiều phương pháp, và là cửa ngõ của nhiều loại đề mục thiền, nên được những người có nhu cầu nương tựa một cách kính cẩn để sống, vì vậy ngài nói "giống như một cây có bóng mát...". (Saññānānatāya) có nghĩa là do sự đa dạng của các tưởng đã diễn ra ngay cả trước khi tướng hiện khởi. ඉමෙ තයො ධම්මාති අස්සාසො, පස්සාසො, නිමිත්තන්ති ඉමෙ තයො ධම්මා. නත්ථීති කම්මට්ඨානවසෙන මනසිකාතබ්බභාවෙන නත්ථි න උපලබ්භන්ති. න ච උපචාරන්ති උපචාරම්පි න පාපුණාති, පගෙව අප්පනන්ති අධිප්පායො. යස්ස පනාති විජ්ජමානපක්ඛො වුත්තනයානුසාරෙන වෙදිතබ්බො. ‘Ba pháp này’ là: hơi thở vào, hơi thở ra, và tướng. ‘Không có’ có nghĩa là không có, không được tìm thấy do không phải là đối tượng để tác ý theo phương diện đề mục thiền. ‘Và không đi vào cận hành’ có nghĩa là cũng không đạt đến cận hành, huống nữa là an chỉ. Đó là ý nghĩa. Phần (chỉ) sự hiện hữu bắt đầu bằng ‘Yassa pana’ nên được hiểu theo phương pháp đã được trình bày. ඉදානි වුත්තස්සෙව අත්ථස්ස සමත්ථනත්ථං කකචූපමායං ආගතා ‘‘නිමිත්ත’’න්තිආදිකා ගාථා පච්චානීතා. Bây giờ, để xác chứng cho ý nghĩa đã được trình bày, các câu kệ bắt đầu bằng ‘nimittaṃ’ đã xuất hiện trong ví dụ cái cưa được dẫn lại. 232. නිමිත්තෙති [Pg.336] යථාවුත්තෙ පටිභාගනිමිත්තෙ. එවං හොතීති භාවනමනුයුත්තස්ස එව හොති. තස්මා ‘‘පුනප්පුනං එවං මනසි කරොහී’’ති වත්තබ්බො. වොසානං ආපජ්ජෙය්‍යාති ‘‘නිමිත්තං නාම දුක්කරං උප්පාදෙතුං, තයිදං ලද්ධං, හන්දාහං දානි යදා වා තදා වා විසෙසං නිබ්බත්තෙස්සාමී’’ති සඞ්කොචං ආපජ්ජෙය්‍ය. විසීදෙය්‍යාති ‘‘එත්තකං කාලං භාවනමනුයුත්තස්ස නිමිත්තම්පි න උප්පන්නං, අභබ්බො මඤ්ඤෙ විසෙසස්සා’’ති විසාදං ආපජ්ජෙය්‍ය. 232. (Cụm từ) ‘Trong tướng’ (nimitte) là trong tợ tướng đã được nói đến. (Cụm từ) ‘Nó là như vậy’ (evaṃ hoti) có nghĩa là nó là như vậy đối với hành giả đang chuyên tâm tu tập. Do đó, nên nói rằng: “Hãy tác ý như vậy lặp đi lặp lại”. (Hành giả) có thể đi đến sự chấm dứt (nghĩa là do dự) (nghĩ rằng): “Cái gọi là tướng thì khó làm cho sanh khởi, cái đó ta đã đắc được rồi. Thôi nào, bây giờ, bất cứ lúc nào, ta sẽ làm cho pháp đặc biệt sanh khởi,” và do đó có thể rơi vào sự co rút. (Hành giả) có thể chán nản (nghĩ rằng): “Đối với ta, người đã chuyên tâm tu tập trong một thời gian lâu như vậy, ngay cả tướng cũng chưa sanh khởi. Ta nghĩ rằng ta không có khả năng (đắc) pháp đặc biệt,” và do đó có thể rơi vào sự chán nản. ‘‘ඉමාය පටිපදාය ජරාමරණතො මුච්චිස්සාමීති පටිපන්නස්ස නිමිත්ත’’න්ති වුත්තෙ කථං සඞ්කොචාපත්ති, භිය්‍යොසො මත්තාය උස්සාහමෙව කරෙය්‍යාති ‘‘නිමිත්තමිදං…පෙ… වත්තබ්බො’’ති මජ්ඣිමභාණකා ආහු. එවන්ති වුත්තප්පකාරෙන පටිභාගනිමිත්තෙයෙව භාවනාචිත්තස්ස ඨපනෙන. ඉතො පභුතීති ඉතො පටිභාගනිමිත්තුප්පත්තිතො පට්ඨාය. පුබ්බෙ යං වුත්තං ‘‘අනුබන්ධනාය ච ඵුසනාය ච ඨපනාය ච මනසි කරොතී’’ති (විසුද්ධි. 1.224), තත්ථ අනුබන්ධනං, ඵුසනඤ්ච විස්සජ්ජෙත්වා ඨපනාවසෙන භාවනා හොතීති ඨපනාවසෙනෙව භාවෙතබ්බන්ති අත්ථො. Các vị Trung Bộ Sư nói rằng: “Khi nói về ‘tướng’ đối với người thực hành với ý nghĩ ‘với pháp hành này, ta sẽ giải thoát khỏi già và chết,’ làm sao có sự co rút được? Người ấy chỉ có thể nỗ lực hơn nữa. Do đó, (nên nói) ‘tướng này… v.v…’”. (Cụm từ) ‘Như vậy’ (evaṃ) có nghĩa là bằng cách an trí tâm tu tập chỉ trên tợ tướng theo cách đã nói. (Cụm từ) ‘Kể từ đây’ (ito pabhuti) có nghĩa là kể từ khi tợ tướng này sanh khởi. Điều đã được nói trước đây là: “Tác ý để theo dõi, để tiếp xúc, và để an trí,” ở đó, sau khi từ bỏ việc theo dõi và tiếp xúc, sự tu tập diễn ra bằng cách an trí. Do đó, ý nghĩa là nên tu tập chỉ bằng cách an trí. පොරාණෙහි වුත්තොවායමත්ථොති ‘‘නිමිත්තෙ’’ති ගාථමාහ. තත්ථ නිමිත්තෙති පටිභාගනිමිත්තෙ. ඨපයං චිත්තන්ති භාවනාචිත්තං ඨපෙන්තො, ඨපනාවසෙන මනසි කරොන්තොති අත්ථො. නානාකාරන්ති ‘‘චත්තාරො වණ්ණා’’ති (විසුද්ධි. 1.219; පාරා. අට්ඨ. 2.165; පටි. ම. අට්ඨ. 2.1.163) එවං වුත්තං නානාකාරං. ආකාරසාමඤ්ඤවසෙන හෙතං එකවචනං. විභාවයන්ති විභාවෙන්තො අන්තරධාපෙන්තො. නිමිත්තුප්පත්තිතො පට්ඨාය හි තෙ ආකාරා අමනසිකරොතො අන්තරහිතා විය හොන්ති. අස්සාසපස්සාසෙති අස්සාසපස්සාසෙ යො නානාකාරො, තං විභාවයං, අස්සාසපස්සාසසම්භූතෙ වා නිමිත්තෙ. සකං චිත්තං නිබන්ධතීති තාය එව ඨපනාය අත්තනො චිත්තං උපනිබන්ධති, අප්පෙතීති අත්ථො. යෙ පන ‘‘විභාවයන්ති විභාවෙන්තො විදිතං පාකටං කරොන්තො’’ති අත්ථං වදන්ති, තං පුබ්බභාගවසෙන යුජ්ජෙය්‍ය. අයඤ්හෙත්ථ අත්ථො – ධිතිසම්පන්නත්තා ධීරො යොගී අස්සාසපස්සාසෙ නානාකාරං විභාවෙන්තො නානාකාරතො තෙ පජානන්තො විදිතෙ පාකටෙ කරොන්තො, නානාකාරං වා ඔළාරිකොළාරිකෙ පස්සම්භෙන්තො වූපසමෙන්තො තත්ථ යං ලද්ධං නිමිත්තං, තස්මිං චිත්තං ඨපෙන්තො අනුක්කමෙන සකං චිත්තං නිබන්ධති අප්පෙතීති. Vì ý nghĩa này đã được các vị cổ sư nói đến, nên ngài đã nói câu kệ bắt đầu bằng ‘nimitte’. Trong đó, ‘trong tướng’ (nimitte) là trong tợ tướng. ‘An trí tâm’ (ṭhapayaṃ cittaṃ) có nghĩa là đang an trí tâm tu tập, tức là đang tác ý bằng cách an trí. ‘Các loại khác nhau’ (nānākāraṃ) là các loại khác nhau đã được nói đến như là “bốn màu sắc”. Số ít này được dùng theo nghĩa chung của các loại. ‘Làm cho tan biến’ (vibhāvayanti) có nghĩa là đang làm cho tan biến, làm cho biến mất. Vì kể từ khi tướng sanh khởi, những loại đó đối với người không tác ý đến chúng dường như đã biến mất. ‘Trong hơi thở vào, hơi thở ra’ (assāsapassāse) có nghĩa là đang làm cho tan biến các loại khác nhau trong hơi thở vào, hơi thở ra; hoặc là trong tướng sanh từ hơi thở vào, hơi thở ra. ‘Buộc chặt tâm mình’ (sakaṃ cittaṃ nibandhati) có nghĩa là bằng chính sự an trí đó, người ấy buộc chặt, gắn kết tâm mình, đưa đến an chỉ. Còn những vị nói ý nghĩa của ‘vibhāvayanti’ là ‘đang làm cho rõ, làm cho điều đã biết trở nên hiển lộ,’ điều đó có thể phù hợp theo phương diện giai đoạn đầu. Đây là ý nghĩa ở đây: Vị hành giả dũng mãnh, do có sự kiên trì, trong khi làm cho các loại khác nhau trong hơi thở vào, hơi thở ra trở nên rõ ràng, biết chúng qua các loại khác nhau, làm cho những điều đã biết trở nên hiển lộ; hoặc trong khi làm cho lắng dịu, làm cho an tịnh các hơi thở vào, hơi thở ra thô thiển, vị ấy an trí tâm vào tướng đã đắc được ở đó, và tuần tự buộc chặt, đưa tâm mình đến an chỉ. වණ්ණතොති [Pg.337] පිචුපිණ්ඩතාරකරූපාදීසු විය උපට්ඨිතවණ්ණතො. ලක්ඛණතොති ඛරභාවාදිසභාවතො, අනිච්චාදිලක්ඛණතො වා. රක්ඛිතබ්බං තං නිමිත්තන්ති සම්බන්ධො. නිමිත්තස්ස රක්ඛණං නාම තත්ථ පටිලද්ධස්ස උපචාරඣානස්ස රක්ඛණෙනෙව හොතීති ආහ ‘‘පුනප්පුනං මනසිකාරවසෙන වුද්ධිං විරුළ්හිං ගමයිත්වා’’ති. (Bảo vệ) ‘về phương diện màu sắc’ (vaṇṇato) là theo màu sắc hiện khởi giống như trong các hình tướng như cụm bông gòn, ngôi sao, v.v. (Bảo vệ) ‘về phương diện đặc tính’ (lakkhaṇato) là theo tự tánh như trạng thái thô cứng, v.v., hoặc theo đặc tính vô thường, v.v. Có sự liên kết là “tướng đó cần được bảo vệ”. Cái gọi là sự bảo vệ tướng chỉ xảy ra bằng cách bảo vệ cận hành thiền đã đắc được ở đó, do đó ngài nói: “làm cho tăng trưởng, phát triển bằng cách tác ý lặp đi lặp lại”. 233. එත්ථාති එතිස්සං කායානුපස්සනායං. පාරිසුද්ධිං පත්තුකාමොති අධිගන්තුකාමො, සමාපජ්ජිතුකාමො ච, තත්ථ සල්ලක්ඛණාවිවට්ටනාවසෙන අධිගන්තුකාමො, සල්ලක්ඛණාවසෙන සමාපජ්ජිතුකාමොති යොජෙතබ්බං. නාමරූපං වවත්ථපෙත්වා විපස්සනං පට්ඨපෙතීති සඞ්ඛෙපතො වුත්තමත්ථං විත්ථාරතො දස්සෙතුං ‘‘කථ’’න්තිආදි වුත්තං. තත්ථ යථා හීතිආදි කායස්ස, චිත්තස්ස ච අස්සාසපස්සාසානං සමුදයභාවදස්සනං. කම්මාරගග්ගරියාති කම්මාරානං උක්කායං අග්ගිධමනභස්තා. ධමමානායාති ධමයන්තියා, වාතං ගාහාපෙන්තියාති අත්ථො. තජ්ජන්ති තදනුරූපං. එවමෙවාති එත්ථ කම්මාරගග්ගරී විය කරජකායො, වායාමො විය චිත්තං දට්ඨබ්බං. කිඤ්චාපි අස්සාසපස්සාසා චිත්තසමුට්ඨානා, කරජකායං පන විනා තෙසං අප්පවත්තනතො ‘‘කායඤ්ච චිත්තඤ්ච පටිච්ච අස්සාසපස්සාසා’’ති වුත්තං. 233. ‘Ở đây’ (ettha) là trong pháp tùy quán thân này. ‘Mong muốn đạt đến sự thanh tịnh’ (pārisuddhiṃ pattukāmo) là mong muốn chứng ngộ và mong muốn nhập vào; ở đó, nên được hiểu là mong muốn chứng ngộ bằng cách xoay chuyển khỏi sự ghi nhận, và mong muốn nhập vào bằng cách ghi nhận. Để chỉ ra một cách chi tiết ý nghĩa đã được nói một cách tóm tắt trong câu “sau khi xác định danh sắc, thiết lập minh sát,” câu bắt đầu bằng ‘kathaṃ’ đã được nói. Trong đó, câu bắt đầu bằng ‘yathā hi’ là sự chỉ ra trạng thái sanh khởi của thân, tâm và hơi thở vào, hơi thở ra. ‘Bễ của thợ rèn’ (kammāragaggarī) là ống bễ thổi lửa trong lò của thợ rèn. ‘Khi được thổi’ (dhamamānāya) có nghĩa là khi đang thổi, khi đang làm cho gió được hút vào. ‘Tương ứng với nó’ (tajjaṃ) là phù hợp với điều đó. Trong câu ‘evameva’ này, thân sinh bởi nghiệp nên được xem như bễ của thợ rèn, tâm nên được xem như sự nỗ lực (thổi). Mặc dù hơi thở vào, hơi thở ra có tâm là nguồn sanh, nhưng vì không có thân sinh bởi nghiệp thì chúng không thể diễn ra, nên đã nói rằng “duyên vào thân và tâm, có hơi thở vào, hơi thở ra”. තස්සාති නාමරූපස්ස. පච්චයං පරියෙසතීති ‘‘අවිජ්ජාසමුදයා රූපසමුදයො’’තිආදිනා (පටි. ම. 1.50) අවිජ්ජාදිකං පච්චයං වීමංසති පරිග්ගණ්හාති. කඞ්ඛං විතරතීති ‘‘අහොසිං නු ඛො අහං අතීතමද්ධාන’’න්ති (ම. නි. 1.18; සං. නි. 2.20) ආදිනයප්පවත්තං සොළසවත්ථුකං විචිකිච්ඡං අතික්කමති පජහති. ‘‘යං කිඤ්චි රූපං අතීතානාගතපච්චුප්පන්න’’න්ති (ම. නි. 1.347; 361; 3.86; අ. නි. 4.181) ආදිනයප්පවත්තං කලාපසම්මසනං. පුබ්බභාගෙති පටිපදාඤාණදස්සනවිසුද්ධිපරියාපන්නාය උදයබ්බයානුපස්සනාය පුබ්බභාගෙ උප්පන්නෙ. ඔභාසාදයොති ඔභාසො ඤාණං පීති පස්සද්ධි සුඛං අධිමොක්ඛො පග්ගහො උපෙක්ඛා උපට්ඨානං නිකන්තීති ඉමෙ ඔභාසාදයො දස. උදයං පහායාති උදයබ්බයානුපස්සනාය ගහිතං සඞ්ඛාරානං උදයං විස්සජ්ජෙත්වා තෙසං භඞ්ගස්සෙව අනුපස්සනතො භඞ්ගානුපස්සනං ඤාණං පත්වා ආදීනවානුපස්සනාපුබ්බඞ්ගමාය නිබ්බිදානුපස්සනාය නිබ්බින්දන්තො. මුඤ්චිතුකම්‍යතාපටිසඞ්ඛානුපස්සනාසඞ්ඛාරුපෙක්ඛානුලොමඤාණානං චිණ්ණපරියන්තෙ උප්පන්නගොත්‍රභුඤාණානන්තරං උප්පන්නෙන මග්ගඤාණෙන සබ්බසඞ්ඛාරෙසු විරජ්ජන්තො විමුච්චන්තො. මග්ගක්ඛණෙ [Pg.338] හි අරියො විරජ්ජති විමුච්චතීති ච වුච්චති. තෙනාහ ‘‘යථාක්කමෙන චත්තාරො අරියමග්ගෙ පාපුණිත්වා’’ති. මග්ගඵලනිබ්බානපහීනාවසිට්ඨකිලෙසසඞ්ඛාතස්ස පච්චවෙක්ඛිතබ්බස්ස පභෙදෙන එකූනවීසතිභෙදස්ස. අරහතො හි අවසිට්ඨකිලෙසාභාවෙන එකූනවීසතිතා. අස්සාති ආනාපානකම්මට්ඨානිකස්ස. Tassa có nghĩa là của danh sắc ấy. Paccayaṃ pariyesati có nghĩa là vị ấy thẩm sát, nắm bắt duyên bắt đầu bằng vô minh, bằng (phương pháp) bắt đầu với “do vô minh sanh khởi nên sắc sanh khởi.” Kaṅkhaṃ vitarati có nghĩa là vị ấy vượt qua, từ bỏ hoài nghi có mười sáu đối tượng, vốn diễn tiến theo phương pháp bắt đầu bằng “Ta đã có trong quá khứ chăng?” Tuệ tổng hợp theo nhóm (kalāpa-sammasana) vốn diễn tiến theo phương pháp bắt đầu bằng “Bất cứ sắc nào, quá khứ, vị lai, hiện tại.” Pubbabhāge có nghĩa là đã sanh khởi trong giai đoạn đầu của tuệ quán sanh diệt, được bao gồm trong đạo tri kiến thanh tịnh. Obhāsādayo có nghĩa là mười pháp này là hào quang và các pháp khác (tùy phiền não): hào quang, trí, hỷ, khinh an, lạc, thắng giải, sách tấn, xả, niệm hiện khởi, và ái luyến. Udayaṃ pahāya có nghĩa là sau khi đã xả bỏ sự sanh khởi của các pháp hữu vi vốn đã được nắm bắt bởi tuệ quán sanh diệt, vị ấy đạt đến tuệ quán diệt do chỉ quán chiếu sự hoại diệt của chúng, và đang nhàm chán với tuệ nhàm chán, có tuệ quán sự nguy hại đi trước. Đang ly tham, đang giải thoát khỏi tất cả các pháp hữu vi với đạo tuệ đã sanh khởi ngay sau tuệ chuyển tộc đã sanh khởi vào lúc cuối của sự thực hành thuần thục các tuệ Dục thoát, tuệ Thẩm sát, tuệ Hành xả, và tuệ Thuận thứ. Vì trong sát-na đạo, bậc Thánh được gọi là đang ly tham và đang giải thoát. Do đó, ngài nói “sau khi tuần tự đắc bốn Thánh đạo.” Với sự phân chia của đối tượng cần phải phản khán, được gọi là đạo, quả, Níp-bàn, phiền não đã đoạn trừ, và phiền não còn sót lại, có mười chín loại. Vì đối với bậc A-la-hán, do không có phiền não còn sót lại nên có mười chín loại. Assa có nghĩa là của vị hành giả thực hành đề mục niệm hơi thở. 234. විසුං කම්මට්ඨානභාවනානයො නාම නත්ථි පඨමචතුක්කවසෙන අධිගතඣානස්ස වෙදනාචිත්තධම්මානුපස්සනාවසෙන දෙසිතත්තා. තෙසන්ති තිණ්ණං චතුක්කානං. 234. Không có phương pháp tu tập đề mục nào riêng biệt, vì đối với vị đã đắc thiền do theo bốn pháp đầu, (các pháp sau) đã được thuyết giảng theo cách quán thọ, quán tâm, và quán pháp. Tesaṃ có nghĩa là của ba nhóm bốn pháp. පීතිපටිසංවෙදීති පීතියා පටි පටි සම්මදෙව වෙදනාසීලො, තස්සා වා පටි පටි සම්මදෙව වෙදො එතස්ස අත්ථි, තං වා පටි පටි සම්මදෙව වෙදයමානො. තත්ථ කාමං සංවෙදන-ග්ගහණෙනෙව පීතියා සක්කච්චං විදිතභාවො බොධිතො හොති, යෙහි පන පකාරෙහි තස්සා සංවෙදනං ඉච්ඡිතං, තං දස්සෙතුං පටි-සද්දග්ගහණං ‘‘පටි පටි සංවෙදීති පටිසංවෙදී’’ති. තෙනාහ ‘‘ද්වීහාකාරෙහී’’තිආදි. Pītipaṭisaṃvedī có nghĩa là vị ấy có thói quen cảm nhận hỷ một cách riêng biệt và chơn chánh; hoặc là, nơi vị này có sự cảm nhận hỷ ấy một cách riêng biệt và chơn chánh; hoặc là, vị ấy đang cảm nhận hỷ ấy một cách riêng biệt và chơn chánh. Ở đây, thật vậy, chỉ bằng việc dùng từ saṃvedana (cảm nhận), trạng thái biết rõ hỷ một cách trân trọng đã được làm cho hiểu. Tuy nhiên, để chỉ ra những cách mà sự cảm nhận hỷ ấy được mong muốn, từ paṭi đã được dùng: “vị ấy được gọi là paṭisaṃvedī vì cảm nhận riêng biệt (paṭi paṭi saṃvedī).” Do đó, ngài nói “bằng hai cách” v.v... තත්ථ කථං ආරම්මණතො පීති පටිසංවිදිතා හොතීති පුච්ඡාවචනං. සප්පීතිකෙ ද්වෙ ඣානෙ සමාපජ්ජතීති පීතිසහගතානි ද්වෙ පඨමදුතියඣානානි පටිපාටියා සමාපජ්ජති. තස්සාති තෙන. ‘‘පටිසංවිදිතා’’ති හි පදං අපෙක්ඛිත්වා කත්තුඅත්ථෙ එතං සාමිවචනං. සමාපත්තික්ඛණෙති සමාපන්නක්ඛණෙ. ඣානපටිලාභෙනාති ඣානෙන සමඞ්ගිභාවෙන. ආරම්මණතොති ආරම්මණමුඛෙන, තදාරම්මණඣානපරියාපන්නා පීති පටිසංවිදිතා හොති ආරම්මණස්ස පටිසංවිදිතත්තා. කිං වුත්තං හොති? යථා නාම සප්පපරියෙසනං චරන්තෙන තස්ස ආසයෙ පටිසංවිදිතෙ සොපි පටිසංවිදිතො ගහිතො එව හොති මන්තාගදබලෙන තස්ස ගහණස්ස සුකරත්තා, එවං පීතියා ආසයභූතෙ ආරම්මණෙ පටිසංවිදිතෙ සා පීති පටිසංවිදිතා එව හොති සලක්ඛණතො, සාමඤ්ඤතො ච තස්සා ගහණස්ස සුකරත්තාති. Ở đây, “Làm thế nào hỷ được biết rõ về phương diện đối tượng?” là câu hỏi. Vị ấy nhập hai thiền có hỷ có nghĩa là vị ấy tuần tự nhập hai thiền thứ nhất và thứ hai có hỷ đi kèm. Tassa có nghĩa là tena (bởi vị ấy). Vì liên hệ đến từ paṭisaṃviditā, đây là sở thuộc cách trong nghĩa chủ cách. Samāpattikkhaṇe có nghĩa là trong sát-na đang nhập thiền. Jhānapaṭilābhena có nghĩa là do trạng thái hợp đủ với thiền. Ārammaṇato có nghĩa là qua ngõ đối tượng, hỷ được bao gồm trong thiền có đối tượng ấy được biết rõ, vì đối tượng đã được biết rõ. Điều gì đã được nói? Ví như, đối với người đi tìm rắn, khi nơi ở của nó đã được biết rõ, con rắn ấy cũng được xem như đã được biết rõ, đã được bắt, vì việc bắt nó dễ dàng nhờ sức mạnh của bùa chú và thuốc. Cũng vậy, khi đối tượng, là nơi nương của hỷ, đã được biết rõ, hỷ ấy được xem như đã được biết rõ, vì việc nắm bắt nó về phương diện tự tướng và cộng tướng là dễ dàng. කථං අසම්මොහතො පීති පටිසංවිදිතා හොතීති ආනෙත්වා සම්බන්ධිතබ්බං. විපස්සනාක්ඛණෙති විපස්සනාපඤ්ඤාය තික්ඛවිසදප්පත්තාය විසයතො [Pg.339] දස්සනක්ඛණෙ. ලක්ඛණපටිවෙධෙනාති පීතියා සලක්ඛණස්ස, සාමඤ්ඤලක්ඛණස්ස ච පටිවිජ්ඣනෙන. යං හි යස්ස විසෙසතො, සාමඤ්ඤතො ච ලක්ඛණං, තස්මිං විදිතෙ සො යාථාවතො විදිතො එව හොති. තෙනාහ ‘‘අසම්මොහතො පීති පටිසංවිදිතා හොතී’’ති. Nên được dẫn đến và liên kết (với câu hỏi) “Làm thế nào hỷ được biết rõ một cách không si mê?” Vipassanākkhaṇe có nghĩa là trong sát-na thấy về phương diện đối tượng với tuệ quán đã đạt đến sự sắc bén và trong sáng. Lakkhaṇapaṭivedhena có nghĩa là do thấu triệt tự tướng và cộng tướng của hỷ. Vì khi tướng đặc biệt (tự tướng) và tướng chung (cộng tướng) của một pháp nào đó được biết, pháp ấy được xem như đã được biết đúng như thật. Do đó, ngài nói “hỷ được biết rõ một cách không si mê.” ඉදානි තමත්ථං පාළියා එව විභාවෙතුං ‘‘වුත්තඤ්හෙත’’න්තිආදිමාහ. තත්ථ දීඝං අස්සාසවසෙනාතිආදීසු යං වත්තබ්බං, තං හෙට්ඨා වුත්තමෙව. තත්ථ පන සතොකාරිතාදස්සනවසෙන පාළි ආගතා, ඉධ පීතිපටිසංවෙදිතාවසෙන, පීතිපටිසංවෙදිතා ච අත්ථතො විභත්තා එව. අපිච අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපත්ථො – දීඝං අස්සාසවසෙනාති දීඝස්ස අස්සාසස්ස ආරම්මණභූතස්ස වසෙන පජානතො සා පීති පටිසංවිදිතා හොතීති සම්බන්ධො. චිත්තස්ස එකග්ගතං අවික්ඛෙපං පජානතොති ඣානපරියාපන්නං ‘‘අවික්ඛෙපො’’ති ලද්ධනාමං චිත්තස්සෙකග්ගතං තංසම්පයුත්තාය පඤ්ඤාය පජානතො. යථෙව හි ආරම්මණමුඛෙන පීති පටිසංවිදිතා හොති, එවං තංසම්පයුත්තධම්මාපි ආරම්මණමුඛෙන පටිසංවිදිතා එව හොන්තීති. සති උපට්ඨිතා හොතීති දීඝං අස්සාසවසෙන ඣානසම්පයුත්තා සති තස්ස ආරම්මණෙ උපට්ඨිතා ආරම්මණමුඛෙන ඣානෙපි උපට්ඨිතා නාම හොති. තාය සතියාති එවං උපට්ඨිතාය තාය සතියා යථාවුත්තෙන තෙන ඤාණෙන සුප්පටිවිදිතත්තා ආරම්මණස්ස තස්ස වසෙන තදාරම්මණා සා පීති පටිසංවිදිතා හොති. දීඝං පස්සාසවසෙනාතිආදීසුපි ඉමිනාව නයෙන අත්ථො වෙදිතබ්බො. Bây giờ, để làm rõ ý nghĩa ấy bằng chính kinh văn, ngài nói (đoạn) bắt đầu bằng “Điều này đã được nói.” Ở đó, trong các đoạn như “do theo hơi thở vô dài,” điều gì cần phải nói, điều đó đã được nói ở dưới. Tuy nhiên, ở đó kinh văn được đưa ra theo cách chỉ rõ hành vi của người có niệm, còn ở đây là theo cách cảm nhận hỷ; và việc cảm nhận hỷ đã được phân tích về mặt ý nghĩa. Hơn nữa, đây là ý nghĩa tóm tắt ở đây: Dīghaṃ assāsavasena có nghĩa là đối với người biết do theo hơi thở vô dài đã trở thành đối tượng, sự liên kết là “hỷ ấy được biết rõ.” Biết sự nhất tâm, không tán loạn của tâm có nghĩa là đối với người biết bằng tuệ tương ưng với sự nhất tâm được bao gồm trong thiền, có tên là “không tán loạn.” Vì cũng như hỷ được biết rõ qua ngõ đối tượng, cũng vậy, các pháp tương ưng với nó cũng được biết rõ qua ngõ đối tượng. Niệm được thiết lập có nghĩa là do theo hơi thở vô dài, niệm tương ưng với thiền được thiết lập trên đối tượng của nó, và được gọi là được thiết lập cả trong thiền qua ngõ đối tượng. Tāya satiyā có nghĩa là với niệm ấy đã được thiết lập như vậy, với trí tuệ ấy như đã nói, vì đối tượng đã được biết rõ, do theo đối tượng ấy, hỷ ấy có đối tượng đó được biết rõ. Trong các đoạn như “do theo hơi thở ra dài” v.v... cũng vậy, ý nghĩa nên được hiểu chỉ bằng phương pháp này. එවං පඨමචතුක්කවසෙන දස්සිතං පීතිපටිසංවෙදනං ආරම්මණතො, අසම්මොහතො ච විභාගසො දස්සෙතුං ‘‘ආවජ්ජතො’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ ආවජ්ජතොති ඣානං ආවජ්ජන්තස්ස. සා පීතීති සා ඣානපරියාපන්නා පීති. ජානතොති සමාපන්නක්ඛණෙ ආරම්මණමුඛෙන ජානතො. තස්ස සා පීති පටිසංවිදිතා හොතීති සම්බන්ධො. පස්සතොති දස්සනභූතෙන ඤාණෙන ඣානතො වුට්ඨාය පස්සන්තස්ස. පච්චවෙක්ඛතොති ඣානං පච්චවෙක්ඛන්තස්ස. චිත්තං අධිට්ඨහතොති ‘‘එත්තකං වෙලං ඣානසමඞ්ගී භවිස්සාමී’’ති ඣානචිත්තං අධිට්ඨහන්තස්ස. එවං පඤ්චන්නං වසීභාවානං වසෙන ඣානස්ස පජානනමුඛෙන ආරම්මණතො පීතියා පටිසංවෙදනා දස්සිතා. Như vậy, để trình bày một cách phân tích về phương diện đối tượng và về phương diện không mê mờ đối với sự cảm nhận hỷ đã được trình bày theo bộ bốn thứ nhất, đoạn văn bắt đầu bằng ‘āvajjato’ đã được nói đến. Ở đây, ‘āvajjato’ có nghĩa là của người đang hướng tâm đến thiền. ‘Sā pīti’ (hỷ ấy) có nghĩa là hỷ ấy thuộc về thiền. ‘Jānato’ có nghĩa là của người biết thông qua đối tượng trong khoảnh khắc nhập định. Mối liên hệ là ‘đối với người ấy, hỷ ấy được cảm nhận rõ ràng’. ‘Passato’ có nghĩa là của người thấy, sau khi xuất khỏi thiền, bằng trí tuệ có bản chất là thấy. ‘Paccavekkhato’ có nghĩa là của người đang quán xét thiền. ‘Cittaṃ adhiṭṭhahato’ có nghĩa là của người đang quyết định tâm thiền rằng: ‘Tôi sẽ là người thành tựu thiền trong khoảng thời gian chừng này’. Như vậy, sự cảm nhận hỷ về phương diện đối tượng đã được trình bày thông qua việc biết rõ thiền theo năng lực của năm pháp thuần thục. ඉදානි [Pg.340] යෙහි ධම්මෙහි ඣානං, විපස්සනා ච සිජ්ඣන්ති; තෙසං ඣානපරියාපන්නානං, විපස්සනාමග්ගපරියාපන්නානඤ්ච සද්ධාදීනං වසෙන පීතිපටිසංවෙදනං දස්සෙතුං ‘‘සද්ධාය අධිමුච්චතො’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ අධිමුච්චතොති සද්දහන්තස්ස, සමථවිපස්සනාවසෙනාති අධිප්පායො. වීරියං පග්ගණ්හතොතිආදීසුපි එසෙව නයො. අභිඤ්ඤෙය්‍යන්ති අභිවිසිට්ඨාය පඤ්ඤාය ජානිතබ්බං. අභිජානතොති විපස්සනාපඤ්ඤාපුබ්බඞ්ගමාය මග්ගපඤ්ඤාය ජානතො. පරිඤ්ඤෙය්‍යන්ති දුක්ඛසච්චං තීරණපරිඤ්ඤාය, මග්ගපඤ්ඤාය ච පරිජානතො. පහාතබ්බන්ති සමුදයසච්චං පහානපරිඤ්ඤාය, මග්ගපඤ්ඤාය ච පජහතො. භාවයතො සච්ඡිකරොතො භාවෙතබ්බං මග්ගසච්චං, සච්ඡිකාතබ්බං නිරොධසච්චං. කෙචි පනෙත්ථ පීතියා එව වසෙන අභිඤ්ඤෙය්‍යාදීනි උද්ධරන්ති, තං අයුත්තං ඣානාදිසමුදායං උද්ධරිත්වා තතො පීතියා නිද්ධාරණස්ස අධිප්පෙතත්තා. Bây giờ, để trình bày sự cảm nhận hỷ theo năng lực của các pháp như tín v.v... vốn thuộc về thiền và thuộc về minh sát-đạo, là những pháp nhờ đó thiền và minh sát được thành tựu, đoạn văn bắt đầu bằng ‘saddhāya adhimuccato’ đã được nói đến. Ở đây, ‘adhimuccato’ có nghĩa là của người có lòng tin, ý nói là theo năng lực của chỉ và quán. Trong các câu bắt đầu bằng ‘vīriyaṃ paggaṇhato’ cũng theo phương pháp tương tự. ‘Abhiññeyyaṃ’ (pháp cần được thắng tri) là pháp cần được biết bằng tuệ siêu việt. ‘Abhijānato’ có nghĩa là của người biết bằng đạo tuệ, với minh sát tuệ đi trước. ‘Pariññeyyaṃ’ (pháp cần được liễu tri) có nghĩa là của người liễu tri khổ đế bằng thẩm sát biến tri và đạo tuệ. ‘Pahātabbaṃ’ (pháp cần được đoạn tận) có nghĩa là của người đoạn tận tập đế bằng đoạn trừ biến tri và đạo tuệ. Của người đang tu tập đạo đế cần được tu tập, và của người đang chứng ngộ diệt đế cần được chứng ngộ. Một số vị ở đây nêu lên các pháp cần được thắng tri v.v... chỉ theo năng lực của hỷ, điều đó không hợp lý, vì chủ ý là sau khi nêu lên toàn bộ thiền v.v..., từ đó mới rút ra hỷ. එත්ථ ච ‘‘දීඝං අස්සාසවසෙනා’’තිආදිනා පඨමචතුක්කවසෙන ආරම්මණතො පීතිපටිසංවෙදනං වුත්තං, තථා ‘‘ආවජ්ජතො’’තිආදීහි පඤ්චහි පදෙහි. ‘‘අභිඤ්ඤෙය්‍යං අභිජානතො’’තිආදීහි පන අසම්මොහතො. ‘‘සද්ධාය අධිමුච්චතො’’තිආදීහි උභයථාපීති සඞ්ඛෙපතො සමථවසෙන ආරම්මණතො, විපස්සනාවසෙන අසම්මොහතො පීතිපටිසංවෙදනං වුත්තන්ති දට්ඨබ්බං. කස්මා පනෙත්ථ වෙදනානුපස්සනායං පීතිසීසෙන වෙදනා ගහිතා, න සරූපතො එවාති? භූමිවිභාගාදිවසෙන වෙදනං භින්දිත්වා චතුධා වෙදනානුපස්සනං දස්සෙතුං. අපිච වෙදනාකම්මට්ඨානං දස්සෙන්තො භගවා පීතියා ඔළාරිකත්තා තංසම්පයුත්තසුඛං සුඛග්ගහණත්ථං පීතිසීසෙන දස්සෙති. Và ở đây, sự cảm nhận hỷ về phương diện đối tượng đã được nói đến theo bộ bốn thứ nhất qua đoạn văn bắt đầu bằng ‘theo năng lực của hơi thở vô dài’, và cũng như vậy qua năm từ bắt đầu bằng ‘āvajjato’. Còn qua các từ bắt đầu bằng ‘abhijānato abhiññeyyaṃ’ thì (sự cảm nhận hỷ) về phương diện không mê mờ (đã được nói đến). Qua các từ bắt đầu bằng ‘saddhāya adhimuccato’ thì theo cả hai cách. Nên được hiểu rằng, tóm lại, sự cảm nhận hỷ đã được nói đến về phương diện đối tượng theo năng lực của chỉ, và về phương diện không mê mờ theo năng lực của quán. Tại sao ở đây, trong pháp tùy quán thọ, thọ lại được đề cập với hỷ làm tiêu đề, mà không phải chỉ theo tự thân của nó? (Là) để trình bày pháp tùy quán thọ theo bốn cách, sau khi đã phân chia thọ theo năng lực của sự phân chia các cõi v.v... Hơn nữa, Đức Thế Tôn, khi trình bày đề mục thiền về thọ, do hỷ có tính chất thô, đã trình bày với hỷ làm tiêu đề để dễ dàng nắm bắt lạc tương ưng với nó. එතෙනෙව නයෙන අවසෙසපදානීති ‘‘සුඛපටිසංවෙදී චිත්තසඞ්ඛාරපටිසංවෙදී’’ති පදානි පීතිපටිසංවෙදිපදෙ ආගතනයෙනෙව අත්ථතො වෙදිතබ්බානි. සක්කා හි ‘‘ද්වීහාකාරෙහි සුඛපටිසංවෙදිතා හොති, චිත්තසඞ්ඛාරපටිසංවෙදිතා හොති ආරම්මණතො’’තිආදිනා පීතිට්ඨානෙ සුඛාදිපදානි පක්ඛිපිත්වා ‘‘සුඛසහගතානි තීණි ඣානානි, චත්තාරි වා ඣානානි සමාපජ්ජතී’’තිආදිනා අත්ථං විඤ්ඤාතුං. තෙනාහ ‘‘තිණ්ණං ඣානානං වසෙනා’’තිආදි. වෙදනාදයොති ආදි-සද්දෙන සඤ්ඤා ගහිතා. තෙනාහ ‘‘ද්වෙ ඛන්ධා’’ති. විපස්සනාභූමිදස්සනත්ථන්ති පකිණ්ණකසඞ්ඛාරසම්මසනවසෙන විපස්සනාය භූමිදස්සනත්ථං ‘‘සුඛන්ති ද්වෙ සුඛානී’’තිආදි වුත්තං [Pg.341] සමථෙ කායිකසුඛාභාවතො. සොති සො පස්සම්භනපරියායෙන වුත්තො නිරොධො. ‘‘ඉමස්ස හි භික්ඛුනො පුබ්බෙ අපරිග්ගහිතකාලෙ’’තිආදිනා (විසුද්ධි. 1.220) විත්ථාරතො කායසඞ්ඛාරෙ වුත්තො, තස්මා වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බො. තත්ථ කායසඞ්ඛාරවසෙන ආගතො, ඉධ චිත්තසඞ්ඛාරවසෙනාති අයමෙව විසෙසො. ‘Các từ còn lại cũng theo phương pháp này’ có nghĩa là: các từ ‘cảm nhận lạc’ và ‘cảm nhận tâm hành’ cần được hiểu về mặt ý nghĩa theo đúng phương pháp đã được trình bày trong từ ‘cảm nhận hỷ’. Quả vậy, có thể hiểu được ý nghĩa bằng cách đặt các từ như ‘lạc’ v.v... vào vị trí của ‘hỷ’, bắt đầu với ‘sự cảm nhận lạc, sự cảm nhận tâm hành xảy ra theo hai cách: về phương diện đối tượng...’ và ‘vị ấy nhập vào ba thiền hoặc bốn thiền đi kèm với lạc’ v.v... Do đó, Ngài nói ‘theo năng lực của ba thiền’ v.v... Trong ‘vedanādayo’ (thọ v.v...), từ ‘ādi’ (v.v...) bao hàm cả tưởng. Do đó, Ngài nói ‘hai uẩn’. ‘Để chỉ ra nền tảng của minh sát’ có nghĩa là: để chỉ ra nền tảng của minh sát theo năng lực của việc quán xét các hành tạp, đoạn văn bắt đầu bằng ‘lạc là hai loại lạc’ đã được nói đến, vì trong chỉ không có thân lạc. ‘Nó’ (so) là sự chấm dứt được nói đến theo nghĩa tương đương với sự an tịnh. (Sự chấm dứt) đã được nói đến một cách chi tiết trong phần thân hành qua đoạn bắt đầu bằng ‘Quả vậy, đối với vị Tỳ khưu này, trong thời gian trước đây chưa nắm bắt được...’, do đó, cần được hiểu theo đúng phương pháp đã được nói. Ở đó (sự chấm dứt) đến theo năng lực của thân hành, ở đây (nó) đến theo năng lực của tâm hành, đây chính là sự khác biệt duy nhất. එවං චිත්තසඞ්ඛාරස්ස පස්සම්භනං අතිදෙසෙන දස්සෙත්වා යදඤ්ඤං ඉමස්මිං චතුක්කෙ වත්තබ්බං, තං දස්සෙතුං ‘‘අපිචා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ පීතිපදෙති ‘‘පීතිපටිසංවෙදී’’තිආදිනා දෙසිතකොට්ඨාසෙ. පීතිසීසෙන වෙදනා වුත්තාති පීතිඅපදෙසෙන තංසම්පයුත්තා වෙදනා වුත්තා, න පීතීති අධිප්පායො. තත්ථ කාරණං හෙට්ඨා වුත්තමෙව. ද්වීසු චිත්තසඞ්ඛාරපදෙසූති ‘‘චිත්තසඞ්ඛාරපටිසංවෙදී පස්සම්භයං චිත්තසඞ්ඛාර’’න්ති චිත්තසඞ්ඛාරපටිසංයුත්තෙසු ද්වීසු පදෙසු. ‘‘විඤ්ඤාණපච්චයා නාමරූප’’න්ති (මහාව. 1; ම. නි. 3.126; උදා. 1) වචනතො චිත්තෙන පටිබද්ධාති චිත්තපටිබද්ධා. තතො එව කාමං චිත්තෙන සඞ්ඛරීයන්තීති චිත්තසඞ්ඛාරා, සඤ්ඤාවෙදනාදයො, ඉධ පන උපලක්ඛණමත්තං සඤ්ඤා වෙදනාව අධිප්පෙතාති ආහ ‘‘සඤ්ඤාසම්පයුත්තා වෙදනා’’ති. Sau khi đã trình bày sự an tịnh của tâm hành bằng cách loại suy như vậy, để trình bày điều khác cần được nói trong bộ bốn này, đoạn văn bắt đầu bằng ‘apica’ đã được nói đến. Ở đây, ‘trong từ về hỷ’ có nghĩa là trong phần được thuyết giảng bắt đầu bằng ‘cảm nhận hỷ’. ‘Thọ được nói đến với hỷ làm tiêu đề’ có nghĩa là: thọ tương ưng với nó được nói đến bằng cách chỉ ra hỷ, chứ không phải chính hỷ (được nói đến), đó là ý nghĩa. Nguyên nhân về điều đó đã được nói ở trên. ‘Trong hai từ về tâm hành’ có nghĩa là trong hai từ liên quan đến tâm hành là ‘cảm nhận tâm hành’ và ‘làm an tịnh tâm hành’. Theo như đã được nói ‘do duyên thức có danh sắc’, chúng liên hệ với tâm, nên được gọi là ‘liên hệ với tâm’. Chính vì thế, mặc dù tưởng, thọ v.v... được tâm tạo tác nên được gọi là tâm hành, nhưng ở đây, tưởng chỉ là biểu tượng, chỉ có thọ mới là đối tượng được chủ ý đến, do đó Ngài nói ‘thọ tương ưng với tưởng’. 235. චිත්තපටිසංවෙදීති එත්ථ ද්වීහාකාරෙහි චිත්තපටිසංවෙදිතා හොති ආරම්මණතො, අසම්මොහතො ච. කථං ආරම්මණතො? චත්තාරි ඣානානි සමාපජ්ජති, තස්ස සමාපත්තික්ඛණෙ ඣානපටිලාභෙනාතිආදිනා වුත්තනයානුසාරෙන සබ්බං සුවිඤ්ඤෙය්‍යන්ති ආහ ‘‘චතුන්නං ඣානානං වසෙන චිත්තපටිසංවෙදිතා වෙදිතබ්බා’’ති. චිත්තං මොදෙන්තොති ඣානසම්පයුත්තං චිත්තං සම්පයුත්තාය පීතියා මොදයමානො, තං වා පීතිං ආරම්මණං කත්වා පවත්තං විපස්සනාචිත්තං තාය එව ආරම්මණභූතාය පීතියා මොදයමානො. පමොදෙන්තොතිආදීනි පදානි තස්සෙව වෙවචනානි පීතිපරියායභාවතො. 235. Ở đây, trong câu "cảm nhận về tâm", sự cảm nhận về tâm có hai phương diện: do đối tượng và do không si mê. Do đối tượng là thế nào? Vị ấy nhập bốn thiền. Trong khoảnh khắc nhập định ấy, tất cả đều dễ dàng được biết rõ theo phương pháp đã được nói đến bắt đầu bằng "do sự chứng đắc thiền". (Do đó) đã nói rằng: "sự cảm nhận về tâm cần được biết đến qua bốn thiền". (Giải thích câu) "làm cho tâm hoan hỷ" (cittaṃ modento) có nghĩa là: làm cho tâm tương ưng thiền hoan hỷ với hỷ tương ưng, hoặc làm cho tâm vipassanā đang sanh khởi, sau khi đã lấy hỷ ấy làm đối tượng, hoan hỷ với chính hỷ ấy đã trở thành đối tượng. Các từ bắt đầu bằng "pamodento" (làm cho vui thích) là đồng nghĩa của chính từ ấy (modayamāno) vì chúng là từ đồng nghĩa của hỷ. සම්පයුත්තාය පීතියා චිත්තං ආමොදෙතීති ඣානචිත්තසම්පයුත්තාය පීතිසම්බොජ්ඣඞ්ගභූතාය ඔදග්‍යලක්ඛණාය ඣානපීතියා තමෙව ඣානචිත්තං සහජාතාදිපච්චයවසෙන චෙව ඣානපච්චයවසෙන ච පරිබ්‍රූහෙන්තො හට්ඨපහට්ඨාකාරං පාපෙන්තො ආමොදෙති පමොදෙති ච. ආරම්මණං කත්වාති [Pg.342] උළාරං ඣානසම්පයුත්තං පීතිං ආරම්මණං කත්වා පවත්තමානං විපස්සනාචිත්තං තාය එව ආරම්මණභූතාය පීතියා යොගාවචරො හට්ඨපහට්ඨාකාරං පාපෙන්තො ‘‘ආමොදෙති පමොදෙතී’’ති වුච්චති. (Giải thích câu) "làm cho tâm hoan hỷ với hỷ tương ưng" (sampayuttāya pītiyā cittaṃ āmodeti) có nghĩa là: với hỷ của thiền, tương ưng với tâm thiền, là hỷ giác chi, có trạng thái hân hoan, vị ấy làm cho chính tâm thiền ấy tăng trưởng bằng năng lực của các duyên như câu sanh duyên và bằng năng lực của thiền duyên, làm cho đạt đến trạng thái vui mừng, hớn hở, làm cho hoan hỷ và làm cho vui thích. (Giải thích câu) "sau khi lấy làm đối tượng" (ārammaṇaṃ katvā) có nghĩa là: hành giả làm cho tâm vipassanā đang sanh khởi, sau khi đã lấy hỷ cao thượng tương ưng thiền làm đối tượng, đạt đến trạng thái vui mừng, hớn hở với chính hỷ ấy đã trở thành đối tượng, thì được gọi là "làm cho hoan hỷ, làm cho vui thích". සමං ඨපෙන්තොති යථා ඊසකම්පි ලීනපක්ඛං, උද්ධච්චපක්ඛඤ්ච අනුපගම්ම අනොනතං අනුන්නතං යථා ඉන්ද්‍රියානං සමත්තපටිපත්තියා අවිසමං, සමාධිස්ස වා උක්කංසගමනෙන ආනෙඤ්ජප්පත්තියා සම්මදෙව ඨිතං හොති, එවං අප්පනාවසෙන ඨපෙන්තො. ලක්ඛණපටිවෙධෙනාති අනිච්චාදිකස්ස ලක්ඛණස්ස පටි පටි විජ්ඣනෙන ඛණෙ ඛණෙ අවබොධෙන. ඛණිකචිත්තෙකග්ගතාති ඛණමත්තට්ඨිතිකො සමාධි. සොපි හි ආරම්මණෙ නිරන්තරං එකාකාරෙන පවත්තමානො පටිපක්ඛෙන අනභිභූතො අප්පිතො විය චිත්තං නිච්චලං ඨපෙති. තෙන වුත්තං ‘‘එවං උප්පන්නායා’’තිආදි. (Giải thích câu) "thiết lập một cách quân bình" (samaṃ ṭhapento) có nghĩa là: thiết lập bằng năng lực của an chỉ định như thế nào để không đi đến phe thụ động hay phe trạo cử dù chỉ một chút, không chìm xuống, không trồi lên; như thế nào để không mất quân bình do sự thực hành quân bình các quyền; hoặc như thế nào để (tâm) được an trú đúng đắn do đạt đến trạng thái bất động nhờ sự đi đến tột đỉnh của định. (Giải thích câu) "do sự thâm nhập các tướng" (lakkhaṇapaṭivedhena) có nghĩa là: do sự thâm nhập, thấu suốt trong từng khoảnh khắc đối với mỗi một tướng như vô thường v.v... (Giải thích câu) "sát-na nhất tâm" (khaṇikacittekaggatā) là định có sự tồn tại chỉ trong một khoảnh khắc. Quả vậy, định ấy cũng, khi sanh khởi liên tục trên đối tượng một cách đồng nhất, không bị đối nghịch pháp áp đảo, giống như đã được an chỉ, nó thiết lập tâm một cách bất động. Do đó, đã nói rằng "do (nhất tâm) đã sanh khởi như vậy" v.v... මොචෙන්තොති වික්ඛම්භනවිමුත්තිවසෙන විවෙචෙන්තො විසුං කරොන්තො, නීවරණානි පජහන්තොති අත්ථො. විපස්සනාක්ඛණෙති භඞ්ගානුපස්සනාක්ඛණෙ. භඞ්ගො හි නාම අනිච්චතාය පරමා කොටි, තස්මා තාය භඞ්ගානුපස්සකො යොගාවචරො චිත්තමුඛෙන සබ්බසඞ්ඛාරගතං අනිච්චතො පස්සති, නො නිච්චතො. අනිච්චස්ස දුක්ඛත්තා, දුක්ඛස්ස ච අනත්තකත්තා තදෙව දුක්ඛතො අනුපස්සති, නො සුඛතො. අනත්තතො අනුපස්සති, නො අත්තතො. යස්මා පන යං අනිච්චං දුක්ඛං අනත්තා, න තං අභිනන්දිතබ්බං. යඤ්ච න අභිනන්දිතබ්බං, න තං රඤ්ජිතබ්බං. තස්මා භඞ්ගදස්සනානුසාරෙන ‘‘අනිච්චං දුක්ඛං අනත්තා’’ති සඞ්ඛාරගතෙ දිට්ඨෙ තස්මිං නිබ්බින්දති, නො නන්දති. විරජ්ජති, නො රජ්ජති. සො එවං නිබ්බින්දන්තො විරජ්ජන්තො ලොකියෙනෙව තාව ඤාණෙන රාගං නිරොධෙති, නො සමුදෙති, නාස්ස සමුදයං කරොතීති අත්ථො. අථ වා සො එවං විරත්තො යථා දිට්ඨං සඞ්ඛාරගතං, තථා අදිට්ඨං අත්තනො ඤාණෙන නිරොධෙති, නො සමුදෙති. නිරොධමෙවස්ස මනසිකරොති, නො සමුදයන්ති අත්ථො. සො එවං පටිපන්නො පටිනිස්සජ්ජති, නො ආදියති. කිං වුත්තං හොති? අයඤ්හි අනිච්චාදිඅනුපස්සනා සද්ධිං ඛන්ධාභිසඞ්ඛාරෙහි කිලෙසානං පරිච්චජනතො, සඞ්ඛතදොසදස්සනෙන තබ්බිපරීතෙ නිබ්බානෙ තන්නින්නතාය පක්ඛන්දනතො පරිච්චාගපටිනිස්සග්ගො පක්ඛන්දනපටිනිස්සග්ගො චාති වුච්චති. තස්මා තාය සමන්නාගතො යොගාවචරො වුත්තනයෙන කිලෙසෙ ච පරිච්චජති, නිබ්බානෙ ච පක්ඛන්දති. තෙන වුත්තං ‘‘සො විපස්සනාක්ඛණෙ අනිච්චානුපස්සනාය නිච්චසඤ්ඤාතො චිත්තං මොචෙන්තො විමොචෙන්තො [Pg.343] …පෙ… පටිනිස්සග්ගානුපස්සනාය ආදානතො චිත්තං මොචෙන්තො විමොචෙන්තො අස්සසති චෙව පස්සසති චා’’ති. (Giải thích câu) "giải thoát" (mocento) có nghĩa là: làm cho viễn ly, làm cho tách biệt, từ bỏ các triền cái bằng năng lực của trấn phục giải thoát. (Giải thích câu) "trong khoảnh khắc vipassanā" (vipassanākkhaṇe) có nghĩa là trong khoảnh khắc của hoại tùy quán. Quả vậy, hoại chính là đỉnh cao của vô thường, do đó, với hoại tùy quán ấy, hành giả thấy tất cả các pháp hữu vi là vô thường, không phải là thường, với tâm làm chủ. Vì cái vô thường là khổ, và cái khổ là vô ngã, nên vị ấy tùy quán chính pháp ấy là khổ, không phải là lạc; tùy quán là vô ngã, không phải là ngã. Hơn nữa, vì cái gì vô thường, khổ, vô ngã, cái đó không nên hoan hỷ. Và cái gì không nên hoan hỷ, cái đó không nên tham đắm. Do đó, theo sự thấy biết về hoại, khi các pháp hữu vi được thấy là "vô thường, khổ, vô ngã", vị ấy nhàm chán đối với chúng, không hoan hỷ; ly tham, không tham đắm. Vị ấy, khi nhàm chán, ly tham như vậy, trước hết đoạn diệt tham ái bằng chính trí thế gian, không làm cho nó sanh khởi, nghĩa là không tạo ra sự sanh khởi của nó. Hoặc là, vị ấy đã ly tham như vậy, đoạn diệt các pháp hữu vi chưa được thấy bằng trí của mình cũng như các pháp hữu vi đã được thấy, không làm cho chúng sanh khởi. Nghĩa là, vị ấy chỉ tác ý đến sự diệt của chúng, không (tác ý) đến sự sanh khởi. Vị ấy thực hành như vậy, từ bỏ, không chấp thủ. Điều gì đã được nói? Quả vậy, sự tùy quán vô thường v.v... này, do từ bỏ các phiền não cùng với các uẩn hành, và do đi vào Niết-bàn, là pháp đối nghịch (với các pháp hữu vi), với sự hướng tâm về đó nhờ thấy lỗi lầm của các pháp hữu vi, nên được gọi là "từ bỏ xả ly" và "đi vào xả ly". Do đó, hành giả đã thành tựu với sự tùy quán ấy, theo phương pháp đã nói, vừa từ bỏ các phiền não, vừa đi vào Niết-bàn. Do đó đã được nói rằng: "Vị ấy, trong khoảnh khắc vipassanā, giải thoát, làm cho giải thoát tâm khỏi thường tưởng bằng vô thường tùy quán... cho đến... giải thoát, làm cho giải thoát tâm khỏi sự chấp thủ bằng từ bỏ xả ly tùy quán, thở vào và thở ra". තත්ථ අනිච්චස්ස, අනිච්චන්ති වා අනුපස්සනා අනිච්චානුපස්සනා. තෙභූමකධම්මානං අනිච්චතං ගහෙත්වා පවත්තාය විපස්සනාය එතං නාමං. නිච්චසඤ්ඤාතොති සඞ්ඛතධම්මෙ ‘‘නිච්චා සස්සතා’’ති පවත්තාය මිච්ඡාසඤ්ඤාය. සඤ්ඤාසීසෙන චිත්තදිට්ඨීනම්පි ගහණං දට්ඨබ්බං. එස නයො සුඛසඤ්ඤාදීසුපි. නිබ්බිදානුපස්සනායාති සඞ්ඛාරෙසු නිබ්බින්දනාකාරෙන පවත්තාය අනුපස්සනාය. නන්දිතොති සප්පීතිකතණ්හාතො. විරාගානුපස්සනායාති තථා විරජ්ජනාකාරෙන පවත්තාය අනුපස්සනාය. තෙන වුත්තං ‘‘රාගතො මොචෙන්තො’’ති. නිරොධානුපස්සනායාති සඞ්ඛාරානං නිරොධස්ස අනුපස්සනාය. යථා සඞ්ඛාරා නිරුජ්ඣන්තියෙව, ආයතිං පුනබ්භවවසෙන න උප්පජ්ජන්ති, එවං වා අනුපස්සනා නිරොධානුපස්සනා. මුඤ්චිතුකම්‍යතා හි අයං බලප්පත්තා. තෙනාහ ‘‘සමුදයතො මොචෙන්තො’’ති. පටිනිස්සජ්ජනාකාරෙන පවත්තා අනුපස්සනා පටිනිස්සග්ගානුපස්සනා. ආදානතොති නිච්චාදිවසෙන ගහණතො, පටිසන්ධිග්ගහණතො වාති එවමෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො. Ở đây, sự tùy quán về cái vô thường, hoặc tùy quán rằng "vô thường", là vô thường tùy quán. Đây là tên gọi của vipassanā sanh khởi sau khi đã nắm bắt tính vô thường của các pháp trong ba cõi. (Giải thích câu) "khỏi thường tưởng" (niccasaññāto) là (khỏi) tà tưởng sanh khởi rằng "các pháp hữu vi là thường, là hằng hữu". Cần phải hiểu rằng, qua việc đề cập đến tưởng, tâm và tà kiến cũng được bao hàm. Phương pháp này cũng áp dụng cho lạc tưởng v.v... (Giải thích câu) "bằng nhàm chán tùy quán" (nibbidānupassanāya) là bằng sự tùy quán sanh khởi với trạng thái nhàm chán đối với các pháp hữu vi. (Giải thích câu) "khỏi sự hoan hỷ" (nandito) là khỏi ái đi kèm với hỷ. (Giải thích câu) "bằng ly tham tùy quán" (virāgānupassanāya) là bằng sự tùy quán sanh khởi với trạng thái ly tham như vậy. Do đó đã nói rằng "giải thoát khỏi tham ái". (Giải thích câu) "bằng đoạn diệt tùy quán" (nirodhānupassanāya) là bằng sự tùy quán về sự diệt của các pháp hữu vi. Hoặc, sự tùy quán rằng các pháp hữu vi chỉ diệt đi, không sanh khởi trong tương lai do tái sanh, là đoạn diệt tùy quán. Quả vậy, đây là dục muốn giải thoát đã đạt đến sức mạnh. Do đó, Ngài nói "giải thoát khỏi sự sanh khởi". Sự tùy quán sanh khởi với trạng thái từ bỏ xả ly là từ bỏ xả ly tùy quán. (Giải thích câu) "khỏi sự chấp thủ" (ādānato) là khỏi sự nắm giữ theo cách thường hằng v.v..., hoặc khỏi sự nắm giữ sự tái sanh. Ý nghĩa ở đây cần được hiểu như vậy. 236. අනිච්චන්ති අනුපස්සී, අනිච්චස්ස වා අනුපස්සනසීලො අනිච්චානුපස්සීති එත්ථ කිං පනෙතං අනිච්චං, කථං වා අනිච්චං, කා වා අනිච්චානුපස්සනා, කස්ස වා අනිච්චානුපස්සනාති චතුක්කං විභාවෙතබ්බන්ති තං දස්සෙන්තො ‘‘අනිච්චං වෙදිතබ්බ’’න්තිආදිමාහ. 236. Trong câu: “Người tùy quán ‘là vô thường,’ hoặc người có thói quen tùy quán cái vô thường, được gọi là người tùy quán vô thường,” ở đây, thế nào là cái vô thường này? Hoặc do đâu là vô thường? Hoặc thế nào là tùy quán vô thường? Hoặc tùy quán vô thường của cái gì? Bốn điều này cần được làm sáng tỏ. Do đó, để trình bày điều ấy, ngài đã nói câu bắt đầu bằng “vô thường cần được biết.” තත්ථ නිච්චං නාම ධුවං සස්සතං යථා තං නිබ්බානං, න නිච්චන්ති අනිච්චං, උදයබ්බයවන්තං, අත්ථතො සඞ්ඛතා ධම්මාති ආහ ‘‘අනිච්චන්ති පඤ්චක්ඛන්ධා. කස්මා? උප්පාදවයඤ්ඤථත්තභාවා’’ති, උප්පාදවයඤ්ඤථත්තසබ්භාවාති අත්ථො. තත්ථ සඞ්ඛතධම්මානං හෙතුපච්චයෙහි උප්පජ්ජනං අහුත්වා සම්භවො අත්තලාභො උප්පාදො. උප්පන්නානං තෙසං ඛණනිරොධො විනාසො වයො. ජරාය අඤ්ඤථාභාවො අඤ්ඤථත්තං. යථා හි උප්පාදාවත්ථාය භින්නාය භඞ්ගාවත්ථායං වත්ථුභෙදො නත්ථි, එවං ඨිතිසඞ්ඛාතාය භඞ්ගාභිමුඛාවත්ථායම්පි වත්ථුභෙදො නත්ථි, යත්ථ ජරාවොහාරො. තස්මා එකස්සාපි ධම්මස්ස ජරා යුජ්ජති, යා ඛණිකජරාති වුච්චති. එකංසෙන ච උප්පාදභඞ්ගාවත්ථාසු වත්ථුනො අභෙදො ඉච්ඡිතබ්බො, අඤ්ඤථා ‘‘අඤ්ඤො උප්පජ්ජති, අඤ්ඤො භිජ්ජතී’’ති ආපජ්ජෙය්‍ය[Pg.344]. තයිමං ඛණිකජරං සන්ධායාහ ‘‘අඤ්ඤථත්ත’’න්ති. යං පනෙත්ථ වත්තබ්බං, තං පරතො කථයිස්සාම. Trong đó, cái gọi là thường hằng (niccaṃ) là cái kiên cố (dhuvaṃ), vĩnh cửu (sassataṃ), ví như Niết-bàn. Không thường hằng nên là vô thường (aniccaṃ), tức là có sự sanh và diệt. Về mặt ý nghĩa, đó là các pháp hữu vi. Ngài đã nói: “Vô thường chính là năm uẩn. Tại sao? Vì có sự sanh, diệt, và biến khác.” Ý nghĩa là có sự hiện hữu của sanh, diệt, và biến khác. Trong đó, sự sanh khởi của các pháp hữu vi do các nhân duyên, sự hiện hữu từ chỗ chưa từng có, sự đạt được tự thể, được gọi là sanh (uppādo). Sự diệt trong khoảnh khắc, sự hoại diệt của các pháp hữu vi ấy đã sanh khởi, được gọi là diệt (vayo). Sự biến thành khác của trạng thái già được gọi là biến khác (aññathattaṃ). Ví như không có sự khác biệt về vật thể trong trạng thái hoại diệt so với trạng thái sanh khởi đã khác biệt, cũng vậy, không có sự khác biệt về vật thể trong trạng thái được gọi là trụ, tức là trạng thái hướng đến hoại diệt, nơi có danh từ "già." Do đó, sự già của một pháp duy nhất cũng là hợp lý, và nó được gọi là sự già trong khoảnh khắc. Và chắc chắn phải chấp nhận rằng không có sự khác biệt về vật thể trong các trạng thái sanh và diệt. Nếu không, sẽ dẫn đến (lỗi) rằng: “Một cái khác sanh lên, một cái khác hoại diệt.” Ngài nói “biến khác” là nhắm đến sự già trong khoảnh khắc này. Điều gì cần phải nói ở đây, chúng tôi sẽ nói ở phần sau. යස්ස ලක්ඛණත්තයස්ස භාවා ඛන්ධෙසු අනිච්චසමඤ්ඤා, තස්මිං ලක්ඛණත්තයෙ අනිච්චතාසමඤ්ඤාති ‘‘අනිච්චතාති තෙසංයෙව උප්පාදවයඤ්ඤථත්ත’’න්ති වත්වා විසෙසතො ධම්මානං ඛණිකනිරොධෙ අනිච්චතාවොහාරොති දස්සෙන්තො ‘‘හුත්වා අභාවො වා’’තිආදිමාහ. තත්ථ උප්පාදපුබ්බකත්තා අභාවස්ස හුත්වාගහණං. තෙන පාකභාවපුබ්බකත්තං විනාසභාවස්ස දස්සෙති. තෙනෙවාකාරෙනාති නිබ්බත්තනාකාරෙනෙව. ඛණභඞ්ගෙනාති ඛණිකනිරොධෙන. තස්සා අනිච්චතායාති ඛණිකභඞ්ගසඞ්ඛාතාය අනිච්චතාය. තාය අනුපස්සනායාති යථාවුත්තාය අනිච්චානුපස්සනාය. සමන්නාගතොති සමඞ්ගිභූතො යොගාවචරො. Do sự hiện hữu của ba tướng nào mà có tên gọi “vô thường” trong các uẩn, thì trong ba tướng ấy có tên gọi “tính vô thường.” Sau khi nói: “Tính vô thường chính là sự sanh, diệt, và biến khác của chính chúng,” để trình bày rằng đặc biệt danh từ “tính vô thường” được dùng cho sự diệt trong khoảnh khắc của các pháp, ngài đã nói câu bắt đầu bằng “hoặc là sự không hiện hữu sau khi đã hiện hữu.” Trong đó, việc dùng từ “sau khi đã hiện hữu” (hutvā) là vì sự không hiện hữu có sự sanh khởi đi trước. Bằng từ đó, ngài chỉ ra rằng sự không hiện hữu do hoại diệt có sự hiện hữu trước đó (chứ không phải là sự không hiện hữu có từ trước). “Bằng chính cách thức ấy” nghĩa là bằng chính cách thức đã sanh khởi. “Bằng sự hoại diệt trong khoảnh khắc” nghĩa là bằng sự diệt trong khoảnh khắc. “Của tính vô thường ấy” nghĩa là của tính vô thường được gọi là sự hoại diệt trong khoảnh khắc. “Bằng sự tùy quán ấy” nghĩa là bằng sự tùy quán vô thường đã được nói đến. “Người đã thành tựu” nghĩa là hành giả đã đầy đủ. ඛයො සඞ්ඛාරානං විනාසො, විරජ්ජනං තෙසංයෙව විලුජ්ජනං විරාගො, ඛයො එව විරාගො ඛයවිරාගො, ඛණිකනිරොධො. අච්චන්තමෙත්ථ එතස්මිං අධිගතෙ සඞ්ඛාරා විරජ්ජන්ති නිරුජ්ඣන්තීති අච්චන්තවිරාගො, නිබ්බානං. තෙනාහ ‘‘ඛයවිරාගො සඞ්ඛාරානං ඛණභඞ්ගො, අච්චන්තවිරාගො නිබ්බාන’’න්ති. තදුභයවසෙන පවත්තාති ඛයවිරාගානුපස්සනාවසෙන විපස්සනාය, අච්චන්තවිරාගානුපස්සනාවසෙන මග්ගස්ස පවත්ති යොජෙතබ්බා. ආරම්මණතො වා විපස්සනාය ඛයවිරාගානුපස්සනාවසෙන පවත්ති, තන්නින්නභාවතො අච්චන්තවිරාගානුපස්සනාවසෙන, මග්ගස්ස පන අසම්මොහතො ඛයවිරාගානුපස්සනාවසෙන, ආරම්මණතො අච්චන්තවිරාගානුපස්සනාවසෙන පවත්ති වෙදිතබ්බා. ‘‘එසෙව නයො’’ති ඉමිනා යස්මා විරාගානුපස්සී-පදෙ වුත්තනයානුසාරෙන ‘‘ද්වෙ නිරොධා ඛයනිරොධො ච අච්චන්තනිරොධො චා’’ති එවමාදිඅත්ථවණ්ණනං අතිදිසති, තස්මා විරාගට්ඨානෙ නිරොධපදං පක්ඛිපිත්වා ‘‘ඛයො සඞ්ඛාරානං විනාසො’’තිආදිනා ඉධ වුත්තනයෙන තස්ස අත්ථවණ්ණනා වෙදිතබ්බා. Sự tận diệt (khayo) là sự hoại diệt của các pháp hữu vi. Sự ly tham (virajjanaṃ), sự tan rã của chính chúng, là ly tham (virāgo). Sự tận diệt chính là ly tham, (gọi là) tận diệt-ly tham (khayavirāgo), tức là sự diệt trong khoảnh khắc. Ở đây, khi cái này được chứng ngộ, các pháp hữu vi ly tham, đoạn diệt một cách hoàn toàn, nên (cái đó) là sự ly tham hoàn toàn (accantavirāgo), tức là Niết-bàn. Do đó, ngài nói: “Tận diệt-ly tham là sự hoại diệt trong khoảnh khắc của các pháp hữu vi, ly tham hoàn toàn là Niết-bàn.” “Diễn tiến theo cả hai cách” nghĩa là sự diễn tiến của tuệ quán cần được liên kết theo cách tùy quán tận diệt-ly tham, và sự diễn tiến của đạo cần được liên kết theo cách tùy quán ly tham hoàn toàn. Hoặc, sự diễn tiến của tuệ quán cần được hiểu là theo cách tùy quán tận diệt-ly tham về phương diện đối tượng, và theo cách tùy quán ly tham hoàn toàn về phương diện hướng đến đó. Còn sự diễn tiến của đạo cần được hiểu là theo cách tùy quán tận diệt-ly tham về phương diện không si mê, và theo cách tùy quán ly tham hoàn toàn về phương diện đối tượng. Bằng câu “đây là phương pháp,” vì ngài mở rộng phần giải nghĩa bắt đầu bằng “có hai sự diệt: tận diệt và diệt hoàn toàn” theo phương pháp đã nói trong mục “người tùy quán ly tham,” do đó, cần phải hiểu phần giải nghĩa của nó bằng cách đặt từ “diệt” vào chỗ của “ly tham” theo phương pháp đã nói ở đây, bắt đầu bằng “sự tận diệt là sự hoại diệt của các pháp hữu vi.” පටිනිස්සජ්ජනං පහාතබ්බස්ස තදඞ්ගවසෙන වා සමුච්ඡෙදවසෙන වා පරිච්චජනං පරිච්චාගපටිනිස්සග්ගො. තථා සබ්බූපධීනං පටිනිස්සග්ගභූතෙ විසඞ්ඛාරෙ අත්තනො නිස්සජ්ජනං, තන්නින්නතාය වා තදාරම්මණතාය වා තත්ථ පක්ඛන්දනං පක්ඛන්දනපටිනිස්සග්ගො. Sự từ bỏ (paṭinissajjanaṃ) là sự xả ly cái cần phải đoạn trừ bằng cách đoạn trừ theo chi phần hoặc bằng cách đoạn trừ triệt để; đây là sự từ bỏ-xả ly (pariccāgapaṭinissaggo). Tương tự, sự buông bỏ chính mình vào trong pháp vô vi, nơi từ bỏ tất cả các sanh y; hoặc sự lao vào trong đó do hướng về đó hoặc do lấy đó làm đối tượng; đây là sự từ bỏ-lao vào (pakkhandanapaṭinissaggo). තදඞ්ගවසෙනාති [Pg.345] එත්ථ අනිච්චානුපස්සනා තාව තදඞ්ගප්පහානවසෙන නිච්චසඤ්ඤං පරිච්චජති, පරිච්චජන්තී ච තථා අප්පවත්තියං යෙ ‘‘නිච්ච’’න්ති ගහණවසෙන කිලෙසා, තම්මූලකා අභිසඞ්ඛාරා, තදුභයමූලකා ච විපාකක්ඛන්ධා අනාගතෙ උප්පජ්ජෙය්‍යුං, තෙ සබ්බෙපි අප්පවත්තිකරණවසෙන පරිච්චජති, තථා දුක්ඛසඤ්ඤාදයො. තෙනාහ ‘‘විපස්සනා හි තදඞ්ගවසෙන සද්ධිං ඛන්ධාභිසඞ්ඛාරෙහි කිලෙසෙ පරිච්චජතී’’ති. Trong câu “bằng cách đoạn trừ theo chi phần,” ở đây, trước hết, tùy quán vô thường từ bỏ thường tưởng bằng cách đoạn trừ theo chi phần. Và khi từ bỏ như vậy, trong sự không diễn tiến, những phiền não nào (phát sanh) do cách chấp thủ “là thường,” những hành nghiệp nào có gốc rễ từ đó, và những quả uẩn nào có gốc rễ từ cả hai mà có thể sanh khởi trong tương lai, (tùy quán vô thường) từ bỏ tất cả chúng bằng cách làm cho chúng không diễn tiến. Tương tự đối với tùy quán khổ v.v... Do đó, ngài nói: “Tuệ quán từ bỏ các phiền não cùng với các uẩn và hành nghiệp bằng cách đoạn trừ theo chi phần.” සඞ්ඛතදොසදස්සනෙනාති සඞ්ඛතෙ තෙභූමකෙ සඞ්ඛාරගතෙ අනිච්චතාදිදොසදස්සනෙන. නිච්චාදිභාවෙන තබ්බිපරීතෙ. තන්නින්නතායාති තදධිමුත්තතාය. පක්ඛන්දතීති අනුපවිසති අනුපවිසන්තං විය හොති. සද්ධිං ඛන්ධාභිසඞ්ඛාරෙහි කිලෙසෙ පරිච්චජතීති මග්ගෙන කිලෙසෙසු පරිච්චත්තෙසු අවිපාකධම්මතාපාදනෙන අභිසඞ්ඛාරා, තම්මූලකා ච ඛන්ධා අනුප්පත්තිරහභාවෙන පරිච්චත්තා නාම හොන්තීති සබ්බෙපි තෙ මග්ගො පරිච්චජතීති වුත්තං. උභයන්ති විපස්සනාඤාණං, මග්ගඤාණඤ්ච. මග්ගඤාණම්පි හි ගොත්‍රභුඤාණස්ස අනු පච්ඡා නිබ්බානදස්සනතො ‘‘අනුපස්සනා’’ති වුච්චති. “Bằng cách thấy lỗi của pháp hữu vi” nghĩa là bằng cách thấy lỗi như là vô thường v.v... trong tập hợp các pháp hữu vi thuộc ba cõi. (Thấy) cái đối nghịch với chúng có bản chất là thường hằng v.v... “Do hướng về đó” nghĩa là do chuyên tâm vào đó. “Lao vào” nghĩa là đi vào, giống như đang đi vào. “Từ bỏ các phiền não cùng với các uẩn và hành nghiệp” nghĩa là: khi các phiền não được từ bỏ bởi đạo, các hành nghiệp được gọi là đã từ bỏ do được làm cho không có khả năng cho quả, và các uẩn có gốc rễ từ đó được gọi là đã từ bỏ do không còn thích hợp để sanh khởi. Do đó, được nói rằng đạo từ bỏ tất cả chúng. “Cả hai” là tuệ quán và đạo tuệ. Đạo tuệ cũng được gọi là “tùy quán” vì nó thấy Niết-bàn ngay sau tuệ chuyển tộc. සොළසවත්ථුවසෙන චාති සොළසන්නං වත්ථූනං වසෙනාපි වුච්චමානසන්තභාවාදිවසෙනාපීති සමුච්චයත්ථො ච-සද්දො. ‘‘ආනාපානස්සති භාවිතා’’ති පදං ආනෙත්වා සම්බන්ධිතබ්බං. “Và bằng cách của mười sáu đối tượng” — ở đây, từ “và” (ca-saddo) có ý nghĩa kết hợp, (nghĩa là) cũng bằng cách của mười sáu đối tượng và cũng bằng cách của các trạng thái tịch tịnh v.v... sẽ được nói đến. Cần phải lấy câu “niệm hơi thở được tu tập” đến và liên kết vào. 237. අස්සාති ආනාපානස්සතිසමාධිස්ස. කාමවිතක්කාදිවිතක්කුපච්ඡෙදසමත්ථතායපි මහානිසංසතා වෙදිතබ්බාති සම්බන්ධො. අයන්ති ආනාපානස්සතිසමාධි. උච්චාවචෙසු ආරම්මණෙසු පවත්තියෙව ඉතො චිතො ච චිත්තස්ස විධාවනං. 237. Câu 'Assa' là chỉ cho định niệm hơi thở. Mối liên hệ là: Quả báu to lớn (mahānisaṃsatā) cần được biết (veditabbā) cũng do (api) năng lực cắt đứt (upaccheda) các tầm dục v.v... (kāmavitakkādi). Câu 'Ayaṃ' là chỉ cho định niệm hơi thở. Sự chạy nhảy (vidhāvanaṃ) của tâm (cittassa) đây đó (ito cito ca) chính là sự diễn tiến (pavattiyeva) trong các đối tượng (ārammaṇesu) cao thấp (uccāvacesu). විජ්ජා නාම මග්ගො. විමුත්ති ඵලං. මූලභාවො විපස්සනාය පාදකභාවො. චත්තාරො සතිපට්ඨානෙ පරිපූරෙති කායානුපස්සනාදීනං චතුන්නං අනුපස්සනානං වසෙන තස්සා භාවනාය පවත්තනතො. සත්ත බොජ්ඣඞ්ගෙ පරිපූරෙන්ති බොජ්ඣඞ්ගභාවනාය විනා සතිපට්ඨානභාවනාපාරිපූරියා අභාවතො. විජ්ජාවිමුත්තිං පරිපූරෙන්ති බොජ්ඣඞ්ගභාවනාය තාසං සිඛාප්පත්තිභාවතො. චරිමකානන්ති අන්තිමකානං. Minh (vijjā) chính là đạo (maggo). Giải thoát (vimutti) là quả (phalaṃ). Trạng thái căn bản (mūlabhāvo) là trạng thái nền tảng (pādakabhāvo) của tuệ quán (vipassanāya). (Hành giả) làm cho viên mãn (paripūreti) bốn niệm xứ (cattāro satipaṭṭhāne) do sự tiến hành của pháp hành ấy (tassā bhāvanāya) qua bốn pháp tùy quán (catunnaṃ anupassanānaṃ vasena) là quán thân v.v... (kāyānupassanādīnaṃ). (Hành giả) làm cho viên mãn (paripūrenti) bảy giác chi (satta bojjhaṅge) vì không có (abhāvato) sự viên mãn của pháp hành niệm xứ (satipaṭṭhānabhāvanāpāripūriyā) nếu không có (vinā) pháp hành giác chi (bojjhaṅgabhāvanāya). (Hành giả) làm cho viên mãn (paripūrenti) minh và giải thoát (vijjāvimuttiṃ) vì nhờ (bhāvato) pháp hành giác chi (bojjhaṅgabhāvanāya) mà chúng (tāsaṃ) đạt đến đỉnh cao (sikhāppatti). Câu 'carimakānaṃ' có nghĩa là những cái cuối cùng (antimakānaṃ). 238. නිරොධවසෙනාති [Pg.346] නිරුජ්ඣනවසෙන. භවචරිමකාති භවවසෙන චරිමකා නිහීනභවපවත්තිනො. තථා ඣානචරිමකා වෙදිතබ්බා. චුතිචරිමකාති චුතියා චරිමකා චුතික්ඛණපවත්තිනො සබ්බපරියොසානකා. තස්මාති තීසු භවෙසු නිහීනෙ කාමභවෙ පවත්තනතො. තෙති අස්සාසපස්සාසා. පුරතොති හෙට්ඨා. යස්මා විභඞ්ගට්ඨකථායං (විභ. අට්ඨ. 26 පකිණ්ණකකථා) රූපධම්මානං සොළසචිත්තක්ඛණායුකතා විභාවිතා, තස්මා ‘‘සොළසමෙන චිත්තෙන සද්ධිං උප්පජ්ජිත්වා’’ති වුත්තං. චුතිචිත්තස්ස පුරතොති වා චුතිචිත්තං අවධිභාවෙන ගහෙත්වා තතො ඔරං සොළසමෙන චිත්තෙන සද්ධිං උප්පජ්ජිත්වාති එවං පන අත්ථෙ ගය්හමානෙ සත්තරසචිත්තක්ඛණායුකතාව අස්සාසපස්සාසානං වුත්තා හොති. 238. Câu 'nirodhavasena' có nghĩa là theo cách diệt (nirujjhanavasena). Câu 'bhavacarimakā' có nghĩa là những hơi thở cuối cùng (carimakā) về mặt kiếp sống (bhavavasena), tức là những hơi thở diễn tiến trong kiếp sống thấp kém (nihīnabhavapavattino). Tương tự (tathā), cần hiểu về những hơi thở cuối cùng của thiền (jhānacarimakā). Câu 'cuticarimakā' có nghĩa là những hơi thở cuối cùng (carimakā) về mặt tử (cutiyā), tức là những hơi thở diễn tiến trong sát-na tử (cutikkhaṇapavattino), là những hơi thở cuối cùng của tất cả (sabbapariyosānakā). Câu 'tasmā' có nghĩa là do diễn tiến (pavattanato) trong cõi Dục (kāmabhave), là cõi thấp kém (nihīne) trong ba cõi (tīsu bhavesu). Câu 'te' là chỉ cho những hơi thở vô, hơi thở ra (assāsapassāsā). Câu 'purato' có nghĩa là trước đó (heṭṭhā). Bởi vì (yasmā) trong Chú giải Phân Tích (vibhaṅgaṭṭhakathāyaṃ), tuổi thọ của các pháp sắc (rūpadhammānaṃ) được giải thích (vibhāvitā) là mười sáu sát-na tâm (soḷasacittakkhaṇāyukatā), do đó (tasmā) có câu nói: 'sau khi sanh khởi cùng với tâm thứ mười sáu' (soḷasamena cittena saddhiṃ uppajjitvā). Hoặc (vā) khi câu 'trước tâm tử' (cuticittassa purato) được hiểu theo nghĩa (atthe gayhamāne) là lấy tâm tử (cuticittaṃ) làm giới hạn (avadhibhāvena gahetvā) rồi 'sau khi sanh khởi cùng với tâm thứ mười sáu (soḷasamena) trước đó (tato oraṃ)', thì tuổi thọ của hơi thở vô, hơi thở ra (assāsapassāsānaṃ) được nói là (vuttā hoti) mười bảy sát-na tâm (sattarasacittakkhaṇāyukatāva). ඉමෙ කිර ඉමං කම්මට්ඨානං අනුයුත්තස්ස භික්ඛුනො පාකටා හොන්තීති ආනෙත්වා සම්බන්ධො. තත්ථ කාරණමාහ ‘‘ආනාපානාරම්මණස්ස සුට්ඨු පරිග්ගහිතත්තා’’ති. තමෙවත්ථං විභාවෙතුං ‘‘චුතිචිත්තස්සා’’තිආදි වුත්තං. Mối liên hệ được tạo ra bằng cách dẫn đến câu: 'Những hơi thở này (ime) quả thật (kira) trở nên rõ ràng (pākaṭā honti) đối với vị tỳ khưu (bhikkhuno) đã chuyên tâm (anuyuttassa) vào đề mục thiền này (imaṃ kammaṭṭhānaṃ)'. Về điều đó, ngài nói ra nguyên nhân: 'vì đã nắm bắt kỹ lưỡng (suṭṭhu pariggahitattā) đối tượng niệm hơi thở (ānāpānārammaṇassa)'. Để làm rõ chính ý nghĩa đó (tamevatthaṃ), câu 'cuticittassa' v.v... đã được nói. තත්ථ ආයුඅන්තරං නාම ජීවිතන්තරං ජීවනක්ඛණාවධි. ධම්මතාය එවාති සභාවෙනෙව, රුචිවසෙනෙවාති අත්ථො. Trong đó (tattha), 'khoảng thời gian của tuổi thọ' (āyuantaraṃ) có nghĩa là 'khoảng thời gian của mạng sống' (jīvitantaraṃ), giới hạn của sát-na sống (jīvanakkhaṇāvadhi). Câu 'dhammatāya eva' có nghĩa là chỉ do tự tánh (sabhāveneva), chỉ do ý muốn (rucivaseneva). චන්දාලොකං ඔලොකෙත්වාති ජුණ්හපක්ඛෙ පදොසවෙලායං සමන්තතො ආසිඤ්චමානඛීරධාරං විය ගගනතලං, රජතපත්තසදිසවාලිකාසන්ථතඤ්ච භූමිභාගං දිස්වා ‘‘රමණීයො වතායං කාලො, දෙසො ච මම අජ්ඣාසයසදිසො, කීව චිරං නු ඛො අයං දුක්ඛභාරො වහිතබ්බො’’ති අත්තනො ආයුසඞ්ඛාරෙ උපධාරෙත්වා පරික්ඛීණෙති අධිප්පායො. ලෙඛං කත්වාති චඞ්කමෙ තිරියං ලෙඛං කත්වා. Câu 'candālokaṃ oloketvā' có nghĩa là: vào thượng tuần (juṇhapakkhe), vào lúc chập tối (padosavelāyaṃ), sau khi thấy (disvā) bầu trời (gaganatalaṃ) giống như dòng sữa đang được rót ra (āsiñcamānakhīradhāraṃ viya) từ khắp nơi (samantato), và mặt đất (bhūmibhāgaṃ) được trải bằng cát giống như tấm bạc (rajatapattasadisavālikāsanthataṃ), (vị ấy suy nghĩ): 'Ôi, thời điểm này (ayaṃ kālo) thật khả ái (ramaṇīyo vata), và nơi này (deso ca) cũng phù hợp với khuynh hướng của ta (mama ajjhāsayasadiso). Gánh nặng khổ đau này (ayaṃ dukkhabhāro) sẽ phải mang (vahitabbo) bao lâu nữa đây (kīva ciraṃ nu kho)?'. Ý nghĩa (adhippāyo) là sau khi quán xét (upadhāretvā) các hành tuổi thọ (āyusaṅkhāre) của mình đã cạn kiệt (parikkhīṇe). Câu 'lekhaṃ katvā' có nghĩa là sau khi vạch một đường ngang (tiriyaṃ lekhaṃ katvā) trên kinh hành đường (caṅkame). අනුයුඤ්ජෙථාති අනුයුඤ්ජෙය්‍ය, භාවෙය්‍යාති අත්ථො. Câu 'anuyuñjetha' có nghĩa là nên chuyên tâm (anuyuñjeyya), nên tu tiến (bhāveyya). උපසමානුස්සතිකථාවණ්ණනා Giải thích về chương Tùy niệm sự tịch tịnh 239. එවන්ති යථාවුත්තෙන විරාගාදිගුණානුස්සරණප්පකාරෙන. සබ්බදුක්ඛූපසමසඞ්ඛාතස්සාති දුක්ඛදුක්ඛාදිභෙදං සබ්බම්පි දුක්ඛං උපසම්මති එත්ථාති සබ්බදුක්ඛූපසමොති සඞ්ඛාතබ්බස්ස. 239. Câu 'evaṃ' có nghĩa là theo cách đã nói (yathāvuttena), tức là theo phương cách tùy niệm các đức tính ly tham v.v... (virāgādiguṇānussaraṇappakārena). Câu 'sabbadukkhūpasamasaṅkhātassa' có nghĩa là của pháp cần được gọi (saṅkhātabbassa) là 'sự tịch tịnh của mọi khổ đau' (sabbadukkhūpasamo) vì rằng (iti) ở nơi đây (ettha), tất cả khổ đau (sabbampi dukkhaṃ) có sự phân biệt như khổ khổ v.v... (dukkadukkhādibhedaṃ) đều được lắng dịu (upasammati). ‘‘පඤ්ඤත්තිධම්මා’’තිආදීසු අසභාවොපි ඤාණෙන ධාරීයති අවධාරීයතීති ධම්මොති වුච්චතීති තතො නිවත්තෙන්තො ‘‘ධම්මාති සභාවා’’ති ආහ[Pg.347]. භවනං පරමත්ථතො විජ්ජමානතා භාවො, සහ භාවෙනාති සභාවා, සච්ඡිකට්ඨපරමත්ථතො ලබ්භමානරූපාති අත්ථො. තෙ හි අත්තනො සභාවස්ස ධාරණතො ධම්මාති, යථාවුත්තෙනට්ඨෙන සභාවාති ච වුච්චන්ති. සඞ්ගම්මාති පච්චයසමොධානලක්ඛණෙන සඞ්ගමෙන සන්නිපතිත්වා. සමාගම්මාති තස්සෙව වෙවචනං. පච්චයෙහීති අනුරූපෙහි පච්චයෙහි. කතාති නිබ්බත්තිතා. අකතාති කෙහිචිපි පච්චයෙහි න කතා. අසඞ්ඛතාති බහුවචනස්ස කාරණං හෙට්ඨා වුත්තමෙව. අග්ගමක්ඛායතීති අග්ගො අක්ඛායති, ම-කාරො පදසන්ධිකරො. සො අසඞ්ඛතලක්ඛණො සභාවධම්මො විරාගොති පච්චෙතබ්බො, විරජ්ජති එත්ථ සංකිලෙසධම්මොති. නිබ්බානං ආරම්මණං කත්වා පවත්තමානෙන අරියමග්ගෙන පහීයමානා මානමදාදයො තං පත්වා පහීයන්ති නාමාති ආහ ‘‘තමාගම්ම…පෙ… විනස්සන්තී’’ති. තත්ථ ‘‘සෙය්‍යොහමස්මී’’තිආදිනා (ධ. ස. 1121; සං. නි. 4.108) මඤ්ඤනාවසෙන පවත්තො මානො එව මානමදො. පුරිසභාවං නිස්සාය උප්පජ්ජනකමදො පුරිසමදො. ආදි-සද්දෙන ජාතිමදාදීනං සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. නිම්මදාති විගතමදභාවා. ඉමමෙව හි අත්ථං දස්සෙතුං ‘‘අමදා’’ති වුත්තං. මදා නිම්මදීයන්ති එත්ථ අමදභාවං විනාසං ගච්ඡන්තීති මදනිම්මදනො. එසෙව නයො සෙසපදෙසුපි. කාමපිපාසාති කාමානං පාතුකම්‍යතා, කාමතණ්හා. කාමගුණා එව ආලියන්ති එත්ථ සත්තාති කාමගුණාලයා. තෙභූමකං වට්ටන්ති තීසු භූමීසු කම්මකිලෙසවිපාකවට්ටං. එස අසඞ්ඛතධම්මො. අපරාපරභාවායාති අපරාපරං යොනිආදිතො යොනිආදිභාවාය. ආබන්ධනං ගණ්ඨිකරණං. සංසිබ්බනං තුන්නකාරණං. නික්ඛමනං, නිස්සරණඤ්චස්ස තණ්හාය විසංයොගො එවාති ආහ ‘‘විසංයුත්තො’’ති. Trong các câu như 'các pháp chế định' (paññattidhammā), dù là pháp không có tự tánh (asabhāvopi) cũng được trí tuệ nắm giữ, xác định (ñāṇena dhārīyati avadhārīyati) nên được gọi là pháp (dhammoti vuccati). Để loại trừ ý nghĩa đó, ngài nói 'pháp tức là tự tánh' (dhammāti sabhāvā). Sự hiện hữu (bhavanaṃ), sự tồn tại theo nghĩa chân đế (paramatthato vijjamānatā) là 'bhāva'. 'Cùng với sự hiện hữu' (saha bhāvena) là 'sabhāvā', có nghĩa là các pháp có hình thái có thể đạt được (labbhamānarūpā) theo nghĩa chân đế, nghĩa là được chứng ngộ (sacchikaṭṭhaparamatthato). Quả vậy (hi), chúng (te) được gọi là 'pháp' (dhammā) vì chúng mang giữ (dhāraṇato) tự tánh (sabhāvassa) của chính mình, và được gọi là 'tự tánh' (sabhāvā) theo ý nghĩa đã nói. Câu 'saṅgamma' có nghĩa là sau khi tụ hội (sannipatitvā) bằng sự kết hợp (saṅgamena) có đặc tính là sự hợp thành của các duyên (paccayasamodhānalakkhaṇa). 'Samāgamma' là đồng nghĩa của từ ấy. 'Paccayehi' là do các duyên tương ứng (anurūpehi). 'Katā' là được tạo tác (nibbattitā). 'Akatā' là không được tạo tác (na katā) bởi bất kỳ duyên nào (kehicipi paccayehi). Nguyên nhân của việc dùng số nhiều trong câu 'asaṅkhatā' đã được nói ở dưới. Câu 'aggamakkhāyati' được tách thành 'aggo akkhāyati' (được gọi là tối thượng), mẫu tự 'ma' là để nối âm (padasandhikaro). Pháp tự tánh (sabhāvadhammo) ấy có đặc tính vô vi (asaṅkhatalakkhaṇo) cần được tin nhận (paccetabbo) là ly tham (virāgo), vì các pháp phiền não (saṃkilesadhammo) phai nhạt (virajjati) ở nơi đây (ettha). Các pháp như mạn, say sưa v.v... (mānamadādayo) đang được đoạn trừ (pahīyamānā) bởi thánh đạo (ariyamaggena) đang diễn tiến (pavattamānena) bằng cách lấy Niết-bàn làm đối tượng (nibbānaṃ ārammaṇaṃ katvā), được gọi là được đoạn trừ (pahīyanti nāma) khi đã đạt đến (patvā) pháp vô vi ấy (taṃ). Do đó, ngài nói 'tamāgamma…pe… vinassantī' (do duyên vào đó... chúng bị hủy diệt). Trong đó (tattha), ngã mạn (māno) diễn tiến (pavatto) qua sự tưởng tượng (maññanāvasena) như 'ta hơn' (seyyohamasmī) v.v... chính là sự say sưa vì ngã mạn (mānamado). Sự say sưa có thể sanh khởi (uppajjanakamado) do nương vào thân phận nam nhân (purisabhāvaṃ) là sự say sưa vì nam tính (purisamado). Với từ 'ādi', cần hiểu là bao gồm cả sự say sưa vì dòng dõi (jātimada) v.v... 'Nimmadā' là do trạng thái đã lìa sự say sưa (vigatamadabhāvā). Quả vậy, để chỉ rõ chính ý nghĩa này, từ 'amadā' đã được nói. Các pháp say sưa (madā) bị làm cho không còn say sưa (nimmadīyanti), đi đến trạng thái không say sưa (amadabhāvaṃ), đi đến sự hủy diệt (vināsaṃ) ở nơi đây (ettha), do đó gọi là 'madanimmadano' (sự dập tắt các cơn say). Phương pháp này cũng tương tự trong các câu còn lại. 'Kāmapipāsā' là sự khao khát (pātukamyatā) các dục (kāmānaṃ), tức là dục ái (kāmataṇhā). Các dục trưởng dưỡng (kāmaguṇā) là nơi chúng sanh (sattā) dính mắc (āliyanti), do đó gọi là 'kāmaguṇālayā' (nơi trú ẩn của các dục trưởng dưỡng). Vòng luân hồi trong ba cõi (tebhūmakaṃ vaṭṭaṃ) là nghiệp, phiền não và quả trong ba cõi (tīsu bhūmīsu kammakilesavipākavaṭṭaṃ). Pháp vô vi (asaṅkhatadhammo) này (esa). 'Aparāparabhāvāya' là để có trạng thái (bhāvāya) kế tiếp (aparāparaṃ) từ một thai sanh v.v... (yoniādito) đến một thai sanh khác v.v... (yoniādibhāvāya). 'Ābandhanaṃ' là sự cột buộc (gaṇṭhikaraṇaṃ). 'Saṃsibbanaṃ' là sự may vá (tunnakāraṇaṃ). Sự thoát ra (nikkhamanaṃ) và sự ra khỏi (nissaraṇaṃ) pháp ấy chính là sự không tương ưng (visaṃyogo eva) với ái (taṇhāya), do đó ngài nói là 'visaṃyutto' (ly hệ). යෙ ගුණෙ නිමිත්තං කත්වා මදනිම්මදනාදිනාමානි නිබ්බානෙ නිරුළ්හානි, තෙ මදනිම්මදනතාදිකෙ යථාවුත්තෙ නිබ්බත්තිතනිබ්බානගුණෙ එව ගහෙත්වා ආහ ‘‘මදනිම්මදනතාදීනං ගුණානං වසෙනා’’ති, න පන මදා නිම්මදීයන්ති එතෙනාති එවමාදිකෙ. තෙ හි අරියමග්ගගුණා. භගවතා උපසමගුණා වුත්තාති සම්බන්ධො. කත්ථ පන වුත්තාති? අසඞ්ඛතසංයුත්තාදීසු (සං. නි. 4.366 ආදයො). තත්ථ සච්චන්ති අවිතථං. නිබ්බානං හි කෙනචි පරියායෙන අසන්තභාවාභාවතො එකංසෙනෙව සන්තත්තා අවිපරීතට්ඨෙන සච්චං. තෙනාහ ‘‘එකං හි සච්චං, න දුතියමත්ථී’’ති [Pg.348] (සු. නි. 890). පාරන්ති සංසාරස්ස පරතීරභූතං. තෙනෙවාහ ‘‘තිණ්ණො පාරඞ්ගතො ථලෙ තිට්ඨති බ්‍රාහ්මණො’’ති (ඉතිවු. 69), ‘‘අප්පකා තෙ මනුස්සෙසු, යෙ ජනා පාරගාමිනො’’ති (ධ. ප. 85) ච. සුදුද්දසන්ති පරමගම්භීරතාය, අතිසුඛුමසන්තසභාවතාය ච අනුපචිතඤාණසම්භාරෙහි දට්ඨුං අසක්කුණෙය්‍යතාය සුට්ඨු දුද්දසං. නත්ථි එත්ථ ජරා, එතස්මිං වා අධිගතෙ පුග්ගලස්ස ජරාභාවොති අජරං. තතො එව ජරාදීහි අපලොකියතාය ථිරට්ඨෙන ධුවං. තණ්හාදිපපඤ්චාභාවතො නිප්පපඤ්චං. නත්ථි එත්ථ මතන්ති අමතං. අසිවභාවකරානං සංකිලෙසධම්මානං අභාවෙන සිවං. චතූහි යොගෙහි අනුපද්දුතත්තා ඛෙමං. විසඞ්ඛාරභාවෙන අච්ඡරියතාය, අභූතපුබ්බතාය ච අබ්භුතං. සබ්බාසං ඊතීනං අනත්ථානං අභාවෙන අනීතිකං. නිද්දුක්ඛතාය අබ්‍යාබජ්ඣං. සබ්බසංකිලෙසමලතො අච්චන්තසුද්ධියා විසෙසතො සුද්ධීති විසුද්ධි. චතූහිපි ඔඝෙහි අනජ්ඣොත්ථරණීයතාය දීපං. සකලවට්ටදුක්ඛතො පරිපාලනට්ඨෙන තාණං. Những đức tính nào được lấy làm nhân duyên mà các danh xưng như Madanimmadana (sự dẹp tan kiêu mạn) v.v... được xác lập cho Nibbāna, thì chính là lấy những đức tính của Nibbāna đã được tạo ra như đã nói, như là Madanimmadanatā (trạng thái dẹp tan kiêu mạn) v.v... mà nói rằng: ‘do năng lực của các đức tính như Madanimmadanatā v.v...’, chứ không phải theo cách như ‘các sự say đắm được làm cho hết say đắm bởi pháp này’. Bởi vì đó là những đức tính của Thánh đạo. Nên hiểu mối liên hệ là: ‘Đức Thế Tôn đã thuyết giảng các đức tính an tịnh’. Vậy, đã được thuyết ở đâu? Trong các kinh như Tương Ưng Vô Vi v.v... Trong đó, sacca (chân đế) nghĩa là không sai lệch. Thật vậy, Nibbāna, vì không có trạng thái không an tịnh theo bất kỳ phương diện nào, vì hoàn toàn an tịnh, nên được gọi là sacca (chân đế) theo nghĩa không biến đổi. Do đó, Ngài nói: ‘Chỉ có một chân đế, không có cái thứ hai’. Pāra (bờ kia) là bờ bên kia của luân hồi. Do đó, Ngài nói: ‘Vị Bà-la-môn đã vượt qua, đã đến bờ kia, đứng trên đất liền’ và ‘Trong loài người, ít thay là những người đến được bờ kia’. Sududdasa (rất khó thấy) là rất khó thấy do tính chất vô cùng sâu thẳm, do bản chất vô cùng vi tế và an tịnh, và do không thể thấy được bởi những người chưa tích lũy tư lương trí tuệ. Ajara (không già) là vì ‘không có sự già ở đây’, hoặc vì khi chứng đắc pháp này, cá nhân không còn sự già. Cũng chính vì thế, do không bị hủy hoại bởi già v.v..., nên theo nghĩa vững chắc, gọi là dhuva (bền vững). Nippapañca (vô hí luận) là do không có các pháp hí luận như ái v.v... Amata (bất tử) là vì ‘không có cái chết ở đây’. Siva (an lành) là do không có các pháp phiền não gây ra sự không an lành. Khema (an ổn) là do không bị bốn ách trược não hại. Abbhuta (vi diệu) là do trạng thái vô vi, do tính chất kỳ diệu và chưa từng có. Anītika (vô tai họa) là do không có tất cả các tai họa và điều bất lợi. Abyābajjha (vô não hại) là do không có khổ. Visuddhi (thanh tịnh) là sự thanh tịnh đặc biệt do hoàn toàn trong sạch khỏi mọi cấu uế phiền não. Dīpa (hòn đảo) là do không thể bị bốn bộc lưu nhận chìm. Tāṇa (nơi nương tựa) là theo nghĩa bảo vệ khỏi toàn bộ khổ luân hồi. ‘‘සච්චඤ්ච වො, භික්ඛවෙ, දෙසෙස්සාමී’’තිආදිකා පාළි සංඛිත්තාති වෙදිතබ්බා. ආදි-සද්දෙන අනන්තඅනාසවනිපුණඅජජ්ජරඅපලොකිතඅනිදස්සනපණීතඅච්ඡරියඅනීතිකධම්මමුත්තිලෙණපරායණගම්භීරාදිවචනෙහි ච බොධිතා ඉධ අවුත්තා ගුණා සඞ්ගය්හන්ති, තත්ථ නත්ථි එතස්ස උප්පාදන්තො වා වයන්තො වාති අනන්තො, අසඞ්ඛතධම්මො. ආසවානං අනාරම්මණතාය අනාසවො. නිපුණඤාණගොචරතාය නිපුණො. සඞ්ඛතධම්මො විය ජරාය අජජ්ජරිතතාය අජජ්ජරො. බ්‍යාධිආදීහි අපලොකියතාය අපලොකිතං. අචක්ඛුවිඤ්ඤාණවිඤ්ඤෙය්‍යතාය අනිදස්සනො. අතිත්තිකරට්ඨෙන පණීතො. අපචුරතාය අච්ඡරියො. ඊතීහි අනභිභවනීයසභාවත්තා, අනීතිකභාවහෙතුතො ච අනීතිකධම්මො. වට්ටදුක්ඛමුත්තිනිමිත්තතාය මුත්ති. සංසාරං භයතො පස්සන්තෙහි නිලීයනීයතො ලෙණං. තෙසංයෙව පරා ගතීති පරායණො. පකතිඤාණෙන අලද්ධපතිට්ඨතාය අගාධට්ඨෙන ගම්භීරො. කතපුඤ්ඤෙහිපි දුක්ඛෙන කිච්ඡෙන අනුබුජ්ඣිතබ්බතො දුරනුබොධො. සච්ඡිකිරියං මුඤ්චිත්වා න තක්කඤාණෙන අවචරිතබ්බොති අතක්කාවචරො[Pg.349]. බුද්ධාදීහි පණ්ඩිතෙහෙව වෙදිතබ්බතො අධිගන්තබ්බතො පණ්ඩිතවෙදනීයොති එවමත්ථො වෙදිතබ්බො. Nên biết rằng đoạn kinh Pāḷi bắt đầu bằng ‘Này các Tỳ khưu, Ta sẽ thuyết giảng chân đế cho các con’ là được nói tóm tắt. Bởi từ ādi (v.v...), các đức tính không được nói đến ở đây, nhưng được chỉ rõ qua các từ như ananta (vô biên), anāsava (vô lậu), nipuṇa (vi tế), ajajjara (không hư hoại), apalokita (không tan rã), anidassana (vô kiến), paṇīta (cao thượng), acchariya (kỳ diệu), anītikadhamma (pháp vô tai họa), mutti (giải thoát), leṇa (nơi ẩn náu), parāyaṇa (đích đến), gambhīra (sâu thẳm) v.v... cũng được bao gồm. Trong đó, ananta (vô biên) là vì pháp này không có khởi đầu là sự sanh, hay kết thúc là sự diệt; đó là pháp vô vi. Anāsava (vô lậu) là do không phải là đối tượng của các lậu hoặc. Nipuṇa (vi tế) là do là cảnh giới của trí tuệ vi tế. Ajajjaro (không hư hoại) là do không bị mục nát bởi sự già như pháp hữu vi. Apalokita (không tan rã) là do không bị hủy hoại bởi bệnh tật v.v... Anidassana (vô kiến) là do không thể nhận biết bằng nhãn thức. Paṇīto (cao thượng) là theo nghĩa không gây nhàm chán. Acchariyo (kỳ diệu) là do sự hiếm có. Anītikadhamma (pháp vô tai họa) là do có bản chất không thể bị các tai họa xâm chiếm, và là nguyên nhân của trạng thái vô tai họa. Mutti (giải thoát) là do là nhân duyên giải thoát khỏi khổ luân hồi. Leṇa (nơi ẩn náu) là do là nơi ẩn náu cho những người thấy luân hồi là đáng sợ. Parāyaṇa (đích đến) là vì đó là đích đến tối hậu của chính những người ấy. Gambhīro (sâu thẳm) là theo nghĩa không thể dò được, do không thể đạt đến chỗ đứng bằng trí tuệ thông thường. Duranubodho (khó giác ngộ) là do ngay cả những người đã tạo phước cũng phải giác ngộ một cách khó khăn, nhọc nhằn. Atakkāvacaro (bất khả tư nghì) là vì không phải là đối tượng của trí suy luận, ngoại trừ việc trực tiếp chứng ngộ. Paṇḍitavedanīyo (chỉ bậc trí mới biết) là do chỉ có thể được biết, được chứng đắc bởi các bậc hiền trí như chư Phật v.v... Nên hiểu ý nghĩa như vậy. අරියසාවකස්සෙව ඉජ්ඣති සච්ඡිකිරියාභිසමයවසෙන නිබ්බානගුණානං පාකටභාවතො. අට්ඨානෙ චායං එව-සද්දො වුත්තො, ඉජ්ඣති එවාති යොජනා. සුඛසිද්ධිවසෙන වා එවං වුත්තං ‘‘අරියසාවකස්සෙවා’’ති. තෙනෙවාහ ‘‘එවං සන්තෙපී’’තිආදි. උපසමගරුකෙනාති නිබ්බානනින්නෙන. මනසි කාතබ්බා යථාවුත්තා උපසමගුණා. සුඛං සුපතීතිආදීසු වත්තබ්බං මෙත්තාකථායං ආවි භවිස්සති. පණීතාධිමුත්තිකො හොති නිබ්බානාධිමුත්තත්තා. Chỉ thành tựu đối với Thánh đệ tử, do các đức tính của Nibbāna trở nên rõ ràng nhờ sự chứng ngộ bằng việc trực nhận. Và từ eva này được nói không đúng chỗ, nên kết hợp là ijjhati eva (chắc chắn thành tựu). Hoặc, được nói như vậy ‘chỉ đối với Thánh đệ tử’ là do sự thành tựu một cách dễ dàng. Chính vì thế, Ngài nói ‘dù là như vậy’ v.v... Upasamagarukena (người tôn trọng sự an tịnh) nghĩa là người hướng về Nibbāna. Nên tác ý đến các đức tính an tịnh như đã nói. Điều cần nói trong các đoạn như ‘ngủ được an lạc’ v.v... sẽ trở nên rõ ràng trong phần nói về tâm từ. Trở thành người có tín giải nơi điều cao thượng là do có tín giải nơi Nibbāna. අනුස්සතිකම්මට්ඨානනිද්දෙසවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Phần giải thích về đề mục tùy niệm đã kết thúc. ඉති අට්ඨමපරිච්ඡෙදවණ්ණනා. Như vậy là phần giải thích chương thứ tám. 9. බ්‍රහ්මවිහාරනිද්දෙසවණ්ණනා 9. Giải thích về Phạm trú මෙත්තාභාවනාකථාවණ්ණනා Giải thích về việc tu tập tâm từ 240. මෙත්තං [Pg.350] බ්‍රහ්මවිහාරං. භාවෙතුකාමෙනාති උප්පාදෙතුකාමෙන පච්චවෙක්ඛිතබ්බොති සම්බන්ධො. සුඛනිසින්නෙනාති විසමං අනිසීදිත්වා පල්ලඞ්කාභුජනෙන සුඛනිසින්නෙන. 240. Phạm trú là tâm từ. Nên liên kết (câu) với ‘bởi người muốn tu tập’, nghĩa là bởi người muốn làm cho phát sanh, ‘nên quán xét’. Sukhanisinnena (ngồi một cách thoải mái) nghĩa là không ngồi một cách không ngay ngắn, mà ngồi thoải mái trong thế kiết già. කස්මාති පච්චවෙක්ඛණාය කාරණපුච්ඡා, අඤ්ඤං අධිගන්තුකාමෙන අඤ්ඤත්ථ ආදීනවානිසංසපච්චවෙක්ඛණා කිමත්ථියාති අධිප්පායො. මෙත්තා නාම අත්ථතො අදොසො. තථා හි අදොසනිද්දෙසෙ ‘‘මෙත්ති මෙත්තායනා මෙත්තායිතත්ත’’න්ති (ධ. ස. 1062) නිද්දිට්ඨං. ඛන්තීති ච ඉධ අධිවාසනක්ඛන්ති අධිප්පෙතා. සා පන අත්ථතො අදොසප්පධානා චත්තාරො අරූපක්ඛන්ධාති මෙත්තාය සිජ්ඣමානාය තිතික්ඛාඛන්ති සිද්ධා එව හොතීති ආහ ‘‘ඛන්ති අධිගන්තබ්බා’’ති. තෙන ඛන්තියං ආනිසංසපච්චවෙක්ඛණා සත්ථිකාවාති දස්සෙති. අභිභූතො පරියුට්ඨානෙන. පරියාදින්නචිත්තො කුසලුප්පත්තියා ඔකාසාලාභෙන. ආදීනවො දට්ඨබ්බො පාණඝාතාදිවසෙන දිට්ඨධම්මිකසම්පරායිකාදිඅනත්ථමූලභාවතො. Câu ‘Tại sao?’ là câu hỏi về nguyên nhân của việc quán xét. Ý muốn nói là: ‘Việc quán xét sự nguy hại và lợi ích ở một pháp khác có ích lợi gì cho người muốn chứng đắc một pháp khác?’ Tâm từ, về mặt ý nghĩa, chính là vô sân. Thật vậy, trong phần giải thích về vô sân, đã được chỉ rõ là: ‘sự thương mến, trạng thái thương mến, bản chất thương mến’. Và ở đây, với từ khanti (nhẫn nại), ý muốn nói đến sự nhẫn nại chịu đựng. Và sự nhẫn nại ấy, về mặt ý nghĩa, là bốn uẩn vô sắc với vô sân làm chủ đạo. Do đó, khi tâm từ được thành tựu, thì sự nhẫn nại chịu đựng cũng được thành tựu. Vì vậy, Ngài nói ‘nên chứng đắc sự nhẫn nại’. Bằng câu đó, Ngài chỉ ra rằng việc quán xét lợi ích trong sự nhẫn nại là có ý nghĩa. (Người) bị áp đảo bởi sự trỗi dậy (của phiền não). Tâm bị chiếm đoạt do không có cơ hội cho thiện pháp sanh khởi. Nên thấy sự nguy hại là do nó là gốc rễ của những điều bất lợi trong hiện tại và tương lai v.v... qua việc sát sanh v.v... ඛන්තී පරමං තපොති පරාපකාරසහනාදිකා තිතික්ඛලක්ඛණා ඛන්ති උත්තමං තපො අකත්තබ්බාකරණකත්තබ්බකරණලක්ඛණාය සම්මාපටිපත්තියා මූලභාවතො. ඛන්තිබලං බලානීකන්ති පරමං මඞ්ගලභූතා ඛන්ති එව බලං එතස්සාති ඛන්තිබලං. වුත්තඤ්හි ‘‘ඛන්තිබලා සමණබ්‍රාහ්මණා’’ති. දොසාදිපටිපක්ඛවිධමනසමත්ථතාය අනීකභූතෙන තෙනෙව ච ඛන්තිබලෙන බලානීකං. ඛන්ත්‍යා භිය්‍යො න විජ්ජතීති අත්තනො පරෙසඤ්ච අනත්ථපටිබාහනො, අත්ථාවහො ච ඛන්තිතො උත්තරි අපස්සයො නත්ථි. ‘Khantī paramaṃ tapo’ti (Nhẫn nại là khổ hạnh tối thượng), khanti (sự nhẫn nại) có trạng thái là kham nhẫn (titikkhalakkhaṇā), như là chịu đựng sự hãm hại của người khác (parāpakārasahanādikā), là tapo (khổ hạnh) uttamaṃ (tối thượng) vì là nền tảng (mūlabhāvato) cho chánh hạnh (sammāpaṭipattiyā) có đặc tính là không làm điều không nên làm và làm điều nên làm (akattabbākaraṇakattabbakaraṇalakkhaṇāya). ‘Khantibalaṃ balānīkan’ti (Sức mạnh nhẫn nại là đạo quân hùng mạnh), khanti (sự nhẫn nại) là maṅgalabhūtā (điềm lành) paramaṃ (tối thượng), ‘khanti eva balaṃ etassā’ti khantibalaṃ (sự nhẫn nại chính là sức mạnh của vị ấy, nên gọi là sức mạnh nhẫn nại). Vuttañhi (Thật vậy, đã được nói rằng): ‘khantibalā samaṇabrāhmaṇā’ti (Các vị Sa-môn, Bà-la-môn có sức mạnh nhẫn nại). Balānīkaṃ (là đạo quân hùng mạnh) là do chính sức mạnh nhẫn nại ấy (teneva ca khantibalena), vốn như một đạo quân (anīkabhūtena) vì có khả năng tiêu diệt (vidhamanasamatthatāya) các đối nghịch như là sân hận (dosādipaṭipakkha). ‘Khantyā bhiyyo na vijjatī’ti (Không có gì cao hơn nhẫn nại), không có nơi nương tựa nào (apassayo natthi) cao hơn (uttari) sự nhẫn nại (khantito), vốn ngăn trừ điều bất lợi (anatthapaṭibāhano) và mang lại lợi ích (atthāvaho) cho mình và cho người khác (attano paresañca). විවෙචනත්ථායාති වික්ඛම්භනත්ථාය. ඛන්තියා සංයොජනත්ථාය අත්තානන්ති අධිප්පායො. භාවනං දූසෙන්තීති දොසා, පුග්ගලායෙව දොසා පුග්ගලදොසා. යෙසු භාවනා න සම්පජ්ජති, අඤ්ඤදත්ථු විපජ්ජතෙව, තෙ එව [Pg.351] වුත්තා. පඨමන්ති වක්ඛමානෙන කොට්ඨාසතො කොට්ඨාසන්තරුපසංහරණනයෙන විනා සබ්බපඨමං. ‘Vivecanatthāyā’ti có nghĩa là vikkhambhanatthāya (nhằm mục đích trấn áp). Adhippāyo (ý nghĩa) là attānaṃ khantiyā saṃyojanatthāya (nhằm mục đích gắn liền tự thân với sự nhẫn nại). ‘Bhāvanaṃ dūsentī’ti dosā (làm hư hỏng sự tu tập, nên gọi là các pháp làm hư hỏng), puggalā yeva dosā (chính các hạng người là các pháp làm hư hỏng), nên gọi là puggaladosā (các hạng người làm hư hỏng). Yesu bhāvanā na sampajjati, aññadatthu vipajjateva (nơi những người nào mà sự tu tập không thành tựu, trái lại còn bị thất bại), te eva vuttā (chính những người ấy đã được nói đến). ‘Paṭhaman’ti (trước tiên) có nghĩa là sabbapaṭhamaṃ (trước hết tất cả), vinā (không có) phương pháp chuyển đổi từ phần loại này sang phần loại khác (koṭṭhāsato koṭṭhāsantarupasaṃharaṇanayena) sẽ được nói đến sau (vakkhamānena). පියායිතබ්බො පියො, තප්පටිපක්ඛො අප්පියො. සො සඞ්ඛෙපතො දුවිධො අත්ථස්ස අකාරකො, අනත්ථස්ස කාරකොති. තත්ථ යො අත්තනො, පියස්ස ච අනත්ථස්ස කාරකො, සො වෙරිපුග්ගලො දට්ඨබ්බො. යො පන අත්තනො, පියස්ස ච අත්ථස්ස අකාරකො, අප්පියස්ස ච අත්ථස්ස කාරකො, ‘‘අත්ථං මෙ නාචරී’’තිආදිනා (ධ. ස. 1237), ‘‘අප්පියස්ස මෙ අමනාපස්ස අත්ථං අචරී’’තිආදිනා ච ආඝාතවත්ථුභූතො, සො අප්පියො, අනනුකූලවුත්තිකො අනිට්ඨොති අත්ථො. ලිඞ්ගවිසභාගෙති ඉත්ථිලිඞ්ගාදිනා ලිඞ්ගෙන විසදිසෙ. ඔධිසොති භාගසො. ‘‘තිස්ස දත්තා’’තිආදිනා ඔධිසකන්ති අත්ථො. Piyāyitabbo (người đáng được thương yêu) là piyo (người thương), tappaṭipakkho (người đối nghịch với người ấy) là appiyo (người không thương). So (người ấy) tóm tắt (saṅkhepato) có hai loại (duvidho): atthassa akārako (người không làm điều lợi ích) và anatthassa kārako (người làm điều bất lợi). Trong đó (tattha), yo (người nào) là kārako (người làm) điều bất lợi (anatthassa) cho chính mình (attano) và cho người thương (piyassa ca), so (người ấy) nên được xem (daṭṭhabbo) là veripuggalo (hạng người kẻ thù). Yo pana (còn người nào) là akārako (người không làm) điều lợi ích (atthassa) cho chính mình (attano) và cho người thương (piyassa ca), và là kārako (người làm) điều lợi ích (atthassa) cho người không thương (appiyassa ca), trở thành đối tượng của sự oán hận (āghātavatthubhūto) qua các câu như ‘atthaṃ me nācarī’tiādinā (v.v… ‘đã không làm lợi ích cho ta’) và ‘appiyassa me amanāpassa atthaṃ acarī’tiādinā (v.v… ‘đã làm lợi ích cho người ta không ưa, không thích’), so (người ấy) là appiyo (người không thương). Attho (ý nghĩa) là ananukūlavuttiko (người có hạnh kiểm không tương hợp), aniṭṭho (người không đáng mong muốn). ‘Liṅgavisabhāge’ti là visadise (nơi người khác) về giới tính (liṅgena), như là nữ giới (itthiliṅgādinā). ‘Odhisoti’ là bhāgaso (theo từng phần). Attho (ý nghĩa) là odhisakaṃ (sự chỉ định riêng) qua các câu như ‘Tissā, Dattā’tiādinā (v.v… ‘cô Tissā, cô Dattā’). ඉදානි යථාවුත්තෙසු ඡසු පුග්ගලෙසු අභාවෙතබ්බතාය කාරණං දස්සෙන්තො ‘‘අප්පියං හී’’තිආදිමාහ. තත්ථ අප්පියං හි පියට්ඨානෙ ඨපෙන්තො කිලමතීති දොසෙන භාවනාය සපරිස්සයතමාහ. අප්පියතා හි පියභාවස්ස උජුපටිපක්ඛා, න ච තස්ස පියට්ඨානෙ ඨපනෙන විනා භාවනා සිජ්ඣති. අතිප්පියසහායකං මජ්ඣත්තට්ඨානෙ ඨපෙන්තො කිලමතීති රාගෙන භාවනාය සපරිස්සයතමාහ අතිප්පියසහායස්ස ගෙහස්සිතපෙමට්ඨානභාවතො. තෙනාහ ‘‘අප්පමත්තකෙපී’’තිආදි. මජ්ඣත්තං ඉට්ඨානිට්ඨතාහි මජ්ඣසභාවං නෙව පියං නාප්පියන්ති අත්ථො. ගරුට්ඨානෙ පියට්ඨානෙ ච ඨපෙන්තො කිලමති මජ්ඣත්තෙ සම්භාවනීයපියායිතබ්බතානං අභාවා. න හි අජ්ඣුපෙක්ඛිතබ්බෙ භාවනීයතා, මනාපතා වා පච්චුපට්ඨාති, පියගරුභාවසම්පන්නෙ ච පඨමං මෙත්තා භාවෙතබ්බා. කොධො උප්පජ්ජති කොට්ඨාසන්තරභාවානුපනයනතො. Idāni (bây giờ), dassento (để chỉ ra) lý do (kāraṇaṃ) không nên tu tập (abhāvetabbatāya) đối với sáu hạng người đã được nói đến (yathāvuttesu chasu puggalesu), ngài đã nói (āha) ‘appiyaṃ hī’tiādi (v.v… ‘vì rằng người không thương’). Trong đó (tattha), bằng câu ‘appiyaṃ hi piyaṭṭhāne ṭhapento kilamati’ (vị ấy mệt mỏi khi đặt người không thương vào vị trí người thương), ngài nói lên (āha) sự nguy hiểm (saparissayataṃ) của việc tu tập (bhāvanāya) do sân hận (dosena). Hi (thật vậy), appiyatā (tính chất không được thương) là ujupaṭipakkhā (sự đối nghịch trực tiếp) với piyabhāvassa (tính chất được thương), và sự tu tập (bhāvanā) không thể thành tựu (na sijjhati) nếu không đặt người ấy vào vị trí người thương (vinā tassa piyaṭṭhāne ṭhapanena). Bằng câu ‘atippiyasahāyakaṃ majjhattaṭṭhāne ṭhapento kilamati’ (vị ấy mệt mỏi khi đặt người bạn rất thân vào vị trí người trung lập), ngài nói lên (āha) sự nguy hiểm (saparissayataṃ) của việc tu tập (bhāvanāya) do tham ái (rāgena), vì người bạn rất thân (atippiyasahāyassa) là nơi chốn của tình ái quyến luyến gia đình (gehassitapemaṭṭhānabhāvato). Do đó, ngài nói (tenāha) ‘appamattakepī’tiādi (v.v… ‘dù chỉ một chút’). Majjhattaṃ có nghĩa là (attho) người có bản chất trung bình (majjhasabhāvaṃ) do tính chất đáng ưa và không đáng ưa (iṭṭhāniṭṭhatāhi), neva piyaṃ nāppiyaṃ (không phải là người thương cũng không phải là người không thương). ‘Garuṭṭhāne piyaṭṭhāne ca ṭhapento kilamati’ (vị ấy mệt mỏi khi đặt [người trung lập] vào vị trí người đáng kính và vị trí người thương) là vì nơi người trung lập (majjhatte) không có (abhāvā) các phẩm chất đáng được tôn trọng và đáng được yêu mến (sambhāvanīyapiyāyitabbatānaṃ). Hi (thật vậy), nơi người đáng được xả ly (ajjhupekkhitabbe), tính chất đáng tu tập (bhāvanīyatā) hay tính chất làm vui lòng (manāpatā) không hiện khởi (na paccupaṭṭhāti), và đối với người đã có sẵn tính chất đáng yêu và đáng kính (piyagarubhāvasampanne ca), tâm từ (mettā) nên được tu tập (bhāvetabbā) trước tiên (paṭhamaṃ). Kodho (sân hận) uppajjati (khởi lên) do không đưa đến trạng thái của phần loại khác (koṭṭhāsantarabhāvānupanayanato). තමෙවාති විසභාගලිඞ්ගමෙව. ලිඞ්ගසභාගෙති අවිසෙසෙත්වා ‘‘පියපුග්ගලෙ’’ති ආහ. භිත්තියුද්ධමකාසීති සීලං අධිට්ඨාය පිහිතද්වාරෙ ගබ්භෙ සයනපීඨෙ නිසීදිත්වා මෙත්තං භාවෙන්තො මෙත්තාමුඛෙන උප්පන්නරාගෙන අන්ධීකතො භරියාය සන්තිකං ගන්තුකාමො ද්වාරං අසල්ලක්ඛෙත්වා භිත්තිං භින්දිත්වාපි නික්ඛමිතුකාමතාය භිත්තිං පහරි. තෙනාහ [Pg.352] ‘‘මෙත්තායනාමුඛෙන රාගො වඤ්චෙතී’’ති (නෙත්ති. අට්ඨ. 21), ‘‘අන්ධතමං තදා හොති, යං රාගො සහතෙ නර’’න්ති ච. ‘Tamevā’ti có nghĩa là visabhāgaliṅgam eva (chỉ người khác phái). ‘Liṅgasabhāge’ti, không phân biệt (avisesetvā), ngài nói (āha) là ‘piyapuggale’ti (nơi người thương). ‘Bhittiyuddhamakāsī’ti (đã giao chiến với bức tường), sau khi thọ trì giới (sīlaṃ adhiṭṭhāya), vị ấy ngồi (nisīditvā) trên giường (sayanapīṭhe) trong một căn phòng đóng kín cửa (pihitadvāre gabbhe) và tu tập tâm từ (mettaṃ bhāvento), bị tham ái khởi lên với tâm từ làm duyên cớ (mettāmukhena uppannarāgena) làm cho mù quáng (andhīkato), muốn đi (gantukāmo) đến chỗ người vợ (bhariyāya santikaṃ), không nhận ra (asallakkhetvā) cánh cửa (dvāraṃ), đã đập (pahari) vào bức tường (bhittiṃ) với ý muốn thoát ra ngoài (nikkhamitukāmatāya) dù phải phá vỡ (bhinditvāpi) bức tường (bhittiṃ). Do đó (tena), ngài nói (āha): ‘mettāyanāmukhena rāgo vañcetī’ti (‘tham ái lừa dối dưới chiêu bài tu tập tâm từ’) và ‘andhatamaṃ tadā hoti, yaṃ rāgo sahate naran’ti ca (‘khi tham ái chế ngự con người, lúc ấy là bóng tối dày đặc nhất’). ආදානනික්ඛෙපපරිච්ඡින්නෙ අද්ධාපච්චුප්පන්නභූතෙ ධරමානතාය පච්චක්ඛතො විය උපලබ්භමානෙ ඛන්ධප්පබන්ධෙ ඉධ සත්තාදිග්ගහණං, න තියද්ධගතෙති ආහ ‘‘කාලකතෙ පනා’’තිආදි. කස්මා පන කාලකතෙ මෙත්තාභාවනා න ඉජ්ඣතීති? මෙත්තාබ්‍යාපාරස්ස අයොග්‍යට්ඨානභාවතො. න හි මතපුග්ගලො හිතූපසංහාරාරහො. යත්ථ සති සම්භවෙ පයොගතො හිතූපසංහාරො ලබ්භෙය්‍ය, තත්ථෙව මානසො හිතූපසංහාරො යුජ්ජෙය්‍ය. දුක්ඛාපනයනමොදප්පවත්තීසුපි එසෙව නයොති කරුණාභාවනාදීනම්පි කාලකතෙ අනිජ්ඣනං වුත්තන්ති දට්ඨබ්බං. අඤ්ඤත්ථ පගුණමෙත්තාඣානො ආචරියස්ස කාලකතභාවං අජානන්තො තං මෙත්තාය ඵරිතුකාමො ‘‘ආචරියං ආරබ්භ මෙත්තං ආරභතී’’ති වුත්තො. තෙනාහ ‘‘පගුණාව මෙ මෙත්තාඣානසමාපත්තී’’ති. නිමිත්තන්ති ආරම්මණං. ගවෙසාහීති ‘‘යං පුග්ගලං උද්දිස්සමෙත්තං ආරභසි, සො ජීවති න ජීවතී’’ති ජානාහීති අත්ථො. මෙත්තායන්තොති මෙත්තං කරොන්තො, මෙත්තං භාවෙන්තොති අත්ථො. Idha (ở đây), việc dùng từ chúng sanh v.v… (sattādiggahaṇaṃ) là đối với dòng tương tục của các uẩn (khandhappabandhe) có thể nhận thức được (upalabbhamāne) như thể trực tiếp (paccakkhato viya) do sự hiện hữu (dharamānatāya) của nó, vốn đã trở thành hiện tại về thời gian (addhāpaccuppannabhūte) và được phân định bởi sự nắm giữ (ādāna, tức là tái sanh) và sự đặt xuống (nikkhepa, tức là chết), chứ không phải (na) đối với (dòng tương tục của các uẩn) đã đi vào ba thời (tiyaddhagate). Do đó, ngài nói (āha) ‘kālakate panā’tiādi (v.v… ‘còn đối với người đã chết’). Kasmā pana kālakate mettābhāvanā na ijjhati’ti (Tại sao việc tu tập tâm từ đối với người đã chết lại không thành tựu?). (Là do) Mettābyāpārassa ayogyaṭṭhānabhāvato (vì đó là trường hợp không thích hợp cho hoạt động của tâm từ). Hi (thật vậy), matapuggalo (người đã chết) na hitūpasaṃhārāraho (không phải là người thích hợp để mang lại lợi ích). Yattha (nơi nào) mà việc mang lại lợi ích bằng nỗ lực (payogato hitūpasaṃhāro) có thể đạt được (labbheyya) khi có khả năng (sati sambhave), thì chỉ ở nơi đó (tattheva) việc mang lại lợi ích bằng tâm ý (mānaso hitūpasaṃhāro) mới thích hợp (yujjeyya). Eseva nayo (cũng cùng một phương pháp ấy) trong việc loại trừ khổ đau và trong sự phát sinh hoan hỷ (dukkhāpanayanamodappavattīsupi), do đó, nên hiểu rằng (iti daṭṭhabbaṃ) việc không thành tựu (anijjhanaṃ) của việc tu tập bi, hỷ v.v… (karuṇābhāvanādīnam pi) đối với người đã chết (kālakate) cũng đã được nói đến (vuttaṃ). Ở một nơi khác (aññattha), một vị tỳ khưu trẻ đã thuần thục thiền từ (paguṇamettājhāno), không biết (ajānanto) việc thầy của mình đã qua đời (ācariyassa kālakatabhāvaṃ), muốn biến mãn tâm từ (mettāya pharitukāmo) đến vị ấy (taṃ), đã được nói là (vutto) ‘ācariyaṃ ārabbha mettaṃ ārabhati’ (bắt đầu tu tập tâm từ đối với vị thầy). Do đó (tena), ngài nói (āha) ‘paguṇāva me mettājhānasamāpattī’ti (sự nhập thiền từ của tôi đã thuần thục). ‘Nimittan’ti là ārammaṇaṃ (đề mục). ‘Gavesāhī’ti có nghĩa là (attho) jānāhi (hãy biết) ‘yaṃ puggalaṃ uddissa mettaṃ ārabhasi, so jīvati na jīvatī’ti (người mà ngươi hướng đến để bắt đầu tu tập tâm từ, người ấy còn sống hay không còn sống). ‘Mettāyanto’ti có nghĩa là (attho) mettaṃ karonto (đang thực hành tâm từ), mettaṃ bhāvento (đang tu tập tâm từ). 241. අත්තනි භාවනා නාම සක්ඛිභාවත්ථාති නානාවිධසුඛානුබන්ධඅනවජ්ජසුඛඅබ්‍යාසෙකසුඛාදි යං අත්තනි උපලබ්භති, තං නිදස්සෙන්තො තස්ස වත්තමානතාය ආහ ‘‘අහං සුඛිතො හොමී’’ති. සරීරසුඛං නාම අනෙකන්තිකං, ඊදිසස්ස පුග්ගලස්ස අනොකාසං චිත්තදුක්ඛන්ති තදභාවං සන්ධායාහ ‘‘නිද්දුක්ඛොති වා’’ති. හොමීති සම්බන්ධො. තථා අවෙරොතිආදීසු, විසෙසතො ච දුක්ඛාභාවෙ සුඛසඤ්ඤා. සා පනායං නිද්දුක්ඛතා වෙරීනං පුග්ගලානං වෙරසඤ්ඤිතානං පාපධම්මානං අභාවතො, විසෙසතො බ්‍යාපාදවිරහතො ඊඝසඤ්ඤිතාය ඊතියා අභාවතො, අනවජ්ජකායිකසුඛසමඞ්ගිතාය ච හොතීති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘අවෙරො අබ්‍යාපජ්ජො අනීඝො සුඛී’’ති. අත්තානං පරිහරාමීති එවංභූතො හුත්වා මම අත්තභාවං පවත්තෙමි, යාපෙමීති අත්ථො. 241. ‘Attani bhāvanā nāma sakkhibhāvatthā’ti (việc tu tập đối với tự thân là nhằm mục đích làm nhân chứng), do đó, để chỉ ra (nidassento) sự an lạc (yaṃ sukhaṃ) như là sự an lạc không có tội lỗi, sự an lạc không bị phiền não làm vẩn đục, vốn đi kèm với nhiều loại an lạc khác nhau (nānāvidhasukhānubandhaanavajjasukhaabyāsekasukhādi) được tìm thấy (upalabbhati) nơi chính mình (attani), và do tính chất hiện tại (vattamānatāya) của sự an lạc ấy (tassa), ngài nói (āha) ‘ahaṃ sukhito homī’ti (mong tôi được an lạc). Sarīrasukhaṃ nāma (cái gọi là thân lạc) thì anekantikaṃ (không chắc chắn), và đối với một người như vậy (īdisassa puggalassa), tâm khổ (cittadukkhaṃ) không có cơ hội (anokāsaṃ) (khởi lên), nhắm đến sự vắng mặt của nó (tadabhāvaṃ sandhāya), ngài nói (āha) ‘niddukkho’ti vā (hoặc ‘không có khổ đau’). (Từ này) có liên hệ (sambandho) với homi (mong tôi được). Tương tự (tathā) trong các câu ‘avero’tiādīsu (v.v… ‘không có oan trái’). Và đặc biệt (visesato ca), trong sự vắng mặt của khổ đau (dukkhābhāve) có sự tưởng về an lạc (sukhasaññā). Sā panāyaṃ niddukkhatā (hơn nữa, trạng thái không khổ đau này) có được (hoti) là do sự vắng mặt (abhāvato) của những người oan trái (verīnaṃ puggalānaṃ) và của các ác pháp được xem là oan trái (verasaññitānaṃ pāpadhammānaṃ), đặc biệt (visesato) là do sự thoát khỏi sân hận (byāpādavirahato), do sự vắng mặt (abhāvato) của tai họa (ītiyā) được xem là sự phiền muộn (īghasaññitāya), và do được phú bẩm sự an lạc về thân không có tội lỗi (anavajjakāyikasukhasamaṅgitāya ca). Để chỉ ra điều này, ngài nói (dassento āha) ‘avero abyāpajjo anīgho sukhī’ti (không oan trái, không sân hận, không phiền muộn, được an lạc). ‘Attānaṃ pariharāmi’ti có nghĩa là (attho) evaṃbhūto hutvā (sau khi trở thành như vậy), tôi làm cho tự thể của tôi tiếp diễn (mama attabhāvaṃ pavattemi), tôi duy trì (yāpemi). එවං සන්තෙ යං විභඞ්ගෙ වුත්තං, තං විරුජ්ඣතීති සම්බන්ධො. එවං සන්තෙති එවං සති, යදි අත්තනිපි මෙත්තා භාවෙතබ්බාති අත්ථො. ‘‘යං විභඞ්ගෙ වුත්ත’’න්ති වත්වා [Pg.353] විභඞ්ගදෙසනාය සමානගතිකං සුත්තපදං ආහරන්තො ‘‘කථඤ්ච භික්ඛූ’’තිආදිමාහ. තස්සත්ථො පරතො ආගමිස්සති. Khi như vậy, điều đã được nói trong bộ Phân Tích (Vibhaṅga) sẽ bị mâu thuẫn, đó là mối liên hệ. ‘Evaṃ sante’ có nghĩa là: Nếu như vậy, nếu tâm từ cũng phải được tu tập đối với bản thân. Sau khi nói ‘Điều đã được nói trong bộ Phân Tích’, ngài đã trích dẫn một đoạn kinh có nội dung tương tự với bài thuyết giảng trong bộ Phân Tích và nói câu bắt đầu bằng ‘Và này các Tỳ khưu, thế nào là...’. Ý nghĩa của câu đó sẽ được trình bày ở phần sau. තන්ති විභඞ්ගාදීසු වචනං. අප්පනාවසෙනාති අප්පනාවහභාවනාවසෙන. ඉදන්ති ‘‘අහං සුඛිතො හොමී’’තිආදිවචනං. සක්ඛිභාවවසෙනාති අහං විය සබ්බෙ සත්තා අත්තනො සුඛකාමා, තස්මා තෙසු මයා අත්තනි විය සුඛූපසංහාරො කාතබ්බොති එවං තත්ථ අත්තානං සක්ඛිභාවෙ ඨපනවසෙන. තෙනාහ ‘‘සචෙපි හී’’තිආදි. කස්මා පන අත්තනි භාවනා අප්පනාවහා න හොතීති? අත්තසිනෙහවසෙන සපරිස්සයභාවතො. කොට්ඨාසන්තරෙ පන භාවිතභාවනස්ස තත්ථාපි සීමසම්භෙදො හොතියෙව. Từ ‘Taṃ’ là lời nói trong bộ Phân Tích v.v... ‘Appanāvasena’ có nghĩa là do năng lực của sự tu tập dẫn đến an chỉ định. ‘Idaṃ’ là lời nói bắt đầu bằng ‘Mong tôi được an lạc’. ‘Sakkhibhāvavasena’ có nghĩa là do năng lực của việc đặt bản thân làm nhân chứng trong trường hợp đó, như sau: ‘Giống như ta, tất cả chúng sanh đều mong cầu hạnh phúc cho bản thân, do đó, ta nên mang lại hạnh phúc cho họ giống như cho chính mình’. Vì thế, ngài đã nói câu bắt đầu bằng ‘sacepi hi’. Vậy tại sao sự tu tập đối với bản thân lại không dẫn đến an chỉ định? Vì có sự nguy hiểm do năng lực của ái luyến bản thân. Tuy nhiên, đối với người đã tu tập ở một phần khác, sự phá vỡ ranh giới cũng xảy ra ngay cả đối với bản thân người ấy. සබ්බා දිසාති අනවසෙසා දසපි දිසා. අනුපරිගම්ම චෙතසාති චිත්තෙන පරියෙසනවසෙන අනුගන්ත්වා. නෙවජ්ඣගා පියතරමත්තනා ක්වචීති සබ්බුස්සාහෙන පරියෙසන්තො අතිසයෙන අත්තතො පියතරං අඤ්ඤං සත්තං කත්ථචි දිසාය නෙව අධිගච්ඡෙය්‍ය න පස්සෙය්‍ය. එවං පියො පුථු අත්තා පරෙසන්ති එවං කස්සචි අත්තතො පියතරස්ස අනුපලබ්භනවසෙන පුථු විසුං විසුං තෙසං තෙසං සත්තානං අත්තා පියො. තස්මා තෙන කාරණෙන, අත්තකාමො අත්තනො හිතසුඛං ඉච්ඡන්තො, පරං සත්තං අන්තමසො කුන්ථකිපිල්ලිකම්පි, න හිංසෙ න හනෙය්‍ය, න විහෙඨෙය්‍යාති අත්ථො. ‘Sabbā disā’ (tất cả các phương) là tất cả mười phương không sót. ‘Anuparigamma cetasā’ (đi khắp với tâm) là đi theo với tâm bằng cách tìm kiếm. ‘Nevajjhagā piyataramattanā kvaci’ (không tìm thấy ai thân hơn mình ở bất cứ đâu) có nghĩa là: dù tìm kiếm với tất cả nỗ lực, cũng không thể tìm được, không thể thấy được ở bất cứ phương nào một chúng sanh khác đáng yêu quý hơn bản thân mình một cách vượt trội. ‘Evaṃ piyo puthu attā paresaṃ’ (cũng vậy, bản thân là rất thân đối với những người khác) có nghĩa là: vì không tìm thấy ai đáng yêu quý hơn bản thân, nên đối với mỗi chúng sanh riêng biệt, bản thân của họ là đáng yêu quý. Do đó, vì lý do đó, người mong cầu cho bản thân, mong muốn lợi ích và hạnh phúc cho mình, không nên làm hại, không nên giết, không nên não hại chúng sanh khác, cho đến cả con sâu con kiến. Đó là ý nghĩa. අයං නයොති සබ්බෙහි සත්තෙහි, අත්තනො ච පියතරභාවං නිදස්සෙත්වා තෙසු කරුණායනං වදතා භගවතා සුඛෙසිතාය ‘‘අත්තානං සක්ඛිභාවෙ ඨපෙත්වා සත්තෙසු මෙත්තා භාවෙතබ්බා’’ති මෙත්තාභාවනාය නයදස්සනං කතමෙවාති අත්ථො. ‘Ayaṃ nayo’ (đây là phương pháp) có nghĩa là: Đức Thế Tôn, sau khi chỉ ra rằng đối với tất cả chúng sanh, chính bản thân họ là đáng yêu quý nhất, và sau khi thuyết về lòng bi mẫn đối với họ, đã thực sự chỉ ra phương pháp tu tập tâm từ rằng: ‘Do sự tìm cầu hạnh phúc, hãy đặt bản thân làm nhân chứng và tu tập tâm từ đối với các chúng sanh’. 242. සුඛපවත්තනත්ථන්ති සුඛෙන අකිච්ඡෙන මෙත්තාය පවත්තනත්ථං. ය්වාස්සාති යො පුග්ගලො අස්ස යොගිනො. පියොති ඉට්ඨො. මනාපොති මනවඩ්ඪනකො. ගරූති ගුණවිසෙසවසෙන ගරුකාතබ්බො. භාවනීයොති සම්භාවෙතබ්බො. ආචරියමත්තොති සීලාදිනා ආචරියප්පමාණො. පියවචනාදීනීති ආදි-සද්දෙන අත්ථචරියාදිකෙ සඞ්ගණ්හාති. සීලසුතාදීනීති ආදි-සද්දෙන සද්ධාදිකෙ, ධුතධම්මජාගරියානුයොගාදිකෙ ච සඞ්ගණ්හාති. 242. ‘Sukhapavattanatthaṃ’ (để dễ dàng phát sinh) có nghĩa là để tâm từ phát sinh một cách dễ dàng, không khó khăn. ‘Yvāssa’ là người nào đối với vị hành giả ấy. ‘Piyo’ (thân) là người đáng mong mỏi. ‘Manāpo’ (ái) là người làm cho tâm tăng trưởng. ‘Garu’ (kính) là người đáng kính trọng do năng lực của các phẩm chất đặc biệt. ‘Bhāvanīyo’ (trọng) là người đáng tán dương. ‘Ācariyamatto’ (ngang bậc thầy) là người có tầm mức của một vị thầy về giới v.v... Trong từ ‘piyavacanādīni’ (lời nói khả ái v.v...), tiếp vĩ ngữ ‘ādi’ bao gồm cả lợi hành v.v... Trong từ ‘sīlasutādīni’ (giới, văn v.v...), tiếp vĩ ngữ ‘ādi’ bao gồm cả tín v.v... và các pháp đầu đà, sự thực hành tỉnh thức v.v... කාමන්ති [Pg.354] යුත්තප්පත්තකාරිතාසුඛසිද්ධිදීපනොයං නිපාතො. තෙනෙතං දීපෙති – තාදිසං පුග්ගලං උද්දිස්ස භාවනං ආරභන්තො යොගී යුත්තප්පත්තකාරී, සුඛෙන චස්ස තත්ථ භාවනා ඉජ්ඣති, තෙන පන යොගිනා තාවතා සන්තොසො න කාතබ්බොති. තෙනාහ ‘‘අප්පනා සම්පජ්ජතී’’තිආදි. සීමාසම්භෙදන්ති මරියාදාපනයනං, අත්තා පියො මජ්ඣත්තො වෙරීති විභාගාකරණන්ති අත්ථො. තදනන්තරන්ති තතො පියමනාපගරුභාවනීයතො, තත්ථ වා මෙත්තාධිගමතො අනන්තරං. අතිප්පියසහායකෙ මෙත්තා භාවෙතබ්බාති සම්බන්ධො, ගරුට්ඨානීයෙ පටිලද්ධං මෙත්තාමනසිකාරං අතිප්පියසහායකෙ උපසංහරිතබ්බන්ති අත්ථො. සුඛූපසංහාරකතස්ස තං හොති පගෙව පටිපක්ඛධම්මානං වික්ඛම්භිතත්තා. අතිප්පියසහායකතො අනන්තරං මජ්ඣත්තෙ මෙත්තා භාවෙතබ්බා මජ්ඣත්තං පියගරුට්ඨානෙ ඨපෙතුං සුකරභාවතො. ‘‘අතිප්පියසහායකතො’’ති ච ඉදං පුරිමාවත්ථං ගහෙත්වා වුත්තං. පගුණමනසිකාරාධිගමතො පට්ඨාය හිස්ස සොපි පියට්ඨානෙ එව තිට්ඨති. මජ්ඣත්තතො වෙරීපුග්ගලෙති මජ්ඣත්තපුග්ගලෙ මෙත්තායන්තෙන තත්ථ පගුණමනසිකාරාධිගමෙන පියභාවං උපසංහරිත්වා තදනන්තරං වෙරීපුග්ගලං භාවනාය මජ්ඣත්තෙ ඨපෙත්වා තතො මජ්ඣත්තතො පියභාවූපසංහාරෙන වෙරීපුග්ගලෙ මෙත්තා භාවෙතබ්බා. ‘‘වෙරීපුග්ගලෙ’’ති ච ඉදං පුරිමාවත්ථං ගහෙත්වා වුත්තං. එකෙකස්මිං කොට්ඨාසෙ මුදුං කම්මනියං චිත්තං කත්වාති පියගරුට්ඨානීයො, අතිප්පියො, මජ්ඣත්තො, වෙරීති චතූසු පුග්ගලකොට්ඨාසෙසු පඨමං තාව පියගරුට්ඨානීයෙ මෙත්තාභාවනං අධිගන්ත්වා වසීභාවප්පත්තියා තථාපවත්තං චිත්තං කොට්ඨාසන්තරූපසංහාරත්ථං මුදුං කම්මනියං කත්වා තදනන්තරං අතිප්පියසහායෙ අතිප්පියභාවං වික්ඛම්භෙත්වා පියභාවමත්තෙ චිත්තං ඨපෙන්තෙන භාවනා උපසංහරිතබ්බා, තම්පි වසීභාවාපාදනෙන මුදුං කම්මනියං කත්වා තදනන්තරං මජ්ඣත්තෙ උදාසිනභාවං වික්ඛම්භෙත්වා පියභාවං උපට්ඨපෙත්වා භාවනා උපසංහරිතබ්බා, පුන තම්පි වසීභාවාපාදනෙන මුදුං කම්මනියං කත්වා තදනන්තරං වෙරිම්හි වෙරීසඤ්ඤං වික්ඛම්භෙත්වා මජ්ඣත්තභාවූපට්ඨපනමුඛෙන පියභාවං උප්පාදෙන්තෙන භාවනා උපසංහරිතබ්බා. තෙන වුත්තං ‘‘තදනන්තරෙ තදනන්තරෙ උපසංහරිතබ්බ’’න්ති, ඣානචිත්තං උපනෙතබ්බං උප්පාදෙතබ්බන්ති අත්ථො. ‘Kāmaṃ’ là một tiểu từ chỉ rõ sự thực hành điều thích hợp, đúng đắn và sự thành tựu dễ dàng. Do đó, nó chỉ rõ điều này: vị hành giả bắt đầu tu tập hướng đến một người như vậy là người làm điều thích hợp, đúng đắn; và sự tu tập của vị ấy đối với người đó sẽ thành tựu một cách dễ dàng. Tuy nhiên, vị hành giả ấy không nên hài lòng chỉ với chừng đó. Vì thế, ngài đã nói câu bắt đầu bằng ‘an chỉ định thành tựu’. ‘Sīmāsambheda’ (phá vỡ ranh giới) có nghĩa là loại bỏ giới hạn, tức là không phân chia thành: bản thân, người thân, người trung lập, kẻ thù. ‘Tadanantaraṃ’ (sau đó) là sau người thân ái, đáng kính, đáng trọng đó; hoặc là sau khi đã đạt được tâm từ đối với người đó. Mối liên hệ là: tâm từ nên được tu tập đối với người bạn rất thân. Nghĩa là, tác ý về tâm từ đã đạt được đối với người ở vị trí đáng kính nên được áp dụng cho người bạn rất thân. Điều đó trở nên dễ dàng áp dụng đối với vị ấy vì các pháp đối nghịch đã được chế ngự từ trước. Sau người bạn rất thân, tâm từ nên được tu tập đối với người trung lập, vì dễ dàng đặt người trung lập vào vị trí của người thân ái, đáng kính. Và câu ‘sau người bạn rất thân’ này được nói dựa trên trạng thái trước đó. Vì kể từ khi đạt được tác ý thuần thục, người đó cũng đứng ở vị trí của người thân. Sau người trung lập là kẻ thù: người đang tu tập tâm từ đối với người trung lập, sau khi đã áp dụng trạng thái thân ái cho người đó bằng tác ý thuần thục, sau đó nên đặt kẻ thù vào vị trí trung lập bằng sự tu tập, rồi từ trạng thái trung lập đó, bằng cách áp dụng trạng thái thân ái, nên tu tập tâm từ đối với kẻ thù. Và câu ‘đối với kẻ thù’ này được nói dựa trên trạng thái trước đó. ‘Làm cho tâm trở nên mềm mại, dễ sử dụng trong mỗi phần’ có nghĩa là: trong bốn loại người – người thân ái đáng kính, người rất thân, người trung lập, và kẻ thù – trước hết, sau khi đạt được sự tu tập tâm từ đối với người thân ái đáng kính và đạt đến mức độ thuần thục, làm cho tâm đã vận hành như vậy trở nên mềm mại và dễ sử dụng để áp dụng cho phần khác. Sau đó, đối với người bạn rất thân, chế ngự trạng thái rất thân và đặt tâm vào trạng thái chỉ là thân, rồi áp dụng sự tu tập. Sau khi làm cho tâm đó cũng trở nên mềm mại và dễ sử dụng bằng cách đạt đến mức độ thuần thục, sau đó, đối với người trung lập, chế ngự trạng thái dửng dưng, làm cho trạng thái thân ái khởi lên và áp dụng sự tu tập. Lại nữa, sau khi làm cho tâm đó cũng trở nên mềm mại và dễ sử dụng bằng cách đạt đến mức độ thuần thục, sau đó, đối với kẻ thù, chế ngự tưởng về kẻ thù, và bằng cách làm cho trạng thái trung lập khởi lên làm nền tảng, làm cho trạng thái thân ái sinh khởi, rồi áp dụng sự tu tập. Do đó, đã được nói rằng ‘nên áp dụng lần lượt sau đó’, có nghĩa là tâm thiền nên được hướng đến, nên được làm cho sinh khởi. වෙරීපුග්ගලො වා නත්ථි කම්මබලෙන වා එතරහි පයොගසම්පත්තියා වා සබ්බසො අනත්ථකරස්ස අභාවතො. මහාපුරිසජාතිකත්තාති මහාපුරිසසභාවත්තා [Pg.355] චිරකාලපරිචයසමිද්ධඛන්තිමෙත්තානුද්දයාදිගුණසම්පන්නතාය උළාරජ්ඣාසයත්තාති අත්ථො. තාදිසො හි සබ්බසහො පරාපරාධං තිණායපි න මඤ්ඤති. තෙන වුත්තං ‘‘අනත්ථං කරොන්තෙපි පරෙ වෙරීසඤ්ඤාව නුප්පජ්ජතී’’ති. තෙනාති තෙන යොගිනා. අත්ථි වෙරීපුග්ගලොති සම්බන්ධො. Hoặc không có người oan trái là do năng lực của nghiệp quá khứ, hoặc do sự thành tựu của nỗ lực hiện tại, do hoàn toàn không có người làm điều bất lợi. "Do là bậc đại nhân" có nghĩa là: do có bản tánh của bậc đại nhân, do đã thành tựu các đức tính như nhẫn nại, từ ái, bi mẫn, v.v... nhờ sự thực hành thuần thục trong thời gian dài, do có chí nguyện cao thượng. Quả vậy, người như thế có thể kham nhẫn tất cả, lỗi lầm của người khác cũng không xem trọng bằng cọng cỏ. Do đó đã được nói rằng: “dù người khác làm điều bất lợi, tưởng niệm về kẻ thù vẫn không khởi lên”. "Bởi người ấy" là bởi hành giả ấy. Cần được liên kết với câu ‘có người oan trái’. 243. පුරිමපුග්ගලෙසූති පියාදීසු ඣානස්ස ආරම්මණභූතෙසු පුරිමෙසු පුග්ගලෙසු. මෙත්තං සමාපජ්ජිත්වාති පටිඝං වික්ඛම්භෙත්වා උප්පාදිතං මෙත්තාඣානං සමාපජ්ජිත්වා. මෙත්තායන්තෙන පටිඝං පටිවිනොදෙතබ්බන්ති එත්ථ කෙචි පන ‘‘උපචාරජ්ඣානං සම්පාදෙත්වා’’ති අත්ථං වදන්ති, තෙසං උපචාරජ්ඣානතො වුට්ඨානම්පි ඉච්ඡිතබ්බං සියා ‘‘වුට්ඨහිත්වා’’ති වුත්තත්තා. පුබ්බෙ තස්මිං පුග්ගලෙ අසතියා අමනසිකාරෙන පටිඝං අනුප්පාදෙන්තස්ස සාධාරණතො තං වික්ඛම්භෙත්වා ඣානස්ස උප්පාදනං, සමාපජ්ජනඤ්ච වුත්තං. ඉදානි පන තං අනුස්සරන්තස්සපි මනසි කරොන්තස්සපි යථා පටිඝං න උප්පජ්ජති, තං විධිං දස්සෙතුං ඉදං වුත්තං ‘‘තං පුග්ගලං මෙත්තායන්තෙන පටිඝං විනොදෙතබ්බ’’න්ති. මෙත්තායනමෙව හි ඉධ පටිඝවිනොදනං අධිප්පෙතං. න නිබ්බාතීති න වූපසම්මති. 243. "Đối với những người trước" là đối với những người trước đây, tức những người thân yêu v.v..., là những đối tượng của thiền. "Sau khi nhập tâm từ" là sau khi đã chế ngự sân hận và chứng đắc thiền từ đã được phát sinh. Ở đây, trong câu "nên loại bỏ sân hận bằng cách rải tâm từ", tuy nhiên một số vị nói rằng ý nghĩa là “sau khi thành tựu cận định”. Theo quan điểm của họ, việc xuất khỏi cận định cũng nên được chấp nhận vì đã được nói là “sau khi xuất khỏi”. Trước đây, đã nói về sự phát sinh và chứng đắc thiền sau khi chế ngự sân hận ấy một cách thông thường đối với người không làm phát sinh sân hận đối với người ấy do không chánh niệm, không tác ý. Còn bây giờ, điều này được nói để chỉ ra phương pháp mà theo đó sân hận không phát sinh ngay cả khi đang tưởng nhớ, ngay cả khi đang tác ý đến người ấy: “nên loại bỏ sân hận bằng cách rải tâm từ đến người ấy”. Quả vậy, ở đây, chính việc rải tâm từ được chủ ý là sự loại bỏ sân hận. "Không dập tắt" là không lắng dịu. අනුසාරතොති අනුගමනතො, පච්චවෙක්ඛණතොති අත්ථො. ඝටිතබ්බන්ති වායමිතබ්බං. "Anusārato" có nghĩa là do đi theo sau, do quán xét. "Ghaṭitabbaṃ" là nên cố gắng. තඤ්ච ඛො ඝටනං වායමනං. ඉමිනා ඉදානි වක්ඛමානෙන ආකාරෙන. Và sự cố gắng, nỗ lực ấy (nên được thực hiện) bằng phương cách này sẽ được nói đến bây giờ. උභතො ද්වීසු ඨානෙසු දණ්ඩො එතස්සාති උභතොදණ්ඩකං, තෙන. ඔචරකා ලාමකාචාරා පාපපුරිසා. තත්‍රාපීති තෙසුපි අඞ්ගමඞ්ගානි ඔක්කන්තෙසුපි. තෙනාති මනොපදොසෙන. න සාසනකරො. සබ්බපාපස්ස අකරණං හි සාසනං. තස්සෙවාති තතොපි. නිස්සක්කෙ හි ඉදං සාමිවචනං, සමුච්චයෙ ච එව-සද්දො, පඨමං කුද්ධපුරිසතොපීති අත්ථො. තෙනාති කුජ්ඣනෙන. පාපියොති පාපතරො. සාරම්භාදිකස්ස කිලෙසානුබන්ධස්ස වත්ථුභාවතො කොධස්ස සාවජ්ජතං ඤත්වාපි කුජ්ඣනතො සචෙ කොධෙ අනවජ්ජසඤ්ඤී කුද්ධස්ස පුග්ගලස්ස න පටිකුජ්ඣෙය්‍යාති කෙචි. උභින්නන්ති ද්වින්නං පුග්ගලානං. තෙනාහ ‘‘අත්තනො ච පරස්ස චා’’ති. අථ වා උභින්නන්ති උභයෙසං ලොකානං, ඉධලොකපරලොකානන්ති අත්ථො. "Ubhatodaṇḍakaṃ" là (cái cưa) có cán ở hai đầu. Bởi cái cưa ấy. "Ocarakā" là những người có hạnh kiểm thấp hèn, "lāmakācārā" là những người có hành vi xấu xa, "pāpapurisā" là những người ác. "Tatrāpi" là ngay cả đối với họ, những người đang cắt các chi phần lớn nhỏ. "Tena" là do sự làm hư hỏng tâm ý. "Không phải là người thực hành giáo pháp". Quả vậy, giáo pháp là không làm mọi điều ác. "Tasseva" là hơn người ấy. Quả vậy, sở hữu cách này được dùng theo nghĩa của xuất xứ cách, và từ ‘eva’ được dùng theo nghĩa kết hợp, ý nghĩa là "còn hơn cả người nổi giận trước". "Tena" là do nổi giận. "Pāpiyo" là xấu xa hơn. Bởi vì là nền tảng cho chuỗi phiền não như tranh đua v.v..., và do nổi giận dù đã biết tính chất có tội lỗi của sân hận. Một số vị nói rằng: nếu người có tưởng là không có tội lỗi trong sự sân hận không nổi giận lại với người đã nổi giận. "Ubhinnanti" là của hai người. Do đó Ngài nói: “của mình và của người khác”. Hoặc là, "ubhinnanti" là của cả hai thế giới, ý nghĩa là của đời này và đời sau. සපත්තකන්තාති [Pg.356] පටිසත්තූහි ඉච්ඡිතා. සපත්තකරණාති තෙහි කාතබ්බා. කොධනන්ති කුජ්ඣනසීලං. කොධනායන්ති කොධනො අයං, අයන්ති ච නිපාතමත්තං. කොධපරෙතොති කොධෙන අනුගතො, පරාභිභූතො වා. දුබ්බණ්ණොව හොතීති පකතියා වණ්ණවාපි අලඞ්කතපටියත්තොපි මුඛවිකාරාදිවසෙන විරූපො එව හොති එතරහි, ආයතිං චාති. කොධාභිභවස්ස එකන්තිකමිදං ඵලන්ති දීපෙතුං ‘‘දුබ්බණ්ණො වා’’ති අවධාරණං කත්වා පුන ‘‘කොධාභිභූතො’’ති වුත්තං. න පචුරත්ථොති න පහූතධනො. න භොගවාති උපභොගපරිභොගවත්ථුරහිතො. න යසවාති න කිත්තිමා. "Sapattakanta" là được mong muốn bởi kẻ thù. "Sapattakaraṇa" là việc nên làm bởi chúng. "Kodhana" là người có tính hay sân hận. "Kodhanāyaṃ" được tách thành "kodhano ayaṃ", và "ayaṃ" chỉ là một tiểu từ. "Kodhapareto" là bị theo đuổi bởi sân hận, hoặc bị áp đảo. "Trở nên xấu xí" là dù tự nhiên có xinh đẹp, dù có trang điểm, do sự biến dạng của nét mặt v.v..., hiện tại và cả trong tương lai, vẫn trở nên xấu xí. Để chỉ ra rằng kết quả này là chắc chắn của việc bị sân hận áp đảo, sau khi đã dùng sự xác định “hoặc là xấu xí”, lại nói “bị sân hận áp đảo”. "Na pacurattho" là không có nhiều của cải. "Na bhogavā" là không có vật dụng để hưởng thụ và tiêu dùng. "Na yasavā" là không có danh tiếng. ඡවාලාතන්ති ඡවදහනාලාතං, චිතකායං සන්තජ්ජනුම්මුක්කන්තිපි වදන්ති. උභතොපදිත්තන්ති උභොසු කොටීසු දඩ්ඪං. මජ්ඣෙ ගූථගතන්ති වෙමජ්ඣට්ඨානෙ සුනඛස්ස වා සිඞ්ගාලස්ස වා උහදෙන ගූථෙන මක්ඛිතං. කට්ඨත්ථන්ති දාරුකිච්චං. නෙව ඵරති න සාධෙති. තථූපමාහන්ති තථූපමං තාදිසං අහං. ඉමන්ති ‘‘සො ච හොති අභිජ්ඣාලූ’’තිආදිනා (ඉතිවු. 92) හෙට්ඨා වුත්තං සන්ධාය සත්ථා වදති, තස්මා කාමෙසු තිබ්බසාරාගතාදිනා සීලරහිතන්ති අධිප්පායො. ඉධ පන බ්‍යාපන්නචිත්තං පදුට්ඨමනසඞ්කප්පතාවසෙන යොජෙතබ්බං. "Chavālātaṃ" là khúc củi dùng để thiêu xác chết. Một số vị cũng nói là khúc củi cháy dở trên giàn thiêu. "Ubhatopadittaṃ" là bị cháy ở cả hai đầu. "Majjhe gūthagataṃ" là bị dính phân được thải ra bởi chó hoặc bởi chó rừng ở khúc giữa. "Kaṭṭhatthaṃ" là việc dùng làm củi. Không thể hoàn thành, không thể thực hiện được. "Tathūpamāhaṃ" là Ta nói ví như thế, giống như thế. "Imaṃ" (điều này): bậc Đạo Sư nói nhắm đến điều đã được nói ở phần trước bằng câu “và người ấy có lòng tham ái” v.v... Do đó, ý muốn nói là người không có giới do có lòng tham đắm mãnh liệt v.v... trong các dục. Tuy nhiên ở đây, nên được hiểu theo phương diện có tâm bị hư hoại, có tư duy và ý định xấu xa. සො දානි ත්වන්තිආදි යථාවුත්තෙහි සුත්තපදෙහි අත්තනො ඔවදනාකාරදස්සනං. Câu bắt đầu bằng “Vậy nay ngươi...” là sự chỉ ra phương cách tự khuyên răn chính mình bằng những câu kinh đã được nói đến. 244. යො යො ධම්මොති කායසමාචාරාදීසු යො යො සුචරිතධම්මො. වූපසන්තොති සංයතො. පරිසුද්ධොති කිලෙසමලවිගමෙන විසුද්ධො. කිලෙසදාහාභාවෙන වා උපසන්තො, අනවජ්ජභාවෙන පරිසුද්ධො, කායසමාචාරස්සෙව උපසමො චිරකාලං සංයතකායකම්මතාය වෙදිතබ්බො. එවං සෙසෙසුපි. 244. "Pháp nào, pháp nào" là pháp thiện hạnh nào trong thân hành v.v... "Đã được lắng dịu" là được thu thúc. "Trong sạch" là thanh tịnh do sự loại trừ cấu uế của phiền não. Hoặc là tịch tịnh do không có sự thiêu đốt của phiền não, trong sạch do không có tội lỗi. Sự tịch tịnh chỉ riêng của thân hành nên được hiểu là do có thân nghiệp được thu thúc trong thời gian dài. Tương tự như vậy đối với những pháp còn lại. තෙති වචීමනොසමාචාරෙ. "Những pháp ấy" là khẩu hành và ý hành. සොති උපසන්තවචීසමාචාරො පුග්ගලො. පටිසන්ථාරකුසලොති යථා පරෙහි ඡිද්දං න හොති, එවං පටිසන්ථරණෙ කුසලො. සඛිලොති අධිවාසනඛන්තිසඞ්ඛාතෙන [Pg.357] සඛිලභාවෙන සමන්නාගතො. සුඛසම්භාසොති පියකථො. සම්මොදකොති සම්මොදනීයකථාය සම්මොදනසීලො. උත්තානමුඛොති විකුණිතමුඛො අහුත්වා පීතිසොමනස්සවසෙන විකසිතමුඛො. පුබ්බභාසීති යෙන කෙනචි සමාගතො පටිසන්ථාරවසෙන පඨමංයෙව ආභාසනසීලො. මධුරෙන සරෙන ධම්මං ඔසාරෙති සරභඤ්ඤවසෙන. සරභාණං පන කරොන්තො පරිමණ්ඩලෙහි පරිපුණ්ණෙහි පදෙහි ච බ්‍යඤ්ජනෙහි ච අබ්‍යාකුලෙහි ධම්මකථං කථෙති. "Người ấy" là người có khẩu hành an tịnh. "Khéo chào hỏi" là khéo léo trong việc chào hỏi thân mật theo cách mà không có sự sơ hở với người khác. "Thân thiện" là thành tựu thái độ thân thiện được gọi là sự kham nhẫn chịu đựng. "Nói lời dễ nghe" là người nói lời khả ái. "Hòa nhã" là có thói quen hoan hỷ với lời nói đáng hoan hỷ. "Mặt mày tươi tỉnh" là có gương mặt tươi nở do hỷ và ưu, không phải là người có gương mặt cau có. "Hay chào hỏi trước" là có thói quen bắt chuyện trước tiên bằng cách chào hỏi thân mật khi gặp gỡ với bất kỳ ai. Trì tụng giáo pháp với giọng ngọt ngào theo cách tụng ngâm. Còn khi thực hiện việc tụng ngâm, vị ấy thuyết pháp thoại bằng các từ và các câu tròn trịa, đầy đủ, không rối rắm. සබ්බජනස්ස පාකටො සක්කච්චකිරියායාති අධිප්පායො. තෙනාහ ‘‘යො හී’’තිආදි. ඔකප්පෙත්වාති සද්දහිත්වා. ඔකප්පනලක්ඛණා හි සද්ධා. ඔහිතසොතොති අවහිතසොතො, සුස්සුසන්තොති අත්ථො. අට්ඨිංකත්වා අත්ථං කත්වා, අත්ථිකො වා හුත්වා. Ý là: (vị ấy) hiển nhiên đối với tất cả mọi người bằng hành động cung kính. Do đó, ngài đã nói câu bắt đầu bằng 'yo hi'. Okappetvā nghĩa là sau khi có đức tin. Quả vậy, đức tin có trạng thái là sự tin tưởng vững chắc. Ohitasoto nghĩa là người lắng tai nghe, người muốn nghe. Aṭṭhiṃkatvā nghĩa là sau khi xem là lợi ích, hoặc trở thành người có mong muốn thiết tha. ‘‘එකොපි න වූපසන්තො හොතී’’ති පාඨො, එවරූපො පුග්ගලො නිරයතො නිරයං උපපජ්ජන්තො බහුකාලං තත්ථෙව සංසරතීති දස්සෙතුං ‘‘අට්ඨමහානිරයසොළසඋස්සදනිරයපරිපූරකො භවිස්සතී’’ති වුත්තං. තත්ථ සඤ්ජීවාදයො අට්ඨ මහානිරයා. අවීචිමහානිරයස්ස ද්වාරෙ ද්වාරෙ චත්තාරො චත්තාරො කත්වා කුක්කුළාදයො සොළස උස්සදනිරයා. කාරුඤ්ඤං උපට්ඨපෙතබ්බං මහාදුක්ඛභාගිභාවතො. යස්මිං පුග්ගලෙ අවිහෙසාභූතා දුක්ඛාපනයනකාමතා උපතිට්ඨති, තත්ථ පටිඝො අනොකාසොවාති ආහ ‘‘කාරුඤ්ඤම්පි පටිච්ච ආඝාතො වූපසම්මතී’’ති. Bản văn là 'Ekopi na vūpasanto hotī'. Để chỉ ra rằng: 'hạng người như vậy, tái sanh từ địa ngục này đến địa ngục khác, luân hồi trong đó một thời gian dài', đã được nói rằng: 'sẽ là người làm cho đầy đủ tám đại địa ngục và mười sáu địa ngục phụ'. Trong đó, tám đại địa ngục là Sañjīva, v.v. Mười sáu địa ngục phụ là Kukkuḷa, v.v., được tạo ra bốn cái ở mỗi cửa của đại địa ngục Avīci. Lòng bi mẫn nên được thiết lập do vì (họ) là người có phần đau khổ lớn. Ở người nào mà lòng mong muốn loại trừ đau khổ, vốn là sự không hãm hại, khởi lên, ở người đó, sự phẫn nộ không có cơ hội (để sanh khởi), do đó ngài nói: 'sự oán ghét cũng được lắng dịu nhờ duyên vào lòng bi mẫn'. ඉමස්ස ච අත්ථස්සාති ‘‘යො යො ධම්මො’’තිආදිනා වුත්තස්ස අත්ථස්ස. Và 'imassa atthassa' là của ý nghĩa đã được nói bằng (câu) bắt đầu bằng 'yo yo dhammo'. 245. යං වෙරී දුක්ඛාපෙතුං සක්කොති, සො තස්ස වසෙන ‘‘අත්තනො විසයෙ’’ති වුත්තො භික්ඛුනො කායො. කින්ති කිං කාරණං. තස්සාති වෙරිනො. අවිසයෙති දුක්ඛං උප්පාදෙතුං අසක්කුණෙය්‍යතාය අගොචරෙ. සචිත්තෙති අත්තනො චිත්තෙ. මහානත්ථකරන්ති ඉධලොකත්ථපරලොකත්ථපරමත්ථානං විරාධනවසෙන මහතො විපුලස්ස, නානාවිධස්ස ච දිට්ඨධම්මිකාදිභෙදස්ස අනත්ථස්ස කාරණං. මූලනිකන්තනන්ති සීලස්ස මූලානි නාම හිරොත්තප්පඛන්තිමෙත්තානුද්දයා, තෙසං ඡින්දනං. කොධො හි උප්පජ්ජමානොව පාණාතිපාතාදිවසෙන හිරොත්තප්පාදීනි උච්ඡින්දති. ජළොති අන්ධබාලො. 245. Thân của vị tỳ khưu, cái mà kẻ thù có thể làm cho đau khổ, cái đó được gọi là 'phạm vi của chính mình' do quyền lực của kẻ thù ấy. Kinti là vì lý do gì? Tassa là của kẻ thù. Avisaye là không phải đối tượng, do không thể làm cho đau khổ sanh khởi. Sacitte là trong tâm của mình. Mahānatthakaraṃ là nguyên nhân của sự vô ích lớn lao, rộng lớn, và đa dạng, có sự phân biệt như hiện tại, v.v., do sự hủy hoại các lợi ích ở đời này, lợi ích ở đời sau, và lợi ích tối thượng. Mūlanikantanaṃ là sự chặt đứt các cội rễ của giới, tức là tàm, quý, nhẫn, từ, và bi. Quả vậy, sân hận, ngay khi sanh khởi, liền chặt đứt tàm, quý, v.v., bằng cách sát sanh, v.v. Jaḷo là người ngu si mù quáng. අනරියං [Pg.358] කම්මන්ති වෙරිනා කතමහාපරාධමාහ. යො සයන්ති යො ත්වං සයම්පි. දොසෙතුකාමොති කොධං උප්පාදෙතුකාමො. යදි කරි යදි අකාසි. දොසුප්පාදෙනාති දොසස්ස උප්පාදනෙන. දුක්ඛං තස්ස ච නාමාති දුක්ඛඤ්ච නාම තස්ස අපරාධකස්ස. නාමාති අසම්භාවනෙ නිපාතො, තෙන තස්ස කාරණං අනෙකන්තිකන්ති දස්සෙති. තෙනාහ ‘‘කාහසි වා න වා’’ති, කරිස්සසි න වා කරිස්සසීති අත්ථො. අහිතං මග්ගන්ති අත්තනො අහිතාවහං දුග්ගතිමග්ගං. Bằng câu 'Anariyaṃ kammaṃ', ngài nói đến lỗi lầm lớn lao đã được kẻ thù thực hiện. Yo sayaṃ là yo tvaṃ sayampi. Dosetukāmo là người muốn làm cho sân hận sanh khởi. Yadi kari là yadi akāsi. Dosuppādena là bằng sự làm cho sân hận sanh khởi. Dukkhaṃ tassa ca nāma là dukkhañca nāma tassa aparādhakassa. Nāma là một tiểu từ có nghĩa là không tán thán (chê bai); bằng từ đó, ngài chỉ ra rằng việc làm (đau khổ) ấy là không chắc chắn. Do đó, ngài nói 'kāhasi vā na vā', nghĩa là 'ngươi sẽ làm hoặc sẽ không làm'. Ahitaṃ maggaṃ là con đường khổ cảnh, mang lại sự bất lợi cho chính mình. අට්ඨානෙති දොසො තව අප්පියස්ස කාරාපකො, සත්තු පන තස්ස වසවත්තිතාය දාසසදිසොති අට්ඨානං පච්චාපකිරියාය. තස්මා තමෙව දොසං ඡින්දස්සු උච්ඡින්ද. ඛණිකත්තාති උදයවයපරිච්ඡින්නො අත්තනො පවත්තිකාලසඞ්ඛාතො ඛණො එතෙසං අත්ථීති ඛණිකා, තබ්භාවතො ඛණපභඞ්ගුභාවතොති අත්ථො. කස්ස දානීධ කුජ්ඣසීති අපරාධකස්ස සන්තානෙ යෙහි ඛන්ධෙහි තෙ අපරාධො කතො, තෙ තංඛණංයෙව සබ්බසො නිරුද්ධා. ඉදානි පන අඤ්ඤෙ තිට්ඨන්තීති කස්ස ත්වං ඉධ කුජ්ඣසි. න හි යුත්තං අනපරාධෙසු කුජ්ඣනන්ති අධිප්පායො. තං විනා කස්ස සො කරෙති යො පුග්ගලො යස්ස දුක්ඛං කරොති, තං දුක්ඛකිරියාය විසයභූතං පුග්ගලං විනා කස්ස නාම සො දුක්ඛකාරකො දුක්ඛං කරෙ කරෙය්‍ය. සයම්පි දුක්ඛහෙතු ත්වමිතීති එවං සයම්පි ත්වං එතස්ස දුක්ඛස්ස හෙතු, එවං සමානෙ තස්ස තුය්හඤ්ච තස්ස දුක්ඛස්ස හෙතුභාවෙ කිං කාරණා තස්ස කුජ්ඣසි න තුය්හන්ති අත්ථො. Aṭṭhāne: Sân hận là tác nhân gây ra điều không hài lòng cho ngươi, còn kẻ thù thì giống như người hầu do ở dưới quyền lực của sân hận ấy, vì vậy đây không phải là lúc để trả đũa. Do đó, hãy chặt đứt, hãy diệt trừ chính sân hận ấy. Khaṇikattā: Vì chúng có một khoảnh khắc, được gọi là thời gian tồn tại của chúng, được giới hạn bởi sự sanh và diệt, nên chúng được gọi là 'sát-na'; nghĩa là do trạng thái đó, do trạng thái tan rã trong từng khoảnh khắc. Kassa dānīdha kujjhasi: Trong dòng tương tục của kẻ phạm lỗi, các uẩn nào đã phạm lỗi với ngươi, chúng đã hoàn toàn diệt ngay trong khoảnh khắc đó. Bây giờ thì các uẩn khác đang tồn tại. Vậy ngươi phẫn nộ với uẩn nào ở đây? Ý là: quả thật không thích hợp để phẫn nộ với những (uẩn) không có lỗi. Taṃ vinā kassa so kare: Người nào làm khổ cho ai, không có người đó là đối tượng của hành động làm khổ, thì kẻ gây khổ ấy có thể làm khổ cho ai được chứ? Sayampi dukkhahetu tvaṃ iti: Như vậy, chính ngươi cũng là nguyên nhân của sự đau khổ này. Khi mà cả người ấy và ngươi đều là nguyên nhân của sự đau khổ đó như nhau, vì lý do gì ngươi chỉ phẫn nộ với người ấy mà không (phẫn nộ) với chính mình? Đó là ý nghĩa. 246. පරලොකෙපි අනුගාමිභාවතො කම්මංයෙව සකං සන්තකං එතෙසන්ති කම්මස්සකා, තෙසං භාවො කම්මස්සකතා. පච්චවෙක්ඛණා නාම නිසෙධනත්ථා, නිසෙධනඤ්ච භාවිනො කම්මස්සාති ආහ ‘‘යං කම්මං කරිස්සසී’’ති. පටිඝවසෙන පන පවත්තකම්මං පාකටභාවතො ආසන්නං, පච්චක්ඛඤ්චාති ආහ ‘‘ඉදඤ්චා’’ති. ච-සද්දො බ්‍යතිරෙකෙ, සො තස්ස කම්මස්ස ඵලනිස්සන්දෙන ‘‘නෙව සම්මාසම්බොධි’’න්තිආදිනා බ්‍යතිරෙකතො වුච්චමානමෙවත්ථං ජොතෙති. නෙව සමත්ථන්ති සම්බන්ධො. නිරයෙ නියුත්තං, ජාතන්ති වා නෙරයිකං. අත්තානංයෙව ඔකිරති දොසරජෙනාති අධිප්පායො. 246. Do trạng thái đi theo ngay cả trong đời sau, chỉ có nghiệp là tài sản riêng của họ, nên họ được gọi là 'kammassakā' (nghiệp là của riêng); trạng thái của họ được gọi là 'kammassakatā' (tính chất nghiệp là của riêng). Sự quán xét có mục đích là ngăn cản, và sự ngăn cản là đối với nghiệp sẽ xảy ra trong tương lai, do đó ngài nói 'yaṃ kammaṃ karissasi'. Tuy nhiên, nghiệp diễn ra do sân hận thì gần gũi và trực tiếp do trạng thái hiển nhiên của nó, do đó ngài nói 'idañca'. Từ 'ca' có nghĩa là phủ định (byatireka); nó làm sáng tỏ ý nghĩa sẽ được nói đến một cách phủ định bằng câu bắt đầu bằng 'neva sammāsambodhiṃ' thông qua kết quả của nghiệp đó. Liên kết là 'neva samatthaṃ'. Nerayikaṃ là người bị ràng buộc trong địa ngục, hoặc người sanh ra (trong đó). Ý là: tự rắc bụi sân hận lên chính mình. 247. සත්ථු [Pg.359] පුබ්බචරියගුණා පච්චවෙක්ඛිතබ්බා, සත්ථු ගාරවෙනාපි පටිඝං වූපසමෙය්‍යාති. 247. Các đức hạnh về sự thực hành trong quá khứ của Bậc Đạo Sư cần được quán xét, (ý là) sự phẫn nộ cũng có thể được lắng dịu do lòng tôn kính đối với Bậc Đạo Sư. බොධිසත්තොපි සමානො නනු තෙ සත්ථා චිත්තං නප්පදූසෙසි, පගෙව අභිසම්බුද්ධොති අධිප්පායො. දෙවියා පදුට්ඨෙනාති දෙවියා සද්ධිං පදුබ්භිනා මිච්ඡාචාරවසෙන අපරද්ධෙන. යත්ථ සුසානෙ ඡවසරීරං ඡඩ්ඩීයති, තං ආමකසුසානං. නිඛඤ්ඤමානොති නිඛණියමානො. පුරිසකාරං කත්වාති ආවාටතො නික්ඛමනත්ථාය බාහුබලෙන පුරිසකාරං කත්වා. යක්ඛානුභාවෙනාති අඩ්ඩවිනිච්ඡයෙන ආරාධිතචිත්තස්ස යක්ඛස්ස ආනුභාවෙන. සිරිගබ්භන්ති වාසාගාරෙ. Ý là: Khi còn là Bồ-tát, Bậc Đạo Sư của ngươi đã không làm ô nhiễm tâm, huống chi là khi đã chứng đắc Chánh Đẳng Giác. Deviyā paduṭṭhena là người đã phạm lỗi, đã phản bội cùng với hoàng hậu, bằng cách tà dâm. Nghĩa địa nơi tử thi được vứt bỏ, đó được gọi là āmakasusāna. Nikhaññamāno là nikhaṇiyamāno. Purisakāraṃ katvā là sau khi đã nỗ lực với sức mạnh của người nam, bằng sức mạnh của cánh tay, để thoát ra khỏi hố. Yakkhānubhāvena là bằng oai lực của dạ-xoa có tâm đã được làm cho hài lòng bởi sự phán xét công bằng. Sirigabbhaṃ là trong cung điện. ආසීසෙථෙවාති යථාධිප්පෙතෙ අත්ථෙ ඤායතො අනවජ්ජතො ආසං කරෙය්‍ය. න නිබ්බින්දෙය්‍යාති ‘‘එවං කිච්ඡාපන්නස්ස මෙ කුතො සොත්ථිභාවො’’ති න නිබ්බින්දෙය්‍ය. වුත්තඤ්හි ‘‘ආපදාසු ඛො, මහාරාජ, ථාමො වෙදිතබ්බො’’ති (උදා. 53). යථා ඉච්ඡින්ති යෙන පකාරෙන කස්සචි පීළං අකත්වා රජ්ජෙ පතිට්ඨිතං අත්තානං ඉච්ඡිං, තථා අහං අහුන්ති පස්සාමි. වොති හි නිපාතමත්තං. Āsīsetheva là nên có hy vọng vào lợi ích như đã dự định, một cách hợp lý và không có lỗi. Na nibbindeyya là không nên chán nản rằng: 'Làm sao có được sự an lành cho ta, người đã rơi vào cảnh khốn cùng như vậy?'. Quả vậy, đã được nói rằng: 'Thưa Đại vương, nghị lực cần được biết đến trong những lúc hiểm nghèo'. Yathā icchiṃ: Ta thấy rằng, bằng cách nào ta đã mong muốn bản thân được an vị trong vương quốc mà không làm hại bất cứ ai, ta đã trở thành như vậy. Vo quả thật chỉ là một tiểu từ. කාසිරඤ්ඤාති කලාබුනා කාසිරාජෙන. සකණ්ටකාහීති අයකණ්ටකෙහි සකණ්ටකාහි. Kāsiraññā là bởi vua xứ Kāsi tên là Kalābu. Sakaṇṭakāhi là bằng những (roi) có gai, bằng những gai sắt. මහල්ලකොති වුද්ධො වයොඅනුප්පත්තො. රුජ්ඣන්තීති නිරුජ්ඣන්ති. Mahallakoti là vuddho vayoanuppatto (già cả, đã đến tuổi già). Rujjhantīti là nirujjhanti (chúng bị hoại diệt). චිත්තපරිග්ගණ්හනකාලොති විසෙවනං කාතුං අදත්වා චිත්තස්ස සම්මදෙව දමනකාලො. Cittapariggaṇhanakāloti là thời điểm chế ngự tâm một cách chân chánh, không cho phép thực hiện sự lui tới nơi đối nghịch. පුථුසල්ලෙනාති විපුලෙන සල්ලෙන. නාගොති හත්ථිනාගො. වධීති විජ්ඣි, මාරෙසීති වා අත්ථො. ඉමං ඨානං ආගන්ත්වා මයි එවං කරණං නාම න තව වසෙන හොති, තස්මා කස්ස වා රඤ්ඤො, රාජමත්තස්ස වා අයං පයොගො උය්‍යොජනාති අත්ථො. Puthusallenāti là vipulena sallena (với mũi tên to lớn). Nāgoti là hatthināgo (voi chúa). Vadhīti có nghĩa là vijjhi (đã bắn), hoặc māresi (đã giết). (Câu trích) "Sau khi đến nơi này, việc làm như vậy đối với ta không phải do ý muốn của ngươi, vì thế, đây là sự xúi giục, sự sai khiến của vị vua nào, hoặc của vị đại thần nào?" có nghĩa là như vậy. ඡබ්බණ්ණරස්මීති නීලපීතලොහිතාදිවසෙන ඡබ්බණ්ණමයූඛා. ඡබ්බණ්ණකිරණවන්තදන්තතාය හි තෙ හත්ථී ‘‘ඡද්දන්තා’’ති වුච්චන්ති, න ඡද්දන්තවන්තතාය. Chabbaṇṇarasmīti là những tia sáng có sáu màu sắc, do các màu xanh, vàng, đỏ v.v... Quả vậy, những con voi ấy được gọi là "Chaddanta" (Sáu Ngà) là do có những chiếc ngà sở hữu những tia sáng sáu màu, chứ không phải do có sáu chiếc ngà. ඡාතොති ජිඝච්ඡිතො. ඛාදෙය්‍යාති ඛාදෙය්‍යං, අයමෙව වා පාඨො. ආහිතොති [Pg.360] සුහිතො. සම්බලන්ති මග්ගාහාරං. තං පන යස්මා උපචාරෙන පථස්ස හිතන්ති වුච්චති, තස්මා ‘‘පාථෙය්‍ය’’න්තිපි වුත්තං. ‘‘මිත්තදුබ්භී වතායං අන්ධබාලො’’ති කාරුඤ්ඤෙන අස්සුපුණ්ණෙහි නෙත්තෙහි තං පුරිසං උදික්ඛමානො. Chātoti là jighacchito (bị đói). Khādeyyāti là khādeyyaṃ (tôi sẽ ăn), hoặc đây chính là bản văn. Āhitoti là suhito (no đủ). Sambalanti là maggāhāraṃ (lương thực đi đường). Lại nữa, vì vật ấy được gọi theo nghĩa bóng là pathassa hitaṃ (vật lợi ích cho con đường), nên cũng được gọi là pātheyya. (Vừa nghĩ) "Ôi, kẻ ngu muội này thật là kẻ phản bạn!" vừa nhìn người đàn ông ấy với đôi mắt đẫm lệ vì lòng bi mẫn. මා අය්‍යොසි මෙ භදන්තෙති එත්ථ මාති නිපාතමත්තං, මාති වා පටික්ඛෙපො, තෙන උපරි තෙන කාතබ්බං විප්පකාරං පටිසෙධෙති. අය්‍යො මෙති අය්‍යිරකො ත්වං මම අතිථිභාවතො. භදන්තෙති පියසමුදාචාරො. ත්වං නාමෙතාදිසං කරීති ත්වම්පි එවරූපං අකාසි නාම. Trong câu Mā ayyosi me bhadante, mā chỉ là một tiểu từ, hoặc mā là sự ngăn cấm; do đó, nó ngăn cấm hành vi sai trái sẽ được người ấy thực hiện về sau. Ayyo me là ayyirako tvaṃ mama atithibhāvato (ngươi là bậc đáng kính của ta vì là khách). Bhadante là lời xưng hô thân mật. Tvaṃ nāmetādisaṃ kari là tvampi evarūpaṃ akāsi nāma (ngay cả ngươi cũng đã làm một việc như vậy). තිරච්ඡානභූතොපි පන මහාකපි හුත්වා ඛෙමන්තභූමිං සම්පාපෙසීති යොජනා. Cách kết nối câu là: Lại nữa, dù là loài bàng sanh, đã là một con khỉ chúa, ngài đã đưa (chúng) đến vùng đất an ổn. පෙළාය පක්ඛිපන්තෙපීති ඛුද්දකාය පෙළාය පාදෙහි කොටෙත්වා පක්ඛිපන්තෙපි. මද්දන්තෙපීති දුබ්බලභාවකරණත්ථං නානප්පකාරෙහි මද්දන්තෙපි. අලම්පානෙති එවංනාමකෙ අහිතුණ්ඩිකෙ. Peḷāya pakkhipantepi là dù bị bỏ vào trong một cái giỏ nhỏ sau khi bị đá bằng chân. Maddantepi là dù bị chà đạp bằng nhiều cách khác nhau để làm cho suy yếu. Alampāne là đối với người dụ rắn tên như vậy. පීතං වාති එත්ථ වා-සද්දො අවුත්තත්ථවිකප්පෙ, තෙන ඔදාතමඤ්ජිට්ඨාදිං අවුත්තං සඞ්ගණ්හාති. චිත්තානුවත්තන්තොති චිත්තං අනුවත්තන්තො. හොමි චින්තිතසන්නිභො එවමයං බහුලාභං ලභතූති. ආනුභාවෙන පන ථලං කරෙය්‍ය උදකං…පෙ… ඡාරිකං කරෙ. එවං පන යදි චිත්තවසී හෙස්සං…පෙ… උත්තමත්ථො න සිජ්ඣතීති තදා අත්තනා තත්ථ දිට්ඨං ආදීනවං දස්සෙති භගවා. තත්ථ උත්තමත්ථොති බුද්ධභාවමාහ. භොජපුත්තෙහීති ලුද්දපුත්තෙහි. Trong câu pītaṃ vā, từ vā có nghĩa là lựa chọn một ý nghĩa chưa được nói đến; do đó, nó bao hàm các màu sắc chưa được đề cập như trắng, đỏ thẫm, v.v. Cittānuvattanto là cittaṃ anuvattanto (chiều theo ý nghĩ). (Ta) trở nên có màu sắc giống như đã được suy nghĩ, với ý rằng: "Mong rằng người này sẽ nhận được nhiều lợi lộc." Lại nữa, với oai lực, (ta) có thể biến đất liền thành nước... thành tro. Lại nữa, "Nếu ta làm chủ được tâm... mục đích tối thượng sẽ không thành tựu," như vậy, khi ấy Đức Thế Tôn chỉ ra sự nguy hại mà chính Ngài đã thấy trong việc đó. Ở đây, uttamattho (mục đích tối thượng) chỉ cho Phật quả. Bhojaputtehi là luddaputtehi (bởi những người con của thợ săn). අළාරාති යෙන සයං තදා ලුද්දහත්ථතො මොචිතො, තං සත්ථවාහං නාමෙන ආලපති. අතිකස්සාති නාසාය ආවුතරජ්ජුං ආකඩ්ඪිත්වා. සම්පරිගය්හාති කාළවෙත්තලතාදීහි සබ්බසො පරිග්ගහෙත්වා, අච්ඡරියානි දුස්සහානං සහනවසෙනාති අධිප්පායො. Aḷāra là (ngài) gọi tên người trưởng đoàn thương buôn, người mà nhờ đó chính ngài đã được giải thoát khỏi tay những người thợ săn vào lúc ấy. Atikassa là sau khi kéo sợi dây đã xỏ qua mũi. Samparigayha là sau khi hoàn toàn khống chế bằng dây leo mây đen v.v... Ý muốn nói là (thực hiện) những điều kỳ diệu bằng cách chịu đựng những điều khó chịu đựng. අතිවිය අයුත්තං අප්පතිරූපං පටිඝචිත්තුප්පාදනෙන කෙනචි අප්පටිසමඛන්තිගුණස්ස සත්ථුසාසනාවොක්කමනප්පසඞ්ගතො. (Việc đó) vô cùng không thích hợp, không tương xứng, vì có nguy cơ đi chệch khỏi giáo huấn của Bậc Đạo Sư, người có đức tính nhẫn nại không ai sánh bằng, do việc khởi lên tâm sân hận đối với bất kỳ ai. 248. ‘‘අනමතග්ගොයං, භික්ඛවෙ, සංසාරො’’තිආදිනා (සං. නි. 2.124; 3.99, 100; 3.5.520; කථා. 75) ආගතානි සුත්තපදානි අනමතග්ගසද්දො, තදත්ථො වා එතෙසන්ති අනමතග්ගියානි. 248. Các đoạn kinh văn đã được trình bày bắt đầu bằng câu "Này các Tỳ khưu, vòng luân hồi này không thể biết được khởi đầu..." (Tương Ưng Bộ 2.124; 3.99, 100; 3.5.520; Kathāvatthu 75) được gọi là anamataggiyāni vì chúng có từ anamatagga hoặc có ý nghĩa của từ đó. අජෙහි [Pg.361] ගමනමග්ගො අජපථො. සඞ්කූ ලග්ගාපෙත්වා තෙ ආලම්බිත්වා ගමනමග්ගො සඞ්කුපථො. සඞ්කූති අඞ්කුසාකාරෙන කතදීඝදණ්ඩො වුච්චති. ආදි-සද්දෙන පපාතමග්ගදුග්ගමග්ගාදිකෙ සඞ්ගණ්හාති. උභතොබ්‍යූළ්හෙති සම්පහාරත්ථං ද්වීහිපි පක්ඛෙහි ගාළ්හසන්නාහෙ. අඤ්ඤානි ච දුක්කරානි කරිත්වා ධනාසාය පබ්බතවිදුග්ගනදීවිදුග්ගාදිපක්ඛන්දනවසෙනාති අධිප්පායො. මං පොසෙසි, උපකාරං අකාසි, තත්‍ර නප්පතිරූපං මනං පදූසෙතුන්ති එවං චිත්තං උප්පාදෙතබ්බන්ති සම්බන්ධො. එවං චිත්තුප්පාදනඤ්ච එතරහි දිස්සමානෙන පුත්තාදීනං පොසනාදිනා අතීතස්ස අනුමානතො ගහණවසෙන වෙදිතබ්බං. Con đường đi của loài dê là ajapatha. Con đường đi bằng cách móc các cọc và bám vào chúng là saṅkupatha. Saṅkū được gọi là một cây gậy dài được làm theo hình móc câu. Bằng từ ādi (v.v...), bao hàm các con đường vách đá, đường khó đi, v.v. Ubhatobyūḷhe là được trang bị vũ khí và áo giáp chắc chắn ở cả hai bên để chiến đấu. Ý muốn nói là, sau khi đã làm những việc khó làm khác, vì ham muốn tài sản, bằng cách dấn thân vào những nơi khó đi như núi non, sông ngòi, v.v. Cách kết nối là: "Người ấy đã nuôi dưỡng ta, đã giúp đỡ ta; làm ô uế tâm đối với người ấy là không thích hợp," nên khởi tâm như vậy. Và việc khởi tâm như vậy nên được hiểu là bằng cách suy luận về quá khứ thông qua việc nuôi dưỡng con cái v.v... được thấy ở hiện tại. 249. මෙත්තායාති මෙත්තාසඞ්ඛාතාය, මෙත්තාසහිතාය වා. චෙතොවිමුත්තියාති චිත්තසමාධානෙ. ආසෙවිතායාති ආදරෙන සෙවිතාය. භාවිතායාති වඩ්ඪිතාය. බහුලීකතායාති පුනප්පුනං කතාය. යානීකතායාති යුත්තයානං විය කතාය. වත්ථුකතායාති අධිට්ඨානවත්ථුං විය කතාය. අනුට්ඨිතායාති අධිට්ඨිතාය. පරිචිතායාති පරිචිණ්ණාය චිණ්ණවසීභාවාය. සුසමාරද්ධායාති සුට්ඨු සම්පාදිතාය. පාටිකඞ්ඛාති ඉච්ඡිතබ්බා අවස්සංභාවිනො. සෙසං පරතො ආගමිස්සති. 249. Mettāya là mettāsaṅkhātāya (được gọi là tâm từ), hoặc mettāsahitāya (cùng với tâm từ). Cetovimuttiyā là cittasamādhāne (trong sự định tâm). Āsevitāya là ādarena sevitāya (được thực hành với sự tôn trọng). Bhāvitāya là vaḍḍhitāya (được phát triển). Bahulīkatāya là punappunaṃ katāya (được làm đi làm lại). Yānīkatāya là yuttayānaṃ viya katāya (được làm cho như cỗ xe đã thắng). Vatthukatāya là adhiṭṭhānavatthuṃ viya katāya (được làm cho như nền tảng). Anuṭṭhitāya là adhiṭṭhitāya (được thiết lập vững chắc). Paricitāya là pariciṇṇāya ciṇṇavasībhāvāya (được thuần thục, đã đạt đến trạng thái làm chủ). Susamāraddhāya là suṭṭhu sampāditāya (được khéo bắt đầu). Pāṭikaṅkhā là icchitabbā avassaṃbhāvino (nên được mong đợi, chắc chắn sẽ xảy ra). Phần còn lại sẽ được đề cập sau. 250. ධාතුවිනිබ්භොගොති සසම්භාරසඞ්ඛෙපාදිනා ධාතූනං විනිබ්භුජනං. අපරාධො නාම අපරජ්ඣන්තස්ස පුග්ගලස්ස රූපධම්මමුඛෙන ගය්හතීති කත්වා ආහ ‘‘කිං කෙසානං කුජ්ඣසී’’තිආදි, කෙසාදිවිනිමුත්තස්ස අපරජ්ඣනකස්ස පුග්ගලස්ස අභාවතො. ඉදානි නිබ්බත්තිතපරමත්ථධම්මවසෙනෙව විනිබ්භොගවිධිං දස්සෙතුං ‘‘අථ වා පනා’’තිආදි වුත්තං. පඤ්චක්ඛන්ධෙ උපාදාය, ද්වාදසායතනානි උපාදායාති පච්චෙකං උපාදාය-සද්දො යොජෙතබ්බො. කොධස්ස පතිට්ඨානට්ඨානං න හොතීති යථා ආරග්ගෙ සාසපස්ස, ආකාසෙ ච චිත්තකම්මස්ස පතිට්ඨානට්ඨානං නත්ථි, එවමස්ස ‘‘වෙරී’’ති පරිකප්පිතෙ පුග්ගලෙ කොධස්ස පතිට්ඨානට්ඨානං න හොති, කෙසාදීනං අකුජ්ඣිතබ්බතො, තබ්බිනිමුත්තස්ස ච පුග්ගලස්ස අභාවතො. 250. Dhātuvinibbhogo là sự phân tích các giới bằng cách tóm lược các thành phần v.v... Vì cho rằng lỗi lầm của một người phạm lỗi được nắm bắt thông qua sắc pháp, nên ngài nói "Tại sao lại tức giận với tóc?" v.v..., bởi vì không có một người phạm lỗi nào tách rời khỏi tóc v.v... Bây giờ, để chỉ ra phương pháp phân tích chỉ bằng các pháp chân đế đã được tạo ra, câu "Hoặc là..." v.v... đã được nói. Từ upādāya nên được kết nối riêng với từng phần: Pañcakkhandhe upādāya (y cứ vào năm uẩn), dvādasāyatanāni upādāya (y cứ vào mười hai xứ). Kodhassa patiṭṭhānaṭṭhānaṃ na hoti (không có chỗ đứng cho sân hận) có nghĩa là: giống như không có chỗ đứng cho hạt cải trên đầu mũi kim, và cho bức tranh trong hư không, cũng vậy, không có chỗ đứng cho sân hận đối với người được coi là "kẻ thù" của vị ấy, vì không nên tức giận với tóc v.v..., và vì không có một người nào tách rời khỏi chúng. 251. සංවිභාගොති ආමිසසංවිභාගො. පරස්සාති පච්චත්ථිකස්ස. භින්නාජීවොති අපරිසුද්ධාජීවො. තස්සෙවං කරොතොති එවං සංවිභාගං කරොන්තස්ස තස්ස දායකස්ස. ඉතරස්සාති පටිග්ගාහකස්ස. ‘‘මම මාතරා උපාසිකාය [Pg.362] දින්නො’’ති ඉදං ‘‘ධම්මියලාභො’’ති එතස්ස කාරණවචනං. තෙන පන තස්ස ආගමනසුද්ධිං දස්සෙති. 251. Saṃvibhāgoti có nghĩa là sự phân chia vật thực. Parassāti có nghĩa là cho kẻ thù. Bhinnājīvoti có nghĩa là có sinh kế không trong sạch. Tassevaṃ karototi có nghĩa là của người thí chủ làm sự phân chia như vậy. Itarassāti có nghĩa là của người nhận. Câu «được mẹ ta, một nữ cận sự, dâng cúng» này là lời giải thích nguyên nhân cho câu «lợi lộc đúng pháp». Và do đó, nó cho thấy sự trong sạch về nguồn gốc của vật ấy. සබ්බත්ථසාධකන්ති ‘‘අත්තත්ථො පරත්ථො දිට්ඨධම්මිකො අත්ථො සම්පරායිකො අත්ථො’’ති (මහානි. 69; චූළනි. මොඝරාජමාණවපුච්ඡානිද්දෙස 85; පටි. ම. 3.5) එවමාදීනං සබ්බෙසං අත්ථානං, හිතානං, පයොජනානඤ්ච නිප්ඵාදකං. උන්නමන්ති දායකා. නමන්ති පටිග්ගාහකා. Sabbatthasādhakanti có nghĩa là làm thành tựu tất cả các lợi ích, sự hữu ích, và mục đích, chẳng hạn như: «lợi ích của bản thân, lợi ích của người khác, lợi ích trong hiện tại, lợi ích trong tương lai». Những người thí chủ được nâng cao. Những người thọ nhận thì khiêm hạ. 252. එවන්ති යථාවුත්තෙහි කකචූපමොවාදානුස්සරණාදීහි අත්තනො ඔවදනාකාරෙහි. වූපසන්තපටිඝස්සාති පටිසඞ්ඛානබලෙන විනොදිතාඝාතස්ස. තස්මිම්පීති වෙරීපුග්ගලෙපි. වෙරී-ගහණෙනෙව චෙත්ථ අප්පියපුග්ගලස්සාපි ගහණං දට්ඨබ්බං වෙරිම්හි මෙත්තාය සිද්ධාය තස්මිම්පි මෙත්තාසිද්ධිතො, පියතො පන අතිප්පියසහායකස්ස විසුං ගහණං ආසන්නපච්චත්ථිකස්ස දුබ්බිනිමොචයභාවදස්සනත්ථං. මෙත්තාවසෙනාති මෙත්තායනවසෙන. සමචිත්තතන්ති හිතූපසංහාරෙන සමානචිත්තතං. සීමාසම්භෙදො සා එව සමචිත්තතා. ඉමස්මිං පුග්ගලෙති මෙත්තාකම්මට්ඨානිකපුග්ගලෙ. නිසින්නෙති භාවෙනභාවලක්ඛණෙ භුම්මං. 252. Evanti có nghĩa là bằng những cách tự giáo huấn như đã nói, bắt đầu bằng việc tưởng niệm lời giáo huấn ví dụ cái cưa. Vūpasantapaṭighassāti có nghĩa là của người đã loại trừ sân hận bằng sức mạnh của trí tuệ thẩm sát. Tasmimpīti có nghĩa là cũng đối với người thù địch. Ở đây, nên hiểu rằng việc đề cập đến người thù địch cũng bao hàm cả người không đáng mến, bởi vì khi tâm từ đối với người thù địch đã thành tựu, thì tâm từ đối với người kia cũng thành tựu. Tuy nhiên, việc đề cập riêng đến người bạn rất thân ngoài người đáng mến là để cho thấy tình trạng khó tháo gỡ của kẻ thù gần gũi (tức là sự luyến ái). Mettāvasenāti có nghĩa là bằng sức mạnh của việc thực hành tâm từ. Samacittatanti có nghĩa là trạng thái tâm bình đẳng qua việc mang lại lợi ích. Sự phá vỡ ranh giới chính là trạng thái tâm bình đẳng ấy. Imasmiṃ puggaleti có nghĩa là đối với người thực hành đề mục tâm từ. Nisinne là cách dùng vị trí cách trong ý nghĩa «bhāvena bhāvalakkhaṇa» (khi một hành động xảy ra, một hành động khác cũng xảy ra). හිතමජ්ඣත්තෙති පියෙ, මජ්ඣත්තෙ ච. චතුබ්බිධෙති චතුබ්බිධෙ ජනෙ, යත්ථ කත්ථචීති අධිප්පායො. නානත්තන්ති පියමජ්ඣත්තාදිනානාකරණං. හිතචිත්තොව පාණිනන්ති කෙවලං සත්තෙසු හිතචිත්තො එවාති පවුච්චති, න පන ‘‘මෙත්තාය නිකාමලාභී’’ති වා ‘‘කුසලී’’ති වා පවුච්චති. කස්මා? යස්මා අත්තාදීසු පස්සති නානත්තන්ති. කස්මා පනායං හිතචිත්තො කුසලීති න වුච්චතීති? සාතිසයස්ස කුසලස්ස වසෙන කුසලිභාවස්ස අධිප්පෙතත්තා. ඉමස්ස ච පුග්ගලස්ස මෙත්තාභාවනා න විසෙසවතී. අථ වා න නිකාමලාභී මෙත්තාය යතො අත්තාදීසු පස්සති නානත්තං. කුසලීති පවුච්චති, යස්මා හිතචිත්තොව පාණිනන්ති එවමෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො. ගාමසීමාදයො විය ගාමන්තරාදීහි සත්තසඞ්ඛාතෙ මෙත්තාවිසයෙ භාවනාය පුබ්බෙ අඤ්ඤමඤ්ඤං අසංකිණ්ණමරියාදාරූපෙන ඨිතත්තා අත්තාදයො ඉධ සීමා නාමාති ආහ ‘‘චතස්සො සීමායො’’ති. සම්භින්නා හොන්තීති එත්ථ වුත්තං සම්භෙදං දස්සෙතුං ‘‘සමං ඵරති මෙත්තායා’’තිආදි වුත්තං. මහාවිසෙසොති මහන්තො භාවනාය විසෙසො අතිසයො. පුරිමෙන පුරිමතො අත්තාදිනානත්තදස්සිනා. න නායතීති න ඤායති. Hitamajjhatteti có nghĩa là đối với người thân và người trung lập. Catubbidheti có nghĩa là đối với bốn loại người, hay bất kỳ ai. Nānattanti có nghĩa là sự tạo ra sự khác biệt như người thân, người trung lập, v.v... Hitacittova pāṇinanti có nghĩa là chỉ được gọi là người có tâm lợi ích đối với chúng sinh, chứ không được gọi là «người đạt được tâm từ theo ý muốn» hay là «người thiện xảo». Tại sao? Bởi vì vị ấy thấy sự khác biệt nơi bản thân, v.v... Vậy tại sao người có tâm lợi ích này không được gọi là thiện xảo? Bởi vì trạng thái thiện xảo được hiểu theo nghĩa thiện pháp vượt trội. Và sự tu tập tâm từ của người này không đặc biệt. Hoặc là, vị ấy không phải là người đạt được tâm từ theo ý muốn vì thấy sự khác biệt nơi bản thân, v.v... Vị ấy được gọi là thiện xảo, bởi vì chỉ có tâm lợi ích đối với chúng sinh. Ý nghĩa ở đây nên được hiểu như vậy. Giống như ranh giới làng, v.v... được thiết lập không lẫn lộn với các làng khác, bởi vì trước khi tu tập, trong đối tượng của tâm từ là chúng sinh, bản thân, v.v... tồn tại với ranh giới không lẫn lộn với nhau, nên ở đây chúng được gọi là ranh giới. Vì vậy, ngài nói «bốn ranh giới». Để cho thấy sự phá vỡ được nói đến trong câu «chúng được phá vỡ», câu «biến mãn một cách bình đẳng với tâm từ», v.v... đã được nói. Mahāvisesoti có nghĩa là sự khác biệt lớn, sự vượt trội do tu tập. So với người trước, người thấy sự khác biệt nơi bản thân, v.v... Na nāyatīti có nghĩa là không được biết. 253. නිමිත්තන්ති [Pg.363] යථා කසිණකම්මට්ඨානාදීසු තංතංකසිණමණ්ඩලාදිපරිග්ගහමුඛෙන භාවනාවසෙන ලද්ධං උග්ගහනිමිත්තං නිස්සාය ඣානස්ස ගොචරභාවෙන පටිභාගනිමිත්තං උපතිට්ඨති, න එවමිධ උපට්ඨිතං නිමිත්තං නාම අත්ථි. යො පනායං යථාවුත්තො සීමාසම්භෙදො ලද්ධො, ස්වෙව නිමිත්තං වියාති නිමිත්තං. තස්මිං හි ලද්ධෙ භාවනාය සාතිසයත්තා නීවරණානි වික්ඛම්භිතානෙව හොන්ති, කිලෙසා සන්නිසින්නාව, උපචාරසමාධිනා චිත්තං සමාහිතමෙව. තෙනාහ ‘‘නිමිත්තඤ්ච උපචාරඤ්ච ලද්ධං හොතී’’ති. තමෙව නිමිත්තන්ති සීමාසම්භෙදවසෙන පවත්තසමථනිමිත්තං. අප්පකසිරෙනෙව අකිච්ඡෙනෙව, පගෙව පරිපන්ථස්ස විසොධිතත්තා. 253. Nimittanti có nghĩa là: Giống như trong các đề mục thiền như kasiṇa, v.v..., sau khi nắm bắt học tướng (uggahanimitta) có được qua sự tu tập bằng cách thọ trì các vòng kasiṇa, v.v..., quang tướng (paṭibhāganimitta) xuất hiện làm đối tượng cho thiền, ở đây không có tướng nào xuất hiện như vậy. Tuy nhiên, sự phá vỡ ranh giới đã đạt được như đã nói, chính nó giống như tướng, nên được gọi là tướng. Quả vậy, khi đạt được điều đó, do sự tu tập đã vượt trội, các triền cái đã được trấn áp, các phiền não đã lắng xuống, tâm đã được định tĩnh bằng cận định. Do đó, ngài nói «tướng và cận định đã được thành tựu». Tameva nimittanti có nghĩa là chính tướng đó, tức là tướng chỉ tịnh khởi lên qua sự phá vỡ ranh giới. Một cách không khó khăn, không mệt nhọc, bởi vì các chướng ngại đã được thanh lọc từ trước. එත්තාවතාති එත්තකෙන භාවනානුයොගෙන. අනෙන යොගිනා. පඤ්චඞ්ගවිප්පහීනන්තිආදීනං පදානං අත්ථො හෙට්ඨා වුත්තො එව. Ettāvatāti có nghĩa là với chừng ấy sự chuyên tâm tu tập. Bởi hành giả này. Ý nghĩa của các từ bắt đầu bằng «pañcaṅgavippahīnaṃ» đã được nói ở dưới. ‘‘පඨමජ්ඣානාදීනං අඤ්ඤතරවසෙනා’’ති ඉදං වක්ඛමානාය විකුබ්බනාය තෙසං සාධාරණතාය වුත්තං. අප්පනාප්පත්තචිත්තස්සෙව න උපචාරමත්තලාභිනො. පගුණබලවභාවාපාදනෙන වෙපුල්ලාදිවිසෙසප්පත්තස්ස ඔධිසො, අනොධිසො ච දිසාඵරණාදිවසෙන ඣානස්ස පවිජම්භනා විකුබ්බනා විවිධා කිරියාති කත්වා. Câu «bằng một trong các thiền, bắt đầu từ sơ thiền» này được nói do tính chất chung của chúng đối với thần thông (vikubbanā) sẽ được đề cập. (Điều này thành tựu) chỉ đối với người có tâm đã đạt đến an chỉ định, không phải người chỉ đạt được cận định. Sự phát triển của thiền đã đạt đến các đặc tính như sự quảng đại, v.v... qua việc làm cho nó thuần thục và mạnh mẽ, theo cách biến mãn các phương hướng, v.v..., cả có giới hạn và không có giới hạn, được gọi là vikubbanā, vì nó là hành động đa dạng. 254. මෙත්තාසහගතෙනාති උප්පාදතො යාව භඞ්ගා මෙත්තාය සහ පවත්තෙන සංසට්ඨෙන සම්පයුත්තෙනාති අත්ථො. යස්මා පන තං වුත්තනයෙන මෙත්තාය සහගතං, තාය එකුප්පාදාදිවිධිනා සම්මදෙව ආගතං හොති, තස්මා වුත්තං ‘‘මෙත්තාය සමන්නාගතෙනා’’ති. චෙතො-සද්දො ‘‘අධිචෙතසො’’තිආදීසු (පාචි. 153; උදා. 37) සමාධිපරියායොපි හොතීති තතො විසෙසෙතුං ‘‘චෙතසාති චිත්තෙනා’’ති වුත්තං. එතන්ති එතං පදං. දිසොධිපරිග්ගහො සත්තොධිපරිග්ගහමුඛෙනෙව හොතීති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘එකිස්සා දිසාය පඨමපරිග්ගහිතං සත්තං උපාදායා’’ති. දිසාසු හි ඨිතසත්තා දිසාගහණෙන ගහිතා. තෙනාහ ‘‘එකදිසාපරියාපන්නසත්තඵරණවසෙන වුත්ත’’න්ති. ඵරණඤ්ච සාරම්මණස්ස ධම්මස්ස අත්තනො ආරම්මණස්ස ඵස්සනා පච්චක්ඛතො දස්සනං ගහණං ආරම්මණකරණමෙවාති ආහ ‘‘ඵරිත්වාති ඵුසිත්වා ආරම්මණං කත්වා’’ති. බ්‍රහ්මවිහාරාධිට්ඨිතන්ති මෙත්තාඣානුපත්ථම්භිතං. තථාති නියමනං. තං [Pg.364] අනියමාපෙක්ඛසම්බන්ධීභාවතො උපමාකාරනියමනං. දුතියන්ති උපමෙය්‍යදස්සනං, උපමෙය්‍යඤ්ච නාම උපමං, තෙන සම්බන්ධඤ්ච විනා නත්ථීති තදුභයම්පි දස්සෙතුං ‘‘යථා පුරත්ථිමාදීසූ’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ තථා දුතියන්ති එත්ථ ඵරිත්වා විහරතීති ආනෙත්වා සම්බන්ධිතබ්බං. එවං තතියං චතුත්ථන්ති එත්ථාපි. තදනන්තරන්ති ච ඵරණාපෙක්ඛං අනන්තරග්ගහණං, න ඵරිතබ්බදිසාපෙක්ඛං දිසානං අනිද්දිට්ඨරූපත්තා. ඵරණානුක්කමෙන හි තාසං දුතියාදිතා, න සරූපතො. තෙනෙවාහ ‘‘යං කිඤ්චි එකං දිස’’න්ති. ඉතීති එවං යථාවුත්තං චතස්සො, එවං උද්ධං දිසං ඵරිත්වා විහරතීති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘එතෙනෙව නයෙනා’’ති. ඉදම්පි ඉති-සද්දස්සෙව අත්ථදස්සනං. පාළියං (ම. නි. 3.309; 3.230; විභ. 642) අධො තිරියන්ති එත්ථ පි-සද්දො ලුත්තනිද්දිට්ඨොති දස්සෙතුං ‘‘අධොදිසම්පි තිරියං දිසම්පී’’ති වුත්තං. එතෙනෙව ‘‘දුතිය’’න්තිආදීසුපි පි-සද්දස්ස ලුත්තනිද්දිට්ඨතා දීපිතාති වෙදිතබ්බං. එවමෙවාති ඉදම්පි ඉති-සද්දස්සෙව අත්ථදස්සනං. එත්ථ ච ‘‘අධො’’ති ඉමිනා යථා නිරයෙසු, නාගභවනාදීසු, යත්ථ තත්ථ වා අත්තනො හෙට්ඨිමදිසාය සත්තා ගය්හන්ති, එවං ‘‘උද්ධ’’න්ති ඉමිනා දෙවලොකෙ, යත්ථ තත්ථ වා අත්තනො උපරිමදිසායං සත්තා ගහිතාති වෙදිතබ්බං. 254. Mettāsahagatenāti có nghĩa là: Cùng diễn tiến, hòa trộn, tương ưng với tâm từ, từ lúc sanh cho đến lúc diệt. Hơn nữa, vì rằng tâm ấy câu hành với tâm từ theo cách đã được nói, đã đến cùng với tâm từ ấy một cách đúng đắn theo phương thức đồng sanh v.v..., do đó, đã được nói là ‘với (tâm) thành tựu tâm từ’. Từ ‘ceto’ trong các trường hợp như ‘adhicetaso’ cũng là từ đồng nghĩa của định, để phân biệt với điều ấy, đã được nói là ‘cetasā có nghĩa là cittena (bằng tâm)’. Etanti là từ này. Để trình bày rằng ‘sự nắm bắt có giới hạn về phương hướng chỉ xảy ra thông qua sự nắm bắt có giới hạn về chúng sanh’, ngài đã nói ‘do nương vào chúng sanh đã được nắm bắt trước tiên ở một phương’. Vì rằng các chúng sanh trú ở các phương được nắm bắt bằng sự nắm bắt phương. Do đó, ngài đã nói: ‘đã được nói theo cách biến mãn đến các chúng sanh thuộc về một phương’. Và sự biến mãn của pháp có đối tượng chính là sự xúc chạm, sự thấy một cách trực tiếp, sự nắm bắt, sự thực hiện đối tượng đối với đối tượng của chính nó, do đó ngài đã nói: ‘pharitvā có nghĩa là phusitvā ārammaṇaṃ katvā (sau khi xúc chạm, sau khi thực hiện đối tượng)’. Brahmavihārādhiṭṭhitanti có nghĩa là được nâng đỡ bởi thiền tâm từ. Tathā là sự xác định. Điều ấy, do có sự liên quan phụ thuộc vào điều không xác định, là sự xác định thể cách của ví dụ. Dutiyanti là sự trình bày về đối tượng được so sánh, và đối tượng được so sánh không thể có nếu không có ví dụ và sự liên quan với nó, do đó để trình bày cả hai điều ấy, đã được nói là ‘yathā puratthimādīsū’tiādi (như ở các phương đông v.v...). Ở đây, trong câu ‘tathā dutiyaṃ’, cần phải được liên kết bằng cách đem (các từ) ‘pharitvā viharati’ đến. Cũng như vậy ở (các câu) ‘tatiyaṃ’ và ‘catutthaṃ’. Và trong ‘tadanantaraṃ’, sự nắm bắt (từ) ‘anantara’ là phụ thuộc vào sự biến mãn, không phụ thuộc vào phương cần được biến mãn, vì các phương không có hình thái được chỉ định. Vì rằng tính chất thứ hai v.v... của chúng là theo thứ tự biến mãn, không phải theo tự thể. Do đó, ngài đã nói: ‘bất cứ một phương nào’. Itīti có nghĩa là: ‘như vậy, bốn (phương) đã được nói như thế nào, cũng như vậy, vị ấy an trú biến mãn phương trên’. Do đó, ngài đã nói: ‘cũng bằng phương pháp này’. Điều này cũng là sự trình bày ý nghĩa của từ ‘iti’. Để trình bày rằng trong Chánh văn, ở câu ‘adho tiriyaṃ’, từ ‘pi’ đã được chỉ định bằng cách tỉnh lược, nên đã được nói là ‘adhodisampi tiriyaṃ disampī’. Cần phải hiểu rằng cũng bằng cách này, tính chất được chỉ định bằng cách tỉnh lược của từ ‘pi’ cũng đã được làm sáng tỏ ở (các từ) ‘dutiyaṃ’ v.v... Evamevāti này cũng là sự trình bày ý nghĩa của từ ‘iti’. Và ở đây, cần phải hiểu rằng: bằng từ ‘adho’ này, các chúng sanh ở phương dưới của mình, như ở các địa ngục, ở các trú xứ của loài nāga v.v..., hoặc ở bất cứ nơi nào, được nắm bắt; cũng như vậy, bằng từ ‘uddhaṃ’ này, các chúng sanh ở phương trên của mình, như ở cõi trời, hoặc ở bất cứ nơi nào, được nắm bắt. මජ්ඣත්තාදීති ආදි-සද්දෙන ඉත්ථිපුරිසඅරියානරියදෙවමනුස්සාදිකෙ පභෙදෙ සඞ්ගණ්හාති. ඊසකම්පි බහි අවික්ඛිපමානොති අප්පකම්පි කම්මට්ඨානතො බහි වික්ඛෙපං අනාපජ්ජන්තො හිතූපසංහාරතො අඤ්ඤථා ථොකම්පි අවත්තමානො. සබ්බත්තතායාති වා සබ්බෙන අත්තභාවෙන යථා සබ්බභාවෙන අත්තනි අත්තනො අත්තභාවෙ හිතෙසිතා, එවං සබ්බධි සබ්බසත්තෙසු මෙත්තාය ඵරිත්වා විහරතීති අත්ථො. මෙත්තාය වුච්චමානත්තා සත්තවිසයො සබ්බ-සද්දො, සො ච දීඝං කත්වා වුත්තො, තස්මා සබ්බසත්තකායසඞ්ඛාතා පජා එතස්ස අත්ථීති සබ්බාවන්තොති පදත්ථතො දස්සෙන්තො ‘‘සබ්බාවන්තන්ති සබ්බසත්තවන්ත’’න්ති ආහ. එත්ථ ච සබ්බධීති දිසොධිනා, දෙසොධිනා ච අනොධිසොඵරණං වුත්තං, සබ්බත්තතාය සබ්බාවන්තන්ති සත්තොධිනා. තථා හි වුත්තං ‘‘අනොධිසො දස්සනත්ථ’’න්ති. එකමෙවත්ථං පකාරතො පරියායෙන්ති ඤාපෙන්තීති පරියායා, වෙවචනානි. විපුලාදිසද්දා චෙත්ථ තාදිසාති අධිප්පායො. තෙනාහ ‘‘විපුලෙනාති එවමාදිපරියායදස්සනතො’’ති. පරියායදස්සනෙ ච පුබ්බෙ ගහිතපදානිපි [Pg.365] පුන ගය්හන්ති, යථා ‘‘සද්ධා සද්දහනා’’ති (ධ. ස. 12) එත්ථ වුත්තම්පි සද්ධාපදං පුන ඉන්ද්‍රියාදිපරියායදස්සනෙ ‘‘සද්ධා සද්ධින්ද්‍රිය’’න්ති (ධ. ස. 12) වුත්තං. තථාසද්දො වා ඉතිසද්දො වා න වුත්තොති ‘‘මෙත්තාසහගතෙන චෙතසා එකං දිසං ඵරිත්වා විහරතී’’ති එතස්ස අනුවත්තකො තථා-සද්දො ච ඉති-සද්දො ච තෙසං ඵරණානන්තරාදිට්ඨානං අට්ඨානන්ති කත්වා තෙ න වුත්තාති පුන ‘‘මෙත්තාසහගතෙන චෙතසාති වුත්ත’’න්ති අත්ථො. වුත්තස්සෙවත්ථස්ස පුන වචනං නිගමනන්ති ආහ ‘‘නිගමනවසෙන වා එතං වුත්ත’’න්ති. නනු ච සමාපනවසෙන වුත්තස්සෙවත්ථස්ස පුන වචනං නිගමනන්ති? නායං දොසො ඔධිසොඅනොධිසොඵරණානං සමාපනෙ එව වුත්තත්තා. විපුලෙනාති මහන්තෙන, මහත්තඤ්චස්ස අසුභකම්මට්ඨානාදීසු විය ආරම්මණස්ස එකදෙසමෙව අග්ගහෙත්වා අනවසෙසග්ගහණවසෙනාති ආහ ‘‘ඵරණවසෙන විපුලතා දට්ඨබ්බා’’ති. Majjhattādīti: Bằng từ ādi, bao gồm các sự phân loại như nam, nữ, Thánh, phàm, chư thiên, nhân loại v.v... Īsakampi bahi avikkhipamānoti có nghĩa là: Không rơi vào sự phóng dật ra bên ngoài đề mục thiền dù chỉ một chút, không hành xử khác với việc mang lại lợi ích dù chỉ một chút. Hoặc sabbattatāyāti có nghĩa là: ‘Như có sự mong muốn lợi ích trong tự thân, trong tự thể của mình, bằng toàn bộ tự thể, bằng tất cả các phần; cũng như vậy, vị ấy an trú biến mãn bằng tâm từ đến tất cả chúng sanh ở khắp mọi nơi’. Do được nói về tâm từ, từ sabba có đối tượng là chúng sanh, và từ ấy được nói bằng cách kéo dài âm, do đó, để trình bày theo nghĩa của từ rằng ‘chúng sanh, được gọi là toàn thể chúng sanh, là của vị ấy, do đó là sabbāvanto’, ngài đã nói: ‘sabbāvantaṃ có nghĩa là sabbasattavantaṃ’. Và ở đây, bằng từ sabbadhi, sự biến mãn không giới hạn bằng cách giới hạn phương hướng và giới hạn khu vực đã được nói, bằng (các từ) sabbattatāya sabbāvantaṃ, (sự biến mãn không giới hạn) bằng cách giới hạn chúng sanh (đã được nói). Vì rằng đã được nói: ‘để trình bày sự không giới hạn’. (Các từ) làm cho biết, giải thích một ý nghĩa duy nhất theo nhiều cách là pariyāyā, là các từ đồng nghĩa (vevacanāni). Chủ ý là các từ vipula v.v... ở đây cũng có tính chất như vậy. Do đó, ngài đã nói: ‘vipulena có nghĩa là để trình bày các từ đồng nghĩa như vậy v.v...’. Và trong việc trình bày các từ đồng nghĩa, các từ đã được nắm bắt trước đó cũng được nắm bắt lại, như trong câu ‘saddhā saddahanā’, từ saddhā đã được nói cũng được nói lại trong phần trình bày các từ đồng nghĩa về quyền v.v... là ‘saddhā saddhindriyaṃ’. Ý nghĩa là: ‘Từ tathā hoặc từ iti đã không được nói đến’, (vì) cho rằng: ‘từ tathā và từ iti là những từ đi theo câu ‘mettāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati’, và nơi trú của chúng là sự biến mãn v.v... tiếp theo sau sự biến mãn (có giới hạn) là không thích hợp’, do đó các từ ấy đã không được nói, nên đã nói lại là ‘mettāsahagatena cetasā’. Việc nói lại ý nghĩa đã được nói là sự kết luận, do đó ngài đã nói: ‘hoặc điều này được nói theo cách kết luận’. Chẳng phải việc nói lại ý nghĩa đã được nói theo cách hoàn tất là sự kết luận sao? Đây không phải là lỗi, vì đã được nói chính trong lúc hoàn tất các sự biến mãn có giới hạn và không giới hạn. Vipulenāti có nghĩa là rộng lớn, và tính chất rộng lớn của nó là do không chỉ nắm bắt một phần của đối tượng như trong các đề mục thiền bất tịnh v.v..., mà là do cách nắm bắt không còn sót lại, do đó ngài đã nói: ‘tính chất rộng lớn cần được hiểu theo cách biến mãn’. කිලෙසවික්ඛම්භනසමත්ථතාදීහි මහත්තං ගතං, මහන්තෙහි වා උළාරච්ඡන්දචිත්තවීරියපඤ්ඤෙහි ගතං පටිපන්නන්ති මහග්ගතං. තයිදං යස්මා එකන්තතො රූපාවචරං, තස්මා වුත්තං ‘‘භූමිවසෙන මහග්ගත’’න්ති. නිරුළ්හො හි රූපාරූපාවචරෙසු මහග්ගතවොහාරො. පගුණවසෙනාති පකාරතො ගුණිතං බහුලීකතං පගුණං, තස්ස වසෙන, සුභාවිතභාවෙනාති අත්ථො. තං හි පමාණං ගහෙතුං අසක්කුණෙය්‍යතාය අප්පමාණං නාම හොති. අප්පමාණසත්තාරම්මණවසෙනාති අපරිමාණසත්තාරම්මණකරණවසෙන. සයම්පි වෙරරහිතත්තා, තංසමඞ්ගිනො වෙරාභාවහෙතුත්තා ච අවෙරං. තයිදං ද්වයං යතො ලභති, තං දස්සෙතුං ‘‘බ්‍යාපාදපච්චත්ථිකප්පහානෙනා’’ති වුත්තං. චෙතසො බ්‍යාපත්තිවසෙන හනනතො බ්‍යාපජ්ජං, චෙතසිකං අසාතං, තදභාවතො අබ්‍යාපජ්ජං. තෙනාහ ‘‘නිද්දුක්ඛ’’න්ති. තං පනස්ස අබ්‍යාපජ්ජත්තං පඤ්චවිඤ්ඤාණාදීනං විය න සභාවතො, අථ ඛො පච්චත්ථිකවිවෙකතොති දස්සෙන්තො ‘‘දොමනස්සප්පහානතො’’ති ආහ. අයන්ති ඉධ යථානීතං අප්පමඤ්ඤාවිභඞ්ගෙ (විභ. 642), තෙසු තෙසු ච සුත්තපදෙසෙසු (ම. නි. 1.459; 2.309, 315) ආගතං මෙත්තාබ්‍රහ්මවිහාරවිකුබ්බනමාහ. Được gọi là đáo đại (mahaggataṃ) vì đã đạt đến sự vĩ đại (mahattaṃ gataṃ) do có năng lực trấn áp phiền não v.v..., hoặc vì đã được các bậc vĩ nhân có đầy đủ dục, tâm, cần, tuệ cao thượng đi đến, thực hành (mahantehi... gataṃ paṭipannaṃ). Tâm ấy (tayidaṃ) vì hoàn toàn thuộc sắc giới (yasmā ekantato rūpāvacaraṃ), do đó được nói là “đáo đại theo cảnh giới” (tasmā vuttaṃ ‘‘bhūmivasena mahaggata’’nti). Quả vậy (hi), danh từ đáo đại (mahaggatavohāro) đã trở nên phổ biến (niruḷho) đối với các pháp sắc giới và vô sắc giới (rūpārūpāvacaresu). Do thuần thục (paguṇavasena) nghĩa là (iti attho) do trạng thái được tu tập khéo léo (subhāvitabhāvena); thuần thục (paguṇaṃ) là được làm cho tăng trưởng (guṇitaṃ), được thực hành nhiều lần (bahulīkataṃ) theo nhiều cách khác nhau (pakārato), do sự thuần thục ấy (tassa vasena). Quả vậy (hi), tâm ấy (taṃ) được gọi là vô lượng (appamāṇaṃ nāma hoti) vì không thể nắm bắt được mức độ (pamāṇaṃ gahetuṃ asakkuṇeyyatāya). Do lấy vô lượng chúng sanh làm đối tượng (appamāṇasattārammaṇavasenāti) là do việc lấy vô lượng chúng sanh làm đối tượng (aparimāṇasattārammaṇakaraṇavasena). Được gọi là vô oán (averaṃ) vì tự thân nó không có oán thù (sayampi verarahitattā), và vì là nhân cho người thành tựu tâm ấy không có oán thù (taṃsamaṅgino verābhāvahetuttā ca). Để chỉ rõ (taṃ dassetuṃ) vì sao nó có được (yato labhati) hai ý nghĩa này (tayidaṃ dvayaṃ), nên đã nói “do đoạn trừ sân là kẻ đối nghịch” (byāpādapaccatthikappahānenā’’ti vuttaṃ). Vì làm tổn hại (hananato) do hủy hoại (byāpattivasena) tâm (cetaso) nên gọi là sân (byāpajjaṃ), là sự khổ tâm không vừa ý (cetasikaṃ asātaṃ); vì không có sự khổ tâm ấy (tadabhāvato) nên gọi là vô sân (abyāpajjaṃ). Do đó (tena), ngài nói là “vô khổ” (āha ‘‘niddukkha’’nti). Nhưng (pana) trạng thái vô sân ấy (taṃ... abyāpajjattaṃ) của tâm này (assa) không phải do tự tánh (na sabhāvato) như năm thức v.v... (pañcaviññāṇādīnaṃ viya), mà là (atha kho) do vắng lặng kẻ đối nghịch (paccatthikavivekato); để chỉ rõ điều này (iti dassento), ngài nói “do đoạn trừ ưu” (domanassappahānato’’ti āha). Với từ này (ayaṃ), ngài nói về (āha) sự biến hóa của tâm từ phạm trú (mettābrahmavihāravikubbanaṃ) đã được đề cập (āgataṃ) trong Phân Tích Vô Lượng Tâm (appamaññāvibhaṅge) như đã được dẫn đến ở đây (idha yathānītaṃ), và trong các đoạn kinh đây đó (tesu tesu ca suttapadesesu). 255. ‘‘තථා’’ති ඉමිනා ඉමිස්සා ‘‘පඤ්චහාකාරෙහි, සත්තහාකාරෙහි, දසහාකාරෙහී’’ති ආකාරවිභාගෙන පටිසම්භිදායං (පටි. ම. 2.22) වුත්තාය ච විකුබ්බනාය [Pg.366] මජ්ඣෙ භින්නසුවණ්ණස්ස විය භෙදාභාවමුපසංහරති ඔධිසොඵරණඅනොධිසොඵරණදිසාඵරණවසෙන දෙසනාය ආගතත්තා. කෙවලං පනෙත්ථ පටිසම්භිදාමග්ගෙ (පටි. ම. 2.22) විය සත්තොධි න ගහිතොති අයමෙව විසෙසො. යම්පීති විකුබ්බනං සන්ධායාහ. 255. Với từ “như vậy” (tathā’ti iminā), ngài kết luận (upasaṃharati) sự không khác biệt (bhedābhāvaṃ) giữa sự biến hóa này (imissā... vikubbanāya) và sự biến hóa được nói trong Vô Ngại Giải Đạo (paṭisambhidāyaṃ... vuttāya ca vikubbanāya) bằng cách phân chia các thể loại (ākāravibhāgena) “bằng năm cách, bằng bảy cách, bằng mười cách” (pañcahākārehi... dasahākārehī’’ti), giống như (viya) khối vàng bị cắt ở giữa (majjhe bhinnasuvaṇṇassa), vì lời thuyết giảng đã đến (desanāya āgatattā) theo cách biến mãn có giới hạn, không giới hạn, và theo phương hướng (odhisopharaṇaanodhisopharaṇadisāpharaṇavasena). Chỉ có điều (kevalaṃ) ở đây (ettha), giới hạn chúng sanh (sattodhi) không được lấy (na gahito) như trong Vô Ngại Giải Đạo (paṭisambhidāmagge viya); đây chính là sự khác biệt duy nhất (ayameva viseso). Với từ “cũng vậy” (yampīti), ngài nói (āha) nhắm đến (sandhāya) sự biến hóa (vikubbanaṃ). ඉදානි භෙදාභාවදස්සනමුඛෙන උද්දෙසතො ආනීතං පටිසම්භිදාමග්ගපාළිං නිද්දෙසතො දස්සෙත්වා තස්සා අනුත්තානපදවණ්ණනං කාතුං ‘‘තත්ථ චා’’තිආදිමාහ. Bây giờ (idāni), sau khi chỉ ra theo cách giải thích (niddesato dassetvā) đoạn Pāḷi trong Vô Ngại Giải Đạo (paṭisambhidāmaggapāḷiṃ) đã được đưa ra theo cách đề mục (uddesato ānītaṃ) bằng phương pháp chỉ ra sự không khác biệt (bhedābhāvadassanamukhena), để giải thích các từ có nghĩa không rõ ràng của đoạn Pāḷi đó (tassā anuttānapadavaṇṇanaṃ kātuṃ), ngài nói “ở đó” (tattha cā’’ti) v.v... (ādimāha). 256. තත්ථ සබ්බෙ සත්තාති සබ්බ-සද්දො කාමං පදෙසසබ්බවිසයො, න සබ්බසබ්බවිසයො යථා ‘‘සබ්බං ජානාතීති සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණ’’න්ති (පටි. ම. 1.119-120), ‘‘සත්තා’’ති පන පදෙන පරිච්ඡින්නං අත්තනො විසයං අසෙසෙත්වාව පරියාදියතීති ආහ ‘‘අනවසෙසපරියාදානමෙත’’න්ති. 