1

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

នមោ តស្ស ភគវតោ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស។

---

မဇ္ဈိမနိကာယေ

មជ្ឈិមនិកាយ

---

ဥပရိပဏ္ဏာသ-အဋ္ဌကထာ

ឧបរិបណ្ណាសអដ្ឋកថា

---

၁. ဒေဝဒဟဝဂ္ဂေါ

១. ទេវទហវគ្គ

---

၁. ဒေဝဒဟသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១. ទេវទហសូត្រវណ្ណនា

---

၁. ဧဝံ [Pg.1] မေ သုတန္တိ ဒေဝဒဟသုတ္တံ. တတ္ထ ဒေဝဒဟံ နာမာတိ ဒေဝါ ဝုစ္စန္တိ ရာဇာနော, တတ္ထ စ သကျရာဇူနံ မင်္ဂလပေါက္ခရဏီ အဟောသိ ပါသာဒိကာ အာရက္ခသမ္ပန္နာ, သာ ဒေဝါနံ ဒဟတ္တာ ‘‘ဒေဝဒဟ’’န္တိ ပညာယိတ္ထ. တဒုပါဒါယ သောပိ နိဂမော ဒေဝဒဟန္တွေဝ သင်္ခံ ဂတော. ဘဂဝါ တံ နိဂမံ နိဿာယ လုမ္ဗိနိဝနေ ဝိဟရတိ. သဗ္ဗံ တံ ပုဗ္ဗေကတဟေတူတိ ပုဗ္ဗေ ကတကမ္မပစ္စယာ. ဣမိနာ ကမ္မဝေဒနဉ္စ ကိရိယဝေဒနဉ္စ ပဋိက္ခိပိတွာ ဧကံ ဝိပါကဝေဒနမေဝ သမ္ပဋိစ္ဆန္တီတိ ဒဿေတိ. ဧဝံ ဝါဒိနော, ဘိက္ခဝေ, နိဂဏ္ဌာတိ ဣမိနာ ပုဗ္ဗေ အနိယမေတွာ ဝုတ္တံ နိယမေတွာ ဒဿေတိ.

១. ពាក្យថា Evaṃ me sutaṃ នេះ ជាដើមនៃទេវទហសូត្រ។ ក្នុងទេវទហសូត្រនោះ បទថា devadahaṃ គឺពួកស្តេច លោកហៅថា ទេវៈ។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងទីនោះ មានស្រះមង្គលបោក្ខរណីរបស់ពួកស្តេចសាក្យៈ ជាស្រះគួរឱ្យជ្រះថ្លា និងប្រកបដោយការរក្សាការពារយ៉ាងមាំមួន ស្រះនោះល្បីឈ្មោះថា «ទេវទហៈ» ព្រោះជាបឹង (ទហៈ) របស់ពួកស្តេច (ទេវៈ) ទាំងនោះ។ អាស្រ័យស្រះនោះ សូម្បីតែនិគមនោះ ក៏បានដល់នូវការហៅថា «ទេវទហៈ» ដែរ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់អាស្រ័យនឹងនិគមនោះ ហើយគង់នៅក្នុងព្រៃលុម្ពិនី។ បទថា Sabbaṃ taṃ pubbekatahetu (សេចក្តីទុក្ខទាំងអស់នោះ មានកម្មដែលធ្វើហើយក្នុងកាលមុនជាហេតុ) គឺព្រោះបច្ច័យនៃកម្មដែលធ្វើហើយក្នុងជាតិមុន។ ដោយបទនេះ ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញថា ពួកសមណព្រាហ្មណ៍ខ្លះ បដិសេធកម្មវេទនានិងកិរិយាវេទនា ហើយទទួលយកតែវិបាកវេទនាមួយយ៉ាងប៉ុណ្ណោះ។ បទថា Evaṃ vādino, bhikkhave, nigaṇṭhā (ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ពួកនិគន្ថៈមានវាទៈយ៉ាងនេះ) នេះ ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញដោយកំណត់ច្បាស់ នូវសេចក្តីដែលទ្រង់សម្តែងទុកដោយមិនបានកំណត់ច្បាស់ក្នុងកាលមុន។

---

အဟုဝမှေဝ မယန္တိ ဣဒံ ဘဂဝါ တေသံ အဇာနနဘာဝံ ဇာနန္တောဝ ကေဝလံ ကလိသာသနံ အာရောပေတုကာမော ပုစ္ဆတိ. ယေ ဟိ ‘‘မယံ အဟုဝမှာ’’တိပိ န ဇာနန္တိ, တေ ကထံ ကမ္မဿ ကတဘာဝံ ဝါ အကတဘာဝံ ဝါ ဇာနိဿန္တိ. ဥတ္တရိပုစ္ဆာယပိ ဧသေဝ နယော.

ពាក្យថា Ahuvamheva maya (យើងរាល់គ្នាពិតជាបានមានហើយក្នុងកាលមុន) នេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ជ្រាបច្បាស់នូវសេចក្តីមិនដឹងរបស់ពួកនិគន្ថៈទាំងនោះ ហើយទ្រង់សួរ ក្នុងបំណងចង់ដាក់ទោសកំហុស (ការចាញ់) ដល់ពួកគេតែប៉ុណ្ណោះ។ ព្រោះថា ពួកជនដែលសូម្បីតែពាក្យថា «យើងរាល់គ្នាបានមានហើយក្នុងកាលមុន» ក៏មិនដឹងផង តើពួកគេនឹងដឹងនូវភាពនៃកម្មដែលខ្លួនបានធ្វើហើយ ឬមិនទាន់បានធ្វើដោយរបៀបណា? សូម្បីតែក្នុងសំនួរខាងលើៗទៅទៀត ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

---

၂. ဧဝံ သန္တေတိ စူဠဒုက္ခက္ခန္ဓေ (မ. နိ. ၁.၁၇၉-၁၈၀) မဟာနိဂဏ္ဌဿ ဝစနေ သစ္စေ သန္တေတိ အတ္ထော, ဣဓ ပန ဧတ္တကဿ ဌာနဿ တုမှာကံ အဇာနနဘာဝေ သန္တေတိ အတ္ထော. န ကလ္လန္တိ န ယုတ္တံ.

២. បទថា Evaṃ sante (កាលបើមានយ៉ាងនោះ) សេចក្តីថា ក្នុងចូឡទុក្ខក្ខន្ធសូត្រ មានន័យថា «កាលបើពាក្យរបស់មហានិគន្ថៈពិតជាត្រឹមត្រូវ» ប៉ុន្តែក្នុងសូត្រនេះ មានន័យថា «កាលបើការមិនដឹងរបស់អ្នករាល់គ្នាមានត្រឹមប៉ុណ្ណេះ»។ បទថា Na kallaṃ សេចក្តីថា មិនសមគួរ។

---

၃. ဂါဠှူပလေပနေနာတိ [Pg.2] ဗဟလူပလေပနေန, ပုနပ္ပုနံ ဝိသရဉ္ဇိတေန, န ပန ခလိယာ လိတ္တေန ဝိယ. ဧသနိယာတိ ဧသနိသလာကာယ အန္တမသော နန္တကဝဋ္ဋိယာပိ. ဧသေယျာတိ ဂမ္ဘီရံ ဝါ ဥတ္တာနံ ဝါတိ ဝီမံသေယျ. အဂဒင်္ဂါရန္တိ ဈာမဟရီတကဿ ဝါ အာမလကဿ ဝါ စုဏ္ဏံ. ဩဒဟေယျာတိ ပက္ခိပေယျ. အရောဂေါတိအာဒိ မာဂဏ္ဍိယသုတ္တေ (မ. နိ. ၂.၂၁၃) ဝုတ္တမေဝ.

៣. បទថា Gāḷhūpalepanena (ដោយថ្នាំលាបយ៉ាងក្រាស់) សេចក្តីថា ដោយការលាបយ៉ាងក្រាស់ គឺព្រួញដែលលាបដោយថ្នាំពិសម្តងហើយម្តងទៀត មិនមែនលាបដោយកំសាកបាយឡើយ។ បទថា Esaniyā (ដោយដែកស្ទង់) សេចក្តីថា ដោយដែកស្ទង់សម្រាប់រាវរកមុខរបួស យ៉ាងហោចណាស់ សូម្បីតែដោយសរសៃអំបោះដែលវេញជាខ្សែតូចក៏ដោយ។ បទថា Eseyya (គប្បីស្ទង់មើល) សេចក្តីថា គប្បីពិចារណាស្ទង់មើលថា មុតជ្រៅ ឬរាក់។ បទថា Agadaṅgāraṃ (ធ្យូងថ្នាំ) សេចក្តីថា ម្សៅនៃផ្លែសមរ ឬផ្លែកន្ទួតព្រៃដែលដុតខ្លោច។ បទថា Odaheyya (គប្បីដាក់បញ្ចូល) សេចក្តីថា គប្បីដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងមុខរបួស។ ពាក្យថា Arogo (មិនមានរោគ) ជាដើម ត្រូវបានពន្យល់រួចមកហើយក្នុងមាគណ្ឌិយសូត្រ។

---

ဧဝမေဝ ခေါတိ ဧတ္ထ ဣဒံ ဩပမ္မသံသန္ဒနံ, သလ္လေန ဝိဒ္ဓဿ ဟိ ဝိဒ္ဓကာလေ ဝေဒနာယ ပါကဋကာလော ဝိယ ဣမေသံ ‘‘မယံ ပုဗ္ဗေ အဟုဝမှာ ဝါ နော ဝါ, ပါပကမ္မံ အကရမှာ ဝါ နော ဝါ, ဧဝရူပံ ဝါ ပါပံ ကရမှာ’’တိ ဇာနနကာလော သိယာ. ဝဏမုခဿ ပရိကန္တနာဒီသု စတူသု ကာလေသု ဝေဒနာယ ပါကဋကာလော ဝိယ ‘‘ဧတ္တကံ ဝါ နော ဒုက္ခံ နိဇ္ဇိဏ္ဏံ, ဧတ္တကေ ဝါ နိဇ္ဇိဏ္ဏေ သဗ္ဗမေဝ ဒုက္ခံ နိဇ္ဇိဏ္ဏံ ဘဝိဿတိ, သုဒ္ဓန္တေ ပတိဋ္ဌိတာ နာမ ဘဝိဿာမာ’’တိ ဇာနနကာလော သိယာ. အပရဘာဂေ ဖာသုဘာဝဇာနနကာလော ဝိယ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ပဟာနာယ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဥပသမ္ပဒါယ ဇာနနကာလော သိယာ. ဧဝမေတ္ထ ဧကာယ ဥပမာယ တယော အတ္ထာ, စတူဟိ ဥပမာဟိ ဧကော အတ္ထော ပရိဒီပိတော.

សេចក្តីក្នុងបទថា Evameva kho នេះ ជាការប្រៀបធៀបរវាងឧបមា និងឧបមេយ្យ។ ពិតណាស់ ដូចជាកាលដែលបុគ្គលត្រូវព្រួញមុត ក្នុងខណៈដែលត្រូវមុតនោះ ទុក្ខវេទនារមែងប្រាកដច្បាស់យ៉ាងណា សម្រាប់ពួកនិគន្ថៈទាំងនេះ ក៏គួរតែមានកាលវេលាដឹងថា «យើងរាល់គ្នាបានមានក្នុងកាលមុន ឬមិនបានមាន? យើងបានធ្វើបាបកម្ម ឬមិនបានធ្វើ? យើងបានធ្វើបាបមានសភាពយ៉ាងនេះ ឬ?» យ៉ាងនោះដែរ។ មួយវិញទៀត ដូចជាកាលដែលទុក្ខវេទនាប្រាកដច្បាស់ ក្នុងកាលទាំង ៤ មានការវះកាត់មាត់របួសជាដើមយ៉ាងណា ក៏គួរតែមានកាលវេលាដឹងថា «ទុក្ខប៉ុណ្ណេះរបស់យើងត្រូវបានកម្ចាត់អស់ហើយ កាលបើទុក្ខប៉ុណ្ណេះអស់ទៅ ទុក្ខទាំងអស់នឹងរលត់អស់ទៅ យើងនឹងជាអ្នកតាំងនៅក្នុងចំណែកដ៏បរិសុទ្ធ» យ៉ាងនោះដែរ។ ក្នុងកាលជាខាងក្រោយមក ដូចជាកាលវេលាដឹងនូវភាពជាអ្នកមិនមានរោគយ៉ាងណា ក៏គួរតែមានកាលវេលាដឹងនូវការលះបង់អកុសលធម៌ និងការញ៉ាំងកុសលធម៌ឱ្យសម្រេច ក្នុងបច្ចុប្បន្នជាតិយ៉ាងនោះដែរ។ ក្នុងទីនេះ ដោយឧបមាតែមួយ ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញសេចក្តី ៣ យ៉ាង ម្យ៉ាងទៀត ដោយឧបមាទាំង ៤ ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញសេចក្តីតែ ១ យ៉ាង។

---

၄. ဣမေ ပန တတော ဧကမ္ပိ န ဇာနန္တိ, ဝိရဇ္ဈိတွာ ဂတေ သလ္လေ အဝိဒ္ဓေါဝ ‘‘ဝိဒ္ဓေါသိ မယာ’’တိ ပစ္စတ္ထိကဿ ဝစနပ္ပမာဏေနေဝ ‘‘ဝိဒ္ဓေါသ္မီ’’တိ သညံ ဥပ္ပာဒေတွာ ဒုက္ခပ္ပတ္တပုရိသော ဝိယ ကေဝလံ မဟာနိဂဏ္ဌဿ ဝစနပ္ပမာဏေန သဗ္ဗမေတံ သဒ္ဒဟန္တာ ဧဝံ သလ္လောပမာယ ဘဂဝတာ နိဂ္ဂဟိတာ ပစ္စာဟရိတုံ အသက္ကောန္တာ ယထာ နာမ ဒုဗ္ဗလော သုနခေါ မိဂံ ဥဋ္ဌာပေတွာ သာမိကဿ အဘိမုခံ ကရိတွာ အတ္တနာ ဩသက္ကတိ, ဧဝံ မဟာနိဂဏ္ဌဿ မတ္ထကေ ဝါဒံ ပက္ခိပန္တာ နိဂဏ္ဌော, အာဝုသောတိအာဒီမာဟံသု.

៤. ចំណែកពួកនិគន្ថៈទាំងនេះ សូម្បីតែសេចក្តីមួយក្នុងចំណោមសេចក្តីទាំងនោះ ក៏មិនដឹងឡើយ។ ពួកគេជឿជាក់លើពាក្យទាំងអស់នេះ ត្រឹមតែដោយសារពាក្យរបស់មហានិគន្ថៈប៉ុណ្ណោះ ប្រៀបដូចជាបុរសដែលមិនត្រូវបានព្រួញបាញ់ត្រូវឡើយ ព្រោះព្រួញនោះខុសគោលដៅទៅហើយ តែបែរជាបង្កើតសេចក្តីសំគាល់ថា «យើងត្រូវព្រួញបាញ់ហើយ» ហើយដល់នូវសេចក្តីទុក្ខ ត្រឹមតែដោយជឿតាមពាក្យរបស់សត្រូវដែលនិយាយថា «ឯងត្រូវយើងបាញ់ត្រូវហើយ» ដូច្នោះឯង។ កាលដែលពួកនិគន្ថៈទាំងនោះ ត្រូវព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សង្កត់សង្កិនដោយឧបមាអំពីព្រួញយ៉ាងនេះ ហើយមិនអាចឆ្លើយតបវិញបាន ក៏នាំគ្នាទម្លាក់វាទៈទៅលើក្បាលរបស់មហានិគន្ថៈវិញ ប្រៀបដូចជាឆ្កែដ៏ទន់ខ្សោយ ដេញសត្វម្រឹគឱ្យរត់ទៅរកម្ចាស់របស់ខ្លួន ហើយខ្លួនឯងក៏ថយក្រោយចេញ ដូច្នោះឯង ទើបពោលពាក្យថា «ម្នាលអាវុសោ និគន្ថៈ...» ជាដើម។

---

၅. အထ နေ ဘဂဝါ သာစရိယကေ နိဂ္ဂဏှန္တော ပဉ္စ ခေါ ဣမေတိအာဒိမာဟ. တတြာယသ္မန္တာနန္တိ တေသု ပဉ္စသု ဓမ္မေသု အာယသ္မန္တာနံ. ကာ အတီတံသေ သတ္ထရိ သဒ္ဓါတိ အတီတံသဝါဒိမှိ သတ္ထရိ ကာ သဒ္ဓါ. ယာ အတီတဝါဒံ သဒ္ဒဟန္တာနံ တုမှာကံ မဟာနိဂဏ္ဌဿ သဒ္ဓါ, သာ ကတမာ? ကိံ [Pg.3] ဘူတတ္ထာ အဘူတတ္ထာ, ဘူတဝိပါကာ အဘူတဝိပါကာတိ ပုစ္ဆတိ. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. သဟဓမ္မိကန္တိ သဟေတုကံ သကာရဏံ. ဝါဒပဋိဟာရန္တိ ပစ္စာဂမနကဝါဒံ. ဧတ္တာဝတာ တေသံ ‘‘အပနေထ သဒ္ဓံ, သဗ္ဗဒုဗ္ဗလာ ဧသာ’’တိ သဒ္ဓါဆေဒကဝါဒံ နာမ ဒဿေတိ.

៥. លំដាប់នោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលទ្រង់សង្កត់សង្កិនពួកនិគន្ថៈទាំងនោះ ព្រមទាំងគ្រូរបស់ពួកគេផង ទើបត្រាស់ពាក្យថា Pañca kho ime (ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ធម៌ទាំង ៥ នេះ) ជាដើម។ បទថា Tatrāyasmantānaṃ សេចក្តីថា ក្នុងធម៌ទាំង ៥ នោះ របស់លោកដ៏មានអាយុទាំងឡាយ។ បទថា Kā atītaṃse satthari saddhā (តើជំនឿលើគ្រូក្នុងចំណែកអតីតមានដូចម្តេច) សេចក្តីថា តើជំនឿលើគ្រូដែលនិយាយអំពីចំណែកអតីតមានដូចម្តេច? ព្រះអង្គទ្រង់សួរថា «ជំនឿរបស់ពួកអ្នកដែលជឿលើវាទៈអតីត ចំពោះមហានិគន្ថៈនោះ តើមានសភាពដូចម្តេច? តើជាជំនឿដែលមានសេចក្តីពិត ឬមិនពិត? មានផលពិត ឬមិនពិត?»។ សូម្បីតែក្នុងបទដែលនៅសល់ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ បទថា Sahadhammikaṃ សេចក្តីថា ប្រកបដោយហេតុ ប្រកបដោយការណ៍។ បទថា Vādapaṭihāraṃ សេចក្តីថា វាទៈដែលឆ្លើយតបវិញបាន (ការតបត)។ ដោយហេតុប៉ុណ្ណេះ ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញនូវវាទៈដែលកាត់ផ្តាច់ជំនឿរបស់ពួកគេថា «ចូរអ្នករាល់គ្នាលះបង់ជំនឿនោះចេញចុះ ព្រោះជំនឿនោះទន់ខ្សោយបំផុត»។

---

၆. အဝိဇ္ဇာ အညာဏာတိ အဝိဇ္ဇာယ အညာဏေန. သမ္မောဟာတိ သမ္မောဟေန. ဝိပစ္စေထာတိ ဝိပရီတတော သဒ္ဒဟထ, ဝိပလ္လာသဂ္ဂါဟံ ဝါ ဂဏှထာတိ အတ္ထော.

៦. បទថា Avijjā aññāṇā សេចក្តីថា ព្រោះអវិជ្ជា ព្រោះសេចក្តីមិនដឹង។ បទថា Sammohā សេចក្តីថា ព្រោះសេចក្តីវង្វេង។ បទថា Vipaccetha សេចក្តីថា អ្នករាល់គ្នាជឿដោយខុសឆ្គង ឬកាន់យកនូវសេចក្តីប្រកាន់ដ៏វិបល្លាស នេះជាអត្ថន័យក្នុងបទនេះ។

---

၇. ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယန္တိ ဣမသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ ဝိပါကဒါယကံ. ဥပက္ကမေနာတိ ပယောဂေန. ပဓာနေနာတိ ဝီရိယေန. သမ္ပရာယဝေဒနီယန္တိ ဒုတိယေ ဝါ တတိယေ ဝါ အတ္တဘာဝေ ဝိပါကဒါယကံ. သုခဝေဒနီယန္တိ ဣဋ္ဌာရမ္မဏဝိပါကဒါယကံ ကုသလကမ္မံ. ဝိပရီတံ ဒုက္ခဝေဒနီယံ. ပရိပက္ကဝေဒနီယန္တိ ပရိပက္ကေ နိပ္ဖန္နေ အတ္တဘာဝေ ဝေဒနီယံ, ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယဿေဝေတံ အဓိဝစနံ. အပရိပက္ကဝေဒနီယန္တိ အပရိပက္ကေ အတ္တဘာဝေ ဝေဒနီယံ, သမ္ပရာယဝေဒနီယဿေဝေတံ အဓိဝစနံ. ဧဝံ သန္တေပိ အယမေတ္ထ ဝိသေသော – ယံ ပဌမဝယေ ကတံ ပဌမဝယေ ဝါ မဇ္ဈိမဝယေ ဝါ ပစ္ဆိမဝယေ ဝါ ဝိပါကံ ဒေတိ, မဇ္ဈိမဝယေ ကတံ မဇ္ဈိမဝယေ ဝါ ပစ္ဆိမဝယေ ဝါ ဝိပါကံ ဒေတိ, ပစ္ဆိမဝယေ ကတံ တတ္ထေဝ ဝိပါကံ ဒေတိ, တံ ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယံ နာမ. ယံ ပန သတ္တဒိဝသဗ္ဘန္တရေ ဝိပါကံ ဒေတိ, တံ ပရိပက္ကဝေဒနီယံ နာမ. တံ ကုသလမ္ပိ ဟောတိ အကုသလမ္ပိ.

៧. បទថា Diṭṭhadhammavedanīyaṃ (កម្មដែលត្រូវទទួលផលក្នុងបច្ចុប្បន្នជាតិ) សេចក្តីថា កម្មដែលឲ្យផលក្នុងអត្តភាពនេះឯង។ បទថា Upakkamena (ដោយសេចក្តីព្យាយាម) សេចក្តីថា ដោយប្រយោគ (ការខិតខំ)។ បទថា Padhānena (ដោយការតាំងចិត្តខ្ជាប់ខ្ជួន) សេចក្តីថា ដោយវីរិយៈ (សេចក្តីព្យាយាម)។ បទថា Samparāyavedanīyaṃ (កម្មដែលត្រូវទទួលផលក្នុងបរលោក) សេចក្តីថា កម្មដែលឲ្យផលក្នុងអត្តភាពទី ២ ឬទី ៣។ បទថា Sukhavedanīyaṃ (កម្មដែលត្រូវទទួលផលជាសុខ) សេចក្តីថា កុសលកម្មដែលឲ្យផលជាឥដ្ឋារម្មណ៍ (អារម្មណ៍ជាទីគាប់ចិត្ត)។ កម្មដែលមានសភាពផ្ទុយពីនោះ ឈ្មោះថា ទុក្ខវេទនីយកម្ម (កម្មដែលត្រូវទទួលផលជាទុក្ខ)។ បទថា Paripakkavedanīyaṃ (កម្មដែលត្រូវទទួលផលក្នុងកាលដែលទុំជោរ) សេចក្តីថា កម្មដែលត្រូវទទួលផលក្នុងអត្តភាពដែលទុំជោរ សម្រេចរួចរាល់ហើយ នេះជាឈ្មោះមួយទៀតរបស់ទិដ្ឋធម្មវេទនីយកម្ម។ បទថា Aparipakkavedanīyaṃ (កម្មដែលត្រូវទទួលផលក្នុងកាលដែលមិនទាន់ទុំជោរ) សេចក្តីថា កម្មដែលត្រូវទទួលផលក្នុងអត្តភាពដែលមិនទាន់ទុំជោរ (អនាគត) នេះជាឈ្មោះមួយទៀតរបស់សម្បរាយវេទនីយកម្ម។ ទោះបីជាយ៉ាងនោះក៏ដោយ ក្នុងទីនេះមានសេចក្តីប្លែកគ្នាគឺ៖ កម្មណាដែលបុគ្គលធ្វើក្នុងបឋមវ័យ ហើយឲ្យផលក្នុងបឋមវ័យ ឬមជ្ឈិមវ័យ ឬបច្ឆិមវ័យក្តី កម្មណាដែលបុគ្គលធ្វើក្នុងមជ្ឈិមវ័យ ហើយឲ្យផលក្នុងមជ្ឈិមវ័យ ឬបច្ឆិមវ័យក្តី កម្មណាដែលបុគ្គលធ្វើក្នុងបច្ឆិមវ័យ ហើយឲ្យផលក្នុងបច្ឆិមវ័យនោះឯងក្តី កម្មនោះឈ្មោះថា ទិដ្ឋធម្មវេទនីយកម្ម។ ចំណែកកម្មណាដែលឲ្យផលក្នុងរវាង ៧ ថ្ងៃ កម្មនោះឈ្មោះថា បរិបក្កវេទនីយកម្ម។ កម្មនោះ តែងមានទាំងកុសល និងអកុសល។

---

တတြိမာနိ ဝတ္ထူနိ – ပုဏ္ဏော နာမ ကိရ ဒုဂ္ဂတမနုဿော ရာဇဂဟေ သုမနသေဋ္ဌိံ နိဿာယ ဝသတိ. တမေနံ ဧကဒိဝသံ နဂရမှိ နက္ခတ္တေ သံဃုဋ္ဌေ သေဋ္ဌိ အာဟ – ‘‘သစေ အဇ္ဇ ကသိဿသိ, ဒွေ စ ဂေါဏေ နင်္ဂလဉ္စ လဘိဿသိ. ကိံ နက္ခတ္တံ ကီဠိဿသိ, ကသိဿသီ’’တိ. ကိံ မေ နက္ခတ္တေန, ကသိဿာမီတိ? တေန ဟိ ယေ ဂေါဏေ ဣစ္ဆသိ, တေ ဂဟေတွာ ကသာဟီတိ. သော ကသိတုံ ဂတော. တံ ဒိဝသံ သာရိပုတ္တတ္ထေရော နိရောဓာ ဝုဋ္ဌာယ ‘‘ကဿ သင်္ဂဟံ ကရောမီ’’တိ? အာဝဇ္ဇန္တော ပုဏ္ဏံ ဒိသွာ ပတ္တစီဝရံ အာဒါယ တဿ ကသနဋ္ဌာနံ ဂတော. ပုဏ္ဏော ကသိံ ဌပေတွာ ထေရဿ ဒန္တကဋ္ဌံ ဒတွာ မုခေါဒကံ အဒါသိ. ထေရော သရီရံ ပဋိဇဂ္ဂိတွာ ကမ္မန္တဿ အဝိဒူရေ [Pg.4] နိသီဒိ ဘတ္တာဘိဟာရံ ဩလောကေန္တော. အထဿ ဘရိယံ ဘတ္တံ အာဟရန္တိံ ဒိသွာ အန္တရာမဂ္ဂေယေဝ အတ္တာနံ ဒဿေသိ.

ក្នុងរឿងនោះ មានរឿងរ៉ាវដូចតទៅនេះ៖ ឮថា មានបុរសកំសត់ម្នាក់ឈ្មោះ បុណ្ណៈ អាស្រ័យនឹងសុមនសេដ្ឋី រស់នៅក្នុងក្រុងរាជគ្រឹះ។ ថ្ងៃមួយ កាលដែលគេប្រកាសពិធីបុណ្យនក្ខត្តឫក្សក្នុងក្រុង សេដ្ឋីបាននិយាយនឹងគាត់ថា «បើថ្ងៃនេះអ្នកឯងភ្ជួរស្រែ អ្នកឯងនឹងបានគោពីរនឹម និងនង្គ័លមួយ។ តើអ្នកឯងចង់លេងបុណ្យនក្ខត្តឫក្ស ឬចង់ភ្ជួរស្រែ?»។ បុណ្ណៈឆ្លើយថា «តើបុណ្យនក្ខត្តឫក្សមានប្រយោជន៍អ្វីដល់ខ្ញុំ? ខ្ញុំនឹងភ្ជួរស្រែ»។ សេដ្ឋីពោលថា «បើដូច្នោះ ចូរអ្នកឯងយកគោណាដែលចង់បាន ហើយទៅភ្ជួរចុះ»។ គាត់ក៏បានទៅភ្ជួរស្រែ។ ក្នុងថ្ងៃនោះ ព្រះសារីបុត្តត្ថេរ ចេញពីនិរោធសមាបត្តិ ពិចារណាថា «តើអាត្មាអញគួរអនុគ្រោះដល់អ្នកណា?» កាលបើក្រឡេកឃើញនាយបុណ្ណៈ លោកក៏កាន់យកបាត្រនិងចីវរ និមន្តទៅកាន់កន្លែងភ្ជួរស្រែរបស់គាត់។ នាយបុណ្ណៈបានឈប់ភ្ជួរស្រែ ហើយប្រគេនឈើស្ទង់ជម្រះធ្មេញ និងទឹកលុបមុខដល់ព្រះថេរៈ។ ព្រះថេរៈធ្វើសរីរកិច្ចរួចហើយ ក៏គង់នៅក្នុងទីមិនឆ្ងាយពីកន្លែងធ្វើការនោះ ដោយរង់ចាំមើលការនាំចង្ហាន់មក។ លំដាប់នោះ លោកបានឃើញភរិយារបស់គាត់កំពុងយួរចង្ហាន់មក ក៏បានបង្ហាញខ្លួនឱ្យនាងឃើញនៅកណ្តាលផ្លូវនោះឯង។

---

သာ သာမိကဿ အာဟဋဘတ္တံ ထေရဿ ပတ္တေ ပက္ခိပိတွာ ပုန ဂန္တွာ အညံ ဘတ္တံ သမ္ပာဒေတွာ ဒိဝါ အဂမာသိ. ပုဏ္ဏော ဧကဝါရံ ကသိတွာ နိသီဒိ. သာပိ ဘတ္တံ ဂဟေတွာ အာဂစ္ဆန္တီ အာဟ – ‘‘သာမိ ပါတောဝ တေ ဘတ္တံ အာဟရိယိတ္ထ, အန္တရာမဂ္ဂေ ပန သာရိပုတ္တတ္ထေရံ ဒိသွာ တံ တဿ ဒတွာ အညံ ပစိတွာ အာဟရန္တိယာ မေ ဥဿူရော ဇာတော, မာ ကုဇ္ဈိ သာမီ’’တိ. ဘဒ္ဒကံ တေ ဘဒ္ဒေ ကတံ, မယာ ထေရဿ ပါတောဝ ဒန္တကဋ္ဌဉ္စ မုခေါဒကဉ္စ ဒိန္နံ, အမှာကံယေဝါနေန ပိဏ္ဍပါတောပိ ပရိဘုတ္တော, အဇ္ဇ ထေရေန ကတသမဏဓမ္မဿ မယံ ဘာဂိနော ဇာတာတိ စိတ္တံ ပသာဒေသိ. ဧကဝါရံ ကသိတဋ္ဌာနံ သုဝဏ္ဏမေဝ အဟောသိ. သော ဘုဉ္ဇိတွာ ကသိတဋ္ဌာနံ ဩလောကေန္တော ဝိဇ္ဇောတမာနံ ဒိသွာ ဥဋ္ဌာယ ယဋ္ဌိယာ ပဟရိတွာ ရတ္တသုဝဏ္ဏဘာဝံ ဇာနိတွာ ‘‘ရညော အကထေတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ န သက္ကာ’’တိ ဂန္တွာ ရညော အာရောစေသိ. ရာဇာ တံ သဗ္ဗံ သကဋေဟိ အာဟရာပေတွာ ရာဇင်္ဂဏေ ရာသိံ ကာရေတွာ ‘‘ကဿိမသ္မိံ နဂရေ ဧတ္တကံ သုဝဏ္ဏံ အတ္ထီ’’တိ ပုစ္ဆိ. ကဿစိ နတ္ထီတိ စ ဝုတ္တေ သေဋ္ဌိဋ္ဌာနမဿ အဒါသိ. သော ပုဏ္ဏသေဋ္ဌိ နာမ ဇာတော.

នាងបានចាក់ចង្ហាន់ដែលយួរមកជូនប្តីនោះ ទៅក្នុងបាត្ររបស់ព្រះថេរៈ រួចត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញ ដណ្តាំស្លចង្ហាន់ថ្មីទៀត ហើយក៏ធ្វើដំណើរមកក្នុងវេលាថ្ងៃត្រង់។ នាយបុណ្ណៈភ្ជួរស្រែបានមួយជុំ ក៏អង្គុយសម្រាក។ នាងយួរចង្ហាន់មកដល់ហើយ ក៏និយាយថា «បងអើយ ខ្ញុំបានយួរចង្ហាន់មកជូនបងតាំងពីព្រលឹម ប៉ុន្តែនៅកណ្តាលផ្លូវ បានជួបនឹងព្រះសារីបុត្តត្ថេរ ក៏បានប្រគេនចង្ហាន់នោះដល់លោក រួចត្រឡប់ទៅដណ្តាំថ្មីយកមកជូនបង ទើបធ្វើឱ្យយឺតយ៉ាវដល់ថ្ងៃត្រង់យ៉ាងនេះ សូមបងកុំខឹងនឹងខ្ញុំអី»។ នាយបុណ្ណៈពោលថា «នាងអើយ នាងធ្វើត្រូវហើយ កាលពីព្រលឹម ខ្ញុំក៏បានប្រគេនឈើស្ទង់ជម្រះធ្មេញ និងទឹកលុបមុខដល់ព្រះថេរៈដែរ ព្រះថេរៈបានឆាន់ចង្ហាន់ដែលជាទានរបស់យើងហើយ ថ្ងៃនេះ យើងបានចំណែកនៃសមណធម៌ដែលព្រះថេរៈបានធ្វើហើយ» គាត់ក៏ញ៉ាំងចិត្តឱ្យជ្រះថ្លាយ៉ាងនេះ។ ស្រាប់តែដីស្រែដែលគាត់ភ្ជួរបានមួយជុំនោះ ក្លាយទៅជាមាសសុទ្ធតែម្តង។ លុះគាត់បរិភោគបាយរួច ក្រឡេកមើលទៅដីស្រែដែលភ្ជួររួច ឃើញមានពន្លឺភ្លឺផ្លេកៗ ក៏ក្រោកឈរឡើង យកឈើច្រត់ទៅវាយមើល ក៏ដឹងថាជាមាសក្រហមពិតប្រាកដ ទើបគិតថា «យើងមិនអាចបរិភោគមាសនេះដោយមិនបានទូលថ្វាយព្រះរាជាឡើយ» គាត់ក៏ទៅក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជា។ ព្រះរាជាទ្រង់បញ្ជាឱ្យគេដឹកមាសទាំងនោះដោយរទេះ យកមកគរទុកនៅទីធ្លាព្រះលាន ហើយទ្រង់សួរថា «តើនរណាម្នាក់ក្នុងក្រុងនេះ មានមាសច្រើនដល់ម៉្លេះ?»។ កាលបើពួកអាមាត្យក្រាបបង្គំទូលថា «មិនមាននរណាម្នាក់មានឡើយ» ព្រះរាជាក៏ទ្រង់ប្រទានតំណែងជាសេដ្ឋីដល់គាត់។ គាត់ក៏បានល្បីឈ្មោះថា បុណ្ណសេដ្ឋី ចាប់តាំងពីពេលនោះមក។

---

အပရမ္ပိ ဝတ္ထု – တသ္မိံယေဝ ရာဇဂဟေ ကာဠဝေဠိယော နာမ ဒုဂ္ဂတော အတ္ထိ. တဿ ဘရိယာ ပဏ္ဏမ္ဗိလယာဂုံ ပစိ. မဟာကဿပတ္ထေရော နိရောဓာ ဝုဋ္ဌာယ ‘‘ကဿ သင်္ဂဟံ ကရောမီ’’တိ အာဝဇ္ဇန္တော တံ ဒိသွာ ဂန္တွာ ဂေဟဒွါရေ အဋ္ဌာသိ. သာ ပတ္တံ ဂဟေတွာ သဗ္ဗံ တတ္ထ ပက္ခိပိတွာ ထေရဿ အဒါသိ, ထေရော ဝိဟာရံ ဂန္တွာ သတ္ထု ဥပနာမေသိ. သတ္ထာ အတ္တနော ယာပနမတ္တံ ဂဏှိ, သေသံ ပဉ္စန္နံ ဘိက္ခုသတာနံ ပဟောသိ. ကာဠဝဠိယောပိ တံ ဌာနံ ပတ္တော စူဠကံ လဘိ. မဟာကဿပေါ သတ္ထာရံ ကာဠဝဠိယဿ ဝိပါကံ ပုစ္ဆိ. သတ္ထာ ‘‘ဣတော သတ္တမေ ဒိဝသေ သေဋ္ဌိစ္ဆတ္တံ လဘိဿတီ’’တိ အာဟ. ကာဠဝဠိယော တံ ကထံ သုတွာ ဂန္တွာ ဘရိယာယ အာရောစေသိ.

មានរឿងមួយទៀត គឺក្នុងក្រុងរាជគ្រឹះនោះឯង មានបុរសកំសត់ម្នាក់ឈ្មោះ កាឡវេឡិយៈ។ ភរិយារបស់គាត់បានដណ្តាំយ៉ាគូស្លឹកឈើមានរសជូរ។ ព្រះមហាកស្សបត្ថេរ ចេញពីនិរោធសមាបត្តិ ពិចារណាថា «តើអាត្មាអញគួរអនុគ្រោះដល់អ្នកណា?» កាលបើក្រឡេកឃើញគាត់ ក៏និមន្តទៅឈរនៅមាត់ទ្វារផ្ទះរបស់គាត់។ នាងជាភរិយាបានទទួលបាត្រ ហើយចាក់យ៉ាគូទាំងអស់នោះទៅក្នុងបាត្រ ប្រគេនដល់ព្រះថេរៈ ព្រះថេរៈនិមន្តទៅកាន់វត្ត ហើយនាំយកទៅថ្វាយព្រះសាស្តា។ ព្រះសាស្តាទ្រង់ទទួលយកតែមួយល្មមគ្រាន់តែយាត្រាជីវិតឱ្យប្រព្រឹត្តទៅ ចំណែកយ៉ាគូដែលនៅសល់ ក៏ល្មមគ្រប់គ្រាន់ដល់ភិក្ខុ ៥ រយរូប។ នាយកាឡវេឡិយៈ ក៏បានទៅដល់ទីនោះ ហើយបានទទួលចំណែកបន្តិចបន្តួចដែរ。 ព្រះមហាកស្សបៈបានក្រាបបង្គំទូលសួរព្រះសាស្តា អំពីផលវិបាករបស់នាយកាឡវេឡិយៈ។ ព្រះសាស្តាត្រាស់ថា «រាប់ពីថ្ងៃនេះទៅ ក្នុងថ្ងៃទី ៧ គាត់នឹងបានទទួលឆត្រសេដ្ឋី»។ នាយកាឡវេឡិយៈ លុះបានឮពាក្យនោះហើយ ក៏ត្រឡប់ទៅប្រាប់ភរិយារបស់ខ្លួន។

---

တဒါ စ ရာဇာ နဂရံ အနုသဉ္စရန္တော ဗဟိနဂရေ ဇီဝသူလေ နိသိန္နံ ပုရိသံ အဒ္ဒသ. ပုရိသော ရာဇာနံ ဒိသွာ ဥစ္စာသဒ္ဒံ အကာသိ ‘‘တုမှာကံ မေ [Pg.5] ဘုဉ္ဇနဘတ္တံ ပဟိဏထ ဒေဝါ’’တိ. ရာဇာ ‘‘ပေသေဿာမီ’’တိ ဝတွာ သာယမာသဘတ္တေ ဥပနီတေ သရိတွာ ‘‘ဣမံ ဟရိတုံ သမတ္ထံ ဇာနာထာ’’တိ အာဟ, နဂရေ သဟဿဘဏ္ဍိကံ စာရေသုံ. တတိယဝါရေ ကာဠဝဠိယဿ ဘရိယာ အဂ္ဂဟေသိ. အထ နံ ရညော ဒဿေသုံ, သာ ပုရိသဝေသံ ဂဟေတွာ ပဉ္စာဝုဓသန္နဒ္ဓါ ဘတ္တပါတိံ ဂဟေတွာ နဂရာ နိက္ခမိ. ဗဟိနဂရေ တာလေ အဓိဝတ္ထော ဒီဃတာလော နာမ ယက္ခော တံ ရုက္ခမူလေန ဂစ္ဆန္တိံ ဒိသွာ ‘‘တိဋ္ဌ တိဋ္ဌ ဘက္ခောသိ မေ’’တိ အာဟ. နာဟံ တဝ ဘက္ခော, ရာဇဒူတော အဟန္တိ. ကတ္ထ ဂစ္ဆသီတိ. ဇီဝသူလေ နိသိန္နဿ ပုရိသဿ သန္တိကန္တိ. မမပိ ဧကံ သာသနံ ဟရိတုံ သက္ခိဿသီတိ. အာမ သက္ခိဿာမီတိ. ‘‘ဒီဃတာလဿ ဘရိယာ သုမနဒေဝရာဇဓီတာ ကာဠီ ပုတ္တံ ဝိဇာတာ’’တိ အာရောစေယျာသိ. ဣမသ္မိံ တာလမူလေ သတ္တ နိဓိကုမ္ဘိယော အတ္ထိ, တာ တွံ ဂဏှေယျာသီတိ. သာ ‘‘ဒီဃတာလဿ ဘရိယာ သုမနဒေဝရာဇဓီတာ ကာဠီ ပုတ္တံ ဝိဇာတာ’’တိ ဥဂ္ဃောသေန္တီ အဂမာသိ.

ក្នុងកាលនោះដែរ ព្រះរាជាកាលស្តេចយាងត្រេចទៅក្នុងព្រះនគរ បានទតឃើញបុរសម្នាក់ដែលគេដោតនឹងឈើអណ្ដែតទាំងរស់នៅខាងក្រៅព្រះនគរ។ បុរសនោះឃើញព្រះរាជាហើយ ក៏បន្លឺសំឡេងយ៉ាងខ្លាំងថា «បពិត្រព្រះសម្មតិទេវ សូមព្រះអង្គប្រោសប្រទានភត្តដែលជាចំណែកសោយរបស់ព្រះអង្គដល់ទូលបង្គំផង»។ ព្រះរាជាមានព្រះរាជឱង្ការថា «យើងនឹងចាត់គេឱ្យយកទៅឱ្យ» លុះដល់ពេលល្ងាច កាលគេនាំយកព្រះស្ទយ (ភត្តល្ងាច) មកថ្វាយ ក៏ទ្រង់រលឹកឃើញ ហើយមានព្រះរាជឱង្ការសួរថា «អ្នករាល់គ្នាស្គាល់អ្នកណាដែលអាចនាំយកភត្តនេះទៅបានដែរឬទេ?» រួចក៏ឱ្យគេវាយគងឃោសនាពាសពេញព្រះនគរដោយដាក់ប្រាក់មួយពាន់កហាបណៈជាង្វាន់។ ដល់វារៈជាគម្រប់បីដង ភរិយារបស់នាយកាឡវលិយៈ ក៏បានទទួលយកកញ្ចប់ប្រាក់នោះ។ លំដាប់នោះ គេក៏នាំនាងទៅគាល់ព្រះរាជា នាងក៏បានកែភេទជាបុរស ប្រដាប់ដោយអាវុធប្រាំប្រការ កាន់យកភាជន៍ភត្ត ហើយចេញចាកព្រះនគរទៅ។ យក្សឈ្មោះទីឃតាលៈ ដែលអាស្រ័យនៅដើមត្នោតខាងក្រៅព្រះនគរ ឃើញនាងដើរកាត់ក្បែរគល់ឈើនោះ ក៏ស្រែកថា «ឈប់! ឈប់! នាងឯងជាចំណីរបស់យើងហើយ»។ នាងតបថា «ខ្ញុំមិនមែនជាចំណីរបស់លោកទេ ខ្ញុំជាទូតរបស់ព្រះរាជា»។ យក្សសួរថា «នាងនឹងទៅណា?» នាងឆ្លើយថា «ទៅកាន់សំណាក់របស់បុរសដែលគេដោតនឹងឈើអណ្ដែតទាំងរស់»។ យក្សសួរថា «នាងអាចនាំដំណឹងមួយរបស់ខ្ញុំទៅផងបានទេ?» នាងឆ្លើយថា «ចា៎ស អាចនាំទៅបាន»។ យក្សប្រាប់ថា «សូមនាងជួយប្រាប់ផងថា នាងកាឡីជាភរិយារបស់ទីឃតាលយក្ស ដែលជាបុត្រីរបស់សុមនទេវរាជ ប្រសូតបានកូនប្រុសមួយហើយ។ នៅក្រោមគល់ត្នោតនេះ មានឆ្នាំងកំណប់ទ្រព្យប្រាំពីរ នាងចូរគាស់យកកំណប់ទាំងនោះចុះ»។ នាងក៏ដើរទៅបណ្ដើរ ស្រែកប្រកាសទៅបណ្ដើរថា «នាងកាឡីជាភរិយារបស់ទីឃតាលយក្ស ជាបុត្រីរបស់សុមនទេវរាជ ប្រសូតបានកូនប្រុសមួយហើយ»។

---

သုမနဒေဝေါ ယက္ခသမာဂမေ နိသိန္နော သုတွာ ‘‘ဧကော မနုဿော အမှာကံ ပိယပဝတ္တိံ အာဟရတိ, ပက္ကောသထ န’’န္တိ သာသနံ သုတွာ ပသန္နော ‘‘ဣမဿ ရုက္ခဿ ပရိမဏ္ဍလစ္ဆာယာယ ဖရဏဋ္ဌာနေ နိဓိကုမ္ဘိယော တုယှံ ဒမ္မီ’’တိ အာဟ. ဇီဝသူလေ နိသိန္နပုရိသော ဘတ္တံ ဘုဉ္ဇိတွာ မုခပုဉ္ဆနကာလေ ဣတ္ထိဖဿောတိ ဉတွာ စူဠာယ ဍံသိ, သာ အသိနာ အတ္တနော စူဠံ ဆိန္ဒိတွာ ရညော သန္တိကံယေဝ ဂတာ. ရာဇာ ဘတ္တဘောဇိတဘာဝေါ ကထံ ဇာနိတဗ္ဗောတိ? စူဠသညာယာတိ ဝတွာ ရညော အာစိက္ခိတွာ တံ ဓနံ အာဟရာပေသိ. ရာဇာ အညဿ ဧတ္တကံ ဓနံ နာမ အတ္ထီတိ. နတ္ထိ ဒေဝါတိ. ရာဇာ တဿာ ပတိံ တသ္မိံ နဂရေ ဓနသေဋ္ဌိံ အကာသိ. မလ္လိကာယပိ ဒေဝိယာ ဝတ္ထု ကထေတဗ္ဗံ. ဣမာနိ တာဝ ကုသလကမ္မေ ဝတ္ထူနိ.

សុមនទេវរាជ កាលគង់នៅក្នុងទីប្រជុំយក្ស បានឮដំណឹងនោះហើយ ក៏មានចិត្តជ្រះថ្លាដោយគិតថា «មានមនុស្សម្នាក់នាំដំណឹងជាទីស្រឡាញ់មកប្រាប់យើង ចូរអ្នករាល់គ្នាទៅហៅគេមក» លុះបានស្តាប់ដំណឹងនោះហើយ ក៏ពោលថា «យើងនឹងឱ្យឆ្នាំងកំណប់ទ្រព្យទាំងឡាយ ដែលស្ថិតនៅត្រង់កន្លែងដែលស្រមោលនៃដើមឈើនេះផ្សាយទៅដល់ ដល់នាង»។ ចំណែកបុរសដែលគេដោតនឹងឈើអណ្ដែតទាំងរស់នោះ លុះបរិភោគភត្តរួចហើយ ក្នុងខណៈដែលជូតមាត់ ដឹងថាជាការប៉ះពាល់នៃស្រ្តី ក៏បានខាំកំប៉ោយសក់របស់នាងទុក នាងក៏យកដាវកាត់កំប៉ោយសក់របស់ខ្លួនឯង រួចហើយក៏ត្រឡប់ទៅកាន់សំណាក់ព្រះរាជាវិញ។ ព្រះរាជាសួរថា «តើត្រូវដឹងថាមនុស្សនោះបានបរិភោគភត្តហើយដោយរបៀបណា?» នាងក្រាបបង្គំទូលថា «ដឹងបានដោយសារសញ្ញាគឺកំប៉ោយសក់នេះឯង» រួចហើយក៏ក្រាបបង្គំទូលរឿងរ៉ាវនោះដល់ព្រះរាជា ហើយទ្រង់ក៏ឱ្យគេទៅនាំយកទ្រព្យសម្បត្តិទាំងនោះមក។ ព្រះរាជាសួរថា «តើអ្នកដទៃមានទ្រព្យសម្បត្តិច្រើនដល់ម៉្លេះដែរឬទេ?» ពួកអាមាត្យក្រាបបង្គំទូលថា «គ្មានទេ ព្រះអង្គ»។ ព្រះរាជាក៏ទ្រង់តែងតាំងស្វាមីរបស់នាងឱ្យធ្វើជាសេដ្ឋីមានទ្រព្យច្រើនក្នុងព្រះនគរនោះ។ សូម្បីតែរឿងរ៉ាវរបស់ព្រះនាងមល្លិកាទេវី ក៏គប្បីសម្តែងផងដែរ។ ទាំងនេះជាគ្រឿងអាងនៃការហុចផលនៃកុសលកម្មជាមុនសិន។

---

နန္ဒမာဏဝကော ပန ဥပ္ပလဝဏ္ဏာယ ထေရိယာ ဝိပ္ပဋိပဇ္ဇိ, တဿ မဉ္စတော ဥဋ္ဌာယ နိက္ခမိတွာ ဂစ္ဆန္တဿ မဟာပထဝီ ဘိဇ္ဇိတွာ ဩကာသမဒါသိ, တတ္ထေဝ မဟာနရကံ ပဝိဋ္ဌော. နန္ဒောပိ ဂေါဃာတကော ပဏ္ဏာသ ဝဿာနိ ဂေါဃာတကကမ္မံ ကတွာ ဧကဒိဝသံ ဘောဇနကာလေ မံသံ အလဘန္တော ဧကဿ ဇီဝမာနကဂေါဏဿ ဇိဝှံ ဆိန္ဒိတွာ အင်္ဂါရေသု ပစာပေတွာ ခါဒိတုံ အာရဒ္ဓေါ. အထဿ ဇိဝှာ မူလေ ဆိဇ္ဇိတွာ ဘတ္တပါတိယံယေဝ ပတိတာ, သော ဝိရဝန္တော ကာလံ ကတွာ နိရယေ နိဗ္ဗတ္တိ. နန္ဒောပိ ယက္ခော အညေန ယက္ခေန [Pg.6] သဒ္ဓိံ အာကာသေန ဂစ္ဆန္တော သာရိပုတ္တတ္ထေရံ နဝေါရောပိတေဟိ ကေသေဟိ ရတ္တိဘာဂေ အဗ္ဘောကာသေ နိသိန္နံ ဒိသွာ သီသေ ပဟရိတုကာမော ဣတရဿ ယက္ခဿ အာရောစေတွာ တေန ဝါရိယမာနောပိ ပဟာရံ ဒတွာ ဍယှာမိ ဍယှာမီတိ ဝိရဝန္တော တသ္မိံယေဝ ဌာနေ ဘူမိံ ပဝိသိတွာ မဟာနိရယေ နိဗ္ဗတ္တောတိ ဣမာနိ အကုသလကမ္မေ ဝတ္ထူနိ.

ចំណែកឯនន្ទមាណព បានប្រព្រឹត្តខុសលើព្រះឧប្បលវណ្ណាថេរី កាលដែលគេក្រោកពីគ្រែ ចេញទៅ ផែនដីដ៏ធំក៏ស្រុតបែកចេញជាប្រឡោះឱ្យគេធ្លាក់ចុះទៅកាន់មហានរកក្នុងទីនោះភ្លាមៗ។ សូម្បីតែនាយនន្ទជាអ្នកសម្លាប់គោ ក៏បានធ្វើគោកឃាតកម្មអស់រយៈពេលហាសិបឆ្នាំ ថ្ងៃមួយ ក្នុងពេលបរិភោគអាហារ កាលដែលមិនបានសាច់ ក៏បានកាត់អណ្តាតរបស់គោទាំងរស់ រួចយកទៅអាំងលើរងើកភ្លើងដើម្បីបរិភោគ។ គ្រានោះ អណ្តាតរបស់នាយនន្ទនោះក៏ដាច់ពីគល់ធ្លាក់ទៅក្នុងភាជន៍ភត្តភ្លាមៗ គាត់ក៏ស្រែកទ្រហោយយំយ៉ាងខ្លាំង ហើយក៏ធ្វើមរណកាលទៅកើតក្នុងនរក។ សូម្បីតែនន្ទយក្ស កាលដើរទៅតាមអាកាសជាមួយយក្សម្នាក់ទៀត បានឃើញព្រះសារីបុត្តត្ថេរដែលកំពុងគង់នៅទីវាលកណ្តាលវាលក្នុងវេលាយប់ ដែលទើបតែនឹងកោរសក់ថ្មីៗ ក៏មានបំណងចង់វាយក្បាលព្រះថេរៈ ទោះបីជាយក្សម្នាក់ទៀតឃាត់ខាំងយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏នៅតែវាយមួយដៃទៅលើព្រះថេរៈ ហើយក៏ស្រែកកន្ទក់កន្ទេញថា «ក្តៅណាស់ៗ!» រួចក៏ស្រុតចុះទៅក្នុងដីក្នុងទីនោះឯង ទៅកើតក្នុងមហានរក។ ទាំងនេះជាគ្រឿងអាងនៃការហុចផលនៃអកុសលកម្ម។

---

ယံ ပန အန္တမသော မရဏသန္တိကေပိ ကတံ ကမ္မံ ဘဝန္တရေ ဝိပါကံ ဒေတိ, တံ သဗ္ဗံ သမ္ပရာယဝေဒနီယံ နာမ. တတ္ထ ယော အပရိဟီနဿ ဈာနဿ ဝိပါကော နိဗ္ဗတ္တိဿတိ, သော ဣဓ နိဗ္ဗတ္တိတဝိပါကောတိ ဝုတ္တော. တဿ မူလဘူတံ ကမ္မံ နေဝ ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယံ န သမ္ပရာယဝေဒနီယန္တိ, န ဝိစာရိတံ, ကိဉ္စာပိ န ဝိစာရိတံ, သမ္ပရာယဝေဒနီယမေဝ ပနေတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ယော ပဌမမဂ္ဂါဒီနံ ဘဝန္တရေ ဖလသမာပတ္တိဝိပါကော, သော ဣဓ နိဗ္ဗတ္တိတဂုဏောတွေဝ ဝုတ္တော. ကိဉ္စာပိ ဧဝံ ဝုတ္တော, မဂ္ဂကမ္မံ ပန ပရိပက္ကဝေဒနီယန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. မဂ္ဂစေတနာယေဝ ဟိ သဗ္ဗလဟုံ ဖလဒါယိကာ အနန္တရဖလတ္တာတိ.

មួយវិញទៀត កម្មណាដែលបុគ្គលធ្វើហើយ សូម្បីក្នុងពេលជិតស្លាប់ ហើយឱ្យផលក្នុងភពដទៃ កម្មទាំងអស់នោះឈ្មោះថា សម្បរាយវេទនីយកម្ម។ ក្នុងសម្បរាយវេទនីយកម្មនោះ ផលណាដែលនឹងកើតឡើងអំពីឈានដែលមិនសាបសូន្យ ផលនោះលោកហៅថា «ផលដែលកើតឡើងក្នុងភពនេះ»។ កម្មដែលជាឫសគល់នៃផលនោះ លោកមិនបានវិនិច្ឆ័យថាជាទិដ្ឋធម្មវេទនីយកម្ម ឬជាសម្បរាយវេទនីយកម្មឡើយ ទោះបីជាមិនបានវិនិច្ឆ័យយ៉ាងនោះក៏ដោយ ក៏គប្បីដឹងថាកម្មនោះជាសម្បរាយវេទនីយកម្មពិតប្រាកដ។ ផលគឺផលសមាបត្តិក្នុងភពដទៃ នៃព្រះបឋមមគ្គជាដើមណា ផលនោះលោកហៅថា «គុណដែលកើតឡើងក្នុងភពនេះ» តែប៉ុណ្ណោះ។ ទោះបីជាលោកពោលយ៉ាងនេះក៏ដោយ ក៏គប្បីដឹងថាមគ្គកម្មនោះជាបរិបក្កវេទនីយកម្ម។ ព្រោះថា មគ្គចេតនាហ្នឹងឯង តែងឱ្យផលយ៉ាងឆាប់រហ័សបំផុត ព្រោះមានផលកើតឡើងក្នុងលំដាប់គ្មានចន្លោះ។

---

၈. ဗဟုဝေဒနီယန္တိ သညာဘဝူပဂံ. အပ္ပဝေဒနီယန္တိ အသညာဘဝူပဂံ. သဝေဒနီယန္တိ သဝိပါကံ ကမ္မံ. အဝေဒနီယန္တိ အဝိပါကံ ကမ္မံ. ဧဝံ သန္တေတိ ဣမေသံ ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယာဒီနံ ကမ္မာနံ ဥပက္ကမေန သမ္ပရာယဝေဒနီယာဒိ ဘာဝကာရဏဿ အလာဘေ သတိ. အဖလောတိ နိပ္ဖလော နိရတ္ထကောတိ. ဧတ္တာဝတာ အနိယျာနိကသာသနေ ပယောဂဿ အဖလတံ ဒဿေတွာ ပဓာနစ္ဆေဒကဝါဒေါ နာမ ဒဿိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. သဟဓမ္မိကာ ဝါဒါနုဝါဒါတိ ပရေဟိ ဝုတ္တကာရဏေန သကာရဏာ ဟုတွာ နိဂဏ္ဌာနံ ဝါဒါ စ အနုဝါဒါ စ. ဂါရယှံ ဌာနံ အာဂစ္ဆန္တီတိ ဝိညူဟိ ဂရဟိတဗ္ဗံ ကာရဏံ အာဂစ္ဆန္တိ. ‘‘ဝါဒါနုပ္ပတ္တာ ဂါရယှဋ္ဌာနာ’’တိပိ ပါဌော. တဿတ္ထော – ပရေဟိ ဝုတ္တေန ကာရဏေန သကာရဏာ နိဂဏ္ဌာနံ ဝါဒံ အနုပ္ပတ္တာ တံ ဝါဒံ သောသေန္တာ မိလာပေန္တာ ဒုက္ကဋကမ္မကာရိနောတိအာဒယော ဒသ ဂါရယှဋ္ဌာနာ အာဂစ္ဆန္တိ.

៨. ពាក្យថា Bahuvedanīyaṃ បានដល់ កម្មដែលនាំទៅកើតក្នុងសញ្ញាភព។ ពាក្យថា Appavedanīyaṃ បានដល់ កម្មដែលនាំទៅកើតក្នុង...អសញ្ញាភព។ ពាក្យថា Savedanīyaṃ បានដល់ កម្មដែលមានផល។ ពាក្យថា Avedanīyaṃ បានដល់ កម្មដែលគ្មានផល។ កាលបើជាយ៉ាងនេះ កាលបើមិនបាននូវហេតុដែលធ្វើឱ្យកម្មទាំងឡាយមានទិដ្ឋធម្មវេទនីយកម្មជាដើមនេះ ក្លាយទៅជាសម្បរាយវេទនីយកម្មជាដើម ដោយសារសេចក្តីព្យាយាមនោះ។ ពាក្យថា Aphalo គឺ មិនមានផល មិនមានប្រយោជន៍។ ដោយហេតុប៉ុណ្ណេះ លោកបង្ហាញនូវភាពមិនមានផលនៃសេចក្តីព្យាយាមក្នុងសាសនាដែលមិននាំចេញចាកទុក្ខ ហើយគប្បីដឹងថា លោកសម្តែងនូវវាទៈដែលហៅថា បធានច្ឆេទកវាទៈ។ ពាក្យថា Sahadhammikā vādānuvādā គឺ វាទៈ និងអនុវាទៈរបស់ពួកនិគន្ថ៍ទាំងឡាយ ដែលជាវាទៈមានហេតុផល ដោយសារហេតុផលដែលអ្នកដទៃពោលហើយ។ ពាក្យថា Gārayhaṃ ṭhānaṃ āgacchantī គឺ ដល់នូវហេតុដែលវិញ្ញូជនគប្បីតិះដៀល។ ក៏មានបាឋៈមួយទៀតថា «Vādānuppattā gārayhaṭṭhānā»។ សេចក្តីអធិប្បាយនៃបាឋៈនោះគឺ ពួកជនដែលយល់ស្របតាមវាទៈរបស់ពួកនិគន្ថ៍ ដែលជាវាទៈមានហេតុផល ដោយសារហេតុផលដែលអ្នកដទៃពោលហើយ កាលធ្វើឱ្យវាទៈនោះស្ងួតស្វិត ស្រពោនទៅ តែងដល់នូវហេតុជាទីតិះដៀលទាំងដប់ប្រការ មានពាក្យថា dukkaṭakammakārino ជាដើម។

---

၉. သင်္ဂတိဘာဝဟေတူတိ နိယတိဘာဝကာရဏာ. ပါပသင်္ဂတိကာတိ ပါပနိယတိနော. အဘိဇာတိဟေတူတိ ဆဠဘိဇာတိဟေတု.

៩. ពាក្យថា Saṅgatibhāvahetu គឺ ព្រោះហេតុគឺសភាវៈដែលទៀងទាត់។ ពាក្យថា Pāpasaṅgatikā គឺ ពួកជនដែលមានសភាវៈទៀងទាត់ខាងផ្លូវអាក្រក់។ ពាក្យថា Abhijātihetu គឺ ព្រោះហេតុនៃអភិជាតិទាំងប្រាំមួយ។

---

၁၀. ဧဝံ [Pg.7] နိဂဏ္ဌာနံ ဥပက္ကမဿ အဖလတံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ နိယျာနိကသာသနေ ဥပက္ကမဿ ဝီရိယဿ စ သဖလတံ ဒဿေတုံ ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အနဒ္ဓဘူတန္တိ အနဓိဘူတံ. ဒုက္ခေန အနဓိဘူတော နာမ မနုဿတ္တဘာဝေါ ဝုစ္စတိ, န တံ အဒ္ဓဘာဝေတိ နာဘိဘဝတီတိ အတ္ထော. တမ္ပိ နာနပ္ပကာရာယ ဒုက္ကရကာရိကာယ ပယောဇေန္တော ဒုက္ခေန အဒ္ဓဘာဝေတိ နာမ. ယေ ပန သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ အာရညကာ ဝါ ဟောန္တိ ရုက္ခမူလိကာဒယော ဝါ, တေ ဒုက္ခေန န အဒ္ဓဘာဝေန္တိ နာမ. နိယျာနိကသာသနသ္မိဉှိ ဝီရိယံ သမ္မာဝါယာမော နာမ ဟောတိ.

១០. លុះទ្រង់បង្ហាញនូវភាពមិនមានផលនៃសេចក្តីព្យាយាមរបស់ពួកនិគន្ថ៍យ៉ាងនេះហើយ ឥឡូវនេះ ដើម្បីបង្ហាញនូវភាពមានផលនៃសេចក្តីព្យាយាម និងវីរិយៈក្នុងសាសនាដែលនាំចេញចាកទុក្ខ ព្រះអង្គទើបត្រាស់ពាក្យថា kathañca, bhikkhave ជាដើម។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា anaddhabhūtaṃ គឺ មិនត្រូវគ្របសង្កត់។ អត្តភាពជាមនុស្ស លោកហៅថា អត្តភាពដែលទុក្ខមិនគ្របសង្កត់ សេចក្តីថា ទុក្ខមិនគ្របសង្កត់នូវអត្តភាពនោះឡើយ។ បុគ្គលកាលប្រកបអត្តភាពនោះ ក្នុងធម៌ដែលធ្វើបានដោយកម្រមានប្រការផ្សេងៗ ឈ្មោះថា ធ្វើឱ្យទុក្ខគ្របសង្កត់។ ចំណែកឯពួកជនណាដែលបួសក្នុងសាសនាហើយ ជាអ្នកនៅក្នុងព្រៃក្តី ជាអ្នកនៅទៀបគល់ឈើជាដើមក្តី ពួកជននោះ ឈ្មោះថា មិនធ្វើឱ្យទុក្ខគ្របសង្កត់ឡើយ។ ព្រោះថា វីរិយៈក្នុងសាសនាដែលនាំចេញចាកទុក្ខ តែងជាសម្មាវាយាមៈពិតប្រាកដ។

---

ထေရော ပနာဟ – ယော ဣဿရကုလေ နိဗ္ဗတ္တော သတ္တဝဿိကော ဟုတွာ အလင်္ကတပ္ပဋိယတ္တော ပိတုအင်္ကေ နိသိန္နော ဃရေ ဘတ္တကိစ္စံ ကတွာ နိသိန္နေန ဘိက္ခုသံဃေန အနုမောဒနာယ ကရိယမာနာယ တိဿော သမ္ပတ္တိယော ဒဿေတွာ သစ္စေသု ပကာသိတေသု အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ, မာတာပိတူဟိ ဝါ ‘‘ပဗ္ဗဇိဿသိ တာတာ’’တိ ဝုတ္တော ‘‘အာမ ပဗ္ဗဇိဿာမီ’’တိ ဝတွာ နှာပေတွာ အလင်္ကရိတွာ ဝိဟာရံ နီတော တစပဉ္စကံ ဥဂ္ဂဏှိတွာ နိသိန္နော ကေသေသု ဩဟာရိယမာနေသု ခုရဂ္ဂေယေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ, နဝပဗ္ဗဇိတော ဝါ ပန မနောသိလာတေလမက္ခိတေန သီသေန ပုနဒိဝသေ မာတာပိတူဟိ ပေသိတံ ကာဇဘတ္တံ ဘုဉ္ဇိတွာ ဝိဟာရေ နိသိန္နောဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ, အယံ န ဒုက္ခေန အတ္တာနံ အဒ္ဓဘာဝေတိ နာမ. အယံ ပန ဥက္ကဋ္ဌသက္ကာရော. ယော ဒါသိကုစ္ဆိယံ နိဗ္ဗတ္တော အန္တမသော ရဇတမုဒ္ဒိကမ္ပိ ပိဠန္ဓိတွာ ဂေါရကပိယင်္ဂုမတ္တေနာပိ သရီရံ ဝိလိမ္ပေတွာ ‘‘ပဗ္ဗာဇေထ န’’န္တိ နီတော ခုရဂ္ဂေ ဝါ ပုနဒိဝသေ ဝါ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ, အယမ္ပိ န အနဒ္ဓဘူတံ အတ္တာနံ ဒုက္ခေန အဒ္ဓဘာဝေတိ နာမ.

ចំណែកព្រះថេរៈពោលថា៖ បុគ្គលណាដែលកើតក្នុងត្រកូលមានអំណាច មានអាយុប្រាំពីរឆ្នាំ តែងខ្លួនយ៉ាងស្អាត អង្គុយលើភ្លៅរបស់ឪពុក កាលបើព្រះសង្ឃដែលនិមន្តមកឆាន់ភត្តក្នុងផ្ទះ ធ្វើអនុមោទនា បង្ហាញនូវសម្បត្តិបីប្រការ និងប្រកាសនូវសច្ចធម៌ទាំងឡាយ ក៏បានសម្រេចព្រះអរហត្ត, ឬមួយ កាលដែលម្តាយឪពុកសួរថា «កូនសម្លាញ់ តើកូនចង់បួសទេ?» ក៏តបថា «បាទ ខ្ញុំចង់បួស» រួចហើយម្តាយឪពុកក៏ឱ្យងូតទឹក តែងខ្លួន ហើយនាំទៅកាន់វត្ត កាលរៀនតចបញ្ចកកម្មដ្ឋានហើយអង្គុយចុះ កាលដែលគេកំពុងកោរសក់ ក៏បានសម្រេចព្រះអរហត្តនៅចុងមុខកាំបិតកោរនោះឯង, ឬមួយទៀត ភិក្ខុដែលទើបនឹងបួសថ្មីៗ មានក្បាលដែលលាបដោយប្រេងលាយនឹងល័ក្តថ្ម លុះដល់ថ្ងៃបន្ទាប់ បានឆាន់ភត្តដែលម្តាយឪពុកផ្ញើមកតាមអម្រែក ហើយអង្គុយនៅក្នុងវត្ត ក៏បានសម្រេចព្រះអរហត្ត, បុគ្គលនេះ ឈ្មោះថា មិនធ្វើឱ្យទុក្ខគ្របសង្កត់ខ្លួនឯងឡើយ។ ប៉ុន្តែ បុគ្គលនេះ ឈ្មោះថា ជាអ្នកមានសក្ការៈដ៏លើសលប់។ ចំណែកបុគ្គលណាដែលកើតក្នុងផ្ទៃនៃស្រីបម្រើ យ៉ាងហោចណាស់បានពាក់ចិញ្ចៀនប្រាក់ លាបរាងកាយដោយគ្រឿងក្រអូបសូម្បីតែបន្តិចបន្តួច ហើយគេនាំទៅដោយពាក្យថា «ចូរញ៉ាំងបុគ្គលនេះឱ្យបួសចុះ» ហើយបានសម្រេចព្រះអរហត្តនៅចុងមុខកាំបិតកោរក្តី ឬក្នុងថ្ងៃបន្ទាប់ក្តី សូម្បីតែបុគ្គលនេះ ក៏ឈ្មោះថា មិនធ្វើឱ្យទុក្ខគ្របសង្កត់ខ្លួនឯងដែលមិនគួរឱ្យទុក្ខគ្របសង្កត់នោះឡើយ។

---

ဓမ္မိကံ သုခံ နာမ သံဃတော ဝါ ဂဏတော ဝါ ဥပ္ပန္နံ စတုပစ္စယသုခံ. အနဓိမုစ္ဆိတောတိ တဏှာမုစ္ဆနာယ အမုစ္ဆိတော. ဓမ္မိကဉှိ သုခံ န ပရိစ္စဇာမီတိ န တတ္ထ ဂေဓော ကာတဗ္ဗော. သံဃတော ဟိ ဥပ္ပန္နံ သလာကဘတ္တံ ဝါ ဝဿာဝါသိကံ ဝါ ‘‘ဣဒမတ္ထံ ဧတ’’န္တိ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ သံဃမဇ္ဈေ ဘိက္ခူနံ အန္တရေ ပရိဘုဉ္ဇန္တော ပတ္တန္တရေ ပဒုမံ ဝိယ သီလသမာဓိဝိပဿနာမဂ္ဂဖလေဟိ ဝဍ္ဎတိ. ဣမဿာတိ ပစ္စုပ္ပန္နာနံ ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ မူလဘူတဿ. ဒုက္ခနိဒါနဿာတိ တဏှာယ. သာ ဟိ ပဉ္စက္ခန္ဓဒုက္ခဿ နိဒါနံ. သင်္ခါရံ ပဒဟတောတိ သမ္ပယောဂဝီရိယံ [Pg.8] ကရောန္တဿ. ဝိရာဂေါ ဟောတီတိ မဂ္ဂေန ဝိရာဂေါ ဟောတိ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ ‘‘သင်္ခါရပဓာနေန မေ ဣမဿ ဒုက္ခနိဒါနဿ ဝိရာဂေါ ဟောတီ’’တိ ဧဝံ ပဇာနာတီတိ ဣမိနာ သုခါပဋိပဒါ ခိပ္ပာဘိညာ ကထိတာ. ဒုတိယဝါရေန တဿ သမ္ပယောဂဝီရိယဿ မဇ္ဈတ္တတာကာရော ကထိတော. သော ယဿ ဟိ ခွာဿာတိ ဧတ္ထ အယံ သင်္ခေပတ္ထော – သော ပုဂ္ဂလော ယဿ ဒုက္ခနိဒါနဿ သင်္ခါရပဓာနေန ဝိရာဂေါ ဟောတိ, သင်္ခါရံ တတ္ထ ပဒဟတိ, မဂ္ဂပဓာနေန ပဒဟတိ. ယဿ ပန ဒုက္ခနိဒါနဿ အဇ္ဈုပေက္ခတော ဥပေက္ခံ ဘာဝေန္တဿ ဝိရာဂေါ ဟောတိ, ဥပေက္ခံ တတ္ထ ဘာဝေတိ, မဂ္ဂဘာဝနာယ ဘာဝေတိ. တဿာတိ တဿ ပုဂ္ဂလဿ.

សេចក្តីសុខដែលប្រកបដោយធម៌ គឺ សេចក្តីសុខដែលកើតអំពីបច្ច័យបួន ដែលបានមកពីសង្ឃក្តី ពីគណៈក្តី។ ពាក្យថា Anadhimucchito គឺ មិនវង្វេងដោយសេចក្តីវង្វេងព្រោះតណ្ហា។ ព្រោះថា បុគ្គលមិនគប្បីធ្វើនូវសេចក្តីត្រេកអរក្នុងសេចក្តីសុខនោះ ដោយគិតថា «យើងមិនលះបង់នូវសេចក្តីសុខដែលប្រកបដោយធម៌ឡើយ»។ ព្រោះថា ភិក្ខុកាលកំណត់ទុកថា «របស់នេះមានប្រយោជន៍យ៉ាងនេះ» ហើយប្រើប្រាស់នូវសលាកភត្តក្តី វស្សាវាសិកសាដកក្តី ដែលកើតអំពីសង្ឃ ក្នុងកណ្តាលសង្ឃ ក្នុងចន្លោះនៃភិក្ខុទាំងឡាយ តែងចម្រើនឡើងដោយសីល សមាធិ វិបស្សនា មគ្គ និងផល ដូចជាផ្កាឈូកដែលលូតលាស់ឡើងក្នុងចន្លោះស្លឹកដូច្នោះ។ ពាក្យថា Imassa គឺ នៃធម៌ដែលជាឫសគល់នៃខន្ធទាំងប្រាំដែលជាបច្ចុប្បន្ន។ ពាក្យថា Dukkhanidānassa គឺ នៃតណ្ហា។ ព្រោះថា តណ្ហានោះឯង ជាហេតុនៃទុក្ខក្នុងខន្ធទាំងប្រាំ។ ពាក្យថា Saṅkhāraṃ padahato គឺ of one who makes effort (នៃបុគ្គលដែលធ្វើនូវសេចក្តីព្យាយាមដែលប្រកបព្រម)។ ពាក្យថា Virāgo hoti គឺ ការប្រាសចាករាគៈកើតមានដោយសារមគ្គ។ សេចក្តីពន្យល់មានដូចតទៅ៖ បុគ្គលតែងដឹងច្បាស់ថា «ការប្រាសចាករាគៈនៃតណ្ហាដែលជាហេតុនៃទុក្ខនេះ តែងមានដល់យើង ដោយសារការតាំងសេចក្តីព្យាយាម» ដោយពាក្យនេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងនូវ សុខាបដិបទាខិប្បាភិញ្ញា។ ដោយវារៈទីពីរ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងនូវអាការៈកណ្តាលនៃសេចក្តីព្យាយាមដែលប្រកបព្រមនោះ។ ក្នុងពាក្យថា So yassa hi khvāssa នេះ មានសេចក្តីសង្ខេបដូចតទៅ៖ បុគ្គលនោះ កាលបើការប្រាសចាករាគៈនៃតណ្ហាដែលជាហេតុនៃទុក្ខណា តែងមានដោយសារការតាំងសេចក្តីព្យាយាម តែងតាំងសេចក្តីព្យាយាមក្នុងហេតុនៃទុក្ខនោះ គឺតាំងសេចក្តីព្យាយាមដោយការចម្រើនមគ្គ។ មួយវិញទៀត កាលបើការប្រាសចាករាគៈនៃតណ្ហាដែលជាហេតុនៃទុក្ខណា តែងមានដល់បុគ្គលដែលរំលែកមើល គឺចម្រើននូវឧបេក្ខា តែងចម្រើននូវឧបេក្ខាក្នុងហេតុនៃទុក្ខនោះ គឺចម្រើនដោយការចម្រើនមគ្គ។ ពាក្យថា Tassa គឺ នៃបុគ្គលនោះ។

---

၁၁. ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တောတိ ဆန္ဒရာဂေန ဗဒ္ဓစိတ္တော. တိဗ္ဗစ္ဆန္ဒောတိ ဗဟလစ္ဆန္ဒော. တိဗ္ဗာပေက္ခောတိ ဗဟလပတ္ထနော. သန္တိဋ္ဌန္တိန္တိ ဧကတော တိဋ္ဌန္တိံ. သဉ္ဇဂ္ဃန္တိန္တိ မဟာဟသိတံ ဟသမာနံ. သံဟသန္တိန္တိ သိတံ ကုရုမာနံ.

១១. ពាក្យថា Paṭibaddhacitto គឺ បុគ្គលដែលមានចិត្តជំពាក់ដោយឆន្ទរាគ។ ពាក្យថា Tibbacchando គឺ បុគ្គលដែលមានឆន្ទៈដ៏ក្រាស់ក្រែល។ ពាក្យថា Tibbāpekkho គឺ បុគ្គលដែលមានសេចក្តីប្រាថ្នាដ៏ខ្លាំងក្លា។ ពាក្យថា Santiṭṭhantiṃ គឺ ស្រ្តីដែលឈរជាមួយគ្នា។ ពាក្យថា Sañjagghantiṃ គឺ ស្រ្តីដែលសើចយ៉ាងខ្លាំង។ ពាក្យថា Saṃhasantiṃ គឺ ស្រ្តីដែលធ្វើការញញឹម។

---

ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေတိ ဧတ္ထ ဣဒံ ဩပမ္မဝိဘာဝနံ – ဧကော ဟိ ပုရိသော ဧကိဿာ ဣတ္ထိယာ သာရတ္တော ဃာသစ္ဆာဒနမာလာလင်္ကာရာဒီနိ ဒတွာ ဃရေ ဝါသေတိ. သာ တံ အတိစရိတွာ အညံ သေဝတိ. သော ‘‘နူန အဟံ အဿာ အနုရူပံ သက္ကာရံ န ကရောမီ’’တိ သက္ကာရံ ဝဍ္ဎေသိ. သာ ဘိယျောသောမတ္တာယ အတိစရတိယေဝ. သော – ‘‘အယံ သက္ကရိယမာနာပိ အတိစရတေဝ, ဃရေ မေ ဝသမာနာ အနတ္ထမ္ပိ ကရေယျ, နီဟရာမိ န’’န္တိ ပရိသမဇ္ဈေ အလံဝစနီယံ ကတွာ ‘‘မာ ပုန ဂေဟံ ပါဝိသီ’’တိ ဝိဿဇ္ဇေသိ. သာ ကေနစိ ဥပါယေန တေန သဒ္ဓိံ သန္ထဝံ ကာတုံ အသက္ကောန္တီ နဋနစ္စကာဒီဟိ သဒ္ဓိံ ဝိစရတိ. တဿ ပုရိသဿ တံ ဒိသွာ နေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဒေါမနဿံ, သောမနဿံ ပန ဥပ္ပဇ္ဇတိ.

