Jinacaritaya

胜者行传

Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa

礼敬彼世尊、阿罗汉、正自觉者

1.

1.

Uttamaṃ uttamaṅgena namassitvā mahesino;

Nibbāṇamadhudaṃ pādapaṅkajaṃ sajjanālinaṃ.

以最上之首顶礼最上者、大仙；其莲足赐予涅槃甘露，为善士如蜂般亲近。

2.

2.

Mahāmohatamaṃ loke dhaṃsentaṃ dhammabhākaraṃ;

Pātubhūtaṃ mahātejaṃ dhammarājodayācale.

他破除世间的大痴暗，是正法之日；他大威势地显现，如法王出于日出之山。

3.

3.

Jantucittasare jātaṃ pasādakumudaṃ sadā;

Bodhentaṃ saṅghavandañca silorukiraṇujjalaṃ.

他常令众生心湖中生起的净信白莲绽放，并启发因戒德之树的光辉而明亮的僧伽大众。

4.

4.

Tahiṃ, tahiṃ suvitthiṇṇaṃ jinassa caritaṃ hitaṃ;

Pavakkhāmi samāsena sadā’nussaraṇatthiko.

那处处广为流传的、胜者有益的行传，我为令常得忆念故，将简要叙述。

5.

5.

Paṇitaṃ taṃ sarantānaṃ dullabhampi sivaṃpadaṃ;

Adullabhaṃ bhave bhogapaṭilābhamhi kā kathā?

忆念那殊胜者，虽难得的寂静境地亦不难得；于世间获得财富享乐，又何足道哉？

6.

6.

Tasmā taṃ bhaññamānaṃ me cittavuttapadakkamaṃ;

Sundaraṃ madhuraṃ suddhaṃ sotusotarasāyanaṃ.

因此，我所宣说的这篇行传诗句，美妙、甘甜、清净，是听者耳根的甘露。

7.

7.

Sotahatthapuṭā sammā gahetvāna nirantaraṃ;

Ajarāmarami’cchantā sādhavo paribhuñjatha.

贤善之人，若欲求不老不死，请以耳为杯，持续不断地善加领受！

8.

8.

Kappasatasahassassa catunnaṃ cā’pi matthake;

Asaṅkheyyānamā’vāsaṃ sabbadā puññakāminaṃ.

在四阿僧祇（asaṅkheyya）又十万劫之前，有一座城，为一切求福者的居所。

9.

9.

Nānāratanasampannaṃ nānājanasamākulaṃ;

Vicittāpaṇa saṃkiṇṇaṃ toraṇa gghika bhūsitaṃ.

它具足种种珍宝，聚集种种人众；遍布多彩的店铺，饰以牌坊与拱门。

10.

10.

Yuttaṃ dasahi saddehi devindapurasannibhaṃ;

Puraṃ amarasaṅkhātaṃ ahosī ruciraṃ varaṃ.

有一座名为阿摩罗（Amara）的美妙殊胜之城，具足十种声音，犹如天帝之城。

11.

11.

Tahiṃ brāhmanvaye jāto sabbalokābhipūjito;

Mahādayo mahāpañño abhirūpo manoramo.

在那里，他生于婆罗门族，为一切世间所敬仰；具大悲大慧，容貌端严，令人心悦。

12.

12.

Sumedho nāma nāmena vedasāgarapāragū;

Kumāro’si garūnaṃ so avasāne jinaṃkuro.

有一位名为善慧（Sumedha）的青年，乃胜者之芽，已渡吠陀（veda）之海；在其尊长亡故时，（他如此思惟...）

13.

13.

Rāsivaḍḍhakamaccena dassitaṃ amitaṃ dhanaṃ;

Anekasatagabbhesu nicitaṃ taṃ udikkhiya.

他见到由增财大臣（Rāsivaḍḍhaka）所展示的无量财富，堆积在数百个宝库中。

14.

14.

Dhanasannicayaṃ katvā aho mayhaṃ pitādayo;

Gatā māsakame’kampi nevā’dāya divaṃ iti.

（他思惟道：）“唉，我的父辈们积累财富，去世时连一枚摩沙迦也未带往天界。”

15.

15.

Saṃvegamu’payāto’vacīmantesī’ti guṇākaro;

Dhanasāraṃ ihaṃ gayha gantuṃ yuttanti me pana.

那位具德者生起悚惧感，如此思惟：“然而，我理应带着这财富的精髓离去，这对我才是适当的。”

16.

16.

Rahogato nisīditvā sundare nijamandire;

Dehe doso udikkhanto ovadanto’pi attano.

他独坐于自己美妙的宅邸中，观察身体的过患，并自我训诫。

17.

17.

Bhedanaṃ tanunodukkhaṃ dukkho tasso’dayo’pi ca;

Jātidhammo jarādhammo vyādhidhammo ahaṃ iti.

“身体的坏灭是苦，它的生起也是苦；我亦不免于生、老、病。”

18.

18.

Evamā’dīhi dehasmiṃ disvā dose anekadhā;

Pure bheriṃ carāpetvā ārocetvāna rājino.

如是多方观察身体的过患后，他在城中命人击鼓宣告，并告知国王。

19.

19.

Bherinādasugandhena yācakālisamāgate;

Dānakiñjakkhaoghena sattāhaṃ pīnayī tato.

听闻鼓声的芬芳，乞者如蜂群般聚集；于是他以布施的花粉洪流，连续七日满足他们。

20.

20.

Dānaggahimabindūnaṃ nipātenā’pi dhaṃsanaṃ;

Ayātaṃ taṃ viloketvā ratanambujakānanaṃ.

他见到布施之物也会坏灭，并展望那尚未抵达、永不坏灭的宝莲林（涅槃）。

21.

21.

Rudato ñātisaṅghassa jalitānalakānanā;

Gajindo viya gehamhā nikkhamitvā manoramā.

当亲族哭泣时，他美妙地走出家门，犹如象王走出燃烧的森林。

22.

22.

Mahantaṃ so mahāvīro upagañchi himālayaṃ;

Haricandanakappūrāgarugandhehi vāsitaṃ.

那位大雄前往宏伟的喜马拉雅山（Himālaya），那里由青旃檀、樟脑、沉香的香气所熏染。

23.

23.

Suphallacampakāsokapāṭalītilakehi ca;

Pūgapunnāganāgādipādapehi ca maṇḍitaṃ.

（那里）由盛开的瞻波迦（campaka）、无忧树、波吒厘（pāṭalī）、蒂拉迦（tilaka）树，以及槟榔、普那迦（punnāga）、龙树等树木所庄严。

24.

24.

Sīhavyagghataracchehi ibhadīpikapīhi ca;

Turaṅgamādinekehi migehi ca samākulaṃ.

（那里）遍布着狮、虎、鬣狗、象、豹、猴，以及马等众多野兽。

25.

25.

Sāḷikāravihaṃsehi haṃsakoñcasuvehi ca;

Kapotakaravīkādisakuntehi ca kūjitaṃ.

（那里回响着）鹩哥、孔雀、鸿雁、仙鹤、鹦鹉，以及鸽子、迦罗频伽鸟等鸟类的鸣叫。

26.

26.

Yakkharakkhasagandhabbadevadānavakehi ca;

Siddhavijjādharādīhi bhūtehi ca nisevitaṃ.

（那里）有夜叉、罗刹、乾闼婆、天神、阿修罗，以及成就者、持明者等众生出没。

27.

27.

Manosīlindanīlorucārupabbatapantihi;

Sajjhuhemādinekehi bhūdharehi ca bhāsuraṃ.

（那里）因红雄黄（manosilā）、蓝宝石（indanīla）、宏伟美丽的山脉，以及银、金等众多山峦而辉煌。

28.

28.

Suvaṇṇamaṇisopānanekatitthasarehi ca;

Sobhitaṃ tattha kīḷantanekadevaṅganāhi ca.

（那里）因有着金、宝阶梯和众多渡口的湖泊，以及在那里嬉戏的众多天女而庄严美丽。

29.

29.

Sītasīkarasañchannanijjharānaṃ satehi ca;

Kiṇṇaroragaraṅgehi rammehi virājitaṃ.

（那里）因数百个被清凉水珠覆盖的瀑布，以及紧那罗与龙的美妙舞台而壮丽。

30.

30.

Sikhaṇḍisaṇḍanaccehi latānaṃ maṇḍapehi ca;

Setavālukasañchannamālakehi ca maṇḍitaṃ.

为孔雀群的舞蹈、藤蔓的亭阁，以及白沙覆盖的庭院所庄严。

31.

31.

Suvaṇṇamaṇimuttādi anekaratanākaraṃ;

Icchantānaṃ janālīnaṃ puññakiñjakkhamā’layaṃ.

那里是黄金、珠宝、珍珠等众多宝藏的矿藏，是希求福德之人的归宿。

32.

32.

Tama’jjhogayha so dhīro sahassakkhena māpite;

Disvā isiparikkhāre paṇṇasālavare tahiṃ.

那位智者深入其中，在那里看见由帝释天(Sahassakkha)所造的仙人用品和殊胜的叶屋。

33.

33.

Isivesaṃ gahetvāna viharanto samāhito;

Sattāha’bbhantare pañca abhiñña’ṭṭhavidhā’pi ca.

他穿上仙人的装束，安住于定中；在七天之内，证得了五神通和八等至。

34.

34.

Uppādetvā samāpattisukhene’ca tapodhano;

Nabhasā divase’kasmiṃ gacchanto janataṃ isi.

那位苦行者生起等至之乐；一日，那位仙人经由空中去到众人那里。

35.

35.

Sodhentama’ñjasaṃ disvā otaritvā nabhā tahiṃ;

Iti taṃ janataṃ pucchi kasmā sodhetha añjasaṃ.

他看见众人在清理道路，便从空中降落到那里；他如此问那些人：“你们为何清理这条路？”

36.

36.

Sumedha tvaṃ najānāsi dīpaṅkaratathāgato;

Sambodhimu’ttamaṃ patvā dhammacakkama’nuttaraṃ.

“善慧(Sumedha)，你不知道吗？燃灯(Dīpaṅkara)如来已证得无上正觉，转动无上法轮。

37.

37.

Pavattetvāna lokassa karonto dhammasaṅgahaṃ;

Rammaṃ rammapuraṃ patvā vasatī’ha sudassane.

他为世间转动法轮，做着法的摄益；已抵达悦人的兰马城(Rammapura)，住在这善见(Sudassana)精舍中。”

38.

38.

Bhikkhusatasahassehi catūhi vimalehi taṃ;

Nimantayimha dānena mayaṃ lokekanāyaka.

“我们已邀请那位世间唯一的领导者，连同四十万无垢的比丘，要以布施来供养他们。

39.

39.

Tassa āgamanatthāya maggaṃ sodhema cakkhuma;

Iti sotassa so tassa sukhaṃ dento jano’braviṃ.

为了那位具眼者的到来，我们正在清理道路。”那些人如此说，为听闻此言的他(善慧)带来了喜悦。

40.

40.

Buddho’ti vacanaṃ sutvā pītiyo’daggamānaso;

Sakabhāvena saṇṭhātuṃ nevasakkhi guṇākaro.

听到“佛陀”这个词，他心生大喜悦；这位功德的矿藏无法保持镇定。

41.

41.

Tenā’raddhañjasā dhīro yācitvāna padesakaṃ;

Labhitvā visamaṃ ṭhānaṃ samaṃ kātuṃ samārabhi.

于是，那位智者请求负责一小段路，在得到一处不平的地方后，他便开始将它弄平。

42.

42.

Nā’laṅkateyeva tahiṃ padese,Lokekanātho sanarāmarehi;

Sampūjito lokahito mahesi,Vasīhi saddhiṃ paṭipajji maggaṃ.

在他那块地方还没铺好时，那位世间唯一的怙主、世间的利益者、为天人所崇敬的大仙，已与众位自在者一同走上那条路。

43.

43.

Chabbaṇṇaraṃsijālehi pajjalantaṃ tathāgataṃ;

Āgacchantaṃ tahi disvā modamāno vicintayi.

看见如来为六色光网所围绕，炽燃而来，他满心欢喜地思惟道：

44.

44.

Yannūni’massa dhīrassa setuṃ katvāna kaddame;

Sakattānaṃ nipajjaye sasaṅghassa mahesino.

“我何不为这位智者在泥泞中造一座桥，让我自己为这位大仙和他的僧团躺下（作为桥梁）？”

45.

45.

Dīgharattāma’laṃ taṃ me hitāya ca sukhāya ca;

Icce’vaṃ cintayitvāna nipanno’so jinaṅkuro.

“这将在长夜中为我带来利益与安乐。”如此思惟后，这位佛陀的幼芽便躺下了。

46.

46.

Pabodhetvāna disvāna cārulocanapaṅkaje;

Puna’pe’vaṃ vicintesi nipanno dhitimā tahiṃ.

那位坚毅之人躺在那里，当他看到佛陀那对美丽的莲花眼时，心中豁然开朗，又如此思惟：

47.

47.

Iccheyyaṃ ce’hama’jje’va hantvā’nantaraṇe bhave;

Saṅghassa navako hutvā paviseyyaṃ puraṃ varaṃ.

“倘若我愿意，今天就能断尽烦恼，作为僧团中的一名新学比丘，进入那座殊胜的城市(涅槃)。”

48.

48.

Kima’ññātakavesena klesanibbāpaṇena me;

Ayaṃ buddho’va’haṃ buddho hutvā loke anuttaro.

“我何必以不为人知的身份去熄灭烦恼呢？我将像这位佛陀一样，成为世间无上的佛陀。

49.

49.

Janataṃ dhammanāvāya tāretvāna bhavaṇṇavāva;

Nibbāṇapuramā’netvā seyyaṃ me parinibbutaṃ.

用佛法之舟将众人渡过生存的海洋，把他们带到涅槃城后，我再般涅槃，那会更好。”

50.

50.

Icce’vaṃ cintayitvāna nipanno kaddame tahiṃ;

Suvaṇṇakadalikkhandhasannibho so’ti sobhati.

如此思惟后，他躺在那泥泞中，犹如一株金色的芭蕉树干，闪耀发光。

51.

51.

Chabbaṇṇaraṃsīhi virājamānaṃ,Disvā manuññaṃ sugatattabhāvaṃ;

Sañjātapītīhi udaggacitto,Sambodhiyā chandama’kāsi dhīro.

看见善逝悦意的色身闪耀着六色光芒，那位智者生起喜悦，心意高昂，立下了证得正觉的愿望。

52.

52.

Āgantvāna tahiṃ ṭhānaṃ isiṃ paṅke nipannakaṃ;

Lokassa setubhūto’pi setubhūtaṃ tama’ttano.

来到那个地方，看见那位躺在泥泞中的仙人——他(佛陀)虽是世间的桥梁，而此人(善慧)却成了他(佛陀)的桥梁。

53.

53.

Disvā ussīsake tassa ṭhatvā lokekasetuno;

Lokekalocano dhīro dīpaṅkaratathāgato.

世间唯一的眼目、世间唯一的桥梁、那位智者燃灯如来，看见他之后，便站立在他的头边。

54.

54.

Gotamo nāma nāmena sambuddho’yaṃ anāgate;

Bhavissatīti vyākāsi sāvake ca purādike.

他向面前的弟子们授记道：“此人于未来世，将成为一位名叫乔达摩(Gotama)的正自觉者。”

55.

55.

Idaṃ vatvāna katvāna sasaṅgho taṃ padakkhiṇaṃ;

Pūjesi aṭṭhamuṭṭhihi kusumehi guṇappiyo.

说完此话，那位喜爱功德者(佛陀)便与僧团一同右绕他，并以八把鲜花供养他。

56.

56.

Iti kātūna pāyāsi sasaṅgho lokanāyakova;

Rammakaṃ nāma nagaraṃ rammārāmālayālayaṃ

如此行事后，世间导师便与僧团一同离去，前往名为兰马迦(Rammaka)的城市，那是一座拥有悦人园林与住所的城市。

57.

57.

Jinassa vacanaṃ sutvā uṭṭhahitvāna paṅkato;

Mudito devasaṅghehi kusumādīhi pūjito.

听闻胜者的话语后，他从泥泞中站起，心生欢喜，并接受天众以鲜花等所作的供养。

58.

58.

Pallaṅkamā’bhujitvāna nisīdi kusumāsane;

Mahātapo mahāpañño sumedho damitindriyo.

大苦行者、大智慧者、诸根调伏的善慧，在花座上结跏趺坐。

59.

59.

Devā dasasahassesu cakkavāḷesu moditā;

Abhitvaviṃsu taṃ dhīraṃ nisinnaṃ kusumāsane.

一万个轮围世界中的天神们心生欢喜，他们赞颂那位坐在花座上的智者。

60.

60.

Nisinno upadhāresi dhamme buddhakare tadā;

Kimuddhaṃ vā adho vā’pi disāsu vidisāsu ca.

那时，他坐着思惟那些能成就佛陀的法，无论是在上方、下方、四方或四隅。

61.

61.

Icce’vaṃ vicinanto so sakalaṃ dhammadhātukaṃ;

Addakkhi sakasantāne paṭhamaṃ dānapāramiṃ.

如此思惟着整个法界，他看见自己相续中的第一波罗蜜——布施波罗蜜。

62.

62.

Evame’vaṃ gavesanto uttariṃ pāramī vidū;

Sabbā pāramiyo disvā attano ñāṇacakkhunā.

这位智者如此寻求其余的波罗蜜，以自己的智慧之眼看见了所有波罗蜜。

63.

63.

Saṃsāre saṃsaranto so bahuṃ dukkhaṃ titikkhiya;

Gavesanto’mataṃ santo pūretvā dānapāramiṃ.

他在轮回中流转，忍受了许多痛苦，这位贤善者寻求不死，圆满了布施波罗蜜。

64.

64.

Sattanaṃ kapparukkho’va cintāmaṇi’va kāmado;

Icchiticchitamannādiṃ dadanto dadataṃ varo.

他犹如众生的如意树，犹如能满足愿望的如意宝珠，施予所愿的食物等，他是施者中的最胜者。

65.

65.

Tārakāhi bahuṃ katvā nabhe cāruvilocane;

Uppāṭetvā dadaṃ dhīro yācakānaṃ pamodito.

智者欢喜地将美丽的眼睛从眼中取出，数量比天上的星星还多，施予乞求者。

66.

66.