256. Ở đó, trong câu “tất cả chúng sanh” (tattha sabbe sattāti), từ “tất cả” (sabba-saddo) có thể (kāmaṃ) có đối tượng là toàn bộ một phần (padesasabbavisayo), chứ không (na) có đối tượng là toàn bộ không trừ sót (sabbasabbavisayo) như trong câu “trí tuệ biết tất cả gọi là toàn tri trí” (yathā ‘‘sabbaṃ jānātīti sabbaññutaññāṇa’’nti). Tuy nhiên (pana), vì đối tượng của nó (attano visayaṃ) được giới hạn (paricchinnaṃ) bởi từ “chúng sanh” (sattā’’ti padena), nó bao hàm không trừ sót (asesetvāva pariyādiyati); do đó (iti), ngài nói “đây là sự bao hàm không trừ sót” (āha ‘‘anavasesapariyādānameta’’nti). තත්‍රාති තස්මිං රූපෙ. සත්තොති සජ්ජනකිච්චෙන ඡන්දාදිපරියායෙන ලොභෙන ආසත්තො ලග්ගො. තත්‍රාති වා කරණෙ භුම්මං, තෙන ඡන්දාදිනාති අත්ථො. “Ở đó” (tatrāti) là trong sắc uẩn ấy (tasmiṃ rūpe). “Chúng sanh” (sattoti) là bị dính mắc (āsatto), bị bám víu (laggo) bởi tham ái (lobhena), đồng nghĩa với dục v.v... (chandādipariyāyena), với chức năng dính mắc (sajjanakiccena). Hoặc (vā) “ở đó” (tatrāti) là sở thuộc cách trong ý nghĩa công cụ cách (karaṇe bhummaṃ), nghĩa là (iti attho) “bởi dục ấy v.v...” (tena chandādinā). යදි සත්තතාය සත්තා, කථං වීතරාගෙසූති ආහ ‘‘රුළ්හීසද්දෙනා’’තිආදි. අවීතරාගෙසු රුළ්හෙන, අවීතරාගෙසු වා පවත්තිත්වා ඉන්ද්‍රියබද්ධඛන්ධසන්තානතාය තංසදිසෙසු වීතරාගෙසු රුළ්හෙන සද්දෙන. අථ වා කිඤ්චි නිමිත්තං ගහෙත්වා සතිපි අඤ්ඤස්මිං තන්නිමිත්තයුත්තෙ කත්ථචි විසයෙ සම්මුතියා චිරකාලතාය නිමිත්තවිරහෙපි පවත්ති රුළ්හී නාම යථා ‘‘ගච්ඡන්තීති ගාවො’’ති, එවං සත්තසද්දස්සාපි රුළ්හීභාවො දට්ඨබ්බො. භූතපුබ්බගතියා වා වීතරාගෙසු සත්තවොහාරො දට්ඨබ්බො. සත්වයොගතොති එත්ථ සත්වං නාම බුද්ධි, වීරියං, තෙජො වා, තෙන යොගතො සත්තා, යථා ‘‘නීලගුණයොගතො නීලො පටො’’ති. Nếu chúng sanh (sattā) được gọi như vậy vì dính mắc (sattatāya), thì làm sao (áp dụng) cho các vị đã ly tham (kathaṃ vītarāgesu)? (Để trả lời), ngài nói “bằng từ ngữ thông dụng” (ruḷhīsaddenā) v.v... (ādi). (Được hiểu) bằng từ ngữ thông dụng (ruḷhena) đối với những người chưa ly tham (avītarāgesu); hoặc (vā) sau khi được áp dụng cho những người chưa ly tham (avītarāgesu pavattitvā), (được hiểu) bằng từ ngữ thông dụng (ruḷhena saddena) được áp dụng cho các vị đã ly tham (vītarāgesu), những người tương tự như họ (taṃsadisesu) do có dòng tương tục của các uẩn liên kết với các căn (indriyabaddhakhandhasantānatāya). Hoặc là (atha vā), sau khi lấy một dấu hiệu nào đó (kiñci nimittaṃ gahetvā), mặc dù có đối tượng khác (aññasmiṃ) cũng có dấu hiệu đó (tannimittayutte... sati pi), sự áp dụng (pavatti) trong một đối tượng nào đó (katthaci visaye) ngay cả khi không có dấu hiệu đó (nimittavirahepi) do sự quy ước lâu đời (sammutiyā cirakālatāya) được gọi là thông dụng (ruḷhī nāma), như “chúng đi, nên gọi là bò” (yathā ‘‘gacchantīti gāvo’’ti); tương tự (evaṃ), trạng thái thông dụng của từ “chúng sanh” (sattasaddassāpi ruḷhībhāvo) cũng nên được hiểu như vậy (daṭṭhabbo). Hoặc (vā), danh từ “chúng sanh” (sattavohāro) đối với các vị đã ly tham (vītarāgesu) nên được hiểu (daṭṭhabbo) theo phương pháp những gì đã từng xảy ra trong quá khứ (bhūtapubbagatiyā). Do liên hệ với dũng lực (satvayogato): ở đây (ettha), dũng lực (satvaṃ nāma) là trí tuệ (buddhi), tinh tấn (vīriyaṃ), hoặc năng lực (tejo vā); do liên hệ với nó (tena yogato), nên gọi là chúng sanh (sattā), như “do liên hệ với phẩm chất màu xanh, nên gọi là tấm vải xanh” (yathā ‘‘nīlaguṇayogato nīlo paṭo’’ti). පාණන්ති එතෙනාති පාණනං, අස්සාසපස්සාසා, තස්ස කම්මං පාණනතා, තාය, අස්සාසපස්සාසසම්පයොගෙනාති අත්ථො. භූතත්තාති කම්මකිලෙසෙහි ජාතත්තා. පූරණතො, ගලනතො ච පුග්ගලාති නෙරුත්තා. සත්තා හි නිබ්බත්තන්තා තංතංසත්තනිකායං පූරෙන්තා විය හොන්ති, සබ්බාවත්ථනිපාතිතාය ච ගලන්ති චවන්තීති අත්ථො. අපරිඤ්ඤාතවත්ථුකානං ‘‘අත්තා’’ති [Pg.367] භවති එත්ථ අභිධානං, චිත්තඤ්චාති අත්තභාවො, සරීරං, ඛන්ධපඤ්චකමෙව වා. තන්ති ඛන්ධපඤ්චකං. උපාදායාති ගහෙත්වා උපාදානං නිස්සයං කත්වා. පඤ්ඤත්තිමත්තසම්භවතොති පරමත්ථතො අසන්තෙපි සත්තසඤ්ඤිතෙ පඤ්ඤත්තිමත්තෙන සම්භවතො. Chúng thở (pāṇanti) bằng cái này (etena), nên gọi là sinh vật (pāṇanaṃ); (cái này) là hơi thở ra, hơi thở vào (assāsapassāsā); hành động của nó (tassa kammaṃ) là sự thở (pāṇanatā); do sự thở ấy (tāya), nghĩa là (iti attho) do sự tương ưng với hơi thở ra, hơi thở vào (assāsapassāsasampayogena). Vì là chúng hữu tình (bhūtattā) là do sanh ra từ nghiệp và phiền não (kammakilesehi jātattā). Các nhà ngữ nguyên học (neruttā) nói rằng (gọi là) nhân (puggala) vì làm cho đầy (pūraṇato) và vì rơi rụng (galanato ca). Quả vậy (hi), chúng sanh (sattā) khi sanh ra (nibbattantā) dường như (viya) làm cho đầy (pūrentā) các loài chúng sanh ấy (taṃtaṃsattanikāyaṃ); và nghĩa là (iti attho) chúng rơi rụng (galanti), hoại diệt (cavanti) trong tất cả các giai đoạn (sabbāvatthanipātitāya ca). Đối với những người chưa liễu tri đối tượng (apariññātavatthukānaṃ), trong đây (ettha) có (bhavati) danh xưng (abhidhānaṃ) và tư tưởng (cittaṃ ca) “đây là tự ngã” (attā’ti), nên gọi là thân (attabhāvo); là thân thể (sarīraṃ), hoặc chỉ là năm uẩn (khandhapañcakameva vā). Đó (taṃ) là năm uẩn (khandhapañcakaṃ). Do duyên (upādāya) là lấy (gahetvā), lấy thủ làm nơi nương tựa (upādānaṃ nissayaṃ katvā). Do sự tồn tại chỉ bằng chế định (paññattimattasambhavatoti) là vì nó tồn tại (sambhavato) chỉ bằng chế định (paññattimattena) trong cái được nhận thức là chúng sanh (sattasaññite), mặc dù không có trong thực tính (paramatthato asantepi). යථා ච සත්තාති වචනන්ති යථා සත්ත-සද්දො යථාවුත්තෙනට්ඨෙන නිප්පරියායතො පදෙසවුත්තිපි රුළ්හීවසෙන අනවසෙසපරියාදායකො. සෙසානිපීති පාණාදිවචනානිපි. තානිපි හි රූපාරූපභවූපගචතුත්ථජ්ඣානාදිසමඞ්ගීනං අස්සාසපස්සාසාභාවතො අවිනිපාතධම්මානං පුගලනස්ස අභාවතො පදෙසවුත්තීනි. රුළ්හීවසෙන ආරොපෙත්වා යථාවුත්තාය රුළ්හියා වසෙන කත්ථචි විසයෙ අවිජ්ජමානම්පි පාණපුග්ගලභාවං ආරොපෙත්වා. යදි සාධාරණතො සත්තවෙවචනානීති ගහෙත්වා අනොධිසොඵරණා මෙත්තා වුච්චති, අථ කස්මා පඤ්චහෙව ආකාරෙහි වුත්තාති අනුයොගං සන්ධායාහ ‘‘කාමඤ්චා’’තිආදි. කෙචි පනාහු ‘‘න ඛො පනෙතානි ‘‘සත්තා’’තිආදීනි පදානි වෙවචනතාමත්තං උපාදාය ගහිතානි, යතො ජන්තුආදීනම්පි ගහණං ආපජ්ජෙය්‍ය, අත්ථවිසෙසං පන නිමිත්තභූතං උපාදාය ගහිතානී’’ති, තෙ සන්ධායාහ ‘‘යෙ පනා’’තිආදි. තත්ථ අත්ථතොති සජ්ජනට්ඨෙන සත්තා, පාණනට්ඨෙන පාණාති එවමාදිඅත්ථතො. තෙසං තං මතිමත්තන්ති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘අනොධිසොඵරණා විරුජ්ඣතී’’ති. කස්මා? කෙචි සත්තා, කෙචි පාණා, කෙචි පුග්ගලාති ආපජ්ජනතො. තථා අත්ථං අග්ගහෙත්වාති සත්තාදිසද්දා සප්පදෙසවිසයාති එවමත්ථං අග්ගහෙත්වා පුබ්බෙ වුත්තනයෙන නිප්පදෙසවිසයාති එවමත්ථං ගහෙත්වාති අධිප්පායො. තෙනාහ ‘‘ඉමෙසූ’’තිආදි. පඤ්චසු ආකාරෙසූති ‘‘සබ්බෙ සත්තා’’තිආදිනා පාළියං (පටි. ම. 2.22) ආගතෙසු පඤ්චසු භාවනාකාරෙසු. අඤ්ඤතරවසෙනාති යස්ස කස්සචි වසෙන. Yathā ca sattāti vacananti (cũng như lời nói là chúng sanh) có nghĩa là: Giống như từ satta (chúng sanh), theo ý nghĩa đã được nói đến, dù chỉ có sự hiện hữu trong một phần theo nghĩa đen, nhưng do tập quán sử dụng nên bao hàm tất cả không còn sót lại. Sesānipīti (cả những từ còn lại) có nghĩa là: Cả những lời nói pāṇa (sinh linh), v.v... Tānipi hi (quả vậy, cả những từ ấy) có nghĩa là: Quả vậy, cả những từ ấy cũng chỉ có sự hiện hữu trong một phần, do không có hơi thở ra vào đối với những vị đã thành tựu thiền thứ tư, v.v... đã đi đến sắc hữu và vô sắc hữu, và do không có sự sa đọa đối với các bậc Bất thối chuyển. Ruḷhīvasena āropetvā (sau khi gán cho do tập quán sử dụng) có nghĩa là: Sau khi gán cho bản chất pāṇa (sinh linh) và puggala (bổ-đặc-già-la) vốn không hiện hữu trong một đối tượng nào đó, do tập quán sử dụng đã được nói đến. Nếu tâm từ được gọi là sự biến mãn vô hạn định do được hiểu là những từ đồng nghĩa với satta một cách tổng quát, vậy thì tại sao lại được nói đến chỉ với năm thể cách? Nhắm đến câu chất vấn ấy, ngài đã nói ‘kāmañcā’tiādi (dù rằng, v.v...). Tuy nhiên, một số vị nói rằng: ‘Quả thật, những từ ngữ như sattā, v.v... này không phải được dùng chỉ với ý nghĩa là từ đồng nghĩa, vì nếu vậy sẽ dẫn đến việc phải dùng cả những từ jantu, v.v...; nhưng chúng được dùng dựa trên một ý nghĩa đặc biệt làm nhân duyên.’ Nhắm đến các vị ấy, ngài đã nói ‘ye panā’tiādi (còn những ai, v.v...). Ở đây, atthatoti (do ý nghĩa) có nghĩa là: Do ý nghĩa như là sattā (chúng sanh) theo nghĩa bám víu, pāṇā (sinh linh) theo nghĩa thở, v.v... Để chỉ ra rằng đó chỉ là quan điểm của họ, ngài đã nói ‘anodhisopharaṇā virujjhatī’ti (sự biến mãn vô hạn định bị mâu thuẫn). Tại sao? Vì sẽ dẫn đến kết luận rằng: một số là chúng sanh, một số là sinh linh, một số là bổ-đặc-già-la. Tathā atthaṃ aggahetvāti (sau khi không hiểu ý nghĩa như vậy) có nghĩa là: Sau khi không hiểu ý nghĩa rằng các từ satta, v.v... có đối tượng cục bộ, mà hiểu theo ý nghĩa rằng chúng có đối tượng không cục bộ theo phương pháp đã nói trước đây. Đó là chủ ý. Do đó, ngài đã nói ‘imesū’tiādi (trong những điều này, v.v...). Pañcasu ākāresūti (trong năm thể cách) có nghĩa là: Trong năm thể cách tu tập được đề cập trong Pāḷi (Paṭi. Ma. 2.22) bắt đầu bằng ‘sabbe sattā’ (tất cả chúng sanh). Aññataravasenāti (do năng lực của một trong số đó) có nghĩa là: Do năng lực của bất kỳ thể cách nào. 257. ඉදානි ද්වාවීසතියා භාවනාකාරෙසු අප්පනා පරිග්ගහෙත්වා දස්සෙතුං ‘‘එත්ථ චා’’තිආදි වුත්තං. බ්‍යාපාදරහිතාති දොමනස්සබ්‍යාපාදරහිතා. තස්මාති යස්මා න කෙවලං යථාවුත්තආකාරවිභාගමත්තතො අප්පනාවිභාගො, තස්මා. ඉමෙසුපි පදෙසූති ‘‘සබ්බෙ සත්තා අවෙරා හොන්තූ’’තිආදිකොට්ඨාසෙසුපි. යං යං පාකටං හොතීති යදිපි පුබ්බභාගෙ [Pg.368] තත්ථ තත්ථ අභිනිවෙසෙ අනෙකකොට්ඨාසවසෙනෙව මනසිකාරං පවත්තෙති, භාවනාය සමිජ්ඣනක්ඛණෙ පන තත්ථ යං පගුණතරතාය සුපාකටං හොති, තස්ස වසෙන අප්පනා හොති, යථා තං ද්වත්තිංසාකාරෙ. තත්ථ පන ආරම්මණං, ඉධ භාවනාකාරොති අයමෙව විසෙසො. චතුන්නන්ති චතුන්නං චතුන්නං. බ්‍යාපනිච්ඡාලොපෙන හි නිද්දිට්ඨං. එස නයො සෙසෙසුපි. 257. Bây giờ, để trình bày sau khi nắm bắt an chỉ trong hai mươi hai thể cách tu tập, câu ‘ettha cā’tiādi (và ở đây, v.v...) đã được nói đến. Byāpādarahitāti (không có sân) có nghĩa là: không có sân ưu. Tasmāti (do đó) có nghĩa là: Vì sự phân biệt an chỉ không chỉ đơn thuần do sự phân biệt thể cách đã được nói đến, do đó... Imesupi padesūti (cũng trong những phần này) có nghĩa là: Cũng trong những phần như ‘sabbe sattā averā hontū’ (mong tất cả chúng sanh không có oán thù). Yaṃ yaṃ pākaṭaṃ hotīti (bất cứ điều gì trở nên rõ ràng) có nghĩa là: Mặc dù trong giai đoạn đầu, khi chú tâm vào từng phần, hành giả tác ý theo năng lực của nhiều phần, nhưng vào lúc tu tập thành tựu, phần nào trong số đó trở nên rất rõ ràng do đã thuần thục hơn, thì an chỉ sanh khởi do năng lực của phần đó, giống như trong trường hợp ba mươi hai thể trược. Tuy nhiên, ở đó là đề mục, còn ở đây là thể cách tu tập, đây chính là sự khác biệt duy nhất. Catunnanti (của bốn) có nghĩa là: của mỗi bốn. Quả vậy, điều này được chỉ ra bằng cách tỉnh lược từ được lặp lại. Esa nayo sesesupi (đây là phương pháp trong những trường hợp còn lại) có nghĩa là: Đây cũng là phương pháp trong những trường hợp còn lại. ලිඞ්ගවසෙන වුත්තං තෙසං පචුරතො ලබ්භමානත්තා. තතියා පන පකති යදිපි පඨමදුකෙන න සඞ්ගහිතා, දුතියදුකෙන පන තිකෙන ච සඞ්ගහිතා එව. Được nói theo năng lực của giới tính, vì chúng (nam và nữ) thường được tìm thấy nhiều. Còn bản chất thứ ba, mặc dù không được bao gồm trong cặp thứ nhất, nhưng chắc chắn được bao gồm bởi cặp thứ hai và bởi bộ ba. ඉති සබ්බානිපීති අනොධිසොඵරණෙ වීසති, ඔධිසොඵරණෙ අට්ඨවීසති, දිසාඵරණෙ චත්තාරි සතානි, අසීති චාති එවං සබ්බානිපි. සත-සද්දාපෙක්ඛාය නපුංසකනිද්දෙසො. Iti sabbānipīti (như vậy, tất cả) có nghĩa là: Như vậy, tất cả là hai mươi trong sự biến mãn vô hạn định, hai mươi tám trong sự biến mãn hữu hạn định, và bốn trăm tám mươi trong sự biến mãn theo phương hướng. Việc chỉ định trung tính là do quy chiếu theo từ sata (trăm). 258. එවං මෙත්තාභාවනං විභාවෙත්වා ඉදානි තත්ථ ආනිසංසෙ විභාවෙතුං ‘‘ඉතී’’තිආදි ආරද්ධං. තත්ථ සෙසා ජනාති මෙත්තාය චෙතොවිමුත්තියා අලාභිනො. සම්පරිවත්තමානාති දක්ඛිණෙන පස්සෙන අසයිත්වා සබ්බසො පරිවත්තමානා. කාකච්ඡමානාති ඝුරුඝුරුපස්සාසවසෙන විස්සරං කරොන්තා. සුඛං සුපතීති එත්ථ දුවිධාසුපනා සයනෙ පිට්ඨිප්පසාරණලක්ඛණා, කිරියාමයචිත්තෙහි අවොකිණ්ණභවඞ්ගප්පවත්තිලක්ඛණා ච. තත්ථායං උභයථාපි සුඛමෙව සුපති. යස්මා සණිකං නිපජ්ජිත්වා අඞ්ගපච්චඞ්ගානි සමොධාය පාසාදිකෙන ආකාරෙන සයති, නිද්දොක්කමනෙපි ඣානං සමාපන්නො විය හොති. තෙනාහ ‘‘එවං අසුපිත්වා’’තිආදි. 258. Sau khi đã giải thích về việc tu tập tâm từ như vậy, bây giờ để giải thích về các lợi ích của nó, câu ‘itī’tiādi (như vầy, v.v...) đã được bắt đầu. Ở đây, sesā janāti (những người khác) có nghĩa là: những người không đạt được tâm giải thoát do tâm từ. Samparivattamānāti (trằn trọc) có nghĩa là: không nằm nghiêng về bên phải mà xoay trở khắp nơi. Sukhaṃ supatīti (ngủ một cách an lạc), ở đây giấc ngủ có hai loại: loại có đặc tính duỗi lưng khi nằm, và loại có đặc tính là sự diễn tiến của hữu phần không bị xen tạp bởi các tâm thuộc hành động. Ở đây, vị này ngủ an lạc theo cả hai cách. Vì sau khi nằm xuống một cách nhẹ nhàng, sắp đặt các chi phần lớn nhỏ, vị ấy nằm với tư thế trang nghiêm, ngay cả khi chìm vào giấc ngủ cũng giống như người đã nhập thiền. Do đó, ngài đã nói ‘evaṃ asupitvā’tiādi (không ngủ như vậy, v.v...). නිද්දාකාලෙ සුඛං අලභිත්වා දුක්ඛෙන සුත්තත්තා එව පටිබුජ්ඣනකාලෙ සරීරඛෙදෙන නිත්ථුනනං, විජම්භනං, ඉතො චිතො විපරිවත්තනඤ්ච හොතීති ආහ ‘‘නිත්ථුනන්තා විජම්භන්තා සම්පරිවත්තන්තා දුක්ඛං පටිබුජ්ඣන්තී’’ති. අයං පන සුඛෙන සුත්තත්තා සරීරඛෙදාභාවතො නිත්ථුනනාදිරහිතොව පටිබුජ්ඣති. තෙන වුත්තං ‘‘එවං අප්පටිබුජ්ඣිත්වා’’තිආදි. සුඛපටිබොධො ච සරීරවිකාරාභාවෙනාති ආහ ‘‘සුඛං නිබ්බිකාර’’න්ති. Do không có được sự an lạc trong lúc ngủ, đã ngủ một cách khổ sở, nên vào lúc thức dậy, do thân thể mệt mỏi, có sự rên rỉ, ngáp, và lăn qua lộn lại, vì vậy ngài đã nói ‘nitthunantā vijambhantā samparivattantā dukkhaṃ paṭibujjhantī’ti (rên rỉ, ngáp, trằn trọc, họ thức dậy một cách khổ sở). Còn vị này, do đã ngủ một cách an lạc, không có sự mệt mỏi trong thân thể, nên thức dậy mà không có rên rỉ, v.v... Do đó, đã được nói rằng ‘evaṃ appaṭibujjhitvā’tiādi (không thức dậy như vậy, v.v...). Và sự thức dậy an lạc là do không có sự biến dạng của thân thể, nên ngài nói ‘sukhaṃ nibbikāra’nti (an lạc, không biến dạng). ‘‘භද්දකමෙව [Pg.369] සුපිනං පස්සතී’’ති ඉදං අනුභූතපුබ්බවසෙන, දෙවතූපසංහාරවසෙන චස්ස භද්දකමෙව සුපිනං හොති, න පාපකන්ති කත්වා වුත්තං. තෙනාහ ‘‘චෙතියං වන්දන්තො වියා’’තිආදි. ධාතුක්ඛොභහෙතුකම්පි චස්ස බහුලං භද්දකමෙව සියා යෙභුය්‍යෙන චිත්තජරූපානුගුණතාය උතුආහාරජරූපානං. Câu ‘Bhaddakameva supinaṃ passatī’ (chỉ thấy những giấc mơ tốt lành) này được nói ra với ý rằng: do năng lực của những gì đã trải nghiệm trước đây, và do năng lực của sự mang đến từ chư thiên, vị ấy chỉ có những giấc mơ tốt lành, không có ác mộng. Và ngay cả giấc mơ do nguyên nhân là sự xáo trộn của các yếu tố, đối với vị ấy, phần lớn cũng sẽ là tốt lành, vì phần lớn vật chất do thời tiết và vật thực tạo ra tương ứng với vật chất do tâm tạo ra. උරෙ ආමුත්තමුත්තාහාරො වියාති ගීවාය බන්ධිත්වා උරෙ ලම්බිතමුත්තාහාරො වියාති කෙහිචි වුත්තං. තං එකාවලිවසෙන වුත්තං සියා, අනෙකරතනාවලිසමූහභූතො පන මුත්තාහාරො අංසප්පදෙසතො පට්ඨාය යාව කටිප්පදෙසස්ස හෙට්ඨාභාගා පලම්බන්තො උරෙ ආමුක්කොයෙව නාම හොති. Ure āmuttamuttāhāro viyāti (giống như chuỗi ngọc trai đeo trên ngực) có nghĩa là: một số người nói rằng nó giống như một chuỗi ngọc trai được buộc ở cổ và rủ xuống ngực. Điều đó có lẽ được nói theo trường hợp của một chuỗi đơn. Nhưng một chuỗi ngọc trai là tập hợp của nhiều chuỗi đá quý, bắt đầu từ vùng vai rủ xuống đến phần dưới của vùng hông, thì thực sự được gọi là ‘đeo trên ngực’. තත්ථෙවාති පාටලිපුත්තෙයෙව. සක්කා නිසීදිතුං වා නිපජ්ජිතුං වා දෙසස්ස ඛෙමතාය, තස්ස තස්ස පදෙසස්ස රමණීයතාය ච. Tatthevāti (ngay tại đó) có nghĩa là: ngay tại Pāṭaliputta. Có thể ngồi hoặc nằm xuống do sự an toàn của nơi đó, và do sự khả ái của từng địa điểm. දසාව අන්තො දසන්තො, වත්ථස්ස ඔසානන්තො. Dasanto là dasā (tua) + anto (cuối), chính tua là phần cuối. Phần cuối cùng của tấm vải. සමප්පවත්තවාසන්ති තත්ථ තත්ථ විහාරෙ සමප්පවත්තවත්තවාසං. ථෙරො කිර අත්තනා පවිට්ඨපවිට්ඨවිහාරෙ ‘‘අහමෙත්ථ ආගන්තුකො’’ති අචින්තෙත්වා තත්ථ තත්ථ යථාරහං අත්තනා කාතබ්බවත්තානි පරිපූරෙන්තො එව විහාසි. අපරෙ පන භණන්ති සබ්බසත්තෙසු සමප්පවත්තමෙත්තාවිහාරවාසං. අයං හි ථෙරො අරහත්තාධිගමතො පුබ්බෙපි මෙත්තාවිහාරී අහොසි. Samappavattavāsanti (Sự sống được thực hành đồng đều) có nghĩa là sự sống với phận sự được thực hành đồng đều trong các trú xứ đây đó. Nghe nói, vị trưởng lão, trong mỗi trú xứ mà mình đã đi vào, đã không suy nghĩ rằng: “Ta là khách ở đây”, mà đã sống trong khi chỉ làm tròn những phận sự cần được mình thực hành một cách thích đáng ở nơi này nơi kia. Còn những vị khác thì nói rằng (đó là) sự sống với tâm từ được thực hành đồng đều đối với tất cả chúng sanh. Vì vị trưởng lão này, ngay cả trước khi chứng đắc A-la-hán, đã là vị sống với tâm từ. වනන්තරෙ ඨිතොති ථෙරො කිර තථා සමප්පවත්තවාසවසෙන චරමානො එකදිවසං අඤ්ඤතරං රමණීයං වනන්තරං දිස්වා තත්ථ අඤ්ඤතරස්මිං රුක්ඛමූලෙ සමාපත්තිං සමාපජ්ජිත්වා යථාපරිච්ඡෙදෙන තතො උට්ඨිතො අත්තනො ගුණාවජ්ජනහෙතුකෙන පීතිසොමනස්සෙන උදානෙන්තො ‘‘යාවතා උපසම්පන්නො’’ති ගාථං අභාසි. තමත්ථං දස්සෙතුං ‘‘වනන්තරෙ ඨිතො’’ති පඨමගාථා ඨපිතා. තත්ථ ගජ්ජමානකොති සීහගජ්ජිතං ගජ්ජන්තො. ගුණමෙසන්තොති අත්තනො ගුණසමුදයං ගවෙසන්තො පච්චවෙක්ඛන්තො. Vanantare ṭhitoti (Đứng trong khoảng rừng): Nghe nói, vị trưởng lão, trong khi đi lại với cách sống được thực hành đồng đều như vậy, vào một ngày nọ, sau khi thấy một khoảng rừng khả ái nào đó, đã nhập định dưới một gốc cây nào đó tại nơi ấy. Sau khi xuất khỏi định ấy theo thời gian đã định, với hỷ và ưu có nguyên nhân là sự quán xét các đức hạnh của mình, trong khi thốt lên lời cảm hứng, ngài đã nói lên kệ ngôn: “yāvatā upasampanno”. Để chỉ rõ ý nghĩa ấy, kệ ngôn đầu tiên “vanantare ṭhito” đã được đặt ra. Trong đó, gajjamānako có nghĩa là rống lên tiếng rống của sư tử. Guṇamesanto có nghĩa là tìm kiếm, quán xét sự tập khởi các đức hạnh của mình. මණිලරුක්ඛෙ නිවාසිතාය තං දෙවතං ‘‘මණිලියා’’ති වොහරන්ති, තස්මා සා දෙවතාපි ‘‘අහං, භන්තෙ, මණිලියා’’ති ආහ. රුක්ඛදෙවතානං හි යෙභුය්‍යෙන නිවාසරුක්ඛවසෙන වොහාරො යථා ඵන්දනදෙවතාති. තත්ථෙවාති චිත්තලපබ්බතෙයෙව. Do trú ngụ ở cây Maṇila, người ta gọi vị thiên nữ ấy là “Maṇiliyā”, vì vậy, vị thiên nữ ấy cũng đã nói rằng: “Bạch ngài, con là Maṇiliyā”. Vì phần lớn tên gọi của các vị thọ thần là do cây trú ngụ, ví như (tên gọi) Phandanadevatā (thần cây Phandana). Tattheva có nghĩa là ngay tại núi Cittala. ‘‘බලවපියචිත්තතායා’’ති [Pg.370] ඉමිනා බලවපියචිත්තතාමත්තෙනපි සත්ථං න කමති, පගෙව මෙත්තාය චෙතොවිමුත්තියාති දස්සෙති. Bằng lời này: “Balavapiyacittatāyā” (Do có tâm thương yêu mãnh liệt), (chú giải) chỉ ra rằng chỉ bằng việc có tâm thương yêu mãnh liệt, vũ khí đã không thể xâm hại, huống chi là do tâm giải thoát nhờ tâm từ. ඛිප්පමෙව චිත්තං සමාධියති කෙනචි පරිපන්ථෙන පරිහීනජ්ඣානස්ස බ්‍යාපාදස්ස දූරසමුස්සාරිතභාවතො ඛිප්පමෙව සමාධියති. ආසවානං ඛයායාති කෙචි. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව. එත්ථ ච කිඤ්චාපි ඉතො අඤ්ඤකම්මට්ඨානවසෙන අධිගතජ්ඣානානම්පි සුඛසුපනාදයො ආනිසංසා ලබ්භන්ති, යථාහ – Tâm định tĩnh một cách nhanh chóng: (Tâm) của người có thiền bị suy giảm do một chướng ngại nào đó được định tĩnh một cách nhanh chóng do sân đã được loại trừ xa. Một số vị nói rằng: (định tĩnh) để đoạn tận các lậu hoặc. Phần còn lại thì dễ hiểu. Và ở đây, mặc dù các quả báo như ngủ an lạc v.v... cũng được thành tựu cho cả những người đã chứng đắc thiền do các đề mục thiền khác với đề mục này, như đã nói: ‘‘සුඛං සුපන්ති මුනයො, අජ්ඣත්තං සුසමාහිතා; සුප්පබුද්ධං පබුජ්ඣන්ති, සදා ගොතමසාවකා’’ති. – “Các bậc ẩn sĩ, có tâm định tĩnh tốt đẹp trong nội tâm, ngủ an lạc; các vị đệ tử của Gotama luôn luôn thức dậy một cách tỉnh táo.” ච ආදි, තථාපිමෙ ආනිසංසා බ්‍රහ්මවිහාරලාභිනො අනවසෙසා ලබ්භන්ති බ්‍යාපාදාදීනං උජුවිපච්චනීකභාවතො බ්‍රහ්මවිහාරානං. තෙනෙවාහ ‘‘නිස්සරණං හෙතං, ආවුසො, බ්‍යාපාදස්ස, යදිදං මෙත්තා චෙතොවිමුත්තී’’තිආදි (දී. නි. 3.326; අ. නි. 6.13). බ්‍යාපාදාදිවසෙන ච සත්තානං දුක්ඛසුපනාදයොති තප්පටිපක්ඛභූතෙසු බ්‍රහ්මවිහාරෙසු සිද්ධෙසු සුඛසුපනාදයො හත්ථගතා එව හොන්තීති. Và vân vân, tuy vậy, những quả báo này được thành tựu không sót một quả báo nào đối với người chứng đắc Phạm trú, do các Phạm trú là pháp đối trị trực tiếp với sân hận v.v... Chính vì vậy Ngài đã nói: “Này chư hiền, đây là sự giải thoát khỏi sân hận, tức là tâm giải thoát nhờ tâm từ” v.v... Và do sân hận v.v... mà chúng sanh có sự ngủ không an lạc v.v..., vì vậy khi các Phạm trú, là pháp đối trị với chúng, được thành tựu, thì các (quả báo) như ngủ an lạc v.v... trở thành như vật trong lòng bàn tay. කරුණාභාවනාවණ්ණනා Giải thích về sự tu tập bi 259. කරුණන්ති කරුණාබ්‍රහ්මවිහාරං. නික්කරුණතායාති විහෙසාය, ‘‘ඉධෙකච්චො පාණිනා වා ලෙඩ්ඩුනා වා දණ්ඩෙන වා සත්ථෙන වා අඤ්ඤතරඤ්ඤතරෙන වා සත්තානං විහෙඨනජාතිකො හොතී’’ති එවං වුත්තවිහෙඨනෙති අත්ථො. ආදීනවන්ති දොසං. යථා තථා සත්තානං විහෙඨනාය පාපකො විපාකො ඉධ චෙව සම්පරායෙ ච. තථා හි යො සත්තෙ ජීවිතා වොරොපනෙන වා අඞ්ගපච්චඞ්ගච්ඡෙදනෙන වා ධනජානියා වා අලාභාය වා අවාසාය වා අනත්ථාය වා අයසත්ථාය වා පරිසංසක්කනෙන වා අන්තමසො යථාවජ්ජදස්සනෙනපි විහෙඨෙති, තස්ස සො පමාදවිහාරො දිට්ඨෙව ධම්මෙ අලාභායපි හොති, ලද්ධස්ස පරිහානායපි හොති, තන්නිමිත්තං පාපකො කිත්තිසද්දො අබ්භුග්ගච්ඡති, අවිසාරදො [Pg.371] පරිසං උපසඞ්කමති මඞ්කුභූතො, සම්මූළ්හො කාලං කරොති, කායස්ස භෙදා දුග්ගති පාටිකඞ්ඛා, සුගතියම්පි මනුස්සභූතො දුජ්ජච්චොපි හොති නීචකුලිකො, දුබ්බණ්ණොපි හොති දුද්දසිකො, බහ්වාබාධොපි හොති රොගබහුලො, දුග්ගතොපි හොති අප්පන්නපානො, අප්පායුකොපි හොති පරිත්තජීවිතොති එවමාදිඅනෙකානත්ථානුබන්ධිතා විහෙසාය පච්චවෙක්ඛිතබ්බා, තප්පටිපක්ඛතො කරුණාය ආනිසංසා පච්චවෙක්ඛිතබ්බා. තෙන වුත්තං ‘‘නික්කරුණතාය ආදීනවං කරුණාය ච ආනිසංසං පච්චවෙක්ඛිත්වා’’ති. ‘‘පියො හී’’තිආදිනා පඨමං පියපුග්ගලාදීසු අනාරම්භස්ස කාරණමාහ. පියං හි පුග්ගලං කරුණායිතුමාරභන්තස්ස න තාව පියභාවො විගච්ඡති, අවිගතෙ ච තස්මිං කුතො කරුණායනා. තෙනාහ ‘‘පියට්ඨානෙයෙව තිට්ඨතී’’ති. සෙසපුග්ගලෙසුපි එසෙව නයො. ලිඞ්ගවිසභාගකාලකතානං අඛෙත්තභාවෙ කාරණං හෙට්ඨා වුත්තමෙව. 259. Karuṇaṃ có nghĩa là bi phạm trú. Nikkaruṇatāya có nghĩa là do sự não hại; nghĩa là sự não hại đã được nói đến như sau: “Ở đây, có người có tính hay não hại chúng sanh bằng tay, bằng cục đất, bằng gậy, bằng vũ khí, hoặc bằng vật này vật khác”. Ādīnavaṃ có nghĩa là lỗi lầm. Quả báo xấu ác của việc não hại chúng sanh bằng cách này hay cách khác (xảy ra) cả ở đời này và đời sau. Thật vậy, người nào não hại chúng sanh bằng cách tước đoạt mạng sống, hoặc cắt đứt tay chân, hoặc làm tổn thất tài sản, hoặc bằng cách cản trở lợi lộc, cản trở chỗ ở, cản trở lợi ích, cản trở danh tiếng, hoặc bằng cách nỗ lực (làm hại), hoặc cuối cùng là bằng cách chỉ ra lỗi lầm như nó có, thì sự sống buông lung ấy của người đó ngay trong hiện tại cũng dẫn đến sự không có lợi lộc, cũng dẫn đến sự mất mát những gì đã có được, tiếng xấu đồn xa do nguyên nhân ấy, người đó đến hội chúng không tự tin, rụt rè, mê muội khi mệnh chung, sau khi thân hoại, ác thú được chờ đợi. Ngay cả trong thiện thú, khi làm người, cũng thuộc dòng dõi thấp kém, sanh trong gia đình hạ tiện, cũng có hình sắc xấu xí, khó nhìn, cũng nhiều bệnh tật, nhiều đau ốm, cũng ít thức ăn thức uống, nghèo khổ, cũng có tuổi thọ ngắn ngủi, sống không lâu. Sự liên hệ đến nhiều điều bất lợi như vậy v.v... của sự não hại cần được quán xét, và các quả báo của bi, là pháp đối trị với nó, cần được quán xét. Do đó, đã được nói rằng: “sau khi quán xét sự nguy hại của vô bi và quả báo của bi”. Bằng (lời) bắt đầu bằng “Piyo hi”, (chú giải) nói lên lý do của việc không bắt đầu (tu tập bi) đối với người thân yêu v.v... trước tiên. Thật vậy, đối với người bắt đầu khởi lòng bi đối với người thân yêu, thì tình trạng thân yêu vẫn chưa biến mất, và khi tình trạng ấy chưa biến mất, thì làm sao có lòng bi (thuần túy) được? Do đó, (chú giải) nói rằng: “chỉ dừng lại ở mức độ thân yêu”. Đối với những người khác cũng theo phương pháp này. Lý do về việc những người khác giới và người đã chết không phải là đối tượng (của bi) đã được nói ở dưới. යත්ථ පන පඨමං ආරභිතබ්බා, තං පාළිනයෙනෙව දස්සෙතුං ‘‘කථඤ්ච භික්ඛූ’’තිආදි ආරද්ධං. තත්ථ දුග්ගතන්ති දලිද්දං. සො හි භොගපාරිජුඤ්ඤතො සුඛසාධනානං අභාවෙන දුක්ඛං ගතො උපගතො දුග්ගතොති වුච්චති. අථ වා දුග්ගතන්ති දුක්ඛෙන සමඞ්ගිභාවං ගතං. දුරුපෙතන්ති කායදුච්චරිතාදීහි උපෙතං. ගතිකුලරූපාදිවසෙන වා තමභාවෙ ඨිතො දුග්ගතො. කායදුච්චරිතාදීහි උපෙතත්තා තමපරායණභාවෙ ඨිතො දුරුපෙතොති එවමෙත්ථ අත්ථො වෙදිතබ්බො. පරමකිච්ඡප්පත්තන්ති අතිවිය කිච්ඡමාපන්නං මහාබ්‍යසනං නිමුග්ගං. අප්පෙව නාමාති සාධු වත. Còn đối với người nào cần phải bắt đầu (tu tập bi) trước tiên, để chỉ rõ điều đó theo phương pháp của Pāli, (đoạn văn) bắt đầu bằng “kathañca bhikkhū” đã được bắt đầu. Trong đó, duggataṃ có nghĩa là nghèo khổ. Thật vậy, người ấy do tài sản bị tiêu tan hoàn toàn, do không có các phương tiện tạo ra hạnh phúc, đã đi đến, đã đạt đến sự đau khổ, nên được gọi là duggata. Hoặc là, duggataṃ có nghĩa là người đã đi đến tình trạng đồng hành với đau khổ. Durupetaṃ có nghĩa là người có thân ác hạnh v.v... Hoặc người đứng trong tình trạng tăm tối do cõi đi, dòng dõi, hình sắc v.v... là duggata. Do có thân ác hạnh v.v..., người đứng trong tình trạng có cõi đến là tăm tối là durupeta. Ý nghĩa ở đây cần được hiểu như vậy. Paramakicchappattaṃ có nghĩa là người đã gặp phải sự khốn khổ vô cùng, chìm đắm trong tai họa lớn. Appeva nāma có nghĩa là “lành thay thay”. වධෙථ නන්ති ‘‘ඝාතෙථ නං චොර’’න්ති එවං පහිතාය රඤ්ඤො ආණාය ඛාදනීයම්පි…පෙ… දෙන්ති ‘‘ඉදානෙව මාරියමානො එත්තකම්පි සුඛං ලභතූ’’ති. සුසජ්ජිතොති සුඛානුභවනෙ සන්නද්ධො. Vadhetha naṃ (Hãy giết nó): Do mệnh lệnh của vua được ban ra như vầy: “Hãy giết tên trộm đó”, họ cũng cho vật thực... (với ý nghĩ rằng): “Người sắp bị giết ngay bây giờ, mong rằng nó được một chút hạnh phúc này”. Susajjito có nghĩa là được trang bị để hưởng thụ hạnh phúc. එතෙනෙව උපායෙනාති යෙන යෙන විධිනා එතරහි යථාවුත්තෙ පරමකිච්ඡාපන්නෙ ආයතිං වා දුක්ඛභාගිම්හි පුග්ගලෙ කරුණායිතුං කරුණා උප්පාදිතා, එතෙනෙව නයෙන. පියපුග්ගලෙති පියායිතබ්බපුග්ගලෙ. එතරහි වා දිස්සමානං ආයතිං වා භාවිනිං දුක්ඛප්පත්තිං ගහෙත්වා කරුණා පවත්තෙතබ්බාති සම්බන්ධො. මජ්ඣත්තවෙරීසුපි එසෙව නයො. යො හි සො කරුණාය වත්ථුභූතො දුවිධො පුග්ගලො වුත්තො, කාමං තත්ථ කරුණාභාවනා සුඛෙනෙව ඉජ්ඣති, ඉමිනා පන භික්ඛුනා තත්ථ භාවනං පගුණතරං කත්වා [Pg.372] සීමාසම්භෙදං කාතුං තදනන්තරං පියපුග්ගලෙ, තතො මජ්ඣත්තෙ, තතො වෙරිපුග්ගලෙ කරුණා භාවෙතබ්බා. භාවෙන්තෙන ච එකෙකස්මිං කොට්ඨාසෙ මුදුං කම්මනියං චිත්තං කත්වා තදනන්තරෙ තදනන්තරෙ උපසංහරිතබ්බං. යස්ස පන වෙරිපුග්ගලො වා නත්ථි, මහාපුරිසජාතිකත්තා වා අනත්ථං කරොන්තෙපි වෙරිසඤ්ඤාව නුප්පජ්ජති, තෙන මජ්ඣත්තෙ මෙ චිත්තං කම්මනියං ජාතං, ඉදානි වෙරිම්හි උපසංහරාමීති බ්‍යාපාරොව න කාතබ්බො. යස්ස පන අත්ථි, තං සන්ධායාහ ‘‘සචෙ පනා’’තිආදි. Eteneva upāyenāti (bằng phương pháp này): Bằng phương pháp nào mà lòng bi đã được phát khởi để thương xót người đang ở trong hiện tại, như đã nói, đã lâm vào cảnh khốn khổ cùng cực, hoặc người sẽ có phần đau khổ trong tương lai, thì cũng bằng phương pháp ấy. Piyapuggaleti (đối với người thân): Đối với người đáng được yêu mến. Nên có sự liên kết rằng: Lòng bi nên được tiến hành sau khi nắm lấy sự đạt đến đau khổ đang được thấy trong hiện tại hoặc sẽ xảy ra trong tương lai. Đối với người trung lập và kẻ thù cũng là phương pháp này. Quả vậy, hai loại người nào đã được nói là đối tượng của lòng bi, việc tu tập bi đối với họ chắc chắn thành tựu một cách dễ dàng. Tuy nhiên, vị tỳ khưu này, sau khi làm cho việc tu tập đối với họ được thuần thục hơn để phá vỡ các ranh giới, sau đó lòng bi nên được tu tập đối với người thân, rồi đến người trung lập, rồi đến kẻ thù. Và trong khi tu tập, sau khi làm cho tâm trở nên mềm mại, dễ sử dụng trong mỗi phần, nên lần lượt hướng đến (đối tượng) kế tiếp. Còn đối với người nào không có kẻ thù, hoặc do là bậc đại nhân nên ngay cả khi người khác làm điều bất lợi, tưởng về kẻ thù vẫn không khởi lên, người ấy không cần phải nỗ lực rằng: “Tâm của ta đã trở nên dễ sử dụng đối với người trung lập, bây giờ ta sẽ hướng đến kẻ thù.” Còn đối với người nào có (kẻ thù), nhắm đến người đó, ngài đã nói: “sace panā”tiādi (nếu như) v.v... තත්ථ පුබ්බෙ වුත්තනයෙනෙවාති මෙත්තාකම්මට්ඨානිකස්ස (විසුද්ධි. 1.240 ආදයො) වුත්තනයෙන. තං මෙත්තාය වුත්තනයෙනෙව. වූපසමෙතබ්බන්ති ‘‘අථානෙන පුරිමපුග්ගලෙසූ’’තිආදිනා (විසුද්ධි. 1.243), ‘‘කකචූපමඔවාදාදීනං අනුස්සරතො’’තිආදිනා (විසුද්ධි. 1.243) ච මෙත්තාභාවනාය වුත්තෙන නයෙන තං පටිඝං වූපසමෙතබ්බං. එවං එතරහි මහාදුක්ඛප්පත්තෙ සුඛිතෙපි අකතකුසලතාය ආයතිං දුක්ඛප්පත්තියා වසෙන කරුණායනවිධිං දස්සෙත්වා ඉදානි කතකල්‍යාණෙපි තං දස්සෙතුං ‘‘යොපි චෙත්ථා’’තිආදි වුත්තං. තෙසන්ති බ්‍යසනානං. වට්ටදුක්ඛං අනතික්කන්තත්තාති සම්මාසම්බුද්ධෙනාපි අක්ඛානෙන පරියොසාපෙතුං අසක්කුණෙය්‍යස්ස අනාගතස්ස ආපායිකස්ස සුගතීසුපි ජාතිජරාදිභෙදස්සාති අපරිමිතස්ස සංසාරදුක්ඛස්ස අනතික්කන්තභාවතො. සබ්බථාපි කරුණායිත්වාති දුක්ඛප්පත්තියා, සුඛප්පත්තියා අකතකුසලතාය වා කතාකුසලතාය වාති සබ්බපකාරෙනපි කරුණාය වත්ථුභාවස්ස සල්ලක්ඛණෙන තස්මිං තස්මිං පුග්ගලෙ කරුණං කත්වා කරුණාභාවනං වඩ්ඪෙත්වා. වුත්තනයෙනෙවාති ‘‘අථානෙන පුනප්පුනං මෙත්තායන්තෙනා’’තිආදිනා (විසුද්ධි. 1.243) මෙත්තාභාවනායං වුත්තෙන නයෙන. තං නිමිත්තන්ති සීමාසම්භෙදවසෙන පවත්තං සමථනිමිත්තං. මෙත්තාය වුත්තනයෙනෙවාති යථා මෙත්තාභාවනායං ‘‘අප්පකසිරෙනෙවා’’තිආදිනා (විසුද්ධි. 1.253) තිකචතුක්කජ්ඣානවසෙන අප්පනා ‘‘එකං දිසං ඵරිත්වා විහරතී’’තිආදිනා (විසුද්ධි. 1.253-254) තස්සා වඩ්ඪනා ච වුත්තා, එවමිධ කරුණාභාවනායං තිකචතුක්කජ්ඣානවසෙන අප්පනා වෙදිතබ්බා ච වඩ්ඪෙතබ්බා ච, තථෙවස්සා වඩ්ඪනාවිධිපි වෙදිතබ්බාති අධිප්පායො. වුත්තනයෙනෙවාති අවධාරණෙන ‘‘පඨමං වෙරිපුග්ගලො කරුණායිතබ්බො’’ති ඉදං යථා පාළිවිරුද්ධං, එවං යුත්තිවිරුද්ධම්පීති ඉමමත්ථං [Pg.373] දීපෙති. පඨමං හි වෙරිං සමනුස්සරතො කොධො උප්පජ්ජෙය්‍ය, න කරුණා. අත්තාපි සක්ඛිභාවෙන කරුණායනවසෙන ගහෙතබ්බො, සො කිමිති පච්ඡා ගය්හතීති. ‘‘අප්පනා වඩ්ඪෙතබ්බා’’ති ඉමිනා ච අප්පනාප්පත්තචිත්තස්සෙව ‘‘කරුණාසහගතෙන චෙතසා එකං දිසං ඵරිත්වා විහරතී’’තිආදිනා (දී. නි. 3.308; ම. නි. 1.77, 509; 2.309, 315, 452, 471; 3.230) වුත්තවිකුබ්බනා ඉජ්ඣතීති අයමත්ථො දස්සිතො. Ở đây, pubbe vuttanayenevāti (bằng phương pháp đã nói trước đây) là bằng phương pháp đã được nói cho người có đề mục tâm từ. Taṃ mettāya vuttanayeneva. Vūpasametabbanti (nên được làm cho lắng dịu): Sự phẫn nộ ấy nên được làm cho lắng dịu bằng phương pháp đã được nói trong việc tu tập tâm từ với câu “athānena purimapuggalesū”tiādi (do vị ấy đối với những người trước) v.v... và “kakacūpamaovādādīnaṃ anussarato”tiādi (do niệm tưởng đến lời giáo huấn ví dụ cái cưa) v.v... Như vậy, sau khi đã chỉ ra phương pháp khởi lòng bi đối với người hiện đang gặp đại khổ, và ngay cả đối với người có hạnh phúc do không làm điều thiện nên sẽ gặp đau khổ trong tương lai, bây giờ để chỉ ra điều đó ngay cả đối với người đã làm điều lành, câu “yopi cetthā”tiādi (người nào ở đây) v.v... đã được nói. Tesanti (của họ) là của những tai họa. Vaṭṭadukkhaṃ anatikkantattāti (vì chưa vượt qua khổ luân hồi): Do chưa vượt qua được cái khổ luân hồi vô hạn, mà ngay cả đức Chánh Đẳng Giác cũng không thể nói cho hết được, là cái khổ trong tương lai ở cõi khổ, và cái khổ có sự phân biệt như sanh, già v.v... ngay cả trong các cõi vui. Sabbathāpi karuṇāyitvāti (sau khi khởi lòng bi trong mọi trường hợp): Sau khi phát triển việc tu tập bi bằng cách khởi lòng thương đối với từng người, bằng cách ghi nhận rõ là đối tượng của lòng bi trong mọi cách, tức là do gặp đau khổ, hoặc do gặp hạnh phúc mà không làm điều thiện, hoặc đã làm điều thiện. Vuttanayenevāti (bằng phương pháp đã nói): Bằng phương pháp đã được nói trong việc tu tập tâm từ với câu “athānena punappunaṃ mettāyantenā”tiādi (do vị ấy rải tâm từ nhiều lần) v.v... Taṃ nimittanti (tướng ấy): Tướng chỉ tịnh phát sinh do phá vỡ ranh giới. Mettāya vuttanayenevāti (bằng phương pháp đã nói trong tâm từ): Như trong việc tu tập tâm từ, an chỉ định do các thiền ba chi và bốn chi đã được nói với câu “appakasirenevā”tiādi (không khó khăn) v.v..., và sự phát triển của nó đã được nói với câu “ekaṃ disaṃ pharitvā viharatī”tiādi (an trú biến mãn một phương) v.v...; cũng vậy, ở đây trong việc tu tập bi, an chỉ định do các thiền ba chi và bốn chi nên được biết và nên được phát triển. Ý nghĩa là phương pháp phát triển của nó cũng nên được biết như vậy. Vuttanayenevāti (bằng phương pháp đã nói): Bằng sự xác định này, điều này chỉ ra ý nghĩa rằng câu “trước tiên nên khởi lòng bi đối với kẻ thù” là trái với Pāḷi và cũng trái với lý lẽ. Quả vậy, khi niệm tưởng đến kẻ thù trước tiên, sân sẽ khởi lên, không phải lòng bi. Bản thân cũng nên được lấy làm nhân chứng theo cách khởi lòng bi, tại sao nó lại được lấy sau cùng? Và bằng câu “appanā vaḍḍhetabbā”ti (an chỉ định nên được phát triển) này, ý nghĩa này được chỉ ra rằng thần thông đã được nói với câu “karuṇāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharatī”tiādi (an trú biến mãn một phương với tâm câu hữu với bi) v.v... sẽ thành tựu chỉ đối với người có tâm đã đạt đến an chỉ định. කරුණාපදමත්තමෙව චස්සා පාළියා විසෙසොති තං අනාමසිත්වා පටිසම්භිදායං වුත්තවිකුබ්බනා, මෙත්තාය වුත්තආනිසංසා ච ඉධ ලබ්භන්තීති දස්සෙතුං ‘‘තතො පරං…පෙ… වෙදිතබ්බා’’ති වුත්තං. තත්ථ තතො පරන්ති ‘‘කරුණාසහගතෙන චෙතසා’’ති (දී. නි. 3.308; ම. නි. 1.77, 509; 2.309, 315, 452, 471; 3.230) වුත්තවිකුබ්බනතො උපරි. සෙසං වුත්තනයමෙව. Và vì chỉ có từ “karuṇā” (bi) là sự khác biệt của đoạn Pāḷi này, nên để chỉ ra rằng thần thông được nói trong Paṭisambhidā và các phước báu được nói trong (phần) tâm từ cũng có được ở đây, mà không cần đề cập đến đoạn Pāḷi ấy, câu “tato paraṃ…pe… veditabbā”ti (phần sau đó... nên được biết) đã được nói. Ở đây, tato paranti (phần sau đó) là phần sau thần thông được nói là “karuṇāsahagatena cetasā”ti (với tâm câu hữu với bi). Phần còn lại cũng theo phương pháp đã nói. මුදිතාභාවනාවණ්ණනා Chú giải về tu tập Hỷ 260. පියපුග්ගලාදීසූති පියමජ්ඣත්තවෙරීසු න ආරභිතබ්බා. මුදිතාභාවනාති විභත්තිං පරිණාමෙත්වා යොජනා. න හීතිආදි තත්ථ කාරණවචනං. පියභාවමත්තෙනාති එත්ථ මත්ත-සද්දො විසෙසනිවත්ති අත්ථො, තෙන සොමනස්සපටිසන්ධිකතාදිසිද්ධා නිච්චප්පහංසිතමුඛතා, පුබ්බභාසිතා, සුඛසම්භාසතා, සඛිලතා, සම්මොදකතාති එවමාදිකෙ මුදිතාය පදට්ඨානභූතෙ විසෙසෙ උල්ලිඞ්ගෙති, ඊදිසෙහි විසෙසෙහි විරහිතොති වුත්තං හොති. එව-කාරෙන පන පියපුග්ගලස්ස සුඛසමප්පිතතාදිං, මුදිතාය ච හෙතුභූතං පමොදප්පවත්තිං නිවත්තෙති. පියපුග්ගලෙපි හි පරමාය සම්පත්තියා පමුදිතෙ හට්ඨතුට්ඨෙ භික්ඛුනො මුදිතොකාසං ලභෙය්‍ය. වක්ඛති හි ‘‘පියපුග්ගලං වා’’තිආදි. ආදිතො මජ්ඣත්තපුග්ගලං අනුස්සරන්තස්ස උදාසිනතා සණ්ඨාති, වෙරිං සමනුස්සරන්තස්ස කොධො උප්පජ්ජති. තෙනාහ ‘‘පගෙව මජ්ඣත්තවෙරිනො’’ති. 260. Piyapuggalādīsūti (đối với người thân v.v...): Không nên bắt đầu (tu tập hỷ) đối với người thân, người trung lập, kẻ thù. Muditābhāvanāti (việc tu tập hỷ): Nên kết nối bằng cách thay đổi biến cách. Na hītiādi (quả vậy, không) v.v... là lời giải thích lý do ở đó. Trong câu piyabhāvamattenāti (chỉ do là người thân), từ matta có nghĩa là loại trừ đặc tính. Do đó, nó chỉ ra những đặc tính là nền tảng gần của hỷ, như là có khuôn mặt luôn tươi cười, nói trước, nói lời dễ nghe, nói lời dịu dàng, nói lời hoan hỷ, v.v... được thành tựu do có sự tái sanh với tâm hoan hỷ v.v... Có nghĩa là không có những đặc tính như vậy. Còn bằng từ eva, nó loại trừ sự thành tựu hạnh phúc v.v... của người thân, và sự khởi lên của niềm vui là nguyên nhân của hỷ. Quả vậy, ngay cả đối với người thân vui mừng, hân hoan với tài sản tột bậc, vị tỳ khưu cũng có thể có cơ hội cho hỷ. Quả vậy, ngài sẽ nói: “piyapuggalaṃ vā”tiādi (hoặc người thân) v.v... Đối với người niệm tưởng đến người trung lập từ đầu, sự thờ ơ được thiết lập; đối với người niệm tưởng đến kẻ thù, sân khởi lên. Do đó, ngài nói: “pageva majjhattaverino”ti (huống chi là người trung lập và kẻ thù). පමොදප්පවත්තියා සොණ්ඩසදිසො සහායො සොණ්ඩසහායො. මුදිතමුදිතොවාති පසාදසොම්මතාය අතිවිය මුදිතො එව. පසාදෙ හි ඉදං ආමෙඩිතං. එවං අට්ඨකථානයෙන ආදිතො මුදිතාභාවනාය වත්ථුං දස්සෙත්වා ඉදානි පාළිනයෙන දස්සෙතුං ‘‘පියපුග්ගලං වා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ සුඛිතන්ති සඤ්ජාතසුඛං, සුඛප්පත්තන්ති අත්ථො. සජ්ජිතන්ති සුඛානුභවනෙ සන්නද්ධං පටියත්තසුඛසාධනං. අහො සාධූති තස්ස සත්තස්ස සම්පත්තියං [Pg.374] සම්පජඤ්ඤපුබ්බපමොදනාකාරදස්සනං. පුන අහො සුට්ඨූති තස්ස පමොදනස්ස බහුලීකාරදස්සනං. පියං මනාපන්ති එත්ථ මනාප-ග්ගහණෙන පාළියම්පි අතිප්පියසහායකො අධිප්පෙතොති එකෙ. Người bạn giống như người bạn nhậu (soṇḍa) do sự tiếp diễn của niềm hoan hỷ được gọi là soṇḍasahāya (bạn nhậu). Về câu "muditamudito", (có nghĩa là) "vô cùng hoan hỷ" do trạng thái trong sáng và hài lòng. Thật vậy, đây là sự lặp lại (āmeḍita) trong ý nghĩa trong sáng. Như vậy, sau khi đã trình bày đối tượng của sự tu tập hỷ theo phương pháp của Chú giải ngay từ đầu, bây giờ để trình bày theo phương pháp của Pāḷi, câu "piyapuggalaṃ vā" v.v... đã được nói đến. Trong đó, "sukhita" có nghĩa là người có lạc đã sanh khởi, người đã đạt được lạc. "Sajjita" (sẵn sàng) có nghĩa là được trang bị, có phương tiện tạo lạc đã được chuẩn bị để hưởng thụ lạc. "Aho sādhu" (Lành thay!) là sự biểu thị trạng thái hoan hỷ đi trước bởi tỉnh giác đối với sự thành tựu của chúng sanh ấy. Lại nữa, "aho suṭṭhu" (Rất lành thay!) là sự biểu thị việc làm cho niềm hoan hỷ ấy trở nên nhiều lần. Ở đây, trong câu "piyaṃ manāpaṃ", một số vị cho rằng do việc dùng từ "manāpa" (vừa ý), người bạn rất thân thiết cũng được bao hàm trong Pāḷi. අතීතෙති තස්මිංයෙව අත්තභාවෙ අතීතෙ. අනාගතෙති එත්ථාපි එසෙව නයො. න හි භවන්තරගතෙ බ්‍රහ්මවිහාරභාවනා රුහති. යදි එවං, අතීතානාගතෙ කථන්ති? නායං දොසො. ‘‘සො එවායං දත්තො තිස්සො’’ති අද්ධාපච්චුප්පන්නතාය විජ්ජමානභාවෙන ගහෙතබ්බතො. කථං පනස්ස අනාගතෙ සම්පත්ති ආරම්මණං හොතීති? ආදෙසාදිතො, පච්චුප්පන්නාය වා පයොගසම්පත්තියා අනුමානතො ලද්ධාය ගහෙතබ්බතො. "Quá khứ" là (chỉ cho) quá khứ trong chính kiếp sống đó. Ở đây, đối với "vị lai" cũng theo phương pháp tương tự. Thật vậy, sự tu tập Phạm trú không thể khởi lên đối với người đã sang kiếp khác. Nếu vậy, làm thế nào (sự tu tập có thể khởi lên) đối với quá khứ và vị lai? Đây không phải là lỗi. Bởi vì (người ấy) cần được nắm bắt như là hiện hữu, như là hiện tại theo thời gian (addhāpaccuppanna), (nghĩ rằng) "chính là Datta này, chính là Tissa này". Lại nữa, làm thế nào sự thành tựu trong tương lai có thể trở thành đối tượng của vị ấy? (Bởi vì) nó có thể được nắm bắt thông qua sự tiên đoán v.v..., hoặc thông qua sự suy luận từ sự thành tựu trong việc thực hành ở hiện tại. පියපුග්ගලෙති සොණ්ඩසහායසඤ්ඤිතෙ අතිප්පියපුග්ගලෙ, පියපුග්ගලෙ ච. දුවිධොපි චෙස ඉධ පියභාවසාමඤ්ඤතො ‘‘පියපුග්ගලො’’ති වුත්තො. අනුක්කමෙනාති අතිප්පියපුග්ගලො පියපුග්ගලො මජ්ඣත්තො වෙරීති චතූසු කොට්ඨාසෙසු එකෙකස්මිං කම්මට්ඨානං පගුණං, මුදුං, කම්මනියඤ්ච කත්වා සෙසෙසු උපසංහරණානුක්කමෙන. කිඤ්චාපි චතූසු ජනෙසු සමචිත්තතාව සීමාසම්භෙදො සීමා සම්භිජ්ජති එතායාති කත්වා. භාවනාය පන තථා බහුසො පවත්තමානාය පුරිමසිද්ධං හෙතුං, ඉතරං ඵලඤ්ච කත්වා වුත්තං ‘‘සමචිත්තතාය සීමාසම්භෙදං කත්වා’’ති. යථාවුත්තසීමාභාවො වා සීමාසම්භෙදොති වුත්තං ‘‘සමචිත්තතාය සීමාසම්භෙදං කත්වා’’ති. සෙසමෙත්ථ යං වත්තබ්බං, තං හෙට්ඨා වුත්තනයමෙව. "Người thân" là người rất thân, được gọi là bạn nhậu, và người thân. Cả hai loại người này ở đây được gọi là "người thân" do sự tương đồng về trạng thái thân thiết. "Theo thứ tự" có nghĩa là: sau khi đã làm cho đề mục thiền trở nên thuần thục, nhu nhuyến và dễ sử dụng đối với từng phần trong bốn phần là người rất thân, người thân, người trung lập, và kẻ thù, rồi theo thứ tự áp dụng cho các phần còn lại. Mặc dù sự phá vỡ ranh giới (sīmāsambheda) chính là tâm bình đẳng đối với bốn hạng người, được gọi như vậy vì "ranh giới bị phá vỡ bởi tâm ấy". Tuy nhiên, khi sự tu tập diễn ra nhiều lần như vậy, câu "sau khi đã phá vỡ ranh giới bằng tâm bình đẳng" được nói đến bằng cách lấy sự thành tựu trước làm nhân và cái kia làm quả. Hoặc, sự không có ranh giới như đã nói là sự phá vỡ ranh giới, do đó câu "sau khi đã phá vỡ ranh giới bằng tâm bình đẳng" được nói đến. Phần còn lại cần nói ở đây cũng theo phương pháp đã được trình bày ở dưới. උපෙක්ඛාභාවනාවණ්ණනා Giải Thích Về Sự Tu Tập Xả 261. උපෙක්ඛාභාවනන්ති උපෙක්ඛාබ්‍රහ්මවිහාරභාවනං. යස්මා පුරිමබ්‍රහ්මවිහාරත්තයනිස්සන්දො චතුත්ථබ්‍රහ්මවිහාරො, තස්මා වුත්තං ‘‘මෙත්තාදීසු පටිලද්ධතිකචතුක්කජ්ඣානෙනා’’ති. පගුණතතියජ්ඣානාති සුභාවිතං වසීභාවං පාපිතං පගුණං, තථාරූපා තතියබ්‍රහ්මවිහාරජ්ඣානතො. අප්පගුණං හි උපරිඣානස්ස පදට්ඨානං න හොති. චතුක්කනයවසෙන චෙත්ථ තතියග්ගහණං. සුඛිතා හොන්තූතිආදිවසෙනාති ආදි-සද්දෙන ‘‘නිද්දුක්ඛා හොන්තූ’’ති එවමාදීනං සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. සත්තකෙලායනං සත්තෙසු මමායනං [Pg.375] මමත්තකරණං, තථා මනසිකාරෙන යොගො සත්තකෙලායනමනසිකාරයුත්තත්තං, තස්මා. මෙත්තාදීනං රාගගෙහස්සිතදොමනස්සසොමනස්සානං ආසන්නවුත්තිතාය යථාරහං පටිඝානුනයසමීපචාරිතා වෙදිතබ්බා. අථ වා ‘‘සුඛිතා හොන්තු, දුක්ඛතො මුච්චන්තු මොදන්තූ’’ති හිතෙසිතභාවප්පත්තියා තිස්සන්නම්පි අනුනයස්ස ආසන්නචාරිතා. සති ච තබ්බිපරියායෙ ලොහිතප්පකොපෙ පුබ්බො විය ලද්ධොකාසමෙවෙත්ථ පටිඝන්ති අවිසෙසෙන තාසං පටිඝානුනයසමීපචාරිතා දට්ඨබ්බා. 261. "Sự tu tập xả" là sự tu tập xả phạm trú. Bởi vì phạm trú thứ tư là kết quả của ba phạm trú trước, do đó đã nói rằng "với thiền thứ tư trong bộ ba đã đạt được ở tâm từ v.v...". "Thiền thứ ba thuần thục" là (thiền) đã được tu tập tốt, đã đạt đến sự thuần thục, được gọi là thuần thục; (xuất khỏi) thiền phạm trú thứ ba có dạng như vậy. Thật vậy, thiền không thuần thục không thể là nền tảng trực tiếp cho thiền cao hơn. Và ở đây, việc dùng từ "thứ ba" là theo phương pháp tứ thiền. Về câu "theo cách 'mong rằng họ được an lạc' v.v...", cần hiểu rằng từ "v.v..." (ādi) bao gồm cả những câu như "mong rằng họ không còn đau khổ". "Sattakelāyana" (sự quyến luyến chúng sanh) là sự coi chúng sanh là của mình, là hành động tạo ra ngã sở; sự kết hợp với tác ý như vậy là "sattakelāyanamanasikārayuttattaṃ" (sự gắn liền với tác ý quyến luyến chúng sanh). Do sự gần gũi của tâm từ v.v... với tham ái, ưu và hỷ tại gia, cần biết rằng chúng có khuynh hướng gần gũi với sân và ái một cách tương ứng. Hoặc, do đã đạt đến trạng thái mong cầu lợi ích (cho chúng sanh) qua các câu "mong rằng họ được an lạc, mong rằng họ thoát khỏi khổ, mong rằng họ hoan hỷ", cả ba (tâm từ, bi, hỷ) đều có khuynh hướng gần gũi với ái. Và khi điều ngược lại xảy ra, sân hận chắc chắn có cơ hội (khởi lên) ở đây, giống như mủ (xuất hiện) khi máu bị nhiễm độc. Do đó, cần hiểu rằng chúng có khuynh hướng gần gũi với sân và ái một cách không phân biệt. ‘‘සොමනස්සයොගෙන ඔළාරිකත්තා’’ති ඉදං තතියජ්ඣානස්ස වසෙන වුත්තං, තතො වුට්ඨිතස්ස ඉදමාදීනවදස්සනන්ති. මෙත්තාදිවසෙන පන ඔළාරිකභාවෙ වුච්චමානෙ විතක්කවිචාරපීතියොගෙනෙව ඔළාරිකතා වත්තබ්බා සියා, තාහිපි තාසං සමායොගසම්භවතො, උපෙක්ඛාය ච තදභාවතො. න වා වත්තබ්බා තතියජ්ඣානිකානංයෙව මෙත්තාදීනං ඉධාධිප්පෙතත්තා, තංතංඣානසමතික්කමෙනෙව ච තංතංඣානිකා මෙත්තාදයොපි සමතික්කන්තා එව නාම හොන්ති, ඣානසාමඤ්ඤෙන විය මෙත්තාදිසාමඤ්ඤෙන වොහාරමත්තං. පුරිමාසූති මෙත්තාකරුණාමුදිතාසු. සන්තභාවතොති යථාවුත්තසත්තකෙලායනාදිඅනුපසන්තභාවාභාවතො උපෙක්ඛාය සන්තභාවතො. ‘‘සන්තභාවතො’’ති ච ඉදං නිදස්සනමත්තං දට්ඨබ්බං. සුඛුමතා පණීතතා විදූරකිලෙසතා විපුලඵලතාති එවමාදයොපි උපෙක්ඛාය ආනිසංසා දට්ඨබ්බා. පකතිමජ්ඣත්තොති කිඤ්චි කාරණං අනපෙක්ඛිත්වා පකතියා සභාවෙනෙව ඉමස්ස භික්ඛුනො උදාසිනපක්ඛෙ ඨිතො. අජ්ඣුපෙක්ඛිත්වාති අත්තනා කතකම්මවසෙනෙව අයමායස්මා ආගතො ගච්ඡති ච, ත්වම්පි අත්තනා කතකම්මවසෙනෙව ආගතො ගච්ඡසි ච, න තස්ස තව පයොගෙන කිඤ්චි සුඛං වා උපනෙතුං, දුක්ඛං වා අපනෙතුං ලබ්භා, කෙවලං පනෙතං චිත්තස්ස අනුජුකම්මං, යදිදං මෙත්තායනාදිනා සත්තෙසු කෙලායනං. බුද්ධාදීහි අරියෙහි ගතමග්ගො චෙස අපණ්ණකපටිපදාභූතො, යදිදං සබ්බසත්තෙසු මජ්ඣත්තතාති එවං පටිපක්ඛජිගුච්ඡාමුඛෙන මජ්ඣත්තතාය සමුපජාතගාරවබහුමානාදරො තං පුග්ගලං පුනප්පුනං අජ්ඣුපෙක්ඛති, තත්ථ ච සවිසෙසං උපෙක්ඛං පච්චුපට්ඨපෙති, තස්ස තථා පටිපජ්ජතො පකතියාපි උදාසිනත්තා සාතිසයං තත්ථ මජ්ඣත්තතා සණ්ඨාති[Pg.376]. භාවනාබලෙන නීවරණානි වික්ඛම්භිතානෙව හොන්ති, කිලෙසා සන්නිසින්නා එව හොන්ති, සො තං උපෙක්ඛං පියපුග්ගලාදීසු උපසංහරති. තෙනාහ ‘‘උපෙක්ඛා උප්පාදෙතබ්බා. තතො පියපුග්ගලාදීසූ’’ති. එකං පුග්ගලන්ති එත්ථ අඤ්ඤත්ථො එක-සද්දො ‘‘ඉත්ථෙකෙ අභිවදන්තී’’තිආදීසු (ම. නි. 3.27) විය. එකවචනෙනෙව චෙත්ථ සඞ්ඛ්‍යාවිසෙසො සිද්ධො, තස්මා අඤ්ඤං එකං පුග්ගලන්ති අයමෙත්ථ අත්ථො. තෙන අත්තානං නිවත්තෙති. ‘‘නෙව මනාප’’න්ති ඉමිනා පියපුග්ගලං, අතිප්පියසහායකඤ්ච නිවත්තෙති, අත්තානම්පි වා අත්තනි අමනාපතාය අභාවතො. ‘‘න අමනාප’’න්ති ඉමිනා අප්පියං, වෙරිපුග්ගලඤ්ච, පාරිසෙසතො මජ්ඣත්තපුග්ගලස්ස ගහණං ආපන්නං. ඉති ‘‘එකං පුග්ගලං නෙව මනාපං නාමනාප’’න්ති ඉමිනා අත්තනො, පියාදීනඤ්ච පටික්ඛෙපමුඛෙන උදාසිනපුග්ගලං දස්සෙති. Câu «do sự thô thiển vì tương ưng với hỷ» này được nói theo ý nghĩa của thiền thứ ba, đây là sự thấy rõ nguy hiểm của người đã xuất khỏi thiền ấy. Nhưng khi nói về trạng thái thô thiển theo phương diện từ, bi, hỷ, thì sự thô thiển nên được nói là chỉ do sự tương ưng với tầm, tứ, và hỷ, vì có khả năng tương ưng của chúng (từ, bi, hỷ) với những pháp ấy (tầm, tứ, hỷ), và vì đối với xả thì không có sự tương ưng ấy. Hoặc không nên nói như vậy, vì ở đây chủ ý nói đến các pháp từ, bi, hỷ chỉ thuộc thiền thứ ba, và chính do sự vượt qua từng tầng thiền mà các pháp từ, bi, hỷ, v.v... thuộc từng tầng thiền ấy cũng được xem là đã vượt qua. (Sự phân biệt) chỉ là cách gọi theo tính chất chung của thiền, giống như cách gọi theo tính chất chung của từ, bi, hỷ, v.v... «Purimāsu» (trong các pháp trước) nghĩa là trong từ, bi, và hỷ. «Santabhāvato» (do trạng thái an tịnh) là do không có trạng thái không an tịnh như sự quyến luyến chúng sanh đã nói, và do trạng thái an tịnh của xả. Và câu «do trạng thái an tịnh» này nên được xem chỉ là một ví dụ minh họa. Sự vi tế, sự cao thượng, sự xa lìa phiền não, sự có quả báo to lớn, v.v... cũng nên được xem là những lợi ích của xả. «Pakatimajjhatto» (người trung lập tự nhiên) là người đứng về phía dửng dưng đối với vị tỳ khưu này một cách tự nhiên, do bản chất, không trông đợi bất cứ lý do nào. «Ajjhupekkhitvā» (sau khi đã xả) có nghĩa là: «Vị tôn giả này đến và đi chính là do năng lực của nghiệp do chính mình đã tạo; ngươi cũng vậy, đến và đi chính là do năng lực của nghiệp do chính mình đã tạo. Ngươi không thể dùng nỗ lực của mình để mang lại chút hạnh phúc nào hay loại trừ chút đau khổ nào cho vị ấy. Việc quyến luyến chúng sanh bằng tâm từ, v.v... này chỉ là sự không ngay thẳng của tâm. Con đường mà các bậc Thánh, chư Phật, v.v... đã đi, vốn là pháp hành không sai lầm, chính là sự trung lập đối với tất cả chúng sanh.» Như vậy, với lòng kính trọng, quý mến và tôn trọng đối với sự trung lập được phát sinh qua việc ghê tởm pháp đối nghịch, vị ấy xả đối với người đó nhiều lần, và thiết lập một tâm xả đặc biệt ở đó. Đối với người thực hành như vậy, do bản chất dửng dưng tự nhiên, sự trung lập một cách vượt trội được thiết lập vững chắc ở đó. Do năng lực của sự tu tập, các triền cái chỉ bị đè nén, các phiền não chỉ được lắng xuống. Vị ấy hướng tâm xả đó đến những người thân yêu, v.v... Do đó, ngài nói: «Nên phát sinh tâm xả. Sau đó, đối với người thân yêu, v.v...» Ở đây, trong câu «ekaṃ puggalaṃ» (một người), từ «eka» có nghĩa là «khác», giống như trong câu «ittheke abhivadantī» (một số người tuyên bố như vậy). Ở đây, số lượng đặc biệt đã được xác định chỉ bằng số ít, do đó, ý nghĩa ở đây là «một người khác». Do đó, vị ấy loại trừ chính mình. Bằng câu «neva manāpa» (không phải là người đáng ưa thích), vị ấy loại trừ người thân yêu và người bạn rất thân, hoặc cũng có thể là chính mình, vì không có sự không đáng ưa thích nơi chính mình. Bằng câu «na amanāpa» (không phải là người không đáng ưa thích), vị ấy loại trừ người không thân và kẻ thù. Do sự loại trừ, việc chọn lấy người trung lập được thành tựu. Như vậy, bằng câu «ekaṃ puggalaṃ neva manāpaṃ nāmanāpaṃ» (một người không đáng ưa thích cũng không không đáng ưa thích), ngài chỉ ra người dửng dưng bằng cách loại trừ chính mình và những người thân yêu, v.v... වුත්තනයෙනාති ‘‘ය්වාස්ස පකතිමජ්ඣත්තො’’තිආදිනා අනන්තරං වුත්තෙන නයෙන. අත්තසිනෙහස්ස බලවභාවතො වෙරිතොපි අත්තනි මජ්ඣත්තතාය දුරූපසංහාරත්තා ‘‘ඉමෙසු ච අත්තනි චා’’ති අත්තා පච්ඡා වුත්තො. පථවීකසිණෙ වුත්තනයෙනෙවාති ‘‘අයං සමාපත්ති ආසන්නපීතිපච්චත්ථිකා’’තිආදිනා (විසුද්ධි. 1.87) පථවීකසිණෙ වුත්තනයෙන. යං හි හෙට්ඨා ‘‘පගුණතතියජ්ඣානා වුට්ඨායා’’තිආදි (විසුද්ධි. 1.87) වුත්තං, තං හෙට්ඨා තීසු බ්‍රහ්මවිහාරෙසු, චතුත්ථබ්‍රහ්මවිහාරෙ ච ආදීනවානිසංසදස්සනවසෙන වුත්තං. ඉදං පන තතියජ්ඣානෙ ආදීනවං, චතුත්ථජ්ඣානෙ ච ආනිසංසං දිස්වා චතුත්ථාධිගමාය යොගං කරොන්තස්ස චතුත්ථජ්ඣානස්ස උප්පජ්ජනාකාරදස්සනං. තස්මා තත්ථ වුත්තං ‘‘පථවීසද්දං අපනෙත්වා තදෙව නිමිත්තං ආරම්මණං කත්වා මනොද්වාරාවජ්ජනං උප්පජ්ජතී’’තිආදිනා යොජෙතබ්බං. «Vuttanayena» (theo phương pháp đã nói) nghĩa là theo phương pháp đã được nói ngay trước đó, bắt đầu bằng câu «yvāssa pakatimajjhatto» (người nào đối với vị ấy là người trung lập tự nhiên). Do lòng yêu thương bản thân mạnh mẽ, việc áp dụng sự trung lập đối với chính mình còn khó hơn đối với kẻ thù, nên trong câu «imesu ca attani cā» (đối với những người này và đối với chính mình), «chính mình» được nói sau cùng. «Pathavīkasiṇe vuttanayeneva» (giống như phương pháp đã nói trong đề mục đất) nghĩa là theo phương pháp đã nói trong phần đề mục đất, bắt đầu bằng câu «ayaṃ samāpatti āsannapītipaccatthikā» (sự chứng đắc này có hỷ là kẻ thù gần). Thật vậy, những gì đã được nói ở dưới, bắt đầu bằng «paguṇatatiyajjhānā vuṭṭhāyā» (sau khi xuất khỏi thiền thứ ba đã thuần thục), đã được nói theo phương diện thấy rõ nguy hiểm và lợi ích trong ba phạm trú thấp hơn và trong phạm trú thứ tư. Nhưng điều này là sự trình bày về cách thức phát sinh của thiền thứ tư cho người đang nỗ lực để chứng đắc thiền thứ tư, sau khi đã thấy nguy hiểm trong thiền thứ ba và lợi ích trong thiền thứ tư. Do đó, những gì đã được nói ở đó nên được kết hợp bằng cách loại bỏ từ «đất» và nói rằng «lấy chính tướng ấy làm đối tượng, ý môn hướng tâm phát sinh», v.v... පථවීකසිණාදීසූති ආදි-සද්දෙන සෙසකසිණානි, අස්සාසපස්සාසනිමිත්තඤ්ච සඞ්ගණ්හාති. කාමං කසිණානාපානෙසු උප්පන්නස්සාපි තතියජ්ඣානස්ස උපෙක්ඛාබ්‍රහ්මවිහාරෙන රූපාවචරජ්ඣානාදිතාය අත්ථෙව සභාගතා, තං පන අකාරණං ආරම්මණස්ස විසදිසතායාති ආහ ‘‘ආරම්මණවිසභාගතායා’’ති. නනු ච අඤ්ඤථාව කසිණාදිභාවනා, අඤ්ඤථා බ්‍රහ්මවිහාරභාවනාති භාවනාවසෙනාපි යථාවුත්තජ්ඣානානං අත්ථෙව විසදිසතාති? සච්චමෙතං, භාවනාවසෙන පන විසදිසතා අනුප්පත්තියා න එකන්තිකං කාරණං. තථා හි අඤ්ඤථාව මෙත්තාදිභාවනා[Pg.377], අඤ්ඤථා උපෙක්ඛාභාවනා. තථාපි සත්තෙසු යථාපවත්තිතං හිතෙසිතාදිආකාරං බ්‍යතිරෙකමුඛෙන ආමසන්තී, තතො විනිවත්තමානරූපෙන අජ්ඣුපෙක්ඛනාකාරෙන බ්‍රහ්මවිහාරුපෙක්ඛා පවත්තති. තථා හි වක්ඛති ‘‘කම්මස්සකා සත්තා, තෙ කස්ස රුචියා සුඛිතා වා භවිස්සන්තී’’තිආදි (විසුද්ධි. 1.263). ආරම්මණසභාගතාපි චෙත්ථ අත්ථීති මෙත්තාදිවසෙන පටිලද්ධතතියජ්ඣානස්ස ඉජ්ඣති උපෙක්ඛාබ්‍රහ්මවිහාරො. තෙන වුත්තං ‘‘මෙත්තාදීසූ’’තිආදි. තත්ථ මෙත්තාදීසූති මෙත්තාදීසු නිප්ඵාදෙතබ්බෙසු, මෙත්තාදිවසෙනාති අත්ථො. සෙසං හෙට්ඨා වුත්තනයමෙව. Trong câu «pathavīkasiṇādīsu» (trong đề mục đất, v.v...), từ «ādi» (v.v...) bao gồm các đề mục kasiṇa còn lại và tướng của hơi thở vô-ra. Thật vậy, đối với thiền thứ ba phát sinh trong các đề mục kasiṇa và hơi thở, vẫn có sự tương đồng với phạm trú xả về phương diện là thiền sắc giới, v.v..., nhưng ngài nói rằng đó không phải là lý do, mà là do sự khác biệt của đối tượng, nên mới nói là «do sự khác biệt của đối tượng». «Chẳng phải sự tu tập kasiṇa, v.v... là một cách, và sự tu tập phạm trú là một cách khác sao? Như vậy, chẳng phải cũng có sự khác biệt của các tầng thiền đã nói về phương diện tu tập hay sao?» Điều này đúng, nhưng sự khác biệt về phương diện tu tập không phải là lý do tuyệt đối cho việc không chứng đắc. Thật vậy, sự tu tập từ, bi, hỷ là một cách, và sự tu tập xả là một cách khác. Tuy nhiên, trong khi quán xét theo cách phủ định về phương diện mong muốn lợi ích, v.v... đã được hướng đến chúng sanh, tâm xả phạm trú vận hành dưới hình thức nhìn với sự quân bình, với bản chất quay lưng lại với điều đó. Thật vậy, ngài sẽ nói: «Chúng sanh là chủ nhân của nghiệp, do ý muốn của ai mà họ sẽ được an lạc?» v.v... Và vì ở đây cũng có sự tương đồng về đối tượng, nên đối với người đã chứng đắc thiền thứ ba bằng phương tiện từ, bi, hỷ, v.v..., việc thành tựu phạm trú xả là có thể. Do đó, đã nói «mettādīsu» (trong từ, bi, hỷ), v.v... Ở đó, «mettādīsu» có nghĩa là «trong các pháp từ, bi, hỷ, v.v... cần được tạo ra», tức là «bằng phương tiện từ, bi, hỷ, v.v...». Phần còn lại giống như phương pháp đã nói ở dưới. පකිණ්ණකකථාවණ්ණනා Chú giải về các vấn đề linh tinh 262. බ්‍රහ්මුත්තමෙනාති එත්ථ සම්මුතිබ්‍රහ්මානො උපපත්තිබ්‍රහ්මානො විසුද්ධිබ්‍රහ්මානොති තිවිධා බ්‍රහ්මානො. 262. Ở đây, trong câu "Brahmuttamena", Phạm thiên có ba loại: tục đế Phạm thiên, hóa sanh Phạm thiên, và thanh tịnh Phạm thiên. ‘‘සම්පන්නං සාලිකෙදාරං, සුවා භුඤ්ජන්ති කොසිය; පටිවෙදෙමි තෙ බ්‍රහ්මෙ, න නෙ වාරෙතුමුස්සහෙ. (ජා. 1.14.1); "Thưa ngài Kosiya, bầy vẹt đang ăn cánh đồng lúa chín mọng; thưa ngài Phạm thiên, tôi xin báo cho ngài hay, tôi không thể ngăn cản chúng được." පරිබ්බජ මහාබ්‍රහ්මෙ, පචන්තඤ්ඤෙපි පාණිනො’’ති. (පාචි. 647) – "Thưa Đại Phạm thiên, hãy du hành đi, các chúng sanh khác cũng đang nấu ăn." ච එවමාදීසු හි බ්‍රහ්මසද්දෙන සම්මුතිබ්‍රහ්මානො වුත්තා. Và trong những đoạn kinh tương tự, từ "brahma" (Phạm thiên) được dùng để chỉ tục đế Phạm thiên. ‘‘අපාරුතා තෙසං අමතස්ස ද්වාරා,යෙ සොතවන්තො පමුඤ්චන්තු සද්ධං; විහිංසසඤ්ඤී පගුණං න භාසිං,ධම්මං පණීතං මනුජෙසු බ්‍රහ්මෙ’’. "Cánh cửa bất tử đã mở ra cho những ai có tai nghe, hãy để họ thể hiện lòng tin. Thưa Phạm thiên, vì nghĩ rằng sẽ nhọc nhằn, nên ta đã không giảng dạy pháp vi diệu, cao thượng này giữa loài người." ‘‘අථ ඛො බ්‍රහ්මා සහම්පතී’’ති (දී. නි. 2.71; ම. නි. 1.283; 2.340; සං. නි. 1.172; මහාව. 9) ච එවමාදීසු බ්‍රහ්මසද්දෙන උපපත්තිබ්‍රහ්මානො වුත්තා. ‘‘බ්‍රහ්මචක්කං පවත්තෙතී’’තිආදි (ම. නි. 1.148; සං. නි. 2.21; අ. නි. 4.8; 5.11; පටි. ම. 2.44) වචනතො ‘‘බ්‍රහ්ම’’න්ති අරියධම්මො වුච්චති, තතො නිබ්බත්තත්තා අවිසෙසෙන සබ්බෙපි අරියා විසුද්ධිබ්‍රහ්මානො නාම පරමත්ථබ්‍රහ්මතාය. විසෙසතො පන ‘‘බ්‍රහ්මාති, භික්ඛවෙ, තථාගතස්සෙතං අධිවචන’’න්ති වචනතො සම්මාසම්බුද්ධො උත්තමබ්‍රහ්මා නාම සදෙවකෙ ලොකෙ බ්‍රහ්මභූතෙහි ගුණෙහි උක්කංසපාරමිප්පත්තිතො. ඉති බ්‍රහ්මානං උත්තමො, බ්‍රහ්මා ච සො උත්තමො චාති වා [Pg.378] බ්‍රහ්මුත්තමො, භගවා. තෙන කථිතෙ ‘‘සො මෙත්තාසහගතෙන චෙතසා’’තිආදිනා (දී. නි. 1.556; 3.308; ම. නි. 1.77, 459, 509; 2.309, 315, 451, 471) තත්ථ තත්ථ වෙනෙය්‍යානං දෙසිතෙ. ඉතීති එවං යථාවුත්තෙන භාවනාක්කමෙන චෙව අත්ථවණ්ණනාක්කමෙන ච විදිත්වා ජානිත්වා. පකිණ්ණකකථාපි විඤ්ඤෙය්‍යාති පුබ්බෙ විය අසාධාරණං තංතංබ්‍රහ්මවිහාරපටිනියතමෙව අත්ථං අග්ගහෙත්වා සාධාරණභාවතො තත්ථ තත්ථ පකිණ්ණකං විසටං අත්ථං ගහෙත්වා පවත්තිතා පකිණ්ණකකථාපි විජානිතබ්බා. Trong câu "Khi ấy, Phạm thiên Sahampati..." và những đoạn kinh tương tự, từ "brahma" được dùng để chỉ hóa sanh Phạm thiên. Dựa theo câu "chuyển vận Phạm luân..." v.v..., "brahma" được gọi là Thánh pháp. Do phát sanh từ đó, không phân biệt, tất cả các bậc Thánh đều được gọi là thanh tịnh Phạm thiên vì là Phạm thiên ở mức độ chân đế. Đặc biệt, dựa theo câu "Này các Tỳ khưu, 'Phạm thiên' là danh xưng của Như Lai", bậc Chánh Đẳng Giác được gọi là Phạm thiên Tối thượng do đã đạt đến đỉnh cao tột bậc về các phẩm chất đã trở thành Phạm thiên trong thế giới cùng với chư thiên. Do đó, ngài là bậc tối thượng trong các Phạm thiên, hoặc ngài vừa là Phạm thiên vừa là bậc tối thượng, nên gọi là Brahmuttama, tức là Đức Thế Tôn. Trong những lời dạy được ngài thuyết giảng cho chúng sanh ở các nơi, như "vị ấy với tâm câu hữu với từ..." v.v... Như vậy, cần phải biết và hiểu rõ theo tiến trình tu tập và tiến trình giải thích ý nghĩa đã được trình bày. Cũng cần phải hiểu về tạp luận (pakiṇṇakakathā) như sau: không nắm giữ ý nghĩa riêng biệt, chỉ định cho từng Phạm trú như trước, mà do tính chất chung, nắm giữ ý nghĩa tạp nhạp, lan rộng ở các nơi, nên tạp luận được tiến hành cũng cần phải được biết đến. මෙජ්ජතීති ධම්මතො අඤ්ඤස්ස කත්තුනිවත්තනත්ථං ධම්මමෙව කත්තාරං කත්වා නිද්දිසති. සිනිය්හතීති එත්ථ සත්තෙසු බ්‍යාපජ්ජනවසෙන ලූඛභාවස්ස පටිපක්ඛභූතං ඤාණපුබ්බඞ්ගමං හිතාකාරපවත්තිවසෙන සිනෙහනං දට්ඨබ්බං, න තණ්හායනවසෙන. තං හි මොහපුබ්බඞ්ගමං ලුබ්භනසභාවං, ඉදං පන අදුස්සනසභාවං අලොභසම්පයුත්තං. නනු ච තණ්හාසිනෙහොපි බ්‍යාපාදවිරොධී තෙන සහානවට්ඨානතො. යදිපි තෙන සහ එකස්මිං චිත්තෙ නප්පවත්තති, විරොධී පන න හොති අප්පහායකතො. මෙජ්ජතීති මිත්තො, හිතජ්ඣාසයො ඛන්ධප්පබන්ධො, තප්පරියාපන්නතාය මිත්තෙ භවා, මිත්තෙ වා ආරම්මණභූතෙ පියෙ පුග්ගලෙ භවා, මිත්තස්ස එසා පවත්ති මෙජ්ජනවසෙන වාති වෙදිතබ්බා. Câu "mejjati" (thương mến) chỉ định chính pháp làm tác nhân, nhằm mục đích loại trừ một tác nhân khác ngoài pháp. Ở đây, trong câu "siniyhati" (yêu mến), cần hiểu sự yêu mến (sinehana) là trạng thái đối nghịch với sự khô khan do sân hận đối với chúng sanh, được trí tuệ dẫn đầu, và diễn ra theo cách thức hành động vì lợi ích; không phải theo cách thức của ái dục. Vì rằng, ái dục đó có si dẫn đầu và có bản chất tham lam; còn sự yêu mến này thì có bản chất không sân hận và tương ưng với vô tham. Chẳng phải sự yêu mến do ái cũng đối nghịch với sân vì nó không cùng tồn tại với sân sao? Mặc dù nó không khởi lên trong cùng một tâm với sân, nhưng nó không phải là đối nghịch (thực sự) vì không có khả năng loại bỏ sân. "Mejjati" (thương mến) nên là "mitto" (bạn), là chuỗi uẩn có khuynh hướng lợi ích; do thuộc về chuỗi uẩn ấy nên phát sanh trong người bạn; hoặc phát sanh trong người bạn, là người đáng yêu, làm đối tượng; hoặc cần hiểu rằng đây là sự diễn tiến của người bạn theo cách thức thương mến. කරොතීති කරුණා, කිං කරොති, කෙසං, කිං නිමිත්තන්ති ආහ ‘‘පරදුක්ඛෙ සති සාධූනං හදයකම්පන’’න්ති. කම්පනන්ති ච පරෙසං දුක්ඛං දිස්වා තස්ස අපනෙතුකාමස්ස අසහනාකාරෙන චිත්තස්ස අඤ්ඤථත්තං. තයිදං සප්පුරිසානංයෙව හොතීති ආහ ‘‘සාධූන’’න්ති. සප්පුරිසා හි සපරහිතසාධනෙන ‘‘සාධූ’’ති වුච්චන්ති. විනාසෙතීති අදස්සනං ගමෙති, අපනෙතීති අත්ථො. තෙනෙත්ථ හිංසනං අපනයනන්ති දස්සෙති. පරදුක්ඛාපනයනාකාරප්පවත්තිලක්ඛණා හි කරුණා. ඵරණවසෙනාති ඵුසනවසෙන, ආරම්මණකරණවසෙනාති අත්ථො. ආරම්මණකරණඤ්චෙත්ථ දුක්ඛිතෙසු දුක්ඛාපනයනාකාරෙනෙවාති දට්ඨබ්බං. "Karoti" (làm) nên là "karuṇā" (bi). Nó làm gì, cho ai, vì nguyên nhân gì? Tác giả nói: "khi người khác đau khổ, nó làm rung động trái tim của người thiện". "Rung động" là sự biến đổi của tâm theo cách không thể chịu đựng được của người muốn loại bỏ khổ đau của người khác sau khi thấy khổ đau đó. Điều này chỉ xảy ra với bậc chân nhân, nên tác giả nói "của người thiện". Bậc chân nhân được gọi là "người thiện" vì họ thực hành lợi ích cho mình và cho người. "Vināseti" (làm cho tiêu tan) có nghĩa là làm cho không thấy, tức là loại bỏ. Do đó, ở đây, tác giả chỉ ra rằng "hiṃsanaṃ" (làm hại) có nghĩa là loại bỏ. Quả vậy, bi có trạng thái là diễn tiến theo cách thức loại bỏ khổ đau của người khác. "Pharaṇavasena" (do sự biến mãn) có nghĩa là do sự tiếp xúc, tức là do sự lấy làm đối tượng. Và ở đây, cần hiểu rằng việc lấy làm đối tượng là chỉ theo cách thức loại bỏ khổ đau nơi những người đau khổ. මොදන්ති තායාති මොදනකිරියාය මුදිතාය කරණභාවනිද්දෙසො, ස්වායං උපචාරසිද්ධො, මුදිතාවිනිමුත්තො නත්ථි තත්ථ කොචි කත්තාති තමෙව කත්තුභාවෙන නිද්දිසති ‘‘සයං වා මොදතී’’ති, අයම්පි උපචාරනිද්දෙසොව. ධම්මානං අවසවත්තනතොති වසවත්තිභාවනිවාරණත්ථං ‘‘මොදනමත්තමෙව වා තන්ති මුදිතා’’ති ආහ. Câu "modanti tāya" (họ hoan hỷ với nó) là sự chỉ định theo cách công cụ đối với hỷ (muditā), là hành động hoan hỷ. Điều này được thành tựu do ẩn dụ, vì không có tác nhân nào tách rời khỏi hỷ, nên tác giả chỉ định chính hỷ làm tác nhân qua câu "hoặc tự nó hoan hỷ". Đây cũng là sự chỉ định theo ẩn dụ. Do các pháp không tuân theo ý muốn, để ngăn chặn ý niệm về sự điều khiển, tác giả nói "hoặc hỷ chỉ đơn thuần là sự hoan hỷ". පියාදීසු [Pg.379] පක්ඛපාතුපච්ඡෙදනමුඛෙන උදාසිනභාවසඞ්ඛාතා උපපත්තිතො ඉක්ඛා උපෙක්ඛා. තෙනාහ ‘‘අවෙරා හොන්තූ’’තිආදි. තත්ථ උපෙක්ඛතීති කත්තුනිද්දෙසෙ කාරණං හෙට්ඨා වුත්තමෙව. Sự nhìn nhận (ikkhā) một cách thích đáng (upapattito), được gọi là trạng thái trung lập, với mục đích chính là cắt đứt sự thiên vị đối với người thân yêu v.v..., được gọi là xả (upekkhā). Do đó, tác giả nói "mong rằng họ không có oan trái..." v.v... Ở đây, lý do cho sự chỉ định tác nhân trong câu "upekkhati" (xả) đã được nói ở trên. 263. හිතො නාම අත්ථචරො, තස්මා හිතාකාරප්පවත්තිලක්ඛණාති සත්තානං හිතචරණාකාරෙන පවත්තිලක්ඛණා, හිතාකාරස්ස වා පවත්තනලක්ඛණා. හිතූපසංහාරරසාති සත්තෙසු හිතස්ස උපනයනකිච්චා, උපනයනසම්පත්තිකා වා. ‘‘අනත්ථං මෙ අචරී’’තිආදිනා (ධ. ස. 1237; විභ. 909) පවත්තනකස්ස ආඝාතස්ස විනයනාකාරෙන පච්චුපතිට්ඨති, ඤාණස්ස ගොචරභාවං ගච්ඡති, යත්ථ වා සයං උප්පජ්ජති, තත්ථ ආඝාතවිනයනං පච්චුපට්ඨපෙතීති ආඝාතවිනයපච්චුපට්ඨානා. අමනාපානම්පි සත්තානං පටික්කූලෙ අප්පටික්කූලසඤ්ඤිතාරූපෙන, පගෙව මනාපානං යං මනාපභාවදස්සනං, තථාපවත්තො යොනිසොමනසිකාරො, තං පදට්ඨානං එතිස්සාති මනාපභාවදස්සනපදට්ඨානා. බ්‍යාපාදූපසමොති බ්‍යාපාදස්ස වික්ඛම්භනවසෙන වූපසමො. සම්පත්තීති සම්පජ්ජනං සම්මදෙව නිබ්බත්ති. සිනෙහසම්භවොති තණ්හාසිනෙහස්ස උප්පත්ති. විපත්තීති විනාසො. මෙත්තාමුඛෙන හි රාගො වඤ්චෙති. 263. "Hita" (lợi ích) có nghĩa là hành động vì lợi ích. Do đó, "có trạng thái là diễn tiến theo cách thức lợi ích" (hitākārappavattilakkhaṇā) có nghĩa là có trạng thái là diễn tiến theo cách thức hành động vì lợi ích của chúng sanh, hoặc có trạng thái là làm phát sanh cách thức lợi ích. "Có phận sự là mang lại lợi ích" (hitūpasaṃhārarasā) có nghĩa là có nhiệm vụ mang lại lợi ích cho chúng sanh, hoặc có sự thành tựu là mang lại lợi ích. Nó biểu hiện qua việc dẹp bỏ oán hận phát sanh từ suy nghĩ "người ấy đã làm điều bất lợi cho ta..." v.v...; nó đi vào phạm vi của trí tuệ; hoặc nơi nào nó tự khởi lên, nơi đó nó làm cho sự dẹp bỏ oán hận biểu hiện, do đó nó "có sự biểu hiện là dẹp bỏ oán hận" (āghātavinayapaccupaṭṭhānā). Ngay cả đối với những chúng sanh không đáng ưa, việc thấy được khía cạnh đáng ưa bằng cách nhận thức điều không đáng ưa là đáng ưa, huống chi là đối với những người đáng ưa; tư duy như lý diễn tiến như vậy, sự thấy được khía cạnh đáng ưa đó là nhân cần thiết của tâm từ, do đó nó "có sự thấy được khía cạnh đáng ưa làm nhân cần thiết" (manāpabhāvadassanapadaṭṭhānā). Sự lắng dịu của sân (byāpādūpasamo) là thành tựu của nó, tức là sự lắng dịu của sân do sự trấn áp. "Thành tựu" (sampatti) có nghĩa là sự thành công, sự hoàn thành tốt đẹp. "Sự phát sanh của yêu mến" (sinehasambhavo) có nghĩa là sự khởi lên của yêu mến do ái, đó là thất bại của nó. "Thất bại" (vipatti) có nghĩa là sự hủy hoại. Quả vậy, tham ái thường lừa dối dưới vỏ bọc của tâm từ. කරුණාදීනං ලක්ඛණාදීසු ඉමිනා නයෙන අත්ථො වෙදිතබ්බො. විසෙසමත්තමෙව වණ්ණයිස්සාම. සත්තානං පවත්තදුක්ඛස්ස අපනයනාකාරො. අපනයනං පන හොතු වා මා වා, යො දුක්ඛාපනයනාකාරො, තථාපවත්තිලක්ඛණා දුක්ඛාපනයනාකාරප්පවත්තිලක්ඛණා. අපනෙතුකාමතාය පරෙසං දුක්ඛස්ස අසහනං අනධිවාසනං පරදුක්ඛාසහනං. න විහිංසා අවිහිංසා, සත්තානං අවිහෙඨනං. තං පච්චුපට්ඨපෙති, විහිංසාය වා පටිපක්ඛභාවෙන පච්චුපතිට්ඨතීති අවිහිංසාපච්චුපට්ඨානා. විහිංසූපසමොති එත්ථ විහිංසන්ති එතාය සත්තෙ, විහිංසනං වා නෙසං තන්ති විහිංසා, සත්තානං විහෙඨනාකාරෙන පවත්තො කරුණාය පටිපක්ඛභූතො පටිඝචිත්තුප්පාදො. කරුණාමුඛෙන සොකො වඤ්චෙතීති ආහ ‘‘සොකසම්භවො විපත්තී’’ති. Ý nghĩa về các tướng trạng v.v... của bi v.v... nên được hiểu theo phương pháp này. Chúng ta sẽ chỉ giải thích điểm đặc biệt. (Bi) là trạng thái loại trừ khổ đau đang diễn ra của chúng sanh. Việc loại trừ có thể xảy ra hoặc không, nhưng trạng thái loại trừ khổ đau nào có, thì (bi) có tướng trạng là diễn tiến như vậy, tức là có tướng trạng diễn tiến với trạng thái loại trừ khổ đau. Do muốn loại trừ, việc không thể chịu đựng, không thể kham nhẫn nỗi khổ của người khác là (phận sự) không chịu đựng nỗi khổ của người khác. Không làm hại là vô hại, là không quấy nhiễu chúng sanh. Nó làm cho điều đó hiện khởi, hoặc nó hiện khởi do là đối nghịch với sự làm hại, vì vậy (bi) có sự vô hại là biểu hiện. Trong câu "sự lắng dịu của sự làm hại" (vihiṃsūpasamo), người ta làm hại chúng sanh bằng cái này (etāya), hoặc nó là sự làm hại (vihiṃsanaṃ) của họ (nesaṃ), vì vậy nó là sự làm hại (vihiṃsā), (đó là) tâm sở sân, là đối nghịch của bi, diễn tiến với trạng thái quấy nhiễu chúng sanh. Sầu muộn lừa dối qua bộ mặt của bi, vì vậy ngài nói "sự bất hạnh là nguồn gốc của sầu muộn". පමොදනලක්ඛණාති පරසම්පත්තියා පමොදනලක්ඛණා. අනිස්සායනරසාති ඉස්සායනස්ස උසූයනස්ස පටිපක්ඛභාවකිච්චා. සත්තානං සම්පත්තියා, පන්තසෙනාසනෙසු, අධිකුසලධම්මෙසු ච අසහනං අරමණං අරතිඉච්චෙව [Pg.380] සඞ්ගහං ගච්ඡති, තස්සා විහනනාකාරෙන පච්චුපතිට්ඨති, තස්ස වා විඝාතං වූපසමං පච්චුපට්ඨපෙතීති අරතිවිඝාතපච්චුපට්ඨානා. (Hỷ) có tướng trạng là hoan hỷ với tài sản của người khác. Có phận sự là không ganh tỵ, tức là phận sự đối nghịch với sự ganh tỵ, đố kỵ. Sự không chịu đựng, không thích thú đối với tài sản của chúng sanh, đối với trú xứ xa vắng, và đối với các thiện pháp cao thượng được gọi là bất lạc (arati). Nó hiện khởi với trạng thái loại trừ sự bất lạc ấy, hoặc nó làm cho sự tiêu trừ, sự lắng dịu của bất lạc ấy hiện khởi, vì vậy (hỷ) có sự tiêu trừ bất lạc là biểu hiện. පහාසො ගෙහසිතපීතිවසෙන පහට්ඨභාවො උප්පිලාවිතත්තං. සත්තෙසු සමභාවදස්සනරසාති පියාදිභෙදෙසු සබ්බසත්තෙසු උදාසිනවුත්තියා සමභාවස්සෙව දස්සනකිච්චා, උපපත්තිතො ඉක්ඛණතො සමභාවෙනෙව තෙසං ගහණකිච්චාති අත්ථො. සත්තෙසු පටික්කූලාපටික්කූලාකාරානං අග්ගහණතො තත්ථ පටිඝානුනයානං වූපසමනාකාරෙන වුත්තියා තෙසං වූපසමං වික්ඛම්භනං පච්චුපට්ඨපෙතීති පටිඝානුනයවූපසමපච්චුපට්ඨානා. එවං පවත්තකම්මස්සකතාදස්සනපදට්ඨානාති එත්ථ ‘‘එව’’න්ති ඉමිනා බ්‍යතිරෙකමුඛෙන හිතූපසංහාරදුක්ඛාපනයනසම්පත්තිපමොදනාකාරෙන පච්චාමසන්තො මෙත්තාදීනං තිස්සන්නං පවත්තිආකාරපටිසෙධනමුඛෙන පවත්තං කම්මස්සකතාඤාණං උපෙක්ඛාබ්‍රහ්මවිහාරස්ස ආසන්නකාරණං, න යං කිඤ්චීති දස්සෙති. Sự vui mừng là trạng thái hân hoan, phấn khởi do sự vui thích tại gia. Có phận sự thấy sự bình đẳng đối với chúng sanh, tức là do thái độ trung lập đối với tất cả chúng sanh trong các sự phân biệt như người thân yêu v.v... nên có phận sự chỉ thấy sự bình đẳng; ý nghĩa là, có phận sự tiếp nhận họ một cách bình đẳng do nhìn nhận theo thực tại. Do không nắm giữ các trạng thái đáng ghét và không đáng ghét nơi chúng sanh, do diễn tiến với trạng thái làm lắng dịu sự chống đối và thiên vị nơi họ, nó làm cho sự lắng dịu, sự chế ngự của chúng hiện khởi, vì vậy (xả) có sự lắng dịu của chống đối và thiên vị là biểu hiện. Trong câu "có sự thấy nghiệp là của riêng làm nền tảng, diễn tiến như vậy", bằng từ "như vậy" (evaṃ), ngài chỉ ra rằng, bằng cách phủ định, trong khi quán xét các trạng thái đem lại lợi ích, loại trừ khổ đau, và hoan hỷ với tài sản, trí tuệ về nghiệp là của riêng, diễn tiến bằng cách phủ định phương thức diễn tiến của ba pháp từ, bi, hỷ, là nhân cần thiết của xả phạm trú, chứ không phải bất cứ (trí tuệ về nghiệp là của riêng) nào. 264. විපස්සනාසුඛඤ්චෙව භවසම්පත්ති චාති එත්ථ දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරො චාති වත්තබ්බං. තම්පි හි නෙසං සාධාරණපයොජනං. තථා ‘‘සුඛං සුපතී’’තිආදයො (අ. නි. 8.1; 11.15) එකාදසානිසංසා. තෙ පන හෙට්ඨා වුත්තා එවාති ඉධ න ගහිතා. 264. Trong câu "và sự an lạc của thiền quán và sự thành tựu trong các cõi" (vipassanāsukhañceva bhavasampatti ca), cũng nên nói "và sự an trú trong hạnh phúc hiện tại". Vì điều đó cũng là lợi ích chung của chúng. Tương tự, mười một lợi ích bắt đầu bằng "ngủ một cách an lạc". Nhưng những điều đó đã được nói ở trước, vì vậy không được đề cập ở đây. නිස්සරති අපගච්ඡති එතෙනාති නිස්සරණං, පහායකං. කාමඤ්චෙතෙහි පඤ්චපි නීවරණානි, තදෙකට්ඨා ච පාපධම්මා වික්ඛම්භනවසෙන පහීයන්ති, උජුවිපච්චනීකදස්සනවසෙන පන බ්‍යාපාදාදයො පාළියං (දී. නි. 3.326; අ. නි. 6.13) වුත්තා. එවඤ්ච කත්වා රාගනිස්සරණතාවචනං උපෙක්ඛාබ්‍රහ්මවිහාරස්ස සුට්ඨු සමත්ථිතං දට්ඨබ්බං. (Sân hận v.v...) thoát ra, rời khỏi bằng cái này, vì vậy nó là sự xuất ly (nissaraṇaṃ), là cái để từ bỏ. Mặc dù cả năm triền cái và các ác pháp có cùng nền tảng với chúng đều được từ bỏ bằng cách chế ngự bởi những (phạm trú) này, nhưng sân hận v.v... được nói trong Pāli theo cách chỉ ra đối nghịch trực tiếp. Và do đó, nên hiểu rằng lời nói về việc là sự xuất ly khỏi tham ái đối với xả phạm trú là được thiết lập rất tốt. 265. එත්ථාති එතෙසු බ්‍රහ්මවිහාරෙසු. මෙත්තා සත්තෙසු යථාරහං දානපියවචනාදිසීලසුතාදිගුණගහණවසෙන පවත්තති. තෙන වුත්තං ‘‘සත්තානං මනාපභාවදස්සනපදට්ඨානා’’ති. රාගොපි තත්ථ යථා තථා ගුණග්ගහණමුඛෙනෙව පවත්තති මනාපසඤ්ඤාපලොභතොති ආහ ‘‘ගුණදස්සනසභාගතායා’’ති. තස්මා මිත්තමුඛසපත්තො විය තුල්‍යාකාරෙන දූසනතො රාගො මෙත්තාය ආසන්නපච්චත්ථිකො, සො ලහුං ඔතාරං ලභති සතිසම්මොසමත්තෙනාපි මෙත්තං අපනීය තස්සා වත්ථුස්මිං උප්පජ්ජනාරහත්තා[Pg.381]. තතොති රාගතො, රාගස්ස වා ඔතාරලාභතො. සභාගවිසභාගතායාති සභාගස්ස, සභාගෙන වා විසභාගතාය. සත්තෙසු හි මනාපාකාරගාහිනො මෙත්තාසභාගස්ස තබ්බිපරීතසභාවො බ්‍යාපාදො තෙන විසභාගො. තස්මා සො ඔතාරං ලභමානො චිරෙනෙව ලභෙය්‍යාති පුරිසස්ස දූරෙ ඨිතසපත්තො විය මෙත්තාය දූරපච්චත්ථිකො. තතොති බ්‍යාපාදතො. නිබ්භයෙනාති අනුස්සඞ්කනපරිසඞ්කනෙන, ලද්ධපතිට්ඨාය මෙත්තාය බ්‍යාපාදෙන දුප්පධංසියත්තාති අධිප්පායො. තෙනාහ ‘‘මෙත්තායිස්සතී’’තිආදි. 265. Ở đây, tức là trong các phạm trú này. Từ diễn tiến đối với chúng sanh một cách thích hợp, bằng cách nắm giữ các đức tính như bố thí, ái ngữ v.v..., giới, văn v.v... Do đó, đã được nói "có sự thấy trạng thái đáng ưa thích của chúng sanh làm nền tảng". Tham ái cũng diễn tiến ở đó bằng cách này hay cách khác, chỉ bằng cách nắm giữ các đức tính, do sự quyến rũ của tưởng về sự đáng ưa thích, vì vậy ngài nói "do có bản chất tương tự trong việc thấy các đức tính". Do đó, giống như kẻ thù mang bộ mặt bạn bè, do làm hư hỏng với trạng thái tương tự, tham ái là kẻ thù gần của từ. Nó dễ dàng có được cơ hội, do có khả năng sanh khởi trong đối tượng của từ khi từ bị loại bỏ chỉ bằng sự thất niệm. "Do đó" (tato) tức là từ tham ái, hoặc do tham ái có được cơ hội. "Do sự tương tự và không tương tự" (sabhāgavisabhāgatāya) tức là do sự không tương tự với cái tương tự (sabhāgassa), hoặc bởi cái tương tự (sabhāgena). Vì sân hận, có bản chất trái ngược với tham ái vốn có phần tương tự với từ (mettāsabhāgassa) trong việc nắm giữ trạng thái đáng ưa thích nơi chúng sanh, là không tương tự (visabhāgo) với nó (tena). Do đó, nếu nó có được cơ hội, nó sẽ chỉ có được sau một thời gian dài. Giống như kẻ thù đứng ở xa của một người, nó là kẻ thù xa của từ. "Do đó" (tato) tức là từ sân hận. "Không sợ hãi" (nibbhayena) tức là không lo lắng, không e ngại; ý nghĩa là, vì từ đã được thiết lập vững chắc thì khó bị sân hận phá hủy. Do đó, ngài nói "sẽ có từ" v.v... ඉට්ඨානන්ති පියානං. කන්තානන්ති කමනීයානං. මනාපානන්ති මනවඩ්ඪනකානං. තතො එව මනො රමෙන්තීති මනොරමානං. ලොකාමිසපටිසංයුත්තානන්ති තණ්හාසන්නිස්සිතානං. අප්පටිලාභතො සමනුපස්සතොති අප්පටිලාභෙන අහමිමෙ න ලභාමීති පරිතස්සතො. අතීතන්ති අතික්කන්තං. නිරුද්ධන්ති නිරොධප්පත්තං. විපරිණතන්ති සභාවවිගමෙන විගතං. සමනුස්සරතොති අනුත්ථුනනවසෙන චින්තයතො. ගෙහසිතන්ති කාමගුණනිස්සිතං. ‘‘ආදිනා’’ති ඉමිනා ‘‘සොතවිඤ්ඤෙය්‍යානං සද්දාන’’න්ති එවමාදිං සඞ්ගණ්හාති. විපත්තිදස්සනසභාගතායාති යෙසු සත්තෙසු භොගාදිවිපත්තිදස්සනමුඛෙන කරුණා පවත්තති, තෙසු තන්නිමිත්තමෙව අයොනිසො ආභොගෙ සති යථාවුත්තදොමනස්සමුඛෙන සොකො උප්පජ්ජෙය්‍ය, සො කරුණාය ආසන්නපච්චත්ථිකො. සොකො හි ඉධ දොමනස්සසීසෙන වුත්තො. සභාගවිසභාගතායාති එත්ථ සත්තෙසු දුක්ඛාපනයනකාමතාකාරස්ස කරුණාසභාගස්ස තෙසු දුක්ඛූපනයනාකාරො විහෙසාසභාවො විසභාගොති තාය සභාගවිසභාගතාය සා ඔතාරං ලභමානා චිරෙනෙව ලභෙය්‍යාති පුරිසස්ස දූරෙ ඨිතසපත්තො විය කරුණාය දූරපච්චත්ථිකා වුත්තා. Iṭṭhānanti là được yêu thích. Kantānanti là được ưa chuộng. Manāpānanti là làm tăng trưởng tâm ý. Do đó, chúng làm cho tâm hoan hỷ, nên gọi là manoramānaṃ (làm tâm hoan hỷ). Lokāmisapaṭisaṃyuttānanti là nương tựa vào ái. Appaṭilābhato samanupassatoti là đối với người bị dằn vặt bởi ý nghĩ "ta không có được những thứ này" do không có được. Atītanti là đã trôi qua. Niruddhanti là đã đi đến sự diệt. Vipariṇatanti là đã biến mất do sự mất đi của tự tánh. Samanussaratoti là đối với người suy tư theo cách than vãn. Gehasitanti là nương tựa vào dục đức. Bằng từ ‘‘ādinā’’ này, ngài bao gồm cả những câu như "âm thanh được nhận biết bởi nhĩ thức" v.v... Vipattidassanasabhāgatāyāti (do có cùng bản chất là thấy sự bất hạnh): Lòng bi khởi lên đối với chúng sanh nào qua việc thấy sự bất hạnh về tài sản v.v..., khi có sự tác ý không như lý về chính nhân duyên ấy đối với các chúng sanh ấy, sầu có thể sanh khởi qua ưu đã được nói đến, nỗi sầu ấy là kẻ thù gần của lòng bi. Vì sầu ở đây được nói với ưu làm chính. Sabhāgavisabhāgatāyāti (do có bản chất tương đồng và khác biệt): Ở đây, đối với bản chất của lòng bi là trạng thái muốn loại trừ khổ đau cho chúng sanh, thì bản chất của sự não hại là trạng thái mang đến khổ đau cho chúng sanh ấy là khác biệt. Do sự tương đồng và khác biệt về bản chất ấy, nó (sự não hại) nếu có được cơ hội thì cũng phải rất lâu mới có được. (Sự não hại) được gọi là kẻ thù xa của lòng bi, giống như kẻ thù ở xa của một người. සම්පත්තිදස්සනසභාගතායාති යෙසු සත්තෙසු භොගාදිසම්පත්තිදස්සනමුඛෙන මුදිතා පවත්තති, තෙසු තන්නිමිත්තමෙව අයොනිසො ආභොගෙ සති ‘‘චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්‍යානං රූපාන’’න්තිආදිනා (ම. නි. 3.306) වුත්තසොමනස්සමුඛෙන පහාසො උප්පජ්ජෙය්‍ය, සො ච මුදිතාය ආසන්නපච්චත්ථිකො. පහාසො හි ඉධ සොමනස්සසීසෙන වුත්තො. සභාගවිසභාගතායාති භොගාදිසම්පත්තීහි [Pg.382] මුදිතෙසු සත්තෙසු පමොදනාකාරස්ස මුදිතාසභාගස්ස තත්ථ අනභිරමනාකාරා අරති විසභාගාති තාය සභාගවිසභාගතාය සා ඔතාරං ලභමානා චිරෙනෙව ලභෙය්‍යාති පුරිසස්ස දූරෙ ඨිතසපත්තො විය මුදිතාය දූරපච්චත්ථිකා වුත්තා. පමුදිතො චාතිආදි මුදිතාය සිද්ධාය අයම්පි අරති න හොතීති ලද්ධබ්බගුණදස්සනවසෙන වුත්තං, න ඉධාධිප්පෙතඅරතිනිග්ගහදස්සනවසෙන. කායචිත්තවිවෙකපටිපක්ඛාය වා අරතියා වික්ඛම්භිතාය මුදිතාය පටිපක්ඛා අරති සුවික්ඛම්භනෙය්‍යා හොතීති දස්සනත්ථං එකදෙසෙන අරති දස්සිතාති දට්ඨබ්බං. අධිකුසලධම්මෙසූති සමථවිපස්සනාධම්මෙසු. Sampattidassanasabhāgatāyāti (do có cùng bản chất là thấy sự thành tựu): Hỷ khởi lên đối với chúng sanh nào qua việc thấy sự thành tựu về tài sản v.v..., khi có sự tác ý không như lý về chính nhân duyên ấy đối với các chúng sanh ấy, sự vui mừng hớn hở có thể sanh khởi qua hỷ đã được nói đến bằng câu "các sắc được nhận biết bởi nhãn thức" v.v..., và sự vui mừng hớn hở ấy là kẻ thù gần của hỷ. Vì sự vui mừng hớn hở ở đây được nói với hỷ làm chính. Sabhāgavisabhāgatāyāti (do có bản chất tương đồng và khác biệt): Đối với bản chất của hỷ là trạng thái vui mừng với các chúng sanh hoan hỷ vì sự thành tựu tài sản v.v..., thì sự không hoan hỷ là trạng thái không vui thích ở đó là khác biệt. Do sự tương đồng và khác biệt về bản chất ấy, nó (sự không hoan hỷ) nếu có được cơ hội thì cũng phải rất lâu mới có được. (Sự không hoan hỷ) được gọi là kẻ thù xa của hỷ, giống như kẻ thù ở xa của một người. Câu "và hoan hỷ" v.v... được nói theo cách chỉ ra phẩm chất nên có được rằng "khi hỷ đã thành tựu, sự không hoan hỷ này cũng không có", chứ không phải theo cách chỉ ra sự chế ngự sự không hoan hỷ được chủ ý ở đây. Hoặc, nên hiểu rằng: để chỉ ra rằng khi sự không hoan hỷ, là đối nghịch của thân viễn ly và tâm viễn ly, đã được chế ngự, thì sự không hoan hỷ, là đối nghịch của hỷ, có thể được chế ngự dễ dàng, nên sự không hoan hỷ được chỉ ra một phần. Adhikusaladhammesūti là trong các pháp chỉ và quán. බාලකරධම්මයොගතො බාලස්ස. අත්තහිතපරහිතබ්‍යාමූළ්හතාය මූළ්හස්ස. පුථූනං කිලෙසාදීනං ජනනාදීහි කාරණෙහි පුථුජ්ජනස්ස. කිලෙසොධීනං මග්ගොධීහි අජිතත්තා අනොධිජිනස්ස, ඔධිජිනා වා සෙක්ඛා ඔධිසොව කිලෙසානං ජිතත්තා. තෙන ඉමස්ස ඔධිජිතභාවං පටික්ඛිපති. සත්තමභවාදිතො උද්ධං පවත්තනවිපාකස්ස අජිතත්තා අවිපාකජිනස්ස, විපාකජිනා වා අරහන්තො අප්පටිසන්ධිකත්තා. තෙනස්ස අසෙක්ඛත්තං පටික්ඛිපති. අනෙකාදීනවෙ සබ්බෙසම්පි පාපධම්මානං මූලභූතෙ සම්මොහෙ ආදීනවානං අදස්සනසීලතාය අනාදීනවදස්සාවිනො. ආගමාධිගමාභාවා අස්සුතවතො. එදිසො එකංසෙන අන්ධපුථුජ්ජනො නාම හොතීති තස්ස අන්ධපුථුජ්ජනභාවදස්සනත්ථං පුනපි ‘‘පුථුජ්ජනස්සා’’ති වුත්තං. එවරූපාති වුත්තාකාරෙන සම්මොහපුබ්බිකා. රූපං සා නාතිවත්තතීති රූපානං සමතික්කමනාය කාරණං න හොති, රූපාරම්මණෙ කිලෙසෙ නාතිවත්තතීති අධිප්පායො. සොමනස්සදොමනස්සරහිතං අඤ්ඤාණමෙව අඤ්ඤාණුපෙක්ඛා. දොසගුණාවිචාරණවසෙන සභාගත්තාති යථා බ්‍රහ්මවිහාරුපෙක්ඛා මෙත්තාදයො විය සත්තෙසු හිතූපසංහාරාදිවසෙන ගුණදොසෙ අවිචාරෙන්තී කෙවලං අජ්ඣුපෙක්ඛනවසෙනෙව පවත්තති, එවං අඤ්ඤාණුපෙක්ඛා සත්තෙසු විජ්ජමානම්පි ගුණදොසං අචින්තෙන්තී කෙවලං අජ්ඣුපෙක්ඛනවසෙනෙව පවත්තතීති දොසගුණාවිචාරණවසෙන සභාගා. තස්මා සා ලහුං ඔතාරං ලභතීති බ්‍රහ්මවිහාරුපෙක්ඛාය ආසන්නපච්චත්ථිකා වුත්තා. සභාගවිසභාගතායාති ඉට්ඨානිට්ඨෙසු මජ්ඣත්තාකාරස්ස උපෙක්ඛාසභාගස්ස [Pg.383] තත්ථ අනුරොධවිරොධපවත්තිආකාරා රාගපටිඝා විසභාගාති තාය සභාගවිසභාගතාය තෙ ඔතාරං ලභමානා චිරෙනෙව ලභෙය්‍යුන්ති පුරිසස්ස දූරෙ ඨිතසපත්තො විය උපෙක්ඛාබ්‍රහ්මවිහාරස්ස දූරපච්චත්ථිකා වුත්තා. Bālassa là của kẻ ngu, do sự liên hệ với các pháp tạo ra sự ngu si. Mūḷhassa là của kẻ si mê, do sự si mê tột độ về lợi ích của mình và lợi ích của người khác. Puthujjanassa là của phàm phu, do các nguyên nhân như sanh ra nhiều phiền não v.v... Anodhijinassa là của người chưa chiến thắng các giới hạn phiền não bằng các giới hạn của đạo, do chưa chiến thắng; hoặc, các bậc hữu học là những người chiến thắng có giới hạn, do đã chiến thắng các phiền não chỉ trong giới hạn. Do đó, ngài phủ nhận trạng thái chiến thắng có giới hạn của người này. Avipākajinassa là của người chưa chiến thắng quả vị, do chưa chiến thắng quả vị sẽ diễn ra trên kiếp thứ bảy v.v...; hoặc, các bậc A-la-hán là những người chiến thắng quả vị, do không còn tái sanh. Do đó, ngài phủ nhận trạng thái vô học của người này. Anādīnavadassāvino là của người không có thói quen thấy sự nguy hại, do không có thói quen thấy sự nguy hại trong si mê tột độ, là gốc rễ của tất cả các pháp ác và có nhiều nguy hại. Assutavato là của người không có văn (học), do không có giáo pháp và chứng pháp. Để chỉ ra trạng thái là phàm phu mù quáng của người ấy, rằng "người như vậy chắc chắn được gọi là phàm phu mù quáng", nên từ ‘‘puthujjanassā’’ lại được nói một lần nữa. Evarūpāti là có si mê tột độ đi trước theo cách đã nói. Rūpaṃ sā nātivattati (nó không vượt qua sắc) có nghĩa là không phải là nguyên nhân để vượt qua các sắc, ý là không vượt qua được phiền não có sắc làm đối tượng. Chính sự vô minh không có hỷ và ưu là vô minh xả. Dosaguṇāvicāraṇavasena sabhāgattāti (do có cùng bản chất là không xem xét lỗi và đức): Giống như xả trong tứ vô lượng tâm, cũng như từ v.v..., không xem xét lỗi và đức mà chỉ vận hành theo cách mang lại lợi ích cho chúng sanh, chỉ đơn thuần vận hành theo cách xả bỏ, cũng vậy, vô minh xả không suy xét đến lỗi và đức dù có hiện hữu nơi chúng sanh, mà chỉ vận hành theo cách xả bỏ. Do đó, chúng có cùng bản chất là không xem xét lỗi và đức. Vì vậy, nó (vô minh xả) dễ dàng có được cơ hội, nên được gọi là kẻ thù gần của xả trong tứ vô lượng tâm. Sabhāgavisabhāgatāyāti (do có bản chất tương đồng và khác biệt): Đối với bản chất của xả là trạng thái trung lập đối với các đối tượng khả ái và không khả ái, thì tham và sân, là những trạng thái vận hành theo cách thuận theo và chống đối ở đó, là khác biệt. Do sự tương đồng và khác biệt về bản chất ấy, chúng (tham và sân) nếu có được cơ hội thì cũng phải rất lâu mới có được. (Tham và sân) được gọi là kẻ thù xa của xả trong tứ vô lượng tâm, giống như kẻ thù ở xa của một người. 