နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

礼敬彼世尊、阿罗汉、正自觉者

အနုဒီပနီပါဌ

随灯论诵

၁. စိတ္တသင်္ဂဟအနုဒီပနာ

1. 心摄随释

အနန္တညာဏံ [Pg.1] နတွာန, လောကာလောကကရံ ဇိနံ;

ကရိဿာမိ ပရမတ္ထ-ဒီပနိယာ နုဒီပနိံ.

我今稽首无边智，照耀世间之胜者；我将造作《胜义明灯》之随释。

[တတ္ထ, လောကာလောကကရန္တိ ဒသသဟဿိလောကဓာတုယံ စတုဿစ္စဓမ္မဒေသနာလောကကာရကံ. ပရမတ္ထဒီပနီတိ ဧတ္ထ အတ္ထော ဒုဝိဓော ပဓာနတ္ထောစ ပရိယာယတ္ထောစ. တတ္ထ ပဓာနတ္ထော ပရမတ္ထောနာမ, ပဓာနတ္ထောတိစ ပဒဝါကျာနံ မုချတ္ထော ဥဇုကတ္ထော. ပရိယာယတ္ထောပိ ကောစိ, ယုတ္တရူပေါ အတ္ထော ပရမတ္ထော ယေဝ. ပရမတ္ထံဒီပေတိပကာသေတီတိပရမတ္ထဒီပနီ]. တံပရ မတ္ထဒီပနိံကရောန္တောအာစရိယော ပထမံတာဝ ဗုဒ္ဓဿဘဂဝတော ပဏာမံကရောတိ ‘‘ဥဒယာယဿာ’’တိအာဒိနာ.

此中，“照耀世间者”，是指在十千世界中，作为开示四圣谛法之光明者。所谓《胜义明灯》，于此有二义：主要义与转申义。其中，主要义名为胜义，亦即词句之根本义、直接义。亦有转申义，即适宜之义亦是胜义。能阐明、开显胜义者，是为《胜义明灯》。造此《胜义明灯》之阿阇梨，首先以“udayāyassā”等句礼敬佛陀世尊。

တတ္ထ ‘‘ဥဒယာ’’တိ ဥဒယတောဥဂ္ဂမနတော. ‘‘ယဿာ’’တိ ယဿ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓမဟာသူရဿ. ‘‘ဧကဿာ’’တိ အဒုတီယဿ, အသဒိ သဿဝါ[Pg.2]. ‘‘သဒ္ဓမ္မရံသိဇာလိနော’’တိ ဧတ္ထသဒ္ဓမ္မောတိသတ္ထုသာ သနဓမ္မောဝုစ္စတိ. တတ္ထစ စတုရာသီတိသဟဿဓမ္မက္ခန္ဓသင်္ခါတော ဒေသနာသဒ္ဓမ္မောဣဓာဓိပ္ပေတော. သဒ္ဓမ္မသင်္ခါတံရံသိဇာလံအဿ အတ္ထီတိ သဒ္ဓမ္မရံသိဇာလီ. တဿသဒ္ဓမ္မရံသိဇာလိနော. ‘‘ပဗုဇ္ဈိံသူ’’တိ ဝိကသိံသု, စတုဿစ္စညာဏဝိကာသံတညာဏသမ္ဖုလ္လံ ပါပုဏိံသု. ‘‘ဇနမ္ဗုဇာ’’တိ ဇနသင်္ခါတာအမ္ဗုဇာ. တတ္ထဇနာနာမ ဣဓဗောဓနေယျသတ္တာ အဓိပ္ပေတာ, ယေသဗ္ဗညုဒေသနံ သုတွာ စတုဿစ္စ ဓမ္မံ ဗုဇ္ဈိဿန္တိ. အမ္ဗုဇာတိပဒုမာ. ‘‘ဇာတိက္ခေတ္တေမဟာသရေတိ’’ ဇာတိက္ခေတ္တ သင်္ခါတေ ဇနမ္ဗုဇမဟာသရေ. တတ္ထ ဇာတိက္ခေတ္တံ နာမဒသသဟဿ စက္ကဝါဠံ, ယံ ဧကံ ဗုဒ္ဓက္ခေတ္တန္တိ ဝုစ္စတိ. ယတ္ထ စ မဟာဗောဓိသတ္တာနံ ဗုဒ္ဓဘာဝတ္ထာယ ပထမမဟာဘိနီဟာရကာလာဒီသု ဧကပ္ပဟာရေနပထဝိကမ္ပနာဒီနိပဝတ္တန္တိ. ယတ္ထစဝသန္တာဒေဝဗြဟ္မာနော ဗုဒ္ဓပရိသာဟောန္တိ. ဇာတိက္ခေတ္တေမဟာသရေယဿ ဧကဿ သဒ္ဓမ္မရံသိဇာလိနော မဟာသူရဿ ဥဒယာ တသ္မိံ ဇာတိက္ခေတ္တေ မဟာသရေ ဇနမ္ဗုဇာပဗုဇ္ဈိံသူတိယောဇနာ.

此中，“升起故”即由升起、出现故。“彼”即彼全知佛陀大日。“唯一”即无有第二者，或无与伦比。于“具正法光芒网者”中，正法是指导师之教法，于此意指由八万四千法蕴所构成之教示正法。具有名为正法之光芒网，故为具正法光芒网者。“觉醒”即绽放，意指达到四圣谛智之绽放与彼智之圆满开敷。“人莲”即名为人之莲花。此中，“人”意指可被教化之有情，彼等听闻遍知者之教示后，将觉悟四圣谛法。“莲”即莲花。“于出生地大湖中”即于名为“出生地”之人莲大湖中。此中，“出生地”是指一万个轮围世界，其被称为一个佛土。于彼处，大菩萨为成就佛果，于初发大愿等时，大地会应时震动等。居住于彼处之天神与梵天亦成为佛陀之会众。句构如下：彼唯一具正法光芒网之大日升起故，于彼出生地大湖中之人莲得以觉醒。

‘‘တံ မဟာသူရ’’န္တိ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓမဟာသူရိယမဏ္ဍလံ. ဇနမ္ဗုဇ သန္တာနေသုပဝတ္တံ မဟန္တံ မောဟတမံနူဒတိ အပနေတိ, သဒ္ဓမ္မရံသိဇာလံ ဝိဿဇ္ဇန္တော အန္တရဓာပေတီတိ မဟာမောဟတမောနုဒေါ. တံ ‘‘မဟာမောဟတမောနုဒံ’’.

“彼大日”即全知佛陀之大日轮。于人莲之相续中转起之广大痴暗，彼能驱散、去除之；放射正法光芒网，令其消失，故为“大痴暗之驱除者”。故言“彼大痴暗之驱除者”。

ဧဝံ ဗုဒ္ဓဿပဏာမံ ကတွာ အတ္တနာ ဣစ္ဆိတံ ပဏာမပ္ပယောဇနံ ပရိဏာမေန္တော ‘‘သဉ္ဇာတ’’န္တိအာဒိမာဟ. ‘‘သောမဟာသူရောမယှံ ဟဒယေ သဉ္ဇာတံ တမောခန္ဓံ ပနူဒတ’’န္တိယောဇနာ. တတ္ထ ‘‘သဉ္ဇာတ’’န္တိ သုဋ္ဌုဇာတံ, အနမတဂ္ဂေသံသာရေ ဒဠှံ ပဝတ္တန္တိ အတ္ထော. ‘‘တမောခန္ဓ’’န္တိ မဟာမောဟတမောခန္ဓံ. သဗ္ဗကိလေသတမောခန္ဓံ ဝါ. အန္တရာယကရာနိ ဥပဝီဠကောပဃာတကကမ္မာနိပိ တမောခန္ဓေ သင်္ဂဟိတာနိ ဧဝ. တထာ ရောဂါဒယော အန္တရာယ ဓမ္မာပိ တမောဇာတိကာဧဝတမောတမပရာယနောတိအာဒီသု. ‘‘ပနူဒတ’’န္တိ ပနူဒတု, အပနေတု, အန္တရဓာပေတု.

如是礼敬佛陀后，为回向自己所期望之礼敬利益，而说“已生”等。句构如下：“愿彼大日驱散我心中已生之黑暗蕴。”此中，“已生”即善生，意指于无始轮回中坚固转起。“黑暗蕴”即大痴暗蕴，或一切烦恼之黑暗蕴。能作障碍、逼恼、毁伤之诸业，亦摄于黑暗蕴中。同样，疾病等障碍法亦属黑暗，如“以暗为依，以暗为究竟”等。“愿驱散”即愿其驱散、去除、令其消失。

ဧဝံ သပ္ပယောဇနံ ပဏာမံ ကတွာ ဣဒါနိ သနိဒါနံ ဂန္ထပ္ပဋိညံ ကရောန္တော ‘‘ပေါရာဏကေဟီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ နိဒါနံ နာမ ဂန္ထပ္ပဋိညာယ [Pg.3] အာသန္နကာရဏံ. ကတဓံပနတန္တိ, သာရတ္ထာဘိမာနီနံ ယာစနဉ္စသင်္ဂဟဿဝိပုလတ္ထတာ စ.

如是作具利之礼敬后，今说“古德”等，为作具缘由之造论誓言。此中，缘由者，乃造论誓言之近因。然则何为彼缘由耶？即：诸具胜义慢者之请求，以及《摄论》义理之广大。

တတ္ထ ဒွီဟိ ဂါထာဟိ သကာရဏံ ယာစနံ ဒဿေတိ. ပုန ဒွီဟိ ဂါထာဟိ သဥပမံဝိပုလတ္ထတံဒဿေတိ. ‘‘တသ္မာ’’တိအာဒိနာ ဂန္ထပ္ပကာရ ဂန္ထဂုဏေဟိ သဟဂန္ထပ္ပဋိညံ ဒဿေတိ. တတ္ထ အာဒိဂါထာယံ ‘‘အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟေ ပေါရာဏကေဟိ ဝိညူဟိ ဝဏ္ဏိတာ ဗဟူဝဏ္ဏနာ ဣဓလောကမှိဒိဿန္တီ’’တိ ယောဇနာ. ‘‘ဝဏ္ဏနာ’’တိ ပေါရာဏဋီကာယော ဝုစ္စန္တိ. ဧဝဉ္စသတိ ကသ္မာ အဘိနဝံ ဝဏ္ဏနံ ယာစန္တီတိ. ‘‘ယေ သာရတ္ထာဘိမာနိနော, တေ တာဟိဗဟူဟိ ပေါရာဏဝဏ္ဏနာဟိတုဋ္ဌိံ နဝိန္ဒန္တိ. တသ္မာ တံ ယာစန္တီ’’တိယောဇနာ. ဧတေန အပ္ပသာရတ္ထာ ဧဝ တာပေါရာဏဝဏ္ဏနာယောတိပိ ဒီပေတိယေဝ. တတ္ထ ‘‘တုဋ္ဌိ’’န္တိ သန္တုဋ္ဌိံ. နဝိန္ဒန္တိနပဋိလဘန္တိ. ‘‘ယေ’’တိယေဇနာ.

此中，以二偈显示具缘由之请求。复以二偈显示具譬喻之广大义。以“是故”等句，显示具论典种类与功德之造论誓言。其中，初偈之句构如下：“于《阿毗达摩(abhidhamma)义集》中，古智者所作之众多释义(vaṇṇanā)，于此世间可见。”“释义(vaṇṇanā)”者，乃指古代之复注(ṭīkā)。若尔，何故请求新释义耶？句构如下：“彼等具胜义慢者，于彼众多古代释义不获满足，是故请求之。”此亦显示彼等古代释义实少精要义。此中，“满足”即知足。“不获”即不获得。“彼等”即彼等人。

သာရတ္ထမေဝ အဘိမာနေန္တိ, ဝိသေသေန နန္ဒန္တိသီလေနာတိ သာရတ္ထာဘိမာနိနော. တေနဝိန္ဒန္တီတိပုရိမေနသမ္ဗန္ဓော. ပုန ‘‘တေ’’တိ တာဟိ တုဋ္ဌိံ အဝိန္ဒန္တာ တေဇနာ. ‘‘မ’’န္တိ အတ္တာနံ နိဒ္ဒိသတိ. ‘‘သင်္ဂမ္မာ’’တိ သမာဂန္တွာ. ယသ္မာ ပရမတ္ထဿဒီပနံ ယာစန္တိ, တသ္မာ ဣမိဿာဋီကာယ ‘‘ပရမတ္ထဒီပနီ’’တိ နာမံပိ သိဒ္ဓံဟောတိ. ‘‘မဟဏ္ဏဝေ’’တိ မဟာသမုဒ္ဒေ. ‘‘ရတနာနီ’’တိ သုဝဏ္ဏရဇတာဒီနိ ရတနာနိ. ‘‘ဥဒ္ဓရိတွာ’’တိ ဥဒ္ဓံ အာဟရိတွာ. ‘‘ယထိစ္ဆကံဝီ’’တိယထိစ္ဆိတံပိ. ယတ္တကံ ဣစ္ဆန္တိ, တတ္တကံဝီတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ဒဇ္ဇေယျုံ’’တိ ဒဒေယျုံ. ကာမံ ဒဒန္တူတိ အတ္ထော. ဧယျာဒိဝစနာနံ အနုမတိ အတ္ထေပဝတ္တနတော. ‘‘နဝတ္တဗ္ဗာဝဦနတာ’’တိ မဟဏ္ဏဝေရတနာနံ ဦနတာဟာနိတာ နဝတ္တဗ္ဗာဝ. ကသ္မာ, အပရိမာဏ ရတနာဓိဋ္ဌာနတ္တာ မဟာသမုဒ္ဒဿ. ယတော သော သာဂရောတိ ဝုစ္စတိ, သာနံဓနရတနာနံ ဂေဟဂဗ္ဘသဒိသတ္တာသာဂရောတိ ဟိဿ အတ္ထော.

彼等仅以胜义为傲，且天性喜爱之，故为“具胜义慢者”(sāratthābhimānino)。此与前文“不获”相连。复次，“彼等”即彼等不获满足之人。“我”是指示自己。“会合”即聚集。因彼等请求阐明胜义，故此复注(ṭīkā)亦得名《胜义明灯》(Paramatthadīpanī)。“于大洋中”即于大海洋中。“诸宝”即金银等宝。“取出”即向上拿出。“随意”即亦随所欲，意指欲求多少，即得多少。“应施”即愿彼等施与，意为随意施与，因“eyya”等语尾有许可之义。“无有可说之缺少”即于大洋中，诸宝之缺少、损减无有可说。何以故？因大海洋为无量珍宝之依处。其被称为“海”(sāgara)者，因其于彼等财宝犹如家宅之胎藏，故为“海”，此为其义。

‘‘တထေဝေတ္ထာ’’တိ ဧတသ္မိံ အဘိဓမ္မတ္ထ သင်္ဂဟေတထေဝ. ‘‘ဝိပုလတ္ထာ’’တိ မဟန္တာ အတ္ထာ. ‘‘ရတနူပမာ’’တိ မဟဏ္ဏဝေ ရတနသဒိသာ. ‘‘သတက္ခတ္တုံပီ’’တိ အနေကသတဝါရံပိ. ‘‘ဝဏ္ဏေယျုံ’’တိ ကာမံဝဏ္ဏေန္တု. ‘‘ပရိယာဒိန္နာ’’တိ ပရိတော အနဝသေသတော အာဒိန္နာ ဂဟိတာ. ပရိက္ခီဏာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘နဟေဿရေ’’တိ နဟေဿန္တိ [Pg.4] နဘဝိဿန္တိ. ‘‘တသ္မာ’’တိ ယသ္မာစ ယာစန္တိ, ယသ္မာစ ပရိယာဒိန္နာနဟေဿန္တိ, တသ္မာ. ‘‘တာသုဝဏ္ဏနာသူ’’တိ တာသု ပေါရာဏဋီကာသု. ‘‘ဝဏ္ဏန’’န္တိ အဘိနဝဝဏ္ဏနံ, အဘိနဝဋီကံကရိဿန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ကီဒိသံဝဏ္ဏနံ ကရိဿတီတိ အာဟ ‘‘နာနာသာရတ္ထ သမ္ပုဏ္ဏ’’န္တိအာဒိ. တတ္ထ ‘‘ဥတ္တာနပဒဗျဉ္ဇန’’န္တိ ဥတ္တာနပဒဉ္စ ဥတ္တာနဝါကျဉ္စ. ‘‘နာတိသင်္ခေပဝိတ္ထာရ’’န္တိ နာတိသင်္ခေပံနာတိဝိတ္ထာရဉ္စ. မန္ဒာ ဗုဒ္ဓိ ယေသံ တေ မန္ဒဗုဒ္ဓိနော. ‘‘မန္ဒာ’’တိ မုဒုကာ. ‘‘ဗုဒ္ဓီ’’တိ ဉာဏံ. မန္ဒဗုဒ္ဓိနော သောတုဇနေ ပဗောဓေတိ ဝိကာသေတိ, ဉာဏ ဝိကာသံပါပေတီတိ မန္ဒဗုဒ္ဓိပ္ပဗောဓနာ. ‘‘ကရိဿ’’န္တိ ကရိဿာမိ. ‘‘တ’’န္တိ တံဝဏ္ဏနံ. ‘‘ပရမတ္ထေသုပါဋဝတ္ထိနောသုဏန္တူ’’တိ ယောဇနာ. ပဋုနောဘာဝေါပါဋဝံ. ပဋုနောတိ ဗျတ္တဿပဏ္ဍိတဿ. ပါဋဝေန အတ္ထော ယေသံ တေ ပါဋဝတ္ထိနော. ဣတိသဒ္ဒေါ ပရိသမာပနဇောတကော. သော ဟိ ဂန္ထာရဗ္ဘဝိဓာနဿ ဣဓပရိသမာပနံ ပရိနိဋ္ဌာနံ ဉာပေတုံ ဂန္ထာရဗ္ဘဝါကျဿပရိယန္တေ ယောဇိတော. အဝယဝ ဝါကျာနံ ပိယောဇီယတိယေဝ. ဧသနယောသဗ္ဗတ္ထ.

“如是于此”(Tathevetthā)即于此《阿毗达摩义摄》(Abhidhammatthasaṅgaha)中亦复如是。“广大义”(vipulatthā)谓大义。“如宝”(ratanūpamā)谓如大海中之宝。“即使百次”(satakkhattuṃpi)谓即使数百次。“愿彼等阐述”(vaṇṇeyyuṃ)谓愿他们随意阐述。“已遍取”(pariyādinnā)谓完全无余地获取，即是说已穷尽。“将无有”(nahessare)谓将不存在。“是故”(tasmā)谓因彼等乞求，又因(义理)已遍取而将无有，是故。“于彼等释义中”(Tāsuvaṇṇanāsū)即于彼等古复注(porāṇaṭīkā)中。“释义”(vaṇṇanaṃ)谓新释义(abhinavavaṇṇanaṃ)，将作新复注(abhinavaṭīkaṃ)，此即关联。将作何种释义？即说“具足种种精要义”(nānāsārattha sampuṇṇa)等。其中，“明晰词与句”(uttānapadabyañjana)谓明晰之词与明晰之句。“非极略非极广”(nātisaṅkhepavitthāra)谓不过于简略亦不过于详细。智慧迟钝者(mandabuddhino)谓彼等智慧迟钝之人。“迟钝”(mandā)谓柔和。“智慧”(buddhī)谓智(ñāṇa)。令智慧迟钝之听者觉悟开解，使其智慧开展，是谓“令慧钝者觉悟”(mandabuddhippabodhanā)。“我将作”(karissaṃ)。“彼”(taṃ)谓彼释义。“愿于胜义有善巧者谛听”(paramatthesu pāṭavatthino suṇantu)应如是连接。善巧之状态(paṭuno bhāvo)即是熟练(pāṭavaṃ)。善巧者(paṭuno)指聪慧的智者。以善巧为所求者，即是“有善巧者”(pāṭavatthino)。“iti”一词为完结之标志，用于论著开篇文句(ganthārabbhavākya)之末，以表明其在此处的圆满结束与完成。亦可用于连接各个部分句。此方法于一切处皆适用。

ဂန္ထာရဗ္ဘဂါထာဝဏ္ဏနာနိဋ္ဌိတာ.

造论缘起偈释义终。

၁. ဧဝံ ဂန္ထာရဗ္ဘဝိဓာနံ ကတွာ ဣဒါနိ အာဒိဂါထာယ သမ္ဗန္ဓံ ဒဿေန္တော ‘‘အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟ’’န္တိအာဒိမာဟ. သမ္ဗန္ဓန္တိ ကာရဏပ္ဖလသံယောဂံ. တတ္ထ ဂါထာပဝတ္တနံ ကာရဏံ နာမ. ပဉ္စပိဏ္ဍတ္ထ ဒဿနံ ဖလံ နာမ. ကာရဏပ္ဖလသံယောဂေါ သမ္ဗန္ဓောနာမ. ‘‘သပ္ပယောဇနေ’’တိ ဖလပ္ပယောဇနသဟိတေ. ဂန္ထေန အဘိဓာတဗ္ဗော ကထေတဗ္ဗောတိ ဂန္ထာဘိဓေယျော. နိပတဿ ကမ္မံ နိပစ္စံ. နိပစ္စ ကိရိယာ, နိပစ္စာကာရော, နိပစ္စကာရဿကရဏန္တိ သမာသော. ‘‘သာ’’တိ ရတနတ္တယဝန္ဒနာ. ဒဿိတာတိသမ္ဗန္ဓော. ‘‘အဘိဟိတာ’’တိ ကထိတာ. ပကာသိတာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘ပဓာနတ္ထဘူတာ’’တိ အဓိပ္ပေတတ္ထဘူတာတိ အဓိပ္ပာယော. ဒုဝိဓောဟိ အတ္ထောဝစနတ္ထော စ အဘိဓာနတ္ထောစ. တတ္ထ ဂစ္ဆတီတိ ဂတော, ပုရိသောတိ ဝုတ္တေဂစ္ဆတိ ပဒေန ဝုတ္တော ယောကောစိ ဂစ္ဆန္တော ဝစနတ္ထောနာမ. ပုရိသောတိ ပဒေနဒဿိတော [Pg.5] ပဓာနတ္ထော အဓိပ္ပေတတ္ထော အဘိဓေယျတ္ထော နာမာတိ. ‘‘အဘိဓမ္မတ္ထာ’’တိ.

1. 如是作已造论之法，今为显示与开篇偈之关联而言“阿毗达摩义摄”(abhidhammatthasaṅgaha)等。关联(sambandha)者，即因果之结合。其中，偈之生起为因，显示五聚义为果。因果之结合名为关联。“具所用”(sappayojane)即具有果利。“论所诠”(ganthābhidheyya)谓应由论典所说、所言者。不变词之业为`nipacca`。`nipacca`是行为，是`nipacca`的形式，是`nipacca`形式的构成——此为复合词。“彼”(sā)即礼敬三宝(ratanattayavandanā)。已显示，此即关联。“已说”(abhihitā)即已言。亦即已明示(pakāsitā)。“为主要义”(padhānatthabhūtā)之意趣，即为所欲义。义有二种：言说义(vacanattha)与所诠义(abhidhānattha)。其中，当说‘人’(purisa)时，由‘去’(gacchati)一词所说的任何去者，名为言说义。而由‘人’一词所指示的主要义、所欲义、所诠义，则名为所诠义。“阿毗达摩义”(Abhidhammatthā)者。

တတ္ထ ဝုတ္တာဘိဓမ္မတ္ထာ, စတုဓာ ပရမတ္ထတော;

စိတ္တံ စေတသိကံ ရူပံ, နိဗ္ဗာနမိတိ သဗ္ဗထာ. တိ

于彼所说阿毗达摩义，由胜义故，总摄有四：心、心所、色、涅槃。

ဧဝံ ဝုတ္တာ အဘိဓမ္မတ္ထာ. ဧဝံ ဝုတ္တတ္တာယေဝစ တေစတ္တာရော အဘိဓမ္မတ္ထာ ဧဝ ဣဓပဓာနတ္ထဘူတာတိ စ, - ပဓာနတ္ထာဧဝ ဣဓဂန္ထာဘိဓေယျ ဘာဝေန အဓိပ္ပေတာတိ စဝိညာယတီတိ အဓိပ္ပာယော.

如是宣说阿毗达摩义。正因如是宣说，故可知此四种阿毗达摩义即是此处的主要义，且此等主要义即是此论以所诠方式而意欲表达者，此即其意趣。

ကေစိပနဝဒေယျုံ, တေအဘိဓမ္မတ္ထာ သင်္ဂဟပ္ပကရဏံ ပတ္တာ ဝိသုံ သင်္ဂဟတ္ထာနာမဘဝေယျုံ, နအဘိဓမ္မတ္ထာ နာမ. ဣဓ စ သင်္ဂဟတ္ထာ ဧဝ အဘိဓေယျဘာဝေန အဓိပ္ပေတာတိ ဝုတ္တံ အဘိဓေယျော အဘိဓမ္မတ္ထ သင်္ဂဟပ္ပဒေနာတိ. ဝုစ္စတေ. တေအဘိဓမ္မတ္ထာ သင်္ဂဟပ္ပကရဏံ ပတ္တာပိ အဘိဓမ္မတ္ထာ ဧဝနာမ ဟောန္တိ, န ဝိသုံ သင်္ဂဟတ္ထာနာမ. တတ္ထ ဝုတ္တာဘိဓမ္မတ္ထာတိဟိ ဝုတ္တံ, နတုဝုတ္တံ တတ္ထ ဝုတ္တာသင်္ဂဟတ္ထာတိ. ဧဝဉ္စသတိ သင်္ဂဟိတဘာဝမတ္တံ ဝိသိဋ္ဌံ ဟောတိ. တဒေဝ ဣဓ အဘိဓေယျော နာမ သိယာတိ ဝုတ္တံ ‘‘သင်္ဂဟိတဘာဝေါပိ အဘိဓေယျော ယေဝါ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ‘‘သင်္ဂဟိတဘာဝေါ’’တိစိတ္တသင်္ဂဟော, စေတသိကသင်္ဂဟောတိအာဒိနာ သင်္ဂဟဏကိရိယာ. သာ သင်္ဂဟိတေဟိ ဓမ္မေဟိ အညာ နဟောတိ. တေသွေဝဓမ္မေသုသင်္ဂယှတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘သင်္ဂဟိတဘာဝေါပိ အဘိဓေယျော ယေဝါ’’တိ. ကိဉ္စာပိတေဟိ အညာနဟောတိ, တေ သွေဝ သင်္ဂယှတိ. သာပန ဂန္ထဿပဓာနတ္ထော နဟောတိ. ဣဓ စ ပဓာနတ္ထောဝ အဓိပ္ပေတောတိ ဝုတ္တံ ‘‘တံနသုန္ဒရ’’န္တိ. ကသ္မာ နသုန္ဒရန္တိ အာဟ ‘‘နဟိသော’’တိအာဒိံ. ဧတ္ထစဟိသဒ္ဒေါ ဣမဿ ဝါကျဿဟေတုဝါကျဘာဝံ ဇောတေတိ. ဧသနယောပရတ္ထပိ. ‘‘ဣတောပဋ္ဌာယ စာ’’တိအာဒိ ဂန္ထ ဂရုဒေါသဝိဝဇ္ဇနံ. တတ္ထ ‘‘ဣမဿသင်္ဂဟဿာ’’တိ ဣမဿအဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟဿ. ‘‘ဒုတီယာ’’တိဒုတီယာဋီကာ. ‘‘ဒွေပီ’’တိ ဒွေပိဋီကာယော. ‘‘ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေမဟာဋီကာ’’တိ အာစရိယဓမ္မပါလတ္ထေရေန ကတာပရမတ္ထမဉ္ဇူသာနာမဋီကာ. သာ ဗြမ္မရဋ္ဌေ တိရိယပဗ္ဗတဝါသိနာ ထေရေနကတံ စူဠဋီကံ ဥပါဒါယ မဟာဋီကာတိ ပါကဋာ. တံသန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ.

或有人言：彼等阿毗达摩义(abhidhammatthā)既入于《摄论》(saṅgahappakaraṇaṃ)，则应别有“摄义”(saṅgahatthā)之名，而非“阿毗达摩义”之名。于此，所诠者实以“摄义”为所欲，故说所诠乃由“阿毗达摩义摄”一词所表述。兹答曰：彼等阿毗达摩义虽入于《摄论》，然仍名为阿毗达摩义，而非别有“摄义”之名。因经言“彼处所说阿毗达摩义”，而非说“彼处所说摄义”。若然，则唯有被摄之状态是其特征。唯此于此可名为“所诠”，故说“被摄状态亦是所诠”等。其中，“被摄状态”(saṅgahitabhāvo)即心摄(cittasaṅgaho)、心所摄(cetasikasaṅgaho)等摄集作用(saṅgahaṇakiriyā)。此作用不异于所摄之诸法，即于彼等法中被摄，故说“被摄状态亦是所诠”。虽不异于彼等，即于彼等中被摄，然此非本论之主要义。于此唯以主要义为所欲，故说“此说不妥”(taṃ nasundaraṃ)。因何不妥？答曰“非如是”(na hi so)等。此处“hi”字，显示此句为因由句。此理亦通于他处。‘从兹以后’(itopaṭṭhāya ca)等语，乃为避免论著之过失。其中，“此摄论”(imassa saṅgahassa)即指此《阿毗达摩义摄》。“第二”(dutiyā)即第二复注(ṭīkā)。“二者”(dvepi)即二种复注。《清净道论大复注》(Visuddhimagge Mahāṭīkā)即法护(Dhammapāla)长老所作，名为《胜义宝函》(Paramatthamañjūsā)之复注。其乃因缅甸国(Brammaraṭṭha)梯利耶山(Tiriyapabbata)住者长老所作之《小复注》(Cūḷaṭīkā)而被称为《大复注》，此即指彼而言。

ဂန္ထပ္ပကာရောစ [Pg.6] ပကာရဝန္တေဟိ ဓမ္မေဟိ သဟေဝသိဇ္ဈတိ, ဝိနာ နသိဇ္ဈတီတိ အဓိပ္ပာယေန ‘‘သောအဘိဓမ္မတ္ထပဒေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. ကာမဉ္စ သော တေဟိ သဟေဝသိဇ္ဈတိ, ဝိနာနသိဇ္ဈတိ. အဘိဓမ္မတ္ထပဒံ ပန သင်္ဂဟဏကိရိယာပကာရံန ဝဒတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘တံ နသုန္ဒရ’’န္တိ. ဒုဝိဓံ နာမံ အနွတ္ထနာမံ ရုဠိနာမန္တိ. တတ္ထ, အတ္ထာနုဂတံ နာမံ အနွတ္ထနာမံ, ယထာ သုခိတဿဇနဿ သုခေါတိနာမံ. အတ္ထရဟိတံ အာရောပိတံ နာမံ ရုဠိနာမံ, ယထာ ဒုက္ခိတဿဇနဿ သုခေါတိ နာမံ. ဣဓ ပန အနွတ္ထနာ မန္တိဒဿေတုံ ‘‘အတ္ထာနုဂတာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ‘‘အတ္ထာနုဂတာ’’တိ သကတ္ထာနုဂတာ. သဒ္ဒပ္ပဝတ္တိနိမိတ္တာနုဂတာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘ဂန္ထသမညာ’’တိ ဂန္ထသမ္မုတိ. ဂန္ထဿနာမန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သင်္ဂဟဂန္ထောနာမ ပါဠိယံတတ္ထ တတ္ထ ဝိပ္ပကိဏ္ဏေဓမ္မေ ဧကတ္ထ သဘာဂရာသိကရဏဝသေန ပဝတ္တော ဂန္ထော. တံ ဥဂ္ဂဏှန္တော အပ္ပကေန ဂန္ထေနဗဟုကေဓမ္မေသုခေနဇာနာတိ. ‘‘တဒုဂ္ဂဟပရိပုစ္ဆာဒိဝသေနာ’’တိ တဿဥဂ္ဂဟောစ ပရိပုစ္ဆာစာတိ ဒွန္ဒော. အာဒိသဒ္ဒေန ဓာရဏာဒီနိ သင်္ဂဏှာတိ. တတ္ထ ပါဌဿဝါစုဂ္ဂတကရဏံ ဥဂ္ဂဟောနာမ. ဥဂ္ဂဟိ တဿပါဌဿ အတ္ထဂ္ဂဟဏံ ပရိပုစ္ဆာနာမ. ‘‘အနာယာသတော’’တိ နိဒ္ဒုက္ခေန. ‘‘လဒ္ဓဗ္ဗံဖလာနုဖလ’’န္တိ သမ္ဗန္ဓော. သရူပတော အဝဗုဇ္ဈနံ သရူပါဝဗောဓော. အာဒိသဒ္ဒေန လက္ခဏာဝဗောဓော ရသာဝ ဗောဓောတိအာဒိံ သင်္ဂဏှာတိ. အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာနံ အန္တော ပရိယောသာနံ ယဿာတိ အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာနန္တံ. တတ္ထ ‘‘အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာန’’န္တိ တဏှာဒိဋ္ဌီဟိ ခန္ဓေသု အနုပါဒါယပရိနိဗ္ဗာနံ. အနုပါဒိသေသ ပရိနိဗ္ဗာနန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘ဖလာနုဖလ’’န္တိ ဖလဉ္စေဝ အနုဖလဉ္စ. တတ္ထ ‘‘ဖလ’’န္တိ မူလပ္ဖလံ. ‘‘အနုဖလ’’န္တိ ပရမ္ပရပ္ဖလံ. ပယောဇေတီတိ ‘‘ပယောဇနံ’’. ပယောဇေတီတိ နိယောဇေတိ. ကိံ နိယောဇေတိ. ဖလတ္ထိကံဇနံ. ကတ္ထ နိယောဇေတိ. ဖလနိဗ္ဗတ္တကေကမ္မေ. ကိမတ္ထာယ နိယောဇေတိ. တဿကမ္မဿ ကရဏတ္ထာယာတိ. ဖလာနုဘဝနတ္ထာယ တတ္ထတတ္ထ ဖလာနုဘဝနကိစ္စေသု ပယုဇ္ဇီယတီတိ ပယောဇနန္တိ ပိဝဒန္တိ. ‘‘သာမတ္ထိယတော’’တိ ဝစနသာမတ္ထိယတော. ကိံ ဝစနသာမတ္ထိယန္တိ. ကာရဏဝစနံ ဖလံပိဒီပေတိ. ဖလဝစနံ ကာရဏံပိဒီပေတိ. ယထာတံ အသုကသ္မိံ ရဋ္ဌေ သမ္မာဒေဝေါ ဝုဋ္ဌောတိ ဝုတ္တေ တံ ရဋ္ဌံသု [Pg.7] ဘိက္ခန္တိ ဝိညာယတိ. အသုကရဋ္ဌံ သုဘိက္ခန္တိဝုတ္တေ တသ္မိံ ရဋ္ဌေ သမ္မာဒေဝေါ ဝုဋ္ဌောတိ ဝိညာယတီတိ. ပယောဇနံ ပန အဘိဓမ္မတ္ထ သဒ္ဒေန ဒဿေတဗ္ဗံ နတ္ထိ, သင်္ဂဟဝစနသာမတ္ထိယေနေဝ သိဒ္ဓံ ဟောတီတိ အဓိပ္ပာယေန ‘‘သင်္ဂဟသဒ္ဒေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. သာမတ္ထိယဒဿနေ ပန သုဋ္ဌု ပရိပုဏ္ဏဝစနံ ဣစ္ဆိတဗ္ဗံ ဟောတိ. ဣတရထာ အနိဋ္ဌတ္ထပ္ပသင်္ဂေါပိ သိယာတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘တံ န သုန္ဒရ’’န္တိ ဝတွာ ‘‘နဟီ’’တိအာဒိနာ ဟေတုဝါကျေန တဒတ္ထံ သာဓေတိ.

论著的性质，唯有与具性质的诸法结合方能成就，离则不能成就，此即其意趣，故说“彼以阿毗达摩义之语”。诚然，彼唯与彼等结合方能成就，离则不能成就。然“阿毗达摩义”一语并不说明摄集的功用，故说“此不善巧”。名称有二种：随义名与约定名。其中，符合意义的名称为随义名，譬如称快乐的人为“快乐者”；不符合意义而施加的名称为约定名，譬如称痛苦的人为“快乐者”。然而，此处为显示随义名，故说“符合意义”等语。其中，“符合意义”乃指符合自身的意义，即符合音声生起的因由。“论著的名称”，即论著的共许，乃指论著之名。所谓“摄集论著”，乃指巴利藏中将散布各处的法，以同类聚集的方式编纂而成的论著。学习者能以简短的论著，轻松了知众多的法。“通过学习、提问等方式”中，“学习”与“提问”是并列关系。“等”字包含忆持等。其中，诵读文句名为“学习”；理解文义名为“提问”。“毫不费力”，即无痛苦。“可获得的果与随顺果”，乃是关联词。体性觉悟名为“体性觉悟”。“等”字包含特相觉悟、味觉悟等。无取涅槃为其终点，故名“以无取涅槃为终点”。其中，“无取涅槃”乃指不以贪爱、邪见执取诸蕴而般涅槃，即是无余依涅槃。“果与随顺果”，即是果与随顺果。其中，“果”指根本果，“随顺果”指辗转相续的果。“其有所应用”，故为“功用”。所谓应用，即是引导。引导何者？求果之人。引导至何处？能生果之业。为何引导？为令其造作彼业。为令体验果报，故于种种体验果报之事中被应用，因此亦称为“功用”。“能力”，即是言语的能力。何谓言语的能力？说因能显示果，说果能显示因。譬如有人说“某国风调雨顺”，则知彼国“五谷丰登”；说“某国五谷丰登”，则知彼国“风调雨顺”。然而，功用无需以“阿毗达摩义”一词显示，唯以“摄集”一词的能力即可成就，此即其意趣，故说“以摄集一词”。然而，于显示能力时，当欲以圆满的言语，否则亦可能产生不如意的义理，为显示此义，故说“此不善巧”后，再以“诚非”等因句证明其义。

၂. ဧဝံ သပ္ပယောဇနေ ပဉ္စပိဏ္ဍတ္ထေတိ ဧတ္ထ ပဉ္စပိဏ္ဍတ္ထေ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ တေသံပဉ္စန္နံ ပိဏ္ဍတ္ထာနံ ဝိသုံဝိသုံ ပဉ္စပ္ပယောဇနာနိ ဒဿေန္တော ‘‘တတ္ထာ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘တတ္ထာ’’တိ တေသုပဉ္စသု ပိဏ္ဍတ္ထေသု. နသင်္ချာတဗ္ဗန္တိ အသင်္ချေယျံ. သင်္ခါတုံအသက္ကုဏေယျန္တိ အတ္ထော. နပမေတဗ္ဗန္တိ အပ္ပမေယျံ. ပမေတုံ အသက္ကုဏေယျန္တိ အတ္ထော. ဧဝံ ကိစ္စပစ္စယာနံ ကတ္ထစိ သက္ကတ္ထ ဒီပနံ ဟောတိ. သကဝစနံ ပါဠိဝစနေန သာဓေတုံ ‘‘ယထာဟာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ပါဠိဂါထံ အာဟရိ. တတ္ထ ‘‘ယထာဟာ’’တိ ကထံ အာဟ ဣစ္စေဝတ္ထော. အနန္တရေ ဝုတ္တဿ အတ္ထဿ သာဓကံ ဝစနံ ကထံ ပါဠိယံ အာဟ, ကထံ အဋ္ဌကထာယံ အာဟ, ကထံ ဋီကာယံ အာဟာတိ ဧဝံ ယထာရဟံ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ‘‘တေတာဒိသေနိဗ္ဗုတေ အကုတောဘယေ ပူဇယတော’’တိ ယောဇနာ. တတ္ထ ‘‘တေ’’တိ ဗုဒ္ဓ ဗုဒ္ဓ သာဝကေ. ‘‘တာဒိသေ’’တိ တထာ ရူပေသီ လက္ခန္ဓာဒိဂုဏ သမ္ပန္နေ. ‘‘နိဗ္ဗုတေ’’တိ ကိလေသ နိဗ္ဗာနေန နိဗ္ဗုတေ. နတ္ထိ ကုတောစိ ဟေတုတော ဘယံ ယေသံ တေ အကုတော ဘယာ. အနာဂါမိ ခီဏာသဝါ. ‘‘ဘယ’’န္တိ စိတ္တုတြာသဘယံ. ‘‘ပူဇယတော’’တိ ပူဇေန္တဿ. ‘‘တံ ပယောဇန’’န္တိတဿာရတနတ္တယ ဝန္ဒနာယ ပယောဇနံ. ‘‘သင်္ဂဟကာရာ’’တိ ဗုဒ္ဓဃောသတ္ထေရာဒယော ပစ္ဆိမ အဋ္ဌကထာကာရာ ဝုစ္စန္တိ. တေဟိ ပေါရာဏဋ္ဌကထာသု တတ္ထ တတ္ထ ဝိပ္ပကိဏ္ဏေပကိဏ္ဏကဝိနိစ္ဆယေယုတ္တဋ္ဌာနေသု သင်္ဂဟေတွာ အဘိနဝ အဋ္ဌကထာယော ကရောန္တိ. တသ္မာ သဗ္ဗာအဘိနဝအဋ္ဌကထာယော သင်္ဂဟာ နာမ ဟောန္တိ. တေ စ အာစရိယာ သင်္ဂဟကာရာ နာမ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သင်္ဂဟကာရာတိ ဗုဒ္ဓဃောသ. ပေ… ဝုစ္စန္တီ’’တိ. တေ အန္တရာယ နီဝါရဏမေဝ ဣစ္ဆန္တီတိ ကထံ ဝိညာယတီတိ စေ. တေသံ ဝစနေန [Pg.8] ဝိညာယတီတိ ဒဿေတုံ သင်္ဂဟကာရ ဂါထံ အာဟရိ. ‘‘ရတနတ္တယေကတဿ ဧတဿနိပစ္စကာရဿ အာနုဘာဝေန အန္တရာယေ အသေသတောသောသေတွာတိ ယောဇနာ. ‘‘ဟီ’’တိ ဉာပကဟေတု ဇောတကော. ‘‘ဝုတ္တ’’န္တိ အဋ္ဌသာလိနိယံ ဝုတ္တံ.

2. 如是，于具功用的五种总义中，此处先展示五种总义，然后分别说明此五种总义各自的五种功用，故说“于彼”等。“于彼”，即指彼五种总义中。不可计数者，即无量(asaṅkhyeyya)，其义为：无法计算其数量。不可衡量者，即无量(appameyya)，其义为：无法测度其数量。如是，在某些地方，有对作用(kicca)与缘(paccaya)之自义的阐明。为以巴利语证明自说，故问“如何说”(yathāha)后引述巴利偈颂。此处“如何说”，即“如何宣说”之义。为证明紧随其后所说之义，当知在巴利语中如何宣说、在义注(aṭṭhakathā)中如何宣说、在复注(ṭīkā)中如何宣说，如是随其所应理解其义。“供养彼等如是已般涅槃、无怖畏者”(akutobhaye)，此为其结合。其中“彼等”指佛陀及佛陀的声闻弟子。“如是”谓具足戒蕴(sīlakkhandha)等功德者。“已般涅槃”(nibbuta)即以烦恼灭尽而般涅槃者。无有任何原因能令彼等生起怖畏，是为无怖畏者，指阿那含(anāgāmi)与漏尽者(khīṇāsava)。“怖畏”即心之惊恐。“供养者”即进行供养之人。“彼功用”即彼礼敬三宝之功用。“摄集者”(saṅgahakāra)指觉音(Buddhaghosa)长老等后世的义注师。彼等将古义注(porāṇaṭṭhakathā)中散布于各处的零散决择(vinicchaya)摄集后，作成新义注(abhinava aṭṭhakathā)。因此一切新义注皆名为“摄集”。此等阿阇黎(ācariya)名为“摄集者”。故说“摄集者即觉音……等所称”。若问“彼等唯欲排除障碍(antarāya-nīvāraṇa)，如何得知？”当知由彼等之言得知，为示此意故引摄集者偈颂。“‘凭借对此三宝所作恭敬之威力，完全消除一切障碍’，此为其结合。”“hi”字为表因之助词。“已说”谓在《含义阐明》(Aṭṭhasālinī)中已说。

၃. ‘‘ကထဉ္စဟောတီ’’တိ သမ္ဗန္ဓော. ဣတိ အယံ ပုစ္ဆာ. ‘‘ဝုစ္စတေ’’တိ ဝိသဇ္ဇနာ ကထီယတေ. ‘‘ဟီ’’တိဝိတ္ထာရဇောတကော. ‘‘ဝန္ဒနာ ကိရိယာဘိနိပ္ဖာဒကော ပုညပ္ပဝါဟော’’တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘အနေက…ပေ… ဝါရေ’’တိ အစ္စန္တ သံယောဂတ္ထေ ဥပယောဂ ဝစနံ. ‘‘ပုညာဘိသန္ဒော’’တိ ပုညာဘိသောတော, ပုညပ္ပဝါဟောတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ. ‘‘သော စ ပုညာတိဿယော ဟောတီ’’တိ သမ္ဗန္ဓော. ကသ္မာ သော ပုညာ တိဿယော ဟောတီတိ. ခေတ္တ သမ္ပတ္တိယာ စ အဇ္ဈာသယ သမ္ပတ္တိယာ စ ဟောတီတိ ဒဿေတုံ ‘‘အနုတ္တရေသူ’’တိအာဒိမာဟ. သံဝဍ္ဎိတ္ထာတိ သံဝဍ္ဎိတော. ပုညာဘိသန္ဒော. သံဝဍ္ဎိတဿဘာဝေါ သံဝဍ္ဎိတတ္တံ. သုဂန္ဓေဟိဝိယ သုပရိသုဒ္ဓံဝတ္ထံ ပရိဘာဝီယိတ္ထာတိ ပရိဘာဝိတော. ပုညာဘိသန္ဒောယေဝ. ပရိဘာဝိတဿ ဘာဝေါ ပရိဘာဝိတတ္တံ. ဥဘယတ္ထာပိ ဟေတု အတ္ထေ နိဿက္ကဝစနံ. ‘‘မဟာဇုတိကော’’တိ မဟာတေဇော. ‘‘မဟပ္ဖလော’’တိ မူလပ္ဖလေန မဟပ္ဖလော. ‘‘မဟာနိသံသော’’တိ အာနိသံသပ္ဖလေန မဟာနိသံသော. အာနိသံသပ္ဖလန္တိ စ ပရမ္ပရာ ဖလံ ဝုစ္စတိ. အညံ ပုညံ အတိက္ကမန္တော သယတိ ပဝတ္တတီတိ အတိဿယော. ပုညဉ္စ တံ အတိဿယောစာတိ ပုညာတိဿယော. အတိဿယပုညံ, အဓိက ပုညန္တိ အတ္ထော. ‘‘သော အနုဗလံ ဒေတိ, ဩကာသလာဘံ ကရောတီ’’တိ သမ္ဗန္ဓော. ကထဉ္စ အနုဗလံ ဒေတိ, ကထဉ္စ ဩကာသလာဘံ ကရောတီတိ အာဟ ‘‘သယံ ပယောဂ သမ္ပတ္တိဘာဝေဌတွာ’’တိအာဒိံ. တတ္ထ ပယောဂသမ္ပတ္တိနာမ အတီတ ပုညကမ္မာနံ ဗလဝတရံ ဥပတ္ထမ္ဘကကမ္မံ ဟောတိ. ‘‘ဗဟိဒ္ဓါ’’တိ ဗဟိဒ္ဓသန္တာနတော. ‘‘ဝိပတ္တိပစ္စယေ သမ္ပတ္တိပစ္စယေ’’တိ ယောဇေတဗ္ဗံ. တတ္ထ, ဝိပတ္တိပစ္စယာနာမ-ရာဇတောဝါ စောရတောဝါ-တိအာဒိနာ အာဂတာ ဒုက္ခုပ္ပတ္တိပစ္စယာ. သမ္ပတ္တိပစ္စယာနာမ ကာယစိတ္တာနံ သပ္ပာယ ပစ္စယာ. စတ္တာရော ပစ္စယာ စ ဥပဋ္ဌာကကုလာနိ စ အာရက္ခ ဒေဝတာဒယော စ သုခုပ္ပတ္တိ ပစ္စယာ. တေဟိ ပစ္စယေဟိ ပါမောဇ္ဇ ဗဟု လဿ [Pg.9] ထေရဿ သန္တာနေ ရတ္တိဒိဝံ ပီတိပဿဒ္ဓိသုခသမာဓီနံ ပဝတ္တိယာ အဇ္ဈတ္တဘူတာ ဥတုစိတ္တာဟာရာ စ အတိ ပဏီတာ ဟောန္တိ. တေဟိ သမုဋ္ဌိတာ သရီရဋ္ဌကဓာတုယော စ အတိပဏီတာ ဧဝ ဟုတွာ ဥပဗြူဟန္တိ. တတ္ထ သရီရဋ္ဌကဓာတုယော နာမ ပထဝိ အာဒယော ဝါတပိတ္တသေမှာဒယောစ. ‘‘အနုဗလံဒေတီ’’တိအဘိနဝံထာမဗလံ ပဝတ္တေတိ. ‘‘ပုညန္တရဿာ’’တိ ပဝတ္တိဝိပါကဇနကဿ ဗဟုဝိဓဿ ပုည ကမ္မဿ. ‘‘အထာ’’တိ တသ္မိံ ကာလေတိ အတ္ထော. ‘‘ဗလဝဗလဝန္တိယော ဟုတွာ’’တိ ပကတိ ဗလတော အတိဗလဝန္တိယော ဟုတွာ. ‘‘တသ္မိံ ထေရသန္တာနေ’’တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဣဋ္ဌပ္ဖလဃနပူရိတေ’’တိ ဣဋ္ဌပ္ဖလဘူတာနံ ရူပသန္တတီနံ ဃနေန ပူရိတေ. ‘‘ဩကာသော နာမ နတ္ထီ’’တိ ပတိဋ္ဌာနောကာသော နာမ နတ္ထိ. ‘‘ဣတီ’’တိ တသ္မာ. ‘‘ဒူရတော အပနီတာနေဝ ဟောန္တီ’’တိ သမ္ဗန္ဓော. ဣဋ္ဌပ္ဖလသန္တာနံ ဝိဗာဓန္တိ နီဝါရေန္တီတိ ဣဋ္ဌပ္ဖလသန္တာနဝိဗာဓကာနိ ဥပပီဠကူပဃာတကကမ္မာနိ. အနိဋ္ဌပ္ဖလ သန္တာန ဇနကာနိ, အကုသလ ဇနက ကမ္မာနိ, အပုည ကမ္မာနီတိ တာနိတိဝိဓာနိ အကုသလကမ္မာနိ ဒူရတော အပနီတာနေဝ ဟောန္တိ, တေသံ ဝိပါကဿ အနောကာသကရဏေနာတိ အဓိပ္ပာယော. တေနာဟ ‘‘နဟီ’’တိအာဒိံ. ‘‘တတော’’တိ တသ္မာ အပုည ကမ္မာနံ ဒူရတော အပနီတတ္တာ. အဘိဝါဒေတဗ္ဗာနံ မာတာပိတု သမဏဗြာဟ္မဏာဒီနံ အဘိဝါဒနကမ္မေဂရုံကရဏံ အဘိဝါဒန သီလံ နာမ. တံ အဿ အတ္ထီတိ အဘိဝါဒနသီလီ. ဂုဏဝုဒ္ဓဝယဝုဒ္ဓေ အပစေတိ အတ္တာနံ နီစဝုတ္တိ ကရဏေန ပူဇေတိသီလေနာတိ ဝုဒ္ဓါပစာယီ. ဥဘယတ္ထာပိသမ္ပဒါန ဝစနံ. ဧဝန္တိအာဒိနိ ဂမန ဝစနံ. နိဂမန္တိ စ နိဋ္ဌင်္ဂမနံ. တသ္မာတိအာဒိ လဒ္ဓဂုဏ ဝစနံ. လဒ္ဓဂုဏောတိ စ တံတံပသင်္ဂ ဝိသောဓနံ ပရိပုဏ္ဏံ ကတွာ လဒ္ဓေါဝိသုဒ္ဓေါ အတ္ထော ဝုစ္စတိ. တထာ ဝစန သာမတ္ထိယေန လဒ္ဓေါ အတ္ထန္တရောပိ အယမိဓ အဓိပ္ပေတော. ‘‘နကေဝလဉ္စ ထေရဿေဝ အနန္တရာယေန ပရိသမာပနတ္ထံ ဟောတီ’’တိ ယောဇနာ. ‘‘သောတူနဉ္စဂဟဏ ကိစ္စ သမ္ပဇ္ဇနတ္ထ’’န္တိသမ္ဗန္ဓော. သုဏန္တီတိ သောတာရော. တေသံ. ‘‘ဂဏှန္တာန’’န္တိ ဥဂ္ဂဏှန္တာနံ. ‘‘ဝန္ဒနာသိဒ္ဓိယာ’’တိရ တနတ္တယေဝန္ဒနာ ပုညဿသိဒ္ဓိတော. ဇဝနဝိနိစ္ဆယေ ယသ္မာ အန္တရာယ နီဝါရဏံနာမ ဒိဋ္ဌဓမ္မေ ဣစ္ဆိတဗ္ဗံ ဖလံ ဟောတိ. ဒိဋ္ဌ [Pg.10] ဓမ္မော စ ပထမ ဇဝနဿ ဝိပါကက္ခေတ္တံ. တသ္မာ ဥပတ္ထမ္ဘန ကိစ္စံ ပတွာပိ ပထမ ဇဝန စေတနာ ဧဝ ဣဓပရိယတ္တာတိ အဓိပ္ပာယေန ‘‘ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယဘူတာ’’တိ ဝုတ္တံ. သာ ပန ပထမ ဇဝန စေတနာ ဥပတ္ထမ္ဘန ကိစ္စံ ပတွာပိ သဗ္ဗဒုဗ္ဗလာ ဧဝသိယာ. ကသ္မာ, အလဒ္ဓါသေဝနတ္တာ. သေသ စေတနာယော ဧဝ ဗလဝတိယော သိယုံ. ကသ္မာ, လဒ္ဓါ သေဝနတ္တာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘သတ္တဇဝနပက္ခေ အဓိပ္ပေတတ္တာ ဥပလဒ္ဓဗ္ဗတ္တာ တံ နသုန္ဒရ’’န္တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဣတီ’’တိ ဝါကျပရိသမာပနံ. ‘‘ယထာ အပ္ပမတ္တကံ ဟောတိ. ဧဝမေဝံ အပ္ပမတ္တကံ ဟောတီ’’တိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ‘‘တထာဟီ’’တိ တတော ဧဝါတိ အတ္ထော. ပဋ္ဌာနေပိ=ကဗဠီကာရောအာဟာရော ဣမဿကာယဿ အာဟာရ ပစ္စယေနပစ္စယော=တိဝိဘတ္တော. ဣတရထာ ‘ကဗဠီကာရော အာဟာရော အာဟာရသမုဋ္ဌာနာနံ ရူပါနံ အာဟာရပစ္စယေန ပစ္စယော’တိ ဝိဘတ္တော သိယာတိ. ‘‘အဓုနာဝါ’’တိ ဣမသ္မိံ ဘဝေ ဧဝ. ဧဝံ ဝန္ဒနာယပယောဇနံ ဒီပေတွာ ဣဒါနိ သေသာနံ ပိဏ္ဍတ္ထာနံ ပယောဇနံ ဒီပေတုံ ‘‘ယသ္မာပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ, ‘‘အာဒိတောဝိဒိတေသတီ’’တိအာဒိမှိ-ဘာသိဿံ အဘိဓမ္မတ္ထ သင်္ဂဟ-န္တိ ပဒံ သုတွာ ဝိညာတေသတိ, ‘‘ဥဿာဟောဇာယတိ’’. ဣမံ ဥဂ္ဂဟေတွာ သုဒုလ္လဘေ အဘိဓမ္မတ္ထေ စ အနာယာသေန ဇာနိဿာမ, တမ္မူလကဿ စ အနုပါဒါ ပရိနိဗ္ဗာနန္တဿ ပယောဇနဿဘာဂိနော ဘဝိဿာမာတိ စိတ္တုပ္ပာဒ သမ္ဘဝတောတိ အဓိပ္ပာယော.

3. “‘如何是这样’是其关联。这是个问题。‘（答）曰’是其解答之语。‘Hi’（希）是小品词，表详尽义。‘礼敬是完成其行为的功德之流’是其关联。‘无数……乃至……次’是用于表达“贯穿时限”之义。‘功德流’即是功德之涌流，‘功德之流’是其同义词。‘而彼功德成为超胜’是其关联。为何彼功德成为超胜呢？为示其由福田圆满与意乐圆满故，而说‘于无上者’等。‘已增长’即是‘被增长’，此指功德之流。被增长的状态即是‘增长性’。犹如以香薰染极净之衣，‘被薰染了’即是‘被薰染’，此指功德之流。被薰染的状态即是‘薰染性’。二者皆为表因之夺格。‘大光辉’即是大威力。‘大果报’即是以根本果为大果报。‘大利益’即是以等流果为大利益。而等流果被称为辗转之果。超越其余功德而行，故为‘超胜’。功德与彼超胜，故为‘功德超胜’。义为超胜之功德，增上之功德。‘彼给予助缘之力，创造机会’是其关联。如何给予助缘之力，如何创造机会呢？答曰‘自住于加行圆满故’等。其中，加行圆满，是过去诸善业中，更有力的资助业。‘于外’即是从外相续而言。应结合为‘于逆缘与顺缘’。其中，逆缘者，乃由国王、盗贼等而来，是生苦之缘。顺缘者，乃身心适悦之缘。四资具、侍者家、守护天神等，是生乐之缘。由是诸缘，于多喜悦长老之相续中，日夜生起喜、轻安、乐、定，其内在之时节、心、食亦变得极为殊胜。由彼等所生起的身体八界亦变得极为殊胜而增长。其中，身体八界者，即地等，以及风、胆、痰等。‘给予助缘之力’即是生起新的力量。‘于其余功德’即是于能生起续生异熟的多种善业。‘尔时’义为‘于彼时’。‘已成强中之强’即是已成超越其自然之力的强力。‘于彼长老之相续中’是其关联。‘充满所欲之果’即是以作为所欲之果的色法相续密集地充满。‘无有机会’即是无有立足之机。‘是故’即是‘因此’。‘皆被远远地排除’是其关联。障碍、阻挠所欲之果相续者，即是所欲之果相续的障碍业、逼迫业、毁坏业。产生非所欲果相续之业、生不善之业、非福业，此三种不善业皆被远远地排除，其意趣是因其异熟无机可乘。是故说‘非’等。‘由是’即是因此非福业已被远远地排除。于应礼敬的父母、沙门、婆罗门等，以礼敬之业表示尊重，名为‘礼敬之德’。彼有此德，故为‘有礼敬之德者’。他恭敬德长者与年长者，即是以谦下之行为恭敬之性，故称‘尊敬长者者’。二者皆为与格。‘如是’等是结论之语。而‘结颂’即是最终的结论。‘是故’等是陈述所获功德之语。所谓‘所获功德’，即是圆满清净地完成各个相关环节后所获得的清净之义。同样，以言语之力所获得的另一层意义，也在此处所指。‘非独为长老无有障碍而圆满’是其句构。‘亦为听者成就领受之事’是其关联。听闻者，即是听众。彼等。‘领受者’即是‘受持者’。‘由礼敬之成就’即是由礼敬三宝之功德的成就。于速行决断中，因障碍之止息是现法中所希求之果。而现法是第一速行的异熟场。是故，纵已达资助之用，此处亦唯摄第一速行之思，意谓‘已成现法受’。然彼第一速行之思，纵已达资助之用，亦必为最弱者。何故？以未得串习故。应知其余诸思方为有力者。何故？以已得串习故。‘于七速行之场合，因其为所意指且可得，故彼不善妙’是其关联。‘Iti’是语句的完结。应结合为‘如其微少，亦复微少’。‘确实’（Tathāhi）即是‘因此’之义。于《发趣论》(Paṭṭhāna)中亦分析云：‘段食于此身，以食缘为缘。’否则，则应分析云：‘段食于食生诸色，以食缘为缘。’‘如今’即是‘于此生中’。如是开示礼敬之利益后，今为开示其余纲要之利益，而说‘然，因为’等。其中，于‘初已知时’等句中，听闻‘我将说《摄阿毗达摩义论》’此句而了知时，便‘生起热忱’。其意趣是，有此心念生起：‘受持此论后，我等将不费力而了知极为难得的阿毗达摩义，且将得享以之为根本、以无取般涅槃为终之利益。’

ပိဏ္ဍတ္ထာနုဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

《纲要义阐明》终。

၄. ပဒတ္ထေ. ‘‘ဗုဇ္ဈီ’’တိ အညာသိ. ‘‘ဧတ္ထာ’’တိ ဧတသ္မိံ ပဒေ. စ သဒ္ဒေါ ဝါကျာရမ္ဘ ဇောတကော. ဝါကျာ ရမ္ဘောတိ စ မူလဝါကျေ ယံ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ အဝုတ္တံ, တဿ တဿ ကထနတ္ထာယ အနုဝါကျဿ အာရမ္ဘော. ဗုဇ္ဈနကိရိယာဝုစ္စတိဉာဏံ. ကထံပနအဝိပရီတတ္ထေ ပဝတ္တော သမ္မာသဒ္ဒေါ အသေသ ဗျာပနံ ဒီပေတီတိ ပုစ္ဆာယ ပုရိမတ္ထမေ ဝဗျတိရေကတော စ အနွယတော စ ပုန ဝိတ္ထာရေန္တော ‘‘တထာဟီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ, ‘‘တထာဟီ’’တိ တဿ ဝစနဿ အယံ ဝိတ္ထာရောတိ ဇောတေတိ. ‘‘အဝိပရီတ’’န္တိ ကိရိယာဝိသေသန ပဒမေတံ. ‘‘အတ္တနော [Pg.11] ဝိသယေ ဧဝါ’’တိ အတ္တနော ဉာဏဝိသယေ ဧဝ တေသံ ဝိသယောစာတိ သမ္ဗန္ဓော. ယသ္မာ ဧကောပိ ဓမ္မော ကာလဒေသသန္တာနာဒိဘေဒေန အနန္တ ဘေဒေါ ဟောတိ. တသ္မာ ပဒေသဉာဏိကာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါဒယော ဧကဓမ္မံပိ သဗ္ဗာကာရတော ဇာနိတုံ န သက္ကောန္တိ. တေနာဟ ‘‘တေဟီ’’တိအာဒိံ. တတ္ထ ‘‘သဗ္ဗာကာရတော’’တိ သဘာဝတော, ဟေတုတော, ပစ္စယတော, ဖလတော, နိဿန္ဒတော, ကာလတော, ဒေသတောတိအာဒိနာ အာကာရေန. ‘‘ယတ္ထာ’’တိ ယသ္မိံ အဝိသယေဓမ္မေ. ‘‘တေ ဝိပရီတံ ဗုဇ္ဈေယျုံ, သော အဝိသယော နာမဓမ္မောနတ္ထီ’’တိယောဇနာ. တံ ဝိတ္ထာရေန္တော ‘‘တေဟီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ, ‘‘တိယဒ္ဓဂတေ’’တိ တီသုကာလေသု ဂတေ ပဝတ္တေ. ‘‘အဒ္ဓါမုတ္တကေ’’တိ ကာလတ္တယဝိမုတ္တကေ. ‘‘ဟတ္ထမဏိကေဝိယာ’’တိ ဟတ္ထ တလေ ဌပိတမဏိရတနာနိဝိယ. ‘‘သဗ္ဗေ ဓမ္မာ’’တိအာဒိ ပါဠိသာဓကံ. တတ္ထ, ‘‘အာပါတ’’န္တိ အဘိမုခံ ပတနံ. အာဗာဓန္တိပိ ပါဌော, ဩတ္ထရိတွာ ဥပဋ္ဌာနန္တိ အတ္ထော. ‘‘သဗ္ဗညုမဟာဘဝင်္ဂ’’န္တိ သဗ္ဗေသံသဗ္ဗညုဗုဒ္ဓါနံ ပစ္ဆိမဘဝေ ပဋိသန္ဓိတော ပဋ္ဌာယ ပဝတ္တံ အဋ္ဌသု မဟာဝိပါကေသု ပထမမဟာဝိပါကံ ဘဝင်္ဂ စိတ္တံ. ‘‘တတ္ထာ’’တိ တသ္မိံ မဟာဘဝင်္ဂေ. ‘‘နိစ္စကာလံ ဥပဋ္ဌဟန္တီ’’တိ သဗ္ဗကာလံ ဥပဋ္ဌာနာကာရ ပတ္တာ ဟုတွာ တိဋ္ဌန္တိ. ကသ္မာ, ကဿစိ အာဝရဏဿ အဘာဝတော. ဣဒံပိဟိ ဧကံ ဥပဋ္ဌာနံ နာမာတိ. ‘‘အာဝဇ္ဇနာယာ’’တိ မနောဒွါရာဝဇ္ဇန စိတ္တေန. ဓမ္မာ မဟန္တာ. ဘဝင်္ဂံ ပရိတ္တကံ. တသ္မာ ပရိတ္တကံ ဘဝင်္ဂံ ဧကက္ခဏေ မဟန္တာနံ ဓမ္မာနံ နပဟောတီတိ စောဒကဿ အဓိပ္ပာယော. ‘‘နစောဒေတဗ္ဗမေတ’’န္တိ ဧတံ ဌာနံ နစောဒေတဗ္ဗံ. ‘‘ပရမုက္ကံသပတ္တာန’’န္တိ ဧတ္ထ ‘‘ဥက္ကံသော’’တိ အစ္စုဂ္ဂမော အစ္စုတ္တရော. ပရမော ဥက္ကံသော ပရမုက္ကံသောတိဝိဂ္ဂဟော.

4. 关于词义。“觉知”(Bujjhī)即了知。“于此”(Etthā)即在此句中。“ca”字是句首的指示词。所谓“句首”，是指为了说明主句中未提及的应说之义，而开启从句。觉知的行为称为智。至于“正”字在无颠倒义中如何能完全显明其遍布性，为回答此问，他通过正反两面再次详细解释“如是故”(tathāhi)等语。此处“如是故”即显明其言的详细解释。“无颠倒”是动词的修饰词。“仅在其自身境界中”，是指诸法仅在其智的境界中显现。因为即使一法，依时分、处所、相续等差别亦成无量分别。是故辟支佛(Paccekabuddha)等仅有部分知者，也不能完全了知一法的全貌。故说“彼等”等语。此处“全貌”即自性、因、缘、果、等流、时、处等诸相。“何处”即于非境界之法中。“彼等若颠倒觉知，则非境界之法实不存在”如此解释。详细说明“彼等”等语。此处“三时过去”即过去、现在、未来三时流转。“超三时”即超越三时。“如掌中宝”犹如置于掌中的摩尼宝珠。“一切法”等语为巴利文佐证。此处“显现”(āpāta)即面对呈现。另有版本作“障碍”(ābādha)，意为覆盖而显现。“一切智者的大有分心”，是指一切遍知佛陀在最后一生中，从结生心开始生起的八种大异熟心中最初的大异熟心，即有分心。“于彼”即在此大有分心中。“恒时显现”即一切时皆以显现之相存在。何以故？因无任何障碍故。此即所谓一种显现。“作意”(Āvajjanā)即以意门转向心。诸法广大。有分心微小。是故微小有分心于一刹那不能容受广大诸法，此即质问者之意。“不应责难此”即不应责难此事。在“达到最极殊胜者”(Paramukkaṃsapattānaṃ)一词中，“殊胜”(ukkaṃso)是指极高、最上。“最极殊胜”(paramo ukkaṃso)是其词义分析。

ဧဝံ သမ္မာသဒ္ဒဿ အတ္ထံ ဝိစာရေတွာ ဣဒါနိ သံသဒ္ဒဿ အတ္ထံ ဝိစာရေန္တော ‘‘သံသဒ္ဒေါပနာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ, ‘‘ဥပသဂ္ဂေါ’’တိ ဥပသဂ္ဂပဒံ. ‘‘ပဋိဝေဓဓမ္မေသူ’’တိ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒါဒီနံ ပဋိဝိဇ္ဈနညာဏေသု. နတ္ထိ အာစရိယော ဧတဿာတိ အနာစရိယော. သမာသန္တေ ကကာရေန သဟ အနာစရိယကော. အနာစရိယကဿ ဘာဝေါ အနာစရိယကတာ. တံ အနာစရိယကတံ. တတီယာ ရုပ္ပသမာပတ္တိ နာမ [Pg.12] အာကိဉ္စညာယတနဇ္ဈာနံ. တံ ဘဂဝါ အာဠာရဿ သန္တိကေ ဥဂ္ဂဏှာတိ. စတုတ္ထာရုပ္ပသမာပတ္တိ နာမ နေဝသညာ နာသညာယတနဇ္ဈာနံ. တံ ဥဒကဿသန္တိကေ ဥဂ္ဂဏှာတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘အာဠာရုဒကမူလိကာ’’တိ. ‘‘အနလင်္ကရိတွာ’’တိ အာဝဇ္ဇနသမာပဇ္ဇနာဒိဝသေန အနလင်္ကရိတွာ. အနာသေဝိတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘ဆဍ္ဍိတတ္တာ’’တိ ဧတာသမာပတ္တိယောနာလံ ဗောဓာယ, အထ ခေါ ယာဝဒေဝ တတီယ စတုတ္ထာရုပ္ပဘဝပ္ပဋိလာဘာယ သံဝတ္တန္တီတိ ဧဝံ အာဒီနဝံ ဒိသွာ ဆဍ္ဍိတတ္တာ. ‘‘ဗုဇ္ဈနကိရိယာယာ’’တိ ပဋိဝေဓညာဏဿ. ‘‘ကုတော ပဋိဝေဓဓမ္မာ’’တိ တာ ကုတော ပဋိဝေဓဓမ္မာ ဟောန္တိ. ပဋိဝေဓဓမ္မာ ဧဝ စ ဗုဒ္ဓဘာဝါယပဒဋ္ဌာနာဟောန္တီတိ အဓိပ္ပာယော.

如此辨析了“正”(sammā)字之义后，现在为辨析“等”(saṃ)字之义，而说“saṃ字亦”等。在此，“前缀”(upasaggo)是指前缀词。“于通达诸法”(Paṭivedhadhammesu)指于缘起等法的通达智慧。无有师者，是为无师(anācariyo)。复合词尾与“ka”结合成“anācariyako”。“anācariyako”的状态是为“anācariyakatā”(无师性)。那无师性。第三无色定名为无所有处禅。世尊在阿罗逻(Āḷāra)处学习此定。第四无色定名为非想非非想处禅。据说他在郁陀迦(Udaka)处学习此定，故称“以阿罗逻、郁陀迦为根本”。“未经修习”(Analaṅkaritvā)指未经作意、入定等修习，即是说未经习行。“因已舍弃”(Chaḍḍitattā)指因见到“此等定不能导向菩提，而只会导致获得第三、第四无色有”这样的过患而舍弃。“觉悟行为”指通达智慧。“如何是通达之法？”(Kuto paṭivedhadhammā)即那些（禅定）如何能成为通达之法？通达诸法才是成就佛陀的基础，这是其含义。

ပါဠိယံ. ‘‘ပုဗ္ဗေ အနနုဿုတေသုဓမ္မေသူ’’တိ ဣမသ္မိံ ဘဝေ ဣတော ပုဗ္ဗေ ကဿစိသန္တိကေ အနနုဿုတေ သုစတုဿစ္စ ဓမ္မေသု. ‘‘အဘိသမ္ဗုဇ္ဈီ’’တိပဒေ အဘိသမ္ဗောဓိသင်္ခါတံ အရဟတ္တမဂ္ဂညာဏံ ဝုတ္တံ. တဒေဝ ဉာဏံ သဗ္ဗညုတညာဏဿ ပဒဋ္ဌာနံ ဟောတိ. တပ္ပစ္စယာ တဒနန္တရာ ဧဝသဗ္ဗညုတညာဏံ ပါတုဗ္ဘဝတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘တတ္ထ စ သဗ္ဗညုတံ ပါပုဏာတီ’’တိ. ‘‘တဒနန္တရာ’’တိ စ အရဟတ္တ မဂ္ဂဝီထိယာစ စတုန္နံ ပစ္စဝေက္ခန ဝါရာနဉ္စ အနန္တရေ ကာလေတိ အတ္ထော. ‘‘နိမိတ္တတ္ထေ’’တိ နိမိတ္တ ဟေတွတ္ထေ. ‘‘ဘုမ္မ’’န္တိ အဋ္ဌကထာသုအာဂတံ သတ္တမီဝိဘတ္တိယာနာမံ. တာသု ဟိ ပစ္စတ္တဝစနံ, ဥပယောဂဝစနံ, ကရဏ ဝစနံ, သမ္ပဒါန ဝစနံ, နိဿက္ကဝစနံ, သာမိဝစနံ, သုမ္မဝစနန္တိ ဧဝံ အနုက္ကမေန သတ္တန္နံ ဝိဘတ္တီနံ နာမာနိ အာဂတာနီတိ.

于巴利(Pāḷi)文中。“于先前未曾听闻之法”(Pubbe ananussutesu dhammesu)：于此生中，于此前未从任何人处听闻过的四圣谛法。于“正等觉”(Abhisambujjhī)一词中，说的是名为正等觉的阿罗汉道智。此智即是一切知智的基础。缘于此，其后即刻生起一切知智，故说“于彼处得一切知”。“其后即刻”(tadanantarā)之义为，于阿罗汉道心路过程及四种省察之后无间之时。“为因相义”(Nimittatthe)是指作为因的意义。“处格”(Bhumma)是义注(aṭṭhakathā)中出现的第七格的名称。于彼等义注中，依次有主格、所用格、工具格、为格、离格、属格、处格等七种格的名称。

‘‘ဒသဗလညာဏေသူ’’တိ ဌာနာဌာန ကောသလ္လညာဏာဒီသု ဒသ ဉာဏဗလေသု. ‘‘ဝသိဘာဝ’’န္တိ ဧတ္ထ အတ္တနော ဝသံ ဝတ္တေတုံ သမတ္ထတာ သင်္ခါတောသတ္တိ ဝိသေသော ဝသောနာမ. ဝသော ဧတဿ အတ္ထီတိ ဝသီ-ဝသိဂဏေဟီတိအာဒီသုဝိယ. ဝသိနော ဘာဝေါ ဝသိဘာဝေါ. တံ ဝသိဘာဝန္တိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘ဝသိဘာဝ’’န္တိ ဣဿရဘာဝန္တိ. ကတ္ထစိ ပန ‘‘ဝသီ’’တိ ဣတ္ထိလိင်္ဂပဒံပိ ဒိဿတိ=တတြိမာ ပဉ္စဝသိယော အာဝဇ္ဇနဝသီသမာပဇ္ဇနဝသီ=တိအာဒီသု.

“于十力智”(Dasabalaññāṇesu)指于处非处智善巧(ṭhānāṭhānakosallaññāṇa)等十种智力。“自在性”(Vasibhāva)于此，其义为：能行使自己权能的一种名为“自在”(vasa)的特殊能力。有自在(vasa)者，是为自在者(vasī)，如“自在群”(vasigaṇa)等。自在者的状态，是为自在性(vasibhāvo)。其义即“自在性”。故说“自在性”即主宰性(issarabhāva)。又于某处，“vasī”一词亦见作阴性词，如“此等五自在”(imā pañca vasiyo)中的“转向自在”(āvajjanavasī)、“入定自在”(samāpajjanavasī)等。

သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓပဒ.

正等觉之语。

၅. အတုလပဒေ[Pg.13]. အနေကေဟိဂုဏပဒေဟိ ပဝတ္တိတာဝန္ဒနာ ‘‘အနေကဂုဏပဒဝိသယာနာမ’’. ‘‘ဣတိကိံဒုတီယေနာ’’တိ ဣတိ တသ္မာ ဒုတီယေန အတုလပဒေန ကိံ ပယောဇနံ အတ္ထီတိ အတ္ထော. ‘‘နန သမတ္ထာ’’တိ နသမတ္ထာ န ဟောတီတိ ယောဇနာ. သမတ္ထာ ဧဝါတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘မတ္တကာရိနော’’တိ ပမာဏကာရိနော. ‘‘ထေရော စ တေသံ အညတရော’’, တသ္မာ မတ္တံ န ကရောတိ, ဒုတီယံ အတုလ ပဒံ အာဟရီတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘အပိစာ’’တိ ကိဉ္စိ ဝတ္တဗ္ဗံ အတ္ထီတိ အတ္ထော. ‘‘နကေဝလံ ဝန္ဒနာယ အန္တရာယနီဝါရဏမေဝ ဣစ္ဆိ တဗ္ဗံ ဟောတီ’’တိ ယောဇနာ. ‘‘ဝန္ဒနာယာ’’တိ ဝန္ဒနာဟေတု. သောပိ ပညာပါဋဝါဒိ အတ္ထော. ‘‘ဂန္ထပါရိသုဒ္ဓိယာ’’တိ ဂန္ထဒေါသာနာမ ပဒဒေါသ ဝါကျဒေါသ အတ္ထဒေါသာဒယော အတ္ထိ. တေဟိ ဒေါသေဟိ ဣမဿ ဂန္ထဿ ပါရိသုဒ္ဓိယာ. ကထံ ပန ဝန္ဒနာယ ပညာပါဋဝါဒိ အတ္ထောသမ္ဘဝတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘အနုဿတိဋ္ဌာနေသူ’’တိအာဒိ. အနုဿတိဋ္ဌာနာနိ နာမ ဗုဒ္ဓ ဓမ္မ သံဃသီလာဒီနိ. စိတ္တသမာဓာနံ အာဝဟတီတိ စိတ္တသမာဓာနာဝဟော. ‘‘တိက္ခာသူရာဟုတွာဝဟတီ’’တိ ဂမ္ဘီရေသု အတ္ထ ဗျဉ္ဇန ပဒေသု အမန္ဒာ ဝိဿဋ္ဌာ ဟုတွာ ဝဟတိ. ‘‘တဒတ္ထာယပီ’’တိ ပညာပါဋဝါဒိ အတ္ထာယပိ. ဂုဏနာမပဒါနံ ဂုဏတ္ထောနာမဝိဂ္ဂဟ ဝါကျေသု ပါကဋော, သိဒ္ဓပဒေသု အပါကဋော. တသ္မာ တာနိ ဝိဂ္ဂဟတ္ထံ အဇာနန္တာနံ သန္တိကေ နာမ မတ္တာနိ သမ္ပဇ္ဇန္တီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ယထာဝုတ္တ ဝစနတ္ထယောဂေပိ…ပေ… ပဝတ္တတ္တာ’’တိ. ‘‘သဘာဝနိရုတ္တိံ ဇာနန္တာန’’န္တိ မာဂဓ ဘာသံ ဇာနန္တာနံ. မာဂဓဘာသာဟိ မူလဘာသာတိ စ အရိယဘာသာတိ စ မာဂဓဘာသာတိ စ ပါဠိဘာသာတိ စ ဓမ္မနိရုတ္တီတိ စ သဘာဝနိရုတ္တီတိ စ ဝုစ္စတိ. ‘‘ဘာဝတ္ထသုည’’န္တိ ဧတ္ထ ဂုဏနာမာနံ ဂုဏတ္ထော ဘာဝတ္ထော နာမ. သော ဧဝသကတ္ထောတိ စ ဝစနတ္ထောတိ စ ဝိဂ္ဂဟတ္ထောတိ စ ဝုစ္စတိ. ကိရိယနာမာဒီသူပိ ဧသေဝနယော. ‘‘သတ္ထူ’’တိ သတ္ထုနော. ‘‘သမညာမတ္တ’’န္တိ နာမသညာမတ္တံ ဘဝိတုံ နာရဟတိ. တထာဟိ အနာထပိဏ္ဍိကောသေဋ္ဌိ ရာဇဂဟံ အနုပတ္တော ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဥပ္ပန္နောတိ သုတွာ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ=ဃောသောပိ ခေါ ဧသောဒုလ္လဘော လောကသ္မိံ ယဒိဒံ ဗုဒ္ဓေါ=တိ. တသ္မာ ဗုဒ္ဓေါတိ နာမံပိ လောကေ မဟန္တံ သုဒုလ္လဘံဂုဏပဒံ ဟောတိ. သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ နာမေဝတ္တဗ္ဗမေဝနတ္ထီတိ. ‘‘သဘာဝနိရုတ္တိံ [Pg.14] အဇာနန္တာနံ ပန ပဒသဟဿံ ဝုစ္စမာနံပီ’’တိ တိဋ္ဌတု ဧကံ အတုလပဒံ, ပဒသဟဿံပိ ဝုစ္စမာနံ သတ္ထုသမညာမတ္တမေဝ သမ္ပဇ္ဇတိ. တာဒိသာဟိ ဇနာ ဣဒံ လောကေ မဟန္တံ ဂုဏပဒန္တိပိ နဇာနန္တိ. ဘာဝတ္ထံ ကိံဇာနိဿန္တိ.

5. 无等之语。由众多功德之语而起的礼敬，名为“以众多功德之语为境”。‘如是，第二个（无等之语）有何用？’此是其义。‘非不能胜任’，即非不能胜任，意谓实能胜任。‘作限量者’，即作权衡者。‘长老亦是其中之一’，因此不作限量，而引出第二个无等之语，此是其意。‘复次’，意谓尚有可说之事。‘非仅应为礼敬而求断除障碍’，此是其句义。‘为礼敬故’，即以礼敬为因。彼亦是智慧敏锐等义。‘为论典清净故’，论典之过失有名为字句过、文句过、义理过等。为使此论典离彼诸过而清净故。然而，礼敬如何能生起智慧敏锐等义呢？此已在‘于随念处’等处说明。随念处者，即佛、法、僧、戒等。能引生心专注，故为“能引生心专注者”。‘变得敏锐勇猛而运行’，即于深奥的义理与文句中，变得不迟钝、明了而运行。‘亦为彼义故’，即亦为智慧敏锐等义故。功德名言之功德义，于分析句中显明，于合成句中则不显明。因此，对于不了解分析义者而言，彼等仅成为名称而已，如‘纵然与所说之文义相应……而转起’所说。‘知自性语者’，即知摩揭陀语(Māgadhabhāsaṃ)者。摩揭陀语亦称根本语、圣语、摩揭陀语、巴利语、法说、自性语。‘实义空’，此处功德名之功德义即是实义。彼亦称自义、文义、分析义。于动名词等亦是此理。‘Satthū’即 satthuno（导师的）之意。‘仅是共称’，即不应仅是名想。譬如给孤独(Anāthapiṇḍika)长者抵达王舍城(Rājagaha)，听闻‘佛陀已出现于世’，便发出感叹语：‘此声在世间实属难得，即所谓“佛陀”。’因此，‘佛陀’此名亦是世间极难得之殊胜功德语。更不必说‘正等觉者’之名了。‘然而，对于不知自性语者，纵然说千言万语’，且不说一个无等之语，纵然说千言万语，也仅成为导师之共称而已。此类人甚至不知此乃世间殊胜功德语，何况能知其实义？

‘‘အတုလော’’တိ အညေန သော အသဒိသောတိ ဝါ, အညော ဝါတေန သဒိသောတဿနတ္ထီတိဝါ, - ဒွိဓာပိအတ္ထောလဗ္ဘတိ. သာဓကဂါထာယံ ‘‘ပဋိပုဂ္ဂလော’’တိ ယုဂဂ္ဂါဟီပုဂ္ဂလော. ကိဉ္စာပိ မက္ခလိ ပူရဏာဒယော ဝိသုံဝိသုံ - အဟံ သဗ္ဗညူ သဗ္ဗဒဿာဝီ - တိစ, အဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ-တိစ ပဋိဇာနန္တာ ယုဂဂ္ဂါဟိနော ဟုတွာ ဝိစရန္တိ. ဓမ္မတော ပန သိနေရု ပဗ္ဗတ ရာဇဿ သန္တိကေ သက္ခရ ကထလာနိဝိယသမ္ပဇ္ဇန္တီတိ. ‘‘အနစ္ဆရိယ’’န္တိ နတာဝ အစ္ဆရိတဗ္ဗံ ဟောတီတိ အတ္ထော. ‘‘ဗုဒ္ဓဘူတဿာ’’တိ ဗုဒ္ဓဘာဝံ ဘူတဿပတ္တဿ. ‘‘ယံ ဗုဒ္ဓ ဘူတဿ အတုလတ္တံ, ဧတံ အနစ္ဆရိယ’’န္တိ ယောဇနာ. ယဒိ စေတံ အနစ္ဆရိယံ ဟောတိ, ကတမံ ပန တာဝ အစ္ဆရိယံ ဘဝတီတိ အာဟ ‘‘သမ္ပတိဇာတဿာ’’တိအာဒိံ. တတ္ထ ‘‘သမ္ပတိဇာတဿာ’’တိ အဇ္ဇေဝဇာတဿပိ အဿ ဘဂဝတော. ကထံ အတုလတာ ပညာယတီတိ အာဟ ‘‘တဒါဟီ’’တိအာဒိံ. ‘‘ဧကင်္ဂဏာနီ’’တိ ဧကတလာနိ. တဒါဟိ ဗောဓိသတ္တဿပုညာနုဘာဝေန အတိမဟန္တော ဩဘာသော ပါတုဗ္ဘဝတိ. = ဥဠာရော ဩဘာသော ပါတုရဟောသိ အတိက္ကမ္မဒေဝါနံ ဒေဝါနုဘာဝ=န္တိဟိ ဝုတ္တံ. တေန ဩဘာသေန ဖရိတာ သဗ္ဗေ ပထဝိ ပဗ္ဗတာဒယော ဇာတိဖလိကက္ခန္ဓာဝိယ သုပ္ပသန္နာ ဟောန္တိ. ဒသသဟဿ စက္ကဝါဠာနိ ဧကတလံ ဟုတွာ ပညာယန္တိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘အနေကာနိ စက္ကဝါဠသဟဿာနိ ဧကင်္ဂဏာနိ အဟေသု’’န္တိ. ‘‘ပရမာယ ပူဇာယာတိ ထုတိမင်္ဂလဝစနပူဇာယ. ‘‘လောကဿာ’’တိ သဗ္ဗ သတ္တလောကတော. ဧဝံ အစ္ဆမ္ဘိ ဝါစံ နိစ္ဆာရေသိ ဓမ္မတာယ သဉ္စောဒိတတ္တာတိ အဓိပ္ပာယော. တတ္ထ ‘‘အစ္ဆမ္ဘိဝါစ’’န္တိ ဝိသာရဒဝါစံ. အာသဘိံ ဝါစန္တိပိ ပါဌော. ဥတ္တမဝါစန္တိ အတ္ထော. ‘‘နိစ္ဆာရေသီ’’တိ ဥဒါဟရတိ. ဣဒမ္ပိ အနစ္ဆရိယံ, အညံ ပိတတော အစ္ဆရိယတရံ အတ္ထီတိ ဒဿေတုံ ‘‘ယဒါပနာ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. ပါရမိတာ ဂုဏေဟိ တေန သဒိသော ကောစိနတ္ထေဝ ထပေတွာ အညေ စ မဟာဗောဓိ သတ္တေတိ အဓိပ္ပာယော[Pg.15]. ‘‘အဿာ’’တိ တေန သဒိသဿ. ‘‘နတ္ထိဘာဝေါ ဒီပေတဗ္ဗော’’တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဒီပေတဗ္ဗော’’တိ ဗုဒ္ဓဝံသပါဠိတော အာဟရိတွာ ဒီပေတဗ္ဗော. ‘‘ကုတောသာဝကဗောဓိသတ္တာနံ သတသဟဿံ သက္ခိဿတီ’’တိ ယောဇနာ. ပါရမိယော ပကာရေနဝိစိနန္တိ ဧတေနာတိ ပါရမိပဝိစယော. ဉာဏံ. တံပနဉာဏံ မဟာဗောဓိသတ္တာနံ ဧဝ ဥပ္ပန္နံ နဟောတိ. ပစ္စေကဗောဓိသတ္တ သာဝကဗောဓိသတ္တာနံပိ ဥပ္ပန္နမေဝ. တဒေဝ စ သဗ္ဗေသံပိ ဗောဓိသတ္တာနံ နိယတဗျာကရဏပ္ပဋိလာဘေ ပဓာနကာရဏန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘သာဝကဗောဓိသတ္တာပီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဗောဓိဝုစ္စတိဝိမောက္ခညာဏံ. အရိယမဂ္ဂဿေတံ နာမံ. ဗောဓိမှိသဇန္တိ လဂ္ဂန္တီတိ ဗောဓိသတ္တာ. ‘‘လဂ္ဂန္တီ’’တိ တပ္ပဋိလာဘတ္ထာယ နိယတ စိတ္တာ ဟောန္တီတိ အတ္ထော. ဗောဓိ အတ္ထာယ ပဋိပန္နာ သတ္တာ ဗောဓိသတ္တာတိပိ ယုဇ္ဇတိ. ဗုဒ္ဓ သုညေပိလောကေ ကမ္မဿကတာဉာဏေ ဌတွာ ဝဋ္ဋဒုက္ခတော မောက္ခဓမ္မပရိယေသိနော သတ္တာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘သမ္ဘာရ ဓမ္မေ’’တိ ဒသဝိဓေ ပါရမိ ဓမ္မေ. ဝဋ္ဋံ အနုသရန္တိ အနုဂစ္ဆန္တီတိ ဝဋ္ဋာနုသာရိနော. ပထဝိယံ ပံသုစုဏ္ဏာနိ ဝိယ ပကတိယာ ဝပုထုဘူတာဇနာတိ ပုထုဇ္ဇနာ. မဟန္တာပုထုဇ္ဇနာတိ မဟာပုထုဇ္ဇနာ. ဝဋ္ဋာနုသာရိနော စ တေ မဟာပုထုဇ္ဇနာစာတိ သမာသော. တေသံ ဘာဝေါတိ ဝိဂ္ဂဟော. အယံ ဘာဝေါယေဝ တေသံ ဘူမီတိ စ ဝုစ္စတိ. အတ္ထတော ပန မောက္ခဓမ္မနိရပေက္ခတာ ဧဝ. အစ္ဆန္ဒိကတာတိပိ ဝုစ္စတိ. ‘‘ဩက္ကန္တာ’’တိ ပဝိဋ္ဌာ. တယောနိယတာ, ဗောဓိသတ္တနိယတော စ စူဠသောတာပန္နနိယတော စ အရိယ သောတာပန္နနိယတော စ. တတ္ထ ဗောဓိသတ္တနိယတော ဗောဓိသမ္ဘာရဗလေန သိဒ္ဓေါ. စူဠသောတာပန္န နိယတော ပစ္စယာကာရာနုဗောဓညာဏဗလေန. အရိယသောတာပန္န နိယတော သောတာပတ္တိ မဂ္ဂညာဏ ဗလေန. တေသု ဗောဓိသတ္တနိယတော ဣဓ အဓိပ္ပေတောတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဧကေန ပရိယာယေနာ’’တိအာဒိ. ဝတ္တဗ္ဗမေဝနတ္ထိတေသံ ဒွိန္နံ ဗောဓိသတ္တာနံ ပါရမိ ပဝိစယညာဏ သမ္ပတ္တိယာ ဝိနာ နိယတဗျာကရဏ လာဘာ သင်္ကာယ ဧဝ အဘာဝတောတိ အဓိပ္ပာယော.

“无等”，即彼与他人无有相似，或他人无有与彼相似者，此二义皆可得。在证成偈中，“对手人”(paṭipuggalo)即是匹敌之人。纵然末伽梨(Makkhali)、富兰那(Pūraṇa)等各自宣称“我是一切知者、一切见者”、“我是正等觉者”，而以匹敌者之姿游行于世。然而，就法而言，彼等犹如须弥山王旁之碎石沙砾。“不足为奇”，意谓尚不值得惊奇。“成佛者”，即已成就佛果者。“佛陀之无等性，此不足为奇”，此是其句义。若此不足为奇，那么何者方为奇特呢？故说“初生时”等。其中“初生时”，即指此世尊刚诞生之时。如何显示其无等性呢？故说“彼时”等。“一平面”，即一平面。当时，由于菩萨的福德威力，极大的光明显现。如经所说：“殊胜光明出现，超越诸天之天威。”彼光明遍布一切大地、山岳等，犹如纯净的水晶般清净明亮。十千轮围世界显现为一平面。因此说：“无数轮围世界，成为一平面。”“以最上供养”，即以赞叹吉祥语之供养。“世间”，即一切有情世间。如是，彼发出无畏语，意谓由法性所促。其中“无畏语”，即自信语。亦有“牛王语”之异文，意谓最上语。“发出”，即宣说。此亦不足为奇，为显示尚有比此更奇特者，故开始说“当……”等。在波罗蜜功德上，除了其他大菩萨外，无有任何与彼相似者，此是其意。“于彼”，意即与彼相似者。“应显示其不存在”，此是其关联。而“应予显示”，即应从《佛史》(Buddhavaṃsa)中引出并显示。“十万声闻菩萨如何能及？”此是其句义。以此方式观察诸波罗蜜，故名波罗蜜观察智(pāramipavicayañāṇa)。然而，此智并非仅生起于大菩萨。辟支菩萨(paccekabodhisatta)、声闻菩萨(sāvakabodhisatta)亦已生起此智。为显示此智乃一切菩萨获得决定授记(niyatabyākaraṇa)之主要原因，故说“声闻菩萨亦”等。其中，“菩提”指解脱智。此乃圣道之名。于菩提心生爱著、欣求者，故名菩萨。“欣求”，意谓为获得彼（菩提）而心意决定。亦可解释为“为菩提之义利而行道之有情，故名菩萨”。即使世间无佛，有情依止业自性智(kammassakatāñāṇa)，为脱离轮回苦而寻求解脱法，此是其义。“资粮法”，即十种波罗蜜法。随顺轮回者，故名随轮回者。犹如地上尘土般自然众多之人，故名凡夫(puthujjana)。广大之凡夫，故名大凡夫。彼等随轮回者与大凡夫，此是复合词。彼等之状态，此是其分解。此状态亦称彼等之境地。然而，就义理而言，即是不希求解脱法。亦称无欲性。“已入”，即已进入。决定者(niyata)有三：菩萨决定、小须陀洹决定、圣须陀洹决定。其中，菩萨决定是由菩提资粮力所成就。小须陀洹决定是由缘起观智力所成就。圣须陀洹决定是由须陀洹道智力所成就。其中，此处所指乃菩萨决定，故说“以一义门”等。无需赘言，对彼二种菩萨而言，若无波罗蜜观察智之成就，则绝无可能获得决定授记，此是其意。

ပဒသိဒ္ဓိဝိစာရေယံ ဝုတ္တံ ဝိဘာဝနိယံ=တုလာယသမိတောတုလျော. တုလျော ဧဝ တုလောယကာရ လောပဝသေနာ=တိ. တံသန္ဓာယ ‘‘ယ ကာရဿဝါဝသေနာ’’တိ [Pg.16] ဝုတ္တံ. ယဉ္စဝုတ္တံ တတ္ထေဝ=အထဝါသမီတတ္ထေ အကာရပစ္စယဝသေန တုလာယသမီတောတုလော=တိ. တံ သန္ဓာယ ‘‘အကာရဿဝါဝသေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ‘‘တုလာယာ’’တိ လောကေ ဓာရဏတုလာသဒိသာယ ပညာယာတိ အတ္ထော. ‘‘သမီတော’’တိ သမံ ကတော. နဟိ တုလသဒ္ဒေါ ဘဝိတုံ နယုတ္တော. ယုတ္တော ဧဝါတိ အဓိပ္ပာယော. ကထံ ဝိညာယတီတိ အာဟ ‘‘တုလယိတု’’န္တိအာဒိံ. တတ္ထဟိ ‘‘တုလယိတုံ အသက္ကုဏေယျော’’တိဝစနေန တဿကမ္မသာဓနတ္တံဒဿေတိ. ‘‘ကမ္မသာဓနေနေဝါ’’တိ ပုဗ္ဗေ-တုလယိတဗ္ဗော အညေန သဟ ပမိတဗ္ဗောတိ တုလောတိ ဧဝံ ဣဓဝုတ္တေန ကမ္မ သာဓန ဝစနတ္ထေနေဝ. ‘‘တဒတ္ထသိဒ္ဓိတော’’တိ တဿ ဝိဘာဝနိယံ ဝုတ္တဿ ဒုဝိဓဿ အတ္ထဿ သိဒ္ဓိတော. ‘‘တတော’’တိ တုလသဒ္ဒတော. စိန္တာယ ကိံ ပယောဇနံ အတ္ထိ. နတ္ထိယေဝါတိ အဓိပ္ပာယော. ဝဒတိ သီလေနာတိ ဝတ္တာ. ဝါဒီ ပုဂ္ဂလော. ဝတ္တုနော ဣစ္ဆာဝတ္တိစ္ဆာ. ဝတ္တုံ ဣစ္ဆာဝတ္တိစ္ဆာတိပိဝဒန္တိ. ဝတ္တိစ္ဆံ အနုဂတော သမ္မုတိ သင်္ကေတဝေါဟာရ သိဒ္ဓတ္တာတိ သမာသော. ‘‘ဧတ’’န္တိ ဧတံ ဒွိဓာသိဒ္ဓဝစနံ. ‘‘စေ’’တိ စေဝဒေယျ. ‘‘နာ’’တိ နယုတ္တံ. ‘‘ယထာသုတ’’န္တိ တုလ ဣတိ သုတံ. ‘‘ယုတ္တ’’န္တိ ယထာသုတ နိယာမေနေဝ ယုတ္တံ ဝဇ္ဇေတွာ. ‘‘အဿုတဿာ’’တိ ဓာရဏတုလာပရိယာယဿ ဣတ္ထိလိင်္ဂတုလာသဒ္ဒဿ. တတောယေဝယကာရ ယုတ္တဿတုလျသဒ္ဒဿ စ အဿုတဿ. ဣတ္ထိလိင်္ဂေသတိ, တတောပိ ဧကော အကာရောတိ ကတွာ သမီတတ္ထေ ဒုတီယော တဒ္ဓိတ အကာရောပိ အဿုတောယေဝနာမဟောတိ. ‘‘ပရိကပ္ပနာယာ’’တိ ပရိကပ္ပေတွာ ကထနာယ. ပယောဇနာဘာဝတော န ယုတ္တန္တိသမ္ဗန္ဓော. အတုလပဒံ.

在《辨析》(Vibhāvanī)中说：“tulāyasamitotulyo”，意为“与秤相等者”。“tulyo”即“tulo”，这是通过省略“y”字母而成的。因此说“通过省略y字母”。又在彼处说：“或者，在‘相等’的意义上，通过添加后缀‘a’，由‘tulāya samīto’形成‘tulo’。”为此说“通过添加a字母”。其中，“tulāyā”意为：以世间如同持衡(dhāraṇatulā)般的智慧。“samīto”意为“被等同”。“tula”一词并非不可用，其意即为“实为可用”。‘如何得知？’答曰：由“tulayituṃ”等词可知。于此，以“tulayituṃ asakkuṇeyyo”(无法衡量)一语，显示其为业格构词(kamma-sādhana)。“仅以业格构词”是指，仅凭此处所说业格构词之义，如同先前所说“tulo，即应与他者一起被衡量者(tulayitabbo aññena saha pamitabbo)”。“tadatthasiddhito”(其义成立故)是指，通过《辨析》中所说的两种意义的成立。“tato”指从“tula”一词。思虑何益？其意为：实无用处。依习性而言说者，是为“vattā”(说者)。“vādī”(论者)即是个人(puggala)。说者之欲为“vatticchā”(说欲)。亦说“欲说”(vattuṃ icchā)为“vatticchā”。此为复合词(samāso)，意为“随顺说欲”，其成立是由于世俗约定(sammuti-saṅketa-vohāra)之故。“etaṃ”(此)指此两种已成立之说。“ce”是“ce vadeyya”(倘若说)。“na”是“na yuttaṃ”(不适合)。“yathāsutaṃ”(如所闻)是指如所听闻的“tula”。“yuttaṃ”(适合)是指应舍离那仅依所闻规则而成的“适合”。“assutassa”(未闻者)是指未曾听闻作为“持衡”(dhāraṇatulā)同义词的阴性词“tulā”，以及由其派生且与字母“y”相关的“tulya”一词。若是在阴性词中，认为还有一个“a”，那么在“相等”(samīta)的意义上，第二个作为派生词(taddhita)的“a”也确实是未曾听闻的。“parikappanāyā”(以臆测)是指通过推测而说。其关联为：因无益处，故不适合。atulapadaṃ (无等之词)。

၆. ဧဝံ ဒွိန္နံ ပဒါနံ ပဒတ္ထ သံဝဏ္ဏနံ ကတွာ ဣဒါနိ တေသံယေဝ အတ္ထုဒ္ဓါရသံဝဏ္ဏနံ ကရောန္တော ‘‘ဣမေဟိ ပနာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ‘‘သမ္ပဒါ’’တိ သမ္ပတ္တိယော. ‘‘ဗောဓိသမ္ဘာရသမ္ဘရဏံ နာမ’’ သမတိံ သပါရမီနံ ပရိပူရဏံ. ‘‘မဟာဝဇိရညာဏ’’န္တိ ဘဂဝတော အာသဝက္ခယညာဏမ္ပိ ဝုစ္စတိ. တဿ ပုဗ္ဗဘာဂေ ဗုဒ္ဓဘာဝတ္ထာယ အနုပဒဓမ္မဝိပဿနာဝသေန ဆတ္တိံသ ကောဋိ သတသဟဿ သင်္ခါနံ ဒေဝသိကံ ဝဠဉ္ဇနကပ္ဖလသမာပတ္တီနံ ပုဗ္ဗဘာဂ ဝိပဿနာဉာဏမ္ပိ မဟာဝဇိရညာဏန္တိ [Pg.17] ဝုစ္စတိ. သဗ္ဗမ္ပေတံ မဟာဋီကာယံ ဝုတ္တံ. ‘‘မဟာဗောဓိယာ’’တိ သဗ္ဗညု ဗုဒ္ဓါနံ အဘိသမ္ဗောဓိ သင်္ခါတဿ အဂ္ဂမဂ္ဂညာဏဿ. ပဟိယျန္တိ ပဟာတဗ္ဗာ ဓမ္မာ ဧတေနာတိ ပဟာနံ. ပဇဟန္တိ ပဟာတဗ္ဗေဓမ္မေဧတေနာတိဝါ ပဟာနန္တိ ကတွာ တံ အဂ္ဂမဂ္ဂညာဏမ္ပိတံ ဝိပဿနာဉာဏမ္ပိ ပဟာနန္တိ ဝုစ္စတီတိ ဣမိနာ အဓိပ္ပာယေန ‘‘ပဟာနသမ္ပဒါယံ ဝါ သာ သင်္ဂဟိတာ’’တိ ဝုတ္တံ. ပဉ္စသီလာနိ. ပါဏာတိပါတဿ ပဟာနံသီလံ, ဝေရမဏိသီလံ, စေတသိကံသီလံ, သံဝရောသီလံ, အဝီတိက္ကမောသိလန္တိအာဒီသုဝိယ ဧတ္ထဟိ ပဟာနသီလံ နာမ ယထာ ဝုတ္တေန အတ္ထေန ဝေရမဏိသီလမေဝါတိ ယုဇ္ဇတိ. ပဟာနံ နာမ ကောစိဓမ္မော နဟောတီတိ အဓိပ္ပာယေ ပန သတိပဟာန သီသေန ပဟာနသာဓကံ တဒေဝဉာဏဒွယံ ဥပစာရေနပဟာနန္တိ ဂဟေတဗ္ဗံ. ဣတရထာ ပဟာနသမ္ပဒါ နာမ အသာရာ အဖလာတိ အာပဇ္ဇေယျာတိ. ပစ္စေကဗုဒ္ဓ ဗုဒ္ဓသာဝကာ ကိလေသေ ပဇဟန္တာပိ ဝါသနာယ သဟ အပ္ပဇဟနတော စိတ္တ သန္တာနေ မောဟဝါသနာယ ဝိဇ္ဇမာနတ္တာ သဗ္ဗညု ဘာဝံ နဂစ္ဆန္တိ. တသ္မာ ယထာတေသံ ကိလေသပ္ပဟာနံ ပဟာနသမ္ပဒါ နာမ နဟောတိ. နတထာသဗ္ဗညုဗုဒ္ဓါနန္တိ အာဟ ‘‘သဟဝါသနာယာ’’တိအာဒိံ. ဝိဘာဝနိယံဉာဏသမ္ပဒါ ပထမံ ဝုတ္တာ. တတော ပဟာန သမ္ပဒါ. ဋီကာယံ ပန ပဟာနသမ္ပဒါ ပထမံ ဝုတ္တာ. တတော အဓိဂမ သမ္ပဒါနာမ ဝုတ္တာ. တတော ဉာဏသမ္ပဒါ. ပဟာနသမ္ပဒါယဉ္စ အဂ္ဂမဂ္ဂညာဏံ ဒဿိတံ. အဓိဂမ သမ္ပဒါတိ စ သဗ္ဗညုတညာဏပ္ပဋိလာဘော ဝုတ္တော. ဉာဏသမ္ပဒါယမ္ပန တေဟိ ဒွီဟိ ဉာဏေဟိ အဝသေသာနိဒသဗလညာဏာဒီနိသဗ္ဗညာဏာနိဒဿိတာနိ. ဣဓပိ ဋီကာနယမေဝ သမ္ဘာဝေန္တော ‘‘ပဟာနသမ္ပဒါယေဝပနာ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘သဗ္ဗညုတညာဏပ္ပဒဋ္ဌာန’’န္တိ သဗ္ဗညုတညာဏဿပဒဋ္ဌာနံ, အာသန္န ကာရဏံ. ‘‘န ဟိ မဂ္ဂညာဏတော အညာ ပဟာနသမ္ပဒါနာမ အတ္ထိ’’. ပရမတ္ထတော နတ္ထီတိ အဓိပ္ပာယော. ဣဒဉ္စ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ=ပဟာနန္တိ ကောစိ ဓမ္မောနာမ နတ္ထိ အညတြ ဝုတ္တပ္ပကာရာနံ ပါဏာတိပါတာဒီနံ အနုပ္ပာဒမတ္တတော=တိ အာဂတတ္တာ ဝုတ္တံ. ပဟာယကဓမ္မသမာဒါနေန ပန ပဟာတဗ္ဗ ဓမ္မာနံ အနုပ္ပာဒေါ နာမ ဧကောပဏီတ ဓမ္မောဟောတိ. ဧကံ သန္တိ ပဒံ ဟောတိ. တထာဟိ ဝုတ္တံ ပဋိသမ္ဘိဒါ မဂ္ဂေ=ဥပ္ပာဒေါ ဘယံ[Pg.18], အနုပ္ပာဒေါ ခေမန္တိ သန္တိပဒေ ဉာဏံ. ပဝတ္တိ ဘယံ, အပ္ပဝတ္တိ ခေမန္တိ သန္တိပဒေဉာဏ=န္တိ. တဒင်္ဂပ္ပဟာနံ ပနတဒင်္ဂအနုပ္ပာဒေါ နာမ. ဝိက္ခမ္ဘနပ္ပဟာနံ ဝိက္ခမ္ဘန အနုပ္ပာဒေါ နာမ. သမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနံ သမုစ္ဆေဒ အနုပ္ပာဒေါ နာမာတိ ဝတ္တဗ္ဗံ. ဣဓ ပန အနုပ္ပာဒ သမ္ပာပကံ ဝိပဿနာ ဉာဏဉ္စ မဂ္ဂညာဏဉ္စ ဥပစာရေန ပဟာနန္တိ အဓိပ္ပေတံ. ကသ္မာ, ဥပရိဉာဏ သမ္ပဒါဒီနံ ပစ္စယတ္တာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘သမ္ပဒါသင်္ကရော’’တိ သမ္ပဒါသမ္ဘေဒေါ, သမ္ပဒါသမ္မိဿော. ‘‘ဉာယာဂတ’’န္တိ ယုတ္တိတော အာဂတံ. ‘‘သီလာဒိဂုဏေဟီ’’တိ သီလ သမာဓိ ပညာ ဝိမုတ္တိ ဝိမုတ္တိညာဏဒဿန ဂုဏေဟိ. ‘‘ဣဒ္ဓိဓမ္မေဟီ’’တိ ဣဒ္ဓိဝိဓာဘိညာဒီဟိ ဣဒ္ဓိဂုဏေဟိ. ‘‘လက္ခဏာနုဗျဉ္ဇနပ္ပဋိမဏ္ဍိတဿာ’’တိ ဒွတ္တိံသ မဟာပုရိသလက္ခဏေဟိ စ အသီတိ ခုဒ္ဒကလက္ခဏေဟိ စ ပဋိမဏ္ဍိတဿ. ‘‘အာသယော’’တိ စိတ္တ သန္တာနေ အဓိသယိတော ဣစ္ဆာဝိသေသော. ‘‘အဇ္ဈာသယဿာ’’တိ အလောဘဇ္ဈာသယာဒိကဿအဇ္ဈာသယဿ. ‘‘ဥဠာရတာ’’တိ ပဏီတတာ. ‘‘ဟိတဇ္ဈာသယတာ’’တိဟိတကာမတာ. အပရိပါက ဂတိန္ဒြိယာနံ သတ္တာနံ ဣန္ဒြိယပရိပါကကာလာဂမနဉ္စ ဧတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗံ. ‘‘အဘိညာတာန’’န္တိ အတိပါကဋာနံ. ‘‘ဒွေပဟာနသမ္ပဒါ’’တိ ဒွေပဟာန သမ္ပဒါ ဉာဏသမ္ပဒါ. သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓပဒေ. ‘‘သာမံ သစ္စာနိ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈီ’’တိ ဧတ္ထ အဘိသမ္ဗောဓိသင်္ခါတံ အဂ္ဂမဂ္ဂညာဏံ ဂဟိတံ. တဉ္စ ပဟာနကိစ္စပ္ပဓာနံ ဟောတိ. ‘‘တတ္ထ စ သဗ္ဗညုတံ ပတ္တော’’တိ ဧတ္ထ သဗ္ဗညုတညာဏံ. ‘‘ဗလေသု စ ဝသိဘာဝ’’န္တိ ဧတ္ထ ဒသဗလညာဏာနိ ဂဟိတာနိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဒွေ…ပေ… သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓပဒေနဝိဘာဝိတာ’’တိ.

6. 如是释义二词之词义后，今为释义其义理，故说“于此等中”等语。其中“圆满”即成就。“菩提资粮积聚”，谓圆满三十波罗蜜。“大金刚智”亦称世尊之漏尽智。于此智之前分，为成佛故，以随法观之方式，每日修习三十六万亿之日用果定，其前分观智亦称大金刚智。此一切皆于《大复注》(Mahāṭīkā)说。“大菩提”，谓一切知佛之无上正觉，即最胜道智。应断之法以此而断，故名“断”。或应断之法以此而舍，故名“断”。依此意趣，彼最胜道智及观智亦称“断”，故说“或摄于断圆满中”。五戒。如在断戒、离戒、心所戒、律仪戒、不越犯戒等中，此处所谓“断戒”，依所说之义，即是离戒，此为恰当。若以“断”并非某个法之意趣，则当以“断”为名，将能成就断除的彼二智，以譬喻的方式理解为“断”。否则，所谓断圆满便成无实无果。独觉佛及佛声闻弟子虽断烦恼，然因未能连同习气一起断除，心相续中仍有痴习存在，故不能证得一切知性。是故彼等之烦恼断，不得名为断圆满。一切知佛则不然，故说“连同习气”等语。于《阐明》(Vibhāvinī)中，智圆满最初说，其次说断圆满。然于《复注》(Ṭīkā)中，则先说断圆满，其次说证圆满，后说智圆满。于断圆满中，显示最胜道智；证圆满，谓获得一切知智；然于智圆满中，则以此二智含摄其余十力智等一切智。此处亦依《复注》之理趣，故说“断圆满中即包含”等语。“一切知智之近因”，谓一切知智之立足处，近因。“实则除道智外，更无他法可名为断圆满。”此就胜义而言。此亦如《清净道论》(Visuddhimagga)所说：“所谓断，除所说之离杀生等不生起外，实无他法。”然以受持能断之法，令所断之法不生，实为一殊胜之法，为一安稳之境。如《无碍解道》(Paṭisambhidāmagga)所言：“生起是怖畏，不生是安稳——此即安稳境智；流转是怖畏，不流转是安稳——此即安稳境智”。彼分断，谓彼分不生。镇伏断，谓镇伏不生。究竟断，谓究竟不生。然此处，能导致不生的观智与道智，以譬喻的方式意指为“断”。何故？当知其为后继的智圆满等之缘故。“圆满混淆”，谓圆满之混杂，圆满之混合。“如理而至”，谓依理而至。“戒等功德”，谓戒、定、慧、解脱、解脱知见等功德。“神通法”，谓神变、神通等神德。“相好庄严”，谓以三十二大丈夫相及八十随形好所庄严。“意乐”，谓于心相续中潜在的特殊意欲。“志趣”，谓无贪等志趣。“崇高性”，谓殊胜性。“利他意乐”，谓利益之欲求。此处亦应说，诸根未熟有情，待其诸根成熟之时到来。“遍知者”，谓极显明者。“二圆满”，谓断圆满与智圆满。于“正等觉”之句中，“自证诸谛”，此处取名为正觉之最胜道智。彼亦以断除为主要作用。“于彼证得一切知”，此处指一切知智。“于诸力得自在”，此处指十力智。故说“二种……由正等觉之句所显明”。

သမ္ပဒါနိဋ္ဌိတာ.

圆满释义终。

၇. သသဒ္ဓမ္မဂဏုတ္တမပဒေ. ယထာ=သသံဃံလောကနာယကံ နမဿိဿံ=တိ ဧတ္ထသဟသဒ္ဒဿ သမဝါယတ္ထတ္တာ အဟံလောကနာယကဉ္စ သံဃဉ္စ နမဿိဿန္တိ ဧဝံ သမဝါယတ္ထော ဝိညာယတိ. တထာ ဣဓပိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဉ္စသဒ္ဓမ္မဉ္စ ဂဏုတ္တမဉ္စ အဘိဝါဒိယာမီတိ ဧဝံ ကိရိယာသမဝါယတ္ထော သဟသဒ္ဒေန ဒီပိတောတိ ဒဿေတုံ ‘‘ဒူရတောဟံ…ပေ… ဧဝမိဒံ ဒဋ္ဌဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ဣဒ’’န္တိ သသဒ္ဓမ္မဂဏုတ္တမပဒံ. ဧတ္ထ [Pg.19] စ‘‘သမဝါယော’’တိ ဒွိန္နံ တိဏ္ဏံ ဗဟူနံ ဝါ အတ္ထာနံ ဧကသ္မိံ ဒဗ္ဗေဝါ ဂုဏေဝါကိရိယာယဝါသမံ အဝေစ္စ အယနံပဝတ္တနံ သမဝါယော. ပစ္စာနုတာပ ပစ္စာနုမောဒနာဒိဌာနေသု=အဟံ ပုဗ္ဗေဒါနံ နဒဒိဿံ, သီလံ နရက္ခိဿံ. - အနေကဇာတိ သံသာရံ သန္ဓာဝိဿ=န္တိအာဒိနာ အတီတေပိကာလေ အနာဂတဝစနံ ပယုဇ္ဇတီတိ အာဟ ‘‘နမဿိဿ’’န္တိ နမဿိံတိ. ‘‘ဂုဏီဘူတာန’’န္တိ သမာသပဒေ ဝိသေသနဘူတာနံ, အပ္ပဓာနဘူတာနန္တိ အတ္ထော. အဗ္ဘူတ တဗ္ဘာဝေစာယံ ဤကာရော. ယထာ, ကာကော သေတီ ဘဝတိ, ဗကော ကဏှီဘဝတီတိ. ဧတ္ထ စ ‘‘သေတီ ဘဝတီ’’တိ အသေတပုဗ္ဗော သေတောဘဝတိ. ‘‘ကဏှီဘဝတီ’’တိ အကဏှပုဗ္ဗော ကဏှောဘဝတီတိ အတ္ထော. တထာ ဣဓပိ. ဗုဒ္ဓံ ဓမ္မဉ္စ သံဃဉ္စဝန္ဒိတွာ-တိအာဒီသု ဝိသုံဝိသုံ ပဓာနတ္တာ အဂုဏဘူတာပိ ဓမ္မသံဃာ ဣဓသမာသပဒေ အညပဒတ္ထဿဂုဏဘူတာဟောန္တိ. အယံ အဗ္ဘူတတဗ္ဘာဝတ္ထော နာမ. ‘‘အဘိဝါဒိတဘာဝေါ’’တိ ဝုတ္တေ တပစ္စယဿ ဗဟုလံ အတီတကာလဝိသယတ္တာ ပုဗ္ဗေဂန္ထာရမ္ဘကာလေ ဓမ္မ သံဃာနံပိ ထေရဿ ဝန္ဒနာသိဒ္ဓိ ဒဿိတာ ဟောတိ. ‘‘အဘိဝါဒေတဗ္ဗ ဘာဝေါ’’တိ ဝုတ္တေပန တဗ္ဗပစ္စယဿကာလသာမညဝိသယတ္တာန တထာ ဒဿိတာ ဟောတိ. ဒါနံ ဒါတဗ္ဗံ, သီလံ ရက္ခိတဗ္ဗန္တိအာဒီသု ဝိယ ဓမ္မသံဃာနာမသဗ္ဗကာလံပိ အဘိဝါဒေတဗ္ဗာတိ. ဧဝံ ဓမ္မသံဃာနံ သဗ္ဗကာလံပိ အဘိဝါဒနာရဟဂုဏော ဧဝ ဒဿိတောတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘တတ္ထာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ, ‘‘အဘိဝါဒန’’န္တိ ဣဒံ ကိရိယာသမဝါယဒဿနတော ဝုတ္တံ. ကာလဝိသေသံ ပန နဒီပေတိယေဝ. ‘‘အတ္တနော နိဒဿနေနာ’’တိ သပုတ္တဒါရော အာဂတောတိ အတ္တနာ နီဟရိတွာ ဒဿိတေန ပယောဂေန. သောဟိ ပယောဂေါ ကိရိယာ သမဝါယဿေဝ. နဂုဏသမဝါယဿာတိ. ဧတ္ထ စ ထေရဿ ဝန္ဒနာဝစနေ ထေရော ဣမေဟိ ယေဝပဒေဟိ ရတနတ္တယံတီဟိဒွါရေ ဟိဝန္ဒတီတိ ဂဟေတွာ ‘‘အဘိဝါဒိယာ’’တိ ဧတ္ထ အဘိဝါဒိယာဓီတိ စ အတ္ထံ နီဟရန္တိ. အပ္ပဓာန ကိရိယာပဒေ ပန တဒတ္ထ နီဟရဏံ အသမ္ဘာဝေန္တော ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ‘‘အပိစာ’’တိ ကိဉ္စိ ဝတ္တဗ္ဗံ အတ္ထီတိ အတ္ထဇောတနေ အယံ နိပါတသမုဒယော. ‘‘ဂန္ထပ္ပဋိညာယာ’’တိ ဂန္ထပ္ပဋိညာဝစနေန. ‘‘သဟဃဋေတွာ’’တိ ဧကတော သမ္ဗန္ဓိတွာ.

7. 关于“具正法与最胜僧伽”(sasaddhammagaṇuttama)一词。犹如在“我将礼敬世间导师及僧团”(sasaṅghaṃ lokanāyakaṃ namassissaṃ)一句中，因“与”(sa)字有集合之义，故知为“我将礼敬世间导师与僧团”。同样，此处为显示“我顶礼正等觉者、正法与最胜僧伽”是通过“与”(sa)字表明行为的集合，故说“我自远方来……应如是见”。此“这”(idaṃ)即指“具正法与最胜僧伽”一词。此处，“集合”(samavāyo)是指二、三或众多事义，于同一体、德或行中平等无间地发生作用。在追悔、随喜等处，过去时也使用未来时态的词语，如“我过去不曾布施”、“不曾持戒”、“我曾于多生轮回中流转”等，故说“我将礼敬”(namassissaṃ)即是“我曾礼敬”(namassiṃ)之义。“已成附属”(guṇībhūtānaṃ)意为在复合词中已成修饰、非主要的部分。此“ī”音是用于“非曾有转成”(abbhūtatabbhāva)之义。譬如：乌鸦变白，白鹭变黑。此处“变白”意为先前非白而成为白，“变黑”意为先前非黑而成为黑。此处亦然。在“礼敬佛、法、僧”等句中，法与僧各自是主要部分，并非附属，但在此复合词中，则成为另一词义的附属。这即是“非曾有转成”之义。若说“已被顶礼的状态”(abhivāditabhāvo)，因“ta”词尾多用于过去时，故显示长老在造论之初对法与僧的礼敬已经完成。若说“应被顶礼的状态”(abhivādetabbabhāvo)，因“tabba”词尾通用于一般时间，则不作如是显示。犹如“应行布施，应护持戒”等，法与僧在一切时都应被顶礼。为显示法与僧在一切时都具有堪受顶礼之德，故说“于此”等。其中，“顶礼”(abhivādanaṃ)是为了显示行为的集合而说，并未指明特定的时间。“以自身的例子”(attano nidassanena)是指如“携妻带子而来”这样，以自身所展示的用法。此用法仅属行为的集合，非德的集合。此处，就长老的礼敬语而言，有人认为长老即以此等文句，通过三门礼敬三宝，故从“顶礼”(abhivādiyā)一词中，引申出“我顶礼”(abhivādiyāmi)之义。但（作者）认为在非主要的动词中不可能引申出此义，故说“再者”(apicā)等。此处，“再者”(apicā)这一组不变词，用于阐明“尚有所说”之义。“依本论的誓言”(ganthappaṭiññāya)即依本论宗旨之语。“与……结合”(sahaghaṭetvā)即合为一体、相互关联。

ဝစနတ္ထေ[Pg.20]. သဓနော ပုရိသော, ဓနဝါပုရိသော-တိ အာဒယော သမာသတဒ္ဓိတသဒ္ဒါ ယေဘူယျေန အတိဿယတ္ထ ဒီပကာ ဟောန္တိ. နဟိ အပ္ပကေန ဓနေန တထာ ဝေါဟရန္တိ. တသ္မာ ဣဓာပိ တထာ ရူပံ အတိဿယတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘အတ္တနာနိမ္မိတေန…ပေ… သရဏဘူတေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ, ‘‘အတ္တနာနိမ္မိတေနာ’’တိ အတ္တနာ ဥပ္ပာဒိတေန. ‘‘နဟီ’’တိအာဒိနာ တဒတ္ထမေဝ ဗျတိရေကတော ဝိဝရတိ. တတ္ထ, ‘‘ပရနိမ္မိတေနာ’’တိ ဗုဒ္ဓနိမ္မိတေနာတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘တထာ ထောမန’’န္တိ သသဒ္ဓမ္မ ဂဏုတ္တမန္တိ ထောမနံ. ‘‘ဣဒံပီ’’တိ ဒုတီယတ္ထ သမ္ပိဏ္ဍနေ အယံပိကာရော. နကေဝလံ ပုရိမပဒဒွယမေဝ သတ္ထု အသာဓာရဏဂုဏပဒံ ဟောတိ. အထ ခေါ ဣဒံပိ ပဒံ သတ္ထု ပစ္စေကဗုဒ္ဓါဒီဟိ အသာဓာရဏ ပဒမေဝဟောတီတိ ယောဇနာ.

就词义而言。“有财之人”(sadhano puriso)、“富人”(dhanavā puriso)等复合词与派生词，通常都表示卓越之义。人们不会因少量财富而如此称呼。因此，此处为显示此等卓越之义，而说“由自所造……乃至……已成归处”。其中，“由自所造”(attanā nimmitena)意为由自己所生。以“非”(na hi)等词，从反面阐明此义。其中，“由他所造”(paranimmitena)意指由佛陀所造。“如是赞叹”(tathā thomanaṃ)即是“具正法与最胜僧伽”(sasaddhammagaṇuttamaṃ)的赞叹。“此亦”(idaṃpi)中的“亦”(pi)字，是用于总括第二义。不仅前两个词是导师特有的功德之词，此词亦是导师区别于独觉佛(paccekabuddha)等的不共功德之词，应如是连结理解。

ဓမ္မဝစနတ္ထေ. ‘‘ဓာရေတီ’’တိ ဝဟတိ. ဂါထာယံ ‘‘ရက္ခတီ’’တိ အပါယာဒိဒုက္ခတောရက္ခတိ. ‘‘ယေသ’’န္တိ ကိလေသာနံ. ‘‘ဣမသ္မိံ အတ္ထေ’’တိ ကိလေသသမုစ္ဆိန္ဒနသင်္ခါတေ ဓာရဏတ္ထေ. ‘‘နိဗ္ဗာနဉ္စနိပ္ပရိယာယတော ဓမ္မော နာမာ’’တိ ကသ္မာ ဝုတ္တံ, နနု နိဿရဏပ္ပဟာနမေဝ နိဗ္ဗာနဿ ကိစ္စံ, ဣဒဉ္စ သမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနန္တိ စောဒနံ ပရိဟရန္တော ‘‘အရိယမဂ္ဂါဟီ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘နိဗ္ဗာနေန သဟေဝ ဟုတွာ’’တိ အာရမ္မဏာဓိပတိဘူတံ အာရမ္မဏူ ပနိဿယဘူတဉ္စ နိဗ္ဗာနံ အတ္တနော ပတိဋ္ဌံ ကတွာတိ အဓိပ္ပာယော. အပိစ, သမုစ္ဆေဒေါတိ စ နိဿရဏန္တိ စ အတ္ထတော သမာနဂတိကံ ဟောတိ. တသ္မာ နိဿရဏံပိ မုချဓာရဏ မေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. နိဿရဏမေဝဝါ ပဓာနဓာရဏန္တိ ပိယုဇ္ဇတိယေဝ. ‘‘ဓာရဏူပါယောယေဝဟောတိ’’. နမုချဓာရဏံ. ကသ္မာ, သမုစ္ဆေဒ ကိစ္စာဘာဝတော. ‘‘ဧတေပဉ္စ ပရိယာယဓမ္မာယေဝ’’. ကသ္မာ, နိဗ္ဗာနဿဝိယမဂ္ဂါနံ သမုစ္ဆေဒ ကိစ္စေ အသဟာယတ္တာတိ. ဧတ္ထ စ ‘‘သာမညပ္ဖလာနီ’’တိ သမဏဿ ဘာဝေါ သာမညံ. အရိယမဂ္ဂဿေတံ နာမံ. သာမညဿဖလံ သာမညပ္ဖလံ. ဒုတီယဝိကပ္ပေ အကိစ္စ ပစ္စယဘူတာပိ ကေစိကိတကပစ္စယာ ကမ္မတ္ထေဂတာ ကိစ္စပစ္စယာနံပိ အတ္ထံ ဒီပေတိ. ယထာ, ဒိဋ္ဌံ, သုတံ, မုတံ, ဝိညာတန္တိ ဝုတ္တံ ‘‘ဓာရဏာရဟော’’တိ. ‘‘ယထာ ဝုတ္တ ဓမ္မာ ယေဝါ’’တိ ပဉ္စမုချဓမ္မာ, ပဉ္စပရိယာယဓမ္မာယေဝ. ‘‘ကေစီ’’တိ စတ္တာရော မဂ္ဂါ. ပုန ‘‘ကေစီ’’တိ နိဗ္ဗာနမေဝ. ဗဟုဝစန သောတေပတိတတ္တာ [Pg.21] ဧတ္ထ ဗဟုဝစနံ ရုဠံ. ပုန ‘‘ကေစီ’’တိ စတ္တာရော သာမညပ္ဖလ ဓမ္မာ. ‘‘ကေစီ’’တိ ပရိယတ္တိ ဓမ္မော. ဧတ္ထာပိ ဗဟုဝစနံ သောတပတိတမေဝ. ‘‘ဓာရေန္တ’’န္တိ ဓာရေန္တံ ပုဂ္ဂလံ. တတီယ ဝိကပ္ပေ ‘‘အပတမာနံ ဝဟန္တီ’’တိ အပတမာနံ ကတွာ ဝဟန္တိ. စတုတ္ထ ဝိကပ္ပေ ‘‘ဧတ္ထာ’’တိ ဧတသ္မိံ ဓမ္မေ. ဓမ္မောဝဒီပံ ဧတေသန္တိ ဓမ္မဒီပါ. ဓမ္မောဝ ပဋိသရဏံ ဧတေသန္တိ ဓမ္မပ္ပဋိသရဏာ. ဓမ္မဒီပါ ဘိက္ခဝေ ဘဝထ ဓမ္မပ္ပဋိသရဏာ, အနညပ္ပဋိသရဏာ တိဟိ ဝုတ္တံ. လဒ္ဓါ ပတိဋ္ဌာ ဧတေသန္တိ လဒ္ဓပ္ပတိဋ္ဌာ. ယုဇ္ဇတိယေဝ. ဓမ္မဒီပပါဌာနုလောမတ္တာတိ အဓိပ္ပာယော. ဓမ္မဝိစာရဏာယံ, စောဒကောပဋိပတ္တိ ဓမ္မံ ဒသဝိဓ ဓမ္မတော အညံမညမာနော ‘‘ကသ္မာ’’တိအာဒိနာ စောဒေတိ. သော ပန ပဋိပတ္တိ ဓမ္မော တတော အညောန ဟောတိ, တတ္ထေဝ အန္တောဂဓောတိ ဒဿေန္တော ‘‘သောပနာ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘မဂ္ဂဿ ပုဗ္ဗဘာဂပ္ပဋိပဒါ ဟောတီ’’တိ ယထာ အမ္ဗရုက္ခော အမ္ဗပုပ္ဖအမ္ဗပ္ဖလဿ ပတိဋ္ဌာ ဘာဝေန ပုဗ္ဗဘာဂ နိဿယော ဟောတိ. ကသ္မာ, ဣတောယေဝတဿ ပုပ္ဖပ္ဖလဿ ဇာတတ္တာ ဧတ္ထေဝသံ ဝဍ္ဎိတတ္တာ စ. တထာ ပဋိပတ္တိ ဓမ္မောပိ အရိယမဂ္ဂပ္ဖလဿပတိဋ္ဌာဘာဝေန ပုဗ္ဗဘာဂူပနိဿယပ္ပဋိပဒါဟောတိ. ကသ္မာ, ဣတောယေဝ တဿဇာတတ္တာ ဧတ္ထေဝသံ ဝဍ္ဎိတတ္တာ စ. ဝုတ္တဉှေတံ မဟာဝဂ္ဂ သံယုတ္တေ. သေယျထာပိ ဘိက္ခဝေ ယေကေစိ မေဗီဇဂါမဘူတဂါမာဝုဍ္ဎိံ ဝိရုဠိံ ဝေပုလ္လံ အာပဇ္ဇန္တိ. သဗ္ဗေတေ ပထဝိံ နိဿာယ ပထဝိံ ပတိဋ္ဌာယ. ဧဝမေဝ ခေါ ဘိက္ခဝေ ဘိက္ခုသီလံ နိဿာယ သီလေပတိဋ္ဌာယ အရိယံ အဋ္ဌင်္ဂီကံ မဂ္ဂံ ဘာဝေန္တော ဝုဍ္ဎိံ ဝိရုဠှိံ ဝေပုလ္လံ ပါပုဏာတိ ဓမ္မေသူတိ. ‘‘ပုဗ္ဗစေတနာဝိယဒါနေ’’တိ ယထာ တိဝိဓံ ပုညံ, ဒါနမယံ ပုညံ သီလမယံ ပုညံ ဘာဝနာမယံ ပုညန္တိ ဝုတ္တေ ဒါနဝတ္ထု ပရိယေသနတော ပဋ္ဌာယ ဒါနံ အာရဗ္ဘပဝတ္တာ သဗ္ဗာ ပုဗ္ဗဘာဂ စေတနာ ဒါနဝစနေ သင်္ဂဟိတာ ဒါနန္တွေဝ သင်္ချံဂတာ. ဧဝံ သော ပဋိပတ္တိ ဓမ္မော အရိယ မဂ္ဂဝစနေ ဧဝသင်္ဂဟိတော, အရိယမဂ္ဂေါ တွေဝ သင်္ချံ ဂတောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

在法言之义中，“持”(dhāreti)即“运载”(vahati)之意。偈颂中“守护”(rakkhati)意为守护远离恶趣等苦。“彼等”(Yesaṃ)指烦恼。“于此义中”(imasmiṃ atthe)指名为断除烦恼的“持”(dhāraṇa)之义。“涅槃即是究竟法”为何这样说？难道涅槃的作用不就是出离与舍弃吗？为了驳斥“此是断除”的诘难，所以说“由圣道”等。“与涅槃一起”(Nibbānena saheva hutvā)指的是，以作为所缘增上(ārammaṇādhipati)与所缘近因(ārammaṇūpanissaya)的涅槃为自己的依靠。而且，断除与出离在意义上是相通的。因此，当知出离也是主要的持法。或者说，出离本身就是主要的持法，这是合理的。“仅仅是持法的方法”(dhāraṇūpāya)而已，不是主要的持法。为什么呢？因为不具备断除的功能。“这五者只是转义法”(pariyāyadhamma)而已。为什么呢？因为它们不像涅槃与诸道，在断除的作用上并非助伴。此处“沙门果”(sāmaññapphalāni)，沙门的状态是沙门性(sāmañña)，这是圣道的名称。沙门性的果实就是沙门果。在第二种解释中，某些虽非表“应作”义的词缀，但在用于业格时，也能阐明“应作”义词缀的含义。例如，说“见、闻、觉、知”(diṭṭhaṃ, sutaṃ, mutaṃ, viññātaṃ)是“应持”(dhāraṇāraho)。“如所说诸法”(yathā vutta dhammā)是指五种主要法与五种转义法。“某些”(Keci)指四种道。再说的“某些”(keci)只指涅槃。此处使用复数是因袭旧例。再说的“某些”(keci)指四种沙门果法。“某些”(Keci)指教理法(pariyatti dhamma)。此处使用复数也只是因袭旧例。“持者”(dhārentaṃ)是指持法之人(puggala)。在第三种解释中，“令不堕而运载”(apatamānaṃ vahanti)指的是使其不堕落而运载。在第四种解释中，“于此”(etthā)指于此法中。以法为岛者，是为法岛(dhammadīpā)；以法为归依者，是为法归依(dhammappaṭisaraṇā)。如经所说：“诸比丘，当以法为岛(dhammadīpa)，以法为归依(dhammappaṭisaraṇa)，不以他物为归依(anaññappaṭisaraṇa)。”得到依靠(patiṭṭhā)者，是为得到依靠(laddhappatiṭṭhā)。这很合理，其意为与《法岛经》的文句相符。在法的审察(dhammavicāraṇa)中，诘难者(codaka)认为行道法(paṭipatti dhamma)与十种法(dasavidha dhamma)不同，故以“为什么”等语诘问。然而行道法与彼并无不同，而是包含在其中，为显示此义，故说“阶梯”(sopanā)等。“是道的前分行道”(maggassa pubbabhāgappaṭipadā)，譬如芒果树是芒果花、芒果果实的基础(patiṭṭhā)，是前分依止(pubbabhāga nissaya)。为什么呢？因为花果只从这里产生，只在这里生长。同样，行道法也作为圣道果实(ariyamaggaphala)的基础，是前分近因行道(pubbabhāgūpanissayappaṭipadā)。为什么呢？因为圣道只从这里产生，只在这里生长。正如《大品相应》(Mahāvagga Saṃyutta)所说：“诸比丘，譬如一切种子草木(bījagāma-bhūtagāma)，依靠大地，住于大地，而得到生长、增茂、广大(vuḍḍhiṃ viruḷiṃ vepullaṃ)。诸比丘，同样的，比丘依靠戒，住于戒，修习八支圣道(ariya aṭṭhaṅgika magga)，就能于诸法中得到增长、广大。”“如布施中的前行思”(pubbacetanāviya dāne)指的是，譬如在说三种福业(tividha puñña)：布施福业(dānamaya puñña)、戒福业(sīlamaya puñña)、修福业(bhāvanāmaya puñña)时，从寻找布施之事(dānavatthu)开始，与布施相关的一切前分思，都包含在“布施”一词中，只算作布施。同样，那个行道法也包含在“圣道”一词中，只算作圣道。

ဣမသ္မိံ ဓမ္မသံသန္ဒနေ အပရမ္ပိ ဝတ္တဗ္ဗံ ဝဒန္တော ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ‘‘ယဒဂ္ဂေနာ’’တိ ယေနကာရဏကောဋ္ဌာသေန ဓာရဏူပါယောတိအာဒိနာ ကာရဏဘာဂေနာတိ အတ္ထော. ဝန္ဒနံ အရဟ တီတိ [Pg.22] ဝန္ဒနေယျော. တသ္မိံ ဝန္ဒနေယျေ. ‘‘ပုထုဇ္ဇနကလျာဏကော’’တိ ဧတ္ထ တိဝိဓော ကလျာဏကော ဝိနယကလျာဏကော သုတ္တန္တကလျာဏကော အဘိဓမ္မကလျာဏကောတိ. တတ္ထ ဝိနယေ ပညတ္တာယ ကလျာဏပ္ပဋိပတ္တိယာ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု ဝိနယကလျာဏကော နာမ. သော ဣဓ ဘိက္ခု ပါတိမောက္ခ သံဝရသံဝုတော ဝိဟရတိ အာစာရ ဂေါစရ သမ္ပန္နော, အဏုမတ္တေသု ဝဇ္ဇေသု ဘယဒဿာဝီ သမာဒါယ သိက္ခတိ သိက္ခာပဒေသူတိ ဧတ္ထ ဝေဒိတဗ္ဗော. တတ္ထ ဝိနယေ ပညတ္တာကလျာဏပ္ပဋိပတ္တိဒုဝိဓာ, အာဒိ ဗြဟ္မစရိယကသီလံ အဘိသမစာရိကသီလန္တိ. တတ္ထ, ဥဘတောဝိဘင်္ဂပရိယာပန္နံ သီလံ အာဒိဗြဟ္မစရိယကံ နာမ. ခန္ဓကပရိယာပန္နံ သီလံ အဘိသမစာရိကံ နာမ.

在此法义阐释中，为讲述更多应说之事，而说“再者”(apica)等。其中“以何为首”(yadaggena)意为“以何缘由部分”，即以“持法的方法”等缘由部分。“应受礼敬”(vandanaṃ arahati)，故为“应敬者”(vandaneyyo)；于彼应敬者。“贤善凡夫”(puthujjanakalyāṇaka)于此有三种：律善人(vinayakalyāṇaka)、经善人(suttantakalyāṇaka)、阿毗达摩善人(abhidhammakalyāṇaka)。其中，具备律藏所制定的贤善行道的比丘，名为律善人。此处当知：此比丘安住于波罗提木叉(pātimokkha)律仪防护中，具足威仪与行处，于微细罪过亦见怖畏，受持学处(sikkhāpada)而学。其中，律藏所制定的贤善行道有两种：根本梵行戒(ādibrahmacariyaka-sīla)与行仪戒(abhisamacārika-sīla)。其中，包含于两部《分别》(ubhatovibhaṅga)的戒律名为根本梵行戒，包含于犍度(khandhaka)的戒律名为行仪戒。

သုတ္တန္တေသု ဝုတ္တာယ ကလျာဏပ္ပဋိပတ္တိယာ သမန္နာဂတော ဂဟဋ္ဌော ဝါ ပဗ္ဗဇိတော ဝါ သုတ္တန္တ ကလျာဏကော နာမ. သော စတူဟိ ဘိက္ခဝေ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော အရိယသာဝကော သဗ္ဗံ ဒုဂ္ဂတိဘယံ သမတိက္ကန္တော ဟောတိ. ကတမေဟိ စတူဟိ. ဣဓ ဘိက္ခဝေ အရိယသာဝကော ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတော ဟောတိ ဣတိ ပိသော ဘဂဝါ…ပေ… သတ္ထာဒေဝမနုဿာနံ, ဗုဒ္ဓေါ, ဘဂဝါတိ. ဓမ္မေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတော ဟောတိ သွာက္ခာတော ဘဂဝတာ ဓမ္မော…ပေ… ပစ္စတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗော ဝိညူဟီတိ. သံဃေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတော ဟောတိ သုပ္ပဋိပန္နော ဘဂဝတော သာဝကသံဃော…ပေ… အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿာတိ. အရိယကန္တေဟိ သီလေဟိ သမန္နာဂတော ဟောတီတိ ဧတ္ထ ဝေဒိတဗ္ဗော. တတ္ထ ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေါ နာမ အရဟံ, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ, တိအာဒိကာနံ ဂုဏပဒါနံ အတ္ထ ဇာနနညာဏေန ယုတ္တော ပသာဒေါ. အရိယေဟိကာမီယန္တိ ဣစ္ဆီယန္တီတိ အရိယကန္တာနိ. သုပရိသုဒ္ဓဿ အာဇီဝဋ္ဌမကသီလဿေတံ နာမံ. စတ္တာရိမာနိ ဘိက္ခဝေ သောတာပတ္တိယင်္ဂါနိ. ကတမာနိ စတ္တာရိ. သပ္ပုရိသသံသေဝေါ, သဒ္ဓမ္မဿဝနံ, ယောနိသော မနသိကာရော, ဓမ္မာနု ဓမ္မပ္ပဋိပတ္တီတိအာဒီနိ ဗဟူနိ သုတ္တန္တာနိ ဣဓ ဝတ္တဗ္ဗာနိ.

具足经中所说善行的在家者或出家者，名为经善者。诸比丘，圣弟子具足四种法，即能超越一切恶趣的怖畏。是哪四种呢？诸比丘，于此，圣弟子于佛具足不坏净信：“彼世尊……是天人师、佛、世尊。”于法具足不坏净信：“法乃世尊所善说……智者们当各自证知。”于僧具足不坏净信：“世尊的弟子僧团是善行者……是世间无上福田。”并具足圣者所爱乐之戒，于此应知。其中，于佛之不坏净信，是指与了知“阿罗汉、正自觉者”等功德词句之义的智慧相应的净信。“圣者所爱乐”(ariyakantāni)是“为圣者所喜爱、所欲求”之义。此乃极清净之活命第八戒的名称。诸比丘，此为四预流支。是哪四者？亲近善士、听闻正法、如理作意、法随法行。诸如此类的众多经文，皆应于此引述。

အဘိဓမ္မေ ဝါ သုတ္တန္တေသု ဝါ ဝုတ္တာယ ကလျာဏပ္ပဋိပတ္တိယာ သမန္နာဂတောဂဟဋ္ဌော ဝါ ပဗ္ဗဇိတော ဝါ အဘိဓမ္မကလျာဏကော နာမ. သော ဣဓ သုတဝါ အရိယသာဝကော အရိယာနံ ဒဿာဝီ အရိယ ဓမ္မဿကောဝိဒေါ [Pg.23] အရိယဓမ္မေသု ဝိနီတော. သော ရူပံ အတ္တတော န သမနုပဿတီတိ ဧတ္ထ ဝေဒိတဗ္ဗော. တတ္ထ, ‘‘သုတဝါ’’တိ ဧတ္ထ ခန္ဓာ, ယတန, ဓာတု, ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒ, သတိပဋ္ဌာနာ, ဒီသု ဥဂ္ဂဟ ပရိပုစ္ဆာ ဝိနိစ္ဆယညာဏ သမန္နာဂတော ဂဟဋ္ဌော ဝါ ပဗ္ဗဇိတော ဝါ သုတ ဝါ နာမာတိ အဋ္ဌကထာသု ဝုတ္တော. သော ဧဝ ပုထုဇ္ဇန ကလျာဏကောတိ စ ဝုစ္စတိ.

具足阿毗达摩或经中所说善行的在家者或出家者，名为阿毗达摩善者。于此，彼为多闻圣弟子，已见诸圣者，善知圣法，于圣法中善调伏。他不见色为我，于此应知。其中，“多闻”者，义注中说：于蕴、处、界、缘起、念处等法，具足受持、遍问、决择之智的在家者或出家者，名为多闻。彼亦被称为贤善凡夫。

ဒုဝေ ပုထုဇ္ဇနာ ဝုတ္တာ, ဗုဒ္ဓေနာဒိစ္စဗန္ဓုနာ;

အန္ဓော ပုထုဇ္ဇနော ဧကော, ကလျာဏေကော ပုထုဇ္ဇနော. တိ

日亲佛陀说，凡夫有二种：一为盲凡夫，一为贤善凡夫。

စ ဝုတ္တံ. အင်္ဂုတ္တရေ ပန စတုက္ကနိပါတေ ကတမော ပုဂ္ဂလော အပ္ပဿုတော သုတေန ဥပပန္နော ဟောတိ. ဣဓေကစ္စော ဓမ္မံ သုဏာတိ ဧကာယပိ စာတုပ္ပဒိကာယ ဂါထာယ အတ္ထ မညာယ ဓမ္မ မညာယ ဓမ္မာ နု ဓမ္မပ္ပဋိပန္နော ဟောတိ. အယံ အပ္ပဿုတောသုတေန ဥပပန္နောတိ ဝုတ္တံ. သုတဝါတိ စ သုတေန ဥပပန္နောတိ စ အတ္ထတော ဧကန္တိ. ပုထုဇ္ဇန ကလျာဏကော သံဃေ သေက္ခေသုသင်္ဂဟိတော. ဝုတ္တံဟေတံ ပရိဝါရေ ကေ သိက္ခန္တီတိ. ပုထုဇ္ဇန ကလျာဏကေန သဒ္ဓိံ သတ္တ အရိယပုဂ္ဂလာ သိက္ခန္တိ. အရဟာ ခီဏာသဝေါ သိက္ခိတသိက္ခောတိ. ဒက္ခိဏ ဝိဘင်္ဂသုတ္တ အဋ္ဌကထာယံ ပန. တိ သရဏ သရဏံ ဂတော ဥပါသကောပိ သောတာပတ္တိဖလသစ္ဆိကိရိယာယ ပဋိပန္နေ သင်္ဂဟိတောတိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ, သောတာပတ္တိဖလသစ္ဆိကိရိယာယ ပဋိပန္နောနာမ သောတာပတ္တိ မဂ္ဂဋ္ဌော အရိယပုဂ္ဂလော. ‘‘သောဟိသင်္ဂဟိတော’’တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဧတ္တာဝတာ ပဋိက္ခိတ္တံ ဟောတီ’’တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘သံဃေ အသင်္ဂဟိတော’’တိ သံဃံသရဏံ ဂစ္ဆာမီတိ စ, သုပ္ပဋိပန္နော ဘဂဝတော သာဝကသံဃောတိ စ, ဧဝရူပေသု ဌာနေသု အာဂတေ သံဃ ဝစနေ အသင်္ဂဟိတော. ‘‘န ဟိတံ သရဏံ ဂစ္ဆန္တဿသရဏဂမနံ သမ္ပဇ္ဇတီ’’တိ ဣဒံ သံဃံသရဏံ ဂစ္ဆာမီတိ ဧတ္ထ သံဃ ဝစနေတဿပုဂ္ဂလဿ အသင်္ဂဟိတ ဘာဝသာဓနတ္ထံ ဝုတ္တံ. တေနာဟ ‘‘တံ ပဋိက္ခိတ္တံ ဟောတီ’’တိ. သစေ ပန သဗ္ဗံ ဘဂဝတော သာဝကသံဃံ အနုဒ္ဓိဿတမေဝ ပုဂ္ဂလံ သံဃံသရဏံ ဂစ္ဆေယျ အာယသ္မန္တံ သရဏံ ဂစ္ဆာမီတိ. သရဏ ဂမနံ န သမ္ပဇ္ဇတိယေဝ. အထ သဗ္ဗံ ဘဂဝတော သာဝကသံဃံ ဥဒ္ဒိဿ တဿ သန္တိကေ သရဏံ ဂစ္ဆေယျ သံဃံ သရဏံ ဂစ္ဆာမီတိ. သမ္ပဇ္ဇတိယေဝ[Pg.24]. ဣဒဉ္စ ဒဟရကာလေ သဗ္ဗပ္ပထမံ သရဏဂမနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဣဒဉှိ သရဏ ဂမနံ နာမ သကိံ ဂဟေတွာ ရတနတ္တယေ သဒ္ဓံ အဇဟန္တဿ ယာဝဇီဝံပိ န ဘိဇ္ဇတိ. ပုနပ္ပုနံ ဂဟဏ ကိစ္စံ နတ္ထိ. ပုနပ္ပုနံ ဂဏှန္တေပိ ဒေါသောနတ္ထိ. ပုနပ္ပုနံ ပုညံ ဝဍ္ဎတိ. သဗ္ဗပ္ပထမံ ဂဟဏကာလေ စ အညေန ဒိန္နတ္တာ လဒ္ဓံ နဟောတိ. အတ္တနောဝစီ ဘေဒေန လဒ္ဓံ ဟောတိ. တသ္မာ အညဿ သန္တိကေ အဂ္ဂဟေတွာ သယမေဝ ဝစီဘေဒံ ဂဏှန္တဿ ဂဟဋ္ဌဿ သရဏ ဂမနံ သမ္ပဇ္ဇတိယေဝ. တထာ သဗ္ဗာနိ ဂဟဋ္ဌသီလာနီတိ. သာမဏေရ သရဏ ဂမနမ္ပန ဘိက္ခုနာဒိန္နမေဝ လဗ္ဘတိ. တဉ္စ ခေါ ဥဘိန္နံပိဌာနကရဏ သမ္ပတ္တိယာ သတိ ဧဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘ဝေါ’’တိ တုမှာကံ. ယောဓမ္မော စ ဒေသိတော ယောဝိနယောစပညတ္တော. ‘‘မမစ္စယေနာ’’တိ မမာတိက္ကမေန. မယိ ပရိနိဗ္ဗုတေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သတ္ထာ ဘဝိဿတီတိ ပါဌသေသော. ‘‘သံဝဏ္ဏိတော’’တိ သုဋ္ဌုတရံဝဏ္ဏိတော ထောမိတော. ‘‘ကလျာဏပ္ပဋိပတ္တိယံ ဌိတောပီ’’တိ တီသုကလျာဏပ္ပဋိပတ္တီသု အညတရပ္ပဋိပတ္တိယံ ဌိတောပိ. ‘‘အဋ္ဌိတောပီ’’တိ သဗ္ဗပ္ပဋိပတ္တိဗာဟိရော ဒုဿီလောပါပဓမ္မောတိ အဓိပ္ပာယော. ဝိသေသတော ပန ဝိနယပ္ပဋိပတ္တိ ဧဝ ဣဓ ပရိယတ္တာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ‘‘သော’’တိ သောဒုဿီလော ပါပဓမ္မော. အတ္တနောပိ သရဏံ နဟောတိ. အဝဿံ အပါယဂါမီယေဝ သော ဟောတီတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ကုတော သရဏံ ဘဝိဿတီ’’တိ ယောဇနာ. ‘‘အနေကေသု သုတ္တသဟဿေသူ’’တိ ဝိနယေပိ ဗဟူနိ ဂရဟသုတ္တပဒါနိ ဒိဿန္တိ သုတ္တန္တေသုပိ. ဝိသေသတော ပန အဂ္ဂိက္ခန္ဓောပမသုတ္တာဒီသု.

如是说。在《增支部》(Aṅguttara Nikāya)四集中，什么样的人是少闻而成就所闻呢？于此，某人听闻法，即使只是一首四句偈，也能了知义、了知法，并成为法随法行者。这被称为“少闻而成就所闻者”。“多闻者”(Sutavā)与“成就所闻者”(sutena upapanno)在意义上是相同的。贤善的凡夫在僧团中被摄入有学众。这在《附随》(Parivāra)中说：“谁在学习呢？”贤善的凡夫与七种圣者一同学习。漏尽的阿罗汉是已学成就者。而在《布施分别经》义注(Dakkhiṇāvibhaṅgasutta-aṭṭhakathā)中说：“已皈依三宝的优婆塞，若为证悟预流果而行道，亦被摄入。”此处，“为证悟预流果而行道者”，即是住于预流道的圣者。“他被摄入”，应如是连接。“至此即被拒绝”，应如是连接。“未被僧团所摄”，是指在“我皈依僧”及“世尊的弟子僧团是善行道者”等语境中所说的“僧”，此人未被摄入。“皈依于无益之皈依处，其皈依则不成就”，说此句是为了证明，在此处说“我皈依僧”时，此人未被“僧”一词所摄。因此说“那被拒绝了”。再者，若不总指世尊的声闻僧团，而仅对某个别的人说“我皈依具寿”，其皈依则不成就。若总指世尊的声闻僧团，而在他（个别比丘）面前说“我皈依僧”，其皈依则得以成就。这指的是年幼时初次皈依的情况。因为此皈依，一旦受持，只要对三宝的信心不舍，则终生不坏。无需一再受持。一再受持亦无过失，福德一再增长。初次受持时，非由他人给予而得，而是由自己言语表达而得。因此，在家人不从他人处受持，而由自己言语表达，其皈依亦得以成就。所有在家人的戒也是如此。而沙弥的皈依则须由比丘给予。且应知，这必须在双方都具备条件的情况下才能成立。“你们的”(vo)即是“你们的”(tumhākaṃ)。“我为你们所说的法与所制的律”。“我灭度后”(mamaccayena)即“我去世后”(mamātikkamena)，意为“我般涅槃后”。“将是你们的导师”是经文的补足部分。“被赞叹”(saṃvaṇṇito)即被极好地赞叹、称颂。“虽住于善行道”(kalyāṇappaṭipattiyaṃ ṭhitopi)即虽住于三种善行道中的任何一种。“未住于”(aṭṭhitopi)意指在一切行道之外的恶戒、恶法者。应知，此处特别包含的是对律的行持。“他”(so)即那恶戒、恶法者。他对自己也不是皈依处，其意为他必趣向恶趣。“何处能成皈依处？”应如是连接。“于无量千经中”，在律藏及经藏中可见许多呵责的经句，尤其是在《火蕴喻经》(Aggikkhandhopamasutta)等经中。

သဒ္ဓမ္မဝစနတ္ထေ. ကိလေသေသမေန္တိ ဝူပသမေန္တီတိ သန္တောတိ ဝစနတ္ထံ သန္ဓာယ ‘‘သမိတကိလေသာန’’န္တိ ဝုတ္တံ. သန္တ သဒ္ဒေါ ပန ပသတ္ထေစ, ပူဇိတေစ, သပ္ပုရိသေစ, ပဏ္ဍိတေစ, ဒိဿတီတိ ဣမံ အဘိဓာနတ္ထံ သန္ဓာယ ‘‘ပသတ္ထာန’’န္တိအာဒိဝုတ္တံ. ‘‘သစ္စောဝါ ဓမ္မော သဒ္ဓမ္မော’’တိ ယောဇနာ. ဧတေန သဘာဝတော အတ္ထိသံဝိဇ္ဇတီတိ သန္တောတိ ဒဿေတိ. ‘‘သော’’တိ အညတိတ္ထိယ ဓမ္မော. ‘‘ဓာရေန္တဿာ’’တိ သဝနုဂ္ဂဟဓာရဏပ္ပဋိပဇ္ဇနာဒိဝသေန ဓာရေန္တဿ. အဟိတောယေဝ သမ္ပဇ္ဇတိ, ယေဘုယျေန ဒုဂ္ဂတိ ဝိပါကတ္တာတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘အယံ ပနာ’’တိ သတ္ထု သဒ္ဓမ္မော ပန. ‘‘တထာ ဓာရေန္တဿာ’’တိ [Pg.25] အယံ မေ ဟိတောတိ ဓာရေန္တဿ ဟိတောယေဝသမ္ပဇ္ဇတိ, သုဂတိ နိဗ္ဗာန သမ္ပာပကတ္တာတိ အဓိပ္ပာယော.

关于正法一词的解释。“止息、平息烦恼，故名为寂(santo)”，考虑到此词义，故说“烦恼已寂者”(samitakilesānaṃ)。“寂”(santa)一词，亦可见于“受赞扬者”、“受尊敬者”、“善人”、“贤者”等义。考虑到这些指称义，故说“受赞扬者”(pasatthānaṃ)等。“真实之法即是正法”，应如是解释。由此显示，因其自性为真实存在，故名为“有”(sant)。“彼”(so)指的是其他外道的法。“持有彼法者”(dhārentassa)是指通过听闻、领受、忆持、修行等方式持有彼法的人。其结果唯有损害，通常会导致恶趣果报，此乃其意。“然而此”(ayaṃ pana)指的是导师的正法。“如此持有此法者”(tathā dhārentassa)是指持有此法的人认为“这对我有利”，其结果唯有利益，因为它能引导至善趣和涅槃，此乃其意。

‘‘သမာနဒိဋ္ဌိသီလာန’’န္တိ သမာနဒိဋ္ဌိကာနံ သမာနသီလာနဉ္စ. ဧတေန သမာနဒိဋ္ဌိသီလာ ဇနာ ဂဏီယန္တိ ဧတ္ထာတိ ဂဏော. သံဟနီယန္တိ ဧကတောကရီယန္တိ ဧတ္ထာတိ သံဃောတိ ဣမမတ္ထံ ဒီပေတိ. သဟ ဧကတော ဓမ္မံ စရန္တီတိ သဟဓမ္မိကာ. ဧကဿ သတ္ထုနော ဓမ္မ ဝိနယေ ပဗ္ဗဇိတာ. တေသံ သဟဓမ္မိကာနံ. ဘဂဝတော သာဝကသံဃော ဥတ္တမဂဏော နာမ. ယေ ကေစိ လောကေ သံဃာဝါ ဂဏာဝါ. တထာဂတဿ သာဝကသံဃော တေသံ အဂ္ဂမက္ခာယတီတိ ဟိ ဝုတ္တံ. သောယေဝ ဣဓ ဂဏုတ္တမောတိ ဝုစ္စတိ ဝိသေသန ပရ နိပါတ ဝသေနာတိ အဓိပ္ပာယော. ဥတ္တမသဒ္ဒဿ ဂုဏနာမတ္တာ ‘‘ဂုဏမှိယေဝ ပဝတ္တတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘တေနာ’’တိ ဥတ္တမ သဒ္ဒေန. ‘‘ဂဏောတိ သံဃောယေဝ ဝုစ္စတိ’’ သံဃသဒ္ဒဿပိ သမူဟဋ္ဌေ နိရုဠှတ္တာ, ‘‘သော ဝိနယကမ္မေသု ပသိဒ္ဓေါ’’တိ ပဉ္စသံဃာ စတုဝဂ္ဂသံဃော, ပဉ္စဝဂ္ဂသံဃော, ဒသဝဂ္ဂသံဃော, ဝီသတိဝဂ္ဂသံဃော, အတိရေကဝီသတိဝဂ္ဂသံဃော, စတုဝဂ္ဂကရဏီယံ ကမ္မံ, ပဉ္စဝဂ္ဂကရဏီယံ ကမ္မန္တိအာဒိနာ ပသိဒ္ဓေါ ပါကဋော. ဒက္ခိဏာ ဝုစ္စတိ ကမ္မဉ္စ ကမ္မဖလဉ္စ သဒ္ဒဟိတွာ အာယတိံ ဝိပါကပ္ဖလပ္ပဋိ လာဘတ္ထာယ ဒိန္နံ ဒါနကမ္မံ ဒက္ခန္တိ ဝဍ္ဎန္တိ သတ္တာ ဧတာယာတိ ကတွာ. တံဒက္ခိဏံ ပဋိဂ္ဂဏှိတုံ အရဟတီတိ ဒက္ခိဏေယျော. ‘‘အရဟတီ’’တိ စ အနုတ္တရ ပုညက္ခေတ္တ ဝိသေသတ္တာဒါယကေန ဣစ္ဆိတ ပတ္ထိတဿ အာယတိံ ဖလဿ သုဋ္ဌုသမ္ပာဒနဝသေန ဒါယကဿ စ အဝိရာဓနတော အသင်္ချေယျာပ္ပမေယျဝဍ္ဎိ အာဝဟနတော စ ပဋိဂ္ဂဏှိတုံ အရဟတိ. ဧဝရူပံဟိဒါနံ နာမ ဥဠာရဒါနံ ဟောတိ. တံ ယေသုဒုဿီလေသုဒိယျတိ. တေသံ ခေတ္တ ဒုဋ္ဌတ္တာ ဒါယကေန ဣစ္ဆိတပတ္ထိတံ ဖလံ န သမ္ပာဒေတိ. နိပ္ဖလံ ဝါ ဟောတိ. အပ္ပပ္ဖလံ ဝါ. ဧဝံသတိ, တေ ဒါယကဉ္စ ဝိရာဓေန္တိ နာမ. ပုညပ္ဖလာနိ စ ဝိနာသေန္တိ နာမ. သယဉ္စ တံဒါနံ ပဋိဂ္ဂဟဏတော ဝါ ပရိဘောဂတော ဝါ သဒ္ဓါဒေယျံ ဝိနိပါတနတော ဝါ ဒုဂ္ဂတိ ဘာဂိနော ဟောန္တိ. တသ္မာတေ ဧဝရူပံ ဒါနံ ပဋိဂ္ဂဏှိတုံ နာရဟန္တီတိ. ‘‘ဥပသမ္ပဒါကမ္မံ သမ္မုတိ နာမာ’’တိ ဧကေန ပရိယာယေန သမ္မုတိ ကမ္မံ နာမ. တဉှိ ကာမံတေရ သသုသမ္မုတိ ကမ္မေသုနာဂတံ. ဉတ္တိ စတုတ္ထ ကမ္မဝါစာ သင်္ခါတာယ [Pg.26] ပန သံဃသမ္မုတိယာ သိဒ္ဓတ္တာ တေန ပရိယာယေန သမ္မုတိ ကမ္မန္တိ ဝုစ္စတီတိ. ‘‘ဥပသမ္ပန္နဘူမိံ ပတွာ’’တိ ဥပသမ္ပန္နဘူမိ သင်္ခါတံ ဥပရိဌာနန္တရံ ပတွာ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ ဝိနယေ ဘိက္ခု ဝိဘင်္ဂေ. ဉတ္တိ စတုတ္ထေန ကမ္မေန အကုပ္ပေန ဌာနာရဟေနာတိ. တတ္ထ, ‘‘ဌာနာရဟေနာ’’တိ ဥပသမ္ပန္န ဘူမိသင်္ခါတံ ဌာနန္တရံ ပါပေတုံ အရဟေနာတိ အတ္ထော. ‘‘ဥပသမ္ပန္နဘူမီ’’တိ စ ဥပသမ္ပန္န သီလံ ဝုစ္စတိ. ‘‘ဝိနယကမ္မေသု ပသိဒ္ဓေါ’’တိ. သုဏာတုမေဘန္တေ သံဃော တိအာဒီသု ပါကဋော. အပိစ ‘‘သမ္မုတိ သံဃော’’တိ, ဒေဝသံဃာသမာဂတာတိအာဒီသု ဝိယ ဗဟူနံ သမူဟနဋ္ဌေန လောကသမ္မုတိယာ သိဒ္ဓေါသံဃော သမ္မုတိ သံဃောတိပိ ယုဇ္ဇတိ. ‘‘အရိယပုဂ္ဂလသမူဟော’’တိ ပုထုဇ္ဇနကလျာဏကော ဘိက္ခု ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေန သောတာပတ္တိ မဂ္ဂဋ္ဌေ သင်္ဂဟိတောတိ, တေန သဟ အဋ္ဌဝိဓော အရိယ ပုဂ္ဂလသမူဟော. ‘‘သမ္မုတိ သံဃေ အန္တောဂဓောယေဝါ’’တိ ဧတေန ဒက္ခိဏေယျသံဃော နာမ ဝိသုံ နဝတ္တဗ္ဗော. တသ္မိဉ္စ နဝတ္တဗ္ဗေ သတိ, သမ္မုတိ သံဃောတိပိ ဝတ္တဗ္ဗ ကိစ္စံ နတ္ထိ. ဘဂဝတော သာဝကသံဃော တွေဝ ဝတ္တဗ္ဗံ ဟောတီတိ ဒဿေတိ. သစ္စမေတံ. ဣဓ ပန သံဃဝစနေန အာဂတဋ္ဌာနဿ ဒုဝိဓတ္တာ သံဃဿ ဒုဝိဓတာ ဝုတ္တာ. တတ္ထ သမ္မုတိ သံဃဿ အာဂတဋ္ဌာနံ ဝိနယကမ္မေသူတိ ဝုတ္တမေဝ. ဣဒါနိ အရိယသံဃဿ အာဂတဋ္ဌာနံ ဒဿေန္တော ‘‘တထာပီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သရဏ ဂမန…ပေ… အနုဿတိဋ္ဌာနေသု ဥပသမ္ပန္နဘူတော ဘိက္ခုသံဃောဝ ဂဟေတဗ္ဗော. ဒက္ခိဏာဝိသုဒ္ဓိဋ္ဌာနေ ပန ပုဂ္ဂလိကဒါနေသု စတူဟိ သောတာပတ္တိယင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော ဥပါသကောပိ သာမဏေရောပိ ယုဇ္ဇတိ. သံဃိက ဒါနေသု ပန ဘိက္ခုသံဃောဝ. ‘‘တထာ တထာ သံဝဏ္ဏေတွာ’’တိ အာဟုနေယျော, ပါဟုနေယျော, ဒက္ခိဏေယျော, အဉ္ဇလီကရဏီယျော, အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿာ, တိအာဒိနာသုဋ္ဌု ထောမေတွာ. သော ဒက္ခိဏေယျ သံဃော. ‘‘ပုထုဇ္ဇန သံဃော’’တိ ဣဒံ အရိယ သံဃေန ဝိနာကေဝလံ ပုထုဇ္ဇနသံဃံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ စ သံဃ ဝစနေန သံဃ ပရိယာပန္နော ဧကောပိ ဘိက္ခု ဂဟေတဗ္ဗော. သော သစေ ပုထုဇ္ဇနော ဟောတိ, အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ နဟောတိ. ယဒိ အရိယ ပုဂ္ဂလော ဟောတိ, အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ ဟောတိ.

“‘同见同戒者’(Samānadiṭṭhisīlānaṃ)是指见解相同、戒行相同的人。因此，见解相同、戒行相同的人在此中被计数，故为‘群体’(gaṇa)。他们在此中团结一致、合为一体，故为‘僧伽’(saṅgha)，此句阐明了这个意思。“共行法者”(sahadhammika)是指共同修习正法的人。他们都是在同一位导师的法与律之下出家的人。这些共行法者，就是世尊的声闻僧伽，名为最上群体。世间所有僧伽或群体中，如来的声闻僧伽被称为最上首，所以这里特别称为“最上群体”——这是通过后置修饰词来表示殊胜。“最上”这个词作为功德的名称，表示“只在功德中显现”。因此，通过“最上”这个词，“群体”即是指僧伽，因为“僧伽”一词在集合义上是确立的，并且“它在律藏羯磨中是著名的”，例如四人僧伽、五人僧伽、十人僧伽、二十人僧伽、超过二十人僧伽，以及四人僧伽应作之羯磨、五人僧伽应作之羯磨等，都是著名的、显明的。“布施”(dakkhiṇā)是指深信业与业果，为了获得未来异熟果报而施行的布施行为，因为众生能通过它而增长（福德），故称“布施”。“堪受布施者”(dakkhiṇeyya)是指值得接受该布施的人。之所以“堪受”，是因为他们是无上福田，能让施主所愿的果报圆满成就，使布施不至于白费，更能带来无量无边的增长，所以堪受布施。这样的布施称为殊胜布施。如果布施给破戒者，那么因为福田污秽，不能让施主如愿获得果报，或者完全没有果报，或者得到少分。这样，他们实际上损害了施主，毁坏了福果。而且他们自身因为受用信施物，或者挥霍信财，将会堕入恶趣。因此这类人实在不堪受布施。“受具足戒羯磨名为共许”，是指以某种方式而言，它是共许羯磨。此羯磨虽然未被列入十三种共许羯磨之中，但因由名为白四羯磨语的僧伽共许而成立，故以此理路被称为共许羯磨。“已达具足戒地”是指达到名为具足戒地的上位阶段。正如律藏《比丘分别》(Bhikkhuvibhaṅga)中所说：“以白四羯磨成就，安住不动，堪任其处。”这里“堪任其处”就是指值得晋升到名为具足戒地的上位阶段。“具足戒地”就是指具足戒。“在律藏羯磨中显明者”就是在“大德僧伽听”等场合明确所指的。又如“天众和合”等语，以大众集合的意义，依照世俗共许成立的僧伽，也可以称为“共许僧伽”。“圣补特伽罗的集合”(ariyapuggalasamūha)是指，如前所述，善凡夫比丘被归入须陀洹道者(sotāpattimaggaṭṭha)中，与此（圣者）一起，构成了八种圣补特伽罗的集合。“（圣僧伽）已包含在共许僧伽中”——这句话表明，不应单独说“应供僧伽”。既然不应单独说，那么也无须说“共许僧伽”，只应说“世尊声闻僧伽”即可。此言真实。这里因为“僧伽”这个词有两种来源，所以说僧伽有两种。其中共许僧伽的来源已经明示为律藏羯磨。现在为了显示圣僧伽的来源，所以说“然而”等语。其中在皈依……乃至……随念之处，只应取已受具足戒的比丘僧伽；而在布施清净处，个人布施时，具备四入流支的优婆塞或沙弥也可以；但是僧伽布施则只有比丘僧伽。“如是如是称赞”就是以应供养、应款待、应布施、应合掌、世间无上福田等语善加称扬。这是应供僧伽。“凡夫僧伽”这句话专门指不包含圣者的纯粹凡夫僧伽。这里“僧伽”这个词所指，即使是包含在僧伽中的一位比丘也应取。如果他是凡夫，就不是无上福田；如果是圣补特伽罗，就是无上福田。

ဒက္ခိဏဝိဘင်္ဂသုတ္တေ [Pg.27] သံဃိကဒါနေ ဘဝိဿန္တိ ခေါ ပနာနန္ဒ ဂေါတြဘုနော ကာသာဝကဏ္ဌာ ဒုဿီလာ ပါပဓမ္မာ. တေသံပိ သံဃံ ဥဒ္ဒိဿ ဒါနံ ဒဿန္တိ. တဒါပါနန္ဒ သံဃဂတံ ဒက္ခိဏံ အသင်္ချေယျံ အပ္ပမေယျန္တိ ဝဒါမီတိ ဝုတ္တတ္တာ သံဃိကဋ္ဌာနံ ပတွာ ကောစိ ဘိက္ခု ဒက္ခိဏေယျ သံဃေ အသင်္ဂဟိတောတိ နတ္ထီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

在《布施分别经》(Dakkhiṇavibhaṅgasutta)中说到：“阿难，将来会有徒具其名的比丘(gotrabhuno)，他们颈披袈裟，却是破戒、恶法之人。人们也会指定为僧伽而布施给他们。阿难，我说那时施予僧伽的布施是无数且不可计量的。”由于经中如是说，因此应当这样理解：一旦布施归于僧伽，就不存在某个比丘不被包含在应供僧伽之中的情况。

ခေတ္တံ ဒူသေန္တီတိ ခေတ္တဒုဋ္ဌာနိ. တိဏာနိ. ခေတ္တဒုဋ္ဌာ ကိလေသာ. ဝုတ္တဉှိဓမ္မပဒေ.

毁坏田地者，是杂草。田地之秽，是烦恼。此乃《法句经》(Dhammapade)中所说。

တိဏဒေါသာနိ ခေတ္တာနိ, ရာဂဒေါသာ အယံပဇာ;

တသ္မာဟိ ဝီတရာဂေသု, ဒိန္နံ ဟောတိ မဟပ္ဖလံ.

田畴有草害，贪染此众生；施与离贪者，得大果报。

တိဏဒေါသာနိ ခေတ္တာနိ, ဒေါသဒေါသာ အယံပဇာ;

တသ္မာဟိ ဝီတဒေါသေသု, ဒိန္နံ ဟောတိ မဟပ္ဖလံ.တိဏဒေါသာနိ ခေတ္တာနိ, မောဟဒေါသာ အယံပဇာ;

တသ္မာဟိ ဝီတမောဟေသု, ဒိန္နံ ဟောတိ မဟပ္ဖလန္တိ.

田畴有草害，嗔染此众生；施与离嗔者，得大果报。田畴有草害，痴染此众生；施与离痴者，得大果报。

ဣဓ ပန သာတိဿယတော ခေတ္တဒုဋ္ဌေ ကိလေသေ ဒဿေတုံ ‘‘သက္ကာယဒိဋ္ဌိဝိစိကိစ္ဆာနုသယာန’’န္တိ ဝုတ္တံ. ‘‘သဗ္ဘာဝါ’’တိ သန္တဿ ဝိဇ္ဇမာနဿဘာဝေါ သဗ္ဘာဝေါတိဝိဂ္ဂဟော. ‘‘အဿာ’’တိ ပုထုဇ္ဇန သံဃဿ. ‘‘သဒ္ဓမ္မပဒေ ဝုတ္တနယေနာ’’တိ အပိစယဒဂ္ဂေနာတိ ဝုတ္တနယေန.

于此，为更卓越地显示败坏田地之烦恼，故说“有身见、疑、随眠”(sakkāyadiṭṭhivicikicchānusayāna)。“实有”(sabbhāva)者，“存在者、现有者之状态”是其解析。“此”(assā)指凡夫僧伽。“如《正法句》(Saddhammapade)中所说之理”，意即如“以无余之义”所说之理。

သသဒ္ဓမ္မဂဏုတ္တမပဒတ္ထာနုဒီပနီ နိဋ္ဌိတာ.

《具正法最上僧团句义阐明》终。

၈. ‘‘အဘိဝါဒိယာ’’တိ သုခီဟောဟိသပ္ပုရိသာတိ ဧဝံ အဘိဝဒါပေတွာ. အဘိဝါဒနဉ္စ နာမ ဝန္ဒနာမေဝါတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဝန္ဒိတွာ’’တိ. ဝန္ဒန္တောဟိ ဝန္ဒနေယျေ ဝုဒ္ဓေ တထာ ဝဒါပေတိ နာမ. တထာ ဝဒနဉ္စ ဝန္ဒနေယျာနံဝုဒ္ဓါနံ ဝတ္တံ. ‘‘ပစ္စုပဋ္ဌာပေတွာ’’တိ ပဋိမုခံ ဥပဋ္ဌာပေတွာ. ‘‘တိဝိဓာ’’တိ ဒွါရ ဘေဒေန တိဝိဓာ. ‘‘ဝန္ဒနေယျာန’’န္တိ ဗုဒ္ဓါဒီနံ. ‘‘နိပဇ္ဇန္တော’’တိ နိပတန္တော. ‘‘အဝန္ဒိယေသူ’’တိ ဘိက္ခူဟိ အဝန္ဒိတဗ္ဗေ သုနဝကတရာဒီသု. ‘‘ဂုဏပဒါနီ’’တိ ဂုဏဒီပကာနိ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါတိအာဒိပဒါနိ. ဧတ္ထစကာယေနဝန္ဒတီတိအာဒိ ဥပစာရ ဝစနံ ဟောတိ. ယထာ စက္ခုနာ ရူပံ ပဿတီတိ. တထာဟိ ဝုတ္တံ အဋ္ဌကထာသု [Pg.28] စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာတိ ကရဏဝသေန စက္ခူတိ လဒ္ဓဝေါဟာရေန ရူပဒဿန သမတ္ထေန စက္ခု ဝိညာဏေန ရူပံ ဒိသွာ. ပေါရာဏာ ပနာဟု စက္ခု ရူပံ န ပဿတိ, အစိတ္တတ္တာ. စိတ္တံ န ပဿတိ, အစက္ခုတ္တာ. ဒွါရာရမ္မဏ သံဃဋ္ဋနေ ပန သတိ စက္ခု ပသာဒဝတ္ထု ကေနစိတ္တေန ပဿတိ. ဤဒိသီ ပနေသာ ကထာ ဓနုနာ ဝိဇ္ဈတီတိအာဒီသု ဝိယ သသမ္ဘာရ ကထာနာမ ဟောတိ. တသ္မာ စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာတိ စက္ခု ဝိညာဏေန ရူပံ ဒိသွာတိ အယမေဝေတ္ထ အတ္ထောတိ. ဧတ္ထဟိ ‘‘ကာယေနာ’’တိ ကာယ ဝိညတ္တိသင်္ခါတံ ဒွါရ ရူပံ ကရဏံ ဟောတိ. တသ္မာ စက္ခုနာတိ ဝစနေ ဥပစာရ ဝစနေ သတိ ကာယေနာတိ ဝစနံပိ ဥပစာရ ဝစနန္တိ ဝိညာယတိ. တထာ စက္ခုနာတိ ပဒေ စက္ခုဝိညာဏေနာတိ အတ္ထေ သတိ ကာယေနာတိ ပဒေပိ ကာယကမ္မေနာတိ အတ္ထော ဝိညာယတိ. ဝါစာယ ဝန္ဒတိ, မနသာဝန္ဒတီ,တိ ပဒေသုပိ ဧသနယော. ဧဝဉ္စ သတိ, ကာယ ကမ္မေနဝန္ဒာမိ, ဝစီကမ္မေန ဝန္ဒာမိ, မနောကမ္မေန ဝန္ဒာမိ, တီဟိ ကမ္မေဟိ ဝန္ဒာမီတိ ဣဒမေဝ မုချဝစနန္တိ သိဒ္ဓံ ဟောတိ. သဗ္ဗမိဒံ ဣန္ဒြိယ သံဝရသီလဋ္ဌာနေ အဋ္ဌကထာသု အာဂတတ္တာ ဝုတ္တံ. စက္ခုနာတိ ဣဒံ ပန မုချ ကရဏ ဝစနမေဝ သမ္ဘဝတိ. ကသ္မာ, စက္ခုဿ ဒဿနသင်္ခါတဿ စက္ခုဝိညာဏဿ ဝတ္ထု ပုရေဇာတိန္ဒြိယပစ္စယဝိသေသတ္တာ. သောတေန သဒ္ဒံသုတွာတိအာဒီသုပိ ဧသနယော.

8. “致敬已”(abhivādiyā)者，即令言“善人，愿汝安乐”已。所谓“致敬”(abhivādana)，即是礼敬(vandanā)，故说“礼敬已”(vanditvā)。礼敬者确实会如此令应受礼敬的长者受问候。如此言说亦是对应受礼敬长者之仪。“令其侍奉”(paccupaṭṭhāpetvā)者，即令其面对面地侍奉。“三种”(tividhā)者，依门之别而有三种。“应受礼敬者”(vandaneyyānaṃ)指佛陀等。“卧倒”(nipajjanto)者，即倒下。“于不应礼敬者”(avandiyesū)者，指于比丘不应礼敬之年少沙弥等。“功德句”(guṇapadāni)者，指彰显功德之语，如“阿罗汉、正等觉者”等。于此，“以身礼敬”等是譬喻说(upacāra vacanaṃ)，犹如“以眼见色”。诚如诸义注(aṭṭhakathāsu)中所说：“以眼见色”，是依工具格之义，以“眼”此一得名、且有见色能力之眼识见色。然古人云：眼不见色，因其无心；心不见色，因其无眼。然于根境接触时，眼净色是以某心而见。此类说法，犹如“以弓射”等，名为具缘说(sasambhāra kathā)。是故，“以眼见色”即“以眼识见色”，此即此处之义。于此，“以身”者，是指名为身表之门色为工具。是故，若“以眼”之语为譬喻说，则“以身”之语亦可知为譬喻说。同样，若“以眼”一词意为“以眼识”，则“以身”一词亦可知其义为“以身业”。“以语礼敬”、“以意礼敬”等词亦同此理。如是，则“我以身业礼敬，我以语业礼敬，我以意业礼敬，我以三业礼敬”，此即为主要之语，其义成立。此皆因诸义注于根律仪戒处有述而说。然“以眼”此语亦可为主要工具语。何以故？因眼根是名为“见”之眼识的所依，是殊胜之先有根缘。于“以耳闻声”等处亦同此理。

ကာယေနဝန္ဒတိ, ဝါစာယဝန္ဒတီ,တိ ဧတ္ထ တံကာယဝစီဝိညတ္တိ ရူပ ဒွယံ ကိဉ္စာပိ သဟဇာတ စေတနာ ကမ္မေန ဇာတံ ဟောတိ. န တံ စေတနာကမ္မံ ဝိညတ္တိ ဒွယေနဇာတံ. ဧဝံ သန္တေပိ တံ ရူပ ဒွယံ တဿာစေတနာယ ကာယဝန္ဒနာကမ္မ, ဝစီဝန္ဒနာကမ္မ သိဒ္ဓိယာ ဥပနိဿယ ပစ္စယဝိသေသော ဟောတိ. ယထာတံ မာတိတော ဇာတော ပုတ္တော ဝုဒ္ဓိ ပတ္တော တံ တံ ကမ္မေသု မာတုယာ ဗလ ဝူပနိဿယော ဟောတိ. ဧဝဉ္စ ကတွာ တံ ရူပဒွယံ အဘိဓမ္မေ ဒွါရရူပန္တိ ဝုတ္တံ. တသ္မာ ‘ကာယေန, ဝါစာယာ,တိ ဣဒံပိ မုချ ကရဏ ဝစနမေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ကာယေနာတိ ပန ကာယကမ္မေနာတိ အတ္ထေ သတိ, တဿကမ္မဿ ဝန္ဒနာကိရိယာယ သဟ အဘေဒေါ အာပဇ္ဇတီတိ စေ. နာပဇ္ဇတိ. ကသ္မာ စေတနာဟံ ဘိက္ခဝေ ကမ္မံ ဝဒါမိ, စေတယိတွာ ကမ္မံ ကရောတိ ‘ကာယေန, ဝါစာယ, မနသာတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ယထာဟိ ‘‘စေတယိတွာ’’တိ ပုရိမစေတနာဟိ စေတ ယိတွာ[Pg.29]. ‘‘ကမ္မံ ကရောတီ’’တိ ပစ္ဆိမံ သန္နိဋ္ဌာပန စေတနာ ကမ္မံ ကရောတီတိ အတ္ထော. တထာ ဣဓပိ ပုရိမပစ္ဆိမစေတနာ သမ္ဘဝတောတိ. ဧတ္ထ ဟိ ‘‘ကာယကမ္မေနာ’’တိ ပုရိမစေတနာ ကမ္မံ ဂယှတိ. ‘‘ဝန္ဒတီ’’တိ ပစ္ဆိမ သန္နိဋ္ဌာပနစေတနာကမ္မန္တိ.

于“以身礼敬，以语礼敬”中，彼身表(kāyaviññatti)与语表(vacīviññatti)二色法，虽由俱生思(sahajāta cetanā)业而生，然彼思业非由二表而生。即便如此，彼二色法仍是彼思成就身礼敬业、语礼敬业之殊胜依止缘(upanissaya paccaya)。犹如母所生子，长大后于诸事业中，母亲为其强力依止。是故，彼二色法于阿毗达摩中被称为门色(dvārarūpa)。因此，当知“以身、以语”亦是主要工具语(mukhya karaṇa vacana)。然若谓“以身”意为“以身业”，则彼业与礼敬行为将无差别。此不然也。何以故？于“诸比丘，我说思是业，思已而以身、语、意造业”此经中，正如“思已”(cetayitvā)是以先前之思而思，“造业”(kammaṃ karoti)意为造作最后之决定义思(sanniṭṭhāpana cetanā)业。同样，此处亦有前思与后思之生起。于此，“以身业”是取前思业，“礼敬”是后决定义思业。

၉. ‘‘ရစယန္တော’’တိ ဝိဒဟန္တော. ‘‘ရစယိဿတီ’’တိ အပစ္စက္ခေ အတီတေ အနာဂတဝစနံ. ‘‘ပေါတ္ထကာရုဠှ’’န္တိ ပေါတ္ထက ပတ္တေသုလိခနဝသေန အာရုဠှံ.

9. “造作”(racayanto)即是安排(vidahanto)。“将造作”(racayissatī)是在非现见之过去时使用的未来时态语。“登上书册”(potthakāruḷha)即是以书写于书页的方式而登上。

၁၀. အဘိဓမ္မတ္ထပဒေ. ‘‘အဘိဓမ္မေ’’တိ အဘိဓမ္မပ္ပကရဏေ. ‘‘ဧတ္ထ, ဧတေနာ’’တိ ဝစနေဟိ သင်္ဂဟသဒ္ဒဿ ဧကသေသဝိဓာနံပိ ဝိညာယတိ. ‘‘အညံပါဠိဒွယံ ဝုစ္စတိ’’. ကသ္မာတံ ပါဠိဒွယံ အဘိဓမ္မော နာမာတိ ဝုတ္တံ ‘‘တဉ္စာ’’တိအာဒိ. ‘‘ယထာပဝတ္တေ’’တိ အတ္တနော ပစ္စယာနုရူပံ ပဝတ္တေ. ‘‘ပရမတ္ထဓမ္မေ ဧဝါ’’တိ ဒွေ မေ ဘိက္ခဝေ ပုဂ္ဂလာ, တယောမေဘိက္ခဝေ ပုဂ္ဂလာတိအာဒိနာ ပညတ္တိဝေါဟာရေန ပဝတ္တာပိ ဒေသနာ ပရမတ္ထ ဓမ္မေဟိ ဝိနာ နပဝတ္တတိ. ပရမတ္ထ ဓမ္မာနံ နာနတ္တဝသေနေဝ ပုဂ္ဂလာနံ နာနတ္တသမ္ဘဝတော. တသ္မာ ပရမတ္ထဓမ္မေ ဧဝ ဒီပေတိ. န အာဏာဝိဓာနံ ဒီပေတိ. ‘‘ဒွီသုဓမ္မေသူ’’တိ နိဒ္ဓါရဏေ ဘုမ္မဝစနံ. ‘‘ယောဣတရတော’’တိ နိဒ္ဓါရဏီယံ. ‘‘ယော’’တိ ယော ဓမ္မော. ‘‘ဣတရတော’’တိ ဣတရ ဓမ္မတော သုတ္တန္တ ဓမ္မတော. ‘‘ဧဝဉ္စ ကတွာ’’တိ ဣမိနာကာရဏေနာတိ အတ္ထော. အဋ္ဌကထာသု ဝုတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ဒေသေတဗ္ဗပ္ပကာရာနံ အနဝသေသဝိဘတ္တိဝသေန အတိရေကတာ, သုဒ္ဓ ဓမ္မာဓိဋ္ဌာန ဒေသနာ ပဝတ္တိဝသေန ဝိသေသတာ ယောဇေတဗ္ဗာ. ‘‘ယတော’’တိ ယသ္မာ အနဝသေသဝိဘတ္တိတော, အတိဝိတ္ထာရဒေသနာဘာဝတောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ကသ္မာ ဒေဝေသု ဧဝ ဒေသေန္တီတိ အာဟ ‘‘န ဟိ မနုဿာ’’တိအာဒိံ. တတ္ထ ‘‘န ဟိ မနုဿာ ပဋိဂ္ဂဟေတုံ သက္ကောန္တီ’’တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ပဝတ္တနယောဂျ’’န္တိ ပဝတ္တနတ္ထာယ ပဟောန္တံ. ‘‘ကထာမဂ္ဂ’’န္တိ ဒေသနာကထာပဗန္ဓံ. ‘‘ဧကမာတိကာနု ဗန္ဓာ’’တိ ကုသလာ ဓမ္မာ အကုသလာ ဓမ္မာတိအာဒိကံ ဧကံ အဘိဓမ္မ မာတိကံ အနုဂတာ. ‘‘တဿာ’’တိ အဘိဓမ္မဿ. အတိရေက ဝိသေသတန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘တတ္ထာ’’တိ တိဿံ အဋ္ဌသာလိနိယံ. အာဒိမှိယေဝတတ္ထ ကေနဋ္ဌေန အဘိဓမ္မော, ဓမ္မာတိရေက ဓမ္မဝိသေသဋ္ဌေ နာ-တိ [Pg.30] ဝတွာ တဒတ္ထံ ဝိတ္ထာရေန္တော သုတ္တဉှိ ပတွာ ပဉ္စက္ခန္ဓာ ဧကဒေသေနေဝ ဝိဘတ္တာ, နနိပ္ပဒေသေန. အဘိဓမ္မံ ပတွာ ပန နိပ္ပဒေသတောဝ ဝိဘတ္တာ-တိ ဝုတ္တံ. တေနာဟ ‘‘ဓမ္မနာမိကာန’’န္တိအာဒိံ. ‘‘ဓမ္မော ပနာ’’တိ ပါဠိဒွယမာဟ.‘‘ဧဝံ သန္တေပီ’’တိ အဋ္ဌသာလိနိယံ ဧဝံ ဝိစာရိတေပိသတိ. ‘‘သဗ္ဗဇေဋ္ဌကော’’တိ တိဏ္ဏံ ပိဋကာနံ မဇ္ဈေသဗ္ဗဇေဋ္ဌကော. ကသ္မာ သဗ္ဗဇေဋ္ဌကော သိယာတိ အာဟ ‘‘ဝိနယံ ဝိဝဏ္ဏေန္တဿဟီ’’တိအာဒိံ. တတ္ထ ‘‘ဝိဝဏ္ဏေန္တဿာ’’တိ ဂရဟန္တဿ. စရတိ ပဝတ္တတီတိ စက္ကံ. လောကသ္မိံ ကေနစိ သမဏေန ဝါ ဗြာဟ္မဏေန ဝါ ဒေဝေန ဝါ မာရေန ဝါ ဗြဟ္မုနာ ဝါ ပဋိနိဝတ္တိတုံ အသက္ကုဏေယျံ အာဏာဝိဓာနံ အာဏာစက္ကံ နာမ. တထာ အသက္ကုဏေယျံ ဒေသနာ ဝိဓာနံ ဓမ္မစက္ကံ နာမ. တတ္ထ, ယော ပန ဘိက္ခု မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝတိ, ပါရာဇိကော ဟောတိ အသံဝါသော-တိအာဒိနာ နယေန ပဝတ္တံ အာဏာဝိဓာနံ အာဏာစက္ကံ နာမ. စတ္တာရိမာနိ ဘိက္ခဝေ အရိယသစ္စာနီ-တိအာဒိကံ ဒေသနာဝိဓာနံ ဓမ္မစက္ကံ နာမ. တဒုဘယံပိ ကောစိ ဘိန္ဒိတုံ ပါရာဇိကံ ဝါ ဘိက္ခုံ အပါရာဇိကံ ကာတုံ စတုဿစ္စံ ဝါ ဓမ္မံ အသစ္စံ ကာတုံ နသက္ကောတိ. အထ ခေါ ကရောန္တောယေဝ ဒေဝဒတ္တောဝိယ အာပါယိကော ဟောတိ. ပါရာဇိကောစ ဘိက္ခု အတ္တာနံ သုဒ္ဓံ အကရောန္တော အပါယဂါမီယေဝ ဟောတိ. ဧဝံ သဗ္ဗေသု ဝိနယ သိက္ခာပဒေသု. ဧဝံ ကေနစိ ပဋိနိဝတ္တိတုံ အသက္ကုဏေယျတ္တာ တဒုဘယံပိ အပ္ပဋိဝတ္တိယံ စက္ကံ နာမ ဟောတိ. ‘‘ဝိနယော နာမ သာသနဿ မူလ’’န္တိ ဝိနယေ ဌိတေ ဘိက္ခုသံဃော ပညာယတိ. ဘိက္ခု သံဃေ ပညာယန္တေ တိဝိဓောပိသဒ္ဓမ္မောပညာယတိ, တိဝိဓံပိ သတ္ထုသာသနံ တိဋ္ဌတိ. ဧဝံ ဝိနယော တိဝိဓဿသာသနဿ မူလံ ဟောတီတိ. ကထဉ္စပရိယတ္တိသဒ္ဓမ္မေ ပညာယန္တေ တိဝိဓံပိ သာသနံ တိဋ္ဌတီတိ. ဝုစ္စတေ. တတ္ထ သာသနံ တိဋ္ဌတီတိ ကိတ္တကံကာလံ တိဋ္ဌတီတိ. ပဉ္စဝဿသဟဿာနိ တိဋ္ဌတီတိ ပေါရာဏဋ္ဌကထာသုကထယိံသု. မိစ္ဆာဝါဒိနောပနဝဒန္တိ ဝိနယေ စူဠဝဂ္ဂေဘိက္ခုနိက္ခန္ဓကေ သစေ အာနန္ဒ မမသာသနေမာတုဂါမော ပဗ္ဗဇ္ဇံ နလဘေယျ. ဝဿသဟဿံ သဒ္ဓမ္မော တိဋ္ဌေယျ. ဣဒါနိ မာတုဂါမဿ ပဗ္ဗဇ္ဇာ အနုညာတာ ဂေါတမိယာ ပုနပ္ပုနံ အာယာစနံ ဥပါဒါယ. ပဉ္စေဝဒါနိ အာနန္ဒ ဝဿသတာနိ သဒ္ဓမ္မောဌဿတီတိ ဝုတ္တံ. တသ္မာ ဗုဒ္ဓသာသနံ [Pg.31] ပဉ္စဝဿသတာနိ ဧဝ တိဋ္ဌတိ. တတောပရံ ဧကဒိဝသံပိ န တိဋ္ဌတိ. ဣဒါနိ သာသနပ္ပဋိ ရူပကမတ္တံ ဟောတီတိ. တံ တေသံ မိစ္ဆာ ဝစနမတ္တံ. ‘‘ပဉ္စေဝဝဿသတာနီ’’တိ ဣဒံ ပန သန္နိဋ္ဌာန ဝစနံ နဟောတိ. မာတုဂါမာနံ အာဒီနဝ ဒီပနမတ္တဝစနံ. သော စ အာဒီနဝေါ အဋ္ဌဂရုဓမ္မေ သဏ္ဌပေတွာ သတ္ထာရာ ဧဝ ပဋိဗာဟိတော. ပုန ‘‘ဝဿသဟဿ’’န္တိ ဣဒမေဝသန္နိဋ္ဌာန ဝစနံ ဇာတန္တိ. ဧတ္ထပိကေစိဝဒန္တိ ဝဿသဟဿမေဝ သာသနံ တိဋ္ဌတိ, တတောပရံ ဧကဒိဝသ မတ္တံပိ န တိဋ္ဌတိ, အန္တရဓာယတိ. တဒါ သီမာယောပိ အသီမာ ဟောန္တိ. ပစ္ဆာတာသု ဥပသမ္ပာဒိတာပိ အနုပသမ္ပန္နာ ဟောန္တိ. ဣဒါနိ သာသနပ္ပဋိ ရူပကမတ္တံ ဟောတီတိ. ဣဒံပိ တေသံ အတ္ထဉ္စကာရဏဉ္စ အဒိသွာ အဇာနိတွာ ဝုတ္တတ္တာ မိစ္ဆာ ဝစနမတ္တံ ဟောတိ. အယံ ပနေတ္ထ အတ္ထော. ‘‘ဝဿသဟဿံ သဒ္ဓမ္မော တိဋ္ဌေယျာ’’တိ ဝဿသဟဿမေဝ သဒ္ဓမ္မော အပရိဟာယမာနော တိဋ္ဌေယျ. တတောပရံ ပန န တိဋ္ဌေယျ, အနုက္ကမေန ပရိဟာယမာနော ဂစ္ဆေယျာတိ. ကထံ ပန အပရိဟာယမာနော တိဋ္ဌတိ, ကထဉ္စ ပရိဟာယမာနော ဂစ္ဆတီတိ. ဝုစ္စတေ. ပဉ္စသံဃာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ယေသု သံဃေ သုသဒ္ဓမ္မော တိဋ္ဌတိ. ကတမေ ပဉ္စ. ခီဏာသဝသံဃော, အနာဂါမိသံဃော, သကဒါဂါမိသံဃော, သောတာပန္နသံဃော, ပုထုဇ္ဇနကလျာဏကသံဃော,တိ. တတ္ထ, ဝဿသဟဿဗ္ဘန္တရေ သဗ္ဗေပဉ္စသံဃာ ပညာယန္တိ. ဧဝံ ဝဿသဟဿံ သဒ္ဓမ္မော အပရိဟာယမာနော တိဋ္ဌတိ. တတောပရံ ခီဏာသဝသံဃော န ပညာယတိ. သေသာနိ စတ္တာရိဝဿသဟဿာနိ အနုက္ကမေန သေသာနံ စတုန္နံ သံဃာနံ ခေတ္တာနိ ဇာတာနိ. ဧဝံ တတောပရံ ပရိဟာယမာနော ဂစ္ဆတီတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော. ကာရဏံ ဝုစ္စတေ. ‘‘သဒ္ဓမ္မော တိဋ္ဌေယျာ’’တိ ဧတ္ထ တိဝိဓော သဒ္ဓမ္မော ‘ပရိယတ္တိသဒ္ဓမ္မော, ပဋိပတ္တိသဒ္ဓမ္မော, ပဋိဝေဓသဒ္ဓမ္မော,တိ. သော ဧဝ တိဝိဓံ သာသနန္တိ စ ဝုစ္စတိ. တတ္ထ, ပရိယတ္တိ သဒ္ဓမ္မော နာမ သာဋ္ဌကထာနိတီဏိပိဋကာနိ. သောစ ဧတရဟိ ပရိပုဏ္ဏော တိဋ္ဌတိ. ကထံ ပရိယတ္တိ သာသနံ ပဋိရူပကမတ္တံ ဘဝေယျ. ဘိက္ခူ စ ပရိယတ္တိကမ္မိကာ အနေက သတသဟဿမတ္တာ ပညာယန္တိ. ကထဉ္စိဒံ သာသနံ တတောပရံ ဧကဒိဝသံပိ န တိဋ္ဌေယျ. တေ စ ဘိက္ခူ သီလပ္ပဋိပတ္တိယံ ဌိတာ အနေက သတသဟဿမတ္တာ ဧတရဟိ သန္ဓိဿန္တိ. ကထဉ္စ ပဋိပတ္တိ သာသနံ တတောပရံ [Pg.32] န တိဋ္ဌေယျ. ပရိယတ္တိယာစ ပဋိပတ္တိယာစ တိဋ္ဌမာနာယပဋိဝေဓသဒ္ဓမ္မောပိ န တိဋ္ဌတီတိ န ဝတ္တဗ္ဗော. ယထာဟိ-ဧကော ဓနသေဋ္ဌိ နာမ အတ္ထိ. သော ပုတ္တဓီတု ပရမ္ပရာနံ အတ္ထာယ မဟန္တာရတနနိဓယော ဘူမိယံ ဗဟူသုဋ္ဌာနေသု နိဒဟိတွာ ဌပိတာ ဟောန္တိ. ပေါတ္ထကေသု စ တေသံ ပဝတ္တိံ ပရိပုဏ္ဏံ လိခိတွာ ဌပေတိ. တတ္ထ နိမီသု စ ပေါတ္ထကေသု စ အက္ခရေသု စ ဓရန္တေသု တေနိဓယော နဿန္တိ အန္တရဓာယန္တီတိ န ဝတ္တဗ္ဗာယေဝ. ဧဝမိဒံ သာသနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တတ္ထဟိ နိဓီနံနိဓာနဘူမိသဒိသံ တေပိဋကံ ဗုဒ္ဓဝစနံ, ဓနရတနသဒိသာနိ ဓမ္မရတနာနိ. ယထာ စ သေဋ္ဌိဝံသေဇာတော ဗလသမ္ပန္နော ပုရိသော ပေါတ္ထကံ ပဿိတွာ သုဋ္ဌု ခဏန္တော တာနိရတနာနိ လဘိဿတိယေဝ. ဧဝမိဓပိ ဗလသမ္ပန္နော ဘိက္ခု ဒေသနာဓမ္မံ သုတွာ သုဋ္ဌု ပဋိပဇ္ဇန္တော တာနိဓမ္မရတနာနိ လဘိဿတိယေဝ. လဘမာနေ စ သတိ, ကထံ တာနိဓမ္မရတနာနိ အန္တရဟိတာနိ. သီမာနဉ္စ ပဝတ္တိဝါနိဝတ္တိ ဝါ အာဏာစက္ကဿေဝ ဝိသယော ဟောတိ. န ဓမ္မစက္ကဿ. ယဉ္စ ဝုတ္တံ-ပဉ္စေဝဝဿသတာနိသဒ္ဓမ္မော ဌဿတီတိ စ, - ဝဿသဟဿံ သဒ္ဓမ္မော တိဋ္ဌေယျာတိ စ. ဣဒဉ္စ ဝစနံ ဓမ္မစက္ကမေဝ ဟောတိ, န အာဏာစက္ကံ. ဗဒ္ဓသီမာယော စ နိဝတ္တမာနာ ဒွီဟိ ကာရဏေဟိ နိဝတ္တန္တိ အန္တရဓာယန္တိ. အာဏာစက္ကဘူတာယ ကမ္မဝါစာယ သမူဟနနေန ဝါ, သာသနဿ ဝါ အန္တရဓာနေန. တတ္ထ ဝဿသဟဿပရိယန္တေ ကမ္မဝါစာယ သမူဟနနဉ္စ နတ္ထိ. သာသနန္တရဓာနဉ္စ နာမ အနာဂတေ ဓာတုပရိနိဗ္ဗာနေန ပရိစ္ဆိန္နံ ဟောတိ. ဓာတုပရိနိဗ္ဗာနေဟိ ဇာတေ သဗ္ဗံ အာဏာစက္ကံ ဝိဂတံ ဟောတိ, အန္တရဓာယတိ. ဓမ္မစက္ကံ ပန ဒေဝလောကေသု ယာဝါနာဂတဗုဒ္ဓကာလာပိ ပဝတ္တိဿတိယေဝ အာဠဝကပုစ္ဆာဂါထာယော ဝိယ. အပိစယော ဝေါ အာနန္ဒ မယာ ဓမ္မော စ ဝိနယော စ ဒေသိတော ပညတ္တော. သော ဝေါ မမစ္စယေန သတ္ထာ-တိ ဝုတ္တံ. သောစတိ ပိဋကဘူတော ဓမ္မဝိနယော သတ္ထာ ဧတရဟိ တိဝိဓံပိ သာသနံ လောကဿ ဒီပေန္တော ပကာသေန္တော တိဋ္ဌတိ. ယတောဗုဒ္ဓဘာသိကာနံ ဒေဝမနုဿာနံ နာနာ ဗာဟိရကေဟိ ဇနေဟိ အသာဓာရဏော မဟန္တော ဉာဏာလောကော ဧတရဟိ ဝိဇ္ဇောတမာနော ပဝတ္တတိ. တေဟိ သဗ္ဗညုတညာဏေန ဒေသိတာနိ ဧတရဟိဓရမာနာနိ စတုရာသီတိ ဓမ္မက္ခန္ဓ သဟဿာနိ သုတွာ အနမတဂ္ဂေသံသာရေ [Pg.33] အနန္တာသု လောကဓာတူသု သဗ္ဗံလောကတ္တယပ္ပဝတ္တိဉ္စ, သဗ္ဗံဓမ္မပ္ပဝတ္တိဉ္စ, သဗ္ဗညုတညာဏာနုဂတိကေန သုတမယညာဏေန ဇာနန္တိ. အာယတိဉ္စ သဂ္ဂတ္ထာယ စ မဂ္ဂဖလနိဗ္ဗာနတ္ထာယ စ နာနာပုညကိရိယဝတ္ထူနိ အာရဘန္တိ, ပဗ္ဗဇန္တိ. ပရိယတ္တိံ ပရိယာပုဏန္တိ. ပဋိပတ္တိံ ပူရေန္တိ. ဘာဝနံဘာဝေန္တိ. ဣဒံ သဗ္ဗံ သာသနပ္ပဋိရူပကမတ္တံန ဟောတိ. ဧကန္တ သာသနံ ဟောတိ. ကသ္မာ, ယထာ ဓမ္မံ ယထာ ဝိနယံ ပဋိပဇ္ဇနတော. ဣမာယ စ ပဋိပတ္တိယာ အာယတိံ သဂ္ဂမဂ္ဂဖလ နိဗ္ဗာနပ္ပဋိလာဘာယ သံဝတ္တနိကတ္တာတိ. ဧတ္တာဝတာ သဗ္ဗံ မိစ္ဆာဝါဒီနံ မိစ္ဆာဝစနံ ဝိဓမိတံဝိဒ္ဓံသိတံ ဟောတီတိ.

10. 阿毗达磨义释。“阿毗达磨”指阿毗达磨论藏。“于此、由此”等语句中，亦可知总括词(saṅgaha)的单存法(ekasesavidhāna)。“另有两部巴利”等等。为何称此二部巴利为阿毗达磨？其原因在“它们”等句中说明。“随顺转起”是指随顺各自的因缘而转起。“在胜义法中”是指，例如“诸比丘，有二种人(puggala)；诸比丘，有三种人”等等，即使是以施设名相的说法开示，若离胜义法，亦无法转起。正是因为胜义法的不同，才会有人的不同。因此，它只是阐明胜义法，而非阐明教令的制定。“在二种法中”是指，在确定时使用方位格。“从其他”是指应确定的。“哪个”是指哪个法。“从其他”是指从其他法，从经藏之法。“如是做了之后”是指以此原因。此与义注所说相关联。所应宣说之各种方式，因无遗漏之分别而显得优越；因纯粹依靠法而安住宣说，故显得殊胜，应如是理解。“因为什么”是指因无遗漏之分别，非极广地宣说，故如是说。为何只在天界宣说？回答说“因为人类不能”等等。其中“因为人类不能接受”是相关联的。“能够转动”是指为了转动而能胜任。“讲说之路”是指讲说之连贯。“随顺一个论母”是指，例如善法、不善法等等，随顺一个阿毗达磨论母。“它的”是指阿毗达磨。此与增上殊胜相关联。“在那里”是指在《含义阐明》(Aṭṭhasālinī)中。一开始就在那里说，阿毗达摩是什么含义？因为法增上、法殊胜的含义，因此被称为阿毗达磨。详细解释那个含义时，经藏中只是部分地分别五蕴，并非详尽地。然而到了阿毗达磨，则完全地分别了，没有任何遗漏。因此说“法的名称”等等。“法呢”是指两部巴利。“即使是这样”是指在《含义阐明》中如是思考。“最殊胜的”是指在三藏中最殊胜的。为何是最殊胜的呢？回答说“因为呵责律的”等等。其中“呵责”是指责备。运转叫做轮。在世间，任何沙门、婆罗门、天、魔、梵天都不能使之倒转的命令与规定，叫做命令轮。如是不能使之倒转的说法与规定，叫做法轮。在那里，若有比丘行淫法，即是波罗夷(pārājika)，不能共住等等，如是转动的命令与规定，叫做命令轮。例如“诸比丘，此是四圣谛”等等，如是说法与规定叫做法轮。此二者，无论是谁，都不能破坏，不能把波罗夷比丘变成非波罗夷，或把四圣谛法变成非真实，都不能做到。若做了，就像提婆达多(Devadatta)一样，只会堕入恶趣。犯波罗夷的比丘，若不使自己清净，亦只会去恶趣。所有的律学处(sikkhāpada)皆是如此。因无人能使之倒转，故此二者皆名不可倒转之轮。“律是教法之根本”是指，律存在，比丘僧团即显现；比丘僧团显现，三种妙法即显现；三种妙法显现，导师之教导即存在。如是，律是三种教法之根本。又，教理正法显现时，三种教法如何存续呢？答曰：其中“教法存在”是指存在多长时间呢？古代义注说存在五千年。持邪见者诽谤说：在律藏的《小品·比丘尼犍度(khandhaka)》中说“阿难(Ānanda)，若妇女不能在我的教法中出家，妙法将会存在一千年。现在因乔达弥(Gotamī)一再请求，故允许妇女出家。阿难，现在妙法只会存在五百年。”因此，佛陀的教法只存在五百年，过了这段时间一天亦不存在，现在只是教法之形象而已。此是他们说的妄语。“五百年”这个并非确定的说法，只是为了说明妇女的过患而说的。此过患已被世尊制定八敬法来阻止了。再说“一千年”这个才是确定的说法。在此亦有人说：教法只存在一千年，过了这段时间一天亦不存在，只会消失。那时界亦变成无界，后来受具足戒者亦变成未受具足戒。现在只是教法之形象而已。此亦因他们未见其意义与因缘，不知而说，故是妄语。此处真实意义是：“妙法存在一千年”是指，妙法不衰退地存在一千年，过了这段时间则不会存在，会逐渐衰退而消失。如何是不衰退地存在呢？如何是衰退地消失呢？答曰：应知有五种僧团，妙法存在于彼等之中。哪五种呢？是漏尽僧、不还僧、一来僧、预流僧、世俗善人僧。在一千年之内，此五种僧团皆会显现。如是，妙法不衰退地存在一千年。过了这段时间，漏尽僧则不会显现，其余的四千年，其余的四种僧团之区域会逐渐形成。如是，过了这段时间，逐渐衰退而消失，此即是此处之意义。原因如下说明。“妙法存在”此处有三种妙法：是诵持妙法、行道妙法、证入妙法。此亦叫做三种教法。其中，诵持妙法是指三藏及其义注。现在此圆满地存在。如何诵持教法会变成只是形象呢？现在勤奋诵持的比丘有几十万众显现，如何此教法过了这段时间一天亦不存在呢？那些安住戒行的比丘，现在亦有几十万众存在。如何行道教法过了这段时间就不存在了呢？在诵持与行道都存在时，就说证入妙法不存在，是不应说的。就像一个富翁，为了他的子孙后代，在许多地方埋藏了许多珍贵的宝藏，并且把它们的位置完整地写在书上。即使土地、书本、文字都存在，亦不能说那些宝藏消失了。此教法亦应如是看：三藏佛语就像宝藏之地，法宝就像珍宝。若一个有力量的族姓子看见书，好好地挖掘，一定能得到那些宝藏；如是，有力量的比丘听了说法之后，好好地修行，一定能得到那些法宝。既然可以得到，如何那些法宝会消失呢？界的建立与废除，只是命令轮之范围，非法轮之范围。所说的“妙法住五百年”与“妙法住一千年”，此等话语只是法轮，非命令轮。已划定之界若被废除，有二种原因：或因废除命令轮之羯磨语(kammavācā)，或因教法消失。在一千年之时间里，废除羯磨之情况是没有的。教法消失是指未来由舍利涅槃来限定。在舍利涅槃发生时，所有命令轮皆已消失。然而法轮在天界，乃至未来佛出现时亦会转动，就像《阿拉瓦卡问经》(Āḷavaka Sutta)的偈颂一样。再说“阿难，我所说的法与律，在我灭度之后，即是你们的导师。”成为三藏的法与律，如今作为导师，向世间开示、阐明着三种教法而住立。因为佛陀所说的、为天人所宣说的，不同于各种外道凡夫的巨大智慧之光，现在正在炽盛地照耀。那一切智智所说的八万四千法蕴，现在还存在。听了之后，在无始轮回中，在无量世界里，以随顺一切智智之闻慧，了解三界之一切生起，一切法之生起。未来为了生天与证得道果涅槃，修习各种善行，出家，诵持，圆满行道，修习禅定。这一切并非仅仅教法之形象，而是真实教法。为何呢？因为如法如律地修行。因此修行，未来能得到生天、得到道果涅槃。如是，一切持邪见者之邪说皆已破斥、摧毁。

ပဏာမဂါထာဝဏ္ဏနာ.

礼敬偈释义。

၁၁. ဒုတီယဂါထာဝဏ္ဏနာယံ. ‘‘အာဒိဂါထာယာ’’တိ ပထမဂါထာဝါကျေန. ‘‘တံ တံ ပယောဇနသဟိတေ’’တိ တေနတေနပယောဇနေန သဟိတေ. ‘‘ပဉ္စ အတ္ထေ’’တိ ပဉ္စပိဏ္ဍတ္ထေ. ‘‘တေအဘိဓမ္မတ္ထေ’’တိ အဘိဓမ္မတ္ထပဒေ ဒီပိတေ တေအဘိဓမ္မတ္ထေ. ‘‘တတ္ထာ’’တိ တိဿံ ဒုတီယဂါထာယံ. ‘‘နတု ဝုတ္တ’’န္တိ နပနပကရဏံပိ ပုဗ္ဗေဝုတ္တံ ဟောတိ. အဘိဓမ္မတ္ထာ ကုတောပုဗ္ဗေဝုတ္တာ ဟောန္တီတိ ယောဇနာ. ဧဝံတီသု အတ္ထဝိကပ္ပေသု ပထမဿ ကာလဝိရောဓံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ဒုတီယ တတီယာနံ သဒ္ဒတောဝိရောဓံ ဝတ္တုံ ‘‘နစာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ‘‘အာဒိမှိ ယေဝါ’’တိ ဧတေန ယဒါကဒါစိ ပစ္စာမသနံ အပ္ပဓာနန္တိ ဒဿေတိ. ‘‘အပ္ပဓာနပဒါနီ’’တိ အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟန္တိ ဣမသ္မိံ ဧကသ္မိံ သမာသပဒေ ပုရိမာနိ ဝိသေသန ပဒါနိ. တတ္ထ သဗ္ဗထာပိ ဝုတ္တာတိ ယောဇိတေ သတိ, တသ္မိံ အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟပ္ပကရဏေ တသ္မိံ အဘိဓမ္မတ္ထ ပဒေဝါ သဗ္ဗထာ မယာ ဝုတ္တာတိ အတ္ထော ဟောတိ. သော န ယုဇ္ဇတိ. တသ္မိံ အဘိဓမ္မေ ဗုဒ္ဓေန ဘဂဝတာ သဗ္ဗထာ ဝုတ္တာတိ အတ္ထော ယုဇ္ဇတိ. အပ္ပဓာနပဒံ ပစ္စာမသတီတိ ဒေါသောပန အာပဇ္ဇတေဝ. တေနာဟ ‘‘ဧဝဉှိသတီ’’တိအာဒိံ. တတ္ထ, ‘‘ဧဝဉှိသတီ’’တိ အဋ္ဌသာလိနိယံ ဝိယ ဣဓ အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟပဒံ ပစ္စာမသန္တေ သတိ. ဟိသဒ္ဒေါ ဖလ ဝါကျဇောတကော. လဒ္ဓဂုဏဇောတကောတိပိ ယုဇ္ဇတိ. ‘‘ပဋိက္ခိတ္တာ ဟောတိ’’ [Pg.34] တသ္မိံ အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟပဒေ မယာ သဗ္ဗထာ ဝုတ္တာတိ အတ္ထဿ သမ္ဘဝတော. န ကေဝလံ သော ဧဝ ဒေါသော အာပဇ္ဇတိ. အပရောပိဒေါသော အတ္ထီတိ ဒဿေတုံ ‘‘သာဟီ’’တိအာဒိမာဟ. ဓာတုကထာယံ ဝုတ္တေနသင်္ဂဟာသင်္ဂဟာဒိပ္ပကာရေနာတိယောဇနာ.

11. 第二偈释义。“初偈”(Ādigāthāyā)指第一偈的句子。“与种种作用相应”(Taṃ taṃ payojanasahite)即与各种作用相应。“五义”(Pañca atthe)即五种概括义(pañcapiṇḍatthe)。“那些阿毗达摩义”(Te abhidhammatthe)即在“阿毗达摩义”(abhidhammattha)一词中被阐明的那些阿毗达摩义。“在此”(Tatthā)即指这第二偈中。“未曾说”(Natu vuttaṃ)是指，论典尚未在前面说过，阿毗达摩义是从何处被说过的呢？应作此解。在这些义理分别中，先指出第一的时相违，现在要说第二第三的语相违，所以说“亦非”(nacā)等语。这里，“在最初就”(ādimhi yevā)这句话表示偶尔重提并非主要的意思。“非主要词”(Appadhānapadānī)即《阿毗达摩义纲要》(Abhidhammatthasaṅgaha)，在这个复合词中，前面的词是修饰语。如果将“完全说过”(sabbathāpi vutta)与此连接起来理解，那么在那《阿毗达摩义纲要》论中，在那“阿毗达摩义”一词上，其意思便成了“我已完全说过”。这不成立。这意思才成立：在这阿毗达摩中，世尊佛陀已完全说过。如果回指非主要词，就会陷入过失。所以说“若是如此”(evañ hi sati)等语。这里，“若是如此”是指，就像在《含义阐明（法集论义注）》(Aṭṭhasālinī)中一样，此处如果回指《阿毗达摩义纲要》这个词。“hi”这个词是表示结果句的。或者理解为彰显已得功德也合适。“被驳斥”(Paṭikkhittā hoti)，是因为“我已完全说过那《阿毗达摩义纲要》一词”的含义有可能成立。不仅这一过失会产生，还有其他过失存在，为了显示这一点，所以说“彼亦”(sāhī)等语。应理解为如《界论》(Dhātukathā)中所说的包含与不包含等方式。

၁၂. ပရမတ္ထပဒဝဏ္ဏနာယံ. ဝိသေသနပဒံ နာမ ကတ္ထစိ ဘူတကထနတ္ထာယဝါ ပယုဇ္ဇတိ ကဏှောကာကော, သေတောဗကော,တိ. ကတ္ထစိ အညနိဝတ္တနတ္ထာယ ဝါ ပယုဇ္ဇတိ နီလောပဋော, နီလံပုပ္ဖ, န္တိ. ဣဓ ပန အည နိဝတ္တနတ္ထာယာတိ ဒဿေတုံ ‘‘ဒုဝိဓာနိဟိသစ္စာနီ’’တိအာဒိမာဟ. ပညာပီယတီတိပညတ္တိ. ပညာပနဉ္စ နာမ သမဂ္ဂါနံ ဇနာနံ ဝေါဟာရေန စ သမ္ပဋိစ္ဆနေန စာတိ ဒွီဟိ အင်္ဂေဟိ သိဇ္ဈတီတိ အာဟ ‘‘တေစမဟာဇနာ’’တိအာဒိံ. ‘‘တသ္မာတေ သမ္မုတိ သစ္စန္တိ ဝုစ္စန္တီ’’တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘သမ္မတတ္တာ’’တိ ဝေါဟရိတတ္တာစေဝ သမ္ပဋိစ္ဆိတတ္တာ စ. ‘‘ဝစီသစ္စဝိရတိသစ္စာန’’န္တိ ဧတ္ထ ဝစီသစ္စံ နာမ မုသာဝါဒရဟိတံ သစ္စဝစနံ. ဝိရတိသစ္စံ နာမ သမ္မာဝါစာဝိရတိ. သာဟိ မုသာဝါဒါဒီဟိ ဝစီဒုစ္စရိတေဟိ ဝိရမဏမတ္တေန ဝစီသစ္စန္တိ ဝုစ္စတိ. ‘‘ဝတ္ထုဘူတတ္တာ’’တိ အဓိဋ္ဌာနဘူတတ္တာ. သမ္မုတိသစ္စန္တိ ဝုစ္စန္တိ, သမ္မတတ္တာ သမ္မုတိ စ, သာ သစ္စာနံ ဝတ္ထုဘူတတ္တာ သစ္စဉ္စာတိ ကတွာ. သမ္မုတိယာ သိဒ္ဓံ သစ္စံ သမ္မုတိသစ္စန္တိပိ ယုဇ္ဇတိ. ‘‘သမ္မာပဋိပဇ္ဇန္တာ’’တိ ပါဏော နဟန္တဗ္ဗော, သဗ္ဗေသတ္တာ အဝေရာ ဟောန္တူတိအာဒိနာ သမ္မာပဋိပဇ္ဇန္တာ. ‘‘သဗ္ဗလောကိယသမ္ပတ္တိယော’’တိ ဒါနသီလာဒီနံ ပုညကိရိယဝတ္ထူနံ ဖလဝိပါကဘူတာ သဗ္ဗလောကိယသမ္ပတ္တိယော. သဗ္ဗေ ‘‘ဗောဓိသမ္ဘာရဓမ္မေ’’တိ ဒါနပါရမိသီလပါရမိအာဒိကေပါရမိဓမ္မေ. ‘‘အာရာဓေန္တီ’’တိ သမ္ပာဒေန္တိ. ‘‘မိစ္ဆာပဋိပဇ္ဇန္တာ’’တိ ဒုစ္စရိတ ဒုရာဇီဝမိစ္ဆာဇီဝါဒီနံ ဝသေန မိစ္ဆာပဋိပဇ္ဇန္တာ. ‘‘ဧဝံ မဟန္တံ သမ္မုတိ သစ္စ’’န္တိ ဧတေန အဟံ ပရမတ္ထ သစ္စမေဝဂဏှာမီတိ သမ္မုတိ သစ္စံ နဘိန္ဒိတဗ္ဗံ. ဘိန္ဒန္တောဟိ သဗ္ဗသမ္ပတ္တီဟိ ပရိဗာဟိရော အဿာတိ ဒဿေတိ. ကထဉ္စ တံ ဘိန္ဒတီတိ. သတ္တော နာမ နတ္ထိ. သတ္တဿ ဘဝတောသင်္ကန္တိ နာမ နတ္ထိ. ဘဝနိဗ္ဗတ္တကံ ကုသလာကုသလကမ္မံ နာမ နတ္ထီတိ ဂဏှန္တော ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိယံ တိဋ္ဌတိ. သဗ္ဗသမ္ပတ္တီဟိ ပရိဗာဟိရော ဟောတိ. အပါယ ပူရကော ဘဝတီတိ. ‘‘ဝိဇ္ဇမာနန္တွေဝ ဂဏှာပေတီ’’တိ သညာ စိတ္တဒိဋ္ဌိ [Pg.35] ဝိပလ္လာသာနံ ဝတ္ထုဘာဝေန ဂဏှာပေတိ. တေနာဟ ‘‘သက္ကာယဒိဋ္ဌီ’’တိအာဒိံ. ‘‘ဧဝံ ဝိပရီတဉှိ သမ္မုတိသစ္စ’’န္တိ ဧတေနသမ္မုတိ သစ္စမေဝဒဠှံ ဂဟေတွာ ပရမတ္ထ သစ္စံ နဘိန္ဒိတဗ္ဗံ. ဘိန္ဒန္တောဟိ တာဟိ ဒိဋ္ဌီဟိ နမုစ္စတိ. ကထဉ္စ တံ ဘိန္ဒတိ. ခန္ဓေ ဝါ ခန္ဓမုတ္တကေဝါ အတ္တဇီဝေ ဂဟေတွာ တေစ အတ္တဇီဝါ ပရမ္မရဏာ ဥစ္ဆိဇ္ဇန္တီတိ ဂဏှန္တော ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိယံ တိဋ္ဌတိ. တေ စ အတ္တဇီဝါ ဘဝါဘဝေသုသဿတာ ဟုတွာ ဘဝတောဘဝံ သံသရန္တိ သန္ဓာဝန္တီတိ ဂဏှန္တောသဿတဒိဋ္ဌိယံ တိဋ္ဌတိ. ‘‘နဝိသံဝါဒေန္တီ’’တိ ဝိပရီတံ နာပါဒေန္တိ. ‘‘တံ ပနာ’’တိ သဘာဝသစ္စံ ပန. အနုဘဝနဘေဒမတ္တံ ဥပါဒါယေဝ ဝေဒနာ သုခါတိ ဝုတ္တာ. သဗ္ဗာကာရတော သုခဘူတတ္တာ ဝေဒနာ သုခါတိ ဝုတ္တာ နဟောတိ. ‘‘သဗ္ဗာပိဝေဒနာ ဒုက္ခာ ဧဝါ’’တိ ပဓာနတ္ထော. တတ္ထ အနုဘဝနဘေဒေါ တိဝိဓော. သာတတော ဝါ အနုဘဝနံ, အဿာတတော ဝါ, မဇ္ဈတ္တတော ဝါ. ‘‘ဒုက္ခာ ဧဝါ’’တိ ဘယဋ္ဌေန ဒုက္ခာ ဧဝ. ဘယဋ္ဌေနာတိ စ သံသာရ ဘယဒဿီဟိဘာယိတဗ္ဗဋ္ဌေန. သုခေါ ဝိပါကော ယေသံ တေ သုခဝိပါကာ. တေဘူမကကုသလာ. ‘‘ကုသလသမ္မတာ’’တိ ဧတေန သဘာဝသစ္စေပိ ဧတေဝေါဟာရာ လောကသမ္မုတိ နိဿိတာတိ ဒီပေတိ. ‘‘သာသဝတာ’’တိ အာသဝေဟိ သဟိတဘာဝေါ. ‘‘သံကိလေသိ ကတာ’’တိ သံကိလေသ ဓမ္မေဟိ သံယုတ္တဘာဝေါ. ဩဃေဟိ စ ယောဂေဟိ စ ဥပါဒါနေဟိ စ ပတ္တဗ္ဗဘာဝေါ ‘‘ဩဃနီယယောဂနီယ ဥပါဒါနီယတာ’’. အဓိကာ အတ္တာ အဇ္ဈတ္တာ. ဗဟိဒ္ဓါရုက္ခေရူပဓမ္မာရုက္ခဿ အတ္တာနာမ သာရဋ္ဌေန. သာခါယံ ရူပဓမ္မာ သာခါယ အတ္တာနာမ သာရဋ္ဌေန. သတ္တသန္တာနပရိယာပန္နာ ပန ရူပါရူပဓမ္မာ တဏှာပရိဂ္ဂဟ ဒဠှဋ္ဌေန တတော ဗဟိဒ္ဓါ အတ္တတော အဓိကာ အတ္တာတိ အတ္ထေန အဇ္ဈတ္တာတိ လောကသမ္မုတိ ဟောတိ. တေနာဟ ‘‘အဇ္ဈတ္တတိကဉ္စာ’’တိအာဒိံ. ဒုက္ခနိရောဓ မဂ္ဂဘာဝေါ စ, ဣတိ ဣဒံ စတုက္ကံ အရိယသစ္စံ နာမာတိ ယောဇနာ. ‘‘ဣဒမေဝါ’’တိ ဣဒံ စတုက္ကမေဝ. ‘‘အစလမာန’’န္တိ ဧတေန အရိယသဒ္ဒဿ အတ္ထံ ဒီပေတိ. တေဘူမက ဓမ္မာနံ သုခတာ နာမ စလာ ဟောတိ. ကသ္မာ, အနိစ္စ ဓမ္မတ္တာ. တေ ဓမ္မေသုခါတိ ဂဟေတွာ အတ္တနော အဇ္ဈတ္တင်္ဂံ ကရောန္တာ အစိရေနေဝ ဒုက္ခံ ပါပုဏန္တိ. တေ ဓမ္မေ ဒုက္ခာတိ ဉတွာ တေဟိဝိမုတ္တာ ပုန ဒုက္ခံ ပါပုဏန္တီတိ နတ္ထိ. ဧသနယော သေသအရိယသစ္စေသု[Pg.36]. ‘‘တေသူ’’တိအာဒိမှိ ဒုဝိဓာနိဟိ သစ္စာနီတိ ဝုတ္တေသု ဒွီသု သစ္စေသု. ‘‘တေန ဝုတ္တ’’န္တိအာဒိ လဒ္ဓဂုဏဝစနံ. ‘‘ယော ဝိနာ အညာပဒေသေနာ’’တိ ဧတ္ထ အညာပဒေသော နာမ အဋ္ဌဓမ္မ သမောဓာနံ နိဿာယ ဃဋသဏ္ဌာနံ ပညာယတိ, ပဋသဏ္ဌာနံ ပညာယတိ, တံ သဏ္ဌာနံ အတ္တနော သဘာဝေန ဝိနာ အညာပဒေသေန သိဒ္ဓံ ဟောတိ. ယာပနစိန္တန ကိရိယာ နာမ အတ္ထိ. ယံ စိတ္တန္တိ ဝုစ္စတိ. သာ အညာပဒေသေန သိဒ္ဓါ န ဟောတိ. အတ္တနော သဘာဝေနေဝသိဒ္ဓါ. ဧသနယော ဖုသနကိရိယာ, ဝေဒယိတကိရိယာ, ဒီသူတိ. ဣမမတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘ယောဝိနာ အညာပဒေသေနာ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘စိတ္တေနပရိကပ္ပေတွာ’’တိ မနောဝိညာဏ စိတ္တေန အဝိဇ္ဇမာနံ သဏ္ဌာနံ ဝိဇ္ဇမာနံ ကတွာ. ‘‘သဝိဂ္ဂဟံ ကတွာ’’တိ သရီရံ ကတွာ. ဝတ္ထု ဒဗ္ဗသဟိတံ ကတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘စိတ္တမယောစိတ္တနိမ္မိတော’’တိ သုပိနန္တေ ဒိဋ္ဌရူပါနိ ဝိယ စိတ္တေနပကတော စိတ္တေန နိမ္မိတော. ကသ္မာ သဘာဝသိဒ္ဓေါ ပရမတ္ထော နာမာတိ အာဟ ‘‘သောဟီ’’တိအာဒိံ. ‘‘သန္တီ’’တိ ဧတေန အသဓာတု ဝသေန အတ္ထောတိ သိဒ္ဓံ ဝုတ္တံ. သဒ္ဒါဗုဒ္ဓီဟိ အရဏီယတော ဥပဂန္တဗ္ဗတော အတ္ထောတိပိဝဒန္တိ. ‘‘ဣတရတော’’တိ ပရိကပ္ပသိဒ္ဓတော. ‘‘ပရမော’’တိ အဓိကော. တေနာဟ ‘‘ဥက္ကံသဂတော’’တိ. ဧတေန ပရမသဒ္ဒဿ အဓိကတ္ထံ ဝဒတိ. ဣဒါနိ တဿ ဥတ္တမတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိဝုတ္တံ. တတ္ထ, ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓသာသနေ ပဉ္စသာသန ကိစ္စာနိ မဟန္တာနိ အဘိညေယျာနံ ဓမ္မာနံ အဘိဇာနနံ. ပရိညေယျာနံ ပရိဇာနနံ. ပဟာတဗ္ဗာနံ ပဟာနံ. သစ္ဆိ ကာတဗ္ဗာနံ သစ္ဆိကရဏံ. ဘာဝေတဗ္ဗာနံ ဘာဝနာတိ. တတ္ထ သဗ္ဗေပိ ပရမတ္ထ ဓမ္မာ အဘိညေယျာ နာမ. ဒုက္ခ သစ္စဓမ္မာ ပရိညေယျာ နာမ. သမုဒယ သစ္စဓမ္မာ ပဟာတဗ္ဗာ နာမ. သာမညပ္ဖလာနိ စ နိဗ္ဗာနဉ္စ သစ္ဆိကာတဗ္ဗာ နာမ. မဂ္ဂသစ္စဓမ္မာ ဘာဝေတဗ္ဗာ နာမ. တေသု ဓမ္မေသု တေသံ ကိစ္စာနံ သိဒ္ဓိယာ ဣမသ္မိံ သာသနေ သာသနကိစ္စံ သိဒ္ဓံ ဟောတိ. နိဋ္ဌာနံ ဂစ္ဆတိ. တေ စ ဓမ္မာ ဧဝ ရူပါနံ သာသန ကိစ္စာနံ အဝိရာဓကတ္တာ အဝိသံဝါဒကတ္တာ ဥတ္တမဋ္ဌေန ပရမတ္ထာ နာမ ဟောန္တီတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ‘‘ယေ’’တိယေဇနာ. ‘‘အယ’’န္တိ အယံ ဓမ္မော. ‘‘တဿာ’’တိ တဿအဘိညေယျဿ, တဿပရိညေယျဿ, တဿပဟာတဗ္ဗဿ, တဿသစ္ဆိကာ တဗ္ဗဿ [Pg.37] တဿဘာဝေတဗ္ဗဿာတိ သမ္ဗန္ဓော. ပရမတ္ထဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

12. 在《胜义项释义》(Paramatthapadavaṇṇanā)中。所谓“形容词”(visesanapada)，有时用于陈述事实的目的，如“黑乌鸦”、“白鹤”；有时用于排除其他的目的，如“蓝布”、“蓝花”。但在这里，为了显示其目的是为了排除其他，故说“确实有两种真理(saccāni)”等。被使之知晓的即是“概念”(paññatti)。而所谓的“使之知晓”，是通过统一的人群、通过习惯用法(vohāra)以及通过接受(sampaṭicchana)这两个因素而实现的，故说“那些大众”等。句子的关联是：“因此，它们被称为世俗谛(sammutisacca)”。“由于被公认”(sammatattā)是指由于被习惯使用且被接受。在“言语谛与律仪谛”(vacīsaccaviratisaccānaṃ)中，这里的“言语谛”(vacīsacca)是指远离妄语的真实之语；“律仪谛”(viratisacca)是指正语律仪，因为它仅凭从妄语等言语恶行中退避，就被称为言语谛。“由于作为基础”(vatthubhūtattā)是指由于作为立足点。它们被称为世俗谛，是因为由于公认而成为“世俗”(sammuti)，且因为它作为诸真理的基础而成为“谛”(sacca)。通过世俗而成立的真理，也可以被称为“世俗谛”。“正修行”(sammāpaṭipajjantā)是指以“不应杀生”、“愿一切众生无怨”等方式正修行。 “一切世间成就”(sabbalokiyasampattiyo)是指作为布施、持戒等福业事(puññakiriyavatthu)之果报的一切世间成就。一切“菩提资粮法”(bodhisambhāradhamme)是指以布施波罗蜜、持戒波罗蜜等为首的波罗蜜法。“达成”(ārādhenti)即是实现。“邪修行”(micchāpaṭipajjantā)是指由于恶行、邪恶生计、邪命等原因而邪修行。通过“如此广大的世俗谛”这句话，说明不应以“我只把握胜义谛(paramatthasacca)”而破坏世俗谛。他显示出破坏世俗谛的人将排斥于一切成就之外。如何破坏它呢？认为“所谓众生(satta)并不存在”、“所谓众生的轮回流转不存在”、“所谓产生生起的善恶业不存在”，如此执取者即陷于断见(ucchedadiṭṭhi)，被排除在一切成就之外，成为恶趣(apāya)的填充者。“使其执取为存在”是指通过作为想(saññā)、心(citta)、见(diṭṭhi)之颠倒(vipallāsa)的基础而使其执取。因此他说“身见”(sakkāyadiṭṭhi)等。“如此颠倒的世俗谛”是指不应由于仅仅牢牢抓取世俗谛而破坏胜义谛。破坏胜义谛者无法从那些邪见中解脱。如何破坏它呢？在五蕴(khandha)之中或在五蕴之外执取“自我”或“灵魂”(attajīva)，且执取那些自我与灵魂在死后断灭，即陷于断见。或者执取那些自我与灵魂在各生各世中是永恒的，从一生流转、奔向另一生，如此执取者即陷于常见(sassatadiṭṭhi)。“不欺诳”(navisaṃvādentī)是指不产生颠倒。而“它”(taṃ pana)是指自性谛(sabhāvasacca)。由于仅仅只是经历(anubhavana)的区别，受(vedanā)被称为“乐”；受被称为“乐”并非因为其在一切状态下都是乐。其主要意义是“一切受确实都是苦(dukkhā)”。在那里，经历的区别有三种：作为乐的经历、作为苦的经历或作为中性的经历。“确实是苦”是指在恐怖的意义上(bhayaṭṭhena)确实是苦。所谓“在恐怖的意义上”，是指在“应被观轮回之苦者所恐惧”的意义上。那些果报为乐的是“乐报”(sukhavipākā)，即三界(tebhūmaka)的善法。“被公认为善”这句话说明即使在自性谛中，这些用法也是依赖于世间世俗的。“有漏”(sāsavatā)是指与漏(āsava)共存的状态。“染污性”(saṃkilesikatā)是指与染污法相应。由于是可以被暴流(ogha)、轭(yoga)、取(upādāna)所达到的状态，故称为“顺暴流性、顺轭性、顺取性”。“内”(ajjhatta)是指超出的(adhika)自我(attā)。在外部的树木中，色法由于其精华(sāra)的意义被称为树的自我；在树枝中，色法由于其精华的意义被称为树枝的自我。但在众生相续中所包含的色法与非色法，由于被贪欲牢牢摄受，而被称为比外部自我更超出的自我，在这种意义上，世间世俗称之为“内”。因此他说“内三法”等。以及苦灭道的状态，如此这四项被称为“四圣谛”(ariyasacca)，这是句子的结合。“唯此”是指唯此四项。“不动摇”(acalamāna)以此说明“圣”(ariya)一词的含义。三界诸法的乐被称为是动摇的。为什么？因为其是不迁流法。执取那些法为乐而将其作为自己内在的一部分的人，不久便会遭遇痛苦。而了知那些法为苦、并从中解脱的人，则不会再次遭遇痛苦。对于余下的圣谛也是这种方法。在“在它们之中”等句中，是指在被称为“确实有两种真理”的两种真理之中。“因此说”等是关于获得的功德之言。“凡是无需其他指代”(yo vinā aññāpadesena)中，所谓的“其他指代”(aññāpadesa)是指依赖八法(aṭṭhadhamma)的聚合，而知晓瓶子的形状、知晓布料的形状，那个形状是由于除自身自性之外的其他指代而成立的。存在所谓的维持与思考的行为，其被称为“心”(citta)，它不是由其他指代成立的，而是由其自身的自性(sabhāva)成立的。对于触的行为、受的行为等也是这种方法。为了显示此义，他说“凡是无需其他指代”等。“以心想象”(cittenaparikappetvā)是指通过意识心，将不存在的形状变为存在。“使之有形”(saviggahaṃ katvā)即是使之有身体，意思是指使其具有实体(dabba)。“心所造、心所化”(cittamayo cittanimmito)是指如梦中所见之色法，由心所作，由心所化。为了说明为何通过自性成立的被称为“胜义”(paramattha)，故说“因为它……”等。“存在”(santi)通过as词根(asadhātu)表达了“存在”的意思。由于是应当被言语与智慧所趋向(araṇīya/upagantabba)的，因此也称之为“义”(attha)。“相对于另一种”是指相对于由想象所成立的。“胜”(paramo)即是优越的，故说“达到顶峰”(ukkaṃsagato)。以此表达了“parama”一词优越的含义。现在为了显示其最高义，故说“此外”(apicā)等。在那里，在这佛陀的教法(Buddhasāsana)中，有五个重大的教法职责：对所应遍知(abhiññeyya)之法的遍知；对所应遍知(pariññeyya)之法的遍知；对所应断(pahātabba)之法的断除；对所应证(sacchikātabba)之法的现证；对所应修(bhāvetabba)之法的修行。在那里，一切胜义法都称为所应遍知法。苦谛法称为所应遍知法。集谛法称为所应断法。沙门果与涅槃称为所应证法。道谛法称为所应修法。对于这些法，通过这些职责的成就，在此教法中，教法职责即告达成，到达终(niṭṭhāna)点。由于这些法对这些教法职责是不违背、不欺诳的，由于最高义，故被称为胜义。在那里的句法结合是“那些”(ye)。“这”(ayaṃ)是指这法。“它的”(tassa)是与“那所应遍知的、那所应遍知的、那所应断的、那所应现证的、那所应修行的”相联系。胜义释义(Paramatthavaṇṇanā)终。

‘‘တံ နသုန္ဒရ’’န္တိ ဗျဉ္ဇနတော နသုန္ဒရံ. နကေဝလံ ဗျဉ္ဇနတောယေဝ နသုန္ဒရံ, အတ္ထတောပိ နသုန္ဒရမေဝ. စတုသစ္စ ဓမ္မာဟိ ပစ္စေကဗုဒ္ဓညာဏဿပိ ဂေါစရာ ဟောန္တိ. ပဉ္စဉေယျ ဓမ္မာ ပန သဗ္ဗညုတညာဏဿေဝ. တတ္ထ စတုသစ္စ ဓမ္မာ နာမ ပရမတ္ထ ဓမ္မာ ဧဝ. ပဉ္စဉေယျဓမ္မာ ပန သဗ္ဗ ပညတ္တိယာ သဟ သဗ္ဗပရမတ္ထ ဓမ္မာ. သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓါနံ စတုသစ္စာဘိ သမ္ဗောဓော ဓမ္မ ပညတ္တိယာ သဟ သိဇ္ဈတိ. ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ စတုသစ္စ သမ္ဗောဓော ဓမ္မပညတ္တိယာ သဟ နသိဇ္ဈတိ. တသ္မာ တေ သယံ ပဋိဝိဒ္ဓံ စတုသစ္စ ဓမ္မံ နာမ ပညတ္တိံ နီဟရိတွာ ပရေသံ ဒေသေတုံ န သက္ကောန္တိ. တေသံ စတုသစ္စသမ္ဗောဓော မူဂဿ သုပိနဒဿနံ ဝိယ ဟောတီတိ အဋ္ဌကထာသု ဝုတ္တံ. တသ္မာ ပညတ္တိယာ သဟ ပဉ္စ ဉေယျ ဓမ္မာ ဧဝ သဗ္ဗညုတညာဏဿ ဂေါစရာတိ သက္ကာဝတ္တုန္တိ.

“那不美妙”这句话从字面上看是不美妙的。不仅从字面上不美妙，从意义上也是不美妙的。四圣谛法是独觉佛智的行境，而五所知法则仅是遍知佛智的行境。于此，四圣谛法即是胜义法，而五所知法则是包含一切施设与一切胜义法。诸遍知佛陀对四圣谛的现观，是连同法施设一同成就的；诸独觉佛陀对四圣谛的现观，则不能连同法施设一同成就。因此，他们无法将自己所证悟的四圣谛法，以名言施设为他人宣说。他们的四圣谛现观，犹如哑人梦有所见，诚如义注中所说。是故，唯有连同施设的五所知法才是遍知佛智的行境——此理得以成立。

ပရမတ္ထပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

胜义句释义终。

၁၃. စိတ္တဝစနတ္ထေ. နဟိ သာ အာရမ္မဏေနဝိနာ လဗ္ဘတိ. စိန္တေတီတိ ဝုတ္တေ ကိံ စိန္တေတိ, အာရမ္မဏံ စိန္တေတီတိ ဧဝံ အာရမ္မဏဘူတေန ကမ္မပဒေန ဝိနာ အသမ္ဘဝတော. တသ္မာ ဣဓ စိန္တနာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ, တသ္မာ အဿ နာမံ သိဒ္ဓန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗန္တိ သမ္ဗန္ဓော. သုတမယညာဏံ, စိန္တာမယညာဏ, န္တိ ဧတ္ထ အာရမ္မဏဿ ဘူတသဘာဝ စိန္တာပိ အတ္ထိ, သာပညာဧဝါတိ တံ နိဝတ္တေတုံ ‘‘အာရမ္မဏ…ပေ… ဏူပလဒ္ဓိယေဝါ’’တိ ဝုတ္တံ. စိတ္တံ, မနော, မာနသံ, ဝိညာဏ, န္တိ သဗ္ဗံ စိတ္တဿ နာမံ. အာရမ္မဏ ပစ္စယပ္ပဋိဗဒ္ဓံ ဟောတိ. န အညပစ္စယပ္ပဋိဗဒ္ဓံ. န စ အညပစ္စယေန လဒ္ဓံ နာမံ. ဧဝရူပဿ အာရမ္မဏ ဝိဇာနန သင်္ခါတဿ အတ္ထန္တရဿဗောဓကံ နဟောတီတိ ဒဿေတုံ ‘‘သန္တေသု စာ’’တိအာဒိဝုတ္တံ. ‘‘ဧတေနာ’’တိ ဣဒံ ကတ္တုနော ကိရိယာသာဓနေ အတိဿယူပကာရကံ ကရဏ သာဓနံ ဝဒတီတိ ဒဿေတုံ ‘‘တဉှီ’’တိအာဒိဝုတ္တံ. ‘‘စိန္တနမတ္တ’’န္တိ ဧတ္ထ မတ္တသဒ္ဒေါ ဝိသေသနိဝတ္တိ အတ္ထောတိ, တေန နိဝတ္တိတံ အတ္ထံ ဒဿေတိ ‘‘သဗ္ဗေပိဟီ’’တိအာဒိနာ. ‘‘ဝိဂ္ဂဟော ဝါ’’တိ သရီရံ ဝါ. ပစ္စယေန [Pg.38] အာယတ္တာ ပစ္စယာယတ္တာ. ‘‘အာယတ္တာ’’တိ သမ္ဗန္ဓာ. ဝတ္တနံ ဝုတ္တိ. ဥပ္ပဇ္ဇနံ ဝါ ဌိတိ ဝါ. ပစ္စယာယတ္တာ ဝုတ္တိ ဧတေသန္တိ ‘‘ပစ္စယာယတ္တ ဝုတ္တိနော’’. ‘‘ထာမေနာ’’တိအာဒိ အညမညဝေဝစနာနိ. ‘‘ဧကံ ဘာဝသာဓနမေဝ ပဓာနတော လဗ္ဘတီ’’တိ ဣဒံ ဓမ္မာနံ တံ တံ ကိရိယာ မတ္တဘာဝံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ကိရိယာမတ္တဘူတာပိ ပန တေ ဓမ္မာသယံ နာနာပစ္စယာ ဝတ္ထာယံ ဌိတာ ဝါ ဟောန္တိ နာနာပစ္စယုပ္ပန္နာဝတ္ထာယံ ဌိတာ ဝါ. တသ္မာ ပရမတ္ထ ပဒေသုပိ ယထာရဟံ တဒညသာဓနာနံ ပဋိလာဘော အဝါရိတော ဟောတိ. ဣတရထာ ဟေတု ပစ္စယော, အာရမ္မဏ ပစ္စယော, သဟဇာတပစ္စယော, နိဿယပစ္စယောတိအာဒီသု ကထံ ဘာဝသာဓနံ ယုတ္တံ သိယာတိ. ‘‘ပဓာနတော’’တိ မုချတော. ‘‘အဘေဒဿ စိန္တနဿဘေဒကရဏ’’န္တိ ဣဒံ စိန္တေတီတိ စိတ္တန္တိကတံ ကတ္တုသာဓနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ‘‘သိလာပုတ္တကဿာ’’တိ ဘေသဇ္ဇမူလာနံ ပိသနသိလာပေါတကဿ. တဿ သရီရံ နာမ ဝိသုံ အင်္ဂံ နတ္ထိ. အဘိန္နံပိ ဘိန္နံ ကတွာ ဝုစ္စတိ ‘‘သိလာပုတ္တကသရီရ’’န္တိ. ဣဒံ အဘေဒဿဘေဒကရဏံ နာမ အဘူတရူပံ ဟောတိ. ပယောဇနေ သတိ ဝတ္တဗ္ဗံ, အသတိ န ဝတ္တဗ္ဗန္တိ အာဟ ‘‘တထာကရဏဉ္စာ’’တိအာဒိံ. တတ္ထ ‘‘ပရပရိကပ္ပိတဿာ’’တိ ပရေဟိ အညတိတ္ထာ စရိယေဟိ ပရိစိန္တိတဿ. ‘‘သတိဟိ…ပေ… ကပ္ပနာယာ’’တိ သစေ အတ္တာ အတ္ထိ, အတ္တာ စိန္တေတိ, တသ္မာ အတ္တာ စိတ္တောနာမာတိအာဒိ ဝတ္တဗ္ဗံ. န ဝတ္တဗ္ဗံ စိန္တေတီတိ စိတ္တန္တိ, စိတ္တဿ ကိရိယာမတ္တတ္တာ. န ပန အတ္တာဒိကော ကတ္တာ နာမ အတ္ထိ. တသ္မာ ကိရိယာ မတ္တမေဝ ကတ္တာရံ ကတွာ ‘‘စိန္တေတီတိ စိတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ. တေန ဝိညာယတိလောကေ အတ္တာဒိကောကတ္တာ နာမ နတ္ထီတိ. ဣဒံ အဘေဒဿဘေဒ ပရိကပ္ပနာယ ပယောဇနန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘အတ္တပ္ပဓာနော’’တိ ကိရိယာသာဓနေ ဗဟူနံကာရကာနံ မဇ္ဈေ သယံပဓာနော သယံဇေဋ္ဌကော ဟုတွာ. ‘‘တံကတ္တုဘာဝ’’န္တိ လောကေသိဒ္ဓံ ကတ္တုဘာဝံ. ‘‘ပုန ကရဏဘာဝ’’န္တိ ပုန လောကေ သိဒ္ဓံ ကရဏဘာဝံ. ဧဝံ စိတ္တဿ ဝစနတ္ထံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ တဿ အဘိဓာနတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘အပိစေတ္ထာ’’တိအာဒိမာဟ. ယထယိဒံ ယေ ဣမေ တိရစ္ဆာနဂတာ ပါဏာ စိတ္တာဝိစိတ္တာ. ဧဝံ စိတ္တံ ဝိစိတ္တံ ယံ အညံ အတ္ထိ, တံ အညံ ဧကနိကာယံပိ နသမနုပဿာမီ-တိ ယောဇနာ. ‘‘နိကာယ’’န္တိ သတ္တဇာတိသမူ ဟံ[Pg.39].‘‘နိဿက္ကေ ကရဏဝစန’’န္တိ ဝိဘတ္တာပါဒါနတ္ထေ ကရဏဝစနံ. ဧတေန တတော စရဏတော စိတ္တတောတိ အတ္ထံ ဝဒတိ. ဂါထာယံ. ‘‘တံ တံ သဘာဝေါ’’တိ ဝိဇာနနဖုသနာဒိကော သဘာဝေါ, အဂ္ဂိဿဥဏှောဝိယ. ‘‘ကိစ္စသမ္ပတ္တိယောရသော’’တိ တေန တေန ဓမ္မေန ကရဏကိစ္စဉ္စ, တံ ကိစ္စံ ကတွာ လဒ္ဓေါ သမ္ပတ္တိဂုဏော စ. အဂ္ဂိဿ ဝတ္ထုမှိ ပရိပါစနကိစ္စံ ဝိယ, ဩဘာသနဂုဏောဝိယ စ. ‘‘ဂယှာကာရော’’တိ ဉာဏေန ဂဟေတဗ္ဗော တဿ တဿ ဓမ္မဿ ဓဇဘူတော အာကာရော. သမ္ပတ္တိ ရသောယေဝ ဝုစ္စတိ. ‘‘ဖလံဝါပီ’’တိ ကာရိယပ္ဖလံ ဝါပိ, အဂ္ဂိဿ ဓူမောဝိယ. ‘‘အာသန္နကာရဏ’’န္တိ အတ္တနော အနန္တရေ ဖလနိဗ္ဗတ္တကံ ကာရဏံ, အဂ္ဂိဿ အဂ္ဂိကာရက ပုရိသော ဝိယ. ‘‘အလ’’န္တိ သမတ္ထာ. ‘‘ဝိဗုဒ္ဓိနော’’တိ ဝိသေသဗုဒ္ဓိ သမ္ပန္နဿ ပဏ္ဍိတဿ. ‘‘ပုဗ္ဗင်္ဂမရသ’’န္တိ အာရမ္မဏဂ္ဂဟဏေ ပဓာနရသ ကိစ္စံ. ‘‘သန္ဓာန ပစ္စုပဋ္ဌာန’’န္တိ နိရန္တရပ္ပဝတ္တာကာရပစ္စုပဋ္ဌာနံ. ‘‘နာမ ရူပပဒဋ္ဌာန’’န္တိ ဖဿာဒိနာမဉ္စ ဝတ္ထု ရူပဉ္စစိတ္တဿပဒဋ္ဌာနံ.

13. 关于心的语源义。它若无所缘则不被获得。当说“思惟”时，思惟什么呢？思惟所缘。如此，若无作为所缘的宾语，则不可能（思惟）。因此，此处应被视为“思惟”，故其名称得以成立，此乃关联。在闻所成智(sutamayaññāṇa)与思所成智(cintāmayaññāṇa)中，亦有对所缘之真实自性的思惟，那本身就是智慧。为了排除此（误解），才说“唯是所缘之觉知”。心(citta)、意(mano)、意(mānasa)、识(viññāṇa)，这些都是心的名称。它（心）是依所缘为缘而系缚的，而非依其他缘而系缚。它亦非依其他缘而得名。为了显示像这样名为“所缘之识知”者并非指示其他意义，才说“在存在者中”等等。“以此”是为了表明，这个工具格在作者的动词性成就中具有殊胜的辅助作用，所以才说“彼实”等等。“唯思惟”中的“唯”字是限定词，用来排除修饰语的意义，以此显示所排除的意义，即“一切皆”等等。“或身躯”指的是色身。依缘而存在的，即是“依缘”(paccayāyattā)。“依”(āyattā)指的是关联。“现行”(vattana)是作用(vutti)，或者生起，或者住立。这些的现行是依缘的，故称“依缘现行者”(paccayāyattavuttino)。“以力”等等是同义词。“主要地，只获得一种体性成就”(ekaṃ bhāvasādhanaṃ padhānato labbhati)是指诸法各自的纯粹作用状态而言。虽然这些法仅仅是纯粹作用状态，却依止各种因缘而住于其所依处，或依各种因缘生起而住于其所依处。因此，即使在胜义谛(paramattha)的范畴内，相应地获得其他（语法）成就也是无碍的。否则，在因缘(hetu-paccaya)、所缘缘(ārammaṇa-paccaya)、俱生缘(sahajāta-paccaya)、依止缘(nissaya-paccaya)等等中，体性成就(bhāvasādhana)又如何能合理呢？“主要地”指的是主要意义。“对无分别的思惟作分别”(abhedassa cintanassabhedakaraṇaṃ)是指“思惟故为心”(cinteti iti cittaṃ)这种作者成就(kattusādhana)而言。“石臼”(silāputtaka)指的是研磨药材的石臼(silāpotaka)。它的身体实际上没有可以分割的肢体，即使是不可分的，也将其分为可分而说“石臼之身”。这种“对无分别作分别”实际上是虚妄的。当有必要时才应说，无必要时则不应说，故说“如是作”等等。其中的“他人施设”(paraparikappita)是指其他外道(aññatitthācariya)所思惟的。“若有我……乃至施设”(sati hi attā atthi…kappanāya)指的是，如果我(attā)存在，我就会思惟，因此应说“我名为心”等等，而不应说“思惟故为心”。（然而事实是，）心仅仅是作用，并没有我等作者存在。因此，正是将作用本身作为作者，才说“思惟故为心”。由此可知，世间并没有我等作者存在。这就是“对无分别作分别施设”(abhedassa bheda parikappanā)的必要所在。“以自己为主”(attappadhāno)指的是，在动词性成就(kiriyāsādhana)中，在众多能作者(kāraka)之中，自己为主，自己为首要。“彼作者性”(taṃ kattubhāvaṃ)指的是世间公认的作者性。“复工具性”(puna karaṇabhāvaṃ)指的是世间公认的工具性。像这样显示了心的语源义之后，现在为了显示心的命名义，才说“再者，在此”等等。正如这些傍生(tiracchānagatā)有情，因心而种种各样。如此，心是多样的，我未曾见过有任何其他法，乃至一类，能如此多样——应当如是理解。“部类”指的是众生种类集合。“在离格(nissakka)意义上的工具格词”是指在离格(apādāna)的意义上，（使用）工具格词。以此说明“从彼行故为心”(tato caraṇato cittaṃ)的意义。在偈颂中，“彼彼自性”(taṃ taṃ sabhāva)指的是识知、触等自性，就像火的热性一样。“功能与成就之特相”(kicca-sampatti-rasa)指的是以彼彼法所作之功能，以及完成该功能所获得的成就之德相。就像火在物体上烹煮的功能，以及照明的功德一样。“可把握之相”(gayhākāra)指的是智慧所应把握的、彼彼法之标帜相。此即是成就之特相(rasa)本身。“或果”(phalaṃ vāpi)指的是所作之果，就像火的烟一样。“近因”(āsannakāraṇa)指的是自身无间能产生结果之因，就像生火的人一样。“能”指的是有能力。“具殊胜智慧者”(vibuddhi)指的是具足殊胜智慧的贤者(paṇḍita)。“前导特相”(pubbaṅgama-rasa)指的是在把握所缘境中，其主要特相功能。“相续现起”(sandhāna-paccupaṭṭhāna)指的是无间断地现起之相状。“名色近因”(nāma-rūpa-padaṭṭhāna)指的是触等名法以及所依色法是心的近因。

စိတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

心释义终。

၁၄. ‘‘စေတသိ ဘဝ’’န္တိ စိတ္တသ္မိံ ပါတုဘူတံ. ‘‘ဧတေန သိဒ္ဓါ ဟောန္တီ’’တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘သာ ဧဝ ဖဿာဒီနံ ဇာတိ. ယာစိတ္တဿဇရာ, သာ ဧဝ ဖဿာဒီနံဇရာ’’တိအာဒိနာ ယောဇေတဗ္ဗံ. ‘‘ဧကဝဏ္ဋူပနိ ဗန္ဓာနီ’’တိ ဧကေန ဝဏ္ဋဒဏ္ဍကေန ဥပနိဗန္ဓာနိ. ‘‘ဧကဇာတိယာဒိ ဥပနိဗန္ဓာ’’တိ ဧကဇာတိကထာ ဒိဝသေန ဥပနိဗန္ဓာ. ‘‘စေ’’တိ စေဝဒေယျ. ‘‘နာ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ. ဂါထာယံ. ‘‘ဓမ္မာ’’တိ နာမက္ခန္ဓ ဓမ္မာ. ‘‘မနသာ ဧဝါ’’တိ ကတ္တုဘူတေန မနေန ဧဝ. ‘‘ပကတာ’’တိ ပဝတ္တိတာ. ‘‘နိမ္မိတာ’’တိ နိပ္ဖာဒိတာ. ‘‘စိတ္တကိရိယာ ဘူတာ ဧဝါ’’တိ အာရမ္မဏံ ဝိဇာနန္တံ စိတ္တံ ဖုသနာကာရံ ဇနေတွာဝ ဝိဇာနာတိ. သော ဖုသနာကာရော ဖဿောတိ ဝုစ္စတိ. အဝသေသာ ပန သဗ္ဗေပိ စေတသိကဓမ္မာ ဖဿံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ဖဿော ဟေတု ဖဿော ပစ္စယော ဝေဒနာက္ခန္ဓဿ ဥပါဒါယ. သညာက္ခန္ဓဿ. သင်္ခါရက္ခန္ဓဿ ဥပါဒါယာတိ ဟိ ဝုတ္တံ. ဧဝံ သန္တေပိ စိတ္တမူလကတ္တာ စိတ္တနိဿိတတ္တာ စ တေပိဓမ္မာ စိတ္တကိရိ ယာဘူတာ [Pg.40] ဧဝ ဟောန္တီတိ. ‘‘ဧတေနာ’’တိ ဧတေနဂါထာပဒေန. ဝိဘာဝနိယံ ပန ဧကာလမ္ဗဏတာ မတ္တေန ဝိဘာဝေတိ. ပရိပုဏ္ဏာနိ စေ တသိကင်္ဂါနိ ဥပရိ ထေရေန သယမေဝ ဝက္ခမာနတ္တာတိ အဓိပ္ပာယော. ဣဓ ပန ပဒတ္ထဝိဘာဝနဋ္ဌာနတ္တာ ပရိပုဏ္ဏေဟိ အင်္ဂေဟိ ဝိဘာဝေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ အာဟ ‘‘တံ နသုန္ဒရ’’န္တိ. ‘‘ဝတ္ထုမှီ’’တိ ပဋကောဋ္ဌကာဒိမှိ. ‘‘နာနာစိတ္တကမ္မာနီ’’တိ ဟတ္ထိ အဿရူပါဒီနိ. ဝိဇာနနမတ္တံ စိတ္တံ, ကုသလန္တိ ဝါ အကုသလန္တိ ဝါ ဝတ္တဗ္ဗံ နတ္ထိ. နာနာစေတသိကေ ဟိ ယုတ္တတ္တာ ဧဝ တထာ ဝတ္တဗ္ဗံ ဟောတိ. ဝုတ္တံဟေတံ ဘဂဝတာ. ပဘဿရမိဒံ ဘိက္ခဝေ စိတ္တံ. တဉ္စ ခေါ အာဂန္တုကေဟိ ဥပက္ကိလေသေဟိ ဥပက္ကိလိဋ္ဌန္တိ. တေနာဟ ‘‘ဥဒကံ ဝိယစိတ္တ’’န္တိအာဒိံ.

14. “‘心中有’(Cetasi bhava)是指在心中显现。‘由此成就’(Etena siddhā honti)是关联之义。‘它就是触等的生起。凡是心的衰老，它就是触等的衰老’(Sā eva phassādīnaṃ jāti. Yā cittassa jarā, sā eva phassādīnaṃ jarā)等，应如是结合。‘以一茎相系’(Ekavaṇṭūpanibandhānī)是指用一根茎连接起来。‘以同生等相系’(Ekajātiyādi upanibandhā)是指以同一生起的故事等方式相系。‘Ce’即是‘若’。‘Nā’即是‘不’。于偈颂中，‘诸法’(Dhammā)是指名蕴诸法。‘唯以心’(Manasā eva)是指以作为作者的心。‘所作’(Pakatā)是指已运行。‘所造’(Nimmitā)是指已完成。‘唯是心行所成’(Cittakiriyā bhūtā eva)是指认知所缘的心，是在产生触的行相后才认知。那触的行相被称为触。其余一切心所法皆依触而生起。‘触是因，触是缘，依此而有受蕴、想蕴、行蕴’，诚如所说。即便如此，彼等诸法以心为根本、依止于心，故亦唯是心行所成。‘以此’(Etena)是指以此偈句。然而在阐明时，仅以一所缘性(ekālambaṇatā)来阐明。其意为：圆满的心所诸支，长老将于后文亲自说明故。然而此处是解释词义之处，故应以圆满的诸支来阐明，因此说‘那不妥’(taṃ na sundaraṃ)。‘于事物上’(Vatthumhi)是指在画布、墙壁等上。‘种种图像’(Nānācittakammāni)是指象、马等形像。仅是认知的心，不能说是善或不善。因与种种心所相应，才能如是说。此为世尊所说：‘诸比丘，此心是光净的(pabhassaraṃ)，然为外来的随烦恼(upakkilesa)所杂染。’因此说‘心如水’(udakaṃ viya cittaṃ)等。

စေတသိကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

心所释义终。

၁၅. ရုပ္ပတီတိ ပဒံ ကတ္တရိဝါဟေတုကမ္မနိဝါသိဒ္ဓံ. ရုပ္ပနဉ္စဝိကာရာပတ္တိ ဧဝါတိ ဒဿေတုံ ‘‘သီတုဏှာဒီဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ‘‘ဝိသမပ္ပဝတ္တိဝသေနာ’’တိ ဓာတူနံ ဝိသမပ္ပဝတ္တိဝသေန. ဓာတုက္ခော ဘဝသေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ, ‘‘ကေနရုပ္ပတီ’’တိ ဧတ္ထ ‘‘ကေနာ’’တိ ဟေတု အတ္ထေဝါ ဟေတု ကတ္တရိဝါ ကရဏဝစနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တထာ သီတေနာတိအာဒီသုပိ. ဍံသမကသာ နာမ သူစိမုခါ ခုဒ္ဒကမက္ခိကာစေဝ မဟန္တ မက္ခိကာ စ. ဝါတာ နာမ ပုရတ္ထိမဝါတာဒယော. အာတပေါ နာမ သူရိယာတပေါ. သရိံသပါနာမ အဟိ ဝိစ္ဆိက သတပဒိကာဒယော. တေသံ သမ္ဖဿေဟိပိ ရုပ္ပတိ. မရဏံ ဝါ ဂစ္ဆတိ, မရဏ မတ္တံ ဝါ ဒုက္ခံ. ‘‘ယေ ဓမ္မာ’’တိ ဒွါဒသဝိဓာ သပ္ပဋိဃရူပဓမ္မာ. ‘‘အညေသ’’န္တိ သောဠသန္နံ အပ္ပဋိဃရူပါနဉ္စ အရူပဓမ္မာနဉ္စ. ‘‘တေသူ’’တိ နိဒ္ဓါရဏေဘုမ္မံ. ဣဒါနိ ပါဠိယာ သဒ္ဓိံ မုချရုပ္ပနံ သံသန္ဒေန္တော ‘‘သမာဂမော စာ’’တိအာဒိမာဟ. သမာဂမော စ နာမ အညမညာဘိဃဋ္ဋနံ ဝုစ္စတီတိ သမ္ဗန္ဓော. အာပါတာဂမနဉ္စ အာရမ္မဏကရဏဉ္စ ဌပေတွာတိ ယောဇနာ. ‘‘မဟာဘူတာနမေဝ ဝါ’’တိ အာပေါဓာတု ဝဇ္ဇိတာနံ တိဏ္ဏံ မဟာဘူတာနမေဝ ဝါ. ‘‘ဝိကာရံ အာပဇ္ဇတီ’’တိ ဝတွာ တမေဝတ္ထံ ဝိဝရန္တော ‘‘ယသ္မိံ ခဏေ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘သယံပိ ဝိကာရပတ္တာ ဟောန္တီ’’တိ [Pg.41] တေမဟာဘူတာသယံပိ ပကတိံ ဝိဇဟိတွာ ဩမတ္တာဓိမတ္တဘာဝံ ပါပုဏန္တီတိ အတ္ထော. ‘‘ဩမတ္တာဓိမတ္တရူပသန္တတီနဉ္စာ’’တိ ပရမ္ပရတော ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ရူပသန္တတိယော သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဧဝံ ပါဠိနယေန ဝိပတ္တိဝသေန ရုပ္ပနံ ဝတွာ ဣဒါနိ ဝိပတ္တိ ဝါ ဟောတု, သမ္ပတ္တိ ဝါ. ပုရိမပစ္ဆိ မသန္တတီနံ ဝိသဒိသပ္ပဝတ္တိဘူတော ဝိကာရောပိ ဧကေန ပရိယာယေန ရုပ္ပနံနာမာတိ ကတွာ ပုန တံ ရုပ္ပနံ ဒဿေန္တော ‘‘အပိစေတ္ထာ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘ဃဋ္ဋနဝသေန ရုပ္ပန ဓမ္မာန မေဝါ’’တိ အာပါတာဂမနာဒိဝသေန ရုပ္ပနဓမ္မေဟိဝိနာ အဘိဃဋ္ဋနဝသေနရုပ္ပန သဘာဝါနံ ရူပဓမ္မာနမေဝ သိဒ္ဓန္တိ ပုစ္ဆာ. ‘‘သဝိဂ္ဂဟာ ဟောန္တီ’’တိ ဒဗ္ဗ သဏ္ဌာနာကာရသဟိတာ ဟောန္တိ. ကသ္မာ, ဩဠာရိကသဘာဝတ္တာ. ဗဟူနဉ္စရူပကလာပါနံ ဧကက္ခဏေ ဧကာဗဒ္ဓဘာဝေနပဝတ္တတ္တာ. အရူပဓမ္မာဟိ သဏှသုခုမသဘာဝါ စ ဟောန္တိ. သစေ အနေကသတသဟဿာနိပိ ဧကတော ပဝတ္တေယျုံ. ဒဗ္ဗသဏ္ဌာနဘာဝံ နဂမိဿန္တိယေဝ. ဧကသ္မိဉ္စ သတ္တသန္တာနေ ဧကက္ခဏေ ဧက ကလာပေါဝ ပဝတ္တတိ. ကသ္မာ, အနန္တရ ပစ္စယူပနိဗန္ဓေန ပဝတ္တတ္တာ. တသ္မာတေ သဝိဂ္ဂဟာန ဟောန္တိ. ရူပဓမ္မာ ပန ဩဠာရိက သဘာဝါ စ ဟောန္တိ. ဗဟူနံ သန္နိစယေသတိ ဒဗ္ဗသဏ္ဌာနတ္ထာယ သံဝတ္တန္တိ. ဧကက္ခဏေ စ ဗဟုကလာပါပိ ဧကာဗဒ္ဓါဟုတွာ ပဝတ္တန္တိ. တသ္မာ တေသဝိဂ္ဂဟာဟောန္တီတိ.