Mahiyā paṃsuto cā’pi samuddodakato’dhikaṃ;

Dadaṃ sarīramaṃsañca lohitampi ca attano.

他所施予的身体血肉，比大地的尘土和海中的水还要多。

67.

67.

Molinā’laṅkate sīse’dhikaṃ katvā sineruto;

Kampayitvā mahiṃ dento sute cā’pi sakaṅgatāva.

他施予装饰着发髻的头颅，比须弥山还多；他甚至施予自己的亲生儿女，令大地为之震动。

68.

68.

Sīlanekkammapaññādī pūretvā sabbapāramī;

Vessantarattabhāve’ vampatvā tambhā cuto pana.

圆满了戒、出离、智慧等所有波罗蜜，在达到韦桑达拉(Vessantara)的生命形态后，他从那里命终。

69.

69.

Uppajjitvā surāvāse sundare tusite pure;

Vasanto suciraṃ kālaṃ bhutvānā’tantasampadaṃ.

他投生于美丽的天界兜率天(Tusita)城，在那里长久居住，享受无尽的财富。

70.

70.

Katañjalīhi devehi yācito dipaduttamo;

Sambodhāya mahāvīra kālo tuyhantiādinā.

这位两足之尊被诸天合掌请求：“大雄，您证得正觉的时机已到。”如此等等。

71.

71.

Viloketvāna kālādiṃ ñatvā kālanti bodhiyā;

Paṭiññaṃ devasaṅghassa datvā nandanakānanaṃ.

他观察时机等，了知已是觉悟之时，便向天众作出承诺，离开了欢喜林(Nandana)。

72.

72.

Gantvāna devasaṅghehi sugatiṃ gacchi’to cuto;

Abhitthuto mahāpañño cavitvāna tato idha.

这位大智慧者在众天神的赞叹中，从天界命终，由天众伴随着投生于此善趣。

73.

73.

Susajjitaṅgoruturaṅgamākule,Vicittanānāpaṇapaṇyasampade;

Manoramuttuṅgajindarājite,Vibhūsite toraṇaketurāsihi.

那里挤满了装饰精美的骏马，拥有各种奇特的商品和货物，耸立着令人愉悦的高大宫殿，并以牌坊和旗帜装饰着。

74.

74.

Alaṅkataṭṭālavisālamālaye,Sugopure sundarasundarālaye;

Sudassanīye kapiḷavhaye pure,Purindadassā’pi purassa hāsake.

在美丽的迦毗罗卫(Kapiḷavatthu)城，有装饰精美的瞭望台和宽敞的房屋，有美丽的城门和美丽的住宅，它甚至令帝释天之城也为之失色。

75.

75.

Bhūpālamoḷiratanālinisevitaṅghi,Paṅkeruhaṃ vimalanekaguṇādhivāsaṃ;

Okkākarājakulaketumanāthanāthaṃ,Suddhodanaṃ narapatiṃ pavaraṃ paṭicca.

依止于殊胜的净饭王(Suddhodana)，其莲足为诸国王的宝冠所礼敬，他是众多无瑕功德的居所，是奥嘎咖(Okkāka)王族的旗帜，是无依者的依怙主。

76.

76.

So sajjhudāmadhavalāmaladassanīya,Soṇḍāya saṃgahitasetavarāracindaṃ;

Candāvadātavaravāraṇarājavaṇṇaṃ,Sandassayitva supinena visālapañño.

大智慧者以梦境示现，化为一头犹如月亮般皎洁的殊胜象王，他洁白如新磨的贝壳，以象鼻执持着一朵殊胜的白莲花。

77.

77.

Bimbādharāya vikacuppalalocanāya,Devindacāparaticaḍḍhanabhūlatāya;

Sampuṇṇasommavimalinduvarānanāya,Sovaṇṇahaṃsayugacārupayodharāya.

其唇如频婆果，其眼如盛开的青莲，其眉胜过帝释天之弓，其面如圆满、寂静、无垢的月亮，其双乳如一对金鹅般美丽。

78.

78.

Pādāravindakarapallavasundarāya,Sovaṇṇavaṇṇatanuvaṇṇavirājitāya;

Sīlādineka guṇabhūsanabhūsitāya,Māyāya rājavanitāyu’pagañchi kucchiṃ.

其莲足和嫩叶般的手美丽，其身色如金色般闪耀，以戒等众多功德庄严着，他进入了王妃摩耶(Māyā)的腹中。

79.

79.

Paṭisandhikkhaṇe tassa jātā’nekavidhabbhutā;

Athā’yaṃ gahitārakkho narehi amarehi ca.

在他结生的刹那，出现了许多种类的奇迹；于是，他受到人类和天人的守护。

80.

80.

Manuññarattambujakaṇṇikāya,Mā’sīnasiṅgīpaṭimā’va rammā;

Suvaṇṇavaṇṇo dipadānamindo,Pallaṅkamā’bhuñchiya mātugabbhe.

这位人中之主，肤色金黄，犹如一尊可爱的黄金雕像，在母胎中，于可意的红莲花蕊上结跏趺坐。

81.

81.

Maṇimhi vippasannamhi rattasuttami’vā’vutaṃ;

Mātucittambujaṃ dhīro bodhayanto padissati.

他被看见，犹如穿过清澈宝珠的红线，令母亲的心莲绽放。

82.

82.

Dasamāsāvasānamhi devī rañño kathesi’daṃ;

Mayhaṃ ñātigharaṃ deva gantumi’cchāma’haṃ iti.

十个月期满时，王后对国王说：“大王，我希望能去我亲戚的家。”

83.

83.

Rañño’tha samanuññatā gacchanti kulama’ttano;

Mahatā parihārena dibbañjasa samañjase.

得到国王的允许后，她便在盛大的仪仗护送下，踏上宛如天界般平坦的道路，前往自己的家族。

84.

84.

Surabhikusumasaṇḍālaṅkatassālasaṇḍaṃ,Samadahamaramālāgīyamānagganādaṃ;

Nayanavihagasaṅghe avhayantaṃ’va disvā,Vipularatinivāsaṃ lumbinīkānanaṃ taṃ.

她看见了那蓝毗尼(Lumbinī)园林，一个无边喜乐的居所：那里的娑罗树林装饰着芬芳的花丛，回响着天人们欢唱的悦耳歌声，悦目的鸟群仿佛在发出邀请。

85.

85.

Vipulatararatiṃ sā tamhi kātūna ramme,Amarayuvatilīlācārulīlābhirāmā;

Vikasitavarasālasso’pagantvāna mūlaṃ,Sayama’tinamite kaṃ sālasākhaṃ agaṇhi.

她在那可爱之处心生极大喜悦，仪态优雅，犹如天女般迷人。她走到一棵盛开的娑罗树下，握住一根自行垂下的树枝。

86.

86.

Tasmiṃ khaṇe kammajamāluta’ssā,Caliṃsu sānīhi parikkhipitvā;

Deviṃ jano taṃ abhipālayanto,Tamhā paṭikkamma susaṇṭhitā’tha.

就在那一刻，她的产痛生起。人们用帷幕将王后围住，然后退到一旁，整齐地站好。

87.

87.

Sagacāruhemavalayādivibhūsitena,Accantatambanakharaṃsisamujjalena;

Tulātikomalasurattakarena sākhaṃ,Olamba tattha majanesi ṭṭhitā’va dhīraṃ.

她以那只手握住树枝，站立着生下了那位智者。她的手装饰着美丽的黄金手镯等饰物，因其极红的指甲所发出的光芒而闪耀，如棉絮般极为柔软且色泽红润。

88.

88.

Sovaṇṇavaṇṇatanuvaṇṇavirājamānaṃ,Nettābhirāmamatulaṃ atulāya gabbhā;

Sammā pasāritakaraṅghīyugābhirāmaṃ,Paṅkeruhā kaṇakahaṃsami’vo’tarantaṃ.

身色金黄，光辉灿烂；从无与伦比的母胎中，诞生了悦目且无与伦比者；其手足伸展，姿态优美，犹如金天鹅从莲花中降临。

89.

89.

Brahmā managgharativaḍḍhanahemajāla,Mā’dāya tena upagamma paṭiggahetvā;

‘‘Sammoda devi aya ma’ggataro suto te,Jāto’’ti tāya purato kathayiṃsu ṭhatvā.

诸梵天手持能增长无价之喜悦的金网，上前接住了他；他们站在王后面前说道：“天女，请欢喜吧！你这位最卓越的儿子已经诞生了！”

90.

90.

Jāyanti sesamanujā malamakkhitaṅgā,Jāto pane’sa pavaro dipadānamindo;

Accanta saṇhamalakāsikavatthakamhi,Nikkhittanagghataracārumaṇī’va suddho.

其余的人出生时身体沾染污秽，但这位两足中的尊主诞生时却是清净的；犹如一颗无价的美丽宝珠，被放置在极其细软洁净的迦尸（Kāsika）布上。

91.

91.

Eva’mpi sante sabhato’pagantvā,Dve vāridhārā subhagassa dehe;

Janettidehe’pi utuṃ manuññaṃ,Gāhāpayuṃ maṅgalakiccatāya.

即便如此，从空中降下两道水流，一道落在吉祥者的身上，一道落在母亲的身上，为行吉祥之事而使他们身体舒适。

92.

92.

Tesaṃ karaṃ ratikarā ajinappaveṇī,Mā’dāya tena upagamma paṭiggahesuṃ;

Devā dukūlamayacumbaṭakena vīraṃ,Tesaṃ karaṃ naravarā narasīharājaṃ.

四天王从他们（诸梵天）手中，用一张令人喜悦的黑羚羊皮接住了他；诸天神从他们（四天王）手中，用一块细布垫接住了这位英雄；卓越的人们从他们（诸天神）手中，接住了这位人中狮子王。

93.

93.

Tesaṃ karā ratikaro vimalo’va cando,Cakkaṅkitorucaraṇehi mahītalasmiṃ;

Sammā patiṭṭhiya puratthimakaṃ disaṃ so,Olokayittha kamalāyatalocanehi.

从他们（人们）手中下来后，他，这位如无瑕明月般令人喜悦者，用他那标有轮相的卓越双足稳立于大地之上；他面向东方，以莲花般广阔的双眼环顾四周。

94.

94.

Ekaṅganā nekasatāni cakka,Vāḷāna’hesuṃ sanarāmarā’tha;

Dhīraṃ sugandhappabhūtīhi tesu,Sampūjayantā idama’braviṃsu.

那时，人天众聚集，成千上万的铙钹和鼓乐响起；他们以香等物品供养那位贤哲，并如此说道：

95.

95.

Natthe’ttha tumhehi samo sudhīsa,Eko pumā’pa’ggataro kuto’ti;

Evaṃ disā lokiya lokanātho,Tapekkhamāno sadisa’mpi ekaṃ.

“在此世间，没有与你相等者，贤哲啊，又怎会有比你更卓越的人呢？”就这样，这位世界之主环顾十方，寻找哪怕一个与自己相等的人。

96.

96.

Uttarā’bhimukho sattapadaṃ gantvā kathesi’daṃ,‘‘Aggo’hamasmi lokassa jeṭṭho seṭṭho’’tiādikaṃ.

他面朝北方，走了七步，然后说道：“我是世间第一，我是世间最长，我是世间最胜。”等等。

97.

97.

Anaññasādhāraṇanādamu’ttamaṃ,Surāsurabrahmanarindapūjitaṃ;

Narinda’mādāya gato mahājano,Susajjitaṃ taṃ kapiḷavhayaṃ puraṃ.

发出那无与伦比的无上吼声之后，这位为天神、阿修罗、梵天和人王所尊敬者，被众人簇拥着，去往那装饰华美的、名为迦毗罗（Kapila）的城市。

98.

98.

Bhārātibhāranagapādapamerurājaṃ,Sabba’mpi sāgarajalaṃ vahituṃ samatthā;

Jātakkhaṇe,pi guṇabhārama’sayhamānā,Saṅkampayī’va pathavī pavarassa tassa.

大地能够承载山岳、树木和须弥山王（Merurāja）的沉重负担，也能容纳所有海洋之水；然而，在那位卓越者诞生的刹那，它却仿佛无法承受其功德的重量而震动起来。

99.

99.

Ramiṃsu soṇā hariṇehi saddhiṃ,Kākā ulūkehi mudaggudaggā;

Supaṇṇarājūhi mahoragā ca,Majjārasaṅghā’pi ca undurehi.

狗与鹿一同嬉戏，乌鸦与猫头鹰欢欣雀跃，大蛇与金翅鸟王（Supaṇṇarājū）、猫群与老鼠也都和睦相处。

100.

100.

Migā migindehi samāgamiṃsu,Puttehi mātāpitaro yathe’va;

Nāvā videsa’mpi gatā sadesaṃ,Gatā’ca kaṇḍaṃ sarabhaṅgasatthu.

鹿与狮子相聚，犹如父母与子女；去往异国的船只返回了本国，萨拉邦咖（Sarabhaṅga）老师的箭也回到了箭筒。

101.

101.

Nānāvirāgujjalapaṅkajehi,Vibhūsito santataraṅgamālo;

Mahaṇṇavo āsi tahiṃ jala’mpi,Accantasātattamu’pāgamāsi.

大海洋溢着连绵的波浪，点缀着各种色彩绚丽的莲花；其中的海水也变得极其甘甜。

102.

102.

Suphullaolambakapaṅkajehi,Samākulattaṃ gaganaṃ agañchi;

Jahiṃsu pakkhī gamanaṃ nabhamhi,Ṭhitā’ca sindhū’pi asandamānā.

天空遍布盛开下垂的莲花；鸟儿停止了在空中的飞行，江河也静止不流。

103.

103.

Akālameghappiyasaṅgamena,Mahīvadhū sommatamā ahosi;

Marūhi vassāpitanekapuppha,Vibhūsitenā’tivibhūsitāva.

大地新娘因与非时之云的愉悦结合而变得无比喜悦；她本已因风神降下的万千花朵而装饰，如今更显华美。

104.

104.

Suphullamālābharaṇābhirāmā,Lataṅganā’liṃgitapādapindā;

Sugandhakiñjakkhavarambarehi,Disaṅganāyo atisobhayiṃsu.

怀抱着树丛的藤蔓女郎，以盛开的花环为饰，显得分外美丽；她们以芬芳花粉作成的华服，令四方天女大放光彩。

105.

105.

Sugandhadhūpehi nabhaṃ asesaṃ,Pavāsitaṃ rammataraṃ ahosi;

Surāsurindā chanavesadhārī,Saṃgītiyuttā vicariṃsu sabbe.

整个天空充满了芬芳的香气，变得更加宜人；天神主与阿修罗主们都穿着节日的盛装，载歌载舞地四处游行。

106.

106.

Piyaṃvadā sabbajanā ahesuṃ,Disā asesā’pi ca vippasannā;

Gajā’tigajjiṃsu nadiṃsu sīhā,Hesāravo cā’si turaṅgamānaṃ.

所有人都言语和善，四方都变得极其清朗；大象发出巨吼，狮子咆哮，马匹也发出嘶鸣。

107.

107.

Saveṇuvīṇā suradundubhī nabhe,Sakaṃ sakaṃ cārusarampamocayuṃ;

Sapabbatindapputhulokadhātuyā,Uḷāraobhāsavayo manoramo.

在天空中，天鼓伴随着笛声和琴声，各自发出悦耳的声音；在包含山王和广阔大地的世界体系中，出现了一道壮丽悦目的光明。

108.

108.

Manuññagandho mudusītalānilo,Sukhappadaṃ vāyi asesajantuno;

Anekarogādupapīḷitaṃgino,Tato pamuttā sukhino siyuṃ janā.

一阵带着怡人香气的柔和凉风吹拂着，为一切众生带来安乐；那些身体为各种疾病所折磨的人们，都得以解脱而变得快乐。

109.

109.

Vijambhamānāmitavāḷavījanippa,-Bhābhirāmaṃ bhuvanaṃ ahosi.Mahiṃhi bhetvā cu’dakāni sandayuṃ,Gamiṃsu bujjā ujugattataṃ janā.

世间因无数毒虫的消失而光辉悦目；大地裂开，泉水涌出；驼背的人们身体也变直了。

110.

110.

Andhā paṅgulanaccāni līlopetāni pekkhayuṃ;

Suṇiṃsu badhirā mūga gītiyo’pi manoramā.

盲人看见了跛子们优美的舞蹈；聋人听见了，哑巴也唱出了悦耳的歌曲。

111.

111.

Sitalattamu’pāgañchi avīcaggi’pi tāvade;

Modiṃsu jalajā tasmiṃ jantavo pahasiṃsu ca.

无间（Avīci）地狱之火也即刻变得清凉；水生生物在那时欢喜，众生也欢笑起来。

112.

112.

Khuppipāsābhi bhūtānaṃ petānaṃ āsi bhojanaṃ;

Lokantare’pi āloko andhakāranirantare.

为饥渴所苦的饿鬼有了食物；在毫无间隙的黑暗笼罩的界间（Lokantara）地狱，也出现了光明。

113.

113.

Atirekatarā tārāvaḷicandadivākarā;

Virociṃsu nabhe bhūmigatāni ratanāni ca.

天空中的星辰、月亮和太阳都比往常更加明亮地照耀着，地下的宝藏也发出了光芒。

114.

114.

Mahītalādayo bhetvā nikkhamma uparūpari;

Vicittapañcavaṇṇā’suṃ suphullavipulambujā.

大地等处迸裂，莲花层层向上涌现；它们是五彩缤纷、盛开而巨大的莲花。

115.

115.

Dundubhādī ca’laṅkārā avādita aghaṭṭitā;

Accantamadhuraṃ nādaṃ pamuñcaṃsu mahītale.

鼓等乐器与饰物，未经弹奏或敲击，在大地上发出极其甜美的声音。

116.

116.

Baddhā saṅkhalikādīhi muñciṃsu manujā tato;

Bhuvane bhavanadvārakavāṭā vivaṭā sayaṃ.

被锁链等束缚的人们由此获得解脱；世间的屋门自动开启。

117.

117.

‘‘Pure kapiḷavatthumhi jāto suddhodanatrajo;

Nisajja bodhimaṇḍe’ti ayaṃ buddho bhavissati.’’

“往昔在迦毗罗卫城（Kapiḷavatthu），净饭王（Suddhodana）之子诞生；此人将坐于菩提座（bodhimaṇḍa），必成佛陀。”

118.

118.