ពាក្យថា Evameva kho, bhikkhave ក្នុងសេចក្តីនេះ គឺជាការបង្ហាញសេចក្តីប្រៀបធៀប៖ ពិតណាស់ ដូចជាបុរសម្នាក់ មានចិត្តស្រឡាញ់ស្អិតល្មួតនឹងស្រីម្នាក់ ក៏បានផ្តល់នូវបាយទឹក សម្លៀកបំពាក់ ផ្កាកម្រង និងគ្រឿងអលង្ការជាដើម ហើយឱ្យរស់នៅក្នុងផ្ទះ។ នាងនោះបានប្រព្រឹត្តក្បត់នឹងបុរសនោះ ហើយទៅសេពគប់នឹងបុរសដទៃ។ បុរសនោះគិតថា «ប្រហែលជាអាត្មាអញមិនបានធ្វើសក្ការៈដ៏សមគួរដល់នាងទេដឹង» ក៏បានបង្កើនសក្ការៈថែមទៀត。 នាងនោះរឹតតែប្រព្រឹត្តក្បត់ខ្លាំងឡើងតាមលំដាប់។ បុរសនោះគិតថា «នាងនេះ ទោះបីជាអាត្មាអញធ្វើសក្ការៈយ៉ាងនេះហើយ ក៏នៅតែប្រព្រឹត្តក្បត់ដដែល កាលបើនាងរស់នៅក្នុងផ្ទះរបស់អាត្មាអញ នាងមុខជាធ្វើសេចក្តីវិនាសមិនខាន អាត្មាអញនឹងបណ្តេញនាងចេញ» ទើបធ្វើការផ្តាច់ចំណងនៅកណ្តាលជំនុំជន ហើយបណ្តេញចេញទៅដោយពាក្យថា «នាងកុំត្រឡប់ចូលមកក្នុងផ្ទះនេះទៀតឡើយ»។ នាងនោះមិនអាចនឹងចងសម្ព័ន្ធមេត្រីជាមួយបុរសនោះវិញដោយឧបាយណាមួយឡើយ ក៏ដើរត្រឡប់ត្រឡិនទៅជាមួយពួកអ្នកលេងរបាំ និងអ្នករាំច្រៀងជាដើម។ កាលបុរសនោះបានឃើញនាងហើយ សេចក្តីទោមនស្សមិនកើតមានឡើយ មានតែសេចក្តីសោមនស្សប៉ុណ្ណោះដែលកើតឡើង។

---

တတ္ထ ပုရိသဿ ဣတ္ထိယာ သာရတ္တကာလော ဝိယ ဣမဿ ဘိက္ခုနော အတ္တဘာဝေ အာလယော. ဃာသစ္ဆာဒနာဒီနိ ဒတွာ ဃရေ ဝသာပနကာလော ဝိယ အတ္တဘာဝဿ ပဋိဇဂ္ဂနကာလော. တဿာ အတိစရဏကာလော ဝိယ ဇဂ္ဂိယမာနဿေဝ အတ္တဘာဝဿ ပိတ္တပကောပါဒီနံ ဝသေန သာဗာဓတာ. ‘‘အတ္တနော အနုရူပံ သက္ကာရံ အလဘန္တီ အတိစရတီ’’တိ သလ္လက္ခေတွာ သက္ကာရဝဍ္ဎနံ ဝိယ ‘‘ဘေသဇ္ဇံ အလဘန္တော ဧဝံ ဟောတီ’’တိ သလ္လက္ခေတွာ [Pg.9] ဘေသဇ္ဇကရဏကာလော. သက္ကာရေ ဝဍ္ဎိတေပိ ပုန အတိစရဏံ ဝိယ ပိတ္တာဒီသု ဧကဿ ဘေသဇ္ဇေ ကရိယမာနေ သေသာနံ ပကောပဝသေန ပုန သာဗာဓတာ. ပရိသမဇ္ဈေ အလံဝစနီယံ ကတွာ ဂေဟာ နိက္ကဍ္ဎနံ ဝိယ ‘‘ဣဒါနိ တေ နာဟံ ဒါသော န ကမ္မကရော, အနမတဂ္ဂေ သံသာရေ တံယေဝ ဥပဋ္ဌဟန္တော ဝိစရိံ, ကော မေ တယာ အတ္ထော, ဆိဇ္ဇ ဝါ ဘိဇ္ဇ ဝါ’’တိ တသ္မိံ အနပေက္ခတံ အာပဇ္ဇိတွာ ဝီရိယံ ထိရံ ကတွာ မဂ္ဂေန ကိလေသသမုဂ္ဃာတနံ. နဋနစ္စကာဒီဟိ နစ္စမာနံ ဝိစရန္တိံ ဒိသွာ ယထာ တဿ ပုရိသဿ ဒေါမနဿံ န ဥပ္ပဇ္ဇတိ, သောမနဿမေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဧဝမေဝ ဣမဿ ဘိက္ခုနော အရဟတ္တံ ပတ္တဿ ပိတ္တပကောပါဒီနံ ဝသေန အာဗာဓိကံ အတ္တဘာဝံ ဒိသွာ ဒေါမနဿံ န ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ‘‘မုစ္စိဿာမိ ဝတ ခန္ဓပရိဟာရဒုက္ခတော’’တိ သောမနဿမေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ. အယံ ပန ဥပမာ ‘‘ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တဿ ဒေါမနဿံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, အပ္ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တဿ နတ္ထေတန္တိ ဉတွာ ဣတ္ထိယာ ဆန္ဒရာဂံ ပဇဟတိ, ဧဝမယံ ဘိက္ခု သင်္ခါရံ ဝါ ပဒဟန္တဿ ဥပေက္ခံ ဝါ ဘာဝေန္တဿ ဒုက္ခနိဒါနံ ပဟီယတိ, နော အညထာတိ ဉတွာ တဒုဘယံ သမ္ပာဒေန္တော ဒုက္ခနိဒါနံ ပဇဟတီ’’တိ ဧတမတ္ထံ ဝိဘာဝေတုံ အာဂတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ក្នុងសេចក្តីប្រៀបធៀបនោះ អាល័យក្នុងអត្តភាពរបស់ភិក្ខុនេះ ប្រៀបដូចជាកាលដែលបុរសមានចិត្តស្រឡាញ់ស្អិតល្មួតនឹងស្រីនោះ។ ការថែរក្សាអត្តភាព ប្រៀបដូចជាកាលដែលបុរសផ្តល់នូវបាយទឹក សម្លៀកបំពាក់ជាដើម ហើយឱ្យរស់នៅក្នុងផ្ទះ។ ភាពជាអ្នកមានជំងឺនៃអត្តភាពដែលខ្លួនកំពុងថែរក្សានោះឯង ដោយអំណាចនៃការរំជើបរំជួលនៃប្រមាត់ជាដើម ប្រៀបដូចជាកាលដែលនាងនោះប្រព្រឹត្តក្បត់។ ការព្យាបាលជំងឺដោយឱសថ ព្រោះកំណត់ដឹងថា «កាលបើមិនបានទទួលឱសថ តែងមានសេចក្តីឈឺចាប់យ៉ាងនេះ» ប្រៀបដូចជាការបង្កើនសក្ការៈ ព្រោះកំណត់ដឹងថា «នាងនេះកាលមិនបានទទួលសក្ការៈដ៏សមគួរដល់ខ្លួន ទើបប្រព្រឹត្តក្បត់»។ ភាពជាអ្នកមានជំងឺម្តងទៀត ដោយអំណាចនៃការរំជើបរំជួលនៃធាតុដែលសេសសល់ កាលបើកំពុងព្យាបាលជំងឺណាមួយ មានជំងឺប្រមាត់ជាដើម ប្រៀបដូចជាការប្រព្រឹត្តក្បត់ម្តងទៀត ទោះបីជាបានបង្កើនសក្ការៈហើយក៏ដោយ។ ការកំចាត់បង់កិលេសដោយអរិយមគ្គ ដោយការតាំងសេចក្តីព្យាយាមឱ្យមាំមួន ហើយដល់នូវភាពមិនមានអាល័យក្នុងអត្តភាពនោះ ដោយគិតថា «ឥឡូវនេះ អាត្មាអញមិនមែនជាទាសៈ មិនមែនជាកម្មកររបស់អត្តភាពឯងឡើយ អាត្មាអញបានអន្ទោលទៅក្នុងសង្សារវដ្តដែលមិនអាចដឹងទីបំផុតបាន ដើម្បីតែបម្រើអត្តភាពឯងប៉ុណ្ណោះ តើអាត្មាអញមានប្រយោជន៍អ្វីដោយអត្តភាពឯង អត្តភាពនេះចង់ដាច់ ឬចង់ធ្លាយក៏តាមតែចុះ» ប្រៀបដូចជាការបណ្តេញនាងចេញពីផ្ទះ ក្រោយពីបានធ្វើការផ្តាច់ចំណងនៅកណ្តាលជំនុំជន។ កាលបុរសនោះបានឃើញនាងដើររាំច្រៀងជាមួយពួកអ្នកលេងរបាំជាដើម សេចក្តីទោមនស្សមិនកើតឡើង មានតែសេចក្តីសោមនស្សកើតឡើងយ៉ាងណា ភិក្ខុនេះកាលបានសម្រេចព្រះអរហត្តហើយ បានឃើញអត្តភាពដែលរងការបៀតបៀនដោយជំងឺ ព្រោះការរំជើបរំជួលនៃប្រមាត់ជាដើម សេចក្តីទោមនស្សក៏មិនកើតឡើង មានតែសេចក្តីសោមនស្សកើតឡើងថា «ឱ! អាត្មាអញនឹងរួចផុតចាកទុក្ខក្នុងការគ្រប់គ្រងខន្ធនេះជាប្រាកដ» យ៉ាងនោះឯង។ ម៉្យាងទៀត សេចក្តីប្រៀបធៀបនេះ គួរជ្រាបថា ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងឡើង ដើម្បីញ៉ាំងសេចក្តីនេះឱ្យច្បាស់លាស់ថា «សេចក្តីទោមនស្សតែងកើតឡើងដល់បុគ្គលដែលមានចិត្តជាប់ជំពាក់ តែមិនកើតឡើងដល់បុគ្គលដែលមានចិត្តមិនជាប់ជំពាក់ឡើយ កាលបើដឹងយ៉ាងនេះហើយ តែងលះបង់នូវឆន្ទរាគៈក្នុងស្ត្រីនោះ យ៉ាងណាមិញ ភិក្ខុនេះកាលព្យាយាមក្នុងសង្ខារក្តី ចម្រើននូវសង្ខារុបេក្ខាក្តី តែងលះបង់នូវតណ្ហាដែលជាហេតុនៃទុក្ខបាន មិនមែនលះបង់ដោយប្រការដទៃឡើយ កាលបើដឹងយ៉ាងនេះហើយ កាលបំពេញនូវធម៌ទាំងពីរនោះ តែងលះបង់នូវតណ្ហាដែលជាហេតុនៃទុក្ខបាន» ដូច្នោះឯង។

---

၁၂. ယထာ သုခံ ခေါ မေ ဝိဟရတောတိ ယေန သုခေန ဝိဟရိတုံ ဣစ္ဆာမိ တေန, မေ ဝိဟရတော. ပဒဟတောတိ ပေသေန္တဿ. ဧတ္ထ စ ယဿ သုခါ ပဋိပဒါ အသပ္ပာယာ, သုခုမစီဝရာနိ ဓာရေန္တဿ ပါသာဒိကေ သေနာသနေ ဝသန္တဿ စိတ္တံ ဝိက္ခိပတိ, ဒုက္ခာ ပဋိပဒါ သပ္ပာယာ, ဆိန္နဘိန္နာနိ ထူလစီဝရာနိ ဓာရေန္တဿ သုသာနရုက္ခမူလာဒီသု ဝသန္တဿ စိတ္တံ ဧကဂ္ဂံ ဟောတိ, တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ.

១២. ពាក្យថា Yathā sukhaṃ kho me viharato សេចក្តីថា កាលបើខ្ញុំរស់នៅដោយសេចក្តីសុខណាដែលខ្ញុំប្រាថ្នានឹងរស់នៅ។ ពាក្យថា Padahato សេចក្តីថា ដល់បុគ្គលដែលបញ្ជូនចិត្តទៅ។ ក្នុងសេចក្តីនេះ បុគ្គលណាមានសុខាបដិបទាមិនជាទីសប្បាយ គឺកាលបើទ្រទ្រង់នូវចីវរដ៏ល្អិត រស់នៅក្នុងសេនាសនៈដ៏គួរឱ្យជ្រះថ្លា ចិត្តតែងរាយមាយ តែមានទុក្ខាបដិបជាទីសប្បាយ គឺកាលបើទ្រទ្រង់នូវចីវរដ៏ក្រាស់ដែលដាច់ធ្លាយ រស់នៅក្នុងព្រៃស្មសាន ឬទៀបគល់ឈើជាដើម ចិត្តតែងមានអារម្មណ៍តែមួយ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សំដៅយកបុគ្គលនោះ ទើបត្រាស់សេចក្តីនេះ។

---

ဧဝမေဝ ခေါတိ ဧတ္ထ ဣဒံ ဩပမ္မသံသန္ဒနံ, ဥသုကာရော ဝိယ ဟိ ဇာတိဇရာမရဏဘီတော ယောဂီ ဒဋ္ဌဗ္ဗော, ဝင်္ကကုဋိလဇိမှတေဇနံ ဝိယ ဝင်္ကကုဋိလဇိမှစိတ္တံ, ဒွေ အလာတာ ဝိယ ကာယိကစေတသိကဝီရိယံ, တေဇနံ ဥဇုံ ကရောန္တဿ ကဉ္ဇိကတေလံ ဝိယ သဒ္ဓါ, နမနဒဏ္ဍကော ဝိယ လောကုတ္တရမဂ္ဂေါ, ဥဿုကာရဿ ဝင်္ကကုဋိလဇိမှတေဇနံ ကဉ္ဇိကတေလေန သိနေဟေတွာ အလာတေသု တာပေတွာ နမနဒဏ္ဍကေန ဥဇုကရဏံ ဝိယ ဣမဿ ဘိက္ခုနော ဝင်္ကကုဋိလဇိမှစိတ္တံ သဒ္ဓါယ သိနေဟေတွာ ကာယိကစေတသိကဝီရိယေန တာပေတွာ [Pg.10] လောကုတ္တရမဂ္ဂေန ဥဇုကရဏံ, ဥသုကာရဿေဝ ဧဝံ ဥဇုကတေန တေဇနေန သပတ္တံ ဝိဇ္ဈိတွာ သမ္ပတ္တိအနုဘဝနံ ဝိယ ဣမဿ ယောဂိနော တထာ ဥဇုကတေန စိတ္တေန ကိလေသဂဏံ ဝိဇ္ဈိတွာ ပါသာဒိကေ သေနာသနေ နိရောဓဝရတလဂတဿ ဖလသမာပတ္တိသုခါနုဘဝနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဣဓ တထာဂတော သုခါပဋိပဒါခိပ္ပာဘိညဘိက္ခုနော, ဒုက္ခာပဋိပဒါဒန္ဓာဘိညဘိက္ခုနော စ ပဋိပတ္တိယော ကထိတာ, ဣတရေသံ ဒွိန္နံ န ကထိတာ, တာ ကထေတုံ ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ. ဣမာသု ဝါ ဒွီသု ကထိတာသု ဣတရာပိ ကထိတာဝ ဟောန္တိ, အာဂမနီယပဋိပဒါ ပန န ကထိတာ, တံ ကထေတုံ ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ. သဟာဂမနီယာပိ ဝါ ပဋိပဒါ ကထိတာဝ, အဒဿိတံ ပန ဧကံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒံ ဒဿေတွာ ဧကဿ ကုလပုတ္တဿ နိက္ခမနဒေသနံ အရဟတ္တေန ဝိနိဝဋ္ဋေဿာမီတိ ဒဿေတုံ ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

ពាក្យថា Evameva kho ក្នុងសេចក្តីនេះ គឺជាការប្រៀបធៀបសម្របសម្រួលគ្នា៖ ពិតណាស់ ព្រះយោគីដែលភ័យខ្លាចចំពោះជាតិ ជរា និងមរណៈ គួរយល់ថាដូចជាជាងព្រួញ។ ចិត្តដែលវៀច កោង ក្រញង់ គួរយល់ថាដូចជាព្រួញដែលវៀច កោង ក្រញង់។ ព្យាយាមតាមផ្លូវកាយនិងផ្លូវចិត្ត គួរយល់ថាដូចជាអង្កត់អុសមានភ្លើងឆេះទាំងសងខាង។ ជំនឿគួរយល់ថាដូចជាទឹកបាយលាយប្រេង របស់ជាងព្រួញដែលធ្វើព្រួញឱ្យត្រង់។ អរិយមគ្គដ៏ឧត្តម គួរយល់ថាដូចជាដងឈើសម្រាប់ពត់ព្រួញ។ ការធ្វើចិត្តដែលវៀច កោង ក្រញង់ របស់ភិក្ខុនេះ ឱ្យសើមដោយសទ្ធា ហើយកំដៅដោយសេចក្តីព្យាយាមតាមផ្លូវកាយនិងផ្លូវចិត្ត រួចធ្វើឱ្យត្រង់ដោយលោកុត្តរមគ្គ គួរយល់ថាដូចជាការធ្វើព្រួញដែលវៀច កោង ក្រញង់ របស់ជាងព្រួញ ឱ្យសើមដោយទឹកបាយលាយប្រេង ហើយកំដៅលើអង្កត់អុសមានភ្លើងឆេះទាំងសងខាង រួចពត់ឱ្យត្រង់ដោយដងឈើសម្រាប់ពត់។ ការសោយសុខក្នុងផលសមាបត្តិរបស់ព្រះយោគីនេះ ដែលបានកំចាត់បង់នូវពួកកិលេសដោយចិត្តដ៏ត្រង់យ៉ាងនោះ ហើយសម្រេចនូវព្រះនិព្វានដ៏ប្រសើរ គង់នៅក្នុងសេនាសនៈដ៏គួរឱ្យជ្រះថ្លា គួរយល់ថាដូចជាការសោយសម្បត្តិរបស់ជាងព្រួញ ដែលបានបាញ់សត្រូវដោយព្រួញដ៏ត្រង់ដែលខ្លួនបានធ្វើហើយយ៉ាងនោះ។ ក្នុងសូត្រនេះ ព្រះតថាគតបានសម្តែងនូវបដិបទារបស់ភិក្ខុអ្នកមានសុខាបដិបទាខិប្បាភិញ្ញា និងភិក្ខុអ្នកមានទុក្ខាបដិបទាទន្ធាភិញ្ញា ប៉ុន្តែបដិបទារបស់ភិក្ខុពីររូបក្រៅពីនេះ មិនទាន់បានសម្តែងឡើយ ព្រះអង្គទើបទ្រង់ផ្តើមទេសនានេះ ដើម្បីសម្តែងនូវបដិបទាទាំងនោះ។ ម៉្យាងទៀត កាលបើបដិបទាទាំងពីរនេះត្រូវបានសម្តែងហើយ បដិបទាពីរទៀតក៏ឈ្មោះថាបានសម្តែងរួចហើយដែរ ប៉ុន្តែអាគមនីយបដិបទាមិនទាន់បានសម្តែងឡើយ ព្រះអង្គទើបទ្រង់ផ្តើមទេសនានេះ ដើម្បីសម្តែងនូវបដិបទានោះ។ ឬមួយថា អាគមនីយបដិបទាក៏ត្រូវបានសម្តែងរួចហើយដែរ ប៉ុន្តែព្រះអង្គទ្រង់ចង់បង្ហាញនូវការកើតឡើងនៃព្រះពុទ្ធមួយព្រះអង្គដែលមិនទាន់បានបង្ហាញ ហើយទ្រង់ផ្តើមទេសនានេះ ដើម្បីបង្ហាញថា «តថាគតនឹងញ៉ាំងទេសនាដែលជាហេតុនៃការចេញសាងផ្នួសរបស់កុលបុត្រម្នាក់ ឱ្យសម្រេចត្រឹមព្រះអរហត្ត»។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងទីទាំងពួង គឺងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

---

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

ក្នុងអដ្ឋកថា មជ្ឈិមនិកាយ ឈ្មោះ បបញ្ចសូទនី

---

ဒေဝဒဟသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការអធិប្បាយ ទេវទហសូត្រ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

---

၂. ပဉ္စတ္တယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

២. ការអធិប្បាយ បញ្ចត្តយសូត្រ

---

၂၁. ဧဝံ မေ သုတန္တိ ပဉ္စတ္တယသုတ္တံ. တတ္ထ ဧကေတိ ဧကစ္စေ. သမဏဗြာဟ္မဏာတိ ပရိဗ္ဗဇုပဂတဘာဝေန သမဏာ ဇာတိယာ ဗြာဟ္မဏာ, လောကေန ဝါ သမဏာတိ စ ဗြာဟ္မဏာတိ စ ဧဝံ သမ္မတာ. အပရန္တံ ကပ္ပေတွာ ဝိကပ္ပေတွာ ဂဏှန္တီတိ အပရန္တကပ္ပိကာ. အပရန္တကပ္ပော ဝါ ဧတေသံ အတ္ထီတိပိ အပရန္တကပ္ပိကာ. ဧတ္ထ စ အန္တောတိ ‘‘သက္ကာယော ခေါ, အာဝုသော, ဧကော အန္တော’’တိအာဒီသု (အ. နိ. ၆.၆၁) ဝိယ ဣဓ ကောဋ္ဌာသော အဓိပ္ပေတော. ကပ္ပောတိ တဏှာဒိဋ္ဌိယော. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ‘‘ကပ္ပောတိ ဥဒ္ဒါနတော ဒွေ ကပ္ပာ တဏှာကပ္ပော စ ဒိဋ္ဌိကပ္ပော စာ’’တိ. တသ္မာ တဏှာဒိဋ္ဌိဝသေန အနာဂတံ ခန္ဓကောဋ္ဌာသံ ကပ္ပေတွာ ဌိတာတိ အပရန္တကပ္ပိကာတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တေသံ ဧဝံ အပရန္တံ ကပ္ပေတွာ ဌိတာနံ ပုနပ္ပုနံ ဥပ္ပဇ္ဇနဝသေန အပရန္တမေဝ အနုဂတာ ဒိဋ္ဌီတိ အပရန္တာနုဒိဋ္ဌိနော. တေ ဧဝံဒိဋ္ဌိနော တံ အပရန္တံ အာရဗ္ဘ အာဂမ္မ ပဋိစ္စ အညမ္ပိ ဇနံ ဒိဋ္ဌိဂတိကံ ကရောန္တာ [Pg.11] အနေကဝိဟိတာနိ အဓိဝုတ္တိပဒါနိ အဘိဝဒန္တိ. အနေကဝိဟိတာနီတိ အနေကဝိဓာနိ. အဓိဝုတ္တိပဒါနီတိ အဓိဝစနပဒါနိ. အထ ဝါ ဘူတမတ္ထံ အဓိဘဝိတွာ ယထာသဘာဝတော အဂ္ဂဟေတွာ ဝတ္တနတော အဓိဝုတ္တိယောတိ ဒိဋ္ဌိယော ဝုစ္စန္တိ, အဓိဝုတ္တီနံ ပဒါနိ အဓိဝုတ္တိပဒါနိ, ဒိဋ္ဌိဒီပကာနိ ဝစနာနီတိ အတ္ထော.

២១. ព្រះសូត្រដែលមានពាក្យផ្តើមថា Evaṃ me sutaṃ ឈ្មោះថា បញ្ចត្តយសូត្រ។ ក្នុងបញ្ចត្តយសូត្រនោះ ពាក្យថា eke សេចក្តីថា ពួកខ្លះ។ ពាក្យថា samaṇabrāhmaṇā សេចក្តីថា ឈ្មោះថា សមណៈ ព្រោះចូលទៅកាន់ភាពជាបរិព្វាជក ឈ្មោះថា ព្រាហ្មណ៍ ដោយជាតិ ឬមួយថា ជនទាំងឡាយក្នុងលោកសន្មតថា «ជាសមណៈផង ជាព្រាហ្មណ៍ផង» យ៉ាងនេះ។ ពួកជនដែលត្រិះរិះ រៀបចំ ហើយប្រកាន់យកនូវអនាគតកាល ឈ្មោះថា aparantakappikā។ ឬមួយថា ពួកជនដែលមានការត្រិះរិះនូវអនាគតកាល ឈ្មោះថា aparantakappikā។ ក្នុងពាក្យថា aparantakappikā នេះ ពាក្យថា anta សំដៅយកចំណែក ដូចក្នុងពាក្យជាដើមថា «ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ សក្កាយៈ គឺជាចំណែកមួយ»។ ពាក្យថា kappa សំដៅយកតណ្ហានិងទិដ្ឋិ។ ដូចដែលព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ទុកក្នុងមហានិទ្ទេសថា «ពាក្យថា kappa ដោយសង្ខេបមានពីរគឺ តណ្ហាកប្បៈ និងទិដ្ឋិកប្បៈ»។ ហេតុនោះ សេចក្តីក្នុងទីនេះ គួរជ្រាបថា ពួកជនដែលត្រិះរិះកំណត់នូវចំណែកនៃខន្ធក្នុងអនាគត ដោយអំណាចនៃតណ្ហានិងទិដ្ឋិ ហើយឋិតនៅ ឈ្មោះថា aparantakappikā។ ទិដ្ឋិដែលប្រព្រឹត្តទៅតាមអនាគតកាលតែម្យ៉ាង ដោយអំណាចនៃការកើតឡើងរឿយៗ របស់ពួកជនដែលត្រិះរិះកំណត់នូវអនាគតកាលយ៉ាងនេះហើយឋិតនៅ ឈ្មោះថា aparantānudiṭṭhi។ ពួកជនដែលមានទិដ្ឋិយ៉ាងនេះ ផ្ដើមឡើង អាស្រ័យ ព្រោះបច្ច័យនៃអនាគតកាលនោះ ហើយធ្វើឱ្យជនដទៃទៀតមានទិដ្ឋិដែរ តែងពោលនូវពាក្យសំដៅផ្សេងៗ ជាច្រើន។ ពាក្យថា anekavihitāni សេចក្តីថា មានប្រការច្រើនយ៉ាង។ ពាក្យថា adhivuttipadāni សេចក្តីថា ពាក្យជាឈ្មោះ។ ម៉្យាងទៀត ទិដ្ឋិទាំងឡាយ ឈ្មោះថា adhivutti ព្រោះគ្របសង្កត់លើសេចក្តីពិត មិនកាន់យកតាមសភាវៈពិត ហើយប្រព្រឹត្តទៅ ពាក្យដែលជាហេតុពោលនូវទិដ្ឋិទាំងឡាយនោះ ឈ្មោះថា adhivuttipadāni សេចក្តីថា ពាក្យដែលបង្ហាញនូវមិច្ឆាទិដ្ឋិ។

---

သညီတိ သညာသမင်္ဂီ. အရောဂေါတိ နိစ္စော. ဣတ္ထေကေတိ ဣတ္ထံ ဧကေ, ဧဝမေကေတိ အတ္ထော. ဣမိနာ သောဠသ သညီဝါဒါ ကထိတာ, အသညီတိ ဣမိနာ အဋ္ဌ အသညီဝါဒါ, နေဝသညီနာသညီတိ ဣမိနာ အဋ္ဌ နေဝသညီနာသညီဝါဒါ, သတော ဝါ ပန သတ္တဿာတိ ဣမိနာ သတ္တ ဥစ္ဆေဒဝါဒါ. တတ္ထ သတောတိ ဝိဇ္ဇမာနဿ. ဥစ္ဆေဒန္တိ ဥပစ္ဆေဒံ. ဝိနာသန္တိ အဒဿနံ. ဝိဘဝန္တိ ဘဝဝိဂမံ. သဗ္ဗာနေတာနိ အညမညဝေဝစနာနေဝ. ဒိဋ္ဌဓမ္မနိဗ္ဗာနံ ဝါတိ ဣမိနာ ပဉ္စ ဒိဋ္ဌဓမ္မနိဗ္ဗာနဝါဒါ ကထိတာ. တတ္ထ ဒိဋ္ဌဓမ္မောတိ ပစ္စက္ခဓမ္မော ဝုစ္စတိ, တတ္ထ တတ္ထ ပဋိလဒ္ဓအတ္တဘာဝဿေတံ အဓိဝစနံ. ဒိဋ္ဌဓမ္မေ နိဗ္ဗာနံ ဒိဋ္ဌဓမ္မနိဗ္ဗာနံ, ဣမသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ ဒုက္ခဝူပသမန္တိ အတ္ထော. သန္တံ ဝါတိ သညီတိအာဒိဝသေန တီဟာကာရေဟိ သန္တံ. တီဏိ ဟောန္တီတိ သညီ အတ္တာတိအာဒီနိ သန္တအတ္တဝသေန ဧကံ, ဣတရာနိ ဒွေတိ ဧဝံ တီဏိ.

ពាក្យថា saññī សេចក្តីថា ព្រមព្រៀងដោយសញ្ញា។ ពាក្យថា arogo សេចក្តីថា ទៀងទាត់។ ពាក្យថា ittheke គឺផ្តាច់បទជា itthaṃ eke សេចក្តីថា ពួកខ្លះយ៉ាងនេះ។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងនូវសញ្ញីវាទៈ ១៦ ប្រការ ដោយបទនេះ។ ទ្រង់សម្តែងនូវអសញ្ញីវាទៈ ៨ ប្រការ ដោយបទថា asaññī នេះ。 ទ្រង់សម្តែងនូវនេវសញ្ញីនាសញ្ញីវាទៈ ៨ ប្រការ ដោយបទថា nevasaññīnāsaññī នេះ។ ទ្រង់សម្តែងនូវឧច្ឆេទវាទៈ ៧ ប្រការ ដោយបទថា sato vā pana sattassa នេះ។ ក្នុងបទទាំងនោះ ពាក្យថា sato សេចក្តីថា របស់សត្វដែលមានប្រាកដ។ ពាក្យថា ucchedaṃ សេចក្តីថា ការកាត់ផ្តាច់។ ពាក្យថា vināsaṃ សេចក្តីថា ការមិនប្រទះឃើញ។ ពាក្យថា vibhavaṃ សេចក្តីថា ការប្រាសចាកភព។ បទទាំងអស់នេះ សុទ្ធតែជាវេវចនៈនៃគ្នាទៅវិញទៅមក។ ទ្រង់សម្តែងនូវទិដ្ឋធម្មនិព្វានវាទៈ ៥ ប្រការ ដោយបទថា diṭṭhadhammanibbānaṃ vā នេះ។ ក្នុងបទនោះ ពាក្យថា diṭṭhadhammo សេចក្តីថា ធម៌ចំពោះមុខ នេះជាឈ្មោះនៃអត្តភាពដែលបានទទួលក្នុងភពនោះៗ។ ព្រះនិព្វានក្នុងបច្ចុប្បន្ន ឈ្មោះថា diṭṭhadhammanibbāna សេចក្តីថា ការរលត់ទៅនៃទុក្ខក្នុងអត្តភាពនេះឯង។ ពាក្យថា santaṃ vā សេចក្តីថា អត្តភាពដែលមានប្រាកដ ដោយអាការៈ ៣ យ៉ាង មានសញ្ញីជាដើម។ ពាក្យថា tīṇi honti សេចក្តីថា វាទៈទាំងឡាយមាន សញ្ញី អត្តា ជាដើម ឈ្មោះថាជាសស្សតទិដ្ឋិមួយ ដោយអំណាចនៃអត្តភាពដែលមានប្រាកដ ចំណែកឯវាទៈពីរទៀតក្រៅពីនេះ រួមជា ៣ យ៉ាងនេះឯង។

---

၂၂. ရူပိံ ဝါတိ ကရဇရူပေန ဝါ ကသိဏရူပေန ဝါ ရူပိံ. တတ္ထ လာဘီ ကသိဏရူပံ အတ္တာတိ ဂဏှာတိ, တက္ကီ ဥဘောပိ ရူပါနိ ဂဏှာတိယေဝ. အရူပိန္တိ အရူပသမာပတ္တိနိမိတ္တံ ဝါ, ဌပေတွာ သညာက္ခန္ဓံ သေသအရူပဓမ္မေ ဝါ အတ္တာတိ ပညပေန္တာ လာဘိနောပိ တက္ကိကာပိ ဧဝံ ပညပေန္တိ. တတိယဒိဋ္ဌိ ပန မိဿကဂါဟဝသေန ပဝတ္တာ, စတုတ္ထာ တက္ကဂါဟေနေဝ. ဒုတိယစတုက္ကေ ပဌမဒိဋ္ဌိ သမာပန္နကဝါရေန ကထိတာ, ဒုတိယဒိဋ္ဌိ အသမာပန္နကဝါရေန, တတိယဒိဋ္ဌိ သုပ္ပမတ္တေန ဝါ သရာဝမတ္တေန ဝါ ကသိဏပရိကမ္မဝသေန, စတုတ္ထဒိဋ္ဌိ ဝိပုလကသိဏဝသေန ကထိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

២២. ពាក្យថា rūpiṃ vā សេចក្តីថា មានរូប ដោយករជរូបក្តី ដោយកសិណរូបក្តី។ ក្នុងជនពីរពួកនោះ ជនអ្នកបានសមាបត្តិ តែងប្រកាន់យកនូវកសិណរូបថាជាអត្តា ចំណែកឯអ្នកត្រិះរិះ តែងប្រកាន់យកនូវរូបទាំងពីរនោះថាជាអត្តាពិតប្រាកដ។ ពាក្យថា arūpiṃ សេចក្តីថា កាលបើពួកជនអ្នកបានសមាបត្តិក្តី ពួកអ្នកត្រិះរិះក្តី បញ្ញត្តនូវអរូបសមាបត្តិក្ដី ឬវៀរលែងតែសញ្ញាខន្ធចេញ ហើយបញ្ញត្តនូវអរូបធម៌ដែលសេសសល់ថាជាអត្តា តែងបញ្ញត្តយ៉ាងនេះ។ ចំណែកឯទិដ្ឋិទី ៣ ប្រព្រឹត្តទៅដោយអំណាចនៃការកាន់យកលាយឡំគ្នា ទិដ្ឋិទី ៤ ប្រព្រឹត្តទៅដោយអំណាចនៃការកាន់យកដោយការត្រិះរិះតែម្យ៉ាង។ ក្នុងចតុក្កៈទីពីរ គួរជ្រាបថា ទិដ្ឋិទីមួយ ព្រះអង្គសម្តែងដោយវារៈនៃអ្នកចូលសមាបត្តិ ទិដ្ឋិទីពីរ សម្តែងដោយវារៈនៃអ្នកមិនបានចូលសមាបត្តិ ទិដ្ឋិទីបី សម្តែងដោយអំណាចនៃកសិណបរិកម្ម មានប្រមាណប៉ុនល្អី ឬប៉ុនក្បាលពាង ទិដ្ឋិទីបួន សម្តែងដោយអំណាចនៃកសិណដ៏ធំទូលាយ។

---

ဧတံ ဝါ ပနေကေသံ ဥပါတိဝတ္တတန္တိ သညီတိပဒေန သင်္ခေပတော ဝုတ္တံ သညာသတ္တကံ အတိက္ကန္တာနန္တိ အတ္ထော. အပရေ အဋ္ဌကန္တိ ဝဒန္တိ. တဒုဘယံ ပရတော အာဝိဘဝိဿတိ. အယံ ပနေတ္ထ သင်္ခေပတ္ထော – ကေစိ ဟိ ဧတာ သတ္တ [Pg.12] ဝါ အဋ္ဌ ဝါ သညာ သမတိက္ကမိတုံ သက္ကောန္တိ, ကေစိ ပန န သက္ကောန္တိ. တတ္ထ ယေ သက္ကောန္တိ, တေဝ ဂဟိတာ. တေသံ ပန ဧကေသံ ဥပါတိဝတ္တတံ အတိက္ကမိတုံ သက္ကောန္တာနံ ယထာပိ နာမ ဂင်္ဂံ ဥတ္တိဏ္ဏေသု မနုဿေသု ဧကော ဒီဃဝါပိံ ဂန္တွာ တိဋ္ဌေယျ, ဧကော တတော ပရံ မဟာဂါမံ; ဧဝမေဝ ဧကေ ဝိညာဏဉ္စာယတနံ အပ္ပမာဏံ အာနေဉ္ဇန္တိ ဝတွာ တိဋ္ဌန္တိ, ဧကေ အာကိဉ္စညာယတနံ. တတ္ထ ဝိညာဏဉ္စာယတနံ တာဝ ဒဿေတုံ ဝိညာဏကသိဏမေကေတိ ဝုတ္တံ. ပရတော ‘‘အာကိဉ္စညာယတနမေကေ’’တိ ဝက္ခတိ. တယိဒန္တိ တံ ဣဒံ ဒိဋ္ဌိဂတဉ္စ ဒိဋ္ဌိပစ္စယဉ္စ ဒိဋ္ဌာရမ္မဏဉ္စ. တထာဂတော အဘိဇာနာတီတိ. ဣမိနာ ပစ္စယေန ဣဒံ နာမ ဒဿနံ ဂဟိတန္တိ အဘိဝိသိဋ္ဌေန ဉာဏေန ဇာနာတိ.

ពាក្យថា Etaṃ vā panekesaṃ upātivattataṃ សេចក្តីថា ពួកជនដែលកន្លងផុតនូវសញ្ញាទាំង ៧ ដែលព្រះអង្គសម្តែងដោយសង្ខេបដោយបទថា saññī។ អាចារ្យដទៃទៀតពោលថា កន្លងផុតនូវសញ្ញាទាំង ៨។ សេចក្តីទាំងពីរនោះ នឹងប្រាកដច្បាស់ក្នុងខាងមុខ។ ឯសេចក្តីសង្ខេបក្នុងទីនេះមានដូចតទៅ៖ ពិតណាស់ ពួកជនខ្លះអាចកន្លងផុតនូវសញ្ញាទាំង ៧ ឬ ៨ នេះបាន តែពួកខ្លះមិនអាចកន្លងផុតបានឡើយ។ ក្នុងពួកជនទាំងនោះ ព្រះអង្គកាន់យកតែពួកជនដែលកន្លងផុតបានប៉ុណ្ណោះ។ ក្នុងចំណោមពួកជនដែលកន្លងផុតបានទាំងនោះ ប្រៀបដូចជាពួកមនុស្សដែលឆ្លងទន្លេគង្គាហើយ ម្នាក់ទៅដល់ទីឃវាបិហើយឈរនៅ ម្នាក់ទៀតទៅដល់មហាក្រាមដែលហួសពីនោះហើយឈរនៅ យ៉ាងណាមិញ ពួកខ្លះពោលថា វិញ្ញាណញ្ចាយតនៈជាអនេញ្ជធម៌មានអារម្មណ៍រកប្រមាណគ្មាន ហើយឋិតនៅ ពួកខ្លះទៀតពោលថា អាកិញ្ចញ្ញាយតនៈ យ៉ាងនោះឯង។ ក្នុងធម៌ទាំងនោះ ព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា viññāṇakasiṇameke ដើម្បីបង្ហាញនូវវិញ្ញាណញ្ចាយតនៈជាមុនសិន។ ក្នុងខាងមុខ ព្រះអង្គនឹងត្រាស់ថា «ākiñcaññāyatanameke»។ ពាក្យថា tayidaṃ គឺផ្តាច់បទជា taṃ idaṃ សេចក្តីថា មិច្ឆាទិដ្ឋិនោះផង ហេតុនៃមិច្ឆាទិដ្ឋិនោះផង អារម្មណ៍នៃមិច្ឆាទិដ្ឋិនោះផង។ ពាក្យថា Tathāgato abhijānāti សេចក្តីថា ព្រះតថាគតដឹងច្បាស់ដោយព្រះញាណដ៏វិសេសថា «ព្រោះបច្ច័យនេះ ទើបពួកសមណព្រាហ្មណ៍ខ្លះកាន់យកនូវទិដ្ឋិឈ្មោះនេះ»។

---

ဣဒါနိ တဒေဝ ဝိတ္ထာရေန္တော ယေ ခေါ တေ ဘောန္တောတိအာဒိမာဟ. ယာ ဝါ ပန ဧတာသံ သညာနန္တိ ယာ ဝါ ပန ဧတာသံ ‘‘ယဒိ ရူပသညာန’’န္တိ ဧဝံ ဝုတ္တသညာနံ. ပရိသုဒ္ဓါတိ နိရုပက္ကိလေသာ. ပရမာတိ ဥတ္တမာ. အဂ္ဂါတိ သေဋ္ဌာ. အနုတ္တရိယာ အက္ခာယတီတိ အသဒိသာ ကထီယတိ. ယဒိ ရူပသညာနန္တိ ဣမိနာ စတဿော ရူပါဝစရသညာ ကထိတာ. ယဒိ အရူပသညာနန္တိ ဣမိနာ အာကာသာနဉ္စာယတနဝိညာဏဉ္စာယတနသညာ. ဣတရေဟိ ပန ဒွီဟိ ပဒေဟိ သမာပန္နကဝါရော စ အသမာပန္နကဝါရော စ ကထိတောတိ ဧဝမေတာ ကောဋ္ဌာသတော အဋ္ဌ, အတ္ထတော ပန သတ္တ သညာ ဟောန္တိ. သမာပန္နကဝါရော ဟိ ပုရိမာဟိ ဆဟိသင်္ဂဟိတောယေဝ. တယိဒံ သင်္ခတန္တိ တံ ဣဒံ သဗ္ဗမ္ပိ သညာဂတံ သဒ္ဓိံ ဒိဋ္ဌိဂတေန သင်္ခတံ ပစ္စယေဟိ သမာဂန္တွာ ကတံ. ဩဠာရိကန္တိ သင်္ခတတ္တာဝ ဩဠာရိကံ. အတ္ထိ ခေါ ပန သင်္ခါရာနံ နိရောဓောတိ ဧတေသံ ပန သင်္ခတန္တိ ဝုတ္တာနံ သင်္ခါရာနံ နိရောဓသင်္ခါတံ နိဗ္ဗာနံ နာမ အတ္ထိ. အတ္ထေတန္တိ ဣတိ ဝိဒိတွာတိ တံ ခေါ ပန နိဗ္ဗာနံ ‘‘အတ္ထိ ဧတ’’န္တိ ဧဝံ ဇာနိတွာ. တဿ နိဿရဏဒဿာဝီတိ တဿ သင်္ခတဿ နိဿရဏဒဿီ နိဗ္ဗာနဒဿီ. တထာဂတော တဒုပါတိဝတ္တောတိ တံ သင်္ခတံ အတိက္ကန္တော သမတိက္ကန္တောတိ အတ္ထော.

ឥឡូវនេះ ព្រះមានព្រះភាគកាលនឹងពង្រីកសេចក្តីនៃមិច្ឆាទិដ្ឋិនោះឯងឲ្យពិស្តារ ទើបត្រាស់ពាក្យថា Ye kho te bhonto ជាដើម។ ពាក្យថា Yā vā pana etāsaṃ saññānaṃ នោះ សេចក្តីថា សញ្ញាទាំងឡាយដែលទ្រង់ត្រាស់ទុកយ៉ាងនេះថា yadi rūpasaññānaṃ (ប្រសិនបើជាសញ្ញាមានរូប) ជាដើម។ ពាក្យថា Parisuddhā គឺមិនមានឧបក្កិលេស។ ពាក្យថា Paramā គឺឧត្តម (ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត)។ ពាក្យថា Aggā គឺប្រសើរ (ចម្បង)។ ពាក្យថា Anuttariyā akkhāyati គឺទ្រង់សម្តែងថា មិនមានអ្វីប្រៀបផ្ទឹមបាន។ ដោយបទថា Yadi rūpasaññānaṃ នេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់សម្តែងរូបាវចរសញ្ញា ៤ យ៉ាង។ ដោយបទថា Yadi arūpasaññānaṃ នេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់សម្តែងអាកាសានញ្ចាយតនសញ្ញា និងវិញ្ញាណញ្ចាយតនសញ្ញា។ ចំណែកឯបទពីរក្រៅពីនេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់សម្តែងទាំងសមាបន្នកវារៈ និងអសមាបន្នកវារៈ យ៉ាងនេះ សញ្ញាទាំងឡាយនេះដោយចំណែកមាន ៨ យ៉ាង ប៉ុន្តែដោយអត្ថមានសញ្ញា ៧ យ៉ាង។ ព្រោះថា សមាបន្នកវារៈ រមែងសង្គ្រោះចូលដោយវារៈទាំង ៦ ខាងដើមនោះឯង។ ពាក្យថា Tayidaṃ saṅkhataṃ គឺសញ្ញាទាំងអស់នោះ រួមជាមួយមិច្ឆាទិដ្ឋិ ដែលបច្ច័យតាក់តែងឡើង គឺបច្ច័យទាំងឡាយប្រជុំគ្នាធ្វើឡើង។ ពាក្យថា Oḷārikaṃ គឺព្រោះតែជាសង្ខតធម៌ហ្នឹងឯង ទើបឈ្មោះថាជាធម៌គ្រោតគ្រាត។ ពាក្យថា Atthi kho pana saṅkhārānaṃ nirodho គឺព្រះនិព្វានដែលពោលគឺការរលត់នៃសង្ខារទាំងឡាយទាំងនោះ ដែលទ្រង់ហៅថា សង្ខតៈ រមែងមានពិត។ ពាក្យថា Atthetanti iti viditvā គឺដឹងច្បាស់នូវព្រះនិព្វាននោះថា «មានពិតមែន» យ៉ាងនេះហើយ។ ពាក្យថា Tassa nissaraṇadassāvī គឺព្រះតថាគតជាអ្នកឃើញនូវធម៌ជាគ្រឿងរំលាស់ចេញចាកសង្ខតធម៌នោះ ពោលគឺឃើញនូវព្រះនិព្វាន។ ពាក្យថា Tadupātivatto គឺកន្លងផុតនូវសង្ខតធម៌នោះ សេចក្តីថា កន្លងផុតទៅហើយ គឺកន្លងផុតទៅដោយប្រពៃ។

---

၂၃. တတြာတိ တေသု အဋ္ဌသု အသညီဝါဒေသု. ရူပိံ ဝါတိအာဒီနိ သညီဝါဒေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. အယဉ္စ ယသ္မာ အသညီဝါဒေါ, တသ္မာ ဣဓ ဒုတိယစတုက္ကံ န ဝုတ္တံ. ပဋိက္ကောသန္တီတိ ပဋိဗာဟန္တိ ပဋိသေဓေန္တိ. သညာ [Pg.13] ရောဂေါတိအာဒီသု အာဗာဓဋ္ဌေန ရောဂေါ, သဒေါသဋ္ဌေန ဂဏ္ဍော, အနုပဝိဋ္ဌဋ္ဌေန သလ္လံ. အာဂတိံ ဝါ ဂတိံ ဝါတိအာဒီသု ပဋိသန္ဓိဝသေန အာဂတိံ, စုတိဝသေန ဂတိံ, စဝနဝသေန စုတိံ, ဥပပဇ္ဇနဝသေန ဥပပတ္တိံ, ပုနပ္ပုနံ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ အပရာပရံ ဝဍ္ဎနဝသေန ဝုဍ္ဎိံ ဝိရူဠှိံ ဝေပုလ္လံ. ကာမဉ္စ စတုဝေါကာရဘဝေ ရူပံ ဝိနာပိ ဝိညာဏဿ ပဝတ္တိ အတ္ထိ, သေသေ ပန တယော ခန္ဓေ ဝိနာ နတ္ထိ. အယံ ပန ပဉှော ပဉ္စဝေါကာရဘဝဝသေန ကထိတော. ပဉ္စဝေါကာရေ ဟိ ဧတ္တကေ ခန္ဓေ ဝိနာ ဝိညာဏဿ ပဝတ္တိ နာမ နတ္ထိ. ဝိတဏ္ဍဝါဒီ ပနေတ္ထ ‘‘အညတြ ရူပါတိအာဒိဝစနတော အရူပဘဝေပိ ရူပံ, အသညာဘဝေ စ ဝိညာဏံ အတ္ထိ, တထာ နိရောဓသမာပန္နဿာ’’တိ ဝဒတိ. သော ဝတ္တဗ္ဗော – ဗျဉ္ဇနစ္ဆာယာယ စေ အတ္ထံ ပဋိဗာဟသိ, အာဂတိံ ဝါတိအာဒိဝစနတော တံ ဝိညာဏံ ပက္ခိဒွိပဒစတုပ္ပဒါ ဝိယ ဥပ္ပတိတွာပိ ဂစ္ဆတိ, ပဒသာပိ ဂစ္ဆတိ, ဂေါဝိသာဏဝလ္လိအာဒီနိ ဝိယ စ ဝဍ္ဎတီတိ အာပဇ္ဇတိ. ယေ စ ဘဂဝတာ အနေကသတေသု သုတ္တေသု တယော ဘဝါ ဝုတ္တာ, တေ အရူပဘဝဿ အဘာဝါ ဒွေဝ အာပဇ္ဇန္တိ. တသ္မာ မာ ဧဝံ အဝစ, ယထာ ဝုတ္တမတ္ထံ ဓာရေဟီတိ.

២៣. ពាក្យថា Tatrā គឺក្នុងអសញ្ញីវាទទាំង ៨ នោះ។ បទទាំងឡាយមានថា Rūpī vā ជាដើម គប្បីជ្រាបតាមន័យដែលពោលហើយក្នុងសញ្ញីវាទនោះឯង។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះវាទៈនេះជាអសញ្ញីវាទ ហេតុនោះ ក្នុងអសញ្ញីវាទនេះ ព្រះអង្គមិនបានត្រាស់សម្តែងនូវចតុក្កៈទីពីរឡើយ។ ពាក្យថា Paṭikkosanti គឺរមែងឃាត់ឃាំង រមែងបដិសេធ។ ក្នុងបទទាំងឡាយមានថា Saññā rogo ជាដើម ឈ្មោះថា រោគ ព្រោះអត្ថថាជាគ្រឿងបៀតបៀន, ឈ្មោះថា ខ្ទុះ (បូស) ព្រោះអត្ថថាប្រកបដោយទោស, ឈ្មោះថា សរ ព្រោះអត្ថថាជាគ្រឿងមុតចូលទៅខាងក្នុង។ ក្នុងបទទាំងឡាយមានថា Āgatiṃ vā gatiṃ vā ជាដើម ពាក្យថា អាគតិ ដោយអំណាចនៃការចាប់បដិសន្ធិ, ពាក្យថា គតិ ដោយអំណាចនៃចុតិ, ពាក្យថា ចុតិ ដោយអំណាចនៃការឃ្លាតចាកភព, ពាក្យថា ឧបបត្តិ ដោយអំណាចនៃការចូលទៅកើត, ការចម្រើន ធំធាត់ លូតលាស់ ដោយអំណាចនៃការកើតឡើងម្តងហើយម្តងទៀតតៗគ្នា។ ពិតមែនតែក្នុងចតុវោការភព វិញ្ញាណរមែងមានការប្រព្រឹត្តទៅបានសូម្បីមិនមានរូបក៏ដោយ ប៉ុន្តែបើវៀរចាកខន្ធ ៣ ដែលសេសសល់ (គឺវេទនា សញ្ញា សង្ខារ) គឺមិនមានឡើយ។ ប៉ុន្តែបញ្ហានេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់សម្តែងដោយអំណាចនៃបញ្ចវោការភព។ ព្រោះថាក្នុងបញ្ចវោការភព វិញ្ញាណរមែងមិនមានការប្រព្រឹត្តទៅឡើយ បើវៀរចាកខន្ធទាំងប៉ុណ្ណេះ។ ក្នុងអធិប្បាយនេះ ពួកវិតណ្ឌវាទីពោលថា «ព្រោះមានព្រះតម្រាស់ថា aññatra rūpā (វៀរចាករូប) ជាដើម នាំឲ្យយល់ថាសូម្បីក្នុងអរូបភពក៏មានរូប សូម្បីក្នុងអសញ្ញីភពក៏មានវិញ្ញាណ ព្រមទាំងបុគ្គលអ្នកចូលនិរោធសមាបត្តិ ក៏មានវិញ្ញាណដែរ»។ ពាក្យដែលគប្បីតបទៅកាន់វិតណ្ឌវាទីនោះគឺ បើអ្នកឯងបដិសេធសេចក្តីពិត ដោយគ្រាន់តែអាស្រ័យស្រមោលនៃព្យញ្ជនៈ កាលបើដូច្នោះ ព្រោះតែមានព្រះតម្រាស់ថា Āgatiṃ vā ជាដើមនោះ វិញ្ញាណនោះក៏គប្បីហោះហើរទៅដូចជាសត្វស្លាប សត្វជើងពីរ ឬសត្វជើងបួនដែរ ឬដើរទៅដោយជើង និងគប្បីលូតលាស់ធំធាត់ដូចជាស្នែងគោ ឬវល្លិជាដើម ដែលនាំឲ្យធ្លាក់ទៅក្នុងទោសកំហុសដ៏ធំ។ ម្យ៉ាងទៀត ភពទាំង ៣ ដែលព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកក្នុងព្រះសូត្ររាប់រយនោះ ក៏គប្បីសេសសល់ត្រឹមតែ ២ ភពប៉ុណ្ណោះ ព្រោះមិនមានអរូបភព។ ហេតុនោះ អ្នកកុំពោលយ៉ាងនេះឡើយ ចូរចាំទុកនូវសេចក្តីតាមដែលបានពោលមកនេះចុះ។

---

၂၄. တတြာတိ အဋ္ဌသု နေဝသညီနာသညီဝါဒေသု ဘုမ္မံ. ဣဓာပိ ရူပိံ ဝါတိအာဒီနိ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. အသညာ သမ္မောဟောတိ နိဿညဘာဝေါ နာမေသ သမ္မောဟဋ္ဌာနံ. ယော ဟိ ကိဉ္စိ န ဇာနာတိ, တံ အသညီ ဧသောတိ ဝဒန္တိ. ဒိဋ္ဌသုတမုတဝိညာတဗ္ဗသင်္ခါရမတ္တေနာတိ ဒိဋ္ဌဝိညာတဗ္ဗမတ္တေန သုတဝိညာတဗ္ဗမတ္တေန မုတဝိညာတဗ္ဗမတ္တေန. ဧတ္ထ စ ဝိဇာနာတီတိ ဝိညာတဗ္ဗံ, ဒိဋ္ဌသုတမုတဝိညာတဗ္ဗမတ္တေန ပဉ္စဒွါရိကသညာပဝတ္တိမတ္တေနာတိ အယဉှိ ဧတ္ထ အတ္ထော. သင်္ခါရမတ္တေနာတိ ဩဠာရိကသင်္ခါရပဝတ္တိမတ္တေနာတိ အတ္ထော. ဧတဿ အာယတနဿာတိ ဧတဿ နေဝသညာနာသညာယတနဿ. ဥပသမ္ပဒန္တိ ပဋိလာဘံ. ဗျသနံ ဟေတန္တိ ဝိနာသော ဟေသ, ဝုဋ္ဌာနံ ဟေတန္တိ အတ္ထော. ပဉ္စဒွါရိကသညာပဝတ္တဉှိ ဩဠာရိကသင်္ခါရပဝတ္တံ ဝါ အပ္ပဝတ္တံ ကတွာ တံ သမာပဇ္ဇိတဗ္ဗံ. တဿ ပန ပဝတ္တေန တတော ဝုဋ္ဌာနံ ဟောတီတိ ဒဿေတိ. သင်္ခါရသမာပတ္တိပတ္တဗ္ဗမက္ခာယတီတိ ဩဠာရိကသင်္ခါရပဝတ္တိယာ ပတ္တဗ္ဗန္တိ န အက္ခာယတိ. သင်္ခါရာဝသေသသမာပတ္တိပတ္တဗ္ဗန္တိ သင်္ခါရာနံယေဝ အဝသေသာ ဘာဝနာဝသေန သဗ္ဗသုခုမဘာဝံ ပတ္တာ သင်္ခါရာ, တေသံ ပဝတ္တိယာ ဧတံ ပတ္တဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. ဧဝရူပေသု ဟိ သင်္ခါရေသု ပဝတ္တေသု ဧတံ [Pg.14] ပတ္တဗ္ဗံ နာမ ဟောတိ. တယိဒန္တိ တံ ဣဒံ ဧတံ သုခုမမ္ပိ သမာနံ သင်္ခတံ သင်္ခတတ္တာ စ ဩဠာရိကံ.

២៤. ពាក្យថា Tatrā គឺវិភត្តិទី ៧ ក្នុងនេវសញ្ញីនាសញ្ញីវាទទាំង ៨។ សូម្បីក្នុងទីនេះ បទទាំងឡាយមានថា Rūpī vā ជាដើម គប្បីជ្រាបតាមន័យដែលពោលហើយនោះឯង។ ពាក្យថា Asaññā sammoho គឺភាពជាអ្នកមិនមានសញ្ញានេះ ឈ្មោះថាជាទីតាំងនៃសេចក្តីវង្វេង។ ព្រោះថា បុគ្គលណាដែលមិនដឹងអ្វីសោះ ពួកជនក្នុងលោកតែងហៅបុគ្គលនោះថា «អ្នកនេះជាអ្នកមិនមានសញ្ញា»។ ពាក្យថា Diṭṭhasutamutaviññātabbasaṅkhāramattena គឺត្រឹមតែការដឹងនូវរូបដែលឃើញ ត្រឹមតែការដឹងនូវសំឡេងដែលឮ ត្រឹមតែការដឹងនូវអារម្មណ៍ដែលប៉ះពាល់។ ក្នុងទីនេះ ធម្មជាតិណាដែលដឹងច្បាស់ ធម្មជាតិនោះឈ្មោះថា វិញ្ញាតព្វៈ សេចក្តីថា ត្រឹមតែការប្រព្រឹត្តទៅនៃសញ្ញាក្នុងទ្វារទាំង ៥ នេះជាអត្ថក្នុងទីនេះ។ ពាក្យថា Saṅkhāramattena សេចក្តីថា ត្រឹមតែការប្រព្រឹត្តទៅនៃសង្ខារដ៏គ្រោតគ្រាត។ ពាក្យថា Etassa āyatanassa គឺនៃនេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនៈនេះ។ ពាក្យថា Upasampadaṃ គឺការបានចំពោះ។ ពាក្យថា Byasanaṃ hetaṃ សេចក្តីថា នេះជាសេចក្តីវិនាស ពោលគឺការចេញចាកឈាន។ ព្រោះថា បុគ្គលគប្បីធ្វើការប្រព្រឹត្តទៅនៃសញ្ញាក្នុងទ្វារទាំង ៥ ឬការប្រព្រឹត្តទៅនៃសង្ខារដ៏គ្រោតគ្រាតមិនឲ្យប្រព្រឹត្តទៅ ហើយចូលកាន់នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនឈាននោះ ប៉ុន្តែទ្រង់បង្ហាញថា កាលបើមានការប្រព្រឹត្តទៅនៃសញ្ញានោះ ការចេញចាកឈាននោះរមែងមាន។ ពាក្យថា Saṅkhārasamāpattipattabbamakkhāyati គឺមិនមែនទ្រង់សម្តែងថា គប្បីដល់បានដោយសារការប្រព្រឹត្តទៅនៃសង្ខារដ៏គ្រោតគ្រាតនោះឡើយ។ ពាក្យថា សង្ខារាវសេសសមាបត្តិបត្តព្វៈ គឺសង្ខារទាំងឡាយដែលសេសសល់ក្នុងសង្ខារទាំងឡាយនោះឯង ដែលដល់នូវភាពល្អិតល្អន់បំផុតដោយអំណាចនៃការចម្រើនភាវនា សេចក្តីថា គប្បីដល់នូវឈាននេះបាន ដោយសារការប្រព្រឹត្តទៅនៃសង្ខារទាំងឡាយនោះ។ ព្រោះថាកាលបើមានសង្ខារមានសភាពយ៉ាងនេះប្រព្រឹត្តទៅ ឈាននេះទើបឈ្មោះថាជាធម្មជាតិដែលគប្បីដល់បាន។ ពាក្យថា Tayidaṃ គឺ Taṃ idaṃ។ ឈាននេះសូម្បីល្អិតល្អន់ក៏ដោយ ក៏នៅតែជាសង្ខតធម៌ ហើយព្រោះតែជាសង្ខតធម៌នោះឯង ទើបឈ្មោះថាជាធម៌គ្រោតគ្រាត។

---

၂၅. တတြာတိ သတ္တသု ဥစ္ဆေဒဝါဒေသု ဘုမ္မံ. ဥဒ္ဓံ သရန္တိ ဥဒ္ဓံ ဝုစ္စတိ အနာဂတသံသာရဝါဒေါ, အနာဂတံ သံသာရဝါဒံ သရန္တီတိ အတ္ထော. အာသတ္တိံယေဝ အဘိဝဒန္တိ လဂ္ဂနကံယေဝ ဝဒန္တိ. ‘‘အာသတ္တ’’န္တိပိ ပါဌော, တဏှံယေဝ ဝဒန္တီတိ အတ္ထော. ဣတိ ပေစ္စ ဘဝိဿာမာတိ ဧဝံ ပေစ္စ ဘဝိဿာမ. ခတ္တိယာ ဘဝိဿာမ, ဗြာဟ္မဏာ ဘဝိဿာမာတိ ဧဝမေတ္ထ နယော နေတဗ္ဗော. ဝါဏိဇူပမာ မညေတိ ဝါဏိဇူပမာ ဝိယ ဝါဏိဇပဋိဘာဂါ ဝါဏိဇသဒိသာ မယှံ ဥပဋ္ဌဟန္တိ. သက္ကာယဘယာတိ သက္ကာယဿ ဘယာ. တေ ဟိ ယထေဝ ‘‘စတ္တာရော ခေါ, မဟာရာဇ, အဘယဿ ဘာယန္တိ. ကတမေ စတ္တာရော? ဂဏ္ဍုပ္ပာဒေါ ခေါ, မဟာရာဇ, ဘယာ ပထဝိံ န ခါဒတိ ‘မာ ပထဝီ ခိယီ’တိ, ကောန္တော ခေါ, မဟာရာဇ, ဧကပါဒေန တိဋ္ဌတိ ‘မာ ပထဝီ ဩသီဒီ’တိ, ကိကီ ခေါ, မဟာရာဇ, ဥတ္တာနာ သေတိ ‘မာ အမ္ဘာ ဥန္ဒြိယီ’တိ, ဗြာဟ္မဏဓမ္မိကော ခေါ, မဟာရာဇ, ဗြဟ္မစရိယံ န စရတိ ‘မာ လောကော ဥစ္ဆိဇ္ဇီ’တိ ဣမေ စတ္တာရော အဘယဿ ဘာယန္တိ, ဧဝံ သက္ကာယဿ ဘာယန္တိ’’. သက္ကာယပရိဇေဂုစ္ဆာတိ တမေဝ တေဘူမကသင်္ခါတံ သက္ကာယံ ပရိဇိဂုစ္ဆမာနာ. သာ ဂဒ္ဒုလဗဒ္ဓေါတိ ဒဏ္ဍကေ ရဇ္ဇုံ ပဝေသေတွာ ဗဒ္ဓသုနခေါ. ဧဝမေဝိမေတိ ဧတ္ထ ဒဠှတ္ထမ္ဘော ဝိယ ခီလော ဝိယ စ တေဘူမကဓမ္မသင်္ခါတော သက္ကာယော ဒဋ္ဌဗ္ဗော, သာ ဝိယ ဒိဋ္ဌိဂတိကော, ဒဏ္ဍကော ဝိယ ဒိဋ္ဌိ, ရဇ္ဇု ဝိယ တဏှာ, ဂဒ္ဒုလေန ဗန္ဓိတွာ ထမ္ဘေ ဝါ ခီလေ ဝါ ဥပနိဗဒ္ဓသုနခဿ အတ္တနော ဓမ္မတာယ ဆိန္ဒိတွာ ဂန္တုံ အသမတ္ထဿ အနုပရိဓာဝနံ ဝိယ ဒိဋ္ဌိဂတိကဿ ဒိဋ္ဌိဒဏ္ဍကေ ပဝေသိတာယ တဏှာရဇ္ဇုယာ ဗန္ဓိတွာ သက္ကာယေ ဥပနိဗဒ္ဓဿ အနုပရိဓာဝနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

២៥. ពាក្យថា Tatrā គឺវិភត្តិទី ៧ ក្នុងឧច្ឆេទវាទទាំង ៧។ ពាក្យថា Uddhaṃ saranti គឺពាក្យថា ឧទ្ធំ សំដៅដល់វាទៈដែលពោលអំពីសង្សារវដ្តក្នុងអនាគត សេចក្តីថា រមែងរលឹកនឹកដល់វាទៈដែលពោលអំពីសង្សារវដ្តក្នុងអនាគត។ ពាក្យថា Āsattiṃyeva abhivadanti គឺរមែងពោលចំពោះតែសេចក្តីជំពាក់ស្អិតតែម៉្យាង។ ក៏មានបាឋថា Āsattaṃ ដែរ សេចក្តីថា រមែងពោលចំពោះតែតណ្ហាប៉ុណ្ណោះ។ ពាក្យថា Iti pecca bhavissāma គឺយ៉ាងនេះថា លុះលះលោកនេះទៅហើយ យើងនឹងទៅកើត គឺយើងនឹងកើតជាក្សត្រ យើងនឹងកើតជាព្រាហ្មណ៍ គប្បីនាំទៅនូវន័យយ៉ាងនេះក្នុងទីនេះ។ ពាក្យថា Vāṇijūpamā maññe គឺដូចជាឧបមាដោយឈ្មួញ ពួកសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយមានភាគប្រៀបដូចជាឈ្មួញ គឺដូចជាឈ្មួញ រមែងប្រាកដដល់ញាណរបស់តថាគត។ ពាក្យថា Sakkāyabhayā គឺព្រោះខ្លាចចំពោះសក្កាយៈ (គឺខ្លាចចំពោះឧបាទានក្ខន្ធទាំង ៥)។ ព្រោះថា ពួកសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះ តែងខ្លាចចំពោះសក្កាយៈ ដូចជាសត្វ ៤ ពួកដែលខ្លាចចំពោះវត្ថុដែលមិនគួរខ្លាច យ៉ាងនោះឯង។ សត្វ ៤ ពួកនោះតើដូចម្តេចខ្លះ? គឺ៖ «មហារាជ សត្វជន្លេន ខ្លាចដីអស់ ទើបមិនស៊ីដី ដោយគិតថា “កុំឲ្យដីអស់ទៅឡើយ” មហារាជ សត្វក្រៀល ឈរដោយជើងម្ខាង ដោយគិតថា “កុំឲ្យដីស្រុតចុះទៅឡើយ” មហារាជ សត្វទទា ដេកផ្ងារជើងឡើងលើ ដោយគិតថា “កុំឲ្យមេឃរលំធ្លាក់ចុះមកឡើយ” មហារាជ ព្រាហ្មណ៍អ្នកប្រព្រឹត្តធម៌ មិនព្រមប្រព្រឹត្តព្រហ្មចរិយធម៌ ដោយគិតថា “កុំឲ្យមនុស្សលោកដាច់ពូជឡើយ” សត្វទាំង ៤ ពួកនេះ តែងខ្លាចចំពោះវត្ថុដែលមិនគួរខ្លាច យ៉ាងណា ពួកសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះ ក៏ខ្លាចចំពោះសក្កាយៈ យ៉ាងនោះឯង»។ ពាក្យថា Sakkāyaparijegucchā គឺកាលបើខ្ពើមរអើមនូវសក្កាយៈ ពោលគឺឧបាទានក្ខន្ធ ៥ ដែលសង្គ្រោះក្នុងភូមិ ៣ នោះឯង。 ពាក្យថា Sā gaddulabaddho គឺឆ្កែដែលគេចងដោយខ្សែដែលស៊កបញ្ចូលទៅក្នុងបង្គោលឈើ។ ក្នុងពាក្យថា Evamevime នេះ គប្បីរំលឹកដល់សក្កាយៈ ពោលគឺធម៌ក្នុងភូមិ ៣ ដូចជាសសរដ៏មាំ ឬដូចជាគោលចង, គប្បីរំលឹកដល់បុគ្គលអ្នកមានមិច្ឆាទិដ្ឋិ ដូចជាសត្វឆ្កែ, គប្បីរំលឹកដល់ទិដ្ឋិ ដូចជាបង្គោលឈើ, គប្បីរំលឹកដល់តណ្ហា ដូចជាខ្សែចង, ឆ្កែដែលគេចងដោយខ្សែភ្ជាប់ទៅនឹងសសរ ឬគោលចង មិនអាចកាត់ខ្សែរត់ទៅដោយខ្លួនឯងបាន ក៏រមែងរត់វិលវល់ជុំវិញសសរនោះយ៉ាងណា បុគ្គលអ្នកមានមិច្ឆាទិដ្ឋិដែលត្រូវខ្សែគឺតណ្ហាចងទុក ក្នុងបង្គោលគឺទិដ្ឋិ ក៏រមែងរត់វិលវល់ជុំវិញសក្កាយៈ យ៉ាងនោះឯង គប្បីជ្រាបសេចក្តីយ៉ាងនេះចុះ។

---

၂၆. ဣမာနေဝ ပဉ္စာယတနာနီတိ ဣမာနေဝ ပဉ္စ ကာရဏာနိ. ဣတိ မာတိကံ ဌပေန္တေနပိ ပဉ္စေဝ ဌပိတာနိ, နိဂမေန္တေနပိ ပဉ္စေဝ နိဂမိတာနိ, ဘာဇေန္တေန ပန စတ္တာရိ ဘာဇိတာနိ. ဒိဋ္ဌဓမ္မနိဗ္ဗာနံ ကုဟိံ ပဝိဋ္ဌန္တိ. ဧကတ္တနာနတ္တဝသေန ဒွီသု ပဒေသု ပဝိဋ္ဌန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

២៦. ពាក្យថា Imāneva pañcāyatanāni គឺហេតុទាំង ៥ នេះឯង។ កាលដែលព្រះមានព្រះភាគទ្រង់តាំងទុកនូវមាតិកា ក៏ទ្រង់តាំងទុកតែ ៥ យ៉ាងប៉ុណ្ណោះ កាលដែលទ្រង់សន្និដ្ឋាន ក៏ទ្រង់សន្និដ្ឋានតែ ៥ យ៉ាងប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែ កាលដែលទ្រង់ចែករំលែកសេចក្តី ក៏ទ្រង់ចែករំលែកតែ ៤ យ៉ាងប៉ុណ្ណោះ។ សួរថា ចុះទិដ្ឋធម្មនិព្វានវាទៈ ចូលទៅក្នុងទីណា? គប្បីជ្រាបថា ចូលទៅក្នុងបទទាំងពីរ ដោយអំណាចនៃឯកត្តៈ និងនានត្តៈ។

---

၂၇. ဧဝဉ္စ စတုစတ္တာလီသ အပရန္တကပ္ပိကေ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အဋ္ဌာရသ ပုဗ္ဗန္တကပ္ပိကေ ဒဿေတုံ သန္တိ, ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အတီတကောဋ္ဌာသသင်္ခါတံ ပုဗ္ဗန္တံ ကပ္ပေတွာ ဝိကပ္ပေတွာ ဂဏှန္တီတိ ပုဗ္ဗန္တကပ္ပိကာ. ပုဗ္ဗန္တကပ္ပော [Pg.15] ဝါ ဧတေသံ အတ္ထီတိ ပုဗ္ဗန္တကပ္ပိကာ. ဧဝံ သေသမ္ပိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တပ္ပကာရံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သဿတော အတ္တာ စ လောကော စာတိ ရူပါဒီသု အညတရံ အတ္တာတိ စ လောကောတိ စ ဂဟေတွာ သဿတော အမရော နိစ္စော ဓုဝေါတိ အဘိဝဒန္တိ. ယထာဟ ‘‘ရူပံ အတ္တာ စေဝ လောကော စ သဿတော စာတိ အတ္တာနဉ္စ လောကဉ္စ ပညပေန္တီ’’တိ ဝိတ္ထာရော. အသဿတာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဧတ္ထ စ ပဌမဝါဒေန စတ္တာရော သဿတဝါဒါ ဝုတ္တာ, ဒုတိယဝါဒေန သတ္တ ဥစ္ဆေဒဝါဒါ.

២៧. យ៉ាងនេះឯង កាលដែលទ្រង់សម្តែងនូវអបរន្តកប្បិកវាទៈ ៤៤ យ៉ាង យ៉ាងនេះហើយ ឥឡូវនេះ ដើម្បីនឹងសម្តែងនូវបុព្វន្តកប្បិកវាទៈ ១៨ យ៉ាង ទើបត្រាស់ពាក្យថា Santi, bhikkhave ជាដើម។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពួកជនដែលកំណត់ គឺត្រិះរិះហើយប្រកាន់យកនូវចំណែកខាងដើម ពោលគឺអតីតកាល ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា បុព្វន្តកប្បិកៈ។ ឬមួយថា សេចក្តីត្រិះរិះនូវចំណែកខាងដើម មានដល់ពួកជនទាំងនោះ ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា បុព្វន្តកប្បិកៈ។ សូម្បីសេចក្តីដែលសេសសល់ ក៏គប្បីជ្រាបតាមន័យដែលពោលហើយក្នុងអបរន្តកប្បិកវាទៈមុននោះឯង។ ពាក្យថា Sassato attā ca loko ca គឺប្រកាន់យកនូវខន្ធណាមួយមានរូបជាដើមថាជាខ្លួនខ្លះ ថាជាលោកខ្លះ ហើយពោលអះអាងថា ទៀងទាត់ មិនស្លាប់ ឋិតថេរ ខ្ជាប់ខ្ជួន។ ដូចដែលព្រះអង្គត្រាស់សម្តែងថា «រមែងបញ្ញត្តនូវខ្លួន និងលោកថា រូបជាខ្លួនផង ជាលោកផង ទៀងទាត់ផង» សេចក្តីពិស្តារគប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ។ សូម្បីក្នុងបទទាំងឡាយមានថា អសស្សតៈ ជាដើម ក៏មានន័យដូចគ្នានេះឯង។ ហើយក្នុងទីនេះ ដោយវារៈទីមួយ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់សម្តែងសស្សតវាទៈ ៤ យ៉ាង ដោយវារៈទីពីរ ទ្រង់ត្រាស់សម្តែងឧច្ឆេទវាទៈ ៧ យ៉ាង។

---

နနု စေတေ ဟေဋ္ဌာ အာဂတာ, ဣဓ ကသ္မာ ပုန ဂဟိတာတိ. ဟေဋ္ဌာ တတ္ထ တတ္ထ မတော တတ္ထ တတ္ထေဝ ဥစ္ဆိဇ္ဇတီတိ ဒဿနတ္ထံ အာဂတာ. ဣဓ ပန ပုဗ္ဗေနိဝါသလာဘီ ဒိဋ္ဌိဂတိကော အတီတံ ပဿတိ, န အနာဂတံ, တဿ ဧဝံ ဟောတိ ‘‘ပုဗ္ဗန္တတော အာဂတော အတ္တာ ဣဓေဝ ဥစ္ဆိဇ္ဇတိ, ဣတော ပရံ န ဂစ္ဆတီ’’တိ ဣမဿတ္ထဿ ဒဿနတ္ထံ ဂဟိတာ. တတိယဝါဒေန စတ္တာရော ဧကစ္စသဿတဝါဒါ ဝုတ္တာ, စတုတ္ထဝါဒေန စတ္တာရော အမရာဝိက္ခေပိကာ ဝုတ္တာ. အန္တဝါတိ သပရိယန္တော ပရိစ္ဆိန္နော ပရိဝဋုမော. အဝဍ္ဎိတကသိဏဿ တံ ကသိဏံ အတ္တာတိ စ လောကောတိ စ ဂဟေတွာ ဧဝံ ဟောတိ. ဒုတိယဝါဒေါ ဝဍ္ဎိတကသိဏဿ ဝသေန ဝုတ္တော, တတိယဝါဒေါ တိရိယံ ဝဍ္ဎေတွာ ဥဒ္ဓမဓော အဝဍ္ဎိတကသိဏဿ, စတုတ္ထဝါဒေါ တက္ကိဝသေန ဝုတ္တော. အနန္တရစတုက္ကံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမေဝ.

សួរថា ចុះវាទៈទាំងនេះ មិនមែនបានពោលរួចមកហើយខាងក្រោមទេឬ? ចុះហេតុអ្វីបានជាទ្រង់នាំមកពោលម្តងទៀតក្នុងទីនេះ? ឆ្លើយថា ខាងក្រោមនោះ ឧច្ឆេទវាទៈទាំងឡាយដែលនាំមកសម្តែង គឺដើម្បីបង្ហាញសេចក្តីថា សត្វស្លាប់ក្នុងភពនោះៗ ហើយក៏ដាច់សូន្យក្នុងភពនោះៗឯង។ ប៉ុន្តែក្នុងទីនេះ បុគ្គលអ្នកមានមិច្ឆាទិដ្ឋិដែលបានបុព្វេនិវាសានុស្សតិញាណ រមែងឃើញតែអតីត តែមិនឃើញអនាគតឡើយ បុគ្គលនោះក៏មានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា «ខ្លួនដែលមកពីចំណែកខាងដើម រមែងដាច់សូន្យក្នុងទីនេះឯង មិនទៅកាន់លោកខាងមុខទៀតឡើយ» ហេតុនោះ ទើបទ្រង់ប្រកាន់យកវាទៈទាំងនេះ ដើម្បីបង្ហាញនូវសេចក្តីនេះ។ ដោយវារៈទីបី ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់សម្តែងឯកច្ចសស្សតវាទៈ ៤ យ៉ាង ដោយវារៈទីបួន ទ្រង់ត្រាស់សម្តែងអមរាវិក្ខេបិកវាទៈ ៤ យ៉ាង។ ពាក្យថា Antavā គឺមានទីបំផុត មានចំណែកកំណត់ជុំវិញ វល្លិជុំវិញ។ កាលបើបុគ្គលមិនបានផ្សាយកសិណឲ្យធំទូលាយ ក៏ប្រកាន់យកនូវកសិណនោះថាជាខ្លួនផង ថាជាលោកផង ហើយក៏មានសេចក្តីយល់យ៉ាងនេះ។ វារៈទីពីរ ទ្រង់ត្រាស់សម្តែងដោយអំណាចនៃបុគ្គលដែលបានផ្សាយកសិណឲ្យធំទូលាយ វារៈទីបី ទ្រង់ត្រាស់សម្តែងដោយអំណាចនៃបុគ្គលដែលផ្សាយកសិណទៅខាងទទឹង ប៉ុន្តែមិនបានផ្សាយទៅខាងលើនិងខាងក្រោម វារៈទីបួន ទ្រង់ត្រាស់សម្តែងដោយអំណាចនៃបុគ្គលអ្នកត្រិះរិះ។ ចតុក្កៈបន្ទាប់ពីនេះ ក៏មានន័យដូចដែលពោលហើយខាងក្រោមនោះឯង។

---

ဧကန္တသုခီတိ နိရန္တရသုခီ. အယံ ဒိဋ္ဌိ လာဘီဇာတိဿရတက္ကီနံ ဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇတိ. လာဘိနော ဟိ ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏေန ခတ္တိယာဒိကုလေ ဧကန္တသုခမေဝ အတ္တနော ဇာတိံ အနုဿရန္တဿ ဧဝံ ဒိဋ္ဌိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တထာ ဇာတိဿရဿ ပစ္စုပ္ပန္နံ သုခမနုဘဝတော အတီတာသု သတ္တသု ဇာတီသု တာဒိသမေဝ အတ္တဘာဝံ အနုဿရန္တဿ. တက္ကိဿ ပန ဣဓ သုခသမင်္ဂိနော ‘‘အတီတေပါဟံ ဧဝမေဝ အဟောသိ’’န္တိ တက္ကေနေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ.

ពាក្យថា Ekantasukhī គឺមានសេចក្តីសុខឥតដាច់。 មិច្ឆាទិដ្ឋិនេះ រមែងកើតឡើងដោយអំណាចនៃបុគ្គលអ្នកបានសម្រេចឈាន បុគ្គលអ្នករលឹកជាតិបាន និងបុគ្គលអ្នកត្រិះរិះ។ ព្រោះថា កាលបើបុគ្គលអ្នកបានសម្រេចឈាន រលឹកឃើញនូវជាតិរបស់ខ្លួនក្នុងត្រកូលមានក្សត្រជាដើម ដែលមានតែសេចក្តីសុខម៉្យាង ដោយបុព្វេនិវាសានុស្សតិញាណ មិច្ឆាទិដ្ឋិយ៉ាងនេះក៏រមែងកើតឡើង。 យ៉ាងនោះដែរ កាលបើបុគ្គលអ្នករលឹកជាតិបាន កំពុងសោយសុខក្នុងបច្ចុប្បន្ន ហើយរលឹកឃើញនូវអត្តភាពដែលមានសភាពយ៉ាងនោះឯង ក្នុងជាតិទាំងឡាយ ៧ ក្នុងអតីត។ ចំណែកឯបុគ្គលអ្នកត្រិះរិះ ដែលកំពុងប្រកបដោយសេចក្តីសុខក្នុងបច្ចុប្បន្ននេះ រមែងកើតមិច្ឆាទិដ្ឋិដោយការត្រិះរិះតែម៉្យាងថា «ក្នុងអតីតកាល យើងក៏ធ្លាប់មានសភាពយ៉ាងនេះឯង»។

---

ဧကန္တဒုက္ခီတိ အယံ ဒိဋ္ဌိ လာဘိနော နုပ္ပဇ္ဇတိ. သော ဟိ ဧကန္တေနေဝ ဣဓ ဈာနသုခေန သုခီ ဟောတိ. ဣဓ ဒုက္ခေန ဖုဋ္ဌဿ ပန ဇာတိဿရဿ တက္ကိဿေဝ စ သာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တတိယာ ဣဓ ဝေါကိဏ္ဏသုခဒုက္ခာနံ သဗ္ဗေသမ္ပိ တေသံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တထာ စတုတ္ထာ ဒိဋ္ဌိ. လာဘိနော ဟိ ဣဒါနိ စတုတ္ထဇ္ဈာနဝသေန အဒုက္ခမသုခဿ, ပုဗ္ဗေ စတုတ္ထဇ္ဈာနိကမေဝ ဗြဟ္မလောကံ အနုဿရန္တဿ[Pg.16]. ဇာတိဿရဿာပိ ပစ္စုပ္ပန္နေ မဇ္ဈတ္တဿ, အနုဿရန္တဿာပိ မဇ္ဈတ္တဘူတဋ္ဌာနမေဝ အနုဿရန္တဿ, တက္ကိနောပိ ပစ္စုပ္ပန္နေ မဇ္ဈတ္တဿ, အတီတေပိ ဧဝံ ဘဝိဿတီတိ တက္ကေနေဝ ဂဏှန္တဿ ဧသာ ဒိဋ္ဌိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဧတ္တာဝတာ စတ္တာရော သဿတဝါဒါ, စတ္တာရော ဧကစ္စသဿတိကာ, စတ္တာရော အန္တာနန္တိကာ, စတ္တာရော အမရာဝိက္ခေပိကာ, ဒွေ အဓိစ္စ-သမုပ္ပန္နိကာတိ အဋ္ဌာရသပိ ပုဗ္ဗန္တကပ္ပိကာ ကထိတာ ဟောန္တိ.

