නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස
礼敬彼世尊、阿罗汉、正自觉者
නීතිමඤ්ජරී
尼提曼阇利
1.
1.
කුලක්ඛයෙ [Pg.1] විනස්සන්ති,කුලධම්මා සනන්තනා;
ධම්මෙ නට්ඨෙ කුලං සබ්බං,අධම්මො අභිභූ ඛලං.
家族毁灭时，永恒的家法随之毁灭；家法毁灭时，非法便压倒整个家族。
2.
2.
අධම්මාභිභවා දන්තා,පදුස්සන්ති කුලිත්ථියො;
ථීසු දුට්ඨා ස්ව ධම්මෙන,ජායතෙ වණ්ණසඞ්කරො.
因非法横行，家族妇女被败坏；妇女被败坏时，便产生种姓的混杂。
3.
3.
පියං [Pg.11] භාසෙ ගුණග්ගාහො,සූරො සියා විකන්තනො;
දාතා චන්දසමා නාරී,දිට්ඨං දිට්ඨං නහාසයෙ.
应说悦耳语，称赞美德；应为能斩断之勇士；女子应为如月之施者；于所见之事不应嘲笑。
4.
4.
කුතොත්ථි [Pg.16] කුමිත්තෙ සච්චං,කුදාරෙ රතිවඩ්ඪනං;
කුදෙසම්හි මනො රම්මං,කුරාජෙ භොගසම්පදං.
恶友何处有真实？恶妻何处增爱乐？鄙地何处心愉悦？暴君何处财富盈？
සඞ්කෙතෙව [Pg.17] අමිත්තස්මිං,මිත්තස්මිං පි නවිස්සසෙ;
අභයා භය මුප්පන්නං,අපි මූලානි කන්තති.
于敌应警惕，于友亦勿信；由无畏处所生之畏，甚至能斩断根基。
අදිට්ඨොව [Pg.18] පරො සෙය්යො,දුම්මිත්තො නො විස්සාසිකො.
未见之陌生人尚优，恶友则不可信赖。
අග්ගිහොමඵලං [Pg.23] වෙදො,සත්ථංසීලඵලං මතං;
රතිපුත්තඵලං නාරී,දානභුත්තිඵලං ධනං.
火祭之果为《吠陀》，经教与持戒之果为正见；爱恋与子女之果为女子，布施与享用之果为财富。
අසච්චං [Pg.24] සාහසං මායා,මූළ්හත්ත ම තිලොභතා;
අසොචං නිද්දයත්තඤ්ච,ථීනං දොසා සභාවජා.
不实、鲁莽、欺诈，愚痴、极度贪婪，不净与无情，此乃女人天生之过。
ජායාය [Pg.26] භත්තුනො භාරො,සිස්සෙන ගුරුනො කතො;
අමච්චකෙහි රාජස්ස,පිතරානං නිජෙනච.
妻子为丈夫荷担，弟子为师长，大臣为国王，子女为父母。
5.
5.
උය්යමෙන [Pg.27] හි සිජ්ඣන්ති,කම්මානි න මනොරථා;
න හි සුත්තස්ස සීහස්ස,පවීසන්ති මුඛෙ මිගා.
诸事依精进而成，非依愿望；野兽不会自行进入沉睡雄狮之口。
අතිසීතං [Pg.31] අතිඋණ්හං,අතිසායමිදං අහු;
ඉති විසට්ඨකම්මන්තෙ,ඛණා අච්චෙන්ති මාණවෙ.
“过冷，过热，此已过晚”——如此荒废其业者，时机从彼等青年身边流逝。
ආදානස්ස පදානස්ස,කත්තබ්බස්ස ච කම්මුනො;
ඛිප්පං අකය්යමානස්ස,කාලෙ පිවති සම්පදං.
于应取、应舍、应行之事，不迅速作为者，时间将吞噬其成就。
නාදබ්බෙ [Pg.32] නිහිතා කාචි,ක්රියා ඵලවතී භවෙ;
නබ්යාපාරසතෙනාපි,සුකොව පාඨතෙ බකො.
任何施于不配者之行为，皆不会有成果；纵以百般努力，亦无法教白鹭如鹦鹉般说话。
යො [Pg.34] දන්ධකාලෙ තරති,තරණීයෙ ච දන්ධයෙ;
සුක්ඛපණ්ණං ව අක්කම්ම,අත්ථං භඤ්ජති අත්තනො.
应缓时而急，应急时而缓者，彼毁坏自身利益，如踏碎枯叶。
6.
6.