Celukkhepādayo cā’pī pavattentā pamoditā;

Kīḷiṃsu devasaṅghā te tāvatiṃsālaye tadā.

那时，在三十三天（Tāvatiṃsa）的天宫里，那些天神众欢喜地玩着抛掷衣物等游戏。

119.

119.

Iddhimanto mahāpañño kāladevalatāpaso;

Suddhodananarindassa dhīmato so kulūpago.

具神通、大智慧的苦行者迦罗提婆罗（Kāladevala），他是明智的净饭王的王室顾问。

120.

120.

Bhojanassāvasānamhi tāvatiṃsālayaṃ gato;

Gantvā divāvihārāya nisinno bhavane tahiṃ.

用餐完毕，他前往三十三天(Tāvatiṃsa)的天宫；为作日住，他坐在那里的殿堂中。

121.

121.

Chanavesaṃ gahetvāna kīḷante te udikkhiya;

Santosakāraṇaṃ pucchi tesaṃ te’pi na’mabravuṃ.

他看见他们身着节庆的服装嬉戏，便询问他们喜悦的原因，但他们没有告诉他。

122.

122.

Sutvā taṃ tattato tamhā pītiyo’daggamānaso;

Tāvadevo’pagantvāna suddhodananivesanaṃ.

从他们那里听闻实情后，他内心喜悦昂扬，立即前往净饭王(Suddhodana)的住所。

123.

123.

Pavisitvā supaññatte nisisso āsane isi;

‘‘Jāto kira mahārāja putto te nuttaro sudhi.

仙人进入后，在精心铺设的座位上坐下，说道：“大王，听说您的儿子诞生了，他是一位无上的智者。

124.

124.

Daṭṭṭhu’micchāma’haṃ taṃ’’ti āha rājā alaṅkataṃ;

Ānāpetvā kumāraṃ taṃ vandāpetu’mupāgamī.

仙人说：“我希望能见到他。”国王命人将装饰好的王子带来，然后走上前去，想让王子礼拜那位仙人。

125.

125.

Kumārabhūtassa’pi tāvadeva guṇānubhāvena manoramāni;

Pādāravindā parivattiya’ggā patiṭṭhitā muddhani tāpasassa.

然而，就在那时，还是孩童的王子，凭借其功德威力，他那双殊胜的莲足自行翻转，安住于苦行者的头顶上。

126.

126.

Tenattabhāvena naruttamassa,Na vanditabbo tibhavepi koci;

Tilokanāthassa sace hi sīsaṃ,Tapassino pādatale ṭhapeyyaṃ.

这位人中至尊，在三界中不应礼拜任何人。如果我让这位三界之主的头置于我这苦行者的脚下，

127.

127.

Phāleyyamuddhā khalu tāpasassa paggayha so añjalimuttamassa;

Aṭṭhāsi dhīrassa guṇaṇṇavassa nāsetu’mattāna’mayuttakanti.

苦行者的头颅必将碎裂。于是他向那位至高者、智者、功德如海者举起合掌，站了起来，心想：“毁掉自己是不当的。”

128.

128.

Disvāna taṃ acchariyaṃ narindo devātidevassa sakatrajassa;

Pādāravindāna’bhivandi tuṭṭho vicittacakkaṅkitakomalāni.

人王见到自己儿子——这位天中之天的奇迹后，心生欢喜，礼拜了他那双柔软、并印有各种轮相的莲足。

129.

129.

Yadā’si rañño puthuvappamaṅgalaṃ tadā puraṃ devapuraṃ’va sajjitaṃ;

Vibhūsitā tā janatā manoramā samāgatā tassa niketamuttamaṃ.

当国王举行盛大的耕作节时，都城装饰得如同天城；衣着华丽、令人悦目的民众聚集到他那绝佳的住所。

130.

130.

Vibhūsitaṅgo janatāhi tāhi so purakkhato bhūsanabhūsitatrajaṃ;

Tamā’dayitvā’tulavappamaṅgalaṃ surindalīlāya gato narissaro.

那位人主，自身装饰华丽，在民众的簇拥下，带着他那佩戴着饰物的儿子，以天帝(surinda)般的气派，前往那无与伦比的耕作节。

131.

131.

Nānāvirāgujjalacārusāni parikkhite kamhi ca jambumūle;

Sayāpayitvā bahimaṅgalaṃ taṃ udikkhituṃ dhātigaṇā gamiṃsu.

在一棵阎浮树(jambu)下，其处由种种鲜艳美丽的华盖围绕，（保姆们）让王子躺下后，便成群前去观看庆典了。

132.

132.

Suvaṇṇatārādivirājamāna’vitānajotujjalajambumūle;

Nisajja dhīro sayane manuññe’jhānaṃ samāpajji katāvakāso.

在阎浮树(jambu)下，由饰有金星等的华盖之光辉照亮着；得到机会后，那位智者在悦意的卧榻上坐下，进入了禅那。

133.

133.

Suvaṇṇabimbaṃ viya taṃ nisinnaṃ chāyañca tassā ṭhitame’va disvā;

Tamabravī dhātijano’pagantvā ‘‘puttassa te abbhutamī’disanti.’’

保姆们见到他端坐如金像，而树影也静止不动，便上前对国王说：“您儿子的这事实在是奇迹！”

134.

134.

Visuddhacandānanabhāsurassa sutvāna taṃ paṅkajalocanassa;

Savandanaṃ me dutiya’nti vatvā puttassa pāde sirasā’bhivandi.

国王听闻了关于他那面如净月、眼如莲花的儿子的那件事后，说道：“这是我的第二次礼拜。”然后以头顶礼其子之足。

135.

135.

Tadaññānipi lokasmiṃ jātā’nekavidhabbhutā;

Dassitā me samāsena ganthavitthārabhīrunā.

此外，世间发生的其他种种奇迹，因我畏惧篇幅冗长，而仅作了简要的展示。

136.

136.

Yasmiṃ vicittamaṇimaṇḍitamandirānaṃ,Nānāvitānasayanāsanamaṇḍitānaṃ;

Nisseṇi seṇi puthubhūmikabhūsitānaṃ,Tiṇṇaṃ utūnama’nurūpama’laṅkatānaṃ.

那里的宫殿以种种宝饰庄严，以种种华盖、床座、坐具庄严，以成排的阶梯和宽广的楼层庄严，并为适应三时而装饰。

137.

137.

Siṅgesu raṃsinikarā suramandirānaṃ,Siṅgesu raṃsimapahāsakarā’va niccaṃ;

Ādiccaraṃsi viya paṅkajakānanāni,Lokānanambujavanāni vikāsayanti.

天宫顶上的光芒，恒常犹如在嘲弄日轮的光辉；它们使世人脸庞的莲林绽放，犹如日光使莲花林绽放。

138.

138.

Nānā maṇivicittāhi bhittīti vanitā sadā;

Vinā’pi dappaṇacchāyaṃ pasādhenti sakaṃ tanuṃ.

在以种种宝饰庄严的墙壁前，女子们即便没有镜影，也总能装饰自己的身体。

139.

139.

Telāsanagasaṅkāsaṃ vilocanarasāyanaṃ;

Sudhālaṅkatapākāravalayaṃ yattha dissate.

在那里，可见到悦目如眼药山的景象，以及以白灰粉饰的环形围墙。

140.

140.

Indanīloruvalayaṃ nānā ratanabhūsitaṃ;

Dissate’va sadā yasmiṃ parikhānekapaṅkajā.

在那里，总能见到以种种宝物装饰的巨大蓝宝石环，以及有众多莲花的护城河。

141.

141.

Patvāna vuddhiṃ vipule manuññe,Bhutvāna kāme ca tahiṃ vasanto;

Gacchaṃ tilokekavilocano so,Uyyānakīḷāya mahāpathamhi.

他在那广阔悦意之处成长，享受着欲乐，安住于彼；那位三界之独眼者，为去园林游乐，正走在大道上。

142.

142.

Kamena jiṇṇaṃ byadhitaṃ matañca,Disvāna rūpaṃ tibhave viratto;

Manoramaṃ pabbajitañca rūpaṃ,Katvā ratiṃ tamhi catutthavāre.

他依次见到老、病、死之相，对三有生起厌离；第四次见到悦意的出家相时，他于此心生喜爱。

143.

143.

Suphullanānātarusaṇḍamaṇḍitaṃ sikhaṇḍisaṇḍādidijūpakūjitaṃ;

Sudassanīyaṃ viya nandanaṃ vanaṃ manoramuyyānama’gā mahāyaso.

彼大名声者前往那悦意的园林，其处以各种盛开的树丛装饰，孔雀等鸟类鸣叫不绝，美如欢喜林(Nandana vana)。

144.

144.

Suraṅganā sundarasundarīnaṃ manorame vāditanaccagīte surindalīlāya;

Tahiṃ narindo ramitva kāmaṃ dipadāna’mindo.

在那里，人中之主，两足之尊，在美貌天女们悦耳的乐、舞、歌中，以天帝(surinda)之姿尽情享受欲乐。

145.

145.

Ābhujitvāna pallaṅkaṃ nisinno rucirāsane;

Kārāpetuma’cintesi dehabhūsana’mattano.

他结跏趺坐于庄严之座上，心想应庄严自身。

146.

146.

Tassa cittaṃ viditvāna vissakammassi’daṃbravī;

Alaṅkarohi siddhattha’miti devānamissaro.

诸天之主（帝释天）知其心意，对毗首羯磨(Vissakamma)说：“去庄严悉达多(Siddhattha)！”

147.

147.

Tenā’ṇatto’pagantvāna vissakammo yasassino;

Dasadussasahassehi sīsaṃ veṭhesi sobhanaṃ.

受其命令，毗首羯磨(Vissakamma)随即前往，以万匹细布为那位名声显赫者庄严地缠绕头部。

148.

148.

Tanuṃ manuññampi akāsi sobhanaṃ,Anaññasādhāraṇalakkhaṇujjalaṃ;

Vicittanānuttamabhūsanehi so,Sugandhigandhuppalacandanādinā.

他（毗首羯磨）以各种无上饰物，以及芬芳的香、青莲(uppala)、旃檀(candana)等，将那焕发着无与伦比之独特相好的身体，妆点得可爱而庄严。

149.

149.

Vibhūsito tena vibhūsitaṅginā,Tahiṃ nisinno vimale silātale;

Suraṅganāsannibhasundarīhi so,Purakkhato devapatīva sobhati.

他被（毗首羯磨）庄严后，肢体华饰，安坐于无垢石板上；他被貌似天女的丽人簇拥着，犹如天主般光彩照人。

150.

150.

Suddhodananarindena pesitaṃ sāsanuttamaṃ;

‘‘Putto te putta jāto’’ti sutvāna dīpaduttamo.

两足之尊听闻净饭王所传之无上讯息：“儿子，你的儿子出生了！”

151.

151.

‘‘Mama’jja bandhanaṃ jātaṃ’’iti vatvāna tāvade;

Samiddhaṃ sabbakāmehi agamā sundaraṃ puraṃ.

他随即说道：“今日，我已生起系缚。”便前往那充满一切欲乐的殊胜城。

152.

152.

Ṭhitā uparipāsāde kisāgotami taṃ tadā;

Rājentaṃ sataraṃsi’ṃva rājaṃ disvā kathe si’daṃ.

那时，瘦乔达弥(Kisāgotamī)立于宫殿之上，见到国王如百道光芒者般辉煌，便说道：

153.

153.

‘‘Yesaṃ sūnu ayaṃ dhīro yā ca jāyā imassa tu;

Te sabbe nibbutā nūna sadā’nūnaguṇassa ve’’.

“这位恒具圆满功德的智者，他的父母以及他的妻子，想必都已得到寂静了。”

154.

154.

Itī’disaṃ giraṃ sutvā manuññaṃ tāya bhāsitaṃ;

Sañjātapītiyā pīno gacchamāno sakālayaṃ.

听闻她所说的如此悦耳之语，他心中生起喜悦，喜悦充满地返回自己的住所。

155.

155.

Sītalaṃ vimalaṃ hāriṃ hāraṃ taṃ rativaḍḍhanaṃ;

Pesetvā santikaṃ tassā omuñcitvāna kaṇṭhato.

他解下颈上那清凉、无垢、迷人且增添喜悦的项链，将其送至她处。

156.

156.

Pāsādama’bhirūhitvā vejayantaṃ’va sundaraṃva;

Nipajji devarājā’va sayane so mahārahe.

他登上宫殿，其华美如胜利殿(Vejayanta)，卧于珍贵卧榻之上，犹如天帝一般。

157.

157.

Sundarī taṃ purakkhatvā surasundarisannibhā;

Payojayiṃsu naccāni gītāni vividhāni’pi.

貌似天女的丽人簇拥着他，表演了各种舞蹈和歌唱。

158.

158.

Pabbajjābhirato dhīro pañcakāme nirālayo;

Tādise naccagīte’pi na ramitvā manorame.

智者乐于出家，对五欲无所执着；即使面对如此悦意的歌舞，他亦不为所动。

159.

159.

Nipanno vissamitvāna īsakaṃ sayane tahiṃ;

Pallaṅkamā’bhujitvāna mahāvīro mahīpati.

他卧于彼卧榻上稍作休息，这位大地之主、大雄者便结跏趺坐。

160.

160.

Nisinno’va’nekappakāraṃ vikāraṃ,Padisvāna niddupagānaṃ vadhūnaṃ;

Gamissāmi’dānī’ti ubbiggacitto,Bhave dvāramūlaṃ’pagantvāna rammaṃ.

他坐着，看见那些熟睡女子的种种丑态，心中感到不安，想道：“我现在就该走了！”于是他来到那悦意的殿门前。

161.

161.

Ṭhapetvāna sīsaṃ subhummārakasmiṃ,Suṇissāmi dhīrassa saddanti tasmiṃ;

Nipannaṃ sudantaṃ pasādāvahantaṃ,Sahāyaṃ amaccaṃ mahāpuññavantaṃ.

他看见那位具大福德的同伴兼大臣，他善于调伏，能引人净信，正躺卧着，头枕在华美的门槛上，以便能听到智者的声音。

162.

162.

Acchannasavanaṃ channaṃ āmantetvā kathesi’daṃ;

‘‘Ānehi iti kappetvā kanthakaṃ nāma sindhavaṃ.’’

他向那耳朵未被遮蔽的阐那(Channa)说道：“去备好名为犍陟(Kanthaka)的信度马，把它牵来。”

163.

163.

So channo patigaṇhitvā taṃ giraṃ tena bhāsitaṃ;

Tato gantvāna kappetvā sīghamā’nesi sindhavaṃ.

阐那领受了他所说的话，于是他去准备好，迅速牵来了信度马。

164.

164.

Abhinikkhamanaṃ tassa ñatvā varaturaṅgamo;

Tena sajjiyamāno so hesāravamu’dīrayi.

那匹良马知道他要出离，当它被准备时，它发出了嘶鸣声。

165.

165.

Pattharitvāna gacchantaṃ saddaṃ taṃ sakalaṃ puraṃ;

Sabbe suragaṇā tasmiṃ sotuṃ nā’daṃsu kassaci.

那声音传遍了整个城市，但所有的天神都让它不被任何人听到。

166.

166.

Atha so sajjanānando uttamaṃ puttama’ttano;

Passitvā paṭhamaṃ gantvā pacchā buddho bhavāma’haṃ.

于是他，为善人所喜悦者，心想：“我先去看看我那优秀的儿子，之后我将成为佛陀。”

167.

167.

Cintayitvāna eva’mpi gantvā jāyānivesanaṃ;

Ṭhapetvā pādadu’mmāre gīvaṃ anto pavesiya.

如此思忖后，他来到妻子的住处，将脚放在门槛上，把头伸进去。

168.

168.

Kusumehi samākiṇṇe devindasayanūpame;

Nipannaṃ mātuyā saddhiṃ sayane sakama’trajaṃ.

在那铺满鲜花、如同天帝卧榻的床上，他的儿子正和母亲一起躺着。

169.

169.

Viloketvāna cintesi iti lokekanāyako;

Sacā’haṃ deviyā bāhuma’panetvā mama’trajaṃ.

世间唯一的导师看了一眼，心想：“如果我移开王妃的手臂去抱我的儿子……”

170.

170.

Gaṇhissāma’ntarāya’mpi kareyya gamanassa me;

Pabujjhitvā mahantena pemene’sā yasodharā.

“……那么耶输陀罗(Yasodharā)醒来后，会因巨大的爱而成为我离去的障碍。”

171.

171.

Buddho hutvā punā’gamma passissāmī’ti atrajaṃ;

Narādhipo tadā tamhā pāsādatalato’tari.

“我成佛后会再回来看我的儿子。”于是，这位人主从那宫殿的楼层下来。

172.

172.

Pesalānanakaraṅghipaṅkajā hāsaphenabhamuvīcibhāsurā;

Nettanīlakamalā yasodharākomudī’va nayanālipatthitā.

耶输陀罗(Yasodharā)：她可爱的脸、手、足犹如莲花；笑容如泡沫，眉如波浪，焕发光彩；双眼是青莲花，如夜莲般为众目所希求。

173.

173.

Samattho assa ko tassā jahituṃ dehasampadaṃ;

Vindamāno vinā dhīraṃ ṭhitaṃ paramimuddhani.

除了那位已达至高顶峰的智者，谁能舍弃她那完美的身体？

174.

174.

‘‘Asso sāmi mayānīto kālaṃ jāna rathesabha’’;

Iti abravi channo so bhūpālassa yasassino.

于是，阐那(Channa)对那位荣耀的君王说道：“主人，马我已经牵来了。车主中的雄牛啊，请知晓时机。”

175.

175.

Mahīpati tadā sutvā channeno’dīritaṃ giraṃ;

Pāsādā otaritvāna gantvā kanthakasantikaṃ.

当时，君王听了阐那所说的话，从宫殿下来，走到犍陟(Kanthaka)身边。

176.

176.

Tassi’daṃ vacanaṃ bhāsi sabbasattahite rato;

‘‘Kanthaka’jje’karattiṃ mā tārehi’’ sanarāmaraṃ.

他，乐于一切众生之利益者，对它说了这话：“犍陟，今夜不要嘶鸣，以免惊动人天。”

177.

177.

Lokamu’ttārayissāmi buddho hutvā anuttaro;

Bhavasāgarato ghorajarādimakarākarā.’’

“我将成为无上佛陀，度脱世间，使其脱离那以老等为巨鳄、充满怖畏的轮回大海。”

178.