266. කත්තුකාමතා ඡන්දො ආදි ‘‘ඡන්දමූලකා කුසලා ධම්මා’’ති (අ. නි. 8.83) වචනතො, අථ වා සත්තෙසු හිතෙසිතාදුක්ඛාපනයනකාමතාදිනා අනවජ්ජාභිපත්ථනාවසෙන පවත්තනතො ‘‘කත්තුකාමතා ඡන්දො ආදී’’ති වුත්තං. උපෙක්ඛාබ්‍රහ්මවිහාරොපි හි සත්තෙසු අනිරාකතහිතච්ඡන්දොයෙව ‘‘තත්ථ අබ්‍යාවටතා අපණ්ණකපටිපදා’’ති අජ්ඣුපෙක්ඛනාකාරෙන පවත්තති මාතා විය සකිච්චපසුතෙ පුත්තෙ. නීවරණාදීති ආදි-සද්දෙන තදෙකට්ඨකිලෙසානං සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. කත්ථචි සත්තග්ගහණම්පි සඞ්ඛාරග්ගහණමෙව හොති පුග්ගලාධිට්ඨානාය දෙසනාය යථා ‘‘සබ්බෙ සත්තා ආහාරට්ඨිතිකා’’ති (අ. නි. 10.27; ඛු. පා. 4.1), න එවමිධාති ආහ ‘‘පඤ්ඤත්තිධම්මවසෙන එකො වා සත්තො අනෙකෙ වා සත්තා ආරම්මණ’’න්ති. පඤ්ඤත්තිධම්මවසෙනාති පඤ්ඤත්තිසඞ්ඛාතධම්මවසෙන. කාමඤ්චෙත්ථ ‘‘සුඛිතා හොන්තූ’’තිආදිනා (පටි. ම. 2.23) භාවනායං සුඛාදිග්ගහණම්පි ලබ්භති. තං පන ‘‘සබ්බෙ සඞ්ඛාරා අනිච්චා’’ති (ධ. ප. 255; ථෙරගා. 676; නෙත්ති. 5) විපස්සනාය අනිච්චලක්ඛණගහණං විය අප්පධානභූතං, සත්තපඤ්ඤත්ති එව පධානභාවෙන ගය්හතීති දට්ඨබ්බං. උපචාරෙ වා පත්තෙ ආරම්මණවඩ්ඪනං තත්ථාපි සීමාසම්භෙදසිද්ධිතොති අධිප්පායො. 266. Dục muốn làm là khởi đầu, do có câu (kinh) nói rằng: “Các pháp thiện có dục làm căn bản”. Hoặc là, do diễn tiến bằng cách mong mỏi điều không có lỗi lầm đối với chúng sanh, như là mong muốn lợi ích, mong muốn loại trừ khổ đau, v.v., nên được nói rằng: “Dục muốn làm là khởi đầu”. Quả vậy, cả phạm trú xả cũng diễn tiến bằng cách xả bỏ đối với chúng sanh trong khi vẫn có dục về lợi ích không bị từ bỏ, (với ý nghĩ rằng): “Sự không bận tâm ở đó là pháp hành không sai lầm”, giống như người mẹ đối với đứa con đang chuyên tâm vào công việc của mình. Trong câu `nīvaraṇādi` (các triền cái, v.v.), nên hiểu rằng từ `ādi` (v.v.) bao gồm cả các phiền não có cùng một nền tảng với các triền cái ấy. Ở một vài nơi, do bài thuyết giảng dựa trên phương diện cá nhân, việc nắm bắt chúng sanh cũng chính là việc nắm bắt các pháp hành, giống như câu: “Tất cả chúng sanh tồn tại nhờ vật thực”. Để chỉ rằng ở đây không phải như vậy, ngài đã nói: “Một chúng sanh hay nhiều chúng sanh là đối tượng theo phương diện pháp chế định”. `Paññattidhammavasena` nghĩa là theo phương diện pháp được gọi là chế định. Và ở đây, trong việc tu tập với câu “mong rằng họ được an lạc” v.v., việc nắm bắt lạc v.v. cũng có được. Tuy nhiên, nên hiểu rằng việc ấy không phải là chính yếu, giống như việc nắm bắt tướng vô thường trong thiền minh sát với câu “tất cả các pháp hành là vô thường”, mà chính chế định chúng sanh được nắm bắt một cách chính yếu. Hoặc khi đã đạt đến cận hành, có sự phát triển đối tượng, ý muốn nói là vì ở đó cũng thành tựu được việc phá vỡ ranh giới. එකමාවාසං පරිච්ඡින්දිත්වාති එත්ථ ‘‘සත්තෙ මෙත්තාය ඵරිස්සාමී’’ති එවං ඤාණෙන පරිච්ඡෙදං කත්වා එකා රච්ඡා පරිච්ඡින්දිතබ්බාති යොජනා. රච්ඡාගහණෙන රච්ඡාවාසිනො සත්තා ගහිතා යථා එකං දිසන්ති. එවං සබ්බත්ථ. Trong câu `ekamāvāsaṃ paricchinditvā` (sau khi khoanh vùng một trú xứ), cách cú pháp là: sau khi thực hiện sự khoanh vùng bằng trí tuệ rằng “ta sẽ biến mãn tâm từ đến các chúng sanh (ở đây)”, một con đường nên được khoanh vùng. Bằng việc nắm bắt con đường, các chúng sanh sống trên con đường được nắm bắt, giống như (trong câu) `ekaṃ disaṃ` (một phương). Tương tự như vậy ở tất cả mọi nơi. 267. කසිණානං නිස්සන්දොති කසිණජ්ඣානානං නිස්සන්දඵලසදිසා ආරුප්පා අරූපජ්ඣානානි, කසිණජ්ඣානානං පාරිපූරියාව සිජ්ඣනතො. තෙහි විනා අසිජ්ඣනතොති කෙචි. සමාධිනිස්සන්දොති රූපජ්ඣානසමාධීනං, හෙට්ඨිමානං තිණ්ණං අරූපජ්ඣානසමාධීනඤ්ච නිස්සන්දො පටිපාටියා තෙ අධිගන්ත්වාව පටිලභිතබ්බතො[Pg.384]. විපස්සනානිස්සන්දො විපස්සනානුභාවෙන ලද්ධබ්බතො, විපස්සනාවසෙනෙව ච සමාපජ්ජිතබ්බතො. සමථවිපස්සනානිස්සන්දො නිරොධසමාපත්ති. යථාහ ‘‘ද්වීහි බලෙහි සමන්නාගතත්තා’’තිආදි (විසුද්ධි. 2.868). ‘‘පුරිමබ්‍රහ්මවිහාරත්තයනිස්සන්දො’’ති ඉමිනා මෙත්තාදිවසෙන තීණි ඣානානි අධිගන්ත්වා ඨිතස්සෙව උපෙක්ඛාබ්‍රහ්මවිහාරො, න ඉතරස්සාති දස්සෙති. තමෙවත්ථං උපමාය පාකටතරං කත්වා දස්සෙතුං ‘‘යථා හී’’තිආදි වුත්තං. යං පනෙත්ථ වත්තබ්බං, තං හෙට්ඨා වුත්තමෙව. 267. (Câu) `kasiṇānaṃ nissando` (là kết quả của các đề mục kasina) (có nghĩa là) các thiền vô sắc giống như quả kết quả của các thiền kasina, vì chúng chỉ thành tựu do sự viên mãn của các thiền kasina. Một số vị nói rằng: “Vì không có chúng thì không thể thành tựu”. (Câu) `samādhinissando` (là kết quả của định) (có nghĩa là) là kết quả của các định thiền sắc giới và ba định thiền vô sắc giới thấp hơn, vì nó chỉ có thể đạt được sau khi đã chứng đắc tuần tự các định ấy. (Diệt thọ tưởng định là) `vipassanānissando` (kết quả của minh sát) vì nó có thể đạt được nhờ oai lực của minh sát, và chỉ có thể nhập vào bằng năng lực của minh sát. Diệt thọ tưởng định là `samathavipassanānissando` (kết quả của chỉ và quán). Như đã nói: “Do đã được trang bị hai lực” v.v. Bằng câu “là kết quả của ba phạm trú trước”, ngài chỉ ra rằng phạm trú xả chỉ có ở người đã an trú sau khi chứng đắc ba thiền (đầu) bằng tâm từ v.v., chứ không có ở người khác. Để chỉ ra ý nghĩa ấy một cách rõ ràng hơn bằng ví dụ, ngài đã nói `yathā hi` (quả vậy, như) v.v. Điều gì cần nói ở đây, điều đó đã được nói ở phần dưới. 268. සියාති වුච්චමානාකාරෙන සියා කස්සචි පරිවිතක්කො. එත්ථාති එතෙසු මෙත්තාදීසු බ්‍රහ්මවිහාරතා වෙදිතබ්බා, ඉතරකම්මට්ඨානානි අත්තහිතපටිපත්තිමත්තානි. ඉමානි පන ‘‘සබ්බෙ සත්තා සුඛිතා හොන්තූ’’තිආදිනා (පටි. ම. 2.22) පරහිතපටිපත්තිභූතානි. තස්මා සත්තෙසු සම්මා පටිපත්තිභාවෙන සෙට්ඨා එතෙ විහාරා. බ්‍රහ්මානොති උපපත්තිබ්‍රහ්මානො. තෙ හි ඉධ ඣානභාවනාය විනීවරණචිත්තා හුත්වා බ්‍රහ්මලොකෙ උප්පන්නා තත්ථ යාවතායුකං විනීවරණචිත්තාව හොන්ති. තස්මා ‘‘නිද්දොසචිත්තා විහරන්තී’’ති වදන්ති. බ්‍රහ්මානොති වා සකලබුද්ධගුණහෙතුභූතානං දානපාරමිතාදීනං බුද්ධකරධම්මානං පරිපූරණවසෙන බ්‍රූහිතගුණා මහාසත්තා බොධිසත්තා. තෙ හි සබ්බසත්තානං හිතෙසනෙන, අහිතාපනයනෙන, සම්පත්තිපමොදනෙන, සබ්බත්ථ විවජ්ජිතාගතිගමනමජ්ඣත්තභාවාධිට්ඨානෙන ච නිද්දොසචිත්තා විහරන්ති. එවන්ති යථා තෙ උපපත්තිබ්‍රහ්මානො, මහාබොධිසත්තබ්‍රහ්මානො වා, එවං එතෙහි බ්‍රහ්මවිහාරෙහි සම්පයුත්තා සමඞ්ගීභූතා. 268. (Câu) `siyā` (có thể có) (nghĩa là) sự suy tầm của một người nào đó có thể có theo cách đang được nói đến. (Câu) `ettha` (ở đây) (nghĩa là) nên hiểu tính chất phạm trú ở trong các pháp này là từ v.v., các đề mục thiền khác chỉ là sự thực hành liên quan đến lợi ích của bản thân. Còn những pháp này, với câu “mong tất cả chúng sanh được an lạc” v.v., đã trở thành sự thực hành liên quan đến lợi ích của người khác. Do đó, vì là sự thực hành chân chánh đối với chúng sanh, những trú xứ này là cao thượng. `Brahmāno` (các vị Phạm thiên) là các vị Phạm thiên do tái sanh. Quả vậy, các vị ấy ở đây, sau khi có tâm không triền cái do tu tập thiền, sanh lên cõi Phạm thiên, ở đó các vị ấy có tâm không triền cái cho đến hết tuổi thọ. Do đó, người ta nói rằng “các vị ấy sống với tâm không có lỗi lầm”. Hoặc `brahmāno` (các vị Phạm thiên) là các vị Bồ-tát, là những bậc đại chúng sanh có các phẩm hạnh đã được phát triển do sự viên mãn các pháp tạo nên Phật, như ba-la-mật bố thí v.v., là nhân của tất cả các phẩm hạnh của chư Phật. Quả vậy, các vị ấy sống với tâm không có lỗi lầm do tìm cầu lợi ích cho tất cả chúng sanh, do loại trừ điều bất lợi, do hoan hỷ với tài sản (của chúng sanh), và do an trú trong sự trung lập, tránh xa thiên vị ở khắp mọi nơi. (Câu) `evaṃ` (như vậy) (nghĩa là) giống như các vị Phạm thiên do tái sanh hoặc các vị Phạm thiên Bồ-tát ấy (sống), cũng vậy, (những người này) đã tương ưng, đã được trang bị với các phạm trú này. 269. චතස්සොවාතිආදිපඤ්හස්සාති චතස්සොතිආදිකස්ස තිවිධස්ස පඤ්හස්ස. විසුද්ධිමග්ගාදිවසාති එත්ථ බ්‍යාපාදසංකිලෙසාදිතො විසුජ්ඣනුපායො විසුද්ධිමග්ගො. ආදි-සද්දෙන හිතූපසංහාරාදිමනසිකාරවිසෙසා සඞ්ගහිතා. ආසං මෙත්තාදීනං. අප්පමාණෙති පමාණරහිතෙ. යෙනාති යෙන කාරණෙන. තන්ති තස්මා. ද-කාරො පදසන්ධිකරො. 269. (Câu) `catassovātiādipañhassa` (nghĩa là) của ba loại câu hỏi bắt đầu bằng `catasso` v.v. Trong câu `visuddhimaggādivasā`, phương pháp thanh lọc khỏi sự ô nhiễm của sân hận v.v. là Thanh Tịnh Đạo. Bằng từ `ādi` (v.v.), các loại tác ý đặc biệt như mang lại lợi ích v.v. được bao gồm. `Āsaṃ` (của chúng) (nghĩa là) của tâm từ v.v. (Câu) `appamāṇe` (vô lượng) (nghĩa là) trong (chúng sanh) không có giới hạn. (Câu) `yena` (nghĩa là) do nguyên nhân nào. (Câu) `tan` (nghĩa là) do đó. Phụ âm `da` có chức năng nối từ. බ්‍යාපාදබහුලස්ස විසුද්ධිමග්ගොති ආනෙත්වා සම්බන්ධිතබ්බං, උජුවිපච්චනීකභාවතොති අධිප්පායො. එස නයො සෙසෙසුපි. පක්ඛපාතවසෙන අනාභුජනමනාභොගො මජ්ඣත්තාකාරොති අධිප්පායො. ය්වායං චතුබ්බිධො සත්තෙසු [Pg.385] මනසිකාරො වුත්තො, තමෙව උපමාය දස්සෙතුං ‘‘යස්මා ච යථා මාතා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ වුත්තස්සාපි හිතූපසංහාරාදිඅත්ථස්ස උපමෙය්‍යභාවං උපනෙත්වා දස්සෙතුං අත්ථුපනයනත්ථො ‘‘යස්මා චා’’ති ච-සද්දො. පරියායෙති වාරෙ, තස්මිං තස්මිං කිච්චවසෙන පරිවත්තනක්කමෙති අත්ථො. අබ්‍යාවටාති අනුස්සුක්කා. තථාති යථා මාතා දහරාදීසු පුත්තෙසු, තථා සබ්බසත්තෙසු මෙත්තාදිවසෙන මෙත්තායනාදිවසිකෙන භවිතබ්බන්ති යොජනා. තස්මාති යස්මා සබ්බෙපි සංකිලෙසධම්මා යථාරහං දොසමොහරාගපක්ඛියා, තෙහි ච විසුජ්ඣනුපායො අප්පමඤ්ඤා, හිතූපසංහාරාදිවසෙන චතුබ්බිධො ච සත්තෙසු මනසිකාරො, තස්මා විසුද්ධිමග්ගාදිවසා චතස්සොව අප්පමඤ්ඤා. චතස්සොපි එතා භාවෙතුකාමෙන න එකෙකන්ති අධිප්පායො. සති හි සබ්බසඞ්ගහෙ කමෙන භවිතබ්බං. හිතෙසිතා මෙත්තායනන්ති ආහ ‘‘එවං පත්ථිතහිතාන’’න්ති. සම්භාවෙත්වා වාති ‘‘ඉමාය පටිපත්තියා අයං නිරයාදීසු නිබ්බත්තෙය්‍යා’’ති පරිකප්පෙත්වා වා. දුක්ඛාපනයනාකආරප්පවත්තිවසෙන පටිපජ්ජිතබ්බන්ති සම්බන්ධො. තතො පරන්ති තතො හිතාකාරප්පවත්තිආදිතො පරං. කත්තබ්බාභාවතොති චතුත්ථස්ස පකාරස්ස කත්තබ්බස්ස අභාවතො. අයං කමොති අයං ඉමාසං අප්පමඤ්ඤානං යෙභුය්‍යෙන පවත්තනක්කමොති කත්වා වුත්තං, න ‘‘ඉමිනාව කමෙන එතාසං පවත්ති, න අඤ්ඤථා’’ති. මෙත්තාදීනං හි තිස්සන්නං භාවනානං කමනියමො නත්ථි, යං වා තං වා පඨමං භාවෙතුං ලබ්භා, දෙසනාක්කමවසෙන වා එවං වුත්තං. Nên dẫn đến và liên kết (câu) ‘Đối với người có nhiều sân hận là con đường thanh tịnh’. Ý nghĩa là do có trạng thái đối nghịch trực tiếp. Phương pháp này cũng (áp dụng) cho những (hạng người) còn lại. Do thiên vị, sự không chú tâm là không quan tâm, có nghĩa là thái độ trung lập. Bốn loại tác ý đối với chúng sanh đã được nói đến, để chỉ rõ điều đó bằng ví dụ, nên đã nói: “Bởi vì và như người mẹ” v.v... Ở đây, để dẫn đến và chỉ rõ ý nghĩa đã được nói đến như là sự mang lại lợi ích v.v... là đối tượng được so sánh, nên ca-tự trong câu “yasmā cā” có ý nghĩa là dẫn đến ý nghĩa (so sánh). Pariyāye là trong các lần lượt, ý nghĩa là trong thứ tự thay đổi tùy theo phận sự trong mỗi trường hợp. Abyāvaṭā là không bận tâm. Tathā là như người mẹ đối với các con trai nhỏ tuổi v.v..., cũng vậy, đối với tất cả chúng sanh, nên có (thái độ) do tâm từ v.v..., do có tâm từ v.v... là cách liên kết. Tasmā là bởi vì tất cả các pháp phiền não tùy theo mức độ đều thuộc về phần sân, si, tham, và phương pháp thanh tịnh khỏi chúng là các vô lượng tâm, và bốn loại tác ý đối với chúng sanh do sự mang lại lợi ích v.v..., do đó, do là con đường thanh tịnh v.v... nên có bốn vô lượng tâm. Ý nghĩa là người muốn tu tập cả bốn pháp này, không phải (tu tập) từng pháp một. Vì khi có sự bao gồm tất cả, thì nên có (sự tu tập) theo thứ tự. Mong muốn lợi ích là tâm từ, nên đã nói “evaṃ patthitahitānaṃ”. Sambhāvetvā vā là hoặc sau khi tưởng tượng rằng: “Do sự thực hành này, người này sẽ tái sanh vào địa ngục v.v...”. Nên thực hành do sự diễn tiến theo cách loại bỏ khổ đau, đó là sự liên kết. Tato paraṃ là sau đó, (tức là) sau sự diễn tiến theo cách mang lại lợi ích v.v... Kattabbābhāvato là do không có loại thứ tư cần phải làm. Ayaṃ kamo là đây là thứ tự diễn tiến của các vô lượng tâm này theo phần lớn, được nói như vậy, chứ không phải (nói rằng): “Sự diễn tiến của chúng chỉ theo thứ tự này, không khác được”. Vì đối với sự tu tập ba pháp từ v.v..., không có quy định về thứ tự, có thể tu tập pháp nào trước cũng được, hoặc được nói như vậy là do thứ tự thuyết giảng. එකසත්තස්සාපීති එකස්සාපි සත්තස්ස. අප්පටිභාගනිමිත්තත්තා පරිච්ඡෙදග්ගහණං නත්ථි, න ච සම්මුතිසච්චවසෙන පවත්තං සත්තග්ගහණං පරිච්ඡින්නරූපාදිග්ගහණං හොතීති අප්පනාප්පත්තියා අපරාමාසසත්තග්ගහණමුද්ධභූතානං මෙත්තාදීනං එකසත්තාරම්මණානම්පි අප්පමාණගොචරතා වුත්තා. එවං පමාණං අග්ගහෙත්වාති යථා උද්ධුමාතකාදීසු අතිරෙකුද්ධුමාතකාදිභාවප්පත්තෙ පදෙසෙ නිමිත්තං ගය්හති, එවං පමාණං අග්ගහෙත්වා. සකලඵරණවසෙනාති නිරවසෙසඵරණවසෙන. Ekasattassāpi là ekassāpi sattassa. Do không có tợ tướng, nên không có sự nắm bắt có giới hạn, và sự nắm bắt chúng sanh diễn tiến theo tục đế không phải là sự nắm bắt sắc v.v... có giới hạn, do đó, khi đạt đến an chỉ, đối với các pháp từ v.v... là đỉnh cao của sự nắm bắt chúng sanh không sai lầm, dù chỉ có một chúng sanh làm đối tượng, cũng được nói là có hành xứ vô lượng. Evaṃ pamāṇaṃ aggahetvā là như trong các đề mục tử thi sình trương v.v..., tướng được nắm bắt ở một phần đã đạt đến trạng thái sình trương v.v... quá mức, cũng vậy, là không nắm bắt theo giới hạn. Sakalapharaṇavasena là do sự biến mãn không còn sót lại. 270. නිස්සරණත්තාති එත්ථ යං යස්ස නිස්සරණං, තං තස්ස උජුපටිපක්ඛභූතමෙව හොති. යථා කාමානං නෙක්ඛම්මං, රූපානං ආරුප්පා, සඞ්ඛාරානං නිබ්බානං[Pg.386], එවං දොමනස්සසහිතානං බ්‍යාපාදවිහිංසාරතීනං නිස්සරණභූතා මෙත්තාකරුණාමුදිතා න සොමනස්සරහිතා හොන්ති. නිස්සරණග්ගහණෙනෙව ච පුබ්බභාගියානං තාසං උපෙක්ඛාසම්පයොගොපි අනුඤ්ඤාතොති දට්ඨබ්බං අනිස්සරණභාවතො. තථා හි අට්ඨවීසතියා චිත්තුප්පාදෙසු කරුණාමුදිතානං පවත්තිං ආචරියා ඉච්ඡන්ති. න හි බ්‍රහ්මවිහාරුපෙක්ඛා උපෙක්ඛාවෙදනං විනා වත්තති පාරිසුද්ධිඋපෙක්ඛා විය. න හි කදාචි පාරිසුද්ධිඋපෙක්ඛා වෙදනුපෙක්ඛං විනා වත්තතීති. 270. Ở đây, trong câu nissaraṇattā, pháp nào là sự xuất ly của pháp nào, thì pháp đó chính là pháp đối nghịch trực tiếp của pháp kia. Như xuất ly là (sự xuất ly) của các dục, các thiền vô sắc là (sự xuất ly) của các sắc, và Níp-bàn là (sự xuất ly) của các hành, cũng vậy, từ, bi, hỷ là sự xuất ly của sân, hại, và bất lạc đi kèm với ưu, nên chúng không phải là không có hỷ. Và chỉ bằng sự nắm bắt sự xuất ly, nên hiểu rằng sự tương ưng với xả của các pháp ấy ở giai đoạn sơ khởi cũng được cho phép, do chúng không phải là sự xuất ly. Thật vậy, các vị luận sư chấp nhận sự diễn tiến của bi và hỷ trong hai mươi tám sự sanh khởi của tâm. Vì phạm trú xả không diễn tiến nếu không có xả thọ, giống như thanh tịnh xả. Vì thanh tịnh xả không bao giờ diễn tiến nếu không có thọ xả. 271. සාතසහගතන්ති සුඛසහගතං. තස්මාති යස්මා ‘‘තතො ත්වං භික්ඛූ’’තිආදිකාය (අ. නි. 8.63) දෙසනාය චතුන්නම්පි අප්පමඤ්ඤානං සවිතක්කාදිභාවො විය උපෙක්ඛාසහගතභාවොපි විඤ්ඤායති, තස්මා. චතස්සොපි අප්පමඤ්ඤා චතුක්කපඤ්චකජ්ඣානිකාති චොදකස්ස අධිප්පායො. එවඤ්හි සතීති යදි මූලසමාධිම්හි වුත්තමත්ථං අනන්තරං වුත්තතාය බ්‍රහ්මවිහාරෙසු පක්ඛිපති, එවං සන්තෙ කායානුපස්සනාදයොපි චතුක්කපඤ්චකජ්ඣානිකා සියුං, න පන හොන්ති විපස්සනාවසෙන දෙසිතත්තාති අධිප්පායො, හොන්තු කායානුපස්සනාදයො ආනාපානභාවනාවසෙන චතුක්කපඤ්චකජ්ඣානිකාති වදෙය්‍යාති ආසඞ්කන්තො ආහ ‘‘වෙදනාදීසූ’’තිආදි. බ්‍යඤ්ජනච්ඡායාමත්තං ගහෙත්වාති ‘‘මෙත්තා මෙ චෙතොවිමුත්ති භාවිතා භවිස්සතී’’තිආදීහි බ්‍යඤ්ජනෙහි පකාසිතො එව චිත්තසමාධි ‘‘අජ්ඣත්තං මෙ චිත්තං ඨිතං භවිස්සතී’’තිආදීහිපි බ්‍යඤ්ජනෙහි පකාසිතොති බ්‍යඤ්ජනතො ලබ්භමානසමාධිච්ඡායාමත්තං ගහෙත්වා උභයත්ථ ලබ්භමානං අධිප්පායං අග්ගහෙත්වාති අත්ථො. සුත්තත්ථං හි අඤ්ඤථා වදන්තො අයථාවාදිතාය සත්ථාරං අපවදන්තො නාම හොති. තෙනාහ ‘‘මා භගවන්තං අබ්භාචික්ඛී’’ති. 271. Sātasahagataṃ là sukhasahagataṃ. Tasmā là bởi vì do bài kinh “tato tvaṃ bhikkhu” v.v..., trạng thái có tầm v.v... của cả bốn vô lượng tâm được biết đến, cũng như trạng thái đi kèm với xả cũng được biết đến, do đó. Ý của người chất vấn là cả bốn vô lượng tâm đều thuộc về tứ thiền và ngũ thiền. Evañhi sati là nếu người ấy gộp ý nghĩa đã được nói trong định căn bản vào các phạm trú do được nói ngay sau đó, trong trường hợp như vậy, các pháp như thân quán niệm v.v... cũng sẽ thuộc về tứ thiền và ngũ thiền, nhưng chúng không phải vậy, ý nghĩa là do chúng được thuyết giảng theo cách của minh sát. E ngại rằng người ấy có thể nói: “Các pháp như thân quán niệm v.v... hãy là thuộc về tứ thiền và ngũ thiền do sự tu tập hơi thở”, nên ngài đã nói “vedanādīsu” v.v... Byañjanacchāyāmattaṃ gahetvā là chỉ nắm bắt cái bóng của văn tự, (nghĩa là) định tâm được biểu thị bằng các văn tự như “tâm giải thoát từ của tôi sẽ được tu tập”, và cũng được biểu thị bằng các văn tự như “tâm của tôi sẽ được an trú nội tâm”, do đó, ý nghĩa là chỉ nắm bắt cái bóng của định có được từ văn tự, mà không nắm bắt ý nghĩa có được ở cả hai nơi. Vì người nói ý nghĩa kinh theo cách khác, do nói không đúng như thật, được gọi là người phỉ báng bậc Đạo Sư. Do đó, ngài đã nói “mā bhagavantaṃ abbhācikkhī”. 272. ‘‘තයිමං දොසං පරිහරිතුකාමෙන න සබ්බං සුත්තං නීතත්ථමෙව, තස්මා ගරුකුලතො අධිප්පායො මග්ගිතබ්බො’’ති දස්සෙන්තො ‘‘ගම්භීරං හී’’තිආදිං වත්වා තත්ථ ආදිතො පට්ඨාය අධිප්පායං දස්සෙතුං ‘‘අයඤ්හී’’තිආදිමාහ. ආයාචිතා ධම්මදෙසනා එතෙනාති ආයාචිතධම්මදෙසනො, තං ආයාචිතධම්මදෙසනං. එවමෙවාති ගරහනෙ නිපාතො, මුදා එවාති අත්ථො. අජ්ඣත්තන්ති ගොචරජ්ඣත්තෙ, කම්මට්ඨානාරම්මණෙති අත්ථො[Pg.387]. යස්මා චිත්තෙකග්ගතා නාම සසන්තතිපරියාපන්නා හොති, තස්මා අත්ථවණ්ණනායං ‘‘නියකජ්ඣත්තවසෙනා’’ති වුත්තං. චිත්තං ඨිතං භවිස්සතීති බහිද්ධා අවික්ඛිප්පමානං එකග්ගභාවෙ ඨිතං භවිස්සති. තතො එව සුසණ්ඨිතං, සුට්ඨු සමාහිතන්ති අත්ථො. උප්පන්නාති අවික්ඛම්භිතා. පාපකාති ලාමකා. අකුසලා ධම්මාති කාමච්ඡන්දාදයො අකොසල්ලසම්භූතට්ඨෙන අකුසලා ධම්මා. චිත්තං පරියාදාය පවත්තිතුං ඔකාසාදානෙන කුසලචිත්තං ඛෙපෙත්වා න ච ඨස්සන්තීති යොජනා. ඉමිනා යථාවුත්තස්ස සමාධානස්ස කාරණමාහ. 272. Để trình bày rằng: "Bởi người muốn tránh khỏi lỗi lầm này, không phải tất cả kinh điển đều là nghĩa đã được xác định (nītatta), do đó, cần phải tìm cầu ý nghĩa từ nơi vị thầy đáng kính," sau khi nói câu "gambhīraṃ hī" v.v..., để trình bày ý nghĩa từ lúc bắt đầu trong bài kinh ấy, ngài đã nói câu "ayañhī" v.v... Pháp thoại đã được thỉnh cầu bởi vị này, vì thế (gọi là) āyācitadhammadesano (người có pháp thoại được thỉnh cầu). (Câu Pāli đề cập đến) người có pháp thoại được thỉnh cầu ấy. Evameva là một bất biến từ trong ý nghĩa khiển trách, có nghĩa là chỉ là vô ích. Ajjhattaṃ (nội tâm) là trong phạm vi nội tại, có nghĩa là trong đối tượng của đề mục thiền. Bởi vì sự nhất tâm được bao gồm trong dòng tương tục của chính mình, do đó trong phần giải nghĩa đã nói là "do năng lực nội tại của chính mình." Tâm sẽ được an trú có nghĩa là tâm không bị phân tán ra bên ngoài, sẽ được an trú trong trạng thái nhất tâm. Chính vì thế (tâm) được khéo an trú, có nghĩa là được khéo định tĩnh. Uppannā (đã sanh khởi) là chưa được chế ngự. Pāpakā (xấu ác) là thấp kém. Akusalā dhammā (các pháp bất thiện) là các pháp bất thiện như dục tham v.v... do có ý nghĩa là sanh khởi từ sự không khéo léo. Cách kết nối câu là: (Các pháp bất thiện) sẽ không tồn tại, sau khi đã làm tiêu hao tâm thiện bằng cách chiếm đoạt và không cho cơ hội để tâm (thiện) sanh khởi. Bằng câu này, ngài nói lên nguyên nhân của sự định tĩnh đã được nói đến. චිත්තෙකග්ගතාමත්තොති භාවනමනුයුත්තෙන පටිලද්ධමත්තං නාතිසුභාවිතං සමාධානං. තං පන උපරි වුච්චමානානං සමාධිවිසෙසානං මූලකාරණභාවතො ‘‘මූලසමාධී’’ති වුත්තො. ස්වායං චිත්තෙකග්ගතාමත්තො ‘‘අජ්ඣත්තමෙව චිත්තං සණ්ඨපෙමි සන්නිසාදෙමි එකොදිං කරොමි සමාදහාමී’’තිආදීසු විය ඛණිකසමාධි අධිප්පෙතො. යථෙව හි අඤ්ඤත්ථාපි ‘‘ආරද්ධං ඛො පන මෙ, භික්ඛවෙ, වීරියං අහොසි අසල්ලීනං…පෙ… සමාහිතං චිත්තං එකග්ග’’න්ති (අ. නි. 8.11; පාරා. 11) වත්වා ‘‘විවිච්චෙව කාමෙහී’’තිආදිවචනතො (අ. නි. 8.11) පඨමං වුත්තචිත්තෙකග්ගතා ‘‘ඛණිකසමාධී’’ති විඤ්ඤායති, එවමිධාපීති. සො එව සමාධීති මූලසමාධිමාහ. Cittekaggatāmatto (chỉ là sự nhất tâm) là sự định tĩnh chỉ mới đạt được, chưa được tu tập thuần thục bởi người chuyên tâm tu tập. Lại nữa, sự định tĩnh ấy được gọi là "định căn bản" (mūlasamādhi) vì là nguyên nhân căn bản của các loại định thù thắng sẽ được nói ở trên. Chính sự nhất tâm này được hiểu là sát-na-định (khaṇikasamādhi), giống như trong các câu "ajjhattameva cittaṃ saṇṭhapemi sannisādemi ekodiṃ karomi samādahāmī" (Ta an trú tâm, làm lắng dịu tâm, làm cho nhất tâm, định tĩnh tâm ngay trong nội tại) v.v... Thật vậy, cũng như ở nơi khác, sau khi nói rằng: "Này các Tỳ khưu, tinh tấn của ta đã được khởi lên, không thụt lùi... tâm được định tĩnh, nhất tâm," do lời dạy "ly dục, ly bất thiện pháp" v.v..., sự nhất tâm được nói đến trước tiên được hiểu là "sát-na-định," ở đây cũng được hiểu như vậy. Bằng câu "so eva samādhi" (chính sự định ấy), ngài nói đến định căn bản. අස්සාති භික්ඛුනො, අස්ස වා මූලසමාධිස්ස. භාවනන්ති වඩ්ඪනං. අයං සමාධීති ච මූලසමාධියෙව අධිප්පෙතො. එවං භාවිතොති යථා අරණිසහිතෙන උප්පාදිතො අග්ගි ගොමයචුණ්ණාදීහි වඩ්ඪිතො ගොමයග්ගිආදිභාවං පත්තොපි අරණිසහිතෙන උප්පාදිතමූලග්ගීත්වෙව වුච්චති, එවමිධාපි මූලසමාධි එව මෙත්තාදිවසෙන වඩ්ඪිතොති කත්වා වුත්තං. Assa (của vị ấy) là của vị Tỳ khưu, hoặc là của định căn bản ấy. Bhāvanaṃ (sự tu tập) là sự làm cho tăng trưởng. Và câu "ayaṃ samādhi" (định này) cũng được hiểu chính là định căn bản. Evaṃ bhāvito (được tu tập như vậy) được nói ra vì lý do này: cũng như ngọn lửa được tạo ra bởi hai thanh củi cọ xát, dù được làm cho lớn lên bằng bột phân bò v.v... và trở thành lửa phân bò v.v..., vẫn được gọi là ngọn lửa gốc được tạo ra bởi hai thanh củi cọ xát; tương tự như vậy, ở đây cũng thế, chính định căn bản được làm cho tăng trưởng bằng tâm từ v.v... අඤ්ඤෙසුපි ආරම්මණෙසු පථවීකසිණාදීසු. තත්ථ යථා මෙත්තාභාවනාපුබ්බඞ්ගමෙන භාවනානයෙන පථවීකසිණාදීසු සවිතක්කාදිභාවවසෙන චතුක්කපඤ්චකජ්ඣානසම්පාපනවිධිනා මූලසමාධිස්ස භාවනා වුත්තා, එවං කරුණාදිභාවනාපුබ්බඞ්ගමං පථවීකසිණාදීසුපි භාවනාවිධිං දස්සෙත්වා පච්ඡා කායානුපස්සනාදිපුබ්බඞ්ගමං භාවනාවිධිං දස්සෙන්තො ආසවක්ඛයාය ධම්මං දෙසෙසි. තෙන වුත්තං ‘‘කරුණා මෙ චෙතොවිමුත්තී’’තිආදි. යදි එවං ධම්මානුපස්සනාපරියොසානාය දෙසනාය අරහත්තාධිගමාය කම්මට්ඨානස්ස [Pg.388] කථිතත්තා පුන ‘‘තතො ත්වං, භික්ඛු, ඉමං සමාධිං සවිතක්කම්පී’’තිආදි (අ. නි. 8.63) කස්මා වුත්තන්ති? ධම්මානුපස්සනාය මත්ථකප්පත්තිදස්සනත්ථං. සා හි සඞ්ඛාරුපෙක්ඛාභාවෙන වත්තමානා යථාවුත්තජ්ඣානධම්මෙ සම්මසන්තී විසෙසතො මත්ථකප්පත්තා නාම හොති. ඵලසමාපත්තිභූමිදස්සනත්ථං වුත්තන්ති කෙචි. (Tu tập) trong các đối tượng khác như biến xứ đất v.v... Ở đó, cũng như sự tu tập định căn bản đã được nói đến bằng phương pháp tu tập với tâm từ dẫn đầu, bằng phương pháp chứng đạt tứ thiền và ngũ thiền theo năng lực của trạng thái có tầm v.v... trong các biến xứ đất v.v...; tương tự như vậy, sau khi trình bày phương pháp tu tập trong các biến xứ đất v.v... với tâm bi v.v... dẫn đầu, sau đó, trong khi trình bày phương pháp tu tập với quán thân v.v... dẫn đầu, ngài đã thuyết pháp để đoạn tận các lậu hoặc. Do đó, đã nói câu "karuṇā me cetovimutti" (tâm giải thoát của ta là bi) v.v... Nếu vậy, vì đề mục thiền để chứng đắc A-la-hán đã được nói đến bằng bài pháp kết thúc với pháp quán, tại sao lại nói thêm câu "tato tvaṃ, bhikkhu, imaṃ samādhiṃ savitakkampī" (Này Tỳ khưu, sau đó, con hãy tu tập định này cả khi có tầm...) v.v...? (Được nói) để chỉ ra sự đạt đến đỉnh cao của pháp quán. Thật vậy, pháp quán ấy, khi đang diễn ra với trạng thái hành xả, trong khi quán xét các pháp thiền đã được nói đến, được gọi là đạt đến đỉnh cao một cách đặc biệt. Một số vị nói rằng (câu ấy) được nói để chỉ ra cảnh giới của thiền quả. පුන යතො ඛො තෙතිආදි අරහත්තප්පත්තිතො උද්ධං ලද්ධබ්බඵාසුවිහාරදස්සනං. තත්ථ ගග්ඝසීති ගමිස්සසි. තස්මාති යස්මා ‘‘සවිතක්කම්පී’’තිආදිකා දෙසනා මෙත්තාදීනං ආරම්මණතො අඤ්ඤස්මිං ආරම්මණෙ සමාධිං සන්ධාය වුත්තා, න අප්පමඤ්ඤා, තස්මා. ‘‘තථෙවා’’තිආදිනා ගන්ථන්තරෙනපි තමෙවත්ථං සමත්ථෙති. තත්ථ තථෙවාති තිකචතුක්කජ්ඣානවසෙනෙව. අභිධම්මෙති චිත්තුප්පාදකණ්ඩෙ (ධ. ස. 251 ආදයො), අප්පමඤ්ඤාවිභඞ්ගාදීසු (විභ. 684 ආදයො) ච තත්ථ තත්ථ අභිධම්මප්පදෙසෙසු. Lại nữa, câu "yato kho te" v.v... là sự trình bày về sự an trú thoải mái có thể đạt được sau khi đã chứng đắc A-la-hán quả. Ở đó, gagghasi có nghĩa là ngươi sẽ đi. Tasmā (do đó) là vì: bài pháp "savitakkampi" v.v... được nói đến nhắm đến định trong một đối tượng khác với đối tượng của tâm từ v.v..., chứ không phải (nhắm đến) các vô lượng tâm, do đó. Bằng câu "tatheva" v.v..., ngài cũng xác lập chính ý nghĩa ấy bằng một bộ luận khác. Ở đó, tatheva (tương tự như vậy) có nghĩa là chỉ bằng năng lực của tam thiền và tứ thiền. Abhidhamme (trong Vi Diệu Pháp) là trong chương Tâm Sanh, và trong các phần như Phân Tích Vô Lượng Tâm v.v..., trong các đoạn Vi Diệu Pháp ở chỗ này chỗ kia. 273. සුභපරමාදිවසෙනාති සුභ-සද්දො ‘‘සුභන්තෙව අධිමුත්තො හොතී’’ති (පටි. ම. 1.212; අ. නි. 8.66) එවං වුත්තසුභවිමොක්ඛං සන්ධාය වුත්තො උත්තරපදලොපෙන. පරම-සද්දො උක්කංසත්ථො. සුභො සුභවිමොක්ඛො පරමො උක්කංසො පරමා කොටි එතිස්සාති සුභපරමා, මෙත්තාචෙතොවිමුත්ති, තතො පරං තාය සාධෙතබ්බං නත්ථීති අත්ථො. අසාධාරණස්ස අත්ථස්ස අධිප්පෙතත්තා විපස්සනාසුඛාදයො ඉධ අනවසරා. ඉතරෙතරවිසිට්ඨාපෙතෙ විසෙසා, පගෙව පරෙහි. තෙනාහ ‘‘අඤ්ඤමඤ්ඤං අසදිසො ආනුභාවවිසෙසො වෙදිතබ්බො’’ති. විසෙසෙත්වාති අඤ්ඤමඤ්ඤං විසිට්ඨං කත්වා. 273. Subhaparamādivasena (theo năng lực của tịnh tối thượng v.v...): từ subha (tịnh) được nói đến bằng cách lược bỏ từ phía sau (uttarapadalopa), nhắm đến tịnh giải thoát (subhavimokkha) đã được nói đến như sau: "vị ấy chỉ hướng tâm đến cái tịnh." Từ parama có nghĩa là tối thượng. Tịnh giải thoát là sự tối thượng, là đỉnh cao của tâm giải thoát do từ ái này, vì thế gọi là subhaparamā (tịnh tối thượng), (tức là) tâm giải thoát do từ ái. Có nghĩa là, không có gì cần phải thành tựu cao hơn nữa bằng tâm giải thoát do từ ái ấy. Vì ý nghĩa không phổ thông được nhắm đến, nên lạc của minh sát v.v... không có cơ hội (được đề cập) ở đây. Những sự đặc biệt này cũng đã thù thắng lẫn nhau, huống chi là so với những (sự đặc biệt) khác. Do đó, ngài nói: "nên biết rằng oai lực đặc biệt không tương đồng với nhau." Visesetvā là sau khi làm cho chúng trở nên thù thắng lẫn nhau. තස්ස තස්ස උපනිස්සයත්තාති සුභවිමොක්ඛාදිකස්ස තස්ස තස්ස විමොක්ඛස්ස පකතූපනිස්සයවසෙන උපනිස්සයපච්චයභාවතො. ඉදානි තමත්ථං පාකටතරං කත්වා දස්සෙතුං ‘‘මෙත්තාවිහාරිස්සා’’තිආදි වුත්තං. අස්ස මෙත්තාවිහාරිස්ස චිත්තං උපසංහරතොති සම්බන්ධො. අප්පටික්කූලපරිචයාති මෙත්තාභාවනාවසෙන සත්තසඤ්ඤිතෙ යත්ථ කත්ථචි ආරම්මණෙ අප්පටික්කූලාකාරෙනෙව ගහණස්ස පරිචිතත්තා. තස්ස සඞ්ඛාරභූතම්පි යං කිඤ්චි ආරම්මණං අප්පටික්කූලාකාරෙනෙව පච්චුපතිට්ඨති, පගෙව සභාවතො. ‘‘අප්පටික්කූල’’න්ති [Pg.389] තත්ථස්ස චිත්තං අභිරතිවසෙන නිරාසඞ්කං පවත්තති, පච්චනීකධම්මෙහි ච සුඛෙන, සුට්ඨු ච විමුච්චති, යතස්ස ඣානස්ස විමොක්ඛපරියායො වුත්තො. තෙනාහ ‘‘අප්පටික්කූලෙසූ’’තිආදි. යථාවුත්තො ච අත්ථො අනත්ථචරණාදිඅධිප්පායෙන සචෙතනෙ ආරම්මණෙ ආඝාතං උප්පාදෙන්තස්ස පටික්කූලපරිචයා අචෙතනෙපි වාතාතපාදිකෙ ආඝාතුප්පත්තියා විභාවෙතබ්බො. න තතො පරන්ති තතො සුභවිමොක්ඛතො පරං කස්සචි විමොක්ඛස්ස උපනිස්සයො න හොතීති අත්ථො. Tassa tassa upanissayattāti (là cận y cho mỗi thứ ấy) là do làm duyên cận y theo cách là cận y tánh cho mỗi loại giải thoát ấy, tức là tịnh giải thoát v.v... Idāni (bây giờ), để trình bày ý nghĩa ấy một cách rõ ràng hơn, nên đoạn văn mettāvihārissā v.v... đã được nói đến. Nên biết sự liên kết là: assa mettāvihārissa cittaṃ upasaṃharato (khi hướng tâm của vị trú trong từ). Appaṭikkūlaparicayāti (do thuần thục trong sự không ghê tởm) là do đã thuần thục trong việc nắm bắt chỉ bằng trạng thái không ghê tởm đối với bất cứ đối tượng nào được chế định là chúng sanh, bằng năng lực của việc tu tập tâm từ. Đối với vị ấy, bất cứ đối tượng nào, dù là pháp hữu vi, cũng đều hiện khởi chỉ bằng trạng thái không ghê tởm, huống nữa là đối tượng không ghê tởm do tự tánh. Về câu ‘Appaṭikkūlaṃ’ (không ghê tởm): ở nơi đó, tâm của vị ấy vận hành không do dự bằng năng lực của sự ưa thích, và được giải thoát khỏi các pháp đối nghịch một cách dễ dàng và tốt đẹp, do đó tầng thiền của vị ấy được gọi là giải thoát. Vì thế, ngài đã nói appaṭikkūlesū v.v... Và ý nghĩa đã được nói đến nên được làm sáng tỏ bằng sự phát sinh sân hận ngay cả đối với những vật vô tri như gió, nắng nóng v.v... do sự thuần thục trong sự ghê tởm của người đang làm phát sinh sân hận đối với đối tượng hữu tình với ý định làm điều bất lợi v.v... Na tato paraṃ (không có gì cao hơn thế) có nghĩa là: không có cận y cho bất cứ sự giải thoát nào cao hơn tịnh giải thoát ấy. අභිහනන්ති එතෙනාති අභිඝාතො, දණ්ඩො අභිඝාතො යස්ස තං දණ්ඩාභිඝාතං, තං ආදි යස්ස තං දණ්ඩාභිඝාතාදි, දණ්ඩාභිඝාතාදි රූපං නිමිත්තං යස්ස තං දණ්ඩාභිඝාතාදිරූපනිමිත්තං. කිං පන තන්ති ආහ ‘‘සත්තදුක්ඛ’’න්ති, දණ්ඩප්පහාරාදිජනිතං කරජරූපහෙතුකං සත්තානං උප්පජ්ජනකදුක්ඛන්ති අත්ථො. රූපෙ ආදීනවො සුපරිවිදිතො හොති කරුණාවිහාරිස්ස රූපනිමිත්තත්තා, දුක්ඛස්ස කරුණාය ච පරදුක්ඛාසහනරසත්තාති අධිප්පායො. තත්ථ ආකාසෙ. චිත්තං පක්ඛන්දති සබ්බසො රූපානං අභාවො විවරමපගමොති. Abhihananti etenāti abhighāto (họ đánh đập bằng cái này, nên gọi là sự đánh đập). Daṇḍo abhighāto yassa taṃ daṇḍābhighātaṃ (cây gậy là phương tiện đánh đập của nó, nên gọi là sự đánh đập bằng gậy). Taṃ ādi yassa taṃ daṇḍābhighātādi (cái đó là khởi đầu của nó, nên gọi là sự đánh đập bằng gậy v.v...). Daṇḍābhighātādi rūpaṃ nimittaṃ yassa taṃ daṇḍābhighātādirūpanimittaṃ (sắc pháp là sự đánh đập bằng gậy v.v... là tướng trạng của nó, nên gọi là có tướng trạng là sắc pháp bị đánh đập bằng gậy v.v...). Kiṃ pana tanti āha sattadukkhaṃ (nhưng cái đó là gì? Ngài nói: khổ của chúng sanh). Ý nghĩa là: nỗi khổ phát sinh cho chúng sanh, được tạo ra bởi sự đánh đập bằng gậy v.v..., có thân do nghiệp làm nhân. Đối với vị trú trong bi, sự nguy hại trong sắc pháp được biết rất rõ, vì khổ có sắc pháp làm tướng trạng, và vì bi có phận sự là không thể chịu đựng được nỗi khổ của người khác. Đó là chủ ý. Tattha ākāse (ở nơi hư không đó). Cittaṃ pakkhandati (tâm đi vào) với ý rằng: sabbaso rūpānaṃ abhāvo vivaramapagamoti (sự vắng mặt hoàn toàn của các sắc pháp là khoảng trống, là sự ra đi). තෙන තෙනාතිආදීසු අයං යොජනා – තෙන තෙන භොගසම්පත්තිආදිනා පාමොජ්ජකාරණෙන පමුදිතානං සත්තානං උප්පන්නපාමොජ්ජවිඤ්ඤාණං සමනුපස්සන්තස්ස යොගිනො ‘‘සාධු වතායං සත්තො පමොදතී’’ති මුදිතාය පවත්තිසම්භවතො පමුදිතවිඤ්ඤාණස්ස දස්සනෙන විඤ්ඤාණග්ගහණපරිචිතං චිත්තං හොතීති. Trong đoạn tena tenātiādīsu, đây là cách giải thích: Do tâm hỷ có thể khởi lên nơi hành giả đang quán xét thức hân hoan đã phát sinh của chúng sanh đang hoan hỷ với mỗi nguyên nhân của sự hân hoan ấy, như là sự thành tựu tài sản v.v..., với ý nghĩ rằng: “sādhu vatāyaṃ satto pamodatī” (thật tốt thay, chúng sanh này đang hoan hỷ), nên do việc thấy được thức hân hoan, tâm trở nên thuần thục trong việc nắm bắt thức. අනුක්කමාධිගතන්ති ආකාසකසිණවජ්ජෙ යත්ථ කත්ථචි කසිණෙ රූපාවචරජ්ඣානාධිගමානුක්කමෙන රූපවිරාගභාවනාය අධිගතං. ආකාසනිමිත්තං ගොචරො එතස්සාති ආකාසනිමිත්තගොචරං, තස්මිං ආකාසනිමිත්තගොචරෙ පඨමාරුප්පවිඤ්ඤාණෙ. චිත්තං උපසංහරතොති දුතියාරුප්පාධිගමාය භාවනාචිත්තං නෙන්තස්ස, තථා භාවයතොති අත්ථො. තත්ථාති තස්මිං පඨමාරුප්පවිඤ්ඤාණෙ. චිත්තන්ති විඤ්ඤාණඤ්චායතනචිත්තං. පක්ඛන්දතීති අනුපවිසති විමොක්ඛභාවෙන අප්පෙති. Anukkamādhigatanti (được chứng đắc theo tuần tự) là được chứng đắc bằng cách tu tập ly tham đối với sắc theo tuần tự chứng đắc các thiền sắc giới trong bất kỳ đề mục kasina nào, ngoại trừ không kasina. Ākāsanimittaṃ gocaro etassāti ākāsanimittagocaraṃ (hư không tướng là đối tượng của nó, nên gọi là có hư không tướng làm đối tượng); tasmiṃ ākāsanimittagocare paṭhamāruppaviññāṇe (trong thức vô sắc thứ nhất có hư không tướng làm đối tượng ấy). Cittaṃ upasaṃharatoti (khi hướng tâm) có nghĩa là: của người đang dẫn dắt tâm tu tập để chứng đắc thiền vô sắc thứ hai, hoặc của người đang tu tập như vậy. Tatthāti (ở nơi đó) là trong thức vô sắc thứ nhất ấy. Cittanti (tâm) là tâm Thức Vô Biên Xứ. Pakkhandatīti (đi vào) là thâm nhập, đạt đến bằng trạng thái giải thoát. ආභොගාභාවතොති ‘‘සුඛිතා හොන්තූ’’තිආදිනා (පටි. ම. 2.23) සුඛාසීසනාදිවසෙන ආභුජනාභාවතො. සත්තානං සුඛාසීසනාදිවසෙන පවත්තමානා [Pg.390] මෙත්තාදිභාවනාව පරමත්ථග්ගහණමුඛෙන සත්තෙ ආරම්මණං කරොති, උපෙක්ඛාභාවනා පන තථා අප්පවත්තිත්වා කෙවලං අජ්ඣුපෙක්ඛනවසෙනෙව සත්තෙ ආරම්මණං කරොතීති ආහ ‘‘උපෙක්ඛාවිහාරිස්ස සුඛදුක්ඛාදිපරමත්ථග්ගාහවිමුඛභාවතො අවිජ්ජමානග්ගහණදුක්ඛං චිත්තං හොතී’’ති. නනු ච ‘‘කම්මස්සකා සත්තා, තෙ කස්ස රුචියා සුඛිතා වා භවිස්සන්තී’’තිආදිනා පටික්ඛෙපවසෙනපි පරමත්ථග්ගහණමුඛෙනෙව උපෙක්ඛාබ්‍රහ්මවිහාරොපි සත්තෙ ආරම්මණං කරොතීති? සච්චමෙතං, තං පන භාවනාය පුබ්බභාගෙ, මත්ථකප්පත්තියං පන කෙවලං අජ්ඣුපෙක්ඛනවසෙනෙව සත්තෙ ආරම්මණං කරොතීති සවිසෙසං පරමත්ථතො අවිජ්ජමානෙ එව විසයෙ තස්ස පවත්ති. අවිජ්ජමානග්ගහණදුක්ඛතා ච අජ්ඣුපෙක්ඛනවසෙන අප්පනාප්පත්තියා අපරාමාසසත්තග්ගහණමුද්ධභූතතාය වෙදිතබ්බා. සෙසං වුත්තනයමෙව. Ābhogābhāvatoti (do không có sự hướng tâm) là do không có sự hướng tâm bằng cách mong cầu hạnh phúc v.v... qua câu “sukhitā hontū” (mong rằng họ được an lạc) v.v... Chỉ có việc tu tập tâm từ v.v..., vốn vận hành bằng cách mong cầu hạnh phúc cho chúng sanh, mới lấy chúng sanh làm đối tượng thông qua việc nắm bắt pháp chân đế. Còn việc tu tập xả thì không vận hành như vậy, mà chỉ lấy chúng sanh làm đối tượng bằng năng lực của sự thờ ơ. Vì thế, ngài đã nói: upekkhāvihārissa sukhadukkhādiparamatthaggāhavimukhabhāvato avijjamānaggahaṇadukkhaṃ cittaṃ hotīti (đối với vị trú trong xả, do không hướng đến việc nắm bắt pháp chân đế là lạc và khổ v.v..., tâm trở nên khó khăn trong việc nắm bắt cái không hiện hữu). Chẳng phải là phạm trú xả cũng lấy chúng sanh làm đối tượng thông qua việc nắm bắt pháp chân đế, bằng cách phủ định qua câu “kammassakā sattā, te kassa ruciyā sukhitā vā bhavissantī” (chúng sanh có nghiệp là của riêng, chúng sẽ được an lạc theo ý muốn của ai) v.v... hay sao? Điều đó đúng, nhưng việc đó chỉ xảy ra ở giai đoạn đầu của sự tu tập. Còn khi đã đạt đến đỉnh điểm, nó chỉ lấy chúng sanh làm đối tượng bằng năng lực của sự thờ ơ. Do đó, sự vận hành của nó có sự khác biệt, diễn ra trên một đối tượng thực sự không hiện hữu theo nghĩa chân đế. Và sự khó khăn trong việc nắm bắt cái không hiện hữu nên được hiểu là do nó là đỉnh cao của việc nắm bắt chúng sanh chế định mà không có sự chấp thủ sai lầm, nhờ đạt đến an chỉ bằng năng lực của sự thờ ơ. Phần còn lại cũng tương tự như đã nói. 274. සබ්බාපෙතාති සබ්බාපි එතා අප්පමඤ්ඤා. දානාදීනන්ති පාරමිභාවප්පත්තානං දානාදීනං බුද්ධකරධම්මානං. සබ්බකල්‍යාණධම්මානන්ති සබ්බෙසං අනවජ්ජධම්මානං, සමතිංසාය පාරමිතානං, තන්නිමිත්තානං බුද්ධයානියානඤ්ච, සබ්බෙහි වා සුන්දරසභාවානං. න හි ලොකියධම්මා බුද්ධකරධම්මෙහි ආනුභාවතො උක්කට්ඨා නාම අත්ථි, බුද්ධධම්මෙසු වත්තබ්බමෙව නත්ථි. පරිපූරිකාති පරිවුද්ධිකරා. අධිට්ඨානානි විය හි අප්පමඤ්ඤා සබ්බාසං පාරමිතානං පාරිපූරිකරා. ‘‘හිතජ්ඣාසයතායා’’තිආදිනා මෙත්තාබ්‍රහ්මවිහාරාදීනං උපෙක්ඛාබ්‍රහ්මවිහාරස්ස අධිට්ඨානභාවදස්සනමුඛෙන චතූහි අප්පමඤ්ඤාහි අත්තනො සන්තානස්ස පගෙව අභිසඞ්ඛතත්තා මහාබොධිසත්තා දානාදිපාරමියො පූරෙතුං සමත්ථා හොන්ති, නාඤ්ඤථාති ඉමමත්ථං දස්සෙති. ඉමස්ස දාතබ්බං, ඉමස්ස න දාතබ්බන්ති නිදස්සනමත්තං දට්ඨබ්බං, ‘‘ඉදං දාතබ්බං, ඉදං න දාතබ්බන්ති ච විභාගං අකත්වා’’ති වත්තබ්බතො. දෙය්‍යපටිග්ගාහකවිකප්පරහිතා හි දානපාරමිතා. යථාහ – 274. Sabbāpetāti là sabbāpi etā appamaññā (tất cả các vô lượng tâm này). Dānādīnanti là của các pháp tạo thành Phật, tức là bố thí v.v... đã đạt đến trạng thái ba-la-mật. Sabbakalyāṇadhammānanti là của tất cả các pháp không có tội lỗi, của ba mươi ba-la-mật, và của các pháp thuộc Phật thừa có chúng làm nhân, hoặc là của các pháp có bản chất tốt đẹp hơn tất cả. Vì không có pháp thế gian nào được gọi là cao siêu hơn các pháp tạo thành Phật về mặt oai lực; đối với các pháp của chư Phật thì không cần phải nói. Paripūrikāti là những pháp làm cho tăng trưởng. Vì các vô lượng tâm, giống như các pháp quyết định, là những pháp làm cho viên mãn tất cả các ba-la-mật. Bằng đoạn “hitajjhāsayatāyā” v.v..., ngài trình bày ý nghĩa này: do dòng tương tục của các vị Đại Bồ-tát đã được chuẩn bị từ trước bởi bốn vô lượng tâm, thông qua việc trình bày trạng thái nền tảng của từ phạm trú v.v... cho đến xả phạm trú, nên các vị có khả năng hoàn thiện các ba-la-mật như bố thí v.v..., nếu không thì không thể. Nên hiểu rằng không có sự phân biệt “nên cho người này, không nên cho người kia”, vì có câu nói rằng: “không phân biệt rằng vật này nên cho, vật này không nên cho”. Vì bố thí ba-la-mật thì không có sự phân biệt về vật thí và người nhận. Như có lời dạy rằng: ‘‘යථාපි කුම්භො සම්පුණ්ණො, යස්ස කස්සචි අධොකතො; වමතෙවුදකං නිස්සෙසං, න තත්ථ පරිරක්ඛතී’’ති. (බු. වං. 2.118); “Cũng như một cái bình chứa đầy, khi bị bất cứ ai úp ngược xuống; Nó trút ra hết tất cả nước, không giữ lại chút nào ở trong đó.” ‘‘සබ්බසත්තාන’’න්ති ඉදං ‘‘සුඛනිදාන’’න්ති ඉමිනාපි සම්බන්ධිතබ්බං, ‘‘දෙන්තී’’ති ඉමිනා ච. තෙන දෙය්‍යධම්මෙන විය දානධම්මෙනාපි මහාසත්තානං ලොකස්ස බහූපකාරතා [Pg.391] වුත්තා හොති, තථා තස්ස පරිණාමනතො. තදත්ථදීපනත්ථං හි ‘‘විභාගං අකත්වා’’ති වත්වාපි ‘‘සබ්බසත්තාන’’න්ති වුත්තං. තෙසන්ති සබ්බසත්තානං. උපඝාතන්ති එත්ථාපි ‘‘විභාගං අකත්වා’’ති ආනෙත්වා සම්බන්ධිතබ්බං. අයං හෙත්ථ පදයොජනා – විභාගං අකත්වා උපඝාතං පරිවජ්ජයන්තා සබ්බසත්තානං සුඛනිදානං සීලං සමාදියන්තීති. සත්තකාලවිකප්පරහිතා හි සීලපාරමිතා, ලොකත්ථමෙව චස්ස ඵලං පරිණමීයති. නෙක්ඛම්මං භජන්තීති පබ්බජ්ජං උපගච්ඡන්ති. පබ්බජිතස්ස හි සබ්බසො සීලං පරිපූරති, න ගහට්ඨස්ස. ඉධාපි ‘‘විභාගං අකත්වා සබ්බසත්තානං සුඛනිදාන’’න්ති ඉදං ආනෙත්වා සම්බන්ධිතබ්බං. න හි බොධිසත්තා කාලවිභාගං කත්වා පබ්බජ්ජං අනුතිට්ඨන්ති, සීලං වා සමාදියන්ති, නිදස්සනමත්තඤ්චෙතං ඣානාදිනෙක්ඛම්මභජනස්සාපි ඉච්ඡිතබ්බත්තා. සබ්බසත්තානං සුඛනිදානතා හෙට්ඨා වුත්තනයාව. එස නයො සෙසෙසුපි. හිතාහිතෙසූති අත්ථානත්ථෙසු. අසම්මොහත්ථායාති සම්මොහවිද්ධංසනාය. පඤ්ඤං පරියොදපෙන්තීති යොගවිහිතං විජ්ජාට්ඨානාදිං අස්සුතං සුණන්තා සුතං වොදපෙන්තා අහංකාරමමංකාරාදිං විධුනන්තා ඤාණං විසොධෙන්ති. ‘‘අහං මමා’’ති විකප්පරහිතා හි පඤ්ඤාපාරමිතා. හිතසුඛත්ථායාති සත්තානං හිතසුඛාදිවුද්ධියත්ථමෙව. නිච්චන්ති සතතං අවිච්ඡෙදෙන පටිපක්ඛෙන අවොකිණ්ණං. වීරියමාරභන්තීති යථා සත්තානං අනුප්පන්නං හිතසුඛං උප්පජ්ජති, උප්පන්නං අභිවඩ්ඪති, එවං පරක්කමං කරොන්ති. සඞ්කොචවික්ඛෙපරහිතා හි වීරියපාරමිතා. ‘‘වීරභාවං පත්තාපී’’ති ඉමිනා අපරද්ධානං නිග්ගහසමත්ථතං දස්සෙති. නානප්පකාරකං අපරාධං ඛමන්තීති මම්මච්ඡෙදනාකාරෙන අත්තනි පවත්තිතං නානාවිධං අපරාධං සහන්ති. අත්තපරවිකප්පවිරහිතා හි දොසසහනා ඛන්තිපාරමිතා. Cụm từ ‘‘Sabbasattānaṃ’’ (của tất cả chúng sanh) này nên được liên kết với ‘‘sukhanidānaṃ’’ (là nền tảng của an lạc), và với ‘‘denti’’ (cho đi). Do đó, sự hữu ích lớn lao của các vị Đại Bồ-tát đối với thế gian được nói đến, không chỉ qua vật thí mà còn qua tâm thí, vì sự hồi hướng của tâm ấy như vậy. Thật vậy, để làm rõ ý nghĩa đó, sau khi nói ‘‘vibhāgaṃ akatvā’’ (không phân biệt), lại nói ‘‘sabbasattānaṃ’’. ‘‘Tesaṃ’’ nghĩa là của tất cả chúng sanh. Ở đây, trong cụm từ ‘‘upaghātaṃ’’ (sự hãm hại), cũng nên đem ‘‘vibhāgaṃ akatvā’’ đến để liên kết. Đây là cách kết hợp câu: không phân biệt, tránh xa sự hãm hại, các vị thọ trì giới luật là nền tảng hạnh phúc cho tất cả chúng sanh. Thật vậy, Giới ba-la-mật thì không có sự phân biệt về chúng sanh và thời gian, và quả của nó được hồi hướng chỉ vì lợi ích của thế gian. ‘‘Nekkhammaṃ bhajanti’’ (thực hành xuất ly) nghĩa là đi đến sự xuất gia. Thật vậy, giới luật của người xuất gia được viên mãn trọn vẹn, không phải của người tại gia. Ở đây cũng vậy, nên đem cụm ‘‘vibhāgaṃ akatvā sabbasattānaṃ sukhanidānaṃ’’ đến để liên kết. Thật vậy, các vị Bồ-tát không thực hành xuất gia hay thọ trì giới luật bằng cách phân biệt thời gian, và đây chỉ là sự chỉ dẫn, vì việc thực hành xuất ly như thiền định v.v... cũng được mong muốn. Việc là nền tảng hạnh phúc cho tất cả chúng sanh cũng theo phương pháp đã nói ở trên. Phương pháp này cũng áp dụng cho các phần còn lại. ‘‘Hitāhitesu’’ (trong điều lợi và không lợi) nghĩa là trong điều hữu ích và vô ích. ‘‘Asammohatthāya’’ (để không si mê) nghĩa là để phá tan sự si mê. ‘‘Paññaṃ pariyodapenti’’ (làm cho trí tuệ trong sạch) nghĩa là: lắng nghe điều chưa nghe về các môn học v.v... được sắp đặt bởi sự thực hành, làm trong sạch điều đã nghe, rũ bỏ ngã kiến, ngã sở kiến v.v..., các vị làm thanh tịnh trí tuệ. Thật vậy, Tuệ ba-la-mật thì không có sự phân biệt ‘‘ta, của ta’’. ‘‘Hitasukhatthāya’’ (vì lợi ích và hạnh phúc) nghĩa là chỉ vì sự tăng trưởng lợi ích, hạnh phúc v.v... của chúng sanh. ‘‘Niccaṃ’’ (thường xuyên) nghĩa là luôn luôn, không gián đoạn, không bị pha trộn bởi pháp đối nghịch. ‘‘Vīriyamārabhanti’’ (khởi lên tinh tấn) nghĩa là: các vị nỗ lực để lợi ích và hạnh phúc chưa sanh khởi của chúng sanh được sanh khởi, và lợi ích hạnh phúc đã sanh khởi được tăng trưởng. Thật vậy, Tinh tấn ba-la-mật thì không có sự co rút và tán loạn. Bằng câu ‘‘Vīrabhāvaṃ pattāpi’’ (dù đã đạt đến trạng thái anh hùng), nó cho thấy khả năng chế ngự những kẻ phạm lỗi. ‘‘Nānappakārakaṃ aparādhaṃ khamanti’’ (chịu đựng nhiều loại lỗi lầm) nghĩa là các vị chịu đựng nhiều loại lỗi lầm khác nhau xảy ra nơi bản thân mình, như thể bị cắt xé tim gan. Thật vậy, Nhẫn nhục ba-la-mật, sự chịu đựng lỗi lầm, thì không có sự phân biệt mình và người. පටිඤ්ඤං න විසංවාදෙන්තීති අවිසංවාදනසාමඤ්ඤෙන සබ්බස්සපි අනරියවොහාරස්ස අකරණමාහ. පටිඤ්ඤාතෙ, අපටිඤ්ඤාතෙ ච දිට්ඨාදිකෙ මිච්ඡාවිකප්පරහිතා හි සච්චපාරමිතා. අවිචලාධිට්ඨානාති යථාසමාදින්නෙසු දානාදිධම්මෙසු නිච්චලාධිට්ඨායිනො අචලසමාදානාධිට්ඨානා, සමාදින්නෙසු ච බුද්ධකරධම්මෙසු සම්මදෙව අවට්ඨානං අධිට්ඨානපාරමිතා. තෙසූති සත්තෙසු. අවිචලායාති පටිපක්ඛෙන අකම්පනීයාය. එවන්ති යථාවුත්තෙන සත්තෙසු හිතජ්ඣාසයතාදිආකාරෙන. යථා ච බ්‍රහ්මවිහාරාධිට්ඨානා පාරමියො, එවං අධිට්ඨානාධිට්ඨානාපි. තථා හි යථාපටිඤ්ඤං පරානුග්ගහාය පාරමීනං [Pg.392] අනුට්ඨානෙන සච්චාධිට්ඨානං, තප්පටිපක්ඛපරිච්චාගතො චාගාධිට්ඨානං, පාරමීහි සචිත්තුපසමතො උපසමාධිට්ඨානං, තාහි පරහිතූපායකොසල්ලතො පඤ්ඤාධිට්ඨානං. එවං පච්චෙකම්පි පාරමිතාසු යථාරහං නෙතබ්බං. අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො, විත්ථාරතො පන පාරමිතාසු යං වත්තබ්බං, තං පරමත්ථදීපනියං චරියාපිටකවණ්ණනායං වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං, අතිවිත්ථාරභයෙන න විත්ථාරයිම්හ. තථා දසබලඤාණාදිකෙති. එතාව හොන්තීති එතා හොන්ති එවාති යොජනා. ‘‘Paṭiññaṃ na visaṃvādenti’’ (không thất hứa): Bằng sự tương đồng với việc không lừa dối, câu này nói lên việc không thực hành mọi lời nói không cao thượng. Thật vậy, Chân thật ba-la-mật thì không có sự suy lường sai lầm trong những điều đã thấy v.v..., dù đã hứa hay chưa hứa. ‘‘Avicalādhiṭṭhānā’’ (có sự quyết định không lay chuyển) nghĩa là: các vị có sự quyết định không lay chuyển trong các pháp như bố thí v.v... đã được thọ trì, có sự quyết định bằng sự thọ trì không lay chuyển; và sự đứng vững một cách chân chánh trong các pháp tạo nên Phật quả đã được thọ trì chính là Quyết định ba-la-mật. ‘‘Tesu’’ (trong chúng) nghĩa là trong các chúng sanh. ‘‘Avicalāya’’ (không lay chuyển) nghĩa là không thể bị lay chuyển bởi pháp đối nghịch. ‘‘Evaṃ’’ (như vậy) nghĩa là theo cách thức đã nói, như có ý hướng lợi ích cho chúng sanh v.v... Và như các ba-la-mật có Phạm trú làm nền tảng, cũng vậy, chúng cũng có các quyết định làm nền tảng. Thật vậy, do việc thực hành các ba-la-mật để giúp đỡ người khác theo như lời hứa, nên có chân thật quyết định; do việc từ bỏ pháp đối nghịch của chúng, nên có xả ly quyết định; do sự an tịnh tự tâm bằng các ba-la-mật, nên có an tịnh quyết định; do sự khéo léo trong phương tiện lợi ích cho người khác bằng các ba-la-mật ấy, nên có trí tuệ quyết định. Như vậy, cũng nên được hiểu một cách tương ứng trong từng ba-la-mật. Đây là phần tóm tắt. Còn về phần chi tiết, điều gì cần nói trong các ba-la-mật, điều đó nên được biết theo phương pháp đã được nói trong Chú giải Tạng Hạnh, tên là Paramatthadīpanī; chúng tôi không giải rộng vì sợ quá dài dòng. Cũng vậy trong câu ‘‘dasabalañāṇādike’’ (thập lực trí v.v...). ‘‘Etāva honti’’ nên được kết hợp là ‘‘etā honti eva’’ (chỉ có chừng ấy). බ්‍රහ්මවිහාරනිද්දෙසවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Phần giải thích về chương Phạm trú đã kết thúc. ඉති නවමපරිච්ඡෙදවණ්ණනා. Như vậy là phần giải thích chương thứ chín. 10. ආරුප්පනිද්දෙසවණ්ණනා 10. Phần giải thích về chương Vô sắc පඨමාරුප්පවණ්ණනා Phần giải thích về Vô sắc thứ nhất 275. උද්දිට්ඨෙසූති [Pg.393] ‘‘චත්තාරො ආරුප්පා’’ති එවං උද්දිට්ඨෙසු, නිද්ධාරණෙ චෙතං භුම්මං. තෙනෙවාහ ‘‘චතූසු ආරුප්පෙසූ’’ති. තත්ථ රූපවිවෙකෙන අරූපං, අරූපමෙව ආරුප්පං ඣානං, ඉධ පන තදත්ථං කම්මට්ඨානං අධිප්පෙතං. තං භාවෙතුකාමො චතුත්ථජ්ඣානං උප්පාදෙතීති සම්බන්ධො. රූපාධිකරණන්ති රූපහෙතු. හෙතුඅත්ථො හි එත්ථ අධිකරණ-සද්දො ‘‘කාමාධිකරණ’’න්තිආදීසු (ම. නි. 1.168-169) විය. දණ්ඩනට්ඨෙන දණ්ඩො, මුග්ගරාදි. පරපීළාධිප්පායෙන තස්ස ආදානං දණ්ඩාදානං. සත්තානං සසනට්ඨෙන සත්ථං, ආවුධං. භණ්ඩනං කලහො. විරොධො විග්ගහො. නානාවාදො විවාදො. එතන්ති යථාවුත්තං දණ්ඩාදානාදිකං. සබ්බසොති අනවසෙසතො. ආරුප්පෙ අරූපභාවෙ, ආරුප්පෙ වා භවෙ. රූපානංයෙවාති දිට්ඨාදීනවානං රූපානංයෙව, න අරූපානන්ති අධිප්පායො. නිබ්බිදායාති වික්ඛම්භනවසෙන නිබ්බින්දනත්ථාය. විරාගායාති විරජ්ජනත්ථාය. නිරොධායාති නිරුජ්ඣනත්ථාය. සබ්බමෙතං සමතික්කමං සන්ධාය වුත්තං. දණ්ඩාදානාදීනන්ති ආදි-සද්දෙන අදින්නාදානාදිකං සබ්බං රූපහෙතුකං අනත්ථං සඞ්ගණ්හාති, න ඉධ පාළියං ආගතමෙවාති දට්ඨබ්බං. කරජරූපෙති යථාවුත්තාදීනවාධිකරණභාවයොග්‍යං දස්සෙතුං වුත්තං, ඔළාරිකරූපෙති අත්ථො. ආදීනවන්ති දොසං. තස්සාති රූපස්ස. ආලොකොති වණ්ණවිසෙසො එවාති තත්ථ පවත්තං පටිභාගනිමිත්තං උග්ඝාටෙත්වා සියා ආකාසනිමිත්තං උග්ගහෙතුං, න පන පරිච්ඡින්නාකාසකසිණං උග්ඝාටෙත්වා. තස්ස හි උග්ඝාටනා නාම රූපනිමිත්තෙනෙව සියාති ආහ ‘‘ඨපෙත්වා පරිච්ඡින්නාකාසකසිණං නවසූ’’ති. කෙචි පන ‘‘ආලොකකසිණම්පි ඨපෙත්වා අට්ඨසූ’’ති වදන්ති, තස්ස පන ඨපනෙ කාරණං න දිස්සති, කරජරූපං අතික්කන්තං හොති තස්ස අනාලම්බනතො. 275. Uddiṭṭhesūti có nghĩa là: Trong các pháp đã được chỉ ra như vầy: “Bốn pháp Vô Sắc.” Và đây là cách dùng bhumma (biến cách thứ bảy) trong ý nghĩa niddhāraṇa (sự xác định). Do đó, ngài đã nói: “catūsu āruppesū’ti (trong bốn pháp Vô Sắc).” Ở đây, arūpa (vô sắc) là do sự ly khai khỏi sắc; āruppaṃ chính là thiền vô sắc, nhưng ở đây đề mục nghiệp xứ vì mục đích ấy được chủ trương. Người muốn tu tập đề mục ấy thì làm phát sanh đệ tứ thiền, đây là sự liên kết. Rūpādhikaraṇanti có nghĩa là do nhân là sắc. Thật vậy, ở đây adhikaraṇa-sadda có ý nghĩa là nhân, giống như trong các trường hợp: “kāmādhikaraṇan’ti, v.v...” Daṇḍo có ý nghĩa là sự trừng phạt, là cây gậy, v.v... Daṇḍādānaṃ là sự cầm lấy cây gậy ấy với chủ ý làm tổn hại người khác. Satthaṃ có ý nghĩa là sự sát hại chúng sanh, là vũ khí. Bhaṇḍanaṃ là sự cãi cọ. Virodho là sự chống đối. Nānāvādo là sự tranh luận. Etanti là những điều đã được nói như trên, bắt đầu với daṇḍādāna. Sabbasoti là không có dư sót. Āruppe là trong trạng thái vô sắc, hoặc trong cõi vô sắc. Rūpānaṃyevāti có nghĩa là: Chỉ của các sắc pháp có sự nguy hại đã được thấy, chứ không phải của các pháp vô sắc, đây là chủ ý. Nibbidāyāti là vì mục đích nhàm chán do năng lực chế ngự. Virāgāyāti là vì mục đích ly tham. Nirodhāyāti là vì mục đích đoạn diệt. Tất cả những điều này được nói đến liên quan đến sự vượt qua. Daṇḍādānādīnanti: Bằng ādi-sadda, nên thu gồm tất cả những điều bất thiện có sắc làm nhân, như là sự trộm cắp, v.v..., không chỉ những gì đã được nêu trong Pāḷi ở đây, cần phải được hiểu như vậy. Karajarūpeti được nói để chỉ ra rằng (sắc) là nền tảng cho những sự nguy hại đã được nói đến, có nghĩa là sắc thô. Ādīnavanti là sự nguy hại. Tassāti là của sắc ấy. Ālokoti chính là một loại màu sắc đặc biệt, do đó, sau khi tháo gỡ paṭibhāganimitta (tợ tướng) đã khởi lên ở đó, có thể nắm bắt ākāsanimitta (hư không tướng); chứ không phải sau khi tháo gỡ paricchinnākāsakasiṇa (hư không biến xứ có giới hạn). Thật vậy, sự tháo gỡ của nó chỉ có thể xảy ra bằng rūpanimitta (sắc tướng), do đó ngài đã nói: “ṭhapetvā paricchinnākāsakasiṇaṃ navasū’ti (ngoại trừ hư không biến xứ có giới hạn, trong chín [biến xứ còn lại]).” Tuy nhiên, một số vị nói: “ṭhapetvā ālokakasiṇampi aṭṭhasū’ti (ngoại trừ cả quang biến xứ, trong tám [biến xứ còn lại]),” nhưng không thấy có lý do gì để loại trừ nó, vì karajarūpa (sắc thân) đã được vượt qua do không lấy nó làm đối tượng. යදි එවං කස්මා ‘‘චතුත්ථජ්ඣානවසෙනා’’ති වුත්තං. නනු පඨමජ්ඣානාදීනිපි තස්ස අනාලම්බනවසෙනෙව පවත්තන්ති පටිභාගනිමිත්තාරම්මණත්තා? සච්චමෙතං, ඔළාරිකඞ්ගප්පහානතො පන සන්තසභාවෙන ආනෙඤ්ජප්පත්තෙන චතුත්ථජ්ඣානෙන අතික්කන්තං සුට්ඨු අතික්කන්තං නාම හොතීති ‘‘චතුත්ථජ්ඣානවසෙනා’’ති වුත්තං[Pg.394]. කෙචි ‘‘අස්සාසපස්සාසානං නිරුජ්ඣනතො, කාමධාතුසමතික්කමනතො චා’’ති වදන්ති, තං අකාරණං, ඉතරෙසං චිත්තසමුට්ඨානරූපානං සම්භවතො, හෙට්ඨිමජ්ඣානානඤ්ච අකාමධාතුසංවත්තනීයතො. තප්පටිභාගමෙවාති කරජරූපපටිභාගමෙව නිමිත්තග්ගාහසම්භවතො. සදිසඤ්ච නාම තං න හොති, තස්මා කිං තස්ස සමතික්කමනෙනාති අනුයොගං සන්ධාය ‘‘කථං? යථා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ කථන්ති කථෙතුකම්‍යතාපුච්ඡා. යථාති ඔපම්මත්ථෙ නිපාතො. ලෙඛාචිත්තන්ති කාළවණ්ණාදිනා කතපරිකම්මාය ලෙඛාය චිත්තං. ඵලිතන්තරන්ති විවරං. දිස්වාති දූරතො දිස්වා. සමානරූපසද්දසමුදාචාරන්ති සදිසරූපසණ්ඨානසරප්පයොගං. Nếu vậy, tại sao lại nói: “catutthajjhānavasenā’ti (do năng lực của đệ tứ thiền)”? Chẳng phải các thiền như sơ thiền, v.v... cũng diễn tiến do năng lực không lấy nó (sắc thân) làm đối tượng, vì có tợ tướng làm đối tượng sao? Điều này đúng, nhưng do đã từ bỏ các thiền chi thô thiển, nên khi được vượt qua bằng đệ tứ thiền, vốn đã đạt đến trạng thái bất động do có bản chất tịch tịnh, thì được gọi là vượt qua một cách tốt đẹp. Do đó, đã nói: “catutthajjhānavasenā’ti.” Một số vị nói: “Do sự đoạn diệt của hơi thở vô hơi thở ra, và do sự vượt qua khỏi Dục giới.” Điều đó không phải là lý do, vì các sắc do tâm sanh khác vẫn có thể hiện hữu, và các thiền bậc dưới cũng không thuộc về Dục giới. Tappaṭibhāgamevāti có nghĩa là: Chính là tợ tướng của sắc thân, do sự hiện hữu của việc nắm bắt tướng. Và cái tương tự thì không phải là cái đó (cái nguyên bản), do đó, có ích gì trong việc vượt qua nó? Liên quan đến câu hỏi này, đã nói: “kathaṃ? Yathā’ti, v.v...” Ở đây, kathanti là câu hỏi với mong muốn được giải thích. Yathāti là một bất biến từ trong ý nghĩa so sánh. Lekhācittanti là hình vẽ được trang trí bằng đường nét đã được chuẩn bị với màu đen, v.v... Phalitantaranti là khoảng trống. Disvāti là thấy từ xa. Samānarūpasaddasamudācāranti là sự sử dụng hình dáng, hình tướng, và âm thanh tương tự. ආරම්මණවසෙනාති ‘‘මම චක්ඛු සොභනං, මම කායො ථිරො, මම පරික්ඛාරා සුන්දරා’’ති එවං ආරම්මණකරණවසෙන. කරජරූපසමඞ්ගිකාලොති අත්තනො අත්තභාවරූපෙන චෙව ආරම්මණරූපෙන ච සමන්නාගතකාලො. තම්පීති කසිණරූපස්සපි. සාමිඅත්ථෙ හි ඉදං උපයොගවචනං. භයසන්තාසඅදස්සනකාමතා විය සමතික්කමිතුකාමතාති යොජනා. ඉදඤ්ච යථාවුත්තානං නිබ්බිදාවිරාගනිරොධානං සාධාරණවචනං. තෙ හි තයො අපෙක්ඛිත්වා භයසන්තාසඅදස්සනකාමතා වුත්තා. එකො කිර සුනඛො වනෙ සූකරෙන පහටමත්තො පලාතො, සො අරූපදස්සනවෙලාය භත්තපචනඋක්ඛලිං දූරතො දිස්වා සූකරසඤ්ඤාය භීතො උත්තසන්තො පලායි, පිසාචභීරුකො පුරිසො රත්තිභාගෙ අපරිචිතෙ දෙසෙ මත්ථකච්ඡින්නං තාලක්ඛන්ධං දිස්වා පිසාචසඤ්ඤාය භීතො උත්තසන්තො මුච්ඡිතො පපති, තං සන්ධාය වුත්තං ‘‘සූකරා…පෙ… වෙදිතබ්බා’’ති. Ārammaṇavasenāti có nghĩa là: Do năng lực của việc lấy làm đối tượng như vầy: “Mắt của tôi đẹp, thân của tôi khỏe mạnh, các vật dụng của tôi tốt.” Karajarūpasamaṅgikāloti là thời điểm được trang bị cả sắc của tự thân và sắc của đối tượng. Tampīti là của cả sắc biến xứ. Thật vậy, đây là một từ được dùng trong ý nghĩa sở hữu cách. Sự mong muốn vượt qua giống như sự mong muốn không thấy do sợ hãi và kinh hoàng, đây là cách liên kết. Và đây là một từ chung cho sự nhàm chán, ly tham, và đoạn diệt đã được nói đến. Thật vậy, sự mong muốn không thấy do sợ hãi và kinh hoàng được nói đến liên quan đến ba điều đó. Tương truyền, một con chó trong rừng, vừa bị heo rừng húc, đã bỏ chạy. Con chó đó, vào lúc không thấy rõ hình sắc, nhìn thấy cái nồi nấu cơm từ xa, với tưởng là heo rừng, đã sợ hãi, kinh hoàng và bỏ chạy. Một người đàn ông sợ ma, vào ban đêm, ở một nơi không quen thuộc, nhìn thấy một thân cây thốt nốt bị chặt ngọn, với tưởng là ma, đã sợ hãi, kinh hoàng, ngất đi và ngã xuống. Liên quan đến điều đó, đã nói: “sūkarā…pe… veditabbā’ti.” 276. එවන්ති යථාවුත්තං ඔපම්මත්ථං නිගමෙන්තො ආහ. සොති යොගාවචරො. තස්මිං ඣානෙ ආදීනවං පස්සතීති සම්බන්ධො. රූපන්ති කසිණරූපං. සන්තවිමොක්ඛතොති අරූපජ්ඣානතො. තානි හි ‘‘යෙ තෙ සන්තා විමොක්ඛා අතික්කම්ම රූපෙ ආරුප්පා’’තිආදීසු (අ. නි. 8.72; 10.9) සන්තවිමොක්ඛාති ආගතා. සන්තතාසිද්ධි චස්ස අනුස්සුතිතො දට්ඨබ්බා. යථෙවාති එව-කාරෙන යෙන පකාරෙන එතං රූපාවචරචතුත්ථජ්ඣානං දුවඞ්ගිකං, එවං ආරුප්පානිපීති [Pg.395] උපෙක්ඛාචිත්තෙකග්ගතාවසෙන දුවඞ්ගිකත්තං දස්සෙති, න තතියජ්ඣානෙ විය දුවඞ්ගිකතාමත්තං. නනු චෙත්ථාපි දුවඞ්ගිකතාමත්තමෙව භූමිභෙදතොති? නායං දොසො උපමොපමෙය්‍යභාවස්ස භින්නාධිකරණතො. 276. Evanti: Ngài nói (câu này) để kết luận ý nghĩa so sánh đã được nói đến. Soti là hành giả. Thấy sự nguy hại trong thiền ấy, đây là sự liên kết. Rūpanti là sắc biến xứ. Santavimokkhatoti là từ thiền vô sắc. Thật vậy, chúng được gọi là santavimokkhā (những giải thoát tịch tịnh) trong các đoạn kinh như: “ye te santā vimokkhā atikkamma rūpe āruppā’ti, v.v...” Và sự thành tựu của trạng thái tịch tịnh của nó cần được hiểu là do nghe truyền lại. Yathevāti: Bằng eva-kāra, ngài chỉ ra rằng, cũng như thiền sắc giới đệ tứ này có hai chi, các thiền vô sắc cũng vậy, có hai chi do năng lực của xả và nhất tâm; chứ không chỉ đơn thuần là có hai chi như trong đệ tam thiền. Chẳng phải ở đây cũng chỉ đơn thuần là có hai chi do sự khác biệt về cảnh giới sao? Đây không phải là lỗi, vì ví dụ và đối tượng được ví dụ có nền tảng khác nhau. තත්ථාති තස්මිං රූපාවචරචතුත්ථජ්ඣානෙ. නිකන්තින්ති අපෙක්ඛං. පරියාදායාති ආදීනවදස්සනෙන තස්මිං ඣානෙ ඛෙපෙත්වා, අනපෙක්ඛො හුත්වාති අත්ථො. සන්තතො මනසිකරණෙනෙව පණීතතො, සුඛුමතො ච මනසිකාරො සිද්ධො හොතීති ආහ ‘‘සන්තතො අනන්තතො මනසි කරිත්වා’’ති. පත්ථරිත්වාති පගෙව වඩ්ඪිතං, තදා වඩ්ඪනවසෙන වා පත්ථරිත්වා. තෙනාති කසිණරූපෙන. උග්ඝාටෙති කසිණන්ති රූපාවචරචතුත්ථජ්ඣානස්ස ආරම්මණභූතං පථවීකසිණාදිකසිණරූපං අපනෙති. උග්ඝාටනවිධිං පන දස්සෙන්තො ‘‘උග්ඝාටෙන්තො හී’’තිආදිමාහ. තත්ථ සංවෙල්ලෙතීති පටිසංහරති. අඤ්ඤදත්ථූති එකංසෙන. නෙව උබ්බට්ටතීති නෙව උට්ඨහති. න විවට්ටතීති න විනිවට්ටති. ඉමස්සාති ඉමස්ස කසිණරූපස්ස. අමනසිකාරන්ති මනසි අකරණං අචින්තනං. මනසිකාරඤ්ච පටිච්චාති ‘‘ආකාසො ආකාසො’’ති භාවනාමනසිකාරඤ්ච නිස්සාය. ඉදං වුත්තං හොති – රූපාවචරචතුත්ථජ්ඣානස්ස ආරම්මණභූතං කසිණරූපං න සබ්බෙන සබ්බං මනසි කරොතො, තෙන ච ඵුට්ඨොකාසං ‘‘ආකාසො ආකාසො’’ති මනසි කරොතො යදා තං භාවනානුභාවෙන ආකාසං හුත්වා උපට්ඨාති, තදා සො කසිණං උග්ඝාටෙති නාම, තඤ්ච තෙන උග්ඝාටිතං නාම හොතීති. තෙනාහ ‘‘කසිණුග්ඝාටිමාකාසමත්තං පඤ්ඤායතී’’ති. සබ්බමෙතන්ති තිවිධම්පෙතං එකමෙව පරියායභාවතො. Tattha có nghĩa là tasmiṃ rūpāvacaracatutthajjhāne (trong thiền sắc giới thứ tư). Nikanti có nghĩa là apekkhaṃ (sự luyến ái). Pariyādāya có nghĩa là ādīnavadassanena tasmiṃ jhāne khepetvā, anapekkho hutvā (sau khi đã làm cho cạn kiệt trong thiền ấy bằng cách thấy sự nguy hại, trở nên không luyến ái). Do sự tác ý an tịnh, tác ý cao thượng và vi tế được thành tựu chỉ bằng sự tác ý, nên ngài đã nói: “santato anantato manasi karitvā.” Pattharitvā có nghĩa là đã được phát triển từ trước, hoặc trải rộng ra bằng cách phát triển vào lúc đó. Tena có nghĩa là kasiṇarūpena (bởi sắc kasiṇa). Ugghāṭeti kasiṇaṃ có nghĩa là loại bỏ sắc kasiṇa đất v.v... vốn là đối tượng của thiền sắc giới thứ tư. Và để chỉ ra phương pháp loại bỏ, ngài đã nói câu bắt đầu bằng “ugghāṭento hī.” Ở đây, saṃvelleti có nghĩa là paṭisaṃharati (cuộn lại). Aññadatthu có nghĩa là ekaṃsena (một cách dứt khoát). Neva ubbaṭṭati có nghĩa là neva uṭṭhahati (không khởi lên). Na vivaṭṭati có nghĩa là na vinivaṭṭati (không lùi lại). Imassa có nghĩa là imassa kasiṇarūpassa (của sắc kasiṇa này). Amanasikāraṃ có nghĩa là manasi akaraṇaṃ acintanaṃ (sự không tác ý, không suy tư). Manasikārañca paṭicca có nghĩa là nissāya (nhờ vào) bhāvanāmanasikāraṃ (sự tác ý tu tập) rằng “hư không, hư không.” Điều này được nói là: đối với người không tác ý hoàn toàn đến sắc kasiṇa vốn là đối tượng của thiền sắc giới thứ tư, và tác ý đến khoảng không gian đã được tiếp xúc bởi nó rằng “hư không, hư không,” khi ấy do năng lực của sự tu tập, nó hiện khởi thành hư không, lúc đó vị ấy được gọi là loại bỏ kasiṇa, và nó được gọi là đã được loại bỏ bởi vị ấy. Do đó, ngài đã nói: “kasiṇugghāṭimākāsamattaṃ paññāyatīti.” Sabbametaṃ có nghĩa là cả ba điều này chỉ là một do là từ đồng nghĩa. ‘‘නීවරණානි වික්ඛම්භන්තී’’ති කස්මා වුත්තං? නනු රූපාවචරපඨමජ්ඣානස්ස උපචාරක්ඛණෙයෙව නීවරණානි වික්ඛම්භිතානි, තතො පට්ඨාය චස්ස න නෙසං පරියුට්ඨානං. යදි සියා, ඣානතො පරිහායෙය්‍ය? යං පනෙකෙ වදන්ති ‘‘අත්ථෙව සුඛුමානි අරූපජ්ඣානවික්ඛම්භනෙය්‍යානි නීවරණානි, තානි සන්ධායෙතං වුත්ත’’න්ති, තං තෙසං මතිමත්තං. න හි මහග්ගතකුසලෙසු ලොකුත්තරකුසලෙසු විය ඔධිසො පහානං නාම අත්ථි. යො පන රූපාවචරෙහි ආරුප්පානං උළාරඵලතාදිවිසෙසො, සො භාවනාවිසෙසෙන සන්තතරපණීතතරභාවෙන තෙසුයෙව පුරිමපුරිමෙහි පච්ඡිමපච්ඡිමානං [Pg.396] වියාති දට්ඨබ්බං. ‘‘වික්ඛම්භන්තී’’ති පන වචනං වණ්ණභණනවසෙන වුත්තං. තථා හි අඤ්ඤත්ථාපි හෙට්ඨා පහීනානං උපරි පහානං වුච්චති. යෙ පන ‘‘සබ්බෙ කුසලා ධම්මා සබ්බෙසං අකුසලානං පටිපක්ඛාති කත්වා එවං වුත්ත’’න්ති වදන්ති, තෙහි දුතියජ්ඣානූපචාරාදීසු නීවරණවික්ඛම්භනාවචනස්ස කාරණං වත්තබ්බං. සති සන්තිට්ඨතීති ආකාසනිමිත්තාරම්මණා සති සම්මා සූපට්ඨිතා හුත්වා තිට්ඨති. සතිසීසෙන චෙත්ථ උපචාරජ්ඣානානුගුණානං සද්ධාපඤ්චමානං සකිච්චයොගං දස්සෙති. උපචාරෙනාති උපචාරජ්ඣානෙන. ඉධාපීති රූපාවචරචතුත්ථජ්ඣානං සන්ධාය සම්පිණ්ඩනං. තං හි උපෙක්ඛාවෙදනාසම්පයුත්තං. සෙසන්ති ‘‘සෙසානි කාමාවචරානී’’තිආදි. යං ඉධ වත්තබ්බමවුත්තං, තං පන පථවීකසිණනිද්දෙසෙ (විසුද්ධි. 1.51 ආදයො) වුත්තනයානුසාරෙන වෙදිතබ්බන්ති ආහ ‘‘පථවීකසිණෙ වුත්තනයමෙවා’’ති. Tại sao lại nói: “Nīvaraṇāni vikkhambhantīti (trấn áp các triền cái)”? Chẳng phải các triền cái đã được trấn áp ngay trong sát-na cận định của thiền sắc giới sơ thiền sao? Và kể từ đó, sự khởi lên của chúng không có nơi vị ấy sao? Nếu có, vị ấy sẽ bị lui sụt khỏi thiền. Còn điều mà một số vị nói rằng: “Thật vậy, có những triền cái vi tế cần được trấn áp bởi thiền vô sắc, và điều này được nói ra nhắm đến chúng,” đó chỉ là quan điểm của họ. Vì trong các thiện tâm đáo đại, không có sự đoạn trừ theo từng phần như trong các thiện tâm siêu thế. Hơn nữa, sự khác biệt về quả cao thượng v.v... của các thiền vô sắc so với các thiền sắc giới nên được hiểu là giống như sự khác biệt của các thiền sau so với các thiền trước ngay trong các thiền vô sắc ấy, do sự khác biệt trong tu tập, do trạng thái an tịnh hơn và cao thượng hơn. Nhưng câu “trấn áp” được nói ra theo cách tán thán phẩm chất. Thật vậy, ở những nơi khác cũng vậy, sự đoạn trừ ở tầng trên đối với những gì đã được đoạn trừ ở tầng dưới được nói đến. Còn những vị nói rằng: “Điều này được nói như vậy vì cho rằng tất cả các pháp thiện là đối nghịch với tất cả các pháp bất thiện,” thì họ phải nói ra lý do tại sao việc trấn áp triền cái không được đề cập trong cận định của thiền thứ hai v.v... Sati santiṭṭhati có nghĩa là niệm có đối tượng là hư không tướng được thiết lập vững chắc, an trú. Và ở đây, bằng cách lấy niệm làm đầu, ngài chỉ ra sự thực hành phận sự của năm quyền với tín là thứ năm, vốn tương ứng với thiền cận định. Upacārena có nghĩa là upacārajjhānena (bởi thiền cận định). Idhāpi là một sự tóm tắt nhắm đến thiền sắc giới thứ tư. Vì thiền ấy tương ưng với thọ xả. Sesaṃ là câu bắt đầu bằng “sesāni kāmāvacarānīti.” Những gì nên được nói ở đây trong phần giải về vô sắc mà chưa được nói, thì nên được hiểu theo phương pháp đã được nói trong phần giải về kasiṇa đất. Do đó, ngài nói “pathavīkasiṇe vuttanayamevāti.” එවං යං තත්ථ අවිසිට්ඨං, තං අතිදිසිත්වා ඉදානි විසිට්ඨං දස්සෙතුං ‘‘අයං පන විසෙසො’’තිආදිමාහ. යානප්පුතොළි කුම්භිමුඛාදීනන්ති ඔගුණ්ඨනසිවිකාදියානානං මුඛං යානමුඛං, පුතොළියා ඛුද්දකද්වාරස්ස මුඛං පුතොළිමුඛං, කුම්භිමුඛන්ති පච්චෙකං මුඛ-සද්දො සම්බන්ධිතබ්බො. ආකාසංයෙව යානමුඛාදිපරිච්ඡින්නං. පරිකම්මමනසිකාරෙනාති පරිකම්මභූතෙන මනසිකාරෙන උපචාරජ්ඣානෙන. පරිකම්මං අනුලොමං උපචාරොති ච අනත්ථන්තරඤ්හෙතං. පෙක්ඛමානො අරූපාවචරජ්ඣානචක්ඛුනා. Như vậy, sau khi đã chỉ dẫn những gì không khác biệt ở đó, bây giờ để chỉ ra những gì khác biệt, ngài nói câu bắt đầu bằng “ayaṃ pana viseso.” Yānapputoḷikumbhimukhādīnaṃ có nghĩa là: mukhaṃ (lối vào) của oguṇṭhanasivikādiyānānaṃ (các loại xe cộ như kiệu có mái che v.v...) là yānamukhaṃ; mukhaṃ (lối vào) của putoḷiyā khuddakadvārassa (cánh cửa nhỏ) là putoḷimukhaṃ; kumbhimukhaṃ (miệng ghè). Như vậy, từ mukha nên được liên kết với từng từ một. Chỉ hư không được giới hạn bởi lối vào của xe cộ v.v... Parikammamanasikārena có nghĩa là parikammabhūtena manasikārena upacārajjhānena (bởi thiền cận định, là sự tác ý trong giai đoạn chuẩn bị). Parikammaṃ, anulomaṃ và upacāro – ba từ này không có nghĩa khác nhau. Pekkhamāno (nhìn thấy) arūpāvacarajjhānacakkhunā (bằng con mắt của thiền vô sắc). 277. සබ්බාකාරෙනාති රූපනිමිත්තං දණ්ඩාදානසම්භවදස්සනාදිනා සබ්බෙන රූපධම්මෙසු, පථවීකසිණාදිරූපනිමිත්තෙසු, තදාරම්මණජ්ඣානෙසු ච දොසදස්සනාකාරෙන, තෙසු එව වා රූපාදීසු නිකන්තිප්පහානඅනාවජ්ජිතුකාමතාදිනා. රූපජ්ඣානම්පි රූපන්ති වුච්චති උත්තරපදලොපෙන ‘‘රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙතී’’තිආදීසු (ධ. ස. 160; විභ. 625) යථා රූපභවො රූපං. රූපීති හි රූපජ්ඣානලාභීති අත්ථො. ආරම්මණම්පි කසිණරූපං රූපන්ති වුච්චති පුරිමපදලොපෙන යථා ‘‘දෙවදත්තො දත්තො’’ති. රූපානි පස්සතීති කසිණරූපානි ඣානචක්ඛුනා පස්සතීති අත්ථො. තස්මාති යස්මා උත්තරපදලොපෙන, පුරිමපදලොපෙන ච යථාක්කමං රූපජ්ඣානකසිණරූපෙසු රූපවොහාරො දිස්සති, තස්මා. රූපෙ රූපජ්ඣානෙ තංසහගතා සඤ්ඤා රූපසඤ්ඤා. තදාරම්මණස්ස චාති ච-සද්දෙන යථාවුත්තං රූපාවචරජ්ඣානං සම්පිණ්ඩෙති, තෙන [Pg.397] පාළියං ‘‘රූපසඤ්ඤාන’’න්ති සරූපෙකසෙසෙන නිද්දෙසො කතොති දස්සෙති. විරාගාති ජිගුච්ඡනතො. නිරොධාති තප්පටිබන්ධඡන්දරාගවික්ඛම්භනෙන නිරොධනතො. වුත්තමෙවත්ථං පාකටතරං කාතුං ‘‘කිං වුත්තං හොතී’’තිආදි වුත්තං. තස්ස සබ්බාකාරෙන විරාගා අනවසෙසානං නිරොධාති එවං වා එත්ථ යොජනා කාතබ්බා. 277. Sabbākārenāti có nghĩa là bằng mọi cách, chẳng hạn như bằng cách thấy sự nguy hại trong các sắc pháp, trong các sắc tướng như kasiṇa đất v.v..., và trong các thiền có đối tượng là chúng, với tất cả các khía cạnh như thấy khả năng phát sinh sự chấp giữ gậy gộc v.v... do sắc tướng; hoặc bằng cách từ bỏ luyến ái, không muốn hướng tâm đến v.v... đối với chính các sắc ấy. Thiền sắc giới cũng được gọi là rūpa do sự lược bỏ từ sau, giống như rūpabhava (sắc hữu) được gọi là rūpa trong các câu như “tu tập con đường để tái sanh vào cõi sắc.” Rūpī có nghĩa là người đắc thiền sắc giới. Đối tượng là sắc kasiṇa cũng được gọi là rūpa do sự lược bỏ từ trước, giống như Devadatta được gọi là Datta. Rūpāni passati có nghĩa là thấy các sắc kasiṇa bằng con mắt thiền. Tasmā (do đó): vì cách dùng từ rūpa được thấy đối với thiền sắc giới và sắc kasiṇa theo thứ tự do sự lược bỏ từ sau và sự lược bỏ từ trước. Trong rūpa tức là thiền sắc giới, tưởng đồng sanh với nó là rūpasaññā (sắc tưởng). Trong tadārammaṇassa ca, bằng từ ca, ngài tóm tắt thiền sắc giới đã nói. Bằng từ ca ấy, ngài chỉ ra rằng trong Pāḷi, sự trình bày được thực hiện bằng sarūpekasesa (phép rút gọn khi các từ có cùng hình thức) là rūpasaññānaṃ. Virāgā có nghĩa là do sự nhàm chán. Nirodhā có nghĩa là do sự diệt tận bằng cách trấn áp dục tham liên quan đến nó. Để làm cho ý nghĩa đã nói trở nên rõ ràng hơn, câu bắt đầu bằng “kiṃ vuttaṃ hoti” đã được nói ra. Hoặc ở đây, nên thực hiện sự kết nối như sau: tassa (của nó) sabbākārena virāgā (do ly tham bằng mọi cách) anavasesānaṃ nirodhā (do sự diệt tận không còn dư sót). ‘‘ආරම්මණෙ අවිරත්තස්ස සඤ්ඤාසමතික්කමො න හොතී’’ති ඉදං යස්මා ඉමානි ඣානානි ආරම්මණාතික්කමෙන පත්තබ්බානි, න අඞ්ගාතික්කමෙනාති කත්වා වුත්තං. යස්මා පනෙත්ථ සඤ්ඤාසමතික්කමො ආරම්මණසමතික්කමෙන විනා න හොති, තස්මා ‘‘සමතික්කන්තාසු ච සඤ්ඤාසු ආරම්මණං සමතික්කන්තමෙව හොතී’’ති ආහ. අවත්වා වුත්තොති සම්බන්ධො. සමාපන්නස්සාතිආදීසු කුසලසඤ්ඤාවසෙන සමාපන්නග්ගහණං, විපාකසඤ්ඤාවසෙන උපපන්නග්ගහණං, කිරියාසඤ්ඤාවසෙන දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරග්ගහණං. අරහතො හි ඣානානි විසෙසතො දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරො. යදි සඤ්ඤාසමතික්කමස්ස අනුනිප්ඵාදිආරම්මණසමතික්කමො විභඞ්ගෙ ච අවුත්තො, අථ කස්මා ඉධ ගහිතොති අනුයොගං සන්ධායාහ ‘‘යස්මා පනා’’තිආදි. ආරම්මණසමතික්කමවසෙනාපි අයමත්ථවණ්ණනා කතා, ‘‘තදාරම්මණස්ස චෙතං අධිවචන’’න්තිආදිනා විභඞ්ගෙ විය සඤ්ඤාසමතික්කමමෙව අවත්වාති අධිප්පායො. “Sự vượt qua tưởng không xảy ra đối với người chưa nhàm chán đối tượng” (Ārammaṇe avirattassa saññāsamatikkamo na hotīti), điều này được nói ra vì những thiền này (imāni jhānāni) phải được đạt đến bằng cách vượt qua đối tượng (ārammaṇātikkamena pattabbāni), chứ không phải bằng cách vượt qua các chi thiền (na aṅgātikkamena). Bởi vì ở đây (ettha), sự vượt qua tưởng (saññāsamatikkamo) không xảy ra nếu không có sự vượt qua đối tượng (ārammaṇasamatikkamena vinā na hoti), do đó ngài đã nói: “Và khi các tưởng đã được vượt qua, đối tượng cũng đã được vượt qua” (samatikkantāsu ca saññāsu ārammaṇaṃ samatikkantameva hotīti). Mối liên hệ là “được nói ra mà không nói ra” (Avatvā vuttoti sambandho). Trong các từ như “đối với người đã nhập định” (Samāpannassātiādīsu), việc dùng từ “người đã nhập định” (samāpannaggahaṇaṃ) là theo nghĩa tưởng thiện (kusalasaññāvasena); việc dùng từ “người đã tái sanh” (upapannaggahaṇaṃ) là theo nghĩa tưởng quả (vipākasaññāvasena); việc dùng từ “người sống an lạc trong hiện tại” (diṭṭhadhammasukhavihāraggahaṇaṃ) là theo nghĩa tưởng duy tác (kiriyāsaññāvasena). Quả vậy (hi), các thiền của bậc A-la-hán (Arahato jhānāni) đặc biệt là sự an trú trong hiện tại (visesato diṭṭhadhammasukhavihāro). Nếu (yadi) sự vượt qua đối tượng, vốn là hệ quả của sự vượt qua tưởng (saññāsamatikkamassa anunipphādiārammaṇasamatikkamo), lại không được nói đến trong bộ Phân Tích (vibhaṅge ca avutto), vậy thì tại sao (atha kasmā) nó lại được đề cập ở đây (idha gahito)? Để trả lời cho câu hỏi này (anuyogaṃ sandhāya), ngài đã nói: “Bởi vì...” (yasmā panā’tiādi). Ý nghĩa là (adhippāyo): sự giải thích ý nghĩa này (ayamatthavaṇṇanā) cũng được thực hiện theo cách vượt qua đối tượng (Ārammaṇasamatikkamavasenāpi katā), chứ không chỉ nói về sự vượt qua tưởng (saññāsamatikkamameva avatvā) như trong bộ Phân Tích (vibhaṅge viya) qua các câu như “và đây là tên gọi của đối tượng ấy” (tadārammaṇassa cetaṃ adhivacana’’ntiādinā). 278. පටිඝාතෙනාති පටිහනනෙන විසයීවිසයසමොධානෙන. අත්ථඞ්ගමාතිආදීසු පුරිමං පුරිමං පච්ඡිමස්ස පච්ඡිමස්ස අත්ථවචනං, තස්මා පටිඝසඤ්ඤානං අත්ථඞ්ගමො ඣානසමඞ්ගිකාලෙ අනුප්පත්තීති තස්ස ඉධෙව ගහණෙ කාරණං අනුයොගමුඛෙන දස්සෙතුං ‘‘කාමඤ්චෙතා’’තිආදි වුත්තං. උස්සාහජනනත්ථං පටිපජ්ජනකානං. එතාසං පටිඝසඤ්ඤානං. එත්ථ පඨමාරුප්පකථායං. වචනං අත්ථඞ්ගමවසෙන. 278. “Do va chạm” (Paṭighātena) nghĩa là do sự đụng chạm (paṭihananena), do sự gặp gỡ giữa căn và cảnh (visayīvisayasamodhānena). Trong các từ như “sự biến mất” (Atthaṅgamātiādīsu), từ đi sau (pacchimaṃ pacchimaṃ) là lời giải thích ý nghĩa cho từ đi trước (purimassa purimassa). Do đó, sự biến mất của các đối ngại tưởng (paṭighasaññānaṃ atthaṅgamo) chính là sự không phát sinh (anuppatti) vào lúc thành tựu thiền (jhānasamaṅgikāle). Để chỉ ra lý do (kāraṇaṃ) cho việc đề cập đến điều này (tassa gahaṇe) ngay tại đây (idheva) bằng cách đặt câu hỏi (anuyogamukhena), ngài đã nói: “Dù rằng những...” (kāmañcetā’tiādi). (Điều này được nói) để khích lệ (Ussāhajananatthaṃ) những người đang thực hành (paṭipajjanakānaṃ). (Đề cập đến) những đối ngại tưởng này (Etāsaṃ paṭighasaññānaṃ). Ở đây, trong phần nói về thiền vô sắc thứ nhất (Ettha paṭhamāruppakathāyaṃ). Lời nói (Vacanaṃ) theo nghĩa biến mất (atthaṅgamavasena). කිං වා පසංසාකිත්තනෙන, පටිඝසඤ්ඤානං පන අත්ථඞ්ගමො ඉධෙව වත්තබ්බත්තා වුත්තොති දස්සෙතුං ‘‘අථ වා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ සභාවධම්මස්ස අභාවො නාම පටිපක්ඛෙන පහීනතාය වා පච්චයාභාවෙන වා. තෙසු රූපජ්ඣානසමඞ්ගිනො පටිඝසඤ්ඤානං අභාවො පච්චයාභාවමත්තෙන, න පටිපක්ඛාධිගමෙනාති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘කිඤ්චාපී’’තිආදි. තත්ථ තාති පටිඝසඤ්ඤා[Pg.398]. රූපාවචරන්ති රූපාවචරජ්ඣානං. සමාපන්නස්සාති සමාපජ්ජිත්වා විහරන්තස්ස. කිඤ්චාපි න සන්තීති යොජනා. න පහීනත්තා න සන්තීති න තදා පටිඝසඤ්ඤා පහීනභාවෙන න සන්ති නාම. තත්ථ කාරණමාහ ‘‘න හි රූපවිරාගාය රූපාවචරභාවනා සංවත්තතී’’ති. නනු ච පටිඝසඤ්ඤාපි අරූපධම්මා එවාති චොදනං සන්ධායාහ ‘‘රූපායත්තා ච එතාසං පවත්තී’’ති. අයං පන භාවනාති අරූපභාවනමාහ. ධාරෙතුන්ති අවධාරෙතුං. ඉධාති අරූපජ්ඣානෙ. ආනෙඤ්ජාභිසඞ්ඛාරවචනාදීහි ආනෙඤ්ජතා. ‘‘යෙ තෙ සන්තා විමොක්ඛා අතික්කම්ම රූපෙ ආරුප්පා’’තිආදිනා (අ. නි. 8.72; 10.9) සන්තවිමොක්ඛතා ච වුත්තා. Hay cần gì phải tán thán ca tụng (Kiṃ vā pasaṃsākittanena), để chỉ ra rằng sự biến mất của các đối ngại tưởng (paṭighasaññānaṃ pana atthaṅgamo) được nói đến (vutto) là vì nó cần được nói đến ngay tại đây (idheva vattabbattā), ngài đã nói: “Hoặc là...” (atha vā’tiādi). Ở đây (Tattha), sự vắng mặt của một pháp tự tánh (sabhāvadhammassa abhāvo nāma) là do đã được đoạn trừ bởi pháp đối trị (paṭipakkhena pahīnatāya vā) hoặc do sự vắng mặt của duyên (paccayābhāvena vā). Trong hai trường hợp đó (Tesu), để chỉ ra rằng sự vắng mặt của các đối ngại tưởng (paṭighasaññānaṃ abhāvo) đối với người thành tựu thiền sắc giới (rūpajjhānasamaṅgino) chỉ là do sự vắng mặt của duyên (paccayābhāvamattena), chứ không phải do đã đạt được pháp đối trị (na paṭipakkhādhigamena), ngài đã nói: “Mặc dù...” (kiñcāpī’tiādi). Ở đây (Tattha), “chúng” (tā) là các đối ngại tưởng (paṭighasaññā). “Thuộc sắc giới” (Rūpāvacaran) là thiền sắc giới (rūpāvacarajjhānaṃ). “Đối với người đã nhập” (Samāpannassa) là đối với người đang an trú sau khi đã nhập (samāpajjitvā viharantassa). Mối liên hệ là “mặc dù chúng không có” (Kiñcāpi na santīti yojanā). “Chúng không có không phải vì đã được đoạn trừ” (Na pahīnattā na santi) nghĩa là lúc đó (tadā) các đối ngại tưởng không có (na santi nāma) không phải do trạng thái đã được đoạn trừ (pahīnabhāvena). Ngài đã nói ra lý do ở đây (Tattha kāraṇamāha): “Vì sự tu tập thiền sắc giới không dẫn đến sự ly tham đối với sắc” (na hi rūpavirāgāya rūpāvacarabhāvanā saṃvattatīti). Để trả lời cho câu hỏi chất vấn “Chẳng phải các đối ngại tưởng cũng chính là các pháp vô sắc sao?” (Nanu ca paṭighasaññāpi arūpadhammā evāti codanaṃ sandhāya), ngài đã nói: “Và sự diễn tiến của chúng phụ thuộc vào sắc” (rūpāyattā ca etāsaṃ pavattīti). “Sự tu tập này” (Ayaṃ pana bhāvanā) là nói về sự tu tập thiền vô sắc (arūpabhāvanamāha). “Nên hiểu” (Dhāretun) là nên xác định (avadhāretuṃ). “Ở đây” (Idha) là trong thiền vô sắc (arūpajjhāne). Trạng thái bất động (āneñjatā) được nói đến qua các từ như “bất động hành” (Āneñjābhisaṅkhāravacanādīhi). Và trạng thái giải thoát tịch tịnh (santavimokkhatā) cũng được nói đến qua câu: “Những giải thoát nào tịch tịnh, vượt qua các sắc, là các pháp vô sắc...” (Ye te santā vimokkhā atikkamma rūpe āruppā’tiādinā). 279. දොසදස්සනපුබ්බකපටිපක්ඛභාවනාවසෙන පටිඝසඤ්ඤානං සුප්පහීනත්තා මහතාපි සද්දෙන අරූපසමාපත්තිතො න වුට්ඨාති. තථා පන න සුප්පහීනත්තා සබ්බරූපාවචරසමාපත්තිතො වුට්ඨානං සියා, පඨමජ්ඣානං පන අප්පකම්පි සද්දං න සහතීති තං සමාපන්නස්ස සද්දො කණ්ටකොති වුත්තං. ආරුප්පභාවනාය අභාවෙ චුතිතො උද්ධං උප්පත්තිරහානං රූපසඤ්ඤාපටිඝසඤ්ඤානං යාව අත්තනො විපාකප්පවත්ති, තාව අනුප්පත්තිධම්මතාපාදනෙන සමතික්කමො, අත්ථඞ්ගමො ච වුත්තො. නානත්තසඤ්ඤාසු පන යා තස්මිං භවෙ න උප්පජ්ජන්ති එකන්තරූපනිස්සිතා, තා අනොකාසතාය න උප්පජ්ජන්ති, න ආරුප්පභාවනාය නිවාරිතත්තා, අනිවාරිතත්තා ච කාචි උප්පජ්ජන්ති. තස්මා තාසං අමනසිකාරො අනාවජ්ජනං අපච්චවෙක්ඛණං, ජවනපටිපාදකෙන වා භවඞ්ගමනස්ස අන්තො අකරණං අප්පවෙසනං වුත්තං. 