15. “‘ruppati’(被破坏)一词，可成立为主动态(kattari)或无因的被动态(ahetukakammani)。为显示‘破坏’即是变异的发生，故说‘以寒暑等’。其中，‘以不均衡的运作方式’是指诸界以不均衡的方式运作。此即是说‘以界的扰动’。于‘以何被破坏’(kena ruppati)中，‘以何’(kena)应视为表原因或表能动因的工具格。于‘以寒冷’等中亦然。所谓蚊虻(ḍaṃsamakasā)，是指针嘴小蝇与大苍蝇。风是指东风等。热是指日晒。爬虫类(sariṃsapā)是指蛇、蝎子、蜈蚣等。它们的接触也会导致破坏，或者导致死亡，或者仅是死亡般的苦。‘诸法’(ye dhammā)是指十二种有对色法。‘其他的’(aññesaṃ)是指十六种无对色法与无色法。‘在其中’(tesu)是表示限定的处格。现在，为使主要的破坏义与巴利圣典相符，故说‘以及聚合’等。聚合是指互相碰撞，此即关联。应理解为排除了冲击(āpātāgamana)与作为所缘(ārammaṇakaraṇa)的情况。‘或者仅是诸大种’是指除了水界(āpodhātu)之外的三大种。说了‘发生变异’后，为阐明其义，又说‘在那个瞬间’等。‘自身也发生变异’是指这三大种舍弃了它们原本的状态，达到了减弱或增强的程度。‘减弱或增强的色相续’是指依次产生的色相续。如是，依照圣典之理，说明了由衰损而有的破坏。现在，无论是衰损或成就，前后相续的非相似运作所成的变异，在某种意义上也可称为破坏。为再次显示这种破坏，故说‘此外，在此’等。‘仅仅由于碰撞而有破坏性的法’是问：除了冲击(āpātāgamana)等方式外，纯粹由于碰撞而具有破坏自性的色法是如何成立的？‘有形体’(saviggahā)是指具有物质、形状、样貌。为何？因其有粗重之自性，且因众多色聚于同一刹那以结合为一的方式运作。无色法则有微细之自性，即使成百上千个同时生起，也不会形成物质形状。于一有情相续中，一刹那只有一个(无色法)聚生起。为何？因其由无间缘(anantarapaccaya)紧密连接而运作。因此它们没有形体。然而色法有粗重之自性，众多聚集时，便导致物质形状的形成；于一刹那，众多色聚亦结合为一而运作。因此它们有形体。

‘‘သီတာဒိဂ္ဂဟဏသာမတ္ထိယေနာ’’တိ သီတေနပိ ရုပ္ပတိ, ဥဏှေနပိ ရုပ္ပတီတိအာဒိနာ လောကဿ ပစ္စက္ခတော ပါကဋဿ သီတာဒိဝစနဿသာမတ္ထိယေန. တဉှိ ဝစနံ လောကဿ အပါကဋံ အရူပဓမ္မာနံ ရုပ္ပနံ ဣဓနာဓိပ္ပေတန္တိ ဒီပေတီတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ဝေါဟာရော နာမာ’’တိ နာမသညာ နာမာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘လောကောပစာရေနာ’’တိ ဗဟုဇနဿ ဥပစာရေန ဝေါဟာရေန ကထနေန. ‘‘ပါကဋ နိမိတ္တဝသေနေဝါ’’တိ ပါကဋဿ သဒ္ဒပ္ပဝတ္တိနိမိတ္တဿ ဝသေနေဝ. ‘‘သီတာဒိဂ္ဂဟဏေန ဝိနာပီ’’တိ ပိသဒ္ဒေန သီတာဒိဂ္ဂဟဏသာမတ္ထိယေနပီတိ ဒီပေတိ. ဧဝံ သန္တေပိ ပါဠိသာဓကံ နာမ န သက္ကာသဗ္ဗတ္ထ လဒ္ဓုံ. ပါကဋနိမိတ္တ ဝစနမေဝ သဗ္ဗတ္ထ သာဓာရဏန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘တပ္ပသင်္ဂနိဝတ္တီ’’တိ တဿ အရူပဓမ္မာနံ ရူပတာပသင်္ဂဿ နိဝတ္တိ. ‘‘ဣဒ္ဓိဝိကုဗ္ဗနာဝသပ္ပဝတ္တာ’’တိ ဧတ္ထ ဣဒ္ဓိဝိကုဗ္ဗနာနာမဣဒ္ဓိယာနာနပ္ပကာရမာပနံ. ‘‘ရူပတာ သိဒ္ဓီ’’တိ [Pg.42] ရူပန္တိ နာမ သညာသိဒ္ဓိ. ‘‘ဣဒံ ပနာ’’တိ ဣဒံ ရူပံ ပန. ‘‘အနုဂ္ဂဟာနံ သီတာဒီနံ ဝသေနာ’’တိ ကိဉ္စာပိပါဠိယံ သီတာဒိဝစနံ ဥပဃာတကာနံ သီတာဒီနံ ဝသေန ဝုတ္တံ. တေစ ဗြဟ္မလောကေ နတ္ထိ. အနုဂ္ဂါဟကာ ဧဝ အတ္ထိ. တေသံဝသေနာတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ပါဠိယံ နိဒ္ဒိဋ္ဌာနီ’’တိ သဉ္ဇာနာတီတိ ခေါ ဘိက္ခဝေ တသ္မာ သညာတိ ဝုစ္စတိ. ကိဉ္စ သဉ္ဇာနာတိ. နီလံပိ သဉ္ဇာနာတိ, ပီတမ္ပိ သဉ္ဇာနာတီ-တိအာဒိနာ စ, ဝိဇာနာတီတိ ခေါ ဘိက္ခဝေ တသ္မာ ဝိညာဏန္တိ ဝုစ္စတိ. ကိဉ္စ ဝိဇာနာတိ. မဓုရံပိ ဝိဇာနာတိ, အမ္ဗိလံပိ ဝိဇာနာတီ-တိအာဒိနာ စ-ပါဠိယံ နိဒ္ဒိဋ္ဌာနိ.

“以能取冷等的能力”，是指“因冷而变坏，因热而变坏”等，凭借世间亲见的、显现的“冷”等言说之能力。此言说旨在表明，此处不意指世间不显现的无色法之变坏。“所谓言说”，即是说，名为名想。“依世俗”，是指依照众人之惯例、言说和说法。“唯依显现之相”，即唯依显现的、作为语词生起之因的相。“即使不取冷等”，其中的“pi”字显示了（此理亦可）“凭借能取冷等的能力”而成立。即便如此，所谓“圣典依据”亦不可能处处获得。当知，显现之相的言说于一切处皆通用。“断除彼执”，是指断除彼无色法为色性之执。“依神变自在而转起”，此处神变自在(iddhivikubbana)即以神通达成种种变化。“色性成就”，是指“色”之名想的成就。“此复”，是指此色法复。“依资益之冷等”，是指虽然在圣典中，“冷”等言说是依损害性的冷等而说，但彼等于梵天界(brahmaloka)中无有，唯有资益者存在。其意为，依彼等（资益者）而说。“于圣典中所说”，例如：“诸比丘，因了知，故曰想(saññā)。了知何者？了知青，亦了知黄”等等；以及“诸比丘，因识知，故曰识(viññāṇa)。识知何者？识知甜，亦识知酸”等等——皆为圣典中所说。

ရူပပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

色词释义终。

၁၆. နိဗ္ဗာနပဒေ. ‘‘ခန္ဓာဝါ’’တိ ဘဝန္တရေ အပါယာဒီသု ဘဝိဿမာနာ ခန္ဓာဝါ. န ဟိ အတီတ ဓမ္မာ, နိဗ္ဗာယန္တိ နာမ, သတ္တေ ပီဠေတွာ နိရုဒ္ဓတ္တာတိ အဓိပ္ပာယော. ပစ္စုပ္ပန္နာ စ ဓမ္မာ ဧတရဟိ ပီဠေန္တိ, အဝဿံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ အနာဂတဓမ္မာ စ အနာဂတေ ပီဠေဿန္တိ, ကထံ တေ နိဗ္ဗာယန္တိ နာမာတိ အာဟ ‘‘ပစ္စုပ္ပန္နေသု…ပေ… ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထီ’’တိ. ‘‘ဝိသယေဘုမ္မ’’န္တိ ဝိသယာဓာရေဘုမ္မံ. ဝိသယာဓာရော နာမမနုဿာဘူမိယံ ဂစ္ဆန္တီတိအာဒီသု ဝိယ မုချာဓာရော နဟောတိ. တေန ပန ဝိနာ အညတ္ထ တံ ကိရိယံ ကာတုံ နသက္ကောတိ. တသ္မာ အာဓာရဘာဝေန ပရိကပ္ပိတော အာဓာရောတိ ဒဿေတုံ ‘‘ယထာအာကာသေ’’တိအာဒိဝုတ္တံ. ယထာ သကုဏာနံ ပက္ခန ကိရိယာ နာမ အာကာသေန ဝိနာ အညတ္ထ နသိဇ္ဈတိ. တထာ ဝဋ္ဋဒုက္ခဓမ္မာနံ နိဗ္ဗုတိ ကိရိယာပိ နိဗ္ဗာနေန ဝိနာ အညတ္ထ နသိဇ္ဈတီတိ ဒဿေတုံ ‘‘ယေဟိတေ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ‘‘ယေ’’တိ ယေတိဝိဓဝဋ္ဋဒုက္ခသန္တာပဓမ္မာ. ဟိသဒ္ဒေါနိပါတော. တေသဒ္ဒေါ ဝစနာလင်္ကာရော. ‘‘တဗ္ဗိနိမုတ္တ’’န္တိ နိဗ္ဗာနဝိနိမုတ္တံ. နိဗ္ဗုတိဌာနံ နာမ နတ္ထိ. တသ္မာ နိဗ္ဗာနံ တေသံ နိဗ္ဗုတိ ကိရိယာယ ဝိသယာ ဓာရောဟောတီတိ အဓိပ္ပာယော. ယထာ အယံ ပဒီပေါ နိဗ္ဗာယတိ. တထာဓီရာ နိဗ္ဗန္တီတိ ယောဇနာ. ‘‘တံ တံ ကိလေသာနံ ဝါ’’တိ တေ သံတေသံကိလေသာနံ ဝါ. ‘‘ခန္ဓာနံ ဝါ’’တိ အနာဂတဘဝေသု ခန္ဓာနံ ဝါ. ‘‘ပုနအပ္ပဋိသန္ဓိကဘာဝ’’န္တိ သန္တာနဿ ပုန ပဋိသန္ဓာနာဘာဝံ ပါပုဏန္တိ [Pg.43] အရိယာ ဇနာ. ယထာ မဂ္ဂေ ကရဏဝစနံ ဒိဿတိ အဒ္ဓါ ဣမာယပဋိပတ္တိယာ ဇရာမရဏမှာ ပရိမုစ္စိဿာမီတိအာဒီသု. န တထာ နိဗ္ဗာနေတိ အာဟ ‘‘မဂ္ဂေဝိယာ’’တိအာဒိံ. နိဗ္ဗာနေပနဘုမ္မဝစနမေဝ ဒိဿတိ ယတ္ထနာမဉ္စရူပဉ္စ. အသေသံ ဥပရုဇ္ဈတီတိအာဒီသု. တသ္မာ နိဗ္ဗာနေ ကရဏ ဝစနံ န ဒိဿတိ, ကရဏ လက္ခဏဿေဝ အဘာဝတောတိ ဒဿေတုံ ‘‘န စ နိဗ္ဗာန’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ကရဏ လက္ခဏံ နာမကတ္တုနော သဟကာရီ ပစ္စယဘာဝေါ. နနု အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ နိဗ္ဗာယန္တီတိ ဒိဿတီတိ. သစ္စံ, တတ္ထ ပန ဝိသေသနေ ကရဏ ဝစနံ. န ကရဏကာရကေ. တဉှိ သဥပါဒိသေသနိဗ္ဗာနဓာတုယာနိဝတ္တနတ္ထံ ဝုတ္တန္တိ.

16. 于涅槃词中。“诸蕴”，是指将于他有中、于恶趣等处产生的诸蕴。其意为：过去的法，实不般涅槃，因其恼害有情后已灭。现在法正在恼害，必定生起的未来法亦将于未来恼害，彼等云何得般涅槃？故说“于现在……乃至……实无可说”。“境界处格”是境界依处之处格。境界依处，不像“于人界行”等中是主要依处，然离彼则不能于他处作其行。为示其是假定之依处，故说“如于虚空”等譬喻。犹如鸟之飞行业，离虚空则于他处不能成；如是，轮回苦法之寂灭行，离涅槃亦于他处不能成。为示此义，故说“彼等”等。其中，“彼等”是指三种轮回苦与热恼之法。“hi”为不变词，“te”为语饰。“离彼”，是指离涅槃。实无（离于涅槃的）寂灭之处。是故，其意为：涅槃是彼等寂灭行之境界依处。其结合为：如是灯灭，如是智者寂灭。“彼等之烦恼”，是指彼等之烦恼。“或诸蕴”，是指或未来有中之诸蕴。“不再结生”，是指圣者众人令心相续不再结生。就像在“道”中可见工具格，例如说“我必因此道而解脱老死”等。于涅槃中则不然，故说“如于道”等。于涅槃中唯见处格，例如“于彼处名色无余灭”等。因此，于涅槃中不见工具格，因无工具格之相故，为示此义，故说“非涅槃”等。工具格之相，名为作者之助缘性。难道没有见到“于无余依涅槃界而般涅槃”的说法吗？确实有，但彼处是于修饰词中用工具格，非于工具格之作用者。彼乃为说从有余依涅槃界止息之义而说。

နိဗ္ဗာနပဒဝဏ္ဏနာ.

涅槃词释义。

ဒုတီယဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第二偈释义终。

၁၈. ကာမာဝစရပဒေ. ‘‘ကာမီယတီ’’တိ ဣစ္ဆီယတိ. နိမိတ္တဿာဒဝတ္ထု မဇ္ဈိမဋ္ဌကထာယံ အာဂတံ. ‘‘တေကာမီယန္တီ’’တိ တေ အဝီစိနိရယာဒယော ဣစ္ဆီယန္တိ. ‘‘တတ္ထ ဥပ္ပန္နာနမ္ပီ’’တိ အဝီစိနိရယာဒီသု ဥပ္ပန္နာနံပိ သတ္တာနံ. ‘‘ဘဝနိကန္တိ နာမ ဟောတီ’’တိ ဘဝသင်္ခါတံ အတ္တနော ခန္ဓံ ဧတံ မမ, ဧသောဟမသ္မိ, ဧသောမေ အတ္တာတိ ဂဏှန္တီ တဏှာ ဘဝနိကန္တိ နာမ. သာ နေရယိကသတ္တာနံပိ အတ္ထိယေဝ. ‘‘ကာမေ အဝစရတီ’’တိ ကာမေပရိယာပန္နံ ဟောတိ. ကာမေ အန္တောဂဓံ ဟောတိ. ရူပါရူပဘူမီသု ဥပ္ပန္နံပိ ရူပါရူပသင်္ချံ နဂစ္ဆတိ. ကာမသင်္ချမေဝ ဂစ္ဆတိ. ကာမဂဏနမေဝဂစ္ဆတီတိ အတ္ထော. ‘‘တီသုဘဝေသု ဥပ္ပန္နာနိပီ’’တိ ကာမရူပါရူပသတ္တသန္တာနေသု ဥပ္ပန္နာနိပိ န တတြပရိယာ ပန္နာနေဝ ဟောန္တိ. တတြ အပရိယာပန္နာနေဝ ဟောန္တီတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ကာမာဝစရတာပတ္တိဒေါသော’’တိ ကာမာဝစရ ဓမ္မာတိ ဝတ္တဗ္ဗတာ ပတ္တိဒေါသော. ‘‘ရူပါဝစရတာဒိမုတ္တိဒေါသော’’တိ ဣမေ ရူပါဝစရ ဓမ္မာ န ဟောန္တိ, အရူပါဝစရ ဓမ္မာ န ဟောန္တိ, လောကုတ္တရ ဓမ္မာ န ဟောန္တီတိ ဧဝံ ဝတ္တဗ္ဗတာပတ္တိ ဒေါသောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဧသနယော ‘‘ရူပါရူပါဝစရတာပတ္တိ ဒေါသော ကာမာဝစရတာမုတ္တိ ဒေါသော’’ တိပဒေသု[Pg.44]. အဝစရသဒ္ဒဿ ဥပ္ပန္နတ္ထေ ဂဟိတေပိ ဧတေဒေါသာ နာပဇ္ဇန္တိ. ကသ္မာ, လောကေ ယေဘူယျနယတဗ္ဗဟုလနယာနံပိ သဗ္ဘာဝါတိ ဣမမတ္ထံ ဝဒန္တော ‘‘နနုယေဘူယျ ဝုတ္တိဝသေနပီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ‘‘ကေသဉ္စီ’’တိ ကေသဉ္စိ ပုဂ္ဂလာနံ ဝါ ဓမ္မာနံ ဝါ. ယထာမိဂလုဒ္ဒကော ဂါမေ စရန္တောပိ ဝနေ စရဏဗဟုလတ္တာ ဝနစရကောတိ နာမံ လဘတိ. ရာဇဟတ္ထီ အညတ္ထ စရန္တောပိ သင်္ဂါမေ စရဏဗဟုလတ္တာ သင်္ဂါမာဝစရောတိ နာမံ လဘတိ. အယံ ယေဘူယျနယော နာမ. ယသ္မိံ ဝနေ အမ္ဗရုက္ခာပိ အတ္ထိ, အညရုက္ခာပိ အတ္ထိ. အမ္ဗရုက္ခဗဟုလတ္တာ ပန တံ ဝနံ အမ္ဗဝနန္တိ နာမံ လဘတိ. ဧဝံ သိမ္ဗလိဝနာဒီသု. အယံ တဗ္ဗဟုလနယော. ဣဓ ပန ဘူမိယော တဗ္ဗဟုလနယေန ကာမရူပါရူပ နာမံ လဘန္တိ, ဓမ္မာ ယေဘူယျနယေန ကာမာဝစရာဒိ နာမံ လဘန္တီတိ. ဧဝံ ဂဟိတေ သတိ, တေ ဒေါသာနာ ပဇ္ဇန္တီတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘တသ္မာ ဣဓပိ…ပေ… ဒေါသောတီ’’တိအာဟ. ‘‘နာ’’တိ န ကောစိဒေါသော နတ္ထိ. အတ္ထိ ဧဝါတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘တသ္မာဿာ’’တိ ဧတ္ထ ‘‘အဿာ’’တိ အဝစရသဒ္ဒဿ. ‘‘တထာ အတ္ထံ အဂ္ဂဟေတွာ’’တိ ဥပ္ပဇ္ဇနတ္ထံ အဂ္ဂဟေတွာ. ‘‘ပရိဂ္ဂါဟိနိယာ ကာမတဏှာယ ကတော’’တိ တထာ ပရိဂ္ဂါဟိနိယာ ကာမတဏှာယ ဂေါစရဝိသယတ္တာတာယတဏှာယ ကတောနာမ ဟောတိ. ဧတေန ကာမေတီတိ ကာမော, ကာမတဏှာ. အဝစရတိ ဧတ္ထာတိ အဝစရံ. ကာမဿ အဝစရန္တိ ကာမာဝစရံ. ကာမ တဏှာယ ဂေါစရဝိသယတ္တာ ကာမာဝစရန္တိ အယမတ္ထောပိ သိဇ္ဈတိ.

18. 于欲界句中。“被欲求”(kāmīyati)即是“被希求”(icchīyati)。相味事(nimittassādavatthu)出于《中部义注》(majjhimaṭṭhakathā)。“彼等被欲求”(tekāmīyanti)即是彼等无间地狱等被希求。“于彼处已生者”(tattha uppannānaṃpi)即是已生于无间地狱等处的众生。“有名为‘有染’”(bhavanikanti nāma hoti)即是执取自身之蕴为“此是我所、此是我、此是我自体”的渴爱，名为“有染”。此(渴爱)地狱众生亦有。“于欲中行”(kāme avacaratīti)即是属于欲，包含于欲中。即使生于色界、无色界，亦不计为色、无色，唯计为欲，其义即是归于欲数。“于三有中已生者”(tīsu bhavesu uppannānipi)即是即使生于欲、色、无色界的众生相续中，亦不属于彼处，其意即是不属于彼处。“堕于欲界之过”(kāmāvacaratāpattidoso)即是应说为欲界法之过。“脱离色界等之过”(rūpāvacaratādimuttidoso)是说，有被称为“此等非色界法，非无色界法，非出世间法”之过。此理在“堕于色无色界之过，脱离欲界之过”等处亦同。即使取“avacara”一词的生起义，此等过失亦不生。何以故？为说明“世间亦有‘依多数’及‘依众多’之理”此义，而说“岂非亦依多数说而……”等。其中，“某些”(kesañci)指某些个人(puggala)或法。譬如猎鹿者虽亦行于村落，但因多行于林野，故得“林行者”之名。王象虽亦行于他处，但因多行战阵，故得“战场行者”之名。此即“依多数”之理。又如有林，虽亦有其他树木，但因芒果树多，该林得名“芒果林”。木棉林等亦是如此。此即“依众多”之理。于此，诸地依“依众多”之理得名欲、色、无色；诸法依“依多数”之理得名欲界等。如是领会时，那些过失不生。为显示此义，故说“是故于此……过失”。言“不”(nā)，是说“并非没有任何过失”，其意即是“实有”。于“是故于彼”(tasmāssā)中，“于彼”(assā)指“avacara”一词。“未取如是义”(tathā atthaṃ aggahetvā)即是未取生起义。“由执取之欲爱所作”(pariggāhiniyā kāmataṇhāya kato)即是由作为执取之欲爱的行境、所缘的彼渴爱所作。由此，“欲求”(kāmeti)即是欲、欲爱。“于此行”(avacarati ettha)，故为“行处”(avacaraṃ)。欲之行处(kāmassa avacaraṃ)即欲界(kāmāvacaraṃ)。因是欲爱之行境、所缘，故为欲界，此义亦成立。

ရူပေအဝစရတီတိ ရူပါဝစရံ. ‘‘ရူပေ’’တိ သောဠသဝိဓာယရူပဘူမိယာ. ‘‘အဝစရတီ’’တိ တတ္ထ ပရိယာပန္နဘာဝေန ပဝတ္တတိ. အရူပေ အဝစရတီတိ အရူပါဝစရံ. ‘‘အရူပေ’’တိ စတုဗ္ဗိဓာယ အရူပဘူမိယာ. ‘‘အဝစရတီ’’တိ တတ္ထ ပရိယာပန္နဘာဝေန ပဝတ္တတီတိ ဣမမတ္ထံ ဝဒတိ ‘‘ရူပါရူပါဝစရေသုပိ အယံနယော နေတဗ္ဗော’’တိ. ရူပေ ဘဝေါ ရူပံ. ရူပတဏှာ. အရူပေ ဘဝေါ အရူပံ, အရူပတဏှာ. ရူပဿ အဝစရံ ရူပါဝစရံ. အရူပဿ အဝစရံ အရူပါဝစရန္တိ ဣမမတ္ထံ ဒီပေတိ ‘‘တေသု ပနာ’’တိအာဒိနာ. ‘‘အတြာ’’တိ ဣမသ္မိံ ဌာနေ. ယဒိပိ လောဘော, ရာဂေါ, ကာမော, တဏှာ, တိသဗ္ဗမ္ပေတံ လောဘဿဝေဝစနံ ဟောတိ. ရူပရာဂေါ အရူပရာဂေါတိ ပန ဝိသုံ ဝိဘတ္တတ္တာ ဣဓ ကာမသဒ္ဒေန တံ ဒညောလောဘော [Pg.45] ဂယှတိ. ‘‘သဗ္ဗောပိ လောဘော’’တိ ဧတေနသဿတုစ္ဆေဒ ဒိဋ္ဌိသဟဂတောပိ သင်္ဂဟိတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

“于色中行”(rūpe avacaratīti)即是色界。“于色”(rūpe)指于十六种色地。“行”(avacaratīti)指以包含于彼处的方式而转起。“于无色中行”(arūpe avacaratīti)即是无色界。“于无色”(arūpe)指于四种无色地。“行”(avacaratīti)指以包含于彼处的方式而转起。此义即是说“于色界、无色界中亦应引此理”。于色有(rūpe bhavo)，即是色(rūpaṃ)，指色爱(rūpataṇhā)。于无色有(arūpe bhavo)，即是无色(arūpaṃ)，指无色爱(arūpataṇhā)。色之行处为色界，无色之行处为无色界。此义由“于彼等中”(tesu pana)等句阐明。“于此”(atrā)指于此处。虽然贪(lobha)、染(rāga)、欲(kāma)、爱(taṇhā)，此等皆是贪之同义词，但因色染与无色染被分别开来，故于此以“欲”一词摄余贪。“一切贪”(sabbopi lobho)应见为，由此亦摄与常见、断见(sassatucchedadiṭṭhi)相应之贪。

၁၉. ‘‘ရူပါရူပသဒ္ဒါ တာသု ဘူမီသု နိရုဠှာ’’တိ အနိမိတ္တာ ဟုတွာ နိရုဠှာတိ အဓိပ္ပာယော. ဣဒါနိ သနိမိတ္တံ နယံ ဝဒတိ ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိနာ. ‘‘နိဿယောပစာရော’’တိ ဌာနူပစာရော, ယထာ သဗ္ဗောဂါမော အာဂတောတိ. ‘‘နိဿိတော ပစာရော’’တိ ဌာနျူပစာရော. ယထာ ဓဇာ အာဂစ္ဆန္တီတိ. ‘‘ယံ ဧတသ္မိံ အန္တရေ’’တိ ယေ ဧတသ္မိံ အန္တရေ ခန္ဓဓာတု အာယတနာ. ယံ ရူပံ, ယာ ဝေဒနာ, ယာသညာ, ယေ သင်္ခါရာ, ယံဝိညာဏန္တိ ယောဇနာ. ‘‘သုဝိသဒ’’န္တိ ယေဘူယျာဒိ နယေဟိ အနာကုလတ္တာသုဝိသုဒ္ဓံ. ‘‘ကိံ ဝိက္ခေပေနာ’’တိ စိတ္တဝိက္ခေပေန ကိံ ပယောဇနန္တိ အတ္ထော.

19. “‘色’、‘无色’之词于彼等地中约定俗成”(Rūpārūpasaddā tāsu bhūmīsu niruḷhā)，其意即是“无因由而约定俗成”。如今以“再者”(apicā)等句宣说有因由之理。“依处转喻”(nissayopacāro)即处所转喻，譬如说“全村来了”。“依者转喻”(nissito pacāro)即处所之物转喻，譬如说“旗帜来了”。“于此中间者”(yaṃ etasmiṃ antare)即于此中间的蕴、界、处。应如是连结：即色、受、想、行、识。“极明了”(suvisadaṃ)即因“依多数”等理而不混乱，故极清净。“何须繁琐？”(kiṃ vikkhepenā)其义为：心散乱有何用？

၂၀. ‘‘လုဇ္ဇနပ္ပလုဇ္ဇနဋ္ဌေနာ’’တိ ဘိဇ္ဇနပ္ပဘိဇ္ဇနဋ္ဌေန. ‘‘ယတ္ထာ’’တိ ယသ္မိံ တေဘူမကေ ဓမ္မသမူဟေ. ‘‘နိဝိသတီ’’တိ နိစ္စံ ဝိသတိ, ဥပဂစ္ဆတိ. ‘‘တဿာ’’တိ မိစ္ဆာဂ္ဂါဟဿ. ‘‘တေသ’’န္တိ လောကုတ္တရ ဓမ္မာနံ. ‘‘ယေသ’’န္တိ လောကိယ ဓမ္မာနံ. ‘‘လုဇ္ဇန’’န္တိ ခဏိကဘင်္ဂေန ဘိဇ္ဇနံ. ‘‘ပလုဇ္ဇန’’န္တိ သဏ္ဌာနဘေဒေန သန္တတိစ္ဆေဒေန နာနပ္ပကာရတော ဘိဇ္ဇနံ. နိဗ္ဗာနံ ပန ဣဓ န လဗ္ဘတိ စိတ္တသင်္ဂဟာဓိကာရတ္တာတိ အဓိပ္ပာယော. သော စ အပရိယာပန္နဘာဝေါ, ဝိသုံ ဧကာစတုတ္ထီ အဝတ္ထာ ဘူမိနာမာတိ ယောဇနာ.

20. “以毁坏、败坏为义”(lujjanappalujjanaṭṭhenā)即是以破碎、破坏为义。“于何处”(yatthā)即于何三地法聚中。“常入”(nivisatīti)即恒常进入、趋近。“彼”(tassā)指彼邪执。“彼等”(tesaṃ)指出世间诸法。“此等”(yesaṃ)指世间诸法。“毁坏”(lujjanaṃ)即以刹那坏而破碎。“败坏”(palujjanaṃ)即以形态破坏、相续断绝等种种方式而破碎。其意为：然而涅槃于此不被获得，因(此)为心之摄集所辖。而彼不被包含之状态，应连结为名为“地”的单独的第四种状态。

စတုဗ္ဘူမိဝိဘာဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

四地分别释义 终。

၂၁. ‘‘ဟီန’’န္တိ သဒ္ဓါသတိအာဒီဟိ သောဘဏဓမ္မေဟိ အယုတ္တတ္တာဟီနံ. ‘‘သဗ္ဗဟီန’’န္တိ လောဘာဒီဟိ ပါပဓမ္မေဟိ ယုတ္တတ္တာ သဗ္ဗ စိတ္တေဟိ ဟီနတရံ. ‘‘တဒတ္ထော’’တိ ဥပရိမာနံ စိတ္တာနံ သောဘဏသညာကရဏသုခတ္ထော. ‘‘အာဒိတော’’တိအာဒိမှိ. ‘‘ဝီထိစိတ္တဝသေနာတိ ဧတံ မမ, ဧသောဟမသ္မိ, ဧသောမေ အတ္တာတိ ဧဝံ ပဝတ္တဿ ဘဝနိကန္တိ ဇဝနဝီထိစိတ္တဿ ဝသေန. ဧဝဉ္စသတိ, ကိံ ကာရဏံ လောဘမူလစိတ္တဿပထမံ ဝစနေတိ အာဟ ‘‘အကုသလေသု ပနာ’’တိအာဒိံ[Pg.46].‘‘ဒွီဟိဝဋ္ဋမူလေဟီ’’တိ လောဘမောဟသင်္ခါတေဟိ ဒွီဟိ ဝဋ္ဋမူလေဟိ.

21. “下劣”(hīnaṃ)是因不与信、念等善美法相应，故为下劣。“最为下劣”(sabbahīnaṃ)是因与贪等恶法相应，故较一切心更为下劣。“其目的”(tadattho)是为了令上心生起善美想与乐。“最初”(ādito)指在开始。“依心路而言”(vīthicittavasena)，是指依于“这是我的，这是我，这是我的我”如此生起的有爱(bhavanikanti)速行心路。若是如此，为何先说贪根心？（为答此问，）故说“于不善法中”(akusalesu pana)等。“以二轮回根”(dvīhi vaṭṭamūlehi)是指名为贪与痴的二轮回根。

၂၂. ‘‘သိနိဒ္ဓစိတ္တ’’န္တိ သာတဝေဒနာယုတ္တတ္တာလူခစိတ္တံ န ဟောတီတိ အဓိပ္ပာယော. သုမနဿဘာဝေါတိ ဝုတ္တေ ကာယိကသုခဝေဒနာယပိ ပသင်္ဂေါ သိယာတိ ဝုတ္တံ ‘‘မာနသိက…ပေ… နာမ’’န္တိ. ‘‘သုမနာဘိဓာနဿာ’’တိ သုမနနာမဿ. ‘‘ပဝတ္တိနိမိတ္တ’’န္တိ ပဝတ္တိယာ အာသန္န ကာရဏံ. ကထံ ပန ဘာဝေါ ပဝတ္တိနိမိတ္တံ နာမဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဘဝန္တိ…ပေ… ကတွာ’’တိ. နိမိတ္တေ ဘုမ္မံ. တထာဟိ ဘာဝေါ နာမ သဒ္ဒပ္ပဝတ္တိနိမိတ္တန္တိ ဝုတ္တံ. ဣဒါနိ နိမိတ္တ လက္ခဏံ ဒဿေန္တော ‘‘ယထာဟီ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘တတ္ထာ’’တိ တသ္မိံ ပယောဂေ. ‘‘ဒန္တ နိမိတ္တ’’န္တိ ဒန္တကာရဏာ. ‘‘တံ ဝေဒနာ နိမိတ္တ’’န္တိ တံ ဝေဒနာကာရဏာ. ဧတ္ထ သိယာ, ‘‘ဧတသ္မိန္တိ နိမိတ္တေ ဘုမ္မ’’န္တိ ဝုတ္တံ, နိမိတ္တဉ္စနာမ အကာရကံ အသာဓနံ, တံ ကထံ သာဓနဝိဂ္ဂဟေ ယုဇ္ဇတီတိ. အဓိကရဏ သာဓနာနုရူပတ္တာ သဒ္ဒပ္ပဝတ္တိနိမိတ္တဿာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဧတေနာတိ စ ဧတသ္မာတိ စ ဟေတု အတ္ထေ ဥဘယဝစနန္တိ ဝဒန္တိ. အာသန္နဟေတု နာမသာဓနရူပေါ ဘဝတီတိ တေသံ အဓိပ္ပာယော. သုဋ္ဌု ကရောတိ, ပကတိပစ္စယေန အနိပ္ဖန္နံ ကမ္မံ အတ္တနော ဗလေန နိပ္ဖာဒေတီတိ သင်္ခါရော. ‘‘ပုဗ္ဗာဘိသင်္ခါရော’’တိ ပုဗ္ဗဘာဂေ အဘိသင်္ခါရော. ပယောဇေတိ နိယောဇေတီတိ ပယောဂေါ. ဥပေတိ ဖလသင်္ခါတော အတ္ထော ဧတေနာတိ ဥပါယော. ‘‘အာဏတ္တိယာဝါ’’တိ ပေသနာယဝါ. ‘‘အဇ္ဈေသနေန ဝါ’’တိ အာယာစနေန ဝါ. ‘‘တဇ္ဇေတွာ ဝါ’’တိ ဘယံ ဒဿေတွာ ဝါ. ‘‘တံ တံ ဥပါယံ ပရေ အာစိက္ခ’’န္တိ. ကထံ အာစိက္ခန္တီတိ အာဟ ‘‘အကရဏေ’’တိအာဒိံ. ‘‘တသ္မိံ တသ္မိံ ကမ္မေ ပယောဇေတီတိကတွာ ဣဓ သင်္ခါရော နာမာ’’တိ ယောဇနာ. ‘‘ပစ္စယ ဂဏော’’တိ ပကတိပစ္စယဂဏော. ‘‘တေနာ’’တိ သင်္ခါရေန. ‘‘သာဓာရဏော’’တိ ကုသလာကုသလာဗျာကတာနံ သာဓာရဏော. ‘‘ဒုဝိဓေန သင်္ခါရေနာ’’တိ ပယောဂေန ဝါ ဥပါယေန ဝါ. ‘‘ယော ပန တေနသဟိတော’’တိအာဒိနာ ပုဗ္ဗေဝုတ္တမေဝတ္ထံ ပကာရန္တရေနပါကဋံ ကာတုံ ‘‘သောပန ယဒါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ‘‘ဣတီ’’တိအာဒိ လဒ္ဓဂုဏ ဝစနံ. ‘‘ပစ္စယဂဏဿေဝနာမ’’န္တိ ပစ္စယဂဏဿေဝ ဝိသေသ နာမန္တိ [Pg.47] ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဥပ္ပန္နတ္ထေ ဣကပစ္စယောတိ ကထံ ဝိညာယတီတိ အာဟ ‘‘ယသ္မိံ သမယေ’’တိအာဒိံ. ‘‘ပါဠိယ’’န္တိ ဓမ္မသင်္ဂဏိပါဠိယံ. ‘‘အသလ္လက္ခေတွာ’’တိ အစိန္တေတွာ ဣစ္စေဝတ္ထော. သဗ္ဗမေတံ နယုဇ္ဇတိယေဝ. ကသ္မာ, ပါဠိအဋ္ဌကထာဟိ အသံသန္ဒနတ္တာ, အတ္ထယုတ္တိဗျဉ္ဇနယုတ္တီနဉ္စ အဝိသဒတ္တာတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘တ’’န္တိ စိတ္တံ. ‘‘ဧတေနာ’’တိ ပုဗ္ဗပ္ပယောဂေန. ‘‘ယထာဝုတ္တနယေနာ’’တိ တိက္ခဘာဝသင်္ခါတမဏ္ဍနဝိသေသေန. ‘‘သော ပနာ’’တိ ပုဗ္ဗပ္ပယောဂေါ ပန. ‘‘ဣတီ’’တိ တသ္မာ. ‘‘တံ နိဗ္ဗတ္တိတော’’တိ တေန ပုဗ္ဗပ္ပယောဂေန နိဗ္ဗတ္တိတော. ‘‘ဝိရဇ္ဈိတွာ’’တိ အယုတ္တပက္ခေပတိတွာ. ဧတေနပဋိက္ခိတ္တာ ဟောတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ဂါထာယံ. ‘‘စိတ္တသမ္ဘဝီ’’တိ စိတ္တသ္မိံ သမ္ဘူတော. ဝိသေသော သင်္ခါရော နာမာတိ ယောဇနာ. သလောမကော, သပက္ခကောတျာဒီသုဝိယာတိ ဝုတ္တံ. သာသဝါ ဓမ္မာ, သာရမ္မဏာ ဓမ္မာတျာဒီသုဝိယာတိ ပန ဝုတ္တေ ယုတ္တတရံ. ‘‘ပါဠိအဋ္ဌကထာ သိဒ္ဓ’’န္တိ ပါဠိအဋ္ဌကထာတော သိဒ္ဓံ. အပိစယတ္ထဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂါဒီသု အသင်္ခါရံ စိတ္တံ, သသင်္ခါရံ စိတ္တန္တိ အာဂတံ. တတ္ထ အယံ ပစ္ဆိမနယော ယုတ္တော. ဥပါယသမုဋ္ဌိတဿ အနေကသတသမ္ဘဝတော ‘‘ဣဒဉ္စ နယဒဿနမေဝါ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ဥဒါသိနဘာဝေနာ’’တိ မဇ္ဈတ္တဘာဝေန. ‘‘ယတော’’တိ ယသ္မာ. ဝိကာရပတ္တော ဟောတိ. တတော အဓိမတ္တပဿနံ ဝိညာယတီတိ ယောဇနာ.

22. “心柔软”(siniddhacitta)，意指与乐受相应，故心不粗硬。当说“愉悦状态”(sumanassabhāva)时，若也包括身乐受，则会产生混淆，因此说“意所……乃至……名”。“苏摩那之名”(sumanābhidhānassa)即苏摩那(sumana)之名。“现行缘”(pavattinimitta)是指生起的近因。然而，为何状态能成为现行缘呢？（经）说“成为……乃至……造作”即说明此义。“于缘中”(nimitte)是处格(bhumma)。因为状态被称为声音生起的缘。现在，为显示缘的特相，（经）说“譬如”等。“于此”(tattha)是指在该用例中。“齿缘”(dantanimitta)即因牙齿。“彼受缘”(taṃ vedanānimitta)即因彼感受。此处或有疑问：“‘于此缘中’(etasmiṃ nimitte)是处格”，然而缘本身是无作者、无成因的，它如何能与成因(sādhana)分析相应呢？应知，此乃因声音生起之缘与依处(adhikaraṇa)的成因相符。他们说，“因此”(etena)与“由此”(etasmiṃ)在原因义上，此二语皆可通用。近因具有成因的相貌，这是他们的意思。“善作”(suṭṭhu karoti)，是指依自然条件未能成就之业，以自身的力量令其成就，此即是行(saṅkhāra)。“前行”(pubbābhisaṅkhāra)即前部分的行(abhisaṅkhāra)。令运作、令结合，此即是事用(payoga)。趣向(upeti)是以求果为目的，故称方便(upāya)。“或依教令”(āṇattiyā vā)即依命令。“或依请求”(ajjhesanena vā)即依祈求。“或依威慑”(tajjetvā vā)即依显示怖畏。“为他人开示彼彼方便”。如何开示呢？（经）说“于不作”等。“于彼彼业中令运作故，此中名为行(saṅkhāra)”，此是其连结。“缘聚”(paccayagaṇa)是指自然缘的聚合。“由此”(tena)即是由行(saṅkhāra)。“共”(sādhāraṇa)是指与善、不善、无记(abyākata)所共。“以二种行”(duvidhena saṅkhārena)即以事用(payoga)或方便(upāya)。“彼与相应者”(yo pana tenasahito)等，是为了以不同的方式阐明前述之义，故说“彼复何时”(so pana yadā)等。“如是”(iti)等是具义之语。“缘聚之名”(paccayagaṇasseva nāma)即是缘聚的特别名称。已生义中的‘ika’后缀如何理解呢？（经）说“于某时”(yasmiṃ samaye)等。“于圣典中”(pāḷiyaṃ)是指于《法集论》(Dhammasaṅgaṇī)圣典中。“不观察”(asallakkhetvā)即不思惟之义。所有这些都不合理。为何？因为与巴利圣典(pāḷi)及义注(aṭṭhakathā)不符，并且义理与文句也不清楚，此即是其意。“彼”(taṃ)即是心(citta)。“由此”(etena)是指前面的事用(pubbappayoga)。“如所说理”(yathāvuttanayena)即是以锐利性所成的特殊庄严。“彼复”(so pana)是指前面的事用(pubbappayoga)。“如是”(iti)即是因此。“从彼所生”(taṃ nibbattito)即是由前面的事用(pubbappayoga)所生。“舍离”(virajjhitvā)即舍弃不当之说。以此，（彼说）即被驳斥，此是其连结。于偈颂中。“心所生”(cittasambhavī)即于心中产生。此差别名为行(saṅkhāra)，此是其连结。如在“有毛者”(salomaka)、“有羽者”(sapakkha)等（词语）中，（此义）亦如是说。然而，若说如在“有漏法”(sāsavā dhammā)、“有所缘法”(sārammaṇā dhammā)等（词语）中，则更为合理。“经注所成”(pāḷiaṭṭhakathāsiddha)即是依据圣典(pāḷi)与义注(aṭṭhakathā)成立。此外，在《清净道论》(Visuddhimagga)等（论著）中，亦有“无行心”(asaṅkhāraṃ cittaṃ)与“有行心”(sasaṅkhāraṃ cittaṃ)的记载。在此处，此后者的说法是恰当的。由于由方便(upāya)所生者有成百上千种可能，故说“此仅为示例而已”。“以中舍状态”(udāsinabhāvena)即以中舍(majjhattatā)的状态。“由是”(yato)即是因此故。（它）就会变得不同。因此，可了知其过量，此是其连结。

၂၃. ဣဒါနိ သဟဂတဝစန သမ္ပယုတ္တဝစနာနိ ဝိစာရေန္တော ‘‘ဧတ္ထစာ’’တိအာဒိမာရဘိ. ‘‘န ပန တေ ဘေဒဝန္တာ ဟောန္တီ’’တိ ကသ္မာ ဝုတ္တံ. န နု တေပိစက္ခု သမ္ဖဿော, သောတသမ္ဖဿော, တိအာဒိနာ စ, ကာမဝိတက္ကော, ဗျာပါဒဝိတက္ကော, တိအာဒိနာ စ, ဒုက္ခေ အညာဏံ, ဒုက္ခသမုဒယေ အညာဏ, န္တိအာဒိနာစ ဘေဒဝန္တာ ဟောန္တီတိ. သစ္စံ. တေ ပန ဘေဒါ ဣမံ စိတ္တံ ဘိန္နံ န ကရောန္တိ. တသ္မာ တေ ဘေဒဝန္တာန ဟောန္တီတိ ဝုတ္တာ. န စ တေသံ အယံ ဝိကပ္ပော အတ္ထီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဣမသ္မိံ စိတ္တေ’’တိ လောဘမူလစိတ္တေ. ‘‘ကတ္ထစီ’’တိ ကိသ္မိဉ္စိ စိတ္တေ. ယေဝါပနာတိ ဝုတ္တေ သုဓမ္မေသု အာဂတာနိယေဝါပနကာနိ. ‘‘အညေဟီ’’တိ ဒေါသမူလမောဟမူလေဟိ. နနုတာနိပိ ဣဓ ဂဟေတဗ္ဗာနီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘နာ’’တိ န ဂဟေတဗ္ဗာနိ. ကသ္မာတိ အာဟ ‘‘တေသုဟီ’’တိအာဒိံ[Pg.48]. တေပိ ဣဓ နဂဟေတဗ္ဗာ သိယုံ. န ပန န ဂဟေတဗ္ဗာ. ကသ္မာ, ဝေဒနာယ စ သယံ ဘေဒဝန္တတ္တာ, ဒိဋ္ဌိသင်္ခါရာနဉ္စ ဝိကပ္ပသဗ္ဘာဝါတိ အဓိပ္ပာယော.

23. 现在，为审查“俱生”之言与“相应”之言，而说“于此”等。“但它们并非有差别的”，为何这么说？难道眼触、耳触等，欲寻、瞋寻等，以及于苦之无明、于苦集之无明等，不都是有差别的吗？诚然。但那些差别并不会使此心产生差别，因此说“它们并非有差别的”。并且它们本身并没有这种分别，此为关联。“于此心中”，即于贪根心中。“于何处”，即于任何心中。说到“yevāpanā”ti（泛说），是指在善法中出现的那些泛说法。“以其他”，即以瞋根、痴根。难道那些不也应在此被包含吗？此为关联。“不”，即不应被包含。为何？说“于彼等”等。它们在此或可不被包含，但并非不应被包含。为何？意趣是：因为受本身具有差别，以及见与诸行亦有分别存在故。

၂၄. ‘‘သောမနဿဿကာရဏ’’န္တိ သောမနဿုပ္ပတ္တိယာ ကာရဏံ. သောမနဿုပ္ပတ္တိယာ ကာရဏေ ဝုတ္တေ တံ သဟဂတ စိတ္တုပ္ပတ္တိယာပိကာရဏံ သိဒ္ဓံ ဟောတီတိ ကတွာ တမေဝ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တေနာဟ ‘‘သောမနဿပ္ပဋိသန္ဓိကောဟီ’’တိအာဒိံ. ဟီနေန ဝါ…ပေ… အာရမ္မဏေန သမာယောဂေါ, တေန သမာယုတ္တဿာပိ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနန္တိအာဒိနာ ဝတ္တဗ္ဗံ. တထာ ဗျသနမုတ္တိယံပိ. ဥပေက္ခာကာရဏေ ‘‘ဗျသနမုတ္တီ’’တိ ဣဒံ ဒေါမနဿပ္ပသင်္ဂပရိဟာရဝစနံ. အဇ္ဈာသယောဝုစ္စတိ အဇ္ဈာဝုတ္တံ ဂေဟံ. ဒိဋ္ဌိသင်္ခါတော အဇ္ဈာသယောယဿာတိ ဒိဋ္ဌဇ္ဈာသယော. တဿ ဘာဝေါ ဒိဋ္ဌဇ္ဈာသယတာ. ‘‘အယောနိသော ဥမ္မုဇ္ဇန’’န္တိ အနုပါယတော အာဘုဇနံ, မနသိကရဏံ. ‘‘စိန္တာ ပသုတဝသေနာ’’တိ ဂမ္ဘီရေသု ဓမ္မေသု စိန္တာပသဝနဝသေန, ဝီမံသာ ဝဍ္ဎနဝသေန. ‘‘ဒိဋ္ဌကာရဏမေဝါ’’တိ ဒိဋ္ဌံ ကာရဏပ္ပဋိရူပကမေဝ. တေနာဟ ‘‘သာရတောသစ္စတော ဥမ္မုဇ္ဇန’’န္တိ. ‘‘တဗ္ဗိပရီတေနာ’’တိ တတော ဝိပရီတေန. အဒိဋ္ဌဇ္ဈာသယတာ, ဒိဋ္ဌိဝိပန္နပုဂ္ဂလပရိဝဇ္ဇနတာ, သဒ္ဓမ္မသဝနတာ, သမ္မာဝိတက္ကဗဟုလတာ, ယောနိသော ဥမ္မုဇ္ဇနဉ္စ ဒိဋ္ဌိဝိပ္ပယောဂကာရဏန္တိ ဝတ္တဗ္ဗံ.

24. “‘喜之因’，即喜生起之因。当说喜生起之因时，应知其亦为喜俱生之心生起之因，故如是说。因此说‘以喜结生故’等。或以下劣……（乃至）……与所缘结合，由彼结合而心生起等，当如是说。于脱离灾患亦然。于舍之因中，‘脱离灾患’此言是为避免与忧关连。意乐，被称为‘内在所住’，如家。其意乐被称为‘见’者，是为‘见意乐者’。其状态为‘见意乐性’。‘不如理现起’，即不善巧地倾向、作意。‘以专注于思考故’，即于甚深法中，以专注于思考、增长伺察故。‘仅是见因’，即所见仅是似因。因此说‘执为精要与真实而起’。‘与彼相反’，即与此相反。无见意乐性、远离见毁坏之人、听闻正法、多正思惟、如理现起，当知此等为离见之因。

‘‘ဣမေသံ ပန စိတ္တာနံ ဥပ္ပတ္တိဝိဓာနံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေဂဟေတဗ္ဗ’’န္တိ ဝိသုဒ္ဓိ မဂ္ဂေခန္ဓ နိဒ္ဒေသတော ဂဟေတဗ္ဗံ. ဝုတ္တဉှိတတ္ထ. ယဒါ ဟိနတ္ထိကာမေသု အာဒီနဝေါတိအာဒိနာနယေန မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိံ ပုရေက္ခိတွာ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌော ကာမေဝါ ပရိဘုဉ္ဇတိ, ဒိဋ္ဌမင်္ဂလာဒီနိ ဝါ သာရတောပစ္စေတိ သဘာဝ တိက္ခေန အနုဿာဟိတေနစိတ္တေန. တဒါ ပထမံ အကုသလ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ယဒါ မန္ဒေန သမုဿာဟိတေန စိတ္တေန, တဒါဒုတီယံ. ယဒါ မိစ္ဆာ ဒိဋ္ဌိံ အပုရေက္ခိတွာ ကေဝလံ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌော မေထုနံ ဝါ သေဝတိ, ပရ သမ္ပတ္တိံ ဝါ အဘိဇ္ဈာယတိ, ပရဘဏ္ဍံ ဝါ ဟရတိ သဘာဝတိက္ခေနေဝ အနုဿာဟိတေန စိတ္တေန. တဒါ တတီယံ. ယဒါ မန္ဒေန သမုဿာဟိတေနစိတ္တေန, တဒါ စတုတ္ထံ. ယဒါ ပန ကာမာနံ ဝါ အသမ္ပတ္တိံ အာဂမ္မ အညေသံ ဝါ သောမနဿဟေတူနံ အဘာဝေန စတူသုပိ ဝိကပ္ပေသု သောမနဿရဟိတာဟောန္တိ[Pg.49], တဒါသေသာနိ စတ္တာရိ ဥပေက္ခာသဟဂတာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ.

“‘关于这些心的生起方式，当于《清净道论》(Visuddhimagga)中得知’，即当于《清净道论》之‘蕴的解释’(khandhaniddesa)中得知。彼处已如是说：当于追求低劣欲乐中，以‘有过患’等方式，以邪见为前导，心怀欢喜地享受欲乐，或以自性猛利、无行之心，信受所见之吉兆等为真实时，尔时第一不善心生起。当以迟钝、有行之心时，则第二（不善心）生起。当不以邪见为前导，仅是心怀欢喜地行淫、或觊觎他人财产、或盗取他人财物，以自性猛利、无行之心时，尔时第三（不善心）生起。当以迟钝、有行之心时，则第四（不善心）生起。然若因欲乐不得，或因无有其他喜因，于此四种情况中皆无喜时，则其余四种舍俱生心生起。

လောဘမူလစိတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

贪根心释义终。

၂၅. ဒေါသမူလစိတ္တေ. ‘‘ဝိရူပ’’န္တိ ဒုဋ္ဌံ, လုဒ္ဒံ. ဒုမ္မနဿ ဘာဝေါတိ ဝုတ္တေ ကာယိကဒုက္ခဝေဒနာယပိ ပသင်္ဂေါ သိယာတိ ဝုတ္တံ ‘‘မာနသိက…ပေ… နာမ’’န္တိ. ပဋိဟညတိ ဗာဓတိ. ‘‘သန္တတ္တေ’’တိ သန္တာပိတေ.

25. 于瞋根心。“违逆相”(virūpa)，即败坏、凶暴。“忧的状态”，若作此说，则可能关连到身苦受，故说“心的……（乃至）……名为”。“违逆”(paṭihaññati)意为“损害”(bādhati)。“于已燃烧者”(santatte)，即于被烧热者。

၂၆. ‘‘ဘေဒကရော’’တိ အညမညဝိသေသကရော. ‘‘ဘေဒကရာန ဟောန္တီ’’တိ ဣမဿ စိတ္တဿ အညမညဝိသေသကရာန ဟောန္တိ. ဒေါမနဿဂ္ဂဟဏံ ပသင်္ဂနိဝတ္တနတ္ထံ ဂဟိတန္တိ ယောဇနာ. ပသင်္ဂေါတိ စနာနပ္ပကာရတော သဇ္ဇနံ လဂ္ဂနံ. ကထံ ပသင်္ဂေါတိ အာဟ ‘‘ယဒါဟီ’’တိအာဒိံ. ‘‘တုဋ္ဌိံ ပဝေဒေန္တီ’’တိ တုဋ္ဌာမယံ ဣမေသံ မရဏေနာတိအာဒိ စိက္ခန္တိ. ဧဝံ သဟဂတပ္ပသင်္ဂံ နိဝတ္တေတွာ သမ္ပယုတ္တပ္ပသင်္ဂံ နိဝတ္တေတုံ ‘‘ပဋိဃဂ္ဂဟဏံပီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တိရစ္ဆာနဂတပါဏဝဓေ အပုညံ နာမ နတ္ထိ. အာဒိကပ္ပတော ပဋ္ဌာယ မနုဿာနံ ယထာကာမ ပရိဘောဂတ္ထာယ လောကိဿရိယေနထာဝရဋ္ဌာယိနာ နိမ္မိတတ္တာတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ဝိဿဋ္ဌာ’’တိ အနာသင်္ကာ. ‘‘အညေဝါ’’တိ အညေ ဝါ ဇနေ. ဝိမတိ ဧဝ ဝေမတိကံ. ဝေမတိကံ ဇာတံ ယေသံ တေ ဝေမတိကဇာတာ. ပုရိမစိတ္တဿလောဘသဟဂတဘာဝေါ ဣမာနိအဋ္ဌပိ လောဘသဟဂတစိတ္တာနိနာမာတိ ဣမိနာ စူဠနိဂမနေ နေဝ သိဒ္ဓေါဝိယာတိ ယောဇနာ. စူဠနိဂမနေန ပဋိဃသမ္ပယုတ္တ ဘာဝေသိဒ္ဓေ ဒေါမနဿသဟဂတဘာဝေါပိ တေနသိဒ္ဓေါ ယေဝါတိ ကတွာ ‘‘တေသံ ဂဟဏံ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘တေသ’’န္တိ ဒေါနဿပဋိဃာနံ. ဣမသ္မိံ စိတ္တေ ဣဿာမစ္ဆရိယကုက္ကုစ္စာနိစထိနမိဒ္ဓါနိ စ အနိယတယောဂီနိ စ ဟောန္တိ ယေဝါပနကာနိ စ. တေနာဟ ‘‘ပုရိမစိတ္တေ’’တိအာဒိံ. ဒေါမနဿံ ဣမသ္မိံ စိတ္တေ အတ္ထိ, အညစိတ္တေသု နတ္ထိ, တသ္မာ အသာဓာရဏ ဓမ္မော နာမ. အနညသာဓာရဏ ဓမ္မောတိပိ ဝုစ္စတိ. ‘‘ယထာတံ’’တိ တံ နိဒဿနံ တဒုဒါဟရဏံ ယထာ ကတမန္တိ အတ္ထော. ‘‘ဥပလက္ခေတီ’’တိ [Pg.50] သညာပေတိ. အာတပံတာယတိရက္ခတီတိ အာတပတ္တံ. သေတစ္ဆတ္တံ. လဒ္ဓံ အာတပတ္တံ ယေနာတိ လဒ္ဓါတပတ္တော. ရာဇကုမာရော. သော အာတပတ္တံ လဒ္ဓေါတိ ဝုတ္တေ သဗ္ဗံ ရာဇသမ္ပတ္တိံ လဒ္ဓေါတိ ဝိညာယတိ. တသ္မာ ဣဒံ ဥပလက္ခဏ ဝစနံ ဇာတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘ဥဘိန္န’’န္တိ ဒွိန္နံ ဒေါမနဿ ပဋိဃာနံ. ပုဗ္ဗေ ဒေါမနဿသဟဂတန္တိ ဝတွာ နိဂမနေ ပဋိဃသမ္ပယုတ္တစိတ္တာနီတိ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘ဣမဿ…ပေ… သိဒ္ဓိတော’’တိ ဝုတ္တံ.

26. “‘分别者’(Bhedakaro)是制造彼此差别者。‘成为分别者’(Bhedakarāna hontī)是说此心成为制造彼此差别者。取忧是为了止息纠缠，应如是结合。纠缠(pasaṅgo)是指以各种方式执著、粘着。如何是纠缠？如说‘当……’(yadāhī)等。‘宣示满足’(Tuṭṭhiṃ pavedentī)是说他们宣称‘我们因这些人的死亡等而满足’。这样平息俱行纠缠后，为了平息相应纠缠，所以说‘亦取瞋……’(paṭighaggahaṇaṃpī)等。杀害旁生(tiracchānagatapāṇa)没有不善业，其意为：从劫初(ādikappato)以来，为了让人们随欲享用，它们是由世间主宰所创造的。‘无虑’(Vissaṭṭhā)就是没有疑虑。‘或其他人’(Aññevā)就是其他的众生。疑即是疑惑(vematikaṃ)。于彼等生起疑惑，彼等即为生起疑惑者(vematikajātā)。应如是结合：前一心的贪俱行状态，以及这八种心名为贪俱行心，这一点似乎并未通过此小结而成立。通过小结，若与瞋相应的情况成立，那么与忧俱行的状态也就能由此成立，因此才说‘取彼等’(tesaṃ gahaṇaṃ)。‘彼等’指的是忧和瞋。于此心中，嫉、悭、恶作、昏沉、睡眠是不定法(aniyatayogīni)，亦是可舍离的(yevāpanakāni)。因此才说‘于前一心……’(purimacitte)等。忧于此心有，于余心无，因此称为不共法(asādhāraṇa dhammo)，亦称不共他法(anaññasādhāraṇa dhammo)。‘如是’(Yathātaṃ)，即是那个譬喻、那个例子，如其所作之义。‘表征’(Upalakkhetī)即使人知解。遮挡阳光(ātapaṃ)的就是伞盖(ātapattaṃ)，即白伞盖(setacchattaṃ)。获得伞盖的人就是得伞盖者(laddhātapatto)，比如王子。如果说得了伞盖，人们就会理解为获得了所有的王权。因此，应知此为表征语(upalakkhaṇa vacanaṃ)。‘二者’(Ubhinnaṃ)指的是忧和瞋。前面说的是忧俱行，而结语中说的是与瞋相应心，因此才说‘此……乃至……成立故’(imassa…pe… siddhito)。

၂၇. ‘‘အနိဋ္ဌလောကဓမ္မေဟီ’’တိ အလာဘော စ, အယသောစ, နိန္ဒာစ, ဒုက္ခဉ္စာတိ စတူဟိ အနိဋ္ဌလောကဓမ္မေဟိ. ‘‘တံ ကုတေတ္ထ လဗ္ဘာ’’တိ အဟံ အလာဘာဒီဟိ မာသမာဂစ္ဆီတိ ပတ္ထေန္တဿပိ ကုတောမေဧတ္ထလောကေတံ ပတ္ထနာ ပူရဏံ သဗ္ဗကာလံ လဗ္ဘာတိ အတ္ထော. ‘‘လဗ္ဘာ’’တိ စ ကမ္မတ္ထဒီပကံ ပါဋိပဒိကပဒံ. ဣမေသံ ဥပ္ပတ္တိဝိဓာနံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ သင်္ခေပတောဝ ဝုတ္တံ တဿ ပါဏာတိ ပါတာဒီသု တိက္ခမန္ဒပ္ပဝတ္တိကာလေ ပဝတ္တိဝေဒိတဗ္ဗာတိ.

27. “由不如意世间法”(Aniṭṭhalokadhammehī)即由失利、恶名、讥毁、苦这四种不如意世间法。“此中何可得？”(Taṃ kutettha labbhā)意思是：即使祈愿“愿我不要遭遇失利等”，于此世间，我的此愿望如何能恒常实现呢？“可得”(Labbhā)是显示业格义的词干。此等之生起方式，在《清净道论》(Visuddhimagga)中已简略宣说，当知其发生于杀生等行为猛烈或缓慢之时。

ဒေါသမူလစိတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

瞋根心释义终。

၂၈. မောဟမူလစိတ္တေ. ‘‘မူလန္တရဝိရဟေနာ’’တိ အညမူလဝိရဟေန. သံသပ္ပတီတိ သံသပ္ပမာနာ. ဧဝံ နု ခေါ, အညထာနု ခေါတိ ဧဝံ ဒွိဓာ ဧရယတိ ကမ္ပတီတိ အတ္ထော. ဝိက္ခိပတီတိ ဝိက္ခိပမာနံ. ‘‘နိယမနတ္ထ’’န္တိ ဣဒံ ဝိစိကိစ္ဆာသမ္ပယုတ္တံ နာမာတိ နိယမနတ္ထံ. ဣဒဉှိ ပဋိဃသမ္ပယုတ္တံ ဝိယ နိဂမနေန သိဒ္ဓံ န ဟောတိ. ‘‘ဣဓ လဒ္ဓေါကာသံ ဟုတွာ’’တိ မူလန္တရ ဝိရဟတ္တာ ဧဝ ဣဓလဒ္ဓေါကာသံ ဟုတွာ. ပကတိ သဘာဝဘူတံ, ဣတိ တသ္မာ နတ္ထီတိ ယောဇနာ. ‘‘အနောသက္ကမာန’’န္တိ ပစ္ဆတော အနိဝတ္တမာနံ. ‘‘အသံသီဒမာန’’န္တိ ဟေဋ္ဌတော အပတမာနံ. ဥဘယေန အဗ္ဗောစ္ဆိန္နန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘အတိသမ္မုဠှတာယာ’’တိ မူလန္တရ ဝိရဟေန မောဟေန အတိသမ္မုဠှတာယ. ‘‘အတိစဉ္စလတာယာ’’တိ သံသပ္ပမာနဝိက္ခိပမာနေဟိဝိစိကိစ္ဆုဒ္ဓစ္စေဟိ အတိစဉ္စလတာယ. ‘‘သဗ္ဗတ္ထပီ’’တိ သဗ္ဗေသုပိ အာရမ္မဏေသု. အဋ္ဌကထာယံ သင်္ခါရ ဘေဒေန အဝိဇ္ဇာယ ဒုဝိဓဘာဝေါဝ ဝုတ္တော. ကထံ ဝုတ္တော. အဝိဇ္ဇာ အပ္ပဋိပတ္တိ မိစ္ဆာ ပဋိပတ္တိတော ဒုဝိဓာ တထာ သသင်္ခါ ရာသင်္ခါရတောတိ [Pg.51] ဝုတ္တော. ‘‘တိဝိဓဘာဝေါဝါ’’တိ ဣမသ္မိံ စိတ္တေသင်္ခါရဝိမုတ္တာယ အဝိဇ္ဇာယ သဒ္ဓိံ တိဝိဓဘာဝေါဝ. ဣမေသံ ဒွိန္နံ စိတ္တာနံ ဥပ္ပတ္တိဝိဓာနံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေသင်္ခေပတောဝဝုတ္တံ တဿအသန္နိဋ္ဌာနဝိက္ခေပကာလေပဝတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ.

28. 于痴根心。“由无余根”(Mūlantaravirahenā)即由无其他根。蠕动(saṃsappati)即蠕动着。是这样呢，还是那样呢？意为此心以两种方式摇动、颤动。散乱(vikkhipati)即散乱着。“为确定故”(Niyamanatthaṃ)是为确定此乃疑相应心。此心不像瞋相应心那样，能由结语成立。“于此得机缘”(Idha laddhokāsaṃ hutvā)即因无余根故，于此得机缘。应结合为：它是自然本性，因此（对立善法）不存在。“不退缩”(Anosakkamānaṃ)即不向后退。“不沉没”(Asaṃsīdamānaṃ)即不向下沉。是说二者皆不断绝。“由极痴故”(Atisammuḷhatāyā)即因无余根，由痴而极痴。“由极动摇故”(Aticañcalatāyā)即因蠕动、散乱的疑和掉举而极动摇。“于一切处”(Sabbatthapī)即于一切所缘。在义注(aṭṭhakathā)中，依行之差别，只说了无明的两种状态。如何说？无明因非正行与邪行而为二种，如是，亦说为有行与无行。“或为三法”(Tividhabhāvovā)即于此心中，与离行之无明一起，共有三法。此二心之生起方式，在《清净道论》(Visuddhimagga)中已简略宣说，当知其发生于不决断、散乱之时。

၂၉. ‘‘သဗ္ဗထာပီ’’တိ နိပါတသမုဒါယော ဝါ ဟောတု အညမညဝေဝစနော ဝါ, ဝိသုံ နိပါတောဝါတိ ဧဝံ သဗ္ဗပ္ပကာရတောပိ. အကုသလပဒေ အကာရော ဝိရုဒ္ဓတ္ထော. ယထာ အမိတ္တော, အသုရော, တိဒဿေတုံ ‘‘အကုသလာနီ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘ပဋိဝိရုဒ္ဓဘာဝေါ’’တိ မောဟာဒီဟိ အကုသလေဟိ ဝိရုဒ္ဓဘာဝေါ. ဘာဝနံနာရဟန္တီတိ ‘‘အဘာဝနာရဟာ’’. ကထံ ပန ဘာဝနံနာရဟန္တီတိ အာဟ ‘‘ပုနပ္ပုန’’န္တိအာဒိံ. ‘‘နိယာမံ ဩက္ကမန္တာပီ’’တိ ပဉ္စာနန္တရိယ ကမ္မဘာဝေန နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဘာဝေန စ နိယာမံ ဩက္ကမန္တာပိ. အပါယံ ဘဇန္တီတိ အပါယဘာဂိနော. ကမ္မကာရကာ. တေသံ ဘာဝေါ. တာယ. ‘‘ဝဋ္ဋသောတနိယတေ’’တိ သံသာရဝဋ္ဋ သောတသ္မိံ နိယတေ. ‘‘ထိရတရပတ္တာ’’တိ သမာဓိဝသေန ထိရတရဘာဝံ ပတ္တာ. ဣဒါနိ တမေဝတ္ထံ ပကာရန္တရေန ဝိဘာဝေတုံ ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘သိယု’’န္တိ ပဒံ ဓာတုပစ္စယေဟိ သိဒ္ဓံ နိပ္ဖန္နပဒံ နာမ နဟောတိ. ကသ္မာ, ဣဓပရိကပ္ပတ္ထဿ အသမ္ဘဝတော. နိပါတပဒံ ဟောတိ. ကသ္မာ, အနေကတ္ထတာ သမ္ဘဝတော. ဣဓ ပန ဘဝန္တိ သဒ္ဒေန သမာနတ္ထော. တေနာဟ ‘‘နိပါတပဒံ ဣဓ ဒဋ္ဌဗ္ဗ’’န္တိ.

29. “‘Sabbathāpī’（一切），无论是诸不变词的集合，还是彼此的同义词，或是单独的不变词，都是指一切种类。在‘不善’(akusala)一词中，‘a’字首表否定义。如‘非友’(amitta)、‘阿修罗’(asura)，为说明此义而说‘诸不善’(akusalāni)等。‘相违的状态’(paṭiviruddhabhāva)是指与痴等不善法相违的状态。不应修习，故为‘不应修习者’(abhāvanārahā)。至于‘为何不应修习？’，（经中）说‘反复’(punappunaṃ)等。‘即使是进入定法者’(niyāmaṃ okkamantāpi)，也因五无间业(pañcānantariya kamma)及定邪见(niyatamicchādiṭṭhi)而进入定法。‘堕于恶趣’(apāyaṃ bhajanti)者，即是‘恶趣分者’(apāyabhāgino)。他们是造业者(kammakārakā)。他们的状态(tesaṃ bhāvo)。因此(tāya)。‘为轮回之流所决定’(vaṭṭasotaniyate)是指在轮回之流中被决定。‘获得更坚固’(thiratarapattā)是指通过定力而获得更坚固的状态。现在为了以另一种方式阐明此义，而说‘而且’(apicā)等。‘siyu’（是）一词，并非由词根与后缀构成的派生词。为何？因为此处没有祈愿义(parikappattha)的可能性。它是一个不变词(nipātapada)。为何？因为有多重含义的可能性。在此，它与‘bhavanti’（存在）一词同义。因此说：‘在此应视为不变词’。”

အကုသလဝဏ္ဏနာ.

不善释义。

၃၀. အဟေတုကစိတ္တေ. ‘‘သဗ္ဗနိဟီန’’န္တိ သဗ္ဗစိတ္တေဟိ ဟီနံ. ပုန ‘‘သဗ္ဗနိဟီန’’န္တိ သဗ္ဗာဟေတုကေဟိ ဟီနံ. ‘‘တ’’န္တိ အကုသလ ဝိပါကံ.

30. 无因心。“一切劣等”(sabbanihīna)是指比一切心都劣等。“又一切劣等”(puna sabbanihīna)是指比一切无因心都劣等。“彼”(taṃ)是指不善异熟心。

၃၁. သုတ္တပါဠိယံ, ‘‘ကဋ္ဌ’’န္တိ သုက္ခဒါရုံ. ‘‘သကလိက’’န္တိ ဆိန္ဒိတဖာလိတံ ကဋ္ဌက္ခဏ္ဍကံ. ‘‘ထုသ’’န္တိ ဝီဟိသုင်္ကံ. ‘‘သင်္ကာရ’’န္တိ ကစဝရံ. စက္ခုဉ္စရူပေ စ ပဋိစ္စ ယံဝိညာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တံ စက္ခုဝိညာဏန္တွေဝ ဝုစ္စတီတိအာဒိနာ ယောဇေတဗ္ဗံ. တတ္ထ ‘‘ရူပေ’’တိ ရူပါရမ္မဏာန[Pg.52]. ‘‘သဒ္ဒေ’’တိအာဒီသုပိ ဧသနယော. ဧတ္ထ စ ဝိညာဏာနိ ဧကဝတ္ထု နိဿိတာနိ ဟောန္တိ. တသ္မာ ဝတ္ထု ဒွါရေသု ဧကဝစနံ ဝုတ္တံ. အာရမ္မဏာနိ ပန ဧကဝိညာဏေနာပိ ဗဟူနိ ဂဟိတာနိ. တသ္မာ အာရမ္မဏေသု ဗဟုဝစနံ. ‘‘ဒုက္ခယတီ’’တိ ဒုက္ခံ ကရောတိ. နာမဓာတု ပဒဉှေတံ. ယထာ အတ္တာနံ သုခေတိ ဝီဏေတီတိ သဒ္ဒဝိဒူ. ဓာတုပါဌေသု ပန သုခဒုက္ခတက္ကိရိယာယံတိ ဝုတ္တံ. တက္ကိရိယာတိ စ သုခကိရိယာ ဒုက္ခ ကိရိယာတိ အတ္ထော. သာတကိရိယာ အဿာတကိရိယာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. စ သဒ္ဒေါ ဩကာသတ္ထောတိ ကတွာ ‘‘ဒုက္ကရံ ဩကာသဒါန’’န္တိ ဝုတ္တံ.

31. 在经藏(Suttapiṭaka)中，“木材”(kaṭṭha)指干燥的木头。“木屑”(sakalika)是劈开的木片。“稻壳”(thusa)指稻子的外壳。“垃圾”(saṅkāra)就是废弃物。“眼与色为缘而生识，彼即称为眼识”，应如此等配合理解。其中“色”(rūpe)指诸色所缘(rūpārammaṇāna)。“声”(sadde)等也是此理。在此，诸识依止于同一所依处(vatthu)，因此在所依处之门(vatthudvāresu)用单数。然而，众多所缘(ārammaṇa)也可被一个识所取，因此在所缘处用复数。“使其苦”(dukkhayati)是“使其产生痛苦”(dukkhaṃ karoti)之义。这是一个名词性动词(nāmadhātu pada)。如同语法学家(saddavidū)所举的例子：“令自乐”(sukheti attānaṃ)、“弹琴”(vīṇeti)。然而在词根表(Dhātupāṭha)中说“在苦乐的活动中”(sukhadukkhatakkiriyāyaṃ)，其义为快乐的活动与痛苦的活动。也就是说，是愉悦的活动与不愉悦的活动。“ca”字是“机会”(okāsa)之义，因此说“给予做难事的机会”(dukkaraṃ okāsadānaṃ)。

၃၂. ‘‘စက္ခုဿ အသမ္ဘိန္နတာ’’တိ စက္ခုပသာဒရူပဿ အဘိန္နတာ. တသ္မိဉှိ ဘိန္နေသတိ အန္ဓဿ စက္ခုဿ ရူပါနိနုပဋ္ဌဟန္တီတိ. ‘‘သောတဿအသမ္ဘိန္နတာ’’တိအာဒီသုပိ ဧသနယော. ‘‘အာလောကသန္နိဿယပ္ပဋိလာဘော’’တိ စက္ခု စ အာလောကေသတိ ကိစ္စကာရီ ဟောတိ. အသတိ နဟောတိ. တထာ ရူပဉ္စ. တသ္မာ အာလောကော တေသံ ဝိသယဝိသယီဘာဝူပဂမနေ သန္နိဿယော ဟောတိ. တဿ အာလောကသန္နိဿယဿ ပဋိလာဘော. ဧသနယော အာကာသသန္နိဿယာဒီသု. ဣမေသံ အင်္ဂါနံ ယုတ္တိ ဒီပနာ ဥပရိရူပသင်္ဂဟေ အာဂမိဿတိ. ‘‘အဋ္ဌကထာယ’’န္တိ အဋ္ဌသာလိနိယံ. တတ္ထ ‘‘တသ္မိံ ပန အာပါတံ အာဂစ္ဆန္တေပိ အာလောကသန္နိဿယေ အသတိ စက္ခုဝိညာဏံ နုပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ ဝစနံ အသမ္ဘာဝေန္တော ‘‘တံ ဝိနာ အာလောကေနာ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘အဘာဝဒဿန ပရ’’န္တိ အဘာဝဒဿနပ္ပဓာနံ.

32. “‘眼根不坏’(cakkhussa asambhinnatā)是指眼净色(cakkhupasāda)不坏。因为如果眼根破损，盲者的眼根就不能显现色法。‘耳根不坏’(sotassa asambhinnatā)等也是同样的道理。‘获得光依止’(ālokasannissayappaṭilābho)是指眼根与光一起起作用。没有光就不能起作用。色(rūpa)也是如此。因此，光在它们成为所缘与能缘时，是其依止(sannissaya)。获得此光依止。同样的道理适用于空依止(ākāsasannissaya)等。这些要素的合理阐释将在后面的《色摄》(Rūpasaṅgaha)中阐明。‘在义注中’(aṭṭhakathāyaṃ)是指在《含义阐明》(Aṭṭhasālinī)中。那里说：‘即使对象出现，如果没有光依止，眼识也不会生起。’为了避免（对此的）误解，所以说‘如果没有光’等。‘以见到不存在(abhāvadassana)为主’是指以见到不存在为首要(abhāvadassanappadhānaṃ)。”

၃၃. ဝိပါကဝစနတ္ထေ. ဝိပစ္စတီတိ ဝိပါကံ. ဝိပစ္စတီတိ စ ဝိပက္ကဘာဝံ အာပဇ္ဇတိ. ပုဗ္ဗေ ကတကမ္မံ ဣဒါနိ နိဗ္ဗတ္တိံ ပါပုဏာတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဣဒါနိ တဒတ္ထံ ပါကဋံ ကရောန္တော ‘‘အယဉ္စ အတ္ထော’’တိအာဒိမာဟ. အဋ္ဌကထာယံ အာယူဟန သမင်္ဂိတာပိ အာဂတာ. ဣဓ ပနသာ စေတနာ သမင်္ဂိတာယ သင်္ဂဟိတာတိ ကတွာ ‘‘စတဿော သမင်္ဂိထာ’’တိ ဝုတ္တံ. သမင်္ဂိတာတိ စ သမ္ပန္နတာ. ‘‘တံ တံ ကမ္မာယူဟန ကာလေ’’တိ ပါဏာတိ ပါတာဒိကဿ တဗ္ဗိရမဏာဒိကဿ စ တဿ တဿ ဒုစ္စရိတသုစရိတကမ္မဿ အာယူဟနကာလေ. သမုစ္စိနနကာလေတိ အတ္ထော. ‘‘သဗ္ဗသော အဘာဝံ ပတွာန နိရုဇ္ဈတီ’’တိ ယထာ အဗျာကတ [Pg.53] ဓမ္မာနိရုဇ္ဈမာနာ သဗ္ဗသော အဘာဝံ ပတွာ နိရုဇ္ဈန္တိ. တထာ နနိရုဇ္ဈန္တီတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘သဗ္ဗာကာရ ပရိပူရ’’န္တိ ပါဏာတိပါတံ ကရောန္တဿ ကမ္မာနု ရူပါဗဟူကာယ ဝစီမနော ဝိကာရာ သန္ဒိဿန္တိ. ဧသနယော အဒိန္နာဒါနာဒီသု. ဧဝရူပေဟိ သဗ္ဗေဟိ အာကာရ ဝိကာရေဟိ ပရိပူရံ. ‘‘နိဒဟိတွာ ဝါ’’တိ သဏ္ဌပေတွာ ဧဝ. ‘‘ယံသန္ဓာယာ’’တိ ယံကိရိယာဝိသေသနိဓာနံ သန္ဓာယ.

33. 异熟语之义。成熟，故为“异熟”(vipākaṃ)。所谓成熟，即是达到成熟的状态。意谓先前所造之业，如今已达生起(nibbatti)。现在为了阐明此义而说“此义”等。在义注(aṭṭhakathā)中也提及“积聚具足”(āyūhanasamaṅgitā)。此处则将思(cetanā)也摄入具足，故说“四种具足”(catasso samaṅgiyo)。所谓具足，即是圆满(sampannatā)。“于彼彼业积聚时”(taṃ taṃ kammāyūhanakāle)，意谓在杀生(pāṇātipāta)等恶行以及离杀生等善行，在彼彼恶行与善行积聚之时，即是聚集之时。“完全消失而灭尽”，意谓不像无记法(abyākatadhammā)在灭尽时是完全消失而灭尽，（业）不会像那样灭尽，此即是其意。“具足一切相”(sabbākāraparipūraṃ)，意谓行杀生者，会显现出许多与业相应的身、语、意之变异(vikāra)。此理亦适用于偷盗(adinnādāna)等。像这样具足一切相之变异。“或已安置”(nidahitvā vā)，即是已安立(saṇṭhapetvā eva)。“关于所指”(yaṃsandhāya)，即是指安立业行差别之事。

ဂါထာယံ. ‘‘သဇ္ဇူ’’တိ ဣမသ္မိံ ဒိဝသေ. ‘‘ခီရံ ဝမုစ္စတီ’’တိ ယထာ ခီရံ နာမ ဣမသ္မိံ ဒိဝသေ မုစ္စတိ. ပကတိံ ဇဟတိ. ဝိပရိဏာမံ ဂစ္ဆတိ. န တထာ ပါပံ ကတံ ကမ္မန္တိ ယောဇနာ. ကထံ ပန ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဒဟန္တံ ဗာလမနွေတီ’’တိ. ‘‘ဘသ္မာဆန္နောဝပါဝကော’’တိ ဆာရိကာ ဆန္နောဝိယ အဂ္ဂိ. ‘‘သော ပနာ’’တိ ကိရိယာ ဝိသေသော ပန. ‘‘ဝိသုံ ဧကော ပရမတ္ထ ဓမ္မောတိပိ သင်္ချံ န ဂစ္ဆတီ’’တိ ဝိသုံ သမ္ပယုတ္တ ဓမ္မ ဘာဝေန သင်္ချံ န ဂစ္ဆတီတိ အဓိပ္ပာယော. သော ဟိ ကမ္မပစ္စယဓမ္မတ္တာ ပရမတ္ထ ဓမ္မော န ဟောတီတိ န ဝတ္တဗ္ဗော. တေနာဟ ‘‘အနုသယဓာတုယော ဝိယာ’’တိ. ‘‘သော’’တိ ကိရိယာဝိသေသော. ‘‘တ’’န္တိ ကမ္မံ ဝါ, ကမ္မနိမိတ္တံ ဝါ, ဂတိနိမိတ္တံ ဝါ. ‘‘တဒါ ဩကာသံ လဘတီ’’တိ ဝိပစ္စနတ္ထာယ ဩကာသံ လဘတိ. ဩကာသံ လဘိတွာ ပစ္စုပဋ္ဌာတီတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘တတ္ထာ’’တိ တာသု စ တူသုသမင်္ဂိတာသု. ‘‘ဣတီ’’တိ လဒ္ဓဂုဏဝစနံ. ‘‘ဧဝဉ္စ ကတွာ’’တိအာဒိ ပုန လဒ္ဓဂုဏဝစနံ. ‘‘ပါဠိယ’’န္တိ ဓမ္မသင်္ဂဏိ ပါဠိယံ. ‘‘ကမ္မသန္တာနတော’’တိ အရူပသန္တာနံ ဧဝ ဝုစ္စတိ. ‘‘ယေ ပနာ’’တိ ဂန္ထကာရာ ပန. ‘‘တေသ’’န္တိ ဂန္ထကာရာနံ. အာပဇ္ဇတီတိ သမ္ဗန္ဓော. တေသံ ဝါဒေတိ ဝါ ယောဇေတဗ္ဗံ. ယဉ္စဥပမံ ဒဿေန္တီတိ ယောဇနာ. ‘‘တတ္ထာ’’တိ တသ္မိံ ဝစနေ. န စ န လဘန္တီတိ ယောဇနာ. ‘‘တဒါ’’တိ တသ္မိံ ပရိဏတကာလေ. ‘‘နာဠ’’န္တိ ပုပ္ဖဖလာနံ ဒဏ္ဍကံ.

于偈颂中。“今日(sajjū)”，意谓在此日。“乳出(khīraṃ vamuccati)”，意谓如同乳汁在此日挤出，舍弃其本性(pakati)，发生变异(vipariṇāma)。应如是连结：所造的恶业并非如此。那么如何呢？故说“燃烧随愚人(dahantaṃ bālamanvetī)”。“如灰覆火(bhasmāchannovapāvako)”，意谓如同被灰烬覆盖的火焰。“而彼(so pana)”，是作用的差别。“单独一个究竟法(paramattha dhamma)亦不入于数”，其意为：作为单独相应的法(sampayutta dhamma)而不入于数。因为它从业缘法(kammapaccayadhamma)故，不能说它不是究竟法。因此说“如同诸随眠界(anusayadhātu)”。“彼(so)”，是作用的差别。“彼(taṃ)”，是指业(kamma)、业相(kammanimitta)，或趣相(gatinimitta)。“那时得机会(tadā okāsaṃ labhati)”，意谓为得成熟(vipaccana)而获得机会。其意为：获得机会后即现起(paccupaṭṭhāti)。“于彼(tatthā)”，意谓在那些具足(samaṅgitā)之中。“如是(iti)”，是赞叹功德的词语。“如是而作(evañca katvā)”等，又是赞叹功德的词语。“于圣典(pāḷi)中”，意谓在《法集论》(Dhammasaṅgaṇī)圣典中。“从业相续(kammasantānato)”，仅指无色相续(arūpasantāna)。“而某些(ye pana)”，是指某些论师(ganthakāra)。“他们(tesaṃ)”，意谓论师们。关联是“发生(āpajjati)”。或者应连结为“在他们的学说中”。应理解为“又举譬喻以显示”。“于彼(tatthā)”，意谓在那句话里。应理解为“并非不得”。“那时(tadā)”，意谓在那成熟之时(pariṇatakāla)。“茎(nāḷa)”，意谓花和果实的梗(daṇḍaka)。

၃၄. ‘‘သမ္ဘဝေါ’’တိ ပသင်္ဂကာရဏံ. အဘိဝိသေသေန စရဏံ ပဝတ္တနံ အဘိစာရော. ဝိသေသ ဝုတ္တိ. န အဘိစာရော ဗျဘိစာရော. သာမည ဝုတ္တိ. ပက္ခန္တရေန သာဓာရဏတာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပက္ခန္တရေန သာဓာရဏတာ နာမပက္ခန္တရဿ နာနပ္ပကာရတော သဇ္ဇနမေဝ လဂ္ဂနမေဝါတိ ဝုတ္တံ ဗျဘိစာရဿာတိ ပသင်္ဂဿ ဣစ္စေဝတ္ထောတိ. ဧတ္ထစာတိအာဒိနာ [Pg.54] သမ္ဘဝဗျဘိစာရာနံ အဘာဝမေဝ ဝဒတိ. အကုသလဟေတူဟိ စ သဟေတုကတာ သမ္ဘဝေါ နတ္ထီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘တေသ’’န္တိ အကုသလဝိပါကာနံ. ‘‘အဗျဘိစာရောယေဝါ’’တိ ဗျဘိစာရရဟိတောယေဝ.

34. “生起(sambhava)”，是关联(pasaṅga)的原因。以殊胜的方式行动、转起，是“正行(abhicāra)”，是特殊的行转。非“正行”是“邪行(byabhicāra)”，是普遍的行转。意谓从另一方面来说是共通性。所谓从另一方的共通性，即是对另一方以各种方式染著、执著，这被称为“邪行”，此即是“关联”之义。在此处等句中，说明了“生起”和“邪行”的不存在。关联是：因由诸不善因所引发，故“生起”不存在。“彼等(tesaṃ)”，指诸不善异熟(akusalavipāka)。“唯无邪行(abyabhicāroyeva)”，即是没有邪行。

၃၅. ‘‘ပဉ္စဒွါရေ ဥပ္ပန္န’’န္တိ ပဉ္စဒွါရဝိကာရံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပန္နတ္တာ ဝုတ္တံ. တေနာဟ ‘‘တဉှီ’’တိအာဒိံ. ဧသနယော မနောဒွါရာဝဇ္ဇနေပိ.

35. “于五门生起”，是说因为它缘于五门的变化(pañcadvāravikāra)而生起。因此说了“彼实……(tañhi)”等。此理亦适用于意门转向(manodvārāvajjana)。

ယဒိ ဟိ အယမတ္ထောသိယာ, ဧဝဉ္စသတိ, အယမတ္ထော အာပဇ္ဇတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘တေသ’’န္တိ ဝီထိစိတ္တာနံ. ဥပ္ပာဒသဒ္ဒေါနိယတပုလ္လိင်္ဂေါတိ ကတွာ ‘‘ဋီကာသု ပန…ပေ… နိဒ္ဒိဋ္ဌံ’’ သိယာတိ ဝုတ္တံ. ‘‘ဝုတ္တနယေနာ’’တိ သမ္ပယုတ္တဟေတုဝိရဟတောတိ ဝုတ္တနယေန. ဝိပစ္စန ကိစ္စံ နာမ ဝိပါကာနံ ကိစ္စံ. ဝိပါကုပ္ပာဒနကိစ္စံ နာမ ကုသလာကုသလာနံ ကိစ္စံ. ‘‘တံ တံ ကိရိယာမတ္တဘူတာနီ’’တိ အာဝဇ္ဇန ကိရိယာ ဟသနကိရိယာမတ္တဘူတာနိ. ပဋိသန္ဓိဘဝင်္ဂစုတိစိတ္တာနိ နာမ ကေဝလံ ကမ္မဝေဂုက္ခိတ္တဘာဝေနသန္တာနေပတိတမတ္တတ္တာ ဒုဗ္ဗလ ကိစ္စာနိ ဟောန္တိ. ပဉ္စ ဝိညာဏာနိ စ အသာရာနံ အဗလာနံ ပသာဒဝတ္ထူနံ နိဿာယ ဥပ္ပန္နတ္တာ ဒုဗ္ဗလဝတ္ထုကာနိ ဟောန္တိ. သမ္ပဋိစ္ဆနာဒီနိ စ ပဉ္စဝိညာဏာနုဗန္ဓ မတ္တတ္တာ ဒုဗ္ဗလ ကိစ္စဋ္ဌာနာနိ ဟောန္တိ. တသ္မာ တာနိ သဗ္ဗာနိ အတ္တနော ဥဿာဟေနဝိနာ ကေဝလံ ဝိပစ္စနမတ္တေန ပဝတ္တန္တိ. ‘‘ဝိပါကသန္တာနတော’’တိ ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇနဉ္စ မနောဒွါရာဝဇ္ဇနဉ္စ ဘဝင်္ဂဝိပါကသန္တာနတော လဒ္ဓပစ္စယံ ဟောတိ. ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနံ ပဉ္စဝိညာဏာဒိ ဝိပါကသန္တာနတော လဒ္ဓပစ္စယံ. ‘‘ဣတရာနိ ပနာ’’တိ ဟသိတုပ္ပာဒစိတ္တ မဟာကိရိယစိတ္တာဒီနိ. ‘‘နိရနုသယသန္တာနေ’’တိ အနုသယရဟိတေ ခီဏာသဝသန္တာနေ. ‘‘ဥဿာဟရဟိတာနိ ဧဝါ’’တိ ယထာ ရုက္ခာနံ ဝါတပုပ္ဖာနိ နာမ အတ္ထိ. တာနိ ဖလုပ္ပာဒကသိနေဟရဟိတတ္တာ ဖလာနိ န ဥပ္ပာဒေန္တိ. တထာ တာနိ စ ဝိပါကုပ္ပာဒကတဏှာသိနေဟရဟိတတ္တာ ဥဿာဟဗျာပါရ ရဟိတာနိ ဧဝ.

关联是：若此义理成立，如此，则此义理发生。“彼等(tesaṃ)”，指诸心路心(vīthicitta)。因为“生起(uppāda)”一词是定阳性，故说“然而在复注(ṭīkā)中……乃至……已阐释”应如是。“依所说之理(vuttanayena)”，意谓依于“无相应因”之理。所谓“成熟作用(vipaccana kicca)”，是诸异熟的作用。所谓“令异熟生起作用(vipākuppādana kicca)”，是诸善、不善法的作用。“彼等唯是作用”，意谓转向作用、生笑作用等唯是作用。所谓结生、有分、死心，仅因被业速抛掷而堕入相续，故其作用微弱。而五识，因依于无实质、无力的净色所依而生起，故其所依薄弱。而领受等心，仅因随缚于五识，故其作用地位微弱。因此，彼等一切，皆无自力，仅凭成熟而转起。“从异熟相续(vipākasantānato)”，意谓五门转向及意门转向，从有分异熟相续获得助缘。确定(voṭṭhabbana)，从五识等异熟相续获得助缘。“而其余(itarāni pana)”，是指生笑心、大唯作心等。“于无随眠相续中(niranusayasantāne)”，意谓于无随眠的漏尽者相续中。“实无精勤”，意谓例如树木有风花，彼等因无能生果实之润泽，故不生果实。同样，彼等亦因无能生异熟之爱润，故实无精勤作用。

၃၆. ဝေဒနာဝိစာရဏာယံ. ‘‘ပိစုပိဏ္ဍကာနံ ဝိယာ’’တိ ဒွိန္နံ ကပ္ပာသပိစုပိဏ္ဍကာနံ အညမညသံဃဋ္ဋနံ ဝိယ ဥပါဒါရူပါနဉ္စ အညမညသံဃဋ္ဋနံ ဒုဗ္ဗလမေဝါတိ ယောဇနာ. ‘‘တေသံ အာရမ္မဏဘူတာန’’န္တိ တိဏ္ဏံ မဟာဘူတာနံ. ‘‘ကာယနိဿယဘူတေသူ’’တိ ကာယနိဿယမဟာဘူတေသု[Pg.55].‘‘တေဟီ’’တိ ပဉ္စဝိညာဏေဟိ. ‘‘ပုရိမစိတ္တေနာ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆနစိတ္တတော. ‘‘တ’’န္တိ အကုသလဝိပါကသန္တီရဏံ. ပဋိဃေန ဝိနာ နပ္ပဝတ္တတိ. ကသ္မာ နပ္ပဝတ္တတီတိ အာဟ ‘‘ဧကန္တာကုသလဘူတေနာ’’တိအာဒိံ. ‘‘အဗျာကတေသု အသမ္ဘဝတော’’တိ အဗျာကတ စိတ္တေသု ယုဇ္ဇိတုံ အသမ္ဘဝတော. ကမ္မာနုဘာဝတော စ မုဉ္စိတွာ ယထာပုရိမံ ဝိပါကသန္တာနံ ကမ္မာနုဘာဝေန ပဝတ္တံ ဟောတိ. တထာ အပ္ပဝတ္တိတွာတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ကေနစီ’’တိ ကေနစိ စိတ္တေန. ‘‘ဝိသဒိသစိတ္တသန္တာန ပရာဝဋ္ဋနဝသေနာ’’တိ ပုရိမေနဝိပါက စိတ္တ သန္တာနေန ဝိသဒိသံ ကုသလာဒိ ဇဝန စိတ္တသန္တာနံ ပရတော အာဝဋ္ဋာ ပန ဝသေန. တထာဟိဒံ စိတ္တဒွယံ ပါဠိယံ အာဝဋ္ဋနာ, အနွာဝဋ္ဋနာ, အာဘောဂေါ, သမန္နာဟာရောတိ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ. ‘‘သဗ္ဗတ္ထာပီ’’တိ ဣဋ္ဌာရမ္မဏေပိ အနိဋ္ဌာရမ္မဏေပိ. ‘‘အတ္တနော ပစ္ဆာ ပဝတ္တဿ စိတ္တဿ ဝသေနာ’’တိ အတ္တနော ပစ္ဆာ ပဝတ္တံ စိတ္တံ ပဋိစ္စ န ဝတ္တဗ္ဗောတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘အတ္တနော ပစ္စယေဟိ ဧဝ သော သက္ကာ ဝတ္တု’’န္တိ အတ္တနော ပစ္စယေသု ဗလဝန္တေသု သတိ, ဗလဝါ ဟောတိ. ဒုဗ္ဗလေသု သတိ, ဒုဗ္ဗလော ဟောတီတိ သက္ကာဝတ္တုန္တိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ဝိသဒိသ စိတ္တသန္တာန’’န္တိ ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနကိရိယစိတ္တသန္တာနံ.

36. 论受的思择。“如棉絮团”，其意是说，如同两团棉花相互摩擦一样，诸所取色(upādārūpa)之间的相互摩擦亦极为微弱。“以彼等为所缘”，指三（大）种。“于身为所依者”，指于身为所依的诸大种中。“由彼等”，指五识。“由前心”，指从领受心。“彼”，指不善异熟推度心。无嗔则不转起。为何不转起？说“纯属不善故”等。“于无记中不可能”，指于无记心中不可能相应。其意是说，脱离了业力，它不会像之前的异熟相续那样由业力而转起。“由某”，指由某个心。“依不同心相续转向”，其意是说，从之前的异熟心相续，转向其后不同类的善等速行心相续。如是，此二心在圣典中被称为转向(āvaṭṭanā)、随转(anvāvaṭṭanā)、作意(ābhoga)、专注(samannāhāra)。“于一切处”，指于可意所缘及不可意所缘。“依于自体之后转起的心”，其意是说，不能说它（的强弱）是依于在它之后转起的心。“唯依自缘可说”，其意是说，当自缘强时，它则强；当（自缘）弱时，它则弱，如是可说。“不同心相续”，指确定(voṭṭhabbana)作用心相续。

၃၇. သင်္ခါရ ဝိစာရဏာယံ ‘‘ဝိပါကုဒ္ဓါရေ’’တိ အဋ္ဌသာလိနိယံ ဝိပါကုဒ္ဓါရ ကထာယံ. ‘‘ဥဘယကမ္မေနပီ’’တိ သသင်္ခါရိက ကမ္မေနပိ, အသင်္ခါရိက ကမ္မေနပိ. ‘‘ထေရေနာ’’တိ မဟာဒတ္တတ္ထေရေန. ‘‘တဒုဘယဘာဝါဘာဝေါ’’တိ သသင်္ခါရိက အသင်္ခါရိကဘာဝါနံ အဘာဝေါ. ‘‘တာနိပိ ဟိ အပရိဗျတ္တကိစ္စာနိယေဝါ’’တိ ဧတ္ထ အာဝဇ္ဇန ဒွယံ ဇဝနာနံ ပုရေစာရိက ကိစ္စတ္တာ အပရိဗျတ္တကိစ္စံ ဟောတု. ဟသိတုပ္ပာဒစိတ္တံ ပန ဇဝနကိစ္စတ္တာ ကထံ အပရိဗျတ္တကိစ္စံ ဘဝေယျာတိ. တမ္ပိ သဗ္ဗညုတညာဏာဒီနံ အနုစာရိကမတ္တတ္တာ အပရိဗျတ္တကိစ္စံ နာမ ဟောတီတိ. ‘‘အဋ္ဌမဟာဝိပါကေသု ဝိယ ဝတ္တဗ္ဗော’’တိ မဟာဝိပါကာနံ သသင်္ခါရိကာ သင်္ခါရိကဘာဝေါ ပုရိမဘဝေ မရဏာသန္နကာလေ အာရမ္မဏာနံ ပယောဂေန သဟ ဝါ ဝိနာ ဝါ ဥပဋ္ဌာနံ ပဋိစ္စ ဝုတ္တော, တထာ ဝတ္တဗ္ဗောတိ အဓိပ္ပာယော.

37. 论行的思择。“于异熟抉择”，其意是在《含义阐明》(Aṭṭhasālinī)的“异熟抉择论”中。“由二业”，指由有行之业及无行之业。“由长老”，指由摩诃达多(Mahādatta)长老。“彼二有之无”，指有行与无行两种状态的无有。“彼等亦唯非完整作用”，于此，二转向心因其为速行的先行作用，故为非完整作用。然而生笑心既是速行作用，云何为非完整作用？彼亦仅是随行于一切知智等，故名为非完整作用。“应如八大异熟说”，其意是说，诸大异熟的有行、无行之状态，是依于前生临死之时，所缘与加行(payoga)俱或不俱现起而说，应如是说。

၃၈. ‘‘ဒုဗ္ဗလ ကမ္မနိဗ္ဗတ္တေသူ’’တိ ပဋိသန္ဓိ ဘဝင်္ဂ စုတိကိစ္စာနိ သန္ဓာယ [Pg.56] ဝုတ္တံ. ‘‘ဒုဗ္ဗလဝတ္ထု ကိစ္စဋ္ဌာနေသူ’’တိ စက္ခာဒိဝတ္ထုကေသု အာဝဇ္ဇနာဒိ ဒုဗ္ဗလကိစ္စ ဒုဗ္ဗလဋ္ဌာနိကေသု. ‘‘တတ္ထာ’’တိအာဒိနာ တဒတ္ထံ ဝိဝရတိ. တတ္ထ ‘‘ဝိက္ခေပယုတ္တ’’န္တိ ဝိက္ခေပကိစ္စေန ဥဒ္ဓစ္စေနယုတ္တံ ဟုတွာ. ‘‘ကပ္ပဋ္ဌိတိကံ’’ နာမ သံဃဘေဒကမ္မံ. ဆသုဝတ္ထု ရူပေသု ဟဒယဝတ္ထုမေဝ သုဝဏ္ဏရဇတံ ဝိယ သာရဝတ္ထု ဟောတိ. ဣတရာနိ ဖလိကာနိဝိယ ပသာဒမတ္တတ္တာ အသာရာနိ ဟောန္တီတိ ဝုတ္တံ ‘‘စက္ခာဒီသု ဒုဗ္ဗလဝတ္ထူသူ’’တိ. ဒဿနာဒီနိ စ ကိစ္စာနိ ဇဝန ကိစ္စဿ ပုရေစရတ္တာ ခုဒ္ဒကိစ္စာနိ ဟောန္တိ. တေနာဟ ‘‘ဒဿနာဒီသူ’’တိအာဒိံ.

38. “于弱业所生者”，是针对结生(paṭisandhi)、有分(bhavaṅga)、死亡(cuti)的作用而说。“于弱所依、作用、处”，指于眼等所依处中，转向等为弱作用、弱处。“于彼”等，是为阐明其义。其中，“与散乱相应”，是与有散乱作用的掉举相应。“住劫（业）”，名为破僧之业。于六所依色中，唯心所依(hadayavatthu)如金银，为有核实的所依。其余者如水晶，仅为净色故，为无核实者，故说“于眼等弱所依处”。见等作用，因是速行作用的前行，故为微小作用。是故说“于见等”等等。

၃၉. ဣဓ ဒီပနိယံ ဣစ္စေဝန္တိ ပဒံ အဋ္ဌာရသာတိပဒဿဝိသေသနန္တိ ကတွာ ‘‘သဗ္ဗထာပီတိ ပဒဿ…ပေ… ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တံ. ဝိဘာဝနိယံ ပန တံ သဗ္ဗထာပီတိ ပဒဿ ဝိသေသနန္တိ ကတွာ ‘‘သဗ္ဗထာ ပီတိကုသလာကုသလဝိပါကကိရိယာဘေဒေနာ’’တိ ဝုတ္တံ.

39. 此处《照明论》(Dīpanī)中，将“即是”(iccevaṃ)一词视为“十八界等”(aṭṭhārasāti)一词的修饰语，因此说“在一切情况下”(sabbathāpi)……应当理解。然而，《分别论》(Vibhāvanī)中，则将其视为“在一切情况下”(sabbathāpi)这个词的修饰语，因此说“在一切情况下，以善、不善、异熟、唯作之差别”。

အဟေတုကစိတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

无因心释义终。

၄၀. သောဘဏစိတ္တေသု. အဝုတ္တာပိ သိဒ္ဓါ ဟောတိ. ယထာ အဋ္ဌစိတ္တာနိ လောကုတ္တရာနီတိ စ ဝုတ္တေ အဝုတ္တေပိသိဇ္ဈန္တိ သေသစိတ္တာနိ လောကိယာနီတိ စ သဥတ္တရာနီတိ စာတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘အတ္တသမင်္ဂီနော’’တိ အတ္တနာ ပါပကမ္မေန သမန္နာဂတေ. ‘‘အနိစ္ဆန္တေ ယေဝါ’’တိ သစေပိ အဝီစိနိမိတ္တဿာဒဝတ္ထု ဝိယ ကေစိ ဣစ္ဆန္တု. အဇာနန္တာနံ ပန ဣစ္ဆာ အပ္ပမာဏန္တိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘သောဘဂ္ဂ ပတ္တိယာ’’တိ ဧတ္ထ သုဘဂဿ ဘာဝေါ သောဘဂ္ဂန္တိ ဝိဂ္ဂဟော. သုဘဂဿာတိ စ သုသိရိကဿ.

40. 论善美心(sobhaṇacitta)。即使未说亦能成立。例如，当说八种出世间心时，即使未说，其余的世间心亦能成立；当说“有上”(sauttara)时亦是此意。“自具足者”(attasamaṅgīno)是指自身具足恶业者。“即使不欲求”(anicchante yevā)，其意是：即使有人欲求无间地狱(avīci)的景象与滋味，然而对于无知者而言，欲求是无量的，此乃其意。“为了获得善美”(sobhagga pattiyā)，此处“善美”(sobhagga)之义为“善美者”(subhaga)之状态。而“善美者”即是指具足吉祥者。

၄၁. ‘‘ယာထာဝတော’’တိ ယထာ သဘာဝတော. ဧတ္ထ သိယာ ဇာနာတီတိ ဉာဏန္တိ ဝုတ္တံ, ကိံ သဗ္ဗံ ဉာဏံ ယာထာဝတော ဇာနာတီတိ. ကိဉ္စေတ္ထ. ယဒိ သဗ္ဗံ ဉာဏံ ယာထာဝတော ဇာနာတိ. ဧဝံ သတိ, ဉာဏေန စိန္တေန္တာနံ အဇာနနံ နာမ နတ္ထိ, ဝိရဇ္ဈနံ နာမ နတ္ထီတိ အာပဇ္ဇတိ. အထ သဗ္ဗံ ဉာဏံ ယာထာဝတော န ဇာနာတိ, ကတ္ထစိ ဇာနာတိ, ကတ္ထစိ န ဇာနာတိ. ဧဝဉ္စသတိ, ယတ္ထ ဇာနာတိ, တတ္ထေဝ တံ ဉာဏံ ဟောတိ. ယတ္ထ န ဇာနာတိ, တတ္ထ တံ ဉာဏမေဝ န ဟောတီတိ အာပဇ္ဇတီတိ. ဝုစ္စတေ[Pg.57]. ဉာဏေန စိန္တေဿာမီတိ စိန္တေန္တာနံပိ ယတ္ထ ယတ္ထ ယာထာဝတော ဇာနနံ န ဟောတိ, တတ္ထ တတ္ထ ဉာဏ ဝိပ္ပယုတ္တ စိတ္တံ ဟောတိ. ဉာဏပ္ပဋိ ရူပကာ စ ဓမ္မာ အတ္ထိ စိတ္တဉ္စ ဝိတက္ကော စ, ဝိစာရော စ, ဒိဋ္ဌိ စ. ဧတေဟိ စိန္တေန္တာပိ အဟံ ဉာဏေန စိန္တေမီတိ မညန္တိ. ‘‘ဒေယျ ဓမ္မပဋိဂ္ဂါဟက သမ္ပတ္တီ’’တိ ဒေယျဓမ္မ ဝတ္ထု သမ္ပတ္တိ, ပဋိဂ္ဂါဟက ပုဂ္ဂလ သမ္ပတ္တိ. ‘‘အဗျာပဇ္ဇလောကူပပတ္တိတာ’’တိ ဧတ္ထ အဗျာပဇ္ဇလောကော နာမ ကာယိကဒုက္ခ စေတသိက ဒုက္ခ ရဟိတော ဥပရိဒေဝလောကော ဝါ ဗြဟ္မလောကော ဝါ. ဥပပဇ္ဇနံ ဥပပတ္တိ. ပဋိသန္ဓိဝသေန ဥပဂမနန္တိ အတ္ထော. အဗျာပဇ္ဇလောကံ ဥပပတ္တိ ယဿ သော အဗျာပဇ္ဇ လောကူပပတ္တိ. တဿ ဘာဝေါတိ ဝိဂ္ဂဟော. ‘‘ကိလေသ ဒူရတာ’’တိ သမာပတ္တိ ဗလေန ဝါ, အညတရပ္ပဋိပတ္တိယာ ဝါ, ဝိက္ခမ္ဘိတ ကိလေသတာ ဝါ, အရိယမဂ္ဂေန သမုစ္ဆိန္န ကိလေသတာ ဝါ.

41. “如实”(yāthāvato)即如其自性。于此，或说“知晓即是智”，那么，是否一切智皆能如实知晓？若一切智皆能如实知晓，则以智思量者便无不知，亦无错谬。若非一切智皆能如实知晓，于某处能知，于某处不能知，则仅于能知之处有彼智，于不能知之处便无彼智。应说：纵使思量“我将以智思量”者，于其不能如实知晓之处，其心即与智不相应。亦有智的相似法，即心、寻(vitakka)、伺(vicāra)与见(diṭṭhi)。以这些法思量者，亦自认为“我正以智思量”。“施物与受者圆满”(deyyadhammapaṭiggāhakasampatti)即施物之事(deyyadhammavatthu)圆满与受者之人(paṭiggāhakapuggala)圆满。“生于无恼世界”(abyāpajjalokūpapattitā)，此处“无恼世界”(abyāpajjaloka)是指远离身苦与心苦的上界天或梵天界。投生(upapatti)即是生起，义为以结生(paṭisandhi)的方式趣入。于无恼世界投生，是为“无恼世界投生”(abyāpajjalokūpapatti)，其状态(bhāvo)即是此词的语法分析。“远离烦恼”(kilesadūratā)是指以等至(samāpatti)之力，或以某种行道，或镇伏烦恼，或以圣道断尽烦恼。

တေသံ ဥပ္ပတ္တိ ဝိဓာနံ ဝိသုဒ္ဓိ မဂ္ဂေ ခန္ဓနိဒ္ဒေသေ ဧဝံ ဝုတ္တံ. ယဒါဟိ ဒေယျဓမ္မ ပဋိဂ္ဂါဟကာဒိ သမ္ပတ္တိံ အညံ ဝါ သောမနဿဟေတုံ အာဂမ္မ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌော အတ္ထိဒိန္နန္တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တံ သမ္မာဒိဋ္ဌိံ ပုရေက္ခိတွာ အသံသီဒန္တော အနုဿာဟိတောပရေဟိ ဒါနာဒီနိ ပုညာနိ ကရောတိ, တဒါဿ သောမနဿသဟဂတံ ဉာဏ သမ္ပယုတ္တံ စိတ္တံ အသင်္ခါရံ ဟောတိ. ယဒါ ပန ဝုတ္တနယေန ဟဋ္ဌတုဋ္ဌော သမ္မာဒိဋ္ဌိံ ပုရေက္ခိတွာ အမုတ္တ စာ ဂတာဒိဝသေန သံသီဒမာနော ဝါ ပရေဟိ ဝါ ဥဿာဟိတော ကရောတိ, တဒါဿ တဒေဝ စိတ္တံ သသင်္ခါရံ ဟောတိ. ဣမသ္မိဉှိ အတ္ထေ သင်္ခါရောတိ ဧတံ အတ္တနော ဝါ ပရေသံ ဝါ ဝသေန ပဝတ္တဿ ပုဗ္ဗပ္ပယောဂဿာဓိဝစနံ. ယဒါ ပန ဉာတိ ဇနဿ ပဋိပတ္တိ ဒဿနေန ဇာတပရိစယာဗာလဒါရကာ ဘိက္ခူ ဒိသွာ သောမနဿ ဇာတာသဟသာ ကိဉ္စိ ဒေဝ ဟတ္ထဂတံ ဒဒန္တိ ဝါ ဝန္ဒန္တိ ဝါ, တဒါ တတီယံ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ယဒါ ပန ဒေထဝန္ဒထာတိ ဉာတီဟိ ဥဿာဟိတာ ဧဝံ ပဋိပဇ္ဇန္တိ, တဒါ စတုတ္ထံ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ယဒါ ပန ဒေယျဓမ္မ ပဋိဂ္ဂါဟကာဒီနံ အသမ္ပတ္တိံ အညေသံ ဝါ သောမနဿဟေတူနံ အဘာဝံ အာဂမ္မ စတူသုပိ ဝိကပ္ပေသု သောမနဿရဟိတာ ဟောန္တိ. တဒါ သေသာနိ စတ္တာရိ ဥပေက္ခာသဟဂတာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ.

它们生起的方式，在《清净道论》(Visuddhimagga)的蕴的解释(khandhaniddesa)中如是说：当因施物、受者等圆满，或因其他喜悦之因而心生欢喜，以正见(sammādiṭṭhi)为前导，毫不犹豫，亦非由他人所劝请，行布施等福业时，其心即是喜俱、智相应、无行心。然而，若依前述方式心生欢喜，并以正见为前导，但因悭吝等而犹豫，或由他人劝请而行时，其心即是（喜俱、智相应、）有行心。于此义中，“行”(saṅkhāra)是依于自己或他人而发起的先前努力(pubbappayoga)的同义词。又，当因见到亲族的行持而熟悉的孩童，见到比丘时，喜悦顿生，立即将手中之物布施或礼拜，此时第三心生起。又，当被亲族劝请“布施！礼拜！”而如此行持时，第四心生起。又，当因施物、受者等不圆满，或无其他喜悦之因，于此四种情况中皆无喜悦时，则其余四种舍俱心生起。

၄၂. အဋ္ဌပီတိ ဧတ္ထ ပိသဒ္ဒေန ဣမာနိ စိတ္တာနိ န ကေဝလံ အဋ္ဌေဝ ဟောန္တိ[Pg.58]. အထ ခေါ တတော ဗဟူနိပိ ဗဟုတရာနိပိ ဟောန္တီတိ ဣမံ သမ္ပိဏ္ဍနတ္ထံ ဒီပေတီတိ ဒဿေတုံ ‘‘တေနာ’’တိအာဒိဝုတ္တံ. ဒသသု ပုညကိရိယာဝတ္ထူသု ဒိဋ္ဌုဇု ကမ္မံ နာမ ဉာဏ ကိစ္စံ. တံ ကထံ ဉာဏ ဝိပ္ပယုတ္တ စိတ္တေဟိ ကရောန္တီတိ. ဝုစ္စတေ. ဉာဏ သမ္ပယုတ္တ စိတ္တေဟိ ဒိဋ္ဌိံ ဥဇုံကရောန္တာ တေသံ အန္တရန္တရာ ဉာဏသောတေ ပတိတဝသေန ဉာဏဝိပ္ပယုတ္တ စိတ္တေဟိပိ ကရောန္တိယေဝ. သဗ္ဗေသတ္တာ ကမ္မဿကာတိအာဒိနာ, ဗုဒ္ဓေါ သောဘဂဝါ, သွာက္ခာတော သော ဓမ္မော, သုပ္ပဋိပန္နော သော သံဃော, တိအာဒိနာ စာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တေနာဟ ‘‘ဣမာနိ အဋ္ဌ စိတ္တာနီ’’တိအာဒိံ. တတ္ထ ဒသပုညကိရိယဝတ္ထူနိ နာမ ‘ဒါနံ, သီလံ, ဘာဝနာ, အပစာယနံ, ဝေယျာဝစ္စံ, ပတ္တိဒါနံ, ပတ္တာနုမောဒနံ, ဓမ္မဿဝနာ, ဓမ္မဒေသနာ, ဒိဋ္ဌုဇု ကမ္မံ,. တေဟိ ဂုဏိတာနိ ဝဍ္ဎိတာနိ. တာနိ စ အဋ္ဌဆသု အာရမ္မဏေသု ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. တီဏိ စ ကမ္မာနိ ကရောန္တာ တေ ဟေဝ အဋ္ဌဟိ ကရောန္တိ. တာနိယေဝ စ သဗ္ဗာနိ အတ္ထိ ဟီနာနိ, အတ္ထိ မဇ္ဈိမာနိ, အတ္ထိ ပဏီတာနိ. တသ္မာ ပုန အနုက္ကမေန အာရမ္မဏာဒီဟိ ဝဍ္ဎနံ ကရောတိ. တတ္ထ ‘‘တာနိ ဌပေတဗ္ဗာနီ’’တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘သုဒ္ဓိကာနီ’’တိ အဓိပတီဟိ အမိဿိတာနိ. ‘‘ဣတိ ကတွာ’’တိ ဣတိ မနသိ ကရိတွာ. တထာ ဉာဏဝိပ္ပယုတ္တာနိ ဒွေသဟဿာနိ သတံ သဋ္ဌိ စ ဟောန္တီတိ ယောဇနာ. ‘‘ဝီမံသာဝဇ္ဇိတေဟီ’’တိ ဝီမံသာဓိပတိ ဝဇ္ဇိတေဟိ. ‘‘တထာဂုဏိတာနီ’’တိ သဗ္ဗာနိ ပုညကိရိယာဒီဟိ သမံ ဂုဏိတာနိ. ‘‘ကောသလ္လေနာ’’တိ ကောသလ္လသင်္ခါတေန. ‘‘နာနာဝဇ္ဇနဝီထိယ’’န္တိ ဉာဏဝိပ္ပယုတ္တ ဝီထီဟိ ဝိသုံ ဘူတာယ အာဝဇ္ဇနာယ ယုတ္တ ဝီထိယံ. ‘‘တေနေဝါ’’တိ ဝီမံသာဓိပတိဘူတေန တေနေဝ ဥပနိဿယညာဏေန. ဧဝံ သန္တေပိ န သက္ကာဘဝိတုန္တိ သမ္ဗန္ဓော.

42. 于“八亦”(aṭṭhapi)一词中，以“亦”(pi)字显示此义：这些心不仅只有八种，而是有许多、更多，为明示此总集之义，故说“以彼”等。于十福业事中，矫正见业(diṭṭhujukamma)乃智的作用。此如何能由智不相应心所行？应说：以智相应心矫正其见时，于其心流间隙，因落入智流中，亦能由智不相应心行之。应知，如“一切有情是自己业的主人”等，又如“彼世尊是佛，彼法是善说，彼僧伽是善行者”等。是故说“此等八心”等。其中，十福业事为：布施、持戒、修习、恭敬、服务、回施、随喜、闻法、说法、矫正见业。此八心由彼十福业事所乘、所增长。它们于六种所缘中生起。行三种业时，即是以此八心而行。并且，所有这些心皆有下、中、上之分。是故，论者再依次以所缘等进行增广。于此，应作“彼等应被置放”的关联。“纯粹的”(suddhikāni)意为不与增上(adhipati)混杂。“如是作已”(iti katvā)意为如是作意。“如是，智不相应心有二千一百六十”应作此解。“除伺察”(vīmaṃsāvajjitehi)意为除去以伺察为增上者。“如是所乘”(tathāguṇitāni)意为与一切福业事等同样地相乘。“以善”(kosallena)意为以名为“善”者。“于种种转向路”(nānāvajjanavīthiyaṃ)意为于与转向相应、且与智不相应心路分离的心路中。“即以彼”(teneva)意为即以彼成为伺察增上的近依智。应作“纵然如是，亦不可能有”的关联。

၄၃. ဝစနတ္ထေ ‘‘ရုဇ္ဇနဋ္ဌေနာ’’တိ တုဒနဋ္ဌေန. ‘‘အဟိတဋ္ဌေနာ’’တိ ဟိတဝိရုဒ္ဓဋ္ဌေန. ‘‘အနိပုဏဋ္ဌေနာ’’တိ အသဏှာ သုခုမဋ္ဌေန. ‘‘အနိဋ္ဌဝိပါကဋ္ဌေနာ’’တိ အနိဋ္ဌံ ဝိပါကံ ဧတေသန္တိ အနိဋ္ဌ ဝိပါကာနိ. တေသံ ဘာဝေါ အနိဋ္ဌ ဝိပါကဋ္ဌော. တေန အနိဋ္ဌ ဝိပါကဋ္ဌေန. ‘‘တပ္ပဋိ ပက္ခတ္တာ’’တိ ရာဂါဒီဟိ ပဋိပက္ခတ္တာ. ဧဝံ ပရိယာယတ္ထ သင်္ခါတံ အဘိဓာနတ္ထံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အဋ္ဌကထာသု အာဂတံ ဝစနတ္ထံ ဒဿေတိ ကုစ္ဆိတေတိအာဒိနာ. တတ္ထ ‘‘ကုစ္ဆိတေ’’တိ ဇေဂုစ္ဆိတဗ္ဗေ, နိန္ဒိ တဗ္ဗေ [Pg.59] ဝါ. စာလေန္တိ တဒင်္ဂပ္ပဟာနဝသေန, ကမ္ပေန္တိ ဝိက္ခမ္ဘနပ္ပဟာနဝသေန, ဝိဒ္ဓံသေန္တိ သမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနဝသေန. ‘‘တနုကရဏဋ္ဌေနာ’’တိ သလ္လိခနဋ္ဌေန. ‘‘အန္တကရဏဋ္ဌေနာ’’တိ ပရိယောသာနကရဏဋ္ဌေန. ‘‘အပိ စာ’’တိအာဒိ ဒီပနီနယဒဿနံ. ‘‘ကောသလ္လ သမ္ဘူတဋ္ဌေနာ’’တိ မဟာအဋ္ဌကထာနယော. တတ္ထ, ကုသလဿ ပဏ္ဍိတဿ ဘာဝေါ ဧကာသလ္လံ. ဉာဏံ. တေန သမ္ဘူတံ သဉ္ဇာတံ ကောသလ္လ သမ္ဘူတံ တိဝိဂ္ဂဟော.

43. 于语义中，“损害义”即刺痛义。“无益义”即与利益相违义。“不善巧义”即不柔和、不微细义。“不乐异熟义”是指此等法有不乐异熟，其状态即不乐异熟性，故为不乐异熟义。“以彼对立故”即与贪等对立故。如是显示由同义词所构成的释义后，今则依诸义注所传之语义，以“可厌”等词加以解说。其中，“可厌”指应被厌恶或应被呵责。动摇，是以彼分断而动摇；震动，是以镇伏断而震动；摧毁，是以正断而摧毁。“减损义”即削减义。“灭尽义”即终结义。“复次”等为显示阐明之理。“善巧所生义”为《大义注》之理。其中，善巧者、智者之状态为善巧，即智慧。由彼所生、所成者，为善巧所生，此为三种释相。

၄၄. ‘‘ဗလဝကမ္မေနာ’’တိ တိဟေတု ကုက္ကဋ္ဌ ကမ္မေန. ‘‘ဒုဗ္ဗလ ကမ္မေနာ’’တိ တိဟေတုကောမကေန ဝါ ဒွိဟေတုက ကုသလ ကမ္မေန ဝါ. ‘‘ကေဟိစိ အာစရိယေဟီ’’တိ မောရဝါပိ ဝါသီ မဟာဒတ္တတ္ထေရံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ‘‘သင်္ဂဟကာရေနာ’’တိ ဘဒ္ဒန္တ ဗုဒ္ဓဃောသတ္ထေရေန. ‘‘သန္နိဟိတ ပစ္စယဝသေနာ’’တိ အာသန္နေ သဏ္ဌိတပစ္စယ ဝသေန. ပစ္စုပ္ပန္န ပစ္စယဝသေနေဝါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဥပဋ္ဌိတာနိ ကမ္မာဒီနိ အာရမ္မဏာနိ. ပဝတ္တာနိ မဟာဝိပါကာနိ. ‘‘အဝိပါက သဘာဝတော’’တိ အဝိပစ္စနသဘာဝတော. အဝိပါကုပ္ပာဒနသဘာဝတောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘အဋ္ဌကထာယ’’န္တိ ဓမ္မသင်္ဂဏိဋ္ဌကထာယံ. ‘‘ဣဓာ’’တိ မဟာဝိပါကစိတ္တေ. ‘‘တထာ အပ္ပဝတ္တိယာ စာ’’တိ ဒါနာဒိဝသေန အပ္ပဝတ္တိတော စ.

44. “以强力业故”指三因强力业。“以弱力业故”指三因劣业或二因善业。“某些阿阇梨”是针对住在摩罗瓦比(Moravāpi)的摩诃达多(Mahādatta)长老而说。“由摄作者”指尊者觉音(Buddhaghosa)长老。“依邻近之缘力”指依于近处已住之缘力，意即依于现前之缘力。已现起之业等为所缘。已转起之大异熟。“以非异熟自性故”即非成熟自性，意即非能生异熟之自性。“于义注中”即于《法集论义注》中。“于此”即于大异熟心中。“以及不如是转起”即以及不因布施等而转起。

၄၅. မဟာကိရိယစိတ္တေ. ‘‘ဥပရီ’’တိ ဝီထိသင်္ဂဟေ တဒါ ရမ္မဏ နိယမေ. ‘‘သယမေဝါ’’တိ အနုရုဒ္ဓတ္ထေရေနေဝ. ‘‘ဝက္ခတီ’’တိ ဝုစ္စိဿတိ. ‘‘ယထာရဟ’’န္တိ ခီဏာသဝသန္တာနေ ဥပ္ပန္နာနံ မဟာကိရိယာနံ အရဟာနုရူပံ. ဘူတကထန ဝိသေသနံ တေန နိဝတ္တေတဗ္ဗဿ အတ္ထဿ အဘာဝါတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘တံ’’တိ သဟေတုကဂ္ဂဟဏံ. ‘‘ဗျဝစ္ဆေဒကဝိသေသန’’န္တိ အဟေတုက ဝိပါကကိရိယ စိတ္တာနဉ္စ သဗ္ဘာဝါတပ္ပသင်္ဂဿ အဝစ္ဆေဒကံ ဝိသေသနံ. ‘‘ယထာ သက္ခရ ကထလိကံပိ မစ္ဆဂုမ္ဗံပိ တိဋ္ဌန္တံပိ စရန္တံပိ ပဿတီ’’တိ ဝစနေ သက္ခရ ကထလိကံ တိဋ္ဌန္တံ, မစ္ဆဂုမ္ဗံ တိဋ္ဌန္တံပိ စရန္တံပိ ပဿတီတိ ဧဝံ ယထာ လာဘ ယောဇနာ ဟောတိ. တထာ ဣဓ ပီတိ.

45. 于大唯作心中。“于上文”即于《心路摄》之“彼所缘规定”中。“亲自”即由阿那律(Anuruddha)长老亲自。“将说”即将被说。“如其所应”即于漏尽者相续中生起之大唯作，与阿罗汉相应。是陈述事实的限定词，其意为没有需要被它排除的含义。“彼”即有因之把握。“简别限定词”是为断除包含无因异熟心与唯作心所有自性之过滥的限定词。“犹如‘见石子、瓦砾或鱼群，或住或行’”之句，应如“见石子、瓦砾住立，见鱼群或住或行”这样，随其所得而连结。于此亦然。

၄၆. ‘‘ယဒိဒ’’န္တိ ယာ အယံ ဒီပန သမတ္ထတာ, ‘‘ဣဒံ သာမတ္ထိယ’’န္တိ ယောဇနာ. အယံ သမတ္ထ ဘာဝေါတိ အတ္ထော. ဘေဒဝစနေ စောဒနာယာတိ [Pg.60] သမ္ဗန္ဓော. ရစနာဂါထာယံ. ‘‘ဧတာနီ’’တိ သောဘဏ ကာမာဝစရ စိတ္တာနိ. ‘‘ပုည ပါပ ကြိယာဘေဒါ’’တိ ပုည ပါပ ကြိယဘေဒေန.

46. “此即”是说，此阐明之能力，连结为“此是能力”。其义为此是胜任的状态。于差别说中，与质问相关联。于所造偈中。“此等”即诸欲界美心。“以福、恶、唯作之别”即以福、恶、唯作的差别。

၄၇. ကတမေ ဓမ္မာ ကာမာဝစရာ. ဟေဋ္ဌတော အဝီစိနိရယံ ပရိယန္တံ ကရိတွာ ဥပရိတော ပရနိမ္မိတ ဝသဝတ္တိဒေဝေ အန္တော ကရိတွာတိ ဧဝံ ပါဠိယံ နိဒ္ဒိဋ္ဌတ္တာ ဣဓကာမသဒ္ဒေန သဟောကာသာကာမဘူမိ ဝုစ္စတီတိ အာဟ ‘‘ကာမေ ကာမဘူမိယ’’န္တိ. ပရိယာပန္နာတိ ပါဌသေသော. ‘‘ကြိယာ စာ’’တိ ဧတ္ထ စ သဒ္ဒေါ ပန သဒ္ဒတ္ထော. ဣတိ သဒ္ဒေါ ဣစ္စေဝံ သဒ္ဒတ္ထော. ဧတေန ပဋိသိဒ္ဓါတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဣဓာ’’တိ ဣမသ္မိံ စိတ္တသင်္ဂဟေ. ‘‘တဿာ’’တိ သဗ္ဗထာသဒ္ဒဿ. ဘဝေါ နာမ ဣန္ဒြိယ ဗဒ္ဓသန္တာနဂတော ဓမ္မ သမူဟော ဝုစ္စတိ. ဣဓ ပန ကာမာဝစရာ ဓမ္မာတိ ပဒေ ကာမသဒ္ဒေါ. သော စ ပထဝိ ပဗ္ဗတာဒီဟိ သဒ္ဓိံ သဗ္ဗံ ကာမဘူမိံ ဝဒတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဘူမိပရိယာယော စာ’’တိအာဒိ. ‘‘ဣန္ဒြိယာနိန္ဒြိယဗဒ္ဓ ဓမ္မ သမူဟော’’တိ ဣန္ဒြိယဗဒ္ဓ ဓမ္မ သမူဟော သတ္တသန္တာနာဂတော, အနိန္ဒြိယဗဒ္ဓ ဓမ္မ သမူဟော ပထဝိ ပဗ္ဗတာဒိ ဂတော. တတ္ထ ဇီဝိတိန္ဒြိယေန အနာဗဒ္ဓေါ အနာယတ္တော အနိန္ဒြိယဗဒ္ဓေါတိ.

47. 哪些法是欲界法？下至无间地狱为界，上至他化自在天为限，如圣典中所示，故于此，欲字与处所一同说为欲地，故云“于欲，即于欲地”。“所摄”是应补足之文。“及唯作”中，“及”字是“然而”之义。“如是”一词是“如此”之义。与“由此被否定”相关联。“于此”即于此《摄阿毗达摩义论》中。“彼”即“一切”一词。“有”者，名为趣入诸根所系相续之法聚。于此“欲界法”句中，欲字与地、山等一同说为一切欲地，故云“亦是地之同义词”等。“根所系与非根所系法聚”者，根所系法聚是趣入有情相续者，非根所系法聚是趣入地、山等者。其中，不为命根所系、不从属于命根者，为非根所系。

ဣတိကာမစိတ္တသင်္ဂဟဒီပနိယာအနုဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

如是，欲界心摄释之随释终。

၄၈. ရူပါဝစရစိတ္တေ. ‘‘သမုဒိတေနာ’’တိ ပဉ္စင်္ဂ သမုဒိတေန. ပဉ္စန္နံ အင်္ဂါနံ ဧကတော သာမဂ္ဂိဘူတေနာတိ အတ္ထော. ပဉ္စန္နဉှိ ဧကတော သာမဂ္ဂိယံ သတိယေဝ အပ္ပနာ ဟောတိ, နော အသတိ. သာမဂ္ဂိယန္တိ စ သုဋ္ဌု ဗလဝတာယ သမဂ္ဂဘာဝေတိ အတ္ထော. ‘‘ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗတ္တာ’’တိ ပတ္တဗ္ဗတ္တာ. ဈာနံ ဒုဝိဓံ အာရမ္မဏူပနိဇ္ဈာနဉ္စ လက္ခဏူ ပနိဇ္ဈာနဉ္စာတိ အာဟ ‘‘ကသိဏာဒိကဿာ’’တိအာဒိံ. ဣဓ ပန အာရမ္မဏူပနိဇ္ဈာနံ အဓိပ္ပေတံ. ဥပနိဇ္ဈာနန္တိ စ ကသိဏ နိမိတ္တာဒိကံ အာရမ္မဏံ စေတသာ ဥပဂန္တွာနိဇ္ဈာနံ ဩလောကနံ. ဈာနသဒ္ဒဿဈာပနတ္ထောပိ သမ္ဘဝတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ပစ္စနီက ဓမ္မာနဉ္စ ဈာပနတော’’တိ. အဂ္ဂိနာ ဝိယ ကဋ္ဌာနံ ကိလေသာနံ ဒယှနတောတိ အတ္ထော. ဧကဂ္ဂတာ ဧဝ သာတိဿယ ယုတ္တာ အပ္ပနာပတ္တကာလေတိ အဓိပ္ပာယော. ပုဗ္ဗဘာဂေ ပန ပထမဇ္ဈာနေ [Pg.61] ဝိတက္ကဿ ဗလဝဘာဝေါ ဣစ္ဆိတဗ္ဗော. ‘‘သာဟီ’’တိအာဒိနာ တဒတ္ထံ ဝိဝရတိ. သာဟိ ဧကဂ္ဂတာတိ စ ဝုစ္စတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ဧကော အတ္တာသဘာဝေါ အဿာတိ ဧကတ္တံ. ဧကတ္တံ အာရမ္မဏမဿာတိ ဧကတ္တာ ရမ္မဏာ. ဧကဂ္ဂတာ. တဿ ဘာဝေါတိ ဝိဂ္ဂဟော.

48. 关于色界心。“具足”即具足五支。意思是五支的和谐统一。因为只有当五支和谐统一时，才能达到安止(appanā)，否则不能。所谓“和谐”是指通过极强的力量而达到的和谐状态。“应行”即应证得。禅那(jhāna)有两种：所缘审虑与相审虑，故说“遍处(kasiṇa)等”。此处意指所缘审虑。所谓“审虑”即是以心接近并观察遍处等所缘境。禅那一词亦可有烧毁之义，故说“因其能烧毁敌对法”。意思是，如火烧木柴般烧尽诸烦恼。其意趣是，唯有一境性(ekaggatā)在达到安止之时才具有殊胜的作用。然而，在前分，初禅中寻(vitakka)的强盛是所期望的。通过“彼确实”等词解释其义。“彼确实也称为一境性”，这是关联。有单一的自性，故为“一性”(ekattaṃ)。以一性为所缘，故为“一所缘”(ekattārammaṇā)。一境性。此为其状态，此为词义分析。

အဂ္ဂသဒ္ဒေါ ကောဋိ အတ္ထော. ကောဋ္ဌာသဋ္ဌောဝါ. ‘‘တထာ ပဝတ္တနေ’’တိ စိတ္တဿ ဧကဂ္ဂဘာဝေန ပဝတ္တိယံ. ‘‘အာဓိပ္ပစ္စဂုဏယောဂေနာ’’တိ အဓိပတိဘာဝဂုဏယောဂေန. ဣန္ဒြိယပစ္စယတာဂုဏယောဂေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သာယေဝ ဧကဂ္ဂတာ ဧကဂ္ဂတာ, သမာဓီ,တိ စ ဝုစ္စတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘သမာဓီ’’တိ ပဒဿ-သံ-အာဓီ-တိ-ဝါ, သမအာဓီတိ-ဝါ, ဒွိဓာ ပဒစ္ဆေဒေါ. တတ္ထ သံဥပသဂ္ဂေါ သမ္မာသဒ္ဒတ္ထော. သမသဒ္ဒေါ ပန ဓမ္မေန သမေန ရဇ္ဇံ ကာရေတီတိအာဒီသု ဝိယ နာမိကသဒ္ဒေါတိ ဒွိဓာ ဝိကပ္ပံ ဒဿေန္တော ‘‘သာယေဝ စိတ္တ’’န္တိအာဒိမာဟ. သာယေဝ စိတ္တံ-သမ္မာ စ အာဓိယတီတိ သမာဓိ, သာယေဝ စိတ္တံ-သမဉ္စ အာဓိယတီတိ သမာဓီတိ ဒွိဓာ ဝိကပ္ပော. တတ္ထ သမ္မာ စာတိ သုန္ဒရေန. အာဓိယတီတိ အာဒဟတိ. အာဒဟနဉ္စ ဌပနမေဝါတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဌပေတီ’’တိ. သမဉ္စာတိ အဝိသမဉ္စ. ‘‘တတ္ထေဝါ’’တိ တသ္မိံ အာရမ္မဏေ ဧဝ. ‘‘လီနုဒ္ဓစ္စာဘာဝါ ပါဒနေနာ’’တိ လီနဿ စ ဥဒ္ဓစ္စဿ စ အဘာဝေါ လီနုဒ္ဓစ္စာဘာဝေါ. တဿ အာပါဒနံ အာပဇ္ဇာပနန္တိ ဝိဂ္ဂဟော. ဝိဝိဓေန စိတ္တဿ သံဟရဏံ ဝိသာဟာရော. န ဝိသာဟာရော အဝိသာဟာရော. သာယေဝ စ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ. ဣတိ ဧဝံ ဣမေသု ဒွီသု အတ္ထေသု ဧကဂ္ဂတာ ဧဝ သာတိဿယယုတ္တာတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ဧဝံ ပန သတိ, ဧကဂ္ဂတာ ဧဝ ဈာနန္တိ ဝတ္တဗ္ဗာ, န ဝိတက္ကာဒယောတိ စောဒနံ ပရိဟရန္တော ‘‘ဝိတက္ကာဒယောပနာ’’တိအာဒိမာဟ. အပိသဒ္ဒေါ သမ္ပိဏ္ဍနတ္ထော. ပနသဒ္ဒေါ ပက္ခန္တရတ္ထော. တဿာ ဧကဂ္ဂတာယ. ‘‘သာ တိဿယ’’န္တိ အတိဿယေန သဟ. ‘‘ဩသက္ကိတု’’န္တိ သံသီဒိတုံ. ‘‘နံ’’တိ စိတ္တံ. ‘‘သံသပ္ပိတု’’န္တိ ဧဝံ နု ခေါ အညထာနု ခေါတိ ဒွိဓာ စဉ္စလိတုံ. ‘‘ဥက္ကဏ္ဌိတု’’န္တိ အညာဘိမုခီ ဘဝိတုံ. အာရမိတုန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. လဒ္ဓံ သာတံ ယေနာတိ လဒ္ဓဿာတံ. ‘‘သာတံ’’တိ သာရတ္တံ. ‘‘ဥပဗြူဟိတံ’’တိ ဘုသံဝဍ္ဎိတံ. ‘‘သန္တ သဘာဝတ္တာ’’တိ ဥပသန္တ သဘာဝတ္တာ. ‘‘တထာ အနုဂ္ဂဟိတာ’’တိ အာရမ္မဏာဘိမုခကရဏာဒိဝသေန အနုဂ္ဂ ဟိတာ[Pg.62]. သမာဓိဿ ကာမစ္ဆန္ဒနီဝရဏပ္ပဋိပက္ခတ္တာ ‘‘သယံ…ပေ… နီဝါရေတွာ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘နိစ္စလံဌတွာ’’တိ အပ္ပနာကိစ္စမာဟ.

“最胜”(agga)一词有“究竟”之义，或有“部分”之义。“如是转起”指心以一境性而转起。“由增上德相应”即由主导性之德相应。此即是说由根(indriya)缘之德相应。彼一境性即名一境性，亦名三摩地(samādhi)，此为关联。“三摩地”一词可分解为“正持”(saṃ-ā-dhi)或“等持”(sama-ādhi)二义。其中，saṃ前缀有“正”(sammā)之义。sama一词如“依法平等治国”等例中所示，是名词。为显此二种分别，故说“彼心”等文。彼心既能正持，故名三摩地；彼心亦能等持，故名三摩地，是二种分别。其中，“正”谓善妙。“持”谓安住。安住即是置立，故说“置立”。“等”谓无不平。“即于彼处”指专住于彼所缘境。“由令惛沉(līna)掉举(uddhacca)不生”即惛沉与掉举之不存在，令其不生起，此为词义分析。心之种种散乱为“散乱”(visāhāra)。无散乱为“不散乱”(avisāhāra)。此即前文所明。如是于此二义中，唯是一境性具足殊胜，应当如是结合。然若如是，则唯说一境性是禅，非寻等支，为遣此难故说“寻等亦”等文。“亦”(api)字表总括义。“然而”(pana)字表转折义。其一境性。“具殊胜”谓与卓越共存。“退屈”指沉没。“彼”指心。“动摇”谓“是耶？非耶？”如是二种动摇。“不乐”指趣向他境。此即是说“乐于”。已得其乐者，故为“得乐者”。“乐”(sāta)谓染着(sāratta)。“增益”谓极大增长。“寂静自性”即止息自性。“如是资助”指通过令心趣向所缘等方式而得到资助。三摩地能对治欲贪盖(kāmacchandanīvaraṇa)，故说“自能……乃至……防护”。“安住不动”是说安止的作用。

ဧဝံ ဥပနိဇ္ဈာနတ္ထံ ဒဿေတွာ ဈာပနတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘တေသု စာ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘တပ္ပစ္စနီကာ’’တိ တေသံ ဈာနင်္ဂ ဓမ္မာနံ ပစ္စနီကာ ပဋိပက္ခာ. ‘‘မနသ္မိံ ပီ’’တိ မနောဒွါရေပိ. ပဂေဝ ကာယဝစီဒွါရေသူတိ ဧဝံ သမ္ဘာဝနတ္ထော စေတ္ထ ပိသဒ္ဒေါ. အပိသဒ္ဒေါပိ ယုဇ္ဇတိ. ‘‘ဈာပိတာ နာမ ဟောန္တီ’’တိ ဈာနင်္ဂ ဓမ္မဂ္ဂီဟိ ဒဍ္ဎာနာမ ဟောန္တိ. ‘‘ဧဝံ သန္တေပိ တေသံ သမုဒါယေ ဧဝ ဈာန ဝေါဟာရော သိဒ္ဓေါ’’တိ ယောဇနာ. ‘‘ဓမ္မ သာမဂ္ဂိပဓာန’’န္တိ ဈာနဋ္ဌာနေ ဈာနင်္ဂ ဓမ္မာနံ မဂ္ဂဋ္ဌာနေ မဂ္ဂင်္ဂ ဓမ္မာနံ ဗောဓိဋ္ဌာနေ ဗောဇ္ဈင်္ဂ ဓမ္မာနံ သမဂ္ဂဘာဝပ္ပဓာနံ.

如是，在说明审虑(upanijjhāna)之义后，为示烧毁(jhāpana)之义，故说“于彼等亦”等。“与彼等敌对”即与彼等禅支(jhānaṅga)法为敌对、为违逆。“于意中亦”即于意门(manodvāra)中亦然，更何况于身门、语门。此处pi（亦）字表可能性之义。用api（亦）字亦可。“名为已烧毁”即名为已被禅支法之火所焚烧。“纵然如是，唯于彼等聚合时，‘禅那’之名方得成立”，此为结合句义。“法之和合为首要”即于禅那时以禅支法的和合为首要，于道(magga)时以道支(maggaṅga)法的和合为首要，于菩提(bodhi)时以觉支(bojjhaṅga)法的和合为首要。

ဧဝံ သင်္ဂဟကာရာနံ မတိယာ ဈာနံ ဝတွာ ဣဒါနိ အပရေသာနံ မတိယာ တံ ဒဿေတုံ ‘‘အပရေ’’တိအာဒိမာဟ. အပရေ ပန ဝဒန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. တတ္ထ ‘‘ယထာ သကံကိစ္စာနီ’’တိ သဿ ဣဒံ သကံ. သဿာတိ အတ္တနော. ဣဒန္တိ သန္တကံ. ယာနိယာနိ အတ္တနော သန္တကာနီတိ အတ္ထော. ‘‘ဣတီ’’တိ တသ္မာ. ‘‘ပဋ္ဌာနေ ဈာနပစ္စယံ ပတွာ…ပေ… သာဓေန္တိယေဝ’’. ဝုတ္တဉှိ တတ္ထ. ဈာနပစ္စယောတိ ဈာနင်္ဂါနိဈာနသမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံ သမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ ဈာနပစ္စယေန ပစ္စယော. မဂ္ဂပစ္စယောတိ မဂ္ဂင်္ဂါနိ မဂ္ဂသမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံ သမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ မဂ္ဂပစ္စယေန ပစ္စယောတိ. ‘‘ပဉ္စသမုဒိတာဒီနီ’’တိ ပဉ္စသမူဟ ဒသသမူဟာနိ. ‘‘ပထမဇ္ဈာနာဒိဘာဝဿေဝစာ’’တိ ပထမဇ္ဈာနာဒိ နာမလာဘဿေဝစာတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ဈာနဘာဝဿာ’’တိ ဈာနနာမလာဘဿ. ‘‘တထာဝိဓကိစ္စဝိသေသာဘာဝါ’’တိ တထာဝိဓာနံ အာရမ္မဏာဘိနိရောပနာဒီနံ ကိစ္စ ဝိသေသာနံ အဘာဝတော.

如是，依摄论师(saṅgahakāra)之见解说禅那后，今为示其他论师之见解，故说“其他”等。其关联为“然而其他论师说”。其中，“如其各自的作用”：sakaṃ是sa与idaṃ的合成。sa即自己的(attano)，idaṃ即所属的(santakaṃ)。意思是，凡是自己所属的。“是故”(iti)即因此(tasmā)。“于《发趣论》(Paṭṭhāna)中，得禅那缘……乃至……成就”。彼处已说：“禅那缘者，谓诸禅支，于与禅那相应之法，及彼等所生起之色，以禅那缘为缘。道缘者，谓诸道支，于与道相应之法，及彼等所生起之色，以道缘为缘。”“五聚等”即五组、十组。“仅为初禅等之状态”之意趣是，仅获得初禅等之名。“禅那之状态”即获得禅那之名。“因无如是作用差别故”即因无如是令心专注于所缘等作用差别故。

၄၉. ‘‘ဧတ္ထ သိယာ’’တိ ဧတသ္မိံ ဌာနေ ပုစ္ဆာသိယာ. ‘‘အင်္ဂ ဘေဒေါ’’တိ ပထမဇ္ဈာနေ ပဉ္စ အင်္ဂါနိ, ဒုတီယဇ္ဈာနေ စတ္တာရိ အင်္ဂါနီ တိအာဒိကော အင်္ဂဘေဒေါ. ‘‘ပုဂ္ဂလဇ္ဈာသယေနာ’’တိ ပုဂ္ဂလဿ ဣစ္ဆာဝိသေသေန. ဣတိ အယံ ဝိသဇ္ဇနာ. ‘‘သော’’တိ သော ပုဂ္ဂလော. ‘‘ဟီ’’တိ ဝိတ္ထာရ ဇောတကော. ဝိတက္ကော သဟာယော ယဿာတိ ဝိတက္ကသဟာယော. ‘‘ဝိတက္ကေ နိဗ္ဗိန္ဒတီ’’တိ ဩဠာရိကောဝတာယံ ဝိတက္ကော, နီဝရဏာနံ အာသန္နေ ဌိတောတိ ဧဝံ ဝိတက္ကေ အာဒီနဝံ ဒိသွာ [Pg.63] နိဗ္ဗိန္ဒတိ. တဿ အဇ္ဈာသယောတိ သမ္ဗန္ဓော. ဝိတက္ကံ ဝိရာဇေတိ ဝိဂမေတိ အတိက္ကမာပေတီတိ ဝိတက္ကဝိရာဂေါ. ဝိတက္ကဝိရာဂေါ စ သော ဘာဝနာ စာတိ သမာသော. ‘‘ဥတ္တရုတ္တရဇ္ဈာနာဓိဂမနေ’’တိ ဥတ္တရိ ဥတ္တရိဈာနပ္ပဋိလာဘေ. အဇ္ဈာသယ ဗလေန ပါဒကဇ္ဈာနသဒိသံ န ဟောတီတိ သမ္ဗန္ဓော. စေတောပဏိဓိ ဣဇ္ဈတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဝိသုဒ္ဓတ္တာ’’တိ သီလဝိသုဒ္ဓတ္တာ.

49. “在此或有”——在这个地方可以提问。“支分差别”——例如初禅有五支，二禅有四支，像这样支分的差别。“依个人的意乐”——依个人特别的意乐。这是解答。“他”——指那个人。“的确”——表示详细说明。以寻为伴侣——寻是他的同伴。“对寻生厌离”——因为寻是粗显的，并且靠近诸盖，像这样见到寻的过患而生厌离。此与他的意乐相关联。所谓‘离寻’(vitakkavirāgo)，即是使寻离染、去除、超越。离寻与修习，是一个复合词。“证得更上禅那”——在获得更上禅那时。依意乐之力，它不像基础禅那，此为关联。心愿得以实现，此为关联。“因为清净”——因为戒清净。

၅၀. သင်္ခါရ ဘေဒဝိစာရဏာယံ. ‘‘သင်္ခါရ ဘေဒေါ န ဝုတ္တော’’တိ ပထမဇ္ဈာန ကုသလ စိတ္တံ အသင်္ခါရိကမေကံ, သသင်္ခါရိကမေကန္တိအာဒိနာ န ဝုတ္တောတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘သော’’တိ သင်္ခါရ ဘေဒေါ. ‘‘သိဒ္ဓတ္တာ’’တိ သင်္ခါရ ဘေဒဿ သိဒ္ဓတ္တာ. ကထံ သိဒ္ဓေါတိ အာဟ ‘‘တထာဟီ’’တိအာဒိံ. သုခါ ပဋိပဒါ ယေသံ တာနိ သုခပ္ပဋိပဒါနိ. တေသံ ဘာဝေါတိ ဝိဂ္ဂဟော. ‘‘ယော’’တိ ယောဂီပုဂ္ဂလော. ‘‘အာဒိတော’’တိအာဒိမှိ. ‘‘ဝိက္ခမ္ဘေန္တော’’တိ ဝိမောစေန္တော ဝိယောဂံ ကရောန္တော. ဒုက္ခေန ဝိက္ခမ္ဘေတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ကာမာဒီနဝဒဿနာဒိနာ’’တိ အင်္ဂါရကာသူ ပမာကာမာဗဟုဒုက္ခာဗဟုပါယာသာ, အာဒီနဝေါ ဧတ္ထဘိယျောတိအာဒိနာ ကာမေသုအာဒီနဝံ ဒိသွာ. အာဒိသဒ္ဒေန ဝိတက္ကာဒီသု အာဒီနဝဒဿနံ သင်္ဂယှတိ. ‘‘တေနေဝါ’’တိ ကာမာဒီနဝဒဿနာဒိနာ ဧဝ. ဧတ္ထ အဘိညာဘေဒေန သင်္ခါရ ဘေဒေါ န ဝတ္တဗ္ဗော, ပဋိပဒါ ဘေဒေနေဝ ဝတ္တဗ္ဗောတိ ဒဿေတုံ ‘‘ခိပ္ပာဘိညဇ္ဈာနာနံပီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ, အဘိဇာနနံ အဘိညာ. ခိပ္ပာသီဃာ အဘိညာ ယေသံ တာနိ ခိပ္ပာဘိညာနိ. ဒန္ဓာ အသီဃာ အဘိညာ ယေသံ တာနိ ဒန္ဓာဘိညာနိ. ဈာနာနိ. ‘‘ယဒိ ဧဝ’’န္တိ ဧဝံ ပဋိပဒါ ဘေဒေန သင်္ခါရ ဘေဒေါ ယဒိ သိယာတိ အတ္ထော. ‘‘ဝဠဉ္ဇနကာလေ’’တိ သမာပတ္တိ သမာပဇ္ဇနကာလေ. ပဋိဗန္ဓကာ နာမ အန္တရာယိကာ. ‘‘သန္နိဟိတာသန္နိဟိတဝသေနာ’’တိ အာသန္နေ သဏ္ဌိတာသဏ္ဌိတဝသေန. သုဒ္ဓံ ဝိပဿနာယာနံ ယေသံ တေ သုဒ္ဓဝိပဿနာယာနိကာ. ‘‘သုဒ္ဓံ’’တိ သမထဇ္ဈာနေန အသမ္မိဿံ. ‘‘သတ္ထေန ဟနိတွာ’’တိ ပရေ န သတ္ထေန ဟနနတော ဆိန္ဒနတော. ‘‘သဟသာ’’တိ သီဃတရေန. ‘‘မရန္တာနံ ဥပ္ပန္နံ’’တိ မရဏာသန္နကာလေ ဥပ္ပန္နံတိ အဓိပ္ပာယော. အနာဂါမိနော ဟိ သုဒ္ဓ ဝိပဿနာယာနိကာပိ သမာနာ [Pg.64] သမာဓိသ္မိံ ပရိပူရကာရိနော နာမ ဟောန္တိ. ဣစ္ဆန္တေ သုသတိ ကိဉ္စိ နိမိတ္တံ အာရဗ္ဘမနသိကာရ မတ္တေနပိ ဈာနံ ဣဇ္ဈတိ. တေနာဟ ‘‘တံပိ မဂ္ဂသိဒ္ဓဂတိက’’န္တိ. ‘‘ရူပီဗြဟ္မလောကေ’’တိ ဣဒံ အဋ္ဌန္နံ သမာပတ္တီနံပိ တတ္ထ ပါကတိကဘာဝံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. အရူပီ ဗြဟ္မလောကေ ပန ဧကာ ဧဝ သမာပတ္တိ ပါကတိကာသမ္ဘဝတိ. ဥပပတ္တိသိဒ္ဓဇ္ဈာနာနံ ဘဝန္တရေ သန္နိဟိတ ပစ္စယဘေဒေန သင်္ခါရ ဘေဒေါ ဝုတ္တော, သော ကထံ ပစ္စေတဗ္ဗောတိ အာဟ ‘‘ဧကသ္မိံ ဘဝေပိ…ပေ… ယုတ္တာနိ ဟောန္တီ’’တိ. ဧကသ္မိံ ဘဝေသဗ္ဗပ္ပထမံ လဒ္ဓကာလေ သင်္ခါရ ဘေဒဿ အာသန္နတ္တာ ဝဠဉ္ဇနကာလေပိ သော ဧဝ သင်္ခါရ ဘေဒေါ သိယာတိ အာသင်္ကာသမ္ဘဝတော ဣဒံ ဝုတ္တံ. တေန ဘဝန္တရေ ဥပပတ္တိ သိဒ္ဓဇ္ဈာနာနံ သန္နိဟိတ ပစ္စယဘေဒေန သင်္ခါရဘေဒေ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထီတိ ဒဿေတိ. ဣဒါနိ တာနိ မဂ္ဂ သိဒ္ဓဇ္ဈာန ဥပပတ္တိ သိဒ္ဓဇ္ဈာနာနိ သန္နိဟိတပစ္စယံ အနပေက္ခိတွာ မဂ္ဂက္ခဏ ဥပပတ္တိက္ခဏေသု သိဒ္ဓကာလေ ဈာနုပ္ပတ္တိ ပဋိပဒါယ ဧဝ သဗ္ဗသော အဘာဝံ ဂဟေတွာ အပရံ ဝိကပ္ပံ ဒဿေတုံ ‘‘ဈာနုပ္ပတ္တိ ပဋိပဒါ ရဟိတတ္တာ ဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဧဝံ မဟဂ္ဂတဈာနာနံ အဋ္ဌကထာဝသေန သိဒ္ဓံ သင်္ခါရ ဘေဒံ ဝတွာ ဣဒါနိ ပါဠိဝသေနာပိ သော သိဒ္ဓေါ ယေဝါတိ ဒဿေတုံ ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. ဒုက္ခပ္ပဋိပဒါပုဗ္ဗကာနံ ဒွိန္နံ ဒန္ဓာဘိညခိပ္ပာဘိညသမာဓီနံ. ‘‘ဧတ္တာဝတာ’’တိ ဧတံ ပရိမာဏံ အဿာတိ ဧတ္တာဝံ. ဧတ္တာဝန္တေန. ဧတ္ထ သိယာ, ကသ္မာ ဣဓ သင်္ခါရဘေဒေါ န ဝုတ္တောတိအာဒိနာ ဝစနက္ကမေန သိဒ္ဓေါ ဟောတီတိ သမ္ဗန္ဓော. သေသံ သုဝိညေယျံ.

50. 关于行(saṅkhāra)的差别分析。“行(saṅkhāra)的差别未被提及”——此意为，初禅(pathamajjhāna)善心(kusala citta)的无行(asaṅkhārika)、有行(sasaṅkhārika)等差别未被论及。“彼”即行(saṅkhāra)的差别。“因已成就”即行(saṅkhāra)的差别已成就。如何成就？如说“如是故”等。“乐行道”(sukhā paṭipadā)是指那些容易修行的道路，此为其语源分析。“彼”指瑜伽行者(yogīpuggala)。“最初”等之中。“镇伏”(vikkhambhento)即解脱、分离之意。“以苦镇伏”，此为关联。“因见欲之过患等”——如“欲乐(kāma)如炽燃炭坑(aṅgārakāsūpamā)，多苦多恼，此中过患更多”等，即是见到欲乐的过患。“等”字包含见到寻(vitakka)等过患。“唯因此”即唯以见到欲乐过患等。此处不应以神通(abhiññā)的差别来说行(saṅkhāra)的差别，而应只以行道(paṭipadā)的差别来说，为显示此意，故说“速通禅(khippābhiññā-jhāna)等”。其中，“了知”即是神通(abhiññā)。“速通”(khippābhiññā)即是快速的神通。“迟通”(dandhābhiññā)即是缓慢的神通。“禅那”(jhāna)即是禅定。“如果这样”——此意为，如果以行道(paṭipadā)的差别而有行(saṅkhāra)的差别。“入定时”(vaḷañjanakāle)即是在进入等至(samāpatti)之时。“障碍”(paṭibandhaka)即是妨碍。“依现前与不现前”即依近处存在与否之意。“纯观行者”(suddhavipassanāyānika)即是只修习观(vipassanā)的人。“纯”即是不与止禅(samatha-jhāna)相混杂。“以剑斩杀”——非被他人以剑杀害斩截。“突然”(sahasā)即是非常快速。“临命终时生起”——此意为，在临近死亡时生起。阿那含(anāgāmin)即使是纯观行者，在等持(samādhi)中亦是圆满成就者。当他希望时，只要对某个相(nimitta)稍作作意，禅那(jhāna)就能成就。所以说“彼亦是道所成就者”。“色界梵天”(rūpī-brahmaloka)——这是指八等至(aṭṭha samāpatti)在那里自然存在而言。而在无色界梵天(arūpī-brahmaloka)，则只有一种等至能自然存在。投生所成就的禅那(upapattisiddha-jhāna)在其他世，因现前缘(sannihita-paccaya)的差别而说行(saṅkhāra)的差别，这应如何理解？如说“在一个有中……相应”等。在一个有(bhava)中初次证得时，因行(saṅkhāra)的差别临近，故在入定(vaḷañjanakāle)时亦可有此行(saṅkhāra)的差别，因有此疑虑可能，故作是说。由此显示，投生所成就的禅那(upapattisiddha-jhāna)在其他世，因现前缘(sannihita-paccaya)的差别而说行(saṅkhāra)的差别，实无可说。现在，那些道成就禅那与投生成就禅那，不依赖现前缘，在道刹那(maggakkhaṇa)、投生刹那(upapattikkhaṇa)成就时，完全没有生起禅那的行道，为显示此另一种分别，故说‘或因缺少禅那生起的行道’等。如是，在依义注(aṭṭhakathā)说明了广大禅那(mahaggata-jhāna)中已成就的行差别之后，为显示此差别依巴利圣典(pāḷi)亦得以成就，故以‘复次’等开始论述。苦行道(dukkhā paṭipadā)先行的两种迟通(dandhābhiññā)、速通(khippābhiññā)的等持(samādhi)。“到此量”(ettāvatā)——以此为限度即是此量。以此量故。此处或有疑问：为何此处未说行(saṅkhāra)之差别？此理通过如是言说次第而得以成就，此为关联。余者易知。

၅၁. ဝိဘာဝနိပါဌေ. ပရိကမ္မံ နာမ ပထဝီ, ပထဝီ, အာပေါ, အာပေါ-တိအာဒိကံ, ရူပံ အနိစ္စံ, ရူပံ ဒုက္ခံ, ရူပံ အနတ္တာ-တိအာဒိကဉ္စဘာဝနာပရိကမ္မံ အဓိကာရော နာမ ပုဗ္ဗဘဝေကတဘာဝနာကမ္မံ. ပုဗ္ဗဘဝေဈာနမဂ္ဂဖလာနိပတ္ထေတွာ ကတံ ဒါနသီလာဒိ ပုညကမ္မဉ္စ. ‘‘ဣဒံ တာဝနယုဇ္ဇတီ’’တိ ဧတ္ထ တာဝသဒ္ဒေါ ဝတ္တဗ္ဗန္တရာပေက္ခနေ နိပါတော. တေန အပရံပိ ဝတ္တဗ္ဗံ အတ္ထီတိ ဒီပေတိ. ပုဗ္ဗာဘိသင်္ခါရော ဒုဝိဓော ပကတိ ပုဗ္ဗာဘိသင်္ခါရော, ပယောဂပုဗ္ဗာဘိသင်္ခါရောတိ. တတ္ထ ပရိကမ္မ ပုဗ္ဗာဘိသင်္ခါရော ပကတိ ပုဗ္ဗာဘိသင်္ခါရော နာမ, အယံ ပကတိ ပစ္စယဂဏော ဧဝ. ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တော ပုဗ္ဗပ္ပယောဂေါ ပယောဂပုဗ္ဗာဘိသင်္ခါရော နာမ[Pg.65]. သော ဧဝ ဣဓာဓိပ္ပေတောတိ ဒဿေတုံ ‘‘နဟီ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘အန္တမသော’’တိ အန္တိမ ပရိစ္ဆေဒေန. ‘‘အာလောပဘိက္ခာ’’ နာမ ဧကာ လောပဘိက္ခာ. သော ပရိကမ္မသင်္ခါတပုဗ္ဗာဘိသင်္ခါရော. ဈာနာနိ စ သဗ္ဗာနိ ဥပ္ပန္နာနိ နာမ နတ္ထီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဣတီ’’တိ တသ္မာ. ‘‘သော’’တိ ဘာဝနာဘိသင်္ခါရော. ‘‘တေသံ’’တိ သဗ္ဗေသံပိ ဈာနာနံ. န ဟိ လောကိယဇ္ဈာနာနိ နာမ…ပေ… အတ္ထိ, ဣမေသံ သတ္တာနံ သဗ္ဗကပ္ပေသုပိ ကပ္ပဝိနာသကာလေ ဈာနာနိ ဘာဝေတွာ ဗြဟ္မလောက ပရာယနတာ သဗ္ဘာဝါတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ပုဗ္ဗေ သမထကမ္မေသု ကတာဓိကာရဿာ’’တိ အာသန္နဘဝေကတာဓိကာရံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဒူရဘဝေ ပန သမထကမ္မေသု အကတာဓိကာရော နာမ ကောစိ နတ္ထီတိ. ‘‘ဧဝမေဝါ’’တိ ဧဝံ ဧဝ. ဝိပါကဇ္ဈာနေသု သင်္ခါရ ဘေဒဿ ပုဗ္ဗ ကမ္မဝသေန ဝတ္တဗ္ဗတ္တာ ‘‘ကုသလ ကြိယဇ္ဈာနေသူ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘အထဝါတိအာဒိကော ပစ္ဆိမ ဝိကပ္ပော နာမ’’ အထဝါ ပုဗ္ဗာဘိသင်္ခါရေနေဝ ဥပ္ပဇ္ဇမာနဿ နကဒါစိ အသင်္ခါရိကဘာဝေါ သမ္ဘဝတီတိ အသင်္ခါရိကန္တိ စ, ဗျဘိစာရာဘာဝတော သသင်္ခါရိကန္တိ စ န ဝုတ္တန္တိ အယံ ဝိကပ္ပော. တတ္ထ အသင်္ခါရိကန္တိ စ န ဝုတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဗျဘိစာရာ ဘာဝတော’’တိ အသင်္ခါရိကဘာဝေန ပသင်္ဂါဘာဝတော. သသင်္ခါရိကန္တိ စ န ဝုတ္တံ. ယဒိ ဝုစ္စေယျ. နိရတ္ထ ကမေဝတံဘဝေယျ. ကသ္မာ, သမ္ဘဝ ဗျဘိစာရာနံ အဘာဝတော. သမ္ဘဝေ ဗျဘိစာရေ စ. ဝိသေသနံ သာတ္ထကံ သိယာတိ ဟိ ဝုတ္တံ. န စ နိရတ္ထကဝစနံ ပဏ္ဍိတာ ဝဒန္တိ. ကသ္မာ, အပဏ္ဍိတလက္ခဏတ္တာ. သတိ ပန သမ္ဘဝေ စ ဗျဘိစာရေ စ, တထာ သက္ကာ ဝတ္တုံ. ကသ္မာ, သာတ္ထကတ္တာ. သာတ္ထကမေဝ ပဏ္ဍိတာ ဝဒန္တိ. ကသ္မာ, ပဏ္ဍိတ လက္ခဏတ္တာတိ အဓိပ္ပာယော.

51. 在《阐明疏》的文句中。所谓遍作(parikamma)，即“地、地，水、水”等，以及“色是无常，色是苦，色是无我”等修习的遍作。所谓资质(adhikāra)，即前生已修习的业，以及前生为求禅那、道、果而行的布施、持戒等福业。在“此暂不相应”(Idaṃ tāva na yujjati)一句中，“tāva”一词是表示期待后续说明的不变词，用以显示还有其他应说之义。前行(pubbābhisaṅkhāra)有两种：本性前行(pakati pubbābhisaṅkhāra)与加行前行(payoga pubbābhisaṅkhāra)。其中，遍作前行即是本性前行，此即是本性缘组。前文所述的前加行(pubbappayoga)即是加行前行。为指明此即此处所指，故说“不然”等语。“乃至”(Antamaso)即最终的限定。“一口食”(ālopabhikkhā)即仅一口食。彼即名为“遍作”的前行。而一切禅那都未生起，此是其关联。“是故”(iti)即因此。“彼”(so)即修习行。“彼等”(tesaṃ)即一切禅那。诚然，所谓世间禅那……不存在，这些众生纵经一切劫，至劫毁时修习禅那，以往生梵天界为归宿，此乃实情，此即意趣。“前于止业具资质者”是针对近生具资质者而言。至于远生，则无于止业未具资质者。“如是”(evameva)即正是如此。于异熟禅中，因行之差别须依前业而说，故言“于善与唯作禅中”。“‘或者’等是后一种分别”，即：或者说，仅由前行而生起者，绝无可能是无行(asaṅkhārika)的状态，因此不称为“无行”；并且由于没有不一致性，也不称为“有行”(sasaṅkhārika)——此即一种分别。其中，“不称为‘无行’”是其关联。“因为没有不一致性”是指没有成为无行状态的可能。也不称为“有行”。若如是说，则会变得没有意义。为何？因为可能性与不一致性不存在。因为据说，当有可能性和不一致性时，修饰词才有意义。而智者不说无意义之言。为何？因其非智者之相。然若有可能性与不一致性，则可如是说。为何？因其有意义。智者只说有意义之言。为何？因其为智者之相，此即意趣。

၅၂. ပဋိပဒါ အဘိညာဝဝတ္ထာနေ. ‘‘နိမိတ္တုပ္ပာဒတော’’တိ ပဋိဘာဂနိမိတ္တဿ ဥပ္ပာဒတော. သုခါပန ပဋိပဒါ, ပစ္ဆာဒန္ဓံ ဝါ ခိပ္ပံ ဝါ ဥပ္ပန္နံ ဈာနံ သုခပ္ပဋိပဒံ နာမ ကရောတီတိ ယောဇနာ. ‘‘ပုဗ္ဗဘဝေ’’တိ အာသန္နေ ပုဗ္ဗဘဝေ. အန္တရာယိကဓမ္မာ နာမ ‘ကိလေသန္တရာယိကော စ, ကမ္မန္တရာယိကော စ, ဝိပါကန္တရာယိကော စ, ပညတ္တိ ဝီတိက္ကမန္တရာယိကော စ, အရိယူပဝါဒန္တရာယိကော စ. တတ္ထ တိဿော နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယောကိလေသန္တရာယိကော နာမ. ပဉ္စာနန္တရိယ ကမ္မာနိ [Pg.66] ကမ္မန္တရာယိကော နာမ. အဟေတုက ဒွိဟေတုကပ္ပဋိသန္ဓိဝိပါကာ ဝိပါကန္တရာယိကော နာမ. ဘိက္ခု ဘာဝေဌိတာနံ ဝိနယ ပညတ္တိံ ဝီတိက္ကမိတွာ အကတပ္ပဋိကမ္မော ဝီတိက္ကမော ပညတ္တိဝီတိက္ကမန္တရာယိကော နာမ. ပဋိကမ္မေပနကတေ အန္တရာယိကော န ဟောတိ. အရိယပုဂ္ဂလာနံ ဇာတိအာဒီဟိ ဥပဝဒိတွာ အက္ကောသိတွာ အကတပ္ပဋိကမ္မံ အက္ကောသနံ အရိယူပဝါဒန္တရာယိကော နာမ. ဣဓပိ ပဋိကမ္မေ ကတေ အန္တရာယိကော န ဟောတိ. သေသေသု တီသု ပဋိကမ္မံ နာမ နတ္ထိ. ဣမေ ဓမ္မာ ဣမသ္မိံ ဘဝေ ဈာနမဂ္ဂါနံ အန္တရာယံ ကရောန္တီတိ အန္တရာယိကာ နာမ. တေဟိ ဝိမုတ္တော အန္တရာယိက ဓမ္မ ဝိမုတ္တော နာမ. ‘‘ကလျာဏပ္ပဋိပတ္တိယံ ဌိတော’’တိ သီလဝိသုဒ္ဓိ အာဒိကာယ ကလျာဏပ္ပဋိပတ္တိယံ ပရိပူရဏ ဝသေန ဌိတော. ‘‘ဆိန္နပလိဗောဓော’’တိ အာဝါသပလိဗောဓာဒီနိ ဒသဝိဓာနိ ပလိဗောဓကမ္မာနိ ဆိန္ဒိတွာ ဌိတော. ‘‘ပဟိတတ္တော’’တိ, ယန္တံ ပုရိသထာမေန ပုရိသပရက္ကမေန ပတ္တဗ္ဗံ, န တံ အပတွာ ဝီရိယဿ သဏ္ဌာနံ ဘဝိဿတီတိ ဧဝံ ပဝတ္တေန သမ္မပ္ပဓာန ဝီရိယေန သမန္နာဂတော. သော ဟိ ပဟိတော ပေသိတော အနပေက္ခိတော အတ္တဘာဝေါ အနေနာတိ ပဟိတတ္တောတိ ဝုစ္စတိ. ‘‘နသမ္ပဇ္ဇတီတိ နတ္ထိ’’. သစေ ပဉ္စပဓာနိယင်္ဂသမန္နာဂတော ဟောတီတိ အဓိပ္ပာယော. ပဉ္စပဓာနိယင်္ဂါနိ နာမ သဒ္ဓါသမ္ပန္နတာ, အသာဌေယျံ, အာရောဂျံ, အလီနဝီရိယတာ, ပညဝန္တတာ,တိ.

52. 关于行道(paṭipadā)与神通(abhiññā)之抉择。“从相(nimitta)生起”是指从似相(paṭibhāganimitta)生起。安乐行道(sukhā paṭipadā)：其文义结合为，已生起的禅那(jhāna)，无论是迟缓或快速，皆能成就所谓的安乐行道。“前生(pubbabhava)”是指邻近的前生。障碍法(antarāyikadhamma)包括：烦恼障(kilesantarāyika)、业障(kammantarāyika)、异熟障(vipākantarāyika)、违越制戒障(paññatti vītikkamantarāyika)和诽谤圣者障(ariyūpavādantarāyika)。其中，三种决定邪见(niyatamicchādiṭṭhi)是烦恼障。五无间业(pañcānantariya kamma)是业障。无因(ahetuka)、二因(dvihetuka)结生(paṭisandhi)的异熟(vipāka)是异熟障。比丘违越了律(vinaya)的制戒，未作补救(paṭikamma)，此违越即是违越制戒障。若已作补救，则不成障碍。因种姓(jāti)等而斥责、辱骂圣者(ariyapuggala)，未作补救，此辱骂即是诽谤圣者障。此处若已作补救，亦不成障碍。其余三种则无补救之法。这些法在此生中对禅那和道(magga)造成障碍，故名障碍法。已解脱此等法者，名为已解脱障碍法者。“住于善行(kalyāṇappaṭipatti)”是指圆满戒清净(sīlavisuddhi)等善行而住。“已断挂碍(chinnapalibodha)”是指已断除住所挂碍(āvāsapalibodha)等十种挂碍而住。“已策励自身者(pahitatta)”是指具足正勤(sammappadhāna)精进(vīriya)，此精进以如下方式发起：“凡应以人之毅力、人之勇猛所达成者，若未达成，精进绝不中止。”彼被称为“已策励自身者”，乃因其自身(attabhāva)已被派遣(pahita, pesita)、无所顾念。“‘不成就’之事则无”，其意趣是：若具足五勤支(pañcapadhāniyaṅga)则必成就。五勤支即：具足信(saddhā)、不谄(asāṭheyya)、健康(ārogya)、精进不退(alīnavīriyatā)、具慧(paññavantatā)。

၅၂. ဝိပါကဇ္ဈာနေ. ‘‘မုဒုဘူတံ’’တိ ဘာဝနာ ဗလပရိတ္တတ္တာမန္ဒဘူတံ. မန္ဒဘူတတ္တာ စ ဒုဗ္ဗလံ. ‘‘နာနာ ကိစ္စဋ္ဌာနေသု စာ’’တိ ဒဿနသဝနာဒီသု. ‘‘ဟီနေသုပိ အတ္တဘာဝေသူ’’တိ အဟေတုက ဒွိဟေတုကပုဂ္ဂလေသုပိ. ‘‘အသဒိသံပီ’’တိ တိဟေတုကုက္ကဋ္ဌံပိ ကမ္မံ အဟေတုကဝိပါကံပိ ဇနေတီတိအာဒိနာ အသဒိသံပိ ဝိပါကံ ဇနေတိ. ‘‘ဘဝင်္ဂဋ္ဌာနေသု ယေဝါ’’တိ ဧတ္ထ ဘဝင်္ဂ သဒ္ဒေန ပဋိသန္ဓိဋ္ဌာန စုတိဋ္ဌာနာနိပိ သင်္ဂယှန္တိ. ‘‘ကုသလသဒိသမေဝါ’’တိ ပထမဇ္ဈာနကုသလံ ပထမဇ္ဈာန ဝိပါကမေဝ ဇနေတိ, ဒုတီယဇ္ဈာန ကုသလံ ဒုတီယဇ္ဈာန ဝိပါကမေဝ ဇနေတီတိအာဒိနာ ကုသလ သဒိသမေဝ ဝိပါကံ ဇနေတိ. ‘‘ကုသလမေဝ…ပေ… ကြိယဇ္ဈာနံ နာမ ဟောတိ’’ အဘေဒူ ပစာရေနာတိ အဓိပ္ပာယော. ဘေဒမ္ပိ အဘေဒံ ကတွာ ဥပစာရော ဝေါဟာရော အဘေဒူ ပစာရော.

52. 于异熟禅(Vipākajjhāna)中。“柔软”(mudubhūtaṃ)是说，因修习(bhāvanā)力弱(balaparittattā)而变得迟钝(mandabhūtaṃ)。因迟钝故而微弱(dubbalaṃ)。“于种种作用处”(nānā kiccaṭṭhānesu)是指于见、闻等处。“于低劣有”(hīnesupi attabhāvesu)是指亦于无因(ahetuka)、二因(dvihetuka)之人(puggala)中。“不相似”(asadisaṃ)是说，三因(tihetuka)殊胜(ukkaṭṭha)之业(kamma)亦能生起无因(ahetuka)异熟(vipāka)等不相似之异熟。“仅在有分处”(bhavaṅgaṭṭhānesu yevā)，此处，有分(bhavaṅga)一词亦含摄结生处(paṭisandhiṭṭhāna)与死处(cutiṭṭhāna)。“仅与善相似”(kusalasadisameva)，初禅(paṭhamajjhāna)善仅生初禅异熟，二禅(dutiyajjhāna)善仅生二禅异熟等，如是善仅生相似之异熟。“唯是善……乃至名为唯作禅(kriyajjhāna)”，其意为“以无区别假说(abhedūpacāra)”。即使有区别(bheda)，亦作无区别(abheda)而施设，此假说(upacāra)或言说(vohāra)即为无区别假说。

၅၄. သင်္ဂဟဂါထာ [Pg.67] ဝဏ္ဏနာယံ. ဈာနာနံ ဘေဒေါ ဈာနဘေဒေါ. အတ္ထတော ပန ဈာနေဟိ သမ္ပယောဂဘေဒေါ ဈာနဘေဒေါတိ ဝုတ္တော ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဈာနေဟိ သမ္ပယောဂဘေဒေနာ’’တိ. ပထမဇ္ဈာနိကံ စိတ္တန္တိအာဒိနာ ယောဇေတဗ္ဗံ. ‘‘တမေဝါ’’တိ ရူပါဝစရ မာနသမေဝ. ဝိဘာဝနိယံ ပန ဥပရိသင်္ဂဟဂါထာယံ ဈာနင်္ဂ ယောဂဘေဒေန, ကတွေကေကန္တု ပဉ္စဓာတိ ဝစနံ ဒိသွာ ဣဓ ဈာန ဘေဒေနာတိ ဈာနင်္ဂေဟိ သမ္ပယောဂဘေဒေနာတိ ဝုတ္တံ. ဧဝံ သန္တေပိ ဣဓ ဈာနဘေဒဿ ဝိသုံ အဓိပ္ပေတတ္တာ ‘‘အညောဟိ ဈာနဘေဒေါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

54. 于摄颂(Saṅgahagāthā)之释义(vaṇṇanā)中。诸禅(jhāna)的区别(bheda)为禅区别(jhānabheda)。然就义理而言，禅区别是指与诸禅相应的区别，故说“以与诸禅相应的区别”(jhānehi sampayogabhedena)。应与初禅心(paṭhamajjhānika citta)等相连结。“唯彼”(tameva)是指唯是色界(rūpāvacara)意(mānasa)。然而，在《Vibhāvanī》中，见到上方摄颂有“以禅支(jhānaṅga)相应(yoga)区别，一一复为五种”之语，故此处说“以禅区别”即是“以与禅支相应的区别”。即使如此，此处因特别意指禅区别，故说“另有禅区别”(añño hi jhānabhedo)等。

ရူပါဝစရစိတ္တဒီပနိယာအနုဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

《色界心阐明之随阐明》终。

၅၅. အရူပစိတ္တဒီပနိယံ. ‘‘ဘုသော’’တိ အတိရေကတရံ. ‘‘သရူပတော’’တိ ပရမတ္ထ သဘာဝတော. နတ္ထိ ဇဋာ ဧတ္ထာတိ အဇဋော. အဇဋော အာကာသောတိ အဇဋာကာသော. ‘‘ပရိစ္ဆိန္နာကာသော’’တိ ဒွါရစ္ဆိဒ္ဒဝါတပါနစ္ဆိဒ္ဒါဒိကော အာကာသော, ယတ္ထ အာကာသ ကသိဏ နိမိတ္တံ ဥဂ္ဂဏှန္တိ. ကသိဏ နိမိတ္တံ ဥဂ္ဃာဋေတွာ လဒ္ဓေါ အာကာသော ကသိဏုဂ္ဃာဋိမာကာသော, ကသိဏံ ဥဂ္ဃာဋေန နိဗ္ဗတ္တော ကသိဏုဂ္ဃာဋိမောတိ ကတွာ. ရူပကလာပါနံ ပရိစ္ဆေဒမတ္တဘူတော အာကာသော ရူပပရိစ္ဆေဒါကာသော. ‘‘အနန္တဘာဝေန ဖရီယတီ’’တိ စတုရင်္ဂုလမတ္တောပိသော အနန္တ နာမံ ကတွာ ဘာဝနာမနသိကာရေန ဖရီယတိ. ‘‘ဒေဝါနံ အဓိဋ္ဌာနဝတ္ထူ’’တိ မဟိဒ္ဓိကာနံ ဂါမနဂရ ဒေဝါနံ ဗလိပ္ပဋိဂ္ဂဟဏဋ္ဌာနံ ဝုစ္စတိ, ယတ္ထ မနုဿာ သမယေ ကုလ ဒေဝတာနံ ဗလိံ အဘိဟရန္တိ. ‘‘ဗလိံ’’တိ ပူဇနီယ ဝတ္ထု ဝုစ္စတိ. ‘‘တသ္မိံ’’တိ ကသိဏုဂ္ဃာဋိမာကာသေ. ‘‘တဒေဝါ’’တိ တံ အာရမ္မဏမေဝ. ကုသလဇ္ဈာနံ သမာပန္နဿဝါ, ဝိပါကဇ္ဈာနေန ဥပပန္နဿဝါ, ကြိယဇ္ဈာနေန ဒိဋ္ဌဓမ္မ သုခ ဝိဟာရိဿဝါ, တိယောဇေတဗ္ဗံ. အနန္တန္တိ ဝုစ္စတိ, ယထာပထဝီကသိဏေ ပဝတ္တနတော ဈာနံ ပထဝီကသိဏန္တိ ဝုစ္စတီတိ. ‘‘ဧကဒေသေ’’တိ ဥပ္ပာဒေဝါ ဌိတိယံ ဝါ ဘင်္ဂေဝါ. အန္တရဟိတတ္တာ အနန္တန္တိ ဝုစ္စတိ. ‘‘အနန္တ သညိတေ’’တိ အနန္တ နာမကေ. ‘‘အနန္တန္တိ ဘာဝနာယ [Pg.68] ပဝတ္တတ္တာ’’တိ ဣဒံ ပထမာ ရုပ္ပဝိညာဏံ အနန္တန္တိ ဧဝံ ပုဗ္ဗဘာဂ ဘာဝနာယ ပဝတ္တတ္တာ. ‘‘အတ္တနော ဖရဏာကာရ ဝသေနာ’’တိ ပုဗ္ဗဘာဂဘာဝနံ အနပေက္ခိတွာတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘နိရုတ္တိ နယေနာ’’တိ သကတ္ထေ ယပစ္စယံ ကတွာ နကာရဿလောပေန. ‘‘ပါဠိယာ နသမေတီ’’တိ ဝိဘင်္ဂ ပါဠိယာနသမေတိ. ‘‘အနန္တံ ဖရတီ’’တိ အနန္တံ အနန္တန္တိ ဖရတိ. ‘‘ပထမာ ရုပ္ပဝိညာဏာဘာဝေါ’’တိ တဿ အဘာဝ ပညတ္တိမတ္တံ. ‘‘နေဝတ္ထီ’’တိ နတ္ထိ. ‘‘အဿာ’’တိ စတုတ္ထာ ရုပ္ပဇ္ဈာနဿ. အထဝါတိအာဒီသု ‘‘ပဋုသညာ ကိစ္စဿာ’’တိ ဗျတ္တသညာ ကိစ္စဿ. ‘‘သင်္ခါရာဝသေသ သုခုမဘာဝေန ဝိဇ္ဇမာနတ္တာ’’တိ ဣမဿ အတ္ထံ ဝိဘာဝေန္တော ‘‘ဧတ္ထစာ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘မုဒ္ဓဘူတံ’’တိ မတ္ထကပတ္တံ. ‘‘ဒေသနာသီသမတ္တံ’’တိ ရာဇာ အာဂစ္ဆတီတိအာဒီသု ဝိယ ပဓာန ကထာမတ္တန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘တဿေဝါ’’တိ ပထမာ ရုပ္ပဝိညာဏဿေဝ. ကုသလဘူတံ ပထမာ ရုပ္ပဝိညာဏံ ပုထုဇ္ဇနာနဉ္စ သေက္ခာနဉ္စ ကုသလဘူတဿ ဒုတီယာရုပ္ပဝိညာဏဿ အာရမ္မဏံ ဟောတိ. အရဟာ ပန တိဝိဓော. တတ္ထ, ဧကောပထမာ ရုပ္ပေဌတွာ အရဟတ္တံ ပတွာ ပထမာရုပ္ပံ အသမာပဇ္ဇိတွာဝ ဒုတီယာ ရုပ္ပံ ဥပ္ပာဒေတိ. တဿ ကုသလဘူတံ ပထမာ ရုပ္ပံ ကြိယဘူတဿ ဒုတီယာ ရုပ္ပဿ အာရမ္မဏံ. ဧကောပထမာ ရုပ္ပေဌတွာ အရဟတ္တံ ပတွာ ပုန တမေဝ ပထမာ ရုပ္ပံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဒုတီယာ ရုပ္ပံ ဥပ္ပာဒေတိ. ဧကော ဒုတီယာ ရုပ္ပေဌတွာ အရဟတ္တံ ဂစ္ဆတိ. တေသံ ဒွိန္နံ ကြိယဘူတံ ပထမာ ရုပ္ပဝိညာဏံ ကြိယဘူတဿေဝ ဒုတီယာရုပ္ပဿ အာရမ္မဏံ. တေနာဟ ‘‘ဝိညာဏံ နာမာ’’တိအာဒိံ.

55. 于无色心阐明(Arūpacittadīpanī)中。“甚”(bhuso)是更甚(atirekataraṃ)之义。“依自相”(sarūpato)是指依胜义自性。“此处无缠结(jaṭā)，故为无缠结(ajaṭa)。无缠结之虚空，即无缠结虚空(ajaṭākāsa)。”“限定虚空”(paricchinnākāso)是指门孔、窗孔等虚空，于彼处得取虚空遍(ākāsakasiṇa)相。舍离遍相后所得之虚空为遍舍虚空(kasiṇugghāṭimākāsa)，以舍离遍而生，故为遍舍(kasiṇugghāṭima)。作为色聚(rūpakalāpa)界限之虚空为色聚界限虚空(rūpaparicchedākāso)。“以无限的方式遍满”(anantabhāvena pharīyati)，即虽仅四指量，亦作意为“无限”而以修习作意遍满。“诸天所住事”(devānaṃ adhiṭṭhānavatthu)是指具大神通力之村神、城神领受供品之处，人们于特定时节向家族神献上供品。“供品”(baliṃ)是指可供奉之事(pūjanīya vatthu)。“于彼”(tasmiṃ)是指于遍舍虚空。“唯彼”(tadeva)是指唯彼所缘。应与已入善禅者，或已生异熟禅者，或以唯作禅现法乐住者，三者相连结。其被称为“无限”(ananta)，犹如禅那因于地遍(pathavīkasiṇa)中行转而被称地遍禅。“于一分”(ekadese)是指于生时、或住时、或灭时。因无终尽(anta-rahita)故，称为无限(ananta)。“名为无限者”(anantasaññite)是指名为“无限”者。“因以‘无限’而修习行转”(anantanti bhāvanāya pavattattā)，此初无色识，因于前分以“无限”如是修习而行转。“依自身遍满之相”(attano pharaṇākāra vasena)，意为不待前分修习。“依语法”(niruttinayena)，即于自义上作ya-词缀，并省略na-音。“不合于圣典”(pāḷiyā na sameti)是指不合于《分别论》(Vibhaṅga)圣典。“遍满无限”(anantaṃ pharati)是指以“无限”遍满“无限”。“无初无色识”(pathamāruppaviññāṇābhāvo)是指彼仅为无有之概念。“非有”(nevatthi)即是“无有”。“彼之”(assā)是指第四无色禅的。又，于“敏锐想之作用”(paṭusaññākiccassa)等句中，是指明了想之作用。为分别“以行之残余、微细而存在”(saṅkhārāvasesasukhumabhāvena vijjamānattā)之义，而说“于此”(ettha ca)等。“已至顶峰”(muddhabhūtaṃ)是指已达顶点。“教法之首”(desanāsīsamattaṃ)，犹如“王来”(rājā āgacchati)等语，是说仅为主要之说。“唯彼”(tasseva)是指唯初无色识。善的初无色识，是凡夫与有学的善的第二无色识的所缘。而阿罗汉有三类。其中，一者于初无色定中得阿罗汉果，不复入初无色定而生起第二无色定，彼之善的初无色定，是唯作的第二无色定的所缘。一者于初无色定中得阿罗汉果，复入彼初无色定而生起第二无色定。一者于第二无色定中得阿罗汉果。于后二者，唯作的初无色识是唯作的第二无色识的所缘。是故说“识名为”(viññāṇaṃ nāma)等。

အရူပစိတ္တာနုဒီပနာ.

无色心之随阐明。

၅၇. လောကုတ္တရစိတ္တေ. ‘‘ဇလပ္ပဝါဟော’’တိ ဥဒကဓာရာသံဃာဋော. ‘‘ပဘဝတော’’တိအာဒိပဝတ္တိဋ္ဌာနတော. ‘‘ယထာဟာ’’တိ ကထံ ပါဠိယံ အာဟ. ‘‘သေယျထိဒ’’န္တိ သော ကတမော. ‘‘အယံ ပီ’’တိ အယံ အရိယမဂ္ဂေါပိ. ဧကစိတ္တက္ခဏိကော အရိယမဂ္ဂေါ, ကထံ ယာဝ အနုပါဒိသေသ နိဗ္ဗာနဓာတုယာသဝတိ သန္ဒတီတိ အာဟ [Pg.69] ‘‘အာနုဘာဝပ္ဖရဏဝသေနာ’’တိ. ပါဠိယံ ဂင်္ဂါဒီနိ ပဉ္စန္နံ မဟာနဒီနံ နာမာနိ. ‘‘သမုဒ္ဒ နိန္နာ’’တိ မဟာသမုဒ္ဒါဘိမုခံ နိန္နာ နမိတာ. ‘‘ပေါဏာ’’တိ အနုပတိတာ. ‘‘ပဗ္ဘာရာ’’တိ အဓောဝါဟိတာ. ‘‘ကိလေသာနံ’’တိ အနုပဂမနေ ကမ္မပဒံ. ပါဠိယံ ‘‘ဃဋော’’တိ ဥဒက ပုဏ္ဏဃဋော. ‘‘နိကုဇ္ဇော’’တိ အဓောမုခံ ဌပိတော. ‘‘နောပစ္စာဝ မတီ’’တိ ပုန နောဂိလတိ. ‘‘န ပုနေတီ’’တိ န ပုန ဧတိ နုပဂစ္ဆတိ အရိယသာဝကော. ‘‘န ပစ္စေတီ’’တိ န ပဋိ ဧတိ. တဒတ္ထံ ဝဒတိ ‘‘န ပစ္စာဂစ္ဆတီ’’တိ. ဧဝံ တံ အနိဝတ္တဂမနံ ပါဠိသာဓကေဟိ ဒီပေတွာ ဣဒါနိ ယုတ္တိသာဓကေဟိ ပကာသေတုံ ‘‘ယထာ စာ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘ယတော’’တိ ယံ ကာရဏာ. ‘‘တေ’’တိ ပုထုဇ္ဇနာ. ‘‘ဒုဿီလာ’’တိ နိဿီလာ. ‘‘ဥမ္မတ္တကာ’’တိ ပိတ္တုမ္မတ္တကာ. ‘‘ခိတ္တ စိတ္တာ’’တိ ဆဋ္ဋိတပကတိ စိတ္တာယက္ခုမ္မတ္တကာ. ‘‘ဒုပ္ပညာ’’တိ နိပ္ပညာ. ‘‘ဧဠမူဂါ’’တိ ဒုပ္ပညတာယ ဧဝ ပဂ္ဃရိတလာလ မုခ မူဂါ. ‘‘တသ္မိံ မဂ္ဂေ ဧဝါ’’တိ အဋ္ဌင်္ဂီကေ အရိယမဂ္ဂေ ဧဝ. သော ပန မဂ္ဂေါ ပထမ မဂ္ဂေါ, ဒုတီယ မဂ္ဂေါ, တတီယ မဂ္ဂေါ, စတုတ္ထ မဂ္ဂေါ,တိ စတုဗ္ဗိဓော ဟောတိ. ‘‘အာဒိတော ပဇ္ဇနံ’’တိ စတူသု မဂ္ဂေသု အာဒိမှိ ပထမ မဂ္ဂသောတဿ ပဇ္ဇနံ ဂမနံ. ပဋိလာဘောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘သောတာပတ္တိယာ’’တိ သောတဿ အာပဇ္ဇနေန. ‘‘အဓိဂမ္မမာနော’’တိ ပဋိလဗ္ဘမာနော. သဗ္ဗေ ဗောဓိပက္ခိယ ဓမ္မာ အနိဝတ္တ ဂတိယာ ပဝတ္တမာနာ သောတောတိ ဝုစ္စန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. သမ္ဗောဓိ ဝုစ္စတိ စတူသု မဂ္ဂေသု ဉာဏံ. ဥပရိသမ္ဗောဓိ ဧဝ ပရာယနံ ယေသံ တေ ဥပရိသမ္ဗောဓိ ပရာယနာ. ပရာယနန္တိ စ ပဋိသရဏံ. ကထံ သောတာပတ္တိ ဝစနံ မဂ္ဂေန သမာနာဓိကရဏံ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ပထမ မဂ္ဂ သင်္ခါတာယ သောတာပတ္တိယာ’’တိအာဒိ. ‘‘မဂ္ဂေတီ’’တိ ဂဝေသတိ. မာရေန္တ ဂမနောနိရုတ္တိနယေန မဂ္ဂေါတိ သိဇ္ဈတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ကိလေသေ မာရေန္တော ဂစ္ဆတီတိ မဂ္ဂေါ’’တိ.

57. 出世间心中。“水流”(jalappavāho)指水流之汇聚。“从源头”(pabhavato)指最初生起之处。“如所说”(yathāhā)即圣典如何说。“所谓”(seyyathidaṃ)即是哪个。“此亦”(ayaṃ pī)即此圣道亦是。仅一刹那心之圣道，如何流淌、延续至无余依涅槃界？答曰：“以威力遍满故”(ānubhāvappharaṇavasenā)。圣典中有恒河(Gaṅgā)等五大河之名。“向于海”(samudda ninnā)即朝向大海而低、而倾。“倾向”(poṇā)即随之而下。“倾注”(pabbhārā)即向下流。“诸烦恼”(kilesānaṃ)为“不趣向”之业格。圣典中，“瓮”(ghaṭo)指满水之瓮。“倒覆”(nikujjo)即口朝下放置。“不吞回”(nopaccāvamatī)即不再吞回。“不再来”(na puneti)即圣弟子不再来、不趣向。“不返回”(na pacceti)即不回复。其义为“不退还”(na paccāgacchati)。如是，以圣典之证阐明其不退转之行后，今以道理之证开示，故云“又如”(yathā ca)等。“以是故”(yato)即因为此。“彼等”(te)指凡夫。“恶戒者”(dussīlā)即无戒者。“癫狂者”(ummattakā)即胆汁病所致之癫狂者。“心散乱者”(khittacittā)即心性已失、为夜叉所扰而癫狂者。“劣慧者”(duppaññā)即无慧者。“痴哑者”(eḷamūgā)即因劣慧而口流涎沫之喑哑者。“于彼道中”(tasmiṃ magge evā)即于八支圣道中。此道复有四种，即初道、第二道、第三道、第四道。“初行”(ādito pajjanaṃ)指于四道中，最初道流之行进、前进，此即所谓之“得”。“以入流”(sotāpattiyā)即以入于流。“正得时”(adhigammamāno)即正获得时。一切菩提分法，以不退转之势而转起，故名为“流”，此为关联。“正觉”(sambodhi)指四道中之智。以上正觉为归宿者，是为上正觉归宿之人。“归宿”(parāyana)，亦即归依处。入流之语如何与道同依？故云“由名为初道之入流”等。“寻求”(maggeti)即探求(gavesati)。依“灭除而行”之词源理趣，“道”(magga)得以成立，故云：“灭除诸烦恼而行，故为道”(kilese mārento gacchatīti maggo)。

၅၈. သကဒါဂါမိ မဂ္ဂေ. ‘‘သကိံ အာဂစ္ဆတီ’’တိ ဣတောဂန္တွာ ပုန ဣဓ အာဂစ္ဆတီတိ အတ္ထော. ‘‘သီလေနာ’’တိ ပကတိသဘာဝေန. ကာမလောကံ အာဂစ္ဆန္တိ ဧတေဟီတိ ကာမလောကာဂမနာ. ကိလေသာ. တေသံ သဗ္ဘာဝေန ဝိဇ္ဇမာနဘာဝေန. ပါဠိယံ ‘‘ဧကစ္စဿ ပုဂ္ဂလဿာ’’တိ ကတ္တု အတ္ထေသာမိဝစနံ. ဧကစ္စေန ပုဂ္ဂလေန အပ္ပဟီနာ နီတိ သမ္ဗန္ဓော[Pg.70]. ‘‘သဟဗျတံ’’တိ သဟာယဘာဝံ. ‘‘အာဂါမီဟောတီ’’တိ ဝတွာ တမေဝတ္ထံ ဝဒတိ ‘‘အာဂန္တွာ ဣတ္ထတ္တ’’န္တိ. အာဂစ္ဆတိ သီလေနာတိ အာဂန္တွာ. ဣတ္ထံ ဘာဝေါ ဣတ္ထတ္တံ. ဣမံ ကာမတ္တဘာဝံ အာဂန္တွာ, တသ္မာ အာဂါမီ နာမ ဟောတီတိ ယောဇနာ. ‘‘အယဉ္စ အတ္ထော’’တိ ပဋိသန္ဓိဝသေန သကိံ ဣမံ လောကံ အာဂစ္ဆတီတိအာဒိကော အတ္ထော. ‘‘ကိလေသ ဂတိဝသေနာ’’တိ ကာမလောကာ ဂမန ကိလေသ ဂတိဝသေန. မဂ္ဂသဟာယေန ဈာနေန ဝိက္ခမ္ဘိတာ ကိလေသာ မဂ္ဂေန သမုစ္ဆိန္န ဂတိကာ ဟောန္တိ. အယံ မဂ္ဂသဟာယောဈာနာနုဘာဝေါ နာမ. တေနာဟ ‘‘န ဟီ’’တိအာဒိံ. ‘‘ဒေဝလောကတော’’တိ ဧတ္ထ ဗြဟ္မလောကောပိ သင်္ဂဟိတော. ပစ္ဆိမသ္မိံ ပန အတ္ထေ သတီတိ ယောဇနာ. အာဂမနသီလော အာဂန္တွာ. န အာဂန္တွာ အနာဂန္တွာ. ‘‘တေနာ’’တိ အနာဂမနေန. ‘‘နာနတ္ထာ သမ္ဘဝတော’’တိ ဒွီသု ဣတ္ထတ္တသဒ္ဒေသု ဧကသ္မိံ ဣမံ ကာမာဝစရ လောကန္တိ ဧကသ္မိံ ဣမံ မနုဿ လောကန္တိ ဧဝံ နာနတ္ထာနံ အသမ္ဘဝတော. ပါဠိယံ ‘‘သဗျာ ဗဇ္ဈော’’တိ စေတောဒုက္ခ သင်္ခါတေန စေတသိကရောဂါ ဗာဓေန သဟိတော. တေနာဟ ‘‘တေဟိ ပဋိဃာနုသယဿာ’’တိအာဒိံ. တတ္ထ ‘‘တေ’’တိ ပုထုဇ္ဇန သောတာပန္န သကဒါဂါမိနော. သဗျာ ဗဇ္ဈာနာမာတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ပစ္ဆိမဿ ဝါကျဿာ’’တိ အာဂန္တွာ ဣတ္ထတ္တံ သောတာပန္န သကဒါဂါမိနော တေန ဒဋ္ဌဗ္ဗာတိ ဝါကျဿ. ‘‘ဒွီသု သကဒါဂါမီသူ’’တိ အာဂန္တွာ ဣတ္ထတ္တန္တိ ဝုတ္တတ္တာ တေန အတ္ထေန သကဒါဂါမိနာမကေသု ဒွီသု သောတာပန္န သကဒါဂါမီသု. ‘‘ပုရိမဿာ’’တိ သောတာပန္နဿ. ‘‘အနည သာဓာရဏေ နေဝါ’’တိ ဒုတီယ ဖလဋ္ဌာဒီဟိ အသာမညေနေဝ. ဗြဟ္မလောကေဌိတာနံ သောတာပန္နာနံ သတ္တက္ခတ္တု ပရမ တာဒိဘာဝေါ နတ္ထိ ဝိယ ဒုတီယ ဖလဋ္ဌာနံ သကဒါဂါမိ ဘာဝေါပိ နတ္ထိ. တေနာဟ ‘‘ပထမ ဒုတီယ ဖလဋ္ဌာပီ’’တိအာဒိံ. ‘‘တသ္မာ’’တိအာဒိ လဒ္ဓဂုဏဝစနံ. ‘‘ဣတိ ကတွာ’’တိ ဣမိနာ ကာရဏေန. ‘‘ဟေဋ္ဌူ ပရူပပတ္တိဝသေနာ’’တိ ဥပရိတော အာဂန္တွာ ဟေဋ္ဌူပပတ္တိ စ, ဟေဋ္ဌတော အာဂန္တွာ ဥပရူပပတ္တိ စာတိ ဧဝံ ဟေဋ္ဌူပရူပပတ္တိဝသေန. ‘‘ဧဝဉ္စ ကတွာ’’တိအာဒိ ဒုတီယ လဒ္ဓ ဂုဏဝစနံ. ‘‘ပဉ္စန္နံ ဣဓ နိဋ္ဌာ’’တိ ပဉ္စန္နံ ပုဂ္ဂလာနံ ဣဓ ကာမလောကေ နိဋ္ဌာ အနုပါဒိသေသ နိဗ္ဗာနပတ္တီတိ ဝုတ္တံ [Pg.71] ဟောတိ. ‘‘သော ပနာ’’တိ သကဒါဂါမိ ပုဂ္ဂလော ပန. ယေသံ ပန အဋ္ဌကထာ စရိယာနံ အတ္ထော, တေသံ အတ္ထေသော သကဒါဂါမိ ပုဂ္ဂလော ပဉ္စဝိဓောဝ ဝုတ္တော, န ဆဋ္ဌော ပုဂ္ဂလောတိ ယောဇနာ. ယေသံ ပန ဣမံ လောကန္တိ အတ္ထော, တေသံ အတ္ထေ ဆဋ္ဌောပိ လဗ္ဘတီတိ ဒဿေတုံ ‘‘မဟာပရိနိဗ္ဗာန…ပေ… အာဂတော ယေဝါ’’တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ‘‘သကိံ အာဂမနဋ္ဌေန အာဂတော ယေဝါ’’တိ သကိံ အာဂမနဋ္ဌေန သကဒါဂါမီသု အာဂတောယေဝ. သဗ္ဗညု ဗုဒ္ဓါပိ ပထမ ဖလဋ္ဌ ဘူတာ သတ္တက္ခတ္တု ပရမတာယံ သဏ္ဌိတာ ဝိယာတိ ယောဇနာ. ဧတ္ထ စ ‘‘သတ္တက္ခတ္တုပရမတာယံ’’တိ သတ္တက္ခတ္တု ပရမဘာဝေ. ဣဒဉ္စ နိဒဿန ဝစနမတ္တံ. သဗ္ဗညု ဗုဒ္ဓါပိ ဒုတီယ ဖလဋ္ဌဘူတာ သကိံ အာဂမနပ္ပကတိယံ သဏ္ဌိတာယေဝ ဟောန္တိ. ကသ္မာ, တသ္မိံ ခဏေ တံ သဘာဝါနတိ ဝတ္တနတောတိ အဓိပ္ပာယော. သဗ္ဗောပိ သော ဆဗ္ဗီဓော ပုဂ္ဂလော ဣဓ…ပေ… ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဧတေန ယံ ဝုတ္တံ ဝိဘာဝနိယံ ပဉ္စသု သကဒါဂါမီသု ပဉ္စမကောဝ ဣဓာဓိပ္ပေတောတိ. တံ ပဋိက္ခိတ္တံ ဟောတိ. ကသ္မာ, ပဉ္စမကော ဧဝ ဣဓ သကဒါဂါမိပဒေ အဓိပ္ပေတေသတိ ဣတရေ စတ္တာရော ကတ္ထ အဓိပ္ပေတာ သိယုန္တိ ဝတ္တဗ္ဗတ္တာ. ဇနကဘူတော သမာနော. ‘‘ဉာယာဂတာ ဧဝါ’’တိ ယုတ္တိတော ပရမ္ပရာဂတာ ဧဝ. တေနာဟ ‘‘ယထာ’’တိအာဒိံ. ‘‘အဝိရုဒ္ဓေါ’’တိ ဉာယေန အဝိရုဒ္ဓေါ.

58. 于一来道(Sakadāgāmi magge)中。“一次来”(sakiṃ āgacchati)者，义为从此去后，复来于此。“以性”(Sīlenā)即以本性(pakatisabhāvena)。以此等而来到欲界(kāmaloka)，故为“欲界来”(kāmalokāgamanā)，即诸烦恼(kilesā)。因其存在(sabbhāvena)、现存(vijjamānabhāvena)。于圣典中，“于某个体”(ekaccassa puggalassā)是作格义的属格。应与“为某个体所未断”(ekaccena puggalena appahīnāni)连结。“同伴性”(Sahabyataṃ)即同伴关系(sahāyabhāvaṃ)。说了“是来者”(āgāmī hoti)后，即说彼义：“来此有”(āgantvā itthattaṃ)。以性而来(āgacchati sīlenā)，故为“来”(āgantvā)。此有(itthaṃ bhāvo)即此有(itthattaṃ)。来到此欲有(imaṃ kāmattabhāvaṃ)，因此名为“来者”(āgāmī)，应如是连结。“此义”(Ayañca attho)即以结生(paṭisandhivasena)一次来到此世间等义。“以烦恼之趣向”(Kilesagativasenā)即以前往欲界的烦恼之趣向。为道所伴随的禅那(jhāna)所镇伏的诸烦恼，被道断尽其趣向。此即名为道所伴随的禅那之力。因此说“非”(na hi)等。于“从天界”(Devalokato)中，梵天界(brahmaloka)亦被含摄。然而，当有后义时，应如是连结。有来之性者为“来”(āgantvā)。不来者为“不来”(anāgantvā)。“以彼”(Tenā)即以不来。“因无异义之可能”(Nānatthāsambhavato)者，于二“此有”(itthatta)词中，一者为此欲界(kāmāvacaraloka)，一者为此人界(manussaloka)，如是异义无有可能故。于圣典中，“有恼害者”(sabyābajjho)即与名为心苦(cetodukkha)的心病之恼害俱行。因此说“由彼等之嗔随眠”(tehi paṭighānusayassā)等。于此，“彼等”(te)即凡夫(puthujjana)、预流(sotāpanna)、一来(sakadāgāmi)。应与“名为有恼害者”(sabyābajjhānāmā)连结。“于后句”(Pacchimassa vākyassā)即于“来此有之预流、一来应由彼而见”之句。“于二一来中”(Dvīsu sakadāgāmīsū)者，因已说“来此有”，故以此义，于名为“一来”的预流与一来二者中。“前者”(Purimassā)即预流。“唯不共”(Anaññasādhāraṇenevā)即唯与第二果住等不共通。住于梵天界的预流，无有如七返至极(sattakkhattuparama)之状态，第二果住亦无一来之状态。因此说“初、二果住亦”(pathamadutiyaphalaṭṭhāpī)等。“是故”(Tasmā)等为已得功德之语。“如是作”(iti katvā)即以此因缘。“以下上生”(Heṭṭhūparūpapattivasenā)即从上来下生，及从下来上生，如是以下上生。“如是作”(Evañca katvā)等为第二已得功德之语。“五者于此究竟”(Pañcannaṃ idha niṭṭhā)者，谓五种个体于此欲界究竟，即证得无余依涅槃(anupādisesanibbāna)。“彼”(So panā)即一来个体。然而，于某些义注(aṭṭhakathā)师之义中，彼一来个体唯说为五种，无第六种个体，应如是连结。然而，于“此世间”(imaṃ loka)之义中，亦可得第六种，为示此义，故说“大般涅槃(mahāparinibbāna)…乃至…实已来”(āgato yevā)。于此，“以一来之义实已来”(sakiṃ āgamanaṭṭhena āgato yevā)者，即以一来之义，于诸一来中实已来。一切知佛(sabbaññubuddha)亦如已住于初果住，安住于七返至极之状态，应如是连结。于此，“于七返至极中”(sattakkhattuparamatāyaṃ)即于七返至极之有。此仅为例说之语。一切知佛亦如已住于第二果住，实安住于一来之本性(sakiṃ āgamanappakatiyaṃ)。何故？意谓于彼刹那，不逾越彼自性故。所有彼六种个体，皆应于此…乃至…见。以此，彼《毗婆毗尼》(Vibhāvaniya)所说“于五种一来中，唯第五种为此处所意指”之言，即被驳斥。何故？若唯第五种为此处“一来”一词所意指，则应说其余四者于何处被意指。作为能生者。“实由正理而来”(Ñāyāgatā evā)即实由道理、由传承而来。因此说“如”(yathā)等。“无违”(Aviruddho)即与正理无违。

၅၉. ဩရမ္ဘာဂေါ နာမ ဟေဋ္ဌာဘာဂေါ ကာမလောကော. ဩရမ္ဘာဂါယ သံဝတ္တန္တီတိ ဩရမ္ဘာဂိယာနိ ကာမရာဂ ဗျာပါဒ သံယောဇနာဒီနိ. ‘‘သော’’တိ အနာဂါမိ ပုဂ္ဂလော.

59. 名为“下分”(Orambhāgo)，即下部，欲界(kāmaloka)。导向下分，故为“下分结”(orambhāgiyāni)，即欲贪(kāmarāga)、嗔(byāpāda)等结。“彼”(So)，即不还个体(anāgāmi puggalo)。

၆၀. မဟပ္ဖလံ ကရောန္တိ သီလေနာတိ မဟပ္ဖလ ကာရိနော. တေသံ ဘာဝေါ ‘‘မဟပ္ဖလ ကာရိတာ’’. သီလာဒိ ဂုဏော. ‘‘အရဟတီ’’တိ ပဋိဂ္ဂဟိတုံ အရဟတိ. ‘‘အရဟတော’’တိ အရဟန္တဿ. ‘‘နိဗ္ဗစနံ’’တိ နိရုတ္တိ. ဝိဂ္ဂဟ ဝါကျန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သုဒ္ဓိကသုညတာယ တထာ န ဝစိတ္တာနိ, သုညတပ္ပဋိပဒါယ တထာ န ဝစိတ္တာနီတိအာဒိနာ ယောဇေတဗ္ဗံ. တတ္ထ ‘‘သုဒ္ဓိက သုညတာယာ’’တိ သုဒ္ဓိကသုညတဝါရေ. ‘‘သုညတပ္ပဋိပဒါယာ’’တိ သုညတပ္ပဋိပဒါဝါရေ. ‘‘သစ္စ သတိပဋ္ဌာန ဝိဘင်္ဂေသု ပနာ’’တိ သစ္စ ဝိဘင်္ဂ သတိပဋ္ဌာန ဝိဘင်္ဂေသု ပန, သဗ္ဗံ စိတ္တ ဝဍ္ဎနံ ပါဠိ အဋ္ဌကထာသု ဒေသနာဝါရေ ဝိစာရေတွာ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

60. 以性(sīlena)作成大果(mahapphalaṃ)，故为“大果作者”(mahapphalakārino)。彼等的状态为“大果作者性”(mahapphalakāritā)，即戒等功德(sīlādiguṇo)。“应供”(Arahati)，即堪于接受(paṭiggahituṃ arahati)。“阿罗汉的”(Arahato)，即阿罗汉的(arahantassa)。“语释”(Nibbacanaṃ)，即词源(nirutti)，亦即是说，解析句(viggahavākyaṃ)。应与“以纯粹空性(suddhikasuññatāya)不作如是思量，以空性行道(suññatappaṭipadāya)不作如是思量”等连结。于此，“以纯粹空性”(suddhikasuññatāyā)，即于纯粹空性章。“以空性行道”(suññatappaṭipadāyā)，即于空性行道章。“然而于谛分别与念处分别中”(Saccasatipaṭṭhānavibhaṅgesu panā)，即然而于谛分别(sacca vibhaṅga)、念处分别(satipaṭṭhāna vibhaṅga)中，一切心的增长(cittavaḍḍhanaṃ)，皆应于圣典(pāḷi)、义注(aṭṭhakathā)中的教说章中，经考察后而得知。

၆၁. ဖလစိတ္တေ[Pg.72]. သောတာပတ္တိယာ အဓိဂတံ ဖလံ သောတာပတ္တိ ဖလံ. တတ္ထ ‘‘အဓိဂတံ’’တိ ပဋိလဒ္ဓံ. အဋ္ဌင်္ဂီက ဖလံ သန္ဓာယ ‘‘တေန သမ္ပယုတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ‘‘နိရုတ္တီ’’တိ ဝိဂ္ဂဟော.

61. 于果心中。由入流所证得之果，即入流果。于此，“证得”(adhigataṃ)即是获得(paṭiladdhaṃ)。“与之相应”是针对八支果而说。“词源”(Nirutti)即是其语法分析(viggaha)。

၆၂. တနုဘူတေပိ ကာတုံ န သက္ကောတိ, ကုတော သမုစ္ဆိန္ဒိတုံ. ‘‘တာနီ’’တိ ဣန္ဒြိယာနိ. ‘‘ပဋူ နီ’’တိတိက္ခာနိ. ‘‘သော’’တိ စတုတ္ထ မဂ္ဂေါ. ‘‘တာ စာ’’တိ ရူပရာဂ, အရူပရာဂ, မာန, ဥဒ္ဓစ္စ, အဝိဇ္ဇာဒယော စ. ‘‘အညေ စာ’’တိ တေဟိ ဒသဟိ သံယောဇနေဟိ အညေ အဟိရိကာနောတ္တပ္ပာဒိကေ, သဗ္ဗေပိ ပါပ ဓမ္မေ စ.

62. 即使已微薄也无法做到，何况彻底断除。“彼等”(Tāni)是指诸根(indriyāni)。“锐利”(Paṭūni)是指敏锐(tikkhāni)。“彼”(So)是指第四道(catuttha magga)。“彼等”(Tā ca)是指色贪(rūparāga)、无色贪(arūparāga)、慢(māna)、掉举(uddhacca)、无明(avijjā)等。“其余”(Aññe ca)是指除了那十种结(dasahi saṃyojana)之外，还有无惭无愧(ahirikānottappa)等一切恶法(pāpa dhamma)。

၆၃. ကိရိယ စိတ္တ ဝိစာရဏာယံ. န ဂဟိတံ ဣတိ အယံ ပုစ္ဆာ. အဘာဝါ ဣတိ အယံ ဝိသဇ္ဇနာတိအာဒိနာ ယောဇေတဗ္ဗံ. ‘‘အဿာ’’တိ ကိရိယာနုတ္တရဿ. ‘‘နိရနုသယသန္တာနေပီ’’တိ အနုသယ ရဟိတေ အရဟန္တ သန္တာနေပိ. ‘‘ဣတီ’’တိ ဝါကျ ပရိသမာပနမတ္တံ. ‘‘ဝုစ္စတေ’’တိ ဝိသဇ္ဇနာ ကထီယတေ. ပုန အနုပ္ပဇ္ဇနံ အနုပ္ပာဒေါ. အနုပ္ပာဒေါ ဓမ္မော သဘာဝေါ ယေသံ တေ အနုပ္ပာဒ ဓမ္မာ. တေသံ ဘာဝေါတိ ဝိဂ္ဂဟော. ဝိပါကဉ္စ ဇနေတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ကထံ ဇနေတီတိ အာဟ ‘‘ကုသလ…ပေ… ကတွာ’’တိ. တတ္ထ, ‘‘ကတွာ’’တိ သာဓေတွာ. သစေပိ ကရေယျာတိ ယောဇနာ. ‘‘ကောစီ’’တိ အဗျတ္တော ကောစိ အရိယသာဝကော. တဒါ ဖလ စိတ္တမေဝ ပဝတ္တေယျာတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ပဋိဗာဟိတုံ အသက္ကုဏေယျော’’တိ အပ္ပဋိဗာဟိယော အာနုဘာဝေါ အဿာတိ သမာသော.

63. 于考察唯作心时。“未被执取”(Na gahitaṃ)是问题，“因其无有”(Abhāvā)是回答，应如是连结。“彼”(Assā)指无上唯作。“即使在无随眠的相续中”(Niranusayasantānepi)指在阿罗汉无随眠的相续中。“如是”(Iti)仅为结束语句。“说”(Vuccate)指回答被说出。不再生起即是“不生”(anuppādo)。以不生为自性之法，即是“不生法”(anuppāda dhammā)。其语法分析(viggaha)为“彼等的状态”(tesaṃ bhāvo)。“亦能生异熟”(Vipākañca janeti)，是其关联。如何能生？答曰：“善……作已”。其中，“作已”(katvā)是完成(sādhetvā)。“倘若造作”(Sacepi kareyya)，是其用法(yojanā)。“某人”(Kocī)指某个未显了的圣弟子。“尔时唯有果心转起”，是其关联。“不能够阻挡”(Paṭibāhituṃ asakkuṇeyyo)的简略义(samāso)为：其威力不可阻挡(appaṭibāhiyo ānubhāvo assā)。

၆၄. ‘‘အာဒိ အန္တ ပဒေသွေ ဝါ’’တိအာဒိမှိ ဒွါဒသာ ကုသလာနီတိ စ, အန္တေ ကြိယ စိတ္တာနိ ဝီသတီတိ စ ပဒေသု. ရူပေ ပရိယာ ပန္နာနိ စိတ္တာနိ. အရူပေ ပရိယာ ပန္နာနိ စိတ္တာနိ. ‘‘ပထမာယ ဘူမိယာ ပတ္တိယာ’’တိ ပထမဘူမိံ ပါပုဏိတုံ. ‘‘သာမည ဖလံ အဓိပ္ပေတန္တိ ဝုတ္တံ’’ အဋ္ဌသာလိနိယံ. အတ္ထတော ပန ဓမ္မ ဝိသေသောတိ သမ္ဗန္ဓော. မဂ္ဂ ဖလ နိဗ္ဗာန သင်္ခါတော ဓမ္မ ဝိသေသော လောကုတ္တရဘူမိ နာမာတိ ယောဇနာ. အဝတ္ထာ ဘူမိ ဧဝ နိပ္ပရိယာယဘူမိ. ကသ္မာ, အဝတ္ထာ ဝန္တာနံ ဓမ္မာနံ သရူပတော လဒ္ဓတ္တာ. ဣတရာ ဩကာသဘူမိ နိပ္ပရိယာယ ဘူမိ န ဟောတိ. ကသ္မာ, ပညတ္တိယာ မိဿကတ္တာ. ‘‘ဓမ္မာနံ တံ တံ အဝတ္ထာ ဝိသေသဝသေနေဝ သိဒ္ဓါ’’တိ ဧတေန အဝတ္ထာ ဘူမိ ဧဝ ပဓာန ဘူမီတိ [Pg.73] ဒဿေတိ. ကာမတဏှာယ ဝိသယဘူတော ဩဠာရိကာကာရော ကာမာဝစရတာ နာမ. ဘဝတဏှာယ ဝိသယဘူတော မဇ္ဈိမာကာရော ရူပါရူပါဝစရတာ နာမ. တာသံ တဏှာနံ အဝိသယဘူတော သဏှ သုခုမာကာရော လောကုတ္တရတာ နာမ. ဟီနာနံ အကုသလ ကမ္မာနံ ဝသေန ဟီနာ အပါယဘူမိယော. ပဏီတာနံ ကုသလ ကမ္မာနံ ဝသေန ပဏီတာ သုဂတိ ဘူမိယော. တတ္ထ စ နာနာ အကုသလ ကမ္မာနံ ဝါ နာနာ ကုသလ ကမ္မာနံ ဝါ ဩဠာရိက သုခုမတာ ဝသေန နာနာ ဒုဂ္ဂတိ ဘူမိယော နာနာ သုဂတိ ဘူမိယော စ သိဒ္ဓါ ဟောန္တီတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘အပိ စာ’’တိအာဒိမာဟ.

64. 于“初、末部分”(Ādi anta padesu)等句中，“初”是指十二不善心(dvādasā akusalāni)，“末”是指二十唯作心(kiriya cittāni vīsati)等部分。色界所摄之心。无色界所摄之心。“为得初地”(Pathamāya bhūmiyā pattiyā)是指为达初地(pathamabhūmi)。在《含义阐明》(Aṭṭhasālinī)中说，其意指“沙门果”(Sāmaññaphala)。然而，从义理上说，是与“法之殊胜”(dhamma visesa)相关联。被称为道、果、涅槃的法之殊胜，名为出世间地(lokuttarabhūmi)，应如是连结。状态地(Avatthā bhūmi)即是究竟地(nippariyāyabhūmi)。何以故？因为具有状态之诸法，是依其自性而得。其他处所地(okāsabhūmi)则非究竟地。何以故？因为它与概念(paññatti)混杂。“诸法唯依其各自的状态殊胜而成就”，以此显示状态地才是主要的地(padhāna bhūmi)。以欲贪(kāmataṇhā)为所缘的粗显相(oḷārikākāra)，名为欲界性(kāmāvacaratā)。以有贪(bhavataṇhā)为所缘的中等相(majjhimākāra)，名为色无色界性(rūpārūpāvacaratā)。不为彼等贪欲所缘的微细相(saṇha sukhumākāra)，名为出世间性(lokuttaratā)。由于低劣的不善业，有低劣的恶趣地。由于殊胜的善业，有殊胜的善趣地。于此，由于各种不善业或各种善业的粗细程度不同，便成就了各种恶趣地和各种善趣地。为显示此义，故说“而且”等。

၆၅. ဂါထာယ ပုဗ္ဗဒ္ဓံ နာမ-ဣတ္ထ မေကူန နဝုတိ, ပ္ပဘေဒံ ပန မာနသန္တိ ပါဒဒွယံ. အပရဒ္ဓံ နာမ ဧကဝီသသတံဝါထ, ဝိဘဇန္တိ ဝိစက္ခဏာတိ ပါဒဒွယံ. တံ ဣမိနာ န သမေတိ. ကထံ န သမေတိ. ဣမိနာ ဝစနေန သကလမ္ပိ ဂါထံ ဧကူန နဝုတိပ္ပဘေဒံ မာနသံ ဧကဝီသ သတံ ကတွာ ဝိဘဇန္တီ-တိ ဧဝံ ဧကဝါကျံ ကတွာ ယောဇနံ ဉာပေတိ. ‘‘ပထမဇ္ဈာန သဒိသဋ္ဌေနာ’’တိ လောကိယ ပထမဇ္ဈာန သဒိသဋ္ဌေန. ယံ စတုရင်္ဂီကံ, တံ သယမေဝ ဒုတီယဇ္ဈာနန္တိ သိဒ္ဓံ. ယံ တိယင်္ဂီကံ, တံ သယမေဝ တတီယဇ္ဈာနန္တိ သိဒ္ဓံ. ယံ ဒုဝင်္ဂီကံ, တံ သယမေဝ စတုတ္ထဇ္ဈာနန္တိ သိဒ္ဓံ. ယံ ပုန ဒုဝင်္ဂီကံ, တံ သယမေဝ ပဉ္စမဇ္ဈာနန္တိ သိဒ္ဓံ. ‘‘ဧဝံ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝိဘာဝနိယံ ဈာနင်္ဂဝသေန ပထမဇ္ဈာန သဒိသတ္တာ ပထမဇ္ဈာနဉ္စာတိ ဧဝံ ဝုတ္တံ. ဝိတက္ကာဒိ အင်္ဂပါတုဘာဝေန ပဉ္စဓာ ဝိဘဇန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. န ဣတရာနိ လောကိယဇ္ဈာနာနိ သာတိဿယတော ဈာနာနိ နာမ သိယုံ. ကသ္မာတိ အာဟ ‘‘တာနိ ဟီ’’တိအာဒိံ. တတ္ထ ‘‘တာနီ’’တိ လောကိယဇ္ဈာနာနိ. ‘‘ဥပေစ္စာ’’တိ ဥပဂန္တွာ. ‘‘ဈာပေန္တီ’’တိ ဒဟန္တိ. ပကတိယာ ဧဝ သိဒ္ဓေါ ဟောတိ, န ပါဒကဇ္ဈာနာဒိဝသေန သိဒ္ဓေါ. ‘‘ကိစ္စ’’န္တိ ပဉ္စင်္ဂီက ဘာဝတ္ထာယ ကတ္တဗ္ဗ ကိစ္စံ. ‘‘တေန ပစ္စယ ဝိသေသေနာ’’တိ ပါဒကဇ္ဈာနာဒိနာ ပစ္စယ ဝိသေသေန. ‘‘တသ္မိံ’’တိ ပစ္စယ ဝိသေသေ. ယထာလောကိယဇ္ဈာနေသု ဥပစာရဘူတာ ဘာဝနာ ကာစိ ဝိတက္က ဝိရာဂ ဘာဝနာ နာမ ဟောတိ…ပေ… ကာစိ ရူပ ဝိရာဂ ဘာဝနာ နာမ. အသညိ ဂါမီနံ ပန သညာ ဝိရာဂ ဘာဝနာ နာမ ဟောတိ. ဧဝမေဝန္တိ ယောဇနာ. ‘‘သာ’’တိ ဥပစာရ ဘာဝနာ[Pg.74].‘‘ဥပေက္ခာ သဟဂတံ ဝါ’’တိ ဧတ္ထ ဝါ သဒ္ဒေန ရူပသမတိက္ကမံ ဝါ သညာ သမတိက္ကမံ ဝါတိ အဝုတ္တံ ဝိကပ္ပေတိ. အာဒိကမ္မိကကာလေ ဧဝံ ဟောတု, ဝသိဘူတကာလေ ပန ကထန္တိ အာဟ ‘‘ဈာနေသူ’’တိအာဒိံ. နာနာသတ္တိယုတ္တာ ဟောတီတိ ဝတွာ နာနာသတ္တိယော ဒဿေတိ ‘‘ကာစီ’’တိအာဒိနာ. ယာ ဥပစာရ ဘာဝနာ. ‘‘ဝိတက္ကံ ဝိရာဇေတုံ’’တိ ဝိတက္ကံ ဝိဂမေတုံ. အတ္တနော ဈာနံ အဝိတက္ကံ ကာတုန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တေနာဟ ‘‘အတိက္ကာမေတုံ’’တိ. သာ ဥပစာရ ဘာဝနာ. သေသာသုပိ ဥပစာရ ဘာဝနာသု.

65. 偈颂的前半部分名为“于此，心有八十九种差别”这两句。后半部分名为“或一百二十一种，智者如是分别”这两句。这与此不符。如何不符？以此言说，将整首偈颂——“八十九种心，或一百二十一种，智者如是分别”——作为一个句子来解释，便能明白其关联。“以与初禅相似之义”(Pathamajjhāna sadisaṭṭhena)是指以与世间初禅相似之义。凡是四支的，自然就成就为第二禅；凡是三支的，自然就成就为第三禅；凡是二支的，自然就成就为第四禅；凡是再次二支的，自然就成就为第五禅。“如是说”(Evaṃ vuttaṃ)，在《阐明疏》(Vibhāvanī)中，以禅支之故，此禅与初禅相似，故亦说为初禅。以寻等诸支的显现而分为五种，是其关联所在。其他世间禅，并非因其殊胜而得名为禅。何以故？故说“彼等”(tāni)等。于此，“彼等”(tāni)是指世间禅。“趣入”(upecca)即是“接近”(upagantvā)。“烧尽”(jhāpenti)即是“焚烧”(dahanti)。这是自然而成就的，并非通过基础禅等而成就。“作用”(kiccaṃ)是指为成就五支之状态所应做之事。“由于那个特殊的因缘”(Tena paccaya visesenā)，即是以基础禅等特殊的因缘。“于彼”(Tasmiṃ)即是在特殊的因缘中。正如世间禅中，有些近行修习名为离寻修习……有些名为离色修习。然而，对于趣向无想有情者，则名为离想修习。应如是连结。“彼”(Sā)即是近行修习。“与舍俱行，或”(Upekkhā sahagataṃ vā)，此处“或”(vā)字，可选择未说的“超越色”(rūpasamatikkamaṃ)或“超越想”(saññā samatikkamaṃ)。在初修阶段是如此，然而在熟练阶段又如何呢？故说“于诸禅中”(jhānesu)等。说“是与多种能力相应”，并以“有些”(kāci)等显示多种能力。即是近行修习。“离寻”(Vitakkaṃ virājetuṃ)即是使寻(vitakkaṃ)消失(vigametuṃ)，意谓使自己的禅成为无寻(avitakkaṃ)。故说“超越”(atikkāmetuṃ)。彼即是近行修习。在其余的近行修习中亦是如此。

၆၆. (က) ‘‘သာ ဝိပဿနာ’’တိ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိ ဝိပဿနာ. ‘‘ဝိပဿနာ ပါကတိကာ ဧဝါ’’တိကာစိ ဝိရာဂ ဘာဝနာ နာမ န ဟောတီတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘နိယာမေတုံ’’တိ အဝိတက္ကမေဝ ဟောတူတိ ဝဒမာနာ ဝိယ ဝဝတ္ထပေတုံ. ‘‘အဓိပ္ပာယော’’တိ ပါဒကဝါဒိတ္ထေရဿ အဓိပ္ပာယော. ‘‘သမ္မသီယတီ’’တိ ဣဒံ ဈာနံ အနိစ္စံ ခယဋ္ဌေန, ဒုက္ခံ ဘယဋ္ဌေန, အနတ္တာ အသာရကဋ္ဌေနာတိ သမ္မသီယတိ သမနုပဿီယတိ. တံ အဋ္ဌကထာယ န သမေတိ. ဝုတ္တဉှိ တတ္ထ. ယတော ယတော သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာယ ယေ ယေ သမာပတ္တိ ဓမ္မေ သမ္မသိတွာ မဂ္ဂေါ နိဗ္ဗတ္တိတော ဟောတိ. တံ တံ သမာပတ္တိ သဒိသောဝ ဟောတိ. သမ္မသိတသမာပတ္တိ သဒိသောတိ အတ္ထောတိ. ဧတ္ထ ဟိ ‘‘ယတော ယတော သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာယာ’’တိ ဧတေန ပါဒကဇ္ဈာနံ ကထိတံ ဟောတိ. ‘‘ပါဒကဇ္ဈာနေ သတီ’’တိ ဧတေန အယံ ဝါဒေါပိ ပါဒကဇ္ဈာနေန ဝိနာ နသိဇ္ဈတီတိ ဒဿေတိ. ‘‘ဝိပဿနာပိ…ပေ… ပတ္တာ ဟောတီ’’တိ ဧတေန ဣမသ္မိံ ဝါဒေပိ ဝိပဿနာ နိယာမော ဣစ္ဆိတဗ္ဗောတိ ဒဿေတိ. တေနာဟ ‘‘ယထာလောကိယဇ္ဈာနေသူ’’တိအာဒိံ. ကာမဉ္စေတ္ထ…ပေ… အဝိရောဓော ဝုတ္တော ဝိယ ဒိဿတိ. ကထံ. ပဉ္စမဇ္ဈာနတော ဝုဋ္ဌာယ ဟိ ပထမဇ္ဈာနာဒီနိ သမ္မသတော ဥပ္ပန္နမဂ္ဂေါ ပထမတ္ထေရဝါဒေန ပဉ္စမဇ္ဈာနိကော, ဒုတီယ ဝါဒေန ပထမာဒိဇ္ဈာနိကော အာပဇ္ဇတီတိ ဒွေပိ ဝါဒါ ဝိရုဇ္ဈန္တိ. တတီယ ဝါဒေန ပနေတ္ထ ယံ ဣစ္ဆတိ, တံ ဈာနိကော ဟောတီတိ တေ စ ဝါဒါ န ဝိရုဇ္ဈန္တိ, အဇ္ဈာသယော စ သာတ္ထကော ဟောတီတိ ဧဝံ အဝိရုဒ္ဓေါ ဝုတ္တော ဟောတီတိ. ဧတ္ထ ပန ယံ ဣစ္ဆတိ, တံ ဈာနိကော ဟောတိ. ဣစ္ဆာယ ပန အသတိ, ဝိရောဓောယေဝ. တေနာဟ ‘‘ဣမေ ပန ဝါဒါ. …ပေ…[Pg.75]. ဝိရောဓော ပရိဟရိတုံ’’တိ. ပါဠိယံ ‘‘အဇ္ဈတ္တံ သုညတံ မနသိ ကရောတီ’’တိ အဇ္ဈတ္တသန္တာနေတံ တံ ဈာနဉ္စ ဈာနသဟဂတဉ္စ ခန္ဓ ပဉ္စကံ နိစ္စ သုခ အတ္တ ဇီဝတော သုညတံ မနသိ ကရောတိ. ‘‘န ပက္ခန္ဒတီ’’တိ န ပဝိသတိ. ‘‘သန္နိသာဒေတဗ္ဗံ’’တိ သန္နိသိန္နံ ကာတဗ္ဗံ. ‘‘ဧကောဒိကာတဗ္ဗံ’’တိ ဧကမုခံ ကာတဗ္ဗံ. ‘‘သမာဒဟာတဗ္ဗံ’’တိ သုဋ္ဌု ဌပေတဗ္ဗံ. ‘‘နိဿာယာ’’တိ ပါဒကံ ကတွာတိ အဓိပ္ပာယော.

66. “彼观(sā vipassanā)”即是导向出离的观。“观本自如此”，意谓并非有名为离贪的修习。“决定”，即是如言“应是无寻”般去确立。“意图”即是持基础说长老的意图。“审察”，即是以无常（坏灭义）、苦（怖畏义）、无我（无实质义）来审察、随观此禅那。这与义注(aṭṭhakathā)不符。因为义注中说：“无论从何种等至出定，审察何种等至法而生起道，彼道即与彼等至相似。”其义是与所审察的等至相似。此处“无论从何种等至出定”，以此说明了基础禅那。“若有基础禅那”，以此显示此说若无基础禅那则无法成立。“观亦……达到”，以此显示在此说中，观的限定也是所期望的。故说“正如世间禅那中”等。虽然在此……似乎说了没有矛盾。如何呢？因为若从第五禅那出定后，审察初禅那等而生起的道，依第一位长老的说法，是第五禅那之道；依第二位长老的说法，则成为初禅那等之道。这两种说法是相互矛盾的。然而依第三位长老的说法，此处若随其意愿，则属于彼禅那之道，因此那些说法不矛盾，并且其意向也得以实现，故说为无矛盾。然而此处“随其意愿，则属于彼禅那之道”，若无意愿，则有矛盾。故说“然而这些说法……应避免矛盾”。巴利圣典中“于内作意空”，是指于自身相续中，对彼禅那及与禅那相应的五蕴，作意其空于常、乐、我、命。“不进入”即是不进入。“应安顿”即是应令其安坐。“应专一”即是应令其专一。“应等持”即是应善安立。“依靠”，意谓以之为基础。

၆၇. (က) ဝါဒဝိစာရဏာယံ. ဥပစာရ ဘာဝနာ ဧဝ ဥပရိဇ္ဈာနေ ဈာနင်္ဂံ နိယာမေတီတိ ဝုတ္တံ. ဟေဋ္ဌာ ပန အဇ္ဈာသယော ဧဝ ဥပရိဇ္ဈာနေ ဈာနင်္ဂံ နိယာမေတီတိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ‘‘အဇ္ဈာသယော ဧဝါ’’တိ ဧဝ သဒ္ဒေန ပါဒကဇ္ဈာနံ နိဝတ္တေတိ. ‘‘ဣဓ ဥပစာရ ဘာဝနာ ဧဝါ’’တိ ဧဝ သဒ္ဒေန အဇ္ဈာသယံ နိဝတ္တေတိ. ဧတေသု ဟိ ဒွီသု သဟ ဘာဝီသု ဥပစာရ ဘာဝနာ ဧဝ ပဓာနံ ဟောတိ. အဇ္ဈာသယော ပန တဿ နာနာ သတ္တိယောဂံ သာဓေတိ. ‘‘အဇ္ဈာသယ သာမညံ သဏ္ဌာတီ’’တိ မဂ္ဂေ ယံ လဒ္ဓဗ္ဗံ ဟောတိ, တံ လဗ္ဘတု, မယှံ ဝိသေသော နတ္ထီတိ ဧဝံ အဇ္ဈာသယ သာမညံ သဏ္ဌာတိ. ‘‘တသ္မိ’’န္တိ အဇ္ဈာသယ ဝိသေသေ. ‘‘သော’’တိ အဇ္ဈာသယ ဝိသေသော. ကသ္မာ ယုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ဣစ္ဆိ တိစ္ဆိတ…ပေ… နိဗ္ဗတ္တနံ’’တိ. ‘‘သဗ္ဗဇ္ဈာနေသု စိဏ္ဏဝသိဘူတာနံ’’တိ ဣဒံ သမာပဇ္ဇနန္တိ စ နိဗ္ဗတ္တနန္တိ စ ပဒ ဒွယေ သမ္ဗန္ဓ ဝစနံ. ‘‘ဝိပဿနာ ဝိသေသတ္ထာယ ဧဝါ’’တိ ဝုဋ္ဌာန ဂါမိနိ ဝိပဿနာ ဝိသေသတ္ထာယ ဧဝ. ယသ္မာ ပန အဋ္ဌသု သမာပတ္တီသု ဧကေကာယ သမာပတ္တိယာ ဝုဋ္ဌာယ ဝုဋ္ဌိတ သမာပတ္တိ ဓမ္မ သမ္မသနံ အာဂတံ, န ပန အညဇ္ဈာန သမ္မသနံ. တသ္မာ ပါဒကဇ္ဈာနမေဝ ပမာဏန္တိ ယောဇနာ. ပါဠိပဒေသု ‘‘ဂဟပတီ’’တိ အာလပန ဝစနံ. ‘‘ဝိဝိစ္စေဝါ’’တိ ဝိဝိစ္စိတွာ ဧဝ. ဝိဝိတ္တော ဝိဂတော ဟုတွာ ဧဝ. ‘‘ဥပသမ္ပဇ္ဇာ’’တိ သုဋ္ဌု သမ္ပာပုဏိတွာ. ‘‘ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတီ’’တိ ဧဝံ ပစ္စဝေက္ခတိ. ‘‘အဘိသဉ္စေတယိတ’’န္တိ သုသံ သမ္ပိဏ္ဍိတံ, သံဝိဒဟိတံ. ‘‘တတ္ထ ဌိတော’’တိ တသ္မိံ ပထမဇ္ဈာနေ အပရိဟီနော ဟုတွာ ဌိတော. ‘‘မေတ္တာစေတော ဝိမုတ္တီ’’တိ မေတ္တာဈာနသင်္ခါတာ စေတောဝိမုတ္တိ, အညတ္ထ အလဂ္ဂနဝသေန စိတ္တဿ ပဝတ္တိ. တထာ ကရုဏာ စေတောဝိမုတ္တိ. မုဒိတာ စေတောဝိမုတ္တိ. ‘‘ဝိဝေကဇ’’န္တိ ကာယဝိဝေက စိတ္တဝိဝေကာနံ ဝသေန ဇာတံ. ‘‘ပီတိ သုခံ’’တိ ပီတိယာ စ သုခေန စ သမ္ပန္နံ. အထဝါ, ဝိဝေကေဟိ ဇာတာနိ [Pg.76] ပီတိ သုခါနိ အဿာတိ ဝိဝေကဇံ ပီတိ သုခံ. မဇ္ဈေ နိဂ္ဂဟိတာဂမော. ရူပမေဝ ရူပဂတံ, ဝေဒနာ ဧဝ ဝေဒနာ ဂတန္တိအာဒိနာ သမာသော. ဂတသဒ္ဒေါ စ ပဒပူရဏမတ္တေ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ‘‘တေနေဝ ဓမ္မ ရာဂေန တာယဓမ္မနန္ဒိယာ’’တိ ဝိပဿနာနိ ကန္တိမာဟ. သဟတ္ထေ စ ကရဏ ဝစနံ. ဩပပါတိကော ဟောတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘တတ္ထ ပရိနိဗ္ဗာယီ’’တိ ဗြဟ္မလောကေ အဝဿံ ပရိနိဗ္ဗာယ န ဓမ္မော. တေနာဟ ‘‘အနာဝတ္တိ ဓမ္မော တသ္မာ လောကာ’’တိ. ‘‘ပါဒကဇ္ဈာနမေဝ ပမာဏ’’န္တိ ပါဒကဇ္ဈာနမေဝ မဂ္ဂေဈာနင်္ဂံ နိယာမေဿတိ, န သမ္မသိတဇ္ဈာနန္တိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ပါဒကံ အကတွာ’’တိ အာသန္နေ အသမာပဇ္ဇိတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘ယံ ယံ ဈာနံ ဣစ္ဆန္တီ’’တိ မဂ္ဂေ ဣစ္ဆန္တိ.

67. （甲）于论议的考察中，已说近行修习能规定上层禅那的禅支。然而，下文则说，唯有意向才能规定上层禅那的禅支。在此，“唯有意向”中的“唯有”一词排除了基础禅那。此处“唯有近行修习”中的“唯有”一词排除了意向。在这二者同时存在时，近行修习才是主要的，而意向则成就其各种能力。“意向的共性得以确立”——在道(magga)中，凡是应得的，就让它获得吧，我并无特殊之处——如此意向的共性得以确立。“于彼”指意向的特殊性。“彼”指意向的特殊性。为何合理？他说：“欲求……乃至……生起。”“于一切禅那中已修习纯熟者”——此语与“入定”和“生起”二词相关联。“唯为观(vipassanā)的特殊目的”——唯为导向出离之观的特殊目的。因为在八种等至(samāpatti)中，从每一种等至出定后，审察的是已出定之等至法，而非审察其他禅那。因此，唯有基础禅那才是标准——如此连结。在巴利经文中，“家主(gahapati)”是呼唤语。“离欲(vivicca)”即是已离欲，已远离。“具足(upasampajja)”即是完全达到。“如是省察(paṭisañcikkhati)”即是如此省察。“善构想(abhisañcetayita)”即是善聚集、善安置。“住于彼”即是于初禅那不衰退而安住。“慈心解脱(mettācetovimutti)”即是名为慈禅那的心解脱，心依无执取而转。悲心解脱、喜心解脱亦复如是。“离生(vivekaja)”即是由身离和心离而生。“喜乐(pītisukha)”即是具足喜与乐。或者说，由离而生喜乐，故称离生喜乐。中间插入了‘r’字母。“色即色所成，受即受所成”等是复合词。“所成”一词仅应视为补足语。“由彼法贪爱，由彼法欣悦(dhammanandiyā)”——这是指对观(vipassanā)的喜爱。此为工具格语。“化生(opapātiko)”是关联语。“于彼般涅槃”，即是在梵天界必定般涅槃。因此说“从此世不退转法(anāvattidhammo)”。“唯有基础禅那才是标准”——意即唯有基础禅那才能规定道(magga)禅支，而非所观禅那。“未作基础”即是说未近行入定。“任何所欲禅那”——于道(magga)中所欲。

၆၆. (ခ) ‘‘တထာ ဝိဓော’’တိ တထာ ပကာရော. အာသန္နေ ဝုဋ္ဌိတဿေဝ ဈာနဿ. ‘‘စိတ္တသန္တာနံ ဝိသေသေတုံ’’တိ သစေ ပါဒကဇ္ဈာနံ ပထမဇ္ဈာနံ ဟောတိ, တတော ပရံ ပဝတ္တံ စိတ္တသန္တာနံ ဝိတက္ကေ နိန္နံ ဟောတိ, ဝိတက္ကေ ပက္ခန္ဒတိ. အထ ပါဒကဇ္ဈာနံ ဒုတီယဇ္ဈာနံ ဟောတိ. တတော ပရံ ပဝတ္တံ စိတ္တသန္တာနံ ဝိစာရေ နိန္နံ ဟောတိ, ဝိစာရေ ပက္ခန္ဒတီတိအာဒိနာ နယေန စိတ္တသန္တာနံ ဝိသေသေတုံ. ‘‘ယံ တတ္ထ ဝုတ္တံ’’ တိယံ ဝိဘာဝနိယံ ဝုတ္တံ.

66. （乙）“如是种类”(tathāvidha)即是如是方式。指邻近于已出定之禅那。“为了令心流提升”：如果基础禅那(pādakajjhāna)是初禅那，那么此后生起的心流就会倾向于寻(vitakka)，奔向寻；如果基础禅那是第二禅那，那么此后生起的心流就会倾向于伺(vicāra)，奔向伺等等，用这种方式令心流提升。“其中所说”是指应详细解释的。

ဝေဒနာ ဝိစာရဏာယံ. ‘‘န သိဒ္ဓေါ’’တိ သိဒ္ဓေါ န ဟောတိ. ‘‘အညထာ’’တိ အညေန ပကာရေန. ဂဟိတေ သတီတိ ယောဇနာ. ပါဒကဇ္ဈာနာဒီနံ ဝသေန သိဒ္ဓေါတိ ဂဟိတေ သတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘ယာယ ကာယ စိ ဝေဒနာယ ယုတ္တာ ဟုတွာ’’တိ သောမနဿ ဝေဒနာယ ဝါယုတ္တာ ဟုတွာ ဥပေက္ခာ ဝေဒနာယ ဝါ ယုတ္တာ ဟုတွာ. ‘‘တေဟိ နိယမိတာယ ဧကေကာယ မဂ္ဂ ဝေဒနာယာ’’တိ ပါဒကဇ္ဈာနာဒီဟိ နိယမိတာယ မဂ္ဂေ သောမနဿ ဝေဒနာယ ဧဝ ဝါသဒ္ဓိံ ဃဋိယေယျ မဂ္ဂေ ဥပေက္ခာ ဝေဒနာယ ဧဝ ဝါတိ အတ္ထော. ဝေဒနာ နာမ ဧကံ ဈာနင်္ဂံ ဟောတိ. တသ္မာ မဂ္ဂေဈာနင်္ဂ နိယမေ သိဒ္ဓေ မဂ္ဂေ ဝေဒနာ နိယမောပိ သိဒ္ဓေါ. တာနိ ပန ပါဒကဇ္ဈာနာဒီနိ မဇ္ဈေ ဝုဋ္ဌာန ဂါမိနိ ဝိပဿနာယံ နကိဉ္စိနိယာမေန္တိ. ဧဝဉ္စ သတိ, ပါဒကဇ္ဈာနာဒီဟိ နိယမိတာယ မဂ္ဂေ ဧကေကာယ ဝေဒနာယ သဒ္ဓိံ ဒွေ ဒွေ ဝိပဿနာ ဝေဒနာယော ဃဋိယေယျုံ. မဂ္ဂေ သောမနဿ ဝေဒနာယ ဝါ သဒ္ဓိံ ဒွေ ဝိပဿနာ ဝေဒနာယော ဃဋိယေယျုံ. မဂ္ဂေ ဥပေက္ခာ [Pg.77] ဝေဒနာယ ဝါ သဒ္ဓိံ ဒွေ ဝိပဿနာ ဝေဒနာယော ဃဋိယေယျုံတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဧဝဉ္စသတိ ဧကဝီထိယံ ဇဝနာနိ ဘိန္န ဝေဒနာနိ သိယုံ. တဉ္စ န ယုဇ္ဇတိ. တသ္မာ မဂ္ဂေ ဝေဒနာ နိယမော ပါဒကဇ္ဈာနာဒိ နိယမေန သိဒ္ဓေါ န ဟောတိ, ဝိပဿနာ နိယမေနေဝ သိဒ္ဓေါတိ အဓိပ္ပာယော. တာနိ ပန ပါဒကဇ္ဈာနာဒီနိ မဇ္ဈေ ဝုဋ္ဌာန ဂါမိနိ ဝိပဿနာယံ န ကိဉ္စိ န နိယာမေန္တိ. ဝေဒနံ နိယာမေန္တိ ယေဝါတိ ဒဿေတုံ ‘‘တံပိ န ယုဇ္ဇတီ’’တိ ဝတွာ ‘‘ပါဒကဇ္ဈာနာဒီနံ ဝသေနေဝါ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘ဆ နေက္ခမ္မဿိတာ ဥပေက္ခာ’’တိ ဧကာဝ စတုတ္ထဇ္ဈာနု ပေက္ခာ ဆသု အာရမ္မဏေသု သောမနဿာနိ ပဇဟိတွာ ပဝတ္တတ္တာ ဆ နေက္ခမ္မဿိတာ ဥပေက္ခာ နာမ ဟောတိ. ‘‘ဆ နေက္ခမ္မဿိတာနိ သောမနဿာနီ’’တိ ဧကံ ဝပထမဇ္ဈာန သောမနဿံ ဆသု အာရမ္မဏေသု ဆ ဂေဟဿိတာနိ ပဇဟိတွာ ပဝတ္တတ္တာ ဆ နေက္ခမ္မဿိတာနိ သောမနဿာနိ နာမ ဟောန္တိ. အဋ္ဌကထာယဉ္စ ဝုတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ပထမာဒီနိ စ တီဏိ ဈာနာနီ’’တိ စတုက္ကနယေ တီဏိ သောမနဿ ဈာနာနိ ပါဒကာနိ ကတွာ. ‘‘သုဒ္ဓသင်္ခါရေ စ ပါဒကေကတွာ’’တိ အာရမ္မဏ ဘာဝေန ပါဒကေကတွာတိ အဓိပ္ပာယော. အယဉ္စ ပါဒကဇ္ဈာနာဒီနံ ဝသေန ဝုဋ္ဌာန ဂါမိနိ ဝိပဿနာယဉ္စ မဂ္ဂေ စ ဝေဒနာ ပရိဏာမော အဋ္ဌသာလိနိယံပိ ဝိတ္ထာရတော ဝုတ္တော. ‘‘အမာနုသီ ရတီ ဟောတီ’’တိ မနုဿာနံ ဂေဟဿိတရတိံ အတိက္ကမ္မ ဌိတတ္တာ အမာနုသီ နာမ ရတိ ဟောတိ. ‘‘သမ္မဓမ္မံ ဝိပဿတော’’တိ သမ္မာ အနိစ္စ လက္ခဏ ဓမ္မံ ပဿန္တဿ ဘိက္ခုနောတိ သမ္ဗန္ဓော.

在考察受(vedanā)时。“未证得”即是未证得。“以另一种方式”指以其他方式。当被理解时，即是此义。当被理解为依基础禅那(pādakajjhāna)等而证得时，即是所说。“与何种受相应”即是与乐受相应，或与舍受相应。“由彼等所规定之每一道受”——意即在道中，唯与由基础禅那等所规定的乐受相应，或唯与舍受相应。受实是一种禅支。因此，当道禅支的规定证得时，道受的规定也证得。然而，这些基础禅那等，对于中间生起的导向出离的观(vipassanā)，实际上没有任何规定。这样一来，依基础禅那等所规定的道，每一种受应该与两种观受相应。道中的乐受应与两种观受相应，或道中的舍受应与两种观受相应——此即所说。这样一来，在同一个心路(vīthi)中，速行(javana)将会产生不同的受，这并不合理。因此，道受的规定，不是由基础禅那等规定而证得，而是唯由观的规定而证得，这就是意图。然而，这些基础禅那等，对于中间生起的导向出离的观，并非没有任何规定。为了显示它们确实规定受，才在说了“那也不合理”之后，又说“唯依基础禅那等”，等等。“六种出离依止舍”——意即唯一的第四禅那舍，在六种所缘中舍弃了乐而生起，所以称为六种出离依止舍。“六种出离依止乐”——意即唯一的初禅那乐，在六种所缘中舍弃了六种居家之乐而生起，所以称为六种出离依止乐。这与义注(aṭṭhakathā)中的说法相关联。“初禅那等三种禅那”——意即在四法组(catukkanaya)中，把前面的三种乐禅那作为基础。“纯净行(suddhasaṅkhāra)也作为基础”——意即以所缘(ārammaṇa)为基础，这就是意图。关于依基础禅那等，在导向出离的观和道中受的转变，在《含义阐明》(Aṭṭhasālinī)中也有详细的说明。“非人间的喜乐”——意即超越了凡夫居家之乐而存在，所以称为非人间的喜乐。“如实观察正法的人”——意即比丘(bhikkhu)如实地观察无常相之法，这是关联。

၆၇. (ခ) ‘‘ဈာနင်္ဂယောဂဘေဒေနာ’’တိ ဝုတ္တံ, ဈာနယောဂဘေဒေါ ပန အဓိပ္ပေတော. ‘‘ပဉ္စ ဝိဓေဈာန ကောဋ္ဌာသေ’’တိ ပဉ္စက နယဝသေန ဝုတ္တံ. ဣဓ စိတ္တ ဘေဒဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ ဈာနဘေဒေတိ စ ဈာနန္တိ စ ဝုတ္တေပိ စိတ္တမေဝ အဓိပ္ပေတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

67. （乙）“以禅支相应之差别”——此即所说，但意指禅那相应之差别。“五种禅那部分”——此是依五法组(pañcakanaya)而言的。在此，由于意指心的差别，即使说了禅那的差别或者禅那，也应当理解为只是指心(citta)。

ဂါထာယောဇနာသု. ‘‘အပရာပိ ယောဇနာ ဝုတ္တာ’’တိ အထဝါ ရူပါဝစရံ စိတ္တံ အနုတ္တရဉ္စ ပထမာဒိဇ္ဈာန ဘေဒေန ယထာ ဂယှတိ, တထာ အာရုပ္ပဉ္စာပိ ပဉ္စမေဈာနေ ဂယှတီတိ ဧဝံ အပရာပိ ယောဇနာ ဝုတ္တာ. ‘‘ပဌိတတ္တာ’’တိ ဥစ္စာရိတတ္တာ. အန္တိမဂါထာ ဝဏ္ဏနာယံ. ‘‘ယထာ’’တိ ယေန ပကာရေန. ‘‘တံ သင်္ဂဟံ’’တိ ဧက ဝီသသတသင်္ဂဟံ[Pg.78]. ဗုဇ္ဈန္တီတိ ဗုဓာ. ‘‘အာဟာ’’တိ စ ‘‘အာဟူ’’တိ စ ဝတ္တမာနကာလေပိ ဣစ္ဆန္တိ သဒ္ဒဝိဒူတိ ဝုတ္တံ ‘‘ကထေန္တိ ဝါ’’တိ. ဣဒဉ္စ ဝစနံ ပုဗ္ဗေ ‘‘ဣတ္ထမေကူန နဝုတိ…ပေ… ဝိဘဇန္တိ ဝိစက္ခဏာ’’တိ ဂါထာယ နိဂမနန္တိ ဉာပနတ္ထံ ‘‘ဝိဘဇန္တိ ဝိစက္ခဏာ’’တိ ဝုတ္တံ ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ.

在偈颂(gāthā)的解释(yojanā)中。“另有解释亦被说”——意即色界心(rūpāvacaracitta)与无上心(anuttaracitta)，依初禅那等差别而摄取，如此无色界心(āruppacitta)也可在第五禅那中被摄取，因此说另有解释。“因被诵出”即是因被高声念诵。在末偈的释义(vaṇṇanā)中。“如”即是以何种方式。“彼总摄”即是一百二十一总摄。觉知者即是智者(budha)。“阿诃”(āhā)和“阿呼”(āhū)即使在现在时态中，也是语言学者(saddavidū)所希望的，所以说“或者谈论”。此语是为了表明，这是对先前“此中八十九……有识之士分别”此偈的总结，因此说了“有识之士分别”。

ဣတိပရမတ္ထဒီပနိယာနာမဋီကာယအနုဒီပနိယံ

此即名为《究竟义灯》疏之随疏。

စိတ္တသင်္ဂဟဿအနုဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

《心摄要》随疏终。

၂. စေတသိကသင်္ဂဟအနုဒီပနာ

2. 心所摄随释

၆၈. ဧဝံ [Pg.79] စိတ္တ သင်္ဂဟဿ ဒီပနိံ ကတွာ စေတသိက သင်္ဂဟဿ ဒီပနိံ ကရောန္တော ပထမံ ပုဗ္ဗာပရာနု သန္ဓိဉ္စ အာဒိဂါထာယ ပယောဇန သမ္ဗန္ဓဉ္စ ဒဿေတုံ ‘‘ဧဝံ’’တိအာဒိ မာရဒ္ဓေါ. တတ္ထ ‘‘အနုပတ္တ’’န္တိအာဒိမှိ စိတ္တံ စေတသိကံ ရူပံ, နိဗ္ဗာနမိတိသဗ္ဗထာတိ ဧဝံ အနုက္ကမော ဝုတ္တော. တေန အနုက္ကမေန အနုပတ္တံ. ဟေတု ဝိသေသနဉ္စေတံ. ယသ္မာ စိတ္တသင်္ဂဟာနန္တရံ စေတသိက သင်္ဂဟော အနုပတ္တော, တသ္မာ ဣဒါနိ တံ သင်္ဂဟံ ကရောတီတိ ဒီပေတိ. စတ္တာရိ သမ္ပယောဂ လက္ခဏာနိ ‘ဧကုပ္ပာဒတာ, ဧက နိရောဓတာ, ဧကာ ရမ္မဏတာ, ဧက ဝတ္ထုကတာ,တိ. ‘‘စေတသိ ယုတ္တာ’’တိ စိတ္တသ္မိံ နိယုတ္တာ. စိတ္တံ နိဿာယ အတ္တနော အတ္တနော ကိစ္စေသု ဥဿုက္ကံ အာပန္နာတိ အတ္ထော. ‘‘စေတသာ ဝါယုတ္တာ’’တိ စိတ္တေန ဝါ သမ္ပယုတ္တာ. စိတ္တေန သဟ ဧကီဘာဝံ ဂတာတိ အတ္ထော. ‘‘သရူပဒဿန’’န္တိ သင်္ချာသရူပဒဿနံ. သိဒ္ဓပဒံ နာမ ပကတိ ပစ္စယေဟိ နိပ္ဖန္န ပဒံ. ‘‘ပုဗ္ဗန္တတော’’တိ ဧကဿသင်္ခတ ဓမ္မဿ ပထမ ဘာဂတော. ဥဒ္ဓံ ပဇ္ဇနံ နာမ ကတမန္တိ အာဟ ‘‘သရူပတော ပါတုဘဝန’’န္တိ. ဓာတု ပါဌေသု-ဇနိပါတုဘာဝေ-တိ ဝုတ္တတ္တာ အာဟ ‘‘ဇာတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတီ’’တိ. ‘‘သရူပ ဝိနာသော’’တိ သရူပတော ပါတုဘဝန္တဿ ဘာဝဿ ဝိနာသော အန္တရဓာနံ. ‘‘ဧဝံ ပရတ္ထ ပီ’’တိ ပရသ္မိံ ဧကာလမ္ဗဏဝတ္ထုကာဒိပဒေပိ. ‘‘ဧက စိတ္တဿပိ ဗဟုဒေဝါ’’တိ စက္ခု ဝိညာဏံ ရူပံ ပဿန္တံ ဧကမေဝ ရူပံ ပဿတီတိ နတ္ထိ. အနေကာနိ ဧဝရူပါနိ ဧကတော ကတွာ ပဿတိ. သောတဝိညာဏာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဧဝဉ္စ ကတွာ ပါဠိယံ. စက္ခုဉ္စ ပဋိစ္စ ရူပေ စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စက္ခု ဝိညာဏံ. သောတဉ္စ ပဋိစ္စ သဒ္ဒေ စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ သောတဝိညာဏန္တိအာဒိနာ ဝတ္ထုဒွါရေသု ဧကဝစနံ ဝတွာ အာရမ္မဏေသု ဗဟုဝစနံ ကတန္တိ. ‘‘ဧကတ္တံ ဥပနေတွာ’’တိ စက္ခု ဝိညာဏေ ဗဟူနိပိ ရူပါရမ္မဏာနိ ရူပတာ သမညေန ဧကီဘာဝံ ကတွာ ဧကံ အာရမ္မဏန္တွေဝ ဝုတ္တန္တိ အဓိပ္ပာယော. သဒ္ဒါရမ္မဏာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. တံ န သုန္ဒရံ. ကသ္မာ. အတ္ထ ဝိသေသဿ အဝိညာပနတော. ကောပနာယံ အတ္ထ ဝိသေသောတိ[Pg.80]. ယာစိတ္တဿ ဇာတိ, သာယေဝ ဖဿာဒီနန္တိအာဒိကော အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘အထ ခေါ’’တိအာဒိံ. အဓိပ္ပေတာ ဧကုပ္ပာဒတာ. ဧသ နယော ဧက နိရောဓတာဒီသု. ‘‘မူလဋီကာယ’’န္တိ ရူပကဏ္ဍမူလဋီကာယံ. ‘‘သဟေဝါ’’တိ ဧကတော ဧဝ. ‘‘ဥပ္ပာဒါဒိပ္ပဝတ္တိတော’’တိ ဥပ္ပာဒဿ စ ဇီရဏဿ စ နိရောဓဿ စ ပဝတ္တိတော. ‘‘ဥပ္ပာဒါဒယော’’တိ ဥပ္ပာဒ ဇီရဏ နိရောဓာ. ဇာတိဇရာမရဏာနီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘စေတသိကာမတာ’’တိ စေတသိကာ ဣတိ ဝိညာတာ. ‘‘ဘာဝပ္ပဓာနံ’’တိ ဧကုပ္ပာဒ ဘာဝေါ ဧကုပ္ပာဒေါတိ ဝုတ္တော. တထာ ဧက နိရောဓာဒီသု. ယထာ ဣဒံပိ သံဃေရတနံ ပဏီတ-န္တိအာဒီသု အယံ ရတန ဘာဝေါ ပဏီတောတိ ဟေတ္ထ အတ္ထော. ‘‘ယေ’’တိ ယေ ဓမ္မာ. ‘‘သဟဇာတ ပစ္စယုပ္ပန္န ရူပါနိ ပီ’’တိ သဟဇာတပစ္စယတော ဥပ္ပန္နာနိ ရူပါနိပိ. စေတသိကာနိ နာမ သိယုန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘တဒါ ယတ္တ ဝုတ္တိတာယာ’’တိ စိတ္တာယတ္တဝုတ္တိယာယ. ‘‘စေတောယုတ္တာနီ’’တိ ဟေတု ဝိသေသနံ. တဒေဝ ဟေတုမန္တ ဝိသေသနန္တိ စ ဟေတု အန္တော နီတဝိသေသနန္တိ စ ဟေတု အန္တော ဂဓဝိသေသနန္တိ စ ဝဒန္တိ. ‘‘တေသ’’န္တိ စိတ္တဿ သဟဇာတပစ္စယုပ္ပန္နရူပါနံ. ‘‘နာနုဘောန္တီ’’တိ နပါပုဏန္တိ. ‘‘န ဟိ သက္ကာ ဇာနိတုံ’’တိ ဧတေန ဘူတကထန ဝိသေသနာနိ ဧတာနီတိ ဒီပေတိ. ဘူတကထနံပိ သမာနံ ဝတ္တိစ္ဆာဝသေန ဗျဝစ္ဆေဒကံပိ သမ္ဘဝတိ. ‘‘ဝယောပညာယတီ’’တိ ဝိနာသော ပကာသတိ. ‘‘ဌိတာယာ’’တိ တိဋ္ဌ မာနာယ ဝေဒနာယ. အညော ပကာရော အညထာ. အညထာ ဘာဝေါ အညထတ္တံ. ဇရာဝသေန ပရိဏာမောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ယော ပထဝီဓာတုယာ ဥပ္ပာဒေါ, ယာ ဌိတိ, ယာ အဘိနိဗ္ဗတ္တိ, ယော ပါတုဘာဝေါ. ဧသော ဒုက္ခဿ ဥပ္ပာဒေါ, ဧသာ ရောဂါနံ ဌိတိ, ဧသော ဇရာမရဏဿ ပါတုဘာဝေါတိ ယောဇနာ. ‘‘ဣတရထာ’’တိ ဣတော အညထာ ဂဟိတေ သတီတိ အတ္ထော. ဧကသ္မိံ ရူပါရူပကလာပေ နာနာ ဓမ္မာနံ ဝသေန ဗဟူသု ဥပ္ပာဒေသု စ နိရောဓေသု စ ဂဟိတေသူတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘ဝိကာရရူပါနံ’’တိ ဝိညတ္တိ ဒွယ လဟုတာဒိတ္တယာနံ. သဗ္ဗာနိပိ ဥပါဒါရူပါနိ စတုန္နံ မဟာဘူတာနံ ဥပါဒါယ ပဝတ္တတ္တာ မဟာဘူတ ဂဏနာယ စတ္တာရိ စတ္တာရိ သိယုံတိ ဣမိနာ အဓိပ္ပာယေန ‘‘သဗ္ဗေသမ္ပိ ဝါ’’တိအာဒိဝုတ္တံ. သဗ္ဗေသမ္ပိ ဝါ စက္ခာဒီနံ ဥပါဒါရူပါနံ ဧကေကသ္မိံ ကလာပေ [Pg.81] ဗဟုဘာဝေါ ဝတ္တဗ္ဗော သိယာတိ ယောဇနာ. ကသ္မာ ဗဟုဘာဝေါ ဝတ္တဗ္ဗောတိ အာဟ ‘‘စတုန္နံ မဟာဘူတာန’’န္တိအာဒိံ.

68. 如是，在阐明了《心摄》之后，为阐明《心所摄》，首先为了显示前后关联以及与开篇偈颂的旨趣关联，而开始了“如是”等（论述）。其中，在“已至”(anupatta)等（偈）中，宣说了“心、心所、色、涅槃，如是总说”的次第。依此次第而至。此亦是因的限定(hetu visesana)。因为它显示：由于在《心摄》之后即至《心所摄》，故今作此摄要。四种相应相(sampayoga lakkhaṇa)是：同生(ekuppādatā)、同灭(eka nirodhatā)、同所缘(ekārammaṇatā)、同依处(eka vatthukatā)。“于心相应”(cetasi yuttā)即系属于心。其义为：依止于心，而致力于各自的作用。“或与心相应”(cetasā vā yuttā)即或与心相应。其义为：与心达到一体的状态。“显示自相”(sarūpadassana)即显示数量与自相。成就词(siddhapada)是由词根与词缀所构成的词。“从前际”(pubbantato)即从一个有为法(saṅkhata dhamma)的初分。名为“上起”(uddhaṃ pajjana)者为何？答：“从自相显现”(sarūpato pātubhavana)。由于在《词根诵》(Dhātu pāṭha)中说“jani于显现义”，故说“此被称为生(jāti)”。“自相坏灭”(sarūpa vināso)即从自相显现的状态的坏灭、消失。“如是于他处亦然”(evaṃ parattha pi)即于他处的一所缘(ekālambaṇa)、一依处(ekavatthuka)等词中亦然。“于一心亦多”(eka cittassapi bahudevā)是说，眼识见色时，并非仅见一色，而是将众多此类色合为一而见，耳识等中亦是此理。如是，在圣典(Pāḷi)中，以“缘眼与诸色而眼识生起，缘耳与诸声而耳识生起”等句，于诸依处门(vatthudvāresu)中说单数，于诸所缘(ārammaṇesu)中说复数。“归于一”(ekattaṃ upanetvā)之意为：眼识虽有众多色所缘(rūpārammaṇa)，但以色性(rūpatā)的通称合为一体，而说为一所缘，声所缘等中亦是此理。此说不善。何故？因其未明示义之差别(attha visesa)。此义之差别为何？即“心之生，亦即触等之生”等义。是故说“然而”(atha kho)等。所意指的是同生(ekuppādatā)。此理亦通于同灭(eka nirodhatādīsu)等。“于根本疏”(mūlaṭīkāyaṃ)即于《色品根本疏》(Rūpakaṇḍamūlaṭīkāyaṃ)。“俱”(saheva)即一同。“由生等转起故”(uppādādippavattito)即由生(uppāda)、住(jīraṇa)、灭(nirodha)之转起故。“生等”(uppādādayo)即生、住、灭，亦即生、老、死(jāti-jarā-maraṇa)。“被认为是心所”(cetasikā matā)即被知为心所。“以体性为首”(bhāvappadhānaṃ)即同生之体性(ekuppāda bhāvo)被称为同生(ekuppāda)，同灭等中亦然。犹如“此僧宝亦是殊胜”(idaṃpi saṅgharatanaṃ paṇītaṃ)等中，其义为“此宝之体性是殊胜”。“彼”(ye)即彼诸法。“俱生缘所生色亦”(sahajāta paccayuppanna rūpāni pi)即由俱生缘(sahajāta paccaya)所生之色亦，（可否）名为心所？此是关联。“因其转起依于彼故”(tadāyattavuttitāya)即因其转起依于心故(cittāyattavuttiyāya)。“与心相应”(cetoyuttāni)是因的限定(hetu visesana)。此亦被称为有因限定(hetumanta visesana)、因中限定(hetu anto nītavisesana)、因内限定(hetu anto gadhavisesana)。“彼等”(tesaṃ)即心与俱生缘所生色。“不感受”(nānubhonti)即不达到。“实不可知”(na hi sakkā jānituṃ)，以此显示此等是如实说之限定(bhūtakathana visesana)。如实说虽同，亦可依言说意图(vatticchā)而有区别。“坏灭被识知”(vayo paññāyati)即坏灭显现。“于住立时”(ṭhitāya)即于住立之受(vedanā)。另一种方式是“不同”(aññathā)。不同之状态即是“变异”(aññathattaṃ)。即是说，依老(jarā)而变易。“地界(pathavīdhātu)之生(uppāda)、住(ṭhiti)、新新生成(abhinibbatti)、显现(pātubhāva)，此即苦之生，此即病之住，此即老死之显现”，如是连结。“否则”(itarathā)之义为：若作异于此之理解。即是说，于一色与非色聚(rūpārūpakalāpa)中，因有种种法，而被理解为有众多之生与灭。“变化色”(vikārarūpānaṃ)即二表色(viññattidvaya)与轻快等三者(lahutādittaya)。一切所造色(upādārūpa)皆因依四大(mahābhūta)而转起，故依四大之数，可有四组，以此意趣而说“一切亦”(sabbesampi vā)等。或于一切眼等所造色中，于一一聚(kalāpa)中，应说有多性(bahubhāva)，如是连结。为何应说有多性？答曰：“因四大”(catunnaṃ mahābhūtānaṃ)等。

ယဒိ ဧဝံ, ဧကသ္မိံ စိတ္တုပ္ပာဒေ လဟုတာဒီနိပိ ဧကေကာနိ ဧဝ သိယုံ, အထ ကိမတ္ထံ ဒွေ ဒွေ ကတွာ ဝုတ္တာနီတိ အာဟ ‘‘ကာယလဟုတာ စိတ္တ လဟုတာဒယောပနာ’’တိအာဒိံ. ‘‘ဣမမတ္ထံ အသလ္လက္ခေတွာ’’တိ ဤဒိသံ ဝိနိစ္ဆယတ္တံ အစိန္တေတွာတိ အဓိပ္ပာယော. ဝိဘာဝနိပါဌေ ‘‘စိတ္တာနုပရိဝတ္တိနော’’တိ ဧတေန စိတ္တေန ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ တေနေဝ စိတ္တေန သဟနိရုဇ္ဈနဝသေန စိတ္တံ အနုပရိဝတ္တိဿ. ‘‘ပသင်္ဂါ’’တိ စေတသိကတာ ပသင်္ဂေါ. ‘‘ပုရေတရမုပ္ပဇ္ဇိတွာ’’တိ ပုရေတရံ ဧကေန စိတ္တေန သဟ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘စိတ္တဿဘင်္ဂက္ခဏေ’’တိ အညဿ သတ္တရ သမ စိတ္တဿ ဘင်္ဂက္ခဏေ. တထာ ရူပဓမ္မာနံ ပသင်္ဂေါ န သက္ကာ နီဝါရေတုံ တိယောဇနာ. ‘‘ပသင်္ဂေါ’’တိ စေတသိကတာ ပသင်္ဂေါ. ‘‘အလမတိ ပပဉ္စေနာ’’တိ အဘိဓမ္မေ ဝေဒနာတ္တိကေဋီကာသု ဝိယ အတိ ဝိတ္ထာရေန နိရတ္ထကံ ဟောတီတိ အတ္ထော. ‘‘နိရတ္ထကံ’’တိ ဝိဘာဝနိယံ ပပဉ္စော နိရတ္ထကော ဧဝါတိ အဓိပ္ပာယော.