යං [Pg.35] දදාති යං භුඤ්ජති,තදෙව ධනිනො ධනං;
අඤ්ඤෙ මතස්ස කීළන්ති,දාරෙහිපි ධනෙහිපි.
所施与所享，唯此是富人之财富；其死后，他人则以其妻、其财为乐。
දානොපභොගහීනෙන[Pg.39],ධනෙන ධනිනො සුඛං;
කො විසෙසො දලිද්දස්ස,අධිකං ධනරක්ඛණං.
若财富无布施与享用，富人何乐之有？与贫者何异？唯增守护之劳。
නිජසොඛ්යං [Pg.40] නිරුන්ධන්තො,නීචභොගො මිතම්පචො;
ධනං සඤ්චයතෙ යො සො,පරභාරවහො පසු.
抑制自身之乐，享用鄙劣，饮食节制；彼积聚财富者，乃为他人负重之牲畜。
යං [Pg.41] උස්සුකා සඞ්ඛරොන්ති,අලක්ඛිකා බහුං ධනං;
සිප්පවන්තො අසිප්පාවා,ලක්ඛි වා තානි භුඤ්ජති.
无福者勤勉积聚之众多财富，有福者，无论有无技艺，皆将享用。
7.
7.
සම්පත්යං [Pg.48] මහතං චිත්තං,භවෙ උප්පලෙ කොමලං;
විපත්යංච මහාසෙල,සිලාසඞ්ඝාතකක්කසං.
顺境中，伟人之心如莲花般柔软；逆境中，则如大山岩石般坚硬。
8.
8.
අසම්භබ්යගුණං [Pg.53] ථුත්වා,ඛෙදො මුධාව ජායතෙ;
අව්හායං චන්ද මු ල්ලොක්ය,නචන්දොත මු පාගමී.
赞叹不存之功德，唯徒然生起疲劳；呼唤并仰望月亮，月亮却不会向他走来。
9.
9.
සච්චං [Pg.59] මුඛම්හි ධාරෙය්ය,කණ්ණෙ සුතං භුජෙ ජයං;
හදයම්හි ඛමං වීරං,ලොකාදාසංච ලොචනෙ.
口中应持真实语，耳中应持所闻，臂中应持胜利；心中应持宽恕与勇气，眼中应持世间之明镜。
සද්දමත්තං [Pg.63] නඵන්දෙය්ය,අඤ්ඤත්වා සද්දකාරණං;
සද්දහෙතුං පරිඤ්ඤාය,පමොදො වා භයො තථා.
未知声音之因，不应仅因声而动摇；彻知声音之缘由后，喜悦或恐惧方随之而生。
සබ්බසුත [Pg.64] ම ධීයෙය්ය,හීනමුක්කට්ඨමජ්ඣිමං.
一切所闻，无论低劣、高尚或中等，皆应学习。
10.
10.
දුන්නාරියා [Pg.68] කුලං සුද්ධං,පුත්තො නස්සති ලාලනා;
සමිද්ධි අනයා බන්ධු,පවාසා මදනා හිරී.
纯净之家因恶女而毁，儿子因溺爱而毁，财富与亲人因非法而毁，羞耻心因远游与放逸而毁。
ලාලයෙ [Pg.75] පඤ්චවස්සානි,දසවස්සානි තාලයෙ;
පත්තෙතු සොළසෙවස්සෙ,පුත්තං මිත්තංව ආචරෙ.
五年应娇养，十年须管教；待到十六岁，视子如友。
ලාලනෙ බහවො දොසා,ලාලනෙ බහවො ගුණා.
娇养有诸多过患，慈爱有诸多功德。
පාපා [Pg.77] නිවාරයති යොජයතෙ හිතාය,ගුය්හානි ගූහති ගුණං පකටීකරොති;
ආපත්තිකඤ්ච නජහාති දදාති කාලෙ,සම්මිත්ත ලක්ඛණමිදං පවදන්ති සන්තො.
能阻人作恶，能劝人行善，能守护秘密，能彰显功德；危难时不舍弃，适时给予帮助——圣者称此为挚友之相。
11.
11.
දුජ්ජනො [Pg.80] ජීයතෙ යුත්යා,නිග්ගහෙන නධීමතා;
නිපාත්යතෙ මහාරුක්ඛො,තස්සමීප ඛතික්ඛයා.
智者以计谋而非惩罚战胜恶人；大树之倾倒，是因其根旁被挖掘而毁。
වනෙ [Pg.83] මිගාච ලුද්ධානං,දුජ්ජනානඤ්ච සජ්ජනා;
අකාරණවෙරී හොන්ති,තිණභක්ඛා සුපෙසලා.
