1 นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส
礼敬彼世尊、阿罗汉、正自觉者
มหารหนีติ
崇高处世之道
ปณฺฑิตกถา
智者之言
๑.
1.
มหารหรหํ [Pg.1] สกฺย,มุนึ นีวรณา ตณฺหา;
มุตฺตํ มุตฺตํ สุทสฺสนํ,วนฺเท โพธิวรํ วรํ.
我礼敬伟大的应供者、释迦圣者，他远离诸盖与渴爱，已解脱，善妙可见；我礼敬最胜、无上之菩提。
๒.
2.
มุนินา [Pg.2] มุนินาเคน,ทุฏฺฐปพฺพชฺชิตา ชิตา;
ยถา ยถาอสทฺธมฺม-ปุรณา ปุรณาทโย.
圣者，圣中之雄，调伏了败坏的出家者，以及富兰那(Pūraṇa)等旧师与其邪法。
๓.
3.
ตถา ตถาคโตวาทา,นุคเต โลกนีติยํ;
กตโยเคน วิทูนา,เชยฺโยวานตฺถ การิโน.
如来教诫，不随世间法；智者精勤修习，应胜无义之行。
๔.
4.
นิตีธ [Pg.3] ชนฺตุนํ สาโร,มิตฺตาจริยาจ ปีตรา;
นีติมา สุพุทฺธิ พฺยตฺโต,สุตวา อตฺถทสฺสิมา.
于此世，正行是众生之精髓，亦如朋友、老师与父亲。具足正行、善慧、明达、多闻且见义者，实为可贵。
๕.
5.
กวิเหรญฺญกา กตฺวา,สุตฺตตฺตํ สตฺถกญฺจนํ;
คชฺชปชฺชาทฺยาลงฺการํ,กโรนฺตีธ มโนรมฺมํ.
诗人犹如金匠，将言语之线，化为精炼之金；于此创作散文与诗歌等悦人之庄严。
๖.
6.
วุตฺยํ [Pg.4] วิสทญาณสฺส,ญาโต อตฺโถตรสฺส น;
สุรปฺปภาย อาทาโส,ฉายํ ทิสฺเส น มากเร.
明智者言语中的深义，不易为他人所知；犹如明镜在阳光下，不能映现影像。
๗.
7.
มหาเตโชปิ เตโชยํ,มตฺติกํ นมุทุกํกโร;
อาโป อาเปติ มุทุกํ,สาธุวาจาจ กกฺขฬํ.
烈火虽有大威力，不能使陶土变柔软；水能使之柔软，善语能使顽固者柔和。
๘.
8.
มุทุนาว [Pg.5] ริปุํ เชติ,มุทุนา เชติ ทารุณํ;
โนสิทฺธํ มุทุนา กิญฺจิ,ยตฺวโต มุทุนา ชเย.
以柔和战胜敌人，以柔和战胜凶暴者；无一事不能以柔和成办，是故当以柔和取胜。
๙.
9.
จนฺทนํ สีตลํ โลเก,ตโต จนฺทํว สีตลํ;
จนฺทนจนฺทสีตมฺหา,วากฺยํ สาธุสุภาสิตํ.
世间檀香清凉，月光比之更清凉；比檀香与月光更清凉者，是贤善者的善说之语。
๑๐.
10.
ปตฺตกลฺโลทิตํ [Pg.6] อปฺปํ,วากฺยํ สุภาสิตํ ภเว;
ขุทฺทิตสฺส กทนฺนํปิ,สุตฺตํ สาทุรโส สิยา.
适时而说的少量言语，即是善说；于饥饿者，即使粗劣食物，亦是美味。
๑๑.
11.
สตฺถกาปิ พหูวาจา,นาทรา พหุภาณิโน;
โสปการมุทาสีนํ,นนุทิฏฺฐํ นทีชลํ.
多言之人，纵为导师，亦不受敬；犹如河水，虽有助益，却被漠视不见。
๑๒.
12.
สํสารวิสรุกฺขสฺส[Pg.7],ทฺวยเมวามตํผลํ;
สุภาสิตสฺสสาราโท,สาธูหิรสมาคโม.
轮回此毒树，唯二甘露果：品味善说之精髓，以及与贤者之交往。
๑๓.
13.
ปาสาณฉตฺตํ ครุกํ,ตโต เทวานจิกฺขนา;
ตโต วุฑฺฒานโมวาโท,ตโต พุทฺธสฺส สาสนํ;
石伞沉重，天神之教诲比之更重，长者之忠告又比之更重，而佛陀之教法比此更重。
๑๔.
14.
ตุลํ [Pg.8] สลฺลหุกํ โลเก,ตโต จปลชาติโก;
ตโตโนวาทิโก ตโต,ยติ ธมฺเมปมาทโก.
世间棉花甚为轻，比之更轻浮者是善变之人；比之更轻浮者是不受教之人；比之更轻浮者，是在法上放逸的行者。
๑๕.
15.
อห คจฺฉติ หายนฺตี,สตฺตานมิธ ชีวิตํ;
ตสฺมาหิ มาปมตฺตตฺวํ,คจฺฉนฺตุ ชินสาสเน.
嗟乎！此世众生之寿命，流逝且不断衰减。是故，切莫放逸，当趣入胜者之教法。
๑๖.
16.
ปณฺฑิตสฺส ปสํสาย,ทณฺโฑพาเลน ทียเต;
ปณฺฑิโต ปณฺฑิเตเนว,วณฺณิโตว สุวณฺณิโต.
愚者对智者之赞扬，无异于惩罚；智者唯有被智者赞扬，方为善赞。
๑๗.
17.
สเตสุ [Pg.9] ชายเต สูโร,สหสฺเสสุจ ปณฺฑิโต;
วุตฺตา สตสหสฺเสสุ,ทาตา ภวติวา นวา.
百人中生一勇者，千人中现一智者；十万之中有一善说者，而布施者则或有或无。
๑๘.
18.
ภูปตฺตํจ ปณฺฑิตตฺตญฺจ,เนวตุลฺยํ กทาจิปิ;
สเทเสปูชิโต ราชา,พุทฺโธ สพฺพตฺถปูชิโต.
王位与智慧，二者永不相等；国王于己国受敬，佛陀于一切处受敬。
๑๙.
19.
กฺวาติภาโร [Pg.10] สมตฺถานํ,กึทูโร พฺยวหารินํ;
โกวิเทโส สวิชฺชานํ,โกปโร ปิยวาทินํ.
于有能者，何者为重负？于勤奋者，何处算遥远？于有识者，何地为异国？于爱语者，何人为陌生？
๒๐.
20.
นนุ เต เยวสนฺตา โน,สาครา นกุลาจลา;
อปฺปมฺปิ มริยาทํ เย,สํวฏฺเฏวิ ชหนฺติโน.
贤善之人不正是像大海和那拘罗(Nakula)山一样吗？他们即使到了世界坏灭之时，也绝不逾越丝毫的界限。
๒๑.
21.
ปลเยตีตมริยาทา[Pg.11],ภวนฺติกิร สาครา;
มริยาทาติกํ สาธุ,นอิจฺฉนฺติ ปลเยปิ.
诚然，大海于坏灭时会逾越其界限；贤善之人，纵在坏灭时，亦不愿逾越界限。
๒๒.
22.
สตํ ทีฆายุกํ สพฺพ,สตฺตานํ สุขการณํ;
อสตํปน สพฺเพสํ,ทุกฺขเหตุ นสํสโย.
贤善之人的长寿，是所有众生快乐之因；而非善之人的长寿，无疑是所有人痛苦之由。
๒๓.
23.
ปาโมกฺเข [Pg.12] สุชเน สนฺเต,สพฺเพปิ สุชนา ชนา;
ชาเตกสฺมึสารคนฺเธ,สพฺเพ คนฺธมยา ทุมา.
当善人成为首领时，所有人都成为善人；当一棵树有心材之香时，所有树木都充满香气。
๒๔.
24.
อตฺตนา ยทิ เอเกน,วินเตน มหาชนา;
วินยํ ยนฺติ สพฺเพปิ,โก ตํ นาเสยฺย ปณฺฑิโต.
若因一人善调御，而令大众皆趣向纪律，智者谁会毁坏此事？
๒๕.
25.
สรีรสฺส [Pg.13] คุณานญฺจ,ทูรมจฺจนฺต มนฺตรํ;
สรีรํ ขณวิทฺธํสิ,กปฺปนฺติฏฺฐายิโน คุณา.
身体与德行之间，有极大之差别；身体刹那即会毁坏，德行经劫而常存。
๒๖.
26.
ยทิ นิจฺจมนิจฺเจน,นิมลํ มลวาหินา;
โย โส กาเยน ลเภถ,กึนลทฺธํ ภเว นุกึ.
若能以无常之身求得永恒，以污秽之躯证得清净，那么此世间还有什么是不能获得的呢？
๒๗.
27.
ธมฺมตฺถกามโมกฺขานํ,ปาณํ สํสิทฺธิการณํ;
ตนฺนิฆาตา กินฺนหตํ,รกฺขนา กินฺนรกฺขิตํ.
生命是法、利、欲、解脱的成就之因；毁坏生命，何事不被毁？守护生命，何事不受护？
๒๘.
28.
อตฺตา [Pg.14] พนฺธุ มนุสฺสสฺส,ริปุ อตฺตาว ชนฺตุนํ;
อตฺตาว นิยโต ญาติ,อตฺตาว นิยโต ริปุ.
自己是人的亲人，自己也是众生的敌人；自己是自己的亲人，自己也是自己的敌人。
๒๙.
29.
อตฺตโนปริจาเคน,ยํสิตมนุรกฺขนํ;
กโรนฺติ สชฺชนาเยว,น ตํ นีติมตา มตํ.
通过牺牲自我来守护（他人或事物），唯有贤善之人才会如此行事；而这并非世俗智者所认同之道。
๓๐.
30.
ติณานิ [Pg.15] ภูมิรุทกํ,จตุตฺถี วากฺยสุฏฺฐุตา;
เอตานิ หิ สตํเคเห,โนฉินฺทนฺเต กทาจิปิ.
青草、土地与水，第四是善言；此四在善人家中，从不匮乏。
๓๑.
31.
อมฺพุํ ปิวนฺติโน นชฺโช,รุกฺโข ขาทติโน ผลํ;
เมโฆ กฺวจิปิ โน สสฺสํ,ปรตฺถาย สตํธนํ.
江河不饮自身水，树木不食自己果，雨云不食其庄稼，善人之财为利他。
๓๒.
32.
สตํ ผรุสวาจาหิ,นยาติ วิกตึ มโน;
ติณุกฺกาหิ นสกฺกาว,ตาเปตุํ สาคเร ชลํ.
恶语难动善人心，草炬岂能热海深？
๓๓.
33.
สมฺปตฺยํ [Pg.16] มหตฺตํเจโต,ภวตฺยุปฺปลโกมลํ;
วิปฺปตฺยญฺจ มหาเสเล,สิลาสงฺฆาทกกฺกโส.