178.

Idaṃ vatvā tamā’ruyha sindhavaṃ saṅkhasannibhaṃ;

Gāhāpetvāna channena sudaḷhaṃ tassa vāladhiṃ.

说完这话，他骑上那匹如海螺般洁白的信度马，让阐那紧紧抓住它的尾巴。

179.

179.

Patvāna so mahādvārasamīpaṃ samacintayi;

Bhaveyya vivaṭaṃ dvāraṃ yena kenaci no sace.

他来到大门附近，心想：“如果城门没有被任何人打开……”

180.

180.

Vāladhiṃ gahiteneva saddhiṃ channena kanthakaṃ,Nippīḷayitvā satthīhi imamaccuggataṃ subhaṃ;

Ullaṅghitvāna pākāraṃ gacchāmī’ti mahabbalo.

大力士（菩萨）用双腿夹紧由阐那抓着马尾、这匹极其高大吉祥的良马犍陟，心想：“我将跳过城墙而去。”

181.

181.

Tathā thāmabalūpeto channo’pi turaguttamo;

Visuṃ visuṃ vicintesuṃ pākāraṃ samatikkamaṃ.

同样，具足力量的阐那和那匹卓越的骏马，也各自思忖着如何越过城墙。

182.

182.

Tassa cittaṃ viditvāna moditā gamane subhe;

Vivariṃsu tadā dvāraṃ dvāre’dhiggahitā surā.

诸天知道他的心意，为他吉祥的离去而欢喜，于是，守门的诸天打开了城门。

183.

183.

Taṃ siddhatthama’siddhatthaṃ karissāmī’ti cintiya;

Āgantvā tassi’daṃ bhāsi antalikkhe ṭṭhitantiko.

魔罗（Māra）心想：“我将使这位悉达多（Siddhattha）无法成功。”他来到空中，站在菩萨附近，对他说了这话。

184.

184.

‘‘Mā nikkhami mahāvīra ito te sattame dine;

Dibbaṃ tu cakkaratanaṃ addhā pātubhavissati.’’

“大英雄，不要出家！从今日起的第七天，神圣的转轮宝必定会为你出现。”

185.

185.

Iccevaṃ vuccamāno so antakena mahāyaso;

‘‘Ko’si tvami’ti’’taṃ bhāsi māro ca’ttānamā’disi.

当那位大名声者被终结者（Antaka）如此说道时，他问道：“你是谁？”魔罗便表明了自己的身份。

186.

186.

‘‘Mārajānāma’haṃ mayhaṃ dibbacakkassa sambhavaṃ;

Gaccha tvami’dha mā tiṭṭha na’mhi rajjenamatthiko.

“魔罗，我认得你，也知道神圣转轮宝会出现之事。你走开，不要站在这里！我并不希求王权。”

187.

187.

Sabbaṃ dasasahassimpi lokadhātuma’haṃ pana;

Unnādetvā bhavissāmi buddho lokekanāyako.’’

“而我将使所有十千世界都为之轰鸣，我将成为佛陀，世间的唯一导师。”

188.

188.

Evaṃ vutte mahāsatte attano giramu’ttariṃ;

Gāhāpetuma’sakkonto tatthe’va’ntaradhāyi’so.

当大士说了这些话，魔罗无法让他接受自己的话，于是就在那里消失了。

189.

189.

Pāpimassa idaṃ vatvā cakkavattisirimpi ca;

Pahāya khepiṇḍaṃ’va paccusasamaye vasiṃ.

对那恶者（Pāpimā）说了这话，并且像一团唾沫一样舍弃了转轮王的荣耀，我在黎明时分继续前行。

190.

190.

Gacchantama’bhipūjetuṃ samāgantvāna tāvade;

Ratanukkāsahassāni dhārayantā marū tahiṃ.

为了礼敬前行中的菩萨，诸天（marū）立刻聚集而来，他们手持数千盏宝炬。

191.

191.

Pacchato purato tassa ubhopassesu gacchare;

Tathe’va abhipūjentā supaṇṇā ca mahoragā.

他们在他的前后和两侧行进。同样，前来供养的还有金翅鸟（supaṇṇa）和巨蛇（mahoraga）。

192.

192.

Suvipulasurasenā cārulīlābhirāmā,Kusumasaliladhārā vassayantā nabhamhā;

Ihahi dasasahassī cakkavāḷā gatā tā,Sukhumatanutametodaggudaggā caranti.

极其广大的天神军队，以其优雅的姿态令人愉悦，从空中降下花雨和水流。在这里，十千世界的诸天都来了，他们以微细的身体，极其欢欣雀跃地行进。

193.

193.

Yasmiṃ sugandhavarapupphasudhūpa cuṇṇa,Hemaddhajappabhutibhāsuracārumagge;

Gacchaṃ mahājavavaraṅga turaṃga rājā,Gantuṃ na sakkhi javato kusumādilaggo.

在那美丽的道路上，散发着芬芳的鲜花、香料和粉末，闪耀着金色的幢幡等。那匹具大速度、肢体优美的马中之王，正在行进，却因被花等缠绕而无法快速前行。

194.

194.

Itthaṃ tamhi pathe ramme vattamāne mahāmahe;

Gacchanto rattisesena tiṃsayojanamañjase.

如此，在那令人愉悦的道路上，当这场盛大的庆典正在进行时，他在夜晚的剩余时间里，平稳地行进了三十由旬。

195.

195.

Patvā’nomānadītīraṃ piṭṭhito turagassa so;

Otaritvāna vimale sītale sikatātale.

他来到阿诺摩（Anomā）河岸边，从马背上下来，站到那洁净、清凉的沙地上。

196.

196.

Vissamitvā idaṃ vatvā ‘‘gacchāhī’ti sakaṃ puraṃ;

Ābharaṇāni ādiya channe’maṃ guragampi ca.’’

休息片刻后，他如此说道：“阐那，你带着这些饰品和这匹马，回你自己的城里去吧。”

197.

197.

Ṭhito tasmiṃ mahāvīro accanta nisitā’sinā;

Sugandhavāsitaṃ moḷiṃ chetvā’nukkhipi ambare.

大英雄站在那里，用一把极其锋利的剑，斩断了他那芬芳的顶髻，将其抛向空中。

198.

198.

Cāruhemasumuggena kesadhātuṃ nabhuggataṃ;

Pūjanatthaṃ sahassakkho sirasā sampaṭicchiya.

千眼天帝（Sahassakkho）为了供养，用一个美丽的黄金宝匣，恭敬地以头接住了那升入空中的发舍利。

199.

199.

Vilocanānandakarindanīlamayehi cūḷāmaṇi cetiyaṃ so;

Patiṭṭhapesā’malatāvatiṃse ubbedhato yojanamattamaggā.

他在无瑕的三十三天（Tāvatiṃsa），建立了一座令人赏心悦目的蓝宝石制顶髻宝塔（Cūḷāmaṇicetiya），其顶高一由旬。

200.

200.

Uttamaṭṭhaparikkhāraṃ dhāretvā brahmunābhataṃ;

Ambare’ca pavijjhittha varaṃ dussayugampi ca.

他穿上了由一位梵天带来的八样最上等资具，并且也将那对殊胜的衣裳抛向空中。

201.

201.

Tamā’dāya mahābrahmā brahmaloke manoramaṃ;

Dvādasayojanubbedhaṃ dussathūpaṃ akārayi.

大梵天取此物，在悦意的梵天界，造了一座十二由旬高的衣塔。

202.

202.

Nāmenā’nupiyaṃ nāma gantvā ambavanaṃ tahiṃ;

Sattāhaṃ vītināmetvā pabbajjāsukhato tato.

然后，他前往一个名为阿奴频耶（Anupiya）的芒果园，在那里度过了七天，安住于出家之乐中。

203.

203.

Gantvāne’kadinene’va tiṃsayojanamañjasaṃ;

Patvā rājagahaṃ dhīro piṇḍāya cari subbato.

智者一日之内行了三十由旬，抵达王舍城（Rājagaha），善行者在那里托钵乞食。

204.

204.

Indanīlasilāyā’pi katā pākāragopurā;

Hemacalā’va dissanti tassā’bhāgi tahiṃ tadā.

当时，那里的城墙与城门由蓝宝石般的岩石建成，因其光辉，看起来犹如金山。

205.

205.

Ko’yaṃ sakko nukho brahmā māro nāgo’tiādinā;

Bhiyyo kotuhaḷappatto padisvā taṃ mahājano.

大众见到他，更加好奇，心想：“这是帝释天（Sakko）吗？还是梵天（Brahmā）？是魔罗（Māro）？还是龙（nāga）？”等等。

206.

206.

Pavisitvā garahetūna bhattaṃ yāpanamattakaṃ;

Yugamattaṃ’va pekkhanto gacchanto rājavīthiyaṃ.

他进入城中，只为维生而乞食，目光只看一轭之地，在王家大道上行走。

207.

207.

Mathitaṃ merumanthena samudda’va mahājanaṃ;

Tamhā so ākulī katvā gantvā paṇḍavapabbataṃ.

他搅动了如大海般的众人，然后离开那里，前往畔达瓦山（Paṇḍavapabbata）。

208.

208.

Tato tasse’va chāyāya bhūmibhāge manorame;

Nisinno missakaṃ bhattaṃ paribhuñjitumā’rabhi.

然后，他坐在那悦意的荫凉之地，开始享用混合的食物。

209.

209.

Paccavekkhaṇamattena antasappaṃ nivārisa;

Dehavammikato dhīro nikkhamantaṃ mahabbalo.

大力的智者仅以省察，便制止了从身体蚁丘中出来的内在毒蛇。

210.

210.

Bhutvāna bimbisārena narindena narāsabho;

Nimantino’pi rajjena upagantvāna’nekadhā.

人中雄狮用餐之后，国王频婆娑罗(Bimbisāra)多次前来，以王位邀请他。

211.

211.

Paṭikkhipiya taṃ rajjaṃ atha tenā’bhiyācito;

Dhammaṃ desehi mayhanti buddho hutvā anuttaro.

他拒绝了那王位，然后被他请求：“成为无上佛陀后，请为我说法。”

212.

212.

Datvā paṭiññaṃ manujādhipassa dhīro’pagantvāna padhānabhūmiṃ;

Anaññasādhāraṇadukkarāni katvā tato kiñci apassamāno.

智者向人王许诺后，前往精进之地，行了他人无法做到的难行苦行，却一无所获。

213.

213.

Oḷārikannapānāni bhuñjitvā dehasampadaṃ;

Patvā’japālanigrodhamūlaṃ patto suro viya.

他食用了滋养的食物和饮料，身体恢复了健康，然后抵达牧羊榕树(Ajapālanigrodha)下，如天神一般。

214.

214.

Puratthā’bhimukho hutvā nisinno’si jutindharo;

Dehavaṇṇehi nigrodho hemavaṇṇo’si tassa so.

光芒持有者面朝东方而坐；因其身色，那尼拘律陀树也变得金黄。

215.

215.

Samiddhapatthanā ekā sujātā nāma sundarī;

Hemapātiṃ sapāyāsaṃ sīsenā’dāya onatā.

一位名叫善生(Sujātā)的美丽女子，其愿望已实现，头顶盛有乳糜的金钵，俯身前来。

216.

216.

Tasmiṃ adhiggahītassa rukkhadevassa tāvade;

Baliṃ dammī’ti gantvāna disvā tā dīpaduttamaṃ.

她心想：“我要向守护此树的树神献祭。”于是前往，却见到了最胜明灯。

217.

217.

Dovo’ti saññāya udaggacittā pāyāsapātiṃ pavarassa datvā;

‘‘Āsiṃsanā ijjhiyathā hi mayhaṃ tuyhampi sā sāmi samijjhitū’ti.’’

她心想：“这是天神！”于是心生欢喜，将乳糜钵供养给那位殊胜者，并说：“我的愿望已实现，愿您的愿望也实现吧，尊者！”

218.

218.

Icce’vaṃ vacanaṃ vatvā gatā tamhā varaṅganā;

Atha pāyāsapātiṃ taṃ gahetvā munipuṅgavo.

那位殊胜女子说了这些话后便离开了；然后，那位牟尼中的雄狮接过了乳糜钵。

219.

219.

Gantvā nerañjarātīraṃ bhūtvā taṃ varabhojanaṃ;

Paṭisotaṃ pavissajji tassā pātiṃ manoramaṃ.

他前往尼连禅河(Nerañjarā)岸，享用那殊胜的食物，然后将那悦意的钵逆流放入水中。

220.

220.

Jantālipālimananettavilumpamānaṃ,Samphullasālavanarājivirājamānaṃ;

Devindanandanavanaṃ’va’bhinandanīya,Mu’yyānamu’ttamataraṃ pavaro’pagantvā.

那位殊胜者前往一处最上等的园林，其景致夺人心目，盛开的娑罗树林闪耀光芒，如天帝的欢喜园(Nandanavana)般令人喜悦。

221.

221.

Katvā divāvihāraṃ so sāyaṇhasamaye tahiṃ;

Gacchaṃ kesaralīlāya bodhipādapasantikaṃ.

他在那里度过日间，于傍晚时分，以狮子般的姿态走向菩提树。

222.

222.

Brahmasurāsuramahoragapakkhirāja,Saṃsajjitoruvaṭume dipadānamindo;

Pāyāsi sotthiyadvijo tiṇahārako taṃ,Disvāna tassa adadā tiṇamuṭṭhiyo so.

两足尊者行于梵天、天神、阿修罗、大龙王、鸟王所庄严之大道上，一位名叫吉祥(Sotthiya)的婆罗门割草者见到他，便上前供养了数把青草。

223.

223.

Indivarāravindādikusumāna’mbarā tahiṃ;

Patantī vuṭṭhidhārā’va gacchante dīpaduttame.

当最胜明灯行走时，青莲、红莲等天花如雨流般从空中落下。

224.

224.

Cārucandanacuṇṇādi’dhupagandhehi nekadhā;

Anokāso’si ākāso gacchante dīpaduttame.

当最胜明灯行走时，空中充满了各种美妙的旃檀香粉与熏香之气，以至于没有空隙。

225.

225.

Ratanujjalachattehi cāruhemaddhajehi ca;

Anokāso’si ākāso gacchante dipaduttame.

当两足尊者行走时，空中充满了闪耀的宝伞和美丽的金幡，以至于没有空隙。

226.

226.

Velukkhepasahassehi kīḷantehi marūhi’pi;

Anokāso’si ākāso gacchante dipaduttame.

当两足尊者行走时，空中也充满了数千嬉戏的天神所作的欢呼抛掷，以至于没有空隙。

227.

227.

Suradundubhivajjāni karontehi marūhipi;

Anokāso’si ākāso gacchante dipaduttame.

当两足尊者行走时，空中也充满了天神们敲响的天鼓声，以至于没有空隙。

228.

228.

Suraṅganāhi saṅgitiṃ gāyantihi’pi’nekadhā;

Anokāso’si ākāso gacchante dipaduttame.

当两足尊者行走时，空中也充满了天女们以各种方式歌唱的乐声，以至于没有空隙。

229.

229.

Manoramā kiṇṇarakiṇṇaraṅganā,Manoramaṅgā uragoragaṅkanā;

Manoramā tamhi ca naccagītiyo,Manoramā’nekavidhā pavattayuṃ.

在那里，悦意的紧那罗男女、悦意身姿的龙男女，以及各种悦意的歌舞，皆已呈现。

230.

230.

Tadā mahoghe’va mahāmagehi,Pavattamāne iti so mahāyaso;

Tiṇe gahetvā tibhavekanāyako,Upāgato bodhidumindasantikaṃ.

如是，当大名者、三界唯一的导师，如大洪流般行于大道时，他手持吉祥草，来到了菩提树王近旁。

231.

231.

Viddumāsitaselaggarajatācalasannibhaṃ;

Katvā padakkhiṇaṃ bodhipādapaṃ dipaduttamo.

两足尊者右绕菩提树，其树犹如珊瑚、黑石山顶与银山。

232.

232.

Puratthimadisābhāge acale raṇadhaṃsake;

Mahītale ṭhito dhīro cālesi tiṇamuṭṭhiyo.

智者立于东方不动摇、能摧毁烦恼之地，散开了那些草把。

233.

233.

Viddasahatthamatto so pallaṅko āsi tāvade;

Atha naṃ abbhutaṃ disvā mahāpañño vicintayi.

那时，那宝座有十四肘高；大智者见到这奇迹后，便思惟道：

234.

234.

‘‘Maṃsalohitamaṭṭhi ca nahārū ca taco ca me;

Kāmaṃ sussatu nevā’haṃ jahāmi vīriyaṃ’’iti.

“我的肉、血、骨、筋和皮肤，任它们干枯吧，我绝不放弃精进！”

235.

235.

Ābhujitvā mahāvīro pallaṅkama’parājitaṃ;

Pācinābhimukho tasmiṃ nisīdi dīpaduttamo.

大雄者跏趺坐于那不败之座上，最胜明灯面朝东方而坐。

236.

236.

Devadevassa devindo saṅkhamā’dāya tāvade;

Vīsuttarasatubbedhaṃ dhamayanto tahiṃ ṭhito.

那时，天帝为天中天手持长一百二十肘的法螺，站在那里吹响。

237.

237.

Dutiyaṃ puṇṇacandaṃ’va setacchattaṃ tiyojanaṃ;

Dhārayanto ṭhito sammā mahābrahmā sahampati.

娑诃波提(Sahampati)大梵天王端正地站在那里，手持三由旬大、如第二满月般的白伞盖。

238.

238.

Cārucāmaramā’dāya suyāmo’pi surādhipo;

Vījayanto ṭhito tattha mandaṃ mandaṃ tigāvutaṃ.

天帝苏亚马(Suyāma)也手持美丽的拂尘，在那里轻轻地摇动，其拂尘长三俱卢舍。

239.

239.

Beluvaṃ vīṇamā’dāya suropañcasikhavhayo;

Nānāvidhalayopetaṃ vādayanto tathā ṭhito.

名叫般遮西卡(Pañcasikha)的天神手持白鲁瓦琴，在那里演奏着各种节奏的乐曲。

240.

240.

Thutigītāni gāyanto nāṭakīhi purakkhato;

Tathe’va’ṭṭhāsi so nāgarājā kālavhayo’pi ca.

名为迦罗(Kāla)的龙王，由舞女簇拥，唱诵赞歌，亦同样伫立于彼。

241.