林中之鹿于猎人，善良之人于邪恶者，皆为无故之敌；纵然彼等食草且温顺。
පාදලග්ගං [Pg.86] කරට්ඨෙන,කණ්ඩකෙනෙව කණ්ඩකං.
以工具拔足刺，如以刺拔刺。
බාලං [Pg.87] නපස්සෙ නසුණෙ,නචබාලෙන සංවසෙ;
බාලෙනාල්ලාපසල්ලාපං,නකරෙ නචරොචයෙ.
不应见愚者，不应听其言；不应与愚者共住；不应与愚者交谈，亦不应赞同。
12.
12.
උප කත්තුං යථා ඛුද්දො,සමත්ථො නතථාමහා;
කූපො හි හන්ති පිපාසං,නතු පායො මහම්බුධි.
小者能有所助益，大者则未必；井能解渴，大海则不然。
13.
13.
ආදානස්ස [Pg.95] පදානස්ස,කත්තබ්බස්සච කම්මුනො;
ඛිප්පං අකරමානස්ස,කාලො භක්ඛති තං රසං.
对于取、舍及应做之事，若不迅速行之，时间便会吞噬其精华。
නක්ඛත්තං [Pg.103] පටිමානෙන්තං,අත්ථො බාලං උපජ්ඣගා;
අත්ථො අත්ථස්ස නක්ඛත්තං,කිං කරිස්සන්ති තාරකා.
等待星宿的愚者，利益会离他而去；利益才是利益的星宿，星星能做什么？
අජරාමරොව [Pg.105] පඤ්ඤො,විජ්ජමත්ථඤ්ච චින්තයෙ;
ගහිතොවිය කෙසෙසු,මච්චුනා ධම්මමාචරෙ.
智者应如同不老不死般，思考知识和利益；如同被死亡抓住头发般，应实行法。
14.
14.
වජ්ජා ගුරූච මන්තීච,තයො රට්ඨාභිසඞ්ඛතා;
ජීවීත දක්ඛ කොසානං,වඩ්ඪනා නාසනාච තෙ.
医师、国师与谋臣，此三者为国所重；彼等是生命、技能与财富的增长者与毁灭者。
15.
15.
ථිරෙන [Pg.117] කම්මං වඩ්ඪති,අථිරෙන තුරෙන නො;
ඵලන්ති සමයෙ රුක්ඛා,සිත්තාපි බහුවාරිනා.
事业由坚定而增长，非由不稳定与急躁；树木到时候才结果，即使被大量的水浇灌。
වායාමෙථෙව [Pg.120] පුරිසො,නනිබ්බින්දෙය්ය පණ්ඩිතො.
人应努力，智者不应厌倦。
පයතනො [Pg.122] තාදිසො නෙව,කය්යො යෙන ඵලං නහි;
සෙලග්ගෙ කූපඛණනා,කථං තොයසමාගමො.
不应做那得不到成果的努力；在山顶挖井，水如何能汇集？
ඤාණඞ්කුසෙන [Pg.123] සම්මග්ගං,නිය්යත්යුස්සාහකුඤ්ජරො.
以智慧为钩，精进之象得入正道。
අසමෙක්ඛිතකම්මන්තං,තුරිතාභි නිපාතිනං;
තානිකම්මානි තප්පෙන්ති,උණ්හං ව ජ්ඣොහිතං මුඛෙ.
不省察其业，仓促行事者；彼诸业将折磨他，犹如口吞炽热之物。
16.
16.
ඡද්දොසා [Pg.126] පුරිසෙනෙහ,හාතබ්බා භූතිමිච්ඡන්තා;
නිද්දා මජ්ජං භයං කොධො,ආලස්යං දීඝසුත්තතා.
若人欲求福祉，当舍弃此六过患：睡眠、沉迷、怖畏、瞋恚、懈怠与拖延。
න [Pg.130] දිවා සුප්පසීලෙන,රත්තිමුට්ඨානදෙස්සිනා;
නිච්චසොණ්ඩෙන මත්තෙන,සක්කා ආවසිතුං ඝරං.
白昼贪睡、厌恶夜起、恒常醉酒之人，无法治家。
අභෙතබ්බම්හි [Pg.137] භායන්ති,භායිතබ්බෙ නභායරෙ;
භයාභය විමුළ්හා තෙ,ජිම්හානුගා උජුඤ්ජහා.