顺境心柔若莲瓣，逆境心坚似石岩。
๓๔.
34.
อตฺถํ มหนฺตมาปชฺช,วิชฺชํ สมฺปตฺติเมวจ;
จเรยฺยามานถทฺโธโย,ปณฺฑิโต โส ปวุจฺจติ.
虽获大利益、知识与成就，却无骄慢与固执，此人堪称是智者。
๓๕.
35.
นาลพฺภมภิปตฺเถนฺติ[Pg.17],นฏฺฐมฺปิ นจโสจเร;
วิปฺปตฺยญฺจ นมุยฺหนฺติ,เยนรา เตว ปณฺฑิโต.
未得不思慕，已失亦无忧，逆境心不乱，此人是智者。
๓๖.
36.
คณฺฐิฏฺฐาเน เอกปเท,นาติมญฺเญยฺย ปณฺฑิโต;
กึ อกฺโก เวฬุปพฺภาโร,ติมหาทีปภานุโท.
智者不应轻视一词中的难点；须知萤火虽微，亦能照亮黑暗。
๓๗.
37.
คุณโทเสสุเมเกน,นตฺถิ โกจิ วิวชฺชิโต;
สุขุมาลสฺส ปทุมสฺส,นฬา ภวติ กกฺกสา.
功过无人能尽免，犹如莲花虽娇嫩，其梗亦有粗糙处。
๓๘.
38.
สุมหนฺตานิ [Pg.18] สตฺถานิ,ธารยนฺโต พหุสฺสุตา;
เฉตฺตาโร สํสยานนฺตุ,กิลนฺเต โลภโมหตา.
多闻者能受持甚深经典，能斩断种种疑惑；然而，他们却为贪与痴所困。
๓๙.
39.
โทสมฺปิ สคุเณ ทิสฺวา,คุณวาที วทนฺติโน;
น โลโก วิชฺชมานมฺปิ,จนฺเท ปสฺสติ ลญฺฉนํ.
称赞功德者，纵见贤者之过，亦不言说；犹如世人不见月亮上虽存的斑点。
๔๐.
40.
นิปุเณ [Pg.19] สุตเมเสยฺย,วิจินิตฺวา สุตตฺถิโก;
ภตฺตํ หุกฺขลิยํ ปกฺกํ,ภาชนํปิ ตถา ภเว.
探求深奥微妙法，智者细致择义佳。如烹佳肴置净器，法味亦需慧心纳。
๔๑.
41.
คุณา กุพฺพนฺติ ทูตตฺตํ,ทูเรปิ วสตํ สตํ;
เกตเก คนฺธ ฆาสาย,คจฺฉนฺติ ภมรา สยํ.
德能自作远方使，纵隔千里亦摄心，有如露兜香气盛，蜂群自至不待邀。
๔๒.
42.
ปณฺฑิโต สุตสมฺปนฺโน,ยตฺถอตฺถีติ เจสุโต;
มหุสฺสาเหน ตํฐานํ,คนฺตพฺพํ สุตเรสินา.
若听闻何处有博学的智者，求法者应以大精进前往彼处。
๔๓.
43.
สพฺพสุตํ [Pg.20] มธีเยถ,หีนมุกฺกฏฺฐ มชฺฌิมํ;
สพฺพสฺสอตฺถํ ชาเนยฺย,นจ สพฺพํ ปโยชเย;
โหติ ตาทิสโกกาโล,ยตฺถ อตฺถาวหํ สุตํ.
应学一切诸教法，下中胜法皆研习；了知一切真实义，莫将全盘皆施用；如是时节因缘至，适时之法益无穷。
๔๔.
44.
ฐิโต จิรตฺตนํ นีเร,สกฺขโร นนฺตรํสุโต;
ทพฺโภ นีรนฺติเก ชาโต,สพฺพกาลนฺตรํสุโต.
石头久浸水中，中心依然干燥；茅草生于水畔，内外总是湿润。
๔๕.
45.
วสุํ [Pg.21] คณฺหนฺติ ทูรฏฺฐา,ปพฺพเต รตโนจิเต;
น มิลกฺขา สมีปฏฺฐา,เอวํ พาลา พหุสฺสุเต.
远方之人从宝山中取宝，而附近的蛮人却不取；愚人亲近博学者也是如此。
๔๖.
46.
หิรญฺเญน มิคานํว,สุสีลํปิ อสีลิโน;
อธมฺมิกสฺส ธมฺเมน,พาลานํปิ สุเตน กึ.
黄金于鹿有何用？善戒于无戒者，正法于不义者，多闻于愚人，又有何益？
๔๗.
47.
สุเตน [Pg.22] หทยฏฺเฐน,ขโล เนวสุสีลวา;
มธุนา โกฏรฏฺเฐน,นิมฺโพ กึ มธุรายเต.
恶人心中虽有法，却非具戒有德者；苦楝树洞中虽有蜜，其树岂会变甜？
๔๘.
48.
สกึปิ วิญฺญุ ธีเรน,กโรติ สหสงฺคมํ;
อตฺตตฺถญฺจ ปรตฺถญฺจ,นิพฺพานนฺตํ สุขํ ลเภ.
明智者与贤者，纵使片刻相会，亦得自利利他，以及涅槃之乐。
๔๙.
49.
หํโส มชฺเฌ นกากานํ,สีโห คุนฺนํ นโสภติ;
คทฺรภานํ ตุรงฺโคโน,พาลานญฺจ นปณฺฑิโต.
天鹅在鸦群中不显，雄狮在牛群中不显；骏马难伍于驴辈，智者不混愚者队。
๕๐.
50.
อากิณฺโณปิ [Pg.23] อสพฺภีว,อสํสฏฺโฐว ภทฺทโก;
พหุนา สนฺนชาเตน,คจฺเฉ นุมฺมตฺตเกนิธ.
贤者虽处恶人群中，亦不与之相混杂；在众人之中，他应如疯人般行事。
๕๑.
51.
นทีติเร ขเตกูเป,อรณีตาลวณฺฏเก;
นวเท อาปาทิ นตฺถีติ,มุเขจ วจนํ ตถา.
对于河岸之井、取火之木、掌中之扇，不应说“其中无物”；对于口中之言，亦复如是。
๕๒.
52.
สุตสนฺนิจฺจยา [Pg.24] ธีรา,ตุณฺหิภูตา อปุจฺฉิตา;
ปุณฺณา สุภาสิเตนาปิ,ฆณฺฑาทฺยฆฏิตายถา.
智者多闻积聚深，默然不语待询求；纵有嘉言辞如海，似钟未叩音不响。
๕๓.
53.
อปุฏฺโฐ ปณฺฑิโต เภรี,ปชฺชุนฺโน โหติ ปุจฺฉิโต;
พาโล ปุฏฺโฐ อปุฏฺโฐจ,พหุํ วิกตฺตเต สทา.
智者未问时如静鼓，被问时则如雨云(pajjunna)；愚人无论被问与否，总是喋喋不休地自夸。
๕๔.
54.
สมฺปนฺนคุณา ลงฺกาโร,สพฺพสตฺต หิตาวโห;
นจเรยฺย ปรตฺตตฺถํ,กุโต โส ปณฺฑิโต ภเว.
功德圆满是其庄严，能利益一切众生；若不为他利而行，他又怎能是智者？
๕๕.
55.
สปรตฺถํ [Pg.25] จเร ธีโร,อสกฺโกนฺโต สกํ จเร;
ตถาปิจ อสกฺโกนฺโต,ปาปาตฺตานํ วิโยชเย.
智者当行自他利，若不能时当自利，若复不能自利者，亦当远离一切恶。
๕๖.
56.
พาเลจุมฺมตฺตเก ภูเป,คุรุมาตาปิตูสฺวปิ;
นโทสํ กริยา ปญฺโญ,สงฺเฆจ เชฏฺฐภาตริ.
对于孩童、狂人与君王，以及师长、父母、僧团与长兄，智者皆不应生起嗔心。
๕๗.
57.
อตฺถนาสํ [Pg.26] มโนตาปํ,ฆเรทุจฺจริตานิจ;
วญฺจนํ อวมานญฺจ,มติมา นปกาสเย.
智者不应泄露：财富的损失、内心的苦恼、家中的恶行，以及自己所受的欺骗与轻视。
๕๘.
58.
ปรทานํ ชเนตฺตีว,เลฏฺฏุว ปรทพฺพกํ;
อตฺตาว สพฺพภูตานิ,โย ปสฺสติ โส ปสฺสติ.
视他人之妻如母，视他人之财如土，视一切众生如己，如是见者是真见。
๕๙.
59.
ปรูปวาเท ปธิโร,ปรวชฺเชสฺวโลจโน;
ปงฺคุโล อญฺญนารีสุ,ทุสฺสกปฺเปสฺวเจตโน.
于他人之非议如聋，于他人之过失如盲，于他人之女如跛，于邪恶之念无心。
๖๐.
60.
สพฺพํ สุณาติ โสเตน,สพฺพํ ปสฺสติ จกฺขุนา;
นจทิฏฺฐํ สุตํ ธีโร,สพฺพํ อุจฺจิตุมรหติ.
以耳听闻一切，以眼观看一切；智者不应言说一切所见所闻。
๖๑.
61.
จกฺขุมสฺส ยถาอนฺโธ,โสตวา ปธิโรยถา;
ปญฺญาวาสฺส ยถามูโค,พลวา ทุพฺพโลริว;
อถ อตฺเถสมุปฺปนฺเน,สเยถ มตสายิตํ.
有眼者当如盲，有耳者当如聋，有慧者当如哑，有力者当如弱。当事情发生时，应如死尸般躺卧。
๖๒.
62.
ปาปมิตฺเต [Pg.28] วิวชฺเชตฺวา,ภเชยฺยุ ตฺตมปุคฺคลํ;
โอวาเทจสฺส ติฏฺเฐยฺย,ปตฺเถนฺโต อจลํสุขํ.
当避开恶友，亲近殊胜之人；当遵从其教诫，以求不动之乐。
๖๓.
63.
สุสุสา สุตวฑฺฒนํ,สุตํ ปญฺญายวฑฺฒนํ;
ปญฺญาย อตฺถํ ชานาติ,ญาโต อตฺโถ สุขาวโห.
乐闻能增长所闻，所闻能增长智慧；以智慧了知义理，了知的义理能带来快乐。
๖๔.
64.
ปาโมชฺช [Pg.29] กรณํ ฐานํ,ปสํสาวหนํสุขํ;
ผลานิสํโส ภาเวติ,วหนฺโต โปริสฺสํธุรํ.
承担大丈夫之重任者，能生喜悦，带来称赞与快乐，并获得果报与利益。
๖๕.
65.
อติสีตํ อติอุณฺหํ,อติสาย มิทํอหุ;
อิติ วิสฏฺฐ กมฺมนฺเต,ขณา อจฺจนฺติ มาณเว.
“太冷、太热、太晚了”——如此放弃工作，良机便从年轻人身边逝去。
๖๖.