若如此，于一心生起时，轻快性等也应一一而有，然则为何要成双而说呢？故云“身轻快、心轻快等”。“未察此义”，意指未思虑如此决择。在《显明疏》(Vibhāvanī)中，“心随转”指与此心一同生起，并与此心同时坏灭，故随心而转。“过失”指成为心所的过失。“先已生起”，意指与前一心同时生起。“于心坏灭刹那”指于另一个第十七心的坏灭刹那。如是，则无法避免色法（亦成心所）的过失，此为（其）理路。“过失”指成为心所的过失。“不必再多作戏论了”，其义为：犹如在阿毗达摩(abhidhamma)《受三法聚》的复注中，过度详述则变得毫无意义。“无义”，意指在《显明疏》中，戏论确实是无意义的。

၆၉. ဖဿဝစနတ္ထေ. ‘‘ဖုသတီ’’တိ အာရမ္မဏံ အာဟနတိ, သံဃဋ္ဋေတိ. တဉ္စ သံဃဋ္ဋ နံ နဒေါသပဋိဃဿ ဝိယ အာရမ္မဏဿ ဝိဗာဓနံ ဟောတိ, အထ ခေါ ဘမရဿ ပဒုမ ပုပ္ဖေသု ပုပ္ဖရ သဂ္ဂဟဏံ ဝိယ ဝိဇာနန မတ္တေ အဌတွာ အာရမ္မဏ ရသပါတုဘာဝတ္ထံ ယထာရမ္မဏံ သံဟနန မေဝါတိ ဒဿေတုံ ‘‘ဖုသနဉ္စေတ္ထာ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘အာဟစ္စာ’’တိ အာဟနိတွာ သမ္ပာပုဏိတွာ. ‘‘ဥပဟစ္စာ’’တိ တဿေဝ ဝေဝစနံ. အယမတ္ထော ကထံ ပါကဋောတိ အာဟ ‘‘ယတော’’တိအာဒိံ. တတ္ထ ‘‘ယတော’’တိ ယံ ကာရဏာ. ‘‘တဒနုဘဝန္တီ’’တိ တံ အာရမ္မဏ ရသံ အနုဘဝန္တီ, ဝေဒနာ ပါတုဘဝတိ, ဝေဒနာ ပါတုဘာဝံ ဒိသွာ အာရမ္မဏပ္ဖုသနံ ဉာဏေ ပါကဋံ ဟောတီတိ အဓိပ္ပာယော. သွာယံ ဖုသန လက္ခဏော, သံဃဋ္ဋနရသော, သန္နိပါတပစ္စုပဋ္ဌာနော, အာပါတာ ဂတဝိသယ ပဒဋ္ဌာနော. တတ္ထ သန္နိပါတော နာမ တိဏ္ဏံ တိဏ္ဏံ ဒွါရာ ရမ္မဏ ဝိညာဏာနံ သင်္ဂတိ သမာဂမော သမောဓာနံ. တထာဟိ ဝုတ္တံ. စက္ခုဉ္စ ပဋိစ္စ ရူပေ စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စက္ခု ဝိညာဏံ, တိဏ္ဏံ သင်္ဂတိ ဖဿော တိအာဒိ. ‘‘သံဃဋ္ဋနရသော’’တိ အာရမ္မဏေ သမ္မဒေဝ ဃဋ္ဋန [Pg.82] ကိစ္စော. သံဃဋ္ဋန ကိစ္စတ္တာ ဧဝ တိဏ္ဏံ သန္နိပါတော ဟုတွာ ဓမ္မ စိန္တာဉာဏဿ ပဋိမုခံ ဥပဋ္ဌာတိ ပကာသတီတိ. ‘‘သန္နိပါတ ပစ္စုပဋ္ဌာနော’’. ပစ္စုပဋ္ဌာနန္တိ ဝါ ပညာဏံ ဝုစ္စတိ ဓဇောရထဿ ပညာဏန္တိ ဧတ္ထ ဝိယ. သန္နိပါတာကာရော ပစ္စုပဋ္ဌာနံ ယဿာတိ သန္နိပါတပစ္စုပဋ္ဌာနော. ဝေဒနာပစ္စု ပဋ္ဌာနော ဝါ. ဓူမောဝိယ အဂ္ဂိဿ. ဝေဒနာဖလံ ပစ္စုပဋ္ဌာနံ ယဿာတိ ဝိဂ္ဂဟော. အဋ္ဌသာလိနိယံ ပန ကသ္မာ ပနေတ္ထ ဖဿော ပထမံ ဝုတ္တော တိပုစ္ဆိတွာ မဟာအဋ္ဌကထာ ဝါဒေါတာဝ ဒဿိတော. စိတ္တဿ ပထမာဘိနိပါတတ္တာ. အာရမ္မဏသ္မိဉှိ စိတ္တဿ ပထမာဘိနိပါတော ဟုတွာ ဖဿော အာရမ္မဏံ ဖုသမာနော ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တသ္မာ ပထမံ ဝုတ္တော. ဖဿေန ဖုဿိတွာ ဝေဒနာယ ဝေဒယတိ. သညာယ သဉ္ဇာနာတိ. စေတနာယ စေတတိ. တေန ဝုတ္တံ ဖုဋ္ဌော ဘိက္ခဝေ ဝေဒေတိ, ဖုဋ္ဌော သဉ္ဇာနာတိ, ဖုဋ္ဌော စေတေတီတိ. အပိ စ အယံ ဖဿော နာမ ယထာပါသာဒံ ပတွာ ထမ္ဘော နာမ သေသဒဗ္ဗ သမ္ဘာရာနံ ဗလဝပစ္စယော. ဧဝမေဝ သဟဇာတ သမ္ပယုတ္တ ဓမ္မာနံ ဗလဝ ပစ္စယော ဟောတိ. တသ္မာ ပထမံ ဝုတ္တောတိ. သင်္ဂဟကာရေန ပန ဣဒံ ပန အကာရဏံ, ဧကက္ခဏသ္မိဉှိ ဥပ္ပန္န ဓမ္မာနံ အယံ ပထမံ ဥပ္ပန္နော အယံ ပစ္ဆာတိ ဣဒံ ဝတ္တုံ န လဗ္ဘာ. ဗလဝပစ္စယဘာဝေပိ ဖဿဿကာရဏံ န ဒိဿတီတိ ဧဝံ တံ ဝါဒံ ပဋိက္ခိပေတွာ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဒေသနာ ဝါရေနေဝ ဖဿော ပထမံ ဝုတ္တောတိ. တတ္ထ ‘‘ဒေသနာဝါရေ နေဝါ’’တိ ဒေသနက္ကမေနေဝ, တတော အညံ ကာရဏံ နတ္ထီတိ အဓိပ္ပာယော. တေသု ပန ဒွီသု ဝါဒေသု မဟာအဋ္ဌကထာ ဝါဒေါ ဧဝ ယုတ္တော. ယဉှိ တတ္ထ ဝုတ္တံ စိတ္တဿ ပထမာဘိနိပါတော ဟုတွာတိ. တတ္ထ ပထမာဘိနိပါတောတိ ဣဒံ ကိစ္စပ္ပဓာနတ္တာ ဝုတ္တံ. န ပနညေဟိ စေတသိကေဟိ ဝိနာ ဝိသုံ ပထမံ ဥပ္ပန္နတ္တာ. ယထာ တံ ယေ ကေစိ ဘိက္ခဝေ ဓမ္မာ အကုသလာ အကုသလဘာဂိယာ အကုသလပက္ခိကာ. သဗ္ဗေ တေ မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ, မနော တေသံ ဓမ္မာနံ ပထမံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ကိစ္စပ္ပဓာနတ္တာ မနော တေသံ ဓမ္မာနံ ပထမံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဝုတ္တံ. န ပန သဗ္ဗစေတသိကေဟိ ဝိနာ ဝိသုံ ပထမံ ဥပ္ပန္နတ္တာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဗလဝပစ္စယ ဘာဝေပိ ဖဿဿကာရဏံ ဒိဿတိယေဝ. ဖဿောဟေတု ဖဿော ပစ္စယော ဝေဒနာက္ခန္ဓဿ ပညာ ပနာယ. ဖဿော ဟေတု ဖဿော ပစ္စယော သညာက္ခန္ဓဿ ပညာ နာယ[Pg.83]. ဖဿော ဟေတု ဖဿော ပစ္စယော သင်္ခါရက္ခန္ဓဿ ပညာပနာယာတိ ဟိ ဝုတ္တံ. တသ္မာ သဗ္ဗေသံ စေတသိကာနံ ဓမ္မာနံ ဖဿပ္ပဓာနတ္တာ ဧဝ ဖဿ ဗလဝပစ္စယတ္တာ ဧဝ စ ဖဿော ပထမံ ဝုတ္တောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဧတ္ထ စ စိတ္တံ အာရမ္မဏ ဝိဇာနနဋ္ဌေန ဖဿာဒီနံ သဗ္ဗစေတသိက ဓမ္မာနံ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ ဟောတိ, ပဓာနံ, ဇေဋ္ဌကံ. ဖဿော ပန အာရမ္မဏ သံဃဋ္ဋနဋ္ဌေန သဗ္ဗေသံ စေတသိက ဓမ္မာနံ ပုဗ္ဗင်္ဂမော ဟောတိ, ပဓာနော, ဇေဋ္ဌကောတိ အယံ ဒွိန္နံ ဝိသေသောတိ. ဧတ္ထ စောဒကော ဖုသနံ နာမ သပ္ပဋိဃရူပါနံ ဧဝ ကိစ္စန္တိ မညမာနော ‘‘နနုစာ’’တိအာဒိနာ စောဒေတိ. ‘‘နနုစာ’’တိ စောဒေဓီတိ ဒီပေတိ. ‘‘အပ္ပဋိဃသဘာဝါ’’တိ ဟေတုဝိသေသနံ. ‘‘ကိဉ္စီ’’တိ ကိဉ္စိဝတ္ထုံ. အယံ ပန ဖဿော. ‘‘စိတ္တဿ ဝိကာရာ ပတ္တိံ’’တိ စလန ကမ္ပန ထမ္ဘန ဇေဂုစ္ဆ ဘယ တာသ ဆမ္ဘိတတ္တာ ဒိဝသေန ဝိကာရာ ပဇ္ဇနံ. ‘‘ဝေဒနာ ဝိသေသုပ္ပတ္တိံ’’တိ သုခဝေဒနီယံ ဖဿံ ပဋိစ္စ သုခဝေဒနာ, ဒုက္ခဝေဒနီယံ ဖဿံ ပဋိစ္စ ဒုက္ခ ဝေဒနာတိအာဒိနာ နယေန ဖဿ ဝိသေသာနုရူပံ ဝေဒနာ ဝိသေသုပ္ပတ္တိံ သာဓေတိ. ဧတ္ထ စ ဖုသနံ နာမ ဒုဝိဓံ ရူပပ္ဖုသနံ, နာမပ္ဖုသန, န္တိ. တတ္ထ ရူပပ္ဖုသနံ နာမ ဖောဋ္ဌဗ္ဗ ဓာတူနံ ကိစ္စံ. နာမပ္ဖုသနံ ဒုဝိဓံ ဖဿပ္ဖုသနံ, ဉာဏပ္ဖုသန, န္တိ. တတ္ထ ဉာဏပ္ဖုသနံ နာမ ဉာဏပ္ပဋိဝေဓော. အပိ စ ဈာနမဂ္ဂ ဖလ နိဗ္ဗာနာနံ ပဋိလာဘောပိ ဖုသနန္တိ ဝုစ္စတိ. ဖုသန္တိ ဓီရာ နိဗ္ဗာနံ. ယောဂက္ခေမံ အနုတ္တရံ. ဖုသာမိ နေက္ခမံ သုခံ. အပုထုဇ္ဇန သေဝိတန္တိ-အာဒီသု. ဣဒံ ဥပမာ မတ္တံ သိယာ, ကဿစိ မန္ဒ ပညဿာတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ဣဒ’’န္တိ ခေဠုပ္ပာဒ ဝစနံ. ဝိညုဿ ပန အတိပါကဋ ဖဿ နိဒဿနေန အပ္ပာကဋ ဖဿ ဝိဘာဝနံ ယုတ္တမေဝ. တေနာဟ ‘‘အတိပါကဋာယ ပနာ’’တိအာဒိံ.

69. 触的语义。“触”(phusati)即撞击所缘，冲击所缘。这种冲击并非如瞋恚般损害所缘，而是如蜜蜂于莲花中采集花粉，不只是停留在认知上，旨在令所缘之味显现，如实地撞击所缘。为阐明此义，故说“于此为触”等语。“撞击”(āhacca)即撞击而达到；“触及”(upahacca)为其同义词。此义如何显明？即说“由此”(yato)等。此处“由此”即是由于此因。“领受彼味”(tadanubhavantī)即体验彼所缘之味时，受便生起；见到受的生起，即知所缘之触于智中显明，此是其意旨。此触以接触为相，以撞击为味，以和合为现起，以进入范围的所缘为近因。所谓和合，即根、境与识三者的会合。如说：“缘眼与色生眼识，三者和合为触”。“撞击为味”即如实撞击所缘的作用。正因具撞击作用，三者和合时，便能于法思惟智前显现，故说“以和合为现起”。“现起”，或说为“表征”，如同“旗帜或车子的表征”一词中的用法。触以和合之相为现起。或以受为现起，如烟之于火；此是说，以受为其果而现起。在《含义阐明》(Aṭṭhasālinī)中，在问及为何触在此处被首先提及后，引述了《大义注》(Mahāaṭṭhakathā)的观点。因心最初冲击所缘时，触即接触所缘而生，故列首位。由触所触，而以受感受，以想识知，以思思虑。故说：“诸比丘！因触而感受，因触而识知，因触而思虑”。又如入殿堂时，柱为其余建材的强力助缘，触于俱生相应法亦为强力助缘，故列首位。但《摄论》作者谓：于一刹那生起的诸法中，实无先后次第可言；纵为强力助缘，亦未见触有（列于首位的）特殊理由。故驳彼说而主张：唯依教说次第，触列首位。此处“唯依教说次第”即指依教授顺序，别无他因。二说之中，《大义注》之说更为恰当。所谓“心最初冲击”，是从功能卓越而言，非谓触离其他心所单独首生。如经云：“诸比丘！凡诸不善法、不善类属、不善分位，皆以意为前导，意于诸法中最先生起。”此亦从功能卓越而说，非谓意离其他心所独生。触为强力助缘确有经证：“触为因、触为缘而有受蕴之施设”；“触为因、触为缘而有想蕴之施设”；“触为因、触为缘而有行蕴之施设”。故当知：因触主导一切心所法，且为强力助缘，故列首位。此中差别在于：心以认知所缘故，为触等一切心所法的前导、主导、首长；触以撞击所缘故，为一切心所法的前导、主导、首长。问难者认为触仅为有对色法的作用，故以“岂非”等句诘难。“岂非”即诘问义。“无对自性”为因的限定。“任何”即任何事物。此触能引生“心的变异”，即由心的摇动、颤动、僵直、厌恶、怖畏、恐惧、惊愕等变化而生。又能引生“受的差别生起”，即：缘可喜触生乐受，缘可厌触生苦受等，依触差别相应而有受的差别生起。于此，触有二类：色触与名触。色触即所触界的作用；名触复分二种：触之触与智之触。智之触即智证。然禅那、道、果、涅槃之证得亦称为触，如“智者触涅槃，无上安稳境”、“我触离欲乐”、“非凡夫所习行”等。此或许只是为钝慧者所作的譬喻。“此”指唾液生起之说。对智者而言，以极明显之触为例，阐明不明显之触，实为恰当。故说“于极显者”等语。

၇၀. ဝေဒနာဝစနတ္ထေ. ‘‘တံသမင်္ဂီပုဂ္ဂလာနံ ဝါ’’တိ ဝေဒနာ သမင်္ဂီပုဂ္ဂလာနံ ဝါ. ‘‘သာတံ ဝါ’’တိ သာဓုရသံ ဝါ. ‘‘အဿာတံ ဝါ’’တိ အသာဓုရသံ ဝါ. ‘‘ကိံ ဝေဒယတီ’’တိ ကတမံ ဝေဒယတိ. ‘‘သုခမ္ပိ ဝေဒယတီ’’တိ သုခမ္ပိ ဝေဒနံ ဝေဒယတိ. အထဝါ ‘‘ကိဉ္စဝေဒယတီ’’တိ ကထဉ္စဝေဒယတိ. ‘‘သုခမ္ပိ ဝေဒယတီ’’တိ သုခံ ဟုတွာပိ ဝေဒယတိ. သုခ ဘာဝေန ဝေဒယတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဧဝံ သေသပဒေသုပိ. ‘‘ကိစ္စန္တရဗျာဝဋာ’’တိ အညကိစ္စဗျာဝဋာ. အဓိပတိ ဘာဝေါ အာဓိပစ္စံ. ဣန္ဒြိယ ကိစ္စံ. ‘‘ဧဝဉ္စ ကတွာ’’တိ လဒ္ဓဂုဏဝစနံ. ရာဇာရဟ ဘောဇနံ [Pg.84] ရာဇဂ္ဂဘောဇနံ. ‘‘သူဒသဒိသတာ’’တိ ရညောဘတ္တကာရသဒိသတာ. တတ္ထ သူဒေါ ရညောဘတ္တံ ပစန္တော ရသဇာနနတ္ထံ ထောကံ ဂဟေတွာ ဇိဝှဂ္ဂေ ဌပေတွာ ရသံ ဝီမံသတိ. ယထိစ္ဆိတံ ပန ဘုဉ္ဇိတုံ အနိဿရော. ရာဇာ ဧဝ ယထိစ္ဆိတံ ဘုဉ္ဇိတုံ ဣဿရော. ရာဇာ ဝိယ ဝေဒနာ. သူဒေါ ဝိယ သေသစေတသိက ဓမ္မာ.

70. 受的语义。“Taṃsamaṅgīpuggalānaṃ vā”意为“或（受）属于具足此的个人”。“Sātaṃ vā”意为“或适意之味”。“Assātaṃ vā”意为“或不适意之味”。“Kiṃ vedayatī”意为“感受什么？”。“Sukhampi vedayatī”意为“亦感受乐受”。或者，“kiñcavedayatī”意为“如何感受？”。“Sukhampi vedayatī”意为“亦作为乐而感受”，此即是说，以乐的状态而感受。其余文句亦如是。 “Kiccantarabyāvaṭā”意为“忙于其他作用”。主导的状态即是支配（ādhipaccaṃ），此为根（indriya）的作用。“Evañca katvā”是已得功德之言。国王应享用的食物即王之佳肴（rājaggabhojanaṃ）。“Sūdasadisatā”意为“与国王的厨师相似”。在此，厨师为国王烹调食物时，为了知晓味道，取少许置于舌尖品尝，但不能随意食用。唯有国王才能随意食用。受犹如国王，其余心所法犹如厨师。

၇၁. သညာဝစနတ္ထေ. ‘‘သဉ္ဇာနာတီ’’တိ သုဋ္ဌု ဇာနာတိ. သုဋ္ဌုဇာနနဉ္စ နာမ န ဝိညာဏဿ ဝိယ ဝိဝိဓဇာနနံ ဟောတိ. န စ ပညာယ ဝိယ ယထာဘူတဇာနနံ ဟောတိ. အထ ခေါ ဘူတံ ဝါ ဟောတု, အဘူတံ ဝါ. ယံ ယံ ဆ ဟိ ဝိညာဏေဟိ ဝိဇာနာတိ, ပညာယ ဝါ ပဇာနာတိ. တဿ တဿ ပစ္ဆာ အပ္ပမုဿကရဏ မေဝါတိ ဝုတ္တံ ‘‘ပုနဇာနနတ္ထံ သညာဏံ ကရောတီ’’တိ. တတ္ထ ‘‘သညာဏ’’န္တိ နိမိတ္တ ကရဏံ. ဘဝန္တရံ ပတွာပိ အပ္ပမုဋ္ဌဘာဝံ သာဓေတိ ဩပပါတိက ပုဂ္ဂလာနန္တိ အဓိပ္ပာယော. တေဟိ ပုရိမံ အတ္တနော ဘဝံ ဇာနန္တိ. ဂဗ္ဘသေယျကာပိ ကေစိ ပုရိမံ ဘဝံ ဇာနန္တိ, ယေဇာတိဿရ ပုဂ္ဂလာတိ ဝုစ္စန္တိ. တတ္ထ ‘‘အပ္ပမုဋ္ဌဘာဝ’’န္တိ အနဋ္ဌဘာဝံ. မိစ္ဆာဘိနိဝေသ သညာ နာမ အနိစ္စေ နိစ္စန္တိအာဒိပ္ပဝတ္တာ သညာ. ‘‘ဗောဓေတု’’န္တိ ဗုဇ္ဈာပေတုံ. ‘‘ဒါရုတစ္ဆကသဒိသာတိ စ ဝုတ္တာ’’တိ ဒါရုတစ္ဆကော နာမ ကဋ္ဌဝဍ္ဎကီ. သော ကဋ္ဌက္ခန္ဓေသု နိမိတ္တကာရီဟောတိ. သုတစ္ဆိတဆိန္ဒိတေသု ကဋ္ဌေသု နိမိတ္တာနိ ကတွာ ဌပေတိ. ပစ္ဆာတာနိ ဩလောကေတွာ ကဋ္ဌာနိ ကမ္မေ ဥပနေတိ. ‘‘ဟတ္ထိ ဒဿက အန္ဓသဒိသာ’’တိ ဧတ္ထ ဧကော ကိရ ရာဇာ ကေဠိပ္ပသုတော ဟောတိ. သော ဇစ္စန္ဓာနံဌာနေ ဧကံ ဟတ္ထိံ အာနေတွာဌပေန္တော ဇစ္စန္ဓေ အာဟ ဇာနာထ ဘော တုမှေ ဟတ္ထိန္တိ. တေ ဟတ္ထိံ ဇာနိဿာမာတိ ပရာမသိတွာ အတ္တနော ပရာမသိတံ တံ တံ အင်္ဂမဝဟတ္ထီတိ အဘိနိဝိသန္တိ. ဒဠှံ သလ္လက္ခေန္တိ. ပုန ရာဇာ တေ ပုစ္ဆိ ကီဒိသော ဘော ဟတ္ထီတိ. တေ ရညော ဟတ္ထိသဏ္ဌာနံ အာစိက္ခန္တာ ဝိဝါဒံ အာပဇ္ဇန္တိ. အာစိက္ခနမေဝ ရညောဟတ္ထိဒဿနန္တိ ကတွာ တေ ဟတ္ထိဒဿက အန္ဓာတိ ဝုစ္စန္တိ. ‘‘ဥပဋ္ဌိတဝိသယဂ္ဂဟဏေ’’တိ ရတ္တိယံ အန္ဓကာရေ ရဇ္ဇုက္ခဏ္ဍံ ပဿန္တဿ သပ္ပသဏ္ဌာနံ ဥပဋ္ဌာတိ. သော ဥပဋ္ဌိတံ သဏ္ဌာနမတ္တံ သပ္ပောတိ ဂဏှာတိ. ဧဝံ ဥပဋ္ဌိတဝိသယဂ္ဂဟဏံ ဟောတိ. မိဂပေါတကာနဉ္စ အရညေခေတ္တမဇ္ဈေပုရိသသဏ္ဌာနံ တိဏ ရူပံ ပဿန္တာနံ ပုရိသသဏ္ဌာ နံ [Pg.85] ဥပဋ္ဌာတိ. တေ ဥပဋ္ဌိတံ သဏ္ဌာနမတ္တံ ပုရိသောတိ ဂဏှိတွာ သော အမှေ ပဟရေယျာတိ ပလာယန္တိ. ဝုတ္တာ အဋ္ဌသာလိနိယံ.

71. 想（saññā）的语义。“Sañjānātī”即善知。所谓善知，并非如识（viññāṇa）般了知种种，亦非如慧（paññā）般如实了知。而是，无论是真实或非真实，凡由六识所识知、或由慧所了知者，于其后皆能不忘失，故说“为令再知而作标记（punajānanatthaṃ saññāṇaṃ karotī）”。此中，“标记（saññāṇaṃ）”即作记号之义。其意为：纵使转生他世，亦能成就不忘失，此指化生补特伽罗（opapātika puggala）而言，他们能知晓自己的前世。乃至某些住胎者亦能知晓前世，此等被称为具宿命通者（jātissara puggala）。此中，“不忘失（appamuṭṭhabhāva）”即不丧失之义。所谓邪执想（micchābhinivesa saññā），即于无常执为常等而转起的想。“令觉（bodhetuṃ）”即使其觉悟。“亦说如木匠喻”，所谓木匠（dārutacchaka）即木工。他在木块上作标记，于已善巧砍削的木材上作好标记后放置一旁，之后再观察那些标记，将木材用于工作。“如示象之盲人喻”，据说，往昔某位国王性好嬉戏，他将一头大象带至一群天生盲人处，对天生盲人说：“诸位，你们可知象吗？”他们说：“我们将知晓象。”于是他们触摸大象，并坚信自己所触及的某个部分即是大象。其后国王问他们：“诸位，象是何等模样？”他们在向国王描述象的形貌时，起了争论。因其描述即是向国王展示所见之象，故他们被称为示象之盲人。“于现前境之取著”，譬如于黑夜中见一段绳索，蛇的形貌现前，他便将此现前之形貌执取为蛇，此即于现前境之取著。又如幼鹿于林野田间见草人，人的形貌现前，它们便将此现前之形貌执取为人，心想“他会攻击我们”而逃走。此皆说于《含义阐明》（法集论义注）(Aṭṭhasālinī)。

၇၂. စေတနာဝစနတ္ထေ. စေတေတီတိ စေတနာ. စေတနဉ္စေတ္ထ အဘိသန္ဓာနံ ဝါ ဝုစ္စတိ ပကပ္ပနံ ဝါ အာယူဟနံ ဝါတိ ဧဝံ တိဓာ အတ္ထဝိကပ္ပံ ဒဿေတုံ ‘‘သမ္ပယုတ္တ ဓမ္မေ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ‘‘အဘိသန္ဒဟတီ’’တိ အဘိမုခံ သန္ဒဟတိ, သံယောဂံ ကရောတိ. တေနာဟ ‘‘ပုနပ္ပုနံ ဃဋေတီ’’တိ. ‘‘ဃဋေတီ’’တိ သမ္ဗန္ဓတိ. ‘‘ပကပ္ပေတိ ဝါတေ’’တိ အထဝါ တေ သမ္ပယုတ္တ ဓမ္မေ ပကာရတော ကပ္ပေတိ, သဇ္ဇေတိ. တေနာဟ ‘‘သံဝိဒဟတီ’’တိ. ‘‘သံဝိဒဟတီ’’တိ တွံ ဖုသနကိစ္စံ ကရောဟိ, တွံ ဝေဒယိတ ကိစ္စံ ကရောဟိ, တွံ သဉ္ဇာနနကိစ္စံ ကရောဟီတိအာဒိနာ ဝဒမာနာ ဝိယ သံဝိဒဟတိ. ‘‘အာယူဟတိဝါတေ’’တိ အထဝါ တေသမ္ပယုတ္တ ဓမ္မေ ဘုသော ဗျူဟယတိ, ရာသိံ ကရောတိ. တေနာဟ ‘‘အာရမ္မဏေ သမ္ပိဏ္ဍေတီ’’တိ. ‘‘သမောသရန္တေ’’တိ ဧကတော ဩသရန္တေ. သင်္ဂမန္တေ. ‘‘သာ’’တိ စေတနာ. ‘‘တာယာ’’တိ စေတနာယ. ‘‘တသ္မိံ’’တိ ရူပါဒိကေဝါ အာရမ္မဏေ. ပုညာပုည ကိစ္စေဝါ. ပဝတ္တမာနာယ သတိယာ. ဇေဋ္ဌသိဿော နာမ ဗဟူသု သိဿေသု ဇေဋ္ဌဘူတော သိဿော. တသ္မိံ သဇ္ဈာယန္တေ သေသာ သဗ္ဗေ သဇ္ဈာယန္တိယေဝ. တေန သော ဥဘယကိစ္စ သာဓကော ဟောတိ. ဧဝံ မဟာဝဍ္ဎကီပိ.

72. 思（cetanā）的语义。思（cetetī），故为思（cetanā）。此中，思（cetanā）或被称为决意（abhisandhāna）、或筹划（pakappana）、或积聚（āyūhana）。为显示此三种义理差别，故说“相应法”等。其中，“abhisandahatī”（决意）即朝向（所缘）而结合、连结，因此说“punappunaṃ ghaṭeti”（一再努力）。“ghaṭeti”（努力）即连结。“pakappeti vā te”（或筹划彼等）即，或者对那些相应法加以筹备、安排，因此说“saṃvidahati”（措置）。“saṃvidahati”（措置）犹如发号施令：“你当行触之作用，你当行受之作用，你当行想之作用”等，如是措置。“āyūhati vā te”（或积聚彼等）即，或者对那些相应法多加积集、令成一堆，因此说“ārammaṇe sampiṇḍeti”（于所缘中聚合）。“Samosarante”即一同汇集、聚合。“Sā”即思（cetanā）。“Tāya”即由思（cetanā）。“Tasmiṃ”即于色等所缘中，或于福、非福业（puññāpuñña kicca）中，于正念（sati）生起时。所谓上首弟子（jeṭṭhasissa），即众多弟子中的长老弟子。当他诵读时，其余所有弟子亦皆诵读，因此他能成办自他二事。大木匠（mahāvaḍḍhakī）亦复如是。

၇၃. ဧကဂ္ဂတာဝစနတ္ထေ. ဧကတ္တာရမ္မဏံ နာမ ဧကာရမ္မဏဿပိ ဗဟူသု သဘာဝေသု ဧကသဘာဝသင်္ခါတံ အာရမ္မဏံ. ‘‘တသ္မိံ’’ စိတ္တသ္မိံ. ‘‘နိဝါတေ’’တိ ဝါတရဟိတေ ပဒေသေ. ‘‘ဒီပစ္စီနံ’’တိ ဒီပဇာလာနံ.

73. 一境性（ekaggatā）的语义。所谓单一所缘（ekattārammaṇa），是指于一个所缘（ekārammaṇa）的众多自性（sabhāva）中，被称为单一自性的那个所缘。“Tasmiṃ”即于彼心（citta）中。“Nivāte”即于无风之处（vātarahite padese）。“Dīpaccīnaṃ”即灯焰（dīpajālānaṃ）。

၇၄. ဇီဝိတိန္ဒြိယဝစနတ္ထေ. ‘‘ဣဿရဘာဝေါ ဝုစ္စတိ’’ ဘာဝပ္ပဓာန နယေနာတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘အဘိဘဝိတွာ’’တိ ဇီဝန ကိစ္စေ အတ္တနော ဝသံ ဝတ္တာပေတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. စိတ္တ သန္တာနံ ဇီဝန္တံ ဟုတွာတိ သမ္ဗန္ဓော.

74. 命根（jīvitindriya）的语义。其意为：“主宰性（issarabhāvo）”是依体性为重之理而说。“Abhibhavitvā”（制伏），此即是说，于生命活动（jīvana kicca）中，使其随己力而转起。其关联在于，心相续（citta santāna）得以存活。

၇၅. မနသီကာရဝစနတ္ထေ. သမာသမဇ္ဈေ သကာရာဂမော. ကရဓာတုယောဂေ ဤကာရာဂမော စ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အလုတ္တ သတ္တမီ ပဒန္ထိ ကေစိ. ဧဝံ သတိ ဤဒီဃတ္တံ နသိဇ္ဈတိ. ‘‘အသုညံ’’တိ အရိတ္တံ. ‘‘ပဋိပါဒေတီ’’တိ [Pg.86] ပဋိပဇ္ဇနံ ကိစ္စသာဓနံ ကာရာပေတိ. အတ္ထတော နိယောဇေတိ နာမာတိ အာဟ ‘‘ယောဇေတီ’’တိ. ‘‘ဣဒမေဝ ဒွယံ’’တိ အာဝဇ္ဇန ဒွယံ. ‘‘တံ’’တိ တံ ဒွယံ. ဥပတ္ထမ္ဘိတံ ဟုတွာ အာရမ္မဏေ နိန္နံ ကရောတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ယောနိသော’’တိ ဥပါယေန ဟိတသုခ မဂ္ဂေန. ‘‘အယောနိသော’’တိ အနုပါယေန အဟိတ အသုခ မဂ္ဂေန. ‘‘သမုဒါစိဏ္ဏနိန္နနိယာမိတာဒီဟီ’’တိ ဧတ္ထ သမုဒါစိဏ္ဏံ နာမ အာစိဏ္ဏ ကမ္မဝသေန သုဋ္ဌု ပုနပ္ပုနံ အာစရိတံ. နိန္နံ နာမ ဣဒံ နာမ ပဿာမိ, ဣဒံ နာမ ကရိဿာမီတိ ပုဗ္ဗေ ဧဝ အဇ္ဈာသယေန နိန္နံ. နိယာမိတံ နာမ ဣဒံ နာမ ကတ္တဗ္ဗံ, ဣဒံ နာမ န ကတ္တဗ္ဗံ, ကတ္တဗ္ဗံ ကရောမိ, အကတ္တဗ္ဗံ နကရောမီတိ ဧဝံ နိယာမိတံ. ‘‘အသတိ ကာရဏ ဝိသေသေ’’တိ ဘဝင်္ဂ စိတ္တံ ဝီထိစိတ္တုပ္ပတ္တိယာ အသတိ, ဝီထိစိတ္တာနိ စ ကာယစိတ္တာနံ အကလ္လာဒိကေဝါ အဓိမတ္တဿ အာရမ္မဏန္တရဿ ဥပဋ္ဌာနေဝါ အသတိ. ‘‘သာဓာရဏာ’’တိ ဧတ္ထ သံသဒ္ဒေ ဗိန္ဒု လောပေါ, ဒီဃတ္တဉ္စာတိ အာဟ ‘‘သမံ ဓာရေန္တီတိ သာဓာရဏာ’’တိ.

75. 作意(manasīkāra)的语义。在复合词(samāsa)中间有s音(sakāra)的加入。应知在作(kara)词根(dhātu)的结合中也有ī音(īkāra)的加入。某些论师(keci)认为这是未省略(alutta)的第七格(sattamī)词。若是如此，则长音ī(īdīghatta)不成立。“非空”(asuññaṃ)即不空(arittaṃ)。“令行”(paṭipādeti)即令其行于(paṭipajjana)并完成应做之事(kiccasādhana)。其义为委任(niyojeti)，故说“令结合”(yojeti)。所谓“此二者”(idameva dvayaṃ)即转向二法(āvajjana dvayaṃ)。“彼”(taṃ)即彼二法，被支持后，令[心]倾向所缘，这是关联。“如理”(yoniso)即以方便(upāya)、利益安乐之道(hitasukha magga)。“不如理”(ayoniso)即以非方便(anupāya)、无利益无安乐之道(ahita asukha magga)。“由惯行(samudāciṇṇa)、倾向(ninna)、决定(niyāmita)等”中：“惯行”是指由惯行业(āciṇṇa kamma)故，完全地、一再地实行(ācarita)。“倾向”(ninna)是指预先即有“我将见此，我将作此”的意向(ajjhāsaya)而产生的倾向。“决定”(niyāmita)是指“此应作(kattabba)，此不应作(na kattabba)，应作者我作，不应作者我不作”，如此的决定。“若无特殊原因”(asati kāraṇa visese)是指：在有分心(bhavaṅga citta)没有生起为心路心(vīthicitta)时，或心路心没有[遇到]身心不适(kāyacitta akalla)等，或没有极强的其他所缘(adhimatta ārammaṇantara)现前时。“共通”(sādhāraṇā)是指：此处在`saṃ`音中省略了鼻音点(bindu lopa)，且有长音化(dīghatta)，故说“平等地保持，故为共通”(samaṃ dhārenti ti sādhāraṇā)。

၇၆. ဝိတက္ကဝစနတ္ထေ. ‘‘တထာ တထာ သင်္ကပ္ပေတွာ’’တိ ကာမသင်္ကပ္ပာဒီနံ နေက္ခမ္မသင်္ကပ္ပာဒီနဉ္စဝသေန တေန တေန ပကာရေန သုဋ္ဌု စိန္တေတွာ. ‘‘တံ’’တိ အာရမ္မဏံ. ‘‘တေ’’တိ သမ္ပယုတ္တ ဓမ္မေ. ‘‘အဝိတက္ကမ္ပိ စိတ္တံ’’တိ ပဉ္စဝိညာဏ စိတ္တဉ္စ ဒုတီယာ ဒိဇ္ဈာန စိတ္တဉ္စ. ‘‘အပိစာ’’တိ ကိဉ္စိ ဝတ္တဗ္ဗံ အတ္ထီတိ အတ္ထော. ‘‘ဒုတီယဇ္ဈာနာဒီနိ စာ’’တိ ဒုတီယဇ္ဈာန စိတ္တာဒီနိ စ. ‘‘ဥပစာရ ဘာဝနာ ဝသေနာ’’တိ သမုဒါစိဏ္ဏ ဝသိဘူတာယ ဥပစာရ ဘာဝနာယ ဝသေန. ‘‘ကိံ ဝါ ဧတာယယုတ္တိယာ’’တိ သဝိတက္က စိတ္တသန္တာနေတိအာဒိကာယ ယုတ္တိယာ ကိံ ပယောဇနံ အတ္ထီတိ အတ္ထော. ကိဉ္စိ ပယောဇနံ နတ္ထီတိ အဓိပ္ပာယော. အာရမ္မဏံ အာရောဟတိယေဝ အာရမ္မဏေန အဝိနာဘာဝဝုတ္တိကတ္တာ. ‘‘တံ’’တိ စိတ္တံ. နိယာမကော နာမ နာဝံ ဣစ္ဆိတ ဒိသာဒေသနိယောဇကော. ‘‘အကုသလံ ပတွာ’’တိ ဝုတ္တံ. ကုသလံ ပတွာ ပန ကထံတိ. ကုသလံ ပတွာပိ ပတိရူပဒေသာဝါသာဒိဝသေန သမုဒါ စိဏ္ဏ နိန္နာဒိဝသေန စ လဒ္ဓ ပစ္စယေ သတိ စိတ္တမ္ပိ သဒ္ဓါသတိ အာဒယောပိ အာရမ္မဏ ရူဟနေ ထာမဂတာ ဧဝ. အလဒ္ဓ ပစ္စယေ ပန သတိ အကုသလ ဘာဝေ ဌတွာ ထာမဂတံ ဟောတိ. ‘‘မနသိကာရ ဝီရိယ သတီနံ’’တိ ဘာဝနာ ဗလပတ္တာ နန္တိ အဓိပ္ပာယော[Pg.87]. ဧဝံ ပန သတိ, ဝိတက္ကဿ ဩကာသော နတ္ထီတိ. အတ္ထိ. သင်္ကပ္ပန ကိစ္စ ဝိသေသတ္တာ. တဉှိ ကိစ္စံ အညေသံ အသာဓာရဏံ, ဝိတက္ကဿေဝ ကိစ္စန္တိ ဒဿေန္တော ‘‘ဝိတက္ကောပနာ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘သာရမ္မဏ သဘာဝါ’’တိ ဟေတု ဝိသေသနမေတံ. ‘‘တထာ ဝုတ္တော’’တိ ဝိတက္ကောတိ ဝုတ္တော.

76. 寻(vitakka)的语义。“如是如是思惟”是指以欲寻(kāmasaṅkappa)等和出离寻(nekkhammasaṅkappa)等的方式，以种种方式完全地思惟。“彼”是指所缘。“彼等”是指相应法。“无寻心”是指五识心(pañcaviññāṇa citta)和第二禅等(dutiyādi-jhāna)的心。“又”意为还有应说之义。“第二禅那等”是指第二禅那心等。“以近行修习故”是指以串习纯熟的近行修习(upacāra bhāvanā)故。“此理有何用”意为“具有寻心相续等之理有何用处？”其意为毫无用处。心必定攀上所缘，因为它具有与所缘不相离的性质。“彼”是指心。舵手(niyāmaka)是指能将船导向所期望方向地方的人。已说“触及不善”。若触及善，又如何呢？即使触及善法，若因居住于适宜处所(patirūpadesavāsa)等，因惯行、倾向等而获得助缘，则心以及信、念(sati)等亦能有力地攀上所缘。但若未得助缘，则住于不善状态而变得强固。“作意、精进、念”[处于属格位]，意谓已达到修习之力。若是如此，寻则无有机会。其实是有的，因为思惟的作用是特殊的。为了显示“此作用为其他[心所]所不共通，唯是寻之作用”，故说“寻令攀上”(vitakkopanā)等。“具有所缘的自性”(sārammaṇa sabhāvā)，此是原因的修饰语。“如是说”是指说为寻(vitakka)。

၇၇. ဝိစာရဝစနတ္ထေ. ‘‘ဝိစရတီ’’တိ ဧကမေကသ္မိံ ဧဝ အာရမ္မဏေ ဝိဝိဓေန စရတိ, ပဝတ္တတိ. သဘာဝါကာရော နာမ နီလပီတာဒိကော အဂမ္ဘီရော အာရမ္မဏ သဘာဝေါ စ အာရမ္မဏဿ နာနာ ပဝတ္တာကာရော စ. ‘‘အနုမဇ္ဇနဝသေနာ’’တိ ပုနပ္ပုနံ မဇ္ဇနဝသေန သောဓနဝသေန. ဝိတက္ကော ဩဠာရိကော စ ဟောတီတိအာဒိနာ ယောဇေတဗ္ဗံ. ‘‘ဩဠာရိကော’’တိ ဝိစာရတော ဩဠာရိကော. ဧဝံ သေသပဒေသု. ‘‘ဃဏ္ဍာဘိဃာတော ဝိယာ’’တိ ဃဏ္ဍာဘိဃာတေန ပထမုပ္ပန္နသဒ္ဒေါ ဝိယာတိ ဝဒန္တိ. တထာဟိ ဝိစာရော ဃဏ္ဍဿ အနုရဝေါ ဝိယ ဝုတ္တောတိ. ဒဏ္ဍကေန ဃဏ္ဍဿ အဘိဃာတ ကိရိယာ ဝါ ဃဏ္ဍာဘိဃာတော. တထာဟိ အာရမ္မဏေ စေတသော ပထမာဘိ နိပါတော ဝိတက္ကောတိ စ, အာဟနန ပရိယာဟနန ရသောတိ စ ဝုတ္တံ. ‘‘ဃဏ္ဍာနုရဝေါ ဝိယာ’’တိ ဃဏ္ဍဿ အနုရဝသဒ္ဒေါ ဝိယ.

77. 伺(vicāra)的语义。“伺”是指就在同一个所缘上，以各种方式行动(carati)、持续(pavati)。自性相(sabhāvākāra)是指青、黄等不深奥的所缘自性，以及所缘的种种持续之相(pavattākāra)。“以抚摸故”(anumajjanavasena)是指通过一再地抚摸(majjana)、净化(sodhana)。应与“寻是粗的”(vitakko oḷāriko hoti)等[句子]相联系。“粗”(oḷāriko)是指比伺更粗。其余词句也是如此。“如击钟”(ghaṇḍābhighāto viya)，他们说是指像击钟时初次生起的声音。因此，伺被说成如同钟的余响(anurava)。或者，以槌(daṇḍaka)击钟的行为即是击钟(ghaṇḍābhighāta)。因此，心初次投向所缘被称为寻，也被说成具有敲击、遍击的作用。“如钟余响”(ghaṇḍānuravo viya)是指像钟的余响之声。

၇၈. အဓိမောက္ခဝစနတ္ထေ. ‘‘သံသပ္ပနံ’’တိ အနဝတ္ထာနံ. ‘‘ပက္ခတော မုစ္စနဝသေနာ’’တိ ဧဝံ နု ခေါတိ ဧကော ပက္ခော, နောနု ခေါတိ ဒုတီယော ပက္ခော. တာဒိသမှာ ပက္ခတော မုစ္စနဝသေန.

78. 胜解(adhimokkha)的语义。“动摇”(saṃsappana)即是不安住(anavatthāna)。“以从立场中解脱故”(pakkhato muccanavasena)是指：一方(pakkha)说“是这样吗？”，另一方说“不是这样吗？”。以从如此的立场中解脱故。

၇၉. ဝီရိယဝစနတ္ထေ. ‘‘ဝီရဿာ’’တိ ဝိဿဋ္ဌဿ. သော စ ကာယဝစီမနော ကမ္မေသု ပစ္စု ပဋ္ဌိတေသု သီတုဏှာဒိ ဒုက္ခ ဘယတော အလီန ဝုတ္တိဝသေန ပဝတ္တောတိ အာဟ ‘‘ကမ္မသူရဿာ’’တိ. ဧတေန အနောတ္တပ္ပိံ နိဝတ္တေတိ. အနောတ္တဝွီဟိ ပါပသူရော, အယံ ကမ္မ သူရောတိ. ‘‘မဟန္တံ ပိကမ္မ’’န္တိ ကုသီတဿ မဟန္တန္တိ မညိတံ ကမ္မံ. ဧဝံ သေသေသု. ‘‘အပ္ပကတော ဂဏှာတီ’’တိ အပ္ပကဘာဝေန ဂဏှာတိ. အပ္ပကမေဝိဒန္တိ မညတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘အတ္တ ကိလမထံ’’တိ ကာယစိတ္တက္ခေဒံ. ‘‘တံ’’တိ ဝီရိယံ. ‘‘တထာပဝတ္တိယာ’’တိ ကမ္မသူရဘာဝေန ပဝတ္တိယာ. ‘‘ဟေတုစေ ဝါ’’တိ ဧတေန ဘာဝသဒ္ဒဿ အတ္ထံ ဝဒတိ. ‘‘ကာယစိတ္တ ကိရိယာဘူတံ’’တိ ဧတေန ကမ္မသဒ္ဒဿ အတ္ထံ. ‘‘ဝိဓိနာ’’တိ [Pg.88] တဿ ပဝတ္တိယာ ပုဗ္ဗာဘိသင်္ခါရ ဝိဓာနေန. တမေဝ ဝိဓာနံ ကမ္မေသု နေတဗ္ဗတ္တာ နယောတိ စ, ဥပေတဗ္ဗတ္တာ ဥပါယောတိ စ ဝုစ္စတီတိ အာဟ ‘‘နယေန ဥပါယေနာ’’တိ. တမေဝ ဝိဓာနံ ဒဿေတိ ‘‘ဝီရိယဝတော’’တိအာဒိနာ. ‘‘ဤရန္တီ’’တိ ဧရယန္တိ. ‘‘ကိစ္စ သမ္ပတ္တိယာ’’တိ အာရမ္မဏ ဝိဇာနန ဖုသနာဒိ ကိစ္စ သမ္ပတ္တိ အတ္ထာယ. ဗျာဝဋာနိ ကာယစိတ္တာနိ ယေသန္တိ ဝိဂ္ဂဟော. ‘‘ဗျာဝဋာနီ’’တိ ဥဿာဟိတာနိ. ‘‘ထူဏူပတ္ထမ္ဘန သဒိသံ’’တိ ဇိဏ္ဏဿ ဂေဟဿ အပတနတ္ထာယ သာရတ္ထမ္ဘေန ဥပတ္ထမ္ဘနသဒိသံ. ဥပတ္ထမ္ဘကတ္ထမ္ဘသဒိသန္တိပိ ဝဒန္တိ. ‘‘သဗ္ဗ သမ္ပတ္တီနံ မူလံ’’တိ သဗ္ဗာသံ လောကိယ သမ္ပတ္တီနံ လောကုတ္တရ သမ္ပတ္တီ နဉ္စ မူလံ. ကသ္မာ, ပုညကမ္မ သမ္ပတ္တိယာ စ ပါရမိ ပုညသမ္ပတ္တိယာ စ ပတိဋ္ဌာနတ္တာ. သတိဟိ ပုညကမ္မသမ္ပတ္တိယာ သဗ္ဗာ လောကိယ သမ္ပတ္တိ သိဇ္ဈတိ. သတိ စ ပါရမိ ပုည သမ္ပတ္တိယာ သဗ္ဗာလောကုတ္တရ သမ္ပတ္တိ သိဇ္ဈတီတိ. ဧတေန ဟီန ဝီရိယော နာမ သဗ္ဗ သမ္ပတ္တိတော ပရိဗာဟိယောတိ ဒီပေတိ.

79. 于精进(vīriya)之义。“勇猛者”(vīrassa)，即已奋发者。当身、语、意之业(kamma)现前时，他以不退缩的方式行事，不畏惧寒热等苦难，因此说他是“业勇士”(kammasūra)。以此对治无愧(anottappa)。无愧者是恶勇士，而此是业勇士。“大业”(mahantaṃ kamma)是指懈怠者认为的大业。其余类推。“作少量想而取”(appakato gaṇhāti)是指以少量的方式而取，即是说，认为这只是少量。“自身疲劳”(attakilamatha)是指身心疲惫。“彼”(taṃ)是指精进。“如是转起”(tathāpavattiyā)是指以业勇士的状态而转起。“因”(hetu)一词，是解释“状态”(bhāva)一词的含义。“已成身心之行为”(kāyacittakiriyābhūtaṃ)，是解释“业”(kamma)一词的含义。“以方法”(vidhinā)是指以其转起之先前准备的方法。此方法因能引导诸业而称为“理趣”(naya)，因可以趋向而称为“方便”(upāya)，所以说“以理趣、以方便”。通过“具精进者”(vīriyavato)等词语来展示这个方法。“令动”(īranti)就是使动。“为事业成就”(kiccasampattiyā)是为了识知所缘、触等事业成就的目的。“其身心已勤勉者”，是此复合词的分析。“已勤勉”(byāvaṭāni)就是已策励。“如柱支撑”(thūṇūpatthambhanasadisaṃ)就像用坚固的柱子支撑老旧的房屋，防止它倒塌。也有人说是像支撑之柱。“一切成就的根本”(sabbasampattīnaṃ mūlaṃ)指一切世间成就和出世间成就的根本。何以故？因为它是福业成就和波罗蜜(pāramī)福德成就的基石。有了福业的成就，一切世间成就就能实现；有了波罗蜜福德的成就，一切出世间成就就能实现。因此说明，缺少精进的人，会被排除于一切成就之外。

၈၀. ပီတိဝစနတ္ထေ. ‘‘ပိနယတီ’’တိ ပိနေတိ, ပိနံ ကရောတီတိ အာဟ ‘‘တပ္ပေတီ’’တိ. တောသေတီတိ အတ္ထော. ‘‘တုဋ္ဌိံ’’တိ တုသိတံ, ပဟဋ္ဌံ. ‘‘သုဟိတံ’’တိ သုဓာတံ, သုပုဏ္ဏံ, ဝဒ္ဓိတံ. အနေကတ္ထတ္တာ ဓာတူနံ ‘‘ဝဍ္ဎေတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ပိနန္တီ’’တိ တပ္ပန္တိ, ဇောတန္တိ, ဝိရောစန္တိ, ဒိဝါ တပ္ပတိအာဒိစ္စောတိအာဒီသု ဝိယ. ခုဒ္ဒိကာ ပီတိ နာမ လောမဟံသ န မတ္တကာရိကာ ပီတိ. ခဏိကာ ပီတိ နာမ ခဏေ ခဏေ ဝိဇ္ဇုပ္ပာဒသဒိသာ ပီတိ. ဩက္ကန္တိကာ ပီတိ နာမ သရီရံ ဩက္ကမိတွာ ဩက္ကမိတွာဘိဇ္ဇန္တီ ပီတိ. ဥဗ္ဗေဂါပီတိ နာမ ကာယံ ဥဒဂ္ဂံ ကတွာ အာကာသေ ဥလ္လင်္ဃာပေန္တီ ပီတိ. ဖရဏာ ပီတိ နာမ ကပ္ပာသဝတ္တိယံ ဖရဏကတေလံ ဝိယ သကလကာယံ ဖရဏဝသေန ပဝတ္တာ ပီတိ.

80. 于喜(pīti)之义。“令喜悦”(pinayati)，即是取悦，使其喜悦，故云“令满足”(tappeti)，其义为令欢喜。“欢喜”(tuṭṭhiṃ)，即喜悦、欣悦。“满足”(suhitaṃ)，即善满、极满、增长。因诸界(dhātu)有多义，故说“令增长”(vaḍḍheti)。“令喜悦”(pinanti)，即是照耀、发光、辉映，犹如“日照于昼”(divā tappati ādicco)等句。所谓小喜(khuddikā pīti)，是仅能令身毛竖立之喜。所谓刹那喜(khaṇikā pīti)，是刹那刹那如电光闪现之喜。所谓继起喜(okkantikā pīti)，是屡屡冲击身体而生起之喜。所谓踊跃喜(ubbegā pīti)，是能令身体高举、跃入空中之喜。所谓遍满喜(pharaṇā pīti)，是如油遍满棉絮，于全身遍满而转起之喜。

၈၁. ဆန္ဒဝစနတ္ထေ. ‘‘အဘိသန္ဓီ’’တိ အဘိလာသော, အဘိကင်္ခနံ. ‘‘ကတ္တုသဒ္ဒေါ’’တိ ကရဓာတု ဝသေန ဝုတ္တံ. ‘‘သဗ္ဗကိရိယာ ပဒါနီ’’တိ သဗ္ဗာနိ တုမိစ္ဆတ္ထ ကိရိယာ ပဒါနိ. ‘‘အတ္ထိကော’’တိ အသိဒ္ဓေါ ဟုတွာ သာဓေတုံ ဣစ္ဆိတော အတ္ထော အဿာတိ အတ္ထိကော. ဣစ္ဆန္တောတိပိ ဝဒန္တိ. ‘‘အာရာဓေတုကာမတာ ဝသေနာ’’တိ သာဓေတု ကာမတာဝသေန, သမ္ပာဒေတု ကာမတာ ဝသေန. ဥသုံ သရံ အ သန္တိ [Pg.89] ခိပန္တီတိ ဣဿာသာ. ဣကာရဿ ဥကာရော. ဓနုဂ္ဂဟာ. ‘‘ယသေန ဝါ’’တိ ပရိဝါရေန ဝါ, ကိတ္တိ သဒ္ဒေန ဝါ. ‘‘သရေ’’တိ ကဏ္ဍေ. ဝိဘာဝနိပါဌေ နာနာဝါဒ သောဓနတ္ထံ အယဉ္စာတိအာဒိဝုတ္တံ. ‘‘ယဒဂ္ဂေနာ’’တိ ယေန ကာရဏ ကောဋ္ဌာသေန. သင်္ဂဟိတာတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဝိဿဇ္ဇိတဗ္ဗ ယုတ္တကေနာ’’တိ ဝိဿဇ္ဇိတဗ္ဗ ယောဂျေန. ‘‘တေန အတ္ထိကော ယေဝါ’’တိ ပဒုဒ္ဓါရော. ‘‘သော န ယုဇ္ဇတီ’’တိ သော အတ္ထော န ယုဇ္ဇတိ. ‘‘ခိပိတ ဥသူနံ’’တိ ပုဗ္ဗဘာဂေ ခိပိတ ဥသူနံ. ‘‘အတ္ထတော ပနာ’’တိ အဓိပ္ပာယတ္ထတော ပန. ‘‘ဟတ္ထပ္ပသာရဏံ ဝိယာ’’တိ လောကေ ကိဉ္စိ ဣစ္ဆန္တဿ ဇနဿ ဟတ္ထပ္ပသာရဏံ ဝိယာတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ထာမပတ္တော’’တိ အဓိပတိ ဘာဝ ပတ္တောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တေနာဟ ‘‘တထာဟေသာ’’တိအာဒိံ. ‘‘တဏှာယ ဟတ္ထေ ဌိတာ’’တိ ဥပစာရ ဝစနမေတံ. တဏှာယ ပရိဂ္ဂဟိတာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. နသက္ခိဿန္တိယေဝ, နော နသက္ခိဿန္တိ. တသ္မာ ဝေဒိတဗ္ဗမေတံ ဆန္ဒောယေဝ တဏှာယ ဗလဝတရောတိ. ကသ္မာ ဗလဝတရောတိ. အာဒီနဝါနိသံသ ဒဿနညာဏေန ယုတ္တတ္တာတိ.

81. 于欲(chanda)之义。“希求”(abhisandhi)，即渴望、期盼。“作者”(kattu)一词，是依“作”(kar)界而说。“一切行相”(sabbakiriyāpadāni)，即一切为“欲作”义之行相。“有义利者”(atthiko)，即有未成而欲成就之义利者，故为有义利者。亦有人说为“欲求者”。“以欲令成办故”(ārādhetukāmatāvasena)，即以欲令达成故，以欲令圆满故。投射(asanti)箭(usuṃ)者，故为射手(issāsā)。此中i音变为u音。即持弓者。“或以名声”(yasena vā)，即或以眷属，或以名誉之词。“于箭”(sare)，即于矢。于《阐明疏》(Vibhāvanī-ṭīkā)中，为抉择诸说而说“此亦”等。“以何端”(yadaggena)，即以何原因部分。所摄(saṅgahitā)，即关联。“以应舍弃之理”(vissajjitabbayuttakena)，即以应舍弃之资格。“是故彼有义利者”，是为文句的摘出。“彼不应理”(so na yujjati)，即彼义不应理。“于已射之箭”(khipita-usūnaṃ)，即于前分已射之箭。“然于义”(atthato pana)，然于意趣之义。“犹如伸手”(hatthappasāraṇaṃ viya)，其意为，犹如世间有所欲求之人伸手。“得力者”(thāmapatto)，此即是说，已达主导地位。是故说“如是此”等。“住于爱之手中”(taṇhāya hatthe ṭhitā)，此是譬喻之说，意为被渴爱(taṇhā)所执持。他们确实将不能，绝非他们将能。是故当知，欲实强于渴爱。何以更强？以其与见患、见利之智相应故。

၈၂. ‘‘ပကိရန္တီ’’တိ ပတ္ထရန္တိ. ‘‘သမာနာ’’တိ သာဝဇ္ဇေဟိ ယုတ္တာ သာဝဇ္ဇာ, အနဝဇ္ဇေဟိ ယုတ္တာ အနဝဇ္ဇာတိ ဧဝံ သဒိသာ, သာဓာရဏာ.

82. “散布”(pakiranti)，即铺开。“同等”(samānā)，即与有过者相应则有过，与无过者相应则无过，如是相似、共通。

အညသမာနရာသိမှိအနုဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

杂聚阐明终。

၈၃. အကုသလရာသိမှိ. ‘‘မုယှတီ’’တိ ဉာတဗ္ဗဿဉေယျ ဓမ္မဿ အညာဏ ဝသေန သမ္မုယှတိ, စိတ္တဿ အန္ဓဘာဝေါ ဟောတိ. စတုရင်္ဂတမော နာမ ‘ကာဠပက္ခ စာတုဒ္ဒသိ ဒိဝသော, အဍ္ဎရတ္တိ သမယော, တိဗ္ဗဝနသဏ္ဍော, ဗဟလမေဃစ္ဆန္နော,တိ အယံ စတုရင်္ဂတမော. သော စက္ခုဿ အန္ဓဘာဝံ ကရောတိ. ဧဝံ တဿ တမဿ စက္ခုဿ အန္ဓဘာဝကရဏံ ဝိယ. ဉာဏဂတိကော ဟောတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော အဋ္ဌကထာ နယေန. တမေဝ အဋ္ဌကထာ နယံ ဒဿေတုံ ‘‘တထာ ဟေသာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အဘိဓမ္မဋီကာယံ ပန မိစ္ဆာ ဉာဏန္တိ မိစ္ဆာ ဝိတက္ကော အဓိပ္ပေတော. သော ဟိ မိစ္ဆာ သင်္ကပ္ပော ဟုတွာ နာနပ္ပကာရ စိန္တာ ပဝတ္တိ ဝသေန ဉာဏဂတိကော ဟောတိ. မောဟော ပန စိတ္တဿ အန္ဓီ ဘူတော[Pg.90], နာနာစိန္တန ကိစ္စ ရဟိတော, ကထံ ဉာဏဂတိကော ဘဝေယျာတိ တဿ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ပါပ ကိရိယာသူ’’တိ ဒုစ္စရိတ ကမ္မေသု. ‘‘ဥပါယ စိန္တာဝသေနာ’’တိ ကတကမ္မဿ သိဒ္ဓတ္ထာယ သတ္ထာဝုဓာဒိဝိဓာနေသု နာနာဥပါယ စိန္တာဝသေန. အပ္ပဋိ ပဇ္ဇနံ အပ္ပဋိ ပတ္တိ. ဉာဏ ဂတိံ အဂမနန္တိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘အညာဏမေဝ ဝုစ္စတီ’’တိ. ‘‘ဉာဏဂတိကာ’’တိ ဉာဏပ္ပဝတ္တိယာ သမာနပ္ပဝတ္တိကာ. လောဘော ဉာဏ ဂတိကော မာယာသာဌေယျ ကမ္မေသု ဝိစိတ္တပ္ပဝတ္တိကတ္တာ. ဝိစာရော ဉာဏ ဂတိကော. တထာဟိ သော ဈာနင်္ဂေသု ဝိစိကိစ္ဆာယ ပဋိပက္ခောတိ ဝုတ္တော. စိတ္တဿ ဉာဏ ဂတိ ကတာ ဝိစိတ္တတ္ထဝါစကေန စိတ္တသဒ္ဒေန သိဒ္ဓေါ. တေ စ ဓမ္မာ သဗ္ဗ သတ္တေသု ဉာဏ ဂတိကာ န ဟောန္တိ. ဉာဏူပနိဿယံ လဘိတွာ ဧဝ ဟောန္တီတိ ဒဿေတုံ ‘‘တေဟီ’’တိအာဒိမာဟ. တေ သာဓေန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. ပကတိယာ ဝိညုဇာတိကာ နာမ တိဟေတုကပ္ပဋိ သန္ဓိကာ. အညပ္ပဋိ သန္ဓိကာပိ ဗောဓိသတ္တ ဘူမိယံ ဌိတာ ဝါ ပညာပသုတ ဘဝတော အာဂတာ ဝါ. သုတပရိယတ္တိ သမ္ပန္နာ နာမ ဒွိဟေတုကပ္ပဋိ သန္ဓိကာပိ ဣမသ္မိံ ဘဝေ ဗဟုဿုတ သမ္ပန္နာ စ ပရိယတ္တိ ကမ္မ သမ္ပန္နာ စ.

83. 于不善聚中。“迷惑(muyhati)”是由于对所应知法的无知而迷惑，心处于盲目状态。所谓四重黑暗，即黑月第十四日、半夜时分、密林深处、浓云遮蔽，此为四重黑暗。它能使眼盲目。这就像黑暗使眼睛盲目一样。应当依义注(aṭṭhakathā)之理，理解为“具有知的行相”。为了阐明此义注之理，故说“如是此”等。然而，在《阿毗达摩复注》(Abhidhammaṭīkā)中，“邪知”意指邪寻。因为邪寻成为邪思惟后，通过种种思惟的生起而具有知的行相。而痴是心的盲目状态，没有种种思惟的作用，如何能具有知的行相呢？这是其意趣。“于诸恶行”即于恶行业中。“以方便思惟故”即为了成就已作业，而对刀杖等方法作种种方便思惟。不实践(appaṭipajjanaṃ)即不成就(appaṭipatti)，意思是未达到知的行相。因此说“被称为无知”。“具有知的行相”是指与知的生起有相似的生起。贪具有知的行相，因其在欺诈等行为中以种种方式生起。伺(vicāra)具有知的行相，确实，在禅支中，它被称为疑的对治。心具有知的行相，这是由表示“种种”义的“心(citta)”一词所成就的。而这些法并非在一切众生中都具有知的行相。为表明“只有获得知的近因缘才会如此”，故说“由彼等”等。与“彼等成就”相关联。所谓天生为智者，即三因结生者。其他结生者，或住于菩萨地，或从智慧盛行的有而来。所谓具足听闻与教理者，即二因结生者，于此生中具足多闻与教理之业。

၈၄. အဟိရိကဝစနတ္ထေ. ‘‘န ဟိရီယတီ’’တိ နာမ ဓာတု ပဒမေတံ. ဟရာယတိ လဇ္ဇတီတိ ဟိရီ. ဟရေ လဇ္ဇာယံတိ ဓာတု. န ဟိရီ အဟိရီတိ ဝစနတ္ထော. ‘‘ရုစိံ ဥပ္ပာဒေတွာ’’တိ ဂါမသူ ကရဿ ဂူထရာသိ ဒဿနေ ဝိယ စိတ္တရောစန စိတ္တ ခမနံ ဥပ္ပာဒေတွာ. အတ္တာနံ ပါပကမ္မ လိမ္ပတော စိတ္တဿ အလီနတာ အဇိဂုစ္ဆနံ နာမ. အတ္တာနံ အသပ္ပုရိသ ဘာဝပတ္တိတော စိတ္တဿ အလီနတာ အလဇ္ဇာ နာမ.

84. “无惭(ahirika)”一词的含义。“不羞耻(na hirīyati)”是其语根词。羞愧、羞耻即为“惭(hirī)”。语根为“hare”，意为羞耻。“不惭”即是“无惭”的词义。“生起喜爱”即如村猪见粪堆般，生起心的喜爱与忍受。当自身被恶业染污时，心不退缩、不厌恶，此为不厌恶(ajigucchana)。当自身陷入非善士状态时，心不退缩、不羞耻，此为不羞耻(alajjā)。

၈၅. အနောတ္တပ္ပဝစနတ္ထေ. ‘‘န ဘာယတီ’’တိ ပါပကမ္မံ ဘယတော န ဥပဋ္ဌာတိ. ‘‘န ဥတြသတီ’’တိ ပါပကမ္မ ဟေတု န ကမ္ပတိ. ‘‘တာသူ’’တိ ပါပကိရိယာသု. ‘‘အသာရဇ္ဇမာနံ ကတွာ’’တိ သူရံ ဝိဿဋ္ဌံ ကတွာ. အသာရဇ္ဇံ နာမ သူရဘာဝေါ. အနုတ္တာသော နာမ ပါပကမ္မ ဟေတု စိတ္တဿ အကမ္ပနံ. ဂါထာယံ. အဇိဂုစ္ဆနသီလော ပုဂ္ဂလော အဇေဂုစ္ဆီ. ‘‘ပါပါ’’တိ ပါပကမ္မတော. ‘‘သူကရော’’တိ ဂါမသူကရော. သော ဂူထတော အဇေဂုစ္ဆီ. အဟိရိကော ပါပတော အဇေဂုစ္ဆီတိ ယောဇနာ. အဘာယနသီလော အဘီရူ. ‘‘သလဘော’’တိ ပဋင်္ဂေါ. ‘‘ပါဝကာ’’တိ [Pg.91] ဒီပဇာလမှာ. သလဘော ပါဝကမှာ အဘီရူ ဝိယ အနောတ္တဝွီ ပါပတော အဘီရူတိ ယောဇနာ.

85. “无愧(anottappa)”一词的含义。“不害怕(na bhāyati)”即不因害怕恶业而退缩。“不恐惧(na utrasati)”即不因恶业而战栗。“于彼等中(tāsū)”即于诸恶行中。“无畏惧地做(asārajjamānaṃ katvā)”即勇敢、无畏地做。无畏惧(asārajjaṃ)即是勇敢的状态。无恐惧(anuttāso)即是心不因恶业而战栗。偈颂中：有不厌恶习性的个人(puggala)为不厌恶者。“从恶(pāpā)”即从恶业。“猪(sūkaro)”即村猪。它不厌恶粪便。应如是结合：无惭者不厌恶恶。有不害怕习性者为无畏者。“飞蛾(salabho)”即扑灯蛾。“从火(pāvakā)”即从灯焰。应如是结合：如飞蛾不畏惧火，无愧者亦不畏惧恶。

၈၆. ဥဒ္ဓစ္စဝစနတ္ထေ. ‘‘ဥဒ္ဓရတီ’’တိ ဥက္ခိပတိ. အာရမ္မဏသ္မိံ န သန္နိ သီဒတိ. ဝိက္ခိပတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘ဝဋ္ဋေတွာ’’တိ အာဝဋ္ဋေတွာ. ‘‘ဝိဿဋ္ဌဂေဏ္ဍုကော ဝိယာ’’တိ ဝိဿဇ္ဇိတော သာရဂေဏ္ဍုကော ဝိယ. ‘‘ဓဇပဋာကာ ဝိယာ’’တိ ဝါတေရိတာ ဓဇပဋာကာ ဝိယ.

86. “掉举(uddhacca)”一词的含义。“高举(uddharati)”即向上抛。于所缘中不安住，此即是说“散乱(vikkhipati)”。“旋转(vaṭṭetvā)”即回旋。“如被抛出的球”即如被掷出的实心球。“如旗幡”即如被风吹动的旗幡。

၈၇. လောဘဝစနတ္ထေ. ‘‘လုဗ္ဘတီ’’တိ ဂိဇ္ဈတိ, အဘိကင်္ခတိ. အဘိသဇ္ဇနံ အဘိလဂ္ဂနံ. မက္ကဋံ အာလိမ္ပတိ ဗန္ဓတိ ဧတေနာတိ မက္ကဋာ လေပေါ. ‘‘တတ္တ ကပါလေ’’တိ အဂ္ဂိနာသန္တတ္တေ ဃဋ ကပါလေ. တေလဿ ဝတ္ထမှိ အဉ္ဇနံ အဘိလဂ္ဂနံ တေလဉ္ဇနံ. ရဇ္ဇနံ ပဋိသဇ္ဇနံ ရာဂေါ. တေလဉ္ဇန ဘူတော ရာဂေါ တေလဉ္ဇန ရာဂေါ. န ကိလေသရာဂေါ. ရတ္တိ ဒိဝံ ပဝတ္တနဋ္ဌေန တဏှာ ဧဝ နဒီသောတသဒိသတ္တာ တဏှာ နဒီ. ‘‘သတ္တာနံ’’တိ ပုထုဇ္ဇန သတ္တာနံ. ‘‘သုက္ခကဋ္ဌသာခါပလာသတိဏကသဋာနီ’’တိ သုက္ခ ကဋ္ဌကသဋာနိ, သုက္ခ သာခါ ကသဋာနီတိအာဒိနာ ယောဇေတဗ္ဗံ. ကသဋ သဒ္ဒေန အသာရဘာဝံ ဒီပေတိ. ‘‘နဒီ ဝိယာ’’တိ ပဗ္ဗတေယျာ နဒီ ဝိယ.

87. “贪(lobha)”一词的含义。“贪求(lubbhati)”即是执着、渴望。执着(abhisajjanaṃ)即是黏着(abhilagganaṃ)。以此物涂抹、捕捉猴子，故为猴胶(makkaṭālepa)。“于烧热的陶片上”即于火烧热的瓦片上。油在布上的涂抹、黏着为油膏(telañjana)。染着、执着即是染(rāga)。如油膏般的染即是油膏染，而非烦恼染。因日夜流转之故，渴爱(taṇhā)如河流，故称渴爱河。“众生”即凡夫众生。“干木、枝、叶、草等无用之物”应结合为干木无用之物、干枝无用之物等。“无用之物(kasaṭa)”一词显示了无实义。“如河流”即如山间之河。

၈၈. ဒိဋ္ဌိဝစနတ္ထေ. ‘‘ဒဿနံ’’တိ ပရိကပ္ပနာ သိဒ္ဓေသု မိစ္ဆာ သဘာဝေသု ဝိပရီတ ဒဿနံ. တေနာဟ ‘‘ဓမ္မာနံ’’တိအာဒိံ. တတ္ထ ‘‘ဓမ္မာနံ’’တိ ရူပါရူပ ဓမ္မာနံ, အနိစ္စတာဒိ ဓမ္မာနဉ္စ. ‘‘ယာထာဝ သဘာဝေသူ’’တိ ဘူတသဘာဝေသု. ဘူတသဘာဝေါ ဟိ ယထာ ဓမ္မံ အဝတိ ရက္ခတီတိ အတ္ထေန ယာထာဝေါတိ ဝုစ္စတိ. အတ္တာနံ ပဏ္ဍိတံ မညန္တီတိ ပဏ္ဍိတ မာနိနော. ပဋိဝေဓညာဏံ နာမ အရိယ မဂ္ဂညာဏံ. ပရမံ ဝဇ္ဇန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ လောကေ မဟာသာဝဇ္ဇဋ္ဌေန တံ သဒိသဿ အညဿ ဝဇ္ဇဿ အဘာဝတောတိ အဓိပ္ပာယော.

88. “见(diṭṭhi)”一词的含义。“见(dassanaṃ)”即于由臆想而成的诸邪性中生起颠倒见。因此说“于诸法”等。其中，“于诸法”即于色法、无色法，及无常等法。“于如实性中”即于真实性中。真实性(bhūtasabhāva)因能如法(yathā dhammaṃ)地护持(avati)，故依此义而称为“如实(yāthāva)”。自认为智者，即是智者慢。所谓通达智(paṭivedhaññāṇa)，即圣道智。应知其为最高过失，意谓其在世间为极大过失，无有他过与之相比。

၈၉. မာနဝစနတ္ထေ. ‘‘မညတီ’’တိ ဘူတသဘာဝံ အတိက္ကမ္မ အဓိကံ ကတွာ အဟမသ္မီတိအာဒိနာ တေန တေန အဘူတာကာရေန မညတိ. တေနာဟ ‘‘အဟံ လောကေ’’တိအာဒိံ. တတ္ထ ‘‘ကဋ္ဌကထိင်္ဂရော ဝိယာ’’တိ သုက္ခဒါရုက္ခန္ဓော ဝိယ. သော ပန ဥပတ္ထမ္ဘိတော မညတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘အတ္တာနံ အစ္စုဂ္ဂတံ မညတီ’’တိ ပုဂ္ဂလံ မာနေန အဘိန္နံ ကတွာ ဝုတ္တံ. ‘‘ဥန္နတိ လက္ခဏော’’တိ ဥန္နမန သဘာဝေါ.

89. 关于慢的义项。“慢”(maññati)是指超越真实自性，加以增益，以“我是”等种种不实的方式而思量。因此说“我在世间”等。其中，“犹如烧焦的木桩”(kaṭṭhakathiṅgaro viya)即犹如干燥的木块。此句的关联是：它被支撑着而思量。“认为自己极高”是，将个人(puggala)与慢视为一体而说。“以高举为相”即高举的自性。

၉၀. ဒေါသဝစနတ္ထေ[Pg.92]. စဏ္ဍေန ကာယဝစီ မနောကမ္မေန သမန္နာဂတော စဏ္ဍိကော. စဏ္ဍိကဿ ဘာဝေါ စဏ္ဍိက္ကံ. ‘‘ပဟတာသီဝိသော ဝိယာ’’တိ ဒဏ္ဍေန ပဟတော အာသီဝိသော ဝိယ. ‘‘ဝိသပ္ပနဋ္ဌေနာ’’တိ သကလကာယေ ဝိဝိဓေန သပ္ပနဋ္ဌေန, ဖရဏဋ္ဌေန. ဣဒဉ္စ တံ သမုဋ္ဌာန ရူပါနံ ဖရဏ ဝသေန ဝုတ္တံ. ‘‘အသနိပါတော ဝိယာ’’တိ သုက္ခာ သနိပတနံ ဝိယ. ‘‘ဒါဝဂ္ဂိဝိယာ’’တိ အရညဂ္ဂိ ဝိယ. ‘‘သပတ္တော ဝိယာ’’တိ ဒုဋ္ဌဝေရီ ဝိယ. ‘‘ဝိသသံသဋ္ဌပူတိမုတ္တံ ဝိယာ’’တိ ယထာ မုတ္တံ နာမ ပကတိယာ ဧဝ ဒုဂ္ဂန္ဓတ္တာ ပဋိကုလတ္တာ ဒူရေ ဆဋ္ဋနီယန္တိ အဟိတမေဝ ဟောတိ. ပုန ပူတိဘာဝေ သတိ, ဒူရတရေ ဆဋ္ဋေတဗ္ဗံ. ဝိသသံသဋ္ဌေပန ဝတ္တဗ္ဗမေဝနတ္ထိ. သဗ္ဗသော အဟိတရာသိ ဟောတိ. ဧဝံ ဒေါသောပိ တံ သမင်္ဂီနော တသ္မိံ ခဏေ ပရေသံ အမနာပိယတံ အာပါဒေတိ. အတ္တဟိတ ပရဟိတ ဝိနာသဉ္စ ကာရေတိ, ပရမ္မရဏာ အပါယဉ္စ ပါပေတီတိ သဗ္ဗသော အဟိတရာသိ ဟောတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဝိသသံသဋ္ဌပူတိ မုတ္တံ ဝိယ ဒဋ္ဌဗ္ဗော’’တိ.

90. 关于瞋的义项。具足粗暴的身、语、意业者是暴恶者。暴恶者的状态是暴恶性。“如被击的毒蛇”(pahatāsīviso viya)犹如被棍棒击打的毒蛇。“以扩散为义”是指在全身以各种方式扩散、遍满。而这是就其所生起的色法的遍满作用而说。“如霹雳”(asanipāto viya)犹如晴天霹雳。“如林火”(dāvaggiviyā)犹如森林之火。“如仇敌”(sapatto viya)犹如恶毒的敌人。“如混毒的腐尿”(visasaṃsaṭṭhapūtimuttaṃ viya)——譬如尿，其性本臭，令人厌恶，应被远远丢弃，是完全有害的。当它又腐臭时，应被丢得更远。若混合了毒，则无须多言，完全是一堆有害之物。同样，瞋在其生起之刹那，会令他人不悦，导致自他利益的毁坏，死后还会堕入恶趣，完全是一堆有害之物。因此说“当视如混毒的腐尿”。

၉၁. ဣဿာဝစနတ္ထေ. ဒုဝိဓာ ဣဿာလဒ္ဓသမ္ပတ္တိ ဝိသယာ စလဘိတဗ္ဗ သမ္ပတ္တိ ဝိသယာ စ. တတ္ထ လဒ္ဓ သမ္ပတ္တိ ဝိသယံ တာဝဒဿေတိ ‘‘ပရေသံ ပကတိယာ’’တိအာဒိနာ. လဒ္ဓ သမ္ပတ္တိဂ္ဂဟဏေန အတီတ သမ္ပတ္တိပိ သင်္ဂဟိတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ဣဿာပကတိကာဟိ ကေစိ အသုကော နာမ ပုဗ္ဗေ ဧဝံ သမ္ပတ္တိကော အဟောသီတိ ဝါ, အဟံ ပုဗ္ဗေ ဧဝံ သမ္ပတ္တိကော အဟောသိန္တိ ဝါ သုတွာ နသဟန္တိယေဝ. တံ ဝစနံ သောတုံပိ န ဣစ္ဆန္တီတိ. အသုကောတိအာဒိနာ လဘိတဗ္ဗသမ္ပတ္တိ ဝိသယံ ဒဿေတိ.

91. 关于嫉的义项。嫉有两种所缘：已得的成就与应得的成就。其中，首先以“他人天生……”等文显示已得成就的所缘。当知，以“已得成就”的摄取，也包含了过去的成就。因为，某些本性嫉妒者，听到“某某人过去曾如此富有”或“我过去曾如此富有”时，便无法忍受，他们甚至不想听到那句话。以“某某人……”等文显示应得成就的所缘。

၉၂. မစ္ဆရိယဝစနတ္ထေ. ‘‘မမ ဧဝါ’’တိ မမပက္ခေ ဧဝါတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ဂုဏဇာတံ’’ဝါတိ အတ္တနိဝိဇ္ဇမာနံ သိပ္ပဝိဇ္ဇာဒိ သမ္ပတ္တိ ဂုဏဇာတံ ဝါ. ‘‘ဝတ္ထု ဝါ’’တိ ဓနဓညာဒိဝတ္ထု ဝါ. ‘‘အဝိပ္ဖာရိကတာဝသေနာ’’တိ အညေန တံ သိပ္ပဝိဇ္ဇာဒိကံ ဝါ ဓနဓညာဒိကံ ဝါ မယှံ ဒေဟီတိ ဝုတ္တေ ပရဟိတတ္ထာယ ဒါတဗ္ဗ ယုတ္တကံ ဒဿာမီတိ ဧဝံ စိတ္တေသတိ, ပရဟိတပ္ဖရဏာဝသေန တံ စိတ္တံ ဝိပ္ဖာရိကံ နာမ ဟောတိ. ဒေဟီတိ ဝစနမ္ပိ သောတုံ အနိစ္ဆန္တော ပရဟိတတ္ထာယ အဝိပ္ဖာရိက စိတ္တော နာမ ဟောတိ. ဧဝံ အဝိပ္ဖာရိကတာဝသေန စရတိ ပဝတ္တတီတိ မစ္ဆရဉ္စ ကာရဿ ဆ ကာရံ [Pg.93] ကတွာ. တထာ ပဝတ္တံ စိတ္တံ. ပုဂ္ဂလော ပန မစ္ဆရီတိ ဝုစ္စတိ. ‘‘တံ’’တိ လဒ္ဓသမ္ပတ္တိံ. ‘‘ပရေဟိ သာဓာရဏံ ဒိသွာ’’တိအာဒိနာ ယောဇေတဗ္ဗံ. သာဓာရဏန္တိ စ ဒွိသန္တကံ ဝါတိ သန္တကံ ဝါ ဘဝိဿမာနံ, ပရေဟိ ဝါ ပရိဘုဉ္ဇိယမာနံ. ‘‘နိဂ္ဂုဟနလက္ခဏံ’’တိ ရက္ခာဝရဏဂုတ္တီဟိသင်္ဂေါပန သဘာဝံ. အတ္တနာ လဒ္ဓ သမ္ပတ္တိ နာမ ဣဿာယ အဝိသယော. လဘိတဗ္ဗသမ္ပတ္တိ ပန ဥဘယ သာဓာရဏံ. တသ္မာ တတ္ထ ဥဘိန္နံ ဝိသေသော ဝတ္တဗ္ဗောတိ တံ ဒဿေတုံ ‘‘ဧတ္ထ စာ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘ယဿ လာဘံ န ဣစ္ဆတီ’’တိ အတ္တနာ လဘတု ဝါ မာဝါ, ကေဝလံ ပရ သမ္ပတ္တိံ အသဟန္တော ယဿ ပရဿ လာဘံ န ဣစ္ဆတိ. ‘‘စိတ္တ ဝိဃာတော’’တိ စိတ္တ ဝိဟညနံ. ‘‘အတ္တနာ လဒ္ဓုံ ဣစ္ဆတီ’’တိ ပရော သမ္ပဇ္ဇတု ဝါ မာဝါ, ယတ္ထ ပရလာဘေသတိ, အတ္တနာ န လဘိဿတိ, တတ္ထ အတ္တနာဝ လဒ္ဓုံ ဣစ္ဆတိ. ယတ္ထ အတ္တနာ စ လဘတိ, ပရော စ လဘတိ, တတ္ထ ဝိဃာတော နတ္ထီတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘အလဗ္ဘမာနကံ စိန္တေတွာ’’တိ အတ္တနာ အလဘိဿမာနံ သလ္လက္ခေတွာ.

92. 关于悭的义项。“唯我所有”(mama evā)意指“唯在我方”。“或诸功德”是指自身所具备的工艺、明等成就的诸功德。“或事物”(vatthu)是指财富、谷物等事物。“以不广大性”是指：当他人说“请将你的工艺、明或财富、谷物等给我”时，若有心想“为利他故，应施与适量之物，我将给予”，那么，由于此心遍满于他人利益，故名为“广大”。反之，若连“请给我”之言亦不愿听闻，不为他人利益，则名为“心不广大”。如是以不广大性而行、而转起，即是悭。如此生起的心即是悭，而这样的个人(puggala)则被称为悭者。“彼”指已得的成就，应与“见与他人共有”等文结合。“共有”是指或为二人所有，或将为多人所有，或正被他人所受用。“以隐藏为相”是守护、遮蔽、防护、隐藏的自性。自己已得的成就不属于嫉的所缘，而应得的成就则是两者（嫉与悭）的共同所缘。因此，于此应说两者的差别，为显示此而说“于此，复有……”等。“不欲其得利”是，不管自己得或不得，仅因无法忍受他人成就，而不欲他人得利。“心恼害”是心的恼乱。“欲自己获得”是，不管他人成就与否，于他人将得利而自己不得之处，欲唯自己获得。意指，于自己得、他人亦得之处，则无恼害。“思惟其不可得”是，察知自己将不可得。

၉၃. ကုက္ကုစ္စဝစနတ္ထေ. ‘‘ကိရိယာ ကတံ’’တိ ကတ သဒ္ဒဿဘာဝ သာဓနမာဟ. ဧဝံ ဝစနတ္ထံ ဒဿေတွာ အဘိဓေယျတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘အတ္ထတော ပနာ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘အနုသောစန ဝသေနာ’’တိ ပစ္ဆာ ပုနပ္ပုနံ စိတ္တသန္တာပဝသေန. သော ကုကတန္တိ ဝုစ္စတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ကုသလ ဓမ္မေသူ’’တိ ပုည ကိရိယဝတ္ထု ဓမ္မေသု စိတ္တ ပရိယာဒါနာယ ဧဝ သံဝတ္တတိ. ကုက္ကုစ္စ သမင်္ဂီ ပုဂ္ဂလော ပုညကမ္မံ ကရောန္တောပိ စိတ္တ သုခံ န လဘတိ. ဗဟုဇန မဇ္ဈေ ဝသိတွာ နာနာကိစ္စာနိ ကရောန္တော နာနာ တိရစ္ဆာန ကထံ ကထေန္တော စိတ္တ သုခံ လဘတိ. တဒါ တဿ ပုညကမ္မ ကရဏတ္ထာယ စိတ္တံ ပရိယာဒီယတိ, ပရိက္ခိယျတိ. စိတ္တဝသံ ဂစ္ဆန္တော ဝိစရတိ. ဧဝံ စိတ္တ ပရိယာဒါနာယ ဧဝ သံဝတ္တတိ. ‘‘အဋ္ဌကထာယံ’’တိ အဋ္ဌသာလိနိယံ. ‘‘ကတာ ကတဿ သာဝဇ္ဇာနဝဇ္ဇဿာ’’တိ ပုဗ္ဗေ ကတဿ သာဝဇ္ဇကမ္မဿ, အကတဿ အနဝဇ္ဇ ကမ္မဿ. ကမ္မတ္ထေသာမိဝစနံ. ‘‘အဘိမုခဂမနံ’’တိ အာရမ္မဏ ကရဏဝသေန စိတ္တဿ အဘိမုခပ္ပဝတ္တနံ. ဧတေန ပဋိမုခံ သရဏံ စိန္တနံ ပဋိသာရောတိ ဒဿေတိ. ‘‘အကတံ န ကရောတီ’’တိ အကတံ ကာတုံ န သက္ကောတီတိ အဓိပ္ပာယော. ဧဝံ ကတံ န ကရောတီတိ ဧတ္ထပိ. ‘‘ဝိရူပေါ’’တိ [Pg.94] ဝီဘစ္ဆော အသောဘဏော. ‘‘ကုစ္ဆိတော’’တိ ဂရဟိတဗ္ဗော. နနု ပုဗ္ဗေ စိတ္တုပ္ပာဒေါ ကုစ္ဆိတောတိ ဝုတ္တော. အဋ္ဌကထာယံ ပန ဝိပ္ပဋိသာရော ကုစ္ဆိတောတိ ဝုတ္တော. ဥဘယမေတံ န သမေတီတိ. နော န သမေတိ, အညထာနု ပပတ္တိတောတိ ဒဿေတုံ ‘‘ဧတ္ထ စာ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘ယေန စ ကာရဏေနာ’’တိ ကတာကတံ ပဋိစ္စ နိရတ္ထက စိတ္တပ္ပဝတ္တိ ကာရဏေန. သော စိတ္တုပ္ပာဒေါဝ ကုကတပဒေ ဂဟေတုံ ယုတ္တော, နဝိဘာဝနိယံ ဝိယ ကတာကတ ဒုစ္စရိတ သုစရိတန္တိ အဓိပ္ပာယော. နနု ဝိဘာဝနိယမ္ပိ သော စိတ္တုပ္ပာဒေါဝ ဥပစာရ နယေန ဂဟိတောတိ စေ. ယုတ္တိ ဝသေန စ အဋ္ဌကထာဂမေန စ မုချတော သိဒ္ဓေ သတိ, ကိံ ဥပစာရ နယေန. တေနာဟ ‘‘ဝိဘာဝနိယံ ပနာ’’တိအာဒိံ. ကုကတဿဘာဝေါ ကုက္ကုစ္စံ, အကာရဿ ဥကာရံ ကတွာတိ အယံ အဋ္ဌကထာနယော. ဣဒါနိ သဒ္ဒသတ္ထနယေန အပရံ ဝစနတ္ထဉ္စ အဓိပ္ပာယတ္ထဉ္စ ဒဿေတုံ ‘‘အပိ စာ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ ‘‘ဓာတုပါဌေသူ’’တိ အက္ခရဓာတုပ္ပကာသနေသု နိရုတ္တိ ပါဌေသု. ပဌန္တိယေဝ, နော န ပဌန္တိ. တေ စ အတ္ထာ စေတသော ဝိပ္ပဋိသာရော မနော ဝိလေခေါတိ ဧဝံ ပါဠိယံ ဝုတ္တေဟိ ကုက္ကုစ္စပရိယာယေဟိ သမေန္တိယေဝ. တသ္မာ အယံ အပရောနယော ဣဓ အဝဿံ ဝတ္တဗ္ဗော ယေဝါတိ ဒီပေတိ. ဝိပ္ပဋိ သာရိပုဂ္ဂလော စ တံ တံ ပုညကမ္မံ ကရောန္တောပိ ဝိပ္ပဋိ သာရဂ္ဂိနာ ဒယှမာန စိတ္တော ပုညကမ္မေ စိတ္တပ္ပသာဒံ နလဘတိ. စိတ္တ သုခံ န ဝိန္ဒတိ. ကိံ ဣမိနာ ကမ္မေနာတိ တံ ပဟာယ ယတ္ထ စိတ္တ သုခံ ဝိန္ဒတိ, တတ္ထ ဝိစရတိ. ဧဝံ ဝိပ္ပဋိသာရော ပုညကမ္မတော သင်္ကောစနံ နာမ ဟောတီတိ. ကိလေသသလ္လိခနံ နာမ သန္တုဋ္ဌိ သလ္လေခပ္ပဋိပတ္တိယံ ဌိတဿ တဒင်္ဂပ္ပဟာနာဒိဝသေန တံ တံ ကိလေသပ္ပဟာနံ ဝုစ္စတိ. ‘‘အနုတ္ထုနနာကာရေနာ’’တိ ပုနပ္ပုနံ ဝိလပနာကာရေန. သင်္ကောစတီတိ ဝတွာ တဿ ဥဘယံ အတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘ကုသလကမ္မ သမာဒါနေ’’တိအာဒိမာဟ. နမိတုမ္ပိ န ဒေတိ. ကုတော သမာဒါတုံ ဝါ ဝဍ္ဎေတုံ ဝါ ဒဿတီတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘တနုကရဏေနာ’’တိ ဒုဗ္ဗလကရဏေန. ဝိသေသနဋ္ဌေကရဏ ဝစနံ. ‘‘သော’’တိ ဓမ္မသမူဟော. တံ ပန ကုက္ကုစ္စံ. ကေစိ ပန ကုက္ကုစ္စံ ပစ္စုပ္ပန္န သုစရိတ ဒုစ္စရိတာ ရမ္မဏမ္ပိ အနာဂတ သုစရိတ ဒုစ္စရိတာ ရမ္မဏမ္ပိ ကပ္ပေန္တိ. တံ ပဋိက္ခိပန္တော ‘‘တေနာ’’တိအာဒိမာဟ[Pg.95]. မဟာနိဒ္ဒေသပါဌေ ဒွီဟာကာရေဟိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ကုက္ကုစ္စံ စေတသော ဝိပ္ပဋိသာရော မနောဝိလေခေါတိ ပါဌော. ‘‘ကတတ္တာ စာ’’တိ အကတ္တဗ္ဗဿ ကတတ္တာ စ. ‘‘အကတတ္တာ စာ’’တိ ကတ္တဗ္ဗဿ အကတတ္တာ စ. ကေစိ ပန အယံ ဝိပ္ပဋိသာရော နာမ ကဒါစိ ကဿစိ ကေနစိ ကာရဏေန ပုဗ္ဗေကတ သုစရိတမ္ပိ အကတ ဒုစ္စရိတမ္ပိ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဥမ္မတ္တကသဒိသဉှိ ပုထုဇ္ဇန စိတ္တန္တိ ဝဒန္တိ. တံ ပဋိက္ခိပန္တော ‘‘ဧတေနာ’’တိအာဒိမာဟ. သော ပန ကေသဉ္စိ ဝါဒေ ဝိပ္ပဋိသာရော နာမ ဒေါမနဿံ ဟောတိ, န ကုက္ကုစ္စန္တိ အဓိပ္ပာယော. သောစ ခေါ ဒွိဓာ ဘာဝေါ. အပါယဘယေန တဇ္ဇီယန္တိ တာသီယန္တီတိ အပါယဘယ တဇ္ဇိတာ. ‘‘န အညေသံ’’တိ သုစရိတ ဒုစ္စရိတံ အဇာနန္တာနံ အမနသိကရောန္တာနဉ္စ န ဟောတိ. ကထံ ဝိညာယတီတိ စေ. သုစရိတဒုစ္စရိတ နာမေန အနုသောစနာကာရဿ ဒဿိတတ္တာတိ ဝုတ္တံ ‘‘အကတံ မေ’’တိအာဒိ. ယာထာဝမာနော နာမ သေယျဿ သေယျော ဟမသ္မီတိ သဒိသဿ သဒိသောဟမသ္မီတိ ဟီနဿ ဟီနောဟမသ္မီတိအာဒိနာ ပဝတ္တော ဘူတမာနော. ယဉ္စကုက္ကုစ္စံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘အကတွာ’’တိ တံ ကလျာဏ ကမ္မံ အကတွာ. ‘‘ကတွာ’’တိ တံ ပါပကမ္မံ ကတွာ. ဣဒံ ပန ပုဗ္ဗေကတာ ကတကာလေ ဧဝ အယာထာဝံ ဟောတိ. အနုသောစန ကာလေပန ယာထာဝမေဝ. ‘‘ဟတ္ထ ကုက္ကုစ္စံ’’တိ ဧတ္ထ သင်္ကောစနတ္ထော န လဗ္ဘတိ. ကုစ္ဆိတ ကိရိယတ္ထော ဧဝ လဗ္ဘတိ. ဟတ္ထလောလတာဟိ ဟတ္ထ ကုက္ကုစ္စန္တိ ဝုစ္စတိ. ပါဒလောလတာ စ ပါဒကုက္ကုစ္စံ. တေနာဟ ‘‘အသံယတ ကုက္ကုစ္စံ နာမာ’’တိ. ယံ ပန ကုက္ကုစ္စံ. ‘‘တံ’’တိ တံ ဝတ္ထုံ. ကုက္ကုစ္စံ ကရောန္တီတိ ကုက္ကုစ္စာယန္တာ. နာမဓာတု ပဒဉှေတံ. ကပ္ပတိ နု ခေါ, န နု ခေါ ကပ္ပတီတိ ဧဝံ ဝိနယ သံသယံ ဥပ္ပာဒေန္တာတိ အတ္ထော. ‘‘ကုက္ကုစ္စပ္ပကတတာယာ’’တိ ကုက္ကုစ္စေန အပကတတာယ အဘိဘူတတာယ. ‘‘အတ္တနော အဝိသယေ’’တိ အာဏာစက္ကဌာနေ. အာဏာစက္က သာမိနော ဗုဒ္ဓဿဝိသယတ္တာ အတ္တနော သာဝက ဘူတဿ အဝိသယေတိ အတ္ထော. ယေ ပန ကရောန္တိယေဝ ကုက္ကုစ္စာယန္တာ ပီတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘အာပတ္တိံ’’တိ ဒုက္ကဋာပတ္တိံ.

93. 关于“追悔”(kukkucca)的词义。“行为已做”(kiriyā kataṃ)是说明“已做”(kata)一词是自性成就的。如此说明词义后，接着解释其所指之义，说“从意义上说”(atthato pana)等。“通过懊悔的方式”(anusocana vasena)是指事后因心绪反复焦灼。这被称为“恶作”(kukata)，与此相关。“于善法中”(kusala dhammesu)是指在福业事中，它只会导致心的损耗。心怀追悔的人(puggala)即使行福业，也无法获得心的快乐。若身处众人中，做各种事，说各种世俗语，反而能获得心的快乐。那时，他为行福业的心被损耗、削弱，顺着心的意向而行。如此，只会导致心的损耗。“于义注(aṭṭhakathā)中”是指在《含义阐明》(Aṭṭhasālinī)中。“对已做与未做的有罪与无罪”(katākatassa sāvajjānavajjassa)是指对过去所做的有罪之业，以及未做的无罪之业。此处的属格有业格的含义。“面向而行”(abhimukhagamanaṃ)是指心缘取所缘而朝向运转。由此表明，“追悔”(paṭisāra)是朝向(paṭimukhaṃ)忆念(saraṇaṃ)、思考(cintanaṃ)。“未做的无法做”(akataṃ na karoti)的意趣是：无法去做（过去）未做之事。同样，对于“已做的无法使之未做”也是如此。“丑陋”(virūpa)是指丑恶、不美。“应受谴责”(kucchita)是指应被呵斥。难道不是先前说心生起是“应受谴责”吗？然而义注中却说“追悔”(vippaṭisāra)是“应受谴责”。（有人会说：）此二者不相合。（答：）不，并非不相合。为说明此点，否则便不合理，故说“在此亦”(ettha ca)等。“因何缘故”(yena ca kāraṇena)是指缘于已做、未做之事而生起无益心念的缘故。其意趣是：此心生起本身就适合以“恶作”(kukata)一词来理解，而不必像《阐明疏》(Vibhāvanī)那样，将其阐明为已做、未做的恶行与善行。若说：在《阐明疏》中，此心生起不也是以转喻的方式来理解的吗？（答：）当通过正理和义注的传承，其本义已经成立时，何需用转喻的方式呢？因此说“但在《阐明疏》中”等。恶作(kukata)的状态是追悔(kukkucca)，将a音改为u音，这是义注的说法。现在为从语文学(saddasattha)的角度说明另一种词义和意趣，而开始说“再者”(api ca)等。其中，“于词根诵本(dhātupāṭha)中”是指在解释字母与词根的语源学诵本(nirutti pāṭha)中。它们确实被如此诵读，并非不被诵读。并且这些意义与巴利圣典中所说的追悔的同义词，如“心的追悔”(cetaso vippaṭisāra)、“心的困扰”(mano vilekha)等，是完全一致的。这表明，因此在此必须解说这另一种理路。心怀追悔的人，即使在做种种福业时，其心也被追悔之火燃烧，无法在福业中获得心的净信，找不到心的安乐。他想：“这业有什么用？”于是舍弃它，到能找到心安乐的地方去游荡。如此，追悔即是所谓的从福业中退缩。“烦恼的削减”(kilesasallikhana)是指，安住于知足、削减的行道者，通过彼分断等方式，舍断种种烦恼。“以呻吟的方式”(anutthunanākārena)是指以一再悲叹的方式。说了“退缩”(saṅkocati)之后，为显示其双重意义，而说“于受持善业时”(kusalakamma samādāne)等。其意趣是：它甚至不让（心）倾向（于善业），更何况让其受持或增长呢？“通过削弱”(tanukaraṇena)是指通过使之微弱。这是状语意义的工具格。“彼”(so)是指法聚(dhammasamūha)。而那即是追悔。有人主张，追悔也可以缘于现在或未来的善行与恶行。为反驳此说，而说“因此”(tena)等。在《大义释》(Mahāniddesa)的诵本中，课文是：“追悔、心的追悔、心的困扰以两种行相生起”。“因已做”(katattā ca)是指因做了不应做之事；“因未做”(akatattā ca)是指因未做应做之事。有人说，此追悔有时会因某个缘故，缘于过去已做的善行或未做的恶行而生起。他们说：“凡夫(puthujjana)的心就像疯子一样。”为反驳此说，而说“以此”(etena)等。其意趣是：在某些人的学说中，此追悔是忧(domanassa)，而非追悔。而该状态有二种。因对恶趣的恐惧而被威胁、被惊吓，故为“被恶趣之怖所威胁者”(apāyabhaya tajjitā)。“非于余人”(na aññesaṃ)是指对于不知或不作意善行、恶行的人，（追悔）不会生起。（问：）如何得知？（答：）因为通过“善行、恶行”之名，已经显示了懊悔的相状，如说“我未做”等。所谓的“如实之慢”(yāthāvamāna)，是指“对于优者，我是优者；对于等者，我是等者；对于劣者，我是劣者”等如此生起的如实之慢。与“以及追悔生起”相关。“未做”(akatvā)是指未做那善业。“已做”(katvā)是指已做那恶业。但这在先前已做、未做之时是不如实的，而在懊悔之时则是如实的。在“手的追悔”(hattha kukkucca)一词中，不取“退缩”义，只取“应受谴责的行为”义。手的掉举轻躁(hatthalolatā)被称为“手的追悔”，足的掉举轻躁(pādalolatā)是“足的追悔”。因此说，这被称为“不律仪的追悔”(asaṃyata kukkucca)。而（另一种）追悔，“那”(taṃ)是指那件事。“追悔者”(kukkuccāyantā)是指做追悔的人。这是一个名动词。其义是：他们生起关于戒律的疑惑：“这是否允许？这是否不允许？”“因被追悔所影响”(kukkuccappakatatāya)是指因被追悔所征服、压倒。“于自己的非境”(attano avisaye)是指在教令的范围(āṇācakkaṭhāne)。其义是：教令之轮是其主人佛陀的领域，对于作为弟子的自己而言，则是非领域。其意趣是：有些人即使心怀追悔，还是去做了。“罪”(āpattiṃ)是指恶作(dukkaṭa)罪。

၉၄-၉၅. ထိနမိဒ္ဓဝစနတ္ထေသု. ‘‘စိတ္တံ မန္ဒမန္ဒံ ကတွာ’’တိ စိန္တန ကိစ္စေ အတိမန္ဒံ ပရိဒုဗ္ဗလံ ကတွာ. စိတ္တံ ဂိလာနံ မိလာတံ ကတွာတိ [Pg.96] ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘အဇ္ဈောတ္ထရတီ’’တိ အဘိဘဝတိ. အာရမ္မဏ ဝိဇာနနေ ဝါ ဇဝနကိစ္စေ ဝါ ပရိဟီနထာမဗလံ ကရောတိ. ‘‘ထိယတီ’’တိ ပဒံ ပါဠိဝသေန သိဒ္ဓန္တိ အာဟ ‘‘ထိနံ ထိယနာ’’တိအာဒိံ. ‘‘အကမ္မညဘူတေ ကတွာ’’တိ ကာယကမ္မာဒီသု အကမ္မက္ခမေ ပရိဒုဗ္ဗလေ ကတွာ. [မုဂ္ဂရေန ပေါထေတွာ ဝိယာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ ]. ‘‘တေ’’တိ စိတ္တ စေတသိကေ သမ္ပယုတ္တ ဓမ္မေ. ‘‘ဩလီယာပေတွာ’’တိ အဝလီနေ အဝသီဒန္တေ ကတွာ. တေနာဟ ‘‘ဣရိယာ ပထံ ပီ’’တိအာဒိံ. ထိနံ စိတ္တံ အဘိဘဝတိ, ဝိဇာနန ကိစ္စဿ ဂေလညတ္တာ ထိနဿ. မိဒ္ဓံ စေတသိကေ အဘိဘဝတိ, ဖုသနာဒိ ကိစ္စဿ ဂေလညတ္တာ မိဒ္ဓဿာတိ အဓိပ္ပာယော.

94-95. 昏沉与睡眠语义。“令心迟钝缓慢”，即于思惟作用中，使其极度迟钝衰弱，亦即是说令心有病、萎靡。“覆蔽”即压制，令其于识知所缘或速行作用中，势力衰退。“停滞”一词，依巴利语而成，如说“昏沉是停滞”等。“令不堪任”，即令身业等不堪作业、极为衰弱。[即是说，犹如被木槌击打一般]。“彼”指相应的心与心所法。“令其滞后”，即令其滞留、沉没。因此说“亦令威仪路”等。其要义为：昏沉覆蔽心，因识知作用病态故；睡眠覆蔽心所，因触等作用病态故。

၉၆. ဝိစိကိစ္ဆာဝစနတ္ထေ. ‘‘စိကိစ္ဆနံ’’တိ ရောဂါပနယ နတ္ထေ ကိတဓာတုဝသေန သိဒ္ဓံ သင်္ခတ ကိရိယာ ပဒန္တိ အာဟ ‘‘ဉာဏပ္ပဋိကာရောတိ အတ္ထော’’တိ. ‘‘ပဋိကာရော’’တိ စ ရောဂဿ ပဋိပက္ခ ကမ္မံ. ‘‘ဧတာယာ’’တိ နိဿက္ကဝစနံ. ဝိစိနန္တိ ဓမ္မံ ဝိစိနန္တီတိ ဝိစိနော. ဓမ္မ ဝီမံသကာ. ကိစ္ဆတိ ကိလမတိ ဧတာယာတိ ကိစ္ဆာ. ဝိစိနံ ကိစ္ဆာတိ ဝိစိကိစ္ဆာတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘သဘာဝံ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘ဝိစိကိစ္ဆတီ’’တိ သင်္ခတဓာတုပဒံ. တဉ္စ ကင်္ခါယံ ဝတ္တတီတိ ဒဿေတုံ ‘‘ဝိစိကိစ္ဆတိ ဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဒွိဓာ ဧဠယတိ ကမ္ပတီတိ ဒွေဠကံ. တထာ ပဝတ္တံ စိတ္တံ. ဒွေဠကဿ ဘာဝေါတိ ဝိဂ္ဂဟော. ‘‘ဗုဒ္ဓါဒီသု အဋ္ဌသူ’’တိ ဗုဒ္ဓေ ကင်္ခတိ, ဓမ္မေ ကင်္ခတိ, သံဃေ ကင်္ခတိ, သိက္ခာယ ကင်္ခတိ, ပုဗ္ဗန္တေ ကင်္ခတိ, အပရန္တေ ကင်္ခတိ, ပုဗ္ဗန္တာ ပရန္တေ ကင်္ခတိ, ဣဒပ္ပစ္စယတာ ပဋိစ္စ သမုပ္ပန္နေသု ဓမ္မေသု ကင်္ခတီတိ ဧဝံ ဝုတ္တေသု အဋ္ဌသု သဒ္ဓေယျ ဝတ္ထူသု. တတ္ထ ‘‘ဗုဒ္ဓေ ကင်္ခတီ’’တိ ဣတိပိ သော ဘဂဝါ အရဟံတိအာဒိနာ ဝုတ္တေသု ဗုဒ္ဓဂုဏေသု အသဒ္ဒဟန္တော ဗုဒ္ဓေ ကင်္ခတိ နာမ. သွာက္ခာတော ဘဂဝတာ ဓမ္မောတိအာဒိနာ ဝုတ္တေသု ဓမ္မ ဂုဏေသု အသဒ္ဒဟန္တော ဓမ္မေ ကင်္ခတိ နာမ. သုပ္ပဋိပန္နော ဘဂဝတော သာဝကသံဃောတိအာဒိနာ ဝုတ္တေသု သံဃဂုဏေသု အသဒ္ဒဟန္တော သံဃေ ကင်္ခတိ နာမ. တိဿန္နံ သိက္ခာနံ ဝဋ္ဋ ဒုက္ခတော နိယျာနဋ္ဌေသု အသဒ္ဒဟန္တော သိက္ခာယ ကင်္ခတိ နာမ. အတ္တနော အတီတ ဘဝဿ အတ္ထိ နတ္ထိဘာဝေ ကင်္ခန္တော ပုဗ္ဗန္တေ ကင်္ခတိ နာမ. အတ္တနော ပရမ္မရဏာ အနာဂတ ဘဝဿ အတ္ထိ နတ္ထိဘာဝေ ကင်္ခန္တော အပရန္တေ ကင်္ခတိ နာမ. တဒုဘယဿ အတ္ထိ နတ္ထိ ဘာဝေ [Pg.97] ကင်္ခန္တော ပုဗ္ဗန္တာ ပရန္တေ ကင်္ခတိ နာမ. ဣမသ္မိံ ဘဝေ အတ္တနော ခန္ဓာနံ ပဋိစ္စ သမုပ္ပာဒေ စ ပဋိစ္စ သမုပ္ပန္နဘာဝေ စ ကင်္ခန္တော ဣဒပ္ပစ္စယတာ ပဋိစ္စ သမုပ္ပန္နေသု ဓမ္မေသု ကင်္ခတိ နာမ. ‘‘ဝိမတိ ဝသေနာ’’တိ ဝေမတိကဘာဝေန. ပဝတ္တမာနာ ဝိစိကိစ္ဆာ. ဝိစိကိစ္ဆာ ပဋိရူပကာ နာမ သဗ္ဗ ဓမ္မေသု အပ္ပဋိဟတဗုဒ္ဓီနံ သဗ္ဗညု ဗုဒ္ဓါနံ ဧဝ နတ္ထီတိ ဝုတ္တံ ‘‘အသဗ္ဗညူနံ’’တိအာဒိ.

96. 疑惑(vicikicchā)语义。“治疗”(cikicchanaṃ)一词，依其在去除疾病之义上由词根‘kit’构成，是复合动词，故说“其义为以智对治”。而“对治”即是对抗疾病的行为。“由此”(etāyā)是具格用法。“审查者”(vicino)指审查法义者，即法的考察者。“苦恼”(kicchā)指因其而困扰、疲惫，故为苦恼。为表明“审查而苦恼即是疑惑”此义，故说“自性”等。“疑惑”(vicikicchatī)是由合成词根构成的动词，其用于怀疑之义，为表明此点，故说“或者疑惑”等。“双向动摇”(dveḷakaṃ)指双向摇摆、动摇。心即是如此运行的。其分析为‘双向动摇的状态’。“于佛等八处”：于佛疑惑，于法疑惑，于僧疑惑，于学处疑惑，于前际疑惑，于后际疑惑，于前后际疑惑，于此缘性缘生法疑惑——如是于八种应信之处。其中，“于佛疑惑”者，即于‘彼世尊是阿罗汉’等佛陀功德不信，名为于佛疑惑。于‘法乃世尊善说’等法功德不信，名为于法疑惑。于‘世尊的弟子僧团是善行者’等僧功德不信，名为于僧疑惑。于三学能从轮回苦中出离之义不信，名为于学处疑惑。于自身过去世之有无疑惑，名为于前际疑惑。于自身死后未来世之有无疑惑，名为于后际疑惑。于此二者之有无疑惑，名为于前后际疑惑。于此生自身诸蕴的缘起及缘生状态疑惑，名为于此缘性缘生法疑惑。“以犹豫故”即因犹豫的状态。现行的疑惑。所谓相似疑惑，于一切法有无碍智的全知佛陀则无有，故说“非全知者”等。

အကုသလရာသိမှိအနုဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

不善聚随释终。

၉၇. သဒ္ဓါဝစနတ္ထေ. ‘‘သန္နိသိန္နံ’’တိ အစလိတံ. ‘‘သုဋ္ဌူ’’တိ အနဿန္တံ အစလန္တဉ္စ ကတွာ. ‘‘ဓာရေတီ’’တိ ဧဝမေဝ ဟောတီတိ သလ္လက္ခဏဝသေန ဓာရေတိ. တထာ ဌပေတီတိ. သဒ္ဒဟန္တိ ဝါ သဒ္ဓါ သမ္ပန္နာ သတ္တာ. သဒ္ဓါတုံ အရဟန္တီတိ သဒ္ဓေယျာနိ. အကာလုဿံ ဝုစ္စတိ အနာဝိလံ စိတ္တံ. အကာလုဿံ ဧဝ အကာလုဿိယံ. တဿ ဘာဝေါတိ ဝိဂ္ဂဟော. ‘‘ဩကပ္ပနာ’’တိ အဟောသာဓု အဟောသုဋ္ဌူတိ အဓိမုစ္စနဝသေန စိန္တနာ. ‘‘မိစ္ဆာဓိမောက္ခော ယေဝါ’’တိ ဒိဋ္ဌိသမ္ပယုတ္တော အဓိမောက္ခောယေဝ. ‘‘ဝိတ္တေ အသတီ’’တိ ဓနေ အသတိ. ဓနဉှိ ဝိတ္တန္တိ ဝုစ္စတိ. ယံ ယံ ဣစ္ဆတိ, တံ တံ ဝိန္ဒန္တိ ဧတေနာတိ ကတွာ. ‘‘တေသံ’’တိ မနုဿာနံ.

97. 信(saddhā)语义。“安坐”(sannisinnaṃ)意为不摇动。“极好”(suṭṭhu)指使其不沮丧、不动摇。“持守”(dhāreti)即以观察的方式持守为“就是如此”，亦即如是安立。又，具信众生相信，故为信。值得相信者，称为可信(saddheyyāni)。“无浊”(akālussaṃ)指无杂染之心。“无浊”即是无杂染状态(akālussiyaṃ)，其分析为‘彼之状态’。“确信”(okappanā)指以胜解的方式思惟：“善哉！极善！”“邪胜解”(micchādhimokkho)即与邪见相应的胜解(adhimokkho)。“无财时”指无财富。财富亦称资财(vitta)，因人依此能获得所欲之物故。“他们”指人。

၉၈. သတိဝစနတ္ထေ. ‘‘သရတီ’’တိ အနုဿရတိ. ‘‘ကတာနီ’’တိ ပုဗ္ဗေကတာနိ. ‘‘ကတ္တဗ္ဗာနီ’’တိ ဣဒါနိ ဝါ ပစ္ဆာ ဝါ ကတ္တဗ္ဗာနိ. ကလျာဏ ကမ္မံ နာမပကတိယာ စိတ္တဿ ရတိဋ္ဌာနံ န ဟောတိ. ပါပ ကမ္မမေဝ စိတ္တဿ ရတိဋ္ဌာနံ ဟောတိ. တသ္မာ ကလျာဏ ကမ္မေ ဧဝ အပ္ပမဇ္ဇိတုံ ဝိသုံ သတိနာမ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ. ပါပကမ္မေ ပန ဝိသုံ သတိယာ ကိစ္စံ နတ္ထိ. သဗ္ဗေပိ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ အပမတ္တ ရူပါ ဟောန္တိ. တေနာဟ ‘‘ဣတရာပနာ’’တိအာဒိံ. ‘‘သတိယေဝ န ဟောတီ’’တိ ဝိသုံ သတိ နာမကော ဧကော စေတသိကောယေဝ န ဟောတိ. ကတမာ ပန သာ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ကတဿာ’’တိအာဒိံ. တတ္ထ ကတဿ အပ္ပမဇ္ဇနံ နာမ ကေသဉ္စိ အနုမောဒနဝသေန ကေသဉ္စိ အနုသောစနဝသေန အပ္ပမဇ္ဇနံ. ကတ္တဗ္ဗဿ အပ္ပမဇ္ဇနံ နာမ နိစ္စကာလမ္ပိ ကာတုံ အဘိမုခတာ. ‘‘ကတဿာ’’တိ [Pg.98] ဝါ ဘုမ္မတ္ထေ သာမိဝစနံ. တထာ သေသေသု ဒွီသု ပဒေသု. သဗ္ဗေသု ရာဇကမ္မေသု နိယုတ္တော သဗ္ဗကမ္မိကော. ‘‘နိယုတ္တော’’တိ အပ္ပမတ္တော ဟုတွာ ဗျာဝဋကာယ စိတ္တော. သဗ္ဗေသု ဌာနေသု ဣစ္ဆိတဗ္ဗာတိ သဗ္ဗတ္ထိကာ. သာ ဟိ ဆသု ဒွါရေသု စိတ္တဿ အာရက္ခ ကိစ္စာ ဟောတိ ဣန္ဒြိယ သံဝရဏ ဓမ္မတ္တာ. တသ္မာ ဆသု ဒွါရေသု ဣဋ္ဌာရမ္မဏေ လောဘမူလစိတ္တဿ အနုပ္ပဇ္ဇနတ္ထာယ သာ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ, အနိဋ္ဌာ ရမ္မဏေ ဒေါသမူလ စိတ္တဿ, မဇ္ဈတ္တာရမ္မဏေ မောဟမူလ စိတ္တဿာတိ. အပိ စ, ဗောဇ္ဈင်္ဂ ဘာဝနာ ဌာနေသု ဣဒံ သုတ္တ ပဒံ ဝုတ္တံ. တသ္မာ ဘာဝနာ စိတ္တဿ လီနဋ္ဌာနေပိ သာ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ လီနပက္ခတော စိတ္တဿ နီဝါရဏတ္ထာယာတိအာဒိနာ ယောဇေတဗ္ဗာ.

98. 关于“念”的语义。“忆念”(saratī)即是随念。“已作”(katāni)指过去所造作。“应作”(kattabbāni)指现在或未来应造作。善业本质上非心之喜乐处，恶业方是心之喜乐处。是故，为于善业不放逸，应特别希求名为“念”之心所。而于恶业，则无特别之念的必要。一切心与心所法皆具不放逸相，故说“余者亦然”等。“念实不存在”(Satiyeva na hotī)意指并无一个名为“念”的独立心所。然则何为念？即“于已作”等所说。其中，“于已作不放逸”，指对某些事通过随喜、对某些事通过追悔而不放逸；“于应作不放逸”，指恒常准备作应作之事。“于已作”(katassa)等其余两处，其属格(sāmivacana)表示处所义(bhummattha)。如同于一切王事中受任命者为“总管”(sabbakammiko)，而“受任命”(niyutto)即心不放逸、勤于事务。同样，念于一切处皆应被希求，故为“遍一切处者”(sabbatthikā)。念于六根门守护心，因其法性为根律仪。故于六根门：对可意所缘，为防贪根心生起；对不可意所缘，为防瞋根心生起；对中性所缘，为防痴根心生起，皆应希求念。此外，此经句为觉支(bojjhaṅga)修习而说，故于修习时心沉没处亦应希求念，为防止心偏于沉没等，应如是配释。

၉၉-၁၀၀. ဟိရိဩတ္တပ္ပဝစနတ္ထေသု. ‘‘ကာယဒုစ္စရိတာဒီဟိ လဇ္ဇတီ’’တိ တာနိကာတုံ လဇ္ဇတိ. တာနိ ဟီနကမ္မာနိ လာမကကမ္မာနီတိ ဟီဠေတွာ တတော အတ္တာနံ ရက္ခိတုံ ဣစ္ဆတိ. တေနာဟ ‘‘ဇိဂုစ္ဆတီ’’တိ. ‘‘ဥက္ကဏ္ဌတီ’’တိ ဝိရုဇ္ဈတိ, ဝိယောဂံ ဣစ္ဆတိ. ‘‘တေဟိ ယေဝါ’’တိ ကာယ ဒုစ္စရိတာဒီဟိယေဝ. ‘‘ဥဗ္ဗိဇ္ဇတီ’’တိ ဥတ္တသတိ, ဘယတော ဥပဋ္ဌာတိ. ဂါထာသု. ‘‘အလဇ္ဇိယေသူ’’တိ အလဇ္ဇိတဗ္ဗေသု ကလျာဏ ကမ္မေသု. ‘‘လဇ္ဇရေ’’တိ လဇ္ဇန္တိ. ‘‘အဘယေ’’တိ အဘာယိတဗ္ဗေ ကလျာဏကမ္မေ. ယသ္မာ ပန သပ္ပုရိသာ အတ္တာနံ ပရိဟရန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဟိရိယာ အတ္တနိ ဂါရဝံ ဥပ္ပာဒေတွာ’’တိ အတ္တနော ဇာတိဂုဏာဒိကံ ဝါ သီလ ဂုဏာဒိကံ ဝါ ဂရုံ ကတွာ မာဒိသဿ ဧဝ ရူပံ ပါပကမ္မံ အယုတ္တံ ကာတုံ. ယဒိ ကရေယျံ, ပစ္ဆာ အတ္တာနံ အသုဒ္ဓံ ဉတွာ ဒုက္ခီဒုမ္မနော ဘဝေယျန္တိ ဧဝံ ဟိရိယာ အတ္တနိ ဂါရဝံ ဥပ္ပာဒေတွာ. ‘‘ဩတ္တပ္ပေန ပရေသု ဂါရဝံ ဥပ္ပာဒေတွာ’’တိ ပရာနုဝါဒဘယံ ဘာယိတွာတိ အဓိပ္ပာယော. တတ္ထ ပရာနုဝါဒဘယံ နာမ ပရေသံ သာဓု ဇနာနံ ဂရဟာ ဘယံ. အညမ္ပိ အပါယဘယံ သံသာရ ဝဋ္ဋဘယဉ္စ ဧတ္ထ သင်္ဂယှတိယေဝ. လောကံပါလေန္တီတိ လောကပါလာ. ‘‘လောကံ’’တိ သတ္တလောကံ. ‘‘ပါလေန္တီ’’တိ အပါယ ဘယတော ရက္ခန္တိ.

99-100. 关于“惭”与“愧”的语义。“因身恶行等而惭”(lajjati)，意即羞于造作彼等恶行。视彼等为卑劣、低贱之业而鄙夷，并希望由此守护自身。是故说“厌恶”(jigucchati)。“厌倦”(ukkaṇṭhati)即抗拒，希望远离。“唯此等”即唯以身恶行等。“惊怖”(ubbijjati)即恐惧，怖畏现前。偈颂中。“于不应惭处”(alajjiyesu)指于不应惭的善业。“惭者”(lajjare)即生惭。“于无畏处”(abhaye)指于不应畏惧的善业。此与“是故善人守护自身”相关联。“由惭在自身生起尊重”，即尊重自身种姓功德或戒德功德等，思惟：“如我之人不应造作此等恶业。若造作，后知自身不清净，必将忧愁苦恼。”如是由惭在自身生起尊重。“由愧在他人处生起尊重”，其意即畏惧他人谴责。此处他人谴责之畏惧，是指畏惧善人之呵责。堕恶趣之畏惧及轮回之怖畏亦包含于此。“护世者”(lokapālā)即守护世间者。“世间”(loka)指有情世间。“守护”(pālenti)即守护众生免于堕入恶趣之怖畏。

၁၀၁. အလောဘဝစနတ္ထေ. အကာရော ဝိရုဒ္ဓတ္ထောတိအာဟ ‘‘လောဘပ္ပဋိပက္ခော’’တိ. လောဘဿ ပဋိဝိရုဒ္ဓေါတိ အတ္ထော. ပဋိဝိရုဒ္ဓတာ စ ပဟာယက ပဟာတဗ္ဗ ဘာဝေန ဝေဒိတဗ္ဗာတိ ဒဿေတုံ ‘‘သောဟီ’’တိအာဒိမာဟ[Pg.99]. တတ္ထ သော နေက္ခမ္မဓာတုဝသေန ဟုတွာ ပဝတ္တတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဟိတ သညိတေသူ’’တိ ဣဒံ မေ အတ္ထာယ ဟိတာယ သုခါယာတိ ဧဝံ သညိတေသု. ‘‘လဂ္ဂနဝသေနာ’’တိ အမုဉ္စိတုကာမတာဝသေန. တေသွေဝ ပဝတ္တတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဘဝဘောဂ သမ္ပတ္တိယော ဂူထရာသိံ ဝိယ ဟီဠေတွာ’’တိ ဣဒံ ဗောဓိသတ္တာနံ ဝသေန နိဒဿန ဝစနံ. တတ္ထ ‘‘ဟီဠေတွာ’’တိ ဂရဟိတွာ. နိက္ခမန္တိ ဧတေနာတိ နေက္ခမ္မော. သော ဧဝ ဓာတူတိ နေက္ခမ္မဓာတု.

101. 关于“无贪”的语义。“阿”字表示相反之义，故说“是贪的对立面”。意为与贪相反。应知此种相反关系是基于能断与所断之关系，为说明此点，故说“彼”等词语。其中，彼（无贪）是依出离界而生起并运作。所谓“对于认为有利益的事物”，是指“为了我的利益和快乐”如是认为的事物。“以执著的方式”是指不愿放开的方式。（贪）于彼等事物中生起，故与此相关。“将有、受用与成就，视如粪堆而鄙夷”，此乃以菩萨为例说明。其中“鄙夷”(hīḷetvā)指呵斥(garahitvā)。由此出离，名为“出离”(nekkhamma)。此本身即是界，故名“出离界”(nekkhammadhātu)。

၁၀၂. အယံ နယော ဒေါသပ္ပဋိပက္ခော, မောဟပ္ပဋိပက္ခောတိအာဒီသုပိ နေတဗ္ဗော.

102. 此理亦应适用于“瞋的对立面”、“痴的对立面”等情况。

၁၀၃. တတြ မဇ္ဈတ္တတာယံ. ‘‘လီနုဒ္ဓစ္စာနံ’’တိ စိတ္တဿ လီနတာ ဧကော ဝိသမပက္ခော. ဥဒ္ဓဋတာ ဒုတီယော ဝိသမပက္ခော. လီနံ စိတ္တံ ကောသဇ္ဇေ ဝိသမပက္ခေ ပတတိ. ဥဒ္ဓဋံ စိတ္တံ ဥဒ္ဓစ္စေ ဝိသမပက္ခေ ပတတိ. တဒုဘယမ္ပိ အကုသလ ပက္ခိကံ ဟောတိ. တထာ စိတ္တဿ အတိ လူခတာ ဧကော ဝိသမ ပက္ခော. အတိပဟဋ္ဌတာ ဧကောတိအာဒိနာ သဗ္ဗံ ဗောဇ္ဈင်္ဂဝိဓာနံ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ. တတြ မဇ္ဈတ္တတာ ပန သမ္ပယုတ္တ ဓမ္မေ ဥဘောသု အန္တေသု ပါတေတုံ အဒတွာ သယံ မဇ္ဈိမပ္ပဋိပဒါယံ ဒဠှံ တိဋ္ဌတိ.

103. 于此，关于“中舍性”。“于沉掉”，心的沉没是一不平衡之相，心的掉举是另一不平衡之相。沉没之心落入懈怠此不平衡之相，掉举之心落入掉举此不平衡之相，两者皆属不善。同样，心过于粗糙是一不平衡之相，过于兴奋是另一不平衡之相……所有觉支之修法皆应如是详细展开。而中舍性则不令相应之法落入此二极端，自身坚定安住于中道上。

၁၀၄. ပဿဒ္ဓါဒီသု. ‘‘တတ္ထ တံ ဝီန္ဒန္တီ’’တိ တေသု ပုည ကမ္မေသု တံ စိတ္တ သုခံ ပဋိလဘန္တိ.

104. 关于“轻安”等。“于彼处体验彼”，指于彼等福业中获得彼心之乐。

၁၀၅. လဟုတာ ဒွယေ. ‘‘တတ္တပါသာဏေ’’တိ သန္တတ္တေ ပါသာဏပိဋ္ဌေ. ‘‘တတ္ထာ’’တိ ပုညကမ္မေသု.

105. 关于“二轻快性”。“于热石上”指于烧热之石面上。“于彼处”指于福业中。

၁၀၆-၁၁၀. မုဒုတာ ဒွယာဒီသု သဗ္ဗံ သုဝိညေယျံ.

106-110. 从“二柔软性”等开始，一切皆易了知。

၁၁၁. ဝိရတိတ္တယေ. ‘‘ကထာ, စေတနာ, ဝိရတိ, ဝသေနာ’’တိ ‘ကထာသမ္မာဝါစာ, စေတနာ သမ္မာဝါစာ, ဝိရတိ သမ္မာဝါစာ, ဝသေန. တံ ကထာဝါစံ သမုဋ္ဌာပေတီတိ တံ သမုဋ္ဌာပိကာ. ယာ ပန ပါပ ဝိရမဏာကာရေန စိတ္တဿ ပဝတ္တီတိ ယောဇနာ. ‘‘သမာဒိယန္တဿ ဝါ’’တိ မုသာဝါဒါ ဝိရမာမီတိအာဒိနာ ဝစီဘေဒံ ကတွာ သမာဒိယန္တဿ ဝါ. ‘‘အဓိဋ္ဌဟန္တဿ ဝါ’’တိ ဝစီဘေဒံ အကတွာ စိတ္တေနေဝ တထာ အဓိဋ္ဌဟန္တဿ ဝါ. ဣမေဟိ ဒွီဟိ ပဒေဟိ သမာဒါန ဝိရတိပ္ပဝတ္တိံ ဝဒတိ[Pg.100]. ‘‘အဝီတိက္ကမန္တဿ ဝါ’’တိ ဧတေန သမ္ပတ္တ ဝိရတိပ္ပဝတ္တိံ ဝဒတိ. ‘‘ဧတာယာ’’တိ သမ္မာဝါစာ ဝိရတိယာ. သာ ပန ကတ္တုနာ စ ကြိယာယ စ သဟဘာဝိနီ ဟုတွာ သမာဒါန ကြိယံ သုဋ္ဌုတရံ သာဓေတိ. တသ္မာ သာ ကရဏ သာဓနံ နာမ ဟောတိ. တေနာဟ ‘‘ကရဏတ္ထေဝါကရဏ ဝစန’’န္တိ. ဗဟူသုဇဝနဝါရေသု ပဝတ္တမာနေသု ပုရိမ ပုရိမ ဇဝနဝါရပရိယာပန္နာ သမ္မာဝါစာ ပစ္ဆိမ ပစ္ဆိမ ဇဝနဝါရသမုဋ္ဌိတာယ သမာဒါန ကြိယာယ ပစ္စယော ဟောတိ. သာ ပန တာယ ကြိယာယ အသဟဘာဝိတ္တာ ကရဏလက္ခဏံ န သမ္ပဇ္ဇတိ. ဟေတု လက္ခဏေ တိဋ္ဌတိ. တေနာဟ ‘‘ဟေတု အတ္ထေဝါ ကရဏဝစန’’န္တိ. ဣဒဉ္စ အတ္ထတော လဗ္ဘမာနတ္တာ ဝုတ္တံ. သမ္မာဝါစာတိ ပဒံ ပန ကိတသာဓန ပဒတ္တာကရဏတ္ထေ ဧဝသိဒ္ဓံ. န ဟိ အကာရက ဘူတော ဟေတု အတ္ထော သာဓနံ နာမ သမ္ဘဝတိ. ‘‘သမာဒါန ဝစနာနီ’’တိ သမ္မာဝါစာ သမုဋ္ဌိတာနိ သမာဒါန ဝစနာနိ. ‘‘တတော’’တိ တတောပရံ. ‘‘တေသံ’’တိ တေ သံဝဒမာနာနံ. ဣဒဉ္စ သဗ္ဗံ သမ္မာဝါစာတိ ဝစနေ ဝစီဘေဒဝါစံ ပဓာနံ ကတွာ ဝုတ္တံ. သမ္ပတ္တဝိရတိ သမုစ္ဆေဒ ဝိရတိဘူတာယ ပန သမ္မာဝါစာယ ဝစီဘေဒေန ကိစ္စံ နတ္ထိ. ဝိရတိ ကိစ္စ မေဝပဓာနန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ‘‘ပဝတ္တမာနာ’’တိ ပဝတ္တမာနတ္တာ. ဝိသေသန ဟေတု ပဒမေတံ.

111. 在三种离中。“言语、思、离”是依言语正语、思正语、离正语的方式。那（思）生起言语，故它是生起者。而（离是）心以远离恶行的方式转起，此是其义。‘或受持者’即或以‘我将远离妄语’等作出言语表达而受持者。‘或决意者’即或不作言语表达，仅以心如是决意者。以此二句说明受持离的生起。‘或不逾越者’以此说明已得离的生起。‘以此’即正语之离。然而，它与作者和行为同时存在，能更好地成就受持行为。因此，它名为作具。故说“在作具义中，是作具词”。在众多速行生起时，前前速行所摄的正语，是后后速行所生受持行为的缘。然而，它不与该行为同时存在，故不具备作具的特相，而处于因的特相中。故说“在因义中，是作具词”。此是依义而得，故如是说。‘正语’一词，因是派生词，故在作具义中成立。因为非作用的因义，不可能名为“具”。‘受持之语’即由正语生起的受持之语。‘其后’即此后。‘彼等’即彼等交谈者。此一切皆以‘正语’一词中言语表达之语为主要而说。然而，对于已得离和断除离的正语，无需言语表达。为显示离的作用是主要的，故说‘复次’等。‘转起’即因其转起。此是表原因的修饰词。

၁၁၂-၁၁၃. သမ္မာကမ္မန္တေပိ သမ္မာအာဇီဝေပိ ဝတ္တဗ္ဗံ နတ္ထိ.

112-113. 正业与正命也无需解说。

၁၁၄. ‘‘သမ္ပတ္တံ ဝတ္ထုံ’’တိ ပါဏာတိ ပါတာဒိကမ္မဿ ဝတ္ထုံ. သာပစ္စုပ္ပန္နာရမ္မဏာယေဝ. ကသ္မာ, အတ္တနော ပစ္စက္ခေ သမ္ပတ္တ ဝသေနဝတ္ထုဿဓရမာနတ္တာ. ‘‘သမာဒိယန္တဿ ဝါ ဥပ္ပန္နာ’’တိ ပါဏာတိ ပါတာပဋိဝိရမာဓီတိအာဒိနာ သမာဒိယန္တဿယာ သမာဒါနက္ခဏေ ဥပ္ပန္နာ ဝိရတိ. ‘‘သာ ပန ပစ္စုပ္ပန္နာရမ္မဏာ ဟောတီ’’တိ ဧတ္ထ ကထံ ပစ္စုပ္ပန္နာ ရမ္မဏာ ဟောတီတိ. ပါဏာတိ ပါတာပဋိဝိရမာဓီတိ ဝဒန္တဿ စိတ္တံ အနုက္ကမေန ပါဏသဒ္ဒါဒီနံ အတ္ထံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ပဝတ္တတိ. တတ္ထ ‘‘ပါဏော’’တိ ဝေါဟာရတော သတ္တော. ပရမတ္ထတော ဇီဝိတိန္ဒြိယံ. သော စ သတ္တော တဉ္စဇီဝိတိန္ဒြိယံ လောကေ သဗ္ဗကာလမ္ပိ သံဝိဇ္ဇတိယေဝ. ဧဝရူပံ ဇီဝိတိန္ဒြိယ သာမညံ သန္ဓာယ ပစ္စုပ္ပန္နာရမ္မဏာတိ ဝုတ္တံ. အဒိန္နာဒါနာ ပဋိဝိရမာဓီတိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ‘‘အနာဂတာ ရမ္မဏာဝါ’’တိ [Pg.101] ဧတ္ထ ဧကဒိဝသံ နိယမေတွာ သမာဒိယန္တဿ တသ္မိံ ဒိဝသေ ဓရမာန သတ္တာပိ အတ္ထိ. ဥပ္ပဇ္ဇိဿမာနသတ္တာပိ အတ္ထိ. တဒုဘယမ္ပိ ပါဏဝစနေ သင်္ဂဟိတမေဝ. ပါဏုပေတံ ကတွာ သမာဒိယန္တဿ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ. အပိ စ အနာဂတကာလိကမ္ပိ သမာဒါနံ အတ္ထိယေဝ. အဟံ အသုကဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ယာဝဇီဝမ္ပိ ပါဏာတိပါတာ ဝိရမာဓီတိအာဒိ. ဧဝံ သမာဒါန ဝိရတိ အနာဂတာ ရမ္မဏာပိ ဟောတီတိ. ‘‘ပစ္စယသမုစ္ဆေဒဝသေနာ’’တိ တံ တံ ကိလေသာနုသယ သင်္ခါတဿ ပစ္စယဿ သမုစ္ဆေဒဝသေန. သေသမေတ္ထ သုဝိညေယျံ.

114. “当前之事”指的是杀生等业之事。它只以现在为所缘。为什么呢？因为在自己亲身经历时，事是现存的。“或受持者所生起”指的是那些以“我将远离杀生”等而受持者，在受持刹那所生起的离。“然而，它以现在为所缘”，此处如何以现在为所缘呢？当说“我将远离杀生”时，心逐渐以“有情”等词语的意义为所缘而转起。其中，“有情(pāṇa)”是世俗所说的有情(satta)。从究竟义而言，是命根。该有情和该命根，在世间任何时候都存在。是针对这种命根的共相而言，故说以现在为所缘。在“我将远离不与取”等中，也是同样的道理。“或以未来为所缘”指的是，此处，限定一天受持者，在该日有现存的有情，也有将生起的有情。两者都包含在“有情”一词中。若以“有生命者”来受持，则无需多言。而且，也存在着面向未来的受持。例如：“我从某日开始，乃至尽形寿，将远离杀生”等。如此，受持离也可以以未来为所缘。“以断除缘的方式”指的是以断除彼彼名为烦恼随眠之缘的方式。其余在此易于理解。

၁၁၅-၁၁၆. အပ္ပမညာဒွယေ. အပိစာတိအာဒီသု. ‘‘ကလိသမ္ဘဝေဘဝေ’’တိ ဒုက္ခုပ္ပတ္တိပစ္စယဘူတေ သံသာရဘဝေ. ‘‘ပါပေကလိ ပရာဇယေ’’တိ ကလိသဒ္ဒေါ ပါပေ စ ပရာဇယေ စ ဝတ္တတီတိ အတ္ထော. သတ္တေဟိ ကလိံ အဝန္တိ ရက္ခန္တိ ဧတာယာတိ ကရုဏာ. သတ္တေဟီတိ စ ရက္ခဏတ္ထယောဂေ ဣစ္ဆိတသ္မိံ အတ္ထေ အပါဒါန ဝစနံ. ယထာ-ကာကေ ရက္ခန္တိ တဏ္ဍုလာ-တိ. သတ္တေဝါ ကလိတော အဝန္တိ ရက္ခန္တိ ဧတာယာတိ ကရုဏာ. ကလိတောတိ စ ရက္ခဏတ္ထ ယောဂေ အနိစ္ဆိတသ္မိမ္ပိ အပါဒါနဝစနံ. ယထာ-ပါပါစိတ္တံ နိဝါရယေတိ. ဧကသ္မိံ သတ္တေ ပဝတ္တာပိ အပ္ပမညာ ဧဝ နာမ ဟောန္တိ. ယထာ တံ သဗ္ဗညုတညာဏံ ဧကသ္မိံ အာရမ္မဏေ ပဝတ္တမ္ပိ သဗ္ဗညုတညာဏမေဝ ဟောတီတိ.

115-116. 在两种无量中。在“复次”等中。“在苦难生起之有中”即作为苦生起之因缘的轮回有。“在恶与失败中”即“kali”一词在恶与失败中转起，此是其义。以此保护有情免于苦难，故名悲。“Sattehi”一词在保护义中，表达所欲之义时，是离格语。例如：“保护稻谷免于乌鸦”。以此保护有情免于苦难，故名悲。“Kalito”一词在保护义中，即使表达不欲之义时，也是离格语。例如：“心远离恶”。即使只对一个有情生起，也名为无量心。例如，即使一切智智只缘一个所缘而生起，也仍然是一切智智。

၁၁၇. ပညိန္ဒြိယေ ဝတ္တဗ္ဗံ နတ္ထိ.

117. 慧根无需解说。

သောဘဏရာသိမှိအနုဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

美聚随释终。

၁၁၈. ဧတံ ပရိမာဏံ အဿာတိ ဧတ္တာဝံ. ‘‘ဧတ္တာဝတာ’’တိ ဧတ္တာဝန္တေန-ဖဿော, ဝေဒနာ, သညာ,တိအာဒိဝစနက္ကမေန. ‘‘စိတ္တုပ္ပာဒေသူ’’တိ ဧတ္ထ-ကတမေ ဓမ္မာ ဒဿနေန ပဟာတဗ္ဗာ. စတ္တာရော ဒိဋ္ဌိဂတသမ္ပယုတ္တ စိတ္တုပ္ပာဒါ-တိအာဒီသု စိတ္တစေတသိက သမူဟော စိတ္တုပ္ပာဒေါတိ ဝုစ္စတိ. ဣဓ ပန စိတ္တာနိ ဧဝ စိတ္တုပ္ပာဒါတိ ဝုစ္စန္တီတိ အာဟ ‘‘စိတ္တုပ္ပာဒေသူတိ စိတ္တေသု ဣစ္စေဝ အတ္ထော’’တိ. ‘‘သဗ္ဗဒုဗ္ဗလတ္တာ’’တိ သဗ္ဗစိတ္တေဟိ ဒုဗ္ဗလတရတ္တာ. ‘‘ဘာဝနာ ဗလေနာ’’တိ ဝိတက္က ဝိရာဂသတ္တိ [Pg.102] ယုတ္တေန ဥပစာရ ဘာဝနာ ဗလေန, ဝုဋ္ဌာန ဂါမိနိ ဝိပဿနာ ဘာဝနာ ဗလေန စ. ‘‘ဗလနာယကတ္တာ’’တိ ဗလ ဓမ္မာနံ နာယကတ္တာ, ဇေဋ္ဌကတ္တာ.

118. 此是其量，故曰“仅此量”。“以此量”指的是以此量的触、受、想等言语次第。“在心生起中”：此处，在（如）“哪些法应以见断除？四种与邪见相应的生起”等（经文）中，心与心所的集合被称为心生起。然而在此，仅心被称为心生起，故说“‘在心生起中’即是‘在诸心中’之义”。“因其最弱”即因其比一切（其他）心都更弱。“以修习力”即通过具有离寻之力的近行修习力，以及导向出离的毘婆舍那修习力。“作为诸力之领导者”即作为诸力法之领导者、首领。

၁၁၉. အကုသလ စေတသိကေသု. ‘‘ပစ္ဆိမံ’’တိ သဗ္ဗေသုပိ ဒွါဒသာ ကုသလ စိတ္တေသူတိ ဝစနံ. ‘‘ပုရိမဿာ’’တိ သဗ္ဗာ ကုသလ သာဓာရဏာ နာမာတိ ဝစနဿ. ‘‘သမတ္တန ဝစနံ’’တိ-ကသ္မာ သဗ္ဗာကုသလ သာဓာရဏာ နာမာတိ. ယသ္မာ သဗ္ဗေသုပိ. လ. စိတ္တေသု လဗ္ဘန္တိ, တသ္မာ သဗ္ဗာ ကုသလ သာဓာရဏာ နာမာ-တိ ဧဝံ သာဓန ဝစနံ. ယသ္မာ ပန ဣမေဟိ စတူဟိ ဝိနာနုပ္ပဇ္ဇန္တိ, တသ္မာ တေ သဗ္ဗေသု တေသု လဗ္ဘန္တီတိ ယောဇနာ. ကသ္မာ ဝိနာ နုပ္ပဇ္ဇန္တီတိ အာဟ ‘‘န ဟိတာနီ’’တိအာဒိံ. ‘‘တေဟီ’’တိ ပါပေဟိ. သဗ္ဗ ပါပ ဓမ္မတောတိ အတ္ထော. ‘‘တထာ တထာ အာမသိတွာ’’တိ ဒိဋ္ဌိ ခန္ဓေသု နိစ္စော ဓုဝေါ သဿတောတိအာဒိနာ အာမသတိ. မာနော အဟန္တိ ဝါ သေယျော သဒိသောတိအာဒိနာ ဝါ အာမသတိ. ဧဝံ တထာ တထာ အာမသိတွာ. ‘‘တေသူ’’တိ ဒိဋ္ဌိမာနေသု. နိဒ္ဓါရဏေ ဘုမ္မံ. ဒိဋ္ဌိ ပရာမသန္တီ ပဝတ္တတီတိ ယောဇနာ. ‘‘တံ ဂဟိတာကာရ’’န္တိ တံ အဟန္တိ ဂဟိတံ နိမိတ္တာကာရံ. သက္ကာယ ဒိဋ္ဌိ ဧဝ ဂတိ ယေသံ တေ ဒိဋ္ဌိ ဂတိကာ. အဝိက္ခမ္ဘိတ သက္ကာယ ဒိဋ္ဌိကာ. ‘‘အဟန္တိ ဂဏှန္တီ’’တိ မာနေန ဂဏှန္တိ. ‘‘န ဟိ မာနဿ ဝိယာ’’တိ ယထာ မာနဿ အတ္တသမ္ပဂ္ဂဟဏေ ဗျာပါရော အတ္ထိ, န တထာ ဒိဋ္ဌိယာ အတ္တသမ္ပဂ္ဂဟဏေ ဗျာပါရော အတ္ထီတိ ယောဇနာ. ဧတ္ထ စ အတ္တသမ္ပဂ္ဂဟဏံ နာမ ပရေဟိ သဒ္ဓိံ အတ္တာနံ သေယျာဒိဝသေန သုဋ္ဌုပဂ္ဂဟဏံ. ‘‘န စ ဒိဋ္ဌိယာ ဝိယာ’’တိ ယထာ ဒိဋ္ဌိယာ ဓမ္မာနံ အယာထာဝပက္ခပရိကပ္ပနေ ဗျာပါရော အတ္ထီတိ ယောဇနာ. တတ္ထ အယာထာဝပက္ခော နာမ အတ္တာ သဿတော ဥစ္ဆိန္နောတိအာဒိ. မစ္ဆရိယံ အတ္တသမ္ပတ္တီသု လဂ္ဂနလောဘသမုဋ္ဌိတတ္တာ လောဘသမ္ပယုတ္တမေဝ သိယာတိ စောဒနံ ပရိဟရန္တော ‘‘မစ္ဆရိယံ ပနာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ‘‘တာသံ’’တိ အတ္တသမ္ပတ္တီနံ. သေသမေတ္ထ သုဝိညေယျံ.

119. 在不善心所中。“后者”，指其存在于所有十二不善心中之语。“前者”，指其名为“一切不善共通”之语。“是确立之语”：为何名为“一切不善共通”？因为在所有（不善）心中皆可得，故名为“一切不善共通”——此为证明之语。又，无此四者，（不善心）则不生，故于彼等一切（不善心）中皆可得，此为贯通之义。为何无之则不生？答曰：“非利益”等。“彼等”，指恶法，意即一切恶法之性。“如是如是执取”，是说邪见于诸蕴中，以“常、恒、永恒”等方式执取。慢则以“我”或“胜、同”等方式执取。如是如是执取后。“于彼等中”，指于邪见与慢中。此为范围义之处格。邪见以染执而转起，此为贯通之义。“彼所执取之相”，即执取“我”之相状。以萨迦耶见(sakkāyadiṭṭhi)为归趣者，是为见行者(diṭṭhigatikā)，即萨迦耶见未被调伏者。“执取‘我’”，指以慢执取。“不如慢”，其义为：如慢于自我标榜有其作用，邪见于自我标榜则无此作用。此处，“自我标榜”者，谓与他人比较，以“胜”等方式而极力抬高自我。“亦不如邪见”，其义为：如邪见于不如实分别诸法有其作用，慢则无此作用。其中，“不如实分别”，谓“我”为常、为断等见。悭(macchariya)乃缘于对自身成就之执著贪爱而生，故应仅与贪相应——为遣此难，故说“悭则”等。此处，“彼等”，指自身成就。余者于此易知。

၁၂၀. သောဘဏစေတသိကေသု. ‘‘တီသု ခန္ဓေသု’’တိ သီလက္ခန္ဓ သမာဓိက္ခန္ဓ ပညာက္ခန္ဓေသု စ. ‘‘သမ္မာဒိဋ္ဌိ ပစ္ဆိမကော’’တိ သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ ပစ္ဆတော အနုဗန္ဓကောတိ အတ္ထော. သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ ပရိဝါ ရမတ္တောတိ [Pg.103] ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘တသ္မိံ အသတိ ပီ’’တိ ဒုတီယဇ္ဈာနိက မဂ္ဂါဒီသု တသ္မိံ သမ္မာသင်္ကပ္ပေ အသန္တေပိ. ‘‘သီလသမာဓိက္ခန္ဓ ဓမ္မေသု ပနာ’’တိ ‘သမ္မာဝါစာ, သမ္မာကမ္မန္တော, သမ္မာအာဇီဝေါ,တိ ဣမေ တယော ဓမ္မာ သီလက္ခန္ဓ ဓမ္မာ နာမ. သမ္မာ ဝါယာမော, သမ္မာသတိ, သမ္မာသမာဓီ,တိ ဣမေ တယော ဓမ္မာ သမာဓိက္ခန္ဓာ နာမ. ဣမေသု သီလက္ခန္ဓ သမာဓိက္ခန္ဓေသု. ‘‘ဧကော ဧကဿ ကိစ္စံ န သာဓေတီ’’တိ တေသု သမ္မာဝါစာ သမ္မာကမ္မန္တဿ ကိစ္စံ န သာဓေတိ. သမ္မာ အာဇီဝဿ ကိစ္စံ န သာဓေတိ. သမ္မာကမ္မန္တော စ သမ္မာဝါစာယ ကိစ္စံ န သာဓေတီတိအာဒိနာ သဗ္ဗံ ဝတ္တဗ္ဗံ. ‘‘သီလေသု ပရိပူရကာရိတာ ဝသေနာ’’တိ သီလပ္ပဋိပက္ခ ဓမ္မာနံ သမုစ္ဆိန္ဒကာရိတာ ဝသေနာတိ အဓိပ္ပာယော. မုသာဝါဒ ဝိရတိ မုသာဝါဒမေဝ ပဇဟိတုံ သက္ကောတိ. န ဣတရာနိ ပိသုဏဝါစာဒီနီတိ ယောဇနာ. ဧတ္ထ သိယာ. မုသာဝါဒဝိရတိ နာမ ကုသလ ဓမ္မော ဟောတိ. ကုသလ ဓမ္မော စ နာမ သဗ္ဗဿ အကုသလ ဓမ္မဿ ပဋိပက္ခော. ဧကသ္မိမ္ပိ ကုသလ ဓမ္မေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနေ တသ္မိံ သန္တာနေ သဗ္ဗာနိ အကုသလာနိ ပဇဟိတုံ သက္ကောန္တီတိ ဝတ္တဗ္ဗာနိ. အထ စ ပန မုသာဝါဒ ဝိရတိ မုသာဝါဒမေဝ ပဇဟိတုံ သက္ကောတိ, န ဣတရာနီတိ ဝုတ္တံ. ကထမိဒံ ဒဋ္ဌဗ္ဗန္တိ. ဝုစ္စတေ. ပဇဟိတုံ သက္ကောတီတိ ဣဒံ ပဉ္စသု ပဟာနေသု တဒင်္ဂပ္ပဟာန ဝစနံ. တဒင်္ဂပ္ပဟာနန္တိ စ တေန တေန ကုသလင်္ဂေန တဿ တဿ အကုသလင်္ဂဿ ပဟာနံ တဒင်္ဂပ္ပဟာနံ နာမ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ, ဣဓ သပ္ပုရိသော ပါဏာတိပါတာ ပဋိဝိရမာမီတိအာဒိနာ ဝိသုံ ဝိသုံ သိက္ခာပဒါနိ သမာဒိယိတွာ ပါဏာတိ ပါတဝိရတိ သင်္ခါတေန ကုသလင်္ဂေန ပါဏာတိပါတ သင်္ခါတံ အကုသလင်္ဂံ ပဇဟတိ. အဒိန္နာဒါန ဝိရတိ သင်္ခါတေန ကုသလင်္ဂေန အဒိန္နာဒါန သင်္ခါတံ အကုသလင်္ဂံ ပဇဟတီတိအာဒိနာ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ. ဧကသ္မိမ္ပိ ကုသလ ဓမ္မေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနေ တသ္မိံ သန္တာနေ သဗ္ဗာနိ အကုသလာနိ န ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ဧတ္ထ ပန အနောကာသတ္တာ ဧဝ န ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, န ပဟာနတ္တာ. န ဟိ တသ္မိံ သန္တာနေ တသ္မိံ ခဏေ တာနိ အကုသလာနိ ဧဝ န ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. အထခေါ သဗ္ဗာနိ အညာနိ ကုသလ စိတ္တာနိ စ န ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. သဗ္ဗာနိ အဗျာကတ စိတ္တာနိ စ န ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. တာနိ အနောကာ သတ္တာ ဧဝ န ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. န ပဟာနတ္တာ န ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. တဒင်္ဂပ္ပဟာနာဒိ ဝသေန ပန ပဟာနံ သန္ဓာယ ဣဓ [Pg.104] ပဇဟိတုံ သက္ကောတိ-န သက္ကောတီတိ ဝုတ္တံ. ဧတ္တာဝတာ တဒင်္ဂပ္ပဟာနံ နာမ သုပါကဋံ ဟောတိ. မုသာဝါဒ ဝိရတိ မုသာဝါဒမေဝ ပဇဟိတုံ သက္ကောတိ. န ဣတရာနီတိ ဣဒဉ္စ သုဋ္ဌု ဥပပန္နံ ဟောတီတိ. ‘‘ဧတ္ထ စာ’’တိအာဒီသု ကာယင်္ဂစောပနတ္ထာယ ဝါစင်္ဂစောပနတ္ထာယ စ ပဝတ္တာနိ ကာယဝစီစော ပန ဘာဂိယာနိ နာမ. ကာမာဝစရ ကုသလေသွေဝ ဝိရတိယော သန္ဒိဿန္တိ. ‘‘ကာမာဝစရ ကုသလေသု ပီ’’တိ နိဒ္ဓါရဏေ ဘုမ္မဝစနံ. ကာမဘူမိယံ ဥပ္ပန္နေသု ဧဝ ကာမာဝစရ ကုသလေသု သန္ဒိဿန္တိ. တိဝိဓ ကုဟနဝတ္ထူနိ စ ဝိရမိတဗ္ဗဝတ္ထုဋ္ဌာနေဌိတာနိ. ဧတ္ထ စ ကုဟနံ နာမ ဝိမှာပနံ လာဘသက္ကာရ သိလောကတ္ထာယ မနုဿာနံ နာနာမာယာသာဌေယျ ကမ္မာနိ ကတွာ အစ္ဆရိယဗ္ဘုတ ဘာဝကရဏန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တံ ပန တိဝိဓံ ‘ပစ္စယပ္ပဋိသေဝနကုဟနဉ္စ, သာမန္တဇပ္ပန ကုဟနဉ္စ, ဣရိယာ ပထသဏ္ဌာ ပန ကုဟနဉ္စ. တတ္ထ မဟိစ္ဆောယေဝ သမာနော အပ္ပိစ္ဆာကာရံ ဒဿေတွာ အာဒိတော အာဂတာ ဂတေ စတုပစ္စယေ ပဋိက္ခိပိတွာ ပစ္ဆာ ဗဟုံ ဗဟုံ အာဂတေ ပစ္စယေ ပဋိဂ္ဂဏှာတိ. ဣဒံ ပစ္စယပ္ပဋိသေဝန ကုဟနံ နာမ. ပါပိစ္ဆောယေဝ သမာနော အယံ ဈာနလာဘီတိ ဝါ အဘိညာလာဘီတိ ဝါ အရဟာတိ ဝါ ဇနော မံ သမ္ဘာဝေတူတိ သမ္ဘာဝနံ ဣစ္ဆန္တော အတ္တာနံ ဥတ္တရိ မနုဿ ဓမ္မာနံ သန္တိကေ တေ ဝါ အတ္တနော သန္တိကေ ကတွာ ဝဉ္စေတိ. ဣဒံ သာမန္တဇပ္ပန ကုဟနံ နာမ. ပါပိစ္ဆောယေဝ သမာနော အယံ သန္တဝုတ္တိ သမာဟိတော အာရဒ္ဓဝီရိယောတိ ဇနော မံ သမ္ဘာဝေတူတိ သမ္ဘာဝနံ ဣစ္ဆန္တော ဣရိယာ ပထ နိဿိတံ နာနာဝဉ္စနံ ကရောတိ. ဣဒံ ဣရိယာ ပထ သဏ္ဌာပန ကုဟနံ နာမ. ‘‘သိက္ခာပဒဿ ဝတ္ထူနီ’’တိ သုရာ ပါန ဝိကာလ ဘောဇန နစ္စဂီတဝါဒိတ ဒဿန သဝနာဒီနိ. သုရာမေရယပါနာ ဝိရမာဓီတိ သမာဒိယန္တဿ သုရာမေရယပါန စေတနာ ဝိရမိတဗ္ဗ ဝတ္ထု နာမ. ဝိကာလ ဘောဇနာ ဝိရမာမီတိ သမာဒိယန္တဿ ဝိကာလေ ယာဝကာလိက ဝတ္ထုဿ ပရိဘုဉ္ဇန စေတနာ ဝိရမိတဗ္ဗ ဝတ္ထု နာမ. သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော. လောကုတ္တရ စိတ္တေသု. ‘သဗ္ဗထာပီ,တိ စ ‘နိယတာ’တိ စ ‘ဧကတော ဝါ’တိ စ တီဏိ ဝိသေသနာနိ. လောကိယေသု ပန ‘ကဒါစီ’တိ စ ‘ဝိသုံ ဝိသုံ’တိ စ ဒွေ ဒွေ ဝိသေသနာနိ. တတ္ထ လောကုတ္တရေသု ‘သဗ္ဗထာပီ’တိ ဣဒံ သမုစ္ဆေဒပ္ပဟာန ဒဿနံ [Pg.105] လောကိယေသုပိ တဗ္ဗိပရီတံ တဒင်္ဂပ္ပဟာန ဒဿနံ အဓိပ္ပေတန္တိ ကတွာ ‘‘ဧကေက ဒုစ္စရိတပ္ပဟာနဝသေနေ ဝါ’’တိ ဝုတ္တံ.

120. 关于善心所。“三蕴”是指戒蕴、定蕴与慧蕴。“正见为最后”的意思是说，正见在后跟随，以正见为围绕。所说“彼若无时”，是指在第二禅等道中，即使没有正思惟。关于“戒定蕴法”：正语、正业、正命这三法名为戒蕴法；正精进、正念、正定这三法名为定蕴法。在这些戒蕴与定蕴中，所说“一法不能成就另一法之业”，是指正语不能成就正业之业，也不能成就正命之业；正业也不能成就正语之业等，应如此全面讲述。“由戒圆满行”的意思是说，由断除戒的违逆法。离虚妄语只能断除虚妄语，不能断除离间语等其他恶法。此处可以这样理解：离虚妄语是善法，而善法是对治一切不善法的。当一生起善法时，在那心相续中能断除一切不善法。但此处说离虚妄语只能断除虚妄语，不能断除其他恶法。这应如何理解？回答说：“能断除”是指五种断除中的彼分断除(tadaṅgappahāna)。彼分断除即是以各个善法断除各个相应的不善法。这里是说，贤善之人受持“我离杀生”等学处，以离杀生之善断除杀生之恶，以离不与取之善断除不与取之恶等等，应如此详细解释。当一生起善法时，在那心相续中，一切不善法不生起，是因为没有机会生起，而不是因为已被断除。因为在那心相续中、那一刹那，那些不善法确实不生起，但是其他一切善心，一切无记心也不生起，都只是因为没有机会生起，而不是因为已被断除。这里说“能断除”或“不能断除”是就彼分断除等而言。至此，彼分断除之义已经十分明确。“离虚妄语只能断除虚妄语，不能断除其他恶法”这一说法也十分合理。所说“于此中”等是指为了防护身业与语业而现行的身语防护(kāyavacīcopana)。离戒只在欲界善心中才能发现。所说“在欲界善心中”，是限定范围的表达，专指在欲界生起的欲界善心中才能发现离戒。三种欺诳事(kuhana)也属于应远离之事。此处“欺诳”是指为了获得利养、恭敬、名声，以种种诡诈手段做出令人惊奇的行为。这分为三种：资具拒绝欺诳(paccayappaṭisevanakuhana)、暗示欺诳(sāmantajappanakuhana)、威仪欺诳(iriyāpathasaṇṭhāpanakuhana)。其中，贪欲炽盛的人假装少欲，最初拒绝从各方来的四资具，后来得到大量资具时又接受，这称为资具拒绝欺诳。恶欲者希望人们认为“我得禅定”或“我得神通”或“我是阿罗汉”，为了希望得到尊敬，将自己与上人法相近或假装拥有这些法，以此欺骗他人，这称为暗示欺诳。恶欲者希望人们认为“我是寂静者、得定者、精进者”，为了希望得到尊敬，依靠威仪做出种种欺骗行为，这称为威仪欺诳。“学处之事”是指饮酒、非时食、观听歌舞等。受持“我离饮酒”者，饮酒的意向是应远离的事物；受持“我离非时食”者，在非时受用时限药(yāvakālika)的意向是应远离的事物。其余也应如是理解。在出世间心中，有“完全”、“决定”、“同时”三种限定；在世间心中，则有“有时”、“各别”两种限定。其中，出世间心的“完全”是指永断(samucchedappahāna)，而在世间心中，与此相反，则意指彼分断，因此说“以一一断除恶行的方式”。

၁၂၁. အပ္ပမညာသု. ‘‘ဝိဘင်္ဂေ’’တိ အပ္ပမညာ ဝိဘင်္ဂေ. ‘‘ကာရုညပ္ပကတိကဿာ’’တိ ကာရုညသဘာဝဿ. ‘‘အနိဿုကိနော’’တိ ဣဿာဓမ္မရဟိတဿ. ထာမဂတာ ကရုဏာ ဒေါသ သမုဋ္ဌိတံ ဝိဟိံသံ ပဇဟတိ. ထာမဂတာ မုဒိတာ ဒေါသသမုဋ္ဌိတံ အရတိံ ပဇဟတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဝိဟိံသာ အရတီနံ နိဿရဏ ဘူတာ’’တိ. ဧတ္ထ စ အရတိ နာမ သုညာဂါရေသု စ ဘာဝနာ ကမ္မေသု စ နိဗ္ဗိဒါ. ဒေါသ နိဿရဏေ သတိ ဒေါမနဿနိဿရဏမ္ပိ သိဒ္ဓမေဝ. နိဿရဏဉ္စ နာမ ပဋိပက္ခ ဓမ္မ သဏ္ဌာနေန ဟောတိ. တသ္မာ ပုဗ္ဗဘာဂေပိ အပ္ပမညာသု နိစ္စံ သောမနဿ သဏ္ဌာနံ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ အဓိပ္ပာယေန ‘‘ဒေါမနဿပ္ပဋိပက္ခဉ္စာ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘အဋ္ဌကထာယပိ သဟ ဝိရုဒ္ဓေါ’’တိ အဋ္ဌသာလိနိယံ ဥပေက္ခာ သဟဂတ ကာမာဝစရ ကုသလ စိတ္တေသု ကရုဏာ မုဒိတာ ပရိကမ္မကာလေပိ ဟိ ဣမေသံ ဥပ္ပတ္တိ မဟာအဋ္ဌကထာယံ အနုညာတာ ဧဝါ-တိ ဝုတ္တံ. တာယ အဋ္ဌကထာယပိ သဟ ဝိရုဒ္ဓေါ. သေသမေတ္ထ သုဝိညေယျံ. ‘‘ပဋိကူလာ ရမ္မဏေသု ပန…ပေ… ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထီ’’တိ ပဋိကူလာ ရမ္မဏာနိ နာမ သောမနဿေန ဒူရေ ဟောန္တိ, တထာ ဒုက္ခိတ သတ္တာ စ, တသ္မာ တဒါ ရမ္မဏာနိ အသုဘ ဘာဝနာ စိတ္တာနိ စ ကရုဏာ ဘာဝနာ စိတ္တာနိ စ အာဒိတော ဥပေက္ခာ သဟဂတာ နေဝါတိ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ. ‘‘သာဟိဝေဒနုပေက္ခာ နာမာ’’တိ ကာမာဝစရ ဝေဒနုပေက္ခာ ဝုတ္တာ. ဝိဘာဝနိပါဌေ, ‘‘အညဝိဟိတဿ ပီ’’တိ အညံ အာရမ္မဏံ မနသိကရောန္တဿပိ. သဇ္ဈာယနံ သမ္ပဇ္ဇတိ, သမ္မသနံ သမ္ပဇ္ဇတီတိ ပါဌသေသော. ဣတိ တသ္မာ. ဧတ္ထ သိယာ ‘‘တံ ပဋိက္ခိတ္တံ ဟောတီ’’တိ ကသ္မာ ဝုတ္တံ. န နု တမ္ပိ ဥပေက္ခာ သဟဂတ စိတ္တေသု ကရုဏာ မုဒိတာနံ သမ္ဘဝံ သာဓေတိ ယေဝါတိ. သစ္စံ သာဓေတိယေဝ. တေန ပန ပရိစယ ဝသေန တေသု တာသံ သမ္ဘဝံ ဒီပေတိ. ဣဓ ပန ‘‘ဧတ္ထ စာ’’တိအာဒိနာ ‘‘ပဋိကူလာ ရမ္မဏေသူ’’တိအာဒိနာ စ ပရိစယေန ဝိနာ ပကတိယာ တာသံ ဥပေက္ခာ ဝေဒနာယ ဧဝ သဟ ပဝတ္တိ ဗဟုလတာ ဝုတ္တာတိ. ‘‘ယောဂကမ္မ ဗလေနာ’’တိ ယုဉ္ဇန ဝီရိယ ကမ္မ ဗလေန.

121. 于诸无量心中。“于《分别论》(Vibhaṅga)中”，即无量心在《分别论》中。“具悲性者”，即具悲悯本性者。“无嫉者”，即无嫉妒法者。强盛的悲能舍离由瞋所生的恼害；强盛的喜能舍离由瞋所生的不乐，故说“是恼害与不乐的出离”。于此，不乐，即于空闲处及禅修业处的厌离。当瞋出离时，忧的出离亦得以成就。而出离，是以对治法的安住而有。是故，其意趣为：当知在无量心的前分，亦常有喜的安住，故说“亦是对治忧”等。“与义注亦相违”者，谓《含义阐明》中说：“在《大义注》中，于悲与喜的预备阶段，它们在与舍俱行的欲界善心中的生起是被允许的。”（然而，此说）与那部义注相违。其余于此易知。“于可厌所缘中……则无需赘言”者，可厌所缘远离于喜，苦恼有情亦然，是故，以彼等为所缘的不净修习心与悲修习心，从一开始就非舍俱行，此乃不言而喻。“所谓舍受”，是指欲界舍受。在《Vibhāvanī》的读本中，“即使于作意他境者”，即即使于作意其他所缘者。“讽诵成就，思惟成就”，此为经文的剩余部分。因此。于此，或问：“为何说‘彼被遮止’？难道那不也证成在舍俱心中悲与喜的可能吗？”确实证成。然而，彼（经文）是依熟习而显示它们在那些（舍俱心）中的可能。但于此，以“于此”等语及“于可厌所缘中”等语，是说在没有熟习的情况下，它们通常是与舍受俱行。“由瑜伽业力”，即由勤勉精进之业力。

၁၂၂. စေတော [Pg.106] ယုတ္တာနံ စိတ္တ စေတသိကာနံ. ‘‘ဧတ္ထ စာ’’တိအာဒီသု. ဟေဋ္ဌာ စ ဝုတ္တော ‘ကဒါစိ သန္ဒိဿန္တိ ဝိသုံ ဝိသုံ, ကဒါစိ နာနာ ဟုတွာ ဇာယန္တီ’တိ. ဥပရိ စ ဝက္ခတိ ‘အပ္ပမညာ ဝိရတိယော ပနေတ္ထ ပဉ္စပိ ပစ္စေကမေဝ ယောဇေတဗ္ဗာ’တိ. ဣဿာဒီနဉ္စ နာနာ ကဒါစိ ယောဂေါ ဥပရိ ‘ဣဿာမစ္ဆေရ ကုက္ကုစ္စာနိ ပနေတ္ထ ပစ္စေကမေဝ ယောဇေတဗ္ဗာနီ’တိ ဝက္ခတိ. မာနထိန မိဒ္ဓါနံ ပန နာနာ ကဒါစိ ယောဂေါ ဣဓ ဝတ္တဗ္ဗော. ‘‘ကဒါစီ’’တိ ဝတွာ တဒတ္ထံ ဝိဝရတိ ‘‘တေသံ’’တိအာဒိနာ. ‘‘တေသံ’’တိ ဒိဋ္ဌိ ဝိပ္ပယုတ္တာနံ. ‘‘နိဒ္ဒါဘိဘူတ ဝသေနာ’’တိ နိဒဿန ဝစနမေတံ. တေန ကောသဇ္ဇာဒီနမ္ပိ ဂဟဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ‘‘အကမ္မညတာယာ’’တိ အကမ္မညဘာဝေန. တေဟိ ဣဿာမစ္ဆရိယ ကုက္ကုစ္စေဟိ. တေန စ မာနေန. ကိစ္စ ဝိရောဓေ ဝါ အာရမ္မဏ ဝိရောဓေ ဝါ နာနာဘာဝေါ. အဝိရောဓေ သဟဘာဝေါ.

122. （此指）与心相应的（法），即心与心所。于“于此”等句中。上文已说：“有时它们各别会合，有时它们相异而生。”下文亦将说：“于此，无量与诸离，此五者皆应各别结合。”对于嫉等，有时亦各别结合，下文将说：“于此，嫉、悭、恶作应各别结合。”而慢、惛沉、睡眠，有时亦各别结合，于此当知。说了“有时”后，以“彼等”等语解释其义。“彼等”，即与见不相应者。“以被睡眠征服故”，此为示例之语。由此当知，亦含摄了懈怠等。“以不适业性故”，即以不适业的状态。由那些嫉、悭、恶作，以及由那个慢（而有不适业性）。若作用相违或所缘相违，则分别生起；若不相违，则共同生起。

၁၂၃. ‘‘ယောဂဋ္ဌာနပရိစ္ဆိန္ဒန ဝသေနာ’’တိ သဗ္ဗစိတ္တ သာဓာရဏာ တာဝ သဗ္ဗေသုပိ ဧကူနနဝုတိစိတ္တုပ္ပာဒေသု, ဝိတက္ကော ပဉ္စပညာ သစိတ္တေသူတိအာဒိနာ ယုတ္တဋ္ဌာန ဘူတာနံ စိတ္တာနံ ဂဏနသင်္ချာပရိစ္ဆေဒဝသေန. ‘‘ယုတ္တ ဓမ္မရာသိ ပရိစ္ဆိန္ဒန ဝသေနာ’’တိ အနုတ္တရေ ဆတ္တိံသ, မဟဂ္ဂတေ ပဉ္စတိံသာတိအာဒိနာ ယုတ္တ ဓမ္မရာသီနံ ဂဏန သင်္ချာ ပရိစ္ဆေဒ ဝသေန. သေသံ သုဝိညေယျံ. ‘‘ပါဠိယံ’’တိ ဓမ္မသင်္ဂဏိ ပါဠိယံ. ‘‘တေသံ နယာနံ’’တိ စတုက္က ပဉ္စက နယာနံ.

123. “以划分相应处的方式”，即以计算作为相应处的心之数量的方式，如：首先，遍一切心（心所）于所有八十九心中，寻于五十五心中等。“以划分相应法蕴的方式”，即以计算相应法蕴之数量的方式，如：于出世间心中有三十六（心所），于广大心中有三十五（心所）等。其余易知。“于圣典中”，即于《法集论》(Dhammasaṅgaṇi)圣典中。“彼等理则”，即四法理则、五法理则。

၁၂၄. ‘‘ကာယဝစီ ဝိသောဓန ကိစ္စာ’’တိ ကာယဒွါရဝစီဒွါရ သောဓန ကိစ္စာ.

124. “以净化身语为作用”，即以净化身门与语门为作用。

၁၂၅. လောကုတ္တရ ဝိရတီနံ လောကုတ္တရ ဝိပါကေသုပိ ဥပ္ပဇ္ဇနတော ‘‘ဣဒဉ္စ…ပေ… ဒဋ္ဌဗ္ဗ’’န္တိ. တာသံ အပ္ပမညာနံ. တေသု မဟာဝိပါကေသု. သတ္တပညတ္တာဒီနိ အာရမ္မဏာနိ ယဿာတိ ဝိဂ္ဂဟော. ‘‘တေနာ’’တိ ကုသလေန. ‘‘ဝိကပ္ပ ရဟိတတ္တာ’’တိ ဝိဝိဓာကာရ စိန္တန ရဟိတတ္တာ. အပ္ပနာပတ္တ ကမ္မ ဝိသေသေဟိ နိဗ္ဗတ္တာ အပ္ပနာပတ္တကမ္မ ဝိသေသ နိဗ္ဗတ္တာ. ပညတ္တိ ဝိသေသာနိ နာမ ပထဝီကသိဏ နိမိတ္တာဒီနိ. ‘‘အပိ စာ’’တိအာဒီသု. န ပညတ္တိ ဓမ္မေဟိ အတ္ထိ. ဧဝဉ္စ သတိ, ကာမဝိပါကာနိ ကာမတဏှာယ အာရမ္မဏဘူတာ ပညတ္တိယောပိ အာလမ္ဗေယျုန္တိ. ‘‘သင်္ဂဟနယဘေဒကာရကာ’’တိ ပထ မဇ္ဈာနိက [Pg.107] စိတ္တေသု ဆတ္တိံသ. ဒုတီယဇ္ဈာနိက စိတ္တေသု ပဉ္စတိံသာတိအာဒိနာ သင်္ဂဟနယဘေဒဿ ကာရကာ.

125. 因出世间离亦生起于出世间果报心中，故说“此亦……当知”。那些无量心。于那些大果报心中。“以有情施设等为所缘”，此为（复合词的）分析。“以彼”，即以善。“以无分别故”，即以远离种种思惟故。“由已达安止的特殊业所生”(appanāpattakammavisesanibbattā)，即由已达安止的诸特殊业所生。所谓特殊施设，即地遍相等等。于“而且”等句中。不与施设法有关。若如此，则欲界果报亦能缘作为欲爱所缘的诸施设。“总摄理则的分别造成者”，即造成“于初禅心中有三十六（心所），于第二禅心中有三十五（心所）”等总摄理则之分别者。

၁၂၆. ‘‘ဧတ္ထ စာ’’တိအာဒီသု. ‘‘ပဉ္စသု အသင်္ခါရိကေသူ’’တိ နိဒ္ဓါရဏေ ဘုမ္မဝစနံ. တထာ ပဉ္စသု သသင်္ခါရိကေသူတိ. သေသမေတ္ထ သုဝိညေယျံ.

126. 于“于此”等句中。“于五无行中”，是用于抉择的处格。“于五有行中”亦然。其余于此易知。

၁၂၈. ‘‘ဘူမိ ဇာတိ သမ္ပယောဂါဒိဘေဒေနာ’’တိ ဖဿောတာဝ စတုဗ္ဗိဓော ဟောတိ ကာမာဝစရော, ရူပါဝစရော, အရူပါဝစရော စာတိ. အယံ ဘူမိဘေဒေါ.

128. “依地、种类、相应等差别”，触有四种：欲界、色界、无色界及出世间。此为地的差别。

ဒွါဒသာကုသလာ ဖဿာ, ကုသလာ ဧကဝီသတိ;

ဆတ္တိံသေဝ ဝိပါကာ စ, ဝီသတိ ကြိယာ မတာ.

十二不善触，善者二十一；果报三十六，唯作二十知。

ဣတိ အယံ ဇာတိဘေဒေါ. သောမနဿ သဟဂတော, ဒိဋ္ဌိဂတ သမ္ပယုတ္တော, အသင်္ခါရိကော စ, သသင်္ခါရိကော စာတိအာဒိနာ သမ္ပယောဂါဒိဘေဒေါ ဝတ္တဗ္ဗော. ‘‘စိတ္တေန သမံ ဘေဒ’’န္တိ အတ္တနာ ဝါ သမ္ပယုတ္တေန စိတ္တဘေဒေန သမံ ဘေဒံ. ဧကူနန ဝုတိယာ စိတ္တေသု ဝါ. ဧတ္ထ စ ဝိစိကိစ္ဆာ စေတသိကံ ဧကသ္မိံ စိတ္တေ ယုတ္တန္တိ ဧကမေဝ ဟောတိ. ဒေါသော, ဣဿာ, မစ္ဆရိယံ, ကုက္ကုစ္စန္တိ ဣမေ စတ္တာရော ဒွီသု စိတ္တေသု ယုတ္တာတိ ဝိသုံ ဝိသုံ ဒွေ ဒွေ ဟောန္တိ. တထာ ဒိဋ္ဌိမာနာ ပစ္စေကံ စတ္တာရော. ထိနမိဒ္ဓံ ပစ္စေကံ ပဉ္စာတိအာဒိနာ သဗ္ဗံ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ.

如是，此为种类(jāti)之差别。与喜俱、与见相应、无行与有行等，应依相应等差别而说。“与心同其差别”是指其自身或其所相应的心之差别，与心同其差别。或者依八十九心来说。于此，疑心所仅于一心中相应，故只有一个。嗔、嫉、悭、恶作此四者，各于二心中相应，故各有两个。同样，见与慢各为四个。昏沉与睡眠各为五个等等，一切皆应如是说。

စေတသိကသင်္ဂဟဒီပနိယာအနုဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

《心所摄释》之随释终。

၃. ပကိဏ္ဏကသင်္ဂဟအနုဒီပနာ

3. 杂摄随释

၁၂၉. ပကိဏ္ဏကသင်္ဂဟေ[Pg.108]. ဥဘိန္နံ စိတ္တ စေတသိကာနံ. ‘‘တေပညာသာ’’တိ တေပညာသဝိဓာ. ‘‘ဘာဝေါ’’တိ ဝိဇ္ဇမာနကိရိယာ. ယော လက္ခဏ ရသာဒီသု လက္ခဏန္တိ ဝုစ္စတိ. တေနာဟ ‘‘ဓမ္မာနံ’’တိအာဒိံ. ပဝတ္တောတိ ပါဌသေသ ပဒံ. ဧတေန ‘ဝေဒနာ ဘေဒေန စိတ္တစေတသိကာနံ သင်္ဂဟော’တိအာဒီသုပိ ဝေဒနာ ဘေဒေန ပဝတ္တော စိတ္တစေတသိကာနံ သင်္ဂဟောတိအာဒိနာ သမ္ဗန္ဓံ ဒဿေတိ. ‘‘ဝစနတ္ထော ဒဿိတော’’တိ, ကထံ ဒဿိတောတိ အာဟ ‘‘ဝေဒနာ ဘေဒေန စိတ္တစေတသိကာနံ သင်္ဂဟော’’တိအာဒိ. ‘‘တေသံ ဒါနိ ယထာရဟံ’’တိ ဧတ္ထ ‘‘တေသံ’’တိ စိတ္တစေတသိကာနံ, သင်္ဂဟော နာမာတိ သမ္ဗန္ဓော. ဧတေန အယံ သင်္ဂဟော စိတ္တ စေတသိကာနံ ဧဝ သင်္ဂဟောတိ သိဒ္ဓံ ဟောတိ. ဝေဒနာ ဟေတုတော. လ. လမ္ဗဏဝတ္ထုတော သင်္ဂဟော နာမာတိ သမ္ဗန္ဓော. ဧတေန ဥပရိ ဝေဒနာ သင်္ဂဟောတိအာဒီသု ဝေဒနာတော သင်္ဂဟော ဝေဒနာ သင်္ဂဟော. လ. ဝတ္ထုတော သင်္ဂဟော ဝတ္ထု သင်္ဂဟောတိ သိဒ္ဓံ ဟောတိ, ဝေဒနာတောတိအာဒီသု စ ဝေဒနာ ဘေဒတောတိအာဒိ အတ္ထတော သိဒ္ဓံ ဟောတိ. ဧဝံ ဆန္နံ ပကိဏ္ဏကသင်္ဂဟာနံ ဝစနတ္ထော ဒဿိတော. တေနာဟ ‘‘ဝေဒနာ ဘေဒေနာ’’တိအာဒိံ. အာဒိနာ ဒဿိတောတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘သင်္ဂဟော နာမ နိယျတေ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘နီတော နာမ အတ္ထီ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘နိယျတေ’’တိ စ ပဝတ္တီယတေတိ အတ္ထော. နနု တေသံ ‘‘သင်္ဂဟော နာမ နိယျတေ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ဒွီဟိ စိတ္တ စေတသိကေဟိ ဧဝ အယံ သင်္ဂဟော နေတဗ္ဗောတိ. န. စိတ္တေန နီတေ စေတသိကေဟိ ဝိသုံ နေတဗ္ဗ ကိစ္စဿ အဘာဝတောတိ ဒဿေတုံ ‘‘စိတ္တေ ပန သိဒ္ဓေ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

129. 于杂集中。心与心所两者。“五十三”即五十三种。“有”即实有作用。于相、味等中，被称为“相”者。故说“诸法”等。“转起”是补足文句之词。由此，在“以受的差别摄集心与心所”等句中，也显示了“以受的差别而转起的心与心所的摄集”等关联。“文义已显”者，如何显现呢？（答曰：）“以受的差别摄集心与心所”等。“彼等如今各别”中，“彼等”指心与心所，其关联即是所谓摄集。由此证成此摄集唯是心与心所的摄集。以受为因，等，以所缘与依处为摄集，是其关联。由此证成，在前面“受摄集”等句中，从受的摄集即是受摄集；等，从依处的摄集即是依处摄集，此义得以成立。并且在“从受”等句中，“以受的差别”等义也得以成立。如此，六种杂摄的文义已明示。故说“以受的差别”等。以“等”字显示其关联。因为已说“所谓摄集即是引导”，所以说“有被引导之义”。“引导”即是转起的意思。然而，既然已说“所谓摄集即是引导”，岂非此摄集应由心与心所两者共同引导？不是的。为了显示当心已被引导时，心所并无需要被分别引导的作用，故说“心若成立”等。

၁၃၀. ဝေဒနာ သင်္ဂဟေ. ဝေဒနာ ဘေဒံ နိဿာယ ဣမဿ သင်္ဂဟဿ ပဝတ္တတ္တာ ‘‘နိဿယ ဓမ္မ ပရိဂ္ဂဟတ္ထ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ‘‘သံယုတ္တကေ’’တိ ဝေဒနာ သံယုတ္တကေ. ‘‘အာရမ္မဏံ အနုဘောန္တီ’’တိ အာရမ္မဏ ရသံ အနုဘောန္တိ. ‘‘တေ’’တိ တေဇနာ. ‘‘တံ’’တိ တံ အာရမ္မဏံ. ‘‘သာတတော’’တိ သုခါကာရတော. ‘‘အဿာတတော’’တိ ဒုက္ခာ ကာရတော[Pg.109]. တတော အညောပကာရော နတ္ထိ, တသ္မာ ဝေဒနာ အနုဘဝန လက္ခဏေန တိဝိဓာ ဧဝ ဟောတီတိ ယောဇနာ. ‘‘ဒွေ’’တိ ဒွေ ဝေဒနာယော. ဥပေက္ခံ သုခေ သင်္ဂဟေတွာ သုခဒုက္ခဝသေန ဝါ ဒွေ ဝေဒနာ ဝုတ္တာတိ ယောဇနာ. ‘‘သန္တသ္မိံ ဧသာ ပဏီတေ သုခေ’’တိ ဈာနသမ္ပယုတ္တံ အဒုက္ခမ သုခံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ပဉ္စ ဘေဒါဒီသု ဝိတ္ထာရော ဝေဒနာ သံယုတ္တေ ဂဟေတဗ္ဗော. ဝေဒယိတန္တိ စ ဝေဒနာတိ စ အတ္ထတော ဧကံ. ‘‘သဗ္ဗံ တံ ဒုက္ခသ္မိံ’’တိ သဗ္ဗံ တံ ဝေဒယိတံ ဒုက္ခသ္မိံ ဧဝ ပဝိဋ္ဌံ ဟောတိ. သင်္ခါရ ဒုက္ခတံ အာနန္ဒ မယာ သန္ဓာယ ဘာသိတံ သင်္ခါရ ဝိပရိဏာမတဉ္စ, ယံ ကိဉ္စိ ဝေဒယိတံ, သဗ္ဗံ တံ ဒုက္ခသ္မိံတိ ပါဠိ. ‘‘ဣန္ဒြိယဘေဒဝသေနာ’’တိ သောမနဿ သဟဂတံ, ဥပေက္ခာသဟဂတံ, ဒေါမနဿ သဟဂတံ, သုခသဟဂတံ, ဒုက္ခ သဟဂတန္တိ ဧဝံ ဣန္ဒြိယ ဘေဒဝသေန. ‘‘ယေသု ဓမ္မေသူ’’တိ သမ္ပယုတ္တ ဓမ္မေသု. ‘‘တေသံ’’တိ သမ္ပယုတ္တ ဓမ္မာနံ. တတ္ထ သုခသမ္ပယုတ္တာ ဓမ္မာ ကာယိက သုခ သမ္ပယုတ္တ စေတသိက သုခ သမ္ပယုတ္တ ဝသေန ဒုဝိဓာ. ဧဝံ ဣဿရဋ္ဌာနဘူတာနံ သမ္ပယုတ္တ ဓမ္မာနံ ဒုဝိဓတ္တာ အနုဘဝန ဘေဒေ တီသု ဝေဒနာသု ဧကံ သုခ ဝေဒနံ ဒွိဓာ ဘိန္ဒိတွာ သုခိန္ဒြိယံ သောမနဿိန္ဒြိယန္တိ ဝုတ္တံ. ဒုက္ခသမ္ပယုတ္တ ဓမ္မေသုပိ ဧသေဝနယော. ‘‘အပိ စာ’’တိ ကိဉ္စိ ဝတ္တဗ္ဗံ အတ္ထီတိ အတ္ထော. ‘‘တေပီ’’တိ ဥပေက္ခာ သမ္ပယုတ္တာပိ ဓမ္မာ. စက္ခာဒိ ပသာဒကာယာ နာမ စက္ခု သောတ ဃာန ဇိဝှာ ပသာဒကာယာ. တေသု နိဿိတာ နာမ စက္ခု ဝိညာဏ စိတ္တုပ္ပာဒါဒယော. ‘‘သဗ္ဘာဝါ’’တိ သန္တဘာဝတော သံဝိဇ္ဇမာန ဘာဝတော ဒုဝိဓာ ဟောန္တီတိ ယောဇနာ. ‘‘ဧက ရသတ္တာ’’တိ မဇ္ဈတ္တဘာဝေန ဧကရသတ္တာ. ‘‘ဣတရာနီ’’တိ သောမနဿ ဒေါမနဿ ဥပေက္ခိန္ဒြိယာနိ. သေသမေတ္ထ သုဝိညေယျံ.

130. 于受摄集中。此摄集依受的差别而转起，故说“为把握所依法”。所谓“相应”，即指《受相应》。‘领受所缘’，即领受所缘之味。‘Te’，指tejanā（炽燃性）。‘Taṃ’，指彼所缘。‘从乐’，即从乐的行相。‘从不乐’，即从苦的行相。此外别无其他作用，故受以领受为相，唯有三种，应如是结合。‘二’，即二受。将舍受摄入乐受中，或者依苦乐而说二受，应如是结合。‘于此寂静、殊妙之乐’，是针对与禅那(jhāna)相应的非苦非乐受而说。五种差别等详细内容应在《受相应》中得知。‘所受’和‘受’在意义上是一。‘彼一切皆在苦中’，即彼一切所受都已入于苦中。阿难(Ānanda)，我因念及行苦性(saṅkhāradukkhatā)与行之变坏性(saṅkhāravipariṇāmatā)而说：‘任何所受，彼一切皆在苦中’，此是圣典原文。‘依根之差别’，即与喜俱行、与舍俱行、与忧俱行、与乐俱行、与苦俱行，如是依根之差别。‘于何等法中’，即于相应法中。‘彼等’，即相应法。其中与乐相应的法，依身乐相应和心（所）乐相应而为二种。如是，作为主导地位的相应法有二种，故于领受的差别中，三受中的一者乐受，被分为二，而说为乐根与喜根。与苦相应的法也是如此。‘复次’，意为尚有所说。‘彼等亦’，即与舍相应的法亦然。所谓眼等净色身，即眼、耳、鼻、舌之净色身。所谓依于彼等，即眼识心生起等。‘因实有’，即因寂静之有与现存之有而为二种，应如是结合。‘因一味’，即因中性而为一味。‘其他’，即喜根、忧根、舍根。其余于此易知。

၁၃၁. ဟေတုသင်္ဂဟေ. ‘‘သုပ္ပတိဋ္ဌိတဘာဝသာဓနံ’’တိ သုဋ္ဌု ပတိဋ္ဌဟန္တီတိ သုပ္ပတိဋ္ဌိတာ. သုပ္ပတိဋ္ဌိတ ဘာဝသာဓနံ ဟေတု ကိစ္စံ နာမာတိ ယောဇနာ. ‘‘ဣမေပိ ဓမ္မာ’’တိ ဣမေပိ ဆ ဟေတု ဓမ္မာ. ‘‘တတ္ထာ’’တိ တေသု အာရမ္မဏေသု, သာဓေန္တိ. တသ္မာ သုပ္ပတိဋ္ဌိတ ဘာဝသာဓနံ ဟေတုကိစ္စံ နာမာတိ ဝုတ္တံ. ‘‘အပရေ ပနာ’’တိ ပဋ္ဌာနဋ္ဌ ကထာယံ [Pg.110] အာဂတော ရေဝတတ္ထေရ ဝါဒေါ. ‘‘ဓမ္မာနံ ကုသလာဒိ ဘာဝသာဓနံ’’တိ သဟဇာတဓမ္မာနံ ကုသလဘာဝသာဓနံ အကုသလဘာဝသာဓနံ အဗျာကတဘာဝသာဓနံ. ‘‘ဧဝံ သန္တေ’’တိအာဒိ တံ ဝါဒံ ပဋိက္ခိပန္တာနံ ပဋိက္ခေပဝစနံ. ‘‘ယေသ’’န္တိ မောဟမူလ စိတ္တ ဒွယေ မောဟော စ အဟေတုက စိတ္တုပ္ပာဒ ရူပ နိဗ္ဗာနာနိ စ. ‘‘န သမ္ပဇ္ဇေယျာ’’တိ သဟဇာတ ဟေတုနော အဘာဝါ တဿ မောဟဿ အကုသလ ဘာဝေါ, ဣတရေ သဉ္စ အဗျာကတ ဘာဝေါ န သမ္ပဇ္ဇေယျ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဟေတု နာမ သဟဇာတ ဓမ္မာနံ ကုသလာဒိဘာဝံ သာဓေတီတိ ဝုတ္တံ. ဧဝံ သတိ, သော မောဟော သမ္ပယုတ္တ ဓမ္မာနံ အကုသလ ဘာဝံ သာဓေယျ. အတ္တနော ပန အကုသလ ဘာဝံ သာဓေန္တော သဟဇာတော အညော ဟေတု နတ္ထိ. တသ္မာ တဿ အကုသလဘာဝေါ န သမ္ပဇ္ဇေယျ. တထာ အဟေတုက စိတ္တုပ္ပာဒ ရူပ နိဗ္ဗာနာနဉ္စ အဗျာကတဘာဝံ သာဓေန္တော ကောစိ သဟဇာတော ဟေတု နာမ နတ္ထီတိ တေသမ္ပိ အဗျာကတ ဘာဝေါ န သမ္ပဇ္ဇေယျ. န စ န သမ္ပဇ္ဇတိ. တသ္မာ သော ထေရဝါဒေါ န ယုတ္တောတိ. ဧတ္ထ သိယာ. သောစ မောဟော အတ္တနော ဓမ္မတာယ အကုသလော ဟောတိ. တာနိ စ အဟေတုက စိတ္တုပ္ပာဒရူပ နိဗ္ဗာနာနိ အတ္တနော ဓမ္မတာယ အဗျာကတာနိ ဟောန္တီတိ. ဧဝံ သန္တေ, ယထာ တေ ဓမ္မာ. တထာ အညေပိ ဓမ္မာ အတ္တနော ဓမ္မတာယ ဧဝ ကုသလာ ကုသလာ ဗျာကတာ ဘဝိဿန္တိ. န စေတ္ထ ကာရဏံ အတ္ထိ, ယေနကာရဏေန တေ ဧဝ ဓမ္မာ အတ္တနော ဓမ္မတာယ အကုသလာ ဗျာကတာ ဟောန္တိ. အညေ ပန ဓမ္မာ အတ္တနော ဓမ္မတာယ ကုသလာ ကုသလာ ဗျာကတာ န ဟောန္တိ, ဟေတူဟိ ဧဝ ဟောန္တီတိ. တသ္မာ တေသံ သဗ္ဗေသမ္ပိ ကုသလာဒိ ဘာဝတ္ထာယ ဟေတူဟိ ပယောဇနံ နတ္ထိ. တသ္မာ သော ထေရဝါဒေါ န ယုတ္တော ယေဝါတိ. န ကေဝလဉ္စ တသ္မိံ ထေရဝါဒေ ဧတ္တကော ဒေါသော အတ္ထိ. အထ ခေါ အညောပိ ဒေါသော အတ္ထီတိ ဒဿေတုံ ‘‘ယာနိ စာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထာယံ အဓိပ္ပာယော. သစေ ဓမ္မာနံ ကုသလာဒိ ဘာဝေါ သဟဇာတ ဟေတုပ္ပဋိဗဒ္ဓေါ သိယာ. ဧဝံ သတိ, ဟေတု ပစ္စယေ ကုသလ ဟေတုတော လဒ္ဓ ပစ္စယာနိ ရူပါနိ ကုသလာနိ ဘဝေယျုံ. အကုသလ ဟေတုတော လဒ္ဓ ပစ္စယာနိ ရူပါနိ အကုသလာနိ ဘဝေယျုံ[Pg.111]. န စ ဘဝန္တိ. တသ္မာ သော ဝါဒေါ အယုတ္တော ယေဝါတိ. ဣဒါနိ ပုန တံ ထေရဝါဒံ ပဂ္ဂဟေတုံ ‘‘ယထာပနာ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘ဓမ္မေသူ’’တိ စတုဿစ္စ ဓမ္မေသု. မုယှနကိရိယာ နာမ အန္ဓကာရ ကိရိယာ. ဓမ္မစ္ဆန္ဒော နာမ ဒါနံ ဒါတုကာမော, သီလံ ပူရေတုကာမော, ဘာဝနံ ဘာဝေတုကာမော ဣစ္စာဒိနာ ပဝတ္တော ဆန္ဒော. ‘‘အက္ခန္တီ’’တိ အက္ခမနံ, အရောစနံ, အမနာပေါ. ပါပ ဓမ္မ ပါပါ ရမ္မဏ ဝိရောဓော နာမ ကာမရာဂဋ္ဌာနီယေဟိ သတ္တဝိဓ မေထုန ဓမ္မာဒီဟိ ပါပ ဓမ္မေဟိ စေဝ ပဉ္စကာမဂုဏာ ရမ္မဏေ ဟိ စ စိတ္တဿ ဝိရောဓော, ဇေဂုစ္ဆော ပဋိကူလော. မုယှနကိရိယာ ပန ဧကန္တ အကုသလ ဇာတိကာ ဧဝ ဟောတိ. ဧတ္တာဝတာ မောဟမူလ စိတ္တ ဒွယေ မောဟော အတ္တနော ဓမ္မတာယ အကုသလော ဟောတီတိ ဣမမတ္ထံ ပတိဋ္ဌာပေတိ. ‘‘ဧဝံ သန္တေ’’တိအာဒိကံ တတ္ထ ဒေါသာရောပနံ ဝိဓမတိ. ဣဒါနိ အဟေတုက စိတ္တုပ္ပာဒ ရူပ နိဗ္ဗာနာနိ အတ္တနော ဓမ္မတာယ အဗျာကတာနိ ဟောန္တီတိ ဣမမတ္ထံ ပတိဋ္ဌာပေတုံ ‘‘ယောစ ဓမ္မော’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘ဧတ္တကမေဝါ’’တိ အညံ ဒုက္ကရ ကာရဏံ နတ္ထီတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘အဟေတုက စိတ္တာနံ’’တိ အဟေတုက စိတ္တုပ္ပာဒါနံ. အတ္တနော ဓမ္မတာယ ဧဝ သိဒ္ဓေါ. ဧတ္တာဝတာ-အဟေတုက. လ. နိဗ္ဗာနာနိ အတ္တနော ဓမ္မတာယ အဗျာကတာနိ ဟောန္တီ-တိ ဣမမတ္ထံ ပတိဋ္ဌာပေတိ. ‘‘ဧဝံ သန္တေ’’တိအာဒိ တတ္ထ ဒေါသာရောပနံ အပနေတိ. ဣဒါနိ သဗ္ဗောပိ မောဟော အတ္တနော ဓမ္မတာယ အကုသလ ဘာဝေဌတွာ အညေသံ ဣစ္ဆာ နာမ အတ္ထိ, အက္ခန္တိ နာမ အတ္ထီတိ ဧဝံ ဝုတ္တာနံ ဣစ္ဆာ အက္ခန္တိ ဓမ္မာနမ္ပိ အကုသလ ဘာဝံ သာဓေတီတိ ဒဿေတုံ ‘‘တတ္ထ မောဟော’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘မုယှန နိဿန္ဒာနိ ဧဝါ’’တိ မုယှနကိရိယာယ နိဿန္ဒပ္ဖလာနိ ဧဝ. န ကေဝလံ သော လောဘာဒီနံ အကုသလဘာဝံ သာဓေတိ, အထ ခေါ အလောဘာဒီနမ္ပိ ကုသလဘာဝံ သော ဧဝ သာဓေတီတိ ဒဿေတုံ ‘‘အလောဘာဒီနဉ္စာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ‘‘အဝိဇ္ဇာနုသယေန သဟေဝ သိဒ္ဓေါ’’တိ တာနိ သတ္တသန္တာနေ အဝိဇ္ဇာနုသယေ အပ္ပဟီနေ ကုသလာနိ ဟောန္တိ. ပဟီနေ ကိရိယာနိ ဟောန္တီတိ အဓိပ္ပာယော. ဣဒါနိ လောဘ ဒေါသာနံ အလောဘာဒီနဉ္စ ဟေတု ကိစ္စံ ဒဿေတုံ ‘‘တာနိ ပန လောဘာဒီနီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ရဇ္ဇန ဒုဿနာနံ နိဿန္ဒာနိ ရဇ္ဇနာဒိနိဿန္ဒာနိ. ‘‘ဒိဋ္ဌိ မာနာဒီနီ’’တိ [Pg.112] ဒိဋ္ဌိ မာန ဣဿာ မစ္ဆရိယာဒီနိ. အရဇ္ဇန အဒုဿန အမုယှနာနံ နိဿန္ဒာနိ အရဇ္ဇနာဒိ နိဿန္ဒာနိ. ‘‘သဒ္ဓါဒီနီ’’တိ သဒ္ဓါ သတိ ဟိရိ ဩတ္တပ္ပာဒီနိ. ‘‘ဟေတုမုခေနပီ’’တိ အဟေတုက စိတ္တုပ္ပာဒ ရူပ နိဗ္ဗာနာနံ အဗျာကတဘာဝေါ အတ္တနော ဓမ္မတာယ သိဒ္ဓေါတိ ဝုတ္တော. သဟေတုက ဝိပါက ကြိယာနံ အဗျာကတ ဘာဝေါ ပန အတ္တနော ဓမ္မတာယ သိဒ္ဓေါတိပိ သဟဇာတ ဟေတူနံ ဟေတု ကိစ္စေန သိဒ္ဓေါတိပိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတီတိ အဓိပ္ပာယော. ဝိဘာဝ နိပါဌေ. ‘‘မဂ္ဂိတဗ္ဗော’’တိ ဂဝေသိတဗ္ဗော. အထ တေသံ ကုသလာဒိ ဘာဝေါ သေသသမ္ပယုတ္တ ဟေတုပ္ပဋိ ဗဒ္ဓေါ သိယာတိ ယောဇနာ. ‘‘အပ္ပဋိ ဗဒ္ဓေါ’’တိ ဟေတုနာ အပ္ပဋိ ဗဒ္ဓေါ. ‘‘ကုသလာဒိဘာဝေါ’’တိ ကုသလာဒိဘာဝေါ သိယာ. ‘‘သော’’တိ ကုသလာဒိဘာဝေါ. ‘‘အဟေတုကာနံ’’တိ အဟေတုက စိတ္တုပ္ပာဒ ရူပ နိဗ္ဗာနာနံ. ဣဒါနိ ‘ယာနိ စ လဒ္ဓဟေတု ပစ္စယာနီ’တိအာဒိ ဝစနံ ပဋိက္ခိပန္တော ‘‘ယထာစာ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘ရူပါရူပ ဓမ္မေသူ’’တိ နိဒ္ဓါရဏေ ဘုမ္မ ဝစနံ. ‘‘အရူပ ဓမ္မေသု ဧဝါ’’တိ နိဒ္ဓါရဏီယံ. န ရူပ ဓမ္မေသု ဖရန္တိ. ဧဝံ သတိ, ကသ္မာ တေ ရူပ ဓမ္မာ ဈာနပစ္စယုပ္ပန္နေသု ဝုတ္တာတိ အာဟ ‘‘တေ ပနာ’’တိအာဒိံ. သေသမေတ္ထ သုဝိညေယျံ. ‘‘တံ ပန တေသံ’’တိ တေသံ ဟံသာဒီနံ တံ ဝဏ္ဏဝိသေသံ. ‘‘ယောနိယော’’တိ မာတာပိတု ဇာတိယော. ‘‘အဗျာကတာနံ ပနာတိ သဗ္ဗံ’’တိ အဗျာကတာနံ ပန အဗျာကတဘာဝေါ နိရနုသယ သန္တာနပ္ပဋိ ဗဒ္ဓေါ, ကမ္မပ္ပဋိ ဗဒ္ဓေါ, အဝိပါကဘာဝပ္ပဋိ ဗဒ္ဓေါ စာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗန္တိ ဣဒံ သဗ္ဗံ. ‘‘ဝုတ္တ ပက္ခေပတတိ ယေဝါ’’တိ တသ္မိံ ပက္ခေ အန္တောဂဓမေဝါတိ အဓိပ္ပာယော.

131. 在《因总摄》中。“善安立成就”者，谓极善安立，故称善安立。善安立之成就即是因之作用，此乃名义之配合。“此等诸法”者，即此六因法。“于此”者，谓于彼等所缘中成就。是故说善安立之成就即是因之作用。“复有说者”者，谓《发趣论》义注(Paṭṭhāna-aṭṭhakathā)中记载之瑞瓦达(Revata)长老之说。“诸法之善等性成就”者，谓俱生法之善性成就、不善性成就、无记性成就。“若如是”等语，乃反驳彼说之言。“彼等”者，谓在两种痴根心中，痴(moha)，以及无因心生起、色法及涅槃。“不得成就”者，谓因无俱生因故，彼痴之不善性，及余者之无记性，皆不得成就。此乃所说之义。所谓因者，谓能成就俱生法之善等性故。若如是，则彼痴(moha)应能成就相应法之不善性。然其自身之不善性，则无其他俱生因可成就。是故其不善性不得成就。同样，无因心生起、色法及涅槃等之无记性，亦无任何俱生因可成就，是故彼等之无记性亦不得成就。然实非不能成就。是故彼长老之说不合理。于此或有言：彼痴(moha)依其自性故为不善，彼等无因心生起、色法及涅槃等亦依其自性故为无记。若如是，则如彼等诸法，其他诸法亦应依其自性而为善、不善、无记。然于此并无理由，何以故彼等诸法仅依其自性而为不善、无记，而其他诸法非依其自性，乃依因缘而为善、不善等。是故彼等一切法之善等性，皆无须因缘之作用。是故彼长老之说实不合理。不仅彼长老之说有此过失，尚有其他过失。为示此义，故说“又彼等”等语。此中之意为：若诸法之善等性与俱生因相关联，则于因缘(hetu-paccaya)中，由善因所得之色法应为善，由不善因所得之色法应为不善。然实非如是。是故彼说实不合理。今为支持彼长老之说，故说“又如”等语。“于法中”者，谓于四圣谛法中。“迷惑作用”者，谓黑暗作用。“法欲”者，谓欲布施、欲持戒、欲修习等所生之欲。“不堪忍”者，谓不能忍受、不喜悦、不悦意。“对恶法及恶所缘之违逆”者，谓心对于贪欲所依的七种淫欲法等恶法，以及五欲境所缘，生起违逆、厌恶、憎恨。迷惑作用则唯是究竟不善之性。由此确立在两种痴根心中，痴(moha)依其自性故为不善此义。“若如是”等语，即是破除彼处之过失。今为确立无因心生起、色法及涅槃依其自性故为无记此义，故说“若法”等语。“唯此而已”者，谓无其他艰深之理。“无因心”者，谓无因心生起。依其自性故已成立。由此确立无因心生起、色法及涅槃依其自性故为无记此义。“若如是”等语，即是去除彼处之过失。今已确立一切痴(moha)依其自性故为不善，且为示其他诸如欲求、不堪忍等所说之欲求、不堪忍诸法之不善性亦由痴(moha)成就，故说“于彼，痴”等语。“唯是迷惑之流果”者，谓迷惑作用之流果。不仅彼能成就贪等之不善性，亦能成就无贪等之善性，为示此义，故说“无贪等”等语。“与无明随眠共成”者，谓彼等（善法）于有情相续中，无明随眠未断时为善，已断时则为唯作。此乃其意。今为示贪、嗔及无贪等之因作用，故说“然彼等贪等”等语。染着、憎恶之流果，即染着等之流果。“见、慢等”者，谓邪见、慢、嫉妒、悭吝等。不染着、不憎恶、不迷惑之流果，即不染着等之流果。“信等”者，谓信、念、惭、愧等。“亦由因门”者，谓无因心生起、色法及涅槃之无记性，依其自性故已成立。然有因之异熟、唯作之无记性，不仅依其自性故成立，亦可言由俱生因之因作用而成立。此乃其意。于《毗婆毗尼》(Vibhāvinī)释文中。“应寻求”者，谓应探究。其余之意为：彼等善等性应与其余相应因相关联。“不相关”者，谓与因不相关联。“善等性”者，谓善等性应存在。“彼”者，谓善等性。“无因者”者，谓无因心生起、色法及涅槃。今为反驳“又彼等已得因缘”等语，故说“又如”等语。“于色、无色法中”者，谓于限定处用处格。“唯于无色法中”者，谓应限定者。不遍及色法。若如是，何以彼等色法于禅那缘生者中说耶？故说“然彼等”等语。其余于此易解。“然彼等之彼”者，谓彼等鹅等之彼种颜色差别。“生处”者，谓父母之种类。“然于无记法”者，谓无记法之无记性，乃与无随眠相续相关联，与业相关联，与非异熟性相关联，此一切皆应如是理解。“已说之观点而已”者，谓包含于彼观点之内。此乃其意。

၁၃၂. ကိစ္စသင်္ဂဟေ. တသ္မိံ ပရိက္ခီဏေတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ကမ္မဿာ’’တိ ကမ္မန္တရဿ. စုတဿ သတ္တဿ အဘိနိဗ္ဗတ္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဘဝန္တရာဒိပ္ပဋိ သန္ဓာန ဝသေနာ’’တိ ဘဝန္တရဿ အာဒိကောဋိယာ ပဋိသန္ဓာန ဝသေန. ဘဝသန္တာနဿ ပဝတ္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. ကထံ ပဝတ္တီတိ အာဟ ‘‘ယာဝ တံ ကမ္မံ’’တိအာဒိံ. ‘‘အဝိစ္ဆေဒပ္ပဝတ္တိ ပစ္စယင်္ဂဘာဝေနာ’’တိ အဝိစ္ဆေဒပ္ပဝတ္တိယာ ပဓာန ပစ္စယ သင်္ခါတေန အင်္ဂဘာဝေန. ဧတေန ဘဝင်္ဂပဒေ အင်္ဂသဒ္ဒဿ အတ္ထံ ဝဒတိ[Pg.113]. တေနာဟ ‘‘တဿဟီ’’တိအာဒိံ. ‘‘တဿာ’’တိ ဘဝင်္ဂဿ. အာဝဇ္ဇနံ အာဝဋ္ဋနန္တိ ဧကော ဝစနတ္ထော. တံ ဝါ အာဝဇ္ဇေတီတိ ဧကော. ‘‘တံ’’တိ စိတ္တ သန္တာနံ. အာဝဋ္ဋတိ ဝါ တံ ဧတ္ထာတိ ဧကော. အာဝဋ္ဋတိ ဝါ တံ ဧတေနာတိ ဧကော. ‘‘တံ’’တိ စိတ္တ သန္တာနံ. အာဝဇ္ဇေတိ ဝါတိ ဧကော. ‘‘ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနံ’’တိ ဝိ-အဝ-ဌပနံတိ ပဒစ္ဆေဒေါ. ဝိဘာဝနိ ဝိစာရဏာယံ. ‘‘ဧကာဝဇ္ဇန ပရိကမ္မ စိတ္တတော’’တိ မဂ္ဂေန ဝါ အဘိညာယ ဝါ ဧကံ သမာနံ အာဝဇ္ဇနံ အဿာတိ ဝိဂ္ဂဟော. တဿံ ဝီထိယံ ‘အာဝဇ္ဇနံ, ပရိကမ္မံ, ဥပစာရော, အနုလောမံ, ဂေါတြဘူ,တိ ဧတ္ထ ပရိကမ္မ ဇဝနစိတ္တံ ဣဓ ပရိကမ္မ စိတ္တန္တိ ဝုတ္တံ. ‘‘တာနီ’’တိ မဂ္ဂါ ဘိညာဇဝနာနိ. ‘‘တတ္ထာ’’တိ တသ္မိံ ဝိဘာဝနိ ပါဌေ. ‘‘ဒီဃံ အဒ္ဓါနံ’’တိ သကလရတ္တိယံ ဝါ သကလ ဒိဝသံ ဝါ နိဒ္ဒေါက္ကမန ဝသေန ဒီဃံ ကာလံ. သေသမေတ္ထ သုဝိညေယျံ. ‘‘ပဋိသန္ဓိယာဌာနံ’’တိ ပဋိသန္ဓိကိစ္စဿ ဌာနံ. ကာလောဟိ နာမ ဝိသုံ စိတ္တဿ အာရမ္မဏ ဘူတော ဧကော ပညတ္တိ ဓမ္မောတိ ဧတေန ကာလော နာမ သဘာဝတော အဝိဇ္ဇမာနတ္တာ ကထံ ကိစ္စာနံ ပဝတ္တိဋ္ဌာနံ နာမ သက္ကာ ဘဝိတုန္တိ ဣမံ အာသင်္ကံ ဝိသောဓေတိ. ‘‘ဣတရထာ’’တိ တထာ အဂ္ဂဟေတွာ အညထာ ကိစ္စဋ္ဌာနာနံ အဘေဒေ ဂဟိတေ သတီတိ အတ္ထော. ‘‘သယံ သောမနဿ ယုတ္တံပီ’’တိ ကဒါစိ သယံ သောမနဿ ယုတ္တံပိ. ‘‘တံ’’တိ သောမနဿ သန္တီရဏံ. ‘‘လဒ္ဓပစ္စယ ဘာဝေနာ’’တိ လဒ္ဓအနန္တရ ပစ္စယဘာဝေန. ‘‘အာသေဝန ဘာဝ ရဟိတံ ပီ’’တိ အာသေဝန ဂုဏ ရဟိတမ္ပိ. တဉှိ အာသေဝန ပစ္စယေ ပစ္စယောပိ န ဟောတိ, ပစ္စယုပ္ပန္နမ္ပိ န ဟောတီတိ. ‘‘ပရိကမ္မ ဘာဝနာ ဗလေန စ ပဝတ္တတ္တာ’’တိ ဣဒံ ဖလသမာပတ္တိ ဝီထိယံ ဖလဇဝနေသု ပါကဋံ. သေသမေတ္ထသုဗောဓမေဝ.

132. 在《作用摄要》中。“彼已灭尽”是其关联。“业”指另一业。死去的有情之再投生是其关联。“从他有起始以结生为缘”，是说以另一有之最初端结生为缘。有之相续流转是其关联。如何流转？他说：“直至彼业”等语。“无间断流转以支分性”，是说以作为无间断流转之主要因缘所称的支分性。由此说明有分(bhavaṅga)一词中“支”(aṅga)字的含义。因此他说：“彼有分”等语。“彼”指有分。“转向”(āvajjana)即是“转动”(āvaṭṭana)，此为一义。或“彼使之转向”，此为一义。“彼”指心相续。或“彼于此处转动”，此为一义。或“彼由此转动”，此为一义。“彼”指心相续。或“使之转向”，此为一义。“确定”(voṭṭhabbanaṃ)是“vi-ava-ṭhapanaṃ”的词语分解。在《阐明》的审察中。“从一转向预作心”，其分析是：以道或神通，有一相同的转向。在那心路(vīthi)中，“转向、预作、近行、随顺、种姓”，此处预作速行心(parikamma javanacitta)被称为预作心(parikamma citta)。“彼等”指道速行(magga javana)与神通速行(abhiññā javana)。“其中”指在那《阐明》的文句中。“长时间”指整夜或整日，因不入眠而长时间。其余此处容易理解。“结生之位”是结生作用之位。时间，名为心所缘的个别概念法(paññatti dhamma)，由此消除此疑虑：时间因自性不存在，如何能成为诸作用的生起之位？“否则”，其义是：若不如此理解，而认为诸作用之位没有差别。“自身亦与喜悦相应”，是说有时自身亦与喜悦相应。“彼”指喜悦推度心(somanassa santīraṇa)。“由于获得因缘之性”，是说由于获得无间缘(anantara paccaya)的性质。“即使没有修习的性质”，是说即使没有修习的功德。因为那(推度心)在重复缘(āsevana paccaya)中既不是缘，也不是缘所生。“由预作修习之力而转起”，这在果定(phala samāpatti)心路中，在果速行(phala javana)中很明显。其余此处容易理解。

၁၃၃. ဒွါရသင်္ဂဟေ. ‘‘အာဒါသပဋ္ဋမယော’’တိ အာဒါသပဋ္ဋေန ပကတော. ‘‘ဒွေ ဧဝါ’’တိ ဒွေ ဧဝ ဒွါရာနိ. ‘‘ဒွါရ သဒိသတ္တာ’’တိ နဂရ ဒွါရ သဒိသတ္တာ. ‘‘ကမ္မဝိသေသ မဟာဘူတ ဝိသေသ သိဒ္ဓေနာ’’တိ ဧတ္ထ ကမ္မဝိသေသေန စ မဟာဘူတ ဝိသေသေန စ သိဒ္ဓေါတိ ဝိဂ္ဂဟော. အာဝဇ္ဇနာဒီနိ စ ဝီထိ စိတ္တာနိ ဂဏှန္တိ. ‘‘ယမှီ’’တိ ယသ္မိံ [Pg.114] စက္ခုမှိ. တဒေဝ စက္ခု စက္ခုဒွါရံ နာမာတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘တေသံ ဒွိန္နံ’’တိ ရူပ နိမိတ္တာနဉ္စ အာဝဇ္ဇနာဒိ ဝီထိစိတ္တာနဉ္စ. ‘‘ဝိသယ ဝိသယီ ဘာဝူပဂမနဿာ’’တိ ဧတ္ထ ရူပ နိမိတ္တာနံ ဝိသယဘာဝဿ ဥပဂမနံ နာမ စက္ခု မဏ္ဍေ အာပါတာဂမနံ ဝုစ္စတိ. အာဝဇ္ဇနာဒီနံ ဝိသယီ ဘာဝဿ ဥပဂမနံ နာမ တေသံ နိမိတ္တာနံ အာရမ္မဏ ကရဏံ ဝုစ္စတိ. ‘‘မုခပ္ပထဘူတတ္တာ’’တိ မုခမဂ္ဂဘူတတ္တာ. ဧဝံ ဒွါရ သဒ္ဒဿ ကရဏ သာဓနယုတ္တိံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အဓိကရဏ သာဓန ယုတ္တိံ ဒဿေတိ ‘‘အထဝါ’’တိအာဒိနာ. ‘‘ရူပါနံ’’တိ ရူပ နိမိတ္တာနံ. ‘‘စက္ခုမေဝ စက္ခု ဒွါရ’’န္တိ ဧတေန စက္ခုမေဝ ဒွါရံ စက္ခု ဒွါရန္တိ အဝဓာရဏ သမာသံ ဒဿေတိ. ‘‘ကာရဏံ ဝုတ္တမေဝါ’’တိ ဟေဋ္ဌာ စိတ္တသင်္ဂဟေ မနောဒွါရာဝဇ္ဇနပဒေ ဝုတ္တမေဝ. သဗ္ဗံ ဧကူန နဝုတိဝိဓံ စိတ္တံ မနောဒွါရမေဝ နာမ ဟောတိ. တထာဟိ ဝုတ္တံ အဋ္ဌသာလိနိယံ အယံ နာမမနော မနောဒွါရံ နာမ န ဟောတီတိ န ဝတ္တဗ္ဗောတိ. ‘‘ဥပပတ္တိ ဒွါရမေဝါ’’တိ ဥပပတ္တိဘဝ ပရိယာပန္နံ ကမ္မဇဒွါရမေဝ. ‘‘ဣဓ စာ’’တိ ဣမသ္မိံ သင်္ဂဟဂန္ထေ စ. ယဉ္စ သာဓက ဝစနန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘တတ္ထာ’’တိ ဝိဘာဝနိယံ. ‘‘တတ္ထေဝ တံ ယုတ္တံ’’တိ တသ္မိံ ပါဠိပ္ပဒေသေ ဧဝ တံ သာဓက ဝစနံ ယုတ္တံ. ဣတရေ ဒွေ ပစ္စယာတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘မနဉ္စာတိ ဧတ္ထာ’’တိ မနဉ္စ ပဋိစ္စ ဓမ္မေ စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ မနောဝိညာဏံတိ ဝါကျေ မနဉ္စာတိပဒေ. တတ္ထ ပန ဇဝန မနောဝိညာဏဿ ဥပ္ပတ္တိယာ စတူသု ပစ္စယေသု မနဉ္စာတိ ဧတ္ထ ဒွါရဘူတံ ဘဝင်္ဂမနော စ အာဝဇ္ဇန မနော စာတိ ဒွေ ပစ္စယာ လဗ္ဘန္တိ. ဓမ္မေ စာတိ ပဒေ ဓမ္မာရမ္မဏ သင်္ခါတော ဧကော ပစ္စယော လဗ္ဘတိ. စ သဒ္ဒေန မနောဝိညာဏ သမ္ပယုတ္တက္ခန္ဓာ ဂယှန္တိ. ဧဝံ စတ္တာရော ပစ္စယာ ဟောန္တိ. ‘‘ဧတ္ထ စာ’’တိ ဣမသ္မိံ အဋ္ဌကထာ ဝစနေ. ‘‘သန္နိဟိတ ပစ္စယာနံ ဧဝ တတ္ထ အဓိပ္ပေတတ္တာ’’တိ ပဋိစ္စ သဒ္ဒသာမတ္ထိယေန အာသန္နေ ဓရမာနပစ္စယာနံ ဧဝ တသ္မိံ ပါဠိဝါကျေ အဓိပ္ပေတတ္တာ. ‘‘ဒွါရဘာဝါရဟဿာ’’တိ ဝိသယ ဝိသယီနံ ဝုတ္တ နယေန ပဝတ္တိ မုခဘာဝါရဟဿ. ဧတေန အာရမ္မဏာနိ အာပါတံ အာဂစ္ဆန္တု ဝါ, မာဝါ, ဝီထိ စိတ္တာနိ ပဝတ္တန္တုဝါ, မာဝါ, အပ္ပမာဏံ. ပဘဿရပ္ပသန္နဘာဝေန ဒွါရဘာဝါ ရဟတာ ဧဝ ပမာဏန္တိ ဒီပေတိ. ‘‘နိဋ္ဌမေတ္ထ ဂန္တဗ္ဗံ’’တိ သန္နိဋ္ဌာနံ ဧတ္ထ ဂန္တဗ္ဗံ. ဒွါရဝိကာရ [Pg.115] မူလကာနိ တာဒိသာနိ ကိစ္စာနိ ယေသံ တာနိ တံ ကိစ္စဝန္တာနိ. ‘‘ကမ္မဝသေန သိဇ္ဈန္တီ’’တိ သတ္တသန္တာနေ ပဝတ္တန္တီတိ အဓိပ္ပာယော. တံ ကိစ္စဝန္တာနိ စိတ္တာနိ. ဝိဘာဝနိ ပါဌေ ‘‘မနောဒွါရ သင်္ခါတ ဘဝင်္ဂတော’’တိ မနောဒွါရ သင်္ခါတ ဘဝင်္ဂ ဘာဝတော စ. ‘‘အာရမ္မဏန္တရဂ္ဂဟဏဝသေန အပ္ပဝတ္တိတော’’တိ ပဋိသန္ဓိ စိတ္တေန ယထာ ဂဟိတံ ကမ္မကမ္မနိမိတ္တာဒိကံ အာရမ္မဏံ မုဉ္စိတွာ ပဝတ္တိကာလေ ဆသု ဒွါရေသု အာပါတာဂတဿ အာရမ္မဏန္တရဿ ဂဟဏ ဝသေန အပ္ပဝတ္တိတော စ. ဟေဋ္ဌာပိ ပဉ္စဒွါရာ ဝဇ္ဇန စက္ခု ဝိညာဏ သမ္ပဋိစ္ဆန သန္တီရဏ ဝေါဋ္ဌဗ္ဗန ကာမာဝစရဇဝန တဒါ ရမ္မဏ ဝသေနာတိအာဒိနာ ကိစ္စသီသေနေဝ. လ. ဝုတ္တော. ဧတ္ထဟိ အာဝဇ္ဇန သမ္ပဋိစ္ဆနာဒီနိ ကိစ္စ ဝိသေသာနံ နာမာနိ ဟောန္တိ. ‘‘စေ’’တိ စေ ဝဒေယျ. ‘‘နာ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ. ‘‘တထာ အဿုတတ္တာ’’တိ ဧကူန ဝီသတိ ဒွါရ ဝိမုတ္တာနီတိ စ, ဆ ဒွါရိကာနိ စေဝ ဒွါရ ဝိမုတ္တာနီတိ စ, မဟဂ္ဂတ ဝိပါကာနိ ဒွါရ ဝိမုတ္တာနေ ဝါတိ စ, သုတံ. န ပန ဒွါရိက ဝိမုတ္တာနီတိ သုတံ.

133. 在《门摄要》(Dvārasaṅgaha)中。“如镜面所成”，是说由镜面所造作。“唯二”，即唯有二门。“城门相似”，是说像城门一样。“业差别与大种差别成就”，此处分析为：由业差别与大种差别而成就。也包括转向等心路心。“于何”，指在哪个眼处。那个眼就是眼门，这是关联语。“彼二者”，指色相(rūpa nimitta)与转向等心路心。“所缘与能缘之成为”，此处色相(rūpa nimitta)成为所缘，是指出现在眼球上；转向等心成为能缘，是指把那些色相作为所缘(ārammaṇa)。“成为门道”，是说成为门口通道。像这样说明了“门”(dvāra)这个词用作工具格(karaṇa sādhana)的道理，现在用“或者”等来说明用作处所格(adhikaraṇa sādhana)的道理。“诸色”，指色相(rūpa nimitta)。“唯眼为眼门”，这句话表明只有眼才是门，眼门是个限定复合词(avadhāraṇa samāsa)。“理由已述”，就像之前在心的摄要部分，意门转向(manodvārāvajjanapada)一节所说的那样。八十九种心都仅仅是叫做意门。就像在《含义阐明》(Aṭṭhasālinī)里说的那样：“这个名为意(mano)者，不应说其不名为意门(manodvāra)。”“唯结生门”，是说仅仅是属于结生有(upapattibhava)的业生门(kammajadvāra)。“于此”，是指在这部摄要论(saṅgahagantha)中。这和证明语(sādhaka vacana)有关联。“彼处”，是指在《阐明》(Vibhāvanī)中。“唯彼处相应”，是说在那个巴利原文段落(pāḷippadesa)里，那个证明语(sādhaka vacana)才合适。其余两种缘是关联语。“意及”，是在“依意与法生意识”(manaṃ ca paṭicca dhamme ca uppajjati manoviññāṇaṃ)这句话里的“意及”(manaṃ ca)这个词。然而在速行意识(javana manoviññāṇa)产生的时候，在四种缘里，“意及”这个词，可以得到两种缘：作为门的有分意(bhavaṅga mano)和转向意(āvajjana mano)。“法”(dhamma)这个词里，可以得到一种缘：名为法所缘(dhammārammaṇa)。用“及”(ca)字包括意识的相应蕴(sampayutta khandha)。这样就有了四种缘。“此处”，是指在这段义注(aṭṭhakathā vacana)里。“唯近依缘等为彼所指”，是因为凭借“依”(paṭicca)这个词的力量，那个巴利原文语句仅仅是指那些邻近的、现存的缘(sannihita paccaya)。“堪为门性”，是依照所缘与能缘所说的方式，堪为生起之门(pavatti mukha)。由此说明：无论所缘是否出现，无论心路心是否发生，都无关紧要。只有凭借其光明清净之性，只有那些能够作为门的才算是准则。“于此应作结论”，是说应在此处作出结论(sanniṭṭhāna)。那些以门之变异为根本的作用，它们是那些具彼作用(kicca)的心。“依业而成就”，其意思是说在有情相续(sattasantāna)中运作。那些具彼作用的心。在《阐明》(Vibhāvanī)的文句中，“名为意门之有分”，是说从名为意门之有分状态(bhavaṅga bhāva)开始。“因摄取新所缘而不现行”，是说结生心(paṭisandhi citta)所执取的业、业相等等所缘(ārammaṇa)，在现行时(pavattikāla)，在六门中，由于摄取了已现起的新所缘(ārammaṇantara)，故不现行。在下文中也以五门转向(pañcadvārāvajjana)、眼识(cakkhuviññāṇa)、领受(sampaṭicchana)、推度(santīraṇa)、确定(voṭṭhabbana)、欲界速行(kāmāvacara javana)、彼所缘(tadārammaṇa)等作用(kicca)为主要内容来说明。在这里，转向、领受等是各种特定作用之名。“若”，是说若谓。“不”，是说不应作是言。“如是未闻故”，是说曾经听说过十九种离门心(dvāra vimutta)，以及六种有门心(dvārika)亦离门，还有上二界异熟心(mahaggata vipāka)亦离门等等。但是没有听说过有门离(dvārika vimutta)这种说法。

၁၃၄. အာရမ္မဏ သင်္ဂဟေ. ‘‘ဒုဗ္ဗလ ပုရိသေနာ’’တိ ဂေလညာဘိဘူတတ္တာ ဝါ ဇရာဘိဘူတတ္တာ ဝါ ဒဏ္ဍေန ဝါ ရဇ္ဇုကေန ဝါ ဝိနာ ဥဋ္ဌာတုမ္ပိ ပတိဋ္ဌာတုမ္ပိ အပရာပရံ ဂန္တုမ္ပိ အသက္ကောန္တေန ဒုဗ္ဗလ ပုရိသေန ဒဏ္ဍကံ ဝါ ရဇ္ဇုကံ ဝါ အာလမ္ဗိယတိ. အာလမ္ဗိတွာ ဥဋ္ဌာတိ. ပတိဋ္ဌာတိ. အပရာပရံ ဂစ္ဆတိ. ဧဝမေဝ. အမုဉ္စ မာနေဟိ ဟုတွာတိ ပါဌသေသော. ‘‘အာဂန္တွာ’’တိ အာရမ္မဏ ကရဏ ဝသေန တတော တတော အာဂန္တွာ. ‘‘ဝိသုံ သိဒ္ဓါနီ’’တိ အာလမ္ဗိယတီတိ ဧတသ္မိံ အတ္ထေ သတိ, အာလမ္ဗဏန္တိ သိဇ္ဈတိ. အာရမ္မဏန္တိ န သိဇ္ဈတိ. တာနိ ဧတ္ထ အာဂန္တွာ ရမန္တီတိ ဧတသ္မိံ အတ္ထေ သတိ, အာရမ္မဏန္တိ သိဇ္ဈတိ. အာလမ္ဗဏန္တိ န သိဇ္ဈတိ. ဧဝဉ္စ သတိ ဧကံ ပဒံ ဒွီဟိဝါကျေဟိ ဒဿနံ န သုန္ဒရန္တိ. ‘‘အညာနိ အာရမ္မဏာနီ’’တိ ရူပါရမ္မဏတော အညာနိ သဒ္ဒါရမ္မဏာဒီနိ. ‘‘အာဂစ္ဆတီ’’တိ အာဝိဘာဝံ ဂစ္ဆတိ, ဥပ္ပာဒပ္ပဝတ္တိ ဝသေန ပစ္စက္ခဘာဝံ ပါပုဏာတိ. ‘‘အာဂစ္ဆိတ္ထာ’’တိ အာဝိဘာဝံ ဂစ္ဆိတ္ထ, ဥပ္ပာဒပ္ပဝတ္တိ ဝသေန ပစ္စက္ခဘာဝံ ပါပုဏိတ္ထ. ‘‘အနာဂတံ’’တိ ဧတ္ထ န ကာရော အဝတ္ထာ ဝသေန ပဋိသေဓော. ယော ဓမ္မော [Pg.116] ပစ္စယ သာမဂ္ဂိယံ သတိ အာဂမန ဇာတိကော ဥပ္ပဇ္ဇန သီလော. သော ဧဝ ဣဒါနိ အာဂစ္ဆတိ, ဣဒါနိ အာဂစ္ဆိတ္ထ, ဣဒါနိ အာဂမန ဇာတိယံ ဌိတော, နာဂစ္ဆတိ နာဂစ္ဆိတ္ထာတိ ဣမိနာ အတ္ထေန သော အနာဂတော နာမ. နိဗ္ဗာန ပညတ္တိယော ပန အာဂမန ဇာတိကာ န ဟောန္တိ. တသ္မာ အာဂမနပ္ပသင်္ဂါဘာဝတော အနာဂတာတိ န ဝုစ္စန္တီတိ. တေနာဟ ‘‘ဥပ္ပာဒ ဇာတိကာ’’တိအာဒိံ. ‘‘တံ ဝိစာရေတဗ္ဗံ’’တိ ဝတွာ ဝိစာရဏာကာရံ ဒဿေတိ ‘‘သဗ္ဗေပိဟီ’’တိအာဒိနာ. တေ ယဒါ ဝတ္တဗ္ဗ ပက္ခေ တိဋ္ဌန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. ဥပ္ပာဒ ဇာတိကာနညေဝ သင်္ခတ ဓမ္မာနံ. တာသံ နိဗ္ဗာန ပညတ္တီနံ. ‘‘န တထာ ဣမေသံ’’တိ ဣမေသံ ဒွါရ ဝိမုတ္တာနံ အာရမ္မဏံ ပန တထာ န ဟောတီတိ ယောဇနာ. ‘‘တတ္ထာ’’တိ တသ္မိံ ဘဝ ဝိသေသေ. ဝိဘာဝနိပါဌေ ‘‘အာဝဇ္ဇနဿဝိယာ’’တိ အာဝဇ္ဇနဿ အာရမ္မဏံ ဝိယ. အဂ္ဂဟိတမေဝ ဟုတွာ. ‘‘ဧကဝဇ္ဇန ဝီထိယံ အဂ္ဂဟိတ ဘာဝေါ ဣဓ န ပမာဏ’’န္တိ ဆ ဒွါရဂ္ဂဟိတန္တိ ဣဓ အပ္ပမာဏံ. ဘဝန္တရေ ဂဟိတဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ. ‘‘ကာလဝိမုတ္တ သာမညံ’’ဝါတိ ယံ ကိဉ္စိကာလ ဝိမုတ္တံ ဝါ န ဟောတီတိ အဓိပ္ပာယော. အာဂမသိဒ္ဓိ ဝေါဟာရော နာမ ‘‘ကမ္မန္တိ ဝါ, ကမ္မနိမိတ္တန္တိ ဝါ, ဂတိ နိမိတ္တန္တိ ဝါ, ပသိဒ္ဓေါ ဝေါဟာရော ဝုစ္စတိ. အဇာတ သတ္တုရာဇာ သင်္ကိစ္စဇာတကေပိ ပိတရံ မာရေတိ. တသ္မာ ‘‘ဒွီသုဘဝေသူ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ဆ ဟိ ဒွါရေဟီ’’တိ ကရဏ ဘူတေဟိ ဆဟိ စက္ခာဒိ ဒွါရေဟိ. ‘‘မရဏာသန္န ဇဝနေဟီ’’တိ ကတ္တု ဘူတေဟိ မရဏာသန္နေ ပဝတ္တေဟိ ဆ ဒွါရိက ဇဝနေဟိ. ‘‘အနေကံ သဘာဝံ’’တိ အနေကန္တ ဘာဝံ. ယဉှိ အာရမ္မဏန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ကေနစိ ဒွါရေန အဂ္ဂဟိတမေဝ ဟောတီ’’တိ ဧတ္ထ အသညီ ဘဝတော စုတာနံ သတ္တာနံ ကာမပဋိသန္ဓိယာ ကမ္မာဒိ အာရမ္မဏံ ဘဝန္တရေ ကေနစိ ဒွါရေန အဂ္ဂဟိတန္တိ ယုတ္တံ. ကသ္မာ, တသ္မိံ ဘဝေ ကဿစိဒွါရဿေဝ အဘာဝတော. အရူပဘဝတော စုတာနံ ပန ကာမပဋိသန္ဓိယာ ဂတိ နိမိတ္တ သမ္မတံ အာရမ္မဏံ ကထံ ဘဝန္တရေ ကေနစိ ဒွါရေန အဂ္ဂဟိတံ ဘဝေယျ, မနောဒွါရဂ္ဂဟိတမေဝ ဘဝေယျာတိ ဣမံ စောဒနံ ဝိသောဓေတုံ ‘‘ဧတ္ထ စ ယသ္မာ ပဋ္ဌာနေ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတော စုတာနံ သတ္တာနံ ယာ ကာမပဋိသန္ဓိ, တဿာကာမပဋိ သန္ဓိယာ. ပစ္စုပ္ပန္နံ ဂတိနိမိတ္တံ [Pg.117] အာရမ္မဏံ ဧတိဿာတိ ဝိဂ္ဂဟော. ကာမပဋိသန္ဓိ. ပရေသံ ပယောဂ ဗလေနာပိ ကမ္မာဒီနံ ဥပဋ္ဌာနံ နာမ ဟောတီတိအာဒိနာ ယောဇေတဗ္ဗံ. ‘‘သုဋ္ဌု အာသေဝိတာနံ’’တိ စိရကာလံ သံဃ ဝတ္တ စေတိယဝတ္တ ကရဏာဒိဝသေန တံ တံ ဘာဝနာ ကမ္မဝသေန စ သုဋ္ဌု အာသေဝိတာနံ ကမ္မကမ္မနိမိတ္တာနံ. ‘‘ဟောတိ ယေဝါ’’တိ ကမ္မာဒီနံ ဥပဋ္ဌာနံ နာမ ဟောတိယေဝ. ‘‘အာဂန္တွာ’’တိ ဣမံ မနုဿ လောကံ အာဂန္တွာ ဂဏှန္တိယေဝ. တဒါပိ နိရယပါလေဟိ ဒဿိတံ တံ တံ ဂတိ နိမိတ္တံ အာရမ္မဏံ ကတွာ စဝန္တိ. ‘‘တံ’’တိ ရေဝတိံ နာမ ဣတ္ထိံ. နနု နိရယပါလာ နာမ တာဝတိံသာ ဘဝနံ ဂန္တုံ န သက္ကုဏေယျုန္တိ. နော နသက္ကုဏေယျုံ. ကသ္မာ, မဟိဒ္ဓိက ယက္ခ ဇာတိကတ္တာတိ ဒဿေတုံ ‘‘တေဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ‘‘ဝေဿဝဏ ဒူတာ’’တိ ဝေဿဝဏမဟာရာဇဿ ဒူတာ. ‘‘ဥပစာရဇ္ဈာနေဌတွာ’’တိ အပ္ပနာဈာနံ အပတ္တတာယ ဥပစာရဘာဝနာဘူတေ ကာမာဝစရဇ္ဈာနေဌတွာ. ‘‘တာနေဝ နိမိတ္တာနီ’’တိ ပထဝီကသိဏ နိမိတ္တာဒီနိ ပဋိဘာဂ နိမိတ္တာနိ. ‘‘ကာမပဋိသန္ဓိယာ အာရမ္မဏံ’’တိ တေဟိ နိမိတ္တာရမ္မဏေဟိ အညံ ဥပစာရ ဘာဝနာ ကမ္မံ ဝါ ယံ ကိဉ္စိ အနုရူပံ ဂတိ နိမိတ္တံ ဝါ. ‘‘တာနေဝ နိမိတ္တာနိ ဂဟေတွာ’’တိ ဝစနေန တာနိ နိမိတ္တာနိ မရဏာသန္န ဇဝနေဟိ ဂဟိတာနီတိ ဒဿေတိ. တာနိ စ ပညတ္တိ ဓမ္မတ္တာ ကာမပဋိသန္ဓိယာ အာရမ္မဏံ န ဟောန္တီတိ. ‘‘ပစ္စုပ္ပန္နဂတိ နိမိတ္တေ သိဒ္ဓေ သိဒ္ဓမေဝါ’’တိ တသ္မိံ ဘဝေ ဂတဿ တတ္ထ ယာဝဇီဝမ္ပိ အနု ဘဝိတဗ္ဗံ အာရမ္မဏံ နာမ တသ္မိံ ခဏေ ဓရမာနံ ပစ္စုပ္ပန္နမ္ပိ အတ္ထိ. တတော ဝဍ္ဎမာနံ အနာဂတမ္ပိ အတ္ထိ. တတ္ထ ပစ္စုပ္ပန္နေ ဥပဋ္ဌဟန္တေ ပဋိသန္ဓိယာ အာရမ္မဏံ သမ္ပဇ္ဇတိ. အနာဂတံ ပန အနုပဋ္ဌဟန္တမ္ပိ ပစ္စုပ္ပန္နေ အန္တောဂဓသဒိသံ ဟောတီတိ အဓိပ္ပာယော. ဝိဘာဝနိ ပါဌေန စ ပစ္စုပ္ပန္န ဂတိနိမိတ္တံ ဝိယ အာပါတမာဂတံ, ကသ္မာ, ပစ္စုပ္ပန္န ဂတိ နိမိတ္တေနေဝ ကိစ္စ သိဒ္ဓိတော-တိ အဓိပ္ပာယော. သေသမေတ္ထ သုဗောဓံ. ‘‘တာနိဟီ’’တိအာဒီသု. ကေစိ ဝဒန္တိ. အနေဇောသန္တိ မာရဗ္ဘ. ယံ ကာလမကရီမုနီတိ ဝုတ္တတ္တာ သဗ္ဗညု ဗုဒ္ဓါဒီနံ ပရိနိဗ္ဗာန စုတိ စိတ္တံ သန္တိ လက္ခဏံ နိဗ္ဗာနံ အာရမ္မဏံ ကရောတီတိ. တံ သဗ္ဗထာပိ ကာမာဝစရာ လမ္ဗဏာ နေဝါတိ ဣမိနာ အပနေတဗ္ဗန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘တာ နိဟိ [Pg.118] သဗ္ဗညု ဗုဒ္ဓါနံ ဥပ္ပန္နာနိ ပီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ‘‘လောကုတ္တရ ဓမ္မာ’’တိအာဒီသု. ‘‘တာနီ’’တိ ဒွါဒသာ ကုသလ စိတ္တာနိ အဋ္ဌဉာဏ ဝိပ္ပယုတ္တ ကုသလ ကြိယ ဇဝနာနိ စ. အဇ္ဈာန လာဘိနော ပုထုဇ္ဇနာ မဟဂ္ဂတဇ္ဈာနာနိပိ အာလမ္ဗိတုံ န သက္ကောန္တီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ပညတ္တိယာ သဟ ကာမာဝစရာ ရမ္မဏာနီ’’တိ. ‘‘တာနေ ဝါ’’တိ ဉာဏ သမ္ပယုတ္တ ကာမ ကုသလာနိ ဧဝ. ဈာနလာဘီနံ တာနေဝ ဉာဏ သမ္ပယုတ္တကာမ ကုသလာနိ. ဟေဋ္ဌိမ ဖလဋ္ဌာနံ တာနေဝ အတ္တနာ အဓိဂတ မဂ္ဂဖလ နိဗ္ဗာနာ ရမ္မဏာနိ. ‘‘ဈာနာနိ ပတ္ထေန္တီ’’တိ အာယတိံ ဈာနလာဘိနော ဘဝေယျာမာတိ ပတ္ထနံ ကရောန္တိ. ‘‘တေသံ ပီ’’တိ တေသံ ပုထုဇ္ဇနာနမ္ပိ. ‘‘တေ’’တိ တေ လောကုတ္တရ ဓမ္မာ. ‘‘အနုဘောန္တီ’’တိ သမ္ပာပုဏန္တိ. ‘‘နဝနိပါတေ’’တိ အင်္ဂုတ္တရ နိကာယေ နဝနိပါတေ. သေသံ သဗ္ဗံ သုဝိညေယျမေဝ.

134. 于所缘之摄要：“以虚弱之人”，谓或为疾病所胜，或为衰老所胜，无杖、无绳则不能起、不能住、不能来往。彼人依靠(ālambiyati)木杖或绳索，依靠后而起、而住、而来往。亦复如是……“不放开”等为文之余。言“来”，谓以所缘之作用，从彼彼而来。言“各别成就”，若于此义为“被依靠”，则“所依”(ālambaṇa)成就，而“所缘”(ārammaṇa)不成就。若于此义为“彼等来此而乐住”，则“所缘”成就，而“所依”不成就。若如是，以二句释一词，则不美。“其他所缘”，指色所缘之外的声所缘等。“来”，指显现，以生起、持续的方式到达现前状态。“曾来”，指曾显现，以生起、持续的方式曾到达现前状态。“未来”(anāgata)，此处“不”字，是就状态而言的否定。若有法，于因缘和合时，有来之自性、生起之自性，彼法即是于今来、于今曾来、于今住于来之自性中；以“不来、未曾来”之义，彼法名为“未来”。然而，涅槃(Nibbāna)与概念法(paññatti)则不具来之自性，是故，因无来之关联，不名为“未来”。故云“有生起自性”等。言“当思择之”，说后以“一切……”等句显示思择之方式。当彼等住于应说之分时，即得关联。唯有具生起自性的有为法(saṅkhata dhamma)方是如此。彼涅槃与概念法并非如此。“彼等不如是”，此等离门(dvāravimutta)之所缘不如是，应如是结合。“于彼”，指于彼特别之有。于《毗婆毗尼》(Vibhāvini)文：“如转向(āvajjanassa)”，谓如转向之所缘，虽未被执取。“于此，于一速行道(ekajavana vīthi)中未被执取之状态非为准”，谓于此六门所执取非为准，因意指于他有中被执取。“或时解脱之共相”，意谓：非任何时解脱。所谓“由圣教所成之语”，谓“业”(kamma)、“业相”(kammanimitta)或“趣相”(gatinimitta)等已成之语。阿阇世王(Ajātasattu)于《僧吉质本生》(Saṅkicca Jātaka)中亦杀其父，是故说“于二有中”。“由六门”，谓由作为工具之眼等六门。“由临死速行”，谓由作为作者、于临死时生起之六门速行。“非一之自性”，谓非决定性。与“所缘”相关联。“未曾为任何门所执取”，此谓无想有(asaññī bhava)之有情，死后于欲界结生(kāmapaṭisandhi)时，其业等所缘于他有中未曾为任何门所执取，此为应理。何以故？于彼有中，任何门皆无故。然从无色有(arūpa bhava)死后，于欲界结生时，被认为是趣相之所缘，云何能于他有中未曾为任何门所执取？应唯为意门所执取。为除此难，故云“于此，又因于《发趣论》(Paṭṭhāna)中……”等。从彼处死之有情，其欲界结生，以现在趣相为所缘者，是为此欲界结生——此为析句。欲界结生。亦由他人加行之力，令业等现起，应如是结合。“善习行者”，谓长时以行僧团事务、塔庙事务等方式，及以种种禅修业处方式，善习行业与业相者。“实有”，谓业等之现起实有。“来”，谓来此人世间而执取。彼时亦以奈落迦卒所示之种种趣相为所缘而命终。“彼”，指名瑞瓦蒂(Revatī)之女。问：奈落迦卒岂不能往三十三天(Tāvatiṃsa)之天宫耶？答：非不能。何以故？为示彼等乃大威力之夜叉(yakkha)种姓，故云“由彼等……”等。“毗沙门(Vessavaṇa)之使者”，谓毗沙门大王之使者。“住于近行定”，谓未达安止定(appanājhāna)故，住于近行修习之欲界定(kāmāvacarajjhāna)中。“彼等相”，谓地遍(pathavīkasiṇa)等之似相(paṭibhāga nimitta)。“欲界结生之所缘”，谓以彼等相为所缘之其他近行修习之业，或任何相应之趣相。“执取彼等相”，此语显示彼等相为临死速行所执取。然彼等相是概念法，非欲界结生之所缘。“现在趣相成就时即成就”，谓于彼有中，终生所应感受之所缘，于彼刹那现存者为现在，增长者为未来。于现在现起时，结生之所缘即得成就。未来虽未现起，然如已摄于现在中，此为意趣。又，依《毗婆毗尼》文，现在趣相如已现前，何以故？因仅由现在趣相即可成办其事，此为意趣。余者于此易知。于“彼等……”等句中，有者云：以《不动经》等中说“牟尼于何时灭度”故，一切知佛等般涅槃时之死心，以寂静相之涅槃为所缘。为示彼心绝非以欲界为所缘，以此而遣之，故云“彼等一切知佛虽已生起……”等。于“出世间法(lokuttara dhamma)”等句中，“彼等”，指十二不善心(akusala citta)及八智不相应善唯作速行(aṭṭhañāṇavippayuttakusalakriyajavana)。未得禅那之凡夫，不能缘广大定(mahaggatajjhāna)，故云“与概念法俱之欲界所缘”。“或彼等”，谓智相应欲界善心。得禅者亦唯缘彼智相应欲界善心。下地果人则唯缘自所证得之道、果、涅槃(maggaphala nibbāna)。“希求诸禅”，谓作愿“愿我未来成为得禅者”。“彼等亦”，谓彼等凡夫亦然。“彼等”，指彼出世间法。“受用”，指到达。“九集”，指《增支部》(Aṅguttara Nikāya)之九集。余者皆易解。

၁၃၅. ဝတ္ထုသင်္ဂဟေ. ‘‘ဝတ္ထူ’’တိ နိဿယ ဝိသေသော ဝုစ္စတိ. တာနိ နိဿယ ဝတ္ထူနိ ယေသံ တာနိ တဗ္ဗတ္ထုကာနိ. ‘‘တေသဉ္စ သဒ္ဒေါ န ယုဇ္ဇတီ’’တိ တေသံ ဝါဒေ စ သဒ္ဒေါ န ယုဇ္ဇတိ. န ဟိ အလုတ္တ စ ကာရံ ဒွန္ဒ ပဒံ နာမ အတ္ထီတိ. ‘‘ပုဗ္ဗပဒေသု အာနေတဗ္ဗော’’တိ စက္ခု ဝတ္ထု စ သောတဝတ္ထု စာတိအာဒိနာ အာနေတဗ္ဗော. သမာသ ပဒံ န ယုဇ္ဇတိ. န ဟိ သမာသ ပဒတော ဧက ဒေသံ အညတ္ထ အာနေတုံ ယုဇ္ဇတီတိ. အဝိဘတ္တိက နိဒ္ဒေသော နာမ စက္ခုံ, သောတံ, ဃာနံ, ဇိဝှာ, ကာယော, ဟဒယံ, ဝတ္ထု စာတိ ဝတ္တဗ္ဗေ ပုဗ္ဗပဒေသု အဝိဘတ္တိက နိဒ္ဒေသော. ဧဝဉ္စသတိ ဝတ္ထု သဒ္ဒေါ စ သဒ္ဒေါ စ ပုဗ္ဗပဒေသု အာနေတုံ လဗ္ဘန္တီတိ. ကာမတဏှာယ အဓီနေန အာယတ္တေန ကာမာဝစရ ကမ္မေန နိဗ္ဗတ္တာ ကာမတဏှာဓီန ကမ္မ နိဗ္ဗတ္တာ. ‘‘ရူပါဒီနံ ပရိဘောဂေါ’’တိ ရူပါဒီနံ ပဉ္စကာမဂုဏာနံ ပရိဘောဂေါ. ‘‘ပရိတ္တကမ္မံ ပီ’’တိ သဗ္ဗံ ကာမာဝစရ ကမ္မမ္ပိ. ‘‘ပူရယမာနံ’’တိ ပရိပူရေန္တံ. စက္ခု ဒဿနာနုတ္တရိယံ နာမ. သောတံ သဝနာနုတ္တရိယံ နာမ. သဗ္ဗေသံ ဒဿန ကိစ္စာနံ မဇ္ဈေ ဗုဒ္ဓ ဒဿနာ ဒိဝသေန အနုတ္တရံ ဒဿနံ ဇနေတီတိ ဒဿနာနုတ္တရိယံ. ဧဝံ သဝနာနုတ္တရိယေပိ စတုသစ္စ ဓမ္မဿဝနာ ဒိဝသေနာတိ ဝတ္တဗ္ဗံ. ‘‘အဇ္ဈတ္တ ဗဟိဒ္ဓ သန္တာ နေသု ပီ’’တိ [Pg.119] အဇ္ဈတ္တ သန္တာနေပိ ဗဟိဒ္ဓ သန္တာနေပိ. ‘‘သုဒ္ဓေ’’တိ ကေနစိ အာလောကေန စ အန္ဓကာရေန စ ဝိရဟိတေ. အာလောကော ဟိ ဧကော ရူပ ဝိသေသော. တထာ အန္ဓကာရော စ. တေ စ တတ္ထ နတ္ထိ. ‘‘ဣမသ္မိံ သင်္ဂဟေ’’တိ ဝတ္ထု သင်္ဂဟေ. ဝိသိဋ္ဌံ ဇာနနံ ဝိဇာနနံ. တဉ္စ ဝိဇာနနံ တီသု မနောဓာတူသု နတ္ထီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဝိဇာနန ကိစ္စာဘာဝတော’’တိ. အာဝဇ္ဇန ကိစ္စံ ကိမေတန္တိ, မနသိကာရ မတ္တံ ဟောတိ. သမ္ပဋိစ္ဆန ကိစ္စဉ္စ ပဉ္စဝိညာဏေဟိ ယထာ ဂဟိတာနေဝ ပဉ္စာရမ္မဏာနိ သမ္ပဋိစ္ဆန မတ္တံ ဟောတိ. တေနာဟ ‘‘ဝိသေသဇာနန ကိစ္စာနိ န ဟောန္တီ’’တိ. ဒဿနံ, သဝနံ, ဃာယနံ, သာယနံ, ဖုသန, န္တိ ဣမာနိ ကိစ္စာနိ ထောကံ ဝိသေသ ဇာနန ကိစ္စာနိ ဟောန္တီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ပစ္စက္ခတော ဒဿနာ ဒိဝသေနာ’’တိအာဒိံ. ထောကံ ဝိသေသ ဇာနန ကိစ္စာနိ ဟောန္တိ. တသ္မာ တာနိ ပဉ္စဝိညာဏာနီတိ ဝုတ္တာနိ. အဝသေသာ ပန သန္တီရဏာဒယော မနောဝိညာဏဓာတုယော နာမာတိ သမ္ဗန္ဓော. နနု မနနဋ္ဌေန မနော စ တံ ဝိဇာနနဋ္ဌေန ဝိညာဏဉ္စာတိ ဝုတ္တေပိ ပဉ္စဝိညာဏေဟိ ဝိသေသော နတ္ထီတိ အာဟ ‘‘အတိဿယ ဝိသေသ ဇာနန ဓာတုယောတိ အတ္ထော’’တိ. ဧဝံ သန္တေပိ သော အတ္ထော သဒ္ဒယုတ္တိယာ သိဒ္ဓေါ န ဟောတိ. ယဒိစ္ဆာ ဝသေန ဝုတ္တော ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ပရိယာယ ပဒါနံ’’တိအာဒိ. ဧတေန သော အတ္ထော သဒ္ဒယုတ္တိယာ ဧဝ သိဒ္ဓေါ. န ယဒိစ္ဆာဝသေန ဝုတ္တောတိ ဒဿေတိ. ‘‘ဝိသေသန သမာသေ’’တိ မနော စ တံ ဝိညာဏဉ္စာတိ မနောဝိညာဏန္တိ ဧဝရူပေ ကမ္မဓာရယ သမာသေ. ‘‘ပဒဋ္ဌာနံ’’တိ ဧတ္ထ ပဒန္တိ စ ဌာနန္တိ စ ကာရဏတ္ထ ဝစနာနိ, တသ္မာ ပရိယာယ သဒ္ဒါ နာမ. ပဒဉ္စ တံ ဌာနဉ္စာတိ ဝုတ္တေ အတိဿယ ကာရဏန္တိ အတ္ထော ဝိညာယတိ. တထာ ဒုက္ခ ဒုက္ခံ, ရူပ ရူပံ, ရာဇ ရာဇာ, ဒေဝဒေဝေါတိအာဒီနိ. ‘‘ကတ္ထစိ ဒိဿတိ ယုဇ္ဇတိ စာ’’တိ န ဟိ ကတ္ထစိ ဒိဿတိ စ. သစေပိ ကတ္ထစိ ဒိဿေယျ, န ဟိ ယုဇ္ဇတိ စာတိ အတ္ထော. ‘‘မနသော ဝိညာဏံ’’တိ ဧတ္ထ ပဋိသန္ဓိ စိတ္တတော ပဋ္ဌာယ ယာဝစုတိ စိတ္တာ အန္တရေ သဗ္ဗံ စိတ္တ သန္တာနံ သတ္တ ဝိညာဏ ဓာတူနံ ဝသေန ဝိဘာဂံ ကတွာ အတ္ထော ဝတ္တဗ္ဗော. ပဉ္စဒွါရာ ဝဇ္ဇနဉ္စ သမ္ပဋိစ္ဆန ဒွယဉ္စ မနောဓာတု မတ္တတ္တာ မနော နာမ. ပဉ္စဝိညာဏာနိ ဝိညာဏ မတ္တာနိ နာမ. အဝသေသာနိ သဗ္ဗာနိ ဝိညာဏာနိ မနဿ ဝိညာဏန္တိ [Pg.120] အတ္ထေန မနောဝိညာဏာနိ နာမ. တတ္ထ ‘‘မနဿ ဝိညာဏံ’’တိ အနန္တရ ပစ္စယ ဘူတဿ ဝါ မနဿ ပစ္စယုပ္ပန္န ဘူတံ ဝိညာဏံ. ဧတ္ထ သမ္ပဋိစ္ဆန ဒွယံ ပစ္စယမနော နာမ. သန္တီရဏတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဒွါရန္တရေ ပဉ္စဒွါရာ ဝဇ္ဇနံ နာဂစ္ဆတိ, တာဝ အန္တရေ သဗ္ဗံ မနောဝိညာဏ သန္တာနံ ပစ္စယုပ္ပန္န ဝိညာဏံ နာမ. ပုန ‘‘မနဿ ဝိညာဏ’’န္တိ ပစ္စယုပ္ပန္န ဘူတဿ မနဿ ပစ္စယ ဘူတံ ဝိညာဏံ. ဧတ္ထ ပဉ္စဒွါရာ ဝဇ္ဇနံ ပစ္စယုပ္ပန္န မနော နာမ. တတော ပုရေ သဗ္ဗံ မနောဝိညာဏ သန္တာနံ ပစ္စယ မနော နာမ. သေသံ သုဝိညေယျံ. အဝသေသာပနာတိအာဒီသု. ‘‘မနောဝိညာဏဓာတု ဘာဝံ သမ္ဘာဝေတီ’’တိ အဝသေသာ ပန ဓမ္မာ မနောဝိညာဏဓာတု စ နာမ ဟောန္တိ, ဟဒယ ဝတ္ထုဉ္စ နိဿာယယေဝ ဝတ္တန္တီတိ ဧဝံ တေသံ ဓမ္မာနံ မနောဝိညာဏဓာတု ဘာဝဉ္စ သမ္ဘာဝေတိ, ဝဏ္ဏေတိ. သုဋ္ဌု ပကာသေတီတိ အတ္ထော. ဧတ္ထ ပနာတိအာဒီသု. ‘‘ပါဠိယံ’’တိ ဣန္ဒြိယ သံယုတ္တ ပါဠိယံ. ဒုတီယဇ္ဈာနေ ဧဝ အပရိသေသ နိရောဓ ဝစနံ ဝိရုဒ္ဓံ သိယာ. ကထံ, သစေ ပဋိဃော အနီဝရဏာ ဝတ္ထော နာမ နတ္ထိ. ပထမဇ္ဈာနတော ပုဗ္ဗေ ဧဝ သော နိရုဒ္ဓေါ သိယာ. အထ ဒုတီယဇ္ဈာနုပစာရေပိ သော ဥပ္ပဇ္ဇေယျ, ပထမဇ္ဈာနမ္ပိ ပရိဟီနံ သိယာ. တသ္မိံ ပရိဟီနေ သတိ, ဒုတီယဇ္ဈာနမ္ပိ နုပ္ပဇ္ဇေယျ. ဧဝံ ဝိရုဒ္ဓံ သိယာ. ‘‘ပုရိမ ကာရဏမေဝါ’’တိ အနီဝရဏာ ဝတ္ထဿ ပဋိဃဿ အဘာဝတောတိ ကာရဏံ ဧဝ. ပရတောဃောသော နာမ သာဝကာနံ သမ္မာဒိဋ္ဌိပ္ပဋိလာဘာယ ပဓာန ပစ္စယော ဟောတိ. သော စ အရူပဘဝေ နတ္ထိ. ဓမ္မာဘိသမယော နာမ စတုသစ္စ ဓမ္မပ္ပဋိဝေဓော, ဗုဒ္ဓါ စ ပစ္စေက သမ္ဗုဒ္ဓါ စ သယမ္ဘုနော ပရတော ဃောသေန ဝိနာ ဓမ္မံ ပဋိဝိဇ္ဈန္တိ. တေ စ တတ္ထ နုပ္ပဇ္ဇန္တိ. ‘‘ရူပဝိရာဂ ဘာဝနာယာ’’တိ ရူပဝိရာဂ ဘာဝနာ ဗလေန. တေသံ ရူပါဝစရ စိတ္တာနံ. ‘‘သမတိက္ကန္တတ္တာ’’တိ တေသု နိကန္တိပ္ပဟာနဝသေန သုဋ္ဌု အတိက္ကန္တတ္တာ. သေသံ သဗ္ဗံ သုဝိညေယျံ.

135. 《事摄》中。“事”(vatthu)是说一种特殊的所依。那些以此为所依者，即是“有彼事者”(tabbatthukāni)。“‘Tesañca saddo na yujjati’是说，在他们的论述中，‘ca’字不适用。因为并没有不省略‘ca’字的并列词(dvandapada)。“‘应从前文引出’(Pubbapadesu ānetabbo)是指应如‘眼所依与耳所依’等那样从前面的词中引出。复合词(samāsapada)不适用，因为不能从复合词中取出一部分用于别处。无变格的解释(Avibhattikaniddeso)是说，在应说‘眼、耳、鼻、舌、身、心所依处，以及事’时，在前面的词中使用了无变格的解释。这样，‘事’一词和‘ca’字才能从前面的词中引出。由欲贪所支配、所依的欲界业所生(Kāmataṇhāya adhīnena āyattena kāmāvacarakammena nibbattā)，即‘由欲贪所依之业所生’(kāmataṇhādhīnakammanibbattā)。“享受色等”(Rūpādīnaṃ paribhogo)是指享受色等五妙欲(pañcakāmaguṇa)。“即使是微小业”(Parittakammaṃ pi)是指一切欲界业。“圆满”(Pūrayamānaṃ)是指使其圆满。名为眼见无上(Cakkhu dassanānuttariyaṃ)。名为耳闻无上(Sotaṃ savanānuttariyaṃ)。在一切见的作用中，通过见佛陀而产生无上之见，故为见无上。同样，闻无上也应说是通过听闻四圣谛法。“于内外相续中”(Ajjhatta bahiddha santānesu pi)是指在内在相续和外在相续中。“于清净中”(Suddhe)是指远离任何光明与黑暗。光明是一种色，黑暗也是，而它们在那里不存在。“在此摄中”(Imasmiṃ saṅgahe)是指在《事摄》中。殊胜的了知是识知(vijānana)。而此识知于三意界(manodhātu)中无有，故说“因无识知作用”(vijānanakiccābhāvato)。转向(āvajjana)的作用是什么？仅是作意(manasikāra)而已。领受(sampaṭicchana)的作用也仅是领受五识所取之五所缘而已。因此说“无殊胜了知作用”(visesajānanakiccāni na honti)。见、闻、嗅、尝、触，这些作用有少许殊胜的了知作用，故说“以亲见等方式”(paccakkhato dassanādivasenā)等。它们有少许殊胜的了知作用，因此被称为五识。其关联是：剩余的审察(santīraṇa)等则名为意识界(manoviññāṇadhātu)。‘意’因思虑义而为意，‘识’因了知义而为识，若如是说，岂非与五识无别？对此，（论主）说其义为“最上殊胜了知界”。即使如此，此义也非由语理(saddayutti)所成。若是任意而说，则会说“是同义词(pariyāyapadānaṃ)”等。以此表明，此义实由语理所成，非是任意而说。“在限定复合词中”(Visesanasamāse)是指在“意即是识，故为意识(manoviññāṇa)”这类持业释(kammadhārayasamāsa)中。“近因”(Padaṭṭhānaṃ)一词中，“pada”和“ṭhāna”都是表示原因的词，因此是同义词。当说“是因，也是处”时，可理解为“最上之因”义。例如，苦中之苦(dukkhadukkhaṃ)、色中之色(rūparūpaṃ)、王中之王(rājarājā)、天中之天(devadevo)等。“‘在某处可见且合用’(Katthaci dissati yujjati cā)之义是：并非在某处可见，即使在某处可见，也并不合用。“意之识”(Manaso viññāṇaṃ)：于此，应将从结生心(paṭisandhicitta)到死亡心(cuticitta)之间的一切心相续，依七识界划分后，再来理解其义。五门转向(pañcadvārāvajjana)与二领受(sampaṭicchanadvaya)因仅是意界，故名为“意”。五识仅是识，故名为“识”。其余一切识，因有“意之识”义，故名为“意识”。其中，“意之识”是指作为无间缘(anantarapaccaya)的意所生的识。于此，二领受心名为缘意(paccayamano)。从审察(santīraṇa)开始，至五门转向心尚未生起之间的一切意识相续，名为缘生识(paccayuppannaviññāṇa)。再者，“意之识”是指作为缘生意的缘的识。于此，五门转向心名为缘生意(paccayuppannamano)。在此之前的一切意识相续名为缘意。其余易知。于“剩余者”(Avasesā pana)等句。“成就意识界性”(Manoviññāṇadhātubhāvaṃ sambhāveti)是说：剩余的诸法亦名为意识界，且必依心所依处而转起，如是成就、称扬彼等诸法之意识界性。义为善巧开示。于“于此”(Ettha pana)等句。“于圣典中”(Pāḷiyaṃ)是指于《根相应》(Indriyasaṃyutta)的圣典中。仅于第二禅说无余灭，此说或有相违。如何？若嗔恚(paṭigha)不是作为非盖法(anīvaraṇa)的所依，则其应于初禅前即已灭。若其于第二禅近行定中复生，则初禅亦应退失。初禅退失，则第二禅亦不得生。如是则有相违。“即是前因”(Purima kāraṇameva)是说，即是“因作为非盖法(anīvaraṇa)的所依的嗔恚(paṭigha)不存在”这个原因。他音(Paratoghoso)是声闻弟子得正见的主要助缘，而此缘于无色有中无有。法现观(Dhammābhisamayo)即四圣谛法之通达。佛陀与独觉佛(paccekasambuddha)乃无师自觉，无需他音而彻证法。彼等亦不生于彼处。“由修习离色贪”(Rūpavirāgabhāvanāya)是指依修习离色贪之力。彼等色界心“因已超越”(Samatikkantattā)是指因已由断除爱著而善超越彼等。其余一切皆易知。

ပကိဏ္ဏကသင်္ဂဟဒီပနိယာအနုဒီပနာနိဋ္ဌိတာ.

《杂项摄要释》之随释终。

၄. ဝီထိသင်္ဂဟအနုဒီပနာ

4. 心路总摄随释

၁၃၆. ဝီထိသင်္ဂဟေ[Pg.121]. ‘‘တေသညေ ဝါ’’တိ စိတ္တ စေတသိကာနံ ဧဝ. ‘‘ဝုတ္တပ္ပကာရေနာ’’တိ ‘တတ္ထ စိတ္တံ တာဝ စတုဗ္ဗိဓံ ဟောတိ ကာမာဝစရံ ရူပါဝစရံ, တိအာဒိနာ ဣစ္စေဝံ ဝုတ္တပ္ပကာရေန. ‘‘ပုဗ္ဗာ ပရနိယာမိတံ’’တိ ဝါ ဒွတ္တိံသ သုခ ပုညမှာတိအာဒိနာ နယေန ပုဗ္ဗာ ပရနိယာမိတံ. ‘‘အာရဗ္ဘဂါထာယာ’’တိ.