279. Do các đối ngại tưởng đã được khéo đoạn trừ (paṭighasaññānaṃ suppahīnattā) bằng cách tu tập pháp đối trị với việc thấy lỗi làm đầu (Dosadassanapubbakapaṭipakkhabhāvanāvasena), nên vị ấy không xuất khỏi thiền chứng vô sắc (arūpasamāpattito na vuṭṭhāti) dù có tiếng động lớn (mahatāpi saddena). Nhưng (pana) vì chưa được khéo đoạn trừ như vậy (Tathā na suppahīnattā), nên có thể có sự xuất khỏi tất cả các thiền chứng sắc giới (sabbarūpāvacarasamāpattito vuṭṭhānaṃ siyā). Hơn nữa (pana), sơ thiền (paṭhamajjhānaṃ) không thể chịu đựng được cả tiếng động nhỏ (appakampi saddaṃ na sahati), vì vậy đã được nói rằng: “Tiếng động là cái gai đối với người đã nhập thiền ấy” (taṃ samāpannassa saddo kaṇṭakoti vuttaṃ). Trong trường hợp không có sự tu tập thiền vô sắc (Āruppabhāvanāya abhāve), sự vượt qua (samatikkamo) và sự biến mất (atthaṅgamo) của sắc tưởng và đối ngại tưởng (rūpasaññāpaṭighasaññānaṃ), những pháp đáng lẽ phải sinh khởi sau khi chết (cutito uddhaṃ uppattirahānaṃ), được nói đến bằng cách làm cho chúng có trạng thái không sinh khởi (anuppattidhammatāpādanena) cho đến khi (yāva... tāva) sự diễn tiến quả của chính nó chấm dứt (attano vipākappavatti). Nhưng (pana) trong các dị tưởng (Nānattasaññāsu), những tưởng nào (yā) hoàn toàn nương tựa vào sắc (ekantarūpanissitā) không sinh khởi trong cõi ấy (tasmiṃ bhave na uppajjanti), chúng (tā) không sinh khởi (na uppajjanti) là do không có cơ hội (anokāsatāya), chứ không phải (na) do bị ngăn chặn bởi sự tu tập thiền vô sắc (āruppabhāvanāya nivāritattā). Và (ca) một số tưởng (kāci) vẫn sinh khởi (uppajjanti) do chưa bị ngăn chặn (anivāritattā). Do đó (Tasmā), đối với chúng (tāsaṃ), sự không tác ý (amanasikāro), không hướng tâm (anāvajjanaṃ), không quán xét (apaccavekkhaṇaṃ), hoặc (vā) sự không thực hiện (akaraṇaṃ), không cho vào (appavesanaṃ) bên trong dòng hữu phần (bhavaṅgamanassa anto) bởi (tâm) dẫn đến tốc hành tâm (javanapaṭipādakena) đã được nói đến. තෙන ච නානත්තසඤ්ඤාමනසිකාරහෙතූනං රූපානං සමතික්කමා සමාධිස්ස ථිරභාවං දස්සෙතුං ‘‘සඞ්ඛෙපතො’’තිආදි වුත්තං. අපිච ඉමෙහි තීහි පදෙහි ආකාසානඤ්චායතනසමාපත්තියා වණ්ණො කථිතො සොතූනං උස්සාහජනනත්ථං, පලොභනත්ථඤ්ච. යෙ හි අකුසලා එවංගාහිනො ‘‘සබ්බස්සාදරහිතෙ ආකාසෙ පවත්තිතසඤ්ඤාය කො ආනිසංසො’’ති, තෙ තතො මිච්ඡාගාහතො නිවත්තෙතුං තීහි පදෙහි ඣානස්ස ආනිසංසො කථිතො. තං හි සුත්වා තෙසං එවං භවිස්සති ‘‘එවං සන්තා කිරායං සමාපත්ති එවං පණීතා, හන්දස්සා නිබ්බත්තනත්ථං උස්සාහං කරිස්සාමී’’ති. Và (Tena ca) để chỉ ra sự vững chắc của định (samādhissa thirabhāvaṃ) do đã vượt qua các sắc pháp là nguyên nhân của việc tác ý đến các dị tưởng (nānattasaññāmanasikārahetūnaṃ rūpānaṃ samatikkamā), ngài đã nói: “Tóm lại...” (saṅkhepato’tiādi). Hơn nữa (Apica), bằng ba từ này (imehi tīhi padehi), sự tán thán thiền chứng Không Vô Biên Xứ (ākāsānañcāyatanasamāpattiyā vaṇṇo) đã được nói đến (kathito) để khích lệ (ussāhajananatthaṃ) và lôi cuốn (palobhanatthañca) người nghe (sotūnaṃ). Quả vậy (hi), đối với những người bất thiện có quan điểm sai lầm rằng (Ye akusalā evaṃgāhino): “Có lợi ích gì (ko ānisaṃso) đối với tưởng khởi lên trong không gian hoàn toàn không có gì đáng quan tâm?” (sabbassādarahite ākāse pavattitasaññāya), để làm cho họ từ bỏ tà kiến đó (te tato micchāgāhato nivattetuṃ), lợi ích của thiền (jhānassa ānisaṃso) đã được nói đến bằng ba từ (tīhi padehi). Quả vậy (hi), sau khi nghe điều đó (Taṃ sutvā), họ sẽ nghĩ rằng (tesaṃ evaṃ bhavissati): “Ồ, thiền chứng này thật tịch tịnh (evaṃ santā kirāyaṃ samāpatti), thật cao thượng (evaṃ paṇītā)! Thôi, ta hãy cố gắng (handa ussāhaṃ karissāmi) để làm cho nó phát sinh (assā nibbattanatthaṃ)!” 280. අස්සාති [Pg.399] ආකාසස්ස. උප්පාදො එව අන්තො උප්පාදන්තො, තථා වයන්තො. සභාවධම්මො හි අහුත්වා සම්භවතො, හුත්වා ච විනස්සනතො උදයවයපරිච්ඡින්නො. ආකාසො පන අසභාවධම්මත්තා තදුභයාභාවතො අනන්තො වුත්තො. අජටාකාසපරිච්ඡින්නාකාසානං ඉධ අනධිප්පෙතත්තා ‘‘ආකාසොති කසිණුග්ඝාටිමාකාසො වුච්චතී’’ති ආහ. කසිණං උග්ඝාටීයති එතෙනාති කසිණුග්ඝාටො, තදෙව කසිණුග්ඝාටිමං. මනසිකාරවසෙනාපීති රූපවිවෙකමත්තග්ගහණෙන පරිච්ඡෙදස්ස අග්ගහණතො අනන්තඵරණාකාරෙන පවත්තපරිකම්මමනසිකාරවසෙනාපි. අනන්තං ඵරතීති අග්ගහිතපරිච්ඡෙදතාය අනන්තං කත්වා පරිකම්මසම්ඵස්සපුබ්බකෙන ඣානසම්ඵස්සෙන ඵුසති. යථා භිසග්ගමෙව භෙසජ්ජං, එවං ආකාසානන්තමෙව ආකාසානඤ්චං සංයොගපරස්ස ත-කාරස්ස ච-කාරං කත්වා. ඣානස්ස පවත්තිට්ඨානභාවතො ආරම්මණං අධිට්ඨානට්ඨෙන ‘‘ආයතනමස්සා’’ති වුත්තං, අධිට්ඨානට්ඨෙ ආයතන-සද්දස්ස දස්සනතො. කාරණාකරසඤ්ජාතිදෙසනිවාසත්ථෙපි ආයතන-සද්දො ඉධ යුජ්ජතෙව. 280. Assāti có nghĩa là ākāsassa (của hư không). Uppādo eva anto (sự sanh khởi chính là giới hạn), uppādanto (giới hạn là sự sanh khởi), tathā vayanto (tương tự, giới hạn là sự hoại diệt). Quả vậy, pháp có tự tánh (sabhāvadhammo hi) do sanh khởi từ chỗ chưa từng có (ahutvā sambhavato), và do hoại diệt sau khi đã có (hutvā ca vinassanato) nên bị giới hạn bởi sanh và diệt (udayavayaparicchinno). Còn hư không (ākāso pana), vì không phải là pháp có tự tánh (asabhāvadhammattā), do không có cả hai điều ấy (sanh và diệt) (tadubhayābhāvato), nên được gọi là vô biên (ananto vutto). Vì các loại hư không như hư không bất biến và hư không bị giới hạn (ajaṭākāsaparicchinnākāsānaṃ) không được chủ trương ở đây (idha anadhippetattā), ngài nói rằng (āha): ‘‘ākāsoti kasiṇugghāṭimākāso vuccatī’’ti (“hư không” được gọi là hư không do gỡ bỏ kasiṇa). Kasiṇaṃ ugghāṭīyati etena (kasiṇa được gỡ bỏ bởi cái này), nên gọi là kasiṇugghāṭo (sự gỡ bỏ kasiṇa), chính cái đó là kasiṇugghāṭimaṃ (cái được gỡ bỏ từ kasiṇa). Manasikāravasenāpi (cũng do năng lực tác ý) có nghĩa là: do chỉ nắm bắt sự vắng lặng của sắc (rūpavivekamattaggahaṇena), do không nắm bắt giới hạn (paricchedassa aggahaṇato), với phương thức biến mãn vô biên (anantapharaṇākārena), cũng do năng lực của tác ý chuẩn bị đã khởi lên (pavatta-parikammamanasikāravasenāpi). Anantaṃ pharati (biến mãn cái vô biên) có nghĩa là: do không nắm bắt giới hạn (aggahitaparicchedatāya), làm cho thành vô biên (anantaṃ katvā), chạm đến bằng thiền xúc (jhānasamphassena), với sự chuẩn bị xúc đi trước (parikammasamphassapubbakena). Giống như bhisaggameva chính là bhesajjaṃ (thuốc), tương tự, ākāsānantameva chính là ākāsānañcaṃ, do biến đổi ta-kāra sau phụ âm kép thành ca-kāra (saṃyogaparassa ta-kārassa ca-kāraṃ katvā). Vì là nơi sanh khởi của thiền (jhānassa pavattiṭṭhānabhāvato), đối tượng (ārammaṇaṃ) với ý nghĩa là nền tảng (adhiṭṭhānaṭṭhena), được nói là (vuttaṃ) ‘‘āyatanamassā’’ti (“xứ của thiền này”), vì từ āyatana được thấy có nghĩa là nền tảng (adhiṭṭhānaṭṭhe āyatana-saddassaassana). Cũng trong các ý nghĩa là nguyên nhân, nguồn gốc, nơi sanh, nơi ở (kāraṇākarasañjātidesanivāsatthepi), từ āyatana (āyatana-saddo) ở đây cũng thích hợp (idha yujjateva). විඤ්ඤාණඤ්චායතනකථාවණ්ණනා Giải thích về Thức Vô Biên Xứ 281. චිණ්ණො චරිතො පගුණිකතො ආවජ්ජනාදිලක්ඛණො වසීභාවො එතෙනාති චිණ්ණවසීභාවො, තෙන චිණ්ණවසීභාවෙන. රූපාවචරසඤ්ඤං අනතික්කමිත්වා අනධිගන්තබ්බතො, තංසහගතසඤ්ඤාමනසිකාරසමුදාචාරස්ස හානභාගියභාවාවහතො, තංසමතික්කමෙනෙව තදඤ්ඤෙසං සමතික්කමිතබ්බානං සමතික්කමසිද්ධිතො ච වුත්තං ‘‘ආසන්නරූපාවචරජ්ඣානපච්චත්ථිකා’’ති. වීථිපටිපන්නාය භාවනාය උපරූපරිවිසෙසාවහභාවතො, පණීතභාවසිද්ධිතො ච පඨමාරුප්පතො දුතියාරුප්පං සන්තතරසභාවන්ති ආහ ‘‘නො ච විඤ්ඤාණඤ්චායතනමිව සන්තා’’ති වක්ඛති හි ‘‘සුප්පණීතතරා හොන්ති, පච්ඡිමා පච්ඡිමා ඉධා’’ති (විසුද්ධි. 1.290). අනන්තං අනන්තන්ති කෙවලං ‘‘අනන්තං අනන්ත’’න්ති න මනසි කාතබ්බං න භාවෙතබ්බං, ‘‘අනන්තං විඤ්ඤාණං, අනන්තං විඤ්ඤාණ’’න්ති පන මනසි කාතබ්බං, ‘‘විඤ්ඤාණං විඤ්ඤාණ’’න්ති වා. 281. Ciṇṇavasībhāvo (người đã thực hành thuần thục các pháp tự chủ) là do: vị này (etena) đã thực hành, quen thuộc, thuần thục (ciṇṇo carito paguṇikato) các pháp tự chủ (vasībhāvo) có đặc tính là hướng tâm v.v... (āvajjanādilakkhaṇo). Tena ciṇṇavasībhāvena (bởi vị đã thực hành thuần thục các pháp tự chủ ấy). Được nói rằng (vuttaṃ) “có thiền sắc giới gần kề là kẻ địch” (‘āsannarūpāvacarajjhānapaccatthikā’ti) là do: vì không thể đạt được nếu không vượt qua tưởng sắc giới (rūpāvacarasaññaṃ anatikkamitvā anadhigantabbato), vì sự khởi lên của tưởng và tác ý đi cùng với nó dẫn đến tình trạng thoái bộ (taṃsahagatasaññāmanasikārasamudācārassa hānabhāgiyabhāvāvahato), và chỉ bằng cách vượt qua nó (taṃsamatikkameneva) mới thành tựu việc vượt qua các pháp khác cần phải vượt qua (tadaññesaṃ samatikkamitabbānaṃ samatikkamasiddhito). Ngài nói rằng (āha) thiền vô sắc thứ hai có tự tánh an tịnh hơn (dutiyāruppaṃ santatarasabhāvanti) thiền vô sắc thứ nhất (paṭhamāruppato) (với câu) “nhưng không an tịnh như Thức Vô Biên Xứ” (‘no ca viññāṇañcāyatanamiva santā’ti) là do: vì sự tu tập tiến hành đúng lộ trình sẽ mang lại sự đặc biệt ngày càng cao hơn (vīthipaṭipannāya bhāvanāya uparūparivisesāvahabhāvato), và do thành tựu được trạng thái vi diệu hơn (paṇītabhāvasiddhito). Quả vậy (hi), sẽ được nói rằng (vakkhati): “ở đây, các tầng (thiền) sau càng vi diệu hơn các tầng trước” (‘suppaṇītatarā honti, pacchimā pacchimā idhā’ti). Về câu anantaṃ anantanti (vô biên, vô biên), không nên chỉ tác ý (na manasi kātabbaṃ), không nên tu tập (na bhāvetabbaṃ) một cách đơn thuần (kevalaṃ) rằng “vô biên, vô biên” (‘anantaṃ ananta’nti). Mà nên (pana) tác ý rằng (manasi kātabbaṃ) “thức vô biên, thức vô biên” (‘anantaṃ viññāṇaṃ, anantaṃ viññāṇa’nti), hoặc (vā) “thức, thức” (‘viññāṇaṃ viññāṇa’nti). තස්මිං නිමිත්තෙති තස්මිං පඨමාරුප්පවිඤ්ඤාණසඞ්ඛාතෙ විඤ්ඤාණනිමිත්තෙ. චිත්තං චාරෙන්තස්සාති භාවනාචිත්තං පවත්තෙන්තස්ස. ආකාසඵුටෙ විඤ්ඤාණෙති [Pg.400] කසිණුග්ඝාටිමාකාසං ඵරිත්වා පවත්තෙ පඨමාරුප්පවිඤ්ඤාණෙ ආරම්මණභූතෙ. අප්පෙතීති අප්පනාවසෙන පවත්තති. සභාවධම්මෙපි ආරම්මණසමතික්කමභාවනාභාවතො ඉදං අප්පනාප්පත්තං හොති චතුත්ථාරුප්පං විය. අප්පනානයො පනෙත්ථ වුත්තනයෙනෙවාති එත්ථ දුතියාරුප්පජ්ඣානෙ පුරිමභාගෙ තීණි, චත්තාරි වා ජවනානි කාමාවචරානි උපෙක්ඛාවෙදනාසම්පයුත්තානෙව හොන්ති. ‘‘චතුත්ථං පඤ්චමං වා අරූපාවචර’’න්තිආදිනා (විසුද්ධි. 1.276) පඨමාරුප්පජ්ඣානෙ වුත්තෙන නයෙන, අථ වා අප්පනානයොති සභාවධම්මෙපි ආරම්මණෙ ඣානස්ස අප්පනානයො ආරම්මණාතික්කමභාවනාවසෙන ආරුප්පං අප්පනං පාපුණාති, ‘‘අප්පනාප්පත්තස්සෙව හි ඣානස්ස ආරම්මණසමතික්කමනමත්තං තත්ථ හොතී’’ති මරණානුස්සතිනිද්දෙසෙ (විසුද්ධි. 1.177) වුත්තනයෙන වෙදිතබ්බොති අත්ථො. Tasmiṃ nimitte (trong tướng ấy) có nghĩa là trong tướng thức ấy (tasmiṃ viññāṇanimitte) được gọi là thức của thiền vô sắc thứ nhất (paṭhamāruppaviññāṇasaṅkhāte). Cittaṃ cārentassa (đối với người làm cho tâm khởi lên) có nghĩa là người làm cho tâm tu tập khởi lên (bhāvanācittaṃ pavattentassa). Ākāsaphuṭe viññāṇe (trong thức đã biến mãn hư không) có nghĩa là trong thức của thiền vô sắc thứ nhất (paṭhamāruppaviññāṇe) đã trở thành đối tượng (ārammaṇabhūte), đã khởi lên (pavatte) sau khi biến mãn (pharitvā) hư không do gỡ bỏ kasiṇa (kasiṇugghāṭimākāsaṃ). Appetīti (đạt đến) có nghĩa là khởi lên do năng lực của an chỉ (appanāvasena pavattati). Dù là pháp có tự tánh (sabhāvadhammepi), do là sự tu tập vượt qua đối tượng (ārammaṇasamatikkamabhāvanābhāvato), tâm thiền này (idaṃ) giống như thiền vô sắc thứ tư (catutthāruppaṃ viya) đạt đến an chỉ (appanāppattaṃ hoti). Về câu appanānayo panettha vuttanayeneva (phương pháp đạt đến an chỉ ở đây là theo cách đã nói), (có nghĩa là) ở đây, trong thiền vô sắc thứ hai (ettha dutiyāruppajjhāne), theo phương pháp (nayena) đã được nói (vuttena) trong thiền vô sắc thứ nhất (paṭhamāruppajjhāne) với câu bắt đầu bằng ‘purimabhāge... arūpāvacara’ntiādinā (“ở phần đầu, ba hoặc bốn tốc hành tâm dục giới chỉ tương ưng với thọ xả... tốc hành tâm thứ tư hoặc thứ năm là vô sắc giới” v.v...). Hoặc là (atha vā), appanānayo (phương pháp an chỉ) nên được hiểu (veditabbo) theo phương pháp đã nói (vuttanayena) trong phần giải về Niệm Chết (maraṇānussatiniddese) rằng: phương pháp an chỉ (appanānayo) của thiền (jhānassa) đối với đối tượng (ārammaṇe) dù là pháp có tự tánh (sabhāvadhammepi) là thiền vô sắc đạt đến an chỉ (āruppaṃ appanaṃ pāpuṇāti) do năng lực của sự tu tập vượt qua đối tượng (ārammaṇātikkamabhāvanāvasena), “quả vậy, đối với thiền đã đạt đến an chỉ, ở đó chỉ có sự vượt qua đối tượng mà thôi” (‘appanāppattasseva hi jhānassa ārammaṇasamatikkamanamattaṃ tattha hotī’ti). Đó là ý nghĩa (iti attho). 282. සබ්බසොති සබ්බාකාරෙන පඨමාරුප්පෙ ‘‘ආසන්නරූපජ්ඣානපච්චත්ථිකතා, අසන්තසභාවතා’’ති එවමාදිනා සබ්බෙන දොසදස්සනාකාරෙන, තත්ථ වා නිකන්තිපහානඅනාවජ්ජිතුකාමතාදිආකාරෙන, සබ්බං වා කුසලවිපාකකිරියාභෙදතො අනවසෙසන්ති අත්ථො. ස්වායමත්ථො හෙට්ඨා වුත්තනයෙන ඤාතුං සක්කාති ආහ ‘‘සබ්බසොති ඉදං වුත්තනයමෙවා’’ති. ඣානස්ස ආකාසානඤ්චායතනතා බාහිරත්ථසමාසවසෙන හෙට්ඨා වුත්තාති ආහ ‘‘පුබ්බෙ වුත්තනයෙන ඣානම්පි ආකාසානඤ්චායතන’’න්ති. ආරම්මණස්ස පන සමානාධිකරණසමාසවසෙනාති සන්දස්සෙතුං ‘‘ආරම්මණම්පී’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ ‘‘පුරිමනයෙනෙවා’’ති ඉදං ‘‘නාස්ස අන්තො’’තිආදිනා වුත්තපදසිද්ධිං සන්ධාය වුත්තං. යථා අධිට්ඨානට්ඨෙන, එවං සඤ්ජාතිදෙසට්ඨෙනපි ආයතන-සද්දෙන ඉධ අත්ථො යුජ්ජතීති දස්සෙතුං ‘‘තථා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ සඤ්ජායති එත්ථාති සඤ්ජාති, සඤ්ජාති එව දෙසො සඤ්ජාතිදෙසො. ඣානං අප්පවත්තිකරණෙන. ආරම්මණං අමනසිකරණෙන. උභයම්පි වා උභයතා යොජෙතබ්බා. ඣානස්සපි හි අනාවජ්ජනං, ජවනපටිපාදකෙන වා භවඞ්ගමනස්ස අන්තො අකරණං අමනසිකරණං, ආරම්මණස්ස ච ආරම්මණකරණවසෙන අප්පවත්තනං අප්පවත්තිකරණන්ති අත්ථස්ස සම්භවතො එකජ්ඣං කත්වා සාමඤ්ඤනිද්දෙසෙන, එකසෙසනයෙන වා. 282. Sabbaso có nghĩa là: bằng mọi cách (sabbākārena), tức là bằng mọi cách thấy lỗi (sabbena dosadassanākārena) trong thiền vô sắc thứ nhất (paṭhamāruppe) như là “có thiền sắc giới gần kề là kẻ địch, có tự tánh không an tịnh” v.v... (‘āsannarūpajjhānapaccatthikatā, asantasabhāvatā’ti evamādinā). Hoặc là (vā) trong thiền vô sắc thứ nhất ấy (tattha) bằng cách từ bỏ ái luyến, không muốn hướng đến v.v... (nikantipahāna-anāvajjitukāmatādi-ākārena). Hoặc là (vā) tất cả không còn dư sót (sabbaṃ anavasesaṃ) theo sự phân biệt thiện, quả, và duy tác (kusalavipākakiriyābhedato). Đó là ý nghĩa (iti attho). Ý nghĩa này (svāyamattho) có thể được hiểu theo phương pháp đã nói ở trước (heṭṭhā vuttanayena ñātuṃ sakkā), vì vậy ngài nói (iti āha) “câu sabbaso này chính là theo phương pháp đã nói” (‘sabbasoti idaṃ vuttanayamevā’ti). Việc thiền là Không Vô Biên Xứ (jhānassa ākāsānañcāyatanatā) đã được nói ở trước theo cách của y chủ phức hợp (bāhiratthasamāsavasena heṭṭhā vuttā), vì vậy ngài nói (iti āha) “theo phương pháp đã nói ở trước, thiền cũng là Không Vô Biên Xứ” (‘pubbe vuttanayena jhānampi ākāsānañcāyatana’nti). Còn (pana) để chỉ rõ (sandassetuṃ) (việc đối tượng là Không Vô Biên Xứ) theo cách của đồng chủ phức hợp (ārammaṇassa samānādhikaraṇasamāsavasena), câu bắt đầu bằng ‘ārammaṇampī’tiādi đã được nói (vuttaṃ). Trong đó (tattha), câu ‘purimanayeneva’ti idaṃ (“chính là theo phương pháp trước”) được nói (vuttaṃ) liên quan đến (sandhāya) sự thành tựu của từ đã được nói (vuttapadasiddhiṃ) với câu bắt đầu bằng ‘nāssa anto’tiādinā (“không có giới hạn của nó” v.v...). Để chỉ ra rằng (dassetuṃ) giống như với ý nghĩa là nền tảng (yathā adhiṭṭhānaṭṭhena), tương tự, cũng với ý nghĩa là nơi sanh (evaṃ sañjātidesaṭṭhenapi), với từ āyatana (āyatana-saddena) ý nghĩa ở đây là thích hợp (idha attho yujjati), câu bắt đầu bằng ‘tathā’tiādi đã được nói (vuttaṃ). Trong đó (tattha): sañjāyati etthāti sañjāti (nó sanh khởi ở đây, nên gọi là nơi sanh), sañjāti eva deso sañjātideso (nơi sanh chính là địa điểm, nên gọi là nơi sanh). (Vượt qua) thiền (jhānaṃ) bằng cách không làm cho khởi lên (appavattikaraṇena). (Vượt qua) đối tượng (ārammaṇaṃ) bằng cách không tác ý (amanasikaraṇena). Hoặc cả hai nên được kết hợp theo cả hai cách (vā ubhayampi ubhayatā yojetabbā). Quả vậy (hi), việc không hướng đến thiền (jhānassapi anāvajjanaṃ), hoặc (vā) việc không thực hiện bên trong (anto akaraṇaṃ) dòng hữu phần (bhavaṅgamanassa) là nền tảng cho tốc hành tâm (javanapaṭipādakena) là không tác ý (amanasikaraṇaṃ). Và đối với đối tượng (ca ārammaṇassa), việc không khởi lên (appavattanaṃ) do năng lực của việc lấy làm đối tượng (ārammaṇakaraṇavasena) là không làm cho khởi lên (appavattikaraṇaṃ). Vì ý nghĩa này có thể có (iti atthassa sambhavato), (nên được hiểu) bằng cách gộp chung lại (ekajjhaṃ katvā) với sự chỉ dẫn chung (sāmaññaniddesena), hoặc theo phương pháp tỉnh lược (vā ekasesanayena). පුබ්බෙ [Pg.401] අනන්තස්ස ආකාසස්ස ආරම්මණකරණවසෙන පඨමාරුප්පවිඤ්ඤාණං අත්තනො ඵරණාකාරෙනෙව ‘‘අනන්ත’’න්ති මනසි කාතබ්බත්තා ‘‘අනන්තං විඤ්ඤාණ’’න්ති වුත්තන්ති පුන ‘‘මනසිකාරවසෙන වා අනන්ත’’න්ති වුත්තං, සබ්බසො මනසිකරණවසෙනාති අධිප්පායො. තෙනාහ ‘‘අනවසෙසතො මනසි කරොන්තො ‘අනන්ත’න්ති මනසි කරොතී’’ති. ඣානවිභඞ්ගෙපි අයමෙවත්ථො වුත්තොති දස්සෙන්තො ‘‘යං පන විභඞ්ගෙ වුත්ත’’න්තිආදිමාහ. තස්සා පාළියා එවං වා අත්ථො වෙදිතබ්බො – තංයෙව ආකාසං ඵුටං විඤ්ඤාණං විඤ්ඤාණඤ්චායතනවිඤ්ඤාණෙන මනසි කරොතීති. අයං පනත්ථො යුත්තො විය දිස්සති, තංයෙව ආකාසං විඤ්ඤාණෙන ඵුටං තෙන ගහිතාකාරං මනසි කරොති. එවං තං විඤ්ඤාණං අනන්තං ඵරතීති. යං හි ආකාසං පඨමාරුප්පසමඞ්ගී විඤ්ඤාණෙන අනන්තං ඵරති, තං ඵරණාකාරසහිතමෙව විඤ්ඤාණං මනසි කරොන්තො දුතියාරුප්පසමඞ්ගී අනන්තං ඵරතීති වුච්චති. Trước đây, do thức Vô sắc thứ nhất, bằng cách lấy không gian vô biên làm đối tượng, cần được tác ý là ‘vô biên’ chính bằng cách thức biến mãn của nó, nên được gọi là ‘thức vô biên’. Lại nữa, câu ‘hoặc vô biên do nhờ tác ý’ đã được nói đến, ý muốn nói là do nhờ tác ý một cách toàn diện. Do đó, ngài đã nói: “Trong khi tác ý một cách không còn sót lại, vị ấy tác ý rằng ‘vô biên’.” Để chỉ ra rằng chính ý nghĩa này cũng đã được nói đến trong Tạng Vô Tỷ Pháp, Phân Tích Thiền, ngài đã nói câu bắt đầu bằng ‘yaṃ pana vibhaṅge vuttaṃ’. Hoặc ý nghĩa của đoạn Pāḷi ấy nên được hiểu như vầy: Vị ấy tác ý bằng thức của Không Vô Biên Xứ về chính cái thức đã biến mãn không gian ấy. Nhưng ý nghĩa này có vẻ thích hợp hơn: Vị ấy tác ý đến cách thức đã được nắm bắt bởi thức đã biến mãn chính không gian ấy. Như vậy, thức ấy biến mãn một cách vô biên. Thật vậy, không gian nào mà người thành tựu thiền Vô sắc thứ nhất biến mãn là ‘vô biên’ bằng thức, thì người thành tựu thiền Vô sắc thứ hai, trong khi tác ý đến chính thức ấy cùng với cách thức biến mãn của nó, được gọi là biến mãn một cách vô biên. මනසිකාරවසෙන අනන්තඵරණාකාරෙන ඉධ අනන්තතා, න ආකාසස්ස විය උප්පාදන්තාදිඅභාවෙනාති ‘‘නාස්ස අන්තොති අනන්ත’’න්ති එත්තකමෙවාහ. ‘‘රුළ්හීසද්දො’’ති ඉමිනා ‘‘විඤ්ඤාණානඤ්ච’’න්ති එතස්ස පදස්ස අත්ථෙ විඤ්ඤාණඤ්ච-සද්දො නිරුළ්හොති දස්සෙති, යථාවුත්තං වා විඤ්ඤාණං දුතියාරුප්පජ්ඣානෙන අඤ්චීයති වුත්තාකාරෙන ආලම්බීයතීති විඤ්ඤාණඤ්චන්ති එවම්පෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො. සෙසං වුත්තත්ථමෙවාති ආහ ‘‘සෙසං පුරිමසදිසමෙවා’’ති. Ở đây, tính chất vô biên là do nhờ tác ý, do cách thức biến mãn vô biên, chứ không phải do không có khởi đầu, kết thúc v.v... như trường hợp của không gian. Do đó, ngài chỉ nói chừng ấy: “Không có kết thúc của nó, vì vậy là vô biên.” Bằng câu “là một từ ngữ thông dụng (ruḷhīsaddo)”, ngài chỉ ra rằng trong ý nghĩa của từ ‘viññāṇānañca’ này, từ ‘viññāṇañca’ đã được xác lập (theo quy ước). Hoặc ý nghĩa ở đây nên được hiểu như vầy: Thức đã được nói đến như trên được đạt đến (añcīyati) hay được lấy làm đối tượng (ālambīyati) bởi thiền Vô sắc thứ hai theo cách thức đã được nói, do đó là ‘viññāṇañca’. Vì phần còn lại có ý nghĩa đã được trình bày, ngài nói: “Phần còn lại cũng tương tự như phần trước.” ආකිඤ්චඤ්ඤායතනකථාවණ්ණනා Giải Thích Về Vô Sở Hữu Xứ 283. තතියාරුප්පකම්මට්ඨානෙ යං හෙට්ඨා වුත්තසදිසං, තං වුත්තනයානුසාරෙන වෙදිතබ්බං, අපුබ්බමෙව වණ්ණයිස්සාම. තත්ථ තස්සෙවාති යං ආරබ්භ විඤ්ඤාණඤ්චායතනං පවත්තං, තස්සෙව. කිං පන තන්ති ආහ ‘‘ආකාසානඤ්චායතනවිඤ්ඤාණස්සා’’ති. එතෙන තතො අඤ්ඤං තතියාරුප්පජ්ඣානස්ස ආරම්මණං නත්ථීති දස්සෙති. ‘‘ආරම්මණභූතස්සා’’ති ඉමිනා තස්ස අනාරම්මණභූතං දුතියාරුප්පවිඤ්ඤාණං නිවත්තෙති. අභාවොති නත්ථිතා. සුඤ්ඤතාති රිත්තතා. විවිත්තාකාරොති විවෙකො. තීහි පදෙහි පඨමාරුප්පවිඤ්ඤාණස්ස අපගමමෙව වදති. ‘‘මනසි කාතබ්බො’’ති වත්වා [Pg.402] මනසිකාරවිධිං දස්සෙතුං ‘‘තං විඤ්ඤාණ’’න්තිආදි වුත්තං. තත්ථ අමනසිකරිත්වාති සබ්බෙන සබ්බං මනසි අකත්වා අචින්තෙත්වා. වා-සද්දො අනියමත්ථො, තෙන තීසු පකාරෙසු එකෙනපි අත්ථසිද්ධීති දස්සෙති. 283. Trong đề mục Vô sắc thứ ba, phần nào tương tự với những gì đã được nói ở dưới, phần đó nên được hiểu theo phương pháp đã trình bày; chúng tôi sẽ chỉ giải thích phần mới. Ở đó, câu ‘tasseva’ (của chính nó) có nghĩa là: của chính đối tượng mà nương vào đó Thức Vô Biên Xứ đã khởi lên. Đối tượng đó là gì? Ngài nói: “của thức Không Vô Biên Xứ”. Bằng câu này, ngài chỉ ra rằng không có đối tượng nào khác cho thiền Vô sắc thứ ba ngoài đối tượng đó. Bằng câu “đã trở thành đối tượng”, ngài loại trừ thức Vô sắc thứ hai vốn không phải là đối tượng của nó. ‘Abhāvo’ (sự vắng mặt) là sự không hiện hữu. ‘Suññatā’ (tánh không) là sự trống rỗng. ‘Vivittākāro’ (trạng thái tách biệt) là sự ly khai. Bằng ba từ này, ngài chỉ nói về sự đi qua của thức Vô sắc thứ nhất. Sau khi nói “cần được tác ý”, để chỉ ra phương pháp tác ý, câu bắt đầu bằng “thức ấy” đã được nói đến. Ở đó, ‘amanasikaritvā’ (không tác ý) có nghĩa là hoàn toàn không để trong tâm, không suy nghĩ đến. Từ ‘vā’ có nghĩa là không xác định; qua đó, ngài chỉ ra rằng mục đích được thành tựu bởi bất kỳ một trong ba cách. තස්මිං නිමිත්තෙති තස්මිං පඨමාරුප්පවිඤ්ඤාණස්ස අභාවසඞ්ඛාතෙ ඣානුප්පත්තිනිමිත්තෙ. ආකාසෙ ඵුටෙති ආකාසං ඵරිත්වා පවත්තෙ. ‘‘ආකාසඵුටෙ’’ති වා පාඨො. සුඤ්ඤවිවිත්තනත්ථිභාවෙති සුඤ්ඤභාවෙ, විවිත්තභාවෙ, නත්ථිභාවෙ චාති යෙන ආකාරෙන භාවිතං, තස්ස ගහණත්ථං වුත්තං. අථ වා සුඤ්ඤවිවිත්තනත්ථිභාවෙති සුඤ්ඤවිවිත්තතාසඞ්ඛාතෙ නත්ථිභාවෙ, තෙන විනාසාභාවමෙව දස්සෙති, න පුරෙ අභාවාදිකෙ. ‘Tasmiṃ nimitte’ (trong tướng ấy) có nghĩa là: trong tướng ấy để thiền khởi lên, được gọi là sự vắng mặt của thức Vô sắc thứ nhất. ‘Ākāse phuṭe’ (biến mãn trong không gian) có nghĩa là: sau khi đã biến mãn không gian, nó đã khởi lên. Hoặc cách đọc là ‘ākāsaphuṭe’. ‘Suññavivittanatthibhāve’ (trong trạng thái không, ly khai, không có) có nghĩa là: câu này được nói ra nhằm mục đích nắm bắt cách thức mà nó đã được tu tập, dù là trong trạng thái không, trạng thái ly khai, hay trạng thái không có. Hoặc là, ‘suññavivittanatthibhāve’ có nghĩa là: trong trạng thái không có, được gọi là tánh không và sự ly khai. Qua đó, ngài chỉ cho thấy sự vắng mặt do đã hoại diệt, chứ không phải sự vắng mặt trước đó v.v... තස්මිං හි අප්පනාචිත්තෙති ආකිඤ්චඤ්ඤායතනජ්ඣානසම්පයුත්තෙ අප්පනාවසෙන පවත්තෙ චිත්තෙ, තස්මිං වා පඨමාරුප්පස්ස අපගමසඞ්ඛාතෙ නත්ථිභාවෙ යථාවුත්තෙ අප්පනාචිත්තෙ උප්පන්නෙ. සො භික්ඛු අභාවමෙව පස්සන්තො විහරතීති සම්බන්ධො. පුරිසො කත්ථචි ගන්ත්වා ආගන්ත්වා සුඤ්ඤමෙව පස්සති, නත්ථිභාවමෙව පස්සතීති යොජනා. තං ඨානන්ති තං සන්නිපාතට්ඨානං. ‘‘පරිකම්මමනසිකාරෙන අන්තරහිතෙ’’ති ඉමිනා ආරම්මණකරණාභාවෙන තස්ස අන්තරධානං න නට්ඨත්තාති දස්සෙති. තත්‍රිදං ඔපම්මසංසන්දනං – යථා සො පුරිසො තත්ථ සන්නිපතිතං භික්ඛුසඞ්ඝං දිස්වා ගතො, තතො සබ්බෙසු භික්ඛූසු කෙනචිදෙව කරණීයෙන අපගතෙසු ආගන්ත්වා තං ඨානං භික්ඛූහි සුඤ්ඤමෙව පස්සති, න භික්ඛූනං තතොපි අපගතකාරණං, එවමයං යොගාවචරො පුබ්බෙ විඤ්ඤාණඤ්චායතනජ්ඣානචක්ඛුනා පඨමාරුප්පවිඤ්ඤාණං දිස්වා පච්ඡා නත්ථීති පරිකම්මමනසිකාරෙන තස්මිං අපගතෙ තතියාරුප්පජ්ඣානචක්ඛුනා තස්ස නත්ථිභාවමෙව පස්සන්තො විහරති, න තස්ස අපගමනකාරණං වීමංසති ඣානස්ස තාදිසාභොගාභාවතොති. සබ්බසො විඤ්ඤාණඤ්චායතනං සමතික්කම්මාති එත්ථ යං වත්තබ්බං, තං හෙට්ඨා වුත්තනයානුසාරෙන වෙදිතබ්බං. ‘Tasmiṃ hi appanācitte’ (Bởi trong tâm an chỉ ấy) có nghĩa là: trong tâm tương ưng với thiền Vô Sở Hữu Xứ, vận hành theo cách an chỉ; hoặc là, khi tâm an chỉ đã được nói đến như trên khởi lên trong trạng thái không có, được gọi là sự đi qua của thức Vô sắc thứ nhất. Mối liên hệ là: “Vị tỳ khưu ấy trú trong khi chỉ thấy sự vắng mặt.” Cách áp dụng là: “Một người sau khi đi đến nơi nào đó rồi quay trở lại, chỉ thấy sự trống rỗng, chỉ thấy trạng thái không có.” ‘Taṃ ṭhānaṃ’ (nơi ấy) có nghĩa là nơi hội họp ấy. Bằng câu “khi nó đã biến mất do tác ý chuẩn bị”, ngài chỉ ra rằng sự biến mất của nó là do không được lấy làm đối tượng, chứ không phải do đã bị hủy diệt. Ở đây, đây là sự đối chiếu ví dụ: Giống như một người kia sau khi thấy chúng tỳ khưu đang tụ họp ở đó rồi bỏ đi; sau đó, khi tất cả các vị tỳ khưu đã đi nơi khác vì một công việc nào đó, người ấy quay trở lại và chỉ thấy nơi đó vắng bóng các vị tỳ khưu, chứ không thấy lý do các vị tỳ khưu rời khỏi nơi đó. Cũng vậy, vị hành giả này trước đây đã thấy thức Vô sắc thứ nhất bằng thiền nhãn của Thức Vô Biên Xứ, sau đó, khi thức ấy đã đi qua do tác ý chuẩn bị rằng “không có”, vị ấy trú bằng thiền nhãn của thiền Vô sắc thứ ba, chỉ thấy trạng thái không có của thức ấy, chứ không thẩm xét nguyên nhân của sự đi qua ấy, vì thiền không có sự hướng tâm như vậy. Ở đây, trong câu “do vượt qua hoàn toàn Thức Vô Biên Xứ”, những gì cần phải nói nên được hiểu theo phương pháp đã được trình bày ở dưới. 284. නත්ථිතා පරියායාසුඤ්ඤවිවිත්තභාවාති ‘‘නත්ථී’’ති පදස්ස අත්ථං වදන්තෙන සුඤ්ඤවිවිත්තපදානිපි ගහිතානි. ආමෙඩිතවචනං පන භාවනාකාරදස්සනං. විභඞ්ගෙපි ඉමස්ස පදස්ස අයමෙවත්ථො වුත්තොති දස්සෙතුං ‘‘යම්පි විභඞ්ගෙ’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ තඤ්ඤෙව විඤ්ඤාණං අභාවෙතීති යං පුබ්බෙ ‘‘අනන්තං විඤ්ඤාණ’’න්ති මනසි කතං පඨමාරුප්පවිඤ්ඤාණං, තංයෙවාති අත්ථො[Pg.403]. තංයෙව හි ආරම්මණභූතං පඨමෙන විය රූපනිමිත්තං තතියෙනාරුප්පෙනාභාවෙතීති. ඛයතො සම්මසනන්ති භඞ්ගානුපස්සනමාහ. සා හි සඞ්ඛතධම්මානං භඞ්ගාභාවමෙව පස්සන්තී ‘‘විඤ්ඤාණම්පි අභාවෙතී’’තිආදිනා වත්තබ්බතං ලභතීති අධිප්පායෙනාහ ‘‘ඛයතො සම්මසනං විය වුත්ත’’න්ති. අස්සාති පාඨස්ස. පුන අස්සාති විඤ්ඤාණස්ස. අභාවෙතීති අභාවං කරොති. යථා ඤාණස්ස න උපතිට්ඨති, එවං කරොති අමනසිකරණතො. තතො එව විභාවෙති විගතභාවං කරොති, විනාසෙති වා යථා න දිස්සති, තථා කරණතො. තෙනෙව අන්තරධාපෙති තිරොභාවං ගමෙති. න අඤ්ඤථාති ඉමිස්සා පාළියා එවමත්ථො, න ඉතො අඤ්ඤථා අයුජ්ජමානකත්තාති අධිප්පායො. 284. Trạng thái trống không và vắng lặng là từ đồng nghĩa của sự không hiện hữu, do đó khi giải thích ý nghĩa của từ 'natthī', các từ suñña và vivitta cũng được đề cập đến. Còn câu lặp lại là để chỉ ra cách thức tu tập. Để chỉ ra rằng ý nghĩa này của từ cũng được nói đến trong Phân Tích (Vibhaṅga), câu 'yampi vibhaṅge' v.v... đã được nói đến. Ở đó, câu 'làm cho thức ấy không hiện hữu' có nghĩa là: chính thức Vô sắc thứ nhất mà trước đây đã được tác ý là 'thức là vô biên'. Bởi vì, chính thức ấy, vốn là đối tượng, được làm cho không hiện hữu bởi thiền Vô sắc thứ ba, giống như tướng sắc được làm cho không hiện hữu bởi thiền Vô sắc thứ nhất. Câu 'quán xét theo sự đoạn diệt' nói về quán sát sự hoại diệt (bhaṅgānupassanā). Bởi vì, tuệ quán ấy, khi thấy sự hoại diệt tức là sự không hiện hữu của các pháp hữu vi, nên có thể được gọi bằng các từ như 'cũng làm cho thức không hiện hữu'. Với ý này, ngài đã nói 'được nói đến như là sự quán xét theo sự đoạn diệt'. Từ 'assa' (của nó) là chỉ cho đoạn văn. Lại nữa, từ 'assa' là chỉ cho thức. Từ 'abhāveti' (làm cho không hiện hữu) có nghĩa là làm cho không có. Do không tác ý, vị ấy làm cho nó không hiện khởi đối với trí tuệ. Chính vì thế, vị ấy 'vibhāveti' (làm cho biến mất), tức là làm cho nó có trạng thái đã qua đi, hoặc 'vināseti' (hủy diệt), vì làm cho nó không còn được thấy nữa. Cũng vì thế, vị ấy 'antaradhāpeti' (làm cho biến mất), tức là làm cho nó đi đến sự che khuất. Câu 'na aññathā' (không phải cách khác) có ý nghĩa là: ý nghĩa của đoạn Pāḷi này là như vậy, không nên hiểu khác đi, vì (cách hiểu khác) là không thích hợp. අස්සාති පඨමාරුප්පවිඤ්ඤාණාභාවස්ස. කිඤ්චනන්ති කිඤ්චිපි. සභාවධම්මස්ස අප්පාවසෙසතා නාම භඞ්ගො එව සියාති ආහ ‘‘භඞ්ගමත්තම්පි අස්ස අවසිට්ඨං නත්ථී’’ති. සති හි භඞ්ගමත්තෙපි තස්ස සකිඤ්චනතා සියා. අකිඤ්චනන්ති ච විඤ්ඤාණස්ස කිඤ්චි පකාරං අග්ගහෙත්වා සබ්බෙන සබ්බං විභාවනමාහ. සෙසං වුත්තනයමෙව. Từ 'assa' (của nó) là chỉ cho sự không hiện hữu của thức Vô sắc thứ nhất. Từ 'kiñcanaṃ' (một chút gì) có nghĩa là bất cứ cái gì. Sự còn sót lại một chút của một pháp tự tánh chính là sự hoại diệt, do đó ngài nói 'ngay cả một chút hoại diệt cũng không còn sót lại'. Bởi vì, nếu chỉ còn lại một chút hoại diệt, thì nó vẫn còn có một chút gì đó. Và từ 'akiñcanaṃ' (không có một chút gì) nói lên sự làm cho biến mất hoàn toàn, không nắm giữ bất kỳ phương diện nào của thức. Phần còn lại tương tự như đã giải thích. නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනකථාවණ්ණනා Giải Thích về Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ 285. නො ච සන්තාති යථා නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනසමාපත්ති සඞ්ඛාරාවසෙසසුඛුමභාවප්පත්තියා සවිසෙසා සන්තා, එවමයං ආකිඤ්චඤ්ඤායතනසමාපත්ති නො ච සන්තා තදභාවතො. යා අයං ඛන්ධෙසු පච්චයයාපනීයතාය, රොගමූලතාය ච රොගසරික්ඛතා, දුක්ඛතාසූලයොගාදිනා ගණ්ඩසරික්ඛතා, පීළාජනනාදිනා සල්ලසරික්ඛතා ච, සා සඤ්ඤාය සති හොති, නාසතීති වුත්තං ‘‘සඤ්ඤා රොගො, සඤ්ඤා ගණ්ඩො, සඤ්ඤා සල්ල’’න්ති. සා චෙත්ථ පටුකිච්චා පඤ්චවොකාරභවතො ඔළාරිකසඤ්ඤා වෙදිතබ්බා. න කෙවලං සඤ්ඤා එව, අථ ඛො වෙදනාචෙතනාදීනම්පි සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. සඤ්ඤාසීසෙන පන නිද්දෙසො කතො. එතං සන්තන්ති එතං අසන්තභාවකරරොගාදිසරික්ඛසඤ්ඤාවිරහතො සන්තං. තතො එව පණීතං. කිං පන තන්ති ආහ ‘‘නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤා’’ති? තදපදෙසෙන [Pg.404] තංසම්පයුත්තජ්ඣානමාහ ‘‘ආදීනව’’න්ති. එත්ථ රොගාදිසරික්ඛසඤ්ඤාදිසබ්භාවොපි ආදීනවො දට්ඨබ්බො, න ආසන්නවිඤ්ඤාණඤ්චායතනපච්චත්ථිකතාව. උපරීති චතුත්ථාරුප්පෙ. සා වාති සා එව. වත්තිතාති පවත්තිතා නිබ්බත්තිතා වළඤ්ජිතා. 285. Câu 'và không tịch tịnh': Giống như định Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ là tịch tịnh một cách đặc biệt do đạt đến trạng thái vi tế của hành còn sót lại, định Vô Sở Hữu Xứ này không tịch tịnh (như vậy) do không có trạng thái đó. Trạng thái giống như bệnh tật trong các uẩn do sự duy trì bởi các duyên và do là gốc rễ của bệnh tật; trạng thái giống như khối u do sự liên quan đến khổ tánh, mũi nhọn v.v...; và trạng thái giống như mũi tên do sự sinh khởi phiền não v.v..., trạng thái ấy có mặt khi có tưởng, không có mặt khi không có tưởng, do đó đã được nói rằng: 'tưởng là bệnh, tưởng là khối u, tưởng là mũi tên'. Ở đây, nên hiểu đó là tưởng thô thiển thuộc cõi năm uẩn, có phận sự rõ ràng. Không chỉ riêng tưởng, mà nên hiểu rằng thọ, tư v.v... cũng được bao gồm. Tuy nhiên, sự trình bày được thực hiện với tưởng làm chính. Câu 'đây là tịch tịnh': Điều này là tịch tịnh do vắng bóng tưởng giống như bệnh tật v.v..., vốn là tác nhân của sự không tịch tịnh. Chính vì thế, nó là vi diệu. Vậy đó là gì? Ngài nói: 'phi tưởng phi phi tưởng'. Bằng cách chỉ ra điều đó, ngài nói về thiền tương ưng với nó. Về từ 'ādīnava' (sự nguy hại): Ở đây, sự hiện hữu của tưởng v.v... giống như bệnh tật cũng nên được xem là sự nguy hại, chứ không chỉ là sự đối nghịch của Thức Vô Biên Xứ ở gần. 'Uparī' (bên trên) có nghĩa là trong thiền Vô sắc thứ tư. 'Sā vā' (hoặc cái đó) có nghĩa là chính cái đó. 'Vattitā' (đã được thực hành) có nghĩa là đã được làm cho khởi sinh, đã được thành tựu, đã được sử dụng. තස්මිං නිමිත්තෙති තස්මිං තතියාරුප්පසමාපත්තිසඞ්ඛාතෙ ඣානනිමිත්තෙ. මානසන්ති චිත්තං ‘‘මනො එව මානස’’න්ති කත්වා, භාවනාමනසිකාරං වා. තං හි මනසි භවන්ති මානසන්ති වුච්චති. ඣානසම්පයුත්තධම්මානම්පි ඣානානුගුණතාය සමාපත්තිපරියායො ලබ්භතීති ආහ ‘‘ආකිඤ්චඤ්ඤායතනසමාපත්තිසඞ්ඛාතෙසු චතූසු ඛන්ධෙසූ’’ති, ආරම්මණභූතෙසූති අධිප්පායො. Câu 'tasmiṃ nimitte' (trong tướng ấy) có nghĩa là trong tướng của thiền, tức là định Vô sắc thứ ba. Từ 'mānasaṃ' (thuộc về ý) có nghĩa là tâm, vì 'chính ý là thuộc về ý'; hoặc là sự tác ý tu tập. Bởi vì, cái đó sinh khởi trong ý nên được gọi là 'mānasaṃ'. Vì các pháp tương ưng với thiền cũng phù hợp với thiền, nên chúng cũng được gọi bằng từ đồng nghĩa là 'định', do đó ngài nói 'trong bốn uẩn được gọi là định Vô Sở Hữu Xứ', ý nghĩa là 'trong các uẩn đã trở thành đối tượng'. 286. යථාවුත්තං ආකිඤ්චඤ්ඤං ආරම්මණපච්චයභාවතො ආයතනං කාරණමස්සාති ඣානං ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං, ආකිඤ්චඤ්ඤමෙව ආරම්මණපච්චයභූතං ඣානස්ස කාරණන්ති ආරම්මණං ආකිඤ්චඤ්ඤායතනන්ති එවං වා අත්ථො දට්ඨබ්බො. සෙසමෙත්ථ හෙට්ඨා වුත්තනයානුසාරෙන වෙදිතබ්බං. 286. Sự không có gì (ākiñcaññaṃ) như đã nói là xứ (āyatana), là nguyên nhân (kāraṇa) của thiền này do là duyên đối tượng, do đó thiền này được gọi là Vô Sở Hữu Xứ (ākiñcaññāyatana). Hoặc nên hiểu ý nghĩa như sau: chính sự không có gì là nguyên nhân, là duyên đối tượng của thiền, do đó đối tượng được gọi là Vô Sở Hữu Xứ. Phần còn lại ở đây nên được hiểu theo phương pháp đã được trình bày ở dưới. යාය සඤ්ඤාය භාවතොති යාදිසාය සඤ්ඤාය අත්ථිභාවෙන. යා හි සා පටුසඤ්ඤාකිච්චස්ස අභාවතො සඤ්ඤාතිපි න වත්තබ්බා, සඤ්ඤාසභාවානාතිවත්තනතො අසඤ්ඤාතිපි න වත්තබ්බා, තස්සා විජ්ජමානත්තාති අත්ථො. තන්ති තං ඣානං. තං තාව දස්සෙතුන්ති එත්ථ තන්ති තං සසාපටිපදං, යථාවුත්තසඤ්ඤං, තස්සා ච අධිගමුපායන්ති අත්ථො. නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤීති හි පුග්ගලාධිට්ඨානෙන ධම්මං උද්ධරන්තෙන සඤ්ඤාවන්තමුඛෙන සඤ්ඤා උද්ධටා, අඤ්ඤථා නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනන්ති උද්ධරිතබ්බං සියා. සා පන පටිපදා යත්ථ පවත්තති, යථා ච පවත්තති, තං දස්සෙතුං ‘‘ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං සන්තතො මනසි කරොති, සඞ්ඛාරාවසෙසසමාපත්තිං භාවෙතී’’ති වුත්තං. ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං හි චතුත්ථාරුප්පභාවනාය පවත්තිට්ඨානං, සඞ්ඛාරාවසෙසසමාපත්ති පවත්තිආකාරොති. යත්‍ර හි නාමාති යා නාම. නත්ථිභාවම්පීති විඤ්ඤාණස්ස සුඤ්ඤතම්පි, එවං සුඛුමම්පීති අධිප්පායො. සන්තාරම්මණතායාති සන්තං ආරම්මණං එතිස්සාති සන්තාරම්මණා, තබ්භාවො සන්තාරම්මණතා, තාය, න ඣානසන්තතාය. න හි තතියාරුප්පසමාපත්ති චතුත්ථාරුප්පජ්ඣානතො සන්තා. Câu 'yāya saññāya bhāvato' (do sự hiện hữu của tưởng nào) có nghĩa là do sự hiện hữu của loại tưởng nào. Ý nghĩa là: bởi vì tưởng ấy, do không có phận sự của tưởng rõ ràng, nên không thể nói là 'tưởng'; và do không vượt qua bản chất của tưởng, nên không thể nói là 'không phải tưởng', vì nó vẫn hiện hữu. 'Taṃ' (đó) có nghĩa là thiền đó. Trong câu 'taṃ tāva dassetuṃ' (để chỉ ra điều đó), từ 'taṃ' có nghĩa là tưởng như đã nói cùng với con đường thực hành của nó, và phương pháp để chứng đắc nó. Bởi vì, khi trình bày pháp dựa trên nền tảng cá nhân, với câu 'nevasaññīnāsaññī' (người có phi tưởng phi phi tưởng), tưởng được trình bày thông qua người có tưởng. Nếu không, đáng lẽ phải trình bày là 'nevasaññānāsaññāyatana' (Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ). Và để chỉ ra con đường thực hành đó diễn ra ở đâu và như thế nào, câu 'vị ấy tác ý Vô Sở Hữu Xứ là tịch tịnh, tu tập định có hành còn sót lại' đã được nói đến. Bởi vì, Vô Sở Hữu Xứ là nơi diễn ra sự tu tập thiền Vô sắc thứ tư, và định có hành còn sót lại là cách thức diễn ra. 'Yatra hi nāma' (nơi nào mà) có nghĩa là cái nào mà. Câu 'natthibhāvampi' (ngay cả sự không hiện hữu) có ý nghĩa là ngay cả sự trống không của thức, ngay cả sự vi tế như vậy. Câu 'santārammaṇatāya' (do có đối tượng tịch tịnh) được giải thích là: định này có đối tượng tịch tịnh, nên gọi là 'santārammaṇā'; trạng thái đó là 'santārammaṇatā'; do trạng thái đó, chứ không phải do sự tịch tịnh của thiền. Bởi vì, định Vô sắc thứ ba không tịch tịnh hơn thiền Vô sắc thứ tư. චොදකො [Pg.405] ‘‘යං සන්තතො මනසි කරොති, න තත්ථ ආදීනවදස්සනං භවෙය්‍ය. අසති ච ආදීනවදස්සනෙ සමතික්කමො එව න සියා’’ති දස්සෙන්තො ‘‘සන්තතො චෙ මනසි කරොති, කථං සමතික්කමො හොතී’’ති ආහ. ඉතරො ‘‘අසමාපජ්ජිතුකාමතායා’’ති පරිහාරමාහ, තෙන ආදීනවදස්සනම්පි අත්ථෙවාති දස්සෙති. සො හීතිආදිනා වුත්තමෙවත්ථං පාකටතරං කරොති. තත්ථ යස්මිං ඣානෙ අභිරති, තත්ථ ආවජ්ජනසමාපජ්ජනාදිපටිපත්තියා භවිතබ්බං. සා පනස්ස තතියාරුප්පෙ සබ්බසො නත්ථි, කෙවලං අඤ්ඤාභාවතො ආරම්මණකරණමත්තමෙවාති දස්සෙන්තො ‘‘කිඤ්චාපී’’තිආදිමාහ. Người chất vấn, để chỉ ra rằng: "Pháp nào được tác ý là tịch tịnh, sự thấy biết nguy hại trong pháp ấy không thể có. Và khi không có sự thấy biết nguy hại, sự vượt qua chắc chắn không thể có", đã nói rằng: "Nếu tác ý là tịch tịnh, làm sao có sự vượt qua?". Vị kia đã đưa ra lời giải đáp: "Do ý muốn không nhập vào", qua đó ngài chỉ ra rằng: "Sự thấy biết nguy hại cũng có mặt". Bằng câu bắt đầu bằng "So hi", ngài làm cho ý nghĩa đã được nói đến trở nên rõ ràng hơn. Trong đó, có sự ưa thích trong tầng thiền nào, ở đó phải có sự thực hành hướng tâm, nhập định v.v... Nhưng đối với vị ấy, sự thực hành ấy hoàn toàn không có trong A-ruppa thứ ba, để chỉ ra rằng chỉ đơn thuần là việc lấy đối tượng do không có cái khác, ngài đã nói câu bắt đầu bằng "kiñcāpi". සමතික්කමිත්වාව ගච්ඡතීති තෙසං සිප්පීනං ජීවිකං තිණායපි අමඤ්ඤමානො තෙ වීතිවත්තතියෙව. සොති යොගාවචරො. තන්ති තතියාරුප්පසමාපත්තිං. පුබ්බෙ වුත්තනයෙනාති ‘‘සන්තා වතායං සමාපත්තී’’තිආදිනා වුත්තෙන නයෙන සන්තතො මනසි කරොන්තො. තන්ති යාය නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤී නාම හොති, සඞ්ඛාරාවසෙසසමාපත්තිං භාවෙතීති වුච්චති, තං සඤ්ඤං පාපුණාතීති යොජනා. සඤ්ඤාසීසෙන හි දෙසනා. පරමසුඛුමන්ති උක්කංසගතසුඛුමභාවං. සඞ්ඛාරාවසෙසසමාපත්තින්ති උක්කංසගතසුඛුමතාය සඞ්ඛාරානං සෙසතාමත්තං සමාපත්තිං. තෙනාහ ‘‘අච්චන්තසුඛුමභාවප්පත්තසඞ්ඛාර’’න්ති. අන්තමතිච්ච අච්චන්තං. යතො සුඛුමතමං නාම නත්ථි, තථාපරමුක්කංසගතසුඛුමසඞ්ඛාරන්ති අත්ථො. පඨමජ්ඣානූපචාරතො පට්ඨාය හි තච්ඡන්තියා විය පවත්තමානාය භාවනාය අනුක්කමෙන සඞ්ඛාරා තත්ථ අන්තිමකොට්ඨාසතං පාපිතා, තතො පරං නිරොධො එව, න සඞ්ඛාරප්පවත්තීති. තෙන වුච්චති ‘‘සඞ්ඛාරාවසෙසසමාපත්තී’’ති. (Câu) "Vượt qua mà đi" có nghĩa là: không xem trọng phương tiện sinh sống của những người thợ thủ công ấy dù chỉ bằng cọng cỏ, vị ấy chắc chắn vượt qua họ. "So" là hành giả. "Taṃ" là định A-ruppa thứ ba. "Theo phương pháp đã nói trước đây" có nghĩa là tác ý là tịch tịnh theo phương pháp đã được nói bằng câu bắt đầu bằng "santā vatāyaṃ samāpattī". "Taṃ" có cách liên kết câu là: do tưởng nào mà được gọi là phi tưởng phi phi tưởng, được gọi là "tu tiến định còn sót lại các hành", vị ấy đạt đến tưởng ấy. Vì rằng bài thuyết giảng này lấy tưởng làm chính. "Paramasukhumaṃ" có nghĩa là trạng thái vi tế đã đạt đến đỉnh cao. "Saṅkhārāvasesasamāpattiṃ" có nghĩa là định chỉ là sự còn sót lại của các hành do sự vi tế đã đạt đến đỉnh cao. Do đó, ngài nói "các hành đã đạt đến trạng thái vô cùng vi tế". "Accantaṃ" là vượt qua giới hạn. Ý nghĩa là các hành vi tế đã đạt đến đỉnh cao tột bậc như vậy, vì không có gì gọi là vi tế hơn cái đó. Vì rằng, kể từ cận định của thiền sơ, bởi sự tu tiến đang diễn ra giống như việc đẽo gọt, các hành theo thứ tự được đưa đến phần cuối cùng ở đó. Sau đó chỉ có sự diệt, không có sự diễn tiến của các hành. Do đó, được gọi là "định còn sót lại các hành". 287. යං තං චතුක්ඛන්ධං. අත්ථතොති කුසලාදිවිසෙසවිසිට්ඨපරමත්ථතො. විසෙසතො අධිපඤ්ඤාසික්ඛාය අධිට්ඨානභූතං ඉධාධිප්පෙතන්ති ආහ ‘‘ඉධ සමාපන්නස්ස චිත්තචෙතසිකා ධම්මා අධිප්පෙතා’’ති. ඔළාරිකාය සඤ්ඤාය අභාවතොති යදිපි චතුත්ථාරුප්පවිපාකසඤ්ඤාය චතුත්ථාරුප්පකුසලසඤ්ඤා ඔළාරිකා, තථා විපස්සනාමග්ගඵලසඤ්ඤාහි, තථාපි ඔළාරිකසුඛුමතා නාම උපාදායුපාදාය ගහෙතබ්බාති පඤ්චවොකාරභවපරියාපන්නාය විය චතුවොකාරෙපි හෙට්ඨා තීසු භූමීසු සඤ්ඤාය විය ඔළාරිකාය අභාවතො. සුඛුමායාති සඞ්ඛාරාවසෙසසුඛුමභාවප්පත්තියා සුඛුමාය සඤ්ඤාය භාවතො විජ්ජමානත්තා. නෙවසඤ්ඤාති එත්ථ [Pg.406] න-කාරො අභාවත්ථො, නාසඤ්ඤන්ති එත්ථ න-කාරො අඤ්ඤත්ථො, අ-කාරො අභාවත්ථොව, අසඤ්ඤං අනසඤ්ඤඤ්චාති අත්ථො. පරියාපන්නත්තාති එකදෙසභාවෙන අන්තොගධත්තා. එත්ථාති චතුත්ථාරුප්පෙ. දුතියෙ අත්ථවිකප්පෙ නෙවසඤ්ඤාති එත්ථ න-කාරො අඤ්ඤත්ථො. තථා නාසඤ්ඤාති එත්ථ න-කාරො, අ-කාරො ච අඤ්ඤත්ථො එවාති තෙන ද්වයෙන සඤ්ඤාභාවො එව දස්සිතොති ධම්මායතනපරියාපන්නතාය ආයතනභාවො වුත්තොවාති ‘‘අධිට්ඨානට්ඨෙනා’’ති වුත්තං නිස්සයපච්චයභාවතො. 287. Bốn uẩn ấy. "Atthato" có nghĩa là theo pháp chân đế đặc biệt với các đặc tính như thiện v.v... Để chỉ ra rằng đặc biệt là nền tảng cho tăng thượng tuệ học được ngụ ý ở đây, ngài nói: "Ở đây, các pháp tâm và tâm sở của người đã nhập định được ngụ ý". "Do không có tưởng thô" có nghĩa là: mặc dù tưởng thiện của A-ruppa thứ tư là thô so với tưởng quả của A-ruppa thứ tư, và cũng thô so với các tưởng của tuệ quán, đạo và quả, tuy nhiên, cái gọi là sự thô và vi tế cần được hiểu bằng cách so sánh tương đối, do đó, do không có tưởng thô giống như tưởng thuộc cõi năm uẩn và giống như tưởng trong ba cõi thấp hơn ngay cả trong cõi bốn uẩn. "Sukhumāya" có nghĩa là do sự hiện hữu của tưởng vi tế vì đã đạt đến trạng thái vi tế còn sót lại của các hành. Ở đây, trong từ "nevasaññā", "na"-kāra có nghĩa là không có; ở đây trong từ "nāsaññā", "na"-kāra có nghĩa khác, còn "a"-kāra có nghĩa là không có. Ý nghĩa là "không có tưởng (thô)" và "không phải không có tưởng (vi tế)". "Pariyāpannattā" có nghĩa là được bao hàm như một phần. "Ettha" là trong A-ruppa thứ tư. Trong cách giải thích ý nghĩa thứ hai, ở đây trong từ "nevasaññā", "na"-kāra có nghĩa khác. Tương tự, ở đây trong từ "nāsaññā", cả "na"-kāra và "a"-kāra đều có nghĩa khác. Do đó, bằng hai chữ cái đó, chỉ có sự hiện hữu của tưởng được chỉ ra. Do được bao hàm trong pháp xứ, bản chất xứ đã được nói đến. (Câu) "adhiṭṭhānaṭṭhena" được nói đến do là duyên y chỉ. කිං පන කාරණං, යෙනෙත්ථ සඤ්ඤාව එදිසී ජාතාති අනුයොගං සන්ධායාහ ‘‘න කෙවල’’න්තිආදි. සඤ්ඤාසීසෙනායං දෙසනා කතා ‘‘නානත්තකායා නානත්තසඤ්ඤිනො’’තිආදීසු (දී. නි. 3.341, 359; අ. නි. 9.24) වියාති දට්ඨබ්බං. එවං එස අත්ථොති කඤ්චි විසෙසං උපාදාය සභාවතො අත්ථීති වත්තබ්බස්සෙව ධම්මස්ස කඤ්චි විසෙසං උපාදාය නත්ථීති වත්තබ්බතාසඞ්ඛාතො අත්ථො. Nhắm đến câu hỏi: "Nhưng nguyên nhân là gì, do đó ở đây chính tưởng đã trở nên như thế này?", ngài nói câu bắt đầu bằng "na kevalaṃ". Cần được hiểu rằng bài thuyết giảng này được thực hiện lấy tưởng làm chính, giống như trong các đoạn kinh bắt đầu bằng "nānattakāyā nānattasaññino". Như vậy, ý nghĩa này là: ý nghĩa được gọi là "đáng được nói là không có" dựa vào một đặc tính nào đó của chính pháp mà đáng lẽ phải được nói là "có" theo tự tánh dựa vào một đặc tính nào đó. අතිථොකම්පි යං තෙලමත්ථි භන්තෙති ආහ අකප්පියභාවං උපාදාය, තදෙව නත්ථි, භන්තෙ, තෙලන්ති ආහ නාළිපූරණං උපාදාය. තෙනාහ ‘‘තත්ථ යථා’’තිආදි. Dựa vào tình trạng không thích hợp, vị ấy nói: "Bạch ngài, có dầu", dù rất ít. Dựa vào việc làm đầy ống đựng, vị ấy nói về chính dầu ấy: "Bạch ngài, không có dầu". Do đó, ngài nói câu bắt đầu bằng "tattha yathā". යදි ආරම්මණසඤ්ජානනං සඤ්ඤාකිච්චං, තං සඤ්ඤා සමානා කථමයං කාතුං න සක්කොතීති ආහ ‘‘දහනකිච්චමිවා’’තිආදි. සඞ්ඛාරාවසෙසසුඛුමභාවප්පත්තියා එව හෙසා පටුසඤ්ඤාකිච්චං කාතුං න සක්කොති, තතො එව ච ඤාණස්ස සුගය්හාපි න හොති. තෙනාහ ‘‘නිබ්බිදාජනනම්පි කාතුං න සක්කොතී’’ති. අකතාභිනිවෙසොති අකතවිපස්සනාභිනිවෙසො අප්පවත්තිතසම්මසනචාරො. පකතිවිපස්සකොති පකතියා විපස්සකො. ඛන්ධාදිමුඛෙන විපස්සනං අභිනිවිසිත්වා ද්වාරාලම්බනෙහි සද්ධිං ද්වාරප්පවත්තධම්මානං විපස්සකො සක්කුණෙය්‍ය තබ්බිසයඋදයබ්බයඤාණං උප්පාදෙතුං, යථා පන සක්කොති, තං දස්සෙතුං ‘‘සොපී’’තිආදි වුත්තං. කලාපසම්මසනවසෙනෙවාති චතුත්ථාරුප්පචිත්තුප්පාදපරියාපන්නෙ ඵස්සාදිධම්මෙ අවිනිබ්භුජ්ජ එකතො ගහෙත්වා කලාපතො සමූහතො සම්මසනවසෙන නයවිපස්සනාසඞ්ඛාතකලාපසම්මසනවසෙන. ඵස්සාදිධම්මෙ විනිබ්භුජ්ජිත්වා විසුං විසුං සරූපතො ගහෙත්වා අනිච්චාදිවසෙන සම්මසනං අනුපදධම්මවිපස්සනා[Pg.407]. එවං සුඛුමත්තං ගතා යථා ධම්මසෙනාපතිනාපි නාම අනුපදං න විපස්සනෙය්‍යාති අත්ථො. Để trả lời câu hỏi: "Nếu việc nhận biết đối tượng là phận sự của tưởng, tại sao tưởng này, vốn là tưởng, lại không thể làm việc đó?", ngài nói câu bắt đầu bằng "dahanakiccamiva". Vì rằng, chính do đã đạt đến trạng thái vi tế còn sót lại của các hành mà tưởng này không thể làm phận sự của tưởng một cách rõ ràng, và chính vì thế nó cũng không dễ dàng được trí tuệ nắm bắt. Do đó, ngài nói: "Cũng không thể làm phát sinh sự nhàm chán". "Akatābhiniveso" có nghĩa là người chưa có sự chuyên tâm vào tuệ quán, người chưa có sự thực hành quán xét diễn ra. "Pakativipassako" là người thực hành tuệ quán một cách tự nhiên. Người thực hành tuệ quán các pháp diễn ra ở các môn cùng với các môn và đối tượng, sau khi chuyên tâm vào tuệ quán với các uẩn v.v... làm cửa ngõ, có thể làm phát sinh trí tuệ về sự sinh diệt có đối tượng là tầng thiền ấy. Nhưng để chỉ ra cách thức mà vị ấy có thể, câu bắt đầu bằng "sopi" đã được nói. "Chỉ bằng cách quán xét theo nhóm" có nghĩa là bằng cách quán xét theo nhóm được gọi là tuệ quán theo phương pháp, tức là bằng cách quán xét theo nhóm, theo tập hợp, không phân tách các pháp như xúc v.v... thuộc về tâm sinh khởi của A-ruppa thứ tư mà nắm bắt chúng chung với nhau. Việc quán xét theo vô thường v.v... sau khi đã phân tách các pháp như xúc v.v... và nắm bắt chúng riêng lẻ theo tự tánh là tuệ quán theo từng pháp. Ý nghĩa là: (các pháp) đã trở nên vi tế đến mức ngay cả vị Tướng quân Chánh pháp cũng không thể quán xét theo từng pháp. ථෙරස්සාති අඤ්ඤතරස්ස ථෙරස්ස. අඤ්ඤාහිපීති එත්ථ අයමපරා උපමා – එකො කිර බ්‍රාහ්මණො අඤ්ඤතරං පුරිසං මනුඤ්ඤං මත්තිකභාජනං ගහෙත්වා ඨිතං දිස්වා යාචි ‘‘දෙහි මෙ ඉමං භාජන’’න්ති. සො සුරාසිත්තතං සන්ධාය ‘‘නාය්‍යො සක්කා දාතුං, සුරා එත්ථ අත්ථී’’ති ආහ. බ්‍රාහ්මණො අත්තනො සමීපෙ ඨිතං පුරිසං උද්දිස්ස ආහ ‘‘තෙන හි ඉමස්ස පාතුං දෙහී’’ති. ඉතරො ‘‘නත්ථය්‍යො’’ති ආහ. තත්ථ යථා බ්‍රාහ්මණස්ස අයොග්‍යභාවං උපාදාය ‘‘අත්ථී’’තිපි වත්තබ්බං, පාතබ්බතාය තත්ථ අභාවතො ‘‘නත්ථී’’තිපි වත්තබ්බං ජාතං, එවං ඉධාපීති දට්ඨබ්බං. ‘Therassāti’ có nghĩa là ‘aññatarassa therassa’ (của một vị trưởng lão nào đó). ‘Aññāhipīti’: Ở đây, đây là một ví dụ khác – Tương truyền, có một vị Bà-la-môn thấy một người đàn ông đang đứng cầm một cái bát bằng đất sét xinh đẹp, bèn xin rằng: “Hãy cho tôi cái bát này.” Người kia, ám chỉ việc nó đã được đổ rượu vào, nói rằng: “Thưa ngài, không thể cho được, trong này có rượu.” Vị Bà-la-môn nhắm đến người đàn ông đang đứng gần mình, nói rằng: “Vậy thì, hãy cho người này uống.” Người kia nói: “Thưa ngài, không có.” Ở đó, cũng như nên nói là “có” vì sự không thích hợp đối với vị Bà-la-môn, và cũng nên nói là “không có” vì không có (rượu) để uống trong đó, cũng vậy, ở đây cũng cần phải được hiểu như thế. කස්මා පනෙත්ථ යථා හෙට්ඨා ‘‘අනන්තො ආකාසො, අනන්තං විඤ්ඤාණං, නත්ථි කිඤ්චී’’ති තත්ථ තත්ථ භාවනාකාරො ගහිතො, එවං කොචි භාවනාකාරො න ගහිතොති? කෙචි තාව ආහු – ‘‘භාවනාකාරො නාම සොපචාරස්ස ඣානස්ස යථාසකං ආරම්මණෙ පවත්තිආකාරො, ආරම්මණඤ්චෙත්ථ ආකිඤ්චඤ්ඤායතනධම්මා. තෙ පන ගය්හමානා එකස්ස වා පුබ්බඞ්ගමධම්මස්ස වසෙන ගහෙතබ්බා සියුං, සබ්බෙ එව වා. තත්ථ පඨමපක්ඛෙ විඤ්ඤාණස්ස ගහණං ආපන්නන්ති ‘විඤ්ඤාණං විඤ්ඤාණ’න්ති මනසිකාරෙ චතුත්ථාරුප්පස්ස විඤ්ඤාණඤ්චායතනභාවො ආපජ්ජති. දුතියපක්ඛෙ පන සබ්බසො ආකිඤ්චඤ්ඤායතනධම්මාරම්මණතාය ඣානස්ස ‘ආකිඤ්චඤ්ඤං ආකිඤ්චඤ්ඤ’න්ති මනසිකාරෙ ආකිඤ්චඤ්ඤායතනතා වා සියා, අභාවාරම්මණතා වා. සබ්බථා නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනභාවො න ලබ්භතී’’ති. තදිදමකාරණං තථා ඣානස්ස අප්පවත්තනතො. න හි චතුත්ථාරුප්පභාවනා විඤ්ඤාණමාකිඤ්චඤ්ඤං වා ආමසන්තී පවත්තති, කිඤ්චරහි? තතියාරුප්පස්ස සන්තතං. Tại sao ở đây, không có phương thức tu tập nào được đề cập, giống như ở các tầng thiền trước đó, phương thức tu tập đã được đề cập ở mỗi nơi là “hư không là vô biên”, “thức là vô biên”, “không có gì cả”? Một số vị nói rằng: “Phương thức tu tập là cách thức diễn tiến của thiền có cận hành trên đối tượng tương ứng của nó, và ở đây, đối tượng là các pháp của Vô sở hữu xứ. Khi chúng được nắm bắt, chúng có thể được nắm bắt thông qua một pháp đi trước, hoặc tất cả các pháp. Trong trường hợp đầu, việc nắm bắt thức sẽ xảy ra, do đó, khi tác ý ‘thức, thức’, tầng thiền Vô sắc thứ tư sẽ trở thành Thức vô biên xứ. Còn trong trường hợp thứ hai, vì thiền có đối tượng là tất cả các pháp của Vô sở hữu xứ, khi tác ý ‘vô sở hữu, vô sở hữu’, nó có thể trở thành Vô sở hữu xứ, hoặc có đối tượng là sự vắng mặt. Trong mọi trường hợp, trạng thái Phi tưởng phi phi tưởng xứ không thể đạt được.” Điều này không phải là lý do, vì thiền không diễn tiến theo cách đó. Thật vậy, sự tu tập thiền Vô sắc thứ tư không diễn tiến bằng cách tiếp xúc với thức hay vô sở hữu. Vậy thì (nó tiếp xúc với) cái gì? (Nó tiếp xúc với) sự tịch tịnh của thiền Vô sắc thứ ba. යදි එවං, කස්මා පාළියං ‘‘සන්ත’’න්ති න ගහිතන්ති? කිඤ්චාපි න ගහිතතං සුත්තෙ (දී. නි. 2.129; සං. නි. 2.152), විභඞ්ගෙ (විභ. 606 ආදයො) පන ගහිතමෙව. යථාහ – ‘‘තඤ්ඤෙව ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං සන්තතො මනසි කරොති, සඞ්ඛාරාවසෙසසමාපත්තිං භාවෙතී’’ති (විභ. 619). අථ කස්මා විභඞ්ගෙ විය සුත්තෙ භාවනාකාරො න ගහිතොති? වෙනෙය්‍යජ්ඣාසයතො, දෙසනාවිලාසතො ච. යෙ හි වෙනෙය්‍යා යථා හෙට්ඨා තීසු [Pg.408] ආරුප්පෙසු ‘‘අනන්තො ආකාසො, අනන්තං විඤ්ඤාණං, නත්ථි කිඤ්චී’’ති භාවනාකාරො ගහිතො, එවං අග්ගහිතෙ එව තස්මිං තමත්ථං පටිවිජ්ඣන්ති, තෙසං වසෙන සුත්තෙ තථා දෙසනා කතා, සුත්තන්තගතිකාව අභිධම්මෙ සුත්තන්තභාජනීයෙ (විභ. 605 ආදයො) උද්දෙසදෙසනා. යෙ පන වෙනෙය්‍යා විභජිත්වා වුත්තෙයෙව තස්මිං තමත්ථං පටිවිජ්ඣන්ති, තෙසං වසෙන විභඞ්ගෙ භාවනාකාරො වුත්තො. ධම්මිස්සරො පන භගවා සම්මාසම්බුද්ධො ධම්මානං දෙසෙතබ්බප්පකාරං ජානන්තො කත්ථචි භාවනාකාරං ගණ්හාති, කත්ථචි භාවනාකාරං න ගණ්හාති. සා ච දෙසනා යාවදෙව වෙනෙය්‍යවිනයත්ථාති අයමෙත්ථ දෙසනාවිලාසො. සුත්තන්තදෙසනා වා පරියායකථාති තත්ථ භාවනාකාරො න ගහිතො, අභිධම්මදෙසනා පන නිප්පරියායකථාති තත්ථ භාවනාකාරො ගහිතොති එවම්පෙත්ථ භාවනාකාරස්ස ගහණෙ, අග්ගහණෙ ච කාරණං වෙදිතබ්බං. Nếu vậy, tại sao trong Pāli, từ “tịch tịnh” không được đề cập? Mặc dù không được đề cập trong Kinh tạng, nhưng trong tạng Phân Tích (Vibhaṅga) thì có đề cập. Như có nói: “Vị ấy tác ý đến chính Vô sở hữu xứ ấy là tịch tịnh, tu tập định còn lại các hành.” Vậy tại sao trong Kinh tạng, phương thức tu tập không được đề cập như trong tạng Phân Tích? Do ý hướng của chúng sanh cần được tế độ và do vẻ đẹp của pháp thoại. Đối với những chúng sanh cần được tế độ mà có thể thấu hiểu được ý nghĩa đó ngay cả khi phương thức tu tập không được đề cập, giống như phương thức tu tập đã được đề cập trong ba tầng thiền Vô sắc trước là “hư không là vô biên”, “thức là vô biên”, “không có gì cả”, thì pháp thoại trong Kinh tạng được thuyết giảng theo cách đó vì lợi ích của họ, và pháp thoại đề mục trong phần phân loại theo Kinh tạng (Suttantabhājanīya) của A-tỳ-đàm cũng theo lối của Kinh tạng. Còn đối với những chúng sanh cần được tế độ mà chỉ có thể thấu hiểu ý nghĩa đó khi nó được giải thích phân tích, thì phương thức tu tập được nói đến trong tạng Phân Tích là vì lợi ích của họ. Hơn nữa, Đức Thế Tôn, bậc Chánh Đẳng Giác, là chủ của các pháp, biết rõ cách thức thuyết giảng các pháp, nên có nơi Ngài đề cập đến phương thức tu tập, có nơi Ngài không đề cập. Và pháp thoại đó chỉ nhằm mục đích giáo hóa chúng sanh cần được tế độ, đây chính là vẻ đẹp của pháp thoại. Hoặc, pháp thoại trong Kinh tạng là lời nói có ẩn ý, do đó phương thức tu tập không được đề cập; còn pháp thoại trong A-tỳ-đàm là lời nói không có ẩn ý, do đó phương thức tu tập được đề cập. Như vậy, ở đây cần phải hiểu lý do của việc đề cập và không đề cập đến phương thức tu tập. අපරෙ පන භණන්ති – ‘‘චතුත්ථාරුප්පෙ විසෙසදස්සනත්ථං සුත්තෙ භාවනාකාරස්ස අග්ගහණං, ස්වායං විසෙසො අනුපුබ්බභාවනාජනිතො. සා ච අනුපුබ්බභාවනා පහානක්කමොපජනිතා පහාතබ්බසමතික්කමෙන ඣානානං අධිගන්තබ්බතො. තථා හි කාමාදිවිවෙකවිතක්කවිචාරවූපසමපීතිවිරාගසොමනස්සත්ථඞ්ගමමුඛෙන රූපාවචරජ්ඣානානි දෙසිතානි, රූපසඤ්ඤාදිසමතික්කමමුඛෙන අරූපජ්ඣානානි. න කෙවලඤ්ච ඣානානියෙව, අථ ඛො සබ්බම්පි සීලං, සබ්බාපි පඤ්ඤා පටිපක්ඛධම්මප්පහානවසෙනෙව සම්පාදෙතබ්බතො පහාතබ්බධම්මසමතික්කමදස්සනමුඛෙනෙව දෙසනා ආරුළ්හා. තථා හි ‘‘පාණාතිපාතං පහාය පාණාතිපාතා පටිවිරතො’’තිආදිනා (දී. නි. 1.8, 194) සීලසංවරො, ‘‘චක්ඛුනා රූපං දිස්වා න නිමිත්තග්ගාහී හොති නානුබ්‍යඤ්ජනග්ගාහී’’තිආදිනා (දී. නි. 1.213; ම. නි. 1.411, 421; 3.15, 75) ඉන්ද්‍රියසංවරො, ‘‘නෙව දවාය න මදායා’’තිආදිනා (ම. නි. 1.23, 422; 2.24; 3.75; සං. නි. 2.63; අ. නි. 6.58; මහානි. 206; විභ. 518) භොජනෙ මත්තඤ්ඤුතා, ‘‘ඉධ භික්ඛු මිච්ඡාජීවං පහාය සම්මාආජීවෙන ජීවිකං කප්පෙතී’’තිආදිනා (සං. නි. 5.8) ආජීවපාරිසුද්ධි, ‘‘අභිජ්ඣං ලොකෙ පහාය විගතාභිජ්ඣෙන චෙතසා’’තිආදිනා (දී. නි. 1.217; ම. නි. 1.412, 425; 3.16, 75) ජාගරියානුයොගො, ‘‘අනිච්චසඤ්ඤා භාවෙතබ්බා අස්මිමානසමුග්ඝාතාය, අනිච්චසඤ්ඤිනො, මෙඝිය, අනත්තසඤ්ඤා [Pg.409] සණ්ඨාති, අනත්තසඤ්ඤී අස්මිමානසමුග්ඝාතං ගච්ඡති, ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරතී’’තිආදිනා පඤ්ඤා පටිපක්ඛධම්මප්පහානවසෙනෙව දෙසිතා. තස්මා ඣානානි දෙසෙන්තො භගවා ‘‘විවිච්චෙව කාමෙහී’’තිආදිනා (දී. නි. 1.226; සං. නි. 2.152; අ. නි. 4.123) පහාතබ්බධම්මසමතික්කමදස්සනමුඛෙනෙව දෙසෙසි. තෙන වුත්තං ‘‘කාමාදිවිවෙකවිතක්කවිචාරවූපසමපීතිවිරාගසොමනස්සත්ථඞ්ගමමුඛෙන රූපාවචරජ්ඣානානි දෙසිතානි, රූපසඤ්ඤාදිසමතික්කමමුඛෙන අරූපජ්ඣානානී’’ති. තත්ථ යථා රූපාවචරං පඨමං ඣානං භාවනාවිසෙසාධිගතෙහි විතක්කාදීහි විය සද්ධාදීහිපි තික්ඛවිසදසූරසභාවෙහි ධම්මෙහි සමන්නාගතත්තා කාමච්ඡන්දාදීනං නීවරණානං, තදෙකට්ඨානඤ්ච පාපධම්මානං වික්ඛම්භනතො උත්තරිමනුස්සධම්මභාවප්පත්තං කාමාවචරධම්මෙහි සණ්හසුඛුමං, සන්තං, පණීතඤ්ච හොති; දුතියජ්ඣානාදීනි පන භාවනාවිසෙසෙන ඔළාරිකඞ්ගප්පහානතො තතො සාතිසයං සණ්හසුඛුමසණ්හසුඛුමතරාදිභාවප්පත්තානි හොන්ති. තථා අරූපාවචරං පඨමජ්ඣානං රූපවිරාගභාවනාභාවෙන පවත්තමානං ආරම්මණසන්තතායපි අඞ්ගසන්තතායපි පාකතිකපරිත්තධම්මෙහි විය සබ්බරූපාවචරධම්මෙහි සන්තසුඛුමභාවප්පත්තං හොති. ආරම්මණසන්තභාවෙනාපි හි තදාරම්මණධම්මා සන්තසභාවා හොන්ති, සෙය්‍යථාපි ලොකුත්තරධම්මාරම්මණා ධම්මා. Lại nữa, các vị khác nói rằng: “Việc không đề cập đến phương cách tu tập trong kinh điển đối với thiền vô sắc thứ tư là nhằm mục đích chỉ ra sự đặc biệt. Sự đặc biệt này được sinh ra từ sự tu tập tuần tự. Và sự tu tập tuần tự ấy được sinh ra theo tiến trình đoạn trừ, bởi vì các tầng thiền được chứng đắc thông qua việc vượt qua các pháp cần được đoạn trừ. Thật vậy, các thiền sắc giới được thuyết giảng với sự ly dục, sự lắng dịu tầm và tứ, sự ly hỷ, sự chấm dứt ưu và hỷ làm khởi điểm; các thiền vô sắc được thuyết giảng với sự vượt qua sắc tưởng v.v... làm khởi điểm. Và không chỉ các thiền mà thôi, mà thật ra toàn bộ giới, toàn bộ tuệ cần được thành tựu chính là do năng lực đoạn trừ các pháp đối nghịch, nên bài pháp được trình bày chính là với việc chỉ ra sự vượt qua các pháp cần được đoạn trừ làm khởi điểm. Thật vậy, sự thu thúc trong giới luật (được thuyết) qua các câu như: ‘Từ bỏ sát sanh, vị ấy từ bỏ sát sanh’; sự thu thúc các căn qua các câu như: ‘Sau khi thấy sắc pháp bằng mắt, vị ấy không nắm giữ tướng chung, không nắm giữ tướng riêng’; sự tiết độ trong ăn uống qua các câu như: ‘Không phải để vui đùa, không phải để đam mê’; sự thanh tịnh trong mạng sống qua các câu như: ‘Ở đây, vị tỳ khưu từ bỏ tà mạng, nuôi sống bằng chánh mạng’; sự nỗ lực tỉnh thức qua các câu như: ‘Từ bỏ tham ái ở đời, vị ấy sống với tâm thoát khỏi tham ái’; và tuệ được thuyết giảng chính là do năng lực đoạn trừ các pháp đối nghịch qua các câu như: ‘Vô thường tưởng cần được tu tập để nhổ bật ngã mạn. Này Meghiya, đối với người có vô thường tưởng, vô ngã tưởng được thiết lập. Người có vô ngã tưởng đạt đến sự nhổ bật ngã mạn. Do sự đoạn tận các lậu hoặc, vị ấy tự mình chứng ngộ với thắng trí ngay trong hiện tại, chứng đắc và an trú trong tâm giải thoát, tuệ giải thoát vô lậu.’ Do đó, khi thuyết giảng về các thiền, Đức Thế Tôn đã thuyết giảng chính là với việc chỉ ra sự vượt qua các pháp cần được đoạn trừ làm khởi điểm, qua các câu như ‘ly dục...’. Vì thế, đã được nói rằng: ‘Các thiền sắc giới được thuyết giảng với sự ly dục, sự lắng dịu tầm và tứ, sự ly hỷ, sự chấm dứt ưu và hỷ làm khởi điểm; các thiền vô sắc được thuyết giảng với sự vượt qua sắc tưởng v.v... làm khởi điểm.’ Trong ấy, giống như sơ thiền sắc giới, vì được hợp thành bởi các pháp như tầm v.v... được chứng đắc nhờ sự tu tập đặc biệt, cũng như các pháp như tín v.v... có bản chất sắc bén, trong sáng, dũng mãnh, và vì sự trấn áp các triền cái như tham dục v.v... và các ác pháp có cùng nền tảng, đã đạt đến trạng thái là pháp thượng nhân, trở nên vi tế, tế nhị, an tịnh, và cao thượng hơn các pháp dục giới; còn nhị thiền v.v..., do sự đoạn trừ các chi phần thô thiển nhờ sự tu tập đặc biệt, đã đạt đến trạng thái vi tế, tế nhị, và vi tế tế nhị hơn nữa một cách vượt trội so với (sơ thiền). Tương tự như vậy, sơ thiền vô sắc, diễn tiến do bản chất của sự tu tập ly tham đối với sắc, cũng do sự an tịnh của đối tượng và sự an tịnh của các chi phần, đã đạt đến trạng thái an tịnh và vi tế so với tất cả các pháp sắc giới, giống như (so với) các pháp dục giới thông thường. Thật vậy, cũng do bản chất an tịnh của đối tượng mà các pháp lấy đối tượng ấy cũng có bản chất an tịnh, giống như các pháp lấy pháp siêu thế làm đối tượng.” සතිපි ධම්මතො, මහග්ගතභාවෙනාපි ච අභෙදෙ රූපාවචරචතුත්ථතො ආරුප්පං අඞ්ගතොපි සන්තමෙව, යතස්ස සන්තවිමොක්ඛතා වුත්තා. දුතියාරුප්පාදීනි පන පඨමාරුප්පාදිතො අඞ්ගතො, ආරම්මණතො ච සන්තසන්තතරසන්තතමභාවප්පත්තානි තථා භාවනාවිසෙසසමායොගතො, ස්වායං භාවනාවිසෙසො පඨමජ්ඣානූපචාරතො පට්ඨාය තංතංපහාතබ්බසමතික්කමනවසෙන තස්ස තස්ස ඣානස්ස සන්තසුඛුමභාවං ආපාදෙන්තො චතුත්ථාරුප්පෙ සඞ්ඛාරාවසෙසසුඛුමභාවං පාපෙති. යතො චතුත්ථාරුප්පං යථා අනුපදධම්මවිපස්සනාවසෙන විපස්සනාය ආරම්මණභාවං උපගන්ත්වා පකතිවිපස්සකස්සාපි නිබ්බිදුප්පත්තියා පච්චයො න හොති සඞ්ඛාරාවසෙසසුඛුමභාවප්පත්තිතො, තථා සයං තතියාරුප්පධම්මෙසු පවත්තමානං තෙ යාථාවතො විභාවෙතුං න සක්කොති, යථා තදඤ්ඤජ්ඣානානි අත්තනො ආරම්මණං. කෙවලං පන ආරබ්භ පවත්තිමත්තමෙවස්ස තත්ථ හොති[Pg.410], තයිදං ආරම්මණභාවෙනාපි නාම විභූතාකාරතාය ඨාතුං අප්පහොන්තං ආරම්මණකරණෙ කිං පහොති. තස්මා තදස්ස අවිභූතකිච්චතං දිස්වා සත්ථා හෙට්ඨා තීසු ඨානෙසු භාවනාකාරං වත්වා තාදිසො ඉධ න ලබ්භතීති දීපෙතුං චතුත්ථාරුප්පදෙසනායං සුත්තෙ භාවනාකාරං පරියායදෙසනත්තා න කථෙසි. Mặc dù không có sự khác biệt về mặt pháp (tâm sở) và về bản chất là đại hành, thiền vô sắc vẫn an tịnh hơn thiền sắc giới thứ tư về mặt chi phần, do đó nó được gọi là ‘an tịnh giải thoát’. Còn các thiền vô sắc thứ hai v.v..., so với thiền vô sắc thứ nhất v.v..., đã đạt đến trạng thái an tịnh, an tịnh hơn, và an tịnh nhất về mặt chi phần và đối tượng, do sự kết hợp với sự tu tập đặc biệt. Sự tu tập đặc biệt này, bắt đầu từ cận định của sơ thiền, do năng lực vượt qua các pháp cần đoạn trừ tương ứng, mang lại trạng thái an tịnh và vi tế cho mỗi tầng thiền, và đưa đến trạng thái vi tế của các hành còn sót lại ở thiền vô sắc thứ tư. Bởi vì thiền vô sắc thứ tư, do đã đạt đến trạng thái vi tế của các hành còn sót lại, giống như nó không trở thành điều kiện cho sự phát sinh của yếm ly ngay cả đối với một hành giả tu tập minh sát thông thường, sau khi đã trở thành đối tượng của minh sát theo phương pháp minh sát từng pháp một, tương tự như vậy, tự nó, trong khi diễn tiến trên các pháp của thiền vô sắc thứ ba, không thể làm sáng tỏ chúng một cách như thật, giống như các thiền khác (có thể làm sáng tỏ) đối tượng của chúng. Mà chỉ đơn thuần là sự diễn tiến của nó ở đó khi lấy (các pháp ấy) làm đối tượng. Thiền vô sắc thứ tư này, vốn không có khả năng tồn tại với một dạng thức rõ ràng ngay cả khi là đối tượng (của minh sát), thì làm sao có thể có khả năng trong việc lấy (pháp khác) làm đối tượng? Do đó, thấy được chức năng không rõ ràng ấy của nó, bậc Đạo Sư, sau khi đã nói về phương cách tu tập ở ba trường hợp bên dưới, để chỉ ra rằng một phương cách như vậy không thể có được ở đây, đã không trình bày phương cách tu tập trong kinh khi thuyết giảng về thiền vô sắc thứ tư, vì đó là một bài pháp trình bày theo lối ẩn dụ. යස්මා පන සාරම්මණස්ස ධම්මස්ස ආරම්මණෙ පවත්තිආකාරො අත්ථෙවාති අතිසුඛුමභාවප්පත්තං තං දස්සෙතුං ‘‘තංයෙව ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං සන්තතො මනසි කරොතී’’ති (විභ. 619) විභඞ්ගෙ වුත්තං යථාධම්මසාසනභාවතො, පුබ්බභාගවසෙන වා විභඞ්ගෙ ‘‘සන්තතො මනසි කරොතී’’ති වුත්තං තදා යොගිනො තස්ස විභූතභාවතො. අප්පනාවසෙන පන සුත්තෙ භාවනාකාරො න ගහිතො අවිභූතභාවතො. කම්මට්ඨානං හි කිඤ්චි ආදිතො අවිභූතං හොති, යථා තං? බුද්ධානුස්සතිආදි. කිඤ්චි මජ්ඣෙ, යථා තං? ආනාපානස්සති. කිඤ්චි උභයත්ථ, යථා තං? උපසමානුස්සතිආදි. චතුත්ථාරුප්පකම්මට්ඨානං පන පරියොසානෙ අවිභූතං භාවනාය මත්ථකප්පත්තියං ආරම්මණස්ස අවිභූතභාවතො. තස්මා චතුත්ථාරුප්පෙ ඉමං විසෙසං දස්සෙතුං සත්ථාරා සුත්තෙ භාවනාකාරො න ගහිතො, න සබ්බෙන සබ්බං අභාවතොති නිට්ඨමෙත්ථ ගන්තබ්බං. Lại nữa, vì phương thức diễn tiến của pháp có đối tượng trong đối tượng là thực sự có, nên để chỉ rõ phương thức ấy đã trở nên vô cùng vi tế, trong bộ Phân Tích đã nói rằng: “vị ấy tác ý một cách liên tục đến chính Vô Sở Hữu Xứ ấy” do vì (bản thể của) giáo pháp là như vậy; hoặc là, trong bộ Phân Tích đã nói “tác ý một cách liên tục” theo phương diện giai đoạn đầu, vì vào lúc ấy đối với hành giả, điều ấy là hiển nhiên. Tuy nhiên, trong Kinh, phương thức tu tập theo phương diện an chỉ đã không được đề cập do vì không hiển nhiên. Thật vậy, có đề mục thiền không hiển nhiên ở lúc ban đầu, ví như niệm Phật, v.v... Có đề mục không hiển nhiên ở giữa, ví như niệm hơi thở. Có đề mục không hiển nhiên ở cả hai nơi, ví như niệm sự an tịnh, v.v... Còn đề mục thiền Vô sắc thứ tư thì không hiển nhiên ở giai đoạn cuối, vì khi sự tu tập đạt đến đỉnh điểm, đối tượng trở nên không hiển nhiên. Do đó, để chỉ rõ điểm đặc biệt này trong thiền Vô sắc thứ tư, bậc Đạo Sư đã không đề cập đến phương thức tu tập trong Kinh; (việc không đề cập này) không phải là do nó hoàn toàn không có. Cần phải đi đến kết luận ở đây là như vậy. පකිණ්ණකකථාවණ්ණනා Chú giải về các vấn đề tạp loại 288. අසදිසරූපොති ද්වත්තිංසමහාපුරිසලක්ඛණඅසීතිඅනුබ්‍යඤ්ජනබ්‍යාමප්පභාකෙතුමාලාදීහි රූපගුණෙහි අඤ්ඤෙහි අසාධාරණරූපකායො, සභාවත්ථො වා රූප-සද්දො ‘‘යං ලොකෙ පියරූපං සාතරූප’’න්තිආදීසු (දී. නි. 2.400; ම. නි. 1.133; විභ. 203) විය. තස්මා අසදිසරූපොති අසදිසසභාවො, තෙන දසබලචතුවෙසාරජ්ජාදිගුණවිසෙසසමායොගදීපනතො සත්ථු ධම්මකායසම්පත්තියාපි අසදිසතා දස්සිතා හොති. ඉතීති එවං වුත්තප්පකාරෙන. තස්මින්ති ආරුප්පෙ. පකිණ්ණකකථාපි විඤ්ඤෙය්‍යාති පුබ්බෙ විය අසාධාරණං තත්ථ තත්ථ ඣානෙ පතිනියතමෙව අත්ථං අග්ගහෙත්වා සාධාරණභාවතො තත්ථ තත්ථෙව පකිණ්ණකං විසටං අත්ථං ගහෙත්වා පවත්තා පකිණ්ණකකථාපි විජානිතබ්බා. 288. Về câu "sắc thân vô song" (asadisarūpo): (Ngài là) bậc có sắc thân không chung với các chúng sanh khác nhờ vào các phẩm chất của sắc thân như ba mươi hai tướng đại nhân, tám mươi vẻ đẹp phụ, hào quang một tầm, hào quang trên đỉnh đầu, v.v... Hoặc là, từ "sắc" (rūpa) có nghĩa là bản thể, giống như trong câu "bất cứ thứ gì ở đời là sắc khả ái, sắc khả ý"... Do đó, "sắc thân vô song" có nghĩa là có bản thể vô song. Nhờ vào từ ấy, do vì nó chỉ ra sự hợp thành với các phẩm chất đặc biệt như mười lực, bốn vô sở úy, v.v..., nên tính chất vô song trong sự thành tựu Pháp thân của bậc Đạo Sư cũng được trình bày. "Iti" có nghĩa là "theo cách đã nói như vậy". "Tasmiṃ" là "trong thiền Vô sắc ấy". Về câu "cũng cần phải hiểu về các vấn đề tạp loại": giống như trước đây, không nắm lấy ý nghĩa không chung vốn đã được quy định riêng trong mỗi tầng thiền, do vì có tính chất chung, cũng cần phải biết về các vấn đề tạp loại đã được trình bày bằng cách nắm lấy ý nghĩa tạp loại, lan rộng chỉ trong mỗi tầng thiền ấy. 289. රූපනිමිත්තාතික්කමතොති [Pg.411] කසිණරූපසඞ්ඛාතස්ස පටිභාගනිමිත්තස්ස අතික්කමනතො. ආකාසාතික්කමතොති කසිණුග්ඝාටිමාකාසස්ස අතික්කමනතො. ආකාසෙ පවත්තිතවිඤ්ඤාණාතික්කමතොති පඨමාරුප්පවිඤ්ඤාණස්ස අතික්කමනතො, න දුතියාරුප්පවිඤ්ඤාණාතික්කමනතො. තදතික්කමතො හි තස්සෙව විභාවනං හොති. දුතියාරුප්පවිඤ්ඤාණවිභාවනෙ හි තදෙව අතික්කන්තං සියා, න තස්ස ආරම්මණං, න ච ආරම්මණෙ දොසං දිස්වා අනාරම්මණස්ස විභාවනාතික්කමො යුජ්ජති. පාළියඤ්ච ‘‘විඤ්ඤාණඤ්චායතනං සතො සමාපජ්ජති…පෙ… සතො වුට්ඨහිත්වා තංයෙව විඤ්ඤාණං අභාවෙතී’’ති වුත්තං, න වුත්තං ‘‘තංයෙව විඤ්ඤාණඤ්චායතනං අභාවෙතී’’ති, ‘‘තංයෙව අභාවෙතී’’ති වා. ‘‘අනන්තං විඤ්ඤාණන්ති විඤ්ඤාණඤ්චායතනං උපසම්පජ්ජා’’ති එත්ථ පන ද්වයං වුත්තං ආරම්මණඤ්ච විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණඤ්චායතනඤ්ච. තස්මිං ද්වයෙ යෙන කෙනචි, යතො වා වුට්ඨිතො, තෙනෙව පධානනිද්දිට්ඨෙන තං-සද්දස්ස සම්බන්ධෙ ආපන්නෙ ‘‘අයඤ්ච ආරම්මණාතික්කමභාවනා’’ති විඤ්ඤාණඤ්චායතනස්ස නිවත්තනත්ථං විඤ්ඤාණවචනං. තස්මා පඨමාරුප්පවිඤ්ඤාණස්සෙව අභාවනාතික්කමො වුත්තො. 289. "Vượt qua sắc tướng" nghĩa là do vượt qua quang tướng được gọi là sắc biến xứ. "Vượt qua hư không" nghĩa là do vượt qua hư không vốn là sự loại bỏ biến xứ. "Vượt qua thức sanh khởi trong hư không" nghĩa là do vượt qua thức của thiền Vô sắc thứ nhất, chứ không phải do vượt qua thức của thiền Vô sắc thứ hai. Thật vậy, do vượt qua thức ấy, chính thức ấy bị làm cho biến mất. Vì nếu làm cho thức của thiền Vô sắc thứ hai biến mất, thì chỉ chính thức ấy bị vượt qua, chứ không phải đối tượng của nó. Hơn nữa, việc vượt qua bằng cách làm cho biến mất pháp có đối tượng sau khi thấy sự nguy hại trong đối tượng là không hợp lý. Và trong Pāḷi, đã nói rằng: "vị ấy nhập Thức Vô Biên Xứ một cách chánh niệm... sau khi xuất ra một cách chánh niệm, vị ấy không tu tập chính thức ấy", chứ không nói rằng "vị ấy không tu tập chính Thức Vô Biên Xứ ấy" hay "vị ấy không tu tập chính nó". Tuy nhiên, trong câu "đạt và trú vào Thức Vô Biên Xứ với ý niệm 'thức là vô biên'", cả hai điều đã được nói đến: đối tượng là thức, và tầng thiền Thức Vô Biên Xứ. Trong hai điều ấy, khi từ "ấy" (taṃ) có liên hệ với một trong hai, hoặc khi nó có liên hệ chỉ với chính Thức Vô Biên Xứ được chỉ định là chính yếu, từ đó vị ấy đã xuất ra, và vì "đây là sự tu tập vượt qua đối tượng", nên việc nói đến "thức" là để loại trừ (chính tầng thiền) Thức Vô Biên Xứ. Do đó, sự vượt qua bằng cách không tu tập được nói đến chỉ là đối với thức của thiền Vô sắc thứ nhất mà thôi. 290. එවං සන්තෙපීති අඞ්ගාතික්කමෙ අසතිපි. සුප්පණීතතරාති සුට්ඨු පණීතතරා, සුන්දරා පණීතතරා චාති වා අත්ථො. සතිපි චතුන්නං පාසාදතලානං, සාටිකානඤ්ච තබ්භාවතො, පමාණතො ච සමභාවෙ උපරූපරි පන කාමගුණානං, සුඛසම්ඵස්සාදීනඤ්ච විසෙසෙන පණීතතරාදිභාවො විය එතාසං චතුන්නං සමාපත්තීනං ආරුප්පභාවතො, අඞ්ගතො ච සතිපි සමභාවෙ භාවනාවිසෙසසිද්ධො පන සාතිසයො උපරූපරි පණීතතරාදිභාවොති ඉමමත්ථං දස්සෙති ‘‘යථා හී’’තිආදිනා. 290. "Mặc dù là như vậy" nghĩa là mặc dù không có sự vượt qua về chi thiền. "Thanh cao hơn" có nghĩa là rất thanh cao hơn, hoặc là tốt đẹp và thanh cao hơn. Giống như mặc dù bốn tầng lầu là ngang bằng nhau về phương diện là tầng lầu và về kích thước, nhưng ở các tầng trên lại có sự thanh cao hơn, v.v... do sự đặc biệt của các dục trưởng dưỡng và các xúc lạc, v.v...; tương tự như vậy, mặc dù bốn thiền chứng này là ngang bằng nhau về phương diện là thiền Vô sắc và về chi thiền, nhưng vẫn có sự thanh cao hơn, v.v... ở các tầng trên một cách vượt trội, vốn được thành tựu do sự đặc biệt trong tu tập. Ngài chỉ ra ý nghĩa này bằng câu "ví như", v.v... 291. නිස්සිතොති නිස්සාය ඨිතො. දුට්ඨිතාති න සම්මා ඨිතා, දුක්ඛං වා ඨිතා. තන්නිස්සිතන්ති තෙන නිස්සිතං, ඨානන්ති අත්ථො. තන්නිස්සිතන්ති වා තං මණ්ඩපලග්ගං පුරිසං නිස්සාය ඨිතං පුරිසන්ති අත්ථො. මණ්ඩපලග්ගඤ්හි අනිස්සාය තෙන විනාභූතෙ විවිත්තෙ බහි ඔකාසෙ ඨානං විය ආකාසලග්ගවිඤ්ඤාණස්ස විවෙකෙ තදපගමෙ තතියාරුප්පස්ස ඨානන්ති. 291. "Nương tựa" (nissito) nghĩa là đã nương tựa mà đứng. "Đứng không vững" (duṭṭhitā) nghĩa là đứng không vững vàng, hoặc là đứng một cách khó khăn. "Nơi người ấy nương tựa" (tannissitaṃ) có nghĩa là nơi được người ấy nương tựa. Hoặc là, "nơi người ấy nương tựa" có nghĩa là người đang đứng nương tựa vào người kia đang bám vào mái hiên. Thật vậy, giống như việc đứng ở một nơi bên ngoài, vắng lặng, tách rời khỏi người ấy, mà không nương tựa vào người đang bám vào mái hiên; tương tự như vậy, sự tồn tại của thiền Vô sắc thứ ba là ở trong sự vắng lặng, tức sự vắng mặt của thức ấy, thức vốn dĩ bám vào hư không. 292. ආරම්මණං [Pg.412] කරොතෙව, අඤ්ඤාභාවෙන තං ඉදන්ති ‘‘ආසන්නවිඤ්ඤාණඤ්චායතනපච්චත්ථිකරූපාසන්නාකාසාරම්මණවිඤ්ඤාණාපගමාරම්මණං, නො ච සන්ත’’න්ති ච දිට්ඨාදීනවම්පි තං ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං ඉදං නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනජ්ඣානං අඤ්ඤස්ස තාදිසස්ස ආරම්මණභාවයොග්‍යස්ස අභාවෙන අලාභෙන ආරම්මණං කරොති එව. ‘‘සබ්බදිසම්පති’’න්ති ඉදං ජනස්ස අගතිකභාවදස්සනත්ථං වුත්තං. වුත්තින්ති ජීවිකං. වත්තතීති ජීවති. 292. Mặc dù đã thấy sự nguy hại trong Vô Sở Hữu Xứ ấy, vốn có đối tượng là sự vắng mặt của thức (thức này có đối tượng là hư không gần với sắc, và là kẻ thù của Thức Vô Biên Xứ cận kề), và (Vô Sở Hữu Xứ) cũng không phải là an tịnh, nhưng thiền Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ này, do không có, do không đạt được một pháp nào khác tương tự thích hợp làm đối tượng, nên vẫn lấy (Vô Sở Hữu Xứ) làm đối tượng. Câu "đi khắp mọi phương" (sabbadisampatiṃ) này được nói ra để chỉ rõ rằng dân chúng không có nơi nào để đi. "Vuttiṃ" nghĩa là sinh kế. "Vattati" nghĩa là sống. 293. ආරුළ්හොතිආදීසු අයං සඞ්ඛෙපත්ථො – යථා කොචි පුරිසො අනෙකපොරිසං දීඝනිස්සෙණිං ආරුළ්හො තස්ස උපරිමපදෙ ඨිතො තස්සා නිස්සෙණියා බාහුමෙව ඔලුබ්භති අඤ්ඤස්ස අලාභතො, යථා ච පංසුපබ්බතස්ස, මිස්සකපබ්බතස්ස වා අග්ගකොටිං ආරුළ්හො තස්ස මත්ථකමෙව ඔලුබ්භති, යථා ච ගිරිං සිලාපබ්බතං ආරුළ්හො පරිප්ඵන්දමානො අඤ්ඤාභාවතො අත්තනො ජණ්ණුකමෙව ඔලුබ්භති, තථා එතං චතුත්ථාරුප්පජ්ඣානං තං තතියාරුප්පං ඔලුබ්භිත්වා පවත්තතීති. යං පනෙත්ථ අත්ථතො අවිභත්තං, තං උත්තානමෙව. 293. Trong các đoạn bắt đầu bằng āruḷho, đây là ý nghĩa tóm tắt: Ví như một người nào đó leo lên một chiếc thang dài nhiều tầm người, khi đã đứng ở bậc trên cùng, do không có chỗ vịn nào khác, người ấy phải vịn vào chính thành thang; và ví như người đã leo lên đến đỉnh chóp của một ngọn núi đất, hoặc một ngọn núi đất đá hỗn hợp, người ấy phải vịn vào chính đỉnh núi ấy; và ví như người đã leo lên một ngọn núi đá, trong lúc run rẩy, do không có vật gì khác, người ấy phải vịn vào chính đầu gối của mình; cũng vậy, thiền Vô Sắc thứ tư này sanh khởi bằng cách nương tựa vào thiền Vô Sắc thứ ba ấy. Bất cứ điều gì ở đây không được phân tích về mặt ý nghĩa, điều đó tự nó đã rõ ràng. ආරුප්පනිද්දෙසවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Phần Chú Giải về Trình Bày Thiền Vô Sắc đã hoàn tất. ඉති දසමපරිච්ඡෙදවණ්ණනා. Như vậy là phần Chú Giải Chương Thứ Mười. 11. සමාධිනිද්දෙසවණ්ණනා 11. Chú Giải Trình Bày về Định ආහාරෙපටික්කූලභාවනාවණ්ණනා Chú Giải về Sự Tu Tập Quán Niệm Sự Ghê Tởm trong Vật Thực 294. උද්දෙසො [Pg.413] නාම නිද්දෙසත්ථො මුදුමජ්ඣිමපඤ්ඤාබාහුල්ලතො, ආගතො ච භාරො අවස්සං වහිතබ්බොති ආහ ‘‘එකා සඤ්ඤාති එවං උද්දිට්ඨාය ආහාරෙ පටික්කූලසඤ්ඤාය භාවනානිද්දෙසො අනුප්පත්තො’’ති. තත්ථායං සඤ්ඤා-සද්දො ‘‘රූපසඤ්ඤා සද්දසඤ්ඤා’’තිආදීසු (මහානි. 14) සඤ්ජානනලක්ඛණෙ ධම්මෙ ආගතො, ‘‘අනිච්චසඤ්ඤා දුක්ඛසඤ්ඤා’’තිආදීසු විපස්සනායං ආගතො, ‘‘උද්ධුමාතකසඤ්ඤාති වා සොපාකරූපසඤ්ඤාති වා ඉමෙ ධම්මා එකත්ථා උදාහු නානත්ථා’’තිආදීසු සමථෙ ආගතො. ඉධ පන සමථස්ස පරිකම්මෙ දට්ඨබ්බො. ආහාරෙ හි පටික්කූලාකාරග්ගහණං, තප්පභාවිතං වා උපචාරජ්ඣානං ඉධ ‘‘ආහාරෙ පටික්කූලසඤ්ඤා’’ති අධිප්පෙතං. තත්ථ යස්මිං ආහාරෙ පටික්කූලසඤ්ඤා භාවෙතබ්බා, තත්ථ නිබ්බෙදවිරාගුප්පාදනාය තප්පසඞ්ගෙන සබ්බම්පි ආහාරං කිච්චප්පභෙදාදීනවොපම්මෙහි විභාවෙතුං ‘‘ආහරතීති ආහාරො’’තිආදි ආරද්ධං. 294. Phần đề mục (uddesa) có mục đích là để diễn giải (niddesa) do có nhiều người trí tuệ bậc trung và bậc hạ. Và gánh nặng đã đến thì chắc chắn phải được mang vác, vì vậy ngài đã nói: “Phần trình bày về sự tu tập tưởng ghê tởm trong vật thực, đã được nêu ra như là ‘một tưởng,’ nay đã đến lúc trình bày.” Trong đó, từ saññā (tưởng) này, trong các đoạn như rūpasaññā saddasaññā (sắc tưởng, thanh tưởng), được dùng cho pháp có đặc tính là tri nhận (sañjānana); trong các đoạn như aniccasaññā dukkhasaññā (vô thường tưởng, khổ tưởng), nó được dùng trong pháp quán (vipassanā); trong các đoạn như uddhumātakasaññāti vā sopākarūpasaññāti vā ime dhammā ekatthā udāhu nānatthā (tưởng tử thi sình trương hay tưởng hình sắc của người hạ tiện, các pháp này có một nghĩa hay có nhiều nghĩa khác nhau?), nó được dùng trong pháp chỉ (samatha). Còn ở đây, nên hiểu nó trong giai đoạn chuẩn bị (parikamma) của pháp chỉ. Thật vậy, ở đây, sự nắm bắt tướng trạng ghê tởm trong vật thực, hoặc cận định được tu tập từ đó, được hiểu là ‘tưởng ghê tởm trong vật thực’. Trong đó, đối với vật thực nào mà tưởng ghê tởm cần được tu tập, để làm sanh khởi sự nhàm chán và ly tham, liên quan đến vật thực ấy, để làm sáng tỏ tất cả vật thực bằng các phương diện như phận sự, sự đa dạng, sự nguy hại và các ví dụ, đoạn văn bắt đầu bằng āharatīti āhāro (nó mang lại, nên gọi là vật thực) đã được bắt đầu. තත්ථ ආහරතීති ආහාරපච්චයසඞ්ඛාතෙන උප්පත්තියා, ඨිතියා වා පච්චයභාවෙන අත්තනො ඵලං ආනෙති නිබ්බත්තෙති පවත්තෙති චාති අත්ථො. කබළං කරීයතීති කබළීකාරො, වත්ථුවසෙන චෙතං වුත්තං, ලක්ඛණතො පන ඔජාලක්ඛණො වෙදිතබ්බො, කබළීකාරො ච සො යථාවුත්තෙනත්ථෙන ආහාරො චාති කබළීකාරාහාරො. එස නයො සෙසෙසුපි. ඵුසතීති ඵස්සො. අයං හි අරූපධම්මොපි සමානො ආරම්මණෙ ඵුසනාකාරෙනෙව පවත්තති. තථා හි සො ඵුසනලක්ඛණොති වුච්චති. චෙතයතීති චෙතනා, අත්තනො සම්පයුත්තධම්මෙහි සද්ධිං ආරම්මණෙ අභිසන්දහතීති අත්ථො, මනොසන්නිස්සිතා චෙතනා මනොසඤ්චෙතනා. උපපත්තිපරිකප්පනවසෙන විජානාතීති විඤ්ඤාණං. එවමෙත්ථ සාමඤ්ඤත්ථතො, විසෙසත්ථතො ච ආහාරා වෙදිතබ්බා. කස්මා පනෙතෙ චත්තාරොව වුත්තා, අඤ්ඤෙ ධම්මා කිං අත්තනො ඵලස්ස පච්චයා න හොන්තීති? නො න හොන්ති, ඉමෙ පන තථා ච හොන්ති [Pg.414] අඤ්ඤථා චාති සමානෙපි පච්චයභාවෙ අතිරෙකපච්චයා හොන්ති, තස්මා ආහාරාති වුච්චන්ති. Trong đó, āharati (nó mang lại) có nghĩa là: nó mang lại (āneti), nó làm sanh khởi (nibbatteti), và nó duy trì (pavattetī) quả của chính nó bằng cách làm duyên cho sự sanh khởi hoặc sự tồn tại, được gọi là vật thực duyên (āhārapaccaya). Kabaḷaṃ karīyati (được làm thành miếng), do đó gọi là kabaḷīkāra (đoàn thực). Điều này được nói theo phương diện vật chất (vatthu). Nhưng theo phương diện đặc tính (lakkhaṇa), nên hiểu đó là vật thực có đặc tính là dưỡng tố (ojā). Nó là kabaḷīkāra (đoàn thực) và nó cũng là āhāra (vật thực) theo ý nghĩa đã nói, do đó gọi là kabaḷīkārāhāra (đoàn thực). Phương pháp này cũng áp dụng cho các loại còn lại. Phusati (nó xúc chạm), do đó gọi là phassa (xúc). Thật vậy, pháp này dù là pháp vô sắc, vẫn sanh khởi theo cách thức xúc chạm đối tượng. Do đó, nó được gọi là có đặc tính xúc chạm. Cetayati (nó tác ý), do đó gọi là cetanā (tư). Nghĩa là nó hướng đến đối tượng cùng với các pháp tương ưng của nó. Tư nương vào ý được gọi là ý tư (manosañcetanā). Vijānāti (nó nhận biết) theo phương diện sanh khởi và tưởng tượng, do đó gọi là viññāṇa (thức). Như vậy, ở đây, các loại vật thực nên được hiểu theo nghĩa tổng quát và nghĩa đặc biệt. Nhưng tại sao chỉ có bốn loại này được nói đến? Phải chăng các pháp khác không làm duyên cho quả của chúng? Không phải là không. Nhưng những pháp này vừa làm duyên theo cách đó, vừa theo cách khác, nên dù cùng là duyên, chúng vẫn là những duyên ưu việt hơn. Do đó, chúng được gọi là vật thực (āhāra). කථං? එතෙසු හි පඨමො සයං යස්මිං කලාපෙ තප්පරියාපන්නානං යථාරහං පච්චයො හොන්තොව ඔජට්ඨමකං රූපං ආහරති, දුතියො තිස්සො වෙදනා ආහරති, තතියො තීසු භවෙසු පටිසන්ධිං ආහරති, චතුත්ථො පටිසන්ධික්ඛණෙ නාමරූපං ආහරති. තෙනාහ ‘‘කබළීකාරාහාරො’’තිආදි. එත්ථ ච කම්මජාදිභෙදභින්නා ඔජා සති පච්චයලාභෙ ද්වෙ තිස්සො පවෙණියො ඝටෙන්තී ඔජට්ඨමකරූපං ආහරති, සුඛවෙදනීයාදිභෙදභින්නො ඵස්සාහාරො යථාරහං තිස්සො වෙදනා ආහරති, පුඤ්ඤාභිසඞ්ඛාරාදිභෙදභින්නො මනොසඤ්චෙතනාහාරො කාමභවාදීසු තීසු භවෙසු යථාරහං සවිඤ්ඤාණං, අවිඤ්ඤාණඤ්ච පටිසන්ධිං ආහරති, විඤ්ඤාණාහාරො යථාපච්චයං පටිසන්ධික්ඛණෙ නාමං රූපං, නාමරූපඤ්ච ආහරතීති දට්ඨබ්බං. අථ වා උපත්ථම්භකට්ඨෙන ඉමෙ එව ධම්මා ආහාරාති වුත්තා. යථා හි කබළීකාරාහාරො රූපකායස්ස උපත්ථම්භකට්ඨෙන පච්චයො, එවං අරූපිනො ආහාරා සම්පයුත්තධම්මානං. තථා හි වුත්තං ‘‘කබළීකාරො ආහාරො ඉමස්ස කායස්ස ආහාරපච්චයෙන පච්චයො, අරූපිනො ආහාරා සම්පයුත්තකානං ධම්මානං තංසමුට්ඨානානඤ්ච රූපානං ආහාරපච්චයෙන පච්චයො’’ති (පට්ඨා. 