«ឯកន្តទុក្ខី» គឺទិដ្ឋិ (ដែលយល់ថា ខ្លួននិងលោកជាទុក្ខតែម៉្យាង) នេះ មិនកើតឡើងដល់បុគ្គលអ្នកបានសម្រេច (ឈាន ឬអភិញ្ញា) ឡើយ។ ព្រោះថា បុគ្គលនោះ រមែងជាអ្នកមានសេចក្តីសុខ ដោយឈានសុខ ក្នុងបច្ចុប្បន្នភពនេះ ដោយពិតប្រាកដ។ ប៉ុន្តែ ទិដ្ឋិ (ឯកន្តទុក្ខី) នោះ រមែងកើតឡើងដល់បុគ្គលអ្នករលឹកជាតិបាន ដែលត្រូវទុក្ខពាល់ត្រូវហើយក្នុងបច្ចុប្បន្ននេះ ឬដល់បុគ្គលអ្នកត្រិះរិះ (តក្កី) ប៉ុណ្ណោះ។ ទិដ្ឋិទី៣ (ដែលយល់ថា ខ្លួននិងលោកមានទាំងសុខទាំងទុក្ខ) រមែងកើតឡើងដល់បុគ្គលទាំងឡាយទាំងពួងនោះ ដែលមានសុខនិងទុក្ខលាយឡំគ្នាក្នុងបច្ចុប្បន្ននេះ, ទិដ្ឋិទី៤ (ដែលយល់ថា ខ្លួននិងលោកមិនមែនសុខមិនមែនទុក្ខ) ក៏កើតឡើងយ៉ាងនោះដែរ។ ព្រោះថា ទិដ្ឋិទី៤ នោះ រមែងកើតឡើងដល់បុគ្គលអ្នកបានសម្រេច (អភិញ្ញា) ដែលជាអ្នកមានអទុក្ខមសុខវេទនា ដោយអំណាចចតុត្ថជ្ឈានក្នុងបច្ចុប្បន្ននេះ ហើយរលឹកឃើញនូវព្រហ្មលោកដែលមានចតុត្ថជ្ឈានភូមិប៉ុណ្ណោះក្នុងកាលមុន ឬដល់បុគ្គលអ្នករលឹកជាតិបាន ដែលជាអ្នកមានចិត្តជាកណ្តាល (ឧបេក្ខា) ក្នុងបច្ចុប្បន្ន ហើយរលឹកឃើញនូវទីកន្លែងដែលធ្លាប់ជាកណ្តាល (ឧបេក្ខា) ក្នុងអតីតជាតិ ឬដល់បុគ្គលអ្នកត្រិះរិះ (តក្កី) ដែលមានចិត្តជាកណ្តាលក្នុងបច្ចុប្បន្ន ហើយប្រកាន់យកដោយការត្រិះរិះថា «ក្នុងអតីតកាល ក៏ធ្លាប់មានសភាពយ៉ាងនេះដែរ»។ ដោយហេតុប៉ុណ្ណេះ ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់សម្តែងហើយនូវបុព្វន្តកប្បិកទិដ្ឋិទាំង ១៨ ប្រការ គឺ សស្សតវាទៈ ៤, ឯកច្ចសស្សតិកៈ ៤, អន្តានន្តិកៈ ៤, អមរាវិក្ខេបិកៈ ៤ និង អធិច្ចសមុប្បន្និកៈ ២។

---

၂၈. ဣဒါနိ ဒိဋ္ဌုဒ္ဓါရံ ဥဒ္ဓရန္တော တတြ, ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ပစ္စတ္တံယေဝ ဉာဏန္တိ ပစ္စက္ခဉာဏံ. ပရိသုဒ္ဓန္တိ နိရုပက္ကိလေသံ. ပရိယောဒါတန္တိ ပဘဿရံ. သဗ္ဗပဒေဟိ ဝိပဿနာဉာဏံယေဝ ကထိတံ. သဒ္ဓါဒယော ဟိ ပဉ္စ ဓမ္မာ ဗာဟိရသမယသ္မိမ္ပိ ဟောန္တိ, ဝိပဿနာဉာဏံ သာသနသ္မိံယေဝ. တတ္ထ ဉာဏဘာဂမတ္တမေဝ ပရိယောဒပေန္တီတိ မယမိဒံ ဇာနာမာတိ ဧဝံ တတ္ထ ဉာဏကောဋ္ဌာသံ ဩတာရေန္တိယေဝ. ဥပါဒါနမက္ခာယတီတိ န တံ ဉာဏံ, မိစ္ဆာဒဿနံ နာမေတံ, တသ္မာ တဒပိ တေသံ ဘဝန္တာနံ ဒိဋ္ဌုပါဒါနံ အက္ခာယတီတိ အတ္ထော. အထာပိ တံ ဇာနနမတ္တလက္ခဏတ္တာ ဉာဏဘာဂမတ္တမေဝ, တထာပိ တဿ ဒဿနဿ အနုပါတိဝတ္တနတော ဥပါဒါနပစ္စယတော စ ဥပါဒါနမေဝ. တဒုပါတိဝတ္တောတိ တံ ဒိဋ္ဌိံ အတိက္ကန္တော. ဧတ္တာဝတာ စတ္တာရော သဿတဝါဒါ, စတ္တာရော ဧကစ္စသဿတိကာ, စတ္တာရော အန္တာနန္တိကာ, စတ္တာရော အမရာဝိက္ခေပိကာ, ဒွေ အဓိစ္စသမုပ္ပန္နိကာ, သောဠသ သညီဝါဒါ, အဋ္ဌ အသညီဝါဒါ, အဋ္ဌ နေဝသညီနာသညီဝါဒါ, သတ္တ ဥစ္ဆေဒဝါဒါ, ပဉ္စ ဒိဋ္ဌဓမ္မနိဗ္ဗာနဝါဒါတိ ဗြဟ္မဇာလေ အာဂတာ ဒွါသဋ္ဌိပိ ဒိဋ္ဌိယော ကထိတာ ဟောန္တိ. ဗြဟ္မဇာလေ ပန ကထိတေ ဣဒံ သုတ္တံ အကထိတမေဝ ဟောတိ. ကသ္မာ? ဣဓ တတော အတိရေကာယ သက္ကာယဒိဋ္ဌိယာ အာဂတတ္တာ. ဣမသ္မိံ ပန ကထိတေ ဗြဟ္မဇာလံ ကထိတမေဝ ဟောတိ.

២៨. ឥឡូវនេះ ព្រះមានព្រះភាគ កាលនឹងដកឡើងនូវចំណែកនៃទិដ្ឋិទាំងឡាយ ទ្រង់បានត្រាស់ពាក្យថា «តត្រ ភិក្ខវេ» ជាដើម។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា «បច្ចត្តំយេវ ញាណំ» គឺបច្ចក្ខញាណ (ញាណចំពោះមុខ)។ ពាក្យថា «បរិសុទ្ធំ» គឺមិនមានឧបក្កិលេស។ ពាក្យថា «បរិយោទាតំ» គឺរុងរឿង (ប្រភស្សរៈ)។ ដោយបទទាំងពួងនេះ ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់សម្តែងសំដៅយកតែវិបស្សនាញាណប៉ុណ្ណោះ។ ព្រោះថា ធម៌ ៥ ប្រការ មានសទ្ធាជាដើម សូម្បីក្នុងលទ្ធិខាងក្រៅ (ពាហិរសម័យ) ក៏មានដែរ ប៉ុន្តែវិបស្សនាញាណ មានតែក្នុងព្រះសាសនានេះប៉ុណ្ណោះ។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ បទថា «ញាណភាគមត្តមេវ បរិយោទបេន្តិ» សេចក្តីថា ពួកយើងដឹងច្បាស់នូវទិដ្ឋិនេះ យ៉ាងនេះ រមែងបង្អោនចុះនូវចំណែកនៃញាណ (គឺទិដ្ឋុបាទានដែលប្រហាក់ប្រហែលនឹងញាណ) ក្នុងទិដ្ឋិនោះឯង។ បទថា «ឧបាទានមក្ខាយតិ» សេចក្តីថា ធម្មជាតនោះ មិនមែនជាញាណពិតប្រាកដទេ តែឈ្មោះថា មិច្ឆាទិដ្ឋិ (ការយល់ខុស) ហេតុនោះ សូម្បីធម្មជាតនោះ ក៏លោកហៅថា ទិដ្ឋុបាទាន របស់ពួកសមណព្រាហ្មណ៍ដ៏មានអាយុទាំងនោះដែរ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ម្យ៉ាងទៀត ធម្មជាតនោះ ទុកជាចំណែកនៃញាណខ្លះ ព្រោះមានលក្ខណៈត្រឹមតែដឹង ប៉ុន្តែព្រោះមិនកន្លងផុតនូវការយល់ឃើញនោះ និងព្រោះជាបច្ច័យនៃឧបាទាន ទើបលោកហៅថា ឧបាទានប៉ុណ្ណោះ។ បទថា «តទុបាតិវត្តោ» គឺកន្លងផុតនូវទិដ្ឋិនោះ។ ដោយហេតុប៉ុណ្ណេះ ទិដ្ឋិទាំង ៦២ ដែលមកក្នុងព្រហ្មជាលសូត្រ គឺ សស្សតវាទៈ ៤, ឯកច្ចសស្សតិកៈ ៤, អន្តានន្តិកៈ ៤, អមរាវិក្ខេបិកៈ ៤, អធិច្ចសមុប្បន្និកៈ ២, សញ្ញីវាទៈ ១៦, អសញ្ញីវាទៈ ៨, នេវសញ្ញីនាសញ្ញីវាទៈ ៨, ឧច្ឆេទវាទៈ ៧, ទិដ្ឋធម្មនិព្វានវាទៈ ៥ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងហើយ។ ប៉ុន្តែ កាលបើព្រះអង្គសម្តែងព្រហ្មជាលសូត្រ សូត្រនេះ (បញ្ចត្តយសូត្រ) ឈ្មោះថាមិនទាន់បានសម្តែងឡើយ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះក្នុងសូត្រនេះ មានសក្កាយទិដ្ឋិដ៏ក្រៃលែងជាងព្រហ្មជាលសូត្រនោះមកដល់។ ប៉ុន្តែ កាលបើព្រះអង្គសម្តែងសូត្រនេះហើយ ព្រហ្មជាលសូត្រ ឈ្មោះថាទ្រង់សម្តែងរួចជាស្រេចហើយ។

---

၃၀. ဣဒါနိ ဣမာ ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိယော ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ သက္ကာယဒိဋ္ဌိပမုခေနေဝ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ဒဿေတုံ ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဧကစ္စောတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ပဋိနိဿဂ္ဂါတိ ပရိစ္စာဂေန. ကာမသံယောဇနာနံ အနဓိဋ္ဌာနာတိ ပဉ္စကာမဂုဏတဏှာနံ နိဿဋ္ဌတ္တာ. ပဝိဝေကံ ပီတိန္တိ သပ္ပီတိကဇ္ဈာနဒွယပီတိံ. နိရုဇ္ဈတီတိ ဈာနနိရောဓေန နိရုဇ္ဈတိ. သမာပတ္တိတော ပန ဝုဋ္ဌိတဿ နိရုဒ္ဓါ နာမ ဟောတိ. ယထေဝ [Pg.17] ဟိ ‘‘အဒုက္ခမသုခါယ ဝေဒနာယ နိရောဓာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ နိရာမိသံ သုခံ, နိရာမိသသုခဿ နိရောဓာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဒုက္ခမသုခါ ဝေဒနာ’’တိ ဧတ္ထ န အယမတ္ထော ဟောတိ – စတုတ္ထဇ္ဈာနနိရောဓာ တတိယဇ္ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတီတိ. အယံ ပနေတ္ထ အတ္ထော – စတုတ္ထဇ္ဈာနာ ဝုဋ္ဌာယ တတိယံ ဈာနံ သမာပဇ္ဇတိ, တတိယဇ္ဈာနာ ဝုဋ္ဌာယ စတုတ္ထံ ဈာနံ သမာပဇ္ဇတီတိ, ဧဝံသမ္ပဒမိဒံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဒေါမနဿန္တိ ဟီနဇ္ဈာနပရိယာဒါနကဒေါမနဿံ. သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌိတစိတ္တဿ ပန ကမ္မနီယဘာဝေါ ကထိတော.

៣០. ឥឡូវនេះ ដើម្បីបង្ហាញថា ទិដ្ឋិទាំង ៦២ នេះ កាលដែលកើតឡើង រមែងមានសក្កាយទិដ្ឋិជាប្រធាន ទើបព្រះមានព្រះភាគ ត្រាស់ពាក្យថា «ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ» ជាដើម។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ បទថា «បដិនិស្សគ្គា» គឺដោយការលះបង់។ បទថា «កាមសំយោជនានំ អនធិដ្ឋានា» គឺព្រោះការលះបង់ចោលនូវតណ្ហាក្នុងកាមគុណទាំងប្រាំ។ បទថា «បវិវេកំ បីតឹ» គឺនូវសេចក្តីរីករាយ (បីតិ) ក្នុងឈានទាំងពីរដែលមានបីតិ (គឺបឋមជ្ឈាន និងទុតិយជ្ឈាន)។ បទថា «និរុជ្ឈតិ» គឺរលត់ទៅដោយការរលត់នៃឈាន។ ប៉ុន្តែ ចំពោះបុគ្គលដែលចេញចាកសមាបត្តិ ចិត្តរមែងឈ្មោះថា រលត់ទៅហើយ។ ដូចជាពាក្យថា «ព្រោះការរលត់ទៅនៃអទុក្ខមសុខវេទនា និរាមិសសុខ (សុខមិនមានអាមិស) ក៏កើតឡើង, ព្រោះការរលត់ទៅនៃនិរាមិសសុខ អទុក្ខមសុខវេទនាក៏កើតឡើង» ក្នុងទីនេះ មិនមែនមានសេចក្តីថា បុគ្គលចូលទៅសម្រេចសម្រាន្តនៅចតុត្ថជ្ឈានរលត់ទៅហើយ ទើបចូលទៅសម្រេចសម្រាន្តនៅតតិយជ្ឈាននោះឡើយ។ ប៉ុន្តែ សេចក្តីក្នុងទីនេះ មានយ៉ាងនេះថា បុគ្គលចេញចាកចតុត្ថជ្ឈានហើយ ចូលកាន់តតិយជ្ឈាន, ចេញចាកតតិយជ្ឈានហើយ ចូលកាន់ចតុត្ថជ្ឈាន គប្បីជ្រាបសេចក្តីប្រៀបធៀបនេះ យ៉ាងនេះចុះ។ បទថា «ឧប្បជ្ជតិ ទោមនស្សំ» គឺទោមនស្សវេទនាដែលកើតឡើងរួមជាមួយនីវរណៈ ដែលធ្វើឱ្យឈានសាបសូន្យ ឬអស់ទៅ។ ប៉ុន្តែ លោកសម្តែងសំដៅយកភាពគួរដល់ការងារនៃចិត្តរបស់បុគ្គលដែលចេញចាកសមាបត្តិហើយ។

---

ပဝိဝေကာ ပီတီတိ သာ ဧဝ ဈာနဒွယပီတိ. ယံ ဆာယာ ဇဟတီတိ ယံ ဌာနံ ဆာယာ ဇဟတိ. ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? ယသ္မိံ ဌာနေ ဆာယာ အတ္ထိ, တသ္မိံ အာတပေါ နတ္ထိ. ယသ္မိံ အာတပေါ အတ္ထိ, တသ္မိံ ဆာယာ နတ္ထီတိ.

បទថា «បវិវេកា បីតិ» គឺបីតិក្នុងឈានទាំងពីរនោះឯង។ បទថា «យំ ឆាយា ជហតិ» គឺស្រមោលលះបង់នូវទីកន្លែងណា។ តើលោកចង់មានន័យថាយ៉ាងណា? លោកចង់មានន័យថា ក្នុងទីកន្លែងណាដែលមានស្រមោល ក្នុងទីនោះមិនមានកម្តៅថ្ងៃឡើយ, ក្នុងទីកន្លែងណាដែលមានកម្តៅថ្ងៃ ក្នុងទីនោះក៏មិនមានស្រមោលដែរ។

---

၃၁. နိရာမိသံ သုခန္တိ တတိယဇ္ဈာနသုခံ.

៣១. បទថា «និរាមិសំ សុខំ» គឺសុខក្នុងតតិយជ្ឈាន។

---

၃၂. အဒုက္ခမသုခန္တိ စတုတ္ထဇ္ဈာနဝေဒနံ.

៣២. បទថា «អទុក្ខមសុខំ» គឺវេទនាក្នុងចតុត្ថជ្ឈាន។

---

၃၃. အနုပါဒါနောဟမသ္မီတိ နိဂ္ဂဟဏော အဟမသ္မိ. နိဗ္ဗာနသပ္ပာယန္တိ နိဗ္ဗာနဿ သပ္ပာယံ ဥပကာရဘူတံ. နနု စ မဂ္ဂဒဿနံ နာမ သဗ္ဗတ္ထ နိကန္တိယာ သုက္ခာပိတာယ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ကထမေတံ နိဗ္ဗာနဿ ဥပကာရပဋိပဒါ နာမ ဇာတန္တိ, သဗ္ဗတ္ထ အနုပါဒိယနဝသေန အဂ္ဂဏှနဝသေန ဥပကာရပဋိပဒါ နာမ ဇာတံ. အဘိဝဒတီတိ အဘိမာနေန ဥပဝဒတိ. ပုဗ္ဗန္တာနုဒိဋ္ဌိန္တိ အဋ္ဌာရသဝိဓမ္ပိ ပုဗ္ဗန္တာနုဒိဋ္ဌိံ. အပရန္တာနုဒိဋ္ဌိန္တိ စတုစတ္တာရီသဝိဓမ္ပိ အပရန္တာနုဒိဋ္ဌိံ. ဥပါဒါနမက္ခာယတီတိ အဟမသ္မီတိ ဂဟဏဿ သက္ကာယဒိဋ္ဌိပရိယာပန္နတ္တာ ဒိဋ္ဌုပါဒါနံ အက္ခာယတိ.

៣៣. បទថា «អនុបាទានោហမស្មិ» សេចក្តីថា ខ្ញុំជាអ្នកមិនមានឧបាទាន (គឺកម្ចាត់កិលេសបានហើយ)។ បទថា «និព្វានសប្បាយំ» គឺការប្រតិបត្តិដ៏សមគួរ ជាឧបការៈដល់ព្រះនិព្វាន។ សួរថា៖ «ការឃើញមគ្គ ឈ្មោះថាកើតឡើង កាលបើការប្រាថ្នា (និកន្តិ) ក្នុងធម៌ទាំងពួងត្រូវបានរីងស្ងួតអស់ហើយ មិនមែនឬ? ចុះហេតុដូចម្តេច ការប្រតិបត្តិសមថៈនេះ ទើបឈ្មោះថាជាការប្រតិបត្តិជាឧបការៈដល់ព្រះនិព្វានបាន?» ឆ្លើយថា៖ «ព្រោះមិនប្រកាន់យក ដោយអំណាចនៃការមិនប្រកាន់មាំក្នុងបុព្វន្តានុទិដ្ឋិជាដើមទាំងពួង ទើបឈ្មោះថាជាការប្រតិបត្តិជាឧបការៈដល់ព្រះនិព្វានបាន»។ បទថា «អភិវទតិ» គឺនិយាយអះអាងដោយសេចក្តីប្រកាន់ខ្លួន (អភិមាន)។ បទថា «បុព្វន្តានុទិដ្ឋឹ» គឺបុព្វន្តានុទិដ្ឋិទាំង ១៨ ប្រការ។ បទថា «អបរន្តានុទិដ្ឋឹ» គឺអបរន្តានុទិដ្ឋិទាំង ៤៤ ប្រការ។ បទថា «ឧបាទានមក្ខាយតិ» សេចក្តីថា ការប្រកាន់មាំថា «ខ្ញុំមាន» ព្រោះរាប់បញ្ចូលក្នុងសក្កាយទិដ្ឋិ ទើបលោកហៅថា ទិដ្ឋុបាទាន។

---

သန္တိဝရပဒန္တိ ဝူပသန္တကိလေသတ္တာ သန္တံ ဥတ္တမပဒံ. ဆန္နံ ဖဿာယတနာနန္တိ ဘဂဝတာ ‘‘ယတ္ထ စက္ခု စ နိရုဇ္ဈတိ ရူပသညာ စ နိရုဇ္ဈတိ သော အာယတနော ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ ဧတ္ထ ဒွိန္နံ အာယတနာနံ ပဋိက္ခေပေန နိဗ္ဗာနံ ဒဿိတံ.

បទថា «សន្តិវរបទំ» គឺព្រះនិព្វានដ៏ស្ងប់រំងាប់ ជាបទដ៏ឧត្តម ព្រោះជាទីរំងាប់កិលេសទាំងឡាយ។ បទថា «ឆន្នំ ផស្សាយតនានំ» សេចក្តីថា ក្នុងព្រះបាលីថា «ចក្ខុរលត់ទៅក្នុងទីណា និងរូបសញ្ញាក៏រលត់ទៅក្នុងទីណា គប្បីដឹងនូវអាយតនៈនោះ» ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់បង្ហាញនូវព្រះនិព្វាន ដោយការលះបង់ចោលនូវអាយតនៈទាំងពីរ (គឺចក្ខាយតនៈ និងរូបាយតនៈ)។

---

‘‘ယတ္ထ အာပေါ စ ပထဝီ, တေဇော ဝါယော န ဂါဓတိ;

အတော သရာ နိဝတ္တန္တိ, ဧတ္ထ ဝဋ္ဋံ န ဝတ္တတိ;

ဧတ္ထ နာမဉ္စ ရူပဉ္စ, အသေသံ ဥပရုဇ္ဈတီ’’တိ. (သံ. နိ. ၁.၂၇) –

«ទឹក ដី ភ្លើង ខ្យល់ មិនអាចតាំងនៅបានក្នុងទីណា, ស្ទឹងទាំងឡាយ (គឺតណ្ហា) រមែងហូរត្រឡប់មកវិញអំពីទីនោះ, វដ្តៈមិនវិលទៅក្នុងទីនេះឡើយ, នាមនិងរូបរមែងរលត់មិនមានសេសសល់ក្នុងទីនេះឡើយ»។

---

ဧတ္ထ ပန သင်္ခါရပဋိက္ခေပေန နိဗ္ဗာနံ ဒဿိတံ.

ក្នុងគាថានេះ ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់បង្ហាញនូវព្រះនិព្វាន ដោយការលះបង់ចោលនូវសង្ខារ (គឺមហាភូតរូបទាំងបួន)។

---

‘‘ကတ္ထ [Pg.18] အာပေါ စ ပထဝီ, တေဇော ဝါယော န ဂါဓတိ;

ကတ္ထ ဒီဃဉ္စ ရဿဉ္စ, အဏုံ ထူလံ သုဘာသုဘံ;

ကတ္ထ နာမဉ္စ ရူပဉ္စ, အသေသံ ဥပရုဇ္ဈတီ’’တိ. (ဒီ. နိ. ၁.၄၉၈);

«តើទឹក ដី ភ្លើង ខ្យល់ មិនអាចតាំងនៅបានក្នុងទីណា? តើសេចក្តីវែង ខ្លី តូច ធំ ល្អ និងអាក្រក់ រមែងរលត់ទៅក្នុងទីណា? តើនាមនិងរូប រមែងរលត់មិនមានសេសសល់ក្នុងទីណា?»។

---

တတြ ဝေယျာကရဏံ ဘဝတိ –

ក្នុងបញ្ហានោះ មានព្យាករណ៍ (ចម្លើយ) យ៉ាងនេះថា៖

---

‘‘ဝိညာဏံ အနိဒဿနံ, အနန္တံ သဗ္ဗတော ပဘ’’န္တိ –

«វិញ្ញាណ (គឺព្រះនិព្វានដែលដឹងបានដោយមគ្គញ្ញាណនិងផលញ្ញាណដ៏វិសេស) ជាធម្មជាតិដែលចក្ខុវិញ្ញាណមើលមិនឃើញ មិនមានទីបំផុត មានពន្លឺរុងរឿងដោយជុំវិញ (ព្រោះមិនមានងងឹតគឺកិលេស)»។

---

ဧတ္ထ သင်္ခါရပဋိက္ခေပေန နိဗ္ဗာနံ ဒဿိတံ. ဣမသ္မိံ ပန သုတ္တေ ဆအာယတနပဋိက္ခေပေန ဒဿိတံ. အညတ္ထ စ အနုပါဒါဝိမောက္ခောတိ နိဗ္ဗာနမေဝ ဒဿိတံ, ဣဓ ပန အရဟတ္တဖလသမာပတ္တိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

ក្នុងទីនេះ ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់បង្ហាញនូវព្រះនិព្វាន ដោយការលះបង់ចោលនូវសង្ខារ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងសូត្រនេះ ទ្រង់បង្ហាញដោយការលះបង់ចោលនូវអាយតនៈទាំង ៦។ ក្នុងសូត្រដទៃទៀត បទថា «អនុបាទាវិមោក្ខោ» ទ្រង់បង្ហាញនូវព្រះនិព្វានប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែក្នុងសូត្រនេះ សំដៅយកអរហត្តផលសមាបត្តិ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ទាំងពួង គឺច្បាស់លាស់ស្រាប់ហើយ។

---

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

ក្នុងអដ្ឋកថា មជ្ឈិមនិកាយ ឈ្មោះ បបញ្ចសូទនី

---

ပဉ္စတ္တယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការពណ៌នាសេចក្តីនៃបញ្ចត្តយសូត្រ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

---

၃. ကိန္တိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៣. ការពណ៌នាសេចក្តីនៃកិន្តិសូត្រ

---

၃၄. ဧဝံ မေ သုတန္တိ ကိန္တိသုတ္တံ. တတ္ထ ပိသိနာရာယန္တိ ဧဝံနာမကေ မဏ္ဍလပဒေသေ. ဗလိဟရဏေတိ တသ္မိံ ဝနသဏ္ဍေ ဘူတာနံ ဗလိံ အာဟရန္တိ, တသ္မာ သော ဗလိဟရဏန္တိ ဝုတ္တော. စီဝရဟေတူတိ စီဝရကာရဏာ, စီဝရံ ပစ္စာသီသမာနောတိ အတ္ထော. ဣတိဘဝါဘဝဟေတူတိ ဧဝံ ဣမံ ဒေသနာမယံ ပုညကိရိယဝတ္ထုံ နိဿာယ တသ္မိံ တသ္မိံ ဘဝေ သုခံ ဝေဒိဿာမီတိ ဓမ္မံ ဒေသေတီတိ ကိံ တုမှာကံ ဧဝံ ဟောတီတိ အတ္ထော.

៣៤. សូត្រដែលមានពាក្យផ្តើមថា «ឯវម្មេ សុតំ» គឺកិន្តិសូត្រ។ ក្នុងសូត្រនោះ បទថា «បិសិនារាយំ» គឺក្នុងតំបន់មណ្ឌលដែលមានឈ្មោះយ៉ាងនេះ។ បទថា «ពលិហរណេ» សេចក្តីថា ពួកជនរមែងនាំយកនូវពលិការ (ការបូជា) ទៅថ្វាយដល់ពួកភូតក្នុងព្រៃនោះ ហេតុនោះ ព្រៃនោះទើបហៅថា ពលិហរណៈ។ បទថា «ចីវរហេតុ» គឺព្រោះហេតុនៃចីវរ សេចក្តីថា ជាអ្នកប្រាថ្នាចង់បានចីវរ។ បទថា «ឥតិភវាភវហេតុ» សេចក្តីថា ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់សម្តែងធម៌ដោយអាស្រ័យនូវបុណ្យកិរិយាវត្ថុដែលសម្រេចដោយទេសនានេះ ដោយសង្ឃឹមថា «យើងនឹងបានសោយសុខក្នុងភពនោះៗ» តើពួកអ្នកមានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះដែរឬទេ? នេះជាសេចក្តីពន្យល់។

---

၃၅. စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာတိအာဒယော သတ္တတိံသ ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မာ လောကိယလောကုတ္တရာဝ ကထိတာ. တတ္ထာတိ တေသု သတ္တတိံသာယ ဓမ္မေသု. သိယံသူတိ ဘဝေယျုံ. အဘိဓမ္မေတိ ဝိသိဋ္ဌေ ဓမ္မေ, ဣမေသု သတ္တတိံသဗောဓိပက္ခိယဓမ္မေသူတိ အတ္ထော. တတြ စေတိ ဣဒမ္ပိ ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မေသွေဝ ဘုမ္မံ. အတ္ထတော စေဝ နာနံ ဗျဉ္ဇနတော စာတိ ဧတ္ထ ‘‘ကာယောဝ သတိပဋ္ဌာနံ ဝေဒနာဝ သတိပဋ္ဌာန’’န္တိ ဝုတ္တေ အတ္ထတော နာနံ ဟောတိ[Pg.19], ‘‘သတိပဋ္ဌာနာ’’တိ ဝုတ္တေ ပန ဗျဉ္ဇနတော နာနံ နာမ ဟောတိ. တဒမိနာပီတိ တံ တုမှေ ဣမိနာပိ ကာရဏေန ဇာနာထာတိ အတ္ထဉ္စ ဗျဉ္ဇနဉ္စ သမာနေတွာ အထဿ စ အညထာ ဂဟိတဘာဝေါ ဗျဉ္ဇနဿ စ မိစ္ဆာ ရောပိတဘာဝေါ ဒဿေတဗ္ဗော. ယော ဓမ္မော ယော ဝိနယောတိ ဧတ္ထ အတ္ထဉ္စ ဗျဉ္ဇနဉ္စ ဝိညာပနကာရဏမေဝ ဓမ္မော စ ဝိနယော စ.

៣៥. ពាក្យថា «ចត្តារោ សតិបដ្ឋានា» ជាដើម គឺពោធិបក្ខិយធម៌ ៣៧ ប្រការ ដែលព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់សម្តែងហើយ ទាំងជាលោកិយនិងលោកុត្តរៈ។ បទថា «តត្ថ» គឺក្នុងពោធិបក្ខិយធម៌ ៣៧ ប្រការទាំងនោះ។ បទថា «សិយំសុ» គឺគប្បីមាន។ បទថា «អភិធម្មេ» គឺក្នុងធម៌ដ៏វិសេស សំដៅយកក្នុងពោធិបក្ខិយធម៌ ៣៧ ប្រការនេះឯង។ បទថា «តត្រ ច» នេះក៏ជាសត្តមីវិភត្តិក្នុងពោធិបក្ខិយធម៌ទាំងឡាយនោះឯង។ ក្នុងពាក្យថា «អត្ថតោ ចេវ នានំ ព្យញ្ជនតោ ច» នេះ កាលបើពោលថា «កាយជាសតិបដ្ឋាន វេទនាជាសតិបដ្ឋាន» ឈ្មោះថាប្លែកគ្នាដោយអត្ថ, ប៉ុន្តែ កាលបើពោលថា «សតិបដ្ឋានា» ឈ្មោះថាប្លែកគ្នាដោយព្យញ្ជនៈ (តួអក្សរ)។ បទថា «តទមិនាពិ» សេចក្តីថា ពួកអ្នកគប្បីដឹងនូវអត្ថនោះ ដោយហេតុនេះផង ចូរនាំយកអត្ថនិងព្យញ្ជនៈមកប្រៀបធៀបគ្នា ហើយបង្ហាញនូវសេចក្តីដែលភិក្ខុទាំងឡាយកាន់យកខុសពីអត្ថពិត និងការតាំងទុកព្យញ្ជនៈខុសឆ្គង។ ក្នុងពាក្យថា «យោ ធម្មោ យោ វិនយោ» នេះ ធម្មជាតិដែលជាហេតុឱ្យដឹងច្បាស់នូវអត្ថនិងព្យញ្ជនៈនោះឯង ឈ្មោះថា ធម៌ និង វិន័យ។

---

၃၇. အတ္ထတော ဟိ ခေါ သမေတီတိ သတိယေဝ သတိပဋ္ဌာနန္တိ ဂဟိတာ. ဗျဉ္ဇနတော နာနန္တိ ကေဝလံ ဗျဉ္ဇနမေဝ သတိပဋ္ဌာနောတိ ဝါ သတိပဋ္ဌာနာတိ ဝါ မိစ္ဆာ ရောပေထ. အပ္ပမတ္တကံ ခေါတိ သုတ္တန္တံ ပတွာ ဗျဉ္ဇနံ အပ္ပမတ္တကံ နာမ ဟောတိ. ပရိတ္တမတ္တံ ဓနိတံ ကတွာ ရောပိတေပိ ဟိ နိဗ္ဗုတိံ ပတ္တုံ သက္ကာ ဟောတိ.

៣៧. បទថា «អត្ថតោ ហិ ខោ សមេតិ» សេចក្តីថា ភិក្ខុទាំងឡាយ (ដែលស្ថិតក្នុងភាគីម្ខាង) យល់ស្របគ្នាថា សតិហ្នឹងឯងឈ្មោះថា សតិបដ្ឋាន។ បទថា «ព្យញ្ជនតោ នានំ» សេចក្តីថា ភិក្ខុទាំងឡាយរមែងតាំងទុកខុសឆ្គងនូវព្យញ្ជនៈសុទ្ធសាធថា «សតិបដ្ឋានោ» ខ្លះ ឬ «សតិបដ្ឋានា» ខ្លះ។ បទថា «អប្បមត្តកំ ខោ» សេចក្តីថា កាលបើដល់នូវព្រះសូត្រ (សុត្តន្តៈ) ព្យញ្ជនៈរមែងឈ្មោះថាជាគ្រឿងបន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណោះ។ ព្រោះថា សូម្បីកាលបើបញ្ចេញសំឡេងធ្ងន់ (ធនិតៈ) ខុសបន្តិចបន្តួច ក៏នៅតែអាចសម្រេចនូវការរំលត់ទុក្ខ (និព្វាន) បានដែរ។

---

တတြိဒံ ဝတ္ထု – ဝိဇယာရာမဝိဟာရဝါသီ ကိရေကော ခီဏာသဝတ္ထေရော ဒွိန္နံ ဘိက္ခူနံ သုတ္တံ အာဟရိတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ ကထေန္တော – ‘‘သမုဒ္ဓေါ သမုဒ္ဓေါတိ, ဘိက္ခဝေ, အဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော ဘာသတီ’’တိ ဓနိတံ ကတွာ အာဟ. ဧကော ဘိက္ခု ‘‘သမုဒ္ဓေါ နာမ, ဘန္တေ’’တိ အာဟ. အာဝုသော, သမုဒ္ဓေါတိ ဝုတ္တေပိ သမုဒ္ဒေါတိ ဝုတ္တေပိ မယံ လောဏသာဂရမေဝ ဇာနာမ, တုမှေ ပန နော အတ္ထဂဝေသကာ, ဗျဉ္ဇနဂဝေသကာ, ဂစ္ဆထ မဟာဝိဟာရေ ပဂုဏဗျဉ္ဇနာနံ ဘိက္ခူနံ သန္တိကေ ဗျဉ္ဇနံ သောဓာပေထာတိ ကမ္မဋ္ဌာနံ အကထေတွာဝ ဥဋ္ဌာပေသိ. သော အပရဘာဂေ မဟာဝိဟာရေ ဘေရိံ ပဟရာပေတွာ ဘိက္ခုသံဃဿ စတူသု မဂ္ဂေသု ပဉှံ ကထေတွာဝ ပရိနိဗ္ဗုတော. ဧဝံ သုတ္တန္တံ ပတွာ ဗျဉ္ဇနံ အပ္ပမတ္တကံ နာမ ဟောတိ.

ក្នុងរឿងនោះ មានរឿងរ៉ាវដូចតទៅនេះ៖ ឮថា ព្រះថេរៈជាព្រះខីណាស្រពមួយអង្គ គង់នៅក្នុងវិជយារាមវិហារ កាលដែលនាំយកព្រះសូត្រមកសម្តែងកម្មដ្ឋានដល់ភិក្ខុ ២ អង្គ បានបញ្ចេញសំឡេងធ្ងន់ (ធនិតៈ) ថា «សមុទ្ធោ សមុទ្ធោតិ, ភិក្ខវេ, អស្សុតវា បុថុជ្ជនោ ភាសតិ» (ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បុថុជ្ជនអ្នកមិនបានរៀនសូត្រ រមែងពោលថា សមុទ្រๆ)។ ភិក្ខុមួយអង្គបានទូលថា «បពិត្រព្រះតេជព្រះគុណ ធម្មជាតនោះឈ្មោះថា សមុទ្ទោ (មិនមែនសមុទ្ធោ គឺសំឡេងស្រាល)»។ ព្រះថេរៈពោលថា «អាវុសោ សូម្បីពោលថា សមុទ្ធោ ក្តី ពោលថា សមុទ្ទោ ក្តី ពួកយើងក៏ដឹងច្បាស់ថាសំដៅយកសមុទ្រទឹកប្រៃដូចគ្នា ប៉ុន្តែពួកលោកមិនមែនជាអ្នកស្វែងរកអត្ថទេ ជាអ្នកស្វែងរកតែព្យញ្ជនៈ (តួអក្សរ) វិញ ចូរពួកលោកទៅកាន់សំណាក់ភិក្ខុទាំងឡាយអ្នកស្ទាត់ជំនាញខាងព្យញ្ជនៈក្នុងមហាវហារ ដើម្បីជម្រះព្យញ្ជនៈចុះ» ព្រះថេរៈពោលយ៉ាងនេះហើយ ក៏មិនសម្តែងកម្មដ្ឋានឱ្យឡើយ ហើយក៏ក្រោកដើរចេញទៅ។ ក្នុងកាលជាខាងក្រោយមក ព្រះថេរៈនោះបានឱ្យគេវាយស្គរក្នុងមហាវហារ រួចសម្តែងដោះស្រាយប្រស្នាក្នុងមគ្គទាំងបួនដល់ភិក្ខុសង្ឃ ហើយក៏បរិនិព្វានទៅ។ យ៉ាងនេះឯង កាលបើដល់នូវព្រះសូត្រ ព្យញ្ជនៈរមែងឈ្មោះថាជាគ្រឿងបន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណោះ។

---

ဝိနယံ ပန ပတွာ နော အပ္ပမတ္တကံ. သာမဏေရပဗ္ဗဇ္ဇာပိ ဟိ ဥဘတောသုဒ္ဓိတော ဝဋ္ဋတိ, ဥပသမ္ပဒါဒိကမ္မာနိပိ သိထိလာဒီနံ ဓနိတာဒိကရဏမတ္တေနေဝ ကုပ္ပန္တိ. ဣဓ ပန သုတ္တန္တဗျဉ္ဇနံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ.

ប៉ុន្តែ កាលបើដល់នូវព្រះវិន័យ ព្យញ្ជនៈមិនមែនជាគ្រឿងបន្តិចបន្តួចឡើយ។ ព្រោះថា សូម្បីការបួសជាសាមណេរ ក៏រមែងសម្រេចបានដោយភាពស្អាតស្អំទាំងពីរចំណែក (គឺទាំងសាមណេរនិងឧបជ្ឈាយ៍) ចំណែកឯកម្មទាំងឡាយមានឧបសម្បទាកម្មជាដើម ក៏រមែងខូចខាត (កុប្បតិ) ត្រឹមតែការធ្វើសំឡេងស្រាល (សិថិលៈ) ឱ្យទៅជាសំឡេងធ្ងន់ (ធនិតៈ) ជាដើមប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងទីនេះ ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់ពាក្យនេះ សំដៅយកព្យញ្ជនៈក្នុងព្រះសូត្រប៉ុណ្ណោះ។

---

၃၈. အထ စတုတ္ထဝါရေ ဝိဝါဒေါ ကသ္မာ? သညာယ ဝိဝါဒေါ. ‘‘အဟံ သတိမေဝ သတိပဋ္ဌာနံ ဝဒါမိ, အယံ ‘ကာယော သတိပဋ္ဌာန’န္တိ ဝဒတီ’’တိ ဟိ နေသံ သညာ ဟောတိ. ဗျဉ္ဇနေပိ ဧသေဝ နယော.

៣៨. ចុះហេតុអ្វីបានជាមានការវិវាទគ្នាក្នុងវារៈទីបួន? ព្រោះការវិវាទគ្នាដោយសញ្ញា (ការយល់ឃើញ)។ ព្រោះថា ពួកភិក្ខុទាំងនោះមានសញ្ញាយ៉ាងនេះថា «ខ្ញុំនិយាយថា សតិនេះឯងជាសតិបដ្ឋាន ប៉ុន្តែភិក្ខុនេះនិយាយថា កាយជាសតិបដ្ឋាន»។ សូម្បីក្នុងព្យញ្ជនៈ ក៏មានន័យយ៉ាងនេះដែរ។

---

၃၉. န [Pg.20] စောဒနာယ တရိတဗ္ဗန္တိ န စောဒနတ္ထာယ ဝေဂါယိတဗ္ဗံ. ဧကစ္စော ဟိ ပုဂ္ဂလော ‘‘နလာဋေ တေ သာသပမတ္တာ ပိဠကာ’’တိ ဝုတ္တော ‘‘မယှံ နလာဋေ သာသပမတ္တံ ပိဠကံ ပဿသိ, အတ္တနော နလာဋေ တာလပက္ကမတ္တံ မဟာဂဏ္ဍံ န ပဿသီ’’တိ ဝဒတိ. တသ္မာ ပုဂ္ဂလော ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗော. အဒဠှဒိဋ္ဌီတိ အနာဒါနဒိဋ္ဌီ သုံသုမာရံ ဟဒယေ ပက္ခိပန္တော ဝိယ ဒဠှံ န ဂဏှာတိ.

៣៩. ពាក្យថា Na codanāya taritabbaṃ សេចក្តីថា មិនត្រូវប្រញាប់ប្រញាល់ចោទប្រកាន់ ដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់ការចោទប្រកាន់ឡើយ។ ព្រោះថា បុគ្គលខ្លះ កាលបើគេនិយាយថា «នៅលើថ្ងាសរបស់អ្នក មានមុនប៉ុនគ្រាប់ស្ពៃ» ក៏និយាយតបវិញថា «អ្នកឯងឃើញតែមុនប៉ុនគ្រាប់ស្ពៃនៅលើថ្ងាសរបស់ខ្ញុំ តែមិនឃើញបូសធំប៉ុនផ្លែត្នោតទុំនៅលើថ្ងាសរបស់ខ្លួនឯងទេ»។ ហេតុនោះ គួរពិចារណាទៅលើបុគ្គលជាមុនសិន។ ពាក្យថា Adaḷhadiṭṭhi គឺ ទិដ្ឋិដែលមិនប្រកាន់ខ្ជាប់ មិនកាន់យកយ៉ាងមាំមួន ដូចជាការដាក់ក្រពើទៅក្នុងទ្រូងដូច្នោះ។

---

ဥပဃာတောတိ စဏ္ဍဘာဝေန ဝဏဃဋ္ဋိတဿ ဝိယ ဒုက္ခုပ္ပတ္တိ. သုပ္ပဋိနိဿဂ္ဂီတိ ‘‘ကိံ နာမ အဟံ အာပန္နော, ကဒါ အာပန္နော’’တိ ဝါ ‘‘တွံ အာပန္နော, တဝ ဥပဇ္ဈာယော အာပန္နော’’တိ ဝါ ဧကံ ဒွေ ဝါရေ ဝတွာပိ ‘‘အသုကံ နာမ အသုကဒိဝသေ နာမ, ဘန္တေ, အာပန္နတ္ထ, သဏိကံ အနုဿရထာ’’တိ သရိတွာ တာဝဒေဝ ဝိဿဇ္ဇေတိ. ဝိဟေသာတိ ဗဟုံ အတ္ထဉ္စ ကာရဏဉ္စ အာဟရန္တဿ ကာယစိတ္တကိလမထော. သက္ကောမီတိ ဧဝရူပေါ ဟိ ပုဂ္ဂလော ဩကာသံ ကာရေတွာ ‘‘အာပတ္တိံ အာပန္နတ္ထ, ဘန္တေ’’တိ ဝုတ္တော ‘‘ကဒါ ကိသ္မိံ ဝတ္ထုသ္မိ’’န္တိ ဝတွာ ‘‘အသုကဒိဝသေ အသုကသ္မိံ ဝတ္ထုသ္မိ’’န္တိ ဝုတ္တေ ‘‘န သရာမိ, အာဝုသော’’တိ ဝဒတိ, တတော ‘‘သဏိကံ, ဘန္တေ, သရထာ’’တိ ဗဟုံ ဝတွာ သာရိတော သရိတွာ ဝိဿဇ္ဇေတိ. တေနာဟ ‘‘သက္ကောမီ’’တိ. ဣမိနာ နယေန သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ពាក្យថា Upaghāto គឺការកើតឡើងនៃទុក្ខ ព្រោះភាពជាអ្នកកាចសាហាវ ដូចជាការប៉ះពាល់ត្រូវដំបៅដូច្នោះ។ ពាក្យថា Suppaṭinissaggī គឺបុគ្គលដែលលះបង់បានដោយងាយ ពោលគឺ កាលបើគេនិយាយថា «តើខ្ញុំត្រូវអាបត្តិអ្វី? ត្រូវនៅពេលណា?» ឬនិយាយថា «លោកត្រូវអាបត្តិ លោកឧបជ្ឈាយ៍របស់លោកក៏ត្រូវអាបត្តិ» មួយដង ឬពីរដងហើយ ក៏នៅតែនិយាយថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ លោកត្រូវអាបត្តិឈ្មោះនេះ ក្នុងថ្ងៃឯណោះ សូមលោកម្ចាស់រំលឹកមើលសន្សឹមៗ» កាលបើបុគ្គលនោះរំលឹកឃើញហើយ ក៏លះបង់ (សម្ដែងចេញ) ក្នុងខណៈនោះភ្លាម។ ពាក្យថា Vihesā គឺសេចក្តីលំបាកកាយលំបាកចិត្ត របស់បុគ្គលអ្នកនាំមកនូវសេចក្តី និងហេតុផលជាច្រើន។ ពាក្យថា Sakkomi (ខ្ញុំអាចធ្វើបាន) គឺថា បុគ្គលមានសភាពបែបនេះ កាលបើគេសុំឱកាសហើយនិយាយថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ លោកត្រូវអាបត្តិហើយ» ក៏សួរថា «ត្រូវនៅពេលណា ក្នុងវត្ថុអ្វី?» កាលបើគេប្រាប់ថា «ត្រូវក្នុងថ្ងៃឯណោះ ក្នុងវត្ថុឯណោះ» ក៏និយាយថា «ម្នាលអាវុសោ ខ្ញុំនឹកមិនឃើញទេ» បន្ទាប់មក កាលបើគេនិយាយរំលឹកជាច្រើនដងថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ សូមលោកនឹកមើលសន្សឹមៗ» កាលបើគេរំលឹកឱ្យនឹកឃើញហើយ ក៏នឹកឃើញ រួចហើយក៏លះបង់ (សម្ដែងចេញ)។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា «Sakkomi»។ ដោយវិធីនេះ គួរជ្រាបសេចក្តីក្នុងកន្លែងទាំងពួងចុះ។

---

ဥပေက္ခာ နာတိမညိတဗ္ဗာတိ ဥပေက္ခာ န အတိက္ကမိတဗ္ဗာ, ကတ္တဗ္ဗာ ဇနေတဗ္ဗာတိ အတ္ထော. ယော ဟိ ဧဝရူပံ ပုဂ္ဂလံ ဌိတကံယေဝ ပဿာဝံ ကရောန္တံ ဒိသွာပိ ‘‘နနု, အာဝုသော, နိသီဒိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝဒတိ, သော ဥပေက္ခံ အတိမညတိ နာမ.

ពាក្យថា Upekkhā nātimaññitabbā សេចក្តីថា មិនត្រូវកន្លងហួសនូវឧបេក្ខាឡើយ គឺត្រូវធ្វើ ត្រូវបង្កើតឧបេក្ខាឡើង នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ព្រោះថា បុគ្គលណាឃើញបុគ្គលមានសភាពបែបនោះ កំពុងឈរនោម ហើយនិយាយថា «ម្នាលអាវុសោ មិនមែនជាការគួរអង្គុយទេឬ?» បុគ្គលនោះ ឈ្មោះថាកន្លងហួសនូវឧបេក្ខា។

---

၄၀. ဝစီသံဟာရောတိ ဝစနသဉ္စာရော. ဣမေဟိ ကထိတံ အမူသံ အန္တရံ ပဝေသေယျ, တုမှေ ဣမေဟိ ဣဒဉ္စိဒဉ္စ ဝုတ္တာတိ အမူဟိ ကထိတံ ဣမေသံ အန္တရံ ပဝေသေယျာတိ အတ္ထော. ဒိဋ္ဌိပဠာသောတိအာဒီဟိ စိတ္တဿ အနာရာဓနိယဘာဝေါ ကထိတော. တံ ဇာနမာနော သမာနော ဂရဟေယျာတိ တံ သတ္ထာ ဇာနမာနော သမာနော နိန္ဒေယျ အမှေတိ. ဧတံ ပနာဝုသော, ဓမ္မန္တိ ဧတံ ကလဟဘဏ္ဍနဓမ္မံ.

៤០. ពាក្យថា Vacīsaṃhāro គឺការនាំពាក្យទៅមក។ សេចក្តីថា នាំពាក្យដែលភិក្ខុទាំងឡាយនេះនិយាយ ទៅប្រាប់ភិក្ខុទាំងនោះ ឬនាំពាក្យដែលភិក្ខុទាំងនោះនិយាយថា «ពួកភិក្ខុទាំងនេះបាននិយាយពាក្យនេះៗពីអ្នករាល់គ្នា» ទៅប្រាប់ភិក្ខុទាំងនេះ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្ដែងអំពីសភាពដែលចិត្តមិនគួរត្រេកអរ ដោយពាក្យមានជាអាទិ៍ថា Diṭṭhipaḷāso (ការរឹងត្អឹងដោយទិដ្ឋិ)។ ពាក្យថា Taṃ jānamāno samāno garaheyya សេចក្តីថា កាលបើព្រះសាស្តាទ្រង់ជ្រាបច្បាស់នូវការញុះញង់នោះ ទ្រង់នឹងតិះដៀលពួកយើង។ ពាក្យថា Etaṃ panāvuso, dhammaṃ គឺធម៌ជាហេតុទាស់ទែងប្រកែកគ្នានេះ។

---

တဉ္စေတိ [Pg.21] တံ သညတ္တိကာရကံ ဘိက္ခုံ. ဧဝံ ဗျာကရေယျာတိ မယာ ဧတေ သုဒ္ဓန္တေ ပတိဋ္ဌာပိတာတိ အဝတွာ ယေန ကာရဏေန သညတ္တိ ကတာ, တဒေဝ ဒဿေန္တော ဧဝံ ဗျာကရေယျ. တာဟံ ဓမ္မံ သုတွာတိ ဧတ္ထ ဓမ္မောတိ သာရဏီယဓမ္မော အဓိပ္ပေတော. န စေဝ အတ္တာနန္တိအာဒီသု ‘‘ဗြဟ္မလောကပ္ပမာဏော ဟေသ အဂ္ဂိ ဥဋ္ဌာသိ, ကော ဧတမညတြ မယာ နိဗ္ဗာပေတုံ သမတ္ထော’’တိ ဟိ ဝဒန္တော အတ္တာနံ ဥက္ကံသေတိ နာမ. ‘‘ဧတ္တကာ ဇနာ ဝိစရန္တိ, ဩကာသော လဒ္ဓုံ န သက္ကာ, ဧကောပိ ဧတ္တကမတ္တံ နိဗ္ဗာပေတုံ သမတ္ထော နာမ နတ္ထီ’’တိ ဝဒမာနော ပရံ ဝမ္ဘေတိ နာမ. တဒုဘယမ္ပေသ န ကရောတိ. ဓမ္မော ပနေတ္ထ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ဗျာကရဏံ, တေသံ ဘိက္ခူနံ သညတ္တိကရဏံ အနုဓမ္မော, တဒေဝ ဗျာကရောတိ နာမ. န စ ကောစိ သဟဓမ္မိကောတိ အညော စဿ ကောစိ သဟေတုကော ပရေဟိ ဝုတ္တော ဝါဒေါ ဝါ အနုဝါဒေါ ဝါ ဂရဟိတဗ္ဗဘာဝံ အာဂစ္ဆန္တော နာမ နတ္ထိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

ពាក្យថា Tañce គឺសំដៅលើភិក្ខុអ្នកធ្វើការសម្រុះសម្រួលនោះ។ ពាក្យថា Evaṃ byākareyya សេចក្តីថា មិនត្រូវនិយាយអួតអាងថា «ខ្ញុំបានញ៉ាំងភិក្ខុទាំងនេះឱ្យស្ថិតនៅក្នុងធម៌ដ៏បរិសុទ្ធហើយ» ឡើយ គឺត្រូវឆ្លើយតបដោយបង្ហាញតែហេតុផលដែលនាំឱ្យមានការយល់ព្រមគ្នានោះប៉ុណ្ណោះ។ ក្នុងពាក្យថា Tāhaṃ dhammaṃ sutvā នេះ ពាក្យថា Dhammo សំដៅយកសារណីយធម៌។ ក្នុងពាក្យមានជាអាទិ៍ថា Na ceva attānaṃ បុគ្គលកាលបើនិយាយថា «ភ្លើង (អធិករណ៍) នេះកើតឡើងមានទំហំប៉ុនព្រហ្មលោក តើនរណាក្រៅពីខ្ញុំអាចរលត់វាបាន?» ឈ្មោះថាលើកតម្កើងខ្លួនឯង។ កាលបើនិយាយថា «មនុស្សច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ដើរទៅមក ឱកាសនឹងរលត់ក៏មិនអាចមាន សូម្បីតែម្នាក់ដែលសមគួរនឹងរលត់ភ្លើងអធិករណ៍ប៉ុននេះក៏គ្មានដែរ» ឈ្មោះថាបង្អាប់អ្នកដទៃ។ បុគ្គលនោះមិនធ្វើនូវការទាំងពីរយ៉ាងនោះឡើយ។ ចំណែកឯពាក្យថា Dhammo ក្នុងទីនេះ គឺការដោះស្រាយរបស់ព្រះសម្ពុទ្ធ ចំណែកការសម្រុះសម្រួលរបស់ភិក្ខុទាំងឡាយនោះ ឈ្មោះថា Anudhammo (ធម៌ដ៏សមគួរ) បុគ្គលនោះឈ្មោះថាដោះស្រាយនូវធម៌ និងអនុធម៌នោះឯង។ ពាក្យថា Na ca koci sahadhammiko សេចក្តីថា សូម្បីតែវាទៈ ឬអនុវាទៈណាមួយ ដែលប្រកបដោយហេតុផល ដែលអ្នកដទៃចោទប្រកាន់ចំពោះភិក្ខុអ្នកប្រតិបត្តិបែបនោះ ក៏មិនដល់នូវការគួរតិះដៀលឡើយ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងកន្លែងទាំងពួង គឺងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

---

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

ក្នុងអដ្ឋកថាមជ្ឈិមនិកាយ ឈ្មោះបបញ្ចសូទនី

---

ကိန္တိသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការពណ៌នាអំពីកិន្តិសូត្រ ចប់តែប៉ុណ្ណោះ។

---

၄. သာမဂါမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៤. ការពណ៌នាអំពីសាមគាមសូត្រ

---

၄၁. ဧဝံ မေ သုတန္တိ သာမဂါမသုတ္တံ. တတ္ထ သာမဂါမေတိ သာမာကာနံ ဥဿန္နတ္တာ ဧဝံလဒ္ဓနာမေ ဂါမေ. အဓုနာ ကာလင်္ကတောတိ သမ္ပတိ ကာလံ ကတော. ဒွေဓိကဇာတာတိ ဒွေဇ္ဈဇာတာ ဒွေဘာဂဇာတာ. ဘဏ္ဍနာဒီသု ဘဏ္ဍနံ ပုဗ္ဗဘာဂကလဟော, တံ ဒဏ္ဍာဒါနာဒိဝသေန ပဏ္ဏတ္တိဝီတိက္ကမဝသေန စ ဝဒ္ဓိတံ ကလဟော, ‘‘န တွံ ဣမံ ဓမ္မဝိနယံ အာဇာနာသီ’’တိအာဒိကံ ဝိရုဒ္ဓဝစနံ ဝိဝါဒေါ. ဝိတုဒန္တာတိ ဝိတုဇ္ဇန္တာ. သဟိတံ မေတိ မမ ဝစနံ အတ္ထသံဟိတံ. အဓိစိဏ္ဏံ တေ ဝိပရာဝတ္တန္တိ ယံ တဝ အဓိစိဏ္ဏံ စိရကာလသေဝနဝသေန ပဂုဏံ, တံ မမ ဝါဒံ အာဂမ္မ နိဝတ္တံ. အာရောပိတော တေ ဝါဒေါတိ တုယှံ ဥပရိ မယာ ဒေါသော အာရောပိတော. စရ ဝါဒပ္ပမောက္ခာယာတိ ဘတ္တပုဋံ အာဒါယ တံ တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝါဒပ္ပမောက္ခတ္ထာယ ဥတ္တရိ [Pg.22] ပရိယေသမာနော စရ. နိဗ္ဗေဌေဟိ ဝါတိ အထ မယာ အာရောပိတဝါဒတော အတ္တာနံ မောစေဟိ. သစေ ပဟောသီတိ သစေ သက္ကောသိ. ဝဓောယေဝါတိ မရဏမေဝ.

៤១. ពាក្យថា Evaṃ me sutaṃ គឺសាមគាមសូត្រ។ ក្នុងសូត្រនោះ ពាក្យថា Sāmagāme គឺនៅក្នុងភូមិដែលបានឈ្មោះយ៉ាងនេះ ព្រោះមានស្មៅសាមាកៈដុះច្រើន។ ពាក្យថា Adhunā kālaṅkato គឺទើបតែធ្វើមរណកាលថ្មីៗ។ ពាក្យថា Dvedhikajātā គឺបែកជាពីរចំណែក បែកជាពីរពួក។ ក្នុងពាក្យមានជាអាទិ៍ថា Bhaṇḍana គឺការឈ្លោះប្រកែកគ្នាក្នុងដំណាក់កាលដំបូង ហៅថា ភណ្ឌនៈ, ការឈ្លោះប្រកែកដែលរីកធំឡើងដោយការកាន់ដំបងជាដើម និងដោយការល្មើសព្រះបញ្ញត្តិ ហៅថា កលហៈ, ចំណែកឯពាក្យផ្ទុយគ្នាមានជាអាទិ៍ថា «អ្នកមិនស្គាល់ធម៌វិន័យនេះទេ» ហៅថា វិវាទៈ។ ពាក្យថា Vitudantā គឺចាក់ដោតគ្នា (ដោយលំពែងគឺមាត់)។ ពាក្យថា Sahitaṃ me គឺវាចារបស់ខ្ញុំប្រកបដោយប្រយោជន៍។ ពាក្យថា Adhiciṇṇaṃ te viparāvattaṃ សេចក្តីថា លទ្ធិដែលអ្នកធ្លាប់សេពគប់ សិក្សារៀនសូត្រអស់កាលយូររហូតដល់ស្ទាត់ជំនាញនោះ កាលបើមកជួបនឹងវាទៈរបស់ខ្ញុំ ក៏ត្រូវត្រឡប់ថយក្រោយវិញ។ ពាក្យថា Āropito te vādo សេចក្តីថា ខ្ញុំបានដាក់ទោសកំហុសទៅលើអ្នកហើយ។ ពាក្យថា Cara vādappamokkhāya សេចក្តីថា ចូរអ្នកកាន់យកកញ្ចប់បាយ ហើយដើរទៅកាន់ស្រុកភូមិទាំងនោះៗ ដើម្បីស្វែងរកគ្រូដទៃទៀត ដើម្បីដោះខ្លួនឱ្យរួចពីវាទៈចុះ។ ពាក្យថា Nibbeṭhehi vā សេចក្តីថា បើមិនដូច្នោះទេ ចូរអ្នកដោះខ្លួនឱ្យរួចពីទោសកំហុសដែលខ្ញុំបានដាក់ឱ្យនេះក្នុងពេលនេះចុះ។ ពាក្យថា Sace pahosi គឺប្រសិនបើអ្នកអាចធ្វើបាន។ ពាក្យថា Vadhoyeva គឺការសម្លាប់គ្នាទៅវិញទៅមក រហូតដល់ស្លាប់តែម្ដង។

---

နာဋပုတ္တိယေသူတိ နာဋပုတ္တဿ အန္တေဝါသိကေသု. နိဗ္ဗိန္နရူပါတိ ဥက္ကဏ္ဌိတသဘာဝါ, အဘိဝါဒနာဒီနိ န ကရောန္တိ. ဝိရတ္တရူပါတိ ဝိဂတပေမာ. ပဋိဝါနရူပါတိ တေသံ နိပစ္စကိရိယတော နိဝတ္တသဘာဝါ. ယထာ တန္တိ ယထာ စ ဒုရက္ခာတာဒိသဘာဝေ ဓမ္မဝိနယေ နိဗ္ဗိန္နဝိရတ္တပဋိဝါနရူပေဟိ ဘဝိတဗ္ဗံ, တထေဝ ဇာတာတိ အတ္ထော. ဒုရက္ခာတေတိ ဒုက္ကထိတေ. ဒုပ္ပဝေဒိတေတိ ဒုဝိညာပိတေ. အနုပသမသံဝတ္တနိကေတိ ရာဂါဒီနံ ဥပသမံ ကာတုံ အသမတ္ထော. ဘိန္နထူပေတိ ဘိန္နပတိဋ္ဌေ. ဧတ္ထ ဟိ နာဋပုတ္တောဝ နေသံ ပတိဋ္ဌေန ထူပေါ, သော ပန ဘိန္နော မတော. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဘိန္နထူပေ’’တိ. အပ္ပဋိသရဏေတိ တဿေဝ အဘာဝေန ပဋိသရဏဝိရဟိတေ.

ពាក្យថា Nāṭaputtiyesu គឺក្នុងសំណាក់ពួកសិស្សរបស់និគន្ថនាដបុត្ត។ ពាក្យថា Nibbinnarūpā គឺមានសភាពនឿយណាយ មិនធ្វើការគោរពអភិវាទជាដើមឡើយ។ ពាក្យថា Virattarūpā គឺមានសេចក្តីស្រឡាញ់ប្រាសទៅហើយ។ ពាក្យថា Paṭivānarūpā គឺមានសភាពថយក្រោយចាកការធ្វើសេចក្តីគោរពកោតក្រែងចំពោះពួកនិគន្ថៈទាំងនោះ។ ពាក្យថា Yathā taṃ សេចក្តីថា ក្នុងធម៌វិន័យដែលសម្តែងទុកមិនល្អជាដើម ពួកសិស្សត្រូវតែមានសភាពនឿយណាយ ប្រាសចាកសេចក្តីស្រឡាញ់ និងថយក្រោយចាកការគោរពយ៉ាងណា ពួកសិស្សទាំងនោះក៏មានសភាពយ៉ាងនោះដែរ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ពាក្យថា Durakkhāte គឺដែលសម្តែងទុកមិនល្អ។ ពាក្យថា Duppavedite គឺដែលប្រកាសទុកមិនល្អ (យល់បានដោយពិបាក)។ ពាក្យថា Anupasamasaṃvattanike គឺមិនអាចធ្វើការរំលត់រាគៈជាដើមបានឡើយ។ ពាក្យថា Bhinnathūpe គឺមានទីពឹងដ៏បាក់បែកហើយ។ ព្រោះថា ក្នុងទីនេះ និគន្ថនាដបុត្តជាគ្រូ គឺជាស្តូប (ទីពឹង) របស់សិស្សទាំងនោះ ដោយអត្ថថាជាទីពឹង ប៉ុន្តែគ្រូនោះបានស្លាប់បាត់ទៅហើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា «Bhinnathūpe»។ ពាក្យថា Appaṭisaraṇe គឺដែលគ្មានទីពឹង ព្រោះតែការមិនមាននៃគ្រូនោះឯង。

---

နနု စာယံ နာဋပုတ္တော နာဠန္ဒဝါသိကော, သော ကသ္မာ ပါဝါယံ ကာလံကတောတိ. သော ကိရ ဥပါလိနာ ဂဟပတိနာ ပဋိဝိဒ္ဓသစ္စေန ဒသဟိ ဂါထာဟိ ဘာသိတေ ဗုဒ္ဓဂုဏေ သုတွာ ဥဏှံ လောဟိတံ ဆဍ္ဍေသိ. အထ နံ အဖာသုကံ ဂဟေတွာ ပါဝံ အဂမံသု, သော တတ္ထ ကာလမကာသိ. ကာလံ ကုရုမာနော စ ‘‘မမ လဒ္ဓိ အနိယျာနိကာ သာရရဟိတာ, မယံ တာဝ နဋ္ဌာ, အဝသေသဇနော မာ အပါယပူရကော အဟောသိ. သစေ ပနာဟံ ‘မမ သာသနံ အနိယျာနိက’န္တိ ဝက္ခာမိ, န သဒ္ဒဟိဿန္တိ. ယံနူနာဟံ ဒွေပိ ဇနေ န ဧကနီဟာရေန ဥဂ္ဂဏှာပေယျံ, တေ မမစ္စယေန အညမညံ ဝိဝဒိဿန္တိ. သတ္ထာ တံ ဝိဝါဒံ ပဋိစ္စ ဧကံ ဓမ္မကထံ ကထေဿတိ, တတော တေ သာသနဿ မဟန္တဘာဝံ ဇာတိဿန္တီ’’တိ.

សួរថា៖ ចុះនិគន្ថនាដបុត្តនេះ ជាអ្នករស់នៅក្នុងក្រុងណាលន្ទា ហេតុអ្វីបានជាទៅធ្វើមរណកាលនៅក្នុងក្រុងបាវាទៅវិញ? ឆ្លើយថា៖ ឮថា និគន្ថនាដបុត្តនោះ កាលបើបានស្តាប់ព្រះពុទ្ធគុណដែលឧបាលិគហបតី ជាអ្នកបានត្រាស់ដឹងសច្ចធម៌ សម្តែងឡើងដោយគាថា ១០ បទ ក៏ធ្លាក់ឈាមក្តៅមក។ បន្ទាប់មក ពួកសិស្សក៏នាំខ្លួនគាត់ដែលកំពុងមានជំងឺ ទៅកាន់ក្រុងបាវា គាត់ក៏បានធ្វើមរណកាលនៅក្នុងក្រុងនោះឯង។ កាលដែលគាត់ជិតស្លាប់ គាត់បានគិតថា «លទ្ធិរបស់យើងមិននាំឱ្យរួចចាកទុក្ខឡើយ គ្មានខ្លឹមសារសោះ ពួកយើងវិនាសហើយ មនុស្សដែលនៅសល់ កុំបីជាអ្នកបំពេញអបាយភូមិឡើយ។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើយើងនិយាយថា 'សាសនារបស់យើងមិននាំឱ្យរួចចាកទុក្ខទេ' ពួកសិស្សក៏នឹងមិនជឿឡើយ។ បើដូច្នោះ មានតែយើងបង្រៀនសិស្សទាំងពីរនាក់ មិនឱ្យមានលទ្ធិដូចគ្នាឡើយ ពួកសិស្សទាំងនោះនឹងទាស់ទែងគ្នាទៅវិញទៅមក ក្រោយពេលដែលយើងស្លាប់ទៅ។ ព្រះសាស្តានឹងទ្រង់អាស្រ័យនូវវិវាទនោះ ហើយសម្តែងធម៌ទេសនាមួយ ចាប់ពីពេលនោះមក ពួកសិស្សទាំងនោះនឹងបានដឹងនូវភាពជាធំនៃព្រះសាសនា»។

---

အထ နံ ဧကော အန္တေဝါသိကော ဥပသင်္ကမိတွာ အာဟ ‘‘ဘန္တေ, တုမှေ ဒုဗ္ဗလာ, မယှံ ဣမသ္မိံ ဓမ္မေ သာရံ အာစိက္ခထ အာစရိယပ္ပမာဏ’’န္တိ. အာဝုသော, တွံ မမစ္စယေန သဿတန္တိ ဂဏှေယျာသီတိ. အပရောပိ တံ ဥပသင်္ကမိ, တံ ဥစ္ဆေဒံ ဂဏှာပေသိ. ဧဝံ ဒွေပိ ဇနေ ဧကလဒ္ဓိကေ အကတွာ ဗဟူ နာနာနီဟာရေန ဥဂ္ဂဏှာပေတွာ ကာလမကာသိ. တေ တဿ သရီရကိစ္စံ ကတွာ သန္နိပတိတွာ အညမညံ ပုစ္ဆိံသု ‘‘ကဿာဝုသော, အာစရိယော သာရမာစိက္ခီ’’တိ? ဧကော ဥဋ္ဌဟိတွာ မယှန္တိ အာဟ. ကိံ အာစိက္ခီတိ? သဿတန္တိ. အပရော တံ ပဋိဗာဟိတွာ မယှံ သာရံ အာစိက္ခီတိ အာဟ. ဧဝံ သဗ္ဗေ ‘‘မယှံ သာရံ အာစိက္ခိ, အဟံ ဇေဋ္ဌကော’’တိ အညမညံ ဝိဝါဒံ ဝဍ္ဎေတွာ အက္ကောသေ [Pg.23] စေဝ ပရိဘာသေ စ ဟတ္ထပါဒပဟာရာဒီနိ စ ပဝတ္တေတွာ ဧကမဂ္ဂေန ဒွေ အဂစ္ဆန္တာ နာနာဒိသာသု ပက္ကမိံသု, ဧကစ္စေ ဂိဟီ အဟေသုံ.

លំដាប់នោះ មានសិស្សម្នាក់ចូលទៅជិតគាត់ហើយនិយាយថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ លោកមានកម្លាំងទន់ខ្សោយហើយ សូមលោកប្រាប់នូវខ្លឹមសារនៃធម៌នេះ ដែលជាលទ្ធិរបស់គ្រូដល់ខ្ញុំផង»។ គាត់ក៏ប្រាប់ថា «ម្នាលអាវុសោ ក្រោយពេលដែលខ្ញុំស្លាប់ទៅ ចូរអ្នកកាន់យកនូវសស្សតទិដ្ឋិ (ការយល់ថានិរន្តរ៍) ចុះ»។ សិស្សម្នាក់ទៀតក៏ចូលទៅជិតគាត់ដែរ គាត់ក៏ឱ្យសិស្សនោះកាន់យកនូវឧច្ឆេទទិដ្ឋិ (ការយល់ថាដាច់សូន្យ)។ គាត់មិនបានធ្វើឱ្យសិស្សទាំងពីរនាក់មានលទ្ធិដូចគ្នាឡើយ គឺបានបង្រៀនសិស្សជាច្រើនដោយវិធីផ្សេងៗគ្នា រួចហើយក៏ធ្វើមរណកាលទៅ។ ពួកសិស្សទាំងនោះ កាលបើបានធ្វើឈាបនកិច្ចសពរបស់គាត់រួចហើយ ក៏មកប្រជុំគ្នា ហើយសួរគ្នាទៅវិញទៅមកថា «ម្នាលអាវុសោ តើគ្រូបានប្រាប់ខ្លឹមសារដល់នរណាខ្លះ?» សិស្សម្នាក់ក្រោកឈរឡើងហើយនិយាយថា «ប្រាប់ខ្ញុំ»។ គេសួរថា «តើលោកប្រាប់ថាដូចម្តេច?» ឆ្លើយថា «ប្រាប់ថា សស្សតៈ»។ សិស្សម្នាក់ទៀតបានជំទាស់ពាក្យនោះ ហើយនិយាយថា «លោកប្រាប់ខ្លឹមសារដល់ខ្ញុំទេតើ»។ ពួកសិស្សទាំងអស់ក៏ទាស់ទែងគ្នា ដោយនិយាយរៀងៗខ្លួនថា «លោកប្រាប់ខ្លឹមសារដល់ខ្ញុំ ខ្ញុំជាច្បង» ហើយក៏បង្កើនការទាស់ទែងគ្នា ដោយការជេរប្រមាថ ការតិះដៀល និងការវាយតប់គ្នាដោយដៃនិងជើងជាដើម សូម្បីតែមនុស្សពីរនាក់ក៏មិនដើរទៅតាមផ្លូវជាមួយគ្នាដែរ គឺបានបែកផ្លូវគ្នាទៅកាន់ទិសផ្សេងៗ ហើយខ្លះក៏បានសឹកទៅជាគ្រហស្ថវិញ។

---

ဘဂဝတော ပန ဓရမာနကာလေပိ ဘိက္ခုသံဃေ ဝိဝါဒေါ န ဥပ္ပဇ္ဇိ. သတ္ထာ ဟိ တေသံ ဝိဝါဒကာရဏေ ဥပ္ပန္နမတ္တေယေဝ သယံ ဝါ ဂန္တွာ တေ ဝါ ဘိက္ခူ ပက္ကောသာပေတွာ ခန္တိ မေတ္တာ ပဋိသင်္ခါ အဝိဟိံသာ သာရဏီယဓမ္မေသု ဧကံ ကာရဏံ ကထေတွာ ဝိဝါဒံ ဝူပသမေတိ. ဧဝံ ဓရမာနောပိ သံဃဿ ပတိဋ္ဌာဝ အဟောသိ. ပရိနိဗ္ဗာယမာနောပိ အဝိဝါဒကာရဏံ ကတွာဝ ပရိနိဗ္ဗာယိ. ဘဂဝတာ ဟိ သုတ္တေ ဒေသိတာ စတ္တာရော မဟာပဒေသာ (အ. နိ. ၄.၁၈၀; ဒီ. နိ. ၂.၁၈၇) ယာဝဇ္ဇဒိဝသာ ဘိက္ခူနံ ပတိဋ္ဌာ စ အဝဿယော စ. တထာ ခန္ဓကေ ဒေသိတာ စတ္တာရော မဟာပဒေသာ (မဟာဝ. ၃၀၅) သုတ္တေ ဝုတ္တာနိ စတ္တာရိ ပဉှဗျာကရဏာနိ (အ. နိ. ၄.၄၂) စ. တေနေဝါဟ – ‘‘ယော ဝေါ မယာ, အာနန္ဒ, ဓမ္မော စ ဝိနယော စ ဒေသိတော ပညတ္တော, သော ဝေါ မမစ္စယေန သတ္ထာ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၂၁၆).