136. 于《心路总摄》(Vīthisaṅgaha)中。“彼等其他”(Tesaññe vā)即心与心所。“如前所说”(Vuttappakārena)即以‘于彼，心有四种，即欲界心、色界心等’如此所说之方式。“由前后者所限定”(Pubbāparaniyāmitaṃ)或由‘三十二种乐果由福业所生’等方式所限定。“于开端偈”(Ārabbhagāthāya)。

ဝီထိ စိတ္တဝသေနေဝံ, ပဝတ္တိယ မုဒီရိတော;

ပဝတ္တိ သင်္ဂဟော နာမ, သန္ဓိယံ ဒါနိ ဝုစ္စတီ.တိ

心路依心如是演，流转过程已敷陈；流转总摄名如是，结生今当宣说。

ဧဝံ ပဝတ္တိကာလေ ပဝတ္တိ သင်္ဂဟော, ပဋိသန္ဓိကာလေ ပဝတ္တိ သင်္ဂဟောတိ သိဒ္ဓေါ ဟောတိ. ကေစိ ဝါဒေ ‘‘ပဋိသန္ဓိ ပဝတ္တိယံ’’တိ နိဒ္ဓါရဏေ ဂဟိတေ ဒွီသု ပဋိသန္ဓိ သင်္ဂဟ ပဝတ္တိ သင်္ဂဟေသု ဣဒါနိ ပဝတ္တိ သင်္ဂဟံ ပဝက္ခာမိ, ပစ္ဆာ ပဋိသန္ဓိ သင်္ဂဟံ ပဝက္ခာမီတိ အတ္ထော ဟောတိ. တတ္ထ ‘‘ပဋိသန္ဓိ သင်္ဂဟော’’တိ ပဋိသန္ဓိကာလေ သင်္ဂဟော. ‘‘ပဝတ္တိ သင်္ဂဟော’’တိ ပဝတ္တိကာလေ သင်္ဂဟော. သော စ ဥပရိဂါထာယ န သမေတီတိ ဒဿေတုံ ‘‘ဧဝံ သတီ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘တာနိ တီဏိ ဆက္ကာနိ နိက္ခိတ္တာနီ’’တိ ဆက္ကမတ္တာနိ နိက္ခိတ္တာနိ, န သကလံ. ဝတ္ထု ဒွါရာ လမ္ဗဏ သင်္ဂဟောတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘သာ ပနာ’’တိ သာဝိသယပ္ပဝတ္တိ ပန. ‘‘ကာစိ သီဃတမာ’’တိ ကာစိ အတိရေကတရံ သီဃာ. ‘‘ဒန္ဓာ’’တိ သဏိကာ, စိရာယိကာ. ‘‘အနုပပန္နာ’’တိ အသမ္ပန္နာ. အသမ္ပန္န ဒေါသော အာဂစ္ဆတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘ဓာတုဘေဒံ’’တိ သတ္တ ဝိညာဏ ဓာတူနံ ဝိဘာဂံ. ‘‘ဓာတုနာနတ္တံ’’တိ ဓာရဏ ကိစ္စနာနတ္တံ. ဣတိ တသ္မာ မနောဓာတု ဝိသုံ ဝုတ္တာတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘မနနံ’’တိ ဝိဇာနနဘာဝံ အပတ္တံ. အာဝဇ္ဇနမတ္တ သမ္ပဋိစ္ဆနမတ္တ သင်္ခါတံ ဇာနနမတ္တံ. ‘‘ယံ ကိဉ္စိ မနနံ’’တိ အန္တမသော အာဝဇ္ဇနမတ္တ သမ္ပဋိစ္ဆနမတ္တံ ပီတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘သုဒ္ဓေါ ပန မနောဝိညာဏပ္ပဗန္ဓော’’တိ မနောဒွါရ ဝိကာရံ ပဋိစ္စ ပဝတ္တော မနောဝိညာဏပ္ပဗန္ဓော. န ဘဝင်္ဂ မနောဝိညာဏပ္ပဗန္ဓော. သော ဟိ ဝီထိမုတ္တတ္တာ ဣဓ အပ္ပသင်္ဂေါတိ[Pg.122]. မနောဒွါရေ ပန ဒွိဓာတိ သမ္ဗန္ဓော. ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ပထမာဘိနီဟာရကာလော နာမ သုမေဓတာပသကာလေ ဗုဒ္ဓ ဘာဝါယ ကာယ စိတ္တာနံ အဘိနီဟာရကာလော. အာဒိသဒ္ဒေန ပစ္ဆိမ ဘဝေ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏာဒိံ သင်္ဂဏှာတိ. ‘‘ဇာတိ ဖလိကက္ခန္ဓာ ဝိယ သမ္ပဇ္ဇန္တီ’’တိ တေန ဩဘာသေန အဇ္ဈောတ္ထဋတ္တာ ဇာတိဖလိကက္ခန္ဓ သဒိသာ ဟောန္တီတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ဥပပတ္တိ ဒေဝ ဗြဟ္မာနံ ပနာ’’တိ ဥပပတ္တိပ္ပဋိသန္ဓိကာနံ ဩပပါတိက ဒေဝ ဗြဟ္မာနံ ပန. ‘‘ပသာဒ နိဿယ ဘူတာနံ’’တိ စက္ခာဒီနံ ပသာဒ ဝတ္ထူနံ နိဿယ မဟာဘူတာနံ.

如是，于流转期有流转总摄，于结生期亦有流转总摄，此义成立。或者有些论师(keci vāda)认为“结生即是流转”，若此决定被接受，那么在结生总摄与流转总摄这两种总摄中，现在我将宣说流转总摄，之后将宣说结生总摄，此即其义。于此，“结生总摄”(paṭisandhi saṅgaho)者，结生期之总摄也；“流转总摄”(pavatti saṅgaho)者，流转期之总摄也。为示此义与上偈不合，故说“如是”(evaṃ sati)等句。“彼三组六法(chakka)被舍”，是说仅舍诸六法，而非全部。意指依处(vatthu)、门(dvāra)、所缘(ālambaṇa)之总摄。“而彼”(Sā pana)，即彼有境流转(sāvisayappavatti)。“有些极快”(Kāci sīghatamā)，即有些更为迅速。“慢”(Dandhā)，即缓慢、迟滞。“不成”(Anupapannā)，即不具足(asampannā)。是说将有不具足(asampanna)之过失(dosa)。“界之差别”(Dhātubhedaṃ)，即七识界(satta viññāṇa dhātu)之差别。“界之多样”(Dhātunānattaṃ)，即住持作用(dhāraṇa kicca)之多样。是故，意界(manodhātu)被单独宣说，此为关联。“意行”(Mananaṃ)，即未达了知(vijānanabhāva)之状态，仅名转向(āvajjana)、领受(sampaṭicchana)之知(jānana)。“任何意行”(Yaṃ kiñci mananaṃ)，意指乃至仅是转向、领受。“纯粹意识流”(Suddho pana manoviññāṇappabandho)，即缘意门(manodvāra)之变异(vikāra)而转起之意识流(manoviññāṇappabandho)，非有分(bhavaṅga)意识流。因其脱离心路(vīthimutta)，故于此不相关。于意门则有二种，此为关联。佛陀世尊(bhagavā)最初发愿(pathamābhinīhāra)之时，即善慧(Sumedha)隐士(tāpasa)时，为成就佛果而发身心之愿时。以“等”字摄最后有(pacchima bhava)之受生(paṭisandhiggahaṇa)等。“犹如纯净水晶体”(Jāti phalikakkhandhā viya sampajjantī)，意指因被彼光明(obhāsa)所遍覆(ajjhotthaṭa)，故如纯净水晶体(jātiphalikakkhandha)。“化生之天与梵天”(Upapatti deva brahmānaṃ pana)，即以化生(opapātika)而结生(upapattippaṭisandhika)之天与梵天。“净色所依之大种”(Pasāda nissaya bhūtānaṃ)，即眼等净色依处(pasāda vatthu)所依之大种(mahābhūta)。

‘‘ယာနိ ပနာ’’တိအာဒီသု. ဒွတ္တိ စိတ္တက္ခဏာနိ အတိက္ကမ္မ အာပါတံ အာဂစ္ဆန္တီတိ ယောဇနာ. ဧဝံ ပရတ္ထပိ. ဝိဘူတဿာတိ စ အဝိဘူတဿာတိ စ ဣဒံ အာဒိမှိ မနောဒွါရေ ပန ဝိဘူတဿာတိ စ အဝိဘူတဿာတိ စ ပဒါနံ ဥဒ္ဓရဏံ. ‘‘ရူပါ ရူပါနံ’’တိ ရူပ ဓမ္မာနဉ္စ အရူပ ဓမ္မာနဉ္စ. ‘‘တာဝါ’’တိ ဝီထိ စိတ္တပ္ပဝတ္တိ ဒဿနတော ပထမတရံ ဧဝါတိ အတ္ထော. ‘‘အဒ္ဓါန ပရိစ္ဆေဒံ’’တိ ခဏကာလ ပရိစ္ဆေဒံ. ဝိဘာဝနိပါဌေ ‘‘အတိမဟန္တာ ဒိဝသေန ဝိသယ ဝဝတ္ထာနံ ဟောတီ’’တိ ဝစနေန အာဒိမှိ ‘ဆဝတ္ထူနိ, ဆ ဒွါရာနိ, ဆ အာရမ္မဏာနိ, ဆ ဝိညာဏာနိ, ဆ ဝီထိယော, ဆ ဓာဝိသယပ္ပဝတ္တီ,တိ ဧဝံ ဝုတ္တေသု ဆသု ဆက္ကေသု ဆဓာဝိသယပ္ပဝတ္တီတိ ပဒမတ္တံ သင်္ဂဏှာတိ. တံ အနုပပန္နံ ဟောတိ. တေနာဟ ‘‘ဧဝဉှိ သတီ’’တိအာဒိံ. ‘‘ဝိသယ ဝဝတ္ထာနတ္ထ မေဝါ’’တိ အတိမဟန္တာဒိ ဝိသယ ဝဝတ္ထာနတ္ထမေဝ ဝုတ္တန္တိ န စ သက္ကာ ဝတ္တုံ. ရူပါ ရူပ ဓမ္မာနံ အဒ္ဓါန ပရိစ္ဆေဒေါ နာမ အဘိဓမ္မေ သဗ္ဗတ္ထ ဣစ္ဆိတဗ္ဗော. တသ္မာ တဿ ဒဿနတ္ထမ္ပိ တံ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘သဘာဝပ္ပဋိလာဘော’’တိ စိန္တန ဖုသနာဒီနံ ပါတုဘာဝေါ ဝုစ္စတိ. ‘‘အနိဝတ္တီ’’တိ အနန္တရဓာနံ ဝုစ္စတိ. ‘‘ပရိဟာယိတွာ’’တိ ဇရာ ကိစ္စံ အာဟ. ‘‘အစ္ဆရာသံဃာဋက္ခဏဿာ’’တိ အင်္ဂုလီနံ သံဃဋ္ဋနက္ခဏဿ. အာစရိယာနန္ဒတ္ထေရော နာမ အဘိဓမ္မ ဋီကာကာရော ဝုစ္စတိ. ‘‘အဿာ ဝိဇ္ဇုယာဌိတိ နာမ ဝိသုံ န ပညာယတီ’’တိ ဝိဇ္ဇုပ္ပာဒံ ပဿန္တာနံ န ပညာယတိ. တထာ စိတ္တမ္ပိ ဝဍ္ဎနာနန္တရမေဝ ဘိဇ္ဇတီတိ ယောဇနာ. တေနာဟ ‘‘တံ ပီ’’တိအာဒိံ. ဥဒယဘာဂေါ နာမ ဝဍ္ဎနဘာဂေါ, ဝယဘာဂေါ နာမ အန္တရဓာနဘာဂေါ. ‘‘ဧဝဉ္စ ကတွာ’’တိ လဒ္ဓဂုဏ ဝစနံ. ‘‘ဧကံစိတ္တံ [Pg.123] ဒိဝသံ တိဋ္ဌတီ’’တိ ပုစ္ဆာ ဝစနံ. ‘‘အာမန္တာ’’တိ ပဋိညာ ဝစနံ. ‘‘ဝယက္ခဏော’’တိ ပုစ္ဆာ. ‘‘န ဟေဝံ ဝတ္တဗ္ဗေ’’တိ ပဋိက္ခေပေါ. ပစ္စတ္တ ဝစနဿ ဧကာရတ္တံ. ဧဝံ နဝတ္တဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. ‘‘မဟာထေရေနာ’’တိ မောဂ္ဂလိ ပုတ္တတိဿ မဟာထေရေန. နနု သုတ္တန္တေသု ဝုတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘နာ’’တိ န ဥပလဗ္ဘတိ. ‘‘ဣမဿ ဝုတ္တတ္တာ’’တိ ဣမဿ ဝစနဿ ဝုတ္တတ္တာ. သင်္ခတ လက္ခဏံ ဝိသယော ယေသံ တာနိ သင်္ခတ ဝိသယ လက္ခဏာနိ. သင်္ခတ ဓမ္မမေဝ အာဟစ္စ တိဋ္ဌတိ. အယံ အဘိဓမ္မေ ဓမ္မတာတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘သင်္ဂဟ ကာရေနာ’’တိ အာစရိယ ဗုဒ္ဓဃောသတ္ထေရံ ဝဒတိ. ‘‘အတ္ထိက္ခဏံ’’တိ ခဏဒွယမေဝ ဝုစ္စတိ. ဣတိ ဝတွာ တမတ္ထံ သာဓေန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. ဂါထာယံ. ‘‘တဿေဝါ’’တိ တဿာ ဌိတိယာ ဧဝ ဘေဒေါ. သဗ္ဗဒါ သဗ္ဗပါဏိနံ မရဏံ နာမ ဝုစ္စတီတိ ယောဇနာ. ‘‘တမတ္ထံ’’တိ တာနိ အတ္ထိက္ခဏံ ဥပါဒါယ လဗ္ဘန္တီတိ အတ္ထံ. ‘‘အထဝါ’’တိ ဧကော ထေရဝါဒေါ. ‘‘သန္တတိ ဝသေန ဌာနံ’’တိ ဌိတာယ အညထတ္တံ ပညာယတီတိ ဧတ္ထ ဌိတဘာဝသင်္ခါတံ ဌာနံ သန္တတိ ဌိတိဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ ဝဒန္တိ. ‘‘ဣမသ္မိံ ပန သုတ္တေ’’တိ ဝေဒနာယ ဥပ္ပာဒေါ ပညာယတိ, ဝယော ပညာယတိ, ဌိတာယ အညထတ္တံ ပညာယတီတိ ဣဒံ သုတ္တံ ဝဒတိ. ‘‘အပ္ပဋိဗာဟေတွာ’’တိ အနီဝါရေတွာ. ယာဝဍ္ဎနဿ နိဝတ္တိ နာမ အတ္ထိ. ဥဒယ ပရိယန္တ မတ္တဘူတာ သာ ဧဝ နိဝတ္တိ. ‘‘ဒွီဟိ ခန္ဓေဟီ’’တိ ရူပ ဇရာ ရူပက္ခန္ဓေန သင်္ဂဟိတာ. အရူပ ဇရာ သင်္ခါရက္ခန္ဓေနာတိ ဧဝံ ဒွီဟိ ခန္ဓေဟိ. ယဉ္စ တတ္ထ ဝုတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ရူပဿ ဥပ္ပာဒေါ ဒွိဓာဘိန္ဒိတွာ ဒေသိတော. ကထံ, ဥပစယော သန္တတီ တိယောဇနာ. ‘‘ဝိဘာဂါ ရဟဿာ’’တိ ဥပ္ပာဒေါ ဥပ္ပဇ္ဇ နဋ္ဌေန ဧကော သမာနော ရူပါနံ ဝဍ္ဎန သမယေ ဥပ္ပာဒေါ. ဥပရိ ဝဍ္ဎနဋ္ဌေန ဥပစယောတိ ဝုတ္တော. အဝဍ္ဎိတွာ ဌိတ သမယေ ဥပ္ပာဒေါ ယထာ ဌိတ နီဟာရေန စိရကာလံ ပဝတ္တိ အတ္ထေန သန္တတီတိ ဝုတ္တော. ဧဝံ ဝိဘာဂါ ရဟဿ. ‘‘ယထာနုလောမ သာသနံ’’တိ ဝိနေတဗ္ဗ ပုဂ္ဂလာနံ အဇ္ဈာသယာနုလောမ သာသနံ.

“于‘Yāni panā’（任何）等句中，应连结为：‘跨越三十二心刹那而来至（意识）范围’。其他处亦然。‘明现’与‘不明现’，此乃于最初意门中，提取‘明现’与‘不明现’二词。‘Rūpārūpānaṃ’（色与非色）指色法与非色法。‘Tāvā’（尔时）意指从心路生起来看，是更早之义。‘Addhāna paricchedaṃ’（时限）意指刹那之时限。在《Vibhāvinī》中，依“对极大所缘，经一日方能确定”之语，于最初所说之六依处、六门、六所缘、六识、六心路、六境行相此六组六法中，仅取‘六境行相’一词。此不应理，故说‘evañhi sati’（若如是）等句。‘仅为确定所缘’，不能说‘极大’等仅为确定所缘而说。色法与非色法之时限，于阿毗达摩中应处处寻求。因此，为显示彼义，亦如是说，应如是理解。‘Sabhāvappaṭilābho’（自性之获得）被称为思惟、触等之显现。‘Anivattī’（不还）被称为‘消失’。‘Parihāyitvā’（衰败后）说的是老的作用。‘Accharāsaṅghāṭakkhaṇassa’（弹指刹那）指手指相击之刹那。阿难陀长老，被称为阿毗达摩之注释者。‘彼闪电之住时不可单独了知’，意指见闪电生起者亦不了知。同样，应连结为：心亦于增长之后即刻坏灭。故说‘taṃ pi’（彼亦）等句。生起部分名为增长部分，坏灭部分名为消失部分。‘Evañca katvā’（如是作已）是获得特质之言。‘一心能住一日’是问句。‘Āmantā’（是的）是承认之言。‘Vayakkhaṇo’（坏灭刹那）是问句。‘Na hevaṃ vattabbe’（不应如是说）是驳斥。此为个别之言。其义为：不应如是说。‘Mahātherena’（大长老）指目犍连子帝须(Moggaliputtatissa)大长老。应关联为：难道非经中所说耶？‘Nā’（无）意指不可得。‘Imassa vuttattā’（因已说此）意指因已说此言。以有为相为所缘者，彼等即有为所缘相。仅依有为法而住立，此意趣为：此乃阿毗达摩之法性。‘Saṅgahakārena’（摄论作者）指觉音长老。‘Atthikkhaṇaṃ’（存在刹那）意指仅说二刹那。应关联为：如是说已，成立彼义。偈颂中：‘Tassevā’（彼之）意指彼住时之坏灭。应连结为：恒常被称为一切有情之死亡。‘Tamatthaṃ’（彼义）意指依存在刹那而得之义。‘Athavā’（或者）是一种上座长老之说。‘Santati vasena ṭhānaṃ’（依相续而住）者，他们说：于‘住时显现其变异’一句中，此处被称为‘住立状态’之住，应知为依相续而住。‘Imasmiṃ pana sutte’（然于此经中）指此经所说：受之生起可了知，坏灭可了知，住时之变异可了知。‘Appaṭibāhetvā’（不阻碍）意指不阻止。增长之止息是存在的。彼止息即是生起之终点。‘Dvīhi khandhehī’（以二蕴）者，色之老包含于色蕴，非色之老包含于行蕴，如是为二蕴。应关联为：以及其中所说者。色之生起，以二种方式开示。如何？应连结为：积聚与相续。‘Vibhāgarahassa’（微细之分别）者：于色法增长之时，其生起以向上增长义，称为‘积聚’；于不增长而住立之时，其生起以如其所住之方式长时持续义，称为‘相续’。如是为微细之分别。‘Yathānuloma sāsanaṃ’（随顺教法）指随顺所调伏之个人的意乐之教法。

‘‘အရူပ’’န္တိအာဒီသု. ‘‘အရူပံ’’တိ သဗ္ဗသော ရူပသဏ္ဌာန ရဟိတတ္တာ စိတ္တ စေတသိကံ နာမံ ဝုစ္စတိ. ‘‘အရူပိ သဘာဝတ္တာ’’တိ အရူပ ဓမ္မ သဘာဝတ္တာ ဣစ္စေဝတ္ထော. တတ္ထ အရူပ ဓမ္မ သဘာဝေါ နာမ ရူပ ဓမ္မတော သတဂုဏေနဝါသဟဿဂုဏေနဝါသဏှသုခုမသဘာဝေါ[Pg.124]. ဝိဘာဝ နိပါဌေ. ‘‘ဂါဟက ဂဟေတဗ္ဗ ဘာဝဿ တံ တံ ခဏဝသေန နိပ္ဖဇ္ဇနတော’’တိ ဧတ္ထ ပဉ္စဒွါရ ဝီထီသု ဝီထိ စိတ္တာနဉ္စ အာရမ္မဏာနဉ္စ ဝိသယီ ဝိသယဘာဝေါ ဂါဟက ဂဟေတဗ္ဗ ဘာဝေါ နာမ. ‘‘တံ တံ ခဏဝသေန နိပ္ဖဇ္ဇနတော’’တိ ဝီထိ စိတ္တာနိ စ ဧကသ္မိံ အာရမ္မဏေပိ အာဝဇ္ဇနာဒီဟိ နာနာ ကိစ္စေဟိ ဂဏှန္တာ ဧဝ ဂဟဏ ကိစ္စံ သမ္ပာဒေန္တိ. နာနာ ကိစ္စာနိ စ နာနာ စိတ္တာနံ ဝသေန သမ္ပဇ္ဇန္တိ. အာရမ္မဏာနိ စ ပုရေဇာတာနိ ဟုတွာ ယာဝ တာနိ ကိစ္စာနိ သမ္ပဇ္ဇန္တိ, တာဝ ပစ္စုပ္ပန္နဘာဝေန ဓရမာနာနိ ဧဝ ဂဟဏံ သမ္ပာဒေန္တိ. ဧဝံ သတိ, ဂါဟကာနံ ဝီထိ စိတ္တာနဉ္စ ခဏတ္တယာယုကတ္တာ ဧဝ ဂါဟက ကိစ္စံ နိပ္ဖဇ္ဇတိ, သိဇ္ဈတိ. ဂဟေတဗ္ဗာနံ အာရမ္မဏာနဉ္စ သတ္တရသ စိတ္တက္ခဏာယုကတ္တာ ဧဝ ဂဟေတဗ္ဗ ကိစ္စံ နိပ္ဖဇ္ဇတိ, သိဇ္ဈတိ. ဧဝံ တံ တံ ခဏ ဝသေန နိပ္ဖဇ္ဇနတော. ဝိညတ္တိ ဒွယံ ဧက စိတ္တက္ခဏိကံ. ကသ္မာ, စိတ္တာနု ပရိဝတ္တိ ဓမ္မတ္တာ. ‘‘ဥပ္ပာဒမတ္တာ’’တိ နိပ္ဖန္န ရူပါနံ ဥပ္ပာဒမတ္တာ. ‘‘ဘင်္ဂမတ္တာ’’တိ တေသမေဝ ဘင်္ဂမတ္တာ. ‘‘ရူပ ဓမ္မာနံ’’တိ နိပ္ဖန္န ရူပ ဓမ္မာနံ. ‘‘ဥပ္ပာဒနိရောဓ ဝိဓာနဿာ’’တိ ဥပ္ပာဒ နိရောဓ ဝိဓာနဘူတဿ မဟာအဋ္ဌကထာဝါဒဿ ပဋိသိဒ္ဓတ္တာတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘တံ’’တိ တံ မဟာအဋ္ဌကထာ ဝစနံ. ‘‘တသ္မိံ ဝါဒေ’’တိ တသ္မိံ မဟာအဋ္ဌကထာဝါဒေ. ‘‘တတ္ထ အာဂတာ’’တိ တသ္မိံ ဝါဒေ အာဂတာ. ယံ ပန ဝိဘာဝနိယံ ကာရဏံ ဝုတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘တံ ဋီကာနယံ’’တိ တံ သောဠသ စိတ္တက္ခဏာယုက ဒီပကံ မူလဋီကာနယံ. တဒတ္ထံ သာဓေန္တေန ဝိဘာဝနိ ဋီကာစရိယေန ဝုတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော. သင်္ဂဟကာရဿ အဋ္ဌကထာ စရိယဿ. ‘‘ဥပစရီယတီ’’တိ ဥပစာရ ဝသေန ဝေါဟရီယတိ. ဝိဘာဝနိပါဌေ. ‘‘ဧတာနီ’’တိ အာရမ္မဏာနိ. ‘‘တံ’’တိ တံ ဧက စိတ္တက္ခဏံ. ‘‘တေ စာ’’တိ ရူပ ဓမ္မာ စ. ‘‘ပရိပုဏ္ဏ ပစ္စယူပလဒ္ဓါ’’တိ ပရိပုဏ္ဏံ ပစ္စယံ ဥပလဒ္ဓါ. ‘‘သော’’တိ ဋီကာကာရော. ‘‘ဣတရာနီ’’တိ ဂန္ဓရသ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာနိ. ‘‘ဂေါစရဘာဝံ’’တိ ပဉ္စဒွါရိက စိတ္တာနံ ဂေါစရဘာဝံ. ‘‘ပုရိမာနိ ဒွေ’’တိ ရူပသဒ္ဒါ ရမ္မဏာနိ. ‘‘နိမိတ္တ ဝသေန ဃဋ္ဋေန္တီ’’တိ အာဒါသံ ပဿန္တဿ မုခသဒိသံ မုခနိမိတ္တံ မုခပ္ပဋိဗိမ္ဗံ အာဒါသေ ဥပဋ္ဌာတိ. ဧဝံ ရူပါရမ္မဏံ စက္ခုပသာဒေ သဒ္ဒါရမ္မဏဉ္စ သောတပသာဒေ တံ သဒိသ နိမိတ္တ ဝသေန ဃဋ္ဋေန္တိ[Pg.125]. နဝတ္ထု ဝသေန ဃဋ္ဋေန္တိ. သယံ ဂန္တွာ န ဃဋ္ဋေန္တီတိ အဓိပ္ပာယော. အသမ္ပတ္တာနညေဝ အာရမ္မဏာနံ. ‘‘နိမိတ္တု ပဋ္ဌာန ဝသေနာ’’တိ နိမိတ္တဿ ဥပဋ္ဌာနဝသေန. ‘‘နိမိတ္တ အပ္ပနာဝသေနာ’’တိ နိမိတ္တဿ ပဝေသန ဝသေန. မနောဒွါရေ ပန အသမ္ပတ္တာနိယေဝ ဟုတွာတိ ပါဌသေသော. ‘‘အာပါတာ ဂမနဉ္စေတ္ထာ’’တိအာဒီသု. ‘‘လဉ္ဆကာနံ’’တိ လဉ္ဆနကာရာနံ. ‘‘လဉ္ဆနက္ခန္ဓံ’’တိ အယောမယံ လဉ္ဆနက္ခန္ဓံ. သော စ လဉ္ဆနက္ခန္ဓော တာလပဏ္ဏေ အာပါတေတွာ အက္ခရံ ဥပဋ္ဌာပေတိ. တတ္ထ ‘‘အာပါတေတွာ’’တိ အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ. ‘‘စက္ခာဒိပ္ပထေ’’တိ စက္ခာဒီနံ ဝိသယက္ခေတ္တေ. န ကေဝလံ အတ္တနော ဒွါရေသု ဧဝ အာပါတ မာဂစ္ဆန္တိ. အထ ခေါ မနောဒွါရေပိ အာပါတ မာဂစ္ဆန္တိ. န ကေဝလံ ဘဝင်္ဂ မနောဒွါရေ ဧဝ အာပါတ မာဂစ္ဆန္တီတိ ယောဇနာ. ‘‘တေသု ပနာ’’တိ တေသု အာရမ္မဏေသု ပန. တာနိ အာရမ္မဏာနိ ယေသံ တာနိ တဒါ ရမ္မဏာနိ. န ဧကက္ခဏေ ပဉ္စသု အာရမ္မဏေသု ဝီထိ စိတ္တာနိ ပဝတ္တန္တိ, ဧကေကသ္မိံ အာရမ္မဏေ ဧဝါတိ ဝုတ္တတ္တာ န ဒွီသု, န တီသု, န စတူသူတိပိ ဝတ္တဗ္ဗံ. ဗဟုစိတ္တက္ခဏာတီတာနိ ပဉ္စာရမ္မဏာနိ ဗဟုစိတ္တက္ခဏာတီတေ ပဉ္စဒွါရေတိ ယောဇနာ. ပဉ္စဒွါရေတိ စ ပဉ္စဒွါရေသူတိ အတ္ထော. ‘‘ဧဝံ သတီ’’တိ တေသံ ပသာဒါနံ အာဝဇ္ဇနေန သဒ္ဓိံ ဥပ္ပတ္တိယာ သတိ. ‘‘အာဒိလက္ခဏံ’’တိ ပဉ္စာရမ္မဏာနံ ပဉ္စဒွါရေသု အာပါတာ ဂမန သင်္ခါတံ ဝိသယပ္ပဝတ္တိယာ အာဒိလက္ခဏံ. စလနဉ္စ ဒဋ္ဌဗ္ဗန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ယထာ ဂဟိတံ’’တိ ပဋိသန္ဓိတော ပဋ္ဌာယ ဂဟိတပ္ပကာရံ. ဝိဘာဝနိပါဌေ ‘‘ယောဂျ ဒေသာဝဋ္ဌာန ဝသေနာ’’တိ အာပါတံ အာဂန္တုံ ယုတ္တဋ္ဌာနေ အဝေစ္စဋ္ဌာန ဝသေန. ယုဇ္ဇနဉ္စ, မန္ထနဉ္စ, ခေါဘကရဏဉ္စ, ဃဋ္ဋနန္တိ စ အာပါတာ ဂမနန္တိ စ ဝုစ္စတီတိ ယောဇနာ. ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တောယေဝ အာပါတာ ဂမနဉ္စေတ္ထာတိအာဒိနာ. ‘‘နာနာ ဌာနိယေသူ’’တိ နာနာ ဌာနေသု ဌိတေသု. ‘‘ဧကော ဓမ္မနိယာမော နာမာ’’တိ ယထာ ဗောဓိသတ္တေ မာတုကုစ္ဆိမှိ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှန္တေ ဓမ္မနိယာမ ဝသေန သကလေ ဇာတိက္ခေတ္တေ ပထဝိကမ္ပနံ အဟောသိ. တထာ ဣဓပိ ပဉ္စဒွါရေသု ဧကေကသ္မိံ ဒွါရေ အာရမ္မဏေ ဃဋ္ဋေန္တေ ဓမ္မနိယာမ ဝသေန ဘဝင်္ဂ စလနံ ဟောတိ. အယံ ဓမ္မနိယာမော နာမ. ‘‘သဟေဝါ’’တိ ဧကတောယေဝ. ကထံ [Pg.126] ဟဒယ ဝတ္ထု နိဿိတဿ ဘဝင်္ဂဿ စလနံ သိယာတိ ယောဇနာ. ဧတ္ထ စ ပဉ္စဝိညာဏဿ စလနံ သိယာတိ ဣဒံ န ဝတ္တဗ္ဗံ. ကသ္မာ, တဒါ ပဉ္စဝိညာဏဿ အဝိဇ္ဇမာနတ္တာ. ယဒါ စ တံ ဝိဇ္ဇတိ, တဒါ တံ န စလတီတိ န ဝတ္တဗ္ဗံ. သဗ္ဗမ္ပိ ဟိ ဝီထိစိတ္တံ နာမ စလတိ ယေဝါတိ. သန္တတိ နာမ ပုဗ္ဗာ ပရပ္ပဗန္ဓော. သဏ္ဌာနံ နာမ သဟပ္ပဝတ္တာနံ ဧကတော ဌိတိ. ဣဓ သဏ္ဌာနံ အဓိပ္ပေတံ. ပဉ္စနိဿယ မဟာဘူတေဟိ သဒ္ဓိံ ဟဒယ ဝတ္ထု နိဿယဘူတာနံ ဧက သဏ္ဌာန ဘာဝေန ဧကာဗဒ္ဓတ္တာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တေနာဟ ‘‘သဏ္ဌာန ဝသေနာတိ ပန ဝတ္တဗ္ဗံ’’တိ. ‘‘တာဒိသဿ အနုက္ကမ စလနဿာ’’တိ ဝိဘာဝနိယံ ဘေရိသက္ခရောပမာယ သဒ္ဓိံ ရူပါဒိနာ ပသာဒေ ဃဋ္ဋိတေ တန္နိဿ ယေသု မဟာဘူတေသု စလိတေသု အနုက္ကမေန တံ သမ္ဗန္ဓာနံ သေသရူပါနမ္ပိ စလနေန ဟဒယ ဝတ္ထုမှိ စလိတေ တန္နိဿိတဿ ဘဝင်္ဂဿ စလနာ ကာရေန ပဝတ္တိတောတီတိ ဧဝံ ဝုတ္တဿ အနုက္ကမ စလနဿ. ‘‘ဘဝင်္ဂပ္ပဝါဟံ’’တိ ဘဝင်္ဂ သန္တတိံ. ‘‘ကုရုမာနံ’’တိ ကရောန္တံ. သလ္လက္ခေန္တံ’’တိ ဣဒမေဝါတိ သန္နိဋ္ဌာပေန္တံ. ‘‘ယောနိ သောမနသိကာရာဒိဝသေနာ’’တိ ယောနိ သောမနသိကာရော ကုသလ ဇဝနုပ္ပတ္တိယာ ပစ္စယော. အယောနိ သောမနသိကာရော အကုသလ ဇဝနုပ္ပတ္တိယာ ပစ္စယော. နိရနုသယ သန္တာနတာ ကြိယဇဝနုပ္ပတ္တိယာ ပစ္စယော. တေသု စ သောမနဿ ဇဝနာဒီနံ ဥပ္ပတ္တိ ပစ္စယောပိ ဟေဋ္ဌာ စိတ္တ သင်္ဂဟေ ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗော.

“无色”等（词句）中。“无色”(arūpa)是指完全脱离色相形态，因此心与心所被称为“名”(nāma)。“无色的自性”是指无色法的自性，其义如此。其中，无色法的自性，相比于色法而言，具有百倍乃至千倍的微细自性。《明义疏》(Vibhāvanī)中说：“能取与所取之相，依其各自刹那而生起。”这里，五门心路中的心路心以及所缘境，能缘与所缘之相，即是能取所取之相。“依各自刹那生起”是指心路心即使面对同一个所缘，也通过转向(āvajjana)等不同作用来完成取相。不同的作用由不同的心来完成。所缘境先已存在，直到这些作用完成期间，始终以现行状态持续，方能完成取相作用。像这样，能取的心路心由于只有三小刹那的寿命，因此能取作用方能生起与完成；所缘境由于持续十七心刹那的寿命，因此所取作用方能生起与完成。这就是“依各自刹那生起”的意思。二表，即身表(kāyaviññatti)与语表(vacīviññatti)，皆为一心刹那性。为什么呢？因为它们随心而转。“唯生起”是指已产生的色法仅生起那一刹那。“唯坏灭”是指它们也仅坏灭那一刹那。“色法”是指已产生的色法。“生灭之规定”是指与《大义注》(Mahāaṭṭhakathā)所主张的生灭规定被驳斥相关联。“彼”指的是《大义注》的说法。“在那论中”是指在那本《大义注》中。“那里出现的”是指在那论中出现的。而《明义疏》中所说的理由，即是其关联。“那个复注之理趣”是指那个阐明十六心刹那寿命的《根本复注》(Mūlaṭīkā)之理趣。那个意义由《明义疏》的论师为了成立其义而说，此即其关联。摄要论作者与义注作者。“被假借”是指以假借之方式称说。《明义疏》中：“这些”指的是所缘境。“那”指的是一心刹那。“那些”也指色法。“圆满获得诸缘”是指圆满地获得诸缘。“他”指的是《复注》(Ṭīkā)的作者。“其他的”指的是香、味、触三种所缘。“所行境”是指五门心的所行境界。“前面的两种”指的是色与声两种所缘。“以影像接触”例如照镜子的人，镜子里会显现出与面容相似的面部影像。像这样，色所缘接触眼净色，声所缘接触耳净色，以和它们相似的影像来接触。不是以实物接触。其意是，它们并非亲自前往接触。对于未到达的所缘境。“以影像生起的方式”是指通过影像的呈现。“以影像进入的方式”是指通过影像的导入。在意门中，即使没有到达也能缘取，这是补足的文句。“投射”等句中。“刻印者”指的是刻印工匠。“刻印块”指的是铁制的刻印板。那个刻印板覆在贝叶上，使文字显现出来。其中“覆在”是指覆盖的意思。“眼等所行之处”指的是眼等诸识的所缘领域。它们不仅在各自的门处投射，而且也能投射到意门。其解释是，它们不仅在有分意门投射。“在那些之中”是指在那些所缘之中。彼所缘(tadārammaṇa)是‘以彼为所缘’的意思。由于已说心路心并非在一个刹那于五种所缘上生起，而是在各自的所缘上生起，因此也应说并非在两种、三种、四种所缘上生起。多个心刹那已逝的五种所缘，其解释是，它们在多个心刹那已逝的五门中。“五门”是指在五门之中。“像这样”是指当那些净色(pasāda)与转向同时生起时。“最初的特征”是指五种所缘在五门中，名为进入范围的所缘生起之最初特征。动摇也应被观察，即是其关联。“如所取”是指从结生以来所取的形态。《明义疏》中：“依据适合的安住处”是指依据能够进入范围的适合且必然的安住位置。结合、搅动、扰乱、接触等，皆称为进入范围，此即其解释。如同前面“投射等”的语句已经说过了。“住在不同的地方”是指安住在不同的位置。“一种法性规律(dhammaniyāma)”正如菩萨进入母亲的子宫结生时，法性规律使整个出生地界(jātikkhetta)震动。同样的道理，这里五门中任何一门所缘接触的时候，法性规律使有分(bhavaṅga)动摇。此即名为法性规律。“一起”是指同一时间。如何依靠心所依处(hadayavatthu)而存在的有分能够动摇呢？此即其解释。这里不应说五识(pañcaviññāṇa)会动摇。为什么呢？因为那时五识还没有生起。而当它存在时，也不应说它不动摇。因为所有心路心都是动摇的。相续(santati)是指前后连接。形态(saṇṭhāna)是指俱生法之共同安住。这里指的是形态。心所依处与作为其所依的五种所依大种，以一体形态而结合，故如此说。因此说“应以形态之方式来说”。“如此渐次动摇”指的是《明义疏》用鼓槌的比喻来说明：当色等所缘接触净色时，那些所依的大种动摇，进而相关的其余色法也动摇，导致心所依处动摇，而其所依的有分也以动摇的方式生起。此即所说的渐次动摇。“有分流”是指有分相续。“运作”是指正在运作。“确定”是指确定为“就是这个”。“如理作意等因”中：如理作意(yonisomanasikāra)是善速行(kusalajavana)生起的因缘；不如理作意(ayonisomanasikāra)是不善速行(akusalajavana)生起的因缘；无潜在烦恼是唯作速行(kiriyajavana)生起的因缘。这些速行生起的因缘，应依前面《摄阿毗达摩义论》(Abhidhammattha-saṅgaha)所说的方法来了解。

‘‘ဘဝင်္ဂပါတော’’တိအာဒီသု. ‘‘အာဝဇ္ဇနတော ပဋ္ဌာယ ဥဋ္ဌိတံ’’တိ ကမ္မ ဝိပါကသန္တာနတော စ တဒါရမ္မဏတော စ မုဉ္စိတွာ ဝိသုံ ကြိယာမယ ဗျာပါရေန အာရမ္မဏန္တရံ ဂဟေတွာ ဥဋ္ဌိတံ သမုဋ္ဌိတံ. ဘဝင်္ဂ စလနမ္ပိ ဥဋ္ဌာနဿ အာဒိ ဟောတိ. တသ္မာ တမ္ပိ ဥဋ္ဌိတေ စိတ္တ သန္တာနေ သင်္ဂဏှန္တော ပထမ ဘဝင်္ဂ စလနတောယေဝ ဝါတိ ဝုတ္တံ. ‘‘ဣမသ္မိံ ဌာနေ’’တိ ဝီထိ စိတ္တာနံ အနုက္ကမေန အတ္တနော ကိစ္စေဟိ အာရမ္မဏပ္ပဝတ္တိဋ္ဌာနေ. ‘‘ဒေါဝါရိကောပမာ’’တိ ဗဓိရဒေါဝါရိကောပမာ. ‘‘ဂါမိလ္လောပမာ’’တိ ဂါမဒါရကောပမာ. ‘‘အမ္ဗောပမာ’’တိ အမ္ဗပ္ဖလောပမာ. အညာပိ ဥပမာ အတ္ထိ. မက္ကဋသုတ္တောပမာ, ဥစ္ဆုယန္တောပမာ, ဇစ္စန္ဓောပမာ. တာသဗ္ဗာပိ အဋ္ဌသာလိနိယံ ဝိပါကုဒ္ဓါရ ကထာတော [Pg.127] ဂဟေတဗ္ဗာ. ‘‘ယတ္ထဟီ’’တိအာဒီသု. ‘‘ကထံ ဆ ဆက္က ယောဇနာ ဟောတီ’’တိ. စက္ခု ဝတ္ထု ဝစနဉ္စ, စက္ခုဒွါရ ဝစနဉ္စ, ရူပါ ရမ္မဏ ဝစနဉ္စ, စက္ခု ဝိညာဏ ဝစနဉ္စ, စက္ခုဒွါရ ဝီထိ စက္ခု ဝိညာဏ ဝီထိ ဝစနဉ္စ, အတိမဟန္တာ ရမ္မဏ ဝစနဉ္စာ,တိ ဧတာနိ ဆဝစနာနိ. တေဟိ ဆဆက္ကေဟိ အာဟရိတွာ ဣမိဿံ ဝီထိယံ ဒဿိတာနိ. သေသဝီထီသုပိ ယထာလာဘံ ဒဿိတဗ္ဗာနိ. ဧဝံ ဆဆက္ကယောဇနာ ဟောတိ. ‘‘ဧတ္ထ စ ယတ္တကာနီ’’တိအာဒီသု. ‘‘ဧကူန ပညာသ ပရိမာဏေသူ’’တိ ဧကဿနိပ္ဖန္န ရူပဓမ္မဿ ဧကပညာသ မတ္တေသု ခုဒ္ဒကက္ခဏေသု ဥပ္ပာဒက္ခဏဉ္စ ဘင်္ဂက္ခဏဉ္စ ဌပေတွာ မဇ္ဈေ ဧကူန ပညာသ မတ္တာနိ ဌိတိက္ခဏာနိ သန္တိ. တေသု ခဏေသု အနုက္ကမေန ဥပ္ပန္နာ ဧကူန ပညာသ စက္ခု ပသာဒါ စ သန္တိ. ‘‘ကိသ္မိဉ္စီ’’တိ တေသု ကတရသ္မိံ နာမ စက္ခု ပသာဒေ န ဃဋ္ဋေန္တီတိ န ဝတ္တဗ္ဗာနိ. ‘‘တေသု ပနာ’’တိ နိဒ္ဓါရဏေ ဘုမ္မဝစနံ. ‘‘ယဒေဝ ဧကံ စက္ခူ’’တိ နိဒ္ဓါရဏီယံ. တံ ပန ကတမန္တိ. အတီတ ဘဝင်္ဂေန သဒ္ဓိံ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ တံ အတိက္ကမ္မ ဘဝင်္ဂ စလနက္ခဏေ လဒ္ဓဃဋနံ ဧကံ စက္ခု. တံ ပန စက္ခု ဝိညာဏဿ ဝတ္ထု ဘာဝဉ္စ ဒွါရဘာဝဉ္စ သာဓေတိ. သေသဝိညာဏာနံ ဒွါရဘာဝံ သာဓေတီတိ. တေနာဟ ‘‘ယထာရဟံ’’တိ. ဧတဒေဝ ဧတံ ဧဝ စက္ခု ကိစ္စ သာဓနံ နာမ ဟောတိ ဝီထိ စိတ္တုပ္ပတ္တိယာ ဝတ္ထု ကိစ္စဒွါရ ကိစ္စာနံ သာဓနတော. ‘‘ယံ မဇ္ဈိမာယုကံ’’တိ မန္ဒာယုက အမန္ဒာယုကာနံ မဇ္ဈေ ပဝတ္တတ္တာ ယံ မဇ္ဈိမာယုကန္တိ ဝဒန္တိ. တံ ကိစ္စ သာဓနံ နာမာတိ ယောဇနာ. ‘‘ဣတရာနိ ပနာ’’တိ ဧကူန ပညာသ ပရိမာဏေသု စက္ခု ပသာဒေသူတိ ဝုတ္တာနိ, တေသု ဧကံ ကိစ္စ သာဓနံ ဌပေတွာ သေသာနိ ဣတရာနိ အဋ္ဌ စတ္တာလီသ စက္ခူနိ မောဃဝတ္ထူနိ နာမ ဟောန္တိ. ရူပါ ရမ္မဏေဟိ သဒ္ဓိံ လဒ္ဓ ဃဋ္ဋနာနမ္ပိ သတံ ဝီထိ စိတ္တုပ္ပတ္တိယာ ဝတ္ထု ကိစ္စဒွါရ ကိစ္စရဟိတတ္တာ. တေသု ကတမာနိ မန္ဒာယုကာနိ နာမာတိ အာဟ ‘‘တာနိ ပနာ’’တိအာဒိံ. ကိစ္စ သာဓနတော ပုရိမာနိ နာမ အတီတ ဘဝင်္ဂတော ပုရေ တေရသသု ဘဝင်္ဂေသု အာဒိ ဘဝင်္ဂဿ ဘင်္ဂက္ခဏတော ပဋ္ဌာယ ခဏေ ခဏေ ဥပ္ပန္နာ သတ္တတိံသ စက္ခု ပသာဒါ. တာနိ မန္ဒာယုကာနီတိ ဝဒန္တိ. ကသ္မာ, ကိစ္စ သာဓနတော အပ္ပတရာယုကတ္တာ. ကိစ္စ သာဓနတော ပစ္ဆိမာနိ နာမ အတီတ ဘဝင်္ဂဿ ဌိတိက္ခဏတော [Pg.128] ပဋ္ဌာယ ခဏေ ခဏေ ဥပ္ပန္နာ ဧကာဒသ စက္ခု ပသာဒါ, တာနိ အမန္ဒာယုကာနီတိ ဝဒန္တိ. ကသ္မာ, ကိစ္စ သာဓနတော ဗဟုတရာယုကတ္တာ. တဒုဘယာနိပိ အဋ္ဌ စတ္တာလီသ မတ္တာနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘တတော’’တိ တေဟိ အဋ္ဌစတ္တာလီသ မတ္တေဟိ. ‘‘ပုရိမတရာနီ’’တိ သတ္တတိံသ မန္ဒာယုကေဟိ ပုရိမတရာနိ. တာနိ ဟိ စက္ခု ဝိညာဏဿ ဥပ္ပာဒက္ခဏေ ဌိတိ ဘာဝေန အနုပလဒ္ဓတ္တာ ဣဓ န ဂဟိတာနိ. ‘‘ပစ္ဆိမတရာနီ’’တိ ဧကာဒသ အမန္ဒာယုကေဟိ ပစ္ဆိမတရာနိ. တာနိ စ စက္ခု ဝိညာဏဿ ဥပ္ပာဒက္ခဏေ ဥပ္ပန္နာနိပိ တသ္မိံ ခဏေ ဌိတိ ဘာဝေန အနုပလဒ္ဓတ္တာ ဣဓ န ဂဟိတာနိ. ကသ္မာ ပန စက္ခုဝိညာဏဿ ဥပ္ပာဒက္ခဏေ ဌိတိ ဘာဝေန အနုပလဒ္ဓါနိ တဒုဘယာနိ ဣဓ န ဂဟိတာနီတိ. စက္ခု ဝိညာဏဿ ဥပ္ပာဒက္ခဏေ ဌိတိ ဘာဝေန ဓရမာနာနံ အဋ္ဌစတ္တာလီသ မတ္တာနံ စက္ခူနံ မဇ္ဈေ ဧဝ ကတမံ စက္ခု စက္ခု ဝိညာဏဿ ဝတ္ထု ကိစ္စ ဒွါရ ကိစ္စံ သာဓေတီတိ အာသင်္ကိတဗ္ဗံ ဟောတိ. ဧတ္ထ စ ပဉ္စ ဝတ္ထူနိ နာမ အတ္တနော ဌိတိက္ခဏေ ဧဝ ပဉ္စဝိညာဏာနံ ဝတ္ထုဒွါရ ကိစ္စ သာဓကတ္တာ စက္ခု ဝိညာဏဿ ဥပ္ပာဒက္ခဏေ ဌိတိ ဘာဝေန အနုပလဒ္ဓတ္တာ ဣဓ န ဂဟိတာနီတိ စ, စက္ခု ဝိညာဏဿ ဥပ္ပာဒက္ခဏေ ဌိတိ ဘာဝေန ဓရမာနာနန္တိ စ, ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

于“有分坠”等句中。“从转向开始生起”是指脱离业果相续及彼所缘，通过独立的唯作作用而执取另一所缘，从而生起、现起。有分波动也是生起的开端。因此，当其被包含在已生起的心相续中时，就说“或从最初的有分波动开始”。“在此处”是指在心路诸心依序以各自作用于所缘转起之处。“守门人喻”即聋守门人喻。“村童喻”即村童喻。“芒果喻”即芒果喻。此外尚有其他譬喻：猕猴经喻、甘蔗机喻、天生盲人喻。所有这些都应从《含义阐明》(Aṭṭhasālinī)的“抉择异熟品”中了知。“于此中”等句中。“如何构成六六法？”是指：眼所依事之语、眼门之语、色所缘之语、眼识之语、眼门心路与眼识心路之语，以及极大所缘之语，此为六语。它们是从这六六法中引出，并在此心路过程中被阐明。其他心路过程也应依其相应之处加以阐明。如此便构成了六六法。“于此中若干”等句中。“于四十九量中”是指一个已成色的色法，在其五十一个微刹那中，除去生刹那和灭刹那，中间有四十九个住刹那。在这些刹那中，依次产生了四十九个眼净色。“于何者”是指不能说它们没有触及这些眼净色中的任何一个。“然于彼等中”是用于抉择的处格。“唯一眼”是所抉择者。那么，那是哪一个呢？是指一个与过去有分同时生起，超越它，并在有分波动刹那获得触击的眼。这个眼既能成就眼识的所依事，也能成就其门。它为其他心识成就门的作用。因此说“如其所应”。正是此眼，因其在心路生起时成就了所依事和门的作用，故名为“作用成就”。“中寿者”是指，因其处于短寿者和长寿者之间，故被称为中寿者。应结合理解为：彼即名为“作用成就”者。“其他的”是指，在所说的四十九个眼净色中，除去一个作用成就者，其余四十八个眼净色被称为“无用所依事”。因为它们虽然与色所缘获得了触击，但对于心路的生起，却缺少所依事和门的作用。它们之中哪些是短寿的呢？（义注）言：“彼等”是指在作用成就者之前，从过去有分之前的十三个有分中，从最初有分的灭刹那开始，刹那刹那所产生的三十七个眼净色。它们被称为短寿者。为什么呢？因为它们比作用成就者寿命更短。在作用成就者之后，从过去有分的住刹那开始，刹那刹那所产生的十一个眼净色，它们被称为长寿者。为什么呢？因为它们比作用成就者寿命更长。应知此二者共计四十八个，这是其关联。“从彼”是指从那四十八个。“更早的”是指比三十七个短寿者更早的。因为它们在眼识的生时，并未以住立的状态存在，所以此处不取。“更晚的”是指比十一个长寿者更晚的。它们虽然在眼识的生时已经生起，但在彼刹那并未以住立的状态存在，所以此处不取。然则，为何在眼识的生时，并未以住立的状态存在的这两者，此处不取呢？因为在眼识的生时，于以住立的状态存在的四十八个眼中，会生起此疑：究竟是哪一个眼成就了眼识的所依事和门的作用？于此，应知：所谓的五所依事，仅在自身的住时才能成就五识的所依事和门的作用，又因其在眼识的生时，并未以住立的状态存在，故此处不取。并且，也应了知所言“于眼识的生时，以住立的状态存在”之义。

‘‘ဧတ္ထ သိယာ’’တိအာဒီသု. ‘‘ဣမာယ ဝီထိယာ’’တိ ဣမာယ အတိမဟန္တာ ရမ္မဏ ဝီထိယာ. ‘‘သမုဒါယဂ္ဂါဟိကာ’’တိ ရူပါ ရမ္မဏာနံ သမူဟဂ္ဂါဟိကာ. ‘‘ဝဏ္ဏသလ္လက္ခဏာ’’တိ ဝဏ္ဏဝဝတ္ထာနိကာ. ‘‘ဝတ္ထုဂ္ဂါဟိကာ’’တိ ဒဗ္ဗ သဏ္ဌာနဂ္ဂါဟိကာ. ‘‘နာမဂ္ဂါဟိကာ’’တိ နာမ ပညတ္တိဂ္ဂါဟိကာ. ‘‘အလာတစက္ကဿ ဂါဟိကာ ဝိယာ’’တိ ရတ္တန္ဓကာရေ ဧကော အလာတံ ဂဟေတွာ ပရိဗ္ဘမတိ. အညော တံ ပဿန္တော စက္ကံ ဝိယ မညတိ. တတ္ထ အလာတဿ ဂတဂတဋ္ဌာနေ ပစ္စုပ္ပန္နံ ရူပံ အာရဗ္ဘ စက္ခုဒွါရ ဝီထိယော ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. မနောဒွါရ ဝီထိယော ပန ပုရိမ ပုရိမာဟိ စက္ခုဒွါရ ဝီထီဟိ ဂဟိတာနိ အတီတ ရူပါနိ အမုဉ္စိတွာ ဧကတော သဏ္ဌာနဉ္စ သန္တတိဉ္စ ကတွာ ဂဏှန္တိ. တဒါ ပဿန္တဿ စက္ကံ ဝိယ ဥပဋ္ဌာတိ. ဧဝံ အယံ သမုဒါယဂ္ဂါဟိကာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ‘‘နတ္ထိ တဒါရမ္မဏုပ္ပာဒေါ’’တိအာဒီသု. ‘‘ယဿာ’’တိ ယဿ အာရမ္မဏဿ. စိတ္တာနီတိ စ နာနာရမ္မဏာနီတိ စ ကမ္မပဒါနိ. အဝသေသေ တသ္မိံ [Pg.129] အာရမ္မဏေ. ‘‘သင်္ဂဟ ကာရေနာ’’တိ ပေါရာဏ အဋ္ဌကထာယော ဧကတော သင်္ဂဟေတွာ ကတတ္တာ ဗုဒ္ဓဃောသတ္ထေရေန ကတာ သဗ္ဗာ အဋ္ဌကထာယော သင်္ဂဟဋ္ဌကထာ နာမ. သော စ သင်္ဂဟ ကာရောတိ ဝုစ္စတိ. ‘‘ဣဓ ပီ’’တိ ဣမသ္မိံ အဘိဓမ္မတ္ထ သင်္ဂဟေပိ. ‘‘ထေရေနာ’’တိ အနုရုဒ္ဓတ္ထေရေန. ‘‘ဧကမ္ပိ ဣစ္ဆတိ ယေဝါ’’တိ. ‘‘ယဿ ဟိ စတ္တာရီ’’တိအာဒီသု ယဿ အာရမ္မဏဿ စတ္တာရိ ဝါ ပဉ္စဝါ ဆဝါတိအာဒိနာ ယောဇေတဗ္ဗံ. ‘‘ဇဝနမ္ပိ အနုပ္ပဇ္ဇိတွာ’’တိအာဒီသု. ‘‘အတ္တနော ပဓာန ကြိယာယာ’’တိ အနုပ္ပဇ္ဇိတွာတိ ပဒဿ ပရတော ‘ယံ ပဝတ္တတီ’တိ အတ္တနော ပဓာန ကြိယာပဒံ အတ္ထိ. တေန အတ္တနော ကြိယာပဒေန သဒ္ဓိန္တိ အတ္ထော. ‘‘ကတ္ထစိ ဝုတ္တာ’’တိ ကတ္ထစိ သဒ္ဒဂန္ထေသု ဝုတ္တာ. အပိ စ, ဟေတုမှိ တွာပစ္စယော လက္ခဏေ ဟေတုမှိ စ မာနန္တ ပစ္စယာ ဇောတနီယဋ္ဌေန ဝုတ္တာ, န ဝစနီယဋ္ဌေနာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ‘‘ပကတိ နိယာမေနာ’’တိ ဧတေန ပစ္စယ ဝိသေသေသတိ, စတ္တာရိ ဝါ ပဉ္စဝါ ဆဝါ ဇဝနာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ဒီပေတိ. တေနာဟ ‘‘ဧတ္ထပနာ’’တိအာဒိံ. ‘‘ဒွတ္တိက္ခတ္တုံ’’တိ ဝါသဒ္ဒတ္ထေ အညပဒတ္ထ သမာသပဒန္တိ ဝုတ္တံ ‘‘ဒွိက္ခတ္တုံ ဝါ တိက္ခတ္တုံ ဝါ’’တိ. ‘‘ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနဿ အာသေဝနတာ’’တိ အာသေဝန ပစ္စယတာဝါ ပစ္စယုပ္ပန္နတာဝါ. ‘‘အာဝဇ္ဇနာယာ’’တိ ဧတ္ထ ဝေါဋ္ဌဗ္ဗန ကိစ္စံ အာဝဇ္ဇနမ္ပိ သင်္ဂဏှာတိ. ဣဓပိ အာရမ္မဏ ဒုဗ္ဗလတာယ စတုပ္ပဉ္စ ဇဝနုပ္ပတ္တိ ဣစ္ဆိ တဗ္ဗာတိ ယောဇနာ. တတ္ထ ‘‘ဣဓ ပီ’’တိ ဣမသ္မိံ ပရိတ္တာ ရမ္မဏ ဝါရေပိ. တိဝေါဋ္ဌဗ္ဗနိကာ ပဉ္စ ပရိတ္တာ ရမ္မဏ ဝီထိယောတိ ယောဇနာ. ‘‘ဣတရာနီ’’တိ ပရိတ္တ မဟန္တာတိ မဟန္တာ ရမ္မဏာနိ. ‘‘ဥဘယထာပီ’’တိ အာပါတာ ဂမန ဝသေနပိ အာရမ္မဏ ကရဏ ဝသေနပိ. ဣမဿ ပဒဿ.

在“Ettha siyā”(此处或有)等句中。“Imāya vīthiyā”(此心路)指此极大所缘心路。“Samudāyaggāhikā”(总相取者)即对色所缘总体的把握。“Vaṇṇasallakkhaṇā”(显色分别者)即对色的辨别。“Vatthuggāhikā”(事取者)即对实体形态的把握。“Nāmaggāhikā”(名取者)即对名言概念的把握。“Alātacakkassa gāhikā viyā”(如执火轮者)：譬如暗夜中有人执火炬旋转，他人见之，误以为是火轮。此处，于火炬所经之处，缘于现前之色，眼门心路生起。而意门心路则不舍弃先前眼门心路所取的过去之色，将形态与相续合集而取。此时，于见者显现为轮相。应知此即为“总相取者”。在“Natthi tadārammaṇuppādo”(无彼所缘生)等句中。“Yassā”(之)是“yassa ārammaṇassa”(彼所缘之)的意思；“Cittāni”(诸心)与“nānārammaṇāni”(种种所缘)是业格；在其余的彼所缘中。“Saṅgahakārena”(由摄作者)：由于觉音(Buddhaghosa)长老汇集古代诸义注而作，故其所作的一切义注皆名为“摄义注”(Saṅgahaṭṭhakathā)，而他亦被称为“摄作者”(Saṅgahakāro)。“Idhāpi”(于此亦)指在此《阿毗达摩义摄》(Abhidhammatthasaṅgaha)中。“Therenā”(由长老)指由阿那律(Anuruddha)长老。“Ekampi icchati yeva”(亦欲其一)。“Yassa hi cattārī”(若于彼有四)等句，应与“cattāri vā pañca vā cha vā”(四、或五、或六)等相连接。在“Javanampi anuppajjitvā”(速行亦不生)等句中。“Attano padhānakiriyāya”(与其主要动词)：在“anuppajjitvā”(不生)一词之后，有其主要动词“yaṃ pavattati”(彼转起)，其义为与它自己的动词一起。“Katthaci vuttā”(某处所说)指在某些语法书中说。此外，应知：在因缘义上的“tvā”后缀，以及在特征和因缘义上的“māna”后缀，是以阐明义而说，非以言说义而说。“Pakati niyāmena”(依自然法则)：此句指明了特定的因缘，阐明了四、五或六个速行生起。因此，他说“Ettha pana”(于此则)等。“Dvattikkhattuṃ”(二三次)：此词被说为是在“vā”(或)字的意义上，表示他句所有义的复合词，即“dvikkhattuṃ vā tikkhattuṃ vā”(二次或三次)。“Voṭṭhabbanassa āsevanatā”(确定之重复性)即重复缘或由缘所生。“Āvajjanāya”(于转向)：此处，确定的作用亦包含转向。于此，亦因所缘力弱，故应接受四或五个速行的生起，应作如是连接。其中，“idhāpi”(于此亦)指在此有限所缘(parittārammaṇa)品中。应连接为：具有三次确定的五条有限所缘心路。“Itarāni”(其余)指有限所缘与广大所缘。“Ubhayathāpi”(二者亦)：此词是指依进入范围(āpāthagamanavasena)及依作所缘(ārammaṇakaraṇavasena)此二者。

၁၃၇. ‘‘မနောဒွါရေ ပနာ’’တိအာဒီသု. ‘‘ပရိတ္တက္ခဏာ ပီ’’တိ စိတ္တ ဖဿာဒယော အပ္ပတရက္ခဏာပိ. ‘‘အတီတာနာဂတာ ပီ’’တိ အတီတာနာဂတ ဓမ္မာပိ. ‘‘ဃဋ္ဋနေနာ’’တိ ရူပါဒီနံ ဃဋ္ဋနေန. ‘‘ယတ္ထာ’’တိ ယသ္မိံ ဘဝင်္ဂေ. ‘‘ပဉ္စဒွါရာနု ဗန္ဓကံ’’တိ ပဉ္စဒွါရ ဝီထိ အနုဂတံ. အတီတံ အာလမ္ဗဏံ ပဝတ္တေတိ ယေဝါတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ယထာပါတာ ဂတမေဝါ’’တိ ပကတိယာ အာပါတာ ဂတပ္ပကာရမေဝ. ‘‘တထာ တထာ’’တိ ဒိဋ္ဌ သမ္ဗန္ဓာဒိနာ တေန တေန ပကာရေန. ‘‘ကိဉ္စီ’’တိ [Pg.130] ကိဉ္စိ အာရမ္မဏံ. ‘‘ဒိသွာ’’တိ ပစ္စက္ခံ ကတွာ. ပဉ္စဒွါရဂ္ဂဟိတဉှိ အာရမ္မဏံ ပစ္စက္ခကတဋ္ဌေန ဒိဋ္ဌန္တိ ဝုစ္စတိ. ယံ ကိဉ္စိ အာရမ္မဏံ. ‘‘အနုမာနေန္တဿာ’’တိ ဧဝမေဝ ဘဝိတ္ထ, ဘဝိဿတိ, ဘဝတီတိ အနုမာနညာဏေန စိန္တေန္တဿ. တံ သဒိသံ အာရမ္မဏံ. ‘‘ပရဿ သဒ္ဒဟနာ’’တိ ပရဝစနံ သုတွာ ယထာ အယံ ဝဒတိ, တထေ ဝေတန္တိ သဒ္ဒဟနာ. ‘‘ဒိဋ္ဌိ’’ ဝုစ္စတိ ဉာဏံ ဝါ လဒ္ဓိ ဝါ. ‘‘နိဇ္ဈာနံ’’တိ သုဋ္ဌု ဩလောကနံ. ‘‘ခန္တီ’’တိ ခမနံ သဟနံ. အညထတ္တံ အဂမနံ. ဒိဋ္ဌိယာ နိဇ္ဈာနံ ဒိဋ္ဌိနိဇ္ဈာနံ. ဒိဋ္ဌိနိဇ္ဈာနဿ ခန္တိ ဒိဋ္ဌိနိဇ္ဈာနက္ခန္တိ. ‘‘သေသံ’’တိ နာနာကမ္မ ဗလေနာတိအာဒိကံ. ‘‘ဒေဝတော ပသံဟာရဝသေနာ’’တိ ဒေဝတာ ကဒါစိ ကေသဉ္စိ သုပိနန္တေ နာနာရမ္မဏာနိ ဥပသံဟရိတွာ ဒဿေန္တိ. ဧဝံ ဒေဝတော ပသံဟာရ ဝသေနာပိ. အနုဗောဓော နာမ လောကိယညာဏ ဝသေန စတုဿစ္စ ဓမ္မာနံ အနုဗုဇ္ဈနံ. ပဋိဝေဓော နာမ လောကုတ္တရညာဏ ကိစ္စံ. အနန္တ ရူပ နိဿယ ပစ္စယဂ္ဂဟဏေန ပကတူ ပနိဿယ ပစ္စယမ္ပိ ဥပလက္ခေတိ. စိတ္တ သန္တာနဿ အနန္တရူပနိဿယ ပစ္စယဘာဝေါ နာမာတိ သမ္ဗန္ဓော. အနန္တ ရူပ နိဿယ ပစ္စယသတ္တိ နာမ အနန္တရ ပရမ္ပရ ဝိပ္ဖရဏဝသေန မဟာဂတိကာ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အနန္တ ရူပ နိဿယ ပစ္စယာနု ဘာဝေါတိပိ ယုဇ္ဇတိ. ကထံ မဟာဝိပ္ဖာရောတိ အာဟ ‘‘သကိံ ပီ’’တိအာဒိံ. ‘‘သုဋ္ဌု အာသေဝိတွာ’’တိ ဧတ္ထ ပစ္ဆာ အပ္ပမုဿမာနံ ကတွာ ပုနပ္ပုနံ သေဝနံ သုဋ္ဌု အာသေဝနံ နာမ. န ကေဝလံ ပုရိမ စိတ္တ သန္တာနဿ သော ဥပနိဿယ ပစ္စယာနုဘာဝေါ ဧဝ မဟာဝိပ္ဖာရော ဟောတိ. ပကတိယာ စိတ္တဿ ဝိစိတ္တ ဘာဝ သင်္ခါတံ စိန္တနာ ကိစ္စမ္ပိ မဟာဝိပ္ဖာရံ ဟောတီတိ ဒဿေတုံ ‘‘စိတ္တဉ္စ နာမာ’’တိအာဒိဝုတ္တံ. ကထံ မဟာဝိပ္ဖာရံ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ကိဉ္စိ နိမိတ္တံ’’တိအာဒိံ. ‘‘ကိဉ္စိ နိမိတ္တံ’’တိ ဒိဋ္ဌာဒီသု နာနာ ရမ္မဏေသု ကိဉ္စိ အပ္ပမတ္တကံ ဒိဋ္ဌာဒိကံ အာရမ္မဏ နိမိတ္တံ. ‘‘တေဟိ စကာရဏေဟီ’’တိ တေဟိ ကတ္တုဘူတေဟိ ဒိဋ္ဌာဒီဟိ ကာရဏေဟိ. ‘‘စောဒီယမာနံ’’တိ ပယောဇီယမာနံ. ‘‘အဇ္ဈာသယ ယုတ္တံ’’တိ အဇ္ဈာသယေန သံယုတ္တံ. ဘဝင်္ဂ စိတ္တဿ အာရမ္မဏံ နာမ အဝိဘူတံ ဟောတိ. ဘဝင်္ဂံ စာလေတွာ အာဝဇ္ဇနံ နိယောဇေတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘လဒ္ဓ ပစ္စယေသူ’’တိ အာလောကာဒိဝသေန ဝါ [Pg.131] ဒိဋ္ဌာဒိဝသေန ဝါ လဒ္ဓ ပစ္စယဝန္တေသု. တဒဘိနိန္နာကာရော နာမ နိစ္စကာလမ္ပိ တေသု အာရမ္မဏေသု အဘိမုခံ နိန္နာကာရော. တေန အာကာရေန ပဝတ္တော မနသိကာရော. တေန သမ္ပယုတ္တဿ. ဧတေဟိ ဝစနေဟိ သုဒ္ဓမနောဒွါရေ အာရမ္မဏာနံ အပါတာဂမနဉ္စ ဘဝင်္ဂ စလနဉ္စ န ကေဝလံ လဒ္ဓ ပစ္စယာနံ အာရမ္မဏာနံ ဝသေနေဝ ဟောတိ. တာဒိသေန ပန မနသိကာရေန ယုတ္တဿ သယဉ္စ ဝီထိ စိတ္တ စိန္တနာ ကိစ္စဿ စိတ္တဿ ဝသေနာပိ ဟောတီတိ သိဒ္ဓံ ဟောတိ. န ဟိ အာရမ္မဏန္တရေ အဘိနိန္နာကာရော နာမ နတ္ထီတိ သက္ကာ ဝတ္တုံ. ကသ္မာ, အဘာဝိတ စိတ္တာနံ ပမာဒ ဗဟုလာနံ ဇနာနံ ကဒါစိ ကရဟစိ ဘာဝနာ မနသိကာရေ ကရီယမာနေပိ ဝီထိ စိတ္တ သန္တာနဿ ဗဟိဒ္ဓါ နာနာရမ္မဏေသု အဘိနိန္နာကာရဿ သန္ဒိဿနတောတိ. ‘‘ယထာ စေတ္ထာ’’တိ ယထာ ဧတ္ထ မနောဒွါရေ ရူပါရူပ သတ္တာနံ ဝိဘူတာ ရမ္မဏေပိ တဒါ ရမ္မဏုပ္ပာဒေါ နတ္ထိ, ဧဝန္တိ ယောဇနာ. ဉာဏဝိဘင်္ဂဋ္ဌကထာယံ ပန ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနဝါရောပိ အာဂတော. ယထာဟ သုပိနေနေဝ ဒိဋ္ဌံ ဝိယ မေ, သုတံ ဝိယ မေတိ ကထနကာလေပိ အဗျာကတော ယေဝါတိ. တတ္ထ ဟိ ‘‘အဗျာကတော ယေဝါ’’တိ သုပိနန္တေ မနောဒွါရေ ဒွတ္တိက္ခတ္တုံ ဥပ္ပန္နဿ အာဝဇ္ဇနဿ ဝသေန အဗျာကတောယေဝ. တတော ပရံ ဘဝင်္ဂပါတော. အဋ္ဌသာလိနိယမ္ပိ ဝုတ္တံ အယံ ပန ဝါရော ဒိဋ္ဌံ ဝိယ မေ, သုတံ ဝိယ မေ တိအာဒီနိ ဝဒနကာလေ လဗ္ဘတီတိ. တံ ပန ပဉ္စ ဒွါရေ ပရိတ္တာရမ္မဏေ ဒွတ္တိက္ခတ္တုံ ဥပ္ပန္နဿ ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနဿ ဝသေန ဝုတ္တံ. ‘‘သောပိ ဣဓ လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတိ ယေဝါ’’တိ သောပိ ဝါရော ဣမသ္မိံ မနောဒွါရေ လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတိယေဝ. ‘‘ဘဝင်္ဂေ စလိတေ နိဝတ္တနကဝါရာနံ’’တိ ဒွိက္ခတ္တုံ ဘဝင်္ဂ စလနမတ္တေ ဌတွာ ဝီထိ စိတ္တာနိ အနုပ္ပဇ္ဇိတွာ ဘဝင်္ဂပါတဝသေန နိဝတ္တနကာနံ မောဃဝါရာနံ မနောဒွါရေပိ ပမာဏံ န ဘဝိဿတိယေဝ. အထ ဣမသ္မိံဝါရေ ဝီထိ စိတ္တပ္ပဝတ္တိ နတ္ထိ. ဧဝံ သတိ, ဣမသ္မိံ ဝီထိ သင်္ဂဟေ သော ဝါရော န ဝတ္တဗ္ဗောတိ စေ. ဝတ္တဗ္ဗောယေဝ. ကသ္မာ, ဆဓာ ဝိသယပ္ပဝတ္တီတိ ဣမသ္မိံ ဆက္ကေ သင်္ဂဟိတတ္တာတိ ဒဿေတုံ ‘‘ဝိသယေ စ အာပါတာဂတေ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အာရမ္မဏဘူတာ ဝိသယပ္ပဝတ္တိ. ဧကေကသ္မိံ အနုဗန္ဓကဝါရေ. ‘‘တဒါရမ္မဏ ဝါရာဒယော’’တိ တဒါရမ္မဏ ဝါရော ဇဝနဝါရော ဝေါဋ္ဌဗ္ဗန ဝါရော [Pg.132] မောဃဝါရော. တေသု ပန တဒါ ရမ္မဏဝါရော ဝတ္ထုဂ္ဂဟဏေ စ နာမဂ္ဂဟဏေ စ န လဗ္ဘတိ. ‘‘ဝတ္ထူ’’တိ ဟိ သဏ္ဌာန ပညတ္တိ. ‘‘နာမံ’’တိ နာမ ပညတ္တိ. န စ တဒါ ရမ္မဏံ ပညတ္တာ ရမ္မဏံ ဟောတီတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ယထာရဟံ’’တိ. ‘‘တတ္ထာ’’တိ တေသု ဒိဋ္ဌဝါရာဒီသု ဆသု ဝါရေသု. ဧတရဟိ ပန ကေစိ အာစရိယာတိ ပါဌသေသော. ‘‘အတီတ ဘဝင်္ဂ ဝသေနာ’’တိ ဧကံ ဘဝင်္ဂံ အတိက္ကမ္မ အာပါတာ ဂတေ အာရမ္မဏေ ဧကော ဝါရော, ဒွေ ဘဝင်္ဂါနိ အတိက္ကမ္မ အာပါတာ ဂတေ ဧကောတိအာဒိနာ အတီတ ဘဝင်္ဂ ဘေဒဝသေန. ‘‘တဒါ ရမ္မဏ ဝသေနာ’’တိ တဒါ ရမ္မဏဿ ဥပ္ပန္နဝါရော အနုပ္ပန္န ဝါရောတိ ဧဝံ တဒါ ရမ္မဏ ဝသေန. ကပ္ပေန္တိ စိန္တေန္တိ, ဝိဒဟန္တိ ဝါ. ‘‘ခဏ ဝသေန ဗလဝဒုဗ္ဗလတာ သမ္ဘဝေါ’’တိ ယထာ ပဉ္စဒွါရေ အတိမဟန္တာ ရမ္မဏေသုပိ အာရမ္မဏ ဓမ္မာ ဥပ္ပာဒံ ပတွာ အာဒိတော ဧကစိတ္တက္ခဏမတ္တေ ဒုဗ္ဗလာ ဟောန္တိ. အတ္တနော ဒွါရေသု အာပါတံ အာဂန္တုံ န သက္ကောန္တိ. ဧက စိတ္တက္ခဏံ ပန အတိက္ကမ္မ ဗလဝန္တာ ဟောန္တိ. အတ္တနော ဒွါရေသု အာပါတံ ဂန္တုံ သက္ကောန္တိ. မဟန္တာ ရမ္မဏာဒီသု ပန ဒွိ စိတ္တက္ခဏိကမတ္တေ ဒုဗ္ဗလာ ဟောန္တီတိအာဒိနာ ဝတ္တဗ္ဗာ. န တထာ မနောဒွါရေ အာရမ္မဏာနံ ခဏ ဝသေန ဗလဝဒုဗ္ဗလတာ သမ္ဘဝေါ အတ္ထိ. ကသ္မာ နတ္ထီတိ အာဟ ‘‘တဒါ’’တိအာဒိံ. တတ္ထ ‘‘တဒါ’’တိ တသ္မိံ ဝီထိ စိတ္တပ္ပဝတ္တိကာလေ. ‘‘တတ္ထာ’’တိ မနောဒွါရေ.

137. 在“意门等”中。“极短暂”是指心、触等（心所），即使是极短的刹那。“过去未来”是指过去和未来的法。“通过碰撞”是指色法等的碰撞。“在何处”是指在哪个有分中。“五门相随”是指跟随五门心路过程的。过去所缘确实生起，此即是关联。“如自然呈现”是指其自然呈现的方式。“如此如此”是指通过所见关联等，以各种方式。“任何”是指任何所缘。“见”是指直接体验。五门所取的所缘，因其被直接体验，故称为“见”。任何所缘。“推想者”是指通过推论智思维“曾是这样、将会这样、正在这样”的人。相似的所缘。“信他言”是指听闻他人言语后，确信“此人所说就是如此”。“见”是指智慧或见解。“审察”是指善于观察。“忍”是指忍受、承受，不改变。见的审察称为“见审察”。见审察的忍称为“见审察忍”。“余”是指由种种业力等。“天神提示”是指天神有时在梦中向某些人呈现种种所缘。如此，通过天神提示也能（生起）。随觉是指以世间智随觉四圣谛法。现观是指出世间智的作用。通过把握无间色所依缘，也表示自然增上缘。心相续的无间色所依缘性，此即是关联。无间色所依缘力，是指通过无间和相续的扩散而有大作用，故如此说。无间色所依缘的影响力也可成立。如何有大扩散？他说“即使一次”等。“善修习”是指此后不忘失而反复修习，这称为善修习。不仅前心相续的增上缘影响力有大扩散。为了显示心自然的种种状态，即寻思作用，也有大扩散，故说“心名为”等。如何有大扩散？他说“任何相”等。“任何相”指在所见等种种所缘中，任何微小的所见等所缘相。“由那些原因”是指由那些作为作用因的所见等原因。“被激发”是指被运用。“与意图相应”是指与意图相应。有分心的所缘是不明显的。摇动有分后，转向（心）投入（所缘），此即是关联。“得缘时”是指由光明等或所见等而得缘的（所缘）。彼倾向是指常常对那些所缘的倾向。由此倾向而生起的作意。与此相应。这些语句说明，在纯意门中，所缘的未呈现以及有分的动摇，不仅是由获得因缘的所缘所致，而且由与如是作意相应的心，以及心路心自身的寻思作用所致，此结论成立。不能说对其他所缘没有倾向。为什么呢？因为未修习心者大多放逸，即使偶尔修习作意，心路相续对外在种种所缘的倾向也可见。“如此处”是指如此处意门中，对于色界和无色界有情，即使有明显的所缘，彼所缘（心）也不生起，此即是关联。在《智分别论义注》(Ñāṇavibhaṅgaṭṭhakathāyaṃ)中，确定分也出现了。如说“我如梦中见，我如梦中闻”等说的时候，也是无记。其中“只是无记”是指梦中意门中二三次生起的转向（心），只是无记。此后是落入有分。在《含义阐明》（法集论义注）(Aṭṭhasālinī)中也说，此分在说“我如梦中见、我如梦中闻”等的时候可以得到。但是那是在五门中，对于微小所缘，二三次生起的确定分所说的。“此分在此意门中也应该得到”，即此分在此意门中也应该得到。“有分动摇后退回分”是指两次有分动摇后，心路心没有生起，以落入有分的方式退回的无效分，在意门中也没有限量。如果此分没有心路心生起。如果是这样，在此心路总集中，这个分不应该说吗？应该说。为什么呢？为了显示六种所缘生起包含在此六种之中，故说“所缘呈现时”等。作为所缘境的所缘生起。在各个相续分中。“彼所缘分等”是指彼所缘分、速行分、确定分、无效分。其中彼所缘分在事概念以及名概念中得不到。“事”是指形状概念。“名”是指名称概念。并且彼所缘不以概念为所缘故。因此说“如其所应”。“其中”是指在彼见分等六分中。此处省略了‘现在有些阿阇梨（说）’等文。“过去有分的方式”是指超越一个有分，所缘呈现时为一个分；超越两个有分，所缘呈现时为一个分等，以过去有分的差别方式。“彼所缘的方式”是指彼所缘已生起分、未生起分，如此以彼所缘的方式。思惟、考量，或者决择。“刹那的方式，强弱的可能”是指，如五门中，即使是极大的所缘，所缘法生起时，最初一心刹那也是弱的，不能到达自门呈现。超越一心刹那则强，能到达自门呈现。在巨大所缘等中，两心刹那是弱的等，应该如此说。然而在意门中，所缘并无依刹那而定的强弱之别。为什么没有呢？他说“彼时”等。其中“彼时”是指彼心路心生起的时候。“其中”是指意门中。

‘‘ဧတ္ထ သိယာ’’တိအာဒီသု. ‘‘သိယာ’’တိ ကေသဉ္စိ ဝိစာရဏာ သိယာ. ဧကံ အာဝဇ္ဇနံ အဿာတိ ဧကာဝဇ္ဇနာ. ‘‘ဝီထီ’’တိ ဝီထိစိတ္တပ္ပဗန္ဓော. ဧကာဝဇ္ဇနာ စ သာ ဝီထိ စာတိ ဝိဂ္ဂဟော. ‘‘အာဝဇ္ဇနံ’’တိ အာဝဇ္ဇန စိတ္တံ. တံ ဝါ အာဝဇ္ဇတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘တံ တံ ဇဝနေနာ’’တိ တေန တေန ဇဝနေန သဟုပ္ပန္နံ ဝါ ပရဿ စိတ္တံ အာဝဇ္ဇတိ ကိန္တိ ယောဇနာ. ‘‘ကိဉ္စေတ္ထာ’’တိ ဧတ္ထ ဝစနေ ကိဉ္စိ ဝတ္တဗ္ဗံ အတ္ထီတိ အတ္ထော. ယဒိ တာဝ အာဝဇ္ဇနဉ္စ ဇဝနာနိ စာတိ အဓိကာရော. ‘‘တဉှိ စိတ္တံ’’တိ ပရဿ စိတ္တံ. ‘‘ဧဝမ္ပိ ဘိန္နမေဝါ’’တိ ဇဝနာနံ ဓမ္မတော ဘိန္နမေဝ. ဧတ္ထ အဋ္ဌကထာယံ ဝိနိစ္ဆိတန္တိ သမ္ဗန္ဓော. တံ စိတ္တံ နိရုဒ္ဓမ္ပိ ဇဝနာနမ္ပိ ပစ္စုပ္ပန္နမေဝ ဟောတီတိ ယောဇနာ. ‘‘အဒ္ဓါဝသေန ဂဟိတံ’’တိ အဒ္ဓါ ပစ္စုပ္ပန္န ဝသေန ဂဟိတံ. ‘‘သန္တတိဝသေန ဂဟိတံ’’တိ သန္တတိ [Pg.133] ပစ္စုပ္ပန္နဝသေန ဂဟိတံ. အာစရိယာနန္ဒမတေ. သဗ္ဗေသမ္ပိ အာဝဇ္ဇန ဇဝနာနံ. စိတ္တမေဝ ဟောတိ, တသ္မာ ဓမ္မတော အဘိန္နံ. ပစ္စုပ္ပန္နဉ္စ ဟောတိ, တသ္မာ ကာလတော အဘိန္နန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အနန္တရပစ္စယေ အတီတော စ ပစ္စုပ္ပန္နော စ ခဏ ဝသေန ယုဇ္ဇတိ. ယဒိ အဒ္ဓါသန္တတိ ဝသေန ယုဇ္ဇေယျ, ပစ္စုပ္ပန္နော ဓမ္မော ပစ္စုပ္ပန္နဿ ဓမ္မဿ အနန္တရ ပစ္စယေန ပစ္စယောတိ ဝုတ္တော ဘဝေယျ. ကသ္မာ, ဧကာဝဇ္ဇန ဝီထိယဉှိ သဗ္ဗာနိ စိတ္တာနိ အဒ္ဓါသန္တတိ ဝသေန ပစ္စုပ္ပန္နာနိ ဧဝ ဟောန္တီတိ.

在“此处或有”等句中，“或有”是指某些人的思虑可能存在。“一转向”(ekāvajjanā)是“它有一个转向”之义。“心路”(vīthī)是指心路相续(vīthicittappabandho)。其分解(viggaho)为“一转向与彼心路”。“转向”(āvajjanaṃ)是指转向心(āvajjana cittaṃ)。或者，其关联是“它转向彼”。“以彼彼速行”一句，其释义(yojanā)为：与彼彼速行俱生，或转向他人之心。“此处何有”(kiñcetthā)的意思是：在此言语中，有可说之事。如果以“转向与速行”为主题(adhikāro)。“彼心”(tañhi cittaṃ)是指他人的心。“即使这样也是各异的”(evampi bhinnameva)是指速行就法(dhammato)而言是各异的。此处，其关联是，在义注(aṭṭhakathā)中已决择：彼心虽已灭，对速行而言仍是现在，如是释义(yojanā)。“依时段而取”(addhāvasena gahitaṃ)是依时段现在(addhā paccuppanna)而取。“依相续而取”(santativasena gahitaṃ)是依相续现在(santati paccuppanna)而取。依阿难师(Ācariyānanda)之见解，所有的转向与速行，都只是心，因此就法(dhammato)而言无异；并且是现在，因此就时间(kālato)而言无异。如是说。在无间缘(anantarapaccaye)中，过去与现在是依刹那(khaṇa)而连接的。如果依时段(addhā)与相续(santati)而连接，那么就应说：“现在法以无间缘为现在法的缘”。为何？因为在单一转向心路(ekāvajjana vīthi)中，所有的心皆依时段与相续而为现在。

၁၃၈. အပ္ပနာဝါရေ. ‘‘အပ္ပနာ ဇဝနံ’’တိ ကမ္မပဒံ. ‘‘တဒါ ရမ္မဏံ’’တိ ကတ္တုပဒံ. ‘‘ဣန္ဒြိယ သမတာဒီဟီ’’တိ သဒ္ဓါဒီနံ ပဉ္စန္နံ ဣန္ဒြိယာနံ အညမညံ အနတိ ဝတ္တနဝသေန သမတာဒီဟိ. ‘‘ပရိတော’’တိ သမန္တတော. ‘‘ဥပေစ္စာ’’တိ ဥပဂန္တွာ. အပ္ပနံ ဝဟိတုံ ဇနေတုံ သမတ္ထ ဘာဝေါ အပ္ပနာဝဟသမတ္ထဘာဝေါ. ‘‘ယဿ ပဝတ္တိယာ’’တိ ယဿ ဥပစာရ ဇဝနဿ ပဝတ္တိတော. ‘‘အစိရံ ကာလံ’’တိ အစိရေကာလေ. ပရိတ္တ ဇာတိကာ နာမ ကာမာဝစရဇာတိ. ‘‘ဂေါတ္တံ’’တိ ကမ္မကတ္တု ပဒံ. ‘‘အဘိဘုယျတီ’’တိ ဘာဝနာ ဗလေန အဘိဘုယျမာနံ ဟောတိ. အဘိမဒ္ဒီယမာနံ ဟောတီတိ အတ္ထော. ‘‘ဆိဇ္ဇတီ’’တိ ဣဒံ ပန အဘိဘဝနဿ သိခါပတ္တ ဒဿနံ. ယာဝ တံ ဂေါတ္တံ ဆေဒံ ပါပုဏာတိ, တာဝ အဘိဘုယျတိ, မဒ္ဒီယတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဂေါတ္တံ အဘိဘဝတီတိ ဂေါတြဘူတိပိ ယုဇ္ဇတိ. ‘‘ပဉ္စမံ’’တိ ပဉ္စမေ စိတ္တဝါရေ. ‘‘တဒါဟိ ဇဝနံ ပတိတံ နာမ ဟောတီ’’တိ ပကတိယာ ဇဝနပ္ပဝတ္တိနာမ သတ္တက္ခတ္တု ပရမော ဟောတိ. စတုတ္ထဉ္စ မုဒ္ဓပတ္တံ. ပဉ္စမတော ပဋ္ဌာယ ပတိတံ. တသ္မာ တသ္မိံ ပဉ္စမဝါရေ ဇဝနံ ပတိတံ နာမ ဟောတိ. ‘‘ဒုတီယေနာ’’တိ ဒုတီယေန ဧဝ သဒ္ဒေန. ‘‘ဒုတီယံ’’တိ ဒုတီယေ စိတ္တဝါရေ. တဒါ အနုလောမံ ပထမဇဝနံ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘အလဒ္ဓါ သေဝနံ အနုလောမ’’န္တိ. ‘‘ဧတေနေဝါ’’တိ ဧတေန ဧဝ သဒ္ဒ ဒွယေ နေဝ. အဋ္ဌသာလိနိယံ ပန အနုညာတာ ဝိယ ဒိဿတိ. ဝုတ္တဉှိ တတ္ထ. မန္ဒပညဿ စတ္တာရိ အနုလောမာနိ ဟောန္တိ, ပဉ္စမံ ဂေါတြဘု, ဆဋ္ဌံ မဂ္ဂစိတ္တံ, သတ္တမံ ဖလန္တိ. ‘‘ဣတရဋ္ဌကထာသူ’’တိ ဝိနယဋ္ဌ ကထာဒီသု. ‘‘ပဋိသိဒ္ဓတ္တာ’’တိ ပဉ္စမံ ဂေါတြ ဘုပ္ပဝတ္တိယာ ပဋိသိဒ္ဓတ္တာ [Pg.134] အာဒိမှိ အဋ္ဌန္နံ အညတြသ္မိံတိ ဝုတ္တတ္တာ ဣဓ နိရုဒ္ဓေတိ ပဒံ အဝဿံ ဣစ္ဆိတဗ္ဗမေဝါတိ ဝုတ္တံ ‘‘နိရုဒ္ဓေ အနန္တရမေဝါတိ ပဒစ္ဆေဒေါ’’တိ. အနန္တရ သဒ္ဒဿ စ နိစ္စံ သမ္ဗန္ဓာပေက္ခတ္တာ တမေဝပဒံ ဝိဘတ္တိ ပရိဏာမေန အဓိကတန္တိ အာဟ ‘‘နိရုဒ္ဓဿာတိ အတ္ထတော လဒ္ဓမေဝါ’’တိ. ‘‘ဝသိဘူတာပီ’’တိ ဝသိဘူတာပိ သမာနာ. ‘‘ဧကဝါရံ ဇဝိတွာ’’တိ ဣဒံ လောကိယပ္ပနာဝသေန ဝုတ္တံ. လောကုတ္တရ အပ္ပနာပန သတ္တမမ္ပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိယေဝ. မူလဋီကာ ပါဌေ ‘‘ဘူမန္တရပတ္တိယာ’’တိ ဂေါတြဘု စိတ္တံ ကာမဘူမိ ဟောတိ. အပ္ပနာပန မဟဂ္ဂတဘူမိ ဝါ လောကုတ္တရဘူမိ ဝါ ဟောတိ. ဧဝံ ဘူမန္တရပတ္တိယာ. ‘‘အာရမ္မဏန္တရ လဒ္ဓိယာ’’တိ ဖလသမာပတ္တိ ဝီထိယံ ဖလဇဝနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. တတ္ထဟိ ပုရိမာနိ အနုလောမ ဇဝနာနိ သင်္ခါရာ ရမ္မဏာနိ ဟောန္တိ. ဖလဇဝနံ နိဗ္ဗာနာရမ္မဏံ. ဣဒဉ္စ ကာရဏမတ္တမေဝ. ယထာဝုတ္တ လေဍ္ဍုပမာ ဧဝ ဣဓ ယုတ္တရူပါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘န ခေါ ပနေတံ ဧဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗ’’န္တိ ဧတံ အတ္ထဇာတံ န ခေါ ဧဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘အနဒ္ဓနီယာ’’တိ အဒ္ဓါနံ ဒီဃကာလံ နခ မန္တီတိ အနဒ္ဓနီယာ. အသာရာ. အသာရတ္တာ ဧဝ သီဃတရံ ရုဟန္တိ. သီဃတရံ ဝုဒ္ဓိံ ဝိရုဠှိံ အာပဇ္ဇန္တိ. သာရဝန္တာ ပန သာရေန သဟ ဝဍ္ဎမာနတ္တာ သီဃတရံ နရုဟန္တိ. သီဃတရံ ဝုဒ္ဓိံ ဝိရုဠှိံ နာ ပဇ္ဇန္တိ. တေနာဟ ‘‘ဧကဝဿဇီဝိနော’’တိအာဒိံ. ‘‘ဧဝမေဝါ’’တိအာဒီသု ‘‘ပတိတဇဝနေသူ’’တိ ပဉ္စမ ဆဋ္ဌ သတ္တမ ဇဝနေသု. ‘‘ဧတ္ထ စာ’’တိအာဒီသု. ‘‘သုပက္ကသာလိဘတ္တ သဒိသာနီ’’တိ ယထာ သာလိဘတ္တာနိ သုပက္ကတ္တာ ဧဝ မုဒုတရာနိ ဟုတွာ ဒုဗ္ဗလာနိ အစိရဋ္ဌိတိကာနိ. တသ္မိံ ဒိဝသေပိ ပူတိဘာဝံ ဂစ္ဆန္တိ. ဧဝံ အပ္ပနာ ဇဝနာနိ. ‘‘ယသ္မာ စာ’’တိအာဒီသု. ‘‘ဒုဝိဓဿ နိယမဿာ’’တိ ဇဝနနိယမဿ စ ကာလနိယမဿ စ. ‘‘ပဋိသန္ဓိယာ အနန္တရ ပစ္စယ ဘာဝိနော’’တိ သတ္တမ ဇဝန စေတနာ အနန္တရ ပစ္စယော, တဒနန္တရေ ပဝတ္တံ ဝိပါက သန္တာနံ ပစ္စယုပ္ပန္နော, တမေဝ စ အဝသာနေ စုတိ စိတ္တံ ဟုတွာ ဘဝန္တရေ ပဋိသန္ဓိ စိတ္တဿ အနန္တရ ပစ္စယော. ဧဝံ ပဋိသန္ဓိ စိတ္တဿ အနန္တရ ပစ္စယ ဘာဝေန အဝဿံ ဘဝိဿမာနဿာတိ အတ္ထော. ဣဒဉ္စ ကာရဏ မတ္တမေဝ. မဟာဋီကာဝစနံ ပန ကိဉ္စိ ဝတ္တဗ္ဗ ရူပန္တိ န ပဋိက္ခိတ္တံ. ‘‘နိရန္တရပ္ပဝတ္တာနံ’’တိ [Pg.135] အာဒီသု. ဘိန္နာ အသဒိသာ ဝေဒနာ ယေသံ တာနိ ဘိန္နဝေဒနာနိ. ‘‘အာသေဝန ပစ္စနီကာနံ’’တိ အာသေဝန ပစ္စယပ္ပဋိ ပက္ခာနံ. အဘိန္နာ ဝေဒနာ ယေသန္တိ ဝိဂ္ဂဟော. ကြိယဇဝနာနန္တရံ အရဟတ္တဖလံ ဖလသမာပတ္တိ ဝီထိယံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. သေသမေတ္ထသုဝိညေယျံ.

138. 安止时。“安止速行”(appanā javanaṃ)是作业语(kammapadaṃ)，“彼所缘”(tadārammaṇaṃ)是作者语(kattupadaṃ)。“由诸根平等”(Indriyasamatādīhī)是指由信等五根相互不超越而平等。“周遍”(Parito)即全面(samantato)。“趋向”(Upeccā)即走近(upagantvā)。能够引导、产生安止的状态，即是安止引导能力(appanāvahasamatthabhāvo)。“由其生起”(Yassa pavattiyā)是指由近行速行(upacārajavanassa)的生起。“不久”(Aciraṃ kālaṃ)即在不长的时间里(acirekāle)。所谓“少分种类”(Parittajātikā)即欲界种类(kāmāvacarajāti)。“种姓”(Gottaṃ)是作业兼作者语(kammakattupadaṃ)。“被征服”(Abhibhuyyatī)即被修习力(bhāvanābalena)所征服，意思是正被压制(abhimaddīyamānaṃ hoti)。而“被断除”(Chijjatī)是显示征服已达顶点。也就是说，直到那一种姓达到断除，才被称为被征服、被压制。“征服种姓”(Gottaṃ abhibhavati)即种姓心(gotrabhū)也成立。“第五”(Pañcamaṃ)是指在第五心路(cittavāre)。“那时速行被称为已衰”(Tadāhi javanaṃ patitaṃ nāma hoti)，因为通常速行的生起最多七次，第四次达到顶点，从第五次开始衰退，因此在第五心路中的速行被称为已衰。“由第二”(Dutīyenā)即由第二词(dutīyena eva saddena)。“第二”(Dutīyaṃ)是指在第二心路(cittavāre)，那时随顺(anuloma)是第一速行(pathamajavanaṃ)，即所谓“未得熟习的随顺”(aladdhāsevanamanulomaṃ)。“即由此”(Etenevā)即由此二词(etena eva saddadvayena eva)。但在《含义阐明》(Aṭṭhasālinī)中似乎被允许，如彼处所说：“对于慧力迟钝者，有四次随顺，第五是种姓心，第六是道心，第七是果心。”“在其他义注中”(Itaraṭṭhakathāsu)即在《律藏义注》(Vinayaṭṭhakathā)等中。“因被遮止”(Paṭisiddhattā)，因为第五种姓心的生起被遮止，且有“在最初八者中的某一个”之说，所以此处必须要有“已灭”(niruddhe)一词，故说分词为“已灭之后紧接着”(niruddhe anantaramevāti padacchedo)。又因“无间”(anantara)一词恒常需要关联，故彼词通过格的变化而被补充进来，所以说“‘已灭的’是从义理上获得的”(niruddhassāti atthato laddhameva)。“即使已得自在”(Vasibhūtāpi)即虽已得自在。“速行一次后”(Ekavāraṃ javitvā)，这是就世间安止(lokiyappanā)而言；对于出世间安止(lokuttara-appanā)，第七（速行）也会生起。《根本复注》(Mūlaṭīkā)的读作“因达到另一地”(bhūmantarapattiyā)，种姓心(gotrabhucittaṃ)是欲地(kāmabhūmi)，而安止则是广大地(mahaggatabhūmi)或出世间地(lokuttarabhūmi)，如此是因达到另一地。“因获得另一所缘”(Ārammaṇantaraladdhiyā)，这是针对果等至心路(phalasamāpattivīthiyaṃ)中的果速行(phalajavanaṃ)而说。在那里，之前的随顺速行(anulomajavanāni)以诸行(saṅkhārā)为所缘，果速行则以涅槃(nibbāna)为所缘。而这也只是一个原因而已。应知如前所说的土块喻(leḍḍupamā)在此处最为恰当。“然此事不应如是见”(Na kho panetaṃ evaṃ daṭṭhabbaṃ)，即这一组义理不应如是见。“不持久的”(Anaddhanīyā)，即不能长久持续(addhānaṃ dīghakālaṃ na khamantīti)，是无核心的(asārā)。正因为无核心，所以生长得更快，更快地达到成长、繁茂。而有核心者，因与核心一同成长，故不快长，不快达到成长、繁茂。因此说“一年生的”(ekavassajīvino)等等。在“亦复如是”(Evamevā)等句中，“于已衰速行中”(patitajavanesu)是指在第五、第六、第七速行中。在“于此亦”(Ettha cā)等句中，“如善煮的优质米饭”(supakkasālibhattasadisāni)，即如优质米饭因煮得过熟而变得更软、无力、不久住，甚至在当天就会变质，安止速行也是如此。在“又因为”(Yasmā cā)等句中，“对于两种规定”(duvidhassa niyamassa)即对于速行规定(javananiyamassa)与时间规定(kālaniyamassa)。“对于作为结生之无间缘者”(Paṭisandhiyā anantarapaccayabhāvino)，即第七速行思(sattamajavanacetanā)是无间缘，紧随其后生起的异熟相续(vipākasantānaṃ)是缘生法，而它自身在最终成为死心(cuticittaṃ)后，又成为下一有(bhavantare)中结生心(paṭisandhicittassa)的无间缘。意思是，如此作为结生心的无间缘，它必然会存在。而这也只是一个原因而已。但《大复注》(Mahāṭīkā)之言，因有可说之处而未被驳斥。在“对于无间生起者”(Nirantarappavattānaṃ)等句中，“异受”(bhinnavedanāni)即它们的受(vedanā)是不同、不相似的(bhinnā asadisā)。“与熟习缘相违者”(Āsevanapaccanīkānaṃ)即与熟习缘(āsevanapaccayassa)对立者(paṭipakkhānaṃ)。其语法分析(viggaho)为“彼等之受无异”(Abhinnā vedanā yesanti)。应知在唯作速行(kriyajavanānantaraṃ)之后，于果等至心路(phalasamāpattivīthiyaṃ)中，有阿罗汉果(arahattaphalaṃ)。其余的在此处易于了知。

၁၃၉. ‘‘သဗ္ဗထာ ပီ’’တိအာဒီသု. လောကေ မဇ္ဈိမကေ ဟိ မဟာဇနေဟိ ဣစ္ဆိတမ္ပိ ကိဉ္စိ အာရမ္မဏံ အတိဥက္ကဋ္ဌေဟိ မန္ဓာတု ရာဇာဒီဟိ ဣစ္ဆိတံ န ဟောတိ. တထာ တေဟိ မဟာဇနေဟိ အနိစ္ဆိတမ္ပိ ကိဉ္စိ အာရမ္မဏံ အတိဒုဂ္ဂတေဟိ ပစ္စန္တ ဝါသီဟိ ဣစ္ဆိတံ ဟောတိ. တသ္မာ အာရမ္မဏာနံ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌ ဝဝတ္ထာနံ ပတွာ အတိဥက္ကဋ္ဌေဟိ စ အတိဒုဂ္ဂတေဟိ စ ဝဝတ္ထာနံ န ဂစ္ဆတိ, မဇ္ဈိမကေဟိ ဧဝ ဝဝတ္ထာနံ ဂစ္ဆတိ. တေနာဟ ‘‘တတ္ထ စာ’’တိအာဒိံ. ‘‘အာရမ္မဏံ’’တိ ကတ္တုပဒံ. ‘‘ဝိပါကစိတ္တံ’’တိ ကမ္မပဒံ. ‘‘ကိဉ္စီ’’တိ ကိဉ္စိ ရူပံ. ‘‘ကိသ္မိဉ္စီ’’တိ ကသ္မိံစိ ဧကသ္မိံ ပုပ္ဖေ. ‘‘တေန ဝါ’’တိ တေန ဝါ သုခသမ္ဖဿေန ဝတ္ထေန. သေသမေတ္ထ သုဝိညေယျံ.

139. 于“Sabbathā pī”（亦在一切处）等句中。世间的中等大众所喜爱的任何所缘(ārammaṇa)，对于如真言王(Mandhātu)等最为尊贵者，并非他们所喜爱。同样，那些中等大众所不喜爱的某些所缘，对于最为贫困的边地居民却是他们所喜爱。因此，就所缘可爱与不可爱的确立而言，并不取决于最为尊贵者与最为贫困者，而仅取决于中等大众。是故说“Tattha ca”（于彼处）等。“Ārammaṇaṃ”（所缘）是主格，“Vipākacittaṃ”（异熟心）是宾格。“Kiñci”（任何）是指任何色。“Kismiñci”（于某处）是指于某一朵花。“Tena vā”（或以彼）是指以彼带来乐触的衣物。其余于此易知。

‘‘ဝေဒနာနိယမောပနာ’’တိအာဒီသု. ‘‘အာဒါသေ မုခနိမိတ္တဿ ဝိယာ’’တိ ယထာ အာဒါသေ မုခ နိမိတ္တဿ စလန စဝနာဒိယောဂေါ နာနာဝဏ္ဏယောဂေါ စ ယထာမုခမေဝ သိဒ္ဓေါ. တထာ ဝိပါကာနံ. ဝေဒနာ ယောဂေါ ပန ယထာရမ္မဏမေဝ သိဒ္ဓေါတိ ယောဇနာ. တတ္ထ ‘‘ဝေဒနာယောဂေါ’’တိ နာနာဝေဒနာယောဂေါ. ‘‘ကပ္ပေတွာ’’တိ စိန္တေတွာ. ‘‘ပကပ္ပေတွာ’’တိ နာနပ္ပကာရတော စိန္တေတွာ. န ကေဝလဉ္စ ဝိပါကာနံ ဧဝ ယထာရမ္မဏံ ဝေဒနာ ယောဂေါ ဟောတီတိ ယောဇနာ.

于“Vedanāniyamopanā”（受的确定导向）等句中。“Ādāse mukhanimittassa viya”（犹如镜中面相）者，譬如镜中面相的动摇、消失等，以及种种色泽，皆如实随脸庞而成。异熟也是如此。而受的相应，则唯随所缘而成，应如是连结文义。其中，“vedanāyogo”（受相应）是指种种受的相应。“Kappetvā”是思量义。“Pakappetvā”是种种方式思量义。应如是连结文义：不仅是异熟，其受的相应亦随所缘而有。

‘‘အယဉ္စာ’’တိအာဒီသု. ‘‘အဋ္ဌကထာယံ ပီ’’တိ ပဋ္ဌာန အဋ္ဌကထာယမ္ပိ. ‘‘တဒါရမ္မဏ ဝသေနာ’’တိ တဒါရမ္မဏဝသေန ပဝတ္တာနန္တိ ပါဌသေသော. ‘‘ပဉ္စန္နံ’’တိ သောမနဿ သန္တီရဏေန သဒ္ဓိံ စတ္တာရိ မဟာဝိပါက သောမနဿာနိ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ‘‘ပကတိ နီဟာရေနာ’’တိ ပကတိယာ နိစ္စကာလံ ပဝတ္တပ္ပကာရေန. ပါဠိပါဌေ. ဘာဝိတာနိ ဣန္ဒြိယာနိ ယေနာတိ ဘာဝိတိန္ဒြိယော. ‘‘မနာပံ’’တိ မနောရမ္မံ. ‘‘အမနာပံ’’တိ အမနောရမ္မံ. ဝိဟရေယျန္တိ သစေ ကင်္ခတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ပဋိကူလေ’’တိ [Pg.136] အမနာပေ. ‘‘အပ္ပဋိကူလ သညီ’’တိ မနာပသညီ. ဧဝံ သေသေသု. ‘‘တေသံ’’တိ ခီဏာသဝါနံ. ပါဠိပါဌေ. ‘‘သုမနော’’တိ သောမနဿိတော. ‘‘ဒုမ္မနော’’တိ ဒေါမနဿိတော. ပါဠိပါဌေ. ‘‘မေတ္တာယဝါ ဖရတီ’’တိ အယံ သတ္တော အဝေရောဟောတူတိအာဒိနာ မေတ္တာစိတ္တေန ဝါ ဖရတိ. ‘‘ဓာတုသော ဥပသံဟရတီ’’တိ ယထာ မ မ ကာယောပိ စတုဓာတု သမုဿယော ဟောတိ. တတ္ထ ဧကာပိ ဓာတု နာမ ပဋိကူလာ ဝါ အပ္ပဋိကူလာ ဝါ န ဟောတိ. ကေဝလံ တုစ္ဆ သုည သဘာဝမတ္တာ ဟောတိ. ဧဝမေဝ ဣမဿ သတ္တဿ ကာယောပီတိအာဒိနာ ဓာတု သော ဥပသံဟရတိ. ‘‘အသုဘာယ ဝါ’’တိ အသုဘ ဘာဝနာယ ဝါ. အသုဘ ဘာဝနာ စိတ္တေန ဝါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘အသုဘာယာ’’တိ ဝါ တဿ အသုဘဘာဝတ္ထာယ. ဒေဝနာဋကာ ဒေဝစ္ဆရာ နာမ. ကုထိတာနိ ကုဋ္ဌာနိ ယေသံ တာနိ ကုထိတ ကုဋ္ဌာနိ. ‘‘သရီရာနီ’’တိ ကာယင်္ဂါနိ. ကုထိတ ကုဋ္ဌာနိ သရီရာနိ ယဿ သော ကုထိတကုဋ္ဌသရီရော. ‘‘ကုထိတာနီ’’တိ အဗ္ဘုက္ကိရဏာနိ. ဝေဒနာ ယုတ္တာနိ ဟောန္တိ ဣတိ အပရေ ဝဒန္တီတိ ယောဇနာ. တသ္မာ ပစ္စယော ဟောတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ကထံ ပစ္စယော ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ယထာ အာနိသံသ ဒဿနေနာ’’တိအာဒိံ. တတ္ထ ‘‘အဋ္ဌကထာယံ’’တိ ဝိသုဒ္ဓိ မဂ္ဂဋ္ဌကထာယံ. ‘‘ဗုဒ္ဓသုဗုဒ္ဓတာ ဒဿနေနာ’’တိ အတ္တနော သတ္ထုဘူတဿ ဗုဒ္ဓဿ သုဗုဒ္ဓတာ ဒဿနေန. ‘‘အတ္တသမ္ပတ္တိ ဒဿနေနာ’’တိ မယံ ပန ဧဝရူပါ ဒုက္ခာ မုတ္တာမှာတိ ဧဝံ အတ္တနော သမ္ပတ္တိ ဒဿနေန. ‘‘အဋ္ဌိကင်္ကလိကပေတရူပေ’’တိ နိမ္မံ သလောဟိတေ အဋ္ဌိပုဉ္ဇပေတသရီရေ. ‘‘ကုဋ္ဌိနော’’တိ ကုဋ္ဌသရီရဿ. ‘‘အဋ္ဌကထာယံ’’တိ ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာယံ. အတိ ဣဋ္ဌေ ဒေဝစ္ဆရ ဝဏ္ဏာဒိကေ. အတိ အနိဋ္ဌေ ကုထိတကုဋ္ဌသရီရာဒိကေ. ‘‘ဝတ္ထု ဘူတော’’တိ ဥပ္ပတ္တိဋ္ဌာန ဘူတော. ‘‘တေသံ တေသံ သတ္တာနံ’’တိ ကတ္တု အတ္ထေသာမိဝစနံ. ‘‘တဒုဘယံ ပီ’’တိ ဥဘယံ တံ ဂဟဏံပိ. ‘‘တေသံ’’တိ တေသံ လောကိယ မဟာဇနာနံ. ‘‘ဝိပလ္လာသဝသေနေဝ ဟောတီ’’တိ ဒေဝစ္ဆရဝဏ္ဏာဒီသု အတိဣဋ္ဌေသု အတိဣဋ္ဌာကာရတော ဂဟဏမ္ပိ ဝိပလ္လာသ ဝသေနေဝ ဟောတိ. ကသ္မာ, ဒေဝစ္ဆရ ဝဏ္ဏာဒီသု အတိ ဣဋ္ဌ သညာယ ဝိပလ္လာသ သညာဘာဝတော.

于“Ayañ ca”（此亦）等句中。“Aṭṭhakathāyaṃ pi”（义注中亦）是指《发趣论》(Paṭṭhāna)义注。“Tadārammaṇavasena”（以彼所缘故）是文句的补充，意为“随彼所缘而转起”。“Pañcannaṃ”（五种）是针对喜俱审察心(somanassasantīraṇa)及四种大果报喜俱心(mahāvipākasomanassa)而言。“Pakatinīhārena”（以自然方式）是指以其本然、恒常转起的方式。于圣典原文中，“bhāvitindriyo”（诸根已修）是指其诸根已被修习者。“Manāpaṃ”（适意）是心所喜乐义。“Amanāpaṃ”（不适意）是心不喜乐义。“Vihareyya”（当住于）与“sace kaṅkhati”（若有疑）相关联。“Paṭikūle”（于厌逆境）是指于不适意境。“Appaṭikūlasaññī”（不厌逆想者）是指有适意想者。其余以此类推。“Tesaṃ”（彼等）是指诸漏尽者。于圣典原文中，“sumano”（悦意）是指有喜悦者。“Dummano”（忧意）是指有忧恼者。于圣典原文中，“Mettāya vā pharati”（或以慈遍满）是指以“愿此有情无怨”等慈心而遍满。“Dhātuso upasaṃharati”（作意于界）是指如是作意：“犹如我此身亦为四大种(catudhātu)所成，其中任何一界，皆无可言厌逆或不厌逆，仅是空、无我之自性而已。此有情之身亦复如是”等。“Asubhāya vā”（或为不净）是指或以不净修习(asubhabhāvanā)，亦即以不净修习心而修。或“asubhāya”是指为达成其不净的状态。“Devaccharā”（天女）是天界的舞女。“Kuthitakuṭṭhāni”（溃烂麻风）是指那些已溃烂的麻风疮。“Sarīrāni”（身）是指身体支分。“Kuthitakuṭṭhasarīro”（身患溃烂麻风者）是指其身有溃烂麻风疮者。“Kuthitāni”（溃烂）是脓液流出义。另有人言，此与受相应，应如是连结文义。因此，它成为缘，此为关联。如何成为缘？答曰：“yathā ānisaṃsadassanena”（如见功德）等。其中，“aṭṭhakathāyaṃ”（于义注中）是指《清净道论》(Visuddhimagga)义注。“Buddhasubuddhatādassanena”（由见佛陀善觉）是指由见到作为自己导师的佛陀的善觉。“Attasampattidassanena”（由见自身成就）是指由见到“我等已从此等苦中解脱”的自身成就。“Aṭṭhikaṅkalikapetarūpe”（于骸骨饿鬼相）是指于无血肉、唯骨聚的饿鬼身。“Kuṭṭhino”（麻风病者）是指患麻风病之身。“Aṭṭhakathāyaṃ”（于义注中）是指《法句经》(Dhammapada)义注。于极可喜者，如天女之美貌等。于极不可喜者，如溃烂麻风之身等。“Vatthubhūto”（为事）是指成为生起之处。“Tesaṃ tesaṃ sattānaṃ”（于彼彼有情）是作格义的属格。“Tadubhayaṃ pi”（彼二者亦）是指对二者的执取。“Tesaṃ”（彼等）是指那些世间大众。“Vipallāsavaseneva hoti”（唯由颠倒而有）是指对于天女美貌等极可喜境，执取为极可喜之相，亦唯由颠倒而有。何以故？因于天女美貌等极可喜境生起“极可喜想”，此想即是颠倒故。

ဝိဘာဝနိပါဌေ[Pg.137]. ‘‘ပဝတ္တိယာ’’တိ ပဝတ္တနတော. အဋ္ဌကထာဓိပ္ပာယေ ဌတွာ ဝုတ္တတ္တာ အဋ္ဌကထာဂါရဝေန’’တံ ဝိစာရေတဗ္ဗ မေဝါ’’တိ ဝုတ္တံ. အတ္ထတော ပန အယုတ္တမေဝါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဧသနယော အညတ္ထပိ. ‘‘ဓမ္မ စက္ခုရဟိတာ’’တိ ဓမ္မ ဝဝတ္ထာနညာဏ စက္ခု ရဟိတာ. ‘‘ကုသလာကုသလာနိ ယေဝါ’’တိ တေသံ ဓမ္မ စက္ခု ရဟိတာနံ ဥပ္ပန္နာနိ ကုသလာကုသလာနိယေဝ. ဂါထာယံ. ‘‘ရူပါ’’တိ ရူပတော နပ္ပဝေဓန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘သဒ္ဒါ’’တိအာဒီသုပိ ဧသေဝနယော. နပ္ပဝေဓန္တီတိ စ န စလန္တိ, န ကမ္ပန္တိ, စိတ္တညထတ္တံ န ဂစ္ဆန္တိ. တထာ ဥပေက္ခာ ကြိယဇဝနာနန္တရမ္ပိ တဒါရမ္မဏာနိ သောမနဿု ပေက္ခာဝေဒနာ ယုတ္တာနိ ဧဝ သိယုန္တိ ယောဇနာ. မူလဋီကာပါဌေ. ‘‘တဒါရမ္မဏတာ’’တိ တဒါရမ္မဏတာယ တဒါရမ္မဏဘာဝေန. ‘‘ကတ္ထစီ’’တိ ကတ္ထစိ အဘိဓမ္မ ပါဠိယံ. ‘‘ဝိဇ္ဇမာနေ စ တသ္မိံ’’တိ တသ္မိံ ကြိယဇဝနာနု ဗန္ဓကေ တဒါ ရမ္မဏေ ဝိဇ္ဇမာနေ သတိ. ဧတံ ဘဝင်္ဂဉ္စ နာမ အနုဗန္ဓတီတိ သမ္ဗန္ဓော. နဒီသောတော ပဋိသောတဂါမိနာဝံ အနုဗန္ဓတိ ဝိယာတိ ယောဇနာ. ‘‘သဝိပ္ဖာရိကံ ဧဝဇဝနံ’’တိ ကိလေသ ဓမ္မာနံ ဝိပလ္လာသ ဓမ္မာနဉ္စ ဝသေန ခဏမတ္တေပိ အနေကသတေသု အာရမ္မဏေသု ဝိဝိဓာကာရေန ဖရဏဝေဂသဟိတံ ကုသလာကုသလ ဇဝနမေဝ အနုဗန္ဓတီတိ ယုတ္တံ. န ပန ကြိယဇဝနံ အနုဗန္ဓတီတိ ယုတ္တန္တိ ယောဇနာ. ‘‘ဆဠင်္ဂု ပေက္ခာဝတော’’တိ စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာ နေဝ သုမနော ဟောတိ, န ဒုမ္မနော, ဥပေက္ခကော ဝိဟရတီ-တိအာဒိနာ ဝုတ္တာယ ဆ ဒွါရိကဝသေန ဆဠင်္ဂ သမန္နာဂတာယ ဥပေက္ခာယ သမ္ပန္နဿ. ဝတ္တနံ ဝုတ္တိ. သန္တာ ဝုတ္တိ အဿာတိ သန္တ ဝုတ္တိ. တံ ဝိစာရေန္တော ‘‘ပဋ္ဌာနေ ပနာ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘ယဒိ စေတံ ဝုစ္စေယျာ’’တိ ဧတ္ထ ‘‘ဧတံ’’တိ ကြိယာ ဗျာကတေတိအာဒိကံ ဧတံ ဝစနံ. ‘‘တသ္မိံ’’တိ တသ္မိံ ဝစနေ. ‘‘ဧဝမာဒိနာ’’တိ ဧဝမာဒိနာ နယေန. ဝိဘာဝနိပါဌေ. ‘‘ဥတ္တရံ’’တိ ပရိဟာရံ. ‘‘ဝိပဿနာစာရ ဝသေနာ’’တိ ဝိပဿနာ ပဝတ္တိ ဝသေန. ‘‘တေသံ’’တိ သောမနဿ ဒေါမနဿာနံ. ‘‘ဣတရီတရာနန္တရ ပစ္စယတာ’’တိ အညမညာနန္တရ ပစ္စယတာတိ အတ္ထော. ‘‘ထေရေနာ’’တိ အနုရုဒ္ဓတ္ထေရေန. သဗ္ဗာနိ တဒါ ရမ္မဏာနိ, သဗ္ဗာနိ ဘဝင်္ဂါနိ စ. ‘‘သမုဒါ စရန္တီ’’တိ စိရကာလံ သဉ္စရန္တိ[Pg.138]. ‘‘ဧတာနိဟီ’’တိအာဒိနာ တေသံ အဋ္ဌာရသန္နံ ဇဝနာနံ အနန္တရံ တဒါရမ္မဏာနံ အနိယမတော ပဝတ္တိယာ ကာရဏယုတ္တိံ ဒဿေတိ. သမ္ဘဝတိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဧတေနာတိ သမ္ဘဝေါ. တဒါ ရမ္မဏဿ သမ္ဘဝေါ တဒါ ရမ္မဏ သမ္ဘဝေါ. အထဝါ, သမ္ဘဝနံ ဥပ္ပဇ္ဇနံ သမ္ဘဝေါတိ ဣမေ ဒွေ အတ္ထေ ဒဿေတုံ ‘‘တဒါ ရမ္မဏ သမ္ဘဝေါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ‘‘ယေသံ ပနာ’’တိအာဒီသု. ‘‘ယေသံ’’တိ ယေသံ ပုဂ္ဂလာနံ. ‘‘ဣတရာနီ’’တိ ဥပေက္ခာ သန္တီရဏ ဒွယတော အညာနိ. ‘‘န ဟောန္တီတိ န ဝတ္တဗ္ဗာနီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဧဝံသတိ, ကသ္မာ ထေရေန ဣဓ န ဝုတ္တာနီတိ. အဋ္ဌသာလိနိယံ အဝုတ္တတ္တာ ဣဓ န ဝုတ္တာနီတိ. အဋ္ဌသာလိနိယံ ပန ကသ္မာ န ဝုတ္တာနိ. ယေဘူယျ နိယမသောတေ ပတိတတ္တာ န ဝုတ္တာနိ. န ပန အလဗ္ဘမာနတ္တာ န ဝုတ္တာနီတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘အဋ္ဌကထာယံ ပနာ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘ဥပေက္ခာသဟဂတ သန္တီရဏ ဒွယမေဝ ဝုတ္တံ’’တိ အာဂန္တုက ဘဝင်္ဂဘာဝေန ဝုတ္တံ. ယထာဟ အထဿ ယဒါ သောမနဿ သဟဂတပ္ပဋိသန္ဓိကဿ ပဝတ္တေ ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ပမာဒေန ပရိဟီနဇ္ဈာနဿ ပဏီတ ဓမ္မော မေ နဋ္ဌောတိ ပစ္စဝေက္ခတော ဝိပ္ပဋိသာရိ ဝသေန ဒေါမနဿံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တဒါ ကိံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. သောမနဿာနန္တရဉှိ ဒေါမနဿံ, ဒေါမနဿာနန္တရဉ္စ သောမနဿံ ပဋ္ဌာနေ ပဋိသိဒ္ဓံ. မဟဂ္ဂတ ဓမ္မံ အာရဗ္ဘ ဇဝနေ ဇဝိတေ တဒါ ရမ္မဏမ္ပိ တတ္ထေဝ ပဋိသိဒ္ဓန္တိ. ကုသလ ဝိပါကာဝါ အကုသလဝိပါကာဝါ ဥပေက္ခာ သဟဂတာ ဟေတုကမနောဝိညာဏ ဓာတု ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ကိမဿာ ရမ္မဏန္တိ. ရူပါဒီသု ပရိတ္တ ဓမ္မေသု အညတရံ. ဧတေသု ဟိ ယဒေဝ တသ္မိံ သမယေ အာပါတမာဂတံ ဟောတိ. တံ အာရဗ္ဘ ဧတံ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ-တိ. ဧဝံ ဒေါမနဿသဟဂတ ဇဝနာနုရူပံ ဥပေက္ခာသဟဂတ သန္တီရဏ ဒွယမေဝ အာဂန္တုက ဘဝင်္ဂဘာဝေန အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တန္တိ. ‘‘ဧတမ္ပိ ယုဇ္ဇတိ ယေဝါ’’တိ အကုသလ ဇဝနာဝသာနေ ဧတံ သဟေတုကံ အာဂန္တုက ဘဝင်္ဂံပိ ယုဇ္ဇတိယေဝ. ‘‘ဒေါမနဿ ဇဝနာနန္တရံ ဘဝင်္ဂ ပါတောဝ ဟောတီ’’တိ ဥပေက္ခာ သဟဂတ မူလဘဝင်္ဂ ပါတောဝ ဟောတိ. အာဂန္တုက ဘဝင်္ဂေန ကိစ္စံ နတ္ထိ. ကသ္မာ, ဥပေက္ခာ ပဋိသန္ဓိကတ္တာ. နေဝတဒါရမ္မဏ သမ္ဘဝေါ အတ္ထိ. ကသ္မာ, တေသု အာရမ္မဏေသု တဒါရမ္မဏဝါရဿ အသမ္ဘဝတော. န [Pg.139] ဟိ မဟန္တာရမ္မဏေသု စ အဝိဘူတာရမ္မဏေသု စ တဒါရမ္မဏဝါရော သမ္ဘဝတိ. န စ မူလဘဝင်္ဂ သမ္ဘဝေါ အတ္ထိ. ကသ္မာ, မူလဘဝင်္ဂဘူ တဿ သောမနဿ ဘဝင်္ဂဿ ဒေါမနဿ ဇဝနေန သဟ ဝိရုဒ္ဓတ္တာ. ‘‘ဣတိ ကတွာ’’တိ ဣမိနာ ကာရဏေန. ‘‘ဧကံ’’တိ ဧကံ ဥပေက္ခာသဟဂတ ဝိပါကံ. တထာ တဿေဝ ဒေါမနဿံ ဥပ္ပာဒေန္တဿ နေဝ တဒါရမ္မဏ သမ္ဘဝေါ အတ္ထိ. န စ မူလဘဝင်္ဂ သမ္ဘဝေါတိ ကတွာ ဒေါမနဿာနန္တရံ ဆသု…ပေ… ပဝတ္တတီတိ ယောဇနာ. တတ္ထ ‘‘တဿေဝါ’’တိ သောမနဿပ္ပဋိသန္ဓိကဿေဝ. နေဝတဒါရမ္မဏ သမ္ဘဝေါ အတ္ထိ. ကသ္မာ, အာရမ္မဏာနံ အတိမဟန္တတ္တေပိ အတိဝိဘူတတ္တေပိ သတိ သောမနဿ တဒါရမ္မဏဿ ဇဝနေန သဟ ဝိရုဒ္ဓတ္တာ. ဥပေက္ခာ တဒါ ရမ္မဏဿ စ အာရမ္မဏေန သဟ ဝိရုဒ္ဓတ္တာ. န ဟိ အတိ ဣဋ္ဌာရမ္မဏေ ဥပေက္ခာ တဒါရမ္မဏံ ပဝတ္တတိ. မဟဂ္ဂတ ပညတ္တာ ရမ္မဏေသု ပန ဥဘယမ္ပိ တဒါရမ္မဏံ နုပ္ပဇ္ဇတိယေဝ. န စ မူလဘဝင်္ဂ သမ္ဘဝေါ အတ္ထိ. ကသ္မာ, ဇဝနေန သဟ ဝိရုဒ္ဓတ္တာတိ.

《显义疏》(Vibhāvanī)中：“‘转起’(pavatti)”是因其转起。因立足于义注之意趣而说，出于对义注的尊重，故说“此实应考察”。然而就义理而言，此说实不合理。此理亦通于他处。“‘无法眼者’”是无抉择法智之眼者。“‘唯善与不善’”是说彼等无法眼者所生起的唯是善与不善。偈中：“‘色’”是说不因色而动摇，此为关联。“‘声’”等亦是此理。“不动摇”即是不动、不摇、心不转异。如是，舍俱唯作速行之后，彼所缘亦应是喜俱或舍俱受相应，应如是结合。《根本疏》(Mūlaṭīkā)文：“‘彼所缘性’”是以彼所缘的状态、彼所缘的性质。“‘于某处’”是在阿毗达摩(abhidhamma)圣典的某处。“‘当彼存在时’”是说当彼随唯作速行而转的彼所缘存在时。此有分亦随之而转，此为关联。犹如河水顺随着逆流而上的船，应如是理解。“‘唯具扩散性的速行’”者，谓因烦恼法与颠倒法之力，于刹那间亦能以种种方式遍满数百所缘，具此遍满速度之善、不善速行方能相续，此为合理。然而，说唯作速行能相续，则不合理，应如是理解。“‘具六支舍者’”是说依“眼见色已，不喜不忧，安住于舍”等语，由六门道而具足六支舍者。发生即是行(vutti)。有寂静之行者，是为寂静行(santavutti)。考察此事者说“然于《发趣论》(Paṭṭhāna)中”等。于“‘若说此’”中，“‘此’”是指“唯作无记”等此语。“‘于彼’”是指于彼语中。“‘以如是’”是指以如是之理。《显义疏》中：“‘回答’”是指解答。“‘依观行’”是依观(vipassanā)之转起。“‘彼等’”是指喜与忧。“‘互为无间缘性’”义为“相互为无间缘”。“‘长老’”是指阿那律(Anuruddha)长老。一切彼所缘、一切有分。“‘行’”是长时流转。以“‘此等实’”等句，显示彼十八速行之后，彼所缘不决定转起之因由。由此而有、而生，故为“有”(sambhava)。彼所缘之有，即彼所缘有。或，有、生起，即是“有”。为示此二义，故说“彼所缘有”等。于“‘然于某些’”等中，“‘某些’”是指某些补特伽罗(puggala)。“‘其余’”是指舍俱二推度心之外者。说“‘不应言其无’”。若尔，长老何故于此不说？因《含义阐明》(Aṭṭhasālinī)未说，故此不说。然《含义阐明》何故未说？因多堕入决定流，故未说。非因不可得而未说。为示此义，故说“然于义注中”等。“‘唯说舍俱二推度心’”是作为客有分而说。如言：若喜俱结生者，于生命期中证得禅那，后因放逸而禅那退失，于其省察“我殊胜之法已失”时，由追悔而生起忧。尔时生何者？喜之后生忧，忧之后生喜，于《发趣论》中已遮。缘广大法速行速行后，彼所缘亦于彼处被遮。舍俱有因意识界，作为善异熟或不善异熟而生起。其所缘为何？色等少法中之任一。于此等中，尔时任何法进入范围，即缘彼而此心生起，应如是知。如是，与忧俱速行相应，唯舍俱二推度心作为客有分，于义注中说。“‘此亦应理’”是说于不善速行之末，此有因之客有分亦应理。“‘忧速行后即堕有分’”是说即堕入舍俱根本有分。无需客有分。何故？因是舍俱结生故。亦无彼所缘之有。何故？因于彼等所缘中，彼所缘路心不可能有故。于极大所缘与不清晰所缘中，彼所缘路心实不生。亦无根本有分之有。何故？因作为根本有分之喜俱有分，与忧速行相违故。“‘是故’”是因此原因。“‘一’”是指一舍俱异熟。如是，彼生起忧时，既无彼所缘之有，亦无根本有分之有，故于忧之后，于六……等中转起，应如是结合。其中“‘彼’”是指彼喜俱结生者。无彼所缘之有。何故？当所缘为至大或至显时，喜俱彼所缘与速行相违故。而舍俱彼所缘与所缘相违故。于极可意所缘中，舍俱彼所缘实不转起。然于广大、概念所缘中，二种彼所缘皆不生。亦无根本有分之有。何故？与速行相违故。

‘‘ဧတ္ထ စာ’’တိအာဒီသု. ‘‘သဗ္ဗ ဓမ္မေသူ’’တိ သဗ္ဗေသု အာရမ္မဏ ဓမ္မေသု. ‘‘ပထမ သမန္နာဟာရော’’တိ အာဝဇ္ဇန ကိစ္စံ အာဟ. သုတ္တန္တ ပါဌေ. ‘‘တဇ္ဇော’’တိ တေန အာရမ္မဏာနံ အာပါတာ ဂမနေန ဇာတော. ‘‘တဇ္ဇော’’တိ ဝါ တဒနုရူပေါတိပိ ဝဒန္တိ. ‘‘ဝိညာဏဘာဂဿာ’’တိ စက္ခု ဒွါရိက ဝိညာဏ ကောဋ္ဌာသဿ. ‘‘ယတော’’တိ ယသ္မိံ ကာလေ. ကထံ အာဝဇ္ဇနေန ဝိနာ နုပ္ပဇ္ဇတီတိ အာဟ ‘‘သစေ အာဝဇ္ဇနေနာ’’တိအာဒိံ. ‘‘ဧတ္ထ သိယာ’’တိအာဒီသု. ယထာ ပန နိရာဝဇ္ဇနံ ဟောတိ ဘိန္နာ ရမ္မဏဉ္စ, ဧဝံ တထာတိ ယောဇနာ. ‘‘ဧကဿပီ’’တိ ဧကဿ အာဂန္တုက ဘဝင်္ဂဿပိ နတ္ထိ ဒေါသော. မဟာအဋ္ဌကထာယဉ္စ နတ္ထိ. အဋ္ဌသာလိနိယံ ပန အတ္ထိယေဝ. ‘‘သဝိပ္ဖန္ဒနတ္တာ’’တိ ဧတ္ထ အတ္ထော သဝိပ္ဖာရိကန္တိ ပဒေ ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗော. ‘‘ဣတရေ သဉ္စာ’’တိ မဟဂ္ဂတလောကုတ္တရ ဇဝနာနဉ္စ. ကာနိ စိ ပရိတ္တာရမ္မဏာနိပိ သမာနာနိ. ယဒိ တဒါရမ္မဏူ ပနိဿ ယဿ ကာမဘဝင်္ဂဿ အဘာဝတော တဒါရမ္မဏာနိ ရူပါရူပ ဗြဟ္မာနံ နုပ္ပဇ္ဇန္တိ. ဧဝံ သတိ, စက္ခုသောတ ဒွါရိက စိတ္တာနိပိ ရူပ ဗြဟ္မာနံ နုပ္ပဇ္ဇေယျုန္တိ အာဟ ‘‘စက္ခု သောတဝိညာဏာနိ ပနာ’’တိအာဒိံ. ‘‘ဣန္ဒြိယပ္ပဝတ္တိ [Pg.140] အာနုဘာဝတော’’တိ စက္ခု ဝတ္ထု သောတဝတ္ထု သင်္ခါတာနံ ဣန္ဒြိယ ဝတ္ထူနံ ရူပ ဗြဟ္မ သန္တာနေ ပဝတ္တတ္တာ တေသံ ပဝတ္တိ အာနုဘာဝတော စက္ခု သောတဝိညာဏာနိ ရူပဗြဟ္မာနံ ပဝတ္တန္တိယေ ဝါတိ ဒဿေတုံ ‘‘သမ္ပဋိစ္ဆန သန္တီရဏာနီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ‘‘ဝိကပ္ပဗလေဝါ’’တိ ကာမကုသလာ ကုသလာနံ ဝိယ ဝိဝိဓေန အာကာရေန ကပ္ပေတွာ ပကပ္ပေတွာ အာရမ္မဏဂ္ဂဟသာမတ္ထိယေဝါသတိ. ‘‘အပ္ပနာပတ္တ ဘာဝနာ ကမ္မဝိသေသေ ဝါ’’တိ ဧတ္ထ အဘိညာ ဇဝနာနိ ဝိယ မဟဂ္ဂတ ဝိပါက လောကုတ္တရ ဝိပါကာနိ ဝိယ စာတိ ဝတ္တဗ္ဗံ. ‘‘အဋ္ဌကထာယံ’’တိ ပဋိစ္စ သမုပ္ပာဒ ဝိဘင်္ဂဋ္ဌကထာယံ. ‘‘ဝိဘာဝနိယံ ဝုတ္တ ကာရဏာနီ’’တိ အဋ္ဌကထာတော အာဟရိတွာ ဝိဘာဝနိယံ ဝုတ္တာနိ ‘အဇနကတ္တာ ဇနက သမာနတ္တာ ဘာဝတော’တိအာဒီနိ ကာရဏာနိ.

“于此等”句中，“于一切法”指于一切所缘法。“最初作意”是说转向的作用。在经文中。“由彼所生”是指由彼所缘现前而生。“由彼所生”或说“与之相符”。“识分”是指眼门识的部分。“何时”即于何时。若无转向如何不生起？故说“若以转向”等。“于此或有”等句中，应如是结合：正如无转向且所缘不同，如是……。“即使一个”是指即使一个来客有分(āgantukabhavaṅga)亦无过失。《大义注》(Mahāaṭṭhakathā)中没有，但在《含义阐明》(Aṭṭhasālinī)中则有。“因有震动”此处之义，当知如“有遍动”一词所说之理。“其余速行”是指广大与出世间速行。某些微小所缘亦是相同。若彼所缘，因其无欲界有分，故彼所缘不会生于色、无色界梵天。如是，眼、耳门心亦不应生于色界梵天，故说“然眼、耳识”等。“由根行之威力”是指，被称为眼所依、耳所依的根所依，因于色界梵天相续中行，由其行之威力，眼、耳识亦于色界梵天行，为示此义，故说“领受、推度”等。“或由分别之力”是指，如欲界善、不善，以种种方式思量、筹度，有取所缘之能力。“或于已达安止之修业差别中”此处应说如神通速行、广大异熟、出世间异熟。“于义注中”是指于《缘起分别义注》中。“《阐明疏》(Vibhāvanī)中所说之因”是指，从义注中引来，于《阐明疏》中所说的“非生起者、与生起者相似故”等因。

၁၄၀. ဇဝန နိယမေ. အဋ္ဌကထာယမ္ပိ ဆက္ခတ္တုံ ပဝတ္တိ ဝုတ္တာ. ယထာဟ သစေ ပန ဗလဝါ ရမ္မဏံ အာပါတာဂတံ ဟောတိ. ကြိယမနောဓာတုယာ ဘဝင်္ဂေ အာဝဋ္ဋိတေ စက္ခုဝိညာဏာဒီနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ဇဝနဋ္ဌာနေ ပန ပထမကာမာဝစရ ကုသလ စိတ္တံ ဇဝနံ ဟုတွာ ဆသတ္တဝါရေ ဇဝိတွာ တဒါရမ္မဏဿ ဝါရံ ဒေတီတိ. ‘‘မုဒုတရ ဘာဝေနာ’’တိ မာတုကုစ္ဆိမှိ ဌိတကာလေဝါ သမ္ပတိ ဇာတကာလေ ဝါ ဝတ္ထုဿ အတိမုဒုဘာဝေန. ‘‘ကေနစိဥပဒ္ဒုတ ဘာဝေနာ’’တိ ဗာဠှဂေလညဇာတကာလေ ကေနစိ ဝါတပိတ္တသေမှာဒိနာ ဥပဒ္ဒုတ ဘာဝေန. ‘‘အဇ္ဈောတ္ထဋ ဘာဝေနာ’’တိ တဿ ဝေဝစနမတ္တံ. မန္ဒီဘူတော ဝေဂေါ ယေသံ တာနိ မန္ဒီဘူတ ဝေဂါနိ. ‘‘အသယှ ရူပေဟီ’’တိ ဒုက္ခမသဘာဝေဟိ. အဘိဘူတာနံ သတ္တာနံ. တဉ္စ ခေါ ဝစနံ ပါကတိက သတ္တာနံ ဝသေနေဝ ဝုတ္တံ. န သတ္တဝိသေသာနံ ဝသေန. ဧဝံ သတိ, သတ္တဝိသေသာနံ ဝသေန ကထံ ဒဋ္ဌဗ္ဗန္တိ အာဟ ‘‘ယေ ပနာ’’တိအာဒိံ. ‘‘ဥပရီ’’တိ မရဏုပ္ပတ္တိဋ္ဌာနေ. ‘‘ဝုတ္တဉှီ’’တိ ဝိသုဒ္ဓိ မဂ္ဂေ ဝုတ္တမေဝ. ‘‘ယမကပ္ပာဋိဟာရိယံ’’တိ ယုဂဠဝတ္ထူနံ ဧကတော ပဝတ္တ အစ္ဆရိယ ကမ္မံ. ‘‘ဒွေ ဈာနင်္ဂါနီ’’တိ ဥပေက္ခေကဂ္ဂတာ ဈာနင်္ဂါနိ.

140. 于速行规定中。义注中亦说发生六次。如说：若强力所缘现前，由唯作意界(kriyamanodhātu)转向有分后，眼识等生起。于速行之处，初欲界善心成速行，速行六或七次后，让位于彼所缘。“由更柔软故”是指，于母胎中时或初生时，所依极柔软故。“由被某事扰乱故”是指，于重病时，被风、胆汁、痰等某事扰乱故。“由被压服故”仅是其同义词。彼等速力已减弱，为速力减弱。“由不可忍之色”是指，由苦、不可忍之自性。对被压服的众生而言。此说乃依普通众生而言，非依特殊众生。如是，依特殊众生当如何见？故说“然彼等”等。“于上”是指，于死、生之处。“实已说”是指，于《清净道论》(Visuddhimagga)中已说。“双神变”是指，成对之事同时发生之稀有业。“二禅支”是指，舍与一境性禅支。

‘‘ယောဂကမ္မသိဒ္ဓိယာ’’တိ ဘာဝနာနု ယောဂကမ္မသိဒ္ဓဿ. ဣဒ္ဓိ ဝိကုဗ္ဗနံ နာမ ဣဒ္ဓိယာ နာနာကမ္မကရဏံ. ‘‘သိဒ္ဓိယာ ဧဝါ’’တိ သိဇ္ဈ နတ္ထာယ ဧဝ[Pg.141]. အတ္တနော အနန္တရေ ဧဝ ဥပ္ပန္နံ ဖလံ ဧတိဿာတိ အာနန္တရိကပ္ဖလာ. မဂ္ဂစေတနာ. ‘‘ဣတီ’’တိ တသ္မာ. ‘‘မန္ဒဿာ’’တိ မန္ဒ ပုဂ္ဂလဿ. ‘‘တိက္ခဿာ’’တိ တိက္ခ ပုဂ္ဂလဿ. တီဏိ ဖလစိတ္တာနိ. ‘‘ပယောဂါဘိသင်္ခါရဿာ’’တိ ပထမဇ္ဈာနတော ပဋ္ဌာယ သမထ ဝိပဿနာယုဂနန္ဓပ္ပဝတ္တိ သင်္ခါတဿ ပုဗ္ဗပ္ပယောဂါဘိသင်္ခါရဿ. ‘‘အကတာဓိကာရဿာ’’တိ အာသန္နေ ပုရိမဘဝေ အကတ ဈာနပရိကမ္မဿ ပုဂ္ဂလဿ. သဗ္ဗေသမ္ပိ ဖလဋ္ဌာနံ စိဏ္ဏဝသိဘာဝါနေဝ ဟောန္တီတိ ယောဇနာ.

“由瑜伽业成就”是指，对修习相应之业已成就者。“神变”是指，以神通作种种业。“唯为成就”是指，唯为成就之故。“无间果”是指，其果于自身之后无间生起，即道思(maggacetanā)。“是故”即因此。“于劣者”是指，于劣慧人(mandapuggala)。“于利者”是指，于利慧人(tikkhapuggala)。三果心。“由加行”是指，从初禅开始，被称为止(samatha)观(vipassanā)双运而转的先前加行。“未作前行者”是指，于临近之前世未作禅定加行之人。一切得果者皆由串习与自在而成，应如是结合。

ဇဝနနိယမောနိဋ္ဌိတော.

速行规定终。

၁၄၁. ဒုဟေတုကာဒီသု. ဇာတိ ဒွိဟေတုကာဒယော ဧဝ အဓိပ္ပေတာတိ ဝုတ္တံ ‘‘ပဋိသန္ဓိဝိညာဏ သဟဂတာ’’တိအာဒိံ. ‘‘တေသံ ဒွိန္နံ ပီ’’တိ ဒွိဟေတုကာနမ္ပိ အဟေတုကာနမ္ပိ. ဘုသောဈာန မဂ္ဂဖလာနိ ဝါရေန္တိ နီဝါရေန္တီတိ အာဝရဏာနိ. ဝိပါကာနိ စ တာနိ အာဝရဏာနိ စာတိ ဝိဂ္ဂဟော. ‘‘ဝိပါကာနီ’’တိ အဟေတုက ဒွိဟေတုက ဝိပါကာနိ. တေဟိ ဂဟိတပ္ပဋိသန္ဓိကာနံ ဣမသ္မိံ ဘဝေဈာန မဂ္ဂဖလပ္ပဋိလာဘော နာမ နတ္ထိ. တေနာဟ ‘‘ဝိပါကာဝရဏ သဗ္ဘာဝတော’’တိအာဒိံ. ‘‘တေသံ’’တိ ဒုဂ္ဂတိ အဟေတုက ပုဂ္ဂလာနံ. ပုဂ္ဂလာနန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. န လဗ္ဘန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဣတရေသံ’’တိ တတော အညေသံ သုဂတိ အဟေတုက ပုဂ္ဂလာနံ.

141. 于二因等中。说“与结生识(paṭisandhiviññāṇa)相应”等，意指二因等之生(jāti)。“于彼二者”是指，于二因者与无因者。“障碍”是指，其阻止、遮止强力禅那与道果。此即“是异熟亦是障碍”之复合词分析。“异熟”是指，无因与二因之异熟。由彼等而得结生者，于此生中不得名为禅那、道果之获得。故说“因异熟障存在”等。“于彼等”是指，于恶趣无因之人(puggala)。即是说“诸人”。“不得”是其关联。“于余者”是指，于此外之善趣无因之人。

‘‘ဧတ္ထ သိယာ’’တိအာဒီသု. ဒုဂ္ဂတိ ပရိယာပန္နာနဉ္စ အဟေတုကာနံ. ‘‘မူလဘဝင်္ဂေ’’တိအာဒိမှိ ပဋိသန္ဓိ စိတ္တံ ဟုတွာ အာဂတေ မူလဘဝင်္ဂေ. ‘‘ယံ ကိဉ္စီ’’တိ ယံ ကိဉ္စိ ဘဝင်္ဂံ. ‘‘ဝုစ္စတေ’’တိ ဝိသဇ္ဇနာ ဝုစ္စတေ. ‘‘သဗ္ဗ အဋ္ဌကထာသု ပဋိက္ခိတ္တော’’တိ အဋ္ဌသာလိနိယံ တာဝ ဝိပါကုဒ္ဓါရကထာယံ သောဠသသု ကာမာဝစရ ကုသလ ဝိပါကေသု အဋ္ဌန္နံ အဟေတုက ဝိပါကာနံ ဧဝ အာပါယိကေသု သတ္တေသု ဥပ္ပတ္တိံ ဒဿေတိ. န အဋ္ဌန္နံ သဟေတုက ဝိပါကာနံ. တထာ ပဋိစ္စ သမုပ္ပာဒဋ္ဌ ကထာသု စ ဝိညာဏ ပဒဝဏ္ဏနာသု အညာသု စ အဘိဓမ္မာဝတာရာဒီသူတိ ဧဝံ သဗ္ဗဋ္ဌကထာသု ပဋိက္ခိတ္တာ နာမ ဟောတိ. ‘‘ယောဂသာ ဓနီယတ္တာ’’တိ [Pg.142] ပယောဂေန သာဓေတဗ္ဗတ္တာ. ကုသလာကုသလာနိ ဟိ ဝဍ္ဎေတုံ ဝါ ဟာပေတုံ ဝါ ပယောဂေ ကတေ ဝဍ္ဎန္တိ စေဝ ဟာယန္တိ စ. ဉာဏဝိပ္ပယုတ္တဘူတံ ဂဟေတုံ ယုတ္တံ. ကသ္မာ, အဟေတုကဿ ဘဝင်္ဂဿာတိ ဝုတ္တဿ မူလဘဝင်္ဂဿ အဟေတုကတ္တာ. ‘‘ဒွိန္နမ္ပိ အဟေတုကာနံ’’တိ ဒုဂ္ဂတိ အဟေတုကာနဉ္စ သုဂတိ အဟေတုကာနဉ္စ. ‘‘အပရေပနာ’’တိအာဒိ ဝိဘာဝနိယံ အာဂတော အပရေ ဝါဒေါ. ဝုတ္တဉှိ တတ္ထ ‘အပရေပန ယထာ အဟေတုကာနံ သဟေတုက တဒါရမ္မဏံ ဟောတိ, ဧဝံ ဒွိဟေတုကာနံ တိဟေတုက တဒါရမ္မဏံပီ’တိ ဝဏ္ဏေန္တိ. တေသံမတာနုရောဓေန စ ဣဓပိ ဉာဏသမ္ပယုတ္တ ဝိပါကပ္ပဋိက္ခေပေါ အဟေတုကေယေဝ သန္ဓာယာတိ ဝဒန္တီတိ. တံ ပန ဝိပါကုဒ္ဓါရကထာယံ ‘ဧတ္ထေဝ ဒွါဒသ ကမဂ္ဂေါပီ’တိ စ, ဧတ္ထေဝ ဒသကမဂ္ဂေါပီ’တိ စ အာဂတေဟိ န သမေတိ. တတ္ထ ဟိ သောဠသသုကုသလဝိပါကေသု ဒွိဟေတုက ကမ္မနိဗ္ဗတ္တာနံ ဒွိန္နံ ဒွိဟေတုကာဟေတုက ပုဂ္ဂလာနံ စတ္တာရိ ဉာဏသမ္ပယုတ္တ ဝိပါကာနိ ဝဇ္ဇေတွာ ဒွါဒသ ကမဂ္ဂေါ နာမ ဟောတိ. ပုန သေသေသု ဒွါဒသ ဝိပါကေသုပိ အသင်္ခါရိက ကမ္မနိဗ္ဗတ္တာနံ ဒွေ ဉာဏဝိပ္ပယုတ္တ သသင်္ခါရိက ဝိပါကာနိ, သသင်္ခါရိက ကမ္မနိဗ္ဗတ္တာနဉ္စ ဒွေ ဉာဏဝိပ္ပယုတ္တ အသင်္ခါရိက ဝိပါကာနိ ဝဇ္ဇေတွာ ဒုတိယတ္ထေရ ဝါဒေ ဒသကမဂ္ဂေါ နာမ ဟောတီတိ. ဧတ္ထ ပန ဒွိ ဟေတုကောပိ ပုဂ္ဂလော အဓိကေန ဆန္ဒေန ဝါ ဝီရိယေန ဝါ စိတ္တေန ဝါ ယုတ္တော ပရိယတ္တိ ဓမ္မံ ဝါ နာနာဝိဇ္ဇာသိပ္ပာနိ ဝါ ဗဟုံ ဂဏှေယျ, သုဏေယျ, ဓာရေယျ, ဝါစေယျ, စိန္တေယျ. အထဿ ဉာဏသမ္ပယုတ္တ ဇဝနံ ဗဟုလံ သမုဒါ စရေယျ. တဒါ တဿ နာနာကမ္မေန ဇဝနာနု ရူပံ ဉာဏသမ္ပယုတ္တ တဒါရမ္မဏံ န န သမ္ဘဝတီတိ ဝုတ္တံ. တံ ယုတ္တံ ဝိယ ဒိဿတီတိ. ‘‘အဋ္ဌကထာယံ ပိဟိ. လ. ဝုတ္တာ’’တိ ကထံ ဝုတ္တာ. ဧတာနိ ဟိ မနုဿေသု စ ကာမာဝစရ ဒေဝေသု စ ပုညဝန္တာနံ ဒွိဟေတုကတိ ဟေတုကာနံ ပဋိသန္ဓိကာလေ ပဋိသန္ဓိ ဟုတွာ ဝိပစ္စန္တီတိအာဒိနာ ဝုတ္တာတိ. တေ ပန တိဝိဓာ, နဝဝိဓာတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘တေသံ တဗ္ဘာဝေါ’’တိ ကုသလာနံ ကုသလဘာဝေါ, အကုသလာနံ အကုသလဘာဝေါ. ‘‘သိက္ခန ဓမ္မယုတ္တာ’’တိ တီဟိ သိက္ခာဟိ ပဟာတဗ္ဗာနံ ကိလေသာနံ အတ္ထိတာယ သိက္ခိတဗ္ဗတာ ပကတိယံ ဌိတာတိ အဓိပ္ပာယော[Pg.143].‘‘ဟေဋ္ဌိမာနဉ္စာ’’တိ ဟေဋ္ဌိမ ဖလာနဉ္စ. ယာနိယာနိသကာနိ ယထာသကံ. ‘‘ဥပရိမာနံ’’တိ ဥပရိမာနံ ပုဂ္ဂလာနံ. ‘‘ပရိနိဋ္ဌိတ သိက္ခာ ကိစ္စတ္တာ’’တိ သိက္ခာ ကိစ္စံ နာမ ကိလေသ ဓမ္မာနံ ပဟာနတ္ထာယ ဧဝ ဟောတီတိ တေသု သဗ္ဗသော ပဟီနေသု သိက္ခာ ကိစ္စံ ပရိနိဋ္ဌိတံ ဟောတိ. ဧဝံ ပရိနိဋ္ဌိတ သိက္ခာ ကိစ္စတ္တာ. သုဋ္ဌု ဘဗ္ဗောတိ သမ္ဘဝေါ. သမ္ဘဝေါတိ ဝိသေသန ပဒမေတန္တိ အာဟ ‘‘ယထာ သမ္ဘဝံ’’တိ.

“‘此处或有’等句中，指恶趣所摄及无因者。‘根本有分’等句中，指成为结生心后到来的根本有分。‘任何’指任何有分。‘称为’指解答。‘一切义注皆遮止’者，首先于《含义阐明》(Aṭṭhasālinī)的〈异熟抉择说〉中，在十六欲界善异熟里，仅显示八无因异熟生于恶趣众生，而非八有因异熟。如是，在《缘起义注》、诸识句释义以及《阿毗达摩要义》(Abhidhammāvatāra)等一切义注中，皆被遮止。‘由加行而成’指由加行而可成就。善不善法若经加行，则能增长或损减。应取为智不相应者。何以故？因为所说的无因有分，其根本有分是无因的缘故。‘二种无因’指恶趣无因与善趣无因。‘另有他者’等，是《毗婆毗尼》(Vibhāvinī)中所来的另一派学说。彼处有言：‘另有他者释义道：“如于无因者有有因彼所缘，如是于二因者亦有三因彼所缘。”’随顺彼等之见，此处亦说，对智相应异熟的遮止，是仅针对无因者而言。然而，这与〈异熟抉择说〉中‘于此有十二业程’及‘于此有十业程’的说法不相符。彼处十六善异熟中，于由二因业所生的二因、无因补特伽罗，除去四种智相应异熟后，称为十二业程。复于其余十二异熟中，除去由无行业所生的二智不相应有行异熟，以及由有行业所生的二智不相应无行异熟后，依第二长老之说，则称为十业程。此处，二因补特伽罗若以增上的欲、精进或心，多闻、受持、读诵、思惟教法或种种技艺，则其智相应速行会大量生起。彼时，由种种业而有与速行相应的智相应彼所缘，并非不可能生起。此说看似合理。‘义注中亦说’者，如何说呢？即‘此等于人及欲界天中，于有福的二因、三因者，在结生时成为结生，其后成熟’等，如是说。彼等分为三类和九类，这是其关联。‘彼等之性’指善法之善性，不善法之不善性。‘与学法相应’，意谓：因有须由三学断除的烦恼，故其本性即安住于当学性中。‘下者’指下果。各如其分。‘上者’指上位的补特伽罗。‘学事已究竟’，学事乃为断除诸烦恼法，于彼等被全部断尽后，学事即为已究竟。如是，因学事已究竟。‘极善能’即可能。‘可能’是修饰词，故言‘随其可能’。

၁၄၂. ‘‘ဧတ္ထေဝါ’’တိ ဧတသ္မိံ ကာမလောကေ ဧဝ. ‘‘တံ တံ ပသာဒရဟိတာနံ’’တိ တေနတေန ပသာဒေန ရဟိတာနံ. တသ္မိံ တသ္မိံ ဒွါရေ ဥပ္ပန္နာနိ တံ တံ ဒွါရိကာနိ. စတုသဋ္ဌိဝီထိ စိတ္တာနိ. ဒွေ စတ္တာလီသ ဝီထိ စိတ္တာနိ. ‘‘ဗြဟ္မလောကေ ဝါ’’တိအာဒီသု. ဣဒံ အဋ္ဌကထာ ဝစနံ. ယထာဟ ရူပဘဝေ စတုန္နံ ဝိညာဏာနံ, တထေဝ ပစ္စယော. ပဝတ္တေ, နောပဋိသန္ဓိယံ. သောစ ခေါ ကာမာဝစရေ အနိဋ္ဌ ရူပဒဿန သဒ္ဒသဝနဝသေန, ဗြဟ္မလောကေ ပန အနိဋ္ဌာ ရူပါဒယော နာမ နတ္ထိ. တထာ ကာမာဝစရ ဒေဝလောကေ ပီတိ. တာနိ စတ္တာရိ စိတ္တာနိ. ‘‘တတ္ထာ’’တိ တသ္မိံ ရူပလောကေ. ဝိဘာဝနိပါဌေ. ‘‘ဣဓာ’’တိ ဣမသ္မိံ ဝစနေ. ‘‘တံ တံ ဘူမိ ပရိယာပန္နေ’’တိ တိဿံ တိဿံ ဘူမိယံ ပရိယာပန္နေ. သေသမေတ္ထ သုဝိညေယျံ.

142. “‘仅在此处’即仅在此欲界。‘缺乏彼彼净色者’即缺乏此或彼净色者。于彼彼门生起者，即彼彼门（心）。六十四种心路心。四十二种心路心。‘或于梵天界’等。此是义注之语。如于色有，四识之缘亦如是。于转起时，非于结生时。而此于欲界中，是由于见到不悦意色、听到不悦意声；但在梵天界，则无不悦意的色等。于欲界天中亦然。彼即四种心。‘于彼处’指于彼色界。《毗婆毗尼》(Vibhāvinī)文中。‘于此处’指于此语中。‘摄于彼彼地’指摄于此或彼地中。其余于此易知。

ဝီထိသင်္ဂဟဒီပနိယာအနုဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

《心路总摄疏》之再疏终。

၅. ဝီထိမုတ္တသင်္ဂဟအနုဒီပနာ

5. 离路心总摄再疏

၁၄၃. ဝီထိမုတ္တသင်္ဂဟေ[Pg.144]. ‘‘ပဝတ္တိသင်္ဂဟံ’’တိ စိတ္တုပ္ပာဒါနံ ပဝတ္တာကာရကထနသင်္ဂဟံ. ‘‘ပဋိသန္ဓိယံ’’တိ ပဋိသန္ဓိကာလေ. ‘‘တေသံ’’တိ စိတ္တ စေတသိကာနံ. ဝိဘာဝနိပါဌေ. ‘‘တဒါသန္နတာယာ’’တိ တာယပဋိသန္ဓိယာ အာသန္နတာယ. ‘‘တံ ဂဟဏေနေ ဝါ’’တိ သန္ဓိဂ္ဂဟဏေန ဧဝ သန္ဓိဝစနေန ဧဝ. ‘‘ဝိသယပ္ပဝတ္တိ နာမာ’’တိ ကမ္မ ကမ္မနိမိတ္တာဒီနံ ဝိသယာနံ ဒွါရေသု အာပါတာ ဂမန ဝသေန ပဝတ္တိ နာမ. ‘‘မရဏုပ္ပတ္တိယံ ဧဝ သိဒ္ဓါ’’တိ မရဏုပ္ပတ္တိယံ ဇဝနေသု ဧဝ သိဒ္ဓါ. ဧတေန မရဏုပ္ပတ္တိ ဝိဓာနံ ဇဝနပ္ပဓာနံ ဟောတိ, န စုတိပ္ပဓာနန္တိ ဒီပေတိ. န ဟိ တသ္မိံ ဝိဓာနေ တဿံ စုတိယံ ဝိသယပ္ပဝတ္တိ ဝစနံ နာမ အတ္ထိ. ဇဝနေသု ဧဝ အတ္ထိ. သာ ပန စုတိ တသ္မိံ ဘဝေ အာဒိမှိ ပဋိသန္ဓိ ပဝတ္တိယာ သိဒ္ဓါယ သိဇ္ဈတိ ယေဝါတိ. ‘‘တေသံ’’တိ ဝီထိမုတ္တာနံ. ‘‘ဘဝန္တီ’’တိ ပါတုဗ္ဘဝန္တိ. ‘‘တတော’’တိ အယတော. ‘‘ဂန္တဗ္ဗာ’’တိ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏဝသေန ဥပပဇ္ဇိတဗ္ဗာ. ‘‘ဂစ္ဆန္တီ’’တိ ပဝတ္တန္တိ. ‘‘တိရော’’တိ တိရိယတော. ‘‘အဉ္ဆိတာ’’တိ ဂတာ ပဝတ္တာ, အာယတာ ဝါ. ‘‘သမာနဇာတိတာယာ’’တိ တိရစ္ဆာန ဂတဇာတိ ဝသေန သမာနဇာတိ ဘာဝေန. ‘‘ယုဝန္တီ’’တိ မိဿီ ဘဝန္တိ. ‘‘သုခသမုဿယတော’’တိ သုခသမုဒါယတော. ‘‘ဒိဗ္ဗန္တီ’’တိ ဝိဇ္ဇောတန္တိ. ‘‘ဣတိ ကတွာ’’တိ ဣတိ ဝစနတ္ထံ ကတွာ ဥပရိဒေဝါ သုရာတိ ဝုစ္စန္တီတိ ယောဇနာ. ‘‘ဝေပစိတ္တိပဟာရာဒါဒယော’’တိ ဝေပစိတ္တိ အသုရိန္ဒ ပဟာရာဒအသုရိန္ဒာဒိကေ ဒေဝါသုရေ. ‘‘သုရပ္ပဋိ ပက္ခာ’’တိ တာဝတိံသာဒေဝပ္ပဋိပက္ခာ. ‘‘သုရသဒိသာ’’တိ တာဝတိံသာဒေဝ သဒိသာ. ‘‘ဝေမာနိကပေတေ’’တိ ဝေမာနိက နာမကေ ပေတေ. ‘‘ဝိနိပါတိကေ’’တိ ဝိနိပါတိက နာမကေ ဒုဂ္ဂတ ဒေဝဇာတိကေ. တေသံ ပဝတ္တိ ဥပရိ ‘ဝိနိပါတိကာသုရာနဉ္စာ’တိ ပဒေ အာဝိ ဘဝိဿတိ. ‘‘တေပီ’’တိ လောကန္တရိက နေရယိက သတ္တာပိ. ‘‘ကာလကဉ္စိကပေတေ’’တိ ကာလကဉ္စိက နာမကေ ပေတေ. ဧဝံ ကထာဝတ္ထု ပါဠိယံ အာဂတာ ဝေဿဘု အာဒယော ယမရာဇာနောပနာတိ သမ္ဗန္ဓော. ဝေဿဘူ [Pg.145] စ နောတ္တိ စ သောမော စ ယမော စ ဝေဿဝဏော စ ဣတိ ဣမေ ပေတ္တိ ရာဇာနော. ‘‘ရဇ္ဇ’’န္တိ ရာဇဘာဝံ ရာဇကိစ္စံ. ယေ စ ယက္ခရက္ခသာ နာမ ကရောန္တာ ဝိစရန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ကုရူရကမ္မကာရိနော’’တိ လုဒ္ဒကမ္မကာရိနော. ‘‘ရေဝတိ ဝိမာနေ’’တိ ရေဝတိ ဝိမာန ဝတ္ထုမှိ. ‘‘ဣတော’’တိ မနုဿ လောကတော, သုဂတိဘဝတော ဝါ. တေဟိ ယက္ခ ရက္ခသာ နာမ ဘူမဋ္ဌကာပိ သန္တိ, အာကာသဋ္ဌကာပိ. ‘‘နာနာကမ္မကာရဏာယော’’တိ ဒွတ္တိံသ ဝိဓာနိ ကမ္မကရဏ ကိစ္စာနိ. တေသမ္ပိ နိရယပါလာနန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘တိဿန္နံ’’တိ တိဿန္နံ အပါယဘူမီနံ. အပါယဘူမိ.

143. 在离路心摄要中。“生起摄要”是指对诸心生起之生起方式的解说概要。“于结生时”即结生之时。“彼等”即心与心所。在《Vibhāvanī》的文句中。“因邻近彼”即因邻近彼结生。“或由取彼”即由取结生，或由“结生”一词。“名为所缘生起”是指业、业相等所缘，通过来到诸门的方式而生起。“于死生时成就”即于死生时的速行中成就。此说示死生之法以速行为主，而非以死心为主。于彼法中，于彼死时，实无名为“所缘生起”之说，仅于速行中存在。而彼死心，于彼有中，于最初结生之生起已成就时，方得成就。“彼等”即离路心。“有”即出现。“从彼”即从彼处。“应往”即应通过执取结生而投生。“去”即生起。“横”即横向地。“行”即已去、已生起，或已延伸。“以同类性”即以生为傍生之同类性故。“混合”即混杂。“由乐之积聚”即由乐之集合。“嬉戏”即闪耀。“作如是解”：作如是语意解，上方之天被称为“天(sura)”，此为连结。“韦巴吉帝、巴哈罗达等”即韦巴吉帝(Vepacitti)阿修罗王、巴哈罗达(Pahārāda)阿修罗王等天与阿修罗。“天之敌对”即忉利天之敌对者。“似天”即与忉利天相似。“宫殿饿鬼”即名为宫殿的饿鬼。“堕处者”即名为堕处者(vinipātika)的苦报天族。彼等之生起将于上文“及堕处阿修罗”句中显现。“彼等亦”即世界中间地狱之有情。“黑甘肢咖饿鬼”即名为黑甘肢咖(Kālakañcikā)的饿鬼。如是，于《论事》(Kathāvatthu)圣典中所来之毗舍浮(Vessabhu)等亦为阎摩王，此为关联。毗舍浮(Vessabhū)、诺帝(Notti)、须摩(Somo)、阎摩(Yama)及毗沙门(Vessavaṇo)，此等为饿鬼王。“王位”即王之身份、王之事务。以及那些名为夜叉、罗刹而行事游行者，此为关联。“作残暴业者”即作残忍业者。“于瑞瓦蒂天宫”即于瑞瓦蒂(Revatī)天宫的故事中。“从此”即从人界，或从善趣有。彼等名为夜叉、罗刹者，有住于地者，亦有住于空者。“种种行刑”即三十二种行刑之事。此亦与地狱守护者有关联。“三”即三恶趣地。恶趣地。

ဥဿိတော မနော ဧတေသန္တိ ဝါ, ဥဿန္နော မနော ဧတေသန္တိ ဝါ, ဒွိဓာဝိဂ္ဂဟော. ‘‘ဥဿိတော’’တိ ဥဂ္ဂတော. ‘‘ဥဿန္နော’’တိ ဝိပုလော. ကသ္မာ တိက္ခတရ စိတ္တာ ဟောန္တီတိ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ပရိပုဏ္ဏာနံ’’တိအာဒိံ. ပုဗ္ဗဝါကျေ အနန္တ စက္ကဝါဠသာဓာရဏ ဝသေန ဝုတ္တတ္တာ ပုန ‘‘ဣမသ္မိံ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဝတ္တဗ္ဗံ နတ္ထိ. ဣဓေဝ သဗ္ဗညု ဗုဒ္ဓါဒီနံ ဥပ္ပန္နတောတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘အဓိဂ္ဂဏှန္တီ’’တိ အဓိကံ ကတွာ ဂဏှန္တိ. ‘‘သူရာ’’တိ ပါပကလျာဏ ကမ္မေသု သူရစိတ္တာ. ‘‘သတိမန္တော’’တိ ဝိပုလဿတိကာ. ‘‘ဣဓ ဗြဟ္မစရိယဝါသော’’တိ ဣဓေဝ သိက္ခတ္တယပူရဏ သင်္ခါတဿ ဗြဟ္မစရိယဝါသဿ အတ္ထိတာ. ‘‘မရိယာဒဓမ္မေသူ’’တိ လောကစာရိတ္တ ဓမ္မေသု. ‘‘ဓတရဋ္ဌော’’တိ ဓတရဋ္ဌော မဟာရာဇာ. ဧဝံ ဝိရုဠှကောတိအာဒီသု. ‘‘ဂန္ဓရုက္ခာဓိ ဝတ္ထာ’’တိ ဂန္ဓရုက္ခေသု အဇ္ဈာဝုတ္ထာ. ‘‘ကုမ္ဘဏ္ဍာ’’တိ ကုဝုစ္စတိ ပထဝီ. ပထဝိ ဂတာနိ ရတနဘဏ္ဍာနိ ယေသံ တေတိ ဝိဂ္ဂဟော. ‘‘ဒါနဝရက္ခသာ’’တိ ဒနုနာမဒေဝဓီတာယ အပစ္စန္တိ အတ္ထေန ဒါနဝ နာမကာ ရက္ခသာ. အဝရုဇ္ဈန္တိ အန္တရာယံ ကရောန္တီတိ အဝရုဒ္ဓကာ. ‘‘ဝိဂစ္ဆရူပေါ’’တိ ဝိပန္နဝဏ္ဏော. ‘‘နိဟီနကမ္မကတာ’’တိ နိဟီနာနိပါပကမ္မာနိ ကတွာ အာဂတာ. ကာစိဂန္ဓပ္ပိယော ဇာယန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. ယာဂန္ဓပ္ပိယော ဇောဂိနီတိ စ ဝုစ္စန္တိ, ဇုဏှာတိ စ ဝုစ္စန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘အဘိလက္ခိတရတ္တီသူ’’တိ အဘိညာတရတ္တီသု. ဥပေါသထရတ္တီသူတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘ဂေါစရပ္ပသုတကာလေ’’တိ ဂေါစရတ္ထာယ ဝိစရိတကာလေ. ‘‘ဇုတိအတ္ထေနာ’’တိ ဝိဇ္ဇောတနဋ္ဌေန. ဝသူနိ [Pg.146] ဓနာနိ ဓာရေန္တီတိ ဝသုန္ဓရာ. ဝသုန္ဓရာ စ တေ ဒေဝ ယက္ခာ စာတိ ဝိဂ္ဂဟော. ‘‘နာဂါတွေဝ ဝုစ္စန္တီ’’တိ ပါဠိယံ နာဂေသု သင်္ဂယှန္တီတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ယာ’’တိ ယာ ဘုမ္မဒေဝယက္ခ ဇာတိယော. ‘‘ယာသံ’’တိ ယာသံ ဘုမ္မဒေဝ ယက္ခဇာတီနံ. ‘‘ကီဠာပသုတဝသေနာ’’တိ ဗောဓိသတ္တာနဉ္စ ဗုဒ္ဓါနဉ္စ အစ္ဆရိယ ဓမ္မဇာတကာလေ ဥဂ္ဃောသန ကီဠာကမ္မဝဍ္ဎနဝသေန. ‘‘ယာသဉ္စ မန္တပဒါနီ’’တိ ယာသံ နိဂ္ဂဟ ပဂ္ဂဟပူဇနာဒိ ဝသေန ပဝတ္တာနိ မန္တပဒါနိ. ‘‘တေသူ’’တိ + တေသု စတူသု အဝရုဒ္ဓကေသု. ‘‘ကီဠာသောဏ္ဍဝသေနာ’’တိ ကီဠာဓုတ္တဝသေန. ‘‘ဃာသသောဏ္ဍဝသေနာ’’တိ ခါဒနဘုဉ္ဇန ဓုတ္တဝသေန. သောဏော ဝုစ္စတိ သုနခေါ. ‘‘သတ္တေ’’ နေရယိကေ ဝါ ပေတေဝါ. ‘‘ကာမဉ္စ ဟောတီ’’တိ ကိဉ္စာပိ ဟောတီတိ အတ္ထော. ‘‘နိဗန္ဓနောကာသော’’တိ နိစ္စသမ္ဗန္ဓနောကာသော. ‘‘သမုဒါဂတေသူ’’တိ ပရမ္ပရတော အာဂတေသု. ‘‘ဒေဝရာဇဋ္ဌာနေသူ’’တိ ဣမသ္မိံ စက္ကဝါဠေ တာဝတိံသာဘဝနေ ဒေဝရာဇဋ္ဌာနေသူတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ပါဠိယံ ဧဝါ’’တိ ဒီဃနိကာယေ ဇနဝသဘသုတ္တပါဠိယံ ဧဝ. ယစ္ဆန္တိ နိယစ္ဆန္တိ ဧတ္ထာတိ ယာမော. ‘‘နိယစ္ဆန္တီ’’တိ အညမညံ ဣဿာမစ္ဆရိယ မူလကေဟိ ကလဟဘဏ္ဍနာဒီဟိ ဝိဂစ္ဆန္တီတိ အတ္ထော. ‘‘တံ သဟစရိတတ္တာ’’တိ တေန ယာမ နာမကေန ဣဿရဒေဝကုလေန နိစ္စကာလံ သဟ ပဝတ္တတ္တာ. ‘‘ဝသံ ဝတ္တေန္တီ’’တိ ဣစ္ဆံ ပူရေန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

心高举或心广大，这是两种解释。“高举”是说向上，“广大”是说扩展。为何说心更锐利？因为说了“圆满者”等语。前面已经用无量世界共通的意义说了，所以又说“于此”等语。没有什么可说的。这里只是指一切智佛陀等在此处出现。“更胜地执取”是说更加努力地执取。“勇猛”是指在善恶业中心怀勇猛。“具念”是指有广大的正念。“于此梵行住”是指在此处有圆满三学之梵行住。“世间常规法中”是指世俗惯行之法。“持国”是指持国天王。像这样，在增长天王(Virūḷhaka)等句中也是如此。“依于香树者”是指居住在香树者。“鸠槃荼(Kumbhaṇḍa)”：此中“鸠(ku)”意为地(pathavī)；他们拥有埋藏在地中的珍宝(bhaṇḍa)，这是对此词的分析。“达那婆罗刹(Dānava-rakkhasā)”：因是名为达奴(Danu)天女之后裔，故为名为达那婆的罗刹。他们制造障碍，故称“障碍者(Avaruddhaka)”。“形貌丑陋”是指容貌毁坏。“造作卑劣业”是指造作卑劣恶业而来。有些乾闼婆女(gandhappiyo)被生下，这是其关联。那些乾闼婆女，也被称为“瑜伽女(yoginī)”，又被称为“月光(juṇhā)”，这是其关联。“明辨之夜”是指了解之夜，亦即布萨之夜。“觅食游荡时”是指为了觅食而行走的时候。“光明义”是指照耀之义。“vasundharā”(大地)，因其持有(dhārenti)财宝(vasūni)。而“大地天夜叉”是“大地”与“彼天夜叉”的复合词分析。“也称为龙众”是指巴利文里包含在龙众里的意思。“彼”是指那些地居天夜叉种类。“彼等”是指那些地居天夜叉种类中。“因为游戏放逸”是指菩萨和佛陀出现殊胜之法时，因为欢呼游戏而增盛。“彼等与真言句”是指以摄受、鼓励、供养等方式流传的真言句。“于彼”是指在那四种障碍者(Avaruddhaka)中。“以嬉戏狂态”是指以游戏放逸的状态。“以啖食狂态”是指以咀嚼吞咽放逸的状态。“犬”叫做狗。“有情”是指地狱有情或饿鬼。“纵然有”是“虽然有”的意思。“系缚之机”是指恒常连结的机会。“传承而来”是指次第传来。“天王之位”是指在这个世界三十三天(Tāvatiṃsa)中的国王之位。“巴利文中如是”是指《长部·阇尼沙经》(Dīghanikāya, Janavasabha Sutta)巴利文就是这样。“夜摩(Yāma)”：于此制约，故名夜摩。“互相制御”的意思是，他们远离了源于嫉妒和悭吝的争吵、纷争等。“因为共行”是指因为和名为夜摩(Yāma)的自在天众恒久共同行进。“随心所欲”是指满足意愿。

‘‘ပုရေ’’တိ သမ္မုခဋ္ဌာနေ. တံ ပန ဌာနံ ဥစ္စဋ္ဌာနံ နာမ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဥစ္စေဌာနေ’’တိ. ‘‘သဟဿော ဗြဟ္မာ’’တိအာဒီသု အတ္တနော သရီရောဘာသေန သဟဿံ စက္ကဝါဠ လောကံ ဖရန္တော သဟဿောနာမာတိ အဋ္ဌကထာယံ အဓိပ္ပေတံ. ကုလဒေဝတာယော နာမ ကုလ ပရမ္ပရ ပူဇိတ ဒေဝတာယော နာမ. ‘‘ဥပဋ္ဌဟန္တီ’’တိ ယုတ္တဋ္ဌာနေ ဒေဝဝတ္ထု ဒေဝမာလကာနိ ကတွာ သမယေ သမယေ တတ္ထ ဂန္တွာ ဂန္ဓမာလာဒီဟိ ပူဇေန္တိ, ဝန္ဒန္တိ, ထောမေန္တိ, ဝရံ ပတ္ထေန္တီတိ အတ္ထော. ‘‘ဥပဋ္ဌကာ ဧဝသမ္ပဇ္ဇန္တီ’’တိ ဥပဋ္ဌကမတ္တာဝဟောန္တီတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ကဿစီ’’တိ ကဿစိ ဟေဋ္ဌိမဿ. ‘‘တတ္ထာ’’တိ တာသု ဗြဟ္မဘူမီသု. ပုန ‘‘တတ္ထာ’’တိ တသ္မိံ ဒုတီယတလေ. ‘‘အာဘာ’’တိ သရီရာဘာ. နိစ္ဆရန္တိ အင်္ဂပစ္စင်္ဂေဟိ နိဂ္ဂစ္ဆန္တိ. ‘‘အစလ သဏ္ဌိတာ’’တိ ဒုတီယ တလေ [Pg.147] ဝိယ စလိတာ န ဟောတိ. အထ ခေါ အစလ သဏ္ဌိတာ. ‘‘တေသံ’’တိ တေသံဝါဒီနံ ပါဌေ. ဗြဟ္မပါရိသဇ္ဇာတိအာဒိကံ နာမံ နသိဒ္ဓံတိ ယောဇနာ. ‘‘ဣဉ္ဇနဇာတိကေဟီ’’တိ စလနဇာတိကေဟိ. ‘‘ဟေဋ္ဌိမတလာနံ ဣဉ္ဇိတံ ပုညပ္ဖလံ အတ္ထီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘အာနေဉ္ဇ ဇာတိကေနာ’’တိ အစလနဇာတိကေန ဥပေက္ခာဈာနေန နိဗ္ဗတ္တာနံ စတုတ္ထတလာနံ. ‘‘ကေနစိ အန္တရာယေနာ’’တိ တေဇောသံဝဋ္ဋာဒိကေန အန္တရာယေန. ‘‘ဧတ္ထပီ’’တိ ဧတသ္မိံ စတုတ္ထတလေပိ. ‘‘အာယု ဝေမတ္တတာယာ’’တိ အာယုပ္ပမာဏနာနတ္တဿ. ‘‘ဩဠာရိကာနံ’’တိ ဣဒံ ပကတိယာ ဩဠာရိက သဘာဝတာယ ဝုတ္တံ. န သုခုမာနံ အတ္ထိတာယ. နတ္ထိ ဝိဟညနံ ဧတေသန္တိ အဝိဟာ. ကိံ ဝိဟညနံ နာမာတိ အာဟ ‘‘သမထဝိပဿနာ ကမ္မေသု အဝိပ္ဖာရိကတာ ပတ္တီ’’တိ. စိတ္တဿ အဝိပ္ဖာရတာ ပဇ္ဇနံ နာမ နတ္ထီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘ပသာဒ ဒိဗ္ဗ ဓမ္မ ပညာ စက္ခူဟီ’’တိ ‘ပသာဒ စက္ခု, ဒိဗ္ဗစက္ခု, ဓမ္မစက္ခု, ပညာ စက္ခူ, ဟိ. တတ္ထ ပသာဒစက္ခု ဧဝ ဣဓ ဒိဗ္ဗစက္ခူတိပိ ဝုစ္စတိ. ‘‘ဓမ္မ စက္ခူ’’တိ ဟေဋ္ဌိမမဂ္ဂညာဏံ. ‘‘ပညာ စက္ခူ’’တိ ဝိပဿနာ ဉာဏပစ္စဝေက္ခနာဉာဏေဟိ သဒ္ဓိံ အဝသေသံ သဗ္ဗညာဏံ. ‘‘ရူပီနံ သတ္တာနံ’’တိ ရူပကာယဝန္တာနံ သတ္တာနံ. ‘‘ကနိဋ္ဌဘာဝေါ’’တိ အပ္ပတရဘာဝေါ. ‘‘အနာဂါမိမဂ္ဂဋ္ဌဿပိ ပဋိက္ခေပေါ’’တိ သကဒါဂါမိဘာဝေဌတွာ ဘာဝေန္တဿေဝ အနာဂါမိမဂ္ဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. နော အညထာတိ အာဟ ‘‘သကဒါဂါမီနံ ပဋိက္ခေပေနာ’’တိအာဒိံ.

“前”(pure)是指面前之处。那地方被称为高处，故说“于高处”(ucceṭhāne)。“千梵天”等句中，以自身光明遍照千轮围世界(cakkavāḷa loka)者名为“千”，这是义注(aṭṭhakathā)的意趣。“家神”(kuladevatāyo)是指世代(kula parampara)所供奉的神。“侍奉”(upaṭṭhahantī)是指在适当之处建造神祠(devavatthu)、神坛(devamālakāni)，时时前往那里，以香、花等供养、礼拜、赞叹、祈愿，此是其义。“侍者如是成就”(upaṭṭhakā evasampajjantī)是指仅为侍者，此是其意趣。“某个”(kassacī)是指某个下位者。“于彼”(tatthā)是指在那些梵地(brahmabhūmīsu)中。又“于彼”(tatthā)是指在第二层。“光”(ābhā)是指身光。“散发”(niccharanti)是指从肢节(aṅgapaccaṅgehi)中放出。“安住不动”(acala saṇṭhitā)是指不像第二层那样动摇，而是安住不动。“彼等”(tesaṃ)是指在他们的读诵(pāṭhe)中。梵众天(Brahmapārisajja)等名称不成立，应如是结合。“动摇之类”(iñjanajātikehī)是指动摇之类。“下层天的动摇是福报的结果”，此是其关联。“无动摇之类”(āneñja jātikenā)是指由不动摇的舍禅(upekkhājhāna)所生的第四层天。“以任何障碍”(kenaci antarāyenā)是指以火灾(tejosaṃvaṭṭa)等障碍。“于此亦”(etthapī)是指在这第四层亦是。“寿命差异”(āyu vemattatāyā)是指寿命长短的不同。“粗显者”(oḷārikānaṃ)这是就其本性为粗显自性而说，不是因为有微细者存在。“无有恼害”(avihā)是指他们没有恼害。什么是恼害？说：“于止(samatha)观(vipassanā)业中未得遍满。”此即是说，心不会陷入不遍满的状态。“以净眼、天眼、法眼、慧眼”(pasāda dibba dhamma paññā cakkhūhī)即净眼(pasādacakkhu)、天眼(dibbacakkhu)、法眼(dhammacakkhu)、慧眼(paññācakkhu)。其中，净眼在此处亦称天眼。“法眼”(dhammacakkhu)是指下三道智。“慧眼”(paññācakkhu)是指观智(vipassanāñāṇa)、省察智(paccavekkhanāñāṇehi)以及其余的一切智。“有色众生”(rūpīnaṃ sattānaṃ)是指具有色身(rūpakāyavantānaṃ)的众生。“最下位”(kaniṭṭhabhāvo)是指较低的状态。“亦遮止住于不还道者”(anāgāmimaggaṭṭhassapi paṭikkhepo)是指唯有住于一来果(sakadāgāmī)位而修习者，不还道才会生起，并非经由其他。故说“以遮止一来者”(sakadāgāmīnaṃ paṭikkhepena)等。

ဘူမိစတုက္ကံ နိဋ္ဌိတံ.

地四集终。

၁၄၄. ဘဝန္တရေ ဩက္ကမန္တိ ဧတာယာတိ ဩက္ကန္တီတိ ပိယုဇ္ဇတိ. ‘‘သောတရဟိတော’’တိ ပသာဒသောတရဟိတော. ဧဝံ သေသေသုပိ. ‘‘အာသိတ္တကာဒိဘာဝေနာ’’တိ အာသိတ္တကပဏ္ဍကာဒိ ဘာဝေန. ‘‘ဒွီဟိ ဗျဉ္ဇနေဟီ’’တိ ဒွီဟိ နိမိတ္တေဟိ. ‘‘ဝိဗစ္ဆဝစနော’’တိ ဝိပန္နဝစနော. ‘‘ဝတ္ထု ဝိပန္နဿာ’’တိ ဧတ္ထ ‘‘ဝတ္ထူ’’တိ သမ္ဘာရ စက္ခု ဝုစ္စတိ. တဿ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ဝိပန္နတ္တာ တေန သမန္နာဂတော ပုဂ္ဂလော ဝတ္ထုဝိပန္နောတိ ဝုစ္စတိ. ‘‘တဿ တဿာ’’တိ စက္ခုသော တာဒိကဿ[Pg.148].‘‘ပသူတိယံ ယေဝါ’’တိ ဝိဇာယမာနကာလေယေဝ. ‘‘ပညာဝေယျတ္တိယဘာဝဿာ’’တိ ဧတ္ထ ဗျတ္တဿ ဘာဝေါ ဝေယျတ္တိယံ. ‘‘ဗျတ္တဿာ’’တိ ဖရဏညာဏဿ ပုဂ္ဂလဿ. ပညာ သင်္ခါတံ ဝေယျတ္တိယံ အဿာတိ ဝိဂ္ဂဟော. ဒွိဟေတုက တိဟေတုကာနံပိ န သက္ကာ နိယမေတုန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ကထံ န သက္ကာတိ အာဟ ‘‘မာတုကုစ္ဆိမှိ ဝိပတ္တိ နာမ နတ္ထီ’’တိ. ကတမေသံ ဝိပတ္တီတိ. ဥပ္ပန္နာနမ္ပိ စက္ခု သောတာနံ ဝိပတ္တိ. ကေနကာရဏေန ဝိပတ္တီတိ. ပရူပက္ကမေနဝါ မာတုယာ ဝိသမ ပယောဂေန ဝါ နာနာဗာဓေန ဝါ ဝိပတ္တီတိ ယောဇနာ. ဓာတုပါဌေ ယက္ခ ပူဇာယံတိ ပဌိတတ္တာ ‘‘ပူဇနီယဋ္ဌေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဧတေန ယက္ခိတဗ္ဗာ ပူဇိတဗ္ဗာ ယက္ခာတိ ဒဿေတိ. ယေ ပန ကိစ္ဆဇီဝိကပတ္တာ ဝိစရန္တိ, တေ ဘူမဿိတာ နာမ ဟောန္တီတိ ယောဇနာ. ‘‘ဘူမိဿိတာ’’တိ ပါဌေ ဘူမိယံ သိတာ နိဿိတာတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘ပုညနိဗ္ဗတ္တဿာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ‘‘ဝိရူပါ ဟုတွာ’’တိ တေ ဝဏ္ဏတောပိ ဒုဗ္ဗဏ္ဏာ ဟောန္တိ. သဏ္ဌာနတောပိ ဒုဿဏ္ဌာနာ. ဇီဝိကတောပိ ကိစ္ဆဇီဝိကာတိအာဒိနာ ဝိပန္နရူပါ ဟုတွာ. ‘ဝိဝသာ ဟုတွာ နိပတန္တီ’တိ ဝိနိပါတိကာတိပိ ဝဒန္တိ. ဝိဝသာတိ စ အတ္တနော ဝသေန ဣစ္ဆာယ ဝိနာတိ အတ္ထော. ‘‘ဝိဝိတ္တဋ္ဌာနေသူ’’တိ ဇနဝိဝိတ္တေသု ဌာနေသု. ပရိယေသိတွာ ဝါ ဇီဝိတံ ကပ္ပေန္တိ. ပီဠေတွာ ဝါ ဇီဝိတံ ကပ္ပေန္တိ. တာသေတွာ ပီဠေတွာ ဝါ ဇီဝိတံ ကပ္ပေန္တီတိ ယောဇနာ. ‘‘ဝေမာနိကပေတာပီ’’တိ အတ္တနော ပုညနိဗ္ဗတ္တံ ဒိဗ္ဗဝိမာနံ ယေသံ အတ္ထိ, တေ ဝေမာနိကာ. တေ ပန ပုညာပုညမိဿက ကမ္မေန နိဗ္ဗတ္တတ္တာ ကေစိ ဒိဝါ ဒိဗ္ဗသုခံ အနုဘဝန္တိ, ရတ္တိံ ပေတဒုက္ခံ. ကေစိ ရတ္တိံ ဒိဗ္ဗသုခံ အနုဘဝန္တိ, ဒိဝါ ပေတဒုက္ခန္တိ. ပရေဟိ ဒတ္တံ ဒိန္နံ ပုညပ္ဖလံ ဥပနိဿာယ ဇီဝန္တီတိ ပရဒတ္တူပဇီဝိနော. ‘‘ပရေဟိ ဒိန္နံ ပုညပ္ဖလံ’’တိ ဉာတကေဟိ ပုညံ ကတွာ ဣဒံ မေ ပုညံ ပေတာနံ ကာလင်္ကတာနံ ဉာတီနံ ဒေဓီတိ ဧဝံ ဒိန္နံ ပုညပ္ဖလံ. ‘‘သကလစက္ကဝါဠပရိယာပန္နာ ဧကဘူမကာ’’တိ ယထာ တာဝတိံသာဘူမိ နာမ သဗ္ဗ စက္ကဝါဠေသုပိ အတ္ထိ. သဗ္ဗာပိ ဒိဗ္ဗေန ဝဿသဟဿေန ဧကအာယု ပရိစ္ဆေဒေါ ဟောတိ. ဣမသ္မိံ စက္ကဝါဠေ ဝတ္တဗ္ဗံ နတ္ထိ. န တထာ နိရယေသု ဝါ တိရစ္ဆာန ယောနိယံ ဝါ ပေတ္တိဝိသယေဝါ အသုရကာယေဝါ မနုဿေသုဝါ ဘုမ္မဒေဝေသု ဝါ [Pg.149] ဧကပရိစ္ဆေဒေါ နာမ အတ္ထိ. စတုန္နံ အပါယာနံ အာယုပ္ပမာဏ ဂဏနာယ နိယမော နတ္ထီတိ ဝုတ္တံ, န နု ဗြဟ္မ သံယုတ္တေ ကောကာလိကံ ဘိက္ခုံ အာရဗ္ဘ ဘဂဝတာ ဝုတ္တော ဒသန္နံ နိရယာနံ ဝိသုံ ဝိသုံ အတ္ထီတိ. သစ္စံ အတ္ထိ. တေ ပန ဒသနိရယာ အဝီစိနိရယေ ပရိယာပန္နာ ဟုတွာ တဿ ပဒေသမတ္တာ ဟောန္တိ. န တေဟိ ပဒေ သမတ္တေဟိ သကလော အဝီစိနိရယော နိယတာယု ပရိမာဏောတိ သက္ကာ ဝတ္တုံ. အပိ စ သောပိ တေသံ အာယုပရိစ္ဆေဒေါ အဝီစိဘူမိယာ နိယာမေန သိဒ္ဓေါ န ဟောတိ. တေန တေန ကမ္မဝိသေသေနေဝ သိဒ္ဓေါ. တသ္မာ ယံ ဝုတ္တံ ‘‘တတ္ထ ယေဘူယျေန ကမ္မပ္ပမာဏတ္တာ’’တိ, တံ သု ဝုတ္တံ ဟောတိ. တေနာဟ ‘‘တတ္ထ နိရယေသူ’’တိအာဒိံ. ‘‘ဧဝံ သန္တေ’’တိ န ဣတရ ဒီပဝါသီနံ အာယုကပ္ပဿ အာရောဟဏဉ္စ ဩရောဟဏဉ္စ အတ္ထီတိ ဝုတ္တေ သတီတိ အတ္ထော. သမာစာရော နာမ ဒသသုစရိတာနိ. ဝိသမာစာရော နာမ ဒသဒုစ္စရိတာနိ. တေသံ နိဿန္ဒဘူတာ သမ္ပတ္တိဝိပတ္တိယောတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘တေသံ ပီ’’တိ ဣတရ ဒီပဝါသီနံပိ. သော ဧဝပရိစ္ဆေဒေါတိ အာပဇ္ဇတိ. န စ သက္ကာ တထာ ဘဝိတုံ. အာဒိကပ္ပကာလေ သဗ္ဗေသမ္ပိ စတုဒီပ ဝါသီနံ အသင်္ချေယျာယုကတာ သမ္ဘဝတောတိ. အထ ဣတရဒီပဝါသီနမ္ပိ အာယုကပ္ပဿ အာရောဟဏံ ဩရောဟဏဉ္စ အတ္ထိ. ဧဝံ သတိ, ဧတရဟိပိ တေသံ အာယုကပ္ပော ဇမ္ဗုဒီပဝါသီနံ အာယုကပ္ပေန ဧကဂတိကော သိယာတိ စောဒနာ. နိဿန္ဒမတ္တတ္တာတိအာဒိ ပရိဟာရော. နတ္ထိ ဣဒံ မမ ဣဒံ မမာတိ ပဝတ္တာ ပါဋိပုဂ္ဂလိကတဏှာ ဧတေသန္တိ ‘‘အမမာ’’. ‘‘အပရိဂ္ဂဟာ’’တိ ပုတ္တဒါရာဒိပရိဂ္ဂဟရဟိတာ. ‘‘ဥပရိမေ စာတုမဟာရာဇိကေ’’တိ အာကာသဋ္ဌကစာတုမဟာရာဇိကေ. ဒိဝေ ဒေဝလောကေ သိဒ္ဓါနိ ဒိဗ္ဗာနိ. ‘‘ယာဝ နိမိရာဇကာလာ’’တိ ယာဝ အမှာကံ ဗောဓိသတ္တဘူတဿ နိမိရညော ဥပ္ပန္နကာလာ. ကဿ ပဗုဒ္ဓေါ ပုရိမေ အန္တရကပ္ပေ ဥပ္ပန္နော. နိမိရာဇာ ပန ဣမသ္မိံ အန္တရ ကပ္ပေ ဥပ္ပန္နော. ‘‘မနုဿ လောကေဟိ ပညာသဝဿာနိ စာတုမဟာရာဇိကေ ဧကောဒိဗ္ဗရတ္တိဒိဝေါ ဟောတီ’’တိအာဒိ အဘိဓမ္မေ ဓမ္မ ဟဒယ ဝိဘင်္ဂေ အာဂတနယေန ဝုတ္တော. စတုဂ္ဂုဏဝစနေ. ‘‘ဥပရိမာနံ’’တိ ဥပရိမာနံ ဒေဝါနံ. ဧကံ ဝဿသဟဿံ အာယုပ္ပမာဏံ ဟောတီတိ [Pg.150] သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဒွေ’’တိ ဒွေ ဝဿသဟဿာနိ. ‘‘အဋ္ဌာ’’တိ အဋ္ဌဝဿသဟဿာနိ. ‘‘ဟေဋ္ဌိမာနံ’’တိ ဟေဋ္ဌိမာနံ ဒေဝါနံ. ‘‘ဥပရိမာနံ’’တိ ဥပရိမာနံ ဒေဝါနံ. ယာမေ ဧကော ရတ္တိဒိဝေါတိအာဒိနာ ယောဇေတဗ္ဗံ. ‘‘စတ္တာရီ’’တိ မနုဿလောကေ စတ္တာရိ ဝဿသတာနိ. ဧဝံ သေသေသု. ‘‘အာဒိအန္တ ဒဿနဝသေနာ’’တိ စာတုမဟာရာဇိကေ မနုဿဝဿဂဏနာ ဒဿနံ အာဒိဒဿနံ နာမ. ဣဒါနိ ဝသဝတ္တိယံ မနုဿဝဿဂဏနာ ဒဿနံ အန္တ ဒဿနံ နာမ.

144. “在诸有(bhavantare)中投生(okkamanti)，故称‘投生’(okkantī)。”“无耳根”(sotarahito)指缺乏净色耳根(pasādasotarahito)。其余亦复如是。“因灌精黄门(paṇḍaka)等的状态”(āsittakādibhāvenā)指因灌精黄门(āsittakapaṇḍaka)等的状态。“因二相”(dvīhi byañjanehi)指因两种特征。“言语障碍”(vibacchavacano)指言语功能损坏。“事损坏者”(vatthu vipannassa)在此处，“事”(vatthu)指物质眼(sambhāra cakkhu)。由于从最初就已损坏，具足此者被称为事损坏者(vatthuvipanna puggala)。“其”(tassa tassa)指那样的眼根。“出生时”(pasūtiyaṃ yeva)指分娩的时刻。“智慧的明了性”(paññāveyyattiyabhāvassa)在此处，“明了”(veyyattiyaṃ)指明了者(byattassa)的状态。“明了者”(byattassa)指具有遍知智(pharaṇaññāṇa)者(puggala)。智慧所成的明了性，其解析(viggaho)是如此。双因者(dvihetuka)与三因者(tihetuka)也不能确定，此是其关联。为何不能确定？因为说“母胎中没有损坏”。什么损坏？已生起的眼根(cakkhu)和耳根(sota)等的损坏。因何原因损坏？其解释(yojanā)是：或因他人的侵害，或因母亲的不当行为，或因各种疾病而损坏。在《Dhātupāṭha》中提到“夜叉(yakkha)供养”，故说“应供养之义”。由此显示夜叉是应被供养、应被礼敬的。那些因生计艰难而游荡者，其解释(yojanā)是：他们被称为依地而住者(bhūmassitā)。“依地而住”(bhūmissitā)在读本(pāṭhe)中是“依止于地”(bhūmiyaṃ sitā nissitā)的意思，为了说明此意而说“由福报所生”(puññanibbattassā)等。“形貌丑陋”(virūpā hutvā)指他们颜色丑陋(dubbaṇṇā)、形状丑陋(dussaṇṭhānā)，以及生计艰难(kicchajīvikā)等，从而形相败坏。“无依(vivasā)而堕落”(nipatantī)，故也称堕落者(vinipātikā)。“无依”(vivasā)是指没有自主(attano vasena icchāya vinā)的意思。“在僻静处”(vivittaṭṭhānesu)指人迹罕至之处(janavivittesu ṭhānesu)。其解释(yojanā)是：或寻求维生，或逼迫维生，或恐吓逼迫维生。“天宫饿鬼”(vemānikapetā)指那些拥有自己福报所生的天宫(dibbavimānaṃ)者，他们被称为天宫饿鬼(vemānikā)。他们由于善恶混杂之业(puññāpuññamissaka kammena)而生，有些白天享受天乐，夜晚承受饿鬼苦；有些夜晚享受天乐，白天承受饿鬼苦。依靠他人所施与的福果而活(Parehi dattaṃ dinnaṃ puññapphalaṃ upanissāya jīvanti)，故称他施活命者(paradattūpajīvino)。“他人所施与的福果”(parehi dinnaṃ puññapphalaṃ)是指亲属作福后，回向说“愿此福业回向已故亲属”，如此施与的福果。“遍及整个轮围界的一界”(sakalacakkavāḷapariyāpannā ekabhūmakā)，例如三十三天(Tāvatiṃsa)存在于所有轮围界中。所有都以天寿一千岁为一期寿命。在此轮围界中无需赘言。地狱(niraya)、畜生(tiracchānayoni)、饿鬼(pettivisaya)、阿修罗(asurakāya)、人(manussa)或地居天(bhummādeva)中都没有固定的寿命期限。说四恶趣(apāyānaṃ)的寿命量没有固定限制。难道世尊(Bhagavā)在《梵相应》(Brahma saṃyutta)中，不是针对果嘎里咖(Kokālika)比丘(bhikkhu)说过有十种地狱(niraya)各别存在吗？确实存在。但那十种地狱包含在无间地狱(Avīciniraya)中，只是它的一部分区域而已。不能因为那些区域就说整个无间地狱有固定的寿命量。即使如此，它们的寿命期限也不是由无间地狱界(Avīcibhūmiyā)的规则所决定，而是由各自特殊业力(kammavisesena)所决定。因此，所说“那里大多由业力(kamma)程度决定”是正确的。故说“在那里地狱中”等。“若是如此”(evaṃ sante)，其义是：当说到‘其他洲(dīpa)居民的寿命没有增减’时。正行(samācāro)指十善行(dasasucaritāni)，邪行(visamācāro)指十恶行(dasaduccaritāni)。它们的流溢(nissanda)是幸福(sampatti)与不幸(vipatti)，此是其关联。“他们”(tesaṃ pi)指其他洲(dīpa)居民。似乎有固定期限，但不可能如此。因为劫初(ādikappakāle)时，所有四洲(catudīpa)居民都有无量寿(asaṅkhyeyyāyukatā)。若其他洲居民的寿命也有增减，若是如此，则现在他们的寿命也应与瞻部洲(Jambudīpa)居民的寿命相当，此是诘难(codanā)。“这只是流溢(nissanda)而已”等，此是其驳斥(parihāro)。“无我所”(amamā)指没有“这是我的，这是我的”这种个人爱欲(pāṭipuggalikataṇhā)的生起。“无执著”(apariggahā)指没有儿子、妻子(puttadāra)等执著(pariggaha)。“上四天王天”(uparime cātumahārājike)指空居四天王天(ākāsaṭṭhakacātumahārājike)。天界的(事物)(dibbāni)是在天界(devaloke)中成就的。“直至尼弥王(Nimirāja)时代”(yāva nimirājakālā)指到我们的菩萨尼弥王(Nimirañño)出现的时代。迦叶佛(Kassapa)在前一中间劫(antarakappe)出现。而尼弥王(Nimirājā)在此中间劫(antarakappe)出现。“人间五十年为四天王天(Cātumahārājike)一日一夜”等说法，是依《阿毗达摩》(Abhidhamma)中《法心分别》(Dhammahadayavibhaṅga)所载之方式而说。在四倍数的说法中。“上界”(uparimānaṃ)指上层天众。其关联是：一千年为寿命量。“二”(dve)指二千年。“八”(aṭṭha)指八千年。“下界”(heṭṭhimānaṃ)指下层天众。“上界”(uparimānaṃ)指上层天众。应与“夜摩天(Yāma)一日一夜”等配合理解。“四”(cattāri)指人间四百年。其余类推。“依始终显现”(ādiantadassanavasena)指四天王天(Cātumahārājike)与人间年数计数的显现名为始显现(ādidassanaṃ)，如今他化自在天(Vasavattiyaṃ)与人间年数计数的显现名为终显现(antadasanaṃ)。

န အတိဒုဗ္ဗလံတိ နာတိဒုဗ္ဗလံ. ‘‘တံ’’တိ တံ အဝိတက္က အဝိစာရမတ္တဈာနံ. ‘‘ဘူမန္တရေ’’တိ ပထမဇ္ဈာနဘူမိတော အညိဿံ ဒုတီယဇ္ဈာနဘူမိယံ. ကပ္ပဝစနေ. ကပ္ပီယတိ ဝဿ, ဥတု, မာသ, ပက္ခ, ရတ္တိ, ဒိဝါ, ဒိဝသေန ပရိစ္ဆိဇ္ဇီယတီတိ ကပ္ပော. ကပ္ပီယန္တိ ဝါ နာနာဓမ္မပ္ပဝတ္တိယော အတီတာ ဒိဝသေန ပရိစ္ဆိဇ္ဇီယန္တိ ဧတေနာတိ ကပ္ပော. ကာလော. မဟန္တော ကပ္ပောတိ မဟာကပ္ပော. ဝဿာနံ သတဘာဂေဟိပိ သဟဿဘာဂေဟိပိ သတသဟဿဘာဂေဟိပိ သင်္ခါတုံ အသက္ကုဏေယျောတိ အသင်္ချေယျော. ဧကဿ အသင်္ချေယျဿ အန္တရေ ဒိဿမာနော ကပ္ပော အန္တရကပ္ပော. သတ္တာနံ နာနာအာယုပရိစ္ဆေဒေါ အာယုကပ္ပော. သော ပန မနုဿာနံ ဒသဝဿာယုကကာလေ ဒသဝဿေန ပရိစ္ဆိန္နော. နေဝသညာ ဒေဝါနံ နိစ္စကာလံ စတုရာသီတိ ကပ္ပသဟဿေဟိ ပရိစ္ဆိန္နော. အန္တရကပ္ပော နာမ စူဠကပ္ပာ ဝုစ္စန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. ဝီသတိပ္ပဘေဒါ စူဠကပ္ပာ ဝုစ္စန္တီတိ ကေစိ ဝဒန္တီတိအာဒိနာ ယောဇနာ. ‘‘ယေ’’တိ ယေ စတုသဋ္ဌိယာဒိဘေဒါ အန္တရကပ္ပာ. ‘‘ယထာဝိနဋ္ဌံ’’တိ ဝိနဋ္ဌပ္ပကာရေန ဝိနဋ္ဌပ္ပကတိယာ. ဝဍ္ဎမာနော ကပ္ပော ဝိဝဋ္ဋော. ‘‘ယထာဝိဝဋ္ဋံ’’တိ ဝိဝဋ္ဋပ္ပကာရေန ဝိဝဋ္ဋပ္ပကတိယာ. အစ္စယေန အတိက္ကမနေန. ဟရဏေန အပနယနေန. ‘‘တတ္ထာ’’တိ တသ္မိံ ကပ္ပဝစနေ. အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တတ္တာတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘တေဇေနာ’’တိ အဂ္ဂိနာ. ‘‘သံဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝိနဿတိ တဒါ. ‘‘ဟေဋ္ဌာ’’တိ ဟေဋ္ဌာလောကော. ‘‘စတုသဋ္ဌိဝါရေသူ’’တိ နိဒ္ဓါရဏေ ဘုမ္မဝစနံ.

不过弱。所谓“彼”是指仅无寻无伺的禅那。所谓“于地之间”是指从初禅地至另一第二禅地。于劫说中。以年、时节、月、半月、夜、昼计算，以日划分，故为“劫”。或以此划分过去种种法的流转，故为“劫”，即时间。大劫为“大劫”。以百、千、十万倍的年数亦无法计算，故为“阿僧祇”(asaṅkhyeyya)。于一阿僧祇之间所见的劫为“中间劫”。众生种种寿命的划分为“寿劫”。而人的寿命在十岁时，则以十年为限。非想非非想处天众的寿命则恒常以八万四千大劫为限。中间劫亦名小劫，此为关联。“小劫有二十种之别”，有人如是说等，应如是连结。所谓“彼等”是指六十四种等分别的中间劫。所谓“如其坏”是指以坏的方式、坏的性质。增长的劫为“成劫”(vivaṭṭa)。所谓“如其成”是指以成的方式、成的性质。以经过、以超越。以带走、以移除。所谓“于彼”是指于劫说中，因已于义注中说，故为关联。所谓“以火”是指以火。所谓“坏时”是指那时毁坏。所谓“下方”是指下界。所谓“于六十四次中”，是决择义的处格。

ဂါထာသု. ‘‘သတ္တသတ္တဂ္ဂိနာဝါရာ’’တိ သတ္တသတ္တဝါရာ အဂ္ဂိနာ ဝိနဿန္တိ. အထဝါ, ဘုမ္မတ္ထေ ပစ္စတ္တဝစနံ. သတ္တသုသတ္တသုဝါရေသု လောကော [Pg.151] အဂ္ဂိနာ ဝိနဿတီတိ ယောဇနာ. တေနာဟ ‘‘အဋ္ဌမေ အဋ္ဌမေ’’တိ. ‘‘ဒကာ’’တိ ဥဒကေန. အဋ္ဌမေ အဋ္ဌမေဝါရေ လောကော ဒကေန ဝိနဿတီတိ ယောဇနာ. ယဒါ စတုသဋ္ဌိဝါရာ ပုဏ္ဏာ, တဒါ ဧကော ဝါယုဝါရော သိယာ. တတ္ထ ‘‘တဒါ’’တိ တသ္မိံ စတုသဋ္ဌိဝါရေ. ‘‘ဝိဝဋ္ဋမာနံ’’တိ သဏ္ဌဟမာနံ. ‘‘ဝိဝဋ္ဋတီ’’တိ သဏ္ဌဟတိ. ‘‘သံဝဋ္ဋမာနံ’’တိ ဝိနဿမာနံ. ‘‘သံဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝိနဿတိ. ‘‘ဒွေ အသင်္ချေယျာနီ’’တိ အဍ္ဎဒွယံ ဧကံ အသင်္ချေယျန္တိ ကတွာ ဥပစာရေန ဝုတ္တံ. ယထာတံ-အာဘဿရာနံ အဋ္ဌကပ္ပာနီတိ. ‘‘ဥပဍ္ဎေနာ’’တိ ဥဒကဝါရေ ဟေဋ္ဌိမဘူမီသု ဥဒကေန ဝိနဿမာနာသု ဒုတီယဇ္ဈာနဘူမိ န တာဝ ဝိနဿတိ. သံဝဋ္ဋကပ္ပေပိ စိရကာလံ တိဋ္ဌတေယေဝ. ဣဒံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. သဗ္ဗဉ္စေတံ လဗ္ဘမာနတ္တာ ဝုတ္တံ. အသင်္ချေယျကပ္ပံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ. ဣဒမေဝ ပမာဏန္တိ.

于诸偈颂中。所谓“七七火次”是指七七次被火毁灭。或为处格义的单数，应连结为：世界于七七次中被火毁灭。因此说“第八第八”。所谓“由水”是指以水。应连结为：世界于第八第八次中被水毁灭。当六十四次圆满时，则有一次风劫。其中，所谓“那时”是指于那六十四次中。所谓“正在成”是指正在安住；所谓“成”是指安住。所谓“正在坏”是指正在毁坏；所谓“坏”是指毁坏。所谓“二阿僧祇劫”，是譬喻说，将一对半劫各作为一个阿僧祇劫，如光音天(Ābhassara)的八劫。所谓“以半”是指在水劫中，当下地被水毁坏时，第二禅地尚未毁坏。即使在坏劫中，它也长时存续。此乃就此而说。这一切皆因其可得而说，是就阿僧祇劫而说。这即是标准。

ပဋိသန္ဓိစတုက္ကံ နိဋ္ဌိတံ.

结生四法终。

၁၄၅. ကမ္မစတုက္ကေ. ‘‘ဇနေတီ’’တိ အဇနိတံ ဇနေတိ. ပါတုဘာဝေတိ. ‘‘ဥပတ္ထမ္ဘတီ’’တိ ဇနိတံ ဥပတ္ထမ္ဘတိ. စိရဋ္ဌိတိကံ ကရောတိ. ‘‘ဥပပီဠေတီ’’တိ ဇနိတံ ဥပပီဠေတိ, ပရိဟာပေတိ. ‘‘ဥပဃာတေတီ’’တိ ဥပစ္ဆိန္ဒတိ. ‘‘ကဋတ္တာ ရူပါနံ’’တိ ကဋတ္တာနာမကာနံ ကမ္မဇရူပါနံ. ‘‘ကမ္မပထပတ္တာဝါ’’တိ ဧတ္ထ ပဋိသန္ဓိဇနေန သတိ, သဗ္ဗမ္ပိ ကမ္မံ ကမ္မပထပတ္တံ နာမ ဟောတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဝိပစ္စိတ္ထာတိ ဝိပက္ကံ. ဝိပက္ကံ ဝိပါကံ ယေသန္တိ ဝိပက္က ဝိပါကာ. ဥပတ္ထမ္ဘမာနာ ပဝတ္တတိ. သယံပိ ပစ္စယလာဘေ သတီတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘အလဒ္ဓေါကာသဿာ’’တိ ဣဒံ နိဒဿန မတ္တံ. လဒ္ဓေါကာသဿပိ ဥပတ္ထမ္ဘနံ နာမ ဣစ္ဆိတဗ္ဗမေဝ. အညံ အကုသလကမ္မံ ဩကာသံ လဘတီတိ ယောဇနာ. ‘‘စာယံ’’တိ စေ အယံ. ‘‘ကာလင်္ကရိယာ’’တိ ကာလံကရေယျ. ‘‘အဿာ’’တိ ဣမဿ ပုဂ္ဂလဿ. ‘‘ပသာဒိတံ’’တိ ပသန္နံ. ‘‘ပဒူသိတံ’’တိ ပဒုဋ္ဌံ. ပုဗ္ဗေ ‘မရဏာသန္န ကာလေ’တိ ဝုတ္တတ္တာ ဣဓ ‘ပဝတ္တိကာလေပီ’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ဧတံ’’တိ ကမ္မန္တရဿ ဥပတ္ထမ္ဘနံ. ‘‘ဇီဝိတပရိက္ခာရေ’’တိ ဇီဝိတပရိဝါရေ ပစ္စယေ. ‘‘သမုဒါနေတွာ’’တိ သမာဟ ရိတွာ[Pg.152].‘‘ဧတ္ထာ’’တိ ဥပတ္ထမ္ဘက ကမ္မဋ္ဌာနေ. ခန္ဓသန္တာနဿ ဥပဗြူဟနန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဝုတ္တနယေနာ’’တိ ‘ဇီဝိတန္တရာယေ အပနေတွာ’တိအာဒိနာ ဝုတ္တနယေန. ခန္ဓသန္တာနဿ စိရတရပ္ပဝတ္တိန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဝုတ္တပ္ပကာရာ’’တိ ‘ဝိပစ္စိတုံ အလဒ္ဓေါကာသာဝါ ဝိပက္က ဝိပါကာ ဝါ သဗ္ဗာပိ ကုသလာ ကုသလ စေတနာ’တိ ဧဝံ ဝုတ္တပ္ပကာရာ. ‘‘ဒုဗ္ဗလတရံ ကတွာ ဝါ ဝိဗာဓမာနာ’’တိ ဥပပီဠက ကမ္မကိစ္စံ ဝုတ္တံ. ‘‘ဇနက ကမ္မဿ ဒုဗ္ဗလ အာယူဟနကာလေ’’တိ သမုစ္စယနကာလေ. ‘‘ဝိဟတ သာမတ္ထိယံ’’တိ ဝိနာသိတသတ္တိကံ. ‘‘မဟေသက္ခေသူ’’တိ မဟာနုဘာဝေသု. ‘‘ဥပတ္ထမ္ဘကမ္ပိ တဗ္ဗိပရိယာယေန ဝေဒိတဗ္ဗံ’’တိ ဥပပီဠက ကမ္မတော ဝိပရိယာယေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. ‘ဥပရိဘူမိ နိဗ္ဗတ္တကမ္ပိ သမာနံ ဟေဋ္ဌာဘူမိယံ နိဗ္ဗတ္တေတီ’တိအာဒီသု ‘ဟေဋ္ဌာဘူမိ နိဗ္ဗတ္တကမ္ပိ သမာနံ ဥပရိဘူမိယံ နိဗ္ဗတ္တေတီ’တိအာဒိနာ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ အဓိပ္ပာယော. အဇာတသတ္တုရာဇဝတ္ထုမှိ တဿ ရညော ပိတုဃာတကမ္မံ မဟာအဝီစိနိရယေ နိဗ္ဗတ္တနကမ္ပိ သမာနံ ပစ္ဆာ ဗုဒ္ဓု ပဋ္ဌာန ကမ္မေန ဗာဓီယမာနံ ဝိဟတသာမတ္ထိယံ ဟုတွာ တံ ဥဿဒနိရယေ နိဗ္ဗတ္တေတိ. ခန္ဓသန္တာနဿ ဝိဗာဓနံ နာမ သတ္တဿ ဒုက္ခုပ္ပတ္တိ ကရဏန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ကထံ ဂေါမဟိံသာဒီနံ ပုတ္တဒါရဉာတိမိတ္တာနဉ္စ ဝိပတ္တိကရဏံ တဿ သတ္တဿ ဥပပီဠက ကမ္မကိစ္စံ ဘဝေယျ. အညောဟိ သော ပုဂ္ဂလော, အညေ ဂေါမဟိံသာဒယော. န စ အညေန ကတံ ကမ္မံ အညေသံ သတ္တာနံ ဒုက္ခုပ္ပတ္တိံ ဝါ သုခုပ္ပတ္တိံ ဝါ ကရေယျာတိ စောဒနာ. ဒုဝိဓန္တိအာဒိနာ တံ ဝိဿဇ္ဇေတိ. အာနန္ဒ သေဋ္ဌိဝတ္ထုမှိ. သောသေဋ္ဌိ မဟာမစ္ဆရိယော အဟောသိ. အညေပိ ဒါနံ ဒေန္တေ နီဝါရေသိ. သော တတော စဝိတွာ ဧကသ္မိံ ဂါမကေ ဧကိဿာ ဣတ္ထိယာကုစ္ဆိမှိ ဇာတော. တဿ ဇာတကာလတော ပဋ္ဌာယ တဿ ပါပကမ္မေန မာတရံ အာဒိံ ကတွာ သကလဂါမိကာနံ ဇနာနံ ဒုက္ခုပ္ပတ္တိ ဟောတီတိ ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ. တသ္မာ နိဿန္ဒဖလဝသေန အညေန ကတံ ကမ္မံ အညေသံ သတ္တာနံ ဒုက္ခုပ္ပတ္တိံ ဝါ သုခုပ္ပတ္တိံ ဝါ ကရောတိ ယေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. [‘‘ကမ္မဇသန္တတိ သီသေသူ’’တိ ပဋိသန္ဓိကာလတော ပဋ္ဌာယ ဥပ္ပန္နာ ဧကေကာ ကမ္မဇရူပသန္တတိ နာမ အတ္ထိ. သာ ပစ္ဆာ အပရာပရံ တာဒိသာယ ကမ္မဇရူပသန္တတိယာ ပဝတ္တတ္ထာယ သီသဘူတတ္တာ [Pg.153] သန္တတိ သီသန္တိ ဝုစ္စတိ. ယံ ကိဉ္စိ ဧကံ ဝါကမ္မဇသန္တတိ သီသံ. ဒွေ ဝါကမ္မဇသန္တတိ သီသာနိ ]. ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂပါဌေ. ‘‘တဒေဝါ’’တိ တံ ဥပဃာတက ကမ္မမေဝ. ‘‘ဣဓ စာ’’တိ ဣမသ္မိံ အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟေ. ‘‘ဣမဿ ပီ’’တိ ဣမဿ ဥပဃာတက ကမ္မဿပိ. ဒုဋ္ဌဂါမဏိ ရညော ဝတ္ထုမှိ စ သောဏတ္ထေရ ပိတုနော ဝတ္ထုမှိ စ တေသံ မရဏာသန္နကာလေ ပထမံ ဒုဂ္ဂတိ နိမိတ္တာနိ ဥပဋ္ဌဟန္တိ. ပစ္ဆာ ရညော ဧကံ ပုဗ္ဗကတံ ကလျာဏ ကမ္မံ အနုဿရန္တဿ ထေရပိတု စ တင်္ခဏေ ဧဝ ဧကံ ကလျာဏ ကမ္မံ ကရောန္တဿ တာနိ ဒုဂ္ဂတိ နိမိတ္တာနိ အန္တရဓာယန္တိ. သဂ္ဂနိမိတ္တာနိ ပါတုဗ္ဘဝန္တိ. ဥဘောပိ စဝိတွာ သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တန္တီတိ. ကုသလာ ကုသလ ကမ္မာနံ ခယံ ကရောတီတိ ကုသလာ ကုသလ ကမ္မက္ခယကရော. ‘‘အာယု ကမ္မေသု ဝိဇ္ဇမာနေသူ’’တိ တဿ သတ္တဿ အာယု ပရိစ္ဆေဒေါ စ ပရိယန္တ ဂတော န ဟောတိ, ကမ္မာနုဘာဝေါ စ ပရိက္ခီဏော န ဟောတိ. ဧဝံ အာယု ကမ္မေသု ဝိဇ္ဇမာနေသု. ‘‘အပရာဓ ကမ္မဿာ’’တိ မာတာပိတူသုဝါ ဓမ္မိကသမဏ ဗြာဟ္မဏေသု ဝါ အပရဇ္ဈနဝသေန ကတဿ အပရာဓကမ္မဿ. ‘‘သော ပနာ’’တိ မဇ္ဈိမဋ္ဌကထာဝါဒေါ ပန. ‘‘အရုစ္စမာနော ဝိယာ’’တိ အနိစ္ဆိယမာနောဝိယ. ‘‘သော’’တိ မဇ္ဈိမဋ္ဌကထာ ဝါဒေါ. ‘‘တတ္ထ ပနာ’’တိ မဇ္ဈိမဋ္ဌကထာယံ ပန. ‘‘သဗ္ဗဉ္စေတံ’’တိ သဗ္ဗဉ္စ ဧတံ သုတ္တဝစနံ, ဝသေန ဝုတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော. အနိစ္ဆန္တေဟိ ဋီကာ စရိယေဟိ. ‘‘ဝိပါကံ ပဋိဣစ္ဆိတဗ္ဗော’’တိ ဝိပါကံ ပဋိစ္စ ဣစ္ဆိ တဗ္ဗော. ဧတ္ထ ‘‘ဝိပါကံ’’တိ ကမ္မနိဗ္ဗတ္တက္ခန္ဓ သန္တာနံ ဝုစ္စတိ. တဿ ဇနကံ ကမ္မံ ဇနက ကမ္မန္တိ ဝုစ္စတိ. တဿေဝ ခန္ဓသန္တာနဿ ဥပတ္ထမ္ဘကံ တဿေဝ ဥပပီဠကံ တဿေဝ ဥပဃာတကံ ကမ္မံ ဥပဃာတက ကမ္မန္တိ ဝုစ္စတီတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘သာကေတ ပဉှေ’’တိ ဝိပါကုဒ္ဓါရေ အာဂတေ သာကေတ ပဉှေ. ဓမ္မဒိန္နာယ နာမ ဥဂ္ဂသေန ရညော ဒေဝိယာ ဝတ္ထုမှိ သာဒေဝီ ပုဗ္ဗေ ဧကံ အဇံ ဃာတေသိ, တေန ကမ္မေန အပါယေသု ပတိတွာ ပစ္ဆာ ပဝတ္တိ ဝိပါကဝသေန ဗဟူသု ဘဝေသု အဇသရီရေ လောမဂဏနာမတ္တံ အတ္တနော သီသစ္ဆေဒန ဒုက္ခံ အနုဘောသီတိ. ‘‘သာ ပနာ’’တိ သာ ဧကာ ပါဏာတိပါတ စေတနာ ပန. မဟာမောဂ္ဂလာန ဝတ္ထု နာမ ပဉ္စသတ စောရာနံ ထေရဿ ဃာတ န ဝတ္ထု[Pg.154]. ထေရောဟိ အတ္တနာ ပုဗ္ဗကတေန ဥပစ္ဆေဒက ကမ္မေန စောရဃာတနံ လဘိတွာ ပရိနိဗ္ဗုတော. သာမာဝတိဒေဝီ စ ဝဂ္ဂုမုဒါနဒိတီရဝါသိနော ပဉ္စသတ ဘိက္ခူ စ အတ္တနော ပုဗ္ဗကတေဟိ ဥပစ္ဆေဒက ကမ္မေဟိ တာဒိသံ ပရူပက္ကမံ လဘိတွာ သဂ္ဂေသု နိဗ္ဗတ္တာ. ဒုဿိမာရော နာမ ကကုသန္ဓ ဗုဒ္ဓကာလေ မာရဒေဝ ပုတ္တော ဝုစ္စတိ. ကလာဗုရာဇာနာမ ခန္တိ ဝါဒိတာ ပသဿ ဃာတကော ဝုစ္စတိ. တေ ပန တင်္ခဏေ အတ္တနာ ကတေန ဥပစ္ဆေဒက ကမ္မေန တင်္ခဏေ ဧဝ စဝိတွာ အဝီစိမှိ နိဗ္ဗတ္တာ. တတ္ထ ပုရိမ ဝတ္ထူသု ဥပစ္ဆေဒက ကမ္မံ ဥပစ္ဆိန္ဒန မတ္တံ ကရောတိ. န အတ္တနော ဝိပါကံ ဒေတိ. ပစ္ဆိမဝတ္ထူသု ပန ဥပစ္ဆိန္ဒနဉ္စ ကရောတိ, ဝိပါကဉ္စ ဒေတီတိ. ဝိဘာဝနိပါဌေ. ‘‘ဥပစ္ဆေဒန ပုဗ္ဗကံ’’တိ ဥပစ္ဆေဒန ပုဗ္ဗကံ ဝိပါကံ ဇနေတီတိ ယောဇနာ. ကမ္မန္တရဿ ဝိပါကံ ဥပစ္ဆိန္ဒိတွာဝ အတ္တနော ဝိပါကံ ဇနေတီတိ အဓိပ္ပာယော. တတ္ထ ‘‘အတ္တနော ဝိပါကံ ဇနေတီ’’တိ ဣဓ ကဒါစိ ဇနေတိ, ကဒါစိ န ဇနေတီတိ ဧဝံ ဝိဘာဂဿ အကတတ္တာ ‘‘တံ န သုန္ဒရံ’’တိ ဝုတ္တံ. တေနာဟ ‘‘ဣဓ ပုဗ္ဗကတေနာ’’တိအာဒိံ. ‘‘အဋ္ဌကထာသုယေဝ အာဂတတ္တာ’’တိ တေသု ဝတ္ထူသု တေဇနာ ဥပစ္ဆေဒက ကမ္မေန မရန္တီတိ ဧဝံ ဝတွာ အာဂတတ္တာ. ဝိပါကံ နိဗ္ဗတ္တေတီတိ ဝိပါက နိဗ္ဗတ္တကံ. တဿ ဘာဝေါ ဝိပါက နိဗ္ဗတ္တကတ္တံ. ဝိပါက နိဗ္ဗတ္တကတ္တဿ အဘာဝေါတိ ဝိဂ္ဂဟော.

145. 在四种业中：“令生起”即令未生者生起，使其显现；“令支持”即令已生者支持，使其久住；“令压迫”即令已生者压迫，使其衰损；“令毁坏”即令断灭。“已作业所生色”指名为“已作业”的业生色。关于“业道成就”：当结生时，一切业皆可称为“业道成就”，应如是理解。“已熟”即已成熟。有已熟之果者，是为“已熟果者”。“正被支持而转起”，意指当自己也获得缘时。“未得机会者”这仅是示例，即使已得机会者，支持也是可欲的。应如此结合：其他不善业获得机会。“若此”即“若此人”。“命终”即死亡。“其”指此人。“净信”即清净。“污损”即染污。前面已说“临死时”，这里也说“转起时”。“此”指另一业的支持。“生命资具”即生命所需的资具。“积聚”即集合。“于此”指支持业的处所。“蕴相续的增盛”是其关联。“如前所述”即“免于寿命中断”等所说的方式。“蕴相续更久转起”是其关联。“前述类型”即“未得机会成熟的，或已成熟并有了果报的，一切善与不善思”等所说类型。“使其更弱或阻碍”指压迫业的作用。“当生业的积聚力弱时”即积聚的时候。“破坏势力”即摧毁活力。“大威力者”即具大势力者。“支持业亦应逆向理解”即应相对于压迫业而理解。意指在“上界生业亦能在下界生”等例中，应说“下界生业亦能在上界生”。在阿闍世(Ajātasattu)王的故事中，他那杀父之业，本应令他投生于大无间地狱(Mahāavīciniraya)，但后来被侍奉佛陀之业所障碍，势力被摧毁，（该业）令他投生于优萨陀地狱(ussadaniraya)。“蕴相续的阻碍”是指导致众生痛苦的产生，是其关联。如何说牛、水牛等以及子女、妻子、亲戚、朋友遭遇不幸，会成为该众生的压迫业的作用呢？因为彼人是另一个，牛、水牛等是另外的。一个所造的业不应使其他众生受苦或受乐。此是质难。用“二种”等来解答。在阿难(Ānanda)长者的故事中，这位长者极度吝啬，也阻止他人布施。他死后投生在一个村妇的腹中。自从他出生开始，就因为他的恶业使得他的母亲乃至整个村庄的人都遭受痛苦，这是《法句经义注》中所说的。因此，当知依等流果，一个所造的业确实能使其他众生受苦或受乐。（“在诸业生相续之首”：从结生时开始，有逐一生起的名为“业生色相续”者。它后来为了使同类的业生色相续辗转生起而成为首要，故被称为“相续之首”。任何一个业生相续之首，或两个业生相续之首。）在《清净道论》的文句中：“即此”是指那个毁坏业。“于此”是指这部《阿毗达摩义摄》(Abhidhammatthasaṅgaha)中。“此亦”是指这个毁坏业。在杜多伽摩尼(Duṭṭhagāmaṇi)王和索那(Soṇa)长老的父亲的故事中，他们临死时先出现恶趣的预兆。后来国王忆念起一件往昔所作的善业，长老的父亲也在彼时做了一件善业，那些恶趣的预兆就消失了，天界的预兆出现了。两人死后都生到了天界。令善与不善业毁坏，故为“善不善业毁坏者”。“当寿命业存在时”是指那个众生的寿期尚未终尽，业的威力也未耗尽，这样，当寿命业存在时。“过犯业”是指因对父母、如法的沙门婆罗门等犯过失而造的业。“然”是指《中部义注》的观点。“如不悦”是指好像不被认可一样。“彼”是指《中部义注》的观点。“彼处”是指《中部义注》中。“此一切”是指这全部的经文，是依不予认可的复注师之说，应如是关联。“应期待果报”是指应依于果报而被期待。这里，“果报”指的是业所生的蕴相续。令它生起的业称为“生业”，支持此蕴相续者、压迫此蕴相续者、毁坏此蕴相续的业，（分别）称为“支持业”、“压迫业”、“毁坏业”，此是其义。“娑枳多问”(Sāketa pañhe)指在阐述果报时所引的娑枳多(Sāketa)之问。在名为法施(Dhammadinnā)的伍咖先那(Uggasena)王之后妃的故事中，她往昔曾杀害一只羊，因那恶业而堕入恶趣。之后在许多生中生为羊身，遭受了与（羊）身之毛同等数量的斩首之苦。“彼”是指那一个杀生思。在大目犍连(Mahāmoggalāna)的故事中，即五百盗贼杀害长老的故事，长老因自己往昔所作的断命业而遭盗贼杀害，并般涅槃。萨玛瓦蒂(Sāmāvatī)王后和瓦古穆达(Vaggumudā)河畔的五百比丘，也因自己往昔所作的断命业，遭受了他人如此的加害，而后投生天界。名为度西(Dūsī)的魔罗，即拘留孙(Kakusandha)佛时的魔天子。名为迦蓝浮王(Kalāburājā)，即杀害忍辱仙人者。他们因自己当下所作的断命业，即刻命终并投生于无间地狱。在前述故事中，断命业仅仅是进行中断，自己并不产生果报；在后述故事中，则是既进行中断，也产生果报。在《阐明疏》的文句中：“以中断为前导”，应结合为“产生以中断为前导的果报”。意指：中断了另一业的果报后，才产生自己的果报。在此，关于‘产生自己的果报’，因为没有作‘有时产生，有时不产生’这样的区分，所以说“这不善巧”。因此说“这里因为宿业”等等。“因为在诸义注中已如是说”，是指因为在那些故事中，已说到‘那些人因断命业而死’。令果报生起，故为“令果报生起者”。它的状态是“令果报生起性”。“令果报生起性之无”是其语法分析。

ဇနကစတုက္ကံ နိဋ္ဌိတံ.

生起四法终。

၁၃၆. ‘‘နိကန္တိ ဗလေန ဝါ ပဋိဗာဟိယမာနံ ဝိပါကံ န ဒေတီ’’တိ ဈာနလာဘိနော ဟုတွာပိ မရဏကာလေ ဥပ္ပဇ္ဇိတုံ နိကန္တိယာ သတိ, တံ ဈာနံ ဝိပါကံ န ဒေတီတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ဧကဿာ’’တိ ဧကဿ ပုဂ္ဂလဿ. ‘‘တေသံ’’တိ မဟဂ္ဂတကမ္မ အာနန္တရိယ ကမ္မာနံ. အန္တိမ ဇဝနဝီထိယံ ကတံ နာမ ဝတ္ထု ဒုဗ္ဗလတ္တာ သယမ္ပိ ဒုဗ္ဗလံ ဟောတိ. ပဋိသန္ဓိံ န ဇနေတိ. တေနာဟ ‘‘အန္တိမ ဇဝနဝီထိတော ပုဗ္ဗဘာဂေ အာသန္နေ ကတံ’’တိ. ဣဒဉ္စ ကမ္မသာမည ဝသေန ဝုတ္တံ. ကမ္မဝိသေသေ ပန သတိ, န ဒေတီတိ န ဝတ္တဗ္ဗန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကမ္မံ ပနာ’’တိအာဒိ [Pg.155] ဝုတ္တံ. ကတံ အာသန္န ကမ္မံ နာမာတိ ဂဟေတဗ္ဗန္တိ ယောဇနာ. ပါဠိပါဌေ. အဿပုဂ္ဂလဿ မရဏကာလေဝါ သမ္မာဒိဋ္ဌိ သမတ္တာ သမာဒိန္နာ, မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ သမတ္တာ သမာဒိန္နာတိ ယောဇနာ. ပရတော ပရိပုဏ္ဏံ အာဂမိဿတိ. သောမနဿ ဇနကံ ပရစေတနာ ပဝတ္တိဝသေန. သန္တာပ ဇနကံ ကုက္ကုစ္စဝိပ္ပဋိသာရပ္ပဝတ္တိဝသေန. ဣဒံ ဂရုက စတုက္ကံ နာမ အနန္တရေ ဘဝေ ဝိပစ္စနကာနံ ကမ္မာနံ ဝသေန ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ဥပပဇ္ဇဝေဒနီယ ကမ္မာနိ ဧဝါ’’တိ. ကမ္မံ နာမ ကုသလံ ဝါ ဟောတု, အကုသလံ ဝါ. ပုနပ္ပုနံ လဒ္ဓါ သေဝနေ သတိ, ဝိပါကံ ဒေတိ. အသတိ န ဒေတိ. ကာမာဝစရဿ ကုသလဿ ကမ္မဿ ကတတ္တာ ဥပစိတတ္တာ ဝိပါကံ ဥပ္ပန္နံ ဟောတိ စက္ခု ဝိညာဏန္တိ စ, အကုသလဿ ကမ္မဿ ကတတ္တာ ဥပစိတတ္တာ ဝိပါကံ ဥပ္ပန္နံ ဟောတိ စက္ခု ဝိညာဏန္တိ စ, ပါဠိယံ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထဟိ ကတတ္တာတိ ဝတွာ ပုန ဥပစိတတ္တာတိ ဝစနံ ပုနပ္ပုနံ ဝဍ္ဎနသင်္ခါတေ အာသေဝနေ သတိ ဧဝ ဝိပါကံ ဒေတီတိ ဉာပေတိ. တသ္မာ ကတမတ္တ ကမ္မတ္တာ ကဋတ္တာ ကမ္မံ နာမာတိ ဝုတ္တေပိ အနန္တရဘဝေ ဝိပစ္စနက ကမ္မဿေဝ ဣဓ အဓိပ္ပေတတ္တာ ပုနပ္ပုနံ လဒ္ဓါ သေဝနမေဝ ဣဓ ဂဟေတဗ္ဗန္တိ ဒဿေတုံ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ပုနပ္ပုနံ လဒ္ဓါသေဝနံ’’တိ ဝုတ္တံ.

136. “被欲爱之力所阻碍，则不给果报”，其义为：即使是已得禅那者，若于临终时生起欲爱，彼禅那亦不给果报。“一”者，指一个个人(puggala)。“彼等”者，指广大业与无间业。于临终速行心路中所造之业，因所依薄弱，自身亦薄弱，不生结生。是故说“于临终速行心路前分临近时所造”。此是就一般业而说。然为显示当有特殊业时，“不给果报”之说则不然，故说“邪见业等”。应结合理解为“名为已造的近业”。于巴利文中，应结合理解为：“某个人于临终时，正见被善取受持，或邪见被善取受持。”其后将有更完整的说明。生起喜悦是由于他人思的发生；生起苦恼是由于追悔、懊恼的发生。此重四法是就于次生成熟之业而说，故云“正是生报受业”。业，无论是善或不善，若再再获得修习，则给果报；若无，则不给。巴利文中说：“因欲界善业已造、已积，故眼识等果报已生；因不善业已造、已积，故眼识等果报已生。”此处，说了“已造”后，复说“已积”，是为了告知：唯有在名为再再增长的修习时，才给果报。是故，虽说“仅是已造之业即名为已作业”，然因此处意指于次生成熟之业，为显示此处应取“再再获得修习”，故于义注(aṭṭhakathā)中说“再再获得修习”。

‘‘ဧဝဉ္စ ကတွာ’’တိအာဒီသု. ‘‘ယတ္ထ တံ ပုဗ္ဗကတံ ကမ္မန္တိ အာဂတံ’’တိ ယသ္မိံ အဋ္ဌကထာ ပဒေသေ တံ ကဋတ္တာ ကမ္မံ ပုဗ္ဗကတံ ကမ္မံတိ အာဂတံ. ‘‘ကသ္မာ ဣဓာ’’တိအာဒီသု. ‘‘ဣဓာ’’တိ ဣမသ္မိံ အဘိဓမ္မတ္ထ သင်္ဂဟေ. ပါဠိယံ. ယံ ဂရုကံ, တံ ဝိပါကံ ဒေတိ. တသ္မိံ အသတိ, ယံ ဗဟုလံ. တသ္မိံ အသတိ, ယံ အာသန္နံ. တသ္မိံ အသတိ, ယံ ကဋတ္တာ ဝါ ပန ကမ္မံ, တံ ဝိပါကံ ဒေတီတိ အတ္ထော. သေသမေတ္ထ သုဝိညေယျံ.

在“如是行已”等句中。“彼处所作之业名为宿业”是指，在义注(aṭṭhakathā)中，彼“已作业”被称为“宿业”。在“何以故于此”等句中。“于此”是指这部《阿毗达摩概要》(Abhidhammattha Saṅgaha)。在巴利原文中，其义是：若有重业，则重业给予果报；若无重业，则串习业给予果报；若无串习业，则近业给予果报；若无近业，则已作业给予果报。其余部分于此易于理解。

သုတ္တန္တပါဌေ. သုခဝေဒနံ ဇနေတီတိ သုခဝေဒနီယံ. ‘‘သမတ္တာ’’တိ သုဋ္ဌုဂဟိတာ. ‘‘သမာဒိန္နာ’’တိ တဒတ္ထဝိဝရဏံ. ‘‘ပရိယတ္တံ’’တိ သမတ္ထံ. တမ္ဗဒါဓိကဿ ယာဝဇီဝံ ဗဟူနိ ပါပကမ္မာနိ အာစိဏ္ဏာနိ. မရဏ ဒိဝသေ ပန သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ စဝိတွာ တေန အာသန္န ကမ္မေန သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တိ. ဝါတကာလဿ ယာဝဇီဝံ ဗဟူနိ ကလျာဏ ကမ္မာနိ အာစိဏ္ဏာနိ. မရဏ ဒိဝသေပန ဗုဒ္ဓသာသနေ [Pg.156] ဝိပရီတ သညံ ကတွာ တေန အာသန္န ကမ္မေန အပါယေ နိဗ္ဗတ္တိ.

在经藏文句中。“能生乐受，故为乐受业。”“善取”意为善加把握。“受持”是其义之阐明。“遍”意为圆满。丹巴达提迦(Tambadādhika)一生积累诸多恶业。但在临死之日听了舍利弗(Sāriputta)尊者的说法，命终后，凭借彼近业，生于天界。瓦塔迦拉(Vātakāla)一生积累诸多善业。但在临死之日对佛陀教法生起颠倒想，凭借彼近业，投生恶趣。

ဂရုကစတုက္ကံ နိဋ္ဌိတံ.

重业四法终。

၁၄၇. ဒိဋ္ဌဓမ္မစတုက္ကေ. ပဿိတဗ္ဗောတိ ဒိဋ္ဌော. ‘‘ဓမ္မော’’တိ ခန္ဓာယတန ဓမ္မ သမူဟော. ဒိဋ္ဌော ဓမ္မောတိ ဒိဋ္ဌ ဓမ္မော. ဝတ္တမာနော ဓမ္မသမူဟော. ယော အတ္တဘာဝေါတိ ဝုစ္စတိ. အတ္တသင်္ခါတဿ ဒိဋ္ဌိယာ ပရိကပ္ပိတသာရဿ ဘာဝေါ ပဝတ္တိ ကာရဏန္တိ ကတွာတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘ဒိဋ္ဌ ဓမ္မော ဝုစ္စတီ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘ဝိပါကံ ပဋိသံဝေဒေတီ’’တိ ဧတေန ကထံ ကမ္မသာဓနံ ဒဿေတိ. ပဋိသံဝေဒန ကြိယာပဒေ ဝိပါကန္တိ ကမ္မပဒံ ဒိသွာ ဝိပါကံ နာမ ဝေဒိတဗ္ဗံ ဝေဒနီယံ. ပဋိသံဝေဒိတဗ္ဗံ ပဋိသံဝေဒနီယန္တိ ဝိညာတတ္တာ. ‘‘ဥပေစ္စာ’’တိ ဥပဂန္တွာ. ‘‘ဥပပဇ္ဇိတွာ’’တိ ဥပေစ္စ ပဇ္ဇိတွာ. ပါပုဏိတွာတိ အတ္ထော. ဝိဘာဝနိပါဌေ. ‘‘ဒိဋ္ဌ ဓမ္မတော’’တိ ဒိဋ္ဌ ဓမ္မဿ. သာမိအတ္ထေ ပဉ္စမီ. ပါဠိယံ ဝုတ္တံ. ‘‘ဧတ္ထဟီ’’တိအာဒိ ပုဗ္ဗဝါကျေ ဝုတ္တ နယမေဝ. အပရသဒ္ဒေါ နိစ္စံ အပါဒါနာ ပေက္ခော. တဉ္စ အပါဒါနံ နာမ အနန္တရေ ဝုတ္တပဒေဟိ. ‘‘ဒိဋ္ဌဓမ္မာ နာဂတာနန္တရ ဘဝေဟီ’’တိ ဒိဋ္ဌဓမ္မတော စ အနာဂတာနန္တရ ဘဝတော စာတိ အတ္ထော. ‘‘ပရိဝတ္တော’’တိ ပဗန္ဓော. အပရာပရိယောတိ ဝါ, အပရော စ အပရော စ အပရာပရော. အပရာပရေ ပဝတ္တော အပရာပရိယောတိ အတ္ထော. ‘‘ဥပပဇ္ဇဘဝံ’’တိ အနာဂတာနန္တရဘဝံ. အဟောသိ ကမ္မေ ‘‘အဟောသီ’’တိ ပဒံ အညာသိ ကောဏ္ဍညောတိ ပဒေဝိယ ရုဠှီနာမပဒန္တိ အာဟ ‘‘အဟောသိ နာမကံ’’တိ. တံ ပန ရုဠှိပဒံ ကုတောပဝတ္တံတိ အာဟ ‘‘အဟောသိ ကမ္မံ’’တိအာဒိံ. ‘‘ဧဝံ ဝုတ္တ ပါဌဝသေနာ’’တိ ဧတ္ထ ဣဓ ဝုတ္တော ပါဌော သာ ဝသေသော. ပရိပုဏ္ဏပါဌော ပန အဟောသိ ကမ္မံ အဟောသိ ကမ္မ ဝိပါကော, အဟောသိ ကမ္မံ နာဟောသိ ကမ္မ ဝိပါကော, အဟောသိ ကမ္မံ အတ္ထိကမ္မ ဝိပါကော, အဟောသိ ကမ္မံ နတ္ထိ ကမ္မဝိပါကော, အဟောသိကမ္မံ ဘဝိဿတိ ကမ္မ ဝိပါကော, အဟောသိ ကမ္မံ န ဘဝိဿတိ ကမ္မ ဝိပါကောတိအာဒိနာ ပဋိသမ္ဘိဒါ မဂ္ဂေ အာဂတော. ‘‘သာ’’တိ ပထမ ဇဝန စေတနာ. ‘‘အပ္ပတရ ဝိပါကာ စာတီ’’တိ ဧတ္ထ ‘‘ဣတီ’’တိ ဟေတု [Pg.157] အတ္ထေ နိပါတော, တသ္မာ အစိရဋ္ဌိတိ ကတ္တာ ဒိဋ္ဌ ဓမ္မေ ဧဝ ဖလံ ဒတွာ ဝိဂစ္ဆတိ, တသ္မာ အပ္ပတရ ဝိပါကတ္တာ အဟေတုကမတ္တံ ဖလံ ဒတွာ ဝိဂစ္ဆတီတိ ယောဇနာ. ‘‘ပစ္စယောတိ စာ’’တိ ပစ္စယံ လဒ္ဓါတိ ဝုတ္တော ပစ္စယောတိ စ. ‘‘သော’’တိ မဟန္တံ ဝုတ္တော ပစ္စယော. ‘‘ကာကဝလိယာဒီနံ ဝိယာ’’တိ ကာကဝလိယာဒီနံ ပုဂ္ဂလာနံ ဒိဋ္ဌဝေဒနီယ ကမ္မံ ဝိယ. ‘‘ပါကဋတရပ္ဖလဒါနံ’’တိ သတ္တာဟဗ္ဘန္တရေ ဧဝ သေဋ္ဌိဋ္ဌာနပ္ပဋိ လာဘာဒိဝသေန ပါကဋတရပ္ဖလဒါနကံ ကမ္မဝိသေသံ. ကမ္မ ပထဇဝနသန္တာနေ ပဝတ္တာ ပထမဇဝန စေတနာ ဝါ ဣတရာပိ ပထမ ဇဝန စေတနာ ဝါတိ ယောဇနာ. ‘‘ကာစီ’’တိ ဧကစ္စာ ပထမဇဝန စေတနာ. သေသာနိ ဒိဋ္ဌဓမ္မ ဝေဒနီယ ကမ္မာနိ.

147. 在现法四法中。应被见者，即是“已见”(diṭṭho)。“法”(dhammo)是指蕴、处、法的集合。“已见之法”(diṭṭho dhammo)即是现法(diṭṭhadhammo)，即现行的法之集合，亦即所谓的“自体”(attabhāva)。为显示“以见(diṭṭhi)所构想为本质的、被称为‘我’的存在(bhāvo)或转起(pavatti)为原因”此义，故说“名为现法”等。通过“感受果报”(vipākaṃ paṭisaṃvedeti)这句话，如何显示其为业声呢？在动词“感受”中，见到“果报”(vipākaṃ)这个业格词，因为了知“果报”是应被了知、应被感受、应被亲受者。“已近至”(upeccā)即是已前往。“已生”(upapajjitvā)即是已近至而生，意为已到达。在《毗婆伐尼》(Vibhāvanī)的文句中。“从现法”(diṭṭhadhammato)即是“现法的”(diṭṭhadhammassa)，第五格在此作所有格义。圣典中已说。“于此”(ettha hi)等，即是前句所说之理。“后”(apara)一词恒常期待一个离格。而该离格，即是紧接所说之词。“从现法与未来无间有”(diṭṭhadhammā nāgatānantara bhavehi)意即“从现法及从未来无间有”。“转”(parivatto)即是相续(pabandho)。或作“前后”(aparāpari)，即后与后为“前后”(aparāparo)。在前后中转起，即是“前后”(aparāpari)之义。“当生有”(upapajjabhavaṃ)即是未来无间有(anāgatānantarabhavaṃ)。在“无效业”(ahosikamme)中，“曾有”(ahosi)一词，如同“憍陈如已知”(aññāsi koṇḍañño)句中的词一样，是约定俗成的名称，故说“名为曾有”。然此约定俗成之词从何而来？答曰：“业曾有”(ahosi kammaṃ)等。“依如是所说之文”，此处所说之文是有余的。完整的文句则如《无碍解道》(Paṭisambhidāmagga)中所来：“业曾有，业果曾有；业曾有，业果未曾有；业曾有，业果有；业曾有，业果无；业曾有，业果将有；业曾有，业果将无”等。“彼”(sā)指初速行思。在“果报亦较弱”(appataravipākā cāti)中，“iti”是不变词，作原因义。因此，由于住时短暂，故在现法中给予果报后即消失；因此，由于果报较弱，故给予无因果后即消失。应如是连接。“亦是缘”(paccayoti ca)即是“已得缘”，故说“亦是缘”。“彼”(so)指所说的广大之缘。“如迦迦伐利等”(kākavaliyādīnaṃ viya)即如迦迦伐利(Kākavali)等人的现法受业。“给予极显了之果”(pākaṭatarapphaladānaṃ)即指在七日之内，通过获得长者之位等方式，给予极显了之果的特殊之业。在业道速行相续中转起的初速行思，或其他初速行思。应如是连接。“某一”(kāci)指某一初速行思。其余是现法受业。

ဥပပဇ္ဇကမ္မေ. ‘‘အတ္ထ သာဓိကာ’’တိ သန္နိဋ္ဌာနတ္ထသာဓိကာ. ပါဏဃာတာဒိ ကိစ္စသာဓိကာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သုဋ္ဌု နိဋ္ဌာပေတီတိ သန္နိဋ္ဌာပိကာ. ‘‘သေသာနိ ပီ’’တိ သေသာနိ ဥပပဇ္ဇ ဝေဒနီယ ကမ္မာနိပိ. ‘‘ဣဓာ’’တိ ဣမသ္မိံ မနုဿ လောကေ. ‘‘မိဿကကမ္မာနီ’’တိ ကုသလာ ကုသလမိဿကာနိ ကမ္မာနိ. ဝေမာနိကပေတဝတ္ထူနိ ဝိမာနဝတ္ထု ပါဠိယံ အာဂတာနိ. ‘‘သုဂတိယံ ဝိပတ္တိံ အနုဘဝန္တာနိ ဝတ္ထူနီ’’တိ ဧတ္ထ ‘‘ဝိပတ္တိံ’’တိ စက္ခု သောတာဒီနံ အင်္ဂ ပစ္စင်္ဂါနံ ဝါ ဝိပတ္တိံ. နာနာ ဒုက္ခုပ္ပတ္တိဘူတံ ဝါ ဝိပတ္တိံ. ‘‘ဒုဂ္ဂတိယံ သမ္ပတ္တိံ’’တိ မဟိဒ္ဓီနံ နာဂသုပဏ္ဏာဒီနံ သမ္ပတ္တိံ. ‘‘ယထာ ဝုတ္တ ဝတ္ထူဟီ’’တိ ဝေမာနိက ပေတဝတ္ထာဒီဟိ. အဋ္ဌကထာပါဌေ. ‘‘တေသံ သင်္ကမနံ နတ္ထီ’’တိ တေသံ ကမ္မာနံ ဝိပစ္စနကာလ သင်္ကန္တိ နာမ နတ္ထိ. ‘‘ယထာဌာနေယေဝ ပတိဋ္ဌန္တီ’’တိ တာနိ ဒိဋ္ဌ ဓမ္မဋ္ဌာနာဒိဝသေန ဘဂဝတာ ယထာ ဝုတ္တဋ္ဌာနေ ဧဝ တိဋ္ဌန္တိ. ‘‘ဧဝံ ဝုတ္တံ’’တိ တေသံ သင်္ကမနံ နတ္ထီတိအာဒိနယေန ဝုတ္တံ. ‘‘ယုတ္တိယာ ဝါ အဘာဝတော’’တိ ဧတ္ထ ဒိဋ္ဌ ဓမ္မ ဝေဒနီယဿ ပဋိသန္ဓိ ဝိပါကာဒိ ယုတ္တိယာ အဘာဝတော.

在当生受业中。“义成就”(atthasādhikā)即是决定义成就(sanniṭṭhānatthasādhikā)。杀生等被称为“事成就”(kiccasādhikā)。善能完成，故为“善完成者”(sanniṭṭhāpikā)。“其余”(sesāni pi)即其余的当生受业。“于此”(idha)即于此人世间。“杂业”(missakakammāni)即善与不善混杂之业。天宫饿鬼事(vemānikapetavatthūni)出自《天宫事》(Vimānavatthu)圣典。在“于善趣中经历不幸的故事”(sugatiyaṃ vipattiṃ anubhavantāni vatthūnī)中，“不幸”(vipattiṃ)指眼、耳等肢节的不幸，或指成为种种苦生起之因的不幸。“于恶趣中的成就”(duggatiyaṃ sampattiṃ)指大神通的那伽(nāga)、金翅鸟(supaṇṇa)等的成就。“依所说之事”(yathā vutta vatthūhi)即依天宫饿鬼事等。在义注(aṭṭhakathā)的文句中。“彼等无转移”(tesaṃ saṅkamanaṃ natthi)指彼等业在成熟之时，没有所谓的转移(saṅkanti)。“即于其处而住立”(yathāṭhāneyeva patiṭṭhanti)即彼等业，依世尊(bhagavatā)所说的现法处等，即于其所说之处而住立。“如是说”(evaṃ vuttaṃ)即依“彼等无转移”等之理而说。“或因无道理故”(yuttiyā vā abhāvato)，此处指现法受业的结生异熟等，因无道理故。

ဒိဋ္ဌဓမ္မစတုက္ကံ.

现法四法。

၁၄၈. ပါကဋ္ဌာနစတုက္ကေ. ‘‘ကာယာဒီနံ’’တိ စောပနကာယာဒီနံ. ကာယ ဝိညတ္တာဒီနန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘အတိပါတေန္တီ’’တိ အတိက္ကမ္မ [Pg.158] ပယောဂေန အဘိဘဝိတွာ ပါတေန္တိ. တေနာဟ ‘‘အတိပါတနဉ္စေတ္ထာ’’တိအာဒိံ. ‘‘အဒိန္နံ’’တိ သာမိကေနအဒိန္နံ ပရသန္တကံ. အဂမနီယဝတ္ထူနိ နာမ အဝီတိက္ကမနတ္ထာယ အနုပဂန္တဗ္ဗာနိ မာတုရက္ခိတာဒီနိ ဣတ္ထိ ပုရိသသရီရာနိ. ‘‘တဿာ’’တိ ပရပါဏဿ. ‘‘တတော’’တိ ပရပရိဂ္ဂဟိတ ဘာဝတော. ‘‘အစ္ဆိန္ဒက စေတနာ’’တိ ပရသန္တကဿ အတ္တနော သန္တကကရဏဝသေန ဘုသံ ပရသန္တကာ ဘာဝစ္ဆိန္ဒက စေတနာ. ဝိလုပ္ပန စေတနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘မဂ္ဂေန မဂ္ဂပ္ပဋိပါဒကဿာ’’တိ အတ္တနော မဂ္ဂေန ပရမဂ္ဂ သမ္ပယောဇကဿ. ‘‘ဧတ္ထပီ’’တိ ယထာ အဒိန္နာဒါနေ ပရပရိဂ္ဂဟိတ သညိနောတိ ဒုတီယံ အင်္ဂပဒံ ဝုတ္တံ. ဧဝံ ဧတ္ထပိ. ဧတ္ထ ဝဒန္တိ အဂမနီယ ဝတ္ထု ဝသေန စိတ္တန္တိ အဝတွာ တသ္မိံ သေဝန စိတ္တန္တိ ဝုတ္တံ. တသ္မာ အဂမနီယ ဝတ္ထု သညိတာတိ အဝုတ္တမ္ပိ ဝုတ္တသဒိသံ ဟောတီတိ. န ဟောတိ. န ဟိ တသ္မိန္တိ ဝစနံ သညာဝိသေသ သဟိတံ အတ္ထံ ဝဒတိ. ဤဒိသေသု စ ဌာနေသု သစေ သညာပဓာနံ ဟောတိ. ပါဏသညိတာ, ပရပရိဂ္ဂဟိတ သညိတာ,တိ အင်္ဂ ပဒံ ဝိယ ဣဓပိ အဂမနီယ ဝတ္ထု သညိတာတိ ဒုတီယံ အင်္ဂပဒံ အဝဿံ ဝတ္တဗ္ဗံ ဟောတိ. ကသ္မာ, အင်္ဂနိယမဋ္ဌာနတ္တာ. တေနာဟ ‘‘ဧတေနာ’’တိအာဒိံ. ‘‘စတုရင်္ဂီကောဝ ဝုတ္တော’’တိ တဿ စတ္တာရော သမ္ဘာရာ. အဂမနီယ ဝတ္ထု, တသ္မိံ သေဝန စိတ္တံ, သေဝနပ္ပယောဂေါ, မဂ္ဂေန မဂ္ဂပ္ပဋိပတ္တိ အဓိဝါသနန္တိ. ‘‘သာ’’တိ ဘိက္ခုနီ. ‘‘ရက္ခိတာသု သင်္ဂဟိတာ’’တိ မာတုရက္ခိတ ပိတု ရက္ခိတာဒီသု သင်္ဂဟိတာ. ‘‘ဋီကာသု ပနာ’’တိ သုတ္တန္တဋီကာသု ပန. ‘‘သာ’’တိ ဘိက္ခုနီ. ပါသဏ္ဍာ ဝုစ္စန္တိ ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိဂတာဒီနိ. တံ ဝါဒိနော ပါသဏ္ဍိယာ နာမ. တေသံ ဓမ္မော ပါသဏ္ဍိယ ဓမ္မော နာမ. မိစ္ဆာစာရောပိ ဒုဿီလာယ ဣတ္ထိယာ ဝီတိက္ကမော အပ္ပသာဝဇ္ဇော. တတော ဂေါရူပ သီလိကာယ မဟာသာဝဇ္ဇော. တတော သရဏင်္ဂတာယ, ပဉ္စ သိက္ခာ ပဒိကာယ, သာမဏေရိယာ, ပုထုဇ္ဇန ဘိက္ခုနိယာတိအာဒိ. အဋ္ဌကထာ ပါဌေ. ‘‘ဧတ္ထာ’’တိ ဣမသ္မိံ အကုသလကာယကမ္မေ. ‘‘န ဂဟိတံ’’တိ ထေရေန ဝါ အဋ္ဌကထာစရိယေဟိ ဝါ န ဂဟိတံ. သုရဉ္စ မေရယဉ္စ ပိဝန္တိ ဧတေနာတိ သုရာမေရယ ပါနံ. တဒဇ္ဈောဟရဏ စေတနာ ကမ္မံ. ‘‘သဗ္ဗ လဟုကော’’တိ သဗ္ဗေသံ သုရာပါန ကမ္မ ဝိပါကာနံ မဇ္ဈေ [Pg.159] ယော ဝိပါကော လဟုကတရော, ပဝတ္တိဝိပါကမတ္တောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘ဥမ္မတ္တကသံဝတ္တနိကော’’တိ ဥမ္မတ္တဘာဝ သံဝတ္တနိကော. ‘‘ပဉ္စပီ’’တိ သုရာပါန ကမ္မေန သဟ ပဉ္စပိ. မူလဋီကာ ဝစနေ. ‘‘တဿာ’’တိ သုရာပါန ကမ္မဿ. ပဋိသမ္ဘိဒါ မဂ္ဂဋီကာယံ ဣမဿ ဝါကျဿ သံဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော. တတ္ထ ‘‘တဗ္ဗိ ရမဏာဒယော စာ’’တိ တတော သုရာပါနတော ဝိရမဏာဒယော စ. ‘‘မဒဿာ’’တိ မဇ္ဇနဿ. ‘‘အပုညပထဿာ’’တိ အကုသလ ကမ္မ ပထဿ. ‘‘တဗ္ဗိရတိ ပီ’’တိ တတော သုရာပါနတော ဝိရတိပိ. ‘‘နိမ္မဒတာယာ’’တိ မဇ္ဇနရဟိတ ဘာဝဿ. ‘‘သာ’’တိ နိမ္မဒတာ. ‘‘ပုညပထဿာ’’တိ ကုသလကမ္မ ပထဿ. ‘‘ဣတီ’’တိ တသ္မာ. ‘‘တာနီ’’တိ သုရာပါန ကမ္မတဗ္ဗိရတိ ကမ္မာနိ. ‘‘န ဣတရံ’’တိ ကမ္မပထေဟိ အသမ္ဗန္ဓံ. သုရာပါနံ ဝိသုံ ပဋိသန္ဓိံ န ဒေတီတိ ယောဇနာ. တဗ္ဗိရတိ ကမ္မေ ပန သစေ ဣဒံ သုရာပါနံ နာမ ပါပကမ္မံ ဒုစ္စရိတန္တိ ဉတွာ သမာဒါန ဝိရတိ သမ္ပတ္တဝိရတိ ဝသေန တံ သိက္ခာပဒံ ရက္ခတိ. တံ သီလံ အညေဟိ ပုညပထေဟိ အသမ္ဗန္ဓမ္ပိ ဝိသုံ ပဋိသန္ဓိံ န ဒေတီတိ န ဝတ္တဗ္ဗံ. ‘‘ဧဝမိဒံ ပီ’’တိ ဧဝံ ဣဒမ္ပိ သုရာပါန ကမ္မံ ကမ္မ ပထပတ္တဿ ကမ္မဿ ပရိဝါရဘူတံ ဧဝ ပဋိသန္ဓိံ ဇနေတီတိ ယောဇနာ. ‘‘တတ္ထာ’’တိ ကမ္မပထသုတ္တေသု. သရူပတော န ဝုတ္တန္တိ စ သက္ကာ ဝတ္တုန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ယံ’’တိ ယံ သုရာပါန ကမ္မံ. ‘‘တတ္ထာ’’တိ တေသု ကမ္မပထသုတ္တေသု. ကမ္မ ဇနနံ နာမ ဒုစ္စရိတ ကမ္မာနံ ဇနနံ. သက္ကေန ဒေဝါန မိန္ဒေန တဿ အပါယဂါမိတာ ဝုတ္တာတိ သမ္ဗန္ဓော. တဿာသုရာယ ပုဏ္ဏံ ဣမံ သုရာကုမ္ဘံကိဏာထ. မူလံ ဒေထ ဂဏှာထာတိ အတ္ထော. ‘‘တဿာ’’တိ သုရာပါန ကမ္မဿ. အပါယံ ဂမေတိ သမ္ပာပေတီတိ အပါယ ဂါမီ. ‘‘ယဒိဒံ’’တိ ယာ အယံ ယထာလာဘ ယောဇနာ အတ္ထိ. မူလဋီကာ ဝစနေ. ‘‘ကမ္မသဟဇာတာ’’တိ အကုသလ ကမ္မသဟဇာတာ တဏှာ. ‘‘တေသံ’’တိ တေသံ ပဉ္စန္နံ ကမ္မာနံ. ‘‘ကောဋ္ဌာသတော’’တိ ဓမ္မသင်္ဂဏိယံ ဖဿော ဟောတိ, ဝေဒနာ ဟောတီတိအာဒိနာ ဝုတ္တေ ဓမ္မုဒ္ဒေသဝါရေ ဈာနာဒိကောဋ္ဌာသာ နာမ အာဂတာ. တေသု ပဉ္စ သိက္ခာပဒါ ကောဋ္ဌာသတော ကမ္မပထ ကောဋ္ဌာသိကာ ဧဝ. ကမ္မပထ ကောဋ္ဌာသေ အန္တောဂဓာတိ အတ္ထော. ‘‘ပုရိမာနံ စတုန္နံ’’တိ ပါဏာတိ ပါတာဒီနံ [Pg.160] စတုန္နံ ကမ္မာနံ. ‘‘ပဋိက္ခိတ္တော’’တိ တဿ ကမ္မပထဘာဝေါ ပဋိက္ခိတ္တော. ‘‘တတီယံ’’တိ တတီယ သုတ္တံ. ဧတာသုပိ စ အဋ္ဌကထာသု.

148. 显露处四法中。“身等”是指被驱使之身等，意即身表业等。“夺命”(atipātenti)即以超越之加行，压制而杀害。是故说“此处的夺命”等。“不与取”即主人未予之他人所有物。不可行处(Agamanīyavatthūni)乃指为免于违越而不应前往之处，如母所护等男女之身。“彼之”是指其他有情。“从彼”是指从被他人所有之状态。“夺取之思”(Acchindaka cetanā)是指以将他人之物变为己有之方式，猛烈断绝其为他人所有之状态的思，意即掠夺之思。“以道与道之引导者”即以己道与他道相连结者。“此处亦然”，正如于不与取中，说“有他所所有想”为第二支，此处亦然。于此，有人说：未说“于不可行处生起之心”，而说“于彼行淫之心”，是故，即使未说“有不可行处想”，亦与已说无异。此说不然。因为“于彼”一词，并未言及包含特定想之义。于此等处，若想为主要，则如“有情想”、“他所所有想”等支分，此处亦必须说“有不可行处想”为第二支。何故？因其为确定支分之处。是故说“以此”等。“说为具四支”即其有四种组成部分：不可行处、于彼行淫之心、行淫之加行、道与道交合之承受。“彼”指比丘尼。“摄于被守护者中”即摄于母所护、父所护等之中。“于诸复注中”即于诸经复注中。“彼”指比丘尼。外道(Pāsaṇḍā)被称为六十二见等，持彼论者名为外道者(pāsaṇḍiyā)，彼等之法名为外道法(pāsaṇḍiya dhammo)。邪淫对于破戒女而言，其过失尚轻；比此更重者，为牛行女之大过；再重者，则为已皈依者、持五学处者、沙弥尼、凡夫比丘尼等。于义注文中。“此处”指于此不善身业中。“未被采纳”即未被长老或义注师所采纳。所谓“饮酒”(surāmerayapānaṃ)，即是饮用酒(sura)与迷醉物(meraya)之事。其吞咽之思即是业。“最轻者”是指于所有饮酒业之果报中，此果报最轻者，意即仅是现世果报。“导致癫狂者”即导致癫狂状态者。“五者亦然”即与饮酒业一起共五者。于根本复注之文中。“彼之”指饮酒业。于《无碍解道》复注中，为解释此句而说，此为关联。彼处说：“并且从彼离等”，即从离饮酒等。“迷醉之”指沉醉。“非福道之”指不善业道。“离亦然”即离饮酒亦然。“不迷醉”指无沉醉之状态。“彼”指不迷醉。“福道之”指善业道。“是故”即因此。“彼等”指饮酒业与离饮酒业。“非其他”指与诸业道不相关。饮酒不会单独给予结生，此为连接。于离业中，若知此饮酒乃恶业、恶行，并以受持而离、遇缘而离的方式守护彼学处，则不应说“此戒即使与其他福业道无关联，亦不会单独给予结生”。“如是此亦然”即如是此饮酒业亦作为已达业道之业的眷属，方能产生结生，此为连接。“于彼处”指于诸业道经中。并且可以说，它未以其自性被述及，此为关联。“任何”指任何饮酒业。“于彼处”指于彼等业道经中。所谓产生业，即产生诸恶行业。天帝释(Sakka)说其将趣向恶趣，此为关联。‘你们当买下这装满彼酒的酒壶，付出价钱拿走它’，此为其义。“彼之”指饮酒业。‘使之趣向恶趣，使之到达’，故为趣向恶趣者(apāyagāmī)。“此即是”指此为随宜所得之解释。于根本复注之文中。“与业俱生”指与不善业俱生之渴爱。“彼等之”指彼五种业。“从部分而言”是指于《法集论》(Dhammasaṅgaṇī)中，于“有触、有受”等所说之法门中，提及禅那等部分。于此中，五学处从部分而言，即是业道之部分。意谓彼等包含于业道之部分中。“先前四者”指杀生等四种业。“被驳斥”指其业道之体性被驳斥。“第三”指第三经。于此等义注中亦然。

ကာယကမ္မာဒီသု. သသမ္ဘာရကာယော နာမ သကလော ရူပကာယော. ပသာဒကာယော နာမ ကာယပသာဒေါ ဧဝ. ကာယ ဝိညတ္တိ စောပနကာယော နာမ. ‘‘စောပန’’န္တိ စ စလနံ ဝုစ္စတိ. ‘‘သော ယေဝါ’’တိ စောပနကာယောယေဝ. ကာယကမ္မ နာမ လာဘော စ ဟောတိ, တသ္မာ သော ကမ္မာနံ ပဝတ္တိ မုခန္တိ ဝုစ္စတီတိ ယောဇနာ. ‘‘ကမ္မာနိ ဝိသေသေတုံ’’တိ ဣဒံ ကာယကမ္မံ နာမ, ဣဒံ ဝစီကမ္မံ နာမာတိ ဝိသေသေတုံ နိယမေတုံ. ‘‘သက္ကောန္တီ’’တိ ကမ္မာနိ ဝိသေသေတုံ သက္ကောန္တိ. တသ္မာ ကာယဒွါရေ ဝုတ္တိတောတိ စ ဝစီဒွါရေ ဝုတ္တိတောတိ စ ဝုတ္တန္တိ အဓိပ္ပာယော. မိစ္ဆာစာရဿ ဝစီဒွါရေ အပ္ပဝတ္တိတော ‘‘ပုရိမာနိ ဒွေ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘မဇ္ဈိမာနိ စတ္တာရီ’’တိ မုသာဝါဒါဒီနိ စတ္တာရိ ဝစီကမ္မာနိ. ‘‘ဆဗ္ဗိဓာနိ တာနိ ဝဇ္ဇာနီတိ’’တိ ‘ကာယကမ္မံ ဇဟေယျု’န္တိအာဒီနိ ဆဗ္ဗိဓာနိ တာနိ ဝဇ္ဇာနိ. ကထံ ဧကမေကေန ဗာဟုလ္လ သဒ္ဒေန ဆဗ္ဗိဓာနိ တာနိ ဝဇ္ဇေတီတိ. အနွယတော စ ဗျတိရေကတော စ ဝဇ္ဇေတိ. ကထံ, ပါဏာတိပါတ ကမ္မံ ကဒါစိ အပ္ပကေန ဝစီဒွါရေ ဥပ္ပန္နမ္ပိ ကာယဒွါရေ ဧဝ ပဝတ္တိ ဗဟုလတ္တာ ကာယကမ္မမေဝ ဟောတိ. ဝစီကမ္မ သင်္ချံ န ဂစ္ဆတိ. ဒွေ ဝါ အဿ နာမာနိ န ဘဝန္တိ. ဝစီဒွါရေ ပန အပ္ပကဝုတ္တိတ္တာ ဝစီကမ္မံ နာမ န ဟောတိ. ကာယကမ္မန္တိ နာမံ န ဇဟတိ. ဒွေ ဝါ အဿ နာမာနိ န ဘဝန္တီတိ ဧဝံ ဧကေန ကာယဒွါရေ ဗာဟုလ္လ ဝုတ္တိဝစနေန ပါဏာတိပါတ ကမ္မေ ဆဗ္ဗိဓာနိ ဝဇ္ဇာနိ ဝဇ္ဇေတီတိ. ဧဝံ သေသေသု. ဝနစရကော နာမ ဝနလုဒ္ဒကော. သော ပန ကဒါစိ အပ္ပကေန ဂါမေ စရန္တောပိ ဝနေ ဗာဟုလ္လ စာရိတ္တာ ဝနစရကော ဧဝ ဟောတိ. ဂါမစရကောတိ နာမံ န လဘတိ. ဒွေ ဝါ အဿ နာမာနိ န ဘဝန္တိ. ဧဝံ သင်္ဂါမာဝစရကာပိ. သင်္ဂါမာဝစရော နာမ သင်္ဂါမေ ဗာဟုလ္လာဝစရော ဟတ္ထီ ဝုစ္စတိ. ဧတ္ထ မနောဒွါရံ သဗ္ဗ ကမ္မ သာဓာရဏတ္တာ ကမ္မာနိ ဝိသေသေတုံ န သက္ကောတီတိ ဝုတ္တံ. ဧဝဉ္စသတိ, ‘အဘိဇ္ဈာ ဗျာပါဒေါ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ စေတိ မနသ္မိံ ဝုတ္တိတော မနောကမ္မံ နာမာ’တိ ဣဒံ န ဝတ္တဗ္ဗန္တိ. နော န ဝတ္တဗ္ဗံ. ကမ္မ သိဒ္ဓိံ ပဋိစ္စ အညဒွါရေဟိ အသာဓာရဏတ္တာ[Pg.161]. တေနာဟ ‘‘မနောကမ္မာနိ ပနာ’’တိအာဒိံ. ‘‘သိဒ္ဓံ’’တိ နိဗ္ဗတ္တံ. ‘‘ကာယကမ္မဒွါရံ’’တိ ဧတ္ထ တတ္ထ စောပနကာယော ကာယကမ္မာနံ ပဝတ္တိ ဗဟုလတ္တာ ကာယကမ္မ ဒွါရံ နာမ. စောပနဝါစာ တတ္ထ ဝစီကမ္မာနံ ပဝတ္တိ ဗဟုလတ္တာ ဝစီကမ္မဒွါရံ နာမ. ကုသလာ ကုသလ ဇဝန စိတ္တံ ပန မနောကမ္မာနံ တတ္ထေဝ ကမ္မ ကိစ္စ သိဒ္ဓိတော မနောကမ္မ ဒွါရံ နာမာတိ ဧဝံ ကမ္မေန ဒွါရ ဝဝတ္ထာနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ‘‘တဿ ဒွါရဿ နာမံ ဘိန္ဒိတုံ ဝါ’’တိ ကာယောတိ နာမံ ဘိန္ဒိတုံ ဝါ. ‘‘အတ္တနော နာမံ ဒါတုန္တိ ဝါ’’တိ ဝစီတိ နာမံ တဿ ဒါတုံ ဝါ. ‘‘ဗြာဟ္မဏ ဂါမာဒီနံ ဗြာဟ္မဏ ဂါမာဒိဘာဝေါ ဝိယာ’’တိ တသ္မိံ အညကုလေသု ဝသန္တေသုပိ ဗြာဟ္မဏ ကုလဗဟုလတ္တာ ဗြာဟ္မဏ ဂါမောတွေဝ နာမံ ဟောတိ. တသ္မိံ ဝနေ အညရုက္ခေသု သန္တေသုပိ ခဒီရရုက္ခ ဗဟုလတ္တာ ခဒီရဝနန္တွေဝ နာမံ ဟောတီတိ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ. ကာယကမ္မံ နိဋ္ဌိတံ.