241.

Gahetvā hemamañjusā surapupphehi pūritā;

Pūjayantā’va aṭṭhaṃsu battiṃsā’pi kumārikā.

三十二位少女手持盛满天花的金匣，伫立供养。

242.

242.

Sendadevasaṅghehi tehi itthaṃ mahāmahe;

Vattamāne tadā māro pāpimā iti cintayi.

当有因陀罗(Inda)的天众正举行如此盛大庆典时，恶魔波旬心生此念：

243.

243.

‘‘Atikkamitukāmo’yaṃ kumāro visayaṃ mama;

Siddhattho atha siddhatthaṃ karissāmī’’ti tāvade.

“此悉达多(Siddhattho)王子欲超越我之境界，我绝不令其得偿所愿。”

244.

244.

Māpetva bhiṃsanatarorusahassabāhuṃ,Saṅgayha tehi jalitā vividhāyudhāni;

Āruyha cāru diradaṃ girimekhalākkhyaṃ,Caṇḍaṃ diyaḍḍhasatayojanamāyataṃ taṃ.

他化现出极其可怖的巨大千臂，手持各种炽燃的兵器；骑上名为山腰带(Girimekhala)的庄严大象，其象凶猛，身长一百五十由旬。

245.

245.

Nānānanāya’nalavaṇṇasiroruhāya,Rattoruvaṭṭabahiniggatalocanāya;

Daṭṭhoṭṭhabhiṃsanamukhāyu’ragabbhujāya,Senāya so parivuto vividhāyudhāya.

他为一支军队所围绕，其军众：面貌各异，发色如火，眼赤圆大而突出，咬唇咧嘴，面目可怖，手臂如蛇腹，手持各种兵器。

246.

246.

Tattho’pagamma atibhīmaramaṃ ravanto,Siddhatthame’tha iti gaṇhatha bandhathe’maṃ;

Āṇāpayaṃ suragaṇaṃ sahadassanena,Caṇḍānīluggatapicuṃ’va palāpayittha.

他来到彼处，发出极其可怖的吼声，命令道：“抓住这悉达多！绑住他！”仅其一现，便令天众如狂风吹散的棉絮般逃散。

247.

247.

Gambhīramegharavasantibhavaṇḍanādaṃ,Vātaṃca māpiya tato subhagassa tassa;

Kaṇṇampi vīvaravarassa manoramassa,No āsiyeva calituṃ pabhu antakotha.

其后，死神(Antaka)造出如劫末深雷般的轰鸣与暴风，却无法令彼吉祥者美妙的耳窍有丝毫颤动。

248.

248.

Saṃvaṭṭavuṭṭhijavasannibhabhīmaghora,Vassaṃ pavassiya tato’dakabindukampi;

Nāsakkhi netuma’tulassa samīpakampi,Disvā tama’bbhutama’tho’pi sudummukho so.

其后，他降下如劫末暴雨般迅猛、可怖、骇人的大雨，却无法令一滴水珠靠近彼无与伦比者。目睹此奇迹，他变得极其沮丧。

249.

249.

Accantabhīmanaḷaaccisamujjaloru,Pāsānabhasmakalalāyudhavassadhārā;

Aṅgārapajjalitavālukavassadhārā,Vassāpayittha sakalāni imāni tāni.

他降下石块、灰烬、泥浆、兵器之雨，其雨极其可怖，巨大且如芦苇之焰般炽燃；又降下燃烧的炭火与热沙之雨，所有这些皆倾泻而下。

250.

250.

Mārānubhāvabalato nabhato’pagantvā,Patvāna puññasikharuggatasantikaṃ tu;

Mālāguḷappabhūtibhāvagatāni’thāpi,Lokantare’va timiraṃ timiraṃ sughoraṃ.

然以魔罗(Māra)威力，彼等虽从天而降，一至功德之巅者近旁，却化为花环、花球等物。其后，他又造出如世界间隙般的极怖黑暗。

251.

251.

Māpetva mohatimirampi hatassa tassa,Dehappabhāgi sataraṃsisatoditaṃ’va;

Jātaṃ manoramataraṃ atidassanīya,Mā’lokapuñjama’valokiya pāpadhammo.

彼恶法者见，虽造痴暗以袭，然彼（菩萨）身光，反如百日升空，愈加悦意，殊胜庄严，宛如一团光明。

252.

252.

Kopoparattavadano bhukuṭippavārā,Accantabhiṃsanavirūpakavesadhārī;

Accantatiṇhataradhāramasaṅgame’va,Cakkāyudhaṃ carataraṃ api merurājaṃ.

他怒容满面，双眉紧蹙，身着极其可怖丑陋之装束；手持轮宝，其刃锋利无比，无疑能迅速粉碎须弥山王。

253.

253.

Saṅkhaṇḍayantami’va thūlakalīrakaṇḍaṃ,Vissajji tena’pi na kiñci guṇākarassa;

Kātuṃ pahuttamu’pagañchi tato tame’taṃ,Gantvā nabhā kusumachattatamā’ga sīsaṃ.

他掷出那能粉碎粗大竹笋的轮宝，然其对彼功德之源（菩萨）不能造成丝毫伤害。其后，此轮宝飞经空中，化为一顶至美花伞，来到彼之头顶。

254.

254.

Vissajjitā’pi senāya selakūṭānalākulā;

Pagantvā nabhasā mālāgulattaṃ samupāgatā.

魔军所投掷的、如山峰般巨大、火焰炽燃的石块，飞经空中，亦化为花环与花球。

255.

255.

Tampi disvā sasoko so gantvā dhīrassa santikaṃ;

Pāpuṇāti mamevā’yaṃ pallaṅko aparājito.

见此情景，他心怀忧伤，来到彼坚定者近旁，心想：“此不败之座，唯我所属。”

256.

256.

Ito uṭṭhaha pallaṅkā iti’bhāsittha dhīmato;

Katakalyāṇakammassa pallaṅkatthāya māra te.

他（魔罗）对彼坚定者说：“从这宝座上起来！”（菩萨答道：）“波旬(Māra)，此座非你所有，乃为行善业者而设。”

257.

257.

Ko sakkhī’ti pavutto so ime sabbe’ti sakkhino;

Senāyā’bhimukhaṃ hatthaṃ pasāretvāna pāpimā.

当被问及“谁是你的证人？”时，那恶魔伸出手臂，面向其军队说：“所有这些，皆是我的证人！”

258.

258.

Ghoranādena’haṃ sakkhi ahaṃ sakkhī’ti tāya’pi;

Sakkhibhāvaṃ vadāpetvā tasse’vaṃ samudīrayi.

其军队亦发出可怖吼声：“我是证人！我是证人！”他（魔罗）令其军队作证后，便对彼（菩萨）如是说：

259.

259.

Ko te siddhattha sakkhī’ti atha tenā’tulena’pi;

Mame’ttha sakkhino māra nasanti’ti sacetanā.

“悉达多，谁是你的证人？”其后，彼无与伦比者亦答道：“波旬，于此，我无有情识之证人。”

260.

260.

Rattameghopanikkhantahemavijjuvabhāsuraṃ;

Nīharitvā surattambhā cīvarā dakkhiṇaṃ karaṃ.

他从深红色的袈裟中伸出右手，其手辉耀，犹如自红云中现出的金色闪电。

261.

261.

Bhūmiyā’bhimukhaṃ katvā kasmā pāramibhūmiyaṃ;

Unnādetvā ni’dāne’vaṃ nissaddāsī’ti bhūmiyā.

他将手伸向大地，于此波罗蜜之地，原本寂静的大地，为之作证而发出巨响。

262.

262.

Muñcāpite rave nekasate megharave yathā;

Buddhanāgabalā nāgaṃ jānūhi supapatiṭṭhitaṃ.

当大地发出数百种如雷鸣般的声响时，菩萨龙象以其威力，令彼（魔罗的）大象双膝跪地。

263.

263.

Disvāni’dāni gaṇhāti’dāni gaṇhāti cintiya;

Sambhinnadāṭhasappo’va hatadappo sudummukho.

（魔罗）见此情景，心想：“他现在得胜了！他现在得胜了！”，于是傲慢尽失，极其沮丧，犹如断牙之蛇。

264.

264.

Pahāyā’yudhavatthāni’laṅkārāni anekadhā;

Cakkavāḷāvalā yāva sasenāya palāyi so.

他抛弃了各种兵器、衣物与饰品，与其军队一同逃离，直至轮围山(Cakkavāḷa)之边际。

265.

265.

Taṃ mārasenaṃ sabhayaṃ sasokaṃ palāyamānaṃ iti devasaṅghā;

Disvāna mārassa parājayo’yaṃ jayo’ti siddhattha kumārakassa.

诸天众见魔军恐惧、忧伤地逃窜，便宣告：“此乃魔罗之败！悉达多(Siddhattha)太子之胜！”

266.

266.

Sammodamānaṃ abhipūjayantā dhīraṃ sugandhappabhūtihi tasmiṃ;

Punā’gatā nekathutīhi sammā ugghosamānā chanavesadhāri.

身着节庆服饰的天众再次前来，他们欢欣鼓舞，以香等物供养彼坚定者，并以种种赞颂之词，高声宣扬其胜利。

267.

267.

Evaṃ mārabalaṃ dhīro viddhaṃsetvā mahabbalo;

Ādicce dharamāne’va nisinno acalāsane.

如是，彼大力之坚定者摧破魔军，于日落之前，安坐于不动之座上。

268.

268.

Yāmasmiṃ paṭhame pubbenivāsaṃ ñāṇa’muttamo;

Visodhetvāna yāmasmiṃ majjhime dibbalocanaṃ.

于初夜时分，彼无上者清净宿命智；于中夜时分，清净天眼。

269.

269.

So paṭiccasamuppāde atha pacchimayāmake;

Otāretvāna ñāṇaṃsaṃ sammasanno anekadhā.

其后，于后夜时分，他将智慧之光导入缘起法，从多方面善加审察。

270.

270.

Lokadhātusataṃ sammā unnādetvā’ruṇodaye;

Buddho hutvāna sambuddhosambuddhajalocano.

于黎明时分，善令百世界轰鸣，已成佛陀、正等觉者，具正等觉之眼。

271.

271.

‘‘Anekajātisaṃsāraṃ sandhāvissa’’ntiādinā;

Udāne’daṃ udānesi pītivegena sādiso.

他以“我于无数生之轮回中流转……”等语，以喜悦之冲力，宣说了此优陀那(Udāna)。

272.

272.

Sallakkhetvāguṇe tassa pallaṅkassa anekadhā;

Nā tāva’uṭṭhahissāmi ito pallaṅkato iti.

他多方面地审视那座席的功德，心想：“我暂时还不会从这座位上起来。”

273.

273.

Samāpattī samāpajjī anekasatakoṭiyo;

Satthā tatthe’va sattāhaṃ nisinno acalāsane.

导师就在那里，于不动之座上，入于无数百俱胝等至，安坐了七日。

274.

274.

Ajjā’pi nūna dhīrassa siddhatthassa yasassino;

Atthi kattabbakiccañhi tasmā āsanamālayaṃ.

“如今，那有名的智者悉达多，一定还有应做之事，因此他依然执着于此座。”

275.

275.

Najahāsī’ti ekaccadevatānā’si saṃsayaṃ;

Ñatvā tāsaṃ vitakkaṃ taṃ sametuṃ santamānaso.

“他还没有舍弃（此座）吗？”一些天神心生此疑。那心意寂静者知晓他们的思惟，为平息其疑，

276.

276.

Uṭṭhāya hemahaṃso’va hemavaṇṇo pabhaṅkaro;

Abbhuggantvā nabhaṃ nātho akāsi pāṭihāriyaṃ.

他站起身来，如同金色的天鹅，身色金黄且发光；导师升入空中，示现了神变。

277.

277.

Vitakkame’vaṃ iminā marūnaṃ sammu’pasammā’nimisesi bodhiṃ;

Sampūjayanto nayanambujehi sattāhama’ṭṭhāsi jayāsanañca.

如此，他以此平息了天神们的思惟。他目不转睛地凝视菩提树，并以莲花般的眼睛供养着胜利之座，伫立了七日。

278.

278.

Subhāsurasmiṃ ratanehi tasmiṃ savaṅkamanto varacaṅkamasmiṃ;

Manoramasmiṃ ratanālayehi’pi visuddhadhammaṃ vicinaṃ visuddho.

那清净者，在那由宝石构成、光辉灿烂的殊胜经行处经行，又在悦意的宝殿中，思惟着清净之法。

279.

279.

Mūlejapālatarurājavarassa tassa,Māraṅganānama’malānanapaṅkajāni;

Sammā milāpiya tato mucalindamūle,Bhogindacittakumudāni pabodhayanto.

在那殊胜的阿阇波罗(Ajapāla)榕树王根部，他使魔女们纯洁的莲花面容完全枯萎；然后，在目支邻陀树下，他唤醒了龙王们心中的睡莲。

280.

280.

Mūle’pi rājayatanassa tassa tasmiṃ samāpattisukhampi vindaṃ;

Saṃvītināmesi manuññavaṇṇo ekūnapaññāsadināni dhīmā.

慧者亦于罗阇耶多那(Rājāyatana)树下，享受等至之乐，以其悦意之相度过了四十九日。

281.

281.

Anotattodakaṃ dantakaṭṭhanāgalatāmayaṃ;

Harīṭakāgadaṃ bhutvā devindenābhatuttamaṃ.

他用阿耨达池之水，使用龙藤制的齿木，食用了天帝带来的殊胜诃梨勒果药。

282.

282.

Vānijehi samānītaṃ samatthamadhupiṇḍikaṃ;

Mahārājūpanītamhi pattamhi patigaṇhiya.

他在四大天王所呈上的钵中，接受了商人们带来的适宜的蜜丸。

283.

283.

Bhojanassāvasānamhi japālatarumūlakaṃ;

Gantvādhigatadhammassa gambhīrattamanussari.

食毕，前往阿阇波罗榕树下，忆念其所证得之法的甚深。

284.

284.

Mahīsandhārako vārikkhandhasannibhako ayaṃ;

Gambhīrodhigato dhammo mayā santo’tiādinā.

“我所证得的此法，甚深、寂静，犹如大地之承载，又如水蕴之浩瀚……”

285.

285.

Dhammagambhīrataṃ dhammarājassa sarato sato;

Āsevaṃ takkaṇaṃ dhammaṃ imaṃ me paṭivijjhituṃ.

当具念的法王忆念其法之甚深时，便忆起为彻悟此法所曾付出的修行。

286.

286.

Vāyamanto sampattayācakānaṃ manoramaṃ;

Kantetvā uttamaṅgañca moḷibhūsanabhūsitaṃ.

（他曾）为令前来乞求者心生欢喜而精勤，割下自己佩戴着顶饰的头颅。

287.

287.

Suvañjitāni akkhini uppāṭetvāna lohitaṃ;

Gaḷato nīhiritvāna bhariyaṃ lāvaṇṇabhāsuraṃ.

他曾剜出涂饰过的双眼，曾从喉咙中放出鲜血，（布施了）容光焕发的妻子。

288.

288.

Atrajañca dadantena kulavaṃsappadīpakaṃ;

Dānaṃ nāma na dinnañca natthi sīlaṃ arakkhitaṃ.

他曾布施身为家族明灯的亲生子；无有未曾行之布施，亦无未曾守护之戒行。

289.

289.

Tathāhi saṅkhapālādiattabhāvesu jīvitaṃ;

Mayā pariccajantena sīlabhedabhayena ca.

如是，在桑喀巴拉等生中，我曾因畏惧破戒而舍弃生命。

290.

290.

Khantivādādike nekaattabhāve apūritā;

Chejjādiṃ pāpunattena pāramī natthi kāci me.

在忍辱仙人(Khantivādī)等诸多生中，我曾遭受斩截等苦，无有任何波罗蜜未曾圆满。

291.

291.

Tassa me vidhamantassa mārasenaṃ vasundharā;

Na kampittha ayaṃ pubbenivāsaṃ sarato’pi ca.

当我摧毁魔军时，此大地未曾震动；甚至忆念宿命时，亦未震动。

292.

292.

Visodhentassa me yāme majjhime dibbalocanaṃ;

Na kampittha pakampittha pacchime pana yāmake.

中夜我清净天眼时，大地未曾震动；然而在后夜，大地却震动了。

293.

293.

Paccayākārañāṇaṃ me tāvade paṭivijjhato;

Sādhukāraṃ dadantī’ca muñcamānā mahāravaṃ.

当我即刻彻悟缘起智时，大地发出善哉之声，并发出巨大轰鸣。

294.

294.

Sampuṇṇalāpū viya kañjikāhi,Takkehi puṇṇaṃ viya vāṭikā’va;

Sammakkhito’va’ñjanakehi hattho,Vasāhi sampīta pilotikā’va.

犹如葫芦充满酸粥，犹如园圃充满芜菁；犹如手被煤灰涂抹，犹如布被油脂浸透。

295.

295.

Kilesapuñjabbharito kiliṭṭho,Rāgena ratto api desaduṭṭho;

Mohena mūḷho’ti mahabbalena,Loko avijjānikarākaro’yaṃ.

此世间充满烦恼堆，染污不堪；为贪欲所染，亦有局部败坏；为强大之痴所蒙蔽，实乃无明之矿藏。

296.

296.

Kinnāma dhammaṃ paṭivijjhate’taṃ,Attho hi ko tassi’ti desanāya;

Evaṃ nirussāhama’gañchi nātho,Pajāya dhammāmatapānadāne.

“谁能彻悟此法？宣说此法又有何益？”如是，世尊对施予众生法之甘露感到意兴阑珊。

297.

297.

Nicchāretvā mahānādaṃ tato brahmā sahampatī;

Nassati vata bho loko iti loko vinassati.

于是，梵天娑婆主(Brahmā Sahampati)发出巨大声响：“呜呼，世间将要灭亡！世间将要毁灭！”

298.

298.

Brahmasaṅghaṃ samādāya devasaṅghañca tāvade;

Lokadhātusate satthu samīpaṃ samupāgato.

他即刻召集梵天众与天神众，从百个世界来到世尊近前。

299.

299.

Gantvā mahītale jānuṃ nihacca sirasañjaliṃ;

Paggayha ‘‘bhagavā dhammaṃ desetu’’ itiādinā.

他来到后，屈膝于地，合掌于顶，以“世尊，请说法……”等语而作劝请。

300.