ចំណែកឯក្នុងសម័យដែលព្រះមានព្រះភាគនៅធរមាន សូម្បីតែវិវាទក្នុងភិក្ខុសង្ឃក៏មិនដែលកើតឡើងឡើយ។ ព្រោះថា កាលបើហេតុនៃវិវាទកើតឡើងភ្លាម ព្រះសាស្តាទ្រង់យាងទៅដោយព្រះអង្គឯង ឬទ្រង់ឱ្យហៅភិក្ខុទាំងនោះមក ហើយសម្តែងនូវធម៌ណាមួយក្នុងចំណោមធម៌ទាំងឡាយ មានខន្តិ មេត្តា បដិសង្ខា អវិហឹសា និងសារណីយធម៌ ដើម្បីរំលត់វិវាទនោះ។ យ៉ាងនេះ សូម្បីតែកាលព្រះអង្គនៅធរមាន ក៏ទ្រង់ជាទីពឹងនៃសង្ឃពិតប្រាកដមែន។ សូម្បីតែកាលជិតបរិនិព្វាន ក៏ទ្រង់បានធ្វើនូវហេតុមិនឱ្យមានវិវាទ រួចហើយទើបបរិនិព្វាន។ ព្រោះថា មហាបទេស ៤ ដែលព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងទុកក្នុងព្រះសូត្រ តែងតែជាទីពឹង និងជាទីរលឹករបស់ភិក្ខុទាំងឡាយរហូតដល់សព្វថ្ងៃនេះ។ ដូចគ្នាដែរ មហាបទេស ៤ ដែលទ្រង់សម្តែងទុកក្នុងខន្ធកៈ និងការដោះស្រាយប្រស្នាទាំង ៤ ដែលទ្រង់សម្តែងទុកក្នុងព្រះសូត្រ ក៏ជាទីពឹង និងជាទីរលឹករបស់ភិក្ខុទាំងឡាយរហូតដល់សព្វថ្ងៃនេះដែរ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះអង្គទើបត្រាស់ថា «ម្នាលអានន្ទ ធម៌ក្តី វិន័យក្តី ណាដែលតថាគតបានសម្តែងហើយ បានបញ្ញត្តិហើយ ដល់អ្នករាល់គ្នា ធម៌និងវិន័យនោះ នឹងជាគ្រូរបស់អ្នករាល់គ្នា ក្នុងកាលដែលតថាគតកន្លងទៅ»។

---

၄၂. အထ ခေါ စုန္ဒော သမဏုဒ္ဒေသောတိ အယံ ထေရော ဓမ္မသေနာပတိဿ ကနိဋ္ဌဘာတိကော. တံ ဘိက္ခူ အနုပသမ္ပန္နကာလေ စုန္ဒော သမဏုဒ္ဒေသောတိ သမုဒါစရိတွာ ထေရကာလေပိ တထေဝ သမုဒါစရိံသု. တေန ဝုတ္တံ ‘‘စုန္ဒော သမဏုဒ္ဒေသော’’တိ. ဥပသင်္ကမီတိ ကသ္မာ ဥပသင်္ကမိ? နာဋပုတ္တေ ကိရ ကာလံကတေ ဇမ္ဗုဒီပေ မနုဿာ တတ္ထ တတ္ထ ကထံ ပဝတ္တယိံသု – ‘‘နိဂဏ္ဌော နာဋပုတ္တော ဧကော သတ္ထာတိ ပညာယိတ္ထ, တဿ ကာလကိရိယာယ သာဝကာနံ ဧဝရူပေါ ဝိဝါဒေါ ဇာတော, သမဏော ပန ဂေါတမော ဇမ္ဗုဒီပေ စန္ဒော ဝိယ သူရိယော ဝိယ စ ပါကဋောယေဝ, ကီဒိသော နု ခေါ သမဏေ ဂေါတမေ ပရိနိဗ္ဗုတေ သာဝကာနံ ဝိဝါဒေါ ဘဝိဿတီ’’တိ. ထေရော တံ ကထံ သုတွာ စိန္တေသိ – ‘‘ဣမံ ကထံ ဂဟေတွာ ဒသဗလဿ အာရောစေဿာမိ, သတ္ထာ စ ဧတံ အတ္ထုပ္ပတ္တိံ ကတွာ ဧကံ ဒေသနံ ကထေဿတီ’’တိ. သော နိက္ခမိတွာ ယေန သာမဂါမော, ယေနာယသ္မာ အာနန္ဒော တေနုပသင်္ကမိ. ဥဇုမေဝ ဘဂဝတော သန္တိကံ အဂန္တွာ ယေနဿ ဥပဇ္ဈာယော အာယသ္မာ အာနန္ဒော တေနုပသင်္ကမီတိ အတ္ထော. ဧဝံ ကိရဿ အဟောသိ – ‘‘ဥပဇ္ဈာယော မေ မဟာပညော, သော ဣမံ သာသနံ [Pg.24] သတ္ထု အာရောစေဿတိ, အထ သတ္ထာ တဒနုရူပံ ဓမ္မံ ဒေသေဿတီ’’တိ. ကထာပါဘတန္တိ ကထာမူလံ, မူလဉှိ ပါဘတန္တိ ဝုစ္စတိ. ယထာဟ –

៤២. ពាក្យថា Atha kho cundo samaṇuddeso សេចក្តីថា ព្រះថេរៈនេះ ជាប្អូនប្រុសបង្កើតរបស់ព្រះធម្មសេនាបតី (ព្រះសារីបុត្ត)។ ពួកភិក្ខុធ្លាប់ហៅលោកក្នុងកាលដែលមិនទាន់បានឧបសម្បទាថា «ចុន្ទសមណុទ្ទេស» ទោះបីជាក្នុងកាលដែលលោកជាព្រះថេរៈហើយ ក៏នៅតែហៅយ៉ាងនោះដដែល។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបត្រាស់ថា «ចុន្ទសមណុទ្ទេស»។ ពាក្យថា Upasaṅkami សួរថា ហេតុអ្វីបានជាលោកចូលទៅជិត? ឆ្លើយថា ឮថា កាលដែលនិគន្ថនាដបុត្តធ្វើមរណកាលទៅ មនុស្សទាំងឡាយក្នុងជម្ពូទ្វីប តែងតែនិយាយគ្នាក្នុងទីនោះៗថា «និគន្ថនាដបុត្ត ជាគ្រូម្នាក់ដែលល្បីល្បាញ កាលបើគាត់ធ្វើមរណកាលទៅ ពួកសិស្សក៏កើតមានវិវាទបែបនេះ ចំណែកព្រះសមណគោតម ល្បីល្បាញក្នុងជម្ពូទ្វីប ដូចជាព្រះចន្ទ និងព្រះអាទិត្យដូច្នោះ កាលបើព្រះសមណគោតមបរិនិព្វានទៅ តើពួកសិស្សនឹងកើតមានវិវាទបែបណាទៅហ្ន៎?»។ ព្រះថេរៈបានស្តាប់ពាក្យនោះហើយ ក៏គិតថា «យើងនឹងនាំយកពាក្យនេះ ទៅក្រាបបង្គំទូលព្រះទសពល ព្រះសាស្តានឹងទ្រង់ធ្វើនូវរឿងនេះឱ្យជាហេតុដុះឡើងនៃទេសនា ហើយសម្តែងធម៌ទេសនាមួយមិនខាន»។ លោកក៏ចេញដំណើរទៅកាន់ភូមិសាមគាម ចូលទៅជិតព្រះអានន្ទដ៏មានអាយុ។ សេចក្តីថា លោកមិនបានទៅកាន់សំណាក់ព្រះមានព្រះភាគដោយត្រង់ឡើយ គឺបានចូលទៅជិតព្រះអានន្ទដ៏មានអាយុ ជាព្រះឧបជ្ឈាយ៍របស់ខ្លួនជាមុនសិន។ ឮថា លោកមានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា «ព្រះឧបជ្ឈាយ៍របស់ខ្ញុំ មានប្រាជ្ញាច្រើន លោកនឹងនាំដំណឹងនេះទៅក្រាបបង្គំទូលព្រះសាស្តា បន្ទាប់មក ព្រះសាស្តានឹងទ្រង់សម្តែងធម៌ដ៏សមគួរដល់រឿងនោះ»។ ពាក្យថា Kathāpābhataṃ គឺឫសគល់នៃរឿងរ៉ាវ ព្រោះថា ឫសគល់ គេហៅថា បាភតៈ។ ដូចដែលព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា៖

---

‘‘အပ္ပကေနပိ မေဓာဝီ, ပါဘတေန ဝိစက္ခဏော;

သမုဋ္ဌာပေတိ အတ္တာနံ, အဏုံ အဂ္ဂိံဝ သန္ဓမ’’န္တိ. (ဇာ. ၂.၁.၄);

«បុគ្គលមានប្រាជ្ញា ជាអ្នកឈ្លាសវៃ តែងតាំងខ្លួនឡើងបាន ដោយដើមទុន (ទ្រព្យ) សូម្បីតែបន្តិចបន្តួច ដូចជាបុគ្គលផ្លុំភ្លើងដ៏តូច ឱ្យឆេះឡើងដូច្នោះ»។

---

ဒဿနာယာတိ ဒဿနတ္ထာယ. ကိံ ပနိမိနာ ဘဂဝါ န ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗောတိ? နော န ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗော, အယဉှိ အာယသ္မာ ဒိဝါ နဝ ဝါရေ ရတ္တိံ နဝ ဝါရေတိ ဧကာဟံ အဋ္ဌာရသ ဝါရေ ဥပဋ္ဌာနမေဝ ဂစ္ဆတိ. ဒိဝသဿ ပန သတက္ခတ္တုံ ဝါ သဟဿက္ခတ္တုံ ဝါ ဂန္တုကာမော သမာနောပိ န အကာရဏာ ဂစ္ဆတိ, ဧကံ ပဉှုဒ္ဓါရံ ဂဟေတွာဝ ဂစ္ဆတိ. သော တံဒိဝသံ တေန ဂန္တုကာမော ဧဝမာဟ.

«Dassanāya» សេចក្តីថា ដើម្បីគាល់ (ដើម្បីទស្សនា)។ សួរថា ចុះព្រះមានព្រះភាគ ព្រះតេជព្រះគុណនេះ (ព្រះចុន្ទសាមណេរនេះ) មិនធ្លាប់បានគាល់ពីមុនមកទេឬ? ឆ្លើយថា មិនមែនជាមិនធ្លាប់គាល់នោះឡើយ (គឺធ្លាប់គាល់ហើយ) ព្រោះថា ព្រះតេជព្រះគុណនេះ តែងតែទៅកាន់ទីបម្រើក្នុងមួយថ្ងៃអស់ ១៨ ដង គឺពេលថ្ងៃ ៩ ដង ពេលយប់ ៩ ដង។ ម្យ៉ាងទៀត ទោះបីលោកមានបំណងចង់ទៅមួយថ្ងៃ ១០០ ដង ឬ ១០០០ ដងក៏ដោយ ក៏លោកមិនទៅដោយគ្មានហេតុផលនោះឡើយ គឺលោកតែងតែនាំយកនូវបញ្ហា (សំណួរ) មួយដើម្បីទៅសួរជានិច្ច។ ក្នុងថ្ងៃនោះ លោកមានបំណងចង់ទៅជាមួយព្រះអានន្ទ ទើបពោលយ៉ាងនេះ។

---

အဟိတာယ ဒုက္ခာယ ဒေဝမနုဿာနန္တိ ဧကသ္မိံ ဝိဟာရေ သံဃမဇ္ဈေ ဥပ္ပန္နော ဝိဝါဒေါ ကထံ ဒေဝမနုဿာနံ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ သံဝတ္တတိ? ကောသမ္ဗကက္ခန္ဓကေ (မဟာဝ. ၄၅၁) ဝိယ ဟိ ဒွီသု ဘိက္ခူသု ဝိဝါဒံ အာပန္နေသု တသ္မိံ ဝိဟာရေ တေသံ အန္တေဝါသိကာ ဝိဝဒန္တိ, တေသံ ဩဝါဒံ ဂဏှန္တော ဘိက္ခုနိသံဃော ဝိဝဒတိ, တတော တေသံ ဥပဋ္ဌာကာ ဝိဝဒန္တိ, အထ မနုဿာနံ အာရက္ခဒေဝတာ ဒွေ ကောဋ္ဌာသာ ဟောန္တိ. တတ္ထ ဓမ္မဝါဒီနံ အာရက္ခဒေဝတာ ဓမ္မဝါဒိနိယော ဟောန္တိ, အဓမ္မဝါဒီနံ အဓမ္မဝါဒိနိယော ဟောန္တိ. တတော တာသံ အာရက္ခဒေဝတာနံ မိတ္တာ ဘုမ္မဒေဝတာ ဘိဇ္ဇန္တိ. ဧဝံ ပရမ္ပရာယ ယာဝ ဗြဟ္မလောကာ ဌပေတွာ အရိယသာဝကေ သဗ္ဗေ ဒေဝမနုဿာ ဒွေ ကောဋ္ဌာသာ ဟောန္တိ. ဓမ္မဝါဒီဟိ ပန အဓမ္မဝါဒိနောဝ ဗဟုတရာ ဟောန္တိ, တတော ယံ ဗဟူဟိ ဂဟိတံ, တံ ဂဏှန္တိ. ဓမ္မံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဗဟုတရာဝ အဓမ္မံ ဂဏှန္တိ. တေ အဓမ္မံ ပူရေတွာ ဝိဟရန္တာ အပါယေ နိဗ္ဗတ္တန္တိ. ဧဝံ ဧကသ္မိံ ဝိဟာရေ သံဃမဇ္ဈေ ဥပ္ပန္နော ဝိဝါဒေါ ဗဟူနံ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ ဟောတိ.

«Ahitāya dukkhāya devamanussānaṃ» សេចក្តីថា វិវាទដែលកើតឡើងក្នុងកណ្តាលជំនុំសង្ឃក្នុងវត្តមួយ តើប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីមិនជាប្រយោជន៍ ដើម្បីសេចក្តីទុក្ខដល់ទេវតានិងមនុស្សទាំងឡាយដូចម្តេច? ដូចជាក្នុងកោសម្ពកក្ខន្ធកៈ កាលបើភិក្ខុពីររូបកើតវិវាទនឹងគ្នា ពួកសិស្ស (អន្តេវាសិក) របស់ភិក្ខុទាំងនោះក្នុងវត្តនោះ ក៏ឈ្លោះប្រកែកគ្នា ពួកភិក្ខុនីសង្ឃដែលកាន់យកឱវាទរបស់ភិក្ខុទាំងនោះ ក៏ឈ្លោះប្រកែកគ្នា បន្ទាប់មក ពួកឧបដ្ឋាករបស់ភិក្ខុទាំងនោះ ក៏ឈ្លោះប្រកែកគ្នា គ្រានោះ ពួកទេវតាអ្នករក្សាមនុស្ស ក៏ចែកជាពីរចំណែក។ ក្នុងចំណែកទាំងពីរនោះ ទេវតាអ្នករក្សាមនុស្សខាងពួកធម្មវាទី ក៏ជាធម្មវាទី ទេវតាអ្នករក្សាមនុស្សខាងពួកអធម្មវាទី ក៏ជាអធម្មវាទី។ បន្ទាប់មក ពួកភុម្មទេវតាដែលជាមិត្តរបស់ទេវតាអ្នករក្សាទាំងនោះ ក៏បែកបាក់គ្នា។ ដោយការបែកបាក់គ្នាតามលំដាប់យ៉ាងនេះ រហូតដល់ព្រហ្មលោក លើកលែងតែព្រះអរិយសាវ័កចេញ ទេវតានិងមនុស្សទាំងអស់ ក៏ចែកជាពីរចំណែក។ ម្យ៉ាងទៀត ពួកអធម្មវាទីតែងមានចំនួនច្រើនជាងពួកធម្មវាទី ហេតុនោះ ពួកជនភាគច្រើនកាន់យកនូវលទ្ធិណា ជនទាំងឡាយក៏កាន់យកនូវលទ្ធិនោះ។ ពួកជនភាគច្រើនលះបង់ធម៌ចោល ហើយកាន់យកនូវអធម៌វិញ។ ពួកជនទាំងនោះកាលដែលប្រព្រឹត្តបំពេញនូវអធម៌ រមែងទៅកើតក្នុងអបាយភូមិ។ វិវាទដែលកើតឡើងក្នុងកណ្តាលជំនុំសង្ឃក្នុងវត្តមួយ រមែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីមិនជាប្រយោជន៍ ដើម្បីសេចក្តីទុក្ខដល់ជនជាច្រើន យ៉ាងនេះឯង។

---

၄၃. အဘိညာ ဒေသိတာတိ မဟာဗောဓိမူလေ နိသိန္နေန ပစ္စက္ခံ ကတွာ ပဝေဒိတာ. ပတိဿယမာနရူပါ ဝိဟရန္တီတိ ဥပနိဿာယ ဝိဟရန္တိ. ဘဂဝတော အစ္စယေနာတိ ဧတရဟိ ဘဂဝန္တံ ဇေဋ္ဌကံ ကတွာ သဂါရဝါ ဝိဟရန္တိ, တုမှာကံ, ဘန္တေ, ဥဂ္ဂတေဇတာယ ဒုရာသဒတာယ ဝိဝါဒံ ဇနေတုံ န [Pg.25] သက္ကောန္တိ, ဘဂဝတော ပန အစ္စယေန ဝိဝါဒံ ဇနေယျုန္တိ ဝဒတိ. ယတ္ထ ပန တံ ဝိဝါဒံ ဇနေယျုံ, တံ ဒဿေန္တော အဇ္ဈာဇီဝေ ဝါ အဓိပါတိမောက္ခေ ဝါတိ အာဟ. တတ္ထ အဇ္ဈာဇီဝေတိ အာဇီဝဟေတု အာဇီဝကာရဏာ – ‘‘ဘိက္ခု ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မံ ဥလ္လပတိ အာပတ္တိ ပါရာဇိကဿာ’’တိအာဒိနာ (ပရိ. ၂၈၇) နယေန ပရိဝါရေ ပညတ္တာနိ ဆ သိက္ခာပဒါနိ, တာနိ ဌပေတွာ သေသာနိ သဗ္ဗသိက္ခာပဒါနိ အဓိပါတိမောက္ခံ နာမ. အပ္ပမတ္တကော သော အာနန္ဒာတိ အဇ္ဈာဇီဝံ အဓိပါတိမောက္ခဉ္စ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပန္နဝိဝါဒေါ နာမ ယသ္မာ ပရဿ ကထာယပိ အတ္တနော ဓမ္မတာယပိ သလ္လက္ခေတွာ သုပ္ပဇဟော ဟောတိ, တသ္မာ ‘‘အပ္ပမတ္တကော’’တိ ဝုတ္တော.

៤៣. «Abhiññā desitā» សេចក្តីថា ធម៌ដែលព្រះអង្គទ្រង់គង់នៅទៀបគល់មហាពោធិ៍ បានធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់ចំពោះព្រះភក្ត្រ ហើយទ្រង់សម្តែងទុកហើយ។ «Patissayamānarūpā viharanti» សេចក្តីថា អាស្រ័យនៅ។ «Bhagavato accayena» សេចក្តីថា ក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ននេះ ពួកភិក្ខុតែងធ្វើព្រះមានព្រះភាគឱ្យជាធំ ហើយរស់នៅដោយសេចក្តីគោរព បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ព្រោះតែព្រះអង្គមានតេជះដ៏ខ្លាំងក្លា និងព្រោះតែព្រះអង្គជាបុគ្គលដែលគេចូលទៅជិតបានដោយក្រ ពួកភិក្ខុទាំងនោះទើបមិនអាចបង្កើតវិវាទបាន ប៉ុន្តែ លុះកន្លងទៅនៃព្រះមានព្រះភាគ (ក្រោយពេលព្រះអង្គបរិនិព្វាន) ពួកភិក្ខុទាំងនោះគប្បីបង្កើតវិវាទឡើង ព្រះចុន្ទសាមណេរពោលយ៉ាងនេះ។ ដើម្បីបង្ហាញនូវសិក្ខាបទដែលពួកភិក្ខុទាំងនោះគប្បីបង្កើតវិវាទឡើង ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា «Ajjhājīve vā adhipātimokkhe vā»។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា «Ajjhājīva» បានដល់ សិក្ខាបទ ៦ ដែលទ្រង់បញ្ញត្តទុកក្នុងបរិវារៈ ដោយន័យជាដើមថា «ភិក្ខុពោលអួតឧត្តរិមនុស្សធម៌ ព្រោះហេតុតែអាជីវៈ ព្រោះការចិញ្ចឹមជីវិត ត្រូវអាបត្តិបារាជិក» លើកលែងតែសិក្ខាបទទាំង ៦ នោះចេញ សិក្ខាបទដែលនៅសល់ទាំងអស់ ឈ្មោះថា «Adhipātimokkha»។ ពាក្យថា «Appamattako so Ānanda» សេចក្តីថា វិវាទដែលកើតឡើងដោយប្រារព្ធនូវអជ្ឈាជីវៈ និងអធិបាតិមោក្ខនោះ ព្រោះហេតុតែភិក្ខុអាចពិចារណាដឹងបានដោយពាក្យរបស់អ្នកដទៃក្តី ដោយធម្មតារបស់ខ្លួនឯងក្តី ហើយក៏អាចលះបង់បានដោយងាយ ហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា «ជាវិវាទមានប្រមាណតិច»។

---

တတြာယံ နယော – ဣဓေကစ္စော ‘‘န သက္ကာ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မံ အနုလ္လပန္တေန ကိဉ္စိ လဒ္ဓု’’န္တိအာဒီနိ စိန္တေတွာ အာဇီဝဟေတု ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မံ ဝါ ဥလ္လပတိ သဉ္စရိတ္တံ ဝါ အာပဇ္ဇတိ, ယော တေ ဝိဟာရေ ဝသတိ, သော ဘိက္ခု အရဟာတိအာဒိနာ နယေန သာမန္တဇပ္ပနံ ဝါ ကရောတိ, အဂိလာနော ဝါ အတ္တနော အတ္ထာယ ပဏီတဘောဇနာနိ ဝိညာပေတွာ ဘုဉ္ဇတိ, ဘိက္ခုနီ ဝါ ပန တာနိ ဝိညာပေတွာ ပါဋိဒေသနီယံ အာပဇ္ဇတိ, ယော ကောစိ ဒုက္ကဋဝတ္ထုကံ ယံကိဉ္စိ သူပေါဒနဝိညတ္တိမေဝ ဝါ ကရောတိ, အညတရံ ဝါ ပန ပဏ္ဏတ္တိဝီတိက္ကမံ ကရောန္တော ဝိဟရတိ, တမေနံ သဗြဟ္မစာရီ ဧဝံ သဉ္ဇာနန္တိ – ‘‘ကိံ ဣမဿ ဣမိနာ လာဘေန လဒ္ဓေန, ယော သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ မိစ္ဆာဇီဝေန ဇီဝိကံ ကပ္ပေတိ, ပဏ္ဏတ္တိဝီတိက္ကမံ ကရောတီ’’တိ. အတ္တနော ဓမ္မတာယပိဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘‘ကိဿ မယှံ ဣမိနာ လာဘေန, ယွာဟံ ဧဝံ သွာက္ခာတေ ဓမ္မဝိနယေ ပဗ္ဗဇိတွာ မိစ္ဆာဇီဝေန ဇီဝိကံ ကပ္ပေမိ, ပဏ္ဏတ္တိဝီတိက္ကမံ ကရောမီ’’တိ သလ္လက္ခေတွာ တတော ဩရမတိ. ဧဝံ ပရဿ ကထာယပိ အတ္တနော ဓမ္မတာယပိ သလ္လက္ခေတွာ သုပ္ပဇဟော ဟောတိ. တေန ဘဂဝါ ‘‘အပ္ပမတ္တကော’’တိ အာဟ.

ក្នុងសេចក្តីនោះ មានន័យដូចតទៅនេះ៖ ភិក្ខុខ្លះក្នុងសាសនានេះ គិតយ៉ាងនេះថា «បើមិនពោលអួតឧត្តរិមនុស្សធម៌ទេ មិនអាចនឹងបានលាភសក្ការៈអ្វីឡើយ» ដូច្នេះជាដើម ហើយក៏ពោលអួតឧត្តរិមនុស្សធម៌ក្តី ត្រូវអាបត្តិសញ្ចរិត្តៈក្តី ព្រោះហេតុតែការចិញ្ចឹមជីវិត ឬធ្វើការនិយាយបញ្ឆិតបញ្ឆៀង (សាមន្តជប្បនៈ) ដោយន័យជាដើមថា «ភិក្ខុណាដែលនៅក្នុងវត្តរបស់ឧបាសក ភិក្ខុនោះជាព្រះអរហន្ត» ឬភិក្ខុមិនមានជម្ងឺ សុំនូវភោជនដ៏ផ្អែមល្ហែមដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ខ្លួន ហើយឆាន់ ឬភិក្ខុនីសុំនូវភោជនទាំងនោះ ហើយត្រូវអាបត្តិបាដិទេសនីយៈ ឬភិក្ខុណាមួយគ្រាន់តែសុំនូវសម្លនិងបាយ ដែលជាវត្ថុនៃអាបត្តិទុក្កដ ឬប្រព្រឹត្តកន្លងនូវព្រះបញ្ញត្តណាមួយ ហើយរស់នៅ ពួកសហធម្មិកតែងដឹងច្បាស់នូវភិក្ខុនោះយ៉ាងនេះថា «តើលាភសក្ការៈដែលភិក្ខុនេះបានមកនោះ មានប្រយោជន៍អ្វីដល់លោក ព្រោះលោកបួសក្នុងសាសនាហើយ បែរជាចិញ្ចឹមជីវិតដោយមិច្ឆាជីវៈ និងប្រព្រឹត្តកន្លងព្រះបញ្ញត្តទៅវិញ»។ ម្យ៉ាងទៀត សូម្បីដោយធម្មតារបស់ខ្លួនឯង ក៏រមែងមានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា «តើលាភសក្ការៈនេះ មានប្រយោជន៍អ្វីដល់អាត្មាអញ កាលបើអាត្មាអញបួសក្នុងធម្មវិន័យដែលព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងទុកល្អហើយយ៉ាងនេះ បែរជាចិញ្ចឹមជីវិតដោយមិច្ឆាជីវៈ និងប្រព្រឹត្តកន្លងព្រះបញ្ញត្តទៅវិញ» លុះពិចារណាឃើញយ៉ាងនេះហើយ ក៏វៀរចាកមិច្ឆាជីវៈនោះ។ វិវាទនោះ កាលបើភិក្ខុបានពិចារណាដឹងដោយពាក្យរបស់អ្នកដទៃក្តី ដោយធម្មតារបស់ខ្លួនឯងក្តី រមែងជាវិវាទដែលលះបង់បានដោយងាយ យ៉ាងនេះឯង។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា «ជាវិវាទមានប្រមាណតិច»។

---

မဂ္ဂေ ဝါ ဟိ, အာနန္ဒ, ပဋိပဒါယ ဝါတိ လောကုတ္တရမဂ္ဂံ ပတွာ ဝိဝါဒေါ နာမ သဗ္ဗသော ဝူပသမ္မတိ, နတ္ထိ အဓိဂတမဂ္ဂါနံ ဝိဝါဒေါ. ပုဗ္ဗဘာဂမဂ္ဂံ ပန ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒဉ္စ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ.

«Magge vā hi, Ānanda, paṭipadāya vā» សេចក្តីថា កាលបើបានសម្រេចលោកុត្តរមគ្គហើយ វិវាទទាំងឡាយរមែងរលត់ទៅដោយប្រការទាំងពួង វិវាទរមែងមិនមានដល់លោកអ្នកបានសម្រេចមគ្គហើយឡើយ។ ប៉ុន្តែ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ពាក្យនេះ ដោយសំដៅយកបុព្វភាគមគ្គ (មគ្គក្នុងចំណែកខាងដើម) និងបុព្វភាគបដិបទា (សេចក្តីប្រតិបត្តិក្នុងចំណែកខាងដើម)។

---

တတြာယံ နယော – ဧဝံ ဘိက္ခုံ မနုဿာ လောကုတ္တရဓမ္မေ သမ္ဘာဝေန္တိ. သော သဒ္ဓိဝိဟာရိကာဒယော အာဂန္တွာ ဝန္ဒိတွာ ဌိတေ ပုစ္ဆတိ ‘‘ကိံ အာဂတတ္ထာ’’တိ. မနသိကာတဗ္ဗကမ္မဋ္ဌာနံ ပုစ္ဆိတုံ, ဘန္တေတိ. နိသီဒထ, ခဏေနေဝ [Pg.26] အရဟတ္တံ ပါပေတုံ သမတ္ထကမ္မဋ္ဌာနကထံ အာစိက္ခိဿာမီတိ ဝတွာ ဝဒတိ – ‘‘ဣဓ ဘိက္ခု အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနံ ပဝိသိတွာ နိသိန္နော မူလကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိ ကရောတိ, တဿ တံ မနသိကရောတော ဩဘာသော ဥပ္ပဇ္ဇတိ. အယံ ပဌမမဂ္ဂေါ နာမ. သော ဒုတိယံ ဩဘာသဉာဏံ နိဗ္ဗတ္တေတိ, ဒုတိယမဂ္ဂေါ အဓိဂတော ဟောတိ, ဧဝံ တတိယဉ္စ စတုတ္ထဉ္စ. ဧတ္တာဝတာ မဂ္ဂပ္ပတ္တော စေဝ ဖလပ္ပတ္တော စ ဟောတီ’’တိ. အထ တေ ဘိက္ခူ ‘‘အခီဏာသဝေါ နာမ ဧဝံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ကထေတုံ န သက္ကောတိ, အဒ္ဓါယံ ခီဏာသဝေါ’’တိ နိဋ္ဌံ ဂစ္ဆန္တိ.

ក្នុងសេចក្តីនោះ មានន័យដូចតទៅនេះ៖ មនុស្សទាំងឡាយតែងសរសើរភិក្ខុនោះក្នុងលោកុត្តរធម៌យ៉ាងនេះ។ កាលពួកសទ្ធិវិហារិកជាដើម មកដល់ហើយ ថ្វាយបង្គំឈរនៅ ភិក្ខុនោះក៏សួរថា «តើអ្នកទាំងឡាយមកដើម្បីប្រយោជន៍អ្វី?»។ ពួកសិស្សជម្រាបថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ដើម្បីសួរនូវកម្មដ្ឋានដែលគួរធ្វើទុកក្នុងចិត្ត»។ ភិក្ខុនោះពោលថា «ចូរអ្នកទាំងឡាយអង្គុយចុះ អាត្មាអញនឹងប្រាប់នូវកម្មដ្ឋានកថា ដែលអាចធ្វើឱ្យសម្រេចព្រះអរហត្តបានក្នុងមួយរំពេច» រួចក៏ពោលថា «ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ ចូលទៅកាន់ទីលំនៅរបស់ខ្លួន ហើយអង្គុយធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវមូលកម្មដ្ឋាន កាលបើភិក្ខុនោះធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវមូលកម្មដ្ឋាននោះ ពន្លឺ (ឱភាស) រមែងកើតឡើង។ នេះឈ្មោះថា បឋមមគ្គ។ ភិក្ខុនោះរមែងបង្កើតនូវឱភាសញាណទីពីរ ឈ្មោះថាបានសម្រេចទុតិយមគ្គ យ៉ាងនេះរហូតដល់មគ្គទីបីនិងទីបួន។ ដោយហេតុប៉ុណ្ណេះ ភិក្ខុនោះឈ្មោះថាជាអ្នកដល់នូវមគ្គ និងដល់នូវផលហើយ»។ គ្រានោះ ពួកភិក្ខុទាំងនោះក៏ចុះសេចក្តីសន្និដ្ឋានថា «បុគ្គលដែលមិនទាន់អស់អាសវៈ (អខីណាសវៈ) មិនអាចសម្តែងកម្មដ្ឋានយ៉ាងនេះបានឡើយ ព្រះតេជព្រះគុណនេះជាព្រះខីណាសវៈពិតប្រាកដណាស់»។

---

သော အပရေန သမယေန ကာလံ ကရောတိ. သမန္တာ ဘိက္ခာစာရဂါမေဟိ မနုဿာ အာဂန္တွာ ပုစ္ဆန္တိ ‘‘ကေနစိ, ဘန္တေ, ထေရော ပဉှံ ပုစ္ဆိတော’’တိ. ဥပါသကာ ပုဗ္ဗေဝ ထေရေန ပဉှော ကထိတော အမှာကန္တိ. တေ ပုပ္ဖမဏ္ဍပံ ပုပ္ဖကူဋာဂါရံ သဇ္ဇေတွာ သုဝဏ္ဏေန အက္ခိပိဓာနမုခပိဓာနာဒိံ ကရိတွာ ဂန္ဓမာလာဒီဟိ ပူဇေတွာ သတ္တာဟံ သာဓုကီဠိကံ ကီဠေတွာ ဈာပေတွာ အဋ္ဌီနိ အာဒါယ စေတိယံ ကရောန္တိ. အညေ အာဂန္တုကာ ဝိဟာရံ အာဂန္တွာ ပါဒေ ဓောဝိတွာ ‘‘မဟာထေရံ ပဿိဿာမ, ကဟံ, အာဝုသော, မဟာထေရော’’တိ ပုစ္ဆန္တိ. ပရိနိဗ္ဗုတော, ဘန္တေတိ. ဒုက္ကရံ, အာဝုသော, ထေရေန ကတံ မဂ္ဂဖလာနိ နိဗ္ဗတ္တေန္တေန, ပဉှံ ပုစ္ဆိတ္ထ, အာဝုသောတိ. ဘိက္ခူနံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ကထေန္တော ဣမိနာ နိယာမေန ကထေသိ, ဘန္တေတိ. န ဧသော, အာဝုသော, မဂ္ဂေါ, ဝိပဿနုပက္ကိလေသော နာမေသ, န တုမှေ ဇာနိတ္ထ, ပုထုဇ္ဇနော, အာဝုသော, ထေရောတိ. တေ ကလဟံ ကရောန္တာ ဥဋ္ဌဟိတွာ ‘‘သကလဝိဟာရေ ဘိက္ခူ စ ဘိက္ခာစာရဂါမေသု မနုဿာ စ န ဇာနန္တိ, တုမှေယေဝ ဇာနာထ. ကတရမဂ္ဂေန တုမှေ အာဂတာ, ကိံ ဝေါ ဝိဟာရဒွါရေ စေတိယံ န ဒိဋ္ဌ’’န္တိ. ဧဝံဝါဒီနံ ပန ဘိက္ခူနံ သတံ ဝါ, ဟောတု သဟဿံ ဝါ, ယာဝ တံ လဒ္ဓိံ နပ္ပဇဟန္တိ, သဂ္ဂေါပိ မဂ္ဂေါပိ ဝါရိတောယေဝ.

ភិក្ខុនោះ លុះកន្លងទៅមួយរយៈ ក៏ធ្វើមរណកាលទៅ។ មនុស្សទាំងឡាយពីភូមិជាទីគោចរ (ភូមិសម្រាប់បិណ្ឌបាត) ដោយជុំវិញ បានមកដល់ហើយសួរថា «បពិត្រលោកដ៏ចម្រើន មាននរណាម្នាក់បានសួរប្រស្នានឹងព្រះថេរៈដែរឬទេ?»។ ពួកភិក្ខុឆ្លើយថា «ម្នាលឧបាសកទាំងឡាយ ព្រះថេរៈបានដោះស្រាយប្រស្នាដល់ពួកយើងតាំងពីមុនមកម៉្លេះ»។ មនុស្សទាំងឡាយនោះ ក៏នាំគ្នារៀបចំរោងផ្កា និងកុដិផ្កា (បុប្ផកូដាគារ) ធ្វើនូវគ្រឿងបិទភ្នែក គ្រឿងបិទមុខជាដើមដោយមាស បូជាដោយគ្រឿងក្រអូបនិងកម្រងផ្កាជាដើម ធ្វើការលេងកម្សាន្តជាកិត្តិយស (សាធុកីឡិកា) អស់រយៈពេល ៧ ថ្ងៃ រួចហើយក៏បូជាសព (ដុត) ហើយនាំយកធាតុទៅកសាងជាចេតិយទុក។ ពួកភិក្ខុអាគន្តុកៈដទៃទៀត មកដល់វត្ត លាងជើងរួចហើយ ក៏សួរថា «ពួកយើងចង់គាល់ព្រះមហាថេរៈ ម្នាលអាវុសោ ព្រះមហាថេរៈគង់នៅឯណា?»។ ពួកភិក្ខុក្នុងវត្តឆ្លើយថា «បពិត្រលោកដ៏ចម្រើន ព្រះថេរៈបរិនិព្វានហើយ»។ ពួកភិក្ខុអាគន្តុកៈពោលថា «ម្នាលអាវុសោ ព្រះថេរៈបានធ្វើនូវកិច្ចដែលធ្វើបានដោយក្រណាស់ កាលដែលលោកធ្វើមគ្គនិងផលឱ្យកើតឡើង តើអ្នកទាំងឡាយបានសួរប្រស្នានឹងលោកដែរឬទេ?»។ ពួកភិក្ខុក្នុងវត្តឆ្លើយថា «បពិត្រលោកដ៏ចម្រើន កាលដែលព្រះថេរៈសម្តែងកម្មដ្ឋានដល់ពួកភិក្ខុ លោកបានសម្តែងដោយរបៀប (ឱភាស) នេះឯង»។ ពួកភិក្ខុអាគន្តុកៈពោលថា «ម្នាលអាវុសោ នោះមិនមែនជាមគ្គទេ នោះឈ្មោះថា វិបស្សនូបក្កិលេស ពួកអ្នកមិនដឹងទេ ម្នាលអាវុសោ ព្រះថេរៈនៅជាបុថុជ្ជននៅឡើយទេ»។ ពួកភិក្ខុក្នុងវត្តទាំងនោះ ក៏កើតទាស់ទែងគ្នា ក្រោកឈរឡើងពោលថា «ភិក្ខុទាំងឡាយក្នុងវត្តទាំងអស់ក្តី មនុស្សទាំងឡាយក្នុងភូមិបិណ្ឌបាតក្តី មិនដឹងទេ មានតែពួកលោកទេដែលដឹង! តើពួកលោកដើរមកតាមផ្លូវណា? ចុះពួកលោកមិនបានឃើញចេតិយនៅទ្វារវត្តទេឬ?»។ ម្យ៉ាងទៀត ចំពោះពួកភិក្ខុដែលពោលយ៉ាងនេះ ទោះបីមានចំនួន ១០០ រូប ឬ ១០០០ រូបក៏ដោយ ដរាបណាដែលពួកគេមិនទាន់លះបង់នូវលទ្ធិ (ការយល់ឃើញ) នោះចេញទេ ដរាបនោះ សូម្បីតែសួគ៌ក្តី មគ្គក្តី គឺត្រូវបានបិទខ្ទប់ (រារាំង) ជានិច្ច។

---

အပရောပိ တာဒိသောဝ ကမ္မဋ္ဌာနံ ကထေန္တော ဧဝံ ကထေတိ – စိတ္တေနေဝ တီသု ဥဒ္ဓနေသု တီဏိ ကပလ္လာနိ အာရောပေတွာ ဟေဋ္ဌာ အဂ္ဂိံ ကတွာ စိတ္တေနေဝ အတ္တနော ဒွတ္တိံသာကာရံ ဥပ္ပာဋေတွာ ကပလ္လေသု ပက္ခိပိတွာ စိတ္တေနေဝ ဒဏ္ဍကေန ပရိဝတ္တေတွာ ပရိဝတ္တေတွာ ဘဇ္ဇိတဗ္ဗံ, ယာ ဈာယမာနေ ဆာရိကာ ဟောတိ, သာ မုခဝါတေန ပလာသေတဗ္ဗာ. ဧတ္တကေန ဓူတပါပေါ နာမေသ သမဏော ဟောတိ. သေသံ ပုရိမနယေနေဝ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ.

ភិក្ខុដទៃទៀតដែលមានសភាពបែបនោះដែរ កាលសម្តែងកម្មដ្ឋាន តែងសម្តែងយ៉ាងនេះថា៖ «ត្រូវបង្កាត់ភ្លើងខាងក្រោម រួចលើកអំបែងបីដាក់លើចង្ក្រានបី ដោយចិត្តគិតប៉ុណ្ណោះ រួចហើយដកយកនូវទ្វត្តិង្សាការ (អាការៈ ៣២) របស់ខ្លួនដោយចិត្ត ដាក់ទៅក្នុងអំបែងទាំងនោះ រួចហើយត្រឡប់ចុះត្រឡប់ឡើងលីងដោយឈើច្រត់ដោយចិត្តប៉ុណ្ណោះ កាលបើឆេះអស់ហើយ កើតជាផេះយ៉ាងណា ត្រូវផ្លុំផេះនោះចេញដោយខ្យល់មាត់។ ដោយហេតុប៉ុណ្ណេះ ភិក្ខុនោះឈ្មោះថាជាសមណៈអ្នកមានបាបកម្ចាត់ចេញហើយ»។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គប្បីពង្រីកឱ្យពិស្តារដោយន័យមុននោះឯង។

---

အပရော [Pg.27] ဧဝံ ကထေတိ – စိတ္တေနေဝ မဟာစာဋိံ ဌပေတွာ မတ္ထုံ ယောဇေတွာ စိတ္တေနေဝ အတ္တနော ဒွတ္တိံသာကာရံ ဥပ္ပာဋေတွာ တတ္ထ ပက္ခိပိတွာ မတ္ထုံ ဩတာရေတွာ မန္ထိတဗ္ဗံ. မထိယမာနံ ဝိလီယတိ, ဝိလီနေ ဥပရိ ဖေဏော ဥဂ္ဂစ္ဆတိ. သော ဖေဏော ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗော. ဧတ္တာဝတာ ဝေါ အမတံ ပရိဘုတ္တံ နာမ ဘဝိဿတိ. ဣတော ပရံ ‘‘အထ တေ ဘိက္ခူ’’တိအာဒိ သဗ္ဗံ ပုရိမနယေနေဝ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ.

ភិក្ខុដទៃទៀត តែងសម្តែងយ៉ាងនេះថា៖ «ត្រូវដាក់ពាងទឹកដ៏ធំមួយ រួចផ្សំទឹកដោះជូរ (មត្ថុ) ដោយចិត្តប៉ុណ្ណោះ រួចហើយដកយកនូវទ្វត្តិង្សាការរបស់ខ្លួនដោយចិត្ត ដាក់ទៅក្នុងពាងនោះ រួចហើយចាក់ទឹកដោះជូរចូលទៅកូរ (កូរដោយឈើកូរ)។ កាលដែលកំពុងកូរ វាក៏រលាយទៅ កាលបើវាលលាយអស់ហើយ ពពុះរមែងអណ្តែតឡើងខាងលើ។ ត្រូវបរិភោគពពុះនោះ។ ដោយហេតុប៉ុណ្ណេះ ឈ្មោះថាអ្នកទាំងឡាយបានបរិភោគនូវអមតធម៌ហើយ»។ តាំងពីពាក្យនេះទៅ គប្បីពង្រីកសេចក្តីទាំងអស់ មានពាក្យថា «Atha te bhikkhū» ជាដើម ឱ្យពិស្តារដោយន័យមុននោះឯង។

---

၄၄. ဣဒါနိ ယော ဧဝံ ဝိဝါဒေါ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ, တဿ မူလံ ဒဿေန္တော ဆယိမာနီတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အဂါရဝေါတိ ဂါရဝဝိရဟိတော. အပ္ပတိဿောတိ အပ္ပတိဿယော အနီစဝုတ္တိ. ဧတ္ထ ပန ယော ဘိက္ခု သတ္ထရိ ဓရမာနေ တီသု ကာလေသု ဥပဋ္ဌာနံ န ယာတိ, သတ္ထရိ အနုပါဟနေ စင်္ကမန္တေ သဥပါဟနော စင်္ကမတိ, နီစေ စင်္ကမေ စင်္ကမန္တေ ဥစ္စေ စင်္ကမေ စင်္ကမတိ, ဟေဋ္ဌာ ဝသန္တေ ဥပရိ ဝသတိ, သတ္ထု ဒဿနဋ္ဌာနေ ဥဘော အံသေ ပါရုပတိ, ဆတ္တံ ဓာရေတိ, ဥပါဟနံ ဓာရေတိ, နှာနတိတ္ထေ ဥစ္စာရံ ဝါ ပဿာဝံ ဝါ ကရောတိ, ပရိနိဗ္ဗုတေ ဝါ ပန စေတိယံ ဝန္ဒိတုံ န ဂစ္ဆတိ, စေတိယဿ ပညာယနဋ္ဌာနေ သတ္ထုဒဿနဋ္ဌာနေ ဝုတ္တံ သဗ္ဗံ ကရောတိ, အညေဟိ စ ဘိက္ခူဟိ ‘‘ကသ္မာ ဧဝံ ကရောသိ, န ဣဒံ ဝဋ္ဋတိ, သမ္မာသဗုဒ္ဓဿ နာမ လဇ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘တူဏှီ ဟောတိ, ကိံ ဗုဒ္ဓေါ ဗုဒ္ဓေါတိ ဝဒသီ’’တိ ဘဏတိ, အယံ သတ္ထရိ အဂါရဝေါ နာမ.

៤៤. ឥឡូវនេះ ដើម្បីបង្ហាញនូវឫសគល់នៃវិវាទដែលគប្បីកើតឡើងយ៉ាងនេះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ពាក្យមានជាដើមថា «Chayimāni»។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា «Agāravo» គឺអ្នកមិនមានសេចក្តីគោរព។ ពាក្យថា «Appatisso» គឺអ្នកមិនមានសេចក្តីកោតក្រែង មិនមានការប្រព្រឹត្តបន្ទាបខ្លួន។ ក្នុងសេចក្តីនេះ ភិក្ខុណា កាលដែលព្រះសាស្តានៅធរមាន មិនទៅកាន់ទីបម្រើក្នុងកាលទាំងបី, កាលដែលព្រះសាស្តាមិនទ្រង់ព្រះសុពណ៌បាទ (មិនពាក់ស្បែកជើង) យាងចង្ក្រម ខ្លួនឯងបែរជាពាក់ស្បែកជើងដើរចង្ក្រម, កាលដែលព្រះសាស្តាយាងចង្ក្រមលើទីចង្ក្រមទាប ខ្លួនឯងបែរជាដើរចង្ក្រមលើទីចង្ក្រមខ្ពស់, កាលដែលព្រះសាស្តាគង់នៅជាន់ក្រោម ខ្លួនឯងបែរជានៅជាន់លើ, ក្នុងទីដែលព្រះសាស្តាទតឃើញ ខ្លួនឯងបែរជាដណ្តប់ចីវរគ្របស្មាទាំងពីរ (គ្របស្មាទាំងសងខាង), កាន់ឆ័ត្រ, ពាក់ស្បែកជើង, ធ្វើនូវវច្ចៈ (លាមក) ឬបស្សាវៈ (ទឹកនោម) ក្នុងកំពង់ទឹកជាទីស្រង់ព្រះវរកាយ, ឬកាលដែលព្រះសាស្តាបរិនិព្វានហើយ មិនទៅថ្វាយបង្គំចេតិយ, ធ្វើនូវអំពើមិនគោរពគ្រប់យ៉ាងដែលបានពោលមកហើយ ក្នុងទីដែលមើលឃើញចេតិយ ដូចជាទីដែលព្រះសាស្តាទតឃើញ, កាលដែលភិក្ខុដទៃពោលថា «ហេតុអ្វីបានជាលោកធ្វើសេចក្តីមិនគោរពយ៉ាងនេះ អំពើនេះមិនគួរធ្វើឡើយ ធម្មតាការខ្មាសអៀនចំពោះព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ទើបជាការគួរ» ភិក្ខុនោះក៏នៅស្ងៀម រួចនិយាយតបវិញថា «តើលោកនិយាយថា ព្រះពុទ្ធៗ ធ្វើអ្វី?» ភិក្ខុនេះឈ្មោះថា ជាអ្នកមិនគោរពក្នុងព្រះសាស្តា។

---

ယော ပန ဓမ္မဿဝနေ သံဃုဋ္ဌေ သက္ကစ္စံ န ဂစ္ဆတိ, သက္ကစ္စံ ဓမ္မံ န သုဏာတိ, နိဒ္ဒါယတိ ဝါ သလ္လပေန္တော ဝါ နိသီဒတိ, သက္ကစ္စံ န ဂဏှာတိ န ဓာရေတိ, ‘‘ကိံ ဓမ္မေ အဂါရဝံ ကရောသီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘တုဏှီ ဟောတိ, ဓမ္မော ဓမ္မောတိ ဝဒသိ, ကိံ ဓမ္မော နာမာ’’တိ ဝဒတိ, အယံ ဓမ္မေ အဂါရဝေါ နာမ.

ចំណែកភិក្ខុណា កាលដែលគេវាយភេរីប្រកាសស្តាប់ធម៌ (ធម្មស្សវនៈ) មិនទៅដោយគោរព, មិនស្តាប់ធម៌ដោយគោរព, ដេកលក់ខ្លះ ឬអង្គុយនិយាយគ្នាលេងខ្លះ, មិនរៀនសូត្រដោយគោរព មិនទ្រទ្រង់ទុកដោយគោរព, កាលដែលគេសួរថា «ហេតុអ្វីបានជាលោកធ្វើសេចក្តីមិនគោរពក្នុងធម៌យ៉ាងនេះ?» ក៏នៅស្ងៀម រួចនិយាយតបវិញថា «លោកនិយាយថា ធម៌ៗ តើអ្វីដែលឈ្មោះថាធម៌?» ភិក្ខុនេះឈ្មោះថា ជាអ្នកមិនគោរពក្នុងព្រះធម៌។

---

ယော ပန ထေရေန ဘိက္ခုနာ အနဇ္ဈိဋ္ဌော ဓမ္မံ ဒေသေတိ, နိသီဒတိ ပဉှံ ကထေတိ, ဝုဍ္ဎေ ဘိက္ခူ ဃဋ္ဋေန္တော ဂစ္ဆတိ, တိဋ္ဌတိ နိသီဒတိ, ဒုဿပလ္လတ္ထိကံ ဝါ ဟတ္ထပလ္လတ္ထိကံ ဝါ ကရောတိ, သံဃမဇ္ဈေ ဥဘော အံသေ ပါရုပတိ, ဆတ္တုပါဟနံ ဓာရေတိ, ‘‘ဘိက္ခုသံဃဿ လဇ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တေပိ ‘‘တုဏှီ ဟောတိ, သံဃော သံဃောတိ ဝဒသိ, ကိံ သံဃော, မိဂသံဃော အဇသံဃော’’တိအာဒီနိ ဝဒတိ, အယံ သံဃေ အဂါရဝေါ နာမ. ဧကဘိက္ခုသ္မိမ္ပိ ဟိ အဂါရဝေ ကတေ သံဃေ [Pg.28] ကတောယေဝ ဟောတိ. တိဿော သိက္ခာ ပန အပရိပူရယမာနောဝ သိက္ခာယ န ပရိပူရကာရီ နာမ.

មួយសោត ភិក្ខុណាដែលព្រះថេរភិក្ខុមិនបាននិមន្ត ក៏សម្តែងធម៌ អង្គុយ ដោះស្រាយប្រស្នា ដើរទង្គិច ឈរទង្គិច ឬអង្គុយទង្គិចភិក្ខុចាស់វស្សា ធ្វើការរឹតជង្គង់ដោយសំពត់ ឬរឹតជង្គង់ដោយដៃ គ្របស្មាទាំងពីរក្នុងកណ្តាលជំនុំសង្ឃ ទ្រទ្រង់ឆត្រនិងស្បែកជើង សូម្បីកាលដែលភិក្ខុទាំងឡាយពោលថា “គួរដល់ភិក្ខុសង្ឃដើម្បីខ្មាសអៀន” ដូច្នេះ ក៏នៅស្ងៀម ឬពោលតបវិញថា “លោកពោលថា សង្ឃៗ តើសង្ឃជាអ្វី? ជាហ្វូងម្រឹគ ឬជាហ្វូងពពែ?” ដូច្នេះជាដើម ភិក្ខុនេះ ឈ្មោះថាជាអ្នកមិនគោរពក្នុងព្រះសង្ឃ។ ព្រោះថា កាលបើការមិនគោរព សូម្បីក្នុងភិក្ខុមួយរូបដែលខ្លួនធ្វើហើយ ក៏ឈ្មោះថាជាការមិនគោរពក្នុងព្រះសង្ឃពិតប្រាកដ។ ចំណែកភិក្ខុដែលមិនបំពេញសិក្ខាទាំងបីឱ្យបរិបូណ៌ ឈ្មោះថាជាអ្នកមិនធ្វើឱ្យបរិបូណ៌ក្នុងសិក្ខា។

---

အဇ္ဈတ္တံ ဝါတိ အတ္တနိ ဝါ အတ္တနော ပရိသာယ ဝါ. ဗာဟိဒ္ဓါတိ ပရသ္မိံ ဝါ ပရဿ ပရိသာယ ဝါ.

ពាក្យថា Ajjhattaṃ vā បានដល់ ក្នុងខ្លួនឯង ឬក្នុងបរិស័ទរបស់ខ្លួន។ ពាក្យថា Bāhiddhā បានដល់ ក្នុងបុគ្គលដទៃ ឬក្នុងបរិស័ទរបស់បុគ្គលដទៃ។

---

၄၆. ဣဒါနိ အယံ ဆ ဌာနာနိ နိဿာယ ဥပ္ပန္နဝိဝါဒေါ ဝဍ္ဎန္တော ယာနိ အဓိကရဏာနိ ပါပုဏာတိ, တာနိ ဒဿေတုံ စတ္တာရိမာနီတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဝူပသမနတ္ထာယ ပဝတ္တမာနေဟိ သမထေဟိ အဓိကာတဗ္ဗာနီတိ အဓိကရဏာနိ. ဝိဝါဒေါဝ အဓိကရဏံ ဝိဝါဒါဓိကရဏံ. ဣတရေသုပိ ဧသေဝ နယော.

៤៦. ក្នុងកាលឥឡូវនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដើម្បីនឹងបង្ហាញនូវអធិករណ៍ទាំងឡាយណា ដែលវិវាទដែលកើតឡើងដោយអាស្រ័យហេតុទាំង ៦ យ៉ាងនេះ កាលចម្រើនឡើង រមែងដល់នូវអធិករណ៍ទាំងនោះ ទើបត្រាស់ពាក្យជាដើមថា cattārimāni (អធិករណ៍ទាំង ៤ នេះ)។ ក្នុងពាក្យនោះ បណ្តាធម៌ទាំងឡាយដែលប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសេចក្តីរំងាប់ ធម៌ទាំងឡាយណាដែលសង្ឃត្រូវធ្វើដោយសមថៈទាំងឡាយ ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា អធិករណ៍។ វិវាទនោះឯងជាអធិករណ៍ ឈ្មោះថា វិវាទាធិករណ៍។ សូម្បីក្នុងអធិករណ៍ដែលសេសសល់ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

---

ဣဒါနိ ဣမာနိပိ စတ္တာရိ အဓိကရဏာနိ ပတွာ ဥပရိ ဝဍ္ဎေန္တော သော ဝိဝါဒေါ ယေဟိ သမထေဟိ ဝူပသမ္မတိ, တေသံ ဒဿနတ္ထံ သတ္တ ခေါ ပနိမေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အဓိကရဏာနိ သမေန္တိ ဝူပသမေန္တီတိ အဓိကရဏသမထာ. ဥပ္ပန္နုပ္ပန္နာနန္တိ ဥပ္ပန္နာနံ ဥပ္ပန္နာနံ. အဓိကရဏာနန္တိ ဧတေသံ ဝိဝါဒါဓိကရဏာဒီနံ စတုန္နံ. သမထာယ ဝူပသမာယာတိ သမနတ္ထဉ္စေဝ ဝူပသမနတ္ထဉ္စ. သမ္မုခါဝိနယော ဒါတဗ္ဗော…ပေ… တိဏဝတ္ထာရကောတိ ဣမေ သတ္တ သမထာ ဒါတဗ္ဗာ.

ក្នុងកាលឥឡូវនេះ ដើម្បីបង្ហាញនូវសមថៈទាំងឡាយណា ដែលវិវាទនោះ កាលដល់នូវអធិករណ៍ទាំង ៤ នេះហើយ ចម្រើនឡើងទៅខាងលើ រមែងរំងាប់ដោយសមថៈទាំងឡាយនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទើបត្រាស់ពាក្យជាដើមថា satta kho panime (ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សមថៈទាំង ៧ នេះឯង)។ ក្នុងពាក្យនោះ ធម៌ទាំងឡាយណាដែលធ្វើអធិករណ៍ឱ្យស្ងប់ ឱ្យរំងាប់ ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា អធិករណ៍សមថៈ។ ពាក្យថា Uppannuppannānaṃ បានដល់ ដែលកើតឡើងហើយៗ។ ពាក្យថា Adhikaraṇānaṃ បានដល់ នៃអធិករណ៍ទាំង ៤ មានវិវាទាធិករណ៍ជាដើមទាំងនេះ។ ពាក្យថា Samathāya vūpasamāya បានដល់ ដើម្បីសេចក្តីស្ងប់រំងាប់ផង ដើម្បីសេចក្តីរំងាប់បង់ផង។ សម្មុខាវិន័យ ត្រូវសង្ឃប្រគល់ឱ្យ...ល... តិណវត្ថារកៈ គឺសមថៈទាំង ៧ នេះ សង្ឃត្រូវប្រគល់ឱ្យ។

---

တတြာယံ ဝိနိစ္ဆယကထာ – အဓိကရဏေသု တာဝ ဓမ္မောတိ ဝါ အဓမ္မောတိ ဝါတိ အဋ္ဌာရသဟိ ဝတ္ထူဟိ ဝိဝဒန္တာနံ ဘိက္ခူနံ ယော ဝိဝါဒေါ, ဣဒံ ဝိဝါဒါဓိကရဏံ နာမ. သီလဝိပတ္တိယာ ဝါ အာစာရဒိဋ္ဌိအာဇီဝဝိပတ္တိယာ ဝါ အနုဝဒန္တာနံ ယော အနုဝါဒေါ ဥပဝဒနာ စေဝ စောဒနာ စ, ဣဒံ အနုဝါဒါဓိကရဏံ နာမ. မာတိကာယံ အာဂတာ ပဉ္စ ဝိဘင်္ဂေ ဒွေတိ သတ္တ အာပတ္တိက္ခန္ဓာ အာပတ္တာဓိကရဏံ နာမ. ယံ သံဃဿ အပလောကနာဒီနံ စတုန္နံ ကမ္မာနံ ကရဏံ, ဣဒံ ကိစ္စာဓိကရဏံ နာမ.

ក្នុងអធិករណ៍ទាំងនោះ នេះជាសេចក្តីសម្រេច៖ បណ្តាអធិករណ៍ទាំងឡាយ វិវាទណាដែលកើតឡើងដល់ភិក្ខុទាំងឡាយដែលវិវាទគ្នាដោយវត្ថុ ១៨ យ៉ាង គឺថា “នេះជាធម៌ នេះជាអធម៌” ជាដើម វិវាទនេះ ឈ្មោះថា វិវាទាធិករណ៍។ ការចោទប្រកាន់ សេចក្តីតិះដៀល និងការចោទប្រកាន់ណា របស់ភិក្ខុទាំងឡាយដែលចោទប្រកាន់គ្នាដោយសីលវិបត្តិ ឬអាចារវិបត្តិ ទិដ្ឋិវិបត្តិ អាជីវវិបត្តិ ការចោទប្រកាន់នេះ ឈ្មោះថា អនុវាទាធិករណ៍។ អាបត្តិខន្ធទាំង ៧ គឺដែលមកក្នុងមាតិកា ៥ ក្នុងវិភង្គ ២ ឈ្មោះថា អាបត្តាធិករណ៍។ ការធ្វើនូវកម្មទាំង ៤ មានអបលោកនកម្មជាដើមរបស់សង្ឃ នេះឈ្មោះថា កិច្ចាធិករណ៍។

---

တတ္ထ ဝိဝါဒါဓိကရဏံ ဒွီဟိ သမထေဟိ သမ္မတိ သမ္မုခါဝိနယေန စ ယေဘုယျသိကာယ စ. သမ္မုခါဝိနယေနေဝ သမ္မမာနံ ယသ္မိံ ဝိဟာရေ ဥပ္ပန္နံ, တသ္မိံယေဝ ဝါ, အညတ္ထ ဝူပသမေတုံ ဂစ္ဆန္တာနံ အန္တရာမဂ္ဂေ ဝါ, ယတ္ထ ဂန္တွာ သံဃဿ နိယျာတိတံ, တတ္ထ သံဃေန ဝါ ဂဏေန ဝါ ဝူပသမေတုံ အသက္ကောန္တေ တတ္ထေဝ ဥဗ္ဗာဟိကာယ သမ္မတပုဂ္ဂလေဟိ ဝါ ဝိနိစ္ဆိတံ သမ္မတိ. ဧဝံ သမ္မမာနေ ပန [Pg.29] တသ္မိံ ယာ သံဃသမ္မုခတာ ဓမ္မသမ္မုခတာ, ဝိနယသမ္မုခတာ, ပုဂ္ဂလသမ္မုခတာ, အယံ သမ္မုခါဝိနယော နာမ.

ក្នុងអធិករណ៍ទាំងនោះ វិវាទាធិករណ៍ រមែងរំងាប់ដោយសមថៈ ២ គឺសម្មុខាវិន័យផង យេភុយ្យសិកាផង។ វិវាទាធិករណ៍ដែលរំងាប់ដោយសម្មុខាវិន័យនោះឯង រមែងរំងាប់ក្នុងវត្តដែលកើតឡើងនោះក្តី ឬក្នុងចន្លោះផ្លូវរបស់ភិក្ខុទាំងឡាយដែលធ្វើដំណើរទៅដើម្បីរំងាប់ក្នុងវត្តដទៃក្តី ឬកាលដែលភិក្ខុទាំងឡាយទៅដល់វត្តណាហើយប្រគល់ឱ្យសង្ឃ កាលបើព្រះសង្ឃ ឬគណៈមិនអាចរំងាប់បានក្នុងវត្តនោះ ក៏រំងាប់ដោយបុគ្គលទាំងឡាយដែលសង្ឃសន្មតដោយឧព្វាហិកាកម្មសម្រេចហើយក្នុងវត្តនោះឯង។ មួយសោត កាលដែលវិវាទាធិករណ៍នោះរំងាប់ទៅយ៉ាងនេះ សង្ឃសម្មុខតា ធម្មសម្មុខតា វិនយសម្មុខតា បុគ្គលសម្មុខតា ណាដែលមានក្នុងវិវាទាធិករណ៍នោះ នេះឈ្មោះថា សម្មុខាវិន័យ។

---

တတ္ထ စ ကာရကသံဃဿ သာမဂ္ဂိဝသေန သမ္မုခီဘာဝေါ သံဃသမ္မုခတာ. သမေတဗ္ဗဿ ဝတ္ထုနော ဘူတတာ ဓမ္မသမ္မုခတာ. ယထာ တံ သမေတဗ္ဗံ, တထေဝ သမနံ ဝိနယသမ္မုခတာ. ယော စ ဝိဝဒတိ, ယေန စ ဝိဝဒတိ, တေသံ ဥဘိန္နံ အတ္တပစ္စတ္ထိကာနံ သမ္မုခီဘာဝေါ ပုဂ္ဂလသမ္မုခတာ. ဥဗ္ဗာဟိကာယ ဝူပသမေ ပနေတ္ထ သံဃသမ္မုခတာ ပရိဟာယတိ. ဧဝံ တာဝ သမ္မုခါဝိနယေနေဝ သမ္မတိ.

ក្នុងសម្មុខភាពទាំងនោះ ភាពចំពោះមុខដោយអំណាចសាមគ្គីនៃកិច្ចការសង្ឃ ឈ្មោះថា សង្ឃសម្មុខតា។ ភាពជាក់ស្តែងនៃវត្ថុដែលត្រូវរំងាប់ ឈ្មោះថា ធម្មសម្មុខតា។ ការរំងាប់ទៅដោយអាការៈណាដែលត្រូវរំងាប់ គឺដោយអាការៈនោះឯង ឈ្មោះថា វិនយសម្មុខតា។ ភាពចំពោះមុខនៃបុគ្គលទាំងពីររូប គឺភិក្ខុដែលវិវាទផង ភិក្ខុដែលគេវិវាទជាមួយផង ដែលជាគូជម្លោះនឹងគ្នា ឈ្មោះថា បុគ្គលសម្មុខតា។ ចំណែកឯក្នុងការរំងាប់ដោយឧព្វាហិកាកម្មនេះ សង្ឃសម្មុខតារមែងសាបសូន្យទៅ។ វិវាទាធិករណ៍ រមែងរំងាប់ដោយសម្មុខាវិន័យតែម្យ៉ាងជាមុនសិន យ៉ាងនេះឯង។

---

သစေ ပနေဝမ္ပိ န သမ္မတိ, အထ နံ ဥဗ္ဗာဟိကာယ သမ္မတာ ဘိက္ခူ ‘‘န မယံ သက္ကောမ ဝူပသမေတု’’န္တိ သံဃဿေဝ နိယျာတေန္တိ. တတော သံဃော ပဉ္စင်္ဂသမန္နာဂတံ ဘိက္ခုံ သလာကဂ္ဂါဟကံ သမ္မန္နိတွာ တေန ဂုဠှကဝိဝဋကသကဏ္ဏဇပ္ပကေသု တီသု သလာကဂ္ဂါဟေသု အညတရဝသေန သလာကံ ဂါဟေတွာ သန္နိပတိတပရိသာယ ဓမ္မဝါဒီနံ ယေဘုယျတာယ ယထာ တေ ဓမ္မဝါဒိနော ဝဒန္တိ, ဧဝံ ဝူပသန္တံ အဓိကရဏံ သမ္မုခါဝိနယေန စ ယေဘုယျသိကာယ စ ဝူပသန္တံ ဟောတိ. တတ္ထ သမ္မုခါဝိနယော ဝုတ္တနယော ဧဝ. ယံ ပန ယေဘုယျသိကာယ ကမ္မဿ ကရဏံ, အယံ ယေဘုယျသိကာ နာမ. ဧဝံ ဝိဝါဒါဓိကရဏံ ဒွီဟိ သမထေဟိ သမ္မတိ.

ប៉ុន្តែ បើសូម្បីធ្វើយ៉ាងនេះហើយ ក៏នៅតែមិនរំងាប់ ភិក្ខុទាំងឡាយដែលសង្ឃសន្មតដោយឧព្វាហិកាកម្ម ក៏ប្រគល់អធិករណ៍នោះទៅឱ្យសង្ឃវិញ ដោយគិតថា “ពួកយើងមិនអាចនឹងរំងាប់បានឡើយ”។ លំដាប់នោះ សង្ឃសន្មតភិក្ខុដែលប្រកបដោយអង្គ ៥ ឱ្យជាអ្នកចែកស្លាក ហើយឱ្យភិក្ខុនោះឱ្យកាន់ស្លាកដោយវិធីណាមួយ ក្នុងបណ្តាវិធីកាន់ស្លាកទាំង ៣ យ៉ាង គឺការកាន់ស្លាកដោយលាក់បាំង ការកាន់ស្លាកដោយបើកចំហ និងការកាន់ស្លាកដោយខ្សឹបក្បែរត្រចៀក កាលបើពួកធម្មវាទីមានចំនួនច្រើនជាងក្នុងជំនុំដែលប្រជុំគ្នា ពួកធម្មវាទីទាំងនោះពោលយ៉ាងណា អធិករណ៍ដែលរំងាប់ទៅយ៉ាងនោះ ឈ្មោះថាជារំងាប់ហើយដោយសម្មុខាវិន័យផង ដោយយេភុយ្យសិកាផង។ ក្នុងសមថៈទាំងនោះ សម្មុខាវិន័យ មានន័យដូចដែលពោលរួចមកហើយ។ ចំណែកការធ្វើនូវយេភុយ្យសិកាកម្មណា នេះឈ្មោះថា យេភុយ្យសិកា។ វិវាទាធិករណ៍ រមែងរំងាប់ដោយសមថៈ ២ យ៉ាងនេះឯង។

---

အနုဝါဒါဓိကရဏံ စတူဟိ သမထေဟိ သမ္မတိ သမ္မုခါဝိနယေန စ သတိဝိနယေန စ အမူဠှဝိနယေန စ တဿပါပိယသိကာယ စ. သမ္မုခါဝိနယေနေဝ သမ္မမာနံ ယော စ အနုဝဒတိ, ယဉ္စ အနုဝဒတိ, တေသံ ဝစနံ သုတွာ, သစေ ကာစိ အာပတ္တိ နတ္ထိ, ဥဘော ခမာပေတွာ, သစေ အတ္ထိ, အယံ နာမေတ္ထ အာပတ္တီတိ ဧဝံ ဝိနိစ္ဆိတံ ဝူပသမ္မတိ. တတ္ထ သမ္မုခါဝိနယလက္ခဏံ ဝုတ္တနယမေဝ.

អនុវាទាធិករណ៍ រមែងរំងាប់ដោយសមថៈ ៤ គឺសម្មុខាវិន័យផង សតិវិន័យផង អមូឡ្ហវិន័យផង តស្សបាពិយសិកាផង។ អនុវាទាធិករណ៍ដែលរំងាប់ដោយសម្មុខាវិន័យនោះឯង គឺសង្ឃស្តាប់ពាក្យរបស់ភិក្ខុអ្នកចោទផង ភិក្ខុដែលត្រូវគេចោទប្រកាន់ផង បើគ្មានអាបត្តិអ្វីទេ ក៏សម្រុះសម្រួលឱ្យភិក្ខុទាំងពីរអត់ទោសឱ្យគ្នាទៅវិញទៅមក បើមានអាបត្តិ ក៏សម្រេចថា “ក្នុងរឿងនេះ មានអាបត្តិឈ្មោះនេះ” យ៉ាងនេះ រមែងរំងាប់ទៅ។ ក្នុងសមថៈទាំងនោះ លក្ខណៈនៃសម្មុខាវិន័យ មានន័យដូចដែលពោលរួចមកហើយ។

---

ယဒါ ပန ခီဏာသဝဿ ဘိက္ခုနော အမူလိကာယ သီလဝိပတ္တိယာ အနုဒ္ဓံသိတဿ သတိဝိနယံ ယာစမာနဿ သံဃော ဉတ္တိစတုတ္ထေန ကမ္မေန သတိဝိနယံ ဒေတိ, တဒါ သမ္မုခါဝိနယေန စ သတိဝိနယေန စ ဝူပသန္တံ ဟောတိ. ဒိန္နေ ပန သတိဝိနယေ ပုန တသ္မိံ ပုဂ္ဂလေ ကဿစိ အနုဝါဒေါ န ရုဟတိ.

មួយសោត កាលណាព្រះខីណាសវភិក្ខុដែលត្រូវគេចោទប្រកាន់ដោយសីលវិបត្តិដែលគ្មានមូលដ្ឋាន កាលលោកសូមសតិវិន័យ សង្ឃក៏ប្រគល់សតិវិន័យឱ្យដោយញត្តិចតុត្ថកម្ម ក្នុងកាលនោះ អធិករណ៍ឈ្មោះថាជារំងាប់ហើយដោយសម្មុខាវិន័យផង ដោយសតិវិន័យផង។ កាលបើព្រះសង្ឃប្រគល់សតិវិន័យឱ្យហើយ ការចោទប្រកាន់របស់នរណាម្នាក់ក្នុងបុគ្គលនោះ រមែងមិនឡើងទៀតឡើយ។

---

ယဒါ ဥမ္မတ္တကော ဘိက္ခု ဥမ္မာဒဝသေန ကတေ အဿာမဏကေ အဇ္ဈာစာရေ ‘‘သရတာယသ္မာ ဧဝရူပိံ အာပတ္တိ’’န္တိ ဘိက္ခူဟိ ဝုစ္စမာနော – ‘‘ဥမ္မတ္တကေန မေ, အာဝုသော, ဧတံ ကတံ, နာဟံ တံ သရာမီ’’တိ ဘဏန္တောပိ ဘိက္ခူဟိ [Pg.30] စောဒိယမာနောဝ ပုန အစောဒနတ္ထာယ အမူဠှဝိနယံ ယာစတိ, သံဃော စဿ ဉတ္တိစတုတ္ထေန ကမ္မေန အမူဠှဝိနယံ ဒေတိ, တဒါ သမ္မုခါဝိနယေန စ အမူဠှဝိနယေန စ ဝူပသန္တံ ဟောတိ. ဒိန္နေ ပန အမူဠှဝိနယေ ပုန တသ္မိံ ပုဂ္ဂလေ ကဿစိ တပ္ပစ္စယာ အနုဝါဒေါ န ရုဟတိ.

កាលណាភិក្ខុឆ្កួត ធ្វើនូវអជ្ឈាចារមិនសមគួរដល់សមណៈដោយអំណាចនៃសេចក្តីឆ្កួត កាលដែលភិក្ខុទាំងឡាយពោលថា “សូមលោកដ៏មានអាយុរលឹកនឹកនូវអាបត្តិមានសភាពយ៉ាងនេះ” ភិក្ខុនោះទោះបីពោលថា “ម្នាលអាវុសោ អាបត្តិនោះខ្ញុំបានធ្វើក្នុងកាលជាមនុស្សឆ្កួត ខ្ញុំរលឹកនឹកមិនឃើញទេ” ដូច្នេះក្តី ក៏នៅតែត្រូវភិក្ខុទាំងឡាយចោទប្រកាន់ដដែល ទើបសូមអមូឡ្ហវិន័យដើម្បីកុំឱ្យមានការចោទប្រកាន់ទៀត ហើយសង្ឃក៏ប្រគល់អមូឡ្ហវិន័យឱ្យដល់ភិក្ខុនោះដោយញត្តិចតុត្ថកម្ម ក្នុងកាលនោះ អធិករណ៍ឈ្មោះថាជារំងាប់ហើយដោយសម្មុខាវិន័យផង ដោយអមូឡ្ហវិន័យផង។ កាលបើព្រះសង្ឃប្រគល់អមូឡ្ហវិន័យឱ្យហើយ ការចោទប្រកាន់របស់នរណាម្នាក់ដោយហេតុនោះក្នុងបុគ្គលនោះ រមែងមិនឡើងទៀតឡើយ។

---

ယဒါ ပန ပါရာဇိကေန ဝါ ပါရာဇိကသာမန္တေန ဝါ စောဒိယမာနဿ အညေနာညံ ပဋိစရတော ပါပုဿန္နတာယ ပါပိယဿ ပုဂ္ဂလဿ – ‘‘သစာယံ အစ္ဆိန္နမူလော ဘဝိဿတိ, သမ္မာ ဝတ္တိတွာ ဩသာရဏံ လဘိဿတိ, သစေ ဆိန္နမူလော, အယမေဝဿ နာသနာ ဘဝိဿတီ’’တိ မညမာနော သံဃော ဉတ္တိစတုတ္ထေန ကမ္မေန တဿပါပိယသိကံ ကရောတိ, တဒါ သမ္မုခါဝိနယေန စ တဿ ပါပိယသိကာယ စ ဝူပသန္တံ ဟောတိ. ဧဝံ အနုဝါဒါဓိကရဏံ စတူဟိ သမထေဟိ သမ္မတိ.

មួយសោត កាលណាភិក្ខុដែលត្រូវគេចោទប្រកាន់ដោយអាបត្តិបារាជិកក្តី ដោយអាបត្តិជិតបារាជិកក្តី និយាយពង្វាងទៅរកពាក្យដទៃ សង្ឃយល់ឃើញថា ភិក្ខុនេះជាបុគ្គលលាមក ព្រោះមានបាបច្រើន “បើភិក្ខុនេះមានឫសមិនទាន់ដាច់ កាលបើប្រព្រឹត្តល្អហើយ នឹងបានចូលមកកាន់ពួកវិញ បើមានឫសដាច់ហើយ កម្មនេះឯងនឹងជាគ្រឿងវិនាសរបស់ភិក្ខុនោះ” ដូច្នេះ ទើបធ្វើតស្សបាពិយសិកាកម្មដល់ភិក្ខុនោះដោយញត្តិចតុត្ថកម្ម ក្នុងកាលនោះ អធិករណ៍ឈ្មោះថាជារំងាប់ហើយដោយសម្មុខាវិន័យផង ដោយតស្សបាពិយសិកាផង។ អនុវាទាធិករណ៍ រមែងរំងាប់ដោយសមថៈ ៤ យ៉ាងនេះឯង។

---

အာပတ္တာဓိကရဏံ တီဟိ သမထေဟိ သမ္မတိ သမ္မုခါဝိနယေန စ ပဋိညာတကရဏေန စ တိဏဝတ္ထာရကေန စ. တဿ သမ္မုခါဝိနယေနေဝ ဝူပသမော နတ္ထိ. ယဒါ ပန ဧကဿ ဝါ ဘိက္ခုနော သန္တိကေ သံဃဂဏမဇ္ဈေသု ဝါ ဘိက္ခု လဟုကံ အာပတ္တိံ ဒေသေတိ, တဒါ အာပတ္တာဓိကရဏံ သမ္မုခါဝိနယေန စ ပဋိညာတကရဏေန စ ဝူပသမ္မတိ. တတ္ထ သမ္မုခါဝိနယော တာဝ ယော စ ဒေသေတိ, ယဿ စ ဒေသေတိ, တေသံ သမ္မုခတာ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ. ပုဂ္ဂလဿ စ ဂဏဿ စ ဒေသနာကာလေ သံဃသမ္မုခတာ ပရိဟာယတိ. ယံ ပနေတ္ထ ‘‘အဟံ, ဘန္တေ, ဣတ္ထန္နာမံ အာပတ္တိံ အပန္နော’’တိ စ, အာမ ‘‘ပဿာမီ’’တိ စ ပဋိညာတာယ ‘‘အာယတိံ သံဝရေယျာသီ’’တိ ကရဏံ, တံ ပဋိညာတကရဏံ နာမ. သံဃာဒိသေသေ ပရိဝါသာဒိယာစနာ ပဋိညာ, ပရိဝါသာဒီနံ ဒါနံ ပဋိညာတကရဏံ နာမ.

អាបត្តាធិករណ៍ រមែងរំងាប់ដោយសមថៈ ៣ គឺសម្មុខាវិន័យផង បដិញ្ញាតករណៈផង តិណវត្ថារកៈផង។ ការរំងាប់អាបត្តាធិករណ៍នោះដោយសម្មុខាវិន័យតែម្យ៉ាង មិនមានឡើយ។ កាលណាភិក្ខុសម្តែងអាបត្តិស្រាលក្នុងសំណាក់ភិក្ខុមួយរូបក្តី ក្នុងកណ្តាលសង្ឃ ឬគណៈក្តី ក្នុងកាលនោះ អាបត្តាធិករណ៍រមែងរំងាប់ដោយសម្មុខាវិន័យផង ដោយបដិញ្ញាតករណៈផង។ ក្នុងសមថៈទាំងនោះ សម្មុខាវិន័យ គឺភាពចំពោះមុខនៃភិក្ខុអ្នកសម្តែងផង ភិក្ខុអ្នកទទួលសម្តែងផង។ សេចក្តីដែលសេសសល់ មានន័យដូចដែលពោលរួចមកហើយ។ ក្នុងខណៈដែលសម្តែងក្នុងសំណាក់បុគ្គល ឬគណៈ សង្ឃសម្មុខតារមែងសាបសូន្យទៅ។ មួយសោត ការធ្វើនូវសេចក្តីសន្យាថា “បពិត្រលោកដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះករុណាបានត្រូវអាបត្តិមានឈ្មោះនេះ” ដូច្នេះក្តី ថា “បាទ ខ្ញុំព្រះករុណាឃើញហើយ” ដូច្នេះក្តី ហើយភិក្ខុដទៃពោលថា “សូមលោកសង្រួមតទៅ” នេះឈ្មោះថា បដិញ្ញាតករណៈ។ ក្នុងការសូមបរិវាសជាដើមក្នុងអាបត្តិសង្ឃាទិសេស ឈ្មោះថា បដិញ្ញា ការឱ្យបរិវាសជាដើម ឈ្មោះថា បដិញ្ញាតករណៈ។

---

ဒွေပက္ခဇာတာ ပန ဘဏ္ဍနကာရကာ ဘိက္ခူ ဗဟုံ အဿာမဏကံ အဇ္ဈာစာရံ စရိတွာ ပုန လဇ္ဇိဓမ္မေ ဥပ္ပန္နေ ‘‘သစေ မယံ ဣမာဟိ အာပတ္တီဟိ အညမညံ ကာရေဿာမ, သိယာပိ တံ အဓိကရဏံ ကက္ခဠတ္တာယ သံဝတ္တေယျာ’’တိ အညမညံ အာပတ္တိယာ ကာရာပနေ ဒေါသံ ဒိသွာ ယဒါ တိဏဝတ္ထာရကကမ္မံ ကရောန္တိ, တဒါ အာပတ္တာဓိကရဏံ သမ္မုခါဝိနယေန စ တိဏဝတ္ထာရကေန စ သမ္မတိ. တတြ ဟိ ယတ္တကာ ဟတ္ထပါသုပဂတာ ‘‘န မေ တံ ခမတီ’’တိ ဧဝံ ဒိဋ္ဌာဝိကမ္မံ အကတွာ ‘‘ဒုက္ကဋံ ကမ္မံ ပုန ကာတဗ္ဗံ ကမ္မ’’န္တိ န ဥက္ကောဋေန္တိ, နိဒ္ဒမ္ပိ [Pg.31] ဩက္ကန္တာ ဟောန္တိ, သဗ္ဗေသမ္ပိ ဌပေတွာ ထုလ္လဝဇ္ဇဉ္စ ဂိဟိပဋိသံယုတ္တဉ္စ သဗ္ဗာပတ္တိယော ဝုဋ္ဌဟန္တိ. ဧဝံ အာပတ္တာဓိကရဏံ တီဟိ သမထေဟိ သမ္မတိ. ကိစ္စာဓိကရဏံ ဧကေန သမထေန သမ္မတိ သမ္မုခါဝိနယေနေဝ.

មួយសោត កាលណាភិក្ខុទាំងឡាយដែលជាអ្នកបង្កជម្លោះកើតឡើងជាពីរចំណែក បានប្រព្រឹត្តអជ្ឈាចារមិនសមគួរដល់សមណៈជាច្រើន ហើយកាលដែលសេចក្តីខ្មាសអៀនកើតឡើងជាថ្មី យល់ឃើញទោសក្នុងការឱ្យធ្វើអាបត្តិទៅវិញទៅមកថា “បើពួកយើងនឹងឱ្យធ្វើអាបត្តិទៅវិញទៅមកដោយអាបត្តិទាំងឡាយនេះ អធិករណ៍នោះសោត ក៏នឹងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសេចក្តីគ្រោតគ្រាតខ្លាំងឡើង” ទើបធ្វើនូវតិណវត្ថារកកម្ម ក្នុងកាលនោះ អាបត្តាធិករណ៍រមែងរំងាប់ដោយសម្មុខាវិន័យផង ដោយតិណវត្ថារកៈផង។ ព្រោះថាក្នុងតិណវត្ថារកកម្មនោះ ភិក្ខុទាំងឡាយដែលមានចំនួនប៉ុន្មានដែលនៅក្នុងហត្ថបាស មិនធ្វើការសម្តែងឱ្យប្រាកដចំពោះមុខថា “កម្មនោះខ្ញុំមិនពេញចិត្តឡើយ” ដូច្នេះ ហើយមិនរំលាយកម្មនោះដោយពោលថា “កម្មដែលធ្វើមិនល្អ កម្មត្រូវធ្វើជាថ្មី” ឡើយ សូម្បីភិក្ខុទាំងឡាយដែលដេកលក់ទៅហើយក្តី អាបត្តិទាំងអស់ (លើកលែងតែអាបត្តិថុល្លច្ច័យ និងអាបត្តិដែលទាក់ទងនឹងគ្រហស្ថចេញ) រមែងរួចចាកអាបត្តិទាំងពួង។ អាបត្តាធិករណ៍ រមែងរំងាប់ដោយសមថៈ ៣ យ៉ាងនេះឯង។ ចំណែកកិច្ចាធិករណ៍ រមែងរំងាប់ដោយសមថៈតែមួយ គឺសម្មុខាវិន័យប៉ុណ្ណោះ។

---

ဣမာနိ စတ္တာရိ အဓိကရဏာနိ ယထာနုရူပံ ဣမေဟိ သတ္တဟိ သမထေဟိ သမ္မန္တိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဥပ္ပန္နုပ္ပန္နာနံ အဓိကရဏာနံ သမထာယ ဝူပသမာယ သမ္မုခါဝိနယော ဒါတဗ္ဗော…ပေ… တိဏဝတ္ထာရကော’’တိ. အယမေတ္ထ ဝိနိစ္ဆယနယော, ဝိတ္ထာရော ပန သမထက္ခန္ဓကေ (စူဠဝ. ၁၈၅) အာဂတောယေဝ. ဝိနိစ္ဆယောပိဿ သမန္တပါသာဒိကာယ ဝုတ္တော.