在身业等中。具分身，即是整个色身。净色身，即是身净色。身表，即是动身。“动”（copana）是指摇动。“彼即”（So yevā）是指动身而已。身业亦是获得，因此说它为诸业生起之门，此为释义。“为了分别诸业”，即是为了分别与确定这是身业、这是语业。“能”是指能够分别诸业。因此，其意是说，此等（业）于身门与语门中宣说。邪淫于语门不现行，所以说“前二”。“中四”是指妄语等四种语业。“彼等六种过失”，即是“应舍弃身业”等六种过失。如何以每一“多数”之词排除彼六种过失？依顺与逆而排除。如何？杀生业有时虽少许生起于语门，但因为多分在身门生起，所以只是身业，不归入语业之数，亦无二名。但在语门中，因其少分生起，故不名为语业，不舍弃身业之名，亦无二名。如是，以“于身门多生起”一言，于杀生业中排除了六种过失。其余亦然。林行者，即是林中猎人。彼有时虽少许行于村中，但因为多分行于林中，所以只是林行者，不获得村行者之名，亦无二名。战场行者也是一样。战场行者，是指于战场中多行动之象。此处，意门因与一切业共通，故说不能分别诸业。若如是，则“贪欲、瞋恚与邪见，因于意中宣说，故名为意业”此语不应说。不，此语应说。因为依业之成就，此等（意业）不与他门共通之故。因此说“意业”等等。“成就”是指已生起。“身业门”此处，因动身多分生起身业，故名为身业门。动语在那里多分生起语业，故名为语业门。善、不善速行心，因意业之业用唯于彼处成就，故名为意业门。应如是知依业而安立诸门。“破坏彼门之名”即是破坏身之名。“或赋予其自名”即是赋予其语之名。“如同婆罗门村等的婆罗门村性”即是说，虽有他姓之人居住于彼，然因婆罗门族众多，故唯名为婆罗门村。彼林中虽有他树，然因佉提罗树(khadīrarukkha)众多，故唯名为佉提罗林，应如是说。身业终。

၁၄၉. ဝစီကမ္မေ. ‘‘မုသာ ဝဒန္တီ’’တိ အဘူတတော ဝဒန္တိ. ပိသတိ ဧတာယာတိ ပိသုဏာ. ‘‘နိရုတ္တိ နယေနာ’’တိ ဧတ္ထ ပိယသုည ကရဏာတိ ဝတ္တဗ္ဗေ အက္ခရ လောပကရဏံ နိရုတ္တိ နယော နာမ. ‘‘ယေနာ’’တိ ယေနဇနေန. ‘‘သမ္ဖံ’’တိ ဧတ္ထ သံသဒ္ဒေါ သမ္မတိ ဒုက္ခံ ဧတေနာတိ အတ္ထေန သုခေ ဟိတေ ဝတ္တတီတိ အာဟ ‘‘သံ သုခံ ဟိတဉ္စာ’’တိ. ကီဒိသံ သုခံ ဟိတဉ္စာတိ အာဟ ‘‘သာဓုဇနေဟိ အဓိဂန္တဗ္ဗံ’’တိ. ဧတေန ပါပဇနေဟိ အဓိဂန္တဗ္ဗံ ဟိတသုခံ ပဋိက္ခိပတိ. ဟိတသုခဿ ဝိနာသနံ နာမ တဿ အာဂမန မဂ္ဂဘိန္ဒနန္တိ အာဟ ‘‘ဟိတသုခ မဂ္ဂံ ဘိန္ဒတီ’’တိ. ‘‘တံ ဝါ’’တိ ဧတ္ထ ‘‘တံ’’တိ ဟိတသုခံ. ‘‘အတ္ထ ဓမ္မာ ပဂတဿာ’’တိ အတ္ထတော စ ဓမ္မတော စ အပဂတဿ. ‘‘ပဋိဘာဏ စိတ္တဿာ’’တိ သုဏန္တာနံ စိတ္တရတိ စိတ္တဟာသဝဍ္ဎနတ္ထာယ ပဋိဘာဏညာဏေန စိတ္တီကတဿ. ‘‘ယတ္ထာ’’တိ ယသ္မိံ ကထာ မဂ္ဂေ. ‘‘အတ္ထ ဓမ္မ ဝိနယပဒံ’’တိ အတ္ထ ပဒဉ္စ ဓမ္မပဒဉ္စ ဝိနယ ပဒဉ္စ. တတ္ထ အတ္ထော နာမ အာရောဂျသမ္ပတ္တိ, မိတ္တသမ္ပတ္တိ, ပညာသမ္ပတ္တိ, ဓန သမ္ပတ္တိ, ဘောဂသမ္ပတ္တိယော. တာသု ကောသလ္လဇနကံ ဝါကျပဒံ အတ္ထပဒံ နာမ. ဣဒံ သုစရိတံ နာမ သဂ္ဂသံဝတ္တနိကံ, ဣဒံ ဒုစ္စရိတံ နာမ အပါယ သံဝတ္တနိကန္တိ ဧဝံ သဘာဝ ဓမ္မေသု ကောသလ္လ ဇနကံ ဝါကျ ပဒံ ဓမ္မ ပဒံ နာမ. ဧဝံ စိတ္တံ ဒမိတဗ္ဗံ, ဧဝံ ဣန္ဒြိယာနိ ဒမိတဗ္ဗာနိ, ဧဝံ [Pg.162] ရာဂေါ ဝိနေတဗ္ဗော, ဧဝံ ဒေါသော ဝိနေတဗ္ဗောတိအာဒိနာ ဝိနေတဗ္ဗေသု ဝိနယ ကောသလ္လဇနကံ ဝါကျပဒံ ဝိနယ ပဒံ နာမ. ယတ္ထ ဧဝရူပံ အတ္ထ ပဒဉ္စ ဓမ္မ ပဒဉ္စ ဝိနယ ပဒဉ္စ ကိဉ္စိ နတ္ထိ. တဿ ဝါစာ ဝတ္ထုမတ္တဿ ဧတံနာမံ ဟောတီတိ ယောဇနာ. ‘‘သမ္ဖံ’’တိ ဝုတ္တပ္ပကာရံ နိရတ္ထကဝစနံ. ‘‘တတ္ထာ’’တိ တေသု ဝစီကမ္မေသု. ဝိသံဝါဒနံ နာမ ဝိရဇ္ဈာ ပနံ. ဝိသံဝါဒကော နာမ ဝိရဇ္ဈာပနကော. အတ္ထံ ဘဉ္ဇတိ ဝိနာသေတီတိ အတ္ထ ဘဉ္ဇနကော. ‘‘ကမ္မပထဘေဒေါ’’တိ ပဋိသန္ဓိ ဇနကော ကမ္မပထဝိသေသော. ‘‘ဣတရော’’တိ အတ္ထ ဘဉ္ဇနကတော အညော မုသာဝါဒေါ. ‘‘ကမ္မ မေဝါ’’တိ ပဝတ္တိ ဝိပါက ဇနကံ ဝစီကမ္မမေဝ. ‘‘ရဇာနံ’’တိ ဓူလီနံ. တာသု သုဂတိ ဒုဂ္ဂတီသု ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ တဒုပ္ပဇ္ဇနကာနိ. ‘‘ပထဘူတတ္တာ’’တိ ဥပ္ပတ္တိမဂ္ဂဘူတတ္တာ. ‘‘ဘေဒ ပုရေက္ခာရေနာ’’တိ မိတ္တဘေဒပုရေက္ခာရေန. မိတ္တံ ဘိန္ဒတီတိ ဘေဒကော. ‘‘သံကိလိဋ္ဌ စေတနာ’’တိ အတ္ထ ပုရေက္ခာရ ဓမ္မ ပုရေက္ခာရ ဝိနယ ပုရေက္ခာရ အနုသာသနိ ပုရေက္ခာရ ရဟိတာ ကေဝလံ ဘေဒပုရေက္ခာရ စေတနာ သံကိလိဋ္ဌ စေတနာ နာမ. ‘‘ပရေ ဘိန္နေ ယေဝါ’’တိ ပရဇနေ ပရဇနေန မိထုဘေဒဝသေန ဘိန္နေယေဝ. ‘‘ယံ ကိဉ္စီ’’တိ ယံ ကိဉ္စိ အက္ကောသဝတ္ထု. ‘‘အယံ ပီ’’တိ အယံ ဖရုသဝါစာပိ. ဧဝံ အက္ကောသန ကမ္မံပိ အက္ကောသိတဗ္ဗဿ ဒူရေ ဌိတဿပိ မတဿပိ သမ္ပဇ္ဇတီတိ ယောဇနာ. အနတ္ထံ နိရတ္ထကဝါစာ ဝတ္ထု မတ္တံ ဝိညာပေတီတိ အနတ္ထဝိညာပနကော. ‘‘သစ္စတော ဂဏှန္တေ ယေဝါ’’တိ ယထာ သော ကထေတိ, တထာ တံ ဝတ္ထု ဥပ္ပန္န ပုဗ္ဗန္တိ ဧဝံ သစ္စတော ဂဏှန္တေယေဝ. ကေစိ သစ္စတော ဂဏှိတွာ ကိဉ္စိ ဝတ္ထုံ ပူဇနီယ ဌာနေ ဌပေတွာ ထောမေန္တာ ပူဇေန္တာ ဝန္ဒန္တာ ပရိဟရန္တိ. သမ္ပရာယိ ကတ္ထာယ တံ သရဏံ ဂစ္ဆန္တိ. သဗ္ဗမေတံ နိရတ္ထကံ ဟောတိ. ‘‘တဒဿာဒဝသေနာ’’တိ တံ ရာဇကထာဒိံ တတ္ထ စိတ္တရတိံ လဘိတွာ အဿာဒဝသေန ကထေန္တဿေဝ ကမ္မံ ဟောတိ. အနိစ္စ လက္ခဏ ဝိဘာဝနတ္ထာယ ဝါ ရတနတ္တယ ဂုဏဝိဘာဝနတ္ထာယ ဝါ ပါပ ဂရဟ ကလျာဏ သမ္ဘာဝနာယ ဝါ ကထေန္တဿ ပန သတ္ထကမေဝ ဟောတီတိ အဓိပ္ပာယော. တေနာဟ ‘‘အတ္ထ ဓမ္မ ဝိနယ နိဿိတံ’’တိအာဒိံ. သေသမေတ္ထ ကာယဒွါရေ ဒီပိတမေဝ.

149. 语业中。“说妄语”(musā vadantī)是指说不实之语。“以此离间”(pisati etāya)，故为“离间语”(pisuṇā)。于“依语源学方法”(nirutti nayena)一句，此处当说“使人失去亲爱”(piyasuñña karaṇā)时，省略音节(akkhara lopa)即名为语源学方法。“以何”(yenā)即以何人。于“绮语”(samphaṃ)一句，此处“saṃ”一词，以“以此平息痛苦”之义，用于安乐与利益，故说“saṃ即安乐与利益”。是何种安乐与利益？说：“应为善人所证得”。以此排除恶人所能证得的利益安乐。所谓利益安乐的破坏(vināsana)，即是阻断其获得之道，故说“破坏利益安乐之道”。于“彼”一句，此处的“彼”即利益安乐。“远离义与法者”即从义与法两者远离者。“辩才心”(paṭibhāṇa citta)是为了令听者心生欢喜、增长喜悦，以辩才智(paṭibhāṇaññāṇa)所庄严者。“于何处”(yatthā)即于何言说之道。“义句、法句、律句”即义句、法句与律句。其中，义即是健康圆满、友谊圆满、智慧圆满、财富圆满、受用圆满。于此等（圆满）中能生善巧(kosalla)之言辞，名为义句。“此是善行，能导向天界；此是恶行，能导向恶趣”，如是于诸法自性中能生善巧之言辞，名为法句。“应如是调伏心，应如是调伏诸根，应如是调伏贪欲，应如是调伏瞋恚”等等，于应调伏法中能生调伏善巧之言辞，名为律句。若某处全无此类义句、法句与律句，则其言语唯是事(vatthu)而已，此是其名。此为句义结合。“绮语”(samphaṃ)即如前所述之无义言说。“于彼”即于彼等语业中。欺骗(visaṃvādana)即使人失信。欺骗者(visaṃvādako)即使人失信者。破坏、毁坏义利，故为“破坏义利者”(atthabhañjanako)。“业道之差别”(kammapathabhedo)即能生结生(paṭisandhi)的特殊业道。“其他”即破坏义利者之外的其他妄语。“唯是业”即唯是能生起现行果报的语业。“尘”即尘埃。于彼等善趣、恶趣中生起，故是彼等之生起因。“作为道路故”(pathabhūtattā)即作为生起之道(uppattimagga)故。“以离间为先导”即以离间朋友为先导。离间朋友者，名为“离间者”(bhedako)。“染污思”(saṃkiliṭṭha cetanā)即是缺乏以义为先、以法为先、以律为先、以教诫为先，唯以离间为先导之思，名为染污思。“于他人已离间时”即于他人已被他人以相互离间的方式离间时。“任何”即任何辱骂之事(akkosavatthu)。“此亦”即此粗恶语亦然。如是，辱骂之业，即使对远处者或已死者亦能成就。此为句义结合。仅是令人了知无益、无义言说之事，故为“宣示无益者”(anatthaviññāpanako)。“于执为真实者”即“如彼所说，彼事先前已发生”，如是执为真实者。有些人执为真实后，将某些事置于应供养处，加以赞叹、供养、礼拜、奉持。为来世故，以此为皈依。所有这些皆是无义。“因其味着”即于彼王论等中获得心之乐味，因味着而说者，方成为业。然而，若为开显无常相，或为开显三宝(ratanattaya)功德，或为呵责罪恶、称扬善行而说，则实为有义。此是其意。因此说“依止于义、法、律”等。其余已于身门中阐明。

၁၅၀. မနောကမ္မေ[Pg.163]. ‘‘အဘိဈာယန္တီ’’တိ အတိရေကတရံ ဈာယန္တိ, စိန္တေန္တိ, ဩလောကေန္တိ ဝါတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘အဿာဒမတ္တေ အဌတွာ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘ဗျာပါဒေန္တီ’’တိ ဝိဂတဘာဝံ အာပါဒေန္တိ သမ္ပာပေန္တိ. တဉ္စ အာပါဒနံ န ကာယဝါစာဟိ. အထ ခေါ စိတ္တေနေဝါတိ ဝုတ္တံ ‘‘စိန္တေန္တီ’’တိ. ‘‘တဗ္ဗိ ပရီတတော’’တိ သပ္ပုရိသ ပညတ္တိတော ဝိပရီတေန. ‘‘တတ္ထာ’’တိ တေသု မနောကမ္မေသု. ‘‘ဣဒံ မမဿာ’’တိ ဣဒံ သန္တကံ မမသန္တကံ ဘဝေယျ, အဟော သာဓု ဝတာတိ ယောဇနာ. ‘‘အတ္တနော ကတွာ’’တိ အတ္တနော သန္တကံ ကတွာ. ‘‘လာဘာဝတိမေ’’တိ ဧတ္ထ သုလာဘံ လဘန္တီတိ လာဘာ. ‘‘အတ္တနော ကရေယျံ’’တိ အတ္တနော သန္တကံ ကရေယျံ. ပရဘဏ္ဍံ ဝတ္ထု ယဿာတိ ပရဘဏ္ဍ ဝတ္ထုကော. ‘‘ဝတ္ထူ’’တိ အာရမ္မဏဘူတံ ဝတ္ထု. ယာဝ န ပရိဏာမေတိ, တာဝ န ကမ္မပထဘေဒေါ ဟောတီတိ ယောဇနာ. ‘‘ဝုတ္တဉှေတံ အဋ္ဌကထာသူ’’တိ အဓိကာရော. ‘‘အယံ’’တိ အယံ သတ္တော. ‘‘တဿာ’’တိ တဿ သတ္တဿ. ဒသဝတ္ထုကာမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ နာမ ‘နတ္ထိဒိန္နံ, နတ္ထိယိဋ္ဌံ, နတ္ထိဟုတံ’တိအာဒိကာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ. ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိဂတေသု ကာစိဒိဋ္ဌိယော နတ္ထိကာဒိ သဘာဝါ ဟောန္တိ. ဣဓ ပန တဗ္ဗဟုလနယေန ကမ္မမေဝါတိ ဝုတ္တံ. ယထာဝုတ္တောတိ သမ္ဗန္ဓော. ဂစ္ဆန္တဿ ပုဂ္ဂလဿ. ‘‘စိတ္တုပ္ပာဒေါ’’တိ မဂ္ဂစိတ္တုပ္ပာဒေ. ‘‘ပဿန္တော’’တိ တီဏိ လက္ခဏာနိ ပဿန္တော. ဝုတ္တောတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘နိယာမံ’’တိ သမ္မတ္တ နိယာမံ. အဝိပရီတနိယာမန္တိ အတ္ထော. ပုန ‘‘နိယာမံ’’တိ မိစ္ဆတ္တနိယာမံ. ဝိပရီတ နိယာမန္တိ အတ္ထော. တိကိစ္ဆိတုံ အသက္ကုဏေယျောတိ အတေကိစ္ဆော. ဧကန္တေန အပါယဂါမီ ဟောတီတိ အတ္ထော. ‘‘အပဿိတွာ’’တိ ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနာနံ အပဿိတွာ. ‘‘မိစ္ဆာဓိမောက္ခမတ္တေနာ’’တိ တိတ္ထာ စရိယေသု သဒ္ဒဟန မတ္တေနာတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘သကံ အာစရိယကံ’’တိ အတ္တနော အာစရိယဿ သန္တကဘူတံ. ဌိတော ပုဂ္ဂလော. အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တော, ယထာဟ မိစ္ဆတ္တတိကေ မိစ္ဆာသဘာဝါတိ မိစ္ဆတ္တာ. ဝိပါကဒါနေ သတိ, ခန္ဓဘေဒါနန္တရမေဝ ဝိပါကဒါနတော နိယတာ. မိစ္ဆတ္တာ စ တေ နိယတာ စာတိ မိစ္ဆတ္တနိယတာ. သမ္မာသ ဘာဝါတိ သမ္မတ္တာ. သမ္မတ္တာ စ တေ နိယတာ စ အနန္တရမေဝ ဖလဒါန နိယမေနာတိ သမ္မတ္တနိယတာတိ[Pg.164]. ‘‘တဿာ’’တိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယာ. ‘‘အစောပေတွာ’’တိ အစာလေတွာ. ‘‘ဧတေနာ’’တိ ဧတေနပိ သဒ္ဒေန. ‘‘ဣမေသံ’’တိ မနောကမ္မာနံ. ‘‘ဧတေနာ’’တိ မနသ္မိံ ဧဝါတိ ဝစနေန. ‘‘ဥပပန္နံ’’တိ ပရိပုဏ္ဏံ. ‘‘ဥပလက္ခဏာဒိဝသေနာ’’တိ ဥပလက္ခဏနယ နိဒဿနနယ ပဓာနနယာဒိဝသေန. ‘‘အတ္ထန္တရပ္ပသင်္ဂေါ ဟောတီ’’တိ ကထံ ဟောတိ. ဧဝသဒ္ဒေန ဝိနာ ပါဏာတိပါတ ကမ္မံ ကာယဒွါရေ ဗာဟုလ္လ ဝုတ္တိတော ကာယကမ္မံ နာမာတိ ဝုတ္တေ ဣဒံ လဒ္ဓါတပတ္တော ရာဇကုမာရောတိ ဝိယ ဥပလက္ခဏနယမတ္တံ. တေန သေသဒွါရေသုပိ ဗာဟုလ္လ ဝုတ္တိံ ဥပသလ္လက္ခေတီတိ အတ္ထန္တရပ္ပသင်္ဂေါ သိယာတိ. ဧဝံ သေသနယေသုပီတိ. ‘‘အပိစာ’’တိ ကိဉ္စိ ဝတ္တဗ္ဗံ အတ္ထီတိ ဇောတေတိ. ‘‘တေသူ’’တိ ပါဏဝဓာဒီသု. ‘‘ဧကံ အင်္ဂံ’’တိ ဥပက္ကမောတိ စတုတ္ထံ အင်္ဂံ. ‘‘တံ သဟဇာတာ စာ’’တိ စေတနာ သဟဇာတာ စ. စေတနာ ပက္ခေ ဘဝါတိ စေတနာ ပက္ခိကာ. စေတနာ ဝိယ ကာယကမ္မဘာဝံ ဂစ္ဆန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘အဗ္ဗောဟာရိကတ္တံ ဂစ္ဆန္တီ’’တိ မနောကမ္မန္တိ ဝေါဟရိတုံ အပ္ပဟောနကတ္တံ ဂစ္ဆန္တီတိ အတ္ထော. အတ္တာ ပဓာနံ ယေသံ တေ အတ္တပ္ပဓာနာ. အဘိဇ္ဈာဒယော. အတ္တပ္ပဓာနာ န ဟောန္တိ. စေတနာ ပဓာနာ ဟောန္တိ. ဣဓေဝ တေ အတ္တပ္ပဓာနာ ဟောန္တီတိ အတ္ထော. ‘‘တထာ တထာ’’တိ အဟောဝတ ဣဒံ မမဿာတိအာဒိနာ တေန တေန ပကာရေန. ‘‘တတ္ထာ’’တိ တေသု မနောကမ္မေသု. ‘‘သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ’’တိ ပါဋိပဒိကပဒမေတံ. သဗ္ဗပ္ပကာရတောတိ အတ္ထော. ‘‘ဣဓာ’’တိ မနောကမ္မဋ္ဌာနေ. ‘‘မနောကမ္မ ကိစ္စဝိသေသေနာ’’တိ အဟောဝတ ဣဒံ မမဿာတိအာဒိကေန ကိစ္စ ဝိသေသေန. မနောကမ္မ ဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

150. 意业。“贪求”(Abhijjhāyantī)是说更过度地思惟、思考、注视，为了显示此义，而说“不立于味”等。“瞋恚”(Byāpādentī)是说使其达到、完成不存在的状态。而那种达到不是通过身和语，而是只通过心，所以说“思惟”(cintentī)。“与彼相反”(Tabbiparītato)是说与善人所施设者相反。“于彼”(Tatthā)是说于那些意业中。“此为我所有”(Idaṃ mamassā)是说“此物应为我所有，啊，善哉！”，应这样结合。“作为己有”(Attano katvā)是说作为自己的所有物。“我有利”(Lābhāvatime)，在此，获得善利者是“利”(lābhā)。“我应作为己有”(Attano kareyyaṃ)是说我应作为自己的所有物。他人的财物是其对象者，是为“以他人物品为对象者”(parabhaṇḍavatthuko)。“事”(Vatthū)是说作为所缘的事物。只要还未转变所有权，就不会构成业道，应这样结合。“此已于诸义注中说”(Vuttañhetaṃ aṭṭhakathāsū)是主题。“此”(Ayaṃ)是说此有情。“彼”(Tassā)是说彼有情。名为十事邪见者，是“无所施、无所供、无所祭”等邪见。在六十二见中，某些见是无有见等自性。但在此，以其普遍故，说唯是业。“如所说”是关联。行走的人。“心生起”(Cittuppādo)是说道心生起时。“见者”(Passanto)是说见三相者。“已说”是关联。“决定”(Niyāmaṃ)是说正性决定，义为不颠倒决定。再者，“决定”是说邪性决定，义为颠倒决定。不能被疗愈者，是为“不可治”(atekiccho)，义为必定趣向恶趣者。“不见”(Apassitvā)是说不见诸见处。“仅以邪胜解”(Micchādhimokkhamattenā)，意指仅是对外道师的行持信受。“自己的师说”(Sakaṃ ācariyakaṃ)是说属于自己老师之物。已住立的人。在义注中说，如言：“于邪性三法中，因是邪自性，故为‘邪性’(micchattā)。”当给予异熟时，因就在蕴坏之后立即给予异熟，故为“决定”(niyatā)。彼既是邪性又是决定，故为“邪性决定”(micchattaniyatā)。因是正自性，故为“正性”(sammattā)。彼既是正性又是决定，因有立即给予果的规定，故为“正性决定”(sammattaniyatā)。“彼”(Tassā)是说邪见。“不使动摇”(Acopetvā)是说不摇动。“以此”(Etenā)是说也以此语。“此等”(Imesaṃ)是说意业。“以此”(Etenā)是说“唯在于意”之语。“已具足”(Upapannaṃ)是说圆满。“以标记等方式”(Upalakkhaṇādivasenā)是说以标记理、示例理、主导理等方式。“会有他义的关联”(Atthantarappasaṅgo hotī)，如何会有？若无“唯”字，当说“杀生业因多发生于身门，故名为身业”时，此仅为标记理，犹如“此是获得伞盖的王子”。因此，可推知于其余诸门亦多有发生，故会有他义的关联。于其余诸理亦如是。“复次”(Apicā)是阐明“尚有应说之事”。“于彼等”(Tesū)是说于杀生等中。“一分”(Ekaṃ aṅgaṃ)是说作为第四分的“加行”。“彼亦俱生”(Taṃ sahajātā cā)是说思亦俱生。生于思的一方，故为“思所摄”(cetanāpakkhikā)。是说如思一般，趣向于身业的状态。“趣向于不被称说”(Abbohārikattaṃ gacchantī)，义为趣向于不足以被称为“意业”的状态。以自我为首者，是为“自我为首”。贪等不是以自我为首，而是以思为首。义为唯在此处，彼等才以自我为首。“如是如是”(Tathā tathā)是说以“啊，愿此为我所有”等种种方式。“于彼”(Tatthā)是说于那些意业中。“以一切”(Sabbena sabbaṃ)，此为词干，义为以一切方式。“于此”(Idhā)是说于意业之处。“以意业的作用差别”(Manokamma kiccavisesenā)是说以“啊，愿此为我所有”等作用差别。意业的阐明终。

၁၅၁. ‘‘ဧတ္ထ စ ဒသန္နံ ပီ’’တိအာဒီသု. ‘‘တာပီ’’တိ တာ ပုဗ္ဗာပရစေတနာယောပိ. အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ပဝတ္တာ တာပီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ယာနိပနာ’’တိအာဒီသု. ဧကော ဧကဿ ဝဒတိ အဟံ ဣမံ သတ္တံ မာရေမိ, တွံ အသုကံသတ္တံ မာရေဟီတိ. ဧဝံ ဝတွာ ဥဘောပိ ဥပက္ကမံ ကရောန္တိ. ကမ္မံ ပန ဥဘိန္နမ္ပိ န သိဇ္ဈတိ. တတ္ထ အာဏာပကဿ တွံ အသုကံ သတ္တံ မာရေဟီတိ အာဏာပန ကမ္မံ သစေ သိဇ္ဈတိ. ဝစီဒွါရေ ပဝတ္တံ ကာယကမ္မန္တိ ဝုစ္စတိ. ဣဓ ပန အသိဒ္ဓတ္တာ ဝစီဒွါရေ ဒိဿ မာနံ [Pg.165] ဝစီကမ္မန္တိ ဝုစ္စတိ. ဝစီဒုစ္စရိတမတ္တန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဧသနယော သေသေသုပိ.

151. 于“于此，十种亦……”等句中，“彼等亦”(Tāpī)是说那些前后思。从最初开始而转起的彼等亦是关联。“然任何……”等句中，一人对另一人说：“我杀此有情，你杀某有情。”如是说后，二者皆作加行。但二者的业皆未成就。于此，若命令者“你杀某有情”的教令业成就，则虽转起于语门，亦被称为身业。但在此，因未成就，故虽现于语门，亦被称为语业。是说仅为语恶行。此理于其余亦然。

‘‘ဒေါသမူလေနာ’’တိအာဒီသု. ဒေါသော ဧဝ မူလံ ဒေါသမူလံ. ဒေါသော မူလံ မဿာတိ ဒေါသမူလံ. တံ သမ္ပယုတ္တ စိတ္တန္တိ ဒွိဓာ အတ္ထော. ဗျာပါဒေါ နာမ ဒေါသော ဧဝ. သော ကထံ ဒေါသေန မူလေန ဇာယေယျာတိ ဝုတ္တံ ‘‘ပုရိမော ဗျာပါဒဝဇ္ဇေဟီ’’တိ. ပရတော အဘိဇ္ဈာယမ္ပိ ဧသနယော. ဝိဘာဝနိပါဌေ. နိဓိပါဌကာ နာမ ရာဇနိဓိ ဝိဓာယကာ. တတ္ထ စဏ္ဍော နိဂ္ဂဟေတဗ္ဗောတိ အာဂတတ္တာ ဒုဋ္ဌနိဂ္ဂဟတ္ထန္တိ ဝုတ္တံ. ရာဇူနံ အဒိန္နာဒါနံ မောဟမူလေန ဇာယတီတိ ယောဇနာ. ‘‘ဗြာဟ္မဏာနဉ္စာ’’တိ သကသညာယ ဧဝ ယံ ကိဉ္စိ ဟရန္တာနံ ဗြာဟ္မဏာနဉ္စ ကမ္မဖလသမ္ဗန္ဓာပဝါဒီနဉ္စ. ‘‘အာဟရဏံ’’တိ အဒိန္နာဒါနဝသေန ဟရဏံ. အဝဟရဏန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ယော ပန မောဟော ရာဇူနံ ဥပ္ပန္နော, ယော စ ဗြာဟ္မဏာနံ ဥပ္ပန္နော, ယော စ ကမ္မ ဖလသမ္ဗန္ဓာ ပဝါဒီနံ ဥပ္ပန္နောတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘လောဘော နိဒါနံ ကမ္မာနံ သမုဒယာယာ’’တိ လောဘော ကမ္မာနံ သုဋ္ဌုဝဍ္ဎနာယ နိဒါနံ ကာရဏံ ဟောတီတိ ယောဇနာ. သဉ္ဇာတာ ကင်္ခါယေသံ တေ သဉ္ဇာတကင်္ခါ. ပရိတော ဥဋ္ဌာတိ ဧတ္ထာတိ ပရိယုဋ္ဌာနံ. ကင်္ခါယ ပရိယုဋ္ဌာနံ ကင်္ခါပရိယုဋ္ဌာနံ. ဇနာနံ တာနိကမ္မာနီတိ သမ္ဗန္ဓော.

于“以瞋为根”等句中，瞋即是根，为瞋根；瞋为此（心）之根，为瞋根。其义有二种。所谓“瞋恚”(byāpādo)即是瞋。彼如何由瞋根而生？故说“前者离瞋恚”。其后于“贪欲”(abhijjhā)亦同此法。于《毗婆婆尼》(Vibhāvanī)中，所谓“宝藏守护者”(nidhipāṭhakā)，即国王宝藏的管理者。于彼，因有“暴恶者应被制伏”之说，故言“为制伏恶人”。应连结为：诸王之不与取，由痴根而生。“及婆罗门”者，谓仅凭己想而取任何物的婆罗门，以及否认业果关连者。“取”(āharaṇaṃ)者，谓以不与取的方式而取，即是盗取。又，诸王所生之痴、婆罗门所生之痴，及否认业果关连者所生之痴，当知其关联。“贪是业生起之因”者，应连结为：贪是业得以增长的根本原因。彼等已生疑，故为“已生疑者”。于此周遍生起，故为“遍起”(pariyuṭṭhāna)。疑之遍起，为“疑遍起”。应连结为“众生之彼等业”。

အကုသလကမ္မဒီပနာနိဋ္ဌိတာ.

不善业阐明终。

၁၅၇. ကုသလကမ္မေ. အယံ ပန ဧဝမာဒီသု သုတ္တပဒေသု အာဂတောတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘မေတ္တံ ကာယကမ္မံ’’တိ မေတ္တာသဟဂတံ ကာယကမ္မံ. ဧဝံ ဝစီကမ္မေပိ. စေတနာ ဟေတ္ထ ကမ္မန္တိ အဓိပ္ပေတာ. မနောကမ္မေ ပန စေတနာပိ ယုဇ္ဇတိ. အဗျာပါဒေါပိ ယုဇ္ဇတိ. ဉာဏံ အနုပရိဝတ္တီတိ ဉာဏာနုပရိဝတ္တံ. ဉာဏာနုပရိဝတ္တီတိပိ ပါဌော, သော ယေဝတ္ထော. ‘‘ပဒက္ခိဏံ’’တိ ပဝဍ္ဎိတံ. အပရံ ပရိယာယံ ဒဿေတိ ‘‘ယသ္မိံ ပနာ’’တိအာဒိနာ. ဒုဿီလဿ ဘာဝေါ ဒုဿိလျံ. ပါဏာတိပါတာဒိကမ္မံ. ‘‘ပဝတ္တမာနေ’’တိ ကာယဒွါရေ ပဝတ္တမာနေ. ‘‘ယံ ပန ကုသလံ’’တိ ပါဏာတိ ပါတာဒိတော ဝိရတိ ကုသလံ[Pg.166]. ‘‘ပဝတ္တမာနံ’’တိ စိတ္တေ ပဝတ္တမာနံ. ‘‘ကိစ္စ သီသေနာ’’တိ ကိစ္စပ္ပဓာနေန. ကိစ္စံ ပဓာနံ ကတွာတိ အဓိပ္ပာယော. သေသမေတ္ထ ကာယကမ္မေ သုဝိညေယျံ.

157. 于善业中。应连结为：此已于如是等经句中出现。“慈身业”(mettaṃ kāyakammaṃ)者，谓与慈俱行之身业。于语业亦然。于此，意谓“思”(cetanā)为业。于意业中，思亦适宜，“无瞋”(abyāpādo)亦适宜。“智随转”(ñāṇaṃ anuparivatti)即是随智而转。亦有“智随转”(ñāṇānuparivattī)之读法，其义相同。“右绕”(padakkhiṇaṃ)者，谓增长。以“又于何时”等句，开示另一理趣。恶戒之状态为“恶戒性”(dussilyaṃ)，即杀生等业。“于现行时”者，谓于身门现行时。“又，何为善”者，谓离杀生等之善。“现行”者，谓于心中现行。“以事为首”(kicca sīsenā)者，谓以事为首要。其意为，以事为主要。于此，其余身业之义易于了知。

‘‘ဝစီကမ္မေပိ ဧသေဝနယော’’တိ ယသ္မိံ ဒုဿိလျေ ပဝတ္တမာနေ ဝါစာ အပရိသုဒ္ဓါ ဟောတိ. ဝစီ သံဝရော ဘိဇ္ဇတီတိအာဒိနာ ဝတ္တဗ္ဗံ. ‘‘အဝသေသံ ပနာ’’တိ တီဟိ ကာယကမ္မေဟိ စတူဟိ ဝစီကမ္မေဟိ အဝသေသံ. တတ္ထ ‘‘တီဟိ ကာယကမ္မေဟီ’’တိ တီဟိ ကာယဒုစ္စရိတ ဝိရတိ ကမ္မေဟိ. ‘‘စတူဟိ ဝစီကမ္မေဟီ’’တိ စတူဟိ ဝစီဒုစ္စရိတ ဝိရတိ ကမ္မေဟိ. ‘‘သဗ္ဗံပိ ကလျာဏ ကမ္မံ’’တိ သဗ္ဗမ္ပိ ဒါနကမ္မံ, သဗ္ဗမ္ပိ ဘာဝနာ ကမ္မံ, အပစာယန ကမ္မံ, ဝေယျာဝစ္စကမ္မံ, ပတ္တိဒါနကမ္မံ, ပတ္တာနုမောဒနာကမ္မံ, ဓမ္မသဝန ကမ္မံ, ဓမ္မ ဒေသနာ ကမ္မံ, သဗ္ဗမ္ပိ ဒိဋ္ဌိဇုကမ္မံ တီသုဒွါရေသု ပဝတ္တမ္ပိ မနောကမ္မံ နာမာတိ ယောဇနာ. ဣမေသု ပန ဒွီသု ပရိယာယေသု ပစ္ဆိမောယေဝ ပဓာနန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ယာဝ ဒေဝါ’’တိ အန္တိမ ပရိစ္ဆေဒ ဇောတကော နိပါတော. မတ္ထကပရိစ္ဆေဒေနာတိ အတ္ထော.

“于语业亦同此理”者，谓当恶戒性(dussilya)现行时，语不清净。应说“语律仪被毁”等。“又，其余”者，谓三身业与四语业之外的其余（善业）。于彼，“以三身业”者，谓以离三身恶行业。“以四语业”者，谓以离四语恶行业。应连结为：“一切善业”者，谓一切施业、一切修业、恭敬业、服务业、回向业、随喜业、闻法业、说法业，及一切正见业，即使经由三门而转起，亦名为意业。应连结为：于此二理趣中，后者为主要。“乃至诸天”(yāva devā)是标示最终章的不变词，其义为“以最终章为限”。

သီလပဒေ. ‘‘သီလယတီ’’တိ သမ္မာ ဒဟတိ စ ဥပဓာရေတိ စာတိ ဒွိဓာ အတ္ထော. ‘‘သုသမာဟိတာနီ’’တိ သုပ္ပတိဋ္ဌိတာနိ. ‘‘ဥပရိမေ ကုသလ ဓမ္မေ’’တိ မဟဂ္ဂတ လောကုတ္တရ ကုသလဓမ္မေ. သတ္တသု ဝိသုဒ္ဓီသု ဥပရိမေ စိတ္တ ဝိသုဒ္ဓါဒိ ကုသလဓမ္မေ. ‘‘အဓိကုသလ ဓမ္မေ’’တိ အဓိကေ ဗောဓိပက္ခိယ ကုသလ ဓမ္မေ. ပရေဟိ ဒိန္နံ, တဒေဝ ပတ္တိံ. သဗ္ဗာနိ ပန တာနိ ဒါနာဒီနိ ကုသလာနိ. သောဓေန္တိ သပ္ပုရိသာဇနာ. တာနိ ဧဝပုညာနိ. ဧကမေကံ ပုညကြိယဝတ္ထု. ‘‘ဣမိနာ ပစ္စယေနာ’’တိ စီဝရာဒိ ပစ္စယေန, အန္နပါနာဒိ ပစ္စယေန, ဓန ဓနညာဒိပစ္စယေန ဝါ. ‘‘သဗ္ဗံပိ စေတံ’’တိ သဗ္ဗမ္ပိ ဧတံ ဒသဝိဓံ ပုညံ. ‘‘ဟီနေန ဆန္ဒေနာ’’တိ ယသကာမတာဒိဝသေန ဟီနေန ဆန္ဒေန, ဟီနေန စိတ္တေန, ဟီနေန ဝီရိယေန, ဟီနာယ ဝီမံသာယ. ‘‘မဇ္ဈိမေနာ’’တိ ပုညပ္ဖလကာမတာဒိဝသေန မဇ္ဈိမေန. ‘‘ပဏီတေနာ’’တိ ကတ္တဗ္ဗမေဝိဒန္တိ အရိယဝံသာနု ဗြူဟနဝသေန ပဏီတေန ဆန္ဒာဒိနာ ပဝတ္တိ တံ ပဏီတန္တိ ယောဇနာ. ‘‘ယသကာမတာယာ’’တိ ကိတ္တိ သဒ္ဒကာမတာယ ဝါ, ပရိဝါရကာမတာယ ဝါ. ‘‘ပုညပ္ဖလကာမတာယာ’’တိ [Pg.167] ဘဝသမ္ပတ္တိ ဘောဂသမ္ပတ္တိကာမတာယ. ‘‘အရိယဘာဝံ နိဿာယာ’’တိ ဣဒံ ဒါနံ နာမ အရိယာနံ ဝံသော. အဟမ္ပိ အရိယော. တသ္မာ မယာပိ ကတ္တဗ္ဗမေဝိဒန္တိ ဧဝံ အရိယဘာဝံ နိဿာယာတိ အတ္ထော. ဧတ္ထ စ ‘‘အရိယော’’တိ အာစာရ အရိယောပိ ယုဇ္ဇတိ ဒဿန အရိယောပိ. တတ္ထ အာစာရ အရိယော နာမ သပ္ပုရိသော ပုထုဇ္ဇန ကလျာဏကော ဝုစ္စတိ. ဒဿန အရိယော နာမ ပရမတ္ထ အရိယော. ‘‘ပါရမိတာ ဒါနံ’’တိ သဗ္ဗဒါနေဟိ အဂ္ဂပတ္တံ မဟာဗောဓိ သတ္တာနံ ပါရင်္ဂတဒါနံ. တဉှိ သဗ္ဗ သတ္တဝိမောက္ခတ္ထာယ ပဝတ္တိ တတ္တာ အဂ္ဂပတ္တံ ဟောတိ, ပါရင်္ဂတံ. တတော ဥတ္တရိတရဿ ကဿစိဒါနဿ အဘာဝတော. သေသေသုပိ ပုည ကြိယဝတ္ထူသု. ‘‘တိကဒွယံ’’တိ ပုရိမာဒိ ဟီနာဒိ တိကဒွယံ. ‘‘အန္တိမ ဝတ္ထုနာ’’တိ အန္တိမ ဝတ္ထု အဇ္ဈာပဇ္ဇနေန ဝါ. ‘‘ဒုဿီလော နာမာ’’တိ ဒုဿီလ ဘိက္ခု နာမ. သော ဟိ ယာဝဘိက္ခုပ္ပဋီညံ န ဝိဇဟိ. တာဝ ဘိက္ခု ဧဝ. န သာမဏေရော, န ဂိဟီ. တံ စေ အညော ဘိက္ခု အမူလကေန အန္တိမ ဝတ္ထုနာ အနုဒ္ဓံသေတိ. အနုဒ္ဓံသေန္တဿ သံဃာဒိ သေသော. ဩမသဝါဒေ ပါစိတ္တိယံ. သဟသေယျဋ္ဌာနေ တေန သဟ အတိရေက ရတ္တိံ သယန္တဿာပိ အာပတ္တိ နတ္ထိ. တသ္မာ သော ဒုဿီလ ဘိက္ခုတွေဝ ဝတ္တဗ္ဗောတိ. ‘‘ပုန ကမ္မဝါစာယ သမာဒါတဗ္ဗန္တိ နတ္ထီ’’တိ ယထာ သိက္ခံ ပစ္စက္ခန္တဿ သဗ္ဗံ သမာဒါနံ ဘိဇ္ဇတိ. ပုန ဘိက္ခုဘာဝံ ဣစ္ဆန္တေန ပုန ကမ္မဝါစာယ သမာဒါတဗ္ဗံ ဟောတိ. ဧဝံ ပုန ကမ္မဝါစာယ သမာဒါတဗ္ဗန္တိ နတ္ထိ. ‘‘ဣတရေသု ပနာ’’တိ လိင်္ဂနာသနင်္ဂတော အညေသု ဒဏ္ဍကမ္မင်္ဂေသု. နိစ္စသီလာဒီသု. ‘‘ယံ နိစ္စမေဝ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ယံ ပါဏာတိပါတ ဝိရတိ သီလံ နိစ္စမေဝ ရက္ခိတုံ ဝဋ္ဋတိ. အနိစ္စံ န ဝဋ္ဋတိ. ကသ္မာ, ပါဏဃာတာဒိံ ကရောန္တဿ သဗ္ဗကာလမ္ပိ ဒုစ္စရိတ သမ္ဘဝတော. တေနာဟ ‘‘အနိစ္စံ သာဝဇ္ဇံ ဟောတီ’’တိ. ဒုစ္စရိတံ ဟောတီတိ အတ္ထော. ‘‘ယံ နိစ္စမ္ပိ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ပကတိ ဂဟဋ္ဌာနံ ယံ ဝိကာလ ဘောဇနာဒိ ဝိရတိ သီလံ နိစ္စမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. ‘‘အနိစ္စမ္ပိ ဝဋ္ဋတီ’’တိ သမာဒါန ဒိဝသံ အတိက္ကမိတွာ ဝိကာလ ဘောဇနာဒိံ ကရောန္တဿ ဝီတိက္ကမ ဒေါသောဝါ ဒုစ္စရိတ ဒေါသော ဝါ နတ္ထီတိ အဓိပ္ပာယော. တေနာဟ ‘‘သာဝဇ္ဇံ န ဟောတီ’’တိ. ဒုစ္စရိတံ န ဟောတီတိ အတ္ထော. တထာ ဒသသီလဉ္စ ပကတိ ဂဟဋ္ဌာနံ [Pg.168] အနိစ္စသီလံ နာမာတိ ယောဇနာ. ‘‘အနိစ္စသီလမေဝ ဟောတီ’’တိ ပကတိ ဂဟဋ္ဌာနံ တံ ဒသသီလံ ယာဝဇီဝံ နိစ္စံ ကတွာ သမာဒိယိတွာ ရက္ခန္တာနမ္ပိ အပဗ္ဗဇိတတ္တာ ပဗ္ဗဇိတေသု ဇာတိ သဘာဝေနေဝ သိဒ္ဓံ နိစ္စသီလံ နာမ န ဟောတိ. ယာဝဇီဝံ ကတွာ သမာဒါန ဝသေနေဝ နိစ္စံ ဟောတီတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ဝေသဓာရဏေန သဟ သိဒ္ဓတ္တာ’’တိ ဧတ္ထ ကထံ ဝေသဓာရဏေန သိဒ္ဓံ ဟောတီတိ. ဝေသဓာရဏံ နာမ ဂိဟိဝတ္ထံ ပဟာယ ကာသာယ ဝတ္ထ ဓာရဏံ. ကာသာယဝတ္ထဉ္စ နာမ အရဟတ္တဓဇော ဟောတိ. န စ အရဟတ္တဓဇံ ဓာရေန္တဿ သိက္ခာပဒံ အသမာဒိယန္တဿပိ ဝိကာလေ ဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ. တထာ နစ္စာဒီနိ ပဿိတုံ, မာလာဒီနိ ဓာရေတုံ, ဥစ္စာသယနာဒီသု ဝသိတုံ, ဇာတရူပါဒီနိ သာဒိတုံ. ကသ္မာ ဣတိ စေ, တေသဉှိ တံ တံ ယထာသကံ သီလံ နိစ္စံ သုဒ္ဓံ ကတွာ ရက္ခိတုမေဝ ဝဋ္ဋတီတိအာဒိနာ ကာရဏံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝါတိ. ‘‘အပ္ပနံ အပတ္တာဝ အဓိပ္ပေတာ’’တိ အပ္ပနာပတ္တာနံ မဟဂ္ဂတဘာဝနာနံ ဝိသုံ ဥပရိ ဝက္ခမာနတ္တာတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ဧတ္ထေဝါ’’တိ ဣမသ္မိံ ဘာဝနာ ကမ္မေ ဧဝ. ‘‘တေ သညေဝါ’’တိ ရတနတ္တယာဒီနံ ဧဝ စ. ဂန္တုံ အာရဒ္ဓေါ ဂမိကော. အဒ္ဓါနံ ဒီဃမဂ္ဂံ ဂစ္ဆန္တော အဒ္ဓိကော. ‘‘ပရိသုဒ္ဓေနာ’’တိ လာဘသက္ကာရာဒိ နိရပေက္ခတာယ အတ္တုက္ကံ သန ပရဝမ္ဘနာဒိ ရဟိတတာယ စ ပရိသုဒ္ဓေန. ‘‘ဟိတပ္ဖရဏ စိတ္တေနာ’’တိ မယိ ကရောန္တေ ဣမဿ ဧတ္တကံ ဟိတသုခံ ဘဝိဿတီတိ ဧဝံ တေသံ ဟိတသုခေသု ဖရဏ စိတ္တေန. မေတ္တစိတ္တေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘အတ္တနော ကိစ္စေသု ဝိယာ’’တိ ဧတေန တေသံ သဗ္ဗံ ကိစ္စံ အတ္တနောဘာရံ ကရောတီတိ ဒီပေတိ. ‘‘သာဓာရဏ ကရဏံ’’တိ အတ္တနော ပုညံ ပရေသံ ဒါနံ. အတ္တ မနတာပဝေဒနိယာဓုသာဓူတိ ဝစီဘေဒကရဏံ. တဉှိဒိန္နဉ္စာနုမောဒိတဉ္စ ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယံ ဇာတန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ယောနိသောမနသိကာရေ ဌတွာတိ ဧတ္ထ သိလောကာဒိပက္ခိကံ အယောနိသောမနသိကာရံ ဇဟိတွာ သုဏန္တဿ ဣမံ ဓမ္မံ သုတွာ အတ္ထရသဓမ္မရသပ္ပဋိသံဝေဒီ ဘဝိဿာမီတိ, ဒေသေန္တဿ ဣမံ ဒေသေန္တော ဓမ္မဿ စ သုဏန္တာနဉ္စ အနုဂ္ဂဟံ ကရိဿာမီတိ ယောနိသောမနသိကာရေ ဌတွာ. လာဘ သက္ကာရာဒိ ပက္ခိကော မနသိကာရော အယောနိ သောမနသိကာရော [Pg.169] နာမ. နိယျာနတ္ထ နိဿရဏတ္ထ ပက္ခိကော ယောနိသောမနသိကာရော နာမ. နိရဝဇ္ဇ ကမ္မာနိ နာမ ကသိဂေါရက္ခာဒိ ကမ္မာနိ. နိရဝဇ္ဇသိပ္ပာနိ နာမ ဝဍ္ဎကိသိပ္ပာဒီနိ ဝေဇ္ဇသိပ္ပာဒီနိ စ. နိရဝဇ္ဇ ဝိဇ္ဇာဌာနာနိ နာမ ပရူပရောဓရ ဟိတာနိ အင်္ဂဝိဇ္ဇာ ဝေဒဝိဇ္ဇာ မန္တဝိဇ္ဇာဒီနိ. ‘‘ဝေါဒါန ကရဏံ’’တိ ဝိသေသေန ဝိသုဒ္ဓကရဏံ. ‘‘တံ သဘာဝတ္တာ’’တိ ဒါနသဘာဝတ္တာ. ‘‘စာရိတ္တ သီလတ္တာ’’တိ သပ္ပုရိသာနံ ပကတိ စာရိတ္တ သီလတ္တာ. ပုန ‘‘တံ သဘာဝတ္တာ’’တိ ဘာဝနာ သဘာဝတ္တာ. တထာဟိ ဒေသေန္တဿ စ သုဏန္တဿ စ ဒေသနာသောတာနုသာရေန စိတ္တဘာဝနာ ဉာဏဘာဝနာဝဟတ္တာ ဒေသနာသဝနာ သဘာဝါ ဟောန္တိ. အတ္တနော ဒိဋ္ဌိံ သယမေဝ ဥဇုံ ကရောန္တဿ စ ဉာဏဘာဝနာ ကမ္မမေဝ. တထာ ပရဿ ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ဥဇုံ ကရောန္တဿာပီတိ. ‘‘ဓမ္မော နာမ နတ္ထီ’’တိ ဒေသနာ ဓမ္မော နာမ နတ္ထိ. ကသ္မာ, ဒါနသီလာနိ ဒေသေန္တေနပိ အန္တေ လက္ခဏတ္တယေန သဟသစ္စပ္ပကာသနဿ ကတ္တဗ္ဗတ္တာ. ဧတေန ဒေသနာသဝနာ အန္တေ လက္ခဏတ္တယာနုပဿနာ ဘာဝနာ ကမ္မဋ္ဌာနေ ပတိဋ္ဌိတတ္တာ တံ သဘာဝါ ဟောန္တီတိ ဒဿေတိ. ‘‘မနောကမ္မ မေဝါ’’တိ ပဒုဒ္ဓါရော. ‘‘မနသ္မိံ ဧဝါ’’တိ မနောဒွါရေ ဧဝ. ‘‘ကိစ္စသိဒ္ဓိတော’’တိ အပ္ပနာကိစ္စဿ သိဇ္ဈနတော. ‘‘အင်္ဂဘာဝါ သမ္ဘဝတော’’တိ အပ္ပနာ ကိစ္စသိဒ္ဓိယံ အင်္ဂဘာဝါ သမ္ဘဝတော. ‘‘တဉ္စဘာဝနာ မယ’’န္တိ ပဒုဒ္ဓါရော. ‘‘ဒါနာဒိဝသေနာ’’တိ ဒါနသီလဝသေန. ဒါနဝသေန အပ္ပဝတ္တနတောတိ ဣဒံ တာဝ ယုဇ္ဇတိ. သီလဝသေန အပ္ပဝတ္တနတောတိ ဣဒံ ပန ပါဠိယာ န သမေတိ. ပါဠိယဉှိ မဟဂ္ဂတဇ္ဈာနေသုပိ ပဟာနံ သီလံ ဝေရမဏိ သီလန္တိအာဒိ ဝုတ္တန္တိ စောဒနာ. တံ ပရိဟရန္တော ‘‘ယံ ပနာ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘ပရိယာယေန ဝုတ္တံ’’တိ ကေနပရိယာယေန ဝုတ္တန္တိ. ပကတိ စာရိတ္တံ သီလန္တိ ဝုစ္စတိ. ဥပ္ပန္နေ စ ပထမဇ္ဈာနေ နီဝရဏာနံ ပဟာနံ နာမ ပကတိစာရိတ္တမေဝ ပကတိ နိယာမေန ပဝတ္တမေဝ. ဣတိ ပကတိစာရိတ္တတ္တာ သီလန္တိ ဝုတ္တံ. ပုန နီဝရဏာနံ ပဟာနမေဝ တေဟိ ဝိဂမနဋ္ဌေန ဝေရမဏီတိ စ, ပိဒဟနဋ္ဌေန သံဝရောတိ စ, ပဟာန ကိစ္စံ အဝိဇဟနဋ္ဌေန အဝီတိက္ကမောတိ စ, ဝုတ္တံ. စေတနာသီလန္တိ ဧတ္ထ ပန ဈာနသမ္ပယုတ္တ စေတနာ ဧဝ ဝုစ္စတိ. သာ စ သီလဇာတိ ကတ္တာ [Pg.170] သီလန္တိ ဝုတ္တာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘အပ္ပနာပတ္တ’’န္တိ ပဒုဒ္ဓါရော. ‘‘ဈာနဘေဒေနာ’’တိ ပန ဝတ္တဗ္ဗံ. ရူပါဝစရကုသလဉှိ ဈာနဘေဒေန ပဉ္စဝိဓံ, ဈာနမေဝ ပန ဈာနင်္ဂဘေဒေန ပဉ္စဝိဓန္တိ.

戒品。“持戒”（sīlayati），即正确地安立与受持，有此二义。“善安住”（susamāhitāni）即善建立（suppatiṭṭhitāni）。“上善法”（uparime kusaladhamme）即广大、出世间善法。于七清净中，指其上的心清净等善法。“增上善法”（adhikusaladhamme）即殊胜的菩提分善法。他人所施予的，即是所得（福）。而彼布施等一切善行，为善人所清净。彼等即是福德。每一项皆是福业事。“以此资具”（iminā paccayena）即以衣等资具，或以饮食等资具，或以钱财谷物等资具。“此亦一切”（sabbaṃpi cetaṃ）即此一切十种福德。“以下劣欲”（hīnena chandena）即因求名等而有下劣欲、下劣心、下劣精进、下劣审察。“以中等”（majjhimena）即因求福果等而有中等（欲等）。“以上妙”（paṇītena）即“此事唯应作”，如是随增圣种，由此而行，故为上妙，应如是连结。“求名”（yasakāmatāya）即求名声或求眷属。“求福果”（puññapphalakāmatāya）即求有圆满、受用圆满。“依于圣性”（ariyabhāvaṃ nissāya）者，“此布施名为圣者之传统（vaṃso）。我亦是圣者，因此此事我亦应作。”如是依于圣性，此为其义。此处“圣者”（ariyo）亦适用于行圣者与见圣者。其中，行圣者名为善人、贤善凡夫。见圣者名为胜义圣者。“波罗蜜布施”（pāramitādānaṃ）即于一切布施中，已达最上、已到彼岸的大菩萨之布施。其为一切有情解脱而行，故达最上、已到彼岸，无有任何布施能超越之故。于其余福业事中亦然。“二种三法”（tikadvayaṃ）即前述下劣等二种三法。“以究竟事”（antimavatthunā）即以究竟事或以毁犯。“恶戒者”（dussīlo）即恶戒比丘。只要他还没有舍弃比丘的身份，他仍是比丘，非沙弥，非俗人。若有其他比丘以无根之究竟事毁谤他，毁谤者得僧伽提婆沙（saṅghādiseso）。于轻蔑语得波逸提。于共宿处，与之同宿过夜亦无犯。是故当称其为恶戒比丘。“不须再以羯磨语受”者，是说（对于未舍戒的恶戒比丘而言）。（然而）对于舍学处者，其所有受持皆已破坏，欲再得比丘身份者，须再以羯磨语受戒。对于（未舍戒的恶戒比丘）则无此事，不须再以羯磨语受戒。“于其余”者，指于剥夺衣相的灭摈之外的其他惩罚中，如常戒等。“恒常可行”者，如离杀生戒，恒常守护为宜，不宜暂时。何以故？行杀生等者，于一切时皆有恶行发生故。是故说“暂时则有过”，义为有恶行。“恒常亦可行”者，对一般在家人而言，如离非时食戒，恒常（受持）亦可。“暂时亦可行”者，意指过了受持之日后，行非时食等，无违越之过，亦无恶行之过。是故说“无过”，义为无恶行。如是，十戒对一般在家人而言，名为暂时戒。“唯是暂时戒”者，一般在家人之十戒，纵使作终身想而受持守护，然因非出家故，不同于出家者因（出家）身份自然成就之常戒。意指唯依终身受持之力而为常戒。“与穿着（出家）服饰一同成就”者，此处云何与穿着服饰一同成就？所谓穿着服饰，即舍弃俗人衣物，穿着袈裟。袈裟名为阿罗汉幢。持阿罗汉幢者，纵未受学处，亦不宜非时食。如是，观赏歌舞等、佩戴花鬘等、坐卧高广大床等、受用金银等（皆不应为）。何以故？于彼等而言，各自之戒，恒常作净而守护，方为适宜，其理如下文已说。“未达安止者为所指”者，意指已达安止之广大修习，将于后文分别说明。“即于此”者，即于此禅修业中。“即于彼等”者，即于三宝等。“已出发者”为行者（gamiko）。行于长途者为旅人（addhiko）。“以清净”者，即以无求利养恭敬等、离于自赞毁他等而清净。“以饶益遍满心”者，“我作此事，彼将得如是利乐”，如是于彼等之利乐以心遍满。此即所谓慈心。“如于己事”者，此显示其将彼等一切事务作为己任。“作共通”（sādhāraṇakaraṇaṃ）者，即将自己的福德施予他人（即回向）。以及说‘善哉’来表达自己的欢喜（即随喜）。此所施（回向）与随喜，成为现法受业，此为关联。“住于如理作意”者，此处指舍弃倾向于名声等之不如理作意，听者作意：“我听此法，将亲证义味、法味”，说者作意：“我作此说，将饶益正法与听者”，如是住于如理作意。倾向于利养恭敬等之作意，名为不如理作意。倾向于出离、解脱之作意，名为如理作意。无过之业，即农耕、牧牛等业。无过之技艺，即木工、医术等技艺。无过之明处，即不伤害他人之相术、吠陀、咒术等。“令清净”者，即特别地令清净。“因是其自性”者，因是布施之自性。“因是行持戒”者，因是善人之本然行持戒。“复次，因是其自性”者，因是修习之自性。诚然，于说者与听者，随说法与听闻，能引生心修习与慧修习，故说法与听法即是其自性。自己端正直见者，即是慧修习之业。听闻他人说法而端正直见者亦然。“无所谓法”者，即无所谓说法之法。何以故？纵使宣说布施、戒，最终亦须以三相及诸谛共同开示故。此显示说法与听法，最终安住于随观三相之业处，故成为其自性。“唯是意业”为释词。“唯在意”即唯在意门。“由事成就”即由安止之事成就。“由支分生起”即于安止之事成就中，由支分生起。“彼修所成”为释词。“以布施等”即以布施、戒。以布施而不生起（烦恼），此说尚可。以戒而不生起（烦恼），此则与圣典不合。圣典中说，于广大禅中亦说有舍断戒、远离戒等，此为问难。为遣此难，故云“此乃方便说”等。“方便说”者，以何方便说耶？本然行持，说之为戒。初禅生起时，舍断诸盖，即是本然行持，依本然规律而转。是故，因其为本然行持，故说为戒。复次，舍断诸盖，以远离义，故说为远离；以覆蔽义，故说为防护；以不舍舍断之事，故说为不违越。于思戒，此处则说与禅相应之思。彼属戒类，故说为戒，应如是知。“已达安止”为释词。当言“以禅那之别”。色界善法，以禅那之别有五种；禅那自身，则以禅支之别有五种。

ကုသလကမ္မဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

善业阐释终。

၁၅၃. ‘‘ဧတ္ထာ’’တိအာဒီသု. ‘‘ဓမ္မသင်္ဂဟေ’’တိ ဓမ္မသင်္ဂဏိ ပါဠိယံ. ‘‘ဒဿနေနာ’’တိ သောတာပတ္တိ မဂ္ဂညာဏေန. ‘‘တံ’’တိ ဥဒ္ဓစ္စ စေတနံ. ‘‘ဘာဝနာယာ’’တိ ဥပရိမဂ္ဂတ္တယသင်္ခါတာယ ဘာဝနာယ. ပါဠိပါဌေ. ‘‘စိတ္တုပ္ပာဒါ’’တိ စိတ္တစေတသိကာ ဝုစ္စန္တိ. ‘‘သိယာ’’တိ ဧကစ္စေတိ အတ္ထေ နိပါတ ပဒံ. ဣမေသု ဆသု စိတ္တုပ္ပာဒေသု ဧကစ္စေ ဆ စိတ္တုပ္ပာဒါ သောတာပတ္တိ မဂ္ဂေန ပဟာတဗ္ဗာ, ဧကစ္စေ ဆ စိတ္တုပ္ပာဒါ တီဟိ ဥပရိ မဂ္ဂေဟိ ပဟာတဗ္ဗာတိ အတ္ထော. တတ္ထ ပထမပဒေ ‘‘ဧကစ္စေ ဆ စိတ္တုပ္ပာဒါ’’တိ ကမ္မပထပတ္တကမ္မသဟဇာတာ ဆ စိတ္တုပ္ပာဒါ. ဒုတီယ ပဒေ ‘‘ဧကစ္စေ ဆ စိတ္တုပ္ပာဒါ’’တိ အကမ္မပထ ပတ္တာ ဓမ္မိကေသု ဌာနေသု အဿာဒနာဘိ နန္ဒာဒိဝသေန ပဝတ္တာ ဆ စိတ္တုပ္ပာဒါ. ‘‘တတ္ထာ’’တိ ဓမ္မသင်္ဂဟေ. ‘‘ဣတရတ္ထာ’’တိ ဣတရေသု ဘာဝနာယ ပဟာတဗ္ဗေသု. ‘‘တဿာ’’တိ နာနက္ခဏိက ကမ္မပစ္စယဿ. ပါဠိပါဌေ. ‘‘သဟဇာတာ’’တိ အတ္တနော ပစ္စယုပ္ပန္နေဟိ သဟဇာတာ. ‘‘နာနက္ခဏိကာ’’တိ အတ္တနော ပစ္စယုပ္ပန္နေဟိ အသဟဇာတာ အတီတကာလဘူတေ နာနက္ခဏေ ပဝတ္တာ ပါဏာတိပါတာဒိ စေတနာ. ‘‘ယဒိ ဧဝံ’’တိ ဧဝံ ယဒိ သိယာတိ အတ္ထော. ယဒိ ဥဒ္ဓစ္စ စေတနာ ဒဿန ပဒေ အနုဒ္ဓဋတ္တာ ပဋိသန္ဓိံ နာကဍ္ဎတီတိ ဝိညာယေယျ. ဧဝံ သတီတိ ပါဌသေသော. ‘‘စေ’’တိ စေ ဝဒေယျ. ‘‘နာ’’တိ န သက္ကာ ဝတ္တုံ. ‘‘တဿာ ဝိပါကဿာ’’တိ တဿာ ဥဒ္ဓစ္စ စေတနာယ ဝိပါကဿ. ပါဠိပါဌေ. ‘‘ဣမေသု ဓမ္မေသု ဉာဏံ’’တိ ဣမေ ဓမ္မေ အာရမ္မဏံ ကတွာ ဥပ္ပန္နညာဏံ. ‘‘တေသံ ဝိပါကေ’’တိ ဥဒ္ဓစ္စ သဟဂတာနံ ဝိပါကေ. ‘‘ဉာဏံ’’တိ တံ ဝိပါကံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ဥပ္ပန္နညာဏံ. ‘‘သဗ္ဗ ဒုဗ္ဗလန္တိ စ သက္ကာ ဝတ္တုံ’’တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘အတိဝိယ ကာဠကဓမ္မတ္တာ’’တိ ဗုဒ္ဓါဒီသု မဟန္တေသု ဌာနေသု သဒ္ဓါရတနဿ [Pg.171] အန္တရာယံ ကတွာ ပဝတ္တနတော အတိယေဝကဏှ ဓမ္မတ္တာ. တဿာ ဝိစိကိစ္ဆာ စေတနာယ ပဋိသန္ဓိ အာကဍ္ဎနမ္ပိ ဝိညာတဗ္ဗန္တိ ယောဇနာ. ‘‘သဘာဝ ဝိရုဒ္ဓတ္တာ ယေဝါ’’တိ ဝိစိကိစ္ဆာ အသန္နိဋ္ဌာန သဘာဝါ. အဓိမောက္ခော သန္နိဋ္ဌာန သဘာဝေါတိ ဧဝံ သဘာဝ ဝိရုဒ္ဓတ္တာယေဝ.

153. 于“此处”等句中。“于法集”(Dhammasaṅgahe)指《法集论》(Dhammasaṅgaṇi)之巴利圣典。“以见”(Dassanena)指须陀洹道智。“彼”(Taṃ)指掉举思。“以修”(Bhāvanāya)指上三道的修习。于巴利文中，“心起”(Cittuppādā)指心与心所。“或”(Siyā)是表示“某些”(ekacce)之义的不变词。此义为：于此六种心起中，某些六种心起应由须陀洹道断除，某些六种心起应由上三道断除。其中，第一句“某些六种心起”指已达业道、与业俱生的六种心起。第二句“某些六种心起”指未达业道，于如法之处因味著、喜悦等而转起的六种心起。“于此”(Tattha)指于《法集论》中。“于其他”(Itarattha)指于其他应由修所断者。“彼之”(Tassā)指异刹那业缘。于巴利文中，“俱生”(Sahajātā)指与自身缘生法俱生。“异刹那”(Nānakkhaṇikā)指不与自身缘生法俱生，于已成过去的异刹那转起的杀生等思。“若如是”(Yadi evaṃ)即“若是这样”之义。若应了知掉举思因于见位未被断除而不牵引结生，则“Evaṃ sati”(如是)是应补充的文句。“若”(Ce)即“如果说”。“不”(Nā)即“不能说”。“彼之异熟”(Tassā vipākassa)指彼掉举思的异熟。于巴利文中，“于此诸法之智”(Imesu dhammesu ñāṇaṃ)指缘此诸法而生起的智。“于彼等之异熟”(Tesaṃ vipāke)指与掉举相应者的异熟。“智”(Ñāṇaṃ)指缘彼异熟而生起的智。“亦可说其皆微弱”(Sabbaṃ dubbalanti ca sakkā vattuṃ)是关联。“因其法性极黑故”(Ativiya kāḷakadhammattā)指于佛等伟大之处，对信宝作障碍而转起，故其法性极为黑暗。应知彼疑思亦能牵引结生，此为脉络(yojanā)。“实因自性相违故”(Sabhāvaviruddhattā yeva)指疑为不决定性，胜解为决定性，如是实因自性相违。

‘‘သဗ္ဗတ္ထာ’’တိအာဒီသု. ‘‘ဝိပစ္စတီတိ ဝိပါစေတီ’’တိ ဝဒန္တိ. တံ ပန ပဒရူပေန န သမေတီတိ အညံ အတ္ထံ ဝဒန္တော ‘‘သဗ္ဗမ္ပိ ဝါ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘မဟာသမ္ပတ္တိယော သမုဋ္ဌာပေတွာ’’တိ ဒေဝလောကေ ဒေဝသမ္ပတ္တိ သဒိသာ ဒိဗ္ဗဝိမာနာဒိကာ မဟာသမ္ပတ္တိယော သမုဋ္ဌာပေတွာ. ဣဒံ ‘‘ဩကာသံ ကတွာ’’တိ ပဒေ ဝိသေသနံ. တတ္ထ ‘‘သုခ ဝိပါကံ’’တိ ဣဒံ အဋ္ဌ အဟေတုက ဝိပါကာနိ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ရူပလောကေ ဗြဟ္မာနံ ရူပကာယော ရူပါဝစရ ကမ္မေန နိဗ္ဗတ္တော. သော စ ကာမာဝစရ ဓမ္မ သမူဟော ဧဝ. ဧဝံ သန္တေ တသ္မိံ လောကေ ပဉ္စ အဟေတုက ဝိပါကာနိပိ ရူပါဝစရ ကမ္မေန နိဗ္ဗတ္တာနိ သိယုန္တိ စောဒနာ. တံ ပရိဟရန္တော ‘‘ရူပါဝစရ ကုသလံဟီ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘တာနီ’’တိ အပါယဘူမိယံ ဥပ္ပန္နာနိ အဋ္ဌ အဟေတုက ဝိပါကာနိ. ‘‘သဗ္ဗသ္မိံ ကာမလောကေ’’တိ ဧကာဒသဝိဓေ ကာမလောကေ. ‘‘တေသု စာ’’တိ တေသု အဋ္ဌ အဟေတုက ဝိပါကေသု စ. ‘‘အာရမ္မဏန္တရေ’’တိ ကသိဏ နိမိတ္တာဒိတော အညသ္မိံ အာရမ္မဏေ. ‘‘နိမိတ္တာ ရမ္မဏေ’’တိ ကသိဏ နိမိတ္တာဒိကေ နိမိတ္တ ပညတ္တာ ရမ္မဏေ. ‘‘တာနိ ပဉ္စဝိပါကာနီ’’တိ စက္ခု ဝိညာဏာဒီနိ ပဉ္စ အဟေတုက ဝိပါကာနိ ကာမာဝစရ ကုသလ ကမ္မဿေဝ ဝိပါကာနိ ဟောန္တီတိ ယောဇနာ. ‘‘သောဠသက မဂ္ဂေါ’’တိ သောဠသကထာ မဂ္ဂေါ ကထာပဗန္ဓော. ဧဝံ ဒွါဒသ ကမဂ္ဂေါ. ‘‘အဟေတုကဋ္ဌက’’န္တိ အဟေတုက ဝိပါကဋ္ဌကံ. သမ္မာ ပကာရေန ဇာနာတီတိ သမ္ပဇာနံ. ဉာဏံ. သမ္ပဇာနေန ကတန္တိ ဝိဂ္ဂဟော. န သမ္ပဇာနကတံ အသမ္ပဇာနကတံ. ‘‘သဒ္ဒဟိတွာ’’တိ ဧတေန ဒိဋ္ဌုဇု ကမ္မဉာဏ သမ္ပတ္တိံ ဒီပေတိ. န ဟိ တေန ဉာဏေန အသမ္ပန္နော ကမ္မဉ္စ ကမ္မဖလဉ္စ သဒ္ဒဟတီတိ. ဇာနိတွာတိ ဝါ ပါဌော သိယာ. ‘‘ဧကမေကံ’’တိ ဧကမေကံ ကုသလကမ္မံ. ‘‘ကုသလ သမယေ’’တိ ကုသလ ကမ္မ ကရဏကာလေ. ကုသလုပ္ပတ္တိကာလေ ဝါ. ယဿမေ ဤဒိသံ ပုညံ [Pg.172] ပသုတံ. တဿမေ ဘဝလာဘော ဘောဂလာဘော မိတ္တလာဘော သဗ္ဗေလာဘာ ဧကန္တေန သုလာဘာတိ အတ္ထော. ‘‘သုလဒ္ဓံ’’တိ ဣဒံ ပုညံ သုလဒ္ဓံ. ဒေဝေသု စ မနုဿေသု သံသရိတွာတိ ပါဌသေသော. ‘‘သေသေနာ’’တိ တဿကမ္မဿ ဝိပါကာဝသေသေန. အဋ္ဌကထာ ပါဌေ. ‘‘ဧကပိဏ္ဍပါတသ္မိံ’’တိ ဧကဝါရံ ပိဏ္ဍပါတဒါနေ. သံယုတ္တဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ. တသ္မာ ယံ ဝုတ္တံ ‘ဧကာ စေတနာ ဧကမေဝ ပဋိသန္ဓိံ ဒေတီ’တိ, တံ သုဝုတ္တန္တိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ပဋိပက္ခေဟီ’’တိ ပဋိပက္ခေဟိ အကုသလေဟိ. ဝိသေသေန ဘုသံ မုဠှော ဗျာမုဠှော. အတိဝိယ ဗျာမုဠှော အတိဗျာမုဠှော. အတိဗျာမုဠှတ္ထာယ ပစ္စယဘူတန္တိ ဝိဂ္ဂဟော. အတိဒုပ္ပညာယ ပစ္စယဘူတန္တိ အတ္ထော. သော ဟိ ထေရော ဝဒတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဣတိ ကတွာ’’တိ ဧဝံ မနသိကရိတွာ. ‘‘သန္နိဟိတပစ္စယမတ္တေနာ’’တိ အာသန္နေ သဏ္ဌိတပစ္စယ မတ္တေန. ‘‘ပုဗ္ဗပယောဂ ပစ္စယမတ္တေနာ’’တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဗလဝကမ္မဝသေန ဥပ္ပန္နတ္တာ တိက္ခတရံ ဝိပါကံ. ယဒါ ပယောဂ ရဟိတေန ပစ္စယဂဏေန ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တဒါ အသင်္ခါရိကံ နာမ. ယဒါ ပယောဂသဟိတေန, တဒါ သသင်္ခါရိကံ နာမ. တတ္ထ အသင်္ခါရိကံ တိက္ခံ နာမ. သသင်္ခါရိကံ မန္ဒံ နာမ. တထာ ဒုဗ္ဗလ ကမ္မေန ဥပ္ပန္နေ မန္ဒဝိပါကေပိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ဧဝံ တိက္ခမန္ဒာနံ မန္ဒတိက္ခတာပတ္တိ နာမ သိယာ. န စ တထာ သက္ကာ ဘဝိတုန္တိ အဓိပ္ပာယော. ဧတ္ထ သိယာ, ယဒိ ပုဗ္ဗကမ္မဝသေန အဋ္ဌန္နံ မဟာဝိပါကာနံ သင်္ခါရဘေဒေါ သိဒ္ဓေါ သိယာ, အဋ္ဌန္နံ အဟေတုက ဝိပါကာနမ္ပိ သောသင်္ခါရဘေဒေါ သိဒ္ဓေါ ဘဝေယျ. တာနိပိ ဟိ ကာနိစိ အသင်္ခါရိကေန ကမ္မေန နိဗ္ဗတ္တာနိ, ကာနိစိ သသင်္ခါရိကေနာတိ စောဒနာ. တံ ပရိဟရန္တော ‘‘အဟေတုက ဝိပါကာနံ ပနာ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘ဥဘယကမ္မ နိဗ္ဗတ္တနံ’’တိ တေသံ သင်္ခါရ ဘေဒရဟိတတ္တာ အသင်္ခါရိက ကမ္မေနပိ ဝိရောဓော နတ္ထိ. သသင်္ခါရိက ကမ္မေနပိ ဝိရောဓော နတ္ထိ. အသင်္ခါရိက ကမ္မေနပိ နိဗ္ဗတ္တန္တိ. သသင်္ခါရိက ကမ္မေနပိ နိဗ္ဗတ္တန္တိ. ဧဝံ ဥဘယကမ္မ နိဗ္ဗတ္တနံ ယုတ္တံ. ‘‘ဣတိ အဓိပ္ပာယော’’တိ တဿ ထေရဿ အဓိပ္ပာယော. ‘‘န ကမ္မာဂမန ဝသေနာ’’တိ ကမ္မသင်္ခါတဿ စိရကာလတော အာဂမန ပစ္စယဿ ဝသေန. ‘‘အာဂမနံ’’တိ စ အာဂစ္ဆတိ ဧတေနာတိ အာဂမနန္တိ ဝိဂ္ဂဟော. ‘‘ကမ္မဘဝေ’’တိ အတီတေ [Pg.173] ကမ္မကရဏဘဝေ. ‘‘ကေစနာ’’တိ ကေစိ. အဋ္ဌသာလိနိယံ ပန အာဂတာတိ စ. ပဋိသမ္ဘိဒါ မဂ္ဂေ ပန ဒွိဟေတုကာ ဝုတ္တာတိ စ သမ္ဗန္ဓော. ဣမသ္မိံ ဌာနေ ပဋိသမ္ဘိဒါ မဂ္ဂဋ္ဌကထာ ဝစနမ္ပိ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ ဝဒန္တော ‘‘တတ္ထ ပနာ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘တီသုခဏေသူ’’တိ ကမ္မက္ခဏေ နိကန္တိက္ခဏေ ပဋိသန္ဓိက္ခဏေတိ တီသုခဏေသု. ‘‘ဋီကာကာရာပနာ’’တိ အဘိဓမ္မဋီကာကာရာပန. ‘‘သာဝသေသပါဌော’’တိ ပါဠိယံ တိဟေတုကေန ကမ္မေန ဒွိဟေတုက ပဋိသန္ဓိ, ဒွိဟေတုကေန ကမ္မေန အဟေတုက ပဋိသန္ဓိ အဝသေသာ ဟောတိ. ဧဝံ အဝသေသ ဝါကျ သဟိတော ပါဌော. သရိက္ခမေဝ သရိက္ခကံ. ကမ္မေန သရိက္ခကံ သဒိသံ ကမ္မသရိက္ခကံ. ဝိပါကံ. ‘‘မဟာထေရေနာ’’တိ သာရိပုတ္တ မဟာထေရေန. ဧဝဉ္စ ကတွာတိအာဒိနာ ဋီကာကာရာနံ ဝစနံ ဥပတ္ထမ္ဘေတိ.

在“于一切处”(sabbatthā)等词语中，有人说“vipaccati”(成熟)即“vipāceti”(使之成熟)。然而这与词的形态不符，故(义注者)说其他的意义，如“或一切”(sabbampi vā)等。“生起大成就”(Mahāsampattiyo samuṭṭhāpetvā)是指在天界中，生起如同天界成就般的、以天宫等为首的广大成就。此为“创造机会”(okāsaṃ katvā)一词的修饰语。其中的“乐果”(sukhavipākaṃ)是指八种无因果(ahetukavipāka)。色界中梵天的色身是由色界业(rūpāvacarakamma)所产生的，它也是欲界法(kāmāvacaradhamma)的集合。若如是，则于彼界，五种无因果亦可能由色界业所产生，此为一诘难。为驳斥此诘难，故(义注者)说“色界善实乃”(rūpāvacarakusalaṃ hi)等。“彼等”(tāni)指的是生于恶趣(apāyabhūmi)的八种无因果。“于一切欲界”(sabbasmiṃ kāmaloke)指的是十一种欲界(kāmaloka)。“于彼等中”(tesu ca)指的是在那八种无因果中。“于其他所缘中”(ārammaṇantare)指的是在遍相(kasiṇanimitta)等以外的其他所缘中。“于相所缘中”(nimittārammaṇe)指的是在遍相等相概念(nimittapaññatti)所缘中。“彼五果”(tāni pañcavipākāni)，其句式为：眼识(cakkhuviññāṇa)等五种无因果，仅是欲界善业的果报。“十六道”(soḷasakamaggo)指的是十六种论道，即论述的连贯。“十二业道”(dvādasakammamagga)亦如是。“无因八”(ahetukaṭṭhakaṃ)指的是无因果八法。“以正确的方式了知”，故为“正知”(sampajānaṃ)，即智慧(ñāṇaṃ)。其语法分析(viggaho)为“由正知所造”(sampajānena kataṃ)。“非由正知所造”(na sampajānakataṃ)即“不正知所造”(asampajānakataṃ)。“信解后”(saddahitvā)，以此显示具备正见与业智的成就，因为不具此智者，不能信解业与业果。或有读为“了知后”(jānitvā)。“一一”(ekamekaṃ)指的是每一个善业。“于善时”(kusalasamaye)指的是造作善业之时，或善法生起之时。“于我，如是福已积。于彼我，有之获得、财之获得、友之获得，一切获得，必定易得”，此为意义。“善得”(suladdhaṃ)指的是此福为善得。“于天人中轮回后”是文句的省略部分。“以剩余”(sesenā)指的是以彼业的剩余果报。此为义注(aṭṭhakathā)的读法。“于一抟食”(ekapiṇḍapātasmiṃ)指的是于一次施食时。此说见于《相应义注》(saṃyuttaṭṭhakathā)。是故，所说“一思(cetanā)仅引生一结生(paṭisandhi)”，此为善说，此是意趣。“以敌对者”(paṭipakkhehī)指的是以敌对的不善法。“特别地、非常地迷乱”即为“迷乱”(byāmuḷho)。“过度地迷乱”即为“极度迷乱”(atibyāmuḷho)。其语法分析(viggaho)为“成为极度迷乱状态之因”，意即“成为极劣慧之因”。“彼长老实如是说”，此为关联。“如是作意后”(iti katvā)即“如是思惟后”(evaṃ manasikaritvā)。“仅以近住缘”(sannihitapaccayamattenā)即“仅以邻近安住之缘”。此即所说“仅以先加行缘”(pubbapayogapaccayamattenā)。因强力业而生，故果报更猛利。若由无加行之缘群而生，则名为“无行”(asaṅkhārikaṃ)；若由有加行之缘群而生，则名为“有行”(sasaṅkhārikaṃ)。其中，无行名为猛利，有行名为迟钝。如是，亦应适用于由弱业所生的迟钝果报。若如此，则迟钝与猛利或将互换，然实不可如是，此是意趣。于此，或有诘难：若依先前之业，八大果报的行差别(saṅkhārabhedo)得以成立，则八无因果的那种行差别亦应成立。因为彼等之中，有些由无行业所生，有些由有行业所生。为驳斥此诘难，故(义注者)说“然于无因果”(ahetukavipākānaṃ pana)等。“由二业所生”(ubhayakammanibbattanaṃ)是说：因彼等无行差别，故与无行业无矛盾，与有行业亦无矛盾。由无行业亦能生，由有行业亦能生。如是，“由二业所生”是合理的。“此是意趣”(iti adhippāyo)指的是彼长老的意趣。“非依业之来”(na kammāgamanavasena)指的是不依名为“业”的、从久远时而来的缘力。“来”(āgamanaṃ)的语法分析(viggaho)是：“凭借它而来”(āgacchati etena)。“于业有”(kammabhave)指的是于过去造业之有。“有人”(keci)。又，在《含义阐明》(aṭṭhasāliniyaṃ)中已述及。又，在《无碍解道》(paṭisambhidāmagga)中说及二因者，此为关联。说“于此，亦应述《无碍解道义注》(paṭisambhidāmaggaṭṭhakathā)之文”，故(义注者)说“然于彼”(tattha pana)等。“于三刹那”(tīsu khaṇesū)指的是于业刹那(kammakkhaṇe)、欲求刹那(nikantikkhaṇe)、结生刹那(paṭisandhikkhaṇe)此三刹那中。“复次，诸复注作者”(ṭīkākārā pana)指的是阿毗达摩(abhidhamma)复注的作者们。“有余文的读法”(sāvasesapāṭho)是说：于圣典(pāḷi)中，“三因业引生二因结生，二因业引生无因结生”尚有剩余。如是，此为包含剩余文句的读法。“相似的”(sarikkhaṃ)即是“相似者”(sarikkhakaṃ)。“与业相似的”(kammena sarikkhakaṃ)，即“业的相似者”(kammasarikkhakaṃ)，指“果报”(vipākaṃ)。“由大长老”(mahātherena)指的是由舍利弗(sāriputta)大长老。以“如是作已”(evañca katvā)等文，支持诸复注作者之说。

ကာမာဝစရကမ္မံ နိဋ္ဌိတံ.

欲界业终。

၁၅၄. ရူပါဝစရကမ္မေ. ‘‘အပ္ပဂုဏတာယာ’’တိ အပရိစိတတာယ. အဝဍ္ဎတာယ. ‘‘ဟီနေဟိ ဆန္ဒာဒီဟီ’’တိ လာဘသက္ကာရ သိလောကာဒိ သာပေက္ခတာယ ဟီနေဟိ ဆန္ဒာဒီဟိ. ‘‘တေ ဓမ္မာ’’တိ ဆန္ဒာဒယော ဓမ္မာ. တာနိ ဣဓ နာဓိပ္ပေတာနိ. ကသ္မာ, ဥပပတ္တိပ္ပဘေဒဿ အသာဓကတ္တာတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ဣမာနေဝါ’’တိ ဣမာနိ ဧဝ ဈာနာနိ. ‘‘တိဝိဓာသူ’’တိ ဧကသ္မိံတလေ ဗြဟ္မပါရိသဇ္ဇာဒိ ဝသေန တိဝိဓာသု. ‘‘အဋ္ဌာရသပ္ပဘေဒေန ဝိဘဇိတွာ’’တိ တီသု ဟီန မဇ္ဈိမပဏီတေသု ဧကေကသ္မိံ ဟီန ဟီနံ ဟီန မဇ္ဈိမံ ဟီန ပဏီတန္တိအာဒိနာ ဝိဘတ္တေန နဝဝိဓာနိ ဟောန္တိ. ပုန တေသု တီဏိ မဇ္ဈိမာနိ. မဇ္ဈိမဟီနံ မဇ္ဈိမမဇ္ဈိမန္တိအာဒိနာ ဝိဘတ္တာနိ နဝဝိဓာနိ ဟောန္တိ. ဧဝံ အဋ္ဌာရသဘေဒေန ဝိဘဇိတွာ. ‘‘ကမ္မဒွါရာနိ နာမာ’’တိ ကမ္မပ္ပဝတ္တိ မုခါနိ နာမ. ‘‘ဣမေဟိ ပဘာဝိတတ္တာ’’တိ ဣမေဟိ ပဘာဝေဟိ မူလကာရဏေဟိ ပဘာဝိတတ္တာ ပဝတ္တာပိတတ္တာ. ‘‘အဋ္ဌာရသခတ္တိယာ’’တိ ဟီနမဇ္ဈိမာဒိဘေဒေန အဋ္ဌာရသ ခတ္တိယာ. တထာ အဋ္ဌာရသ ဗြာဟ္မဏာဒယော. အဋ္ဌ စတ္တာလီသ ဂေါတ္တာနိ နာမ ဟီနမဇ္ဈိမာ ဒိဝသေန [Pg.174] ဝိဘတ္တာနိ ဂေါတမဂေါတ္တာဒီနိ အဋ္ဌစတ္တာလီသ ဂေါတ္တာနိ. တေသံ စာရိတ္တ ပဋိပတ္တိဘူတာနိ စရဏာနိပိ အဋ္ဌစတ္တာလီသ ဟောန္တီတိ. ဧတ္ထ သိယာ. ပုရိမ ဝစနေ ဟီနာဒီနိ ဗြဟ္မလောကေ, အဋ္ဌကထာ ဝစနေဟီနာဒီနိ မနုဿလောကေတိ သာဓေတဗ္ဗံ အညံ, သာဓကံ အညန္တိ စောဒနာ. တံ ပရိဟရတိ ‘‘ဧတေနဟီ’’တိအာဒိနာ. ‘‘ဥပလက္ခေတီ’’တိ ပစ္စက္ခတော ပါကဋံ ဧကဒေသံ ဒဿေတွာ အပါကဋေ တာဒိသေပိ ဇာနာပေတီတိ အတ္ထော. ‘‘သမတ္ထာ သမတ္ထံ ဝါ’’တိ သမတ္ထာ သမတ္ထဘာဝံ ဝါ. ‘‘တထာ ဟာနေနာ’’တိ တထာဟိ အနေန အာစရိယေန. အနုရုဒ္ဓါ စရိယေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. နာမ ရူပ ပရိစ္ဆေဒေ ဝုတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော. သမာနာသေဝနေ လဒ္ဓေ သတိ, မဟဗ္ဗလေ ဝိဇ္ဇမာနေ မဟဂ္ဂတကမ္မံ ဝိပါကံ ဇနေတိ. တာဒိသံ ဟေတုံ အလဒ္ဓါ အလဘိတွာ အဘိညာ စေတနာ ဝိပါကံ န ပစ္စတီတိ ယောဇနာ. တတ္ထ ‘‘သမာနာ သေဝနေ’’တိ ဘူမိသမာနတာ ဝသေန သမာနာသေဝနေ. ကာမဇဝနံ ကာမဇဝနေန သမာနာသေဝနံ. ရူပဇဝနံ ရူပဇဝနေန. အရူပဇဝနံ အရူပဇဝနေနာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သမာနဘူမိကတော’’တိအာဒိ. တတ္ထ ‘‘တဒဘာဝတော’’တိ တာဒိသဿ ဗလဝဘာဝဿ အဘာဝတော. ဧကဝါရမတ္တဘူတာ မဟဂ္ဂတ စေတနာ စ. ‘‘သဗ္ဗ ပထမဘူတာ’’တိ သမာပတ္တိ ဝီထီသု ဂေါတြဘုဿ အနန္တရေ မဟဂ္ဂတ ဇဝနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. လောကုတ္တရ မဂ္ဂစေတနာ ကဒါစိပိ သမာနာ သေဝနံ န လဘတိ. ဧဝံ သန္တေပိ အတ္တနော အနန္တရတော ပဋ္ဌာယ ယာဝဇီဝမ္ပိ ဘဝန္တရေပိ အရိယဖလံ ဇနေတိယေဝ. ဧဝမေဝါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဣဒံ ပဝတ္တိဖလံ နာမ ဟောတိ, ဣဓ ပန ပဋိသန္ဓိ ဖလံ ဝိစာရိတံ, တသ္မာ အသမာနံ ဣဒံ နိဒဿနန္တိ စေ. ဝုစ္စတေ. မဂ္ဂစေတနာ နာမ တဏှာ သဟာယကံ ဝဋ္ဋဂါမိ ကမ္မံ န ဟောတိ. အတဏှာ သဟာယကံ ဝိဝဋ္ဋဂါမိ ကမ္မံ ဟောတိ. တသ္မာ ပဋိသန္ဓိံ န ဒေတိ. သစေ ပန တံ တဏှာ သဟာယကံ ဝဋ္ဋဂါမိကမ္မံ ဘဝေယျ. ပဋိသန္ဓိ ကာလေပိ ဖလံ ဒဒေယျ. အသမာနာ သေဝနတာ ပမာဏံ န ဘဝေယျ. ဧဝံ အညကာရဏတ္တာ အသမာနံ နိဒဿနံ ဟောတိ. န အသမာနာ သေဝနတာယာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘ဥပစိတတ္တာ’’တိ ပုနပ္ပုနံ အာသေဝန လာဘေန ဝဍ္ဎိတတ္တာ. ‘‘သာ စေတနာ’’တိအာဒိကမ္မိကမဟဂ္ဂတ စေတနာ စ. ‘‘နာ’’တိ စောဒနာ[Pg.175], န သိယာတိ အတ္ထော. န စ သာပိ သမာနဘူမက ဓမ္မတော လဒ္ဓါ သေဝနာ ဟောတိ. ဧဝံ သန္တေပိ ကတတ္တာ ဘာဝိတတ္တာတိ ဝုတ္တံ. ဘာဝိတတ္တာတိ စ ပုနပ္ပုနံ အာသေဝန လာဘေန ဝဍ္ဎိတတ္တာ ဣစ္စေဝတ္ထော. တသ္မာ ဝိညာယတိ အသမာနဘူမိကေဟိ ပုဗ္ဗဘာဂပ္ပဝတ္တေဟိ ကာမဇဝနေဟိ ပရမ္ပရတော ပုနပ္ပုနံ လဒ္ဓါ သေဝနတာယ ဧဝ ဣဓ ဥပစိတတ္တာတိ ဝုတ္တန္တိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဥဘယတ္ထ ပနာ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ‘‘ဥဘယတ္ထာ’’တိ ဥဘယေသု ကတတ္တာ ဥပစိတတ္တာတိ စ ကတတ္တာ ဘာဝိတတ္တာတိ စ ဝုတ္တေသု ပါဌေသု. ‘‘ပထမ သမန္နာဟာရတော ပဋ္ဋာယာ’’တိ မဟဂ္ဂတဇ္ဈာနေ အပ္ပနာဝီထိတော ပုရေ ဒွီသု ပရိကမ္မ ဘာဝနာ ဥပစာရ ဘာဝနာသု ပရိကမ္မ ဘာဝနံ ဘာဝေန္တဿ ပထဝီ ပထဝီတိအာဒိနာ ပထမ သမန္နာဟာရတော ပဋ္ဌာယ. လောကုတ္တရ မဂ္ဂေပန ဒသသု ဝိပဿနာ ဉာဏေသု သဗ္ဗပထမံ သမ္မသနညာဏံ ဘာဝေန္တဿ ရူပံ အနိစ္စံ ဝေဒနာ အနိစ္စာတိအာဒိနာ ပထမ သမန္နာဟာရတော ပဋ္ဌာယာတိ အတ္ထော. ဥပစိနိတွာတိ စ ဘာဝေတွာတိ စ ဝဍ္ဎေတွာ ဣစ္စေဝ အတ္ထော. ‘‘အဗ္ဘုဏှာ’’တိ အဘိနဝါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘အယံ ဝါဒေါ’’တိ အနုရုဒ္ဓါ စရိယဿ ဝါဒေါ. ယဒိ ဧဝံ, အဋ္ဌကထာသု သင်္ခါရ ပစ္စယာ ဝိညာဏ ပဒ နိဒ္ဒေသေသု အဘိညာ စေတနာ ပနေတ္ထ ပရတော ဝိညာဏဿ ပစ္စယော န ဟောတီတိ န ဂဟိတာတိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ အညံ ယုတ္တံ ကာရဏံ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ, တံ ဝဒန္တော ‘‘စတုတ္ထဇ္ဈာန သမာဓိဿ ပနာ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘ဋီကာကာရာ’’တိ အဘိဓမ္မဋီကာကာရာ. ‘‘တဿာ ပနာ’’တိအာဒိ အတ္တနောဝါဒ ဒဿနံ. သာဓေန္တိယာ အဘိညာ စေတနာယ. အစိတ္တကဘဝ ပတ္ထနာသဟိတံ သညာ ဝိရာဂန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဣဓာ’’တိ မနုဿ လောကေ.

154. 关于色界业。“功德微少”是指不熟悉、不增长。“劣等欲等”是指对利养、恭敬、名声等有所期待的低劣的欲等法。“彼诸法”是指欲等法，此处非意谓此。其意为：因为不作为结生差别的成因。“唯此等”就是指这些禅那。“三种”是指在一地中，例如梵众天等分为三种。“十八种分别”是指在低劣、中等、殊胜三类中，低劣的一类分为低劣中的低劣、低劣中的中等、低劣中的殊胜等九种；中等的一类也分为中等中的低劣、中等中的中等、中等中的殊胜等九种。如是，共成十八种分别。“业门”就是指业生起的门户。“由此等所引生”是指由此等根本原因所引生。“十八种刹帝利”是指按低劣、中等差别分为十八种刹帝利；同样有十八种婆罗门等。“四十八姓”是指按低劣、中等差别分为四十八姓，例如乔达摩姓等；他们的行为规范也有四十八种。此处或有此问难：前文所说之低劣等在梵天界，而义注所说之低劣等在人界，如是，所应证者为一事，而能证者为另一事。此问难由“由此故”等文句来排除。“了知”之义为：在亲见一已显现的部分后，亦能了知未显现的同类部分。“能者或能性”是指 samatthā（能者）或 samatthabhāvaṃ（能性）。“如是，由此[师]”是指“如是，由此阿阇梨”，意即由阿那律阿阇梨所说。与《名色分别章》中所说相关联。句义结合为：若得同等修习，具足大力时，广大业能生起异熟。未得如是之因，神通思则不感果。其中“同等修习”是指基于地之同等性而同等修习。当知：欲界速行与欲界速行同等修习，色界速行与色界速行同等修习，无色界速行与无色界速行同等修习。所以说“同地分故”等。其中“因彼缺”是指缺乏这样强大的力量。仅有一次的广大思也是如此。“一切初分”是指针对在等至道次第中，转种姓心之后生起的广大速行而说。出世间道思任何时候都不能得到同等修习。即使这样，从其自身之后乃至终生，甚至在其他有生中也能产生圣果。其意为“正是如此”。若言：“此为所谓之‘现行果’，而此处所考察者为‘结生果’，是故此例不相似。”答曰：道思并非以贪爱为助伴的趣向轮回之业，而是不以贪爱为助伴的趣向还灭之业，是故不产生结生。然若其为以贪爱为助伴的趣向轮回之业，则亦能于结生时结果，不同等修习便非标准。如是，其为不相似之例是由于其他原因，而非由于不同等修习，当如是知。“积集”是指由不断修习而增长。“彼思”是指初业者的广大思。“不”是问难，意思是“不能有”。那个思也不是从同地法获得修习。即使这样，也说“因为造作、因为修习”。“修习”就是由不断修习而增长的意思。由此可知：此处说“积集”，正是指由于与不同地的前分所生起的欲界速行，通过辗转相续不断地获得修习。所以说“然于二处”等。其中“二处”是指在“因为造作、因为积集”与“因为造作、因为修习”两种读法中。“从最初专注开始”之义为：于广大禅那，在安止道心路之前，于遍作修、近行修二者中，修习遍作修者，从“地、地”等最初专注开始；于出世间道，在十种观智中，修习最初的思惟智者，从“色无常、受无常”等最初专注开始。“积集后”与“修习后”之义即是“增长后”。“新”即是“崭新”之意。“此说”是指阿那律阿阇梨的观点。若尔，则在诸义注中，于“行缘识”一节的解释中，言神通思不被取为后续识之缘。于此，当说其他合适的理由，为说此理，故云“然第四禅定……”等。“复注者”是指阿毗达摩复注者。“然其……”等是为阐明自己的观点。与“能成办之神通思”相关联，即与“伴随无心有之愿求的想离贪”相关联。“此中”是指人间。

‘‘အနာဂါမိနော ပနာ’’တိအာဒီသု. ‘‘ဧတေနာ’’တိ ဧတေန အတ္ထ ဝစနေန. ‘‘သဒ္ဓါဓိကော’’တိ သန္ဓိန္ဒြိယာဓိကော. ဧဝံ ဝီရိယာဓိကာဒီသုပိ. ‘‘အတ္တနာ လဒ္ဓ သမာပတ္တီနံ’’တိ ဧကဿပိ ပုဂ္ဂလဿ ဗဟူနံ အတ္တနာ လဒ္ဓ သမာပတ္တီနံ. တေသု ပုထုဇ္ဇန သောတာပန္န သကဒါဂါမီသု. ‘‘ပုထုဇ္ဇနော’’တိ ဈာနလာဘိ ပုထုဇ္ဇနော. ‘‘နိကန္တိယာသတီ’’တိ ကာမဘဝနိကန္တိယာ သတိ. ‘‘ဣတရေ ပနာ’’တိ သောတာပန္န [Pg.176] သကဒါဂါမိနော ပန. ပရိဟီနဇ္ဈာနာ ဧဝ တတ္ထ နိဗ္ဗတ္တန္တိ. န နိကန္တိ ဗလေနာတိ အဓိပ္ပာယော. ဝိဘာဝနိပါဌေ ‘‘တေသံ ပီ’’တိ ဈာနလာဘိ သောတာပန္န သကဒါဂါမီနမ္ပိ. ဣစ္ဆန္တေန ဋီကာစရိယေန. တထာ နိကန္တိယာ သတိ ပုထုဇ္ဇနာဒယော ကာမာဝစရ ကမ္မ ဗလေန ကာမဘဝေပိ နိဗ္ဗတ္တန္တီတိ ယောဇနာ. စေတောပဏိဓိ ဣဇ္ဈတိ. ကသ္မာ, ဝိသုဒ္ဓတ္တာ. သီလဝိသုဒ္ဓတ္တာတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘တေ’’တိ ဈာနလာဘိ သောတာပန္န သကဒါဂါမိနော. အင်္ဂုတ္တရ ပါဌေ. ‘‘သဟဒဿနုပ္ပာဒါ’’တိ သောတာပတ္တိ မဂ္ဂညာဏံ ဒဿနန္တိ ဝုစ္စတိ. ဒဿနဿ ဥပ္ပာဒက္ခဏေန သဒ္ဓိံ. နတ္ထိ တဿ တံ သံယောဇနန္တိပိ ပါဌော. ‘‘ဣမံ လောကံ’’တိ ဣမံ ကာမလောကံ. ‘‘ဝိပဿနာ နိကန္တိ တဏှာ’’တိ တေနေဝ ဓမ္မရာဂေန တာယ ဓမ္မ နန္ဒိယာတိ ဧဝံ ဝုတ္တာ ဝိပဿနာ သုခေ နိကန္တိ တဏှာ. ပစ္စယေ သတိ ကုပ္ပန္တိ နဿန္တီတိ ကုပ္ပာ. ကုပ္ပာ ဓမ္မာ ယေသံ တေ ကုပ္ပ ဓမ္မာ. ‘‘ဓမ္မာ’’တိ မဟဂ္ဂတ ဓမ္မာ. ဣမေ ဒွေ သောတာပန္န သကဒါဂါမိနော သီလေသု ပရိပူရကာရိနော နာမ. သီလပ္ပဋိ ပက္ခာနံ ကိလေသာနံ သဗ္ဗသော ပဟီနတ္တာ. တသ္မာ တေ သီလေသု အကုပ္ပ ဓမ္မာတိ ဝုစ္စန္တိ. သမာဓိသ္မိံ ပန ကုပ္ပ ဓမ္မာ ဧဝ. ‘‘မဟာဗြဟ္မေသု န နိဗ္ဗတ္တန္တီ’’တိ မဟာဗြဟ္မတ္တံ န လဘန္တီတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ဟီနဇ္ဈာသယတ္တာ’’တိ ဧတ္ထ ဣတ္ထိယော နာမ ပကတိယာဝ ဟီနဇ္ဈာသယာ ဟောန္တိ နီစ ဆန္ဒာ နီစ စိတ္တာ မန္ဒဝီရိယာ မန္ဒပညာ. ကသ္မာ, ဟီနလိင်္ဂတ္တာ. ကသ္မာ စ တာ ဟီနလိင်္ဂါ ဟောန္တိ. ဒုဗ္ဗလ ကမ္မနိဗ္ဗတ္တတ္တာ. ဒုဗ္ဗလ ကမ္မန္တိ စ ပုရိသတ္တ ဇနကံ ကမ္မံ ဥပါဒါယ ဝုစ္စတိ. ဗြဟ္မပုရောဟိတာနမ္ပိ သင်္ဂဟဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ကသ္မာ, ဗြဟ္မပါရိသဇ္ဇာနန္တိ အဋ္ဌကထာ ဝစနဿ ယေဘူယျဝစနတ္တာ. တေနာဟ ‘‘န မဟာဗြဟ္မာနံ’’တိ. ဣတရထာ န ဗြဟ္မပုရောဟိတာနံ န စ မဟာဗြဟ္မာနန္တိ ဝုတ္တံ သိယာ. န စ တထာ သက္ကာ ဝတ္တုံ ‘ဗြဟ္မတ္တန္တိ မဟာဗြဟ္မတ္တ’န္တိ ဣမိနာ ဝစနေန ဝိရုဇ္ဈနတော. အယဉ္စ အတ္ထော န ကေဝလံ ယေဘူယျနယမတ္တေန သိဒ္ဓေါ. အထ ခေါ ဗျဉ္ဇန သာမတ္ထိယေနာပိ သိဒ္ဓေါတိ ဒဿေတုံ ‘‘တေဟီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ‘‘တေ’’တိ ဗြဟ္မပုရောဟိတာ. သံယုတ္တပါဌေ. ‘‘ပဋိဘာတုတံ’’တိ ဧတ္ထ ‘‘တံ’’တိ တုယှံ. ဓမ္မီကထာ တုယှံ ပဋိဘာတု, ပါတုဗ္ဘဝတု. ကထေတု ဣစ္စေဝ ဝုတ္တံ ဟောတိ[Pg.177]. ‘‘ဗြာဟ္မဏာ’’တိ အဘိဘုံ ဘိက္ခုံ အာလပတိ. ‘‘ဗြဟ္မုနော’’တိ မဟာဗြဟ္မုနော အတ္ထာယ. ဧဝံ သေသေသု ဒွီသု. ‘‘တေသံ’’တိ ဗြဟ္မပုရောဟိတာနံ. ဝိဘာဝနိပါဌေ ‘‘ဣတိ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော’’တိ ‘‘ဗြဟ္မပါရိသဇ္ဇေသု ယေဝါ’’တိ ပုလ္လိင်္ဂ ဝစနတ္တာ ပုဂ္ဂလပ္ပဓာနံ ဟောတိ. နဘူမိပ္ပဓာနံ. တသ္မာ အယမတ္ထော ယုတ္တိဝသေန ဒဋ္ဌဗ္ဗောတိ. ‘‘တီသုဘဝဂ္ဂေသူ’’တိ ဝေဟပ္ဖလဘူမိ ပုထုဇ္ဇနဘဝဂ္ဂေါ နာမ ဟောတိ ရူပလောကေ. တတော ဥပရိ ပုထုဇ္ဇနဘူမိယာ အဘာဝတော. အကနိဋ္ဌဘူမိ အရိယဘဝဂ္ဂေါ နာမ. တတ္ထ ဌိတာနံ အရိယာနံ တတ္ထေဝ နိဋ္ဌာနတော. နေဝသညာဘူမိ လောကဘဝဂ္ဂေါ နာမ. တတော ဥပရိ လောကဿေဝ အဘာဝတောတိ.

“关于‘不还者’等”中。“以此”，即以此义之语。“信增上”，即信根增上。精进增上等亦如是。“于自所证得之诸等至”，即于一个体自所证得之多种等至。于彼等凡夫、预流、一来之中。“凡夫”，即得禅凡夫。“于爱染时”，即于欲有(kāmabhava)之爱染时。“其余者”，即预流、一来。他们以已退失的禅定再生于彼处，并非以爱染之力，此是意趣。在《阐明》(Vibhāvanī)的读本中，复注师意谓“彼等”也包括获得禅定的预流和一来。像这样，当有爱染时，凡夫等以欲界业之力，亦再生于欲有中，应如是连结。心愿能够实现。为什么呢？因为清净故。意指戒清净故。“彼等”指的是获得禅定的预流和一来。在《增支部》(Aṅguttara)的读本中。“与见同生”，谓预流道智名为“见”，与见的生起同时。亦有“彼无此结”之读本。“此世间”，即此欲界(kāmaloka)。“观之爱染与渴爱”，即由彼法爱、彼法喜，如是所说于观(vipassanā)乐之爱染与渴爱。有缘则动摇、坏灭，故名“动摇法”。有动摇之法者，是为动摇法者。“法”，即大心法(mahaggata dhammā)。此二预流、一来，名为于戒圆满者，因与戒相违的诸烦恼已被完全断除。是故，彼等于戒上被称为不动摇法者(akuppa dhammā)。然于定上，则仍是动摇法者。“不生于大梵天”，意指不得大梵天位。“因意向低劣”，于此，女人天生即意向低劣，欲劣、心劣、精进弱、智慧弱。何故？因相劣故。又何故彼等相劣？因由弱业所生故。而所谓“弱业”，是相对于能生为男性的业而言。亦应知包含梵辅天。何故？因义注(aṭṭhakathā)之语“梵众天”是泛说故。是故说“非大梵天”。否则，应说“非梵辅天亦非大梵天”。然不可如是说，因与“梵天位即大梵天位”此语相违故。为示此义非仅由泛说之理成立，亦由文句之力成立，故说“彼等”等。其中，“彼等”，即梵辅天。在相应(saṃyutta)的读本中。“令显现”，于此，“taṃ”即“于你”之义。法说当于你显现、出现。此即是说“愿你宣说”。“婆罗门”，是称呼阿毗浮比丘。“为梵天”，即为大梵天故。其余二者亦如是。“彼等”，即梵辅天。在《阐明》的读本中，“应见此义”，即“仅于梵众天”，因是阳性语，故以补特伽罗为主，非以地为主。是故，此义应以理趣而见。“于三有顶”，色界广果天(Vehapphala)地，名为凡夫有顶，因其上无凡夫地故。色究竟天(Akaniṭṭha)地，名为圣者有顶，因住于彼处之圣者即于彼处终结故。非想非非想处地，名为世间有顶，因其上无世间故。

ကမ္မစတုက္ကာနုဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

业四法随释终。

၁၅၅. မရဏုပ္ပတ္တိယံ. ‘‘အာယုပရိမာဏဿာ’’တိ အာယုကပ္ပဿ. ‘‘တဒုဘယဿာ’’တိ အာယုကပ္ပဿ စ ကမ္မဿ စ. ‘‘ဥပဃာတက ကမ္မေနာ’’တိ ဗလဝန္တေန ပါဏာတိပါတကမ္မေန. ‘‘ဒုဿိမာရ ကလာဗုရာဇာဒီနံ ဝိယာ’’တိ တေသံ မရဏံ ဝိယ. ဥပရောဓိတံ ခန္ဓ သန္တာန မဿာတိ ဝိဂ္ဂဟော. ‘‘ဥပရောဓိတံ’’တိ ဥပဂန္တွာ နိရောဓာပိတံ. ကမ္မံ ခိယျတိယေဝ. ဧဝံ သတိ, သဗ္ဗံပိ မရဏံ ဧကေန ကမ္မက္ခယေန သိဒ္ဓံ. တသ္မာ ဧကံ ကမ္မက္ခယ မရဏမေဝ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘ဣတရေပိ ဝုတ္တာ’’တိ ဣတရာနိပိ တီဏိ မရဏာနိ ဝုတ္တာနီတိ စောဒနာ. ဝုစ္စတေ ပရိဟာရော. ‘‘သရသဝသေနေဝါ’’တိ အတ္တနော ဓမ္မတာဝသေနေဝ. နာနာ အာယု ကပ္ပံ ဝိဒဟန္တိ သင်္ခရောန္တီတိ နာနာအာယုကပ္ပ ဝိဓာယကာ. ‘‘သတ္တနိကာယေ’’တိ သတ္တသမူဟေ. နိစ္စကာလံ ဌိတိံ ကရောန္တီတိ ဌိတိကရာ. ကဒါစိ ဝုဒ္ဓိံ ကရောန္တိ, ကဒါစိ ဟာနိံ ကရောန္တီတိ ဝုဒ္ဓိကရာ ဟာနိကရာ စ. ‘‘တေသံ ဝသေနာ’’တိ တေသံ ဥတု အာဟာရာနံ ဝသေန. ‘‘တယောပိ စေတေ’’တိ ဧတေတယောပိ ဌိတိကရာဒယော. ကမ္မံ ဝိပစ္စမာနံ ဒတွာ ခိယျတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ဧတေန ဧဝရူပေဌာနေ ကမ္မံ အပ္ပဓာနန္တိ ဒီပေတိ. ‘‘တဒနုရူပံ ဧဝါ’’တိ တံ ဒသဝဿကာလာနု ရူပံ ဧဝ. ‘‘ဘော ဂဉ္စာ’’တိ [Pg.178] ဓနဓညာဒိပရိဘောဂဉ္စ. တေသံ ဥတုအာဟာရာနံ ဂတိ ဧတေသန္တိ တဂ္ဂတိကာ. တေသံ ဥတုအာဟာရာနံ ဂတိံ အနုဝတ္တန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တေနာဟ ‘‘တဒနုဝတ္တိကာ’’တိ. သင်္ခါရဝိဒူဟိ အညတြာတိ သမ္ဗန္ဓော. သင်္ခါရဝိဒုနော ဌပေတွာတိ အတ္ထော. ဣဒ္ဓိယာ ပကတာတိ ဣဒ္ဓိမယာ. ‘‘ဣဒ္ဓိယာ’’တိ ဒေဝိဒ္ဓိယာဝါ ဘာဝနာမယိဒ္ဓိယာဝါ. ဝိဇ္ဇာယ ပကတာတိ ဝိဇ္ဇာမယာ. ‘‘ဝိဇ္ဇာယာ’’တိ ဂန္ဓာရိဝိဇ္ဇာယ. အဋ္ဌိ နှာရု မံသ လောဟိတာဒိကာ ရသဓာတုယော အယန္တိ ဝဍ္ဎန္တိ ဧတေဟီတိ ရသာယနာနိ. တာနိ ဝိဒဟန္တိ ဧတေဟီတိ ရသာယန ဝိဓယော. နယူပဒေသာ. စိရဋ္ဌိတိ ကတ္ထာယ ဇီဝိတံ သင်္ခရောန္တိ ဧတေဟီတိ ဇီဝိတ သင်္ခါရာ. ဣဒ္ဓိမယ ဝိဇ္ဇာမယ ဇီဝိတ သင်္ခါရေသု စ ရသာယန ဝိဓိသင်္ခါတေသု ဇီဝိတ သင်္ခါရေသု စ ဝိဒုနောတိ သမာသော. ‘‘ဒွိ သမုဋ္ဌာနိက ရူပဓမ္မေသူ’’တိ ဥတုသမုဋ္ဌာနိက ရူပဓမ္မေသု စ အာဟာရ သမုဋ္ဌာနိက ရူပဓမ္မေသု စ. ‘‘ပရိဏမန္တေသူ’’တိ ဝိပရိဏမန္တေသု. တေနာဟ ‘‘ဇိယျမာနေသူ’’တိအာဒိံ. ‘‘ယာဝမဟန္တံ ပီတိ’’ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓါနံ ကမ္မံ ဝိယ ကောဋိပတ္တဝသေန အတိမဟန္တမ္ပိ. ‘‘အဿာ’’တိ ကမ္မဿ. ‘‘ဥပစ္ဆေဒက မရဏေပိ နေတဗ္ဗော’’တိ ဗလဝန္တေ ဥပစ္ဆေဒက ကမ္မေ အာဂတေ ယာဝမဟန္တမ္ပိ ဇနက ကမ္မံ အတ္တနော ဝိပါကာဓိဋ္ဌာန ဝိပတ္တိယာ ခိယျတိယေဝ. သော စဿခယော န သရသေန ဟောတိ, အထ ခေါ ဥပစ္ဆေဒက ကမ္မ ဗလေန ဟောတီတိ ဣဓ ဥပစ္ဆေဒက မရဏံ ဝိသုံ ဂဟိတန္တိ ဧဝံ ဥပစ္ဆေဒက မရဏေပိ နေတဗ္ဗော. ‘‘အကာလ မရဏံ’’တိ အာယုက္ခယမရဏာဒီနိ တီဏိ မရဏာနိ ကာလမရဏာနိ နာမ, မရဏာ ရဟကာလေ မရဏာနီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တတော အညံ ယံ ကိဉ္စိ မရဏံ အကာလ မရဏန္တိ ဝုစ္စတိ. တေနာဟ ‘‘တဉှိ ပဝတ္တမာနံ’’တိအာဒိံ. ‘‘မူလဘေဒတော’’တိ မူလကာရဏပ္ပဘေဒတော. ယသ္မာ ပန မိလိန္ဒ ပဉှေ ဝုတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော. သန္နိပတန္တီတိ သန္နိပါတာ. သန္နိပါတေဟိ ဥပ္ပန္နာ သန္နိပါတိကာတိ အတ္ထံ သန္ဓာယ ‘‘သန္နိပတိတာနံ’’တိ ဝုတ္တံ. အထဝါ. သန္နိပတနံ သန္နိပါတော. ဒွိန္နံ တိဏ္ဏံ ဝါ ဒေါသာနံ မိဿကဘာဝေါ. သန္နိပါတေန ဥပ္ပန္နာ သန္နိပါတိကာတိပိ ယုဇ္ဇတိ. ‘‘အနိသမ္မကာရီနံ’’တိ အနိသာမေတွာ အနုပဓာရေတွာ ကရဏ သီလာနံ. ပဝတ္တာ အာဗာဓာ [Pg.179] ဝိသမပရိဟာရဇာနာမာတိ ယောဇနာ. ‘‘အတ္တနာ ဝါကတာနံ ပယောဂါနံ’’တိ သတ္ထဟရဏ, ဝိသခါဒန, ဥဒကပါတနာဒိဝသေန ကတာနံ. ‘‘ဝိနာသေန္တီ’’တိ သတ္ထဝဿ ဝါလုကဝဿာဒီနိ ဝဿာပေတွာဝါ သမုဒ္ဒ ဝီစိယော ဥဋ္ဌာပေတွာဝါ ဧဝရူပေ မဟန္တေ ဘယုပဒ္ဒဝေ ကတွာ ဝိနာသေန္တိ. ‘‘မနုဿ ပထေ’’တိ မနုဿ ပဒေသေ. ‘‘တေ’’တိ စဏ္ဍာ ယက္ခာ. ‘‘ဇီဝိတက္ခယံ ပါပေန္တီ’’တိ မနုဿာနံ ဝါ ဂေါမဟိံသာနံ ဝါ မေဒလောဟိတာနိ ပါတဗျတ္ထာယ တေသု နာနာရောဂန္တရ ကပ္ပာနိ ဥပ္ပာဒေတွာ ဇီဝိတက္ခယံ ပါပေန္တီတိ အတ္ထော. ‘‘ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထီ’’တိ သကလံ ရဇ္ဇံ ဝါ ရဋ္ဌံ ဝါ ဒီပကံ ဝါ ဝိနာသေန္တီတိ ဝုတ္တေ သကလံ ဇနပဒံ ဝါ နဂရံ ဝါ နိဂမံ ဝါ ဂါမံ ဝါ တံ တံ ပုဂ္ဂလံ ဝါ ဝိနာသေန္တီတိ ဝိသုံ ဝတ္တဗ္ဗံ နတ္ထီတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘သတ္ထဒုဗ္ဘိက္ခရောဂန္တရ ကပ္ပာပီ’’တိ သတ္ထန္တရ ကပ္ပော ဒုဗ္ဘိက္ခန္တရ ကပ္ပော ရောဂန္တရ ကပ္ပောတိ ဣမေ တယော အန္တရ ကပ္ပာပိ ဣဓ ဝတ္တဗ္ဗာတိ အတ္ထော. တေသု ပန ရောဂန္တရ ကပ္ပော ယက္ခာ ဝါဠေ အမနုဿေ ဩဿဇ္ဇန္တိ, တေန ဗဟူ မနုဿာ ကာလင်္ကရောန္တီတိ ဣမိနာ ဧကဒေသေန ဝုတ္တောယေဝ. ‘‘ဥပပီဠကော ပဃာတကာနံ ကမ္မာနံ ဝိပစ္စနဝသေနာ’’တိ ဧတ္ထ တေသံ ကမ္မာနံ ဩကာသပ္ပဋိလာဘေန သတ္တသန္တာနေ သုခသန္တာနံ ဝိဗာဓေတွာ မရဏံ ဝါ ပါပေတွာ မရဏ မတ္တံ ဝါ ဒုက္ခံ ဇနေတွာ ပီဠနဉ္စ ဃာတနဉ္စ ဣဓ ဝိပစ္စန နာမေန ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဝိပါကံ ပန ဇနေန္တုဝါ, မာဝါ, ဣဓ အပ္ပမာဏန္တိ. ဧတ္ထ သိယာ. အဋ္ဌသု ကာရဏေသု ဩပက္ကမိကဋ္ဌာနေ ‘ကုပ္ပိတာဟိ ဒေဝတာ သကလံ ရဇ္ဇာဒိကံ အသေသံ ကတွာ ဝိနာသေန္တီ’တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဝိနာသိတာ ဇနာ ကိံ နု ခေါ အတ္တနော အတ္တနော ကမ္မ ဝိပါကဇေဟိ အာဗာဓန ဒဏ္ဍေဟိ ဝါ ဝိနဿန္တိ, ဥဒါဟု ဝိသုံ ဩပက္ကမိကေဟိ အာဗာဓန ဒဏ္ဍေဟိ ဝါ ဝိနဿန္တိ. ယဉ္စေတ္ထ ဝုတ္တံ ‘ဧဝံ အကာလ မရဏံ ဥပစ္ဆေဒက ကမ္မုနာ ဝါ အညေဟိ ဝါ အနေက သဟဿေဟိ ကာရဏေဟိ ဟောတီ’တိ. တတ္ထ ယဿ ဥပစ္ဆေဒက ကမ္မံ နာမ နတ္ထိ. ကိံ တဿ အညေန ကာရဏေန အကာလ မရဏံ နာမ ဘဝေယျာတိ. ဧတ္ထ ဝဒေယျုံ, တဿ အညေန ကာရဏေန အကာလ မရဏံ နာမ န ဘဝေယျ. သဗ္ဗေ သတ္တာ ကမ္မဿကာ, ကမ္မဒါယာဒါ, ကမ္မယောနီ, ကမ္မ ဗန္ဓူ, ကမ္မပ္ပဋိဿရဏာတိဟိ ဝုတ္တံတိ[Pg.180]. တေသံ တံ ဝါဒံ ဘိန္ဒန္တော ‘‘ယေဟိကေစိ လောကေ ဒိဿန္တီ’’တိအာဒိမာဟ. ပုန တဒတ္ထံ ဒဠှံ ကရောန္တော ‘‘ယထာဟာ’’တိအာဒိံ ဝဒတိ. တတ္ထ ဒုဝိဓံ ကမ္မဖလံ, ဝိပါက ဖလဉ္စ နိဿန္ဒ ဖလဉ္စ. တတ္ထ ဝိပါက ဖလံ နာမ ဝိပါကက္ခန္ဓာ စ စက္ခု သောတာဒီနိ ကဋတ္တာ ရူပါနိ စ. တံ ယေန ပုဗ္ဗေ ကမ္မံ ကတံ, တဿေဝ သာဓာရဏံ ဟောတိ. တဿ သန္တာနေ ဧဝ ပဝတ္တတိ. နိဿန္ဒ ဖလံ နာမ တဿ သုခုပ္ပတ္တိယာ ဝါ ဒုက္ခုပ္ပတ္တိယာ ဝါ အတ္တနော ကမ္မာနုဘာဝေန ဗဟိဒ္ဓါ သမုဋ္ဌိတာနိ ဣဋ္ဌာရမ္မဏာနိ ဝါ အနိဋ္ဌာ ရမ္မဏာနိ ဝါ. တံ ပန အညေသမ္ပိ သာဓာရဏံ ဟောတိ. တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘သကကမ္မသမုဋ္ဌိတာ ဧဝ. လ. ပရေသံ သာဓာရဏာ ဧဝါ’’တိ. လောကေ အဋ္ဌလောက ဓမ္မာ နာမ သဗ္ဗေ ကမ္မ ဝိပါကဇာ ဧဝါတိ န ဝတ္တဗ္ဗာ. ဣမေ စ သတ္တာ သံသာရေ သံသရန္တာ အဋ္ဌသုလောက ဓမ္မေသု နိမ္မုဇ္ဇန္တာ သံသရန္တိ, တသ္မာ တေ ဝိနာပိ ဥပပီဠက ကမ္မေန အညေဟိ ကာရဏေဟိ နာနာဒုက္ခံ ဖုသန္တိယေဝ. တထာ ဝိနာပိ ဥပစ္ဆေဒက ကမ္မေန မရဏ ဒုက္ခံ ပါပုဏန္တိယေဝ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ကမ္မေန ဝိနာ ယတောကုတောစိ သမုဋ္ဌိတာ’’တိအာဒိ.

155. 死亡之缘起。“寿量”是指寿量(āyukappa)。“二者”是指寿量与业。“杀害业”是指强力的杀生业(pāṇātipātakammena)。“如杜西魔罗(Dussimāra)、卡拉布王(Kalāburāja)等”是指像他们那样的死亡。蕴相续的中断，即是其定义。“中断”是令其止息。业确实会耗尽。如此，一切死亡皆由业尽而成。因此，应说“唯有业尽死”。“其余也已提及”是指其余三种死亡也被提及，这是诘难。回答是：“依其自性”是指依照其自性法尔。种种寿量(āyukappa)的安排者与造作者，即是“种种寿量安排者”。“众生群”是指众生的集合。经常维持（生命）者，即是“维持者”。有时令其增长，有时令其减损者，即是“增长者与减损者”。“依彼等”是指依靠时节与饮食的力量。“这三者”是指这些维持者等(ṭhitikarādayo)。业在给予果报后耗尽，这是关联。由此说明，在此类情况下，业并非主要原因。“相应彼”是指与十年寿命相应。“财物谷粮”是指金钱、谷物等受用。“彼等趋向”是指时节与饮食的趋向。所谓“随顺彼等时节饮食的趋向而行”，所以说“随顺者”。除了通达诸行者(saṅkhāravidū)之外，这是关联。意思是排除通达诸行者。“神通所成”是指依靠神通力(iddhi)。“神通”是指天神通或修习所得的神通。“明咒所成”是指明咒力(vijjā)。“明咒”是指犍陀罗(Gandhārī)明咒。骨骼、筋脉、血肉等增长要素，即是“长生药”(rasāyanāni)。这些的调配方法，即是“长生药调配法”(rasāyanavidhayo)，即方法的指导。长久维持生命(jīvita)的造作者，即是“生命行”(jīvitasaṅkhārā)。在神通所成、明咒所成的生命行，以及名为长生药调配法的生命行中，（“知者”一词）是复合词(samāso)。“二缘生色法”是指时节生色法与食生色法。“于变异时”是指于转变时。因此说“于衰败时”等。“极大”是指如一切智佛的业，以亿数计，极其广大。“（该）业”是指业。“断灭死(upacchedakamaraṇa)也应引导”是指当强力的断灭业(upacchedakakamma)现前时，即使极广大的引业(janakakamma)也因其果报依处(vipākādhiṭṭhāna)的失坏而耗尽。这种业尽并非自然发生，而是由断灭业的力量所致，因此此处特别提及断灭死，并应将其引导至此（义）。“非时死”(akālamaraṇa)是指寿尽死等三种死名为时死(kālamaraṇa)，即在应死之时而死。此外，任何死亡都名为非时死。因此说“它正现起”等。“从根本破坏”是指从根本原因的破坏。因为《弥兰陀王问经》中所说，故有关联。“聚会”是指诸缘和合(sannipāta)。由聚会所生称为聚会病(sannipātika)，为了显示此义，故说“聚会者”(sannipatitānaṃ)。或者说：聚会即是和合。二种或三种病素(dosa)混合的状态。由和合而生名为聚会病，此说亦合理。“不慎行者”是指不审察、不考虑而行事者。“现起病患”是指不当调养所致的疾病(ābādha)。“自己所作的行为”是指以执刀、服毒、投水等方式所作。“毁灭”是指如降刀雨、沙雨，或者掀起海浪等，制造大恐怖而毁灭。“人道”是指人类地域(manussapadesa)。“彼等”是指凶恶的夜叉。“令寿命尽”(jīvitakkhayaṃ pāpentī)是指为了饮用人或牛与水牛的脂血，令其生起种种疫病，从而夺其寿命。此是其义。“更无别说”是指，若言毁灭整个王国、国土或岛屿时，即是指毁灭全部村落、城镇、都市或个人(puggala)，更无别说，此是其意趣。“刀兵饥馑疫病劫也”是指刀兵劫(satthantarakappa)、饥馑劫(dubbhikkhantarakappa)、疫病劫(rogantarakappa)这三种中间劫(antarakappa)在此处也应提及。其中，疫病劫已通过夜叉释放猛兽、非人，致使很多人命终这一部分而得以说明。“逼迫害业成熟力”是指，此处这些业获得机会，于众生相续中破坏乐的延续，或导致死亡，或引发垂死的痛苦，其中“逼迫”(pīḷana)与“杀害”(ghātana)在此处被称为成熟(vipaccana)，应当了知。然而，是否产生果报，在此并非关键。此处或有疑问。在八种原因中，关于外在加害(opakkamika)之处说：“忿怒的天神毁灭整个王国等，使其荡然无存。”那么，被毁灭的众生，是因各自业报所生的病苦与刑罚而灭，抑或是因特殊的、外在的病苦与刑罚而灭？此处已说：“如是非时死由断灭业(upacchedakakamma)或无数其他因缘而生。”那么，若无断灭业者，难道会由其他因缘而得非时死吗？对此，他们或许会说：他不会由其他因缘而得非时死。因为一切众生皆是业的主人(kammassakā)、业的继承者、业的胎藏、业的亲属、业的皈依处。为了破除他们的此种论调，（论师）故说“世间所见”等。再次为了巩固此义，（论师）故说“譬如”等。其中，业果(kammaphala)有二种：异熟果(vipākaphala)与等流果(nissandaphala)。其中，异熟果是指异熟蕴，以及眼、耳等由业所生的色法。此果唯为先前造业者所独有，唯于其相续中流转。等流果是指，由自业之力，在乐生或苦生时，于外界所生起的可意境或不可意境。此果可与他人共享。为此说：“自业所生，（亦可）他人共享。”世间八法(aṭṭhalokadhammā)并非皆是业异熟(kammavipākaja)，不可断言。这些众生在轮回中流转，沉浮于八世间法中，因此即使没有逼迫业(upapīḷakakamma)，也会由其他因缘感受种种苦。同样，即使没有断灭业(upacchedakakamma)，也会遭遇死苦。因此说：“不由业(kamma)，随何处生起”等。

‘‘တေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီ’’တိ တေ နာနာရောဂါဒယော ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ‘‘န ဥပါယ ကုသလာ ဝါ’’တိ တတော အတ္တာနံ မောစေတုံ ကာရဏ ကုသလာ ဝါ န ဟောန္တိ. ‘‘န စ ပဋိကာရ ကုသလာ ဝါ’’တိ ဥပ္ပန္နံ ရောဂါဒိဘယံ အပနေတုံ ဝူပသမေတုံ ပဋိကာရ ကမ္မေတိ ကိစ္ဆကမ္မေ ကုသလာ ဝါ န ဟောန္တိ. ‘‘နာပိ ပရိဟာရ ကုသလာ ဝါ’’တိ တတော မောစနတ္ထံ ပရိဟရိတုံ ဒေသန္တရံ ဂန္တုံ ကုသလာ ဝါ န ဟောန္တီတိ အတ္ထော. သေသမေတ္ထ သုဝိညေယျံ. ‘‘ရောဂါဒယော ဧဝ တံ ခေပေန္တာ ပဝတ္တန္တီ’’တိ ကထံ တေ ပုဗ္ဗကမ္မံ ခေပေန္တီတိ. တဿ ဝိပါကဘူတံ ဇီဝိတ သန္တာနံ ဝိနာသေန္တာ ခေပေန္တိ. ဝိနဋ္ဌေဟိ ဇီဝိတ သန္တာနေ တံ ဘဝံ ဇနေန္တံ ခိယျတိ ယေဝါတိ. တေနာဟ ‘‘ယထာဟီ’’တိအာဒိံ. ‘‘ကမ္မဿပိ တထေဝါ’’တိ တထေဝ ပုဗ္ဗကမ္မဿပိ တိဏဂ္ဂေ ဥဿာဝ ဗိန္ဒုဿေဝ ပရိဒုဗ္ဗလတာ သိဒ္ဓါ ဟောတိ. ဇီဝိတေ ပရိက္ခီဏေ တံ ဘဝံ ဇနေန္တဿ ပုဗ္ဗကမ္မဿပိ ပရိက္ခီဏတ္တာ. ‘‘ဧဝဉ္စေတံ’’တိ ဧတံ ကမ္မပ္ပဋိ သံယုတ္တ ဝစနံ ဣဓ အမှေဟိ ဝုတ္တနယေန သမ္ပဋိစ္ဆိတဗ္ဗံ. သဗ္ဗံ ပုဗ္ဗေကတဟေတုဒိဋ္ဌိ နာမ သဗ္ဗံ သုခံ ဝါ ဒုက္ခံ ဝါ သုစရိတံ ဝါ ဒုစ္စရိတံ ဝါ ပုဗ္ဗဘဝေ အတ္တနာ [Pg.181] ကတေန ပုဗ္ဗကမ္မဟေတုနာ ဧဝ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဧဝံ ပဝတ္တာ ဒိဋ္ဌိ. ‘‘ယံ ကိဉ္စာယံ’’တိ ယံ ကိဉ္စိ အယံ. မဟာဗောဓိသတ္တာနံ အဓိမုတ္တိကာလင်္ကရိယာ နာမ ဣဓ မေ စိရကာလံ ဌိတဿ ပါရမိပူရဏ ကိစ္စံ နတ္ထိ, ဣဒါနေဝ ဣတော စဝိတွာ မနုဿလောကေ ဥပ္ပဇ္ဇိဿာမိ, ဥပရုဇ္ဈတု မေ ဣဒံ ဇီဝိတန္တိ အဓိမုဉ္စိတွာ ဒဠှံ မနသိကရိတွာ ကာလင်္ကရိယာ. ‘‘သယမေဝ သတ္ထံ အာဟရိတွာ’’တိ သယမေဝ အတ္တနော ဂီဝံ သတ္ထေန ဟနိတွာတိ အတ္ထော. ‘‘ဧတ္ထေဝါ’’တိ အကာလမရဏေ ဧဝ.

“彼等生起”是指各种疾病等生起。“于方便不善巧”是指于解脱自身之方便不善巧。“于对治不善巧”是指于消除、平息已生起的疾病等怖畏的对治之法，即医疗之法不善巧。“于防护不善巧”是指为解脱而防护、前往他处不善巧。其余文句易于了知。“疾病等消耗着它而转起”是指它们如何消耗宿业？它们通过摧毁作为其异熟的生命流而消耗。当生命流被毁坏时，产生此生的业即被耗尽。是故说“犹如”等等。“业亦复如是”是指宿业亦如草尖之露珠般，其极脆弱之状态已然成立。因为当生命耗尽时，产生此生的宿业亦已耗尽。“此亦应如是”是指此与业相应之语，应依我等所说之理接受。所谓“一切宿作为因之见”，是指认为一切乐或苦、善行或恶行，皆由前世自身所造之宿业为因而生起，如是转起之见。“任何此”即“任何此”。所谓大菩萨的决意逝世，是指想：“我长久住于此，圆满波罗蜜之事已无，今当从此死，生于人界，愿我此命断绝”，如是决意、坚固作意而逝世。“自取刀”意为亲自用刀砍自己的脖颈。“就在此”即是在非时死亡中。

‘‘တထာ စာ’’တိအာဒီသု. ‘‘သမာပတ္တိ လာဘီနံ’’တိ နိဒ္ဓါရဏေဘုမ္မ ဝစနံ. ‘‘ဇီဝိတ သမသီသီနံ’’တိ အရဟတ္တ မဂ္ဂံ လဘိတွာ မဂ္ဂပစ္စဝေက္ခနဝီထိ ဧဝ မရဏာသန္နဝီထိံ ကတွာ ပရိနိဗ္ဗာနတ္တာ သမံ သီသံ ဧတေသန္တိ သမသီသိနော. ‘‘သမံ သီသံ’’တိ ဇီဝိတ သန္တာန ပရိယန္တေန သမံ ဝဋ္ဋဒုက္ခ သန္တာန ပရိယန္တံ ဝုစ္စတိ. ‘‘သဗ္ဗေသံ ပီ’’တိ သဗ္ဗေသမ္ပိ ခီဏာသဝါနံ. ‘‘ဣမံ သုတ္တပဒံ’’တိ မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ္တေ အာဂတံ သုတ္တပဒံ. ‘‘တေ’’တိ တေ ဝါဒိနော. ‘‘တေနာ’’တိ တေန ဝါဒဝစနေန. ကြိယမနောဓာတု နာမ ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇနံ. ကြိယာဟေတုကမနော ဝိညာဏဓာတု နာမ ဟသိတုပ္ပာဒစိတ္တံ. ‘‘အဿာ’’တိ ပရိနိဗ္ဗာယန္တဿ ဗုဒ္ဓဿ. ‘‘န သမေတိ ယေဝါ’’တိ သန္တိံ အနုပါဒိသေသံ နိဗ္ဗာနံ အာရမ္မဏံ ကတွာတိ ဧတ္ထ ပရိနိဗ္ဗာန ဇဝနေဟိ အာရမ္မဏံ ကတွာတိ ဝုတ္တေပိ န သမေတိယေဝ. တေနာဟ ‘‘တထာဟီ’’တိအာဒိံ. ‘‘ဘဝင်္ဂံ ဩတရိတွာ ပရိနိဗ္ဗာယတီ’’တိ ဧတ္ထ ပရိနိဗ္ဗာန စုတိစိတ္တမေဝ ဘဝင်္ဂန္တိ ဝုတ္တံ. စုတိစိတ္တန္တိ စ ဘဝန္တရံ ဂစ္ဆန္တဿေဝ ဝုစ္စတိ. ဣဓ ပန ဝေါဟာရ မတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဝိဘာဝနိပါဌေ. စုတိပရိယောသာနာနံ မရဏာသန္န စိတ္တာနံ. ယထာ ပန ဗုဒ္ဓါနံ ဘဂဝန္တာနံ ယာဝဇီဝံ ဥပ္ပန္နံ မဟာဘဝင်္ဂစိတ္တံ ကမ္မကမ္မနိမိတ္တာဒယော အာရမ္မဏံ ကရောတိယေဝ. တထာ ပရိနိဗ္ဗာန စုတိစိတ္တံ ပီတိ အာဟ ‘‘န ဟီ’’တိအာဒိံ. နနု မရဏကာလေ ကမ္မကမ္မနိမိတ္တာဒီနံ ဂဟဏံ နာမ ဘဝန္တရ ဂမနတ္ထာယ ဟောတိ, ဗုဒ္ဓါ စ ဘဝန္တရံ န ဂစ္ဆန္တိ. တသ္မာ ‘‘န ဟိ. လ. န ကရောတီ’’တိ ဣဒံ န ယုတ္တန္တိ. နော န ယုတ္တံ. ဘဝန္တရ ဂမနတ္ထာယာတိ ဣဒံ ဇဝနေဟိ ဂဟဏေ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဣဓ ပန စုတိစိတ္တေန ဂဟဏေတိ ဒဿေန္တော ‘‘နစစုတိယာဂဟိတာနီ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘ကမ္မသိဒ္ဓိယာ’’တိ ကမ္မသိဇ္ဈနတ္ထာယ[Pg.182].‘‘ဧတ္ထ စာ’’တိအာဒီသု. ‘‘တဿာ’’တိ သောဏတ္ထေရ ပိတုနော. ‘‘ကမ္မဗလေနာ’’တိအာဒီသု. ‘‘အညေနပိ ကာရဏ ဗလေနာ’’တိ အာစိဏ္ဏဘာဝါဒိကေန ကာရဏဗလေန. ဂတိနိမိတ္တံ ပန ကမ္မဗလေနေဝါတိ ယုတ္တံ သိယာ. ‘‘တထောပဋ္ဌိတံ’’တိ အန္တိမဝီထိတော ပုဗ္ဗေ ဗဟူသုဝီထီသု ဥပဋ္ဌိတပ္ပကာရန္တိအတ္ထော. ပါပပက္ခိယေသု ဒုဂ္ဂတိနိမိတ္တေသု. ကလျာဏပက္ခိယာနိ သဂ္ဂနိမိတ္တာနိ. ဓမ္မာသောကရညော မရဏကာလေ ပါပပက္ခိယာနံ ဥပဋ္ဌာနံ ကတ္ထစိ သီဟဠဂန္ထေ ဝုတ္တံ.

“如是”等句中。“得定者”是于格表抉择之语。“生命平等者”是指证得阿罗汉道后，以道省察心路为临死心路而般涅槃，是故其“头”平等，称为“平等者”。“头平等”是指生命流的终结与轮回苦流的终结相等。“一切”是指一切漏尽者。“此经句”是指《大般涅槃经》中的经句。“彼等”是指那些论师。“以彼”是指以彼论师之说。所谓“唯作意界”即五门转向心。所谓“唯作无因意识界”即生笑心。“于彼”是指于般涅槃之佛陀。“实不相合”是指以寂静之无余依涅槃为所缘，此处纵使说般涅槃速行心以之为所缘，亦实不相合。是故说“诚然”等等。“入有分而般涅槃”此处般涅槃之死心即被称为有分。而所谓“死心”，是指趣向他有者。然于此处，当知仅是世俗说法。于《分别论疏》中，指以死为终结的临死心。又，正如诸佛世尊一生中所生起的大有分心，亦恒以业、业相(kamma-nimitta)等为所缘，般涅槃之死心亦复如是，故说“诚不”等等。问曰：临死之时执取业、业相等，是为了趣向他有，而诸佛不再趣向他有，是故“诚不……不作”之说不合理。答曰：非不合理。所谓“为了趣向他有”，当知是指由速行心执取。然此处为显示由死心执取，故说“非由死……”等等。“为业成就”是为了令业成就。“于此”等句中。“其”是指苏那(Soṇa)长老之父。“以业力”等句中。“亦由其他因力”是指由惯行业等因力。然而趣相(gati-nimitta)唯由业力而成，此说或为合理。“如是现起”意为在最终心路之前，于诸多心路中现起之方式。于恶品者为恶趣相，于善品者为善趣相。法阿育王(Dhammāsoka)临终时恶品相现起之事，于某部僧伽罗(Sīhaḷa)古注中曾有记载。

သကလံ ပထဝိံ ဘုတွာ,ဒတွာ ကောဋိသတံ ဓနံ;

အန္တေ အဍ္ဎာမလကမတ္တဿ;

အသောကော ဣဿရံ ဂတော;

တိ စ;

အသောကော သောက မာဂတော;

တိ စ;

享尽一切地，施予亿万财，阿育王临终，仅得半颗庵摩勒为王。阿育（无忧）亦遭忧。

‘‘တံ’’တိ ဝိပစ္စမာနကံ ကမ္မံ. ‘‘နိယာမက သဟကာရိ ပစ္စယဘူတာ’’တိ ဧတ္ထ ယထာ နာဝါယံ နိယာမကော နာမ နာဝံ ဣစ္ဆိတဒိသာဘိမုခံ နိယာမေတိ, နိယောဇေတိ. တထာ အယံ တဏှာပိ ဘဝနိကန္တိ ဟုတွာ စိတ္တသန္တာနံ ဂန္တဗ္ဗဘဝါဘိမုခံ နိယာမေတိ, နိယောဇေတိ. ကမ္မဿ စ အစ္စာယတ္တ သဟာယဘာဝေန သဟကာရီ ပစ္စယော ဟောတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘ကုသလာကုသလ ကမ္မနိမိတ္တာနိ ဝါ’’တိ အညာနိ ကုသလာ ကုသလကမ္မနိမိတ္တာနိ ဝါ. ‘‘တဒုပတ္ထမ္ဘိကာ’’တိ တဿ ကမ္မဿ ဥပတ္ထမ္ဘိကာ. ‘‘နိမိတ္တဿာဒဂဓိတံ’’တိ မုခနိမိတ္တာဒီသု အဿာဒေန္တံ ဂိဇ္ဈန္တံ. ‘‘တိဋ္ဌမာနံ တိဋ္ဌတီ’’တိ တိဋ္ဌမာနံ ဟုတွာ တိဋ္ဌတိ. အမုဉ္စိတွာ တိဋ္ဌတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အနုဗျဉ္ဇနံ နာမ ပိယသာတရူပေါ ကထိတလပိတာဒိ ကြိယာဝိသေသော. ‘‘အဿ ပုဂ္ဂလဿာ’’တိ အာသန္န မရဏဿ ပုဂ္ဂလဿ. အဋ္ဌကထာ ပါဌေ. ‘‘ကိလေသ ဗလဝိနာမိတံ’’တိ အဝိဇ္ဇာ တဏှာဒီနံ ကိလေသာနံ ဗလေန ဝိနာမိတံ. ပဋိစ္ဆာဒိကာ အာဒီန ဝါ ယဿာတိ ဝိဂ္ဂဟော. ‘‘တံ’’တိ စိတ္တသန္တာနံ. ‘‘တသ္မိံ’’တိ ကမ္မာဒိဝိသယေ. အဋ္ဌကထာယ န သမေတိ. တသ္မိံ ဝိသယေတိဟိ တတ္ထ ဝုတ္တံ. န ဝုတ္တံ တသ္မိံ ဘဝေတိ. ‘‘တသ္မိံ ဝုတ္တာ နံ’’တိ [Pg.183] တသ္မိံ ‘ယေဘူယျေန ဘဝန္တရေ ဆ ဒွါရဂ္ဂဟိတံ’တိ ဌာနေ ဋီကာသု ဝုတ္တာနံ. တံ သဒိသ ဇဝနုပ္ပတ္တိ နာမ ကမ္မကရဏကာလေ ပဝတ္တ ဇဝနေဟိ သဒိသာနံ ဣဒါနိ ဇဝနာနံ ဥပ္ပတ္တိ. ဘဝပ္ပဋိစ္ဆန္နဉ္စ ကမ္မံ အပါကဋဉ္စ ကမ္မံ န တထာ ဥပဋ္ဌာတိ. ကေဝလံ အတ္တာနံ အဘိနဝကရဏ ဝသေန ဒွါရပတ္တံ ဟုတွာ ဥပဋ္ဌာတီတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ဝိသီဒ ပတ္တာ’’တိ ဝိသညီဘာဝေန ဝိရူပံ ဟုတွာ သီဒနပတ္တာ. ‘‘တဗ္ဗိပရီတေန ပါပကမ္မ ဗဟုလာပိ ဝတ္တဗ္ဗာ’’တိ တေပိဝိသီဒန္တရေ အာဝုဓ ဟတ္ထာ ပါဏဃာတံ ကရောန္တာ ဂဏှထဗန္ဓထာတိ ဥဂ္ဃောသန္တာ ဒုဋ္ဌစိတ္တာ ဟောန္တီတိအာဒိနာ ဝတ္တဗ္ဗာ. အဋ္ဌကထာ ပါဌေသု. ဥက္ခိတ္တော အသိ ယဿာတိ ဥက္ခိတ္တာ သိကော. ပတုဒန္တိ ဝိဇ္ဈန္တိ ဧတေနာတိ ပတောဒနံ. ပါဇနဒဏ္ဍော. တဿ အဂ္ဂေ ကတာ သူစိ ပတောဒန သူစိ. ‘‘ပတောဒန ဒုက္ခံ’’တိ ဝိဇ္ဈန ဒုက္ခံ. ကထံ ပန ဥက္ခိတ္တာသိကာဒိဘာဝေန ဥပဋ္ဌာနံ ကမ္မုပဋ္ဌာနံ နာမ ဟောတိ. ကထဉ္စ တံ ပဋိသန္ဓိယာ အာရမ္မဏဘာဝံ ဥပေတီတိ အာဟ ‘‘သော စာ’’တိအာဒိံ. ဥပ္ပဇ္ဇမာနာနံ သတ္တာနံ. ‘‘ဣတရေသံ ပနာ’’တိ ရူပါရူပ ဘဝေသု ဥပ္ပဇ္ဇမာနာနံ ပန. ‘‘ပရိပုဏ္ဏံ ကတွာ’’တိ တဒါရမ္မဏ ပရိယောသာနာယဝါ သုဒ္ဓါယ ဝါ ဇဝနဝီထိယာတိ ဧဝံ ပရိပုဏ္ဏံ ကတွာ. အယံ ပန ဘဝင်္ဂါဝသာနေ စုတိစိတ္တုပ္ပတ္တိ နာမ အဋ္ဌကထာသု နတ္ထိ. ယဉ္စ ဘဝင်္ဂံ ဩတရိတွာ ပရိနိဗ္ဗာယတီတိအာဒိ တတ္ထ တတ္ထ ဝုတ္တံ. တတ္ထပိ ‘‘ဘဝင်္ဂံ’’တိ စုတိစိတ္တမေဝ ဋီကာသု ဝဏ္ဏေန္တိ. တသ္မာ ‘‘ဘဝင်္ဂက္ခယေဝါ’’တိ ဣဒံ ကထံ ယုဇ္ဇေယျာတိ အာဟ ‘‘ဧတ္ထ စာ’’တိအာဒိံ. အနုရူပံ သေတီတိ အနုသယော. အနုဗန္ဓော ဟုတွာ သေတီတိ အနုသယော. အနု အနု ဝါ သေတီတိ အနုသယော. ဧတ္ထ စ အနုသယော နာမ ဇဝနသဟဇာတော န ဟောတိ. ဣဓ စ အနုသယ နာမေန ဝုတ္တံ. နာနာဇဝန သဟဇာတာ စ အဝိဇ္ဇာ တဏှာ ပဋိသန္ဓိယာ ဝိသေသ ပစ္စယာ ဟောန္တေဝ. ကထံ တာ ဣဓ ဂဟိတာ သိယုန္တိ အာဟ ‘‘ဧတ္ထ စာ’’တိအာဒိံ. ဧဝံ သန္တေ အဝိဇ္ဇာ ပရိက္ခိတ္တေန တဏှာမူလကေနာတိ ဝုတ္တေသု သုဋ္ဌု ယုဇ္ဇတိ. အနုသယေဟိ သဟ ဇဝနသဟဇာတာနမ္ပိ လဒ္ဓတ္တာ. တသ္မာ ဣဓ အနုသယ ဝစနံ န ယုတ္တန္တိ စောဒနာ. ယုတ္တမေဝါတိ ဒဿေန္တော ‘‘အပိ စာ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘ပရိယတ္တာ’’တိ သမတ္တာ. ‘‘သော ပီ’’တိ ဖဿာဒိ ဓမ္မ သမူဟောပိ[Pg.184].‘‘တထာ ရူပါ ယေဝါ’’တိ အဂ္ဂမဂ္ဂေန အပ္ပဟီန ရူပါယေဝ, အနုသယဘူတာယေဝါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘တံ’’တိ စိတ္တ သန္တာနံ. ‘‘တတ္ထာ’’တိ တဒုဘယသ္မိံ. ကထံ တံ တတ္ထ ခိပန္တီတိ အာဟ ‘‘တသ္မိံ’’တိအာဒိံ. ‘‘ဝိဇာနနဓာတုယာ’’တိ ဝိညာဏ ဓာတုယာ. သင်္ကန္တာ နာမ နတ္ထိ. ယတ္ထ ယတ္ထ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. တတ္ထ တတ္ထေဝ ဘိဇ္ဇန္တီတိ အဓိပ္ပာယော. ကုတော မရဏကာလေ သင်္ကန္တာ နာမ အတ္ထိ ဝိဇ္ဇန္တီတိ ယောဇနာ. ဧဝံ သန္တေ ဣဒံ ဝစနံ အနမတဂ္ဂိယ သုတ္တေန ဝိရုဒ္ဓံ သိယာတိ. န ဝိရုဒ္ဓံ. ဣဒဉှိ အဘိဓမ္မ ဝစနံ, မုချဝစနံ, အနမတဂ္ဂိယ သုတ္တံ ပန သုတ္တန္တ ဝစနံ ပရိယာယ ဝစနန္တိ ဒဿေန္တော ‘‘ယဉ္စာ’’တိအာဒိမာဟ. ပရိယာယေန ဝုတ္တန္တိ ဝတွာ တံ ပရိယာယံ ဒဿေတိ ‘‘ယေသဉှီ’’တိအာဒိနာ. ‘‘သော’’တိ သော ပုဂ္ဂလော. ‘‘တေသံ’’တိ အဝိဇ္ဇာ တဏှာ သင်္ခါရာနဉ္စ ပဋိသန္ဓိ နာမ ရူပ ဓမ္မာနဉ္စ. ‘‘ဟေတုပ္ဖလသမ္ဗန္ဓေန ဘဝန္တရံ သန္ဓာဝတိ သံသရတီတိ ဝုစ္စတီ’’တိ ပုဗ္ဗေ ကမ္မကရဏကာလေပိ တေ အဝိဇ္ဇာ တဏှာ သင်္ခါရာ ဧဝ သော သတ္တောတိ ဝုစ္စန္တိ. ပစ္ဆာ တေသံ ဖလဘူတာယံ ပဋိသန္ဓိယာ ပါတုဘဝနကာလေပိ သာပဋိသန္ဓိ ဧဝ သော သတ္တောတိ ဝုစ္စတိ. မဇ္ဈေ ဓမ္မပ္ပဗန္ဓောပိ သော သတ္တောတိ ဝုစ္စတိ. ဧဝံ ဟေတုဓမ္မေဟိ သဒ္ဓိံ ဖလဓမ္မေ ဧကံ သတ္တံ ကရောန္တဿ ဟေတုပ္ဖလ သမ္ဗန္ဓော ဟောတိ. ဧဝံ ဟေတုပ္ဖလ သမ္ဗန္ဓေန သော ဧဝ ကမ္မံ ကရောတိ. တေန ကမ္မေန သော ဧဝ ဘဝန္တရံ သန္ဓာဝတိ သံသရတီတိ ဝုစ္စတိ. ဧတ္ထ စ အနမတဂ္ဂေါ ယံ ဘိက္ခဝေ. လ. အဝိဇ္ဇာနီဝရဏာနံ သတ္တာနံတိ ဧဝံ သတ္တဝေါဟာရေန ဝုတ္တတ္တာ သာဓမ္မဒေသနာ ပရိယာယဒေသနာ ဟောတိ. ပရိယာယဒေသနတ္တာ စ သန္ဓာဝတံ သံသရတန္တိ ပရိယာယောပိ သိဇ္ဈတိ. ယဿံ ပန ဓမ္မ ဒေသနာယံ ဓမ္မဒေသနာတိ ဝစနာနု ရူပံ ဓမ္မမေဝ ဒေသေတိ, န သတ္တံ, န ပုဂ္ဂလံ. အယံ ဓမ္မဒေသနာ ဧဝ မုချဒေသနာ နာမ ဟောတိ. တတ္ထ ဒေသိတ ဓမ္မာ ပန ပကတိကာလေပိ ဒေသန္တရံ ကာလန္တရံ ခဏန္တရံ သင်္ကန္တာ နာမ နတ္ထိ. ယတ္ထ ယတ္ထ ဥပ္ပန္နာ, တတ္ထ တတ္ထေဝ ဘိဇ္ဇန္တိ. ခယဝယံ ဂစ္ဆန္တိ. တေန ဝုတ္တံ ‘န ဟိ ဥပ္ပန္နုပ္ပန္နာ ဓမ္မာ. လ. သင်္ကန္တာ နာမ အတ္ထီ’တိ. ပဋိဃောသော စ, ပဒီပေါ စ, မုဒ္ဒါ စ. အာဒိသဒ္ဒေန ပဋိဗိမ္ဗစ္ဆာယာ စ, ဗီဇသင်္ခါရော စ, ပါဋိဘောဂေါ စ, ဗာလကုမာရ သရီရေသု ဥပယုတ္တာ ဝိဇ္ဇာသိပ္ပောသဓာ စာတိ ဧဝံ အဋ္ဌကထာ ယံ [Pg.185] အာဂတာနိ နိဒဿနာနိ သင်္ဂယှန္တိ. ‘‘နိဒဿနာ’’နီတိ စ ဥပမာယော ဝုစ္စန္တိ. တတ္ထ ‘‘ပဋိဃောသော’’တိ ဂမ္ဘီရလေဏ ဒွါရေ ဌတွာ သဒ္ဒံ ကရောန္တဿ အန္တောလေဏေ ပဋိဃောသော ပဝတ္တတိ. တတ္ထ ဒွါရေ ဥပ္ပန္နော မူလသဒ္ဒေါ အန္တောလေဏံ န ဂစ္ဆတိ, ဥပ္ပန္နဋ္ဌာနေ ဧဝ နိရုဇ္ဈတိ. ပဋိဃောသော စ တတော အာဂတော န ဟောတိ. န စ ဝိနာ မူလသဒ္ဒ + ပစ္စယေန အညတော ပဝတ္တတိ. မူလသဒ္ဒပစ္စယာ ဧဝ တတ္ထ ပဝတ္တတီတိ. တတ္ထ မူလသဒ္ဒေါ ဝိယ အတီတ ကမ္မံ. ပဋိဃောသော ဝိယ အနန္တရေ ပဋိသန္ဓိ. ဧသနယော ပဒီပ မုဒ္ဒါ ပဋိဗိမ္ဗစ္ဆာယာသု. တတ္ထ ‘‘ပဒီပေါ’’တိ ပထမံ ဧကံ ပဒီပံ ဇာလေတွာ တေန အညံ ပဒီပသတမ္ပိ ပဒီပ သဟဿမ္ပိ ဇာလေတိ. ‘‘မုဒ္ဒါ’’တိ လဉ္ဆနလေခါ. တတ္ထ ဧကေန လဉ္ဆနက္ခန္ဓေန, တေန လဉ္ဆနလေခါသတမ္ပိ လဉ္ဆနလေခါ သဟဿမ္ပိ ကရောတိ. ‘‘ပဋိဗိမ္ဗစ္ဆာယာ’’တိ ပသန္နေသု အာဒါသပဋ္ဋေသုဝါ ဥဒကေသုဝါ ဥပ္ပန္နာ သရီရစ္ဆာယာ. ဧတေဟိ နိဒဿနေဟိ ဖလံ နာမ ဟေတုတော အာဂတံ န ဟောတိ. ဟေတုနာ စ ဝိနာ န သိဇ္ဈတီတိ ဧတ္တကမတ္ထံ ဒီပေတိ. ‘‘ဗီဇသင်္ခါရော’’တိ ကာလန္တရေ ဥပ္ပန္နေသု ပုပ္ဖဖလေသု ဣစ္ဆိတဝဏ္ဏ ဂန္ဓရသပါတုဘာဝတ္ထာယ ရောပနကာလေ အမ္ဗဗီဇာဒီသု ဣစ္ဆိတဝဏ္ဏ ဂန္ဓရသဓာတူနံ ပရိဘာဝနာ. တတ္ထ တပ္ပစ္စယာ ကာလန္တရေ ပုပ္ဖဖလေသု ဥပ္ပန္နေသု တေဝဏ္ဏဂန္ဓရသာ ပါတုဗ္ဘဝန္တိ. ‘‘ပါဋိဘောဂေါ’’တိ ကိဉ္စိ အတ္ထံ သာဓေတုံ ပရဿ သန္တိကေ ဣဏံ ဂဏှန္တဿ တဝဓနံ သံဝစ္ဆရေန ဝုဍ္ဎိယာ သဟ ဒဿာမိ, သစေ နဒဒေယျံ. အသုကံ နာမ မမခေတ္တံ ဝါ ဝတ္ထုဝါ တုယှံ ဟောတူတိ ပဋိညာဌပနံ. တတ္ထ တပ္ပစ္စယာ ဓနံ လဘိတွာ တံ အတ္ထဉ္စ သာဓေတိ. ကာလေ သမ္ပတ္တေ ဝုဍ္ဎိယာ သဟ ဣဏဉ္စ သောဓေတိ. ‘‘ဝိဇ္ဇာသိပ္ပောသဓာ’’တိ လောကေ ပုတ္တကေ ယာဝဇီဝံ ဟိတတ္ထာယ ဒဟရကာလေ ကိဉ္စိ ဝိဇ္ဇံဝါ သိပ္ပံဝါ သိက္ခာပေန္တိ. ယာဝဇီဝံ ခရရောဂါနံ အနုပ္ပာဒတ္ထာယ ဒဟရကာလေ ဩဇဝန္တံ ကိဉ္စိ ဩသဓံ ဝါ အဇ္ဈောဟာရေန္တိ. တတ္ထ တပ္ပစ္စယာ ပုတ္တာနံ ယာဝဇီဝံ ဟိတပ္ပဋိလာဘော ဝါ တာဒိသာနံ ရောဂါနံ အနုပ္ပာဒေါ ဝါ ဟောတိယေဝ. ဧတေဟိ ယထာ ကာလန္တရေ အသန္တေသုယေဝ ပါဋိဘောဂါဒီသု မူလကမ္မေသု ပုဗ္ဗဘာဂေ ကတပစ္စယာ ဧဝ ပစ္ဆာ အတ္ထ သာဓနာဒီနိ သိဇ္ဈန္တိ. တထာ ကုသလာ ကုသလ ကမ္မာနိ [Pg.186] ကတွာ ကာလန္တရေ တေသု အသန္တေသုပိ ပုဗ္ဗေ ကတတ္တာ ဧဝ ပစ္ဆာ ပဋိသန္ဓာဒီနိ ဖလာနိ ပါတုဗ္ဘဝန္တီတိ ဒီပေတိ. တေနဝုတ္တံ ‘‘ပဋိဃောသ ပဒီပမုဒ္ဒါဒီနိ စေတ္ထ နိဒဿနာနီ’’တိ. ‘‘ကမ္မဒုဗ္ဗလဘာဝေနာ’’တိ တဒါ ဇီဝိတိန္ဒြိယဿ ဒုဗ္ဗလတ္တာ ကမ္မမ္ပိ ဒုဗ္ဗလမေဝ ဟောတီတိ ကတွာ ဝုတ္တံ. ကာမဉ္စေတ္ထ အဋ္ဌကထာယံ ဝတွာ ဒဿိတံ, တထာပိ သမ္ဘဝတီတိ သမ္ဗန္ဓော. တတ္ထ ‘‘တံ ပီ’’တိ ဂတိနိမိတ္တမ္ပိ. ‘‘တထာ စဝန္တာနံ’’တိ ဒိဗ္ဗရထာဒီနိ ဂတိနိမိတ္တံ ကတွာ စဝန္တာနံ. ‘‘ဒယှမာနကာယေနာ’’တိ ဣတ္ထမ္ဘူတလက္ခဏေ ကရဏဝစနံ. ဂါထာယံ. ပဉ္စဒွါရေ ပဋိသန္ဓိကမ္မံ ဝိနာ ဒွိဂေါစရေ သိယာတိ ယောဇနာ. တတ္ထ ‘‘ဒွိဂေါစရေ’’တိ ကမ္မနိမိတ္တ ဂတိနိမိတ္တဘူတေ ဒွိဂေါစရေ. တတ္ထ ပဉ္စဒွါရေ ပဋိသန္ဓိ နာမ ပဉ္စဒွါရိက မရဏာသန္န ဝီထိစိတ္တာနံ အန္တေ စ ဝန္တာနံ ပဋိသန္ဓိ. သာပိ ဂတိနိမိတ္တဘူတေ ဂေါစရေ သိယာတိ ဝုတ္တေ ပဉ္စဒွါရိက ဝီထိစိတ္တာနိ ပဉ္စာရမ္မဏဘူတာနိ ဂတိနိမိတ္တာနိ အာရမ္မဏံ ကရောန္တီတိပိ သိဒ္ဓံ ဟောတိ. ဧဝဉ္စ သတိ. တေသံ ဝီထိစိတ္တာနံ အန္တေ အစဝိတွာ တဒနုဗန္ဓက မနောဒွါရိကဝီထိစိတ္တေဟိပိ ကဒါစိ ကေသဉ္စိ စ ဝနံ နနသမ္ဘဝတီတိ သက္ကာ ဝတ္တုံ. တေသု ပန အနုဗန္ဓက ဝီထီသု အတီတဂ္ဂဟဏ သမုဒါယဂ္ဂဟဏေဟိ စ ဝန္တာနံ အတီတာနိပိ ဂတိနိမိတ္တာနိ လဗ္ဘန္တိ. ဝတ္ထုဂ္ဂဟဏနာမဂ္ဂဟဏေဟိ စ ဝန္တာနံ ဓမ္မာ ရမ္မဏံပိ လဗ္ဘတိယေဝ. တသ္မာ ယံ ဝုတ္တံ အာစရိယေန ကာမာဝစရ ပဋိသန္ဓိယာ ဆ ဒွါရဂ္ဂဟိတံ ကမ္မနိမိတ္တံ ဂတိနိမိတ္တဉ္စ ပစ္စုပ္ပန္နမတီတာ ရမ္မဏံ ဥပလဗ္ဘတီတိ. တံ သုဝုတ္တမေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ယံ ပန ‘တမေဝ တထောပဋ္ဌိတံ အာရမ္မဏံ အာရဗ္ဘ စိတ္တသန္တာနံ အဘိဏှံ ပဝတ္တတီ’တိ ဧဝံ အန္တိမဝီထိတော ပုဗ္ဗဘာဂေ ဗဟူနံ ဝီထိဝါရာနံ ပဝတ္တနံ အာစရိယေန ဝုတ္တံ. တံ တထောပဋ္ဌိတံ ဂတိနိမိတ္တံ အာရဗ္ဘာတိပိ လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတိယေဝ. ဧဝဉ္စသတိ, ဂတိနိမိတ္တံပိ အတီတံ လဗ္ဘတီတိ ဒဿေတုံ ‘‘ယဒါပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ‘‘သန္တတိ ဝသေနာ’’တိ သန္တတိ ပစ္စုပ္ပန္န ဝသေန. ‘‘တဿာ’’တိ ဂတိနိမိတ္တဿ. ယေဘူယျေန ဝုတ္တော, န သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကေန ဝုတ္တောတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘မနောဒွါရိက မရဏာသန္န ဇဝနာနံပိ ဣစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ’’တိ ပုရေဇာတပစ္စယ ဘာဝေန ဣစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘တဒနုဗန္ဓာယာ’’တိ တာနိ မနောဒွါရိ ကမရဏာသန္န [Pg.187] ဇဝနာနိ အနုဂတာယ. ‘‘ပဋိသန္ဓိယာပိ သမ္ဘဝတော’’တိ တဿ ပုရေဇာတ ပစ္စယဿ ပဋိသန္ဓိယာပိ ပုရေဇာတ ပစ္စယတာ သမ္ဘဝတော. နနု ထေရေန ဘိန္ဒိတွာ အဝုတ္တေပိ ဘိန္ဒိတဗ္ဗေ သတိ, ဘိန္ဒနမေဝ ယုတ္တန္တိ စေ. န ယုတ္တံ. ကသ္မာ, ကမ္မနိမိတ္တေန သမာနဂတိကတ္တာ. တေနာဟ ‘‘နစတံ’’တိအာဒိံ. ဝိဘာဝနိယံ ယထာသမ္ဘဝံ ယောဇေတဗ္ဗံတိ ဝတွာ အပရေပန အဝိသေသတောဝ ဝဏ္ဏေန္တီတိ အပရေဝါဒေါပိ ဝုတ္တော. တတ္ထ ‘‘အဝိသေသတော ဝဏ္ဏေန္တီ’’တိ အဘိန္ဒိတွာဝ ဝဏ္ဏေန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပုန တံ အပရေဝါဒံ အသမ္ပဋိစ္ဆန္တော ‘‘အဋ္ဌကထာယံ ပနာ’’တိအာဒိမာဟ. ဣဓ ပန တံ အပရေဝါဒံ ပဂ္ဂဏှန္တော ပုန ‘‘ယဉ္စ တတ္ထာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ‘‘တဒါရမ္မဏာယာ’’တိ တံ ဂတိနိမိတ္တာ ရမ္မဏာယ. ‘‘တေသံ ဝစနံ’’တိ အပရေသံ ဝစနံ. ‘‘အညတြ အဝိစာရဏာယာ’’တိ ကသ္မာ ဝုတ္တံ. နနု အဋ္ဌကထာယံ ပနာတိအာဒိ သဗ္ဗံ ဝိစာရဏာ ဝစနမေဝ ဟောတီတိ. သစ္စံ ယထာ ဒိဋ္ဌပါဌဝသေန, သာဝသေသ ပါဌဘာဝံ ပန န ဝိစာရေတိယေဝ. တသ္မာ ‘‘အညတြ အဝိစာရဏာယာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ သိယာ. အဋ္ဌကထာပါဌော သာဝသေသော ဟောတု, မူလဋီကာပါဌော ပန မနောဒွါရေ ယေဝါတိ နိယမေတွာ ဝုတ္တတ္တာ ကထံ သာဝသေသော သိယာတိ. နိယမေတွာ ဝုတ္တောပိ ဣဓ အဓိပ္ပေတတ္ထေ အပရိပုဏ္ဏေ သာဝသေသော ဧဝ ဟောတီတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘အညံ ကာရဏံ နတ္ထိ အညတြ အဝိစာရဏာယာ’’တိ. ‘‘ပစ္စုပ္ပန္နမတီတံ’’တိအာဒီသု. တဒါရမ္မဏာဝသာနာယ ပဉ္စဒွါရိက ဇဝနဝီထိယာ စ ဝနံ ဟောတီတိ ယောဇနာ. ဧဝံ အပရတ္ထပိ. ဗလဝန္တေပိ သတိ. တဒါရမ္မဏာဝသာနာယ ဧဝ ဝီထိယာ. ‘‘ဝုတ္တတ္တာ ပနာ’’တိ အဋ္ဌကထာယံ ဧဝ ဝုတ္တတ္တာ ပန. ‘‘ပုရိမဘာဂေ ဧဝါ’’တိ ပဉ္စဒွါရိက အန္တိမ ဝီထိတော ပုဗ္ဗဘာဂေ ဧဝ. ‘‘တာဟီ’’တိ ဒေယျဓမ္မဝတ္ထူဟိ. ‘‘ယထာတံ’’တိ တံ အတ္ထဇာတံ ကတမံ ဝိယာတိ အတ္ထော. ‘‘ဣတော’’တိ မနုဿ ဘဝတော. နိမိတ္တ သဒိသံ သဒ္ဒံ ဝဏ္ဏန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘နဋ္ဌစကာရံ’’တိ ပတိတစကာရံ. အဋ္ဌကထာပါဌေ ဉာတကာ မာတာဒယော ပဉ္စဒွါရေ ဥပသံဟရန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘တဝတ္ထာယာ’’တိ တဝအတ္ထာယ. ‘‘စီနပဋသောမာရပဋာဒိဝသေနာ’’တိ စီနရဋ္ဌေ ပဝတ္တော ပဋော [Pg.188] စီနပဋော. တထာ သောမာရပဋေပိ. ‘‘တာနီ’’တိ ရသဖောဋ္ဌဗ္ဗာနိ. ဖောဋ္ဌဗ္ဗံ ပန အညံပိ ယုဇ္ဇတေဝ. အတ္ထိဒါနီတိ မနသိကတတ္တာ ပစ္စုပ္ပန္နဘူတာနီတိ ဝုတ္တံ. ‘‘အရူပီနံ’’တိ အရူပဗြဟ္မာနံ. ‘‘တေ’’တိ အရူပိနော. ‘‘တာနီ’’တိ ဟေဋ္ဌိမဇ္ဈာနာနိ. ဝိဿဋ္ဌံ လဒ္ဓဈာနံ ယေသံ တေ ဝိဿဋ္ဌဇ္ဈာနာ. ‘‘တတောယေဝ စာ’’တိ ဝိဿဋ္ဌဇ္ဈာနတ္တာယေဝ စ. အာကဍ္ဎိတံ မာနသံ စိတ္တံ ဧတေသန္တိ ဝိဂ္ဂဟော. ဣဒဉ္စ ဟေတုဝိသေသန ပဒံ. အာကဍ္ဎိတမာနသတ္တာ ကာမဘဝေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာနန္တိ ဒီပေတိ. တေသံ အရူပီနံ. ‘‘အညံ ဒုဗ္ဗလ ကမ္မံ’’တိ ဥပစာရဇ္ဈာနကမ္မတော အညံ တိဟေတုကောမကံ ကမ္မံ. ‘‘တေသံ’’တိ ရူပလောကတော စ ဝန္တာနံ. ‘‘သတော’’တိ သန္တဿ သမာနဿ. ‘‘ဥပတ္ထမ္ဘနေ ကာရဏံ နတ္ထီ’’တိ ဣဒံ ဥပစာရဇ္ဈာန ကမ္မဿ ဂရုက ကမ္မဂတိကတ္တာ ဝုတ္တံ. ဧကန္တ ဂရုကကမ္မဘူတံပိ ပန မဟဂ္ဂတဇ္ဈာန ကမ္မံ နာမ နာနာနိကန္တိ ဗလေန ပဋိဗာဟီယမာနံ ပဋိသန္ဓိံ န ဒေတိယေဝ. ဥပစာရဇ္ဈာန ကမ္မေ ဝတ္တဗ္ဗံ နတ္ထီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘တာဒိသာနီ’’တိ တထာ ရူပါနိ ဒွိဟေတုကောမက ကမ္မာနိ တေသံ ဩကာသံ န လဘန္တိ. နီဝရဏာနံ သုဋ္ဌုဝိက္ခမ္ဘိတတ္တာယေဝ. ‘‘ယေနာ’’တိ ယေန ဆန္ဒာဒီနံ ပဝတ္တိ ကာရဏေန. ‘‘နာနာကမ္မာနိ ပီ’’တိ ဥပစာရဇ္ဈာန ကမ္မတော အညာနိ ပစ္စုပ္ပန္န ကမ္မာနိပိ အတီတဘဝေသု ကတာနိ အပရပရိယာယ ကမ္မာနိပိ. ‘‘ယေန စာ’’တိ ယေန နာနာကမ္မာနမ္ပိ ဩကာသ လာဘကာရဏေန စ. ‘‘တေ’’တိ ရူပီ ဗြဟ္မာနော. ‘‘ဝုတ္တနယေနေ ဝါ’’တိ သုဋ္ဌုဝိက္ခမ္ဘိတနီဝရဏာနံ တေသံ အပ္ပနာ ပတ္တဇ္ဈာနဝိသေသေန [ ယသ္မာ ပနာတိအာဒိနာ စ ] ပရိဘာဝိတ စိတ္တသန္တာနတ္တာ’တိ စ ဝုတ္တနယေနေဝ. ‘‘တံ ကာရဏံ’’တိ အဟေတုက ပဋိသန္ဓိယာ အဘာဝ ကာရဏံ. ပရမ္ပရ ဘဝေသုစ ဝီထိမုတ္တစိတ္တာနံ ပဝတ္တာကာရံ ဒဿေတုန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ယထာ တာနိယေဝ ဩသဓာနီ’’တိ လောကေ ဧကံ ဩသဓံ လဘိတွာတံ ဒေဝသိကံ ဘုဉ္ဇတိ. ဧကောပထမဒိဝသေ ဘုဉ္ဇန္တံ ဒိသွာ ကတမံ နာမ တွံ ဩသဓံ ဘုဉ္ဇသီတိ ပုစ္ဆိ. ဣဒံ နာမ ဩသဓံ ဘုဉ္ဇာမီတိ ဝဒတိ. ပုနဒိဝသေသုပိ ဩသဓံ ဘုဉ္ဇန္တံ ဒိသွာ တထေဝ ပုစ္ဆိ. တမေဝ ဩသဓံ ဘုဉ္ဇာမီတိ ဝဒတိ. တတ္ထ ‘‘တမေဝ ဩသဓံ’’တိ ယံ ပထမဒိဝသေ ဩသဓံ တယာစ ပုစ္ဆိတံ. မယာ စ ကထိတံ. တမေဝ အဇ္ဇ ဘုဉ္ဇာမီတိ အတ္ထော. တတ္ထ [Pg.189] ပန ပထမဒိဝသေ ဘုတ္တံ ဩသဓံ အညံ. အဇ္ဇ ဘုတ္တံ အညံ. တံသဒိသံ ပန အညံပိ တမေဝါတိ လောကေ ဝေါဟရန္တိ တာနိယေဝ ဩသဓာနိ ဘုဉ္ဇာမီတိ. ဧဝံ ဣဓပိ တဿဒိသေ တဗ္ဗောဟာရော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ‘‘တသ္မိံ’’တိ ဘဝင်္ဂစိတ္တေ. အဝတ္တမာနေ ဥပပတ္တိဘဝေါ ဩစ္ဆိဇ္ဇတိ. ဝတ္တမာနေ န ဩစ္ဆိဇ္ဇတိ. တသ္မာ တဿ ဥပပတ္တိ ဘဝဿ အနောစ္ဆေဒ အင်္ဂတ္ထာယ ကာရဏတ္တာ ဘဝင်္ဂန္တိ ဝုစ္စတီတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ဥပပတ္တိ ဘဝေါ’’တိ စ ကမ္မဇက္ခန္ဓသန္တာနံ ဝုစ္စတိ. ‘‘ပရသမယေ’’တိ ဥစ္ဆေဒ ဒိဋ္ဌီနံ ဝါဒေ. ‘‘ဝဋ္ဋမူလာနီ’’တိ အဝိဇ္ဇာတဏှာ ဝုစ္စန္တိ. ဝဋ္ဋမူလာနိ သုဋ္ဌုဥစ္ဆိဇ္ဇန္တိ ဧတ္ထာတိ ဝိဂ္ဂဟော. ‘‘ယဿ အတ္ထာယာ’’တိ သဥပါဒိသေသာဒိကဿ နိဗ္ဗာနဿ ပဋိလာဘတ္ထာယ. ‘‘ပဋ္ဌပီယန္တီ’’တိ ပဝတ္တာပီယန္တိ. ပဇ္ဇန္တိ ပါပုဏန္တိ အရိယာ ဇနာ ဧတ္ထာတိ ပဒံ. ပရတော သမန္တိပဒေ အနုပါဒိသေသဿ ဂယှမာနတ္တာ ဣဓ သဥပါဒိသေသန္တိ ဝုတ္တံ. ဗုဇ္ဈန္တီတိ ဗုဓာ. သုဋ္ဌု သဒ္ဓိံ ဥစ္ဆိန္နံ သိနေဟဗန္ဓနံ ယေဟိ တေ သုသမုစ္ဆိန္နသိနေဟဗန္ဓနာ. ကထဉ္စ သုဋ္ဌုဥစ္ဆိန္နံ, ကေဟိ စ သဒ္ဓိံ ဥစ္ဆိန္နန္တိအာဟ ‘‘အနုသယမတ္တံ ပီ’’တိအာဒိံ. ‘‘သေသကိလေသေဟီ’’တိ တဏှာသိနေဟ ဗန္ဓနတော အဝသေသ ကိလေသေဟိ. ‘‘အဓိသယိတံ’’တိ ဝိက္ခမ္ဘိတုံပိ အသက္ကုဏေယျံ ဟုတွာ အတိရေကတရံ သယိတံ. ‘‘အဓိဂမာဝဟံ’’တိ အဓိဂမော ဝုစ္စတိ နဝဝိဓော လောကုတ္တရ ဓမ္မော. တံ အာဝဟတီတိ အဓိဂမာဝဟံ. ‘‘သီလံ’’တိ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလံ. ‘‘ဓုတင်္ဂံ’’တိ တေရသဓုတင်္ဂံ. သေသမေတ္ထ သုဝိညေယျံ.

“‘那’(taṃ)”是指正在成熟的业。“‘作为引导者、协作者的缘’(niyāmaka sahakāri paccayabhūtā)”：于此，犹如船上的引导者(niyāmako)将船引导、驶向所欲的方向。同样，此贪爱(taṇhā)作为对存在的喜乐(bhavanikanti)，将心相续(cittasantāna)引导、朝向当往之有。应知，它以对业极度依附而辅助的方式，成为协作之缘(sahakārī paccayo)。“‘或善、不善的业相’(kusalākusala kammanimittāni vā)”是指其他善、不善的业相。“‘支持它的’(tadupatthambhikā)”是指支持该业的。“‘于相味上贪著’(nimittassādagadhitaṃ)”是指于面相(mukhanimitta)等中品味、贪求。“‘住立而住’(tiṭṭhamānaṃ tiṭṭhati)”是说作为住立者而住，即不舍弃而住。“随相(anubyañjanaṃ)”是指可爱可喜的言谈等行为差别。“‘此人之’(assa puggalassā)”是指临死之人的。在义注(aṭṭhakathā)文中：“‘被烦恼力所屈’(kilesa balavināmitaṃ)”是指被无明(avijjā)、贪爱(taṇhā)等烦恼之力所屈。其语法分析为：“遮蔽等为其所有”。“‘它’(taṃ)”是指心相续。“‘于彼’(tasmiṃ)”是指于业等所缘中。此与义注不符，因义注中说“于彼所缘”，未说“于彼有”。“‘于彼所说’(tasmiṃ vuttā naṃ)”是指于“‘[死后所缘]大抵于来生为六门所取’(yebhūyyena bhavantare cha dvāraggahitaṃ)”之处的复注(ṭīkā)中所说。“彼同类速行之生起(taṃ sadisa javanuppatti)”是指与造业时已转起的速行(javana)同类的速行于此刻生起。为有(bhava)所覆之业及不显之业不如是现起，其意为：仅以新生之方式，成为门所到而现起。“‘已陷于沉没’(visīda pattā)”是指因迷乱而貌变，已陷于沉没。“‘与此相反，多恶业者亦可说’(tabbiparītena pāpakamma bahulāpi vattabbā)”是指那些沉没者中，手持兵器行杀生者，呼喊“捉住！绑起来！”等而心怀嗔恶者，可以如是说。在诸义注文中：“‘被举起之剑为其所有’(ukkhitto asi yassā)”即“已举剑者(ukkhittāsiko)”。“‘以此刺、穿’(patudanti vijjhanti etena)”故为“刺具(patodanaṃ)”，即赶牛棒。于其顶端所制之针为“刺针(patodana sūci)”。“‘刺之苦’(patodana dukkhaṃ)”是指穿刺之苦。然则，以举剑等方式的现起如何名为“业现起(kammupaṭṭhānaṃ)”？又如何能成为结生(paṭisandhi)的所缘(ārammaṇa)？答曰：“‘而彼……’(so cā)”等。对正在生起的有情。“‘而其他……’(itaresaṃ panā)”是指正在色、无色有中生起的有情。“‘圆满而为’(paripuṇṇaṃ katvā)”是指以彼所缘为终，或以纯净的速行心路(javanavīthi)，如是圆满而为。然而，有分(bhavaṅga)终尽时死心(cuticitta)生起之说，在诸义注中未见。而各处所说“‘入于有分而般涅槃’(bhavaṅgaṃ otaritvā parinibbāyati)”等，于彼，“有分”在诸复注中亦仅释为死心。因此，“‘于有分灭尽时’(bhavaṅgakkhaye)”此说如何成立？答曰：“‘于此……’(ettha cā)”等。“随顺而眠(anurūpaṃ seti)”故为“随眠(anusayo)”。“作为束缚而眠(anubandho hutvā seti)”故为“随眠”。“一再而眠(anu anu vā seti)”故为“随眠”。于此，随眠非与速行俱生，然此处以“随眠”之名说之。而与不同速行俱生的无明、贪爱，确实是结生的特异缘，它们于此如何被含摄？答曰：“‘于此……’(ettha cā)”等。如是，“‘为无明所围绕，以贪爱为根本’(avijjā parikkhittena taṇhāmūlakena)”之说，则甚为妥当，因与随眠一起，速行俱生者亦得成立。因此，有此非难：此处“随眠”之说不当。为示其妥当，而说：“‘复次……’(api cā)”等。“‘已遍知’(pariyattā)”是指已完结。“‘彼亦’(so pī)”是指触(phassa)等法聚。“‘亦唯如是之类’(tathā rūpā yevā)”是说，唯是未为顶道(aggamagga)所断之类，即唯是已成随眠者。“‘它’(taṃ)”是指心相续。“‘于彼’(tatthā)”是指于彼二者中。如何将它投于彼处？答曰：“‘于彼……’(tasmiṃ)”等。“‘于识界’(vijānanadhātuyā)”是指于识界(viññāṇadhātu)中。并无所谓“转移(saṅkantā)”，其意为：于何处生起，即于彼处坏灭。临死时何来转移之说？如此，此说岂非与《无始经》(Anamataggiya Sutta)相违？不相违。为示“此实为阿毗达摩(abhidhamma)之说，是第一义说(mukhyavacanaṃ)；而《无始经》乃经(suttanta)说，是方便说(pariyāya vacanaṃ)”，而说：“‘且……’(yañcā)”等。说了“以方便说”后，为示其方便，而说：“‘实因此等……’(yesañhī)”等。“‘彼’(so)”是指彼个人。“‘彼等’(tesaṃ)”是指无明、贪爱、诸行，以及结生色法。“‘以因果关系，奔赴、流转于来生，故说……’(hetupphalasambandhena bhavantaraṃ sandhāvati saṃsaratīti vuccatī)”者：先前造业时，彼无明、贪爱、诸行即被称为“彼有情”；其后，于作为其果的结生显现时，彼结生亦被称为“彼有情”；其中间的法流亦被称为“彼有情”。如是，将因法与果法合为一有情，便有因果关系。如是，以因果关系，说“正是彼造业，由彼业，正是彼奔赴、流转于来生”。于此，“‘诸比丘，无始……为无明所盖之有情’(anamataggo yaṃ bhikkhave.… avijjānīvaraṇānaṃ sattānaṃ)”等，因以“有情”的言说方式而说，故该法义开示(dhammadesanā)是方便开示(pariyāyadesanā)。又因是方便开示，“奔赴、流转”的方便说亦得以成立。然而，在某种法义开示中，与“法义开示”之名相应，仅开示法，不谈有情，不谈个人，此法义开示方名为第一义开示(mukhyadesanā)。于彼所开示之法，于通常之时，亦无所谓“转移”至他处、他时、他刹那。于何处生，即于彼处灭，趋于灭尽、消失。是故说：“‘实无已生、已生之法……所谓转移者’(na hi uppannuppannā dhammā.… saṅkantā nāma atthī)”。回响(paṭighosa)、灯(padīpa)、印(muddā)。以“等”(ādi)字摄集影像(paṭibimbacchāyā)、种子处理(bījasaṅkhāro)、担保(pāṭibhogo)、用于幼童身体的知识、技艺与药物(vijjāsipposadhā)等，如是义注中所引之例证(nidassanā)。“例证”亦称譬喻。其中，“回响”者：立于深邃洞窟之口发声者，于洞内有回响转起。于洞口生起之原声不入洞内，于生起处即灭。回响亦非从彼而来，然无原声之缘，亦不从他处转起，唯以原声为缘而于彼处转起。其中，原声如过去业，回响如其后的结生。此理亦适用于灯、印、影像。其中，“灯”者：先燃一灯，以彼燃百灯、千灯。“印”者：印章文字(lañchanalekhā)。以一印章，印出百枚、千枚印文。“影像”者：于明镜或水中生起之身像。以此等例证，显示果非从因来，然无因亦不成，仅此而已。“种子处理”者：为使异时所生之花果显现所欲之色、香、味，于种植芒果种子等时，对种子中之色、香、味界进行培育。以此为缘，异时花果生起时，彼色、香、味即显现。“担保”者：为成办某事，于他人处借贷，立誓曰：“一年后连同利息还汝钱财，若不还，我之某田或某地即归汝所有。”以此为缘，得财而成办其事，时至，连同利息清偿债务。“知识、技艺与药物”者：世间为子女终身之利益，于其幼时教以某知识或技艺；为终身不生重病，于其幼时令服某滋养之药。以此为缘，子女终身得益，或此类疾病不生，定会如此。以此等例证，显示犹如异时，于担保等已不存在时，由先前所造之缘，其后事业等方得成就；同样，造作善、不善业后，异时，于彼等已不存在时，仅因先前已造，其后结生等果方得显现。是故说：“‘回响、灯、印等于此为诸例证’(paṭighosa padīpamuddādīni cettha nidassanānī)”。“‘因业力弱’(kammadubbalabhāvenā)”：因彼时命根(jīvitindriya)弱，业亦随之而弱，故如是说。此虽为义注所说并已开示，然亦有其可能，故有关联。其中，“‘彼亦’(taṃ pī)”是指趣相(gatinimitta)。“‘如是死者’(tathā cavantānaṃ)”是指以天车(dibbaratha)等为趣相而死者。“‘以燃烧之身’(dayhamānakāyenā)”：此为表状态之具格。于颂中：若五门中无结生业，则可能于二所缘(dvigocare)中，如是连结。其中，“于二所缘”是指作为业相、趣相的二所缘。其中，五门结生是指于五门临死心路诸心之末死者的结生。若说其亦可于作为趣相的所缘中，则五门心路诸心缘取作为趣相的五所缘，此亦成立。如是，于彼等心路之末未死，而由其后的意门心路，于某些人，有时亦非不可能死亡。而于彼等后继心路中，由取过去、取集合相而死者，亦可得过去之趣相。由取所依、取名而死者，亦可得法所缘(dhammārammaṇa)。是故，阿阇梨(ācariya)所说“欲界结生，可得六门所取之业相、趣相，以及现在、过去所缘”，此说甚善。而阿阇梨所说“‘缘取彼如是现起之所缘，心相续频频转起’(tameva tathopaṭṭhitaṃ ārammaṇaṃ ārabbha cittasantānaṃ abhiṇhaṃ pavattatī)”者，是指于最终心路之前，有众多心路转起。此亦可得“缘取彼如是现起之趣相”。如是，为示趣相亦可为过去，而说：“‘而当……’(yadāpanā)”等。“‘以相续方式’(santati vasenā)”是指以相续现在的方式。“‘彼之’(tassā)”是指趣相的。其意为：此乃大概而言，非总括一切而说。“‘因意门临死速行亦应被希求’(manodvārika maraṇāsanna javanānaṃpi icchitabbattā)”：其意为，因其作为前生缘(purejātapaccaya)的状态应被希求。“‘由其后继’(tadanubandhāyā)”是指跟随意门临死速行。“‘结生亦有可能’(paṭisandhiyāpi sambhavato)”是指彼前生缘于结生亦有可能成为前生缘。或问：长老(thera)虽未分别说，然于应分别时，分别岂非正当？答：不当。何故？因与业相有同样趋向。故说：“‘且彼非……’(nacataṃ)”等。说了“应随可能而分别解释”后，又说“然有他师不加分别而释”，故亦说及他宗之见。其中，“‘不加分别而释’(avisesato vaṇṇentī)”是说不加分别而释。“‘然于义注中……’(aṭṭhakathāyaṃ panā)”等，是为再驳他宗而说。此处，为再纳他宗，而说：“‘且于彼……’(yañca tatthā)”等。其中，“‘缘彼者’(tadārammaṇāyā)”是指缘彼趣相者。“‘彼等之说’(tesaṃ vacanaṃ)”是指他师之说。“‘除不审察外’(aññatra avicāraṇāyā)”：何故如是说？“然于义注中”等，岂非皆为审察之言？答：诚然，此乃依所见之文而说，然于文中所未尽之义，实未审察。故说“除不审察外”。于此，或问：义注之文或有未尽，然根本复注(mūlaṭīkā)之文既限定“唯于意门”，如何有未尽？答：虽为限定之说，然于此处所指之义若不圆满，则仍为未尽。故说：“‘别无他因，除不审察外’(aññaṃ kāraṇaṃ natthi aññatra avicāraṇāyā)”。于“‘现在、过去’(paccuppannamatītaṃ)”等中：于以彼所缘为终的五门速行心路，有死亡发生，如是连结。于他处亦然。纵有强者，亦唯于以彼所缘为终的心路。“‘然因已说’(vuttattā panā)”是指然因已于义注中说。“‘唯于前分’(purimabhāge evā)”是指唯于五门最终心路之前分。“‘由彼等’(tāhī)”是指由所施之物(deyyadhammavatthu)。“‘犹如’(yathātaṃ)”意谓：彼事之类为何？“‘从此’(ito)”是指从此人有。“‘释为与相类似的声’(nimitta sadisaṃ saddaṃ vaṇṇanti)”如是连结。“‘已坏之轮’(naṭṭhacakāraṃ)”是指已堕之轮。于义注文中：亲族(ñātaka)、母亲等，于五门呈现，如是连结。“‘为汝’(tavatthāyā)”是指为汝之故。“‘以中国布、须摩国布等方式’(cīnapaṭasomārapaṭādivasenā)”：产于中国之布为中国布(cīnapaṭa)，须摩国布(somārapaṭa)亦然。“‘彼等’(tānī)”是指味与触。触亦可为其他，因作意“今有”，故说为现在。“‘无色界有情之’(arūpīnaṃ)”是指无色界梵天之。“‘彼等’(te)”是指无色界有情。“‘彼等’(tānī)”是指下、中禅。“‘已善巧于禅那者’(vissaṭṭhajjhānā)”：其禅那已善巧、稳固。“‘正因此’(tatoyeva cā)”是指正因已善巧于禅那。“‘心意被引’(ākaḍḍhitaṃ mānasaṃ cittaṃ etesanti)”是其语法分析，此为因之形容词，显示心意被引者生于欲有。彼等无色界有情之。“‘其他劣业’(aññaṃ dubbala kammaṃ)”是指近行定业之外的三因劣业。“‘彼等之’(tesaṃ)”是指从色界死者之。“‘有’(sato)”是指存在、等同。“‘无支持之因’(upatthambhane kāraṇaṃ natthī)”：此乃因近行定业为重业趣向而说。然纵为究竟重业的广大定业(mahaggatajjhāna kamma)，若为种种喜乐之力所障，亦定不产生结生，近行定业更不必说，当知。“‘如是者’(tādisānī)”：如是之二因劣业，彼等不得其机，正因诸盖(nīvaraṇa)已被善伏。“‘由何’(yenā)”是指由欲(chanda)等转起之因。“‘种种业亦’(nānākammāni pī)”是指近行定业之外的现在业，以及于过去诸有中所造之他时业。“‘且由何’(yena cā)”是指且由种种业亦得其机之因。“‘彼等’(te)”是指色界梵天。“‘或由已说之理’(vuttanayene vā)”是指“因彼等诸盖已被善伏，且心相续已由安止定之差别[及由‘又因……’等]所培育”的已说之理。“‘彼因’(taṃ kāraṇaṃ)”是指无因结生(ahetuka paṭisandhi)不存在之因。显示于辗转诸有中离路心(vīthimuttacitta)的转起方式，如是连结。“‘犹如彼药’(yathā tāniyeva osadhānī)”：世间得一药，日日服之。一人见其首日服用，问曰：“汝服何药？”答曰：“我服此药。”后数日，见其服药，亦如是问，答曰：“我仍服彼药。”其中，“仍服彼药”之意为：首日汝所问、我所答之药，今日仍服之。然首日所服为一药，今日所服为另一药，但同类之物，世间亦称“彼”，而说“仍服彼药”。如是，于此亦应知，此乃同类之物的言说方式。“‘于彼’(tasmiṃ)”是指于有分心中。若不转起，则生有(upapattibhava)断绝；若转起，则不断绝。因此，其作为生有不断绝之因，故称“有分(bhavaṅga)”，此为意趣。“生有”亦称业生蕴相续(kammajakkhandhasantānaṃ)。“‘于他宗’(parasamaye)”是指于断见者(uccheda diṭṭhīnaṃ)之论中。“‘轮回之根’(vaṭṭamūlānī)”是指无明、贪爱。其语法分析为：“轮回之根于此被善断。”“‘为得……之故’(yassa atthāyā)”是指为得有余依(saupādisesa)等涅槃之故。“‘被建立’(paṭṭhapīyantī)”是指被转起。“圣人于此行、于此达”故为“足迹(padaṃ)”。因后文于“寂灭”(samanti)一词中已含摄无余依(anupādisesa)，故此处说有余依。“‘觉悟’(bujjhanti)”故为“觉者(budhā)”。“‘善断爱缚者’(susamucchinnasinehabandhanā)”：其爱缚已被善断。如何善断？与何共断？答曰：“‘乃至随眠’(anusayamattaṃ pī)”等。“‘由余烦恼’(sesakilesehī)”是指由贪爱缚之外的其余烦恼。“‘已增上眠’(adhisayitaṃ)”是指已成无法镇伏、更为过甚的眠伏状态。“‘能引证得’(adhigamāvahaṃ)”：证得，指九种出世间法，能引生彼者，故为“能引证得”。“‘戒’(sīlaṃ)”是指四遍清净戒。“‘头陀支’(dhutaṅgaṃ)”是指十三头陀支。其余于此易知。

ဝီထိမုတ္တသင်္ဂဟဒီပနိယာအနုဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

《心路解脱摄要灯》之随灯终。

၆. ရူပသင်္ဂဟအနုဒီပနာ

6. 色摄随灯

၁၅၆. ရူပသင်္ဂဟေ[Pg.190]. ‘‘စိတ္တစေတသိကေ’’တိ စိတ္တစေတသိက ဓမ္မေ. ‘‘ဒွီဟိ ပဘေဒပ္ပဝတ္တီဟီ’’တိ ဒွီဟိ ပဘေဒသင်္ဂဟပဝတ္တိ သင်္ဂဟေဟိ. ‘‘ယေ ဝတ္တန္တီ’’တိ ယေ ဓမ္မာ ဝတ္တန္တိ ပဝတ္တန္တိ. ‘‘ဧတ္တာဝတာ’’တိ ဧတ္တကေန ‘တတ္ထ ဝုတ္တာဘိဓမ္မတ္ထာ’တိအာဒိကေန ဝစနက္ကမေန. နိပါတံ ဣစ္ဆန္တာ ဧတ္တကေဟိ ပဉ္စဟိ ပရိစ္ဆေဒေဟီတိ ဝဏ္ဏေန္တိ. ဝစနဝိပလ္လာသံ ဣစ္ဆန္တာတိပိ ယုဇ္ဇတိ. ‘‘သမုဋ္ဌာတီ’’တိ သုဋ္ဌု ဥဋ္ဌာတိ, ပါတုဗ္ဘဝတိ, ဝိဇ္ဇမာနတံ ဂစ္ဆတိ. ‘‘ကမ္မာဒီ’’တိ ကမ္မာဒိပစ္စယော. ‘‘ပိဏ္ဍီ’’တိ ဧကဂ္ဃနတာ ဝုစ္စတိ. ဥပါဒါယ မဟန္တာနိ ဧဝ ဟုတွာတိ သမ္ဗန္ဓော. ဣန္ဒြိယဗဒ္ဓသန္တာနံ သတ္တသန္တာနံ. အဇ္ဈတ္တ သန္တာနံတိပိ ဝုစ္စတိ. ‘‘ဝိသံဝါဒကဋ္ဌေနာ’’တိ ဝိရာဓကဋ္ဌေန. ဘူတဉ္စ အဘူတံ ကတွာ အဘူတဉ္စ ဘူတံ ကတွာ သန္ဒဿကဋ္ဌေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဘူတဝဇ္ဇပ္ပဋိစ္ဆာဒနကမ္မံ မဟာမာယာ နာမ. မာယံ ကရောန္တီတိ မာယာကာရာ. အာဝိသနံ နာမ သတ္တာနံ သရီရေသု အာဝိသနံ. ဂဟဏံ နာမ သတ္တာနံ အတ္တနောဝသံ ဝတ္တာပနံ. တဒုဘယံ ကရောန္တာ ကတ္ထ ဌတွာ ကရောန္တိ. အန္တောဝါဌတွာ ကရောန္တိ, ဗဟိဝါ ဌတွာ ကရောန္တီတိ ပါကတိကေဟိ မနုဿေဟိ ဇာနိတုံ ပဿိတုံ အသက္ကုဏေယျတ္တာ အစိန္တေယျဋ္ဌာနံ နာမ. ‘‘ဝဉ္စကဋ္ဌေနာ’’တိ ဧတာ ပကတိယာ အတိဒုဗ္ဗဏ္ဏံ အတ္တာနံ ဒေဝစ္ဆရာဝဏ္ဏံ ကတွာ ဝဉ္စေန္တိ. ဝသနရုက္ခဂုမ္ဗံပိ ဒိဗ္ဗဝိမာနံ ကတွာ ဝဉ္စေန္တိ. ဧဝရူပေန ဝဉ္စကဋ္ဌေန. ‘‘တေနေဝဋ္ဌေနာ’’တိ ဝိသံဝါဒကဋ္ဌာဒိနာ တိဝိဓေနေဝ အတ္ထေန. တာနိပိဟိ အသတ္တဘူတံယေဝ အတ္တာနံ သတ္တောတိ ဝိသံဝါဒေန္တိ. အရုက္ခံယေဝ အတ္တာနံ ရုက္ခောတိ ဝိသံဝါဒေန္တိ. အနိဋ္ဌံ, အကန္တံ, အမနာပံယေဝ အတ္တာနံ ဣဋ္ဌော, ကန္တော, မနာပေါတိ ဝဉ္စေန္တိ, တထာ သဟဇာတာနဉ္စ တေသံ အညမညဿ အန္တော ဝါ တိဋ္ဌန္တိ. ဥဒါဟုဗဟိဝါတိဋ္ဌန္တီတိ ဇာနိတုံ ပဿိတုံ အသက္ကုဏေယျံ ဌာနံ ဟောတီတိ. ‘‘ဥဘယတ္ထပီ’’တိ မာယာကာရာဒိ မဟာဘူတေသု စ ပထဝိယာဒိမဟာဘူတေသု စ. ‘‘အဘူတာနီ’’တိ အသန္တာနိ, အသစ္စာနိ[Pg.191].‘‘အဗ္ဘုတာနီ’’တိ အစ္ဆရိယကမ္မာနိ. ‘‘ဣမသ္မိံ ပါဌေ’’တိ စတုန္နံ မဟာဘူတာနန္တိ ဧဝံ သမ္ဗန္ဓ ပဒသဟိတေ ပါဌေ. အညတ္ထ ပန ဥပါဒါရူပံ အနုပါဒါရူပန္တိအာဒီသု ယကာရ ဝိရဟော ဒိဋ္ဌောတိ အဓိပ္ပာယော. ဓာတူနံ အနေကတ္ထတ္တာ ‘‘ပထယတိ ပက္ခာယတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ပုထူ’’တိ ပါဋိပဒိကပဒံ. တမေဝ ဇာတတ္ထေ နိရုတ္တိနယေန ပထဝီတိ သိဒ္ဓန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘ပုထုမဟန္တီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ပကာရေန ထဝီယတီတိ အတ္ထေ ပထဝီတိ ဣဒံ ဥဇုကမေဝ. ‘‘အာပေတီ’’တိ ဗျာပေတိ. ‘‘အပ္ပာယတီ’’တိ ဘုသံ ပါယတိ, ဝဍ္ဎေတိ. တေနာဟ ‘‘သုဋ္ဌု ဗြူဟေတီ’’တိအာဒိံ. နိသာနတ္ထဝသေနေဝ ပရိပါစနတ္ထောပိ လဗ္ဘတီတိ အာဟ ‘‘ပရိပါစေတိဝါ’’တိ. ‘‘သမီရေတီ’’တိ သုဋ္ဌု ဤရေတိ ကမ္ပေတိ. ဝါယတိ ဝဟတီတိ ဝါယော အတ္ထာတိဿယ နယေန. ‘‘ဝိတ္ထမ္ဘနံ’’တိ ဝိဝိဓေန အာကာရေန ဘူတသံဃာဋာနံ ထမ္ဘနံ ဝဟနံ အဘိနီဟရဏံ. ကက္ခဠတာ နာမ ခရတာ ဖရုသတာ. သဟဇာတရူပါနံ ပတိဋ္ဌာနတ္ထာယ ထဒ္ဓတာ ထူလတာ. သာ သေသဘူတေသု နတ္ထီတိ အာဟ ‘‘သေသဘူတတ္တယံ ဥပါဒါယာ’’တိ. ‘‘အနဝဋ္ဌာနတာ’’တိ ဧတ္ထ အဝဋ္ဌာနံ နာမ အစလဋ္ဌာနံ. န အဝဋ္ဌာနန္တိ အနဝဋ္ဌာနံ. စလနန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တေနာဟ ‘‘မုဒုဘူတာပီ’’တိအာဒိံ. အာဗန္ဓကံ နာမ အာဗန္ဓိတဗ္ဗေ ဝတ္ထုမှိ မုဒုမှိ သတိ, ဒဠှံ န ဗန္ဓတိ. ထဒ္ဓေသတိ, ဒဠှံ ဗန္ဓတီတိ ဣဒံ လောကတောဝ သိဒ္ဓန္တိ အာဟ ‘‘အာဗန္ဓိတဗ္ဗာယာ’’တိအာဒိံ. ‘‘တဗ္ဘာဝံ’’တိ ပရိဏတဘာဝံ. ‘‘ပရိပါစကတာ ဒဿနတော’’တိ ဟေမန္တေ အဇ္ဈောဟဋာဟာရာနံ သုဋ္ဌုပရိပါစကတာ ဒဿနတောတိ ဝဒန္တိ. ဥသတိ ဒဟတီတိ ဥဏှံ. ‘‘ဒဟတီ’’တိ စ ဥဏှတေဇောပိ ဥဏှဘာဝေန ဒဟတိ, သီတတေဇောပိ သီတဘာဝေန ဒဟတိ. ဥဏှေန ဖုဋ္ဌံ ဝတ္ထု ဥဏှတ္တံ ဂစ္ဆတိ, သီတေန ဖုဋ္ဌံ ဝတ္ထု သီတတ္တံ ဂစ္ဆတိ. ယဉ္စ ဥဏှတ္တံ ဂစ္ဆတိ, တံ ဥဏှတေဇော ဥဏှဘာဝေန ဒဟတိနာမ. ယဉ္စ သီတတ္တံ ဂစ္ဆတိ, တံ သီတတေဇော သီတဘာဝေန ဒဟတိနာမ. ဧဝံ သီတတေဇောပိ ဥသတိဒဟတီတိ အတ္ထေန ဥဏှတ္တ လက္ခဏောနာမ ဟောတီတိ. ဧဝံသန္တေ နီလေနဝဏ္ဏေန ဖုဋ္ဌံ ဝတ္ထု နီလံ ဟောတိ. ပီတေန ဖုဋ္ဌံ ပီတံ ဟောတိ. နီလံပိ ပီတံပိ တံ ဝတ္ထုံ ဒဟတိနာမာတိ စေ. နီလေန ဝဏ္ဏေန ဖုဋ္ဌံနာမ နတ္ထိ. တထာ ပီတေန[Pg.192]. ကသ္မာ, နီလာဒီနံ ဥပါဒါရူပါနံ ဖုသန ကိစ္စာ ဘာဝတော. သမ္မိဿိတံ နာမ ဟောတိ. န စ သမ္မိဿနမတ္တေန ဒဟတိ. ဖုသန္တော ဧဝ ဒဟတိ. ဖုသန္တာနံပိ ပထဝိဝါတာနံ ဒဟနကိစ္စံ နတ္ထိ. ပရိပါစနကိစ္စံ နတ္ထီတိ အဓိပ္ပာယော. သစေ ဃနထဒ္ဓေ သိလာထမ္ဘေ ဝိတ္ထမ္ဘနံ အတ္ထိ, သကလော သိလာထမ္ဘော ကပ္ပာသပိစုဂုဠှောဝိယ သိထိလော စ လဟုကော စ ဘဝေယျ. နစ ဘဝတိ. တသ္မာ တတ္ထ ဝိတ္ထမ္ဘနံ နတ္ထီတိ အဓိပ္ပာယေန ‘‘သော ပန ဃနထဒ္ဓေသု သိလာထမ္ဘာဒီသု န လဗ္ဘတီ’’တိ စောဒေတိ. တတ္ထ ပန ဝိတ္ထမ္ဘနံ လဗ္ဘမာနံ အဓိမတ္တေန န လဗ္ဘတိ, သဟဇာတဘူတာနံ ဥပတ္ထမ္ဘနမတ္တေန လဗ္ဘတီတိ ဒဿေန္တော ‘‘နာ’’တိ ဝတွာ ‘‘တတ္ထဟီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ‘‘ဝဟတီ’’တိ ထဒ္ဓကက္ခဠ ကိစ္စံ ဝဟတိ.

156. 在色摄中。“心与心所”是指心与心所法。“以两种差别生起”是指以两种差别摄与生起摄的方式。“诸运转”是指诸法运转、生起。“仅此”是指用“彼处所说的阿毗达磨义”等等这样的语句顺序。那些想要（理解）助词的人，解释说这是由这五个章构成的。想要（理解）词语颠倒的人也适用。“生起”是指完全生起、出现、成为存在。“业等”是指业等诸缘。“密集性”是指一体坚固性。“依靠（诸大种）而成为大的”是此处的关联。被诸根束缚的相续，就是有情相续，也叫做内在相续。“误导性”是指乖离之义。即是说，以将真实作非真实、将非真实作真实而展示之义。掩盖真实过失的行为叫做大幻。施行幻术的人叫做幻术师。“侵入”是指侵入到有情的身体里。“控制”是指让有情随自己的意愿而转。他们做此二者时，是住在何处而做呢？是住在里面做，还是住在外面做，因为凡夫不能知、不能见，故名为不可思议之处。“欺骗性”是指他们将本性极其丑陋的自身变为天女的容貌而行欺骗，将所住的树丛变为天宫而行欺骗，以如是欺骗之义。“即依此义”是指依误导性等三种意义。因为它们也将非有情误导为有情，将非树木误导为树木，将不可爱、不悦意、不适意者欺骗为可爱、可乐、适意者。同样，它们的俱生（大种）之间是住在内部还是外部，也是不能知、不能见之处。“于二者中”，即于幻术师等（所变现）的大种中，及于地等大种中。“非真实”是指不存在的、不真实的。“未曾有”是指稀有的行为。“在此文中”是指在包含“四大种”等相关词语的文中。其意为：在别处，如‘所造色、非所造色’等词中，可见省略了“y”字母。由于诸界有多义，故说“展开、扩张”。“Puthū”是语基。为显示其依词源学于“出生”义上成立为“pathavī”，故说“广大的”等。于‘以特殊方式被建立’之义上，“pathavī”（地）此词是直接的。“遍布”是指周遍。“滋养”是指极度滋养、增长。因此说“完全令其增长”等。由磨砺之义亦可得成熟之义，故说“或使成熟”。“摇动”是指完全摇动、振动。‘吹动、运载，故为风’，这是依其义之殊胜而言。“支撑”是指以种种方式支撑、运载、引出诸大种的积聚。坚硬性，即粗涩性、粗糙性。为给俱生色提供立足之处，故有坚固性、粗大性。此（性）于其余（三）大种中无有，故说“相对于其余三（大）种而言”。“不稳定”，此处“稳定”是指不动的状态，“不稳定”即非稳定，是说变动。因此说“即使柔软的”等。所谓“结合性”，即当所结合之物柔软时，则不能牢固结合；当其坚硬时，则能牢固结合。此乃世间所共知，故说“对于所应结合的”等。“彼之状态”是指成熟的状态。“由成熟力可见”，有人说，这是因为见到冬季所食之物能被很好地消化。“燃烧、烧灼，故为热”。“烧”，即热界以热性而烧，冷界亦以冷性而烧。被热所触之物变为热性，被冷所触之物变为冷性。凡变为热性者，名为热界以热性而烧；凡变为冷性者，名为冷界以冷性而烧。如是，冷界亦以‘燃烧、烧灼’之义而名为具有热的特征。若尔，被青色所触之物变为青色，被黄色所触之物变为黄色，青色与黄色亦烧彼物耶？答：无所谓被青色所触之事，黄色亦然。何以故？因青色等所造色无触碰之作用。此名为混合，然非仅以混合而烧，唯有触碰者才能烧。即使是触碰者，地界与风界亦无烧的作用，亦无成熟的作用，此是其意。若于坚硬的石柱中有支撑作用，则整个石柱应如棉絮球般松软轻盈，然事实并非如此。是故，其意为彼处无支撑作用，以此质问：“然于坚硬的石柱等中不可得”。为显示彼处虽可得支撑作用，然非以极度的方式，而仅是以支持俱生大种的方式而得，故先说“不”，复说“然而于彼处”等。其中，“运载”是指运载坚固粗硬的作用。

ပသာဒရူပေသု. ‘‘သမဝိသမံ’’တိ သမဋ္ဌာနဉ္စ ဝိသမဋ္ဌာနဉ္စ, သမဒေသဉ္စ ဝိသမဒေသဉ္စ, သမပထဉ္စ ဝိသမပထဉ္စာတိ ဧဝမာဒိံ သမဝိသမံ. ‘‘အာစိက္ခတီ’’တိ အာစိက္ခန္တံ ဝိယ တံ ဇာနန ကိစ္စံ သမ္ပာဒေတိ. တေနာဟ ‘‘သမဝိသမဇာနနဿ တံ မူလကတ္တာ’’တိ. ‘‘အနိရာကရဏတော’’တိ အပ္ပဋိက္ခိပနတော. ‘‘တံ ဝါ’’တိ ရူပံ ဝါ. သုဏန္တိ ဇနာ. သုယျန္တိ ဇနေဟိ. ဧဝံ ဃာယန္တီတိအာဒီသု. ‘‘ဇီဝိတ နိမိတ္တံ’’တိ ဇီဝိတပ္ပဝတ္တိကာရဏဘူတော. ‘‘နိန္နတာယာ’’တိ ဝိသယဝိသယီဘာဝူပဂမနေန နိန္နတာယ. ‘‘ဇီဝိတဝုတ္တိ သမ္ပာဒကတ္တာ’’တိ နာနာဝစီဘေဒဝစီကမ္မပ္ပဝတ္တနေနာတိ အဓိပ္ပာယော. ဣမေ ပန ပဉ္စ စက္ခု ပသာဒါဒယောတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဒဋ္ဌုကာမတာ’’တိ ရူပတဏှာ ဝုစ္စတိ. အာဒိသဒ္ဒေန သောတုကာမတာ ဃာယိတုကာမတာ သာယိတုကာမတာ ဖုသိတုကာမတာယော သင်္ဂယှန္တိ. အတ္ထတော သဒ္ဒတဏှာ ဂန္ဓတဏှာ ရသတဏှာ ဖောဋ္ဌဗ္ဗတဏှာ ဧဝ. ‘‘နိဒါနံ’’တိ ကာရဏံ. ဒဋ္ဌုကာမတာဒယော နိဒါန မဿာတိ ဝိဂ္ဂဟော. ကုသလာ ကုသလကမ္မံ. သမုဋ္ဌာတိ ဧတေနာတိ သမုဋ္ဌာနံ. ကမ္မမေဝ. ဒဋ္ဌုကာမတာဒိနိဒါနကမ္မံ သမုဋ္ဌာနံ ယေသန္တိ သမာသော. ပထဝိအာဒီနိ ဘူတာနိ. တေသံ ပသာဒေါ လက္ခဏံ ဧတေသန္တိ ဝိဂ္ဂဟော. ဒုတီယ ဝိကပ္ပေ. ရူပါဒီနံ ပဉ္စာရမ္မဏာနံ အဘိဃာတံ အရဟတီတိ ရူပါဒိအဘိဃာတာရဟော. ဘူတာနံ ပသာဒေါ ဘူတပ္ပသာဒေါ. သော လက္ခဏံ ဧတေသန္တိ ဝိဂ္ဂဟော. စက္ခု ဦကာသိရပ္ပမာဏေ ဒိဋ္ဌ မဏ္ဍလေ [Pg.193] တိဋ္ဌတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဒိဋ္ဌမဏ္ဍလေ’’တိ မဟာဇနေဟိ ပကတိ စက္ခုနာ ဒိဋ္ဌေ ပသန္နမဏ္ဍလေ. တေလံ သတ္တပိစုပဋလာနိ ဗျာပေတွာ တိဋ္ဌတိဝိယာတိ ယောဇနာ. ‘‘သောတဗိလံ’’ နာမ သောတကူပေါ. ‘‘အင်္ဂုလိဝေဌနာ’’ နာမ အင်္ဂုလိမုဒ္ဒိကာ. ‘‘ဥပစိတတနုတမ္ဗလောမံ’’တိ ရာသီကတဉ္စ ဝိရဠဉ္စ တမ္ဗလောဟဝဏ္ဏဉ္စ သုခုမလောမံ. ဥပစိတံ ရာသီကတံ တနုတမ္ဗလောမံ ဧတ္ထာတိ ဝိဂ္ဂဟော. ‘‘အဇပဒသဏ္ဌာနံ’’တိ အဇဿ ပါဒေန အက္ကန္တပဒသဏ္ဌာနဝန္တံ. ‘‘ဥပ္ပလဒလံ’’ နာမ ဥပ္ပလပဏ္ဏံ. ဥပ္ပလဒလဿ အဂ္ဂသဏ္ဌာနဝန္တံ. ‘‘ဝဋ္ဋိ’’ နာမ ဣဓ မနုဿာနံ သရီရာကာရသဏ္ဌိတာ အာယတပိဏ္ဍိ. ‘‘သုက္ခစမ္မာနိ စ ဌပေတွာ’’တိ သမ္ဗန္ဓော. တေ ပန ပဉ္စပ္ပသာဒါ. သမုဒီရဏံ စဉ္စလနံ. ‘‘ယထာတံ’’တိ ကတမံ ဝိယ တံ. ဣမေ ပသာဒါ ဝိစိတ္တာ, ကထံဝိစိတ္တာတိ အာဟ ‘‘အညမညံ အသဒိသာ’’တိ. ကထံ အသဒိသာတိ အာဟ ‘‘တေဟီ’’တိအာဒိံ.

在净色中，“平等与不平等”指平等的位置与不平等的位置，平等的地势与不平等的地势，平坦的道路与不平坦的道路等，如此等等的平等与不平等。“指示”指像指示者一样完成其了知的功能。因此说“因为是了知平等与不平等的根本”。“不拒绝”指不排斥。“彼”指色法。人们听。“被人们听”。像这样，嗅等等也是。“生命相”指作为生命延续的原因。“倾向”指以所缘与能缘的关系而趋向。“成就生命活动”指通过种种言语差别引发言语行为的意思。此等五种，即眼净等，是其关联。“想看”称为色贪。等字包括想听、想闻、想尝、想触。意思是声贪、香贪、味贪、触贪。“因”是原因。想看等是其因，这样解释。善，即善业。“生起之源”(samuṭṭhānaṃ)是“由此而生起”的意思，它就是业。“以想看等为因的业是其生起之源”，这是复合词。地等是诸大种。它们的净是特征，这是分析。第二种解释。色等五种所缘能被冲击，所以称色等为能被冲击者。诸大种之净是大种净。那是它们的特征，这是分析。眼于虱头大小之可见圆中安住，是其关联。“可见圆”指常人肉眼所见的清净的圆形。“像油浸透七层棉絮一样”这样安布。“耳孔”名为“耳穴”。“指绕”名为指环。“积聚稀疏铜色毛”指堆积、稀疏、铜色、柔软的细毛。积聚的稀疏铜色毛于此，是其语基分析。“羊足迹”指像羊脚踩过的足迹的形状。“青莲瓣”是青莲的叶子。像青莲瓣的尖端形状。“条”于此指具有人体形状的长条物。“除去干皮”是其关联。此等五个净色。动摇是摇动。“如彼”，是说“它像什么？”。“这些净色是多种多样的”，怎样多样？答曰：“彼此不相似”。怎样不相似？答曰：“由它们”等等。

ဂေါစရရူပေသု. ‘‘ဝဏ္ဏဝိသေသံ’’တိ ဝဏ္ဏဝိသေသတ္ထံ. ဝဏ္ဏဝိကာရန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဟဒယေ ဂတော ပဝတ္တော ဘာဝေါ ဟဒယင်္ဂတဘာဝေါ. ‘‘ဘာဝေါ’’တိ စ အဓိပ္ပာယော ဝုစ္စတိ. တံ ပကာသေတိ, မုခေ ဝဏ္ဏဝိကာရံ ဒိသွာ အယံ မေ တုဿတိ, အယံ မေ ရုစ္စတိ, အယံ မေ ကုပ္ပတိ, အယံ သောမနဿိတော, အယံ ဒေါမနဿိတောတိ ဧဝံ ဇာနနပစ္စယတ္တာ. ‘‘ပကတိယာ ပီ’’တိ ဝဏ္ဏဝိသေသံ အနာပဇ္ဇိတွာပီတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ယံ ကိဉ္စိဒဗ္ဗံ’’တိ သဝိညာဏကဝတ္ထုံ. သမဝိသမံ ပုဗ္ဗေ ပကာသိတံ. တံ တံ အတ္ထံ ဝါ အာစိက္ခတိ တံ သုတွာ တဿ တဿ အတ္ထဿ ဇာနနတော. အတ္တနော ဝတ္ထုံ ဝါ အာစိက္ခတိ တံ သုတွာ တဿ ဝတ္ထုဿပိ ဇာနနတော. ‘‘အတ္တနော ဝတ္ထုံ သူစေတီ’’တိ ဣဓ ဣဒံ နာမ အတ္ထီတိ ပကာသေတိ. ‘‘ဖုသီယတီ’’တိ ဖုသိတွာ ဝိဇာနီယတိ. ‘‘တံ’’တိ ဖုသနံ. ‘‘တဿာ’’တိ အာပေါဓာတုယာ. ‘‘ဒြဝတာဝါ’’တိ အဒ္ဒတိန္တရသတာဝါ. ဖုသိတွာ ဂယှတိ, သာ စ အာပေါဓာတု သိယာတိ စောဒေတိ. ဝုစ္စတေ ပရိဟာရော. ဧဝံ ပန န လဗ္ဘတိ, တသ္မာ သာ တေဇောယေဝ. န အာပေါတိ. ဧတ္ထ ဧဝံ အလဗ္ဘမာနာပိ သာသီတတာ အာပေါယေဝ, န တေဇော. ကသ္မာ, အာပဿပိ သီတုဏှဝသေန ဒုဝိဓတာ သမ္ဘဝတော[Pg.194]. တသ္မိဉှိ လောဟရသေ ဥဏှတာ ဥဏှအာပေါ, သီတဝတ္ထူသု သီတတာ သီတအာပေါတိ စေ. ဧဝံ ပန သတိ တေဇော နာမ နတ္ထီတိ အာပဇ္ဇတီတိ ပရိဟာရော. ‘‘သဟ အပ္ပဝတ္တနတော’’တိ ဧကတော အပ္ပဝတ္တနတော. ‘‘ဩရပါရာနံ ဝိယာ’’တိ နဒိယံ တီရံ နာမ ဣဒံ ဩရိမတီရံ, ဣဒံ ပါရိမန္တိ နိယမတော နတ္ထိ. ယတ္ထ သယံ တိဋ္ဌတိ, တံ ဩရိမန္တိ, ဣတရံ ပါရိမန္တိ ဝေါဟရတိ. ဧဝံ ဩရပါရာနံ အနဝဋ္ဌာနံ ဟောတီတိ. ဧတ္ထ စ ‘‘သီတုဏှာနံ သဟ အပ္ပဝတ္တနတော’’တိ ဧတေန ယဒိ တေ သဟ ပဝတ္တေယျုံ. တတ္ထ သီတတာ အာပေါနာမ, ဥဏှတာ တေဇောနာမာတိ ဝတ္တဗ္ဗာ သိယုံ. န ပန တေ သဟ ပဝတ္တန္တိ, တသ္မာ တထာ န ဝတ္တဗ္ဗာ ဟောန္တီတိ ဒဿေတိ. န န ဝတ္တဗ္ဗာ. ကသ္မာ, ဥဏှတေဇေန ယုတ္တောဟိ အာပေါ ဥဏှတ္တမေဝ ဂစ္ဆတိ. ယထာတံ ဥဏှတေဇေန ယုတ္တာ ပထဝီပိ ဝါယောပိ ဥဏှတ္တမေဝ ဂစ္ဆန္တီတိ. တသ္မာ တေ သဟ န ပဝတ္တန္တိ. သဟ အပ္ပဝတ္တေသုပိ တေသု အညတ္ထ သီတဝတ္ထူသု သီတတာ အာပေါနာမာတိ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ ဟောတီတိ စောဒနာ. ဧဝံသန္တေ တသ္မိံ လောဟရသေ သဗ္ဗေပိ ရူပဓမ္မာ ဥဏှတ္တံ ဂစ္ဆန္တီတိ သဗ္ဗေပိ တေဇောဘာဝံ ပါပုဏန္တိ. ‘ဥဏှတ္တ လက္ခဏော တေဇော’တိဟိ ဝုတ္တံ. ယဒိ စ သီတဝတ္ထူသု သီတဘာဝေါ နာမ သိယာ. တတ္ထပိ တေန ယုတ္တာ သဗ္ဗေပိ ရူပဓမ္မာ သီတတံ ဂစ္ဆန္တိယေဝ. တတ္ထပိ တဝမတိယာ သဗ္ဗေပိ အာပေါဘာဝံ ပါပုဏန္တိ. န ပန သက္ကာ တထာ ဘဝိတုံ. န ဟိ ဧဝရူပံ လက္ခဏညထတ္တံ နာမ တေသံ အတ္ထိ. ဘာဝညထတ္တမေဝ အတ္ထိ. တတ္ထ ‘‘လက္ခဏညထတ္တံ’’ နာမ ပထဝီ အာပေါဘာဝံ ဂစ္ဆတိ. အာပေါ ပထဝိဘာဝံ ဂစ္ဆတီတိအာဒိ. ‘‘ဘာဝညထတ္တံ’’ နာမ ပထဝီ ကဒါစိ ကက္ခဠာ ဟောတိ. ကဒါစိ မုဒုကာ. အာပေါ ကဒါစိ အာဗန္ဓနမတ္တော ဟောတိ. ကဒါစိ ပဂ္ဃရဏကော. တေဇော ကဒါစိ ဥဏှော, ကဒါစိ သီတော. ဝါယော ကဒါစိ ဝိတ္ထမ္ဘနမတ္တော, ကဒါစိ သမုဒီရဏောတိ. ဧဝံ ဧကမေကဿာ ဓာတုယာ တိက္ခ မန္ဒ ဩမတ္တာဓိမတ္တဝသေန ကြိယာသင်္ကန္တိ နာမ အတ္ထီတိ. တသ္မာ ယံ ဝုတ္တံ ‘ဥဏှတေဇေန ယုတ္တောဟိ အာပေါ ဥဏှတ္တမေဝ ဂစ္ဆတိ, ယထာ တံ ဥဏှတေဇေန ယုတ္တာ ပထဝီပိ ဝါယောပိ ဥဏှတ္တမေဝ ဂစ္ဆန္တီ’တိ. တံ လက္ခဏညထတ္တဝစနံ ဟောတိ. န ယုဇ္ဇတိ. န ဟိ ဥဏှတေဇေန ယုတ္တာ သဗ္ဗေတေဓမ္မာ [Pg.195] ဥဏှတ္တံ ဂစ္ဆန္တိ. အတ္တနော အတ္တနော သဘာဝံ န ဝိဇဟန္တိ. တထာဟိ တသ္မိံ ပက္ကုထိတေ သန္တတ္တေ လောဟရသေ ဘာဝေါ ဥဏှတ္တံ န ဂစ္ဆတိ. အာဗန္ဓန သဘာဝံ ဝါ ပဂ္ဃရဏ သဘာဝံ ဝါ န ဝိဇဟတိ. ယဒိ ဥဏှတ္တံ ဂစ္ဆေယျ, တံ သဘာဝံ ဝိဇဟေယျ. ဧဝံသတိ, တသ္မိံ လောဟရသေ အာဗန္ဓနာကာရော ဝါ ပဂ္ဃရဏာကာရော ဝါ န ပညာယေယျ. သဗ္ဗေရူပ ဓမ္မာ ဝိက္ကိရေယျုံ. ဝိက္ကိရိတွာ အန္တရဓာရေယျုံ. န စ န ပညာယတိ. နာပိ ဝိက္ကိရန္တိ. နောစ တတ္ထ အာဗန္ဓနာကာရော ဥဏှတ္တံ ဂစ္ဆတိ. အညောဟိ အာဗန္ဓနာကာရော, အညံ ဥဏှတ္တံ. အာဗန္ဓနာကာရော အာပေါ, ဥဏှတ္တံ တေဇော. တတ္ထ ပထဝိဝါယေသုပိ ဧသေဝနယော. တသ္မာ ယံ ဝုတ္တံ ‘‘ယဒိ တေ သဟ ပဝတ္တေယျုံ. တတ္ထ သီတတာ အာပေါနာမ, ဥဏှတာ တေဇော နာမာတိ ဝတ္တဗ္ဗာ သိယုံ. န ပန တေ သဟ ပဝတ္တန္တိ. တသ္မာ တထာ န ဝတ္တဗ္ဗာ ဟောန္တီတိ ဒဿေတီ’’တိ. တံ သုဝုတ္တမေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘တေသံ အနဝဋ္ဌာနတော’’တိ ဧတေန သစေ တေ သီတုဏှာ အဝဋ္ဌိတာ သိယုံ. အထ သဗ္ဗကာလေပိ သီတတာ အာပေါနာမ, ဥဏှတာ တေဇောနာမာတိ ဝတ္တဗ္ဗာ သိယုံ. န ပန တေ အဝဋ္ဌိတာ ဟောန္တိ. အနဝဋ္ဌိတာ ဧဝ ဟောန္တိ. တသ္မာ တထာ န ဝတ္တဗ္ဗာ ဟောန္တီတိ ဒဿေတိ. ဧတ္ထ စ အနဝဋ္ဌိတေသု သန္တေသု ယဒိ သီတတာ အာပေါ နာမ, ဥဏှတာ တေဇောနာမာတိ ဝဒေယျုံ. ဧဝဉ္စသတိ, အာပတေဇာပိ အနဝဋ္ဌိတာ သိယုံ. ယော ဣဒါနိ အာပေါ, သောယေဝ ခဏန္တရေ တေဇော နာမ. ယော ဝါ ဣဒါနိ တေဇော, သောယေဝ ခဏန္တရေ အာပေါ နာမာတိ အာပဇ္ဇေယျုံ. န စ သက္ကာ တထာ ဘဝိတုံ. လက္ခဏညထတ္တေ အသန္တေ ဝေါဟာရညထတ္တဿပိ အသမ္ဘဝတော. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဩရပါရာနံ ဝိယ တေသံ အနဝဋ္ဌာနတော စ ဝိညာယတီ’’တိ. တတ္ထ ‘‘ဝိညာယတီ’’တိ သာသီတတာ တေဇောယေဝ, န အာပေါတိ ဝိညာယတီတိ.

于行处色(gocararūpa)中。“颜色差别”(vaṇṇavisesa)是指颜色的差别，即是说颜色的变异。进入心中生起之相，即是“心行相”(hadayaṅgatabhāvo)。“相”(bhāvo)亦指意趣。它显现出来，通过观察面部的颜色变化，得以了知：“此人对我满意，此人喜欢我，此人对我生气，此人欢喜，此人忧愁。”“即使是自然地”(pakatiyāpi)是指即使不产生颜色的差别。“任何事物”(yaṃ kiñcidabbaṃ)是指有识之事(saviññāṇakavatthu)。平等与不平等已于前述。它或解释某种意义，因为听闻后能了知该意义；或解释自己的事(vatthu)，因为听闻后也能了知该事。“显示自己的事”是指在此处显示“有此物”。“被触及”(phusīyati)即是触及后了知。“彼”(taṃ)指触。“彼之”(tassā)指水界(āpodhātu)。“流动性”(dravatā)是指湿润与内部湿润性。被触及而感知，并质问说那是否是水界。反驳道：然而，这样是不可得的，因此那只是火界(tejodhātu)，不是水界。在此，即使这样不可得，寒冷性也仍是水界，而非火界。为何？因为水界亦有冷热二相。若在熔铁中，热是热之水；在寒冷物体中，冷是冷之水，则会得出火界不存在的结论，此为反驳。“由于不共同生起”(saha appavattanato)是指不一起生起。“如两岸”(orapārānaṃ viya)是指在河流中，并没有固定说“这是此岸，那是彼岸”。自己所站立之处称为此岸，另一边则称为彼岸。因此，两岸是不固定的。在此，“冷与热不共同生起”表明，如果它们共同生起，那么寒冷性应称为水界，热性应称为火界。然而它们不共同生起，因此表明不应如是说。并非不能如此说。为何？因为与热火界相应之水，亦唯趋于热性。正如与热火界相应之地界(pathavīdhātu)与风界(vāyodhātu)，亦唯趋于热性。因此它们不共同生起。即使不共同生起，在其他寒冷之物中，寒冷性仍应称为水界，此为诘难。如此一来，在熔铁中，一切色法皆趋于热性，一切皆得火性。因为“火以热为相”是如此说的。如果在寒冷物体中有寒冷性存在，那么与之相应之一切色法亦唯趋于寒冷性。在那里，依汝之见，一切皆得水性。然而，这不可能如此。因为它们并没有这种相之变异(lakkhaṇaññathatta)，只有行相之变异(bhāvaññathatta)。在此，“相之变异”是指地界转变为水界，水界转变为地界等。“行相之变异”是指地界有时坚硬，有时柔软；水界有时凝结，有时流动；火界有时热，有时冷；风界有时支撑，有时推动。如此，每一界都依锐利、迟钝、劣、胜等方式，有作用之转变。因此，所说“与热火界相应之水，唯趋于热性，正如与热火界相应之地界与风界，亦唯趋于热性”，此为相之变异之说，不应理。因为并非所有与热火界相应之法皆趋于热性，它们不舍弃各自之自性(sabhāva)。例如，在沸腾、炽热之熔铁中，（水界的）自性不趋于热性。它不舍弃凝结之自性或流动之自性。如果它趋于热性，则会舍弃其自性。如此一来，在熔铁中，凝结之相或流动之相将不被了知。一切色法将散失，散失后将隐没。然而，并非不被察觉，亦不散失。凝结之相亦不趋于热性。诚然，凝结之相是一回事，热性是另一回事。凝结之相是水界，热性是火界。地界与风界亦复如是。因此，所说“如果它们共同生起，那么寒冷性应称为水界，热性应称为火界。然而它们不共同生起，因此表明不应如是说”，应视为善说。“由于它们不恒定”(tesaṃ anavaṭṭhānato)表明，如果冷与热是恒定的，则任何时候寒冷性皆应称为水界，热性皆应称为火界。然而它们不恒定，确实是不恒定的。因此表明不应如是说。在此，当其为不恒定时，若说寒冷性是水界，热性是火界，如此一来，水界与火界亦将不恒定。现在是水界者，刹那间即名为火界；或现在是火界者，刹那间即名为水界，便会出现此等情况。然而，这不可能如此。因为没有相之变异，名言(vohāra)之变异亦不可能。因此所说“如两岸般，由于它们不恒定，故能了知”。在此，“能了知”是指了知寒冷性唯是火界，而非水界。

‘‘အထ ပနာ’’တိအာဒီသု. ယံ ပုဗ္ဗေ ပရေန ဝုတ္တံ ‘နနု ဒြဝတာ ဝါ ဖုသိတွာ ဂယှတီ’တိ. တံ ဝိစာရေတုံ ‘‘အထ ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ‘‘အထ ပနာ’’တိ ယဒိ ပန ဂယှတိ, ဧဝံသတီတိ စ. ဧဝဉ္စသတိ အာရမ္မဏ ဘူတော ဧဝ သိယာတိ သမ္ဗန္ဓော. အယံ ပနေတ္ထာ ဓိပ္ပာယော. သစေ ဒြဝဘာဝဘူတော အာပေါ ဖုသိတွာ ဂယှေယျ. ဧဝံ သတိ[Pg.196], အယောပိဏ္ဍာဒီသု အာဗန္ဓနမတ္တဘူတော အာပေါပိ ဖုသိတွာ ဂဟေတဗ္ဗော သိယာ. ကသ္မာ, အာပဘာဝေန ဧကတ္တာ. ဧဝဉ္စသတိ, တေသု အယောပိဏ္ဍာဒီသု သော အာပေါ တာနိ ဟတ္ထေန ဝါ ပါဒေန ဝါ ဖုသန္တဿ ပဟရန္တဿ ဝိနာ ဣတရ မဟာဘူတေဟိ ဝိသုံ ကာယိက သုခဒုက္ခာနံ အာရမ္မဏ ပစ္စယော သိယာ. ယထာတံ, တေသွေဝ အယောပိဏ္ဍာဒီသု ပထဝိမဟာဘူတံ ဝိနာ ဣတရမဟာဘူတေဟိ ဝိသုံ ကာယိကသုခဒုက္ခာနံ အာရမ္မဏ ပစ္စယော ဟောတိ. ဧဝံ တေဇောဝါယေသုပီတိ. န ပန သော ဝိသုံ ကာယိကသုခဒုက္ခာနံ အာရမ္မဏ ပစ္စယော ဟောတိ. တသ္မာ သော ဖောဋ္ဌဗ္ဗ သဘာဝေါ န ဟောတိ. ယထာ စ သော ဖောဋ္ဌဗ္ဗသဘာဝေါ န ဟောတိ. တထာ ပကတိ ဥဒကာဒီသု ဒြဝဘာဝဘူတောပိ အာပေါ တာနိ ဖုသန္တဿ ပဟရန္တဿ ကာယိကသုခဒုက္ခာနံ အာရမ္မဏ ပစ္စယော န ဟောတိ. န စ ဖောဋ္ဌဗ္ဗ သဘာဝေါတိ. ဧဝဉ္စသတိ, ကထံ အယောပိဏ္ဍာဒီသု အာဗန္ဓနမတ္တဘူတော အာပေါ ကာယိကသုခဒုက္ခာနံ ပစ္စယော န ဟောတိ. ကထဉ္စ တေသု ဣတရမဟာဘူတာနိ ဝိသုံ ဝိသုံ ကာယိကသုခဒုက္ခာနံ ပစ္စယာ ဟောန္တီတိ. တံ ဒဿေတုံ ‘‘ယဉှီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ‘‘သဏှထဒ္ဓတာဝသေနဝါ’’တိ တေသု ဌိတာယ ပထဝိဓာတုယာ သဏှထဒ္ဓတာဝသေန ဝါ. သဏှပထဝီသုခဝေဒနာယ ထဒ္ဓပထဝီဒုက္ခဝေဒနာယ အာရမ္မဏ ပစ္စယောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဧဝံ သေသေသု. ‘‘အဗ္ဘန္တရတ္ထမ္ဘနဿာ’’တိ တေသံ အယောပိဏ္ဍာဒီနံ အဗ္ဘန္တရေ ဌိတဿ ဝိတ္ထမ္ဘန သဘာဝဿ. ‘‘နော အညထာ’’တိ တာနိတီဏိ ကာရဏာနိ ဌပေတွာ အာဗန္ဓန ကြိယံ ပဋိစ္စ ကာယိကသုခဒုက္ခုပ္ပတ္တိ နာမ နတ္ထီတိ အဓိပ္ပာယော. ဣဒါနိ ပကတိ ဥဒကာဒီသု ဒြဝဘာဝဘူတံ အာပေါဓာတုမ္ပိ ဖုသိတွာ ဇာနန္တီတိ မဟာဇနာ မညန္တိ. တဗ္ဗိသောဓနေန သဟ လဒ္ဓဂုဏံ ဒဿေတုံ ‘‘တသ္မာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ‘‘ပထမံ ဒြဝတာ သဟိတာနိ. လ. ဇာနန္တီ’’တိ ဣဒံ ပဓာန ဝစနံ. လောကေ ဟတ္ထေန ပရာမသိတွာ ဝါ စက္ခုနာ ဒိသွာ ဝါ ဣဒံ ရဿံ, ဣဒံ ဒီဃံ, ဣဒံ ဝဋ္ဋံ, ဣဒံ မဏ္ဍလန္တိအာဒိနာ သဏ္ဌာနံ ဇာနန္တာ ဟတ္ထ ဖုသနေန ဝါ စက္ခု ဒဿနေန ဝါ သဟေဝ တံ ဇာနန္တီတိ မညန္တိ. တတ္ထ ပန ပုရိမဘာဂေ ကာယဒွါရဝီထိ စိတ္တေန ပစ္စုပ္ပန္နာနိ တီဏိဘူတာနိ ဖုသိတွာ ဝါ စက္ခုဒွါရ ဝီထိစိတ္တေန ပစ္စုပ္ပန္နံ [Pg.197] ရူပံ ဒိသွာ ဝါ ပစ္ဆာ ဝတ္ထုဂ္ဂဟဏဝီထိယာ ဥပ္ပန္နာယ ဧဝ သဏ္ဌာနံ ဇာနန္တိ. ဧသေဝနယော ရတ္တိယံ အလာတစက္ကသဏ္ဌာနံ ဇာနန္တဿပိ. တတ္ထ ပန ဗဟူနိပိ ပုဗ္ဗာပရဝီထိစိတ္တသန္တာနာနိ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာနိ. တထာ လောကေ စက္ခုနာ ဒိသွာ ဒွါရဝါတပါနာဒီနံ ဆိဒ္ဒဝိဝရာနိ ဇာနန္တာ စက္ခုနာ ဒဿနေန သဟေဝ တာနိ ဇာနန္တီတိ မညန္တိ. တတ္ထ ပန ပုရိမဘာဂေ စက္ခုဒွါရိကဝီထိ စိတ္တေန ပစ္စုပ္ပန္နာနိ ကဝါဋရူပဘိတ္တိ ရူပါနိ ပုနပ္ပုနံ ဒိသွာ ပစ္ဆာ အလာတစက္ကဿ မဇ္ဈေ ဝိဝရံပိ ဇာနန္တာ ဝိယ ဝိသုံ ဥပ္ပန္နာယ မနောဒွါရိက ဝိညာဏဝီထိယာ ဧဝ တံ ဆိဒ္ဒဝိဝရဘူတံ အာကာသံ ဇာနန္တိ. တထာ ဟတ္ထေန ဥဒကံ ဖုသန္တဿ ပထမံ ဒြဝသဟိတာနိ ဝိလီနာနိ မုဒူနိ တီဏိဖောဋ္ဌဗ္ဗ မဟာဘူတာနိ ဝိသုံ ဝိသုံ ကာယဒွါရိက ဝီထိ စိတ္တေဟိ ဖုသနကိစ္စေန အာရမ္မဏံ ကရိတွာ ပစ္ဆာ ဝိသုံ သုဒ္ဓါယ မနောဒွါရိက ဝီထိယာ ဧဝ ဒြဝဘာဝသင်္ခါတံ ပဂ္ဃရဏက အာပေါဓာတုံ ဇာနန္တိ. ဧဝံ သန္တေပိ တံ ဒြဝဘာဝံပိ ဟတ္ထေန ဖုသနေန သဟေဝ ဇာနန္တီတိ မညန္တီတိ အဓိပ္ပာယော.

在“那么”(Atha panā)等词句中。先前他人所说“难道不是因流动而触及时被执取吗？”为了思辨这个问题，所以说了“那么”等语。这里“那么”的意思是：如果被执取，那么情况就是这样。如果是这样，它就应成为所缘，这是关联。此中义理是：如果具有流动性的水界被触知而执取，那么，像铁块等里面，仅是粘结性的水界也应该被触知而执取。为什么呢？因为同为水界的缘故。如果是这样，那么，在这些铁块等中，这个水界，当人用手或脚去触碰或击打它时，在没有其他大种的情况下，应该能够单独成为身之乐苦的所缘缘。就如在那些铁块等中，地大种，离于其他大种而独立，成为身之乐苦的所缘缘。火界与风界也是如此。但是，那个[水界]并不能单独成为身之乐苦的所缘缘。所以，它不具有所触的自性。就像它不具有所触的自性一样，在自然水等中，具有流动性的水界，在被触碰或击打时，也不是身之乐苦的所缘缘，也不具有所触的自性。如果是这样，铁块等中仅是粘结性的水界如何不是身之乐苦的缘呢？又在那些[铁块等]中，其他大种如何能各自成为身之乐苦的缘呢？为了说明这一点，所以说了“因为”(yañhi)等语。这里“或以柔软坚硬性”是指，在这些[铁块等]中存在的地界，或以柔软性、或以坚硬性。即是说，柔软的地界是乐受的所缘缘，坚硬的地界是苦受的所缘缘。其余[火、风]也是一样。“因内部的支撑性”(Abbhantaratthambhanassā)是指那些铁块等位于内部(abbhantare)的支撑自性。“并非其他”(No aññathā)的义理是，除了这三个原因，缘于粘结作用而生起名为身之乐苦之事，是没有的。现在，大众认为在自然水等中，具有流动性的水界也能通过触碰而认知。为了连同辨析此点而显示其所得功德，所以说了“是故”(tasmā)等语。这里“首先认知与流动性俱在的……”是主要的文句。世人或者用手触摸，或者用眼观看，在认知这是短、这是长、这是圆、这是方等形状的时候，认为是通过手的触碰或眼睛的观看就能同时认知它。然而，实际上是在前一阶段，通过身门心路之识触知现行的三[大]种，或通过眼门心路之识看见现行的色，之后才由生起的执取事之心路认知形状。晚上认知火轮(alātacakka)形状也是同样的道理。这里，还应设想有许多前后相续的心路流。同样地，世人通过眼睛看到门窗等的孔隙时，认为通过眼睛的观看就能同时认知它们。然而，实际上是在前一阶段，通过眼门心路之识反复观看现行的门板色与墙壁色，之后就像认知火轮中间的空隙一样，由另外生起的意门识心路才认知到那作为孔隙的虚空。同样地，用手触碰水的时候，首先，与流动性俱在的、弥散的、柔软的三种所触大种，被身门心路之识以触的作用，一一作为所缘后，才由另外纯粹的意门心路认知到名为流动性的流渗水界。即便如此，大众仍然认为这种流动性也是通过手的触碰同时认知的，这是其义理。

ဂါဝေါ စရန္တိ ဧတ္ထာတိ အာဟ ‘‘ဂုန္နံ စရဏဋ္ဌာနံ’’တိ. အက္ခရ ဝိဒူ ပန ဂေါသဒ္ဒံ ဣန္ဒြိယတ္ထေပိ ဣစ္ဆန္တီတိ အာဟ ‘‘ဂေါတိ ဝါ’’တိအာဒိံ. တာနိ စက္ခာဒီနိ ဧတေသု ရူပါဒီသု စရန္တိ, ဧတာနိ ဝါ ရူပါဒီနိ တေသု စက္ခာဒီသု စရန္တိ. တတ္ထ ပုရိမေန ဂါဝေါ ဣန္ဒြိယာနိ စရန္တိ ဧတေသူတိ ဂေါစရာနီတိ ဒဿေတိ. ပစ္ဆိမေန ဂေါသုဣန္ဒြိယေသု စရန္တီတိ ဂေါစရာနီတိ. ဣမာနိ ပန ပဉ္စ ရူပါဒီနိ.

“‘牛在此处行走’(Gāvo caranti ettha)，故说为‘牛的行处’(gunnaṃ caraṇaṭṭhānaṃ)。然而，文字学者也希望‘go’一词有‘根’(indriya)义，故说‘或者说go’等。那些眼等诸根在这些色等所缘中行，或者这些色等所缘在那些眼等诸根中行。其中，前者显示：‘诸根(gāvo)于此中行(caranti etesu)，故为行境(gocarāni)’。后者则为：‘[所缘]于诸根(gosu)中行(caranti)，故为行境(gocarāni)’。而这五个就是色等。

ဘာဝဒွယေ. ဣစ္ဆနဋ္ဌေန ဌာနဋ္ဌေန ဌပနဋ္ဌေန စ ဣတ္ထီ. သာဟိကာမရတိ အတ္ထာယ သယံပိ အညံကာမိကံ ဣစ္ဆတိ. သယဉ္စ ကာမိကေန ဣစ္ဆီယတိ. အညော စ ကာမိကော ဃရာဝါသ သုခတ္ထာယ တတ္ထ ဌာနံ ဥပေတိ, ပတိဋ္ဌာတိ. အာယတိဉ္စ ကုလဝံသပ္ပတိဋ္ဌာနတ္ထာယ တတ္ထ ကုလဝံသ ဗီဇံ ဌပေတီတိ. ပူရဏဋ္ဌေန ဣစ္ဆနဋ္ဌေန စ ပုရိသော. သောဟိ အတ္တဟိတဉ္စ ပူရေတိ, ပရဟိတဉ္စ ဣစ္ဆတိ. ဣဓလောကဟိတဉ္စ ပူရေတိ, ပရလောကဟိတဉ္စ ဣစ္ဆတိ. ဥဘယလောကဟိတဉ္စ ပူရေတိ, လောကုတ္တရဟိတဉ္စ ဣစ္ဆတိ, ဧသတိ, ဂဝေသတီတိ. ပုမဿသကံ ပုံသကံ. ပုရိသလိင်္ဂါဒိ. နတ္ထိ ပုံသကံ ဧတဿာတိ နပုံသကံ. ‘‘ယဿ ပန ဓမ္မဿာ’’တိ ဘာဝရူပဓမ္မဿ. ‘‘တံ’’တိ ခန္ဓပဉ္စကံ. မဟာသဏ္ဌာနံ [Pg.198] သတ္တာနံ ဇာတိဘေဒံ လိင်္ဂေတိ ဉာပေတီတိ လိင်္ဂံ. လက္ခဏပါဌကာ နိမိနန္တိ သဉ္ဇာနန္တိ ကလျာဏ ပါပကံ ကမ္မဝိပါကံ ဧတေနာတိ နိမိတ္တံ. ကိရိယာ ကုတ္တံ. အာယုကန္တံ ကပ္ပီယတိ သင်္ခရီယတီတိ အာကပ္ပော. သဗ္ဗေပေတေလိင်္ဂါဒယော. သောစ အဝိသဒါဒိဘာဝေါ. ‘‘ဝစနေသုစာ’’တိ ဣတ္ထိသဒ္ဒပုရိသသဒ္ဒါဒီသု စ. ‘‘ဝစနတ္ထေသု စာ’’တိ ဣတ္ထိ သဏ္ဌာန ပုရိသသဏ္ဌာနာဒိ အတ္ထေသု စ. ‘‘နိမိတ္တသဒ္ဒေါ ဝိယာ’’တိ နိမိတ္တ သဒ္ဒေါ အင်္ဂဇာတေ ပါကဋော ဝိယာတိ. န ပါကဋော ဒိဋ္ဌော. အပါကဋော ပန ကတ္ထစိ ဒိဋ္ဌောတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ဘဝန္တိ သဒ္ဒဗုဒ္ဓိယော’’တိ သဒ္ဒသတ္ထနယော. ‘‘ဘဝန္တိ လိင်္ဂါဒီနီ’’တိ အဋ္ဌကထာနယော. တတ္ထ ဟိ ဣတ္ထိလိင်္ဂါဒီနံ ဟေတုဘာဝ လက္ခဏန္တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ဧတသ္မိံ သတီ’’တိ စ ဇာတိယာ သတိ, ဇရာမရဏံ ဟောတိ. အသတိ န ဟောတီတိ ဧတ္ထဝိယ ဟေတု ဖလဘာဝပါကဋတ္ထံ ဝုတ္တံ.

在两种有中。以欲求义、安住义、确立义故为“女”(itthī)。她为了爱欲之乐，自己也欲求其他有欲者，自己也被有欲者所欲求。其他有欲者为了居家安乐，到她那里安住、立足。将来，为了家族的延续，在那里种下家族的种子。以充满义、欲求义故为“男”(puriso)。他能满足自利，也欲求他利。他能满足此世利，也欲求他世利。他能满足两世利，也寻求、追求出世间利。属于男性的，是‘男性特征’(puṃsakaṃ)，即男性性征等。没有此男性特征的，是‘无性者’(napuṃsakaṃ)。“然而，对于那法”是指性色法。“它”是指五蕴。大的形体能显示众生的种类差别，故为“相”(liṅga)。观相者通过它来预示、认知善恶业报，故为“征兆”(nimitta)。行为是“已作”(kutta)。威仪被整理、被造作，故为“行相”(ākappo)。所有这些都是相等等。而那是不清晰等的状态。“在言语中”，指的是女声、男声等等。“在言语意义中”，指的是女人的形体、男人的形体等等。“‘征兆’一词就像是说”，即‘征兆’一词用于生殖器(aṅgajāta)时仿佛是明显的，但它不被看作是〔普遍〕明显的；其意趣是，它在某些地方被看作是不明显的。“‘生起对词语的理解’”，是语法之理。“‘生起相等等’”，是义注之理。在那里，说明了女相等等是因的特征。“当这个存在时”，就像“因为有生，所以有老死；没有生就没有老死”一样，是为了显示因果关系的显现而说。

ဝတ္ထုရူပေ. နိရုတ္တိနယေန ဝစနတ္ထာ ဘဝန္တိ. ဓာတု ဒွယံ နာမ မနောဓာတု မနောဝိညာဏဓာတု ဒွယံ. ‘‘အဝတွာ’’တိ ဟဒယ ဝတ္ထုံ အဝတွာ. ‘‘တံ’’တိ ဟဒယ ဝတ္ထု ရူပံ. ‘‘ပဉ္စာ’’တိ ပဉ္စဝတ္ထူနိ. ‘‘တေသံ’’တိ တေသံ ကုသလာဒီနံ. ‘‘တတ္ထ ဝုတ္တံ’’တိ ပဋ္ဌာနေ ဝုတ္တံ. ‘‘ယံ ရူပံ နိဿာယာ’’တိ ယံ ရူပံ နိဿာယ မနောဓာတု စ မနောဝိညာဏဓာတု စ ဝတ္တန္တီတိ ဣမံ ပါဌံ နိဒ္ဒိသတိ. ‘‘အနည သာဓာရဏေသု ဌာနေသူ’’တိ စက္ခု ဝတ္ထာဒီဟိ အညဝတ္ထူဟိ အသာဓာရဏေသု ကုသလာကုသလဋ္ဌာနေသု.

在所依色(vatthu-rūpa)中。依语源学之理，诸词有其义。所谓“二界”(dhātu-dvaya)，即意界(mano-dhātu)与意识界(manoviññāṇa-dhātu)二者。“未说”是指未说心所依处(hadaya-vatthu)。“彼”是指心所依处之色。“五”是指五种所依处(vatthu)。“彼等”是指彼等善等法。“彼处已说”是指在《发趣论》(Paṭṭhāna)中已说。“依于哪个色”是指示“依于哪个色，意界与意识界得以生起”此句。“在不与其他共通的处所”是指在眼所依(cakkhu-vatthu)等不与其他所依共通的处所，即善与不善的生起之处。

ဇီဝိတရူပေ. ‘‘အာဓိပ္ပစ္စယောဂေနာ’’တိ အဓိပတိဘာဝယောဂေန. ‘‘အဓိပတိဘာဝေါ’’တိ စ ဣန္ဒြိယပစ္စယ ကိစ္စံ ဝုစ္စတိ. န အဓိပတိ ပစ္စယကိစ္စံ. ‘‘ဇီဝန္တီ’’တိ ဟရိတဘာဝံ န ဝိဇဟန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. န ဟိ တာနိ ဧကန္တေန ဇီဝန္တာနိ နာမ ဟောန္တိ. ဇီဝိတ ရူပဿ ဧကန္တ ကမ္မဇဿ ဗဟိဒ္ဓါ အနုပလဒ္ဓတ္တာ. ကမ္မဇရူပါနိ ဇီဝန္တိ ယေဝါတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ကမ္မေ အသန္တေပီ’’တိ ကမ္မစေတနာယ ပုဗ္ဗေ နိရုဒ္ဓတ္တာ ဝုတ္တံ. တဒတ္ထံ ဗျတိရေကတော ပါကဋံ ကရောန္တော ‘‘တထာဟီ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘ဣတရ ရူပါနီ’’တိ စိတ္တဇရူပါဒီနိ. ဧကဝီထိဝါရော နာမ ပဉ္စဒွါရဝီထိဝါရော. မနောဒွါရဝီထိဝါရော ဧကဇဝန ဝါရောတိ [Pg.199] ဝုတ္တော. ပရိစ္ဆိန္နံ ဟောတိ. ကသ္မာ, ဧကေကသ္မိံ ဝီထိဝါရေ နိရုဒ္ဓေ ဘဝင်္ဂ သမယေ အသဒိသဿ ရူပသန္တာနဿ ပါတုဗ္ဘာဝတောတိ အဓိပ္ပာယော. တဉ္စ ခေါ ရူပဝိသေသံ ဇာနန္တဿေဝ ပါကဋံ ဟောတိ. အဇာနန္တဿ ပန တင်္ခဏမတ္တေ အပါကဋံ. ကသ္မာ, တာဒိသဿပိ ဥတုဇရူပသန္တာနဿ ထောကံ ပဝတ္တနတော. ယဿဟိ ဒေါသ သမုဋ္ဌိတေန ရူပသန္တာနေန မုခရူပံ ဒုဗ္ဗဏ္ဏံ ဟောတိ. တဿ ဒေါသေ နိရုဒ္ဓေပိ တံ ရူပံ ထောကံ ဒုဗ္ဗဏ္ဏမေဝ ခါယတီတိ. ‘‘ဥတုဇာဟာရဇာနဉ္စ သန္တတိ ပစ္စုပ္ပန္နံ’’တိ အဓိကာရော. ဧကံ အဒ္ဓါပစ္စုပ္ပန္နမေဝ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ. န နု စက္ခုသောတာဒီနိ ကမ္မဇရူပသန္တာနာနိပိ ပဝတ္တိကာလေ ကဒါစိ သုပ္ပသန္နာနိ, ကဒါစိ ပသန္နာနိ, ကဒါစိ အပ္ပသန္နာနိ ဒိဿန္တီတိ. သစ္စံ, တထာ ပဝတ္တိ ပန သန္တာန ဝိစ္ဆေဒေန န ဟောတိ, နာနာဝိစ္ဆိန္နေ စ ဧကေကသ္မိံ သန္တာနေ တေသံ ပုနဃဋနံ နာမ နတ္ထိ. သကိံ အန္ဓော အန္ဓောယေဝ ဟောတိ. ဗဓိရောစ ဗဓိရောယေဝါတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ယဒိ ဧဝံ’’တိ ဧဝံ ယဒိ သိယာတိ အတ္ထော. ‘‘အရူပ ဓမ္မာနံ သန္တတိ ပစ္စုပ္ပန္နံ’’တိ အဓိကာရော. ‘‘ဝိပါကာနီ’’တိ ဘဝင်္ဂဘူတာနိ ဝိပါကာနိ. ဧကသန္တတိဝသေန ပဝတ္တိဿန္တိယေဝ, တသ္မာ တေသံ နာနာသန္တတိ ပစ္စုပ္ပန္နံ နာမ န ဝတ္တဗ္ဗံ. ကသ္မာ, ယာဝဇီဝမ္ပိ ဧက ကမ္မနိဗ္ဗတ္တတ္တာတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ဣတရာနိ ပနာ’’တိ ကုသလာ ကုသလ ကြိယစိတ္တာနိ ပန. ‘‘တဒါရမ္မဏာ’’တိ နိရုဒ္ဓါရမ္မဏာ. အဒ္ဓါနပ္ဖရဏာနုဘာဝေန ပဝတ္တန္တိယေဝ. န ပန စိတ္တဇရူပါဒီနိ ဝိယ အတ္တနော ဇနကပစ္စယေ နိရုဒ္ဓေ နိရုဇ္ဈန္တိ. အယံ အရူပဓမ္မာနံ ဇီဝန္တတ္တေ ဝိသေသောတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘အယမတ္ထော ဝတ္တဗ္ဗော’’တိ အရူပ ဓမ္မာနံ ဇီဝန္တတာဝိသေသော ဝတ္တဗ္ဗော. ယထာ ရူပသန္တတိယံ အနန္တရ ပစ္စယော နာမ နတ္ထိ. စုတိကာလေ ဘဝန္တရရူပသန္တာနဿ ကိဉ္စိ ပစ္စယတ္တံ အနုပဂန္တွာ နိရုဇ္ဈတိ. တေန ဘဝန္တရ ပါတုဗ္ဘာဝေါ နာမ တေသံ နတ္ထိ. န တထာ အရူပသန္တတိယံ. တတ္ထ ပန စုတိစိတ္တမ္ပိ ပဋိသန္ဓိယာ အနန္တရ ပစ္စယော ဟုတွာ နိရုဇ္ဈတိ. တေန ဘဝန္တရပါတုဗ္ဘာဝေါ နာမ တေသံ အတ္ထိ. အယမ္ပိ အရူပဓမ္မာနံ ဇီဝန္တတ္တေ ဝိသေသော. တသ္မာ အရူပဓမ္မာနံပိ ကမ္မဇရူပါနံ ဝိယ နိစ္စံ ဇီဝိတယောဂေန ဇီဝန္တတ္တာ သန္တတိ ပစ္စုပ္ပန္နံ နာမ န ဘဝေယျာတိ န စောဒေတဗ္ဗန္တိ. ကုသလာ ကုသလ ကြိယစိတ္တာနိ နာမ [Pg.200] အကမ္မဇာနိ ဟောန္တိ. စိတ္တဇရူပါဒီနိ ဝိယ အတီတံ ကမ္မံ အနပေက္ခိတွာ တင်္ခဏိကေဟိ နာနာပစ္စယေဟိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. တသ္မာ တေသံ ဇီဝန္တာနံပိ သတံ အဇီဝန္တာနံ စိတ္တဇရူပါဒီနံ ဝိယ နာနာသန္တတိ ပစ္စုပ္ပန္နံ နာမ အတ္ထိ. ဇီဝန္တတာ ဝိသေသောပိ အတ္ထီတိ အဓိပ္ပာယော. ဧတ္ထ ကေစိ ဝဒန္တိ. ရုက္ခာဒီသုပိ ဇီဝိတံ နာမ အတ္ထိ. ယတော တေသံ ဟရိတတာ စ အဟရိတတာ စ ရူဟနဉ္စ-အရူဟနဉ္စ ဒိဿတီတိ. ဝုစ္စတေ, ယဒိ တေသံ ဇီဝိတံ နာမ အတ္ထိ, အရူပဇီဝိတံ ဝါ သိယာ, ရူပဇီဝိတံ ဝါ. တတ္ထ သစေ အရူပဇီဝိတံ ဟောတိ. ယထာ တေန သမန္နာဂတော သတ္တော ပုနပ္ပုနံ မရိတွာ ပုနပ္ပုနံ ဘဝန္တရေ ပါတုဗ္ဘဝန္တိ. တထာ ရုက္ခာပိ မရိတွာ ဘဝန္တရေ ပါတုဗ္ဘဝေယျုံ. အထ ရူပဇီဝိတံ သိယာ. ယထာ သတ္တာနံ စက္ခာဒိ အင်္ဂေသု ဇီဝိတ သန္တာနေ ဘိန္နေ တာနိ အင်္ဂါနိ ပုန ဇီဝန္တာနိ ကာတုံ န သက္ကောန္တိ. တထာ ရုက္ခာပိ ခန္ဓေသု ဝါ သာခါသုဝါ ဆိန္နေသု ဇီဝိတသန္တာနေ ဘိန္နေ တေခန္ဓာဝါ သာခါယော ဝါ ပုန အညတ္ထ ရောပေတုံ န သက္ကာ ဘဝေယျုံ. သက္ကာ ဧဝ ဘဝန္တိ. တသ္မာ တဒုဘယံပိ ဇီဝိတံ နာမ တေသံ နတ္ထီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဝိဘာဝနိပါဌေ. န ဟိ တေသံ ကမ္မံယေဝ ဌိတိကာရဏံ ဟောတီတိ ဧတ္ထ ကမ္မံ ဌိတိကာရဏံ ဧဝ န ဟောတီတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. တေနာဟ ‘‘အာဟာရဇာဒီနံ’’တိအာဒိံ. ဧကကလာပေ ဂတာ ပဝတ္တာ သဟဇာတ ပစ္စယာ, တေဟိ အာယတ္တာ ပဋိဗဒ္ဓါတိ ဝိဂ္ဂဟော. ကမ္မာဒီနံ ရူပဇနကပစ္စယာနံ ဇနကာနုဘာဝေါ နာမ ရူပကလာပါနံ ဥပ္ပာဒက္ခဏေ ဧဝ ဖရတိ, န ဌိတိက္ခဏေ. ဥပစယသန္တတိယော စ ဥပ္ပာဒက္ခဏေ လဗ္ဘန္တိ, န ဌိတိက္ခဏေ. တသ္မာ တာ ဇနကပစ္စယာနုဘာဝက္ခဏေ လဒ္ဓတ္တာ ကုတောစိဇာတနာမံ လဘန္တိ. ဇရတာပန ဌိတိက္ခဏေ ဧဝ လဗ္ဘတိ, န ဥပ္ပာဒက္ခဏေ. တသ္မာ သာ ကုတောစိဇာတ နာမံ န လဘတိ. ယဒိ ပန အာဟာရဇာဒီနံ ရူပဓမ္မာနံ ဌိတိ နာမ အာဟာရာဒိ ဇနကပစ္စယာယတ္တာ ဘဝေယျ. ဇရတာပိ ဇနကပစ္စယာနုဘာဝက္ခဏေဝ လဗ္ဘမာနာ သိယာ. ဧဝဉ္စသတိ, သာပိ ကုတောစိဇာတ နာမံ လဘေယျ. န ပန လဘတိ. တသ္မာ တေသံ ဌိတိ နာမ ဇနကပစ္စယာယတ္တာ န ဟောတီတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘ဣတရထာ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘ဥပတ္ထမ္ဘမာနာ’’တိ ကလာပန္တရေ ဌတွာ ဥပတ္ထမ္ဘမာနာ. ‘‘န ခဏဌိတိပ္ပဝတ္တိယာ’’တိ ခဏဌိ တိဘာဝေန [Pg.201] ပဝတ္တိအတ္ထာယ ဥပတ္ထမ္ဘန္တိ, အနုပါလေတီတိ ယောဇနာ. သဗ္ဗေသံပိ ရူပါရူပဓမ္မာနံ. ‘‘တံ’’တိ ဝိဘာဝနိဝစနံ. ‘‘ဣဒံ ပနာ’’တိ ဇီဝိတရူပံ ပန.