66.
โยจ [Pg.30] สีตญฺจ อุณฺหญฺจ,ติณาติโย นมญฺญติ;
กรํ ปุริส กิจฺจานิ,โส สุขา นวิหายติ.
凡将寒暑视若草芥，而努力完成大丈夫事业者，他不会失去快乐。
๖๗.
67.
ยสลาภํ ชิคีสนฺตํ,นรํ วชฺเชนฺติ ทูรโต;
อปตฺเถตฺวาน เต ตสฺมา,ตํมคฺคํ มคฺคเย พุโธ.
人们会远远地避开那贪求名誉和利益的人。因此，智者不应希求此等，而应寻求正道。
๖๘.
68.
เทสโมสชฺช คจฺฉนฺติ,สีหา สปฺปุริสา คชา;
ตตฺเถว นิธนํ ยนฺติ,กากา กาปุริสา มิคา.
狮子、善人与大象，会离开故土远行；而乌鸦、恶人与野兽，则在原地走向死亡。
๖๙.
69.
ยสฺมึเทเส [Pg.31] นสมฺมาโร,นปิติ นจพนฺธวา;
นจวิชฺชาคโม โกจิ,นตตฺถ วสตี วสฺเส.
在没有尊敬、没有喜爱、也没有亲人，并且无法获得任何知识的地方，不应在那里居住。
๗๐.
70.
ธนวา คณโก ราชา,นที เวชฺชา อิเมชนา;
ยตฺถ ปญฺจ นวิชฺชนฺเต,น ตตฺถวสตี วเส.
富人、算师、国王、河流和医生——在这五者不存在的地方，不应居住。
๗๑.
71.
อสนํ [Pg.32] ภยมนฺตานํ,มจฺจานํ มรณํ ภยํ;
อุตฺตมานนฺตุสพฺเพสํ,อวมานํ ปรํ ภยํ.
饥饿是愚者的畏惧，死亡是凡人的恐惧；但对于所有最上之人，轻蔑是最大的恐惧。
๗๒.
72.
อมานนา ยตฺถ สิยา,สนฺตานํ อวมานนา;
หีนสมานนาวาปิ,น ตตฺถวสติ วเส.
在有不敬之处，或有轻慢善人之处，或有尊重卑劣者之处，不应在那里居住。
๗๓.
73.
ยตฺถาลโสจ ทกฺโขจ,สูโร ภีรุจ ปูชิโต;
น สนฺตา ตตฺถ วสฺสนฺติ,อวิเสสกเรน โก.
在懒惰者与精勤者、勇敢者与怯懦者都受到同样尊敬的地方，善人不会居住，因其毫无分别。
๗๔.
74.
ทุกฺโข [Pg.33] นิวาโส สมฺพาเธ,ฐาเน อสุจิสงฺกเฏ;
ตโต ริมฺหิปิยานนฺเต,ตโตจ อกตญฺญุนํ.
居住在狭窄、不净、拥挤的地方是痛苦的；与亲爱的人分离比此更苦；与忘恩负义的人共住又比此更苦。
๗๕.
75.
สิงฺคีนํ ปญฺจหตฺเถน,สเตน วาชินํ จเช;
หตฺถีนนฺตุ สหสฺเสน,เทสจาเคน ทุชฺชเน.
应避开有角的动物五肘远，避开马一百肘远，避开大象一千肘远；而要避开恶人，则需离开其国。
๗๖.
76.
จเช [Pg.34] เอกํ กุลสฺสตฺถํ,คามสฺสตฺถํ กุลํ จเช;
คามํ ชนปทสฺสตฺถํ;
อตฺตตฺถํ ปถวี จเช.
为了家族的利益，应舍弃一人；为了村庄的利益，应舍弃一个家族；为了国家的利益，应舍弃一个村庄；为了自身的利益，应舍弃整个大地。
๗๗.
77.
จลตฺเยเกนปาเทน,ติฏฺฐตฺเยเกน ปณฺฑิโต;
อสมิขฺยปรํฐานํ,ปุพฺพมายนํนจเช.
智者用一只脚走路，用另一只脚站立。在没有审视好下一个立足处之前，不应放弃原来的立足处。
๗๘.
78.
ฐานภฏฺฐา [Pg.35] นโสภนฺติ,ทนฺตาเกสาน ขานรา;
มติมา อิติวิญฺญาย,สฐานํ นจเช ลหุํ.
人一旦失去自己的位置，便不再荣耀，就像脱落的牙齿、头发和指甲。智者了知此理，不应轻易放弃自己的位置。
๗๙.
79.
จเช ธนํ องฺควรสฺสเหตุ,องฺคํ จเช ชิวิตํ รกฺขมาโน;
องฺคํ ธนํ ชิวิตญฺจาปิ สพฺพํ,จเช นโร ธมฺม มนุสฺสรนฺโต.
为了保护肢体，可以舍弃财富；为了保全生命，可以舍弃肢体；为了忆念正法，人应舍弃肢体、财富乃至生命的一切。
๘๐.
80.
โสตํ [Pg.36] สุเตเนว น กุณฺฑเลน,ทาเนน ปาณี นตุ กงฺกเณน;
อาภาติ กาโย ปุริสุตฺตมสฺส,ปโรปกาเรน น จนฺทเนน.
耳朵因听闻而非因耳环而庄严；手因布施而非因手镯而庄严；最上之人的身体因利他而非因旃檀而焕发光彩。
สมฺเภทกถา
杂论
๘๑.
81.
สตฺถ [Pg.37] กปฺปวิจาเรน,กาโล คจฺฉติ ธีมตํ;
พฺยสเนน อสาธูนํ,นิทฺทาย กลเหนวา.
智者以思惟教法度过时光；恶人则以灾祸、睡眠或争斗度过。
๘๒.
82.
โสกฐานสหสฺสานิ,ภยฐานสตานิจ;
ทิวเสทิวเส มุฬฺหํ,อาวีสนฺติ นปณฺฑิตํ.
千种忧愁之因，百种怖畏之因，日日侵扰愚者，而非智者。
๘๓.
83.
อติทีโฆ [Pg.38] มหามุฬฺโห,มชฺฌิโมจ วิจกฺขโณ;
วาสุเทวํ ปุรกฺขิตฺวา,สพฺเพวามนกา สฏฺฐา.
极高者极愚，中等者明智；以瓦素迭瓦(Vāsudeva)为首，所有侏儒皆狡诈。
๘๔.
84.
น โลเก โสภเต มุฬฺโห,เกวลตฺตปสํสโก;
อปิ สมฺปิหิเต กูเป,กตวิชฺโช ปกาสเต.
愚者于世间不显耀，仅是自我赞扬；即使在被覆盖的井中，有学识者亦能闪耀。
๘๕.
85.
มทนฺตทมนํ สตฺถํ,ขลานํ กุรุเต มทํ;
จกฺขุสงฺขารกํ เตชํ,อุลุงฺกาน มิวนฺธกํ.
调伏醉象的教导，反使恶人增长骄慢；犹如构成视觉的光，对猫头鹰而言却是致盲的。
๘๖.
86.
อตฺยปฺปมปิ [Pg.39] สาธูนํ,สิลาเลเขว ติฏฺฐเต;
ชเลเลเขว นีจานํ,ยํ กตํ ตํปิ นสฺสติ.
善人所为虽至微，犹如石刻永不移；劣者所行如水画，所作之事亦消失。
๘๗.
87.
ทพฺพมปฺปํปิ สาธูนํ,ชลํ กูเปว นิสฺสโย;
พหุตฺตํปิ อสาธูนํ,นจ วาริว อณฺณเว.
善人虽有微少财物，亦如井水可资依靠；恶人虽有众多财物，亦如海水不可为依。
๘๘.
88.
ทุฏฺฐจิตฺโต [Pg.40] ปนาหิสฺส,โกโธ ปาสาณลิกฺขิโต;
กุชฺฌิตพฺเพ สุชนสฺส,ชเลเลขา จิรฏฺฐิโต.
恶心者之怒，如刻于石；善人之怒，虽有其由，如画于水，不久即逝。
๘๙.
89.
พาลสฺส ชีวิตํ ปาปํ,มิตรสฺสิ ตรํ ภเว;
ชนกายสฺส ราชาว,ราชธมฺโมว ราชุนํ.
愚者的生命是邪恶的，若有恶友则更甚；国王是人民的依怙，王法是国王的依怙。
๙๐.
90.
สปฺปาทานํ พลี สีโห,ปุฬาวโก ตโต กิปฺปีลิกา,นรา ตโต พลี ราชา,สพฺเพส มนฺตโก พลี.
有足者中狮子为最强；其次是昆虫与蚂蚁；人类之中国王为最强；对所有人而言，死神为最强。
๙๑.
91.
ภูโปณฺณว [Pg.41] คฺคิ ถี สิปฺปิ,อภิชฺฌาลุจปุคฺคโล;
เอเตสํปิ มหิจฺฉานํ,มหิจฺฉิตา อนิจฺจตา.
国王、海洋、火焰、女人、工匠以及贪婪之人；此等虽有大欲，其大欲亦是无常。
๙๒.
92.
นิทฺทาลุโก อสนฺตุฏฺโฐ,อกตญฺญูจ ภีรุโก;
สกฺกุณนฺติน สาจารํ,สิกฺขิตุํ เต กทาจิปิ.
嗜睡者、不知足者、忘恩者以及胆怯者；他们永远无法学习善行。
๙๓.
93.
นิทฺทาลุ [Pg.42] กามราโมจ,สุขิโต โภควาลโส;
นิจฺฉนฺโต กมฺมราโม จ,สตฺเตเต สตฺถวชฺชิตา.
嗜睡者、耽于欲乐者、贪图安乐者、富有者、懒惰者、无志者、以及耽于事务者，此七种人远离教法。
๙๔.
94.
สมิทฺโธ ธนธญฺเญน,กฏฺโฐ ทกติณคฺคิหิ;
สพฺพโต ทุคฺคเตนฏฺโฐ,ตสฺมา นทุกฺกตํ กเร.
纵然财富、谷物、木材、水、草、火皆丰足，却处处为不幸所困，是故不应作恶。
๙๕.
95.
ปุญฺญปาปผลํ [Pg.43] โย เจ,นสทฺธหติ สจฺจโต;
โส เว ขิปฺปํว อตฺตานํ,อาทาสตลมานเย.
若人对善恶之果不具实信，他应速将自己置于镜前。
๙๖.
96.
สมฺปรายิกมตฺถํ โย,นสทฺธหติ เจปิโส;
อาวาเส สคฺค คามีนํ,มากฺกเภ กึนปสฺสติ.
若人不信来世的利益，他为何不见在摩揭陀国(Māgadhe)那些趣向天界者的住所呢？
๙๗.
97.
มหนฺตํ วฏฺฏรุกฺขาทึ,ขุทฺทพีชํ พหูผลํ;
สกฺขิกตฺวา อุทิกฺเขยฺย,ปุญฺญปาปกโร นโร.