អធិករណ៍ទាំង ៤ នេះ រមែងរំងាប់ដោយសមថៈទាំង ៧ នេះ តាមសមគួរ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា “ដើម្បីសេចក្តីស្ងប់រំងាប់ ដើម្បីសេចក្តីរំងាប់បង់នូវអធិករណ៍ដែលកើតឡើងហើយៗ សង្ឃត្រូវប្រគល់សម្មុខាវិន័យឱ្យ...ល... តិណវត្ថារកៈ” ដូច្នេះ។ នេះជាសេចក្តីសម្រេចក្នុងសូត្រនេះ ចំណែកសេចក្តីពិស្តារ រមែងមកក្នុងសមថក្ខន្ធកៈ (ចុល្លវគ្គ) ហើយ។ សូម្បីសេចក្តីសម្រេចនៃសមថៈនោះ ក៏មានពោលទុកក្នុងសមន្តបាសាទិកាដែរ។

---

၄၇. ယော ပနာယံ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ‘‘ဣဓာနန္ဒ, ဘိက္ခူ ဝိဝဒန္တီ’’တိအာဒိကော ဝိတ္ထာရော ဝုတ္တော, သော ဧတေန နယေန သင်္ခေပတောဝ ဝုတ္တောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. တတ္ထ ဓမ္မောတိအာဒီသု သုတ္တန္တပရိယာယေန တာဝ ဒသ ကုသလကမ္မပထာ ဓမ္မော, အကုသလကမ္မပထာ အဓမ္မော. တထာ ‘‘စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ’’တိ ဟေဋ္ဌာ အာဂတာ သတ္တတိံသ ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မာ, တယော သတိပဋ္ဌာနာ တယော သမ္မပ္ပဓာနာ တယော ဣဒ္ဓိပါဒါ ဆ ဣန္ဒြိယာနိ ဆ ဗလာနိ အဋ္ဌ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ နဝင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ စာတိ, စတ္တာရော ဥပါဒါနာ ပဉ္စ နီဝရဏာနီတိအာဒယော သင်္ကလိဋ္ဌဓမ္မာ စာတိ အယံ အဓမ္မော.

៤៧. មួយសោត សេចក្តីពិស្តារណាដែលមានពាក្យជាដើមថា “ម្នាលអានន្ទ ភិក្ខុទាំងឡាយក្នុងសាសនានេះ តែងវិវាទគ្នា” ដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ទុកក្នុងសូត្រនេះ សេចក្តីពិស្តារនោះ គប្បីជ្រាបថា ព្រះអង្គត្រាស់ទុកដោយសង្ខេបដោយន័យនេះឯង។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ បណ្តាពាក្យថា dhammo ជាដើម ដោយសូត្របរិយាយជាមុនសិន កុសលកម្មបថ ១០ ជាធម៌ អកុសលកម្មបថ ១០ ជាអធម៌។ ដូចគ្នានោះដែរ ពាក្យថា “សតិបដ្ឋាន ៤” គឺពោធិបក្ខិយធម៌ ៣៧ យ៉ាងដែលមកខាងក្រោម គឺសតិបដ្ឋាន ៣ សម្មប្បធាន ៣ ឥទ្ធិបាទ ៣ ឥន្ទ្រិយ ៦ ពលៈ ៦ ពោជ្ឈង្គ ៨ និងមគ្គមានអង្គ ៩ ម្យ៉ាងទៀត ឧបាទាន ៤ នីវរណៈ ៥ ជាដើម និងសង្កិលិដ្ឋធម៌ទាំងឡាយ នេះជាអធម៌។

---

တတ္ထ ယံကိဉ္စိ ဧကံ အဓမ္မကောဋ္ဌာသံ ဂဟေတွာ ‘‘ဣမံ အဓမ္မံ ဓမ္မောတိ ကရိဿာမ, ဧဝံ အမှာကံ အာစရိယကုလံ နိယျာနိကံ ဘဝိဿတိ, မယဉ္စ လောကေ ပါကဋာ ဘဝိဿာမာ’’တိ တံ အဓမ္မံ ‘‘ဓမ္မော အယ’’န္တိ ကထေန္တာ ဓမ္မောတိ ဝိဝဒန္တိ. တတ္ထေဝ ဓမ္မကောဋ္ဌာသေသု ဧကံ ဂဟေတွာ ‘‘အဓမ္မော အယ’’န္တိ ကထေန္တာ အဓမ္မောတိ ဝိဝဒန္တိ.

ក្នុងអកុសលធម៌ទាំងនោះ ភិក្ខុខ្លះកាន់យកចំណែកនៃអធម៌ណាមួយ ហើយគិតថា «យើងនឹងធ្វើអធម៌នេះឲ្យជាធម៌ កាលបើធ្វើដូច្នេះ ពួកក្រុមអាចារ្យរបស់យើងនឹងជាធម៌នាំសត្វចេញចាកទុក្ខ ហើយពួកយើងនឹងល្បីល្បាញក្នុងលោក» ដូច្នេះហើយ ក៏និយាយនូវអធម៌នោះថា «នេះជាធម៌» ហើយឈ្លោះប្រកែកគ្នាថា «ជាធម៌»។ ក្នុងចំណែកនៃធម៌ទាំងឡាយនោះឯង ក៏កាន់យកចំណែកមួយ ហើយនិយាយថា «នេះជាអធម៌» ហើយឈ្លោះប្រកែកគ្នាថា «ជាអធម៌»។

---

ဝိနယပရိယာယေန ပန ဘူတေန ဝတ္ထုနာ စောဒေတွာ သာရေတွာ ယထာပဋိညာယ ကာတဗ္ဗကမ္မံ ဓမ္မော နာမ, အဘူတေန ပန ဝတ္ထုနာ အစောဒေတွာ အသာရေတွာ အပဋိညာယ ကတဗ္ဗကမ္မံ အဓမ္မော နာမ. တေသုပိ အဓမ္မံ ‘‘ဓမ္မော အယ’’န္တိ ကထေန္တာ ဓမ္မောတိ ဝိဝဒန္တိ, ‘‘အဓမ္မော အယ’’န္တိ ကထေန္တာ အဓမ္မောတိ ဝိဝဒန္တိ.

ម៉្យាងទៀត តាមវិន័យបរិយាយ កម្មដែលសង្ឃត្រូវធ្វើដោយការចោទប្រកាន់ដោយវត្ថុពិត ឲ្យរំលឹកនឹកឃើញ ហើយធ្វើតាមការប្ដេជ្ញា ឈ្មោះថា «ធម៌»។ ចំណែកកម្មដែលសង្ឃត្រូវធ្វើដោយមិនចោទប្រកាន់ដោយវត្ថុពិត មិនឲ្យរំលឹកនឹកឃើញ មិនធ្វើតាមការប្ដេជ្ញា ឈ្មោះថា «អធម៌»។ សូម្បីក្នុងធម៌និងអធម៌ទាំងនោះ ភិក្ខុទាំងឡាយនិយាយនូវអធម៌ថា «នេះជាធម៌» ហើយឈ្លោះប្រកែកគ្នាថា «ជាធម៌» និយាយនូវធម៌ថា «នេះជាអធម៌» ហើយឈ្លោះប្រកែកគ្នាថា «ជាអធម៌»។

---

သုတ္တန္တပရိယာယေန ပန ရာဂဝိနယော ဒေါသဝိနယော မောဟဝိနယော သံဝရော ပဟာနံ ပဋိသင်္ခါတိ အယံ ဝိနယော နာမ, ရာဂါဒီနံ အဝိနယော အသံဝရော [Pg.32] အပ္ပဟာနံ အပ္ပဋိသင်္ခါတိ အယံ အဝိနယော နာမ. ဝိနယပရိယာယေန ဝတ္ထုသမ္ပတ္တိ ဉတ္တိသမ္ပတ္တိ အနုသာဝနသမ္ပတ္တိ သီမသမ္ပတိ ပရိသသမ္ပတ္တီတိ အယံ ဝိနယော နာမ, ဝတ္ထုဝိပတ္တိ…ပေ… ပရိသဝိပတ္တီတိ အယံ အဝိနယော နာမ. တေသုပိ ယံကိဉ္စိ အဝိနယံ ‘‘ဝိနယော အယ’’န္တိ ကထေန္တာ ဝိနယောတိ ဝိဝဒန္တိ, ဝိနယံ အဝိနယောတိ ကထေန္တာ အဝိနယောတိ ဝိဝဒန္တိ.

ម៉្យាងទៀត តាមសុត្តន្តបរិយាយ ការកំចាត់បង់រាគៈ ការកំចាត់បង់ទោសៈ ការកំចាត់បង់មោហៈ សំវរៈ (ការសង្រួម) បហានៈ (ការលះបង់) បដិសង្ខា (ការពិចារណា) នេះឈ្មោះថា «វិន័យ»។ ការមិនកំចាត់បង់រាគៈជាដើម ការមិនសង្រួម ការមិនលះបង់ ការមិនពិចារណា នេះឈ្មោះថា «អវិន័យ»។ តាមវិន័យបរិយាយ វត្ថុសម្បត្តិ ញត្តិសម្បត្តិ អនុស្សាវនសម្បត្តិ សីមាសម្បត្តិ បរិសាសម្បត្តិ នេះឈ្មោះថា «វិន័យ»។ វត្ថុវិបត្តិ...ល... បរិសាវិបត្តិ នេះឈ្មោះថា «អវិន័យ»។ សូម្បីក្នុងវិន័យនិងអវិន័យទាំងនោះ ភិក្ខុទាំងឡាយនិយាយនូវអវិន័យណាមួយថា «នេះជាវិន័យ» ហើយឈ្លោះប្រកែកគ្នាថា «ជាវិន័យ» និយាយនូវវិន័យថា «នេះជាអវិន័យ» ហើយឈ្លោះប្រកែកគ្នាថា «ជាអវិន័យ»។

---

ဓမ္မနေတ္တိ သမနုမဇ္ဇိတဗ္ဗာတိ ဓမ္မရဇ္ဇု အနုမဇ္ဇိတဗ္ဗာ ဉာဏေန ဃံသိတဗ္ဗာ ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗာ. သာ ပနေသာ ဓမ္မနေတ္တိ ‘‘ဣတိ ခေါ ဝစ္ဆ ဣမေ ဒသ ဓမ္မာ အကုသလာ ဒသ ဓမ္မာ ကုသလာ’’တိ ဧဝံ မဟာဝစ္ဆဂေါတ္တသုတ္တေ (မ. နိ. ၂.၁၉၄) အာဂတာတိ ဝုတ္တာ. သာ ဧဝ ဝါ ဟောတု, ယော ဝါ ဣဓ ဓမ္မောတိ စ ဝိနယော စ ဝုတ္တော. ယထာ တတ္ထ သမေတီတိ ယထာ တာယ ဓမ္မနေတ္တိယာ သမေတိ, ‘‘ဓမ္မော ဓမ္မောဝ ဟောတိ, အဓမ္မော အဓမ္မောဝ, ဝိနယော ဝိနယောဝ ဟောတိ, အဝိနယော အဝိနယောဝ’’. တထာ တန္တိ ဧဝံ တံ အဓိကရဏံ ဝူပသမေတဗ္ဗံ. ဧကစ္စာနံ အဓိကရဏာနန္တိ ဣဓ ဝိဝါဒါဓိကရဏမေဝ ဒဿိတံ, သမ္မုခါဝိနယော ပန န ကိသ္မိဉ္စိ အဓိကရဏေ န လဗ္ဘတိ.

ពាក្យថា Dhammanetti samanumajjitabbā សេចក្តីថា ខ្សែគឺធម៌ បុគ្គលគប្បីស្ទាបអង្អែល គប្បីដុសខាត់ដោយញាណ គប្បីស៊ើបសួរពិចារណា។ ធម៌នេត្តិនោះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកក្នុងមហាវច្ឆគោត្តសូត្រយ៉ាងនេះថា «ម្នាលវច្ឆៈ ធម៌ទាំង ១០ នេះជាអកុសល ធម៌ទាំង ១០ នេះជាកុសល»។ ធម៌នេត្តិនោះឯងក្តី ឬធម៌និងវិន័យណាដែលទ្រង់ត្រាស់ទុកក្នុងសាមគាមសូត្រនេះក្តី ចូរមានចុះ។ ពាក្យថា Yathā tattha sameti សេចក្តីថា ធម៌និងវិន័យនោះស្របគ្នានឹងធម៌នេត្តិដែលពោលហើយនោះដោយប្រការណា គឺ «ធម៌ក៏ជាធម៌ពិត អធម៌ក៏ជាអធម៌ពិត វិន័យក៏ជាវិន័យពិត អវិន័យក៏ជាអវិន័យពិត»។ ពាក្យថា Tathā taṃ សេចក្តីថា គប្បីរំងាប់អធិករណ៍នោះដោយប្រការនោះឯង។ ពាក្យថា Ekaccānaṃ adhikaraṇānaṃ ក្នុងទីនេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់បង្ហាញតែវិវាទាធិករណ៍ប៉ុណ្ណោះ ចំណែកឯសម្មុខាវិន័យ មិនមែនជាមិនបានក្នុងអធិករណ៍ណាមួយនោះឡើយ (គឺបានក្នុងអធិករណ៍ទាំងអស់)។

---

၄၈. တံ ပနေတံ ယသ္မာ ဒွီဟိ သမထေဟိ သမ္မတိ သမ္မုခါဝိနယေန စ ယေဘုယျသိကာယ စ, တသ္မာ ဟေဋ္ဌာ မာတိကာယ ဌပိတာနုက္ကမေန ဣဒါနိ သတိဝိနယဿ ဝါရေ ပတ္တေပိ တံ အဝတွာ ဝိဝါဒါဓိကရဏယေဝ တာဝ ဒုတိယသမထံ ဒဿေန္တော ကထဉ္စာနန္ဒ, ယေဘုယျသိကာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဗဟုတရာတိ အန္တမသော ဒွီဟိ တီဟိပိ အတိရေကတရာ. သေသမေတ္ထ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

៤៨. ក៏វិវាទាធិករណ៍នោះ តែងរំងាប់ដោយសមថៈ ២ គឺ សម្មុខាវិន័យ និងយេភុយ្យសិកា ព្រោះហេតុនោះ ទោះបីជាដល់វារៈនៃសតិវិន័យតាមលំដាប់ដែលបានដាក់ទុកក្នុងមាតិកាខាងក្រោមហើយក៏ដោយ ក៏ព្រះមានព្រះភាគមិនទាន់ត្រាស់សតិវិន័យនោះឡើយ ប៉ុន្តែទ្រង់ចង់បង្ហាញសមថៈទី ២ ក្នុងវិវាទាធិករណ៍ជាមុនសិន ទើបត្រាស់ពាក្យថា kathañcānanda, yebhuyyasikā (ម្នាលអានន្ទ ចុះយេភុយ្យសិកា តើដូចម្តេច) ជាដើម។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា bahutarā សេចក្តីថា ច្រើនជាងដោយភិក្ខុ ២ ឬ ៣ រូបជាយ៉ាងតិច។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងទីនេះ គប្បីជ្រាបតាមន័យដែលបានពោលហើយខាងក្រោម។

---

၄၉. ဣဒါနိ ဟေဋ္ဌာ အဝိတ္ထာရိတံ သတိဝိနယံ အာဒိံ ကတွာ ဝိတ္ထာရိတာဝသေသသမထေ ပဋိပါဋိယာ ဝိတ္ထာရေတုံ ကထဉ္စာနန္ဒ, သတိဝိနယောတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ပါရာဇိကသာမန္တေန ဝါတိ ဒွေ သာမန္တာနိ ခန္ဓသာမန္တဉ္စ အာပတ္တိသာမန္တဉ္စ. တတ္ထ ပါရာဇိကာပတ္တိက္ခန္ဓော သံဃာဒိသေသာပတ္တိက္ခန္ဓော ထုလ္လစ္စယ-ပါစိတ္တိယ-ပါဋိဒေသနီယ-ဒုက္ကဋ-ဒုဗ္ဘာသိတာပတ္တိက္ခန္ဓောတိ ဧဝံ ပုရိမဿ ပစ္ဆိမခန္ဓံ ခန္ဓသာမန္တံ နာမ ဟောတိ. ပဌမပါရာဇိကဿ ပန ပုဗ္ဗဘာဂေ ဒုက္ကဋံ, သေသာနံ ထုလ္လစ္စယန္တိ ဣဒံ အာပတ္တိသာမန္တံ နာမ. တတ္ထ [Pg.33] ခန္ဓသာမန္တေ ပါရာဇိကသာမန္တံ ဂရုကာပတ္တိ နာမ ဟောတိ. သရတာယသ္မာတိ သရတု အာယသ္မာ. ဧကစ္စာနံ အဓိကရဏာနန္တိ ဣဓ အနုဝါဒါဓိကရဏမေဝ ဒဿိတံ.

៤៩. ឥឡូវនេះ ដើម្បីពិស្តារនូវសមថៈ ៥ ដែលសេសសល់តាមលំដាប់ ដោយផ្តើមអំពីសតិវិន័យដែលមិនទាន់បានពិស្តារខាងក្រោម ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ពាក្យថា kathañcānanda, sativinayo (ម្នាលអានន្ទ ចុះសតិវិន័យ តើដូចម្តេច) ជាដើម។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា pārājikasāmantena vā សេចក្តីថា សាមន្តៈ (ការជិតដិត) មាន ២ គឺ ខន្ធសាមន្តៈ (ការជិតដិតនៃគំនរអាបត្តិ) និងអាបត្តិសាមន្តៈ (ការជិតដិតនៃអាបត្តិ)។ ក្នុងសាមន្តៈទាំងពីរនោះ គំនរអាបត្តិបារាជិក គំនរអាបត្តិសង្ឃាទិសេស គំនរអាបត្តិថុល្លច្ច័យ បាចិត្តិយៈ បាដិទេសនីយៈ ទុក្កដ ទុព្ភាសិត យ៉ាងនេះ គំនរអាបត្តិខាងក្រោយនៃគំនរអាបត្តិខាងដើម ឈ្មោះថា ខន្ធសាមន្តៈ។ ចំណែកឯទុក្កដក្នុងបុព្វភាគនៃបារាជិកទី ១ និងថុល្លច្ច័យក្នុងបុព្វភាគនៃបារាជិក ៣ ដែលសេសសល់ នេះឈ្មោះថា អាបត្តិសាមន្តៈ។ ក្នុងខន្ធសាមន្តៈទាំងនោះ បារាជិកសាមន្តៈ ឈ្មោះថា គរុកាបត្តិ។ ពាក្យថា Saratāyasmā គប្បីកាត់បទថា saratu āyasmā (សូមលោកម្ចាស់រំលឹកនឹកឃើញ)។ ពាក្យថា Ekaccānaṃ adhikaraṇānaṃ ក្នុងទីនេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់បង្ហាញតែអនុវាទាធិករណ៍ប៉ុណ្ណោះ។

---

၅၀. ဘာသိတပရိက္ကန္တန္တိ ဝါစာယ ဘာသိတံ ကာယေန စ ပရိက္ကန္တံ, ပရက္ကမိတွာ ကတန္တိ အတ္ထော. ဧကစ္စာနန္တိ ဣဓာပိ အနုဝါဒါဓိကရဏမေဝ အဓိပ္ပေတံ. ပဋိညာတကရဏေ ‘‘ဧကစ္စာန’’န္တိ အာပတ္တာဓိကရဏံ ဒဿိတံ.

៥០. ពាក្យថា Bhāsitaparikkantaṃ សេចក្តីថា ពោលដោយវាចា និងប្រព្រឹត្តដោយកាយ គឺធ្វើដោយព្យាយាម នេះជាអត្ថ។ ពាក្យថា Ekaccānaṃ សូម្បីក្នុងទីនេះ ក៏សំដៅយកតែអនុវាទាធិករណ៍ប៉ុណ្ណោះ។ ក្នុងបដិញ្ញាតករណៈ ពាក្យថា Ekaccānaṃ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់បង្ហាញអាបត្តាធិករណ៍។

---

၅၂. ဒဝါတိ သဟသာ. ရဝါတိ အညံ ဘဏိတုကာမေန အညံ ဝုတ္တံ. ဧဝံ ခေါ, အာနန္ဒ, တဿပါပိယသိကာ ဟောတီတိ တဿပုဂ္ဂလဿ ပါပုဿန္နတာ ပါပိယသိကာ ဟောတိ. ဣမိနာ ကမ္မဿ ဝတ္ထု ဒဿိတံ. ဧဝရူပဿ ဟိ ပုဂ္ဂလဿ ကမ္မံ ကာတ္တဗ္ဗံ. ကမ္မေန ဟိ အဓိကရဏဿ ဝူပသမော ဟောတိ, န ပုဂ္ဂလဿ ပါပုဿန္နတာယ. ဣဓာပိ စ အနုဝါဒါဓိကရဏမေဝ အဓိကရဏန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

៥២. ពាក្យថា Davā សេចក្តីថា ដោយរួសរាន់។ ពាក្យថា Ravā សេចក្តីថា ចង់និយាយពាក្យផ្សេង បែរជានិយាយពាក្យផ្សេងទៅវិញ។ ពាក្យថា Evaṃ kho, ānanda, tassa pāpiyasikā hoti សេចក្តីថា ភាពជាបុគ្គលមានបាបច្រើនរបស់បុគ្គលនោះ ឈ្មោះថា បាបិយសិកា។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់បង្ហាញវត្ថុនៃកម្មដោយពាក្យនេះ។ ព្រោះថាកម្ម (តស្សបាបិយសិកាកម្ម) គប្បីធ្វើដល់បុគ្គលមានសភាពបែបនោះ។ ព្រោះថាការរំងាប់អធិករណ៍ តែងមានដោយសារកម្ម មិនមែនដោយសារភាពមានបាបច្រើនរបស់បុគ្គលនោះឡើយ។ សូម្បីក្នុងទីនេះ គប្បីជ្រាបថា អធិករណ៍ សំដៅយកតែអនុវាទាធិករណ៍ប៉ុណ្ណោះ។

---

၅၃. ကထဉ္စာနန္ဒ, တိဏဝတ္ထာရကောတိ ဧတ္ထ ဣဒံ ကမ္မံ တိဏဝတ္ထာရကသဒိသတ္တာ တိဏဝတ္ထာရကောတိ ဝုတ္တံ. ယထာ ဟိ ဂူထံ ဝါ မုတ္တံ ဝါ ဃဋ္ဋိယမာနံ ဒုဂ္ဂန္ဓတာယ ဗာဓတိ, တိဏေဟိ အဝတ္ထရိတွာ သုပ္ပဋိစ္ဆာဒိတဿ ပနဿ သော ဂန္ဓော န ဗာဓတိ, ဧဝမေဝ ယံ အဓိကရဏံ မူလာနုမူလံ ဂန္တွာ ဝူပသမိယမာနံ ကက္ခဠတ္တာယ ဝါဠတ္တာယ ဘေဒါယ သံဝတ္တတိ, တံ ဣမိနာ ကမ္မေန ဝူပသန္တံ ဂူထံ ဝိယ တိဏဝတ္ထာရကေန ပဋိစ္ဆန္နံ ဝူပသန္တံ ဟောတီတိ ဣဒံ ကမ္မံ တိဏဝတ္ထာရကသဒိသတ္တာ တိဏဝတ္ထာရကောတိ ဝုတ္တံ. တဿ ဣဓာနန္ဒ, ဘိက္ခူနံ ဘဏ္ဍနဇာတာနန္တိအာဒိဝစနေန အာကာရမတ္တမေဝ ဒဿိတံ, ခန္ဓကေ အာဂတာယေဝ ပနေတ္ထ ကမ္မဝါစာ ပမာဏံ. ဌပေတွာ ထုလ္လဝဇ္ဇံ ဌပေတွာ ဂိဟိပဋိသံယုတ္တန္တိ. ဧတ္ထ ပန ထုလ္လဝဇ္ဇန္တိ ထူလ္လဝဇ္ဇံ ပါရာဇိကဉ္စေဝ သံဃာဒိသေသဉ္စ. ဂိဟိပဋိသံယုတ္တန္တိ ဂိဟီနံ ဟီနေန ခုံသနဝမ္ဘနဓမ္မိကပဋိဿဝေသု အာပန္နာ အာပတ္တိ. အဓိကရဏာနန္တိ ဣဓ အာပတ္တာဓိကရဏမေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ကိစ္စာဓိကရဏဿ ပန ဝသေန ဣဓ န ကိဉ္စိ ဝုတ္တံ. ကိဉ္စာပိ န ဝုတ္တံ, သမ္မုခါဝိနယေနေဝ ပနဿ ဝူပသမော ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

៥៣. ពាក្យថា kathañcānanda, tiṇavatthārako (ម្នាលអានន្ទ ចុះតិណវត្ថារកៈ តើដូចម្តេច) ក្នុងទីនេះ កម្មនេះឈ្មោះថា «តិណវត្ថារកៈ» ព្រោះប្រហាក់ប្រហែលនឹងការយកស្មៅមកគ្របបិទបាំង។ ដូចជាលាមកក្តី ទឹកនោមក្តី កាលបើគេកូររាយប៉ាយ តែងបៀតបៀនដោយក្លិនស្អុយ ប៉ុន្តែបើគេយកស្មៅមកគ្របបិទបាំងឲ្យជិតល្អហើយ ក្លិនស្អុយនោះក៏មិនបៀតបៀនឡើយ យ៉ាងណាមិញ អធិករណ៍ណាដែលកាលបើគេរំងាប់ដោយជីកកកាយដល់ឫសគល់ តែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីភាពរឹងត្អឹង ភាពសាហាវ និងការបែកបាក់គ្នា អធិករណ៍នោះដែលរំងាប់ដោយកម្មនេះ តែងរំងាប់ទៅ ដូចជាលាមកដែលគេយកស្មៅមកគ្របបិទបាំងឲ្យរំងាប់ក្លិនដូច្នោះដែរ ព្រោះហេតុនោះ កម្មនេះទើបឈ្មោះថា «តិណវត្ថារកៈ» ព្រោះប្រហាក់ប្រហែលនឹងការយកស្មៅមកគ្របបិទបាំង។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់បង្ហាញត្រឹមតែអាការៈប៉ុណ្ណោះ ដោយពាក្យជាដើមថា idhānanda, bhikkhūnaṃ bhaṇḍanajātānaṃ ចំណែកឯកម្មវាចាដែលមកក្នុងខន្ធកៈប៉ុណ្ណោះ ជាប្រមាណក្នុងទីនេះ។ ពាក្យថា Ṭhapetvā thullavajjaṃ ṭhapetvā gihipaṭisaṃyuttaṃ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា thullavajja សំដៅយកទោសដ៏គ្រោតគ្រាត គឺបារាជិក និងសង្ឃាទិសេស។ ពាក្យថា gihipaṭisaṃyutta សំដៅយកអាបត្តិដែលភិក្ខុត្រូវព្រោះការជេរប្រមាថ ការមើលងាយ និងការសន្យាដោយធម៌ដ៏ថោកទាបចំពោះគ្រហស្ថទាំងឡាយ។ ពាក្យថា Adhikaraṇānaṃ ក្នុងទីនេះ គប្បីជ្រាបថា សំដៅយកតែអាបត្តាធិករណ៍ប៉ុណ្ណោះ។ ចំណែកឯកិច្ចាធិករណ៍ ព្រះមានព្រះភាគមិនបានត្រាស់ទុកក្នុងទីនេះឡើយ។ ទោះបីជាមិនបានត្រាស់ទុកក៏ដោយ ក៏គប្បីជ្រាបថា ការរំងាប់កិច្ចាធិករណ៍នោះ តែងមានដោយសម្មុខាវិន័យប៉ុណ្ណោះ។

---

၅၄. ဆယိမေ[Pg.34], အာနန္ဒ, ဓမ္မာ သာရဏီယာတိ ဟေဋ္ဌာ ကလဟဝသေန သုတ္တံ အာရဒ္ဓံ, ဥပရိ သာရဏီယဓမ္မာ အာဂတာ. ဣတိ ယထာနုသန္ဓိနာဝ ဒေသနာ ဂတာ ဟောတိ. ဟေဋ္ဌာ ကောသမ္ဗိယသုတ္တေ (မ. နိ. ၁.၄၉၈-၅၀၀) ပန သောတာပတ္တိမဂ္ဂသမ္မာဒိဋ္ဌိ ကထိတာ, ဣမသ္မိံ သုတ္တေ သောတာပတ္တိဖလသမ္မာဒိဋ္ဌိ ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အဏုန္တိ အပ္ပသာဝဇ္ဇံ. ထူလန္တိ မဟာသာဝဇ္ဇံ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

៥៤. ពាក្យថា Chayime, ānanda, dhammā sāraṇīyā (ម្នាលអានន្ទ ធម៌ជាទីរំលឹកទាំង ៦ នេះ) សេចក្តីថា ខាងក្រោម ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ផ្តើមសូត្រដោយអំណាចនៃការឈ្លោះប្រកែក ខាងលើ ធម៌ជាទីរំលឹកទាំងឡាយក៏មកដល់។ យ៉ាងនេះ ព្រះទេសនាតែងប្រព្រឹត្តទៅតាមអនុសន្ធិឯង។ ម៉្យាងទៀត ក្នុងកោសម្ពិយសូត្រខាងក្រោម ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងសោតាបត្តិមគ្គសម្មាទិដ្ឋិ ចំណែកក្នុងសូត្រនេះ គប្បីជ្រាបថា ទ្រង់សម្តែងសោតាបត្តិផលសម្មាទិដ្ឋិ។ ពាក្យថា aṇu សេចក្តីថា មានទោសតិច។ ពាក្យថា thūla សេចក្តីថា មានទោសច្រើន។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងទីនេះ គឺច្បាស់លាស់ហើយ។

---

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

ក្នុងអដ្ឋកថាមជ្ឈិមនិកាយ ឈ្មោះ បបញ្ចសូទនី

---

သာမဂါမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការពន្យល់សាមគាមសូត្រ ចប់ហើយ។

---

၅. သုနက္ခတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៥. ការពន្យល់សុនក្ខត្តសូត្រ

---

၅၅. ဧဝံ မေ သုတန္တိ သုနက္ခတ္တသုတ္တံ. တတ္ထ အညာတိ အရဟတ္တံ. ဗျာကတာတိ ခီဏာ ဇာတီတိအာဒီဟိ စတူဟိ ပဒေဟိ ကထိတာ. အဓိမာနေနာတိ အပ္ပတ္တေ ပတ္တသညိနော, အနဓိဂတေ အဓိဂတသညိနော ဟုတွာ အဓိဂတံ အမှေဟီတိ မာနေန ဗျာကရိံသု.

៥៥. សូត្រដែលផ្តើមដោយពាក្យថា Evaṃ me sutaṃ ឈ្មោះថា សុនក្ខត្តសូត្រ។ ក្នុងសូត្រនោះ ពាក្យថា aññā សំដៅយកអរហត្តផល។ ពាក្យថា byākatā សេចក្តីថា ត្រាស់សម្តែងដោយបទទាំង ៤ មានពាក្យថា khīṇā jāti (ជាតិអស់ហើយ) ជាដើម។ ពាក្យថា adhimānena សេចក្តីថា ភិក្ខុទាំងឡាយជាអ្នកមានសេចក្តីសំគាល់ថាបានសម្រេចក្នុងធម៌ដែលខ្លួនមិនទាន់បានសម្រេច ជាអ្នកមានសេចក្តីសំគាល់ថាបានដល់ក្នុងធម៌ដែលខ្លួនមិនទាន់បានដល់ ហើយបានព្យាករដោយមានះថា «យើងទាំងឡាយបានសម្រេចហើយ»។

---

၅၆. ဧဝဉ္စေတ္ထ သုနက္ခတ္တ တထာဂတဿ ဟောတီတိ သုနက္ခတ္တ ဧတ္ထ ဧတေသံ ဘိက္ခူနံ ပဉှဗျာကရဏေ – ‘‘ဣဒံ ဌာနံ ဧတေသံ အဝိဘူတံ အန္ဓကာရံ, တေနိမေ အနဓိဂတေ အဓိဂတသညိနော, ဟန္ဒ နေသံ ဝိသောဓေတွာ ပါကဋံ ကတွာ ဓမ္မံ ဒေသေမီ’’တိ, ဧဝဉ္စ တထာဂတဿ ဟောတိ. အထ စ ပနိဓေကစ္စေ…ပေ… တဿပိ ဟောတိ အညထတ္တန္တိ ဘဂဝါ ပဋိပန္နကာနံ ဓမ္မံ ဒေသေတိ. ယတ္ထ ပန ဣစ္ဆာစာရေ ဌိတာ ဧကစ္စေ မောဃပုရိသာ ဟောန္တိ, တတြ ဘဂဝါ ပဿတိ – ‘‘ဣမေ ဣမံ ပဉှံ ဥဂ္ဂဟေတွာ အဇာနိတွာဝ ဇာနန္တာ ဝိယ အပ္ပတ္တေ ပတ္တသညိနော ဟုတွာ ဂါမနိဂမာဒီသု ဝိသေဝမာနာ ဝိစရိဿန္တိ, တံ နေသံ ဘဝိဿတိ ဒီဃရတ္တံ အဟိတာယ ဒုက္ခာယာ’’တိ ဧဝမဿာယံ ဣစ္ဆာစာရေ ဌိတာနံ ကာရဏာ ပဋိပန္နကာနမ္ပိ အတ္ထာယ ‘‘ဓမ္မံ ဒေသိဿာမီ’’တိ ဥပ္ပန္နဿ စိတ္တဿ အညထာဘာဝေါ ဟောတိ. တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ.

៥៦. ពាក្យថា Evañcettha sunakkhatta tathāgatassa hoti សេចក្តីថា ម្នាលសុនក្ខត្តៈ ក្នុងទីនេះ ក្នុងការឆ្លើយប្រស្នារបស់ភិក្ខុទាំងនោះ តថាគតមានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា «ទីនេះមិនប្រាកដច្បាស់ ជាទីងងឹតដល់ភិក្ខុទាំងនោះឡើយ ព្រោះហេតុនោះ ភិក្ខុទាំងនេះទើបមានសេចក្តីសំគាល់ថាបានសម្រេចក្នុងធម៌ដែលខ្លួនមិនទាន់បានសម្រេច មកចុះ តថាគតនឹងជម្រះឲ្យស្អាត ធ្វើឲ្យប្រាកដច្បាស់ ហើយសម្តែងធម៌ដល់ភិក្ខុទាំងនោះ» តថាគតតែងមានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា Atha ca panidhekacce...pe... tassapi hoti aññathattaṃ សេចក្តីថា ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងធម៌ដល់ពួកកុលបុត្រអ្នកប្រតិបត្តិល្អ។ ប៉ុន្តែក្នុងទីណាដែលមានមោឃបុរសខ្លះស្ថិតនៅក្នុងសេចក្តីប្រាថ្នាដ៏លាមក (icchācāra) ក្នុងទីនោះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ទតឃើញថា «ភិក្ខុទាំងនេះរៀនយកប្រស្នានេះហើយ មិនដឹងសេចក្តីពិតប្រាកដ តែធ្វើដូចជាដឹង ជាអ្នកមានសេចក្តីសំគាល់ថាបានសម្រេចក្នុងធម៌ដែលខ្លួនមិនទាន់បានសម្រេច ហើយនឹងដើរនិយាយអួតធម៌វិសេសក្នុងស្រុកនិងនិគមជាដើម សេចក្តីនោះនឹងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីមិនជាប្រយោជន៍ ដើម្បីសេចក្តីទុក្ខដល់មោឃបុរសទាំងនោះអស់កាលជាអង្វែង» កាលបើទ្រង់ទតឃើញយ៉ាងនេះ ព្រោះហេតុនៃពួកមោឃបុរសដែលស្ថិតនៅក្នុងសេចក្តីប្រាថ្នាដ៏លាមកនោះ ព្រះហឫទ័យដែលកើតឡើងថា «តថាគតនឹងសម្តែងធម៌ដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់ពួកអ្នកប្រតិបត្តិល្អទាំងឡាយ» ក៏ប្រែប្រួលទៅជាយ៉ាងដទៃវិញ។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សំដៅយកសេចក្តីនោះ ទើបត្រាស់ពាក្យនេះ។

---

၅၈. လောကာမိသာဓိမုတ္တောတိ ဝဋ္ဋာမိသ-ကာမာမိသ-လောကာမိသဘူတေသု ပဉ္စသု ကာမဂုဏေသု အဓိမုတ္တော တန္နိန္နော တဂ္ဂရုကော တပ္ပဗ္ဘာရော. တပ္ပတိရူပီတိ [Pg.35] ကာမဂုဏသဘာဂါ. အာနေဉ္ဇပဋိသံယုတ္တာယာတိ အာနေဉ္ဇသမာပတ္တိပဋိသံယုတ္တာယ. သံသေယျာတိ ကထေယျ. အာနေဉ္ဇသံယောဇနေန ဟိ ခေါ ဝိသံယုတ္တောတိ အာနေဉ္ဇသမာပတ္တိသံယောဇနေန ဝိသံသဋ္ဌော. လောကာမိသာဓိမုတ္တောတိ ဧဝရူပေါ ဟိ လူခစီဝရဓရော မတ္တိကာပတ္တံ အာဒါယ အတ္တနော သဒိသေဟိ ကတိပယေဟိ သဒ္ဓိံ ပစ္စန္တဇနပဒံ ဂစ္ဆတိ, ဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိဋ္ဌကာလေ မနုဿာ ဒိသွာ ‘‘မဟာပံသုကုလိကာ အာဂတာ’’တိ ယာဂုဘတ္တာဒီနိ သမ္ပာဒေတွာ သက္ကစ္စံ ဒါနံ ဒေန္တိ, ဘတ္တကိစ္စေ နိဋ္ဌိတေ အနုမောဒနံ သုတွာ – ‘‘သွေပိ, ဘန္တေ, ဣဓေဝ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသထာ’’တိ ဝဒန္တိ. အလံ ဥပါသကာ, အဇ္ဇာပိ ဝေါ ဗဟူနံ ဒိန္နန္တိ. တေန ဟိ, ဘန္တေ, အန္တောဝဿံ ဣဓ ဝသေယျာထာတိ အဓိဝါသေတွာ ဝိဟာရမဂ္ဂံ ပုစ္ဆိတွာ ဝိဟာရံ ဂစ္ဆန္တိ. တတ္ထ သေနာသနံ ဂဟေတွာ ပတ္တစီဝရံ ပဋိသာမေန္တိ. သာယံ ဧကော အာဝါသိကော တေ ဘိက္ခူ ပုစ္ဆတိ ‘‘ကတ္ထ ပိဏ္ဍာယ စရိတ္ထာ’’တိ? အသုကဂါမေတိ. ဘိက္ခာသမ္ပန္နာတိ? အာမ ဧဝရူပါ နာမ မနုဿာနံ သဒ္ဓါ ဟောတိ. ‘‘အဇ္ဇေဝ နု ခေါ ဧတေ ဧဒိသာ, နိစ္စမ္ပိ ဧဒိသာ’’တိ? သဒ္ဓါ တေ မနုဿာ နိစ္စမ္ပိ ဧဒိသာ, တေ နိဿာယေဝ အယံ ဝိဟာရော ဝဍ္ဎတီတိ. တတော တေ ပံသုကုလိကာ ပုနပ္ပုနံ တေသံ ဝဏ္ဏံ ကထေန္တိ, ဒိဝသာဝသေသံ ကထေတွာ ရတ္တိမ္ပိ ကထေန္တိ. ဧတ္တာဝတာ ဣစ္ဆာစာရေ ဌိတဿ သီသံ နိက္ခန္တံ ဟောတိ ဥဒရံ ဖာလိတံ. ဧဝံ လောကာမိသာဓိမုတ္တော ဝေဒိတဗ္ဗော.

៥៨. ពាក្យថា Lokāmisādhimutto សេចក្តីថា ជាអ្នកចុះចិត្តស៊ប់ ឱនទៅ រកទៅ ផ្អៀងទៅរកកាមគុណទាំង ៥ ដែលជាវដ្ដាមិស កាមាមិស និងលោកាមិស។ ពាក្យថា Tappatirūpī សេចក្តីថា មានសភាពដូចជាកាមគុណ។ ពាក្យថា Āneñjapaṭisaṃyuttāya សេចក្តីថា ដែលប្រកបដោយអានេញ្ជសមាបត្តិ។ ពាក្យថា Saṃseyya សេចក្តីថា គប្បីនិយាយ។ ពាក្យថា Āneñjasaṃyojanena hi kho visaṃyuttoti សេចក្តីថា ជាអ្នកមិនច្រឡូកច្រឡំដោយអានេញ្ជសមាបត្តិសញ្ញោជនៈ។ ពាក្យថា Lokāmisādhimutto សេចក្តីថា ភិក្ខុអ្នកចុះចិត្តស៊ប់ក្នុងលោកាមិសមានសភាពបែបនេះ តែងទ្រទ្រង់ចីវរដ៏សៅហ្មង កាន់យកដីបាត្រ ហើយដើរទៅកាន់បច្ចន្តជនបទ ជាមួយភិក្ខុ ២-៣ រូបដែលដូចជាខ្លួន។ កាលបើចូលទៅកាន់ស្រុកដើម្បីបិណ្ឌបាត ពួកមនុស្សឃើញហើយ ក៏និយាយថា «ព្រះថេរៈអ្នកទ្រទ្រង់បង្សុកូលដ៏ឧត្តម និមន្តមកហើយ» ដូច្នេះហើយ ក៏ចាត់ចែងបបរនិងភោជនជាដើម ហើយថ្វាយទានដោយគោរព។ កាលបត្តកិច្ច (ការឆាន់) ស្រេចហើយ បានស្តាប់អនុមោទនា ក៏និយាយថា «បពិត្រព្រះករុណា ទោះបីថ្ងៃស្អែក ក៏សូមនិមន្តចូលមកបិណ្ឌបាតក្នុងទីនេះឯង»។ ភិក្ខុទាំងនោះនិយាយថា «ល្មមហើយឧបាសក ថ្ងៃនេះពួកអ្នកបានថ្វាយដល់ពួកយើងច្រើនហើយ»។ ពួកមនុស្សនិយាយថា «បពិត្រព្រះករុណា បើដូច្នោះ សូមលោកម្ចាស់គង់ចាំវស្សាក្នុងទីនេះចុះ» ភិក្ខុទាំងនោះក៏ទទួល រួចសួររកផ្លូវទៅកាន់វត្ត ហើយទៅកាន់វត្ត។ ក្នុងវត្តនោះ ក៏កាន់យកសេនាសនៈ រៀបចំទុកដាក់បាត្រនិងចីវរ។ វេលាល្ងាច ភិក្ខុម្ចាស់វត្តមួយរូប សួរភិក្ខុទាំងនោះថា «លោកម្ចាស់ទាំងឡាយ និមន្តទៅបិណ្ឌបាតក្នុងទីណា?»។ ភិក្ខុទាំងនោះឆ្លើយថា «ក្នុងស្រុកឯណោះ»។ ភិក្ខុម្ចាស់វត្តសួរថា «ចង្ហាន់បរិបូណ៌ដែរឬទេ?»។ ភិក្ខុទាំងនោះឆ្លើយថា «អើ សទ្ធារបស់មនុស្សទាំងឡាយមានសភាពបែបនេះឯង»។ ភិក្ខុម្ចាស់វត្តសួរថា «ពួកមនុស្សទាំងនោះមានសភាពបែបនេះតែថ្ងៃនេះ ឬក៏មានសភាពបែបនេះជានិច្ច?»។ ភិក្ខុទាំងនោះឆ្លើយថា «មនុស្សទាំងនោះមានសទ្ធាជានិច្ច វត្តនេះចម្រើនឡើងក៏ព្រោះតែអាស្រ័យពួកមនុស្សទាំងនោះឯង»។ តាំងពីពេលនោះមក ភិក្ខុអ្នកទ្រទ្រង់បង្សុកូលទាំងនោះ ក៏និយាយសរសើរគុណរបស់ពួកមនុស្សទាំងនោះរឿយៗ និយាយអស់ពេលដែលសេសសល់ក្នុងថ្ងៃនោះ ហើយនិយាយសូម្បីក្នុងពេលយប់ទៀតផង។ ត្រឹមប៉ុណ្ណេះ ក្បាលរបស់ភិក្ខុអ្នកស្ថិតនៅក្នុងសេចក្តីប្រាថ្នាដ៏លាមក ក៏លេចចេញមក (ដើម្បីលាភសក្ការៈ) ពោះក៏ធ្លាយចេញ។ គប្បីជ្រាបថា ភិក្ខុអ្នកចុះចិត្តស៊ប់ក្នុងលោកាមិស យ៉ាងនេះឯង។

---

၅၉. ဣဒါနိ အာနေဉ္ဇသမာပတ္တိလာဘိံ အဓိမာနိကံ ဒဿေန္တော ဌာနံ ခေါ ပနေတန္တိအာဒိမာဟ. အာနေဉ္ဇာဓိမုတ္တဿာတိ ကိလေသသိဉ္စနဝိရဟိတာသု ဟေဋ္ဌိမာသု ဆသု သမာပတ္တီသု အဓိမုတ္တဿ တန္နိန္နဿ တဂ္ဂရုနော တပ္ပဗ္ဘာရဿ. သေ ပဝုတ္တေတိ တံ ပဝုတ္တံ. ဆ သမာပတ္တိလာဘိနော ဟိ အဓိမာနိကဿ ပဉ္စကာမဂုဏာမိသဗန္ဓနာ ပတိတပဏ္ဍုပလာသော ဝိယ ဥပဋ္ဌာတိ. တေနေတံ ဝုတ္တံ.

៥៩. ឥឡូវនេះ ព្រះមានព្រះភាគ កាលនឹងសម្តែងនូវបុគ្គលអ្នកមានសេចក្តីប្រកាន់មាំ (អធិមានិកបុគ្គល) ថាខ្លួនបានសម្រេចអានេញ្ជសមាបត្តិ ទើបត្រាស់ពាក្យថា ṭhānaṃ kho panetaṃ ជាដើម។ បទថា Āneñjādhimuttassa សេចក្តីថា របស់បុគ្គលអ្នកបង្អោនទៅក្នុងសមាបត្តិថ្នាក់ទាបទាំង ៦ ដ៏រួចផុតចាកការញាប់ញ័រដោយកិលេស គឺមានចិត្តទេរទៅរកសមាបត្តិនោះ ធ្វើសមាបត្តិនោះឱ្យជាទីគោរព និងមានចិត្តធ្លាក់ចុះទៅរកសមាបត្តិនោះ។ បទថា Se pavutte សេចក្តីថា ការជាប់ជំពាក់ដោយលោកាមិសៈនោះ ត្រូវបានលះបង់ហើយ។ ព្រោះថា ចំពោះបុគ្គលអ្នកមានសេចក្តីប្រកាន់មាំថាខ្លួនបានសម្រេចសមាបត្តិទាំង ៦ នោះ ចំណងគឺកាមគុណ ៥ ដែលជាអាមិសៈ រមែងប្រាកដដូចជាស្លឹកឈើទុំដែលជ្រុះចាកទង។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ពាក្យនេះ។

---

၆၀. ဣဒါနိ အာကိဉ္စညာယတနသမာပတ္တိ လာဘိနော အဓိမာနိကဿ နိဃံသံ ဒဿေတုံ ဌာနံ ခေါ ပနာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဒွေဓာ ဘိန္နာတိ မဇ္ဈေ ဘိန္နာ. အပ္ပဋိသန္ဓိကာတိ ခုဒ္ဒကာ မုဋ္ဌိပါသာဏမတ္တာ ဇတုနာ ဝါ သိလေသေန ဝါ အလ္လီယာပေတွာ ပဋိသန္ဓာတုံ သက္ကာ. မဟန္တံ ပန ကုဋာဂါရပ္ပမာဏံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. သေ ဘိန္နေတိ တံ ဘိန္နံ. ဥပရိ [Pg.36] သမာပတ္တိလာဘိနော ဟိ ဟေဋ္ဌာသမာပတ္တိ ဒွေဓာဘိန္နာ သေလာ ဝိယ ဟောတိ, တံ သမာပဇ္ဇိဿာမီတိ စိတ္တံ န ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တေနေတံ ဝုတ္တံ.

៦០. ឥឡូវនេះ ដើម្បីសម្តែងនូវកម្រិតព្រំដែនរបស់បុគ្គលអ្នកមានសេចក្តីប្រកាន់មាំថាខ្លួនបានសម្រេចអាកិញ្ចញ្ញាយតនសមាបត្តិ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ពាក្យថា ṭhānaṃ kho pana ជាដើម។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ បទថា dvedhā bhinnā សេចក្តីថា បែកចេញជាពីរចំកណ្តាល។ បទថា appaṭisandhikā សេចក្តីថា ដុំថ្មតូចៗប៉ុនក្តាប់ដៃ គេអាចយកជ័រល័ក្ត ឬជ័រឈើមកបិទភ្ជាប់ឱ្យតគ្នាវិញបាន ប៉ុន្តែពាក្យនេះ ព្រះអង្គត្រាស់សំដៅយកដុំថ្មធំមានទំហំប៉ុនកំពូលប្រាសាទ (ដែលមិនអាចតភ្ជាប់គ្នាវិញបាន)។ បទថា Se bhinne សេចក្តីថា ការចូលទៅជាប់ជំពាក់នឹងសមាបត្តិថ្នាក់ទាបទាំង ៦ នោះ ត្រូវបានបំផ្លាញហើយ។ ព្រោះថា ចំពោះបុគ្គលអ្នកបានសម្រេចសមាបត្តិថ្នាក់ខ្ពស់ សមាបត្តិថ្នាក់ទាបរមែងជាប្រៀបដូចជាដុំថ្មធំដែលបែកជាពីរចំណែក ចិត្តដែលគិតថា «អាត្មាអញនឹងចូលសមាបត្តិនោះ» រមែងមិនកើតឡើងឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ពាក្យនេះ។

---

၆၁. ဣဒါနိ နေဝသညာနာသညာယတနလာဘိနော အဓိမာနိကဿ စ နိဃံသံ ဒဿေန္တော ဌာနံ ခေါ ပနာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သေ ဝန္တေတိ တံ ဝန္တံ. အဋ္ဌသမာပတ္တိလာဘိနော ဟိ ဟေဋ္ဌာသမာပတ္တိယော ဝန္တသဒိသာ ဟုတွာ ဥပဋ္ဌဟန္တိ, ပုန သမာပဇ္ဇိဿာမီတိ စိတ္တံ န ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တေနေတံ ဝုတ္တံ.

៦១. ឥឡូវនេះ កាលនឹងសម្តែងនូវកម្រិតព្រំដែនរបស់បុគ្គលអ្នកមានសេចក្តីប្រកាន់មាំថាខ្លួនបានសម្រេចនេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនសមាបត្តិ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ពាក្យថា ṭhānaṃ kho pana ជាដើម។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ បទថា se vante សេចក្តីថា សមាបត្តិថ្នាក់ទាបនោះ ត្រូវបានខ្ជាក់ចោលហើយ។ ព្រោះថា ចំពោះបុគ្គលអ្នកបានសម្រេចសមាបត្តិទាំង ៨ សមាបត្តិថ្នាក់ទាបទាំងឡាយរមែងប្រាកដជាប្រៀបដូចជាវត្ថុដែលខ្ជាក់ចោលហើយ ចិត្តដែលគិតថា «អាត្មាអញនឹងចូលសមាបត្តិនោះម្តងទៀត» រមែងមិនកើតឡើងឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ពាក្យនេះ។

---

၆၂. ဣဒါနိ ခီဏာသဝဿ နိဃံသံ ဒဿေန္တော ဌာနံ ခေါ ပနာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သေ ဥစ္ဆိန္နမူလေတိ သော ဥစ္ဆိန္နမူလော. ဥပရိ သမာပတ္တိလာဘိနော ဟိ ဟေဋ္ဌာသမာပတ္တိ မူလစ္ဆိန္နတာလော ဝိယ ဥပဋ္ဌာတိ, တံ သမာပဇ္ဇိဿာမီတိ စိတ္တံ န ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တေနေတံ ဝုတ္တံ.

៦២. ឥឡូវនេះ កាលនឹងសម្តែងនូវកម្រិតព្រំដែនរបស់ព្រះខីណាស្រព ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ពាក្យថា ṭhānaṃ kho pana ជាដើម។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ បទថា se ucchinnamūle សេចក្តីថា ការជាប់ជំពាក់នឹងនេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនសមាបត្តិនោះ មានឫសដាច់ស្រឡះហើយ។ ព្រោះថា ចំពោះព្រះខីណាស្រពអ្នកបានសម្រេចសមាបត្តិថ្នាក់ខ្ពស់ (គឺអរហត្តផល) សមាបត្តិថ្នាក់ទាបរមែងប្រាកដដូចជាដើមត្នោតដែលកាត់ឫសដាច់ហើយ ចិត្តដែលគិតថា «អាត្មាអញនឹងចូលសមាបត្តិនោះ» រមែងមិនកើតឡើងឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ពាក្យនេះ។

---

၆၃. ဌာနံ ခေါ ပနာတိ ပါဋိယေက္ကော အနုသန္ဓိ. ဟေဋ္ဌာ ဟိ သမာပတ္တိလာဘိနော အဓိမာနိကဿပိ ခီဏာသဝဿပိ နိဃံသော ကထိတော, သုက္ခဝိပဿကဿ ပန အဓိမာနိကဿပိ ခီဏာသဝဿပိ န ကထိတော. တေသံ ဒွိန္နမ္ပိ နိဃံသံ ဒဿေတုံ ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ. တံ ပန ပဋိက္ခိတ္တံ. သမာပတ္တိလာဘိနော ဟိ အဓိမာနိကဿ နိဃံသေ ကထိတေ သုက္ခဝိပဿကဿပိ အဓိမာနိကဿ ကထိတောဝ ဟောတိ, သမာပတ္တိလာဘိနော စ ခီဏာသဝဿ ကထိတေ သုက္ခဝိပဿကခီဏာသဝဿ ကထိတောဝ ဟောတိ. ဧတေသံ ပန ဒွိန္နံ ဘိက္ခူနံ သပ္ပာယာသပ္ပာယံ ကထေတုံ ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ.

៦៣. ពាក្យថា ṭhānaṃ kho pana នេះ ជាអនុសន្ធិផ្សេងមួយទៀត។ ព្រោះថា ក្នុងចំណែកខាងក្រោម កម្រិតព្រំដែនទាំងរបស់បុគ្គលអ្នកបានសម្រេចសមាបត្តិដែលមានសេចក្តីប្រកាន់មាំ ទាំងរបស់ព្រះខីណាស្រព ត្រូវបានសម្តែងហើយ ប៉ុន្តែរបស់សុខវិបស្សកបុគ្គល ទាំងអ្នកមានសេចក្តីប្រកាន់មាំ ទាំងព្រះខីណាស្រព មិនទាន់បានសម្តែងនៅឡើយទេ។ ដើម្បីសម្តែងនូវកម្រិតព្រំដែនរបស់បុគ្គលទាំងពីរពួកនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបទ្រង់ចាប់ផ្តើមសម្តែងនូវទេសនានេះ។ ប៉ុន្តែពាក្យនោះ ត្រូវបានបដិសេធក្នុងមហាអដ្ឋកថា។ ព្រោះថា កាលបើកម្រិតព្រំដែនរបស់បុគ្គលអ្នកបានសម្រេចសមាបត្តិដែលមានសេចក្តីប្រកាន់មាំ ត្រូវបានសម្តែងហើយ ក៏ឈ្មោះថាកម្រិតព្រំដែនរបស់សុខវិបស្សកបុគ្គលដែលមានសេចក្តីប្រកាន់មាំ ត្រូវបានសម្តែងរួចហើយដែរ ហើយកាលបើកម្រិតព្រំដែនរបស់ព្រះខីណាស្រពអ្នកបានសម្រេចសមាបត្តិ ត្រូវបានសម្តែងហើយ ក៏ឈ្មោះថាកម្រិតព្រំដែនរបស់ព្រះខីណាស្រពជាសុខវិបស្សកៈ ត្រូវបានសម្តែងរួចហើយដែរ។ ប៉ុន្តែ ដើម្បីសម្តែងនូវសប្បាយៈ និងអសប្បាយៈរបស់ភិក្ខុទាំងពីរពួកនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបទ្រង់ចាប់ផ្តើមសម្តែងនូវទេសនានេះ។

---

တတ္ထ သိယာ – ပုထုဇ္ဇနဿ တာဝ အာရမ္မဏံ အသပ္ပာယံ ဟောတု, ခီဏာသဝဿ ကထံ အသပ္ပာယန္တိ. ယဒဂ္ဂေန ပုထုဇ္ဇနဿ အသပ္ပာယံ, တဒဂ္ဂေန ခီဏာသဝဿာပိ အသပ္ပာယမေဝ. ဝိသံ နာမ ဇာနိတွာ ခါဒိတမ္ပိ အဇာနိတွာ ခါဒိတမ္ပိ ဝိသမေဝ. န ဟိ ခီဏာသဝေနပိ ‘‘အဟံ ခီဏာသဝေါ’’တိ အသံဝုတေန ဘဝိတဗ္ဗံ. ခီဏာသဝေနပိ ယုတ္တပယုတ္တေနေဝ ဘဝိတုံ ဝဋ္ဋတိ.

ក្នុងរឿងនោះ អាចមានការចោទសួរថា៖ «អារម្មណ៍ដែលមិនជាទីសប្បាយ ចូរមានដល់បុថុជ្ជនចុះ ចុះអារម្មណ៍នោះ មិនជាទីសប្បាយដល់ព្រះខីណាស្រពដូចម្តេចបាន?»។ ដោយហេតុណាដែលអារម្មណ៍មិនជាទីសប្បាយដល់បុថុជ្ជន ដោយហេតុនោះ អារម្មណ៍នោះក៏មិនជាទីសប្បាយសូម្បីដល់ព្រះខីណាស្រពដែរ។ ព្រោះថា ថ្នាំពិស ទោះបីដឹងហើយស៊ីក្តី មិនដឹងហើយស៊ីក្តី ក៏នៅតែជាថ្នាំពិសដដែល។ ព្រោះថា សូម្បីព្រះខីណាស្រពក៏មិនគួរគិតថា «អាត្មាអញជាព្រះខីណាស្រព» ហើយក្លាយជាអ្នកមិនសង្រួមនោះឡើយ។ សូម្បីព្រះខីណាស្រព ក៏គួរតែជាអ្នកប្រកបដោយសេចក្តីព្យាយាមជានិច្ចដែរ។

---

၆၄. တတ္ထ သမဏေနာတိ ဗုဒ္ဓသမဏေန. ဆန္ဒရာဂဗျာပါဒေနာတိ သော အဝိဇ္ဇာသင်္ခါတော ဝိသဒေါသော ဆန္ဒရာဂေန စ ဗျာပါဒေန စ ရုပ္ပတိ ကုပ္ပတိ. အသပ္ပာယာနီတိ အဝဍ္ဎိကရာနိ အာရမ္မဏာနိ. အနုဒ္ဓံသေယျာတိ သောသေယျ [Pg.37] မိလာပေယျ. သဥပါဒိသေသန္တိ သဂဟဏသေသံ, ဥပါဒိတဗ္ဗံ ဂဏှိတဗ္ဗံ ဣဓ ဥပါဒီတိ ဝုတ္တံ. အနလဉ္စ တေ အန္တရာယာယာတိ ဇီဝိတန္တရာယံ တေ ကာတုံ အသမတ္ထံ. ရဇောသူကန္တိ ရဇော စ ဝီဟိသုကာဒိ စ သူကံ. အသု စ ဝိသဒေါသောတိ သော စ ဝိသဒေါသော. တဒုဘယေနာတိ ယာ သာ အသပ္ပာယကိရိယာ စ ယော ဝိသဒေါသော စ, တေန ဥဘယေန. ပုထုတ္တန္တိ မဟန္တဘာဝံ.

៦៤. ក្នុងពាក្យទាំងនោះ បទថា samaṇena សេចក្តីថា ដោយព្រះសមណៈគឺព្រះពុទ្ធ។ បទថា chandarāgabyāpādena សេចក្តីថា ទោសគឺពិសដែលពោលគឺអវិជ្ជានោះ រមែងកម្រើកញាប់ញ័រដោយឆន្ទរាគ និងព្យាបាទ។ បទថា asappāyāni សេចក្តីថា អារម្មណ៍ទាំងឡាយដែលមិននាំមកនូវសេចក្តីចម្រើន។ បទថា anuddhaṃseyya សេចក្តីថា ធ្វើឱ្យស្ងួត ធ្វើឱ្យស្រពោន (គឺធ្វើឱ្យកុសលធម៌សាបសូន្យ)។ បទថា saupādisesaṃ សេចក្តីថា មានចំណែកនៃពិសដែលនៅសេសសល់ វត្ថុដែលគប្បីប្រកាន់យក គប្បីចាប់យក ក្នុងទីនេះ ព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ហៅថា ឧបាទិ។ បទថា analañca te antarāyāya សេចក្តីថា មិនអាចធ្វើនូវអន្តរាយដល់ជីវិតរបស់អ្នកបានឡើយ។ បទថា rajosūkaṃ សេចក្តីថា ធូលីផង និងទ្រនង់មានទ្រនង់ស្រូវជាដើមផង។ បទថា asu ca visadoso សេចក្តីថា និងទោសគឺពិសនោះឯង។ បទថា tadubhayena សេចក្តីថា ការធ្វើនូវអំពើមិនជាទីសប្បាយណាផង ទោសគឺពិសណាផង ដោយហេតុទាំងពីរនោះ។ បទថា puthuttaṃ សេចក្តីថា ភាពរីករាលដាលធំឡើង។

---

ဧဝမေဝ ခေါတိ ဧတ္ထ သဥပါဒါနသလ္လုဒ္ဓါရော ဝိယ အပ္ပဟီနော အဝိဇ္ဇာဝိသဒေါသော ဒဋ္ဌဗ္ဗော, အသပ္ပာယကိရိယာယ ဌိတဘာဝေါ ဝိယ ဆသု ဒွါရေသု အသံဝုတကာလော, တဒုဘယေန ဝဏေ ပုထုတ္တံ ဂတေ မရဏံ ဝိယ သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ဟီနာယာဝတ္တနံ, မရဏမတ္တံ ဒုက္ခံ ဝိယ အညတရာယ ဂရုကာယ သံကိလိဋ္ဌာယ အာပတ္တိယာ အာပဇ္ဇနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. သုက္ကပက္ခေပိ ဣမိနာဝ နယေန ဩပမ္မသံသန္ဒနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ក្នុងពាក្យថា evameva kho នេះ គប្បីជ្រាបថា ទោសគឺពិសគឺអវិជ្ជាដែលមិនទាន់បានលះបង់ ប្រៀបដូចជាការដកទ្រនង់ចេញទាំងដែលនៅមានជាតិពិសសេសសល់ សម័យដែលមិនបានសង្រួមក្នុងទ្វារទាំង ៦ ប្រៀបដូចជាការស្ថិតនៅក្នុងការធ្វើអំពើមិនជាទីសប្បាយ ការសឹកចាកសិក្ខាវិលត្រឡប់ទៅរកភេទថោកទាប (គឺគ្រហស្ថ) ដោយហេតុទាំងពីរនោះ កាលបើដំបៅរីករាលដាលធំឡើង ប្រៀបដូចជាសេចក្តីស្លាប់ ការត្រូវអាបត្តិសៅហ្មងដ៏ធ្ងន់ណាមួយ ប្រៀបដូចជាទុក្ខស្ទើរតែស្លាប់។ សូម្បីក្នុងសុក្កបក្ខ (ចំណែកស) ការប្រៀបធៀបឧបមា និងឧបមេយ្យ ក៏គប្បីជ្រាបដោយន័យនេះឯង។

---

၆၅. သတိယာယေတံ အဓိဝစနန္တိ ဧတ္ထ သတိ ပညာဂတိကာ. လောကိကာယ ပညာယ လောကိကာ ဟောတိ, လောကုတ္တရာယ လောကုတ္တရာ. အရိယာယေတံ ပညာယာတိ ပရိသုဒ္ဓါယ ဝိပဿနာပညာယ.

៦៥. ក្នុងពាក្យថា Satiyāyetaṃ adhivacanaṃ នេះ សតិក្នុងទីនេះប្រព្រឹត្តទៅតាមប្រាជ្ញា។ កាលបើប្រកបដោយលោកិយបញ្ញា សតិនោះក៏ជាលោកិយ កាលបើប្រកបដោយលោកុត្តរបញ្ញា សតិនោះក៏ជាលោកុត្តរៈ។ បទថា Ariyāyetaṃ paññāya សេចក្តីថា ដោយវិបស្សនាបញ្ញាដ៏បរិសុទ្ធ។

---

ဣဒါနိ ခီဏာသဝဿ ဗလံ ဒဿေန္တော သော ဝတာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သံဝုတကာရီတိ ပိဟိတကာရီ. ဣတိ ဝိဒိတွာ နိရုပဓီတိ ဧဝံ ဇာနိတွာ ကိလေသုပဓိပဟာနာ နိရုပဓိ ဟောတိ, နိရုပါဒါနောတိ အတ္ထော. ဥပဓိသင်္ခယေ ဝိမုတ္တောတိ ဥပဓီနံ သင်္ခယဘူတေ နိဗ္ဗာနေ အာရမ္မဏတော ဝိမုတ္တော. ဥပဓိသ္မိန္တိ ကာမုပဓိသ္မိံ. ကာယံ ဥပသံဟရိဿတီတိ ကာယံ အလ္လီယာပေဿတိ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – တဏှက္ခယေ နိဗ္ဗာနေ အာရမ္မဏတော ဝိမုတ္တော ခီဏာသဝေါ ပဉ္စ ကာမဂုဏေ သေဝိတုံ, ကာယံ ဝါ ဥပသံဟရိဿတိ စိတ္တံ ဝါ ဥပ္ပာဒေဿတီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

ឥឡូវនេះ កាលនឹងសម្តែងនូវកម្លាំងរបស់ព្រះខីណាស្រព ព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ពាក្យថា so vata ជាដើម។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ បទថា saṃvutakārī សេចក្តីថា អ្នកធ្វើការបិទបាំង (គឺអ្នកសង្រួមទ្វារ)។ បទថា Iti viditvā nirupadhī សេចក្តីថា ដឹងយ៉ាងនេះហើយ ព្រោះលះបង់នូវកិលេសូបធិ ទើបជាអ្នកមិនមានឧបធិ មានសេចក្តីថា ជាអ្នកមិនមានឧបាទាន។ បទថា upadhisaṅkhaye vimutto សេចក្តីថា រួចផុតហើយដោយការធ្វើព្រះនិព្វានជាទីអស់ទៅនៃឧបធិទាំងឡាយឱ្យជាអារម្មណ៍។ បទថា upadhismhi សេចក្តីថា ក្នុងកាមូបធិ (គឺកាមគុណ ៥)។ បទថា kāyaṃ upasaṃharissati សេចក្តីថា នឹងនាំកាយទៅជិត (គឺនឹងបង្អោនកាយទៅរក)។ ពាក្យនេះមានសេចក្តីពន្យល់ថា ព្រះខីណាស្រពដែលរួចផុតហើយដោយធ្វើព្រះនិព្វានជាទីអស់ទៅនៃតណ្ហាឱ្យជាអារម្មណ៍ ដើម្បីសេវានូវកាមគុណទាំង ៥ នឹងបង្អោនកាយទៅក្តី នឹងញ៉ាំងចិត្តឱ្យកើតឡើងក្តី ហេតុនោះមិនដែលមានឡើយ។ ពាក្យដែលនៅសល់ទាំងពួង មានសេចក្តីច្បាស់ស្រាប់ហើយ។

---

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

ក្នុងអដ្ឋកថាមជ្ឈិមនិកាយ ឈ្មោះបបញ្ចសូទនី

---

သုနက္ခတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការអធិប្បាយសូត្រឈ្មោះសុនក្ខត្តសូត្រ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

---

၆. အာနေဉ္ဇသပ္ပာယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៦. ការអធិប្បាយសូត្រឈ្មោះអានេញ្ជសប្បាយសូត្រ

---

၆၆. ဧဝံ [Pg.38] မေ သုတန္တိ အာနေဉ္ဇသပ္ပာယသုတ္တံ. တတ္ထ အနိစ္စာတိ ဟုတွာ အဘာဝဋ္ဌေန အနိစ္စာ. ကာမာတိ ဝတ္ထုကာမာပိ ကိလေသကာမာပိ. တုစ္ဆာတိ နိစ္စသာရဓုဝသာရအတ္တသာရဝိရဟိတတ္တာ ရိတ္တာ, န ပန နတ္ထီတိ ဂဟေတဗ္ဗာ. န ဟိ တုစ္ဆမုဋ္ဌီတိ ဝုတ္တေ မုဋ္ဌိ နာမ နတ္ထီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ယဿ ပန အဗ္ဘန္တရေ ကိဉ္စိ နတ္ထိ, သော ဝုစ္စတိ တုစ္ဆော. မုသာတိ နာသနကာ. မောသဓမ္မာတိ နဿနသဘာဝါ, ခေတ္တံ ဝိယ ဝတ္ထု ဝိယ ဟိရညသုဝဏ္ဏံ ဝိယ စ န ပညာယိတ္ထ, ကတိပါဟေနေဝ သုပိနကေ ဒိဋ္ဌာ ဝိယ နဿန္တိ န ပညာယန္တိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘မောသဓမ္မာ’’တိ, မာယာကတမေတန္တိ ယထာ မာယာယ ဥဒကံ မဏီတိ ကတွာ ဒဿိတံ, ဗဒရိပဏ္ဏံ ကဟာပဏောတိ ကတွာ ဒဿိတံ, အညံ ဝါ ပန ဧဝရူပံ ဒဿနူပစာရေ ဌိတဿေဝ တထာ ပညာယတိ, ဥပစာရာတိက္ကမတော ပဋ္ဌာယ ပါကတိကမေဝ ပညာယတိ. ဧဝံ ကာမာပိ ဣတ္တရပစ္စုပဋ္ဌာနဋ္ဌေန ‘‘မာယာကတ’’န္တိ ဝုတ္တာ. ယထာ စ မာယာကာရော ဥဒကာဒီနိ မဏိအာဒီနံ ဝသေန ဒဿေန္တော ဝဉ္စေတိ, ဧဝံ ကာမာပိ အနိစ္စာဒီနိ နိစ္စာဒိသဘာဝံ ဒဿေန္တာ ဝဉ္စေန္တီတိ ဝဉ္စနကဋ္ဌေနပိ ‘‘မာယာကတ’’န္တိ ဝုတ္တာ. ဗာလလာပနန္တိ မယှံ ပုတ္တော, မယှံ ဓီတာ, မယှံ ဟိရညံ မယှံ သုဝဏ္ဏန္တိ ဧဝံ ဗာလာနံ လာပနတော ဗာလလာပနံ. ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာ ကာမာတိ မာနုသကာ ပဉ္စ ကာမဂုဏာ. သမ္ပရာယိကာတိ တေ ဌပေတွာ အဝသေသာ. ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာ. ကာမသညာတိ မာနုသကေ ကာမေ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပန္နသညာ. ဥဘယမေတံ မာရဓေယျန္တိ ဧတေ ကာမာ စ ကာမသညာ စ ဥဘယမ္ပိ မာရဓေယျံ. ယေဟိ ဥဘယမေတံ ဂဟိတံ, တေသဉှိ ဥပရိ မာရော ဝသံ ဝတ္တေတိ. တံ သန္ဓာယ ‘‘ဥဘယမေတံ မာရဓေယျ’’န္တိ ဝုတ္တံ.

៦៦. សូត្រដែលផ្តើមដោយពាក្យថា Evaṃ me sutaṃ នេះ ឈ្មោះថា អានេញ្ជសប្បាយសូត្រ។ ក្នុងសូត្រនោះ បទថា aniccā សេចក្តីថា ឈ្មោះថា មិនទៀង ព្រោះមានហើយត្រឡប់ជាមិនមានវិញ។ បទថា kāmā សេចក្តីថា ទាំងវត្ថុកាម ទាំងកិលេសកាម។ បទថា tucchā សេចក្តីថា ជាធម្មជាតិទទេ ព្រោះប្រាសចាកខ្លឹមសារគឺភាពទៀងទាត់ ខ្លឹមសារគឺភាពរឹងមាំ និងខ្លឹមសារគឺតួខ្លួន ប៉ុន្តែមិនគប្បីយល់ថា គ្មានទាល់តែសោះនោះឡើយ។ ព្រោះថា កាលបើពោលថា ក្តាប់ដៃទទេ មិនមែនមានន័យថា គ្មានក្តាប់ដៃនោះទេ ប៉ុន្តែ ក្តាប់ដៃណាដែលខាងក្នុងគ្មានអ្វីសោះ ក្តាប់ដៃនោះ លោកហៅថា ក្តាប់ដៃទទេ ។ បទថា musā សេចក្តីថា ជាធម្មជាតិបំផ្លាញ។ បទថា mosadhammā សេចក្តីថា មានសភាវៈវិនាសទៅជាធម្មតា មិនប្រាកដដូចជាស្រែចម្ការ ផ្ទះសម្បែង និងប្រាក់មាសឡើយ រមែងវិនាសទៅ មិនប្រាកដឡើង ក្នុងរយៈពេលត្រឹមតែពីរបីថ្ងៃ ដូចជាវត្ថុដែលឃើញក្នុងយល់សប្តិ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា mosadhammā។ បទថា māyākatametaṃ សេចក្តីថា ដូចជាទឹកដែលគេធ្វើជាកែវមណីបង្ហាញដោយល្បិចកលសិល្ប៍សាស្ត្រ ឬស្លឹកពុទ្រាដែលគេធ្វើជាកហាបណៈបង្ហាញ ឬវត្ថុដទៃទៀតដែលមានសភាពបែបនេះ រមែងប្រាកដយ៉ាងនោះ ដល់បុគ្គលដែលឈរនៅក្នុងចម្ងាយល្មមមើលឃើញប៉ុណ្ណោះ លុះកន្លងហួសចម្ងាយនោះទៅ ក៏ប្រាកដជាទឹកធម្មតា ឬស្លឹកឈើធម្មតាវិញ យ៉ាងណាមិញ កាមទាំងឡាយក៏ឈ្មោះថា «ដូចជាសិល្ប៍សាស្ត្រធ្វើឡើង» ព្រោះមានសេចក្តីប្រាកដឡើងត្រឹមតែមួយរំពេច យ៉ាងនោះឯង។ មួយវិញទៀត ដូចជាអ្នកលេងសិល្ប៍សាស្ត្រ កាលបង្ហាញទឹកជាដើមដោយអំណាចនៃកែវមណីជាដើម រមែងបញ្ឆោតមនុស្សយ៉ាងណា កាមទាំងឡាយ កាលបង្ហាញនូវសភាវៈមិនទៀងជាដើម ឱ្យទៅជាសភាវៈទៀងជាដើម ក៏រមែងបញ្ឆោតមនុស្សយ៉ាងនោះដែរ ព្រោះហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា «ដូចជាសិល្ប៍សាស្ត្រធ្វើឡើង» សូម្បីដោយអត្ថថាជាគ្រឿងបញ្ឆោត។ បទថា bālalāpanaṃ សេចក្តីថា ពាក្យថា កូនរបស់អាត្មាអញ កូនស្រីរបស់អាត្មាអញ ប្រាក់របស់អាត្មាអញ មាសរបស់អាត្មាអញ ឈ្មោះថា ជាគ្រឿងរវើរវាយរបស់ជនពាល ព្រោះជាពាក្យរវើរវាយរបស់ពួកជនពាលយ៉ាងនេះ។ បទថា diṭṭhadhammikā kāmā សេចក្តីថា កាមគុណ ៥ ជារបស់មនុស្ស។ បទថា samparāyikā សេចក្តីថា កាមគុណដែលសេសសល់ក្រៅពីកាមគុណជារបស់មនុស្សនោះ (គឺកាមគុណជារបស់ទេវតា)។ បទថា diṭṭhadhammikā kāmasaññā សេចក្តីថា សញ្ញាដែលកើតឡើងដោយប្រារព្ធនូវកាមជារបស់មនុស្ស។ បទថា ubhayametaṃ māradheyyaṃ សេចក្តីថា ទាំងកាមទាំងឡាយនេះ ទាំងកាមសញ្ញានេះ ទាំងពីរយ៉ាងនេះ ជាដែនរបស់មារ។ បុគ្គលទាំងឡាយណាប្រកាន់យកនូវធម៌ទាំងពីរយ៉ាងនេះ មាររមែងញ៉ាំងអំណាចឱ្យប្រព្រឹត្តទៅលើបុគ្គលទាំងឡាយនោះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់សំដៅយកសេចក្តីនោះ ទើបត្រាស់ថា ubhayametaṃ māradheyyaṃ។

---

မာရဿေသ ဝိသယောတိအာဒီသုပိ ယထာ စောဠဿ ဝိသယော စောဠဝိသယော, ပဏ္ဍဿ ဝိသယော ပဏ္ဍဝိသယော, သံဝရာနံ ဝိသယော သံဝရဝိသယောတိ ပဝတ္တနဋ္ဌာနံ ဝိသယောတိ ဝုစ္စတိ, ဧဝံ ယေဟိ ဧတေ ကာမာ ဂဟိတာ, တေသံ ဥပရိ မာရော ဝသံ ဝတ္တေတိ. တံ သန္ဓာယ မာရဿေသ ဝိသယောတိ ဝုတ္တံ. ပဉ္စ ပန ကာမဂုဏေ နိဝါပဗီဇံ ဝိယ ဝိပ္ပကိရန္တော မာရော ဂစ္ဆတိ. ယေဟိ ပန တေ ဂဟိတာ, တေသံ ဥပရိ မာရော ဝသံ ဝတ္တေတိ. တံ သန္ဓာယ မာရဿေသ နိဝါပေါတိ ဝုတ္တံ. ယထာ စ ယတ္ထ ဟတ္ထိအာဒယော ဝသံ ဝတ္တေန္တိ, သော ဟတ္ထိဂေါစရော အဿဂေါစရော အဇဂေါစရောတိ ဝုစ္စတိ, ဧဝံ [Pg.39] ယေဟိ ဧတေ ကာမာ ဂဟိတာ, တေသု မာရော ဝသံ ဝတ္တေတိ. တံ သန္ဓာယ မာရဿေသ ဂေါစရောတိ ဝုတ္တံ.

សូម្បីក្នុងបទទាំងឡាយមានបទថា mārassesa visayo ជាដើម ដូចជាដែនដីរបស់ស្តេចចោឡៈ លោកហៅថា ចោឡវិស័យ ដែនដីរបស់ស្តេចបណ្ឌៈ លោកហៅថា បណ្ឌវិស័យ ដែនដីរបស់ស្តេចសំវរៈ លោកហៅថា សំវរវិស័យ គឺទីកន្លែងជាទីប្រព្រឹត្តទៅ លោកហៅថា វិស័យ យ៉ាងណា យ៉ាងណាមិញ បុគ្គលទាំងឡាយណាប្រកាន់យកនូវកាមទាំងឡាយនេះ មាររមែងញ៉ាំងអំណាចឱ្យប្រព្រឹត្តទៅលើបុគ្គលទាំងឡាយនោះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់សំដៅយកសេចក្តីនោះ ទើបត្រាស់ថា mārassesa visayo។ ម្យ៉ាងទៀត មាររមែងព្រួសចោលនូវកាមគុណទាំង ៥ ប្រៀបដូចជាគ្រាប់ពូជសម្រាប់ព្រួស ប៉ុន្តែ បុគ្គលទាំងឡាយណាប្រកាន់យកនូវកាមគុណទាំងនោះ មាររមែងញ៉ាំងអំណាចឱ្យប្រព្រឹត្តទៅលើបុគ្គលទាំងឡាយនោះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់សំដៅយកសេចក្តីនោះ ទើបត្រាស់ថា mārassesa nivāpo។ មួយវិញទៀត ទីកន្លែងណាដែលពួកសត្វមានដំរីជាដើម ត្រេកត្រអាលប្រព្រឹត្តទៅ ទីនោះ លោកហៅថា ហត្ថិគោចរ អស្សគោចរ អជគោចរ យ៉ាងណា យ៉ាងណាមិញ បុគ្គលទាំងឡាយណាប្រកាន់យកនូវកាមទាំងឡាយនេះ មាររមែងញ៉ាំងអំណាចឱ្យប្រព្រឹត្តទៅក្នុងបុគ្គលទាំងឡាយនោះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់សំដៅយកសេចក្តីនោះ ទើបត្រាស់ថា mārassesa gocaro។

---

ဧတ္ထာတိ ဧတေသု ကာမေသု. မာနသာတိ စိတ္တသမ္ဘူတာ. တတ္ထ သိယာ – ဒုဝိဓေ တာဝ ကာမေ အာရဗ္ဘ အဘိဇ္ဈာနလက္ခဏာ အဘိဇ္ဈာ, ကရဏုတ္တရိယလက္ခဏော သာရမ္ဘော စ ဥပ္ပဇ္ဇတု, ဗျာပါဒေါ ကထံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ? မမာယိတေ ဝတ္ထုသ္မိံ အစ္ဆိန္နေပိ သောစန္တိ, အစ္ဆိဇ္ဇန္တေပိ သောစန္တိ, အစ္ဆိန္နသင်္ကိနောပိ သောစန္တိ, ယော ဧဝရူပေါ စိတ္တဿ အာဃာတောတိ ဧဝံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တေဝ အရိယသာဝကဿာတိ တေ အရိယသာဝကဿ. ဝကာရော အာဂမသန္ဓိမတ္တံ ဟောတိ. ဣဓ မနုသိက္ခတောတိ ဣမသ္မိံ သာသနေ သိက္ခန္တဿ တေ တယောပိ ကိလေသာ အန္တရာယကရာ ဟောန္တိ. အဘိဘုယျ လောကန္တိ ကာမလောကံ အဘိဘဝိတွာ. အဓိဋ္ဌာယ မနသာတိ ဈာနာရမ္မဏစိတ္တေန အဓိဋ္ဌဟိတွာ. အပရိတ္တန္တိ ကာမာဝစရစိတ္တံ ပရိတ္တံ နာမ, တဿ ပဋိက္ခေပေန မဟဂ္ဂတံ အပရိတ္တံ နာမ. ပမာဏန္တိပိ ကာမာဝစရမေဝ, ရူပါဝစရံ အရူပါဝစရံ အပ္ပမာဏံ. သုဘာဝိတန္တိ ပန ဧတံ ကာမာဝစရာဒီနံ နာမံ န ဟောတိ, လောကုတ္တရဿေဝေတံ နာမံ. တသ္မာ ဧတဿ ဝသေန အပရိတ္တံ အပ္ပမာဏံ သုဘာဝိတန္တိ သဗ္ဗံ လောကုတ္တရမေဝ ဝဋ္ဋတိ.