1.1.15). අපරො නයො – අජ්ඣත්තිකසන්තතියා විසෙසපච්චයත්තා කබළීකාරාහාරො, ඵස්සාදයො ච තයො ධම්මා ආහාරාති වුත්තා. විසෙසපච්චයො හි කබළීකාරාහාරභක්ඛානං සත්තානං රූපකායස්ස කබළීකාරාහාරො, නාමකායෙ වෙදනාය ඵස්සො, විඤ්ඤාණස්ස මනොසඤ්චෙතනා, නාමරූපස්ස විඤ්ඤාණං. යථාහ ‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, අයං කායො ආහාරට්ඨිතිකො, ආහාරං පටිච්ච තිට්ඨති, අනාහාරො නො තිට්ඨති (සං. නි. 5.183). තථා ඵස්සපච්චයා වෙදනා, සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමරූප’’න්ති (උදා. 1; මහාව. 1; නෙත්ති. 24). Như thế nào? Trong các loại này, loại thứ nhất, trong khi tự nó là duyên tùy theo mức độ thích hợp cho các pháp thuộc cùng một tổng hợp sắc, đã mang lại sắc bát phần lấy dưỡng tố làm thứ tám; loại thứ hai mang lại ba loại thọ; loại thứ ba mang lại sự tái sanh trong ba cõi hữu; loại thứ tư mang lại danh-sắc vào sát-na tái sanh. Do đó, ngài đã nói: “Đoàn thực,” v.v. Và ở đây, dưỡng tố, được phân biệt do nghiệp sanh v.v., khi có được các duyên, đã kết nối hai hoặc ba dòng tương tục và mang lại sắc bát phần lấy dưỡng tố làm thứ tám; xúc thực, được phân biệt do tương ưng với lạc thọ v.v., đã mang lại ba loại thọ tùy theo mức độ thích hợp; ý tư thực, được phân biệt do là phước hành v.v., đã mang lại sự tái sanh có thức và không có thức trong ba cõi hữu như dục hữu v.v., tùy theo mức độ thích hợp; thức thực, tùy theo duyên, đã mang lại danh, sắc, và danh-sắc vào sát-na tái sanh. Cần phải hiểu như vậy. Hoặc là, chính những pháp này được gọi là ‘vật thực’ vì chúng có ý nghĩa là nâng đỡ. Ví như đoàn thực là duyên cho sắc thân theo nghĩa nâng đỡ, cũng vậy, các vật thực vô sắc là duyên cho các pháp tương ưng của chúng. Thật vậy, đã được nói rằng: “Đoàn thực là duyên cho thân này bằng vật thực duyên. Các vật thực vô sắc là duyên cho các pháp tương ưng và cho các sắc do chúng sanh khởi bằng vật thực duyên.” Một phương pháp khác: Đoàn thực và ba pháp xúc v.v. được gọi là ‘vật thực’ vì chúng là duyên đặc biệt cho dòng tương tục bên trong. Thật vậy, đoàn thực là duyên đặc biệt cho sắc thân của các chúng sanh ăn đoàn thực. Trong danh thân, xúc là duyên đặc biệt cho thọ, ý tư cho thức, và thức cho danh-sắc. Như đã được nói: “Này các Tỳ khưu, ví như thân này tồn tại nhờ vật thực, nương vào vật thực mà tồn tại, không có vật thực thì không tồn tại. Cũng vậy, thọ sanh khởi do duyên xúc, thức sanh khởi do duyên hành, danh-sắc sanh khởi do duyên thức.” කබළීකාරාහාරෙති කබළීකාරෙ ආහාරෙ නිකන්ති තණ්හා, තං භයං අනත්ථාවහතො. ගධිතස්ස හි ආහාරපරිභොගො අනත්ථාය හොති. හෙතුඅත්ථෙ භුම්මං. එවං සෙසෙසු. නිකන්තීති නිකාමනා ඡන්දරාගො[Pg.415]. භායති එතස්මාති භයං, නිකන්ති එව භයං නිකන්තිභයං. කබළීකාරාහාරහෙතු ඉමෙසං සත්තානං ඡන්දරාගො භයං භයානකං දිට්ඨධම්මිකාදිභෙදස්ස අනත්ථස්ස සකලස්සාපි වට්ටදුක්ඛස්ස හෙතුභාවතො. තෙනෙවාහ ‘‘කබළීකාරෙ චෙ, භික්ඛවෙ, ආහාරෙ අත්ථි රාගො, අත්ථි නන්දී, අත්ථි තණ්හා, පතිට්ඨිතං තත්ථ විඤ්ඤාණං විරුළ්හ’’න්තිආදි (සං. නි. 2.64; කථා. 296; මහානි. 7). උපගමනං අප්පහීනවිපල්ලාසස්ස ආරම්මණෙන සමොධානං සඞ්ගති සුඛවෙදනීයාදිඵස්සුප්පත්ති භයං භයානකං තීහි දුක්ඛතාහි අපරිමුච්චනතො. තෙනාහ ‘‘සුඛවෙදනීයං, භික්ඛවෙ, ඵස්සං පටිච්ච උප්පජ්ජති සුඛා වෙදනා (සං. නි. 4.129), තස්ස වෙදනාපච්චයා තණ්හා…පෙ… දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොතී’’ති (උදා. 1). තත්ථ තත්ථ භවෙ උපපජ්ජති එතෙනාති උපපත්ති, උපපජ්ජනං වා උපපත්ති, ඛිපනං භයං භයානකං උපපත්තිමූලකෙහි බ්‍යසනෙහි අපරිමුත්තතො. තෙනාහ ‘‘අවිද්වා, භික්ඛවෙ, පුරිසපුග්ගලො පුඤ්ඤඤ්චෙ සඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති, පුඤ්ඤුපගං භවති විඤ්ඤාණං. අපුඤ්ඤඤ්චෙ සඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති, අපුඤ්ඤුපගං භවති විඤ්ඤාණ’’න්තිආදි (සං. නි. 2.51). පටිසන්ධීති භවන්තරාදීහි පටිසන්ධානං, තං භයං භයානකං පටිසන්ධිනිමිත්තෙහි දුක්ඛෙහි අවිමුච්චනතො. තෙනාහ ‘‘විඤ්ඤාණෙ චෙ, භික්ඛවෙ, ආහාරෙ අත්ථි රාගො, අත්ථි නන්දී, අත්ථි තණ්හා, පතිට්ඨිතං තත්ථ විඤ්ඤාණං විරුළ්හ’’න්තිආදි (සං. නි. 2.64). Trong câu "Kabaḷīkārāhāreti": trong đoàn thực, sự ưa thích (nikanti) chính là ái (taṇhā). Cái đó là sự đáng sợ vì nó mang lại điều bất lợi. Thật vậy, đối với người tham đắm, việc tiêu thụ vật thực dẫn đến điều bất lợi. Ở đây, cách dùng ở vị trí cách có nghĩa là nguyên nhân. Tương tự trong các trường hợp còn lại. "Nikanti" có nghĩa là sự ham muốn, dục tham. Người ta sợ hãi điều này, vì thế nó được gọi là sự đáng sợ; chính sự ưa thích là sự đáng sợ, nên gọi là nỗi sợ về sự ưa thích. Do nhân là đoàn thực, đối với các chúng sanh này, dục tham là sự đáng sợ, là điều kinh khủng, vì nó là nguyên nhân của điều bất lợi được phân loại như trong hiện tại v.v... và của toàn bộ khổ luân hồi. Chính vì thế, Ngài đã nói: "Này các Tỳ khưu, nếu có tham, có hỷ, có ái trong đoàn thực, thì thức được an trú và tăng trưởng ở đó" v.v... Sự tiếp cận, đối với người chưa đoạn trừ các điên đảo, là sự gặp gỡ, sự hội ngộ với đối tượng, sự phát sanh của xúc được cảm thọ là lạc v.v... là sự đáng sợ, là điều kinh khủng, vì không thoát khỏi ba loại khổ. Vì thế, Ngài đã nói: "Này các Tỳ khưu, do duyên xúc được cảm thọ là lạc, lạc thọ sanh khởi, đối với người ấy, do duyên thọ nên có ái... toàn bộ khối khổ này tập khởi". Do cái này mà chúng sanh sanh khởi trong các cõi hữu khác nhau, nên gọi là sự tái sanh, hoặc sự sanh khởi là sự tái sanh. Sự ném vào là sự đáng sợ, là điều kinh khủng, vì không thoát khỏi các tai họa có gốc rễ từ sự tái sanh. Vì thế, Ngài đã nói: "Này các Tỳ khưu, người vô trí, nếu tạo tác phước hành, thì thức đi đến cõi phước. Nếu tạo tác phi phước hành, thì thức đi đến cõi phi phước" v.v... Sự nối liền là sự nối kết với các đời sống khác. Điều đó là sự đáng sợ, là điều kinh khủng, vì không thoát khỏi các khổ đau do các tướng tái sanh làm nhân. Vì thế, Ngài đã nói: "Này các Tỳ khưu, nếu có tham, có hỷ, có ái trong thức thực, thì thức được an trú và tăng trưởng ở đó" v.v... පුත්තමංසූපමෙන ඔවාදෙන දීපෙතබ්බො නිච්ඡන්දරාගපරිභොගාය. එවං හි තත්ථ නිකන්තිභයං න හොති. නිච්චම්මා ගාවී යං යං ඨානං උපගච්ඡති, තත්ථ තත්ථෙව නං පාණිනො ඛාදන්තියෙව. එවං ඵස්සෙ සති වෙදනා උප්පජ්ජති, වෙදනා ච දුක්ඛසල්ලාදිතො දට්ඨබ්බාති ඵස්සෙ ආදීනවං පස්සන්තස්ස උපගමනභයං න හොතීති ආහ ‘‘ඵස්සාහාරො නිච්චම්මගාවූපමෙන දීපෙතබ්බො’’ති. එකාදසහි අග්ගීහි සබ්බසො ආදිත්තා භවා අඞ්ගාරකාසුසදිසාති පස්සතො උපපත්තිභයං න හොතීති ආහ ‘‘මනොසඤ්චෙතනාහාරො අඞ්ගාරකාසූපමෙන දීපෙතබ්බො’’ති. චොරසදිසං විඤ්ඤාණං අනත්ථපාතතො, පහාරසදිසී වෙදනා දුරධිවාසතොති සම්මදෙව පස්සතො පටිසන්ධිභයං න හොතීති ආහ ‘‘විඤ්ඤාණාහාරො සත්තිසතූපමෙන දීපෙතබ්බො’’ති. Cần được giải thích bằng lời giáo huấn với ví dụ thịt con để có sự tiêu thụ không có dục tham. Thật vậy, khi ấy, nỗi sợ về sự ưa thích không sanh khởi ở đó. Con bò bị lột da đi đến nơi nào, ngay tại nơi đó các sinh vật ăn thịt nó. Tương tự như vậy, khi có xúc, thọ sanh khởi. Và thọ cần được thấy như là khổ, mũi tên v.v... Đối với người thấy sự nguy hiểm trong xúc, nỗi sợ về sự tiếp cận không sanh khởi. Vì thế, Ngài nói: "Xúc thực cần được giải thích bằng ví dụ con bò bị lột da". Các cõi hữu hoàn toàn bốc cháy bởi mười một ngọn lửa giống như hố than hừng. Đối với người thấy như vậy, nỗi sợ về sự tái sanh không sanh khởi. Vì thế, Ngài nói: "Tư niệm thực cần được giải thích bằng ví dụ hố than hừng". Thức giống như tên trộm vì nó rơi vào điều bất lợi. Thọ giống như nhát đâm vì khó kham nhẫn. Đối với người thấy đúng đắn như vậy, nỗi sợ về sự nối liền không sanh khởi. Vì thế, Ngài nói: "Thức thực cần được giải thích bằng ví dụ trăm ngọn giáo". එවං [Pg.416] කිච්චාදිමුඛෙන ආහාරෙසු ආදීනවං විභාවෙත්වා ඉදානි තත්ථ යථාධිප්පෙතං ආහාරං නිද්ධාරෙත්වා පටික්කූලතො මනසිකාරවිධිං දස්සෙතුං ‘‘ඉමෙසු පනා’’තිආදි වුත්තං. උපාදායරූපනිද්දෙසෙපි ‘‘කබළීකාරො ආහාරො’’ති (ධ. ස. 595) ආගතත්තා තතො විසෙසෙන්තො ‘‘අසිතපීතඛායිතසායිතප්පභෙදො’’ති ආහ, භූතකථනං වා එතං. තත්ථ අසිතපීතඛායිතසායිතප්පභෙදොති අසිතබ්බපාතබ්බඛායිතබ්බසායිතබ්බවිභාගො කාලභෙදවචනිච්ඡාය අභාවතො යථා ‘‘දුද්ධ’’න්ති. කබළීකාරො ආහාරො වාති අවධාරණං යථා ඵස්සාහාරාදිනිවත්තනං, එවං ඔජාහාරනිවත්තනම්පි දට්ඨබ්බං. සවත්ථුකො එව හි ආහාරො ඉධ කම්මට්ඨානභූතො, තෙන ආහරීයතීති ආහාරොති එවමෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො. ආහරතීති ආහාරොති අයං පනත්ථො නිබ්බත්තිතඔජාවසෙන වෙදිතබ්බො. ඉමස්මිං අත්ථෙති ඉමස්මිං කම්මට්ඨානසඞ්ඛාතෙ අත්ථෙ. උප්පන්නා සඤ්ඤාති සඤ්ඤාසීසෙන භාවනං වදති. තථා හි වක්ඛති ‘‘පටික්කූලාකාරග්ගහණවසෙන පනා’’තිආදි (විසුද්ධි. 1.305). Sau khi đã làm rõ sự nguy hiểm trong các loại vật thực theo phương diện phận sự v.v..., bây giờ, để chỉ ra phương pháp tác ý về sự ghê tởm, sau khi đã xác định loại vật thực được nhắm đến trong số đó, câu "imesu panā" v.v... đã được nói. Ngay cả trong phần giải thích về sắc y sinh, vì đã có câu "đoàn thực là vật thực", để làm cho nó khác biệt với điều đó, Ngài đã nói "có sự phân biệt là đồ ăn, đồ uống, đồ nhai, đồ nếm", hoặc đây là một lời nói đúng sự thật. Trong đó, "có sự phân biệt là đồ ăn, đồ uống, đồ nhai, đồ nếm" có nghĩa là sự phân chia thành cái phải được ăn, cái phải được uống, cái phải được nhai, cái phải được nếm, vì không có ý muốn nói đến sự khác biệt về thời gian, giống như trong từ "duddhaṃ". Sự nhấn mạnh trong câu "chỉ có đoàn thực là vật thực" cần được hiểu là để loại trừ xúc thực v.v..., tương tự như vậy, cũng cần hiểu là để loại trừ vật thực là dưỡng tố. Thật vậy, ở đây, chỉ có vật thực có vật cơ sở mới là đối tượng thiền. Do đó, "nó được mang đến", vì thế nó là "vật thực". Ý nghĩa này cần được hiểu như vậy. Còn ý nghĩa này "nó mang lại", vì thế nó là "vật thực", cần được hiểu theo nghĩa dưỡng tố được tạo ra. Trong câu "imasmiṃ atthe": trong ý nghĩa này, tức là trong đối tượng thiền này. "Tưởng đã sanh khởi" nói về sự tu tập với tưởng là chính. Thật vậy, sẽ được nói rằng: "Do cách nắm bắt tướng trạng ghê tởm..." v.v... කම්මට්ඨානං උග්ගහෙත්වාති කම්මට්ඨානං පරියත්තිධම්මතො, අත්ථතො ච සුග්ගහිතං සුමනසිකතං සූපධාරිතං කත්වා. තෙනාහ ‘‘උග්ගහතො එකපදම්පි අවිරජ්ඣන්තෙනා’’ති. තත්ථ උග්ගහතොති ආචරියුග්ගහතො. එකපදම්පීති එකම්පි පදං, එකකොට්ඨාසම්පි වා, පදෙසමත්තම්පීති අත්ථො. දසහාකාරෙහීති කස්මා වුත්තං, නනු අන්තිමජීවිකාභාවතො, පිණ්ඩපාතස්ස අලාභලාභෙසු පරිතස්සනගෙධාදිසමුප්පත්තිතො, භුත්තස්ස සම්මදජනනතො, කිමිකුලසංවද්ධනතොති එවමාදීහිපි ආකාරෙහි ආහාරෙ පටික්කූලතා පච්චවෙක්ඛිතබ්බා? වුත්තං හෙතං ‘‘අන්තමිදං, භික්ඛවෙ, ජීවිකානං යදිදං පිණ්ඩොල්‍යං, අභිසාපොයං, භික්ඛවෙ, ලොකස්මිං ‘පිණ්ඩොලො විචරසි පත්තපාණී’’’ති (සං. නි. 3.80), ‘‘අලද්ධා ච පිණ්ඩපාතං පරිතස්සති, ලද්ධා ච පිණ්ඩපාතං ගධිතො මුච්ඡිතො අජ්ඣොසන්නො අනාදීනවදස්සාවී අනිස්සරණපඤ්ඤො පරිභුඤ්ජතී’’ති (අ. නි. 3.124), ‘‘භුත්තො ච ආහාරො කස්සචි කදාචි මරණං වා මරණමත්තං වා දුක්ඛං ආවහති, උක්කොචකාදයො, තක්කොටකාදයො ච ද්වත්තිංස ද්වත්තිංස කුලප්පභෙදා කිමයො ච නං උපනිස්සාය ජීවන්තී’’ති. "Sau khi đã học đề mục thiền" có nghĩa là sau khi đã học thuộc lòng, tác ý đúng đắn, và ghi nhớ kỹ đề mục thiền cả về phương diện pháp học và ý nghĩa. Vì thế, Ngài nói: "không sai sót dù chỉ một từ so với những gì đã học". Trong đó, "so với những gì đã học" có nghĩa là so với những gì đã học từ vị thầy. "Dù chỉ một từ" có nghĩa là dù chỉ một từ, hoặc một phần, hoặc một chút. Tại sao lại nói "bằng mười phương diện"? Chẳng phải sự ghê tởm trong vật thực cũng cần được quán xét bằng các phương diện như là: vì là phương tiện sinh nhai thấp hèn nhất, vì sự sanh khởi của lo âu, tham lam v.v... khi không nhận được hoặc nhận được vật thực khất thực, vì gây ra sự mệt mỏi sau khi ăn, và vì nuôi dưỡng các loài giun sán hay sao? Điều này đã được nói: "Này các Tỳ khưu, đây là phương tiện sinh nhai thấp hèn nhất, tức là việc đi khất thực. Này các Tỳ khưu, đây là một lời nguyền rủa trong thế gian: 'Ngươi đi lang thang khất thực với bình bát trong tay'". "Và khi không nhận được vật thực khất thực, vị ấy lo âu; và khi nhận được vật thực khất thực, vị ấy tiêu thụ một cách tham đắm, say mê, dính mắc, không thấy sự nguy hiểm, không có trí tuệ giải thoát". "Và vật thực đã ăn đôi khi mang lại cái chết hoặc khổ đau gần chết". "Và các loài giun sán như ukkocaka, takkoṭaka v.v... có ba mươi hai loại khác nhau sống nhờ vào nó". වුච්චතෙ [Pg.417] – අන්තිමජීවිකාභාවො තාව චිත්තසංකිලෙසවිසොධනත්ථං කම්මට්ඨානාභිනිවෙසතො පගෙව මනසි කාතබ්බො ‘‘මාහං ඡවාලාතසදිසො භවෙය්‍ය’’න්ති. තථා පිණ්ඩපාතස්ස අලාභලාභෙසුපි පරිතස්සනගෙධාදිසමුප්පත්තිනිවාරණං පගෙව අනුට්ඨාතබ්බං සුපරිසුද්ධසීලස්ස පටිසඞ්ඛානවතො තදභාවතො. භත්තසම්මදො අනෙකන්තිකො, පරිභොගන්තොගධො වා වෙදිතබ්බො. කිමිකුලසංවද්ධනං පන න සඞ්ගහෙතබ්බං, සඞ්ගහිතමෙව වා ‘‘දසහාකාරෙහී’’ති එත්ථ නියමස්ස අකතත්තා. ඉමිනා වා නයෙන ඉතරෙසම්පෙත්ථ සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො යථාසම්භවමෙත්ථ පටික්කූලතාපච්චවෙක්ඛණස්ස අධිප්පෙතත්තා. තථා හි ඝරගොළිකවච්චමූසිකජතුකවච්චාදිකං සම්භවන්තං ගහිතං, න එකන්තිකන්ති. තථා පරියෙසනාදීසුපි යථාසම්භවං වත්තබ්බං. Được nói rằng – trước hết, vì mục đích thanh lọc các phiền não của tâm, ngay từ khi bắt đầu chuyên chú vào đề mục thiền, nên tác ý về tình trạng sinh kế thấp hèn nhất rằng: “Mong rằng ta không giống như người hỏa táng xác chết”. Tương tự, đối với việc không nhận được hay nhận được vật thực khất thực, việc ngăn ngừa sự phát sinh của ái tham, v.v. nên được thực hiện trước, vì đối với người có giới hạnh hoàn toàn trong sạch và có sự quán xét, những điều đó không tồn tại. Sự say sưa trong vật thực nên được hiểu là không chắc chắn, hoặc được bao gồm trong sự thọ dụng. Tuy nhiên, việc nuôi dưỡng loài giòi bọ không nên được bao gồm, hoặc cũng có thể được bao gồm, vì trong câu “bởi mười phương diện” không có quy định cố định nào được đưa ra. Hoặc theo phương pháp này, nên hiểu sự bao gồm của các phương diện khác ở đây, vì ở đây sự quán xét về tính chất đáng ghê tởm được chủ định theo khả năng. Thật vậy, những thứ có thể xảy ra như phân thằn lằn, phân chuột, phân dơi, v.v. được đề cập, chứ không phải là tuyệt đối. Tương tự, trong việc tìm kiếm, v.v. cũng nên được nói đến theo khả năng. ගමනතොතිආදීසු පච්චාගමනම්පි ගමනසභාගත්තා ගමනෙනෙව සඞ්ගහිතං. පටික්කමනසාලාදිඋපසඞ්කමනං විය පරියෙසනෙ සමානපටික්කූලං හි අසුචිට්ඨානක්කමනවිරූපදුග්ගන්ධදස්සනඝායනාධිවාසනෙහි. ගමනතොති භික්ඛාචාරවසෙන ගොචරගාමං උද්දිස්ස ගමනතො. පරියෙසනතොති ගොචරගාමෙ භික්ඛත්ථං ආහිණ්ඩනතො. පරිභොගතොති ආහාරස්ස පරිභුඤ්ජනතො. උභයං උභයෙන ආසයති, එකජ්ඣං පවත්තමානොපි කම්මබලවවත්ථිතො හුත්වා මරියාදවසෙන අඤ්ඤමඤ්ඤං අසඞ්කරතො සයති තිට්ඨති පවත්තතීති ආසයො, ආමාසයස්ස උපරි තිට්ඨනකො පිත්තාදිකො. මරියාදත්ථො හි අයමාකාරො, තතො ආසයතො. නිදධාති යථාභුත්තො ආහාරො නිචිතො හුත්වා තිට්ඨති එත්ථාති නිධානං, ආමාසයො, තතො නිධානතො. අපරිපක්කතොති ගහණීසඞ්ඛාතෙන කම්මජතෙජෙන අපරිපක්කතො. පරිපක්කතොති යථාභුත්තස්ස ආහාරස්ස විපක්කභාවතො. ඵලතොති නිබ්බත්තිතො. නිස්සන්දතොති ඉතො චිතො ච විස්සන්දනතො. සම්මක්ඛනතොති සබ්බසො මක්ඛනතො. සබ්බත්ථ ආහාරෙ පටික්කූලතා පච්චවෙක්ඛිතබ්බාති යොජනා. තංතංකිරියානිප්ඵත්තිපටිපාටිවසෙන චායං ගමනතොතිආදිකා අනුපුබ්බී ඨපිතා, සම්මක්ඛනං පන පරිභොගාදීසු ලබ්භමානම්පි නිස්සන්දවසෙන විසෙසතො පටික්කූලන්ති සබ්බපච්ඡා ඨපිතන්ති දට්ඨබ්බං. Trong các từ “do đi” v.v., việc trở về cũng được bao gồm trong “việc đi” vì có cùng bản chất với việc đi. Giống như việc đi đến trai đường v.v. sau khi khất thực được bao gồm trong “việc tìm kiếm”. Thật vậy, nó có sự đáng ghê tởm tương tự qua việc đi trên những nơi không sạch sẽ, thấy hình sắc biến dạng, ngửi mùi hôi thối và chịu đựng chúng. “Do đi” là do đi đến làng khất thực với mục đích đi khất thực. “Do tìm kiếm” là do đi đây đó trong làng khất thực để xin vật thực. “Do thọ dụng” là do tiêu thụ vật thực. Hai phương diện này tồn tại riêng biệt với nhau; mặc dù diễn ra đồng thời, nhưng được phân định bởi sức mạnh của nghiệp, do không trộn lẫn với nhau theo giới hạn, nó nằm, nó đứng, nó diễn ra, vì vậy gọi là “āsaya” (nơi chứa), tức là mật, v.v. nằm trên dạ dày (āmāsaya). Thật vậy, chữ “ā” này có nghĩa là giới hạn, do đó là “āsaya”. Vật thực đã ăn được tích tụ và nằm ở đây, vì vậy gọi là “nidhāna” (kho chứa), tức là dạ dày (āmāsaya), do đó là “do kho chứa”. “Do chưa chín” là do chưa được tiêu hóa bởi hỏa giới do nghiệp tạo ra gọi là gahaṇī. “Do đã chín” là do tình trạng đã được tiêu hóa của vật thực đã ăn. “Do kết quả” là do thành tựu. “Do rỉ ra” là do chảy ra từ đây đó. “Do vấy bẩn” là do bôi trét khắp nơi. Cú pháp là: “sự đáng ghê tởm trong vật thực nên được quán xét ở khắp mọi nơi”. Và trình tự này, bắt đầu bằng “do đi” v.v., được thiết lập theo thứ tự hoàn thành của từng hành động tương ứng. Tuy nhiên, “sự vấy bẩn”, mặc dù có thể có trong việc thọ dụng, v.v., nhưng đặc biệt đáng ghê tởm do sự rỉ ra, vì vậy nó được đặt ở cuối cùng, điều này nên được hiểu như vậy. 295. එවං මහානුභාවෙති ඉදානි වත්තබ්බපටිපත්තියා මහානුභාවෙති වදන්ති, සබ්බත්ථකකම්මට්ඨානපරිහරණාදිසිද්ධං වා ධම්මසුධම්මතං පුරක්ඛත්වා යොගාවචරෙන [Pg.418] එවං පටිපජ්ජිතබ්බන්ති දස්සෙන්තො ‘‘එවං මහානුභාවෙ නාම සාසනෙ’’තිආදිමාහ. තත්ථ නාම-සද්දො සම්භාවනෙ දට්ඨබ්බො. පබ්බජිතෙන ගාමාභිමුඛෙන ගන්තබ්බන්ති යොජනා. අයඤ්ච ගමනාදිතො පච්චවෙක්ඛණා යොගිනො න අත්තුද්දෙසිකාව, අථ ඛො අනුද්දෙසිකාපීති දස්සෙන්තො ‘‘සකලරත්ති’’න්තිආදිනා ධුරද්වයං පරිග්ගහෙසි. පරිවෙණන්ති පරිවෙණඞ්ගණං. වීසතිංසවාරෙති එත්ථ සන්තතිපච්චුප්පන්නවසෙන වාරපරිච්ඡෙදොති කෙචි, අපරෙ පන ‘‘උණ්හාසනෙනා’’ති වදන්ති. නීවරණවික්ඛම්භනඤ්හි අප්පත්තා භාවනා ඵරණපීතියා අභාවතො නිසජ්ජාවසෙන කායකිලමථං න විනොදතියෙවාති ඉරියාපථචලනං හොතියෙව. වීසතිංසග්ගහණං පන යථාසල්ලක්ඛිතභික්ඛාචරණවෙලාවසෙන. අථ වා ගමනතො යාව සම්මක්ඛනමනසිකාරො එකො වාරො, එවං වීසතිංසවාරෙ කම්මට්ඨානං මනසි කරිත්වා. නිජනසම්බාධානීති ජනසම්බාධරහිතානි, තෙන අප්පාකිණ්ණතං, අප්පසද්දතං, අප්පනිග්ඝොසතඤ්ච දස්සෙති. තතො එව පවිවෙකසුඛානි ජනවිවෙකෙන ඉට්ඨානි, පවිවෙකස්ස වා ඣානානුයොගස්ස උපකාරානි. යස්මා ඡායූදකසම්පන්නානි, තස්මා සීතලානි. යස්මා සුචීනි, තස්මා රමණීයභූමිභාගානීති පුරිමානි ද්වෙ පච්ඡිමානං ද්වින්නං කාරණවචනානි. අරියන්ති නිද්දොසං. විවෙකරතින්ති ඣානානුයොගරතිං. 295. Về câu “có oai lực lớn như vậy”, họ nói rằng “có oai lực lớn” là do sự thực hành sẽ được nói đến bây giờ. Hoặc, để chỉ ra rằng hành giả nên thực hành như vậy sau khi đã đặt lên hàng đầu bản chất tốt đẹp của Giáo pháp, vốn được thành tựu qua việc thực hành đề mục thiền phổ quát, v.v., ngài đã nói câu bắt đầu bằng “trong giáo pháp quả thật có oai lực lớn như vậy”. Ở đây, từ “nāma” nên được hiểu theo nghĩa tán thán. Cú pháp là: “người xuất gia nên đi hướng về làng”. Và sự quán xét này của hành giả, bắt đầu từ việc đi, không chỉ là sự quán xét có chỉ định, mà còn là không có chỉ định, để chỉ ra điều này, ngài đã bao gồm cả hai phận sự bằng câu bắt đầu bằng “suốt cả đêm”. “Pariveṇa” nghĩa là sân tu viện. Về câu “hai mươi, ba mươi lần”, một số người nói rằng sự phân định số lần là theo hiện tại tiếp diễn. Những người khác lại nói “do chỗ ngồi nóng”. Thật vậy, sự tu tập chưa đạt đến sự trấn áp các triền cái, do không có biến mãn hỷ, không thể loại bỏ sự mệt mỏi của thân thể bằng cách ngồi, vì vậy sự thay đổi oai nghi chắc chắn xảy ra. Việc đề cập đến hai mươi, ba mươi lần là tùy theo thời gian đi khất thực đã được ghi nhận. Hoặc, từ lúc đi cho đến khi tác ý về sự vấy bẩn là một lần, như vậy sau khi đã tác ý đề mục thiền hai mươi, ba mươi lần. “Nijanasambādhāni” nghĩa là không có sự chật chội của con người, qua đó chỉ ra sự không đông đúc, không ồn ào, và không huyên náo. Chính vì vậy, chúng là những nơi hạnh phúc của sự độc cư, được mong muốn vì sự xa lánh con người, hoặc là những nơi hỗ trợ cho sự độc cư, tức là việc thực hành thiền. Vì chúng có đủ bóng mát và nước, nên chúng mát mẻ. Vì chúng sạch sẽ, nên chúng là những vùng đất đáng ưa thích. Như vậy, hai câu đầu là lời giải thích nguyên nhân cho hai câu sau. “Ariya” nghĩa là vô tội. “Vivekarati” nghĩa là sự thích thú trong việc thực hành thiền. කිඤ්චාපි යොගාවචරානං වසනට්ඨානං නාම සුජග්ගිතං සුසම්මට්ඨමෙව හොති, කදාචි පන ජග්ගනතො පච්ඡා එවම්පි සියාති පටික්කූලතාපච්චවෙක්ඛණාය සම්භවදස්සනත්ථං ‘‘පාදරජඝරගොලිකවච්චාදිසම්පරිකිණ්ණ’’න්තිආදි වුත්තන්ති දට්ඨබ්බං. තත්ථ පච්චත්ථරණන්ති භූමියා ඡවිරක්ඛණත්ථං අත්ථරිතබ්බං චිමිලිකාදිඅත්ථරණමාහ. ජතුකා ඛුද්දකවග්ගුලියො. උපහතත්තාති දූසිතත්තා. තතොති තතො තතො. අප්පෙකදා උලූකපාරාවතාදීහීති ඉධාපි ‘‘අප්පෙකදා’’ති පදං ආනෙත්වා සම්බන්ධිතබ්බං. උදකචික්ඛල්ලාදීහීති ආදි-සද්දෙන කචවරාදිං සඞ්ගණ්හාති. පරිවෙණතො විහාරඞ්ගණප්පවෙසමග්ගො විහාරරච්ඡා. Mặc dù nơi ở của hành giả quả thật đã được lau dọn tốt và quét dọn tốt, nhưng đôi khi sau khi lau dọn, nó vẫn có thể trở nên như vậy, do đó, để chỉ ra khả năng quán xét sự đáng ghê tởm, câu bắt đầu bằng “rải rác với bụi chân, phân thằn lằn, v.v.” đã được nói ra, điều này nên được hiểu như vậy. Ở đây, “paccattharaṇa” (tấm trải) chỉ tấm trải như vải thô, v.v. cần được trải ra để bảo vệ bề mặt của sàn nhà. “Jatukā” là những con dơi nhỏ. “Upahatattā” là do bị làm hỏng. “Tato” nghĩa là từ nơi này nơi kia. Trong câu “đôi khi bởi cú, bồ câu, v.v.”, từ “đôi khi” cũng nên được lấy và kết nối ở đây. Trong câu “bởi nước, bùn, v.v.”, từ “ādi” (v.v.) bao gồm cả rác, v.v. Con đường đi vào sân tu viện từ khuôn viên tu viện là “vihāraracchā” (đường đi trong tu viện). විතක්කමාළකෙති ‘‘කත්ථ නු ඛො අජ්ජ භික්ඛාය චරිතබ්බ’’න්තිආදිනා විතක්කනමාළකෙ. ගාමමග්ගන්ති ගාමගාමිමග්ගං. ඛාණුකණ්ටකමග්ගොති ඛාණුකණ්ටකවන්තො මග්ගො. දට්ඨබ්බො හොතීති දස්සනෙන ගමනං උපලක්ඛෙති. “Trong sảnh đường suy tư” là trong sảnh đường suy tư với những suy nghĩ như “hôm nay nên đi khất thực ở đâu nhỉ?”. “Gāmamagga” là con đường dẫn đến làng. “Khāṇukaṇṭakamagga” là con đường có gốc cây và gai nhọn. Câu “nên được thấy” dùng “việc thấy” để chỉ “việc đi”. ගණ්ඩං [Pg.419] පටිච්ඡාදෙන්තෙනාතිආදි එවමජ්ඣාසයෙන නිවාසනාදි කාතබ්බන්ති වත්තදස්සනං, ගණ්ඩරොගිනා වාතාතපාදිපරිස්සයවිනොදනත්ථං ගණ්ඩං පටිච්ඡාදයමානෙන විය. අථ වා ගණ්ඩං විය ගණ්ඩං පටිච්ඡාදයමානෙනාති එකං ගණ්ඩ-සද්දං ආනෙත්වා සම්බන්ධිතබ්බං භවති. ‘‘ගණ්ඩොති ඛො, භික්ඛවෙ, පඤ්චන්නෙතං උපාදානක්ඛන්ධානං අධිවචන’’න්ති (අ. නි. 9.15; සං. නි. 4.103) වචනතො ගණ්ඩොති අත්තභාවස්ස පරියායො, විසෙසතො රූපකායස්ස දුක්ඛතාසූලයොගතො, අසුචිපග්ඝරණතො, උප්පාදජරාභඞ්ගෙහි උද්ධුමාතකපක්කපභිජ්ජනතො. වණචොළකන්ති වණපටිච්ඡාදකවත්ථඛණ්ඩං. නීහරිත්වාති ථවිකතො උද්ධරිත්වා. කුණපානිපීති පි-සද්දො ගරහායං එවරූපානිපි දට්ඨබ්බානි භවන්තීති, සම්භවදස්සනෙ වා ඉදම්පි තත්ථ සම්භවතීති. අධිවාසෙතබ්බොති ඛමිතබ්බො අඤ්ඤථා ආහාරස්ස අනුපලබ්භනතො. ගාමද්වාරෙති ගාමද්වාරසමීපෙ, උම්මාරබ්භන්තරෙ වා. ගාමරච්ඡා විනිවිජ්ඣිත්වා ඨිතා ඔලොකෙතබ්බා හොන්ති යුගමත්තදස්සිනාපි සතාති අධිප්පායො. Cụm từ Gaṇḍaṃ paṭicchādentenātiādi (bằng cách che đậy mụn nhọt, v.v...) là sự trình bày về phận sự rằng việc mặc y v.v... nên được thực hiện với ý định như vậy, giống như người bị bệnh mụn nhọt che đậy mụn nhọt để tránh các hiểm họa như gió, nắng v.v... Hoặc là, nên hiểu bằng cách thêm một từ gaṇḍa và liên kết rằng: "bằng cách che đậy thân thể (gaṇḍa) như là mụn nhọt (gaṇḍa)". Theo lời dạy: "Này các Tỳ khưu, mụn nhọt là tên gọi của năm uẩn thủ này" (A.ṅguttara Nikāya 9.15; Saṃyutta Nikāya 4.103), gaṇḍa (mụn nhọt) là từ đồng nghĩa của tự thể, đặc biệt là của sắc thân, vì nó liên hệ với mũi tên của ba loại khổ, vì nó tiết ra những thứ không sạch sẽ, và vì nó sưng phồng, chín muồi và vỡ ra do sanh, già, hoại. Vaṇacoḷakaṃ (miếng giẻ che vết thương) là mảnh vải che vết thương. Nīharitvā (lấy ra) là lấy ra từ túi. Trong cụm từ Kuṇapānipi, từ pi có nghĩa là khiển trách: "những thứ như vậy cũng phải được thấy"; hoặc có nghĩa là chỉ ra khả năng: "điều này cũng có thể xảy ra ở đó". Adhivāsetabbo (nên kham nhẫn) có nghĩa là nên chịu đựng, nếu không sẽ không nhận được vật thực. Gāmadvāre (ở cổng làng) là ở gần cổng làng, hoặc bên trong ngưỡng cửa. Ý nghĩa là: những con đường làng được thiết lập xuyên suốt cần phải được nhìn, ngay cả đối với người chỉ nhìn trong tầm một ách cày. පච්චත්ථරණාදීති ඝරගොලිකවච්චාදිසංකිලිට්ඨපච්චත්ථරණාදිකං. අනෙකකුණපපරියොසානන්ති එත්ථ දුන්නිවත්ථදුප්පාරුතමනුස්සසමාකුලානං ගාමරච්ඡානං ඔලොකනම්පි ආනෙත්වා වත්තබ්බං. තම්පි හි පටික්කූලමෙවාති. අහො වතාති ගරහනෙ නිපාතො. භොති ධම්මාලපනං. යාවඤ්චිදං පටික්කූලො ආහාරො යදත්ථං ගමනම්පි නාම එවං ජෙගුච්ඡං, දුරධිවාසනඤ්චාති අත්ථො. Paccattharaṇādi (vật trải sàn v.v...) là vật trải sàn v.v... bị dơ bẩn bởi phân thằn lằn v.v... Ở đây, trong câu Anekakuṇapapariyosānaṃ (kết thúc bằng nhiều tử thi), cũng nên thêm vào và nói về việc nhìn thấy những con đường làng đông đúc những người ăn mặc không chỉnh tề. Vì điều đó cũng thật đáng ghê tởm. Aho vata là một tiểu từ chỉ sự khiển trách. Bho là lời gọi trong pháp thoại. Ý nghĩa là: "Vật thực này thật đáng ghê tởm biết bao, mà vì nó, ngay cả việc đi lại cũng đáng ghê tởm và khó kham nhẫn đến thế!". 296. ගමනපටික්කූලන්ති ගමනමෙව පටික්කූලං ගමනපටික්කූලං. අධිවාසෙත්වාපීති පි-සද්දො සම්පිණ්ඩනත්ථො, තෙන ‘‘එත්තකෙනාපි මුත්ති නත්ථි, ඉතො පරම්පි මහන්තං පටික්කූලං සකලං අධිවාසෙතබ්බමෙවා’’ති වක්ඛමානං පටික්කූලං සම්පිණ්ඩෙති. සඞ්ඝාටිපාරුතෙනාති සඞ්ඝාටියා කප්පනපාරුපනෙන පාරුතසරීරෙන. යත්ථාති යාසු වීථීසු. යාව පිණ්ඩිකමංසාපීති යාව ජඞ්ඝපිණ්ඩිකමංසප්පදෙසාපි. උදකචික්ඛල්ලෙති උදකමිස්සෙ කද්දමෙ. එකෙන චීවරන්ති එකෙන හත්ථෙන නිවත්ථචීවරං. මච්ඡා ධොවීයන්ති එතෙනාති මච්ඡධොවනං, උදකං. සම්මිස්ස-සද්දො පච්චෙකං සම්බන්ධිතබ්බො. ඔළිගල්ලානි උච්ඡිට්ඨොදකගබ්භමලාදීනං සකද්දමානං සන්දනට්ඨානානි, යානි ජණ්ණුමත්තඅසුචිභරිතානිපි හොන්ති. චන්දනිකානි කෙවලානං උච්ඡිට්ඨොදකගබ්භමලාදීනං සන්දනට්ඨානානි[Pg.420]. යතොති ඔළිගල්ලාදිතො. තා මක්ඛිකාති තත්ථ සණ්ඩසණ්ඩචාරිනො නීලමක්ඛිකා. නිලීයන්තීති අච්ඡන්ති. 296. Gamanapaṭikkūlaṃ (sự ghê tởm của việc đi lại) là chính sự đi lại là đáng ghê tởm. Trong cụm từ Adhivāsetvāpi (dù đã kham nhẫn), từ pi có nghĩa là tổng hợp; do đó, nó tổng hợp sự ghê tởm sẽ được nói đến sau: "Chỉ với chừng ấy cũng chưa thoát khỏi; sau đây, toàn bộ sự ghê tởm to lớn cũng phải được kham nhẫn". Saṅghāṭipārutena (với người khoác y tăng-già-lê) là với thân được khoác bằng y tăng-già-lê được may cắt. Yattha (nơi nào) là trên những con đường nào. Yāva piṇḍikamaṃsāpi (cho đến cả bắp thịt) là cho đến cả vùng bắp chân. Udakacikkhalle (trong bùn nước) là trong bùn trộn với nước. Ekena cīvaraṃ (bằng một tay... y) là bằng một tay (giữ) y nội. Macchadhovanaṃ (nước rửa cá) là nước mà người ta rửa cá bằng nó. Từ sammissa (trộn lẫn) nên được liên kết với từng từ. Oḷigallāni (cống rãnh) là những nơi chảy của nước rửa bát, chất thải thai nhi v.v... có lẫn bùn, những nơi này có khi đầy chất bẩn đến đầu gối. Candanikāni (cống hở) là những nơi chảy chỉ có nước rửa bát, chất thải thai nhi v.v... Yato (từ đó) là từ cống rãnh v.v... Tā makkhikā (những con ruồi ấy) là những con ruồi xanh bay từng đàn ở đó. Nilīyanti (chúng đậu) là chúng ở đó. දදමානාපීතිආදි සතිපි කෙසඤ්චි සද්ධානං වසෙන සක්කච්චකාරෙ පටික්කූලපච්චවෙක්ඛණායොග්‍යං පන අසද්ධානං වසෙන පවත්තනකඅසක්කච්චකාරමෙව දස්සෙතුං ආරද්ධං. තුණ්හී හොන්ති සයමෙව රිඤ්චිත්වා ගච්ඡිස්සතීති. ගච්ඡාති අපෙහි. රෙති අම්භො. මුණ්ඩකාති අනාදරාලපනං. සමුදාචරන්තීති කථෙන්ති. පිණ්ඩොල්‍යස්ස අන්තිමජීවිකාභාවෙනාහ ‘‘කපණමනුස්සෙන විය ගාමෙ පිණ්ඩාය චරිත්වා නික්ඛමිතබ්බ’’න්ති. Cụm từ Dadamānāpi (dù đang cho) v.v... được bắt đầu để chỉ ra hành động thiếu tôn trọng xảy ra do những người không có đức tin, điều này thích hợp cho việc quán xét sự ghê tởm, mặc dù có sự tôn trọng từ một số người có đức tin. Họ im lặng với ý nghĩ: "Tự mình chán nản rồi sẽ bỏ đi". Gaccha (đi đi) là hãy đi đi. Re (này) là này ông. Muṇḍaka (gã trọc) là lời gọi thiếu tôn trọng. Samudācaranti (họ nói) là họ nói. Do việc khất thực là phương tiện sinh sống thấp hèn nhất, ngài đã nói: "phải đi khất thực trong làng rồi rời đi như một người khốn khổ". 297. තත්ථාති තස්මිං පත්තගතෙ ආහාරෙ. ලජ්ජිතබ්බං හොති ‘‘උච්ඡිට්ඨං නු ඛො අයං මය්හං දාතුකාමො’’ති ආසඞ්කෙය්‍යාති, සෙදො පග්ඝරමානො ආහාරස්ස වා උණ්හතාය, භික්ඛුනො වා සපරිළාහතායාති අධිප්පායො. සුක්ඛථද්ධභත්තම්පීති සුක්ඛතාය ථද්ධම්පි භත්තං, පගෙව තක්කකඤ්ජිකාදිනා උපසිත්තන්ති අධිප්පායො. තෙන සෙදෙන කිලින්නතාය පටික්කූලතං වදති. 297. Tattha (trong đó) là trong vật thực đó đã ở trong bát. Nên cảm thấy xấu hổ, vì có thể nghi ngờ rằng: "Phải chăng người này muốn cho ta đồ ăn thừa?". Ý nghĩa là: mồ hôi chảy ra do vật thực nóng, hoặc do vị Tỳ khưu bị nóng bức. Sukkhathaddhabhattampi (cả cơm khô cứng) là cơm cứng do khô; huống chi là cơm đã được chan với sữa chua, cháo loãng v.v... Bằng câu đó, ngài nói lên sự ghê tởm do bị ướt đẫm mồ hôi. තස්මින්ති පිණ්ඩපාතෙ. සම්භින්නසොභෙති සබ්බසො විනට්ඨසොභෙ. වෙමජ්ඣතො පට්ඨායාති ජිව්හාය මජ්ඣතො පට්ඨාය. දන්තගූථකො දන්තමලං. විචුණ්ණිතමක්ඛිතොති උභයෙහි දන්තෙහි විචුණ්ණිතො ඛෙළාදීහි සමුපලිත්තො. එවංභූතස්ස චස්ස යායං පුබ්බෙ වණ්ණසම්පදා, ගන්ධසම්පදා, අභිසඞ්ඛාරසම්පදා ච, සා එකංසෙන විනස්සති, රසො පන නස්සෙය්‍ය වා න වාති ආහ ‘‘අන්තරහිතවණ්ණගන්ධසඞ්ඛාරවිසෙසො’’ති. සුවානදොණියන්ති සාරමෙය්‍යානං භුඤ්ජනකඅම්බණෙ. සුවානවමථු වියාති වන්තසුනඛඡඩ්ඩනං විය. චක්ඛුස්ස ආපාථං අතීතත්තා අජ්ඣොහරිතබ්බො හොතීති උක්කංසගතං තස්ස පටික්කූලභාවං විභාවෙති. Tasmiṃ (trong đó) là trong vật thực khất thực đó. Sambhinnasobhe (với vẻ đẹp bị phá vỡ) là với vẻ đẹp đã hoàn toàn bị hủy hoại. Vemajjhato paṭṭhāya (bắt đầu từ giữa) là bắt đầu từ giữa lưỡi. Dantagūthako là chất bẩn ở răng. Vicuṇṇitamakkhito (được nghiền nát và phết lên) là được nghiền nát bởi cả hai hàm răng và được trét bởi nước bọt v.v... Đối với vật thực đã trở nên như vậy, sự toàn hảo về màu sắc, hương thơm và sự chế biến trước đây đã hoàn toàn bị hủy hoại; còn vị thì có thể bị hủy hoại hoặc không, do đó ngài nói: "antarahitavaṇṇagandhasaṅkhāraviseso" (với đặc tính màu sắc, hương thơm và sự chế biến đã biến mất). Suvānadoṇiyaṃ (trong máng chó) là trong máng ăn của chó. Suvānavamathu viya (như đồ chó nôn) là giống như đồ chó đã nôn ra. Bằng câu "vì đã vượt ngoài tầm mắt nên có thể nuốt vào", ngài làm rõ trạng thái ghê tởm tột cùng của vật thực đó. 298. පරිභොගන්ති අජ්ඣොහරණං. එස ආහාරො අන්තො පවිසමානො බහලමධුකතෙලමක්ඛිතො විය පරමජෙගුච්ඡො හොතීති සම්බන්ධො. අන්තොති කොට්ඨස්ස අබ්භන්තරෙ. නිධානමනුපගතො ආමාසයං අප්පත්තොයෙව ආහාරො පිත්තාදීහි විමිස්සිතො හොතීති ආහ ‘‘පවිසමානො’’ති. ආමාසයපක්කාසයවිනිමුත්තො කොයමාසයො නාමාති [Pg.421] ආසඞ්කං සන්ධායාහ ‘‘යස්මා’’තිආදි. පිත්තමෙවාසයො පිත්තාසයො. අධිකො හොතීති වුත්තං මන්දපුඤ්ඤබාහුල්ලතො ලොකස්ස. එවං ආසයතොති ජෙගුච්ඡො හුත්වා අන්තො පවිට්ඨො ජෙගුච්ඡතරෙහි පිත්තාදීහි විමිස්සිතො අතිවිය ජෙගුච්ඡො හොතීති එවං ආසයතො පටික්කූලතා පච්චවෙක්ඛිතබ්බා. 298. Paribhogaṃ (sự tiêu thụ) là sự nuốt vào. Nên liên kết như sau: "Vật thực này, khi đi vào bên trong, trở nên vô cùng đáng ghê tởm, như thể được phết một lớp dầu mật ong đặc". Anto (bên trong) là bên trong dạ dày. Vật thực chưa đến nơi chứa, tức là chưa đến dạ dày, đã bị trộn lẫn với mật v.v..., do đó ngài nói "pavisamāno" (đang đi vào). Để giải tỏa nghi ngờ "Túi chứa này, ngoài dạ dày và ruột già, là gì?", ngài nói "yasmā" (bởi vì) v.v... Chính mật là túi chứa, tức túi mật. Được nói là "nhiều hơn" do phần lớn chúng sanh trong thế gian có ít phước báu. Như vậy, sự ghê tởm về phương diện túi chứa nên được quán xét như sau: (vật thực) đã đáng ghê tởm, khi vào bên trong, lại bị trộn lẫn với mật v.v... là những thứ còn đáng ghê tởm hơn, nên trở nên vô cùng đáng ghê tởm. 299. නිධානතොති එත්ථාපි එසෙව නයො. සොති ආහාරො. දසවස්සිකෙනාති ජාතියා දසවස්සෙන සත්තෙන. ඔකාසෙති ආමාසයසඞ්ඛාතෙ පදෙසෙ. 299. Trong trường hợp 'sự chứa đựng' này cũng có cùng phương pháp. Nó tức là vật thực. 'Bởi chúng sanh mười tuổi' có nghĩa là bởi chúng sanh có mười năm tuổi đời. Nó được đặt để ở nơi được gọi là dạ dày. 300. එවරූපෙති එදිසෙ, දසවස්සානි යාව වස්සසතං අධොතවච්චකූපසදිසෙති අත්ථො. නිධානන්ති නිධාතබ්බතං. යථාවුත්තප්පකාරෙති සචෙ පන ‘‘දසවස්සිකෙනා’’තිආදිනා (විසුද්ධි. 1.299) යථාවුත්තො පකාරො එතස්සාති යථාවුත්තප්පකාරො, තස්මිං. පරමන්ධකාරතිමිසෙති අතිවිය අන්ධකරණමහාතමසි. අතිදුග්ගන්ධජෙගුච්ඡෙ පදෙසෙ පරමජෙගුච්ඡභාවං උපගන්ත්වා තිට්ඨතීති සම්බන්ධො. කත්ථ කිං වියාති ආහ ‘‘යථා නාමා’’තිආදි. කාලමෙඝෙන අභිවුට්ඨෙ ආවාටෙ බහුසො වස්සනෙන එකච්චං අසුචිජාතං උප්පිලවිත්වා විගච්ඡෙය්‍යාති අකාලමෙඝ-ග්ගහණං. තිණපණ්ණකිලඤ්ජඛණ්ඩ-ග්ගහණං න අසුභස්සාපි අසුභෙන සම්මිස්සතාය අසුභභාවප්පත්තිදස්සනත්ථං. කායග්ගිසන්තාපකුථිතකුථනසඤ්ජාතඵෙණපුබ්බුළකාචිතොති ගහණිතෙජෙන පක්කුථිතනිප්පක්කතාය සමුප්පන්නඵෙණපුබ්බුළනිචිතො. අපරිපක්කතොති අපරිපක්කභාවතො. 300. 'Trong loại như thế này' có nghĩa là: giống như hố phân chưa được rửa ráy trong mười năm cho đến một trăm năm. 'Sự chứa đựng' có nghĩa là trạng thái cần được cất giữ. 'Có đặc tính đã được nói đến như vậy' là vì nếu có đặc tính đã được nói đến như trong câu 'bởi chúng sanh mười tuổi' v.v... thì nơi ấy được gọi là có đặc tính đã được nói đến như vậy; trong nơi ấy. 'Trong bóng tối dày đặc' có nghĩa là trong bóng tối vĩ đại làm cho cực kỳ mù mịt. Mối liên hệ là: nó tồn tại sau khi đã đạt đến trạng thái đáng ghê tởm tột cùng ở một nơi có mùi hôi thối và đáng ghê tởm. Để trả lời câu hỏi 'Ở đâu? Giống như cái gì?', ngài nói 'Ví như' v.v... Việc đề cập đến 'đám mây trái mùa' là vì trong một cái hố bị mưa lớn từ đám mây trái mùa trút xuống, một số vật bất tịnh có thể nổi lên và trôi đi do mưa nhiều lần. Việc đề cập đến các mảnh cỏ, lá, và chiếu rách là để cho thấy rằng ngay cả một vật không phải là bất tịnh cũng có thể đạt đến trạng thái bất tịnh do sự pha trộn với vật bất tịnh. 'Chất đầy bọt và bong bóng sinh ra từ sự sôi sục do sức nóng của vị hỏa' có nghĩa là được tích tụ bởi bọt và bong bóng phát sinh do được nấu sôi bởi sức nóng của lửa tiêu hóa. 'Do chưa được tiêu hóa' có nghĩa là do trạng thái chưa được tiêu hóa. 301. සුවණ්ණරජතාදිධාතුයො වියාති යථා සුවණ්ණරජතාදිධාතුයො විධිනා තාපියමානා සුවණ්ණරජතාදිකෙ මුඤ්චන්තියො සුවණ්ණරජතාදිභාවං උපගච්ඡන්තීති වුච්චන්ති, න එවමයං. අයං පන ආහාරො කායග්ගිනා පරිපක්කො ඵෙණපුබ්බුළකෙ මුඤ්චන්තො සණ්හං කරොන්ති එත්ථාති ‘‘සණ්හකරණී’’ති ලද්ධනාමකෙ නිසදෙ පිසිත්වා නාළිකෙ ඛුද්දකවෙළුනාළිකායං වණ්ණසණ්ඨානමත්තෙන පක්ඛිප්පමානපණ්ඩුමත්තිකා විය කරීසභාවං උපගන්ත්වා පක්කාසයං පූරෙති, මුත්තභාවං උපගන්ත්වා මුත්තවත්ථිං පූරෙතීති යොජනා. ගහණියා ඉන්ධනභාගො විය කිමිභක්ඛභාගො ච අපාකටොව[Pg.422]. රසභාගො ඵලතො පකාසීයති, අපරිපක්කසභාගා ච තෙති තෙ අනාමසිත්වා කරීසමුත්තභාගා එවෙත්ථ දස්සිතා. 301. 'Giống như các quặng vàng, bạc v.v...' có nghĩa là: ví như các quặng vàng, bạc v.v... khi được nung nóng theo phương pháp, chúng được cho là tách ra vàng, bạc v.v... và đạt đến trạng thái của vàng, bạc v.v...; vật thực này không giống như vậy. Nhưng vật thực này, khi được tiêu hóa bởi vị hỏa, nó tiết ra bọt và bong bóng, rồi sau khi được nghiền trên phiến đá được đặt tên là 'saṇhakaraṇī' (vật làm cho mịn), nó giống như đất sét nhạt màu được đổ vào một ống tre nhỏ chỉ về màu sắc và hình dạng, rồi đạt đến trạng thái của phân và làm đầy ruột già, và đạt đến trạng thái của nước tiểu và làm đầy bàng quang; đây là cách diễn giải. Phần làm nhiên liệu cho lửa tiêu hóa và phần làm thức ăn cho vi trùng thì không rõ ràng. Phần dưỡng chất được biểu hiện qua kết quả của nó, và những phần đó có bản chất chưa được tiêu hóa, vì vậy, không đề cập đến chúng, chỉ có các phần phân và nước tiểu được trình bày ở đây. 302. පටික්කූලස්ස නාම ඵලෙන පටික්කූලෙනෙව භවිතබ්බන්ති දස්සෙන්තො ‘‘සම්මා පරිපච්චමානො’’තිආදිමාහ. නඛදන්තාදීනීති ආදි-සද්දෙන න කෙවලං තචාදීනි එව ද්වත්තිංසාකාරපාළියං (ම. නි. 3.154; ඛු. පා. 3.ද්වත්තිංසාකාර) ආගතානි, අථ ඛො අක්ඛිගූථකණ්ණගූථදන්තමලජල්ලිකාසම්භවාදීනි ද්වත්තිංසකොට්ඨාසවිනිමුත්තානි අසුභානි සඞ්ගණ්හන්තො ‘‘නානාකුණපානී’’ති ආහාති දට්ඨබ්බං. 302. Để chỉ ra rằng 'kết quả của một vật đáng ghê tởm chắc chắn phải là đáng ghê tởm', ngài đã nói 'khi được tiêu hóa đúng cách' v.v... Trong câu 'móng, răng v.v...', nên hiểu rằng: bằng từ 'v.v...', ngài không chỉ bao gồm da v.v... đã được đề cập trong bài kinh về ba mươi hai thể trược, mà còn bao gồm cả những vật bất tịnh không nằm trong ba mươi hai thể trược như ghèn mắt, ráy tai, bựa răng, cáu ghét, tinh dịch v.v... khi ngài nói 'nhiều loại tử thi'. 303. නිස්සන්දමානොති විස්සවන්තො, පග්ඝරන්තොති අත්ථො. ආදිනා පකාරෙනාති එත්ථ ආදි-සද්දෙන නාසිකාය සිඞ්ඝාණිකා, මුඛෙන ඛෙළො, කදාචි පිත්තං, සෙම්හං, ලොහිතං වමති, වච්චමග්ගෙන උච්චාරො, පස්සාවමග්ගෙන පස්සාවො, සකලකායෙ ලොමකූපෙහි සෙදජල්ලිකාති එවංපකාරං අසුචිං සඞ්ගණ්හාති. ‘‘පඨමදිවසෙ’’ති ඉදං නිස්සන්දදිවසාපෙක්ඛාය වුත්තං. තෙනාහ ‘‘දුතියදිවසෙ නිස්සන්දෙන්තො’’ති. විකුණිතමුඛොති ජිගුච්ඡාවසෙන සඞ්කුචිතමුඛො. තෙනාහ ‘‘ජෙගුච්ඡී’’ති. මඞ්කුභූතොති විමනකජාතො ‘‘ඉමම්පි නාම පොසෙමී’’ති. රත්තොති වත්ථං විය රඞ්ගජාතෙන චිත්තස්ස විපරිණාමාකාරෙන ඡන්දරාගෙන රත්තො. ගිද්ධොති අභිකඞ්ඛනසභාවෙන අභිගිජ්ඣනෙන ගිද්ධො ගෙධං ආපන්නො. ගධිතොති දුම්මොචනීයභාවෙන ගන්ථිතො විය තත්ථ පටිබද්ධො. මුච්ඡිතොති රසතණ්හාය මුච්ඡං මොහං ආපන්නො. විරත්තොති විගතරාගො. අට්ටීයමානොති දුක්ඛියමානො. හරායමානොති ලජ්ජමානො. ජිගුච්ඡමානොති හීළෙන්තො. 303. 'Rỉ ra' có nghĩa là chảy ra, tuôn ra. Trong câu 'bằng những cách v.v...', bằng từ 'v.v...', ngài bao gồm các loại bất tịnh như: nước mũi từ lỗ mũi, nước bọt từ miệng, đôi khi nôn ra mật, đờm, máu; phân qua đường đại tiện, nước tiểu qua đường tiểu tiện, mồ hôi và cáu ghét từ các lỗ chân lông trên toàn thân. Câu 'vào ngày đầu tiên' được nói với sự quy chiếu đến ngày nó rỉ ra. Do đó, ngài nói 'khi nó rỉ ra vào ngày thứ hai'. 'Với khuôn mặt nhăn nhó' có nghĩa là khuôn mặt co rúm lại do ghê tởm. Do đó, ngài nói 'người ghê tởm'. 'Trở nên bối rối' có nghĩa là trở nên chán nản, nghĩ rằng 'Ta lại nuôi dưỡng cả thứ này sao'. 'Nhiễm trước' có nghĩa là bị nhiễm trước bởi dục tham, là một dạng biến đổi của tâm, giống như vải bị nhuộm bởi thuốc nhuộm. 'Tham lam' có nghĩa là tham lam bởi sự thèm muốn, có bản chất là ham muốn, đã đạt đến sự tham đắm. 'Bị trói buộc' có nghĩa là bị dính mắc vào đó, giống như bị cột lại, do trạng thái khó gỡ ra. 'Say mê' có nghĩa là đã đạt đến sự mê mờ, si mê bởi vị ái. 'Ly tham' có nghĩa là đã hết tham ái. 'Phiền muộn' có nghĩa là đang đau khổ. 'Xấu hổ' có nghĩa là đang hổ thẹn. 'Ghê tởm' có nghĩa là đang khinh miệt. නවද්වාරෙහීති පාකටානං මහන්තානං වසෙන වුත්තං, ලොමකූපවිවරෙහිපි සන්දතෙවාති. නිලීයතීති අත්තානං අදස්සෙන්තො නිගූහති, සඞ්කුචති වා. එවන්ති එකෙන ද්වාරෙන පවෙසනං අනෙකෙහි ද්වාරෙහි අනෙකධා නික්ඛාමනං, පකාසනං පවෙසනං, නිගූළ්හං නික්ඛාමනම්පීති සොමනස්සජාතෙන පවෙසනං, මඞ්කුභූතෙන නික්ඛාමනං, සාරත්තෙන පවෙසනං, විරත්තෙන නික්ඛාමනන්ති ඉමෙහි පකාරෙහි. 'Bởi chín cửa' được nói theo nghĩa những cửa lớn, rõ ràng; nó cũng chảy ra từ các lỗ chân lông. 'Ẩn náu' có nghĩa là che giấu bản thân, không để lộ ra, hoặc co rúm lại. 'Như vậy' có nghĩa là bằng những cách này: đi vào bằng một cửa và đi ra bằng nhiều cửa theo nhiều cách; đi vào một cách công khai và đi ra một cách kín đáo; đi vào với hỷ lạc và đi ra với sự bối rối; đi vào với sự dính mắc và đi ra với sự ly tham. 304. පරිභොගකාලෙපීති [Pg.423] පි-සද්දෙන පවිට්ඨමත්තොපි නාම පවෙසද්වාරං ජෙගුච්ඡං කරොති, පගෙව ලද්ධපරිවාසො පරිපාකප්පත්තො ඉතරද්වාරානීති දස්සෙති. එස ආහාරො. ගන්ධහරණත්ථන්ති විස්සගන්ධාපනයනත්ථං. කායග්ගිනාති ගහණිතෙජානුගතෙන කායුස්මානා. ඵෙණුද්දෙහකන්ති ඵෙණානි උට්ඨපෙත්වා උට්ඨපෙත්වා. පච්චිත්වාති පරිපාකං ගන්ත්වා. උත්තරමානොති උප්පිලවන්තො. සෙම්හාදීති ආදි-සද්දෙන පිත්තාදිකෙ සඞ්ගණ්හාති. කරීසාදීති ආදි-සද්දෙන සෙදජල්ලිකාදිකෙ. ඉමානි ද්වාරානි මුඛාදීනි. එකච්චන්ති පස්සාවමග්ගං සන්ධාය වදති. චොක්ඛජාතිකා පන මුඛාදීනිපි ධොවිත්වා හත්ථං පුන ධොවන්තියෙව. පුන එකච්චන්ති වච්චමග්ගං. ද්වත්තික්ඛත්තුන්ති ද්වික්ඛත්තුං, තික්ඛත්තුං වා. එත්ථ ච ආහාරත්ථාය ගමනපරියෙසනානං පටික්කූලතා ආහාරෙ පටික්කූලතා වුත්තා. පරිභොගස්ස තන්නිස්සයතො, ආසයනිධානානං තංසම්බන්ධතො, ඉතරෙසං තබ්බිකාරතොති අයම්පි විසෙසො වෙදිතබ්බො. කිමිභක්ඛභාවොපි හිස්ස විකාරපක්ඛෙයෙව ඨපෙතබ්බොති. 304. Trong câu 'ngay cả trong lúc thọ dụng', bằng từ 'pi' (ngay cả), ngài chỉ ra rằng: ngay khi vừa đi vào, vật thực đã làm cho cửa vào trở nên đáng ghê tởm, huống chi là các cửa khác khi nó đã ở yên và được tiêu hóa. Vật thực này. 'Để khử mùi' có nghĩa là để loại bỏ mùi tanh. 'Bởi vị hỏa' có nghĩa là bởi hơi nóng của thân thể đi kèm với sức nóng của lửa tiêu hóa. 'Làm nổi bọt' có nghĩa là làm cho bọt nổi lên nhiều lần. 'Sau khi nấu' có nghĩa là sau khi đã đi đến sự tiêu hóa. 'Nổi lên trên' có nghĩa là đang trôi nổi. Trong 'đờm v.v...', bằng từ 'v.v...', ngài bao gồm mật v.v... Trong 'phân v.v...', bằng từ 'v.v...', ngài bao gồm mồ hôi, cáu ghét v.v... Những cửa này là miệng v.v... 'Một số' được nói để chỉ đường tiểu tiện. Nhưng những người ưa sạch sẽ, sau khi rửa miệng v.v..., họ chắc chắn phải rửa lại tay. Lại nữa, 'một số' là chỉ đường đại tiện. 'Hai hoặc ba lần' có nghĩa là hai lần hoặc ba lần. Và ở đây, sự khác biệt này cũng nên được hiểu: sự đáng ghê tởm của việc đi lại và tìm kiếm vì vật thực được gọi là sự đáng ghê tởm trong vật thực. Sự đáng ghê tởm của việc thọ dụng là do nương tựa vào nó, của nơi chứa và nơi cất giữ là do liên quan đến nó, của những thứ khác là do sự biến đổi của nó. Và trạng thái làm thức ăn cho vi trùng của nó cũng nên được đặt vào phần biến đổi. 305. තං නිමිත්තන්ති යථාවුත්තෙහි ආකාරෙහි පුනප්පුනං මනසි කරොන්තස්ස පටික්කූලාකාරවසෙන උපට්ඨිතං කබළීකාරාහාරසඤ්ඤිතං භාවනාය නිමිත්තං ආරම්මණං, න උග්ගහපටිභාගනිමිත්තං. යදි හි තත්ථ උග්ගහනිමිත්තං උප්පජ්ජෙය්‍ය, පටිභාගනිමිත්තෙනපි භවිතබ්බං. තථා ච සති අප්පනාප්පත්තෙන ඣානෙන භවිතබ්බං, න ච භවති, කස්මා? භාවනාය නානාකාරතො, සභාවධම්මභාවෙන ච කම්මට්ඨානස්ස ගම්භීරභාවතො. තෙනාහ ‘‘කබළීකාරාහාරස්ස සභාවධම්මතාය ගම්භීරත්තා’’ති. එත්ථ හි යදිපි පටික්කූලාකාරවසෙන භාවනා පවත්තති. යෙ පන ධම්මෙ උපාදාය කබළීකාරාහාරපඤ්ඤත්ති, තෙ එව ධම්මා පටික්කූලා, න පඤ්ඤත්තීති පටික්කූලාකාරග්ගහණමුඛෙනපි සභාවධම්මෙයෙව ආරබ්භ භාවනාය පවත්තනතො, සභාවධම්මානඤ්ච සභාවෙනෙව ගම්භීරභාවතො න තත්ථ ඣානං අප්පෙතුං සක්කොති. ගම්භීරභාවතො හි පුරිමසච්චද්වයං දුද්දසං ජාතන්ති. යදි උපචාරසමාධිනා චිත්තං සමාධියති, කථං කම්මට්ඨානං ‘‘සඤ්ඤා’’ ඉච්චෙව වොහරීයතීති ආහ ‘‘පටික්කූලාකාරග්ගහණවසෙන පනා’’තිආදි. 305. Taṃ nimittanti: Tướng ấy là đối tượng, là tướng của sự tu tiến, được gọi là vật thực đoàn thực, hiện khởi lên do năng lực của thể tướng ghê tởm đối với người tác ý nhiều lần bằng các thể tướng đã được nói, chứ không phải là thủ tướng và tợ tướng. Yadi hi tattha uggahanimittaṃ uppajjeyya, paṭibhāganimittenapi bhavitabbaṃ. Tathā ca sati appanāppattena jhānena bhavitabbaṃ, na ca bhavati, kasmā? Bhāvanāya nānākārato, sabhāvadhammabhāvena ca kammaṭṭhānassa gambhīrabhāvato. Vì nếu thủ tướng sanh khởi ở đó, thì cũng phải có tợ tướng. Và khi như vậy, thì phải có thiền đã đạt đến an chỉ, nhưng điều ấy không xảy ra. Tại sao? Do sự tu tiến có nhiều thể tướng, và do đề mục thiền là pháp tự tánh nên có sự sâu xa. Tenāha ‘‘kabaḷīkārāhārassa sabhāvadhammatāya gambhīrattā’’ti. Do đó, ngài đã nói: “Do vật thực đoàn thực là pháp tự tánh nên sâu xa.” Ettha hi yadipi paṭikkūlākāravasena bhāvanā pavattati. Ye pana dhamme upādāya kabaḷīkārāhārapaññatti, te eva dhammā paṭikkūlā, na paññattīti paṭikkūlākāraggahaṇamukhenapi sabhāvadhammeyeva ārabbha bhāvanāya pavattanato, sabhāvadhammānañca sabhāveneva gambhīrabhāvato na tattha jhānaṃ appetuṃ sakkoti. Vì ở đây, mặc dù sự tu tiến diễn ra do năng lực của thể tướng ghê tởm, nhưng chế định về vật thực đoàn thực nương vào các pháp nào, chính các pháp ấy là ghê tởm, chứ không phải chế định. Vì vậy, ngay cả qua cửa ngõ nắm bắt thể tướng ghê tởm, do sự tu tiến diễn ra bằng cách lấy chính các pháp tự tánh làm đối tượng, và do các pháp tự tánh tự nó đã sâu xa, nên thiền không thể an chỉ vào đó. Gambhīrabhāvato hi purimasaccadvayaṃ duddasaṃ jātanti. Vì do sự sâu xa mà hai sự thật đầu tiên trở nên khó thấy. Yadi upacārasamādhinā cittaṃ samādhiyati, kathaṃ kammaṭṭhānaṃ ‘‘saññā’’ icceva voharīyatīti āha ‘‘paṭikkūlākāraggahaṇavasena panā’’tiādi. Nếu tâm được định tĩnh bằng cận định, tại sao đề mục thiền lại được gọi là “tưởng”? (Để trả lời câu hỏi này) ngài đã nói: “paṭikkūlākāraggahaṇavasena pana…” v.v… ඉදානි ඉමිස්සා භාවනාය ආනිසංසං දස්සෙතුං ‘‘ඉමඤ්ච පනා’’තිආදි වුත්තං. රසතණ්හායාති මධුරාදිරසවිසයාය තණ්හාය. පතිලීයතීති සඞ්කුචති අනෙකාකාරං තත්ථ පටික්කූලතාය සණ්ඨිතත්තා. පතිකුටතීති අපසක්කති [Pg.424] න විසරති. පතිවත්තතීති නිවත්තති. කන්තාරනිත්ථරණත්ථිකොති මහතො දුබ්භික්ඛකන්තාරස්ස නිත්ථරණප්පයොජනො. විගතමදොති මානමදාදීනං අභාවෙන නිම්මදො, මදාභාවග්ගහණෙනෙව චස්ස දවමණ්ඩනවිභූසනාදීනම්පි අභාවො ගහිතොයෙවාති දට්ඨබ්බං. කබළීකාරාහාරපරිඤ්ඤාමුඛෙනාති වුත්තනයෙන පටික්කූලාකාරතො කබළීකාරාහාරස්ස පරිච්ඡිජ්ජ ජානනද්වාරෙන. පඤ්චකාමගුණිකො රාගොති අනතිවත්තනට්ඨෙන පඤ්චසු කාමගුණෙසු නියුත්තො, තප්පයොජනො වා රාගො. පරිඤ්ඤං සමතික්කමං ගච්ඡති. රසතණ්හාය හි සම්මදෙව විගතාය රූපතණ්හාදයොපි විගතා එව හොන්ති භොජනෙ මත්තඤ්ඤුතාය උක්කංසගමනතො. සති ච විසයිසමතික්කමෙ විසයො සමතික්කන්තො එව හොතීති ආහ ‘‘සො පඤ්චකාමගුණපරිඤ්ඤාමුඛෙන රූපක්ඛන්ධං පරිජානාතී’’ති. රූපායතනාදීසු හි පරිඤ්ඤං ගච්ඡන්තෙසු තන්නිස්සයභූතානි, තග්ගාහකා පසාදා ච සුඛෙනෙව පරිඤ්ඤං ගච්ඡන්තීති. අපරිපක්කාදීති ආදි-සද්දෙන ආසයනිධානානම්පි සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. තත්ථ අපරිපක්කං තාව උදරියමෙව. ආසයග්ගහණෙන පිත්තසෙම්හපුබ්බලොහිතානං, පරිපක්කග්ගහණෙන කරීසමුත්තානං, ඵලග්ගහණෙන කෙසාදීනං සබ්බෙසං පරිග්ගහො සිද්ධො හොතීති ආහ ‘‘කායගතාසතිභාවනාපි පාරිපූරිං ගච්ඡතී’’ති. අසුභසඤ්ඤායාති අසුභභාවනාය, අවිඤ්ඤාණකඅසුභභාවනානුයොගස්සාති අත්ථො. අනුලොමපටිපදං පටිපන්නො හොති පටික්කූලාකාරග්ගහණෙන කායස්ස අසුචිදුග්ගන්ධජෙගුච්ඡභාවසල්ලක්ඛණතො. ඉමං පන පටිපත්තින්ති ඉමං ආහාරෙ පටික්කූලසඤ්ඤාභාවනං. අමතපරියොසානතන්ති නිබ්බානනිට්ඨිතං ආහාරෙ පටික්කූලසඤ්ඤාභාවනාසඞ්ඛාතං උපචාරජ්ඣානං පාදකං කත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා නිබ්බානාධිගමන්ති අත්ථො. Idāni imissā bhāvanāya ānisaṃsaṃ dassetuṃ ‘‘imañca panā’’tiādi vuttaṃ. Bây giờ, để chỉ ra quả báu của sự tu tiến này, câu “imañca pana…” v.v… đã được nói. Rasataṇhāyāti madhurādirasavisayāya taṇhāya. (Từ bỏ) ái đối với vị là ái có đối tượng là các vị ngọt v.v… Patilīyatīti saṅkucati anekākāraṃ tattha paṭikkūlatāya saṇṭhitattā. Co rút lại do tính chất ghê tởm được thiết lập ở đó theo nhiều thể tướng. Patikuṭatīti apasakkati na visarati. Lùi lại, không lan rộng. Pativattatīti nivattati. Quay lui. Kantāranittharaṇatthikoti mahato dubbhikkhakantārassa nittharaṇappayojano. Người có mục đích vượt qua hoang địa là người có mục đích vượt qua hoang địa nạn đói lớn. Vigatamadoti mānamadādīnaṃ abhāvena nimmado, madābhāvaggahaṇeneva cassa davamaṇḍanavibhūsanādīnampi abhāvo gahitoyevāti daṭṭhabbaṃ. Người đã từ bỏ sự say đắm là không còn say đắm do không có sự say đắm về ngã mạn v.v…, và cần phải hiểu rằng chính nhờ việc nắm bắt sự không có say đắm mà sự không có các việc như vui đùa, trang điểm, trang sức v.v… của vị ấy cũng đã được bao hàm. Kabaḷīkārāhārapariññāmukhenāti vuttanayena paṭikkūlākārato kabaḷīkārāhārassa paricchijja jānanadvārena. Qua cửa ngõ liễu tri vật thực đoàn thực là qua cửa ngõ biết bằng cách phân định vật thực đoàn thực theo thể tướng ghê tởm theo phương pháp đã nói. Pañcakāmaguṇiko rāgoti anativattanaṭṭhena pañcasu kāmaguṇesu niyutto, tappayojano vā rāgo. Tham ái trong năm dục trưởng dưỡng là tham ái gắn liền với năm dục trưởng dưỡng theo nghĩa không vượt qua, hoặc là tham ái có mục đích là năm dục trưởng dưỡng ấy. Pariññaṃ samatikkamaṃ gacchati. Đi đến sự vượt qua, sự liễu tri. Rasataṇhāya hi sammadeva vigatāya rūpataṇhādayopi vigatā eva honti bhojane mattaññutāya ukkaṃsagamanato. Vì khi ái đối với vị đã được từ bỏ hoàn toàn, thì ái đối với sắc v.v… cũng được từ bỏ, do sự biết tiết độ trong vật thực đã đi đến mức tột cùng. Sati ca visayisamatikkame visayo samatikkanto eva hotīti āha ‘‘so pañcakāmaguṇapariññāmukhena rūpakkhandhaṃ parijānātī’’ti. Và khi có sự vượt qua đối tượng sở hữu (tức là tham ái), thì đối tượng (tức là năm dục trưởng dưỡng) cũng được vượt qua. Vì vậy, ngài đã nói: “Vị ấy liễu tri sắc uẩn qua cửa ngõ liễu tri năm dục trưởng dưỡng.” Rūpāyatanādīsu hi pariññaṃ gacchantesu tannissayabhūtāni, taggāhakā pasādā ca sukheneva pariññaṃ gacchantīti. Vì khi sắc xứ v.v… đi đến sự liễu tri, thì các sắc thần kinh làm nơi nương tựa cho chúng và bắt lấy chúng cũng đi đến sự liễu tri một cách dễ dàng. Aparipakkādīti ādi-saddena āsayanidhānānampi saṅgaho daṭṭhabbo. Trong câu “aparipakka…” v.v…, cần phải hiểu rằng từ “ādi” cũng bao hàm cả nơi chứa và nơi tích trữ. Tattha aparipakkaṃ tāva udariyameva. Trong đó, “chưa tiêu hóa” chính là thức ăn mới. Āsayaggahaṇena pittasemhapubbalohitānaṃ, paripakkaggahaṇena karīsamuttānaṃ, phalaggahaṇena kesādīnaṃ sabbesaṃ pariggaho siddho hotīti āha ‘‘kāyagatāsatibhāvanāpi pāripūriṃ gacchatī’’ti. Việc nắm bắt “nơi chứa” là (nắm bắt) mật, đàm, mủ, máu; việc nắm bắt “đã tiêu hóa” là (nắm bắt) phân và nước tiểu; việc nắm bắt “kết quả” là sự bao gồm tất cả các thể trược như tóc v.v… được thành tựu. Vì vậy, ngài đã nói: “Sự tu tiến niệm thân cũng đi đến viên mãn.” Asubhasaññāyāti asubhabhāvanāya, aviññāṇakaasubhabhāvanānuyogassāti attho. (Tu tập) tưởng bất tịnh là sự tu tiến bất tịnh, có nghĩa là sự chuyên tâm tu tiến bất tịnh vô tri giác. Anulomapaṭipadaṃ paṭipanno hoti paṭikkūlākāraggahaṇena kāyassa asuciduggandhajegucchabhāvasallakkhaṇato. Trở thành người thực hành pháp tùy thuận do ghi nhận được tính chất bất tịnh, hôi thối, đáng ghê tởm của thân bằng cách nắm bắt thể tướng ghê tởm. Imaṃ pana paṭipattinti imaṃ āhāre paṭikkūlasaññābhāvanaṃ. Sự thực hành này là sự tu tiến tưởng ghê tởm trong vật thực này. Amatapariyosānatanti nibbānaniṭṭhitaṃ āhāre paṭikkūlasaññābhāvanāsaṅkhātaṃ upacārajjhānaṃ pādakaṃ katvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā nibbānādhigamanti attho. Có sự bất tử làm kết quả cuối cùng là có Niết-bàn làm sự kết thúc, có nghĩa là chứng đắc Niết-bàn bằng cách lấy cận hành thiền được gọi là sự tu tiến tưởng ghê tởm trong vật thực làm nền tảng rồi phát triển tuệ quán. ආහාරෙපටික්කූලභාවනාවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Phần giải về sự tu tiến ghê tởm trong vật thực đã kết thúc. චතුධාතුවවත්ථානභාවනාවණ්ණනා Phần giải về sự tu tiến phân tích tứ đại 306. ‘‘එකං වවත්ථානන්ති එවං උද්දිට්ඨස්ස චතුධාතුවවත්ථානස්ස භාවනානිද්දෙසො අනුප්පත්තො’’ති උද්දෙසො නාම නිද්දෙසත්ථො මුදුමජ්ඣපඤ්ඤාබාහුල්ලතො[Pg.425], ආගතො ච භාරො අවස්සං වහිතබ්බොති කත්වා වුත්තං. තත්ථ සතිපි විසයභෙදෙන වවත්ථානස්ස භෙදෙ වවත්ථානභාවසාමඤ්ඤෙන පන තං අභින්නං කත්වා වුත්තං ‘‘එකං වවත්ථාන’’න්ති, පුබ්බභාගෙ වා සතිපි විසයභෙදෙ අත්ථසිද්ධියං තස්ස එකවිසයතාවාති ‘‘එකං වවත්ථාන’’න්ති වුත්තං. යථා හි ද්වත්තිංසාකාරෙ කම්මං කරොන්තස්ස යොගිනො යදිපි පුබ්බභාගෙ විසුං විසුං කොට්ඨාසෙසු මනසිකාරො පවත්තති, අපරභාගෙ පන එකස්මිං ඛණෙ එකස්මිංයෙව කොට්ඨාසෙ අත්ථසිද්ධි හොති, න සබ්බෙසු, එවමිධාපීති. තත්ථ සියා – යථා පටික්කූලභාවසාමඤ්ඤෙන ද්වත්තිංසාකාරකම්මට්ඨානෙ අභෙදතො මනසිකාරො පවත්තති, එවං ඉධ ධාතුභාවසාමඤ්ඤෙන අභෙදතො මනසිකාරො පවත්තතීති ‘‘එකං වවත්ථාන’’න්ති වුත්තන්ති? නයිදමෙවං. තත්ථ හි පණ්ණත්තිසමතික්කමතො පට්ඨාය පටික්කූලවසෙනෙව සබ්බත්ථ මනසිකාරො පවත්තෙතබ්බො, ඉධ පන සභාවසරසලක්ඛණතො ධාතුයො මනසි කාතබ්බා, න ධාතුභාවසාමඤ්ඤතො. තෙනෙවාහ ‘‘සභාවූපලක්ඛණවසෙන සන්නිට්ඨාන’’න්ති. කිං වා එතෙන පපඤ්චෙන, අඤ්ඤෙහි එකූනචත්තාලීසාය කම්මට්ඨානෙහි අසංසට්ඨං චතුධාතුවවත්ථානං නාම එකං කම්මට්ඨානන්ති දස්සෙතුං ‘‘එකං වවත්ථාන’’න්ති වුත්තන්ති දට්ඨබ්බං. ‘‘චතුධාතුවවත්ථානස්ස භාවනානිද්දෙසො’’ති කස්මා වුත්තං, නනු චතුධාතුවවත්ථානං භාවනාව? සච්චං භාවනාව, සකිං පවත්තං පන වවත්ථානං, තස්ස බහුලීකාරො භාවනාති වචනභෙදෙන වුත්තං. කථං පන භාවනා නිද්දිසීයති තස්සා වචීගොචරාතික්කන්තභාවතොති? නායං දොසො භාවනත්ථෙ භාවනාවොහාරතො. භාවනත්ථො හි කම්මට්ඨානපරිග්ගහො ඉධ ‘‘භාවනා’’ති අධිප්පෙතො. 306. “Sự diễn giải về sự tu tập của đề mục phân tích tứ đại đã được chỉ ra như là ‘một sự xác định’ đã đến lượt.” (Câu này) được gọi là đề mục (uddeso) vì có mục đích diễn giải (niddesattho) do có nhiều người với trí tuệ mềm yếu và trung bình, và đã được nói ra vì nghĩ rằng: “Gánh nặng đã đến thì chắc chắn phải được mang.” Trong đó, mặc dù có sự khác biệt của sự xác định do sự khác biệt về đối tượng, nhưng đã được nói là “một sự xác định” bằng cách xem nó là không khác biệt do tính chất chung của sự xác định. Hoặc là, trong giai đoạn đầu, mặc dù có sự khác biệt về đối tượng, nhưng khi thành tựu mục đích, nó có một đối tượng duy nhất, nên đã được nói là “một sự xác định”. Ví như đối với hành giả thực hành đề mục 32 thể trược, mặc dù trong giai đoạn đầu, sự tác ý diễn ra trên từng phần riêng biệt, nhưng trong giai đoạn sau, sự thành tựu mục đích chỉ xảy ra trong một khoảnh khắc trên một phần duy nhất, không phải trên tất cả; ở đây cũng vậy. Ở đây, có thể có ý kiến rằng: “Giống như trong đề mục 32 thể trược, sự tác ý diễn ra không phân biệt do tính chất chung là sự ghê tởm, cũng vậy, ở đây sự tác ý diễn ra không phân biệt do tính chất chung của các yếu tố, nên được gọi là ‘một sự xác định’?” Không phải như vậy. Vì ở đó, kể từ khi vượt qua khái niệm, sự tác ý phải được tiến hành ở khắp nơi chỉ theo phương diện ghê tởm. Còn ở đây, các yếu tố phải được tác ý theo tự tánh, bản chất và đặc tính riêng, không phải theo tính chất chung của các yếu tố. Do đó, ngài đã nói: “Sự quyết định theo cách nhận thức tự tánh.” Hoặc là, cần gì sự trình bày chi tiết này? Nên hiểu rằng đã được nói là “một sự xác định” để chỉ ra rằng đề mục phân tích tứ đại là một đề mục thiền, không pha trộn với 39 đề mục thiền khác. Tại sao lại nói “sự diễn giải về sự tu tập của phân tích tứ đại”, chẳng phải phân tích tứ đại chính là sự tu tập sao? Đúng vậy, chính là sự tu tập, nhưng sự xác định diễn ra một lần được gọi là sự xác định (vavatthānaṃ), sự thực hành nhiều lần điều đó là sự tu tập (bhāvanā), nên đã được nói với sự khác biệt về từ ngữ. Nhưng làm sao sự tu tập có thể được diễn giải, vì nó vượt ngoài phạm vi của lời nói? Đây không phải là lỗi, do cách dùng từ “tu tập” cho mục đích tu tập. Vì ở đây, sự nắm bắt đề mục thiền có mục đích tu tập được hiểu là “sự tu tập”. සභාවූපලක්ඛණවසෙනාති කක්ඛළත්තාදිකස්ස සලක්ඛණස්ස උපධාරණවසෙන. ඉදං හි කම්මට්ඨානං පථවීකසිණාදිකම්මට්ඨානං විය න පණ්ණත්තිමත්තසල්ලක්ඛණවසෙන, නීලකසිණාදිකම්මට්ඨානං විය න නීලාදිවණ්ණසල්ලක්ඛණවසෙන, නාපි විපස්සනාකම්මට්ඨානං විය සඞ්ඛාරානං අනිච්චතාදිසාමඤ්ඤලක්ඛණසල්ලක්ඛණවසෙන පවත්තති, අථ ඛො පථවීආදීනං සභාවසල්ලක්ඛණවසෙන පවත්තති. තෙන වුත්තං ‘‘සභාවූපලක්ඛණවසෙනා’’ති, කක්ඛළත්තාදිකස්ස සලක්ඛණස්ස උපධාරණවසෙනාති අත්ථො. සන්නිට්ඨානන්ති ඤාණවිනිච්ඡයො වෙදිතබ්බො, න යෙවාපනකවිනිච්ඡයො, නාපි විතක්කාදිවිනිච්ඡයො[Pg.426]. ධාතුමනසිකාරොති ධාතූසු මනසිකාරො, චතස්සො ධාතුයො ආරබ්භ භාවනාමනසිකාරොති අත්ථො. කාතබ්බතො කම්මං, යොගිනො සුඛවිසෙසානං කාරණභාවතො ඨානඤ්චාති කම්මට්ඨානං, චතුන්නං මහාභූතානං සභාවසල්ලක්ඛණවසෙන පවත්තං යොගකම්මං. තෙනාහ ‘‘ධාතුමනසිකාරො, ධාතුකම්මට්ඨානං, චතුධාතුවවත්ථානන්ති අත්ථතො එක’’න්ති. තයිදං චතුධාතුවවත්ථානං. ‘‘ද්විධා ආගත’’න්ති කස්මා වුත්තං, නනු ධාතුවිභඞ්ගෙ නාතිසඞ්ඛෙපවිත්ථාරවසෙන ආගතං, තස්මා ‘‘තිධා ආගත’’න්ති වත්තබ්බන්ති? න, තත්ථාපි අජ්ඣත්තිකානං ධාතූනං පභෙදතො අනවසෙසපරියාදානස්ස කතත්තා, බාහිරානඤ්ච ධාතූනං පරිග්ගහිතත්තා. අථ වා ද්විධා ආගතන්ති එත්ථ ද්විධාව ආගතන්ති න එවං නියමො ගහෙතබ්බො, අථ ඛො ද්විධා ආගතමෙවාති, තෙන තතියස්සාපි පකාරස්ස සඞ්ගහො සිද්ධො හොති. සො ච නාතිසඞ්ඛෙපවිත්ථාරනයො ‘‘සඞ්ඛෙපතො ච විත්ථාරතො චා’’ති එත්ථ ආවුත්තිවසෙන, ච-සද්දෙනෙව වා සඞ්ගහොති දට්ඨබ්බො. අථ වා යො නාතිසඞ්ඛෙපවිත්ථාරනයෙන අතිසඞ්ඛෙපපටික්ඛෙපමුඛෙන ලබ්භමානො විත්ථාරභාගො, තං විත්ථාරනයන්තොගධමෙව කත්වා වුත්තං ‘‘ද්විධා ආගත’’න්ති. එවඤ්ච කත්වා ‘‘නාතිතික්ඛපඤ්ඤස්ස ධාතුකම්මට්ඨානිකස්ස වසෙන විත්ථාරතො ආගත’’න්ති ඉදඤ්ච වචනං සමත්ථිතං හොති. ‘‘මහාසතිපට්ඨානෙ’’ති ච ඉදං නිදස්සනමත්තං දට්ඨබ්බං, සතිපට්ඨාන(දී. නි. 2.378 ආදයො; ම. නි. 3.111 ආදයො) කායගතාසතිසුත්තාදීසුපි (ම. නි. 3.153 ආදයො) තථෙව ආගතත්තා. රාහුලොවාදෙති මහාරාහුලොවාදෙ (ම. නි. 2.113 ආදයො). ධාතුවිභඞ්ගෙති ධාතුවිභඞ්ගසුත්තෙ (ම. නි. 3.342 ආදයො), අභිධම්මෙ ධාතුවිභඞ්ගෙ (විභ. 172 ආදයො) ච. “Theo cách nhận thức tự tánh” (Sabhāvūpalakkhaṇavasena) có nghĩa là theo cách ghi nhận đặc tính riêng như tính cứng, v.v. Vì đề mục thiền này không diễn ra theo cách ghi nhận chỉ là khái niệm như đề mục thiền đất kasiṇa, v.v., không diễn ra theo cách ghi nhận màu sắc như xanh, v.v. như đề mục thiền xanh kasiṇa, v.v., cũng không diễn ra theo cách ghi nhận đặc tính chung như vô thường, v.v. của các pháp hữu vi như đề mục thiền minh sát; mà trái lại, nó diễn ra theo cách ghi nhận tự tánh của đất, v.v. Do đó đã được nói là “theo cách nhận thức tự tánh”, nghĩa là theo cách ghi nhận đặc tính riêng như tính cứng, v.v. “Sự quyết định” (Sanniṭṭhāna) nên được hiểu là sự phân định bằng trí tuệ, không phải là sự phân định bằng logic suông, cũng không phải là sự phân định bằng tầm, v.v. “Tác ý đến các yếu tố” (Dhātumanasikāro) là sự tác ý đến các yếu tố, nghĩa là sự tác ý tu tập lấy bốn yếu tố làm đối tượng. Là nghiệp (kamma) vì phải được làm, và là nền tảng (ṭhāna) vì là nguyên nhân của các hạnh phúc đặc biệt cho hành giả, do đó là đề mục thiền (kammaṭṭhāna); là công việc của hành giả (yogakamma) diễn ra theo cách ghi nhận tự tánh của bốn đại. Do đó ngài nói: “‘Tác ý đến các yếu tố’, ‘đề mục thiền về các yếu tố’, ‘phân tích tứ đại’ về mặt ý nghĩa là một.” Đề mục phân tích tứ đại này. Tại sao lại nói “được trình bày theo hai cách”? Chẳng phải trong kinh Phân Tích Giới nó được trình bày theo cách không quá vắn tắt, không quá chi tiết sao? Do đó, chẳng phải nên nói là “được trình bày theo ba cách” sao? Không, vì ở đó cũng vậy, việc nắm bắt không sót lại các yếu tố bên trong theo sự phân loại đã được thực hiện, và các yếu tố bên ngoài cũng đã được nắm bắt. Hoặc là, ở đây, trong câu “được trình bày theo hai cách”, không nên hiểu một cách cứng nhắc rằng nó chỉ được trình bày theo hai cách, mà trái lại, (nên hiểu là) nó đã được trình bày theo hai cách; do đó, sự bao gồm cả cách thứ ba cũng được thành tựu. Và cách không quá vắn tắt, không quá chi tiết đó nên được hiểu là được bao gồm trong câu “theo cách vắn tắt và theo cách chi tiết” bằng cách lặp lại, hoặc bằng chính từ “ca”. Hoặc là, phần chi tiết nào có được bằng phương pháp không quá vắn tắt, không quá chi tiết, với việc loại bỏ sự quá vắn tắt làm chính, đã được nói là “được trình bày theo hai cách” bằng cách xem phần chi tiết đó đã được bao gồm trong phương pháp chi tiết. Và làm như vậy, câu nói này “được trình bày chi tiết cho hành giả thực hành đề mục các yếu tố không có trí tuệ quá sắc bén” cũng được chứng minh. Và câu “trong kinh Đại Niệm Xứ” này nên được xem như một ví dụ, vì trong các kinh như kinh Niệm Xứ, kinh Thân Hành Niệm, v.v. cũng được trình bày như vậy. “Trong kinh Giáo Giới La Hầu La” là trong kinh Đại Giáo Giới La Hầu La. “Trong kinh Phân Tích Giới” là trong kinh Phân Tích Giới và trong bộ Phân Tích Giới của tạng Vi Diệu Pháp. කාමං මහාසතිපට්ඨානෙ අත්ථෙන උපමං පරිවාරෙත්වා දෙසනා ආගතා, උපමා ච නාම යාවදෙව උපමෙය්‍යත්ථවිභාවනත්ථාති උපමං තාව දස්සෙත්වා උපමෙය්‍යත්ථං විභාවෙතුං ‘‘සෙය්‍යථාපී’’තිආදිනා පාළි ආනීතා. කස්මා පනෙත්ථ ධාතුවසෙන, තත්ථපි චතුමහාභූතවසෙන කම්මට්ඨානනිද්දෙසො කතොති? සත්තසුඤ්ඤතාසන්දස්සනත්ථං, එත්ථ ධාතුවසෙන, තත්ථාපි ඔළාරිකභාවෙන සුපාකටතාය, එකච්චවෙනෙය්‍යජනචරිතානුකුලතාය ච මහාභූතවසෙන කම්මට්ඨානනිද්දෙසො කතොති වෙදිතබ්බො. තත්ථ පථවීධාතූතිආදීසු ධාතුත්ථො නාම සභාවත්ථො, සභාවත්ථො [Pg.427] නාම සුඤ්ඤතත්ථො, සුඤ්ඤතත්ථො නාම නිස්සත්තත්ථො. එවං සභාවසුඤ්ඤතනිස්සත්තත්ථෙන පථවීයෙව ධාතු පථවීධාතු. ආපොධාතුආදීසුපි එසෙව නයො. පථවීධාතූති සහජරූපධම්මානං පතිට්ඨා ධාතු, තථා ආපොධාතූති ආබන්ධනධාතු, තෙජොධාතූති පරිපාචනධාතු, වායොධාතූති විත්ථම්භනධාතූති එවමෙත්ථ සමාසො, භාවත්ථො ච වෙදිතබ්බො. අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො, විත්ථාරො පන පරතො ආගමිස්සති. Thật ra, trong kinh Đại Niệm Xứ, lời thuyết giảng được trình bày có kèm theo ví dụ về mặt ý nghĩa, và vì rằng ví dụ chỉ nhằm mục đích làm sáng tỏ ý nghĩa của đối tượng được ví dụ, nên trước hết, bản văn Pāli bắt đầu bằng ‘seyyathāpi’ (ví như) được đưa ra để trình bày ví dụ, sau đó làm sáng tỏ ý nghĩa của đối tượng được ví dụ. Tại sao ở đây, sự chỉ dẫn về đề mục thiền được thực hiện theo phương diện giới, và trong đó lại theo phương diện bốn đại giới? (Là) vì mục đích chỉ ra sự trống rỗng về một chúng sanh. Cần phải hiểu rằng: ở đây, sự chỉ dẫn về đề mục thiền được thực hiện theo phương diện giới; và trong đó, sự chỉ dẫn về đề mục thiền được thực hiện theo phương diện đại giới là do tính chất thô thiển và rất rõ ràng, và do sự phù hợp với căn tánh của một số chúng sanh cần được giáo hóa. Ở đây, trong các từ ‘pathavīdhātu’ (địa đại) v.v..., ý nghĩa của ‘dhātu’ (giới) là ý nghĩa về tự tánh, ý nghĩa về tự tánh là ý nghĩa về tánh không, ý nghĩa về tánh không là ý nghĩa về vô ngã (không phải chúng sanh). Như vậy, với ý nghĩa là tự tánh, tánh không, và vô ngã, chính đất là giới, (nên gọi là) địa đại. Đối với thủy đại v.v... cũng theo phương pháp này. ‘Pathavīdhātu’ (địa đại) là giới làm nền tảng cho các sắc pháp đồng sanh. Tương tự, ‘āpodhātu’ (thủy đại) là giới kết dính, ‘tejodhātu’ (hỏa đại) là giới làm cho chín muồi, ‘vāyodhātu’ (phong đại) là giới nâng đỡ. Như vậy, ở đây cần phải hiểu về cách ghép từ và ý nghĩa hàm chứa. Đây là phần tóm tắt ở đây, còn phần chi tiết sẽ được trình bày sau. එවං තික්ඛපඤ්ඤස්සාතිආදීසු එවන්ති යථාදස්සිතං පාළිං පච්චාමසති. නාතිතික්ඛපඤ්ඤස්ස විත්ථාරදෙසනාති කත්වා ආහ ‘‘තික්ඛපඤ්ඤස්සා’’ති. යථා වත්ථයුගං අරහතීති වත්ථයුගිකො, එවං ධාතුකම්මට්ඨානං අරහති, ධාතුකම්මට්ඨානපයොජනොති වා ධාතුකම්මට්ඨානිකො, තස්ස ධාතුකම්මට්ඨානිකස්ස. Trong các câu như ‘evaṃ tikkhapaññassa’ (như vậy, đối với người có trí tuệ sắc bén), từ ‘evaṃ’ (như vậy) là để hồi tưởng lại đoạn Pāli đã được trình bày. Vì nghĩ rằng: ‘Lời thuyết giảng chi tiết là dành cho người không có trí tuệ quá sắc bén,’ nên ngài đã nói ‘tikkhapaññassa’ (đối với người có trí tuệ sắc bén). Giống như người xứng đáng với một cặp y được gọi là ‘vatthayugiko,’ cũng vậy, người xứng đáng với đề mục thiền về giới, hoặc người có mục đích là đề mục thiền về giới, được gọi là ‘dhātukammaṭṭhāniko.’ (Câu này dành) cho người thực hành đề mục thiền về giới ấy. ඡෙකොති තංතංසමඤ්ඤාය කුසලො, යථාජාතෙ සූනස්මිං නඞ්ගුට්ඨඛුරවිසාණාදිවන්තෙ අට්ඨිමංසාදිඅවයවසමුදායෙ අවිභත්තෙ ගාවීසමඤ්ඤා, න විභත්තෙ, විභත්තෙ පන අට්ඨිමංසාදිඅවයවසමඤ්ඤාති ජානනකො. ගොඝාතකොති ජීවිකත්ථාය ගුන්නං ඝාතකො. අන්තෙවාසීති කම්මකරණවසෙන තස්ස සමීපවාසී තස්ස තන්නිස්සාය ජීවනතො. විනිවිජ්ඣිත්වාති එකස්මිං ඨානෙ අඤ්ඤං විනිවිජ්ඣිත්වා. මහාපථානං වෙමජ්ඣට්ඨානසඞ්ඛාතෙති චතුන්නං මහාපථානං තාය එව විනිවිජ්ඣනට්ඨානසඞ්ඛාතෙ. යස්මා තෙ චත්තාරො මහාපථා චතූහි දිසාහි ආගන්ත්වා සමොහිතා විය හොන්ති, තස්මා තං ඨානං චතුමහාපථානං, තස්මිං චතුමහාපථෙ. විලීයන්ති භිජ්ජන්ති විභජ්ජන්තීති බීලා, භාගා, ව-කාරස්ස බ-කාරං, ඉ-කාරස්ස ච ඊ-කාරං කත්වා. තමෙව හි භාගත්ථං දස්සෙතුං ‘‘කොට්ඨාසං කත්වා’’ති වුත්තං. කිඤ්චාපි ඨිත-සද්දො ‘‘ඨිතො වා’’තිආදීසු (අ. නි. 5.28) විය ඨානසඞ්ඛාතඉරියාපථසමඞ්ගිතාය, ගතිනිවත්තිඅත්ථතාය වා ඨා-සද්දස්ස අඤ්ඤත්ථ ඨපෙත්වා ගමනං සෙසඉරියාපථසමඞ්ගිතාය බොධකො, ඉධ පන යථා තථා රූපකායස්ස පවත්තිආකාරබොධකො අධිප්පෙතොති ආහ ‘‘චතුන්නං ඉරියාපථානං යෙන කෙනචි ආකාරෙන ඨිතත්තා යථාඨිත’’න්ති[Pg.428]. තත්ථ ආකාරෙනාති ඨානාදිනා රූපකායස්ස පවත්තිආකාරෙන. ඨානාදයො හි ඉරියාසඞ්ඛාතාය කායිකකිරියාය පවත්තිට්ඨානතාය ‘‘ඉරියාපථා’’ති වුච්චන්ති. යථාඨිතන්ති යථාපවත්තං. යථාවුත්තට්ඨානමෙවෙත්ථ පණිධානන්ති අධිප්පෙතන්ති ආහ ‘‘යථාඨිතත්තාව යථාපණිහිත’’න්ති. ඨිතන්ති වා කායස්ස ඨානසඞ්ඛාතඉරියාපථසමායොගපරිදීපනං. පණිහිතන්ති තදඤ්ඤඉරියාපථසමායොගපරිදීපනං. ඨිතන්ති වා කායසඞ්ඛාතානං රූපධම්මානං තස්මිං තස්මිං ඛණෙ සකිච්චවසෙන අවට්ඨානපරිදීපනං. පණිහිතන්ති පච්චයකිච්චවසෙන තෙහි තෙහි පච්චයෙහි පකාරතො නිහිතං පණිහිතන්ති එවමෙත්ථ අත්ථො වෙදිතබ්බො. ධාතුසොති ධාතුං ධාතුං පථවීආදිධාතුං විසුං විසුං කත්වා. පච්චවෙක්ඛතීති පති පති අවෙක්ඛති ඤාණචක්ඛුනා විනිබ්භුජිත්වා පස්සති. ‘Cheko’ (khéo léo) có nghĩa là thành thạo trong các danh xưng tương ứng; là người biết rằng: khi một con bò còn nguyên vẹn, với đuôi, sừng, móng v.v..., là một tập hợp các bộ phận như xương, thịt v.v... chưa được phân chia, thì có danh xưng là ‘con bò;’ nhưng khi đã được phân chia thì không (còn danh xưng ấy), mà khi đã được phân chia thì có danh xưng của các bộ phận như xương, thịt v.v... ‘Goghātako’ (người đồ tể) là người giết bò để sinh sống. ‘Antevāsī’ (người học việc) là người sống gần bên người đồ tể ấy theo phương diện làm công việc, do người ấy sống nương tựa vào người đồ tể. ‘Vinivijjhitvā’ (xuyên qua) có nghĩa là xuyên qua một nơi khác tại một chỗ. ‘Mahāpathānaṃ vemajjhaṭṭhānasaṅkhāte’ (tại nơi được gọi là trung tâm của những con đường lớn) có nghĩa là tại nơi được gọi là chỗ giao nhau của bốn con đường lớn. Bởi vì bốn con đường lớn ấy đến từ bốn hướng và dường như hợp lại, nên nơi đó được gọi là ‘catumahāpathaṃ’ (ngã tư đường), (tức là) tại ngã tư đường ấy. ‘Bīlā’ có nghĩa là các phần (bhāgā), vì chúng bị phân rã (vilīyanti), bị phá vỡ (bhijjanti), được phân chia (vibhajjanti); (từ này được hình thành) bằng cách đổi ‘va-kāra’ thành ‘ba-kāra’ và ‘i-kāra’ thành ‘ī-kāra’. Thật vậy, chính để chỉ rõ ý nghĩa về phần (bhāgatthaṃ) mà câu ‘koṭṭhāsaṃ katvā’ (chia thành từng phần) được nói đến. Mặc dù từ ‘ṭhita’ (đứng), giống như trong các câu ‘ṭhito vā’ (hoặc đang đứng) v.v..., có thể chỉ sự có mặt của oai nghi được gọi là đứng, hoặc do từ ‘ṭhā’ có nghĩa là dừng lại sự di chuyển, nó có thể chỉ sự có mặt của các oai nghi còn lại ngoài việc đi; tuy nhiên, ở đây, nó được hiểu là chỉ phương thức hiện hữu của sắc thân theo một cách nào đó. Do đó, ngài nói: ‘yathāṭhitaṃ (như nó được đặt để) là do thân này được đặt để trong bất kỳ phương thức nào trong bốn oai nghi.’ Ở đây, ‘ākārena’ (bằng phương thức) có nghĩa là bằng phương thức hiện hữu của sắc thân, như đứng v.v... Thật vậy, đứng v.v... được gọi là ‘iriyāpathā’ (oai nghi) vì chúng là nơi diễn ra của hành động thuộc về thân được gọi là ‘iriyā’ (sự cử động). ‘Yathāṭhitaṃ’ (như nó được đặt để) có nghĩa là như nó đang diễn ra. Ngài nói ‘yathāṭhitattāva yathāpaṇihitaṃ’ (như nó được đặt để, cũng như nó được sắp đặt) vì ở đây, ‘paṇidhānaṃ’ (sự sắp đặt) được hiểu chính là trạng thái đã được nói đến. Hoặc, ‘ṭhitaṃ’ là sự chỉ rõ sự liên kết của thân với oai nghi được gọi là đứng. ‘Paṇihitaṃ’ là sự chỉ rõ sự liên kết với các oai nghi khác. Hoặc, ‘ṭhitaṃ’ là sự chỉ rõ trạng thái của các sắc pháp thuộc thân tại mỗi khoảnh khắc theo chức năng riêng của chúng. ‘Paṇihitaṃ’ có nghĩa là được đặt để (nihitaṃ) một cách đặc biệt (pakārato) bởi các duyên này hay duyên khác theo chức năng của duyên. Như vậy, ý nghĩa ở đây cần được hiểu như thế. ‘Dhātuso’ (theo từng giới) có nghĩa là phân tách riêng từng giới một, (tức là) các giới như địa đại v.v... ‘Paccavekkhati’ (quán xét) có nghĩa là xem xét từng cái một, thấy bằng cách phân tích với tuệ nhãn. යථා ඡෙකොතිආදිනා පාළියා සද්දත්ථවිවරණවසෙන වුත්තමෙවත්ථං ඉදානි භාවත්ථවිභාවනවසෙන දස්සෙතුං ‘‘යථා ගොඝාතකස්සා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ පොසෙන්තස්සාති මංසූපචයපරිබ්‍රූහනාය කුණ්ඩකභත්තකප්පාසට්ඨිආදීහි සංවඩ්ඪෙන්තස්ස. වධිතං මතන්ති හිංසිතං හුත්වා මතං. මතන්ති ච මතමත්තං. තෙනෙවාහ ‘‘තාවදෙවා’’ති. ගාවීති සඤ්ඤා න අන්තරධායති යානි අඞ්ගපච්චඞ්ගානි උපාදාය ගාවීසමඤ්ඤා, මතමත්තායපි ගාවියා තෙසං සන්නිවෙසස්ස අවිනට්ඨත්තා. බිලාසොති බිලං බිලං කත්වා. විභජිත්වාති අට්ඨිසඞ්ඝාතතො මංසං විවෙචෙත්වා, තතො වා විවෙචිතං මංසං භාගසො කත්වා. තෙනෙවාහ ‘‘මංසසඤ්ඤා පවත්තතී’’ති. පබ්බජිතස්සපි අපරිග්ගහිතකම්මට්ඨානස්ස. ඝනවිනිබ්භොගන්ති සන්තතිසමූහකිච්චඝනානං විනිබ්භුජනං විවෙචනං. ධාතුසො පච්චවෙක්ඛතොති යථාවුත්තං ඝනවිනිබ්භොගං කත්වා ධාතුසො පච්චවෙක්ඛන්තස්ස. සත්තසඤ්ඤාති අත්තානුදිට්ඨිවසෙන පවත්තා සත්තසඤ්ඤාති වදන්ති, වොහාරවසෙන පවත්තසත්තසඤ්ඤායපි තදා අන්තරධානං යුත්තමෙව යාථාවතො ඝනවිනිබ්භොගස්ස සම්පාදනතො. එවං හි සති යථාවුත්තඔපම්මත්ථෙන ඔපමෙය්‍යත්ථො අඤ්ඤදත්ථු සංසන්දති සමෙති. තෙනෙවාහ ‘‘ධාතුවසෙනෙව චිත්තං සන්තිට්ඨතී’’ති. Để trình bày ý nghĩa đã được nói đến qua việc giải thích ngữ nghĩa của đoạn Pāḷi bắt đầu bằng ‘yathā cheko’ v.v..., bây giờ, bằng cách làm sáng tỏ ý nghĩa cốt lõi, câu bắt đầu bằng ‘yathā goghātakassā’ v.v... được nói đến. Ở đây, ‘posentassa’ có nghĩa là của người nuôi dưỡng (con bò) bằng các thứ như cơm tấm, hạt bông v.v... để làm cho thịt được tăng trưởng và phát triển. ‘Vadhitaṃ mataṃ’ là bị giết rồi chết. Và ‘mataṃ’ là vừa mới chết. Do đó, ngài nói ‘tāvadevā’. Tưởng ‘con bò’ không biến mất, vì sự sắp xếp của các bộ phận lớn nhỏ ấy, mà dựa vào đó có danh xưng ‘con bò’, vẫn chưa bị hủy hoại đối với con bò dù chỉ vừa mới chết. ‘Bilāso’ là làm thành từng phần, từng phần. ‘Vibhajitvā’ là sau khi đã tách thịt ra khỏi khối xương, hoặc sau khi đã làm cho phần thịt được tách ra từ đó thành từng phần. Do đó, ngài nói ‘tưởng về thịt sanh khởi’. (Điều này cũng đúng) đối với vị xuất gia chưa nắm giữ đề mục thiền. ‘Ghanavinibhogaṃ’ là sự phân giải, sự tách rời các khối đặc về liên tục, tập hợp, và phận sự. ‘Dhātuso paccavekkhato’ là của người, sau khi đã thực hiện sự phân giải khối đặc như đã nói, đang quán xét theo từng giới. ‘Sattasaññā’, họ nói rằng đó là tưởng về chúng sanh sanh khởi do bởi tà kiến về tự ngã. Ngay cả tưởng về chúng sanh sanh khởi do bởi quy ước (thế gian), sự biến mất của nó vào lúc đó cũng là hợp lý, vì đã thành tựu được sự phân giải khối đặc một cách như thật. Vì rằng, khi như vậy, ý nghĩa của đối tượng so sánh chắc chắn tương ứng và phù hợp với ý nghĩa của ví dụ đã được nói đến. Do đó, ngài nói ‘tâm chỉ an trú vào các giới’. 307. එවං ධාතුකම්මට්ඨානස්ස සඞ්ඛෙපතො ආගතට්ඨානං දස්සෙත්වා ඉදානි විත්ථාරතො ආගතට්ඨානං දස්සෙතුං ‘‘මහාහත්ථිපදූපමෙ පනා’’තිආදි [Pg.429] වුත්තං. එවන්ති ඉමිනා රාහුලොවාද- (ම. නි. 2.113 ආදයො) ධාතුවිභඞ්ගෙසු (ම. නි. 3.342 ආදයො; විභ. 172 ආදයො) ධාතුකම්මට්ඨානස්ස විත්ථාරතො ආගමනමෙව උපසංහරති, න සබ්බං දෙසනානයං අඤ්ඤථාපි තත්ථ දෙසනානයස්ස ආගතත්තා. 307. Như vậy, sau khi đã trình bày nguồn gốc của đề mục thiền về các giới một cách tóm tắt, bây giờ để trình bày nguồn gốc một cách chi tiết, câu bắt đầu bằng ‘mahāhatthipadūpame panā’ v.v... được nói đến. Bằng từ ‘evaṃ’ này, ngài chỉ tóm tắt sự xuất hiện một cách chi tiết của đề mục thiền về các giới trong các kinh Rāhulovāda, Dhātuvibhaṅga, chứ không phải toàn bộ phương pháp thuyết giảng, vì phương pháp thuyết giảng ở đó cũng đã đến theo cách khác. තත්‍රාති තස්මිං යථාදස්සිතෙ මහාහත්ථිපදූපමපාඨෙ. අජ්ඣත්තිකාති සත්තසන්තානපරියාපන්නා. අජ්ඣත්තං පච්චත්තන්ති පදද්වයෙනාපි තංතංපාටිපුග්ගලිකධම්මො වුච්චතීති ආහ ‘‘උභයම්පි නියකස්ස අධිවචන’’න්ති. සසන්තතිපරියාපන්නතාය පන අත්තනි ගහෙතබ්බභාවූපගමනවසෙන අත්තානං අධිකිච්ච පවත්තං අජ්ඣත්තං. තංතංසන්තතිපරියාපන්නතාය පච්චත්තං. තෙනෙවාහ ‘‘අත්තනි පවත්තත්තා අජ්ඣත්තං, අත්තානං පටිච්ච පටිච්ච පවත්තත්තා පච්චත්ත’’න්ති. කක්ඛළන්ති කථිනං. යස්මා තං ථද්ධභාවෙන සහජාතානං පතිට්ඨා හොති, තස්මා ‘‘ථද්ධ’’න්ති වුත්තං. ඛරිගතන්ති ඛරීසු ඛරසභාවෙසු ගතං තප්පරියාපන්නං, ඛරසභාවමෙවාති අත්ථො. යස්මා පන ඛරසභාවං ඵරුසාකාරෙන උපට්ඨානතො ඵරුසාකාරං හොති, තස්මා වුත්තං ‘‘ඵරුස’’න්ති. තෙනාහ ‘‘දුතියං ආකාරවචන’’න්ති. උපාදින්නං නාම සරීරට්ඨකං. තං පන කම්මසමුට්ඨානතං සන්ධාය උපාදින්නම්පි අත්ථි අනුපාදින්නම්පි, තණ්හාදීහි ආදින්නගහිතපරාමට්ඨවසෙන සබ්බම්පෙතං උපාදින්නමෙවාති දස්සෙතුං ‘‘උපාදින්නන්ති දළ්හං ආදින්න’’න්තිආදි වුත්තං. තත්ථ ‘‘මම’’න්ති ගහිතං ‘‘අහ’’න්ති පරාමට්ඨන්ති යොජනා. සෙය්‍යථිදන්ති කථෙතුකම්‍යතාපුච්ඡාවාචීති ආහ ‘‘තං කතමන්ති චෙති අත්ථො’’ති. තතොති පච්ඡා. තන්ති තං අජ්ඣත්තිකාදිභෙදතො දස්සිතං පථවීධාතුං. දස්සෙන්තොති වත්ථුවිභාගෙන දස්සෙන්තො. කිඤ්චාපි මත්ථලුඞ්ගං අට්ඨිමිඤ්ජෙනෙව සඞ්ගහෙත්වා ඉධ පාළියං විසුං න උද්ධටං, පටිසම්භිදාමග්ගෙ (පටි. ම. 1.4) පන වීසතියා ආකාරෙහි පරිපුණ්ණං කත්වා දස්සෙතුං විසුං ගහිතන්ති තම්පි සඞ්ගණ්හන්තො ථද්ධභාවාධිකතාය පථවීධාතුකොට්ඨාසෙසුයෙව ‘‘මත්ථලුඞ්ගං පක්ඛිපිත්වා වීසතියා ආකාරෙහි පථවීධාතු නිද්දිට්ඨාති වෙදිතබ්බා’’ති ආහ. ‘‘යං වා පනඤ්ඤම්පි කිඤ්චී’’ති වා ඉමිනා පාළියං මත්ථලුඞ්ගස්ස සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. තස්මා ඉධ ‘‘යං වා පනඤ්ඤම්පි කිඤ්චී’’ති ඉදං පුබ්බාපරාපෙක්ඛං ‘‘මත්ථලුඞ්ගං පක්ඛිපිත්වා වීසතියා ආකාරෙහි පථවීධාතු නිද්දිට්ඨාති වෙදිතබ්බා, යං වා පනඤ්ඤම්පි කිඤ්චී’’ති වචනතො. පුන යං වා පනඤ්ඤම්පි කිඤ්චීති අවසෙසෙසු තීසු කොට්ඨාසෙසූති [Pg.430] යොජෙතබ්බං. තීසු කොට්ඨාසෙසූති තිප්පකාරෙසු කොට්ඨාසෙසු. න හි තෙ තයො කොට්ඨාසා. ‘Tatra’ là trong đoạn kinh Mahāhatthipadūpama đã được chỉ ra ấy. ‘Ajjhattikaṃ’ là được bao gồm trong dòng tương tục của chúng sanh. Bằng cả hai từ ‘ajjhattaṃ’ và ‘paccattaṃ’, pháp thuộc về cá nhân riêng biệt được nói đến, do đó ngài nói: “cả hai đều là tên gọi của cái riêng mình”. Tuy nhiên, do được bao gồm trong dòng tương tục của chính mình, do đi đến trạng thái có thể được nắm giữ là ‘của tôi’, pháp sanh khởi liên quan đến tự thân được gọi là ‘ajjhattaṃ’. Do được bao gồm trong dòng tương tục của chúng sanh này hay chúng sanh kia, nó là ‘paccattaṃ’. Do đó, ngài nói: “do sanh khởi trong tự thân nên là ajjhattaṃ, do sanh khởi duyên theo, duyên theo tự thân nên là paccattaṃ”. ‘Kakkhaḷaṃ’ là cứng. Bởi vì nó là nền tảng cho các pháp đồng sanh qua trạng thái rắn chắc, nên được gọi là ‘thaddhaṃ’. ‘Kharigataṃ’ là đã đi vào, được bao gồm trong các trạng thái thô cứng; có nghĩa là, chính là trạng thái thô cứng. Tuy nhiên, bởi vì trạng thái thô cứng có hình tướng thô ráp do sự hiện khởi với hình tướng thô ráp, nên được gọi là ‘pharusaṃ’. Do đó, ngài nói: “từ thứ hai là từ chỉ hình tướng”. ‘Upādinnaṃ’ là sắc thuộc về thân. Tuy nhiên, liên quan đến việc có nghiệp là nguồn sanh, có cả sắc được chấp thủ và không được chấp thủ. Để chỉ ra rằng tất cả những thứ này đều là được chấp thủ do bởi được nhận lấy, nắm giữ, và bám víu sai lầm bởi ái dục v.v..., câu bắt đầu bằng ‘upādinnaṃ là được nhận lấy một cách chắc chắn’ v.v... được nói đến. Ở đây, cú pháp là: được nắm giữ là ‘của tôi’, được bám víu sai lầm là ‘tôi’. ‘Seyyathidaṃ’ là từ chỉ câu hỏi về điều muốn nói, do đó ngài nói: “có nghĩa là, ‘đó là gì?’”