关于命根色。 “‘以增上缘力’，即以主宰作用力。” “‘主宰作用’，是指根缘的功能，而非增上缘的功能。” “‘活’，意指不舍弃鲜活状态。它们并非绝对名为‘活’。因为命根色纯由业生，于外不可得。业生色确实存活，这是其关联。” “‘即使业已灭尽’，意指业思已于此前灭尽，所以如此说。” 为明确其义，他以对比的方式说“诚然”等。 “‘其余色法’，即心生色等。” 所谓“一心路分”，是指五门心路分。意门心路分被称为“单一速行分”。这是被限定的。何以故？意指每一心路分灭尽时，在有分心期间，会出现不相似的色相续。然而，唯有知晓色法差别者才能明了，不知者则彼刹那不明。何以故？因为即使是那样的时节生色相续，也仅短暂现行。若因瞋心生起的色相续使面色丑陋，即使瞋心已灭，彼色仍短暂地显得丑陋。 “‘时节生与食生相续的现在’，这是限定。意指它们仅是‘一时段的现在’。” 难道眼耳等业生色相续在现行时，有时极明净，有时明净，有时不明净，这不是显而易见的吗？确实如此，但那样的现行并非通过相续中断而发生，在各种中断的相续中，它们也无法重新连接。一旦盲者，便永远是盲者；聋者，便永远是聋者，这是其含义。 “‘若果真如此’，意指‘若情况是这样’。” “‘无色法的相续现在’，这是限定。” “‘异熟心’，指作为有分心的异熟心。因为它们仅依单一相续性现行，所以不应说它们有‘多相续现在’之名。何以故？意指它们终生皆由单一业所生。” “‘然而其余的’，指善、不善、唯作心。” “‘彼所缘’，指以已灭尽的所缘为对象。它们依时间延续力自然现行，不像心生色等在其生起缘灭尽时即灭。意指这是无色法存活特性上的差别。 “‘应说此义’，即应说无色法存活特性的差别。例如，在色相续中没有无间缘。在死时，（色相续）灭尽，而没有成为下一有色相续的任何缘，因此它们没有下一有的显现。无色相续则不然。其中，死心亦作为结生的无间缘而灭尽，因此它们有下一有的显现。这也是无色法存活特性上的差别。因此，不应责难说：‘无色法也像业生色那样，因恒常存活，所以不应有名为“相续现在”者。’ 所谓善、不善、唯作心，是非业生的。它们不像心生色等那样，不依赖过去的业，而是依刹那间的各种缘而生起。因此，即使它们是存活的，也像非存活的心生色等那样，有‘多相续现在’之名，并且存活特性上也有差别，这是其含义。此处有人说：树木等也有命根，因为它们可见青翠与枯萎、生长与停滞。应答：若它们有命根，则应是无色命根或色命根。若为无色命根，则如同具此命根的众生反复死亡后于他有显现，树木也应死后于他有显现。若为色命根，则如同众生眼等肢节的命根相续断时，那些肢节不能复生。树木也应在枝干被砍断、命根相续断时，其枝干不能再移植他处成活——然而实际上它们可以成活。因此，应知它们两者皆无命根。在《抉择分》(Vibhāvanipāṭhe)中说：“它们不以业为住因。”此处应理解为“业确非住因”。因此说“食等”等。‘于同一色聚中生起、现行者，由彼等俱生缘而依存、相联’，此为其语法分析。业等色生缘的生力，唯于色聚生起刹那作用，不住刹那。增长相续也唯于生起刹那获得，不住刹那。因此，它们因在生缘力作用时获得，而得‘从某所生’之名。然而老化唯于住刹那获得，非生起刹那。因此，它不得‘从某所生’之名。若食等色法的住依食等生缘力，则老化也应唯于生缘力作用时获得——若果真如此，它也应得‘从某所生’之名，然而实际上它不得。因此，为显示它们之住非依生缘力，而说“否则”等。 “‘支持’，意指住于其他色聚中而支持。关于‘非为刹那住而转起’，其文义应解为：它们为了能作为刹那住而转起，才予以支持、维护。此理通于一切色法与无色法。 “‘彼’，指《抉择分》中的词语。” “‘然而此’，指命根色。

အာဟာရရူပေ. ‘‘သဝတ္ထုကဝစနံ’’တိ ဘောဇနာဒိ ဝတ္ထုနာ သဟ ပဝတ္တတီတိ သဝတ္ထုကံ. ဝစနံ. န ဟိ နိဗ္ဗတ္တိတံ အာဟာရ ရူပံ နာမ ကဗဠံ ကာတုံ သက္ကာ ဟောတီတိ. ‘‘ဝိဝေစိတာနီ’’တိ ပါစန ကိစ္စေန ဝိဘဇိတာနိ. ဝိသုံ ဝိသုံ ကတာနိ. ‘‘ပဉ္စဓာ ဝိဘာဂံ ဂစ္ဆန္တီ’’တိ ဧကံ ဘာဂံ ပါဏကာ ခါဒန္တိ. ဧကံ ဘာဂံ ဥဒရဂ္ဂိ ဈာပေတိ. ဧကော ဘာဂေါ မုတ္တံ ဟောတိ. ဧကောဘာဂေါ ကရီသံ. ဧကောဘာဂေါ ရသဘာဝံ အာပဇ္ဇိတွာ သောဏိတမံသာဒီနိ ဥပဗြူဟယတီတိ ဧဝံ ဝုတ္တနယေန ပဉ္စဓာ ဝိဘာဂံ ဂစ္ဆန္တိ. ‘‘လောကေ’’တိ လောကိယ ဂန္ထေ. ‘‘တတော’’တိ အာမာသယတော. အနုဖရန္တော ဟုတွာ. ‘‘တဿာ’’တိ ရသဘာဂဿ. ‘‘ဘူတေသူ’’တိ မဟာဘူတေသု. သဟ ဣန္ဒြိယေန ဝတ္တတီတိ သေန္ဒြိယော. ကာယော. ဥဒယတီတိ ဩဇာ. ဒကာရဿ ဇကာရော. အဝတိ ဇနေတီတိ ဩဇာ. အဝသဒ္ဒဿ ဩကာရော. ‘‘အတ္တနောဝတ္ထုံ’’တိ အတ္တနောနိဿယဘူတံ ရူပကာယံ.

于食生色(āhārarūpa)。“有事之语”(savatthukavacanaṃ)者，谓与食物等事(vatthu)共同生起，故为“有事”(savatthukaṃ)。此为语(vacanaṃ)。因为已生起的食生色，确实不可能被作成团食。“已分离”(vivecitāni)者，谓由消化作用而分解，被各各分离。“分为五部分”者：一部分被虫所食，一部分被腹火所烧，一部分成为尿，一部分成为粪，一部分变为精华，滋养血肉等。如是所说，分为五部分。“于世间”(loke)者，谓于世间典籍中。“从彼”(tato)者，谓从胃。遍满而住。“其”(tassā)者，谓精华部分。“于诸大种”(bhūtesu)者，谓于诸大种中。与根俱行，故为“有根”(sendriyo)，指身体。生起，故为“食素”(ojā)，此中 d 字转为 j 字。或，保护、产生，故为“食素”(ojā)，此中 ava 字转为 o 字。“自己的事”(attanovatthuṃ)者，谓作为自己所依的色身。

‘‘အညာပဒေသော’’ နာမ ရူပဿ လဟုတာတိအာဒီသု အညဿ ရူပဿ ကြိယာမတ္တဘာဝေန အပဒိသနံ ဝုစ္စတိ. ‘‘ဥဇုကတောဝ နိပ္ဖာဒိတံ’’တိ မုချတောဝ ဇနိတံ. ယထာဟိ သဗ္ဗံ အနိပ္ဖန္နရူပံ အဇာတိ ဓမ္မတ္တာ ဥဇုကတော ကမ္မာဒီဟိ ဇာတံ နာမ န ဟောတိ. ကမ္မာဒီဟိ ဇာတံ ပန နိပ္ဖန္နရူပံ နိဿာယ ဒိဿမာနတ္တာ ဌာနူပစာရေန ဝိညတ္တိ ဒွယံ စိတ္တဇံတိအာဒိနာ ဝုစ္စတိ. န တထာ ဣဒံ နိပ္ဖန္နရူပံ. ဣဒံ ပန ဇာတိဓမ္မတ္တာ ဥဇုကတောဝ ကမ္မာဒီဟိ ပစ္စယေဟိ နိပ္ဖာဒိတံ ဇနိတန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘ရူပံ’’တိ ဝုတ္တေ အနိပ္ဖန္နရူပံပိ လဗ္ဘတီတိ တတော ဝိသေသနတ္ထံ ရူပရူပန္တိ ဝုစ္စတီတိ အာဟ ‘‘ရုပ္ပနလက္ခဏ သမ္ပန္နံ’’တိအာဒိံ. တတ္ထ ‘‘ရုပ္ပနလက္ခဏံ’’ နာမ သီတုဏှာဒီဟိ ဝိကာရပတ္တိလက္ခဏံ. တမ္ပန အနိပ္ဖန္န ရူပေ မုချတော န လဗ္ဘတိ. နိပ္ဖန္နရူပေ ဧဝ လဗ္ဘတိ. ကသ္မာ, နိပ္ဖန္နရူပဿဟိ နာနာဝိကာရော ဝိကာရရူပန္တိ ဝုစ္စတိ. လက္ခဏံ လက္ခဏ ရူပန္တိ ဝုစ္စတိ. ဝိကာရဿ ပန ဝိကာရော နာမ နတ္ထိ. လက္ခဏဿ စ လက္ခဏံ [Pg.202] နာမ နတ္ထိ. ယဒိ အတ္ထီတိ ဝဒေယျ. ဝိကာရဿ ဝိကာရော, တဿ စ ဝိကာရော, တဿ စ ဝိကာရောတိ အပရိယန္တမေဝ သိယာ. တထာ လက္ခဏေပီတိ.

“他所指称”(aññāpadeso)者，是说于色的轻快性等中，以另一色的纯粹作用而作指称。“直接所成”(ujukatova nipphāditaṃ)者，谓主要地被生起。诚然，一切非已成色(anipphannarūpa)因其无生起的法性，故不名为从业等直接所生。然而，两种表色(viññattidvayaṃ)等，因其依于从业等所生的已成色(nipphannarūpa)而显现，故以处所的转喻被称为心生等。但此已成色并非如此。此（已成色）因其有生起的法性，故说是由业等诸缘直接所成、所生。当说“色”时，亦可得非已成色，为区别故，说为“色之色”(rūparūpa)，即“具变坏相”等。其中，“变坏相”(ruppanalakkhaṇa)者，谓为寒热等所变坏之相。此相主要不于非已成色中得，唯于已成色中得。何以故？因为已成色的种种变异，被称为变异色；其相，被称为相色。然而，变异无有变异，相亦无有相。若言有者，则变异之变异，彼之变异，彼之变异，将无穷尽。相亦复如是。

အာကာသဓာတုယံ. ‘‘ပကာသန္တီ’’တိ ဣဒံ ဧကံ ဣဒံ ဧကန္တိ ပညာယန္တိ. ‘‘ပရိစ္ဆိန္ဒတီ’’တိ အာဟ ‘‘ပရိတော’’တိအာဒိံ. ‘‘အသမ္မိဿံ’’တိ ဝတွာ တဒတ္ထံ ဝိဝရတိ ‘‘ဧကတ္တံ အနုပဂမနံ’’တိ. ပရိစ္ဆိန္ဒီယတီတိ ပရိစ္ဆေဒေါတိ အာဟ ‘‘တေဟိ ဝါ’’တိအာဒိံ. ‘‘တေဟိ ဝါ’’တိ ကလာပန္တရဘူတေဟိ ဝါ. ‘‘အတ္တနော ဝါ ပရေသံ ဝါ အကတွာ’’တိ အတ္တနောပက္ခိကံ ဝါ ပရေသံ ပက္ခိကံ ဝါ အကတွာ. ပရိစ္ဆေဒ ကြိယာမတ္တံ ပရိစ္ဆေဒေါတိ အာဟ ‘‘တေသံ ဝါ’’တိအာဒိံ. ‘‘တေသံ ဝါ’’တိ ကလာပန္တရဘူတာနံ ဝါ. ‘‘အယံ ပနာ’’တိ အယံ ပရိစ္ဆေဒေါ ပန. ‘‘တဿာ’’တိ ပရိစ္ဆေဒဿ. သော ပါဠိယံ ဝုတ္တောတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဣတိ ကတွာ’’တိ ဧဝံ မနသိကတွာ. ‘‘ဧတေဟီ’’တိ ဧတေဟိ မဟာဘူတေဟိ. ‘‘အညမည အဗျာပိတတာ’’တိ ဒွိန္နံ တိဏ္ဏံ ဝါ ရူပကလာပါနံ ဧကကလာပတ္တူပဂမနံ အညမည ဗျာပိတာ နာမ, တထာ အနုပဂမနံ အညမည အဗျာပိတတာ နာမ. တေနာဟ ‘‘ဧကတ္တံ’’တိအာဒိံ. ‘‘တတ္ထာ’’တိ တိဿံ ပါဠိယံ. ‘‘နာနာကလာပဂတာနံ ဘူတာနံ’’တိ ဧတေန ကလာပပရိယန္တတာ ဧဝ ဝုတ္တာ ဟောတိ.

于虚空界(ākāsadhātu)。“显现”(pakāsanti)者，谓“此是一，彼是一”，如是而了知。为释“限定”(paricchindati)，故说“周边”(parito)等。说“不相混杂”(asammissaṃ)后，为阐明其义，而说“不至一性”。被限定者，即为限定(pariccheda)，为释此，故说“或由彼等”等。“或由彼等”(tehi vā)者，谓或由其他色聚。“不作自方或他方”者，谓不作属己方者或属他方者。仅限定之作用即为限定，为释此，故说“或于彼等”等。“或于彼等”(tesaṃ vā)者，谓或于其他色聚。“然而此”(ayaṃ pana)者，谓然而此限定。“其”(tassā)者，谓限定的。此与圣典(pāḷi)中所说相关。“如是作意”(iti katvā)者，谓如是思惟。“由此等”(etehi)者，谓由此等大种。“互不遍及性”(aññamañña abyāpitatā)者，谓二或三色聚合成一聚，名为“互相遍及”；不如是合成，名为“互不遍及”。故说“一性”等。“于彼”(tattha)者，谓于彼圣典中。“于种种色聚中之诸大种”者，以此唯说色聚之边际。

ဝိညတ္တိ ဒွယေ. ‘‘သယဉ္စာ’’တိ ဝိညတ္တိ သင်္ခါတံ သယဉ္စ. ‘‘တေနာ’’တိ စလမာနေန ကာယင်္ဂေန. ‘‘တေဟီ’’တိ ပစ္စက္ခေ ဌိတေဟိ ဇနေဟိ. တတ္ထာတိအာဒီသု. ‘‘ကာယင်္ဂဝိကာရံ ကရောန္တဿာ’’တိ အဘိက္ကမနာဒိ အတ္ထာယ ဟတ္ထပါဒါဒီနံ ကာယင်္ဂါနံ စလန သင်္ခါတံ ဝိကာရံ ကရောန္တဿ. ဥပ္ပဇ္ဇန္တာ စ သဗ္ဗေတေ စိတ္တဇဝါတကလာပါ ယထာဓိပ္ပေတ ဒိသာဘိမုခါ ဧဝ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ယောဇနာ. ‘‘ယထာ ဝါ တထာ ဝါ အနုပ္ပဇ္ဇိတွာ’’တိ အနိယမတော အနုပ္ပဇ္ဇိတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ယဿ စောပန ကာယဿ. ‘‘တေဟီ’’တိ စိတ္တဇဝါတကလာပေဟိ. နိယာမကော နာဝါနိယောဇကော. ‘‘တေ စာ’’တိ တေစိတ္တဇဝါတကလာပသံဃာဋာ. ဧတေန သကလံ ကာယင်္ဂံ နိဒဿေတိ. သကလကာယင်္ဂံ နာဝါသဒိသန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘စာရေတွာ’’တိ ဝိယူဟိတွာ. ကထံ ပန သာ နိယာမကသဒိသီ ဟောတီတိ အာဟ [Pg.203] ‘‘ယထာဟီ’’တိအာဒိ. ယဒေတံ သက္ကောတီတိ ဝစနံ ဝုတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ကတီပယဇဝန ဝါရေဟီ’’တိ ဒွတ္တိ ဇဝနဝါရေဟိ. ‘‘တတော’’တိ ယသ္မိံ ဝါရေ စလန သင်္ခါတံ ဒေသန္တရ ပါပနံ ဇာယတိ. တတော စလနဝါရတော. သန္ထမ္ဘန သန္ဓာရဏာနိ ဧဝ သမ္ပဇ္ဇန္တိ, န စလနသင်္ခါတံ ဒေသန္တရ ပါပနံ. ‘‘ဧတ္ထာ’’တိ ဧတိဿံ အဋ္ဌကထာယံ. နာနာဇဝနဝီထီသု. လ. ဥပတ္ထမ္ဘနေ စ ယုဇ္ဇတိယေဝ. န ဧကိဿာယ ဇဝနဝီထိယံ ဧဝ ယုဇ္ဇတီတိ အဓိပ္ပာယော. ယဒိ နာနာဇဝနဝီထီသု တထာ ဥပတ္ထမ္ဘနဉ္စ ဂယှေယျ. ဧဝံသတိ, အန္တရန္တရာ ဗဟူ ဘဝင်္ဂဝါရာပိ သန္တိ. တတ္ထ ကထံ တဒုပတ္ထမ္ဘနံ သမ္ပဇ္ဇေယျာတိ အာဟ ‘‘တထာဟီ’’တိအာဒိံ. တတ္ထ ‘‘ဥတုဇရူပသံဃာဋာနိ ပီ’’တိ ဘဝင်္ဂသမယေ ပဝတ္တာနိ ဥတုဇရူပကလာပသန္ဓာနကာနိ. ‘‘တဒါကာရ ဝန္တာနီ’’တိ တဿာ စိတ္တဇရူပသန္တတိယာ အာကာရ ဝန္တာနိ. ပစ္ဆိမ ပစ္ဆိမာနံ ရူပကလာ ပသံဃာဋာနံ အပရာပရံ ဥပ္ပဇ္ဇနန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ပုရိမပုရိမာနံ ရူပကလာပသံဃာဋာနံ ခဏိကဓမ္မတာ စ တေသံ န သိယာ. န စ တေ ခဏိကဓမ္မာ န ဟောန္တိ. အညထာ ဒေသန္တရ သင်္ကမနသင်္ခါတံ စလနံ ဧဝ န သိယာ. စလနံ တိဟိ နာနာကြိယာနံ ပါတုဗ္ဘာဝေါ ဝုစ္စတိ. နာနာကြိယာ စ နာမ နာနာဓမ္မာ ဧဝ. ယသ္မာ စ အင်္ဂပစ္စင်္ဂါနံ ခဏေခဏေ စလနံ နာမ လောကေ ပစ္စက္ခတော ဒိဋ္ဌံ. တသ္မာ တေသံ ခဏိကဓမ္မတာပိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ ဟောတီတိ. ဧတေန တေသံ ခဏိကမရဏံ ဒဿေတိ, ယံ ရူပါရူပဓမ္မာနံ အနိစ္စလက္ခဏန္တိ ဝုစ္စတိ. အဗျာပါရ ဓမ္မတာ စ အဝသဝတ္တိတာ စ တေသံ န သိယာ. န စ တေ အဗျာပါရ ဓမ္မာ, န အဝသဝတ္တိ ဓမ္မာ စ န ဟောန္တိ. အညထာ ပစ္စယာယတ္တ ဝုတ္တိတာ ဧဝ တေသံ န သိယာ. ပစ္စယာယတ္တ ဝုတ္တိတာတိ စ ပစ္စယေ သတိ, တေ ဝတ္တန္တိ, အသတိ န ဝတ္တန္တီတိ ဧဝံ ပဝတ္တာ ပစ္စယာယတ္တ ဝုတ္တိတာ ယသ္မာ စ ပစ္စယသာမဂ္ဂိယံ သတိ, တေ ဝတ္တန္တိယေဝ. တေသံ ဝတ္တနတ္ထာယ ကေနစိဗျာပါရေန ကိစ္စံ နတ္ထိ. တေ မာဝတ္တန္တူတိ စ အတ္တနော ဝသေန ဝတ္တန္တိ. ပစ္စယေ အသတိ, န ဝတ္တန္တိယေဝ. တေသံ အဝတ္တနတ္ထာယ ကေနစိဗျာပါရေန ကိစ္စံ နတ္ထိ. တေမာဝတ္တန္တူတိ စ အတ္တနော ဝသေနဝတ္တန္တိ. ယသ္မာ စ တေသံ ပစ္စယာယတ္တ ဝုတ္တိတာ နာမ လောကေ ဝိညူနံ ပစ္စက္ခတောဒိဋ္ဌာ. တသ္မာ တေသံ အဗျာပါရတာ စ [Pg.204] အဝသဝတ္တိတာ စ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ ဟောတိ. ဧတေန တေသံ သဗ္ဗေဟိ သတ္တပုဂ္ဂလ အတ္တာကာရေဟိ သဗ္ဗသော သုညံ ဒဿေတိ, ယံ ရူပါရူပဓမ္မာနံ အနတ္တလက္ခဏန္တိ ဝုစ္စတီတိ.

表色有二。“自”是指名为表色的自身。“彼”是指由活动之肢体。“彼等”是指由现前之人。于彼等处等等。“作肢体变异”是指为了前进等目的，使手足等肢体活动，此活动名为变异。所有这些心生风界聚，皆依所欲方向而生起，此即是其意趣。“不以或此或彼之方式生起”是说不以不确定之方式生起。以及，对于彼身而言，“彼等”是指心生风界聚。舵手即是驾船者。“彼等”是指彼等心生风界聚之集合。以此显示全身肢体。是说全身肢体如船。“驱使”是指部署。然彼如何如舵手？故说“譬如”等等。此“能”之语，是相关联的。“以少数速行刹那”是指以二或三速行刹那。“从彼”是指于其刹那，名为移动至他处之运动生起。从彼运动刹那，唯有支撑与维持得以成就，而非名为移动至他处之运动。“于此”是指于此义注(aṭṭhakathā)中。于各种速行心路中，亦适用于支持。其意非唯适用于一种速行心路。若于各种速行心路中亦如是取支持，则中间亦有许多有分刹那。于彼处如何能实现彼支持？故说“如是”等等。其中“时节生色聚亦”是指于有分时生起之诸时节生色聚之相续。“具有彼形相”是指具有彼心生色相续之形相。此关联是：后后之色聚集合相续生起。否则，前前之色聚集合将不具刹那性，然彼等并非不具刹那性。否则，名为移动至他处之运动亦将无有。运动被称为各种不同作用的显现。不同作用即是不同法。因为肢体在每一刹那之运动，于世间是现见。因此，彼等之刹那性亦应被见。以此显示彼等之刹那灭，此即是色法与无色法之无常相。否则，彼等将不具无作用性与不自主性，然彼等并非不是无作用法与不自主法。否则，彼等之依缘而转亦将无有。所谓依缘而转，即有缘则转，无缘则不转，如是转起名为依缘而转。因为当诸缘和合时，彼等必然转起，其转起无须任何作用，亦非“令其不转”即能阻止。当诸缘不具足时，彼等必然不转起，其不转起亦无须任何作用，亦非“令其转起”即能成就。因为彼等之依缘而转，于世间为智者所现见。因此，彼等之无作用性与不自主性亦应被见。以此显示彼等完全空无一切有情、个人(puggala)、我之相，此即是色法与无色法之无我相。

‘‘ဝစီဘေဒံ’’တိ အက္ခရ ပဒဘာဝပတ္တံ ဝစီမယသဒ္ဒပ္ပကာရံ. ဥပါဒိန္နကပထဝီဓာတုယော နာမ ကမ္မဇ ပထဝီဓာတုယော. တာသု သံဃဋ္ဋနန္တိ သမ္ဗန္ဓော. အတ္တနာ သဟဇာတေနယေန အာကာရဝိကာရေန ဥပဂစ္ဆတိ, ယေန စ ဥပလဗ္ဘတီတိ သမ္ဗန္ဓော. အဇ္ဈတ္တ သန္တာနဂတာ သဗ္ဗေ စတုဇရူပဓမ္မာပိ ကတ္ထစိ ဥပါဒိန္နကာတိ ဝုစ္စန္တီတိ အာဟ ‘‘စတုဇဘူတာယ ဧဝ ဝါ’’တိ. ဒွီသုဌာန ကရဏေသု ကရဏပက္ခေ စလနာကာရပ္ပဝတ္တာ စိတ္တဇပထဝီဓာတု ဌာနပက္ခေ ပထဝိဓာတုယံ သံဃဋ္ဋယမာနာ ကမ္မဇပထဝိယံ ဧဝ ဃဋ္ဋေတိ. ဣတရ ပထဝိယံ န ဃဋ္ဋေတီတိ န သက္ကာ ဝတ္တုံတိ ကတွာ ဣဓ ဧဝဂ္ဂဟဏံ ကတံ. ‘‘ဝိကာရ ဒွယဉ္စာ’’တိ ကာယဝိကာရ ဝစီဝိကာရ ဒွယဉ္စ. ကထံ ပန အသမ္မိဿံ ကတွာ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ အာဟ ‘‘ဧတ္ထစာ’’တိအာဒိံ. ယံ ပန တာသံ ဃဋ္ဋနပ္ပကာရဝိဓာနံ အတ္ထီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘တာသံ’’ စိတ္တဇပထဝီနံ. ‘‘တံ တံ ဝဏ္ဏတ္တပတ္တိယာ’’တိ က, ခါ, ဒိဝဏ္ဏတ္တပတ္တတ္ထာယ. ယံ ပန ကာယဝိညတ္တိဋ္ဌာနေ ‘အယဉ္စ အတ္ထော ဥပရိ အက္ခရုပ္ပတ္တိ ဝိစာရဏာယံ ပါကဋော ဘဝိဿတီ’တိ ဝုတ္တံ. တံ ဣဓ ပါကဋံ ကရောန္တော ‘‘ဧတ္ထ စာ’’တိအာဒိမာဟ. တေနေဝ ဟိ မူလဋီကာယံ ဝုတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဧတ္ထ စာ’’တိ မူလဋီကာပါဌေ. ‘‘ပုဗ္ဗဘာဂေ’’တိ ပရိဗျတ္တ အက္ခရပ္ပဝတ္တဝီထိတော ပုဗ္ဗဘာဂေ. ‘‘နာနာဇဝနဝီထီဟီ’’တိ နာနပ္ပကာရေဟိ ဇဝနဝီထိဝါရေဟိ. ‘‘ပထမဇဝနစိတ္တဿပီ’’တိ ပရိဗျတ္တ အက္ခရပ္ပဝတ္တိဝီထိယံ ဥပ္ပန္နပထမဇဝန စိတ္တဿပိ. တဿ အာသေဝနဉ္စ နာမ တတော ပုရိမေဟိ ဝီထိဝါရေဟိ ဧဝ လဒ္ဓံ သိယာတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘အာသေဝနံ’’တိ စ ဥပစာရ ဝစနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗန္တိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ. ‘‘တဿာ’’တိ ပရိဗျတ္တက္ခရဿ. ဝုတ္တဉ္စ သဒ္ဒသတ္ထေသု. ‘‘ဒီဃမုစ္စရေ’’တိ ပဉ္စဒီဃာ ဝုစ္စန္တိ. မိထိန္ဒ ပဉှာပါဌေ. ‘‘သာဓိကေ ဝီဟိဝါဟသတေ’’တိ ဝီဟိဓညပူရော သကဋော ဝီဟိဝါဟော နာမ. ဝီဟိဝါဟာနံ သာဓိကေ သတသ္မိံ. အဘိမညနံ အဘိမာနော. ‘‘သေသမေတ္ထ ကာယဝိညတ္တိယံ ဝုတ္တနယေ နာ’’တိ [Pg.205] တထာဟိ စလနစိတ္တဇရူပသန္တတိယံ ပဝတ္တာနီတိအာဒိနာ ဝုတ္တ နယေနာတိ အတ္ထော. ဣဓ ပန ဝစီဘေဒကရ စိတ္တဇသဒ္ဒသန္တတိယံ ပဝတ္တာနိ ဥတုဇရူပသံဃာဋာနီတိအာဒိနာ ဝတ္တဗ္ဗံ. တေနာဟ ‘‘ယထာသမ္ဘဝံ’’တိ. ‘‘ပဝတ္တနတ္ထော’’တိ အဘိက္ကမနာဒိ သဇ္ဈာယနာဒီနံ ပဝတ္တာပနတ္ထော. ‘‘ဧတ္ထ စာ’’တိအာဒီသု. ‘‘ဗောဓေတု ကာမတာ ရဟိတေသူ’’တိ အဘိက္ကမနပဋိက္ကမနာဒီသု ကာယဝိညတ္တိ စ, သုတ္တန္တ သဇ္ဈာယနာဒီသု ဝစီဝိညတ္တိ စ ပရံ ဗောဓေတုကာမတာ ရဟိတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ‘‘ဒွီသု ဗောဓကဝိညတ္တီသူ’’တိ ဗောဓကကာယဝိညတ္တိ ဗောဓကဝစီ ဝိညတ္တီသု. ပုရိမာ ကာယဝိညတ္တိ, ပစ္ဆိမာ စ ဝစီဝိညတ္တိ. ပစ္ဆာ သုဒ္ဓေန မနောဒွါရိက ဇဝနေန ဧဝ ဝိညာယတိ, န ပဉ္စဒွါရိက ဇဝနေနာတိ ယောဇနာ. စက္ခုဝိညာဏ ဝီထိယာ ဂဟေတွာတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ကာယဝိညာဏ ဝီထိယာ’’တိ ဝစီဘေဒံ အကတွာ ဟတ္ထဂ္ဂဟဏာဒိ ဝသေန အဓိပ္ပာယ ဝိညာပနေ အယံ ကာယဝိညာဏဝီထိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ကသ္မာ ပန သယဉ္စဝိညာယတီတိ ဝိညတ္တီတိ အယံ ဝိကပ္ပော ဝုတ္တောတိ အာဟ ‘‘သာဟိ အတ္တာနံ’’တိအာဒိံ. ‘‘မဇ္ဈေ’’တိ ဝိညတ္တိဂ္ဂဟဏဝီထိ အဓိပ္ပာယဂ္ဂဟဏဝီထိနံ မဇ္ဈေ. ကထံ ပဝတ္တကဝိညတ္တီသု အဓိပ္ပာယံ ဝိညာပေတိ, သယဉ္စဝိညာယတီတိ ဒွေ အတ္ထာ လဗ္ဘန္တီတိ အာဟ ‘‘ဒွီသု ပနာ’’တိအာဒိံ. အယံ အဘိက္ကမတိ, အယံ ပဋိက္ကမတီတိ ဇာနန္တာ အဘိက္ကမနပယောဂဉ္စ တပ္ပယောဂ ဇနကစိတ္တဉ္စ ဇာနန္တိ. ‘‘ပရဿကထံ’’တိ ဗောဓေတုကာမတာရဟိတမ္ပိ ပရဿဝစနသဒ္ဒံ. ရာဂစိတ္တဉ္စ ဇာနန္တိ. တေန ဝုတ္တံ မူလဋီကာယံ ပရံ ဗောဓေတုကာမတာယ ဝိနာပိ အဘိက္ကမနာဒိပ္ပဝတ္တနေန သောစိတ္တသဟဘုဝိကာရော အဓိပ္ပာယံ. လ. ဒွိဓာပိ ဝိညတ္တိ ယေဝါတိ.

“语之分别(Vacībheda)”指达到字母与词语状态的语声种类。所执取地界(Upādinnakapathavīdhātu)是指由业产生的地界。于彼等中，“相触”即是关联。以与自身俱生的方式，通过形态变化而显现，并由此被感知，此即关联。内在相续中的所有四所生色法，在某些情况下也被称为“所执取”，因此（论师）说：“或仅由四所生的大种。”在处所与工具二者中，于工具方面，由动摇相而转起的心生地界，于处所方面与地界相触时，仅与业生地界相触。因不能说其不与其他的地界相触，故此处使用“仅”字。“两种变异”指身变异与语变异。然如何将其知为不混杂？（论师）说“于此中”等。而彼等地界相触方式的安排，即是关联所在。“彼等”指心生地界。“为达彼彼字母之状态”即为达成“ka, kha”等字母的状态。在身表之处所说“此义将于上文思择字母生起时变得明了”，此处为使其明了，（论师）说“于此中”等。正因此，根本注疏(Mūlaṭīkā)中说，此即关联。“于此中”是根本注疏的文句。“前分”指在清晰字母转起的心路过程之前分。“以种种速行心路”即以不同方式的速行心路过程。“初速行心亦”指在清晰字母转起心路中生起的第一个速行心。其数数修习，实由先前的速行心路过程而得，此是意趣。“‘数数修习’”应被视为譬喻说，如前文已述。“彼”指清晰的字母。声论中有说：“长音当发”，即称五长音。在《弥兰陀问经》(Milindapañha)的文句中。“于百余车稻谷中”，装满稻谷的车称为“稻谷车”，于百余稻谷车中。“慢”即我慢。“其余在此，如身表中所说之理”其义是如“于动摇的心生色相续中转起”等所说之理。然于此处，应说“于造成语分别的心生声相续中转起，以及时节生色之相触”等。因此（论师）说“随其所应”。“令转起之义”即令前进等、读诵等（行为）转起之义。“于此中”等处，“于无令他了知之欲者中”，指于前进后退等中的身表，以及于经藏读诵等中的语表，皆应被视为无令他了知的意欲。“于两种能令他知的表业中”即能令他知的身表与能令他知的语表中。前者是身表，后者是语表。之后仅由意门速行心所了知，非由五门速行心，应如是结合。通过眼识心路而领会，此即关联。“以身识心路”指未作语分别而以握手等方式传达意图时，应见此身识心路。然为何会提出‘因自身亦被了知，故称为表’这一分别说呢？（论师）为此而说‘彼（表业）自身……’等文。“中间”指认知表业的心路与领会意趣的心路之间。如何在转起的表业中传达意趣，以及自身亦被了知，这两种意义如何获得？（论师）说“然于二者中”等。知晓“此人前进，彼人后退”者，既知前进的加行，亦知生起彼加行之心。“他人之言”，指即使无令他了知之欲，（亦能听闻）他人之言说声。亦能知晓贪心。因此根本注疏说：即使无令他了知之欲，由前进等之转起，其心俱生之变异即是意趣……两种情况皆是表业。

ဝိကာရရူပေသု. ‘‘ကမ္မယောဂျံ’’တိ အဘိက္ကမနာဒိကမ္မေသု ယောဇေတုံ ယုတ္တံ. အဒန္ဓတာ ဝုစ္စတိ သီဃပ္ပဝတ္တိ. သာ လက္ခဏံ အဿာတိ ဝိဂ္ဂဟော. သရီရ ကြိယာနုကုလော ကမ္မညဘာဝေါ လက္ခဏံ ယဿာတိ သမာသော. ‘‘ဓာတုယော’’တိ မဟာဘူတဓာတုယော ဝါ, ပိတ္တသေမှာဒိဓာတုယော ဝါ. ပူတိမုခသပ္ပသင်္ခါတဿ အာပဿ ပရိယုဋ္ဌာနန္တိ ဝါကျံ. အသယှဘာရော နာမ ဝဟိတုံ [Pg.206] အသက္ကုဏေယျဘာရော. ‘‘သာ ပဝတ္တတီ’’တိ ကာယလဟုတာ ပဝတ္တတိ. ထဒ္ဓံ ကရောန္တိ သရီရဂတာ ဓာတုယောတိ အဓိကာရော. ဘုသံ မာရေတီတိ အာမရိကော. ဒကာရော အာဂမော. ဂါမနိဂမဝိလုပ္ပကော စောရဂဏော. တဿ ဘယေန ပရိယုဋ္ဌိတံ. ‘‘ဝိဝဋ္ဋမာနံ’’တိ ဝိရူပံ ဟုတွာ ဝဋ္ဋန္တံ. ‘‘မူလဘူတာ ဟောတီ’’တိ အသပ္ပာယ သေဝနေ သတိ, သာ ပထမံ ပရိယုဋ္ဌာတိ. သီတာဓိကာဝါ ဟောတိ, ဥဏှာဓိကာဝါ. တာယ ပရိယုဋ္ဌိတာယ ဧဝ သဗ္ဗပရိယုဋ္ဌာနာနိ ပဝတ္တန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘ဣမာပနတိဿော ရူပဇာတိယော ရူပကာယဿ ဝိသေသာကာရာ ဟောန္တိ. ဣတိ တသ္မာ ဝိကာရရူပံ နာမာတိ ယောဇနာ.

于变异色中。“适合作业(kammayogya)”指适合用于前进等活动。“无迟缓”被称为“迅速进行”。“以此为特征”是其词义分析。“以随顺身体动作的作业性(kammaññabhāva)为特征”是其复合词解释。“诸界”或指大种界，或指胆汁、痰等界。“‘名为腐口蛇之水的遍覆’是（论师的）语句。”不堪荷负之担，名为“不堪重负”。“‘彼转起’即身体轻快转起。”“体内诸界使其僵硬”是其主旨。“剧烈杀害”，故称“āmarika”。“da”字是增益。劫掠村镇的盗贼群，（指）因畏惧彼等而心生烦恼。“‘变转’即是变丑而转动。”“成为根本”是指当受用不适宜之物时，它最先遍覆生起，或为寒性过盛，或为热性过盛。由它遍覆生起，一切遍覆才得以转起，此是所说之义。此三色类是色身的特殊形态。因此，故名“变异色”，应如是结合。

လက္ခဏရူပေသု. ‘‘စယနံ’’တိ သဉ္စိတဘာဝဂမနံ. ‘‘အာဒိတော’’တိအာဒိမှိ. ‘‘ဥပရိတော’’တိ ဥပရိဘာဂေ. ‘‘အာစယော’’တိအာဒိမှိ စယော. ‘‘ဥပစယော’’တိ ဥပရူပရိစယော. ‘‘အဒ္ဓါနပူရဏဝသေနာ’’တိ ဝဿသတမ္ပိ ဝဿသဟဿမ္ပိ ဒီဃကာလံ အတ္တဘာဝံ ပူရဏဝသေန. ‘‘တေန ပရိယာယေနာ’’တိ ဥပသဒ္ဒဿ အတ္ထနာနတ္တံ အစိန္တေတွာ နိဗ္ဗတ္တိံ ဝဍ္ဎိယံ အန္တောဂဓံ ကတွာ ဝုတ္တေန တေနပရိယာယေန. တဿ စ ဧကေကဿ သန္တတိ ပစ္စုပ္ပန္နဿ. တတ္ထ စိတ္တဇရူပေသု အဿာသ ပဿာသာနံ ဝါ ပဒဝါရဟတ္ထဝါရာဒီနံ ဝါ အက္ခရာနံ ဝါ နိဗ္ဗတ္တိ ဝဍ္ဎိ ပဝတ္တိယော ဒိဿန္တိယေဝ. တထာ နာနာစိတ္တသမုဋ္ဌိတာနံ နာနာရူပသန္တတီနံ ပီတိ. ဥတုဇရူပေသု ဣရိယာ ပထနာနတ္တံ ပဋိစ္စ သုခဒုက္ခဇနကာနံ နာနာရူပသန္တတီနံ နိဗ္ဗတ္တိဝဍ္ဎိပဝတ္တိယော ဒိဿန္တိယေဝ. တထာ ဗဟိဒ္ဓါ ခါဏုကဏ္ဋကာဒိသမ္ဖဿေန သီတုဏှာဒိသမ္ဖဿေန ဝါတာတပါဒိသမ္ဖဿေန ဝါ သရီရေ ဥပ္ပန္နာနံ နာနာရူပသန္တတီနမ္ပိ စက္ခုရောဂါဒိရူပါနမ္ပီတိ. အာဟာရဇရူပေသု အာဟာရနာနတ္တံ ပဋိစ္စ သရီရေ ဥပ္ပန္နာနံ သမဝိသမရူပသန္တတီနံတိ. ‘‘အယံ နယော’’တိ ဗဟိဒ္ဓါသန္တာနေ နိဒဿန နယော. တေန အဇ္ဈတ္တသန္တာနေပိ သတ္တသန္တာနာနံ ဟတ္ထပါဒါဒိသန္တာနာနံ ကေသလောမာဒိ သန္တာနာနဉ္စ နိဗ္ဗတ္တိ ဝဍ္ဎိပဝတ္တိယော နိဒဿေတိ. ‘‘ဇီရဏံ’’တိ အဘိနဝါဝတ္ထတော ဟာယနံ. ပါဠိပါဌေ. ‘‘ဌိတဿ အညထတ္တံ’’တိ အညော ပကာရော အညထာ. အညထာ ဘာဝေါ အညထတ္တံ[Pg.207]. ဧတေန ဇရာဝသေနဝါ နာနာရောဂါဗာဓာဒိဝသေန ဝါ ဝိပရိဏာမော ဝုတ္တော. ‘‘တထာ အဝတ္ထာဘေဒယောဂတော’’တိ ဇာတိရူပမေဝ အာဒိမှိ နိဗ္ဗတ္တိ ဟောတိ. တတောပရံ တမေဝ ဝဍ္ဎိ ဟောတိ. တတော ပရံ တမေဝ ပဝတ္တိ ဟောတီတိ ဧဝံ တထာ အဝတ္ထာဘေဒယောဂတော. တေနာဟ ‘‘သာဟီ’’တိအာဒိံ. ‘‘ပဗန္ဓယတီ’’တိ ပဗန္ဓံ ကရောတိ. သင်္ဂဟဂါထာဒီသု ပန သုဝိညေယျာ. ‘‘ဧတ္ထ စ ပစ္ဆိမာနီ’’တိအာဒီသု. ဝေါဟာရသိဒ္ဓမတ္တဘာဝံ’’တိ ပုဂ္ဂလော သတ္တော အတ္တာ ဇီဝေါတိအာဒိကာ ပညတ္တိ နာမ ဝေါဟာရ သိဒ္ဓမတ္တာ ဟောတိ. သဘာဝသိဒ္ဓါ န ဟောတိ. သာဟိ မဟာဇနေဟိ ခန္ဓ ပဉ္စကံ ဥပါဒါယ ပုဂ္ဂလော နာမ အတ္ထီတိ သမ္မတတ္တာ ဝေါဟရိတတ္တာ ဝေါဟာရသိဒ္ဓါ နာမ. သဘာဝသိဒ္ဓါ ပန န ဟောတိ. တသ္မာ အရိယာနံ ဝေါဟာရေ ပုဂ္ဂလော နာမ နတ္ထီတိ သိဇ္ဈတိ. ဣမာနိ ပန ရူပါနိ သဘာဝသိဒ္ဓတ္တာ အရိယာနံ ဝေါဟာရေပိ အတ္ထီတိ သိဇ္ဈန္တိ. တေနာဟ ‘‘တာဒိသေနာ’’တိအာဒိံ. ‘‘သုဒ္ဓဓမ္မဂတိယာ သိဒ္ဓေနာ’’တိ ပထဝီဓာတု နာမ သုဒ္ဓဓမ္မော ဟောတိ. သာ ဥပ္ပာဒမ္ပိ ဂစ္ဆတိ, ဇရမ္ပိ ဂစ္ဆတိ, ဘေဒမ္ပိ ဂစ္ဆတိ. တသ္မာ တဿာ ဥပ္ပာဒေါပိ ဇရာပိ ဘေဒေါပိ သုဒ္ဓဓမ္မဂတိယာ သိဒ္ဓေါ နာမ. ဧဝံ လက္ခဏရူပါနံ သုဒ္ဓဓမ္မဂတိသိဒ္ဓံ ပရမတ္ထလက္ခဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တထာ ဝိညတ္တိ ဒွယဿပိ ဝိကာရရူပတ္တယဿပိ ပရိစ္ဆေဒ ရူပဿပီတိ. ယထာ စ ဣမေသံ ရူပါနံ. တထာ နိဗ္ဗာနဿပိ သုဒ္ဓဓမ္မဂတိသိဒ္ဓံ ပရမတ္ထလက္ခဏံ အတ္ထိယေဝ. ကိလေသဓမ္မာဟိ အရိယမဂ္ဂေ အဘာဝိတေ ဘဝပရမ္ပရာယ ဥပ္ပာဒံ ဂစ္ဆန္တိယေဝ. ဘာဝိတေပန အနုပ္ပာဒံ နိရောဓံ ဂစ္ဆန္တိယေဝ. တသ္မာ ကိလေသဓမ္မာနံ အနုပ္ပာဒနိရောဓောပိ သုဒ္ဓဓမ္မဂတိယာ သိဒ္ဓေါ နာမ. ဧဝံ နိဗ္ဗာနဿပိ သုဒ္ဓဓမ္မဂတိသိဒ္ဓံ ပရမတ္ထလက္ခဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အတ္ထိ ဘိက္ခဝေ အဇာတံ အဘူတန္တိ ဣဒံ သုတ္တံပိ ဧတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗံ. ဧတေန အရိယဝေါဟာရေ နိဗ္ဗာနဿ ဧကန္တေန အတ္ထိတာ ဘဂဝတာ ဝုတ္တာ ဟောတိ. တေနာဟ ‘‘ဣတရထာ’’တိအာဒိံ. ‘‘နသဘာဝတော အနုပလဒ္ဓတ္တာ အနိပ္ဖန္နာနိ နာမ ဟောန္တီ’’တိ ဧတေန ဧတာနိ အသဘာဝရူပါနီတိ စ အလက္ခဏ ရူပါနီတိ စ အသမ္မသနရူပါနီတိ စ န သက္ကာ ဝတ္တုံတိပိ ဒီပေတိ. ကသ္မာ, ယထာသကံ သဘာဝေဟိ သဘာဝဝန္တတ္တာ ယထာသကံ လက္ခဏေ ဟိ သလက္ခဏတ္တာ [Pg.208] ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂေ သမ္မသနညာဏ ဝိဘင်္ဂေ ဇာတိဇရာမရဏာနမ္ပိ သမ္မသိတဗ္ဗဓမ္မေသု အာဂတတ္တာတိ. အဋ္ဌသာလိနိယမ္ပိ အယမတ္ထော ဝုတ္တောယေဝ. ယထာဟ ပရိနိပ္ဖန္နန္တိ ပန္နရသရူပါနိ ပရိနိပ္ဖန္နာနိ နာမ. ဒသရူပါနိ အပရိနိပ္ဖန္နာနိ နာမ. ယဒိ အပရိနိပ္ဖန္နာနိ နာမ. ဧဝံသတိ, အသင်္ခတာနိ နာမ သိယုံ. တေသံယေဝ ပနရူပါနံ ကာယဝိကာရော ကာယဝိညတ္တိ နာမ. ဝစီဝိကာရော ဝစီဝိညတ္တိ နာမ. ဆိဒ္ဒံ ဝိဝရံ အာကာသဓာတု နာမ. လဟုဘာဝေါ လဟုတာ နာမ. မုဒုဘာဝေါ မုဒုတာ နာမ. ကမ္မညဘာဝေါ ကမ္မညတာ နာမ. နိဗ္ဗတ္တိ ဥပစယော နာမ. ပဝတ္တိ သန္တတိ နာမ. ဇီရဏာကာရော ဇရတာ နာမ. ဟုတွာ အဘာဝါကာရော အနိစ္စတာ နာမာတိ သဗ္ဗံ ပရိနိပ္ဖန္နံ သင်္ခတမေဝါတိ. တတ္ထ ‘‘တေသံယေဝ ရူပါနံ’’တိ နိဒ္ဓါရဏေ ဘုမ္မံ. တေသံယေဝ ဒသန္နံ ရူပါနံ မဇ္ဈေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘ဣတိသဗ္ဗံ’’တိ ဣဒံ သဗ္ဗံ ဒသဝိဓံ ရူပံ ပရိနိပ္ဖန္နမေဝ သင်္ခတမေဝါတိ အတ္ထော. ခန္ဓဝိဘင်္ဂဋ္ဌကထာယမ္ပိ ဝုတ္တောဝ. ယထာဟ ပဉ္စဝိပနခန္ဓာ ပရိနိပ္ဖန္နာဝ ဟောန္တိ, နော အပရိနိပ္ဖန္နာ. သင်္ခတာဝ, နော အသင်္ခတာ. အပိစ နိပ္ဖန္နာပိ ဟောန္တိယေဝ. သဘာဝဓမ္မေသုဟိ နိဗ္ဗာနမေဝေကံ အပရိနိပ္ဖန္နံ အနိပ္ဖန္နဉ္စာတိ စ. နိရောဓသမာပတ္တိ စ နာမ ပညတ္တိ စ ကထန္တိ. နိရောဓသမာပတ္တိ လောကိယလောကုတ္တရာတိ ဝါ သင်္ခတာသင်္ခတာတိ ဝါ ပရိနိပ္ဖန္နာပရိနိပ္ဖန္နာတိ ဝါ န ဝတ္တဗ္ဗာ. နိပ္ဖန္နာ ပန ဟောတိ. သမာပဇ္ဇန္တေန သမာပဇ္ဇိတဗ္ဗတော. တထာ နာမပညတ္တိ, သာပိဟိ လောကိယာဒိဘေဒံ နလဘတိ. နိပ္ဖန္နာ ပန ဟောတိ. နော အနိပ္ဖန္နာ. နာမဂ္ဂဟဏဉှိ ဂဏှန္တောဝ ဂဏှာတီတိ စ. ဧတေန လက္ခဏရူပါနမ္ပိ နိပ္ဖန္နတာ သိဒ္ဓါ ဟောတိ. ဝိသုဒ္ဓိ မဂ္ဂေပန နိပ္ဖန္နံ အနိပ္ဖန္နံတိဒုကဿ နိဒ္ဒေသေ. အဋ္ဌာရသဝိဓံ ရူပံ ပရိစ္ဆေဒဝိကာရ လက္ခဏဘာဝံ အတိက္ကမိတွာ သဘာဝေနေဝ ပရိဂ္ဂဟေတဗ္ဗတော နိပ္ဖန္နံ, သေသံ တဗ္ဗိပရီတတာယ အနိပ္ဖန္နန္တိ စ. နိပ္ဖန္နရူပံ ပန ရူပရူပံ နာမာတိ စ. ယံ စတူဟိ ကမ္မာဒီဟိ ဇာတံ, တံ စတုဇံ နာမ. တံ လက္ခဏ ရူပဝဇ္ဇံ အဝသေသရူပံ. လက္ခဏရူပံ ပန န ကုတောစိဇာတန္တိ စ ဝုတ္တံ. သဗ္ဗဉ္စေတံ အာစရိယေဟိ ဂဟိတနာမမတ္တတ္တာ ဝတ္တိစ္ဆာနုဂတံ ဟောတိ. ယံ ရုစ္စတိ, တံ ဂဟေတွာ ကထေတဗ္ဗန္တိ.

关于相色。“积聚”(cayanaṃ)是指达到积聚的状态。“最初”(ādito)是指在开始时。“向上”(uparito)是指在上方。“积聚”(ācayo)是指在开始时的积聚。“增长”(upacayo)是指向上、持续的积聚。“以充满时间的方式”(addhānapūraṇavasenā)是指以充满百年乃至千年之长久时间的方式来充满自身。“以此方式”(tena pariyāyena)是指不考虑“upa-”一词的多种含义，而将生起与增长包含在内，以此方式所说。以及每一个相续的现起。其中，在心生色中，出入息、足步手势等或文字的生起、增长与持续是可见的。同样，由各种心所生起的各种色法相续也是如此。在时节生色中，由于各种姿势而产生苦乐的各种色法相续的生起、增长与持续是可见的。同样，由于接触外部的树桩、荆棘等，或接触寒冷、炎热等，或接触风、日晒等，在身体中生起的各种色法相续，以及眼病等色法也是如此。在食生色中，由于各种饮食，在身体中生起的等不等色法相续。“此方式”(ayaṃ nayo)是指在外在相续中的例示方式。因此，在内在相续中，它也例示了有情相续、手足等相续、毛发等相续的生起、增长与持续。“衰老”(jīraṇaṃ)是指从新状态的衰退。在巴利经文中，“住者之变异”(ṭhitassa aññathattaṃ)是指另一种方式，即变异。变异的状态就是变异。以此，是说由于衰老或各种疾病、障碍等导致的变异。“同样，由于阶段差异”(tathā avatthābhedayogato)是指，生这一色法，在开始时即是生起。其后，它本身即是增长。再后，它本身即是持续。如此，是由于阶段的差异。因此说“彼等”(sā hi)等等。“使相续”(pabandhayati)是指形成相续。在《摄要偈》(Saṅgahagāthā)等中则易于理解。在“此处，最后的”(ettha ca pacchimāni)等等中。“唯由世俗言说所成立”(vohārasiddhamattabhāvaṃ)是指“人”、“有情”、“我”、“命者”等概念，唯由世俗言说所成立。它们并非由自性所成立。因为大众执取五蕴而认为有“人”存在，并以此称呼，故名为由世俗言说所成立。但它并非由自性所成立。因此，在圣者的言说中，没有“人”这种东西，这是成立的。然而，这些色法由于是由自性所成立的，因此在圣者的言说中也存在，这是成立的。因此说“如此”(tādisena)等等。“由纯粹法之行相所成立”(suddhadhammagatiyā siddhena)是指地界是纯粹法。它也经历生起、衰老和坏灭。因此，它的生起、衰老和坏灭都是由纯粹法之行相所成立的。同样，应知相色是由纯粹法之行相所成立的究竟相。两种表色、三种变异色以及限定色也是如此。正如这些色法，涅槃也具有由纯粹法之行相所成立的究竟相。烦恼法在圣道未修习时，会持续生起于轮回中。但当圣道修习时，它们则不再生起，而是寂灭。因此，烦恼法的不生起和寂灭也是由纯粹法之行相所成立的。同样，应知涅槃也具有由纯粹法之行相所成立的究竟相。“诸比丘，有未生、未成者”这句经文也应在此处提及。以此，世尊在圣者的言说中，绝对地宣说了涅槃的存在。因此说“否则”(itarathā)等等。“由于并非由自性所证得，故名为非成就法”——以此也显示，这些（非成就法）不能被称为无自性色、无相色或不可思择色。为什么呢？因为它们各自具有自性，各自具有相，并且在《无碍解道》(Paṭisambhidāmagga)的思择智分别中，生、老、死也包含在应思择法中。在《含义阐明》(Aṭṭhasālinī)中也提到了此义。正如所说，十五种色法名为究竟成就色。十种色法名为非究竟成就色。如果它们是非究竟成就色，那么它们就应是无为法。然而，这些色法本身的身体变异名为身表。言语变异名为语表。孔隙、空隙名为空界。轻快性名为轻快。柔软性名为柔软。适业性名为适业。生起名为增长。持续名为相续。衰老之相名为老。有而无之相名为无常。所有这些都是究竟成就的、有为的。其中，“这些色法本身的”是决定义的处格，意指在这十种色法之中。“如此，所有”是指这十种色法都是究竟成就的、有为的。在《蕴分别义注》(Khandhavibhaṅgaṭṭhakathā)中也提到了。正如所说，五蕴是究竟成就的，而非非究竟成就的。它们是有为的，而非无为的。而且它们也是成就的。在自性法中，唯有涅槃是非究竟成就的、非成就的。那么，灭尽定和概念法又如何呢？灭尽定不应被称为世间或出世间，有为或无为，究竟成就或非究竟成就。然而，它是成就的，因为它是由入定者所应入的。同样，名概念也不属于世间等类别。然而，它是成就的，而非非成就的。因为执取名者才能执取。由此，相色的成就性也得以成立。然而，在《清净道论》(Visuddhimagga)中，在成就与非成就二元的论述中，十八种色法超越了限定、变异和相的性质，由于它们是由自性本身所应遍知，故名为成就。其余的则因与此相反，故名为非成就。成就色则名为色之色。凡是由业等四种因所生者，名为四生。那是除了相色之外的其余色法。相色则不从任何因生起，这是所说的。所有这些都只是诸师所采用的名称，因此是随顺意愿的。喜欢哪种说法，就采用哪种说法。

ရူပသမုဒ္ဒေသာနုဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

《色总说随释》终。

၁၉၇. ရူပဝိဘာဂေ[Pg.209].‘‘ဧကဝိဓနယံ တာဝ ဒဿေတုံ’’တိ ရူပဝိဘာဂတော ပထမံ ဒဿေတုံ. ဧတေန ဧကဝိဓနယော ရူပဝိဘာဂေါ နာမ န တာဝ ဟောတီတိ ဒဿေတိ. တံ န သမေတိ. ကေန န သမေတီတိ အာဟ ‘‘ဝက္ခတိဟီ’’တိအာဒိံ. ‘‘အဇ္ဈတ္တိကာဒိဘေဒေန ဝိဘဇန္တိ ဝိစက္ခဏာ’’တိ ဧတေန သဗ္ဗံရူပံ အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရဝသေန ဒုဝိဓန္တိအာဒိကော ဒုဝိဓနယော ဧဝ ရူပဝိဘာဂနယော နာမာတိ ဝိညာယတိ. တသ္မာ တေန န သမေတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အပိစ ပါဠိယံ. သဟေတုကာ ဓမ္မာ, အဟေတုကာ ဓမ္မာတိအာဒိ ဒုကေသု သဗ္ဗံရူပံ အဟေတုကမေဝ, န သဟေတုကန္တိအာဒိ နိယမကရဏမ္ပိ ရူပဝိဘာဂေါ ဧဝါတိ ကတွာ တထာ ဝုတ္တန္တိ ဂဟေတဗ္ဗံ. ‘‘ဣတရာနိ ပနာ’’တိ ကာမာဝစရန္တိအာဒီနိ ပန. ‘‘ဇနကေန ပစ္စယေနာ’’တိ ပဓာနဝစနမေတံ. ဥပတ္ထမ္ဘကာဒိ ပစ္စယာပိ ဂဟေတဗ္ဗာ ဧဝ. ‘‘သင်္ဂမ္မာ’’တိ သမာဂန္တွာ. ‘‘ကရီယတီ’’တိ နိပ္ဖာဒီယတိ. ယောဓမ္မောတိအာဒီသု. ‘‘ပဟီနော ပီ’’တိ ဆိန္ဒနဘိန္ဒနာဒိဝသေန ပဟီနောပိ. ‘‘တသ္မိံ သတီ’’တိ သမုဒယပ္ပဟာနေ သတိ. ကိစ္စပစ္စယာနံ အရဟတ္ထဿ စ သက္ကတ္ထဿ စ ဒီပနတော ဒုဝိဓံ အတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘အဋ္ဌာနတ္တာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ‘‘တဗ္ဗိသယဿာ’’တိ ရူပဝိသယဿ. ‘‘ဧဝံ’’တိ ဧဝံသန္တေ. ‘‘ပဟီနံ ဘဝိဿတီ’’တိ အနာဂတဘဝေ ပုန အနုပ္ပာဒတ္ထာယ ဣဓေဝ ပဟီနံ ဘဝိဿတီတိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘ဥစ္ဆိန္နမူလံ’’တိအာဒိံ. ‘‘တာလာဝတ္ထုကတံ’’တိ ဆိန္နတာလက္ခာဏုကံ ဝိယ ကတံ ဘဝိဿတိ. ‘‘အနဘာဝံ ကတံ’’တိ ပုန အဘာဝံ ကတံ. ‘‘ပါကဋော’’တိ ဒဿနာဒိကိစ္စဝိသေသေဟိ ပညာတော. ‘‘တဒုပါဒါယာ’’တိ တံ ဥပနိဓာယ. ဝိဘာဝနိပါဌေ. ‘‘အဇ္ဈတ္တိကရူပံ’’တိ ပဒုဒ္ဓါရဏံ. အတ္တာနံ အဓိကိစ္စ ပဝတ္တံ အဇ္ဈတ္တံ. အဇ္ဈတ္တမေဝ အဇ္ဈတ္တိကန္တိ ဒဿေတိ ‘‘အတ္တဘာဝသင်္ခါတံ’’တိအာဒိနာ. တံ န သုန္ဒရံ. ကသ္မာ, အဇ္ဈတ္တဓမ္မ အဇ္ဈတ္တိက ဓမ္မာနဉ္စ အဝိသေသော အာပဇ္ဇတီတိ ဝက္ခမာနကာရဏတ္တာ. ‘‘ဒွါရရူပံ နာမာ’’တိ ပဒုဒ္ဓါရပဒံ. ကသ္မာ ဒွါရရူပံ နာမာတိ အာဟ ‘‘ယထာက္ကမံ’’တိအာဒိံ. ပရတောပိ ဧသနယော. ‘‘ဒေသနာဘေဒ ရက္ခဏတ္ထံ’’တိ ဒုကဒေသနာဘေဒတော ရက္ခဏတ္ထံ. တတ္ထ ဒေသနာဘေဒေါ နာမ ရူပကဏ္ဍေ ပဉ္စဝိညာဏာနံ ဝတ္ထု ရူပဉ္စ, န ဝတ္ထု ရူပဉ္စ[Pg.210], အာရမ္မဏ ရူပဉ္စ, န အာရမ္မဏ ရူပဉ္စ ဝတွာ မနောဝိညာဏဿ န ဝုတ္တံ. ယဒိ ဝုစ္စေယျ, အာရမ္မဏဒုကေ မနောဝိညာဏဿ အာရမ္မဏ ရူပံ, န အာရမ္မဏ ရူပန္တိ ဒုကပဒံ န လဗ္ဘေယျ. အယံ ဒေသနာဘေဒေါ နာမ. ဝတ္ထုဒုကေသု ဟဒယဝတ္ထုဝသေန လဗ္ဘမာနံ မနောဝိညာဏဒုကံ န ဝုတ္တန္တိ. ‘‘ထူလသဘာဝတ္တာ’’တိ သုခုမရူပံ ဥပါဒါယ ဝုတ္တံ. ‘‘ဒူရေ ပဝတ္တဿပီ’’တိ ယထာ သုခုမရူပံ အတ္တနော သရီရေ ပဝတ္တမ္ပိ ဉာဏေန သီဃံ ပရိဂ္ဂဟေတုံ န သက္ကာ ဟောတိ, တထာ ဣဒံ. ဣမဿ ပန ဒူရေ ပဝတ္တဿပိ. ‘‘ဂဟဏယောဂျတ္တာ’’တိ ဉာဏေန ပရိဂ္ဂဟဏပတ္တတ္တာတိ အဓိပ္ပာယော. ဝိဘာဝနိပါဌေ. ‘‘သယံနိဿယဝသေန စာ’’တိ သယဉ္စ နိဿယ မဟာဘူတဝသေန စ. တတ္ထ သယံ သမ္ပတ္တာ နာမ ဖောဋ္ဌဗ္ဗဓာတုယော. နိဿယဝသေန သမ္ပတ္တာ နာမ ဂန္ဓရသာ. ဥဘယထာပိ အသမ္ပတ္တာ နာမ စက္ခု ရူပ, သောတ သဒ္ဒါ. ယော ပဋိမုခဘာဝေါ အတ္ထိ, ယံ အညမညပတနံ အတ္ထီတိ ယောဇနာ. န စ တာနိ အညပ္ပကာရာနိ ဧဝ သက္ကာ ဘဝိတုန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘အနုဂ္ဂဟ ဥပဃာတဝသေနာ’’တိ ဝဍ္ဎနတ္ထာယ အနုဂ္ဂဟဝသေန, ဟာယနာဒိ အတ္ထာယ ဥပဃာတဝသေန. ‘‘ယံ ကိဉ္စီ’’တိ စတုသမုဋ္ဌာနိကရူပံ ဂဏှာတိ. ‘‘အာဒိန္နပရာမဋ္ဌတ္တာ’’တိ တဏှာမာနေဟိ ဧတံ မမ ဧသောဟမသ္မီတိအာဒိန္နတ္တာ, ဒိဋ္ဌိယာ ဧသော မေ အတ္တာတိ ပရာမဋ္ဌတ္တာ စ. ‘‘နိစ္စကာလံ ပဝတ္တိဝသေနာ’’တိ ဧကေန ဇနကကမ္မေန ပဋိသန္ဓိက္ခဏတော ပဋ္ဌာယ နိစ္စကာလံ ပဝတ္တိဝသေန. ‘‘ဥပစရီယတီ’’တိ ဝေါဟရီယတိ. ‘‘အတ္ထဝိသေသဗောဓော’’တိ ရူပါရမ္မဏဿ ကိစ္စဝိသေသဗောဓော. ‘‘အသမ္ပတ္တဝသေနာ’’တိ ဝိသယဋ္ဌာနံ သယံ အသမ္ပဇ္ဇနဝသေန. အတ္တနောဌာနံ ဝါ ဝိသယဿ အသမ္ပဇ္ဇနဝသေန. တတ္ထ ဝိသယဿ အသမ္ပတ္တံ ဒဿေန္တော ‘‘တတ္ထာ’’တိအာဒိမာဟ. တထာ သောတသဒ္ဒေသု စ အညမညံ လဂ္ဂိတွာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနေသု. ‘‘သမ္ပတ္တိယာ ဧဝါ’’တိ သမ္ပဇ္ဇနတ္ထာယ ဧဝ. တထာ အာပေါ စ သမ္ပတ္တိယာ ဧဝ ပစ္စယောတိ ယောဇနာ. ဒုဗ္ဗလပထဝီ ဧဝ သန္နိဿယော ယဿာတိ ဝိဂ္ဂဟော. ‘‘အဿာ’’တိ စက္ခုဿ. ‘‘သောတဿပနကထံ’’တိ သောတဿ အသမ္ပတ္တဂ္ဂဟဏံ ကထံ ပါကဋံ. သမ္ပတ္တဂ္ဂဟဏံ ဧဝ ပါကဋန္တိ ဒီပေတိ. တေနာဟ ‘‘တတ္ထဟီ’’တိအာဒိံ[Pg.211]. ဒက္ခိဏပဿတော ဝါ သုယျတိ, စေတိယာဒိကဿ ပုရတ္ထိမဒိသာဘာဂေ ဌိတာနန္တိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ပဋိဃဋ္ဋနာနိဃံသော’’တိ သောတေသု ပဋိဃဋ္ဋနဝေဂေါ. ‘‘တေသံ’’တိ အာသန္နေဝါ ဒူရေ ဝါ ဌိတာနံ. ဟောတု ဒူရေ ဌိတာနံ စိရေန သုတောတိ အဘိမာနော. ကသ္မာ ပန ဥဇုကံ အသုတွာ ဒက္ခိဏပဿတောဝါ ဥတ္တရပဿတော ဝါ သုဏေယျ, အသုယျမာနော ဘဝေယျာတိ ပုစ္ဆာ. တံ ကထေန္တော ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိမာဟ. ဝိဘာဝနိပါဌေ. ‘‘ဂန္တွာ ဝိသယဒေသံ တံ, ဖရိတွာ ဂဏှတီတိ စေ’’တိ တံ စက္ခုသောတ ဒွယံ ဒူရေဝိသယာနံ ဥပ္ပန္နဒေသံ ဖရိတွာ ဂဏှတီတိ စေဝဒေယျာတိ အတ္ထော. ဒူရေဌတွာ ပဿန္တော သုဏန္တော စ မဟန္တမ္ပိပဗ္ဗတံ ဧကက္ခဏေ ပဿတိ, မဟန္တံပိ မေဃသဒ္ဒံ ဧကက္ခဏေ သုဏာတိ. တသ္မာ ဥဘယံ အသမ္ပတ္တဂေါစရန္တိ ဝိညာယတိ. ဣမသ္မိံ ဝစနေ ဌတွာ ဣဒံ ပရိကပ္ပဝစနံ ဒဿေတိ တံ ဒွယံ ဝိသယပ္ပဒေသံ ဂန္တွာ မဟန္တံပိ ပဗ္ဗတံ ဝါ မေဃသဒ္ဒံ ဝါ ဖရိတွာ ဂဏှာတိ. တသ္မာ မဟန္တံပိ ပဿတိ, သုဏာတိ. န အသမ္ပတ္တဂေါစရတ္တာ မဟန္တံ ပဿတိ သုဏာတီတိ ကောစိ ဝဒေယျာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အဓိဋ္ဌာနဝိဓာနေပိ တဿ သော ဂေါစရော သိယာတိ. ဧဝံသတိ, ဒိဗ္ဗစက္ခု ဒိဗ္ဗသောတာဘိညာနံ အဓိဋ္ဌာနဝိဓာနေပိ သော ရူပသဒ္ဒဝိသယော တဿ ပသာဒစက္ခုသောတဿ ဂေါစရော သိယာတိ အဘိညာဓိဋ္ဌာန ကိစ္စံ နာမ နတ္ထိ. စက္ခုသောတံ ဒေဝလောကမ္ပိ ဂန္တွာ ဒိဗ္ဗရူပမ္ပိ ဒိဗ္ဗသဒ္ဒမ္ပိ ဂဏှေယျ. န ပန ဂဏှာတိ. တသ္မာ တဿ ဝိသယဒေသဂမနဉ္စ မဟန္တဒေသဖရဏဉ္စ န စိန္တေတဗ္ဗန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

197. 色之分别(Rūpavibhāge)。“首先为了开示一法门”，是从色之分别开始开示的。由此显示，一法门之色之分别尚未成立。此说不相符。何以不相符？故说“将说”等。“智者以内在(ajjhattika)等差别而分别”者，以此可知，一切色法以内在与外在(bāhira)之方式分为二种，如是二法门即名为色之分别法门。故说其不相符。再者，在圣典(pāḷi)中，于有因法(sahetukā dhammā)、无因法(ahetukā dhammā)等二法中，一切色法唯是无因，非有因等之限定，亦是色之分别，当如是理解。“其余者”，指欲界(kāmāvacara)等。“由生起之缘(paccaya)”者，此是主要之语。扶持(upatthambhaka)等之缘亦当摄取。“共集者”，即相互聚集。“所作之义”，即成就。在“若法”等句中。“已断者”，以斩断、破坏等方式断除。“当彼存在时”，即集(samudaya)之断除存在时。为显示作用缘、阿罗汉性(arahatta)及可能性二种义，故说“无机会”等。“彼之境界”者，即色境。“如是者”，即如是存在。“未来将断”者，其义是为令未来世不再生起，即于此世断除。故说“根已断”等。“如断多罗树(tāla)桩”者，将如被截断之多罗树桩般。“令其再次不存在”者，令其再次不存在。“明显者”，以见等特殊作用而显现。“依止彼”者，即依止彼法。在《阐明》(Vibhāvanī)的文句中。“内在色”者，词之抽取。缘自身而生起者为内在(ajjhatta)。以“即所谓自身”等句显示“内在”之义。此说不善。何以故？因为内在法与内在法之间将没有差别，故有此将说之原因。“门色(dvārarūpa)之名者”，词之抽取句。何以名为门色？故说“次第”等。他处亦是此理。“为护持说法之差别”者，为护持二法门说法之差别故。其中，说法之差别是：在色品(rūpakaṇḍa)中，说五识之所依色(vatthurūpa)与非所依色、所缘色(ārammaṇarūpa)与非所缘色，而未说意识(manoviññāṇa)。若说意识，则在所缘二法门中，意识之所缘色与非所缘色之二法门将不可得。此即名为说法之差别。在所依二法门中，虽有以心所依色(hadayavatthu)而得之意识二法门，但未说。“粗性故者”，是就细微色(sukumarūpa)而言。“虽远亦生起者”，如细微色虽在自身生起，亦难迅速以智了知，此亦如是。然而此色虽远亦生起。“可把握性者”，其意是能以智把握。在《阐明》的文句中。“由自身及所依的方式”者，即由自身及作为所依的大种(mahābhūta)。其中，自身到达者，即触界(phoṭṭhabbadhātu)。由所依方式到达者，即香、味。二者皆非到达者，即眼与色、耳与声。有相对性者，有相互接触者，此是连结。彼等亦非仅是其他种类，此是关联。“助益与损害”者，为增长而助益，为衰退等而损害。“任何者”，摄取四种生起之色(catusamuṭṭhānika-rūpa)。“执取与执着”者，由贪(taṇhā)与慢(māna)执取为“此是我所、此是我”等，由邪见(diṭṭhi)执着为“此是我之我”。“恒时生起者”，由一生成业，从结生(paṭisandhi)刹那开始，恒时生起。“施设者”，即被称说。“义之差别觉”，色所缘之作用差别觉。“非到达者”，所缘处自身未到达，或自身之处所缘未到达。其中，显示所缘之未到达者，说“彼处”等。如是，在耳与声相互接触而生起时。“唯由到达者”，唯为到达。如是，水亦唯由到达为缘，此是连结。其语源分析是：“以薄弱的地界为其所依”。“眼者”，即眼之。“至于耳，如何？”耳之非到达之摄取如何明显？唯由到达之摄取是明显。故说“彼处”等。从右侧听闻，其意是立于塔庙(cetiya)等东方者。“触击与摩擦”，在耳中之触击速度。“彼等者”，或近或远而立者。纵使远处者，久后方闻，此是主张。何以不直闻而从右侧或北侧听闻？难道会听不到吗？此是疑问。为解释此，说“复次”等。在《阐明》的文句中。“若前往彼所缘处，遍取”者，其义是：有人会说，彼眼耳二者，前往远处所缘之生起处，遍布而摄取。远处站立者，亦能一时见大山，一时闻大雷声。故二者是非到达之所缘。立于此说，（作者）显示了此假想之言：彼二者前往所缘处，遍布而摄取大山或雷声，故能见大、闻大。是说有人会言：“并非因其是非到达之所缘，故能见大、闻大。”在决意(adhiṭṭhāna)中，彼亦为其所缘。如是，在天眼(dibbacakkhu)、天耳(dibbasota)神通(abhiññā)的决意中，彼色、声所缘亦将成为彼净眼(pasādacakkhu)、净耳(pasādasota)的所缘，那么神通决意的作用便不存在了。眼耳亦能前往天界(devaloka)，摄取天色与天声。然而不摄取。故说不应思惟彼所缘处之前往及大处之遍取。

ရူပဝိဘာဂါနုဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

色分别随释终。

၁၅၈. ရူပသမုဋ္ဌာနေ. သုတ္တန္တေသု စေတနာသမ္ပယုတ္တာ အဘိဇ္ဈာဒယောပိ ကမ္မန္တိ ဝုတ္တာ. တေ ပန ပဋ္ဌာနေ ကမ္မပစ္စယံ ပတွာ တပ္ပစ္စယကိစ္စံ န သာဓေန္တိ, စေတနာ ဧဝ သာဓေတီတိ အာဟ ‘‘သာ ယေဝါ’’တိအာဒိံ. ‘‘တံ သမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ’’တိ ဟေတူဟိ စ ဟေတုသမ္ပယုတ္တကဓမ္မေဟိ စ သမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနန္တိ အတ္ထဝသေန စေတသိကဓမ္မာနမ္ပိ [Pg.212] ရူပသမုဋ္ဌာပကတာ သိဒ္ဓါ ဟောတိ. သော ဟိ ဥဒယတိ ပသဝတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ကပ္ပသဏ္ဌာပနဝသေနာ’’တိ ကပ္ပပ္ပတိဋ္ဌာပနဝသေန. အဇ္ဈတ္တိကသဒ္ဒေါ ဆသု စက္ခာဒီသု အဇ္ဈတ္တိကာယတနေ သွေဝ ပဝတ္တတိ. ဣဓ ပန သကလံ အဇ္ဈတ္တသန္တာနံ အဓိပ္ပေတန္တိ အာဟ ‘‘အဇ္ဈတ္တ သန္တာနေတိ ပန ဝတ္တဗ္ဗံ’’တိ. ‘‘ခဏေ ခဏေ’’တိ ဝိစ္ဆာဝစနံ. ‘‘ဝိစ္ဆာ’’တိ စ ဗဟူသုခဏေသု ဗျာပနန္တိ အာဟ ‘‘တီသုတီသုခဏေသူ’’တိ.

158. 色之生起。在经藏中，说与思相应的贪等亦是业。然而，彼等在《发趣论》(Paṭṭhāna)中虽达到业缘，却不能成就彼缘之作用，唯有思才能成就，故说“唯有它”等。“彼等生起之色”，其义是：由因及与因相应之法所生起之诸色，以此义，心所法亦能生起色法，此理即成立。彼之生起、产生，是如此关联。“依劫之安立方式”，是指依劫之建立方式。“内在”此词在眼等六内在处中，唯在彼等中起作用。然而在此处，是意指整个内在相续，故说“应当说内在相续”。“刹那刹那”，是“间断”之语。“间断”，是指遍布于众多刹那中，故说“三刹那、三刹那”。

ယမကပါဌေသု. ယဿ ဝါ ပန ပုဂ္ဂလဿ. ‘‘နိရုဇ္ဈတီ’’တိ ဘင်္ဂက္ခဏ သမင်္ဂိတမာဟ. ‘‘ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ ဥပ္ပာဒက္ခဏ သမင်္ဂိတံ. ‘‘ဣတီ’’တိ အယံ ပုစ္ဆာ. ‘‘နော’’တိ ပဋိက္ခေပေါ. သမုဒယသစ္စဿ ဘင်္ဂက္ခဏေ ဒုက္ခသစ္စဘူတဿ ရူပဿဝါ နာမဿဝါ ဥပ္ပာဒေါ နာမ နတ္ထီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ယဿ ကုသလာ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, ယဿ အကုသလာ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ဒွေ ပါဌာဂဟေတဗ္ဗာ. ‘‘နော’’တိ ကုသလာကုသလ ဓမ္မာနံ ဥပ္ပာဒက္ခဏေ အဗျာကတဘူတာနံ ရူပါနံ ဝါ နာမာနံ ဝါ နိရောဓော နာမ နတ္ထီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တေသုပါဌေသု ကေသဉ္စိဝါဒီနံ ဝစနောကာသံ ဒဿေတုံ ‘‘အရူပဘဝံ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ‘‘စေ’’တိ ကောစိဝါဒီ စေဝဒေယျ. ‘‘နာ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ. ‘‘ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ စ ဥဒ္ဓဋာ သိယုန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဣတရတ္ထ စာ’’တိ တတော ဣတရသ္မိံ ယဿ ကုသလာ ဓမ္မာတိအာဒိပါဌေ စ. ‘‘တမ္ပိ နာ’’တိ တမ္ပိ ဝစနံ န ဝတ္တဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. ‘‘ပုရိမကောဋ္ဌာသေ’’တိ အသညသတ္တာနံ တေသံ တတ္ထာတိ ဣမသ္မိံ ပုရိမပက္ခေတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ပစ္ဆိမကောဋ္ဌာသေ’’တိ သဗ္ဗေသံ စဝန္တာနံ ပဝတ္တေ စိတ္တဿဘင်္ဂက္ခဏေတိ ဣမသ္မိံ ပစ္ဆိမ ပက္ခေ. စဝန္တာနံ ဣစ္စေဝ ဝုတ္တံ သိယာ, န ပဝတ္တေ စိတ္တဿ ဘင်္ဂက္ခဏေတိ, နော စ န ဝုတ္တံ, တသ္မာ ဝိညာယတိ ပဝတ္တေ စိတ္တဿ ဘင်္ဂက္ခဏေ ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယမ္ပိ န ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ. ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယေ စ အနုပ္ပဇ္ဇမာနေ သတိ, သဗ္ဗာနိ ကမ္မဇရူပါနိ ဥတုဇရူပါနိ အာဟာရဇရူပါနိ စ စိတ္တဿ ဘင်္ဂက္ခဏေ နုပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ဝိညာတဗ္ဗံ ဟောတီတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ပစ္ဆိမကောဋ္ဌာသေ’’တိ သဗ္ဗေသံ စဝန္တာနံ ပဝတ္တေ စိတ္တဿ ဘင်္ဂက္ခဏေတိ ဣမသ္မိံ ပစ္ဆိမပက္ခေ. တတ္ထ စ ပဝတ္တေ စိတ္တဿ ဘင်္ဂက္ခဏေတိ ဣဒံ အဓိပ္ပေတံ. ဧဝံ ပါဠိသာဓကံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ယုတ္တိသာဓကံ ဒဿေန္တော [Pg.213] ‘‘ယသ္မာ စာ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘တဿာ’’တိ အာနန္ဒာ စရိယဿ မူလဋီကာကာရဿ. ဝိဘာဝနိယံ. ဘင်္ဂေ ရူပဿ နုပ္ပာဒေါ, စိတ္တဇာနံ ဝသေန ဝါ. အာရုပ္ပံ ဝါပိ သန္ဓာယ, ဘာသိတော ယမကဿ ဟိ. န စိတ္တဋ္ဌိတိ ဘင်္ဂေ စ, န ရူပဿ အသမ္ဘဝေါ. တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ‘‘န ဟိ န စိတ္တဋ္ဌိတီ’’တိ စိတ္တဿဌိတိ နာမ န ဟိ နတ္ထိ. ‘‘ဘင်္ဂေစာ’’တိ စိတ္တဿဘင်္ဂက္ခဏေ စ. တံ အသမ္ဘာဝေန္တော ‘‘ယမကပါဠိယော ပနာ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘နာနတ္ထာ နာနာဗျဉ္ဇနာ’’တိ ဧတေန ပါဠိသံသန္ဒနာ နာမ ဂရုကတ္တဗ္ဗာတိ ဒီပေတိ. ‘‘ဂမ္ဘီရော စ သတ္ထု အဓိပ္ပာယော’’တိ ဧတေန အတ္တာနံ သတ္ထုမတညုံ ကတွာ ဣဒံ သန္ဓာယ ဧတံ သန္ဓာယာတိ ဝတ္တုံ ဒုက္ကရန္တိ ဒီပေတိ. ‘‘သုဒ္ဓံ အရူပမေဝါ’’တိ သုဒ္ဓံ အရူပပ္ပဋိသန္ဓိံ ဧဝ. ဆ စတ္တာလီသစိတ္တာနိ ရူပံ ဇနေတုံ န သက္ကောန္တိ. ဧဝံ သတိ အရူပဝိပါကဝဇ္ဇိတန္တိ ကသ္မာ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘အရူပဝိပါကာပနာ’’တိအာဒိံ. ဝိဘာဝနိပါဌေ. ‘‘ဟေတုနော’’တိ ရူပဝိရာဂဘာဝနာ ကမ္မသင်္ခါတဿ ဟေတုဿ. ‘‘တဗ္ဗီဓုရတာယာ’’တိ ရူပဝိရုဒ္ဓတာယ. ရူပါရူပဝိရာဂဘာဝနာဘူတော မဂ္ဂေါ. တေန နိဗ္ဗတ္တဿ. ရူပေါကာသော နာမ ကာမရူပဘဝေါ. ဝိဘာဝနိပါဌေ. ‘‘ဧကူန န ဝုတိဘဝင်္ဂဿေ ဝါ’’တိ ပဝတ္တိကာလေ ရူပဇနကဿ ဧကူန န ဝုတိဘဝင်္ဂ စိတ္တဿာတိ အတ္ထော. တတ္ထ ပန အရူပဝိပါကံ ပဝတ္တိကာလေပိ ရူပဇနကံ န ဟောတီတိ အာဟ ‘‘တတ္ထာ’’တိအာဒိံ. ကေစိ ပန ပဋိသန္ဓိ စိတ္တဿ ဥပ္ပာဒက္ခဏေ ရူပံ ပစ္ဆာဇာတ ပစ္စယံ န လဘတိ. ဌိတိက္ခဏေ ရူပံ ပရတော ဘဝင်္ဂစိတ္တတော ပစ္ဆာဇာတပစ္စယံ လဘတီတိ ဝဒန္တိ. တံ န ဂဟေတဗ္ဗန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘န ဟိ အတ္တနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. သယံ ဝိဇ္ဇမာနော ဟုတွာ ဥပကာရကော ပစ္စယော အတ္ထိပစ္စယော. ပစ္ဆာဇာတော စ တဿ ဧကဒေသော. ‘‘အာယုသင်္ခါရာနံ’’တိ ဥသ္မာဒီနံ. ‘‘တံ’’တိ ခီဏာသဝါနံ စုတိစိတ္တံ. ‘‘ယထာဟာ’’တိ သော ထေရော ကိံ အာဟ. ‘‘ဝုတ္တံ’’တိ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ. ဣတိ ပန ဝစနတော အညေသံပိ စုတိစိတ္တံ ရူပံ န သမုဋ္ဌာပေတီတိ ဝိညာယတီတိ ပဓာနဝစနံ. ပန သဒ္ဒေါ အရုစိ ဇောတကော. ‘‘တထာ ဝုတ္တေပီ’’တိ ဇောတေတိ. ဝစီသင်္ခါရော နာမ ဝိတက္ကဝိစာရော. ကာယသင်္ခါရော နာမ အဿာသပဿာသဝါတော. သော သဗ္ဗေသံပိ ကာမသတ္တာနံ စုတိ စိတ္တဿ [Pg.214] ဥပ္ပာဒက္ခဏေ စ တတော ပုရိမစိတ္တဿ ဥပ္ပာဒက္ခဏေ စ နနိရုဇ္ဈတီတိ ဝစနေန စုတိစိတ္တတော ပုဗ္ဗဘာဂေယေဝ အဿာသပဿာသာနံ အဘာဝံ ဉာပေတိ. နနု ဣမိဿံ ပါဠိယံ စုတိကာလေ အဿာသပဿာသဿ အဘာဝံ ဝဒတိ. အညေသံ စိတ္တဇရူပါနံ အဘာဝံ န ဝဒတိ. တသ္မာ ဣမာယ ပါဠိယာ သဗ္ဗေသမ္ပိ စုတိစိတ္တံ အဿာသပဿာသံ န ဇနေတီတိ ဝိညာယတိ. န အညာနိ စိတ္တဇရူပါနီတိ စောဒနာ. တံ ပရိဟရန္တော ‘‘န ဟီ’’တိအာဒိမာဟ. န ဟိ ရူပသမုဋ္ဌာပကစိတ္တဿ ကာယသင်္ခါရ သမုဋ္ဌာပနံ အတ္ထီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဂဗ္ဘဂမနာဒိဝိနိဗဒ္ဓါဘာဝေ’’တိ မာတုကုစ္ဆိမှိ ဂတဿ အဿာသပဿာသော န ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တထာ ဥဒကေ နိမုဂ္ဂဿ. ဗာဠှံ ဝိသညီဘူတဿ. စတုတ္ထဇ္ဈာနံ သမာပဇ္ဇန္တဿ. နိရောဓသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇန္တဿ. ရူပါရူပဘဝေ ဌိတဿာတိ. တသ္မာ ဧတေဂဗ္ဘဂမနာဒယော အဿာသပဿာသံ ဝိနိဗဒ္ဓန္တိ နီဝါရေန္တီတိ ဂဗ္ဘဂမနာဒိဝိနိဗဒ္ဓါ. တေသံ အဘာဝေါတိ ဝိဂ္ဂဟော. ဝိနာ ဣမေဟိ ကာရဏေဟိ အဿာသပဿာသဿ စ အညစိတ္တဇရူပါနဉ္စ ဝိသေသော နတ္ထီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အညံပိ ယုတ္တိံ ဒဿေတိ ‘‘စုတော စာ’’တိအာဒိနာ. စုတော စ ဟောတိ, အဿ စိတ္တသမုဋ္ဌာန ရူပဉ္စ ပဝတ္တတီတိ န စ ယုတ္တန္တိ ယောဇနာ. သော စ သုဋ္ဌု ဩဠာရိကော ရူပဓမ္မော. ဣတိ တသ္မာ န သက္ကာ ဝတ္တုံတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဣမဿ အတ္ထဿာ’’တိ ဝတွာ တံ အတ္ထံ ဝဒတိ ‘‘ဩဠာရိကဿာ’’တိအာဒိနာ. ‘‘ကတီပယ ခဏမတ္တံ’’တိ ပန္နရသခဏသောဠသခဏမတ္တံ. ‘‘စိတ္တဇရူပပ္ပဝတ္တိယာ’’တိ စိတ္တဇရူပပ္ပဝတ္တနတော. ဒုဗ္ဗလာ ဟောန္တိ, တဒါ ပဉ္စာရမ္မဏာနိပိ ပဉ္စဒွါရေသု အာပါတံ နာဂစ္ဆန္တိ. ‘‘ပစ္စယပရိတ္တတာယ ဝါ’’တိ တဒါ ပစ္ဆာဇာတပစ္စယဿ အလာဘတော ဝုတ္တံ. ဒုဗ္ဗလာ ဟောန္တိ. တဒါ ဒုဗ္ဗလတ္တာ ဧဝ ပဉ္စာရမ္မဏာနိ ပဉ္စဒွါရေသု အာပါတံ နာဂစ္ဆန္တိ. ပရိယောသာနေပိ ဧကစိတ္တက္ခဏမတ္တေ. ဝတ္ထုဿ အာဒိအန္တနိဿိတာနိ ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ အာဒိမှိ နိဿိတာနိ. မရဏာသန္နကာလေ အန္တေ နိဿိတာနိ. သမဒုဗ္ဗလာနိ ဧဝ ဟောန္တိ. တသ္မာ ယထာ သဗ္ဗပဋိသန္ဓိစိတ္တမ္ပိ ရူပံ န ဇနေတိ, တထာ သဗ္ဗစုတိစိတ္တမ္ပိ ရူပံ န ဇနေတီတိ သက္ကာ ဝိညာတုန္တိ. ‘‘ပါဠိဝိရောဓံ’’တိ ပုဗ္ဗေ ဒဿိတာယ သင်္ခါရ ယမကပါဠိယာ ဝိရောဓံ[Pg.215].‘‘ကာရဏံ ဝုတ္တမေဝါ’’တိ စိတ္တဉှိ ဥပ္ပာဒက္ခဏေ ဧဝ ပရိပုဏ္ဏံ ပစ္စယံ လဘိတွာ ဗလဝံ ဟောတီတိ ဝုတ္တမေဝ. ‘‘တံ’’တိ အပ္ပနာဇဝနံ. အစလမာနံ ဟုတွာ. ‘‘အဗ္ဗောကိဏ္ဏေ’’တိ ဝီထိစိတ္တ ဝါရေန အဝေါကိဏ္ဏေ. န တထာ ပဝတ္တမာနေသု အင်္ဂါနိ ဩသီဒန္တိ, ယထာ ဌပိတာနေဝ ဟုတွာ ပဝတ္တန္တိ. ‘‘န တတောပရံ’’တိ တတော အတိရေကံ ရူပဝိသေသံ န ဇနေတိ. ‘‘ကိဉ္စီ’’တိ ကိဉ္စိစိတ္တံ. ‘‘ဥတ္တရကိစ္စံ’’တိ ဥပရူပရိကိစ္စံ. ‘‘အဋ္ဌ ပုထုဇ္ဇနာနံ’’တိ အဋ္ဌ သောမနဿ ဇဝနာနိ ဟသနံပိ ဇနေန္တိ. ဆ ဇဝနာနိ ပဉ္စဇဝနာနီတိ အဓိကာရော. တေသံ ဗုဒ္ဓါနံ. သိတကမ္မဿာတိ သမ္ဗန္ဓော. သိတကမ္မံ နာမ မိဟိတကမ္မံ. ‘‘ကာရဏံ ဝုတ္တမေဝါ’’တိ ‘ရူပဿ ပန ဥပတ္ထမ္ဘကဘူတာ ဥတုအာဟာရာ ပစ္ဆာဇာတပစ္စယ ဓမ္မာ စ ဌိတိက္ခဏေ ဧဝ ဖရန္တီ’တိ ဧဝံ ကာရဏံ ဝုတ္တမေဝ. ‘‘ဥတုနော ဗလဝဘာဝေါ’’တိ ရူပုပ္ပာဒနတ္ထာယ ဗလဝဘာဝေါ. သန္တတိဌိတိယာ ဗလဝဘာဝေါ ပန ပစ္ဆာဇာတပစ္စယာယတ္တော ဟောတိ. ရူပံ န သမုဋ္ဌာပေယျ. နော န သမုဋ္ဌာပေတီတိ အာဟ ‘‘ဝက္ခတိ စာ’’တိအာဒိံ. အဇ္ဈတ္တ သန္တာနဂတော စ ဗဟိဒ္ဓါသန္တာနဂတော စ ဒုဝိဓာဟာရောတိ သမ္ဗန္ဓော.

《双论》的章节中。于何等人……。“灭”是指与坏灭刹那相应；“生”是指与生起刹那相应。“如是”是提问；“不”是驳斥。此谓：于集谛的坏灭刹那，作为苦谛的色法或名法，其“生”实不存在。“于何等人，善法生起”、“于何等人，不善法生起”，应取此二种读法。“不”是指：于善、不善法生起的刹那，作为无记的色法或名法，其“灭”实不存在。在这些读法中，为示某些论师的言论空间，而说“无色有(arūpabhava)”等。“若(ce)”是“若有某论师说”。“非(nā)”是“不应说”。“生起”亦被引述，此为关联。“于其他情况亦尔”是指在“于何等人，善法……”等其他读法中。“彼亦非”意为：彼言亦不应说。“于前分”意指“于无想有情，彼等于彼处”此前半部分。“于后分”是指“于一切死殁者，于最后生起之心的坏灭刹那”此后半部分。或许只说“于死殁者”，而非“于最后生起之心的坏灭刹那”，然亦非未说，是故可知：于最后生起之心的坏灭刹那，色命根(rūpajīvitindriya)亦不生起。意谓：当色命根不生起时，当知一切业生色(kammajarūpa)、时节生色(utujarūpa)及食生色(āhārajarūpa)于心的坏灭刹那皆不生起。“于后分”是指“于一切死殁者，于最后生起之心的坏灭刹那”此后半部分。此处意指“于最后生起之心的坏灭刹那”。如是展示圣典的证明后，今为展示义理的证明而言“又，因为……”等。“彼”是指阿难(Ānanda)阿阇梨，即《根本疏》的作者。于《辨析》(Vibhāvaniyaṃ)中说：“于坏灭时色不生，或依心生法，或亦关联无色界，此乃为《双论》所说。非心住，于坏灭时，亦非色不有。”其中，“非无心住”是指心住并非没有。“于坏灭时”是指于心的坏灭刹那。为破斥此说，而言“然《双论》圣典……”等。“义异文异”以此显示：圣典的对勘应被尊重。“导师意趣深”以此显示：自称为了解导师意趣者，难言“关联此”、“关联彼”。“纯无色”即纯粹的无色结生。四十六心不能生色。既然如此，为何说“除无色异熟”？答曰：“然无色异熟……”等。《辨析》的读法中。“因”是指名为“业”的修习离色之因。“因其远离”是指因其与色相违。成为修习离色、离无色之道的。由彼所生的。名为“色处”者，即欲有、色有。《辨析》的读法中。“或八十九有分”意为：于生命期能生色的八十九有分心。然无色异熟于生命期亦不生色，故说“于彼……”等。有些人说：结生心于生起刹那，色不得后生缘；于住立刹那，色从其后的有分心获得后生缘。为示不应取此说，而言“非由自身……”等。自身存在而起助益作用的缘，即有缘。后生缘是其一部分。“寿行”是指暖等。“彼”是指漏尽者的死心。“如其所说”是指彼长老说了什么。“已说”是指在义注中已说。由此“然”字可知，其他人的死心亦不生起色法，此为主要之说。“然”字显示不认同。“虽如是说”亦显示此义。名为“语行”者，即寻、伺。名为“身行”者，即入出息风。经由“彼于一切欲界有情的死心生起刹那及其前一心生起刹那不灭”之语，显示了入出息于死心之前分即已不存。质问：此圣典难道不是只说死时入出息不存，而未说其他心生色不存吗？因此，由此圣典可知：一切死心皆不生入出息，而非不生其他心生色。为驳斥此说，而言“诚非……”等。关联为：能生色之心，并非生起身行。“于无入胎等束缚时”是指：入母胎者，入出息不生；同样，潜入水中者、重度昏迷者、入第四禅者、入灭尽定者、住于色无色有者亦然。因此，此等入胎等事束缚、阻止入出息，故称“入胎等所缚”。其（复合词的）分析为“彼等之无”。此谓：除此等原因外，入出息与其他心生色并无差别。又以“死殁者……”等显示另一义理。其结构为：“既已死殁，其心生色亦转起”，此不合理。彼色法又极其粗显。因此，关联为：不可如是说。说了“此义”后，以“粗显者……”等言说其义。“若干刹那量”是指十五或十六刹那量。“由心生色转起”是指从心生色转起之时。它们变得微弱，彼时五所缘亦不现于五门。“或因缘微少”是指彼时因未得后生缘而说。它们变得微弱。彼时正因微弱，五所缘不现于五门。于终结时亦仅一心刹那量。依止于（心）所依之初（即结生刹那）与后（即临死之时）者，皆同样微弱。是故可知：如一切结生心不生色，一切死心亦不生色。“与圣典相违”是指与前所示的《行双论》(Saṅkhārayamaka)圣典相违。“原因已说”是指“心于生起刹那即得圆满之缘而有力”此原因已说。“彼”是指安止速行。成为不动摇者。“不间断”是指不被心路过程所间断。诸（禅）支于如是转起时并不沉没，而如已安立者般转起。“不于其后”是指不于其后产生额外的色差别。“任何”是指任何心。“后续作用”是指其上的作用。“八凡夫”是指八喜俱速行亦能生笑。此为关于六速行、五速行的限定。于彼诸佛。“微笑业”，此为关联。名为“微笑业”者，即含笑之业。“原因已说”是指“然，作为色之支助者的时节、食及后生缘法，仅于住立刹那遍满”此原因已说。“时节有力”是指为生色而有力。然为相续安住而有力，则依于后生缘。色将不生起。不，它会生起，故说“且将说……”等。内在相续所摄与外在相续所摄，此为二种食，此为关联。

ဧတ္ထစာတိအာဒီသု. ဥတု ပဉ္စဝိဓော. အဇ္ဈတ္တသန္တာနေ စတုဇဝသေန စတုဗ္ဗိဓော, ဗဟိဒ္ဓါ သန္တာနေ ဥတုဇဝသေန ဧကော. တထာ အာဟာရောပိ ပဉ္စဝိဓော. တေသု ဌပေတွာ ဗဟိဒ္ဓါဟာရံ အဝသေသာနံ အဇ္ဈတ္တ သန္တာနေ ရူပသမုဋ္ဌာပနေ ဝိဝါဒေါ နတ္ထိ. ဗဟိဒ္ဓါဟာရဿ ပန အဇ္ဈတ္တသန္တာနေ ရူပသမုဋ္ဌာပနေ ဝိဝါဒေါ အတ္ထီတိ တံ ဒဿေတုံ ‘‘ဧတ္ထ စာ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘ဥတုဩဇာနံ ဝိယာ’’တိ ဥတုဩဇာနံ အဇ္ဈတ္တသန္တာနေ ရူပသမုဋ္ဌာပနံ ဝိယ. အဋ္ဌကထာပါဌေ. ‘‘ဒန္တဝိစုဏ္ဏိတံ ပနာ’’တိ ဒန္တေဟိ သင်္ခါဒိတွာ ဝိစုဏ္ဏံ ကတံ ပန. ‘‘သိတ္ထံ’’တိ ဘတ္တစုဏ္ဏသိတ္ထံ. ဋီကာပါဌေ. ‘‘သာ’’တိ ဗဟိဒ္ဓါ ဩဇာ. ‘‘နသင်္ခါဒိတော’’တိ န သုဋ္ဌုခါဒိတော. ‘‘တတ္တကေနပီ’’တိ မုခေဌပိတမတ္တေနပိ. ‘‘အဗ္ဘန္တရဿာ’’တိ အဇ္ဈတ္တာဟာရဿ. ‘‘အဋ္ဌအဋ္ဌရူပါနိ သမုဋ္ဌာပေတီ’’တိ ဥပတ္ထမ္ဘနဝသေန သမုဋ္ဌာပေတိ, ဇနန ဝသေန ပန အဇ္ဈတ္တိကာဟာရော ဧဝ သမုဋ္ဌာပေတီတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ဥပါဒိန္နကာ’’တိ အဇ္ဈတ္တ သမ္ဘူတာ ဝုစ္စန္တိ. ဗဟိဒ္ဓါ ဩဇာပိ ရူပံ သမုဋ္ဌာပေတိ [Pg.216] ယေဝါတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘တေနဥတုနာ’’တိ အဇ္ဈတ္တ ဥတုနာ. ‘‘သေဒိယမာနာ’’တိ ဥသ္မာပိယမာနာ. ‘‘တာယ စ ဩဇာယာ’’တိ အဇ္ဈတ္တ ဩဇာယ. ‘‘မေဒသိနေဟုပစယ ဝသေနာ’’တိ မေဒကောဋ္ဌာသရသသိနေဟ ကောဋ္ဌာသာနံ ဝဍ္ဎနဝသေန. ဣတရာနိ ပန တီဏိရူပသမုဋ္ဌာနာနိ. ပါဠိပါဌေ. ‘‘ဣန္ဒြိယာနီ’’တိ စက္ခာဒီနိ ဣန္ဒြိယ ရူပါနိ. ‘‘ဝိဟာရော’’တိ သမာပတ္တိ ဧဝ ဝုစ္စတိ. သမာပတ္တိ စိတ္တေန ဇာတတ္တာ တာနိ ဣန္ဒြိယာနိ ဝိပ္ပသန္န နီတိ ကတွာ ကသ္မာ ဝုတ္တန္တိ ပုစ္ဆတိ. ‘‘ဥပစရိတတ္တာ’’တိ ဌာနူပစာရေန ဝေါဟရိတတ္တာ. ‘‘တေသံ န ဝန္နံ’’တိ ဣန္ဒြိယရူပါနံ. နိဓိကဏ္ဍပါဌေ. သုန္ဒရော ဝဏ္ဏော ယဿာတိ သုဝဏ္ဏော. သုဝဏ္ဏဿ ဘာဝေါ သုဝဏ္ဏတာ. တထာသုဿရတာ. ‘‘သရော’’တိ စ သဒ္ဒေါ ဝုစ္စတိ. ‘‘သုသဏ္ဌာနံ’’တိ အင်္ဂပစ္စင်္ဂါနံ သုဋ္ဌုသဏ္ဌာနံ. ‘‘သုရူပတာ’’တိ သုန္ဒရရူပကာယတာ. ‘‘ယထာ’’တိ ယေနအာကာရေန သဏ္ဌိတေ သတိ. တထာ တေန အာကာရေန သဏ္ဌိတာ ဟောတီတိ ယောဇနာ.

于此等处。时节有五种。于内相续中，依四因而有四种；于外相续中，依时节因而有一种。如是，食亦有五种。其中，除去外食，其余者于内相续中生起色法，无有争议。然而，外食于内相续中生起色法，则有争议。为示此义，故说“于此”等语。“如时节食素”，是说如时节食素于内相续中生起色法。于义注(Aṭṭhakathā)文中：“齿所嚼碎”，是说以齿嚼碎之物。“饭粒”，是说饭食碎末。于复注(Ṭīkā)中：“彼”，是说外在之食素。“未充分咀嚼”，是说未彻底嚼碎。“仅经接触”，是说仅于口中停留片刻。“阿邦答勒(Abbhantarassā)的”，是说内食的。“生起十八种色法”，是说以支持之方式生起；若以产生之方式，则唯有内食能生起色法，此是其义。“有执受”，是说内生者。外食之食素亦能生起色法，此是关联。“由彼时节”，是说由内时节。“受热”，是说受暖作用。“由彼食素”，是说由内食素。“以脂肪增长之方式”，是说以脂肪、浆液、油性部分增长之方式。其余三种是色法之生起因缘。于圣典(Pāḷi)文中：“诸根”，是说眼等根色。“住”，唯指等至。由等至心而生，彼诸根清净，（既然如此）为何这么说？——如此提问。“因转喻”，是说由处所的转喻而说。“非彼等之色泽”，此中“彼等”是指根色。于《宝藏经》(Nidhikaṇḍa)文中：其色美好者为善色(suvaṇṇo)。善色之为善色性(suvaṇṇatā)。如是，妙音性(sussaratā)。“音”(saro)即是声音。“妙形”(susaṇṭhānaṃ)，是说肢体之善安布。“端严”(surūpatā)，是说具美好身形。“如”(yathā)，是说当依某种形态安住时，即依彼形态而安住，此是其结合(yojanā)。

လဟုတာဒိတ္တယေ. ဒန္ဓတ္တာဒိကရာနံ ဓာတုက္ခောဘာနံ ပဋိပက္ခေဟိ ပစ္စယေဟိ သမုဋ္ဌာတီတိ ဝိဂ္ဂဟော. ‘‘ဧတဿာ’’တိ လဟုတာဒိတ္တယဿ ဝုတ္တာ. တသ္မာ ဧတံ လဟုတာဒိတ္တယံ ကမ္မသမုဋ္ဌာနန္တိ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ယမကေသုပိ အဒ္ဓါပစ္စုပ္ပန္နေနေဝ ဂဟိတော’’တိ ယဿ စက္ခာယတနံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တဿ သောတာယတနံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ. သစက္ခုကာနံ အသောတကာနံ ဥပပဇ္ဇန္တာနံ တေသံ စက္ခာယတနံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိအာဒီသု ဥပ္ပာဒဝါရေ ပဋိသန္ဓိဝသေန, နိရောဓဝါရေ စုတိဝသေန အဒ္ဓါပစ္စုပ္ပန္နံဝ ဝုတ္တန္တိ အဓိပ္ပာယော. အကမ္မဇာနံ ပဝတ္တိကာလေ ကာလဘေဒေါ ဝုတ္တောတိ. ‘‘ကမ္မဝိပါကဇာ အာဗာဓာတိ ဝုတ္တံ’’တိ ဝီထိမုတ္တသင်္ဂဟေ ဥပစ္ဆေဒကကမ္မဒီပနိယံ ‘အတ္ထိ ဝါတ သမုဋ္ဌိတာ အာဗာဓာ. လ. အတ္ထိ ကမ္မဝိပါကဇာ အာဗာဓာ’တိ ဝုတ္တံ. တာနိ ဥပပီဠကုပဃာတက ကမ္မာနိပိ ဝိပတ္တိယော လဘမာနာနိ ဧဝ ခေါဘေတွာ နာနာဗာဓေ ဥပ္ပာဒေန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. သရီရေ ဌန္တိ တိဋ္ဌန္တီတိ သရီရဋ္ဌကာ. ‘‘တဒနုဂတိကာနိ ဧဝ ဟောန္တီ’’တိ ကမ္မဇာဒီနိပိ ခုဗ္ဘိတာနိ ဧဝ ဟောန္တီတိ အဓိပ္ပာယော. ဧတေန အဋ္ဌသု ကာရဏေသု ယေနကေနစိကာရဏေန စက္ခုရောဂါဒိကေ အာဗာဓေ [Pg.217] ဇာတေ တသ္မိံ အင်္ဂေ ပဝတ္တာနိ သဗ္ဗာနိ ရောဂသမုဋ္ဌာနာနိ အာဗာဓဘာဝံ ဂစ္ဆန္တိယေဝ. ဧဝံ သန္တေပိ တပ္ပရိယာပန္နာနိ ကမ္မဇရူပါနိ တဒနုဂတိကဘာဝေန အာဗာဓဘာဝံ ဂစ္ဆန္တိ, န ဥဇုကတော ကမ္မဝသေနာတိ ဒီပေတိ. ကမ္မသမုဋ္ဌာနော အာဗာဓော နာမ နတ္ထိ. တထာပိ အဋ္ဌသု အာဗာဓေသုပိ အတ္ထိ ဝါတသမုဋ္ဌာနာ အာဗာဓာတိအာဒီသု ဝိယ အတ္ထိ ကမ္မသမုဋ္ဌာနာ အာဗာဓာတိ အဝတွာ အတ္ထိ ကမ္မဝိပါကဇာ အာဗာဓာတိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဥပပီဠကော ပဃာတကကမ္မာနံဝသေန ဥပ္ပန္နော ယောကောစိဓာတုက္ခောဘော သုတ္တန္တပရိယာယေ န ကမ္မဝိပါကောတိ ဝုစ္စတိယေဝ. တတော ဇာတော ယောကောစိ အာဗာဓော ကမ္မဝိပါကဇောတိ ဝုတ္တောတိ. သုဂမ္ဘီရမိဒံဌာနံ. သုဋ္ဌုဝိစာရေတွာ ကထေတဗ္ဗံ. ‘‘ယတော’’တိ ယသ္မာ ကမ္မသမုဋ္ဌာနာ ဗာဓပစ္စယာ. လ. လဗ္ဘမာနော သိယာ. ကေဝလံ သော ကမ္မသမုဋ္ဌာနော အာဗာဓော နာမ နတ္ထီတိ ယောဇနာ. ‘‘အဝိဟိံသာ ကမ္မနိဗ္ဗတ္တာ’’တိ မေတ္တာကရုဏာကမ္မနိဗ္ဗတ္တာ. သုဝိဒူရတာယစေဝ နိရာဗာဓာ ဟောန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘သဏ္ဌိတိယာ’’တိ ဒုက္ခောဘနီယေ ဝိသေသနပဒံ. ဟေတုပဒံ ဝါ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ခေါဘေတုံ ဒုက္ကရာ ဒုက္ခောဘနီယာ. ‘‘ကာမံ’’တိ ကိဉ္စာပီတိ အတ္ထေ နိပါတပဒံ. သေသမေတ္ထ သုဝိညေယျံ.

于轻快等三法中。由对治迟缓等界扰动的诸对治缘而生起，此是其语源分析。“此的”，是说轻快等三法。是故，此轻快等三法应说是业所生起，此是其义。“于《双论》(Yamaka)中亦唯取现在世”，是说：“当眼处生起时，耳处亦生起耶？”对于有眼无耳而将投生之众生，彼等眼处生起等情形中，于生起之部分，以结生而言；于灭尽之部分，以死亡而言，皆唯指现在世，此是其义。非业生者于生命延续时，说明时间差别。“业异熟所生之病痛已说”，是说于《脱离道概要》(Vīthimuttasaṅgaha)中，在阐明断绝业(upacchedakakamma)时曾说：“有风所生之病痛……有业异熟所生之病痛。”彼等压迫性、破坏性之业，即使于衰败时，亦能扰动诸界而生起种种病痛，此是关联。住于身体中，故名为身住者。“彼等亦随之（被扰动）”，是说业生等亦被扰动，此是其义。由此，于八种原因中，无论以何种原因生起眼病等病痛时，于彼肢体上发生之彼等病源皆会成为病痛。即便如是，彼等属于该范围之业生色法，亦会以随之而起的方式成为病痛，而非直接由业力所致，此是说明。名为业所生之病痛并不存在。同样，于八种病痛中，虽说“有风所生之病痛”等，却不说“有业所生之病痛”，而说“有业异熟所生之病痛”。其中，由压迫性、破坏性业力所生之任何界扰动，于经教传统中不称为业异熟。由此所生之任何病痛，方称为业异熟所生。此是极深奥之处，应善加思虑后解说。“由于”，是说：“因为业所生的（色法）是病痛之缘。”……或许可得。总之，名为业所生之病痛并不存在，此是解释。“不害是业所生”，是说慈悲是业所生。由于远离（危害），故能无有病痛，此是关联。“安住”，是“难以扰动”的修饰词，或应视为原因词。难以扰动，故名为“难扰动”。“虽然”(kāmaṃ)，是“即使”之义，属于语气词。其余于此易于理解。

‘‘ဝုစ္စတေ’’တိအာဒီသု. ရူပပစ္စယဓမ္မာနံ ပစ္စယကိစ္စံ တိဝိဓံ. ဇနနဉ္စ ဥပတ္ထမ္ဘနဉ္စ အနုပါလနဉ္စ. တတ္ထ ဇနနကိစ္စံ ဇနေတဗ္ဗာနံ ဇာတိက္ခဏေ ဧဝ လဗ္ဘတိ. သေသဒွယံ ပန ဌိတိက္ခဏေပိ လဗ္ဘတိ. ဘင်္ဂက္ခဏေ ပန သဗ္ဗံ ပစ္စယကိစ္စံ နတ္ထိ. တတ္ထ ဇနနကိစ္စဝသေန ဝိစာရေန္တော ‘‘ရူပဇနကာနံ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘အပိစာ’’တိအာဒီသု. ‘‘တာသံ’’တိ ဥပစယသန္တတီနံ, ဇရတာ အနိစ္စတာနဉ္စ. ‘‘တေသူ’’တိ ကုတောစိ သမုဋ္ဌာနေသု. ဣဓ ပန အဘိဓမ္မတ္ထ သင်္ဂဟေပန. ‘‘ဧဝံ သန္တေပီ’’တိ ပစ္စယဝိသေသေန အဒိဿမာနဝိသေသတ္ထေပိ. ‘‘သာရတရ’’န္တိ အတိသာရဘူတံ. ‘‘သေယျော’’တိ သေဋ္ဌော.

“被称为”等句中，色缘法的作用有三种：生起、支持与护持。其中，生起作用仅于所生法之生起刹那获得，其余二者则亦于住刹那获得。然于坏灭刹那，一切缘的作用皆不存在。于此处，就生起作用而论，说了“生色法者”等。“又”等句中，“彼等”指增长相续、老与无常。“于彼等中”指于任何生起处。此处则是摄阿毗达摩(abhidhamma)义。“即使如此”，即是即使以缘的差别，其差别义也不可见。“更精要”，即极其精华。“更胜”，即最胜。

ရူပသမုဋ္ဌာနာနုဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

色生起随释终。

၁၆၉. ကလာပယောဇနာယံ[Pg.218]. ‘‘သင်္ခါနေ’’တိ ဂဏနေ. ‘‘တေနာ’’တိ သင်္ခါနဋ္ဌေန ဧကသဒ္ဒေန ဒဿေတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ပိဏ္ဍီ’’တိ ဧကဂ္ဃနော. မူလဋီကာပါဌေ. ‘‘ဥပ္ပာဒါဒိပ္ပဝတ္တိတော’’တိ ဥပ္ပာဒါဒိဝသေန ပဝတ္တနတော. ‘‘ဣတီ’’တိ တသ္မာ. ဥပါဒါရူပါနိ တွေဝ ဝုစ္စန္တိ. ‘‘ဧဝံ ဝိကာရပရိစ္ဆေဒ ရူပါနိ စ ယောဇေတဗ္ဗာနီ’’တိ ပဉ္စဝိကာရရူပါနိ ကလာပဿေဝ စောပနာဒိသဘာဝါ ဟောန္တိ, န ဧကမေကဿ ရူပဿ. တသ္မာ တာနိ ဧကေကသ္မိံ ကလာပေ ဧကေကာနိ ဧဝ ဟောန္တိ. ပရိစ္ဆေဒရူပံ ပန ကလာပပရိယာပန္နံ ရူပံ န ဟောတိ. တသ္မာ ဒွိန္နံ ဒွိန္နံ ကလာပါနံ အန္တရာ တံပိ ဧကေကမေဝ ဟောတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘စတုန္နံ မဟာဘူတာနံ နိဿယတာ သမ္ဘဝတော’’တိ ဧတ္ထ စတုန္နံ မဟာဘူတာနံပိ လက္ခဏမတ္တေန နာနတ္တံ ဟောတိ, ပဝတ္တိဝသေန ပန ဧကဂ္ဃနတ္တာ သင်္ခါနဋ္ဌေနပိ ဧကော နိဿယောတိ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ. ဧဝဉှိသတိ ဧကသဒ္ဒဿ အတ္ထ စလနံ နတ္ထီတိ. ‘‘တေန သဒ္ဒေနာ’’တိ စိတ္တဇသဒ္ဒေန. အတ္တာနံ မောစေန္တော ‘‘အဓိပ္ပာယေနာ’’တိ အာဟ. ထေရဿ အဓိပ္ပာယေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အတ္တနော အဓိပ္ပာယံ ဒဿေန္တော ‘‘ဧတ္ထ ပနာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ‘‘သဒ္ဒေနာ’’တိ စိတ္တဇသဒ္ဒေန. ‘‘တာယဝါစာယာ’’တိ ဝစီမယသဒ္ဒေနာတိ အတ္ထော. ‘‘ဝိညတ္တီ’’တိ ဝိညာပနံ ဣစ္စေဝတ္ထော. ဝိညာပေတီတိ ဝိညာပိတော. တဿ ဘာဝေါ ဝိညာဝိတတ္တံ. ဝိတက္ကဝိပ္ဖာရသဒ္ဒေါ နာမ ကဿစိ မဟန္တံ အတ္ထံ စိန္တေန္တဿ သောကဝသေန ဝါ တုဋ္ဌိဝသေန ဝါ ဗလဝဝိတက္ကော ပဝတ္တတိ. သော သောကံ ဝါ တုဋ္ဌိံ ဝါ သန္ဓာရေ တုံ အသက္ကောန္တော ဒုတီယေန သဒ္ဓိံ မန္တေန္တော ဝိယ အတ္တနော မုခေယေဝ အဗျတ္တံ သဒ္ဒံ ကတွာ သမုဒီရတိ. ပကတိဇနော တံ သဒ္ဒမတ္တံ သုဏာတိ ဝါ န ဝါသုဏာတိ. သုဏန္တောပိ အက္ခရံ ဝါ အတ္ထံ ဝါ အဓိပ္ပာယံ ဝါ န ဇာနာတိ. ဒိဗ္ဗသောတေန ဝါ ဝိဇ္ဇာသောတေန ဝါသုဏန္တော အက္ခရံပိ အတ္ထံပိ အဓိပ္ပာယံပိ ဇာနာတိ. ဇာနိတွာ ဧဝံပိ တေ မနော, ဣတ္ထံပိ တေ မနောတိအာဒိသတိ. အယံ ဝိတက္ကဝိပ္ဖာရသဒ္ဒေါ နာမ. သော ဝိညတ္တိရဟိတော သောတဝိညေယျောတိ မဟာအဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တော. သင်္ဂဟကာရောပန ဝစီမယသဒ္ဒေါနာမ ဝိညတ္တိရဟိတောတိ ဝါ အသောတဝိညေယျောတိ ဝါ နတ္ထီတိ ပဋိက္ခိပတိ. ‘‘အာဂတေ’’တိ အဋ္ဌကထာသု [Pg.219] အာဂတေ. ‘‘ပစ္စေတဗ္ဗာ’’တိ သဒ္ဓါတဗ္ဗာ. ‘‘ဋီကာသုပနဿာ’’တိ အဿသစ္စသင်္ခေပဿ ဒွီသုဋီကာသု. အက္ခရဉ္စ ပဒဉ္စ ဗျဉ္ဇနဉ္စ အတ္ထော စာတိ ဒွန္ဒော. အပ္ပညာယမာနာ အက္ခရပဒဗျဉ္ဇနတ္ထာ ယဿာတိ ဝိဂ္ဂဟော. ‘‘အန္ဓဒမိဠာဒီနံ’’တိ အန္ဓဇာတိကဒမိဠဇာတိကာဒီနံ မိလက္ခူနံ. ‘‘ဥက္ကာသိတသဒ္ဒေါ စ ခိပိတသဒ္ဒေါ စ ဝမိတသဒ္ဒေါ စ ဆဍ္ဍိတသဒ္ဒေါ စာတိ ဒွန္ဒော. အာဒိသဒ္ဒေန တာဒိသာ ဥဂ္ဂါရ ဟိက္ကာရ ဟသိတ ရောဒိတာဒယော သင်္ဂဏှာတိ. သေသမေတ္ထသုဝိညေယျံ.

169. 关于色聚(kalāpa)的组合。“于计算中”(saṅkhāne)即计数(gaṇane)。“以彼”(tenā)是指以计数之义，用一词显示其关联。“聚集”(piṇḍī)即一整体(ekagghano)。于《根本复注》(Mūlaṭīkā)文中：“从生起等之运作”(uppādādippavattito)即依生起等而运作。“如是”(iti)即因此(tasmā)。确实只被称为所造色(upādārūpa)。“应如是组合变异色与限定色”是指五种变异色(vikārarūpa)亦是色聚本身具有生起等自性，而非每一单个色法之自性。因此，于每一色聚中，彼等各唯一。而限定色(paricchedarūpa)非色聚所摄之色。是故当知：于二色聚之间，彼亦唯一。“由四大为所依而有”：此处，四大(mahābhūta)虽仅依特征而有别，然依运作而言，因其为一整体，故依计数之义，亦可说为一所依。如是，“一”词之义则无动摇。“以彼声”(tena saddena)即以心生声(cittajasadda)。为表明己见，（作者）说“依意趣”(adhippāyena)。此即所谓尊者之意趣。为显示自己的意趣，（作者）又说“于此”(ettha pana)等。其中，“以声”(saddena)即以心生声。“以彼语”(tāyavācāyā)意即以语所成声(vacīmayasadda)。“表”(viññatti)即表达之义。“使人知晓”(viññāpeti)即是“已表”(viññāpito)，其状态即是“已表之性”(viññāvitattaṃ)。所谓寻思扩散语(vitakkavipphārasaddo)，是指某人因忧或喜而思量重大之事时，强烈的寻思生起。彼无法承受其忧或喜，犹如与第二人商议般，于自己口中发出不清晰之声而说。常人或闻或不闻此声，纵使听闻，亦不知其音节、意义或意趣。以天耳(dibbasota)或明智耳(vijjāsota)听闻者，则能了知其音节、意义及意趣，了知后说：“汝心如是，汝心如彼”等。此即所谓寻思扩散语。《大义注》(mahāaṭṭhakathā)中说：此声无表，唯耳识所知。《摄要》作者则反驳说：语所成声并非无表，亦非非耳识所知。“传来”(āgate)即于诸义注(aṭṭhakathā)中传来。“应信受”(paccetabbā)即应相信(saddhātabbā)。“于其二复注中”(ṭīkāsupanassa)即于其《谛要》(Saccasaṅkhepa)之二复注(ṭīkā)中。字母(akkhara)、词(pada)、文句(byañjana)及义(attha)为并列复合词。其构词法(viggaho)为：“彼之字母、词、文句、义皆不明了者”。“盲人、泰米尔人等”(andhadamiḷādīnaṃ)即生来为盲的泰米尔(damiḷa)种姓等未开化人(milakkhu)。咳嗽声(ukkāsitasadda)、喷嚏声(khipitasadda)、呕吐声(vamitasadda)、唾弃声(chaḍḍitasadda)为并列复合词。“等”(ādi)字摄集如是之嗳气(uggāra)、呃逆(hikkāra)、笑(hasita)、哭(rodita)等。其余于此易解。

ကလာပယောဇနာနုဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

色聚组合随释终。

၁၆၁. ရူပပ္ပဝတ္တိက္ကမေ. နပုဂ္ဂလဝသေန ဝိသေသနံ ဟောတိ. ဘူမိဝသေန ဝိသေသနံ ဟောတိ. တဉ္စ ခေါ ပဝတ္တိကာလဝသေနာတိ အဓိပ္ပာယော.

161. 关于色法(rūpa)的生起次第(pavattikkama)。其区别并非依个人(puggala)而定，而是依地(bhūmi)而定。此意趣是，这仅就生起之时而言。

ဧတ္ထစာတိအာဒီသု. ပုရိမေသု ဒွီသု ယောနီသု ပါဠိနယေန ဝေဒိတဗ္ဗာတိ သမ္ဗန္ဓော. နိက္ခန္တာ, ဣတိ တသ္မာ အဏ္ဍဇာတိ စ ဇလာဗုဇာတိ စ ဝုစ္စန္တိ. ကထံ အယံ နယော ပါဠိနယော နာမ ဟောတီတိ. ပါဠိယံ အဏ္ဍကောသံ ဝတ္ထိကောသံ အဘိနိဗ္ဘိဇ္ဇ အဘိနိဗ္ဘိဇ္ဇ ဇာယန္တီတိ ဝစနေန အဏ္ဍတော ဇလာဗုတော ဇာတာ ဝိဇာတာ နိက္ခန္တာတိ အတ္ထော ဝိညာယတိ. အဋ္ဌကထာယံ ပန အဏ္ဍေဇာတာ ဇလာဗုမှိဇာတာတိ ဝုတ္တံ. ဂဗ္ဘပလိဝေဌနာသယော နာမ ယေန ပလိဝေဌိတော ဂဗ္ဘော တိဋ္ဌတိ. ဝိဘာဝနိပါဌေ ‘‘ဥက္ကံသဂတိ ပရိစ္ဆေဒဝသေနာ’’တိ ဥက္ကဋ္ဌပ္ပဝတ္တိနိယမနဝသေန. ဥက္ကဋ္ဌနယဝသေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အဘိရူပဿ ကညာ ဒါတဗ္ဗာတိ ဧတ္ထ ကညာ ဒါတဗ္ဗာတိ သာမညတော ဝုတ္တေပိ အဘိရူပဿ ပုရိသဿာတိ ဝုတ္တတ္တာ ကညာပိ အဘိရူပကညာ ဧဝ ဝိညာယတိ. အယံ ဥက္ကဋ္ဌနယော နာမ. ‘‘တတ္ထ တာနိ သဗ္ဗာနီ’’တိအာဒီသု. တာနိသဗ္ဗာနိပိ စက္ခု သောတ ဃာန ဘာဝ ဒွယာနိ န ဩမကေန ကမ္မေန လဗ္ဘတိ. ဥက္ကဋ္ဌေန ကမ္မေန ဧဝ လဗ္ဘတီတိ အဓိပ္ပာယော. ဝိဘင်္ဂပါဌေ. သဒ္ဒါယတနံ နာမ ပဋိသန္ဓိကာလေ န လဗ္ဘတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဧကာဒသာယတနာနီ’’တိ. စက္ခုဝေကလ္လဿ ဒသ, သောတဝေကလ္လဿ အပရာနိဒသ, စက္ခု သောတဝေကလ္လဿနဝ[Pg.220], ဂဗ္ဘသေယျဿဝသေန သတ္တာယတနာနိ. ပါဠိယံ ဩပပါတိ ကဂဗ္ဘသေယျကာနံ ဧဝ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘ပါဠိယံ အဝုတ္တံပိပနာ’’တိ ဝုတ္တံ. အဝုတ္တမ္ပိ စက္ခာဒိဝေကလ္လံ. ‘‘အညမညံ အဝိနာဘာဝဝုတ္တိတာ ဝုတ္တာ’’တိ ကထံ ဝုတ္တာ ယဿ ဃာနာယတနံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တဿ ဇိဝှာယတနံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ, အာမန္တာ. ယဿ ဝါ ပန ဇိဝှာယတနံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တဿ ဃာနာယတနံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ, အာမန္တာတိအာဒိနာ ဝုတ္တာ ပေယျာလမုခေန. အာစရိယာနန္ဒတ္ထေရေ န ပန ဣစ္ဆိတန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဇိဝှာဝေကလ္လတာဝိယာ’’တိ ဇိဝှာဝေကလ္လတာနာမ နတ္ထိ ဝိယ. ‘‘ဃာနဝေကလ္လတာပိ အတ္ထီတိ ယုတ္တံ’’တိ ဧတ္ထ ပါဠိယံ အဃာနကာနံ ဣတ္ထီနံ ပုရိသာနံတိ ဣဒံ မာတုဂဗ္ဘေ ဃာနာယတနေ အနုပ္ပန္နေယေဝ ပုရေတရဉ္စ ဝန္တာနံ ဣတ္ထိပုရိသာနံ ဝသေန ဝုတ္တံ. န ဃာနဝေကလ္လာနံ အတ္ထိတာယာတိပိ ဝဒန္တိ. ဂဗ္ဘေ သေန္တီတိ ဂဗ္ဘသယာ. ဂဗ္ဘသယာ ဧဝ ဂဗ္ဘသေယျာ.

于此等处。前二种生应依圣典之理而知，此为关联。它们是“出”的，因此被称为卵生(aṇḍajāti)和胎生(jalābujāti)。为何此法被称为圣典之理呢？因为圣典中说“破卵壳、破胎囊而出”，由此可知，其义为从卵、从胎出生、特生、出来。然而在义注(aṭṭhakathā)中却说“于卵中生、于胎中生”。所谓胎膜(gabbhapaliveṭhana)，是指胚胎被其包裹而住之处。在《明了疏》(Vibhāvanī)的文句中，“以卓越与限定之方式”意即以卓越之行相来规范。此即是说“以卓越之理”。譬如“应将少女嫁予俊美之人”，虽一般说“应将少女嫁出”，然因说“予俊美之人”，故少女亦应理解为俊美的少女。此即名为卓越之理。“其中所有的”等等。所有此等，眼、耳、鼻以及男女二根，非由劣业获得，乃由胜业获得，是此意趣。在《分别论》(Vibhaṅga)的文句中，声处(saddāyatana)在结生时不得，故说“十一处”。眼根不全者有十处，耳根不全者有另十处，眼耳皆不全者有九处，依胎生者(gabbhaseyyā)则有七处。因圣典中仅说化生(opapātika)与胎生者，故说“圣典中未说者”。未说者即眼等根不全。“已说互相不相离性”，如何说之？“若某者鼻处(ghānāyatana)生起，彼者舌处(jivhāyatana)亦生起耶？”“然。”“或若某者舌处生起，彼者鼻处亦生起耶？”“然。”以如是等省略之法而说。阿阇梨阿难(Ācariya Ānanda)长老则不认同，此为关联。“如舌根不全”，意指舌根不全似乎不存在。“鼻根不全亦存在是合理的”此处，圣典中“无鼻之男女”是指在母胎中鼻处未生起，以及先前已呕吐的男女。他们也说，这并非指存在鼻根不全之人。于胎中卧者，为胎卧者(gabbhasayā)。胎卧者即是胎生者(gabbhaseyyā)。

ပဝတ္တိကာလေတိအာဒီသု. မူလဋီကာပါဌေ. ‘‘ဩရတော’’တိ ပဋိသန္ဓိံ ဥပါဒါယ ဝုတ္တံ. ဧကာဒသမသတ္တာဟေ အနာဂတေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ရူပါယတနံ နုပ္ပဇ္ဇိဿတိ. နော စ စက္ခာယတနံ နုပ္ပဇ္ဇိဿတီတိ ဣဒံ အဒ္ဓါပစ္စုပ္ပန္နဝသေန ဝုတ္တံ. တသ္မာ ပဋိသန္ဓိတော ပဋ္ဌာယ ဥပ္ပန္နံ ရူပါယတနံ ယာဝဇီဝံပိ ဥပ္ပန္နန္တွေဝ ဝုစ္စတိ. န ဥပ္ပဇ္ဇိဿမာနန္တိ. စက္ခာယတနံ ပန ဧကာဒသမသတ္တာဟာ ဩရတော ဌိတဿ န ဥပ္ပန္နံ. တဒါ အနုပ္ပန္နတ္တာ ဧကာဒသမေ သတ္တာဟေ သမ္ပတ္တေ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတီတိ ဝတ္တဗ္ဗံ ဟောတိ. ပစ္ဆိမ ဘဝိကတ္တာ ပန တဒုဘယမ္ပိ ဘဝန္တရေ နုပ္ပဇ္ဇိဿတိယေဝါတိ. ဃာနာယတနံ နိဗ္ဗတ္တေတီတိ ဃာနာယတနာနိဗ္ဗတ္တတံ, ကမ္မံ. တေန ကမ္မေန ဂဟိတပ္ပဋိသန္ဓိကာနံ. ဣဒဉ္စ ယဒိ တန္နိဗ္ဗတ္တကေန ကမ္မေန ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှေယျုံ. ဃာနာယတနေ အနုပ္ပန္နေ အန္တရာ န ကာလင်္ကရေယျုန္တိ ကတွာ ဝုတ္တံ. တန္နိဗ္ဗတ္တကေန ကမ္မေန ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှန္တာပိ တတော ဗလဝန္တေ ဥပစ္ဆေဒကကမ္မေ အာဂတေ သတိ. ဃာနာယတနုပ္ပတ္တိကာလံ အပတွာ အန္တရာ နကာလင်္ကရောန္တီတိ နတ္ထိ. ‘‘စက္ခုဃာနေသု ဝုတ္တေသူ’’တိ ဋီကာယံ ဝုတ္တေသု. ‘‘အတ္ထတော သိဒ္ဓါ ဧဝါ’’တိ ဧကာဒသမသတ္တာဟေ ဥပ္ပန္နာတိ သိဒ္ဓါ ဧဝ. ‘‘ဤဒိသေသုဌာနေသူ’’တိ သဘာဝံ ဝိစာရေ တုံ ဒုက္ကရေသု [Pg.221] ဌာနေသု. အဋ္ဌကထာယေဝ ပမာဏံ ကာတုံ ယုတ္တာတိ အဓိပ္ပာယော. အဋ္ဌကထာပါဌေ. ‘‘ပုရိမံ ဘဝစက္ကံ’’တိ အဝိဇ္ဇာမူလကံ ဝေဒနာဝသာနံ ဘဝစက္ကံ. ‘‘အနုပုဗ္ဗပ္ပဝတ္တိဒီပနတော’’တိ ယထာ ပစ္ဆိမေ တဏှာမူလကေ ဘဝစက္ကေ ဥပပတ္တိဘဝပ္ပဝတ္တိံ ဝဒန္တေန ဘဝပစ္စယာဇာတီတိ ဧဝံ ဧကတော ကတွာ ဝုတ္တာ, န တထာ ပုရိမေ ဘဝစက္ကေ. တတ္ထ ပန သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏံ, ဝိညာဏ ပစ္စယာ နာမ ရူပန္တိအာဒိနာ အနုပုဗ္ဗပ္ပဝတ္တိဒီပနတော. ‘‘သော ပဋိက္ခိတ္တောယေဝါ’’တိ အာယတနာနံ ကမတော ဝိနိစ္ဆယဋ္ဌာနေ ဒေသနာက္ကမောဝ ယုတ္တောတိ ဝတွာ သော ဥပ္ပတ္တိက္ကမော ပဋိက္ခိတ္တော.

于“转起时”等(词句)中。在《根本复注》(Mūlaṭīkā)的文句中。“在此之前”(orato)是就结生(paṭisandhi)而言，意即第十一个七日尚未到来。色处将不生起，而眼处并非不生起——此乃就时现在(addhāpaccuppanna)而言。因此，从结生开始已生起的色处，乃至终生皆称为“已生”，而非“将生”。然而，对于在第十一个七日之前存在者，眼处尚未生起。因那时未生起，故应说于第十一个七日到来时将会生起。然而，作为最后有者(pacchimabhavika)，此二者于未来有中皆必定不生起。不令鼻处生起者，即是（此）业。对于由此业而得结生者而言。此乃是说，若彼等以此（不令鼻处生起的）业获得结生，则于鼻处未生起期间不会中途命终。即使是以此（不令鼻处生起的）业获得结生者，当有更强的断截业(upacchedakakamma)现前时，未到鼻处生起之时便中途命终之情况并非没有。“于眼、鼻已说”——于复注(ṭīkā)中已说。“义已成”，即于第十一个七日生起之义已成。“在此类处”，即在自性难以考察之处，其意趣是应以义注(aṭṭhakathā)为准。在义注的文句中。“前有轮”(purimaṃ bhavacakkaṃ)——指以无明为根本、以受为终结之有轮。“因显示次第转起”——如同在后（一个）以爱为根本的有轮中，当说明生有(upapattibhava)之转起时，将“有缘生”(bhavapaccayā jāti)合为一体而说，然于前有轮中并非如此。彼处乃以“行缘识，识缘名色”等次第显示转起过程。“彼已被驳”，即在依序抉择诸处之处，说“教说之次第一为合理”，故彼生起之次第已被驳斥。

သံယုတ္တကေ ယက္ခသံယုတ္တပါဠိယံ. ဂါထာသု. ‘‘ကလလာ’’တိ ကလလတော. ‘‘အဗ္ဗုဒါ’’တိ အဗ္ဗုဒတော. ‘‘ပေသိယာ’’တိ ပေသိတော. ‘‘ဃနာ’’တိ ဃနတော. ‘‘ဇာတိဥဏ္ဏံသူဟီ’’တိ သုဒ္ဓဇာတိကဿ ဧလကဿ လောမံသူဟိ. ‘‘ပရိပက္ကသမူဟကံ’’တိ ကလလတော ပရံ ထောကံ ပရိပက္ကဉ္စ သမူဟာကာရဉ္စ ဟုတွာ. ‘‘ဝိဝတ္တမာနံ တဗ္ဘာဝံ’’တိ ကလလဘာဝံ ဝိဇဟိတွာ ဝတ္တမာနံ. ‘‘ဝိလီနတိ ပုသဒိသာ’’တိ အဂ္ဂိမှိ ဝိလီနတိပုရသသဒိသာ. ‘‘မုစ္စတီ’’တိ ကပါလေ နလဂ္ဂတိ. ဧတာနိဇာယန္တီတိ ဧဝံ အဋ္ဌကထာယဉ္စ ဝုတ္တံ. ‘‘ဒွါ စတ္တာလီသမေ သတ္တာဟေ’’တိ နဝမာသေ အတိက္ကမ္မ ဝီသတိမေဒိဝသေ. ယဒိ ဧဝံ, ပဉ္စမေသတ္တာဟေ ပဉ္စပ္ပသာခါ ဇာယန္တိ, ဧကာဒသမေသတ္တာဟေ စတ္တာရိ အာယတနာနိ ဇာယန္တိ, မဇ္ဈေပန ပဉ္စသတ္တာဟာ အတ္ထိ. တတ္ထ ကထန္တိ အာဟ ‘‘ဧတ္ထ စာ’’တိအာဒိံ. ‘‘ဆသတ္တာဟာ’’တိ ဧကာဒသမေန သဒ္ဓိံ ဆသတ္တာဟာ. ဧကာဒသမေပိ ဟိ ပစ္ဆိမဒိဝသေ ဇာတတ္တာ ဆဒိဝသာနိ အဝသိဋ္ဌာနိ ဟောန္တိ. ‘‘ပရိဏတကာလာ’’တိ ပရိပက္ကကာလာ. ပရိပါကဂတာ ဧဝ ဟိ ကမ္မဇမဟာဘူတာ သုပ္ပသန္နာ ဟောန္တိ. တေသဉ္စ ပသာဒဂုဏာ ပသာဒရူပါ ဟောန္တီတိ. ‘‘တဿာ’’တိ ကလလဿ. ဝဏ္ဏဇာတံ ဝါ သဏ္ဌာနံ ဝါတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘အာကာသကောဋ္ဌာသိကော’’တိ မနုဿေဟိ အာကာသကောဋ္ဌာသေ ဌပိတော. ဟုတွာတိ ပါဌသေသော. ကထံ ပရမာဏုတော ပရိတ္တကံ သိယာတိ အာဟ ‘‘သောဟီ’’တိအာဒိံ. ‘‘သော’’တိ ပရမာဏု. ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ ကလလရူပံ ကလာပတ္တယပရိမာဏံ. ပရမာဏု ပန [Pg.222] ဧကူနပညာသကလာပပရိမာဏော. တသ္မာ တံ တတော ပရိတ္တကန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပဋိသန္ဓိက္ခဏတော ပရံ ပန တံပိ ခဏေခဏေ ဥပစိတမေဝ ဟောတိ. ‘‘ဓာတူနံ’’တိ စတုဓာတုဝဝတ္ထာနေ အာဂတာနံ စတုန္နံ မဟာဘူတာနံ. ကလလဿဝါ ဥပစိတပ္ပမာဏံ ဂဟေတွာ ဝုတ္တန္တိပိ ယုဇ္ဇတိ. ‘‘ဝတ္ထုသ္မိံ’’တိ အဗ္ဗုဒါဒိဝတ္ထုမှိ. ‘‘ဇလာဗုမူလာနုသာရေနာ’’တိ ဇလာဗုဇာတကာလေ တဿ မူလာနု သာရေနာတိ အဓိပ္ပာယော. ဂါထာယံ. ‘‘မာတုတိရော ကုစ္ဆိဂတော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဂါထာဗန္ဓဝသေန ‘‘မာတုကုစ္ဆိဂတော တိရော’’တိ ဝုတ္တံ. တေနာဟ ‘‘မာတုယာ တိရောကုစ္ဆိ ဂတော’’တိ. ‘‘ဆိဒ္ဒေါ’’တိ သုခုမေဟိ ဆိဒ္ဒေဟိ သမန္နာဂတော. လဒ္ဓံဝါ ပါနဘောဇနံ. ‘‘တတော ပဋ္ဌာယာ’’တိ သတ္တရသမဘဝင်္ဂစိတ္တတော ပဋ္ဌာယ. ‘‘ရူပသမုဋ္ဌာနေ ဝုတ္တမေဝါ’’တိ ရူပသမုဋ္ဌာနေ မူလဋီကာဝါဒ ဝိစာရဏာယံ ‘ယံ ပိတတ္ထ န စ ယုတ္တ’န္တိအာဒိနာ ဝုတ္တမေဝ. ‘‘အဇ္ဈောဟဋာဟာရာဘာဝတော’’တိ ဗဟိဒ္ဓါဟာရာဘာဝတောတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘တတ္ထာ’’တိ ရူပဗြဟ္မလောကေ. အဘာဝံ ဝဏ္ဏေတိ. ကသ္မာပန ဝဏ္ဏေတိ, နနု ဝဏ္ဏေန္တဿ အဋ္ဌကထာ ဝိရောဓော သိယာတိ. ဝိရောဓော ဝါ ဟောတု, အဝိရောဓော ဝါ. ပါဠိယေဝ ပမာဏန္တိ ဒဿေန္တော ‘‘ရူပဓာတုယာ’’တိအာဒိနာ ဝိဘင်္ဂေ ပါဠိံ အာဟရိ. တတ္ထ ‘‘ရူပဓာတုယာ’’တိ ရူပလောကဓာတုယာ. ရူပ ဗြဟ္မလောကေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘ဥပပတ္တိက္ခဏေ’’တိ ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ. အာစရိယဿ အဓိပ္ပာယံ ဝိဘာဝေန္တော ‘‘ဧတ္ထစာ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘ဖောဋ္ဌဗ္ဗေ ပဋိက္ခိတ္တေပီ’’တိ ပဉ္စာယတနာနီတိ ဝါ ပဉ္စဓာတုယောတိ ဝါ ပရိစ္ဆေဒကရဏမေဝ ပဋိက္ခိ ပနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘ကိစ္စန္တရ သဗ္ဘာဝါ’’တိ ဖောဋ္ဌဗ္ဗကိစ္စတော ကိစ္စန္တရဿ ဝိဇ္ဇမာနတ္တာ. ကိမ္ပန ကိစ္စန္တရန္တိ. ရူပကာယဿ ပဝတ္တိယာ ဟေတုပစ္စယကိစ္စံ. မဟာဘူတာ ဟေတူ မဟာဘူတာ ပစ္စယာ ရူပက္ခန္ဓဿ ပညာပနာယာတိ ဟိ ဘဂဝတာ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဟေတုကိစ္စံ နာမ ရူပဇနနကိစ္စံ. ပစ္စယ ကိစ္စံ နာမ ရူပူပတ္ထမ္ဘန ကိစ္စံ. ကိစ္စန္တရမေဝနတ္ထီတိ ဃာနာဒီနံ ဝိသယ ဂေါစရဘာဝကိစ္စံ တေသံ ကိစ္စံ နာမ, တတော အညံ ကိစ္စံ နာမ နတ္ထိ. ‘‘ယေနာ’’တိ ကိစ္စန္တရေန. ‘‘တေ’’တိ ဂန္ဓာဒယော. ဣဒါနိ အဋ္ဌက တာနုဂတံ [Pg.223] ဝါဒံ ဒဿေန္တော ‘‘ယထာပနာ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘ယေန ကိစ္စဝိသေသေနာ’’တိ ဝိသယဂေါစရဘာဝကိစ္စဝိသေသေန. ရူပဇနနရူပူပတ္ထမ္ဘန ကိစ္စဝိသေသေန စ. ‘‘သဗ္ဗတ္ထာ’’တိ သဗ္ဗသ္မိံ ပါဠိပ္ပဒေသေ. ‘‘တေသံ’’တိ ဂန္ဓာဒီနံ. ‘‘တတ္ထာ’’တိ ရူပလောကေ. ‘‘နိဿန္ဒ ဓမ္မမတ္တဘာဝေနာ’’တိ ဧတ္ထ ယထာ အဂ္ဂိမှိ ဇာတေ တဿ နိဿန္ဒာ နာမ ဣစ္ဆန္တဿပိ အနိစ္ဆန္တဿပိ ဇာယန္တိယေဝ. ဝဏ္ဏောပိ ဇာယတိ, ဩဘာသောပိ, ဂန္ဓောပိ, ရသောပိ, ဓူမောပိ, ပုပ္ဖုလ္လာနိပိ ကဒါစိ ဇာယန္တိယေဝ. တေဟိ ဝဏ္ဏာဒီဟိ ကရဏီယေ ကိစ္စဝိသေသေ သတိပိ အသတိပိ. တထာ မဟာဘူတေသု ဇာတေသု တေသံ နိဿန္ဒာ နာမ ဣစ္ဆန္တဿပိ အနိစ္ဆန္တဿပိ ကိစ္စဝိသေသေ သတိပိ အသတိပိ ဇာယန္တိယေဝ. ဧဝံ နိဿန္ဒဓမ္မမတ္တဘာဝေန. အနုပ္ပဝေသော ယုတ္တော သိယာ အဇ္ဈတ္တ သန္တာနေတိ အဓိပ္ပာယော. ဗဟိဒ္ဓါ သန္တာနေ ပန ဝတ္ထာ ဘရဏ ဝိမာနာဒီသု တေသံ ဘာဝေါ ဣစ္ဆိ တဗ္ဗော သိယာ. အဇ္ဈတ္တေပိ ဝါ ကာယံ ဩဠာရိကံ ကတွာ မာပိတကာလေတိ. ဧတ္ထ စ ‘‘ဓမ္မာယတန ဓမ္မဓာတူသု အနုပ္ပဝေသော’’တိ ဧတ္ထ အဋ္ဌသာလိနိယံ တာဝ. ယေ ပန အနာပါတာဂတာ ရူပါဒယောပိ ဓမ္မာရမ္မဏမိစ္စေဝ ဝဒန္တီတိ ဝုတ္တံ. တံ တတ္ထ ပဋိက္ခိတ္တံ. အနာပါတာဂမနံ နာမ ဝိသယဂေါစရ ကိစ္စရဟိတတာ ဝုစ္စတိ. တဉ္စ မနုဿာနမ္ပိ ဒေဝါနမ္ပိ ဗြဟ္မာနမ္ပိ ပသာဒရူပေသု အနာပါတာ ဂမနမေဝ အဓိပ္ပေတံ. တံ ပန အတ္ထိနတ္ထီတိ ဝိစာရေတွာ ကထေတဗ္ဗံ. အပိ စ နိဿန္ဒဓမ္မာ နာမ ဩဠာရိကာနံ မဟာဘူတာနံ ဝိဝိဓာကာရာပိ ဘဝေယျုံ. ဗြဟ္မာနံ ပန အဇ္ဈတ္တ ရူပံ အပ္ပနာ ပတ္တကမ္မဝိသေသေန ပဝတ္တံ အတိသုခုမံ ဟောတိ. တသ္မာ ကာမသတ္တ သန္တာနေ ဝိယ တတ္ထ ပရိပုဏ္ဏံ နိဿန္ဒရူပံ နာမ ဝိစာရေတဗ္ဗမေဝ. ဓမ္မာ ရမ္မဏဉ္စ မုချဓမ္မာရမ္မဏံ အနုလောမ ဓမ္မာယတနန္တိ ပါဠိယံ ဝုတ္တံ နတ္ထိ ယေဝါတိ. ‘‘ဇီဝိတ ဆက္ကဉ္စာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ ရူပလောကေ. ‘‘တတ္ထာ’’တိ အသညသတ္တေ. ကာမလောကေ ဇီဝိတနဝကံ ကသ္မာ ဝိသုံ န ဝုတ္တန္တိ. ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ ကသ္မာ န ဝုတ္တံ. ပဝတ္တိကာလေပိ ဝိသုံ န ဝုတ္တမေဝ. ‘‘အာဟာရူပတ္ထမ္ဘကဿာ’’တိ အာဟာရသင်္ခါတဿ ရူပူပတ္ထမ္ဘကဿ. ‘‘သကလသရီရ ဗျာပိနော အနုပါလကဇီဝိတဿာ’’တိ ကာယဒသကဘာဝဒသကေသု ပရိယာပန္နဿ ဇီဝိတဿ. ‘‘ဧတ ဒေဝါ’’တိ [Pg.224] ဇီဝိတနဝကမေဝ. ‘‘တတ္ထာ’’တိ ရူပလောကေ. ဥဒယဘူတဿာ’’တိ ဝဍ္ဎိဘူတဿ. ‘‘ဒွီသု အဂ္ဂီသူ’’တိ ပါစကဂ္ဂိသ္မိဉ္စ ကာယဂ္ဂိသ္မိဉ္စ. အာတင်္ကော ဝုစ္စတိ ရောဂေါ. ဗဟုကော အာတင်္ကော ယဿာတိ ဝိဂ္ဂဟော. ‘‘ဝိသမဝေပါကိနိယာ’’တိ ဝိသမံ ပါစေန္တိယာ. ‘‘ဂဟဏိယာ’’တိ ဥဒရဂ္ဂိနာ. ‘‘ပဓာနက္ခမာယာ’’တိ ပဓာန သင်္ခါတံ ဘာဝနာရဗ္ဘကိစ္စံ ခမန္တိယာ. ‘‘ဧတံ’’တိ ဇီဝိတနဝကံ. ‘‘ထေရေန စာ’’တိ အနုရုဒ္ဓတ္ထေရေန စ. ‘‘ဧတံ’’တိ ဇီဝိတ နဝကံ. ‘‘နိရောဓက္ကမော’’တိ မရဏာသန္နကာလေ နိရောဓက္ကမော. ‘‘ဧတ္ထာ’’တိ ရူပလောကေ. ကဠေဝရံ ဝုစ္စတိ မတသရီရံ. တဿ နိက္ခေပေါ ကဠေဝရနိက္ခေပေါ. အညေသဉ္စ ဩပပါတိကာနံ ကဠေဝရနိက္ခေပေါ နာမ နတ္ထိ. ကသ္မာ ပန တေသံ ကဠေဝရနိက္ခေပေါ နာမ နတ္ထီတိ အာဟ ‘‘တေသဉှီ’’တိအာဒိံ. ဝိဘာဝနိပါဌေ. သဗ္ဗေသံပိ ရူပဗြဟ္မာနံ. အာဟာရသမုဋ္ဌာနာနံ ရူပါနံ အဘာဝတော တိသမုဋ္ဌာနာနီတိ ဝုတ္တံ. အသညသတ္တေ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာနမ္ပိ အဘာဝတော ဒွိသမုဋ္ဌာနာနီတိ ဝုတ္တံ. ‘‘တာနီ’’တိ မရဏာသန္န စိတ္တသမုဋ္ဌာနာနိ. တံ ပရိမာဏံ အဿာတိ တာဝတ္တကံ. ‘‘လဟုကဂရုကတာဒိဝိကာရော’’တိ သကလရူပကာယဿ လဟုကဂရုကာဒိဝိကာရော. အပိ စ တတ္ထ ဒန္ဓတ္တာဒိကရ ဓာတုက္ခောဘပစ္စယာနံ သဗ္ဗသော အဘာဝတော နိစ္စကာလမ္ပိ သကလသရီရဿ လဟုတာဒိဂုဏော ဝတ္တတိယေဝ. ကိံ တတ္ထ ပဋိပက္ခ ဓမ္မပ္ပဝတ္တိ စိန္တာယ. တထာ အသညသတ္တေပိ ရုပ္ပနဝိကာရ စိန္တာယာတိ.

在《相应部》的《夜叉相应》偈颂中。“凝滑”(kalala)指从凝滑位而来。“疱”(abbuda)指从疱位而来。“肉片”(pesi)指从肉片位而来。“硬块”(ghana)指从硬块位而来。“纯种羊毛”指纯种羊的毛。“完全成熟并聚集”指从凝滑位之后，稍微成熟并形成团状。“转变其状态”指舍弃凝滑的状态而继续存在。“如融锡”指如在火中融化的锡。“脱离”指不黏附于胞衣。在义注中也这么说。“第四十二个七日”指超过九个月后的第二十日。若如此，第五个七日生五支，第十一个七日生四处，中间还有五个七日。对此，（论师）说“此处”等来解释。“六个七日”指连同第十一个七日共六个七日。因为在第十一个七日的最后一天生起，所以还剩下六天。“成熟时”指完全成熟时。因为业生的大种达到完全清净状态，其净色就成为净色。“它的”指凝滑的。颜色或形状是相关联的。“空间部分者”(ākāsakoṭṭhāsiko)指被人类安置在空间部分中。“存在”(hutvā)是读法的剩余部分。对于‘它如何能比极微还小？’，（论师）说‘因为它……’等。‘它’指极微。在结生刹那，凝滑色的大小相当于三个色聚。而一个极微的大小相当于四十九个色聚。因此，它（凝滑色）被称为比那（极微）更小。但结生刹那之后，它也每一刹那都在增长。“诸界”指在四界分别中提到的地水火风四大种。也有解释说是根据凝滑色增长的程度来说明的。“在所依中”指在疱等所依中。“随胎盘根部”意指在胎生时随其根部。在偈颂中，本应作‘mātutiro kucchigato’，但为了符合偈颂格律而说成‘mātukucchigato tiro’。因此（义注）解释说：‘mātuyā tirokucchi gato’（进入了母亲的腹中）。“有孔”指具有微细孔隙。（或者说）获得饮食。“从此开始”指从第十七个有分心开始。“在色法生起处已说”指在色法生起处的根本复注(Mūlaṭīkā)讨论中，通过‘那里也不合适’等方式已经说明。“无食入”指没有外在食物的意思。“在那里”指在色界梵天界。说明其不存在。为何要说明呢？难道说明此事不会与义注相矛盾吗？无论矛盾与否，为显示当以圣典为准，（论师）引《分别论》(Vibhaṅga)的圣典文句‘于色界……’等。那里“于色界”指于色界世间界，即色界梵天界。“生起刹那”指结生刹那。为阐明阿阇梨的意趣，（他）说“此处”等。“即使排除了触处”当知，区分为五处或五界只是概念上的排除。“存在其他功能”指存在触处功能之外的其他功能。什么是其他功能呢？是色身持续的因缘功能。因为世尊说：‘诸大种为因，诸大种为缘，以施设色蕴。’其中，因的功能指生起色法的功能，缘的功能指支助色法的功能。‘没有其他功能’指除了作为所缘境的功能外，香等没有其他功能。“由此”指由其他功能。“它们”指香等。现在为说明符合义注的论点，（论师）说“然而，正如……”等。“以特定功能”指以所缘境的特定功能，以及生起色法、支助色法的特定功能。“在所有地方”指在所有圣典文句的段落中。“它们的”指香等的。“在那里”指在色界。“仅是流出法”指：譬如火生起时，无论人们意愿与否，它的流出物——颜色、光、香、味、烟，有时甚至火花——都会生起，无论这些颜色等是否有需要完成的特定功能。同样，当诸大种生起时，无论人们意愿与否，无论是否有特定功能，它们的流出物都会生起。如此，作为‘仅是流出法’而进入内在相续中是合理的。但在外在相续中，如衣服、饰品、宫殿等，它们的存在则是可意的。或者在内在（相续中），当身体被造作成粗显时。此处，关于“进入法处、法界”，在《含义阐明》(Aṭṭhasālinī)中说：‘有些人说，未进入（感官之）流的色等也是法所缘。’这在那儿已被驳斥。‘未进入（感官之）流’是指没有作为所缘境的功能。这在人类、天人或梵天的净色中，都被认为是未进入（感官之）流。但这是否存在，尚需审察。此外，流出法可能是粗大种的各种形态。但梵天的内在色法是由达到安止定的特定业而生，极其微细。因此，那里是否存在像欲界有情相续中那样完备的流出色法，是需要审察的。而法所缘，在圣典中并未说有主要的法所缘和随顺的法处。“以及命根六法”应在色界说。“在那里”指在无想有情中。为何在欲界不另外说命根九法呢？在结生刹那为何不说？在生命期中也未另外说。“食的支助”指名为食的色的支助。“遍及全身、维持生命的命根”指包含在身十法聚和性十法聚中的命根。“这即是”指命根九法。“在那里”指在色界。“已生起”指已增长。“在二火中”指在消化火与身火中。‘病’称为‘疾’。‘多病者’的分解是‘其病多者’。“消化不良”指消化不均。“由能持（肠）”指由腹内之火。“能胜任精进”指能胜任名为精进的修行事业。“这个”指命根九法。“以及长老”指以及阿那律长老。“这个”指命根九法。“息灭的顺序”指临死时的息灭顺序。“此处”指在色界。‘遗骸’指死后的身体。其弃置称为‘弃置遗骸’。其他化生者没有所谓的‘弃置遗骸’。为何他们没有所谓的‘弃置遗骸’呢？（论师）说‘因为他们……’等。在《阐明》(Vibhāvanī)的读法中，一切色界梵天，由于没有食生色，故说三因生色。无想有情，由于也没有心生色，故说二因生色。“那些”指临死时心生的色法。其量即那么多。“轻快、沉重等变化”指整个色身的轻快、沉重等变化。而且，由于那里完全没有导致迟钝等界扰动的诸缘，整个身体恒常保持轻快等性质。何需考虑对立法生起的可能性呢？同样，对无想有情的变坏也应作如是想。

ရူပပ္ပဝတ္တိက္ကမာနုဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

色法转起次第之阐明终。

၁၆၁. နိဗ္ဗာနသင်္ဂဟေ. ဒွီသု နိဗ္ဗာနပဒေသု ပထမပဒံ အဝိညာတတ္ထံ သာမည ပဒံ. ဒုတီယံ ဝိညာ တတ္ထံ ဝိသေသပဒံ. ကိလေသေ သမေတီတိ သမဏော. အရိယပုဂ္ဂလော. သမဏဿ ဘာဝေါ သာမညံ. အရိယမဂ္ဂေါ. သာမညဿ ဖလာနိ သာမညဖလာနိ. လောကတော ဥတ္တရတိ အတိက္ကမတီတိ လောကုတ္တရံ. လောကေ န ပညာဝီယတီတိ ပညတ္တီတိ ဣမမတ္ထံ သန္ဓာယ ‘‘နဟီ’’တိအာဒိမာဟ[Pg.225]. စတ္တာရိမဂ္ဂညာဏာနိ စတုမဂ္ဂညာဏန္တိ ဧဝံ သမာသဝသေန ဧကဝစနန္တံ ပဒံ ဝါကျံ ပတွာ ဗဟုဝစနန္တံ ဟောတီတိအာဟ ‘‘စတူဟိ အရိယမဂ္ဂညာဏေဟီ’’တိ. ‘‘တာဒိသမှာ’’တိ အရိယမဂ္ဂသဒိသမှာ. ‘‘ဝိမုခါနံ’’တိ ပရမ္မုခါနံ. ‘‘ဇစ္စန္ဓာနံ ဝိယာ’’တိ ဇစ္စန္ဓာနံ စန္ဒမဏ္ဍလဿ အဝိသယဘာဝေါ ဝိယ. ‘‘တဿာ’’တိ နိဗ္ဗာနဿ. တတ္ထ ‘‘ဇစ္စန္ဓာနံ’’တိ အဝိသယပဒေ သာမိပဒံ. ‘‘တဿာ’’တိ ဘာဝပဒံ. ‘‘ယံ ကိဉ္စီ’’တိ ကိဉ္စိယံ အတ္ထဇာတံ. အဿနိဗ္ဗာနဿ သိဒ္ဓတန္တိ သမ္ဗန္ဓော. အပါကဋဿ ဓမ္မဿ. ဝါယာမောပိ နာမ န အတ္ထိ. ကုတော တဿ သစ္ဆိကရဏံ ဘဝိဿတီတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ယေနာ’’တိ ဝါယာမေန. ‘‘နိဗ္ဗာနေန ဝိနာ’’တိ နိဗ္ဗာနာရမ္မဏံ အလဘိတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘အကိစ္စသိဒ္ဓိံ’’တိ ကိလေသပ္ပဟာန ကိစ္စဿ အသိဒ္ဓိံ. ‘‘တတော’’တိ တသ္မာ. ‘‘ဝဓာယာ’’တိ ဝဓိတုံ. ‘‘ပရိသက္ကန္တာ’’တိ ဝါယမန္တာ. ဂါထာယံ. ‘‘အန္တောဇဋာ’’တိ အဇ္ဈတ္တသန္တာနေ တဏှာဇဋာ, တဏှာဝိနဒ္ဓါ. ‘‘ဗဟိဇဋာ’’တိ ဗဟိဒ္ဓါသန္တာနေ တဏှာဇဋာ, တဏှာဝိနဒ္ဓါ. ‘‘တဿာ’’တိ တဏှာယ. ‘‘ဝတ္ထုတော’’တိ ဝိသုံဝိသုံ ဇာတသရူပတော. ပရိနိဗ္ဗာယိံသု, ပရိနိဗ္ဗာယန္တိ, ပရိနိဗ္ဗာယိဿန္တီတိ ပရိနိဗ္ဗုတာ. တကာရပစ္စယဿ ကာလတ္တယေပိ ပဝတ္တနတော. ယထာ ဒိဋ္ဌာ, သုတာ, မုတာ, ဝိညာတာ,တိ. ဝိသိဋ္ဌံ ကတွာ ဇာနိတဗ္ဗန္တိ ဝိညာဏံ. န နိဒဿိတဗ္ဗန္တိ အနိဒဿနံ. နတ္ထိ အန္တော ဧတဿာတိ အနန္တံ. သဗ္ဗတော ပဝတ္တာ ဂုဏပ္ပဘာ ဧတဿာတိ သဗ္ဗတောပဘံ. ‘‘ဘဂဝတာ ဝုတ္တံ’’တိ ဒီဃနိကာယေ ကေဝဋ္ဋသုတ္တေ ဝုတ္တံ. ‘‘သဝန္တိယော’’တိ မဟာနဒိယော ဝါ ကုန္နဒိယော ဝါ. ‘‘အပ္ပေန္တီ’’တိ ပဝိသန္တိ. ‘‘ဓာရာတိ’’ မေဃဝုဋ္ဌိဓာရာ. ဗုဒ္ဓေသု အနုပ္ပဇ္ဇန္တေသု ဧကသတ္တောပိ ပရိနိဗ္ဗာတုံ န သက္ကောတီတိ ဣဒံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒကပ္ပေ ဧဝ ပစ္စေက သမ္ဗုဒ္ဓါပိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ကတွာ ဝုတ္တံ. အပဒါန ပါဠိယံ ပန ဗုဒ္ဓသုညကပ္ပေပိ ပစ္စေကသမ္ဗုဒ္ဓါနံ ဥပ္ပတ္တိ အာဂတာ ဧဝ. ‘‘ဧကသတ္တောပီ’’တိ ဝါ သာဝကသတ္တော ဂဟေတဗ္ဗော. ဧဝဉှိ သတိ အပဒါနပါဠိယာ အဝိရောဓော ဟောတိ. ‘‘အာရာဓေန္တီ’’တိ သာဓေန္တိ ပဋိလဘန္တိ. သဗ္ဗတော ပဝတ္တာ ဂုဏပ္ပဘာ ဧတဿာတိ အတ္ထံ သန္ဓာယ ‘‘သဗ္ဗတောပဘာ သမ္ပန္နံ’’တိ [Pg.226] ဝုတ္တံ. ‘‘ဇောတိ ဝန္တ တရောဝါ’’တိ ဩဘာသဝန္တတရော ဝါ. သဗ္ဗတ္ထ ပဘဝတိ သံဝိဇ္ဇတီတိ သဗ္ဗတောပဘန္တိ ဣမမတ္ထံ သန္ဓာယ သဗ္ဗတော ဝါ ပဘုတမေဝ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ. တေနာဟ ‘‘န ကတ္ထစိ နတ္ထီ’’တိ. ‘‘ဧဝံသန္တေ ပီ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တနယေန ဧကဝိဓေ သန္တေပိ. ‘‘ဥပစရိတုံ’’တိ ဥပစာရဝသေန ဝေါဟရိတုံ. ‘‘ယထာဟာ’’တိ တသ္မိံ ယေဝသုတ္တေ ပုန ကိံ အာဟ. ဘဝံ နေတီတိ ဘဝနေတ္တိ. ဘဝတဏှာ ဧဝ. ‘‘သမ္ပရာယိကာ’’တိ စုတိအနန္တရေ ပတ္တဗ္ဗာ. ဒွိန္နံ ခီဏာသဝါနံ အနုပါဒိသေသတာ ဝုတ္တာတိ သမ္ဗန္ဓော. ဧတ္ထ ‘‘အနုပါဒိသေသတာ’’တိ အနုပါဒိသေသနိဗ္ဗာနံ ဝုစ္စတိ. သေက္ခေသု အရဟတ္တမဂ္ဂဋ္ဌဿ သေက္ခဿ ကိလေသုပါဒိသေသ ဝသေန အနုပါဒိသေသတာ ဝုတ္တာ. ‘‘ကိလေသုပါဒိသေသော’’တိ စ ကိလေသ သင်္ခါတော ဥပါဒိသေသော. တထာ ခန္ဓုပါဒိသေသောပိ. အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီတိအာဒီသု ပရိနိဗ္ဗာနံ နာမ ကိလေသပရိနိဗ္ဗာနံ ဝုတ္တံ. ဥဘတော ဘာဂ ဝိမုတ္တာဒီနံ ပဒတ္ထော နဝမပရိစ္ဆေဒေ အာဂမိဿတိ. ‘‘ကိလေသက္ခယေန သဟေဝ ခိယျန္တီ’’တိ ပစ္စုပ္ပန္နဘဝေ အရဟတ္တမဂ္ဂက္ခဏေ ကိလေသက္ခယေန သဒ္ဓိံ ဧဝ ခိယျန္တိ. အနုပ္ပာဒ ဓမ္မတံ ဂစ္ဆန္တိ. တထာ အနာဂါမိ ပုဂ္ဂလဿ ကာမပဋိသန္ဓိက္ခန္ဓာပိ အနာဂါမိမဂ္ဂက္ခဏေ, သောတာပန္နဿ သတ္တဘဝေဌပေတွာ အဝသေသ ကာမပဋိသန္ဓိက္ခန္ဓာ သောတာပတ္တိ မဂ္ဂက္ခဏေ တံ တံ ကိလေသက္ခယေ န သဟေဝ ခိယျန္တီတိ. ပစ္စုပ္ပန္နက္ခန္ဓာ ပန ကိလေသက္ခယေန သဟခိယျန္တိ. ခန္ဓုပါဒိသေသာ နာမ ဟုတွာ ယာဝမရဏကာလာ ခီဏာသဝါနမ္ပိ ပဝတ္တန္တိ. ကသ္မာ ပဝတ္တန္တီတိ အာဟ ‘‘ယာဝစုတိယာ ပဝတ္တမာနံ’’တိအာဒိံ. ပစ္စုပ္ပန္နက္ခန္ဓသန္တာနံ ပန ဓမ္မတာသိဒ္ဓန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဖလနိဿန္ဒဘူတံ’’တိ ဝိပါကဖလဘူတဉ္စ နိဿန္ဒဖလဘူတဉ္စ ဟုတွာ. ‘‘တေနသဟေဝါ’’တိ ကိလေသက္ခယေန သဟေဝ. ‘‘ယသ္မာပနာ’’တိအာဒီသု. ပရိသမန္တတော ဗုန္ဓန္တိ နီဝါရေန္တိ, သန္တိသုခဿ အန္တရာယံ ကရောန္တီတိ ပလိဗောဓာ. ကိလေသာဘိသင်္ခရဏ ကိစ္စာနိ, ကမ္မာဘိသင်္ခရဏကိစ္စာနိ, ခန္ဓာဘိသင်္ခရဏ ကိစ္စာနိ စ. ပလိဗောဓေဟိ သဟ ဝတ္တန္တီတိ သပလိဗောဓာ. သင်္ခါရ နိမိတ္တေဟိ သဟ ဝတ္တန္တီတိ သနိမိတ္တာ. တဏှာပဏိဓီဟိ သဟ ဝတ္တန္တီတိ သပဏိဟိတာ[Pg.227].‘‘တတော’’တိ ပါပကမ္မတော, အပါယဒုက္ခတော စ. ‘‘ကောစီ’’တိ ကောစိဓမ္မော. ‘‘နိရောဓေတုံ သက္ကောတီ’’တိ သက္ကာယဒိဋ္ဌိယာ နိရုဒ္ဓါယ တေ နိရုဇ္ဈန္တိ. အနိရုဒ္ဓါယ နနိရုဇ္ဈန္တိ. တသ္မာ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ နိရောဓော နိဗျာပါရဓမ္မောပိ သမာနော တေ ပလိဗောဓေ နိရောဓေတိ နာမ. ‘‘နိရောဓေတုံ သက္ကောတီ’’တိ စ အဗျာပါရေ ဗျာပါရပရိကပ္ပနာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. သက္ကာယဒိဋ္ဌိနိရောဓောယေဝ တေ ပလိဗောဓေ နိရောဓေတုံ သက္ကောတီတိ ဧတ္ထ ဒွိန္နမ္ပိ နိရောဓော ဧကောယေဝ. ဧဝံ သန္တေပိ အဝိဇ္ဇာ နိရောဓာ သင်္ခါရ နိရောဓောတိအာဒီသု ဝိယ အဘေဒေ ဘေဒပရိကပ္ပနာ ဟောတီတိ. ဥပ္ပာဒေါ စ ပဝတ္တော စ ဥပ္ပာဒပ္ပဝတ္တာ. တေ မူလံ ယဿာတိ ဝိဂ္ဂဟော. ယေန ဩဠာရိကာကာရေန. မာရေန္တီတိ မာရာ. ဝဓကပစ္စတ္ထိကာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ကိလေသမာရာဒယော. မာရာ ဒဟန္တိ တိဋ္ဌန္တိ ဧတေသူတိ မာရဓေယျာ. မာရေတိ စာဝေတိ စာတိ မစ္စု. မရဏမေဝ. မစ္စုဒဟတိ တိဋ္ဌတိ ဧတေသူတိ မစ္စုဓေယျာ. ‘‘နတ္ထိ တသ္မိံ နိမိတ္တံ’’တိ ဝုတ္တေ ပညတ္တိဓမ္မေသုပိ ဥပ္ပာဒပ္ပဝတ္တမူလံ နိမိတ္တံ နာမ နတ္ထိ. ဧဝံသတိ, တေဟိ နိဗ္ဗာနဿ အဝိသေသော အာပဇ္ဇတီတိ စောဒနာ. တံ ပရိဟရန္တော ‘‘တဉှီ’’တိအာဒိမာဟ. ဝိဒ္ဓံသေတွာတိ စ သာဓေန္တန္တိ စ အတ္ထဝိသေသ ပါကဋတ္ထာယ အဗျာပါရေ ဗျာပါရ ပရိကပ္ပနာ ဧဝ. ပဏီတာဒိဘေဒေ. ဣဒံ ဗုဒ္ဓါနံ နိဗ္ဗာနံ ပဏီတံ. ဣဒံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ နိဗ္ဗာနံ မဇ္ဈိမံ. ဣဒံ ဗုဒ္ဓသာဝကာနံ နိဗ္ဗာနံ ဟီနန္တိ ဘိန္နံ န ဟောတီတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. နာနပ္ပကာရေန စိတ္တံ နိဓေတိ ဧတေနာတိ ပဏိဟိတံ. ‘‘နိဓေတီ’’တိ အာရမ္မဏေသု နိန္နံ ပေါဏံ ပဗ္ဘာရံ ကတွာ ဌပေတီတိ အတ္ထော. တထာ ပဏိဓာနပဏိဓီသု. အတ္ထတော ဧကံ အာသာတဏှာယ နာမံ. ‘‘လဗ္ဘမာနာပီ’’တိ ဘဝသမ္ပတ္တိ ဘောဂသမ္ပတ္တိယော လဗ္ဘမာနာပိ. ‘‘ပိပါသဝိနယ ဓမ္မတ္တာ’’တိ ပါတုံ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဣစ္ဆာ ပိပါသာ. ပိပါသံ ဝိနေတိ ဝိဂမေတီတိ ပိပါသဝိနယော. ‘‘ဝေဒယိတသုခံ’’တိ ဝေဒနာသုခံ. ‘‘ကတမံ တံ အာဝုသော’’တိ ပါဠိပါဌေ ‘‘တံ’’တိ တသ္မာ. ‘‘ယဒေတ္ထ ဝေဒယိတံ နတ္ထီ’’တိ ယသ္မာ ဧတ္ထ ဝေဒယိတံ နတ္ထိ. တသ္မာ နိဗ္ဗာနေ သုခံ နာမ ကတမန္တိ ယောဇနာ. ‘‘ဧတ္ထာ’’တိ ဧတသ္မိံ နိဗ္ဗာနေ. ‘‘ဧတဒေဝေတ္ထာ’’တိအာဒိမှိ. ‘‘ဧတ ဒေဝါ’’တိ [Pg.228] ဧသောဧဝ. ယသ္မာ ဧတ္ထ ဝေဒယိတံ နတ္ထိ. တသ္မာ ဧသော ဝေဒယိတဿ နတ္ထိဘာဝေါ ဧဝ ဧတ္ထနိဗ္ဗာနေ သုခန္တိ ယောဇနာ.

161. 《涅槃纲要》。在两种涅槃词中，第一种是未被了知其义的普通词，第二种是了知其义的特殊词。止息烦恼者为沙门，即圣人(ariyapuggala)。沙门的状态是沙门性(sāmañña)，即圣道。沙门性的果是沙门果。超越、越渡世间，故为出世间(lokuttara)。“在世间中不被识知，故为概念(paññatti)”，针对此义而说“无”等。四道智(cattārimaggaññāṇāni)即是四道智(catumaggaññāṇaṃ)。如是，以复合词的方式，单数词进入句子后变为复数，故说“以四圣道智(catūhi ariyamaggaññāṇehi)”。“从如是者(tādisamhā)”意即从与圣道相似者。“于背向者(vimukhānaṃ)”意即于转过脸去者。“犹如生盲者(jaccandhānaṃ viya)”意即犹如月轮非生盲者之境。“彼之(tassā)”意即涅槃的。“生盲者之(jaccandhānaṃ)”于此作“非其所缘”之义，是属格(sāmipadaṃ)。“彼之(tassā)”是表示状态的词。“任何(yaṃ kiñci)”意即任何种类的事物。其关联为：此涅槃已成就故。对于不显现的法，连努力(vāyāma)尚且没有，何况能有它的证悟呢？——此为意趣。“以之(yenā)”意即以努力。“无涅槃(nibbānena vinā)”意即未得以涅槃为所缘。“事不成(akiccasiddhiṃ)”意即断烦恼之事未成就。“从是(tato)”意即因此。“为杀(vadhāya)”意即为杀害。“遍求(parisakkantā)”意即努力。于偈颂中。“内结(antojaṭā)”意即内在相续中的爱结，为爱所缠。“外结(bahijaṭā)”意即外在相续中的爱结，为爱所缠。“彼之(tassā)”意即爱的。“从事(vatthuto)”意即从其各自生起的自性而言。已般涅槃、正般涅槃、将般涅槃者，即是般涅槃者(parinibbutā)。因为-ta后缀(takārapaccaya)可用于三时，犹如：所见、所闻、所觉、所识。特别地被了知，故为识(viññāṇa)。不可被指示，故为无见(anidassana)。其无有终，故为无终(ananta)。其功德之光遍行，故为普光(sabbatopabha)。“世尊所说”是指于《长部·坚固经》(Kevaṭṭasutta)中所说。“诸流(savantiyo)”意即大河或小河。“趋入(appenti)”意即进入。“流(dhārā)”意即云雨之流。“于诸佛不出现时，无一有情能般涅槃”，此说是基于“独觉佛(paccekasambuddha)亦仅出现于有佛出世之劫”而说。然而，于《本行》(Apadāna)圣典中，亦载有独觉佛出现于无佛之劫。“无一有情”或应取为声闻有情，如是则与《本行》圣典无有相违。“达成(ārādhenti)”意即成就、获得。针对“其功德之光遍行”之义，而说“具足普光”。“更光明者(jotivantataro vā)”意即更有光者。或“于一切处生起、存在，故为普光(sabbatopabha)”，针对此义而说“或于一切处有权力”。因此说“无处不有”。“纵然如是(evaṃsante pi)”意即纵然依已说之理为一类。“作譬喻说(upacarituṃ)”意即以譬喻的方式言说。“如所说(yathāha)”意即于彼经中复有何说。引导至有，故为有之引导者(bhavanetti)，即是有爱。“来世的(samparāyikā)”意即死后立即当得的。说及二种漏尽者的无余依状态，此为关联。于此，“无余依状态”(anupādisesatā)即是指无余依涅槃。于有学中，对住于阿罗汉道的有学，依其烦恼余(kilesupādisesa)而说为无余依状态。“烦恼余(kilesupādiseso)”是名为烦恼的所余。蕴余(khandhupādisesa)亦然。于中般涅槃(antarāparinibbāyī)等中，所谓的般涅槃是指烦恼的般涅槃。俱分解脱(ubhatobhāgavimutta)等词之义将于第九章出现。“与烦恼灭尽同时灭尽”意即于现在有，在阿罗汉道刹那，与烦恼灭尽一起被灭尽，进入不生法。同样，不还者(anāgāmī)的欲界结生蕴于不还道刹那，入流者(sotāpanna)除去七有之后的其余欲界结生蕴于入流道刹那，于彼彼烦恼灭尽时，亦同时灭尽。然而，现在的诸蕴不与烦恼的灭尽同时灭尽。它们作为所谓的蕴余，乃至死亡之时，即使对漏尽者也持续存在。为何持续存在？答曰：“乃至死亡持续存在”等。然而，现在蕴的相续是由法性(dhammatā)所成就，此为关联。“成为果与等流”意即成为异熟果与等流果。“与彼同时”意即与烦恼灭尽同时。于“又因为(yasmā pana)”等句中。于周围束缚、障碍，对寂静之乐制造妨碍，故为障碍(palibodha)。即烦恼行之事、业行之事、蕴行之事。与障碍共存，故为有障碍(sapalibodha)。与行相共存，故为有相(sanimitta)。与爱愿共存，故为有愿(sapaṇihita)。“从是(tato)”意即从恶业、从恶趣苦。“任何(koci)”意即任何法。“能令灭”：当身见(sakkāyadiṭṭhi)已灭，彼等亦灭；若未灭，则不灭。因此，身见之灭虽是无作用法，却名为能灭彼等障碍。当知“能令灭”是对无作用者作有作用的构想。唯身见灭能灭彼等障碍”，于此，二者之灭实为同一。纵然如是，犹如“无明灭则行灭”等句，于无差别中亦作差别之构想。生与转起为“生起转起”(uppādappavattā)，“彼为其根”是其语法分析。以粗重之相。能杀害，故为魔(māra)，意即杀戮之敌，如烦恼魔等。魔于其中燃烧、住立，故为魔域(māradheyya)。能杀害、使之动摇，故为死(maccu)，即是死亡。死于其中燃烧、住立，故为死域(maccudheyya)。当说“于彼无相”时，于概念法(paññattidhamma)中亦无名为“生起转起之根”的相。如是，则涅槃与彼等无有差别，此为问难。为遣此难，而说“然彼”等。“破坏”与“成就”之说，是为了显明特殊之义，而对无作用者作有作用的构想。于胜妙等差别中：此诸佛之涅槃为胜妙，此独觉佛之涅槃为中等，此佛弟子之涅槃为低劣——当知（涅槃）并无此等差别。以此令心朝向种种，故为愿(paṇihita)。“朝向(nidheti)”之义为：令心倾向、趋向、倾斜于所缘而住立。于“愿求”(paṇidhāna)与“愿望”(paṇidhi)中亦然。就义理而言，此为希望与渴爱之异名。“纵然获得”意即纵然获得有成就与财富成就。“因其法能调伏渴”：欲饮、欲食之欲为渴(pipāsā)；能调伏、去除渴，故为调伏渴(pipāsavinaya)。“所受之乐(vedayitasukhaṃ)”意即受乐。“贤友，什么是那(katamaṃ taṃ āvuso)？”于此圣句中，“那(taṃ)”作“因此”解。“此中无所受(yadettha vedayitaṃ natthi)”意即因为此中无所受。因此，应如是连结文义：“涅槃中名为乐者为何？”“于此(etthā)”意即于此涅槃中。于“此即于此(etad eva ettha)”等句中，“此即(etad eva)”意即“唯此”。应如是连结文义：因为此中无所受，所以此“无所受”的状态，即是此涅槃中的乐。

‘‘ဧတ္ထ စာ’’တိအာဒီသု. ယဒေတံ ခိယျနံ နိရုဇ္ဈနံ အတ္ထီတိ သမ္ဗန္ဓော. ကေစိ ပန တံခိယျန နိရုဇ္ဈန ကြိယာမတ္တံ နိဗ္ဗာနံ န ဟောတိ. အဘာဝ ပညတ္တိမတ္တံ ဟောတီတိ ဝဒန္တိ. တံ ပဋိသေဓေန္တော ‘‘န ဟိတံ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘ပညတ္တိရူပံ’’တိ ပညတ္တိသဘာဝေါ. ပါဠိပါဌေ. ‘‘ပဒဟတီ’’တိ ဝီရိယံ ဒဠှံ ကရောတိ. ပဟိတော အတ္တာ အနေနာတိ ပဟိတတ္တော. ‘‘ပဟိတော’’တိ ပဒဟိတော. အနိဝတ္တဘာဝေ ဌပိတော. ပေသိတောတိပိ ဝဏ္ဏေန္တိ. ‘‘ကာယေနာ’’တိ နာမကာယေန. တဏှာဝသေ ဝတ္တန္တီတိ တဏှာဝသိကာ. ‘‘တေသံ ပီ’’တိ တေသံ ဝါဒေပိ. တသ္မိံ ခယ နိရောဓမတ္တေ အနန္တဂုဏာ နာမ နတ္ထီတိ ဣမံ ဝါဒံ ဝိသောဓေတုံ ‘‘နိဗ္ဗာနဿ စာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ‘‘ပဋိပက္ခဝသေန သိဇ္ဈန္တီ’’တိ ဧတေန ဝဋ္ဋဓမ္မေသု မဟန္တံ အာဒီနဝံ ပဿန္တာ ဧဝ တေသံ နိရောဓေ မဟန္တံ ဂုဏာနိသံသံ ပဿန္တီတိ ဒီပေတိ. ယေ ပန ယထာဝုတ္တံ ခယနိရောဓံ ပရမတ္ထနိဗ္ဗာနန္တိ န ဇာနန္တိ, တေသံ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ. ဧဝံ ဂုဏပဒါနံ ဂမ္ဘီရတ္တာ တံခယနိရောဓမတ္တံ အနန္တဂုဏာနံ ဝတ္ထု န ဟောတီတိ မညန္တိ. ဣဒါနိ နိဗ္ဗာနံ ပရမံ သုခန္တိ ဝုတ္တံ. ကထံ တံ ခယနိရောဓမတ္တံ ပရမသုခံ နာမ ဘဝေယျာတိ ဣမံ ဝါဒံ ဝိသောဓေတုံ ‘‘သန္တိသုခဉ္စနာမာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အတ္ထိဘိက္ခဝေတိ သုတ္တေ. ‘‘နောစေတံ အဘဝိဿာ’’တိ ဧတံ အဇာတံ နောစေ သန္တံ ဝိဇ္ဇမာနံ န ဘဝေယျ. ‘‘နယိမဿာ’’တိ န ဣမဿ. ပစ္စက္ခဘူတံ ခန္ဓပဉ္စကံ ဒဿေန္တော ‘‘ဣမဿာ’’တိ ဝဒတိ. နိဿက္ကတ္ထေ စ သာမိဝစနံ. ဣမသ္မာ ဇာတာ ဘူတာ ကတာ သင်္ခတာ သတ္တာနံ နိဿရဏံ နာမ န ပညာယေယျာတိ ယောဇနာ. ပရတ္ထပိ ဧသနယော. ဧသနယော သဗ္ဗေသူတိအာဒီသု. ဒုစ္စရိတ ဓမ္မာ နာမ ပစ္စယေ သတိ, ဇာယန္တိ. အသတိ, န ဇာယန္တီတိ ဧဝံ ဇာတံ ဝိယ အဇာတမ္ပိ တေသံ အတ္ထိ. ယဒိ စ အဇာတံ နာမ နတ္ထိ. ဇာတမေဝ အတ္ထိ. ဧဝံသတိ, အတ္တနိ ဒုစ္စရိတာနံ အဇာတတ္ထာယ သမ္မာပဋိပဇ္ဇန္တာနံပိ သဗ္ဗေ ဒုစ္စရိတ ဓမ္မာ အတ္တနိ ဇာတာယေဝ သိယုံ, နော အဇာတာ. ကသ္မာ, အဇာတဿ နာမ နတ္ထိတာယာတိအာဒိနာ ယောဇေတဗ္ဗံ.

于“于此有”(Ettha cā)等句中，其关联为“有此毁坏、此止灭”。然有些人言，彼毁坏、止灭仅是作用，非是涅槃，仅是无有之施设。为反驳此说，故言“那并非如此”(na hi taṃ)等。“施设相”(Paññattirūpaṃ)即施设自性。于圣典中，“策励”(padahatī)是说令精进坚固。其心已由此策励，故为“心已策励者”(pahitatto)。“已策励”(pahito)即已精勤(padahito)，已安住于不退转之境。亦有释为“已派遣”者。“以身”(Kāyenā)指名身。于贪爱支配下活动，故为“为贪爱所支配者”(taṇhāvasikā)。“于彼亦”(Tesaṃ pī)即于彼等论点中。为澄清“于彼仅是毁坏与止灭中，并无无量功德”此说，故言“涅槃亦有”等。“依对治而成”(Paṭipakkhavasena sijjhantī)，此句明示，唯见流转法有大过患者，方能于其止灭中见大功德利益。至于不如是了知毁坏与止灭即是究竟涅槃者，则无话可说。如是，由功德之所依甚为深奥，彼等认为彼仅是毁坏与止灭，非为无量功德之事。今言“涅槃是至上之乐”。为澄清“彼仅是毁坏与止灭，如何能名为至上之乐”此说，故言“寂静乐”等。于经中言：“诸比丘，有……”。“若无此”(Nocetaṃ abhavissā)，是说，若此未生者非有、非存在。“于此无”(Nayimassā)即“于此无”(na imassa)。言“此”是为显示现前五蕴。属格亦用于离格义。应如是结合：“从这已生、已有、已作、有为之法，众生之出离将不可知。”于他处，此理亦然。于“此理通于一切”等句中，名为恶行法者，有缘则生，无缘则不生。如是，犹如已生者，彼等亦有未生者。若名为“未生”者不存在，唯有已生者存在，如是，即使为令自身恶行不生而正修行者，一切恶行法亦应于自身中成为已生，而非未生。何以故？以名为“未生”者不存在故，应如是结合。

‘‘ဧတ္တာဝတာ’’တိ[Pg.229], အတ္ထိ ဘိက္ခဝေ အဇာတံတိအာဒိနာ ပါဠိဝစနေန. သဗ္ဗေသင်္ခါရာ သမန္တိ ဝူပသမန္တိ ဧတ္ထာတိ သဗ္ဗသင်္ခါရ သမထော. သဗ္ဗေ ဥပဓယော ဧတ္ထ နိဿဇ္ဇန္တိ အရိယာဇနာတိ သဗ္ဗုပဓိနိဿဂ္ဂေါ. ‘‘ဥပလဗ္ဘမာနော’’တိ သန္တိလက္ခဏေန ဉာဏေန ဥပလဗ္ဘမာနော. ‘‘ဧသိံသူ’’တိ ကတွာ ဧသနကိစ္စဿ သိခါပတ္တံ အတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘အဓိဂစ္ဆိံသူ’’တိ ဝုတ္တံ.

“至此”(Ettāvatā)，即通过“诸比丘(bhikkhave)，有未生者……”等圣典文句。一切行于此寂止、平息，故为“一切行寂止”(sabbasaṅkhārasamatho)。圣者于此舍弃一切执取，故为“一切执取之舍弃”(sabbūpadhinissaggo)。“可得”(Upalabbhamāno)，即以寂静为相之智而得知。为显示寻求之事已达究竟之义，故于“彼等已寻求”(esiṃsu)后，言“彼等已证得”(adhigacchiṃsu)。

နိဗ္ဗာနသင်္ဂဟာနုဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

《涅槃摄要复注》终。

ရူပသင်္ဂဟဒီပနိယာအနုဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

《色摄要释复注》终。

၇. သမုစ္စယသင်္ဂဟအနုဒီပနာ

7. 总集摄要复注

၁၆၂. သမုစ္စယသင်္ဂဟေ[Pg.230]. အတ္တနော အာဝေဏိကဘူတေန သာမည လက္ခဏေနတိ စ သမ္ဗန္ဓော. အညာပဒေသေန ဧဝ တဒုဘယလက္ခဏေန သလက္ခဏာနိ နာမ ဝုစ္စန္တီတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘နိဗ္ဗာနဿပိ သရူပတော လဗ္ဘမာနသဘာဝတာ’’တိ အညနိဿယ ရဟိတေန လဗ္ဘမာနသဘာဝတာ. နနု နိဗ္ဗာနမ္ပိ ရာဂက္ခယော ဒေါသက္ခယော မောဟက္ခယောတိအာဒိနာ အညနိဿယဒဿနံ အတ္ထိ ယေဝါတိ. ဒဿနမတ္တံ အတ္ထိ. နိဗ္ဗာနံ ပန ရာဂါဒီဟိ ပဋိဗဒ္ဓံ န ဟောတိ. အထ ခေါ တေဟိ ဒူရတရံ ဟောတိ. ပဋိပက္ခတရံ, ပဋိဝိရုဒ္ဓတရံ. ယဉှိ ရူပဿ ခယော ဝယော ဘေဒေါ အနိစ္စာတိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ရူပဿ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ခယော ဝုတ္တောတိ သော ရူပဿ နိဿိတော ဧဝ ဟောတိ. ဣဓ ပန ရာဂါဒီနံ ပုန ဥပ္ပာဒဿပိ အဘာဝေါ ဝုတ္တောတိ သော ရာဂါဒီသု အနိဿိတော ဧဝ. န ကေဝလံ အနိဿိတော. အထ ခေါ တေဟိ ဒူရတရော စ ပဋိပက္ခတရော စ တေသံ ပဋိပက္ခဂုဏေဟိ ဣမဿသိဒ္ဓတ္တာတိ. အနိပ္ဖန္နရူပါနိပိ အဓိပ္ပေတာနိ ဧဝ တေသမ္ပိ ခန္ဓာယတနဓာတု သစ္စေသု သင်္ဂဟိတတ္တာ.

162. 于《总集摄要》中。并且与“以自身特有的共相”相关联。其意趣是：名为自相者，正是通过具有彼二者特征的另一名称而说。“涅槃亦有从其自性而得之性”，意谓不依赖他者而有可得之性。难道涅槃不也通过“贪尽、嗔尽、痴尽”等显示其对其他事物的依赖吗？仅仅是显示而已。然而涅槃并不与贪等相系缚，反而远离它们，是其更强之对治，更强之敌对。因为当说“色之毁、灭、坏为无常”时，那里所说的是色生起后毁坏，故其是依附于色的。然而此处所说的是贪等不再生起，故其是不依附于贪等的。不仅不依附，而且由于此（涅槃）是凭借与彼等对立的功德而成，故它离彼等更远，更是其对治。未完成色(Anipphannarūpāni)亦是此中所指，因其亦被摄于蕴、处、界、谛之中。

အာသဝါဒီသု. ‘‘ပါရိဝါသိယဋ္ဌေနာ’’တိ ပရိဝါသကရဏဋ္ဌေန. ‘‘မဒနီယဋ္ဌေနာ’’တိ မဒနဇနကဋ္ဌေန. ‘‘ပရိဝါသံ ဂဏှန္တီ’’တိ ဒေါသဝေပုလ္လံ အာပဇ္ဇန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပုန ‘‘ပရိဝါသံ’’တိ ဒုဂ္ဂန္ဓတာဒိပရိဝါသံ. ‘‘အာသဝဘရိတမေဝါ’’တိ အာသဝေဟိ ပူရိတမေဝ. ‘‘ဆဠာရမ္မဏာနိ ဒူသေန္တီ’’တိ တာနိ သာသဝါဒိဘာဝံ ပါပေန္တီတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ဘဝတော’’တိ ဘူမိတော ဣစ္စေဝတ္ထော. အဝဓီယတိ ပရိစ္ဆိန္ဒီယတိ ဧတသ္မာတိ အဝဓိ. အပါဒါနံ ဝုစ္စတိ. မရိယာဒေါ နာမ ပရိယန္တပရိစ္ဆေဒေါ. မရိယာဒမတ္တဘူတော ကြိယာဝိသယော မရိယာဒဝိသယော. အဝဓိ နာမ ဗျာပန ဝိဓာနံ, ကြိယာ ဗျာပနဿ ဝိသယော အဘိဝိဓိဝိသယော. ‘‘ယဿာ’’တိ အဝဓိ ဝတ္ထုဿ. ‘‘အတ္တာနံ’’တိ အဝဓိဝတ္ထုံ. ‘‘ဗဟိကတွာ’’တိ သမ္ပတ္တမတ္တံ ကတွာတိ အဓိပ္ပာယော. အဝဓိဝိစာရဏာယံ. ‘‘သဒ္ဒဿာ’’တိ [Pg.231] ဘဂဝတော ကိတ္တိသဒ္ဒဿ. ‘‘တံ’’တိ အဝဓိဘူတံ အတ္ထံ. ‘‘ယသော’’တိ ကိတ္တိသဒ္ဒေါ. ‘‘ဣတရံ’’တိ အနဘိဝိဓိဝိသယံ ဗဟိ ကတွာ ပဝတ္တတိ.

于诸漏等中。“以别住(pārivāsiya)之义”是指行别住之义。“以迷醉之义”是指产生迷醉之义。“接受别住”意谓陷入过失膨胀之状态。又，“别住”指恶臭等的熏染。“充满诸漏”是指完全被诸漏所充满。“染污六境”意谓使彼等陷入有漏等状态。“从有”(Bhavato)意谓从地而言。由此被限定、被划分，故名“界限”(avadhi)，它被称为离格(apādāna)。“界域”(mariyāda)是指边界的限定。行为范围仅至于界域的，是“界域范围”(mariyādavisayo)；“界限”(avadhi)是遍及的规定，行为遍及的范围是“遍及范围”(abhividhivisayo)。“其”(Yassā)指界限之事。“自身”(Attānaṃ)指界限之物。“排除”(Bahikatvā)意谓仅至于已达之境。于界限之辨析中。“声音”(Saddassa)指世尊(bhagavā)之美名之声。“彼”(Taṃ)指作为界限之义。“名声”(Yaso)即美名。“其余”(Itaraṃ)指排除非遍及范围而运行。

ကာမာသဝါဒီသု. ‘‘တန္နာမေနာ’’တိ ကာမနာမေန. ‘‘တဒါရမ္မဏာ’’တိ ကာမဓမ္မာရမ္မဏာ. ‘‘အယမတ္ထော ဝါ’’တိ ကာမီယတီတိအာဒိနာ ဝုတ္တော ပစ္ဆိမတ္ထောဝ. ‘‘မဟဂ္ဂတကုသလဓမ္မာ’’တိ ဣဓာဓိပ္ပေတံ ကမ္မဘဝံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ‘‘တံ နိဗ္ဗတ္တာ’’တိ တေန နိဗ္ဗတ္တာ. ‘‘တဒါရမ္မဏာ’’တိ ဒုဝိဓဘဝါရမ္မဏာ. ‘‘တဏှာ ဧဝါ’’တိ ဘဝတဏှာ ဧဝ. ‘‘ဘဝေါ ဧဝါ’’တိ ဘဝါရမ္မဏတာယ ဘဝနာမိကာ တဏှာ ဧဝ. ‘‘ဣမေ ဧဝါ’’တိ တဏှာဒိဋ္ဌိ အဝိဇ္ဇာ ဧဝ. ‘‘ပရိဝုတ္ထေ သတီ’’တိ ပရိဝသိတေ သတိ. ‘‘ကာမဝိသယာ’’တိ ကာမဓမ္မဝိသယာ. ‘‘တသ္မိံ’’တိ ကာမာသဝေ. ဘဝဝိသယာ မာနာဒယော ပရိဝုတ္ထာ ဧဝါတိအာဒိနာ ယောဇေတဗ္ဗံ. တထာ ဒိဋ္ဌိဝိသယာတိ ပဒေပိ.

于欲漏等中。“以其名为”(tannāmena)是指以欲为名。“以彼为所缘”(tadārammaṇā)是指以欲法为所缘。“此义或为”(ayamattho vā)是指后文以“被欲求”等所说的后一种义。“广大善法”(mahaggatakusaladhammā)此处意指业有，是就此而言。“由彼所生”(taṃ nibbattā)是指由彼所生。“以彼为所缘”(tadārammaṇā)是指以二种有为所缘。“唯是爱”(taṇhā evā)即是有爱。“唯是有”(bhavo evā)即是以有为所缘而名为有的爱。“唯此等”(ime evā)即是爱、见、无明。“当被熏染时”(parivutthe sati)是指被熏习时。“欲之境”(kāmavisayā)是指欲法之境。“于彼”(tasmiṃ)是指于欲漏。“有境、慢等亦被熏染”，应如此连接。对于“见境”一词也是如此。

‘‘အနဿာသိကံ ကတွာ’’တိ အဿာသပဿာသရဟိတံ ကတွာ. ‘‘အဝဟနနဋ္ဌေနာ’’တိ အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ မာရဏဋ္ဌေန. အဓောကတွာ မာရဏဋ္ဌေနာတိပိ ယုဇ္ဇတိ. ‘‘ဒုတ္တရဋ္ဌေနာ’’တိ တတ္ထ ပတန္တဿ တရိတုံ ဒုက္ကရဋ္ဌေန. ‘‘ဝုတ္တနယေနာ’’တိ အာသဝေသု ဝုတ္တနယေန.

“令无气息”(anassāsikaṃ katvā)即断绝入息与出息。“以击杀为义”(avahananaṭṭhena)是指以淹没而杀害之义，或以沉没而杀害之义亦可。“以难渡为义”(duttaraṭṭhena)是指对堕入其中者而言难以渡过之义。“如已说之方式”(vuttanayena)即是在诸漏中所说之方式。

‘‘ဝဋ္ဋသ္မိံ’’တိ တိဝိဓဝဋ္ဋသ္မိံ. ‘‘ဘဝယန္တကေ’’တိ အဝိဇ္ဇာသင်္ခါရာဒိကေ ဘဝစက္ကေ. ‘‘အာမသနံ’’တိ ပဒဿ အတ္ထံ ဒဿေတိ ‘‘တထာ တထာ ကပ္ပေတွာ ဂဟဏ’’န္တိ. ‘‘သာသနေ’’တိ ပရိယတ္တိသာသနေ တသ္မိံ တသ္မိံ သုတ္တန္တေ. ‘‘ဒိဋ္ဌိယော ဒိဋ္ဌုပါဒါနံ’’တိ ဒိဋ္ဌိဝတ္ထူသု ဒဠှဂ္ဂါဟဋ္ဌေန ဒိဋ္ဌိယော ဧဝ ဒိဋ္ဌုပါဒါနံ. အတ္တဝါဒုပါဒါနေ. ပရိကပ္ပ ဗုဒ္ဓိ နာမ မိစ္ဆာဉာဏံ ဝုစ္စတိ. ‘‘ဣဿရ နိမ္မိတံ’’တိ သကလလောကိဿရေန မဟာဗြဟ္မုနာ အာဒိကပ္ပကာလေ နိမ္မိတံ. ‘‘အဓိစ္စ သမုပ္ပန္နံ’’တိ အဟေတု အပစ္စယာ သမုပ္ပန္နံ. ‘‘အစ္စန္တသဿတံ’’တိ ဘဝပရမ္ပရာသု သဿတံ. ‘‘ဧကစ္စသဿတံ’’တိ ဘဝဝိသေသံ ပတွာ ဧကစ္စာနံ သတ္တာနံ သဿတံ. ‘‘ဥစ္ဆိန္နံ’’တိ ယတ္ထကတ္ထစိ ပရမ္မရဏာ ဥစ္ဆိန္နံ. ပုရာဏဉ္စကမ္မံ ပရိက္ခီဏံ, နဝဉ္စကမ္မံ အကတံ. ဧဝံ သံသာရ သုဒ္ဓီတိအာဒိနာ [Pg.232] ဂဟဏန္တိ အတ္ထော. သန္တော ကာယော သက္ကာယော. ‘‘သန္တော’’တိ ပရမတ္ထတော ဝိဇ္ဇမာနော. ‘‘ကာယော’’တိ ရူပကာယော, နာမကာယော. အတ္တနော အတ္တနော ကာယော ဝါ သက္ကာယော. ပစ္စတ္တကာယော, ပါဋိပုဂ္ဂလိက ကာယောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ယထာဝုတ္တကာယ ဒွယမေဝ. သက္ကာယေ ဒိဋ္ဌိ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ. တတ္ထ ‘‘သက္ကာယေ ဒိဋ္ဌီ’’တိ ပုဗ္ဗန္တာပရန္တ ကပ္ပိကာနံ ဝိယ ပုဗ္ဗန္တာ ပရန္တေအစိန္တေတွာ သဗ္ဗသတ္တာနံပိ အတ္တနော ခန္ဓေသု ဧဝ ‘ရူပံ မေ အတ္တာတိ ဝါ’ အတ္တာ မေ ရူပဝါတိ ဝါ, အတ္တနိ မေ ရူပန္တိ ဝါ, ရူပသ္မိံ မေ အတ္တာတိ ဝါ, ဧဝမာဒိနာ ဓမ္မတာ သိဒ္ဓါ ဒိဋ္ဌီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘အဿုတဝါ’’တိ ခန္ဓဒေသနာဒိကေ သုညတဓမ္မပ္ပဋိသံ ယုတ္တေ ဒေသနာ ဓမ္မေ အဿုတ ပုဗ္ဗတ္တာ နတ္ထိ သုတံ ဧတဿာတိ အဿုတဝါ. ‘‘ပုထုဇ္ဇနော’’တိ လောကိယမဟာဇနော. တတ္ထ ပရိယာပန္နော ပန ဧကပုဂ္ဂလောပိ ပုထုဇ္ဇနောတွေဝ ဝုစ္စတိ. သော သုတဝါပိ အတ္ထိ, အဿုတဝါပိ အတ္ထိ. ဣဓ အဿုတဝါ အဓိပ္ပေတော. အရိယ ပုဂ္ဂလော ပန တတ္ထ ပရိယာပန္နော န ဟောတိ. အဟန္တိဝါ, မမာတိ ဝါ, မယီတိ ဝါ, မေတိ ဝါ, ပရာမသန ပဒါနိ နာမ. ‘‘သေသဓမ္မေဝါ ဂဟေတွာ’’တိ ရူပတော အဝသေသေ နာမက္ခန္ဓ ဓမ္မေ အတ္တာ မေတိ ဂဟေတွာ ဝါ. ‘‘ဓမ္မ မုတ္တကံ ဝါ အတ္တာနံ ဂဟေတွာ’’တိ ပဉ္စက္ခန္ဓဓမ္မဝိမုတ္တံ ပရိကပ္ပသိဒ္ဓံ အတ္တာနံ ဝါ ဂဟေတွာ. စတဿော အဝတ္ထာ ယဿာတိ စတုရာဝတ္ထိကာ. ဝေဒနာယ သမ္ဘောဂရသတ္တာ ‘‘သံဘုဉ္ဇိံ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘သုခိတော’’တိ သုခဝေဒနာယ သမင်္ဂီပုဂ္ဂလော. ဓမ္မတော ခန္ဓ ပဉ္စကမေဝ. တတ္ထ ပန သုခဝေဒနာပဓာနတ္တာ တထာ သမနုပဿန္တော ဝေဒနံ အတ္တာတိ သမနုပဿတိ နာမ. ‘‘သမူဟတော ဂဟေတွာ’’တိ အဟမသ္မိ, အဟံ ဧကော သတ္တောတိအာဒိနာ သမူဟတော. ‘‘ဝတ္ထူ’’တိ ပဉ္စက္ခန္ဓာ ဝုစ္စန္တိ. ဉာတပရိညာဒိဝသေန အပရိညာတာနိ ဝတ္ထူနိ ဧတေဟီတိ အပရိညာတဝတ္ထုကာ. ဧကမုဟုတ္တမတ္တေပိ ကာလေ. ရူပံ အတ္တတော သမနုပဿတီတိအာဒိကံ စတုရာဝတ္ထံ သန္ဓာယ ‘‘ကဒါစိ အတ္တတော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ‘‘အတ္တနိမိတ္တံ’’တိ အဘိက္ကမနာဒီသု ကာယဝစီမနော ကြိယာသု အဟံ အဘိက္ကမာမိ, အဟံ ပဋိက္ကမာမီတိအာဒိနာ စိတ္တေ ဒိဿမာနာ အတ္တစ္ဆာယာ ဝုစ္စတိ.

“于轮回中”(vaṭṭasmiṃ)指于三轮回中。“于有轮中”(bhavayantake)指于无明、行等有轮(bhavacakka)中。“触”(āmasanaṃ)一词解释为“如是如是构想而执取”。“于教法中”(sāsane)指于教理教法(pariyattisāsana)中，于各个经(suttanta)中。“诸见即是见取”(diṭṭhiyo diṭṭhupādānaṃ)：由于对见事(diṭṭhivatthu)的坚固执取，诸见本身即是见取。于我语取(attavādupādāna)中。名为构想智(parikappa buddhi)者，被称为邪智(micchāñāṇa)。“自在天所造”(issaranimmitaṃ)：指在劫初由统摄一切世间的大自在天(issara)大梵天所创造。“无因生起”(adhiccasamuppannaṃ)：即无因无缘而生起。“究竟常住”(accantasassataṃ)：指在生死相续中常住。“部分常住”(ekaccasassataṃ)：指达到某些生命形态后，部分众生常住。“断灭”(ucchinnaṃ)：指死后在任何处所断灭。旧业已尽，新业未造。如是，此义即是执取“轮回清净”等[观点]。有身(sakkāya)即是存在的身体(santo kāyo)。“有”(santa)指依胜义而存在。“身”(kāya)即色身、名身。或者，自己的身体即是有身。这被称为自我的身(paccattakāya)、个人的身(pāṭipuggalika kāya)。即如前所述的两种身。关于有身的见即有身见(sakkāyadiṭṭhi)。其中，“于有身之见”(sakkāye diṭṭhi)是说：不像思辨前际后际者那样思辨前际后际，而是一切众生对于他们自己的诸蕴，自然而然地成立的见解，如‘色是我的我’，或‘我有色’，或‘色在我中’，或‘我在色中’等。“无闻者”(assutavā)：指因为未曾听闻关于蕴的教导等与空性法相应的教法，他没有听闻，故称无闻者。“凡夫”(puthujjana)即世俗大众。其中所含摄者，即使一个个体(puggala)也称为凡夫。他或有听闻，或无听闻。此处意指无闻者。而圣者(ariyapuggala)则不含摄其中。‘我’、‘我的’、‘在我中’、‘属我’等，是执取之语。‘执取其余诸法’：即执取色蕴之外其余的名蕴法为‘我的我’。‘或执取离法之我’：即执取脱离五蕴法而由构想成立的我。具有四种状态者，名为四种状态者(caturāvatthika)。因为受有受用之味，故说为“受用”(saṃbhuñjiṃ)。“乐者”(sukhito)：即具足乐受的个体。从法的角度看，唯有五蕴。然而，其中因为乐受占主导，如此随观者，即名为观受为我。“总集而执取”(samūhato gahetvā)：即以‘我是’、‘我是一个有情’等方式总集而执取。“事”(vatthu)指五蕴。因为未以知遍知(ñātapariññā)等方式遍知诸事，所以是“未遍知事者”(apariññātavatthukā)。即使在极短的时间内。针对‘观色为我’等四种状态，而说‘有时[观]为我’等。“我相”(attanimittaṃ)：指在前进等身、语、意行为中，以‘我前进’、‘我后退’等方式在心中显现的自我影像，被称为我相。

‘‘ကာမနဋ္ဌေနာ’’တိ [Pg.233] ဣစ္ဆနဋ္ဌေန. ‘‘ဆန္ဒနဋ္ဌေနာ’’တိ ပတ္ထနဋ္ဌေန. လီနဘာဝေါ နာမ စိတ္တစေတသိကာနံ ပဋိကုဋနံ. အာပါဒီယတေ အာပါဒနံ. လီနဘာဝဿ အာပါဒနန္တိ ဝိဂ္ဂဟော. ‘‘တန္ဒီ’’တိ အာလသျံ ဝုစ္စတိ. ‘‘ဝိဇမ္ဘိတတာ’’ နာမ ကိလေသဝသေန ကာယင်္ဂါနံ ဝိဇမ္ဘနံ သမိဉ္ဇနပ္ပသာရဏာဒိကရဏံ. သာ ဧဝ ပစ္စယော ဧတဿာတိ ဝိဂ္ဂဟော.

“以欲求为义”(kāmanaṭṭhena)即是以希求为义。“以意欲为义”(chandanaṭṭhena)即是以渴望为义。名为萎靡(līnabhāva)者，是心与心所的退缩。被产生(āpādīyate)即是产生(āpādana)。[此词的]解析(viggaha)是“萎靡的产生”。“倦怠”(tandī)被称为懒惰(ālasya)。名为伸懒腰(vijambhitatā)者，是由于烦恼而身体的伸展、弯曲、伸直等动作。[此词的]解析是“彼即是此之缘”。

အနုသယပဒတ္ထေ. ‘‘ဥပ္ပဇ္ဇန္တီ’’တိ ဥပ္ပဇ္ဇိတုံ သက္ကောန္တိ. န ပန ဧကန္တတော ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. သန္တေသုဟိ ဧကန္တတော ဥပ္ပဇ္ဇန္တေသု အနုသယာ နာမ န ဟောန္တိ သယနကိစ္စဿေဝ အဘာဝတော. ‘‘ဥပ္ပဇ္ဇန္တီ’’တိ ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇိတုံ ပဟောန္တိ. ပတ္ထောဒနော ဗဟူနံ ဇနာနံ ပဟောတီတိအာဒီသု ဝိယ. ပညတ္တိယောဟိ အသဘာဝဓမ္မဇာတိကတ္တာ ကာရဏ လာဘေပိ ဥပ္ပဇ္ဇိတုံ နပ္ပဟောန္တိ. ဣမေ ပန သဘာဝဓမ္မဇာတိကတ္တာ ကာရဏ လာဘေ သတိ ဥပ္ပဇ္ဇိတုံ ပဟောန္တီတိ. ဧဝဉှိသတိ, ဥပ္ပာဒံ အပတ္တာနံပိ တေသံ ပရမတ္ထဇာတိကတာ သိဒ္ဓါ ဟောတီတိ. ‘‘သဟ အနုသေန္တီ’’တိ ဧကတော အနုသေန္တီတိ ဝုတ္တာ ကာမရာဂါနုသယော စ ပဋိဃာနုသယော စ မာနာနုသယော စ ဒိဋ္ဌာနုသယော စ ဝိစိကိစ္ဆာနုသယော စ. ဣမေသံ သတ္တာနံ သတ္တသန္တာနေ အနုသယကိစ္စမတ္တံ ဌပေတွာ ဧကတော ဥပ္ပတ္တိ နာမ နတ္ထိ. ယဒိ ဧကတော ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ. ဒွါဒသာ ကုသလစိတ္တာနိ သတ္တသန္တာနေ နိစ္စကာလမ္ပိ ဧကတော ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ. န စ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. တသ္မာ ဝိညာယတိ ဥပ္ပဇ္ဇနံ နာမ အပ္ပဟီနဋ္ဌေန ဥပ္ပဇ္ဇနာရဟဘာဝေါ ဝုတ္တောတိ. သေန္တီတိ ဝတွာ တဒတ္ထံ ဒဿေတိ ‘‘ဝိသုံ’’တိအာဒိနာ. ‘‘အဝုဋ္ဌိတာ’’တိ ဥပ္ပာဒံ အပတ္တာ. ‘‘တထာပဝတ္တာ’’တိ စာလနာကာရေန ပဝတ္တာ. ပုန ‘‘တထာပဝတ္တာ’’တိ ဇဝနသဟဇာတာကာရေန ပဝတ္တာ. ‘‘ယေသံ’’တိ ကာမရာဂါနုသယာဒီနံ. ‘‘အာဝဇ္ဇနံ’’တိ အာဝဇ္ဇနစိတ္တံ. ‘‘ဒမထံ’’တိ သုဒန္တဘာဝံ. ‘‘တထာ ပဝတ္တာ’’တိ စိတ္တသန္တာနာနုသယနာကာရေန ပဝတ္တာ. တာအဝတ္ထာ ယေသံ တေ တဒဝတ္ထိကာ. ယဒိ တေ ဥပ္ပာဒံ အပတ္တာ. ဧဝံသတိ, တေ ပရမတ္ထာပိ နာမ န ဘဝေယျုန္တိ စောဒနံ ပရိဟရတိ ‘‘တေ ပနာ’’တိအာဒိနာ. သစေ တေ ကုသလာဗျာကတ စိတ္တသန္တာနမ္ပိ အနုဂတာ. ဧဝံသတိ, တေ ကုသလာဗျာကတာနိ နာမ [Pg.234] သိယုန္တိ စောဒနံ ပရိဟရတိ ‘‘န စာ’’တိအာဒိနာ. အထ တေ ဧကန္တ အကုသလာ သိယုံ. ဧဝံသတိ, ကုသလာဗျာကတေဟိ ဝိရုဒ္ဓါ ဘဝေယျုံတိ စောဒနံ ပရိဟရတိ ‘‘နာပီ’’တိအာဒိနာ. ယဒိ ဥပ္ပာဒံ အပတ္တာ. ဧဝံသတိ, ကာလဝိမုတ္တာ သိယုန္တိ အာဟ ‘‘နာပိကာလတ္တယ ဝိနိမုတ္တာ’’တိအာဒိံ. ‘‘သာနုသယေ စိတ္တသန္တာနေ’’တိ သေက္ခပုထုဇ္ဇနာနံ စိတ္တသန္တာနေ. ‘‘သဟ မဂ္ဂုပ္ပာဒါ’’တိ မဂ္ဂုပ္ပာဒေန သဟေဝ. ‘‘တတ္ထ တတ္ထ ဝုတ္တော’’တိ အဋ္ဌကထာဋီကာသု ဝုတ္တော. ‘‘အနာဂတသာမညံ’’တိ အနာဂတသဒိသံ. န ဧကန္တ အနာဂတန္တိပိ ဝဒန္တိ. ကထံ တေ သင်္ခတဇာတိကာ ဟောန္တီတိ အာဟ ‘‘တေဟိ မဂ္ဂေ’’တိအာဒိံ. ဝိဘာဝနိပါဌေ. ‘‘အပ္ပဟီနာ’’တိ မဂ္ဂေန အပ္ပဟီနာ. ‘‘တဒဝတ္ထာ’’တိ ဥပ္ပဇ္ဇနာရဟာဝတ္ထာ. ‘‘တံ သဘာဝတ္တာ’’တိ ကာမရာဂါဒိ သဘာဝတ္တာ. ‘‘တထာ ဝုစ္စန္တီ’’တိ အနုသယာတိ ဝုစ္စန္တိ. အနာဂတာ နာမ န ဟောန္တိ. စိတ္တသန္တာနေ ဝတ္တမာနဘာဝေန သိဒ္ဓတ္တာ. ‘‘ဟဉ္စိ ပဇဟတီ’’တိ ယဒိပဇဟတိ. ‘‘တေနဟီ’’တိ တတော ဧဝ. ‘‘ရတ္တော’’တိ ရာဂသမင်္ဂီ ဟုတွာ. ‘‘ဒုဋ္ဌော’’တိ ဒေါသသမင်္ဂီ ဟုတွာ. ‘‘မုဠှော’’တိ မောဟသမင်္ဂီ ဟုတွာ ပဇဟတီတိ ဒေါသော အာပဇ္ဇတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပရိယုဋ္ဌာန ပတ္တာနံ ရာဂါဒီနံ. ‘‘မဂ္ဂဝဇ္ဈံ’’တိ မဂ္ဂေန ဝဓိတဗ္ဗံ. ‘‘ဥပ္ပန္နံ’’တိ ပစ္စုပ္ပန္နံ. ဝတ္တမာနဉ္စ တံ ဥပ္ပန္နဉ္စာတိ ဝတ္တမာနုပ္ပန္နံ. ‘‘ဘုတွာ’’တိ အာရမ္မဏံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ. ဝိဂစ္ဆတီတိ ဝိဂတံ. ဘုတွာ ဝိဂတဉ္စ တံ ဥပ္ပန္နဉ္စာတိ ဘုတွာ ဝိဂတုပ္ပန္နံ. ဝိပစ္စနတ္ထာယ ဩကာသံ ကရောန္တီတိ ဩကာသကတံ. ဩကာသကတဉ္စ တံ ဥပ္ပန္နဉ္စာတိ ဩကာသကတုပ္ပန္နံ. သမုဒါစာရော ဝုစ္စတိ ဘိယျော ပဝတ္တနံ. သမုဒါစာရော စ သော ဥပ္ပန္နဉ္စာတိ သမုဒါစာရုပ္ပန္နံ. ခန္ဓပဉ္စက သင်္ခါတံ ဘူမိံ လဘတီတိ ဘူမိလဒ္ဓံ. ဘူမိလဒ္ဓဉ္စ တံ ဥပ္ပန္နဉ္စာတိ ဘူမိလဒ္ဓုပ္ပန္နံ. အာရမ္မဏံ အဓိကတရံ ဂဏှာတီတိ အာရမ္မဏာဓိဂ္ဂဟိတံ. အာရမ္မဏာဓိဂ္ဂဟိတဉ္စ တံ ဥပ္ပန္နဉ္စာတိ အာရမ္မဏာဓိဂ္ဂဟိတုပ္ပန္နံ. မဟဂ္ဂတဇ္ဈာနေန အဝိက္ခမ္ဘိတဉ္စ တံ ဥပ္ပန္နဉ္စာတိ အဝိက္ခမ္ဘိတုပ္ပန္နံ. မဂ္ဂေန အသမုဂ္ဃာဋိတဉ္စ တံ ဥပ္ပန္နဉ္စာတိ အသမုဂ္ဃာဋိတုပ္ပန္နံ. ဧဝံ မဂ္ဂဝဇ္ဈာနံ အနုသယာနံ ဥပ္ပန္နဘာဝေန ဝုတ္တတ္တာ ပစ္စုပ္ပန္နတာ [Pg.235] ပရိယာယောဝ တေသံ ဝတ္တဗ္ဗောတိ. ‘‘သေက္ခာ’’တိ သတ္တသေက္ခပုဂ္ဂလာ.

关于随眠的词义。“生起”(uppajjantī)是指能够生起，但并非必定生起。若它们必定生起，则无所谓随眠，因为潜伏的作用(sayanakicca)已不存在。或者说，“生起”是指有能力生起，如同“一份饭食足供多人”(patthodano bahūnaṃ janānaṃ pahoti)等句。因为概念法(paññatti)非自性法(sabhāvadhamma)，即使获得因缘也不能生起。然而这些(随眠)是自性法，故若获得因缘则能生起。如是，对于尚未生起的随眠，其胜义自性(paramatthajātikatā)亦得以成立。“共同潜伏”(saha anusenti)是指一起潜伏，即所说的欲贪随眠、瞋恚随眠、慢随眠、见随眠和疑随眠。对于这七种随眠，在众生(satta)的心相续中，除了随眠的潜伏作用外，并无同时生起之事。若它们同时生起，则十二不善心也应在众生心相续中恒常同时生起，然事实并非如此。因此可知，“生起”是依未断除(appahīna)之义而说其有生起的资格(uppajjanārahābhāvo)。说了“潜伏”(senti)后，以“各别”(visuṃ)等词来显示其义。“未现行”(avuṭṭhitā)是指尚未生起。“如是转起”(tathāpavattā)是指以动摇的方式转起。再说“如是转起”是指以速行俱生的方式转起。“彼等之”(yesaṃ)是指欲贪随眠等。“转向”(āvajjanaṃ)是指转向心。“调伏”(damathaṃ)是指善调伏的状态。“如是转起”是指以心相续中潜伏的方式转起。具有那些状态者，即是“具彼状态者”(tadavatthikā)。若它们尚未生起，那么它们甚至不应是胜义法(paramattha)，此一诘难由“然而彼等”(te pana)等句来遣除。若它们也随行于善与无记的心相续，那么它们应是善与无记，此一诘难由“亦非”(na ca)等句来遣除。若它们是纯粹不善的，那么它们应与善和无记相违，此一诘难由“亦非”(nāpi)等句来遣除。若它们尚未生起，那么它们应超越时间，(对此)说“亦非超越三时”(nāpi kālattaya vinimuttā)等。“于有随眠的心相续中”(sānusaye cittasantāne)是指于有学与凡夫的心相续中。“与道生起同时”(saha magguppādā)是指与道的生起同时。“于彼彼处所说”(tattha tattha vutto)是指于义注(aṭṭhakathā)与疏钞(ṭīkā)中所说。“未来之相似”(anāgatasāmaññaṃ)是指与未来相似。亦有人说并非绝对的未来。它们如何成为有为(saṅkhata)法？(对此)说“彼等由道”(tehi magge)等。于《阐明疏》(Vibhāvanī-paṭṭhe)中：“未断除”(appahīnā)是指未被道断除。“彼状态”(tadavatthā)是指有资格生起的状态。“具彼自性故”(taṃ sabhāvattā)是指具有欲贪等自性故。“如是说”(tathā vuccanti)是指被称为随眠，并非指未来法，因为它们以存在于心相续中的现在状态而成立。“若断除”(hañci pajahati)是指假若断除。“是故”(tenahi)是指因此。“有贪者”(ratto)是指成为具贪者。“有瞋者”(duṭṭho)是指成为具瞋者。“有痴者”(muḷho)是指成为具痴者。若说“具贪、瞋、痴而断除”，则会产生过失。已达缠(pariyuṭṭhāna)状态的贪等。“道所杀”(maggavajjhaṃ)是指应被道所杀。“已生”(uppannaṃ)是指现在(paccuppannaṃ)。既是现在又是已生，故为“现在已生”(vattamānuppannaṃ)。“已受用”(bhutvā)是指已受用所缘。已离去，故为“已离”(vigataṃ)。既已受用而离去又是已生，故为“已受用而离去之已生”(bhutvā vigatuppannaṃ)。为成熟而创造机会，故为“已造机会”(okāsakataṃ)。既已造机会又是已生，故为“已造机会之已生”(okāsakatuppannaṃ)。“现行”(samudācāro)是指更增盛地转起。既是现行又是已生，故为“现行之已生”(samudācāruppannaṃ)。获得名为五蕴之地，故为“已得地”(bhūmiladdhaṃ)。既已得地又是已生，故为“已得地之已生”(bhūmiladdhuppannaṃ)。更强地执取所缘，故为“已强执所缘”(ārammaṇādhiggahitaṃ)。既已强执所缘又是已生，故为“已强执所缘之已生”(ārammaṇādhiggahituppannaṃ)。未被广大禅所镇伏又是已生，故为“未镇伏之已生”(avikkhambhituppannaṃ)。未被道所根除又是已生，故为“未根除之已生”(asamugghāṭituppannaṃ)。如是，由于道所应杀的随眠是以“已生”的状态被述说，故应说“现在”只是它们的同义词。“有学”(sekkhā)是指七种有学补特伽罗(puggala)。

ဩရမ္ဘာဂေါ ဝုစ္စတိ ကာမလောကောစေဝ ပုထုဇ္ဇနဘာဝေါ စ. ဩရမ္ဘာဂေ သန္ဒိဿန္တီတိ ဩရမ္ဘာဂိယာနိ. ဥဒ္ဓံဘာဂေါ ဝုစ္စတိ မဟဂ္ဂတဘာဝေါစေဝ အရိယဘာဝေါ စ. ဥဒ္ဓံဘာဂေ သန္ဒိဿန္တီတိ ဥဒ္ဓံဘာဂိယာနိ. တတ္ထ. ကာမစ္ဆန္ဒော, ဗျာပါဒေါ,တိ ဣမာနိ ဒွေသံ ယောဇနာနိ ကာမလောကသင်္ခါတေ ဩရမ္ဘာဂေ ဧဝ သန္ဒိဿန္တိ. ဒိဋ္ဌိ, ဝိစိကိစ္ဆာ, သီလဗ္ဗတပရာမာသော,တိ ဣမာနိ တီဏိ ပုထုဇ္ဇနဘာဝ သင်္ခါတေ. သေသာနိ ပန ပဉ္စ မဟဂ္ဂတဘာဝသင်္ခါတေ စ အရိယဘာဝသင်္ခါတေစ ဥဒ္ဓံဘာဂေပိ သန္ဒိဿန္တိ. အထဝါ. ပုရိမာနိ ပဉ္စယဿ တာနိ မဂ္ဂေန အပ္ပဟီနာနိ, တံ ဥပရိဘဝဂ္ဂေ ဌိတံပိ ကာမလောကသင်္ခါတံ ဩရမ္ဘာဂံ အာကဍ္ဎန္တိ, တသ္မာ ဩရမ္ဘာဂါယ သံဝတ္တန္တီတိ ဩရမ္ဘာဂိယာနိ. ပစ္ဆိမာနိ ပဉ္စ ယဿ တာနိ အပ္ပဟီနာနိ, တံ ကာမလောကေ ဌိတံပိ ဥဒ္ဓံဘာဂံ အာကဍ္ဎန္တိ, တသ္မာ ဥဒ္ဓံဘာဂါယ သံဝတ္တန္တီတိ ဥဒ္ဓံဘာဂိယာနိ. တတ္ထဟိ ဒွေရူပါရူပရာဂါ ဧကန္တေန မဟဂ္ဂတဘာဝံ အာကဍ္ဎန္တိယေဝ. မာနော စ ဥဒ္ဓစ္စဉ္စ အဝိဇ္ဇာစာတိ ဣမာနိ စ ရူပါရူပရာဂသဟဂတာနိ ဟုတွာ အာကဍ္ဎန္တိ. ဩရံ ဟေဋ္ဌိမံ ကာမလောကံ ဘဇန္တီတိ ဩရမ္ဘာဂိယာနိ. ဥဒ္ဓံ ရူပါရူပလောကံ ဘဇန္တီတိ ဥဒ္ဓံဘာဂိယာနီတိပိ ဝဏ္ဏေန္တိ. ‘‘ဣတရာနိ ပနာ’’တိ ဒွေ ဣဿာ သံယောဇန မစ္ဆရိယသံယောဇနာနိ. ‘‘ကမောပန ဒွိန္နံ ပီ’’တိ ဣဓ သင်္ဂဟေ ဒွိန္နံပိ အနုက္ကမောပန.

“下分”(orambhāga)是指欲界和凡夫的状态。在下分中显现，故称“下分结”(orambhāgiyāni)。“上分”(uddhaṃbhāga)是指广大状态(mahaggatabhāva)和圣者的状态。在上分中显现，故称“上分结”(uddhaṃbhāgiyāni)。其中，欲贪、瞋恚这两种结，只在称为欲界的下分中显现。邪见、疑、戒禁取这三种结，在称为凡夫状态中显现。剩下的五种结，既在称为广大状态的上分中显现，也在称为圣者状态的上分中显现。或者说，前面的五种结，若尚未被道断除，即使安住于上界(uparibhava)，亦会牵引至称为欲界的下分，因此说是导向下分的结。后面的五种结，若尚未被断除，即使安住于欲界，亦会牵引至上分，因此说是导向上分的结。在此，色界贪和无色界贪，绝对会牵引至广大状态。慢、掉举和无明，这三种结亦与色界、无色界贪俱生而牵引。倾向于下方的欲界，故称下分结。倾向于上方的色界和无色界，故称上分结，亦有此解释。“其余的”(itarāni)是指嫉妒结和悭吝结。“这两个的次第”(kamopana dvinnaṃ pi)是指在此摄集中，这两个不依次第。

‘‘ဝိဗာဓေန္တီ’’တိ ဝိဟိံသန္တိ. ‘‘ဥပတာပေန္တိစာ’’တိ ဥပဂန္တွာ သန္တာပေန္တိ. သေသမေတ္ထ သုဝိညေယျံ.

“扰恼”(vibādhenti)即伤害。“折磨”(upatāpenti)即走近并使之苦恼。其余部分在此容易理解。

အကုသလသင်္ဂဟာနုဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

不善摄集之解释终。

၁၆၃. မိဿကသင်္ဂဟေ. ‘‘စိတ္တပ္ပဋိပါဒနံ စိတ္တနိယောဇနံ. ‘‘သုဂတိ ဒုဂ္ဂတိ ဝိဝဋ္ဋသင်္ခါတာသု စာ’’တိ သုဂတိဘဝ ဒုဂ္ဂတိ ဘဝနိဗ္ဗာနသင်္ခါတာသု စ. နိဗ္ဗာနဉှိ ဝဋ္ဋတော ဂိဂတတ္တာ ဝိဝဋ္ဋန္တိ ဝုစ္စတိ. ‘‘ဒဿနာဒီဟိ ဧဝါ’’တိ ဒဿနသင်္ကပ္ပနာဒီဟိ ဧဝ. ဥဇုဂတိ နာမ [Pg.236] ဟိတသုခသံဝတ္တနိကာ ပဝတ္တိ ဝုစ္စတိ. ဝင်္ကဂတိနာမ အဟိတ ဒုက္ခသံဝတ္တနိကာ ပဝတ္တိ. ‘‘ပထင်္ဂါနီ’’တိ ပထဿမဂ္ဂဿ အင်္ဂါနိ. မဂ္ဂေါတိ စ ဥပါယော ဝုစ္စတီတိ အာဟ ‘‘ဥပါယင်္ဂါနီ’’တိ. ‘‘ဣတရာနီ’’တိ သမ္မာဒိဋ္ဌိ သမ္မာသင်္ကပ္ပာဒီနိ အင်္ဂါနိ. ဥဇုဂတိယာ ဂမနဿ ဥပါယင်္ဂါနိ. ဣမေပိ စတ္တာရော မဂ္ဂင်္ဂ ဓမ္မာ ဓမ္မာ နာမ အာဂတာ. ‘‘တထာ တထာ ပဝတ္တာနံ’’တိ မုသာဝါဒါဒိဝသေန ပဝတ္တာနံ. ‘‘နာ နာမဂ္ဂေါဝါ’’တိ မိစ္ဆာမဂ္ဂေါ စ သမ္မာမဂ္ဂေါ စ.

163. 在杂集中。“心的引导”(cittappaṭipādanaṃ)即心的策励(cittaniyojanaṃ)。“于善趣、恶趣及离缚所称中”(sugati duggati vivaṭṭasaṅkhātāsu ca)即于善趣有、恶趣有及涅槃所称中。涅槃因脱离轮回故被称为“离缚”。“由见等”(dassanādīhi eva)即由见、思惟等。“直道”(ujugati)被称为导向利益和安乐的行动。“弯道”(vaṅkagati)是导向无益和痛苦的行动。“道支”(pathaṅgāni)即道(patha/magga)的组成部分。道亦被称为方法，故说“方法支”(upāyaṅgāni)。“其余的”(itarāni)是指正见、正思惟等支，是直道行进的方法支。这四种道支法亦被称为法。“如是如是行动的”(tathā tathā pavattānaṃ)即以妄语等方式行动的。“各种道”是指邪道和正道。

‘‘အတ္တာဓီနဝုတ္တိကေ’’တိ အတ္တာယတ္တပ္ပဝတ္တိကေ. အတ္တနော ဂတိ နာမ စက္ခုန္ဒြိယာဒီနံ ဒဿနာဒိ ကိစ္စမေဝ ဝုစ္စတိ. ‘‘ဣဿရာ အဓိပတိနော’’တိ ဣဒံ အာဓိပ္ပစ္စတ္ထပါကဋတ္ထံ ဝုတ္တံ. အတ္ထော ပန ဘာဝပ္ပဓာနဝသေန ဂဟေတဗ္ဗော. ဣန္ဒြိယံ ဣဿရိယံ အာဓိပ္ပစ္စန္တိဟိ ဣမေ ဧကတ္ထာတိ. ‘‘ဣတ္ထာကာရာနိ’’ နာမ ဣတ္ထိလိင်္ဂပုရိသလိင်္ဂါဒိ. ‘‘အညထာ အပ္ပဝတ္တိယံ’’တိ ဣတ္ထိသဏ္ဌာနေ ပုရိသလိင်္ဂါဒီနံ, ပုရိသသဏ္ဌာနေ ဣတ္ထိလိင်္ဂါဒီနံ အပ္ပဝတ္တိယံ. တေနာဟ ‘‘တထာဟီ’’တိအာဒိံ. မနော ဝိဇာနနကိစ္စေ သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံ ဣဿရော ဟောတိ အနညာဘိဘဝနီယဘာဝေန ပဝတ္တနတောတိ သမ္ဗန္ဓော. ဧဝံ ပရတ္ထ. ‘‘အာရမ္မဏာဓိမုစ္စနေ’’တိ အာရမ္မဏေ နိရာသင်္ကပ္ပဝတ္တိယံ. ‘‘အာရမ္မဏုပဋ္ဌာနေ’’တိ စိတ္တေ ဗုဒ္ဓဂုဏာဓိကဿ အာရမ္မဏဿ ဥပဋ္ဌာနေ. ‘‘စတုသစ္စဓမ္မော’’တိ တေန ပုဂ္ဂလေန အနညာတ ပုဗ္ဗော စတုသစ္စ ဓမ္မော. အနညာတ ပုဗ္ဗံ အမတံ ဝါ ပဒံ. အနညာတံ ဉဿာမိ ဣတိ ပဝတ္တံ ဣန္ဒြိယန္တိ သမာသော. ပဋိပန္နဿာတိ ပန အတ္ထတော သိဒ္ဓတ္တာ ဝုတ္တံ. ‘‘ဝိပ္ပကတဘာဝေနာ’’တိ အနိဋ္ဌင်္ဂတဘာဝေန. ပုနပ္ပုနံ ဇာနနကိစ္စယုတ္တာနံ မဇ္ဈေ ဆန္နံသေက္ခာနံ. ဧတေန အဝသဒ္ဒဿယာဝ သဗ္ဗကိလေသပ္ပဟာနာ ဇာနနန္တိ အတ္ထံ ဒီပေတိ. ပထမ မဂ္ဂေန ဉာတံ မရိယာဒံ အနတိက္ကမ္မ ဇာနနန္တိပိ ဝဏ္ဏေန္တိ. အာဇာနိတတ္ထာတိ အညာတာဝီ. အရဟာ ခီဏာသဝေါ ကတကိစ္စော ဝုသိတ ဗြဟ္မစရိယော. အညာတာဝိနော ဣန္ဒြိယန္တိ အညာတာဝိန္ဒြိယန္တိ အတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘ပရိနိဋ္ဌိတ အာဇာနနကိစ္စဿာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ‘‘တဗ္ဗိမုတ္တီ’’တိ အတ္တဂ္ဂါဟ ဝိမုတ္တိ. ‘‘တသ္မိံ ဝါ’’တိ တသ္မိံ အတ္တနိဝါ. ‘‘သံကိလိဋ္ဌော’’တိ နာနာကိလေသေဟိ သံကိလေသိတော. ‘‘ဝိပ္ဖန္ဒိတော’’တိ နာနာသုခဒုက္ခေဟိ [Pg.237] သံကမ္ပိတော. ‘‘ဝေါဒါနပတ္တိယာ’’တိ ဝိသုဒ္ဓိပတ္တတ္ထာယ. ‘‘တာယပဋိ ပတ္တိယာ’’တိ ကရဏတ္ထေ, ဟေတု အတ္ထေ ဝါ ကရဏဝစနံ. ‘‘ဝေါဒါနပတ္တိယာ’’တိ သာမိအတ္ထေ သာမိဝစနံ.

“依自身而转的”(attādhīnavuttike)即依自身而运转的。自身的作用(attano gati)即是眼根等见等作用。“主宰者、支配者”(issarā adhipatino)，此乃为彰显主宰义而说。然而其义当以主导之义来理解。根、主宰、主导，此等同义。“女相”(itthākārāni)即女根、男根等。“不以他种方式生起”(aññathā appavattiyaṃ)者，谓于女形中不生男根等，于男形中不生女根等。故说“如是”(tathāhi)等。心于了知作用中，以其不被他者所胜而转，故为相应法之主宰。他处亦然。“于所缘之胜解”(ārammaṇādhimuccane)者，即于所缘无疑虑地生起。“所缘现起”(ārammaṇupaṭṭhāne)者，于心中，佛德增上之所缘现起。“四圣谛法”(catusaccadhammo)者，彼人(puggala)未曾知晓的四圣谛法。或未曾知晓的不死位(amataṃ padaṃ)。‘我将知未曾知’(anaññātaṃ ñassāmi)，如是生起之根，是为合说。然而，“于行道者”(paṭipannassa)是依义而成就故说。“未完成的状态”(vippakatabhāvena)者，即未达圆满的状态。于反复了知作用相应的六有学中。此显示了唯有断尽一切烦恼，方为了知之义。亦有解说为：不逾越初道所知的界限而了知。“已知之义”(ājānitattha)者，谓已了知者(aññātāvī)。阿罗汉是诸漏已尽、所作已办、梵行已立者。为显示“已了知者之根”(aññātāvino indriyaṃ)即“已知根”(aññātāvindriyaṃ)之义，故说“了知作用已圆满”(pariniṭṭhita ājānanakiccassa)等。“彼解脱”(tabbimutti)者，即我执之解脱。“于彼或”(tasmiṃ vā)者，即于彼我。“杂染”(saṃkiliṭṭho)者，被种种烦恼所杂染。“躁动”(vipphandito)者，被种种苦乐所动摇。“为得清净”(vodānapattiyā)者，为证得清净之故。“以彼行道”(tāya paṭipattiyā)者，是工具格或因格义，作工具格解。“为得清净”(vodānapattiyā)者，是所有格义，作所有格解。

‘‘ဗလီယန္တီ’’တိ နာမဓာတုနိဒ္ဒေသော. တေနာဟ ‘‘ဗလသာ ကရောန္တီ’’တိ. ‘‘ဗလသာ’’တိ ဗလေန. ပရိတော သမန္တတော သေန္တိ ပရိဝါရေန္တီတိ ပရိဿယာ. အဿဒ္ဓဿ ဘာဝေါ အဿဒ္ဓိယံ. ကောသဇ္ဇသင်္ခါတေန ပဋိပက္ခဓမ္မေန. မုဋ္ဌာ နဋ္ဌာ သတိ ယဿာတိ မုဋ္ဌဿတိ. မုဋ္ဌဿတိဿ ဘာဝေါ မုဋ္ဌဿစ္စံ. ‘‘သေသဒုက ဒွယံ’’တိ အဟိရိကဒုကံ ဟိရိဒုကဉ္စ.

“强盛”(balīyanti)是名词派生动词的解释。因此说“以力而行”(balasā karonti)。“以力量”(balasā)即以力(balena)。从四周完全地围绕，故称障碍(parissayā)。不信者的状态为不信(assaddhiyaṃ)。以称为懈怠的对立法。正念已失坏者，是为失念者(muṭṭhassati)。失念者的状态为失念(muṭṭhassaccaṃ)。“其余二对”(sesaduka dvayaṃ)即无惭对与有惭对。

ဂဟပတိ, ဇာယမ္ပတီ, တိအာဒီသု ဝိယ ပတိသဒ္ဒေါ သာမိဣဿရ ပရိယာယောတိ အာဟ ‘‘ပတီတိ သာမိဣဿရော’’တိ. ‘‘ပရေသံ’’တိ သဟဇာတေသု ပရေသံ ဣန္ဒြိယာနံ. ‘‘ပရေဟီ’’တိ ကမ္မတ္ထေ ကရဏဝစနံ. ပရေ သဟဇာတေ ဣန္ဒြိယ ဓမ္မေတိ အတ္ထော. ‘‘အဓိကော’’တိ အဓိကတရော. ‘‘အတ္တာဓီန ဝုတ္တီနံ’’တိ အတ္တာယတ္တဝုတ္တီနံ. ‘‘ဆန္ဒာဂမနဝသေန ဝါ’’တိ ဧတ္ထ အာဂစ္ဆတိ ဖလံ ဧတေနာတိ အာဂမနံ. အာဒိကာရဏံ, မူလကာရဏံ, ပဘဝကာရဏံ. ဆန္ဒော ဧဝ အာဂမနံ ဆန္ဒာဂမနံ. တေနာဟ ‘‘ပုဗ္ဗေ အတီတဘဝေသူ’’တိအာဒိံ. သမ္ပယုတ္တ ဓမ္မေ အတ္တပရာဓီနေ ကတွာတိ သမ္ဗန္ဓော. မဟောဃော တိဏပဏ္ဏကသဋေ အတ္တပရာဓီနေ ကရောန္တော ဝိယာတိ ယောဇနာ. တတ္ထ ‘‘အတ္တပရာဓီနေ’’တိ အတ္တသင်္ခါတောပရော အတ္တပရော. အတ္တပရေန အဓီနာ အတ္တပရာဓီနာတိ အတ္ထော. ‘‘သေသေသုပီ’’တိ သေသေသု ဝီရိယ စိတ္တ ဝီမံသာဓိပတီသုပိ. ဧတေန ‘ဝီရိယမေဝ အဓိပတိ ဝီရိယာဓိပတိ. ဝီရိယဝတော ကိံ နာမ ကမ္မံ န သိဇ္ဈတီတိ ဧဝံ ပုဗ္ဗာဘိသင်္ခါရဝသေန ဝါ ပုဗ္ဗေ အတီတဘဝေသု သုဋ္ဌု အာသေဝိတဝီရိယာဂမနဝသေန ဝါ တေသု တေသု ကလျာဏ ပါပကမ္မေသု သမ္ပယုတ္တ ဓမ္မေ မဟောဃော ဝိယ တိဏပဏ္ဏကသဋေ အတ္တပရာဓီနေ နိစ္စံ ပဂ္ဂဟိတဓုရေကတွာ ပဝတ္တံ ဝီရိယ’န္တိအာဒိနယံ အတိဒိသတိ. ‘‘ပစ္ဆိမာ တယော ဓမ္မာ’’တိ ဝီရိယ စိတ္တ ဝီမံသာ ဓမ္မာ. ပရဝသေပိ ဝတ္တန္တိ, တဒါ တေသံ အဓိပတိဘာဝေါ နတ္ထီတိ စောဒနာ. အဓိပတိ ကိစ္စံ နာမ ဓုရဝါဟိတာတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘တံ တံ ကိစ္စ ဝိသေသံ [Pg.238] အနပေက္ခိတွာ’’တိ စက္ခုန္ဒြိယံ ဒဿန ကိစ္စေ ဣဿရော, သောတိန္ဒြိယံ သဝန ကိစ္စေတိအာဒီသု တံ တံ ကိစ္စဝိသေသံ အပေက္ခတိ, တထာ အနပေက္ခိတွာ. ‘‘ဝိဇာနနာဒိ ကိစ္စံ’’တိ ‘မနော အာရမ္မဏ ဝိဇာနနေ’တိအာဒိနာ ဝုတ္တံ သဗ္ဗံ ဣန္ဒြိယ ကိစ္စံ.

如“家主”(gahapati)、“夫妻”(jāyampatī)等词中，“主”(pati)一词是主人、主宰的同义词，故说“主即主人、主宰”。‘于他者’(paresaṃ)指于俱生的其他诸根。‘由他者’(parehī)：此处作格用于业格义，意为“其他俱生的根法”。‘更胜’(adhiko)意为更优越。‘自依之行’(attādhīnavuttīnaṃ)指依自而行。‘或以欲为因缘’(chandāgamanavasena vā)：此处“因缘”(āgamanaṃ)指“由此而有果至”，即是初因、根本因、生起因。欲即是因缘，故为“欲因缘”(chandāgamanaṃ)。因此说“于先前，于过去诸有中”等。其关联为：使相应法从属于自己。应如是配对：譬如大洪水使草木瓦砾从属于自己。其中“从属于自己”(attaparādhīne)者，此中“自”(atta)指主导法自身，相对于相应法而言，亦是“他”(para)，故“从属于自己”即被此主导法所支配之义。‘于其余亦尔’(sesesupi)指于其余的精进、心、审察诸主导中亦尔。以此类推：“精进即是主导，为精进主导。有精进者，何业不成？”如是，或依先前之行，或依于过去诸有中善修习精进之因缘，于彼彼善恶业中，使相应法从属于自己，恒常荷担重任而转起的精进，犹如大洪水之于草木瓦砾。‘后三法’指精进、心、审察三法。问难：此三法亦于他者支配下转起，彼时则无主导作用。其关联为：主导作用，即是荷负重担。‘不观待彼彼特殊作用’：如眼根于见的作用为主宰，耳根于闻的作用为主宰等，（主导）并非如此观待彼彼特殊作用。‘了知等作用’指如“意于所缘了知”等所说的一切根的作用。

ဘုသော ဟရန္တိ ဝဟန္တီတိ အာဟာရာ. ‘‘ဘုသော’’တိ အတိရေကတရန္တိ အတ္ထော. ကထံ ပန ဘုသော ဟရန္တီတိ အာဟ ‘‘သဟဇာတာဒီ’’တိအာဒိံ. တေတေ ပစ္စယ ဓမ္မာ တေတေ ပစ္စယုပ္ပန္န ဓမ္မာ စာတိ ယောဇနာ. ‘‘ဧတ္ထာ’’တိ ဣမိဿံ ပါဠိယံ. ‘‘ပစ္စယာဟာရော ဝါ’’တိ ဧတ္ထ ဟေတု အာရမ္မဏာဒိကော သဗ္ဗောပစ္စယော ပစ္စယာဟာရော နာမ. အာဟာရ ပစ္စယောပန ဝိသုံ ဧကော ပစ္စယဝိသေသော. ‘‘ပစ္စယဋ္ဌေနာ’’တိ ဟေတု အာရမ္မဏာဒိ ပစ္စယဋ္ဌေန. ‘‘အာဟာရဘူတာ’’တိ ဥပတ္ထမ္ဘနကိစ္စဝိသေသဘူတာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘ကဠီရင်္ကုရာနံ’’တိ ကမ္မတ္ထေ သာမိဝစနံ. ‘‘ဝဍ္ဎိယာ’’တိ ဝဍ္ဎနတ္ထာယ. ‘‘ဌိတိယာ’’တိ ဌိတတ္ထာယ. ဣမေသတ္တာ ဝဋ္ဋေ ပဝတ္တန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. သေသမေတ္ထ သုဝိညေယျံ. ‘‘ပက္ခေ ဝိယူဟိတွာ’’တိ ပက္ခေ သဉ္စာလေတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘ပက္ခေ’’တိ ဝါ ပက္ခေဟိ ဝါတံ ဗျူဟိတွာ. ‘‘တဒနုသယိတဿာ’’တိ တသ္မိံ ဝိပါက သန္တာနေ အနုသယိ တဿ. ‘‘ဝိဘာဝေတွာ’’တိ ပစ္စက္ခတော ဝိဘူတံ ပါကဋံ ကတွာ. ‘‘အလဘိတွာ’’တိ စက္ခုမှိ အလဘိတွာ. အပဿိတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘တတ္ထေဝါ’’တိ နိဝါသဋ္ဌာနေ ဧဝ. ‘‘သမ္ပယုတ္တာ’’တိ ဝိညာဏေန သမ္ပယုတ္တာ. ဘဝိံသု ဝဍ္ဎိံ သူတိ ဘူတာ. သမ္ဘဝံ ဝုဍ္ဎိကာရဏံ ဧသန္တိ ဂဝေသန္တီတိ သမ္ဘဝေသိနော. ‘‘ဝုတ္တနယေနာ’’တိ ‘ယထာ ယဝဗီဇာနံ ဝါ သာလိဗီဇာနံ ဝါ’တိအာဒိနာ ဝုတ္တနယေန. ‘‘အာဟာရေတီ’’တိ ပဝတ္တေတိ. ‘‘မနောသဉ္စေတနာဟာရော’’တိ ကုသလာကုသလ ကမ္မဘူတော မနောသဉ္စေတနာဟာရော. ‘‘တယော ဘဝေ’’တိ တယော ကာမဘဝါဒိကေ ဥပပတ္တိဘဝေ. ဌိတိယာတိ စ အနုဂ္ဂဟာယာတိ စ ဝုတ္တံ. ဣတရထာ ဥပ္ပတ္တိယာတိ စ ဝုတ္တံ သိယာတိ အဓိပ္ပာယော.

“食”(āhārā)者，谓强力地带来、运载。“强力”(bhuso)意为极其。那么如何强力带来呢？说“俱生”等。其配对为：彼彼缘法与彼彼缘生法。“于此”(etthā)指于此巴利文中。“或缘食”(paccayāhāro vā)：此处，因、所缘等一切缘，皆名为缘食。然而，食缘(āhārapaccayo)是另一种特殊的缘。“以缘之义”(paccayaṭṭhena)指以因、所缘等缘之义。“作为食”(āhārabhūtā)是说作为特殊的资助作用。“于嫩芽”(kaḷīraṅkurānaṃ)：此处属格用于业格义。“为增长”(vaḍḍhiyā)即为增长故。“为住立”(ṭhitiyā)即为安住故。其关联为：此诸有情于轮回中转起。其余在此易知。“展开双翼”(pakkhe viyūhitvā)是说扇动双翼。或“以翼”(pakkhe)即以双翼拨开风。“于彼随眠”(tadanusayitassa)即于彼果报相续中随眠者。“令显现”(vibhāvetvā)即亲自令其显现、明白。“未得”(alabhitvā)即于眼中未得，是说未见。“即于彼处”(tattheva)即于其住处。“相应”(sampayuttā)即与识相应。“有情”(bhūtā)者，因其已存在(bhaviṃsu)、已增长(vaḍḍhiṃsūti)。“求有者”(sambhavesino)者，因其寻求、探求生存与增长之因。“如所说之理”(vuttanayena)即如“犹如麦种或稻种”等所说之理。“食”(āhāretī)即令转起(pavatteti)。“意思食”(manosañcetanāhāro)即作为善、不善业的意思食。“三有”(tayo bhave)即欲有等三种生有。是为“住立”及为“资助”而说。其意为：否则，即是为“生起”而说了。

‘‘ဒုဗ္ဗလကိစ္စဋ္ဌာနဝတ္ထုကတ္တာ’’တိ ဒုဗ္ဗလကိစ္စတ္တာ ဒုဗ္ဗလဋ္ဌာနတ္တာ ဒုဗ္ဗလဝတ္ထုကတ္တာ. ‘‘အဘိနိပါတ မတ္တာနိ ဟောန္တီ’’တိ ဒဿန သဝနာဒိ မတ္တာနိ [Pg.239] ဟောန္တီတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ဝိတက္က ပစ္ဆိမကံ ဈာနံ’’တိ ဈာနာနိ နာမ ဝိတက္ကဿ ပစ္ဆာနုဂတံ ဟောတီတိ အတ္ထော. ‘‘တတ္ထာ’’တိ တေသုပဉ္စဝိညာဏေသု. ‘‘တာ’’တိ ဝေဒနာ ဧကဂ္ဂတာ. ‘‘တံ’’တိ ဈာနကိစ္စံ. ဧကဂ္ဂတာ ဗလဝတီ န ဟောတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘မဂ္ဂိန္ဒြိယ ဗလဘာဝါယာ’’တိ မဂ္ဂိန္ဒြိယ ဗလဘာဝတ္ထာယ. လောကုတ္တရဝိပါကာနိ ဇဝနကိစ္စာနိ စ သာဓိပတိကာနိ စ ဟောန္တီတိ ဝုတ္တံ ‘‘တိဘူမကာနီ’’တိအာဒိ. သေသမေတ္ထ သုဗောဓံ.

“因作用弱、处所弱、事物弱”(dubbalakiccaṭṭhānavatthukattā)，即因作用弱、处所弱、事物弱。“仅是触对”(abhinipātamattāni hontī)，其意为：仅是见、闻等触对。“寻所随行之禅”(vitakkapacchimakaṃ jhānaṃ)，其意为：诸禅是为寻所随行。“于彼”(tatthā)指于彼五识中。“彼等”(tā)指受与一境性。“彼”(taṃ)指禅的作用。其关联为：一境性不强盛。“为道根强力”(maggindriyabalabhāvāya)，意指为成就道根与力。说“三地”(tibhūmakāni)等，是指（那些）是出世间果报、是速行作用、且具主导作用者。其余在此易知。

မိဿကသင်္ဂဟာနုဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

杂集随释终。

၁၆၄. ဗောဓိပက္ခိယသင်္ဂဟေ. ‘‘သတိပဋ္ဌာနာ’’တိ ဧတ္ထ ပသဒ္ဒေါ ပမုခတ္ထော ပဓာနတ္ထောတိ အာဟ ‘‘ပမုခါ ပဓာနာ ဟုတွာ’’တိ. ဌာသဒ္ဒေါ ဂတိနိဝတ္တိ အတ္ထောတိ အာဟ ‘‘စိတ္တဂမနံ နိဝတ္တေတွာ ပဝတ္တန္တီ’’တိ. ‘‘ကာယေ အနုပဿနာ’’တိ ကာယေ ပဝတ္တာ အနုပဿနာ. ပုနပ္ပုနံ ပဿန္တိ ယောဂိနော ဧတာယာတိ အနုပဿနာ. ကတမံ ပဿန္တီတိ အာဟ ‘‘အဿာသပဿာသာဒိကဿာ’’တိအာဒိံ. ကထဉ္စတံ ပဿန္တီတိ ဝုတ္တံ ‘‘တံ တံ ကာယဘာဝေနာ’’တိအာဒိ. ဣဒါနိ ပုနပ္ပုန သဒ္ဒဿ အတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘ယာဝါ’’တိအာဒိမာဟ. ဝေဒနာနု ပဿနာဒီသုပိ ဧသေဝနယော. တံ န သုန္ဒရံ. ကသ္မာ, သကလဿ ရူပကာယဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ. သေသမေတ္ထ သုဝိညေယျံ. ယဒိ ဧဝန္တိအာဒီသု. ‘‘ဣတရာပိ သိဒ္ဓါ’’တိ ကာယာနုပဿနာဒယောပိ သိဒ္ဓါ. ကသ္မာ, ဓမ္မာနုပဿနာယ အန္တောဂဓတ္တာ. ‘‘တထာ အနုပဿန္တဿာ’’တိ ရူပ္ပနလက္ခဏတော အနုပဿန္တဿ. ‘‘တံ တံ သမူဟဘူတရူပဓမ္မဝသေနာ’’တိ အဿာသပဿာသာဒိ သမူဟဘူတဿ ရူပ ဓမ္မဿ ဝသေန. ‘‘သုဘာဒိဝိပလ္လာသဿာ’’တိ သုဘ သုခ နိစ္စဝိပလ္လာသဿ. ‘‘ဩဠာရိကဿာ’’တိ သုပါကဋဝသေန ဩဠာရိကဿ. ‘‘အတ္တူပနိဗန္ဓာ’’တိ အတ္တေန ဥပနိဗန္ဓာ, ပဋိဗဒ္ဓါ.

164. 于菩提分法总摄中。“念处”(Satipaṭṭhānā)一词中，“pa”字有首要、主要之义，故说“成为首要、主要”。“ṭhā”字有止息行进之义，故说“止息心的驰散而转起”。“于身随观”(Kāye anupassanā)即是于身转起的随观。瑜伽行者以此反复观察，故称“随观”(anupassanā)。观察何物？故说“出入息等”。如何观察？故说“以彼彼为身之方式”等。现在为了显示“反复”一词的意义，而说“乃至”等。受随观等也是此理。这不善美。为何？因为意指整个色身之故。其余此处易于了知。如“若如是”等。“其他亦成就”是说身随观等亦成就。为何？因为包含在法随观之中。“如是随观者”是从变坏相而随观。“以彼彼集聚而成的色法之方式”意指以出入息等集聚而成的色法之方式。“净等颠倒”是指净、乐、常颠倒。“粗显”是指以极为显了的方式而为粗显。“系属于我”是指与我相系、相缚。

‘‘ကာမံ’’တိ ဧကန္တေန. ဥပသုဿတူတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ယန္တံ’’တိ ဈာနာဘိညာ မဂ္ဂဖလနိဗ္ဗာနံ. ‘‘ဝီရိယဿ သဏ္ဌာနံ’’တိ ဝီရိယဂမနဿ ဝီရိယပ္ပဝတ္တနဿ နိဝတ္တိဝသေန သဏ္ဌာနံ. ဥပ္ပန္နသဒ္ဒေန အတီတ ကိလေသာပိ [Pg.240] ပစ္စုပ္ပန္န ကိလေသာပိ ဂဟေတဗ္ဗာ ဟောန္တီတိ အာဟ ‘‘အသုကသ္မိံ ကာလေ’’တိအာဒိံ. ‘‘မယှံ ဥပ္ပန္နံ’’တိ ဣဒါနိ ဥပ္ပန္နံ. ‘‘ပဟာနာယာ’’တိ ဧတ္ထ သမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနံ အဓိပ္ပေတန္တိ အာဟ ‘‘အနုပ္ပာဒ ဓမ္မတာပါဒနကရဏတ္ထံ’’တိ. တတ္ထ အနုပ္ပာဒေါ ဓမ္မော ယေသံ တေ အနုပ္ပာဒ ဓမ္မာ. မဂ္ဂေန ပဟီနာ အကုသလ ဓမ္မာ. အနုပ္ပာဒ ဓမ္မာနံ ဘာဝေါတိ ဝိဂ္ဂဟော. အနုပ္ပာဒ ဓမ္မတာယ အာပါဒနံ. တဿ ကရဏန္တိ သမာသော. ‘‘ဒိသွာ’’တိ တေသံ ဥပ္ပတ္တိ ဝတ္ထုံ ဒိသွာ. ‘‘ပစ္စယသမုစ္ဆိန္ဒနတ္ထံ’’တိ ပစ္စယဘူတဿ အနုသယဿ သမုစ္ဆိန္ဒနတ္ထံ. ‘‘အပတ္တာ’’တိ ဣဒါနိ အပတ္တာ. ‘‘သမယေ’’တိ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒနဝမက္ခဏေ. ‘‘နိယာမံ န ဩက္ကမန္တီ’’တိ အရိယမဂ္ဂသင်္ခါတံ သမ္မတ္တနိယာမံ န ဩက္ကမန္တိ. နပ္ပဝိသန္တိ. ကိလေသေဟိ အကောပေတဗ္ဗတာယ အကုပ္ပော ဓမ္မော ယဿာတိ အကုပ္ပ ဓမ္မော. ခီဏာသဝေါ. အကုပ္ပ ဓမ္မဿ ဘာဝေါ အကုပ္ပ ဓမ္မတာ. အရဟတ္တ ဖလံ. ‘‘တေသံ’’တိ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ. ဥပ္ပန္နာနံ ပါပကာနံ ပဟာနာယာတိ ကတွာ ဝိသုဒ္ဓိဓမ္မေသု ယောဂံ ကရောန္တဿ အနုက္ကမေန ဘာဝနာ ကမ္မေ မတ္ထကံ ပတ္တေအာဒိတော ပဋ္ဌာယ ဥပ္ပန္နာပိ ပါပကာ ပဟိယျန္တိ. အနုပ္ပန္နာပိ နုပ္ပဇ္ဇန္တိ. အနုပ္ပန္နာပိ ကုသလာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ဥပ္ပန္နာပိ ဘာဝနာ ပါရိပူရိံ ဂစ္ဆန္တိ. ဧသနယော အနုပ္ပန္နာနံ ပါပကာနံ အနုပ္ပာဒါယာတိအာဒီသု. ဧဝံ စတူသု မုခေသု ဧကေကမုခေနပိ သမ္မာ ပဒဟန္တဿ သမ္မပ္ပဓာနံ စတုကိစ္စသာဓကံ ဟောတိ. တေနာဟ ‘‘ဧတေသု ပနာ’’တိအာဒိံ.

“宁可”(Kāmaṃ)意为“彻底地”(ekantena)，与“令其干涸”(Upasussatū)相关联。“那是指”(Yantaṃ)禅那、神通、道果、涅槃。“精进的安住”(Vīriyassa saṇṭhānaṃ)意为精进之行进与转起的止息，故为安住。通过“已生”一词，过去烦恼与现在烦恼都应被摄取，因此说“于某时”等等。“于我已生”(Mayhaṃ uppannaṃ)指现在生起。“为断除”(Pahānāya)在此意指正断(samucchedappahānaṃ)，故说“为令其达成不生法性”。其中，不生是其自性的法，即通过道所断的诸不善法，是为“不生法”(anuppādadhammā)。‘不生法性’(anuppādadhammatā)的词语分析(viggaho)是‘不生诸法之状态’(anuppādadhammānaṃ bhāvo)；‘令其达成不生法性’(anuppādadhammatāpādana)与‘作为’(karaṇa)是一个复合词(samāso)。“见已”(Disvā)指见其生起之事(vatthu)。“为断除缘”意为断除作为缘的随眠。“未得”(Apattā)指现在未得。“于时”(Samaye)指佛陀出世的难得时机。“不趣入决定”指不趣入、不进入称为圣道的正性决定。因其法不为诸烦恼所动摇，故称“不动法者”(akuppadhammo)，即漏尽者。“不动法之状态”(Akuppadhammassa bhāvo)即“不动法性”(akuppadhammatā)，即阿罗汉果。“彼等”(Tesaṃ)指诸善法。为断除已生的诸恶法而于清净法中修习瑜伽者，通过次第的修行，当修行达到顶点时，从初起时，已生的恶法被断除，未生的亦不生起，未生的善法亦生起，已生的善法亦通过修行而达圆满。此理亦适用于“为令未生的诸恶法不生”等。如是于四方面中，于任一方面正确精勤者，其正勤即能成就四种作用。是故说“于此等中”等。

အဘိဝိသိဋ္ဌေန ဓမ္မဝဝတ္ထာနညာဏေန ဉာတဗ္ဗာ သဗ္ဗေ ပရမတ္ထ ဓမ္မာ အဘိညေယျာ နာမ. ‘‘အဘိညာ သိဒ္ဓီ’’တိ အဘိဇာနန ကိစ္စသိဒ္ဓိ. ဝိသုံ ဝိသုံ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဉာတဗ္ဗာ စတုသစ္စ ဓမ္မာ ပရိညေယျာ နာမ. တေဟိ ဒုက္ခသစ္စ ဓမ္မာ ပရိညာတဗ္ဗဘာဝေန, သမုဒယ သစ္စ ဓမ္မာ ပဟာတဗ္ဗ ဘာဝေန, နိရောဓသစ္စ ဓမ္မာ သစ္ဆိကာတဗ္ဗ ဘာဝေန, မဂ္ဂသစ္စ ဓမ္မာ ဘာဝေတဗ္ဗဘာဝေန ဉာတဗ္ဗာ ဟောန္တီတိ. ‘‘ဘာဝနာသိဒ္ဓီ’’တိ ဘာဝနာကိစ္စ သိဒ္ဓိ. တံ သံယုတ္တကေ ဣမာယပါဠိယာ သမေတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဝိဘင်္ဂေ ပနာ’’တိ ဣဒ္ဓိပါဒဝိဘင်္ဂေ ပန. ‘‘စိတ္တ စေတသိကရာသီ’’တိ သဟ ပုဗ္ဗဘာဂဘာဝနာယ ဥတ္တရိ မနုဿ ဓမ္မပရိယာ ပန္နာ [Pg.241] စိတ္တစေတသိကရာသိ. ‘‘တတ္ထ ပနာ’’တိ ဝိဘင်္ဂေ တသ္မိံ ဥတ္တရစူဠဘာဇနီယေ ပန. ‘‘ဣဓာ’’တိ ဣမသ္မိံ သင်္ဂဟေ.

一切应以殊胜的法决择智来了知的究竟法，名为应胜知(abhiññeyya)。“胜知成就”是胜知作用的成就。应个别区分了知的四圣谛法，名为应遍知(pariññeyya)。它们之中，苦谛法应以应遍知性来知，集谛法应以应断除性来知，灭谛法应以应证得性来知，道谛法应以应修习性来知。“修习成就”是修习作用的成就。它与《相应部》(Saṃyuttaka)中的这段经文相合。“在《分别》中”是指在《神足分别》(Iddhipāda-vibhaṅga)中。“心与心所之集合”是指连同前行部分的修习，属于超人法的心与心所之集合。“在那里”是指在《分别》(Vibhaṅga)的优多罗朱罗分别(Uttaracūḷabhājanīye)中。“在这里”是指在这个《总摄》(Saṅgaha)中。

စတ္တာရိ သောတာပတ္တိယင်္ဂါနိ နာမ ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတော. ဓမ္မေ, သံဃေ, အရိယကန္တေဟိ သီလေဟိ သမန္နာဂတောတိ ဧဝံ ဝုတ္တာနိ သောတာပတ္တိယာ အင်္ဂါနိ. တတ္ထ ‘‘အရိယကန္တေဟီ’’တိ အရိယဇနေဟိ ကာမိတေဟိ ဣစ္ဆိတေဟိ. ‘‘သီလေဟီ’’တိ ပဉ္စနိစ္စသီလေဟိ, အာဇီဝဋ္ဌမကသီလေဟိ ဝါ. ‘‘သမ္မပ္ပဓာနေသူ’’တိ သမ္မပ္ပဓာနကိစ္စေသု.