大榕树等，种子微小而果实众多；行善恶业之人，应亲身见证并观察此理。
๙๘.
98.
ยสฺส [Pg.44] สลฺลหุกํ โหติ,คุรุสกฺการมานนํ;
ตสฺส สลฺลหุกาเยว,วิชฺชาสมฺปตฺติสมฺปทา.
若人对师长的恭敬与尊重轻忽，则其学识与成就亦将微不足道。
๙๙.
99.
อุปชฺฌาจริยานญฺจ,มาตาปิตูนเมวจ;
สกฺกจฺจํ โยนุปฏฺฐาติ,สุโต ตสฺสปิตาทิโส.
若人恭敬奉事和尚、阿阇梨以及父母，其子亦将如其父。
๑๐๐.
100.
เทเส เทเส กุลานีจ,เทเสเทเส จ พนฺธโว;
ตาทิสํ สหชา ยตฺถ,เทสํ ปสฺสามิเนวตุ.
在每个国家都有家族，在每个国家都有亲属；但我从未见过这样一个国家，能与人共生于斯。
๑๐๑.
101.
ปุตฺตํวา [Pg.45] ภาตรํ ทุฏฺฐํ,อนุสาเสยฺย โนชเห;
กึนุ เฉชฺชํ กรํปาทํ,ลิตฺตํ อสุจินา สิยา;
对于犯错的儿子或兄弟，应当教诲而不应舍弃；手足若为不净所染，岂能将其斩断？
๑๐๒.
102.
พหุปุตฺเต ปิตาเอโก,อวสฺสํ โปเสติ สทา;
พหุปุตฺตา นสกฺโกนฺติ,โปเสตุํ ปิตเรกกํ.
一位父亲恒常且必然地养育众多儿子；而众多儿子却不能养育一位父亲。
๑๐๓.
103.
อติชาตมนุชาตํ[Pg.46],ปุตฺตมิจฺฉนฺติ ปณฺฑิตา;
อวชาตํ นอิจฺฉนฺติ,โยโหติ กุลคนฺธโน.
智者希望有优于自己或与自己相当的儿子；他们不希望有劣于自己的，那种会玷污家族的儿子。
๑๐๔.
104.
ปญฺจฐานานิ สมฺปสฺสํ,ปุตฺตมิจฺฉนฺติ ปณฺฑิตา;
ชาโตวา โน ภริสฺสติ,กิจฺจํวา โน กริสฺสติ.
智者观察五种情况而希望有儿子：“他出生后将扶养我们”，或“他将为我们处理事务”。
๑๐๕.
105.
กุลวํโส [Pg.47] จิรํ ติฏฺเฐ,ทายชฺชํ ปฏิปจฺจติ;
อถวาปน เปตานํ,ทกฺขิณํนุปทสฺสติ.
“家族的谱系将长久存续”，“他将继承遗产”，或者“他将为亡者作布施”。
๑๐๖.
106.
อนฺโตชาโต ธนกฺกีโต,ทาสพฺโยปคโต สยํ;
ทาสากรมรานีโต,จฺเจวนฺเต จตุธา สิยุํ.
生于家中者、以财购买者、自愿为奴者、以及因战俘而被带来者，奴隶有此四种。
๑๐๗.
107.
ทาสา ปญฺเจว โจรยฺย-สขญาตฺยตฺตสทิสา;
ตถา วิญฺญูหิ วิญฺเญยฺยา,มิตฺตาทาราจ พนฺธวา.
有五种人应为智者所了知：如奴仆、如盗贼、如朋友、如亲戚、如自己者；朋友、妻子与亲属亦复如是。
๑๐๘.
108.
ตโยว [Pg.48] ปณฺฑิตา สตฺเถ,อหเมวาติวาทีจ,อหมปิติ วาทีจ,นาหนฺติจ อิเมตโย.
教法中有三类智者：说“唯我最善说”者，说“我亦善说”者，以及说“我非善说”者。此即三者。
๑๐๙.
109.
วินา สตฺถํ นคจฺเฉยฺย,สูโร สงฺกามภูมิยํ;
ปณฺฑิตทฺธคู วาณิชฺโช,วิเทสคมโน ตถา.
勇士不应无武器而入战场；智者、旅人、商人以及前往异国者，亦复如是。
๑๑๐.
110.
สมฺมา [Pg.49] อุปปริกฺขิตฺวา,อกฺขเรสุ ปเทสุจ;
โจรฆาโต สิยา สิสฺโส,คุรุ โจรฏฺฏการโก.
当善察字与句；否则弟子将成盗匪，而师长则为造贼之人。
๑๑๑.
111.
สาธุตฺตํ สุชนสมาคมา ขลานํ,สาธูนํ นขลสมาคมา ขลตฺตํ;
อาโมทํกุสุมภวํทธาติภูมิ,ภูคนฺธํ นจ กุสุมานิ ธารยนฺติ.
恶人因与善人交往而善良，善人不因与恶人交往而邪恶；大地承花之芬芳，花朵不带地之气味。
๑๑๒.
112.
สฏฺเฐน [Pg.50] มิตฺตํ กลุเสน ธมฺมํ,ปโรปตาเปน สมิทฺธิภาวํ;
สุเขน วิชฺชํ ผรุเสน นารึ,อิจฺฉนฺติ เย เต นวปณฺฑิตาว.
凡欲以欺诈得友、以污秽得法、以害他得繁荣、以安逸得学问、以粗暴得女人者，彼等即是伪智者（navapaṇḍita）。
มิตฺตกถา
论朋友
๑๑๓.
113.
กตฺวาน [Pg.51] กุสลํกมฺมํ,กตฺวาจา กุสลํ ปุเร;
สุขิตทุกฺขิตา โหนฺติ,โส พาโล โย นปสฺสติ.
因行善业与往昔所造之恶业，故有乐与苦；不见此理者，即是愚人。
๑๑๔.
114.
สยํกเตน ปาเปน,อนิฏฺฐํ ลภเต ผลํ;
เต เม โส เม ชเนนฺตีติ,ปุนาคุํ กุรุเต ชโฬ.
人因自作之恶业，而得不悦之果报。愚人却思：“彼等我所，彼亦我所”，于是再造罪过。
๑๑๕.
115.
กาลเขเปน [Pg.52] หาเปติ,ทานสีลาทิกํ ชโฬ;
อถิรมฺปิ ถิรํ มญฺเญ,อตฺตานํ สสฺสตีสมํ.
愚人因拖延而荒废布施、持戒等；视无常为常，视自身为永恒。
๑๑๖.
116.
พาโลว ปาปกํ กตฺวา,นตํฉฏฺเฏตุมุสฺสเห;
กึ พฺยคฺฆตาทิ คจฺฉนฺโต,ปทํ มกฺเขตุมุสฺสเห.
愚人作恶业，欲盖终难掩；如虎之行，岂能灭迹？
๑๑๗.
117.
ปรนสฺสนโต นฏฺโฐ,ปุเรว ปรนาสโก;
สีฆํวา ทสฺสนํ ยาติ,ติณํ ปาสาทชฺฌาปกํ.
毁他人者，自身亦毁，一如前例。其报速现，犹如茅草能焚宫殿。
๑๑๘.
118.
โภชนา [Pg.53] เมถุนา นิทฺทา,คเว โปเสจ วิชฺชติ;
วิชฺชา วิเสโส โปสสฺส,ตโตหีโน โคสโม ภเว.
饮食、淫欲与睡眠，牛与人皆有；智慧乃人之殊胜处，无智者与牛等同。
๑๑๙.
119.
มุฬฺหสิสฺโส ปเทเสน,กุนารีภรเณนจ;
ขลสตฺถูหิสํโยคา,ปณฺฑิโตปฺยวสีทติ.
因教导愚弟子，因供养恶女人，因与恶师交往，智者亦会沉沦。
๑๒๐.
120.
ทฺเวจิเมกณฺฏกา [Pg.54] ติกฺขา,สรีรโสภิตา กาเม;
นิธโน โยจ กาเมติ,โยจกุปฺปตฺยนิสฺสาโร.
于饰身纵欲者，有二利刺：贫而好欲，无势易怒。
๑๒๑.
121.
นิธโนจาปิ กาเมติ,ทุพฺพโล กลหํปิโย;
มนฺทสตฺโถ วิวาทตฺถิ,ติวิธํ มุฬฺหลกฺขณํ.
贫而好欲，弱而好争，慧钝好讼，此乃愚者三相。
๑๒๒.
122.
อปฺปสุโต สุเต อปฺเป,พหุํมญฺญติ มานโว;
สินฺธุทกม ปสฺสนฺโต,กูเปโตยํว มณฺฑุโก.
寡闻之人，于浅学中自以为博；犹如井中之蛙，未见大海之水。
๑๒๓.
123.
ตทมินาปิ [Pg.55] ชานาติ,โสพฺเภสุ ปทเรสุจ;
สุนนฺตา ยนฺติ กุสุมฺภา,ตุณฺหียนฺติ มโหทธิ.
人亦由此可知：池沼裂隙之水喧闹，而大海则深沉寂静。
๑๒๔.
124.
ยํ อูนกํ ตํ สุนติ,ยํ ปูรํ สนฺตเมว ตํ;
อฑฺฒกุมฺภูปโม พาโล,รหโต ปูโรว ปณฺฑิโต.
未满则响，圆满则静；愚者如半瓶，智者如满湖。
๑๒๕.
125.
พุเธหิภาสมาโนปิ[Pg.56],ขโล พหุตเกตโว;
ฆํสิยมาโน องฺคาโร,นิลมตฺตํ นคจฺฉติ.
恶人虽受智者教，诡诈不舍；犹如被摩擦之木炭，终不离其黑色。
๑๒๖.
126.
จารุตา ปรทาราย,ธนํ โลกตปฺปติยา;
ปสุตํ สาธุนาสาย,ขเล ขลตรา คุณา.
美貌用于染指人妻，财富用于祸害世人，勤勉用于摧毁善士——于恶人身，美德亦成大恶。
๑๒๗.
127.
อิโต [Pg.57] หสฺสตรํ โลเก,กิญฺจิ ตสฺส นวิชฺชติ;
ทุชฺชโนติจ ยํอาห,สชฺชนํ ทุชฺชโน สยํ.
世间无比事更可笑：恶人自身为恶，反称善人为恶。
๑๒๘.
128.
โรคณฺฑจงฺกุโร เตโช,วิสมสฺสตโร ฆโณ;
อวินาสิย สมนฺติ,น ขโลจ สนิสฺสยํ.
疾病、蛇、火、毒、骡、棍棒，尚可平息而不毁；唯有恶人及其依止不能。
๑๒๙.
129.
นวินา [Pg.58] ปรวาเทน,รมนฺเต ทุชฺชนา ขลุ;
น สา สพฺพรเส ภุตฺวา,วินา วจฺเจ นตุสฺสติ.
恶人实以说他过为乐，无此则不欢；犹如犬尝尽百味，不排秽则不悦。
๑๓๐.