300.

Yācito tena sambuddharavindavadano jino;

Lokadhātusataṃ buddhacakkhunā’lokayaṃ tadā.

受其恳请，莲面正等觉者、胜者，随即以佛眼遍观百世界。

301.

301.

Tasmiṃ apparajakkhādimaccā disvā’ti ettakā;

Vibhajitvā’tha te satte bhabbābhabbavasena so.

他见有少尘等众生，便将彼等众生依其堪能与否而区分。

302.

302.

Abhabbe parivajjetvā bhabbe’vā’dāya buddhiyā;

Upanetu jano’dāni saddhābhājanama’ttano.

舍弃不堪受法者，唯以智慧摄受堪能者；如今，愿人们自备信仰之器皿。

303.

303.

Pūressāmī’ti taṃ tassa saddhammāmatadānato;

Vissajji brahmasaṅghassa vacanāmataraṃsiyo.

“我将以布施正法甘露来满足他。”于是，向梵天众放射出甘露般的言语光芒。

304.

304.

Tatojapālodayapabbatodito,Mahappabho buddhadivākaro nabhe;

Maṇippabhāsannibhabhāsurappabho,Pamocayaṃ bhāsurabuddharaṃsiyo.

于是，佛日从阿阇波罗(Ajapāla)处升起，如自日出之山，于空中大放光明；其光辉灿烂如宝珠之光，放射出璀璨的佛陀光芒。

305.

305.

Pamodayanto upakādayo tadā,Kamena aṭṭhārasayojanañjasaṃ;

Atikkamitvāna suphullapādape,Vijambhamānāligaṇābhikūjitaṃ.

那时，令优波迦(Upaka)等欢喜，世尊逐渐行经十八由旬之路，越过繁花盛开、蜂群嗡鸣的树林。

306.

306.

Nirantaraṃ nekadijupakūjitaṃ suphrallapaṅkeruha gandhavāsitaṃ gato;

Yasassī migadāyamuttamaṃ tahiṃ tapassī atha pañcavaggiyā.

著名的世尊来到殊胜的鹿野苑(Migadāya)，那里鸟鸣不绝，盛开的莲花芬芳弥漫；彼处有五群苦行者。

307.

307.

Devātidevaṃ tibhavekanāthaṃ,Lokantadassiṃ sugataṃ sugattaṃ;

Disvāna dhīraṃ munisīharājaṃ,Kumantaṇaṃ te iti mantayiṃsu.

他们见到天中之天、三界唯一之主、世间边际之见者、善逝、身相端严、贤明之牟尼狮子王，便如此密谋道：

308.

308.

‘‘Bhutvāna oḷārikaannapānaṃ,Suvaṇṇavaṇṇo paripuṇṇakāyo;

Etā’vuso’yaṃ samaṇo imassa,Karoma nā’mhe abhivādanādiṃ.

“贤友，此沙门食粗食，身色金黄，身体饱满。我们不应向他行礼等。”

309.

309.

Ayaṃ visālanvayato sasūto,Sambhāvanīyo bhuvi ketubhūto;

Paṭiggahetuṃ’rahatā’sanaṃ tu,Tasmā’sanaṃ’yevi’ti paññapema.’’

“此人出身高贵，在世间应受尊敬，犹如旗帜。然而，他只配接受一个座位。因此，我们只为他准备座位。”

310.

310.

Ñatvā’tha bhagavā tesaṃ vitakkaṃ tikkhabuddhiyā;

Mettānilakadambehi mānaketuṃ padhaṃsayī.

世尊以敏锐之智慧了知彼等之思惟，便以咖丹巴(kadamba)花般的慈爱之风，摧毁了他们慢心之幢。

311.

311.

Samatthā nahi saṇṭhātuṃ sakāya katikāya te;

Akaṃsu lokanāthassa vandanādīni dhīmato.

他们无法坚守自己的约定，于是向贤明之世间主行礼等。

312.

312.

Buddhabhāvaṃ ajānantā munayo munirājino;

Āvuso vādato tassa kevalaṃ samudīrayuṃ.

彼等牟尼不识牟尼王之佛性，仅仅以“贤友”之言称呼他。

313.

313.

Atha lokavidū lokanātho tesamu‘‘dīratha;

Āvusovādato neva satthuno’’ samudīrayi.

于是，世间解、世间主对他们说：“切勿以‘贤友’之言称呼导师。”

314.

314.

‘‘Bhikkhave arahaṃ sammā sambuddho’ti tathāgato’’;

Buddhabhāvaṃ pakāsetvā attano tesamu’ttamo.

“比丘们，如来是阿罗汉、正等正觉者。”至上者如此向他们宣示了自己的佛性。

315.

315.

Nisinno tehi paññatte dassaneyyuttamāsane;

Brahmanādena te there sīlabhūsanabhūsite.

世尊安坐于他们所设之悦意殊胜座上，以梵音对那些以戒德庄严的长老们说。

316.

316.

Āmantetvāna brahmānaṃ nekakoṭipurakkhato;

Dhammacakkaṃ pavattento desanāraṃsinā tadā.

那时，在无量亿众簇拥下，世尊呼唤梵天众，以教法之光芒转动法轮。

317.

317.

Mohandhakārarāsimpi hantvā loke manoramaṃ;

Dhammālokaṃ padassetvā veneyyambujabuddhiyā.

摧毁世间痴暗之堆，显现悦意的法光明，以智慧令所化众生之莲花绽放。

318.

318.

Migakānanasaṅkhāto raṇabhūmitale iti;

Rājā mahānubhāvo’vadhammarājā visārado.

如是，在名为鹿野苑的战场上，大威德王、善巧的法王，

319.

319.

Desanāsiṃ samādāya dhībhujena manoramaṃ;

Veneyyajanabandhunaṃ mahānatthakaraṃ sadā.

以智慧之臂执持悦意的教法之剑，恒常为所化众生的亲友们消除巨大祸患。

320.

320.

Kilesārī padāḷetvā saddhammajayadundubhiṃ;

Paharitvāna saddhammajayaketuṃ sudujjayaṃ.

他摧毁了烦恼之敌，敲响了正法胜利之鼓，竖起了难胜的正法胜利之幢。

321.

321.

Ussāpetvāna saddhammajayatthuṇuttamaṃ subhaṃ;

Patiṭṭhāpiya lokekarājā hutvā sivaṅkaro.

建立殊胜吉祥的正法胜利之柱；成为世间唯一的王，带来安稳。

322.

322.

Pamocetvāna janataṃ brahāsaṃsārabandhanā;

Nibbāṇanagaraṃ netukāmo lokahite rato.

从广大轮回的束缚中解脱众生；他乐于世间之利益，欲引导他们至涅槃城。

323.

323.

Suvaṇṇācalakūṭaṃ’va jaṅgamaṃ cārudassanaṃ;

Patvo’ruvelagāmiṃ taṃ añjasaṃ’va surañjasaṃ.

他容貌庄严悦人，如移动的黄金山峰；他踏上前往优楼频螺(Uruvelā)之路，那是一条极悦意的坦途。

324.

324.

Bhaddavaggiyabhūpālakumāre tiṃsamattake;

Maggattayāmatarasaṃ pāyenvā rasamu’ttamaṃ.

令三十位跋陀群(Bhaddavaggiya)王子饮用三道甘露之味，那最上之味。

325.

325.

Pabbajjamu’ttamaṃ datvā lokassa’tthāya bhikkhavo;

Uyyojetvāna sambuddho cārikaṃ carathā’ti te.

为世间之利益，赐予他们最上的出家后，正自觉者派遣他们说：“比丘们，你们去游行吧！”

326.

326.

Gantvo’ruvelaṃ jaṭilānama’nto-Jaṭā ca chetvāna jaṭā bahiddhā;

Pāpetva aggañjasamu’ttamo te,Purakkhato indu’va tārakābhi.

至上者前往优楼频螺，剪断结发修行者(jaṭila)们内在的缠结与外在的乱发；令他们达到最上之道，他被他们围绕，如月亮被众星围绕。

327.

327.

Purakkhato tehi anāsavehi,Chabbaṇṇaraṃsābharanuttamehi;

Disaṅganāyo atisobhayanto,Pakkhīnamakkhīni’pi pīṇayanto.

他被那些无漏者围绕，以六色光芒为最上庄严；他极大地庄严了诸方，也令鸟儿的眼睛感到喜悦。

328.

328.

Dinnaṃ paṭiññaṃ samanussaranto,Taṃ bimbisārassa mahāyasassa;

Mocetukāmo vararājavaṃsaṃ,Dhajūpamānassa guṇālayassa.

忆念起曾对大名声的频婆娑罗(Bimbisāra)王所作的承诺，他欲解脱那如幢幡、功德所依的殊胜王族。

329.

329.

Sikhaṇḍimaṇḍalāraddhanaccaṃ laṭṭhivanavhayaṃ;

Uyyānama’gamā nekatarusaṇḍābhimaṇḍitaṃ.

他前往名为杖林园(Laṭṭhivana)的园林，那里孔雀群翩翩起舞，园中装饰着众多树丛。

330.

330.

Bimbisāranarindo so’gatabhāvaṃ mahesino;

Suṇitvā pītipāmojjabhūsanena vibhūsito.

频婆娑罗王听闻大仙已来临，为喜悦与欢欣所庄严。

331.

331.

Tamu’yyānu’pagantvāna mahāmaccapurakkhato;

Satthupādāravindehi sobhayanto siroruhe.

他为大臣所围绕，前往那园林；以导师之莲足，庄严其头顶。

332.

332.

Nisinno bimbisāraṃ taṃ saddhammaamatambunā;

Devindagīyamānaggavaṇṇo vaṇṇābhirājito.

坐已，以正法甘露之水（滋润）那位频婆娑罗；他为天帝所歌颂之最上赞誉所庄严，以其光辉而闪耀。

333.

333.

Devadānavabhogindapūjito so mahāyaso;

Rammaṃ rājagahaṃ gantvā devindapurasannibhaṃ.

为天神、阿修罗、龙王所供养，那位大名声者，前往悦意的王舍城(Rājagaha)，其城犹如天帝之都。

334.

334.

Narindagehaṃ ānīto narindena sarāsabho;

Bhojanassā’vasānamhi cālayanto mahāmahiṃ.

他为国王迎入王宫，如牛王一般；用膳结束时，他震动了大地。

335.

335.

Patigaṇhiya samphullatarurājavirājitaṃ;

Rammaṃ veluvanārāmaṃ vilocana rasāyanaṃ.

他接受了悦意的竹林园(Veḷuvana)，其园为盛开的树王所庄严，是眼睛的甘露。

336.

336.

Sitapulinasamūhacchannabhālaṅkatasmiṃ,Surabhikusumagandhākiṇṇamandānilasmiṃ;

Vividhakamalamālālaṅkatambāsayasmiṃ,Vipulavimalatasmiṃ valliyāmaṇḍapasmiṃ.

于白沙遍覆如额饰之地，于香花弥漫之微风中，于众莲花鬘所饰之水池，于广阔清净之藤蔓凉亭中。

337.

337.

Suranaramahanīyo cārupādāravindo,Vimalakamalanetto kundadantābhirāmo;

Guṇaratanasamuddo nāthanātho munindo,Kaṇakakiraṇasobho somasommānano so.

他为天人所敬，有庄严莲足；有清净莲眼，茉莉花般皓齿；是功德宝海，依怙中之依怙，牟尼中之王；他身如金色光，面容如月柔和。

338.

338.

Vimalapavarasīlakkhandhavārañca katvā,Ruciravarasamādhīkuntamu‘‘ssāpayitvā;

Tikhiṇatarasubhaggaṃ buddhañāṇorukaṇḍaṃ,Viharati bhamayanto kāmama’ggā vihārā.

以清净殊胜戒蕴为甲，举悦意殊胜三昧为矛；挥舞极锐利、善破之佛智大箭，于最上住处，随欲而住。

339.

339.

Tadā suddhodano rājā‘‘putto sambodhimuttamaṃ;

Patvā pavattasaddhammacakko lokahitāya me.

那时，净饭王(Suddhodano)心想：“我子已证无上正觉，为世间利益，已转正法轮。

340.

340.

Rājagahaṃ’ca nissāya ramme veluvane’dhunā;

Vasatī‘‘ti suṇitvāna buddhabhūtaṃ sakatrajaṃ.

听闻自己已成佛之子，如今正依止王舍城，住于悦意的竹林园中。

341.

341.

Daṭṭhukāmo navakkhattuṃ navāmacce mahesino;

Navayodhasahassehi saddhiṃ pesesi santikaṃ.

他欲觐见大仙，九次派遣九位大臣与九千勇士，一同前往其处。

342.

342.

Gantvā te dhammarājassa sutvā’nopamadesanaṃ;

Uttamatthaṃ labhitvāna sāsanampi napesayuṃ.

彼等前往，听闻法王无上教导，证得最上义利后，竟未传回任何信息。

343.

343.

Tesve’kampi apassanto kāludāyiṃ subhāratiṃ;

Āmantetvā mahāmaccaṃ pabbajjābhirataṃ sadā.

因不见彼等中任何一人，他便召见常乐于出家、言语善巧的大臣迦留陀夷(Kāḷudāyī)。

344.

344.

‘‘Sugattaratanaṃ netvā mama nettarasāyanaṃ;

Yena kenacu’pāyena karohī’’ti tama’bravī.

他对他说道：“无论用何方法，请将那善逝之宝，我眼之甘露，带到我面前。”

345.

345.

Atha yodhasahassena tampi pesesi so’pi ca;

Gantvā sapariso satthu sutvā sundaradesanaṃ.

于是，他也派遣了此人，与一千勇士同行；他与随从前往，听闻导师的善妙教导后，

346.

346.

Arahattañjasaṃ patvā pabbajitvā narāsabhaṃ;

Namassanto sa sambuddhaṃ paggayha sirasañjaliṃ.

证得阿罗汉道并出家后，他头顶合掌，顶礼人中之雄、正自觉者。

347.

347.

‘‘Vasantakālajjanītātirattavaṇṇābhirāmaṅkurapallavāni;

Sunīlavaṇṇujjalapattayuttā sākhāsahassāni manoramāni.

“春时生出悦人的嫩芽新叶，色泽艳红；千万枝条赏心悦目，长满深蓝亮泽的树叶。

348.

348.

Visiṭṭhagandhākulaphāliphullanānāvicittāni mahīruhāni;

Sucittanānāmigapakkhisaṅghasaṅgīyamānuttamakānanāni.

众树奇妙，开花结果，散发殊胜香气；最上之林，百兽珍禽，齐声鸣唱悦耳。

349.

349.

Sunīlasātodakapūritāni sunādikādambakadambakāni;

Sugandhendīvarakallahārā ravindarattambujabhūsitāni.

池水充满深蓝甘甜之水，咖丹巴(kadamba)鸟群鸣声悦耳；池中点缀着芬芳的青莲、白莲、红莲与日照之莲。

350.

350.

Tīrantare jātadumesu pupphakiñjakkharājīhi virājitāni;

Muttātisetāmalasekatāni rammāni nekāni jalāsayāni.

岸边树木的花蕊飘落成行，点缀其间；池岸细沙洁白无垢如珍珠，众多水池如此悦意。

351.

351.

Manuññaveḷuriyakañcukānivaguṇṭhitāni’ca susaddalehi;

Sunīlabhūtāni mahītalāni nabhāni mandānila saṅkulāni.

大地为嫩绿青草所覆，犹如披上悦意的琉璃外衣，呈现深蓝色；天空则弥漫着和煦的微风。

352.

352.

Anantabhogehi janehi phītaṃ,Surājadhāniṃ kapiḷābhidhāniṃ;

Gantuṃ bhadante samayo’’tiādiṃ,Saṃvaṇṇi vaṇṇaṃ gamanañjasassa.

他赞美那旅程之道，说道：“尊者(bhadante)，是时候前往名为迦毗罗卫(Kapiḷa)的善妙王都了，那里人民富饶，财富无量。”

353.

353.

Suvaṇṇanaṃ taṃ sugato suṇitvā,‘‘Vaṇṇesi vaṇṇaṃ gamanassu’dāyi;

Kinnū‘‘ti bhāsittha tato udāyi,Kathesi’daṃ tassa sivaṅkarassa.

善逝听闻那赞美后，说道：“优陀夷(Udāyī)，你赞美此行，是为何故？”于是优陀夷对那位带来安稳者说了这番话。

354.

354.

‘‘Bhante pitā dassanami’cchate te,Suddhodano rājavaro yasassī;

Tathāgato lokahitekanātho,Karotu saññātakasaṅgahanti.’’

“尊者，您声名显赫的父亲，殊胜之王净饭王(Suddhodano)，渴望见到您。愿为世间福祉之唯一依怙的如来，摄受您的亲族。”

355.

355.

Suṇitvā madhuraṃ tassa giraṃ lokahite rato;

‘‘Sādhu’dāyi karissāmi ñātakānanti saṅgahaṃ.’’

乐于世间福祉者听闻他甜美的言语后，说道：“善哉，优陀夷，我将摄受亲族。”

356.

356.

Jaṅgamo hemamerū’va rattakambalalaṅkato;

Vimalo puṇṇacando’va tārakāparivārito.

他如移动的金色须弥山，身着红色衣袍以为庄严；又如清净的满月，为众星所围绕。

357.

357.

Saddhiṃ vīsasahassehi santacittehi tādihi;

Gacchanto sirisampanno añjase saṭṭhiyojane.

他具足吉祥，与两万名内心寂静的如是者(tādi)同行，走在六十由旬的道路上。

358.

358.

Dine dine vasitvāna yojane yojane jino;

Dvīhi māsehi sampatto buddho jātapuraṃ varaṃ.

胜者日行一由旬，日日皆有驻锡；经两月，佛陀抵达其殊胜的出生之城。

359.

359.

Buddhaṃ visuddhakamalānanasobhamānaṃ,Bālaṃsumālisatabhānusamānabhānuṃ;

Cakkaṅkitorucaraṇaṃ caraṇādhivāsaṃ,Lokattayekasaraṇaṃ araṇaggakāyaṃ.

佛陀，其面容庄严如清净莲花，其光芒堪比百个初升的太阳；双足印有卓越轮相，是善行之依处；是三界唯一皈依，具无诤最上之身。

360.

360.