四预流支(sotāpattiyaṅgāni)名为：具足于佛不坏净，于法、于僧、具足圣所爱戒。如是所说为预流支。其中“圣所爱”的意思是为圣人所喜爱、所希求。“戒”的意思是五常戒，或活命第八戒。“于正勤中”的意思是于正勤的作用中。

‘‘သောဠသဟိကိစ္စေဟီ’’တိ ဧကေကသ္မိံ သစ္စေ စတ္တာရိ စတ္တာရိ ကတွာ သောဠသဟိ ကိစ္စေဟိ. ပီဠနဋ္ဌော, သင်္ခတဋ္ဌော, တိအာဒီဟိ သောဠသဟိ အတ္ထေဟီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တေ စ အတ္ထာ ပရတော အာဂမိဿန္တိ. သတိ ဧဝ သမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါတိ ဝုတ္တံ, ကထံ ပန သာသတိ သမ္ဗောဓိံ သမုဋ္ဌာပေတီတိ အာဟ ‘‘သာဟီ’’တိအာဒိံ. ဧသနယော သေသဗောဇ္ဈင်္ဂေသုပိ. ‘‘တေသု ဓမ္မေသူ’’တိ အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါ ဓမ္မေသု. ‘‘လီနသင်္ကောစ ကောသဇ္ဇပက္ခံ’’တိ လီနပက္ခ သင်္ကောစ ပက္ခကောသဇ္ဇ ပက္ခံ. ဓုရံ သုဋ္ဌု ပဂ္ဂဏှာတိ ဥက္ခိပတီတိ ဓုရသမ္ပဂ္ဂဟော. ‘‘ဓုရံ’’တိ သမထဓုရံ ဝိပဿနာ ဓုရဉ္စ. ‘‘အရတိ ဥက္ကဏ္ဌ ပက္ခံ’’တိ အရတိပက္ခ နိဗ္ဗိဒါပက္ခံ. ဓမ္မေ ရတိ ဓမ္မရတိ. ဓမ္မေ နန္ဒီ ဓမ္မနန္ဒီ. ဓမ္မေ အာရာမော ဓမ္မာရာမော. ‘‘သာရမ္ဘော’’ နာမ စိတ္တဝိဟေသာ. ‘‘ဒရထော’’ နာမ စိတ္တသန္တာပေါ. သမာဟိတော ဘိက္ခဝေ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ ပဿတီတိ ဝစနတော ပညာယ သမာဓိ ပါဒကတာ ပါကဋာတိ ဝုတ္တံ ‘‘တဿာ’’တိအာဒိံ. သမံ အဝိသမံ အတ္တနော ကိစ္စံ ဝဟတိ သီလေနာတိ သမဝါဟီ. သမဝါဟိဿ ဘာဝေါ သမဝါဟိတာ.

“十六种作用”是指于每一谛中各作四种，共十六种作用。此即是说逼迫义、有为义等十六种义，这些义将在后面讲到。经文中说“正念即是觉支”，但它如何教导并令正觉生起呢？对此，（义注）说“彼（念）……”等。其余觉支亦应照此理解。“于彼诸法”是指内在和外在的诸法。“萎靡、退缩、懈怠一方”是指萎靡一方、退缩一方、懈怠一方。“善能执持并高举重担”故为“善荷负”。“重担”指的是止的重担和观的重担。“不乐、忧恼一方”是指不乐一方、厌离一方。对法生起喜悦叫做法喜，对法感到欢喜叫做法悦，在法中安住叫做法乐。“争竞”是指心的恼害。“热恼”是指心的烧灼。经文中说“诸比丘，得定者能如实知见”，通过这句话可以看出，智慧以定为基础，所以说“彼”等。平等无偏地履行其职责，是其本性，故为“等行者”，等行者的状态即是“等行性”。

သာ ပန စတုဗ္ဗိဓာ ဟောတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘တဿာ’’တိ သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ. ‘‘ဝိသာခါ’’တိ အာလပန ပဒံ. ‘သဗ္ဗေ လောကုတ္တရေ ဟောန္တီ’တိ ဝစနဿ သမ္ဗန္ဓံ ဒဿေတုံ ‘‘တေ ပန သတ္တတိံသပ္ပဘေဒါ’’တိအာဒိမာဟ. န ဝဋ္ဌာနာနိ အဿ အတ္ထီတိ နဝဋ္ဌာနိကံ. ‘‘လောကုတ္တရေ’’တိ လောကုတ္တရ စိတ္တေ. ‘‘အတ္တပ္ပဋိပက္ခာနံ’’တိ အတ္တနာ ဥဇုပ္ပဋိပက္ခာနံ. ‘‘တေ’’တိ ဗောဓိပက္ခိယ ဓမ္မာ. ဧတေန ဒဿေတီတိ [Pg.242] သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ကုဏ္ဍလိယာ’’တိ ဧဝံ နာမကံ ဗြာဟ္မဏံ အာလပတိ. ‘‘ဝိဇ္ဇာ’’တိ မဂ္ဂဝိဇ္ဇာ. ‘‘ဝိမုတ္တီ’’တိ ဖလဝိမုတ္တိ.

“彼又成四种”，这是上下文的关联。“彼之”指正见。“毘舍佉”是称呼语。为了显示“一切皆是出世间”此语的关联，故说“彼等有三十七种类别”等。无轮回之立处，故为“非轮回处”。“出世间”指出世间心。“对治我者”即与我直接对立者。“彼等”指菩提分法。“以此显示”，这是上下文的关联。“衮达利亚”是称呼一位如是名字的婆罗门。“明”指道之明。“解脱”指果解脱。

ဗောဓိပက္ခိယာနုဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

菩提分法阐释终。

၁၆၅. သဗ္ဗသင်္ဂဟေ. ‘‘ပဉ္စရာသယော’’တိ ပဉ္စသင်္ဂဟာ. ‘‘အတီတာဒိဘေဒဘိန္နာနံ’’တိ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နဘေဒေန, အဇ္ဈတ္တ ဗဟိဒ္ဓါဘေဒေန, ဩဠာရိကသုခုမဘေဒေန, ဟီနပဏီတဘေဒေန, ဒူရသန္တိကဘေဒေန စ ဘိန္နာနံ. ‘‘ဥပပတ္တိ ဒွါရေသူ’’တိ စက္ခာဒိ ဒွါရေသု. ‘‘ကမ္မဒွါရေသူ’’တိ ကာယကမ္မဒွါရာဒီသု. ‘‘သင်္ဂမ္မာ’’တိ သင်္ဂန္တွာ. ‘‘သမာဂမ္မာ’’တိ သမာဂန္တွာ. ‘‘သာဓာရဏ ကိစ္စာနိ ဝါ’’တိ သဗ္ဗိရိယာပထေဟိ သာဓာရဏ ကိစ္စာနိဝါ. ပါဠိပါဌေ. ‘‘ကိဉ္စာ’’တိ ကသ္မာ စ. ‘‘သင်္ခါရေဝဒေထာ’’တိ သင်္ခါရာ သင်္ခါရာ ဣတိ တုမှေ ဝဒေထ. ‘‘ကိဉ္စသင်္ခတံ’’တိ ကတမဉ္စသင်္ခတံ. ‘‘ရူပံ ရူပတ္ထာယာ’’တိ ရူပဝိကတိယာ ဇာတတ္ထာယ ရူပသင်္ခါတံ သင်္ခတံ အဘိသင်္ခရောန္တီတိ အတ္ထော. ဥပဘောဂေါ နာမ ဝတ္ထာဘရဏာဒိကော အန္တောဘောဂေါ. ပရိဘောဂေါ နာမ မဉ္စပီဌာဒိကော ဗာဟိရ ပရိဘောဂေါ. သမ္ပရာယိကဉ္စ ဝေဒနန္တိ အဓိကာရော. သေသေသုပိ သညာသင်္ခါရ ဝိညာဏေသုပိ. ‘‘ဒါနံ ဒါနတ္ထာယာ’’တိ ဒါနပုညဿ ဇာတတ္ထာယ. ဒါနသင်္ခါတံ သင်္ခတံ အဘိသင်္ခရောန္တီတိ အတ္ထော. အထဝါ ဒါနဿ အတ္ထော ဒါနတ္ထော. ‘‘အတ္ထော’’တိ စ ဝိပါကတ္ထော ဖလတ္ထော. ဒါနဝိပါကတ္ထာယ ဒါနဖလတ္ထာယ ဒါနပုညသင်္ခါတံ သင်္ခတံ အဘိသင်္ခရောန္တီတိ အတ္ထော. ဧဝံ သေသေသုပိ. ‘‘အနုယုဉ္ဇန္တာ’’တိ ဝိပဿနာ ကမ္မံ အနုယုဉ္ဇန္တာ. ‘‘တီသု ဓမ္မေသု ကိလမိဿန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ. ကထံ ကိလမိဿန္တီတိ အာဟ ‘‘တထာဟိ ယထာ’’တိအာဒိံ. ‘‘သုခသညိတေသု ပဋိသရဏေသူ’’တိ စိတ္တသာတစိတ္တရတိ ပဋိလာဘတ္ထာယ ပဋိသရဏေသု အာရမ္မဏေသု. ‘‘တာဟီ’’တိ သမ္ပတ္တီဟိ. ‘‘တာ’’တိ သမ္ပတ္တိယော. ပရမုက္ကံသဂတံ သုခသညိတဋ္ဌာနံ ဟောတိ. တသ္မာ တတ္ထ ဒုက္ခာနုပဿနာဉာဏံ အတိရေကတရံ ပဝတ္တေတဗ္ဗန္တိ တဒတ္ထာယ ဘဂဝါ တံ ဝေဒနံ ဝိသုံ ဧကံ ခန္ဓံ ကတွာ ခန္ဓ [Pg.243] ဒေသနံ ဒေသေတီတိ အဓိပ္ပာယော. ဧသနယော ပရတ္ထပိ. ‘‘ဉာဏသမ္မတံ’’တိ ပုထုဇ္ဇနေဟိ ဉာဏသမ္မတံ. ‘‘ပရမံ အတ္တာနံ ကတွာ’’တိ လောကေ ဝိညုတ္တံ ပရမံ ဟောတိ, တသ္မာ ဝိဇာနနံ ပရမံ အတ္တာနံ ကတွာ. သေသမေတ္ထ သုပါကဋံ. ‘‘ယတ္ထဘုဉ္ဇတီ’’တိအာဒီသု. ‘‘ယတ္ထ ဘုဉ္ဇတီ’’တိ ယသ္မိံ ဘာဇနေ ဘုဉ္ဇတိ. ‘‘ယဉ္စ ဘုဉ္ဇတီ’’တိ ယဉ္စ ဘောဇနံ ဘုဉ္ဇတိ. ‘‘ယေန စ ဘုဉ္ဇတီ’’တိ ယေနဗျဉ္ဇနေန ဘုဉ္ဇတိ. ‘‘ယော စ ဘောဇကော’’တိ သမီပေ ဌတွာ ပရိဝေသကော. ‘‘ယော စ ဘုဉ္ဇိတာ’’တိ ယော စ ဘုဉ္ဇကော.

165. 一切摄颂。“五聚”即五种集合。“依过去等分别”指依过去、未来、现在分别，依内、外分别，依粗、细分别，依劣、胜分别，依远、近分别而区分。“投生门”指眼等门。“业门”指身业门等。“相会”即相遇。“聚集”即相集。“共通事务”指与一切威仪共通的事务。在巴利原文中。“何以故”即为何缘故。“汝等当说诸行”即你们应当说诸行、诸行。“何等有为法”即哪些是有为法。“为色而造色”指为色相变异生起，造作名为色的有为法之义。受用指衣服等内在受用。享用指床座等外在享用。以及来世的受是（本章的）主题。其余想、行、识等也是一样。“为布施而布施”指为布施功德的生起，造作名为布施的有为法之义。或者说布施的意义就是布施的目的。“目的”指异熟果的目的、果报的目的。为了布施异熟果的目的、布施果报的目的，造作名为布施功德的业之义。其余也是一样。“修习”即修习观业。“于三法中疲倦”已经说过。如何疲倦？所以说“譬如如是”等。“于乐想所依止的所缘境”指为了获得心喜、心乐所依止的所缘境。“以彼等”即以诸成就。“彼等”即诸成就。最极殊胜的乐想所依处。因此于那个地方应该更加勤奋地修习苦随观智，为此世尊特意将受单独立为一蕴而说法，就是这个意趣。这个道理在其他地方也是一样。“被认为是智”即被凡夫认为是智。“执为最胜我”即世间认为了知是最殊胜的，所以执了知为最胜我。其余在此处非常明显。“于何处受用”等句中。“于何处受用”即在哪个器皿中受用。“以及所食之物”即所食的食物。“以何受用”即用什么调味品受用。“施食者”即站在近旁分施食物的人。“受用者”即受用食物的人。

‘‘သာသဝါ ဧဝါ’’တိ သာသဝါ နာမ လောကိယ ဓမ္မာ. ‘‘ဥဿာဟန္တာ ဝိယ ဟောန္တီ’’တိ အဗျာပါရ ဓမ္မတ္တာ ဝုတ္တံ. န ဟိ အဗျာပါရ ဓမ္မာနံ ဧကန္တေန ဥဿာဟော နာမ အတ္ထိ. ဖလဿ နိဗ္ဗတ္တနတော ဖလတ္ထာယ ဥဿာဟန္တာ ဝိယ ဟောန္တီတိ. ‘‘အာကိရိတွာ’’တိ ပတ္ထရိတွာ. သေသမေတ္ထ သုဗောဓံ.

“有漏”是指世间法。“好像在努力”是因为它们是不活跃的法，所以这样说。因为不活跃的法不会绝对地努力。因为产生结果，所以说“好像在为了结果而努力”。“散布”就是扩展。其余的在这里很容易理解。

ဓာတုသင်္ဂဟေ. ‘‘အတ္တနော ဧဝ သဘာဝံ’’တိ အတ္တနော သဘာဝံ ဧဝါတိပိ ယုဇ္ဇတိ. ‘‘ဤဟာ စ ဗျာပါရော စာ’’တိ အဘိက္ကမာမိ ပဋိက္ကမာမီတိအာဒိနာ ဥဿာဟော စ, အဘိက္ကမနာဒိ ဗျာပါရော စ. ‘‘န စ ဇီဝယောဂါ’’တိ န စ လောကိယမဟာဇန သမ္မတေန ဇီဝေန ယုတ္တာ. အဋ္ဌကထာပါဌေ. ယာယတိ ဧတ္ထာတိ ယန္တံ. ဥဒုက္ခလံ. ယန္တ စက္ကယဋ္ဌိနာမ ယန္တ စက္ကသမ္ဗန္ဓာ မုသလယဋ္ဌိ. အရဏီ ဝုစ္စတိ အဂ္ဂိနိဗ္ဗတ္တကတ္ထာယ ကတာ ဒွေ သာရဃဋိကာ. အဓရာရဏီ နာမ ဟေဋ္ဌာရဏီ. ဥတ္တရာရဏီ နာမ ဥဒ္ဓါရဏီ. ‘‘သလ္လမိဝါ’’တိ ကဏ္ဍောဝိယ. ‘‘သူလမိဝါ’’တိ ဝိဇ္ဈနကဒဏ္ဍော ဝိယ. ‘‘အာတုရာဝိယာ’’တိ တေဟိသလ္လသူလေဟိ ဝိဒ္ဓဂိလာနာ ဝိယ. အယထာဘုစ္စ နိမိတ္တံ နာမ အယထာဘူတံ သတ္တပုဂ္ဂလာဒိနိမိတ္တံ. ‘‘ဝနမိဂေါ ဝိယာ’’တိ တိဏ ရူပေ ပုရိသ သညာလာဘော ဝနမိဂေါ ဝိယ. ‘‘အင်္ဂါရကာသုယံ’’တိ အင်္ဂါရကူပေ. ‘‘နာနာဝိဓုပဒ္ဒဝ နိမိတ္တတော’’တိ နာနာဝိဓာနံ ဥပဒ္ဒဝါနံ ဥပ္ပတ္တိ ပစ္စယတော. ‘‘ဝနမက္ကဋော ဝိယာ’’တိ ဝနဝါနရော ဝိယ. ဒုက္ခေန ဒမနံ အဿာတိ ဒုဒ္ဒမနော. ‘‘အဿခဠုင်္ကော’’တိ ဒုဋ္ဌ အဿော. ‘‘ယတ္ထ ကာမနိပါတိတော’’တိ ယသ္မိံ ယသ္မိံ အာရမ္မဏေ ပတိတုံ ကာမေတိ ဣစ္ဆတိ, တတ္ထ တတ္ထ နိပါတိတော. ပုဂ္ဂလဝသေ [Pg.244] အဝတ္တိတွာ အာရမ္မဏေသု ယဒိစ္ဆကံ နိပတနတောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘ရင်္ဂနဋော ဝိယာ’’တိ သမဇ္ဇနဋကော ဝိယ. သဘာဝတော အတ္ထိ သံဝိဇ္ဇတီတိ သန္တော. တထောတိ စ အဝိတထောတိ စ အတ္ထတော ဧကံ. အညော ပကာရော အညထာ. နတ္ထိ အညထာ အဿာတိ အနညထံ. ဒုက္ခဒုက္ခံ နာမ ကာယိကဒုက္ခ စေတသိကဒုက္ခံ. ‘‘ကမ္မဇာနံ’’တိ ဝိပါကက္ခန္ဓကဋတ္တာ ရူပါနံ. ‘‘ဥပ္ပတ္တိယာ’’တိ ဥပ္ပာဒတ္ထာယ. ‘‘ပဂေဝါ’’တိ ပုရေတရမေဝ. ‘‘ဥပ္ပန္နံ ပီ’’တိ ဥပ္ပန္နမ္ပိ စက္ခု. ‘‘ပဝတ္တိယာ’’တိ သန္တာနဋ္ဌိတိယာ ဌိတတ္ထာယ. ‘‘ပဋိဇဂ္ဂန ဒုက္ခံ’’တိ သောဓန ဒုက္ခံ. ပစ္စယဝေကလ္လံ နာမ အာဟာရစ္ဆေဒါဒိကံ. နနု ဘိဇ္ဇနဘယေန ပဂေဝ ပစ္စယသမ္ပာဒနံ နာမ သင်္ခါရ ဒုက္ခမေဝ သိယာတိ. သစ္စံ. ဣဓ ပန အာသန္နေ ဘိဇ္ဇနနိမိတ္တံ ဒိသွာ ကတံ ပစ္စယ သမ္ပာဒနံ အဓိပ္ပေတံ. ‘‘ရက္ခာဝရဏဂုတ္တိ သံဝိဓာန ဒုက္ခံ’’တိ နာနာဘယတော ရက္ခဏဿ စ အာဝရဏဿ စ ဂေါပနဿ စ သံဝိဓာန ဒုက္ခံ. ‘‘တဒုဘယေန သဟေဝ သိဇ္ဈတီ’’တိ ကသိဂေါရက္ခာဒီနိ သင်္ခါရ ကမ္မာနိ ဝါ ရက္ခာဝရဏ ဂုတ္တိသံ ဝိဓာနာဒီနိဝါ ကရောန္တာနံ တံ ဒုက္ခ ဒုက္ခံ တဒုဘယေန ဒုက္ခေန သဟေဝ သိဇ္ဈတိ. ‘‘တေသံ’’တိ စက္ခာဒီနိ အဿာဒေန္တာနံ န မုစ္စတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ပဝတ္တိ နိရောဓ ဘူတဿာ’’တိ ပဝတ္တိယာ နိရောဓ ဘူတဿ. ‘‘တံ ပဇဟတိ ယေဝါ’’တိ တံ လောဘံ ပဇဟတိယေဝ. ‘‘ယာဝဒေဝါ’’တိ ဥပရိမပရိယန္တေန. အဟံ အသ္မီတိ ပဝတ္တော မာနော အသ္မိမာနော. တဿ သမုဂ္ဃာတနံ သမုစ္ဆိန္ဒနံ. ‘‘ပရိညာတေသူ’’တိ တေသု အနုသယိတာယ တဏှာယ ပဟာနဝသေန ပရိညာတေသု. ‘‘တဗ္ဗိပရီတေန ပနာ’’တိ တတော ဝိပရီတေန ပန. အသ္မိမာနဿ အနဓိဋ္ဌာနဘူတာတိအာဒိ အတ္ထေန. အနိန္ဒြိယဗဒ္ဓ ဓမ္မာ နာမ ပထဝီပဗ္ဗတာဒီသု ပဝတ္တာ ရူပ ဓမ္မာ.

在《界集》(Dhātusaṅgaha)中：“自性”就是自身的本质。“精进与勤行”是指前进后退等努力，以及进退等行为。“非与命结合”是说不与世俗大众所公认的“命”相结合。在义注(aṭṭhakathā)文中：“机械”(yantaṃ)是“于此运转”之义。臼。机械轮杆是指与机械轮相连的杵杆。“钻木”(araṇī)是指为了生火而制作的两块心材木。下方的钻木名为“下钻木”，上方的钻木名为“上钻木”。“如箭”就像箭。“如尖桩”就像用来穿刺的棍子。“如病人”就像被那些箭与尖桩刺伤的病人。不如实相是指不如实的众生、个人(puggala)等相。“如林鹿”就像在草的形相中获得“人”之想的林鹿。“在炭火坑中”即在炭火坑里。“由种种灾祸之相”是指作为种种灾祸生起的缘由。“如林猴”就像林中的猿猴。难以调伏，故为“难调者”。“劣马”是指恶马。“随欲而投”是说，在任何所缘中，想要投向哪里，就投向哪里。这是说，它不随个人的控制，而是在诸所缘中随心所欲地投射。“如舞台演员”就像集会中的演员。从自性上存在、存有，故为“有”。“如是”与“不虚”在意义上是同一的。另一种方式是“变异”。没有变异，故为“无变异”。苦苦是指身苦与心苦。“业生的”：指异熟蕴与所造色。“为生起”是为了产生。“先前”就是指预先。“已生”即已生起的眼。“为持续”是为了相续安住。“照护之苦”是指维护的苦。资具的缺乏是指食物断绝等。难道不是因为害怕毁坏而预先准备资具，就名为行苦吗？确实如此。但这里意指的是，在看到临近毁坏之相后所做的资具准备。“守护、防护、护卫与安排的苦”是指从种种怖畏中进行守护、防护、护卫与安排的苦。“由彼二者而成就”是说，对于从事农耕、牧牛等行业，或从事守护、防护、护卫与安排等的人，那苦苦是与那两种苦一同成就的。“他们的”：其关联是说，享受眼等的人不得解脱。“已成为相续之止息”是指相续的止息状态。“确实断除它”是说确实断除了那贪。“乃至”是指达到上限。作为“我是”而生起的慢，即是“我是慢”(asmimāna)。它的根除就是断尽。“于已遍知者”是指对于那些因断除随眠之贪而遍知者。“与彼相反”就是与那相反。意思是成为“我是慢”的非立足处等等。非根所系的法是指在大地、山脉等处存在的色法。

သတ္တေ အနုက္ကဏ္ဌမာနေ ကရောတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဣတီ’’တိ တသ္မာ. တေသံ သတ္တာနံ. ဒုဇ္ဇဟော နာမ နတ္ထိ. တသ္မာ လောဘောယေဝ ဒုက္ခသမုဒယာရိယ သစ္စံ နာမာတိ ယောဇနာ. သာသဝါ ကုသလာ ကုသလ ဓမ္မာ သမုဒယသစ္စံ နာမ, ဒုက္ခ သစ္စဘူတာနံ ဝိပါကက္ခန္ဓကဋတ္တာ ရူပါနံ သမုဒယတ္တာ သံဝဍ္ဎနတ္တာ. မူလဘာဝေန ဝုတ္တာ [Pg.245] ‘အဝိဇ္ဇာ ပစ္စယာ သင်္ခါရာ’တိအာဒီသု. ‘‘နန္ဒနသဒိသံ’’တိ ဒေဝလောကေ နန္ဒနဝနုယျာနသဒိသံ. ‘‘အာဒိပဘဝပဓာနဘူတာ’’တိ ဒုက္ခ ဓမ္မာနံ အာဒိဘူတာ, ပဘဝဘူတာ, ပဓာနဘူတာ. ‘‘ပဘဝဘူတာ’’တိ စ ပထမုပ္ပတ္တိဟေတုဘူတာ. ‘‘တေသံ’’တိ ဒုက္ခ ဓမ္မာနံ.

其关联是：它使众生恋慕。“以此”，即因此。对于那些众生，没有什么是难舍的。是故，贪爱即是苦集圣谛，应如是理解。有漏的善法与不善法名为集谛，因为它们使属于苦谛的异熟蕴与所造色生起与增长。在“无明缘行”等中，它被说为是根本。“如欢喜园”，即如同天界的欢喜园(nandanavana)林。“为初、源、主”，是指作为苦法的最初、来源与主要者。“为源”，是指作为最初生起之因。“彼等”，是指苦法。

‘‘ကတ္ထစီ’’တိ ကာမဘဝါဒီသု ကိသ္မိဉ္စိဘဝေ. ‘‘ကဒါစီ’’တိ အတီတာဒိကာလေသု ကိသ္မိဉ္စိကာလေ. ‘‘ကေသဉ္စီ’’တိ ဒေဝမနုဿာဒီသု သတ္တေသု ကေသဉ္စိသတ္တာနံ. ‘‘ကုတောစီ’’တိ ဗဟူသုကာရဏေသု ကုတောစိကာရဏာ. ‘‘ကထဉ္စီ’’တိ ကေနစိပကာရေန.

“在任何处”是指在欲有等诸有中的任何一个有。“在任何时”是指在过去等诸时中的任何一个时。“对某些众生”是指在天、人等众生中的某些众生。“从任何原因”是指从众多原因中的任何一个原因。“以任何方式”是指以某种方式。

‘‘ပရိဏာမော’’တိ ပရိဏမနံ အညထာဘာဝေါ. ‘‘တံ သမင်္ဂီနံ’’တိ တေဟိ စက္ခာဒီဟိ သမင်္ဂီနံ ပုဂ္ဂလံ. ပါဠိပါဌေ. ‘‘အာဒိတ္တံ’’တိအာဒီပိတံ သမုဇ္ဇလန္တံ. ‘‘ကေနာ’’တိ ကရဏဘူတေန ကေန အဂ္ဂိနာ. တထာ အရိယမဂ္ဂေါ ဝိပရိဏာမ ဓမ္မော စ ဟောတိ. သောဝိပရိဏာမ ဒုက္ခေနပိ ပုဂ္ဂလံ ဘုသံ ပီဠေတိယေဝါတိ ယောဇနာ. ‘‘နာ’’တိ န သိယာ. သမနံ ဝူပသမနံ သန္တိ. သဗ္ဗဒုက္ခာနံ သန္တီတိ ဝိဂ္ဂဟော. သဗ္ဗံ ဝဋ္ဋဒုက္ခန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘တဿာ’’တိ အရိယမဂ္ဂဿ. ‘‘ပဝတ္တမာနာ စာ’’တိ သန္တတိဌိတိဝသေန ဝတ္တမာနာ စ. ‘‘မဟန္တံ ပရိဠာဟဒုက္ခံ’’တိ သောက ပရိဒေဝ ဒုက္ခ ဒေါမနဿုပါယာသာနံ ပဝတ္တိဝသေန မဟန္တံ ပရိဠာဟ ဒုက္ခံ. နိဗ္ဗာနဿ အနုပ္ပာဒ ဓမ္မတ္တာ ဥပ္ပာဒတ္ထာယ ပစ္စယော နာမ နတ္ထိ. တထာ အပ္ပဝတ္တိ ဓမ္မတ္တာ ပဝတ္တတ္ထာယ. သမ္ပာပုဏိတဗ္ဗတ္တာ ပန သမ္ပာပနတ္ထာယ ပစ္စယော အတ္ထီတိ အာဟ ‘‘သမ္ပာပက ပစ္စယာဘိသင်္ခရဏလေသံ’’တိ. သမ္ပာပက ပစ္စယာ နာမ အရိယ မဂ္ဂေါ စ တဿ ပစ္စယာ စ.

“转变”(Pariṇāmo)是指变化，成为不同状态。“与之相应”(Taṃ samaṅgīnaṃ)是指与眼等相应的个人(puggalaṃ)。依圣典原文。“燃烧”(Ādittaṃ)是指被点燃，炽盛。“由何”(Kenā)是指作为工具的何种火。同样，圣道也是转变之法。这转变之苦也剧烈地折磨着个人，应这样连结。‘不’(Nā)是指不会有。平息(samanaṃ)、寂灭(vūpasamanaṃ)、寂静(santi)。“一切苦的寂静”，这是其分析。与一切轮回之苦有关联。“彼”(Tassā)是指圣道。“正行”(Pavattamānā)是指以相续存在的方式而行。“大热恼苦”(Mahantaṃ pariḷāhadukkhaṃ)是指以愁、悲、苦、忧、恼的生起方式所产生的大热恼苦。涅槃的法性是不生起，因此没有为了生起的因缘。同样，由于法性是不转起，因此没有为了转起的因缘。但因为是可以达到的，所以有为了达到的因缘，因此说“能令证得之缘的微细造作”(sampāpaka paccayābhisaṅkharaṇalesaṃ)。所谓的能令证得之缘，是指圣道及其因缘。

ဘဝါဘဝသင်္ခါတဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿာတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘တဒေဝါ’’တိ တံ ဒုက္ခက္ခန္ဓံ ဧဝ. အနုပုနပ္ပုနံ ပဒီယတေ အနုပ္ပဒါနံ. ‘‘နိယျာတနဋ္ဌော’’တိ ဟန္ဒ ဂဏှာတိ သမ္ပဋိစ္ဆာပနဋ္ဌော. ‘‘တတော’’တိ ဝဋ္ဋဒုက္ခတော. ‘‘မုစ္စနူပါယဿာ’’တိ ဒါနသီလနိက္ခမာဒိကဿ မုစ္စနူပါယဿ. ‘‘နိဿရဏဝိမုတ္တိယာ’’တိ နိဿရဏ သင်္ခါတာယ ဝိမုတ္တိယာ. သင်္ခါရ ဒုက္ခဿ အဘာဝဋ္ဌော. ‘‘သမ္မောဟဿ ပဟာနဝသေနာ’’တိ ဧတေန ဣဓ ဒဿနံ နာမ ဣတော ပဋ္ဌာယ စတူသု သစ္စေသု အသမ္မောဟ ဘာဝပတ္တိ ဧဝ အာလောကပတ္တိ ဧဝ ဝုစ္စတီတိ ဒဿေတိ[Pg.246]. တေနာဟ ‘‘ပဋိဝိဇ္ဈနဋ္ဌော’’တိ. တဏှာယ ဒါသော တဏှာဒါသော. တဏှာဒါသဿ ဘာဝေါ တဏှာဒါသဗျံ. ပရဝသတော ဝိမုတ္တိဝသေန အပရာဓီနတာ ဘုဇိဿဘာဝေါ နာမ. လောကိယမဂ္ဂါဟိ တဏှာဒါသဗျံ နာတိဝတ္တန္တိ. တဏှာဝသံ ပူရယမာနာ တဏှာဝိသယံ ဝိပါကံ ဇနေန္တိ. အယံ အရိယမဂ္ဂေါ ဧဝ တဏှာယ အနာရမ္မဏဘာဝေ ဌိတော တဏှာဒါသဗျံ အတိဝတ္တတိ. တဏှာဝသံ ဘိန္ဒမာနော တဏှာယ အဝိသယံ ဝိပါကံ ဇနေတီတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ဒုက္ခမုတ္တိယာ’’တိ ဒုက္ခတော မုစ္စနတ္ထံ. ‘‘ဒုက္ခဝဍ္ဎိယာ’’တိ ဒုက္ခဝဍ္ဎနတ္ထာယ. သေသမေတ္ထ သုဗောဓံ. ‘‘ခယဝိရာဂ နိရောဓ ဘူတော’’တိ ဧတ္ထ ကိလေသ ဓမ္မာနံ ဝိရဇ္ဇနံ ဝိဂမနံ အန္တရဓာနံ ဝိရာဂေါ. ‘‘အနတ္ထ ပဒါနီ’’တိ အဟိတပဒါနိ. ဘယာဒီနဝပဒါနိ. ‘‘ဒွါရဆက္ကအာရမ္မဏ ဆက္ကဘေဒေနာ’’တိ ဒွါရဆက္ကံ ဓမ္မာရမ္မဏံ ဟောတိ. ဧဝံသတိ, အာရမ္မဏ ဆက္ကန္တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ ဓမ္မာရမ္မဏဿ ဝိသုံ ဂဟိတတ္တာတိ. နော နဝတ္တဗ္ဗံ. ကသ္မာ, ဒွါရဆက္ကတော သေသာနံ ဓမ္မာရမ္မဏာနံ အတ္ထိတာယာတိ ဒဿေတုံ ‘‘ဧတ္ထ စာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ပရတော ‘‘ဧတ္ထပီ’’တိအာဒီသု ဧသေဝနယောတိ.

与被称为“有与非有”的苦蕴有关联。“即此”(Tadevā)即指那苦蕴本身。反复地被给予，即是“持续给予”(anuppadānaṃ)。“交付之义”(Niyyātanaṭṭho)即“来，拿去”，是接受之义。“由此”(Tato)即从轮回之苦。“解脱之方便”(muccanūpāyassa)即布施、持戒、出离等解脱之方便。“出离解脱”(nissaraṇavimuttiyā)即名为出离的解脱。是行苦的不存在之义。“以断除痴迷故”(sammohassa pahānavasenā)：以此表明，在此，所谓的“见”(dassanaṃ)即是从此开始，于四谛获得不痴迷的状态，即是获得光明。因此说“有洞见之义”(paṭivijjhanaṭṭho)。渴爱之奴是“渴爱奴”(taṇhādāso)。渴爱奴的状态是“渴爱奴性”(taṇhādāsabyaṃ)。以从他力中解脱故，不依赖他人，名为“自主”(bhujissabhāvo)。世间道不能超越渴爱奴性。满足渴爱之力者，产生以渴爱为所缘的果报。唯有此圣道，安住于渴爱无所缘的状态，才能超越渴爱奴性。其义为：破坏渴爱之力者，产生非以渴爱为所缘的果报。“为从苦中解脱”(dukkhamuttiyā)即为了从苦中解脱。“为苦增长”(dukkhavaḍḍhiyā)即为了痛苦的增长。其余的在此易于了知。在“已达灭尽、离贪、寂灭”(khayavirāganirodhabhūto)中，诸烦恼法的离染、离去、消失即是“离贪”(virāgo)。“无益之事”(anatthapadāni)即无益之事、怖畏与过患之事。“以六门与六所缘之区别”(dvārachakka-ārammaṇachakka-bhedena)：六门即是法所缘。若是如此，则不应说“六所缘”，因为法所缘已被单独提取。不，不应不说。为何？为了表明除了六门之外，尚有其余的法所缘，故说“于此亦”(ettha ca)等。之后在“于此亦”(etthāpi)等处，其理亦同。

သဗ္ဗသင်္ဂဟာနုဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

《总摄随释》终。

သမုစ္စယသင်္ဂဟဒီပနိယာအနုဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

《集摄释随释》终。

၈. ပစ္စယသင်္ဂဟအနုဒီပနာ

8. 缘摄随释

၁၆၆. ယေဟိပကာရေဟိ [Pg.247] ယထာ. တေသံ ဝိဘာဂေါ တံ ဝိဘာဂေါ. အယဉ္စနိဒ္ဒေသော ဧကသေသနိဒ္ဒေသော, ဝိစ္ဆာလောပနိဒ္ဒေသောဝါတိ ဒဿေတုံ ‘‘တေသံ’’တိအာဒိမာဟ. န သမေတိ. ဂါထာယံ ‘ယေသံ’တိအာဒိနာ တီဟိ-ယ-သဒ္ဒေဟိ ဒဿိတာနံ တိဏ္ဏံ အတ္ထာနံ-တ-သဒ္ဒတ္ထ သမ္ဘဝတော. တ-သဒ္ဒတ္ထာနဉ္စ အနုသန္ဓိယံ ပရိပုဏ္ဏံ ကတွာ ဝတ္တဗ္ဗတော. ‘‘သမုပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ သုဋ္ဌု ပရိပုဏ္ဏံ ကတွာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ပါတုဘဝတိ. ‘‘အဝိနာ’’တိ အဝိနာ ဟုတွာ. ‘‘သဟဇာတ ဓမ္မေဟီ’’တိ အဝိဇ္ဇာ ပစ္စယာ သင်္ခါရာတိအာဒီသု သင်္ခါရာဒီနံ သဟဇာတ ဓမ္မေဟိ သဟေဝ ဥပ္ပဇ္ဇနံ. ‘‘ကလာပဝသေနာ’’တိ သုဒ္ဓ ဓမ္မ ကလာပဝသေန. ‘‘သာမည လက္ခဏံ’’တိ သာဓာရဏ လက္ခဏံ. ‘‘အတ္ထော’’တိ ဣဒပ္ပစ္စယတာ သဒ္ဒဿ အတ္ထော. ‘‘အယမတ္ထော ပဋိက္ခိတ္တော’’တိ ‘သမုပ္ပဇ္ဇနံ သမုပ္ပာဒေါ’တိ အယံဘာဝသာဓနတ္ထော ပဋိက္ခိတ္တော. ‘‘အယမေဝါ’’တိ အယံ ဘာဝသာဓနတ္ထော ဧဝ. ဇရာမရဏံ သမ္ဘဝတီတိ ယောဇနာ. ‘‘ဥပ္ပာဒါဝါ တထာဂတာနံ’’တိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါနံ ဥပ္ပာဒေဝါ သတိ. ‘‘အနုပ္ပာဒါဝါ’’တိ အနုပ္ပာဒေဝါ သတိ. ‘‘ဌိတာဝ သာဓာတူ’’တိ ဇာတိယာ သတိ ဇရာမရဏဿ ပဝတ္တိသဘာဝေါ လောကေ ဌိတောယေဝ. ကတမာ ပန သာဓာတူတိ အာဟ ‘‘ဓမ္မဋ္ဌိတတာ’’တိအာဒိံ. တတ္ထ ‘‘ဓမ္မဋ္ဌိတတာ’’တိ ကေနစိ အကတာ သဘာဝဋ္ဌိတတာ. ‘‘ဓမ္မနိယာမတာ’’တိ သဘာဝနိယာမတာ. ‘‘တတြ တထတာ’’တိ တသ္မိံ သာမညလက္ခဏေ သင်္ခတ ဓမ္မာနံ တထတာ. သာမည လက္ခဏမေဝ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေါ နာမာတိ ဒဿေတိ, န အဝိဇ္ဇာဒိကော ပစ္စယ ဓမ္မော. ကသ္မာ, တေဟိ ဝစနေဟိ ဓမ္မနိယာမတာ မတ္တဿ ဒဿိတတ္တာ. အဝိဇ္ဇာဒီနံ ဓမ္မ သရူပါနံ အဒဿိတတ္တာ. ‘‘ဓမ္မနိယာမတာမတ္တံ’’တိ စ ယထာ ဝုတ္တသာမည လက္ခဏမေဝ ဝုစ္စတိ. ယဒိ ဘာဝသာဓနံ ဣစ္ဆေယျ, ဘာဝသာဓနံ နာမ ကတ္တုရဟိတံ ဘဝေယျ. ကတ္တုရဟိတေ စ သတိ, ကထံ ပဋိစ္စ ကြိယာယ သမာနကတ္တုကတာ လဗ္ဘတိ. အလဒ္ဓေ စ သမာနကတ္တုကတ္တေ ကထဉ္စ ပုဗ္ဗကာလေတွာ [Pg.248] ပစ္စယသမ္ဘဝေါတိ. အယံ ဘာဝသာဓနံ ဣစ္ဆန္တဿ ဗျဉ္ဇနယုတ္တိဝိရောဓော. တံ ပရိဟရန္တော န စေတ္ထာတိအာဒိမာဟ. ဂမ္ဘီရောစာနန္ဒ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေါ ဂမ္ဘီရာဝ ဘာသောစာတိ ဘဂဝတာ ဝုတ္တံ. ဘာဝသာဓနေ စ ကတေ ဥပ္ပဇ္ဇန ကြိယာမတ္တံ နာမ ဝိသုံ ဧကော ဓမ္မော န ဟောတီတိ ကထံ တံ ဂမ္ဘီရံ သိယာတိ. အယံ ဘာဝသာဓနံ ဣစ္ဆန္တဿ ဂမ္ဘီရဝစန ဝိရောဓော. တံ ပရိဟရန္တော ‘‘သင်္ခတ ဓမ္မေသု စာ’’တိအာဒိမာဟ. အပိ စ သင်္ခတ လက္ခဏံ နာမ သင်္ခတ ဓမ္မတောပိ ဂမ္ဘီရံ ဟောတိ. တထာဟိ စိတ္တံ နာမ သင်္ခတ ဓမ္မော. တဉ္စ အတ္ထိ မေစိတ္တံ နာမာတိ သတ္တာနံ ပါကဋံ ဟောတိ. တဿ ပန အနိစ္စတာ သင်္ခါတံ သင်္ခတ လက္ခဏံ အပါကဋံ ဟောတိ သုဋ္ဌု သန္တတိယာ ပဋိစ္ဆန္နံ. တထာ ဝေဒနာ နာမ သုခါဝါ ဒုက္ခာဝါ သင်္ခတ ဓမ္မော. သာ စ အတ္ထိ မေဝေဒနာတိ သတ္တာနံ ပါကဋာ ဟောတိ. တဿာ ပန အနိစ္စတာ သင်္ခါတံ သင်္ခတ လက္ခဏံ အပါကဋံ ဟောတိ သုဋ္ဌု သန္တတိယာ ပဋိစ္ဆန္နံ. ဧဝံ သေသေသု နာမဓမ္မေသု စ ရူပဓမ္မေသု စ. ယတော သတ္တသု ဝိသုဒ္ဓီသု သင်္ခတ ဓမ္မ ဝဝတ္ထာန သင်္ခါတံ ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိဉာဏဉ္စ အဝိဇ္ဇာဒိပစ္စယ ပရိဂ္ဂဟ သင်္ခါတံ ကင်္ခါဝိတရဏ ဝိသုဒ္ဓိဉာဏဉ္စ ပထမံ သမ္ပာဒေတွာ ပစ္ဆာ ဒသဝိဓာနိ သင်္ခတ လက္ခဏာနုပဿနာ ဉာဏာနိ သမ္ပာဒေတဗ္ဗာနိ ဟောန္တီတိ. ယထာ စ အနိစ္စတာ သင်္ခါတံ သင်္ခတ လက္ခဏံ သင်္ခတ ဓမ္မတော ဂမ္ဘီရံ ဟောတိ. တထာ ဣဒမ္ပိ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒ သင်္ခါတံ သင်္ခတ လက္ခဏံ သင်္ခတ ဓမ္မတော ဂမ္ဘီရံ ဟောတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

166. 以何种方式，即如是。它们的分别是那分别。为了表明此解释为省略解释(ekasesaniddeso)或中断解释(vicchālopaniddeso)，故说“彼等”等语。此说不相合。因为在偈颂中，由以“yesaṃ”等开头的三个“ya”词所指示的三种意义，生起了“ta”词的意义，并且“ta”词的意义应在联系上下文时完整地加以说明。“Samuppajjati”(生起)是说完全圆满地生起、显现。“不离”(avinā)即不相离而有。“与俱生法”是说，在“无明缘行”等句中，行等与其俱生法一同生起。“依聚”即依纯净法之聚。“共相”即共通之相。“义”即“此缘性”(idappaccayatā)一词之义。“此义被驳斥”是说：“生起即是缘起”，此一“状态派生”(bhāvasādhana)之义被驳斥了。“唯此”是说：唯此状态派生之义。应连接为“老死发生”。“如来出现或不出现”是说正等觉者出现或不出现之时。“彼界恒住”是说：有生之时，老死流转的自性在世间恒住。然彼“界”为何？答曰“法住性”等。其中，“法住性”(dhammaṭṭhitatā)指非由任何造作者所作的自性安住。“法决定性”(dhammaniyāmatā)指自性决定。“于彼如性”(tatra tathatā)指于彼共相中诸有为法的如性。此显示了唯有共相才名为缘起，而非无明等缘法。何以故？因为那些话语只显示了法决定性，而未显示无明等法的自性。而“唯法决定性”，即被称为如前所述的共相。若欲求“状态派生”，则所谓“状态派生”应无作者。若无作者，“缘于”(paṭicca)此一行为如何能获得“同一作者性”(samānakattukatā)？若不得“同一作者性”，又如何能有表示前时态的独立式后缀(tvā)呢？此乃欲求“状态派生”者在文法上之矛盾。为避免此过，故说“非于此”等语。“阿难，此缘起甚深，亦显甚深。”此乃世尊所说。若作“状态派生”解，则所谓“生起”仅是行为，并非一独立之法，那它如何能是甚深呢？此乃欲求“状态派生”者与“甚深”之说相矛盾。为避免此过，故说“于有为法中”等语。再者，所谓的有为相，比有为法本身更为甚深。譬如，心是有为法，“我有一心”此事对众生而言是显而易见的。然而，其被称为无常性的有为相，却因被相续(santati)紧密覆盖而隐微不显。同样地，受，无论是乐是苦，皆是有为法。“我有一受”此事对众生而言是显而易见的。然而，其被称为无常性的有为相，却因被相续紧密覆盖而隐微不显。其余名法与色法也是如此。是故，于七清净中，应先成就名为“有为法之决择”的见清净智，以及名为“把握无明等缘”的度疑清净智，然后才当成就十种有为相随观智。应知，犹如被称为无常性的有为相比有为法更为甚深，同样地，此被称为缘起的有为相也比有为法更为甚深。

‘‘တဗ္ဘာဝဘာဝီဘာဝေါ’’တိ ဧတ္ထ ဘဝတိ သံဝိဇ္ဇတီတိ ဘာဝေါ. သော သော အဝိဇ္ဇာဒိကော ဘာဝေါ တဗ္ဘာဝေါ. တဗ္ဘာဝေ ဘဝန္တိ သမ္ဘဝန္တိ သီလေနာတိ တဗ္ဘာဝဘာဝိနော. သင်္ခါရာဒယော. ‘‘ဘာဝေါ’’တိ ဥပ္ပတ္တိကာရဏံ. တဗ္ဘာဝဘာဝီနံ ဘာဝေါတိ တဗ္ဘာဝဘာဝိ ဘာဝေါတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘တသ္မိံ တသ္မိံ’’တိအာဒိမာဟ. အပိ စ ‘‘ဘာဝေါ’’တိ ဝိဇ္ဇမာနတာ ဝုစ္စတိ. တဿ တဿ ပစ္စယ ဓမ္မဿ ဘာဝေါတိ တဗ္ဘာဝေါ. တဗ္ဘာဝေ သတိ ဘဝန္တိ သမ္ဘဝန္တိ ဓမ္မတာယာတိ တဗ္ဘာဝဘာဝိနော. တေသံ ဘာဝေါတိပိ ယုဇ္ဇတိယေဝ. ‘‘ဟေတွာဒိ ပစ္စယ သတ္တိနိယာမံ’’တိ ဟေတုပစ္စယော, အာရမ္မဏ ပစ္စယော, တိအာဒီသု ဟေတုသဒ္ဒ အာရမ္မဏ သဒ္ဒါဒယော လောဘာဒီနံ ရူပါရမ္မဏာဒီနဉ္စ [Pg.249] ဓမ္မာနံ တံ တံ ပစ္စယ သတ္တိဝိသေသံ ဒီပေန္တိ. တေသဉ္စ သော သော ပစ္စယ သတ္တိဝိသေသော ဝိသုံ ဓမ္မနိယာမော ဟောတိ, ဧဝံ ဟေတွာဒိ ပစ္စယသတ္တိနိယာမံ နိဝတ္တေတိ. ‘‘တထာ တထာ’’တိ မူလဋ္ဌဂေါစရဝိသယဋ္ဌာဒိကေန တေန တေန ပစ္စယာကာရေန. သော ဟိ ဝုစ္စတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ပစ္စယ ဓမ္မုဒ္ဓါရ မတ္တေ အဌတွာ’’တိ ပစ္စယ ဓမ္မာနံ နာမ သညာဝသေန ဥဒ္ဓရဏမတ္တံ အကတွာတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘အာဟစ္စာ’’တိ အာဟနိတွာ တံ တံ ပစ္စယသတ္တိ ဝိသေသံ ပါပေတွာတိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘မတ္ထကံ ပါပေတွာ’’တိ. ပစ္စယသတ္တိ ဝိသေသော ဟိ ဟေတုဖလဒီပနေ တတော ဥတ္တရိ ဝတ္တဗ္ဗ ကိစ္စာဘာဝတော မတ္ထကံ နာမ ဟောတီတိ. ‘‘အနောသက္ကမာနာ’’တိ အနိဝတ္တမာနာ. ‘‘ဧတာယာ’’တိ ပစ္စယ သတ္တိယာ. ပပဉ္စေန္တေ အာစရိယေ.

“依彼有而有之有”（Tabbhāvabhāvībhāvo）：在此，“有”（bhāva）是“成为”（bhavati）、“存在”（saṃvijjati）的意思。彼彼无明（avijjā）等有即是“彼有”（tabbhāva）。在“彼有”中，因其自性（sīlena）而成为、而生起，故名“依彼有而有者”（tabbhāvabhāvino），如诸行（saṅkhāra）等。“有”是生起之因（uppattikāraṇa）。为显示“依彼有而有者之有即是依彼有而有之有”此义，而说“于彼彼”（tasmiṃ tasmiṃ）等。再者，“有”亦被称为“存在性”（vijjamānatā）。彼彼缘法之有即是“彼有”。当“彼有”存在时，依其法性（dhammatā）而有、而生起者，是为“依彼有而有者”。他们的“有”也是恰当的。“因等缘力之规律”（Hetvādi paccayasattiniyāma）：在因缘（hetupaccaya）、所缘缘（ārammaṇapaccaya）等当中，“因”、“所缘”等词，显示了贪等法与色所缘等法各自的缘力差别（paccayasattivisesa）。它们各自的缘力差别，即是各别的法之规律（dhammaniyāma）。如是，阐明了因等缘力之规律。“如是如是”（Tathā tathā）：是指以根本义（mūlaṭṭha）、行境义（gocaraṭṭha）、所缘义（visayaṭṭha）等彼彼缘的行相（paccayākāra）。此即是所说的关联。“不只停留于举示缘法”（Paccaya dhammuddhāra matte aṭhatvā）：其意为，不只是通过名称和概念（nāma saññāvasena）来举示缘法。“强调”（Āhacca）：其义为，强调（āhanitvā）并令达到（pāpetvā）彼彼缘力差别。因此说“令达顶峰”（matthakaṃ pāpetvā）。因为在阐明因果（hetuphala）时，缘力差别之外再无更进一步可说之事，故它被称为“顶峰”。“不退转”（Anosakkamānā）：即不退却（anivattamānā）。“由此”（Etāya）：即由此缘力（paccayasattiyā）。诸阿闍梨（ācariya）对此详加阐释。

ဧတသ္မာ ကာရဏာ ဖလံ ဧတဒေဝ ပဋိစ္စ အနာဂတပက္ခတော ပစ္စုပ္ပန္နပက္ခံ အာဂစ္ဆတိ ပါတုဗ္ဘဝတီတိ ပစ္စယော. ဥပ္ပတ္တိကာရဏံ ပဝတ္တိကာရဏဉ္စ. တတ္ထ ဥပ္ပတ္တိကာရဏံ ဇနကပစ္စယော. ပဝတ္တိကာရဏံ ဥပတ္ထမ္ဘက ပစ္စယော. ‘‘ဧတေနာ’’တိ ဟေတုနာ. ‘‘ကာယဝစီ မနောကမ္မံ’’တိ ဧတ္ထ ‘‘ကမ္မံ’’တိ ကြိယာဝုစ္စတိ, ဂမန ဌာန နိသဇ္ဇသယနာဒိကံ ကာယိက ကြိယဉ္စ. အာလာပ သလ္လာပ ကထန သဇ္ဈာယန ဂါယနာဒိကံ ဝါစသိက ကြိယဉ္စ. ဝိဇာနန စိန္တန ဝီမံသနာဒိကံ မာနသိက ကြိယဉ္စ. ‘‘အဘိသင်္ခရောန္တီ’’တိ အဘိနိပ္ဖာဒေန္တိ. ‘‘ဧတေဟီ’’တိ ဧတေဟိ လောကိယကုသလာ ကုသလ စေတနာ ဓမ္မေဟိ. အပိ စ သင်္ခရောန္တိ သတ္တာ ဧတေဟီတိ သင်္ခါရာ. ‘‘သင်္ခရောန္တီ’’တိ ကိံ သင်္ခရောန္တိ. အတ္တဘာဝံ သင်္ခရောန္တိ. ဘဝါဘဝံ သင်္ခရောန္တိ. ဒိဋ္ဌဓမ္မိကမ္ပိ အတ္ထံ ဝါ အနတ္ထံ ဝါ သင်္ခရောန္တိ. သမ္ပရာယိကမ္ပိ အတ္ထံ ဝါ အနတ္ထံ ဝါ သင်္ခရောန္တီတိအာဒိနာ. စက္ခုမ္ပိ သင်္ခရောန္တိ, သောတံပိ သင်္ခရောန္တီတိအာဒိနာ. ဒဿနမ္ပိ သင်္ခရောန္တိ, သဝနမ္ပိ သင်္ခရောန္တီတိအာဒိနာ စ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိယေဝ. ‘‘ဝိဇာနာတီ’’တိ ဝိဝိဓေန ဇာနာတိ. ဘူတေနပိ ဇာနာတိ, အဘူတေနပိ ဇာနာတိ. ‘‘နမတီ’’တိ ဂေါစရ ဝိသယတ္ထာယ နမတိ. ‘‘ရုပ္ပတီ’’တိ ကုပ္ပတိ, ခေါဘတိ. ‘‘ဖုသတီ’’တိ သံဟနတိ. ‘‘ဝေဒယတီ’’တိ ဝိဒိတံ ကရောတိ. တံ တံ အာရမ္မဏံ လဂ္ဂနဝသေန ဘုသံ နဟတိ ဗန္ဓတိ, မုဉ္စိတုံ န ဒေတီတိ တဏှာတိပိ ယုဇ္ဇတိ. ‘‘ဥပါဒိယတီ’’တိ [Pg.250] ဒဠှံ ဂဏှာတိ. တေနာဟ ‘‘အမုဉ္စဂ္ဂါဟံ ဂဏှာတီ’’တိ. ဘဝတီတိ ဘဝေါ. ဥပပတ္တိဘဝေါ. ဘဝန္တိ ဧတေနာတိ ဘဝေါ. ကမ္မဘဝေါ. ‘‘ဇနနံ’’တိ အဘိနဝဿ ပါတုဗ္ဘဝနံ. ‘‘ဇီရဏံ’’တိ အဘိနဝဘာဝတော ဟာယနံ. ‘‘သောစနံ’’တိ စိတ္တသန္တာပနံ. ‘‘ပရိဒေဝနံ’’တိ ရောဒနံ. ‘‘ဒုက္ခံ’’တိ ကာယရုဇ္ဇနံ. ‘‘ဒေါမနဿံ’’တိ စိတ္တရုဇ္ဇနံ. ‘‘ဝိသီဒနံ’’တိ ဗာဠှံ စိတ္တကိလမထဘာဝေန ဝိရူပံ ဟုတွာ စိတ္တဿသီဒနံ. ထာမဗလခိယျနံ. ယတော အဿာသပဿာသာနံ ဝိရူပပ္ပဝတ္တိဝါ တင်္ခဏေ သဗ္ဗသော ဥပရုဇ္ဈနံ ဝါ ဟောတီတိ. ‘‘ကေနစိ သုခေနာ’’တိ ဒုက္ခသစ္စတော ဝိမုတ္တေန ကေနစိ သန္တိသုခေန.

由于此因，果依此而来到未来方面、显现出来，故名为“缘”（paccaya）。是生起之因，也是持续之因。其中，生起之因是生起缘（janakapaccayo），持续之因是支持缘（upatthambhaka paccayo）。“以此”（Etena）：即以此因。“身语意业”（Kāyavacīmanokammaṃ）中，“业”（kamma）名为行为（kiriya），即行走、站立、坐卧等身体行为，交谈、讨论、说话、诵经、歌唱等语言行为，以及了知、思惟、考察等心理行为。“造作”（Abhisaṅkharonti）：即令其产生。“以这些”（Etehi）：即以这些世间的善与不善思（cetanā）。再者，众生以此“造作”（saṅkharonti），故名为“行”（saṅkhāra）。“造作”者，造作什么？造作自身（attabhāva），造作有与非有，造作现世的利益或损害，造作来世的利益或损害等等。也可以说造作眼，造作耳等等；造作见，造作闻等等。“识（viññāṇa）”：即“了知”（vijānāti），谓以各种方式了知。真实的也了知，不真实的也了知。“名（nāma）”：即“倾向”（namati），谓为所缘境而倾向。“色（rūpa）”：即“变坏”（ruppati），谓被扰乱、被动摇。“触（phassa）”：即“触”（phusati），谓触击（saṃhanati）。“受（vedanā）”：即“感受”（vedayati），谓使之被了知。以执著彼彼所缘境的方式，紧紧地缠缚、系缚，不肯放开，此亦可名为“贪爱”（taṇhā）。“取（upādāna）”：即“执取”（upādiyati），谓牢固地执取。故说“不放之执取”。“有（bhava）”：即“存在”（bhavati）。是投生有（upapattibhava）。众生以此而有，故名为“有”。是业有（kammabhava）。“生（jāti）”：即“出生”（jananaṃ），谓新生命的出现。“老（jarā）”：即“衰老”（jīraṇaṃ），谓从新生状态衰退。“愁（soka）”：即“忧愁”（socanaṃ），谓内心苦恼。“悲（parideva）”：即“悲叹”（paridevanaṃ），谓哭泣。“苦（dukkha）”：谓身体的痛苦（kāyarujjanaṃ）。“忧（domanassa）”：谓心理的痛苦（cittarujjanaṃ）。“恼（upāyāsa）”：即“沮丧”（visīdanaṃ），谓因极度心疲惫而变得异常，心志消沉。体力衰竭。乃至呼吸紊乱，或在那一瞬间完全停止。“任何乐”（Kenaci sukhena）：谓从苦谛解脱出来的任何寂静之乐。

‘‘ဒုက္ခပ္ပဋိစ္ဆာဒိကာ’’တိ ဘယဋ္ဌေန ဒုက္ခဘူတာနံ တေဘူမိက ဓမ္မာနံ ဒုက္ခဘာဝပ္ပဋိစ္ဆာဒိကာ. ‘‘သမုဒယပ္ပဋိစ္ဆာဒိကာ’’တိ တဏှာယ ဒုက္ခ သမုဒယ ဘာဝပ္ပဋိစ္ဆာဒိကာ. ‘‘နိရောဓပ္ပဋိစ္ဆာဒိကာ’’တိ တဏှာနိရောဓဿေဝ ဒုက္ခနိရောဓ ဘာဝပ္ပဋိစ္ဆာဒိကာ. ‘‘မဂ္ဂပ္ပဋိစ္ဆာဒိကာ’’တိ အဋ္ဌင်္ဂီက မဂ္ဂဿေဝ ဒုက္ခနိရောဓ မဂ္ဂဘာဝပ္ပဋိစ္ဆာဒိကာ. ပုဗ္ဗန္တော ဝုစ္စတိ အတီတေကာလေ ဘဝပရမ္ပရာ. အပရန္တော ဝုစ္စတိ အနာဂတေ ဘဝပရမ္ပရာ. ပုဗ္ဗန္တာ ပရန္တော ဝုစ္စတိ တဒုဘယံ. ‘‘ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒပ္ပဋိစ္ဆာဒိကာ’’တိ ပစ္စုပ္ပန္နဘဝေ ခန္ဓာနံ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒပ္ပဋိစ္ဆာဒိကာ. ‘‘သုတ္တန္တိကနယေနာ’’တိ အဘိဓမ္မေပိ ဝိဘင်္ဂေ သုတ္တန္တ ဘာဇနီယံ နာမ အာဂတံ. တေန သုတ္တန္တ ဘာဇနီယနယေန. သာသဝါ ကုသလာ ကုသလ စေတနာ သင်္ခါရာ နာမာတိ ယောဇနာ. ‘‘အဘိဓမ္မနယေနာ’’တိ ဝိဘင်္ဂေ အဘိဓမ္မဘာဇနီယနယေန. အဋ္ဌကထာပါဌေ. အဝိဇ္ဇာ ကိရိယ ဓမ္မာနံ နေဝ ဥပနိဿယ ပစ္စယတ္တံ လဘတိ. ကုသလာ ကုသလမူလာနိ ကိရိယ ဓမ္မာနံ န ဥပနိဿယ ပစ္စယတ္တံ လဘန္တီတိ ယောဇနာ. ကိရိယ ဓမ္မာ အဝိဇ္ဇာတော စ ကုသလာ ကုသလ မူလေဟိ စ ဥပနိဿယ ပစ္စယံ န လဘန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘ပစ္စယာကာရော’’တိ ပဋိစ္စ သမုပ္ပာဒေါ. ‘‘အဝိဇ္ဇာဝိရာဂါ’’တိ အဝိဇ္ဇာ ဝိဂမနတော. တေသံပိကိရိယ ဓမ္မာနံ. ဝိညာဏာဒီသုပိ ကိရိယ ဝိညာဏံ, ကိရိယ နာမံ, ကိရိယ မနာယတနံ, ကိရိယဖဿော, ကိရိယ ဝေဒနာတိ အတ္ထိတာယ ‘‘ဧသနယော ဝိညာဏာဒီသုပီ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ကုသလာ ကုသလ ဝိပါကသမ္ပယုတ္တံ’’တိ ကုသလ ဝိညာဏ သမ္ပယုတ္တံ, အကုသလဝိညာဏသမ္ပယုတ္တံ[Pg.251], ဝိပါက ဝိညာဏ သမ္ပယုတ္တံ. ‘‘တံ အနုပပန္နံ’’တိ ပဝတ္တိဝိပါကဝိညာဏ သဟဂတဿ ခန္ဓတ္တယဿ တံ သဟဇာတဿ စိတ္တဇရူပဿ စ အဝသိဋ္ဌတ္တာ တံ န သမ္ပန္နံတိ အတ္ထော. တတ္ထ ဟိ ဝိညာဏပဒေ ပဝတ္တိဝသေန ဒွတ္တိံသဝိဓံ ဝိပါကစိတ္တံ ဝိညာဏံ နာမာတိ ဝုတ္တံ. ဧဝဉ္စသတိ, နာမ ရူပပဒေပိ ပဝတ္တိဝသေန တဒုဘယံ ပဝတ္တိဝိညာဏသဟဂတံပိ ဂဟေတဗ္ဗမေဝါတိ. ‘‘တံ တံ ဝိညာဏ သမ္ပယုတ္တာ’’တိ ပဋိသန္ဓိဝိညာဏ ပဝတ္တိ ဝိညာဏသမ္ပယုတ္တာ. ‘‘တဏှုပါဒါနာနိပါကဋာနီ’’တိ ဆ တဏှာ ရူပတဏှာ သဒ္ဒတဏှာဒိဝသေန. စတ္တာရိ ဥပါဒါနာနိ ကာမုပါဒါနာဒိဝသေနာတိ ဧဝံ ပါကဋာနိယေဝ. ‘‘လက္ခဏမတ္တာနီ’’တိ သင်္ခတ ဓမ္မာနံ သင်္ခတဘာဝသလ္လက္ခဏ နိမိတ္တမတ္တာနိ. ‘‘ဉာတိဗျသနာဒီဟီ’’တိ ဉာတိဝိနာသနာဒီဟိ. ‘‘ဉာတိဗျသနာဒိနိမိတ္တံ’’တိ ဉာတိဝိနာသနာဒိကာရဏာ.

“遮蔽苦”者，以怖畏义，遮蔽作为苦之三界诸法的苦性。“遮蔽集”者，遮蔽贪爱是苦集之性。“遮蔽灭”者，遮蔽贪爱之灭即是苦灭之性。“遮蔽道”者，遮蔽八支圣道即是苦灭之道之性。前际，名为过去时之轮回相续。后际，名为未来时之轮回相续。前后际，名为此二者。“遮蔽缘起”者，遮蔽现在有中诸蕴的缘起。“依经藏方式”者，于阿毗达摩(abhidhamma)之《分别论》中，亦有名为“经分别”者，故依经分别之方式。有漏的善、不善思，名为行，此为结合句。“依阿毗达摩方式”者，依《分别论》中阿毗达摩分别之方式。于义注(aṭṭhakathā)文中：无明对作用法不得为亲依止缘。善、不善根对作用法不得为亲依止缘，此为结合句。意即，作用法既不从无明，也不从善、不善根获得亲依止缘。“缘相”者，即缘起。“无明离”者，因无明离去故。彼等作用法亦然。于识等中，亦有作用识、作用名、作用意处、作用触、作用受存在，故说“此理亦通于识等”。“与善、不善、异熟相应”者，谓与善识相应、与不善识相应、与异熟识相应。“彼不成就”者，其义为：因与流转异熟识俱生之三蕴，及与彼俱生之心生色尚有剩余，故彼不成就。此中，于识之句，依流转而言，三十二种异熟心名为识，如是说。若然，于名色之句，亦应依流转而取彼二者，即与流转识俱生者。“与彼彼识相应”者，谓与结生识、流转识相应。“贪与取显现”者，谓六种贪，即色贪、声贪等；四种取，即欲取等，如是显现而已。“仅是相”者，仅是有为法之有为性的所标之相。“因亲族不幸等”者，谓因亲族亡失等。“亲族不幸等之因”者，谓亲族亡失等之原因。

‘‘ခန္ဓဒုက္ခေ’’တိ ပစ္စက္ခန္ဓသင်္ခါတေ ဒုက္ခသစ္စေ. ခန္ဓပ္ပဝတ္တိ မဂ္ဂေါ နာမ တဏှာသမုဒယော ဧဝ. ခန္ဓနိရောဓ မဂ္ဂေါ နာမ အရိယမဂ္ဂေါ. ‘‘ခန္ဓ သမုဒယဘူတာ’’တိ ခန္ဓပ္ပဝတ္တိယာ ကာရဏဘူတာ. ‘‘အဝိဇ္ဇာနိ ဝုဋာနံ’’တိ အဝိဇ္ဇာယနီဝါရိတာနံ ပိဟိတာနံ. ‘‘အပ္ပဟီန ဘဝါဘိလာသာနံ’’တိ မဂ္ဂေန အပ္ပဟီန ဘဝပတ္ထနာနံ. အပ္ပဟီနဘဝတဏှာနန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘ဝိဗန္ဓော’’တိ အန္တရာယော. ‘‘ဥဒယဘူတာနံ’’တိ ဝဍ္ဎိဘူတာနံ. ‘‘အဝဿယော’’တိ နိဿယော. သုခဝေဒနာ ဝိသေသတော တဏှာယ ပစ္စယော ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘သုခဝေဒနာသဒိသော’’တိအာဒိ. ဒေါမနဿာနံ ပန တဿာ ပစ္စယဘာဝေါ ပရတော ပရိယေဋ္ဌိတဏှာယံ ပါကဋော ဘဝိဿတိ. ဥပေက္ခာ ဝေဒနာပိ ဒုက္ခေန ပီဠိတဿ သုခဌာနေ တိဋ္ဌတိ. သုခံ ဝိယ တံ ပတ္ထေတီတိ. သမုဒါ စရိတွာ ပရိစယိတွာ. ‘‘တဏှာ ဧဝါ’’တိ ကာမတဏှာ ဧဝ. ‘‘အတ္တနိ စာ’’တိ ဒိဋ္ဌိယဉ္စာတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘အတ္တနော အာရမ္မဏေသူ’’တိ အတ္တ ဇီဝ လောကာဒီသု ဒိဋ္ဌိယာဂဟိတာ ရမ္မဏေသု. ‘‘အဿာဒန ခမနရောစနဘူတာယာ’’တိ သာဓုဝတာယံ မမဒဿနန္တိ ဧဝံ ရဇ္ဇန တုဿန ကန္တိဘူတာယ. ‘‘ဥပါဒါနီယဿာ’’တိ ဒဠှံ ဂဟေတဗ္ဗဿ. ‘‘အတ္ထဿာ’’တိ အတ္တနော အတ္တာဒိကဿ အတ္ထဿ. ဂါထာယံ[Pg.252].‘‘ဘဝံ ဟောတီ’’တိ ဘဝန္တော ဝဍ္ဎန္တော ဟောတိ. ‘‘ပရာဘဝေါ’’တိ ဝိနာသန္တော.

“于蕴苦”者，于被称为五蕴之苦谛中。名为蕴流转之道者，即是贪集。名为蕴灭之道者，即是圣道。“成为蕴之集者”，是蕴流转之因。“为无明所障”者，为无明所遮、所蔽。“未断有之喜贪”者，未以道断除有之祈求。意即，未断有爱。“束缚”者，即障碍。“已生起”者，已增长。“依止”者，即所依。乐受特别是贪爱之缘，故说“如乐受”等。而忧受为其缘之状态，将于下文寻求贪中显现。舍受亦于为苦所迫者，住于乐处，如乐一般祈求之。行已、习已。“唯是贪”者，唯是欲贪。“于我”者，意指亦于见。“于自之所缘”者，于我、命、世间等为见所执之所缘中。“成味、忍、喜乐”者，谓‘此善，此我见’，如是成染、足、爱。“应取之”者，应坚固执取。“义利”者，自己之我等义利。颂曰：“增长”者，谓存在、增长。“衰灭”者，谓衰灭。

‘‘အဒ္ဓါနဝန္တေ ဓမ္မေ’’တိ တေကာလိကသင်္ခတ ဓမ္မေ. အပတမာနေ ကတွာတိ ပါဌသေသော. ယထာ ဥပါဒါနံတိ ဒိသွာ ဥပါဒါရူပံတိ ပဒေ အာဒါသဒ္ဒေါ ဝိညာယတိ. န ဥပုဗ္ဗ ပဒသဒ္ဒေါ. ဣတရထာ ဥပါဒါနန္တိ နသိဇ္ဈတိ. ဧဝံ အဒ္ဓါ, အဒ္ဓါန, ပဒေသုပိ. တေနာဟ ‘‘အဒ္ဓါနံ’’တိ နသိဇ္ဈတီတိ. သံခိပန္တိ ဝီသတာကာရာ ဧတေသူတိ သင်္ခေပါ. သင်္ဂဟာ. ‘‘ဝဋ္ဋဓမ္မာ’’တိ သင်္ခါရာဒယော ဓမ္မာ. ‘‘ဧတ္ထာ’’တိ ဧတာသု အဝိဇ္ဇာတဏှာသု. ကထံ တိဋ္ဌန္တီတိ အာဟ ‘‘တဒါယတ္တဝုတ္တိတာယာ’’တိ. ‘‘ပတိဋ္ဌာ’’တိ သုပ္ပတိဋ္ဌိတဋ္ဌာနာနိ. ‘‘ပဘဝါ’’တိ ဝဋ္ဋဓမ္မပရမ္ပရပ္ပဝတ္တိယာ မူလ ပဓာန ကာရဏာနိ. တတ္ထ ဟေတု စ ဒေသေတဗ္ဗော ဟောတိ. ဣတရထာ ဣဿရနိမ္မာနဒိဋ္ဌိ အဟေတုက ဒိဋ္ဌီနံ ဩကာသော သိယာတိ. ဖလဉ္စ ဒေသေတဗ္ဗံ ဟောတိ. ဣတရထာ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိယာ ဩကာသော သိယာတိ. ‘‘အဒ္ဓုနော’’တိ ဒီဃကာလဿ. ‘‘နိဝတ္တေတီ’’တိ သမုစ္ဆိန္ဒတိ. ‘‘အဟေတူ အပစ္စယာ သတ္တာ ပဝတ္တန္တီ’’တိ ပုဗ္ဗဟေတုရဟိတာ ပုဗ္ဗပစ္စယရဟိတာ ဟုတွာ ဣမေသတ္တာ ပဝတ္တန္တိ. ‘‘အဝိဇ္ဇာဒီဟိ သာဓေတဗ္ဗော န ဟောတီ’’တိ ဘဝပရမ္ပရာသု နိစ္စော ဟုတွာ သန္ဓာဝန္တဿ အဝိဇ္ဇာဒီဟိ ကတ္တဗ္ဗ ကိစ္စံ န ဟောတီတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ကေသဉ္စိ န သမ္ဘဝန္တိယေဝါ’’တိ အနာဂါမီနံ အရဟန္တာနဉ္စ န သမ္ဘဝန္တိယေဝ. မဟာအာဒီနဝရာသိဒဿနတ္ထံ သောကာဒိဝစနံ ဟောတီတိ ယောဇနာ. ‘‘တေသံ’’တိ အညေသံ ပစ္စယာနံ. ‘‘လဒ္ဓါ’’တိ အတ္ထတော လဒ္ဓါ. ‘‘တဒဝိနာဘာဝိဘာဝလက္ခဏေနာ’’တိ ဧတ္ထ တေန တေန ပစ္စယေန အဝိနာဘာဝီနံ ဘာဝေါ, သော ဧဝ လက္ခဏန္တိ ဝိဂ္ဂဟော. ‘‘ပရတ္ထ ပီ’’တိ ဣတော ပရေသု တဏှုပါဒါန ဘဝဂ္ဂဟဏေနာတိအာဒီသုပိ. ‘‘အာဒိတော’’တိအာဒိမှိ. ဝိဘာဝနိပါဌေ. ‘‘ကိလေသဘာဝသာမညတော’’တိ ကိလေသဘာဝေန သမာနတ္တာ သဒိသတ္တာ. ‘‘လက္ခိတဗ္ဗ ဓမ္မေဟီ’’တိ ဝိညာဏာဒီဟိ. ‘‘ပထမေန ဒုတီယဿာ’’တိ ပထမသင်္ခေပေန သဒ္ဓိံ ဒုတီယဿ သင်္ခေပဿ ဧကာ သန္ဓီတိအာဒိနာ ယောဇေတဗ္ဗံ. ‘‘လောကဿ ပါကဋ ဝေါဟာရေနာ’’တိ [Pg.253] ကိလေသဓမ္မာ ကမ္မဓမ္မာ စ လောကေ ဟေတူတိ ပါကဋာ ဟောန္တိ. ဝိပါကဓမ္မာ ပန ဖလန္တိ ပါကဋာ. ဧဝံ လောကေ ပါကဋ ဝေါဟာရေန. ဣဓ ပန ကိလေသဓမ္မကမ္မဓမ္မာ ဝါ ဟောန္တု, ဝိပါကဓမ္မာ ဝါ, ယော ယော ပစ္စယပက္ခေ ဌိတော, သော သော ဟေတူတိပိ ဝတ္တဗ္ဗောယေဝ. ယော ယော ပစ္စယုပ္ပန္န ပက္ခေ ဌိတော, သော သော ဖလန္တိဒဿေန္တော ‘‘ဟေတုဖလသဒ္ဒါပနာ’’တိအာဒိမာဟ. အဋ္ဌကထာ ပါဌေ. ‘‘သဇ္ဇန္တဿာ’’တိ သံဝိဒဟန္တဿ. ‘‘အာယူဟန သင်္ခါရာ နာမာ’’တိအာဒိတော ပဋ္ဌာယ သမုစ္စယနသင်္ခါရာ နာမ. ‘‘ဒက္ခိဏံ’’တိ ဒါနဝတ္ထုံ. ဒက္ခိဏောဒကံ ဝါ. ‘‘ဧတ္ထ စာ’’တိ ဣမသ္မိံ တတီယပဉ္စကေ စ. ‘‘ဝုတ္တနယေနေ ဝါ’’တိ ပထမပဉ္စကေ ဝုတ္တနယေနေဝ. ဝိဘာဝနိပါဌေ. ‘‘အာယတိံ ပဋိသန္ဓိယာ ပစ္စယစေတနာ ဘဝေါ နာမာ’’တိ ဣဒံ ဥဒ္ဒေသပါဠိယံ ယထာဒိဋ္ဌပါဌဝသေနေဝ ဝုတ္တံ. တထာ ပုရိမကမ္မဘဝသ္မိံ ဣဓ ပဋိသန္ဓိယာ ပစ္စယစေတနာ သင်္ခါရာ နာမာတိ ဣဒဉ္စ. ဣဓ ပန ပုဗ္ဗေယေဝ ဒွီသုဟေတုပဉ္စကေသု ဒွိန္နံ သင်္ခါရ ကမ္မဘဝါနံ သင်္ဂဟိတတ္တာ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဒွိန္နံ သင်္ခါရ ကမ္မဘဝါနံ ဝိသေသော ယုတ္တော. တေနာဟ ‘‘တံ ဣဓ န ယုဇ္ဇတီ’’တိ. ‘‘သင်္ဂဟိတတ္တာ’’တိ ပုဗ္ဗေယေဝ သင်္ဂဟိတတ္တာ. ‘‘ဧတံ’’တိ ဝိဘာဝနိ ဝစနံ. ‘‘ဓမ္မဝိဘာဂရက္ခဏတ္ထံ’’တိ ဝိဘင်္ဂေ ဘဝပဒေ ဥပပတ္တိဘဝဿပိ ဝိဘတ္တတ္တာ ဧဝံ ဝိဘတ္တဿ ဓမ္မဝိဘာဂဿ ရက္ခဏတ္ထံ. ဖလပဉ္စကတော အနညံပိ ဥပပတ္တိဘဝံ အညံဝိယ ကတွာ ‘ဥပပတ္တိဘဝသင်္ခါတော ဘဝေကဒေသော’တိ ဝုတ္တံ. သော စ ဥပပတ္တိဘဝေါ နာမ ပစ္စုပ္ပန္နဟေတူဟိ နိဗ္ဗတ္တတ္တာ စတုတ္ထေ ဖလပဉ္စကေ ဧဝ သင်္ဂဟိတော. တသ္မာ တေန ဥပပတ္တိဘဝသဒ္ဒေန စတုတ္ထ ပဉ္စကမေဝ ဂဟိတန္တိ ယုတ္တံ. ဣတရထာ ဒွေ ဖလပဉ္စကာနိ ဝိပါကဝဋ္ဋန္တိ ဝုတ္တေ သိဒ္ဓမေဝ ဟောတိ. ဧဝဉ္စသတိ အဝသေသာ စာတိ ဧတ္ထ ဒုတီယဖလပဉ္စကမေဝ အဝသိဋ္ဌံ ဟောတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘အဝိဇ္ဇာ နာမ မောဟော, သော စ အကုသလ မူလ’’န္တိအာဒိ အဘိဓမ္မေ မူလယမကေ မူလနာမေန အာဂတတ္တာ ဝုတ္တံ. ဒွီသုပနဘဝ စက္ကေသု ပုရိမစက္ကေ အဝိဇ္ဇာ အာဒိ ဟောတိ. ပစ္ဆိမစက္ကေ တဏှာ. အာဒိ စ နာမ မူလန္တိ စ သီသန္တိ စ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတီတိ ပရိယာယံ ဒဿေတုံ ‘‘အထဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ[Pg.254].‘‘အာဂမနသမ္ဘာရေသူ’’တိ အတီတဘဝတော ဣမံဘဝံ အာဂမနသမ္ဘာရေသု. တဏှာ ဧဝ သီသံ ကတွာ ဝုတ္တာတိ ယောဇနာ. ‘‘တေသံ အန္တရေ’’တိ အဝိဇ္ဇာသင်္ခါရာနံ အန္တရေ. တဏှာယ ဩကာသော နတ္ထီတိ ကသ္မာ ဝုတ္တံ. နနု အဝိဇ္ဇာယ သတိ, တဏှာ နာမ ဧကန္တေန သမ္ဘဝတိယေဝ. သာ စ သင်္ခါရာနံ ဗလဝပစ္စယော ဟောတိ. တသ္မာ သာ အဝိဇ္ဇာ ပစ္စယာ တဏှာ, တဏှာ ပစ္စယာ သင်္ခါရာတိ ဝတ္တဗ္ဗာ သိယာတိ. တံ ပရိဟရိတုံ ‘‘အယဉှီ’’တိအာဒိဝုတ္တံ. ပဋိလောမပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေါ နာမ အဝိဇ္ဇာနိရောဓာ သင်္ခါရနိရောဓောတိ ဧဝံ ပဝတ္တော ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေါ. ‘‘ဇရာမရဏမုစ္ဆယာတိအာဒိ နဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ’’တိ ဇရာမရဏမုစ္ဆာယာတိအာဒိဝစနံ အနုလောမပဋိစ္စသမုပ္ပာဒ သမ္ဗန္ဓ ဝစနန္တိ ကတွာ ဝုတ္တံ. ‘‘ဥပရိဝဋ္ဋမူလ ဓမ္မပ္ပဋိပါဒကာနံ’’တိ ဥပရိ ဒုတိယာနာဂတဘာဝါဒီသု အဝိဇ္ဇာတဏှာ သင်္ခါတာနံ ဝဋ္ဋမူလဓမ္မာနံ နိယောဇကာနံ. ‘‘တေ ပီ’’တိ သောကာဒယော ဒုက္ခဓမ္မာပိ. ‘‘အာသဝသမ္ဘူတာ’’တိ အာသဝေဟိ သမ္ဘူတာ သဉ္ဇာတာ. ‘‘တေသံ’’တိ သောကာဒီနံ ဒုက္ခဓမ္မာနံ. ‘‘ဇရာမရဏင်္ဂေ ဂဟဏံ’’တိ ဒွါဒသသု အင်္ဂေသု ဇရာမရဏင်္ဂေ သင်္ဂဟဏံ. ‘‘ပဝဍ္ဎတီ’’တိ ဘုသံ ဝဍ္ဎတိ. ‘‘အာသဝသမုဒယာ’’တိ အာသဝသမုပ္ပာဒါ. ‘‘အဝိဇ္ဇာသမုဒယော’’တိ အဝိဇ္ဇာသမုပ္ပာဒေါ. ‘‘အဝိဇ္ဇာပစ္စယာသင်္ခါရာတီ’’တိ ဧတ္ထ ဣတိသဒ္ဒေါ အာဒိအတ္ထော. ‘‘နာနာဗျသန ဖုဋ္ဌဿာ’’တိ ဉာတိဗျသနာဒီဟိ နာနာဗျသနေဟိ ဖုဋ္ဌဿ, ဝိဟိံသိတဿ. ‘‘ယတော’’တိ ယံ ကာရဏာ, အဝိဇ္ဇာတဏှာနံ ဝဍ္ဎနကာရဏာ. ‘‘ဝဋ္ဋံ’’တိ သင်္ခါရာဒိကံ ဘဝစက္ကံ. သံမုယှနံ သမ္မောဟော. ပရိယေသနံ ပရိယေဋ္ဌိ. ဝိပစ္စတီတိ ဝိပါကော. ဝိပါကော ဧဝ ဝေပက္ကံ. သမ္မောဟော ဝေပက္ကံ အဿာတိ သမ္မောဟဝေပက္ကံ. တထာ ပရိယေဋ္ဌိဝေ ပက္ကဉ္စာတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတိ ‘‘တဒုဘယံ’’တိအာဒိနာ. တဒုဘယံ ဝိပါကံ ဧတဿာတိ ကတွာ ဒုက္ခံ သမ္မောဟဝေပက္ကန္တိ စ ပရိယေဋ္ဌိဝေပက္ကန္တိ စ ဝုစ္စတီတိ ယောဇနာ. အပိ စ, သမ္မောဟံ ဝိပါစေတိ သဉ္ဇနေတီတိ သမ္မောဟ ဝေပက္ကံ. ဧဝံ ပရိယေဋ္ဌိဝေပက္ကန္တိပိ ယုဇ္ဇတိ. ‘‘ကိစ္ဆံ’’တိ ကသိရံ ဒုက္ခံ အာပန္နော. ‘‘မိယျတီ’’တိ မရတိ. ‘‘စ ဝတီ’’တိ သင်္ကမတိ. ‘‘ဥပပဇ္ဇတီ’’တိ ဘဝန္တရံ ဥပေတိ. ‘‘အထ စ ပနာ’’တိ ဧဝံဘူတဿ [Pg.255] သတော. ‘‘ဇရာမရဏဿာ’’တိ ဇရာမရဏ သင်္ခါတဿ ဣမဿ ဒုက္ခဿာတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘နိဿရဏံ’’တိ နိဂ္ဂမနံ. ‘‘နပ္ပဇာနာတီ’’တိ အယံ လောကော နပ္ပဇာနာတိ. ‘‘အာဂတိယာ’’တိ ဣမသ္မိံ ဘဝေ ပဋိသန္ဓိဝိညာဏုပ္ပတ္တိဝသေန အာဂမနေန. ‘‘ဂတိယာ စာ’’တိ အနာဂတဘဝေ ဇာတိပါတုဗ္ဘာဝဝသေန ဂမနေန စ. အာဒိသင်္ခါတော ပုဗ္ဗပရိယန္တော ယဿ အတ္ထီတိအာဒိမန္တံ. န အာဒိမန္တံ အနာဒိမန္တံ. ‘‘ဝဋ္ဋပ္ပဝတ္တဿာ’’တိ တိဝိဓဝဋ္ဋသင်္ခါတဿ ပဗန္ဓပ္ပဝတ္တဿ. ဇာတိယာ ဝုတ္တာယ သဗ္ဗာနိ တဿာ နိဒါနာနိ ဝုတ္တာနိ ဧဝ ဟောန္တီတိ ကတွာ ‘‘ဇာတိယာ ဧဝ ဝါ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ဣစ္စေဝံ’’တိ ဣတိ ဧဝံ. တတ္ထ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာတိအာဒိနာ နယေန ပဋ္ဌပေသိ မဟာမုနီတိ သမ္ဗန္ဓော. အာစရိယ ဝါဒေပန ‘‘ဣစ္စေဝံ’’တိ ဇရာမရဏ မုစ္ဆာယာတိအာဒိနာနယေန. အာဗန္ဓံ အနာဒိကန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ဣဓပိ တမေဝ သမ္ဗန္ဓံ ဂဟေတွာ ယောဇေတိ ‘‘ဣစ္စေဝံ အာဗန္ဓန္တိ. လ. ပုနပ္ပုနံ အာဗန္ဓံ’’တိ. အဝိဇ္ဇာ အာဒိမှိ ဝုတ္တာ. တသ္မာ သာ သယံ အဟေတု အပစ္စယာ ဟုတွာ ဝဋ္ဋဿ အာဒိပစ္စယဘူတာ ဟောတီတိ စောဒနာ. တံ ပရိဟရတိ ‘‘ဝဋ္ဋဿာ’’တိအာဒိနာ. ‘‘ဝဋ္ဋကထာယ သီသဘူတတ္တာ’’တိ ဝဋ္ဋဿ အာဒိနာမ နတ္ထိ. တဿ ပန ပဝတ္တိ နိဝတ္တိယော အတ္ထိ. ဇာနန္တေဟိ တာသံ ပကာသနတ္ထာယ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒကထာနာမ ဝဋ္ဋကထာ ဧကန္တေန ကထေတဗ္ဗာ ဟောတိ. ကထေန္တေဟိ စ ဝဋ္ဋဓမ္မာနံ မဇ္ဈေ ကတမဿ ဓမ္မဿ ကိစ္စံ ဝဋ္ဋပ္ပဝတ္တတ္ထာယ ပဓာနတရံ ဟောတီတိ ဇာနိတဗ္ဗံ ဟောတိ. တဒါ ကိစ္စဝသေန ပဓာနတရံ ဧကံ ဓမ္မံ မူလံ သီသံ ကတွာ ဝဋ္ဋကထာ ကထေတဗ္ဗာတိ. ဣဒံ ဝဋ္ဋကထာယ သီသံ နာမ. တတ္ထ အဝိဇ္ဇာ နာမ မောဟော. သော စ မုယှနကိရိယာ. အန္ဓဘာဝကရဏဉ္စဿ ကိစ္စံ. န စ ပညာ စက္ခုဿ အန္ဓဘာဝကရဏ သဒိသံ အညံ ဝဋ္ဋဿ ပဝတ္တတ္ထာယ ပဓာနကိစ္စံ နာမ အတ္ထိ. တသ္မာ အဝိဇ္ဇာ ဧဝေတ္ထ သဗ္ဗပ္ပဓာန ကိစ္စတ္တာ ဝဋ္ဋကထာယ သီသဘူတာ ဟောတိ. ဧဝံ ဝဋ္ဋကထာယ သီသဘူတတ္တာ သာ အာဒိမှိ ဝုတ္တာတိ. ‘‘အနာဒိကဘာဝေါ ဧဝ ဒဿိတော’’တိ အနာဒိကဘာဝေါ ဒဿိတော ဧဝ. နော န ဒဿိတောတိ အတ္ထော. ဣတိ ဧတံ အတ္ထဇာတံ ပစ္စက္ခတော သိဒ္ဓံ. ‘‘ဣဓာ’’တိ ဣမသ္မိံဘဝေ. ‘‘တဿာ’’တိ အတီတ ဘဝပရိယာပန္နာယ [Pg.256] အဝိဇ္ဇာယ. ‘‘အညာယ အဝိဇ္ဇာယ ဧဝါ’’တိ အတီတဘဝတောပိ ပုရိမဘဝေ သိဒ္ဓါယ အညာယ အဝိဇ္ဇာယ ဧဝ. ‘‘တဿာပီ’’တိ ပုရိမတရဘဝေ အဝိဇ္ဇာယပိ. ‘‘အတ္တဘာဝေါ’’တိ ပုရိမတရော အတ္တဘာဝေါ. ‘‘ပဓာန ပစ္စယဘူတတ္တာ’’တိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေန အန္ဓဘာဝကရဏ ကိစ္စတ္တာ ဝဋ္ဋပ္ပဝတ္တိယာ ပဓာန ပစ္စယဘူတာ ဟောတိ. ဧဝံ ပဓာနပစ္စယဘူတတ္တာ. ‘‘တဿ တဿာတိ နိဋ္ဌာနမေဝ န ပညာယေယျာ’’တိ တဿ ပစ္စယဿ ပစ္စယော ဝတ္တဗ္ဗော. တဿပိ ပစ္စယဿ ပစ္စယော ဝတ္တဗ္ဗောတိ ဧဝံ ဝဿသတမ္ပိ ဝဿသဟဿံပိ နိဋ္ဌာနမေဝ န ပညာယေယျ. ‘‘ဝုတ္တောယေဝါ’’တိ အဝိဇ္ဇာယ ပစ္စယော ဝုတ္တောယေဝ. ‘‘ပဉ္စနီဝရဏာတိဿဝစနီယံ’’တိ ပဉ္စနီဝရဏ ဓမ္မာ အဝိဇ္ဇာယ အာဟာရောတိ ဝစနီယံ ဘဝေယျ. တတ္ထ ‘‘အာဟာရော’’တိ ဗလဝပစ္စယော ဝုစ္စတီတိ.

“有时限之法”(addhānavante dhamme)指三世有为法。“不堕于”(apatamāne katvā)是经文的补足。如同在“取”(upādāna)一词中，当看到“所取色”(upādārūpa)时，可知有“upa”这个前缀，而不是“upubba”这个词。否则，“upādāna”便不成立。同样地，在“addhā”、“addhāna”等词中也是如此。因此说“addhānaṃ”不成立。“略要”(saṅkhepā)是说二十种行相于其中被总摄，即摄集。“轮回法”(vaṭṭadhammā)指行等诸法。“于此”(etthā)指于此无明与爱中。如何安住？答曰：“因其状态依彼而定”(tadāyattavuttitāyā)。“立足处”(patiṭṭhā)指善安立之处。“根源”(pabhavā)指轮回法相续流转的根本、主要原因。于此，必须开示因，否则便会给自在天创造见(issaranimmānadiṭṭhi)及无因见(ahetukadiṭṭhi)留下余地；也必须开示果，否则便会给断灭见(ucchedadiṭṭhi)留下余地。“长时”(addhuno)指长时间。“断”(nivattetī)指断尽。“无因无缘而众生流转”(ahetū apaccayā sattā pavattantī)指这些众生在没有过去之因、没有过去之缘的情况下流转。“不应由无明等成就”(avijjādīhi sādhetabbo na hotī)的含义是：对于在诸有相续中作为常法而流转者，并无需要由无明等去完成的作为。“于某些则不生起”(kesañci na sambhavantiyevā)指于不还者(anāgāmī)与阿罗汉则不生起。其结构是：说“愁”(soka)等词是为了开示巨大的过患之聚。“彼等”(tesaṃ)指其他的缘。“得”(laddhā)指义理上获得。“以其不相离之状态为特征”(tadavinābhāvibhāvalakkhaṇenā)：于此，其分析(viggaho)为“诸法不与此一或彼一之缘相离的状态，即是其特征”。“于他处亦尔”(parattha pī)指在此之后，于“以爱、取、有之把握”(taṇhupādānabhavaggahaṇena)等处亦尔。“从始”(ādito)指在开始之处。在《阐明》(Vibhāvanī)的读本中。“以烦恼法之共性”(kilesabhāvasāmaññato)指因烦恼法的状态而相同、相似。“以所应标识之法”(lakkhitabbadhammehī)指以识等。“第一与第二”(pathamena dutīyassā)：应结合“第一略要与第二略要为一连接”等来理解。“以世间显明之言说”(lokassa pākaṭa vohārena)指在世间，烦恼法与业法显明为因，而异熟法则显明为果。如此是依世间显明之言说。但于此，无论是烦恼法、业法，还是异熟法，凡处于缘的一边者，皆可称为因；凡处于缘生法一边者，皆可称为果，为显示此，而说“安立因果之名”(hetuphalasaddāpanā)等。在义注(aṭṭhakathā)的读本中。“准备者”(sajjantassa)指安排者。“名为积集之行”(āyūhanasaṅkhārā nāma)等：从“名为积集之行”开始，意为“积聚之行”。“供物”(dakkhiṇaṃ)指布施物，或献赠之水。“于此亦尔”(ettha cā)指于此第三个五法聚中亦尔。“或以所说之理”(vuttanayene vā)指即以第一个五法聚中所说之理。在《阐明》(Vibhāvanī)的读本中。“‘未来结生之缘的思名为有’(āyatiṃ paṭisandhiyā paccayacetanā bhavo nāma)，此乃依据《纲目》(uddesapāḷi)中所见之读本而说。同样，‘于前业有中，作为此处结生之缘的思名为行’(purimakammabhavasmiṃ idha paṭisandhiyā paccayacetanā saṅkhārā nāma)亦尔。但于此，由于行与业有二者先前已于二因五法聚中被摄集，故依据义注中所说之理，行与业有二者之差别是恰当的。因此说‘彼于此不适用’(taṃ idha na yujjatī)。”“因已摄集”(saṅgahitattā)指因先前已摄集。“此”(etaṃ)指《阐明》(Vibhāvanī)之语。“为护法之分别故”(dhammavibhāgarakkhaṇatthaṃ)：因为在《分别论》(Vibhaṅga)的有品(bhavapada)中，生有(upapattibhava)也已被分别，故此说是为了守护如此分别的法之分别。虽然生有与果五法聚并无不同，但视之为不同而说“名为生有的有之一分”(upapattibhavasaṅkhāto bhavekadeso)。而彼生有名为由现前之因所生，故实已摄于第四果五法聚中。因此，以“生有”一词仅取第四五法聚是恰当的。否则，若说“二果五法聚为异熟轮回”，则其义已然成立。若如此，则于“以及其余”(avasesā ca)一语中，当知仅余下第二果五法聚。“‘无明名为痴，彼为不善根’(avijjā nāma moho, so ca akusalamūlaṃ)等”，此说是因其在阿毗达摩(abhidhamma)《根本双论》(Mūlayamaka)中以“根”之名而来。在二有轮中，于前轮，无明为始；于后轮，爱为始。为显示“始”(ādi)亦可称为“根”(mūla)、称为“首”(sīsa)的同义关系，而说“或者”(athavā)等。“于来之资粮中”(āgamanasambhāresu)指于从过去有来到此有之资粮中。其结构是：以爱为首而说。“于彼等之间”(tesaṃ antare)指于无明与行之间。为何说爱无机会？难道无明存在时，爱不也必然存在吗？且爱是行之强力缘，故应说“无明缘爱，爱缘行”才对。为驳斥此说，而说“此实”(ayañhi)等。逆向缘起(paṭilomapaṭiccasamuppāda)是如此进行的缘起，即“无明灭则行灭”。“‘不应说老死沉迷等’”(jarāmaraṇamucchayātiādi navattabbaṃ siyā)，此说是因将“老死沉迷”等语作为与顺向缘起(anulomapaṭiccasamuppāda)相关的语。“上分轮回根本法之引导者”(uparivaṭṭamūladhammappaṭipādakānaṃ)指于上分第二未来有等中，引导名为无明、爱的轮回根本法者。“彼等亦尔”(te pī)指愁等苦法亦尔。“由漏而生”(āsavasambhūtā)指由诸漏而生、生起。“彼等”(tesaṃ)指愁等苦法。“于老死支中摄”(jarāmaraṇaṅge gahaṇaṃ)指于十二支中，于老死支中摄集。“增长”(pavaḍḍhati)指极度增长。“由漏集”(āsavasamudayā)指由漏生起。“无明集”(avijjāsamudayo)指无明生起。“于‘无明缘行’等中”(avijjāpaccayāsaṅkhārāti)，此处的“iti”是“等”的意思。“为种种灾患所触者”(nānābyasanaphuṭṭhassa)指为亲族之灾患等种种灾患所触、所伤害者。“由是”(yato)指由于无明与爱增长之因。“轮回”(vaṭṭaṃ)指行等有轮。迷惑(saṃmuyhana)为痴(sammoha)。遍求(pariyesana)为寻(pariyeṭṭhi)。成熟故为异熟(vipāka)。异熟即是熟变(vepakka)。痴为彼之熟变，故为“痴熟变”(sammohavepakka)。同样，寻为彼之熟变，故为“寻熟变”(pariyeṭṭhivepakka)，为显示此义，而说“彼二者”(tadubhayaṃ)等。其结构是：因彼二者为此之异熟，故苦被称为“痴熟变”与“寻熟变”。再者，令痴成熟、生起，故为“痴熟变”；同样，“寻熟变”亦可成立。“困苦”(kicchaṃ)指陷入艰难困苦中。“死”(miyyati)指命终。“去世”(cavatī)指转徙。“投生”(upapajjati)指去到另一有。“然而”(atha ca panā)指当其如此时。“于老死”(jarāmaraṇassa)：其关联是“于此名为老死之苦”。“出离”(nissaraṇaṃ)指出走。“不知”(nappajānāti)指此世间不知。“来”(āgatiyā)指于此有中，以结生识生起的方式而来。“与去”(gatiyā cā)指于未来有中，以生出现的方式而去。有指定的开端、前际者，为“有始”(ādimanta)。无有始者，为“无始”(anādimanta)。“于轮回之流转”(vaṭṭappavattassa)指于名为三轮的相续流转。“或仅由生”(jātiyā eva vā)：说此是因当生被说及时，其一切因缘亦皆被说及。“如是”(iccevaṃ)即“如此这般”。其关联是：大仙以“无明缘行”等理而确立。但在师说(ācariyavāda)中，“如是”则依“老死沉迷”等理。其关联是“系缚无始”。于此亦取同一关联而结合：“如是系缚。（略）反复系缚”。质难(codanā)：无明于开端被说及，是故其自身无因无缘，而为轮回之始缘。为驳斥此，而说“于轮回”(vaṭṭassa)等。“因其为轮回说之首”(vaṭṭakathāya sīsabhūtattā)指轮回并无名为“始”者，但有其流转与还灭。为令知者开显，名为“轮回说”(vaṭṭakathā)的缘起说必须被完整宣说。宣说者须知，于轮回诸法中，何法之作用于轮回之流转最为主要。尔时，当以作用最主要之一法为根、为首而宣说轮回说。此即轮回说中“首”之义。于此，无明名为痴，其作用为迷惑，其功能为致盲。为轮回流转，再无其他功能如令慧眼盲目般主要。是故，无明于此因其具有最主要之功能，而为轮回说之首。如是，因其为轮回说之首，故于开端被说及。“无始之性实已开示”(anādikabhāvo eva dassito)指无始之性确实已被开示，其义非未开示。如是，此义理之聚由现量而成立。“于此”(idhā)指于此有中。“彼”(tassā)指含摄于过去有之无明。“由另一无明”(aññāya avijjāya evā)指由确立于比过去有更前之有中的另一无明。“彼亦”(tassāpī)指于更前之有中的无明亦尔。“个我”(attabhāvo)指更前之个我。“因其为主要之缘”(padhānapaccayabhūtattā)指依前述之理，因其具有致盲之功能，故为轮回流转之主要缘。如是，因其为主要之缘。“于彼彼则不见终结”(tassa tassāti niṭṭhānameva na paññāyeyyā)指须说彼缘之缘，亦须说彼缘之缘的缘，如是虽经百千年，亦不见终结。“实已说”(vuttoyevā)指无明之缘实已说。“五盖应说”(pañcanīvaraṇātissavacanīyaṃ)：应说五盖法是无明的“食”(āhāra)。此处“食”是指强有力的缘。

ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒနယာနုဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

缘起理趣阐明终。

၁၆၇. ပဋ္ဌာနနယေ. ‘‘ဟေတု စ သော ပစ္စယော စာ’’တိ ဧတ္ထ လောဘော ဟေတုဇာတိကတ္တာ ဟေတု စ ဟောတိ. အာရမ္မဏာနန္တရာဒိ ပစ္စယေန အညဓမ္မဿ ပစ္စယော စ ဟောတီတိ အတ္ထဿ သမ္ဘဝတော ‘‘ဟေတု ဟုတွာ ပစ္စယော’’တိ ဝဏ္ဏေတိ. ဧဝံ ဝဏ္ဏိတေပိ ‘‘ဟေတု ဟုတွာ ပစ္စယော’’တိ ဟေတု ဟောန္တော ပစ္စယောတိ အတ္ထေ သတိ, သော ယေဝတ္ထော သမ္ဘဝတီတိ ‘‘ပုန ဟေတုဘာဝေန ပစ္စယော’’တိ ဝဏ္ဏေတိ. ဧတ္ထ သိယာ, ဟေတု စ သော ပစ္စယော စာတိ ဧတ္ထ ပဒ ဒွယံ ဧကဓမ္မာဓိကရဏတ္တာ တုလျာဓိကရဏံ ဟောတိ. ဟေတုဘာဝေန ပစ္စယောတိ ဧတ္ထ ပန ပဒဒွယံ တုလျာဓိကရဏံ န ဟောတိ. ပုရိမ ပဒဉှိ ဓမ္မ ဘာဝပ္ပဓာနံ, ပစ္ဆိမံ ဓမ္မပ္ပဓာနန္တိ. ဧဝံ သန္တေ တုလျာဓိကရဏံ ဝါကျံ ဘိန္နာဓိကရဏံ ကတွာ ဝဏ္ဏေတီတိ န ယုတ္တမေတန္တိ. နော န ယုတ္တံ. မုချောပစာရမတ္တေန နာနတ္ထတ္တာ. ပစ္ဆိမဝါကျံဟိ မုချဝစနံ. ပုရိမဝါကျံ ဥပစာရ ဝစနံ. ဥပစာရဝစနေ စ ဥပစာရတ္ထော ယုဇ္ဇတိ. မုချဝစနေ မုချတ္ထောတိ. ‘‘ဟေဋ္ဌာဝုတ္တမေဝါ’’တိ ပကိဏ္ဏကသင်္ဂဟေ ဝုတ္တမေဝ. ဟိနောန္တိ ဧတ္ထာတိ ဟေတု. ဟိနောန္တိ ဧတေနာတိ ဟေတု. [Pg.257] တတ္ထ ‘‘ဟိနောန္တီ’’တိ သုဋ္ဌုပတိဋ္ဌဟန္တိ. ကေ ပတိဋ္ဌဟန္တီတိ အာဟ ‘‘သဟဇာတ ဓမ္မာ’’တိ. ကထဉ္စ သုဋ္ဌုပတိဋ္ဌဟန္တီတိ အာဟ ‘‘ဝုဒ္ဓိ ဝိရုဠှိ ဝေပုလ္လပတ္တဝသေနာ’’တိ. ကသ္မာ တေ သုဋ္ဌု ပတိဋ္ဌဟန္တီတိ. ပတိဋ္ဌိတဋ္ဌာနဿ ပတိဋ္ဌိတကာရဏဿ ဝါ ထာမဗလသမ္ပန္နတ္တာတိ ဒဿေတုံ ‘‘အာရမ္မဏေ ဒဠှနိပါတိနာ ထာမဗလသမ္ပန္နေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဟေတုဝိသေသနဉ္စေတံ. အာရမ္မဏေ ဒဠှနိပါတိမှိ ထာမဗလသမ္ပန္နေ ဧတ္ထ ဓမ္မေတိပိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ဥပကာရကောတိ စ ဥပလဒ္ဓိယေဝါတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ယာဒိသေနသဘာဝေနာ’’တိ ဟေတုဘာဝါဒိသဘာဝေန. ‘‘ဥပလဒ္ဓိယေဝါ’’တိ ကသ္မာ ဝုတ္တံ. နနု ဥပကာရက သဒ္ဒေါ ကတ္တာရံ ဝါ ကာရေတာရံ ဝါ ဝဒတီတိ. ဝေါဟာရမတ္တေန ဝဒတိ. ဓမ္မတော ပန ကတ္တာ ဝါ ကာရေတာ ဝါ နတ္ထီတိ ဒဿေတုံ ‘‘န ဟိ သဘာဝ ဓမ္မေသူ’’တိအာဒိမာဟ. ယဒိ ဓမ္မတော ကတ္တာဝါ ကာရေတာဝါ နတ္ထိ. ကသ္မာ ဥပကာရကောတိ ဝုစ္စတီတိ အာဟ ‘‘တထာ ဥပလဒ္ဓိယံ ပနာ’’တိအာဒိံ.

167. 在发趣法中。“因亦是缘”，于此，贪因其属于因的种类，故是因；又以所缘、无间等缘成为其他诸法之缘，此义成立，故解释为“作为因，亦是缘”。即使如此解释，“作为因，亦是缘”之义成立，彼义亦成立，故复解释为“再以因性为缘”。于此，或有疑问：在“因亦是缘”一句中，二词依止于一法，故为同依；但在“以因性为缘”一句中，二词则非同依。因为前词以法之自性为主，后词以法为主。若如此，将同依之句解释为异依之句，此不应理。非不应理。因其仅是主要与转喻之别。后句是主要之说，前句是转喻之说。于转喻之说中，适用转喻之义；于主要之说中，适用主要之义。“如前所述”，这已在《杂集》(Pakiṇṇakasaṅgaha)中说过。于此中安立，故为因。以此安立，故为因。其中，“安立”即是善立。何者安立？答曰：“俱生诸法”。又如何善立？答曰：“以增长、强盛、广大、获得之力”。彼等何故善立？为显示安立之处或安立之因具足强力，故说“于所缘上坚固落下，具足强力”。此亦是因的特征。于此，“于所缘上坚固落下，具足强力”亦应与法相结合。“助益者”，这仅是一种概念，二者是这样关联的。“以何等自性”者，即是以因性等自性。为何说“仅是一种概念”？难道“助益者”一词不是指作者或使作者吗？此仅是依世俗言说而说。为显示依胜义法并无作者或使作者，故说“于自性法中实无”等。若依胜义法无作者或使作者，何故称为“助益者”？答曰：“然于此概念中”等。

အာရမ္မဏပစ္စယေ. ‘‘အဇ္ဈောလမ္ဗမာနာ’’တိ အာရမ္မဏ ကရဏဝသေန အဓိဩလမ္ဗမာနာ. ‘‘အာရမ္မဏဘာဝေနာ’’တိ ဂေါစရဝိသယဘာဝေန.

在所缘缘中。“攀缘”者，即是凭借造作所缘而攀缘。“以所缘的状态”者，即是以作为行境、所缘的状态。

အဓိပတိပစ္စယေ. ‘‘ဂရုကတာ’’တိ အဿာဒနာဘိနန္ဒနာဒိဝသေန ဝါ သဒ္ဓါပသာဒါဒိဝသေန ဝါ ဂရုကတာ. ‘‘သာမိနော ဝိယ ဒါသေ’’တိ သာမိနော အတ္တနောဒါသေ အတ္တနောဝသေ ဝတ္တယမာနာ ဝိယ. သဟဇာတာဓိပတိ ပန ဟေဋ္ဌာ သမုစ္စယ သင်္ဂဟေ ဝုတ္တောတိ ဣဓ န ဝုတ္တော.

在增上缘中。“尊重”者，即是由于享受、欢喜等，或由于信、净信等而被尊重。“犹如主人之于奴隶”者，即是犹如主人使其奴隶随顺自己的意愿而行。然俱生增上已在前面《摄集》(Samuccayasaṅgaha)中说过，故于此不复说。

အနန္တရပစ္စယဒွယေ. ‘‘အန္တရံ’’တိ ဆိဒ္ဒံ ဝိဝရံ. ‘‘သန္တာနံ’’တိ စိတ္တသန္တာနံ. ‘‘သန္တာနာနုဗန္ဓဝသေနာ’’တိ စိတ္တသန္တာနံ ပုနပ္ပုနံ ဗန္ဓနဝသေန. ဥပ္ပာဒနန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဓမ္မန္တရဿာ’’တိ နာမက္ခန္ဓ ဓမ္မန္တရဿ. ‘‘အနန္တရ ပစ္စယတာ’’တိ အနန္တရပစ္စယ ကိစ္စန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ယံ ကိဉ္စိ ဓမ္မန္တရံ. ‘‘ပုရိမပစ္ဆိမဘာဂပ္ပဝတ္တာနံ’’တိ နိရောဓဿ အသညီဘဝဿ စ ပုရိမဘာဂေ စ ပစ္ဆိမဘာဂေ စ ပဝတ္တာနံ. ‘‘စိတ္တုပ္ပာဒါနံ ပီ’’တိ နိရောဓဿ ပုဗ္ဗဘာဂေ နေဝသညာနာသညာယတန ကုသလ ကြိယ စိတ္တုပ္ပာဒါနံ. ပစ္ဆာဘာဂေ အနာဂါမိဖလ အရဟတ္တဖလစိတ္တုပ္ပာဒါနံ[Pg.258]. အသညီဘဝဿ ပုဗ္ဗဘာဂေ ကာမဘဝေ စုတိ စိတ္တုပ္ပာဒါနံ. ပစ္ဆာဘာဂေ ကာမဘဝေ ဧဝ ပဋိသန္ဓိ စိတ္တုပ္ပာဒါနံ. တေသု ပန ကထံ အနန္တရံ နာမ သိယာ. ဒွိန္နံ ဒွိန္နံ ပုရိမဘာဂ ပစ္ဆိမ ဘာဂါနံ မဇ္ဈေ အစိတ္တကဿ ကာလဿ အစိတ္တကဿ ရူပသန္တာနဿ စ အန္တရိကတ္တာတိ စောဒနာ. တံ ပရိဟရိတုံ ‘‘န ဟိ အဘာဝဘူတော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ‘‘တေသံ’’တိ ဒွိန္နံ ဒွိန္နံ စိတ္တုပ္ပာဒါနံ. ရူပဓမ္မော အန္တရံ န စ ကရောတိ နာမ. အရူပဓမ္မာနံ အနန္တရတာ နာမာတိအာဒိနာ ယောဇနာ ဟောတိ. ‘‘တထာပဝတ္တန သမတ္ထတာ’’တိ ဧကီဘူတာနံ ဝိယ အတ္တနော အနန္တရေ ဓမ္မန္တရံ ဥပ္ပာဒနေ သမတ္ထတာ.

于二无间缘中。“间”者，即是空隙、裂缝。“相续”者，即是心相续。“以相续随顺之方式”者，即是心相续以再三连结之方式。“生起”即是关联。“另一法”者，即是另一名蕴法。“无间缘性”者，即是无间缘之作用，如是说。任何另一法。“前后分转起”者，即是于灭尽定与无想有之前分与后分中转起。“心生起亦然”者，即是于灭尽定之前分，有非想非非想处之善心与唯作心生起；于后分，有阿那含果心与阿罗汉果心生起。于无想有之前分，有欲界之死心生起；于后分，有欲界之结生心生起。然于彼等之中，如何能称无间？以二二前后分之间，有无心之时间与无心之色相续之间隔故，此是诘难。为遣除彼诘难故，说“实非不存在”等。“彼等”者，即是二二心生起。色法实不造成间隔。无色法方有无间性，应如是结合。“如是转起之能力”者，即是如同成为一体般，具有于自身之后立即生起其他诸法之能力。

သဟဇာတပစ္စယေ. ‘‘ယေ ပန ဓမ္မာ’’တိ ပစ္စယုပ္ပန္န ဓမ္မာ. ‘‘အတ္တနီ’’တိ ပစ္စယ ဓမ္မော ဝုစ္စတိ.

于同生缘中。“诸法”者，即是缘生法。“自体”者，即是缘法。

‘‘အညမညံ ဥပတ္ထမ္ဘန္တံ တိဒဏ္ဍံ ဝိယာ’’တိ ဘူမိယံ အညမညံ နိဿာယ ဥဿိတာ တယောဒဏ္ဍာ အညမညံ ဥပတ္ထမ္ဘန္တာ ဝိယ. ‘‘ပုရိမေနာ’’တိ ပုရိမေန သဟဇာတ ပစ္စယေန. ‘‘ဣတရီတရော ပတ္ထမ္ဘနံ’’တိ အညမညော ပတ္ထမ္ဘနံ.

“互相扶持如三根木杖”者，犹如立于地面，互相依止而竖立之三根木杖，互相扶持。“前缘”者，指以前之同生缘。“彼此扶持”者，即是互相支撑。

‘‘သူဒေါ’’တိ ဘတ္တကာရကော. ‘‘ဥက္ခလီ’’တိ ဘတ္တပစနကုမ္ဘီ. ‘‘ဝုဋ္ဌိဓာရာ’’တိ မေဃဝုဋ္ဌိဓာရာ. ‘‘ဥပနိဿယော’’တိ ဘတ္တုပ္ပတ္တိယာ ဥပနိဿယော. ‘‘တာသု အသတီ’’တိ သာလိက္ခေတ္တ ဝုဋ္ဌိဓာရာသု အသတိ. ‘‘ဗလဝတရဋ္ဌေနာ’’တိ ဗလဝတရနိဿယဋ္ဌေန. ‘‘ပကတူပနိဿယော’’တိ ဧတ္ထ ‘‘ပကတော’’တိ ဘုသံ ကတော. တေနာဟ ‘‘သုဋ္ဌုကတော’’တိ. ကရဏဉ္စ အတ္တနော သန္တာနေ သုဋ္ဌုဥပ္ပာဒနဉ္စ သုဋ္ဌုဥပသေဝနဉ္စ ဒဋ္ဌဗ္ဗန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဝုတ္တပ္ပကာရေနာ’’တိ ‘ယထာ ကတေ သတီ’တိအာဒိနာ ဝုတ္တပ္ပကာရေန.

“厨师”者，即是做饭之人。“饭锅”者，即是煮饭之锅。“雨滴”者，即是云中降下之雨滴。“所依”者，即是饭食生起之所依。“若于彼等不存在”者，即是当稻田与雨水不存在时。“以更强之义”者，即是以更强力所依之义。“强力所依”此处“已造作”意为充分地造作。因此说“善造作”。造作、于自身相续中善生起以及善修习，应如是见其关联。“以已说之方式”者，即是“如是造作时”等已说之方式。

‘‘နိဿယာရမ္မဏ ဓမ္မာ ဧဝါ’’တိ နိဿယ ပစ္စယ ဓမ္မ အာရမ္မဏ ပစ္စယ ဓမ္မာ ဧဝ. ‘‘ပုရေဇာတတာမတ္တဝိသိဋ္ဌာ’’တိ ဧတ္ထ မတ္တသဒ္ဒေန နိဿယာရမ္မဏသတ္တိတော ဝိသုံ ပုရေဇာတသတ္တိ နာမ နတ္ထီတိ ဒဿေတိ. ဝိသုံ ပုရေဇာတသတ္တိ နာမ အတ္ထီတိပိ ဝဒန္တိ. တံ ဝါဒံ ဒဿေတုံ ‘‘အာစရိယာနန္ဒတ္ထေရေနာ’’တိအာဒိမာဟ. ဧတ္ထ ပဉ္စဝတ္ထူနိ စ ပဉ္စာရမ္မဏာနိ စ ပုရေဇာတတ္တာ ဧဝ သုဋ္ဌုဗလဝတာယ ပဉ္စဝိညာဏာနံ ဝတ္ထု ကိစ္စ အာရမ္မဏ ကိစ္စာနိ သာဓေန္တိ. တထာ ဟဒယဝတ္ထု စ မနောဓာတု [Pg.259] မနောဝိညာဏဓာတူ နန္တိ. အယံ ဝိသုံ ပုရေဇာတသတ္တိ ဝိသေသောတိ ဝဒေယျ. သစ္စံ. သုဒ္ဓမနော ဒွါရေပန ဣဓ ဌတွာ နိရယေသု ဧဝရူပါနိ နိရယဂ္ဂိရူပါနိ အတ္ထိ. ဣဒါနိ ဒေဝေသု စ ဧဝရူပါနိ ဒိဗ္ဗရူပါနိ အတ္ထီတိ စိန္တယန္တာနမ္ပိ, တေသု ပုရေ ဧဝရူပါနိ ဥပ္ပဇ္ဇိံသူတိ ဝါ, တေသု အနာဂတေ ဧဝရူပါနိ ဥပ္ပဇ္ဇိဿန္တီတိ ဝါ စိန္တယန္တာနံပိတာနိ ရူပါနိ နိဗ္ဗိသေသာနိ ဟုတွာ မနောဝိညာဏာနံ အာရမ္မဏ ပစ္စယတ္တံ ဂစ္ဆန္တိ. တတ္ထ ပုရေ ဇာတာနိ ဟုတွာ တဒါ ဝိဇ္ဇမာနာနိ ပစ္စုပ္ပန္နရူပါနိ အာရမ္မဏ ပုရေဇာတပစ္စယော. ဣတရာနိ အာရမ္မဏ ပစ္စယော ဧဝ. န စေတ္ထ ပုရေဇာတာနံ ပစ္စုပ္ပန္နရူပါနံ ပုရေဇာတတ္တေန ဝိသေသော အတ္ထိ. န စ တာနိ ပုရေဇာတပစ္စယော န ဟောန္တိ. ယဒိ ဝိသုံ ပုရေဇာတသတ္တိဝိသေသော ပုရေဇာတပစ္စယောတိ ဝဒေယျ. တာနိ ပုရေဇာတပစ္စယော နာမ န ဘဝေယျုံ. ကသ္မာ, တာဒိသဿ ဝိသေသဿ နတ္ထိတာယ. န စ နဘဝန္တိ. ကသ္မာ, ပုရေဇာတမတ္တဝိသေသဿ အတ္ထိတာယ. ဧတ္ထ ဝဒေယျုံ, ပဉ္စဒွါရေသု ပန ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေန ဝိသုံ ပုရေဇာတသတ္တိဝိသေသော ဒိဿတီတိ. ကိဉ္စာပိဒိဿတိ. သော ပန ဗဟုဝိဓာနံ နိဿယ ပစ္စယ အာရမ္မဏပစ္စယာနံ မဇ္ဈေ နိဿယ သတ္တိဝိသေသော ဧဝ, အာရမ္မဏ သတ္တိဝိသေသော ဧဝ စာတိ. အပိ စ ဝိသုံ ပုရေဇာတ သတ္တိဝိသေသော နာမ နတ္ထီတိ ဣဒံ ယထာဝုတ္တေ သုဒ္ဓမနောဒွါရေ တဗ္ဗိသေသာဘာဝံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဝိသုံ ပုရေဇာတ သတ္တိဝိသေသော နာမ အတ္ထီတိ ဣဒံ ပဉ္စဒွါရေသု တဗ္ဗိသေသဿ အတ္ထိဘာဝံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ. ယံ ရုစ္စတိ, တံ ဂဟေတဗ္ဗံ.

“依止所缘法唯有如此”者，即是依止缘法与所缘缘法。“仅以前生性而殊胜”，于此以“仅”字示现除了依止力与所缘力之外，并无独立的前生力。亦有人主张存在独立的前生力。为阐明彼观点故，说“阿阇梨阿难(Ācariyānanda)长老”等。于此，五所依与五所缘，正是以其前生性而极具力量故，成就五识之所依作用与所缘作用。同样，心所依与意界、意识界亦然。若有人说此即是独立的前生力之特相，此是真实。然于纯意门，若住于此，思惟地狱中实有如是地狱火之色法，或思惟天界中实有如是天界之色法，或思惟于彼等中，过去曾生起如是色法，或未来将生起如是色法，彼等色法皆无差别地成为意识之所缘缘。其中，已前生且当时存在之现前色法是所缘前生缘，其余者仅是所缘缘。于此，前生之现前色法，以其前生性而言并无特相。彼等亦非不为前生缘。若谓独立的前生力特相方是前生缘，彼等则不应名为前生缘。何故？以无如是特相故。然彼等并非不为前生缘。何故？以仅有前生性之特相故。于此或有谓：然于五门中，依前说之方式，可见独立的前生力特相。即使可见，然彼仅是于多种依止缘与所缘缘之中，依止力之特相，以及所缘力之特相而已。再者，“并无独立的前生力特相”此语，是针对如前所述之纯意门中无彼特相而言；“有独立的前生力特相”此语，则是针对五门中具有彼特相而言。可采纳所喜好的观点。

ပစ္ဆာဇာတပစ္စယေ. ‘‘ရုက္ခပေါတကာနံ ဝိယာ’’တိ ပစ္ဆာ အာသိဉ္စိယမာနံ ဥဒကံ ရုက္ခပေါတကာနံ ဝုဒ္ဓဝိရုဠှဘာဝံ ပါပေတွာ ဥပတ္ထမ္ဘနဝသေန ဥပကာရကော ဝိယာတိ ယောဇနာ. အာဟာရံ အာသိံ သတီတိ အာဟာရာသာ. ဇိဃစ္ဆာ, ပိပါသာ, တဏှာ. တာယ သမ္ပယုတ္တာ စေတနာတိ ဝိဂ္ဂဟော. သာ ပန အာဟာရာသာ စေတနာ ဥပတ္ထမ္ဘတိ ယေဝါတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘အယမတ္ထော’’တိ ‘သုပါကဋေနာ’တိအာဒိနာ ဝုတ္တော အယမတ္ထော. သဗ္ဗာစေသာဝိစာရဏာ ဂိဇ္ဈောပမာယ ဥပမာမတ္တဘာဝံ နီဝါရေတာ ဟောတီတိ.

后生缘。“如树苗般”者，其解释为：后来浇灌的水使树苗生长、繁茂，通过支撑的方式而起助益作用。希求食物，故名食欲。饥饿、口渴、渴爱。与彼等相应的思，此为分解。而此食欲之思确实起扶持作用，此为关联。“此义”即是如“极明显”等所说之义。所有这些思择，是通过秃鹫之喻，以排除其仅是比喻的情况。

အာသေဝန္တိ [Pg.260] တံ ပစ္စယ ဓမ္မံ ပစ္စယုပ္ပန္နာ ဓမ္မာတိ အာသေဝနံ. ဧတေန ဘုသော ပစ္စယုပ္ပန္န ဓမ္မေဟိ အာသေဝိတဗ္ဗတ္တာ အာသေဝနန္တိ ဝုစ္စတီတိ ဒဿေတီတိ. ‘‘တံ’’တိ တံ ပုရိမံ ပုရိမံ ပစ္စယ ဓမ္မံ. ‘‘ဘဇန္တီ’’တိ ဥပေန္တိ. ကေ ဘဇန္တီတိ အာဟ ‘‘အပရာပရံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ဓမ္မာ’’တိ. ‘‘ဓမ္မာ’’တိ စ အနန္တရုပ္ပန္နာ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ. ကထဉ္စ တံ တေဘဇန္တီတိ အာဟ ‘‘သုဋ္ဌုသေဝမာနာ ဝိယ ဘဇမာနာ ဝိယ ပဝတ္တန္တီ’’တိ. ဝိယ သဒ္ဒေန လောကေ ကိဉ္စိဇနံ ကေစိဇနာ ကေနစိ အတ္ထေန သုဋ္ဌုသေဝန္တာ ဝိယာတိ ဒဿေတိ. ကထံ သုဋ္ဌုသေဝိယမာနာ ဝိယ ဟောန္တီတိ အာဟ ‘‘တဿ ပုရိမဿာ’’တိအာဒိံ. ပုရိမဿ အနန္တရဿ စိတ္တုပ္ပာဒဿာတိ အတ္ထော. ‘‘သဗ္ဗပရိပူရံ အာကာရံ’’တိ ဇဝဝေဂသဟိတေဟိ ဝိဇာနန ဖုသနာဒီဟိ သာဝဇ္ဇာန ဝဇ္ဇာဒီဟိ စ သဗ္ဗေဟိ ဇဝနဂုဏေဟိ ပရိပူရံ အာကာရံ. ‘‘အာသေဝေတီ’’တိ မံ သုဋ္ဌု သေဝထာတိ နိယောဇေန္တံ ဝိယ ဟောတိ. တေနာဟ ‘‘အတ္တနော ဝါသံ’’တိအာဒိံ. တတ္ထ ‘‘ဝါသံ’’တိ ဝါသနံ. ‘‘သုဋ္ဌု ဂါဟာပေတီ’’တိ ပရိပုဏ္ဏံ ဒေတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဧတေန ယထာ လောကေ ဧကော ပရေသံ ယထိစ္ဆိတံ ဒေတိ. ဧဝံ ဒေန္တံ ပန ပရေ ဘဇန္တိယေဝ. မံ ဘဇထာတိ နိယောဇနကိစ္စံ နတ္ထိ. ဧဝမေဝ ဣဓပိ သုဋ္ဌုဝါသဒါနမေဝ ဘဇာပနံ နာမာတိ ဒဿေတိ. ‘‘ဝဍ္ဎေတိ ဝါ’’တိ ဧတေန အာသေဝနာ ဘာဝနာ ဝဍ္ဎနာတိ ဣမံပရိယာယတ္ထံ ဝဒတိ. ပုရိမာဘိယောဂေါ နာမ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ သဇ္ဈာယနာဒိကမ္မေသု ယထာသတ္တိ ယထာဗလံ ဝါ ယာမကရဏံ. တထာ ကရောန္တဿ တံ ဥဂ္ဂဟဏ ကမ္မံ ဥပရူပရိ ပဂုဏဘာဝံ ဂစ္ဆတီတိ. ‘‘အာသေဝနဋ္ဌေနာ’’တိ ဝဍ္ဎာပနဋ္ဌေန, ဥပကာရကောတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘သဇာတိယာနံ’’တိ ကုသလာဒိဘာဝေန သမာနဇာတိကာနံ.

缘生法串习于彼缘法，故为“串习”(āsevana)。以此显示，因被缘生法数数串习，故称“串习”。“彼”，指彼前前的缘法。“亲近”(bhajanti)，意为趋向。谁亲近？答：“后后生起的诸法”。而“诸法”，是指无间生起的心与心所法。它们如何亲近彼？答：“如善加串习、如亲近般地转起”。“如”(viya)字表示，就像世间有些人为某事而善事奉某人。如何像被善加串习般呢？答：“对于前一”等。意即对于无间的前一心生起。“具足一切行相”，是指以与速行之力相应的了知、触等，以及有罪、无罪等一切速行功德圆满的行相。“串习”(āseveti)，就像命令“应善加串习我”一样。因此说“自己的住”等。此处“住”(vāsa)是指熏习(vāsana)。“令善把握”，是说“完全地给予”。以此譬喻，就像世间有人随心所欲地给予他人，他人自然会亲近，无需命令“亲近我”。此处亦然，善予熏习，即是令其亲近。“或增长”，以此词说明“串习”(āsevanā)是“修习”(bhāvanā)与“增长”(vaḍḍhanā)的同义词。所谓“前加行”(purimābhiyoga)，是指从一开始，在诵读等作业中，随分随力地行作。如此行者，其受持之作业便会越来越纯熟。“以串习义”即以增长义，此为助益，是其关联。“同类者”，是指在善等方面种类相同者。

ကာယင်္ဂါဘိသင်္ခရဏံ နာမ ကာယသဉ္စေတနာကိစ္စံ. ဝါစင်္ဂါဘိသင်္ခရဏံ ဝစီသဉ္စေတနာကိစ္စံ. စိတ္တင်္ဂါဘိသင်္ခရဏံ မနောသဉ္စေတနာကိစ္စံ. ‘‘ကိရိယာဘာဝေနာ’’တိ ဒဿနသဝနာဒိကိစ္စေသု ဂမနဌာန နိသဇ္ဇာဒိကိစ္စေသု သံဝိဓာနကိရိယာဘာဝေန. ‘‘ဝတ္ထုမှီ’’တိ ဂဗ္ဘဝတ္ထုမှိ. ယထာဝုတ္တာဘိသင်္ခရဏကိစ္စံ နာမ ကာယင်္ဂဝါစင်္ဂ စိတ္တင်္ဂါဘိသင်္ခရဏ ကိစ္စံ. ‘‘တဒဘိသင်္ခရဏဝေဂဇနိတံ’’တိ တဿ ကာယင်္ဂါဒိကဿ [Pg.261] အဘိသင်္ခရဏဝေဂေန ဇနိတံ ကိရိယာဝိသေသ နိဓာနကိစ္စန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘သန္တာနေ’’တိ စိတ္တသန္တာနေ.

身分之造作，即身思之作用。语分之造作，即语思之作用。心分之造作，即意思之作用。“以作用故”，是指在见、闻等作用中，以及行、住、坐等作用中，以其筹划安排之作用故。“于事中”，指于母胎事中。如前所说之造作作用，即身分、语分、心分之造作作用。“由彼造作速力所生”，是指由彼身分等造作之速力所生的特殊作用之存置作用，此为关联。“于相续中”，指于心相续中。

ဝိပစ္စနဘာဝေါ စ နာမ ပါတုဘာဝေါတိ သမ္ဗန္ဓော. နိရုဿာဟ သန္တဘာဝေါ နာမ ကုသလာ ကုသလာနံ ဝိယ ကာယင်္ဂဝါစင်္ဂါဘိသင်္ခရဏ ကိစ္စေသု စ အာယတိံ ဝိပစ္စန ကိစ္စေသု စ နိရုဿာဟဘာဝေန သန္တဘာဝေါ. န ကိလေသု ပသန္တဘာဝေန. စိတ္တာဘိသင်္ခရဏ ကိစ္စေသုပန သမ္ပယုတ္တစေတနာဝသေန ယထောပဋ္ဌိတေသု အာရမ္မဏေသု သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံ ဧကတော သန္နိပါတဂမနုဿာဟမတ္တံ အတ္ထိ. တတောပရံ ပန သုပိန ဒဿန ကိစ္စံပိ နတ္ထီတိ. ‘‘မန္ဒမန္ဒာကာရေနာ’’တိ မန္ဒတော အတိမန္ဒာကာရေန. ကိဉ္စိဇာနန စိတ္တံ နာမ ကမ္မာဒိ အာရမ္မဏံ အပ္ပမတ္တကံပိ ဇာနနံ ဝီထိစိတ္တံ. တဿ ပဝတ္တိယာ.

而所谓“异熟有”，即是显现，此为关联。所谓“无勤寂静有”，是指对于如善、不善的身分、语分之造作作用，以及对于未来之异熟作用，皆无勤勇而寂静，并非烦恼止息。但在心行之造作作用中，则依相应思，于现起之所缘，有相应法集会之些微勤勇。此后，则连见梦之作用亦无。“以极微弱之相”，是指从微弱至极微弱之相。所谓“知少许之心”，是指了知业等所缘，即便所知甚微，亦是心路心。此指其转起。

‘‘အရူပိနော’’တိ အရူပလက္ခဏ သမင်္ဂိနော. နာမလက္ခဏ သမင်္ဂီနောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘ဇနယန္တာပီ’’တိ သဟဇာတ ဓမ္မေ ဇနေန္တာပိ. ‘‘သန္တာနဋ္ဌိတိယာ’’တိ ပဗန္ဓပ္ပတိဋ္ဌာနဿ.

“无色”，指具无色相者，亦即是说，具名相者。“亦能生起”，指亦能生起俱生法。“为相续住立”，指为相续之安住。

‘‘ကသ္မာပနေတ္ထာ’’တိအာဒီသု. ‘‘ဘာဝိန္ဒြိယ ဒွယံ’’တိ ဣတ္ထိန္ဒြိယ ပုရိသိန္ဒြိယ ဒွယံ. ‘‘ဣဓာ’’တိ ဣမသ္မိံ ဣန္ဒြိယပစ္စယေ. ကသ္မာ န ဂဟိတံ. နနု ဣတ္ထိလိင်္ဂါဒီနံ ပဝတ္တိကာရဏတ္တာ ဣဓ ဂဟေတဗ္ဗမေဝါတိ အဓိပ္ပာယော. ဇနကတ္တံ နာမ ဇနက ကိစ္စံ. ဧဝံ သေသေသုပိ. ‘‘ဧတံတယံပိ နတ္ထီ’’တိ ဇနကတ္တာဒိကိစ္စတ္တယံပိ နတ္ထိ. ဧဝံသန္တေကထံ လိင်္ဂါဒီနံ ပဝတ္တိကာရဏံ ဟောတီတိအာဟ ‘‘ကေဝလံ ပနာ’’တိအာဒိံ. ‘‘ဒွယံ’’တိ ဣတ္ထိဘာဝပုမ္ဘာဝ ဒွယံ. န ဣန္ဒြိယ ပစ္စယတ္တေန ဣန္ဒြိယံ နာမ ဟောတိ. ယထာဟိ ဧကော ရာဇာ အတ္တနော ဝိဇိတေ ဂေဟာနိ ကရောန္တိ. ဧဝံ ကရောန္တူတိ ဂေဟသဏ္ဌာနံ ပဋ္ဌပေတိ. သဗ္ဗေဇနာ တထေဝ ကရောန္တိ, နော အညထာ. တတ္ထ ရာဇာ ဂေဟုပ္ပတ္တိယာ စ ဂေဟဋ္ဌိတိယာ စ ကိဉ္စိ ကိစ္စံ န ကရောတိ. ဂေဟသာမိကာဝါ ဂေဟဝဍ္ဎကိနော ဝါ ကရောန္တိ. ကရောန္တာ ပန ရညာ ပဋ္ဌပိတံ သဏ္ဌာနံ အနတိက္ကမိတွာဝ ကရောန္တိ. ဧဝမေဝ မိဒံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဥပဂန္တွာ ဈာယနဋ္ဌေနာတိ သမ္ဗန္ဓော. ဥပသဒ္ဒေါ ဥပနိဿယ ပဒေဝိယ ဥပရိ အတ္ထော. ‘‘ဥပရီ’’တိ စ ထာမဗလဝုဒ္ဓိဝသေနာတိ အာဟ ‘‘တသ္မိံ ဝါ’’တိအာဒိံ. ‘‘တသ္မိံ’’တိ အာရမ္မဏေ.

在“为何此处”等句中。“二性根”，即女根与男根二者。“在此”，指在此根缘中。为何不取？其意为：难道不是因女根等为转起之因，故应在此处取吗？所谓“生起性”，即生起之作用。其余亦然。“此三者亦无”，是指生起等三种作用亦无。若尔，女根等如何成为转起之因？故说“仅仅是”等句。“二者”，指女态与男态二者。其被称为根，并非就其为根缘性而言。譬如国王于自己领地内令人造屋，制定房屋样式：“应如是造”。众人皆如是造，无有不同。于此，国王对房屋之生起与住立，不作任何事，而是屋主或工匠所为。然彼等建造时，终不逾越国王所制定之样式。此事亦应如是见。以“趋近而审思”之义，此为关联。“近”(upa)字，如在“近依止”(upanissaya)一词中，有“上”(upari)义。而“上”，即依于力、势之增长，故说“于彼”等句。“于彼”，即于所缘。

‘‘သုဂတိ [Pg.262] ဒုဂ္ဂတိ နိဗ္ဗာန သမ္ပာပကဋ္ဌေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. သော အတ္ထော အဗျာကတမဂ္ဂင်္ဂေသု နတ္ထိ. ဧဝဉ္စသတိ တာနိ ကထံ မဂ္ဂပစ္စယတ္တံ ဂစ္ဆန္တီတိ အာဟ ‘‘ဧတ္ထ စာ’’တိအာဒိံ. ‘‘သမ္မာဒဿနာဒိနာ’’တိ သမ္မာဒဿန သင်္ကပ္ပနာဒိနာ. ‘‘တေသံ’’တိ သမ္မာဒိဋ္ဌီနံ. ‘‘တေသံ ပီ’’တိ အဗျာကတ ဘူတာနံ သမ္မာဒိဋ္ဌီနမ္ပိ. ‘‘တေနေဝဋ္ဌေနာ’’တိ သမ္မာဒဿနာဒိနာ လက္ခဏဋ္ဌေန. အထဝါ. ‘‘တေနေဝဋ္ဌေနာ’’တိ သုဂတိ နိဗ္ဗာန သမ္ပာပကဋ္ဌေနေ ဝါတိ အတ္ထော. ဧဝဉ္စသတိ သဟေတုကာ ဝိပါက ကြိယာ ဗျာကတဓမ္မာပိ တေနေဝဋ္ဌေန သဗ္ဗသော ကုသလသဒိသာ သိယုန္တိ. န သိယုံ, ပစ္စယ ဝေကလ္လတ္တာ. ဝိပါကာဗျာကတာဟိ ကမ္မဝေဂေန သန္တာနေ ပတိတမတ္တတ္တာ နိရုဿာဟသန္တသဘာဝတော တံ သမ္ပယုတ္တာ စေတနာ နာနက္ခဏိက ကမ္မပစ္စယတ္တံ န ဂစ္ဆတိ. ကိရိယာဗျာကတာ စ နိရနုသယသန္တာနေ ဥပ္ပန္နတ္တာ တံ သမ္ပယုတ္တစေတနာပိ တပ္ပစ္စယတ္တံ န ဂစ္ဆတိယေဝ. တသ္မာ တေသု ဝိပါက ကြိယာဗျာကတေသု သမ္မာဒိဋ္ဌာဒီနိပိ သုဂတိ သမ္ပာပကဋ္ဌံ န သာဓေန္တိ. ကိလေသပ္ပဟာန ကိစ္စဿ အဘာဝတော နိဗ္ဗာန သမ္ပာပကဋ္ဌမ္ပိ နသာဓေန္တိ. သဘာဝ လက္ခဏဝေကလ္လတာပန တေသံ သမ္မာဒိဋ္ဌာဒီနံ နတ္ထိယေဝ. တသ္မာ တာနိ မဂ္ဂပစ္စယေ သင်္ဂဟိတာနီတိ. ဣန္ဒြိယ ဓမ္မေသု အရူပိန္ဒြိယာနံ အာဓိပ္ပစ္စ ကိစ္စံ အရူပဓမ္မေ သွေဝ ဖရတိ. ရူပဓမ္မာ ပန တံ သမုဋ္ဌိတတ္တာ ဧဝ တပ္ပစ္စယုပ္ပန္နေသု ဝုတ္တာ. တထာ ဟေတု ကမ္မ မဂ္ဂ ဈာနေသု. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဧသနယော ကမ္မိန္ဒြိယဈာနပစ္စယေသုပီ’’တိ. တတ္ထ ကမ္မသဒ္ဒေန နာနက္ခဏိက ပစ္စယော ဂဟေတဗ္ဗော.

已说“以能达成善趣与涅槃之义”。此义在无记道支中不存在。若如此，彼等如何成为道缘？因此说“此处”等语。“以正见等”即以正见、正思惟等。“彼等”即指诸正见。“彼等亦”即属于无记的诸正见。“即以此义”即以正见等为特相之义。或者，“即以此义”即是成就善趣与涅槃之义。若如此，有因的异熟、唯作等无记法，亦以此义全然同于善法了吗？并非如此，因为缘不具足。异熟无记法，由于仅以业力在相续中生起，且自性寂静而无主动性，故其相应的思不能成为异时业缘。唯作无记法，由于在没有随眠的相续中生起，故其相应的思亦不成为彼缘。因此，在那些异熟、唯作无记法中，正见等亦不成就引向善趣之义。因为没有断除烦恼之作用，亦不成就引向涅槃之义。然而，彼等正见等并非缺乏自性特相。因此，彼等被摄入道缘中。在诸根法中，无色根的增上作用只遍及无色法。色法则因由彼等所生，故被称为彼缘所生法。因、业、道、禅亦是如此。因此说“此理在业、根、禅缘中亦然”。其中，“业”一词应取为异时缘。

‘‘သမ္ပယုတ္တာသင်္ကာ သမ္ဘဝတီ’’တိ သဟဇာတာ နာမဓမ္မာ တံ သမုဋ္ဌာန ရူပေဟိ, ပစ္ဆာဇာတာ စ အတ္တနော အတ္တနော ပစ္စယုပ္ပန္နရူပေဟိ, ဝတ္ထု ဓမ္မာ စ တန္နိဿိတနာမဓမ္မေဟိ ကာလတော စ ဌာနတော စ ဧက သမ္ဗန္ဓတ္တာ တေသု သမ္ပယုတ္တာသင်္ကာ သမ္ဘဝတိ. ‘‘ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယပ္ပသင်္ဂေါ နတ္ထီ’’တိ အာရမ္မဏာနန္တရာဒိပစ္စယာပိ အတ္တနော ပစ္စယုပ္ပန္နေဟိ သမ္ပယုတ္တာ န ဟောန္တိ. တသ္မာ တေပိ ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယ ဘာဝေန ဝတ္တဗ္ဗာတိ ဧဝရူပေါ ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယပ္ပသင်္ဂေါ တေသု အာရမ္မဏ ပစ္စယာဒီသု နတ္ထီတိ အဓိပ္ပာယော.

“相应之疑虑生起”是指：俱生名法与其俱生色法，后生诸法与其各自的缘生色法，以及所依处法与其所依止的名法，由于在时间和处所上具有相同的关联，故在彼等法中会生起相应之疑虑。“没有不相应缘之过失”是指：所缘缘、无间缘等缘，亦不与其缘生法相应。因此，“彼等亦应被称为不相应缘”，这样的过失在所缘缘等缘中是不存在的。此是其意。

‘‘ဟေဋ္ဌာဝုတ္တပ္ပကာရေသု ဧဝါ’’တိ ဧတ္ထ ဧဝသဒ္ဒေန ပစ္စယန္တရံ န ဟောတီတိ [Pg.263] ဒဿေတိ. ယဒိ ပစ္စယန္တရံ န ဟောတိ, န ဝတ္တဗ္ဗောယေဝ. ကသ္မာ, ဒေသကဿ ပုနရုတ္တိနိရတ္ထကဝါဒိတာ ပတ္တိတောတိ. နော န ဝတ္တဗ္ဗော. ကသ္မာ, လောကေ ယော သယံ နတ္ထိ, ဝိဂတော ဟောတိ. သော ကဿ ပစ္စယော ဘဝိတုံ အရဟတီတိ ဧဝရူပဿ မိစ္ဆာဘိနိဝေသဿ ပဟာနတော. တေန ဣမမတ္ထံ ဉာပေတိ, လောကေ ကေစိဓမ္မာ သယံ အတ္ထိကာလေ ဧဝ အညေသံ ပစ္စယာ ဟောန္တိ, နော နတ္ထိကာလေ. ကေစိ ဓမ္မာ သယံ နတ္ထိကာလေ ဧဝ အညေသံ ပစ္စယာ ဟောန္တိ, နော အတ္ထိကာလေတိ အယဉ္စဝိဘာဂေါ အဝဿံ ဣစ္ဆိတဗ္ဗော ယေဝါတိ. ‘‘ဩကာသဒါနသင်္ခါတေနာ’’တိ တဿ အညဿ စိတ္တုပ္ပာဒဿ ဥပ္ပတ္တိယာ ဩကာသဒါနသင်္ခါတေန.

在“仅在前面所说的方式中”一句里，“仅”(eva)一词表明没有其他的缘。如果没有其他的缘，那就不应说它了。为什么？因为说法者会陷入重复且无意义的言说。不，并非不能说。为什么呢？为了断除“在世间，凡是自身不存在、已消逝的，它如何能成为他者的缘呢？”这类错误的执取。因此，它让人了知此义：在世间，有些法仅在自身存在时成为他者的缘，而非不存在时；有些法仅在自身不存在时成为他者的缘，而非存在时——这一区分是绝对必须接受的。“以给予机会为名”是指以给予其他心生起的机会为名。

သုတ္တန္တေ, အတ္ထီတိ အယ မေကော အန္တောတိ သတ္တာနံ သေဋ္ဌသာရဘူတော အတ္တာနာမ အနမတဂ္ဂေ သံသာရေ နိစ္စကာလံ အတ္ထိ. ဥစ္ဆေဒေါ ဝါ ဝိမောက္ခော ဝါ သဗ္ဗသော နတ္ထိ. အယံ သဿတဝါဒေါ နာမ ဧကောဝိသမန္တော ဧကာဝိသမာကောဋိ. နတ္ထီတိ သတ္တောနာမ ဧကဘဝပရမော ဟောတိ, မရဏတော ပရံ နတ္ထိ. ဧကန္တေန ဥစ္ဆိဇ္ဇတိ. အယံ ဥစ္ဆေဒဝါဒေါ နာမ ဒုတီယော ဝိသမန္တော ဒုတီယာဝိသမကောဋိ. ဣမေ ပဋိစ္စ သမုပ္ပာဒံ အဇာနန္တာနံ ဥဘောဝိသမန္တာ နာမ. ဇာနန္တာနံ ပန တာဒိသော အတ္တာနာမ နတ္ထိ, ယော အတ္ထီတိ ဝါ နတ္ထီတိ ဝါ ဝတ္တဗ္ဗော ဘဝေယျ. သုဒ္ဓဓမ္မပ္ပဗန္ဓော ဧဝ အတ္ထိ. တဿ စ ယာဝ အဝိဇ္ဇာ အပ္ပဟီနာ ဟောတိ, တာဝ ဥစ္ဆေဒေါ နာမ နတ္ထိ. အဝိဇ္ဇာယ ပန ပဟီနာယ တတောပရံ န ပဝတ္တတိ. အတ္ထိ နာမ န ဟောတိ. အယံ အန္တဒွယမုတ္တော မဇ္ဈိမဉာယော နာမ. ဗဟုံ နာနတ္ထ သမ္ဘဝံ ဝဏ္ဏေန္တိယေဝ. ဝဏ္ဏေန္တာနံပိ တေသံ ဗဟု ပယောဇနံ နတ္ထိ ယေဝါတိ အဓိပ္ပာယော.

在经中，“有”是第一种极端：认为名为“我”的、众生最殊胜的本质，在无始的轮回中恒常存在，完全没有断灭或解脱。这名为常见论(sassatavāda)，是第一种错误的极端、第一种错误的边见。“无”是第二种极端：认为众生仅有一世，死后便不复存在，被彻底断灭。这名为断见论(ucchedavāda)，是第二种错误的极端、第二种错误的边见。对于不了解缘起(paṭiccasamuppāda)的人而言，这二者是两种错误的极端。但对于了知者而言，并没有一个可以被称为“有”或“无”的“我”。存在的只是清净的法相续。只要无明(avijjā)未被断除，就没有所谓的断灭；但当无明被断除后，它就不再延续，“有”也就不复存在。这名为脱离二边的中道。尽管人们赞美它，阐述其产生的种种不同意义，但其意趣在于：即使对那些赞美者而言，也没有太多益处。

ပစ္စယုဒ္ဒေသာနုဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

缘之纲要的阐明终。

၁၆၈. ပစ္စယနိဒ္ဒေသေ. ‘‘ပဉ္စဓာ’’တိ ပဉ္စဝိဓေဟိ ပစ္စယေဟိ. ‘‘ဧကဓာ’’တိ ဧကဝိဓေန ပစ္စယေန. ဧဝံ သေသေသုပိ. ‘‘အဝိစ္ဆေဒါယာ’’တိ အဝိစ္ဆေဒတ္ထာယ. ‘‘ပဋိပါဒနာယာ’’တိ ယောဇနတ္ထာယ. ယော ကောစိ စိတ္တုပ္ပာဒေါ အဝိရုဒ္ဓဿ ယဿ ကဿစိ စိတ္တုပ္ပာဒဿ [Pg.264] ပစ္စယော န န ဟောတီတိ ယောဇနာ. ‘‘ပုနုပ္ပန္နာနံ’’တိ နိရုဇ္ဈိတွာ ပုန ဥပ္ပန္နာနံ. ‘‘ပုရိမာနိ ဇဝနာနီ’’တိ ဧတ္ထ မဂ္ဂေါ ဂေါတြဘုတော အာသေဝန ပစ္စယံ လဘတိ. ဖလဿ ပန သော ဘိန္နဇာတိကတ္တာ အာသေဝန ပစ္စယော န ဟောတိ. ဖလံ ပန သဗ္ဗသော အာသေဝန မုတ္တံ ဟောတိ. တသ္မာ တဒုဘယံ ဣဓ ပုရိမဇဝနသင်္ချံ န ဂစ္ဆတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘မဂ္ဂ ဖလဇဝနဝဇ္ဇာနီ’’တိ. ဖလဇဝနဝဇ္ဇာနံ ပစ္ဆိမာနံ ဇဝနာနံ. ‘‘သဗ္ဗာကာရပါရိပူရံ’’တိ ဧတ္ထ ကုသလာဒိဇာတိပိ သင်္ဂဟိတာတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဇာတိမတ္တေနပီ’’တိ. အဘိန္နာ ဧဝ သိယုံ. န ပန ဘိန္နာ ဟောန္တိ. ကဒါစိ ကေစိဘိန္နာ ဧဝ ဟောန္တိ. တသ္မာ ဘိန္နဇာတိကာ ဓမ္မာ. လ. န သက္ကောန္တီတိ ယောဇနာ. ‘‘ကာမာဝစရဘာဝတော မဟဂ္ဂတာနုတ္တရဘာဝပတ္တိ နာမာ’’တိ စိတ္တသန္တာနဿာတိ အဓိပ္ပာယော. ဂေါတြ ဘုစိတ္တံ ကာမဘူမိ. ဈာနစိတ္တံ မဟဂ္ဂတဘူမိ. မဂ္ဂစိတ္တံ လောကုတ္တရ ဘူမိ. ကမ္မစေတနာယ နိရုဒ္ဓါယပိ တဿာ ပဝတ္တာကာရော နနိရုဇ္ဈတိ. စိတ္တသန္တာနံ အနုဂစ္ဆတိ. သော ဧဝ အာယတိံ ဝိပါကဓမ္မရာသိ ဟုတွာ ပါတုဗ္ဘဝတိ. တသ္မာ သော ဝိပါကဿ ဗီဇသင်္ချံ ဂစ္ဆတိ. သော စ ယာဝ န ဝိပစ္စတိ. တာဝ သံသာရပ္ပဝတ္တိယာ သတိ, အန္တရာ ဝိနဋ္ဌော နာမ န ဟောတိ. တသ္မာ ကမ္မစေတနာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ စိတ္တသန္တာနေ တဿ ဗီဇဿ နိဓာနတ္ထာယ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, နိရုဇ္ဈမာနာ စ နိဒဟိတွာ ဧဝ နိရုဇ္ဈတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘အတ္တနော ပဝတ္တာကာရသင်္ခါတ ဗီဇနိဓာနဉ္စာ’’တိ. ‘‘စေတနာယ ဟောတီ’’တိ စေတနာယ သာဓာရဏံ ဟောတိ. ပုရေဇာတာ သာလရုက္ခပေါတကာ ပစ္စယာ ဟောန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. ပုရိမစိတ္တက္ခဏေသု ဥပ္ပန္နာ စတုသမုဋ္ဌာနိကရူပဓမ္မာတိ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ. ‘‘အာဟာရဇကာယော’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တာတိ ပါဌသေသော. ‘‘ပစ္ဆာ ဇာတေနာ’’တိ ပစ္ဆာဇာတပစ္စယေန ပယောဇနံ နတ္ထိ. ဇိဏ္ဏပတရုက္ခဿ ဥဒကာသိဉ္စနံ ဝိယ ဟောတီတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ယဒဂ္ဂေနာ’’တိ ယေနကာရဏ ကောဋ္ဌာသေန. ‘‘ဝတ္ထု ရူပံ’’တိ နိရောဓာသန္နံ ဟဒယဝတ္ထု ရူပံ. ‘‘ဧဝမယံ ပီ’’တိ ဧဝံ အယံ ပစ္ဆာဇာတပစ္စယောပိ. ဝိဝိဓေန အာကာရေန ဖရဏံ ကာလန္တရ ဒေသန္တရ ဂမနံ ဝိပ္ဖာရော. မဟန္တော ဝိပ္ဖာရော ယဿာတိ သမာသော. ‘‘ဝတ္ထုမှီ’’တိ ဟဒယဝတ္ထုမှိ. ပဉ္စဟိ ခန္ဓေဟိ ဝေါကိဏ္ဏော သမ္မိဿောတိ ပဉ္စဝေါကာရော. ကာမ ရူပဘဝေါ[Pg.265]. ဝိနာ ဥပ္ပဇ္ဇိတုံ န သက္ကောတိ. ရူပဝိရာဂဘာဝနာဗလေန ရူပဿ အဝိက္ခမ္ဘိတတ္တာတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ပုရေဇာတံ ဝါ’’တိ ဧကစိတ္တက္ခဏာတီတေ ပုရေဇာတံ ဝါ. ‘‘ဝဍ္ဎနပက္ခေ ဌိတံ ဝါ’’တိ တတော ပစ္ဆာ ယာဝ အဋ္ဌမ စိတ္တက္ခဏာ ဝဍ္ဎနပက္ခေ ဌိတံ ဝါ. ‘‘ဥပ္ပန္နံ ဝတ္ထူ’’တိ ဥပ္ပန္နံ ဝတ္ထုရူပံ. ‘‘ဧတ္ထာ’’တိ ဣမသ္မိံ ပုရေဇာတ ပစ္စယေ. ကိဉ္စာပိ ဒိဿတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ပစ္စနီယေ’’တိ ပစ္စနီယ ဝါရေ. ‘‘တံ’’တိ အာရမ္မဏပုရေဇာတံ. တဿ အာရမ္မဏဿ အပရိဗျတ္တတ္တာဝါတိ သမ္ဗန္ဓော. ကာရဏံ ဝဒန္တိ ပဋ္ဌာနဋီကာစရိယာ. အရူပဘဝေ မရဏာသန္နကာလေ ကဿစိ ဂတိနိမိတ္တု ပဋ္ဌာနံ အဋ္ဌကထာသု ဝုတ္တမေဝ. ဧဝဉ္စသတိ, တတ္ထ အာရမ္မဏ ပုရေဇာတံ လဒ္ဓဗ္ဗမေဝ. ပဋ္ဌာနေပန တသ္မိံဘဝေ သဗ္ဗံ ပုရေဇာတပစ္စယံ ပဋိက္ခိပတိ. ကသ္မာ ဣတိ စေ, ဝတ္ထု ပုရေဇာတပစ္စယဿ တတ္ထ အလဒ္ဓဗ္ဗတ္တာတိ ဣမိနာ အဓိပ္ပာယေန ‘‘အာရုပ္ပေဝိယာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ စ ပဋ္ဌာနေ အရူပဘဝေ ဒွေပိ ပုရေဇာတပစ္စယာ ပဋိက္ခိတ္တာ, တသ္မာ သဗ္ဗေပိ အရူပ ပုဂ္ဂလာ သဗ္ဗံပိ ရူပဓမ္မံ အာရမ္မဏံ န ကရောန္တီတိပိ ဝဒန္တိ. ဧဝဉ္စ ကတွာ အာရမ္မဏ သင်္ဂဟဒီပနိယံ ‘အသညီဘဝတော စုတာနံ ဝိယ အရူပဘဝတော စုတာနံပိ ဂတိနိမိတ္တဘူတံ ကာမပဋိသန္ဓိယာ အာရမ္မဏံ ဘဝန္တရေ ကေနစိဒွါရေန အဂ္ဂဟိတံ, ကေဝလံ ကမ္မဗလေနေဝ ဥပဋ္ဌာပိတ’န္တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ဂူထကုဏပါဒီနီ’’တိ ဂူထဉ္စ မတပူတိသရီရာနိ စ. ‘‘ဧဝံ ဝုတ္တေဟီ’’တိ ပဋ္ဌာနေ ဝုတ္တေဟိ. တေ ပန အကုသလာ ဓမ္မာ ကထံ စတုဘူမိက ကုသလာနံ ဥပနိဿယ ပစ္စယာ ဟောန္တီတိ အာဟ ‘‘တတ္ထ အာနန္တရိယ ဝဇ္ဇာနီ’’တိအာဒိံ. တတ္ထ အာနန္တရိယ ကမ္မကတာနံ ကိလေသာဝရဏ ကမ္မာဝရဏေဟိ သမန္နာဂတတ္တာ ဈာနမဂ္ဂပ္ပဋိလာဘော နာမ နတ္ထီတိ ဝုတ္တံ ‘‘အာနန္တရိယ ဝဇ္ဇာနီ’’တိ. ‘‘တာနီ’’တိ ရာဂါဒီနိ အကုသလာနိ စတုဘူမိက ကုသလာနံ ဥပ္ပတ္တိယာ ဗလဝနိဿယာ ဟောန္တီတိ ယောဇနာ. ‘‘သမတိက္ကမမုခေနာ’’တိ ပဋ္ဌာနေ အကုသလော ဓမ္မော ကုသလဿ ဓမ္မဿ ဥပနိဿယ ပစ္စယေန ပစ္စယောတိ ဧတဿ ပဉှဿ ဝိဘင်္ဂေ ပါဏံ ဟန္တွာ တဿ ပဋိဃာ တတ္ထာယ ဒါနံ ဒေတိ, သီလံ သမာဒိယတိ, ဥပေါသထကမ္မံ ကရောတိ, ဈာနံ ဥပ္ပာဒေတိ, မဂ္ဂံ ဥပ္ပာဒေတိ, အဘိညံ ဥပ္ပာဒေတီတိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ‘‘တဿ [Pg.266] ပဋိဃာတတ္ထာယာ’’တိ တဿ ပါဏာတိပါတကမ္မဿ ပဋိဟနနတ္ထာယ ပဟာနတ္ထာယ သမတိက္ကမနတ္ထာယာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သော စေ ပါဏာတိပါတီ ပုဂ္ဂလော ပုန သံဝေဂံ အာပဇ္ဇိတွာ တဿ ကမ္မဿ သမတိက္ကမနတ္ထာယ ဒါနံ ဒေတိ, သီလံ သမာဒိယတိ, ဥပေါသထ ကမ္မံ ကရောတိ. တဒါ တံ ပါဏာတိ ပါတကမ္မံ တံ ပုဂ္ဂလံ ဒါနကမ္မေနိယောဇေတိ နာမ. တထာ သီလကမ္မေ ဥပေါသထ ကမ္မေတိ. ယထာဟိ ရာဇာ ဧဝံ ဝဒေယျ ဣမသ္မိံ ဒိဝသေ ယော ဥပေါသထံ နုပဝသတိ, တံ ဃာတေဿာမီတိ. တဒါ သဗ္ဗေပိ နာဂရာ ဥပေါသထံ ဥပဝသေယျုံ. ဧဝမိဒံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ရာဇာဝိယ ဟိ တဿ ပါဏာတိပါတကမ္မံ. နာဂရာ ဝိယ သော ပါဏဃာတကော. ဥပေါသထ ကမ္မ ကုသလာနိ ဝိယ တဿ ဒါနသီလ ဥပေါသထ ကမ္မ ကုသလာနီတိ. ‘‘ဈာနံ ဥပ္ပာဒေတိ, မဂ္ဂံ ဥပ္ပာဒေတိ, အဘိညံ ဥပ္ပာဒေတီ’’တိ ပဒေသုပိ ဧသေဝနယော. ဧဝံ သမတိက္ကမမုခေန ဧကံပိ အကုသလံ သဗ္ဗာနိ စတုဘူမိက ကုသလာနိ ဥပနိဿယ သတ္တိယာ ဇနေတိ ပဝတ္တေတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ‘‘တာနိယေဝ သဗ္ဗာနီ’’တိ အာနန္တရိယ ကမ္မသဟိတာနိသဗ္ဗာနိ အကုသလာနိယေဝ သဗ္ဗေသံ အကုသလာနံ အဗျာကတ ဓမ္မာနံ ဥပ္ပတ္တိယာ ဗလဝနိဿယာ ဟောန္တီတိ ယောဇနာ. ဒါနသီလာဒယော ကုသလာ ဓမ္မာ. သုဋ္ဌု ဗလဝံ ကမ္မံ အဓိပ္ပေတံ, န ဒုဗ္ဗလံ. ဥပနိဿယဋ္ဌာနတ္တာ. တေသံပိ ရူပဓမ္မာနံ ဗလဝနိဿယာ နနုဟောန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. ကထံ ဟောန္တီတိ အာဟ ‘‘ဗဟိဒ္ဓါရုက္ခတိဏာဒီနံ’’တိအာဒိံ. တတ္ထ ပထဝီရသ အာပေါရသဝဿောဒက ဗီဇာနိ ရုက္ခတိဏာဒီနံ ဗလဝနိဿယာ ဟောန္တိ. မူလဘေသဇ္ဇာဒီနိ အဇ္ဈတ္တံ သန္တာနံ ဗလဝနိဿယာ ဟောန္တီတိ ယောဇနာ. ‘‘ပကတဿေဝါ’’တိ ပထမတရံ ကတဿ ဥပ္ပာဒနာဒိကမ္မဿေဝ. ‘‘န ဧဝံ ရူပသန္တာနေနာ’’တိ ဧဝံ ရူပသန္တာနေန ဥပ္ပာဒိတာ ဥပသေဝိတာ ဓမ္မာ နတ္ထိ. ‘‘တံ’’တိ ဥတုဗီဇာဒိကံ. ကမ္မာဒိကဉ္စ. ‘‘ပကတံ’’တိ ပုရေတရံ ဥပ္ပာဒိတဉ္စ ဥပသေဝိတဉ္စ. သစေတနဿေဝ စေတနံ ပကပ္ပနံ ပကရဏန္တိ သမ္ဗန္ဓော. စေတနံ ပကပ္ပနံ ပကရဏံ နာမာတိ အတ္ထော. ‘‘ပကပ္ပနံ’’တိ စ သံဝိဓာနံ. ‘‘ကိဉ္စီ’’တိ ကိဉ္စိကမ္မာဒိကံ ဥတုဘောဇနာဒိကဉ္စ. အတ္တနော စ ဥပ္ပန္နာ ရာဂါဒယော ပရဿ စ သန္တာနေ ပရဿ စ ဥပ္ပန္နာ ရာဂါဒယော အတ္တနော စ သန္တာနေတိ ယောဇနာ[Pg.267]. ‘‘နိဒဿနံ’’တိ ဥဒါဟရဏံ ဟောတိ. မနောပဒေါသိကဒေဝါ အညမညံ ဒိသွာ အတ္တနော မနံ ပဒူသေန္တိ. ဗာဠှံ ဣဿာဓမ္မံ ဥပ္ပာဒေန္တိ. တသ္မိံယေဝ ခဏေ စဝန္တိ. တေသံ ဒွေ ဣဿာဓမ္မာ အညမညဿ ဗလဝနိဿယာ ဟောန္တီတိ. ကာမာဝစရ ကုသလဿ ဗလဝနိဿယာ ဟောန္တီတိအာဒိနာ ယောဇေတဗ္ဗံ. ဝိဘာဝနိပါဌေ. ဈာန မဂ္ဂ ဖလ ဝိပဿနာဒိဘေဒံ အာလမ္ဗဏံ ပစ္စဝေက္ခန အဿာဒနာဒိ ဓမ္မေ အတ္တာဓီနေ ကရောတီတိ ယောဇနာ. ‘‘အတ္တာဓီနေ’’တိ အတ္တာယတ္တေ အတ္တာဗဒ္ဓေ. ပဋ္ဌာနေ ပဉှဝါရေ ဒါနံ ဒတွာ သီလံသမာဒိယိတွာ ဥပေါသထကမ္မံ ကတွာ တံ ဂရုံ ကတွာ ပစ္စဝေက္ခတိ. ပုဗ္ဗေ သုစိဏ္ဏာနိ ဂရုံ ကတွာ ပစ္စဝေက္ခန္တီတိအာဒိနာ အာဂတတ္တာဒါန သီလ. လ. နိဗ္ဗာနာနိ စေဝါတိ ဝုတ္တံ. ရာဂံ ဂရုံကတွာ အဿာဒေန္တိ, အဘိနန္ဒတီတိအာဒိနာ, စက္ခုံ ဂရုံ ကတွာ အဿာဒေန္တီတိအာဒိနာ စ အာဂတတ္တာ ‘‘ရာဂ ဒိဋ္ဌိ စက္ခု သောတာဒီနိစာ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ပရတ္ထ ပီ’’တိ ပရတော နိဿယ ပစ္စယာဒီသုပိ. ‘‘သော ဧဝါ’’တိ ပစ္စုပတ္ထမ္ဘကော ဧဝ. ‘‘ကိဉ္စီ’’တိ ကိဉ္စိမတ္တံပိ. မဟာဘူတေ ကိဉ္စိ ဥပတ္ထမ္ဘေတုံ န သက္ကောန္တီတိ ယောဇနာ. နနု အာဟာရ ရူပံ မဟာဘူတေ ဥပတ္ထမ္ဘေတုံ သက္ကောတိ. ဇီဝိတရူပဉ္စ ကမ္မဇမဟာဘူတေ အနုပါလေတုန္တိ. သစ္စံ. ဣဓ ပန သဟဇာတပစ္စယ ကိစ္စံ အဓိပ္ပေတံ. တေသဉ္စ ဒွိန္နံ သဟဇာတပစ္စယ ကိစ္စံ နတ္ထိ. တံ ပရတော အာဝီ ဘဝိဿတီတိ. ‘‘ဝတ္ထု ဝိပါကာနံ’’တိ ဝတ္ထုရူပံ ဝိပါကာနံ. ပဋ္ဌာနပါဌေ. အာရမ္မဏဉ္စ, နိဿယော စ, ပုရေဇာတဉ္စ, ဝိပ္ပယုတ္တော စ, အတ္ထိ စ, အဝိဂတော စာ,တိ ဆသုပစ္စယေသု ဃဋိတေသု တီဏိ ဝိသဇ္ဇနာနိ လဗ္ဘန္တီတိ ယောဇနာ. တီဏိ ဝိသဇ္ဇနာနိ နာမ ဝတ္ထု ကုသလာနံ ခန္ဓာနံ ဆ ဟိ ပစ္စယေဟိ ပစ္စယော. ဝတ္ထု အကုသလာနံ, ဝတ္ထု အဗျာကတာနန္တိ. ဧတ္ထ စ အတ္တနော အဇ္ဈတ္တံ ဝတ္ထုံ အာရဗ္ဘ ဝတ္ထု မေ အနိစ္စန္တိအာဒိနာ သမ္မသန္တဿ ဝတ္ထုရူပံ ကုသလာနံ ခန္ဓာနံ ဆဟိ ပစ္စယေဟိ ပစ္စယော. ဧတံ မမ, ဧသော ဟမသ္မိ, ဧသော မေ အတ္တာ,တိ ဥပါဒိယန္တဿ ဝတ္ထု ရူပံ အကုသလာနံ. ဥဘယတ္ထပိ အာဝဇ္ဇနက္ခဏေ အဗျာကတာနံ. အရဟတော ပန တံ အနိစ္စန္တိအာဒိနာ သမ္မသန္တဿ ကြိယာဗျာကတာနံ ခန္ဓာနန္တိ. တေနာဟ ‘‘ပစ္စုပ္ပန္နံ ဝတ္ထုံ’’တိအာဒိံ. တတ္ထ ‘‘ပစ္စုပ္ပန္နံ ဝတ္ထုံ’’တိ [Pg.268] အတ္တနော ပစ္စုပ္ပန္နံ ဝတ္ထုံ. အဓိဋ္ဌာနဝိဓာနေ ပန အာကာသ ဂမနေ ရူပကာယံ အာရဗ္ဘစိတ္တံ ဝိယ ကာယံ လဟုကံ အဓိဋ္ဌဟန္တဿ တပ္ပရိယာပန္နံ ဝတ္ထု အဘိညာစိတ္တ ဒွယဿာတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ‘‘အနိဋ္ဌေဌာနေ’’တိ ဇဝနစိတ္တဿ အာဝဇ္ဇနေန ဝိနာ ဥပ္ပဇ္ဇနံ နာမ ကတ္ထစိ ဣစ္ဆိတဗ္ဗံ ဟောတိ. ကတ္ထစိ အနိစ္ဆိတဗ္ဗံ. တတ္ထ နိရောဓသမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာနေ, မဂ္ဂဝီထီသု ဂေါတြဘုဝေါဒါနဋ္ဌာနေ, အာဂန္တုက ဘဝင်္ဂဋ္ဌာနေတိ ဣဒံ ဣစ္ဆိတဗ္ဗဋ္ဌာနံ နာမ. ဣတော အညံ အနိစ္ဆိတဋ္ဌာနံ နာမ. ဧဝံ အနိစ္ဆိတဗ္ဗေ ဌာနေတိ အတ္ထော. ‘‘ပကတိကာလေ’’တိ မရဏာသန္နကာလတော အညသ္မိံကာလေ. ‘‘တာနိဝါ’’တိ အတ္တနော အတ္တနော နိဿယဝတ္ထူနိဝါ. ‘‘အညံ ဝါ’’တိ ဝတ္ထုတော အညံ ရူပါဒိကံ ဝါ. ‘‘ဘိန္နာရမ္မဏာနိ နာမာ’’တိ အညံ အာဝဇ္ဇနဿ အာရမ္မဏံ, အညံ ဇဝနာနန္တိ ဧဝံ ဇဝနာနိ အာဝဇ္ဇနေန ဘိန္နာရမ္မဏာနိ ဝါ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ပစ္ဆာဥပ္ပန္နာနီ’’တိအာဒိ. ‘‘တေသံ’’တိ ဝီထိစိတ္တာနံ. ‘‘တဒေဝါ’’တိ တံ ဧဝဝတ္ထု ရူပံ. ‘‘ဝတ္ထု စာ’’တိ နိဿယော စ. ‘‘တေသံ’’တိ အဋ္ဌကထာစရိယာနံ. န ဟိ ဂဟေတုံ သက္ကောန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. သေသမေတ္ထ သုဗောဓံ. ‘‘ကသ္မာ ဝုတ္တံ’’တိအာဒီသု. ‘‘တဿ ယက္ခဿာ’’တိ ဣန္ဒကနာမဿ တဿယက္ခဿ. ‘‘ဣတရေသံပီ’’တိ သံသေဒဇောပပါတိကာနံပိ. ‘‘ဒုဝိဓေနာ’’တိ ရူပဇနန ကိစ္စံ ရူပူပတ္ထမ္ဘန ကိစ္စန္တိ ဧဝံ ဒုဝိဓေန. အထဝါ ‘‘ဒုဝိဓေနာ’’တိ အဇ္ဈတ္တာဟာရဿ ဥပတ္ထမ္ဘနံ ဗဟိဒ္ဓါဟာရဿ ဥပတ္ထမ္ဘနန္တိ ဧဝံ ဒုဝိဓေန. ‘‘တထာရူပါနဉ္စာ’’တိ အပ္ပနာပတ္တကမ္မဝိသေသေန သိဒ္ဓါနဉ္စ. ‘‘အဇ္ဈတ္တာဟာရောပီ’’တိ ပိသဒ္ဒေန ယထာဝုတ္တဇီဝိတိန္ဒြိယဉ္စ အရူပါဟာရေ စ သမ္ပိဏ္ဍေတိ. ‘‘ဝတ္ထုဝိပါကာနံ’’တိ ဝတ္ထုရူပံ ဝိပါကာနံ. ‘‘သဗ္ဗထာ’’တိ အဗျာယပဒံ. တဉ္စ သဗ္ဗဝိဘတ္တိယုတ္တံ. ဣဓ ပန ပစ္စတ္တဝစနန္တိ အာဟ ‘‘သဗ္ဗထာ’’တိ သဗ္ဗပ္ပကာရန္တိ. ပကာရော စ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ သမ္ဗန္ဓော. ကထံ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ အာဟ ‘‘တိဝိဓော’’တိအာဒိံ. ‘‘သဟဇာတေ သင်္ဂဟေတဗ္ဗံ’’တိ ပစ္စယဘာဝေန သင်္ဂဟေတဗ္ဗံ. သဟဇနနံ နာမ အတ္တနာ သဟ ဇနေန္တဿ သဟဇနနံ. တဉ္စ ကမ္မစိတ္တာဒီနံ ဝိယ ဝိသုံ ဇနနကိစ္စံ န ဟောတိ. အတ္တနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တေ ဧဝ ဣတရာနိ ရူပါနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. အနုပ္ပဇ္ဇန္တေ န ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ဧဝရူပံ ဇနနကိစ္စံ ဝေဒိတဗ္ဗံ[Pg.269].‘‘ဝိနာဝ သဟုပ္ပာဒနကိစ္စေနာ’’တိ အတ္တနာ သဟုပ္ပာဒနကိစ္စေ အာဟာရဿ ဗျာပါရော နတ္ထီတိ အဓိပ္ပာယော. တေနေဝ သဟဇာတာနိ ဥပတ္ထမ္ဘန္တောပိ သဟဇာတပစ္စယတ္တံ န ဂစ္ဆတီတိ. ဧသနယော ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယေပိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဇီဝိတံပီ’’တိအာဒိ. ‘‘တီသူ’’တိ အာရမ္မဏဉ္စ ဥပနိဿယော စ အတ္ထိစာတိ ဣမေသု တီသု. အာရမ္မဏာဓိပတိမှိ ပုရေဇာတာ ရမ္မဏာဓိပတိပိ အတ္ထိ. သော ပုရေဇာတတ္ထိ ပစ္စယော ဧဝါတိ အတ္ထိပစ္စယေ သင်္ဂဟိတော. ‘‘တသ္မိံ ကတေ ပဝတ္တမာနာနံ’’တိ တသ္မိံ ကမ္မေ ကတေ တဿ ကတတ္တာ ဧဝ ပဝတ္တမာနာနံ. အာရမ္မဏာကာရော ဂေါစရဝိသယာကာရော. ‘‘သန္တာနဝိသေသံ ကတွာ’’တိ ဗီဇနိဓာနံ ကတွာတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘တေ’’တိ အာရမ္မဏပစ္စယ ကမ္မ ပစ္စယာ. ‘‘အကာလိကော’’တိ မဂ္ဂစေတနာဝသေန အကာလိကော. သောဟိ အတ္တနော အနန္တရေဖလံ ဇနေတိ. တသ္မာ အာဂမေတဗ္ဗဿ အာယတိကာလဿ အဘာဝါ အကာလိကောတိ ဝုစ္စတိ. အဝသေသော နာနက္ခဏိကပစ္စယော ကာလိကော. ‘‘ပစ္စယဋ္ဌေနာ’’တိ ပစ္စယကိစ္စေန. လောကပ္ပဝတ္တိယာ ကမ္မဟေတုကတ္တာတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဖလဟေတူ ပစာရေနာ’’တိ ဖလဘူတာယ သဗ္ဗလောကပ္ပဝတ္တိယာ ဟေတုဘူတဿ ကမ္မဿ နာမံ ဖလမှိ အာရောပေတွာ ဝေါဟာရေန သဗ္ဗေပိ တေဝီသတိပစ္စယာ ကမ္မသဘာဝံ နာတိဝတ္တန္တီတိ ယောဇနာ. ကမ္မပစ္စယ သင်္ချံ ဂစ္ဆန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘ဝိဇ္ဇမာနာ ယေဝါ’’တိ အတ္ထိပစ္စယာ ဧဝါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘သာသနယုတ္တိယာ ဝိရုဒ္ဓမေဝါ’’တိ ဧတ္ထ သာသနယုတ္တိ နာမ တီဏိပိဋကာနိ. ‘‘ဝိရုဒ္ဓမေဝါ’’တိ အာရမ္မဏ ပစ္စယဘူတာ သဗ္ဗေ ပထဝီ ပဗ္ဗတ နဒီသမုဒ္ဒ အဇဋာကာသာဒယော စ သဗ္ဗာပညတ္တိယော စ နိဗ္ဗာနဉ္စ ကမ္မသင်္ချံ ဂစ္ဆန္တီတိ ဝဒန္တော စ, သဗ္ဗေ အတီတာနာဂတ ဓမ္မာ အတ္ထိပစ္စယာ ဧဝါတိ ဝဒန္တော စ, တီဟိ ပိဋကေဟိပိ ဝိရုဇ္ဈတိယေဝ. ပဋ္ဌာနပါဠိယာ ပန ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ. အတ္ထိ သဒ္ဒေါဟိ ပဋ္ဌာနေ ပစ္စုပ္ပန္နဘာဝေန ဝိဇ္ဇမာနတ္ထော. န ပရမတ္ထ ဓမ္မ ဘာဝေန. နာပိလောက သမ္မုတိဝသေန. န ဟိ ပရမတ္ထ ဓမ္မ ဘူတာပိ အတီတာနာဂတဓမ္မာ ဣဓ အတ္ထိ သင်္ချံ ဂစ္ဆန္တိ. နာပိပညတ္တိ ဟောတိ. ‘‘အညမညပ္ပဋိဗဒ္ဓဩကာသေ’’တိ အညမညံ နိဿယနိဿိတဘာဝေ န ပဋိဗဒ္ဓေ [Pg.270] ကာမရူပဘဝေါကာသေ. ‘‘ယတော’’တိ ယမှာပဋိသန္ဓိ ဝိညာဏတော. ‘‘ယတော’’တိ ဝါ ယမှာသီသတော, ယမှာဗီဇတော နိဗ္ဗတ္တီတိ ယောဇနာ. ‘‘ဗီဇတော ဝိယ မဟာရုက္ခဿာ’’တိ ဗီဇပစ္စယာ ကဠီရင်္ကုရာဒိကဿ မဟာရုက္ခသန္တာနဿ နိဗ္ဗတ္တိဝိယ. ပါဠိပါဌေ. ‘‘န ဩက္ကမိဿထာ’’တိ သစေ န ဩက္ကမေယျ. ‘‘သမုစ္စိဿထာ’’တိ အပိနုခေါ သမုစ္စေယျ, ဝဍ္ဎေယျ. ‘‘ဝေါက္ကမိဿထာ’’တိ သစေ ဝိဂမေယျ, ဝိနာသေယျ. ‘‘အဘိနိဗ္ဗတ္တိဿထာ’’တိ အပိနုခေါ အဘိနိဗ္ဗတ္တေယျ, ပါတုဘဝေယျ. ‘‘ဝေါစ္ဆိဇ္ဇိဿထာ’’တိ သစေဥစ္ဆိဇ္ဇေယျ. ‘‘အာပဇ္ဇိဿထာ’’တိ အပိနုခေါ အာပဇ္ဇေယျ. ‘‘ယဒိဒံ’’တိ ယံ ဣဒံ. ‘‘ဣဒံ’’တိ နိပါတမတ္တံ. ‘‘ဝိညာဏံ’’တိ ပဋိသန္ဓိဝိညာဏံ. ယံ ဝိညာဏံ အတ္ထိ. ဧသေဝ ဝိညာဏ ဓမ္မောတိ ယောဇနာ. ‘‘ရူပုပ္ပတ္တိယာ’’တိ ရူပုပ္ပာဒဿ. ဝိညာဏံ ပစ္စယော ဧတဿာတိ ဝိညာဏ ပစ္စယာ. ရူပုပ္ပတ္တိ. ‘‘ရူပပ္ပဝေဏိယာ’’တိ ကမ္မဇရူပသန္တတိယာ. ‘‘ဥတုအာဟာရာပီ’’တိ အဇ္ဈတ္တ ဥတုအဇ္ဈတ္တ အာဟာရာပိ. ဣဒဉ္စ သမ္ဘဝယုတ္တိ ဝသေန ဝုတ္တံ. အတ္ထတော ပန ပုရိမုပ္ပန္နာယ ရူပပ္ပဝေဏိယာ အသတိ, အဇ္ဈတ္တံ တေ ဥတုအာဟာရာပိ နတ္ထိယေဝ. ဗဟိဒ္ဓါ ဥတုပန အသတိပိ ပုရိမုပ္ပန္နာယ ရူပပ္ပဝေဏိယာ ရူပံ န ဇနေတီတိ န ဝတ္တဗ္ဗံ. ဋီကာပါဌေ. ‘‘အရူပံ ပနာ’’တိ အရူပဘူမိပန. ‘‘ယသ္မိံရူပေ’’တိ ကမ္မဇရူပေ. ‘‘ပစ္စယဘာဝေါ အတ္ထီ’’တိ ပစ္ဆိမရူပုပ္ပတ္တိယာ ပစ္စယသတ္တိ အတ္ထိ. ကသ္မာ ဝိညာယတီတိ စေ. ‘‘ပုတ္တဿာ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘ဗီဇဘာဝသင်္ခါတံ’’တိ အမ္ဗဗီဇာဒီနံ ဗီဇဘာဝသင်္ခါတံ. ‘‘နိယာမရူပံ နာမာ’’တိ ဥတုဝိသေသမာဟ. ‘‘ယထာ ဝါ တထာ ဝါ’’တိ အနိယမတောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘ယောနိဘာဝသင်္ခါတံ’’တိ တံ တံ ဂေါတ္တကုလဇာတီနံ ဇာတိဘာဝသင်္ခါတံ. ‘‘နိယာမရူပံ’’တိ ဥတုဝိသေသ သင်္ခါတံ နိယာမရူပံ. သဒိသာနိ ရူပသဏ္ဌာနာနိ ယေသန္တိ ဝိဂ္ဂဟော. ‘‘ပဋိသန္ဓိရူပဿေဝ အာနုဘာဝေါ’’တိ ကလလကာလာဒီသု ဥပ္ပန္နဿ ပဋိသန္ဓိရူပဿေဝ အာနုဘာဝေါ. ပုန တမေဝတ္ထံ ဝိသေသေတွာ ဒဿေတုံ ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘သမုဒါဂတံ’’တိ သုဋ္ဌု ဥပရူပရိအာဂတံ. ဣတ္ထိဘာဝါဒိရူပံ ဗီဇရူပဉ္စ နိယာမေတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘နိယာမကံ’’တိ နာနာဝဏ္ဏသဏ္ဌာနာဒီနံ နိယာမကံ. ‘‘တတ္ထ [Pg.271] ဣမသ္မိံ ဘဝေ’’တိအာဒီသု. ဓနဉ္စ ဓညဉ္စ တတော အဝသေသာ သဗ္ဗေဥပဘောဂပရိဘောဂါစာတိ ဝိဂ္ဂဟော. ဝိဇ္ဇာ စ သိပ္ပဉ္စ နာနာဗဟုဿုတဉ္စ ပရိယတ္တိ စာတိ ဒွန္ဒော. ‘‘အနာဂတာနံ တာသံ’’တိ တာသံ အဘိနဝဓနဓညာဒိသမ္ပတ္တီနံ. ‘‘ဥပနိဿယ ပစ္စယတာ’’တိ ပုဗ္ဗယောဂကမ္မဿ ဥပနိဿယ ပစ္စယတာ. တတ္ထ ဓနဓညဘောဂါနံ ပဋိလာဘတ္ထာယ ပုဗ္ဗယောဂကရဏံ နာမ ကသိကမ္မ ဝါဏိဇ္ဇကမ္မာဒီနံ ကရဏံ. တတ္ထ ကသိကမ္မေ တာဝ ဓနဓညဘောဂါနံ ပဋိလာဘတ္ထာယ ကသိကမ္မကရဏေ ဓနဓညဘောဂါ အနာဂတူပနိဿယ ပစ္စယော. ဣဒါနိ ကသိကမ္မကရဏံ တဿ ပစ္စယုပ္ပန္နံ. ဓနဓည ဘောဂါနံ ပဋိလာဘပရိဘောဂကာလေသု ကသိကမ္မကရဏံ အတီတူပနိဿယ ပစ္စယော. တေသံ ပဋိလာဘော စ ပရိဘောဂေါ စ တဿ ပစ္စယုပ္ပန္နော. ကသိကမ္မကရဏက္ခဏေ ပန ခေတ္တ, ဝတ္ထု, ဗီဇ, မေဃဝုဋ္ဌိယော စ နင်္ဂလာဒီနိ ကသိဘဏ္ဍာနိ စ ဂေါမဟိံသာ စ ကမ္မကာရက ပုရိသာ စ ပစ္စုပ္ပန္နူပနိဿယော. ကသိကမ္မကရဏံ တဿ ပစ္စယုပ္ပန္နံ. ကမ္မသာဓိကဿ မာတာပိတာဒယော ပုဗ္ဗပုရိသာ တဿ ကမ္မဿ အတီတူပနိဿယ ပစ္စယော. တံ ကမ္မံ တဿ ပစ္စယုပ္ပန္နန္တိ. ဧဝံ သေသေသုပိ. သေသံ သုဝိညေယျံ.

168. 缘的解释。“五种”是指以五种缘。“一种”是指以一种缘。其余也是如此。“为不断绝”即是为了不令断绝。“为成办”即是为了连结。任何心识生起，对于不相违逆的任何心识生起，并非不作为缘，此即其连结之义。“再生者”是指灭后复生者。“前速行”于此，道作为转姓(gotrabhū)，获得修习缘。然而，果因种类不同，不成为修习缘。而果则完全脱离修习缘。因此，此二者在此不计入前速行之数，故说“除道、果速行”。（此指）除果速行之外的后速行。“一切相圆满”于此亦含摄善等种类，故说“仅以种类”。它们实为同类，而非异类。但有时某些确实是异类，因此诸法有异类。其连结是‘不能’。“所谓从欲界状态至广大与无上状态的获得”是指心相续而言。转姓心是欲地，禅心是广大地，道心是出世间地。业思虽已灭尽，其活动相却不灭，它随逐心相续。它于未来成为异熟法聚而显现。因此，它成为异熟的种子。它直至未成熟，只要轮回流转存在，中间就不会消失。因此，业思生起时，是为了将彼种子安住于心相续中而生起；灭去时，亦是安置后才灭去，故说“自活动相所摄的种子安住处”。“由思有”是指与思共有。前生的树苗等作为缘，此即其关联之义。于前心刹那生起的四因所生色法，应如是关联。“食生身”如是说，此为余文。“后生者”是指后生缘无作用，如为老树浇水，此即其意。“以何端”是指以何因由部分。“所依色”是指临近灭尽的心所依色。“如是此”即如是此后生缘亦然。以种种方式遍满、跨越时空、扩散，此即“遍满”之义。大遍满者，此即复合词。“于心所依”是指于心所依处。以五蕴杂糅混合，此即“五蕴有”之义。（此指）欲有、色有。无则不能生起。因修习对色的离贪之力，色未被镇伏，此即其意。“前生者”是指一刹那过去的前生者。“住增长分者”是指其后直至第八刹那住于增长分者。“已生所依”是指已生起的所依色。“于此”是指在此前生缘中。虽可见，此即其关联之义。“否定品”是指在否定品中。“彼”是指所缘前生。因彼所缘未变易，此即其关联之义。《发趣论》的复注师们说为因。在无色界临终时，某些趣相(gatinimitta)现前，这在诸义注中已说。若如是，则彼处所缘前生实可得。然而在《发趣论》中，彼有中一切前生缘皆被遮止。若问何故？此意是说，因所依前生缘于彼处不可得，故说“于无色界”。在此《发趣论》中，无色界二前生缘皆被遮止，因此亦有论师说一切无色界个体皆不取一切色法为所缘。如是作已，在《所缘摄示》中说：“如同无想有情死时，无色界有情死时，作为欲有结生所缘的趣相，于他世未曾以任何门被取为所缘，唯依业力所显现。”“粪秽等”是指粪便及腐臭尸体等。“如是说者”是指在《发趣论》中已说。然而，彼不善法如何成为四地善法的依止缘呢？（对此）说“除无间等”。其中，造作无间业者，因具足烦恼障与业障，故不得证得禅那与道，因此说“除无间（业）”。“彼等”是指贪等不善法，它们是四地善法生起的强力依止，此即其连结之义。“以超越门”是指在《发趣论》中，对于“不善法如何以依止缘作为善法之缘”此问题的分别中，有如下所述：（例如）杀生后，为了对治彼（杀生业），于彼处布施、持戒、作布萨业、生起禅那、生起道、生起神通。其中，“为了对治彼”是指为了对治彼杀生业、为了舍离、为了超越而说。若彼杀生者再生起悚惧心，为了超越彼业而布施、持戒、作布萨业。尔时，彼杀生业即名为令彼人趋向布施业。如是，（亦令其趋向）持戒业、（趋向）布萨业。譬如国王如是说：“今日不持布萨者，我将杀之。”尔时，一切市民皆持布萨。应如是理解：国王如同彼杀生业，市民如同彼杀生者，布萨业善法如同彼布施、持戒、布萨业善法。“生起禅那、生起道、生起神通”于此部分亦同此理。如是，以超越门，一不善法亦能以强力依止生起、运转一切四地善法，此应知晓。“彼等一切”是指具无间业的一切不善法，它们是所有不善法及无记法生起的强力依止，此即其连结之义。布施、持戒等善法。（此处）意指极强力之业，而非弱力之业，因其是依止处。彼等色法难道不也是强力依止吗？此即其关联之义。如何是呢？（对此）说“外界树木草等”等等。其中，地味、水味、雨水、种子是树木草的强力依止。根药等是内相续的强力依止，此即其连结之义。“已作者”是指最初所作的生起等业。“不如是色相续”是指不如是色相续所生起、所修习的法不存在。“彼”是指时节、种子等，以及业等。“已作”是指先前已生起及已修习者。对于有思者而言，思、计划、造作是其关联。所谓思、计划、造作，此即其义。“计划”亦指安排。“少许”是指少许业等，以及时节、饮食等。自己生起的贪等可为他人相续中（贪等）之缘，他人生起的贪等亦可为自己相续中（贪等）之缘，此即其连结之义。“显示”是指举例。嗔恚天(Manopadosikadevā)互相见时，污染自心，生起强烈嫉妒法，于彼刹那即命终。彼二嫉妒法互为强力依止。（此等）应与“（是）欲界善法的强力依止”等连结。在解释的章节中，禅那、道、果、观(vipassanā)等差别所缘，以及观察、味著等法，使之系属于自己，此即其连结之义。“系属于自己”是指依于自己、缚于自己。在《发趣论》的问品中，（有人）布施、持戒、作布萨业后，尊重彼而观察。因“以过去惯行尊重而观察”等语已出现，故说布施、持戒……乃至……涅槃。因“尊重贪而味著、欢喜”等语，以及“尊重眼而味著”等语已出现，故说“贪、见、眼、耳等”。“他处亦”是指在其他依止缘等中亦然。“彼如是”是指资助者如是。“少许”是指少许量。不能资助任何大种，此即其连结之义。难道食色不能资助大种吗？命根色不也守护业生大种吗？确实如此。然而此处意指俱生缘的作用。彼二者无俱生缘作用。此将于他处阐明。“所依异熟”是指所依色为异熟。在《发趣论》的经文中，当所缘、依止、前生、不相应、有、不离去六缘被结合时，可得三种回答，此即其连结之义。三种回答是指：所依是善蕴的六缘之缘；所依是不善蕴的（六缘之缘）；所依是无记蕴的（六缘之缘）。于此，缘于自身内在的所依，以“我所依是无常”等方式观察时，所依色是善蕴的六缘之缘。当以“此是我所，此是我，此是我自体”等方式执取时，所依色是不善蕴的（六缘之缘）。二者于转向刹那为无记蕴的（六缘之缘）。然而，阿罗汉以“此等是无常”等方式观察时，为唯作无记蕴的（六缘之缘）。因此说“现在所依”等等。其中，“现在所依”是指自己的现在所依。然而在决意法中，如同为飞行空中而缘于色身之心，当决意令身体轻安者，彼所摄的所依应与二神通心连结。“不喜处”是指速行心无转向而生起，有时是所希求的，有时是所不希求的。其中，从灭尽定出定、道心路中的转姓与净化之处、客有分之处，此名为所希求处。此外，名为不希求处。如是，此即在不希求处之义。“平时”是指临终时以外的时间。“彼等”是指各自的所依。“他”是指所依之外的其他色等。“所谓异所缘”是指转向的所缘为一，速行的所缘为另一，如是速行与转向即为异所缘。因此说“后生者”等等。“彼等”是指心路心。“即彼”是指彼所依色。“所依亦”是指依止亦然。“彼等”是指诸义注师们。实不能执取，此即其关联之义。其余于此易于理解。在“何以说”等等中。“彼夜叉”是指名为因陀(Indaka)的彼夜叉。“余者亦”是指湿生、化生者亦然。“二种”是指生色作用与支助色作用。或者，“二种”是指内食的支助与外食的支助。“彼类亦”是指以证得安止殊胜业成就者亦然。“内食亦”是指以“亦”字连带摄入前述的命根及无色食。“所依异熟”是指所依色为异熟。“一切”是指不变词。它具一切格变化。然而此处是指主格单数，故说“一切”即一切方式。方式应知，此即其关联之义。如何应知呢？（对此）说“三种”等等。“俱生应摄”是指以缘性应摄。俱生是指与自己俱生者的俱生。它不像业、心等有单独的生起作用。当自己生起时，其他色法才生起；不生起时，则不生起，如是生起作用应知晓。“无俱生作用”是指在与自己俱生的作用中，食并无（主动的）运作，此即其意。因此，即使它支助俱生（诸法），也不成为俱生缘。此理于色命根亦同。因此说“命根亦”等等。“三处”是指所缘、依止、有这三处。在所缘增上中，前生所缘增上亦有。彼前生有缘，故已摄入有缘中。“彼作已正行者”是指彼业作已，由彼作故而正行者。所缘相即是所缘境相。“作相续差别”是指作种子安住处，此即其意。“彼”是指所缘缘、业缘。“无时”是指以道思而言是无时。它于无间生果。因此，因无未来时可期待，故称无时。其余异刹那缘则为有时。“以缘性”是指以缘作用。因世间流转以业为因，此即其关联之义。“以果为因的假说”是指将作为一切世间流转因的业，于果上假立名言，以这种说法，一切二十三缘皆不超越业自性，此即其连结之义。此意是说，它们皆计入业缘之数。“‘唯存在者’是说‘唯有缘’。”“与圣教之理实相违”于此，圣教之理(sāsanayutti)是指三藏。“实相违”是指：若说“一切地、山、河、海、虚空等作为所缘缘，以及一切概念与涅槃亦计入业数”者，以及若说“一切过去未来法唯为有缘”者，皆与三藏相违。然而在《发趣论》的巴利原文中，实无可说。因为在《发趣论》中，“有”字是指现在存在义，而非究竟法义，亦非世俗假名义。究竟法存在的过去未来法亦不计入此有数。概念亦非（有缘）。“互相系属处”是指在欲、色有处，非互相依止系属。“从何”是指从何结生识。或者，“从何”是指从何头、从何种子生起，此即其连结之义。“如大树从种子”是指如同从种子缘生芽等大树相续。在巴利原文中。“若不进入”是指若不进入。“将增长”是指难道不会增长、不会积聚吗？“将退失”是指若会退失、会消失。“将再生起”是指难道不会再生起、不会显现吗？“将断绝”是指若会断绝。“将遭遇”是指难道不会遭遇吗？“即此”是指此。“此”仅为助词。“识”是指结生识。识是存在的。此即识法，此即其连结之义。“为色生起”是指为色生起。识为此之缘，此即识缘色生起。“为色相续”是指为业生色相续。“时节、食亦”是指内时节、内食亦然。此为依生起相应说。实则，若先前已生色相续不存在时，内时节、食亦实无。然而，不应说‘即使先前已生的色相续不存在，外界时节也不产生色’。在复注中。“无色界则”是指无色界处。“于何色”是指于业生色。“有缘性”是指为后色生起有缘力。何以知晓呢？（对此）说“如儿子”等等。“种子性所摄”是指如芒果种子等种子性所摄。“所谓‘决定色’”是指时节的差别。“或如此或如彼”是指无决定，此意是说。“所谓‘根源之性’”是指彼彼族姓、家世、种类的生性。“决定色”是指时节差别所摄的决定色。相似色形，此即其分解。“结生色之力”是指于凝滑等时生起的结生色之力。复为显此义差别，说“复”等等。“善积聚”是指极上上积聚。女性等色与种子色亦决定，此即其关联之义。“决定者”是指决定种种颜色形状等。在“于此有中”等等中。财与谷，以及此外一切受用资具，此即其分解。明与工艺，以及多闻与圣典，此即其并列复合。“未来彼等”是指彼等新的财谷等成就。“依止缘性”是指前作业的依止缘性。其中，为获得财、谷、受用而前作业，是指耕作、经商等作业。其中，在耕作时，为获得财、谷、受用而耕作作业中，财、谷、受用是未来依止缘。现在耕作作业是彼缘所生。财、谷、受用的获得受用时，耕作作业是过去依止缘。彼等获得与受用是彼缘所生。耕作作业时，田地、种子、云雨及犁等农具、牛、水牛及作业的男人等，是现在依止缘。耕作作业是彼缘所生。能成就业的父母等前人是彼业的过去依止缘。彼业是彼缘所生。余者亦同。其余易于理解。

‘‘ပဉ္စဝိဓ’’န္တိအာဒီသု. ‘‘သဏ္ဌာနတ္တံ’’တိ အဏု, တဇ္ဇာရီ, ရထရေဏု, လိက္ခာဒီနိ ဥပါဒါယ သဗ္ဗေသံ ရူပသဏ္ဌာနာနံ ဘာဝေါ သဏ္ဌာနတ္တံ. ‘‘ဘာဝေါ’’တိ စ တေသံ ပဝတ္တိ ဝုစ္စတိ. ‘‘ပဝတ္တိ ဟေတူ’’တိ စ ပရမတ္ထ ရူပ ဓမ္မာ ဧဝ. ‘‘အနုပဂမနတော’’တိ ဧတ္ထ သဘာဝတော အတိသုခုမတ္တာ အနုပဂမနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အဓိဝစနသင်္ခါတံ နာမာဘိဓာနန္တိ ဝိဂ္ဂဟော. ‘‘အဓိဝစနံ’’တိ စ အတ္ထပ္ပကာသကတ္တာ အဓိကံ ဝစနံ အဓိဝစနံ. ‘‘နာမာဘိဓာန’’န္တိ စ နာမပညတ္တိ ဝုစ္စတိ. ‘‘ဂဟေတဗ္ဗ ဘာဝေါ’’တိ ဣဒံ စိတ္တံ နာမ, အယံ ဖဿောနာမာတိအာဒိနာ ကထေန္တာနံ သန္တိကာ နာမာဘိဓာနံ သုတွာ တဒနုရူပဿ သဘာဝတ္ထဿ ဇာနနဝသေန ဉာဏေန ဂဟေတဗ္ဗဘာဝေါ. နာမ ပညတ္တာနုသာရေန ဇာနိတဗ္ဗတ္တာ နာမန္တိ ဝုစ္စတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အာရမ္မဏေ နမတီတိ နာမံ. အာရမ္မဏိက ဓမ္မာ ဝါ ဧတ္ထ နမန္တီတိ နာမန္တိပိ ယုဇ္ဇတိ.

在“五种”等句中。“形态性”是指以极微、毛端尘、车轮尘、虱卵等为例，一切色法形态的存在。而“存在”，即被称为它们的转起。而“转起的原因”，即是胜义色法。“不可及”应理解为由于其自性非常微细而无法企及。其语释为：“名称”即所谓的“增语”；而“增语”，因其能阐明意义，是为殊胜之语；而“名称”则被称为“名称概念”。“可把握性”是指：当人们说“此为心”、“此为触”等时，从他们那里听到名称后，以智慧了知与该名称相应的自性法，此即是其可把握性。因其须依“名称概念”来了解，故被称为“名”。朝向所缘而倾向，故为“名”；或，缘于所缘的诸法于此中倾向，故亦可称为“名”。

ဣမသ္မိံ [Pg.272] ပစ္စယသင်္ဂဟေ ပစ္စယဓမ္မေသု ပညတ္တီနံပိ သင်္ဂဟိတတ္တာ ပညတ္တိ သင်္ဂဟောပိ ထေရေန ဣဓ နိက္ခိတ္တော. တတ္ထ ‘‘ပညာဝီယတီ’’တိ ဧတ္ထ ပညာပနံ နာမ ဝေါဟာရဋ္ဌပနံ. တဉ္စဌပနံ ဒွီဟိကာရဏေဟိ သိဇ္ဈတိ ဝဒန္တာနံ ဝေါဟာရေန စ, သုဏန္တာနံ သမ္ပဋိစ္ဆနေန စာတိ ဒဿေတုံ ‘‘အယံ ပီ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘သမ္ပဋိစ္ဆီယတီ’’တိ ယထာ ပုဗ္ဗပုရိသေဟိ ဝေါဟရီယတိ, တထာ ပစ္ဆိမ ဇနပရမ္ပရာဟိ ဝေါဟရီယတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပကာရေန ဉာပီယတီတိ ပညတ္တီတိပိ ယုဇ္ဇတိ. ‘‘ဗျဉ္ဇနတ္ထော’’တိ မနုဿ, ဒေဝ, ပထဝီ, ပဗ္ဗတာဒိကော သဒ္ဒတ္ထော. ‘‘ပညာ ပီယန္တီ’’တိ ပကာရေန ဌပီယန္တိ. သဒ္ဒပညတ္တိံ အာဟာတိ အဓိကာရော. အဓိမတ္တဘာဝပ္ပကာရော နာမ ပထဝီပဗ္ဗတာဒီသု ပထဝီဓာတုယာ အဓိမတ္တ ဘာဝဝိသေသော. နဒီ သမုဒ္ဒေါဒကာဒီသု အာပေါဓာတုယာ. အဂ္ဂိက္ခန္ဓေသု တေဇောဓာတုယာ. ဝါတက္ခန္ဓေသု ဝါယောဓာတုယာတိ ဧဝံ အဓိမတ္တ ဘာဝဝိသေသော. ဝိဝိဓေန ပကာရေန ပရိဏမနံ ဝိပရိဏာမောတိ အာဟ တထာ တထာ ဝိပရိဏာမာကာရန္တိ. ပထဝီပဗ္ဗတာဒိဝေါဟာရော သဏ္ဌိတာကာရံ နိဿာယ ပဝတ္တော န ဟောတိ. ပထဝီ နာမ ဧဝံ သဏ္ဌာနာ, ပဗ္ဗတော နာမ ဧဝံ သဏ္ဌာနောတိ သဏ္ဌာနနိယမော နတ္ထိ. ပံသုသိလာနံ ရာသိပုဉ္ဇပ္ပဝတ္တိမတ္တေန ဝေါဟာရော သိဒ္ဓေါတိ ဝုတ္တံ ‘‘န ဟိ ဣဓ သဏ္ဌာနံ ပဓာနံ’’တိ. ‘‘ကဋ္ဌာဒယော ဧဝ ဝုစ္စန္တီ’’တိ တေ ဧဝသဏ္ဌာနနာနတ္တံ ပဋိစ္စ နာနာဝေါဟာရေန ဝုစ္စန္တိ. ပထဝီ ပဗ္ဗတ နဒီ သမုဒ္ဒါဒီသု ဝိယ ဘူတာနံ ပဝတ္တိဝိသေသာကာရေနာတိ ဝုတ္တံ ‘‘န ဟိ ဣဓ သမူဟော ပဓာနံ’’တိ. ‘‘ဥပါဒါပညတ္တီ’’တိ ပဉ္စက္ခန္ဓ ဓမ္မေ ဥပါဒါယ တေဟိ အနညံ ဧကီဘူတံ ကတွာ ပညတ္တိ. န အာကာသ ပညတ္တိ ဒိသာဒေသပညတ္တိယော ဝိယ တေဟိ ခန္ဓေဟိ မုဉ္စိတွာ ပညတ္တိ. ‘‘ယတော’’တိ ယမှာဒိသတော. ‘‘လဒ္ဓပ္ပကာသတ္တာ’’တိ လဒ္ဓပ္ပဘာသတ္တာ. ‘‘အဟဿာ’’တိ ဒိဝသဿ. ဥဒ္ဓုမာတကာဒီနိ ‘ဥဒ္ဓုမာတကံ ပဋိကူလံ’တိအာဒိနာ ပဋိကူလဝသေန မနသိကရောန္တဿပိ နိမိတ္တံ ဥပဋ္ဌဟန္တံ ဘူတဝိကာရပ္ပကာရေန ဥပဋ္ဌဟတီတိ ကတွာ ဘူတနိမိတ္တေ သင်္ဂဏှာတိ. ‘‘အဋ္ဌကထာယံ’’တိ ပုဂ္ဂလပညတ္တိ အဋ္ဌကထာယံ. ‘‘တာသံ’’တိ ဘူမိပဗ္ဗတာဒိကာနံ အတ္ထ ပညတ္တီနံ. ‘‘တထာ တထာ’’တိ [Pg.273] အယံ ဘူမိ, အယံ ပဗ္ဗတော, တိအာဒိနာ တေန တေန ဝေါဟာရေန. အတ္ထာနံ ပရမတ္ထာနံ ဆာယာတိ အတ္ထစ္ဆာယာ. ‘‘ဆာယာ’’တိ စ နိမိတ္တစ္ဆာယာယော ဝုစ္စန္တိ. အတ္ထစ္ဆာယာနံ အာကာရော အတ္ထစ္ဆာယာကာရော. ‘‘အာကာရော’’တိ စ နာနာသမူဟ နာနာသဏ္ဌာနာဒိကော အာကာရော. အတ္ထောတိ ဝါ သဒ္ဒါဘိဓေယျော ဝစနတ္ထော. သောယေဝ သမူဟာကာရာဒိ နိမိတ္တ မတ္တတ္တာ အတ္ထစ္ဆာယာကာရောတိ ဝုစ္စတီတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတိ ‘‘သဒ္ဒါဘိဓေယျ သင်္ခါတေနာ’’တိအာဒိနာ. ‘‘ဒဗ္ဗပ္ပဋိဗိမ္ဗာကာရေနာ’’တိ ဒဗ္ဗသင်္ခါတေန ပဋိဗိမ္ဗာကာရေန. ‘‘ဩလမ္ဗိယာ’’တိ အဝလမ္ဗိတွာ. ‘‘ဂဏနူပဂံ ကတွာ’’တိ အယ မေကော အတ္ထော, ဣဒမေကံ ဝတ္ထူတိ ဧဝံ ဂဏနူပဂံ ကတွာ. ‘‘ဣမေဆာ’’တိ ဣမေ ဆသဒ္ဒပညတ္တိ ဝေါဟာရာ နာမ နာမကမ္မာဒိ နာမ. ‘‘အတ္တနီ’’တိ နာမပဒ သင်္ခါတေ အတ္တနိ. အတ္ထ ဝိသယံ ဧဝ ဟုတွာ ပဝတ္တတိ ဘာသညူနန္တိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘နာမေ သတီ’’တိ အက္ခရသမူဟော ပဒံ, ပဒသမူဟော ဝါကျန္တိ ဧဝံ ဝုတ္တေ နာမပဒေ ဝိဇ္ဇမာနေ သတိ. ‘‘တဒုဂ္ဂဏှန္တာနံ’’တိ တံ တံ နာမပဒံ ဝါစုဂ္ဂတကရဏ ဝသေန ဥဂ္ဂဏှန္တာနံ ဇနာနံ. ‘‘တဒတ္ထာ’’တိ တဿ တဿ နာမ ပဒဿ အတ္ထာ. ‘‘အာဂစ္ဆန္တိ ယေဝါ’’တိ ဘာသညူနံ ဉာဏာဘိမုခံ အာဂစ္ဆန္တိယေဝ. ဧတေန အတ္တနိ အတ္ထဿ နာမနံ နာမ အတ္ထဇောတန ကိစ္စမေဝါတိ ဒီပေတိ. ‘‘သုဏန္တာနံ ဉာဏံ’’တိ ဧတ္ထ ‘‘ဉာဏံ’’တိ ဥပလက္ခဏ ဝစနံ, အကုသလ ဝိညာဏဿပိ အဓိပ္ပေတတ္တာ. ‘‘တံ တံ အတ္ထာဘိမုခံ နာမေတီ’’တိ အာရမ္မဏ ကရဏဝသေန နာမေတိ. ‘‘နာမဂ္ဂဟဏ ဝသေနာ’’တိ အယံ အသုကောနာမ ဟောတူတိ ဧဝံ နာမဂ္ဂဟဏဝသေန. ‘‘ဓာရီယတီ’’တိ ယာဝဇီဝံပိ အပ္ပမုဿမာနံ ကတွာ ဓာရီယတိ. နီဟရိတွာ ဝုစ္စတိ အတ္ထော ဧတာယာတိ နိရုတ္တိ. ‘‘ဧတာယာ’’တိ ကရဏဘူတာယ ဧတာယနာမဇာတိယာ. ‘‘အဝိဒိတပက္ခေ’’တိ နာမပဒံ အဿုတကာလေ အဝိညာတပက္ခေ. ‘‘တတော နီဟရိတွာ’’တိ အဝိဒိတပက္ခတော ဉာဏေန နီဟရိတွာ. ‘‘ကထီယတီ’’တိ တံ သုတကာလေ ဝဒန္တေန သုဏန္တဿ အာစိက္ခီယတိ ဇာနာပီယတိ. ‘‘အတ္ထဿာ’’တိ အဝိဒိတပက္ခေ ဌိတဿ အတ္ထဿ. ‘‘ဧတဿေ ဝါ’’တိ နာမပဒဿေဝ. နာမပဒန္တိ စ ကြိယ ပဒံပိ[Pg.274], ဥပသဂ္ဂပဒမ္ပိ, နိပါတပဒမ္ပိ, ပါဋိပဒိကပဒံပိ, ဣဓ နာမပဒန္တွေဝ ဝုစ္စတိ. ‘‘ဝိသေသနဘူတာနံ’’တိ အညပဒတ္ထသမာသေ သမာသပဒါနံ အတ္ထာ ဝိသေသနာ နာမ. ဧဝံ ဝိသေသနဘူတာနံ. ‘‘ပုဂ္ဂလဿာ’’တိ အညပဒတ္ထဘူတဿ အဘိညာလာဘီ ပုဂ္ဂလဿ. ‘‘ဝဒန္တီ’’တိ အာနန္ဒာစရိယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. သော ဟိ ဓမ္မသင်္ဂဏိယံ ပညတ္တိဒုကနိဒ္ဒေသေ မူလဋီကာယံ တထာ ဝဒတိ. ‘‘တဗ္ဘာဝံ’’တိ အက္ခရ ပဒဗျဉ္ဇနဘာဝံ. ‘‘အဿာ’’တိ နာမပညတ္တိယာ. အက္ခရပဒဗျဉ္ဇနံ ဂေါစရော အာရမ္မဏံ အဿာတိ ဝိဂ္ဂဟော. ‘‘အနုသာရေနာ’’တိ အနုဂမနေန. ‘‘လောကသင်္ကေတ နိမ္မိတာ’’တိ လောကသင်္ကေတညာဏေန ပဝတ္တိတာ. ‘‘လောကသင်္ကေတညာဏံ’’တိ စ ဣဒံ နာမံ ဣမဿတ္ထဿ နာမံ, အယမတ္ထော ဣမဿ နာမဿ အတ္ထောတိ ဧဝံ ပုရေတရံ လောကသညာဏ ဇာနနကညာဏံ. ‘‘အတီတ သဒ္ဒမတ္တာရမ္မဏာ’’တိ သောတဝိညာဏ ဝီထိယာ အာရမ္မဏံ ဟုတွာ နိရုဒ္ဓံ အတီတ သဒ္ဒမတ္တံ ကုရုမာနာ. ‘‘တေန ဝုတ္တဝစနေ’’တိ တေန သိက္ခံ ပစ္စက္ခန္တေန ဘိက္ခုနာ သိက္ခံ ပစ္စက္ခာမီတိ ဝုတ္တဝစနေ. ပစ္စုပ္ပန္နံ သဒ္ဒံ သောတဝိညာဏ ဝီထိယာ, အတီတဉ္စ သဒ္ဒံ မနောဝိညာဏ ဝီထိယာတိ ယောဇနာ. ‘‘တာနိ အက္ခရာနီ’’တိ သိက္ခံ ပစ္စက္ခာမီတိ ဝါကျေ အဝယဝက္ခရာနိ. ‘‘အယံ အက္ခရ သမူဟော’’တိ ဣဒံ နာမပဒန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဧတဿ အတ္ထဿ. ‘‘ဝိနိစ္ဆယဝီထိံ’’တိ အက္ခရ ပဒသလ္လက္ခဏဝီထိဉ္စ. ‘‘ဧကက္ခရေ သဒ္ဒေ’’တိ ‘ဂေါ’ ဣစ္စာဒိကေ ဧကက္ခရေ ပညတ္တိ သဒ္ဒေ. ‘‘ယာ’’တိ နာမ ပညတ္တိ. ‘‘ဝဒန္တဿ မနသာ’’တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ပုဗ္ဗဘာဂေ’’တိ ယံ ကိဉ္စိ အတ္ထံ ပရေသံ ဝတ္တုကာမော ဝဒန္တော တဿ တဿ အတ္ထဿ နာမံ ပထမံ မနောဒွါရဝီထိယာ နိယမေတွာ ဧဝ ဝဒတိ, တံ နာမံ ပုဗ္ဗဘာဂေ ဝဒန္တေန မနသာ ဝဝတ္ထာပိတာ နာမပညတ္တီတိ ဝုစ္စတိ. ပဋိပါဋိကထနံ ပဝတ္တိက္ကမကထနံ. ‘‘ဝုတ္တံ’’တိ အဋ္ဌကထာသု ဝုတ္တံ. တထာ အဒ္ဓမတ္တိကန္တိ စ ဝုတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဝုတ္တံ’’တိ စ သဒ္ဒသတ္ထေသု ဝုတ္တံ.

在此缘集中，由于施设亦包含于缘法中，故长老在此亦置入施设集。其中，于“被施设”(paññāpīyatī)，施设之名为确立世俗言说。为显示该确立由两种原因而成：由说者的言说及由听者的领受，故说“此亦”等。“被领受”是说，如前人所言说，后代亦如是言说。亦可说：以方式而令知，故为“施设”。“文句之义”为人、天、地、山等词义。“被施设”即以方式而确立。此指“说示声音施设”。“优势状态的差别”之名，即于地、山等中地界的优势状态差别，于河、海、水等中水界的优势状态，于火蕴中火界的优势状态，于风蕴中风界的优势状态，如是为优势状态的差别。以种种方式转变，即为“变异”，故说“如是如是变异之相”。地、山等言说并非依于形态而转起。地是如是形态，山是如是形态，并无形态的规定。仅由尘土、岩石的堆积而转起，言说即得以成立，故说“于此，形态非主要”。“木等才被说”是说，彼等依于形态的种种而以种种言说被称呼。不像地、山、河、海等那样，是依于诸大种的特定转起方式，因此说“于此，积聚非主要”。“所取施设”是依于五蕴法，与彼等不异，合一而作的施设。非如虚空施设、方所施设，离于彼等诸蕴而施设。“由何”即由何等。“已得显现故”即已得光明故。“白昼”即日。肿胀等，即使对以“肿胀不净”等不净的方式作意者，其相亦以大种的变异方式而现起，故摄于大种之相中。“于义注中”即于《人施设》(Puggalapaññatti)义注中。“彼等”即地、山等义施设。“如是如是”即“此是地，此是山”等，以彼彼言说。胜义之影为“义影”。“影”亦说为相影。义影之相为“义影相”。“相”亦为种种积聚、种种形态等相。或，义即语词所指的言说义。其本身仅为积聚、形态等影像，故说为“义影相”，为显示此义，故说“以语词所指为名”等。“以物质影像之相”即以名为物质的影像之相。“依于”即依止于。“作可数之法”即“此为一义，此为一物”，如是作可数之法。“此六”即此六种声音施设的言说，名为名称、命名等。“于自身”即于名为名言的自身中。其意为：义的范围如是呈现于通晓语言者。“有名在时”即字母之集为词，词之集为句，如是说时，于名言存在之际。“于彼学习者”即以口诵的方式学习彼彼名言之人。“彼义”即彼彼名言之义。“必来”即必朝向通晓语言者的智而来。此显示：于自身中，名之名为照亮义的作用。“听者之智”，于此，“智”为借喻之词，因不善识亦为所指。“令朝向彼彼义”即以所缘的方式令其朝向。“以取名的方式”即“愿此名为某某”，如是取名的方式。“被忆持”即乃至终生亦不忘失地被忆持。以此引出而说其义，故为“词源”(nirutti)。“以此”即以此作为工具的名之种类。“于未知方面”即于未曾听闻名言，未知之方面。“从彼引出”即以智从未知方面引出。“被说”即听闻之时，说者向听者解说、令知。“义之”即处于未知方面的义。“或此之”即名言本身。而所谓名言(nāmapada)，亦可指动词、前缀词、不变词、词干，于此皆称为“名言”。“作为修饰语的”即于依主释复合词中，复合词中诸词之义名为修饰语。如是作为修饰语的。“人之”即作为依主释所指的已证神通的人。“说”是针对阿难(Ānanda)阿阇梨而说。彼实于《法集论》(Dhammasaṅgaṇī)施设双对的解释中，于《根本注》(Mūlaṭīkā)中如是说。“彼状态”即字母、词、文句的状态。“彼之”即名施设之。字母、词、文句是其所缘，如是为语法分析。“随”即随行。“由世间约定所造”即由世间约定之智而转起。“世间约定之智”即“此名为此义之名，此义为此名之义”，如是了知先前世间约定的智。“以过去唯声为所缘”即指以“曾为耳识心路之所缘而后已灭”的过去唯声为所缘。“于彼所说语中”即于彼舍戒的比丘所说“我舍戒”之语中。现在声于耳识心路，过去声于意识心路，如是结合。“彼等字母”即“我舍戒”句中的组成字母。“此字母之集”是说此名言。此之义。“决择心路”亦即辨识字母、词的心路。“于单音节词中”即于“go”等单音节施设词中。“彼”即名施设。“说者以意”为关联。“前分”即凡欲对他人说任何义，说者先于意门心路中确定彼彼义之名而后说，彼于前分由说者以意所确立的名施设，即被称为名施设。次第说即转起次第说。“已说”即于诸义注中已说。亦关联于“如是半方泥”亦已说。“已说”亦即于声论中已说。

ဂါထာယံ. ‘‘မတ္တာ’’တိ ဧကဝိဇ္ဇုပ္ပာဒက္ခဏံ ဝုစ္စတိ. ဧကာ မတ္တာယဿာတိ ဧကမတ္တော. ‘‘ဒီဃမုစ္စတေ’’တိ ဒီဃော နာမ ဝုစ္စတေ. ‘‘ပ္လုတော’’တိ နာနပ္ပကာရေန ရုတော ဂါယိတောတိ ပရုတော[Pg.275]. သော ဧဝ ရကာရဿ လကာရံ ကတွာ ပကာရေ စ သရလောပံ ကတွာ ပ္လုတောတိ ဝုစ္စတိ. ဂီတန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘ပရမတ္ထ သဒ္ဒသံဃာဋာနံ’’တိ ပရမ္ပရာ ပဝတ္တာနံ ပရမတ္ထ သဒ္ဒရာသီနံ. ‘‘အနေကကောဋိသတသဟဿာနိ စိတ္တာနီ’’တိ ဇဝနဝီထီနံ အန္တရန္တရာ ဘဝင်္ဂစိတ္တေဟိ သဒ္ဓိံ အနေကကောဋိသတသဟဿာနိ စိတ္တာနိ.

于偈颂中。“Mattā”是指一道闪电生起的刹那。有一量，故为“ekamatto”。“Dīghamuccate”即是说被称为“长音”(dīgha)。“Pluto”是指以各种方式吟诵，故为“paruta”。彼(paruta)将r音变为l音，并省略p音中的元音后，则被称为“pluta”。意思是歌唱。“Paramattha saddasaṅghāṭānaṃ”指的是相续转起的胜义声蕴。“Anekakoṭisatasahassāni cittāni”指的是在速行心路之间，与有分心一起的无数百千万心。

ပဋ္ဌာနနယာနုဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

《发趣法阐明》终。

ပစ္စယသင်္ဂဟာနုဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

《缘集阐明》终。

၉. ကမ္မဋ္ဌာနသင်္ဂဟအနုဒီပနာ

9. 业处摄阐明

၁၇၀. ကမ္မဋ္ဌာနသင်္ဂဟေ[Pg.276]. ဝိဒိတော ဝိညာတော နာမရူပ ဝိဘာဂေါ ယေနာတိ ဝိဂ္ဂဟော. ယောဂီ ပုဂ္ဂလော. ‘‘ကိလေသေ သမေတီ’’တိ ကာမစ္ဆန္ဒာဒိကေ နီဝရဏကိလေသေ ဥပသမေတိ. ‘‘တထာ ပဝတ္တော’’တိ ဘာဝနာဝသေန ပဝတ္တော. ဝူပသမနဝသေန ဝါ ပဝတ္တော. ‘‘တာယာ’’တိ တာယဘာဝနာ ပညာယ, ပဿန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ပဿိတံ’’တိ သမနုပဿိတံ. ကထံ ကသိဏဘာဝနာဒိကံ ယောဂကမ္မံ အတ္တာဝ အတ္တနော ဌာနံ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘အာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနာနံဟီ’’တိအာဒိ. ဝိဘာဝနိပါဌေ. ‘‘ပဒဋ္ဌာနတာယာ’’တိ ဧတေန တိဋ္ဌတိ အနိဝတ္တမာနံ ပဝတ္တတိ ဧတေနာတိ ဌာနန္တိ အတ္ထေန ပဒဋ္ဌာနမေဝ ဌာနန္တိ ဝုစ္စတီတိ ဒီပေတိ. ‘‘သုခဝိသေသာနံ’’တိ ဈာနသုခ မဂ္ဂသုခ ဖလသုခါနံ. ‘‘ဒသကသိဏာနီ’’တိအာဒီသု မုချတော ဝါ ဥပစာရတော ဝါ ဒွိဓာပိ အတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘ဒသကသိဏာနီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ‘‘သေသာနိပီ’’တိ အပ္ပမညာဒီနိ သေသကမ္မဋ္ဌာနာနိပိ. ယံ ယံ အနုရူပံ ယထာနုရူပံ. ‘‘သမုဒါစရဏံ’’တိ ပုနပ္ပုနံ ဘုသံ ပဝတ္တနံ. ‘‘သံသဂ္ဂ ဘေဒေါ’’တိ ဧကမေကဿ ပုဂ္ဂလဿ ကဿစိ ဒွေစရိယာ, ကဿစိ တိဿောတိအာဒိနာ သမ္မိဿ ဝိဘာဂေါ. အဋ္ဌကထာယံ’’တိ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာယံ. ‘‘သဗ္ဗာယပိ အပ္ပနာယာ’’တိ ဈာနပ္ပနာယ စ မဂ္ဂပ္ပနာယ စ ဖလပ္ပနာယ စ. ‘‘ယာ အာသန္နေ ပဝတ္တာ ဒူရေ ပဝတ္တာတိ အဓိကာရော. ‘‘ဣတရာ ပနာ’’တိ ဒူရေ ပဝတ္တာပန. ‘‘တာသံ ပနာ’’တိ တိဿန္နံ ဘာဝနာနံ ပန. ‘‘တေသံ ပီ’’တိ ဒွိန္နံ နိမိတ္တာနံပိ. ‘‘ဝိဒတ္ထိစတုရင်္ဂုလံ’’ နာမ ဝိတ္ထာရတော စတုရင်္ဂုလာဓိကံ ဝိဒတ္ထိပ္ပမာဏံ. ဝိဒတ္ထိပ္ပမာဏံ ဝါ စတုရင်္ဂုလပ္ပမာဏံ ဝါတိပိ ယုဇ္ဇတိ. တထာဟိ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝါယောကသိဏ ဝိဓာနေ စတုရင်္ဂုလပ္ပမာဏံ သီသံ ဝါတေန ပဟရိယမာနံ ဒိသွာတိ ဝုတ္တံ. ခလမဏ္ဍလံ နာမ ကဿကာနံ ကဿမဒ္ဒနဘူမိဘာဂမဏ္ဍလံ. ‘‘ကတံ ဝါ’’တိ နီလာဒိဝဏ္ဏဝိသေသရဟိတံ အရုဏဝဏ္ဏံ မတ္တိကက္ခဏ္ဍံ ဥဒကေန မဒ္ဒိတွာ စက္ကမဏ္ဍလံ ဝိယ ပရိမဏ္ဍလံ သုမဋ္ဌတလံ [Pg.277] ပထဝိမဏ္ဍလံ ကရောန္တိ. ဧဝံ ကတံ ဝါ. ‘‘အကတံ ဝါ’’တိ ကတ္ထစိ ဘူမိဘာဂေ ကေနစိ အကတံ သယံ ဇာတံ ဝါ. ‘‘ကသိဏေန ဇမ္ဗုဒီပဿာ’’တိ ဧတ္ထ.

170. 在《业处摄论》(Kammaṭṭhānasaṅgaha)中。名色之分别已被其了知、识知，此为其语法分析。Yogī（瑜伽士）即是个人(puggala)。“Kilese sameti”是指平息欲贪(kāmacchanda)等诸盖烦恼。“Tathā pavatto”是指依修习而生起，或依止息而生起。“Tāyā”是指以彼修习的智慧，与“passanti”一词相关联。“Passitaṃ”是指随观(samanupassitaṃ)。如何说遍处(kasiṇa)修习等瑜伽之业即是自身的处所呢？即如“初、中、后”等所说。在《阐明》(Vibhāvanī)的文本中。“Padaṭṭhānatāyā”，此句阐明：以此安住、不退而转，故为“处”(ṭhāna)，就此意义而言，近因(padaṭṭhāna)本身即被称为“处”。“Sukhavisesānaṃ”是指禅那乐、道乐、果乐。“Dasakasiṇānī”等是为了说明主要或引申两种意义，所以才说“十遍”等。“Sesānipi”是指无量(appamaññā)等其余业处也是一样。随其相应。“Samudācaraṇaṃ”是指一再地、频繁地生起。“Saṃsaggabhedo”是指对每一个个人，有时有两种行(cariyā)，有时有三种行等，以此混合和区别。“Aṭṭhakathāyaṃ”是指在《清净道论》(Visuddhimagga)义注中。“Sabbāyapi appanāya”是指禅那安止、道安止和果安止。“近行与远行”是此处的议题。“Itarā pana”是指远行安止。“Tāsaṃ pana”是指那三种修习。“Tesaṃ pi”是指那两种相也。“Vidatthicaturaṅgulaṃ”是指宽度为一张手(vidatthi)再加四指。也可以说是一张手或四指。比如，《清净道论》中观修风遍时说：“见到风吹动约四指宽的禾穗。”“Khalamaṇḍalaṃ”是指农夫用来碾压谷物的圆形场地。“Kataṃ vā”是指没有青色等颜色差异，用黎明色的土块用水调和，像车轮一样非常圆、表面平整，做成地遍(pathavimaṇḍala)。像这样人为制造的。“Akataṃ vā”是指在某个地方，没有经过人为加工，自然形成的。在“以遍处……于瞻部洲(Jambudīpa)”一句中。

ဗုဒ္ဓေါတိ ကိတ္တယန္တဿ, ကာယေ ဘဝတိ ယာ ပီတိ;

ဝရမေဝ ဟိ သာပီတိ, ကသိဏေနပိ ဇမ္ဗုဒီပဿာတိ.

称诵“佛陀”时，身中生起的喜悦， 此喜实为最殊胜，远胜于整个瞻部洲。

ဂါထာသေသော. တတ္ထ ဇမ္ဗုဒီပဿ ကသိဏတော သာပီတိဝရာ ဧဝါတိ ယောဇနာ. ‘‘ကသိဏတော’’တိ စ သကလမဏ္ဍလတော. သကလဿ ဇမ္ဗုဒီပမဏ္ဍလဿ ဣဿရိယာဓိပတိတော ပီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘သန္နိဝိဋ္ဌာ’’တိ သမံ သဏ္ဌိတာ. ‘‘သဏ္ဌာန ပညတ္တီ’’တိ မဏ္ဍလသဏ္ဌာနေန ဥပဋ္ဌိတာ နိမိတ္တပညတ္တိ ဧဝ ဝုစ္စတိ. ‘‘ဖုဋ္ဌဋ္ဌာနေ’’တိ ကာယေဝါ ရုက္ခဂ္ဂါဒီသုဝါ ဝါတေန ပဟတဋ္ဌာနေ. ‘‘ဝါယု ဝဋ္ဋီ’’တိ ဝါတပရိမဏ္ဍလံ. စန္ဒသူရိယာနံ အဂ္ဂိဿ စ ဩဘာသေန ဝိသိဋ္ဌာတိ သမာသော. ‘‘ဝိသိဋ္ဌာ’’တိ ဝိသေသိတာ.

偈颂的其余部分。此处应如是连结：“较之整个瞻部洲，此喜更胜”。而“kasiṇato”即是从整个区域。意思是说，此喜悦胜过统领整个瞻部洲区域的主权和自在权。“Sanniviṭṭhā”意为平等安立。“Saṇṭhānapaññatti”是指以圆形形态呈现的相之概念。“Phuṭṭhaṭṭhāne”指身体或者树梢等被风吹打的地方。“Vāyuvaṭṭī”是指风轮。“Candasūriyānaṃ aggissa ca obhāsena visiṭṭhā”是一个复合词，意为“因日月与火的光明而殊胜”。“Visiṭṭhā”意为卓越。

‘‘ဓူမာတံ’’တိ ဓူမာယိတံ. ဓူမပူရိတပဋံ ဝိယာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တေနာဟ ‘‘သူနဘာဝံ ဂတံ’’တိ. အန္တေ ကကာရော နိန္ဒတ္ထဇောတကောတိ ဝုတ္တံ ‘‘ကုစ္ဆိတတ္တာ’’တိ. ဇေဂုစ္ဆိ တဗ္ဗတ္တာတိ အတ္ထော. ‘‘ဆဝသရီရဿာ’’တိ လာမကသရီရဿ. ‘‘တဒေဝါ’’တိ ဆဝသရီရမေဝ. ဝိပုဗ္ဗကံ ဝိစ္ဆိန္နကံ နာမာတိ သမ္ဗန္ဓော. တတ္ထ ဝိသေသေန နီလန္တိဝိနီလံ. တမေဝ ကုစ္ဆိတတ္တာ ဝိနီလကံ. ‘‘တဒေဝ ပုန ပစ္စိတွာ’’တိ ဝိနီလကသရီရမေဝ ပုန ကာလာတိက္ကမေ ပစ္စိတွာ. ပူတိလောဟိတာနံ ပရိပက္ကဘာဝံ ပတွာတိ အတ္ထော. တတော တတော ဒွါရစ္ဆိဒ္ဒတော. ယုတ္တံ တဒေဝ သရီရန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ဝိစ္ဆိန္နကံ နာမ, ဝိစ္ဆိဒ္ဒကန္တိပိ ပဌန္တိ. ‘‘အပကဍ္ဎိတွာ’’တိ ခဏ္ဍာနိ သရီရတော မောစေတွာ တံ တံ ပဒေသံ ကဍ္ဎိတွာ. ‘‘ပဂ္ဃရိတလောဟိတ သရီရံ’’တိ ဆိန္နဝိဒ္ဓဋ္ဌာနေသု ဝဏမုခေဟိ ပဂ္ဃရိတလောဟိတသရီရံ.

“Dhūmātaṃ”即是被烟熏(dhūmāyitaṃ)。即是说，它就像一块充满烟的布。因此说“已成肿胀”。末尾的“ka”字表示轻蔑之义，因此说“因其可厌”。其义为：因其本质而令人厌恶。“Chavasarīrassa”即是卑劣的身体。“Tad eva”就是指这具尸身。与“脓烂相”(vipubbakaṃ)、“断散相”(vicchinnakaṃ)等名称相关联。其中，特指青黑至极。正因其可厌，故称“青瘀相”(vinīlakaṃ)。“此身再次腐烂”是指青瘀的尸身随着时间的推移再次腐烂。其义为：腐烂的血液达到完全成熟的状态。从这里那里的孔窍中。与“正是那具身体”相关联。名为“断散相”，也有版本读作“裂坏相”(vicchiddakaṃ)。“Apakaḍḍhitvā”是指从身体上取下碎块，拖拽到各处。“Paggharitalohitasarīraṃ”是指在切割与刺穿之处，从伤口流出血液的身体。

‘‘ဗုဒ္ဓါနုဿတီ’’တိ ဧတ္ထ ဗုဒ္ဓသဒ္ဒေါ ဂုဏျူပစာရ ဝစနံ ဟောတိ. ဂုဏိနော ဒဗ္ဗဿ နာမေန ဂုဏာနံ ဂဟေတဗ္ဗတ္တာတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဗုဒ္ဓဂုဏဿ အနုဿတိ ဗုဒ္ဓါနုဿတီ’’တိ. ဧသနယော ဓမ္မာနုဿတာဒီသု. ‘‘အရဟတာဒီ’’တိ အရဟတာဒိဂုဏော. ဝိဂတာနိ ဒုဿိလျာဒိ မလာနိ [Pg.278] စ မစ္ဆေရဉ္စ ယဿ တံ ဝိဂတမလမစ္ဆေရံ. တဿ ဘာဝေါတိ ဝိဂ္ဂဟော. ‘‘အတ္တနာ အဓိဂတနိဗ္ဗာနဉ္စာ’’တိ ဧတေန အရိယပုဂ္ဂလာနံ ကိလေသာနံ အစ္စန္တဝူပသမော ဝုတ္တော. ‘‘ယံ အာရဗ္ဘာ’’တိ ယံ ပုဂ္ဂလံ အာရဗ္ဘ. ဟိတူပသံဟာရော နာမ အယံ ပုဂ္ဂလော အဝေရော ဟောတု, အဗျာပဇ္ဇော ဟောတူတိအာဒိနာ အဝေရတာဒီနိ ဟိတသုခါနိ တသ္မိံ ပုဂ္ဂလေ စိတ္တေန ဥပသံဟရဏံ. ကရုဏာ, မုဒိတာ, ဟေဋ္ဌာ စေတသိကသင်္ဂဟေ ဝုတ္တတ္ထာ ဧဝ. ဟိတူပသံဟာရော စ ဟိတမောဒနာ စ အဟိတာပနယနဉ္စာတိ ဒွန္ဒော. တတ္ထ ဟိတူပသံဟာရော မေတ္တာယ ကိစ္စံ. ဟိတမောဒနာ မုဒိတာယ. အဟိတာပနယနံ ကရုဏာယ ကိစ္စံ. တတ္ထ ပရံ ဟိတသုခသမ္ပန္နံ ဒိသွာ တေန ပရဟိတေန အတ္တနိ ပီတိပါမောဇ္ဇဝဍ္ဎနံ ဟိတမောဒနာ နာမ. ပရံ ဒုက္ခိတံ ဒိသွာ အယံ ဣမမှာဒုက္ခာ မုစ္စတု, မာကိလမတူတိ ဧဝံ စိတ္တေန ပရသ္မိံ အဟိတဿ ဒုက္ခဿ အပနယနံ အဟိတာပနယနံ နာမ. ‘‘တေသံ’’တိ ပရသတ္တာနံ. သဿ အတ္တနော ဣဒန္တိ သကံ. ‘‘ဣဒံ’’ သုခဒုက္ခကာရဏံ. အတ္တနာ ကတကမ္မံ ဧဝ သကံ ယေသံ တေ ကမ္မဿကာ. ပရသတ္တာ ဧဝ. တေသံ ဘာဝေါ. တဿ အနုဗြူဟနန္တိ ဝိဂ္ဂဟော. ‘‘သီမသမ္ဘေဒေါ’’တိ အတ္တာ စ ပိယပုဂ္ဂလော စ မဇ္ဈတ္တပုဂ္ဂလော စ ဝေရိပုဂ္ဂလော စာတိ စတဿော သီမာ. သမ္ဘိန္ဒနံ သမ္ဘေဒေါ. သမ္မိဿနံ အနာနတ္တကရဏန္တိ အတ္ထော. သီမာနံ သမ္ဘေဒေါ သီမသမ္ဘေဒေါ. သဗ္ဗာ ဣတ္ထိယော, သဗ္ဗေပုရိသာတိအာဒိနာ ဩဓိသော ပရိစ္ဆေဒတော ဖရဏံ ဩဓိသောဖရဏံ နာမ. သဗ္ဗေသတ္တာ, သဗ္ဗေပါဏာ, သဗ္ဗေဘူတာတိအာဒိနာ အနောဓိသော အပရိစ္ဆေဒတော ဖရဏံ အနောဓိသောဖရဏံ နာမ. ပုရတ္ထိမာယဒိသာယ သဗ္ဗေသတ္တာ အဝေရာဟောန္တူတိအာဒိနာ ဒိသာဝိဘာဂဝသေန ဖရဏံ ဒိသာဖရဏံ နာမ. ‘‘တံ သမင်္ဂီနော စာ’’တိ တာဟိ အပ္ပမညာဟိ သမင်္ဂီနော ပုဂ္ဂလာ. ‘‘နိစ္စံ သောမ္မဟဒယဘာဝေနာ’’တိ သဗ္ဗကာလံ သန္တသီတလ ဟဒယဘာဝေန. ဗြဟ္မသဒ္ဒေါ ဝါ သေဋ္ဌပရိယာယော ‘ဗြဟ္မံ ပုညံ ပသဝတီ’တိအာဒီသု ဝိယ. အသိတဗ္ဗံ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗန္တိ အသိတံ. ပဉ္စဘောဇနံ. ပါတဗ္ဗန္တိ ပီတံ. အဋ္ဌဝိဓံ ပါနံ. ဒန္တေန ခါယိတဗ္ဗံ ခါဒိတဗ္ဗန္တိ ခါယိတံ. ပူဝက္ခဇ္ဇဖလက္ခဇ္ဇာဒိကံ နာနာခါဒနီယံ[Pg.279]. အင်္ဂုလီဟိပိ ဂဟေတွာ သာယိတဗ္ဗံ လေဟိတဗ္ဗန္တိ သာယိတံ. မဓုပ္ဖာဏိတာဒိကံ သာယနီယံ. သရသပ္ပဋိကူလတာ နာမ အတ္တနော သဘာဝတော ပဋိကူလတာ. စတုဗ္ဗိဓောပိ ဟိ အာဟာရော ဘာဇနေသု ဝါ ဟတ္ထမုခါဒီသု ဝါ ယတ္ထ ယတ္ထ သမ္မက္ခေတိ, လဂ္ဂတိ, လိမ္ပတိ. တံ ဥဒကေန ဓောဝိတဗ္ဗံ ဟောတိ. အဓောတံ ပန တမ္ပိ ဇေဂုစ္ဆနီယံ ဟောတိ. အာသယတော ပဋိကူလတာ နာမ တဿ အဇ္ဈောဟရီယမာနဿ ကဏ္ဌာဒီသု ဌိတေဟိ ပိတ္တသေမှာဒီဟိ အာသယေဟိ သမ္မိဿနဝသေန ပဋိကူလတာ. နိဓာနတော ပဋိကူလတာ နာမ နိဓာနတော ပဋိကူလတာ. ‘‘နိဓာနံ’’တိ စ အာမာသယော ဝုစ္စတိ. ပက္ကတော ပဋိကူလတာ နာမ တဿ နိဓာနဂတဿ ပရိပက္ကကာလေ ဂူထမုတ္တာဒိဘာဝပတ္တိတော ပဋိကူလတာ. အပက္ကတော ပဋိကူလတာ နာမ တသ္မိံ အပရိပက္ကေ အဇိဏ္ဏေ သတိ သရီရေ နာနာရောဂုပ္ပတ္တိဝသေန ပဋိကူလတာ. ဖလတော ပဋိကူလတာ နာမ တဿ ပရိပက္ကကာလတော ပဋ္ဌာယ သရီရေ ကေသလောမာဒီနံ ပဋိကူလရာသီနံ ဝဍ္ဎနဝသေန ပဋိကူလတာ. နိဿန္ဒတော ပဋိကူလတာ နာမ တဿ န ဝဟိဒွါရေဟိ ဝါ လောမကူပေဟိဝါ အညေဟိ နာနာဝဏမုခေဟိ ဝါ ဥဂ္ဃရဏ ပဂ္ဃရဏာဒိဝသေန ပဋိကူလတာ. ‘‘တတ္ထာ’’တိ တသ္မိံ စတုဗ္ဗိဓေ အာဟာရေ. ‘‘နိကန္တိပ္ပဟာနသညာ’’တိ ကန္တာရမဂ္ဂေ မာတာပိတူနံ ကန္တာရနိတ္တရဏတ္ထာယ ပုတ္တ မံသခါဒနေ ဝိယ အတိ မနုညေပိ အာဟာရေ ရသတဏှာ ပဟာနဝသေန ပဝတ္တာ သညာ. ‘‘သလက္ခဏာဒိဝသေနာ’’တိ သလက္ခဏသသမ္ဘာရာဒိဝသေန. ‘‘ရာဂေန စရတီ’’တိ ဧတ္ထ ‘‘ရာဂေနာ’’တိ ကရဏတ္ထေ, ဣတ္ထမ္ဘူတလက္ခဏေဝါ ကရဏ ဝစနံ. တတ္ထ ကရဏတ္ထေတာဝ ‘‘ရာဂေန စရတီ’’တိ စတူသု ဣရိယာပထေသု ယေဘူယျေန ရာဂစိတ္တေန စရတိ. ရာဂစိတ္တေန နိယျမာနော ဝိစရတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဣတ္ထမ္ဘူတ လက္ခဏေ ပန ‘‘ရာဂေန စရတီ’’တိ တေသု ရာဂကေတု ရာဂဓဇော ဟုတွာ ဝိစရတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘အဿာ’’တိ တဿပုဂ္ဂလဿ. ‘‘ဥဿန္နော’’တိ ဥဂ္ဂတော ပါကဋတရော. ဗဟုတရောတိပိ ဝဒန္တိ. ‘‘ပဟာနာယာ’’တိ ဧတ္ထ ဣတိသဒ္ဒေါ အာဒိ အတ္ထော. တေန ကရုဏာ ဘာဝေတဗ္ဗာ ဝိဟိံသာယ ပဟာနာယ. မုဒိတာ [Pg.280] ဘာဝေတဗ္ဗာ အရတိယာ ပဟာနာယာတိ ဣမံ ပါဠိသေသံ သင်္ဂဏှာတိ. ‘‘နိဿရဏတာဝစနတော’’တိ နိဿရဏဉှေတံ ဗျာပါဒဿ ယဒိဒံ မေတ္တာစေတော ဝိမုတ္တိ. နိဿရဏဉှေတံ ဝိဟေသာယယဒိဒံ ကရုဏာ စေတောဝိမုတ္တိ. နိဿရဏဉှေတံ အရတိယာ ယဒိဒံ မုဒိတာ စေတော ဝိမုတ္တီတိ ဧဝံ နိဿရဏ ဘာဝဝစနတော စ. စတဿော အပ္ပမညာယော. လ. ဒေါသ စရိတဿာတိ ဝုတ္တံ. ‘‘ဒေါသ ဝတ္ထုတ္တာဘာဝတော စာ’’တိ ဒေါသုပ္ပတ္တိယာ ဝတ္ထု ဘာဝဿကရဏ ဘာဝဿ အဘာဝတော စ. နီလာဒီနိ စတ္တာရိ ကသိဏာနိ ဒေါသ စရိတဿာတိ ဝုတ္တံ. ကသ္မာပနေတ္ထ ဒေါသ စရိတဿ ဥပေက္ခာ သပ္ပာယကာရဏံ ဝိသုံ န ဝုတ္တန္တိ. အညကာရဏတ္တာ န ဝုတ္တန္တိ ဒဿေန္တော ‘‘ဧတ္ထ စာ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘တိဿော’’တိ တိဿော အပ္ပမညာယော. ‘‘မနာပိယရူပါနီ’’တိ မနာပိယဝဏ္ဏာနိ. ဝိက္ခိတ္တစိတ္တော စ ဟောတီတိ အဓိကာရော. ‘‘တဿာ’’တိ ပမာဒ ဗဟုလဿ ဝိက္ခိတ္တစိတ္တဿ စ ပုဂ္ဂလဿ. ဝုတ္တံ သိယာ. ဝိသုဒ္ဓိ မဂ္ဂေ ပန ဧဝံ ဝုတ္တံ နတ္ထီတိ အဓိပ္ပာယော. ဝိဘာဝနိပါဌေ. ‘‘ဗုဒ္ဓိဝိသယ ဘာဝေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. ယဒိ ဗုဒ္ဓိဝိသယတ္တာ မောဟစရိတဿ သပ္ပာယံ. ဗုဒ္ဓိဝိသယဘူတာနိ မရဏ ဥပသမသညာ ဝဝတ္ထာနာနိပိ မောဟစရိတဿ သပ္ပာယာနိ သိယုန္တိ ဝုတ္တံ ‘‘ဧဝဉှိသတီ’’တိအာဒိံ. ‘‘ဘူတကသိဏာနီ’’တိ ပထဝီကသိဏာဒီနိ မဟာဘူတကသိဏာနိ. ‘‘တတ္ထာပီ’’တိ ဝါ တေသု စတ္တာလီသ ကမ္မဋ္ဌာနေသုပိ. ဧဝံသတိ ဝဏ္ဏကသိဏာနံ ပုထုလခုဒ္ဒကတာပိ ဧတ္ထ သင်္ဂဟိတာ ဟောတီတိ. ‘‘မဟန္တံ’’တိ ဝိဒတ္ထိ စတုရင်္ဂုလတော မဟန္တံ. ယဒိ ဧဝသဒ္ဒေါ ယထာရုတမေဝ ယုဇ္ဇေယျ. ဧဝံသတိ ခုဒ္ဒကံ ဝိတက္ကစရိတဿေဝ သပ္ပာယံ, န ဗုဒ္ဓိစရိတာဒီနန္တိ ဧဝမတ္ထောပိ ဂဏှေယျ. အထ ဗုဒ္ဓိစရိတဿ ပန အသပ္ပာယံ နာမ နတ္ထီတိ အဋ္ဌကထာဝစနေန ဝိရုဇ္ဈေယျာတိ ဣမိနာ အဓိပ္ပာယေန ‘‘ခုဒ္ဒကန္တိ ပဒေယုဇ္ဇတီ’’တိ ဝုတ္တံ. အထဝါ, ပုထုလံ မောဟစရိတဿ, ခုဒ္ဒကံ ဝိတက္ကစရိတဿေဝ, နမောဟစရိတဿာတိ အတ္ထေ သတိ, ဗုဒ္ဓိစရိတာဒီနံ ပန ပုထုလံပိ ခုဒ္ဒကံပိ အနုညာတံ ဟောတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘သဗ္ဗဉ္စေတံ’’တိ သဗ္ဗဉ္စ ဧတံစရိတဝိဘာဂဝစနံ. ဥဇုဝိပစ္စနီကဝသေန တီသု အကုသလ စရိတေသု ပုဂ္ဂလေသု. ဝိတက္က စရိတေ [Pg.281] စ အတိသပ္ပာယတာယ သဒ္ဓါဗုဒ္ဓိ စရိတေသူတိ အဓိပ္ပာယော. တေနာဟ ‘‘ရာဂါဒီနံ ပန အဝိက္ခမ္ဘိကာ’’တိအာဒိံ.

“佛随念”：此处的“佛”字是功德的转喻语。因为有功德者是以其功德之名而被称呼的，所以说“随念佛陀的功德即是佛随念”。此理亦适用于法随念等。“阿罗汉等”：指阿罗汉等功德。“已离垢秽与悭吝者”：指已去除恶戒等垢秽与悭吝者。其状态即是此词的解析。“自己证得涅槃”：此句说明圣者烦恼的究竟止息。“所缘”：指所缘之人。“利益导向”：指以“愿此人无怨、无恼”等方式，在心中将无怨等利益与安乐施予此人。悲与喜：其义如前在心所摄要中已述。“利益导向、随喜利益与去除损害”：此为复合词。其中，利益导向是慈心的作用；随喜利益是喜心的作用；去除损害是悲心的作用。其中，见到他人具足利益与安乐时，因他人的利益而使自己内心增长喜悦与欢欣，此名为随喜利益。见到他人受苦时，心中想着“愿此人脱离此苦，勿受疲惫”，如此以心去除他人的损害与痛苦，此名为去除损害。“他们”：指其他众生。“自己的”：指属于自己的。“此”：指苦乐之因。自己所造之业即是自己的，故称“业为己有者”。此指其他众生。其状态，以及对它的增长，即是此词的解析。“界限的破除”：指自己、喜爱的人、中立的人与怨敌这四种界限。破除即是混合，意为融合成无差别。界限的破除即是界限破除。“所有女人、所有男人”等：以限定方式遍满，名为“限定遍满”。“一切众生、一切有情、一切生类”等：以无限定方式遍满，名为“无限定遍满”。“愿东方一切众生无怨”等：以方位区分方式遍满，名为“方位遍满”。“具备彼者”：指具备彼等无量心的人。“恒常保持柔和心境”：指恒常保持平静清凉的内心状态。“梵”字：或为“最胜”之同义词，如“梵能生福”等处。“应食者”：指食物，即五种主食。“应饮者”：指饮料，即八种饮品。“应以牙嚼食者”：指可嚼食之物，如糕点、干粮、水果等各种嚼食。“应以指取尝者”：指可舔食之物，如蜂蜜、糖浆等舔食之物。“自性不净”：指其自身本性即是令人厌恶的。四种食物，无论是在器皿中，或在手、口等处，凡是接触、附着、沾染之处，皆需用水洗净。若不洗净，亦令人厌恶。“依处不净”：指食物在吞咽时，与停留在喉咙等处的胆汁、痰液等分泌物混合，由此而产生的厌恶感。“贮藏处不净”：指贮藏处的不净。“贮藏处”即指胃。“消化后不净”：指食物在贮藏处消化成熟时，转变为粪便、尿液等状态所产生的厌恶感。“未消化时不净”：指食物未消化、未吸收时，在身体中引发各种疾病所产生的厌恶感。“结果不净”：指食物消化成熟后，身体中毛发等厌恶之物增长所产生的厌恶感。“流出不净”：指食物通过体外孔道、毛孔或各种疮口等，以出汗、流涎等方式排出所产生的厌恶感。“于此”：指此四种食物。“断除贪欲想”：此想是为断除对味道的贪爱而生起，即使是对极美味的食物，亦如父母为穿越险路而食子肉的比喻。“自相与资具等”：指以自相、资具等为所缘。“以贪行”：此处的“以贪”是工具格的用法，或为表示“具有此种特性”的用法。就工具格的意义而言，“以贪行”指在四种威仪中，大多时候以贪心而行，意即被贪心所驱使而行。就特性之意义而言，“以贪行”指此人高举贪欲之旗帜而行。“其”：指那个人。“盛行”：指更显著、更明显。亦有人说“更多”。“为断除”：此处的‘iti’字有‘等’的含义。因此，应修习悲心以断除害心，应修习喜心以断除不乐，此涵盖了经文的省略部分。“出离之说”：因为嗔恚的出离即是慈心解脱，恼害的出离即是悲心解脱，不乐的出离即是喜心解脱，如此依其出离之性而说。（此即）四无量心。（中略）已说（适合）嗔行者。“因无嗔恚所依”：指因其不具备作为嗔恚生起之所依与原因的性质。“青”等四遍处已说适合嗔行者。为何此处未单独说明舍心适合嗔行者？为显示因其他缘故未说，故说“于此亦是”等。“三种”：指三种无量心。“可爱色”：指可爱之颜色。“心散乱者”：此为上下文所指。“其”：指多放逸与心散乱之人。或有人如此说，但其意趣是，《清净道论》(Visuddhimagga)中并无此说。在《显义疏》(Vibhāvanī)中。已说“以慧之所缘性”。若因是慧之所缘而适合痴行者，则死亡随念、寂止想、界分别等属于慧之所缘者亦应适合痴行者，故说“若如此”等。“元素遍”：指地遍等大元素遍。“于彼亦是”：或指彼四十业处中。如此，则颜色遍处之大小相亦包含于此。“大”：指大于一张手加四指。若“唯”字仅依字面义理解，则小相仅适合寻思行者，不适合慧行者等，亦可如此理解。然而，若如此，则与义注中“慧行者无不适合之法”的说法相矛盾，故以此意趣说“小相亦可适用”。或者，若大相适合痴行者，小相仅适合寻思行者，不适合痴行者，则慧行者等大相与小相皆被允许，应如此理解。“这一切”：指所有这些关于性格分类的说法。其意趣是：对于三种不善性格的人，是以直接对治的方式；对于寻思性格者，是因其极度适合；对于信行者与慧行者也适合。因此说“贪等未能镇伏”等。

‘‘ဗုဒ္ဓဓမ္မ. လ. ဂုဏာနံ’’တိ ဧတ္ထ ဂုဏသဒ္ဒေါ ပုဗ္ဗပဒေသု ယောဇေတဗ္ဗော ဗုဒ္ဓဂုဏာနဉ္စ ဓမ္မဂုဏာနဉ္စာတိအာဒိနာ. ‘‘တတ္ထာ’’တိ တသ္မိံ ဂုဏပဒေ. န တပ္ပေတီတိ အတပ္ပနီယော. တပ္ပနံ သန္တုဋ္ဌိံ န ဇနေတီတိ အတ္ထော. သံဝေဇနံ သံဝေဂံ ဇနေတီတိ သံဝေဇနိယော. ‘‘ဓမ္မော’’တိ သဘာဝေါ. သံဝေဇနိယော ဓမ္မော ယဿာတိ သံဝေဇနိယ ဓမ္မံ. မရဏံ. ‘‘ပဉ္စမဇ္ဈာနသမာဓိဿာ’’တိ ရူပါဝစရ ပဉ္စမဇ္ဈာန သမာဓိဿ. ‘‘ဥဒယမတ္တာနီ’’တိ ဝဍ္ဎိတမတ္တာနိ. ‘‘တတ္ထာ’’တိ ပဋိကူလာရမ္မဏေသု. ‘‘ပုဗ္ဗစ္ဆဋ္ဋကဿာ’’တိ ပုရာဏစ္ဆဋ္ဋကဿ. ဂူထမုတ္တဝိဿဇ္ဇန ကဿာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တေနာဟ ‘‘ဂူထရာသိ ဒဿနေ ဝိယာ’’တိ. န တေ ကဒါစိ သောမနဿေန ဝိနာ အပ္ပနံ ပါပုဏန္တိ. ဗျာပါဒဝိဟိံသာ အရတီနံ ဒူရိဘာဝေန သောမနဿုပ္ပတ္တိယာ အတိသုကရတ္တာ ပဉ္စမဇ္ဈာနေ ဝိယ သုခသောမနဿာနဉ္စ အဝိက္ခမ္ဘနတော. ‘‘ဥဒါသိနပက္ခေ’’တိ အဇ္ဈုပေက္ခနပက္ခေ. ‘‘ဒဠှံ’’တိ ဘုသံ. ‘‘ဝိဘူတံ’’တိ ပါကဋံ. နိမိတ္တံ ဒဠှဝိဘူတံ ကတွာ ဂဟဏံ ဒဠှ ဝိဘူတဂ္ဂဟဏံ. ‘‘ကဿစိ အာရမ္မဏဿာ’’တိ ဗုဒ္ဓဂုဏာဒိ အာရမ္မဏဿ. ‘‘ပဋိဘာဂနိမိတ္တံ’’တိ ဧတ္ထ ပဋိဘာဂသဒ္ဒေါ တဿ ဒိသေ ပဝတ္တောတိ အာဟ ‘‘တာဒိသေ’’တိအာဒိံ. ‘‘တံသဏ္ဌာနေ’’တိ ဧတေန ပထဝိမဏ္ဍလာဒီသု ဝိယ သဏ္ဌာနာကာရေန ဌိတေသု သဘာဝ ဓမ္မ ပုဉ္ဇေသု ဧဝ တဿဒိသံ ပဋိဘာဂနိမိတ္တံ နာမ သိဇ္ဈတီတိ ဒဿေတိ. ‘‘ဧဝ’’န္တိ သမထသင်္ဂဟေ တာဝ ဒသကသိဏာနိ, ဒသအသုဘာတိအာဒိနာ ဝုတ္တေန ဝစနက္ကမေန. ‘‘ဥဂ္ဂဟကောသလ္လံ’’တိ ဘာဝနာကမ္မံ အာရဘိတုကာမေန ဘိက္ခုနာ အာစရိယဿ သန္တိကေ သဗ္ဗဿ ကမ္မဋ္ဌာန ဝိဓာနဿ ဥဂ္ဂဟဏံ ဥဂ္ဂဟော. တသ္မိံ ကောသလ္လံ ဥဂ္ဂဟကောသလ္လံ. အပိစေတ္ထ. သဗ္ဗံ ဥဂ္ဂဟိတုံ အသက္ကောန္တေန ယံ အတ္တနာ အာရဘိဿတိ. တဿ ဧကဿ ဝိဓာနံ ပရိပုဏ္ဏံ ဥဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ. ‘‘ဥဂ္ဂဏှန္တဿာ’’တိ ဧတ္ထ ဥကာရော ဥပရိ အတ္ထော. ‘‘ဂဟဏံ’’တိ စ ယထာ စိတ္တေ အဝိနဿမာနံ ဟုတွာ လဗ္ဘတိ, တထာ ကတွာ စိတ္တေန ဂဟဏန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘ဥပရူပရီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ‘‘သမနုပဿန္တဿာ’’တိ [Pg.282] သမ္မာ ပုနပ္ပုနံ စက္ခုနာ ဒဿနသဒိသံ ကရောန္တဿ. ပရိတော သမန္တတော ကရဏံ ပရိကမ္မံ. တသ္မိံ နိမိတ္တဂ္ဂဟဏကမ္မေ ယံ ယံ ကတ္တဗ္ဗဝိဓာနံ အတ္ထိ, တံ တံ ပရိပုဏ္ဏံ ကတွာ ဂဟဏန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဘာဝနာတိ ဝဍ္ဎနာတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘ပုနပ္ပုန’’န္တိအာဒိမာဟ. ‘‘နိရန္တရံ ပဒဟန္တဿာ’’တိ ရတ္တိဒိဝံ နိရန္တရံ အာရဘန္တဿ. ဥဂ္ဂဟ နိမိတ္တေ သဏ္ဌာနံ ဂဏှန္တောပိ ဝဏ္ဏရူပါဒိနာ သဘာဝ ဓမ္မေန သဟေဝ ဂဏှာတိ. ပဋိဘာဂနိမိတ္တေ ပန သဘာဝဓမ္မံ မုဉ္စိတွာ တဿ ဒိသံ နိမိတ္တ ပညတ္တိ သင်္ခါတံ သုဒ္ဓသဏ္ဌာနမေဝ ဂဏှာတိ. ဧတ္ထ သိယာ, ပဋိဘာဂနိမိတ္တေပိ ဝဏ္ဏော နာမ သန္ဒိဿတိ ယေဝါတိ. သစ္စံ. သော ပန ပဋိဘာဂမတ္တံ ဟောတိ. န ဧကန္တဝဏ္ဏော. တေနာဟ ‘‘တပ္ပဋိဘာဂံ ဝတ္ထု ဓမ္မဝိမုစ္စိတံ’’တိ. ‘‘သန္နိသိန္နံ’’တိ အစလံ. ‘‘ပဝေသိတံ’’တိ ဘာဝနာစိတ္တဿ အဗ္ဘန္တရေ ပက္ခိတ္တံ ဝိယ ဟောတီတိ အဓိပ္ပာယော. ဩဘာသတီတိ ဩဘာသော. ဩဘာသော ဟုတွာ ဇာတန္တိ ဩဘာသဇာတံ. ဩဘာသနံ ဝါ ဩဘာသော. ဇာတော ဩဘာသော အဿာတိ ဩဘာသဇာတံ. ‘‘ပါတေန္တီ’’တိ ပဋိပါတေန္တိ. ပုန ဥပ္ပဇ္ဇနဝသေန ဥဋ္ဌာတုံ န ဒေန္တိ. ‘‘ဧတာယာ’’တိ ကတ္တု အတ္ထေ ကရဏဝစနံ. ‘‘နိမိတ္တရက္ခဏဝိဓာနံ’’တိ သမုပ္ပန္နဿ နိမိတ္တဿ အနဿနတ္ထာယ သတ္တဝိဓေဟိ ပလိဗောဓ ဓမ္မေဟိ ရက္ခဏတ္ထံ. ကတမေ ပန တေသတ္တဝိဓာ ပလိဗောဓဓမ္မာ နာမာတိ. ဣဓ အမှေဟိ ဝတ္တဗ္ဗံ နတ္ထိ. ဝိသုဒ္ဓိ မဂ္ဂေ ဧဝ တေ ဝုတ္တာတိ ဒဿေတုံ ဂါထမာဟ. ‘‘အာဝါသော’’တိ အသပ္ပာယာဝါသော. ‘‘ဂေါစရော’’တိ အသပ္ပာယဂေါစရဂါမော. ‘‘ဘဿံ’’တိ အသပ္ပာယဝစနံ. ဧဝံ ပုဂ္ဂလာဒီသု. ‘‘သေဝေထာ’’တိ သေဝေယျ. ‘‘ဧဝဉှိပဋိပဇ္ဇတော’’တိ ဧဝံဟိဝဇ္ဇိတဗ္ဗေ ဝဇ္ဇနဝသေန သေဝိတဗ္ဗေ သေဝနဝသေန ပဋိပဇ္ဇန္တဿ. ‘‘ကာမတဏှာယ ဝိသယဘာဝံ အတိက္ကမိတွာ’’တိ ဧတေန ကာမဘူမိ ကာမဘဝသမတိက္ကမော, ရူပဘူမိရူပဘဝ ဩက္ကမော စ ဝုတ္တော. ဝသနံ ဝသီ. သတ္တိ. သာမတ္ထိယန္တိ အတ္ထော. ဝသိံ ဘူတံ ပတ္တန္တိ ဝသိဘူတံ. ဝသီ ဧဝ ဝသိတာ. ယထာ ပါရမိတာတိ. ‘‘တတော ဝိစာရန္တိ’’ ဧတ္ထ ဣတိသဒ္ဒေါ အာဒိအတ္ထော. တေန တတော ပီတိံတိအာဒိံ သင်္ဂဏှာတိ. ဣစ္ဆန္တာနံ တေသံ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓါနံ. ‘‘ယတ္ထာ’’တိ [Pg.283] ယေသုဒွီသုဘဝင်္ဂေသု. ‘‘ဘဝင်္ဂစာရေ’’တိ ဘဝင်္ဂပ္ပဝတ္တိယံ. ‘‘ဒန္ဓာယိတတ္တံ’’တိ ဒန္ဓံ ဟုတွာ အယတိ ပဝတ္တတီတိ ဒန္ဓာယိတံ. တဿ ဘာဝေါ ဒန္ဓာယိတတ္တံ. ‘‘ဌပေတုံ’’တိ အဓိဋ္ဌာနံ ကတွာ ဌပေတုံ. တတော အနတိက္ကမိတုံ. ‘‘ယတ္ထိစ္ဆကံ’’တိအာဒီနိ ကြိယာဝိသေသနပဒါနိ. ‘‘ယတ္ထိစ္ဆကံ’’တိ ယတ္ထ ယတ္ထ ဌာနေ ဣစ္ဆာနု ရူပံ. ယဒိစ္ဆကန္တိယသ္မိံ ယသ္မိံ ခဏေ ဣစ္ဆာနု ရူပံ. ‘‘ယာဝတိစ္ဆကံ’’တိ ယတ္တကေန ပမာဏေန ဣစ္ဆာနု ရူပံ. ‘‘ဝိတက္ကာဒိကံ ဩဠာရိကင်္ဂံ ပဟာနာယာ’’တိ ဧတ္ထ ကဿ ဗလေန ပဟာနံ ဟောတိ. တံ တံ ဝိရာဂ ဘာဝနာ ဗလေန ပဟာနံ ဟောတိ. ကာစ တံ တံ ဝိရာဂဘာဝနာ နာမ ဟောတိ. အဇ္ဈာသယ ဝိသေသ ပရိဂ္ဂဟိတာ ဥပစာရဘာဝနာ ဧဝါတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘ပထမဇ္ဈာနံ တာဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ‘‘အာတာပဝီရိယံ’’တိ ယေနဝီရိယေန ယောဂိနော အတ္တာနံ ဝါ ကိလေသ ဓမ္မေ ဝါ အာတာပေန္တိ ပရိတာပေန္တိ. တံ အာတာပဝီရိယံ နာမ. ဥဂ္ဃာဋီယမာနမ္ပိ အာကာသမေဝ ဟောတိ. တံ အာရဗ္ဘ ဥပရိဈာနန္တရုပ္ပတ္တိယာ ဘာဝနံ ကရောန္တဿပိ ပုနပ္ပုနံ တမေဝ ပဉ္စမဇ္ဈာနံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. အာရမ္မဏေ စ အနတိက္ကန္တေ ဈာနံပိ အနတိက္ကန္တမေဝ ဟောတီတိ. ‘‘တတ္ထာ’’တိ တသ္မိံ အာကာသကသိဏေ. ‘‘တဒတိက္ကမနသမ္ဘဝေါ’’တိ ကသိဏ နိမိတ္တာတိက္ကမနသမ္ဘဝေါ. ‘‘ယထာဒိဋ္ဌေ’’တိ ဈာနစက္ခုနာ ဒိဋ္ဌပ္ပကာရေ. ‘‘သမ္ဘာဝေတွာ’’တိ ထောမေတွာ. သမ္မာ အနုဿရဏံ သမနုဿရဏံ. ‘‘ဣတရေသံပိ ဝါ’’တိ ပုထုဇ္ဇန ပဏ္ဍိတာနံပိ ဝါ. မရဏ သညာ ဝဝတ္ထာနေသု ပရိကမ္မဉ္စ သမာဓိယတိ, ဥပစာရော စ သမ္ပဇ္ဇတီတိ ယောဇနာ တိက္ခပညာနံ ပန ပုထုဇ္ဇနာနံပိ သတံ ဗုဒ္ဓဂုဏာဒီသုပိ ဥပစာရ သမ္ဘဝေါ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တောယေဝ. ‘‘သမထဇ္ဈာနေသူ’’တိ ဣဒံ အဓိကာရဝသေန ဝုတ္တံ. ဝိပဿနာ ကမ္မံပိ ဂဟေတဗ္ဗမေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ပုဗ္ဗေဒါနံ ဒတွာ ဣမိနာ ပုညေန အာယတိံ ဈာနာဘိညာယော ဝါ မဂ္ဂဖလာနိ ဝါ ပဋိလဘိဿာမီတိ ပတ္ထနံ ကတွာ အာဂတောပိ ကတာဓိကာရော ဧဝါတိပိ ဝဒန္တိ. ကတမော ပန ကတာဓိကာရော နာမာတိ အာဟ ‘‘အာသန္နဘဝေ’’တိအာဒိံ. အဋ္ဌဝိဓေသု စတုက္ကနယဝသေန, နဝဝိဓေသု ပဉ္စကနယဝသေန ဝုတ္တောတိ တေသံ ဝါဒီနံ သာဓကဝစနံ. ဝိစာရေတွာ ပန ဂဟေတဗ္ဗံ. အာကာသ ကသိဏေန [Pg.284] ဝိနာ အရူပဇ္ဈာနာနိ လဘိတွာ ပုန အဘိညတ္ထာယ ပရိကမ္မေကတေ အာကာသကသိဏေပိ ကတ္တဗ္ဗတ္တာ တဿ အဘိညာပါဒကတာ သမ္ဘဝေါ ဝုတ္တောတိ အတ္ထဿ သမ္ဘဝတော. ပုဗ္ဗေ အဘာဝိတ ဘာဝနောတိ စ အကတာဓိကာရောတိ စ အတ္ထတော ဧကံ. ‘‘အာဒိကမ္မိကော’’တိ အဘိညာကမ္မေ အာဒိကမ္မိကော. ‘‘တာဒိသာနံ’’တိ ပုဗ္ဗေ အကတာဓိကာရာနံ အဘာဝိတဘာဝနာနံ ဣဒါနိ ဣဒ္ဓိဝိကုဗ္ဗနံ ကရိဿာမီတိ အာရဘန္တာနံ အဘိညာကမ္မေ အာဒိကမ္မိကကုလပုတ္တာနန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဣဒ္ဓိဝိကုဗ္ဗနံ’’တိ စ ဥပလက္ခဏဝစနံ. ဒိဗ္ဗာယ သောတဓာတုယာ သဒ္ဒံ သဝနံ ကရိဿာမီတိအာဒိကံပိ ဂဟေတဗ္ဗံ. ဣဒဉ္စ အာဒိကမ္မိကဝိဓာနာဓိကာရတ္တာ ဝုတ္တံ. အဘိညာသု ဝသိပတ္တာနမ္ပိ တံ ပဉ္စမဇ္ဈာနံ ဆသုအာရမ္မဏေသု ယထာရဟံ အပ္ပေတိယေဝ. ‘‘အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ’’တိ ယထိစ္ဆိတ နိပ္ဖတ္တတ္ထာယ သတံ ဟောတု သဟဿံ ဟောတူတိအာဒိနာ စိတ္တေန အဘိဝိဓာတဗ္ဗံ. အဘိနီဟရိတဗ္ဗန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘သတံ ဟောမိ, သဟဿံ ဟောမီတိ ဝါ’’တိ အတ္တာနံ သတံ ဝါ သဟဿံ ဝါ နိမ္မိနနဝသေန ဝုတ္တံ. သေသံ ပန အညထာနိမ္မိနနဝသေန. သောတုံ ဝါ သဒ္ဒံ, ပဿိတုံ ဝါ ရူပံ, ဇာနိတုံ ဝါ ပရစိတ္တံ. အနုဿရိတုံ ဝါ ပုဗ္ဗေနိဝုတ္ထံ. အဋ္ဌကထာပါဌေ. ‘‘အဓိဋ္ဌာတီ’’တိ အဘိညာယ အဓိဋ္ဌာတိ. အဘိဝိဓာတိ နိဗ္ဗတ္တေတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဒုဝိဓံဟိ အဓိဋ္ဌာနံ ပရိကမ္မေန အဓိဋ္ဌာနံ အဘိညာယ အဓိဋ္ဌာနန္တိ. ဣဓ ပန အဘိညာယ အဓိဋ္ဌာနံ ဝုတ္တံ. ‘‘အဓိဋ္ဌာန စိတ္တေနာ’’တိ အဘိညာစိတ္တေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘ပရိကမ္မစိတ္တဿာ’’တိ ပုဗ္ဗဘာဂေ အာဝဇ္ဇန ပရိကမ္မ အဓိဋ္ဌာနပရိကမ္မစိတ္တဿ. ပစ္ဆိမံ ပန ပါဒကဇ္ဈာန သမာပဇ္ဇနံ. ပရိကမ္မစိတ္တဿ သမာဓာနတ္ထာယာတိ ဝုတ္တံ. ပရိကမ္မစိတ္တေ သမာဟိတေ ကိံ ပယောဇနန္တိ အာဟ ‘‘တထာဟီ’’တိအာဒိံ. ‘‘သေသာဘိညာသုပိ ယထာရဟံ ဝတ္တဗ္ဗော’’တိ ဒိဗ္ဗသောတပရိကမ္မေ တေနေဝပရိကမ္မ သမာဓိညာဏသောတေန အာသန္နေ ဒိဗ္ဗဝိသယံပိ သဒ္ဒံ သုဏာတီတိအာဒိနာ ဝတ္တဗ္ဗော. ‘‘ဣတိ ကတွာ’’တိ ဣတိ မနသိကတွာ. ‘‘တံ’’တိ ပစ္ဆိမံ ပါဒကဇ္ဈာန သမာပဇ္ဇနံ. ‘‘ဣဓ နဂဟိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ’’တိ ထေရဿ မတေန ဒဋ္ဌဗ္ဗန္တိ အဓိပ္ပာယော. ဣဓ ပန အာဒိကမ္မိကဝိဓာနပ္ပဓာနတ္တာ ပစ္ဆိမံပိ ပါဒကဇ္ဈာန သမာပဇ္ဇနံ [Pg.285] ဝတ္တဗ္ဗမေဝါတိ. ‘‘ကာယဂတိကံ အဓိဋ္ဌဟိတွာ’’တိ အယံ ကာယော ဝိယ ဣဒံ စိတ္တံပိ ဒန္ဓဂမနံ ဟောတူတိ ဧဝံ စိတ္တံ ကာယဂတိကံ ကရဏေန အဓိဋ္ဌဟိတွာ. ‘‘ဒိဿမာနေန ကာယေနာ’’တိ ဒန္ဓဂမနေန ဂစ္ဆန္တတ္တာ ဗဟုဇနာနမ္ပိ ဒိဿမာနေန ရူပကာယေန. တဗ္ဗိ ပရီတေန သီဃဂမနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ‘‘အာရမ္မဏမတ္တံ ဟောတီ’’တိ အနိပ္ဖန္နရူပံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ‘‘အာရမ္မဏ ပုရေဇာတံ’’တိ နိပ္ဖန္နရူပံ. ဣတရံ ပန ဟဒယ ဝတ္ထုရူပံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ပရစိတ္တ ဝိဇာနနဋ္ဌာနေ အဋ္ဌကထာဋီကာစရိယာနံ ဝိစာရဏာ အတ္ထီတိ တံ ဒဿေတုံ ‘‘ဧတ္ထ စ အဋ္ဌကထာယံ တာဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ‘‘အဋ္ဌကထာယံ’’တိ ဓမ္မသင်္ဂဏိ အဋ္ဌကထာယံပိ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာယံပိ. ‘‘ခဏိကဝသေနာ’’တိ ခဏိကပစ္စုပ္ပန္နဝသေန. အာဝဇ္ဇနေ နိရုဒ္ဓေတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဧကံ စိတ္တံ’’တိ ပရဿ စိတ္တံ. တဒေဝ အတီတံ စိတ္တံ ဂဏှန္တိ. ‘‘တာနီ’’တိ ဇဝနာနိ. ‘‘တေသံ’’တိ ဇဝနာနံ. ‘‘တေနာ’’တိ အာဝဇ္ဇနေန. ‘‘ဣတရထာ’’တိ အညထာ သန္တတိ အဒ္ဓါဝသေန ဝုတ္တန္တိ ဂဟိတေ သတိ. ဝုတ္တော သိယာ. ကသ္မာ, သန္တတိ အဒ္ဓါဝသေန ပစ္စုပ္ပန္နေ ဂဟိတေ သတိ, သဗ္ဗာယ ဧကဇဝနဝီထိယာ ဧကပစ္စုပ္ပန္နတ္တာ. ‘‘သဗ္ဗာနိ စိတ္တာနီ’’တိ ဇဝနစိတ္တာနိ. ‘‘သဟုပ္ပန္နာနီ’’တိ ဣဒံ သဟုပ္ပန္နာနံပိ အတ္ထိတာယ ဝုတ္တံ. အာဝဇ္ဇနာဒီနိ ပန ခဏဘေဒံ နဂဏှန္တိ. သဗ္ဗံ ပရဿ စိတ္တံ ဧကစိတ္တမိဝ ဂဏှန္တိ. တသ္မာ ကာလဘေဒေါပိ နတ္ထီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘နိဗ္ဗာနဉ္စာ’’တိ ဝုတ္တံ, ကထံ နိဗ္ဗာနံ ပုဗ္ဗေနိဝုတ္ထံ နာမ သိယာတိ. အတီတေ ပရိနိဗ္ဗုတာနံ မဂ္ဂဖလာနိ အနုဿရဏကာလေ တေသံ အာရမ္မဏဘူတံ နိဗ္ဗာနံပိ အနုဿရတိယေဝ. တတ္ထ တေသံ မဂ္ဂဖလာနံ အတီတတ္တာ နိဗ္ဗာနံပိ ပုဗ္ဗေနိဝုတ္ထံ နာမ ဟောတီတိ.