于不应惧处生惧，于应惧处不惧；彼等怖畏迷乱者，舍弃正直，随顺邪曲。
යස්ස [Pg.139] මනුස්සභූතස්ස,නත්ථි භොගාච සිප්පකං;
කිං ඵලං තස්ස මානුස්සං,ද්විපාදට්ඨො හි සො මිගො.
若人空具人形，却无资财与技艺；其为人有何益？彼实乃两足之兽。
17.
17.
නානොපායොව [Pg.142] කත්තබ්බො,සචෙ භවෙය්ය අත්තනො;
අත්ථසිද්ධි යථාකාමං,උපායො හි හිතඤ්ජසො.
若欲如愿成就自身之利，当施种种方便；方便实为利益与正道。
ලඤ්ජදානබාලිසෙන[Pg.150],කූටඩ්ඩකාරධීවරා;
විනිච්ඡයමහාමච්ඡං,ඔට්ටෙන්ති ලොභසාගරෙ.
狡诈渔夫以贿赂为饵，于贪欲之海中，钓取判决之大鱼。
යස්සෙතෙ චතුරො ධම්මා,වානරින්ද යථාතව;
සච්චං ධම්මො ධීති චාගො,දිට්ඨං සො අතිවත්තති.
猴王啊，任何人若如你一般，具足此四法：真实、正法、坚毅与布施，他便能战胜敌对者。
18.
18.
විද්වාච [Pg.162] රතනං නාරී,වීණා සාත්ථං ගිරංමහී;
ගුණවිසෙස මාගම්ම,ගුණානි අගුණානිච.
智者、宝物、女人、琵琶、有义之语、大地，皆依其特质，或为善，或为不善。
ධනවා [Pg.164] බලවා ලොකෙ,ධනා භවති පණ්ඩිතො.
世间富人有势力，财富亦能成智者。
සුමනෙ [Pg.165] නිස්සිතො කීටො,නිග්ගුණො හීනකො සයං;
තං පුප්ඵෙහි මණ්ඩෙන්තානං,රඤ්ඤං සිරොපි රොහති.
卑虫依附苏摩那花，自身无德且卑劣；然随饰花之王，亦能登上其首。
අලක්ඛිකෙහි [Pg.168] සඤ්චීතා,ධනභොගාච චින්තිතා;
ලක්ඛිකස්ස භවන්තෙතෙ,ලක්ඛිවා සුට්ඨුභුඤ්ජති.
无福者所积聚、所思虑之财富，终归有福之人；有福之人善加享用。
ඛත්තියො [Pg.171] සෙට්ඨො ජනෙ තස්මිං,යො ගොත්තපටිසාරිනො;
විජ්ජාචරණසම්පන්නො,සො සෙට්ඨො දෙවමානුසෙ.
于重种姓之人中，刹帝利为最胜；然明行具足者，于天人中为最胜。
විසාපි [Pg.182] අමතං ගණ්හෙ,ගූථතො මණිමුත්තමං;
කණ්ටකපාදපා පුප්ඵං,ථිරතං දුක්කුලා වරං.
应从毒中取甘露，粪中取上等摩尼；应从荆棘树上取花，从卑劣族姓中取贤德。
ධනිස්සරාදිගුණොම්මි [Pg.189]-වෙගෙන වාහිතා පජා.
众生被财富、权力等功德之波浪急流所席卷。
19.
19.
යස්ස ත්ථි සතතං මෙත්තා,සබ්බලොකසුවල්ලභා;
කූපායතෙ සමුද්දොපි,අග්ගි තස්ස ජලායතෙ.
若人恒怀慈爱，为一切世间所爱；于彼，大海变为井，烈火化为水。
20.
20.
සක්ඛරායති මෙරූපි,විසභක්ඛො සුධායතෙ;
සසායතෙ මිගරාජ,බ්යාලො මාලාගුණායතෙ;
දොලායතෙ ඡමාචාලො,නානාවුධා තිණායරෙ.
须弥山亦化为沙砾，毒食亦变为甘露；兽王变为兔，毒蛇变为花环；震动之大地变为摇篮，种种兵器变为草芥。
21.
21.
සමෙව [Pg.202] සති උස්සාහෙ,සුඛවාහො හිතඞ්කරො;
ඌනෙ-ධිකෙ තථා නොහි,මජ්ඣගො සාධු සබ්බදා.
当精进平等时，它带来安乐与利益；不足或过度则不然，行于中道恒为善。
සාධු [Pg.208] ඛො පණ්ඩිතොනාම,නත්වෙව අතිපණ්ඩිතො.
智者诚然为善，然过慧者则不然。