Sampuṇṇahemaghaṭatoraṇadhūmagandha,Mālehi veṇupaṇavādihi dundubhīhi;

Cittehi chattadhajacāmaravījanīhi,Suddhodanādivanipā abhipūjayiṃsū.

净饭王(Suddhodana)等王族，献上满盛的金瓶、牌楼、熏香与花鬘，奏响笛、鼓等乐器，高举华美的伞、旗、拂尘与扇子，以此恭敬供养佛陀。

361.

361.

Susajjitaṃ puraṃ patvā munindo taṃ manoramaṃ;

Sugandhipupphakiñjakkhālaṅkatorutalākulaṃ.

牟尼之主抵达了那座装饰精美、令人愉悦的都城，城中遍布着以芬芳花蕊和花粉为饰的树木。

362.

362.

Suphullajalajākiṇṇa acchodakajalālayaṃ;

Mayūramaṇḍalāraddha raṅgehi ca virājitaṃ.

那里有清澈的湖泊，开满了盛放的莲花；还有成群的孔雀展示着斑斓的色彩，处处光彩照人。

363.

363.

Cārucaṅkamapāsāda latāmaṇḍapamaṇḍitaṃ;

Pāvekkhi pavaro rammaṃ nigrodhārāmamuttamaṃ.

卓越者进入了那令人愉悦的、至上的尼拘律园(Nigrodhārāma)，园中点缀着优美的经行处、殿堂、藤蔓和亭台。

364.

364.

‘‘Amhākame’sasiddhattho putto natto’ti’’ādinā;

Cintayitvāna sañjātamānasatthaddhasākiyā.

释迦族人心中生起傲慢与固执，他们想：“这个悉达多(Siddhattha)是我们的儿子、孙子。”

365.

365.

Dahare dahare rāja kumāre idama’bravuṃ;

‘‘Tumhe vandatha siddhatthaṃ navandāma mayanti taṃ.’’

他们对年幼的王子们说：“你们去礼敬悉达多，我们可不礼敬他。”

366.

366.

Idaṃ vatvā nisīdiṃsu katvā te purato tato;

Adantadamako danto tilokekavilocano.

说完此话，他们便让那些年幼的王子们坐在自己前面，然后坐了下来。而那位能调伏未调伏者、自身已善调伏、三界唯一的眼目——佛陀，

367.

367.

Tesaṃ ajjhāsayaṃ ñatvā ‘‘na maṃ vandanti ñātayo;

Handa vandāpayissāmi’dāni nesanti’’ tāvade.

了知他们的心意后，佛陀心想：“我的亲族不礼敬我。那么，现在我就让他们来礼敬。”

368.

368.

Abhiññā pādakajjhānaṃ samāpajjitvā jhānato;

Vuṭṭhāya hemahaṃso’va hemavaṇṇo pabhaṅkaro.

他证入了作为神通基础的禅那，从禅定中出定后，他身色金黄，光芒四射，犹如一只金色的天鹅。

369.

369.

Abbhuggantvā nabhaṃ sabbasattanettarasāyanaṃ;

Gaṇḍambarukkhamūlasmiṃ pāṭihāriyasannibhaṃ.

他升入空中，为一切众生带来视觉的飨宴，在甘丹巴(Gaṇḍamba)芒果树下，展现了有如神变般的奇迹。

370.

370.

Asādhāraṇama’ññesaṃ pāṭihāriyamu’ttamaṃ;

Ramanīyatare tasmiṃ akāsi munipuṅgavo.

在那无比愉悦之地，牟尼中的牛王展现了其他众生所不能及的无上神变。

371.

371.

Disvā tama’bbhutaṃ rājā suddhodanonarāsabho;

Sañjātapītipāmojjo sakyavaṃsekanāyako.

释迦族唯一的领袖、人中之牛——净饭王，见到这稀有的奇迹，心中生起了喜悦与欢欣。

372.

372.

Satthupādāravindehi sake cārusiroruhe;

Bhūsite’kāsi te sabbe sākiya’ akaruṃ tathā.

他将导师的双足——那对莲花——置于自己美丽的头顶，以此为庄严。所有释迦族人也都如此行。

373.

373.

Dhīro pokkharavassassa avasāne manoramaṃ;

Dhammavassaṃ pavassetvā sattacittāvanuggataṃ.

莲花雨停歇后，那位智者降下了愉悦的法雨，令众生的心田得以滋长。

374.

374.

Mahāmoharajaṃ hantvā sasaṅgho dutiye dine;

Pavekkhi sapadānena piṇḍāya puramu’ttamaṃ.

在摧毁了巨大的无明尘垢之后，第二天，他与僧团一同，为托钵乞食而次第进入那座至上之城。

375.

375.

Tassa pādāravindāni’ravindāni anekadhā;

Uggantvā patigaṇhiṃsu akkantakkantaṭhānato.

在他那对莲足的每一步落下之处，都有无数莲花涌现，承接着他的脚步。

376.

376.

Dehajotikadambehi gopuraṭṭālamandirā;

Piñjarattaṃ gatā tasmiṃ pākārappabhūti tadā.

那时，城中的城门、望楼、殿堂、城墙等等，皆因他身体散发出的万丈光芒而被染成了金黄色。

377.

377.

Carantaṃ pavisitvāna piṇḍāya puravīthiyaṃ;

Lokālokakaraṃ vīraṃ santaṃ dantaṃ pabhaṅkaraṃ.

那位勇者、世间的造光者、寂静者、已调伏者、光耀者，正为托钵乞食而行走在城中街道上。

378.

378.

Pasādajanake ramme pāsāde sā yasodharā;

Sīhapañjarato disvā ṭhitā pemaparāyaṇā.

当时，满怀爱意的耶输陀罗(Yasodharā)站在那能启发净信的悦意宫殿中，从狮子窗望见了他。

379.

379.

Bhūsane maṇiraṃsīhi bhāsuraṃ rāhulaṃ varaṃ;

Āmantetvā padassetvā ‘‘tuyhame’so pitā’’ti taṃ.

她呼唤了优秀的罗睺罗(Rāhula)，他佩戴的珠宝正闪耀着光芒，然后指着佛陀对他说：“那是你的父亲。”

380.

380.

Niketamu’pasaṅkamma suddhodanayasassino;

Vanditvā tama’nekāhi itthīhi parivāritā.

在众多女眷的簇拥下，耶输陀罗来到声名显赫的净饭王的住所，并向他礼敬。

381.

381.

‘‘Deva devindalīlāya putto te’dha pure pure;

Caritvā carate’dāni piṇḍāyā’ti ghare ghare’’.

“大王，您的儿子过去在宫殿里如天帝般游行，如今却挨家挨户地托钵乞食。”

382.

382.

Pavedesi pavedetvā’gamā mandirama’ttano;

Ānandajalasandoha pūrito’rucilocanā.

她告知了国王，告知后便回到自己的住所。她那双大眼睛充满了喜悦的泪水。

383.

383.

Tato sesanarindānaṃ indo indova laṅkato;

Kampamāno pagantvāna vegena jinasantikaṃ.

于是，诸王之首，如同庄严的帝释天般，颤抖着迅速来到胜者（佛陀）跟前。

384.

384.

‘‘Sakyapuṅgava te ne’sa vaṃso mā cara mā cara;

Vaṃse putte’karājā’pi na piṇḍāya carī pure.’’

“释迦族之英杰，这不是你的家风，不要如此行，不要如此行！在我们的家族中，从来没有一个国王托钵乞食。”

385.

385.

Iti vutte narindena munindo guṇasekharo;

‘‘Tuyhame’so mahārāja vaṃso mayhaṃ pana’nvayo.

国王如此说后，德行之巅的牟尼尊者说：“大王，那是您的家族，而我的传承是——”

386.

386.

Buddhavaṃso’’ti sambuddhavaṃsaṃ tassa pakāsayī;

Atho tasmiṃ ṭhitoyeva desento dhammamu’ttariṃ.

“是佛陀的传承。”他向国王宣说了佛陀的传承。然后，他就在那里，宣讲了殊胜的佛法。

387.

387.

‘‘Uttiṭṭhe nappamajjeyya dhammami’’ccādimu’ttamaṃ;

Gāthaṃ manoramaṃ vatvā sotūnaṃ sivamā’vahaṃ.

他宣说了以“应奋起，不应放逸”等为开头的殊胜、悦意的偈颂，为听者们带来吉祥。

388.

388.

Dassanaggarasaṃ datvā santappetvā tamu’ttamo;

Tenā’bhiyācito tassa niketaṃ samupāgato.

无上尊者赐予了法味之最，使国王心满意足。应国王的请求，世尊来到了他的住所。

389.

389.

Saddhiṃ visasahassehi tādīhi dipaduttamaṃ;

Madhurodanapānena santappetvā mahīpati.

国王以甘美的饮食，使人中之最胜者世尊，以及与他同行的两万位阿罗汉，都感到满足。

390.

390.

Cuḷāmaṇīmarīcīhi piñjarañjalikehi taṃ;

Rājuhi saha vanditvā nisīdi jinasantike.

国王与诸王一同，以顶髻宝光般闪耀之合掌，礼敬世尊已，坐于胜者旁。

391.

391.

Tā’pi nekasatā gantvā sundarā rājasundarī;

Narindena anuññātā nisidiṃsu tahiṃ tadā.

那时，那数百位美丽的王室佳丽亦前往，蒙国王允许后，她们便坐在那里。

392.

392.

Desetvā madhuraṃ dhammaṃ tilokatilako jino;

Ahampa’jja na gaccheyyaṃ save bimbāya mandiraṃ.

三界之严饰，胜者宣说甘美之法。他心想：“我今日若不去频婆（Bimbā）之殿，

393.

393.

Dayāya hadayaṃ tassā phāleyyā’ti dayālayo;

Sāvakaggayugaṃ gayha mandiraṃ pitarā gato.

“……她的心将因悲伤而碎裂。”慈悲之尊如是思惟，便携双贤上首弟子，与父亲同往其殿。

394.

394.

Nisīdi pavisitvāna buddho buddhāsane tahiṃ;

Chabbaṇṇaraṃsijālehi bhāsuranto’va bhānumā.

佛陀进入后，坐于彼处佛座之上，六色光网辉耀，犹如日轮。

395.

395.

Manosilācuṇṇasamānadehamarīvijālehi virājamānā;

Pakampitā hemalatā’va bimbā bimbadharā satthu samīpa’māga.

频婆（Bimbā）身光灿然，犹如雄黄之末，又如金色藤蔓，摇曳而来至导师跟前。

396.

396.

Satthu pādesu samphassasītaluttamavārinā;

Nibbāpesi mahāsokapāvakaṃ hadayindhane.

她以触碰导师双足之无上清凉水，熄灭了心薪上之大忧愁火。

397.

397.

Rājā satthu pavedesi bimbāyā’ti bahuṃ guṇaṃ;

Munindo’pi pakāsesi candakiṇṇarajātakaṃ.

国王向导师称述频婆（Bimbā）之诸多功德。牟尼之主亦开示了《月光紧那罗本生》。

398.

398.

Tadā nandakumārassa sampatte maṅgalattaye;

Vivāho abhiseko ca iti gehappavesanaṃ.

那时，难陀王子正值三件吉祥之事：婚礼、灌顶与入新宅。

399.

399.

Maṅgalānaṃ pureyeva pabbājesi pabhaṅkaro;

Anicchantaṃ’va netvā taṃ ārāmaṃ rammamuttamaṃ.

甚至在这些吉祥事之前，光明者（佛陀）便将尚不情愿的他带到那殊胜悦意的园林，令他出家了。

400.

400.

Attānama’nugacchantaṃ dāyajjatthaṃ sakatrajaṃ;

Kumāraṃ rāhulaṃ cā’pi kumārābharaṇujjalaṃ.

还有他的亲子罗睺罗童子，为求继承遗产而跟随着他，身上王子的饰品闪闪发光。

401.

401.

‘‘Sukhā’va chāyā te me’’ti uggirantaṃ giraṃ piyaṃ;

‘‘Dāyajjaṃ me dadāhī’ti dāyajjaṃ me dadāhi ca’’.

他口中说着亲爱的话语：“您的影子于我而言是安乐！”并一再恳求：“请给我我的继承！请给我我的继承！”

402.

402.

Ārāmameva netvāna pabbājesi niruttaraṃ;

Saddhammaratanaṃ datvā dāyajjaṃ tassa dhīmato.

将他带至园林，令其无上出家；将正法之宝作为遗产赐予那位智者。

403.

403.

Nikkhamma tamhā sugataṃsumāli tahiṃ jantusaroruhāni;

Saddhammaraṃsīhi vikāsayanto upāgato rājagahaṃ punā’pi.

善逝如日，离于彼处，以正法之光令众生心莲绽放，复又来到王舍城。

404.

404.

Kusumākula sundaratarupavane padumuppala bhāsurasaranikare;

Puthucaṅkamamaṇḍitasitasikate subhasītavane viharati sugato.

善逝安住于殊胜的寒林，那里繁花簇拥，林木优美，莲花青莲点缀池塘，白沙之上经行处广布。

405.

405.

Tadā sudattavhayaseṭṭhiseṭṭho,Bahūhi bhaṇḍaṃ sakaṭehi gayha;

Sāvatthito rājagahe manuññe,Sahāyaseṭṭhissa gharū’pagantvā.

彼时，名为善施的大长者，用许多货车载着货物，从舍卫城(Sāvatthī)来到怡人的王舍城，并前往他长者朋友的家中。

406.

406.

Tene’va vutto subhagena buddho,Jāto’ti loke dipadānamindo;

Sañjātapītīhi udaggacitto,Rattiṃ pabhātaṃ iti maññamāno.

他被朋友告知：“具福者，两足中尊佛陀，已出现于世。”他听后心中生起喜悦，精神振奋，以为黑夜已是黎明。

407.

407.

Nikkhamma tamhā vigatandhakāre,Devānubhāvena mahāpathamhi;

Gantvāna taṃ sītavanaṃ surammaṃ,Sampuṇṇa candaṃ’va virājamānaṃ.

他从住处出来，因天神之力，黑暗尽除，走上大路，前往那极其悦意的寒林，它如满月般辉耀。

408.

408.

Taṃ dīparukkhaṃ viya pajjalantaṃ,Vilocanānandakaraṃ mahesiṃ;

Disvāna tassu’ttamapādarāgaṃ,Paṭiggahetvā sirasā sudhīmā.

见到那位如灯树般炽燃、令眼目欣悦的大仙，那位智者以头顶礼其殊胜之足。

409.

409.

Gambhīraṃ nipuṇaṃ dhammaṃ suṇitvā vimalaṃ varaṃ;

Sotāpattiphala’mpatvā sahassanaya maṇḍitaṃ.

听闻深奥、微妙、清净、殊胜之法后，他证得了饰以千种智慧的预流果。

410.

410.

Nimantetvāna sambuddhaṃ sasaṅghaṃ lokanāyakaṃ;

Vaṇṇagandharasūpetaṃ datvā dānaṃ sukhāvahaṃ.

他恭请了世间导师、正自觉者及其僧团，并布施了色香味俱全、能带来安乐的供养。

411.

411.

Satthu āgamanatthāya sāvatthinagaraṃ varaṃ;

Paṭiññaṃ so gahetvāna gacchanto antarāpathe.

为迎请导师驾临殊胜的舍卫城，他立下誓愿，于途中行进。

412.

412.

Yojane yojane vāru cittakammasamujjale;

Vihāre pavare datvā kārāpetvā bahuṃ dhanaṃ.

他在每一由旬处，花费巨资，建造并布施了以彩画装饰、辉煌壮丽的殊胜精舍。

413.

413.

Sāvatthiṃ puna’rāgantvā pāsādasatamaṇḍitaṃ;

Toraṇaṅghikapākāragopurādivirājitaṃ.

重返舍卫城，那里饰以数百宫殿，门楼、围墙、城楼等辉煌壮丽。

414.

414.

Puraṃ apahasantaṃ’va devindassā’pi sabbadā;

Sabbasampattisampannaṃ naccagītādisobhitaṃ.

此城仿佛时常嘲讽天帝之城，它具足一切财富，以歌舞等为庄严。

415.

415.

Kasmiṃ so vihareyyā’ti bhagavā lokanāyako;

Samantānuvilokento vihārārahabhūmikaṃ.

“世尊，世间导师，将安住于何处呢？”他如此思量着，环顾四周，寻找适合建造精舍的土地。

416.

416.

Jetarājakumārassa uyyānaṃ nandanopamaṃ;

Chāyūdakādisampannaṃ bhūmibhāgaṃ udikkhiya.

他看到祇陀(Jeta)王子的园林，宛如欢喜园，具足荫凉、水源等，便看中了那片土地。

417.

417.

Hiraññakoṭisanthāravasene’va mahāyaso;

Kiṇitvā pavare tamhi narāmaramanohare.

那位大名望者，以铺满亿万黄金的方式，购得了那片人天悦意之殊胜土地。

418.

418.

Niccaṃ kiṅkiṇijālanādaruciraṃ siṅgīva siṅgākulaṃ,Rammaṃnekamaṇīhi channachadanaṃ āmuttamuttāvaliṃ;

Nānārāgavitāna bhāsurataraṃ pupphādinā’laṅkata,Citraṃ gandhakuṭiṃ varaṃ suvipulaṃ kāresi bhūsekharaṃ.

他建造了一座奇妙、殊胜、宏伟的香孤邸，堪为大地之冠：其尖顶林立如山峰，常有悦耳的铃网之声；屋顶覆以众多珍宝，悬挂珍珠串；各种彩幔使其更加辉煌，并以鲜花等装饰。

419.

419.

Jinatrajānampi visālamālayaṃ,Vitānanānāsayanāsanujjalaṃ;

Sumaṇḍitaṃ maṇḍapavaṅkamādinā,Vilumpamānaṃ manalocanaṃ sadā.

亦为佛子们建造了宽敞的住所，各种华盖、床铺、座位光彩夺目；以亭台、曲径等精心装饰，时常 captivating 心目。

420.

420.

Athāpi saṇhāmalasetavālukaṃ,Savedikācāruvisālamālakaṃ;

Jalāsayaṃ sāta’tisītalodakaṃ,Sugandhisogandhikapaṅkajākulaṃ.

又有细腻洁白的沙地，带有栏杆的优美宽敞平台；池塘里有清凉甘美的水，遍布芬芳的白莲与红莲。

421.

421.