“佛陀的功德与法的功德”等：在此，“功德”一词应与前面的词语连结，如“佛陀的功德”与“法的功德”等。“于彼”即于“功德”一词中。不能使之满足，故为“不令人满足的”，意思是不能产生满足。能引生悚惧(saṃvega)，故为“能引生悚惧的”。“法”即自性。具有能引生悚惧之自性的法，即是死亡。“第五禅那定”即色界第五禅那之定。“增长的状态”即已增长的状态。“于彼”即于厌恶的所缘中。“旧弃物”即古老的弃物堆。意为排泄粪尿之处。因此说“犹如见到粪堆”。他们绝不会在没有喜的情况下达到安止。由于远离了瞋恚、恼害与不乐，喜的生起极为容易，并且在第五禅那中乐与喜未被镇伏。“舍支”即中舍支。“坚固”即非常坚固。“显现”即显著。将相作得坚固显现，即是“坚固显现之取”。“某个所缘”即佛陀的功德等所缘。“似相”：在此，“似”字表示朝向那个方向而显现，因此说“如彼”等。“在其形态中”：这显示了，就像在地遍等之中，于以形态方式安住的自性法聚中，也会成就那样的似相。“如是”：即先在〈止之概要〉中，以“十遍、十不净”等所说的文句次第。“取善巧”：即想要修习业处的比丘，在老师面前学习一切业处的方法，即是“取”。于此之善巧，即是“取善巧”。再者，若无法全部学习，则对自己将要修习的那一个法门，其方法必须完整地学习。“学习者”：在此，“u-”这个音节有“向上”(upari)的意思。“取”：为了显示这是以心去把握，使其在心中不消失，而说了“一再”等。“正遍观者”：即正确地、一再地，做得如同以眼亲见一般。“遍作”：即周遍地作为。意为在取相的工作中，凡是应做的方法，都将它圆满地完成而把握。“修习”即增长，为了显示此义而说“一再”等。“持续努力者”即日夜不间断地修习者。在取(取相)时，虽然是取其形态，但也连同其自性法一起取。但在似相中，则舍离了自性法，只取那被称为似相、仅是纯粹形态的概念。此处可能会有疑问：在似相中不也同样有颜色吗？确实如此。但那只是相似而已，并非绝对的颜色。因此说“彼似相脱离了事物法”。“安坐”即不动。“被带入”：其意趣是，它就好像被放入修习心的内部。“光明”：即照耀。照耀而生，即是“光明生”。或者，照耀即是光明，生起了光明者，即是“光明生者”。“令其落下”：即使之落下。不让它以再度生起的方式升起。“以此”：这是用于主动者意义的工具格。“护相之法”：即为了使已生起的相不致消失，而以七种障碍法来防护。那么，这七种障碍法是什么呢？此处我们无须说明。为了显示它们在《清净道论》中已被说明，而引用了偈颂。“住处”即不适宜的住处。“行处”即不适宜的行处村。“言谈”即不适宜的言谈。对于个人等也是如此。“应交往”：即应当交往。“如此行者”：即如此以应舍离的就舍离、应交往的就交往的方式而行者。“超越了欲贪的境界”：以此说超越了欲地、欲有，而进入了色地、色有。“自在”：即势力、能力。达到自在的状态，即是“已得自在”。自在即是威力，如同波罗蜜。“于彼持续思维”：在此，“iti”一词是“等”的意思。因此它也总括了“从彼处有喜”等。“希求者”：即那些希求的诸一切知佛。“何处”：即于两种有分中。“有分之流”：即有分的持续。“迟缓的状态”：缓慢而行，即是迟缓。其状态即是“迟缓的状态”。“安住”：即作了决意而安住。不从彼处超越。“随欲”等是动词的副词。“随欲处”：即在任何地方，随其意欲。“随欲时”：即在任何时刻，随其意欲。“随欲量”：即以任何程度，随其意欲。“为断除寻等粗显之支”：在此，是凭什么力量而断除呢？是凭着对彼彼的离贪修习之力而断除。那么，所谓的“对彼彼的离贪修习”又是什么呢？为了显示它就是被特殊意向所摄持的近行修习，而说了“先是初禅”等。“热勤精进”：即瑜伽士以此精进，令自身或令诸烦恼法被烧热、灼热。那样的精进名为“热勤精进”。即使被打开，也仍然是虚空。缘于此而为生起更高禅那而修习者，也只会一再地生起同一个第五禅那。当所缘未被超越时，禅那也未被超越。“于彼”即于虚空遍中。“超越它的可能”：即超越遍相的可能。“如所见”：即如禅眼所见的方式。“善加培育”：即赞叹。正确地随念，即是“正随念”。“或其他人”：即或凡夫中的智者。在死想的确定中，遍作得以专注，近行也得以成就，这是结合句子的方式。对于利慧的凡夫，即使在佛陀的功德等所缘上，近行也有可能生起，这在义注中已经说过了。“于止禅中”：这是就主管内容而说。应当了知，观的业处也应被包含在内。先前布施后发愿：“愿我以此福德，于未来获得禅那、神通或道与果”，如此而来者，也算是“已作业者”。那么，所谓的“已作业者”又是谁呢？说：“在临近的生存中”等。有人说：在八种分类中，是依四法门而说；在九种分类中，是依五法门而说。这是那些论师的佐证之言。但应审察后才采纳。因为义理上是可能的，所以才说：以虚空遍获得无色禅后，再为神通而作遍作时，由于在虚空遍上也必须作业，因此它有可能作为神通的基础。“先前未曾修习过禅修”与“未作业者”，在意义上是同一的。“初业者”：即在神通业上的初学者。“那样的人”：即先前未作业、未曾修习过禅修，现在想：“我要行神变”，而开始修习的、在神通业上的初学良家子。这是句子间的关联。“神变”是表喻之词。也应包含“我要以天耳界听闻声音”等。此乃因关乎初业者之法而说。对于已得神通自在者，那第五禅那在六种所缘中，也相应地令心达到安止。“应决意”：即为了达成所愿，应以“愿我成为一百，愿我成为一千”等方式用心创造。意即应发起心念。“‘我成为一百，或我成为一千’”：这是就变化出一百或一千个自己而说。其余的则是就变化出其他东西而说。或是为了听闻声音，或是为了看见色，或是为了了知他人的心，或是为了忆念过去曾居住之处。在义注的读本中。“决意”：即以神通而决意。意即发起心念，令其生起。决意有两种：以遍作的决意与以神通的决意。但此处是说以神通的决意。“以决意心”：意即以神通心。“遍作心”：即前分转向、遍作、决意遍作之心。最后的则是入基盘禅那定。这是为了使遍作心专注而说。当遍作心专注时，有何作用呢？说：“诚然”等。“在其余神通中也应作相应的解说”：即在天耳的遍作中，以那遍作定智之耳，听闻临近的天界声音等，应作如此的解说。“如是作意”：即如此地思惟。“彼”：即最后的入基盘禅那定。“应知此处未取”：其意趣是，应知这是长老的看法。但此处因以初业者的方法为主，所以最后的入基盘禅那定也应一并说明。“决意使心随身而行”：即决意：“犹如这身体，愿此心也缓慢行进”，如此以使心随身而行的方式而决意。“以可见之身”：即因缓慢行走而能为众人所见的色身。与此相反的，应知是快速行进。“仅是所缘”：这是针对未生成的色法而说。“所缘是前生”：即已生成的色法。应知其余的则是针对心所依处色而说。在了知他心之处，义注和复注的诸师有所探讨，为了显示此点而说：“在此，先说义注中”等。“在义注中”：即在《法集论》的义注中，也在《清净道论》的义注中。“就刹那而言”：即就刹那现在而言。与“当转向灭时”相关联。“一个心”：即他人的心。他们也取那已成为过去的心。“它们”：即速行心。“它们的”：即速行心的。“以它”：即以转向。“否则”：即若采纳“以相续时与长时而言”的说法。可能会被说到。为何？因为当以相续时与长时来取现在时，整个一个速行心路都属于同一个现在。“所有的心”：即速行心。“俱生”：这是因为也有俱生的情况而说。但转向等则不取刹那的差异。他们将他人的整个心当作一个心来取。因此应知也没有时间的差异。“以及涅槃”：说到此，涅槃如何能被称为“过去曾住”呢？当随念过去已般涅槃者的道与果时，作为它们所缘的涅槃也被随念到。在那情况下，由于他们的道与果已属过去，涅槃也因此被称为“过去曾住”。

‘‘ယံ ယံ အဓိဋ္ဌာတီ’’တိ ယံ ယံ သတာဒိကံ သံဝိဓာတိ. ‘‘ယထာ ယထာ အဓိဋ္ဌာတီ’’တိ ယေန ယေန အာဝိဘာဝါဒိကေန ပကာရေန သံဝိဓာတိ. ‘‘ပကတိဝဏ္ဏံ’’တိ ပကတိသဏ္ဌာနံ. ‘‘တဿေဝါ’’တိ ပကတိဝဏ္ဏဿေဝ. ဒေဝါနံ ပသာဒသောတန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘အာရမ္မဏ သမ္ပဋိစ္ဆန သမတ္ထံ’’တိ အာရမ္မဏဿ ဥပဋ္ဌာနံ သမ္ပဋိစ္ဆန သမတ္ထံ. တဒေဝ စေတောပရိယဉာဏန္တိပိ ဝုစ္စတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘စေတော’’တိ စိတ္တံ. ‘‘ပရိစ္ဆိဇ္ဇာ’’တိ ဣဒံ သရာဂစိတ္တံ, ဣဒံ ဝိရာဂစိတ္တန္တိအာဒိနာ [Pg.286] ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ. ‘‘ဂေါစရ နိဝါသဝသေနာ’’တိ ဂေါစရံ ကတွာ နိဝသနဝသေန. သဗ္ဗညုတညာဏဂတိကံ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓါနံ အနာဂတံ သညာဏန္တိ အဓိပ္ပာယော. အနာဂတေ သတ္တဒိဝသတော ဩရိမာ စိတ္တစေတသိက ဓမ္မာ စေတောပရိယညာဏဿ ဝိသယောတိ ကတွာ အနာဂတေ သတ္တဒိဝသတောတိ ဝုတ္တံ. ပဋ္ဌာယ ပဝတ္တမာနာတိ ပါဌသေသော. ဣမသ္မိံ ဒိဝသေ စ အနာဂတပက္ခေ သဗ္ဗံပိ အာရမ္မဏံ ပကတိဉာဏဿ ဝိသယောတိ ကတွာ ‘‘ဒုတီယဒိဝသတော ပဋ္ဌာယာ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ဧတံ’’တိ ဧတံ အနာဂတံ သညာဏံ. ‘‘ယထာ စေတံ’’တိ ယထာ စ ဧတံ ဣမသ္မိံ ဘဝေ အနာဂတ ဓမ္မေ ဇာနာတိ. ‘‘အသာဓာရဏကာလဝသေနာ’’တိ အညေနဉာဏေန အသာဓာရဏ ကာလဝသေန. ပစ္စုပ္ပန္နဘဝေါဟိ အညညာဏသာဓာရဏောတိ.

“‘无论他决意什么’，即无论他安排念等什么。‘以何种方式决意’，即以何种显现等方式安排。‘本色’(pakativaṇṇa)即自然的形态。‘即此的’即本色的；与‘天神之净信流’相关联。‘能接受所缘’即能接受所缘的呈现。这也被称为他心智(cetopariyañāṇa)。‘心’(ceto)即心识。‘经由辨识’即辨识‘此是有贪心，此是离贪心’等。‘以之为行境与住所’即以之为行境而居住。其意为：此是趋向一切知智(sabbaññutaññāṇa)，是诸一切知佛了知未来的认知。因为未来七日内生起的心与心所法是他心智的范围，所以说‘未来七日’。‘从……开始持续’是应补充的文句。因为在这一天以及未来时分，一切所缘都属于自然智(pakatiñāṇa)的范围，所以说‘从第二日开始’。‘此’即此了知未来的认知。‘并且，正如它’，即正如它在此生中了知未来法。‘以不共时’即以不与其他智共通的时间。因为现在生是与其他智共通的。

သမထကမ္မဋ္ဌာနာနုဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

止业处之阐明终。

၁၇၁. ဝိပဿနာကမ္မဋ္ဌာနေ. ‘‘ယထာဒိဋ္ဌံ’’တိ သက္ကာယဒိဋ္ဌိယာ ယထာဒိဋ္ဌံ. နိစ္စနိမိတ္တံ နာမ သတ္တပုဂ္ဂလာဒိနိမိတ္တမေဝ. သတ္တနိမိတ္တဉှိ ပညတ္တိ ဓမ္မတ္တာ ခဏေခဏေ ခယဝယဘေဒါဘာဝတော သော ဧဝဂစ္ဆတိ သော ဧဝ တိဋ္ဌတီတိအာဒိနာ နိစ္စာကာရသဏ္ဌိတံ ဟောတီတိ. ‘‘ဓုဝနိမိတ္တံ’’တိ ထိရနိမိတ္တံ. ဣဒမ္ပိ သော ဂစ္ဆန္တောပိ နနဿတိ, တိဋ္ဌန္တောပိ နနဿတီတိအာဒိနာ ထိရာကာရသဏ္ဌိတံ သတ္တနိမိတ္တမေဝ. ‘‘သုခနိမိတ္တံ’’တိ ခဏေခဏေ ခယဝယဘေဒ ဒုက္ခာနံ အဘာဝတော သုခိတော နိဒ္ဒုက္ခော နိဗ္ဘယောတိအာဒိနာ သုခါကာရသဏ္ဌိတံ သတ္တနိမိတ္တမေဝ. ‘‘အတ္တနိမိတ္တံ’’တိ ဂန္တုံ ဣစ္ဆန္တော ဂစ္ဆတိ, ဌာတုံ ဣစ္ဆန္တော တိဋ္ဌတီတိအာဒိနာ ဝသဝတ္တနာကာရ သဏ္ဌိတံ သတ္တနိမိတ္တမေဝ. ‘‘ကိရိယာ’’တိ ဘာဝနာကိရိယာ.

171. 于观(vipassanā)业处中。“如所见”，即以身见(sakkāyadiṭṭhi)如其所见。常相(niccanimitta)，即是众生、个人(puggala)等相。因为众生相是施设法(paññatti)，没有刹那的衰败与坏灭，所以才有“他去”、“他住”等常恒之相的安立。“恒常相”(dhuvanimitta)，即坚固相。这也是因为“他去时也不坏，住时也不坏”等，而被安立为坚固相的众生相。“乐相”(sukhanimitta)，因为没有刹那衰败与坏灭之苦，所以有“快乐、无苦、无畏”等乐相的安立，即是众生相。“我相”(attanimitta)，因为有“想去则去，想住则住”等自在控制之相的安立，即是众生相。“行为”(kiriyā)，即修习的行为。

ဝိသုဇ္ဈတီတိ ဝိသုဒ္ဓိ. ဝိသောဓေတီတိ ဝါ ဝိသုဒ္ဓိ. သီလမေဝ ဝိသုဒ္ဓိ သီလဝိသုဒ္ဓီတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘နိစ္စသီလမေဝါ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ နိစ္စသီလမေဝ ဥပရိဈာနာဒိဝိသေသာနံ အဓိဋ္ဌာန ကိစ္စသာဓကတ္တာ ဣဓ အဓိပ္ပေတန္တိ ဝုတ္တံ ‘‘နိစ္စသီလမေဝါ’’တိ. သမာဓိ အဓိပ္ပေတော[Pg.287]. ဝက္ခတိဟိ ‘‘ဒုဝိဓောပိ သမာဓိ စိတ္တဝိသုဒ္ဓိ နာမာ’’တိ. ဧတေန ဝိသုဇ္ဈတိ ဧတာယာတိ ဝိသုဒ္ဓိ. စိတ္တဿ ဝိသုဒ္ဓိ စိတ္တဝိသုဒ္ဓိ. သမာဓိ ဧဝါတိပိ ဒီပေတိ. ဝိသုဇ္ဈနံ ဝါ ဝိသုဒ္ဓိ. စိတ္တဿ ဝိသုဒ္ဓိ စိတ္တဝိသုဒ္ဓိ. အတ္ထတောပန ဝိသုဒ္ဓစိတ္တမေဝ ဝုစ္စတီတိပိ ယုဇ္ဇတိ. ဝိသုဒ္ဓိသဒ္ဒ သမ္ပန္နေ ဟိ သတိ, စိတ္တဝိသုဒ္ဓိ ဣစ္စေဝ ဝုစ္စတိ. န သမာဓိဝိသုဒ္ဓီတိ. ‘‘သောဠသဝိဓံ ကင်္ခံ’’တိ အဟောသိံ နု ခေါ အဟ မတီတမဒ္ဓါနန္တိအာဒိနာ သုတ္တန္တေအာဂတံ သောဠသဝိဓံ ဝိစိကိစ္ဆံ. ‘‘အဋ္ဌဝိဓံ ဝါ ကင်္ခံ’’တိ သတ္ထရိကင်္ခတီတိအာဒိနာ အဘိဓမ္မေ အာဂတံ အဋ္ဌဝိဓံ ဝိစိကိစ္ဆံ. ဝိသမဟေတုဒိဋ္ဌိ နာမ သတ္တာနံ ဥပ္ပတ္တိယာ အကာရဏမေဝ ကာရဏံ ကတွာ ဂဟဏဒိဋ္ဌိ. ‘‘မနသိကာရဝိဓီ’’တိ အနိစ္စလက္ခဏာဒီသု မနသိကာရဝိဓိ. အနုပါယဘူတော မနသိကာရော နာမ နိစ္စာဒိဝသေန မနသိကာရော. အဓိမာနဝတ္ထု နာမ ဩဘာသာဒီနိ. ‘‘မဂ္ဂတော’’တိ မဂ္ဂဘာဝေန. ‘‘အမဂ္ဂတော’’တိ အမဂ္ဂဘာဝေန. ‘‘ဒဿနဉ္စာ’’တိ တေသံအဓိမာနဝတ္ထူနံ အနိစ္စတာဒိဒဿနဉ္စ. တမေဝ ဝိသုဒ္ဓိနာမာတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘သမ္မောဟမလတော’’တိ စတုသစ္စပ္ပဋိစ္ဆာဒက သမ္မောဟမလတော. နနု ဒဿနန္တိ ဉာဏမေဝ. ဧဝံသတိ, ဉာဏန္တိ ဝုတ္တေ သိဒ္ဓေ ကတွာ ဒဿနသဒ္ဒေန သဟ ဉာဏဒဿနန္တိ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ဧတ္ထစာ’’တိအာဒိံ. ‘‘သုတမယာဒိဝသေနာ’’တိ သုတမယ စိန္တာမယဝသေန. တတ္ထ ယထာသုတဿ ပါဠိဓမ္မဿ အတ္ထမတ္တဇာနနံ သုတမယညာဏံ နာမ. အတ္ထံ ဉတွာ အတ္ထာနုရူပဿ သဘာဝလက္ခဏဿ စိန္တနာဝသေန ဥပ္ပန္နံ ဉာဏံ စိန္တာမယညာဏံ နာမ. ‘‘အနုမာနာဒိဉာဏံပီ’’တိ နာမရူပ ဓမ္မေသု သဘာဝါနုမာနညာဏ သဘာဝဇာနနညာဏံပိ. ‘‘အတ္တပစ္စက္ခညာဏမေဝါ’’တိ အတ္တနာ ပစ္စက္ခကရဏညာဏမေဝ. ‘‘သဗ္ဗတ္ထာ’’တိ မဂ္ဂါမဂ္ဂညာဏဒဿနာဒီသု သဗ္ဗေသု ဌာနေသု. ဧတ္ထ စ ဒသသု ဝိပဿနာဉာဏေသုပိ ဝိပဿနာ ဝစနေန ပစ္စက္ခဒဿနမေဝ အဓိပ္ပေတန္တိ ကတွာ သဗ္ဗတ္ထဂ္ဂဟဏံ ကတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. သမ္မသနညာဏတော ပဋ္ဌာယ ဟိ ဒဿနမေဝ အဓိပ္ပေတံ. န သဘာဝဇာနနမတ္တံ. ယတော စက္ခုနာ ပဿန္တဿေဝ သုဋ္ဌု ပစ္စက္ခတော ဒဿနတ္ထာယ ပုနပ္ပုနံ ဘာဝနာ ကမ္မံ နာမ တတ္ထ ဣစ္ဆိတဗ္ဗံ ဟောတိ.

得以清净，故为“清净”。或，使之清净，故为“清净”。为了阐明“戒即是清净，即戒清净”之义，而说“常戒即是”等。此处说“常戒即是”，是因常戒能为更高的禅那等成就奠定基础，故于此特指。此中意指“定”。如（下文）将说：“两种定都名为心清净”。“凭借它而清净”或“通过它而清净”，故为“清净”。心之清净，即心清净。此亦阐明定即是清净。或，清净的行为即是“清净”。心之清净，即心清净。从义理上说，清净的心本身亦可称为“清净”。当说到“清净”时，即称“心清净”，而非“定清净”。“十六种疑”，指经中所说“我于过去世存在吗？”等十六种疑惑。“或八种疑”，指阿毗达摩(abhidhamma)中所说“于导师有疑”等八种疑惑。“不等因见”，指于众生之生起，执非因为因之见。“作意之法”，指于无常相等作意之法。“非方便作意”，指以常等方式作意。“增上慢之境”，指光明等。“作为道”，即以道的方式。“作为非道”，即以非道的方式。“以及见”，指对那些增上慢之境见其无常等。此即名为“清净”。“从痴垢”，指从遮蔽四圣谛的痴垢中（解脱）。问：“见”不就是“智”吗？既然如此，说“智”已足，为何还要连同“见”字说“智见”呢？答：“于此”等（即是解释）。“以闻所成等”，指以闻所成、思所成的方式。其中，仅了知所闻圣典之义，名为闻所成智；了知其义后，思惟义理相应的自性相而生起的智，名为思所成智。“亦含推断等智”，亦含对名色诸法自性的推断智与了知自性之智。“唯有亲身正见之智”，即唯有自己亲身证见的智。“于一切处”，指于道非道智见等一切地方。于此，当知在十种观(vipassanā)智中，“观”一词亦特指亲身的正见，故说“于一切处”。因为从思惟智开始，所指的即是正见，非仅了知自性而已。犹如以眼观看，为了看得非常真切，而需要反复修习，此即是彼处所应求之行。

‘‘ဓမ္မာ’’တိ [Pg.288] သင်္ခတ ဓမ္မာ. အနိစ္စတာ ဧဝ လက္ခဏန္တိ အနိစ္စလက္ခဏံ. အနိစ္စာနံ ဝါ သင်္ခတ ဓမ္မာနံ လက္ခဏန္တိ အနိစ္စလက္ခဏန္တိပိ ယုဇ္ဇတိ. ‘‘အဘိဏှသမ္ပဋိပ္ပီဠနာကာရော’’တိ ယထာ သီဃသောတာယံ နဒိယံ နာဝါယ ဥဒ္ဓံ ဂစ္ဆန္တံ သာနာဝါ အဘိသင်္ခရဏဒုက္ခေန အဘိဏှံ သုဋ္ဌု ပဋိပ္ပီဠေတိ. ကသ္မာ, အသတိ အဘိသင်္ခါရေ တင်္ခဏေ ဧဝ အဓောဝုယှနတော. အဓောဝုယှနဉှိ နာဝါယ ပကတိ ကိစ္စံ. ဥဒ္ဓံ အာရူဟနံ အဘိသင်္ခါရ သိဒ္ဓံ. ဧဝမေဝံ သီဃသောတေ သံသာရေ အတ္တဘာဝေန ဥဒ္ဓံ ခဏတော ခဏံ ဒိဝသတော ဒိဝသံ ဂစ္ဆန္တံ ပုဂ္ဂလံ အယံ အတ္တဘာဝေါ အဘိသင်္ခရဏ ဒုက္ခေန အဘိဏှံ သုဋ္ဌု ပဋိပ္ပီဠေတိ. ကသ္မာ, အသတိ အဘိသင်္ခါရေ, ပစ္စယဝေကလ္လေ စ သတိ, တင်္ခဏေ ဧဝ ဝိပရိဏမနတော. ဝိပရိဏမနဉှိ အတ္တဘာဝဿ ပကတိ ကိစ္စံ. ဥဒ္ဓံဂမနံ အဘိသင်္ခါရ သိဒ္ဓံ. ဧဝံ အဘိဏှ သမ္ပဋိပ္ပီဠနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧတ္ထ စ သံသာရဿ သီဃသောတတာ နာမ အတ္တဘာဝပရိယာပန္နာနံ နာမ ရူပဓမ္မာနံ ပဝတ္တိနိဝတ္တိ သီဃတာ ဝုစ္စတိ. ဧတ္ထ စ မရဏံ ဒုဝိဓံ သမ္မုတိ မရဏဉ္စ ပရမတ္ထ မရဏဉ္စ. တတ္ထ သမ္မုတိ မရဏံ နာမ သမ္မုတိ သစ္စဘူတဿ သတ္တဿ မရဏံ. တံ ဧကဘဝပရိယန္တေ သန္ဒိဿတိ. ပရမတ္ထ မရဏံ နာမ ပရမတ္ထ သစ္စဘူတာနံ နာမရူပ ဓမ္မာနံ မရဏံ. ဣဒမေဝ ဧကန္တမရဏံ, သစ္စမရဏံ, သဘာဝမရဏံ ဟောတိ. ဣမသ္မိံ ဝိပဿနာ ကမ္မေ ဣဒံ ပရမတ္ထ မရဏံ ဧဝ အနိစ္စတာတိ စ ဝုစ္စတိ. ဓမ္မာနံ သုသာနက္ခေတ္တန္တိ စ သုသာနဘူမီတိ စ ဝုစ္စတီတိ. သာ စ သုသာနဘူမိနာမ သတ္တာနံ ပဋိသန္ဓိတော ပဋ္ဌာယ သန္တာနံ အနုဗန္ဓတိယေဝ. အနုဗန္ဓတ္တာ စ သတ္တာနံ ပဋိသန္ဓိတော ပဋ္ဌာယ သော နာမ သမယော နတ္ထိ, ယတ္ထ သတ္တာ န မရန္တီတိ. ဣဒဉ္စ အနုဗန္ဓနံ သတ္တာနံ အဘိဏှသမ္ပဋိပ္ပီဠနမေဝ ဟောတိ. တေသံ သဗ္ဗိရိယာပထေသု ဇီဝိတဿ စ အင်္ဂပစ္စင်္ဂါနဉ္စ ကာယဝစီမနော ကမ္မာနဉ္စ သမ္ဗာဓပတ္တိတော. အဝသဝတ္တနာကာရော ပန အဘိသင်္ခါရ ဒုက္ခံ အဘိဏှံ ပစ္စနုဘဝန္တာနံ ပါကဋောယေဝ. ဝသဝတ္တနေဟိ သတိ, အဘိသင်္ခရဏ ကိစ္စဿ ဩကာသော နတ္ထိ. ဝသဝတ္တနေနေဝ ယထိစ္ဆိ တဿ ကိစ္စဿ သမ္ပဇ္ဇနတော. လောကသ္မိဉှိ သဗ္ဗံပိ အဘိသင်္ခါရ ကိစ္စံ နာမ အန္တမသော အဿာသနပဿာသန ကိစ္စံ ဥပါဒါယ ဓမ္မာနံ ဝသဝတ္တနာဘာဝတော ကရောန္တီတိ.

“诸法”，指有为法。“无常性即是相”，故为无常相。或“有为诸法之相”，故为无常相，此说亦可。“恒常逼迫之相”，犹如在急流中，乘船逆流而上者，因造作之苦而恒常、极度地被逼迫。为何？若无造作，船即刻向下漂流，因向下漂流实是船的自然作用，而向上航行则由造作而成办。同理，在轮回的急流中，对于一个以自体刹那刹那、日复一日向上行进的人(puggala)，这个自体也以造作之苦恒常地、极度地逼迫他。为何？若无造作，且诸缘不具，自体即刻变易，因变易实是自体的自然作用，而向上则由造作而成办。应如是了知恒常的逼迫。此处，轮回之急流，即指自体所属名色法生灭之迅速。此处，死有二种：世俗死与胜义死。其中，世俗死指世俗谛之有情的死亡，显现于一生之终。胜义死指胜义谛之名色法的坏灭。此方是究竟的死、真实的死、自性的死。于此观(vipassanā)业处中，此胜义死亦称为无常，亦称为“诸法之冢间”、“墓地”。此墓地从有情结生之时起，即紧随其相续。因其紧随，故有情从结生起，无时无刻不在死亡。此紧随的状态即是恒常逼迫有情，因其于一切威仪、生命、肢体及身语意业中皆受束缚。至于不受控制之相，于恒常体验造作之苦者，则极为显明。若能自主，则无造作之必要，因凭借自主，所欲之事皆能成就。于世间，一切造作之事，下至出入息，皆因诸法不能自主而为之。

အနိစ္စဿ [Pg.289] ဓမ္မဿ အနုအနုပဿနာတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘အနုအနုပဿနာ’’တိ စ ဉာဏစက္ခုနာ ပုနပ္ပုနံ နိဇ္ဈာယနာ ဩလောကနာ. ‘‘ဓမ္မာနံ’’တိ ပဉ္စက္ခန္ဓ ဓမ္မာနံ. ‘‘ယတ္ထ ယတ္ထာ’’တိ ယသ္မိံ ယသ္မိံ သရီရင်္ဂေ. ‘‘ပုရာဏ ဓမ္မာနံ’’တိ ပုရာဏာနံ ပါတုဗ္ဘူတာနံ, ဝဍ္ဎိတာနဉ္စ ဓမ္မကောဋ္ဌာသာနံ အန္တရဓာနံ ဝယော ဝုစ္စတိ. ဝိပဿနာ ကမ္မံ ပတွာ ခဏိကဝသေန ဧကေကဓမ္မဝိဘာဂဝသေန စ အနုပဿနာ ကိစ္စံ နတ္ထီတိ အာဟ ‘‘သမူဟ သန္တတိဝသေန ပနာ’’တိ. ဧကေကဓမ္မဝိဘာဂဝသေန အနုပဿနာပိ ပန ပကတိယာ သုပါကဋေသု စိတ္တဝေဒနာဒီသု ဣစ္ဆိတဗ္ဗာယေဝ. ‘‘အနိစ္စတာယ ပရမာကောဋီ’’တိ တတော ဥတ္တရိ အနိစ္စတာ နာမ နတ္ထီတိ အဓိပ္ပာယော. ဓမ္မာနံ တထာ တထာ ဘာယိတဗ္ဗပ္ပကာရော နာမ ပဉ္စက္ခန္ဓေ ‘အနိစ္စတော, ဒုက္ခတော, ရောဂတော, ဂဏ္ဍတော, သလ္လတော, အဃတော, အာဗာဓတော, တိအာဒိနာ ဝုတ္တော ဘာယိတဗ္ဗပ္ပကာရော. တဿ သမနုပဿနာဉာဏံ ဘယဉာဏံ. ဧတေန အပါယဒုက္ခ သံသာရ ဒုက္ခဘီရုကေဟိ ဇနေဟိ ဘာယိတဗ္ဗန္တိ ဘယံ. တေ ဝါ ဘာယန္တိ ဧတသ္မာတိ ဘယံ. ဘယဿ သမနု ပဿနာဉာဏံ ဘယဉာဏန္တိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတိ. ‘‘ကိဉ္စိဘယဝတ္ထုံ’’တိ သီဟဗျဂ္ဃာဒိကံ ဘယဝတ္ထုံ. ‘‘ပဋိဿရဏေ’’တိ ဂုဟာလေဏာဒိကေ ပဋိဿရဏေ. ‘‘တေသံ’’တိ ဘိဇ္ဇနသဘာဝါနံ ဓမ္မာနံ. ‘‘တေဟီ’’တိ ဘိဇ္ဇနသဘာဝေဟိ. ဥက္ကဏ္ဌတာ နာမ စိတ္တဿ ဝိရုဒ္ဓတာ နိက္ခမာဘိမုခတာ. ‘‘စတ္တာလီသာယ အာကာရေဟီ’’တိ ပဉ္စက္ခန္ဓေ ‘အနိစ္စတော, ဒုက္ခတော, ရောဂတော, ဂဏ္ဍတော, သလ္လတော, အဃတော, အာဗာဓတော, ပရတော, ပလောကတော, ဤတိတော,. ဥပဒ္ဒဝတော, ဘယတော, ဥပသဂ္ဂတော, စလတော, ပဘင်္ဂုတော, အဒ္ဓုဝတော, အတာဏတော, အလေဏတော, အဿရဏတော, ရိတ္တတော,. တုစ္ဆတော, သုညတော, အနတ္တတော, အာဒီနဝတော, ဝိပရိဏာမ ဓမ္မတော, အသာရကတော, အဃမူလတော, ဝဓကတော, ဝိဘဝတော, သာသဝတော,. သင်္ခတတော, မာရာမိသတော, ဇာတိဓမ္မတော, ဇရာဓမ္မတော, ဗျာဓိဓမ္မတော, မရဏဓမ္မတော, သောကပရိဒေဝဓမ္မတော, ဒုက္ခဒေါမနဿ ဓမ္မတော, ဥပါယာသ ဓမ္မတော, သံကိလေသိက ဓမ္မတော, ပဿန္တော သုညတော လောကံ အဝေက္ခတီတိ ဧဝံ မဟာနိဒ္ဒေသေ [Pg.290] မောဃပဉှနိဒ္ဒေသေ အာဂတေဟိ စတ္တာလီသာယ အာကာရေဟိ. တတ္ထ ပဉ္စက္ခန္ဓေ အနိစ္စတော ပဿန္တောတိအာဒိနာ ယောဇေတဗ္ဗံ. ‘‘အနိစ္စတော’’တိ စ အနိစ္စဘာဝေနာတိ အတ္ထော. သဗ္ဗေပိ ပဉ္စက္ခန္ဓာ အနိစ္စာ ဧဝါတိ ပဿန္တောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ကထံ ပန အနိစ္စတော ပဿန္တော သုညတော လောကံ အဝေက္ခတီတိ. နိစ္စဂုဏ သုညတာယ သုညတော ပဉ္စက္ခန္ဓဘူတံ လောကံ အဝေက္ခတိ. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝနယော. တတ္ထ ‘‘အနိစ္စာ ဧဝါ’’တိ ပဋိသန္ဓိက္ခဏတော ပဋ္ဌာယ ယဒါကဒါစိ မရဏ ဓမ္မတ္တာ အနိစ္စာ ဧဝ. ‘‘ဒုက္ခာ ဧဝါ’’တိ အနိစ္စ ဓမ္မတ္တာယေဝ ဒုက္ခာ ဧဝ. ယဒနိစ္စံ, တံ ဒုက္ခံတိဟိ ဝုတ္တံ. ဒုက္ခ သစ္စဓမ္မတ္တာ ဝါ. ‘‘ရောဂါ ဧဝါ’’တိ ရောဂဇာတိကတ္တာ ရောဂါ ဧဝ. ယေဟိ ကေစိ လောကေ စက္ခု ရောဂါဒိကာ အနေကသဟဿာ ရောဂါ နာမ သန္ဒိဿန္တိ. သဗ္ဗေတေ ဣမေပဉ္စက္ခန္ဓာ ဧဝ. ဣတော အညောကောစိ ရောဂေါ နာမ နတ္ထိ. တသ္မာ တေ ဧကန္တေန ရောဂဇာတိကာ ဧဝါတိ. အပိ စ, ဒုက္ခသစ္စ ဓမ္မတ္တာတီဟိ ဒုက္ခတာဟိ စတူဟိ ဒုက္ခဋ္ဌေဟိ စ အဘိဏှသမ္ပဋိပ္ပီဠနတော ရုဇ္ဇနဋ္ဌေန ရောဂါ ဧဝ. တတ္ထ ‘‘တီဟိ ဒုက္ခတာဟီ’’တိ ဒုက္ခဒုက္ခတာ သင်္ခါရ ဒုက္ခတာ ဝိပရိဏာမ ဒုက္ခတာတိ ဣမာဟိ တီဟိဒုက္ခတာဟိ. ‘‘စတူဟိ ဒုက္ခဋ္ဌေဟီ’’တိ ဒုက္ခဿ ပီဠနဋ္ဌော, သင်္ခတဋ္ဌော, သန္တာပဋ္ဌော, ဝိပရိဏာမဋ္ဌော,တိ ဣမေဟိ စတူဟိ ဒုက္ခဋ္ဌေဟိ. ဒုက္ခ ကိစ္စေဟီတိ အတ္ထော. ဧသနယော ဂဏ္ဍာဒီသု. တတ္ထ ဂဏ္ဍောနာမ ပီဠကာဗာဓော. သလ္လံ နာမ ဝိဇ္ဈနဋ္ဌေန ကိလေသ သလ္လဉ္စ ဒုက္ခသလ္လဉ္စ. အဃန္တိ နိရတ္ထကံ. ဣမေ စ ခန္ဓာ ဝိပတ္တိပရိယောသာနတ္တာ နိရတ္ထကာ ဧဝ ဟောန္တိ. သဗ္ဗာသမ္ပတ္တိယော ဝိပတ္တိပရိယောသာနာတိ ဟိ ဝုတ္တံ. အဝိဿာသိကဋ္ဌေန ပရေ ဧဝ. န ဟိ တေ ဧတံ မမ, ဧသော ဟမသ္မိ, ဧသော မေ အတ္တာတိ ဧဝံ ဝိဿာသံ အရဟန္တိ. တထာ ဝိဿာသံ ကရောန္တဿ နာနာဒုက္ခေဟိ နိစ္စံ ဝိဟိံသနတော. ပဋိသန္ဓိတော ပဋ္ဌာယ ယဒါကဒါစိ ပလုဇ္ဇနဓမ္မတ္တာ ပလောကဓမ္မာ ဧဝ. ‘‘ဤတီ’’တိ အန္တရာယော ဝုစ္စတိ. ခန္ဓာ အန္တရာယ ဇာတိကာ ဧဝါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အဇ္ဈတ္တဘာဝံ ဥပဂန္တွာ ဒုတတ္တာ ဝိဗာဓကတ္တာ ဥပဒ္ဒဝါ ဧဝ. ဘာယိတဗ္ဗတ္တာ ဘယာ ဧဝ. အနတ္တာ ဧဝ သမာနာ အဇ္ဈတ္တဘာဝံ ဥပဂန္တွာ သဇ္ဇနတော လဂ္ဂနတော ဒုမ္မော စယတော [Pg.291] ဥပသဂ္ဂါ ဧဝ. နိစ္စကာလံ လောကဓမ္မေဟိ စလနတ္တာ ဝိပ္ဖန္ဒနတ္တာ စလာဧဝ. နာနပ္ပကာရေန ဘဉ္ဇနဓမ္မတ္တာ ပဘင်္ဂုနော ဧဝ. ခဏမတ္တမ္ပိ အထိရတ္တာ အဒ္ဓုဝါ ဧဝ. ဇရာမရဏာဒိတော အပါယဝိနိပတနာဒိတော ဘယတော တာယတိ ရက္ခတီတိ တာဏံ. တေ စ ခန္ဓာ ကဿစိတာဏာ န ဟောန္တိ. တေသဉ္စ ကိဉ္စိတာဏံ နာမ နတ္ထိ. တသ္မာ အတာဏာ ဧဝ. ဘယတော ဘီရုကာ ဇနာ လီယန္တိ နိလီယန္တိ ဧတ္ထာတိ လေဏံ. တေ စ ကဿစိလေဏာ န ဟောန္တိ. တေသဉ္စ ကိဉ္စိလေဏံ နာမ နတ္ထိ. တသ္မာ အလေဏာ ဧဝ. ဘယံ သရတိဟိံသတီတိ သရဏံ. တေ စ ကဿစိသရဏံ န ဟောန္တိ. တေသဉ္စ ကိဉ္စိသရဏံ နာမ နတ္ထိ. တသ္မာ အဿရဏာ ဧဝ. နိစ္စတာဒီဟိ သဗ္ဗေဟိ သောဘဏဂုဏေဟိ သဗ္ဗသော ရဟိတတ္တာ တုစ္ဆတ္တာ သုညတ္တာရိတ္တာ ဧဝ. တုစ္ဆာ ဧဝ. သုညာ ဧဝ. အတ္တာ ဝုစ္စတိ ယဿကဿစိ ကောစိ သာရဘူတော ပဋိဿရဏော. တေ သယဉ္စ ကဿစိ အတ္တာန ဟောန္တိ. အတ္တနော စ ကောစိ အတ္တာနာမ နတ္ထိ. တသ္မာ အနတ္တာ ဧဝ. အနိစ္စတာဒီဟိ အာဒီနဝေဟိ ဒေါသေဟိ သမ္ပုဏ္ဏတ္တာ အာဒီနဝါ ဧဝ. ဝိပရိဏာမ သဘာဝတ္တာ ဝိပရိဏာမာ ဧဝ. သာရဘူတဿ ကဿစိ အဓိဋ္ဌာနဿ အဘာဝါ အသာရာဧဝ. အဃဿ သဗ္ဗနိရတ္ထကဿ ပတိဋ္ဌာနတ္တာ အဃမူလာ ဧဝ. တေ သယံ မရဏ ဓမ္မသမင်္ဂီနော ဟုတွာ တေန မရဏသတ္ထေန မရဏာဝုဓေန သံသာရေ သတ္တာနံ နိစ္စံ မာရကတ္တာ ဇီဝိတိန္ဒြိယုပစ္ဆေဒကတ္တာ ဝဓကာ ဧဝ. နိစ္စသုခဟိတ ဝုဍ္ဎိဝိဂတတ္တာ ဝိဘဝါ ဧဝ. အာသဝေဟိ ပရိဂ္ဂဟိတတ္တာ သာသဝါ ဧဝ. နိစ္စကာလံ ပစ္စယာယတ္တဝုတ္တိကတ္တာ သင်္ခတာ ဧဝ. ကိလေသမာရမစ္စုမာရာနံ အာမိသာဟာရတ္တာ မာရာမိသာ ဧဝ. အနိစ္ဆန္တဿေဝ သတော စက္ခုရောဂါဒိဘာဝေန အပါယဘဝါဒိဘာဝေန ဇာတသဘာဝတ္တာ ဇာတိဓမ္မာ ဧဝ. အနိစ္ဆန္တဿေဝ သတော ဟာယနမရဏသဘာဝတ္တာ ဇရာမရဏ ဓမ္မာ ဧဝ. သောကာဒီနံ ဝတ္ထုဘာဝေန ဓာရဏတ္တာ သောကာဒိ ဓမ္မာ ဧဝ. တဏှာ သံကိလေသ ဒိဋ္ဌိသံကိလေသ ဒုစ္စရိတ သံကိလေသေဟိ နိယုတ္တတ္တာ သံကိလေသိက ဓမ္မာ ဧဝါတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘စတ္တာလီသာယ အာကာရေဟီ’’တိ. ‘‘ပဋိသင်္ခါနဝသေနာ’’တိ ပရိဝီမံသနဝသေန[Pg.292].‘‘နိကန္တိယာ’’တိ နိကန္တိတဏှာယ. ‘‘ပရိယာဒိန္နာယာ’’တိ သုက္ခဘာဝပတ္တာယ. ‘‘ဘယဉ္စာ’’တိ ဘယဉာဏဝသေန ဥပ္ပန္နံ ဩတ္တပ္ပဘယဉ္စ.

“随观无常法”是其关联。“随观”是以智眼一再地审视、观察。“诸法”指五蕴法。“在各处”指在身体的各个部分。“旧法”指先前已生起、增长的法的部分的消失，这被称为“灭”。当达到观(vipassanā)的修习时，并非以刹那的方式或以逐一分别法的方式进行随观，因此说“而是以聚合与相续的方式”。不过，对于心、受等本性上极清晰的法，也应作逐一分别法的随观。“无常的顶点”，其意为：于此之上，再无所谓无常。诸法应被畏惧的方式，即是就五蕴所说的“无常、苦、病、痈、箭、祸、疾”等应被畏惧的方式。对此的随观智即是怖畏智。以此，它显示了此义：它应被畏惧恶趣苦与轮回苦的人们所畏惧，故为“怖畏”；或他们畏惧于此，故为“怖畏”。对怖畏的随观智即是怖畏智。“任何怖畏之事”指狮、虎等怖畏之事。“庇护所”指洞窟、岩洞等庇护所。“彼等”指有毁坏自性的诸法。“以彼等”指以有毁坏自性的诸法。厌离(ukkaṇṭhatā)是心的抗拒、朝向出离。“以四十行相”，即《大义释》(Mahāniddesa)与《莫伽罗阇所问义释》(Moghapañha-niddesa)中所来的四十行相，如“他观见世间空”。于此，应结合为“观见五蕴为无常”等。“为无常”，义为“以无常的状态”。即是说，观见一切五蕴确实是无常的。那么，如何观见为无常而观见世间空呢？因其空于常的性质，故观见由五蕴构成的世间为空。其余句中，理路亦同。于此，“确实是无常”：从结生那一刹那起，因有死亡之法，故确实是无常。“确实是苦”：正因是无常法，故确实是苦，如言：“凡无常者，彼即是苦。”或因其是苦谛法。“确实是病”：因是病类，故确实是病。世间所见的眼病等成千上万的病，一切都只是这五蕴，此外别无他病。是故，彼等完全是病类。再者，因是苦谛法，由三苦性与四苦义而恒常被逼迫，以恼乱义，故确实是病。其中，“三苦性”指苦苦性、行苦性、坏苦性。“四苦义”指苦的逼迫义、有为义、热恼义、变易义，此为苦的作用之义。痈等亦同此理。于此，痈是一种肿痛病。箭，以刺穿义，是烦恼箭与苦箭。祸，是无益。此等蕴以灾患为终，故确实无益，如言：“一切成就，终归灾患。”因不可信赖，故是“他”。彼等不值得如此信赖：“这是我的，我是此，这是我的我。”如此信赖者，恒常为种种苦所伤害。从结生起，因有随时毁坏之法，故确实是败坏法。“灾”指障碍。诸蕴确实是灾类。因其进入自体而成为祸害、扰乱者，故确实是“祸患”。因应被畏惧，故确实是“怖畏”。虽是无我，却进入自体而执取、黏著、难脱，故确实是“患”。因恒常为世间法所动摇、颤动，故确实是“动”。因有种种毁坏之法，故确实是“易坏”(pabhaṅgu)。因刹那亦不坚住，故确实是“不坚”。于老死等、堕恶趣等怖畏中，能守护、救护者为“护”。而彼诸蕴非任何人之护，彼等亦无任何护，故确实“无护”。怖畏之人于此隐藏、躲藏处为“庇护所”。而彼诸蕴非任何人之庇护所，彼等亦无任何庇护所，故确实“无庇护所”。能摧毁怖畏者为“归”。而彼诸蕴非任何人之归，彼等亦无任何归，故确实“无归”。因完全远离常等一切美好性质，因其空洞、空无，故确实是“空乏”。确实是“空洞”。确实是“空无”。我，指任何有实质的所依。彼等自身非任何人之我，其自身亦无任何我，故确实是“无我”。因充满无常等过患，故确实是“过患”。因有变易自性，故确实是“变易法”。因无任何实质的立足处，故确实是“无实”。因是一切无益之祸的根基，故确实是“祸根”。彼等自身具足死法，以彼死之利器、死之武器，于轮回中恒常杀害、断绝有情命根，故确实是“杀者”。因远离常、乐、利、增益，故确实是“灭”。因被诸漏所执取，故确实是“有漏”。因恒常依缘而有，故确实是“有为”。因是烦恼魔、死魔的饵食，故确实是“魔罗的饵食”。纵不欲，亦有眼病等、恶趣有等生起之自性，故确实是“生法”。纵不欲，亦有衰败、死亡之自性，故确实是“老死法”。因是愁等的所依而持之，故确实是“愁等法”。因与贪染、见染、恶行染相结合，故确实是“杂染法”。是故说“以四十行相”。“以审察”指以考察。“喜爱”指喜爱的渴爱。“被耗尽”指达到干枯的状态。“以及怖畏”指通过怖畏智生起的、属于愧的畏惧。

လောကေ အတ္တဇီဝါ နာမ သတ္တာနံ အဇ္ဈတ္တ ဓမ္မေသု သာရဓမ္မာ ဟောန္တိ. တေသု ဝိဂတေသု သေသဓမ္မာ နိဿတ္တ နိဇ္ဇီဝဘာဝံ ပတွာ ဖေဂ္ဂုဘူတာ ကစဝရဘူတာတိ လောကဿ အဘိမာနော. တေ စ အတ္တဇီဝါ နာမ သဗ္ဗသော နတ္ထီတိ ဒိဋ္ဌေ ခန္ဓေသု ကစဝရဘာဝဒဿနံ အတ္တဇီဝ သုညတာ ဒဿနံ နာမ. ‘‘ဝိမုစ္စမာနော’’တိ ဧတေန ဝိမုစ္စတီတိ ဝိမောက္ခောတိ အတ္ထံ ဒဿေတိ. ဝိမုစ္စန္တိ ဧတေနာတိ ဝိမောက္ခောတိပိ ယုဇ္ဇတိ. ‘‘နိမိတ္တာနီ’’တိ ဝိပလ္လာသဓမ္မေဟိ နိမ္မိတာနိ နိစ္စနိမိတ္တ သုခနိမိတ္တ အတ္တနိမိတ္တ ဇီဝနိမိတ္တာနိ. သတ္တ ပုဂ္ဂလ ဣတ္ထိ ပုရိသ ဟတ္ထ ပါဒ သီသ ဂီဝါဒီနိ နိမိတ္တာနိ စ. တတ္ထ သင်္ခါရာနံ ခဏိက ဓမ္မတ္တာ အနိစ္စာနံယေဝ သတံ သန္တတိ ဃနေန ပဋိစ္ဆန္နတ္တာ ဟိယျောပိ သော ဧဝ, အဇ္ဇပိ သော ဧဝါတိအာဒိနာ နိစ္စာကာရေန ဥပဋ္ဌာနံ နိစ္စနိမိတ္တံ နာမ. ကိလေသမလေဟိ ပရိဂ္ဂဟိတတ္တာ အသုဘာနံယေဝ သတံ အဝိဇ္ဇာယ ပဋိစ္ဆန္နတ္တာ ဣဒံ ဣဋ္ဌံ, ကန္တံ, မနာပံ, ပိယရူပ, န္တိအာဒိနာ သုဘာကာရေန ဥပဋ္ဌာနံ သုဘနိမိတ္တံ နာမ. ဘယဋ္ဌေန အခေမဋ္ဌေန ဒုက္ခာနံပိ သတံ တာယေဝ ပဋိစ္ဆန္နတ္တာ ဣဒံ သုခံ, နိဗ္ဘယံ, ခေမံ, သာတရူပ, န္တိအာဒိနာ သုခါကာရေန ဥပဋ္ဌာနံ သုခနိမိတ္တံ နာမ. ပစ္စယာ ယတ္တဝုတ္တိကတ္တာ ပစ္စယေန ဝိနာ ကေဝလံ အတ္တနော ဝသာယတ္တဝုတ္တိတာ ဘာဝတော အနတ္တာနံယေဝ သတံ အတ္တနော ဣစ္ဆာဝသေန ကရောတိ, ကထေတိ, စိန္တေတိ, ဂန္တုံ ဣစ္ဆန္တော ဂစ္ဆတိ, ဌာတုံ ဣစ္ဆန္တော တိဋ္ဌတီ, တိအာဒိနာ ဝသဝတ္တနာကာရေန ဥပဋ္ဌာနံ အတ္တနိမိတ္တံ နာမ. တထာ သတ္တောနာမ သတ္တာဟံပိ ဇီဝတိ, မာသံပိ ဇီဝတိ, သံဝစ္ဆရံပိ ဇီဝတီတိအာဒိနာ ဇီဝါကာရေန ဥပဋ္ဌာနံ ဇီဝနိမိတ္တံ နာမ. နနု စေတ္ထ အတ္တနော ဣစ္ဆာဝသေန ကရောတီတိအာဒီသု ဣစ္ဆာနာမ တဏှာဝါဆန္ဒော ဝါ. တဒုဘယမ္ပိ စိတ္တသမ္ပယုတ္တံ. ကရဏဉ္စ နာမ ကာယိကကြိယာဘူတာနံ စိတ္တဇရူပကလာပါနံ ပဝတ္တိဝိသေသော. ဧဝဉ္စသတိ တေသံ စိတ္တဝသေန ပဝတ္တတ္တာ အတ္တနော ဣစ္ဆာဝသေန ကရောတီတိ ဣဒံ အဘိဓမ္မဝိရုဒ္ဓံ န ဟောတီတိ. န န ဟောတိ. အတ္တနောတိ စ ကရောတီတိ စ [Pg.293] ဝုတ္တတ္တာ. န ဟိ အတ္တာနာမ အတ္ထိ, ယော အတ္တနောတိ ဝုစ္စေယျ. န စ ကတ္တာနာမ အတ္ထိ, ယော ကရောတီတိ ဝုစ္စေယျ. ဣဓ ပန တသ္မိံ သမယေ ပဝတ္တံ ခန္ဓပဉ္စကမေဝ အတ္တာတိ စ ကတ္တာတိ စ ဂဟေတွာ အတ္တနောတိ စ ကရောတီတိ စ ဝုတ္တံ. ‘‘အဝဿယော ဟောတီ’’တိ ပတိဋ္ဌာ ဟောတိ. ‘‘ဝိဓမိတွာ’’တိ ဉာဏေန အန္တရဓာပေတွာ. သဘာဝတော ဝိဇ္ဇမာနာနိ န ဟောန္တီတိ ဒဿနဉာဏေန ဝိနိစ္ဆယံ ပါပေတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဘာဝဒဿနံ နာမ သောကဒုက္ခာဒီနံ အဘာဝဒဿနံ.

世间所谓的“自我生命”(attajīvā)，是众生于内在诸法中认作精华之法。当它们消失时，其余诸法便达到无众生、无生命的状态，成为废木与垃圾，此乃世间的妄执。而此“自我生命”实则完全不存在，如此观见五蕴如垃圾，即名为见自我生命之空性。“解脱”(vimokkho)，由此而得解脱，故称“解脱”；由此而得解脱，故称“解脱门”亦通。“相”(nimittāni)，是由颠倒法所造作的常相、净相、乐相、我相、命相，以及众生(satta)、个人(puggala)、女(itthi)、男(purisa)、手、足、头、颈等相。其中，诸行是刹那法，故虽实是无常，然因相续密集而被覆盖，便以“昨日是他，今日亦是他”等方式显现为常，此即名“常相”。诸法因被烦恼污垢所染而实是不净，然因被无明所覆，而以“这是可喜的、可爱的、悦意的、合意的”等方式显现为净，此即名“净相”。诸法因具怖畏、不安之义而实是苦，然亦因被无明所覆，而以“这是快乐的、无畏的、安稳的、愉悦的”等方式显现为乐，此即名“乐相”。诸法因缘而起，离缘则不能自主，故虽实是无我，然以“依自己意愿而做、说、思，想去则去，想住则住”等自主方式显现，此即名“我相”。同样，以“众生能活七日、能活一月、能活一年”等方式显现为活命，此即名“命相”。有人问：于“依自己意愿而做”等语中，“意愿”是指贪爱或欲，此二者皆与心相应；而“做”是指由心生色聚所构成的身体行为的特定运作。若如此，则“依自己意愿而做”此说与阿毗达摩(abhidhamma)并非相违？不，此说实则相违。因为说了“我”与“做”。实无有名为“我”者，可被称为“我”；亦无有名为“作者”者，可被称为“作者”。此处，只是将彼时生起的五蕴执为“我”与“作者”，而说“我”与“做”。“成为依靠”即是成为立足处。“摧破”即以智慧使其消失，意谓以观智决断，了悟其自性本不存在。所谓“见有”，即是见到愁、苦等的不存在。

‘‘တံ တံ ဃနဝိနိဗ္ဘုဇ္ဇနဝသေနာ’’တိ သမူဟသန္တတိ ဃနာဒီနံ ဘိန္ဒန ဆိန္ဒနဝသေန. တတ္ထ သမူဟဃနဘိန္ဒနံ အာဒိတော ဓမ္မဝဝတ္ထာနဉာဏကိစ္စံ. တဒါ အတ္တဒိဋ္ဌိ ဝိက္ခမ္ဘိတာ ဟောတိ. ဇီဝဒိဋ္ဌိ စ နာမ သုခုမတရာ အတ္တဒိဋ္ဌိ ဧဝ ဝုစ္စတိ. မဂ္ဂက္ခဏံ ပတွာ ဧဝ တဒုဘယံပိ သဗ္ဗသော သမုစ္ဆိန္ဒတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘ပဏိဟိတဂုဏဿာ’’တိ ပတ္ထိတဂုဏဿ.

“通过分析密集”(ghanavinibbhujjanavasenā)，是指通过切断、分离集合与相续的密集等。其中，最初破除集合密集是法辨别智(dhammavavatthānañāṇa)的作用。那时，我见(attadiṭṭhi)被镇伏。所谓的命见(jīvadiṭṭhi)，亦被称为更细微的我见。应当了知，只有到达道刹那(maggakkhaṇa)时，才能彻底断除此二者。“具足所愿求之德”(paṇihitaguṇassā)，即是具足所期望之德。

‘‘ပါတိမောက္ခ’’န္တိ ဧတ္ထ ‘‘ပတီ’’တိ ဇေဋ္ဌကော ဝုစ္စတိ. ‘‘မုခံ’’တိ မူလကာရဏံ. ပတိ စ သော မုခဉ္စာတိ ပတိမုခံ. ပတိမုခမေဝ ပါတိမောက္ခန္တိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘တံ ဟီ’’တိအာဒိမာဟ. သဗ္ဗလောကိယသီလာနိ နာမ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလာနိ. တေသံ မဇ္ဈေ. ‘‘ဇေဋ္ဌကတ္တာ’’တိ ဇေဋ္ဌကသီလတ္တာ. ‘‘တမေဝါ’’တိ ဝိနယပညတ္တိသီလမေဝ +. ‘‘ယေသံ ဓမ္မာနံ’’တိ ဥဒ္ဓစ္စ မုဋ္ဌဿစ္စာဒိ ဓမ္မာနံ. ‘‘ဝိပ္ဖန္ဒိတာနိ နာမာ’’တိ ဝိပ္ပကိဏ္ဏာနိ နာမာတိ အဓိပ္ပာယော. တေနာဟ ‘‘လောလာနိ နာမာ’’တိ. ‘‘တဒနုဗန္ဓာ’’တိ တာနိဝိပ္ဖန္ဒိတာနိ ဣန္ဒြိယာနိ အနုဂတာ. ‘‘ဗုဒ္ဓပ္ပဋိကုဋ္ဌေဟီ’’တိ ဗုဒ္ဓေနဘဂဝတာ ပဋိက္ကောသိတေဟိ နီဝါရိတေဟိ. ‘‘မိစ္ဆာပယောဂေဟီ’’တိ အဋ္ဌကုလဒူသနကမ္မေဟိ စေဝ ဧကဝီသတိအနေသနကမ္မေဟိ စ. ‘‘တိဝိဓကုဟနဝတ္ထူဟီ’’တိ ပစ္စယပ္ပဋိသေဝနဉ္စ, သာမန္တဇပ္ပနဉ္စ, ဣရိယာ ပထ သန္နိဿိတဉ္စာတိ ဣမေဟိ တိဝိဓေဟိ ကုဟနဝတ္ထူဟိ. တိဝိဓေဟိ အစ္ဆရိယ ကမ္မဝိဓာနေဟီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပရိသုဇ္ဈတီတိ ပရိသုဒ္ဓိ. ပရိသုဒ္ဓိ ဧဝ ပါရိသုဒ္ဓိ. ‘‘သမ္မောဟဿာ’’တိ ဓာတုမနသိကာရာဒီသု သမ္မုယှနဿ. ‘‘ဂေဓဿာ’’တိ သမ္မောဟတ္တာယေဝ ပစ္စယေသု ဘတ္တနိက္ခိတ္တကာ ကဿဝိယ ဂေဓဿ, အဘိကင်္ခဿ. ‘‘မဒဿာ’’တိ လာဘသက္ကာရာ ဒိမူလကဿ [Pg.294] မာနမဒဿ. ‘‘ပမာဒဿာ’’တိ ကုသလေသု ဓမ္မေသု ပမာဒဿ မုဋ္ဌဿစ္စဿ. တံ တံ ပယောဇန မရိယာဒေါ နာမ စီဝရပစ္စယေ တာဝ သီတပ္ပဋိဃာတာဒိကော ပယောဇနမရိယာဒေါ. ‘‘မရိယာဒေါ’’တိ စ ယာဝဒေဝါတိ ပဒေန ဒဿိတော သီတပ္ပဋိဃာတာဒိကော စီဝရပ္ပယောဇန ပရိစ္ဆေဒေါ. သော စ စီဝရပစ္စယေ သမ္မောဟာဒိကေ သာဝဇ္ဇပက္ခေ အပတနတ္ထာယ ဌပိတော. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သမ္မောဟဿ ဂေဓဿ မဒဿ ပမာဒဿ ပဟာနတ္ထံ’’တိ. ဧသနယော ပိဏ္ဍပါတပစ္စယာဒီသုပိ. ဧတေန ပစ္စဝေက္ခနာပါဌေသု အယမတ္ထော ဒဿိတော. ဣဓ ဘိက္ခု စီဝရံ ပဋိသေဝတိ ယာဝဒေဝ သီတဿ ပဋိဃာတာယ ဥဏှဿ ပဋိဃာတာယာတိအာဒီသု ယာဝဒေဝ သီတဿ ပဋိဃာတာယ ပဋိသေဝတိ. န တတော ဥတ္တရိ သမ္မောဟတ္ထာယ ဂေဓတ္ထာယ မဒတ္ထာယ ပမာဒတ္ထာယ ပဋိသေဝတီတိအာဒိ. ဧဝဉ္စသတိ, ယံ စီဝရံ ပဋိသေဝန္တဿ သမ္မောဟဂေဓမဒပ္ပမာဒါ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. တံ န သေဝိတဗ္ဗံ. ဣတရံ သေဝိတဗ္ဗန္တိ ဒဿိတံ ဟောတီတိ.

于“波罗提木叉”(Pātimokkha)一词中，“pati”意为最上，“mukha”意为根本原因。彼既为最上，亦为根本，故为“patimukha”。为说明“patimukha”即是“pātimokkha”此义，故说“彼实为”等。一切世间戒，即四遍净戒。于彼等之中，因其为最上戒，故为“最上性”。“唯彼”即律制戒。“于何等法”，指掉举、失念等法。“骚动”，意为散乱。故说“动摇”。“随彼”，即随顺彼等骚动之诸根。“为佛陀所呵责”，即为世尊所呵斥、制止。“由邪方便”，即由八种败坏家声之业与二十一种不正求索。“由三种欺诳事”，即受用资具、谄媚奉承、依止威仪，由此三种欺诳事。此亦可说为三种奇异的造作方式。清净故为“清净”，清净即是“遍净”。所谓“痴迷”，指于界作意等中的迷乱。所谓“贪婪”，指因痴迷而对资具生起贪求渴望。所谓“骄慢”，指由利养恭敬等所生之我慢。所谓“放逸”，指于诸善法放逸、失念。各项资具的用途限量，如衣服资具，其用途限量首先是为防御寒冷等。“限量”，即由“仅为”一词所示的防御寒冷等衣服用途的范围。设立此限量，是为了不堕于对衣服资具生起痴迷等过患。故说“为断除痴迷、贪婪、骄慢、放逸”。此理亦适用于食物资具等。此义已于省思文中阐明。此处比丘受用衣服，“仅为防御寒冷、防御炎热”等，是仅为此等目的而受用，非为痴迷、贪婪、骄慢、放逸而受用。若如此，这就阐明了：当受用某件衣服而生起痴迷、贪婪、骄慢与放逸时，那件衣服就不应受用；另一件则应受用。

‘‘ပစ္စတ္တသဘာဝေါ’’တိ ပစ္စေကသဘာဝေါ. ‘‘ကာရိယသင်္ခါတံ’’တိ ကာတဗ္ဗံ အဘိနိပ္ဖာဒေတဗ္ဗန္တိ ကာရိယံ. အာသန္နပ္ဖလံ. တေနာဟ ‘‘အဂ္ဂိဿဓူမောဝိယာ’’တိ. အာသန္နကာရဏံ ပဒဋ္ဌာနံ နာမ အဂ္ဂိကာရကော ဝိယ. ပဇ္ဇတိ ဂစ္ဆတိ ပဝတ္တတိ ဖလံ ဧတေနာတိ ပဒံ. တိဋ္ဌတိ ဖလံ ဧတ္ထာတိ ဌာနံ. ဥဘယံပိ ကာရဏ ပရိယာယော ဧဝ. တေန အတိဿယတ္ထောပိ သိဇ္ဈတီတိ အာဟ ‘‘အာသန္နကာရဏံ’’တိ. ‘‘သဒ္ဓိံ သညာ စိတ္တ ဝိပလ္လာသေဟီ’’တိ ဒိဋ္ဌိသမ္ပယုတ္တေဟီတိ အဓိပ္ပာယော. ဒိဋ္ဌိဝိပ္ပယုတ္တာ ပန သညာ စိတ္တ ဝိပလ္လာသာ ဝိက္ခမ္ဘိတုံ သက္ကောတီတိ န ဝတ္တဗ္ဗာ. ‘‘သာသန ဓမ္မေ’’တိ အနတ္တလက္ခဏ သုတ္တန္တာဒိကေ သုညတ ဓမ္မပ္ပဋိသံယုတ္တေ ဒေသနာဓမ္မေ. ‘‘ဒိဋ္ဌိဝိပလ္လာသော ဝိက္ခမ္ဘိတော’’တိ တာဒိသံ ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ဒေသကေ သတ္ထရိ စ ဒေသိတေ ဓမ္မေ စ သဒ္ဓံ ပဋိလဘိတွာ သစ္စမေဝ ဘဂဝါ အာဟ, အဟံ ပန ဧတံ မမ, ဧသောဟမသ္မိ, ဧသော မေ အတ္တာ,တိ ဂဏှာမိ, မိစ္ဆာဝတာယံ မမဂါဟောတိ ဧဝံ ဝိက္ခမ္ဘိတော ဟောတိ. တတော ပဋ္ဌာယ ဧသော မေ အတ္တာတိ ဝဒန္တောပိ ဒိဋ္ဌိသမ္ပယုတ္တစိတ္တေန န ဝဒတိ. ဒိဋ္ဌိဝိပ္ပယုတ္တစိတ္တေန ဧဝ ဝဒတီတိ အဓိပ္ပာယော. ဣဒမ္ပန ဒဠှဂ္ဂါဟ ဝိက္ခမ္ဘနမတ္တံ ဧဝ[Pg.295]. န အတ္တဒဿန ဝိက္ခမ္ဘနံ. တံ ပန ဓမ္မဝဝတ္ထာနညာဏေ သိဒ္ဓေ ဧဝ သိဇ္ဈတီတိပိ ဝဒန္တိ. စတုန္နံ အာဟာရာနံ ဝသေန စတုဓာ နာမရူပံ ပရိဂ္ဂဟေတဗ္ဗမေဝ. ကသ္မာ, စတ္တာရော အာဟာရေ ပရိဂ္ဂဟေတွာ တေသွေဝ လက္ခဏတ္တယံ သမနုပဿန္တဿ အန္တေ လောကုတ္တရညာဏဒဿနပ္ပဋိလာဘကိစ္စဿ သိဒ္ဓတ္တာတိ အဓိပ္ပာယော. ပဉ္စဓာတိအာဒီသု ဧသနယော. အာဒိကမ္မိကာနံ အဝိသယော, ဝိသုံ ဝိသုံ လက္ခဏ ရသာဒီဟိ ပရိဂ္ဂဟေတုံ အသက္ကုဏေယျတ္တာ. ပရိဂ္ဂဟဏေ သက္ကောန္တဿပိ ဝိပဿနာ ကမ္မေ ဝိသုံ ဝိသုံ ပဿိတုံ အသက္ကုဏေယျတ္တာ စ. တထာဟိ ဝက္ခတိ ‘‘ကလာပဝသေန သံခိပိတွာ’’တိ. ‘‘အညဿ ကဿစီ’’တိ အတ္တဇီဝါဒိကဿ. သော ကရောတိ ကုသလာကုသလံ ကမ္မံ. သော ပဋိသံဝေဒေတိ ဘဝန္တရံ ပတွာ တဗ္ဗိပါကံ. သံသရတိ ဘဝတော ဘဝံ. သန္ဓာဝတိ ကမ္မဝေဂေန ခိတ္တော. သုဒ္ဓေ နာမေ ဧဝ ဝါ ရူပေ ဧဝ ဝါ ဤဟာဗျာပါရာနံ အဘာဝဒဿနတောတိ ယောဇနာ. ပုဂ္ဂလသတ္တာနံ ကြိယာယောတိ သညိတာတိ ဝိဂ္ဂဟော. ‘‘အတ္တာတိ ပဝတ္တာ ဒိဋ္ဌီ’’တိ ကာရက ဒိဋ္ဌိ. ‘‘တဒတ္ထာ ဘိနိဝေသဝသေနာ’’တိ သတ္တော, ပုဂ္ဂလော, တိအာဒိ ဝေါဟာရဿ သဗ္ဘာဝတော တဿ အတ္ထဘူတော သတ္တပုဂ္ဂလာဒိကောပိ သဘာဝတော အတ္ထိယေဝ. နော နတ္ထီတိ ဧဝံ ဒဠှံ ဟဒယေ သန္နိဓာနကရဏ ဝသေန. ‘‘အတိဓာဝနဉ္စာ’’တိ ဝေါဟာရ ပညတ္တိမတ္တေ အဋ္ဌတွာ တံ အတိက္ကမိတွာ ပဉ္စက္ခန္ဓေ သတ္တာဒိဘာဝေန ဂဟဏဉ္စာတိ အဓိပ္ပာယော.

“个别自性”即各自的自性。“称为所作”是指应作、应成就的，即是所作。它是近果。因此说“如火之烟”。近因名为足处，犹如火的起因。果实由此行至、趋向、转起，故名为“足”；果实立于此处，故名为“处”。二者都是原因的异名。因此，卓越之义也得以成立，故说“近因”。“与想颠倒、心颠倒一起”的含义是“与邪见相应的（颠倒）”。然而，不应说与邪见不相应的想颠倒和心颠倒能够被镇伏。“于教法中”是指于《无我相经》(Anattalakkhaṇasuttanta)等与空性法相应的教示法中。“‘见颠倒被镇伏’是指：听闻这样的法义教示后，对说法的导师及所说的法获得信心，（心想：）‘世尊所说的确实是真理，而我却执取“这是我的，这是我，这是我的我”，我这样的执取是错误的。’像这样，（见颠倒）就被镇伏了。其含义是：从此以后，即使说“这是我的我”，也不是以与邪见相应的心来说，而是只以与邪见不相应的心来说。但这只是对坚固执取的镇伏，并非对我见(attadassana)的镇伏。也有人说，那要到法辨别智(dhammavavatthānaññāṇa)成就时才能实现。应依四食而以四种方式辨知名色。为何？其含义是：因为在辨知四食后，于其中观察三相的人，最终能成就获得出世间智见的作用。于五种等方式中，道理也是如此。这并非初学者的境界，因为他们无法以相、作用等来一一辨知。即使能够辨知的人，在观(vipassanā)的修行中也无法一一见到。的确，（后面）将会说“以聚合的方式归总”。“其他任何”是指我、命等。（即认为）“他”造作善恶业；“他”投生到另一有，感受其业的异熟；“他”从此有轮回至彼有；“他”被业力抛掷而奔走。其连接在于，见到在纯粹的名或纯粹的色中，并无努力与作用。其语法分析是：它被称为“补特伽罗与有情的行为”。“‘执我’而转起的邪见”即是作者见。“由于对其义的执著”是指：因为存在“有情”、“补特伽罗”(puggala)等世俗言说，所以（认为）作为其意义的有情、补特伽罗等也自性实有，并非不实有——由于以这种方式在心中进行坚固的确立。“以及超越”的含义是：不止步于世俗概念，而是超越它，将五蕴执取为有情等。

‘‘ကမ္မစိတ္တောတုကာဟာရဝသေနာ’’တိ ဧတ္ထ ကကာရော သန္ဓိ ဝသေန အာဂမော. ကမ္မဝသေန စိတ္တဝသေန ဥတုဝသေန အာဟာရဝသေနာတိ အတ္ထော. အနုရူပါနံ ပစ္စယာနံ သာမဂ္ဂီတိ ဝိဂ္ဂဟော. ‘‘အညထာ ပဝတ္တိယာ’’တိ အညေန ပကာရေန ပဝတ္တနဿ. ‘‘ဟေတုသမ္ဘာရပစ္စယေဟီ’’တိ ဟေတုပစ္စယ သမ္ဘာရပစ္စယေဟိ. ဇနက ပစ္စယာ ဟေတုပစ္စယာ နာမ. ပရိဝါရပစ္စယာ သမ္ဘာရပစ္စယာ နာမ. ‘‘ကမ္မပ္ပဝတ္တိယာ’’တိ ကမ္မပ္ပဝတ္တိတော. ‘‘ဝိပါကပ္ပဝတ္တိယာ’’တိ ဝိပါကပ္ပဝတ္တိတော. ဧကဿ သတ္တဿ အနမတဂ္ဂေ သံသာရေ သံသရန္တဿ ရူပကာယောပိ အတ္ထိ နာမကာယောပိ အတ္ထိ. တတော အညော ကောစိသဘာဝေါ [Pg.296] နာမ နတ္ထိ. ဒွေ စ ကာယာ ပဉ္စဝေါကာရေ သံသရန္တဿ ဧကတော ပဝတ္တန္တိ. အသညသတ္တေ သံသရန္တဿ ရူပကာယော ဧဝ ပဝတ္တတိ. သော ဧဝ တတ္ထ ဧကောသတ္တောတိ သင်္ချံ ဂစ္ဆတိ. အရူပေ သံသရန္တဿ နာမ ကာယော ဧဝ ပဝတ္တတိ. သော ဧဝ တတ္ထ ဧကော သတ္တောတိ သင်္ချံ ဂစ္ဆတိ. ‘‘သင်္ချံ ဂစ္ဆတီ’’တိ စ ပညတ္တိမတ္တံ ဂစ္ဆတီတိ အဓိပ္ပာယော. တေသု စ ကာယေသု ရူပကာယေ စုတိ ပဋိသန္ဓီနံ အညမညံ အနန္တရ ပစ္စယတာ နာမ နတ္ထိ. ဧကမေကသ္မိံ ဘဝေ ဧကမေကော ဟုတွာ စုတိကာလေ ဘိဇ္ဇတိ. ရူပသန္တတိ ဆိဇ္ဇတိ. ပဋိသန္ဓိရူပေန သဟ ပစ္စယ ပစ္စယုပ္ပန္နတာ ပဗန္ဓော နပ္ပဝတ္တတိ. နာမ ကာယေ ပန စုတိ ပဋိသန္ဓီနံ အညမညံ အနန္တရပစ္စယတာ အတ္ထိ. စုတိကာလေပိ နာမသန္တတိ န ဆိဇ္ဇတိ. ပဋိသန္ဓိ နာမေန သဟ ပစ္စယ ပစ္စယုပ္ပန္နတာ ပဗန္ဓော ပဝတ္တတိယေဝ. တတ္ထ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒ ကုသလော ဘိက္ခု ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒညာဏေ ဌတွာ ဧကသ္မိံဘဝေ ဧကဿ သတ္တဿ ပဝတ္တိံ ပဿန္တော သတ္တံ နာမ န ပဿတိ. ပုဂ္ဂလံ နာမ န ပဿတိ. အဟန္တိပိ န ပဿတိ. ပရောတိပိ န ပဿတိ. အဟံ အတီတေသု ဘဝေသု အဟောသိန္တိပိ န ပဿတိ. ဣမသ္မိံဘဝေ အသ္မီတိပိ န ပဿတိ. အနာဂတေသု ဘဝိဿာမီတိပိ န ပဿတိ. အထ ခေါ အဝိဇ္ဇာ ပစ္စယာ သင်္ခါရာ ပဝတ္တန္တိ. သင်္ခါရ ပစ္စယာ ဘဝန္တရေ ဝိညာဏံ ပဝတ္တတီတိအာဒိနာ နယေန နာမရူပ ဓမ္မာနံ ဟေတုဖလ ပရမ္ပရာဝသေန အဝိစ္ဆေဒပ္ပဝတ္တိမေဝ ပဿတိ. ဧကသ္မိံဘဝေ ပဝတ္တိံ ပဿန္တေ သတိ, အနမတဂ္ဂေသံသာရေ အနန္တေသု ဘဝေသု တဿ သတ္တဿ ပဝတ္တိ ဒိဋ္ဌာ ဧဝ ဟောတိ တတ္ထပိ ဧဝမေဝ, တတ္ထပိ ဧဝမေဝါတိ. တဒါ တဿ သောဠသဝိဓာ ကင်္ခါ ပဟီယတီတိ ဣမမတ္ထံ ‘‘ဒဿေန္တော အနမတဂ္ဂေ သံသာရေ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ကတမာ သောဠသဝိဓာ ကင်္ခါတိ. အဟောသိံ နု ခေါ အဟံ အတီတမဒ္ဓါနံ. န နု ခေါ အဟောသိံ. ကိံ နု ခေါ အဟောသိံ. ကထံ နု ခေါ အဟောသိံ. ကိံ ဟုတွာ ကိံ အဟောသိံ နု ခေါ အဟံ အတီတမဒ္ဓါနန္တိ ဧဝံ ပုဗ္ဗန္တေ ပဉ္စဝိဓာ ကင်္ခါဝုတ္တာ. ဘဝိဿာမိ နု ခေါ အဟံ အနာဂတမဒ္ဓါနံ. န နု ခေါ ဘဝိဿာမိ. ကိံ နု ခေါ ဘဝိဿာမိ. ကထံ နု ခေါ ဘဝိဿာမိ. ကိံ ဟုတွာ ကိံ ဘဝိဿာမိ နု ခေါ အဟံ အနာဂတမဒ္ဓါနန္တိ ဧဝံ အပရန္တေ ပဉ္စဝိဓာ ကင်္ခါ ဝုတ္တာ[Pg.297]. အဟံ နု ခေါ သ္မိ. နော နု ခေါ သ္မိ. ကိန္နု ခေါ သ္မိ. ကထံ နု ခေါ သ္မိ. အဟံ နု ခေါ သတ္တော ကုတော အာဂတော. သော ကုဟိံ ဂါမီ ဘဝိဿာမီတိ ဧဝံ ပစ္စုပ္ပန္နေ ဆဗ္ဗိဓာ ကင်္ခါ ဝုတ္တာ. ဣမာ သောဠသဝိဓာ ကင်္ခါတိ. တတ္ထ အဟောသိံ နု ခေါ, န နု ခေါ အဟောသိန္တိ ဣမိနာ ပဒဒွယေန အတီတကာလေ အတ္တနော အတ္ထိ နတ္ထိဘာဝေ ကင်္ခတိ. သစေ အတ္ထိ, ကိံ နု ခေါ အဟောသိန္တိ ကင်္ခတိ. ကေနစိ ဟေတုနာ ပစ္စယေန ဝါ အဟောသိံ. ကေနစိ ဣဒ္ဓိမန္တေန ဝါ နိမ္မိတော အဟောသိံ. အဟေတု အပစ္စယာ ဝါ အနိမ္မိတော ဝါ သယံဇာတော အဟောသိန္တိ အတ္ထော. ယဒိ တေသုပကာရေသု အညတရေန အဟောသိံ. ကထံ နု ခေါ အဟောသိံ. အပါဒကောဝါ အဟောသိံ. ဒွိပါဒကော ဝါ. စတုပ္ပာဒကောဝါ. ဗဟုပ္ပာဒကောဝါ. ရူပီဝါ. အရူပီဝါ. သညီဝါ. အသညီဝါ ဣစ္စာဒိ. အထ တေသု အပါဒကာဒီသု အညတရော အဟံ အဟောသိံ. ကိံ ဟုတွာ ကိံ အဟောသိံ. ပထမဘဝေ ကိံ ဟုတွာ ဒုတီယ ဘဝါဒီသု ကိံ အဟောသိန္တိ ဣဒံ ဘဝပရမ္ပရာဝသေန ဝုတ္တံ. ဧသနယော အပရန္တေပိ. ပစ္စုပ္ပန္နေ ‘‘အဟံ နု ခေါ သ္မိ, နော နု ခေါ သ္မီ’’တိ ယထာ ခုဒ္ဒကဝတ္ထု ဝိဘင်္ဂေ အဋ္ဌသတတဏှာဝိစရိတေသု. သတသ္မီတိ ဟောတိ. သီတသ္မီတိ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ‘‘သတသ္မီ’’တိ အဟံ သဿတော ဝါ ဘဝါမိ. ‘‘သီတသ္မီ’’တိ အဟံ ဥစ္ဆိန္နောဝါ ဘဝါမီတိ အတ္ထော. ယထာ စ. အတ္ထီတိ ခေါ ဧကော အန္တော. နတ္ထီတိ ခေါ ဒုတီယော အန္တောတိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ‘‘အတ္ထီ’’တိ အတ္တာနာမ ဘဝါဘဝေသု နိစ္စကာလံ အတ္ထိ. ‘‘နတ္ထီ’’တိ တထာ နတ္ထိ, ဥစ္ဆိဇ္ဇတိ. န ဟောတိ ပရမ္မရဏာတိ အတ္ထော. တထာ ဣဓာပိ အဟံ နု ခေါ သ္မိ. နော နု ခေါ သ္မီတိ ကင်္ခတိ. တတ္ထ ‘‘အဟံ နု ခေါသ္မီ’’တိ အယံ အဟံ နာမ ဘဝါဘဝေသု နိစ္စကာလံ အသ္မိ နု ခေါ, မမ အတ္တာနာမ သဿတော ဟုတွာ သဗ္ဗကာလံ အတ္ထိ နု ခေါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘နော နု ခေါ သ္မီ’’တိ တထာ နော အသ္မိ နု ခေါ. မမ အတ္တာ တထာ နတ္ထိ နု ခေါတိ အတ္ထော. ဧတ္ထ စ ‘‘ဘဝါဘဝေသူ’’တိ ပဝတ္တေပိ ပစ္စုပ္ပန္နေ ဝတ္တမာနံ အတ္တာနံ ဂဟေတွာ ပဝတ္တာ ပစ္စုပ္ပန္နေ သင်္ဂဟိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘ကိံ နု ခေါ သ္မီ’’တိ အဟံ နာမ သန္တော ဇာတော ကိံ နု ခေါ အသ္မိ. ကေနစိ ဟေတုနာ ပစ္စယေန ဝါ အသ္မိ နု ခေါ. ကေနစိ ဣဒ္ဓိမန္တေန ဝါ နိမ္မိတော ဘဝါမိ နု ခေါ. ဥဒါဟု အဟေတု အပစ္စယာ ဝါ [Pg.298] ကေနစိ အနိမ္မိတော ဝါ သယံ နု ခေါ ဘဝါမိ နု ခေါတိ အတ္ထော. ‘‘ကထံ နု ခေါ သ္မီ’’တိ ဧတ္ထ ပန အပဒါဒီဟိ အယောဇေတွာ အဟံ နု ခေါ ကိံ ဂေါတ္တော ဘဝါမိ. ဂေါတမဂေါတ္တော ဝါ ဝါသေဋ္ဌ ဂေါတ္တော ဝါ တိအာဒိနာ ယောဇေတဗ္ဗံ. အာဒိ ကပ္ပကာလေ တာနိ ဂေါတ္တာနိ ဧတရဟိ သမ္ဘေဒံ ဂစ္ဆန္တိ. တသ္မာ တေသု ကင်္ခန္တော ကင်္ခတိယေဝ. ‘‘အဟံ ကုတော အာဂတော’’တိ အဟံ အတီတေ ကုတောဘဝတော အာဂတော အသ္မိ. ‘‘သောကုဟိံဂါမီ ဘဝိဿာမီ’’တိ သော အဟံ အာယတိံ ဘဝေ ကုဟိံ ဂါမိကော ဘဝိဿာမီတိ ကင်္ခတိ. ‘‘ကင်္ခါယ အတိက္ကမော’’တိ သော ဘိက္ခု ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေ အဝိဇ္ဇာဒိကံ အတီတဟေတု ပဉ္စကံ ပဿန္တော တသ္မိံဘဝေ သဗ္ဗံပိ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒံ ပဿတိယေဝ. ဧဝံ ပဿန္တော န တတ္ထ အဟံ နာမ ကောစိ အတ္ထိ, ယံ ပဋိစ္စ အတီတ ဝိသယာ ပဉ္စဝိဓာ ကင်္ခါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဓမ္မ မတ္တမေဝ တတ္ထ အတ္ထီတိ ဧဝံ အတီတေ ကင်္ခါ ဝတ္ထုဿ အဘာဝဒဿနေန ပဉ္စဝိဓာယ ကင်္ခါယ အတိက္ကမော ဟောတိ. နနု တထာ ပဿန္တဿပိ ကထံ နု ခေါ သ္မိ, ကိံ ဟုတွာ ကိံ အဟောသိံ နု ခေါတိ အယံ ကင်္ခါ အတ္ထိယေဝ. တထာ ပဿန္တောပိ ဟိ ဝိနာ ပုဗ္ဗေနိဝါသညာဏေန အတီတေ ဘဝေ အဟံ ဒွိပါဒကော အဟောသိန္တိဝါ စတုပ္ပာဒကော အဟောသိန္တိ ဝါ တတော စုတော အသုကဘဝေ ဥပ္ပန္နောတိ ဝါ န ဇာနာတိ န ပဿတီတိ. ဝုစ္စတေ. သာ ပန ကင်္ခါ ဓမ္မ မတ္တပ္ပဝတ္တိ ဒဿနတော ပဋ္ဌာယ အန္တရာယိက ကင်္ခါ န ဟောတိ. ဝိစိကိစ္ဆာ ပဋိရူပိကာ ဧဝ. သာ ဟိ အရိယာနံပိ လဗ္ဘတိ ယေဝါတိ. တထာ အနာဂတေ ဖလပဉ္စကံ ပဿန္တော အပရန္တေ ပဉ္စဝိဓံ ကင်္ခံ အတိက္ကမတိ. ပစ္စုပ္ပန္နေ ဖလပဉ္စကဉ္စ ဟေတုပဉ္စကဉ္စ ပဿန္တော ပစ္စုပ္ပန္နေ ကင်္ခါ ဆက္ကံ အတိက္ကမတိ. သေသံ သဗ္ဗံ ပုဗ္ဗန္တေ ဝုတ္တနယမေဝါတိ. အဋ္ဌဝိဓာယ ကင်္ခါယ အတိက္ကမနေ ပန ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒံ အနုလောမပ္ပဋိလောမံ ပဿန္တော ဒေသနာ ဓမ္မေ စ လောကုတ္တရ ဓမ္မေသု စ ကင်္ခံ အတိက္ကမတိ. ဓမ္မေ ကင်္ခါတိက္ကမနေန သဟေဝ ဒေသေန္တေ သတ္ထရိ စ, ယထာနုသိဋ္ဌံ ပဋိပန္နေ သံဃေ စ, တီသု သိက္ခာသု စ, ယထာဝုတ္တေ ပုဗ္ဗန္တေ စ, အပရန္တေ စ, ပုဗ္ဗန္တာ ပရန္တေသု စ, ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေန သဟ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နေသု ဓမ္မေသု စ သဗ္ဗံ ကင်္ခံ အတိက္ကမတိယေဝ. တေနာဟ ‘‘သဘာဝ [Pg.299] ဓမ္မပ္ပဝတ္တိယာ’’တိအာဒိံ. တတ္ထ ‘‘သဘာဝဓမ္မပ္ပဝတ္တိယာ စာ’’တိ ပစ္စယပရမ္ပရာဝသေန သဘာဝဓမ္မာနံ ပရမ္ပရပ္ပဝတ္တိယာ စ. ဓမ္မသု ဓမ္မတာ နာမ ဒေသနာ ဓမ္မဿ သွာက္ခာတတာဒိဘာဝေန သုန္ဒရ ဓမ္မတာ. အနဝဇ္ဇဓမ္မတာ. ဗုဒ္ဓသုဗုဒ္ဓတာ နာမ တံ ဓမ္မံ ဒေသေန္တဿ ဗုဒ္ဓဿ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓတာ.

“依业、心、时节、食”，此处的‘k’是依连音而增补。意思是：依业，依心，依时节，依食。‘相应诸缘的和合’是其分析。“异转”是指以其他方式的运转。“因集缘”是指因缘和集缘。生缘被称为因缘，助缘被称为集缘。“业转”是指从业产生的运转。“异熟转”是指从异熟产生的运转。一个有情在无始的轮回中流转时，既有色身也有名身。除此之外，没有其他所谓的自性存在。在五蕴有中流转的有情，色身和名身一同运转。在无想有情中流转的有情，只有色身运转，在那里它被算作一个有情。在无色界中流转的有情，只有名身运转，在那里它也被算作一个有情。“算作”的意思是，这仅仅是一种概念施设。在这些身中，色身的死和结生之间没有相互的无间缘性。在每一生中，它都作为一个个体存在，死亡时就毁坏了。色相续被切断。与结生色一起的因果相续不再进行。但在名身中，死和结生之间有相互的无间缘性。死亡时名相续不会被切断，与结生名一起的因果相续会继续进行。于此，一位通晓缘起的比丘，安住于缘起智，当他观察一个有情在一生中的流转时，他看不到所谓的有情，看不到所谓的补特伽罗，看不到‘我’，也看不到‘他人’。他看不到‘我过去曾存在’，看不到‘我于现在存在’，也看不到‘我未来将存在’。他反而只见到依‘无明缘行，行缘识’等方法，名色诸法的因果系列无间断地流转。当观察一生中的流转时，这个有情在无始轮回的无量诸有中的流转也被视为‘那里也是如此，那里也是如此’。那时，他的十六种疑惑就被舍断了。为了显示此义，才说了“在无始的轮回中”等。什么是十六种疑惑呢？“我于过去世存在吗？我于过去世不存在吗？我于过去世是什么？我于过去世是怎样的？我于过去世，曾是什么而变成什么？”像这样，关于过去有五种疑惑。“我于未来世将存在吗？我于未来世将不存在吗？我于未来世将是什么？我于未来世将是怎样的？我于未来世，将是什么而变成什么？”像这样，关于未来有五种疑惑。“我存在吗？我不存在吗？我是什么？我如何存在？我这个有情从何而来？我将去往何处？”像这样，关于现在有六种疑惑。这些是十六种疑惑。于此，“我于过去世存在吗？我于过去世不存在吗？”通过这两句，他怀疑自己在过去是存在还是不存在。如果存在，就怀疑“我于过去世是什么？”意思是：“我是由某个因缘而有，还是被某个有神通力者所造，还是无因无缘、非被创造而自生的？”如果我是由这些方式中的一种而有，“我于过去世是怎样的？”是无足的，还是二足的，还是四足的，还是多足的？是色界的，还是无色界的？是有想的，还是无想的？等等。如果我是无足等中的一种，“我于过去世，曾是什么而变成什么？”这是就存在的相续而说，即：“在第一个存在中是什么，在第二个存在等中又变成了什么？”这个方法也适用于未来。在现在，“我存在吗？我不存在吗？”就像在《小事分别》(Khuddakavatthuvibhaṅga)的一百零八种爱行中所说：“有‘我是常’，有‘我是断’。”于此，“我是常”意为“我是永恒的”；“我是断”意为“我是会断灭的”。又如所说：“‘有’是一边，‘无’是第二边。”于此，“有”意为所谓的“我”在各种存在中恒常存在；“无”意为没有这样的“我”，它会断灭，死后不复存在。同样，于此他也怀疑“我存在吗？我不存在吗？”于此，“我存在吗？”是说：这个所谓的“我”在各种存在中恒常存在吗？我所谓的“我”是永恒的，一直都存在吗？“我不存在吗？”意为：我不是那样存在的吗？我所谓的“我”不是那样存在的吗？此处，“在各种存在中”应理解为：由于把握了在轮回中正进行着的现在中的自我，它被包含在“现在”中。“我是什么？”意为：我作为一个存在出生了，我是什么呢？我是由某个因缘而有吗？我是被某个有神通力者所造吗？还是无因无缘、非被某者所造而自生的呢？“我如何存在？”于此，不应与无足等相联系，而应与“我是什么种姓”相联系，比如是乔达摩(Gotama)种姓，还是婆悉吒(Vāseṭṭha)种姓等等。在劫初时期的那些种姓，如今已混杂，因此怀疑者对此自然会怀疑。“我从何而来？”即我过去从哪个存在而来。“我将去往何处？”即我未来将去往哪个地方。“疑惑的超越”：那位比丘观察缘起中无明等过去五因，他就在那一有中见到全部的缘起。如此观察时，他不见有任何所谓的“我”存在，缘之而生起关于过去的五种疑惑。那里只有法而已。这样，通过见到过去没有疑惑的所缘(vatthu)，就超越了五种疑惑。但即使是这样观察的人，难道没有“我于过去世是怎样的？我于过去世曾是什么而变成什么呢？”这样的疑惑吗？因为这样观察的人，若无宿住智，是不知道、也看不到自己在过去世是二足还是四足，或从彼处死后生于某处的。答：然而，那种疑惑从了知“只是法的流转”开始，就不再是障碍性的疑惑，而只是与疑相似。它确实也存在于圣者之中。同样，通过观察未来的五果，他超越了关于未来的五种疑惑。通过观察现在的五果和五因，他超越了关于现在的六种疑惑。其余的都如前述关于过去的方法。在超越八种疑惑时，通过顺逆观察缘起，他超越了对于教法和出世间法的疑惑。随着对法的疑惑的超越，他确实也超越了对于说法者导师、对于如教导而行道的僧团、对于三学、对于如前所述的过去、未来、过去与未来、以及对于缘起和缘生法的一切疑惑。因此说“由自性法的流转”等。于此，“由自性法的流转”即由缘的系列，自性法系列的流转。“法中的法性”即教法以其善说等特性而具有的善妙法性、无过失法性。“佛的善觉性”即宣说此法的佛陀的遍知觉性。

ပရိယုဋ္ဌိတာနံ ဒိဋ္ဌိဝိစိကိစ္ဆာနံ ဝိက္ခမ္ဘနံ နာမ ဟေဋ္ဌာ ဓမ္မဝဝတ္ထာန ဝသေန ပစ္စယပရိဂ္ဂဟဝသေန စ သိဇ္ဈတိ. ဝိပဿနာ ကမ္မံ ပန အနုသယဘူတာနံ ဒိဋ္ဌိဝိစိကိစ္ဆာနံ သလ္လိခနတ္ထာယ ကရီယတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘အနုသယ သမူဟနနတ္ထဉ္စာ’’တိအာဒိ. ‘‘တတ္ထ ပနာ’’တိ တသ္မိံ ပဋိသမ္ဘိဒါ မဂ္ဂေ ပန. ဝိဘတ္တေသူတိ ပါဌသေသော. ‘‘ယဿာ’’တိ ယောဂီ ပုဂ္ဂလဿ. ‘‘ယံ ဒူရေ သန္တိကေဝါ’’တိ ယံ ဒူရေ ပဝတ္တံ ရူပံ ဝါ, သန္တိကေ ပဝတ္တံ ရူပံဝါတိ ပါဌသေသော. ‘‘တဒတ္ထဿ ပနာ’’တိ သမ္မသိတဓမ္မုဒ္ဓါရတ္ထဿ. ‘‘ဉာဏေန ဒဠှံ ဂဟေတွာ’’တိ ဓမ္မဝဝတ္ထာနညာဏေန သုဋ္ဌုဝိဘူတံ ကတွာတိ အဓိပ္ပာယော. ဣဒါနိ ယံ ယံ ဒဠှံ ဂဟေတဗ္ဗံ. တံ တံ သရူပတော ဒဿေတုံ ‘‘တတ္ထာ’’တိအာဒိမာဟ. ပုန ဒဠှံ ဂဟိတဿ ရူပဿ အနိစ္စလက္ခဏံ ဒဿေတုံ ‘‘သာ စ ကြိယာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ‘‘နဿန္တီ’’တိ ဘိဇ္ဇန္တိ. အနိစ္စတံ ဂစ္ဆန္တိ. ‘‘ဝိတ္ထမ္ဘန ကြိယာ’’တိ ဧတ္ထ ဝိဝိဓေန ထမ္ဘနံ ဝိတ္ထမ္ဘနံ. နာနာဒိသာဘိမုခဝသေန ထမ္ဘနံ ဝဟနန္တိ အတ္ထော. ‘‘ဣမာသဉ္စာ’’တိ စတုန္နံ မဟာဘူတာနဉ္စ. ဝိသုံ ဝိသုန္တိ ဝုတ္တတ္တာ တာသံ အညမညဉ္စ သဟဇာတေသု ဂဟဏံ သမ္ဘဝတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘အာပါဒီနံ’’တိ. အာပါဒီနံ သေသမဟာဘူတာနဉ္စာတိ အတ္ထော. သန္တတိယာ သရီရာနိ သန္တတိ သရီရာနိ. ‘‘တထာ တထာ ကပ္ပေတွာ’’တိ ရူပဓမ္မာနံ သန္တတိ ပရိဝတ္တိ နာမ အဘိက္ကမန္တဿ ဧဝံ ဘဝေယျ, ပဋိက္ကမန္တဿ ဧဝံ ဘဝေယျ, တထာ သမိဉ္ဇန္တဿ ပသာရေန္တဿာတိအာဒိနာ ပရိကပ္ပေတွာ. ‘‘သေသခန္ဓေသုပိ တံ တံ သန္တတိ နာနတ္တံ’’တိ ဝေဒနာက္ခန္ဓေ တာဝ ကာယေ ကာယိကသုခသန္တတိ ဒုက္ခသန္တတီနံ နာနတ္တံ. စိတ္တေ သောမနဿ ဒေါမနဿ သန္တတီနံ. ဥပေက္ခာ သန္တတိ ပန အဝိဘူတာ ဟောတိ. ကပ္ပေတွာ ဂဟေတဗ္ဗာ. ယဒါ စိတ္တေ သောမနဿ ဒေါမနဿာနိ န သန္ဒိဿန္တိ, တဒါ ဣဒါနိ ဥပေက္ခာ မေ ဝေဒနာ ပဝတ္တတီတိ ဝါ, ယဒါ တာနိ သန္ဒိဿန္တိ[Pg.300], တဒါ သာ နိရုဇ္ဈတီတိ ဝါ ဧဝံ တက္ကေတွာ သမ္မသိတဗ္ဗာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သညာက္ခန္ဓေ ရူပသညာသဒ္ဒသညာဒီနံ ဝသေန. သင်္ခါရက္ခန္ဓေ ရူပသဉ္စေတနာ သဒ္ဒသဉ္စေတနာဒီနံ ဝသေန, နာနာဝိတက္က ဝိစာရာဒီနံ ဝသေန, လောဘာလောဘ ဒေါသာဒေါသ မောဟာမောဟာဒီနံ ဝသေန စ. ဝိညာဏက္ခန္ဓေ စက္ခုဝိညာဏာဒီနံ, ကုသလာ ကုသလဝိညာဏာဒီနဉ္စ ဝသေန သန္တတိ နာနတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဝိဿာသံ ကရောတီတိ ဝတွာ တဒတ္ထံ ဝိဝရတိ ‘‘ဧတံ မေ’’တိအာဒိနာ. တတ္ထ တယောဝိဿာသာ တဏှာဝိဿာသော, မာနဝိဿာသော, ဒိဋ္ဌိဝိဿာသော. တတ္ထ ဧတံ မမာတိ တဏှာဝိဿာသော. ဧသောဟမသ္မီတိ မာနဝိဿာသော. ဧသော မေ အတ္တာတိ ဒိဋ္ဌိဝိဿာသော. ‘‘ပရိဟရတီ’’တိ ဘဝါဘဝေသု ပရိဂ္ဂဟေတွာ ဟရတိ ဝဟတိ. ‘‘ပရမဇ္ဈတ္တဘာဝေနာ’’တိ ပဓာနအဇ္ဈတ္တဘာဝေန. အဇ္ဈတ္တသာရဘာဝေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘ပရိဂ္ဂဟိတော’’တိ ဧသော မေ အတ္တာတိ ဒိဋ္ဌိပရိဂ္ဂဟေန ပရိဂ္ဂဟိတော. တယော ဟိ ပရိဂ္ဂဟာ တဏှာ ပရိဂ္ဂဟော, မာနပရိဂ္ဂဟော, ဒိဋ္ဌိပရိဂ္ဂဟောတိ. ဝသေ သဗ္ဗသော ဝတ္တန္တော နာမ ကေဝလံ ဝသာယတ္တဝုတ္တိကော ဧဝ သိယာ, န ပစ္စယာယတ္တဝုတ္တိကောတိ ဒဿေန္တော ‘‘ယထာဝုတ္တေဟီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ‘‘ယထာဝုတ္တေဟီ’’တိ သဗ္ဗသင်္ဂဟေ ဝုတ္တပ္ပကာရေဟိ ကမ္မာဘိသင်္ခရဏာဒီဟိ. ‘‘တထာပရိဂ္ဂဟေတဗ္ဗော’’တိ ဧသော မေ အတ္တာတိ ဧဝံ ပရမဇ္ဈတ္တဘာဝေန ပရိဂ္ဂဟေတဗ္ဗော. တထာ ဟိ ယော အတ္တနော ဝသေန ဝတ္တတိ, တသ္မိံ အတ္တနော သာမိဘာဝေါ နတ္ထိ. ယသ္မိဉ္စ သာမိဘာဝေါ နတ္ထိ, တသ္မိံ ရူပါဒိကေ ဓမ္မေ အတ္တာနံ သာမိကံ ကတွာ ဧသော မမ အတ္တာတိ ပရိဂ္ဂဟော နာမ မိစ္ဆာ ဧဝ. တထာ ယော စ ခဏိက ဓမ္မော ဟောတိ, ခဏေ ခဏေ ဘိဇ္ဇတိ, တံ ရူပါဒိကံ ခန္ဓပဉ္စကံ အတ္တနော သာရံ ကတွာ တထာ ပရိဂ္ဂဟောပိ မိစ္ဆာ ဧဝ. ဧတ္ထ စ ‘‘မိစ္ဆာ ဧဝါ’’တိ ပရမတ္ထ သစ္စံ ပတွာ မိစ္ဆာ ဧဝ. ဝိပလ္လာသော ဧဝါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘သုခံ ဝိဒ္ဓံသေတီ’’တိ ကာယိကသုခဉ္စ စေတသိက သုခဉ္စ ဝိဒ္ဓံသေတိ. ဝိနာသေတိ. ‘‘နာနာဒုက္ခံ ဇနေတီ’’တိ ကာယိကဒုက္ခဉ္စ စေတသိက ဒုက္ခဉ္စ ဇနေတိ ဥပ္ပာဒေတိ. ‘‘ဣဒဉ္စ ရူပံ ဧဒိသမေဝ ဟောတီ’’တိ ကထံ ဟောတိ. မနုဿတ္တဘာဝေ ဌိတာနံ သတ္တာနံ ယထာပဝတ္တံ [Pg.301] မနုဿ သုခံ ဝိဒ္ဓံသေတိ, ဇိဏ္ဏဘိန္နဘာဝံ ပါပေတိ, နာနာဒုက္ခံ ဇနေတိ. သယံ အပါယတ္တဘာဝံ ဂဟေတွာ တေသံ နာနာအပါယ ဒုက္ခံ ဇနေတိ. တထာ ဒေဝတ္တဘာဝေ သက္ကတ္တဘာဝေ ဗြဟ္မတ္တဘာဝေ ဌိတာနန္တိအာဒိနာ ဝတ္တဗ္ဗံ. တထာ မနုဿတ္တဘာဝေ ဌိတာနံ နာနာဝိပရိဏာမ ကိစ္စေဟိ ယထာပဝတ္တံ သုခံ ဝိဒ္ဓံသေတိ, နာနာပစ္စယာဘိသင်္ခရဏကိစ္စေဟိ နာနာဒုက္ခံ ဇနေတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဣဒဉ္စ ရူပံ ဧဒိသမေဝါ’’တိ. ‘‘သာရောနာမ ထာမဗလဝိသေသော ဝုစ္စတီ’’တိ ဧတေန ထာမဗလဝိသေသေန သမ္ပန္နံ ဝတ္ထုံပိ သင်္ဂဏှာတိ. ‘‘အသာရကဋ္ဌေနာ’’တိ ဧတ္ထ သာရော ဧဝ သာရကံ, န သာရကံ အသာရကန္တိ ဣမမတ္ထံ သန္ဓာယ ‘‘ရူပံ ပန သယံပိ ဧဝရူပေါ သာရော န ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ. သတ္တာနံ အတ္တသာရော ဇီဝသာရော န ဟောတီတိ အတ္ထော. နတ္ထိ သာရော ဧတဿာတိ အသာရကန္တိ ဣမမတ္ထံ သန္ဓာယ ‘‘န စ ဧဝရူပေန သာရေန ယုတ္တံ’’တိ ဝုတ္တံ. အတ္တသာရေန ဇီဝသာရေန သံယုတ္တံ ဟောတီတိ အတ္ထော. တတ္ထ ပုရိမော အတ္ထော ရူပံ အတ္တတော သမနုပဿတီတိ ဣဒံ သန္ဓာယ ဝုတ္တော. ပစ္ဆိမော ရူပဝန္တံ ဝါ အတ္တာနံ, အတ္တနိ ဝါ ရူပံ, ရူပသ္မိံ ဝါ အတ္တာနံတိ ဣမာနိ သန္ဓာယ ဝုတ္တော. ဧတေန အသာရကဋ္ဌေနာတိ အသာရဘာဝေန, အသာရယုတ္တဘာဝေန ဝါတိ စ. အနတ္တာတိ ဧတ္ထပိ န အတ္တာ အနတ္တာ, နတ္ထိ အတ္တာ ဧတဿာတိ ဝါ အနတ္တာတိ စ ဒွိဓာ အတ္ထော သိဇ္ဈတိ. ‘‘ယဉ္စာ’’တိ ယဉ္စ ရူပံ. ‘‘ပီဠေတီ’’တိ တံ သမင်္ဂီ ပုဂ္ဂလံ ပီဠေတိ. ဧတေန အနတ္တဘာဝေ သိဒ္ဓေ ဒုက္ခဘာဝေါပိ သိဒ္ဓေါတိ ဒဿေတိ. ‘‘တိဏ္ဏံ ဝယာနံ ဝသေန အဒ္ဓါဘေဒေါ ယောဇေတဗ္ဗော’’တိ ပထမဝယေ ပဝတ္တံ ရူပံ ဒုတီယဝယံ န ပါပုဏာတိ, ပထမဝယေ ဧဝ နိရုဇ္ဈတီတိအာဒိနာ အဒ္ဓါပစ္စုပ္ပန္နေ အန္တောဂဓဘေဒေါ ယောဇေတဗ္ဗော. ‘‘သဘာဂေကသန္တာနဝသေနာ’’တိ သဘာဂါနံ ဓမ္မာနံ သဘာဂဋ္ဌေန ဧကီဘူတာ သန္တတိ သဘာဂေကသန္တတိ. ‘‘သဘာဂါနံ ဓမ္မာနံ’’တိ စ စိတ္တဇေသုတာဝ နိရန္တရပ္ပဝတ္တေန လောဘသမ္ပယုတ္တစိတ္တေန သဟဇာတာ ရူပဓမ္မာ သဘာဂရူပဓမ္မာ နာမ. တထာ နာမ ဓမ္မာ စ. ဧဝံ ဒေါသသမ္ပယုတ္တာဒီသုပိ. ဥတုဇေသု နိရန္တရပ္ပဝတ္တေန သီတဥတုနာ သမုဋ္ဌိတာ ရူပဓမ္မာ သဘာဂရူပ ဓမ္မာ နာမ. တထာ ဥဏှဥတုနာ သမုဋ္ဌိတာ. ဧသနယော အာဟာရဇေသုပီတိ [Pg.302] ဧဝံ သဘာဂေကသန္တတိဝသေန. ‘‘သမ္ပာပုဏိတုံ’’တိ ဉာဏေန သမ္ပာပုဏိတုံ. ‘‘အဒ္ဓါသန္တတိဝသေနာ’’တိ ဧတ္ထ သန္တတိဝသေန သမ္မသနံ ဝိသေသတော အဓိပ္ပေတံ. ဧဝဉ္စ ကတွာ ဟေဋ္ဌာ အနိစ္စံ ခယဋ္ဌေနာတိ ပဒေ စတုန္နံ မဟာဘူတာနံ သန္တတိ ဝိဘာဂနယော သုဋ္ဌု ဒဿိတောတိ. ‘‘အနိစ္စလက္ခဏ ဒဿနမေဝ ပဓာနံ’’တိ ဣမသ္မိံ ဉာဏေပိ ဥဒယဗ္ဗယညာဏေပိ ဘင်္ဂညာဏေပိ အနိစ္စလက္ခဏ ဒဿနမေဝ ပဓာနံ. ဘယညာဏေ စ အာဒီနဝညာဏေ စ နိဗ္ဗိဒါဉာဏေ စ ဒုက္ခလက္ခဏ ဒဿနံ ပဓာနံ. ဥပရိ စတူသု ဉာဏေသု အနတ္တလက္ခဏ ဒဿနံ ပဓာနန္တိ. ‘‘သမုဒိတေသူ’’တိ အညမညံ အဝိနာဘာဝသဟာယဘာဝေန သမုပ္ပန္နေသု. ဣဒဉ္စ အဝိဇ္ဇာသမုဒယာ ရူပသမုဒယော. တဏှာသမုဒယာ ဥပါဒါန သမုဒယော. အာဟာရ သမုဒယာ ရူပသမုဒယောတိ ပါဠိဝသေန ဝုတ္တံ. အပ္ပဟီန ဝသေနာတိ ပါဠိပဒေ ပန အဝိဇ္ဇာ တဏှာ ဒိဋ္ဌာနုသယာနံ အပ္ပဟီနဋ္ဌေန သန္တာနေ ဝိဇ္ဇမာနတာ ဧဝ ပမာဏန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘သမုဒေန္တီ’’တိ ပဋိသန္ဓိတော ပဋ္ဌာယ ဧကတော ဥဒေန္တိ. ဥပရူပရိ ဧန္တိ. အာဂစ္ဆန္တီတိ အတ္ထော. ဧကဘဝဘာဝေန ပါတုဗ္ဘဝန္တီတိ အဓိပ္ပာယော. တေနာဟ ‘‘ယာဝမရဏကာလာ’’တိအာဒိံ. ‘‘ပသဝန္တီ’’တိ ပဝဍ္ဎမာနာ သဝန္တိ, ပဝတ္တန္တိ, သန္ဒန္တိ. ‘‘တေသု ပနာ’’တိ အဝိဇ္ဇာ တဏှုပါဒါန ကမ္မေသု. ‘‘နိရုဇ္ဈန္တီ’’တိ တသ္မိံဘဝေ ဧဝ နိရုဇ္ဈန္တိ. တသ္မိံ ဘဝေ နိရောဓော နာမ ဘဝန္တရေ ပုန အနုပ္ပာဒေါ ယေဝါတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဘဝန္တရေ’’တိအာဒိ. ‘‘တံ သန္တတိယံ’’တိ တသ္မိံ ပစ္စုပ္ပန္န ဘဝေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘ပုန အနုပ္ပာဒသင်္ခါတံ နိရောဓံ’’တိ သန္တတိ နိရောဓော နာမ ဝုတ္တော. န နိဗ္ဗာန နိရောဓော. ဧတာဟိ ပစ္စယေ သတိ, ဘဝန္တရေ ဥပ္ပဇ္ဇီဿန္တိ ယေဝါတိ. ဣဒါနိ ယထာပဝတ္တ သန္တတီသု ပရိယာပန္နာနံ သဗ္ဗပစ္ဆိမာနံ နာမရူပါနံ ခဏိကနိရောဓဝသေန အတ္ထံ ဝဒန္တော ‘‘ယထာပဝတ္တ သန္တတိယော ဝါ ဆိဇ္ဇန္တိ ဘိဇ္ဇန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ဥဒယဗ္ဗယံ သမနုပဿန္တဿ စာ’’တိ ဧတ္ထ ကတမော ဥဒယော နာမ, ကတမော ဝယော နာမ, ကထဉ္စ တဒုဘယံ သမနုပဿတီတိ အာဟ ‘‘ဥဒယဗ္ဗယံ ပဿန္တဿာတိ ဧတ္ထ ယထာ နာမာ’’တိအာဒိံ. တတ္ထ ‘‘တမော ခန္ဓော’’တိ တမောရာသိ. ‘‘ဝေတီ’’တိ ဝိဂစ္ဆတိ. အန္တရ ဓာယတိ[Pg.303].‘‘ဥဒယော’’တိ ဥပ္ပာဒေါ စေဝ ဝဍ္ဎိ စ. ‘‘ဝယော’’တိ ဝိဂမနံ, အန္တရဓာနံ. ‘‘နာနာပယောဂဝသေနဝါ’’တိ သမိဉ္ဇနပ္ပသာရဏာဒိ နာနာပယောဂဝသေန ဝါ. ဥဒယပက္ခာနံ နာနာသန္တတီနံ ဥဒယဉ္စ ဥဒယတော. ဝယပက္ခာနံ နာနာသန္တတီနံ ဝယဉ္စ ဝယတောတိ ယောဇနာ.

对已缠绕的邪见与疑惑的镇伏，是依下文的法确立(dhammavavatthāna)与缘把握(paccayapariggaha)而成就。而观(vipassanā)业，是为了削减已成随眠的邪见与疑惑而修习，故说“以及为了根除随眠”等。“于其中”是指于《无碍解道》(Paṭisambhidāmagga)中。“于已分别中”是文句的省略。“为谁”是指为瑜伽行者(yogī puggala)。“彼远处或近处”是“于远处转起的色，或于近处转起的色”的文句省略。“为其义”是指为抉择所思察的法。“以智强固地把握”的意趣是：以法确立智使其非常明了。现在，为了从自性上显示那些应当被强固把握的法，而说“于其中”等。再者，为了显示已被强固把握的色的无常相，而说“而彼作用”等。“消逝”是指它们被破坏，它们达到无常。“支撑作用”：于此，以各种方式支撑为“支撑”。意思是朝向不同方向支撑、承载。“以及此等”是指以及四种大种(mahābhūta)。因为说到“各别、各别”，所以说“水等”，意即在俱生法中，它们相互间的把握是可能的。意思是水等其余大种。相续的身即是相续身。“如是如是设想”是指，通过“前进时应如是，后退时应如是，以及屈、伸时应如是”等方式，来构想色法的相续转变。“于其余诸蕴中，亦有彼彼相续的差异”：首先，于受蕴中，在身有身乐相续与身苦相续的差异，在心有喜悦相续与忧愁相续。而舍相续则不显现，应通过构想来把握。当心中不现起喜悦与忧愁时，应思察：“现在我的舍受正在转起”；或者当它们现起时，应思察：“它已息灭”，应如是推断而思察。于想蕴中，通过色想、声想等。于行蕴中，通过色思、声思等，通过各种寻、伺等，以及通过贪、无贪，嗔、无嗔，痴、无痴等。于识蕴中，通过眼识等，以及善、不善识等，当知晓相续的差异。说了“产生信赖”后，以“此是我的”等来阐明其义。于此有三种信赖：爱信赖、慢信赖、见信赖。其中，“此是我的”是爱信赖；“我是此”是慢信赖；“此是我的我”是见信赖。“携带”是指在各种有中执取而携带、运载。“以最高的内在性”是指以首要的内在性。意即：以内在的本质。“被执取”是指以“此是我的我”的见执而被执取。确实有三种执取：爱执取、慢执取、见执取。“完全随自在力而转”是指，它应是唯独依赖自在力的，而非依赖诸缘的。为了显示此义，而说“如前所述”等。于此，“如前所述”是指在《摄阿毗达摩义论》(Abhidhammatthasaṅgaha)中所说的业行等类型。“应如是执取”是指应以“此是我的我”这样最高的内在性来执取。确实，凡是不随自己意愿而转的，对自己就没有主宰权。而在没有主宰权的事物中，将自己当作色等法的主人，而执取“此是我的我”，这确实是错误的。同样，凡是刹那的法，刹那刹那地坏灭，将那色等五蕴当作自己的核心，这样的执取也确实是错误的。于此，“确实是错误”是指，就胜义谛而言确实是错误。意即：确实是颠倒(vipallāsa)。“毁坏乐”是指毁坏身乐与心乐，即消灭。“产生种种苦”是指产生、生起身苦与心苦。“而此色也是如此”是怎样的呢？对于处于人有中的众生，它毁坏其随之转起的人乐，使其达到衰老、毁坏的状态，产生种种苦。它自身取了恶趣的状态后，为他们产生种种恶趣的苦。同样，应说对于处于天有、帝释有、梵天有中的众生等。又，对于处于人有中的众生，它以种种变易之事毁坏其随之转起的乐，以种种缘的造作之事产生种种苦。因此说“而此色也是如此”。“核心是说一种特别的坚固力”：以此，它也包含了具足此特别坚固力的事物。“以无核心义”：于此，针对“核心即是‘有核心’，非核心即是‘无核心’”此义，而说“但色自身并非如此的核心”。意思是，它不是众生的我核心、命核心。针对“此中无核心，故为‘无核心者’”此义，而说“亦不与如此的核心相应”。意思是，它不与我核心、命核心相应。其中，前一个意思，是针对“视色为我”而说；后一个意思，是针对“（视）我为有色者，或于我中有色，或于色中有我”这些而说。以此，“以无核心义”即是“以无核心的状态，或以不与核心相应的状态”。“无我”：于此，“非我，故为无我”，或“此中无我，故为无我”，这两种意思都能成立。“以及凡”是指以及凡是色。“逼迫”是指逼迫具足它的个人(puggala)。以此显示：当无我性成立时，苦性也成立了。“应依三个年龄阶段而应用时段的划分”：应通过“于第一年龄阶段转起的色，不达到第二年龄阶段，就在第一年龄阶段息灭”等方式，来应用包含在当下时段中的划分。“以同类单一相续”：诸同类法以同类义而成为一的相续，即是同类单一相续。“诸同类法”：在心生法中，与无间转起的贪相应心俱生的色法，名为同类色法；名法也是如此。在嗔相应等中也是这样。在时节生法中，由无间转起的寒冷时节所生起的色法，名为同类色法；由炎热时节所生起的也是如此。此理亦在于食生法中。如是，即是以同类单一相续。“为了达到”是指为了以智达到。“以时段相续”：于此，特别意指以相续来思察。如是，在下文“无常，以灭尽义”一句中，已善为显示四种大种的相续分别法。“见无常相是主要”：在此智中，在生灭智(udayabbayaññāṇa)中，以及在坏灭智(bhaṅgaññāṇa)中，见无常相是主要。在怖畏智(bhayaññāṇa)、过患智(ādīnavaññāṇa)与厌离智(nibbidāñāṇa)中，见苦相是主要。在上面的四种智中，见无我相是主要。“于已集起者”是指相互以不相离的伴侣状态而共同生起者。此乃依圣典而说：“由无明集而有色集，由爱集而有取集，由食集而有色集。”“以未断除故”：但在圣典句中，当知，以无明、爱、见诸随眠未断除义，它们存在于相续中，这本身就是标准。“集起”是指从结生(paṭisandhi)开始一同生起。意思是，它们相继而来、到来。意趣是：它们以一有的状态而出现。因此他说“乃至死时”等。“流出”是指它们增长着而流、转起、流淌。“但于彼等中”是指于无明、爱、取、业中。“息灭”是指就在那一有中息灭。于那一有中的息灭，即是在另一有中不再生起，因此说“于另一有中”等。“于彼相续中”意即：于彼现在有中。“名为不再生起的息灭”是指名为相续的息灭，而非涅槃的息灭。因为当有这些缘时，它们必将于另一有中生起。现在，说着包含在随转相续中的所有最后的名色的刹那息灭义，而说“或者随转的诸相续被切断、被破坏”。“以及于随观生灭者”：于此，什么是生，什么是灭，以及如何随观此二者？对此，他说“于见生灭者，于此，譬如”等。于此，“黑暗蕴”是指黑暗堆。“消散”是指离去、消失。“生”是指生起与增长。“灭”是指离去、消失。“或以种种努力故”是指或以屈、伸等种种努力故。其结合应是：生起方面的种种相续的生，视为生；坏灭方面的种种相续的灭，视为灭。

ဗောဇ္ဈင်္ဂ ဓမ္မေဟိ သမ္ပန္နတ္တာ အာရာဓေတိ အတ္တနော စိတ္တံတိ အာရဒ္ဓေါ. တုဋ္ဌစိတ္တောတိ အတ္ထော. ဝိပဿတီတိ ဝိပဿကော. အာရဒ္ဓေါ ဟုတွာ ဝိပဿကော အာရဒ္ဓဝိပဿကော. ဒုဝိဓောဟိ ဝိပဿကော တရုဏ ဝိပဿကော စ အာရဒ္ဓ ဝိပဿကော စ. တတ္ထ ခန္ဓာနံ ဥဒယဗ္ဗယံ သုဋ္ဌု အပဿန္တော ဒုဗ္ဗလဝိပဿကော တရုဏ ဝိပဿကော နာမ. ခန္ဓာနံ ဥဒယဗ္ဗယံ သုဋ္ဌု ပဿန္တော ဝိပဿနာ ကမ္မေ အာရာဓိတ စိတ္တော ဗလဝဝိပဿကော အာရဒ္ဓဝိပဿကော နာမ. ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ.

因具足觉支之法而令自心满足，故称“精进者”(āraddho)，意即心喜足者。行观(vipassati)，故称“观者”(vipassako)。既是精进者，又是观者，故称“精进观者”(āraddhavipassako)。观者有二种：初修观者与精进观者。其中，不能善见诸蕴生灭者，是软弱的观者，名为“初修观者”。能善见诸蕴生灭，于观(vipassanā)之业上心已满足，是强力的观者，名为“精进观者”。就此而说：

[က]

[甲]

‘သုညာဂါရေ ပဝိဋ္ဌဿ, သန္တစိတ္တဿ ဘိက္ခုနော;

အမာနုသီ ရတီ ဟောတိ, သမ္မ ဓမ္မံ ဝိပဿတော,တိ စ.

入于空闲处、心已寂静的比丘，当他如理审察法时，便会产生超人之乐。

[ခ]

[乙]

‘ယော စ ဝဿသတံ ဇီဝေ, အပဿံ ဥဒယဗ္ဗယံ;

ဧကာဟံ ဇီဝိတံ သေယျော, ပဿတော ဥဒယဗ္ဗယံ,တိ စ.

若人活百岁，不见生与灭，不如活一日，得见生与灭。

အယမိဓ အဓိပ္ပေတော. ဝိပဿနံ ဥပေစ္စ ကိလေသေန္တိ, မလီနဘာဝံ ဂမေန္တီတိ ဝိပဿနုပက္ကိလေသာ. ပရိဗန္ဓန္တိ နီဝါရေန္တီတိ ပရိဗန္ဓကာတိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ အန္တရာယိက ဓမ္မာနံ နာမံ. ‘‘သရီရောဘာသော’’တိ သကလသရီရတော နိက္ခန္တော ဩဘာသော. ‘‘ပဉ္စဝိဓာ ပီတီ’’တိ ခုဒ္ဒိကာ ပီတိ, ခဏိကာ ပီတိ, ဩက္ကန္တိကာ ပီတိ, ဥဗ္ဗေဂါ ပီတိ, ဖရဏာ ပီတီတိ. ‘‘ဒုဝိဓာ ပဿဒ္ဓီ’’တိ အတိဗလဝန္တီ ကာယပဿဒ္ဓိစေဝ စိတ္တပဿဒ္ဓိ စ. ဝိပဿနာ ကမ္မေ ဩကပ္ပနာကာရပ္ပဝတ္တာ သဒ္ဓါဧဝ အဓိမုစ္စနဋ္ဌေန အဓိမောက္ခော သဒ္ဓါဓိမောက္ခော. ‘‘ဝီရိယံ’’တိ တသ္မိံ ကမ္မေ အနိက္ခိတ္တဓုရံ ပဂ္ဂဟိတသီသံ ဝီရိယံ. ‘‘သုခံ’’တိ စိတ္တသုခံ. တေနာဟ ‘‘သောမနဿံ’’တိ. ‘‘ဝိပဿနာဉာဏံ’’တိ ဣန္ဒဝိဿဋ္ဌဝဇိရသဒိသံ ဗလဝဝိပဿနာဉာဏံ. ‘‘သတီ’’တိ တသ္မိံ ကမ္မေ အပ္ပမုဋ္ဌာ သတိ. ‘‘တတြမဇ္ဈတ္တုပေက္ခာ’’တိ စိတ္တဿ [Pg.304] လီနုဒ္ဓစ္စာဒီဟိ ဝိသမန္တေဟိ ဝိမုတ္တာ တတြမဇ္ဈတ္တတာသင်္ခါတာ ဥပေက္ခာ. ‘‘အာဝဇ္ဇနုပေက္ခာ’’တိ ဝသိဘာဝပတ္တာ အာဝဇ္ဇနသင်္ခါတာ ဥပေက္ခာ. ‘‘အာလယံ’’တိ တဏှာလယံ. ‘‘ကုရုမာနာ’’တိ ကရောန္တီ. ‘‘သုခုမာ တဏှာ’’တိ ကုသလေဟိ မိဿကတ္တာ ဣဒံ အကုသလန္တိပိ ဇာနိတုံ အသက္ကုဏေယျာ သုခုမတဏှာ. ‘‘န ဝတမေ’’တိ မမ န ဥပ္ပန္နပုဗ္ဗောဝတာတိ ယောဇနာ. ‘‘အဿာဒသဟိတာ’’တိ ဩဘာသာဒီသု အဿာဒတဏှာ သဟိတာ. ‘‘အဓိမာန ဝသေနာ’’တိ အဓိကတရံ မညနာဝသေန. ‘‘တာဝဒေဝါ’’တိ နိကန္တိယာ ဥပ္ပတ္တိက္ခဏေယေဝ. ‘‘နိကာမနာကာရော’’တိ ဣစ္ဆနာကာရော. အဿာဒနာကာရော. ‘‘နိကာမနဿဝတ္ထူ’’တိ နိကန္တိယာ ဝတ္ထု. ‘‘အဒ္ဓါ’’တိ ဧကန္တေန. ‘‘ဟန္ဒာ’’တိ စိတ္တဝိဿဋ္ဌကရဏေ နိပါတပဒံ. ဣဒါနေဝ နံ ဝိသောဓေမိ, န စိရံ ပဝတ္တိတုံ ဒဿာမီတိ ဣမမတ္ထံ ဒီပေတိ. ‘‘တေသွေဝါ’’တိ တေသုဩဘာသာဒီသု ဧဝ. အဋ္ဌကထာယ န သမေတိ. အဋ္ဌကထာယံ နိကန္တိ ဝိက္ခမ္ဘနဿ ဝိသုံ ဝုတ္တတ္တာတိ အဓိပ္ပာယော. ဝိပဿနာပရိပါကော နာမ ဝိသေသန္တရပ္ပဝတ္တေန ပါကဋောတိ ဒဿေတုံ ‘‘သင်္ခါရုပေက္ခာဘာဝံ ပတ္တာ’’တိအာဒိမာဟ. ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိ ဝိပဿနာဘာဝပတ္တေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘ဒွေ ဝိပဿနာ စိတ္တာနီ’’တိ ဥပစာရာနုလောမစိတ္တာနိ. သော ဟိ ဝုဋ္ဌာနန္တိ ဝုစ္စတီတိ သမ္ဗန္ဓော. သင်္ခါရ နိမိတ္တတော ဝါ ဝုဋ္ဌာတိ. နိဗ္ဗာနံ အာရဗ္ဘ ပဝတ္တိတော. ယဒိ ဧဝံ ဂေါတြဘုပိ ဝုဋ္ဌာနံ နာမ သိယာတိ. န သိယာ. မဂ္ဂဿ အာဝဇ္ဇနမတ္တေ ဌိတတ္တာ. ပဋိဝေဓကိစ္စဿစ သမ္မောဟ သမုစ္ဆေဒကိစ္စဿ အဘာဝတော. ‘‘သယံ’’တိ မဂ္ဂသင်္ခါတော သယံ. ‘‘တံ သမင်္ဂီပုဂ္ဂလံ ဝါ’’တိ တေန မဂ္ဂေန သမင်္ဂီပုဂ္ဂလံ ဝါ. ‘‘ဝဋ္ဋပ္ပဝတ္တတော စာ’’တိ အာယတိံ ဘဝေသု အပါယဝဋ္ဋပ္ပဝတ္တတော ဝါ, အဋ္ဌမ ဘဝတော ပဋ္ဌာယ ကာမသုဂတိ ဝဋ္ဋပ္ပဝတ္တတော ဝါ. အဝဿံ ဝုဋ္ဌာနံ ဂမေတိ သမ္ပာပေတီတိ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီတိ ဝစနတ္ထော. ‘‘အဝဿံ ဝုဋ္ဌာနံ ဂစ္ဆန္တီ’’တိ ဣဓ ဌိတာနံ ဝုဋ္ဌာနတော နိဝတ္တိ နာမ နတ္ထီတိ အဓိပ္ပာယော. ဣဒဉ္စ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ ဗုဒ္ဓသာဝကာနဉ္စ ဝသေန ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. သဗ္ဗညု ဗောဓိသတ္တာ ပန ပုဗ္ဗဗုဒ္ဓါနံ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနာ ကမ္မံ အာရဘန္တာ အနုလောမညာဏံ အာဟစ္စ ဌပေန္တီတိ အဋ္ဌက ထာသု [Pg.305] ဝုတ္တံ. တတ္ထ ‘‘အာဟစ္စာ’’တိ ဣဒံ သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏဿ မတ္ထကပတ္တိဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘အာဝဇ္ဇနဋ္ဌာနိယံ’’တိ တတော ပုဗ္ဗဘာဂေ ကေနစိ စိတ္တေန အဂ္ဂဟိတေ နိဗ္ဗာနာ ရမ္မဏေ အာဝဇ္ဇနဋ္ဌာနိယံ. ‘‘တံ’’တိ ဂေါတြဘုညာဏံ. ဂေါတ္တံ ဘဝတိ အဘိဘဝတိ ဆိန္ဒတီတိ ဂေါတြဘု. ဂေါတ္တံ ဝါ အဘိသမ္ဘုဏာတိ ပါပုဏာတီတိ ဂေါတြဘူတိ ဝစနတ္ထော. ကထံ ပန ဂေါတြဘု စိတ္တံ ဂေါတြဘုညာဏံ ပုထုဇ္ဇနဂေါတ္တံ ဆိန္ဒတိ, အရိယဂေါတ္တံ ပါပုဏာတီတိ ယုဇ္ဇေယျ, သောဟိ ပုဂ္ဂလော တသ္မိံခဏေ ပုထုဇ္ဇနဂေါတ္တပရိယာပန္နောဧဝါတိ. သစ္စံ. အတ္တနိ ပန ဆိန္နတ္တာ သယံ ဆိန္ဒတိ နာမ. နိဗ္ဗာနဿ စ အရိယဂေါစရတ္တာ တံ အာရမ္မဏ ကရဏဝသေန အရိယဂေါတ္တံ ပါပုဏာတိ နာမာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ပစ္စယသတ္တိဝိသေသေန အတ္တနော အနန္တရေ အရိယဂေါတ္တံ ဘာဝေတိ, ပါတုဘာဝေတီတိ ဂေါတြဘူတိပိ ယုဇ္ဇတိ. ‘‘ပရိစ္ဆိဇ္ဇာ’’တိ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ. ဒိဋ္ဌိဝိစိကိစ္ဆာဒီဟိ သဗ္ဗဝိပ္ဖန္ဒနေဟိ မုဉ္စိတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သမ္မောဟဿ ပဟာနမေဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. န တေ ဓမ္မေ အာရမ္မဏ ကရဏ ဝသေန ဇာနနံ. ကထံ တေ ဓမ္မေ အာရမ္မဏံ အကရောန္တော မဂ္ဂေါ တေ ဓမ္မေ ပရိဇာနာတိ နာမာတိ. ကိစ္စသိဒ္ဓိ ဝသေန. သော ဟိ သမ္မောဟံ ပဇဟန္တော အာရမ္မဏံ ကရောန္တာနိပိ ဟိ ပုဗ္ဗဘာဂညာဏာနိ တပ္ပဟာနကိစ္စဿ အသာဓကတ္တာ ဒုက္ခ သစ္စံ ပရိဇာနန္တာနီတိ န ဝုစ္စန္တိ. မဂ္ဂေါ ပန အာရမ္မဏံ အကရောန္တောပိ တပ္ပဟာနကိစ္စဿ သာဓကတ္တာတံ သစ္စံ ပရိဇာနာတီတိ ဝုစ္စတိ. ကသ္မာ. တတော ပဋ္ဌာယ တဿပုဂ္ဂလဿ သဗ္ဗကာလံ တသ္မိံသစ္စေ ပရိဇာနန ကိစ္စဿ သိဒ္ဓတ္တာ. ယထာဟိ ဧကော ပုရိသော စက္ခုမှိ ပိတ္တသေမှာဒိဒေါသေဟိ ပလိဗုဒ္ဓတ္တာ အန္ဓော ဟောတိ. န ကိဉ္စိ ပဿတိ. ယဒါ ပန သော ဧကံ တေဇဝန္တံ အဉ္ဇနံ လဘိတွာ စက္ခုံ အဉ္ဇယန္တော သဗ္ဗရတ္တိံ နိဒ္ဒါယတိ. တဿ နိဒ္ဒါယန္တဿေဝ စက္ခုမှိ သဗ္ဗဒေါသာ နဿန္တိ. စက္ခု ဝိပ္ပသန္နံ ဟောတိ. တင်္ခဏတော ပဋ္ဌာယ သော နိဒ္ဒါယန္တောပိ ရူပါနိ ပဿတီတိ ဝုစ္စတိ. ကသ္မာ, အန္ဓဘာဝဝိဂမေန ဒဿနကိစ္စဿ သိဒ္ဓတ္တာ. ဧဝမေဝမိဒံ ဒဋ္ဌဗ္ဗန္တိ. ဧကဒေသေန ဝါ ဟေဋ္ဌိမမဂ္ဂေသု, အနဝသေသေန ဝါ အရဟတ္တမဂ္ဂေ. ‘‘အပစ္ဆာဝတ္တိကံ’’တိ ဧတ္ထ ပစ္ဆတော အာဝတ္တနံ ပစ္ဆာဝတ္တံ. နတ္ထိ ပစ္ဆာဝတ္တံ အဿာတိ အပစ္ဆာဝတ္တိကန္တိ [Pg.306] ဝိဂ္ဂဟော. ‘‘ပုန အနုပ္ပာဒဓမ္မတာပတ္တိဝသေန နိရောဓသင်္ခါတံ’’တိ မဂ္ဂက္ခဏေ ဧဝ တာနိဝဋ္ဋာနိ ပုန အနုပ္ပာဒသဘာဝံ အာပဇ္ဇန္တိ, နိရုဇ္ဈန္တိ. တထာ နိရောဓသင်္ခါတံ. ‘‘ဥပ္ပာဒနသင်္ခါတာယ ဘာဝနာယာ’’တိ ဧတေန မဂ္ဂဿ ဧကစိတ္တက္ခဏိကတ္တာ ဝဍ္ဎနသင်္ခါတာယ ဘာဝနာယ ဩကာသော နတ္ထီတိ ကတွာ ဝုတ္တံ. အရိယမဂ္ဂံ ပဋိလာဘတ္ထာယ ပန ပဝတ္တိတာ ပုဗ္ဗဘာဂဘာဝနာပိ မဂ္ဂဘာဝနာ ဧဝ. သာ စ အရိယမဂ္ဂံ ပတွာ မတ္ထကပတ္တာ ဟောတိ. တသ္မာ အရိယမဂ္ဂေါ ဧဝ မတ္ထကပတ္တော ဘာဝနာနုတ္တရော ဟောတီတိ ဣမိနာပရိယာယေန ဝဍ္ဎန သင်္ခါတာယ ဘာဝနာယာတိပိ ယုဇ္ဇတိယေဝ. အတ္တနော အနန္တရေ ပဝတ္တံ အာနန္တရိကံ. အာနန္တရိကံ ဖလံ ဧတဿာတိ ဝိဂ္ဂဟော. တဿ စ တတောပရံ ဒွေ ဝါ တီဏိ ဝါ ဖလစိတ္တာနိ ပဝတ္တန္တီတိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော. အပနီတော အဂ္ဂိ ဧတသ္မာတိ အပနီတဂ္ဂိကော. ‘‘နိဗ္ဗာပေန္တော ဝိယာ’’တိ ဧတေန ပဋိပ္ပဿမ္ဘနပ္ပဟာနကိစ္စေန မဂ္ဂါနုကုလပ္ပဝတ္တိံ ဒဿေတိ. ‘‘တေသံ’’တိ တေသံ စက္ခူနံ. တံ ရူပံ တဿ ပါကဋံ န တာဝ ဟောတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘တဿာ’’တိ တဿ ပုဂ္ဂလဿ. ‘‘ပစ္စဝေက္ခနဝါရေသူ’’တိ ဧတ္ထ ပသာဒစက္ခုနာ ဒိဋ္ဌေ ပဝတ္တာ အနုဗန္ဓက ဝီထိယောပိ သင်္ဂယှန္တိ.

此处的意趣是这样。因为它们在趋近观(vipassanā)时染污之，使其进入污秽的状态，故为观的随烦恼(vipassanupakkilesā)。“障碍”是说它们束缚、阻碍，这是下面所说障碍法(antarāyikā dhammā)的名称。“身光”(sarīrobhāso)即从整个身体散发出的光明。“五种喜”(pañcavidhā pītī)即小喜、刹那喜、继起喜、踊跃喜、遍满喜。“二种轻安”(duvidhā passaddhī)即非常强盛的身轻安和心轻安。在观的修行中，以确信的方式生起的信，因其有决意之义，即是胜解，是为“信胜解”(saddhādhimokkho)。“精进”(vīriyaṃ)即于此修行中不舍重担、奋力向前的精进。“乐”(sukhaṃ)即心乐，因此说为“悦意”(somanassaṃ)。“观智”(vipassanāñāṇaṃ)是指如帝释天所投掷的金刚杵一般强而有力的观智。“念”(satī)即于此修行中不忘失的念。“行舍”(tatramajjhattupekkhā)即心脱离了沉滞、掉举等不平等的干扰，安住于中舍的状态。“转向舍”(āvajjanupekkhā)即已达自在的转向舍。“执著”(ālayaṃ)即指渴爱。“行作”(kurumānā)即造作(karontī)。“微细爱”(sukhumā taṇhā)是说因与善法相混杂，以致无法了知“此为不善”的微细渴爱。“未曾有”(na vata me)的句式是：“于我未曾生起过”。“与味俱”(assādasahitā)即与光明等中的味爱俱行。“以增上慢”(adhimānavasena)即以认为更优越的方式。“就在那时”(tāvadeva)即就在渴求生起的那一刹那。“希求相”(nikāmanākāro)即意欲之相、品味之相。“希求之境”(nikāmanassavatthū)即渴求的对象。“诚然”(addhā)即断然。“且”(handa)是用于表达决心时的虚词，它表明此意：“我现在就要净化它，不让它长久持续下去”。“于彼等”(tesveva)即于光明等之中。这与义注不一致，其意是说，在义注中，对于渴求的镇伏是分别论述的。为显示观的成熟是通过一种特殊的进展而变得明显，故说“达到行舍的状态”(saṅkhārupekkhābhāvaṃ pattā)等。这是说，已达到导向出离之观的状态。“两种观心”(dve vipassanācittāni)即近行心与随顺心。后者被称为“出离”(vuṭṭhāna)，此为其关联。它从诸行之相出离，因为它缘取涅槃而转起。若如此，种姓智(gotrabhūñāṇa)是否也应称为“出离”？不应如此。因为它仅住于向道转向的阶段，并且没有穿透实相与根除痴的作用。“自”(sayaṃ)即指道本身。“具足彼者”(taṃ samaṅgīpuggalaṃ)即具足彼道之人。“从轮回转起”(vaṭṭappavattato)即从未来诸有中恶趣轮回的转起，或从第八有起，从欲界善趣轮回的转起。“导向出离”(vuṭṭhānagāminī)的词义是：它必然引导、使之达到出离。“必然达到出离”的含义是，安住于此者，从出离中退转之事绝不存在。这应当就独觉佛和佛陀声闻的层面来理解。而一切知菩萨，则是在过去诸佛的教法中出家，开始修习观业，在达到随顺智时便中止，如诸义注中所说。于此，当知“达到”(āhacca)一词是为了显示已达到行舍智的顶点。“转向处”(āvajjanaṭṭhāniyaṃ)是指转向于此前未被任何心所取的涅槃所缘。“彼”(taṃ)即种姓智。“种姓”(gotrabhu)的词义是：它克服、断除凡夫种姓；或它达到、证得圣者种姓。然则，种姓心如何断除凡夫种姓、达到圣者种姓呢？彼人于彼刹那实则仍属凡夫种姓。诚然如此。然而，当知，因为凡夫种姓于自身中被断除，故名之为“自断”；又因涅槃是圣者的行境，以其为所缘故，名之为“达到圣者种姓”。也因为其特殊的缘力，在紧随其后培育、显现了圣者种姓，故称之为“种姓”，此说亦合理。“界定”(paricchijjā)即辨识界定。这是说，已从见、疑等一切动摇中解脱。当知这即是舍断痴，而非以那些法为所缘而了知它们。道在不缘取那些法的情况下，如何能名为遍知那些法呢？是通过作用的成就。虽然前分的诸智也缘取所缘，但因不能成办舍断的作用，故不被称为遍知苦谛。而道虽不缘取苦谛，但因能成办舍断的作用，故被称为遍知彼谛。为何？因为从那时起，对那个人而言，遍知彼谛的作用即永久成就。譬如一人，因眼中胆汁、痰等疾患而盲，一无所见。后得一有力的眼药，涂眼后通宵睡眠。就在他睡眠时，眼中诸疾消失，眼根变得清澈。从那一刻起，他虽仍在睡眠，亦被称为能见色。为何？因盲目状态已离，见的作用已成就故。此事当如是理解。或者，于下位诸道中为部分断除，于阿罗汉道中为无余断除。“不还”(apacchāvattikaṃ)：于此，向后退转为“还”(pacchāvattaṃ)。无有“还”者，是为“不还”，此为其语法分析。“因达到不再生起之法性而名为‘灭’”：即在道的刹那，那些轮回之事达到不再生起的自性，即是止灭。如是，名为“灭”。关于“以生起为特征的修习”：此说是鉴于道仅为一心刹那，故无有机会作增长性的修习。然而，为证得圣道而行的前分修习亦是道之修习，此修习在达到圣道时即达顶点。因此，圣道本身即是已达顶点的无上修习。依此理路，“增长性的修习”一说亦可成立。“无间”是指紧随其后而转起。其有无间之果，此为其语法分析。与此相关的是，在其后会有二或三个果心生起。“火已离者”(apanītaggiko)即火已从其身移除。“如熄灭般”：以此显示了通过寂止舍断的作用而随顺于道的转起。“彼等”(tesaṃ)即那些眼根。其关联是：彼色于他尚不显现。“彼”(tassā)即那个人。“于省察时”(paccavekkhanavāresu)：于此，亦包含由净眼所见后，相续而起的心路过程。

ဥပရိမဂ္ဂေဟိ ဝဓိတဗ္ဗာ မာရေတဗ္ဗာတိ ဥပရိမဂ္ဂဝဇ္ဈာ. ‘‘ကိလေသဝိဘာဂေသူ’’တိ အသုကမဂ္ဂေန အသုကာကိလေသာ ပဟီယန္တီတိ ဧဝံ ကိလေသဝိဘာဂေသု. ‘‘ပါဠိယံ’’တိ ပဋိသမ္ဘိဒါ မဂ္ဂပါဠိယံ. ဝုစ္စမာနေ ပန ဝတ္တဗ္ဗန္တိ သမ္ဗန္ဓော. မဂ္ဂင်္ဂဗောဇ္ဈင်္ဂါဒီနံ ပစ္စဝေက္ခနံ နာမ မဂ္ဂပစ္စဝေက္ခနမေဝ. တထာ ပစ္ဆာ ဝါ ပဝတ္တတီတိ သိဒ္ဓံ. ‘‘အဝိရုဒ္ဓါ ဟောတီ’’တိ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေန အသမေန္တာပိ ပစ္စဝေက္ခန္တာနံ ဣစ္ဆာနုရူပသမ္ဘဝတောတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘အဓိမာနနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာသူ’’တိ ဝိနယေ စတုတ္ထပါရာဇိကေ အဓိမာနပဒနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာသု. ‘‘သော’’တိ အရိယဘူတော ဘိက္ခု. ‘‘နော လဒ္ဓုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ အလဒ္ဓုံ န ဝဋ္ဋတီတိ အတ္ထော. လဒ္ဓုံ နော န ဝဋ္ဋတီတိ ဝါ ယောဇနာ. စတုဗ္ဗိဓံ မဂ္ဂညာဏံ ဂဟိတံ. ဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ နာမာတိ ဝုတ္တတ္တာ.

为上道所应击、所应杀，故名“为上道所杀”。“于诸烦恼分别中”，是指在烦恼的分别中，“以某某道断除某某烦恼”。“于圣典中”是指于《无碍解道》(Paṭisambhidāmagga)的圣典中。其关联是：当被论及时，应说（此）。省察道支、觉支等，即名为道省察。如是，其后发生之事便得以成立。“不相违”，其意为：即使与《清净道论》(Visuddhimagga)不相应，对省察者而言，亦能随其意愿而生起。“于增上慢解释之诸义注中”，是指于律藏第四波罗夷之增上慢句解释的诸义注中。“彼”是指已成圣的比丘。“不应不获得”，其义为“不获得是不适宜的”；或作此解：“获得，并非不适宜”。因为已说名为“智见清净”，故四种道智已被含摄。

‘‘အဘိနိဝိသနံ’’တိ အဇ္ဈတ္တံ ဒဠှတရံ ပတိဋ္ဌာနံ. ‘‘နိခါတသိနေရုပါ ဒဿဝိယာ’’တိ [Pg.307] တဿ ပဝတ္တနံ ဝိယ. ‘‘ကေဝလံ ပစ္စယာယတ္တ ဝုတ္တိတာယ အဒိဋ္ဌတ္တာ’’တိ ဧတေန ဧသော မေ အတ္တာ, န ပရဿ အတ္တာတိ ဧဝံ အတ္တာနံ အတ္တဿ သာမိကံ ကတွာ ဂဟဏကာရဏံ ဝဒတိ. တတ္ထ ကေဝလသဒ္ဒေန ပရမတ္ထ သစ္စံ ပတွာ အတ္တဿေဝ အဘာဝတော ခန္ဓပဉ္စကဿ အတ္တနောဝသာယတ္တ ဝုတ္တိတံ နိဝတ္တေတိ. သမ္မုတိ သစ္စံ ပန ပတွာ အတ္တဿ ဝိဇ္ဇမာနတ္တာ မဟာဇနော အတ္တနော ခန္ဓပဉ္စကံ အတ္တနော ဝသာယတ္တ ဝုတ္တိံ မညမာနော ဧသော မေ အတ္တာတိ ဂဏှာတိ. ‘‘ခဏဘင်္ဂဿ စ အဒိဋ္ဌတ္တာ’’တိ ဧတေန ဧသော မေ သာရဋ္ဌေန အတ္တာ. ဧသော မမ သာရော. ဧတံ မမ သရီရံ. ယာဝ ဝဿသတံပိ ဝဿသဟဿမ္ပိ ဧတံ ခန္ဓပဉ္စကံ န ဘိဇ္ဇတိ, န ဝိနဿတိ. တာဝ အဟံ န မရာမိ. ယဒါ ဧတံ ဘိဇ္ဇတိ, ဝိနဿတိ. တဒါ အဟံ မရာမိ. အဟဉ္စ မမ ခန္ဓပဉ္စကဉ္စ အဒွယံ အနာနတ္တန္တိ ဧဝံ ဂဟဏကာရဏံ ဝဒတိ. တတ္ထ ‘‘ခဏဘင်္ဂဿာ’’တိ နာမရူပဓမ္မာနံ ခဏေ ခဏေ ဘဉ္ဇနဿ ဘိဇ္ဇနဿ မရဏဿ. ဣဒမ္ပနမရဏံ သမ္မုတိ သစ္စေ နတ္ထိ. ပရမတ္ထ သစ္စေ ဧဝ အတ္ထိ. တသ္မာ တံ အပဿန္တော မဟာဇနော အတ္တနော ခန္ဓပဉ္စကံ အတ္တနောသာရံ မညမာနော ဧသော မေ အတ္တာတိ ဂဏှာတီတိ. ‘‘တံ ဒွယံ သုဒိဋ္ဌံ ကတွာ’’တိ ခန္ဓပဉ္စကဿ ကေဝလံ ပစ္စယာယတ္တ ဝုတ္တိတဉ္စ ခဏဘင်္ဂဉ္စ ဉာဏ စက္ခုနာ သုဋ္ဌုဒိဋ္ဌံ ကတွာ. တတ္ထ ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒံ သုဋ္ဌုပဿန္တော ကေဝလံ ပစ္စယာယတ္တ ဝုတ္တိတဉ္စ အဝသာယတ္တ ဝုတ္တိတဉ္စ သုဋ္ဌု ပဿတိ. ယော စ အတ္တနော ဝသာယတ္တဝုတ္တိ န ဟောတိ. သော ပရမတ္ထသစ္စံ ပတွာ ဧသော မမ သန္တကန္တိပိ ဝတ္တုံ နာရဟတိ. ကုတော မမ အတ္တာတိ. အပိ စ, သတ္တော နာမ သဘာဝတော နတ္ထိ. ပညတ္တိမတ္တံ ဟောတိ. ယော ‘အဟန္တိ ဝါ, မေတိ ဝါ, မမာတိ ဝါ, ဂယှေယျ. အသန္တေ စ အတ္တသ္မိံ ကော မမ အတ္တာ နာမ ဘဝေယျာတိ. ခဏဘင်္ဂေါ ဟောတိ. ခဏေ ခဏေ ဘိဇ္ဇတိ. သတ္တော စ နာမ ဧကသ္မိံဘဝေ အာဒိမှိ သကိံ ဧဝ ဇာယတိ. အန္တေ သကိံ ဧဝ မရတိ. အန္တရာ ဝဿသတံပိ ဝဿသဟဿံပိ မရဏံ နာမ နတ္ထိ. အညာဟိ ခဏိကဓမ္မာနံ ဂတိ. အညာ သတ္တဿ. ဧဝံသန္တေ ကထံ ခဏိကဓမ္မာ သတ္တဿ သာရဋ္ဌေန အတ္တာနာမ ဘဝေယျုန္တိ. တသ္မာ တေ အဝသဝတ္တနဋ္ဌေန အသာရကဋ္ဌေန စ အနတ္တာ ဧဝ. အပိစ [Pg.308] ‘‘အဝသဝတ္တနဋ္ဌေနာ’’တိ ဧတ္ထ ဝသော နာမ သတ္တသန္တာနေ ဧကော ပဓာနဓမ္မော. သစေ အတ္တာနာမ အတ္ထိ. သော ဧဝ ပဓာနဘူတဿ ဝသဿပိ အတ္တာ ဘဝေယျ. ဧဝံသတိ, ယော ဝသော, သော အတ္တာ. ယော အတ္တာ, သော ဝသောတိ ဘဝေယျ. တထာ စ သတိ, ရူပံ အတ္တာတိ ဂဏှန္တော ရူပဉ္စ ဝသဉ္စ အတ္တာနဉ္စ ဧကတ္တံ ကတွာ ဂဏှာတိ နာမ. တထာ ဝေဒနံ အတ္တာတိ. သညံ, သင်္ခါရေ, ဝိညာဏံ အတ္တာတိ ဂဏှန္တေပိ. ဧဝဉ္စသတိ, သတ္တော စ ခန္ဓပဉ္စကဉ္စ ဝသော စ အတ္တာ စ သဗ္ဗမေတံ ဧကတ္တံ ဂစ္ဆတိ, ဧကော သတ္တောတိ သင်္ချံ ဂစ္ဆတိ. န ဟိ ဣမသ္မိံ ဝသဝတ္တနဋ္ဌေ ဧကဿသတ္တဿ ဒွေ အတ္တာ တယော အတ္တာ ဗဟူအတ္တာတိ သက္ကာ ဘဝိတုံ. အထ ယထာ ယထာ သတ္တဿ ဝသော ဝတ္တတိ, ဣစ္ဆာ ပဝတ္တတိ. တထာ တထာ ခန္ဓပဉ္စကမ္ပိ နိစ္စကာလံ သတ္တဿဝသံ အနုဂစ္ဆေယျ. ကသ္မာ, သတ္တဿ စ ခန္ဓပဉ္စကဿ စ ဝသဿ စ နာနတ္တာဘာဝတော. ဧဝံ အနုဂစ္ဆန္တေ သတိ. ရူပံ မေ အတ္တာ, ဝေဒနာ မေ အတ္တာတိအာဒိဂ္ဂဟဏံ ဝဋ္ဋေယျ. သဘာဝတော အဝိရုဒ္ဓံ ဘဝေယျ. န ပန တထာ အနုဂစ္ဆတိ. န ဟိ ဒုဗ္ဗဏ္ဏော ဒုရူပေါ ပုရိသော အတ္တနော ရူပကာယံ အတ္တနော ဝသေနေဝ သုဝဏ္ဏံ သုရူပံ ကာတုံ သက္ကောတိ. တထာ ဒုဿဒ္ဒေါဝါ သုသဒ္ဒံ, ဒုဂ္ဂန္ဓောဝါ သုဂန္ဓံ. န စ အန္ဓောဝါ အနန္ဓံ. ဗဓိရောဝါ အဗဓိရံ. ရောဂီဝါ အရောဂံ. ကုဋ္ဌီဝါ အကုဋ္ဌံ. ဂဏ္ဍီဝါ အဂဏ္ဍံ. ဇိဏ္ဏောဝါ တရုဏံ. အဇရံ ဝါ အမရဏံ ဝါ ကာတုံ သက္ကောတိ. နာပိ အပါယေသု စ အပတန္တံ. ပတိတွာ ဝါ တတော ဝိမုတ္တံ ကာတုံ သက္ကောတိ. တထာ ဒေဝေါ ဝါ ဒေဝတ္တာ အစာဝေတုံ. သက္ကောဝါ သက္ကတ္တာ, မာရော ဝါ မာရတ္တာ, ဗြဟ္မာ ဝါ ဗြဟ္မတ္တာတိ. ဧသနယော သေသခန္ဓေသုပိ. တထာ ပန အဝသာနုဂမနတော ပရမတ္ထ သစ္စံ ပတွာ ခန္ဓပဉ္စကေ အတ္တနော သာမိကိစ္စံ ဣဿရကိစ္စံ နာမ နတ္ထိ. အသာမိကမေဝ တံ ဟောတိ, အနိဿရံ. တထာ စ သတိ, အတ္တာနံ တဿ သာမိံ ဣဿရံ ကတွာ ရူပံ မေ အတ္တာတိ ဂဟဏံ မိစ္ဆာဂဟဏံ နာမ ဟောတီတိ. လောကေ ပန မဟာဇနော ဓမ္မာနံ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒံ န ဇာနန္တိ, န ပဿန္တိ, န ပဋိဝိဇ္ဈန္တိ. တေသံ ပရမ္ပရ ပစ္စယဝသေန ပဝတ္တမာနေ ခန္ဓသန္တာနေ သမ္မုတိ သစ္စဝသေန နာနာဝသဝတ္တနာကာရာ နာမ သန္တိ. နာနာသာမိ ဣဿရာဓိပတိဝေါဟာရာ စ လောကေ သန္ဒိဿန္တိ. တေ [Pg.309] သမ္မုတိ သစ္စဝသေန ဥပ္ပန္နေသု တေသု သာမိဣဿရာဓိပတိ ဝေါဟာရေသု ဝေါဟာရမတ္တေ အဌတွာ သဘာဝသစ္စံ မညန္တာ မိစ္ဆာဂဟဏံ ဂဏှန္တိ. ဧတ္ထ သိယာ. န နု ဝသောနာမ ဣစ္ဆာ. သတ္တော စ ဂန္တုံ ဣစ္ဆန္တော ဂစ္ဆတိ. ဌာတုံ ဣစ္ဆန္တော တိဋ္ဌတိ. ဧဝံသတိ. တဿ ခန္ဓပဉ္စကံ တဿ ဝသာယတ္တ ဝုတ္တိ ဧဝ ဟောတီတိ. န ဟောတိ. ကသ္မာ, ပစ္စယာယတ္တ ဝုတ္တိတ္တာ ဧဝ. တထာဟိ ဂန္တုံ ဣစ္ဆာနာမ ဗဟိဒ္ဓါ ဓနဟေတုဝါ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ. နာနာဘောဂဟေတု ဝါ. အညေန ဝါ နာနာကာရဏေန. တတ္ထ ယေသံ ဓနေ အသတိ, ယံ ယံ ဒုက္ခံ အာဂစ္ဆေယျ ကာယိကံ ဝါ စေတသိကံ ဝါ. တေသံ တံ တံ ဒုက္ခပစ္စယာ ဓနိစ္ဆာ နာမ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဓနိစ္ဆာ ပစ္စယာ ဂန္တိစ္ဆာဒယော ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. တထာ နာနာဘောဂိစ္ဆာ နာနာကမ္မိစ္ဆာသု စာတိ. နာနာဒုက္ခဘယုပဒ္ဒဝမူလိကာသု ဣစ္ဆာသု ဝတ္တဗ္ဗ မေဝ နတ္ထိ. တထာ နာနာရမ္မဏာနံ ပလောဘန ဒုက္ခမူလိကာသု စ နာနာဝိတက္ကာနံ ဝိပ္ဖန္ဒနမူလိကာသု စ ဣစ္ဆာသု. ဧဝံ ဝသောပိ ပစ္စယာယတ္တ ဝုတ္တိကော ဧဝ ဟောတိ. ‘‘ဂမနံ’’တိ ဂမနာကာရေန ပဝတ္တံ ခန္ဓပဉ္စကံ. ယေနယေနဓနာဒိဟေတုနာ သော သော ဝသော ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဂမနမ္ပိ တေန တေနေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ အာဟာရုပတ္ထမ္ဘနာဒိပစ္စယေန စ. ဝသော ပန ဂမနဿ ပစ္စယေက ဒေသမတ္တံ ဟောတိ. သော ဟိ တဒညပစ္စယေဟိ ဝိနာ သယံ ဥပ္ပဇ္ဇိတုံ န သက္ကောတိ. ကုတော ဂမနံ ဥပ္ပာဒေတုံ. ဧဝံ ဌာနာဒီသု. ဧဝဉ္စ သတိ, ဣဒံ ခန္ဓပဉ္စကံ ပစ္စယာယတ္တ ဝုတ္တိကန္တိစ္စေဝ ဝတ္တုံ အရဟတိ. နော ဝသာယတ္တ ဝုတ္တိကန္တိ. အပိ စ ဂန္တုံ ဣစ္ဆန္တော ဂစ္ဆတီတိ ပညတ္တိ မတ္တဘူတော သတ္တော ဂစ္ဆတိ. ခန္ဓပဉ္စကံ ပန ခဏိက ဓမ္မတ္တာ န ဂစ္ဆတိ. ဥပ္ပန္နုပ္ပန္နံ တတ္ထ တတ္ထေဝ ဘိဇ္ဇတိ. သန္တတိ ဝသေန ဂမနာကာရ နိမိတ္တံ ပညာယတိ. ဧဝံ အဝသဝတ္တနံ ဟောတီတိ. ဟောတု တတ္ထ တတ္ထေဝ ဘိဇ္ဇနံ. အဝိစ္ဆေဒပ္ပဝတ္တိယာ သတိ, ဂမနံ သမ္ပဇ္ဇတိယေဝ. ဂမနေ စ သမ္ပဇ္ဇမာနေ ခဏိကဘိဇ္ဇနေန ဒေါသော နတ္ထီတိ စေ. အတ္ထိ. ခဏိကမရဏဉှိ သတ္တဿ သုသာနဘူမိ နာမ ဟောတိ. အန္တရာယေဝါ အာဂတေ ပက္ခလန္တေ ဝါ သတိ, ဂစ္ဆန္တော သတ္တော ယဒါ ကဒါစိ မရဏံ ဝါ နိဂစ္ဆတိ မရဏ မတ္တံ ဝါ ဒုက္ခန္တိ. ကိလေသေ နိမိနာတိ ပဝတ္တေတီတိ နိမိတ္တန္တိ ဝစနတ္ထော. ‘‘ဝိပလ္လာသနိမိတ္တံ’’တိ စ ဝိပလ္လာသ ဓမ္မာနံ ဝသေန ဥပဋ္ဌိတံ ကိစ္စ နိမိတ္တံ. တဏှာ ဧဝ ပဏိဓီတိ [Pg.310] သမ္ဗန္ဓော. မဟန္တာနံ အာဒီနဝါနံ ရာသိ မဟာအာဒီနဝရာသိ. ခန္ဓေသု သုညတလက္ခဏံ နာမ အတိ ဂမ္ဘီရံ ဟောတိ. ဉာဏဿေဝ ဝိသယဘူတံ. သုညတ ဒဿနဉ္စ ဒိဋ္ဌိယာ ဥဇုပ္ပဋိပက္ခန္တိ အာဟ ‘‘သင်္ခါရေသု သုညတဒဿနဝသေနာ’’တိအာဒိံ. တတ္ထ ‘‘အတ္ထ သိဒ္ဓိ နာမာ’’တိ မဂ္ဂဖလပ္ပဋိလာဘသင်္ခါတဿ အတ္ထဿ သိဒ္ဓိ နာမ. အတ္တာတိ အဘိနိဝေသော အတ္တာဘိနိဝေသော. ဂဏှာတီတိ ဂါဟော. ဥပါဒီယတီတိ အတ္ထော. ဒိဋ္ဌိသင်္ခါတော ဂါဟော ဒိဋ္ဌိဂ္ဂါဟော. အတ္ထာဘိနိဝေသော စ သော ဒိဋ္ဌိဂ္ဂါဟော စာတိ ဝိဂ္ဂဟော. တဿ ပဋိပက္ခံ အနတ္တာနုပဿနာဉာဏံ. အနု အနု ဘဝနံ အာနုဘာဝေါ. ပရမ္ပရတော ဝဍ္ဎနန္တိ အတ္ထော. ‘‘တထာ သမနုပဿိတွာ’’တိ သုညတာ ကာရေန သမနုပဿိတွာ. ဝိမုဉ္စန္တဿ အရိယပုဂ္ဂလဿ. ‘‘အနိစ္စလက္ခဏံ နာမ နာတိ ဂမ္ဘီရံ ဟောတိ. သဒ္ဓါယပိ ဝိသယဘူတံ. ဥန္နတိလက္ခဏော စ အဟံ မာနော ခန္ဓေသု နိစ္စဓုဝဝိပလ္လာသမူလကော သဒ္ဓါယ စ ပဋိပက္ခောတိ အာဟ ‘‘အနိစ္စဒဿနဝသေနာ’’တိအာဒိံ. ‘‘နိမိတ္တာဘိနိဝေသဘူတဿာ’’တိ နိစ္စဓုဝနိမိတ္တာဘိနိဝေသဘူတဿ. ‘‘မာနဂ္ဂါဟဿာ’’တိ မာနသင်္ခါတဿ ဂါဟဿ. ‘‘သဒ္ဓါယ ပီ’’တိပိသဒ္ဒေန ဉာဏံ သမ္ပိဏ္ဍေတိ. ဒုက္ခလက္ခဏံ နာမ ဘယသံဝေဂ ဇနကံ ဟောတိ. အာရမ္မဏေသု တဏှာလောလဿ တဏှာဝိပ္ဖန္ဒနဿ ပဋိပက္ခံ. ဝိသေသတော သမာဓိဿ အနုရူပန္တိ အာဟ ‘‘ဒုက္ခဒဿန ဝသေနာ’’တိအာဒိံ. ‘‘တိဏ္ဏံ ဓမ္မာနံ’’တိ ပညိန္ဒြိယ သဒ္ဓိန္ဒြိယ သမာဓိန္ဒြိယ သင်္ခါတာနံ တိဏ္ဏံ ဣန္ဒြိယ ဓမ္မာနံ. ‘‘ဝိပဿနာ ဂမနဝသေနေ ဝါ’’တိ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိ ဝိပဿနာ သင်္ခါတဿ အာဂမန ကာရဏဿ ဝသေနေဝ.

“执取”(abhinivesa)是指内心的坚固安立。“犹如深植的须弥山”是比喻其生起的方式。“因为未见到其仅依缘而转的性质”，以此说明了如此执取的原因：“此是我，非他人之我”，这样将我作为我之主宰。其中，通过“仅”一词，在胜义谛(paramattha sacca)中，由于“我”的不存在，从而否定了五蕴依我之主宰而转的性质。然而，在世俗谛(sammuti sacca)中，由于“我”的存在，大众认为自己的五蕴依自己的主宰而转，从而执取“此是我”。“并且因为未见到刹那坏灭”，以此说明了如此执取的原因：“此在本质上是我。此是我的精华。此是我的身体。即使一百年、一千年，此五蕴也不会毁坏，不会消亡。那么我也不会死。当它毁坏、消亡时，我才会死。我与我的五蕴无二无别。”其中，“刹那坏灭”(khaṇabhaṅga)是指名色法(nāmarūpadhamma)刹那刹那的毁坏、破灭、死亡。但这种死亡在世俗谛中并不存在，仅存在于胜义谛中。因此，大众不见于此，便认为自己的五蕴是自己的精华，执取“此是我”。“善见此二者”，即以智慧之眼善见五蕴仅依缘而转的性质以及其刹那坏灭。其中，当善见五蕴的缘起时，就能善见其仅依缘而转的性质，以及其不受主宰的性质。凡不受自己主宰者，在胜义谛中，尚且不应说“此是我所有”，何况“我的我”呢？再者，“有情”(satta)依自性而言并不存在，仅是概念而已。若执取“我”、“我的”或“我所”，在“我”不存在的情况下，又怎会有“我的我”呢？有刹那坏灭，刹那刹那地破灭。而所谓的“有情”，在一生之中，初唯一生，末唯一死，中间即使一百年、一千年，也无所谓死亡。刹那法(khaṇikadhamma)的进程是一回事，有情的进程是另一回事。既然如此，刹那法又怎能成为有情本质上的“我”呢？因此，它们因不受主宰故、因无精华故，确实是无我。再者，关于“不受主宰故”，此中，“主宰”(vaso)是有情相续中的一个主要之法。若“我”存在，它就应是我之主宰。如此，“主宰”即是“我”，“我”即是“主宰”。这样，执取“色是我”者，即是将色、主宰与我合为一体而执取。同样，执取受、想、行、识为“我”者亦然。如此，有情、五蕴、主宰与我，这一切都成为一体，算作一个“有情”。在此主宰性中，一个有情不可能有两个我、三个我或多个我。于是，有情的主宰如何运作，欲求如何生起，五蕴也应恒时随顺有情的主宰。为何？因为有情、五蕴与主宰无有差别。若如此随顺，“色是我”、“受是我”等执取便得以成立，自性上亦无矛盾。但事实并非如此随顺。相貌丑陋之人无法仅凭自己的主宰，令自己的色身变得美丽庄严。同样，声音难听者无法令声音悦耳，气味难闻者无法令气味芬芳。盲者无法不盲，聋者无法不聋，病者无法无病，麻风病者无法不患麻风，生疮者无法不生疮，年老者无法年轻，也无法不老、不死。也无法使自己不堕恶趣，或堕后从中解脱。同样，天神无法使自己不从天界殒没，帝释(Sakko)无法不从帝释之位殒没，魔罗(Māro)无法不从魔罗之位殒没，梵天(Brahmā)无法不从梵天之位殒没。此理亦适用于其余诸蕴。然而，由于不随顺主宰，在胜义谛中，五蕴并无所谓“我”的所有权与自在权。它本无所有主，无自在者。既然如此，将“我”作为其所有主与自在者，而执取“色是我”，即是所谓的“邪执”。然而，世间大众不了知、不见、不通达诸法的缘起。在依层层因缘而转起的蕴相续中，以世俗谛而言，存在着各种主宰运作的形态。世间也流传着各种关于所有主、自在者、支配者的言说。他们不满足于这些依世俗谛而生的关于所有主、自在者、支配者的言说仅是言说，反而认为是自性真实，从而作邪执取。于此，可能会说：主宰不就是意愿(icchā)吗？有情想走就走，想站就站。既然如此，他的五蕴不就是依他的主宰而转吗？并非如此。为何？因为其仅依缘而转。例如，想走的意愿，可能是因外在的财富而生起，或因各种受用，或因其他各种原因。其中，对那些无财之人，无论会遭受何种身心之苦，对他们而言，那些苦即是生起财富欲之缘。以财富欲为缘，生起行走等意愿。同样，在各种对受用、对行为的意愿中也是如此。在以各种苦、怖、难为根的意愿中，更不必说。同样，在以各种所缘的诱惑为根的苦中，以及以各种寻的扰动为根的意愿中也是如此。这样，主宰本身也是依缘而转的。“行走”是指以行走形态转起的五蕴。无论此主宰是以何种财富等为因而生起，行走也是以彼彼为因，并以食物的支撑等为缘而生起。而主宰仅是行走的众缘之一分而已。它若无其他因缘，自身尚不能生起，何况生起行走？站立等也是如此。既然如此，此五蕴只应被称为“依缘而转”，而非“依主宰而转”。再者，说“想走之人行走”，是仅为概念的有情在行走。而五蕴，因是刹那法，故不行走。生起复生起，即于彼处而破灭。依相续故，行走之相得以了知。如此，即为不受主宰。若说：纵使于彼处即破灭，只要有无间断的转起，行走即得以完成。行走完成时，刹那破灭并无过失。有（过失）。刹那死亡(khaṇikamaraṇa)对有情而言，即是坟场。若中途遇障或跌倒，行走中的有情随时会遭遇死亡或等同死亡之苦。“相”(nimitta)的词义是：它造作、引发诸烦恼。“颠倒相”(vipallāsanimitta)是依颠倒法而现起的功用相。渴爱即是祈愿，此为关联。大过患之聚即“大过患聚”。诸蕴中的空性相极其甚深，唯是智之境。见空性与（邪）见是直接对立的，故说“依于见诸行为空性”等。其中，“义成就”是指被称为证得道与果之义的成就。“我执”(attābhinivesa)即是对“我”的执取。“取”(gāho)是因为它执取(gaṇhāti)，意思是执着(upādīyati)。被称为“见”的执取是“见取”(diṭṭhiggāho)。其复合词分析为：“我执”，以及“见取”。其对立面是无我随观智(anattānupassanāñāṇa)。“威力”(ānubhāva)是“随之而有”，意思是辗转增长。“如是随观后”，即是以空性的方式随观后。（这是指）正在解脱的圣人之（随观）。“无常相”并非极其甚深，亦是信之境。而以高举为相的“我慢”，是以于诸蕴中起常、恒颠倒为根，且与信对立，故说“依于见无常”等。“已成相执取者”，即已成常、恒之相执取者。“慢取”，即被称为“慢”的执取。“亦由信”，此中“亦”字亦总括了智。“苦相”能生起怖畏与悚惧，与于诸所缘中渴爱的贪求、渴爱的冲动为对立。特别适合于定，故说“依于见苦”等。“三法”，即被称为慧根、信根、定根的三种根法。“或依观之进程”，即依被称为“出起行道观”(vuṭṭhānagāminī vipassanā)的趣入之因。

ဣဒါနိ ပုဗ္ဗေ ယံ ဝုတ္တံ ‘သတ္တအရိယ ပုဂ္ဂလဝိဘာဂဿ ပစ္စယဘာဝပတ္တိယာ စာ’တိ. တတ္ထ သတ္တ အရိယပုဂ္ဂလဝိဘာဂံ ဒဿေတုံ ‘‘တတ္ထာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဓမ္မာနုသာရီ နာမာတိ ဧတ္ထ ‘‘ဓမ္မော’’တိ ပညာ ဝုစ္စတိ ‘သစ္စံ, ဓမ္မော, ဓီတိ, စာဂေါ,တိ ဧတ္ထ ဝိယ. တိက္ခတရံ ဓမ္မံ အနုဿရတီတိ ဓမ္မာနုသာရီ. ပညာဗလာနုသာရေန အာဒိမှိ မဂ္ဂံ လဘတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အထဝါ. ‘‘ဓမ္မော’’တိ နိဿတ္တနိဇ္ဇီဝဋ္ဌေန သင်္ခါရ ဓမ္မော ဝုစ္စတိ. သုညတဒဿနဉ္စ နာမ ဝိသေသတော သုဒ္ဓဓမ္မ ဒဿနံ နာမ. ဣတိ သုဒ္ဓဓမ္မံ [Pg.311] အနုဿရတိ, ဉာဏဂတိယာ အနုဂစ္ဆတီတိ ဓမ္မာနုသာရီ. ဒိဋ္ဌိပတ္တောတိ ဧတ္ထ ဒိဋ္ဌိနာမ ဒဿနညာဏံ ဝုစ္စတိ. အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ပရိသုဒ္ဓ ဒဿနသမ္ပန္နတ္တာ ဒိဋ္ဌိဗလေနေဝ သုခေန တံ တံ မဂ္ဂဖလံ ပတ္တောတိ ဒိဋ္ဌိပတ္တော. တေနေဝ ဒဿန ပညာဗလေန ကိလေသဗန္ဓနတော ဝိမုတ္တောတိ ပညာဝိမုတ္တော. သင်္ခါရ ဓမ္မာနံ ခဏိက ဓမ္မဘာဝေ သုဋ္ဌု သဒ္ဒဟနံ အဝေစ္စပ္ပသာဒေါ သဒ္ဓါ နာမ. တတ္ထ ‘‘အဝေစ္စပ္ပသာဒေါ’’တိ ဉာဏသမ္ပယုတ္တပ္ပသာဒေါ. ‘‘ဉာဏံ’’တိ စ သင်္ခါရ ဓမ္မာနံ ခဏိကဘာဝနိမိတ္တာနံ ဒဿနညာဏံ. တာဒိသေ ဟိ ဉာဏေ သတိ, တတ္ထ အဝေစ္စပ္ပသာဒေါ နာမ ဇာယတိ, နော အညထာတိ. သဒ္ဓံ အနုဿရတီတိ သဒ္ဓါနုသာရီ. သဒ္ဓါဗလေနေဝ အာဒိမှိ အရိယမဂ္ဂံ ပါပုဏာတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သဒ္ဓါဗလေန ဝိမုတ္တောတိ သဒ္ဓါဝိမုတ္တော. ‘‘ကာယသက္ခိ နာမာ’’တိ ဧတ္ထ သက္ခံတိ သန္ဒိဋ္ဌံ. ယံ သာဓကန္တိပိ ဝုစ္စတိ. အတ္တနော ကာယေ ဧဝ လဒ္ဓံ သက္ခံ ယဿာတိ ကာယသက္ခီ. ဒုက္ခာနု ပဿီ ပုဂ္ဂလော ဟိ သံဝေဂ ဗဟုလော ဟောတိ. သံဝေဂေါ စ ပဓာန ဝီရိယဿ ပဒဋ္ဌာနံ. သံဝိဂ္ဂေါ ယောနိသော ပဒဟတီတိ ဟိ ဝုတ္တံ. တသ္မာ သော သံဝေဂဝသေန ဘာဝနံ အနုယုဉ္ဇန္တော ယံ ယံ ပုရိသထာမေန ပတ္တဗ္ဗံ ဟောတိ. တံ တံ ပါပုဏာတိ. ပါပုဏန္တော စ အတ္တနော ကာယေ ဧဝ သက္ခံ လဘတိ. သန္ဒိဋ္ဌံ ဈာနသုခံ ဝါ မဂ္ဂဖလသုခံ ဝါ လဘတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘ဥဘတောဘာဂ ဝိမုတ္တော’’တိ အရူပဇ္ဈာနေဟိ ရူပကာယတော အရဟတ္တမဂ္ဂဖလေဟိ နာမကာယတောတိ ဧဝံ ဥဘောဟိ ကာယဘာဂေဟိ ဝိမုတ္တော. ဧတ္ထ စ တယော အရိယပုဂ္ဂလာ ပညာဓိကော စ သဒ္ဓါဓိကော စ ဝီရိယာဓိကော စ. တတ္ထ ဓမ္မာနုသာရီ စ ဒိဋ္ဌိပတ္တော စ ပညာဝိမုတ္တော စ ပညာဓိကော နာမ. သဒ္ဓါနုသာရီ စ သဒ္ဓါဝိမုတ္တော စ သဒ္ဓါဓိကော နာမ. ကာယသက္ခီ စ ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော စ ဝီရိယာဓိကော နာမာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အယဉ္စ ပုဂ္ဂလဝိဘာဂနယော ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂနယေန ဝုတ္တော. အဘိဓမ္မေ ပန ပုဂ္ဂလ ပညတ္တိယံ သဒ္ဓါဝိမုတ္တော စ ကာယသက္ခီ စ ဒွေပုဂ္ဂလာ သေက္ခေသု ဧဝ ဝုတ္တာ. အရဟတ္တံ ပတ္တာ ပန ဧတေ ဒွေပိ ပညာဝိမုတ္တာ ဧဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ဧတ္ထ သိယာ, သင်္ခါရ ဓမ္မာနံ ခဏိက ဓမ္မဘာဝေ သုဋ္ဌု သဒ္ဒဟနံ အဝေစ္စပ္ပသာဒေါ သဒ္ဓါ နာမာတိ ဝုတ္တံ. ကိံ ပန တာဒိသေန သဒ္ဓါမတ္တေန သောတာပတ္တိ မဂ္ဂံ [Pg.312] ပါပုဏာတီတိ. ဧတ္ထ အမှေဟိ ဝတ္တဗ္ဗံ နတ္ထိ. ဘဂဝတာ ဧဝ ဝုတ္တံ. ယထာဟ မဟာဝဂ္ဂေ ဩက္ကန္တ သံယုတ္တေ စက္ခု ဘိက္ခဝေ အနိစ္စံ ဝိပရိဏာမီ အညထာဘာဝီ, ယော ဧဝံ သဒ္ဒဟတိ, ဧဝံ အဓိမုစ္စတိ. အယံ ဝုစ္စတိ သဒ္ဓါနုသာရီ. ဩက္ကန္တော အရိယဘူမိံ. အတိက္ကန္တော ပုထုဇ္ဇနဘူမိံ. သော ယေနကမ္မေန အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ. န တံ ကမ္မံ ကရောတီတိ. သောတံ ဘိက္ခဝေ အနိစ္စံ. ဝိပရိဏာမီ အညထာဘာဝီတိအာဒိနာ ဒွါဒသာယတနာနိ ဝိတ္ထာရေ တဗ္ဗာနိ. တတ္ထ ‘‘ဝိပရိဏာမီ’’တိ ဝိပရိဏာမော ယဿ အတ္ထီတိ ဝိပရိဏာမီ. ဝိပရိဏာမောတိ စ ခဏေ ခဏေ ဇီရဏတာ ဘိဇ္ဇနတာ ဝုစ္စတိ. ‘‘အညထာဘာဝီ’’တိ တဿေဝ ဝေဝစနံ. ‘‘ဧဝံ အဓိမုစ္စတီ’’တိ ဧတေန ဉာဏသမ္ပယုတ္တသဒ္ဓံ ဒီပေတိ. သာ ဧဝ သောတာပတ္တိယင်္ဂေသု ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတော, ဓမ္မေ, သံဃေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတောတိ ဝုတ္တာ. တတ္ထ ဉာဏသမ္ပယုတ္တသဒ္ဓါ နာမ စက္ခာဒီနံ အနိစ္စနိမိတ္တ ဒဿနညာဏေန သမ္ပယုတ္တာ ဩကပ္ပနသဒ္ဓါ. အနိစ္စနိမိတ္တဉ္စ နာမ ရူပံ အနိစ္စံ ခယဋ္ဌေနာတိပဒေ ဝုတ္တနယေန စက္ခာဒိနိဿယာနံ မဟာဘူတာနံ သန္တတိ ပရိဝတ္တနာဒိကံ ဝုစ္စတိ. တဉှိ ပဿန္တော စက္ခာဒီနံ အနိစ္စဘာဝေ သဒ္ဒဟတိ, အဓိမုစ္စတိ. တာနိပိ ခဏေ ခဏေ ဧကန္တေန ဘိဇ္ဇတိ ယေဝါတိ သဒ္ဓါဓိမောက္ခံ သဒ္ဓါဝိနိစ္ဆယံ ပဋိလဘတီတိ အတ္ထော. ‘‘ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေနာ’’တိ ဧတ္ထ ပန အရဟတာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓတာဒီနံ ဗုဒ္ဓဂုဏာဒီနံ ဒဿနညာဏေန သမ္ပယုတ္တော ပသာဒေါ အဝေစ္စပ္ပသာဒေါ နာမ. အရိယဘူမိ နာမ ဒိဋ္ဌာနုသယ ဝိစိကိစ္ဆာနုသယေဟိ ပရိသုဒ္ဓါ အဝတ္ထာဘူမိ ဝုစ္စတိ. တေဟိ သဟိတာ အဝတ္ထာဘူမိ ပုထုဇ္ဇနဘူမိ နာမ. ကထံ ပန တဿ ပုဂ္ဂလဿ ပုထုဇ္ဇနဘူမိံ အတိက္ကန္တတာ အရိယဘူမိံ ဩက္ကန္တတာ စ ဝိညာယတီတိ အာဟ ‘‘သော ယေနာ’’တိအာဒိံ. ယော အတ္တနော ဇီဝိတဟေတုပိ ကိဉ္စိ ကမ္မပထပတ္တံ အပါယဂါမိ ကမ္မံ န ကရောတိ. သော ဧကန္တေန ပုထုဇ္ဇနဘူမိံ အတိက္ကန္တော, အရိယဘူမိံ ဩက္ကန္တောတိ ဝိညာယတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဣဒံ သဒ္ဓါနုသာရိသုတ္တံ. အပရံပိ ဝုတ္တံ စက္ခု ဘိက္ခဝေ ဝိပရိဏာမီ အညထာဘာဝီ. ယဿ ဧဝံ မတ္တသော နိဇ္ဈာနံ ခမတိ. အယံ ဝုစ္စတိ ဓမ္မာနုသာရီ တိအာဒိ. တတ္ထ ‘‘မတ္တသော [Pg.313] နိဇ္ဈာနံ ခမတီ’’တိ သဒ္ဓါနုသာရီဝိယ သဒ္ဒဟနမတ္တေ အဋ္ဌတွာ စက္ခာဒီနံ တာဒိသံ အနိစ္စတံ သမနုပဿန္တော ထောကံ ထောကံ ဒဿနံ လဘတိယေဝ. ဧဝံသတိ, စက္ခာဒီနိ တဿ ပုဂ္ဂလဿ နိဇ္ဈာနံ ဩလောကနံ မတ္တသော ခမန္တိ နာမ. ဣဒံ ဓမ္မာနုသာရိသုတ္တံ. အပရံပိ ဝုတ္တံ စက္ခု ဘိက္ခဝေ အနိစ္စံ ဝိပရိဏာမီ အညထာဘာဝီ. ယော ဧဝံ ပဇာနာတိ ပဿတိ. အယံ ဝုစ္စတိ သောတာပန္နော တိအာဒိ. တတ္ထ ‘‘ပဇာနာတိ ပဿတီ’’တိ ဓမ္မာနုသာရီဝိယ မတ္တသော နိဇ္ဈာနက္ခမမတ္တေ အဋ္ဌတွာ ပညာယ ပဇာနာတိ, ဉာဏစက္ခုနော ပစ္စက္ခတော ပဿတီတိ အတ္ထော. ဣဒံ ဒိဋ္ဌိပတ္တာဒီနံ သုတ္တံ.

现在，对于先前所说的“以及作为七种圣者（ariyapuggala）分类之缘”，在此处，为了显示七种圣者的分类，说了“于此中”等。所谓法随行者（dhammānusārī），在此处，“法”被称为智慧（paññā），就像在“谛、法、慧、舍”中一样。更敏锐地随念法者，是为法随行者。这即是说，他凭着智慧之力在开始时证得道。或者，“法”依无有情、无命者之义，被称为行法（saṅkhāra dhamma）。见空（suññatadassana）尤其被称为见清净法。如此，他随念清净法，循着智的轨迹而行，故为法随行者。所谓见至者（diṭṭhipatto），在此处，“见”被称为见智（dassanaññāṇa）。因为从一开始就具足清净之见，仅凭见之力就能轻易证得彼彼道与果，故为见至者。又，凭着那见与慧之力从烦恼束缚中解脱者，是为慧解脱者（paññāvimutto）。对于诸行法的刹那法性，完全地信解，这被称为不坏净（aveccappasāda）信（saddhā）。在此处，“不坏净”是与智相应的净信。而“智”是指见诸行法刹那性相之见智。确实，当有那样的智时，不坏净才会生起，否则不然。随念信者，是为信随行者（saddhānusārī）。这即是说，他仅凭信之力在开始时到达圣道。凭信之力而解脱者，是为信解脱者（saddhāvimutto）。所谓身证者（kāyasakkhī），在此处，“证”（sakkha）即现见（sandiṭṭha），亦可称为“证成”（sādhaka）。于自身中获得亲证者，是为身证者。确实，观苦的个人（puggala）多有悚惧感（saṃvega）。而悚惧感是精进（vīriya）的近因（padaṭṭhāna）。经中说：“有悚惧感者如理精勤。”因此，他凭着悚惧感而致力于修习，凡是凭丈夫之力所应达到的，他都能达到。当达到时，他就在自身中获得亲证。这即是说，他获得亲见的禅乐或道果之乐。所谓俱分解脱者（ubhatobhāgavimutto），即通过无色禅从色身解脱，通过阿罗汉道果从名身解脱，如此从身的两部分解脱。此处有三类圣者：慧增上者（paññādhika）、信增上者（saddhādhika）、精进增上者（vīriyādhika）。其中，法随行者、见至者、慧解脱者，当知为慧增上者；信随行者、信解脱者，当知为信增上者；身证者、俱分解脱者，当知为精进增上者。此个人分类法是依《无碍解道》（Paṭisambhidāmagga）之说。但在阿毗达摩（Abhidhamma）的《人施设论》（Puggalapaññatti）中，信解脱者与身证者这两种人只在有学（sekkha）中说到。当知，此二者在证得阿罗汉位后，都成为慧解脱者。此处可能会问：前面说到“对于诸行法的刹那法性，完全地信解，这被称为不坏净信”，那么，仅凭这样的信就能证得入流道吗？对此我们无话可说，这是世尊（Bhagavā）自己所说。如他在《大品·入相应》中所说：“诸比丘，眼是无常的、变易的、变异的。凡如此相信、如此决意者，此人被称为信随行者。他已进入圣地，超越了凡夫地。他不会造作能使他投生于恶趣、恶归处、堕处的那种业。”“诸比丘，耳是无常的、变易的、变异的”等，应知十二处当如此广说。其中，“变易的”（vipariṇāmī）是指其有变易。而变易，是指刹那刹那地衰老、破坏。“变异的”（aññathābhāvī）是它的同义词。“如此决意”，以此显示了与智相应的信。这正是在入流支（sotāpattiyaṅga）中所说的“于佛具足不坏净，于法……于僧具足不坏净”。在此处，与智相应的信，是指与见眼等无常相之智相应的确信（okappanasaddhā）。而无常相，如在“色是无常，以灭坏义”一语中所说的方式，是指眼等所依的诸大种的相续转变等。确实，见此者，对眼等的无常性产生信心、决意。其义为：他获得信解（saddhādhimokkha）与信决择（saddhāvinicchaya），确知彼等亦于刹那刹那间完全坏灭。至于“于佛具足不坏净”，在此处，与见阿罗汉、正自觉者等佛陀功德之智相应的净信，被称为不坏净。圣地（ariyabhūmi）被称为已清净了见随眠（diṭṭhānusaya）与疑随眠（vicikicchānusaya）的状态地。与彼等相应的状态地，则被称为凡夫地（puthujjanabhūmi）。那么，如何了知该人已超越凡夫地、进入圣地呢？经中说“他不会造作……”等。其义为：凡是即使为了自己的生命，也不造作任何属于能导向恶趣的业路之业者，当知此人已完全超越凡夫地，进入了圣地。这是《信随行经》（Saddhānusārisutta）。另有经说：“诸比丘，眼是变易的、变异的。凡对此能作适度审察者，此人被称为法随行者”等。在此处，“能作适度审察”是指，他不像信随行者那样仅止于相信，而是随观眼等的如此无常性，确实获得少许的见。当如此时，眼等对于该人的审察、观察，即被称为“适度地忍可”。这是《法随行经》（Dhammānusārisutta）。复有经说：“诸比丘，眼是无常的、变易的、变异的。凡如此了知、看见者，此人被称为入流者（sotāpanna）”等。在此处，“了知、看见”是指，他不像法随行者那样仅止于适度地忍可审察，而是以智慧了知，以智眼亲见。这是关于见至者等的经。

‘‘ယထာ သကံ ဖလံ’’တိ ဧတ္ထ သဿ အတ္တနော ဣဒံ သကံ. ယံ ယံ သကံ ယထာသကန္တိ အတ္ထံ ဒဿေတိ သောတာပန္နဿာတိအာဒိနာ. ဖလသမာပတ္တိ ဝီထိယံ ပန အနုလောမဇဝနာနိ ဧဝ ဖလာနံ အာသန္နကာရဏာနိ, န မဂ္ဂဇဝနာနီတိ အာဟ ‘‘န မဂ္ဂါဂမနဝသေနာ’’တိ. ‘‘သော’’တိ မဂ္ဂေါ. သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနော သဗ္ဘာဝေါ. ‘‘အဿာ’’တိ မဂ္ဂဿ.

“如其自己的果”：于此，“自己的”(sakaṃ)即属于自己的(attano)。通过“须陀洹的”等例子显示了“如其自己的”(yathāsakanti)的意义。再者，在果定(phalasamāpatti)心路中，唯有随顺速行是诸果的近因，而非道速行，因此说“不是通过道的到来”。此中的“彼”(so)是指道；“存在的”(santo)是指现存的、真实的状态；“此的”(assā)是指道的。

အနိစ္စာနုပဿနာ ကိစ္စတော အနိမိတ္တာ ဟောတိ. သဘာဝတော သနိမိတ္တာဧဝ. နိစ္စနိမိတ္တသဟိတာဧဝ. ယတော သာ ဧသောဟမသ္မီတိဂ္ဂဟဏံ လဘတိ. ဣဒံပိ ဝိပဿနာဉာဏံ အနိစ္စံ ခယဋ္ဌေနာတိ သမနုပဿိတဗ္ဗာ စ ဟောတီတိ. တတ္ထ စ အဘိဓမ္မံ ပတွာ သဘာဝပ္ပဓာနံ ဟောတိ, န ကိစ္စပ္ပဓာနံ. တသ္မာ အဘိဓမ္မ နယေန ဝိပဿနာ အတ္တနော နိမိတ္တ နာမံ မဂ္ဂဿ ဒါတုံ န သက္ကောတိ. အယံ အဋ္ဌကထာယ အဓိပ္ပာယော. ကိလေသ ဓမ္မာ နာမ ယဿ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, တံ ပုဂ္ဂလံ ပလိဗုန္ဓန္တိ. သမ္ဗာဓံ ကရောန္တိ. တသ္မာ ပလိဗောဓကရာနာမ. တံ ပုဂ္ဂလံ နိစ္စနိမိတ္တ သုဘနိမိတ္တ သုခနိမိတ္တ အတ္တနိမိတ္တာနိ ဂါဟေန္တိ. တသ္မာ နိမိတ္တကရာနာမ. တံ ပုဂ္ဂလံ အာရမ္မဏေသု ဘုသံ နိဟိတံ နိဝိဋ္ဌံ ကရောန္တိ. တသ္မာ ပဏိဓိကရာနာမ. တေ စ မဂ္ဂဖလာနိ အာရမ္မဏံ န ကရောန္တိ. မဂ္ဂဖလေဟိ စ သမ္ပယောဂံ န ဂစ္ဆန္တိ. ဧဝံ အာရမ္မဏကရဏာ ဒိဝသေန မဂ္ဂဖလေသု တေသံ အဘာဝေါ. အဘာဝတ္တာဧဝ စ တာနိ မဂ္ဂဖလာနိ အတ္တနော ဓမ္မတာယ တီဏိနာမာနိ လဘန္တီတိ ဒဿေတုံ ‘‘အာရမ္မဏ ကရဏဝသေနဝါ’’တိအာဒိ [Pg.314] ဝုတ္တံ. ‘‘အတ္တနော သဘာဝေနာ’’တိ အတ္တနော ဓမ္မတာယ.

无常随观在作用上是无相的。就自性而言，它本身是有相的，与常相共存，因为它会产生“此是我”的执取。这种观智也应以灭尽之义随观为无常。在此，若依阿毗达摩(abhidhamma)，则以自性为主要，不以作用为主要。因此，依阿毗达摩之理，观(vipassanā)不能将其“相”之名赋予道。这是义注(aṭṭhakathā)的意趣。所谓的烦恼法，在任何个人(puggala)身上生起时，会障碍、困扰该人，因此被称为“障碍者”。它们使该个人执取常相、净相、乐相、我相，因此被称为“造相者”。它们使该个人深深地投入和沉迷于所缘境，因此被称为“作愿者”。它们不以道果为所缘境，也不与道果相应。这样，通过造作所缘的方式，它们在道果中不存在。正因为不存在，那些道果才由于自身的法性而获得三种名称，为了说明这点，才说了“通过造作所缘的方式”等。“依其自性”即依其法性。

‘‘အတ္တဒိဋ္ဌိယာ ဥပ္ပန္နာယ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီ’’တိ ဣဒံ တာသံ ဒိဋ္ဌိဝိစိကိစ္ဆာနံ အတ္တဒိဋ္ဌိယာ အဝိနာဘာဝံ ဒီပေတိ. န ပန အတ္တဒိဋ္ဌိယာ တာဟိ အဝိနာဘာဝန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဝိပစ္စန္တီတိ အပါယေသု ဝိပစ္စန္တိ. အပါယပဋိသန္ဓိံ ဇနေန္တိ. ဒိဋ္ဌသစ္စာနဉ္စ အရိယပုဂ္ဂလာနံ. ဒိဋ္ဌိဝိစိကိစ္ဆာသမ္ပယုတ္တာ အကုသလဓမ္မာ ဒိဋ္ဌိဝိစိကိစ္ဆာဂ္ဂဟဏေန ဂဟိတာတိ အာဟ ‘‘ဒိဋ္ဌိဝိစိကိစ္ဆာ ဝိပ္ပယုတ္တာ’’တိ. ‘‘အကုသလဓမ္မာစေ ဝါ’’တိ ပစ္စုပ္ပန္နဘူတာ ဒသာကုသလကမ္မပထ ဓမ္မာ စေဝ. ‘‘သတ္တဟိ ဘဝေဟီ’’တိ ကြိယာပဝဂ္ဂေ ကရဏဝစနံ. ယထာ သတ္တဟိ မာသေဟိ ဝိဟာရံ နိဋ္ဌာပေတီတိ. ကြိယာပဝဂ္ဂေါတိစ ကြိယာယသီဃတရံ နိဋ္ဌာပနံ ဝုစ္စတိ. ‘‘သတ္တက္ခတ္တုံ’’တိ သတ္တဝါရာ. တီဏိ သံယောဇနာနိနာမ ‘သက္ကာယဒိဋ္ဌိ, ဝိစိကိစ္ဆာ, သီလဗ္ဗတပရာမာသသံယောဇနာနိ,. ‘‘အဝိနိပါတ ဓမ္မော’’တိ ဝိရူပံ ဟုတွာ ပတနံ ဝိနိပါတော. အပါယနိပါတောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘ဓမ္မော’’တိ သဘာဝေါ. နတ္ထိ ဝိနိပါတော ဓမ္မော ယဿာတိ ဝိဂ္ဂဟော. ‘‘နိယတော’’တိ သုဂတိဘဝေသု နိယတ ဂတိကော. သမ္မာ ဗုဇ္ဈတီတိ သမ္ဗောဓိ. မဂ္ဂညာဏံ. ‘‘ပရာယနံ’’တိ ပရဘာဂေ ဂန္တဗ္ဗဋ္ဌာနံ ဝုစ္စတိ. သမ္ဗောဓိသင်္ခါတံ ပရာယနံ အဿာတိ သမ္ဗောဓိပရာယနော. ‘‘အနိယမတ္ထော’’တိ ဝါသဒ္ဒတ္ထောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဝါ သဒ္ဒတ္ထေသု စ အနိယမတ္ထော. န ဝိကပ္ပတ္ထော. ဝိကပ္ပတ္ထေဟိ သတိ ဒွေ ဧဝ သတ္တက္ခတ္တုပရမာ လဗ္ဘန္တိ. မိဿကဘဝေါန လဗ္ဘတိ. အနိယမတ္ထေ တယောပိ လဗ္ဘန္တိ. အဋ္ဌကထာယံ ပန သမုစ္စယတ္ထဿ ဂဟိတတ္တာ ဧကော မိဿကဘဝေါ ဧဝ လဗ္ဘတိ. နနု စ သဒ္ဒေါ နာမ သမုစ္စယတ္ထေ ပါကဋော, န အနိယမတ္ထေ. တသ္မာ သမုစ္စယတ္ထောဝ ဣဓ ယုတ္တောတိ စေ. န ယုတ္တော. ကသ္မာ. ဒွိန္နံ အသင်္ဂဟိတတ္တာ. အဋ္ဌကထာယံ ပန သမုစ္စယတ္ထံ ဂဟေတွာ တေ ဒွေ ပုဂ္ဂလာ ဣမသ္မိံ ပါဌေ အသင်္ဂဟိတာတိ ဝုတ္တံ. ယဒိ တေ ဣမသ္မိံ ပါဌေ အသင်္ဂဟိတာ. ကတ္ထတေ သင်္ဂဟိတာ ဘဝေယျုံ. န ဟိ ကောစိ သတ္တက္ခတ္တု ပရမော နာမ ဣဓ အသင်္ဂဟိတောတိ ယုတ္တောတိ. ‘‘အဿာ’’တိ တဿပါဠိပါဌဿ. ‘‘ဧတ္ထ စ ယသ္မာ. လ. ပရမော နာမ ဝုတ္တော’’တိ ဣဒံ ဥပရိ ‘ယေ ကာမဘဝေ ယေဝါ’တိအာဒိနာ [Pg.315] ‘ယေဒိဋ္ဌ ဓမ္မေ ဝါ’တိအာဒိနာ စ ယောဇေတဗ္ဗံ. သော စ သုက္ခဝိပဿကော ဝါ ပရိဟီနဇ္ဈာနော ဝါ ဒဋ္ဌဗ္ဗောတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ပါဠိယံ’’တိ ပုဂ္ဂလပညတ္တိ ပါဠိယံ. ‘‘ဣဓ နိဋ္ဌာ’’တိ ဣမသ္မိံ ကာမလောကေ အာသဝက္ခယံ ပတွာ ခန္ဓပရိနိဗ္ဗာနပတ္တိ ဝသေန နိဋ္ဌာ. နိဋ္ဌာနံ ပရိယောသာနန္တိ အတ္ထော. ကုလတော ကုလံ ဂစ္ဆတီတိ ကောလံကောလော. ဘဝတော ဘဝံ ဂစ္ဆတီတိ အတ္ထော. ဧကမေဝ ပဋိသန္ဓိသင်္ခါတံ ဘဝဗီဇံ အဿ အတ္ထီတိ ဧကဗီဇီ. ယော စ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ အရဟာ. တဿ စ ဣဓ နိဋ္ဌာတိ ယောဇနာ. ကေန ပန တိဏ္ဏံ သောတာပန္နာနံ ဝိသေသော ကတောတိ. သတ္တက္ခတ္တု ပရမော တာဝ ကေဝလံ ပထမမဂ္ဂ သမ္ပယုတ္တေဟိ ဣန္ဒြိယေဟိ ကတော. ဣတရေ ဒွေ ဥပရိမဂ္ဂတ္ထာယ ပဝတ္တိတေဟိ ဝိပဿနိန္ဒြိယေဟိ ကတောတိ. တတ္ထ သတ္တက္ခတ္တု ပရမော သဗ္ဗမုဒုကော ဟောတိ. တတော ကောလံကောလော တိက္ခော. သော ပန ဆ ဘဝိကော, ပဉ္စဘဝိကော, စတုဘဝိကော, တိဘဝိကော, ဒွိဘဝိကောတိ ပဉ္စဝိဓော. တတ္ထ ပဉ္စဘဝိကော တိက္ခော. သေသာ အနုက္ကမေန တိက္ခတရာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ဧကဗီဇီ ပန ဧကဘဝိကော သဗ္ဗတိက္ခော. တတ္ထ သတ္တက္ခတ္တု ပရမော ကေဝလေန ပထမမဂ္ဂါနုဘာဝေန သိဒ္ဓတ္တာ သဗ္ဗမုဒုကော ဟောတိ. ဣတရေ ဒွေပကတိယာ သတ္တက္ခတ္တု ပရမဘာဝေ ဌတွာ ဥပရိမဂ္ဂတ္ထာယ ဝိပဿနာ ကမ္မံ ပဋ္ဌပေန္တိ. တဒါ တေသံ ဣန္ဒြိယာနိ ပုန ဝိသေသ ပတ္တာနိ ဟောန္တိ, တိက္ခာနိ. တသ္မာ တေ သတ္တက္ခတ္တု ပရမတော တိက္ခာနာမ ဟောန္တီတိ. ‘‘သတ္တဝါရတော ဩရံ ဝါ’’တိ ဣဒံ ကောလံကောလ ဧကဗီဇိနော သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ‘‘ဥပရိ တိဏ္ဏံ မဂ္ဂါနံ ဝိပဿနာ နိယာမေတီ’’တိ ဣဒံ ဥပရိမေ ဒွေသောတာပန္နေ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. သတ္တက္ခတ္တု ပရမောပန ပထမမဂ္ဂေနေဝ နိယမိတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တထာဟိ သောယေဝ သင်္ဂဟပါဌေ သရူပတော အာဂတော သောတာပတ္တိ မဂ္ဂံ ဘာဝေတွာ ဒိဋ္ဌိဝိစိကိစ္ဆာပဟာနေန ပဟီနာပါယဂမနော သတ္တက္ခတ္တု ပရမော သောတာပန္နော နာမ ဟောတီတိ. ဣတရေ ပန ဒွေ ပါဠိယံ သောတာပန္န ပုဂ္ဂလဝိဘာဂဋ္ဌာနေသွေဝ အာဂတာတိ. ‘‘ယေ ပနာ’’တိ ယေ သောတာပန္န ပုဂ္ဂလာပန. ဂါထာယံ ‘‘ဣတောသတ္တာ’’တိ ဣမသ္မိံ မနုဿလောကေ သတ္တ သံသရာနိ. ‘‘တတောသတ္တာ’’တိ တသ္မိံ ဒေဝလောကေ [Pg.316] သတ္တာတိ အတ္ထော. အင်္ဂုတ္တရပါဌေ ‘‘တေနစိတ္တပ္ပသာဒေနာ’’တိ မဟာသဟဿိလောကဓာတုံ သရေန ဝိညာပေတုံ သမတ္ထဿ သတ္ထုဂုဏေ စိတ္တပ္ပသာဒေါ ဇာယတိ. တေန စိတ္တပ္ပသာဒေန. ‘‘တေန ပရိယာယေနာ’’တိ သစေ သော ဒေဝေသု ဧဝ သံသရတိ. သတ္တက္ခတ္တုံ ဩပပါတိက ပဋိသန္ဓိယော ဂဏှိတွာ တတ္ထေဝ ပရိနိဗ္ဗာယိဿတိ. ယဒိ မနုဿေသု ဧဝ သံသရတိ. သတ္တဂဗ္ဘသေယျက ပဋိသန္ဓိယော ဂဏှိတွာ ဧတ္ထေဝ ပရိနိဗ္ဗာယိဿတိ. ဧဝံ ဒေသနာ ဝါရေန စုဒ္ဒသ ကတွာ ဒေသိတေန ပရိယာယေနာတိ အတ္ထော. ‘‘တံ ဝီမံသိတဗ္ဗံ’’တိ ဝဒန္တေန ဋီကာစရိယေန သယံ စုဒ္ဒသပဋိသန္ဓိယောဝ ဣစ္ဆတီတိ ဒီပေတိ. ဣဒါနိ တံ စုဒ္ဒသပဋိသန္ဓိဝါဒံ ပဋိက္ခိပန္တော ‘‘ဝိဘင်္ဂေ ပနာ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘ဝိဘင်္ဂေ’’တိ အဘိဓမ္မေ ဉာဏဝိဘင်္ဂေ. နတ္ထိ ဌာနမဿာတိ အဋ္ဌာနံ. ‘‘ဌာနံ’’တိ မူလကာရဏံ. နတ္ထိ အဝကာသော အဿာတိ အနဝကာသော. ‘‘အဝကာသော’’တိ ပစ္စယကာရဏံ. ‘‘ယံ’’တိ ကြိယာပရာမသနံ. ယံ နိဗ္ဗတ္တေယျ, တံ နိဗ္ဗတ္တနံ အဋ္ဌာနံ. သော နိဗ္ဗတ္တန ဓမ္မော အနဝကာသောတိ ယောဇနာ. ‘‘အဘိသင်္ခါရ ဝိညာဏဿာ’’တိ သတ္တဘဝတော ဥဒ္ဓံ ကာမဘဝေ ပဋိသန္ဓိဇနကဿ ကုသလာ ကုသလကမ္မ ဝိညာဏဿ. ‘‘နိရောဓေနာ’’တိ သောတာပတ္တိ မဂ္ဂက္ခဏေ ဧဝ နိရောဓနေန. နိရုဇ္ဈန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘နာမဉ္စ ရူပဉ္စာ’’တိ ယေ နာမ ရူပဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ. ဧတေ နာမ ရူပဓမ္မာ ဧတ္ထ ဧတသ္မိံ အဘိသင်္ခါရ ဝိညာဏ နိရောဓက္ခဏေ နိရုဇ္ဈန္တီတိ ယောဇနာ. ‘‘ယထာဝုတ္တနယေနေဝါ’’တိ တေန ပရိယာယေနာတိ ဝုတ္တပ္ပကာရနယေနေဝ. ‘‘တဒေကဋ္ဌမောဟဿာ’’တိ တေန ရာဂေန တေန ဒေါသေန ဧကသ္မိံ စိတ္တေ ဧကတော ဌိတဿ မောဟဿ. န ဒိဋ္ဌိဝိစိကိစ္ဆာ သမ္ပယုတ္တဿ မောဟဿ. တဿ ပထမမဂ္ဂေ ဧဝ ပဟီနတ္တာ. နာပိ ဥဒ္ဓစ္စစိတ္တသမ္ပယုတ္တဿ မောဟဿ. တဿ စတုတ္ထမဂ္ဂေ ဧဝ ပဟာတဗ္ဗတ္တာ. ဥပ္ပဇ္ဇန္တာ ရာဂဒေါသမောဟာ. ‘‘ဓမ္မိကေသူ’’တိ ဓမ္မေန သမေန ဥပ္ပန္နေသု. ‘‘ယတော’’တိ ယံကာရဏာ. ဗလဝန္တကာရဏာတိ အတ္ထော. ‘‘တေသံ’’တိ သောတာပန္နာနံ. ‘‘သလ္လိခန ဝသေနာ’’တိ ဗဟလပက္ခံ ထူလဘာဂံ သုဋ္ဌုလိခနဝသေန. အဓိစ္စုပ္ပတ္တိ နာမ ပုဗ္ဗေ ယထာပဝတ္တံ ကာလံ အဓိစ္စ အတိက္ကမ္မ ဥပ္ပတ္တိ[Pg.317]. ဥပ္ပဇ္ဇန္တာနမ္ပိ ရာဂဒေါသမောဟာနံ. ‘‘တေသံ ပီ’’တိ သကဒါဂါမီနမ္ပိ. ‘‘မေထုနဝတ္ထု သမာယောဂေါ ဣစ္ဆိတော’’တိ ဇာယမ္ပတီနံ မေထုနကမ္မသမာယောဂေါ နာမ သကဒါဂါမီနံ အတ္ထီတိ ဣစ္ဆိတော. ထေရောဟိ အဓိစ္စုပ္ပတ္တိမတ္တံ ဣစ္ဆတိ. ပရိယုဋ္ဌာနမန္ဒတံ န ဣစ္ဆတိ. သကဒါဂါမီနံ ပုတ္တဓီတရောပိ သန္ဒိဿန္တီတိ ဝဒတိ. ‘‘မဟာအဋ္ဌကထာယံ ပဋိက္ခိတ္တော’’တိ ထေရဿ မနောရထမတ္တံတိ ဝတွာ ပဋိက္ခိတ္တော. ဣဒံ သဗ္ဗံ အဋ္ဌသာလိနိယံ ဝုတ္တံ. ‘‘ဆက္ကနိပါတေ’’တိ အင်္ဂုတ္တရေ ဆက္ကနိပါတေ. ‘‘မိဂါသာဠဝတ္ထုမှီ’’တိ မိဂါသာဠနာမိကာယ ဥပါသိကာယ ဝတ္ထုမှိ. ကေစိ ဣမံ ဝတ္ထုံ ဒိသွာ မဟာအဋ္ဌကထာဝါဒံ န ရောစေန္တိ. မဟာသိဝတ္ထေရဝါဒံ ရောစေန္တိ. ‘‘အဗြဟ္မစာရိနော’’တိ မေထုန ဓမ္မာ အပ္ပဋိဝိရတဿ. ‘‘သကဒါဂါမိတ္တံ ဗျာကတံ’’တိ တသ္မိံ ကာလင်္ကတေ သော ဗြာဟ္မဏော ဣဓ သကဒါဂါမိဘာဝံ ပတွာ တုသိတာကာယံ ဥပပန္နောတိ ဧဝံ တဿ ယံ သကဒါဂါမိတ္တံ ဘဂဝတာ ဗျာကတံ. ‘‘အဓိဂမဝသေနာ’’တိ သကဒါဂါမိဘာဝံ ပဋိလာဘဝသေန. န ပန အဗြဟ္မစာရိနော သတော အဓိဂမဝသေနာတိ အဓိပ္ပာယော. မရဏာသန္နကာလေပိ ဟိ သိက္ခာပဒါဓိဋ္ဌာနေန သဟ ဥပရိမဂ္ဂဖလာဓိဂမနံ နာမ တိက္ခပညဿ အရိယသာဝကဿ န ဒုက္ကရန္တိ. ဧတေန ကေသဉ္စိ ထေရဝါဒရောစနံ ပဋိက္ခိတ္တံ ဟောတိ. ‘‘သကိံဒေဝ ဣမံလောကံ အာဂန္တွာ’’တိ ဧတေန ဣတော ပရလောကံ ဂမနဿ စ တတော ပုန ဣဓာဂမနဿ စ သိဒ္ဓတ္တာ အယံ ပုဂ္ဂလော သုဒ္ဓေန မဂ္ဂနိယာမေန ကာမဘဝေ ဒွိက္ခတ္တု ပရမောနာမ ဟောတီတိ သိဒ္ဓေါ. ကထံ. ဣဓ ပတွာ တတ္ထ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဣဓ ပရိနိဗ္ဗာယီ, တတ္ထ ပတွာ ဣဓ နိဗ္ဗတ္တိတွာ တတ္ထ ပရိနိဗ္ဗာယီတိ. သေသာပန စတ္တာရော ဝိပဿနာနိယာမေန သိဒ္ဓါ ဟောန္တီတိ ဝိညာယတိ. ကတမေ စတ္တာရော. ဣဓ ပတွာ ဣဓ ပရိနိဗ္ဗာယီ. တတ္ထ ပတွာ တတ္ထ ပရိနိဗ္ဗာယီ. ဣဓ ပတွာ တတ္ထ ပရိနိဗ္ဗာယီ. တတ္ထ ပတွာ ဣဓ ပရိနိဗ္ဗာယီတိ. ဧတ္ထ စ တီသု သောတာပန္နေသု ဧကောသတ္တက္ခတ္တု ပရမော ဧဝ မဂ္ဂနိယာမေန သိဒ္ဓေါ. သေသာ ပန ဒွေ သောတာပန္နာ ဝိပဿနာနိယာမေန သိဒ္ဓါ. ဆ သကဒါဂါမီသု ဒွေ ဧဝ မဂ္ဂနိယာမေန သိဒ္ဓါ. သေသာ ပန စတ္တာရော ဝိပဿနာနိယာမေန သိဒ္ဓါ. တတ္ထ မဂ္ဂသိဒ္ဓေသု သောတာပန္န သကဒါဂါမီသု [Pg.318] သင်္ကရော နတ္ထိ. ဝိပဿနာသိဒ္ဓေသု ပန သင်္ကရော အတ္ထိ. အတ္ထတော အဝိရုဒ္ဓေ သတိ, ဝေါဟာရမတ္တေန သင်္ကရေ ဒေါသော နတ္ထီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အာဂန္တွာတိ ပါဌဝသေန အာဂမနတောတိ ဝုတ္တံ. အာဂန္တာတိ ပန ပါဌော ယုတ္တော. အာဂမနသီလော အာဂမန ဓမ္မော ဟုတွာ သကဒါဂါမီ နာမာတိ အတ္ထော. အနာဂန္တွာ ဣတ္ထတ္တန္တိ ဧတ္ထပိ ဧသေဝနယော. အရဟတော ဘာဝေါ အရဟတ္တံ. အရဟတ္တ မဂ္ဂံ. ဒက္ခိဏာယ ဝိပတ္တိကရာနာမ အပ္ပပ္ဖလ အပ္ပာနိသံသကရာ. သမ္ပတ္တိကရာ နာမ မဟပ္ဖလ မဟာနိသံသကရာ. သီလက္ခန္ဓာဒိဂုဏာ နာမ သီလက္ခန္ဓ သမာဓိက္ခန္ဓ ပညာက္ခန္ဓ ဝိမုတ္တိက္ခန္ဓ ဝိမုတ္တိညာဏ ဒဿနက္ခန္ဓဂုဏာ. ‘‘ဒက္ခိဏေယျေသူ’’တိ ဒက္ခိဏာရဟ ပုဂ္ဂလေသု. ‘‘ဓုရံ’’တိ ပဓာနသီသဋ္ဌာနိယံ ဝုစ္စတိ. သဒ္ဓါ ဧဝ ဓုရံ အဿာတိ သဒ္ဓါဓုရော. ဧဝံ ပညာဓုရော. ကသ္မာ ပနေတ္ထ ဝီရိယဓုရော န ဂဟိတောတိ. ပါဠိယံ သဒ္ဓါဝါဟီ မဂ္ဂံ ဘာဝေတိ, ပညာဝါဟီ မဂ္ဂံ ဘာဝေတီတိ ဝုတ္တံ. န ပန ဝုတ္တံ ဝီရိယဝါဟီ မဂ္ဂံ ဘာဝေတီတိ. တသ္မာ န ဂဟိတောတိ. ကသ္မာ ပန ဝီရိယဝါဟီ မဂ္ဂံ ဘာဝေတီတိ န ဝုတ္တန္တိ. ဝုစ္စတေ. မဂ္ဂံ ဘာဝေန္တဿ နာမ အာဒိမှိ ဒိဋ္ဌိဝိစိကိစ္ဆာနံ ပဟာနာယ ကမ္မံ မဟန္တံ ဟောတိ. ကသ္မာ, အပါယမူလကတ္တာ. တတ္ထ သဒ္ဓါ စ ဝိစိကိစ္ဆာ စ ဒွေ ဥဇုပ္ပဋိပက္ခာ ဟောန္တိ. ယသ္မိံ အာရမ္မဏေ သဒ္ဓါ နိဝိသတိ, တသ္မိံ ဝိစိကိစ္ဆာ နတ္ထိ. ယသ္မိံ ဝိစိကိစ္ဆာ နိဝိသတိ, တသ္မိံ သဒ္ဓါ နတ္ထိ. တထာ ပညာဒိဋ္ဌိယော စ ဥဇုပ္ပဋိပက္ခာ. ယတ္ထ ပညာ, န တတ္ထ ဒိဋ္ဌိ. ယတ္ထ ဒိဋ္ဌိ, န တတ္ထ ပညာတိ. အပိ စ သဒ္ဓါ အတ္တနော ဝိသယေ ဒိဋ္ဌိံ ဝိဓမတိယေဝ. ပညာယ ဝိစိကိစ္ဆာဝိဓမနေ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ. တသ္မာ အာရဒ္ဓ ဝိပဿကော အနိစ္စာဒီသု အဝေစ္စပ္ပသာဒမတ္တေနပိ ဒိဋ္ဌိဝိစိကိစ္ဆာယော ပဇဟိတွာ သဒ္ဓါနုသာရိဘာဝဉ္စ သုဋ္ဌုတရံ ပသီဒိတွာ သဒ္ဓါဝိမုတ္တဘာဝဉ္စ ပါပုဏာတိ. ပညာယ အနိစ္စာဒီနိ နိဇ္ဈာနက္ခမံ ကတွာ ဓမ္မာနုသာရိဘာဝဉ္စ သုဋ္ဌုတရံ ပဿိတွာ ဒိဋ္ဌိပတ္တပညာ ဝိမုတ္တဘာဝဉ္စ ပါပုဏာတိ. ဝီရိယံ ပန ဒိဋ္ဌိဝိစိကိစ္ဆာနံ ပဋိပက္ခမတ္တမ္ပိ န ဟောတိ. အထ ခေါ တာသံ သဟာယောပိ ဟောတိ, ဓုရဘူတဉ္စ. ပဂ္ဂဟလက္ခဏဉှိ ဝီရိယံ. တံ သဒ္ဓံပိ ပဂ္ဂဏှာတိ, ပညံပိ ပဂ္ဂဏှာတိ, ဒိဋ္ဌိံပိ ပဂ္ဂဏှာတိ, ဝိစိကိစ္ဆမ္ပိ ပဂ္ဂဏှာတိယေဝ. ကုတောပန အတ္တနော သဘာဝေန ဒိဋ္ဌိဝိစိကိစ္ဆာယော [Pg.319] ပဇဟိတုံ သက္ခိဿတိ. တသ္မာ ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဝီရိယဝါဟီတိ စ ဝီရိယဓုရောတိ စ န ဝုတ္တောတိ. ကာယသက္ခိမှိ ပန သဒ္ဓါ စ ပညာ စ သမဗလာ ဟောန္တိ. ဝီရိယဉ္စ သယံ သမ္မပ္ပဓာနဋ္ဌာနေ ဌတွာ တဒုဘယံ ဥပဗြူဟေတိ. သော စ ပုဂ္ဂလော တဒုဘယဗလေန ဒိဋ္ဌိဝိစိကိစ္ဆာဒယော ပဇဟိတွာ ကာယသက္ခိဘာဝံ ပါပုဏာတိ. အဋ္ဌဝိမောက္ခေ ဝါ ဥပ္ပာဒေတွာ ဥဘတောဘာဂ ဝိမုတ္တဘာဝံ ပါပုဏာတိ. ဣမေသု ပန ဒွီသု ပုဂ္ဂလေသု ဝီရိယဿ ထာမော သုဋ္ဌု ပါကဋော. တသ္မာ ဣမေ ဒွေ ဝီရိယာဓိကာတွေဝ ဝတ္တဗ္ဗာ. န ဝီရိယဓုရောတိ. စတုပ္ပဋိပဒါ နာမ ဒုက္ခာပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိညာ. ဒုက္ခာပဋိပဒါ ခိပ္ပာဘိညာ. သုခါပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိညာ. သုခါပဋိပဒါ ခိပ္ပာဘိညာ. တိဝိဓဝိမောက္ခော နာမ သုညတော ဝိမောက္ခော. အနိမိတ္တော ဝိမောက္ခော. အပ္ပဏိဟိတော ဝိမောက္ခော. ‘‘တယော အန္တရာ ပရိနိဗ္ဗာယိနော’’တိ ဧတ္ထ အာယုကပ္ပဿ ပရိယန္တံ အပတွာ အန္တရာ ဧဝ ကိလေသပရိနိဗ္ဗာနပတ္တာ အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီ နာမ. သော တိဝိဓော. အာယုကပ္ပဿ ပထမဘာဂေ ပရိနိဗ္ဗာယီ, ဒုတီယဘာဂေ, တတီယဘာဂေတိ. ဣမေ တယော အန္တရာ ပရိနိဗ္ဗာယိနော နာမ. ဥပဟစ္စပရိနိဗ္ဗာယီ နာမ အာယုကပ္ပ ပရိယန္တေ ပရိနိဗ္ဗာယီ. ဥဒ္ဓံ မုခေါ ဝဋ္ဋသောတော ဧတဿာတိ ဥဒ္ဓံသောတော. အကနိဋ္ဌံ အဝဿံ ဂမိဿတီတိ အကနိဋ္ဌဂါမီ. ဝိပဿနာ ကမ္မံ သသင်္ခါရံ သပ္ပယောဂံ ကတွာ ပရိနိဗ္ဗာယီ သသင်္ခါရ ပရိနိဗ္ဗာယီ. သင်္ခါရရဟိတေန သုခေန ဝိပဿနာ ကမ္မေန ပရိနိဗ္ဗာယီ အသင်္ခါရ ပရိနိဗ္ဗာယီ. ‘‘ဒွါဒသ သောတာပန္နာ’’တိ ဧကဗီဇိကာ တယော. တေ ဧဝ စတူဟိ ပဋိပဒါဟိ ဂုဏိတာ ဒွါဒသ. ဒွါဒသ သကဒါဂါမိနော ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယာ ဧဝ.

“‘当有身见生起时，（彼等）就生起’”，此句阐明了那些见和疑与有身见不可分离。然而，应当了知，并非有身见与它们不可分离。“成熟”意即在恶趣中成熟，它们产生恶趣的结生。对于已见谛的圣者(ariyapuggala)，与见和疑相应的诸不善法，已通过‘见和疑’一词被涵盖，因此说‘与见和疑不相应’。“诸不善法”即现行的十不善业道法。“于七有”是表示行为完成的具格，犹如“用七个月完成精舍”。所谓行为完成，是指行为的快速完成。“七次”即七回。“三结”即有身见、疑、戒禁取这三种结。“不堕法”，堕是指变异而堕落，即堕于恶趣。‘法’(dhamma)是指自性。其文法分析为：他没有堕落的自性。“决定”即在善趣中有决定的趣向。“正觉”(sambodhi)即道智。“彼岸”是指未来应去之处。其彼岸即是名为正觉，是为‘以正觉为彼岸者’。“不定义”是‘或’(vā)字的含义。在‘或’字的含义中，有不定义，而非抉择义。若取抉择义，则只能得到两种“极七返者”，而得不到混合有；若取不定义，则三种都能得到。然而，在义注中，由于取了总集义，故只得到一种混合有。难道‘ca’字在总集义中不是更明显，而在不定义中则不然吗？因此，若说总集义在此处是恰当的，那是不对的。为何？因为没有包含两者。然而，义注中取了总集义，并说那两种人在此读法中未被包含。如果他们在此读法中未被包含，那他们会在何处被包含呢？说此处未包含任何“极七返者”，这并不恰当。“彼”即指该巴利读法。“此处因为……说名为极七返者”，此句应与上文‘于欲有’等以及‘或于现法’等相连。其关联为：他应被看作是纯观者(sukkhavipassaka)或禅那退失者。“在巴利中”即在《人施设论》(Puggalapaññatti)的巴利文本中。“于此究竟”即在此欲界中达到诸漏灭尽，通过蕴的般涅槃而达到究竟。究竟的意思是终结。“从家至家者”(kolaṅkola)即从一家去至另一家，意为从一有去至另一有。“一种子者”(ekabījī)即他只有一个名为结生的有之种子。而于现法中即是阿罗汉者，他的究竟也在此处，这是其连结。那么，这三种须陀洹(sotāpanna)的区别是如何造成的呢？“极七返者”仅由与初道相应的诸根所造就；其余两者则由为上道而修习的观(vipassanā)根所造就。其中，“极七返者”是根最钝的；“从家至家者”则较利。后者又分为六有者、五有者、四有者、三有者、二有者五种。其中，五有者为利，其余则依次更利。“一种子者”则为一有，其根最利。其中，“极七返者”纯粹因初道之力而成，故为最钝。其余两者本处于“极七返者”的状态，为求上道而开始修观业。那时，他们的诸根再次获得殊胜，变得锐利。因此，他们被称为比‘极七返者’更锐利者。“七回以内”是针对“从家至家者”和“一种子者”而说。“由上三道的观所决定”是针对后两种须陀洹而说。应当了知，“极七返者”则仅由初道所决定。诚然，在概要文中，他正是以其本来面目出现的，即：“修习入流道，通过断除见和疑而断除了趣向恶趣之行者，名为‘极七返’须陀洹。”而其余两者则仅出现于巴利文本中论述须陀洹各类的地方。“而那些”即那些须陀洹人。偈颂中“于此七”意即在此人世间轮回七次；“于彼七”意即在彼天界七次。《增支部》的文本中，“以彼净信心”，即对能够以声音遍告大千世界的导师之功德生起净信心。以彼净信心。“以彼法门”，即如果他只在天界中轮回，则取七次化生结生，并即于彼处般涅槃；如果他只在人间轮回，则取七次胎生结生，并即于此处般涅槃。如是，以分为十四种情况宣说的法门，此为其义。说“此应审察”的复注师，显示了他自己也倾向于十四种结生之说。现在，为反驳此十四种结生说，而说“然在《分别论》中”等。“在《分别论》中”即在阿毗达摩(abhidhamma)的《智分别》中。“无处”即无根本原因。“处”即根本原因。“无机”即无助缘。“机”即助缘。“彼”指行为。若能生起，则彼生起是“无处”。彼生起之法是“无机”，这是其连结。“行识”即超越七有之上，在欲有中能产生结生的善、不善业识。“以其灭尽”，即在入流道之刹那即已灭尽。它们灭尽，这是其关联。“名与色”，即那些可能生起的名色法，这些名色法在此行识灭尽的刹那即灭尽，这是其连结。“如前所说之理”即依“以彼法门”所说之理。“与彼共同之痴”，即与彼贪、彼瞋在同一心中共同存在的痴。不是与见和疑相应的痴，因其已在初道被断除。也不是与掉举心相应的痴，因其须在第四道才被断除。生起的贪、瞋、痴。“于如法者”即于如法、平等生起者。“由是”即由于何种原因，意为强有力的原因。“彼等”即指须陀洹。“以削弱的方式”即善加削弱其粗厚、粗重部分的方式。“超越生起”即超越先前发生的时间而生起。即使是生起的贪、瞋、痴。“彼等”也指斯陀含。“认为有性事结合”，即（有观点）认为斯陀含仍有夫妻间的性行为结合。长老们只接受（烦恼）超越常规地生起，而不接受其现行势力的减弱。他们说斯陀含也会有子女可见。“在《大义注》(Mahāaṭṭhakathā)中被驳斥”，即说“此仅是长老的臆想”而被驳斥。这一切都在《含义阐明》(Aṭṭhasālinī)中有所论述。“在《六集》中”即在《增支部》的《六集》中。“在弥伽萨罗事中”即在名为弥伽萨罗的优婆夷(upāsikā)事中。有些人见到此事，不喜《大义注》之说，而喜大尸婆长老之说。“非梵行者”即未远离淫法者。“被记说为斯陀含”，即当那位婆罗门命终时，世尊(Bhagavā)记说他在此处证得斯陀含果，并生于兜率天，如是记说其斯陀含位。“以证得故”，意即以获得斯陀含果故，而非在他还是非梵行者时证得。因为，即使在临命终时，通过安住于学处(sikkhāpada)，证得更高的道与果，对于利慧的圣弟子而言并非难事。以此，某些长老所喜之说被驳斥。“仅来此世间一次”，由此，从此处去往他世，以及再从彼处来此，皆已成就，故此人以纯粹的道之决定，在欲有中名为“极二返者”，此已成就。如何成就？在此处证得后，生于彼处，再于此处般涅槃；或于彼处证得后，生于此处，再于彼处般涅槃。其余四种则依观之决定而成就，此应了知。是哪四种？在此处证得后，在此处般涅槃；于彼处证得后，于彼处般涅槃；在此处证得后，于彼处般涅槃；于彼处证得后，在此处般涅槃。于此，三种须陀洹中，仅“极七返者”一种由道之决定而成就；其余两种须陀洹则由观之决定而成就。六种斯陀含中，仅两种由道之决定而成就；其余四种则由观之决定而成就。其中，由道成就的须陀洹与斯陀含之间无混淆；而由观成就者之间则有混淆。应当了知，若义理上无矛盾，则仅在名相上的混淆并无过失。“已来”(āgantvā)是根据读法所说的‘来’之义。然而，‘来者’(āgantā)这一读法更为恰当。意为具有来之习性、来之法者，名为斯陀含。“不来此世”在此处亦是同样的方式。阿罗汉的状态即阿罗汉性。阿罗汉道。令布施衰损者，即使得果报微小、利益微小。令布施成就者，即使得果报广大、利益广大。“戒蕴等功德”即戒蕴、定蕴、慧蕴、解脱蕴、解脱知见蕴之功德。“于应供者”即于堪受供养之人。“主导”意为主要、首要。以信为主导者，即信主导者。慧主导者亦同理。为何此处未取精进主导者？因为巴利文本中说“信行者修道，慧行者修道”，而未说“精进行者修道”。因此未取。为何不说“精进行者修道”呢？回答如下：修道者在开始时，为断除见和疑，其任务是重大的。为何？因为它们是恶趣之根。于此，信与疑是两种直接的对立。信安住于何种对象，彼处则无疑；疑安住于何种对象，彼处则无信。同样，慧与见也是直接的对立。何处有慧，彼处则无见；何处有见，彼处则无慧。此外，信在其所缘境中必能破见；至于慧能破疑，则更不待言。因此，已开始修观者，即使仅凭对无常等的不坏净信，即能断除见和疑，达到随信行之位；若更善加净信，则能达到信解脱之位。以慧使无常等变得堪能思择，即能达到随法行之位；若更善加观察，则能达到见至与慧解脱之位。然而，精进甚至不是见和疑的对立面，反而可以是它们的助伴和主导。因为精进的特征是策励，它策励信，也策励慧，也策励见，也策励疑。那么它如何能以其自性断除见和疑呢？因此，在此处不说“精进行者”，也不说“精进主导者”。然而，在身证者中，信与慧之力是相等的，精进则自住于正勤之位，增益此二者。彼人以此二者之力断除见、疑等，达到身证之位；或生起八解脱而达到俱分解脱之位。在这两种人中，精进之力非常显著，因此，此二者应被称为“精进增上者”，而非“精进主导者”。“四行道”即苦迟通行、苦速通行、乐迟通行、乐速通行。“三解脱”即空解脱、无相解脱、无愿解脱。“三种中般涅槃者”，在此，未达寿量之终点，即于中间证得烦恼般涅槃者，名为中般涅槃者。彼有三种：于寿量之初分般涅槃者，于第二分，于第三分。此等名为三种中般涅槃者。近尽般涅槃者，即于寿量终点般涅槃者。其轮回之流向上，故名上流者。必定趣向色究竟天(Akaniṭṭha)者，名为色究竟天行者。以有行、有功用之观业而般涅槃者，名为有行般涅槃者。以无行、安乐之观业而般涅槃者，名为无行般涅槃者。“十二种须陀洹”，即三种须陀洹，彼等各乘以四行道，即成十二种。十二种斯陀含亦如前所述。

ဧကစ္စာနံ ဧဝ အနာဂါမိ အရဟန္တာနံ ဧဝ. ‘‘အဇ္ဈောသိတဿာ’’တိ အဓိဩသိတဿ. မမေဝိဒန္တိ နိဋ္ဌာနံ ကတွာ ဌပိတဿ. ဂိလိတွာ ဌပိတဿာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဗဟလေန ထူလေန ကာမရာဂေန ဝိမုတ္တာ ဗဟလရာဂဝိမုတ္တာ. အာရုပ္ပေသု စ တဿော အရူပသမာပတ္တိယော ဧဝ အတ္ထိ. န စတဿော ရူပသမာပတ္တိယော. တသ္မာ တတ္ထ အနုပုဗ္ဗနိရောဓော န လဗ္ဘတိ. ‘‘အာဒိတော ပဋ္ဌာယာ’’တိ အဋ္ဌသု သမာပတ္တီသု ပထမဇ္ဈာန သမာပတ္တိအာဒိ. တတော ပဋ္ဌာယ. အနုပုဗ္ဗနိရောဓော နာမ [Pg.320] ပထမဇ္ဈာနေ ပဋိဃသညာနာနတ္တသညာနံ နိရောဓော. ပဋိဃသညာ နာမ ပဉ္စဝိညာဏသညာ. နာနတ္တသညာ နာမ ကသိဏ နိမိတ္တတော အညေသု နာနာရမ္မဏေသု ပဝတ္တမနောဝိညာဏ သညာ. ဒုတီယဇ္ဈာနေ ဝိတက္က ဝိစာရာနံ နိရောဓောတိအာဒိနာ အနုပုဗ္ဗ နိရောဓော. ‘‘တတော ပဉ္စမဇ္ဈာနံ’’တိ ပဉ္စကနယေန ဝုတ္တံ. အဋ္ဌသမာပတ္တိ ဝစနံ ပန စတုက္ကနယေန ဝုတ္တံ. တဒုဘယံပိ ပုဂ္ဂလာနုရူပံ လဗ္ဘတိယေဝ. ယုဂနန္ဓံ နာမ ဒွန္ဒဗန္ဓနံ, သမထဝိပဿနာနံ ယုဂနန္ဓန္တိ ဝိဂ္ဂဟော. ‘‘သမာပဇ္ဇန ဝုဋ္ဌာန ဝိပဿနာဝသေနာ’’တိ ဧတ္ထ ဝသိဘာဝပတ္တံ သမာပဇ္ဇနဉ္စ ဝုဋ္ဌာနဉ္စ ဂဟေတဗ္ဗံ. အတ္တနော သရီရာ ဗဒ္ဓေသု ပရိက္ခာရေသု သမာပတ္တိဗလေနေဝ အန္တရာယာဘာဝတော ဝိသုံ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗ ကိစ္စံ နတ္ထီတိ ဝုတ္တံ ‘‘အတ္တနော သရီရာဗဒ္ဓေ ပရိက္ခာရေ ဌပေတွာ’’တိ. ‘‘နာနာဗဒ္ဓါနီ’’တိ နာနာဌာနေဟိ အာဗဒ္ဓါနိ. နာနာဌာနေသု ဌပိတာနီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘ပရိဿယေနာ’’တိ အန္တရာယေန. မာဝိနဿန္တူတိ ဝါ နာနာဗဒ္ဓ အဝိကောပနံ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ. တဒါ ဝုဋ္ဌဟာမီတိဝါ သံဃပ္ပတိမာနနံ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ. ဧဝံ သတ္ထုပက္ကောသနံပိ. ‘‘အဒ္ဓါနပရိစ္ဆေဒေါ’’တိ အတ္တနော ဇီဝိတကာလဿ ဥပပရိက္ခဏံ. မရဏဉှိ နာမ သမာပတ္တိဗလေနပိ ပဋိဗာဟိတုံ န သက္ကာဟောတိ. အန္တော သမာပတ္တိယဉ္စ မရဏေ သတိ သဗြဟ္မစာရီသု ကတ္တဗ္ဗဝတ္တံ န ကရေယျ. ဧတဉှိ ဝတ္တံ ယံ အရိယသာဝကာနံ မရဏာသန္နေ သဗြဟ္မစာရီနံ ဝါ ဥပဋ္ဌာကာနံ ဝါ အပ္ပမာဒကထာနု သာသနိကမ္မံ. သမာပတ္တိယံ ဝါ အညတိတ္ထိယာနံ ဂရဟာ ဝိဝဇ္ဇနတ္ထံ. ဧဝဉှိ တေ ဂရဟေယျုံ. ဂေါတမသာဝကာနံ နိရောဓသမာပတ္တိ နာမ ဧကံ မရဏမုခံ. ယံ သမာပဇ္ဇန္တော အသုကော ဘိက္ခု မရဏံ ဂစ္ဆတိ. အနရိယ ကမ္မံ ဟေတန္တိ.

有些只是不还者，有些则是阿罗汉。“已住著”(ajjhositassa)指已完全住著。‘我即是此’指已确立究竟者。‘吞食后安住’即如是说。从粗重、厚重的欲贪中解脱者，即从粗重贪中解脱者。在无色界中，他只有无色定，而没有四种色定。因此，在那里无法获得次第灭。‘从最初开始’指八定中的初禅定等，从那里开始。次第灭(anupubbanirodha)是指初禅中灭除有对想(paṭighasaññā)与种种想(nānattasaññā)。有对想即五识之想。种种想即从遍处相转向其他各种所缘而生起的意识之想。第二禅中灭除寻、伺等，即是次第灭。‘乃至第五禅’是以五分法而说。而说八定，则是以四分法而说。此二者皆可依个人(puggala)而得。“双运”(yuganandha)名为二法束缚，即止(samatha)与观(vipassanā)双运之义。‘依入定、出定、观之力’中，当取已得自在的入定与出定。因为自身所系的资具，仅凭定力就不会有障碍，所以没有另外需要决意之事，故说‘除了自身所系的资具外’。‘种种系缚’指在多处被系缚，即是说被放置在不同地方。‘以危险’指以障碍。‘愿它们不毁坏’，或者应当决意令种种系缚物不毁坏。或者当僧团需要时，应决意‘我当于彼时出定’。同样，当导师召唤时也应如此决意。‘时限的限定’指审察自己的寿命期限。因为死亡，即使以定力也无法阻止。若在定中死亡，则无法为同梵行者履行应尽的义务。此义务即圣弟子临命终时，对同梵行者或侍者所作的不放逸教言与训示。或者，是为了避免其他外道的讥嫌。他们会如此讥嫌：‘乔达摩(Gotama)的弟子们有一种名为灭尽定的死亡之门，某某比丘进入此定就死了。这是非圣者的行为。’

‘‘ယဒတ္ထံ’’တိ ပဋိပတ္တိ ရသဿာဒတ္ထံ. ‘‘တဒတ္ထေ’’တိ တသ္မိံ အတ္ထေ. နိရာမိသ သုခံ နာမ အာမိသရဟိတ သုခံ. ဒုဝိဓဉှိ သုခံ သာမိသသုခဉ္စ နိရာမိသသုခဉ္စ. တတ္ထ ယေ လောကေ ဣဋ္ဌ ကန္တ မနာပိယာ ပဉ္စကာမဂုဏာ နာမ အတ္ထိ. တေ ကိလေသေဟိ အာမသိတဗ္ဗတ္တာ အာမိသာ နာမ. ယဉ္စသုခံ တေ အာမိသေ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တံ သာမိသသုခံ နာမ. ယံ လောကေ ဒိဗ္ဗံ သုခံ မာနုသကံ သုခန္တိ မမာယန္တိ. ယဉ္စ အနုဘဝန္တံ [Pg.321] မဟာဇနံ သဗ္ဗာနိ အပါယဘယ ဝဋ္ဋဘယာနိ သမ္ပရိဝါရေန္တိ. ဈာနသုခ မဂ္ဂသုခ ဖလသုခ နိဗ္ဗာနသုခံ ပန နိရာမိသသုခံ နာမ. ယံ နေက္ခမ္မသုခန္တိ စ ပဝိဝေကသုခန္တိ စ ဥပသမသုခန္တိ စ သမ္ဗောဓိသုခန္တိ စ ဝိမုတ္တိသုခန္တိ စ အရိယသုခန္တိ စ အနဝဇ္ဇသုခန္တိ စ ဝုစ္စတိ. ယဉ္စ အနုဘဝန္တံ အရိယဇနံ သဗ္ဗာနိ အပါယဘယ ဝဋ္ဋဘယာနိ သမ္ပရိဝဇ္ဇန္တိ. ‘‘အဿာဒိတဗ္ဗဋ္ဌေနာ’’တိ ကိလေသပလိဗောဓေဟိ ဝိမုတ္တတ္တာ ဝိပုလ ဂမ္ဘီရ သန္တ ပဏီတရသတ္တာ စ အဟောသုခံ အဟောသုခန္တိ ဥဒါဟရန္တေနပိ အဿာဒိတဗ္ဗဋ္ဌေနာတိ.

“为何目的”(yadatthaṃ)，即为品尝修行之味的目的。“于彼目的”(tadatthe)，即于那个目的。无染乐(nirāmisa sukhaṃ)是离染之乐。乐有两种：有染乐(sāmisasukha)与无染乐(nirāmisasukha)。于此，世间有可爱、可喜、可意、愉悦的五种欲乐，因其为烦恼所触，故称为“染”(āmisa)。缘于此等“染”而生起的乐，称为“有染乐”。世人执取世间的天乐与人乐为“我所有”。当广大群众体验此乐时，一切恶趣之怖与轮回之怖都围绕着他们。而禅那乐、道乐、果乐、涅槃乐，则称为“无染乐”。它也被称为出离乐、远离乐、寂止乐、正觉乐、解脱乐、圣乐与无过失乐。当圣者体验此乐时，他们远离了一切恶趣之怖与轮回之怖。“以可品尝之义”：由于从烦恼的障碍中解脱，且具有广大、甚深、寂静、殊胜之味，因此即使以“啊，乐哉！啊，乐哉！”来称叹，也是以其可品尝之义而言。

ကမ္မဋ္ဌာနသင်္ဂဟာနုဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

《业处纲要阐释》终。

နိဂမဂါထာသု.

于结语偈颂中。

၂၆၂. စရိတဗ္ဗန္တိ စာရိတ္တံ. ဒသကုသလကမ္မပထဓမ္မဇာတံ. ‘‘ကုလာစာရေနာ’’တိ ကုလပရမ္ပရတော အာဂတေန အာစာရေန. ‘‘ဉာတိ မိတ္တ ဓန ဘောဂသမ္ပတ္တိယာ’’တိ ဟေတုအတ္ထေ ကရဏဝစနံ. ‘‘ဝိသာလေ’’တိ ဝိပုလေ. ‘‘တေနာ’’တိ တဿပဒဿ ဝိဘတျန္တ ဒဿနံ. ‘‘သဒ္ဓါယာ’’တိ ရတနတ္တယေ အဝေစ္စပ္ပသာဒသဒ္ဓါဝသေန. ‘‘အဘိဝုဍ္ဎာနံ’’တိ ဟာနဘာဂိယ ဌိတိဘာဂိယဘာဝံ အတိက္ကမ္မဝိသေသဘာဂိယ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယ ဘာဝပတ္တိဝသေန အတိဿယ ဝုဍ္ဎာနံ. ‘‘ပရိသုဒ္ဓါနဉ္စာ’’တိ အတ္တုက္ကံသန ပရဝမ္ဘနာဒိ ဒေါသေဟိ ပရိသုဒ္ဓါနဉ္စ. နံ နံ ဇနံ ပါတိရက္ခတီတိ နမ္ပော. ဒိဋ္ဌဒိဋ္ဌေသု မေတ္တာဝိဟာရီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အာဝှာတဗ္ဗောတိ အဝှယော. နာမံ. နမ္ပော ဣတိ အဝှယော အဿာတိ နမ္ပဝှယောတိ ဝစနတ္ထော. ‘‘ပဏိဓာယာ’’တိ ပတ္ထေတွာတိ အတ္ထံ နိဝတ္တေတိ ‘‘ဘုသံ နိဓာယာ’’တိအာဒိနာ. ‘‘ဥပါဒါယ ပဋိစ္စာ’’တိ တဿ ပဒဿ ပရိယာယဒဿနမေတံ. ‘‘အတ္တနော မန္ဒဗုဒ္ဓီနံ’’တိ ပစ္စက္ခေ ဓရမာနာနန္တိ အဓိပ္ပာယော. တေနာဟ ‘‘ပစ္ဆိမ ဇနာနံ ဝါ’’တိ. အနုကမ္ပနံ အနုကမ္ပော. ကထံ နု ခေါ ဣမေ ဇနာ အဘိဓမ္မတ္ထေသု သုခေန အာဇာနေယျုန္တိ ဧဝံ ပဝတ္တော စိတ္တဗျာပါရော. အတ္ထတော အနုဒယသင်္ခါတာ ကရုဏာယေဝ. တေနာဟ ‘‘အနုဒယံ [Pg.322] ကာရုညံ’’တိ. ‘‘ပတ္ထိတံ’’တိ ဝါ သာဓုဝတဿ ယံ ထေရော ဧဝရူပံ ပကရဏံ ကရေယျာတိ ဧဝံ စိရကာလံ ပတ္ထိတံ အာသိံသိတန္တိ အတ္ထော. ‘‘ခုဒ္ဒသိက္ခာဋီကာယံ’’တိ ပေါရာဏဋီကံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. သောမဝိဟာရောတွေဝ ပညာယိတ္ထ တသ္မိံ ဒီပေတိ အဓိပ္ပာယော. ဂါထာယံ ‘‘အထာ’’တိ တသ္မိံကာလေ. ‘‘ဧတ္ထာ’’တိ ဧတသ္မိံ နဂရေ. ‘‘သဒ္ဒေါ’’တိ ကသ္မာ ရာဇာ ဧဝရူပံ မင်္ဂလဟတ္ထိံ ဗြာဟ္မဏာနံ အဒါသိ. နေတံ ပတိရူပံ ယံ ရညာ ကတန္တိ ဧဝံ ပဝတ္တော အမနာပသဒ္ဒေါ. ‘‘ဘေရဝေါ’’တိ ဘီရုတာဇနကော ဘယာနကော. ‘‘သိဝီနံ’’တိ သိဝိရဋ္ဌဝါသီနံ. ‘‘ရဋ္ဌဝဍ္ဎနေ’’တိ ရဋ္ဌံ ဝဍ္ဎေတီတိ ရဋ္ဌဝဍ္ဎနော. ဟတ္ထိနာဂေါ. သော ဟိ လက္ခဏသမ္ပန္နော အာဇာနိယော ဟောတိ. ယသ္မိံ ရဋ္ဌေ တံ အဘိမင်္ဂလံ ကရောန္တိ, တသ္မိံ ရဋ္ဌေ ဒေဝေါ သမ္မာ ဝဿတိ, နာနာဘယုပဒ္ဒဝါ တသ္မိံ နုပ္ပဇ္ဇန္တီတိ လောကသမ္မတော မင်္ဂလဟတ္ထီ ဟောတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သိဝီနံ ရဋ္ဌဝဍ္ဎနေ’’တိ. ‘‘ဝိတ္ထိဏ္ဏော’’တိ ဝိတ္ထာရိတော. အတိဝိတ္ထာရောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဓနီယန္တိ မဟာဇနေဟိ ဒဋ္ဌုံ ပတ္ထီယန္တီတိ ဓညာ. မဟိဒ္ဓိကာ. အဓိဝသန္တိ ဧတ္ထာတိ အဓိဝါသော. ဓညာနံ အဓိဝါသောတိ သမာသော. အဇ္ဈာဝသိံသု ဧတ္ထာတိ အဇ္ဈာဝုတ္ထံ. ကိတ္တိဂုဏဝသေန ဥဒေန္တိ ဥဂ္ဂစ္ဆန္တီတိ ဥဒိတာ. ဥဒိတာနံပိ ဥဒိတောတိ ဝိဂ္ဂဟော. တေနာဟ ‘‘နဘမဇ္ဈေ’’တိအာဒိံ. သာရဇ္ဇနံ သာရဒေါ. ဝိဂတော သာရဒေါ ယဿာတိ ဝိသာရဒေါ. ဝိသာရဒဿ ဘာဝေါ ဝေသာရဇ္ဇံ. ပရိယတ္တိယံ ဝေသာရဇ္ဇံ ပရိယတ္တိဝေသာရဇ္ဇံ. တေပိဋကပရိယတ္တိယံ ဝေယျတ္တိယညာဏံ. တံ အာဒိ ဧတိဿာ ပညာယာတိ ပရိယတ္တိဝေသာရဇ္ဇာဒိ ပညာ. ပါပတော လဇ္ဇနသီလာတိ လဇ္ဇိနောတိ အာဟ ‘‘ပါပဂရဟိနော’’တိ. ပါပံ ဓမ္မံ ဂရဟန္တိအာဒီနဝံ ကထယန္တိ သီလေနာတိ ပါပဂရဟိနော. ‘‘အနုဿရန္တူ’’တိ ပုနပ္ပုနံ သရန္တု. ဝိသေသေန ဘဝန္တိ ဝေပုလ္လံ ဂစ္ဆန္တီတိ ဝိဘဝါ. ပုညာနိ စ တာနိ ဝိဘဝါစာတိ ပုညဝိဘဝါ. ဝိပုလပုညာနီတိ ဒဿေတုံ ‘‘ဝိပုလာနံ’’တိအာဒိမာဟ. အနုတ္တရိယ ဓမ္မာ နာမ ဒဿနာနုတ္တရိယ သဝနာနုတ္တရိယာဒယော. လောကေ ဗဟူသု ဒဿနေသု ဣတော ဥတ္တရံ အညံ ဒဿနံ နာမ နတ္ထီတိ ဒဿနာနုတ္တရိယံ. ရတနတ္တယဒဿနံ. စတုသစ္စဒဿနဉ္စ. ရတနတ္တယဂုဏကထာသဝနံ[Pg.323], ခန္ဓာယတန ဓာတု သစ္စပဋိစ္စသမုပ္ပာဒကထာသဝနဉ္စ သဝနာနုတ္တရိယံ နာမ. တေသု ရတနတ္တယာဒီသု သဒ္ဓါ ပဋိလာဘော လာဘာနုတ္တရိယံ နာမ. တေသမေဝ ပုနပ္ပုနံ သရဏံ အနုဿတာနုတ္တရိယံ နာမ. ရတနတ္တယေ စတူဟိ ပစ္စယေဟိ ဝါ ဝတ္တပ္ပဋိဝတ္တကရဏေန ဝါ ပရိစရဏံ ပါရိစရိယာနုတ္တရိယံ နာမ. ဗုဒ္ဓပညတ္တာသု တီသု သိက္ခာသု သမာဒါယ သိက္ခနံ သိက္ခာနုတ္တရိယံ နာမ. တာဒိသေ ပညာဝဒါတဂုဏသောဘာဒိကေ ဂုဏေ အဝဿံ ဘဇန္တိ ပါပုဏန္တီတိ တာဒိသဂုဏဘာဂိနော. ‘‘ဘဝိဿာမာ’’တိ ဘဝိတုံ ဥဿာဟံ ကရိဿာမာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

262. 应当行持的即是行持（cārittaṃ），指十善业道法。“家风”指家族世代相传的行仪。“由亲戚、朋友、财富、受用的圆满”，此处的具格是用于表示原因。“广大的”即宽阔的。“彼”是显示该词的格的语尾。“信”指对三宝的不动摇的净信。“已增长者”，指已超越退分与住分的状态，达到殊胜分与决择分的状态，是为已极度增长者。“及已清净者”，指已清净了自赞毁他等过失者。因为它守护每一个人，故为‘礼敬’（nampo）。这即是说，对所见的一切众生安住于慈爱。应称呼的，即是称谓（avhayo），也就是名字；其称谓为‘礼敬’，这就是‘nampavhayo’的词义。对于‘paṇidhāya’，通过‘坚定地确立’等解释，排除了‘祈愿’的含义。“依、缘”，这是在展示该词的同义词。“对于慧根迟钝者”，意指“对于现存者”；因此说“或对于后世之人”。悲悯即是怜悯。‘如何能让这些人轻易地了知阿毗达摩（abhidhamma）的义理呢？’——如此运作的心行。就意义而言，这正是名为‘随感’（anudaya）的悲悯；因此说‘随感，悲悯’。或者‘所期盼的’，意思是：‘善人们长期以来所期盼、所渴望的，即是希望长老能造这样一部论著’。“在《小戒学》（Khuddasikkhā）复注中”，这是指古代的复注而说；其意是：“在那座岛上，它就是以月住寺（Somavihāra）而闻名”。在偈颂中，“尔时”即在那个时候。“于此”即在这座城里。“声”指：‘国王为何将这样一头祥瑞之象给予婆罗门？国王所做的这事不合宜’——如此生起的不悦之声。“可畏的”即能生起怖畏的、恐怖的。“尸毗人”指尸毗国的居民。“令国增长者”指能令国家增长者，即象王。它确实是具足相好、血统纯正的。在哪个国家，人们将它视为祥瑞，在那个国家，天神就会适时降雨，各种怖畏与灾祸就不会生起，因此它被世人公认为吉祥之象。所以说“于尸毗人之令国增长者”。“广大的”即是“扩展的”；这即是说“极其广大”。大众渴望见到他们，故为‘有福者’，即大神通者。他们居住于此，故为‘住处’；‘有福者的住处’是复合词。他们曾居住于此，故为‘曾住处’。依名望与德行而升起、高显，故为‘已升者’；‘已升者中的已升者’是其解析。因此说“于天空中”等。怯懦是为‘羞怯’（sārado）。‘其羞怯已离’，是为‘无畏’（visārado）。无畏的状态即是‘无畏性’（vesārajjaṃ）。于教理的无畏是‘教理无畏’，即于三藏教理的娴熟之智。‘此为该智慧之始’，故为‘以教理无畏等为首之慧’。‘有愧者’是因其有惭于恶的品性，故说为‘呵责恶者’。‘呵责恶者’即是依其品性而呵责、宣说恶法的过患。“愿他们随念”即愿他们再再忆念。特别地存在、达到广大，故为‘增盛’。是福德，也是增盛，故为‘福德增盛’。为了说明是‘广大的福德’，他说了‘广大的’等词。名为无上法者，即见无上、闻无上等。于世间众多见解中，无有他见能胜于此，故为‘见无上’，即见三宝与四圣谛。听闻三宝功德之说，以及蕴、处、界、谛、缘起之说，名为‘闻无上’。于三宝等生起信心而获得，名为‘得无上’。于彼等再再忆念，名为‘念无上’。以四资具或以履行大小事务来侍奉三宝，名为‘侍无上’。于佛陀所制的戒、定、慧三学中，承诺而修学，名为‘学无上’。他们必然分享、达到像这样以智慧清净之德的庄严等功德，故为‘具如是德者’。“我们将是”，这即是说“我们将努力成为”。

ဒီပနိယာ နိဂမဂါထာသု.

在《胜义灯》的结颂中。

‘‘ဗသှျုသုညစမ္မေကမှီ’’တိ ဧတ္ထ ‘‘ဗသှျူ’’တိ အဋ္ဌသင်္ချာယ သင်္ကေတ ဝစနံ. ‘‘စမ္မံ’’တိ ဒွိသင်္ချာယ. ဧကဉ္စ ဒုကဉ္စ သုညဉ္စ အဋ္ဌစာတိ ဂဏနက္ကမော. သဟဿ ဒွိသတ အဋ္ဌသင်္ခါတေ သာကေတိ အတ္ထော. ဧသနယော ပရတော ‘‘နဝပဉ္စ စမ္မေကမှီ’’တိ ပဒေပိ. ဂါထာဝဏ္ဏနာသု. နဂရတိ န စဝတီတိ နဂရံ. ထာဝရိယန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘ရဉ္ဇေတီ’’တိ ရမေတိ. ခေမသုဘိက္ခတာဒိဂုဏေဟိ အနာဂတေ ဇနေ ဂမာပေတိ, အာဂတေ အညတ္ထ ဂန္တုံ န ဒေတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ရောဟိတမိဂါ နာမ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏမိဂါ. ‘‘သာကေ’’တိ သာကနာမေန ရညာ ပုန သင်္ခတတ္တာ ဣမံ ကလိယုဂံ သာကန္တိ ဝုစ္စတိ. ယံ ဧတရဟိ သာကြရာဇန္တိပိ ဝေါဟရန္တိ. သာကရာဇာ စ နာမ ဥတ္တရာပထေသု ဧကော ဂန္ဓာရရာဇာ. ယံ ဇေဋ္ဌကံ ကတွာ ဘိန္နလဒ္ဓိကာ ဝဇ္ဇီဘိက္ခူ ဣမံ ဓမ္မ ဝိနယံ မဟာသံဃီကံ နာမ သင်္ဂဟံ အာရောပေန္တိ. သော စ ဓမ္မဝိနယသင်္ဂဟော ဥတ္တရာပထေသု ဝတ္တတိ. ဝေသာလိယံ ယသတ္ထေရ သင်္ဂဟော ပန ဒက္ခိဏာပထေသူတိ. စတ္တာရိယုဂါနိ နာမ လောကေ ပညပေန္တိ သတျယုဂံ, ဒွါပရယုဂံ, တေတြယုဂံ, ကလိယုဂ,န္တိ. ယုဂန္တိ စ အာယုပရိမာဏံ ဝုစ္စတိ. ဣဒါနိပန ကလိယုဂံ ဝတ္တတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သာကေတိ ကလိယုဂေ’’တိ. ပါပယုဂေတိ အတ္ထော. ‘‘လ တီ’’တိ သာလိက္ခေတ္တာနံ သောဓနဋ္ဌာနတ္တာ ဧဝံ မြမ္မဒေသဝေါဟာရေန လဒ္ဓနာမံ [Pg.324] အရညံ. တံ ပန မုံရွာနဂရဿ ဧသန္နေ ပဉ္စဓနုသတိကေ ပဒေသေ ဇာတံ. ‘‘ဝိဿုတေ’’တိ ဝိသေသေန ကိတ္တိတေ. သာရဉ္စ အသာရဉ္စ ဝိဝေစေန္တိ ဝိစာရေတွာ ဇာနန္တိသီလေနာတိ သာရာသာရ ဝိဝေကိနောတိ ဝစနတ္ထောတိ.

于“Bashyusuññacammekamhī”中，“bashyū”是数字八的暗语，“cammaṃ”是数字二。一、二、零与八，此为计数次第。意为于娑枳多(Sāketa)一千二百零八年。此理亦适用于其后的“navapañca cammekamhī”一词。于偈颂释义中：“城”(nagara)，因其不动(na cavati)，故为城，此即谓“坚固”。“令喜”(rañjeti)即是令愉悦。此即谓：以安稳、丰饶等德，令未来者至，令已来者不欲他往。赤鹿(Rohitamigā)者，谓金色之鹿。“娑迦”(sāka)者，因娑迦王重新制定，此争斗时(kaliyuga)故被称为“娑迦”。如今亦称之为“娑迦王纪元”。娑迦王者，乃北印度(uttarāpathesu)一位犍陀罗(Gandhāra)王。持异见之跋耆(Vajjī)比丘以之为首，将此法与律归入名为“大众部”(mahāsaṅghīka)之结集。此法与律之结集行于北印度，而耶舍(Yasa)长老于毗舍离(Vesālī)之结集则行于南印度(dakkhiṇāpathesu)。世间施设四时(yuga)之名，即：圆满时(satyayuga)、二分时(dvāparayuga)、三分时(tretāyuga)、争斗时(kaliyuga)。“时”亦被称为寿量。如今正值争斗时，故云“于娑枳多之争斗时”，意即“于罪恶时”。“La tī”，因其为清理稻田之处，故依缅甸语(mrammadesavohārena)得此林名。其位于牟楼婆(Muṃrvā)城附近五百弓之地。“闻名”(vissute)者，谓被特别称赞。“辨别核心与非核心者”(sārāsāra vivekino)之语义为：以能审察而辨知核心与非核心为性。

ဣတိ ပရမတ္ထဒီပနိယာ အနုဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

《胜义灯》之复注疏终。

၁. ပရမတ္ထဒီပနီ နာမ, ယေန ထေရေန သာ ကတာ.

1. 名为《胜义灯》者，乃由那位长老所造。

တေနေဝေ သာ ကတာ ဟောတိ, အယံ တဿာနု ဒီပနီ.

此为其复注疏，亦由同一位长老所造。

၂. အဋ္ဌသတ္တဒွယေကမှိ, သာကေ သာ ဇေဋ္ဌမာသကေ.

2. 于娑迦纪年一千二百七十八年，于耆吒月。

ကာဠေ နဝမိယံ ဒိဝါ, မဇ္ဈနှိကေ နိဋ္ဌံ ဂတာ.

黑分第九日，于正午时分完成。

အနုဒီပနီ နိဋ္ဌိတာ.

《复注疏》终。