បទថា ettha សេចក្តីថា ក្នុងកាមទាំងឡាយនោះ។ បទថា mānasā សេចក្តីថា ធម៌ទាំងឡាយដែលកើតឡើងក្នុងចិត្ត (គឺអភិជ្ឈា ព្យាបាទ និងសារម្ភៈ)។ ក្នុងរឿងនោះ អាចមានការចោទសួរថា៖ «ការប្រារព្ធនូវកាមទាំងពីរយ៉ាងហើយ អភិជ្ឈាដែលមានការសម្លឹងរំពៃជាលក្ខណៈ និងសារម្ភៈដែលមានការប្រណាំងប្រជែងជាលក្ខណៈ ចូរឲ្យកើតឡើងចុះ ចុះព្យាបាទកើតឡើងដូចម្តេចបាន?»។ កាលបើវត្ថុជាទីស្រឡាញ់ពេញចិត្ត ត្រូវបានអ្នកដទៃដណ្តើមយកទៅ ក៏រមែងសោកស្តាយ ទោះបីវត្ថុនោះវិនាសទៅដោយខ្លួនឯង ក៏រមែងសោកស្តាយ ទោះបីសង្ស័យថាគេនឹងដណ្តើមយកទៅ ក៏រមែងសោកស្តាយ ការចងគំនុំក្នុងចិត្តដែលមានសភាពបែបនេះណា ការចងគំនុំនោះ ឈ្មោះថា ព្យាបាទ ព្យាបាទរមែងកើតឡើងដោយហេតុនេះឯង។ បទថា teva ariyasāvakassa សេចក្តីថា ធម៌ទាំងឡាយនោះ របស់អរិយសាវ័ក (អក្សរ វ គ្រាន់តែជាអាគមសន្ធិប៉ុណ្ណោះ)។ បទថា idha manusikkhatoti សេចក្តីថា របស់បុគ្គលអ្នកសិក្សាក្នុងសាសនានេះ កិលេសទាំង ៣ យ៉ាងនោះ រមែងជាធម៌ធ្វើនូវអន្តរាយ។ បទថា abhibhuyya lokaṃ សេចក្តីថា កន្លងផុតនូវកាមលោក (គឺសង្ខារលោកដែលពោលគឺកាមគុណ)។ បទថា adhiṭṭhāya manasā សេចក្តីថា តម្កល់មាំដោយចិត្តដែលមានឈានជាអារម្មណ៍ (គឺបដិភាគនិមិត្ត)។ បទថា aparittaṃ សេចក្តីថា កាមាវចរចិត្ត ឈ្មោះថា បរិត្តៈ ដោយការបដិសេធនូវកាមាវចរចិត្តនោះ មហគ្គតធម៌ ឈ្មោះថា អបរិត្តៈ។ សូម្បីពាក្យថា បមាណៈ សំដៅយកកាមាវចរធម៌ប៉ុណ្ណោះ ចំណែករូបាវចរធម៌ និងអរូបាវចរធម៌ ឈ្មោះថា អប្បមាណៈ។ ម្យ៉ាងទៀត ឈ្មោះថា សុភាវិតៈ នេះ មិនមែនជាឈ្មោះរបស់កាមាវចរធម៌ជាដើមឡើយ នេះជាឈ្មោះរបស់លោកុត្តរធម៌តែម្យ៉ាងប៉ុណ្ណោះ។ ព្រោះហេតុនោះ ដោយអំណាចនៃពាក្យនេះ ពាក្យថា អបរិត្តៈ អប្បមាណៈ និងសុភាវិតៈ ទាំងអស់នេះ គប្បីចាត់ទុកជាលោកុត្តរធម៌តែម្យ៉ាង ទើបត្រឹមត្រូវ។

---

တဗ္ဗဟုလဝိဟာရိနောတိ ကာမပဋိဗာဟနေန တမေဝ ပဋိပဒံ ဗဟုလံ ကတွာ ဝိဟရန္တဿ. အာယတနေ စိတ္တံ ပသီဒတီတိ ကာရဏေ စိတ္တံ ပသီဒတိ. ကိံ ပနေတ္ထ ကာရဏံ? အရဟတ္တံ ဝါ, အရဟတ္တဿ ဝိပဿနံ ဝါ, စတုတ္ထဇ္ဈာနံ ဝါ, စတုတ္ထဇ္ဈာနဿ ဥပစာရံ ဝါ. သမ္ပသာဒေ သတီတိ ဧတ္ထ ဒုဝိဓော သမ္ပသာဒေါ အဓိမောက္ခသမ္ပသာဒေါ စ ပဋိလာဘသမ္ပသာဒေါ စ. အရဟတ္တဿ ဟိ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ ဝိဟရတော မဟာဘူတာဒီသု ဥပဋ္ဌဟန္တေသု ယေနိမေ နီဟာရေန မဟာဘူတာ ဥပဋ္ဌဟန္တိ, ဥပါဒါရူပါ ဥပဋ္ဌဟန္တိ နာမရူပါ ဥပဋ္ဌဟန္တိ, ပစ္စယာ သဗ္ဗထာ ဥပဋ္ဌဟန္တိ, လက္ခဏာရမ္မဏာ ဝိပဿနာ ဥပဋ္ဌဟတိ, အဇ္ဇေဝ အရဟတ္တံ ဂဏှိဿာမီတိ အပ္ပဋိလဒ္ဓေယေဝ အာသာ သန္တိဋ္ဌတိ, အဓိမောက္ခံ ပဋိလဘတိ. တတိယဇ္ဈာနံ ဝါ ပါဒကံ ကတွာ စတုတ္ထဇ္ဈာနတ္ထာယ ကသိဏပရိကမ္မံ ကရောန္တဿ နီဝရဏဝိက္ခမ္ဘနာဒီနိ သမနုပဿတော ယေနိမေ နီဟာရေန နီဝရဏာ ဝိက္ခမ္ဘန္တိ, ကိလေသာ သန္နိသီဒန္တိ, သတိ သန္တိဋ္ဌတိ, သင်္ခါရဂတံ ဝါ ဝိဘူတံ ပါကဋံ ဟုတွာ ဒိဗ္ဗစက္ခုကဿ ပရလောကော ဝိယ ဥပဋ္ဌာတိ[Pg.40], စိတ္တုပ္ပာဒေါ လေပပိဏ္ဍေ လဂ္ဂမာနော ဝိယ ဥပစာရေန သမာဓိယတိ, အဇ္ဇေဝ စတုတ္ထဇ္ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တေဿာမီတိ အပဋိလဒ္ဓေယေဝ အာသာ သန္တိဋ္ဌတိ, အဓိမောက္ခံ ပဋိလဘတိ. အယံ အဓိမောက္ခသမ္ပသာဒေါ နာမ. တသ္မိံ သမ္ပသာဒေ သတိ. ယော ပန အရဟတ္တံ ဝါ ပဋိလဘတိ စတုတ္ထဇ္ဈာနံ ဝါ, တဿ စိတ္တံ ဝိပ္ပသန္နံ ဟောတိယေဝ. ဣဓ ပန ‘‘အာယတနေ စိတ္တံ ပသီဒတီ’’တိ ဝစနတော အရဟတ္တဝိပဿနာယ စေဝ စတုတ္ထဇ္ဈာနူပစာရဿ စ ပဋိလာဘော ပဋိလာဘသမ္ပသာဒေါတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဝိပဿနာ ဟိ ပညာယ အဓိမုစ္စနဿ ကာရဏံ, ဥပစာရံ အာနေဉ္ဇသမာပတ္တိယာ.

ពាក្យថា «តព្ពហុលវិហារិនោ» សំដៅលើបុគ្គលអ្នកធ្វើឲ្យច្រើននូវបដិបទានោះឯង ដោយការរារាំងនូវវត្ថុកាម និងកិលេសកាម ហើយរស់នៅ។ ពាក្យថា «អាយតនេ ចិត្តំ បសីទតិ» គឺចិត្តជ្រះថ្លាក្នុងហេតុ។ ចុះហេតុក្នុងទីនេះ តើដូចម្តេច? គឺព្រះអរហត្តក្តី វិបស្សនានៃព្រះអរហត្តក្តី ចតុត្ថជ្ឈានក្តី ឧបចារៈនៃចតុត្ថជ្ឈានក្តី។ ក្នុងពាក្យថា «សម្បសាទេ សតិ» នេះ សេចក្តីជ្រះថ្លាមាន ២ យ៉ាង គឺ អធិមោក្ខសម្បសាទ (សេចក្តីជ្រះថ្លាដោយការសម្រេចចិត្តស៊ប់) និង បដិលាភសម្បសាទ (សេចក្តីជ្រះថ្លាដោយការបានសម្រេច)។ ព្រោះថា កាលបើបុគ្គលតាំងទុកនូវវិបស្សនានៃព្រះអរហត្តហើយរស់នៅ កាលបើមហាភូតរូបជាដើមប្រាកដឡើង វិបស្សនាមានលក្ខណៈជាអារម្មណ៍ រមែងប្រាកដឡើង ដោយអាការដែលមហាភូតរូបទាំងឡាយប្រាកដឡើង ឧបាទាយរូបទាំងឡាយប្រាកដឡើង នាមរូបទាំងឡាយប្រាកដឡើង បច្ច័យទាំងឡាយប្រាកដឡើងដោយសព្វគ្រប់ សេចក្តីប្រាថ្នាថា «អាត្មាអញនឹងកាន់យកនូវព្រះអរហត្តក្នុងថ្ងៃនេះឯង» ដូច្នេះ រមែងតាំងនៅស៊ប់ ទោះបីមិនទាន់បានសម្រេចក៏ដោយ ហើយរមែងបាននូវអធិមោក្ខ (ការសម្រេចចិត្តស៊ប់)។ ម៉្យាងទៀត កាលបើបុគ្គលធ្វើនូវតតិយជ្ឈានឲ្យជាបាទ ហើយធ្វើនូវកសិណបរិកម្មដើម្បីចតុត្ថជ្ឈាន ពិចារណាឃើញរឿយៗនូវការកំចាត់បង់នូវនីវរណៈជាដើម ដោយអាការដែលនីវរណៈទាំងឡាយរមែងវិនាសទៅ កិលេសទាំងឡាយរមែងស្ងប់រម្ងាប់ សតិរមែងតាំងនៅស៊ប់ ឬក៏សង្ខារធម៌ទាំងឡាយរមែងប្រាកដច្បាស់ ដូចជាបរលោកប្រាកដដល់បុគ្គលអ្នកមានទិព្វចក្ខុ ឯចិត្តុប្បាទរមែងតាំងមាំដោយឧបចារៈ ដូចជាជ័រស្អិតដែលជាប់នឹងដុំដី សេចក្តីប្រាថ្នាថា «អាត្មាអញនឹងញ៉ាំងចតុត្ថជ្ឈានឲ្យកើតឡើងក្នុងថ្ងៃនេះឯង» ដូច្នេះ រមែងតាំងនៅស៊ប់ ទោះបីមិនទាន់បានសម្រេចក៏ដោយ ហើយរមែងបាននូវអធិមោក្ខ។ នេះហៅថា អធិមោក្ខសម្បសាទ។ កាលបើមានសេចក្តីជ្រះថ្លានោះ។ ម៉្យាងទៀត បុគ្គលណាបានសម្រេចនូវព្រះអរហត្តក្តី ចតុត្ថជ្ឈានក្តី ចិត្តរបស់បុគ្គលនោះរមែងជ្រះថ្លាដោយពិត។ ប៉ុន្តែ ក្នុងទីនេះ ព្រោះមានព្រះពុទ្ធដីកាថា «ចិត្តជ្រះថ្លាក្នុងហេតុ» ដូច្នេះ គប្បីជ្រាបថា ការបានសម្រេចនូវព្រះអរហត្តវិបស្សនាផង នូវឧបចារៈនៃចតុត្ថជ្ឈានផង ឈ្មោះថា បដិលាភសម្បសាទ។ ព្រោះថា វិបស្សនាជាហេតុនៃសេចក្តីសម្រេចចិត្តស៊ប់ដោយបញ្ញា ឯឧបចារៈជាហេតុនៃសេចក្តីសម្រេចចិត្តស៊ប់ដោយអានេញ្ជសមាបត្តិ។

---

ဧတရဟိ ဝါ အာနေဉ္ဇံ သမာပဇ္ဇတိ. ပညာယ ဝါ အဓိမုစ္စတီတိ ဧတ္ထ ဧတရဟိ ဝါ ပညာယ အဓိမုစ္စတိ, အာနေဉ္ဇံ ဝါ သမာပဇ္ဇတီတိ ဧဝံ ပဒပရိဝတ္တနံ ကတွာ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣဒဉှိ ဝုတ္တံ ဟောတိ – တသ္မိံ သမ္ပသာဒေ သတိ ဧတရဟိ ဝါ ပညာယ အဓိမုစ္စတိ, အရဟတ္တံ သစ္ဆိကရောတီတိ အတ္ထော. တံ အနဘိသမ္ဘုဏန္တော အာနေဉ္ဇံ ဝါ သမာပဇ္ဇတိ, အထ ဝါ ပညာယ ဝါ အဓိမုစ္စတီတိ အရဟတ္တမဂ္ဂံ ဘာဝေတိ, တံ အနဘိသမ္ဘုဏန္တော အာနေဉ္ဇံ ဝါ သမာပဇ္ဇတိ. အရဟတ္တမဂ္ဂံ ဘာဝေတုံ အသက္ကောန္တော ဧတရဟိ စတုသစ္စံ ဝါ သစ္ဆိကရောတိ. တံ အနဘိသမ္ဘုဏန္တော အာနေဉ္ဇံ ဝါ သမာပဇ္ဇတီတိ.

ក្នុងពាក្យថា «ឯតរហិ វា អាណេញ្ជំ សមាបជ្ជតិ បញ្ញាយ វា អធិមុច្ចតិ» នេះ គប្បីជ្រាបសេចក្តីដោយការផ្លាស់ប្តូរបទយ៉ាងនេះថា «ឯតរហិ វា បញ្ញាយ អធិមុច្ចតិ អាណេញ្ជំ វា សមាបជ្ជតិ» (ក្នុងកាលឥឡូវនេះ រមែងសម្រេចចិត្តស៊ប់ដោយបញ្ញា ឬចូលកាន់អានេញ្ជសមាបត្តិ)។ ព្រោះថា សេចក្តីនេះមានន័យថា កាលបើមានសេចក្តីជ្រះថ្លានោះ ក្នុងកាលឥឡូវនេះ រមែងសម្រេចចិត្តស៊ប់ដោយបញ្ញា គឺធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវព្រះអរហត្ត នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ កាលបើមិនអាចសម្រេចនូវព្រះអរហត្តនោះបាន រមែងចូលកាន់អានេញ្ជសមាបត្តិ ម៉្យាងទៀត ពាក្យថា «សម្រេចចិត្តស៊ប់ដោយបញ្ញា» គឺចម្រើននូវព្រះអរហត្តមគ្គ កាលបើមិនអាចសម្រេចនូវព្រះអរហត្តមគ្គនោះបាន រមែងចូលកាន់អានេញ្ជសមាបត្តិ។ កាលបើមិនអាចចម្រើននូវព្រះអរហត្តមគ្គបាន ក្នុងកាលឥឡូវនេះ រមែងធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវចតុសច្ចធម៌ (ដោយមគ្គថ្នាក់ទាប) កាលបើមិនអាចសម្រេចនូវចតុសច្ចធម៌នោះបាន រមែងចូលកាន់អានេញ្ជសមាបត្តិ។

---

တတြာယံ နယော – ဣဓ ဘိက္ခု တတိယဇ္ဈာနံ ပါဒကံ ကတွာ စတုတ္ထဇ္ဈာနဿ ကသိဏပရိကမ္မံ ကရောတိ. တဿ နီဝရဏာ ဝိက္ခမ္ဘန္တိ, သတိ သန္တိဋ္ဌတိ, ဥပစာရေန စိတ္တံ သမာဓိယတိ. သော ရူပါရူပံ ပရိဂဏှာတိ, ပစ္စယံ ပရိဂ္ဂဏှာတိ, လက္ခဏာရမ္မဏိကံ ဝိပဿနံ ဝဝတ္ထပေတိ, တဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘‘ဥပစာရေန မေ ဈာနံ ဝိသေသဘာဂိယံ ဘဝေယျ, တိဋ္ဌတု ဝိသေသဘာဂိယတာ, နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ နံ ကရိဿာမီ’’တိ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ သစ္ဆိကရောတိ. ဧတ္တကေနဿ ကိစ္စံ ကတံ နာမ ဟောတိ. အရဟတ္တံ သစ္ဆိကာတုံ အသက္ကောန္တော ပန တတော ဩသက္ကိတမာနသော အန္တရာ န တိဋ္ဌတိ, စတုတ္ထဇ္ဈာနံ သမာပဇ္ဇတိယေဝ. ယထာ ကိံ? ယထာ ပုရိသော ‘‘ဝနမဟိံသံ ဃာတေဿာမီ’’တိ သတ္တိံ ဂဟေတွာ အနုဗန္ဓန္တော သစေ တံ ဃာတေတိ, သကလဂါမဝါသိနော တောသေဿတိ, အသက္ကောန္တော ပန အန္တရာမဂ္ဂေ သသဂေါဓာဒယော ခုဒ္ဒကမိဂေ ဃာတေတွာ ကာဇံ ပူရေတွာ ဧတိယေဝ.

ក្នុងសេចក្តីនោះ មានន័យដូចតទៅនេះ៖ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ ធ្វើនូវតតិយជ្ឈានឲ្យជាបាទ ហើយធ្វើនូវកសិណបរិកម្មនៃចតុត្ថជ្ឈាន។ នីវរណៈទាំងឡាយរបស់ភិក្ខុនោះរមែងវិនាសទៅ សតិរមែងតាំងនៅស៊ប់ ចិត្តរមែងតាំងមាំដោយឧបចារៈ។ ភិក្ខុនោះរមែងកំណត់ដឹងនូវរូបនិងអរូប កំណត់ដឹងនូវបច្ច័យ និងកំណត់ដឹងនូវវិបស្សនាដែលមានលក្ខណៈជាអារម្មណ៍ ភិក្ខុនោះរមែងមានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា «ដោយឧបចារៈនេះ ឈានរបស់អាត្មាអញគប្បីជាវិសេសភាគិយធម៌ លើកលែងតែវិសេសភាគិយភាពចុះ អាត្មាអញនឹងធ្វើនូវឈាននោះឲ្យជាសភាវៈចំណែកនៃការទម្លុះទម្លាយកិលេស (និព្វេធភាគិយ)» ដូច្នេះ ហើយចម្រើនវិបស្សនា ធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវព្រះអរហត្ត។ កិច្ចរបស់ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថាបានធ្វើរួចរាល់ហើយ ដោយហេតុត្រឹមតែប៉ុណ្ណេះ។ ចំណែកឯភិក្ខុដែលមិនអាចធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវព្រះអរហត្តបាន មានចិត្តថយក្រោយចាកព្រះអរហត្តនោះ រមែងមិនឈប់នៅត្រឹមពាក់កណ្តាលផ្លូវឡើយ គឺរមែងចូលកាន់ចតុត្ថជ្ឈានដោយពិត។ ឧបមាដូចម្តេច? ដូចជាបុរសម្នាក់គិតថា «អាត្មាអញនឹងសម្លាប់ក្របីព្រៃ» ដូច្នេះ ហើយកាន់យកនូវលំពែងដេញតាមទៅ ប្រសិនបើបុរសនោះសម្លាប់ក្របីព្រៃនោះបាន នឹងធ្វើឲ្យអ្នកស្រុកទាំងអស់ត្រេកអរ ប៉ុន្តែបើមិនអាចសម្លាប់បានទេ ក៏សម្លាប់សត្វតូចៗមានទន្សាយ និងទន្សងជាដើមនៅពាក់កណ្តាលផ្លូវ ដាក់ឲ្យពេញអម្រែក ហើយត្រឡប់មកវិញ។

---

တတ္ထ [Pg.41] ပုရိသဿ သတ္တိံ ဂဟေတွာ ဝနမဟိံသာနုဗန္ဓနံ ဝိယ ဣမဿ ဘိက္ခုနော တတိယဇ္ဈာနံ ပါဒကံ ကတွာ စတုတ္ထဇ္ဈာနဿ ပရိကမ္မကရဏံ, ဝနမဟိံသဃာတနံ ဝိယ – ‘‘နီဝရဏဝိက္ခမ္ဘနာဒီနိ သမနုပဿတော ဝိသေသဘာဂိယံ ဘဝေယျ, တိဋ္ဌတု ဝိသေသဘာဂိယတာ, နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ နံ ကရိဿာမီ’’တိ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တဿ သစ္ဆိကရဏံ, မဟိံသံ ဃာတေတုံ အသက္ကောန္တဿ အန္တရာမဂ္ဂေ သသဂေါဓာဒယော ခုဒ္ဒကမိဂေ ဃာတေတွာ ကာဇံ ပူရေတွာ ဂမနံ ဝိယ အရဟတ္တံ သစ္ဆိကာတုံ အသက္ကောန္တဿ, တတော ဩသက္ကိတွာ စတုတ္ထဇ္ဈာနသမာပဇ္ဇနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. မဂ္ဂဘာဝနာ စတုသစ္စသစ္ဆိကိရိယာယောဇနာသုပိ ဧသေဝ နယော.

ក្នុងសេចក្តីនោះ គប្បីជ្រាបថា ការដែលភិក្ខុនេះធ្វើនូវតតិយជ្ឈានឲ្យជាបាទ ហើយធ្វើនូវបរិកម្មនៃចតុត្ថជ្ឈាន ឧបមាដូចជាបុរសកាន់យកនូវលំពែងដេញតាមក្របីព្រៃ ការដែលភិក្ខុចម្រើនវិបស្សនាហើយធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវព្រះអរហត្ត ដោយគិតថា «កាលបើអាត្មាអញពិចារណាឃើញនូវការកំចាត់បង់នូវនីវរណៈជាដើម ឈានគប្បីជាវិសេសភាគិយធម៌ លើកលែងតែវិសេសភាគិយភាពចុះ អាត្មាអញនឹងធ្វើនូវឈាននោះឲ្យជាសភាវៈចំណែកនៃការទម្លុះទម្លាយកិលេស» ឧបមាដូចជាការសម្លាប់ក្របីព្រៃ ឯការដែលភិក្ខុមិនអាចធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវព្រះអរហត្តបាន ហើយថយក្រោយមកចូលកាន់ចតុត្ថជ្ឈានវិញ ឧបមាដូចជាបុរសដែលមិនអាចសម្លាប់ក្របីព្រៃបាន ហើយសម្លាប់សត្វតូចៗមានទន្សាយ និងទន្សងជាដើមនៅពាក់កណ្តាលផ្លូវ ដាក់ឲ្យពេញអម្រែកហើយដើរទៅ។ សូម្បីក្នុងការប្រកបសេចក្តីក្នុងមគ្គភាវនា និងការធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវចតុសច្ចធម៌ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះឯង។

---

ဣဒါနိ အရဟတ္တံ သစ္ဆိကာတုံ အသက္ကောန္တဿ နိဗ္ဗတ္တဋ္ဌာနံ ဒဿေန္တော ကာယဿ ဘေဒါတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ယန္တိ ယေန ကာရဏေန တံ သံဝတ္တနိကံ ဝိညာဏံ အဿ အာနေဉ္ဇူပဂံ, တံ ကာရဏံ ဝိဇ္ဇတီတိ အတ္ထော. ဧတ္ထ စ တံသံဝတ္တနိကန္တိ တဿ ဘိက္ခုနော သံဝတ္တနိကံ. ယေန ဝိပါကဝိညာဏေန သော ဘိက္ခု သံဝတ္တတိ နိဗ္ဗတ္တတိ, တံ ဝိညာဏံ. အာနေဉ္ဇူပဂန္တိ ကုသလာနေဉ္ဇသဘာဝူပဂတံ အဿ, တာဒိသမေဝ ဘဝေယျာတိ အတ္ထော. ကေစိ ကုသလဝိညာဏံ ဝဒန္တိ. ယံ တဿ ဘိက္ခုနော သံဝတ္တနိကံ ဥပပတ္တိဟေတုဘူတံ ကုသလဝိညာဏံ အာနေဉ္ဇူပဂတံ အဿ, ဝိပါကကာလေပိ တန္နာမကမေဝ အဿာတိ အတ္ထော. သော ပနာယမတ္ထော – ‘‘ပုညံ စေ သင်္ခါရံ အဘိသင်္ခရောတိ, ပုညူပဂံ ဟောတိ ဝိညာဏံ. အပုညံ စေ သင်္ခါရံ အဘိသင်္ခါရောတိ, အပုညုပဂံ ဟောတိ ဝိညာဏံ. အာနေဉ္ဇံ စေ သင်္ခါရံ အဘိသင်္ခရောတိ, အာနေဉ္ဇူပဂံ ဟောတိ ဝိညာဏ’’န္တိ (သံ. နိ. ၂.၅၁) ဣမိနာ နယေန ဝေဒိတဗ္ဗော. အာနေဉ္ဇသပ္ပာယာတိ အာနေဉ္ဇဿ စတုတ္ထဇ္ဈာနဿ သပ္ပာယာ. န ကေဝလဉ္စ သာ အာနေဉ္ဇဿေဝ, ဥပရိ အရဟတ္တဿာပိ သပ္ပာယာဝ ဥပကာရဘူတာယေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဣတိ ဣမသ္မိံ ပဌမကအာနေဉ္ဇေ သမာဓိဝသေန ဩသက္ကနာ ကထိတာ.

ឥឡូវនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគកាលនឹងសម្តែងនូវទីកន្លែងដែលកើតឡើងរបស់ភិក្ខុដែលមិនអាចធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវព្រះអរហត្តបាន ទើបត្រាស់ពាក្យថា «កាយស្ស ភេទា» (ព្រោះការធ្លាយទៅនៃកាយ) ជាដើម។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា «យំ» សំដៅលើហេតុណា ហេតុដែលនាំឲ្យវិញ្ញាណដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងភពថ្មីរបស់ភិក្ខុនោះ ចូលទៅជិតនូវអានេញ្ជភព ហេតុនោះរមែងមាន នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ក្នុងពាក្យថា «តំសំវត្តនិកំ» នេះ គឺវិញ្ញាណដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងភពថ្មីរបស់ភិក្ខុនោះ។ វិញ្ញាណណាដែលនាំឲ្យភិក្ខុនោះប្រព្រឹត្តទៅ គឺកើតឡើង វិញ្ញាណនោះជាវិបាកវិញ្ញាណ។ ពាក្យថា «អាណេញ្ជូបគំ» គឺវិញ្ញាណដែលចូលទៅជិតនូវសភាវៈនៃកុសលអានេញ្ជៈ គប្បីមានសភាវៈដូច្នោះឯង នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ អាចារ្យខ្លះពោលថា ជាកុសលវិញ្ញាណ។ កុសលវិញ្ញាណណាដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងភពថ្មី ជាហេតុនៃឧបបត្តិរបស់ភិក្ខុនោះ ចូលទៅជិតនូវអានេញ្ជៈ សូម្បីក្នុងកាលជាចំណែកនៃវិបាក ក៏មានឈ្មោះដូច្នោះឯង នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ គប្បីជ្រាបសេចក្តីនោះតាមន័យនេះថា «បើបុគ្គលតាក់តែងនូវបុញ្ញសង្ខារ វិញ្ញាណក៏ចូលទៅជិតនូវបុណ្យ បើបុគ្គលតាក់តែងនូវអបុញ្ញសង្ខារ វិញ្ញាណក៏ចូលទៅជិតនូវអបុណ្យ បើបុគ្គលតាក់តែងនូវអានេញ្ជាភិសង្ខារ វិញ្ញាណក៏ចូលទៅជិតនូវអានេញ្ជៈ» (សំ. និ. ២.៥១)។ ពាក្យថា «អាណេញ្ជសប្បាយា» គឺសេចក្តីសប្បាយដល់អានេញ្ជៈ គឺចតុត្ថជ្ឈាន។ ម្យ៉ាងទៀត សេចក្តីសប្បាយនោះ មិនមែនសប្បាយចំពោះតែអានេញ្ជៈប៉ុណ្ណោះទេ តែជាសេចក្តីសប្បាយ និងជាឧបការៈដល់ព្រះអរហត្តថ្នាក់លើៗទៅទៀតផង គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងនូវការថយក្រោយដោយអំណាចនៃសមាធិ ក្នុងបឋមអានេញ្ជៈនេះ ដោយប្រការដូច្នេះ។

---

၆၇. ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတီတိ စတုတ္ထဇ္ဈာနံ ပတွာ ဧဝံ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ. အယဉှိ ဘိက္ခု ဟေဋ္ဌိမေန ဘိက္ခုနာ ပညဝန္တတရော တဿ စ ဘိက္ခုနော အတ္တနော စာတိ ဒွိန္နမ္ပိ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဧကတော ကတွာ သမ္မသတိ. တဗ္ဗဟုလဝိဟာရိနောတိ ရူပပဋိဗာဟနေန တမေဝ ပဋိပဒံ ဗဟုလံ ကတွာ ဝိဟရန္တဿ. အာနေဉ္ဇံ သမာပဇ္ဇတီတိ [Pg.42] အာကာသာနဉ္စာယတာနာနေဉ္ဇံ သမာပဇ္ဇတိ. သေသံ ပုရိမသဒိသမေဝ. ယထာ စ ဣဓ, ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ ဝိသေသမတ္တမေဝ ပန ဝက္ခာမ. ဣတိ ဣမသ္မိံ ဒုတိယအာနေဉ္ဇေ ဝိပဿနာဝသေန ဩသက္ကနာ ကထိတာ, ‘‘ယံကိဉ္စိ ရူပ’’န္တိ ဧဝံ ဝိပဿနာမဂ္ဂံ ဒဿေန္တေန ကထိတာတိ အတ္ထော.

៦៧. ពាក្យថា «ឥតិ បដិសញ្ចិក្ខតិ» គឺកាលបើបានសម្រេចចតុត្ថជ្ឈានហើយ រមែងពិចារណាយ៉ាងនេះ។ ព្រោះថា ភិក្ខុនេះជាអ្នកមានបញ្ញាច្រើនជាងភិក្ខុថ្នាក់ក្រោម ហើយរមែងប្រមូលយកកម្មដ្ឋានរបស់ភិក្ខុទាំងពីររូប គឺរបស់ភិក្ខុថ្នាក់ក្រោមផង របស់ខ្លួនផង មកពិចារណារួមគ្នា។ ពាក្យថា «តព្ពហុលវិហារិនោ» គឺបុគ្គលអ្នកធ្វើឲ្យច្រើននូវបដិបទានោះឯង ដោយការរារាំងនូវរូប ហើយរស់នៅ។ ពាក្យថា «អាណេញ្ជំ សមាបជ្ជតិ» គឺចូលកាន់អាកាសានញ្ចាយតនអានេញ្ជសមាបត្តិ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គឺដូចគ្នានឹងសេចក្តីមុនដំបូងដែរ។ សេចក្តីក្នុងទីនេះយ៉ាងណា ក្នុងទីទាំងពួងក៏យ៉ាងនោះដែរ ប៉ុន្តែយើងនឹងពោលតែសេចក្តីដែលប្លែកគ្នាប៉ុណ្ណោះ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងនូវការថយក្រោយដោយអំណាចនៃវិបស្សនា ក្នុងទុតិយអានេញ្ជៈនេះ ដោយការសម្តែងនូវវិបស្សនាមគ្គយ៉ាងនេះថា «យំកិញ្ចិ រូបំ» (រូបណាមួយ) នេះជាសេចក្តីពន្យល់។

---

ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတီတိ အာကာသာနဉ္စာယတနံ ပတွာ ဧဝံ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ. အယဉှိ ဟေဋ္ဌာ ဒွီဟိ ဘိက္ခူဟိ ပညဝန္တတရော တေသဉ္စ ဘိက္ခူနံ အတ္တနော စာတိ တိဏ္ဏမ္ပိ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဧကတော ကတွာ သမ္မသတိ. ဥဘယမေတံ အနိစ္စန္တိ ဧတ္ထ အဋ္ဌ ဧကေကကောဋ္ဌာသာ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကဝသေန ပန သင်္ခိပိတွာ ဥဘယန္တိ ဝုတ္တံ. နာလံ အဘိနန္ဒိတုန္တိ တဏှာဒိဋ္ဌိဝသေန အဘိနန္ဒိတုံ န ယုတ္တံ. သေသပဒဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. တဗ္ဗဟုလဝိဟာရိနောတိ ကာမပဋိဗာဟနေန စ ရူပပဋိဗာဟနေန စ တမေဝ ပဋိပဒံ ဗဟုလံ ကတွာ ဝိဟရန္တဿ. အာနေဉ္ဇံ သမာပဇ္ဇတီတိ ဝိညာဏဉ္စာယတနာနေဉ္ဇံ သမာပဇ္ဇတိ. ဣမသ္မိံ တတိယအာနေဉ္ဇေ ဝိပဿနာဝသေန ဩသက္ကနာ ကထိတာ.

ពាក្យថា «ឥតិ បដិសញ្ចិក្ខតិ» គឺកាលបើបានសម្រេចអាកាសានញ្ចាយតនៈហើយ រមែងពិចារណាយ៉ាងនេះ។ ព្រោះថា ភិក្ខុនេះជាអ្នកមានបញ្ញាច្រើនជាងភិក្ខុទាំងពីររូបថ្នាក់ក្រោម ហើយរមែងប្រមូលយកកម្មដ្ឋានរបស់ភិក្ខុទាំងបីរូប គឺរបស់ភិក្ខុថ្នាក់ក្រោមទាំងពីររូបផង របស់ខ្លួនផង មកពិចារណារួមគ្នា។ ក្នុងពាក្យថា «ឧភយមេតំ អនិច្ចំ» នេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សង្ខេបចំណែកទាំង ៨ យ៉ាងនីមួយៗ ដោយអំណាចនៃបច្ចុប្បន្ន និងបរលោក ហើយត្រាស់ថា «ឧភយំ» (ទាំងពីរ)។ ពាក្យថា «នាលំ អភិនន្ទិតុំ» គឺមិនគួរត្រេកអរដោយអំណាចនៃតណ្ហានិងទិដ្ឋិឡើយ។ សូម្បីក្នុងបទពីរដែលនៅសល់ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ពាក្យថា «តព្ពហុលវិហារិនោ» គឺបុគ្គលអ្នកធ្វើឲ្យច្រើននូវបដិបទានោះឯង ដោយការរារាំងនូវកាមផង ដោយការរារាំងនូវរូបផង ហើយរស់នៅ។ ពាក្យថា «អាណេញ្ជំ សមាបជ្ជតិ» គឺចូលកាន់វិញ្ញាណញ្ចាយតនអានេញ្ជសមាបត្តិ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងនូវការថយក្រោយដោយអំណាចនៃវិបស្សនា ក្នុងតតិយអានេញ្ជៈនេះ។

---

၆၈. ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတီတိ ဝိညာဏဉ္စာယတနံ ပတွာ ဧဝံ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ. အယဉှိ ဟေဋ္ဌာ တီဟိ ဘိက္ခူဟိ ပညဝန္တတရော တေသဉ္စ ဘိက္ခူနံ အတ္တနော စာတိ စတုန္နမ္ပိ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဧကတော ကတွာ သမ္မသတိ. ယတ္ထေတာ အပရိသေသာ နိရုဇ္ဈန္တီတိ ယံ အာကိဉ္စညာယတနံ ပတွာ ဧတာ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တာ သဗ္ဗသညာ နိရုဇ္ဈန္တိ. ဧတံ သန္တံ ဧတံ ပဏီတန္တိ ဧတံ အင်္ဂသန္တတာယ အာရမ္မဏသန္တတာယ စ သန္တံ, အတပ္ပကဋ္ဌေန ပဏီတံ. တဗ္ဗဟုလဝိဟာရိနောတိ တာသံ သညာနံ ပဋိဗာဟနေန တမေဝ ပဋိပဒံ ဗဟုလံ ကတွာ ဝိဟရန္တဿ. ဣမသ္မိံ ပဌမာကိဉ္စညာယတနေ သမာဓိဝသေန ဩသက္ကနာ ကထိတာ.

៦៨. ពាក្យថា «ឥតិ បដិសញ្ចិក្ខតិ» គឺកាលបើបានសម្រេចវិញ្ញាណញ្ចាយតនៈហើយ រមែងពិចារណាយ៉ាងនេះ។ ព្រោះថា ភិក្ខុនេះជាអ្នកមានបញ្ញាច្រើនជាងភិក្ខុទាំងបីរូបថ្នាក់ក្រោម ហើយរមែងប្រមូលយកកម្មដ្ឋានរបស់ភិក្ខុទាំងបួនរូប គឺរបស់ភិក្ខុថ្នាក់ក្រោមទាំងបីរូបផង របស់ខ្លួនផង មកពិចារណារួមគ្នា។ ពាក្យថា «យត្ថេតា អបរិសេសា និរុជ្ឈន្តិ» គឺកាលបើបានសម្រេចអាកិញ្ចញ្ញាយតនៈណា សញ្ញាទាំងអស់ដែលបានពោលខាងក្រោមនេះ រមែងរលត់ទៅមិនមានសេសសល់។ ពាក្យថា «ឯតំ សន្តំ ឯតំ បណីតំ» គឺអាកិញ្ចញ្ញាយតនៈនេះ ជាធម្មជាតិស្ងប់រម្ងាប់ ព្រោះភាពស្ងប់រម្ងាប់នៃអង្គធម៌ និងភាពស្ងប់រម្ងាប់នៃអារម្មណ៍ ហើយជាធម្មជាតិឧត្តុង្គឧត្តម ព្រោះអត្ថថាជាធម៌ដែលមិនងាយនឹងឆ្អែតបាន។ ពាក្យថា «តព្ពហុលវិហារិនោ» គឺបុគ្គលអ្នកធ្វើឲ្យច្រើននូវបដិបទានោះឯង ដោយការរារាំងនូវសញ្ញាទាំងឡាយនោះ ហើយរស់នៅ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងនូវការថយក្រោយដោយអំណាចនៃសមាធិ ក្នុងបឋមអាកិញ្ចញ្ញាយតនៈនេះ។

---

ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတီတိ ဝိညာဏဉ္စာယတနမေဝ ပတွာ ဧဝံ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ. အယဉှိ ဟေဋ္ဌာ စတူဟိ ဘိက္ခူဟိ ပညဝန္တတရော တေသဉ္စ ဘိက္ခူနံ အတ္တနော စာတိ ပဉ္စန္နမ္ပိ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဧကတော ကတွာ သမ္မသတိ. အတ္တေန ဝါ အတ္တနိယေန ဝါတိ အဟံ မမာတိ ဂဟေတဗ္ဗေန သုညံ တုစ္ဆံ ရိတ္တံ. ဧဝမေတ္ထ ဒွိကောဋိကာ သုညတာ ဒဿိတာ. တဗ္ဗဟုလဝိဟာရိနောတိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တပဋိပဒဉ္စ ဣမဉ္စ သုညတပဋိပဒံ ဗဟုလံ ကတွာ ဝိဟရန္တဿ. ဣမသ္မိံ ဒုတိယာကိဉ္စညာယတနေ ဝိပဿနာဝသေန ဩသက္ကနာ ကထိတာ.

ពាក្យថា «ឥតិ បដិសញ្ចិក្ខតិ» គឺកាលបើបានសម្រេចវិញ្ញាណញ្ចាយតនៈនោះឯងហើយ រមែងពិចារណាយ៉ាងនេះ។ ព្រោះថា ភិក្ខុនេះជាអ្នកមានបញ្ញាច្រើនជាងភិក្ខុទាំងបួនរូបថ្នាក់ក្រោម ហើយរមែងប្រមូលយកកម្មដ្ឋានរបស់ភិក្ខុទាំងប្រាំរូប គឺរបស់ភិក្ខុថ្នាក់ក្រោមទាំងបួនរូបផង របស់ខ្លួនផង មកពិចារណារួមគ្នា។ ពាក្យថា «អត្តេន វា អត្តនិយេន វា» គឺសូន្យ ទទេ ទទេស្អាត ចាកខ្លឹមសារដែលគប្បីប្រកាន់យកថា «អាត្មាអញ ឬរបស់អាត្មាអញ»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងនូវសុញ្ញតភាពមានចំណែកពីរយ៉ាងនេះ ក្នុងទីនេះ។ ពាក្យថា «តព្ពហុលវិហារិនោ» គឺបុគ្គលអ្នកធ្វើឲ្យច្រើននូវបដិបទាដែលបានពោលខាងក្រោមផង នូវសុញ្ញតបដិបទានេះផង ហើយរស់នៅ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងនូវការថយក្រោយដោយអំណាចនៃវិបស្សនា ក្នុងទុតិយអាកិញ្ចញ្ញាយតនៈនេះ។

---

၇၀. ဣတိ [Pg.43] ပဋိသဉ္စိက္ခတီတိ ဝိညာဏဉ္စာယတနမေဝ ပတွာ ဧဝံ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ. အယဉှိ ဟေဋ္ဌာ ပဉ္စဟိ ဘိက္ခူဟိ ပညဝန္တတရော တေသဉ္စ ဘိက္ခူနံ အတ္တနော စာတိ ဆန္နမ္ပိ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဧကတော ကတွာ သမ္မသတိ. နာဟံ ကွစနိ ကဿစိ ကိဉ္စနတသ္မိံ, န စ မမ ကွစနိ ကိသ္မိဉ္စိ ကိဉ္စနံ နတ္ထီတိ ဧတ္ထ ပန စတုကောဋိကာ သုညတာ ကထိတာ. ကထံ? အယဉှိ နာဟံ ကွစနီတိ ကွစိ အတ္တာနံ န ပဿတိ, ကဿစိ ကိဉ္စနတသ္မိန္တိ အတ္တနော အတ္တာနံ ကဿစိ ပရဿ ကိဉ္စနဘာဝေ ဥပနေတဗ္ဗံ န ပဿတိ, အတ္တနော ဘာတိဋ္ဌာနေ ဘာတရံ သဟာယဋ္ဌာနေ သဟာယံ ပရိက္ခာရဋ္ဌာနေ ဝါ ပရိက္ခာရံ မညိတွာ ဥပဂန္တွာ ဥပနေတဗ္ဗံ န ပဿတီတိ အတ္ထော. န စ မမ ကွစနီတိ ဧတ္ထ မမ – သဒ္ဒံ တာဝ ဌပေတွာ န စ ကွစနိ ပရဿ စ အတ္တာနံ ကွစိ န ပဿတီတိ အယမတ္ထော. ဣဒါနိ မမ – သဒ္ဒံ အာဟရိတွာ မမ ကိသ္မိဉ္စိ ကိဉ္စနံ နတ္ထီတိ သော ပရဿ အတ္တာ မမ ကိသ္မိဉ္စိ ကိဉ္စနဘာဝေ အတ္ထီတိ န ပဿတိ. အတ္တနော ဘာတိဋ္ဌာနေ ဘာတရံ သဟာယဋ္ဌာနေ သဟာယံ ပရိက္ခာရဋ္ဌာနေ ဝါ ပရိက္ခာရန္တိ ကိသ္မိဉ္စိ ဌာနေ ပရဿ အတ္တာနံ ဣမိနာ ကိဉ္စနဘာဝေန ဥပနေတဗ္ဗံ န ပဿတီတိ အတ္ထော. ဧဝမယံ ယသ္မာ နေဝ ကတ္ထစိ အတ္တာနံ ပဿတိ, န တံ ပရဿ ကိဉ္စနဘာဝေ ဥပနေတဗ္ဗံ ပဿတိ, န ပရဿ အတ္တာနံ ပဿတိ, န ပရဿ အတ္တာနံ အတ္တနော ကိဉ္စနဘာဝေ ဥပနေတဗ္ဗံ ပဿတိ, တသ္မာ အယံ သုညတာ စတုကောဋိကာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တဗ္ဗဟုလဝိဟာရိနောတိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တပ္ပဋိပဒံ ဣမံ စတုကောဋိသုညတဉ္စ ဗဟုလံ ကတွာ ဝိဟရန္တဿ. ဣမသ္မိံ တတိယာကိဉ္စညာယတနေပိ ဝိပဿနာဝသေနေဝ ဩသက္ကနာ ကထိတာ.

៧០. ពាក្យថា Iti paṭisañcikkhatīti សេចក្ដីថា ភិក្ខុសម្រេចវិញ្ញាណញ្ចាយតនៈហើយ រមែងពិចារណាយ៉ាងនេះ។ ព្រោះថា ភិក្ខុនេះជាអ្នកមានប្រាជ្ញាជាងភិក្ខុទាំង ៥ រូបខាងក្រោម រមែងប្រមូលយកកម្មដ្ឋានរបស់ភិក្ខុទាំង ៥ រូបនោះផង របស់ខ្លួនផង ទាំង ៦ រូប មកពិចារណារួមគ្នាតែមួយ។ ក្នុងពាក្យថា Nāhaṃ kvacani kassaci kiñcanatasmiṃ, na ca mama kvacani kismiñci kiñcanaṃ natthī នេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្ដែងនូវសូន្យភាពមានចំណែក ៤ (ចតុកោដិកសុញ្ញតា)។ សួរថា សម្ដែងយ៉ាងដូចម្ដេច? គឺភិក្ខុនេះ កាលពិចារណាថា Nāhaṃ kvacani (ខ្ញុំមិនមែនក្នុងទីណាមួយ) រមែងមិនឃើញអត្តភាពរបស់ខ្លួនក្នុងទីណាមួយឡើយ។ ពាក្យថា kassaci kiñcanatasmiṃ គឺមិនឃើញអត្តភាពរបស់ខ្លួនដែលត្រូវនាំទៅដោយភាពជាកង្វល់របស់បុគ្គលដទៃណាមួយឡើយ សេចក្ដីថា មិនឃើញសភាវៈដែលត្រូវនាំទៅជិត ដោយការសំគាល់ថាជាបងប្អូនក្នុងឋានៈជាបងប្អូន ជាមិត្តក្នុងឋានៈជាមិត្ត ឬជាបរិក្ខារក្នុងឋានៈជាបរិក្ខាររបស់ខ្លួនឡើយ។ ក្នុងពាក្យថា Na ca mama kvacani នេះ លើកទុកពាក្យថា mama សិន សេចក្ដីថា មិនឃើញអត្តភាពរបស់បុគ្គលដទៃក្នុងទីណាមួយឡើយ គប្បីជ្រាបសេចក្ដីយ៉ាងនេះ។ ឥឡូវនេះ នាំយកពាក្យថា mama មកភ្ជាប់នឹងពាក្យថា mama kismiñci kiñcanaṃ natthī សេចក្ដីថា ភិក្ខុនោះមិនឃើញអត្តភាពរបស់បុគ្គលដទៃថាមាននៅក្នុងភាពជាកង្វល់ណាមួយរបស់ខ្លួនឡើយ សេចក្ដីថា មិនឃើញអត្តភាពរបស់បុគ្គលដទៃក្នុងទីណាមួយ ដូចជាបងប្អូនក្នុងឋានៈជាបងប្អូន មិត្តក្នុងឋានៈជាមិត្ត ឬបរិក្ខារក្នុងឋានៈជាបរិក្ខាររបស់ខ្លួន ដែលត្រូវនាំមកដោយភាពជាកង្វល់របស់ខ្លួននេះឡើយ។ យ៉ាងនេះ ព្រោះហេតុតែភិក្ខុនេះមិនឃើញអត្តភាពរបស់ខ្លួនក្នុងទីណាមួយផង មិនឃើញអត្តភាពនោះដែលត្រូវនាំទៅក្នុងភាពជាកង្វល់របស់បុគ្គលដទៃផង មិនឃើញអត្តភាពរបស់បុគ្គលដទៃផង មិនឃើញអត្តភាពរបស់បុគ្គលដទៃដែលត្រូវនាំមកក្នុងភាពជាកង្វល់របស់ខ្លួនផង ហេតុនោះ គប្បីជ្រាបថាសូន្យភាពនេះមានចំណែក ៤ (ចតុកោដិកសុញ្ញតា)។ ពាក្យថា Tabbahulavihārinoti គឺសម្រាប់ភិក្ខុអ្នកធ្វើឱ្យច្រើននូវបដិបទាដែលពោលហើយខាងក្រោម និងសូន្យភាពមានចំណែក ៤ នេះ ហើយរស់នៅ។ សូម្បីក្នុងអាកិញ្ចញ្ញាយតនៈទី ៣ នេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគក៏ទ្រង់សម្ដែងនូវការថយក្រោយ (ឱសក្កនៈ) ដោយអំណាចនៃវិបស្សនាតែម្យ៉ាង។

---

ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတီတိ အာကိဉ္စညာယတနံ ပတွာ ဧဝံ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ. အယဉှိ ဟေဋ္ဌာ ဆဟိ ဘိက္ခူဟိ ပညဝန္တတရော တေသဉ္စ ဘိက္ခူနံ အတ္တနော စာတိ သတ္တန္နမ္ပိ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဧကတော ကတွာ သမ္မသတိ. ယတ္ထေတာ အပရိသေသာ နိရုဇ္ဈန္တီတိ ယံ နေဝသညာနာသညာယတနံ ပတွာ ဧတ္ထ ဧတာ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တာ သဗ္ဗသညာ နိရုဇ္ဈန္တိ. တဗ္ဗဟုလဝိဟာရိနောတိ တာသံ သညာနံ ပဋိဗာဟနေန တမေဝ ပဋိပဒံ ဗဟုလံ ကတွာ ဝိဟရန္တဿ. ဣမသ္မိံ နေဝသညာနာသညာယတနေ သမာဓိဝသေန ဩသက္ကနာ ကထိတာ.

ពាក្យថា Iti paṭisañcikkhatīti សេចក្ដីថា ភិក្ខុសម្រេចអាកិញ្ចញ្ញាយតនៈហើយ រមែងពិចារណាយ៉ាងនេះ។ ព្រោះថា ភិក្ខុនេះជាអ្នកមានប្រាជ្ញាជាងភិក្ខុទាំង ៦ រូបខាងក្រោម រមែងប្រមូលយកកម្មដ្ឋានរបស់ភិក្ខុទាំង ៦ រូបនោះផង របស់ខ្លួនផង ទាំង ៧ រូប មកពិចារណារួមគ្នាតែមួយ។ ពាក្យថា Yatthetā aparisesā nirujjhantīti សេចក្ដីថា ភិក្ខុសម្រេចនេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនៈណាហើយ សញ្ញាទាំងអស់ដែលពោលហើយខាងក្រោមទាំងនេះ រមែងរលត់មិនមានសេសសល់ក្នុងនេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនៈនោះ។ ពាក្យថា Tabbahulavihārinoti សេចក្ដីថា សម្រាប់ភិក្ខុអ្នកធ្វើឱ្យច្រើននូវបដិបទានោះឯង ដោយការរារាំងនូវសញ្ញាទាំងឡាយនោះ ហើយរស់នៅ។ ក្នុងនេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនៈនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្ដែងនូវការថយក្រោយ (ឱសក្កនៈ) ដោយអំណាចនៃសមាធិ។

---

၇၁. နော စဿ နော စ မေ သိယာတိ သစေ မယှံ ပုဗ္ဗေ ပဉ္စဝိဓံ ကမ္မဝဋ္ဋံ န အာယူဟိတံ အဿ, ယံ မေ ဣဒံ ဧတရဟိ ဧဝံ ပဉ္စဝိဓံ ဝိပါကဝဋ္ဋံ ဧတံ မေ န [Pg.44] သိယာ နပ္ပဝတ္တေယျာတိ အတ္ထော. န ဘဝိဿတီတိ သစေ ဧတရဟိ ပဉ္စဝိဓံ ကမ္မဝဋ္ဋံ အာယူဟိတံ န ဘဝိဿတိ. န မေ ဘဝိဿတီတိ တသ္မိံ အသတိ အနာဂတေ မေ ပဉ္စဝိဓံ ဝိပါကဝဋ္ဋံ န ဘဝိဿတိ. ယဒတ္ထိ ယံ ဘူတံ တံ ပဇဟာမီတိ ယံ အတ္ထိ ယံ ဘူတံ ဧတရဟိ ခန္ဓပဉ္စကံ, တံ ပဇဟာမိ. ဧဝံ ဥပေက္ခံ ပဋိလဘတီတိ သော ဘိက္ခု ဧဝံ ဝိပဿနုပေက္ခံ လဘတီတိ အတ္ထော.

៧១. ពាក្យថា No cassa no ca me siyāti សេចក្ដីថា ប្រសិនបើកម្មវដ្ដមានប្រការ ៥ មិនត្រូវបានខ្ញុំសន្សំទុកក្នុងកាលមុនទេ វិបាកវដ្ដមានប្រការ ៥ នេះរបស់ខ្ញុំក្នុងកាលឥឡូវនេះ ក៏មិនគប្បីមាន មិនគប្បីប្រព្រឹត្តទៅឡើយ។ ពាក្យថា Na bhavissatīti សេចក្ដីថា ប្រសិនបើកម្មវដ្ដមានប្រការ ៥ មិនត្រូវបានសន្សំទុកក្នុងកាលឥឡូវនេះទេ។ ពាក្យថា Na me bhavissatīti សេចក្ដីថា កាលបើកម្មវដ្ដនោះមិនមាន វិបាកវដ្ដមានប្រការ ៥ របស់ខ្ញុំក្នុងអនាគត ក៏នឹងមិនមានឡើយ។ ពាក្យថា Yadatthi yaṃ bhūtaṃ taṃ pajahāmīti សេចក្ដីថា បញ្ចក្ខន្ធណាដែលមានប្រាកដក្នុងកាលឥឡូវនេះ ខ្ញុំរមែងលះបង់នូវបញ្ចក្ខន្ធនោះ។ ពាក្យថា Evaṃ upekkhaṃ paṭilabhatīti សេចក្ដីថា ភិក្ខុនោះរមែងបាននូវវិបស្សនុបេក្ខាយ៉ាងនេះ។

---

ပရိနိဗ္ဗာယေယျ နု ခေါ သော, ဘန္တေ, ဘိက္ခု န ဝါ ပရိနိဗ္ဗာယေယျာတိ ကိံ ပုစ္ဆာမီတိ ပုစ္ဆတိ, တတိယဇ္ဈာနံ ပါဒကံ ကတွာ ဌိတဿ အရဟတ္တမ္ပိ ဩသက္ကနာပိ ပဋိပဒါပိ ပဋိသန္ဓိပိ ကထိတာ, တထာ စတုတ္ထဇ္ဈာနာဒီနိ ပါဒကာနိ ကတွာ ဌိတာနံ, နေဝသညာနာသညာယတနံ ပါဒကံ ကတွာ ဌိတဿ န ကိဉ္စိ ကထိတံ, တံ ပုစ္ဆာမီတိ ပုစ္ဆတိ. အပေတ္ထာတိ အပိ ဧတ္ထ. သော တံ ဥပေက္ခံ အဘိနန္ဒတီတိ သော တံ ဝိပဿနုပေက္ခံ တဏှာဒိဋ္ဌိအဘိနန္ဒနာဟိ အဘိနန္ဒတိ. သေသပဒဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. တန္နိဿိတံ ဟောတိ ဝိညာဏန္တိ ဝိညာဏံ ဝိပဿနာနိဿိတံ ဟောတိ. တဒုပါဒါနန္တိ ယံ နိကန္တိဝိညာဏံ, တံ တဿ ဥပါဒါနံ နာမ ဂဟဏံ နာမ ဟောတိ. သဥပါဒါနောတိ သဂဟဏော. န ပရိနိဗ္ဗာယတီတိ ဝိပဿနာယ သာလယော ဘိက္ခု မမ သာသနေ န ပရိနိဗ္ဗာယတိ. ယော ပန ဝိဟာရပရိဝေဏဥပဋ္ဌာကာဒီသု သာလယော, တသ္မိံ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထီတိ ဒဿေတိ. ကဟံ ပနာတိ? ကတ္ထ ပန? ဥပါဒိယမာနော ဥပါဒိယတီတိ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှမာနော ဂဏှာတိ. ဥပါဒါနသေဋ္ဌံ ကိရ သော, ဘန္တေတိ, ဘန္တေ, သော ကိရ ဘိက္ခု ဂဟေတဗ္ဗဋ္ဌာနံ သေဋ္ဌံ ဥတ္တမံ ဘဝံ ဥပါဒိယတိ, သေဋ္ဌဘဝေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှာတီတိ အတ္ထော. ဣမိနာ တဿ ဘိက္ခုနော ပဋိသန္ဓိ ကထိတာ. ဣဒါနိဿ အရဟတ္တံ ကထေတုံ ဣဓာနန္ဒာတိအာဒိမာဟ.

ពាក្យថា Parinibbāyeyya nu kho so, bhante, bhikkhu na vā parinibbāyeyyāti សេចក្ដីថា ព្រះអានន្ទសួរថា 'ខ្ញុំព្រះអង្គសួរអំពីអ្វី?' គឺសួរថា សម្រាប់ភិក្ខុអ្នកធ្វើតតិយជ្ឈានឱ្យជាបាទដ្ឋានហើយឋិតនៅ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្ដែងហើយទាំងព្រះអរហត្ត ទាំងការថយក្រោយ ទាំងបដិបទា ទាំងបដិសន្ធិ ព្រមទាំងភិក្ខុទាំងឡាយអ្នកធ្វើចតុត្ថជ្ឈានជាដើមឱ្យជាបាទដ្ឋានហើយឋិតនៅ ក៏ទ្រង់សម្ដែងហើយយ៉ាងនោះដែរ ប៉ុន្តែសម្រាប់ភិក្ខុអ្នកធ្វើនេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនៈឱ្យជាបាទដ្ឋានហើយឋិតនៅ ព្រះអង្គមិនបានសម្ដែងអ្វីបន្តិចសោះ ខ្ញុំព្រះអង្គសួរអំពីភិក្ខុនោះឯង។ ពាក្យថា Apetthāti គឺ api ettha (សូម្បីក្នុងទីនេះ)។ ពាក្យថា So taṃ upekkhaṃ abhinandatīti សេចក្ដីថា ភិក្ខុនោះរមែងត្រេកអរចំពោះវិបស្សនុបេក្ខានោះ ដោយការត្រេកអរដោយអំណាចតណ្ហានិងទិដ្ឋិ។ សូម្បីក្នុងបទពីរដែលសេសសល់ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ពាក្យថា Tannissitaṃ hoti viññāṇanti សេចក្ដីថា វិញ្ញាណជាធម្មជាតិអាស្រ័យនូវវិបស្សនា។ ពាក្យថា Tadupādānanti សេចក្ដីថា វិញ្ញាណដែលប្រកបដោយនិកន្តិ (ការតោងទាក់) ណា វិញ្ញាណនោះឈ្មោះថាជាឧបាទាន គឺការប្រកាន់ខ្ជាប់របស់ភិក្ខុនោះ។ ពាក្យថា Saupādānoti សេចក្ដីថា ជាអ្នកមានការប្រកាន់ខ្ជាប់។ ពាក្យថា Na parinibbāyatīti សេចក្ដីថា ភិក្ខុអ្នកមានអាល័យក្នុងវិបស្សនា រមែងមិនបរិនិព្វានក្នុងសាសនារបស់តថាគតឡើយ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់បង្ហាញថា ចំណែកភិក្ខុណាមានអាល័យក្នុងវិហារ បរិវេណ និងឧបដ្ឋាកជាដើម មិនបាច់និយាយដល់ឡើយ។ ពាក្យថា Kahaṃ panāti សេចក្ដីថា ក្នុងទីណា? ពាក្យថា Upādiyamāno upādiyatīti សេចក្ដីថា កាលកាន់យកបដិសន្ធិ រមែងកាន់យក។ ពាក្យថា Upādānaseṭṭhaṃ kira so, bhanteti សេចក្ដីថា បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ឮថាភិក្ខុនោះរមែងប្រកាន់ខ្ជាប់នូវភពដ៏ប្រសើរ ដ៏ឧត្តម ដែលជាទីគួរកាន់យក គឺរមែងកាន់យកបដិសន្ធិក្នុងភពដ៏ប្រសើរ (នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនភព)។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្ដែងនូវបដិសន្ធិរបស់ភិក្ខុនោះដោយពាក្យនេះ។ ឥឡូវនេះ ដើម្បីសម្ដែងនូវព្រះអរហត្តរបស់ភិក្ខុនោះ ព្រះអង្គទើបត្រាស់ពាក្យថា idhānanda ជាដើម។

---

၇၃. နိဿာယ နိဿာယာတိ တံ တံ သမာပတ္တိံ နိဿာယ. ဩဃဿ နိတ္ထရဏာ အက္ခာတာတိ ဩဃတရဏံ ကထိတံ, တတိယဇ္ဈာနံ ပါဒကံ ကတွာ ဌိတဘိက္ခုနော ဩဃနိတ္ထရဏာ ကထိတာ…ပေ… နေဝသညာနာသညာယတနံ ပါဒကံ ကတွာ ဌိတဘိက္ခုနော ဩဃနိတ္ထရဏာ ကထိတာတိ ဝဒတိ.

៧៣. ពាក្យថា Nissāya nissāyāti សេចក្ដីថា អាស្រ័យនូវសមាបត្តិទាំងនោះៗ។ ពាក្យថា Oghassa nittharaṇā akkhātāti សេចក្ដីថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្ដែងនូវការឆ្លងផុតឱឃៈ គឺទ្រង់សម្ដែងនូវការឆ្លងផុតឱឃៈរបស់ភិក្ខុអ្នកធ្វើតតិយជ្ឈានឱ្យជាបាទដ្ឋានហើយឋិតនៅ... បេ... ទ្រង់សម្ដែងនូវការឆ្លងផុតឱឃៈរបស់ភិក្ខុអ្នកធ្វើនេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនៈឱ្យជាបាទដ្ឋានហើយឋិតនៅ ព្រះអានន្ទដ៏មានអាយុពោលយ៉ាងនេះ។

---

ကတမော ပန, ဘန္တေ, အရိယော ဝိမောက္ခောတိ ဣဓ ကိံ ပုစ္ဆတိ? သမာပတ္တိံ တာဝ ပဒဋ္ဌာနံ ကတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ဂဏှန္တော ဘိက္ခု နာဝံ ဝါ ဥဠုမ္ပာဒီနိ ဝါ နိဿာယ မဟောဃံ တရိတွာ ပါရံ ဂစ္ဆန္တော ဝိယ [Pg.45] န ကိလမတိ. သုက္ခဝိပဿကော ပန ပကိဏ္ဏကသင်္ခါရေ သမ္မသိတွာ အရဟတ္တံ ဂဏှန္တော ဗာဟုဗလေန သောတံ ဆိန္ဒိတွာ ပါရံ ဂစ္ဆန္တော ဝိယ ကိလမတိ. ဣတိ ဣမဿ သုက္ခဝိပဿကဿ အရဟတ္တံ ပုစ္ဆာမီတိ ပုစ္ဆတိ. အရိယသာဝကောတိ သုက္ခဝိပဿကော အရိယသာဝကော. အယဉှိ ဟေဋ္ဌာ အဋ္ဌဟိ ဘိက္ခူဟိ ပညဝန္တတရော တေသဉ္စ ဘိက္ခူနံ အတ္တနော စာတိ နဝန္နမ္ပိ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဧကတော ကတွာ သမ္မသတိ. ဧသ သက္ကာယော ယာဝတာ သက္ကာယောတိ ယတ္တကော တေဘူမကဝဋ္ဋသင်္ခါတော သက္ကာယော နာမ အတ္ထိ, သဗ္ဗောပိ သော ဧသ သက္ကာယော, န ဣတော ပရံ သက္ကာယော အတ္ထီတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ.

ពាក្យថា Katamo pana, bhante, ariyo vimokkhoti ក្នុងទីនេះ ព្រះអានន្ទសួរអំពីអ្វី? សេចក្ដីថា ភិក្ខុអ្នកធ្វើសមាបត្តិឱ្យជាបាទដ្ឋានជាមុនសិន ហើយចម្រើនវិបស្សនាសម្រេចព្រះអរហត្ត រមែងមិនលំបាក ដូចជាបុគ្គលអាស្រ័យទូក ឬក្បូនជាដើម ឆ្លងអន្លង់ទឹកធំទៅកាន់ត្រើយម្ខាងដូច្នោះ។ ចំណែកឯព្រះសុខវិបស្សកភិក្ខុ កាលពិចារណានូវសង្ខារទាំងឡាយដ៏រាយប៉ាយ ហើយសម្រេចព្រះអរហត្ត រមែងលំបាក ដូចជាបុគ្គលហែលកាត់ខ្សែទឹកដោយកម្លាំងដៃទៅកាន់ត្រើយម្ខាងដូច្នោះ។ ព្រះអានន្ទសួរយ៉ាងនេះថា 'ខ្ញុំព្រះអង្គសួរអំពីព្រះអរហត្តរបស់ព្រះសុខវិបស្សកភិក្ខុនេះ'។ ពាក្យថា Ariyasāvakoti គឺព្រះអរិយសាវ័កជាសុខវិបស្សកៈ។ ព្រោះថា ភិក្ខុនេះជាអ្នកមានប្រាជ្ញាជាងភិក្ខុទាំង ៨ រូបខាងក្រោម រមែងប្រមូលយកកម្មដ្ឋានរបស់ភិក្ខុទាំង ៨ រូបនោះផង របស់ខ្លួនផង ទាំង ៩ រូប មកពិចារណារួមគ្នាតែមួយ។ ពាក្យថា Esa sakkāyo yāvatā sakkāyoti សេចក្ដីថា សក្កាយៈដែលរាប់បញ្ចូលក្នុងវដ្ដភូមិ ៣ មានប្រមាណប៉ុន្មាន សក្កាយៈទាំងអស់នោះ ក៏មានត្រឹមតែប៉ុណ្ណេះ ក្រៅពីនេះទៅទៀត សក្កាយៈដទៃមិនមានឡើយ ភិក្ខុនោះរមែងពិចារណាយ៉ាងនេះ។

---

ဧတံ အမတံ ယဒိဒံ အနုပါဒါ စိတ္တဿ ဝိမောက္ခောတိ ယော ပနေသ စိတ္တဿ အနုပါဒါဝိမောက္ခော နာမ, ဧတံ အမတံ ဧတံ သန္တံ ဧတံ ပဏီတန္တိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ. အညတ္ထ စ ‘‘အနုပါဒါ စိတ္တဿ ဝိမောက္ခော’’တိ နိဗ္ဗာနံ ဝုစ္စတိ. ဣမသ္မိံ ပန သုတ္တေ သုက္ခဝိပဿကဿ အရဟတ္တံ ကထိတံ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.

ពាក្យថា Etaṃ amataṃ yadidaṃ anupādā cittassa vimokkhoti សេចក្ដីថា វិមោក្ខដែលមិនមានការប្រកាន់ខ្ជាប់នៃចិត្តណា ភិក្ខុនោះរមែងពិចារណាថា 'វិមោក្ខនេះជាអមតៈ វិមោក្ខនេះជាធម្មជាតិស្ងប់រម្ងាប់ វិមោក្ខនេះជាធម្មជាតិឧត្តម'។ ក្នុងសូត្រដទៃ ពាក្យថា 'anupādā cittassa vimokkho' ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ហៅថា ព្រះនិព្វាន។ ប៉ុន្តែក្នុងសូត្រនេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្ដែងសំដៅយកព្រះអរហត្តរបស់ព្រះសុខវិបស្សកភិក្ខុ។ សេចក្ដីដែលសេសសល់ក្រៅពីនេះ ងាយយល់ទាំងអស់ក្នុងគ្រប់ទីកន្លែង។

---

ကေဝလံ ပန ဣမသ္မိံ သုတ္တေ သတ္တသု ဌာနေသု ဩသက္ကနာ ကထိတာ, အဋ္ဌသု ဌာနေသု ပဋိသန္ဓိ, နဝသု ဌာနေသု အရဟတ္တံ ကထိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ကထံ? တတိယံ ဈာနံ တာဝ ပါဒကံ ကတွာ ဌိတဿ ဘိက္ခုနော ဩသက္ကနာ ကထိတာ, ပဋိသန္ဓိ ကထိတာ, အရဟတ္တံ ကထိတံ, တထာ စတုတ္ထဇ္ဈာနံ, တထာ အာကာသာနဉ္စာယတနံ. ဝိညာဏဉ္စာယတနံ ပန ပဒဋ္ဌာနံ ကတွာ ဌိတာနံ တိဏ္ဏံ ဘိက္ခူနံ ဩသက္ကနာ ကထိတာ, ပဋိသန္ဓိ ကထိတာ, အရဟတ္တံ ကထိတံ. တထာ အာကိဉ္စညာယတနံ ပါဒကံ ကတွာ ဌိတဿ ဘိက္ခုနော. နေဝသညာနာသညာယတနံ ပါဒကံ ကတွာ ဌိတဿ ပန ဩသက္ကနာ နတ္ထိ, ပဋိသန္ဓိ ပန အရဟတ္တဉ္စ ကထိတံ. သုက္ခဝိပဿကဿ အရဟတ္တမေဝ ကထိတန္တိ. ဧဝံ သတ္တသု ဌာနေသု ဩသက္ကနာ ကထိတာ, အဋ္ဌသု ဌာနေသု ပဋိသန္ဓိ, နဝသု ဌာနေသု အရဟတ္တံ ကထိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣမဉ္စ ပန သတ္တသု ဌာနေသု ဩသက္ကနံ အဋ္ဌသု ပဋိသန္ဓိံ နဝသု အရဟတ္တံ သမောဓာနေတွာ ကထေန္တေန ဣမံ အာနေဉ္ဇသပ္ပာယသုတ္တံ သုကထိတံ နာမ ဟောတီတိ.

ប៉ុន្តែ គប្បីជ្រាបថា ក្នុងសូត្រនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្ដែងនូវការថយក្រោយ (ឱសក្កនៈ) ក្នុងឋានៈ ៧ យ៉ាង សម្ដែងនូវបដិសន្ធិក្នុងឋានៈ ៨ យ៉ាង និងសម្ដែងនូវព្រះអរហត្តក្នុងឋានៈ ៩ យ៉ាង។ សួរថា សម្ដែងយ៉ាងដូចម្ដេច? គឺសម្រាប់ភិក្ខុអ្នកធ្វើតតិយជ្ឈានឱ្យជាបាទដ្ឋានហើយឋិតនៅ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្ដែងហើយទាំងការថយក្រោយ ទាំងបដិសន្ធិ ទាំងព្រះអរហត្ត សូម្បីចតុត្ថជ្ឈាន និងអាកាសានញ្ចាយតនៈ ក៏ទ្រង់សម្ដែងយ៉ាងនោះដែរ។ ចំណែកភិក្ខុ ៣ រូប ដែលធ្វើវិញ្ញាណញ្ចាយតនៈឱ្យជាបាទដ្ឋានហើយឋិតនៅ ព្រះអង្គក៏ទ្រង់សម្ដែងហើយទាំងការថយក្រោយ ទាំងបដិសន្ធិ ទាំងព្រះអរហត្ត។ សូម្បីភិក្ខុអ្នកធ្វើអាកិញ្ចញ្ញាយតនៈឱ្យជាបាទដ្ឋានហើយឋិតនៅ ក៏ទ្រង់សម្ដែងយ៉ាងនោះដែរ Sunset។ ប៉ុន្តែសម្រាប់ភិក្ខុអ្នកធ្វើនេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនៈឱ្យជាបាទដ្ឋានហើយឋិតនៅ មិនមានការថយក្រោយឡើយ ព្រះអង្គទ្រង់សម្ដែងតែបដិសន្ធិ និងព្រះអរហត្តប៉ុណ្ណោះ។ ចំណែកព្រះសុខវិបស្សកភិក្ខុ ព្រះអង្គទ្រង់សម្ដែងតែព្រះអរហត្តតែម្យ៉ាង។ គប្បីជ្រាបថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្ដែងនូវការថយក្រោយក្នុងឋានៈ ៧ យ៉ាង សម្ដែងនូវបដិសន្ធិក្នុងឋានៈ ៨ យ៉ាង និងសម្ដែងនូវព្រះអរហត្តក្នុងឋានៈ ៩ យ៉ាង យ៉ាងនេះឯង។ កាលព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ប្រមូលរួមគ្នានូវការថយក្រោយក្នុងឋានៈ ៧ យ៉ាង បដិសន្ធិក្នុងឋានៈ ៨ យ៉ាង និងព្រះអរហត្តក្នុងឋានៈ ៩ យ៉ាង មកសម្ដែងយ៉ាងនេះ ឈ្មោះថាទ្រង់សម្ដែងអានេញ្ជសប្បាយសូត្រនេះបានល្អហើយ។

---

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

ក្នុងអដ្ឋកថា មជ្ឈិមនិកាយ ឈ្មោះ បបញ្ចសូទនី

---

အာနေဉ္ဇသပ္ပာယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការពណ៌នាសេចក្ដីនៃអានេញ្ជសប្បាយសូត្រ ចប់ហើយ។

---

၇. ဂဏကမောဂ္ဂလ္လာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៧. ការពណ៌នាសេចក្ដីនៃគណកមោគ្គល្លានសូត្រ

---

၇၄. ဧဝံ [Pg.46] မေ သုတန္တိ ဂဏကမောဂ္ဂလ္လာနသုတ္တံ. တတ္ထ ယာဝ ပစ္ဆိမသောပါနကဠေဝရာတိ ယာဝ ပဌမသောပါနဖလကာ ဧကဒိဝသေနေဝ သတ္တဘူမိကော ပါသာဒေါ န သက္ကာ ကာတုံ, ဝတ္ထုံ သောဓေတွာ ထမ္ဘုဿာပနတော ပဋ္ဌာယ ပန ယာဝ စိတ္တကမ္မကရဏာ အနုပုဗ္ဗကိရိယာ စေတ္ထ ပညာယတီတိ ဒဿေတိ. ယဒိဒံ အဇ္ဈေနေတိ တယောပိ ဝေဒါ န သက္ကာ ဧကဒိဝသေနေဝ အဓီယိတုံ, ဧတေသံ အဇ္ဈေနေပိ ပန အနုပုဗ္ဗကိရိယာဝ ပညာယတီတိ ဒဿေတိ. ဣဿတ္ထေတိ အာဝုဓဝိဇ္ဇာယပိ ဧကဒိဝသေနေဝ ဝါလဝေဓိ နာမ န သက္ကာ ကာတုံ, ဌာနသမ္ပာဒနမုဋ္ဌိကရဏာဒီဟိ ပန ဧတ္ထာပိ အနုပုဗ္ဗကိရိယာ ပညာယတီတိ ဒဿေတိ. သင်္ခါနေတိ ဂဏနာယ. တတ္ထ အနုပုဗ္ဗကိရိယံ အတ္တနာဝ ဒဿေန္တော ဧဝံ ဂဏာပေမာတိအာဒိမာဟ.

៧៤. ពាក្យថា Evaṃ me sutanti ជាដើម គឺគណកមោគ្គល្លានសូត្រ។ ក្នុងសូត្រនោះ ពាក្យថា yāva pacchimasopānakaḷevarāti សេចក្ដីថា គេមិនអាចសាងសង់ប្រាសាទ ៧ ជាន់ ឱ្យរួចរាល់ត្រឹមតែថ្ងៃតែមួយ រហូតដល់ក្ដារកាំជណ្ដើរថ្នាក់ដំបូងឡើយ ប៉ុន្តែព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញថា ក្នុងប្រាសាទនោះ រមែងប្រាកដនូវកិច្ចការដែលត្រូវធ្វើតាមលំដាប់ ចាប់តាំងពីការសម្អាតទីធ្លា ការបញ្ឈរឈើច្រត់ (សសរ) រហូតដល់ការគូរគំនូរលម្អ។ ពាក្យថា Yadidaṃ ajjheneti ទ្រង់បង្ហាញថា សូម្បីព្រះវេទទាំង ៣ ក៏មិនអាចរៀនសូត្រឱ្យចប់ត្រឹមតែថ្ងៃតែមួយបានឡើយ ប៉ុន្តែក្នុងការរៀនសូត្រនូវព្រះវេទទាំងនោះ ក៏រមែងប្រាកដនូវកិច្ចការដែលត្រូវធ្វើតាមលំដាប់ដូចគ្នា។ ពាក្យថា Issattheti ទ្រង់បង្ហាញថា សូម្បីក្នុងសិល្បៈខាងធ្នូ (វិជ្ជាអាវុធ) ក៏មិនអាចធ្វើឱ្យជាអ្នកបាញ់កន្ទុយសត្វ (វាលវេធិ) បានត្រឹមតែថ្ងៃតែមួយឡើយ ប៉ុន្តែសូម្បីក្នុងសិល្បៈខាងធ្នូនោះ ក៏រមែងប្រាកដនូវកិច្ចការដែលត្រូវធ្វើតាមលំដាប់ មានការរៀបចំជំហរ និងការក្ដាប់ដៃជាដើម។ ពាក្យថា Saṅkhāneti គឺដោយការគណនា។ ក្នុងពាក្យនោះ គណកមោគ្គល្លានព្រាហ្មណ៍ កាលបង្ហាញនូវកិច្ចការដែលត្រូវធ្វើតាមលំដាប់ដោយខ្លួនឯង ទើបពោលពាក្យថា evaṃ gaṇāpemāti ជាដើម។

---

၇၅. သေယျထာပိ ဗြာဟ္မဏာတိ ဣဓ ဘဂဝါ ယသ္မာ ဗာဟိရသမယေ ယထာ ယထာ သိပ္ပံ ဥဂ္ဂဏှန္တိ, တထာ တထာ ကေရာဋိကာ ဟောန္တိ, တသ္မာ အတ္တနော သာသနံ ဗာဟိရသမယေန အနုပမေတွာ ဘဒြအဿာဇာနီယေန ဥပမေန္တော သေယျထာပီတိအာဒိမာဟ. ဘဒြော ဟိ အဿာဇာနီယော ယသ္မိံ ကာရဏေ ဒမိတော ဟောတိ, တံ ဇီဝိတဟေတုပိ နာတိက္ကမတိ. ဧဝမေဝ သာသနေ သမ္မာပဋိပန္နော ကုလပုတ္တော သီလဝေလံ နာတိက္ကမတိ. မုခါဓာနေတိ မုခဋ္ဌပနေ.