. ‘Tato’ là sau đó. ‘Taṃ’ là địa đại ấy đã được trình bày với các phân loại như nội phần v.v... ‘Dassento’ là đang trình bày theo sự phân chia về vật. Mặc dù não không được nêu ra riêng biệt trong đoạn Pāḷi ở đây, do được bao gồm cùng với tủy xương, nhưng trong Paṭisambhidāmagga, nó được lấy riêng ra để trình bày cho đầy đủ với hai mươi phương diện. Do đó, khi bao gồm cả nó, do tính chất rắn chắc vượt trội, ngài đã nói bằng cách xếp não vào trong các phần của địa đại rằng: “‘Nên biết rằng địa đại được chỉ định qua hai mươi phương diện, sau khi đã thêm vào não’”. Hoặc, sự bao gồm của não trong đoạn Pāḷi nên được hiểu qua câu ‘yaṃ vā panaññampi kiñci’. Do đó, ở đây, câu ‘yaṃ vā panaññampi kiñci’ này, có liên quan đến trước và sau, (nên được hiểu là): “‘Nên biết rằng địa đại được chỉ định qua hai mươi phương diện, sau khi đã thêm vào não’, vì đã được nói ‘yaṃ vā panaññampi kiñci’”. Lại nữa, câu ‘yaṃ vā panaññampi kiñci’ nên được kết hợp với ‘trong ba phần còn lại’. ‘Tīsu koṭṭhāsesu’ là trong ba loại phần. Vì rằng, chúng không phải là ba phần (về số lượng). විස්සන්දනභාවෙනාති පග්ඝරණසභාවෙන. අප්පොතීති විසරති. පප්පොතීති පාපුණාති, සසම්භාරආපවසෙන චෙතං වුත්තං. සො හි විස්සන්දනභාවෙන සසම්භාරපථවීසඞ්ඛාතං තං තං ඨානං විසරති, පාපුණාති ච, ලක්ඛණාපවසෙනෙව වා. සොපි හි සහජාතඅඤ්ඤමඤ්ඤනිස්සයාදිපච්චයතාය සෙසභූතත්තයසඞ්ඛාතං තං තං ඨානං ද්‍රවභාවසිද්ධෙන විස්සන්දනභාවෙන ආබන්ධත්තං, ආසත්තත්තං, අවිප්පකිණ්ණඤ්ච කරොන්තං ‘‘අප්පොති පප්පොතී’’ති වත්තබ්බතං අරහතීති. ‘Vissandanabhāvena’ là do bản chất chảy ra. ‘Appoti’ là nó lan rộng. ‘Pappoti’ là nó đến được. Và điều này được nói theo nghĩa của thủy đại có các thành phần phụ thuộc. Vì rằng, do bản chất chảy ra, nó lan rộng và đến được nơi này nơi kia, được gọi là địa đại có các thành phần phụ thuộc. Hoặc, (điều này được nói) chỉ theo nghĩa của thủy đại đặc tính. Vì rằng, thủy đại đặc tính ấy cũng vậy, do là điều kiện qua (các duyên) như câu sanh, hỗ tương, y chỉ v.v..., trong khi làm cho có sự kết dính, sự dính liền, và sự không phân tán đối với nơi này nơi kia, được gọi là ba đại còn lại, bằng bản chất chảy ra được thành tựu do trạng thái lỏng, nên xứng đáng được gọi là ‘appoti, pappoti’. තෙජනවසෙනාති නිසිතභාවෙන තික්ඛභාවෙන. වුත්තනයෙනාති කම්මසමුට්ඨානාදිවසෙන ‘‘නානාවිධෙසූ’’ති ආපොධාතුයං වුත්තනයෙන. කුපිතෙනාති ඛුභිතෙන. උසුමජාතොති උස්මාභිභූතො. ජීරතීති ජිණ්ණො හොති. තෙජොධාතුවසෙන ලබ්භමානා ඉමස්මිං කායෙ ජරාපවත්ති පාකටජරාවසෙන වෙදිතබ්බාති දස්සෙතුං ‘‘ඉන්ද්‍රියවෙකල්ලත’’න්තිආදි වුත්තං. සරීරෙ පකතිඋසුමං අතික්කමිත්වා උණ්හභාවො සන්තාපො, සරීරස්ස දහනවසෙන පවත්තො මහාදාහො පරිදාහොති අයමෙතෙසං විසෙසො. යෙන ජීරීයතීති ච එකාහිකාදිජරරොගෙන ජරීයතීතිපි අත්ථො යුජ්ජති. සතක්ඛත්තුං තාපෙත්වා තාපෙත්වා සීතුදකෙ පක්ඛිපිත්වා උද්ධටා සප්පි ‘‘සතධොතසප්පී’’ති වදන්ති. අසිතන්ති භුත්තං. ඛායිතන්ති ඛාදිතං. සායිතන්ති අස්සාදිතං. සම්මා පරිපාකං ගච්ඡතීති සමවෙපාකිනියා ගහණියා වසෙන වුත්තං, අසම්මාපරිපාකොපි පන විසමවෙපාකිනියා තස්සා එව වසෙන වෙදිතබ්බො. රසාදිභාවෙනාති රසරුධිරමංසමෙදන්හාරුඅට්ඨිඅට්ඨිමිඤ්ජසුක්කවසෙන. විවෙකන්ති පුථුභාවං අඤ්ඤමඤ්ඤං විසදිසභාවං. අසිතාදිභෙදස්ස හි ආහාරස්ස පරිණාමෙ රසො හොති, තං පටිච්ච රසධාතු උප්පජ්ජතීති අත්ථො. එවං ‘‘රසස්ස පරිණාමෙ රුධිර’’න්තිආදිනා සබ්බං නෙතබ්බං. Tejanavasenāti có nghĩa là do tính cách sắc bén, do tính cách bén nhọn. Vuttanayenāti có nghĩa là do cách đã được nói, tức là do nghiệp sanh v.v… theo cách đã được nói trong thủy đại. Kupitenāti có nghĩa là do bị kích động. Usumajātoti có nghĩa là bị hơi nóng áp đảo. Jīratīti có nghĩa là trở nên già nua. Để chỉ ra rằng sự diễn tiến của trạng thái già trong thân này, có được do hỏa đại, cần được hiểu là trạng thái già rõ rệt, nên đã nói “indriyavekallata” (sự khiếm khuyết của các căn) v.v… Trong thân, trạng thái nóng vượt quá hơi ấm bình thường là santāpo (sự thiêu đốt); sự nóng lớn diễn ra với tính cách thiêu đốt thân là paridāho (sự thiêu đốt mãnh liệt). Đây là sự khác biệt giữa chúng. Và câu “yena jīrīyati” (do cái ấy mà bị sốt) cũng có nghĩa là bị sốt do bệnh sốt như sốt cách nhật v.v… là hợp lý. Bơ đã được đun nóng đi đun nóng lại một trăm lần rồi nhúng vào nước lạnh và vớt ra, họ gọi là “satadhotasappi” (bơ đã rửa trăm lần). Asitanti có nghĩa là đã ăn. Khāyitanti có nghĩa là đã nhai. Sāyitanti có nghĩa là đã nếm. Câu “sammā paripākaṃ gacchati” (đạt đến sự tiêu hóa tốt đẹp) được nói là do vị hỏa tiêu hóa đều; và sự không tiêu hóa tốt đẹp cũng cần được hiểu là do chính vị hỏa ấy tiêu hóa không đều. Rasādibhāvenāti có nghĩa là do tính cách của dịch vị v.v…, tức là do dịch vị, máu, thịt, mỡ, gân, xương, tủy xương, tinh. Vivekanti có nghĩa là sự riêng biệt, trạng thái riêng rẽ, trạng thái không giống nhau. Vì khi vật thực đã được ăn v.v… biến đổi thì có dịch vị; nghĩa là, do duyên sự biến đổi ấy mà dịch vị sanh khởi. Tương tự, “rasassa pariṇāme rudhiraṃ” (khi dịch vị biến đổi thì có máu) v.v… tất cả nên được hiểu theo cách này. වායනවසෙනාති සමුදීරණවසෙන, සවෙගගමනවසෙන වා. උග්ගාරහික්කාදීති එත්ථ ආදි-සද්දෙන උද්දෙකඛිපනාදිපවත්තනකවාතානං සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො[Pg.431]. උච්චාරපස්සාවාදීති ආදි-සද්දෙන පිත්තසෙම්හලසිකාකෙවලදුග්ගන්ධාදිනීහරණකානං සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. යදිපි කුච්ඡි-සද්දො උදරපරියායො, කොට්ඨ-සද්දෙන පන අන්තන්තරස්ස වුච්චමානත්තා තදවසිට්ඨො උදරප්පදෙසො ඉධ කුච්ඡි-සද්දෙන වුච්චතීති ආහ ‘‘කුච්ඡිසයා වාතාති අන්තානං බහිවාතා’’ති. සමිඤ්ජනපසාරණාදීති ආදි-සද්දෙන ආලොකනවිලොකනඋද්ධරණාතිහරණාදිකා සබ්බා කායිකකිරියා සඞ්ගහිතා. ‘‘අස්සාසපස්සාසා චිත්තසමුට්ඨානාවා’’ති එතෙන අස්සාසපස්සාසානං සරීරං මුඤ්චිත්වා පවත්ති නත්ථීති දීපෙති. න හි බහිද්ධා චිත්තසමුට්ඨානස්ස සම්භවො අත්ථීති. යදි එවං කථං ‘‘පස්සාසොති බහිනික්ඛමනනාසිකවාතො, දීඝනාසිකස්ස නාසිකග්ගං, ඉතරස්ස උත්තරොට්ඨං ඵුසන්තො පවත්තතී’’ති වචනං? තං නික්ඛමනාකාරෙන පවත්තියා චිත්තසමුට්ඨානස්ස, සන්තානෙ පවත්තඋතුසමුට්ඨානස්ස ච වසෙන වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං. සබ්බත්ථාති ආපොධාතුආදීනං තිස්සන්නං ධාතූනං නිද්දෙසං සන්ධායාහ. තත්ථ ආපොධාතුනිද්දෙසෙ ‘‘යං වා පනඤ්ඤ’’න්ති ඉමිනා සම්භවස්ස, තෙජොධාතුනිද්දෙසෙ සරීරෙ පාකතිකඋස්මාය, වායොධාතුනිද්දෙසෙ ධමනිජාලානුසටස්ස තත්ථ තත්ථ චම්මඛීලපීළකාදිනිබ්බත්තකවායුනො සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. සමිඤ්ජනාදිනිබ්බත්තකවාතා චිත්තසමුට්ඨානාව. යදි එවං, කථං ‘‘පුරිමා පඤ්ච චතුසමුට්ඨානා’’ති වචනං? න හි සමිඤ්ජනාදිනිබ්බත්තකා එව අඞ්ගමඞ්ගානුසාරිනො වාතා, අථ ඛො තදඤ්ඤෙපීති නත්ථි විරොධො. Vāyanavasenāti có nghĩa là do tính cách chuyển động, hoặc do tính cách đi có tốc độ. Uggārahikkādīti: Ở đây, trong câu này, bằng từ “ādi” (v.v…), cần hiểu là bao gồm các loại gió gây ra sự trào ngược, hắt hơi v.v… Uccārapassāvādīti: Bằng từ “ādi”, cần hiểu là bao gồm các loại gió đưa ra mật, đàm, nước dãi, và các mùi hôi thối khác. Mặc dù từ “kucchi” là đồng nghĩa với “udara” (bụng), nhưng vì từ “koṭṭha” (khoang) được nói đến là phần bên trong ruột, nên ở đây phần bụng còn lại được gọi bằng từ “kucchi”. Do đó, ngài đã nói “kucchisayā vātāti antānaṃ bahivātā” (gió ở trong bụng là gió ở bên ngoài ruột). Samiñjanapasāraṇādīti: Bằng từ “ādi”, tất cả các hành động của thân như nhìn thẳng, liếc nhìn, nhấc lên, đưa tới v.v… được bao gồm. Bằng câu “assāsapassāsā cittasamuṭṭhānāvā” (hơi thở vô, hơi thở ra là do tâm sanh), điều này chỉ ra rằng hơi thở vô và hơi thở ra không thể diễn ra ngoài thân. Vì không có sự sanh khởi của sắc do tâm sanh ở bên ngoài. Nếu vậy, câu “passāsoti bahinikkhamananāsikavāto, dīghanāsikassa nāsikaggaṃ, itarassa uttaroṭṭhaṃ phusanto pavattatī” (hơi thở ra là gió mũi đi ra ngoài, đối với người mũi dài thì chạm vào chóp mũi, đối với người khác thì chạm vào môi trên mà diễn ra) nên được hiểu như thế nào? Cần hiểu rằng điều đó được nói là do sự diễn tiến theo cách đi ra ngoài và do sắc do thời tiết sanh diễn ra trong dòng tương tục của sắc do tâm sanh. Sabbatthāti: Ngài nói từ này là nhắm đến sự trình bày về ba đại là thủy đại v.v… Trong đó, trong phần trình bày về thủy đại, bằng câu “yaṃ vā panaññaṃ”, cần hiểu là bao gồm cả tinh dịch; trong phần trình bày về hỏa đại, cần hiểu là bao gồm hơi ấm tự nhiên trong thân; trong phần trình bày về phong đại, cần hiểu là bao gồm loại gió lan tỏa theo mạng lưới mạch máu và gây ra mụn nhọt, mụn trứng cá v.v… ở các nơi. Các loại gió gây ra sự co duỗi v.v… chỉ là do tâm sanh. Nếu vậy, câu “purimā pañca catusamuṭṭhānā” (năm loại đầu tiên là do bốn nguyên nhân sanh) nên được hiểu như thế nào? Không phải chỉ có các loại gió gây ra sự co duỗi v.v… mới là gió lưu chuyển khắp các chi lớn nhỏ, mà các loại gió khác cũng vậy. Do đó, không có sự mâu thuẫn. ඉතීති වුත්තප්පකාරපරාමසනං. තෙනාහ ‘‘වීසතියා ආකාරෙහී’’තිආදි. එත්ථාති එතස්මිං විත්ථාරතො ආගතෙ ධාතුකම්මට්ඨානෙති අත්ථො. තෙන අයං වණ්ණනා න කෙවලං මහාහත්ථිපදූපමස්සෙව (ම. නි. 1.300 ආදයො), අථ ඛො මහාරාහුලොවාද- (ම. නි. 2.113 ආදයො) ධාතුවිභඞ්ගසුත්තානම්පි (ම. නි. 3.342 ආදයො) අත්ථසංවණ්ණනා හොතියෙවාති දස්සිතං හොති. භාවනානයෙපි එසෙව නයො. තථා හි වුත්තං ‘‘එවං රාහුලොවාදධාතුවිභඞ්ගෙසුපී’’ති. Itīti là từ dùng để tóm tắt lại các loại đã được nói đến. Do đó, ngài đã nói “vīsatiyā ākārehī” (bằng hai mươi phương diện) v.v… Etthāti có nghĩa là “trong đề mục thiền về tứ đại này đã được trình bày một cách chi tiết”. Bằng từ đó, điều được chỉ ra là: bài giải thích này không chỉ là bài giải thích ý nghĩa của riêng kinh Mahāhatthipadūpama (Đại Dụ Dấu Chân Voi), mà còn là bài giải thích ý nghĩa của các kinh Mahārāhulovāda (Đại Giáo Giới La-hầu-la) và Dhātuvibhaṅga (Phân Biệt Giới) nữa. Trong phương pháp tu tập cũng theo cách này. Thật vậy, đã được nói trước đây rằng “evaṃ rāhulovādadhātuvibhaṅgesupi” (cũng vậy trong các kinh Giáo Giới La-hầu-la và Phân Biệt Giới). 308. භාවනානයෙති භාවනාය නයෙ. යෙන කම්මට්ඨානභාවනා ඉජ්ඣති, තස්මිං භාවනාවිධිම්හීති අත්ථො. එත්ථාති ධාතුකම්මට්ඨානෙ. යස්මා යෙසං ‘‘තික්ඛපඤ්ඤො නාතිතික්ඛපඤ්ඤො’’ති ඉමෙසං දුවිධානං පුග්ගලානං වසෙන ඉදං කම්මට්ඨානං ද්විධා ආගතං ද්විධා දෙසිතං, තස්මා කම්මට්ඨානාභිනිවෙසොපි තෙසං ද්විධාව ඉච්ඡිතබ්බොති තං තාව දස්සෙතුං ‘‘තික්ඛපඤ්ඤස්ස භික්ඛුනො’’තිආදි [Pg.432] ආරද්ධං. ලොමා පථවීධාතූතීති එත්ථ ඉති-සද්දො ආදිඅත්ථො. එවං විත්ථාරතො ධාතුපරිග්ගහොති ‘‘කෙසා පථවීධාතු, ලොමා පථවීධාතූ’’තිආදිනා එවං ද්වාචත්තාලීසාය ආකාරෙහි විත්ථාරතො ධාතුකම්මට්ඨානපරිග්ගහො. පපඤ්චතොති දන්ධතො සණිකතො. යං ථද්ධලක්ඛණන්ති කෙසාදීසු යං ථද්ධලක්ඛණං කක්ඛළභාවො. යං ආබන්ධනලක්ඛණන්තිආදීසුපි එසෙව නයො. එවං මනසි කරොතොති වත්ථුං අනාමසිත්වා එවං ලක්ඛණමත්තතො මනසිකාරං පවත්තෙන්තස්ස. අස්සාති තික්ඛපඤ්ඤස්ස. කම්මට්ඨානං පාකටං හොතීති යොගකම්මස්ස පවත්තිට්ඨානභූතං තදෙව ලක්ඛණං විභූතං හොති, තස්ස වා ලක්ඛණස්ස සුට්ඨු උපට්ඨානතො තං ආරබ්භ පවත්තමානං මනසිකාරසඞ්ඛාතං කම්මට්ඨානං විභූතං විසදං හොති, තික්ඛපඤ්ඤස්ස ඉන්ද්‍රියපාටවෙන සංඛිත්තරුචිභාවතො. සබ්බසො මන්දපඤ්ඤස්ස භාවනාව න ඉජ්ඣතීති ආහ ‘‘නාතිතික්ඛපඤ්ඤස්සා’’ති. එවං මනසි කරොතොති වුත්තනයෙන සඞ්ඛෙපතො මනසි කරොතො. අන්ධකාරං අවිභූතං හොතීති අනුපට්ඨානතො අන්ධං විය කරොන්තං අපාකටං හොති කම්මට්ඨානන්ති යොජනා. පුරිමනයෙනාති ‘‘කෙසා පථවීධාතූ’’තිආදිනා පුබ්බෙ වුත්තනයෙන. වත්ථුආමසනෙන විත්ථාරතො මනසි කරොන්තස්ස පාකටං හොති කම්මට්ඨානං, නාතිතික්ඛපඤ්ඤස්ස අඛිප්පනිසන්තිතාය විත්ථාරරුචිභාවතො. 308. Bhāvanānayeti có nghĩa là bhāvanāya naye (trong phương pháp tu tập). Có nghĩa là trong phương pháp tu tập mà nhờ đó việc tu tập đề mục thiền được thành tựu. Ettha có nghĩa là trong đề mục thiền về các giới. Bởi vì đề mục thiền này được thuyết giảng theo hai cách, tùy theo hai loại người là “người có trí tuệ sắc bén” và “người có trí tuệ không quá sắc bén”, do đó, sự bắt đầu thực hành đề mục thiền đối với họ cũng nên được hiểu theo hai cách. Để chỉ ra điều đó, đoạn văn bắt đầu bằng “tikkhapaññassa bhikkhuno” (đối với vị tỳ khưu có trí tuệ sắc bén) đã được bắt đầu. Trong câu “Lomā pathavīdhātūti” (lông là địa đại), từ iti có nghĩa là bắt đầu (vân vân). “Sự liễu tri các giới một cách chi tiết như vậy” có nghĩa là sự liễu tri đề mục thiền về các giới một cách chi tiết theo bốn mươi hai phương diện, bắt đầu bằng “tóc là địa đại, lông là địa đại”. Papañcato có nghĩa là dandhato saṇikato (một cách chậm rãi, từ từ). Yaṃ thaddhalakkhaṇanti (cái gì có đặc tính cứng) có nghĩa là đặc tính cứng, trạng thái thô cứng trong tóc, v.v. Yaṃ ābandhanalakkhaṇantiādīsupi eseva nayo (cũng tương tự như vậy đối với cái gì có đặc tính kết dính, v.v.). Evaṃ manasi karoto (vị ấy tác ý như vậy) có nghĩa là đối với người khởi lên sự tác ý chỉ thuần túy về đặc tính như vậy mà không tiếp xúc đến đối tượng (vật). Assa có nghĩa là của người có trí tuệ sắc bén. Kammaṭṭhānaṃ pākaṭaṃ hoti (đề mục thiền trở nên rõ ràng) có nghĩa là chính đặc tính ấy, vốn là nền tảng cho công phu của hành giả, trở nên hiển lộ; hoặc do đặc tính ấy hiện khởi một cách tốt đẹp, nên đề mục thiền được gọi là sự tác ý, vốn diễn tiến bằng cách lấy đặc tính ấy làm đối tượng, trở nên hiển lộ, trong sáng, do sự sắc bén của các căn và do sở thích tóm tắt của người có trí tuệ sắc bén. Bởi vì đối với người có trí tuệ chậm lụt, sự tu tập hoàn toàn không thành tựu, nên ngài nói “nātitikkhapaññassā” (đối với người có trí tuệ không quá sắc bén). Evaṃ manasi karoto (vị ấy tác ý như vậy) có nghĩa là đối với người tác ý một cách tóm tắt theo phương pháp đã nói. Andhakāraṃ avibhūtaṃ hoti (trở nên tối tăm, không hiển lộ) – cách nối kết là: do không hiện khởi, đề mục thiền trở nên không rõ ràng, giống như làm cho bị mù. Purimanayena (theo phương pháp trước) có nghĩa là theo phương pháp đã được nói trước đây, bắt đầu bằng “tóc là địa đại”. Đối với người tác ý một cách chi tiết bằng cách tiếp xúc đến đối tượng, đề mục thiền trở nên rõ ràng, do người có trí tuệ không quá sắc bén không có khả năng thẩm xét nhanh chóng và có sở thích chi tiết. ඉදානි යථාවුත්තමත්ථං උපමාය විභාවෙතුං ‘‘යථා ද්වීසු භික්ඛූසූ’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ පෙය්‍යාලමුඛන්ති පෙය්‍යාලපාළියා මුඛභූතං ද්වාරභූතං ආදිතො වාරං, වාරද්වයං වා. විත්ථාරෙත්වාති අනවසෙසතො සජ්ඣායිත්වා. උභතොකොටිවසෙනෙවාති තස්ස තස්ස වාරස්ස ආදිඅන්තග්ගහණවසෙනෙව. ඔට්ඨපරියාහතමත්තන්ති ඔට්ඨානං සම්ඵුසනමත්තං. යථා ගන්ථපරිවත්තනෙ තික්ඛපඤ්ඤස්ස භික්ඛුනො සඞ්ඛෙපො රුච්චති, න විත්ථාරො. ඉතරස්ස ච විත්ථාරො රුච්චති, න සඞ්ඛෙපො, එවං භාවනානයෙපීති උපමාසංසන්දනං වෙදිතබ්බං. Bây giờ, để làm sáng tỏ ý nghĩa đã được nói bằng một ví dụ, đoạn văn bắt đầu bằng “yathā dvīsu bhikkhūsū” (ví như giữa hai vị tỳ khưu) đã được nói đến. Trong đó, peyyālamukha (phần đầu của đoạn tỉnh lược) có nghĩa là phần đầu, phần cửa ngõ, là một đoạn hay hai đoạn đầu của bản văn tỉnh lược (peyyālapāḷi). Vitthāretvā (sau khi đọc chi tiết) có nghĩa là sau khi tụng đọc không bỏ sót. Ubhatokoṭivaseneva (chỉ bằng cách nắm bắt hai đầu) có nghĩa là chỉ bằng cách nắm bắt phần đầu và phần cuối của mỗi đoạn văn tương ứng. Oṭṭhapariyāhatamatta (chỉ vừa chạm môi) có nghĩa là chỉ vừa chạm vào môi. Cần phải hiểu sự liên kết của ví dụ như sau: Ví như trong việc tụng đọc kinh điển, vị tỳ khưu có trí tuệ sắc bén ưa thích sự tóm tắt, không ưa thích sự chi tiết. Còn đối với vị kia, vị ấy ưa thích sự chi tiết, không ưa thích sự tóm tắt. Cũng vậy, trong phương pháp tu tập cũng thế. තස්මාති යස්මා තික්ඛපඤ්ඤස්ස සඞ්ඛෙපො, නාතිතික්ඛපඤ්ඤස්ස ච විත්ථාරො සප්පායො, තස්මා. යස්මා කම්මට්ඨානං අනුයුඤ්ජිතුකාමස්ස සීලවිසොධනාදිපුබ්බකිච්චං ඉච්ඡිතබ්බං, තං සබ්බාකාරසම්පන්නං හෙට්ඨා වුත්තමෙවාති ඉධ න ආමට්ඨං. යස්මා පන විවෙකට්ඨකායස්ස, විවෙකට්ඨචිත්තස්සෙව ච භාවනා ඉජ්ඣති[Pg.433], න ඉතරස්ස, තස්මා තදුභයං දස්සෙන්තො ‘‘රහොගතෙන පටිසල්ලීනෙනා’’ති ආහ. තත්ථ රහොගතෙනාති රහසි ගතෙන, එකාකිනා භාවනානුකූලට්ඨානං උපගතෙනාති අත්ථො. පටිසල්ලීනෙනාති පති පති පුථුත්තාරම්මණතො චිත්තං නිසෙධෙත්වා කම්මට්ඨානෙ සල්ලීනෙන, තත්ථ සංසිලිට්ඨචිත්තෙනාති අත්ථො. සකලම්පි අත්තනො රූපකායං ආවජ්ජෙත්වාති උද්ධං පාදතලා, අධො කෙසමත්ථකා, තිරියං තචපරියන්තං සබ්බම්පි අත්තනො කරජකායං ධාතුවසෙන මනසි කරොන්තො යස්මා චාතුමහාභූතිකො අයං කායො, තස්මා ‘‘අත්ථි ඉමස්මිං කායෙ පථවීධාතු ආපොධාතු තෙජොධාතු වායොධාතූ’’ති චතුමහාභූතවසෙන සමන්නාහරිත්වාති අත්ථො. ඉදානි තාසං ධාතූනං ලක්ඛණතො, උපට්ඨානාකාරතො ච මනසිකාරවිධිං දස්සෙතුං ‘‘යො ඉමස්මිං කායෙ’’තිආදි වුත්තං. Tasmā (do đó): Bởi vì sự tóm tắt là thích hợp cho người có trí tuệ sắc bén, và sự chi tiết là thích hợp cho người có trí tuệ không quá sắc bén, do đó. Bởi vì người muốn thực hành đề mục thiền cần phải thực hiện các phận sự sơ khởi như thanh lọc giới hạnh, và phận sự đó, vốn đầy đủ mọi phương diện, đã được nói đến ở phần dưới, nên ở đây không đề cập đến. Hơn nữa, bởi vì sự tu tập chỉ thành tựu đối với người có thân an trú trong sự độc cư và tâm an trú trong sự độc cư, chứ không phải đối với người khác, do đó, để chỉ ra cả hai điều này, ngài đã nói “rahogatena paṭisallīnena” (đã đi đến nơi vắng vẻ, trong sự ẩn dật). Trong đó, rahogatena có nghĩa là đã đi đến nơi vắng vẻ, một mình, đã đến một nơi thích hợp cho việc tu tập. Paṭisallīnena có nghĩa là đã ngăn chặn tâm khỏi các đối tượng khác nhau, và đã chuyên chú vào đề mục thiền, với tâm gắn bó chặt chẽ vào đó. Sakalampi attano rūpakāyaṃ āvajjetvā (sau khi hướng tâm đến toàn bộ sắc thân của mình) có nghĩa là tác ý theo phương diện các giới đối với toàn bộ thân do nghiệp sanh (karajakāya) của mình – phía trên từ lòng bàn chân, phía dưới từ ngọn tóc, và ngang đến da làm giới hạn. Bởi vì thân này được cấu tạo từ bốn đại giới, do đó, ý nghĩa là “sau khi suy xét theo phương diện bốn đại giới rằng ‘trong thân này có địa đại, thủy đại, hỏa đại, phong đại’”. Bây giờ, để chỉ ra phương pháp tác ý theo đặc tính và theo cách thức hiện khởi của các giới ấy, đoạn văn bắt đầu bằng “yo imasmiṃ kāye” (bất cứ cái gì trong thân này) đã được nói đến. තත්ථ ථද්ධභාවොති ලක්ඛණමාහ. ථද්ධත්තලක්ඛණා හි පථවීධාතු. ඛරභාවොති උපට්ඨානාකාරං, ඤාණෙන ගහෙතබ්බාකාරන්ති අත්ථො. ද්‍රවභාවො ලක්ඛණං ආපොධාතුයා පග්ඝරණසභාවත්තා. ආබන්ධනං උපට්ඨානාකාරො. උණ්හභාවො ලක්ඛණං තෙජොධාතුයා උස්මාසභාවත්තා. පරිපාචනං උපට්ඨානාකාරො. විත්ථම්භනං ලක්ඛණං වායොධාතුයා උපත්ථම්භනසභාවත්තා. සමුදීරණං උපට්ඨානාකාරො, උපට්ඨානාකාරො ච නාම ධාතූනං සකිච්චකරණවසෙන ඤාණස්ස විභූතාකාරො. කස්මා පනෙත්ථ උභයග්ගහණං? පුග්ගලජ්ඣාසයතො. එකච්චස්ස හි ධාතුයො මනසි කරොන්තස්ස තා සභාවතො ගහෙතබ්බතං ගච්ඡන්ති, එකච්චස්ස සකිච්චකරණතො, යො රසොති වුච්චති. තත්‍රායං යොගී ධාතුයො මනසි කරොන්තො ආදිතො පච්චෙකං සලක්ඛණතො, සරසතොපි පරිග්ගණ්හාති. තෙනාහ ‘‘යො ඉමස්මිං කායෙ ථද්ධභාවො වා ඛරභාවො වා…පෙ… එවං සංඛිත්තෙන ධාතුයො පරිග්ගහෙත්වා’’ති. තත්ථ පරිග්ගහෙත්වාති පරිග්ගාහකභූතෙන ඤාණෙන ධාතුයො ලක්ඛණතො, රසතො වා පරිච්ඡිජ්ජ ගහෙත්වා. අයං තාව සංඛිත්තතො භාවනානයෙ කම්මට්ඨානාභිනිවෙසො. Trong đó, bằng từ thaddhabhāvo (trạng thái cứng), ngài nói lên đặc tính. Quả vậy, địa đại có đặc tính là sự cứng chắc. Bằng từ kharabhāvo (trạng thái thô), (ngài nói lên) cách thức hiện khởi, có nghĩa là cách thức cần được nắm bắt bằng trí tuệ. Trạng thái lỏng là đặc tính của thủy đại, do nó có tự tánh chảy đi. Sự kết dính là cách thức hiện khởi. Trạng thái nóng là đặc tính của hỏa đại, do nó có tự tánh nóng. Sự làm cho chín muồi là cách thức hiện khởi. Sự căng phồng (vitthambhana) là đặc tính của phong đại, do nó có tự tánh nâng đỡ. Sự chuyển động là cách thức hiện khởi. Và cách thức hiện khởi chính là cách thức hiển lộ đối với trí tuệ thông qua việc các giới thực hiện chức năng riêng của chúng. Tại sao ở đây lại đề cập đến cả hai? Do khuynh hướng của mỗi cá nhân. Quả vậy, đối với một số người, khi tác ý đến các giới, chúng trở nên có thể được nắm bắt theo tự tánh. Đối với một số người khác, (chúng được nắm bắt) theo chức năng, cái được gọi là phận sự (rasa). Trong đó, vị hành giả này, khi tác ý đến các giới, ngay từ đầu đã liễu tri chúng một cách riêng rẽ theo đặc tính riêng và cũng theo phận sự riêng của chúng. Do đó, ngài đã nói: “yo imasmiṃ kāye thaddhabhāvo vā kharabhāvo vā… vân vân… evaṃ saṃkhittena dhātuyo pariggahetvā” (bất cứ cái gì trong thân này là trạng thái cứng hay trạng thái thô… vân vân… sau khi đã liễu tri các giới một cách tóm tắt như vậy). Trong đó, pariggahetvā (sau khi đã liễu tri) có nghĩa là sau khi đã xác định và nắm bắt các giới theo đặc tính hoặc theo phận sự của chúng bằng trí tuệ có khả năng liễu tri. Đây, một cách tóm tắt, là sự bắt đầu thực hành đề mục thiền trong phương pháp tu tập. එවං පන ධාතුයො පරිග්ගහෙත්වා ‘‘අත්ථි ඉමස්මිං කායෙ පථවීධාතු ථද්ධභාවො වා ඛරභාවො වා, ආපොධාතු ද්‍රවභාවො වා ආබන්ධනභාවො වා, තෙජොධාතු උණ්හභාවො වා පරිපාචනභාවො වා, වායොධාතු විත්ථම්භනභාවො [Pg.434] වා සමුදීරණභාවො වා’’ති එවං ලක්ඛණාදීහි සද්ධිංයෙව ධාතුයො මනසි කරොන්තෙන කාලසතම්පි කාලසහස්සම්පි පුනප්පුනං ආවජ්ජිතබ්බං මනසි කාතබ්බං, තක්කාහතං විතක්කපරියාහතං කාතබ්බං. තස්සෙවං මනසි කරොතො යං ලක්ඛණාදීසු සුපාකටං හුත්වා උපට්ඨාති, තදෙව ගහෙත්වා ඉතරං විස්සජ්ජෙත්වා තෙන සද්ධිං ‘‘පථවීධාතු ආපොධාතූ’’තිආදිනා මනසිකාරො පවත්තෙතබ්බො. එවං මනසි කරොන්තෙන හි අනුපුබ්බතො, නාතිසීඝතො, නාතිසණිකතො, වික්ඛෙපපටිබාහනතො, පණ්ණත්තිසමතික්කමනතො, අනුපට්ඨානමුඤ්චනතො, ලක්ඛණතො, තයො ච සුත්තන්තාති ඉමෙහි දසහාකාරෙහි මනසිකාරකොසල්ලං අනුට්ඨාතබ්බං. Lại nữa, sau khi nắm bắt các giới như vậy, vị hành giả tác ý các giới cùng với các tướng v.v... như sau: ‘Trong thân này có địa đại là trạng thái cứng chắc hoặc trạng thái thô ráp, thủy đại là trạng thái lỏng hoặc trạng thái kết dính, hỏa đại là trạng thái nóng hoặc trạng thái làm chín mùi, phong đại là trạng thái chống đỡ hoặc trạng thái chuyển động,’ nên hướng tâm, nên tác ý lặp đi lặp lại cả trăm lần, cả ngàn lần, nên làm cho bị tầm đánh vào, bị tầm tác động khắp nơi. Đối với vị ấy đang tác ý như vậy, cái gì trong số các tướng v.v... trở nên rất rõ ràng và hiện khởi, chỉ nên nắm lấy cái đó, từ bỏ cái khác, và cùng với cái đó, sự tác ý nên được tiến hành bằng cách (niệm) ‘địa đại, thủy đại’ v.v... Thật vậy, vị hành giả tác ý như vậy nên thực hành sự thiện xảo trong tác ý bằng mười cách này: theo thứ tự, không quá nhanh, không quá chậm, bằng cách ngăn trừ phóng dật, bằng cách vượt qua chế định, bằng cách từ bỏ cái không hiện khởi, theo tướng, và ba bài kinh. තත්ථ අනුපුබ්බතොති අනුපටිපාටිතො ආචරියස්ස සන්තිකෙ උග්ගහිතපටිපාටිතො, සා ච දෙසනාපටිපාටියෙව. එවං අනුපුබ්බතො මනසි කරොන්තෙනාපි නාතිසීඝතො මනසි කාතබ්බං. අතිසීඝතො මනසි කරොතො හි අපරාපරං කම්මට්ඨානමනසිකාරො නිරන්තරං පවත්තති, කම්මට්ඨානං පන අවිභූතං හොති, න විසෙසං ආවහති. තස්මා නාතිසීඝතො මනසි කාතබ්බං. යථා ච නාතිසීඝතො, එවං නාතිසණිකතොපි. අතිසණිකතො මනසි කරොතො හි කම්මට්ඨානං පරියොසානං න ගච්ඡති, විසෙසාධිගමස්ස පච්චයො න හොති. අතිසීඝං අතිසණිකඤ්ච මග්ගං ගච්ඡන්තා පුරිසා එත්ථ නිදස්සෙතබ්බා. වික්ඛෙපපටිබාහනතොති කම්මට්ඨානං විස්සජ්ජෙත්වා බහිද්ධා පුථුත්තාරම්මණෙ චෙතසො වික්ඛෙපො පටිබාහිතබ්බො. බහිද්ධා වික්ඛෙපෙ හි සති කම්මට්ඨානා පරිහායති පරිධංසති. එකපදිකමග්ගගාමී පුරිසො චෙත්ථ නිදස්සෙතබ්බො. පණ්ණත්තිසමතික්කමනතොති ‘‘යා අයං පථවීධාතූ’’තිආදිකා පණ්ණත්ති, තං අතික්කමිත්වා ලක්ඛණෙසු එව චිත්තං ඨපෙතබ්බං. Trong đó, 'theo thứ tự' nghĩa là theo tuần tự, theo thứ tự đã học hỏi nơi vị thầy, và đó chính là thứ tự của bài giảng. Dù tác ý theo thứ tự như vậy, cũng nên tác ý không quá nhanh. Thật vậy, đối với người tác ý quá nhanh, sự tác ý đề mục thiền diễn tiến liên tục hết lần này đến lần khác, nhưng đề mục thiền lại không rõ ràng, không mang lại sự đặc biệt. Do đó, nên tác ý không quá nhanh. Và như không quá nhanh, cũng vậy, không quá chậm. Thật vậy, đối với người tác ý quá chậm, đề mục thiền không đi đến kết quả, không trở thành duyên cho sự chứng đắc đặc biệt. Ở đây, nên chỉ ra (ví dụ về) những người đi trên đường quá nhanh và quá chậm. 'Bằng cách ngăn trừ phóng dật' nghĩa là nên ngăn chặn sự phóng dật của tâm vào các đối tượng khác nhau bên ngoài, sau khi đã từ bỏ đề mục thiền. Thật vậy, khi có sự phóng dật ra bên ngoài, vị ấy bị suy thoái, bị rơi rớt khỏi đề mục thiền. Ở đây, nên chỉ ra (ví dụ về) người đi trên con đường chỉ rộng bằng một bàn chân. 'Bằng cách vượt qua chế định' nghĩa là chế định nào như ‘đây là địa đại’ v.v..., nên vượt qua chế định đó và đặt tâm chỉ vào các tướng mà thôi. එවං පණ්ණත්තිං විජහිත්වා කක්ඛළලක්ඛණාදීසු එව මනසිකාරං පවත්තෙන්තස්ස ලක්ඛණානි සුපාකටානි සුවිභූතානි හුත්වා උපට්ඨහන්ති. තස්සෙවං පුනප්පුනං මනසිකාරවසෙන චිත්තං ආසෙවනං ලභති. සබ්බො රූපකායො ධාතුමත්තතො උපට්ඨාති සුඤ්ඤො නිස්සත්තො නිජ්ජීවො යන්තං විය යන්තසුත්තෙන අපරාපරං පරිවත්තමානො. සචෙ පන බහිද්ධාපි මනසිකාරං උපසංහරති, අථස්ස ආහිණ්ඩන්තා මනුස්සතිරච්ඡානාදයො සත්තාකාරං විජහිත්වා [Pg.435] ධාතුසමූහවසෙනෙව උපට්ඨහන්ති, තෙහි කරියමානා කිරියා ධාතුමයෙන යන්තෙන පවත්තියමානා හුත්වා උපට්ඨාති, තෙහි අජ්ඣොහරියමානං පානභොජනාදි ධාතුසඞ්ඝාතෙ පක්ඛිප්පමානො ධාතුසඞ්ඝාතො විය උපට්ඨාති. අථස්ස තථා ලද්ධාසෙවනම්පි චිත්තං යදි අච්චාරද්ධවීරියතාය උද්ධච්චවසෙන වා අතිලීනවීරියතාය කොසජ්ජවසෙන වා භාවනාවිධිං න ඔතරෙය්‍ය, තදා අධිචිත්තසුත්තං (අ. නි. 3.103), අනුත්තරසීතිභාවසුත්තං (අ. නි. 6.85), බොජ්ඣඞ්ගසුත්තන්ති (සං. නි. 5.194-195) ඉමෙසු තීසු සුත්තෙසු ආගතනයෙන වීරියසමාධියොජනා කාතබ්බා. තෙන වුත්තං ‘‘තයො ච සුත්තන්තා’’ති. එවං පන වීරියසමතං යොජෙත්වා තස්මිංයෙව ලක්ඛණෙ මනසිකාරං පවත්තෙන්තස්ස යදා සද්ධාදීනි ඉන්ද්‍රියානි ලද්ධසමතානි සුවිසදානි පවත්තන්ති, තදා අසද්ධියාදීනං දූරීභාවෙන සාතිසයං ථාමප්පත්තෙහි සත්තහි බලෙහි ලද්ධූපත්ථම්භානි විතක්කාදීනි ඣානඞ්ගානි පටුතරානි හුත්වා පාතුභවන්ති, තෙසං උජුවිපච්චනීකතාය නීවරණානි වික්ඛම්භිතානියෙව හොන්ති සද්ධිං තදෙකට්ඨෙහි පාපධම්මෙහි. එත්තාවතා චානෙන උපචාරජ්ඣානං සමධිගතං හොති ධාතුලක්ඛණාරම්මණං. තෙන වුත්තං ‘‘පුනප්පුනං පථවීධාතු ආපොධාතූති…පෙ… උපචාරමත්තො සමාධි උප්පජ්ජතී’’ති. Đối với vị hành giả tiến hành tác ý chỉ vào các tướng như tướng cứng chắc v.v..., sau khi đã từ bỏ chế định như vậy, các tướng hiện khởi trở nên rất rõ ràng, rất minh bạch. Đối với vị ấy, do tác ý lặp đi lặp lại như vậy, tâm đạt được sự thuần thục. Toàn bộ thân sắc hiện khởi chỉ là các giới, trống không, không có chúng sanh, không có sinh mạng, vận hành liên tục như một cỗ máy bằng dây máy. Lại nữa, nếu vị ấy hướng sự tác ý ra bên ngoài, bấy giờ đối với vị ấy, những người và loài bàng sanh v.v... đang đi lại, sau khi đã từ bỏ hình tướng chúng sanh, hiện khởi chỉ do năng lực của một khối các giới; hành động được thực hiện bởi họ hiện khởi như được vận hành bởi một cỗ máy làm bằng các giới; thức uống, thức ăn v.v... được họ tiêu thụ hiện khởi như một khối các giới được đặt vào trong một khối các giới. Bấy giờ, nếu tâm của vị ấy, dù đã đạt được sự thuần thục như vậy, không đi vào con đường tu tập do tinh tấn quá mức vì năng lực của trạo cử, hoặc do tinh tấn quá thụ động vì năng lực của biếng nhác, thì nên thực hiện việc kết hợp tinh tấn và định theo phương pháp đã được trình bày trong ba bài kinh này: Adhicittasutta, Anuttarasītibhāvasutta, và Bojjhaṅgasutta. Do đó, đã nói rằng ‘và ba bài kinh’. Lại nữa, khi vị hành giả kết hợp sự quân bình tinh tấn như vậy và tiến hành tác ý chỉ vào tướng đó, khi các quyền như tín v.v... diễn tiến đã đạt được sự quân bình và rất trong sạch, bấy giờ, do sự xa lìa của bất tín v.v..., các thiền chi như tầm v.v..., được hỗ trợ bởi bảy lực đã đạt đến sức mạnh vượt trội, trở nên sắc bén hơn và xuất hiện. Do sự đối nghịch trực tiếp của chúng, các triền cái cùng với các ác pháp có cùng nền tảng chắc chắn bị trấn áp. Và đến mức độ này, vị ấy đã chứng đắc cận hành thiền có tướng của các giới làm đối tượng. Do đó, đã nói rằng: ‘Lặp đi lặp lại (niệm) địa đại, thủy đại... cho đến khi... định chỉ ở mức cận hành sanh khởi’. තත්ථ ධාතුමත්තතොති විසෙසනිවත්තිඅත්ථො මත්ත-සද්දො. තෙන යං ඉතො බාහිරකා, ලොකියමහාජනො ච ‘‘සත්තො ජීවො’’තිආදිකං විසෙසං ඉමස්මිං අත්තභාවෙ අවිජ්ජමානං විකප්පනාමත්තෙනෙව සමාරොපෙන්ති, තං නිවත්තෙති. තෙනෙවාහ ‘‘නිස්සත්තතො නිජ්ජීවතො’’ති. ආවජ්ජිතබ්බන්ති සමන්නාහරිතබ්බං. මනසි කාතබ්බන්ති පුනප්පුනං භාවනාවසෙන ධාතුමත්තතො ධාතුලක්ඛණං මනසි ඨපෙතබ්බං. පච්චවෙක්ඛිතබ්බන්ති තදෙව ධාතුලක්ඛණං පති පති අවෙක්ඛිතබ්බං, භාවනාසිද්ධෙන ඤාණචක්ඛුනා අපරාපරං පච්චක්ඛතො පස්සිතබ්බං. Trong đó, trong cụm từ 'dhātumattato', từ 'matta' có nghĩa là loại bỏ sự đặc biệt hóa. Do đó, nó loại bỏ sự đặc biệt hóa nào như ‘chúng sanh’, ‘sinh mạng’ v.v... mà những người ngoại đạo và đám đông thế gian, chỉ bằng sự tưởng tượng, gán cho tự thân này trong khi chúng không thực sự tồn tại. Chính vì vậy, Ngài đã nói ‘không có chúng sanh, không có sinh mạng’. ‘Āvajjitabbaṃ’ (nên hướng tâm) nghĩa là nên chú tâm. ‘Manasi kātabbaṃ’ (nên tác ý) nghĩa là nên đặt tướng của các giới vào tâm lặp đi lặp lại do năng lực của sự tu tập, (xem chúng) chỉ là các giới. ‘Paccavekkhitabbaṃ’ (nên quán xét) nghĩa là nên xem xét chính tướng của các giới đó một cách riêng biệt, nên thấy trực tiếp hết lần này đến lần khác bằng tuệ nhãn thành tựu do tu tập. තස්සෙවං වායමමානස්සාති තස්ස යොගිනො එවං වුත්තප්පකාරෙන භාවනං අනුයුඤ්ජන්තස්ස, තත්ථ ච භාවනාඅනුයොගෙ සක්කච්චකාරිතාය, සාතච්චකාරිතාය, සප්පායසෙවිතාය, සමථනිමිත්තසල්ලක්ඛණෙන, බොජ්ඣඞ්ගානං අනුපවත්තනෙන, කායෙ ච ජීවිතෙ ච නිරපෙක්ඛවුත්තිතාය, අන්තරා සඞ්කොචං අනාපජ්ජන්තෙන භාවනං උස්සුක්කාපෙත්වා උස්සොළ්හියං අවට්ඨානෙන [Pg.436] සම්මදෙව වායාමං පයොගං පරක්කමං පවත්තෙන්තස්ස. ධාතුප්පභෙදාවභාසනපඤ්ඤාපරිග්ගහිතොති පථවීආදීනං ධාතූනං සභාවලක්ඛණාවභාසනෙන අවභාසනකිච්චාය භාවනාපඤ්ඤාය ආදිමජ්ඣපරියොසානෙසු අවිජහනෙන සබ්බතො ගහිතො මහග්ගතභාවං අප්පත්තතාය උපචාරමත්තො සිඛාප්පත්තො කාමාවචරසමාධි උප්පජ්ජති. උපචාරසමාධීති ච රුළ්හීවසෙන වෙදිතබ්බං. අප්පනං හි උපෙච්ච චාරී සමාධි උපචාරසමාධි, අප්පනා චෙත්ථ නත්ථි. තාදිසස්ස පන සමාධිස්ස සමානලක්ඛණතාය එවං වුත්තං. කස්මා පනෙත්ථ අප්පනා න හොතීති? තත්ථ කාරණමාහ ‘‘සභාවධම්මාරම්මණත්තා’’ති. සභාවධම්මෙ හි තස්ස ගම්භීරභාවතො අසති භාවනාවිසෙසෙ අප්පනාඣානං න උප්පජ්ජති, ලොකුත්තරං පන ඣානං විසුද්ධිභාවනානුක්කමවසෙන, ආරුප්පං ආරම්මණාතික්කමභාවනාවසෙන අප්පනාප්පත්තං හොතීති මරණානුස්සතිනිද්දෙසෙ (විසුද්ධි. 1.177) වුත්තොවායමත්ථො. Tassevaṃ vāyamamānassāti: Đối với vị hành giả đang tinh tấn như vậy, tức là đang thực hành pháp hành thiền theo phương cách đã được nói đến, và trong sự thực hành pháp hành thiền ấy, do tác hành một cách trân trọng, do tác hành một cách liên tục, do thực hành điều thích hợp, do ghi nhận rõ tướng tịnh chỉ, do các giác chi được vận hành theo, do có thái độ không luyến tiếc đối với thân và mạng, do không bị thối chuyển ở khoảng giữa, do đã nỗ lực trong pháp hành thiền, do đứng vững trong sự cố gắng tột bậc, nên vị ấy đã làm cho sự tinh tấn, sự chuyên cần, sự nỗ lực được diễn tiến một cách chân chánh. Dhātuppabhedāvabhāsana paññāpariggahitoti: (Định) được nắm giữ bởi trí tuệ làm sáng tỏ sự phân biệt các đại hiển, có nghĩa là: được nắm giữ từ mọi phía do không từ bỏ ở phần đầu, phần giữa, và phần cuối bởi trí tuệ thiền có phận sự làm cho sáng tỏ, bằng cách làm cho sáng tỏ tự tướng của các đại hiển như địa đại v.v... Do không đạt đến trạng thái đại hành, nên định dục giới đạt đến đỉnh điểm, chỉ là cận định, được sanh khởi. Và (thuật ngữ) cận định (upacārasamādhi) nên được hiểu theo quy ước. Quả vậy, định đi đến gần an chỉ được gọi là cận định, và ở đây không có an chỉ. Tuy nhiên, do có tướng trạng tương tự với loại định như vậy nên được nói như thế. Tại sao ở đây không có an chỉ? Về điểm ấy, ngài nói ra nguyên nhân: “Do có pháp tự tánh làm đối tượng”. Quả vậy, đối với pháp tự tánh, do trạng thái thâm sâu của nó, khi không có sự đặc biệt trong pháp hành thiền, thiền an chỉ không sanh khởi, tuy nhiên thiền siêu thế đạt đến an chỉ do năng lực của thứ tự tu tập thanh tịnh, và thiền vô sắc đạt đến an chỉ do năng lực của pháp hành thiền vượt qua đối tượng. Ý nghĩa này đã được nói đến trong phần giải về niệm sự chết. එවං රූපකායෙ අවිසෙසෙන චතුන්නං ධාතූනං පරිග්ගණ්හනවසෙන ධාතුකම්මට්ඨානං දස්සෙත්වා ඉදානි තත්ථ අට්ඨිආදීනං විනිබ්භුජනවසෙන සඞ්ඛෙපතො සුත්තෙ ආගතං ධාතුමනසිකාරවිධිං දස්සෙතුං ‘‘අථ වා පනා’’තිආදි ආරද්ධං. තත්ථ යෙ ඉමෙ චත්තාරො කොට්ඨාසා වුත්තාති සම්බන්ධො. යථාපච්චයං ඨිතා සන්නිවෙසවිසිට්ඨා කට්ඨවල්ලිතිණමත්තිකායො උපාදාය යථා අගාරසමඤ්ඤා, න තත්ථ කොචි අගාරො නාම අත්ථි, එවං යථාපච්චයං සන්නිවෙසවිසිට්ඨානි පවත්තමානානි අට්ඨින්හාරුමංසචම්මානි පටිච්ච සරීරසමඤ්ඤා, න එත්ථ කොචි අත්තා ජීවො. කෙවලං තෙහි පරිවාරිතමාකාසමත්තන්ති දස්සෙති. දෙසනා සත්තසුඤ්ඤතාසන්දස්සනපරාති ඉමමත්ථං විභාවෙන්තො ‘‘නිස්සත්තභාවදස්සනත්ථ’’න්තිආදිමාහ. තත්ථ අට්ඨිඤ්ච පටිච්චාති පණ්හිකට්ඨිකාදිභෙදං පටිපාටියා උස්සිතං හුත්වා ඨිතං අතිරෙකතිසතභෙදං අට්ඨිං උපාදාය. න්හාරුඤ්චාති තමෙව අට්ඨිසඞ්ඝාටං ආබන්ධිත්වා ඨිතං නවසතප්පභෙදං න්හාරුං. මංසන්ති තමෙව අට්ඨිසඞ්ඝාටං අනුලිම්පිත්වා ඨිතං නවපෙසිසතප්පභෙදං මංසං. චම්මන්ති මච්ඡිකපත්තකච්ඡායාය ඡවියා සඤ්ඡාදිතං සකලසරීරං පරියොනන්ධිත්වා ඨිතං බහලචම්මං පටිච්ච උපාදාය. සබ්බත්ථ ච-සද්දො සමුච්චයත්ථො. ආකාසො පරිවාරිතොති යථා භිත්තිපාදාදිවසෙන ඨපිතං කට්ඨං, තස්සෙව ආබන්ධනවල්ලි, අනුලෙපනමත්තිකා, ඡාදනතිණන්ති එතානි කට්ඨාදීනි අන්තො, බහි ච පරිවාරෙත්වා ඨිතො ආකාසො [Pg.437] අගාරන්ත්වෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති, ගෙහන්ති පණ්ණත්තිං ලභති, එවමෙව යථාවුත්තානි අට්ඨිආදීනි අන්තො, බහි ච පරිවාරෙත්වා ඨිතො ආකාසො තානෙව අට්ඨිආදීනි උපාදාය රූපන්ත්වෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති, සරීරන්ති වොහාරං ලභති. යථා ච කට්ඨාදීනි පටිච්ච සඞ්ඛං ගතං අගාරං ලොකෙ ‘‘ඛත්තියගෙහං, බ්‍රාහ්මණගෙහ’’න්ති වුච්චති, එවමිදම්පි ‘‘ඛත්තියසරීරං බ්‍රාහ්මණසරීර’’න්ති වොහරීයති, නත්ථෙත්ථ කොචි සත්තො වා ජීවො වාති අධිප්පායො. Sau khi đã trình bày đề mục thiền về đại hiển bằng cách nắm bắt bốn đại hiển trong sắc thân một cách không phân biệt như vậy, bây giờ để trình bày phương pháp tác ý về đại hiển đã được đề cập vắn tắt trong kinh theo cách phân tách xương v.v... trong sắc thân ấy, đoạn văn bắt đầu bằng “atha vā panā” (hay là) được bắt đầu. Ở đó, có sự liên kết là: “bốn phần này đã được nói đến”. Giống như do duyên vào gỗ, dây leo, cỏ, và đất sét, những thứ tồn tại tùy theo điều kiện và đặc biệt do sự sắp xếp, mà có danh xưng là ‘nhà’, và ở đó, không có bất cứ thứ gì gọi là ‘nhà’; cũng vậy, do duyên vào xương, gân, thịt, và da, những thứ đang diễn tiến tùy theo điều kiện và đặc biệt do sự sắp xếp, mà có danh xưng là ‘thân’, và ở đây, không có bất cứ tự ngã hay sinh mạng nào. Ngài chỉ ra rằng đó chỉ đơn thuần là khoảng không được bao bọc bởi những thứ ấy. Bài pháp này nhằm mục đích chỉ ra sự trống rỗng về chúng sanh, trong khi làm sáng tỏ ý nghĩa này, ngài đã nói đoạn văn bắt đầu bằng “nissattabhāvadassanattha” (nhằm mục đích thấy được trạng thái vô chúng sanh). Ở đó, ‘duyên vào xương’ (aṭṭhiñca paṭicca) là do duyên vào hơn ba trăm khúc xương, được dựng lên và tồn tại theo thứ tự, từ xương gót chân v.v... ‘Và gân’ (nhāruñca) là chín trăm bó gân đã cột chặt chính khối xương ấy lại. ‘Thịt’ (maṃsaṃ) là chín trăm miếng thịt đã trét phết lên chính khối xương ấy. ‘Da’ (cammaṃ) là do duyên vào lớp da dày đã bao bọc toàn bộ thân thể, được che phủ bởi lớp da mỏng có sắc thái như vảy cá. Ở mọi nơi, từ ‘ca’ (và) có nghĩa là hợp lại. ‘Khoảng không được bao bọc’ (ākāso parivārito) có nghĩa là: giống như khoảng không tồn tại, sau khi đã bao bọc bên trong và bên ngoài những vật liệu như gỗ được dựng lên theo cách thức của móng tường v.v..., dây leo để buộc chặt chính gỗ ấy, đất sét để trét phết, và cỏ để lợp mái, được gọi là ‘nhà’, được nhận danh hiệu là ‘căn nhà’; cũng vậy, khoảng không tồn tại, sau khi đã bao bọc bên trong và bên ngoài xương v.v... đã được nói đến, do duyên vào chính xương v.v... ấy, được gọi là ‘sắc’, được nhận cách gọi là ‘thân’. Và giống như ngôi nhà, sau khi được gọi tên do duyên vào gỗ v.v..., trong thế gian được gọi là ‘nhà của Sát-đế-lỵ’, ‘nhà của Bà-la-môn’, cũng vậy, thân này được gọi là ‘thân của Sát-đế-lỵ’, ‘thân của Bà-la-môn’. Ý nghĩa là: ở đây không có bất cứ chúng sanh hay sinh mạng nào. තෙති තෙ චත්තාරො කොට්ඨාසෙ විනිබ්භුජිත්වා විනිබ්භුජිත්වාති යොජනා. තංතංඅන්තරානුසාරිනාති අට්ඨින්හාරූනං න්හාරුමංසානං මංසචම්මානන්ති තෙසං තෙසං කොට්ඨාසානං විවරානුපාතිනා ඤාණසඞ්ඛාතෙන හත්ථෙන. විනිබ්භුජිත්වා විනිබ්භුජිත්වාති අනෙකක්ඛත්තුං විනිවෙඨෙත්වා. අථ වා විනිබ්භුජිත්වා විනිබ්භුජිත්වාති පච්චෙකං අට්ඨිආදීනං අන්තරානුසාරිනා ඤාණහත්ථෙන විනිබ්භොගං කත්වා. එතෙසූති සකලම්පි අත්තනො රූපකායං චතුධා කත්වා විභත්තෙසු යථාවුත්තෙසු අට්ඨිආදීසු චතූසු කොට්ඨාසෙසු. පුරිමනයෙනෙවාති ‘‘යො ඉමස්මිං කායෙ ථද්ධභාවො වා’’තිආදිනා පුබ්බෙ වුත්තනයෙනෙව. යං පනෙත්ථ වත්තබ්බං භාවනාවිධානං, තං අනන්තරනයෙ වුත්තාකාරෙනෙව වත්තබ්බං. Te: Cú pháp là ‘sau khi đã phân tách, phân tách bốn phần ấy’. Taṃtaṃantarānusārinā: (Bằng trí tuệ) đi theo khoảng giữa của mỗi phần ấy, có nghĩa là: bằng bàn tay được gọi là trí tuệ, đi theo sự mở ra của từng phần, tức là của xương và gân, của gân và thịt, của thịt và da. Vinibbhujitvā vinibbhujitvā: ‘Sau khi đã phân tách, phân tách’ có nghĩa là sau khi đã gỡ ra nhiều lần. Hay là, ‘sau khi đã phân tách, phân tách’ có nghĩa là sau khi đã thực hiện sự phân tách bằng bàn tay trí tuệ đi theo bên trong của mỗi phần như xương v.v... Etesu: ‘Trong những thứ này’ có nghĩa là: trong bốn phần như xương v.v... đã được nói đến, đã được phân chia sau khi đã chia toàn bộ sắc thân của mình thành bốn phần. Purimanayena eva: ‘Chỉ bằng phương pháp trước’ có nghĩa là: chỉ bằng phương pháp đã được nói đến trước đây, bắt đầu bằng câu “bất cứ cái gì trong thân này là thể cứng...”. Bất cứ phương pháp tu tập nào cần được nói ở đây, phương pháp ấy cần được hiểu chỉ bằng cách thức đã được nói đến trong phương pháp kế tiếp. 309. විත්ථාරතො ආගතෙ පන ‘‘චතුධාතුවවත්ථානෙ’’ති ආනෙත්වා යොජනා. එවං ඉදානි වුච්චමානාකාරෙන වෙදිතබ්බො භාවනානයො. ‘‘ද්වාචත්තාලීසාය ආකාරෙහි ධාතුයො උග්ගණ්හිත්වා’’ති කස්මා වුත්තං, නනු ආදිතො ද්වත්තිංසාකාරා ධාතුයො න හොන්තීති? වත්ථුසීසෙන ධාතූනංයෙව උග්ගහෙතබ්බත්තා නායං දොසො. වුත්තප්පකාරෙති ‘‘ගොචරගාමතො නාතිදූරනාච්චාසන්නතාදීහි පඤ්චහි අඞ්ගෙහි සමන්නාගතෙ’’තිආදිනා (විසුද්ධි. 1.53) වුත්තප්පකාරෙ. කතසබ්බකිච්චෙනාති පලිබොධුපච්ඡෙදාදිකං කතං සබ්බකිච්චං එතෙනාති කතසබ්බකිච්චො, තෙනස්ස සීලවිසොධනාදි පන කම්මට්ඨානුග්ගහණතො පගෙව සිද්ධං හොතීති දස්සෙති. සසම්භාරසඞ්ඛෙපතොති සම්භරීයන්ති එතෙන බුද්ධිවොහාරාති සම්භාරො, තන්නිමිත්තං. කිං පනෙතං? පථවීආදි. කෙසාදීසු හි වීසතියා ආකාරෙසු ‘‘පථවී’’ති බුද්ධිවොහාරා පථවීනිමිත්තකා ථද්ධතං උපාදාය පවත්තනතො. තස්මා [Pg.438] තත්ථ පථවීසම්භාරො නාම සවිසෙසාය තස්සා අත්ථිතාය කෙසාදයො සහ සම්භාරෙහීති සසම්භාරා. ආපොකොට්ඨාසාදීසුපි එසෙව නයො. සසම්භාරානං සඞ්ඛෙපො සසම්භාරසඞ්ඛෙපො, තතො සසම්භාරසඞ්ඛෙපතො භාවෙතබ්බන්ති යොජනා. සඞ්ඛෙපතො වීසතියා, ද්වාදසසු, චතූසු, ඡසු ච කොට්ඨාසෙසු යථාක්කමං පථවීආදිකා චතස්සො ධාතුයො පරිග්ගහෙත්වා ධාතුවවත්ථානං සසම්භාරසඞ්ඛෙපතො භාවනා. තෙනාහ ‘‘ඉධ භික්ඛු වීසතියා කොට්ඨාසෙසූ’’තිආදි. 309. Còn trong phần trình bày chi tiết, nên đem câu «trong sự xác định tứ đại» đến để kết hợp. Phương pháp tu tập nên được hiểu theo cách thức đang được nói đến bây giờ như vầy. Tại sao lại nói «sau khi đã nắm bắt các đại bằng bốn mươi hai thể»? Chẳng phải lúc đầu ba mươi hai thể không phải là các đại sao? Đây không phải là lỗi, vì chính các đại phải được nắm bắt theo tiêu đề của đối tượng. Về cách thức đã được nói đến: là cách thức đã được nói đến trong câu v.v... «tại nơi hội đủ năm chi phần, như là không quá xa, không quá gần làng khất thực» (Visuddhi. 1.53). Về người đã làm xong mọi phận sự: người đã làm xong mọi phận sự là người đã làm xong mọi việc cần làm như cắt đứt các chướng ngại v.v... Bằng điều ấy, câu văn cho thấy rằng việc thanh lọc giới v.v... của vị ấy đã được thành tựu ngay từ trước khi tiếp nhận đề mục thiền. Về cách tóm tắt cùng với các thành phần: sambhāra (thành phần) là cái mà nhờ đó trí tuệ và ngôn từ được tạo ra, đó là nhân của chúng. Nhưng cái đó là gì? Là địa đại v.v... Thật vậy, trong hai mươi thể như tóc v.v..., trí tuệ và ngôn từ «địa đại» có địa đại làm nhân, vì chúng khởi lên do dựa vào tính cứng chắc. Do đó, ở đó địa đại được gọi là thành phần. Do sự hiện hữu đặc biệt của nó, các thể như tóc v.v... cùng với các thành phần, nên gọi là sasambhārā (có các thành phần). Phương pháp này cũng tương tự trong các phần thủy đại v.v... Sự tóm tắt các thể có thành phần là sasambhārasaṅkhepa. Do đó, nên kết hợp là «nên tu tập theo cách tóm tắt cùng với các thành phần». Một cách tóm tắt, việc xác định các đại bằng cách nắm bắt bốn đại là địa đại v.v... theo thứ tự trong hai mươi, mười hai, bốn, và sáu phần là sự tu tập theo cách tóm tắt cùng với các thành phần. Do đó, Ngài đã nói «Này các Tỳ khưu, ở đây vị Tỳ khưu trong hai mươi phần» v.v... සසම්භාරවිභත්තිතොති සසම්භාරානං කෙසාදීනං විභාගතො කෙසාදිකෙ වීසති කොට්ඨාසෙ පුබ්බෙ විය එකජ්ඣං අග්ගහෙත්වා විභාගතො පථවීධාතුභාවෙන වවත්ථාපනං. ආපොකොට්ඨාසාදීසුපි එසෙව නයො. සලක්ඛණසඞ්ඛෙපතොති ලක්ඛීයති එතෙනාති ලක්ඛණං, ධම්මානං සභාවො, ඉධ පන ථද්ධතාදි. තස්මා ථද්ධලක්ඛණාදිවන්තතාය සහ ලක්ඛණෙහීති සලක්ඛණා, කෙසාදයො ද්වාචත්තාලීස ආකාරා. තෙසං සඞ්ඛෙපතො. ඉදං වුත්තං හොති – කෙසාදිකෙ වීසති කොට්ඨාසෙ එකජ්ඣං ගහෙත්වා තත්ථ ථද්ධතාදිකං චතුබ්බිධම්පි ලක්ඛණං වවත්ථපෙත්වා භාවනා සලක්ඛණසඞ්ඛෙපතො භාවනා. එස නයො ආපොකොට්ඨාසාදීසුපි. සලක්ඛණවිභත්තිතොති ථද්ධලක්ඛණාදිනා සලක්ඛණානං කෙසාදීනං විභාගතො කෙසාදීසු ද්වාචත්තාලීසාය ආකාරෙසු පච්චෙකං ථද්ධතාදීනං චතුන්නං චතුන්නං ලක්ඛණානං වවත්ථාපනවසෙන භාවනා. Về cách phân tích cùng với các thành phần: là sự xác định hai mươi phần như tóc v.v... bằng cách phân tích chúng theo bản chất của địa đại, không nắm bắt chúng chung lại như trước, mà bằng cách phân tích các thể có thành phần như tóc v.v... Phương pháp này cũng tương tự trong các phần thủy đại v.v... Về cách tóm tắt cùng với các đặc tính: lakkhaṇa (đặc tính) là cái mà nhờ đó một sự vật được nhận biết, là tự tánh của các pháp, nhưng ở đây là tính cứng chắc v.v... Do đó, vì có đặc tính cứng chắc v.v..., nên các thể cùng với các đặc tính được gọi là salakkhaṇā (có các đặc tính), đó là bốn mươi hai thể như tóc v.v... Bằng cách tóm tắt chúng. Điều này có nghĩa là: sự tu tập bằng cách nắm bắt chung hai mươi phần như tóc v.v... rồi xác định cả bốn loại đặc tính như tính cứng chắc v.v... ở đó là sự tu tập theo cách tóm tắt cùng với các đặc tính. Phương pháp này cũng tương tự trong các phần thủy đại v.v... Về cách phân tích cùng với các đặc tính: là sự tu tập bằng cách xác định riêng biệt từng nhóm bốn đặc tính như tính cứng chắc v.v... trong mỗi thể trong bốn mươi hai thể như tóc v.v..., bằng cách phân tích các thể có đặc tính như tóc v.v... qua đặc tính cứng chắc v.v... එවං චතූහි ආකාරෙහි උද්දිට්ඨං භාවනානයං නිද්දිසිතුං ‘‘කථං සසම්භාරසඞ්ඛෙපතො භාවෙතී’’තිආදි ආරද්ධං. එත්ථ ච යථා තික්ඛපඤ්ඤො පුග්ගලො තික්ඛතාය පරොපරියත්තසබ්භාවතො තික්ඛින්ද්‍රියමුදින්ද්‍රියතාවසෙන දුවිධොති. තත්ථ තික්ඛින්ද්‍රියස්ස වසෙන සඞ්ඛෙපතො පඨමනයො වුත්තො, මුදින්ද්‍රියස්ස වසෙන දුතියො. එවං නාතිතික්ඛපඤ්ඤොපි පුග්ගලොති. තත්ථ යො විසදින්ද්‍රියො පුග්ගලො, තස්ස වසෙන සසම්භාරසඞ්ඛෙපතො, සලක්ඛණසඞ්ඛෙපතො ච භාවනානයො නිද්දිට්ඨො. යො පන නාතිවිසදින්ද්‍රියො, තස්ස වසෙන සසම්භාරවිභත්තිතො, සලක්ඛණවිභත්තිතො ච භාවනානයො නිද්දිට්ඨොති වෙදිතබ්බො. තස්ස එවං වවත්ථාපයතො එව ධාතුයො පාකටා හොන්ති සවිසෙසං ධාතූනං පරිග්ගහිතත්තා. භාවනාවිධානං පනෙත්ථ හෙට්ඨා වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං. Để giải thích chi tiết phương pháp tu tập đã được trình bày tóm tắt theo bốn cách như vậy, đoạn văn bắt đầu bằng câu «Làm thế nào vị ấy tu tập theo cách tóm tắt cùng với các thành phần?» v.v... Và ở đây, cũng như người có trí tuệ sắc bén được chia làm hai loại theo năng lực của căn sắc bén và căn chậm lụt, do sự tồn tại của sự chín muồi và chưa chín muồi của trí tuệ sắc bén. Trong đó, phương pháp đầu tiên được nói một cách tóm tắt dành cho người có căn sắc bén, phương pháp thứ hai dành cho người có căn chậm lụt. Tương tự như vậy, cũng có người không có trí tuệ quá sắc bén. Trong đó, đối với người có căn trong sáng, phương pháp tu tập được chỉ dẫn theo cách tóm tắt cùng với các thành phần và cách tóm tắt cùng với các đặc tính. Còn đối với người không có căn quá trong sáng, nên hiểu rằng phương pháp tu tập được chỉ dẫn theo cách phân tích cùng với các thành phần và cách phân tích cùng với các đặc tính. Đối với người xác định như vậy, các đại trở nên rõ ràng ngay lập tức, vì các đại đã được nắm bắt một cách đặc biệt. Ở đây, phương pháp tu tập nên được hiểu theo cách đã được nói ở phần trước. 310. යස්සාති [Pg.439] නාතිවිසදින්ද්‍රියං පුග්ගලං සන්ධාය වදති. එවං භාවයතොති සසම්භාරසඞ්ඛෙපතො භාවෙන්තස්ස. යෙන විධිනා උග්ගහෙත්වා කුසලො හොති, සො සත්තවිධො විධි ‘‘උග්ගහකොසල්ල’’න්ති වුච්චති, තන්නිබ්බත්තං වා ඤාණං. එවං මනසිකාරකොසල්ලම්පි වෙදිතබ්බං. ද්වත්තිංසාකාරෙති ධාතුමනසිකාරවසෙන පරිග්ගහිතෙ කෙසාදිකෙ ද්වත්තිංසවිධෙ කොට්ඨාසෙ. ‘‘ද්වත්තිංසාකාරෙ’’ති ච ඉදං තෙජවායුකොට්ඨාසෙසු වණ්ණාදිවසෙන වවත්ථානස්ස අභාවතො වුත්තං. සබ්බං තත්ථ වුත්තවිධානං කාතබ්බන්ති ‘‘වචසා මනසා’’තිආදිනා වුත්තඋග්ගහකොසල්ලුද්දෙසතො පට්ඨාය යාව ‘‘අනුපුබ්බමුඤ්චනාදිවසෙනා’’ති පදං, තාව ආගතං සබ්බං භාවනාවිධානං කාතබ්බං සම්පාදෙතබ්බං. වණ්ණාදිවසෙනාති වණ්ණසණ්ඨානදිසොකාසපරිච්ඡෙදවසෙන. අයඤ්ච වණ්ණාදිවසෙන මනසිකාරො ධාතුපටික්කූලවණ්ණමනසිකාරානං සාධාරණො පුබ්බභාගොති නිබ්බත්තිතධාතුමනසිකාරමෙව දස්සෙතුං ‘‘අවසානෙ එවං මනසිකාරො පවත්තෙතබ්බො’’ති වුත්තං. 310. Câu bắt đầu bằng yassa (đối với người nào) được nói đến để ám chỉ người không có căn quá trong sáng. «Khi tu tập như vậy» nghĩa là khi tu tập theo cách tóm tắt cùng với các thành phần. Bảy phương pháp mà nhờ đó vị ấy trở nên thiện xảo sau khi đã nắm bắt được gọi là «sự thiện xảo trong việc nắm bắt», hoặc là trí tuệ phát sinh từ đó. Sự thiện xảo trong việc tác ý cũng nên được hiểu như vậy. «Trong ba mươi hai thể» nghĩa là trong ba mươi hai loại phần như tóc v.v... đã được nắm bắt bằng cách tác ý đến các đại. Và câu «trong ba mươi hai thể» này được nói do không có sự xác định theo màu sắc v.v... trong các phần hỏa đại và phong đại. «Tất cả phương pháp đã được nói ở đó nên được thực hiện» nghĩa là tất cả phương pháp tu tập đã được trình bày, bắt đầu từ phần đề mục về sự thiện xảo trong việc nắm bắt đã được nói đến bằng câu «bằng lời nói và bằng ý» v.v... cho đến câu «bằng cách buông bỏ tuần tự» v.v..., đều nên được thực hiện, nên được hoàn thành. «Theo màu sắc v.v...» nghĩa là theo cách xác định màu sắc, hình dáng, phương hướng, và vị trí. Và sự tác ý theo màu sắc v.v... này là giai đoạn đầu chung cho các tác ý về đại, về sự bất tịnh, và về màu sắc (biến xứ). Để chỉ ra chính sự tác ý về đại đã được phát sinh, câu «cuối cùng, nên thực hành tác ý như vậy» đã được nói đến. 311. අඤ්ඤමඤ්ඤං ආභොගපච්චවෙක්ඛණරහිතා එතෙ ධම්මාති එතෙ ‘‘සීසකටාහපලිවෙඨනචම්මං කෙසා’’ති එවං වොහරියමානා භූතුපාදායධම්මා ‘‘මයි කෙසා ජාතා, මයමෙත්ථ ජාතා’’ති එවං අඤ්ඤමඤ්ඤං ආභොගපච්චවෙක්ඛණසුඤ්ඤා. ඉමිනා කාරණස්ස ච ඵලස්ස ච අබ්‍යාපාරතාය ධාතුමත්තතං සන්දස්සෙති, තෙන ච ආභොගපච්චවෙක්ඛණානම්පි එවමෙව අබ්‍යාපාරතා දීපිතාති දට්ඨබ්බං. න හි තානි, තෙසං කාරණානි ච තථා තථා ආභුජිත්වා, පච්චවෙක්ඛිත්වා ච උප්පජ්ජන්ති, පච්චයභාවං වා ගච්ඡන්තීති. ඉතීති වුත්තප්පකාරපරාමසනං. අචෙතනොති න චෙතනො, චෙතනාරහිතො වා. අබ්‍යාකතොති අබ්‍යාකතරාසිපරියාපන්නො. සුඤ්ඤොති අත්තසුඤ්ඤො. තතො එව නිස්සත්තො. ථද්ධලක්ඛණාධිකතාය ථද්ධො. තතො එව පථවීධාතූති එවං මනසිකාරො පවත්තෙතබ්බොති සම්බන්ධො. එවං සබ්බත්ථ. 311. “Các pháp này không có sự hướng tâm và quán xét lẫn nhau (Aññamaññaṃ ābhogapaccavekkhaṇarahitā ete dhammā’ti)” có nghĩa là: Các pháp sắc do tứ đại tạo và sắc y sinh (bhūtupādāyadhammā) này, được gọi là “da bao bọc sọ đầu” và “tóc”, thì trống không sự hướng tâm và quán xét lẫn nhau (aññamaññaṃ ābhogapaccavekkhaṇasuññā) theo cách như sau: “Tóc mọc trên ta” và “chúng ta mọc ở đây”. Bằng câu này, ngài chỉ ra bản chất chỉ là các giới (dhātumattataṃ) qua sự không có tác ý (abyāpāratāya) của cả nhân (da) và quả (tóc). Và cần phải hiểu rằng (daṭṭhabbaṃ) qua đó, sự không có tác ý (abyāpāratā) của cả sự hướng tâm và quán xét cũng được trình bày (dīpitā) tương tự như vậy. Vì rằng (hi) chúng (sự hướng tâm và quán xét) và các nguyên nhân của chúng không khởi sinh sau khi đã hướng tâm và quán xét theo cách này cách khác, hoặc chúng không đi đến trạng thái làm duyên. Từ “iti” là để tóm lược lại các loại đã được nói đến. “Vô tri giác (acetano’ti)” nghĩa là không phải là chúng sanh có tri giác (na cetano), hoặc không có tri giác (cetanārahito). “Không thể ký (abyākato’ti)” nghĩa là thuộc về nhóm không thể ký. “Trống không (suñño’ti)” nghĩa là trống không tự ngã. Do đó, nó là “vô chúng sanh” (nissatto). Do có đặc tính cứng chắc nổi trội nên nó “cứng” (thaddho). Do đó, nó là “địa đại” (pathavīdhātu). Cần phải thực hành sự tác ý (manasikāro pavattetabbo) như vậy. Đây là mối liên kết. Tương tự như vậy ở tất cả các phần. 312. සුඤ්ඤගාමට්ඨානෙති එත්ථ සුඤ්ඤගාමග්ගහණං පරමත්ථතො වෙදකවිරහදස්සනත්ථං කායස්ස. 312. Ở đây, trong câu “ở nơi ngôi làng trống không (suññagāmaṭṭhāne’ti)”, việc đề cập đến ngôi làng trống không (suññagāmaggahaṇaṃ) là nhằm mục đích cho thấy thân này, về mặt chân đế (paramatthato), không có người cảm thọ (vedakavirahadassanatthaṃ). 313. මධුකට්ඨිකෙති මධුකබීජානි. 313. “Madhukaṭṭhike’ti” có nghĩa là các hạt cam thảo (madhukabījāni). 314. ගෙහථම්භානං [Pg.440] ආධාරභාවෙන ඨපිතසිලායො පාසාණඋදුක්ඛලකානීති අධිප්පෙතානි. 314. Những tảng đá được đặt làm nền (ādhārabhāvena) cho các cột nhà (gehathambhānaṃ) được hiểu là những cối đá (pāsāṇaudukkhalakāni). 315. දුග්ගන්ධාදිභාවෙ චස්ස සදිසභාවදස්සනත්ථං අල්ලගොචම්මග්ගහණං. 315. Và việc đề cập đến tấm da bò tươi (allagocammaggahaṇaṃ) là nhằm mục đích cho thấy sự tương đồng (sadisabhāvadassanatthaṃ) về trạng thái có mùi hôi thối v.v... (duggandhādibhāve) của nó (tức da người). 316. යෙභුය්‍යෙන මංසපෙසීනං බහලතාය මහාමත්තිකග්ගහණං. 316. Việc đề cập đến đất sét mịn (mahāmattikaggahaṇaṃ) là do sự dày đặc (bahalatāya) của các thớ thịt (maṃsapesīnaṃ) trong phần lớn trường hợp (yebhuyyena). 317. කුට්ටදාරූසූති දාරුකුට්ටිකාය කුටියා භිත්තිපාදභූතෙසු කට්ඨෙසු. 317. “Kuṭṭadārūsu’ti” có nghĩa là trong những thanh gỗ (kaṭṭhesu) làm chân tường (bhittipādabhūtesu) của một cái am (kuṭiyā) có vách bằng gỗ (dārukuṭṭikāya). 318. පණ්හිකට්ඨිආදීනං ආධාරභාවො විය ගොප්ඵකට්ඨිආදීනං ආධෙය්‍යභාවොපි අසමන්නාහාරසිද්ධොති දස්සනත්ථං ‘‘පණ්හිකට්ඨිගොප්ඵකට්ඨිං උක්ඛිපිත්වා ඨිත’’න්තිආදිං වත්වා පුන ‘‘සීසට්ඨිගීවට්ඨිකෙ පතිට්ඨිත’’න්තිආදි වුත්තං. 318. Để cho thấy rằng (dassanatthaṃ) cũng giống như trạng thái làm nền tảng (ādhārabhāvo) của xương gót chân v.v... (paṇhikaṭṭhiādīnaṃ), trạng thái được nâng đỡ (ādheyyabhāvo) của xương mắt cá chân v.v... (gopphakaṭṭhiādīnaṃ) cũng được thành tựu mà không cần sự tác ý (asamannāhārasiddho), nên sau khi nói câu “xương gót chân nâng đỡ xương mắt cá chân” v.v..., lại nói tiếp câu “xương sọ được đặt trên xương cổ” v.v... 319. සින්නවෙත්තග්ගාදීසූති සෙදිතවෙත්තකළීරාදීසු. 319. “Sinnavettaggādīsu’ti” có nghĩa là trong những đọt mây đã được luộc chín (seditavettakaḷīrādīsu) v.v... 321. උරට්ඨිසඞ්ඝාටො පඤ්ජරසදිසතාය ‘‘උරට්ඨිපඤ්ජර’’න්ති වුත්තො. තස්ස අථිරභාවදස්සනත්ථං ජිණ්ණසන්දමානිකපඤ්ජරං නිදස්සනභාවෙන ගහිතං. 321. Khung xương lồng ngực (uraṭṭhisaṅghāṭo) được gọi là “lồng ngực” (uraṭṭhipañjara) vì nó giống như một cái lồng (pañjarasadisatāya). Để cho thấy trạng thái không bền chắc (athirabhāvadassanatthaṃ) của nó, cái lồng kiệu cũ nát (jiṇṇasandamānikapañjaraṃ) được lấy làm ví dụ (nidassanabhāvena). 322. යමකමංසපිණ්ඩෙති මංසපිණ්ඩයුගළෙ. 322. “Yamakamaṃsapiṇḍe’ti” có nghĩa là trong cặp tảng thịt (maṃsapiṇḍayugaḷe). 323. කිලොමකස්ස සෙතවණ්ණතාය ‘‘පිලොතිකපලිවෙඨිතෙ’’ති පිලොතිකං නිදස්සනභාවෙන වුත්තං. එවමෙව න වක්කහදයානි සකලසරීරෙ ච මංසං ජානාතීති එත්ථ න වක්කහදයානි ජානන්ති ‘‘මයං පටිච්ඡන්නකිලොමකෙන පටිච්ඡන්නානී’’ති, න සකලසරීරෙ ච මංසං ජානාති ‘‘අහං පටිච්ඡන්නකිලොමකෙන පටිච්ඡන්න’’න්ති යොජෙතබ්බං. 323. Do màng nhầy (kilomakassa) có màu trắng (setavaṇṇatāya), nên tấm vải thô (pilotikaṃ) được nói đến làm ví dụ (nidassanabhāvena) trong câu “được bao bọc bởi tấm vải thô”. Tương tự như vậy, trong câu “thận và tim, và thịt trong toàn thân không biết”, cần phải được liên kết như sau: Thận và tim không biết rằng: “Chúng ta được bao bọc bởi màng nhầy bao bọc”, và thịt trong toàn thân cũng không biết rằng: “Ta được bao bọc bởi màng nhầy bao bọc”. 324. කොට්ඨමත්ථකපස්සන්ති කුසූලස්ස අබ්භන්තරෙ මත්ථකපස්සං. 324. “Koṭṭhamatthakapassan’ti” có nghĩa là mặt trên (matthakapassaṃ) bên trong (abbhantare) của vựa lúa (kusūlassa). 325. ද්වින්නං ථනානමන්තරෙති ද්වින්නං ථනප්පදෙසානං වෙමජ්ඣෙ, ථනප්පදෙසො ච අබ්භන්තරවසෙන වෙදිතබ්බො. 325. “Dvinnaṃ thanānamantare’ti” có nghĩa là ở giữa (vemajjhe) hai vùng vú (dvinnaṃ thanappadesānaṃ), và vùng vú (thanappadeso) ở đây cần được hiểu theo nghĩa bên trong (abbhantaravasena). 327. එකවීසතිඅන්තභොගෙති එකවීසතියා ඨානෙසු ඔභග්ගොභග්ගෙ අන්තමණ්ඩලෙ. 327. “Ekavīsatiantabhoge’ti” có nghĩa là trong vòng ruột (antamaṇḍale) bị gấp khúc (obhaggobhagge) tại hai mươi mốt chỗ (ekavīsatiyā ṭhānesu). 328. ආමාසයෙ [Pg.441] ඨිතො පරිභුත්තාහාරො උදරියන්ති අධිප්පෙතන්ති ආහ ‘‘උදරියං උදරෙ ඨිතං අසිතපීතඛායිතසායිත’’න්ති. 328. Thức ăn đã tiêu thụ (paribhuttāhāro) nằm trong dạ dày (āmāsaye) được hiểu là “thức ăn trong bao tử” (udariyaṃ). Do đó, ngài đã nói: “Thức ăn trong bao tử (udariyaṃ) là những thứ đã ăn, uống, nhai, nếm, nằm trong bụng (udare)”. 331. අබද්ධපිත්තං සංසරණලොහිතං විය, කායුස්මා විය ච කම්මජරූපපටිබද්ධවුත්තිකන්ති ආහ ‘‘ආබද්ධපිත්තං ජීවිතින්ද්‍රියපටිබද්ධං සකලසරීරං බ්‍යාපෙත්වා ඨිත’’න්ති. පටිබද්ධතාවචනෙන චස්ස ජීවිතින්ද්‍රියෙ සති සබ්භාවමෙව දීපෙති, න ජීවිතින්ද්‍රියස්ස විය එකන්තකම්මජතන්ති දට්ඨබ්බං. පිත්තකොසකෙති මහාකොසාටකීකොසසදිසෙ පිත්තාධාරෙ. යූසභූතොති රසභූතො. 331. Mật không cố định (abaddhapittaṃ), giống như máu lưu thông (saṃsaraṇalohitaṃ) và hơi nóng của thân (kāyusmā), có sự tồn tại gắn liền với sắc do nghiệp sanh (kammajarūpapaṭibaddhavuttikaṃ). Do đó, ngài đã nói: “Mật không cố định (abaddhapittaṃ) gắn liền với mạng quyền (jīvitindriyapaṭibaddhaṃ), tồn tại và lan khắp toàn thân”. Và cần phải hiểu rằng (daṭṭhabbaṃ) bằng cách nói “gắn liền” (paṭibaddhatāvacanena), ngài chỉ cho thấy sự hiện hữu của nó khi mạng quyền còn tồn tại, chứ không phải nó hoàn toàn do nghiệp sanh (ekantakammajataṃ) như chính mạng quyền. “Pittakosake’ti” có nghĩa là trong túi mật (pittādhāre), giống như túi của quả mướp đắng lớn (mahākosāṭakīkosasadise). “Yūsabhūto’ti” có nghĩa là đã trở thành chất lỏng (rasabhūto). 332. උච්ඡිට්ඨොදකගබ්භමලාදීනං ඡඩ්ඩනට්ඨානං චන්දනිකා, තස්සං චන්දනිකායං. 332. Nơi vứt bỏ (chaḍḍanaṭṭhānaṃ) nước rửa, nhau thai (gabbhamala) v.v... được gọi là hố xí (candanikā). (Câu Pāli có nghĩa là) trong hố xí ấy (tassaṃ candanikāyaṃ). 333. පුබ්බාසයො මන්දපඤ්ඤානං කෙසඤ්චිදෙව හොතීති කත්වා අසබ්බසාධාරණන්ති අධිප්පායෙනාහ ‘‘පුබ්බො අනිබද්ධොකාසො’’ති. 333. Vì cho rằng (katvā) ổ mủ (pubbāsayo) chỉ có ở một số người ít phước đức (mandapuññānaṃ kesañcideva), với ý định rằng nó không phải là phổ biến cho tất cả mọi người (asabbasādhāraṇanti adhippāyena), ngài đã nói: “Mủ không có vị trí cố định (pubbo anibaddhokāso)”. 334. පිත්තං වියාති අබද්ධපිත්තං විය. සකලසරීරන්ති ජීවිතින්ද්‍රියපටිබද්ධං සබ්බං සරීරප්පදෙසං. වක්කහදයයකනපප්ඵාසානි තෙමෙන්තන්ති එත්ථ යකනං හෙට්ඨාභාගපූරණෙන, ඉතරානි තෙසං උපරි ථොකං ථොකං පග්ඝරණෙන ච තෙමෙතීති දට්ඨබ්බං. හෙට්ඨා ලෙඩ්ඩුඛණ්ඩාදීනි තෙමයමානෙති තෙමකතෙමිතබ්බානං අබ්‍යාපාරතාසාමඤ්ඤනිදස්සනත්ථං එව උපමා දට්ඨබ්බා, න ඨානසාමඤ්ඤනිදස්සනත්ථං. සන්නිචිතලොහිතෙන හි තෙමෙතබ්බානං කෙසඤ්චි හෙට්ඨා, කස්සචි උපරි ඨිතතා කායගතාසතිනිද්දෙසෙ (විසුද්ධි. 1.206) දස්සිතාති. යකනස්ස හෙට්ඨාභාගට්ඨානං ‘‘මයි ලොහිතං ඨිත’’න්ති න ජානාති, වක්කාදීනි ‘‘අම්හෙ තෙමයමානං ලොහිතං ඨිත’’න්ති න ජානන්තීති එවං යොජනා වෙදිතබ්බා. 334. “Giống như mật (pittaṃ viyā’ti)” có nghĩa là giống như mật không cố định (abaddhapittaṃ viya). “Toàn thân (sakalasarīran’ti)” có nghĩa là tất cả các vùng của thân (sabbaṃ sarīrappadesaṃ) có gắn liền với mạng quyền. Trong câu “làm ẩm ướt thận, tim, gan, và phổi”, cần phải hiểu rằng (daṭṭhabbaṃ) nó làm ẩm ướt (temeti) gan bằng cách làm đầy phần dưới, và các cơ quan khác bằng cách nhỏ giọt một ít lên trên chúng. Trong câu “làm ẩm ướt những cục đất sét v.v... ở bên dưới”, ví dụ này cần được xem là chỉ nhằm mục đích cho thấy sự tương đồng về việc không có tác ý (abyāpāratāsāmaññanidassanatthaṃ) giữa vật làm ẩm và vật được làm ẩm, chứ không phải để cho thấy sự tương đồng về vị trí (na ṭhānasāmaññanidassanatthaṃ). Vì rằng, trong phần giải về niệm thân (kāyagatāsatiniddese), đã chỉ ra rằng máu tích tụ (sannicitalohitena) nằm bên dưới một số cơ quan được làm ẩm và bên trên một số cơ quan khác. Cần phải hiểu cách liên kết như sau: Phần dưới của gan không biết rằng: “Máu nằm trong ta”, và thận v.v... không biết rằng: “Máu đang làm ẩm chúng ta nằm ở đây”. 336. පත්ථින්නසිනෙහොති ථිනභාවං ඝනභාවං ගතසිනෙහො. සකලසරීරෙ මංසන්ති යොජනා, තඤ්ච ථූලසරීරං සන්ධාය වුත්තං. මෙදස්ස සතිපි පත්ථින්නතාය ඝනභාවෙ මංසස්ස විය න බද්ධතාති වුත්තං ‘‘පත්ථින්නයූසො’’ති. තෙනෙවස්ස ආපොකොට්ඨාසතා. 336. “Patthinnasineho’ti” có nghĩa là mỡ đã trở nên đặc và rắn (thinabhāvaṃ ghanabhāvaṃ gatasineho). Cần liên kết với câu “thịt trong toàn thân”. Và điều này được nói liên quan đến một cơ thể mập mạp (thūlasarīraṃ). Mặc dù mỡ đặc (medassa) có trạng thái đặc và rắn (patthinnatāya ghanabhāve), nhưng nó không rắn chắc (na baddhatā) như thịt, do đó nó được gọi là “chất lỏng đặc” (patthinnayūso). Chính vì lý do đó mà nó thuộc về phần tử nước (āpokoṭṭhāsatā). 337. උදකපුණ්ණෙසු [Pg.442] තරුණතාලට්ඨිකූපකෙසූති නාතිපරිණතානං සජලකානං අග්ගතො ඡින්නානං තාලසලාටුකානං විවරානි සන්ධාය වුත්තං. 337. Câu “trong những giếng nhỏ là hột thốt nốt non chứa đầy nước (udakapuṇṇesu taruṇatālaṭṭhikūpakesūti)” được nói với ý chỉ (sandhāya) các lỗ hổng (vivarāni) của những quả thốt nốt non (tālasalāṭukānaṃ) chưa chín muồi (nātipariṇatānaṃ), có chứa nước (sajalakānaṃ), và đã được cắt ở phần đầu (aggato chinnānaṃ). 338. වසාය අත්තනො ආධාරෙ අභිබ්‍යාපනමුඛෙන අබ්‍යාපාරතාසාමඤ්ඤං විභාවෙතබ්බන්ති ආචාමගතතෙලං නිදස්සිතන්ති දට්ඨබ්බං. 338. Cần phải hiểu rằng (daṭṭhabbaṃ) dầu trên váng cháo (ācāmagatatelaṃ) được đưa ra làm ví dụ (nidassitaṃ) là vì sự tương đồng về việc không có tác ý (abyāpāratāsāmaññaṃ) của mỡ lỏng (vasāya) cần được làm rõ (vibhāvetabbaṃ) chủ yếu qua sự lan tỏa (abhibyāpanamukhena) của nó trên nền tảng của chính nó (attano ādhāre). 339. ඛෙළුප්පත්තිපච්චයෙ අම්බිලග්ගමධුරග්ගාදිකෙ. 339. Trong các duyên làm phát sinh nước bọt (kheḷuppattipaccaye), chẳng hạn như những thứ có vị chua, vị ngọt ở đầu lưỡi (ambilaggamadhuraggādike) v.v... 343. කෙසාදීසු මනසිකාරං පවත්තෙත්වා තෙජොකොට්ඨාසෙසු පවත්තෙතබ්බො මනසිකාරොති විභත්තිං පරිණාමෙත්වා යොජෙතබ්බං. යෙන සන්තප්පතීති යෙන කායො සන්තප්පති, අයං සන්තප්පනකිච්චො. තෙජොති තස්ස පරිග්ගණ්හනාකාරො එව පච්චාමට්ඨො. යෙන ජීරීයතීතිආදීසුපි එසෙව නයො. 343. Cần phải thay đổi biến cách và kết hợp (câu) "sau khi đã làm cho tác ý sanh khởi trong các thể trược như tóc v.v..., tác ý cần phải được làm cho sanh khởi trong các phần tử lửa". (Câu) yena santappati (bị nung nóng bởi cái gì) có nghĩa là: thân này bị nung nóng bởi cái gì, đây là lửa có phận sự nung nóng. Như vậy, chỉ có phương cách nắm bắt về lửa ấy là được xem xét lại. Trong các câu yena jīrīyati (bị già đi bởi cái gì) v.v... cũng cùng một phương pháp. 344. අස්සාසපස්සාසවසෙනාති අන්තොපවිසනබහිනික්ඛමනනාසිකාවාතභාවෙන. ‘‘එවං පවත්තමනසිකාරස්සා’’ති ඉමිනා වුත්තාකාරෙන සසම්භාරවිභත්තිතො පවත්තකම්මට්ඨානමනසිකාරස්ස. ධාතුයො පාකටා හොන්තීති විත්ථාරතො පරිග්ගහිතත්තා ධාතුයො විභූතා හොන්ති. ඉධාපි භාවනාවිධානං හෙට්ඨා වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං. 344. (Câu) Assāsapassāsavasena (do năng lực của hơi thở vô, hơi thở ra) có nghĩa là do trạng thái của gió mũi đi vào bên trong và đi ra bên ngoài. (Câu) evaṃ pavattamanasikārassa (của người có tác ý diễn tiến như vậy) có nghĩa là của người có sự tác ý đề mục nghiệp xứ đang diễn tiến theo phương cách đã được nói này từ sự phân tích cùng với các thành phần. (Câu) dhātuyo pākaṭā honti (các giới trở nên hiện rõ) có nghĩa là vì đã được nắm bắt một cách rộng rãi nên các giới trở nên rõ ràng. Ở đây cũng vậy, phương pháp tu tiến nên được hiểu theo đúng phương pháp đã được nói ở dưới. 345. තත්ථෙවාති තෙසුයෙව වීසතියා කොට්ඨාසෙසු. පරිපාචනලක්ඛණං විත්ථම්භනලක්ඛණන්ති එත්ථාපි ‘‘තත්ථෙවා’’ති ආනෙත්වා සම්බන්ධිතබ්බං. 345. (Từ) tattheva (ngay trong đó) có nghĩa là ngay trong hai mươi thể trược ấy. Ở đây, trong (các câu) paripācanalakkhaṇaṃ (trạng thái làm cho chín mùi), vitthambhanalakkhaṇaṃ (trạng thái chống đỡ) cũng vậy, nên đem từ tattheva đến và kết hợp. පුන තත්ථෙවාති තෙසුයෙව ද්වාදසසු කොට්ඨාසෙසූති අත්ථො. එත්ථ ච කෙසාදිකොට්ඨාසානං සංවිග්ගහතාය තත්ථ විජ්ජමානා ආපොධාතුආදයො න්හානියචුණ්ණාදීසු උදකාදයො විය සුවිඤ්ඤෙය්‍යාති ‘‘තත්ථෙව ආබන්ධනලක්ඛණ’’න්තිආදි වුත්තං. Lại nữa, (từ) tattheva có nghĩa là ngay trong mười hai thể trược ấy. Và ở đây, do các thể trược như tóc v.v... có hình thể, nên các thủy đại v.v... hiện hữu trong đó là dễ nhận biết, giống như nước v.v... trong bột tắm v.v...; vì vậy, câu tattheva ābandhanalakkhaṇaṃ (ngay trong đó có trạng thái kết dính) v.v... đã được nói. සන්තප්පනාදිතෙජොකොට්ඨාසෙසු පන වායොධාතුආදයො න තථා සුවිඤ්ඤෙය්‍යාති කත්වා ‘‘තෙන අවිනිභුත්ත’’න්ති වුත්තං, න තත්ථෙවාති. යදි එවං, වායුකොට්ඨාසෙසු කථං තත්ථෙවාති? වායුකොට්ඨාසාපි හි උද්ධඞ්ගමවාතාදයො පිණ්ඩාකාරෙනෙව පරිග්ගහෙතබ්බතං උපගච්ඡන්ති, න පන සන්තප්පනාදිතෙජොකොට්ඨාසාති නායං දොසො. තත්ථ තෙනාති තෙන තෙජෙන. අවිනිභුත්තන්ති අවිනාභූතං, තංතංකලාපගතවසෙන වා එවං වුත්තං. එවං වවත්ථාපයතොති වුත්තාකාරෙන සලක්ඛණසඞ්ඛෙපතො ධාතුයො වවත්ථාපෙන්තස්ස[Pg.443]. වුත්තනයෙනාති ‘‘තස්සෙවං වායමමානස්සා’’තිආදිනා (විසුද්ධි. 1.308) හෙට්ඨා වුත්තනයෙන. Còn trong các phần tử lửa như nung nóng v.v..., vì nghĩ rằng các phong đại v.v... không dễ nhận biết như vậy, nên câu tena avinibhuttaṃ (không tách rời với cái đó) đã được nói, chứ không phải là tattheva (ngay trong đó). Nếu như vậy, tại sao trong các phần tử gió lại nói là tattheva? Vì các phần tử gió như gió thổi lên trên v.v... cũng đạt đến trạng thái cần được nắm bắt chỉ bằng hình thức một khối, chứ không phải như các phần tử lửa như nung nóng v.v...; nên đây không phải là lỗi. Trong đó, tena (với cái đó) là với lửa đó. Avinibhuttaṃ (không tách rời) là không thể tách rời, hoặc được nói như vậy theo năng lực của các tổng hợp sắc tương ứng. (Câu) evaṃ vavatthāpayato (của người xác định như vậy) có nghĩa là của người xác định các giới một cách tóm tắt cùng với tự tướng theo phương cách đã nói. (Câu) vuttanayena (theo phương pháp đã nói) có nghĩa là theo phương pháp đã được nói ở dưới bằng (câu) tassevaṃ vāyamamānassa (của người đang tinh tấn như vậy) v.v... 346. එවම්පි භාවයතොති සලක්ඛණසඞ්ඛෙපතො ධාතුයො පරිග්ගහෙත්වා භාවෙන්තස්සාපි. පුබ්බෙ වුත්තනයෙනාති සසම්භාරවිභත්තිතො භාවනායං වුත්තෙන නයෙන. එවන්ති යථා කෙසෙ, එවං. සබ්බකොට්ඨාසෙසූති එකචත්තාලීසභෙදෙසු සෙසසබ්බකොට්ඨාසෙසු එවමෙත්ථ අට්ඨසට්ඨිධාතුසතස්ස පරිග්ගහො වුත්තො හොති. භාවනාවිධානං පනෙත්ථ හෙට්ඨා වුත්තනයමෙව. 346. (Câu) evampi bhāvayato (của người tu tiến như vậy) có nghĩa là của người, sau khi đã nắm bắt các giới một cách tóm tắt cùng với tự tướng, cũng đang tu tiến. (Câu) pubbe vuttanayena (theo phương pháp đã nói trước đây) có nghĩa là theo phương pháp đã được nói trong việc tu tiến từ sự phân tích cùng với các thành phần. Evaṃ (như vậy) có nghĩa là giống như trong tóc. Sabbakoṭṭhāsesu (trong tất cả các thể trược) có nghĩa là trong tất cả các thể trược còn lại có bốn mươi mốt loại. Như vậy, ở đây sự nắm bắt một trăm sáu mươi tám giới được xem là đã được nói. Phương pháp tu tiến ở đây cũng chính là phương pháp đã được nói ở dưới. ඉදානි වචනත්ථාදිමුඛෙනපි ධාතූසු මනසිකාරවිධානං දස්සෙතුං ‘‘වචනත්ථතො’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ වචනත්ථතොති යස්මා සබ්බපඨමං කම්මට්ඨානස්ස උග්ගහණං වචනවසෙන හොති වචනද්වාරෙන තදත්ථස්ස ආදිතො ගහෙතබ්බතො, තස්මා වචනත්ථතොපි ධාතූනං මනසිකාතබ්බතා වුත්තා. කලාපතොති වචනත්ථවසෙන විසෙසතො, සාමඤ්ඤතො ච ධාතුයො පරිග්ගහෙත්වා ඨිතස්ස යස්මා තා පිණ්ඩසො පවත්තන්ති, න පච්චෙකං, තස්මා කලාපතොපි මනසිකාතබ්බතා වුත්තා. තෙ පන කලාපා පරමාණුපරිමාණා හොන්තීති තප්පරියාපන්නානං පථවීධාතුආදීනං එකස්මිං සරීරෙ පරිමෙය්‍යපරිච්ඡෙදං දස්සෙතුං චුණ්ණතො මනසිකාතබ්බතා වුත්තා. සො පනායං තාසං චුණ්ණතො මනසිකාරො සඞ්ඝාටවසෙන හොතීති නිබ්බට්ටිතසරූපමෙව පරිග්ගහෙතබ්බං දස්සෙතුං ලක්ඛණාදිතො මනසිකාරො වුත්තො. ලක්ඛණාදිතො ධාතුයො පරිග්ගණ්හන්තෙන සලක්ඛණවිභත්තිතො කම්මට්ඨානාභිනිවෙසෙ යස්මා ද්වාචත්තාලීසාය කොට්ඨාසානං වසෙන ධාතූසු පරිග්ගය්හමානාසු ‘‘එත්තකා උතුසමුට්ඨානා, එත්තකා චිත්තාදිසමුට්ඨානා’’ති අයං විභාගො ඤාතබ්බො හොති, තස්මා සමුට්ඨානතො මනසිකාරො වුත්තො. Bây giờ, để trình bày phương pháp tác ý về các giới cũng bằng cách bắt đầu với ý nghĩa của từ ngữ v.v..., (câu) vacanatthato (về phương diện ý nghĩa của từ ngữ) v.v... đã được nói. Trong đó, vacanatthato là vì trước hết, việc học thuộc đề mục nghiệp xứ là do năng lực của từ ngữ, do ý nghĩa của từ ngữ đó được nắm bắt ngay từ đầu thông qua từ ngữ; do đó, sự tác ý về các giới cũng được nói về phương diện ý nghĩa của từ ngữ. Kalāpato (về phương diện tổng hợp sắc) là vì đối với vị hành giả đã đứng vững sau khi nắm bắt các giới về phương diện ý nghĩa của từ ngữ một cách đặc biệt và tổng quát, các giới ấy diễn tiến thành từng khối, không diễn tiến riêng lẻ; do đó, sự tác ý cũng được nói về phương diện tổng hợp sắc. Hơn nữa, các tổng hợp sắc ấy có kích thước của một vi trần, nên để trình bày sự phân định có thể đo lường được của địa đại v.v... bao gồm trong đó trong một thân, sự tác ý được nói về phương diện vi trần (cuṇṇato). Hơn nữa, sự tác ý về chúng về phương diện vi trần này là do năng lực của sự kết hợp, nên để trình bày rằng chỉ có bản chất đã được tạo ra là cần được nắm bắt, sự tác ý được nói về phương diện trạng thái v.v... (lakkhaṇādito). Khi nắm bắt các giới về phương diện trạng thái v.v..., trong lúc chuyên tâm vào đề mục nghiệp xứ từ sự phân tích cùng với tự tướng, vì khi các giới đang được nắm bắt theo năng lực của bốn mươi hai thể trược, sự phân biệt này "chừng này giới do thời tiết sanh, chừng này giới do tâm v.v... sanh" cần phải được biết; do đó, sự tác ý được nói về phương diện nguồn gốc (samuṭṭhānato). එවං පරිඤ්ඤාතසමුට්ඨානානම්පි තාසං සද්දානුසාරෙන විනා විසෙසසාමඤ්ඤපරිග්ගහො කාතබ්බොති දස්සෙතුං නානත්තෙකත්තතො මනසිකාරො වුත්තො. ලක්ඛණවිසෙසතො විනිභුත්තරූපාපි එතා අනිද්දිසිතබ්බට්ඨානතාය පදෙසෙන අවිනිභුත්තාති අයං විසෙසො පරිග්ගහෙතබ්බොති දස්සෙතුං [Pg.444] විනිබ්භොගාවිනිබ්භොගතො මනසිකාරො වුත්තො. සතිපි අවිනිබ්භොගවුත්තියං කාචිදෙව කාසඤ්චි සභාගා, කාචි විසභාගාති අයම්පි විසෙසො පරිග්ගහෙතබ්බොති දස්සෙතුං සභාගවිසභාගතො මනසිකාරො වුත්තො. සභාගවිසභාගාපි ධාතුයො අජ්ඣත්තිකා ඊදිසකිච්චවිසෙසයුත්තා, බාහිරා තබ්බිපරීතාති අයං විසෙසො පරිග්ගහෙතබ්බොති දස්සෙතුං අජ්ඣත්තිකබාහිරවිසෙසතො මනසිකාරො වුත්තො. සජාතිසඞ්ගහාදිකො ධාතුසඞ්ගහවිසෙසොපි පරිග්ගහිතබ්බොති දස්සෙතුං සඞ්ගහතො මනසිකාරො වුත්තො. සන්ධාරණාදීහි යථාසකකිච්චෙහි අඤ්ඤමඤ්ඤූපත්ථම්භභාවතොපි ධාතුයො පරිග්ගහෙතබ්බාති දස්සෙතුං පච්චයතො මනසිකාරො වුත්තො. අබ්‍යාපාරනයතො ධාතුයො පරිග්ගහෙතබ්බාති දස්සෙතුං අසමන්නාහාරතො මනසිකාරො වුත්තො. අත්තනො පච්චයධම්මවිසෙසතො, පච්චයභාවවිසෙසතො ච ධාතුයො පරිග්ගහෙතබ්බාති දස්සෙතුං පච්චයවිභාගතො මනසිකාරො වුත්තොති එවමෙතෙසං තෙරසන්නං ආකාරානං පරිග්ගහෙ කාරණං වෙදිතබ්බං. ආකාරෙහීති පකාරෙහි, කාරණෙහි වා. Để trình bày rằng đối với các giới ấy, dù đã được liễu tri về nguồn gốc, việc nắm bắt đặc thù và tổng quát cần được thực hiện mà không theo sau từ ngữ, sự tác ý được nói về phương diện dị biệt và đồng nhất (nānattekattato). Để trình bày rằng đặc điểm này cần được nắm bắt: "dù có bản chất được phân chia theo đặc điểm của trạng thái, các giới này không được phân chia theo vị trí do có nơi trú không thể chỉ định được", sự tác ý được nói về phương diện phân chia và không phân chia (vinibbhogāvinibbhogato). Để trình bày rằng đặc điểm này cũng cần được nắm bắt: "dù có sự tồn tại không phân chia, chỉ một số giới nào đó là tương đồng với một số giới nào đó, một số là dị biệt", sự tác ý được nói về phương diện tương đồng và dị biệt (sabhāgavisabhāgato). Để trình bày rằng đặc điểm này cần được nắm bắt: "các giới, dù tương đồng hay dị biệt, khi thuộc về nội phần thì có phận sự đặc biệt như thế này, khi thuộc về ngoại phần thì ngược lại", sự tác ý được nói về phương diện đặc điểm nội phần và ngoại phần (ajjhattikabāhiravisesato). Để trình bày rằng đặc điểm của việc gom nhóm các giới như gom nhóm cùng loại v.v... cũng cần được nắm bắt, sự tác ý được nói về phương diện gom nhóm (saṅgahato). Để trình bày rằng các giới cần được nắm bắt cũng do trạng thái tương trợ lẫn nhau bằng các phận sự riêng của mình như nâng đỡ v.v..., sự tác ý được nói về phương diện duyên (paccayato). Để trình bày rằng các giới cần được nắm bắt theo phương pháp vô tác, sự tác ý được nói về phương diện không chủ ý (asamannāhārato). Để trình bày rằng các giới cần được nắm bắt theo đặc điểm của pháp làm duyên, và theo đặc điểm của trạng thái làm duyên của chính nó, sự tác ý được nói về phương diện phân tích duyên (paccayavibhāgato). Như vậy, nguyên nhân trong việc nắm bắt mười ba phương cách này nên được hiểu. Ākārehi (bằng các phương cách) có nghĩa là bằng các loại, hoặc bằng các nguyên nhân. 347. තත්ථ පත්ථටත්තාති පුථුත්තා, තෙන පුථුභාවතො පුථුවී, පුථුවී එව පථවීති නිරුත්තිනයෙන සද්දත්ථමාහ. පත්ථනට්ඨෙන වා පථවී, පතිට්ඨාභාවෙන පත්ථායති උපතිට්ඨතීති අත්ථො. ‘‘අප්පොතී’’ති පදස්ස අත්ථො හෙට්ඨා වුත්තො එව. ආපීයතීති සොසීයති, පිවීයතීති කෙචි. ‘‘අයං පනත්ථො සසම්භාරාපෙ යුජ්ජතී’’ති වදන්ති, ලක්ඛණාපෙපි යුජ්ජතෙව. සොපි හි ඵරුසපාචනවිසොසනාකාරෙන සෙසභූතත්තයෙන පීයමානො විය පවත්තතීති. අප්පායතීති බ්‍රූහෙති. පරිබ්‍රූහනරසා හි ආපොධාතු. තෙජතීති නිසෙති, තික්ඛභාවෙන සෙසභූතත්තයං උස්මාපයතීති අත්ථො. වායතීති සමීරෙති, දෙසන්තරුප්පත්තිහෙතුභාවෙන භූතසඞ්ඝාතං ගමෙතීති අත්ථො. 347. Ở đây, (câu) "do sự trải rộng" (patthaṭattā'ti) có nghĩa là do sự to lớn (puthuttā). Do đó, Ngài đã nói ý nghĩa của từ theo phương pháp từ nguyên học rằng: "Do bản chất rộng lớn (puthubhāvato) nên gọi là puthuvī (đất); chính puthuvī cũng là pathavī". Hoặc, (gọi là) pathavī do ý nghĩa là sự thiết lập (patthanaṭṭhena); ý nghĩa là, nó được biết đến (patthāyati) hay hiện diện (upatiṭṭhati) do bản chất là nơi nương tựa (patiṭṭhābhāvena). Ý nghĩa của từ "appoti" đã được nói đến ở phần trước. (Câu) "Āpīyati" có nghĩa là bị làm cho khô (sosīyati); một số vị nói rằng có nghĩa là được uống (pivīyati). Họ nói rằng: "Tuy nhiên, ý nghĩa này (chỉ) thích hợp với nước có thành phần (sasambhārāpa)". (Nhưng) nó cũng chắc chắn thích hợp với nước đặc tính (lakkhaṇāpa). Quả vậy, nước đặc tính ấy cũng diễn tiến giống như đang bị "uống" bởi ba đại còn lại qua cách thức thô cứng, làm cho chín và làm cho khô. (Câu) "Appāyati" có nghĩa là làm cho tăng trưởng (brūheti). Quả vậy, thủy đại có phận sự là làm cho tăng trưởng. (Câu) "Tejati" có nghĩa là làm cho sắc bén (niseti); ý nghĩa là, nó làm cho ba đại còn lại nóng lên bằng tính chất mãnh liệt của nó. (Câu) "Vāyati" có nghĩa là làm cho lay động (samīreti); ý nghĩa là, nó làm cho khối vật chất di chuyển do là nguyên nhân phát sinh sự di chuyển đến nơi khác. එවං තාව විසෙසතො වචනත්ථං වත්වා ඉදානි සාමඤ්ඤතො වත්තුං ‘‘අවිසෙසෙන පනා’’තිආදි වුත්තං. සලක්ඛණධාරණතොති යථා තිත්ථියපරිකප්පිතො ‘‘පකති අත්තා’’ති එවමාදිකො සභාවතො නත්ථි, න එවමෙතා. එතා පන සලක්ඛණං සභාවං ධාරෙන්තීති ධාතුයො. දුක්ඛාදානතොති [Pg.445] දුක්ඛස්ස විදහනතො. එතා හි ධාතුයො කාරණභාවෙන වවත්ථිතා හුත්වා අයලොහාදිධාතුයො විය අයලොහාදිං අනෙකප්පකාරං සංසාරදුක්ඛං විදහන්ති. දුක්ඛාධානතොති අනප්පකස්ස දුක්ඛස්ස විධානමත්තතො අවසවත්තනතො, තං වා දුක්ඛං එතාහි කාරණභූතාහි සත්තෙහි අනුවිධීයති, තථාවිහිතඤ්ච තං එතාස්වෙව ධීයති ඨපීයතීති එවං දුක්ඛාධානතො, ධාතුයො. අපිච ‘‘නිජ්ජීවට්ඨො ධාතුට්ඨො’’ති වුත්තොවායමත්ථො. තථා හි භගවා ‘‘ඡධාතුරොයං භික්ඛු පුරිසො’’තිආදීසු (ම. නි. 3.343-345) ජීවසඤ්ඤාසමූහනනත්ථං ධාතුදෙසනං අකාසීති. ඉති වචනත්ථමුඛෙනපි අසාධාරණතො, සාධාරණතො ච ධාතූනං සරසලක්ඛණමෙව විභාවීයතීති ආහ ‘‘එවං විසෙසසාමඤ්ඤවසෙන වචනත්ථතො මනසි කාතබ්බා’’ති. මනසිකාරො පන වචනත්ථමුඛෙන ධාතුයො පරිග්ගහෙත්වා ඨිතස්ස හෙට්ඨා වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බො. Như vậy, trước hết sau khi đã nói về ý nghĩa của từ một cách đặc biệt, bây giờ để nói một cách tổng quát, đoạn văn bắt đầu bằng "avisesena pana" đã được nói đến. (Về câu) "do mang giữ tự tướng của mình" (salakkhaṇadhāraṇato'ti): Giống như những thứ được các ngoại đạo tưởng định như "bản tánh", "tự ngã" v.v... không hiện hữu về mặt tự tánh, các đại này không phải như vậy. Nhưng những (đại) này mang giữ tự tánh là tự tướng của mình, vì vậy chúng được gọi là các đại (dhātu). (Về câu) "do mang đến khổ" (dukkhādānato'ti): là do sắp đặt cái khổ. Quả vậy, các đại này, sau khi tồn tại với bản chất là nguyên nhân, chúng sắp đặt nhiều loại khổ luân hồi, giống như các khoáng chất như sắt, đồng v.v... tạo ra sắt, đồng v.v... (Về câu) "do là nơi chứa đựng khổ" (dukkhādhānato'ti): là do chỉ là sự sắp đặt của cái khổ không nhỏ, vì chúng không vận hành theo ý muốn. Hoặc, cái khổ đó được chúng sanh sắp đặt theo các đại này vốn là nguyên nhân; và cái khổ được sắp đặt như vậy đó cũng được đặt để, chứa đựng trong chính các đại này. Như vậy, do là nơi chứa đựng khổ, (chúng được gọi là) các đại. Hơn nữa, ý nghĩa "ý nghĩa của đại là vô sinh mạng" này cũng đã được nói đến. Quả vậy, trong các bài kinh như "Này Tỳ khưu, người này có sáu đại"..., Đức Thế Tôn đã thuyết giảng về các đại với mục đích nhổ bật tưởng về sinh mạng. Như vậy, cũng qua cửa ngõ là ý nghĩa của từ, cả một cách riêng biệt lẫn một cách chung, chính tự tánh và đặc tướng của các đại được làm cho sáng tỏ. Vì vậy, Ngài đã nói: "Như vậy, cần phải tác ý theo ý nghĩa của từ theo cách đặc biệt và tổng quát". Còn việc tác ý của người đã an trú sau khi nắm bắt các đại qua cửa ngõ là ý nghĩa của từ, thì cần phải được hiểu theo đúng phương pháp đã nói ở phần trước. 