130.
ตปฺปเต ยาติ สนฺธานํ,ทโว ภวติ วนตํ;
มุทุํ ทุชฺชนจิตฺตํ กึ,โลเหน อุปมียเต.
（恶人之心）受激则合污，终成燎原之火。恶人之心岂有柔软？当以铁为喻。
๑๓๑.
131.
ตสฺมา ทุชฺชนสํสคฺคํ,อาสีวิส มิโวรคํ;
อารกา ปริวชฺเชยฺย,ภูติกาโม วิจกฺขโณ.
是故，求福之智者，应远离恶人，如避毒蛇。
๑๓๒.
132.
ทุชฺชเนน [Pg.59] หิ สํสคฺโค,สตฺตุตาปิ นยุชฺชเต;
ตตฺโต ทหติ องฺคาโร,สนฺตาตุ กาลตํกโร.
与恶人交往、乃至为敌皆不宜；炽热之炭能灼烧，冷却之炭能染黑。
๑๓๓.
133.
ทุชฺชโน วชฺชนีโยว,วิชฺชายาลงฺกโตปิ เจ;
มณินา ลงฺกโต สนฺโต,สปฺโป กึ นภยงฺกโร.
恶人理应远离，纵有学问庄严；饰以摩尼之蛇，岂不令人畏惧？
๑๓๔.
134.
อคฺคิโน [Pg.60] ทหโต ทายํ,สขาภวติ มาลุโต;
โสว ทีปํตุ นาเสติ,ขเล นตฺเถว มิตฺตตา.
烈火焚林，风为其友；此风却能熄灭灯火。于恶人处，实无友谊。
๑๓๕.
135.
นสฺมเส กตปาปมฺหิ,นสฺมเส อลิกวาทินิ;
นสฺมเสตฺตตฺถปญฺญมฺหิ,อติสนฺเตปิ นสฺมเส.
不应信任作恶者，不应信任说谎者，不应信任自利之智者，乃至其人极寂静，亦不应信任。
๑๓๖.
136.
มาเรตุํ กิตฺตกา สกฺกา,ทุชฺชนา คคณูปมา;
มาริตา โกธจิตฺเตตุ,มาริโต โหนฺติ ทุชฺชนา.
恶人多如虚空，能杀几何？然若杀灭嗔心，一切恶人皆被杀。
๑๓๗.
137.
ภูมิ [Pg.61] กณฺฏกสํกิณฺณา,ฉาทิตุํ เนวสกฺยเต;
อุปาหน มตฺตเกน,ฉนฺนา ภวติ เมทนี.
大地遍布荆棘，无法尽行遮蔽；仅凭一双鞋履，大地即被覆盖。
๑๓๘.
138.
สตฺตา สทาปเสวนฺติ,โสทกํ วาปิอาทิกํ;
สโภคํ สธนญฺเจวํ,ตุจฺฉาเจ เต ชหนฺติ เต.
众生常亲近有水之池等，亦亲近有财有物之人；若彼等空无，众生则弃之。
๑๓๙.
139.
ธนหีนํ [Pg.62] จเช มิตฺโต,ปุตฺตทารา สโหทรา;
อตฺถวนฺตํว เสวนฺติ,อตฺโถ โลเก มหาสขา.
朋友会抛弃贫穷者，子女、妻子和兄弟也是如此；他们只亲近富裕者，在世间，财富是挚友。
๑๔๐.
140.
น รูปินี น ปญฺญาโณ,นกุลีโน ปธานตา;
กาเล วิปตฺติสมฺปตฺเต,ธนิมาว วิเสสตา.
不是美貌，不是智慧，不是高贵的出身，也不是显赫；当遭遇不幸时，唯有财富才是超胜的。
๑๔๑.
141.
กลฺยาณมิตฺตํ [Pg.63] กนฺตารํ,ยุทฺธํ สภายํ ภาสิตุํ;
อสตฺถา คนฺตุ มิจฺฉนฺติ,มุฬฺหา เตจตุโรชนา.
没有善友而穿越荒野，没有武器而上战场，没有智慧而在集会中发言，没有导师而想远行——这四种人是愚人。
๑๔๒.
142.
อหิตา ปฏิเสโธจ,หิเตสุจ ปโยชนํ;
พฺยสเนสฺว ปริจฺจาโค,สงฺเขปา มิตฺตลกฺขณํ.
阻止你做不利益之事，促使你做利益之事，在不幸中为你付出——简而言之，这是朋友的特征。
๑๔๓.
143.
อาตุเร พฺยสเนปตฺเต,ทุพฺภิกฺเข สตฺตุ วิคฺคเห;
ราชทฺวาเร สุสาเนจ,โย ติฏฺฐติ สพนฺธโว.
在疾病中，在遭遇不幸时，在饥荒中，在与敌人争斗时，在王宫门前，以及在墓地——坚守不移者，他才是真正的亲人。
๑๔๔.
144.
โส [Pg.64] พนฺธุ โย หิเตยุตฺโต,โส ปิตา โย ตุ โปสโก;
โส ญาติ ยตฺร วิสาโส,สา ภริยา ยตฺร นิพฺพูติ.
致力于利益者是亲人，养育者是父亲，可信任者是亲属，带来安宁者是妻子。
๑๔๕.
145.
หิเตสิโน สุมิตฺโตจ,วิญฺญูจ ทุลฺลภา ชนา;
ยโถ สธํจ สาทุํจ,โรคหารีจ สุชโน.
致力于利益者、善友，以及有智慧的人是难得的；犹如良药既有益又美味，善人亦能消除弊病。
๑๔๖.
146.
อครุโก [Pg.65] อนาลสฺโส,อสฏฺโฐจ สจฺจวา สุจิ;
อลุทฺโธ อตฺถกาโมจ,เอทิโส สุหทุตฺตโม.
不轻慢，不懒惰，不欺诈，诚实，清净，不贪婪，且乐于助益——这样的朋友是最好的。
๑๔๗.
147.
โย ธุวานิ ปริจฺจชฺช,อธูวานฺยุปเสวติ;
ธุวาปิ ตสฺส นสฺสนฺติ,อธุเวสุ กถาวกา.
舍弃坚固者，而追求不坚固者；他的坚固之物亦将失去，何况那不坚固的呢？
๑๔๘.
148.
ลุทฺธมตฺเถนคณฺเหยฺย[Pg.66],ถทฺธ มญฺชลิกมฺมุนา;
ฉนฺทานุวตฺติยา มุฬฺหํ,ยถาภูเตน ปณฺฑิตํ.
应以利益赢得贪婪者，以恭敬赢得傲慢者，以顺从其意赢得愚者，以真理赢得智者。
๑๔๙.
149.
อุตฺตมํ ปาณิปาเตน,สูรํ เภเทน วิชเย;
นิจํ ทพฺพปทาเนน,วิกฺกเมน สมํ ชเย.
应以礼拜来征服上等者，应以分化来征服勇者，应以施予来征服卑劣者，应以勇猛来征服平等者。
๑๕๐.
150.
ยสฺสยสฺส หิ โยภาโว,เตนเตน หิ ตํนรํ;
อนุปวิสฺส เมธาวี,ขิปฺปมตฺตวสํ นเย.
无论他人有何种性情，智者都应顺着那种方式，深入其心，迅速地将他置于自己的掌控中。
๑๕๑.
151.
เยน [Pg.67] อิจฺฉติ สมฺพนฺธํ,เตน ตีณิ นการเย;
วิวาท มตฺถสมฺพนฺธํ,ปโรกฺเข ทารทสฺสนํ.
若想与某人建立关系，就不应与他做三件事：争吵、金钱往来，以及在他背后窥视其妻。
๑๕๒.
152.
อจฺจาภิกฺขณสํสคฺคา,อสมฺโมสรเณนจ;
เอเตน มิตฺตา ชีรนฺติ,อกาเล ยาจนายจ.
过于频繁的交往、不知感恩，以及不合时宜的请求——友谊因此而衰退。
๑๕๓.
153.
ตสฺมา [Pg.68] นาภิกฺขณํ คจฺเฉ,นจคจฺเฉ จิราจิรํ;
กาเลน ยาจํ ยาเจยฺย,เอวํ มิตฺตา นชีรเย.
因此不应过于频繁地去拜访，也不应长时间不去；应在适当的时候提出请求，这样友谊就不会衰退。
๑๕๔.
154.
เอเต ภิยฺโย สมํ ยนฺติ,สนฺธิ เตสํ นชีรติ;
โย อธิปฺปนฺนํ สหติ,โยจ ชานาติ เทสนํ.
能忍受过失者，与善于教导者——他们会相处得更融洽，其情谊不会衰退。
๑๕๕.
155.
สเจ สนฺตา วิวาทนฺติ,ขิปฺปํ สนฺธิรเย ปุน;
พาลา ปตฺตาว ภิชฺชนฺติ,น เต สมถมชฺฌคุํ.
如果贤者争吵，他们会迅速再次和解；愚人则像陶器一样破碎，他们无法获得平静。
๑๕๖.
156.
เยนมิตฺเตน [Pg.69] สํสคฺโค,โยคกฺเขโม วิหียติ;
ปุพฺเพว ชฺฌาภวนฺตสฺส,รกฺเข อกฺขิว ปณฺฑิโต.
若与某种朋友的交往，会导致安稳的衰退，智者应在祸患发生之前就保护自己，犹如保护眼睛一般。
๑๕๗.
157.
เยนมิตฺเตน สํสคฺคา,โยคกฺเขโม ปวฑฺฒติ;
กเรยฺยตฺตสมํ วุตฺติ,สพฺพกิจฺเจสุ ปณฺฑิโต.
若与某种朋友的交往，能使安稳增长，智者在一切事务中，都应待之如己。
๑๕๘.
158.
คุโณ [Pg.70] สพฺพญฺญุตุลฺโยปิ,สีทเต โก อนิสฺสโย;
อนคฺฆ มปิมาณิกฺกํ,เหมํ นิสฺสาย โสภเต.
纵具全知等功德，无所依恃亦将衰败；无价摩尼纵珍贵，依傍真金始灼灼。
๑๕๙.
159.
ปพฺเพปพฺเพ กเมนุจฺฉุ,วิเสสรสิวคฺคโต;
ตถา สุมิตฺติโก สาธุ,วิปริโตว ทุชฺชโน.
甘蔗节节渐增味，其味殊胜更胜前；善友亦复如是行，恶人则与此相违。
๑๖๐.
160.
เตเนว มุนินา วุตฺตํ,เยเกจิโลกิยาธมฺมา;
ตถา นิพฺพานคามีโน,สนฺติ โลกุตฺตราธมฺมา.
因此牟尼曾说：“有诸世间法，亦有导向涅槃之出世间法。”
๑๖๑.
161.
กลฺยาณมิตฺต [Pg.71]๑ มาคมฺม,สพฺเพ เต โหนฺติ ปาณินํ;
ตสฺมา กลฺยาณมิตฺเตสุ,กาตพฺโพ อาทโร สทา.