៧៥. ពាក្យថា Seyyathāpi brāhmaṇāti ក្នុងទីនេះ ព្រោះហេតុតែពួកជនក្នុងលទ្ធិខាងក្រៅ កាលរៀនសិល្បៈយ៉ាងណាៗ រមែងជាអ្នកមានកលល្បិចយ៉ាងនោះៗ ហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគមិនទ្រង់ប្រៀបធៀបសាសនារបស់ព្រះអង្គទៅនឹងលទ្ធិខាងក្រៅឡើយ ប៉ុន្តែទ្រង់ប្រៀបធៀបទៅនឹងសេះអាជានេយ្យដ៏ល្អ ទើបត្រាស់ពាក្យថា seyyathāpīti ជាដើម។ ព្រោះថាសេះអាជានេយ្យដ៏ល្អ កាលបើគេបង្ហាត់ក្នុងកិច្ចការណាហើយ រមែងមិនលះបង់នូវកិច្ចការនោះ សូម្បីព្រោះហេតុតែជីវិត។ យ៉ាងនោះមែន ក្នុងសាសនានេះ កុលបុត្រអ្នកប្រតិបត្តិត្រូវ រមែងមិនកន្លងហួសនូវព្រំដែននៃសីលឡើយ។ ពាក្យថា Mukhādhāneti គឺក្នុងការដាក់បង្ហៀរក្នុងមាត់។

---

၇၆. သတိသမ္ပဇညာယ စာတိ သတိသမ္ပဇညာဟိ သမင်္ဂိဘာဝတ္ထာယ. ဒွေ ဟိ ခီဏာသဝါ သတတဝိဟာရီ စ နောသတတဝိဟာရီ စ. တတ္ထ သတတဝိဟာရီ ယံကိဉ္စိ ကမ္မံ ကတွာပိ ဖလသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇိတုံ သက္ကောတိ, နော သတတဝိဟာရီ ပန အပ္ပမတ္တကေပိ ကိစ္စေ ကိစ္စပ္ပသုတော ဟုတွာ ဖလသမာပတ္တိံ အပ္ပေတုံ န သက္ကောတိ.

៧៦. ពាក្យថា "Satisampajaññāya ca" សេចក្តីថា ដើម្បីភាពជាអ្នកបរិបូណ៌ដោយសតិនិងសម្បជញ្ញៈ។ ព្រោះថា ព្រះខីណាស្រពមាន ២ ពួក គឺ ព្រះខីណាស្រពអ្នកមានធម៌ជាគ្រឿងនៅរឿយៗ (សតតវិហារី) និងព្រះខីណាស្រពអ្នកមិនមានធម៌ជាគ្រឿងនៅរឿយៗ (នោសតតវិហារី)។ ក្នុងព្រះខីណាស្រពទាំងនោះ ព្រះខីណាស្រពអ្នកមានធម៌ជាគ្រឿងនៅរឿយៗ ទោះបីធ្វើការងារណាមួយ ក៏នៅតែអាចចូលផលសមាបត្តិបាន ចំណែកឯព្រះខីណាស្រពអ្នកមិនមានធម៌ជាគ្រឿងនៅរឿយៗ កាលបើខ្វល់ខ្វាយនឹងកិច្ចការ ទោះបីជាកិច្ចការបន្តិចបន្តួច ក៏មិនអាចចូលផលសមាបត្តិបានឡើយ។

---

တတြိဒံ ဝတ္ထု – ဧကော ကိရ ခီဏာသဝတ္ထေရော ခီဏာသဝသာမဏေရံ ဂဟေတွာ အရညဝါသံ ဂတော, တတ္ထ မဟာထေရဿ သေနာသနံ ပတ္တံ, သာမဏေရဿ န ပါပုဏာတိ, တံ ဝိတက္ကေန္တော ထေရော ဧကဒိဝသမ္ပိ ဖလသမာပတ္တိံ အပ္ပေတုံ နာသက္ခိ. သာမဏေရော ပန တေမာသံ ဖလသမာပတ္တိရတိယာ ဝီတိနာမေတွာ ‘‘သပ္ပာယော, ဘန္တေ, အရညဝါသော ဇာတော’’တိ [Pg.47] ထေရံ ပုစ္ဆိ. ထေရော ‘‘န ဇာတော, အာဝုသော’’တိ အာဟ. ဣတိ ယော ဧဝရူပေါ ခီဏာသဝေါ, သော ဣမေ ဓမ္မေ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ အာဝဇ္ဇိတွာဝ သမာပဇ္ဇိတုံ သက္ခိဿတီတိ ဒဿေန္တော ‘‘သတိသမ္ပဇညာယ စာ’’တိ အာဟ.

ក្នុងសេចក្តីនោះ មានរឿងរ៉ាវដូចតទៅនេះ៖ ឮថា ព្រះថេរៈជាព្រះខីណាស្រពមួយអង្គ បាននាំយកសាមណេរជាព្រះខីណាស្រពមួយអង្គ ទៅគង់នៅក្នុងព្រៃ។ នៅក្នុងព្រៃនោះ ព្រះមហាថេរៈទទួលបានសេនាសនៈ ប៉ុន្តែសាមណេរមិនទទួលបានឡើយ។ ព្រះថេរៈកាលបើគិតខ្វល់ខ្វាយពីសេនាសនៈនោះ សូម្បីតែមួយថ្ងៃក៏មិនអាចចូលផលសមាបត្តិបានឡើយ។ ចំណែកឯសាមណេរវិញ បានចំណាយពេលអស់ ៣ ខែ ដោយការត្រេកអរក្នុងផលសមាបត្តិ រួចហើយក៏សួរព្រះថេរៈថា "បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ការនៅក្នុងព្រៃជាទីសប្បាយដល់លោកម្ចាស់ដែរឬទេ?"។ ព្រះថេរៈតបថា "ម្នាលអាវុសោ មិនជាទីសប្បាយទេ"។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលបើចង់បង្ហាញថា ព្រះខីណាស្រពដែលមានសភាពបែបនេះ នឹងអាចចូលសមាបត្តិបាន លុះត្រាតែបានពិចារណាធម៌ទាំងឡាយ (មានសីលជាដើម) នេះតាំងពីដើមរៀងមក ទើបត្រាស់ពាក្យថា "satisampajaññāya ca" (ដោយសតិនិងសម្បជញ្ញៈ)។

---

၇၈. ယေမေ, ဘော ဂေါတမာတိ တထာဂတေ ကိရ ကထယန္တေဝ ဗြာဟ္မဏဿ ‘‘ဣမေ ပုဂ္ဂလာ န အာရာဓေန္တိ, ဣမေ အာရာဓေန္တီ’’တိ နယော ဥဒပါဒိ, တံ ဒဿေန္တော ဧဝံ ဝတ္တုမာရဒ္ဓေါ.

៧៨. ពាក្យថា "Yeme, bho gotama" សេចក្តីថា កាលព្រះតថាគតកំពុងតែសម្តែង វិធី (ឬលំដាប់) នេះក៏កើតឡើងដល់គណកមោគ្គល្លានព្រាហ្មណ៍ថា "បុគ្គលទាំងឡាយនេះមិនអាចសម្រេចបានឡើយ បុគ្គលទាំងឡាយនេះទើបអាចសម្រេចបាន" ព្រាហ្មណ៍កាលបើចង់បង្ហាញនូវវិធីនោះ ទើបចាប់ផ្តើមនិយាយយ៉ាងនេះ។

---

ပရမဇ္ဇဓမ္မေသူတိ အဇ္ဇဓမ္မာ နာမ ဆသတ္ထာရဓမ္မာ, တေသု ဂေါတမဝါဒေါဝ, ပရမော ဥတ္တမောတိ အတ္ထော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

ពាក្យថា "Paramajjadhammesu" សេចក្តីថា ធម៌របស់គ្រូទាំង ៦ នាក់ (មានបូរណកស្សបៈជាដើម) ឈ្មោះថា អជ្ជធម៌ (ធម៌របស់ជនដទៃ)។ ក្នុងធម៌ទាំងនោះ ព្រះពុទ្ធវចនៈរបស់ព្រះគោតមប៉ុណ្ណោះ ជាធម៌ដ៏ឧត្តម ដ៏ប្រសើរ បំផុត។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងកន្លែងទាំងពួង គឺងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

---

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

ក្នុងអដ្ឋកថា មជ្ឈិមនិកាយ ឈ្មោះ បបញ្ចសូទនី

---

ဂဏကမောဂ္ဂလ္လာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការអធិប្បាយសូត្រ គណកមោគ្គល្លានសូត្រ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

---

၈. ဂေါပကမောဂ္ဂလ္လာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៨. ការអធិប្បាយសូត្រ គោបកមោគ្គល្លានសូត្រ

---

၇၉. ဧဝံ မေ သုတန္တိ ဂေါပကမောဂ္ဂလ္လာနသုတ္တံ. တတ္ထ အစိရပရိနိဗ္ဗုတေ ဘဂဝတီတိ ဘဂဝတိ အစိရပရိနိဗ္ဗုတေ, ဓာတုဘာဇနီယံ ကတွာ ဓမ္မသင်္ဂီတိံ ကာတုံ ရာဇဂဟံ အာဂတကာလေ. ရညော ပဇ္ဇောတဿ အာသင်္ကမာနောတိ စဏ္ဍပဇ္ဇောတော နာမေသ ရာဇာ ဗိမ္ဗိသာရမဟာရာဇဿ သဟာယော အဟောသိ, ဇီဝကံ ပေသေတွာ ဘေသဇ္ဇကာရိတကာလတော ပဋ္ဌာယ ပန ဒဠှမိတ္တောဝ ဇာတော, သော ‘‘အဇာတသတ္တုနာ ဒေဝဒတ္တဿ ဝစနံ ဂဟေတွာ ပိတာ ဃာတိတော’’တိ သုတွာ ‘‘မမ ပိယမိတ္တံ ဃာတေတွာ ဧသ ရဇ္ဇံ ကရိဿာမီတိ မညတိ, မယှံ သဟာယဿ သဟာယာနံ အတ္ထိကဘာဝံ ဇာနာပေဿာမီ’’တိ ပရိသတိ ဝါစံ အဘာသိ. တံ သုတွာ တဿ အာသင်္ကာ ဥပ္ပန္နာ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ရညော ပဇ္ဇောတဿ အာသင်္ကမာနော’’တိ. ကမ္မန္တောတိ ဗဟိနဂရေ နဂရပဋိသင်္ခါရာပနတ္ထာယ ကမ္မန္တဋ္ဌာနံ.

៧៩. សូត្រដែលផ្តើមឡើងដោយពាក្យថា "Evaṃ me sutaṃ" គឺ គោបកមោគ្គល្លានសូត្រ។ ក្នុងសូត្រនោះ ពាក្យថា "aciraparinibbute bhagavati" សេចក្តីថា កាលដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់បរិនិព្វានមិនយូរប៉ុន្មាន ក្នុងពេលដែលព្រះសង្ឃធ្វើការបែងចែកព្រះបរមសារីរិកធាតុរួចហើយ បាននិមន្តមកកាន់ក្រុងរាជគ្រឹះ ដើម្បីធ្វើធម្មសង្គាយនា។ ពាក្យថា "rañño pajjotassa āsaṅkamāno" សេចក្តីថា ព្រះរាជាព្រះនាម ចណ្ឌបជ្ជោត ធ្លាប់ជាព្រះសហាយរបស់ព្រះបាទពិម្ពិសារ។ ចាប់តាំងពីពេលដែលព្រះបាទពិម្ពិសារបានបញ្ជូនជីវកកោមារភត្យទៅព្យាបាលរោគមក ព្រះរាជាទាំងពីរ ក៏បានក្លាយជាមិត្តដ៏ជិតស្និទ្ធនឹងគ្នាបំផុត។ ព្រះបាទចណ្ឌបជ្ជោតនោះ លុះបានឮថា "ព្រះបាទអជាតសត្រូវ ជឿតាមពាក្យរបស់ទេវទត្ត ហើយបានសម្លាប់ព្រះបិតាខ្លួនឯង" ក៏មានបន្ទូលក្នុងជំនុំមន្ត្រីថា "អជាតសត្រូវនេះ សម្លាប់មិត្តសម្លាញ់របស់អញ ហើយគិតថានឹងសោយរាជ្យដោយសុខស្រួលឬ អញនឹងធ្វើឱ្យវាដឹងថា មិត្តរបស់អញនៅមានមិត្តដទៃទៀត"។ ព្រះបាទអជាតសត្រូវ លុះបានឮព្រះរាជឱង្ការនោះ ក៏កើតសេចក្តីភ័យខ្លាច និងសង្ស័យឡើង។ ហេតុនោះ ព្រះសង្ឃអ្នកធ្វើសង្គាយនា ទើបពោលថា "rañño pajjotassa āsaṅkamāno" (ព្រោះសង្ស័យចំពោះព្រះបាទបជ្ជោត)។ ពាក្យថា "kammanto" សេចក្តីថា ទីកន្លែងធ្វើការងារនៅខាងក្រៅក្រុង ដើម្បីជួសជុលកែលម្អក្រុងឡើងវិញ។

---

ဥပသင်္ကမီတိ မယံ ဓမ္မဝိနယသင်္ဂီတိံ ကာရေဿာမာတိ ဝိစရာမ, အယဉ္စ မဟေသက္ခော ရာဇဝလ္လဘော သင်္ဂဟေ ကတေ ဝေဠုဝနဿ အာရက္ခံ ကရေယျာတိ မညမာနော ဥပသင်္ကမိ. တေဟိ ဓမ္မေဟီတိ တေဟိ သဗ္ဗညုတညာဏဓမ္မေဟိ. သဗ္ဗေန သဗ္ဗန္တိ သဗ္ဗာကာရေန သဗ္ဗံ. သဗ္ဗထာ သဗ္ဗန္တိ သဗ္ဗကောဋ္ဌာသေဟိ [Pg.48] သဗ္ဗံ. ကိံ ပုစ္ဆာမီတိ ပုစ္ဆတိ? ဆ ဟိ သတ္ထာရော ပဌမတရံ အပ္ပညာတကုလေဟိ နိက္ခမိတွာ ပဗ္ဗဇိတာ, တေ တထာဂတေ ဓရမာနေယေဝ ကာလံကတာ, သာဝကာပိ နေသံ အပ္ပညာတကုလေဟေဝ ပဗ္ဗဇိတာ. တေ တေသံ အစ္စယေန မဟာဝိဝါဒံ အကံသု. သမဏော ပန ဂေါတမော မဟာကုလာ ပဗ္ဗဇိတော, တဿ အစ္စယေန သာဝကာနံ မဟာဝိဝါဒေါ ဘဝိဿတီတိ အယံ ကထာ သကလဇမ္ဗုဒီပံ ပတ္ထရမာနာ ဥဒပါဒိ. သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေ စ ဓရန္တေ ဘိက္ခူနံ ဝိဝါဒေါ နာဟောသိ. ယောပိ အဟောသိ, သောပိ တတ္ထေဝ ဝူပသမိတော. ပရိနိဗ္ဗုတကာလေ ပနဿ – ‘‘အဋ္ဌသဋ္ဌိယောဇနသတသဟဿုဗ္ဗေဓံ သိနေရုံ အပဝါဟိတုံ သမတ္ထဿ ဝါတဿ ပုရတော ပုရာဏပဏ္ဏံ ကိံ ဌဿတိ, ဒသ ပါရမိယော ပူရေတွာ သဗ္ဗညုတညာဏံ ပတ္တဿ သတ္ထု အလဇ္ဇမာနော မစ္စုရာဇာ ကဿ လဇ္ဇိဿတီ’’တိ မဟာသံဝေဂံ ဇနေတွာ ဘိယျောသောမတ္တာယ ဘိက္ခူ သမဂ္ဂါ ဇာတာ အတိဝိယ ဥပသန္တုပသန္တာ, ကိံ နု ခေါ ဧတန္တိ ဣဒံ ပုစ္ဆာမီတိ ပုစ္ဆတိ. အနုသညာယမာနောတိ အနုသဉ္ဇာယမာနော, ကတာကတံ ဇနန္တောတိ အတ္ထော. အနုဝိစရမာနော ဝါ.

ពាក្យថា "Upasaṅkami" សេចក្តីថា ព្រះអានន្ទត្ថេរគិតថា "ពួកយើងកំពុងតែដើរទៅមកដើម្បីធ្វើធម្មវិនយសង្គាយនា ចំណែកឯគោបកមោគ្គល្លានព្រាហ្មណ៍នេះ ជាអ្នកមានសក្តិធំ ជាទីគាប់ចិត្តរបស់ព្រះរាជា កាលបើពួកយើងធ្វើការសង្គ្រោះ (រាប់អាន) គាត់ហើយ គាត់នឹងជួយការពារថែរក្សាព្រៃវេឡុវ័ន" ព្រះថេរៈកាលបើគិតយ៉ាងនេះ ទើបចូលទៅរក។ ពាក្យថា "tehi dhammehi" សេចក្តីថា ដោយធម៌គឺសព្វញ្ញុតញ្ញាណទាំងនោះ។ ពាក្យថា "sabbena sabbaṃ" សេចក្តីថា ទាំងអស់ដោយគ្រប់អាការៈ។ ពាក្យថា "sabbathā sabbaṃ" សេចក្តីថា ទាំងអស់ដោយគ្រប់ចំណែក។ ព្រាហ្មណ៍សួរថា "តើខ្ញុំសួរអ្វី?"។ ព្រោះថា គ្រូទាំង ៦ នាក់នោះ ចេញសាងផ្នួសពីត្រកូលដែលមិនល្បីល្បាញជាមុនសិន ហើយគ្រូទាំងនោះបានធ្វើមရណកាលទៅក្នុងកាលដែលព្រះតថាគតនៅធរមាននៅឡើយ សូម្បីតែសាវករបស់ពួកគេ ក៏ចេញសាងផ្នួសពីត្រកូលដែលមិនល្បីល្បាញដែរ។ លុះគ្រូទាំងនោះកន្លងទៅ ពួកសាវកក៏បានបង្កជម្លោះយ៉ាងធំធេង។ ចំណែកឯព្រះសមណគោតម ទ្រង់សាងផ្នួសពីត្រកូលខ្ពង់ខ្ពស់ កាលបើព្រះអង្គកន្លងទៅ ពួកសាវកនឹងបង្កជម្លោះយ៉ាងធំធេងជាមិនខាន ពាក្យចចាមអារ៉ាមនេះបានរីករាលដាលពេញជម្ពូទ្វីបទាំងមូល។ កាលដែលព្រះសម្ពុទ្ធនៅធរមាន ជម្លោះរបស់ភិក្ខុទាំងឡាយមិនមានឡើយ ទោះបីជាមាន (ដូចជាពួកភិក្ខុក្រុងកោសម្ពី) ក៏ត្រូវបានរំងាប់ទៅវិញក្នុងទីនោះភ្លាម។ ប៉ុន្តែក្នុងកាលដែលព្រះអង្គបរិនិព្វានទៅ "សូម្បីតែខ្យល់ព្យុះដែលអាចរំលំភ្នំសិនេរុដែលមានកម្ពស់ ១៦៨,០០០ យោជន៍បាន តើស្លឹកឈើទុំនឹងអាចទប់ទល់នៅចំពោះមុខខ្យល់នោះបានដូចម្តេច? ព្រះស្តេចមច្ចុរាជដែលមិនចេះអៀនខ្មាស សូម្បីតែចំពោះព្រះសាស្តាដែលបានបំពេញបារមី ១០ យ៉ាង ហើយបានសម្រេចនូវព្រះសព្វញ្ញុតញ្ញាណ ក៏នៅតែមិនញញើត តើវានឹងញញើតចំពោះអ្នកណា?" សេចក្តីនេះបានបង្កើតនូវសេចក្តីសង្វេគយ៉ាងខ្លាំង ធ្វើឱ្យភិក្ខុទាំងឡាយមានសេចក្តីសាមគ្គីគ្នាកាន់តែខ្លាំងឡើង និងមានសេចក្តីស្ងប់រំងាប់យ៉ាងក្រៃលែង។ ព្រាហ្មណ៍សួរថា "តើហេតុការណ៍នេះកើតឡើងដោយសារអ្វី ខ្ញុំសួរនូវហេតុនេះឯង"។ ពាក្យថា "anusaññāyamāno" សេចក្តីថា ដឹងច្បាស់រឿយៗ គឺដឹងនូវកិច្ចការដែលបានធ្វើហើយ និងមិនទាន់បានធ្វើ ឬមួយទៀតប្រែថា ត្រួតពិនិត្យមើលរឿយៗ។

---

၈၀. အတ္ထိ နု ခေါတိ အယမ္ပိ ဟေဋ္ဌိမပုစ္ဆမေဝ ပုစ္ဆတိ. အပ္ပဋိသရဏေတိ အပ္ပဋိသရဏေ ဓမ္မဝိနယေ. ကော ဟေတု သာမဂ္ဂိယာတိ တုမှာကံ သမဂ္ဂဘာဝဿ ကော ဟေတု ကော ပစ္စယော. ဓမ္မပ္ပဋိသရဏာတိ ဓမ္မော အမှာကံ ပဋိသရဏံ, ဓမ္မော အဝဿယောတိ ဒီပေတိ.

៨០. ពាក្យថា "Atthi nu kho" សេចក្តីថា សូម្បីតែវស្សការព្រាហ្មណ៍នេះ ក៏សួរនូវសំណួរដូចគ្នាដែលបានសួរខាងក្រោមនោះដែរ។ ពាក្យថា "appaṭisaraṇe" សេចក្តីថា ក្នុងធម្មវិន័យដែលមិនមានទីពឹង។ ពាក្យថា "ko hetu sāmaggiyā" សេចក្តីថា តើអ្វីជាហេតុ អ្វីជាបច្ច័យនៃសេចក្តីសាមគ្គីគ្នារបស់លោកទាំងឡាយ? ពាក្យថា "dhammappaṭisaraṇā" សេចក្តីថា ធម៌ជាទីពឹងរបស់ពួកយើង ព្រះថេរៈចង់បង្ហាញថា ធម៌ជាទីបង្អែក។

---

၈၁. ပဝတ္တတီတိ ပဂုဏံ ဟုတွာ အာဂစ္ဆတိ. အာပတ္တိ ဟောတိ ဝီတိက္ကမောတိ ဥဘယမေတံ ဗုဒ္ဓဿ အာဏာတိက္ကမနမေဝ. ယထာဓမ္မံ ယထာနုသိဋ္ဌံ ကာရေမာတိ ယထာ ဓမ္မော စ အနုသိဋ္ဌိ စ ဌိတာ, ဧဝံ ကာရေမာတိ အတ္ထော.

៨១. ពាក្យថា "Pavattati" សេចក្តីថា ស្ទាត់ជំនាញហើយក៏ចាំរត់មាត់។ ពាក្យថា "āpatti hoti vītikkamo" សេចក្តីថា ទាំងពីរយ៉ាងនេះ (គឺការត្រូវអាបត្តិ និងការកន្លងវិន័យ) សុទ្ធតែជាការកន្លងព្រះពុទ្ធដីកា (ឬព្រះអាជ្ញា) ទាំងស្រុង។ ពាក្យថា "yathādhammaṃ yathānusiṭṭhaṃ kārema" សេចក្តីថា ធម៌និងសេចក្តីប្រដៅមានសភាពយ៉ាងណា ពួកយើងក៏ធ្វើទៅតាមសភាពយ៉ាងនោះ។

---

န ကိရ နော ဘဝန္တော ကာရေန္တိ ဓမ္မော နော ကာရေတီတိ ပဒဒွယေပိ နော ကာရော နိပါတမတ္တံ. ဧဝံ သန္တေ န ကိရ ဘဝန္တော ကာရေန္တိ, ဓမ္မောဝ ကာရေတီတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော.

ក្នុងបទទាំងពីរគឺ "Na kira no bhavanto kārenti" និង "dhammo no kāreti" នេះ ពាក្យថា "no" គ្រាន់តែជានិបាតប៉ុណ្ណោះ។ កាលបើដូច្នោះ សេចក្តីក្នុងទីនេះមានថា "ឮថាលោកទាំងឡាយមិនមែនជាអ្នកធ្វើឡើយ គឺធម៌នោះឯងជាអ្នកធ្វើ"។

---

၈၃. တဂ္ဃာတိ ဧကံသေ နိပါတော. ကဟံ ပန ဘဝံ အာနန္ဒောတိ ကိံ ထေရဿ ဝေဠုဝနေ ဝသနဘာဝံ န ဇာနာတီတိ? ဇာနာတိ. ဝေဠုဝနဿ ပန [Pg.49] အနေန အာရက္ခာ ဒိန္နာ, တသ္မာ အတ္တာနံ ဥက္ကံသာပေတုကာမော ပုစ္ဆတိ. ကသ္မာ ပန တေန တတ္ထ အာရက္ခာ ဒိန္နာ? သော ကိရ ဧကဒိဝသံ မဟာကစ္စာယနတ္ထေရံ ဂိဇ္ဈကူဋာ ဩတရန္တံ ဒိသွာ – ‘‘မက္ကဋော ဝိယ ဧသော’’တိ အာဟ. ဘဂဝါ တံ ကထံ သုတွာ – ‘‘သစေ ခမာပေတိ, ဣစ္စေတံ ကုသလံ. နော စေ ခမာပေတိ, ဣမသ္မိံ ဝေဠုဝနေ ဂေါနင်္ဂလမက္ကဋော ဘဝိဿတီ’’တိ အာဟ. သော တံ ကထံ သုတွာ – ‘‘သမဏဿ ဂေါတမဿ ကထာယ ဒွေဓာဘာဝေါ နာမ နတ္ထိ, ပစ္ဆာ မေ မက္ကဋဘူတကာလေ ဂေါစရဋ္ဌာနံ ဘဝိဿတီ’’တိ ဝေဠုဝနေ နာနာဝိဓေ ရုက္ခေ ရောပေတွာ အာရက္ခံ အဒါသိ. အပရဘာဂေ ကာလံ ကတွာ မက္ကဋော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ. ‘‘ဝဿကာရာ’’တိ ဝုတ္တေ အာဂန္တွာ သမီပေ အဋ္ဌာသိ. တဂ္ဃာတိ သဗ္ဗဝါရေသု ဧကံသဝစနေယေဝ နိပါတော. တဂ္ဃ, ဘော အာနန္ဒာတိ ဧဝံ ထေရေန ပရိသမဇ္ဈေ အတ္တနော ဥက္ကံသိတဘာဝံ ဉတွာ အဟမ္ပိ ထေရံ ဥက္ကံသိဿာမီတိ ဧဝမာဟ.

៨៣. ពាក្យថា "Taggha" ជានិបាតក្នុងន័យថា "ពិតប្រាកដ"។ ពាក្យថា "Kahaṃ pana bhavaṃ ānando" សួរថា តើព្រាហ្មណ៍មិនដឹងថាព្រះថេរៈគង់នៅក្នុងព្រៃវេឡុវ័នទេឬ? ដឹងដែរ។ ប៉ុន្តែព្រៃវេឡុវ័ននោះ គឺព្រាហ្មណ៍នេះឯងជាអ្នកផ្តល់ការការពារថែរក្សា ហេតុនោះ គាត់ចង់លើកតម្កើងខ្លួនឯង ទើបសួរយ៉ាងនេះ។ ចុះហេតុអ្វីបានជាគាត់ផ្តល់ការការពារថែរក្សាក្នុងទីនោះ? ឮថា ថ្ងៃមួយ គាត់បានឃើញព្រះមហាកច្ចាយនត្ថេរ និមន្តចុះពីភ្នំគិជ្ឈកូដ ក៏និយាយថា "លោកនេះដូចជាស្វា"។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ពាក្យនោះហើយ ទើបត្រាស់ថា "បើគាត់សុំខមាទោស នោះជាការល្អ។ បើមិនសុំខមាទោសទេ គាត់នឹងទៅកើតជាស្វាមានកន្ទុយដូចគោ នៅក្នុងព្រៃវេឡុវ័ននេះ"។ ព្រាហ្មណ៍នោះលុះបានឮពាក្យនោះ ក៏គិតថា "សមណគោតម និយាយពាក្យណា មិនដែលឃ្លាតពីពាក្យនោះឡើយ ទៅថ្ងៃមុខ កាលដែលអញកើតជាស្វា ទីនេះនឹងក្លាយជាទីរកស៊ីរបស់អញ" គិតយ៉ាងនេះហើយ ទើបដាំដើមឈើផ្សេងៗ ក្នុងព្រៃវេឡុវ័ន ហើយផ្តល់ការការពារថែរក្សា។ ក្រោយមក គាត់ក៏បានធ្វើមរណកាលទៅកើតជាស្វាក្នុងព្រៃវេឡុវ័ននោះមែន។ កាលបើគេហៅថា "វស្សការៈ" ស្វានោះក៏រត់មកឈរក្បែរ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបគាត់ផ្តល់ការការពារថែរក្សា។ ពាក្យថា "Taggha" ក្នុងគ្រប់កន្លែង ជានិបាតក្នុងន័យបញ្ជាក់សេចក្តីពិតប្រាកដ។ ពាក្យថា "Taggha, bho ānanda" សេចក្តីថា កាលព្រាហ្មណ៍ដឹងថាព្រះថេរៈបានលើកតម្កើងខ្លួនគាត់ក្នុងកណ្តាលជំនុំហើយ គាត់ក៏គិតថានឹងលើកតម្កើងព្រះថេរៈវិញ ទើបពោលយ៉ាងនេះ។

---

၈၄. န စ ခေါ, ဗြာဟ္မဏာတိ ထေရော ကိရ စိန္တေသိ ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန ဝဏ္ဏိတဇ္ဈာနမ္ပိ အတ္ထိ, အဝဏ္ဏိတဇ္ဈာနမ္ပိ အတ္ထိ, အယံ ပန ဗြာဟ္မဏော သဗ္ဗမေဝ ဝဏ္ဏေတီတိ ပဉှံ ဝိသံဝါဒေတိ, န ခေါ ပန သက္ကာ ဣမဿ မုခံ ဥလ္လောကေတုံ န ပိဏ္ဍပါတံ ရက္ခိတုံ, ပဉှံ ဥဇုံ ကတွာ ကထေဿာမီ’’တိ ဣဒံ ဝတ္တုံ အာရဒ္ဓံ. အန္တရံ ကရိတွာတိ အဗ္ဘန္တရံ ကရိတွာ. ဧဝရူပံ ခေါ, ဗြာဟ္မဏ, သော ဘဂဝါ ဈာနံ ဝဏ္ဏေသီတိ ဣဓ သဗ္ဗသင်္ဂါဟကဇ္ဈာနံ နာမ ကထိတံ.

៨៤. ពាក្យថា "Na ca kho, brāhmaṇa" ឮថា ព្រះថេរៈគិតថា "ព្រះសម្ពុទ្ធទ្រង់សរសើរឈានខ្លះ មិនសរសើរឈានខ្លះ ប៉ុន្តែព្រាហ្មណ៍នេះយល់ថាទ្រង់សរសើរឈានទាំងអស់ នេះជាការយល់ខុសចំពោះសំណួរ។ ម្យ៉ាងទៀត មិនគួរគប្បីមើលមុខព្រាហ្មណ៍នេះ ឬរំពឹងចាំទទួលចង្ហាន់បិណ្ឌបាតពីគាត់ឡើយ អញនឹងឆ្លើយសំណួរនេះឱ្យត្រង់ៗតែម្តង" ព្រះថេរៈគិតយ៉ាងនេះហើយ ទើបចាប់ផ្តើមពោលពាក្យនេះ។ ពាក្យថា "antaraṃ karitvā" សេចក្តីថា ធ្វើឱ្យនៅខាងក្នុង។ ពាក្យថា "evarūpaṃ kho, brāhmaṇa, so bhagavā jhānaṃ vaṇṇesi" ក្នុងទីនេះ សំដៅដល់ឈានដែលសង្គ្រោះយកទាំងលោកិយនិងលោកុត្តរៈទាំងអស់។

---

ယံ နော မယန္တိ အယံ ကိရ ဗြာဟ္မဏော ဝဿကာရဗြာဟ္မဏံ ဥသူယတိ, တေန ပုစ္ဆိတပဉှဿ အကထနံ ပစ္စာသီသမာနော ကထိတဘာဝံ ဉတွာ ‘‘ဝဿကာရေန ပုစ္ဆိတံ ပဉှံ ပုနပ္ပုနံ တဿ နာမံ ဂဏှန္တော ဝိတ္ထာရေတွာ ကထေသိ, မယာ ပုစ္ဆိတပဉှံ ပန ယဋ္ဌိကောဋိယာ ဥပ္ပီဠေန္တော ဝိယ ဧကဒေသမေဝ ကထေသီ’’တိ အနတ္တမနော အဟောသိ, တသ္မာ ဧဝမာဟ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

ពាក្យថា "Yaṃ no mayaṃ" ឮថា គោបកមោគ្គល្លានព្រាហ្មណ៍នេះ ច្រណែននឹងវស្សការព្រាហ្មណ៍។ គាត់សង្ឃឹមថាព្រះថេរៈនឹងមិនឆ្លើយសំណួរដែលវស្សការព្រាហ្មណ៍សួរឡើយ ប៉ុន្តែលុះដឹងថាព្រះថេរៈឆ្លើយហើយ ក៏មិនសប្បាយចិត្តដោយគិតថា "សំណួរដែលវស្សការព្រាហ្មណ៍សួរ ព្រះថេរៈបែរជាឆ្លើយយ៉ាងពិស្តារ ដោយចេញឈ្មោះរបស់គាត់ម្តងហើយម្តងទៀត ចំណែកឯសំណួរដែលអញសួរ ព្រះថេរៈឆ្លើយតែមួយផ្នែកខ្លី ដូចជាយកចុងឈើច្រត់មកចាក់សង្កត់តែបន្តិចដូច្នោះ" ហេតុនោះ ទើបគាត់ពោលយ៉ាងនេះ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងកន្លែងទាំងពួង គឺងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

---

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

ក្នុងអដ្ឋកថា មជ្ឈិមនិកាយ ឈ្មោះ បបញ្ចសូទនី

---

ဂေါပကမောဂ္ဂလ္လာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការអធិប្បាយសូត្រ គោបកមោគ្គល្លានសូត្រ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

---

၉. မဟာပုဏ္ဏမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៩. ការអធិប្បាយសូត្រ មហាបុណ្ណមសូត្រ

---

၈၅. ဧဝံ [Pg.50] မေ သုတန္တိ မဟာပုဏ္ဏမသုတ္တံ. တတ္ထ တဒဟူတိ တသ္မိံ အဟု, တသ္မိံ ဒိဝသေတိ အတ္ထော. ဥပဝသန္တိ ဧတ္ထာတိ ဥပေါသထော. ဥပဝသန္တီတိ သီလေန ဝါ အနသနေန ဝါ ဥပေတာ ဟုတွာ ဝသန္တီတိ အတ္ထော. အယံ ပနေတ္ထ အတ္ထုဒ္ဓါရော – ‘‘အာယာမ, အာဝုသော, ကပ္ပိန, ဥပေါသထံ ဂမိဿာမာ’’တိအာဒီသု ဟိ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသော ဥပေါသထော. ‘‘အဋ္ဌင်္ဂသမန္နာဂတော ခေါ ဝိသာခေ ဥပေါသထော ဥပဝုတ္ထော’’တိအာဒီသု (အ. နိ. ၈.၅၃) သီလံ. ‘‘သုဒ္ဓဿ ဝေ သဒါ ဖဂ္ဂု, သုဒ္ဓဿုပေါသထော သဒါ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၇၉) ဥပဝါသော. ‘‘ဥပေါသထော နာမ နာဂရာဇာ’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၂.၂၄၆) ပညတ္တိ. ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, တဒဟုပေါသထေ သဘိက္ခုကာ အာဝါသာ’’တိအာဒီသု (မဟာဝ. ၁၈၁) ဥပဝသိတဗ္ဗဒိဝသော. ဣဓာပိ သောယေဝ အဓိပ္ပေတော. သော ပနေသ အဋ္ဌမီစာတုဒ္ဒသီပန္နရသီဘေဒေန တိဝိဓော. တသ္မာ သေသဒွယနိဝါရဏတ္ထံ ပန္နရသေတိ ဝုတ္တံ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဥပဝသန္တိ ဧတ္ထာတိ ဥပေါသထော’’တိ. မာသပုဏ္ဏတာယ ပုဏ္ဏာ သံပုဏ္ဏာတိ ပုဏ္ဏာ. မာ-ဣတိ စန္ဒော ဝုစ္စတိ, သော ဧတ္ထ ပုဏ္ဏောတိ ပုဏ္ဏမာ. ဧဝံ ပုဏ္ဏာယ ပုဏ္ဏမာယာတိ ဣမသ္မိံ ပဒဒွယေ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

៨៥. សូត្រដែលផ្តើមឡើងដោយពាក្យថា "Evaṃ me sutaṃ" គឺ មហាបុណ្ណមសូត្រ។ ក្នុងសូត្រនោះ ពាក្យថា "tadahū" សេចក្តីថា ក្នុងថ្ងៃនោះ។ ពាក្យថា "uposatho" សេចក្តីថា ជនទាំងឡាយតែងរក្សាសីល (ឬអត់អាហារ) ក្នុងថ្ងៃនេះ ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា ឧបោសថ។ ពាក្យថា "upvasanti" សេចក្តីថា ជនទាំងឡាយជាអ្នកបរិបូណ៌ដោយសីលក្តី ដោយការអត់អាហារក្តី ហើយរស់នៅ។ ក្នុងពាក្យថា "uposatha" នេះ មានការដកស្រង់អត្ថន័យ (អត្ថុទ្ធារៈ) ដូចតទៅ៖ ក្នុងប្រយោគមានជាអាទិថា "āyāma, āvuso, kappina, uposathaṃ gamissāma" (ម្នាលអាវុសោ កបិលៈ មកចុះ ពួកយើងនឹងទៅកាន់ឧបោសថ) ពាក្យថា ឧបោសថ សំដៅដល់ការសម្តែងព្រះបាតិមោក្ខ។ ក្នុងប្រយោគមានជាអាទិថា "aṭṭhaṅgasamannāgato kho, visākhe, uposatho upavuttho" (ម្នាលវិសាខា ឧបោសថប្រកបដោយអង្គ ៨ ដែលបុគ្គលបានរក្សាហើយ) ពាក្យថា ឧបោសថ សំដៅដល់សីល។ ក្នុងប្រយោគមានជាអាទិថា "suddhassa ve sadā phaggu, suddhassuposatho sadā" (ឧបោសថតែងមានដល់បុគ្គលអ្នកស្អាតស្អំគ្រប់ពេល) ពាក្យថា ឧបោសថ សំដៅដល់ការរក្សាសីលឧបោសថ (ឬការអត់អាហារ)។ ក្នុងប្រយោគមានជាអាទិថា "uposatho nāma nāgarājā" (ស្តេចដំរីឈ្មោះឧបោសថ) ពាក្យថា ឧបោសថ សំដៅដល់ឈ្មោះ (បញ្ញត្តិ)។ ក្នុងប្រយោគមានជាអាទិថា "na, bhikkhave, tadahuposathe sabhikkhukā āvāsā" (ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ក្នុងថ្ងៃឧបោសថនោះ ភិក្ខុមិនត្រូវចេញទៅចាកអាវាសឡើយ) ពាក្យថា ឧបោសថ សំដៅដល់ថ្ងៃដែលត្រូវរក្សាឧបោសថ។ សូម្បីតែក្នុងទីនេះ ក៏សំដៅដល់ថ្ងៃឧបោសថនោះឯង។ ថ្ងៃឧបោសថនោះមាន ៣ យ៉ាង គឺថ្ងៃ ៨ កើតឬរនោច ថ្ងៃ ១៤ កើតឬរនោច និងថ្ងៃ ១៥ កើតឬរនោច។ ហេតុនោះ ដើម្បីការពារថ្ងៃពីរយ៉ាងខាងដើម ទើបត្រាស់ថា "pannarase" (ក្នុងថ្ងៃ ១៥ កើត)។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបពោលថា "upvasanti etthāti uposatho" (ជនទាំងឡាយតែងរក្សាសីលក្នុងថ្ងៃនេះ ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា ឧបោសថ)។ ពាក្យថា "puṇṇā" សេចក្តីថា ពេញលេញគ្រប់គ្រាន់ ព្រោះពេញមួយខែ (៣០ ថ្ងៃ)។ ពាក្យថា "mā" សំដៅដល់ព្រះចន្ទ ព្រះចន្ទពេញវង់ក្នុងរាត្រីនេះ ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា "puṇṇamā" (រាត្រីព្រះចន្ទពេញវង់)។ គប្បីជ្រាបសេចក្តីក្នុងបទទាំងពីរគឺ "puṇṇāya puṇṇamāya" យ៉ាងនេះឯង (គឺក្នុងរាត្រីដែលមានព្រះចន្ទពេញវង់ ពេញបរិបូណ៌)។

---

ဒေသန္တိ ကာရဏံ. တေန ဟိ တွံ ဘိက္ခု သကေ အာသနေ နိသီဒိတွာ ပုစ္ဆာတိ ကသ္မာ ဘဂဝါ ဌိတဿ အကထေတွာ နိသီဒါပေသီတိ. အယံ ကိရ ဘိက္ခု သဋ္ဌိမတ္တာနံ ပဓာနိယဘိက္ခူနံ သံဃတ္ထေရော သဋ္ဌိ ဘိက္ခူ ဂဟေတွာ အရညေ ဝသတိ, တေ တဿ သန္တိကေ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ဃဋေန္တိ ဝါယမန္တိ. မဟာဘူတာနိ ပရိဂ္ဂဏှန္တိ ဥပါဒါရူပါနိ, နာမရူပပစ္စယလက္ခဏာရမ္မဏိကဝိပဿနံ ပရိဂ္ဂဏှန္တိ. အထ နေ အာစရိယုပဋ္ဌာနံ အာဂန္တွာ ဝန္ဒိတွာ နိသိန္နေ ထေရော မဟာဘူတပရိဂ္ဂဟာဒီနိ ပုစ္ဆတိ. တေ သဗ္ဗံ ကထေန္တိ, မဂ္ဂဖလပဉှံ ပုစ္ဆိတာ ပန ကထေတုံ န သက္ကောန္တိ. အထ ထေရော စိန္တေသိ – ‘‘မမ သန္တိကေ ဧတေသံ ဩဝါဒဿ ပရိဟာနိ နတ္ထိ, ဣမေ စ အာရဒ္ဓဝီရိယာ ဝိဟရန္တိ. ကုက္ကုဋဿ ပါနီယပိဝနကာလမတ္တမ္ပိ နေသံ ပမာဒကိရိယာ နတ္ထိ. ဧဝံ သန္တေပိ မဂ္ဂဖလာနိ နိဗ္ဗတ္တေတုံ န သက္ကောန္တိ. အဟံ ဣမေသံ အဇ္ဈာသယံ န ဇာနာမိ, ဗုဒ္ဓဝေနေယျာ ဧတေ ဘဝိဿန္တိ, ဂဟေတွာ နေ သတ္ထု သန္တိကံ ဂစ္ဆာမိ, အထ နေသံ သတ္ထာ စရိယဝသေန ဓမ္မံ ဒေသေဿတီ’’တိ, တေ ဘိက္ခူ ဂဟေတွာ သတ္ထု သန္တိကံ အာဂတော.

ពាក្យថា desanti សេចក្តីថា ហេតុ (ឬសេចក្តីពន្យល់)។ ពាក្យថា Tena hi tvaṃ bhikkhu sake āsane nisīditvā pucchā (បើដូច្នោះ ម្នាលភិក្ខុ អ្នកចូរអង្គុយលើអាសនៈរបស់ខ្លួន ហើយសួរចុះ) សួរថា ហេតុអ្វីព្រះដ៏មានព្រះភាគមិនសម្ដែងធម៌ដល់ភិក្ខុដែលឈរ តែត្រាស់ឲ្យអង្គុយសិន? នេះជាសំណួរ។ ឮថា ភិក្ខុនេះជាសង្ឃត្ថេររបស់ភិក្ខុអ្នកបំពេញសេចក្តីព្យាយាមប្រមាណ ៦០ រូប។ ភិក្ខុនេះនាំភិក្ខុ ៦០ រូបទៅនៅក្នុងព្រៃ។ ភិក្ខុទាំងនោះកាន់យកកម្មដ្ឋានក្នុងសំណាក់របស់លោក ហើយខំប្រឹងប្រែងព្យាយាម។ ពួកលោកកំណត់ដឹងមហាភូតរូប និងឧបាទាយរូប កំណត់ដឹងវិបស្សនាដែលមានលក្ខណៈនៃបច្ច័យនៃនាមរូបជាអារម្មណ៍។ លុះភិក្ខុទាំងនោះមកកាន់ទីបម្រើអាចារ្យ ថ្វាយបង្គំហើយអង្គុយចុះ ព្រះថេរៈក៏សួរអំពីការកំណត់ដឹងមហាភូតរូបជាដើម។ ភិក្ខុទាំងនោះក៏ប្រាប់សេចក្តីគ្រប់យ៉ាង ប៉ុន្តែលុះត្រូវសួរប្រស្នាអំពីមគ្គនិងផល ក៏មិនអាចឆ្លើយបាន។ លំដាប់នោះ ព្រះថេរៈគិតថា «ការសាបសូន្យនៃឱវាទរបស់ភិក្ខុទាំងនេះ ក្នុងសំណាក់របស់យើង មិនមានឡើយ ហើយភិក្ខុទាំងនេះក៏ជាអ្នកមានសេចក្តីព្យាយាមប្រារព្ធហើយរស់នៅ។ សូម្បីតែការធ្វេសប្រហែសត្រឹមតែរយៈពេលមាន់ផឹកទឹក ក៏មិនមានដល់ភិក្ខុទាំងនេះឡើយ។ ទោះបីជាយ៉ាងនេះក៏ដោយ ក៏ពួកលោកមិនអាចធ្វើមគ្គនិងផលឲ្យកើតឡើងបាន។ យើងមិនដឹងអធ្យាស្រ័យរបស់ភិក្ខុទាំងនេះឡើយ ភិក្ខុទាំងនេះមុខជានឹងជាពុទ្ធវេនេយ្យបុគ្គលជាមិនខាន យើងនឹងនាំពួកលោកទៅកាន់សំណាក់ព្រះសាស្តា លំដាប់នោះ ព្រះសាស្តានឹងសម្ដែងធម៌ដល់ពួកលោកតាមសមគួរដល់ចរិត» គិតដូច្នោះហើយ ក៏នាំភិក្ខុទាំងនោះមកកាន់សំណាក់ព្រះសាស្តា។

---

သတ္ထာပိ [Pg.51] သာယနှသမယေ အာနန္ဒတ္ထေရေန ဥပနီတံ ဥဒကံ အာဒါယ သရီရံ ဥတုံ ဂဏှာပေတွာ မိဂါရမာတုပါသာဒပရိဝေဏေ ပညတ္တဝရဗုဒ္ဓါသနေ နိသီဒိ, ဘိက္ခုသံဃောပိ နံ ပရိဝါရေတွာ နိသီဒိ.

សូម្បីព្រះសាស្តាក៏ទ្រង់យកទឹកដែលព្រះអានន្ទត្ថេរនាំមកថ្វាយក្នុងវេលាព្រលប់ ស្រង់ព្រះវរកាយឲ្យមានសេចក្តីស្រួលខ្លួន (តាមរដូវ) ហើយគង់លើពុទ្ធអាសនៈដ៏ប្រសើរដែលគេរៀបចំទុកក្នុងបរិវេណប្រាសាទរបស់មិគារមាតា (នាងវិសាខា) សូម្បីភិក្ខុសង្ឃក៏អង្គុយចោមរោមព្រះអង្គ។

---

တသ္မိံ သမယေ သူရိယော အတ္ထင်္ဂမေတိ, စန္ဒော ဥဂ္ဂစ္ဆတိ, မဇ္ဈဋ္ဌာနေ စ ဘဂဝါ နိသိန္နော. စန္ဒဿ ပဘာ နတ္ထိ, သူရိယဿ ပဘာ နတ္ထိ, စန္ဒိမသူရိယာနံ ပဘံ မက္ခေတွာ ဆဗ္ဗဏ္ဏာ ယမကဗုဒ္ဓရသ္မိယော ဝိဇ္ဇောတမာနာ ပုဉ္ဇာ ပုဉ္ဇာ ဟုတွာ ဒိသာဝိဒိသာသု ဓာဝန္တီတိ သဗ္ဗံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေန ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ. ဝဏ္ဏဘူမိ နာမေသာ, ဓမ္မကထိကဿေဝေတ္ထ ထာမော ပမာဏံ, ယတ္တကံ သက္ကောတိ, တတ္တကံ ကထေတဗ္ဗံ. ဒုက္ကထိတန္တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ. ဧဝံ သန္နိသိန္နာယ ပရိသာယ ထေရော ဥဋ္ဌဟိတွာ သတ္ထာရံ ပဉှဿ ဩကာသံ ကာရေသိ. တတော ဘဂဝါ – ‘‘သစေ ဣမသ္မိံ ဌိတကေ ပုစ္ဆန္တေ ‘အာစရိယော နော ဥဋ္ဌိတော’တိ သေသဘိက္ခူ ဥဋ္ဌဟိဿန္တိ, ဧဝံ တထာဂတေ အဂါရဝေါ ကတော ဘဝိဿတိ. အထ နိသိန္နာဝ ပုစ္ဆိဿန္တိ, အာစရိယေ အဂါရဝေါ ကတော ဘဝိဿတိ, ဧကဂ္ဂါ ဟုတွာ ဓမ္မဒေသနံ ပဋိစ္ဆိတုံ န သက္ကုဏိဿန္တိ. အာစရိယေ ပန နိသိန္နေ တေပိ နိသီဒိဿန္တိ. တတော ဧကဂ္ဂါ ဓမ္မဒေသနံ ပဋိစ္ဆိတုံ သက္ကုဏိဿန္တီ’’တိ ဣမိနာ ကာရဏေန ဘဂဝါ ဌိတဿ အကထေတွာ နိသီဒါပေတီတိ.

ក្នុងសម័យនោះ ព្រះអាទិត្យអស្តង្គតទៅ ព្រះចន្ទក៏រះឡើង ហើយព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់គង់នៅចំកណ្តាល។ ពន្លឺព្រះចន្ទក៏មិនមាន ពន្លឺព្រះអាទិត្យក៏មិនមាន ព្រះឆព្វណ្ណរង្សីជាគូៗរបស់ព្រះពុទ្ធដ៏រុងរឿង គ្របដណ្តប់លើពន្លឺព្រះចន្ទនិងព្រះអាទិត្យ កើតជាដុំៗផ្សាយទៅកាន់ទិសតូចទិសធំ សេចក្តីទាំងពួងគប្បីពន្យល់ពិស្តារតាមន័យដែលពោលហើយខាងក្រោម។ នេះឈ្មោះថា វណ្ណភូមិ (ការពណ៌នាគុណ) កម្លាំងរបស់ធម្មកថិកក្នុងទីនេះជាប្រមាណ សម្ដែងបានត្រឹមណា គប្បីសម្ដែងត្រឹមនោះ មិនគប្បីនិយាយថា សម្ដែងមិនល្អឡើយ។ កាលដែលបរិស័ទអង្គុយជួបជុំគ្នាយ៉ាងនេះ ព្រះថេរៈក៏ក្រោកឈរឡើង សូមឱកាសដើម្បីសួរប្រស្នានឹងព្រះសាស្តា។ លំដាប់នោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «ប្រសិនបើព្រះថេរៈនេះឈរសួរ ភិក្ខុដែលនៅសល់នឹងក្រោកឈរឡើងដោយគិតថា 'អាចារ្យរបស់យើងក្រោកឈរហើយ' កាលបើដូច្នោះ ការមិនគោរពក្នុងព្រះតថាគតនឹងមានឡើង។ មួយវិញទៀត ប្រសិនបើពួកលោកអង្គុយសួរ តែព្រះអាចារ្យឈរ ការមិនគោរពក្នុងព្រះអាចារ្យនឹងមានឡើង ពួកលោកនឹងមិនអាចមានចិត្តមានអារម្មណ៍តែមួយដើម្បីទទួលយកព្រះធម្មទេសនាបានឡើយ។ តែបើព្រះអាចារ្យអង្គុយ សូម្បីភិក្ខុទាំងនោះក៏នឹងអង្គុយដែរ។ ពីនោះមក ពួកលោកនឹងមានចិត្តមានអារម្មណ៍តែមួយ អាចទទួលយកព្រះធម្មទេសនាបាន» ព្រោះហេតុនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគមិនទ្រង់សម្ដែងធម៌ដល់ព្រះថេរៈដែលឈរ គឺត្រាស់ឲ្យអង្គុយសិន នេះជាការដោះស្រាយ។

---

ဣမေ နု ခေါ, ဘန္တေတိ ဝိမတိပုစ္ဆာ ဝိယ ကထိတာ. ထေရော ပန ပဉ္စက္ခန္ဓာနံ ဥဒယဗ္ဗယံ ပရိဂ္ဂဏှိတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တော မဟာခီဏာသဝေါ, နတ္ထိ ဧတဿ ဝိမတိ. ဇာနန္တေနပိ ပန အဇာနန္တေန ဝိယ ဟုတွာ ပုစ္ဆိတုံ ဝဋ္ဋတိ. သစေ ဟိ ဇာနန္တော ဝိယ ပုစ္ဆတိ, ‘‘ဇာနာတိ အယ’’န္တိ တဿ တဿ ဝိဿဇ္ဇေန္တော ဧကဒေသမေဝ ကထေတိ. အဇာနန္တေန ဝိယ ပုစ္ဆိတေ ပန ကထေန္တော ဣတော စ ဧတ္တော စ ကာရဏံ အာဟရိတွာ ပါကဋံ ကတွာ ကထေတိ. ကောစိ ပန အဇာနန္တောပိ ဇာနန္တော ဝိယ ပုစ္ဆတိ. ထေရော ဧဝရူပံ ဝစနံ ကိံ ကရိဿတိ, ဇာနန္တောယေဝ ပန အဇာနန္တော ဝိယ ပုစ္ဆတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ពាក្យថា Ime nu kho, bhante (បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ចុះធម៌ទាំងឡាយនេះឬហ្ន៎) ព្រះថេរៈពោលដូចជាសួរដោយសេចក្តីសង្ស័យ។ ប៉ុន្តែព្រះថេរៈនោះបានកំណត់ដឹងការកើតឡើងនិងការរលត់ទៅនៃបញ្ចក្ខន្ធ ហើយបានសម្រេចព្រះអរហត្ត ជាព្រះមហាខីណាស្រព សេចក្តីសង្ស័យមិនមានដល់លោកឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀត សូម្បីតែអ្នកដឹង ក៏គប្បីធ្វើដូចជាអ្នកមិនដឹងហើយសួរដែរ។ ព្រោះថា ប្រសិនបើសួរដូចជាអ្នកដឹង អ្នកឆ្លើយនឹងគិតថា «អ្នកនេះដឹងហើយ» រួចក៏ឆ្លើយតែមួយផ្នែកប៉ុណ្ណោះ។ តែបើមានគេសួរដូចជាអ្នកមិនដឹង អ្នកឆ្លើយនឹងនាំយកហេតុផលពីទីនេះនិងទីនោះមកធ្វើឲ្យច្បាស់លាស់ហើយឆ្លើយ។ ចំណែកជនខ្លះ សូម្បីមិនដឹង ក៏សួរដូចជាអ្នកដឹង។ ព្រះថេរៈនឹងធ្វើអ្វីនឹងពាក្យបែបនោះ លោកដឹងច្បាស់ហើយ តែសួរដូចជាអ្នកមិនដឹង គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ។

---

ဆန္ဒမူလကာတိ တဏှာမူလကာ. ဧဝံရူပေါ သိယန္တိ သစေ ဩဒါတော ဟောတုကာမော, ဟရိတာလဝဏ္ဏော ဝါ မနောသိလာဝဏ္ဏော ဝါ သိယန္တိ ပတ္ထေတိ[Pg.52]. သစေ ကာဠော ဟောတုကာမော, နီလုပ္ပလဝဏ္ဏော ဝါ အဉ္ဇနဝဏ္ဏော ဝါ အတသီပုပ္ဖဝဏ္ဏော ဝါ သိယန္တိ ပတ္ထေတိ. ဧဝံဝေဒနောတိ ကုသလဝေဒနော ဝါ သုခဝေဒနော ဝါ သိယန္တိ ပတ္ထေတိ. သညာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ယသ္မာ ပန အတီတေ ပတ္ထနာ နာမ နတ္ထိ, ပတ္ထေန္တေနာပိ စ န သက္ကာ တံ လဒ္ဓုံ, ပစ္စုပ္ပန္နေပိ န ဟောတိ, န ဟိ ဩဒါတော ကာဠဘာဝံ ပတ္ထေတွာ ပစ္စုပ္ပန္နေ ကာဠော ဟောတိ, န ကာဠော ဝါ ဩဒါတော, ဒီဃော ဝါ ရဿော, ရဿော ဝါ ဒီဃော, ဒါနံ ပန ဒတွာ သီလံ ဝါ သမာဒိယိတွာ ‘‘အနာဂတေ ခတ္တိယော ဝါ ဟောမိ ဗြာဟ္မဏော ဝါ’’တိ ပတ္ထေန္တဿ ပတ္ထနာ သမိဇ္ဈတိ. တသ္မာ အနာဂတမေဝ ဂဟိတံ.

ពាក្យថា Chandamūlakā សេចក្តីថា មានតណ្ហាជាឫសគល់។ ពាក្យថា Evaṃrūpo siyaṃ (សូមឲ្យខ្ញុំមានរូបយ៉ាងនេះ) សេចក្តីថា ប្រសិនបើចង់បានសម្បុរស ក៏ប្រាថ្នាថា សូមឲ្យមានសម្បុរដូចជាល័ខ ឬដូចជាមនោសិលា។ ប្រសិនបើចង់បានសម្បុរខ្មៅ ក៏ប្រាថ្នាថា សូមឲ្យមានសម្បុរដូចជាផ្កាឈូកខៀវ ឬដូចជាថ្នាំកិន ឬដូចជាផ្កាអតសី។ ពាក្យថា Evaṃvedano (សូមឲ្យខ្ញុំមានវេទនាយ៉ាងនេះ) សេចក្តីថា ប្រាថ្នាថា សូមឲ្យមានកុសលវេទនា ឬសុខវេទនា។ ក្នុងសញ្ញាខន្ធជាដើម ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះហេតុតែការប្រាថ្នាក្នុងអតីតកាលមិនមានឡើយ ហើយទោះបីប្រាថ្នាក៏មិនអាចបានដែរ សូម្បីក្នុងបច្ចុប្បន្នក៏មិនមានដែរ ព្រោះថាមនុស្សសម្បុរសប្រាថ្នាចង់បានសម្បុរខ្មៅ ក៏មិនអាចទៅជាខ្មៅក្នុងបច្ចុប្បន្នបានឡើយ មនុស្សខ្មៅក៏មិនអាចទៅជាស មនុស្សខ្ពស់ក៏មិនអាចទៅជាទាប មនុស្សទាបក៏មិនអាចទៅជាខ្ពស់បានឡើយ ប៉ុន្តែបុគ្គលដែលបានឲ្យទាន ឬសមាទានសីលហើយ ប្រាថ្នាថា «សូមឲ្យខ្ញុំបានជាក្សត្រ ឬជាព្រាហ្មណ៍ក្នុងអនាគតកាល» ការប្រាថ្នារបស់បុគ្គលនោះទើបសម្រេច។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបទ្រង់កាន់យកតែអនាគតកាលប៉ុណ្ណោះ។

---

ခန္ဓာဓိဝစနန္တိ ခန္ဓာနံ ခန္ဓပဏ္ဏတ္တိ ကိတ္တကေန ဟောတီတိ ပုစ္ဆတိ.

ពាក្យថា Khandhādhivacananti សួរថា បញ្ញត្តិថាខន្ធរបស់ខន្ធទាំងឡាយ មានប្រមាណត្រឹមណា?

---

မဟာဘူတာ ဟေတူတိ ‘‘တယော ကုသလဟေတူ’’တိအာဒီသု (ဓ. သ. ၁၄၄၁) ဟိ ဟေတုဟေတု ဝုတ္တော. အဝိဇ္ဇာ ပုညာဘိသင်္ခါရာဒီနံ သာဓာရဏတ္တာ သာဓာရဏဟေတု. ကုသလာကုသလံ အတ္တနော အတ္တနော ဝိပါကဒါနေ ဥတ္တမဟေတု. ဣဓ ပစ္စယဟေတု အဓိပ္ပေတော. တတ္ထ ပထဝီဓာတု မဟာဘူတံ ဣတရေသံ တိဏ္ဏံ ဘူတာနံ ဥပါဒါရူပဿ စ ပညာပနာယ ဒဿနတ္ထာယ ဟေတု စေဝ ပစ္စယော စ. ဧဝံ သေသေသုပိ ယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ពាក្យថា Mahābhūtā hetū សេចក្តីថា ក្នុងបាលីមានជាដើមថា «ហេតុជាកុសល ៣» ព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់ហៅថា ហេតុនៃហេតុ។ អវិជ្ជា ជាសាធារណហេតុ ព្រោះទាក់ទងនឹងបុញ្ញាភិសង្ខារជាដើម។ កុសលនិងអកុសល ជាឧត្តមហេតុ ក្នុងការឲ្យផលរបស់ខ្លួនៗ។ ក្នុងទីនេះ ទ្រង់មានព្រះហឫទ័យសំដៅយក បច្ចយហេតុ (ហេតុជាបច្ច័យ)។ ក្នុងបច្ចយហេតុនោះ បឋវីធាតុដែលជាមហាភូតរូប ជាហេតុផង ជាបច្ច័យផង ដើម្បីបញ្ញត្តិ និងដើម្បីបង្ហាញនូវភូតរូប ៣ ផ្សេងទៀត និងឧបាទាយរូប។ ការផ្សំអត្ថក្នុងបទដែលសេសសល់ ក៏គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះដែរ។

---

ဖဿောတိ ‘‘ဖုဋ္ဌော, ဘိက္ခဝေ, ဝေဒေတိ, ဖုဋ္ဌော သဉ္ဇာနာတိ, ဖုဋ္ဌော စေတေတီ’’တိ (သံ. နိ. ၄.၉၃) ဝစနတော ဖဿော တိဏ္ဏံ ခန္ဓာနံ ပညာပနာယ ဟေတု စေဝ ပစ္စယော စ. ဝိညာဏက္ခန္ဓဿာတိ ဧတ္ထ ပဋိသန္ဓိဝိညာဏေန တာဝ သဒ္ဓိံ ဂဗ္ဘသေယျကာနံ ဥပရိမပရိစ္ဆေဒေန သမတိံသ ရူပါနိ သမ္ပယုတ္တာ စ တယော ခန္ဓာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, တံ နာမရူပံ ပဋိသန္ဓိဝိညာဏဿ ပညာပနာယ ဟေတု စေဝ ပစ္စယော စ. စက္ခုဒွါရေ စက္ခုပသာဒေါ စေဝ ရူပါရမ္မဏဉ္စ ရူပံ, သမ္ပယုတ္တာ တယော ခန္ဓာ နာမံ. တံ နာမရူပံ စက္ခုဝိညာဏဿ ပညာပနာယ ဟေတု စေဝ ပစ္စယော စ. ဧသေဝ နယော သေသဝိညာဏေသု.

ពាក្យថា Phasso សេចក្តីថា ព្រោះមានព្រះពុទ្ធដីកាថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បុគ្គលពាល់ត្រូវហើយ ទើបទទួលវេទនា ពាល់ត្រូវហើយ ទើបចាំបាន ពាល់ត្រូវហើយ ទើបគិត» ផស្សៈទើបជាហេតុផង ជាបច្ច័យផង ដើម្បីបញ្ញត្តិនូវខន្ធ ៣ (វេទនា សញ្ញា សង្ខារ)។ ពាក្យថា Viññāṇakkhandhassa ក្នុងទីនេះ ជាដំបូង រូប ៣០ និងសម្បយុត្តខន្ធ ៣ កើតឡើងជាមួយគ្នានឹងបដិសន្ធិវិញ្ញាណ ដល់សត្វដែលកើតក្នុងគភ៌ ដោយការកំណត់ផ្នែកខាងលើ នាមរូបនោះជាហេតុផង ជាបច្ច័យផង ដើម្បីបញ្ញត្តិនូវបដិសន្ធិវិញ្ញាណ។ ក្នុងចក្ខុទ្វារ ចក្ខុបសាទនិងរូបារម្មណ៍ ឈ្មោះថារូប សម្បយុត្តខន្ធ ៣ ឈ្មោះថានាម។ នាមរូបនោះជាហេតុផង ជាបច្ច័យផង ដើម្បីបញ្ញត្តិនូវចក្ខុវិញ្ញាណ។ ន័យនេះ ក៏មានក្នុងវិញ្ញាណដែលនៅសល់ដែរ។

---

၈၇. ကထံ ပန, ဘန္တေတိ ဣဒံ ကိတ္တကေန နု ခေါတိ ဝဋ္ဋံ ပုစ္ဆန္တော ဧဝမာဟ. သက္ကာယဒိဋ္ဌိ န ဟောတီတိ ဣဒံ ဝိဝဋ္ဋံ ပုစ္ဆန္တော ဧဝမာဟ.

៨៧. ពាក្យថា Kathaṃ pana, bhante (បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ចុះធ្វើដូចម្តេច) នេះជាពាក្យដែលសួរអំពីវដ្តៈថា «មានប្រមាណត្រឹមណា?» ទើបពោលយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា Sakkāyadiṭṭhi na hoti នេះជាពាក្យដែលសួរអំពីវិវដ្តៈ ទើបពោលយ៉ាងនេះ។

---

၈၈. အယံ [Pg.53] ရူပေ အဿာဒေါတိ ဣမိနာ ပရိညာပဋိဝေဓော စေဝ ဒုက္ခသစ္စဉ္စ ကထိတံ. အယံ ရူပေ အာဒီနဝေါတိ ဣမိနာ ပဟာနပဋိဝေဓော စေဝ သမုဒယသစ္စဉ္စ. ဣဒံ ရူပေ နိဿရဏန္တိ ဣမိနာ သစ္ဆိကိရိယာပဋိဝေဓော စေဝ နိရောဓသစ္စဉ္စ. ယေ ဣမေသု တီသု ဌာနေသု သမ္မာဒိဋ္ဌိအာဒယော ဓမ္မာ, အယံ ဘာဝနာပဋိဝေဓော မဂ္ဂသစ္စံ. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော.

៨៨. ពាក្យថា Ayaṃ rūpe assādo (នេះជាសេចក្តីត្រេកអរក្នុងរូប) ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្ដែងនូវបរិញ្ញាបដិវេធៈ (ការត្រាស់ដឹងដោយការកំណត់ដឹង) ផង ទុក្ខសច្ចៈផង។ ពាក្យថា Ayaṃ rūpe ādīnavo (នេះជាទោសក្នុងរូប) ទ្រង់សម្ដែងនូវបហានបដិវេធៈ (ការត្រាស់ដឹងដោយការលះបង់) ផង សមុទយសច្ចៈផង។ ពាក្យថា Idaṃ rūpe nissaraṇaṃ (នេះជាការរំលាស់ចេញចាករូប) ទ្រង់សម្ដែងនូវសច្ឆិកិរិយាបដិវេធៈ (ការត្រាស់ដឹងដោយការធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់) ផង និរោធសច្ចៈផង។ ធម៌ទាំងឡាយមានសម្មាទិដ្ឋិជាដើម ក្នុងឋានៈទាំង ៣ នេះ នេះជាភាវនាបដិវេធៈ (ការត្រាស់ដឹងដោយការចម្រើន) ហៅថាមគ្គសច្ចៈ។ ក្នុងបទដែលសេសសល់ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

---

၈၉. ဗဟိဒ္ဓါတိ ပရဿ သဝိညာဏကေ ကာယေ. သဗ္ဗနိမိတ္တေသူတိ ဣမိနာ ပန အနိန္ဒြိယဗဒ္ဓမ္ပိ သင်္ဂဏှာတိ. ‘‘သဝိညာဏကေ ကာယေ’’တိ ဝစနေန ဝါ အတ္တနော စ ပရဿ စ ကာယော ဂဟိတောဝ, ဗဟိဒ္ဓါ စ သဗ္ဗနိမိတ္တဂ္ဂဟဏေန အနိန္ဒြိယဗဒ္ဓံ ဂဏှာတိ.

៨៩. ពាក្យថា Bahiddhā សេចក្តីថា ក្នុងកាយដែលមានវិញ្ញាណរបស់បុគ្គលដទៃ។ ពាក្យថា Sabbanimittesu ព្រះអង្គទ្រង់រួមបញ្ចូលទាំងអនិន្ទ្រិយពទ្ធរូប (រូបដែលមិនជាប់ដោយឥន្ទ្រីយ) ផង។ ម្យ៉ាងទៀត ដោយពាក្យថា «ក្នុងកាយដែលមានវិញ្ញាណ» ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់កាន់យកទាំងកាយរបស់ខ្លួននិងកាយរបស់បុគ្គលដទៃ ហើយដោយការកាន់យកនូវសព្វនិមិត្តខាងក្រៅ ទ្រង់កាន់យកនូវអនិន្ទ្រិយពទ្ធរូប។

---

၉၀. အနတ္တကတာနီတိ အနတ္တနိ ဌတွာ ကတာနိ. ကမတ္တာနံ ဖုသိဿန္တီတိ ကတရသ္မိံ အတ္တနိ ဌတွာ ဝိပါကံ ဒဿေန္တီတိ သဿတဒဿနံ ဩက္ကမန္တော ဧဝမာဟ. တဏှာဓိပတေယျေနာတိ တဏှာဇေဋ္ဌကေန. တတြ တတြာတိ တေသု တေသု ဓမ္မေသု. သဋ္ဌိမတ္တာနန္တိ ဣမေ ဘိက္ခူ ပကတိကမ္မဋ္ဌာနံ ဇဟိတွာ အညံ နဝကမ္မဋ္ဌာနံ သမ္မသန္တာ ပလ္လင်္ကံ အဘိန္ဒိတွာ တသ္မိံယေဝ အာသနေ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

៩០. ពាក្យថា Anattakatāni សេចក្តីថា ការងារដែលធ្វើដោយតាំងនៅក្នុងសភាវៈដែលមិនមែនជាខ្លួន។ ពាក្យថា Kamattānaṃ phusissimi (កម្មទាំងឡាយនឹងពាល់ត្រូវនូវខ្លួនណា) សេចក្តីថា កម្មទាំងឡាយនឹងឲ្យផលដោយតាំងនៅក្នុងអត្តភាពណា? បុគ្គលដែលឈានចូលទៅកាន់សស្សតទិដ្ឋិ ទើបពោលយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា Taṇhādhipateyyena សេចក្តីថា មានតណ្ហាជាធំ (មានតណ្ហាជាប្រធាន)។ ពាក្យថា Tatra tatra សេចក្តីថា ក្នុងធម៌ទាំងនោះៗ។ ពាក្យថា Saṭṭhimattānaṃ សេចក្តីថា ភិក្ខុទាំងនេះលះបង់កម្មដ្ឋានធម្មតា ហើយពិចារណាកម្មដ្ឋានថ្មីផ្សេងទៀត មិនបំបែកភ្នែន ក៏បានសម្រេចព្រះអរហត្តលើអាសនៈនោះឯង។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងទីទាំងពួង គឺច្បាស់លាស់ហើយ។

---

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

ក្នុងអដ្ឋកថា មជ្ឈិមនិកាយ ឈ្មោះ បបញ្ចសូទនី

---

မဟာပုဏ္ဏမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការពណ៌នាមហាបុណ្ណមសូត្រ ចប់ហើយ។

---

၁၀. စူဠပုဏ္ဏမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១០. ការពណ៌នាចូឡបុណ្ណមសូត្រ

---

၉၁. ဧဝံ မေ သုတန္တိ စူဠပုဏ္ဏမသုတ္တံ. တတ္ထ တုဏှီဘူတံ တုဏှီဘူတန္တိ ယံ ယံ ဒိသံ အနုဝိလောကေတိ, တတ္ထ တတ္ထ တုဏှီဘူတမေဝ. အနုဝိလောကေတွာတိ ပဉ္စပသာဒပဋိမဏ္ဍိတာနိ အက္ခီနိ ဥမ္မီလေတွာ တတော တတော ဝိလောကေတွာ အန္တမသော ဟတ္ထကုက္ကုစ္စပါဒကုက္ကုစ္စာနမ္ပိ အဘာဝံ ဒိသွာ. အသပ္ပုရိသောတိ ပါပပုရိသော. နော ဟေတံ, ဘန္တေတိ ယသ္မာ အန္ဓော အန္ဓံ ဝိယ သော တံ ဇာနိတုံ န သက္ကောတိ, တသ္မာ ဧဝမာဟံသု. ဧတေနေဝ နယေန ဣတော ပရေသုပိ ဝါရေသု အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. အဿဒ္ဓသမန္နာဂတောတိ ပါပဓမ္မသမန္နာဂတော. အသပ္ပုရိသဘတ္တီတိ အသပ္ပုရိသသေဝနော. အသပ္ပုရိသစိန္တီတိ [Pg.54] အသပ္ပုရိသစိန္တာယ စိန္တကော. အသပ္ပုရိသမန္တီတိ အသပ္ပုရိသမန္တနံ မန္တေတာ. အသပ္ပုရိသဝါစောတိ အသပ္ပုရိသဝါစံ ဘာသိတာ. အသပ္ပုရိသကမ္မန္တောတိ အသပ္ပုရိသကမ္မာနံ ကတ္တာ. အသပ္ပုရိသဒိဋ္ဌီတိ အသပ္ပုရိသဒိဋ္ဌိယာ သမန္နာဂတော. အသပ္ပုရိသဒါနန္တိ အသပ္ပုရိသေဟိ ဒါတဗ္ဗံ ဒါနံ. တျာဿ မိတ္တာတိ တေ အဿ မိတ္တာ. အတ္တဗျာဗာဓာယပိ စေတေတီတိ ပါဏံ ဟနိဿာမိ, အဒိန္နံ အာဒိယိဿာမိ, မိစ္ဆာ စရိဿာမိ, ဒသ အကုသလကမ္မပထေ သမာဒါယ ဝတ္တိဿာမီတိ ဧဝံ အတ္တနော ဒုက္ခတ္ထာယ စိန္တေတိ. ပရဗျာဗာဓာယာတိ ယထာ အသုကော အသုကံ ပါဏံ ဟန္တိ, အသုကဿ သန္တကံ အဒိန္နံ အာဒိယတိ, ဒသ အကုသလကမ္မပထေ သမာဒါယ ဝတ္တတိ, ဧဝံ နံ အာဏာပေဿာမီတိ ဧဝံ ပရဿ ဒုက္ခတ္ထာယ စိန္တေတိ. ဥဘယဗျာဗာဓာယာတိ အဟံ အသုကဉ္စ အသုကဉ္စ ဂဟေတွာ ဒသ အကုသလကမ္မပထေ သမာဒါယ ဝတ္တိဿာမီတိ ဧဝံ ဥဘယဒုက္ခတ္ထာယ စိန္တေတီတိ.

៩១. សូត្រមានដើមថា Evaṃ me sutaṃ គឺ ចូឡបុណ្ណមសូត្រ។ ក្នុងចូឡបុណ្ណមសូត្រនោះ ពាក្យថា tuṇhībhūtaṃ tuṇhībhūtaṃ (ស្ងៀមស្ងាត់ៗ) សេចក្តីថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ក្រឡេកមើលទៅកាន់ទិសណាៗ ក្នុងទិសនោះៗ ក៏មានតែសេចក្តីស្ងប់ស្ងាត់ប៉ុណ្ណោះ។ ពាក្យថា Anuviloketvā សេចក្តីថា ទ្រង់បើកព្រះនេត្រដែលតាក់តែងដោយប្រាសាទទាំង ៥ ហើយក្រឡេកមើលទៅទីនោះៗ ឃើញថាសូម្បីតែការកម្រើកដៃនិងជើងដោយឥតប្រយោជន៍ ក៏មិនមានឡើយ។ ពាក្យថា Asappuriso សេចក្តីថា បុរសលាមក (មនុស្សអាក្រក់)។ ពាក្យថា No hetaṃ, bhante (បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន សេចក្តីនោះមិនពិតឡើយ) សេចក្តីថា ព្រោះថាមនុស្សខ្វាក់មិនអាចស្គាល់មនុស្សខ្វាក់ដូចគ្នាបានយ៉ាងណា មនុស្សអាក្រក់នោះក៏មិនអាចស្គាល់មនុស្សអាក្រក់នោះបានយ៉ាងនោះដែរ ព្រោះហេតុនោះ ភិក្ខុទាំងឡាយទើបក្រាបបង្គំទូលយ៉ាងនេះ។ ដោយន័យនេះឯង គប្បីជ្រាបសេចក្តីក្នុងវារៈដែលនៅសល់បន្ទាប់ពីនេះ។ ពាក្យថា Assaddhasamannāgato សេចក្តីថា ប្រកបដោយធម៌ដ៏លាមក (គ្មានសទ្ធា)។ ពាក្យថា Asappurisabhatti សេចក្តីថា ការសេពគប់នឹងអសប្បុរស។ ពាក្យថា Asappurisacintī សេចក្តីថា អ្នកគិតនូវគំនិតរបស់អសប្បុរស។ ពាក្យថា Asappurisamantī សេចក្តីថា អ្នកប្រឹក្សានូវការប្រឹក្សារបស់អសប្បុរស។ ពាក្យថា Asappurisavāco សេចក្តីថា អ្នកនិយាយនូវវាចារបស់អសប្បុរស។ ពាក្យថា Asappurisakammanto សេចក្តីថា អ្នកធ្វើនូវការងាររបស់អសប្បុរស។ ពាក្យថា Asappurisadiṭṭhi សេចក្តីថា ប្រកបដោយទិដ្ឋិរបស់អសប្បុរស។ ពាក្យថា Asappurisadānaṃ សេចក្តីថា ទានដែលអសប្បុរសគប្បីឲ្យ (ការឲ្យទានដោយមិនគោរព)។ ពាក្យថា Tyāssa mittā មកពីពាក្យថា te assa mittā (ជនទាំងនោះជាមិត្តរបស់បុគ្គលនោះ)។ ពាក្យថា Attabyābādhāyapi ceteti សេចក្តីថា គិតដើម្បីសេចក្តីទុក្ខរបស់ខ្លួនយ៉ាងនេះថា «យើងនឹងសម្លាប់សត្វ យើងនឹងកាន់យកទ្រព្យដែលគេមិនបានឲ្យ យើងនឹងប្រព្រឹត្តខុសក្នុងកាម យើងនឹងសមាទានអកុសលកម្មបថ ១០ ហើយប្រព្រឹត្តទៅ»។ ពាក្យថា Parabyābādhāya សេចក្តីថា គិតដើម្បីសេចក្តីទុក្ខរបស់បុគ្គលដទៃយ៉ាងនេះថា «ធ្វើដូចម្តេចឲ្យអ្នកនេះសម្លាប់សត្វនេះ ឲ្យអ្នកនេះលួចទ្រព្យរបស់អ្នកនេះ ឲ្យអ្នកនេះសមាទានអកុសលកម្មបថ ១០ ហើយប្រព្រឹត្តទៅ យើងនឹងបង្គាប់អ្នកនោះ»។ ពាក្យថា Ubhayabyābādhāya សេចក្តីថា គិតដើម្បីសេចក្តីទុក្ខរបស់ទាំងពីរផ្នែកយ៉ាងនេះថា «យើងនឹងនាំអ្នកនេះនិងអ្នកនោះទៅសមាទានអកុសលកម្មបថ ១០ ហើយប្រព្រឹត្តទៅជាមួយគ្នា» គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ។

---

အတ္တဗျာဗာဓာယပိ မန္တေတီတိအာဒီသု အဟံ ဒသ အကုသလကမ္မပထေ သမာဒါယ ဝတ္တိဿာမီတိ မန္တေန္တော အတ္တဗျာဗာဓာယ မန္တေတိ နာမ. အသုကံ ဒသ အကုသလကမ္မပထေ သမာဒပေဿာမီတိ မန္တေန္တော ပရဗျာဗာဓာယ မန္တေတိ နာမ. အညေန သဒ္ဓိံ – ‘‘မယံ ဥဘောပိ ဧကတော ဟုတွာ ဒသ အကုသလကမ္မပထေ သမာဒါယ ဝတ္တိဿာမာ’’တိ မန္တေန္တော ဥဘယဗျာဗာဓာယ မန္တေတိ နာမ.