348. ආකාරෙහීති පකාරෙහි. අථ වා ආකරීයන්ති දිස්සන්ති එත්ථ ධාතුයොති ආකාරා, කොට්ඨාසා. අට්ඨධම්මසමොධානාති යථාවුත්තානං පච්චයවිසෙසෙන විසිට්ඨරූපානං වණ්ණාදීනං අට්ඨන්නං ධම්මානං සමවධානතො සන්නිවෙසවිසෙසවසෙන සහාවට්ඨානතො තං උපාදාය. කෙසාති සම්මුති සමඤ්ඤාමත්තං හොති. තෙසංයෙව විනිබ්භොගාති තෙසංයෙව වණ්ණාදීනං විනිබ්භුජනතො. යථා හි වණ්ණාදයො අට්ඨ ධම්මා පඤ්ඤාය විනිබ්භුජ්ජමානා අඤ්ඤමඤ්ඤබ්‍යතිරෙකෙන පරමත්ථතො උපලබ්භන්ති, න එවං වණ්ණාදිබ්‍යතිරෙකෙන පරමත්ථතො කෙසා උපලබ්භන්ති. තස්මා යෙ ච ධම්මෙ සමුදිතෙ උපාදාය ‘‘කෙසා’’ති සම්මුති, තෙසු විසුං විසුං කතෙසු නත්ථි ‘‘කෙසා’’ති සම්මුති, වොහාරමත්තන්ති අත්ථො. 348. (Từ) "bằng các thể tướng" (ākārehi'ti) có nghĩa là bằng các thể loại (pakārehi). Hoặc là, các đại được quán xét ở trong những thứ này, vì vậy chúng được gọi là các thể tướng (ākārā), tức là các thể phần (koṭṭhāsā). (Về câu) "do sự hợp thành của tám pháp" (aṭṭhadhammasamodhānā'ti): là nương vào sự hợp lại, sự cùng tồn tại theo cách sắp xếp đặc biệt của tám pháp là sắc v.v..., vốn là các sắc đặc biệt (phát sinh) do duyên đặc biệt như đã nói. (Cái gọi là) "tóc" chỉ là một chế định, một tên gọi. (Về câu) "do sự phân tích chính những pháp ấy" (tesaṃyeva vinibbhogā'ti): là do sự phân tích chính những pháp là sắc v.v... Quả vậy, giống như tám pháp là sắc v.v..., khi được phân tích bằng trí tuệ, được tìm thấy về mặt chân đế một cách tách biệt với nhau; nhưng không giống như vậy, tóc không được tìm thấy về mặt chân đế một cách tách biệt khỏi sắc v.v... Do đó, chế định "tóc" (phát sinh) nương vào những pháp nào khi chúng được hợp lại, thì khi những pháp ấy được tách rời riêng rẽ, không còn có chế định "tóc" nữa; ý nghĩa là, nó chỉ là cách nói thông thường. ‘‘අට්ඨධම්මකලාපමත්තමෙවා’’ති ඉදං කෙසපඤ්ඤත්තියා උපාදායභූතෙ වණ්ණාදිකෙ එකත්තෙන ගහෙත්වා වුත්තං, න තෙසං අට්ඨධම්මමත්තභාවතො. කම්මසමුට්ඨානො කොට්ඨාසොති කෙසෙසු තාව කෙසමූලං, එවං ලොමාදීසුපි යථාරහං වෙදිතබ්බං. දසධම්මකලාපොපීති එත්ථ අසිතාදිපරිපාචකො තෙජොකොට්ඨාසො නවධම්මකලාපොපීති වත්තබ්බො. යදිමෙ කෙසාදිකොට්ඨාසා යථාරහං අට්ඨනවදසධම්මසමූහභූතා[Pg.446], අථ කස්මා පථවීආදිධාතුමත්තතො මනසි කරීයන්තීති ආහ ‘‘උස්සදවසෙන පනා’’තිආදි. යස්මා අයං ධාතුමනසිකාරො යාවදෙව සත්තසඤ්ඤාසමුග්ඝාටනත්ථො, ධම්මවිනිබ්භොගො ච සාතිසයං සත්තසඤ්ඤාසමුග්ඝාටාය සංවත්තති, තස්මා කොට්ඨාසෙසු එවං ධම්මවිභාගො වෙදිතබ්බො. එත්ථ හි උදරියං කරීසං පුබ්බො මුත්තඤ්ච උතුසමුට්ඨානා, අසිතාදිපරිපාචකතෙජො කම්මසමුට්ඨානො, අස්සාසපස්සාසවාතො චිත්තසමුට්ඨානොති ඡ එකසමුට්ඨානා, සෙදොඅස්සු ඛෙළො සිඞ්ඝාණිකාති චත්තාරො උතුචිත්තවසෙන ද්විසමුට්ඨානා, සෙසා ද්වත්තිංස චතුසමුට්ඨානා. Câu "chỉ là một tổng hợp của tám pháp" này được nói sau khi xem các pháp như sắc v.v... vốn là nền tảng của chế định tóc như là một thực thể duy nhất, chứ không phải do chúng chỉ có bản chất là tám pháp. (Về) thể phần do nghiệp sanh: trước hết, trong tóc, đó là chân tóc. Cũng vậy, trong lông v.v..., cần phải được hiểu tùy theo trường hợp. Ở đây, (khi nói) "cũng là tổng hợp mười pháp", thì thể phần hỏa đại tiêu hóa thức ăn v.v... cũng được nói là tổng hợp chín pháp. Nếu các thể phần như tóc v.v... này, tùy theo trường hợp, là tập hợp của tám, chín, hoặc mười pháp, vậy thì tại sao chúng lại được tác ý chỉ như là các đại như địa đại v.v...? (Để trả lời), Ngài đã nói đoạn bắt đầu bằng "tuy nhiên, do sự trội vượt" (ussadavasena pana). Bởi vì việc tác ý về đại này chỉ nhằm mục đích nhổ bật tưởng về chúng sanh, và việc phân tích các pháp cũng đưa đến sự nhổ bật tưởng về chúng sanh một cách vượt trội, do đó, sự phân chia các pháp trong các thể phần cần được hiểu như sau. Quả vậy, ở đây: thức ăn mới, phân, mủ và nước tiểu là do thời tiết sanh; hỏa đại tiêu hóa thức ăn v.v... là do nghiệp sanh; hơi thở vô, hơi thở ra là do tâm sanh. Như vậy, sáu thể phần này có một nguồn sanh. Mồ hôi, nước mắt, nước bọt và nước mũi, bốn thể phần này có hai nguồn sanh do thời tiết và tâm. Ba mươi hai thể phần còn lại có bốn nguồn sanh. තෙසු අසිතාදිපරිපාචකෙ තෙජොකොට්ඨාසෙ එකො කලාපො ජීවිතනවකො, අඤ්ඤෙසු එකසමුට්ඨානෙසු උතුසමුට්ඨානො, චිත්තසමුට්ඨානො වා එකෙකො අට්ඨකො, ද්විසමුට්ඨානෙසු උතුචිත්තවසෙන ද්වෙ ද්වෙ අට්ඨකා, චතුසමුට්ඨානෙසු උතුචිත්තාහාරසමුට්ඨානා තයො තයො අට්ඨකා, උතුචිත්තසමුට්ඨානෙසු සද්දනවකා, අට්ඨසු තෙජොවායොකොට්ඨාසෙසු අට්ඨ ජීවිතනවකා, සෙසෙසු චතුවීසතියා කොට්ඨාසෙසු කායභාවදසකද්වයසහිතා, චක්ඛාදිසඤ්ඤිතෙසු මංසකොට්ඨාසෙසු චක්ඛුසොතඝානජිව්හාවත්ථුදසකසහිතා චාති පරිපුණ්ණායතනකෙ රූපකායෙ භෙදං අනාමසිත්වා එකත්තවසෙන ගය්හමානා සත්තචත්තාලීසාධිකසතරූපකලාපා රූපවිභාගතො සාධිකං දියඩ්ඪරූපසහස්සං හොති, කොට්ඨාසානං පන අවයවවිභාගෙන තදවයවකලාපානං භෙදෙ ගය්හමානෙ රූපධම්මානං අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යභෙදතා වෙදිතබ්බා. එවං ධම්මවිභාගතො අනෙකභෙදභින්නාපි ඉමෙ ද්වාචත්තාලීස කොට්ඨාසා උස්සදග්ගහණෙන චතුධාතුවසෙනෙව වවත්ථපෙතබ්බා. තෙනාහ ‘‘උස්සදවසෙන පන…පෙ… මනසි කාතබ්බා’’ති. තත්ථ මනසිකාරවිධි වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බො. Trong các thể trược ấy, trong phần hỏa đại có chức năng tiêu hóa vật thực đã ăn v.v... có một nhóm sắc là nhóm chín mạng quyền; trong các thể trược đơn thuần do một nhân sanh khác, có một nhóm tám do thời tiết sanh, hoặc một nhóm tám do tâm sanh; trong các thể trược do hai nhân sanh, có hai nhóm tám do thời tiết và tâm sanh; trong các thể trược do bốn nhân sanh, có ba nhóm tám do thời tiết, tâm, và vật thực sanh; trong các thể trược do thời tiết và tâm sanh, có các nhóm chín âm thanh; trong tám phần hỏa đại và phong đại, có tám nhóm chín mạng quyền; trong hai mươi bốn phần còn lại, có cùng với hai nhóm mười thân và tính; và trong các phần thịt được gọi là mắt v.v..., có cùng với các nhóm mười mắt, tai, mũi, lưỡi, và ý vật, như vậy trong thân sắc có đầy đủ các xứ, khi được xem như là một khối đồng nhất không phân biệt, có một trăm bốn mươi bảy nhóm sắc; khi phân tích các sắc, có hơn một ngàn năm trăm sắc. Nhưng khi xem xét sự phân chia các thành phần của các thể trược và sự khác biệt của các nhóm sắc trong các thành phần ấy, cần phải hiểu rằng các sắc pháp có vô số sự khác biệt. Mặc dù bốn mươi hai thể trược này được phân chia thành nhiều loại khác nhau theo cách phân tích các pháp như vậy, chúng vẫn nên được xác định chỉ theo bốn đại bằng cách nắm bắt yếu tố nổi trội. Do đó, Ngài đã nói: ‘Nhưng theo yếu tố nổi trội... v.v... cần phải tác ý’. Ở đây, phương pháp tác ý cần được hiểu theo cách đã được trình bày. 349. මජ්ඣිමෙන පමාණෙනාති ආරොහපරිණාහෙහි මජ්ඣිමසරීරෙ ලබ්භමානෙන මජ්ඣිමෙන පරිමාණෙන. පරිග්ගය්හමානාති පඤ්ඤාය පරිතක්කෙත්වා ගය්හමානා. පරමාණුභෙදසඤ්චුණ්ණාති එත්ථ යථා ‘‘අඞ්ගුලස්ස අට්ඨමො භාගො යවො, යවස්ස අට්ඨමො භාගො ඌකා, ඌකාය [Pg.447] අට්ඨමො භාගො ලික්ඛා, ලික්ඛාය අට්ඨමො භාගො රථරෙණු, රථරෙණුස්ස අට්ඨමො භාගො තජ්ජාරී, තජ්ජාරියා අට්ඨමො භාගො අණු, එවං අණුනො අට්ඨමො භාගො පරමාණු නාමා’’ති කෙචි. අට්ඨකථායං (විභ. අට්ඨ. 515) පන ‘‘සත්තධඤ්ඤමාසප්පමාණං එකං අඞ්ගුලං, සත්තඌකාපමාණො එකො ධඤ්ඤමාසො, සත්තලික්ඛාපමාණා එකා ඌකා, ඡත්තිංසරථරෙණුප්පමාණා එකා ලික්ඛා, ඡත්තිංසතජ්ජාරිප්පමාණො එකො රථරෙණු, ඡත්තිංසඅණුප්පමාණා එකා තජ්ජාරී, ඡත්තිංසපරමාණුප්පමාණො එකො අණූ’’ති වුත්තං. තස්මා අණුනො ඡත්තිංසතිමභාගමත්තො පරමාණු නාම ආකාසකොට්ඨාසිකො මංසචක්ඛුස්ස අගොචරො දිබ්බචක්ඛුස්සෙව ගොචරභූතො. තං සන්ධායාහ ‘‘පරමාණුභෙදසඤ්චුණ්ණා’’ති, යථාවුත්තපරමාණුප්පභෙදෙන චුණ්ණවිචුණ්ණභූතා. සුඛුමරජභූතාති තතොයෙව අතිවිය සුඛුමරජභාවං ගතා. 349. Với kích thước trung bình (majjhimena pamāṇena) có nghĩa là với kích thước trung bình có được ở một thân thể trung bình về chiều cao và chiều ngang. Được nắm bắt (pariggayhamānā) có nghĩa là được nắm bắt bằng cách suy xét với trí tuệ. Về câu ‘được nghiền thành các vi tử’ (paramāṇubhedasañcuṇṇā), một số người nói như sau: ‘Một phần tám của một lóng tay (aṅgula) là một hạt lúa mạch (yava); một phần tám của một hạt lúa mạch là một con chấy (ūkā); một phần tám của một con chấy là một hạt li-khả (likkhā); một phần tám của một hạt li-khả là một hạt bụi xe (rathareṇu); một phần tám của một hạt bụi xe là một hạt bụi bay (tajjārī); một phần tám của một hạt bụi bay là một nguyên tử (aṇu); tương tự, một phần tám của một nguyên tử được gọi là một vi tử (paramāṇu)’. Tuy nhiên, trong Chú giải (Vibh. A. 515) có nói: ‘Một lóng tay có kích thước bằng bảy hạt lúa; một hạt lúa có kích thước bằng bảy con chấy; một con chấy có kích thước bằng bảy hạt li-khả; một hạt li-khả có kích thước bằng ba mươi sáu hạt bụi xe; một hạt bụi xe có kích thước bằng ba mươi sáu hạt bụi bay; một hạt bụi bay có kích thước bằng ba mươi sáu nguyên tử; một nguyên tử có kích thước bằng ba mươi sáu vi tử’. Do đó, một vi tử chỉ bằng một phần ba mươi sáu của một nguyên tử, thuộc về phần hư không, không phải là đối tượng của mắt thịt, mà chỉ là đối tượng của thiên nhãn. Nhắm đến điều này, Ngài đã nói ‘được nghiền thành các vi tử’, tức là đã bị nghiền nát thành các loại vi tử như đã nói. Trở thành bụi mịn (sukhumrajabhūtā) có nghĩa là do đó đã trở thành trạng thái bụi cực kỳ mịn. දොණමත්තා සියාති සොළස නාළිමත්තා. ඉධාපි ‘‘මජ්ඣිමෙන පමාණෙනා’’ති ආනෙත්වා සම්බන්ධිතබ්බං. තෙන ‘‘පකතියා චතුමුට්ඨිකං කුඩුවං, චතුකුඩුවං නාළි, තාය නාළියා සොළස නාළියො දොණං, තං පන මගධනාළියා ද්වාදස නාළියො හොන්තී’’ති වදන්ති. සඞ්ගහිතාති යථා න විප්පකිරති, එවං ආබන්ධනවසෙන සම්පිණ්ඩිත්වා ගහිතා. අනුපාලිතාති යථා පග්ඝරණසභාවාය ආපොධාතුයා වසෙන කිලින්නභාවං, පිච්ඡිලභාවං වා නාපජ්ජති, එවං අනුරක්ඛිතා. විත්ථම්භිතාති සඞ්ඝාතවායුනා අතිවිය විත්ථම්භනං පාපිතා. න විකිරති න විද්ධංසතීති සුඛුමරජභූතාපි පථවීධාතු ආබන්ධනපරිපාචනසමුදීරණකිච්චාහි ආපොතෙජොවායොධාතූහි ලද්ධපච්චයා සිනෙහෙන තෙමිතා තෙජසා පරිපක්කා වායුනා විත්ථම්භනං පාපිතා පිට්ඨචුණ්ණා විය න ඉතො චිතො ච විකිරති න විද්ධංසති, අථ ඛො පිණ්ඩිතා ඝනභූතා හුත්වා නානප්පකාරෙන ගහෙතබ්බතං ආපජ්ජති. තෙනාහ ‘‘අවිකිරියමානා’’තිආදි. තත්ථ විකප්පන්ති විභාගං. යදිපි තෙජොවායොධාතුයොපි සවිග්ගහා රූපධම්මභාවතො, යාදිසො පන ඝනභාවො පථවීආපොධාතූසු ලබ්භති, න තාදිසො තෙජොවායොධාතූසු ලබ්භතීති මෙය්‍යභාවාභාවතො තත්ථ චුණ්ණභෙදො න උද්ධටො. තථා හි සසම්භාරතෙජොවායූසුපි මෙය්‍යභාවො න ලබ්භතෙව. Có thể khoảng một đấu (doṇamattā siyā) có nghĩa là khoảng mười sáu đấu nhỏ (nāḷi). Ở đây cũng vậy, cần phải liên kết bằng cách mang đến cụm từ ‘với kích thước trung bình’. Do đó, họ nói: ‘Thông thường, bốn nắm tay là một kuḍuva, bốn kuḍuva là một nāḷi, mười sáu nāḷi như vậy là một doṇa; nhưng doṇa đó bằng mười hai nāḷi theo đơn vị đo của xứ Ma-kiệt-đà’. Được gom lại (saṅgahitā) có nghĩa là được thu thập bằng cách kết dính lại để không bị phân tán. Được bảo quản (anupālitā) có nghĩa là được bảo vệ để không trở nên ẩm ướt hay dính nhớp do tác động của thủy đại có bản chất chảy tràn. Được chống đỡ (vitthambhitā) có nghĩa là được làm cho rất cứng chắc bởi phong đại kết hợp. Không bị phân tán, không bị hủy hoại (na vikirati na viddhaṃsati) có nghĩa là mặc dù là bụi mịn, địa đại, khi nhận được sự hỗ trợ từ thủy, hỏa, và phong đại có chức năng kết dính, làm chín, và thúc đẩy, được làm ẩm bởi chất dính, được làm chín bởi hơi nóng, được làm cứng chắc bởi gió, sẽ không bị phân tán đây đó như bột, không bị hủy hoại; trái lại, nó được gom lại, trở nên rắn chắc, và có thể được nắm bắt theo nhiều cách khác nhau. Do đó, Ngài đã nói ‘không bị phân tán’ v.v... Ở đây, họ phân biệt sự khác nhau. Mặc dù hỏa đại và phong đại cũng có hình thể do là sắc pháp, nhưng tính chất rắn chắc như được tìm thấy ở địa đại và thủy đại thì không có ở hỏa đại và phong đại; do không có tính chất có thể đo lường được, nên sự phân chia thành bột không được đề cập ở đây. Thật vậy, ngay cả trong hỏa và phong đại có các thành phần, tính chất có thể đo lường được cũng không thể tìm thấy. යූසගතාති [Pg.448] යූසභාවං ද්‍රවභාවං ගතා. තතො එව ආබන්ධනාකාරභූතා. න පග්ඝරතීති න ඔගළති. න පරිස්සවතීති න විස්සන්දති. පීණිතපීණිතභාවං දස්සෙතීති ආපොධාතුයා බ්‍රූහනරසතාය වුත්තං. Trở thành nước canh (yūsagatā) có nghĩa là đã trở thành trạng thái nước canh, trạng thái lỏng. Chính vì vậy mà nó có hình thức kết dính. Không nhỏ giọt (na paggharati) có nghĩa là không chảy xuống. Không rỉ ra (na parissavati) có nghĩa là không chảy đi. Cho thấy trạng thái căng đầy (pīṇitapīṇitabhāvaṃ dasseti) được nói đến do thủy đại có vị là làm tăng trưởng. උසුමාකාරභූතාති එතෙන කායෙ පාකතිකඋස්මාපි ගහණීසඞ්ඛාතාය තස්සායෙව තෙජොධාතුයා වසෙන හොතීති දස්සෙති. පරිපාචෙතීති සන්තෙජෙති. සා හි යථාභුත්තස්ස ආහාරස්ස සම්මා පරිණාමනෙන රසාදිසම්පත්තියා හෙතුභාවං ගච්ඡන්තී ඉමං කායං පරිපාචෙති සන්තෙජෙතීති වුච්චති. තෙනෙවාහ ‘‘න පූතිභාවං දස්සෙතී’’ති. කම්මූපනිස්සයාය, චිත්තප්පසාදහෙතුකාය ච සරීරෙ වණ්ණසම්පදාය තෙජොධාතු විසෙසපච්චයො, පගෙව උතුආහාරසමුට්ඨානාය රූපසම්පත්තියා යථාවුත්තතෙජොධාතූති ආහ ‘‘වණ්ණසම්පත්තිඤ්චස්ස ආවහතී’’ති. Có hình thức hơi nóng (usumākārabhūtā), bằng câu này, Ngài chỉ ra rằng ngay cả hơi nóng tự nhiên trong cơ thể cũng tồn tại nhờ vào chính hỏa đại đó, được gọi là lửa tiêu hóa (gahaṇī). Làm cho chín (paripāceti) có nghĩa là làm cho chín muồi. Thật vậy, hỏa đại đó, bằng cách chuyển hóa đúng đắn thức ăn đã ăn, trở thành nguyên nhân cho sự thành tựu của các dưỡng chất v.v..., và được gọi là làm cho chín, làm cho nóng thân này. Chính vì vậy, Ngài đã nói: ‘không cho thấy trạng thái thối rữa’. Hỏa đại là một duyên đặc biệt cho sự hoàn hảo của sắc diện trong cơ thể, vốn có nghiệp làm y cứ và do tâm thanh tịnh làm nhân; huống chi đối với sự hoàn hảo của sắc do thời tiết và vật thực sanh, hỏa đại đã nói trên (cũng là một duyên đặc biệt). Do đó, Ngài đã nói: ‘và mang lại sự hoàn hảo về sắc diện cho người ấy’. සමුදීරණවිත්ථම්භනලක්ඛණාති එත්ථ සමුදීරණං අනුපෙල්ලනං, විසොසනන්ති කෙචි. විත්ථම්භනං සෙසභූතත්තයස්ස ථම්භිතත්තාපාදනං, උප්පීලනන්ති එකෙ. තායාති විත්ථම්භනලක්ඛණාය වායොධාතුයා. අපරායාති සමුදීරණලක්ඛණාය. සා හි පෙල්ලනසභාවා. තෙනාහ ‘‘සමබ්භාහතො’’ති. සමබ්භාහනඤ්ච රූපකලාපස්ස දෙසන්තරුප්පත්තියා හෙතුභාවො. අවඝට්ටනං ආසන්නතරුප්පත්තියා. ලාළෙතීති පරිවත්තෙති. ඉදානි යදත්ථං චුණ්ණතො මනසිකාරො ආගතො, තං නිගමනවසෙන දස්සෙතුං ‘‘එවමෙත’’න්තිආදි වුත්තං. තත්ථ ධාතුයන්තන්ති සුත්තෙන විය යන්තරූපකං අසතිපි කත්තුභූතෙ අත්තනි චිත්තවසෙන ධාතුමයං යන්තං පවත්තති, ඉධාපි මනසිකාරවිධි වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බො. Trong câu “samudīraṇavitthambhanalakkhaṇā” (có đặc tính thúc đẩy và chống đỡ), samudīraṇa (sự thúc đẩy) là sự đẩy tới, một số vị nói là sự làm khô. Vitthambhana (sự chống đỡ) là sự tạo ra trạng thái chống đỡ cho ba đại còn lại, một số vị nói là sự đè nén. “Tāyā” (do cái ấy) là do phong đại có đặc tính chống đỡ. “Aparāya” (do cái kia) là do (phong đại) có đặc tính thúc đẩy. Quả vậy, nó có bản chất thúc đẩy. Do đó, Ngài nói “samabbhāhato” (bị thổi mạnh). Và samabbhāhana (sự thổi mạnh) là trạng thái làm nhân cho sự sanh khởi ở nơi khác của tổng hợp sắc. Avaghaṭṭana (sự va chạm) là sự sanh khởi ở nơi rất gần. “Lāḷeti” (làm cho rung động) là làm cho xoay chuyển. Bây giờ, để trình bày theo cách kết luận về lợi ích mà sự tác ý theo cách phân tích đã mang lại, câu “evametaṃ” (như vậy, cái này) v.v... đã được nói. Trong đó, “dhātuyantaṃ” (cỗ máy các đại) có nghĩa là: giống như con rối máy (chuyển động) bằng sợi dây, dù không có tự ngã làm tác giả, cỗ máy làm bằng các đại vẫn chuyển động do năng lực của tâm; ở đây cũng vậy, phương pháp tác ý nên được hiểu theo cách đã nói. 350. යදිපි චතුන්නං ධාතූනං ලක්ඛණාදයො හෙට්ඨා තත්ථ තත්ථ වුත්තා එව, තථාපි තෙ අනවසෙසතො දස්සෙත්වා විසුං කම්මට්ඨානපරිග්ගහවිධිං දස්සෙතුං ‘‘ලක්ඛණාදිතො’’තිආදි ආරද්ධං. තත්ථ ලක්ඛීයති එතෙනාති ලක්ඛණං, කක්ඛළත්තං ලක්ඛණමෙතිස්සාති කක්ඛළත්තලක්ඛණා. නනු ච කක්ඛළත්තමෙව පථවීධාතූති? සච්චමෙතං, තථාපි විඤ්ඤාතාවිඤ්ඤාතසද්දත්ථතාවසෙන අභින්නෙපි ධම්මෙ කප්පනාසිද්ධෙන භෙදෙන එවං නිද්දෙසො කතො. එවං හි අත්ථවිසෙසාවබොධො හොතීති. අථ වා ලක්ඛීයතීති [Pg.449] ලක්ඛණං, කක්ඛළත්තං හුත්වා ලක්ඛියමානා ධාතු කක්ඛළත්තලක්ඛණාති එවමෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො. සෙසාසුපි එසෙව නයො. පතිට්ඨානරසාති සහජාතධම්මානං පතිට්ඨාභාවකිච්චා. තතො එව නෙසං සම්පටිච්ඡනාකාරෙන ඤාණස්ස පච්චුපතිට්ඨතීති සම්පටිච්ඡනපච්චුපට්ඨානා. පදට්ඨානං පනෙත්ථ අඤ්ඤධම්මතාය න උද්ධටං, සාධාරණභාවසබ්භාවතො වා දූරකාරණං විය. යථා වා ධම්මුද්දෙසවාරවණ්ණනාදීසු රසාදිනා අඤ්ඤෙසං පච්චයභාවං දස්සෙත්වා පච්චයවන්තතාදස්සනත්ථං පදට්ඨානං උද්ධටං, න එවමිධ. ඉධ පන ධාතූනං අනඤ්ඤසාධාරණවිසෙසවිභාවනපරාය චොදනාය අඤ්ඤධම්මභූතං පදට්ඨානං න උද්ධටන්ති දට්ඨබ්බං. බ්‍රූහනරසාති සහජාතධම්මානං වඩ්ඪනකිච්චා. තථා හි සා නෙසං පීණිතභාවං දස්සෙතීති වුච්චති. සඞ්ගහපච්චුපට්ඨානාති බාහිරඋදකං විය න්හානීයචුණ්ණස්ස සහජාතධම්මානං සඞ්ගහණපච්චුපට්ඨානා. මද්දවානුප්පදානපච්චුපට්ඨානාති බාහිරග්ගි විය ජතුලොහාදීනං සහජාතධම්මානං මුදුභාවානුප්පදානපච්චුපට්ඨානා. අභිනීහාරො භූතසඞ්ඝාටස්ස දෙසන්තරුප්පත්තිහෙතුභාවො, නීහරණං වා බීජතො අඞ්කුරස්ස විය. 350. Mặc dù các đặc tính v.v... của bốn đại đã được nói ở đây đó trong phần trước, tuy nhiên, để trình bày chúng một cách không sót lại và để trình bày riêng phương pháp nắm bắt đề mục thiền, câu “lakkhaṇādito” (từ đặc tính v.v...) đã được bắt đầu. Trong đó, “lakkhaṇa” (đặc tính) là cái mà nhờ đó pháp được ghi nhận; nó có đặc tính là sự cứng chắc, nên gọi là “kakkhaḷattalakkhaṇā” (có đặc tính cứng chắc). Chẳng phải sự cứng chắc chính là địa đại sao? Điều này đúng, tuy nhiên, sự chỉ định như vậy được thực hiện bằng sự phân biệt được thành tựu do tưởng định đối với pháp không khác biệt, do năng lực của trạng thái có ý nghĩa từ ngữ đã biết và chưa biết. Vì như vậy sẽ có sự liễu tri về ý nghĩa đặc biệt. Hoặc là, “lakkhaṇa” là cái được ghi nhận; đại được ghi nhận là sự cứng chắc, nên gọi là “kakkhaḷattalakkhaṇā”; ý nghĩa ở đây nên được hiểu như vậy. Đối với các đại còn lại cũng theo phương pháp này. “Patiṭṭhānarasā” (có phận sự là nơi nương tựa) là có phận sự làm nơi nương tựa cho các pháp đồng sanh. Do đó, nó hiện khởi đến trí tuệ dưới hình thức tiếp nhận các pháp đồng sanh ấy, nên gọi là “sampaṭicchanapaccupaṭṭhānā” (có sự hiện khởi là sự tiếp nhận). Nhân cần thiết ở đây không được nêu ra vì là một pháp khác, hoặc vì sự tồn tại của trạng thái chung, giống như nhân xa. Hoặc như trong các phần giải thích về các đoạn pháp v.v..., nhân cần thiết được nêu ra để chỉ rõ trạng thái có nhân sau khi đã chỉ rõ trạng thái làm nhân của các pháp khác bằng phận sự v.v..., nhưng ở đây thì không như vậy. Nhưng ở đây, nên hiểu rằng nhân cần thiết, vốn là một pháp khác, không được nêu ra do sự thúc đẩy nhằm mục đích chính là phân biệt đặc điểm riêng không chung với các pháp khác của các đại. “Brūhanarasā” (có phận sự làm tăng trưởng) là có phận sự làm tăng trưởng các pháp đồng sanh. Quả vậy, nó được nói là cho thấy trạng thái tươi tốt của các pháp ấy. “Saṅgahapaccupaṭṭhānā” (có sự hiện khởi là sự kết hợp) là có sự hiện khởi là sự kết hợp các pháp đồng sanh, giống như nước bên ngoài (kết hợp) bột tắm. “Maddavānuppadānapaccupaṭṭhānā” (có sự hiện khởi là sự cung cấp sự mềm mại) là có sự hiện khởi là sự cung cấp sự mềm mại cho các pháp đồng sanh, giống như lửa bên ngoài (làm mềm) sáp, kim loại v.v... “Abhinīhāra” (sự đưa đi) là trạng thái làm nhân cho sự sanh khởi ở nơi khác của tổng hợp các đại, hoặc là sự đưa ra, giống như (đưa) mầm ra từ hạt. 351. උතුසමුට්ඨානාව කම්මාදිවසෙන අනුප්පත්තිතො. උතුචිත්තසමුට්ඨානා කදාචි උතුතො, කදාචි චිත්තතො උප්පජ්ජනතො. අවසෙසාති වුත්තාවසෙසා කෙසාදයො චතුවීසති, ආදිතො තයො තෙජොකොට්ඨාසා, පඤ්ච වායොකොට්ඨාසා චාති ද්වත්තිංස. සබ්බෙපීති තෙ සබ්බෙපි කම්මාදිවසෙන උප්පජ්ජනතො චතුසමුට්ඨානා. කෙසාදීනම්පි හි මංසතො අවිමුත්තභාගො කම්මාහාරචිත්තසමුට්ඨානොව හොතීති. 351. (Chúng) chỉ do thời tiết sanh, vì không sanh khởi do năng lực của nghiệp v.v... (Chúng) do thời tiết và tâm sanh, vì đôi khi sanh khởi do thời tiết, đôi khi do tâm. “Avasesā” (các phần còn lại) là hai mươi bốn thể trược còn lại sau khi đã nói, như tóc v.v..., ba phần hỏa đại ở đầu, và năm phần phong đại, như vậy là ba mươi hai. “Sabbepi” (tất cả) có nghĩa là tất cả các thể trược ấy, do sanh khởi bởi năng lực của nghiệp v.v..., nên là do bốn nhân sanh. Quả vậy, phần không tách rời khỏi thịt của tóc v.v... chỉ do nghiệp, vật thực và tâm sanh. 352. නානත්තෙකත්තතොති විසෙසසාමඤ්ඤතො. ධම්මානං හි අඤ්ඤමඤ්ඤං විසදිසතා නානත්තං, සමානතා එකත්තං. සබ්බාසම්පීති චතුන්නම්පි. සලක්ඛණාදිතොති සකං ලක්ඛණං සලක්ඛණං, තතො සලක්ඛණාදිතො. ආදි-සද්දෙන රසපච්චුපට්ඨානානං විය මුදුසණ්හඵරුසභාවාදීනම්පි සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. ‘‘කම්මසමුට්ඨානාදිවසෙන නානත්තභූතාන’’න්ති කස්මා වුත්තං, නනු කම්මසමුට්ඨානාදිවසෙන චතුන්නං ධාතූනං එකත්තං හොති සාධාරණත්තාති? න, ‘‘අඤ්ඤා එව ධාතුයො කම්මසමුට්ඨානා, අඤ්ඤා උතුආදිසමුට්ඨානා’’තිආදිකං භෙදං සන්ධාය තථා වචනතො. එතාසං ධාතූනං. රුප්පනලක්ඛණං රුප්පනසභාවං. කිම්පනෙතං රුප්පනං නාම? යා සීතාදිවිරොධිපච්චයසන්නිපාතෙ විසදිසුප්පත්ති, තස්මිං වා සති යො විජ්ජමානස්සෙව විසදිසුප්පත්තියා [Pg.450] හෙතුභාවො, තං රුප්පනං. අනතීතත්තාති අපරිච්චජනතො. 352. “Nānattekattato” (do sự khác biệt và đồng nhất) là do sự đặc thù và phổ thông. Quả vậy, sự không tương đồng lẫn nhau của các pháp là sự khác biệt (nānatta), sự tương đồng là sự đồng nhất (ekatta). “Sabbāsaṃpi” (của tất cả) là của cả bốn. “Salakkhaṇādito” (từ tự tướng v.v...) có nghĩa là: tự tướng (salakkhaṇa) là đặc tính của riêng nó; do đó, từ tự tướng v.v... Bằng từ “ādi” (v.v...), nên hiểu là bao gồm cả các trạng thái mềm, mịn, thô v.v... giống như phận sự và sự hiện khởi. Tại sao lại nói “trở nên khác biệt do năng lực của nghiệp sanh v.v...”? Chẳng phải do năng lực của nghiệp sanh v.v..., bốn đại có sự đồng nhất vì tính chất chung sao? Không phải vậy. Vì đã nói như vậy nhắm đến sự phân biệt rằng “các đại do nghiệp sanh là khác, các đại do thời tiết v.v... sanh là khác” v.v... Của các đại này. “Ruppanalakkhaṇaṃ” (đặc tính biến hoại) là bản chất biến hoại. Cái gọi là biến hoại này là gì? Sự sanh khởi không tương đồng khi có sự hội tụ của các duyên đối nghịch như lạnh v.v..., hoặc khi có sự hội tụ ấy, trạng thái làm nhân cho sự sanh khởi không tương đồng của chính cái đang hiện hữu, đó là sự biến hoại. “Anatītattā” (vì không vượt qua) là vì không từ bỏ. මහන්තපාතුභාවො චෙත්ථ සසම්භාරධාතුවසෙන වෙදිතබ්බො, තථා මහාවිකාරතා මහාභූතසාමඤ්ඤලක්ඛණධාතුවසෙන, මහාපරිහාරතා, මහත්තවිජ්ජමානතා ච උභයවසෙනාති. භූතසද්දාපෙක්ඛාය ‘‘එතානී’’ති නපුංසකනිද්දෙසො. මහන්තානි පාතුභූතානි අනෙකසතසහස්ස රූපකලාපසඞ්ඝාටතාය සමූහවසෙන, සන්තතිවසෙන ච අපරිමිතපරිමාණානං, අනෙකයොජනායාමවිත්ථාරානඤ්ච උප්පජ්ජනතො. චත්තාරි නහුතානීති චත්තාරි දසසහස්සානි. දෙවදානවාදීනං තිගාවුතාදිසරීරවසෙන මහන්තානි පාතුභූතානි. Và ở đây, sự hiện khởi to lớn nên được hiểu theo năng lực của đại có yếu tố phụ trợ; cũng vậy, sự biến hoại lớn; sự tương đồng với các đại chủng nên được hiểu theo năng lực của đại đặc tính; và sự được duy trì bởi nhiều (nhân), và sự to lớn, hiện hữu nên được hiểu theo năng lực của cả hai. Sự chỉ định ở trung tính “etāni” (những cái này) là do quy chiếu đến từ “bhūta”. (Chúng) to lớn và hiện khởi do là sự kết hợp của nhiều trăm ngàn tổng hợp sắc, theo năng lực của sự tập hợp và theo năng lực của dòng tương tục, và do sự sanh khởi của các (đại) có số lượng không thể đo lường và của các vật có chiều dài và chiều rộng nhiều do tuần. “Cattāri nahutāni” (bốn vạn) là bốn mươi ngàn (do tuần). (Chúng) to lớn và hiện khởi do năng lực của thân thể có kích thước ba gāvuta v.v... của chư thiên, a-tu-la v.v... තත්ථායං වචනත්ථො – මහන්තානි භූතානි ජාතානි නිබ්බත්තානීති මහාභූතානීති. අනෙකාභූතවිසෙසදස්සනෙන, අනෙකබ්භුතදස්සනෙන ච අනෙකච්ඡරියදස්සනවසෙන මහන්තො අබ්භුතො, මහන්තානි වා අභූතානි එත්ථාති මහාභූතො, මායාකාරො. යක්ඛාදයො ජාතිවසෙනෙව මහන්තා භූතාති මහාභූතා, නිරුළ්හො වා අයං තෙසු මහාභූතසද්දො දට්ඨබ්බො. පථවීආදයො පන වඤ්චකතාය, අනිද්දිසිතබ්බට්ඨානතාය ච මහාභූතා විය මහාභූතා. භූතසද්දස්ස උභයලිඞ්ගතාය නපුංසකතා කතා. තත්ථ වඤ්චකතා සයං අනීලාදිසභාවානි හුත්වා නීලාදිසභාවස්ස උපට්ඨාපනං, අනිත්ථිපුරිසාදිසභාවානෙව ච හුත්වා ඉත්ථිපුරිසාදිආකාරස්ස උපට්ඨාපනං. තථා අඤ්ඤමඤ්ඤස්ස අන්තො, බහි ච අට්ඨිතානංයෙව අඤ්ඤමඤ්ඤං නිස්සාය අවට්ඨානතො අනිද්දිසිතබ්බට්ඨානතා. යදි හි ඉමා ධාතුයො අඤ්ඤමඤ්ඤස්ස අන්තො ඨිතා, න සකිච්චකරා සියුං අඤ්ඤමඤ්ඤානුප්පවෙසනතො, අථ බහි ඨිතා විනිබ්භුත්තා සියුං. තථා සති අවිනිබ්භුත්තවාදො හායෙය්‍ය, තස්මා න නිද්දිසිතබ්බට්ඨානා. එවං සන්තෙපි පතිට්ඨානාදිනා යථාසකං කිච්චවිසෙසෙන සෙසානං තිණ්ණං තිණ්ණං උපකාරිකා හොන්ති, යෙන සහජාතාදිනා පච්චයෙන පච්චයා හොන්ති. තෙනාහ ‘‘න ච අඤ්ඤමඤ්ඤං නිස්සාය න තිට්ඨන්තී’’ති. මනාපෙහීති මනොහරෙහි චාතුරියවන්තෙහි. වණ්ණසණ්ඨානවික්ඛෙපෙහීති කාළසාමතාදිවණ්ණෙහි, පුථුලවිවරකිසතාදිසණ්ඨානෙහි, හත්ථභමුකාදිවික්ඛෙපෙහි ච. සරසලක්ඛණන්ති සභාවභූතං ලක්ඛණං, සකිච්චකං වා සභාවං. Ở đây, đây là ngữ nghĩa: là những cái lớn lao (mahantāni), là những cái đã hiện hữu (bhūtāni), đã sanh (jātāni), đã phát sanh (nibbattāni), vì vậy là các đại chủng (mahābhūtāni). Do vì sự biểu hiện những điều đặc biệt không có thật một cách đa dạng, và do vì sự biểu hiện những điều kỳ diệu một cách đa dạng, nên (gọi là) chúng sanh kỳ diệu vĩ đại (mahanto abbhuto), hoặc trong người này có những điều không có thật (abhūtāni) mà lớn lao (mahantāni), vì vậy là chúng sanh vĩ đại (mahābhūto), tức là nhà ảo thuật. Các loài như dạ-xoa v.v... chỉ do năng lực của dòng giống mà là những chúng sanh (bhūtā) vĩ đại (mahantā), vì vậy là các chúng sanh vĩ đại (mahābhūtā). Hoặc nên hiểu rằng danh từ chúng sanh vĩ đại (mahābhūta) này đã trở nên phổ biến đối với các loài ấy. Còn các đại như đất v.v... do vì có tính lừa dối và do vì có trú xứ không thể chỉ rõ được, nên giống như các chúng sanh vĩ đại (mahābhūta), (vì vậy gọi là) các đại chủng (mahābhūtā). Do vì danh từ bhūta có cả hai tánh, nên đã được dùng ở trung tánh. Ở đây, tính lừa dối là: tự thân chúng có bản chất không phải màu xanh v.v..., nhưng lại làm hiện khởi bản chất màu xanh v.v...; và tự thân chúng có bản chất không phải là nữ, nam v.v..., nhưng lại làm hiện khởi hình tướng nữ, nam v.v... Tương tự, tính có trú xứ không thể chỉ rõ được là do vì chúng không hề đứng ở bên trong hay bên ngoài của nhau, mà nương tựa lẫn nhau để tồn tại. Thật vậy, nếu các đại này đứng ở bên trong của nhau, chúng sẽ không thể thực hiện phận sự riêng của mình do sự thâm nhập lẫn nhau; còn nếu chúng đứng ở bên ngoài, chúng sẽ bị tách rời. Trong trường hợp như vậy, luận thuyết về sự không tách rời sẽ bị hủy hoại. Do đó, chúng không có trú xứ có thể chỉ rõ được. Mặc dù vậy, chúng vẫn hỗ trợ cho ba đại còn lại bằng phận sự đặc biệt của riêng mình như làm nền tảng v.v..., nhờ đó chúng trở thành duyên cho nhau bằng các duyên như câu sanh v.v... Do đó, Ngài nói: “Và chúng không phải là không nương tựa lẫn nhau để tồn tại.” (Manāpehīti) có nghĩa là: bằng những (cử chỉ) làm say mê lòng người, có sự khéo léo. (Vaṇṇasaṇṭhānavikkhepehīti) có nghĩa là: bằng các màu sắc như đen, sẫm v.v...; bằng các hình dáng như to, có kẽ hở, nhỏ v.v...; và bằng các cử động như tay, lông mày v.v... (Sarasalakkhaṇanti) có nghĩa là: trạng thái tự nhiên, hoặc bản chất cùng với phận sự của nó. මහාපරිහාරතොති [Pg.451] එත්ථ වචනත්ථං වදන්තො ආහ ‘‘මහන්තෙහි…පෙ… භූතානි, මහාපරිහාරානි වා භූතානී’’ති. තත්ථ පච්ඡිමත්ථෙ පුරිමපදෙ උත්තරපදස්ස පරිහාර-සද්දස්ස ලොපං කත්වා ‘‘මහාභූතානී’’ති වුත්තං. Ở câu “mahāparihāratoti”, khi nói về ngữ nghĩa, Ngài đã nói: “mahantehi…(xem trên)… bhūtāni, hoặc mahāparihārāni vā bhūtānīti”. Ở đây, trong ý nghĩa sau, sau khi đã lược bỏ từ “parihāra” là hậu từ trong tiền từ, nên được nói là “mahābhūtāni”. තථා හීති තතො එව විකාරස්ස මහන්තත්තා එවාති තං විකාරං දස්සෙතුං ‘‘භූමිතො’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ අච්චිමතොති අග්ගිස්ස. කොටිසතසහස්සං එකං කොටිසතසහස්සෙකං චක්කවාළන්ති තං සබ්බං ආණාඛෙත්තභාවෙන එකං කත්වා වදති. විලීයතීති විපත්තිකරමෙඝාභිවුට්ඨෙන ඛාරුදකෙන ලවණං විය විලයං ගච්ඡති විද්ධංසති. කුපිතෙනාති ඛුභිතෙන. විකීරතීති විධමති විද්ධංසති. (Tathā hīti) có nghĩa là: chính vì sự to lớn của sự biến hoại ấy. Để chỉ rõ sự biến hoại ấy, câu “bhūmito” v.v... đã được nói đến. Ở đây, (accimatoti) có nghĩa là: của lửa. (Koṭisatasahassaṃ ekaṃ koṭisatasahassekaṃ cakkavāḷanti) có nghĩa là: Ngài nói gộp tất cả một trăm ngàn ức thế giới thành một, xem như là một khu vực quyền lực. (Vilīyatīti) có nghĩa là: tan rã, bị hủy hoại như muối bởi nước mặn do trận mưa tai hại trút xuống. (Kupitenāti) có nghĩa là: do bị khuấy động. (Vikīratīti) có nghĩa là: bị thổi bay, bị hủy hoại. අනුපාදින්නෙසු විකාරමහත්තං දස්සෙත්වා උපාදින්නෙසු දස්සෙන්තො ‘‘පත්ථද්ධො’’තිආදිමාහ. තත්ථ කට්ඨමුඛෙන වාති වා-සද්දො උපමත්ථො. යථා කට්ඨමුඛෙන සප්පෙන ඩට්ඨො පත්ථද්ධො හොති, එවං පථවීධාතුප්පකොපෙන සො කායො කට්ඨමුඛෙව හොති, කට්ඨමුඛමුඛගතො විය පත්ථද්ධො හොතීති අත්ථො. අථ වා වා-සද්දො අවධාරණත්ථො. සො ‘‘පථවීධාතුප්පකොපෙන වා’’ති එවං ආනෙත්වා සම්බන්ධිතබ්බො. අයඤ්හෙත්ථ අත්ථො – කට්ඨමුඛෙන ඩට්ඨොපි කායො පථවීධාතුප්පකොපෙනෙව පත්ථද්ධො හොති, තස්මා පථවීධාතුයා අවියුත්තො සො කායො සබ්බදා කට්ඨමුඛමුඛගතො විය හොතීති. වා-සද්දො වා අනියමත්ථො, තත්‍රායමත්ථො – කට්ඨමුඛෙන ඩට්ඨො කායො පත්ථද්ධො හොති වා, න වා හොති මන්තාගදවසෙන, පථවීධාතුප්පකොපෙන පන මන්තාගදරහිතො සො කායො කට්ඨමුඛමුඛගතො විය හොති එකන්තපත්ථද්ධොති. Sau khi đã chỉ rõ sự to lớn của sự biến hoại trong các (đại chủng) không do nghiệp sanh, để chỉ rõ trong các (đại chủng) do nghiệp sanh, Ngài đã nói câu “patthaddho” v.v... Ở đây, trong câu “kaṭṭhamukhena vā”, từ “vā” có nghĩa là so sánh. Giống như người bị rắn kaṭṭhamukha cắn trở nên cứng đờ, cũng vậy, do sự rối loạn của địa đại, thân ấy trở nên như kaṭṭhamukha, có nghĩa là trở nên cứng đờ như thể đã lọt vào miệng của rắn kaṭṭhamukha. Hoặc là, từ “vā” có nghĩa là nhấn mạnh. Nó nên được đem đến và liên kết như vầy: “pathavīdhātuppakopena vā”. Đây là ý nghĩa ở đây: thân thể, dù bị rắn kaṭṭhamukha cắn, cũng trở nên cứng đờ chính là do sự rối loạn của địa đại. Do đó, thân ấy không tách rời khỏi địa đại, luôn luôn giống như đã lọt vào miệng của rắn kaṭṭhamukha. Hoặc từ “vā” có nghĩa là không xác định. Đây là ý nghĩa trong trường hợp đó: thân bị rắn kaṭṭhamukha cắn có thể trở nên cứng đờ hoặc không, tùy thuộc vào năng lực của thần chú và thuốc giải; nhưng do sự rối loạn của địa đại, thân ấy không có thần chú và thuốc giải, trở nên giống như đã lọt vào miệng của rắn kaṭṭhamukha, tức là hoàn toàn cứng đờ. පූතියොති කුථිතො. සන්තත්තොති සබ්බසො තත්තො සමුප්පන්නදාහො. සඤ්ඡින්නොති සමන්තතො ඡින්නො පරමාණුභෙදසඤ්චුණ්ණො ආයස්මතො උපසෙනත්ථෙරස්ස සරීරං විය. මහාවිකාරානි භූතානීති මහාවිකාරවන්තානි භූතානි මහාභූතානීති පුරිමපදෙ උත්තරපදලොපෙන නිද්දෙසො දට්ඨබ්බො. ‘‘පථවී’’තිආදිනා සබ්බලොකස්ස පාකටානිපි විපල්ලාසං මුඤ්චිත්වා යථාසභාවතො පරිග්ගණ්හනෙ මහන්තෙන වායාමෙන විනා න පරිග්ගණ්හන්තීති දුවිඤ්ඤෙය්‍යසභාවත්තා ‘‘මහන්තානී’’ති වුච්චන්ති. තානි හි සුවිඤ්ඤෙය්‍යානි. ‘‘අමහන්තානී’’ති මන්ත්වා ඨිතා තෙසං දුප්පරිග්ගහතං දිස්වා [Pg.452] ‘‘අහො මහන්තානි එතානී’’ති ජානාතීති මහාභූතෙකදෙසතාදීහි වා කාරණෙහි මහාභූතානි. එතා හි ධාතුයො මහාභූතෙකදෙසතො, මහාභූතසාමඤ්ඤතො, මහාභූතසන්නිස්සයතො, මහාභූතභාවතො, මහාභූතපරියොසානතො චාති ඉමෙහිපි කාරණෙහි ‘‘මහාභූතානී’’ති වුච්චන්ති. (Pūtiyoti) có nghĩa là: bị thối rữa. (Santattoti) có nghĩa là: bị nóng cháy hoàn toàn, có sự thiêu đốt phát sanh. (Sañchinnoti) có nghĩa là: bị cắt đứt từ mọi phía, bị nghiền nát thành từng nguyên tử, giống như thân của Tôn giả Upasena Thera. (Mahāvikārāni bhūtānīti) nên được hiểu là sự chỉ định “mahābhūtāni” do lược bỏ hậu từ trong tiền từ, có nghĩa là các đại chủng có sự biến hoại lớn. Mặc dù chúng được biết đến rõ ràng đối với toàn thế gian qua các tên gọi “đất” v.v..., nhưng vì chúng có bản chất khó hiểu biết, nên được gọi là “lớn lao” (mahantāni), bởi vì khi từ bỏ sự nhận thức sai lầm và nắm bắt chúng theo bản chất thật sự, người ta không thể nắm bắt được nếu không có sự nỗ lực lớn lao. Thật vậy, những người đứng trên quan điểm cho rằng chúng dễ hiểu biết, (nghĩ rằng) “chúng không lớn lao”, khi thấy được sự khó nắm bắt của chúng, liền biết rằng: “Ồ, những thứ này thật lớn lao!”. Hoặc, chúng là các đại chủng do các nguyên nhân như là một phần của chúng sanh vĩ đại v.v... Thật vậy, các đại này cũng được gọi là “các đại chủng” do các nguyên nhân sau: do là một phần của chúng sanh vĩ đại (năm uẩn), do có cùng tên gọi là chúng sanh vĩ đại, do là nơi nương tựa của các chúng sanh vĩ đại, do có bản chất của chúng sanh vĩ đại, và do có sự chấm dứt nơi bậc chúng sanh vĩ đại (bậc A-la-hán). තත්ථ මහාභූතෙකදෙසතොති ‘‘භූතමිදන්ති, භික්ඛවෙ, සමනුපස්සථා’’තිආදීසු (ම. නි. 1.401) හි අවිසෙසෙන ඛන්ධපඤ්චකං ‘‘භූත’’න්ති වුච්චති. තත්ථ යදිදං කාමභවෙ, රූපභවෙ, පඤ්චවොකාරභවෙ, එකච්චෙ ච සඤ්ඤීභවෙ පවත්තං ඛන්ධපඤ්චකං, තං මහාවිසයතාය ‘‘මහාභූත’’න්ති වත්තබ්බතං අරහති. පථවීආදයො පන චතස්සො ධාතුයො තස්ස මහාභූතස්ස එකදෙසභූතා ‘‘මහාභූතා’’ති වුච්චන්ති. සමුදායෙසු හි පවත්තවොහාරා අවයවෙසුපි දිස්සන්ති යථා ‘‘සමුද්දො දිට්ඨො, පටො දඩ්ඪො’’ති ච. මහාභූතසමඤ්ඤතොති තදධීනවුත්තිතාය භවන්ති එත්ථ උපාදාරූපානීති භූතානි, පථවීආදයො චතස්සො ධාතුයො. සා පනායමෙතාසු භූතසමඤ්ඤා අනඤ්ඤත්ථවුත්තිතාය උපාදාරූපානං අවිපරීතට්ඨා, ලොකස්ස චෙතා බහූපකාරා, චක්ඛුසමුද්දාදීනං නිස්සයභූතා චාති මහන්තානි භූතානීති සමඤ්ඤායිංසු. මහාභූතසන්නිස්සයතොති මහන්තානං මහානුභාවානං මහාසම්මතමන්ධාතුප්පභුතීනං රඤ්ඤං, සක්කාදීනං දෙවානං, වෙපචිත්තිආදීනං අසුරානං, මහාබ්‍රහ්මාදීනං බ්‍රහ්මානං, ගුණතො වා මහන්තානං බුද්ධානං, පච්චෙකබුද්ධානං, සාවකානං උපාදායුපාදාය වා සබ්බෙසම්පි භූතානං සත්තානං නිස්සයභූතතාය මහන්තා භූතා එතෙසූති මහාභූතා. චාතුමහාභූතිකො හි නෙසං කායොති. මහාභූතභාවතොති බහුභූතභාවතො. අයං හි මහා-සද්දො ‘‘මහාජනො සන්නිපතිතො’’තිආදීසු බහුභාවෙ දිස්සති. පථවීආදයො ච ධාතුයො එකස්මිම්පි අත්තභාවෙ අපරිමෙය්‍යප්පභෙදා පවත්තන්ති. තස්මා මහන්තා බහූ අනෙකසතසහස්සප්පභෙදා භූතාති මහාභූතා. මහාභූතපරියොසානතොති මහාභූතස්ස වසෙන පරියොසානප්පත්තිතො. Trong đó, về (nguyên nhân) là một phần của đại bhūta: Quả vậy, trong các (đoạn kinh) như: “Này các Tỳ khưu, các ông có quán xét rằng ‘cái này là bhūta’ không?” (M. i. 299), năm uẩn được gọi là “bhūta” một cách không phân biệt. Trong đó, năm uẩn này hiện hành trong cõi dục, cõi sắc, cõi năm uẩn, và trong một số cõi tưởng, xứng đáng được gọi là “mahābhūta” (đại bhūta) vì có đối tượng rộng lớn. Còn bốn đại là địa đại v.v... được gọi là “mahābhūta” vì chúng là một phần của đại bhūta (năm uẩn) ấy. Quả vậy, các danh từ thông dụng cho toàn thể cũng được thấy dùng cho các bộ phận, ví như “đã thấy biển cả”, và “tấm vải đã bị cháy”. Về danh xưng “mahābhūta”: vì các sắc y sinh (upādārūpa) hiện hữu ở đây do tùy thuộc vào chúng, nên chúng được gọi là “bhūtāni” (các bhūta), đó là bốn đại: địa, v.v... Hơn nữa, danh xưng “bhūta” này đối với các đại này là có ý nghĩa không sai lạc vì các sắc y sinh không hiện hữu ở nơi nào khác; và chúng có nhiều lợi ích cho thế gian, và là nơi nương tựa cho biển mắt v.v...; vì vậy, chúng được biết đến với danh xưng “các bhūta vĩ đại”. Về việc là nơi nương tựa của các chúng sanh vĩ đại: vì là nơi nương tựa của tất cả chúng sanh, hoặc là các chúng sanh vĩ đại như các vị vua có oai lực lớn như Mahāsammata, Mandhātu v.v..., các vị trời như Sakka v.v..., các a-tu-la như Vepacitti v.v..., các Phạm thiên như Mahābrahmā v.v..., hoặc các bậc vĩ đại về đức hạnh như các vị Phật, các vị Phật Độc Giác, các vị Thinh Văn, do nương vào đó; các chúng sanh vĩ đại ở trong chúng, vì vậy gọi là “mahābhūta”. Quả vậy, thân của họ được cấu tạo từ bốn đại. Về việc là nhiều bhūta: do trạng thái là nhiều bhūta. Quả vậy, từ “mahā” này được thấy có nghĩa là “nhiều” trong các câu như “đại chúng đã tụ họp”. Và các đại như địa đại v.v... hiện hành với vô số sai biệt ngay cả trong một thân. Vì vậy, chúng là các bhūta vĩ đại, nhiều, có vô số trăm ngàn sai biệt, nên gọi là “mahābhūta”. Về việc chấm dứt nơi bậc Đại Bhūta: do đã đạt đến sự chấm dứt nhờ vào bậc Đại Bhūta. ‘‘කාලො ඝසති භූතානි, සබ්බානෙව සහත්තනා; යො ච කාලඝසො භූතො, ස භූතපචනිං පචී’’ති. (ජා. 1.2.190) – “Thời gian nuốt chửng tất cả chúng sanh cùng với chính nó; còn chúng sanh nào nuốt chửng thời gian, vị ấy nấu chín thứ nấu chín chúng sanh.” (Jā. i. 215) – හි [Pg.453] එවමාදීසු ඛීණාසවො ‘‘භූතො’’ති වුත්තො. සො හි උච්ඡින්නභවනෙත්තිකතාය ආයතිං අප්පටිසන්ධිකත්තා එකන්තතො ‘‘භූතො’’ති වුච්චති, න ඉතරෙ, භවිස්සන්තීති වොහාරං අනතීතත්තා. භූතො එව ඉධ පූජාවසෙන ‘‘මහාභූතො’’ති වුත්තො යථා ‘‘මහාඛීණාසවො, මහාමොග්ගල්ලානො’’ති ච. ඉමාසඤ්ච ධාතූනං අනාදිමති සංසාරෙ පබන්ධවසෙන පවත්තමානානං යථාවුත්තස්ස මහාභූතස්සෙව සන්තානෙ පරියොසානප්පත්ති, නාඤ්ඤත්‍ර. තස්මා මහාභූතෙ භූතා පරියොසානං පත්තාති මහාභූතා පුරිමපදෙ භූත-සද්දස්ස ලොපං කත්වා. එවමෙතා ධාතුයො මහාභූතෙකදෙසතාදීහි මහාභූතාති වෙදිතබ්බා. පථවීආදීනං කක්ඛළපග්ඝරණාදිවිසෙසලක්ඛණසමඞ්ගිතා අපරිච්චත්තධාතුලක්ඛණානංයෙවාති ආහ ‘‘ධාතුලක්ඛණං අනතීතත්තා’’ති. න හි සාමඤ්ඤපරිච්චාගෙන විසෙසො, විසෙසනිරපෙක්ඛං වා සාමඤ්ඤං පවත්තති. තථා හි වදන්ති – Quả vậy, trong những (câu) như thế, bậc Lậu Tận được gọi là “bhūta” (người đã thành). Quả vậy, vị ấy, do đã cắt đứt dây dẫn đến cõi hữu, do không còn tái sanh trong tương lai, nên được gọi một cách chắc chắn là “bhūta”; không phải những người khác, vì họ chưa vượt qua cách gọi “sẽ còn sanh”. Ở đây, chính bậc “bhūta” (đã thành) được gọi là “mahābhūta” (Đại Bhūta) theo nghĩa tôn kính, ví như “bậc Đại Lậu Tận”, và “Đại Mục-kiền-liên”. Và sự chấm dứt của các đại này, vốn đang diễn tiến liên tục trong vòng luân hồi vô thủy, chỉ xảy ra trong dòng tâm của bậc Đại Bhūta đã được nói đến, chứ không ở nơi nào khác. Vì vậy, “các bhūta (đại) đã đạt đến sự chấm dứt nơi bậc Đại Bhūta”, nên gọi là “mahābhūtā”, sau khi đã lược bỏ từ “bhūta” ở vế trước. Như vậy, nên hiểu rằng các đại này được gọi là “mahābhūta” do các nguyên nhân như là một phần của đại bhūta v.v... Việc các đại như địa đại v.v... có đầy đủ các đặc tính riêng biệt như cứng, chảy v.v... chỉ xảy ra đối với những pháp chưa từ bỏ đặc tính của đại, do đó ngài nói “vì chưa vượt qua đặc tính của đại”. Quả vậy, đặc tính riêng không thể hiện hành khi từ bỏ đặc tính chung, hoặc đặc tính chung không thể hiện hành mà không cần đến đặc tính riêng. Quả vậy, họ nói rằng – ‘‘තමත්ථාපෙක්ඛතො භෙදං, සසාමඤ්ඤං ජහාති නො; ගණ්හාති සංසයුප්පාදා, සමෙවෙකත්ථකං ද්වය’’න්ති. “Do xem xét ý nghĩa đó, nó không từ bỏ sự khác biệt cùng với đặc tính chung; do sự phát sinh của nghi ngờ, nó nắm bắt cả hai thứ có cùng một ý nghĩa như nhau.” සලක්ඛණධාරණෙන චාති යෙන සලක්ඛණධාරණෙන ‘‘ධාතුයො’’ති වුච්චන්ති, තෙනෙව ‘‘ධම්මා’’තිපි වුච්චන්ති උභයථාපි නිස්සත්තනිජ්ජීවතාය එව විභාවනතො. තෙනෙවාහ – ‘‘ඡධාතුරොයං භික්ඛු පුරිසො, ධම්මෙසු ධම්මානුපස්සී විහරතී’’ති ච. අරූපානං ඛණතො රූපානං ඛණස්ස නාතිඉත්තරතායාහ ‘‘අත්තනො ඛණානුරූප’’න්ති. ධරණෙනාති ඨානෙන, පවත්තනෙනාති අත්ථො. ඛයට්ඨෙනාති ඛණභඞ්ගුතාය. භයට්ඨෙනාති උදයවයපටිපීළනාදිනා සප්පටිභයතාය. අසාරකට්ඨෙනාති අත්තසාරවිරහෙන. Về câu “và do mang giữ tự tướng”: Do sự mang giữ tự tướng nào mà chúng được gọi là “các đại”, thì cũng do chính sự mang giữ đó mà chúng được gọi là “các pháp”, vì trong cả hai trường hợp, chúng đều được làm rõ là vô ngã, vô sinh mạng. Chính vì vậy, Ngài đã nói: “Này Tỳ khưu, người này có sáu đại”, và “vị ấy sống quán pháp trên các pháp”. Do sát-na của các sắc pháp không ngắn hơn nhiều so với sát-na của các pháp vô sắc, nên ngài nói “tương ứng với sát-na của chính nó”. “Do mang giữ” có nghĩa là do đứng vững, do diễn tiến. “Theo nghĩa hủy diệt” là do sự tan vỡ trong từng sát-na. “Theo nghĩa đáng sợ” là do trạng thái đáng sợ bởi sự bức bách của sanh diệt v.v... “Theo nghĩa vô lõi” là do không có lõi cốt là tự ngã. 353. සහුප්පන්නාව එතාති එතා චතස්සො ධාතුයො සහ උප්පන්නාව සහ පවත්තමානාව සමානකාලෙ ලබ්භමානාපි අවකංසතො සබ්බපරියන්තිමෙ උතුචිත්තාහාරසමුට්ඨානෙසු සුද්ධට්ඨකෙ, කම්මජෙසු ජීවිතනවකෙති එකෙකස්මිං සුද්ධට්ඨකාදිකලාපෙපි පදෙසෙන අවිනිබ්භුත්තා විසුං විසුං අනිද්දිසිතබ්බට්ඨානතාය. යත්ථ හි තිස්සන්නං ධාතූනං පතිට්ඨාවසෙන [Pg.454] පථවී, තත්ථෙව තස්සා ආබන්ධනපරිපාචනසමුදීරණවසෙන ඉතරා. එස නයො සෙසාසුපි. 353. Về câu “chúng đồng sanh”: Bốn đại này, dù được tìm thấy vào cùng một thời điểm, chúng chỉ đồng sanh, đồng diễn tiến. Tối thiểu, ở mức cuối cùng nhất, trong các nhóm thuần tám (suddhaṭṭhaka) do thời tiết, tâm, vật thực sanh, và trong nhóm chín mạng quyền (jīvitanavaka) do nghiệp sanh, ngay cả trong mỗi nhóm thuần tám v.v..., chúng không thể tách rời về mặt vị trí, vì vị trí của chúng không thể được chỉ ra một cách riêng rẽ. Quả vậy, nơi nào có địa đại làm nền tảng cho ba đại kia, chính tại nơi đó, các đại còn lại (hiện hữu) với vai trò kết dính, làm chín, và thúc đẩy địa đại ấy. Phương pháp này cũng áp dụng cho các đại còn lại. 354. පුරිමා ද්වෙ ගරුකත්තා සභාගා අඤ්ඤමඤ්ඤන්ති අධිප්පායො. එත්ථ ච නනු පථවියාපි ලහුභාවො අත්ථි. තථා හි සා ‘‘කක්ඛළං මුදුකං සණ්හං ඵරුසං ගරුකං ලහුක’’න්ති නිද්දිට්ඨා, ආපෙපි ලහුභාවො ලබ්භතෙවාති? න, නිප්පරියායගරුභාවස්ස අධිප්පෙතත්තා. ගරුභාවො එව හි පථවීධාතුයා ගරුතරං උපාදාය ලහුභාවොති පරියායෙන වුත්තො සීතභාවො විය තෙජොධාතුයා. යදි එවං රූපස්ස ලහුතාති කථං? අයම්පි වුත්තනයා එව ලහුතාකාරං උපාදාය ලබ්භනතො. න හි පරිච්ඡෙදවිකාරලක්ඛණානි පරමත්ථතො ලබ්භන්ති නිප්ඵන්නරූපානං අවත්ථාවිසෙසසභාවතො. තස්මා පරමත්ථසිද්ධං ගරුභාවං සන්ධාය වුත්තං ‘‘පුරිමා ද්වෙ ගරුකත්තා සභාගා’’ති. ‘‘තථා’’ති පදෙන ‘‘සභාගා’’ති ඉමමත්ථං උපසංහරති. ‘‘ද්වෙ’’ති පන ඉදං යථා ‘‘පුරිමා’’ති එත්ථ, එවං ‘‘පච්ඡිමා’’ති එත්ථාපි ආනෙත්වා සම්බන්ධිතබ්බං. විසභාගා ගරුකලහුකභාවතොති අධිප්පායො. යථා ච ගරුකලහුකභාවෙහි, එවං පෙය්‍යභාවාපෙය්‍යභාවෙහි ච සභාගවිසභාගතා යොජෙතබ්බා. 354. Chủ ý là: hai đại đầu tiên có phần tương đồng với nhau do tính chất nặng. Và ở đây, chẳng phải địa đại cũng có tính nhẹ hay sao? Thật vậy, địa đại ấy đã được chỉ rõ là: ‘cứng, mềm, mịn, thô, nặng, nhẹ’, và tính nhẹ cũng được tìm thấy trong thủy đại nữa sao? Không phải vậy, vì (ở đây) chủ ý nói đến tính nặng một cách tuyệt đối. Thật vậy, chính tính nặng của địa đại, khi so sánh với (trạng thái) nặng hơn, được gọi là tính nhẹ một cách tương đối, giống như tính lạnh của hỏa đại. Nếu vậy, (câu) ‘tính nhẹ của sắc’ thì thế nào? Điều này cũng được hiểu theo cách đã nói, dựa vào phương diện nhẹ nhàng. Thật vậy, các sắc phân chia, sắc biến đổi, và sắc tướng không được tìm thấy theo nghĩa chân đế, vì chúng chỉ là những trạng thái đặc biệt của các sắc đã thành tựu. Do đó, nhắm đến tính nặng đã thành tựu theo nghĩa chân đế mà nói rằng ‘hai đại đầu tiên có phần tương đồng do tính chất nặng’. Bằng từ ‘tathā’ (như vậy), ngài tóm kết lại ý nghĩa ‘sabhāgā’ (có phần tương đồng) này. Còn từ ‘dve’ (hai) này, cũng như ở chỗ ‘purimā’ (đầu tiên), nên được đem đến và liên kết với chỗ ‘pacchimā’ (cuối cùng). Chủ ý là: (chúng) có phần khác biệt do tính chất nặng và nhẹ. Và cũng như (được liên kết) bởi tính nặng và nhẹ, sự tương đồng và khác biệt cũng nên được liên kết bởi tính chất có thể đo lường và không thể đo lường. 355. අජ්ඣත්තිකා හෙට්ඨා වුත්තඅජ්ඣත්තිකා, සත්තසන්තානපරියාපන්නාති අත්ථො. විඤ්ඤාණවත්ථු විඤ්ඤත්තිඉන්ද්‍රියානන්ති චක්ඛාදීනං ඡන්නං විඤ්ඤාණවත්ථූනං, ද්වින්නං විඤ්ඤත්තීනං, ඉත්ථිපුරිසින්ද්‍රියජීවිතින්ද්‍රියානඤ්ච. යෙ පන ‘‘විඤ්ඤාණවත්ථූති හදයවත්ථු ගහිත’’න්ති වදන්ති, තෙසං ඉන්ද්‍රිය-ග්ගහණෙන අට්ඨන්නම්පි රූපින්ද්‍රියානං ගහණං වෙදිතබ්බං. ‘‘වුත්තවිපරීතප්පකාරා’’ති ඉදං බාහිරානං ධාතූනං යථා සබ්බසො විඤ්ඤාණවත්ථුවිඤ්ඤත්තිඉන්ද්‍රියානං අනිස්සයතා ච ඉරියාපථවිරහො ච වුත්තවිපරියායො, එවං චතුසමුට්ඨානතාපීති කත්වා වුත්තං, න ලක්ඛණරූපස්ස විය කුතොචිපි සමුට්ඨානස්ස අභාවතො උතුසමුට්ඨානතාය තාසං. ලහුතාදිනිස්සයතාපි අජ්ඣත්තිකානං ධාතූනං වත්තබ්බා, න වා වත්තබ්බා. විඤ්ඤත්ති-ග්ගහණං හි ලක්ඛණන්ති. 355. Các đại nội phần chính là các đại nội phần đã được nói ở dưới, nghĩa là (các đại) thuộc về dòng tương tục của chúng sanh. (Là nơi nương của) vật của thức, biểu tri và quyền, tức là của sáu vật của thức từ nhãn... trở đi, của hai biểu tri, của nữ quyền, nam quyền và mạng quyền. Còn những vị nào nói rằng ‘bởi từ vật của thức, tâm vật được bao gồm’, đối với họ, nên hiểu rằng việc bao gồm cả tám sắc quyền cũng được thực hiện bởi việc dùng từ ‘quyền’. Câu ‘có phương cách trái ngược với điều đã nói’ này được nói ra vì: đối với các đại ngoại phần, cũng như việc hoàn toàn không phải là nơi nương của vật của thức, biểu tri, và quyền, và việc không có oai nghi, là sự trái ngược với điều đã nói, tương tự như vậy, việc không phải do bốn nguồn sanh cũng (là sự trái ngược). (Nó) không được nói là không có nguồn sanh từ bất cứ đâu như sắc tướng, vì các đại ngoại phần ấy có nguồn sanh từ thời tiết. Việc là nơi nương của các (sắc) như khinh khoái... của các đại nội phần cũng nên được nói đến, hoặc không nên được nói đến. Vì việc đề cập đến biểu tri chính là một dấu hiệu. 356. ඉතරාහීති ආපොතෙජොවායුධාතූහි. එකසඞ්ගහාති සජාතිසඞ්ගහෙන එකසඞ්ගහා. සමානජාතියානං හි සඞ්ගහො සහජාතිසඞ්ගහො. තෙනාහ ‘‘සමුට්ඨානනානත්තාභාවතො’’ති. 356. Itarāhi nghĩa là bởi thủy đại, hỏa đại, phong đại. Ekasaṅgahā nghĩa là được gom chung lại bởi sự gom chung cùng loại. Thật vậy, sự gom chung các pháp có cùng loại được gọi là sajātisaṅgaho. Do đó, ngài nói ‘vì không có sự khác biệt về nguồn sanh’. 357. තිණ්ණං [Pg.455] මහාභූතානං පතිට්ඨා හුත්වා පච්චයො හොතීති යෙහි මහාභූතෙහි සම්පිණ්ඩනවසෙන සඞ්ගහිතා, පරිපාචනවසෙන අනුපාලිතා, සමුදීරණවසෙන විත්ථම්භිතා ච, තෙසං අත්තනා සහජාතානං තිණ්ණං මහාභූතානං පතිට්ඨා හුත්වා තතො එව සන්ධාරණවසෙන අවස්සයො හොති, වුත්තනයෙන වා පතිට්ඨා හුත්වා සහජාතාදිවසෙන පච්චයො හොතීති. එස නයො සෙසාසුපි. 357. Câu ‘trở thành nền tảng cho ba đại hiển và là duyên’ có nghĩa là: đối với các đại hiển mà bởi chúng (địa đại) được gom tụ lại do năng lực kết dính, được nuôi dưỡng do năng lực làm cho chín muồi, và được chống đỡ do năng lực thúc đẩy, thì (địa đại) trở thành nền tảng cho ba đại hiển ấy đồng sanh với chính nó, và chính vì thế, nó trở thành nơi nương tựa do năng lực nâng đỡ; hoặc, trở thành nền tảng theo cách đã nói, nó là duyên theo cách đồng sanh v.v... Phương pháp này cũng (áp dụng) cho các đại còn lại. 358. යදිපි අඤ්ඤමඤ්ඤආභොගපච්චවෙක්ඛණරහිතා එතෙ ධම්මාති හෙට්ඨා ධාතූනං අසමන්නාහාරතා දස්සිතා එව, අථාපි ඉමිනාව නයෙන විසුං කම්මට්ඨානපරිග්ගහො කාතබ්බොති දස්සෙන්තො ‘‘පථවීධාතු චෙත්ථා’’තිආදිමාහ. තත්ථ පථවීධාතු චෙත්ථාති ච-සද්දො සම්පිණ්ඩනත්ථො, තෙන අයම්පි එකො මනසිකාරප්පකාරොති දීපෙති. එත්ථාති එතාසු ධාතූසු. අහං ‘‘පථවීධාතූ’’ති වා ‘‘පච්චයො හොමී’’ති වා න ජානාතීති අත්තනි විය අත්තනො කිච්චෙ ච ආභොගාභාවං දස්සෙත්වා උපකාරකස්ස විය උපකත්තබ්බානම්පි ආභොගාභාවං දස්සෙතුං ‘‘ඉතරානිපී’’තිආදි වුත්තං. සබ්බත්ථාති සබ්බාසු ධාතූසු, තත්ථාපි අත්තකිච්චුපකත්තබ්බභෙදෙසු සබ්බෙසු. 358. Mặc dù sự không tác ý lẫn nhau của các đại đã được chỉ ra ở dưới rằng ‘các pháp này không có sự hướng tâm và xem xét lẫn nhau’, tuy nhiên, để chỉ ra rằng ‘việc nắm bắt đề mục thiền một cách riêng biệt nên được thực hiện chính bằng phương pháp này’, ngài đã nói (câu) bắt đầu bằng ‘pathavīdhātu cettha’. Trong đó, ở câu ‘pathavīdhātu cettha’, từ ‘ca’ có nghĩa là gom lại; bằng từ đó, ngài làm sáng tỏ rằng ‘đây cũng là một loại tác ý’. ‘Ettha’ nghĩa là ‘trong các đại này’. (Nó) không biết rằng ‘Ta là địa đại’ hoặc ‘Ta là duyên’; sau khi chỉ ra sự không có hướng tâm đối với chính nó và đối với phận sự của chính nó, giống như (sự không có hướng tâm) của (đại) trợ giúp, để chỉ ra sự không có hướng tâm của cả những (đại) được trợ giúp, ngài đã nói (câu) bắt đầu bằng ‘itarānipi’. ‘Sabbattha’ nghĩa là ‘trong tất cả các đại’, và trong đó, trong tất cả các sự phân biệt về phận sự của chính nó và (các đại) được trợ giúp. 359. පච්චයවිභාගතොති පච්චයධම්මවිභාගතො චෙව පච්චයභාවවිභාගතො ච. ‘‘පච්චයතො’’ති හි ඉමිනා පථවීආදීනං අඤ්ඤාසාධාරණො පතිට්ඨාභාවාදිනා සෙසභූතත්තයස්ස පච්චයභාවො වුත්තො. ඉධ පන යෙහි ධම්මෙහි පථවීආදීනං උප්පත්ති, තෙසං පථවීආදීනඤ්ච අනවසෙසතො පච්චයභාවවිභාගො වුච්චතීති අයං ඉමෙසං ද්වින්නං ආකාරානං විසෙසො. කම්මන්ති කුසලාකුසලං රූපුප්පාදකං කම්මං. චිත්තන්ති යං කිඤ්චි රූපුප්පාදකං චිත්තං. ආහාරොති අජ්ඣත්තිකො රූපුප්පාදකො ආහාරො. උතූති යො කොචි උතු, අත්ථතො තෙජොධාතු. කම්මමෙවාති අවධාරණං සමුට්ඨානසඞ්කරාභාවදස්සනත්ථං, තෙන අකම්මජානම්පි කෙසඤ්චි කම්මස්ස පරියායපච්චයභාවො දීපිතො හොති. තථා හි වක්ඛති ‘‘කම්මපච්චයචිත්තසමුට්ඨාන’’න්තිආදි. නනු ච කම්මසමුට්ඨානානං කම්මතො අඤ්ඤෙනපි පච්චයෙන භවිතබ්බන්ති? භවිතබ්බං, සො පන කම්මගතිකොවාති පටියොගීනිවත්තනත්ථං අවධාරණං කතං, තෙනාහ ‘‘න චිත්තාදයො’’ති. චිත්තාදිසමුට්ඨානානන්ති එත්ථාපි අයමත්ථො යථාරහං වත්තබ්බො. ඉතරෙති චිත්තාදිතො [Pg.456] අඤ්ඤෙ. ජනකපච්චයොති සමුට්ඨාපකතං සන්ධාය වුත්තං, පච්චයො පන කම්මපච්චයොව. වුත්තං හි ‘‘කුසලාකුසලා චෙතනා විපාකානං ඛන්ධානං කටත්තා ච රූපානං කම්මපච්චයෙන පච්චයො’’ති (පට්ඨා. 1.1.427). 359. ‘Do sự phân chia duyên’ nghĩa là do sự phân chia các pháp làm duyên và do sự phân chia trạng thái làm duyên. Thật vậy, bởi từ ‘do duyên’ này, trạng thái làm duyên của (mỗi đại như) địa đại v.v... đối với ba đại còn lại, bằng (chức năng) làm nền tảng v.v... vốn không chung cho các đại khác, đã được nói đến. Còn ở đây, sự phân chia trạng thái làm duyên một cách không sót của các pháp mà do chúng sự sanh khởi của địa đại v.v... xảy ra, và của chính địa đại v.v..., được nói đến. Đây là sự khác biệt của hai phương diện này. ‘Kamma’ là nghiệp thiện và bất thiện tạo ra sắc. ‘Citta’ là bất kỳ tâm nào tạo ra sắc. ‘Āhāra’ là vật thực nội phần tạo ra sắc. ‘Utu’ là bất kỳ thời tiết nào, về mặt ý nghĩa là hỏa đại. Sự xác định trong ‘kammameva’ (chỉ do nghiệp) là nhằm mục đích chỉ ra sự không lẫn lộn của các nguồn sanh; bằng sự xác định đó, trạng thái làm duyên một cách gián tiếp của nghiệp đối với một số (sắc) không do nghiệp sanh cũng được làm sáng tỏ. Thật vậy, ngài sẽ nói (câu) bắt đầu bằng ‘sanh từ tâm do nghiệp làm duyên’ v.v... Chẳng phải các (sắc) do nghiệp sanh cũng phải có duyên khác ngoài nghiệp hay sao? Phải có, nhưng duyên đó cũng có chiều hướng của nghiệp, vì vậy sự xác định được thực hiện để loại trừ đối tượng cạnh tranh. Do đó, ngài nói ‘không phải tâm v.v...’. Ở chỗ ‘của các pháp sanh từ tâm v.v...’, ý nghĩa này cũng nên được hiểu tương tự. ‘Itare’ (các pháp khác) là các duyên khác ngoài tâm v.v... ‘Duyên sanh’ được nói nhắm đến tính chất làm phát sanh, nhưng duyên (ở đây) chỉ là nghiệp duyên. Thật vậy, đã được nói rằng: ‘Tư thiện và bất thiện là duyên cho các uẩn dị thục và cho các sắc do nghiệp tạo ra bằng nghiệp duyên’. සෙසානන්ති චිත්තාදිසමුට්ඨානානං. පරියායතො උපනිස්සයපච්චයො හොතීති පට්ඨානෙ (පට්ඨා. 1.1.9) අරූපානංයෙව උපනිස්සයපච්චයස්ස ආගතත්තා නිප්පරියායෙන රූපධම්මානං උපනිස්සයපච්චයො නත්ථි. සුත්තෙ පන ‘‘පුග්ගලං උපනිස්සාය වනසණ්ඩං උපනිස්සායා’’ති වචනතො සුත්තන්තිකපරියායෙන විනා අභාවො උපනිස්සයපච්චයොති වෙදිතබ්බො. චිත්තං ජනකපච්චයො හොතීති සහජාතනිස්සයාහාරාදිවසෙන පච්චයො හොන්තං චිත්තං සමුට්ඨාපකතං උපාදාය ‘‘ජනකපච්චයො හොතී’’ති වුත්තං. ආහාරඋතූසුපි එසෙව නයො. “Sesānanti cittādisamuṭṭhānānaṃ” (Đối với các đại còn lại, tức là đối với các đại do tâm v.v... làm sanh khởi). Vì trong bộ Paṭṭhāna, duyên y chỉ (upanissayapaccayo) chỉ được đề cập đến cho các pháp vô sắc theo cách gián tiếp, nên theo cách trực tiếp, không có duyên y chỉ cho các sắc pháp. Tuy nhiên, trong Kinh tạng, vì có nói rằng “nương vào một người, nương vào một khu rừng”, nên theo phương pháp của Kinh tạng, sự không thể thiếu vắng cần được hiểu là duyên y chỉ. (Câu) “Tâm là duyên sanh khởi” được nói đến là do dựa vào việc tâm làm sanh khởi, trong khi nó là duyên theo cách đồng sanh y chỉ, vật thực v.v... Đối với vật thực và thời tiết cũng theo phương pháp này. එවං කම්මාදීනං පච්චයධම්මානං වසෙන ධාතූසු පච්චයවිභාගං දස්සෙත්වා ඉදානි තංසමුට්ඨානානං ධාතූනම්පි වසෙන පච්චයවිභාගං දස්සෙන්තො පඨමං තාව ‘‘කම්මසමුට්ඨානං මහාභූත’’න්තිආදිනා උද්දිසිත්වා පුන ‘‘තත්ථ කම්මසමුට්ඨානා පථවීධාතූ’’තිආදිනා නිද්දිසති. තත්ථ කම්මසමුට්ඨානා පථවීධාතූති ‘‘කම්මසමුට්ඨානං මහාභූත’’න්ති එත්ථ සාමඤ්ඤතො වුත්තා කම්මජපථවීධාතු. කම්මසමුට්ඨානානං ඉතරාසන්ති කම්මජානං ආපොධාතුආදීනං තිස්සන්නං ධාතූනං සහුප්පත්තියා අත්තනො උපකාරකානං තාසං උපකාරකතො, ආධාරභාවතො, උප්පාදතො යාව භඞ්ගාධරණතො, විගමාභාවතො ච සහජාතඅඤ්ඤමඤ්ඤනිස්සයඅත්ථිඅවිගතවසෙන චෙව පතිට්ඨාවසෙන ච පච්චයො හොති, හොන්තී ච කම්මං විය අත්තනො, තාසඤ්ච න ජනකවසෙන පච්චයො හොති අසමුට්ඨාපකත්තා තාසං. කාමඤ්චෙත්ථ නිස්සයපච්චය-ග්ගහණෙනෙව පතිට්ඨාභාවො සඞ්ගහිතො, පථවීධාතුයා පන අනඤ්ඤසාධාරණකිච්චං සහජාතානං පතිට්ඨාභාවොති ඉමං විසෙසං දස්සෙතුං ‘‘පතිට්ඨාවසෙන චා’’ති විසුං කත්වා වුත්තං. ආබන්ධනවසෙන චාතිආදීසුපි එසෙව නයො. තිසන්තතිමහාභූතානන්ති උතුචිත්තාහාරසමුට්ඨානානං චතුමහාභූතානං අඤ්ඤමඤ්ඤං අවොකිණ්ණානං, අවිච්ඡෙදෙන පවත්තිං උපාදාය සන්තතීති සන්තතිග්ගහණං. පථවීධාතුයා පතිට්ඨාභාවො නාම සහජාතානං ධම්මානංයෙවාති ආහ ‘‘න පතිට්ඨාවසෙනා’’ති. න ආබන්ධනවසෙනාතිආදීසුපි එසෙව නයො. එත්ථාති [Pg.457] එතෙසු කම්මසමුට්ඨානමහාභූතෙසු. ‘‘චිත්තසමුට්ඨානා පථවීධාතු චිත්තසමුට්ඨානානං ඉතරාස’’න්තිආදීසු සුකරො තන්තිනයො නෙතුන්ති ‘‘චිත්තආහාර…පෙ… එසෙව නයො’’ති අතිදිසති. Sau khi đã trình bày sự phân chia các duyên trong các đại theo cách của các pháp duyên là nghiệp v.v... như vậy, bây giờ, để trình bày sự phân chia các duyên theo cách của các đại do chúng làm sanh khởi, trước hết ngài đề mục bằng câu “đại hiển do nghiệp làm sanh khởi” v.v..., rồi sau đó, ngài thuyết minh bằng câu “trong đó, địa đại do nghiệp làm sanh khởi” v.v... Trong đó, “địa đại do nghiệp làm sanh khởi” chính là địa đại do nghiệp sanh đã được nói một cách tổng quát trong câu “đại hiển do nghiệp làm sanh khởi”. (Địa đại do nghiệp sanh) là duyên cho các (đại) khác do nghiệp làm sanh khởi, tức là ba đại thủy đại v.v... do nghiệp sanh, là những pháp hỗ trợ cho chính nó qua việc đồng sanh, do việc hỗ trợ chúng, do là nền tảng, do nâng đỡ từ lúc sanh cho đến lúc diệt, và do không vắng mặt, theo cách đồng sanh, tương hỗ, y chỉ, hiện hữu, bất ly, và theo cách làm chỗ tựa. Và (địa đại) không phải là duyên theo cách sanh khởi cho chính nó và cho ba đại kia như nghiệp, vì nó không làm sanh khởi chúng. Và ở đây, thật vậy, chỉ bằng việc nêu lên duyên y chỉ thì trạng thái làm chỗ tựa đã được bao gồm. Tuy nhiên, để trình bày điểm đặc biệt này rằng “nhiệm vụ không chung với các đại khác của địa đại chính là làm chỗ tựa cho các pháp đồng sanh”, nên ngài đã nói riêng ra là “và theo cách làm chỗ tựa”. Trong các câu “và theo cách kết hợp” v.v... cũng theo phương pháp này. “Đối với ba dòng tương tục của đại hiển” (nghĩa là) đối với bốn đại hiển do thời tiết, tâm, vật thực làm sanh khởi, không trộn lẫn với nhau, việc dùng từ “dòng tương tục” là do dựa vào sự diễn tiến không gián đoạn. Trạng thái làm chỗ tựa của địa đại chỉ có đối với các pháp đồng sanh, vì vậy ngài nói “không theo cách làm chỗ tựa”. Trong các câu “không theo cách kết hợp” v.v... cũng theo phương pháp này. “Ở đây” tức là trong các đại hiển do nghiệp làm sanh khởi này. Trong các câu “địa đại do tâm làm sanh khởi (là duyên) cho các (đại) khác do tâm làm sanh khởi” v.v..., phương pháp của bản văn dễ dàng được dẫn đến, vì vậy ngài đã áp dụng tương tự bằng cách nói “tâm, vật thực... cũng theo phương pháp này”. සහජාතාදිපච්චයවසප්පවත්තාසු ච පනාති එත්ථ ච-සද්දො සමුච්චයත්ථො, පන-සද්දො විසෙසත්ථො, තදුභයෙන ච යථාවුත්තසහජාතාදිපච්චයෙහි පවත්තමානා ධාතුයො ඉමිනා විසෙසෙන පවත්තන්තීති ඉමමත්ථං දීපෙති. Trong câu “Sahajātādipaccayavasappavattāsu ca pana”, từ “ca” có nghĩa là kết hợp, từ “pana” có nghĩa là đặc biệt. Và với cả hai từ đó, ngài làm sáng tỏ ý nghĩa này rằng: “các đại đang diễn tiến do các duyên đồng sanh v.v... đã được nói đến, chúng diễn tiến với sự đặc biệt này”. ඉදානි තං විසෙසං දස්සෙතුං ‘‘එකං පටිච්චා’’තිගාථමාහ. තත්ථ එකං ධාතුං පටිච්ච තිස්සො ධාතුයො චතුධා සම්පවත්තන්ති, තිස්සො ධාතුයො පටිච්ච එකාව ධාතු චතුධා සම්පවත්තති, ද්වෙ ධාතුයො පටිච්ච ද්වෙ ධාතුයො ඡධා සම්පවත්තන්තීති යොජනා. අත්ථො පන පථවීආදීසු එකෙකිස්සා පච්චයභාවෙ ඉතරාසං තිස්සන්නං තිස්සන්නං පච්චයුප්පන්නතාති අයමෙකො චතුක්කො, තිස්සන්නං තිස්සන්නං පච්චයභාවෙ ඉතරාය එකෙකිස්සා පච්චයුප්පන්නතාති අයමපරො චතුක්කො, පඨමදුතියා, තතියචතුත්ථා, පඨමතතියා, දුතියචතුත්ථා, පඨමචතුත්ථා, දුතියතතියාති ඉමාසං ද්වින්නං ද්වින්නං පච්චයභාවෙ තත්ථ තත්ථ ඉතරාසං ද්වින්නං ද්වින්නං පච්චයුප්පන්නතාති අයමෙකො ඡක්කො. එවං පච්චයභාවෙන චතුධා, ඡධා ච පවත්තමානානං එකකද්විකතිකවසෙන තිකදුකඑකකවසෙන ච යථාක්කමං පච්චයපච්චයුප්පන්නතාවිභාගො වෙදිතබ්බො. අයඤ්ච පච්චයභාවො සහජාතඅඤ්ඤමඤ්ඤනිස්සයඅත්ථිඅවිගතපච්චයවසෙන, තත්ථාපි ච අඤ්ඤමඤ්ඤමුඛෙනෙව වෙදිතබ්බො. යං සන්ධාය වුත්තං පටිච්චවාරෙ ‘‘එකං මහාභූතං පටිච්ච තයො මහාභූතා, තයො මහාභූතෙ පටිච්ච එකං මහාභූතං, ද්වෙ මහාභූතෙ පටිච්ච ද්වෙ මහාභූතා උප්පජ්ජන්තී’’ති (පට්ඨා. 1.1.53). Bây giờ, để trình bày sự đặc biệt đó, ngài nói bài kệ “ekaṃ paṭicca”. Trong đó, cách kết nối (câu) là: “Duyên vào một đại, ba đại diễn tiến theo bốn cách; duyên vào ba đại, chỉ một đại diễn tiến theo bốn cách; duyên vào hai đại, hai đại diễn tiến theo sáu cách”. Về ý nghĩa, trong các đại địa v.v..., khi mỗi một đại là duyên, thì ba đại còn lại là quả của duyên, đây là một bộ bốn. Khi mỗi ba đại là duyên, thì một đại còn lại là quả của duyên, đây là một bộ bốn khác. (Khi) cặp thứ nhất và thứ hai, thứ ba và thứ tư, thứ nhất và thứ ba, thứ hai và thứ tư, thứ nhất và thứ tư, thứ hai và thứ ba, khi mỗi cặp trong số các đại này là duyên, thì trong mỗi trường hợp, cặp hai đại còn lại là quả của duyên, đây là một bộ sáu. Như vậy, cần phải hiểu sự phân chia duyên và quả của duyên theo thứ tự, theo cách một, hai, ba (làm duyên) và ba, hai, một (làm quả của duyên) của các đại đang diễn tiến theo bốn cách và sáu cách bằng trạng thái làm duyên. Và trạng thái làm duyên này cần được hiểu theo cách của các duyên đồng sanh, tương hỗ, y chỉ, hiện hữu, bất ly; và trong số đó, cũng cần được hiểu chủ yếu qua duyên tương hỗ. Nhắm đến điều này mà trong phần Duyên khởi đã nói rằng: “Duyên vào một đại hiển, ba đại hiển sanh khởi; duyên vào ba đại hiển, một đại hiển sanh khởi; duyên vào hai đại hiển, hai đại hiển sanh khởi”. අභික්කමපටික්කමාදීති ආදි-සද්දෙන ආදානවිස්සජ්ජනාදිකායිකකිරියාකරණස්ස සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. උප්පීළනස්ස පච්චයො හොති ඝට්ටනකිරියාය පථවීධාතුවසෙන සිජ්ඣනතො. සාවාති පථවීධාතුයෙව. ආපොධාතුයා අනුගතා ආපොධාතුයා තත්ථ අප්පධානභාවං, පථවීධාතුයා ච පධානභාවන්ති පතිට්ඨාභාවෙ විය පතිට්ඨාපනෙපි සාතිසයකිච්චත්තා තස්සා පතිට්ඨාපනස්ස පාදට්ඨපනස්ස පච්චයො හොතීති [Pg.458] සම්බන්ධො. අවක්ඛෙපනස්සාති අධොනික්ඛිපනස්ස. තත්ථ ච ගරුතරසභාවාය ආපොධාතුයා සාතිසයො බ්‍යාපාරොති ආහ ‘‘පථවීධාතුයා අනුගතා ආපොධාතූ’’ති. තථා උද්ධඞ්ගතිකා තෙජොධාතූති උද්ධරණෙ වායොධාතුයා තස්සා අනුගතභාවො වුත්තො. තිරියං ගතිකාය වායොධාතුයා අතිහරණවීතිහරණෙසු සාතිසයො බ්‍යාපාරොති තෙජොධාතුයා තස්සා අනුගතභාවො ගහිතො. තත්ථ ඨිතට්ඨානතො අභිමුඛං පාදස්ස හරණං අතිහරණං, පුරතො හරණං. තතො ථොකං වීතික්කම්ම හරණං වීතිහරණං, පස්සතො හරණං. Trong câu `Abhikkamapaṭikkamādi` (bước tới, bước lui, v.v.), nên hiểu rằng từ `ādi` (v.v.) bao gồm cả việc thực hiện các hành động thuộc về thân như cầm lấy, buông ra, v.v. (Địa đại) là duyên cho sự đè nén vì được thành tựu bởi địa đại qua tác động va chạm. `Sā` (nó) chính là địa đại. (Địa đại) được thủy đại đi kèm; ở đây, thủy đại có vai trò không chính yếu, còn địa đại có vai trò chính yếu. Do đó, cũng giống như trong trạng thái đứng vững, trong cả việc đặt (chân) xuống, vì có phận sự ưu thắng, nên có sự liên kết rằng nó (địa đại) là duyên cho việc đặt xuống, tức là việc đặt bàn chân xuống. `Avakkhepana` (đặt xuống) có nghĩa là đặt xuống phía dưới. Và ở đó, vì thủy đại có bản chất nặng hơn nên có tác dụng ưu thắng, do đó nói rằng: “Thủy đại được địa đại đi kèm”. Tương tự, vì hỏa đại có tính đi lên, nên trong việc nhấc lên, sự đi kèm của nó (hỏa đại) với phong đại đã được nói đến. Vì phong đại có tính đi ngang nên có tác dụng ưu thắng trong việc đưa qua và đưa quá, do đó sự đi kèm của nó (phong đại) với hỏa đại được hiểu ngầm. Trong đó, việc đưa chân tới phía trước từ vị trí đang đứng là `atiharaṇa`, tức là đưa ra phía trước. Việc đưa chân đi quá một chút từ vị trí đó là `vītiharaṇa`, tức là đưa sang một bên. එකෙකෙන මුඛෙනාති ‘‘පත්ථටත්තා පථවී’’තිආදිනා (විසුද්ධි. 1.347) විභත්තෙසු තෙරසසු ආකාරෙසු එකෙකෙන ධාතූනං පරිග්ගණ්හනමුඛෙන. ස්වායන්ති සො අයං උපචාරසමාධි. කථං පනස්ස වවත්ථානපරියායොති ආහ ‘‘චතුන්නං ධාතූන’’න්තිආදි. `Ekekena mukhena` (bởi từng phương diện một) có nghĩa là: bởi từng phương diện trong số mười ba phương diện đã được phân chia qua câu “địa đại do có đặc tính cứng chắc” v.v., là phương cách để nắm bắt các đại. `Svāyaṃ` có nghĩa là: đây là cận hành định. (Câu hỏi:) Nhưng làm thế nào mà định này lại có tên gọi là `vavatthāna` (sự xác định)? (Để trả lời,) ngài đã nói câu `catunnaṃ dhātūnaṃ` (của bốn đại) v.v. 360. ඉදානි ඉමිස්සා භාවනාය ආනිසංසෙ දස්සෙතුං ‘‘ඉදඤ්ච පනා’’තිආදි වුත්තං. සුඤ්ඤතං අවගාහතීති ධාතුමත්තතාදස්සනෙන රූපකායස්ස අනත්තකතං වවත්ථාපයතො තදනුසාරෙන නාමකායස්සාපි අනත්තකතා සුපාකටා හොතීති සබ්බසො අත්තසුඤ්ඤතං පරියොගාහති තත්ථ පතිට්ඨහති. සත්තසඤ්ඤං සමුග්ඝාතෙතීති තතො එව ‘‘සත්තො පොසො ඉත්ථී පුරිසො’’ති එවං පවත්තං අයාථාවසඤ්ඤං උග්ඝාතෙති සමූහනති. වාළමිගයක්ඛරක්ඛසාදිවිකප්පං අනාවජ්ජමානොති සසන්තානෙ විය පරසන්තානෙපි ධාතුමත්තතාය සුදිට්ඨත්තා ඛීණාසවො විය ‘‘ඉමෙ සීහබ්‍යග්ඝාදයො වාළමිගා, ඉමෙ යක්ඛරක්ඛසා’’ති එවමාදිවිකප්පං අකරොන්තො භයභෙරවං සහති අභිභවති. යථාවුත්තවිකප්පනාපජ්ජනං හි භයභෙරවසහනස්ස කාරණං වුත්තං. උග්ඝාතො උප්පිලාවිතත්තං. නිග්ඝාතො දීනභාවප්පත්ති. මහාපඤ්ඤො ච පන හොති ධාතුවසෙන කායෙ සම්මදෙව ඝනවිනිබ්භොගස්ස කරණතො. තථා හිදං කම්මට්ඨානං බුද්ධිචරිතස්ස අනුකූලන්ති වුත්තං, සුගතිපරායණො වා ඉන්ද්‍රියානං අපරිපක්කතායන්ති අධිප්පායො. 360. Bây giờ, để chỉ ra những lợi ích của pháp tu này, câu bắt đầu bằng `idañca pana` đã được nói đến. `Suññataṃ avagāhati` (thâm nhập vào tánh không) có nghĩa là: đối với hành giả, người xác định được tính vô ngã của sắc thân qua việc thấy nó chỉ là các đại, thì theo đó, tính vô ngã của danh thân cũng trở nên rất rõ ràng; do vậy, vị ấy hoàn toàn thâm nhập vào tánh không của tự ngã và an trú trong đó. `Sattasaññaṃ samugghāteti` (nhổ bật chúng sanh tưởng) có nghĩa là: chính vì lý do đó, vị ấy nhổ bật và loại trừ tri giác sai lầm diễn tiến như là “chúng sanh, con người, người nữ, người nam”. `Vāḷamigayakkharakkhasādivikappaṃ anāvajjamāno` (không khởi lên các ý niệm về thú dữ, dạ xoa, la sát, v.v.) có nghĩa là: vì đã thấy rõ trạng thái chỉ là các đại trong dòng tương tục của người khác cũng như trong dòng tương tục của chính mình, nên giống như một vị lậu tận, vị ấy không tạo ra các ý niệm như “đây là những thú dữ như sư tử, cọp; đây là các dạ xoa, la sát”, và do đó chịu đựng và vượt qua được sự sợ hãi và kinh hoàng. Thật vậy, việc không rơi vào các ý niệm đã nói trên được cho là nguyên nhân của việc chịu đựng được sự sợ hãi và kinh hoàng. `Ugghāta` là trạng thái hân hoan. `Nigghāta` là sự rơi vào trạng thái khốn khổ. Hơn nữa, vị ấy trở thành người có trí tuệ lớn do đã thực hiện đúng đắn việc phân tích khối đặc trong thân theo phương diện các đại. Vì đề mục thiền này đã được nói là phù hợp với người có trí tánh; hoặc ý nghĩa là, nếu các căn chưa thuần thục thì vị ấy sẽ hướng đến cõi lành. එකූනවීසතිභාවනානයපටිමණ්ඩිතස්ස Của (pháp môn) được trang hoàng bởi mười chín phương pháp tu tập. චතුධාතුවවත්ථානනිද්දෙසස්ස ලීනත්ථවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Phần giải thích ý nghĩa ẩn sâu của chương phân tích về sự xác định tứ đại đã kết thúc. 361. ‘‘කො [Pg.459] සමාධී’’තිආදිනා සරූපාදිපුච්ඡා යාවදෙව විභාගාවබොධනත්ථා. සරූපාදිතො හි ඤාතස්ස පභෙදො වුච්චමානො සුවිඤ්ඤෙය්‍යො හොති සඞ්ඛෙපපුබ්බකත්තා විත්ථාරස්ස, විත්ථාරවිධිනා ච සඞ්ඛෙපවිධි සඞ්ගය්හතීති ‘‘සමාධිස්ස විත්ථාරං භාවනානයඤ්ච දස්සෙතු’’න්ති වුත්තං. අථ වා ‘‘කො සමාධී’’තිආදිනාපි සමාධිස්සෙව පකාරභෙදො දස්සීයති, භාවනානිසංසොපි භාවනානයනිස්සිතො එවාති අධිප්පායෙන ‘‘විත්ථාරං භාවනානයඤ්ච දස්සෙතු’’න්ති වුත්තං. සබ්බප්පකාරතොති පලිබොධුපච්ඡෙදාදිකස්ස සබ්බස්ස භාවනාය පුබ්බකිච්චස්ස කරණප්පකාරතො චෙව සබ්බකම්මට්ඨානභාවනාවිභාවනතො ච. 361. Câu hỏi về tự thể v.v. bắt đầu bằng `Ko samādhi` (Định là gì?) chỉ nhằm mục đích liễu tri thông qua sự phân tích. Thật vậy, khi sự phân loại của một pháp đã được biết qua tự thể v.v. của nó được trình bày, thì sẽ dễ hiểu, vì sự trình bày chi tiết được đi trước bởi sự trình bày tóm tắt, và phương pháp tóm tắt cũng được bao hàm trong phương pháp chi tiết. Do đó, đã nói rằng: “để trình bày chi tiết về định và phương pháp tu tập”. Hoặc là, qua câu hỏi `Ko samādhi` v.v., sự phân loại các loại định cũng được chỉ ra, và với ý rằng lợi ích của việc tu tập cũng tùy thuộc vào phương pháp tu tập, nên đã nói rằng: “để trình bày chi tiết và phương pháp tu tập”. `Sabbappakārato` (bởi tất cả các cách) có nghĩa là: vừa bởi cách thức thực hiện tất cả các phận sự chuẩn bị cho việc tu tập như đoạn trừ các chướng ngại v.v., vừa bởi sự giải thích rõ ràng về việc tu tập tất cả các đề mục thiền. ‘‘සමත්තා හොතී’’ති වත්වා තමෙව සමත්තභාවං විභාවෙතුං ‘‘දුවිධොයෙවා’’තිආදි වුත්තං. ඉධ අධිප්පෙතො සමාධීති ලොකියසමාධිං ආහ. දසසු කම්මට්ඨානෙසූති යානි හෙට්ඨා ‘‘උපචාරාවහානී’’ති වුත්තානි දස කම්මට්ඨානානි, තෙසු. අප්පනාපුබ්බභාගචිත්තෙසූති අප්පනාය පුබ්බභාගචිත්තෙසු අට්ඨන්නං ඣානානං පුබ්බභාගචිත්තුප්පාදෙසු. එකග්ගතාති එකාවජ්ජනවීථියං, නානාවජ්ජනවීථියඤ්ච එකග්ගතා. අවසෙසකම්මට්ඨානෙසූති ‘‘අප්පනාවහානී’’ති වුත්තෙසු තිංසකම්මට්ඨානෙසු. Sau khi nói `samattā hoti` (được viên mãn), để làm rõ chính trạng thái viên mãn ấy, câu bắt đầu bằng `duvidho yeva` (chỉ có hai loại) đã được nói đến. Bằng câu `idha adhippeto samādhi` (định được chủ trương ở đây), ngài đề cập đến định thuộc về thế gian. `Dasasu kammaṭṭhānesu` (trong mười đề mục thiền) có nghĩa là: trong mười đề mục thiền đã được nói ở dưới là `upacārāvahāni` (đưa đến cận hành). `Appanāpubbabhāgacittesu` (trong các tâm thuộc giai đoạn chuẩn bị của an chỉ) có nghĩa là: trong các tâm thuộc giai đoạn chuẩn bị của an chỉ, trong sự sanh khởi của các tâm thuộc giai đoạn chuẩn bị của tám thiền. `Ekaggatā` (nhất tâm) là nhất tâm trong lộ trình tâm có một sự hướng tâm và trong lộ trình tâm có nhiều sự hướng tâm. `Avasesakammaṭṭhānesu` (trong các đề mục thiền còn lại) có nghĩa là: trong ba mươi đề mục thiền đã được nói là `appanāvahāni` (đưa đến an chỉ). සමාධිආනිසංසකථාවණ්ණනා Giải Thích Về Chương Bàn Về Lợi Ích Của Định. 362. දිට්ඨධම්මො වුච්චති පච්චක්ඛභූතො අත්තභාවො, තත්ථ සුඛවිහාරො දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරො. කාමං ‘‘සමාපජ්ජිත්වා’’ති එතෙන අප්පනාසමාධියෙව විභාවිතො, ‘‘එකග්ගචිත්තා’’ති පන පදෙන උපචාරසමාධිනොපි ගහණං හොතීති තතො නිවත්තනත්ථං ‘‘අප්පනාසමාධිභාවනා’’ති වුත්තං. න ඛො පනෙතෙති එතෙ බාහිරකභාවිතා ඣානධම්මා චිත්තෙකග්ගතාමත්තකරා. අරියස්ස විනයෙ බුද්ධස්ස භගවතො සාසනෙ ‘‘සල්ලෙඛා’’ති න වුච්චන්ති කිලෙසානං සල්ලෙඛනපටිපදා න හොතීති කත්වා, සාසනෙ පන අවිහිංසාදයොපි සල්ලෙඛාව ලොකුත්තරපාදකත්තා. 362. `Diṭṭhadhamma` (hiện pháp) được gọi là tự thể được chứng nghiệm trực tiếp; sự an trú trong an lạc ở đó là `diṭṭhadhammasukhavihāra` (hiện pháp lạc trú). Mặc dù qua từ `samāpajjitvā` (sau khi nhập), chỉ có an chỉ định được làm rõ, nhưng qua từ `ekaggacittā` (tâm nhất điểm), cận hành định cũng được bao gồm; do đó, để loại trừ cận hành định, từ `appanāsamādhibhāvanā` (sự tu tập an chỉ định) đã được sử dụng. `Na kho panete` (nhưng không phải những pháp này) có nghĩa là: những pháp thiền này do ngoại đạo tu tập chỉ tạo ra sự nhất tâm đơn thuần. Trong giới luật của bậc Thánh, trong giáo pháp của Đức Phật, Đức Thế Tôn, chúng không được gọi là `sallekha` (pháp đoạn giảm), vì chúng không phải là pháp hành để đoạn giảm phiền não. Tuy nhiên, trong giáo pháp, ngay cả những pháp như vô hại v.v. cũng chính là `sallekha` vì chúng là nền tảng cho pháp siêu thế. සම්බාධෙති තණ්හාසංකිලෙසාදිනා සංකිලිට්ඨතාය පරමසම්බාධෙ අතිවිය සඞ්කටට්ඨානභූතෙ සංසාරප්පවත්තෙ. ඔකාසාධිගමනයෙනාති අත්ථපටිලාභයොග්ගස්ස නවමඛණසඞ්ඛාතස්ස ඔකාසස්ස අධිගමනයෙන. තස්ස [Pg.460] හි දුල්ලභතාය අප්පනාධිගමම්පි අනධිගමයමානො සංවෙගබහුලො පුග්ගලො උපචාරසමාධිම්හියෙව ඨත්වා විපස්සනාය කම්මං කරොති ‘‘සීඝං සංසාරදුක්ඛං සමතික්කමිස්සාමී’’ති. Sambādheti (làm cho chật chội): Do bị ô nhiễm bởi các phiền não như ái dục v.v..., trong dòng luân hồi là nơi vô cùng chật chội, là chỗ cực kỳ eo hẹp. Okāsādhigamanayenāti (bằng cách chứng đắc cơ hội) có nghĩa là bằng cách chứng đắc cơ hội được gọi là sát-na thứ chín, là cơ hội thích hợp cho việc thành tựu lợi ích (siêu thế). Vì rằng cơ hội ấy khó được, nên người có nhiều sự xúc động, không chờ đợi cả sự chứng đắc an chỉ định, đứng vững trong cận định rồi thực hành công việc minh sát với ý nghĩ rằng: "Ta sẽ mau chóng vượt qua khổ luân hồi". අභිඤ්ඤාපාදකන්ති ඉද්ධිවිධාදිඅභිඤ්ඤාඤාණපාදකභූතං අධිට්ඨානභූතං. හොතීති වුත්තනයාති එත්ථ ඉති-සද්දො පකාරත්ථො, තෙන ‘‘ඉමිනා පකාරෙන වුත්තනයා’’ති සෙසාභිඤ්ඤානම්පි වුත්තප්පකාරං සඞ්ගණ්හාති. සති සති ආයතනෙති පුරිමභවසිද්ධෙ අභිඤ්ඤාධිගමස්ස කාරණෙ විජ්ජමානෙ. අභිඤ්ඤාධිගමස්ස හි අධිකාරො ඉච්ඡිතබ්බො, යො ‘‘පුබ්බහෙතූ’’ති වුච්චති. න සමාපත්තීසු වසීභාවො. තෙනාහ භගවා ‘‘සති සති ආයතනෙ’’ති (ම. නි. 3.158; අ. නි. 3.102). අභිඤ්ඤාසච්ඡිකරණීයස්සාති වක්ඛමානවිභාගාය අභිවිසිට්ඨාය පඤ්ඤාය සච්ඡිකාතබ්බස්ස. ධම්මස්සාති භාවෙතබ්බස්ස චෙව විභාවෙතබ්බස්ස ච ධම්මස්ස. අභිඤ්ඤාසච්ඡිකිරියාය චිත්තං අභිනින්නාමෙතීති යොජනා. තත්‍ර තත්‍රෙවාති තස්මිං තස්මිංයෙව සච්ඡිකාතබ්බධම්මෙ. සක්ඛිභාවාය පච්චක්ඛකාරිතාය භබ්බො සක්ඛිභබ්බො, තස්ස භාවො සක්ඛිභබ්බතා, තං සක්ඛිභබ්බතං. Abhiññāpādakanti (là nền tảng cho thắng trí) có nghĩa là nền tảng, là cơ sở cho trí thắng trí như thần túc thông v.v... Trong câu Hotīti vuttanayā, từ iti có nghĩa là loại, cách thức; do đó, nó bao gồm cả loại đã được nói đến của các thắng trí còn lại với ý nghĩa "có phương pháp đã được nói theo cách này". Sati sati āyatane (khi có xứ này xứ kia) có nghĩa là khi có mặt nhân tố để chứng đắc thắng trí đã thành tựu trong kiếp trước. Vì rằng sự thực hành vượt trội để chứng đắc thắng trí là điều cần được mong muốn, cái được gọi là "nhân quá khứ", chứ không phải là sự thuần thục trong các bậc thiền chứng. Do đó, Đức Thế Tôn đã nói "khi có xứ này xứ kia". Abhiññāsacchikaraṇīyassa (của pháp cần được chứng ngộ bằng thắng trí) có nghĩa là của pháp cần được chứng ngộ bằng trí tuệ thù thắng có sự phân tích sẽ được nói đến. Dhammassa (của pháp) có nghĩa là của pháp cần được tu tập và cần được làm cho rõ ràng. Nên hiểu sự liên kết là "hướng tâm đến việc chứng ngộ bằng thắng trí". Tatra tatreva (chính tại nơi đó) có nghĩa là chính trong mỗi pháp cần được chứng ngộ ấy. Sakkhibhabbo là người có khả năng trở thành nhân chứng, có khả năng trực nhận; trạng thái của người ấy là sakkhibhabbatā; (hướng đến) taṃ sakkhibhabbataṃ (trạng thái có khả năng trở thành nhân chứng ấy). තං තං භවගමිකම්මං ආරබ්භ භවපත්ථනාය අනුප්පන්නායපි කම්මස්ස කතූපචිතභාවෙනෙව භවපත්ථනාකිච්චං සිජ්ඣතීති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘අපත්ථයමානා වා’’ති. සහ බ්‍යෙති පවත්තතීති සහබ්‍යො, සහායො, ඉධ පන එකභවූපගො අධිප්පෙතො, තස්ස භාවො සහබ්‍යතා, තං සහබ්‍යතං. Để chỉ rõ rằng: "Dù cho sự mong cầu tái sanh chưa khởi lên, chỉ do trạng thái đã làm và đã tích lũy của nghiệp khi lấy nghiệp đưa đến cõi này cõi kia làm đối tượng, phận sự mong cầu tái sanh vẫn được thành tựu", ngài đã nói "hoặc không mong cầu". Saha byeti pavattatīti sahabyo (sahabyo là người cùng diễn tiến, cùng đi), tức là bạn đồng hành; nhưng ở đây, được hiểu là người cùng sanh vào một cõi. Trạng thái của người ấy là sahabyatā (sự đồng sanh); (hướng đến) taṃ sahabyataṃ (sự đồng sanh ấy). කිං පන අප්පනාසමාධිභාවනායෙව භවවිසෙසානිසංසා, උදාහු ඉතරාපීති චොදනං මනසි කත්වා ආහ ‘‘උපචාරසමාධිභාවනාපී’’තිආදි. Tác ý đến câu chất vấn rằng: "Nhưng phải chăng chỉ có sự tu tập an chỉ định mới có quả báu là cõi sanh đặc biệt, hay là cả pháp khác (sự tu tập cận định) cũng vậy?", ngài đã nói "cả sự tu tập cận định..." v.v... නිබ්බානන්ති තිස්සන්නං දුක්ඛතානං නිබ්බුතිං. රූපධම්මෙ පරියාපන්නා විජ්ජමානාපි සඞ්ඛාරදුක්ඛතා චිත්තස්ස අභාවෙන අසන්තසමාව. තෙනාහ ‘‘සුඛං විහරිස්සාමා’’ති. සොළසහි ඤාණචරියාහීති අනිච්චානුපස්සනාදුක්ඛඅනත්තනිබ්බිදාවිරාගනිරොධපටිනිස්සග්ගවිවට්ටානුපස්සනාති ඉමාහි අට්ඨහි, අට්ඨහි ච අරියමග්ගඵලඤාණෙහීති එවං සොළසහි. නවහි සමාධිචරියාහීති [Pg.461] පඤ්චන්නං රූපජ්ඣානානං, චතුන්නං අරූපජ්ඣානානඤ්ච වසෙන එවං නවහි. කෙචි පන ‘‘චත්තාරො රූපජ්ඣානසමාධී, චත්තාරො අරූපජ්ඣානසමාධී, උභයෙසං උපචාරසමාධිං එකං කත්වා එවං නවා’’ති වදන්ති. Nibbāna (Niết-bàn) là sự dập tắt của ba loại khổ tánh. Dù cho hành khổ tánh bao gồm trong sắc pháp có hiện hữu, nhưng do không có tâm nên cũng giống như không có. Do đó, ngài nói "chúng ta sẽ an trú lạc". Soḷasahi ñāṇacariyāhi (bởi mười sáu trí hạnh) là bởi tám pháp quán này: vô thường quán, khổ quán, vô ngã quán, yếm ly quán, ly tham quán, diệt tận quán, xả ly quán, và chuyển hướng quán; và bởi tám thánh đạo trí và thánh quả trí, như vậy là mười sáu. Navahi samādhicariyāhi (bởi chín định hạnh) là theo cách của năm thiền sắc giới và bốn thiền vô sắc giới, như vậy là chín. Tuy nhiên, một số vị nói rằng: "Bốn định thiền sắc giới, bốn định thiền vô sắc giới, và gộp cận định của cả hai thành một, như vậy là chín". සමාධිභාවනායොගෙති සමාධිභාවනාය අනුයොගෙ අනුයුඤ්ජනෙ, සමාධිභාවනාසඞ්ඛාතෙ වා යොගෙ. යොගොති භාවනා වුච්චති. යථාහ ‘‘යොගා වෙ ජායතී භූරී’’ති (ධ. ප. 282). Samādhibhāvanāyoge (trong sự thực hành tu tập định) có nghĩa là trong sự chuyên tâm, nỗ lực tu tập định, hoặc trong sự thực hành được gọi là tu tập định. Yoga (sự thực hành) được gọi là bhāvanā (sự tu tập). Như đã được nói: "Trí tuệ quả thật sanh khởi từ sự thực hành". 363. සමාධිපීති පි-සද්දෙන සීලං සම්පිණ්ඩෙති. 363. Trong từ Samādhipi, bằng từ pi (cũng), bao gồm cả giới. සමාධිනිද්දෙසවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Phần giải thích về chương trình định đã hoàn tất. ඉති එකාදසමපරිච්ඡෙදවණ්ණනා. Như vậy là phần giải thích chương thứ mười một. පඨමො භාගො නිට්ඨිතො. Phần đầu tiên đã hoàn tất.