依止善友故，一切众生皆得益；是故于善友，应常恭敬。
๑๖๒.
162.
โย เว กตญฺญู กตเวทิโก ธิโร,กลฺยาณมิตฺโต ทฬฺหภตฺติจ โหติ;
ทุกฺขิตสฺส สกฺกจฺจํ กเรติ กิจฺจํ,ตถาวิธํ สปฺปุริสาติ วทนฺติ.
彼知恩念恩且贤明，是善友且忠诚；为苦厄者殷勤办事，如是之人善士称。
๑๖๓.
163.
ยสฺสหิ [Pg.72] ธมฺมํ ปุริโส วิชญฺญา,เยจสฺส กงฺขํ วินยนฺติ สนฺโต;
ตญฺหิสฺส ทีปญฺจ ปรายนญฺจ,น เตน มิตฺตํ ชิรเยถ ปญฺโญ.
若能从某人处了知正法，若贤者能为他去除疑惑，此人即是他的明灯与归宿，智者不应让这份友谊衰退。
นายกกถา
领袖论
๑๖๔.
164.
กสฺสโก [Pg.73] วาณิโชมจฺโจ,สมโณ สุตสีลวา;
เตสุ วิปุลชาเตสุ,รฏฺฐํปิ วิปุลํ สิยา.
农夫、商人、大臣，沙门多闻持戒；若彼等皆兴盛，国邦亦将昌盛。
๑๖๕.
165.
เตสุ ทุพฺพลชาเตสุ,รฏฺฐํปิ ทุพฺพลํ สิยา;
ตสฺมา รฏฺฐํปิ วิปุลํ,ธารเย รฏฺฐสารวา.
若彼等皆衰弱，国邦亦将衰弱；是故，为令国邦昌盛，应扶持国之栋梁。
๑๖๖.
166.
มหารุกฺขสฺส [Pg.74] ผลิโน,อามํ ฉินฺทติ โย ผลํ;
รสญฺจสฺส นชานาติ,พีชญฺจสฺส วินสฺสติ.
巨树硕果累累，若摘青涩之果；不知其味，其种亦毁。
๑๖๗.
167.
มหารุกฺขุปมํ รฏฺฐํ,โย อธมฺเมน สาสติ;
รสญฺจสฺส นชานาติ,รฏฺฐญฺจาปิ วินสฺสติ.
国如巨树，若以非法而治；不知其味，其国亦将毁灭。
๑๖๘.
168.
มหารุกฺขสฺส ผลิโน,ปกฺกํ ฉินฺทติ โย ผลํ;
รสญฺจสฺส วิชานาติ,พีชญฺจสฺส นนสฺสติ.
巨树硕果累累，若人摘取熟果；既知其味，其种不毁。
๑๖๙.
169.
มหารุกฺขุปมํ [Pg.75] รฏฺฐํ,ธมฺเมน โย ปสาสติ;
รสญฺจสฺส วิชานาติ,รฏฺฐญฺจาปิ นนสฺสติ.
国如巨树，若以正法而治；既知其味，其国亦不毁灭。
๑๗๐.
170.
ชนปฺปทญฺจ โยราชา,อธมฺเมน ปสาสติ;
สพฺโพ สธิหิ โสราชา,วิรุทฺโธ โหติ ขตฺติโย.
若有国王以非法治理国家，彼刹帝利王则与所有善人为敌。
๑๗๑.
171.
ตเถว [Pg.76] นิคเม หึสํ,เย ยุตฺตา กยวิกฺกเย;
สุงฺกทานพลีกาเร,ส โกเสน วิรุชฺฌติ.
同样地，若通过税赋、供养与贡品，伤害城镇中从事买卖之人，彼王则与自己的国库为敌。
๑๗๒.
172.
มหารวรเขตฺเตสุ,สงฺค, เม กตนิสฺสเม;
อุสฺสิเต หึสยํ ราชา,สพเลน วิรุชฺฌติ.
若王伤害在广阔良田与战场上奋力之人，彼王则与自己的军队为敌。
๑๗๓.
173.
ตเถว อิสโย หึโส,สํยเม พฺรหฺมจาริโย;
อธมฺมจาริ ขตฺตีโย,โส สคฺเคน วิรุชฺฌติ.
同样地，若行非法的刹帝利伤害修习自制与梵行的仙人，彼则与天界为敌。
๑๗๔.
174.
สยํกตา [Pg.77] นปเรน,มหานชฺโช ชุวกตา;
อิสฺสเรน ตถา รญฺญา,สรฏฺเฐ อธิปจฺจตา.
自作非他作，大河亦自流；如自在天与国王，于其国土得主宰。
๑๗๕.
175.
ปาปํวาปิ หิ ปุญฺญํวา,ปธาโน ยํ กโรติเจ;
โลโกเปวํ กโรตฺเยว,ตํ วิชาเนยฺย ปณฺฑิโต.
无论作恶或为善，领导者所行之事；世间亦复如是行，智者应知此理。
๑๗๖.
176.
กจฺฉปีนญฺจ [Pg.78] มจฺฉีนํ,กุกฺกุฏีนญฺจ เธนูนํ;
ปุตฺตโปสา ยถาโหติ,ตถา มจฺเจสุ ราชูนํ.
犹如龟、鱼、母鸡、母牛养育其子，国王对待人民亦应如此。
๑๗๗.
177.
อนายกา วินสฺสนฺติ,นสฺสนฺติ พหุนายกา;
ถีนายกา วินสฺสนฺติ,นสฺสนฺติ สุสุนายกา.
无领导者会毁灭，多领导者会毁灭；有懒惰领导者会毁灭，有恶劣领导者亦会毁灭。
๑๗๘.
178.
พหุโว [Pg.79] ยตฺถ เนตาโร,สพฺเพ ปณฺฑิตมานิโน;
สพฺเพ มหตฺตมิจฺฉนฺติ,กตํ เนสํ วินสฺสติ.
若有多人竞为首，皆自诩为智者俦；个个贪求崇高位，所作事业化乌有。
๑๗๙.
179.
โนทยาย วินาสาย,พหุนายกตา ภูสํ;
โนมิลนฺติ วินสฺสนฺติ,ปทฺมา นฺยกฺเกหิสตฺตหิ.
众多主宰非为兴，实为败坏与毁灭；彼等不合终灭亡，犹如莲花遭霜害。
๑๘๐.
180.
อสนฺตุฏฺโฐ ยตี นฏฺโฐ,สนฺตุฏฺโฐจ มหีปติ;
สลชฺชา คณิกา นฏฺฐา,นิลชฺชาตุ กุลงฺคนา.
不知足的行者会毁灭，知足的君王亦会毁灭；知耻的妓女会毁灭，无耻的良家妇女亦会毁灭。
๑๘๑.
181.
น [Pg.80] คณสฺส คฺคโต คจฺเฉ,สิทฺเธ กมฺเม สมํผลํ;
กมฺมวิปฺปตฺติ เจโหติ,มุขโร ตตฺร หญฺญเต.
莫行于众人之首，事成则其果均等；倘若其事有败失，为首之人必受害。
๑๘๒.
182.
ปธิโร จ ตปสฺสีนิ,สูโร รณวโณ ตถา;
มชฺชโป ปติถี ราชา,เอเต นสทฺทหามหํ.
愚人与苦行者，战场上受伤的英雄，嗜酒者、宾客与国王——对于此等，我皆不信。
๑๘๓.
183.
ชาเนยฺย [Pg.81] เปสเน ภจฺจํ,พนฺธวาปิ ภยาคเต;
อาปทาสุ ตถา มิตฺตํ,ทารญฺจ วิภวกฺขเย.
仆从于任务中可知，亲族于危难时可见，朋友于灾祸中可辨，妻子于贫困时可识。
๑๘๔.
184.
รณา ปจฺจาคตํ สูรํ,ธนญฺจ ฆรมาคตํ;
ชิณฺณ มนฺนํ ปสํเสยฺย,ทารญฺจ คตโยพฺพนํ.
应赞美从战场归来的英雄，与回到家中的财富；应赞美陈年的食物，与青春已逝的妻子。
๑๘๕.
185.
สทฺธาเปเมสุ สนฺเตสุ,นคเณ มาสกํ สตํ;
สทฺธาเวเมสฺว สนฺเตสุ,มาสกํปิ สตํ คเณ.
于无信者，百摩沙迦亦不足算；于有信者，一摩沙迦亦可算作百。
๑๘๖.
186.
อทนฺตทมนํ [Pg.82] ทานํ,ทานํ สพฺพตฺถสาธกํ;
ทาเนน ปิยวาเจน,อุนฺนมนฺติ นมนฺติจ.
布施能调伏未调伏者，布施能成就一切；以布施与爱语，能令人生起与屈服。
๑๘๗.
187.
ทานํ สิเนหเภสชฺชํ,มจฺเฉรํ ทุสฺสโนสธํ;
ทานํ ยสสฺสโภสชฺชํ,มจฺเฉรํ กปฺปโนสธํ.
布施是喜爱之药，悭吝是败坏之药；布施是名声之药，悭吝是悲惨之药。
๑๘๘.
188.
ทุพฺภิกฺเข [Pg.83] อนฺนทาตํจ,สุภิกฺเขจ หิรญฺญทํ;
ภเยจาภยตาทานํ,สคฺเคปิ พหุ มญฺญเต.
饥馑时施食，丰饶时施金；怖畏中施无畏，此人于天界亦备受尊敬。
๑๘๙.
189.
สตํจกฺขุ สตํกณฺณา,นายกสฺส สุตา สทา;
ตถาปิ อนฺธปธีโร;
เอสา นายกธมฺมตา.
领袖虽常有百眼百耳，却仍然如盲如聋；此即领袖之本性。
๑๙๐.
190.
ขมา ชาคริยุ ฏฺฐานํ,สํวิภาโค ทยิกฺขณา;
นายกสฺส คุณาเอเต,อิจฺฉิตพฺพา หิตตฺถินา.
忍耐、警觉、精进，分享、慈悲、远见；此乃领袖之德，求益者应希求。
๑๙๑.
191.
ปริภูโต [Pg.84] มุทู โหติ,อติติกฺโขจ เวรวา;
เอตญฺจอุภยํ ญตฺวา,อนุมชฺฌํ สมาจเร.
过于柔和者遭轻视，过于严厉者多怨敌；了知此二者，应行于中道。
๑๙๒.
192.
เนกนฺตมุทุนา สกฺกา,เอกนฺตติขิเณนวา;
อตฺตํ มหนฺเต ฐเปตุํ,ตสฺมา อุภย มาจเร.
仅靠柔和不可能，仅靠严厉亦不能，成就伟大之事业；是故应兼行二者。
๑๙๓.
193.
ปิฏฺฐิโต [Pg.85] กฺกํ นิเสเวยฺย,กุจฺฉินาตุ หุตาสนํ;
สามิกํ สพฺพภาเวน,ปรโลกํ อมายาย.