Suphullasālāsanasoganāga,Punnāgapūgādivirājamānaṃ;

Manoramaṃ jetavanābhidhānaṃ,Kārāpayī seṭṭhi vihāraseṭṭhaṃ.

长者建造了那名为祇陀林的殊胜精舍，它令人心旷神怡，那里有盛开的娑罗树、阿萨那树、无忧树、龙华树、胡桐树、槟榔树等，光彩夺目。

422.

422.

Visālakelāsadharādharuttamā-Bhirāmapākāraphanindagopito;

Janassa sabbābhimanatthasādhako,Vihāracintāmaṇi so virājite.

那座精舍如意宝光彩夺目，能满足众生的一切愿望；它有美丽的围墙环绕，犹如由大蛇王守护的宏伟凯拉萨(Kelāsa)山。

423.

423.

Tato āgamanatthāya munindaṃ nāthapiṇḍiko;

Dūtaṃ pāhesi so satthā sutvā dūtassa sāsanaṃ.

于是，给孤独长者为迎请圣者之主而派遣了使者；导师听闻使者的讯息后，

424.

424.

Mahatā bhikkhusaṅghena tadā tamhā purakkhato;

Nikkhamitvā’nupubbena patto sāvatthimuttamaṃ.

彼时，他由大比丘僧团簇拥着，从此地出发，次第行进，抵达了至上的舍卫城。

425.

425.

Samujjalāni nekāni dhajānādāya sundarā;

Kumārā purato satthu nikkhamiṃsu surā yathā.

众多美丽的王子们手持闪耀的旗帜，走在导师的前面，犹如天神一般。

426.

426.

Nikkhamiṃsu tato tesaṃ pacchato taruṇaṅganā;

Cārupuṇṇaghaṭādāya devakaññā yathā tathā.

随后，年轻的女子们手持美丽的满瓶，犹如天女般，跟在他们身后走来。

427.

427.

Puṇṇapātiṃ gahetvāna seṭṭhino bhariyā tathā;

Saddhiṃ nekasatitthihi nekālaṅkāralaṅkatā.

长者之妻也同样手持满钵，与数百名佩戴各种饰品的女子一同走来。

428.

428.

Mahāseṭṭhi mahāseṭṭhisatehi saha nāyakaṃ;

Abbhuggañchi mahāvīraṃ pūjito tehi nekadhā.

大长者与数百位大长者一同，前去迎接那位导师、大勇者，他受到了他们多种方式的供养。

429.

429.

Chabbaṇṇaraṃsīhi manoramehi,Puraṃ varaṃ piñjaravaṇṇabhāvaṃ;

Nento munindo sugato sugatto,Upāvisī jetavanaṃ vihāraṃ.

圣者之主，善逝，身形端严，以其悦意的六色光芒，使殊胜的城市染上金黄色，然后进入祇陀林精舍。

430.

430.

Cātuddisassa saṅghassa sambuddhapamukhassa’haṃ;

Imaṃ dammi vihāranti satthu cārukarambuje.

“我将此精舍献给以正自觉者为首的四方僧团”，此供养献于导师美丽的莲花般的手中。

431.

431.

Sugandhavāsitaṃ vāriṃ hemabhiṅkārato varaṃ;

Ākiritvā adā rammaṃ vihāraṃ cārudassanaṃ.

他从殊胜的金瓶中倒出芬芳的香水，将那令人愉悦、美观的精舍布施出去。

432.

432.

Surammaṃ vihāraṃ paṭiggayaha seṭṭhaṃ,Anagghe vicittāsanasmiṃ nisinno;

Janindānamindo tilokekanetto,Tilokappasādāvahaṃ taṃ manuññaṃ.

接受了那非常悦意、殊胜的精舍后，人中之主、三界独眼者，安坐在无价的华丽座榻上，为三界带来喜悦。

433.

433.

Udārānisaṃsaṃ vihārappadāne,Anāthappadānena nāthassa tassa;

Sudattābhidhānassa seṭṭhissa satthā,Yasassī hitesī mahesī adesī.

声名远播、利益众生的大圣者导师，向那位名为善施(Sudatta)的给孤独长者，宣说了布施精舍的宏大果报。

434.

434.

Udārānisaṃsaṃ vihārappadāne,Kathetuṃ samattho vinā bhūripaññaṃ;

Tilokekanāthaṃ naro kosi yutto,Mukhānaṃ sahassehi nekehi cā’pi.

除了具足广博智慧、三界唯一的依怙主之外，谁又能宣说布施精舍的宏大果报呢？即使有成千上万张嘴也无法尽述。

435.

435.

Iti vipulayaso so tassa dhammaṃ kathetvā,Api sakalajanānaṃ mānase tosayanto;

Paramamadhuranādaṃ dhammabheriṃ mahantaṃ,Viharati paharanto tattha tatthūpagantvā.

于是，那位声名远播者为他宣说佛法，也令一切众生心生欢喜；他敲响那声音极其甜美的大法鼓，随缘游化，处处安住。

436.

436.

Evaṃ tilokahitadena mahādayena,Lokuttamena paribhuttapadesapantiṃ;

Niccaṃsurāsuramahoragarakkhasādi,Sampūjitaṃ ahami’dāni nidassasissaṃ.

如此，我现在将指明那些由为三界带来利益、具大悲心、世间至上者所受用过的地方，这些地方常为天人、阿修罗、大龙、罗刹等所供奉。

437.

437.

Saddhammaraṃsinikarehi jinaṃsumāli,Veneyyapaṅkajavanāni vikāsayanto;

Vāsaṃ akāsi pavaro paṭhamamhi vasse,Bārāṇasimhi nagare migakānanamhi.

胜利者如日轮，以正法之光辉，令应受教化的众生心莲绽放；这位殊胜者在第一年雨安居时，住在波罗奈城的鹿野苑。

438.

438.

Nānāppakāraratanāpaṇapantivīthi,Ramme pure pavararājagahābhidhāne;

Vāsaṃ akāsi dutiye tatiye catutthe,Vassepi kantataraveluvaneva nātho.

在那名为殊胜王舍城的可爱城市里，街道上林立着各种珍宝店铺；导师在第二、第三、第四年雨安居时，都住在非常可爱的竹林精舍。

439.

439.

Bhūpālamoḷimaṇiraṃsivirājamānaṃ,Vesālināmaviditaṃ nagaraṃ surammaṃ;

Nissāya sakyamunikesari pañcamamhī,Vassamhi vāsamakarittha mahāvanasmiṃ.

释迦牟尼狮子在第五年雨安居时，依止名为毗舍离的怡人城市，它因国王们宝冠上宝石的光辉而闪耀；他住在大林(Mahāvana)中。

440.

440.

Phullātinīlavimaluppalacārunetto,Siṃgīsamānatanujotihi jotamāno;

Buddho anantaguṇasannidhi chaṭṭhavasse,Vāsaṃ akā vipulamaṅkula pabbatasmiṃ.

其眼如盛开的青莲般清净美丽，其身光芒如黄金般闪耀。具足无量功德的佛陀，在第六年安居于广阔的曼库拉山(Maṅkula)。

441.

441.

Gambhīraduddasataraṃ madhuraṃ marūnaṃ,Desetva dhammamatulo sirisannivāso;

Devindasītalavisālasilāsanasmiṃ,Vassamhi vāsama’karī muni sattamamhi.

无与伦比、为吉祥所依的牟尼，为诸天宣说了甚深、难见、甘美的法。在第七年，他在帝释天清凉广大的石座上安居。

442.

442.

Phullāravindacaraṇo caraṇādhivāso,So suṃsumāragirināmadharādharamhi;

Vāsaṃ akā paramamāraji aṭṭhamasmiṃ,Vassamhi kantarabhesakalāvanamhi.

其足如盛开的莲花，为行持之所依。彼至上降魔者在第八年，安居于鳄鱼山(Suṃsumāragiri)的贝萨卡拉林(Bhesakalāvana)中。

443.

443.

Nānāmatātibahutitthiyasappadappaṃ,Hantvā tilokatilako navamamhi vasse;

Vāsaṃ akāsi rucire atidassanīye,Kosambisimbalivane jinapakkhirājā.

三界之顶饰、胜者鸟王，摧毁了众多持异见、极骄慢的外道之毒后，在第九年，于憍赏弥美丽而极悦人的尸舍婆林(Simbalivana)中安居。

444.

444.

Tesaṃ mahantakalahaṃ samituṃ yatīnaṃ,Nissāya vāraṇavaraṃ dasamamhi vasse;

Pupphābhikiṇṇavipulāmalakānanasmiṃ,Vāsaṃ akā munivaro varapāraleyyo.

为了平息那些比丘的巨大争执，最胜牟尼依靠一头贤善的大象，在第十年，于花朵遍布、广阔清净的林中，在殊胜的帕利雷亚卡(Pārileyyaka)安居。

445.

445.

Dhammāmatena janataṃ ajarāmarattaṃ,Nento vilocanamanoharasuddhadanto;

Nālābhidhānadijagāmavare munindo,Vāsaṃ akā amitabuddhi dasekavasse.

其眼悦意，其齿清净。牟尼之主、无量智慧者，以甘露法引导众生达到无老无死的状态。在第十一年，他在名为那拉(Nālā)的殊胜婆罗门村中安居。

446.

446.

Verañja cārudijagāmasamīpabhūte,Ārāmake surabhipupphaphalābhirāme;

Sabbaññu sakyamuni bārasamamhi vasse,Vāsaṃ akāsi pucimandadumindamūle.

在第十二年，一切知者释迦牟尼安居于维兰迦一个婆罗门村附近，在一座充满芬芳花果的怡人园林中，于一棵补旨曼达树王(Pucimanda)的树下。

447.

447.

Phullāravindavadano racicārusobho,Lokassa atthacariyāya dayādhivāso;

Vāsaṃ akā ruciracāliyapabbatasmiṃ,Vīro tilokagaru terasamamhi vasse.

其面如盛开的莲花，容光焕发。彼为世间利益而行，为慈悲所依。三界之师、英雄，在第十三年安居于美丽的迦理耶山(Cāliya)。

448.

448.

Bandhūkapupphasamapādakarābhirāmo,Dhammissaro pavarajetavane suramme;

Dhīro mahiddhi muni cuddasamamhi vasse,Vāsaṃ akā sakalasattahitesu yutto.

其手足如盘豆迦花(Bandhūka)般怡人。法自在者、智者、具大神通力的牟尼，在第十四年，为了一切众生的利益，安居于殊胜而美丽的祇陀林中。

449.

449.

Veneyyabandhuvanarāgagaje vihantvā,Vassamhi pañcadasame munisīharājā;

Vāsaṃ akā kapilavatthudharādharoru,Nigrodharāmaramaṇīyamaṇigguhāyaṃ.

牟尼狮子王摧毁了在应调伏的亲属之林中的贪欲之象。在第十五年，他在迦毗罗卫广阔的尼拘律园(Nigrodhārāma)中，安居于怡人的宝石洞穴里。

450.

450.

Yakkhampi kakkhalataraṃ suvinītabhāvaṃ,Netvā pure varatamālavakābhidhāne;

Vasmamhi vāsamakarī dasachaṭṭhamamhi,Nento janaṃ bahutarampi ca santimaggaṃ.

他引导了极为粗暴的夜叉，使其达到善调伏的状态。在第十六年，他在名为阿罗毗(Āḷavī)的最胜城中安居，并引导众多人走向寂静之道。

451.

451.

Pākāragopuraniketanatoraṇādi,Nettābhirāmavararājagahe mahesi;

Vāsaṃ akānadhivaro dasasattamamhi,Vassamhi patthayaso bhuvanattayasmiṃ.

大仙、无上者，其名声遍布三界。在第十七年，他在具足城墙、门楼、房舍、牌坊等，令人赏心悦目的最胜王舍城中安居。

452.

452.

Dhammosadhena madhurena sukhāvahena,Lokassa ghoratararāgarajaṃ vihantvā;

Vassamhi vāsamakarī dasaaṭṭhamasmiṃ,Aṅgīraso pavaracāliyapabbatasmiṃ.

鸯耆罗娑(Aṅgīrasa)以甘美、带来安乐的法药，摧毁了世间极可怕的贪欲尘垢。在第十八年，他在最胜迦理耶山(Cāliya)中安居。

453.

453.

Venayyabandhujanamoharipuṃ uḷāraṃ,Hantvāna dhammaasinā varadhammarājā;

Ekūnavīsatimake puna tattha vasse,Vāsaṃ akā madhurabhārati lokanātho.

最胜法王、世间导师，以法之剑摧毁了应调伏的亲属们巨大的愚痴之敌。在第十九年，言语甘美的他再次在那里安居。

454.

454.

Suddhāsayo pavararājagahe vicitte,Vāsaṃ akāsi samavīsatimamhi vasse;

Lokassa atthacaraṇe subhakapparukkho,Cintāmaṇippavarabhaddaghaṭo munindo.

心意清净的牟尼之主，为世间利益而行，如吉祥的如意树、如意宝珠、最胜吉祥瓶。在第二十年，他在殊胜、美丽的王舍城中安居。

455.

455.

Evaṃ tilokamahito anibaddhavāsaṃ,Katvā carampaṭhamabodhiyudārapañño;

Chabbaṇṇaraṃsisamupetavicittadeho,Lokekabandhu bhagavā avasesakāle.

如是，受三界崇敬者、世间唯一之友世尊，初证菩提后，具足广大智慧，其身具足六色光芒，奇妙庄严。在其余时间，他不住一处地游行。

456.

456.

Sāvatthiyaṃ pavarajetavane ca ramme,Dibbālaye ca samalaṅkatapubbarāme;

Vāsaṃ akāsi muni vīsatipañcavasse,Lokābhivuddhinirato sukhasannivāso.

致力于世间繁荣、为安乐所依的牟尼，在二十五年中，安居于舍卫城(Sāvatthī)殊胜而怡人的祇陀林，以及如天宫般庄严的东园(Pubbārāma)中。

457.

457.

Iti amitadayo yo pañcatāḷīsavasse,Manujamanavanasmiṃ jātarāgaggirāsiṃ;

Paramamadhuradhammambuhi nibbāpayanto,Avasi samunimegho lokasantiṃ karotu!

如是，无量慈悲者，在四十五年中，以最甘美的法水熄灭了人类心中如林般生起的贪欲之火。愿此牟尼之云带来世间和平！

458.

458.

Paññāvaraṅganā mayhaṃ sañjātā manamandire;

Tosayantī sabbajanaṃ vuddhiṃ gacchatu sabbadā.

愿名为智慧的殊胜女子，在我心殿中生起，永远令所有人欢喜，并不断增长。

459.

459.

Citaṃ yaṃ racayantena jinassa caritaṃ mayā;

Puññaṃ tassānubhāvena sampatto tusitālayaṃ.

我撰写此《胜者行传》所集功德，愿以此威力，得生兜率天。

460.

460.

Metteyyalokanāthassa suṇanto dhammadesanaṃ;

Tena saddhiṃ ciraṃ kālaṃ vindanto mahatiṃ siriṃ.

愿我能听闻弥勒(Metteyya)世间导师的说法，与他一同长久享受大吉祥。

461.

461.

Buddhe jāte mahāsattoramme ketumanīpure;

Rājavaṃse janītvāna tihetupaṭisandhiko.

当彼大士、佛陀在怡人的翅头末城(Ketumatī)诞生时，愿我能生于王族，具足三因结生。

462.

462.

Civaraṃ piṇḍapātañca anagghaṃ vipulaṃ varaṃ;

Senāsanañca bhesajjaṃ datvā tassa mahesino.

向那位大仙布施无价、广大、殊胜的衣、食、坐卧具与医药。

463.

463.

Sāsane pabbajitvāna jotento tamanuttaraṃ;

Iddhimā satimā sammā dhārento piṭakattayaṃ.

在教法中出家，照耀那无上法，具神通、具念，正确地受持三藏。

464.

464.

Vyākato tena buddho yaṃ hessatīti anāgate;

Uppannuppannabuddhānaṃ dānaṃ datvā sukhāvahaṃ.

愿我被那位佛陀授记未来将成佛，并向每一位已出世的佛陀作带来安乐的布施。

465.

465.

Saṃsāre saṃsaranto hi kapparukkho ca pāṇinaṃ;

Icchiticchitamannādiṃ dadanto madhuraṃ caraṃ.

愿我在轮回中流转时，能成为众生的如意树(kapparukkha)，施予他们所愿求的食物等，行持善美。

466.

466.

Maṃsalohitanettādiṃ dadaṃ cittasamāhito;

Sīlanekkhammapaññādiṃ pūrento sabbapāramiṃ.

愿我能心意专注地施予血肉、眼睛等，圆满戒、出离、慧等一切波罗蜜。

467.

467.

Pāramisikharaṃ patvā buddho hutvā anuttaro;

Desetvā madhuraṃ dhammaṃ jantūnaṃ sivamāvahaṃ.

达到波罗蜜的顶峰，成为无上佛陀，宣说为众生带来吉祥的甘美之法。

468.

468.

Sabbaṃ sadevakaṃ lokaṃ brahāsaṃsārabandhanā;

Mocayitvā varaṃ khemaṃ pāpuṇyeṃ sivaṃ puraṃ.

愿我能解脱包括天人在内的整个世界，使其脱离轮回的巨大束缚，到达那殊胜、安稳、吉祥之城（涅槃）。

469.

469.

Laṅkālaṅkāra bhūtena bhūpālanvayaketunā;

Vijayabāhunā raññā sakanāmena kārite.

此书作者所住的僧院，是由维阇耶巴胡(Vijayabāhu)王——楞伽岛的庄严、王族的旗帜——以自己的名字所建造。

470.

470.

Satoyāsayapākāra gopurādivirājite;

Pariveṇavare ramme vasatā santavuttinā.

他住于那座殊胜、美丽的僧院(pariveṇa)中，其行为寂静，院内有水池、围墙、门楼等作为装饰。

471.

471.

Medhaṅkarābhidhānena dayāvāsena dhīmatā;

Therena racitaṃ etaṃ sabbha saṃsevitaṃ sadā.

此书由那位名为弥陀伽罗(Medhaṅkara)、慈悲的住处、具智慧的长老所撰写，愿它永远为善人所亲近。

472.

472.

Bhave bhave’dha gāthānaṃ tesattati catussataṃ;

Ganthato pañcapaññāsā-dhikaṃ pañcasataṃ iti.

此书关于各种生命(bhava)的偈颂有四百七十三首；从全书来看，则有五百五十五首。