应从背后侍奉火，以腹侍奉消化之火；应以全心侍奉主人，应以无欺侍奉来世。
๑๙๔.
194.
นเสเว ผรุสํสามึ,ตํปิ เสเวน มจฺฉรึ;
ตโต ปคฺคณฺหกํเสเว,เสเว นิคฺคณฺหกํ ตโต;
莫侍奉粗暴之主，亦莫侍奉悭吝之主；应侍奉支持者，亦应侍奉约束者。
๑๙๕.
195.
น สา ราชา โย อเชยฺยํ ชินาติ,น โส สขาโย สขารํ ชินาติ;
น สา ภริยา ปติโน วิโรธติ,น เต วุตฺตา เย นภรนฺติ ชิณฺณกํ.
征服不应征服者，非是国王；制服朋友者，非是朋友；违逆丈夫者，非是妻子；不奉养年迈者，非为善士。
๑๙๖.
196.
น [Pg.86] สา สภา ยตฺถ นสนฺติ สนฺโต,น เต สนฺโต เย นวทนฺติ ธมฺมํ;
ราคญฺจ โทสญฺจ ปหาย โมหํ,ธมฺมํ ภณนฺตาว ภวนฺติ สนฺโต.
无善士之会，非为集会；不宣说正法，非为善士。舍离贪嗔痴，宣说正法者，实为善士。
๑๙๗.
197.
สุตสฺส รกฺขา สตตาภิโยโค;
กุลสฺส วตฺตํ ปุริสสฺส วิชฺชา;
รญฺโญ ปมาโท ปสโมธนสฺส,ถีนนฺตุ ชานามิ น ชาตุ รกฺขํ.
守护所学在于恒常精进；传统维系家族，智慧成就个人；国王放逸则财富毁灭；我知女人终究无法守护。
อิตฺถิกถา
论女人
๑๙๘.
198.
นมาตรา [Pg.89] ธีตุยา วาปิ,ภคีนิยา วิจกฺขโณ;
นวิวิตฺตาสเน มนฺเต,นารี มายาวินีนนุ.
智者不应与母亲、女儿或姊妹独处密谈，当知女人确实狡诈如幻。
๑๙๙.
199.
วิชฺชุตานญฺจ โลลตฺตํ,สตฺถานญฺจติติกฺขณํ;
สีฆตํ วายุเตชานํ,อนุกุพฺพนฺติ นาริโย.
闪电之轻浮，利刃之锋锐，风火之迅疾——女人皆能仿效。
๒๐๐.
200.
ทฺวิคุโณ ถีน มาหาโร,พุทฺธิจาปิ จตุคฺคุโณ;
ฉคุโณ โหติ วายาโม,กาโมตฺว ฏฺฐ คุโณภเว.
女子食量是男两倍，智慧是男四倍，努力是男六倍，而情欲是男八倍。
๒๐๑.
201.
เอกเมกายอิตฺถียา,อฏฺฐฏฺฐปติโน สิยุํ;
สูราจ พลวนฺโตจ,สพฺพากามรสาหรา;
กเรยฺย นวเม ฉนฺทํ,อุนฺนตฺตา หิ นปูรติ.
一女若有八位丈夫，个个勇猛强壮，能满足她一切欲望；她仍会欲求第九位，其欲望永不满足。
๒๐๒.
202.
ลปนฺติ [Pg.90] สทฺธิมญฺเญน,ปสฺสนฺตญฺญํ สวิพฺภมา;
จิตฺตกํ จินฺตยนฺตญฺญํ,นารีนํนาม โก ปิโย.
她与此人交谈，却媚眼看待另一人，心中又思量着另外一人，对女人来说，谁是可爱之人呢？
๒๐๓.
203.
ชิวฺหาสหสฺสิโก โย หิ,ชีเว วสฺสสตํ นโร;
เตน นิกมฺมุโน วุตฺโต,ถีโทโส กึขยํคโต.
纵有千舌之人，得享百岁之寿，若他不停言说，女人的过失岂能道尽？
๒๐๔.
204.
อคฺคิ อาโป ถิโย มุฬฺโห,สปฺโป ราชกุลานิจ;
ปยตนาปคนฺตพฺโพ,มจฺจุปาณหรานิติ.
火、水、女人、愚人、蛇以及王族——应努力远离，因其能夺人性命。
๒๐๕.
205.
อิตฺถีนํ [Pg.91] ทุชฺชนา นญฺจ,วิสาโสโนปปชฺชเต;
วีสสฺส สิงฺคิโน โรค,นทีราชกุลสฺสจ.
不应信任女人与恶人，亦不应信任毒药、有角兽、疾病、河流及王族。
๒๐๖.
206.
สตฺถํ สุนิจฺฉิตมตีปิ วิจินฺตนียํ,สฺวาราธิโตปฺย วนิโป ปริสงฺกนีโย;
หตฺถงฺคตาปิ ยุวตีปริรกฺขนียา,สตฺถาวนีปยุวตีสุ กุโตวสิตฺถํ.
论典虽已善决，仍应审察；商人虽已取悦，仍应怀疑；少女虽已到手，仍应守护。于论典、商人、少女，信任何在？
๒๐๗.
207.
อยุตฺตกมฺมารทฺธนํ วิโรโธ,สงฺฆสฺส ยุทฺธญฺจ มหาพเลหิ;
วิสฺสาสกมฺมํ ปมาทาสุ นิจฺจํ,ทฺวารานิมจฺจุสฺส วทนฺติ ปญฺญา.
行不义之事，与众人为敌，与强者作战，恒信于女人——智者说此等皆为死亡之门。
๒๐๘.
208.
วาตํ ชาเลน นโร ปรามเส,โอสิญฺเจ สาครํ เอกปาณินา;
สเกนตาเลน ชเนยฺย โฆสํ,โย สพฺพภาวํ ปมทาสุ โอสเช.
以网捕风，以单手舀海，以独掌作响——此如将其一切托付于女人者。
๒๐๙.
209.
อิตฺถีปิ [Pg.93] หิ เอกจฺจิยา,เสยฺยา วุตฺตาว มุนินา;
ภณฺฑาน มุตฺตมํ อิตฺถี,อคฺคุปฏฺฐายิกาติจ.
诚然，牟尼曾说，有些女人堪称卓越：女人是最佳的资财，也是最上的侍者。
๒๑๐.
210.
โย นํ ภรติ สพฺพทา,นิจฺจํ อาตาปิ อุสฺสุโก;
สพฺพกามหรํ โปสํ,ภตฺตารํ นาติมญฺญติ.
她从不轻视那位恒常热忱、精勤供养她、满足她一切愿望的丈夫。
๒๑๑.
211.
นาจาปิ [Pg.94] โสตฺถิ ภตฺตารํ,อิสฺสาจาเรน โรสเย;
ภตฺตุจ ครุโนสพฺเพ,ปฏิปูเชติ ปณฺฑิโต.
贤妻不应以嫉妒激怒丈夫；有智慧的她会敬奉所有丈夫的尊长。
๒๑๒.
212.
อุฏฺฐายิกา อนาลาสา,สงฺคหิตปริชฺชนา;
ภตฺตุ มนาปํ จรติ,ภตฺตกํ อนุรกฺขติ.
她勤勉不懈，善于管理家务，行为令丈夫欢喜，并守护丈夫的资财。
๒๑๓.
213.
เอวํ วตฺตติ ยานารี,ภตฺตุฉนฺทวสานุคา;
มนาปานาม เตเทวา,ยตฺถ สา อุปปชฺชติ.
如是行事、顺从丈夫意愿的女人，无论她投生何处，那里的天神都名为“悦意天”。
๒๑๔.
214.
โกกิลานํ [Pg.95] สโร รูปํ,นารีรูปํ ปติพฺพตํ;
วิชฺชา รูป มรูปานํ,ขมา รูปํ ตปสฺสีนํ.
杜鹃之美在于其声，女人之美在于忠贞；无貌者之美在于智慧，苦行者之美在于忍耐。
๒๑๕.
215.
อาเนย กุลชํ ปญฺโญ,วิรูปมปิ กญฺญกํ;
หีนายปิ สุรูปาย,วิวาหํสทิสํ กเร.
智者应娶出身名门之女，即便她相貌丑陋；莫与貌美而出身卑微者缔结婚姻。
๒๑๖.
216.
วิสมฺหามตมาเทยฺย[Pg.96],อมชฺชมฺหาปิกญฺจนํ;
นิจมฺหาปฺยุตฺตมาวิชฺชา,รตนิตฺถีปิทุกุลา.
应从毒中取甘露，从污秽中取黄金，从卑下者处取高等智慧，从卑劣家族中亦可得宝器般的女人。
๒๑๗.
217.
พาลิตฺถี มกฺขิกาตุณฺฑํ,อิสีนญฺจ กมณฺฑลุํ;
เสตมฺพุ ผลํ ตมฺพุลํ,โนจฺฉิฏฺฐมุปชายเต.
少女的嘴、苍蝇的口、仙人的水壶、清水、水果与槟榔叶，这些皆不成为不净。
๒๑๘.
218.
พาลกฺโก ปณฺณธูโมจ,วุทฺธิตฺถี ปลฺลโลทกํ;
อายุกฺขยกรํ นิจฺจํ,รตฺโตจ ทธิโภชนํ.
清晨的阳光、叶之烟、年老的女人、污浊的池水，以及夜间食用凝乳，这些总是会减损寿命。
๒๑๙.
219.
ถิโย [Pg.97] เสเวยฺย นจฺจนฺตํ,สาทุํ ภุญฺเชยฺยนาหิตํ;
ปูชเย มานเย วุทฺเธ,คุรุํ มายาย โนภเช.
不应过度亲近女人，不应吃不健康的美味食物；应尊敬、礼遇年长者，不应以欺诈侍奉导师。
๒๒๐.
220.
อาจาโร กุล มาขฺยาติ,เทส มาขฺยาติ ภาสิตํ;
สมฺภโว เปม มาขฺยาติ,เทห มาขฺยาติโภชนํ.
品行显示家族，言语显示地域；亲密显示情爱，饮食显示身体。
๒๒๑.
221.
เทหีติวจนาทฺวารา[Pg.98],เทหฏฺฐาปญฺจเทวตา;
สชฺช นิยนฺติ ธี กิตฺติ,หิรี สิรี มตีปิจ.
一旦说出“请施与我”，五位居于身中的天神便会立即离去：智慧、声誉、惭、吉祥与才智。
๒๒๒.
222.
เทหีติวจนํ ทุกฺขํ,นตฺถีติวจนํ ตถา;
วากฺยํเทหีตินตฺถีติ,มาภเวยฺย ภเวภเว.
“请给”之言是苦，“没有”之言亦然；愿在生生世世中，永不有“请给”与“没有”之言。
๒๒๓.
223.
โพธยนฺติ นยาจนฺติ,เทหีติ ปจฺฉิมาชนา;
ปสฺส วตฺถุมทานสฺส,มาภวตูติ อีทิโส.
觉悟者从不乞求，说“请给”的是后来之人。看那不布施之事，愿你莫要如此。
๒๒๔.
224.
มหา [Pg.99] อตฺยปฺปกํ ยาติ,นิคุเณ คุณวาปิห;
อฏฺฐานฏฺเฐยฺยภาเวน,คชินฺโทอิว ทพฺพเก.
伟大者变得渺小，有德者在无德者之中也是如此；因为身处不当之境，犹如象王陷入泥沼。
๒๒๕.
225.
มหนฺตํ นิสฺสยํกตฺวา,ขุทฺโทปฺยติมหา ภเว;
เหมปพฺพตมาปชฺช,โสวณฺณากิร ปกฺขิโน.
依止于伟大者，渺小者也能变得非常伟大；鸟儿飞抵金山(Hemapabbata)，据说也变成了金色。
๒๒๖.
226.
พหูน [Pg.100] มปฺปสารานํ,เอกิภาโว หิทุชฺชโย;
ติเณน วฏฺฏเต รชฺชุ,ตาย นาโคปิ พนฺธเต.
众多微弱之物，合为一体则难以战胜；草可搓成绳索，用它甚至能捆绑大象。
๒๒๗.
227.
อสหาโย สมตฺโถปิ,เตชสิ กึ กริสฺสติ;
นิวาตสณฺฐิโต อคฺคิ,สยเมวูปสมฺมติ.
纵然有能力，若无助伴，强者能做什么？置于无风之处的火，自己就会熄灭。
๒๒๘.
228.
ขนฺตุํ ตปนโชเตโช,สกฺกาโหติ น วณฺณโช;
ภูปาทีหิ กโตทณฺโฑ,สกฺกาโหติ น ภจฺจโช.
烈日之热尚可忍，恶言侮辱不堪当；君王之罚尚可受，仆役之惩不堪当。
๒๒๙.
229.
ถีสํสคฺเค [Pg.101] กุโตสุทฺโธ,มํสภกฺเข กุโตทยา;
สุราปาเณ กุโตสจฺจํ,ปโกธมฺหิ กุโตตโป.
与女人交往，何来清净？食肉，何来慈悲？饮酒，何来诚实？盛怒，何来苦行？
๒๓๐.
230.
ถียา คุยฺหํ นสํเสยฺย,อมิตฺตสฺสจ ปณฺฑิโต;
โยจา มิสฺเสน สํหีโร,หทยตฺเถโน โยนโร.
智者不应向女人、敌人、与敌为友者、或心怀不轨之人透露秘密。
๒๓๑.
231.
คุยฺหมตฺถ [Pg.102]สมฺโพธยติ โยนโร;
มนฺตเภทภยา ตสฺส,ทาสภูโต ติติกฺขติ.
将秘密告知他人者，会因恐惧秘密泄露，而像奴隶般忍受一切。
๒๓๒.
232.
วเห อมิตฺต ขนฺเธน,ยาวกาเล อนาคเต;
ตมฺเหว จาคเต กาเล,ภินฺเท ฆฏมิ วุปฺปเล.
在时机到来之前，应将敌人扛在肩上；当时机成熟时，就应将他摧毁，如同在岩石上击碎陶罐。
๒๓๓.
233.
ขลํ [Pg.103] สาลํ ปสุํ เขตฺตํ,คนฺตฺวาจสฺส อภิกฺขณํ;
มิตํ ธญฺญํ นิธาเปยฺย,มิตญฺจ ปาจเย ฆเร.
打谷场、厅堂、牲畜、田地，应时常前去察看；应储藏适量的谷物，家中也应适量烹煮。
๒๓๔.
234.
โกธํ โลภํ มทํ มานํ,ตนฺทึ มิสฺสํ ปมตฺตกํ;
โสณฺฐํนิทฺธาลุกํ มกฺขํ,มจฺเฉรญฺจ ชเห พุโธ.
智者应舍弃：忿怒、贪婪、骄傲、我慢、懒惰、厮混、放逸、迟钝、昏沉、伪善以及悭吝。
๒๓๕.
235.
โกโธ [Pg.104] อพฺภนฺตเร ชาโต,ธูวํ นาเสติ โกธนํ;
วตฺถาลงฺการปุณฺณายํ,มญฺชูสายํ สิขียถา.
忿怒生于内心，必然会摧毁易怒之人；如同火在装满衣物饰品的箱子中燃起。
๒๓๖.
236.
อุปฺปชฺชเต สเจ โกโธ;
อาวชฺเช กกจูปมํ;
อุปฺปชฺเช เจ รเส ตณฺหา,ปุตฺตมํสูปมํ สเร.
若忿怒生起，当思惟锯解之喻；若于味生贪爱，当忆念子肉之喻。
๒๓๗.
237.
คุณ มทฺธิสมํ มกฺเข,ปเรน กลเห สติ;
อทฺธิสมํ ปกาเสติ,อณุมตฺตํววชฺชกํ.
与人争执时，他抹煞对方的优点，却将对方微小的过错大肆宣扬。
๒๓๘.
238.
ตสฺเสว [Pg.105] เตน ปาปีโย,โย กุทฺธํ ปฏิกุชฺฌติ;
กุทฺธ มปฏิกุชฺฌนฺโต,สงฺคามํ เชติ ทุชฺชยํ.
对忿怒者反报以忿怒，此人比前者更邪恶；不反报忿怒者，能赢得难胜之战。
๒๓๙.
239.
ราโคนาม มโนสลฺลํ,คุณตฺถวรตกฺกโร;
ราหุ วิชฺชาสสงฺกสฺส,ตโปธนหุตาสโน.
贪欲是心中之箭，是功德财之贼；是智慧月之罗睺(Rāhu)，是苦行财之火。
๒๔๐.
240.
ปมาโท [Pg.106] ชายเต มทา,ปมาทา ชายเต ขโย;
ขยา ปโทสา ชายนฺติ,มทํ กึ นชเห พุโธ.
由骄慢生放逸，由放逸生损耗；由损耗生嗔恚，智者为何不舍弃骄慢？
๒๔๑.
241.
นมนฺติ ผลิโนรุกฺขา,นมนฺติ วิพุธาชนา;
สุกฺขกฏฺฐญฺจ มุฬฺโหจ,ภิชฺชเตว นนมนฺติ.
结实的树木会弯曲，有智慧的人会谦恭；干枯的木材和愚人，只会折断，不会弯曲。
๒๔๒.
242.
ฐาเน [Pg.107] วุทฺธาน โมกาสํ,ทเท วุทฺธาปจายิโก;
นนุ ตาโล อชีโวปิ,สมีป ญฺเญ ปโรนโต.
尊敬长者之人，应在适当之处为长者让出位置；看那无生命的棕榈树，不也向近旁之物弯曲吗？
๒๔๓.
243.
ครุกาตพฺพโปเสสุ,นิจฺจวุตฺตึ กโรติ โย;
นิจตฺตํ โส ปหนฺตาน,อุตฺตมตฺเต ปติฏฺฐติ.
对值得尊敬的人，恒常保持恭敬者，他舍弃了卑劣，立足于至高之处。
๒๔๔.
244.
ยตฺถ โปสํ นชานนฺติ,ชาติยา วินเยน วา;
น ตตฺถ มานํ กริยา,วส มญฺญาตเกชเน.
在无人知晓你的出身或德行之处，不应生起我慢，尤其当生活在陌生人中时。
๒๔๕.
245.
อญฺญาตวาสํ [Pg.108] วสตา,ชาตเวทสเมนาปิ;
ขมิตพฺพํ สปญฺเญน,อปิ ทาสสฺส ตชฺชิตํ.
智者隐居异乡时，纵然尊贵如火神(Jātaveda)，亦应忍受一切，乃至奴隶之呵斥。
๒๔๖.
246.
ธนธญฺญาปโยเคสุ,ตถา วิชฺชาคเมสุจ;
ทูเตจ พฺยวหาเรจ,จตฺตลชฺโช สทา ภเว.
在使用财富谷物、获取知识学问、派遣使者与从事交易时，人应当时时无所羞怯。
๒๔๗.
247.
นหิ [Pg.109] โกจิ กเต กิจฺเจ,กตฺตารํ สมฺมเปกฺขเต;
ตสฺมา สพฺพานิกมฺมานิ,สาวเสสานิ การเย.
事情完成之后，无人会再正视其完成者；因此，做任何事都应留有余地。
๒๔๘.
248.
อิณเสโส อคฺคิเสโส,สตฺตุเสโส ตโยอิเม;
ปุนปฺปุนํปิ วฑฺฒนฺติ,ตสฺมา เสสํ นการเย.
债务的残余、火的残余、敌人的残余，这三者会一再增长；因此，不应留下任何残余。
๒๔๙.
249.
นตฺถิ วิชฺชาสมํ วิตฺตํ,นตฺถิ พฺยาธิสโม ริปุ;
นตฺถิ อตฺตสมํ เปมํ,นตฺถิ กมฺมปรํ พลํ.
没有与知识同等的财富，没有与疾病同等的敌人；没有与爱自己同等的爱，没有超越业的力量。
๒๕๐.
250.
อตฺตนา [Pg.110] กุรุเต ลกฺขี,อลกฺขีจาปิ อตฺตนา;
นหิ ลกฺขี อลกฺขีจ,อญฺโญ อญฺญสฺส กุรุเต.
人自己创造幸运，也自己创造不幸；幸运与不幸，并非由他人为自己创造。
๒๕๑.
251.
สยํ อายํ วยํ รญฺญา,สยํ ชญฺญา กตากตํ;
อตฺตนาว ภวกฺเขยฺย,กตานิ อกตานิจ.
国王应亲自了解收支，亲自了解已做与未做之事；他应亲自审查自己所做与未做之事。
๒๕๒.
252.
อุปการํ [Pg.111] หิเตเนว,สตฺตุนา สตฺตุ มุทฺธเร;
ปาทลคฺคํ กรฏฺเฐน,กณฺฏเกน กณฺฏกํ.
应以朋友成助益，以敌人制敌人；以手中之刺，拔足上之刺。
๒๕๓.
253.
นเม นมนฺตสฺส ภเช ภชนฺตํ,กิจฺจานิ กฺรุปสฺส กเรยฺย กิจฺจํ;
นา นตฺถกามสฺส กเรยฺย อตฺถํ,อสมฺภชนฺตํปิ นสมฺภเชยฺย.
应礼敬礼敬者，应侍奉侍奉者；应为尽责者尽其责。不应帮助不希望你好的人，也不应与疏远你的人交往。
๒๕๔.
254.
จเช [Pg.112] จชนฺตํ นวตํ กริยา,อเปตจิตฺเตน นสมฺภเชยฺย;
ทิโช ทุมํ ขีณผล มญตฺวา,อญฺญํ สเปกฺเขยฺย มหาติ โลโก.
应舍弃那舍弃你的人，不应与之结交，亦不应与心已疏远者交往。如鸟儿了知树已无果，便去寻觅另一棵，须知世界广大。