ក្នុងបទមានជាដើមថា Attabyābādhāyapi manteti បុគ្គលកាលប្រឹក្សាថា «យើងនឹងសមាទានអកុសលកម្មបថ ១០ ហើយប្រព្រឹត្តទៅ» ឈ្មោះថា ប្រឹក្សាដើម្បីសេចក្តីទុក្ខរបស់ខ្លួន។ បុគ្គលកាលប្រឹក្សាថា «យើងនឹងឲ្យអ្នកនេះសមាទានអកុសលកម្មបថ ១០» ឈ្មោះថា ប្រឹក្សាដើម្បីសេចក្តីទុក្ខរបស់បុគ្គលដទៃ។ បុគ្គលកាលប្រឹក្សាជាមួយបុគ្គលដទៃថា «យើងទាំងពីរនាក់នឹងរួមគ្នា សមាទានអកុសលកម្មបថ ១០ ហើយប្រព្រឹត្តទៅ» ឈ្មោះថា ប្រឹក្សាដើម្បីសេចក្តីទុក្ខរបស់ទាំងពីរផ្នែក។

---

အသက္ကစ္စံ ဒါနံ ဒေတီတိ ဒေယျဓမ္မမ္ပိ ပုဂ္ဂလမ္ပိ န သက္ကရောတိ. ဒေယျဓမ္မံ န သက္ကရောတိ နာမ ဥတ္တဏ္ဍုလာဒိဒေါသသမန္နာဂတံ အာဟာရံ ဒေတိ, န ပသန္နံ ကရောတိ. ပုဂ္ဂလံ န သက္ကရောတိ နာမ နိသီဒနဋ္ဌာနံ အသမ္မဇ္ဇိတွာ ယတ္ထ ဝါ တတ္ထ ဝါ နိသီဒါပေတွာ ယံ ဝါ တံ ဝါ အာဓာရကံ ဌပေတွာ ဒါနံ ဒေတိ. အသဟတ္ထာတိ အတ္တနော ဟတ္ထေန, န ဒေတိ, ဒါသကမ္မကာရာဒီဟိ ဒါပေတိ. အစိတ္တိကတွာတိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေန ဒေယျဓမ္မေပိ ပုဂ္ဂလေပိ န စိတ္တီကာရံ ကတွာ ဒေတိ. အပဝိဒ္ဓန္တိ ဆဍ္ဍေတုကာမော ဟုတွာ ဝမ္မိကေ ဥရဂံ ပက္ခိပန္တော ဝိယ ဒေတိ. အနာဂမနဒိဋ္ဌိကောတိ နော ဖလပါဋိကင်္ခီ ဟုတွာ ဒေတိ.

ពាក្យថា Asakkaccaṃ dānaṃ deti សេចក្តីថា មិនធ្វើសេចក្តីគោរពកោតក្រែងទាំងចំពោះទេយ្យធម៌ ទាំងចំពោះបុគ្គល។ ដែលហៅថា មិនគោរពទេយ្យធម៌ គឺឲ្យអាហារដែលប្រកបដោយទោស មានបាយមិនឆ្អិនជាដើម មិនធ្វើឲ្យស្អាតបាតឡើយ។ ដែលហៅថា មិនគោរពបុគ្គល គឺមិនបោសច្រាសទីកន្លែងអង្គុយ ឲ្យអង្គុយក្នុងទីណាមួយ ឬដាក់ជើងទ្រណាមួយ ហើយឲ្យទាន។ ពាក្យថា Asahatthā សេចក្តីថា មិនឲ្យដោយដៃរបស់ខ្លួន តែប្រើពួកខ្ញុំបម្រើ និងកម្មករជាដើមឲ្យឲ្យ។ ពាក្យថា Acittikatvā សេចក្តីថា មិនធ្វើសេចក្តីគោរពកោតក្រែងក្នុងទេយ្យធម៌ និងក្នុងបុគ្គល តាមន័យដែលពោលខាងដើម ហើយឲ្យទាន។ ពាក្យថា Apaviddhaṃ សេចក្តីថា ជាអ្នកមានបំណងចង់បោះបង់ចោល ហើយឲ្យទាន ដូចជាបោះពស់ទៅក្នុងដំបូក។ ពាក្យថា Anāgamanadiṭṭhiko សេចក្តីថា ជាអ្នកមិនសង្ឃឹមចង់បានផល ហើយឲ្យទាន។

---

တတ္ထ [Pg.55] ဥပပဇ္ဇတီတိ န ဒါနံ ဒတွာ နိရယေ ဥပပဇ္ဇတိ. ယံ ပန တေန ပါပလဒ္ဓိကာယ မိစ္ဆာဒဿနံ ဂဟိတံ, တာယ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယာ နိရယေ ဥပပဇ္ဇတိ. သုက္ကပက္ခော ဝုတ္တပဋိပက္ခနယေန ဝေဒိတဗ္ဗော. ဒေဝမဟတ္တတာတိ ဆကာမာဝစရဒေဝါ. မနုဿမဟတ္တတာတိ တိဏ္ဏံ ကုလာနံ သမ္ပတ္တိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. ဣဒံ ပန သုတ္တံ သုဒ္ဓဝဋ္ဋဝသေနေဝ ကထိတန္တိ.

ពាក្យថា Tattha upapajjati សេចក្តីថា មិនមែនឲ្យទានហើយទៅកើតក្នុងនរកនោះទេ។ ប៉ុន្តែ មិច្ឆាទិដ្ឋិណាដែលបុគ្គលនោះកាន់យកហើយ ដោយសារតែមានលទ្ធិដ៏លាមក គេរមែងទៅកើតក្នុងនរកដោយសារមិច្ឆាទិដ្ឋិនោះឯង។ ចំណែកឯសុក្កបក្ខ (ចំណែកស) គប្បីជ្រាបដោយន័យផ្ទុយពីអ្វីដែលបានពោលហើយ។ ពាក្យថា Devamahattatā សេចក្តីថា ទេវតាទាំងឡាយក្នុងឆកាមាវចរសួគ៌។ ពាក្យថា Manussamahattatā សេចក្តីថា សម្បត្តិរបស់ត្រកូលទាំងបី។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងទីទាំងពួង គឺងាយយល់ស្រាប់ហើយ។ ចំណែកឯសូត្រនេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងដោយអំណាចនៃវដ្តសុទ្ធសាធ។

---

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

ក្នុងអដ្ឋកថាមជ្ឈិមនិកាយ ឈ្មោះបបញ្ចសូទនី

---

စူဠပုဏ္ဏမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការអធិប្បាយសូត្រឈ្មោះចូឡបុណ្ណមសូត្រ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

---

ပဌမဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការអធិប្បាយវគ្គទីមួយ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

---

၂. အနုပဒဝဂ္ဂေါ

២. អនុបទវគ្គ

---

၁. အနုပဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១. ការអធិប្បាយអនុបទសូត្រ

---

၉၃. ဧဝံ [Pg.56] မေ သုတန္တိ အနုပဒသုတ္တံ. တတ္ထ ဧတဒဝေါစာတိ ဧတံ (ပဋိ. မ. ၃.၄) ‘‘ပဏ္ဍိတော’’တိအာဒိနာ နယေန ဓမ္မသေနာပတိသာရိပုတ္တတ္ထေရဿ ဂုဏကထံ အဝေါစ. ကသ္မာ? အဝသေသတ္ထေရေသု ဟိ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရဿ ဣဒ္ဓိမာတိ ဂုဏော ပါကဋော, မဟာကဿပဿ ဓုတဝါဒေါတိ, အနုရုဒ္ဓတ္ထေရဿ ဒိဗ္ဗစက္ခုကောတိ, ဥပါလိတ္ထေရဿ ဝိနယဓရောတိ, ရေဝတတ္ထေရဿ ဈာယီ ဈာနာဘိရတောတိ, အာနန္ဒတ္ထေရဿ ဗဟုဿုတောတိ. ဧဝံ တေသံ တေသံ ထေရာနံ တေ တေ ဂုဏာ ပါကဋာ, သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ ပန အပါကဋာ. ကသ္မာ? ပညဝတော ဟိ ဂုဏာ န သက္ကာ အကထိတာ ဇာနိတုံ. ဣတိ ဘဂဝါ ‘‘သာရိပုတ္တဿ ဂုဏေ ကထေဿာမီ’’တိ သဘာဂပရိသာယ သန္နိပါတံ အာဂမေသိ. ဝိသဘာဂပုဂ္ဂလာနဉှိ သန္တိကေ ဝဏ္ဏံ ကထေတုံ န ဝဋ္ဋတိ, တေ ဝဏ္ဏေ ကထိယမာနေ အဝဏ္ဏမေဝ ကထေန္တိ. ဣမသ္မိံ ပန ဒိဝသေ ထေရဿ သဘာဂပရိသာ သန္နိပတိ, တဿာ သန္နိပတိတဘာဝံ ဒိသွာ သတ္ထာ ဝဏ္ဏံ ကထေန္တော ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ.

៩៣. សូត្រដែលផ្តើមឡើងថា Evaṃ me sutaṃ គឺអនុបទសូត្រ។ ក្នុងអនុបទសូត្រនោះ ពាក្យថា etadavoca សេចក្តីថា ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់សរសើរគុណរបស់ព្រះសារីបុត្តត្ថេរជាធម្មសេនាបតី ដោយន័យមានពាក្យថា paṇḍito ជាដើម។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះថា ក្នុងបណ្តាព្រះថេរៈដែលនៅសេសសល់ គុណរបស់ព្រះមហាមោគ្គល្លានត្ថេរថា «ជាអ្នកមានឫទ្ធិ» គឺល្បីល្បាញ (ប្រាកដច្បាស់) គុណរបស់ព្រះមហាកស្សបត្ថេរថា «ជាអ្នកពោលធុតង្គ» គុណរបស់ព្រះអនុរុទ្ធត្ថេរថា «ជាអ្នកមានទិព្វចក្ខុ» គុណរបស់ព្រះឧបាលិត្ថេរថា «ជាអ្នកទ្រទ្រង់វិន័យ» គុណរបស់ព្រះរេវតត្ថេរថា «ជាអ្នកចម្រើនឈាន ត្រេកអរក្នុងឈាន» គុណរបស់ព្រះអានន្ទត្ថេរថា «ជាពហុស្សូត»។ គុណទាំងឡាយនោះៗ របស់ព្រះថេរៈទាំងឡាយនោះៗ រមែងប្រាកដច្បាស់យ៉ាងនេះ ចំណែកឯគុណទាំងឡាយរបស់ព្រះសារីបុត្តត្ថេរ មិនប្រាកដច្បាស់ឡើយ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះថា គុណទាំងឡាយរបស់បុគ្គលមានប្រាជ្ញា បើមិនពោលសរសើរទេ គឺមិនអាចដឹងបានឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «តថាគតនឹងសម្តែងគុណរបស់សារីបុត្ត» ទើបទ្រង់រង់ចាំការជួបជុំគ្នានៃសភាគបរិស័ទ។ ព្រោះថា ការពោលសរសើរគុណក្នុងសំណាក់នៃវិសភាគបុគ្គល មិនសមគួរឡើយ កាលបើគេពោលសរសើរគុណ វិសភាគបុគ្គលទាំងនោះរមែងពោលបង្កាច់បង្ខូចវិញ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងថ្ងៃនេះ សភាគបរិស័ទរបស់ព្រះថេរៈបានជួបជុំគ្នា ព្រះសាស្តាទ្រង់ទតឃើញការជួបជុំគ្នានៃបរិស័ទនោះ កាលនឹងសម្តែងសរសើរគុណ ទើបទ្រង់ផ្តើមសម្តែងនូវព្រះធម៌ទេសនានេះ។

---

တတ္ထ ပဏ္ဍိတောတိ ဓာတုကုသလတာ အာယတနကုသလတာ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒကုသလတာ ဌာနာဋ္ဌာနကုသလတာတိ ဣမေဟိ စတူဟိ ကာရဏေဟိ ပဏ္ဍိတော. မဟာပညောတိအာဒီသု မဟာပညာဒီဟိ သမန္နာဂတောတိ အတ္ထော.

ក្នុងបទទាំងនោះ ពាក្យថា paṇḍito សេចក្តីថា បុគ្គលឈ្មោះថាជាបណ្ឌិត ព្រោះហេតុ ៤ យ៉ាងនេះគឺ៖ ភាពជាអ្នកឈ្លាសវៃក្នុងធាតុ ភាពជាអ្នកឈ្លាសវៃក្នុងអាយតនៈ ភាពជាអ្នកឈ្លាសវៃក្នុងបដិច្ចសមុប្បាទ និងភាពជាអ្នកឈ្លាសវៃក្នុងឋានៈនិងអឋានៈ។ ក្នុងបទទាំងឡាយមានពាក្យថា mahāpañño ជាដើម មានសេចក្តីអធិប្បាយថា ជាអ្នកប្រកបដោយមហាបញ្ញាជាដើម។

---

တတြိဒံ မဟာပညာဒီနံ နာနတ္တံ – တတ္ထ ကတမာ မဟာပညာ? မဟန္တေ သီလက္ခန္ဓေ ပရိဂ္ဂဏှာတီတိ မဟာပညာ, မဟန္တေ သမာဓိက္ခန္ဓေ, ပညာက္ခန္ဓေ, ဝိမုတ္တိက္ခန္ဓေ, ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနက္ခန္ဓေ ပရိဂ္ဂဏှာတီတိ မဟာပညာ, မဟန္တာနိ ဌာနာဋ္ဌာနာနိ, မဟန္တာ ဝိဟာရသမာပတ္တိယော, မဟန္တာနိ အရိယသစ္စာနိ, မဟန္တေ သတိပဋ္ဌာနေ, သမ္မပ္ပဓာနေ, ဣဒ္ဓိပါဒေ, မဟန္တာနိ ဣန္ဒြိယာနိ, ဗလာနိ, ဗောဇ္ဈင်္ဂါနိ, မဟန္တေ အရိယမဂ္ဂေ, မဟန္တာနိ သာမညဖလာနိ, မဟန္တာ အဘိညာယော, မဟန္တံ ပရမတ္ထံ နိဗ္ဗာနံ ပရိဂ္ဂဏှာတီတိ မဟာပညာ.

ក្នុងបទទាំងនោះ នេះជាសេចក្តីប្លែកគ្នានៃមហាបញ្ញាជាដើម៖ ក្នុងបណ្តាបញ្ញាទាំងនោះ មហាបញ្ញាតើដូចម្តេច? បញ្ញាដែលកំណត់ដឹងនូវសីលក្ខន្ធដ៏ធំទូលាយ ឈ្មោះថា មហាបញ្ញា។ បញ្ញាដែលកំណត់ដឹងនូវសមាធិក្ខន្ធដ៏ធំទូលាយ បញ្ញាខន្ធដ៏ធំទូលាយ វិមុត្តិក្ខន្ធដ៏ធំទូលាយ វិមុត្តិញាណទស្សនក្ខន្ធដ៏ធំទូលាយ ឈ្មោះថា មហាបញ្ញា។ បញ្ញាដែលកំណត់ដឹងនូវឋានៈនិងអឋានៈដ៏ធំទូលាយ វិហារសមាបត្តិដ៏ធំទូលាយ អរិយសច្ចដ៏ធំទូលាយ សតិបដ្ឋានដ៏ធំទូលាយ សម្មប្បធានដ៏ធំទូលាយ ឥទ្ធិបាទដ៏ធំទូលាយ ឥន្ទ្រិយដ៏ធំទូលាយ ពលៈដ៏ធំទូលាយ ពោជ្ឈង្គដ៏ធំទូលាយ អរិយមគ្គដ៏ធំទូលាយ សាមញ្ញផលដ៏ធំទូលាយ អភិញ្ញាដ៏ធំទូលាយ និងព្រះនិព្វានជាបរមត្ថដ៏ធំទូលាយ ឈ្មោះថា មហាបញ្ញា។

---

ကတမာ [Pg.57] ပုထုပညာ, ပုထု နာနာခန္ဓေသု ဉာဏံ ပဝတ္တတီတိ ပုထုပညာ. ပုထု နာနာဓာတူသု, ပုထု နာနာအာယတနေသု, ပုထု နာနာအတ္ထေသု, ပုထု နာနာပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေသု, ပုထု နာနာသုညတမနုပလဗ္ဘေသု, ပုထု နာနာအတ္ထေသု, ဓမ္မေသု, နိရုတ္တီသု, ပဋိဘာနေသု, ပုထု နာနာသီလက္ခန္ဓေသု, ပုထု နာနာသမာဓိ-ပညာ-ဝိမုတ္တိ-ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနက္ခန္ဓေသု, ပုထု နာနာဌာနာဋ္ဌာနေသု, ပုထု နာနာဝိဟာရသမာပတ္တီသု, ပုထု နာနာအရိယသစ္စေသု, ပုထု နာနာသတိပဋ္ဌာနေသု, သမ္မပ္ပဓာနေသု, ဣဒ္ဓိပါဒေသု, ဣန္ဒြိယေသု, ဗလေသု, ဗောဇ္ဈင်္ဂေသု, ပုထု နာနာအရိယမဂ္ဂေသု, သာမညဖလေသု, အဘိညာသု, ပုထု နာနာဇနသာဓာရဏေ ဓမ္မေ သမတိက္ကမ္မ ပရမတ္ထေ နိဗ္ဗာနေ ဉာဏံ ပဝတ္တတီတိ ပုထုပညာ.

ពុធុបញ្ញាតើដូចម្តេច? ញាណដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងខន្ធផ្សេងៗដ៏ច្រើន ឈ្មោះថា ពុធុបញ្ញា។ ញាណដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងធាតុផ្សេងៗដ៏ច្រើន ក្នុងអាយតនៈផ្សេងៗដ៏ច្រើន ក្នុងអត្ថផ្សេងៗដ៏ច្រើន ក្នុងបដិច្ចសមុប្បាទផ្សេងៗដ៏ច្រើន ក្នុងសុញ្ញតធម៌ដែលមិនអាចរកបានផ្សេងៗដ៏ច្រើន ក្នុងអត្ថ ធម៌ និរុត្តិ បដិភាណផ្សេងៗដ៏ច្រើន ក្នុងសីលក្ខន្ធផ្សេងៗដ៏ច្រើន ក្នុងសមាធិក្ខន្ធ បញ្ញាខន្ធ វិមុត្តិក្ខន្ធ និងវិមុត្តិញាណទស្សនក្ខន្ធផ្សេងៗដ៏ច្រើន ក្នុងឋានៈនិងអឋានៈផ្សេងៗដ៏ច្រើន ក្នុងវិហារសមាបត្តិផ្សេងៗដ៏ច្រើន ក្នុងអរិយសច្ចផ្សេងៗដ៏ច្រើន ក្នុងសតិបដ្ឋាន សម្មប្បធាន ឥទ្ធិបាទ ឥន្ទ្រិយ ពលៈ ពោជ្ឈង្គផ្សេងៗដ៏ច្រើន ក្នុងអរិយមគ្គផ្សេងៗដ៏ច្រើន ក្នុងសាមញ្ញផលផ្សេងៗដ៏ច្រើន ក្នុងអភិញ្ញាផ្សេងៗដ៏ច្រើន និងញាណដែលកន្លងផុតធម៌ទាំងឡាយដែលទូទៅដល់ជនទាំងឡាយដ៏ច្រើន ហើយប្រព្រឹត្តទៅក្នុងព្រះនិព្វានជាបរមត្ថ ឈ្មោះថា ពុធុបញ្ញា។

---

ကတမာ ဟာသပညာ, ဣဓေကစ္စော ဟာသဗဟုလော ဝေဒဗဟုလော တုဋ္ဌိဗဟုလော ပါမောဇ္ဇဗဟုလော သီလံ ပရိပူရေတိ, ဣန္ဒြိယသံဝရံ ပရိပူရေတိ, ဘောဇနေ မတ္တညုတံ, ဇာဂရိယာနုယောဂံ, သီလက္ခန္ဓံ, သမာဓိက္ခန္ဓံ, ပညာက္ခန္ဓံ, ဝိမုတ္တိက္ခန္ဓံ, ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနက္ခန္ဓံ ပရိပူရေတီတိ ဟာသပညာ. ဟာသဗဟုလော ပါမောဇ္ဇဗဟုလော ဌာနာဋ္ဌာနံ ပဋိဝိဇ္ဈတိ, ဟာသဗဟုလော ဝိဟာရသမာပတ္တိယော ပရိပူရေတီတိ ဟာသပညာ, ဟာသဗဟုလော အရိယသစ္စာနိ ပဋိဝိဇ္ဈတိ. သတိပဋ္ဌာနေ, သမ္မပ္ပဓာနေ, ဣဒ္ဓိပါဒေ, ဣန္ဒြိယာနိ, ဗလာနိ, ဗောဇ္ဈင်္ဂါနိ, အရိယမဂ္ဂံ ဘာဝေတီတိ ဟာသပညာ, ဟာသဗဟုလော သာမညဖလာနိ သစ္ဆိကရောတိ, အဘိညာယော ပဋိဝိဇ္ဈတီတိ ဟာသပညာ, ဟာသဗဟုလော ဝေဒတုဋ္ဌိပါမောဇ္ဇဗဟုလော ပရမတ္ထံ နိဗ္ဗာနံ သစ္ဆိကရောတီတိ ဟာသပညာ.

ហាសបញ្ញាតើដូចម្តេច? បុគ្គលខ្លះក្នុងសាសនានេះ ជាអ្នកមានសេចក្តីរីករាយច្រើន មានសេចក្តីរំភើបច្រើន មានសេចក្តីពេញចិត្តច្រើន មានសេចក្តីស្រស់ស្រាយច្រើន ហើយបំពេញសីល បំពេញឥន្ទ្រិយសំវរៈ បំពេញសេចក្តីស្គាល់ប្រមាណក្នុងភោជន បំពេញការភ្ញាក់រលឹកជានិច្ច បំពេញសីលក្ខន្ធ សមាធិក្ខន្ធ បញ្ញាខន្ធ វិមុត្តិក្ខន្ធ វិមុត្តិញាណទស្សនក្ខន្ធ ឈ្មោះថា ហាសបញ្ញា។ បុគ្គលជាអ្នកមានសេចក្តីរីករាយច្រើន មានសេចក្តីស្រស់ស្រាយច្រើន ហើយចាក់ធ្លុះនូវឋានៈនិងអឋានៈ ជាអ្នកមានសេចក្តីរីករាយច្រើន ហើយបំពេញវិហារសមាបត្តិទាំងឡាយ ឈ្មោះថា ហាសបញ្ញា។ បុគ្គលជាអ្នកមានសេចក្តីរីករាយច្រើន ហើយចាក់ធ្លុះនូវអរិយសច្ចទាំងឡាយ ចម្រើនសតិបដ្ឋាន សម្មប្បធាន ឥទ្ធិបាទ ឥន្ទ្រិយ ពលៈ ពោជ្ឈង្គ អរិយមគ្គ ឈ្មោះថា ហាសបញ្ញា។ បុគ្គលជាអ្នកមានសេចក្តីរីករាយច្រើន ហើយធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវសាមញ្ញផលទាំងឡាយ ចាក់ធ្លុះនូវអភិញ្ញាទាំងឡាយ ឈ្មោះថា ហាសបញ្ញា។ បុគ្គលជាអ្នកមានសេចក្តីរីករាយច្រើន មានសេចក្តីរំភើប ពេញចិត្ត និងស្រស់ស្រាយច្រើន ហើយធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវព្រះនិព្វានជាបរមត្ថ ឈ្មោះថា ហាសបញ្ញា។

---

ကတမာ ဇဝနပညာ, ယံကိဉ္စိ ရူပံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ…ပေ… ယံ ဒူရေ သန္တိကေ ဝါ, သဗ္ဗံ ရူပံ အနိစ္စတော ခိပ္ပံ ဇဝတီတိ ဇဝနပညာ. ဒုက္ခတော ခိပ္ပံ… အနတ္တတော ခိပ္ပံ ဇဝတီတိ ဇဝနပညာ. ယာ ကာစိ ဝေဒနာ…ပေ… ယံကိဉ္စိ ဝိညာဏံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ…ပေ… သဗ္ဗံ ဝိညာဏံ အနိစ္စတော ဒုက္ခတော အနတ္တတော ခိပ္ပံ ဇဝတီတိ ဇဝနပညာ. စက္ခု…ပေ… ဇရာမရဏံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ အနိစ္စတော ဒုက္ခတော အနတ္တတော ခိပ္ပံ ဇဝတီတိ ဇဝနပညာ. ရူပံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ အနိစ္စံ ခယဋ္ဌေန, ဒုက္ခံ ဘယဋ္ဌေန, အနတ္တာ အသာရကဋ္ဌေနာတိ တုလယိတွာ တီရယိတွာ ဝိဘာဝယိတွာ ဝိဘူတံ ကတွာ ရူပနိရောဓေ နိဗ္ဗာနေ ခိပ္ပံ ဇဝတီတိ ဇဝနပညာ. ဝေဒနာ, သညာ, သင်္ခါရာ, ဝိညာဏံ[Pg.58], စက္ခု…ပေ… ဇရာမရဏံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ အနိစ္စံ ခယဋ္ဌေန…ပေ… ဝိဘူတံ ကတွာ ဇရာမရဏနိရောဓေ နိဗ္ဗာနေ ခိပ္ပံ ဇဝတီတိ ဇဝနပညာ. ရူပံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ…ပေ… ဝိညာဏံ. စက္ခု…ပေ… ဇရာမရဏံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ အနိစ္စံ သင်္ခတံ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နံ ခယဓမ္မံ ဝယဓမ္မံ ဝိရာဂဓမ္မံ နိရောဓဓမ္မန္တိ တုလယိတွာ တီရယိတွာ ဝိဘာဝယိတွာ ဝိဘူတံ ကတွာ ဇရာမရဏနိရောဓေ နိဗ္ဗာနေ ခိပ္ပံ ဇဝတီတိ ဇဝနပညာ.

ជវនបញ្ញាតើដូចម្តេច? រូបណាមួយ ជាអតីត អនាគត ឬបច្ចុប្បន្ន...ល... ទោះឆ្ងាយក្តី ជិតក្តី បញ្ញាដែលស្ទុះទៅយ៉ាងរហ័សក្នុងរូបទាំងអស់នោះ ដោយភាពជាអនិច្ចំ ឈ្មោះថា ជវនបញ្ញា។ បញ្ញាដែលស្ទុះទៅយ៉ាងរហ័សដោយភាពជាទុក្ខំ... ដោយភាពជាអនត្តា ឈ្មោះថា ជវនបញ្ញា។ វេទនាណាមួយ...ល... វិញ្ញាណណាមួយ ជាអតីត អនាគត ឬបច្ចុប្បន្ន...ល... បញ្ញាដែលស្ទុះទៅយ៉ាងរហ័សក្នុងវិញ្ញាណទាំងអស់នោះ ដោយភាពជាអនិច្ចំ ទុកំ អនត្តា ឈ្មោះថា ជវនបញ្ញា។ ចក្ខុ...ល... ជរានិងមរណៈ ជាអតីត អនាគត ឬបច្ចុប្បន្ន បញ្ញាដែលស្ទុះទៅយ៉ាងរហ័សដោយភាពជាអនិច្ចំ ទុក្ខំ អនត្តា ឈ្មោះថា ជវនបញ្ញា។ បញ្ញាដែលថ្លឹងថ្លែង វិនិច្ឆ័យ ធ្វើឲ្យច្បាស់លាស់ ធ្វើឲ្យប្រាកដថា រូបជាអតីត អនាគត និងបច្ចុប្បន្ន ជាអនិច្ចំ ព្រោះអត្ថថាអស់ទៅ ជាទុក្ខំ ព្រោះអត្ថថាគួរឲ្យខ្លាច ជាអនត្តា ព្រោះអត្ថថាមិនមានខ្លឹមសារ ហើយស្ទុះទៅយ៉ាងរហ័សក្នុងរូបនិរោធគឺព្រះនិព្វាន ឈ្មោះថា ជវនបញ្ញា។ វេទនា សញ្ញា សង្ខារ វិញ្ញាណ ចក្ខុ...ល... ជរានិងមរណៈ ជាអតីត អនាគត និងបច្ចុប្បន្ន ជាអនិច្ចំ ព្រោះអត្ថថាអស់ទៅ...ល... ធ្វើឲ្យប្រាកដហើយ ស្ទុះទៅយ៉ាងរហ័សក្នុងជរាមរណនិរោធគឺព្រះនិព្វាន ឈ្មោះថា ជវនបញ្ញា។ រូបជាអតីត អនាគត និងបច្ចុប្បន្ន...ល... វិញ្ញាណ ចក្ខុ...ល... ជរានិងមរណៈ ជាអតីត អនាគត និងបច្ចុប្បន្ន ជាអនិច្ចំ ជាសង្ខតៈ ជាបដិច្ចសមុប្បន្ន មានសភាវៈអស់ទៅជាធម្មតា មានសភាវៈសាបសូន្យទៅជាធម្មតា មានសភាវៈប្រាសចាកតម្រេកជាធម្មតា មានសភាវៈរលត់ទៅជាធម្មតា បញ្ញាដែលថ្លឹងថ្លែង វិនិច្ឆ័យ ធ្វើឲ្យច្បាស់លាស់ ធ្វើឲ្យប្រាកដហើយ ស្ទុះទៅយ៉ាងរហ័សក្នុងជរាមរណនិរោធគឺព្រះនិព្វាន ឈ្មោះថា ជវនបញ្ញា។

---

ကတမာ တိက္ခပညာ, ခိပ္ပံ ကိလေသေ ဆိန္ဒတီတိ တိက္ခပညာ. ဥပ္ပန္နံ ကာမဝိတက္ကံ နာဓိဝါသေတိ, ဥပ္ပန္နံ ဗျာပါဒဝိတက္ကံ, ဥပ္ပန္နံ ဝိဟိံသာဝိတက္ကံ, ဥပ္ပန္နုပ္ပန္နေ ပါပကေ အကုသလေ ဓမ္မေ, ဥပ္ပန္နံ ရာဂံ, ဒေါသံ, မောဟံ, ကောဓံ, ဥပနာဟံ, မက္ခံ, ပဠာသံ, ဣဿံ, မစ္ဆရိယံ, မာယံ, သာဌေယျံ, ထမ္ဘံ, သာရမ္ဘံ, မာနံ, အတိမာနံ, မဒံ, ပမာဒံ, သဗ္ဗေ ကိလေသေ, သဗ္ဗေ ဒုစ္စရိတေ, သဗ္ဗေ အဘိသင်္ခါရေ, သဗ္ဗေ ဘဝဂါမိကမ္မေ နာဓိဝါသေတိ ပဇဟတိ ဝိနောဒေတိ ဗျန္တီကရောတိ အနဘာဝံ ဂမေတီတိ တိက္ခပညာ. ဧကသ္မိံ အာသနေ စတ္တာရော အရိယမဂ္ဂါ, စတ္တာရိ သာမညဖလာနိ, စတဿော ပဋိသမ္ဘိဒါယော, ဆ စ အဘိညာယော အဓိဂတာ ဟောန္တိ သစ္ဆိကတာ ပဿိတာ ပညာယာတိ တိက္ခပညာ.

តិក្ខបញ្ញាតើដូចម្តេច? បញ្ញាដែលកាត់ផ្តាច់នូវកិលេសទាំងឡាយយ៉ាងឆាប់រហ័ស ឈ្មោះថា តិក្ខបញ្ញា។ បញ្ញាដែលមិនព្រមទទួលយកនូវកាមវិតក្កៈដែលកើតឡើង មិនព្រមទទួលយកនូវព្យាបាទវិតក្កៈដែលកើតឡើង មិនព្រមទទួលយកនូវវិហឹសាវិតក្កៈដែលកើតឡើង មិនព្រមទទួលយកនូវអកុសលធម៌ដ៏លាមកដែលកើតឡើងរឿយៗ មិនព្រមទទួលយកនូវរាគៈ ទោសៈ មោហៈ កោធៈ ឧបនាហៈ មក្ខៈ បឡាសៈ ឥស្សា មច្ឆរិយៈ មាយា សាឋេយ្យៈ ថម្ភៈ សារម្ភៈ មានៈ អតិមានៈ មទៈ បមាទៈ ដែលកើតឡើង តែងលះបង់ បន្ទោបង់ ធ្វើឲ្យវិនាស ធ្វើមិនឲ្យមានតទៅទៀតនូវកិលេសទាំងអស់ ទុច្ចរិតទាំងអស់ អភិសង្ខារទាំងអស់ និងកម្មដែលនាំទៅកាន់ភពទាំងអស់ ឈ្មោះថា តិក្ខបញ្ញា។ មួយវិញទៀត អរិយមគ្គទាំង ៤ សាមញ្ញផលទាំង ៤ បដិសម្ភិទាទាំង ៤ និងអភិញ្ញាទាំង ៦ បុគ្គលនោះបានសម្រេច ធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ និងបានឃើញដោយបញ្ញាលើអាសនៈតែមួយ ឈ្មោះថា តិក្ខបញ្ញា។

---

ကတမာ နိဗ္ဗေဓိကပညာ, ဣဓေကစ္စော သဗ္ဗသင်္ခါရေသု ဥဗ္ဗေဂဗဟုလော ဟောတိ ဥတ္တာသဗဟုလော ဥက္ကဏ္ဌနဗဟုလော အရတိဗဟုလော အနဘိရတိဗဟုလော ဗဟိမုခေါ န ရမတိ သဗ္ဗသင်္ခါရေသု, အနိဗ္ဗိဒ္ဓပုဗ္ဗံ အပ္ပဒါလိတပုဗ္ဗံ လောဘက္ခန္ဓံ နိဗ္ဗိဇ္ဈတိ ပဒါလေတီတိ နိဗ္ဗေဓိကပညာ. အနိဗ္ဗိဒ္ဓပုဗ္ဗံ အပ္ပဒါလိတပုဗ္ဗံ ဒေါသက္ခန္ဓံ, မောဟက္ခန္ဓံ, ကောဓံ, ဥပနာဟံ…ပေ… သဗ္ဗေ ဘဝဂါမိကမ္မေ နိဗ္ဗိဇ္ဈတိ ပဒါလေတီတိ နိဗ္ဗေဓိကပညာ.

និព្វេធិកបញ្ញាតើដូចម្តេច? បុគ្គលខ្លះក្នុងលោកនេះ ជាអ្នកមានសេចក្តីតក់ស្លុតច្រើនក្នុងសង្ខារទាំងពួង មានសេចក្តីតក់ស្លុតខ្លាំង មានសេចក្តីនឿយណាយច្រើន មានសេចក្តីមិនត្រេកអរច្រើន មានសេចក្តីមិនត្រេកអរខ្លាំង មានមុខបែរទៅខាងក្រៅ មិនត្រេកអរក្នុងសង្ខារទាំងពួងឡើយ ហើយទម្លុះទម្លាយ បំផ្លិចបំផ្លាញនូវគំនរលោភៈដែលមិនធ្លាប់ទម្លុះទម្លាយ មិនធ្លាប់បំផ្លិចបំផ្លាញពីមុនមក ឈ្មោះថា និព្វេធិកបញ្ញា។ បញ្ញាដែលទម្លុះទម្លាយ បំផ្លិចបំផ្លាញនូវគំនរទោសៈ គំនរមោហៈ កោធៈ ឧបនាហៈ...ល... និងកម្មដែលនាំទៅកាន់ភពទាំងអស់ ដែលមិនធ្លាប់ទម្លុះទម្លាយ មិនធ្លាប់បំផ្លិចបំផ្លាញពីមុនមក ឈ្មោះថា និព្វេធិកបញ្ញា។

---

အနုပဒဓမ္မဝိပဿနန္တိ သမာပတ္တိဝသေန ဝါ ဈာနင်္ဂဝသေန ဝါ အနုပဋိပါဋိယာ ဓမ္မဝိပဿနံ ဝိပဿတိ, ဧဝံ ဝိပဿန္တော အဒ္ဓမာသေန အရဟတ္တံ ပတ္တော. မဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရော ပန သတ္တဟိ ဒိဝသေဟိ. ဧဝံ သန္တေပိ သာရိပုတ္တတ္ထေရော မဟာပညဝန္တတရော. မဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရော ဟိ သာဝကာနံ သမ္မသနစာရံ ယဋ္ဌိကောဋိယာ ဥပ္ပီဠေန္တော ဝိယ ဧကဒေသမေဝ သမ္မသန္တော သတ္တ ဒိဝသေ ဝါယမိတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တော. သာရိပုတ္တတ္ထေရော ဌပေတွာ ဗုဒ္ဓါနံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနဉ္စ သမ္မသနစာရံ သာဝကာနံ သမ္မသနစာရံ နိပ္ပဒေသံ သမ္မသိ. ဧဝံ သမ္မသန္တော အဒ္ဓမာသံ ဝါယမိ. အရဟတ္တဉ္စ ကိရ ပတွာ အညာသိ – ‘‘ဌပေတွာ ဗုဒ္ဓေ စ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ စ အညော သာဝကော နာမ ပညာယ [Pg.59] မယာ ပတ္တဗ္ဗံ ပတ္တုံ သမတ္ထော နာမ န ဘဝိဿတီ’’တိ. ယထာ ဟိ ပုရိသော ဝေဠုယဋ္ဌိံ ဂဏှိဿာမီတိ မဟာဇဋံ ဝေဠုံ ဒိသွာ ဇဋံ ဆိန္ဒန္တဿ ပပဉ္စော ဘဝိဿတီတိ အန္တရေန ဟတ္ထံ ပဝေသေတွာ သမ္ပတ္တမေဝ ယဋ္ဌိံ မူလေ စ အဂ္ဂေ စ ဆိန္ဒိတွာ အာဒါယ ပက္ကမေယျ, သော ကိဉ္စာပိ ပဌမတရံ ဂစ္ဆတိ, ယဋ္ဌိံ ပန သာရံ ဝါ ဥဇုံ ဝါ န လဘတိ. အပရော စ တထာရူပမေဝ ဝေဏုံ ဒိသွာ ‘‘သစေ သမ္ပတ္တံ ယဋ္ဌိံ ဂဏှိဿာမိ, သာရံ ဝါ ဥဇုံ ဝါ န လဘိဿာမီ’’တိ ကစ္ဆံ ဗန္ဓိတွာ မဟန္တေန သတ္ထေန ဝေဏုဇဋံ ဆိန္ဒိတွာ သာရာ စေဝ ဥဇူ စ ယဋ္ဌိယော ဥစ္စိနိတွာ အာဒါယ ပက္ကမေယျ. အယံ ကိဉ္စာပိ ပစ္ဆာ ဂစ္ဆတိ, ယဋ္ဌိယော ပန သာရာ စေဝ ဥဇူ စ လဘတိ. ဧဝံသမ္ပဒမိဒံ ဝေဒိတဗ္ဗံ ဣမေသံ ဒွိန္နံ ထေရာနံ ပဓာနံ.

ពាក្យថា "អនុបទធម្មវិបស្សនា" គឺការពិចារណាឃើញនូវធម៌តាមលំដាប់ ដោយអំណាចនៃសមាបត្តិ ឬដោយអំណាចនៃអង្គឈាន ភិក្ខុរមែងពិចារណាឃើញនូវធម៌ដោយវិបស្សនាទៅតាមលំដាប់លំដោយ។ ព្រះសារីបុត្តត្ថេរ កាលពិចារណាឃើញយ៉ាងនេះ បានសម្រេចព្រះអរហត្តក្នុងកន្លះខែ (១៥ ថ្ងៃ)។ ចំណែកព្រះមហាមោគ្គល្លានត្ថេរ សម្រេចក្នុងរយៈពេល ៧ ថ្ងៃ។ ទោះបីជាយ៉ាងនោះក៏ដោយ ក៏ព្រះសារីបុត្តត្ថេរជាអ្នកមានបញ្ញាច្រើនជាង។ ព្រោះថា ព្រះមហាមោគ្គល្លានត្ថេរ ពិចារណាតែមួយផ្នែក ដូចជាបុគ្គលយកចុងឈើច្រត់ទៅសង្កត់នូវការប្រព្រឹត្តទៅនៃការពិចារណារបស់សាវកទាំងឡាយ ព្យាយាមអស់ ៧ ថ្ងៃ ទើបសម្រេចព្រះអរហត្ត។ ចំណែកព្រះសារីបុត្តត្ថេរ លើកលែងតែការប្រព្រឹត្តទៅនៃការពិចារណារបស់ព្រះពុទ្ធ និងព្រះបច្ចេកពុទ្ធទាំងឡាយចេញ បានពិចារណានូវការប្រព្រឹត្តទៅនៃការពិចារណារបស់សាវកទាំងឡាយដោយមិនមានសេសសល់ឡើយ។ កាលពិចារណាយ៉ាងនេះ លោកបានព្យាយាមអស់កន្លះខែ។ ឮថា លោកសម្រេចព្រះអរហត្តហើយ ក៏ដឹងថា "លើកលែងតែព្រះពុទ្ធ និងព្រះបច្ចេកពុទ្ធទាំងឡាយចេញ សាវកដទៃទៀតដែលនឹងអាចសម្រេចបញ្ញាដូចដែលយើងបានសម្រេចហើយនោះ មិនមានឡើយ"។ ដូចជាបុរសម្នាក់គិតថា "យើងនឹងយកដំបងឫស្សី" លុះឃើញគុម្ពឫស្សីដ៏ធំស្មុគស្មាញ ក៏គិតថា "បើអាត្មាអញកាប់ឆ្ការមែកធាងដែលស្មុគស្មាញនេះ នឹងនាំឲ្យយឺតយ៉ាវ" ទើបលូកដៃចូលទៅក្នុងចន្លោះ កាត់យកតែដើមឫស្សីដែលល្មមដល់ដៃ ទាំងគល់ទាំងចុង ហើយកាន់យកដើរចេញទៅ បុរសនោះទោះបីជាទៅបានមុនគេពិតមែន ប៉ុន្តែមិនបានឫស្សីដែលមានខ្លឹម ឬត្រង់ល្អឡើយ។ ចំណែកបុរសម្នាក់ទៀត ឃើញគុម្ពឫស្សីមានសភាពដូច្នោះដែរ ក៏គិតថា "បើអាត្មាអញយកតែដើមឫស្សីដែលល្មមដល់ដៃ មុខជានឹងមិនបានឫស្សីដែលមានខ្លឹម ឬត្រង់ល្អឡើយ" ទើបក្រវាត់ក្បិនឲ្យណែន កាន់កាំបិតដ៏ធំ កាប់ឆ្ការគុម្ពឫស្សីនោះ រើសយកតែដើមឫស្សីដែលមានខ្លឹម និងត្រង់ល្អ ហើយកាន់យកដើរចេញទៅ បុរសនេះទោះបីជាទៅក្រោយគេពិតមែន ប៉ុន្តែបានឫស្សីដែលមានខ្លឹម និងត្រង់ល្អ។ សេចក្តីប្រៀបធៀបនេះ គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ ចំពោះសេចក្តីព្យាយាមរបស់ព្រះថេរៈទាំងពីរអង្គនេះ។

---

ဧဝံ ပန အဒ္ဓမာသံ ဝါယမိတွာ ဓမ္မသေနာပတိ သာရိပုတ္တတ္ထေရော သူကရခတလေဏဒွါရေ ဘာဂိနေယျဿ ဒီဃနခပရိဗ္ဗာဇကဿ ဝေဒနာပရိဂ္ဂဟသုတ္တန္တေ ဒေသိယမာနေ ဒသဗလံ ဗီဇယမာနော ဌိတော ဒေသနာနုသာရေန ဉာဏံ ပေသေတွာ ပဗ္ဗဇိတဒိဝသတော ပန္နရသမေ ဒိဝသေ သာဝကပါရမိဉာဏဿ မတ္ထကံ ပတွာ သတ္တသဋ္ဌိ ဉာဏာနိ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ သောဠသဝိဓံ ပညံ အနုပ္ပတ္တော.

កាលដែលបានព្យាយាមអស់កន្លះខែយ៉ាងនេះ ព្រះសារីបុត្តត្ថេរជាធម្មសេនាបតី ឈរថ្វាយបង្គំផ្លុំផ្លិតថ្វាយព្រះទសពល នៅទ្វារគុហាឈ្មោះសូករខតាលេណៈ ក្នុងខណៈដែលព្រះអង្គកំពុងសម្តែងវេទនាបរិគ្គហសូត្រ ដល់ទីឃនខបរិព្វាជកជាក្មួយ ក៏បានបញ្ជូនញាណទៅតាមលំដាប់នៃទេសនា ហើយក្នុងថ្ងៃទី ១៥ គិតចាប់ពីថ្ងៃបួសមក លោកក៏បានដល់នូវកំពូលនៃសាវកបារមីញាណ ដោយចាក់ធ្លុះនូវញាណ ៦៧ ប្រការ ហើយបានសម្រេចនូវបញ្ញា ១៦ ប្រការ។

---

တတြိဒံ, ဘိက္ခဝေ, သာရိပုတ္တဿ အနုပဒဓမ္မဝိပဿနာယာတိ ယာ အနုပဒဓမ္မဝိပဿနံ ဝိပဿတီတိ အနုပဒဓမ္မဝိပဿနာ ဝုတ္တာ, တတြ အနုပဒဓမ္မဝိပဿနာယ သာရိပုတ္တဿ ဣဒံ ဟောတိ. ဣဒါနိ ဝတ္တဗ္ဗံ တံ တံ ဝိပဿနာကောဋ္ဌာသံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ.

ពាក្យថា "ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ក្នុងអនុបទធម្មវិបស្សនារបស់សារីបុត្តនោះ" សេចក្តីថា អនុបទធម្មវិបស្សនាណាដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងទុកថា "រមែងពិចារណាឃើញនូវធម៌តាមលំដាប់" ក្នុងអនុបទធម្មវិបស្សនានោះ សេចក្តីពិចារណានេះរមែងមានដល់ព្រះសារីបុត្ត។ ពាក្យនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងសំដៅយកចំណែកនៃវិបស្សនានោះៗ ដែលគប្បីសម្តែងក្នុងពេលនេះ។

---

၉၄. ပဌမေ ဈာနေတိ ယေ ပဌမေ ဈာနေ အန္တောသမာပတ္တိယံ ဓမ္မာ. တျာဿာတိ တေ အဿ. အနုပဒဝဝတ္ထိတာ ဟောန္တီတိ အနုပဋိပါဋိယာ ဝဝတ္ထိတာ ပရိစ္ဆိန္နာ ဉာတာ ဝိဒိတာ ဟောန္တိ. ကထံ? ထေရော ဟိ တေ ဓမ္မေ ဩလောကေန္တော အဘိနိရောပနလက္ခဏော ဝိတက္ကော ဝတ္တတီတိ ဇာနာတိ. တထာ အနုမဇ္ဇနလက္ခဏော ဝိစာရော, ဖရဏလက္ခဏာ ပီတိ, သာတလက္ခဏံ သုခံ, အဝိက္ခေပလက္ခဏာ စိတ္တေကဂ္ဂတာ, ဖုသနလက္ခဏော ဖဿော ဝေဒယိတလက္ခဏာ ဝေဒနာ, သဉ္ဇာနနလက္ခဏာ သညာ, စေတယိတလက္ခဏာ စေတနာ, ဝိဇာနနလက္ခဏံ ဝိညာဏံ, ကတ္တုကမျတာလက္ခဏော ဆန္ဒော, အဓိမောက္ခလက္ခဏော အဓိမောက္ခော, ပဂ္ဂါဟလက္ခဏံ ဝီရိယံ [Pg.60] ဥပဋ္ဌာနလက္ခဏာ သတိ, မဇ္ဈတ္တလက္ခဏာ ဥပေက္ခာ, အနုနယမနသိကာရလက္ခဏော မနသိကာရော ဝတ္တတီတိ ဇာနာတိ. ဧဝံ ဇာနံ အဘိနိရောပနဋ္ဌေန ဝိတက္ကံ သဘာဝတော ဝဝတ္ထပေတိ…ပေ… အနုနယမနသိကာရဏဋ္ဌေန မနသိကာရံ သဘာဝဘာဝတော ဝဝတ္ထပေတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘တျာဿ ဓမ္မာ အနုပဒဝဝတ္ထိတာ ဟောန္တီ’’တိ.

៩៤. ពាក្យថា "ក្នុងបឋមជ្ឈាន" គឺធម៌ទាំងឡាយណាដែលមាននៅក្នុងសមាបត្តិក្នុងបឋមជ្ឈាន។ ពាក្យថា "ត្យាស្ស" គឺធម៌ទាំងនោះរបស់លោក។ ពាក្យថា "ជាធម៌ដែលលោកកំណត់បានតាមលំដាប់" គឺកំណត់បាន ភាគប្រកបបាន ដឹងច្បាស់ និងប្រាកដច្បាស់តាមលំដាប់លំដោយ។ តើប្រាកដច្បាស់ដូចម្តេច? គឺព្រះថេរៈកាលពិចារណានូវធម៌ទាំងនោះ រមែងដឹងថា "វិតក្កៈដែលមានលក្ខណៈលើកចិត្តឡើងកាន់អារម្មណ៍ កំពុងប្រព្រឹត្តទៅ"។ ដឹងថា "វិចារៈដែលមានលក្ខណៈជ្រួតជ្រាបអារម្មណ៍, បីតិដែលមានលក្ខណៈផ្សព្វផ្សាយ, សុខៈដែលមានលក្ខណៈស្រួល, ចិត្តេកគ្គតាដែលមានលក្ខណៈមិនរាយមាយ, ផស្សៈដែលមានលក្ខណៈពាល់ត្រូវ, វេទនាដែលមានលក្ខណៈសោយអារម្មណ៍, សញ្ញាដែលមានលក្ខណៈចំណាំ, ចេតនាដែលមានលក្ខណៈចាត់ចែង, វិញ្ញាណដែលមានលក្ខណៈដឹងច្បាស់, ឆន្ទៈដែលមានលក្ខណៈចង់ធ្វើ, អធិមោក្ខដែលមានលក្ខណៈសម្រេចចិត្ត, វីរិយៈដែលមានលក្ខណៈប្រឹងប្រែង, សតិដែលមានលក្ខណៈរលឹក, ឧបេក្ខាដែលមានលក្ខណៈកណ្តាល, មនសិការៈដែលមានលក្ខណៈនាំចិត្តទៅកាន់អារម្មណ៍ កំពុងប្រព្រឹត្តទៅ"។ កាលដឹងយ៉ាងនេះ លោករមែងកំណត់ទុកនូវវិតក្កៈដែលប្រព្រឹត្តទៅដោយអំណាចនៃការលើកចិត្តឡើងកាន់អារម្មណ៍ ទៅតាមសភាវៈពិត...ល... កំណត់ទុកនូវមនសិការៈដែលប្រព្រឹត្តទៅដោយអំណាចនៃការនាំចិត្តទៅកាន់អារម្មណ៍ ទៅតាមសភាវៈពិត។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងថា "ធម៌ទាំងនោះ ជាធម៌ដែលលោកកំណត់បានតាមលំដាប់"។

---

ဝိဒိတာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ဝိဒိတာ ပါကဋာဝ ဟုတွာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ဝိဒိတာ ဥပဋ္ဌဟန္တီတိ တိဋ္ဌမာနာပိ ဝိဒိတာ ပါကဋာဝ ဟုတွာ တိဋ္ဌန္တိ. ဝိဒိတာ အဗ္ဘတ္ထံ ဂစ္ဆန္တီတိ နိရုဇ္ဈမာနာပိ ဝိဒိတာ ပါကဋာဝ ဟုတွာ နိရုဇ္ဈန္တိ. ဧတ္ထ ပန တံဉာဏတာ စေဝ ဉာဏဗဟုတာ စ မောစေတဗ္ဗာ. ယထာ ဟိ တေနေဝ အင်္ဂုလဂ္ဂေန တံ အင်္ဂုလဂ္ဂံ န သက္ကာ ဖုသိတုံ, ဧဝမေဝ တေနေဝ စိတ္တေန တဿ စိတ္တဿ ဥပ္ပာဒေါ ဝါ ဌိတိ ဝါ ဘင်္ဂေါ ဝါ န သက္ကာ ဇာနိတုန္တိ. ဧဝံ တာဝ တံဉာဏတာ မောစေတဗ္ဗာ. ယဒိ ပန ဒွေ စိတ္တာနိ ဧကတော ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ, ဧကေန စိတ္တေန ဧကဿ ဥပ္ပာဒေါ ဝါ ဌိတိ ဝါ ဘင်္ဂေါ ဝါ သက္ကာ ဘဝေယျ ဇာနိတုံ. ဒွေ ပန ဖဿာ ဝါ ဝေဒနာ ဝါ သညာ ဝါ စေတနာ ဝါ စိတ္တာနိ ဝါ ဧကတော ဥပ္ပဇ္ဇနကာနိ နာမ နတ္ထိ, ဧကေကမေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဧဝံ ဉာဏဗဟုတာ မောစေတဗ္ဗာ. ဧဝံ သန္တေ ကထံ? မဟာထေရဿ အန္တောသမာပတ္တိယံ သောဠသ ဓမ္မာ ဝိဒိတာ ပါကဋာ ဟောန္တီတိ. ဝတ္ထာရမ္မဏာနံ ပရိဂ္ဂဟိတတာယ. ထေရေန ဟိ ဝတ္ထု စေဝ အာရမ္မဏဉ္စ ပရိဂ္ဂဟိတံ, တေနဿ တေသံ ဓမ္မာနံ ဥပ္ပာဒံ အာဝဇ္ဇန္တဿ ဥပ္ပာဒေါ ပါကဋော ဟောတိ, ဌာနံ အာဝဇ္ဇန္တဿ ဌာနံ ပါကဋံ ဟောတိ, ဘေဒံ အာဝဇ္ဇန္တဿ ဘေဒေါ ပါကဋော ဟောတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဝိဒိတာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ ဝိဒိတာ ဥပဋ္ဌဟန္တိ ဝိဒိတာ အဗ္ဘတ္ထံ ဂစ္ဆန္တီ’’တိ. အဟုတွာ သမ္ဘောန္တီတိ ဣမိနာ ဥဒယံ ပဿတိ. ဟုတွာ ပဋိဝေန္တီတိ ဣမိနာ ဝယံ ပဿတိ.

ពាក្យថា "ធម៌ទាំងនោះកើតឡើងជាធម៌ដែលលោកដឹងច្បាស់" គឺកាលដែលកើតឡើង ក៏កើតឡើងជាធម៌ដែលលោកដឹងច្បាស់ និងប្រាកដច្បាស់។ ពាក្យថា "តាំងនៅជាធម៌ដែលលោកដឹងច្បាស់" គឺសូម្បីតែកាលដែលតាំងនៅ ក៏តាំងនៅជាធម៌ដែលលោកដឹងច្បាស់ និងប្រាកដច្បាស់។ ពាក្យថា "វិនាសទៅជាធម៌ដែលលោកដឹងច្បាស់" គឺសូម្បីតែកាលដែលរលត់ទៅ ក៏រលត់ទៅជាធម៌ដែលលោកដឹងច្បាស់ និងប្រាកដច្បាស់។ ក្នុងទីនេះ គប្បីដោះស្រាយនូវបញ្ហាពីរយ៉ាងគឺ "ការដឹងនូវចិត្តនោះដោយចិត្តនោះឯង" (តំញាណតា) និង "ការកើតឡើងនៃចិត្តច្រើនក្នុងពេលតែមួយ" (ញាណពហុចិត្តតា)។ ដូចជាចុងម្រាមដៃនោះ មិនអាចពាល់ត្រូវចុងម្រាមដៃនោះឯងបានឡើយ យ៉ាងណាមិញ សូម្បីតែចិត្តនោះឯង ក៏មិនអាចដឹងនូវការកើតឡើង ការតាំងនៅ ឬការរលត់ទៅនៃចិត្តនោះឯងបានឡើយ យ៉ាងនោះដែរ។ គប្បីដោះស្រាយនូវបញ្ហា "ការដឹងនូវចិត្តនោះដោយចិត្តនោះឯង" ជាមុនសិនយ៉ាងនេះ។ ប្រសិនបើចិត្តពីរ កើតឡើងព្រមគ្នាក្នុងពេលតែមួយ គប្បីអាចដឹងនូវការកើតឡើង ការតាំងនៅ ឬការរលត់ទៅនៃចិត្តមួយ ដោយចិត្តមួយទៀតបាន។ ប៉ុន្តែ ធម្មតាថា ផស្សៈពីរ វេទនាពីរ សញ្ញាពីរ ចេតនាពីរ ឬចិត្តពីរ ដែលកើតឡើងព្រមគ្នាក្នុងពេលតែមួយនោះ មិនមានឡើយ គឺកើតឡើងម្តងមួយៗប៉ុណ្ណោះ។ គប្បីដោះស្រាយនូវបញ្ហា "ការកើតឡើងនៃចិត្តច្រើនក្នុងពេលតែមួយ" យ៉ាងនេះ។ កាលបើដូច្នោះ តើធម៌ទាំង ១៦ ប្រការក្នុងសមាបត្តិ ប្រាកដច្បាស់ដល់ព្រះមហាថេរៈយ៉ាងដូចម្តេច? ឆ្លើយថា ព្រោះតែលោកបានកំណត់ដឹងនូវវត្ថុ និងអារម្មណ៍រួចហើយ។ ព្រោះថា ព្រះថេរៈបានកំណត់ដឹងនូវវត្ថុ (ទ្វារ) និងអារម្មណ៍រួចហើយ ហេតុនោះ កាលលោកពិចារណានូវការកើតឡើងនៃធម៌ទាំងនោះ ការកើតឡើង (ឧប្បាទខណៈ) ក៏ប្រាកដច្បាស់ កាលពិចារណានូវការតាំងនៅ ការតាំងនៅ (ឋិតិខណៈ) ក៏ប្រាកដច្បាស់ កាលពិចារណានូវការរលត់ទៅ ការរលត់ទៅ (ភង្គខណៈ) ក៏ប្រាកដច្បាស់។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងថា "ធម៌ទាំងនោះកើតឡើងជាធម៌ដែលលោកដឹងច្បាស់ តាំងនៅជាធម៌ដែលលោកដឹងច្បាស់ វិនាសទៅជាធម៌ដែលលោកដឹងច្បាស់"។ ដោយបទថា "មិនទាន់កើត ក៏កើតឡើង" ព្រះអង្គបង្ហាញថា លោកឃើញនូវការកើតឡើង (ឧទយៈ)។ ដោយបទថា "កើតឡើងហើយ ក៏វិនាសទៅវិញ" ព្រះអង្គបង្ហាញថា លោកឃើញនូវការរលត់ទៅ (វយៈ)។

---

အနုပါယောတိ ရာဂဝသေန အနုပဂမနော ဟုတွာ. အနပါယောတိ ပဋိဃဝသေန အနပဂတော. အနိဿိတောတိ တဏှာဒိဋ္ဌိနိဿယေဟိ အနိဿိတော. အပ္ပဋိဗဒ္ဓေါတိ ဆန္ဒရာဂေန အဗဒ္ဓေါ. ဝိပ္ပမုတ္တောတိ ကာမရာဂတော ဝိပ္ပမုတ္တော. ဝိသံယုတ္တောတိ စတူဟိ ယောဂေဟိ သဗ္ဗကိလေသေဟိ ဝါ ဝိသံယုတ္တော. ဝိမရိယာဒီကတေနာတိ နိမ္မရိယာဒီကတေန. စေတသာတိ ဧဝံဝိဓေန စိတ္တေန ဝိဟရတိ.

ពាក្យថា "មិនចូលទៅជិត" (អនុបាយោ) គឺមិនចូលទៅជិតដោយអំណាចនៃរាគៈ។ ពាក្យថា "មិនថយចេញ" (អនបាយោ) គឺមិនថយចេញដោយអំណាចនៃបដិឃៈ។ ពាក្យថា "មិនអាស្រ័យ" (អនិស្សិតោ) គឺមិនអាស្រ័យដោយតណ្ហានិងទិដ្ឋិ។ ពាក្យថា "មិនជាប់ជំពាក់" (អប្បដិពទ្ធោ) គឺមិនជាប់ជំពាក់ដោយឆន្ទរាគៈ។ ពាក្យថា "រួចផុតស្រឡះ" (វិប្បមុត្តោ) គឺរួចផុតស្រឡះចាកកាមរាគៈ។ ពាក្យថា "ប្រាសចាក" (វិសំយុត្តោ) គឺប្រាសចាកយោគៈទាំង ៤ ឬប្រាសចាកកិលេសទាំងពួង។ ពាក្យថា "ដោយចិត្តដែលធ្វើមិនឲ្យមានដែនកំណត់" (វិមរិយាទីកតេន) គឺដោយចិត្តដែលមិនមានដែនកំណត់។ ពាក្យថា "ដោយចិត្ត" (ចេតសា) គឺលោកសម្រេចសម្រាន្តនៅដោយចិត្តមានសភាពយ៉ាងនេះ។

---

တတ္ထ [Pg.61] ဒွေ မရိယာဒါ ကိလေသမရိယာဒါ စ အာရမ္မဏမရိယာဒါ စ. သစေ ဟိဿ အန္တောသမာပတ္တိယံ ပဝတ္တေ သောဠသ ဓမ္မေ အာရဗ္ဘ ရာဂါဒယော ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ, ကိလေသမရိယာဒါ တေန ကတာ ဘဝေယျ, တေသု ပနဿ ဧကောပိ န ဥပ္ပန္နောတိ ကိလေသမရိယာဒါ နတ္ထိ. သစေ ပနဿ အန္တောသမာပတ္တိယံ ပဝတ္တေ သောဠသ ဓမ္မေ အာဝဇ္ဇန္တဿ ဧကစ္စေ အာပါထံ နာဂစ္ဆေယျုံ. ဧဝမဿ အာရမ္မဏမရိယာဒါ ဘဝေယျုံ. တေ ပနဿ သောဠသ ဓမ္မေ အာဝဇ္ဇန္တဿ အာပါထံ အနာဂတဓမ္မော နာမ နတ္ထီတိ အာရမ္မဏမရိယာဒါပိ နတ္ထိ.

ក្នុងទីនោះ ដែនកំណត់មាន ២ យ៉ាង គឺដែនកំណត់នៃកិលេស (កិលេសមរិយាទា) និងដែនកំណត់នៃអារម្មណ៍ (អារម្មណមរិយាទា)។ ព្រោះថា ប្រសិនបើកិលេសមានរាគៈជាដើម កើតឡើងចំពោះធម៌ទាំង ១៦ ប្រការដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងសមាបត្តិរបស់លោក ដែនកំណត់នៃកិលេស ឈ្មោះថា លោកបានធ្វើហើយដោយចិត្តនោះ ប៉ុន្តែសូម្បីតែកិលេសមួយក៏មិនបានកើតឡើងដល់លោកក្នុងធម៌ទាំងនោះឡើយ ហេតុនោះ ដែនកំណត់នៃកិលេស ទើបមិនមាន។ ម្យ៉ាងទៀត ប្រសិនបើធម៌ខ្លះមិនប្រាកដច្បាស់ដល់លោក កាលដែលពិចារណានូវធម៌ទាំង ១៦ ប្រការដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងសមាបត្តិ ដែនកំណត់នៃអារម្មណ៍ ក៏គប្បីមានដល់លោកយ៉ាងនោះ។ ប៉ុន្តែ ធម៌ដែលមិនប្រាកដច្បាស់ដល់លោក កាលដែលពិចារណានូវធម៌ទាំង ១៦ ប្រការនោះ មិនមានឡើយ ហេតុនោះ សូម្បីតែដែនកំណត់នៃអារម្មណ៍ ក៏មិនមានដែរ។

---

အပရာပိ ဒွေ မရိယာဒါ ဝိက္ခမ္ဘနမရိယာဒါ စ သမုစ္ဆေဒမရိယာဒါ စ. တာသု သမုစ္ဆေဒမရိယာဒါ ဥပရိ အာဂမိဿတိ, ဣမသ္မိံ ပန ဌာနေ ဝိက္ခမ္ဘနမရိယာဒါ အဓိပ္ပေတာ. တဿ ဝိက္ခမ္ဘိတပစ္စနီကတ္တာ နတ္ထီတိ ဝိမရိယာဒိကတေန စေတသာ ဝိဟရတိ.

ដែនកំណត់ ២ យ៉ាងដទៃទៀត គឺដែនកំណត់នៃការសង្កត់សង្កិនទុក (វិក្ខម្ភនមរិយាទា) និងដែនកំណត់នៃការកាត់ផ្តាច់ (សមុច្ឆេទមរិយាទា)។ ក្នុងដែនកំណត់ទាំងពីរនោះ ដែនកំណត់នៃការកាត់ផ្តាច់ នឹងមានពោលខាងមុខ ចំណែកក្នុងទីនេះ សំដៅយកដែនកំណត់នៃការសង្កត់សង្កិនទុក។ ព្រោះតែធម៌ជាបដិបក្ខ លោកបានសង្កត់សង្កិនទុកហើយ ដែនកំណត់នោះទើបមិនមាន ហេតុនោះ លោកទើបសម្រេចសម្រាន្តនៅដោយចិត្តដែលមិនមានដែនកំណត់។

---

ဥတ္တရိ နိဿရဏန္တိ ဣတော ဥတ္တရိ နိဿရဏံ. အညေသု စ သုတ္တေသု ‘‘ဥတ္တရိ နိဿရဏ’’န္တိ နိဗ္ဗာနံ ဝုတ္တံ, ဣဓ ပန အနန္တရော ဝိသေသော အဓိပ္ပေတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. တဗ္ဗဟုလီကာရာတိ တဿ ပဇာနနဿ ဗဟုလီကရဏေန. အတ္ထိတွေဝဿ ဟောတီတိ တဿ ထေရဿ အတ္ထီတိယေဝ ဒဠှတရံ ဟောတိ. ဣမိနာ နယေန သေသဝါရေသုပိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ពាក្យថា "ការរំដោះខ្លួនដ៏ក្រៃលែង" (ឧត្តរិ និស្សរណំ) គឺការរំដោះខ្លួនឲ្យក្រៃលែងជាងបឋមជ្ឈាននេះ។ ក្នុងសូត្រដទៃទៀត បទថា "ឧត្តរិ និស្សរណំ" សំដៅយកព្រះនិព្វាន ប៉ុន្តែក្នុងសូត្រនេះ គប្បីជ្រាបថា សំដៅយកគុណធម៌ដ៏វិសេសដែលនៅបន្ទាប់គ្នា។ ពាក្យថា "ព្រោះការធ្វើឲ្យច្រើននូវការដឹងនោះ" (តព្វហុលីការា) គឺព្រោះការធ្វើឲ្យច្រើននូវការដឹងច្បាស់នោះ។ ពាក្យថា "សេចក្តីយល់ឃើញថា មាន (គុណធម៌ខ្ពស់ជាងនេះ) តែងមានដល់លោក" (អត្ថិត្វេវស្ស ហោតិ) គឺសេចក្តីដឹងយ៉ាងមាំមួនថា "មានគុណធម៌ខ្ពស់ជាងនេះពិតប្រាកដ" តែងមានដល់ព្រះថេរៈនោះ។ គប្បីជ្រាបសេចក្តីក្នុងវារៈដែលនៅសេសសល់ទាំងឡាយ តាមន័យនេះឯង។

---

ဒုတိယဝါရေ ပန သမ္ပသာဒနဋ္ဌေန သမ္ပသာဒေါ. သဘာဝတော ဝဝတ္ထပေတိ.

ក្នុងវារៈទីពីរ ពាក្យថា "សេចក្តីជ្រះថ្លា" (សម្បសាទោ) ព្រោះមានសេចក្តីជ្រះថ្លាជាសភាវៈ។ លោករមែងកំណត់ទុកទៅតាមសភាវៈពិត។

---

စတုတ္ထဝါရေ ဥပေက္ခာတိ သုခဋ္ဌာနေ ဝေဒနုပေက္ခာဝ. ပဿဒ္ဓတ္တာ စေတသော အနာဘောဂေါတိ ယော သော ‘‘ယဒေဝ တတ္ထ သုခ’’န္တိ စေတသော အာဘောဂေါ, ဧတေနေတံ ဩဠာရိကမက္ခာယတီတိ ဧဝံ ပဿဒ္ဓတ္တာ စေတသော အနာဘောဂေါ ဝုတ္တော, တဿ အဘာဝါတိ အတ္ထော. သတိပါရိသုဒ္ဓီတိ ပရိသုဒ္ဓါသတိယေဝ. ဥပေက္ခာပိ ပါရိသုဒ္ဓိဥပေက္ခာ.

ក្នុងវារៈទីបួន ពាក្យថា "ឧបេក្ខា" គឺវេទនូបេក្ខាដែលសម្តែងក្នុងទីនៃសុខៈ។ ពាក្យថា "ការមិនយកចិត្តទុកដាក់នៃចិត្ត ព្រោះភាពស្ងប់រម្ងាប់" (បស្សទ្ធត្តា ចេតសោ អនាភោគោ) សេចក្តីថា ការយកចិត្តទុកដាក់នៃចិត្តណាដែលថា "សុខៈណាដែលមានក្នុងទីនោះ" ព្រោះការយកចិត្តទុកដាក់នោះ ឈាននេះទើបឈ្មោះថាជាធម៌គ្រោតគ្រាត ព្រោះហេតុនោះ ការមិនយកចិត្តទុកដាក់នៃចិត្ត ព្រោះភាពស្ងប់រម្ងាប់ ទើបព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងទុក សេចក្តីថា ព្រោះមិនមានការយកចិត្តទុកដាក់នោះ។ ពាក្យថា "សតិបារិសុទ្ធិ" គឺសតិដ៏បរិសុទ្ធនោះឯង។ សូម្បីតែឧបេក្ខា ក៏ជាឧបេក្ខាដ៏បរិសុទ្ធដែរ។

---

၉၅. သတော ဝုဋ္ဌဟတီတိ သတိယာ သမန္နာဂတော ဉာဏေန သမ္ပဇာနော ဟုတွာ ဝုဋ္ဌာတိ. တေ ဓမ္မေ သမနုပဿတီတိ ယသ္မာ နေဝသညာနာသညာယတနေ ဗုဒ္ဓါနံယေဝ အနုပဒဓမ္မဝိပဿနာ ဟောတိ, န သာဝကာနံ, တသ္မာ ဧတ္ထ ကလာပဝိပဿနံ ဒဿေန္တော ဧဝမာဟ.

៩៥. ពាក្យថា "ចេញ (ចាកសមាបត្តិ) ទាំងមានសតិ" (សតោ វុដ្ឋហតិ) គឺលោកជាអ្នកប្រកបដោយសតិ មានសេចក្តីដឹងខ្លួនដោយញាណ ហើយចេញចាកសមាបត្តិ។ ពាក្យថា "រមែងពិចារណាឃើញនូវធម៌ទាំងនោះ" (តេ ធម្មេ សមនុបស្សតិ) សេចក្តីថា ព្រោះហេតុតែក្នុងនេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនឈាន អនុបទធម្មវិបស្សនា តែងមានដល់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយប៉ុណ្ណោះ មិនមានដល់សាវកទាំងឡាយឡើយ ហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលនឹងបង្ហាញនូវកលាបវិបស្សនា (ការពិចារណាជាក្រុម) ក្នុងឈាននេះ ទើបត្រាស់យ៉ាងនេះ។

---

ပညာယ [Pg.62] စဿ ဒိသွာ အာသဝါ ပရိက္ခီဏာ ဟောန္တီတိ မဂ္ဂပညာယ စတ္တာရိ သစ္စာနိ ဒိသွာ စတ္တာရော အာသဝါ ခီဏာ ဟောန္တိ. သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ သမထဝိပဿနံ ယုဂနဒ္ဓံ အာဟရိတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တဝါရောပိ အတ္ထိ, နိရောဓသမာပတ္တိသမာပန္နဝါရောပိ. အရဟတ္တံ ပတ္တဝါရော ဣဓ ဂဟိတော, နိရောဓံ ပန စိဏ္ဏဝသိတာယ အပရာပရံ သမာပဇ္ဇိဿတီတိ ဝဒန္တိ.

ពាក្យថា "កាលដែលលោកឃើញច្បាស់ដោយបញ្ញាហើយ អាសវៈទាំងឡាយក៏អស់រលីងទៅ" (បញ្ញាយ ចស្ស ទិស្វា អាសវា បរិក្ខីណា ហោន្តិ) សេចក្តីថា កាលដែលឃើញច្បាស់នូវអរិយសច្ចទាំង ៤ ដោយមគ្គបញ្ញាហើយ អាសវៈទាំង ៤ ក៏អស់រលីងទៅ។ វារៈដែលព្រះសារីបុត្តត្ថេរនាំមកនូវសមថៈនិងវិបស្សនាទន្ទឹមគ្នា (យុគនទ្ធៈ) ហើយសម្រេចព្រះអរហត្ត ក៏មាន វារៈដែលលោកចូលនិរោធសមាបត្តិ ក៏មាន។ ក្នុងទីនេះ សំដៅយកវារៈដែលលោកសម្រេចព្រះអរហត្ត ចំណែកការចូលនិរោធសមាបត្តិ លោកតែងចូលជាញឹកញាប់ ព្រោះភាពជាអ្នកស្ទាត់ជំនាញ នេះជាពាក្យដែលលោកពោលទុក។

---

တတ္ထဿ ယသ္မိံ ကာလေ နိရောဓသမာပတ္တိ သီသံ ဟောတိ, နိရောဓဿ ဝါရော အာဂစ္ဆတိ, ဖလသမာပတ္တိ ဂူဠှာ ဟောတိ. ယသ္မိံ ကာလေ ဖလသမာပတ္တိ သီသံ ဟောတိ, ဖလသမာပတ္တိယာ ဝါရော အာဂစ္ဆတိ, နိရောဓသမာပတ္တိ ဂူဠှာ ဟောတိ. ဇမ္ဗုဒီပဝါသိနော ထေရာ ပန ဝဒန္တိ ‘‘သာရိပုတ္တတ္ထေရော သမထဝိပဿနံ ယုဂနဒ္ဓံ အာဟရိတွာ အနာဂါမိဖလံ သစ္ဆိကတွာ နိရောဓံ သမာပဇ္ဇိ, နိရောဓာ ဝုဋ္ဌာယ အရဟတ္တံ ပတ္တော’’တိ. တေ ဓမ္မေတိ အန္တောသမာပတ္တိယံ ပဝတ္တေ တိသမုဋ္ဌာနိကရူပဓမ္မေ, ဟေဋ္ဌာ နေဝသညာနာသညာယတနသမာပတ္တိယံ ပဝတ္တဓမ္မေ ဝါ. တေပိ ဟိ ဣမသ္မိံ ဝါရေ ဝိပဿိတဗ္ဗဓမ္မာဝ, တသ္မာ တေ ဝါ ဝိပဿတီတိ ဒဿေတုံ ဣဒံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ក្នុងវារៈទាំងពីរនោះ ក្នុងសម័យណាដែលនិរោធសមាបត្តិជាប្រធាន វារៈនៃនិរោធសមាបត្តិក៏មកដល់ ពេលនោះផលសមាបត្តិរមែងលាក់កំបាំង។ ក្នុងសម័យណាដែលផលសមាបត្តិជាប្រធាន វារៈនៃផលសមាបត្តិក៏មកដល់ ពេលនោះនិរោធសមាបត្តិរមែងលាក់កំបាំង។ ចំណែកព្រះថេរៈទាំងឡាយដែលគង់នៅក្នុងជម្ពូទ្វីប តែងពោលថា "ព្រះសារីបុត្តត្ថេរនាំមកនូវសមថៈនិងវិបស្សនាទន្ទឹមគ្នា ធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវអនាគាមិផល ហើយចូលនិរោធសមាបត្តិ លុះចេញចាកនិរោធសមាបត្តិហើយ ក៏សម្រេចព្រះអរហត្ត"។ ពាក្យថា "នូវធម៌ទាំងនោះ" (តេ ធម្មេ) គឺរូបធម៌ដែលមានសមុដ្ឋាន ៣ ដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងសមាបត្តិ ឬធម៌ទាំងឡាយដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងនេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនសមាបត្តិខាងក្រោម។ ព្រោះថា ធម៌ទាំងនោះ សូម្បីក្នុងវារៈនេះ ក៏ជាធម៌ដែលគប្បីពិចារណាដោយវិបស្សនាដែរ ហេតុនោះ គប្បីជ្រាបថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ពាក្យនេះ ដើម្បីបង្ហាញថា លោកពិចារណាឃើញនូវធម៌ទាំងនោះឯង។

---

၉၇. ဝသိပ္ပတောတိ စိဏ္ဏဝသိတံ ပတ္တော. ပါရမိပ္ပတ္တောတိ နိပ္ဖတ္တိံ ပတ္တော. ဩရသောတိအာဒီသု ထေရော ဘဂဝတော ဥရေ နိဗ္ဗတ္တသဒ္ဒံ သုတွာ ဇာတောတိ ဩရသော, မုခေန ပဘာဝိတံ သဒ္ဒံ သုတွာ ဇာတောတိ မုခတော ဇာတော, ဓမ္မေန ပန ဇာတတ္တာ နိမ္မိတတ္တာ ဓမ္မဇော ဓမ္မနိမ္မိတော, ဓမ္မဒါယဿ အာဒိယနတော ဓမ္မဒါယာဒေါ, အာမိသဒါယဿ အနာဒိယနတော နော အာမိသဒါယာဒေါတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

៩៧. បទថា "Vasippato" គឺ ដល់នូវភាពស្ទាត់ជំនាញដែលបានសន្សំហើយ។ បទថា "Pāramippatto" គឺ ដល់នូវការសម្រេច។ ក្នុងបទទាំងឡាយមាន "oraso" ជាដើម ព្រះថេរៈ ឈ្មោះថា "oraso" (កូនកើតពីទ្រូង) ព្រោះកើត (ជាព្រះអរហន្ត) ដោយបានស្តាប់ព្រះសូរសៀងដែលចេញពីព្រះឧរារបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ, ឈ្មោះថា "mukhato jāto" (កើតពីព្រះឱស្ឋ) ព្រោះកើតដោយបានស្តាប់ព្រះធម៌ដែលសម្តែងចេញពីព្រះឱស្ឋ, ម្យ៉ាងទៀត ឈ្មោះថា "dhammajo" (កើតអំពីធម៌) និង "dhammanimmito" (ដែលធម៌និម្មិត) ព្រោះកើតមក និងត្រូវបាននិម្មិតឡើងដោយធម៌ (គឺអរិយមគ្គ), ឈ្មោះថា "dhammadāyādo" (ជាអ្នកទទួលមរតកធម៌) ព្រោះទទួលយកនូវមរតកគឺលោកុត្តរធម៌, ឈ្មោះថា "no āmisādayādo" (មិនមែនជាអ្នកទទួលមរតកអាមិស) ព្រោះមិនទទួលយកនូវមរតកគឺអាមិស គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងទីទាំងពួង គឺងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

---

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

ក្នុងអដ្ឋកថាមជ្ឈិមនិកាយ ឈ្មោះ បបញ្ចសូទនី។

---

အနုပဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការអធិប្បាយអនុបទសូត្រ ចប់ហើយ។

---

၂. ဆဗ္ဗိသောဓနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

២. ការអធិប្បាយឆព្វិសោធនសូត្រ។

---

၉၈. ဧဝံ မေ သုတန္တိ ဆဗ္ဗိသောဓနသုတ္တံ. တတ္ထ ခီဏာ ဇာတီတိအာဒီသု ဧကေနာပိ ပဒေန အညာ ဗျာကတာဝ ဟောတိ, ဒွီဟိပိ. ဣဓ ပန စတူဟိ ပဒေဟိ အညဗျာကရဏံ အာဂတံ. ဒိဋ္ဌေ ဒိဋ္ဌဝါဒိတာတိအာဒီသု ယာယ [Pg.63] စေတနာယ ဒိဋ္ဌေ ဒိဋ္ဌံ မေတိ ဝဒတိ, သာ ဒိဋ္ဌေ ဒိဋ္ဌဝါဒိတာ နာမ. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. အယမနုဓမ္မောတိ အယံ သဘာဝေါ. အဘိနန္ဒိတဗ္ဗန္တိ န ကေဝလံ အဘိနန္ဒိတဗ္ဗံ, ပရိနိဗ္ဗုတဿ ပနဿ သဗ္ဗောပိ ခီဏာသဝဿ သက္ကာရော ကာတဗ္ဗော. ဥတ္တရိံ ပဉှောတိ သစေ ပနဿ ဝေယျာကရဏေန အသန္တုဋ္ဌာ ဟောထ, ဥတ္တရိမ္ပိ အယံ ပဉှော ပုစ္ဆိတဗ္ဗောတိ ဒဿေတိ. ဣတော ပရေသုပိ တီသု ဝါရေသု အယမေဝ နယော.

៩៨. សូត្រដែលផ្តើមឡើងថា "Evaṃ me sutaṃ" គឺ ឆព្វិសោធនសូត្រ។ ក្នុងបទទាំងឡាយមាន "khīṇā jāti" ជាដើមនោះ សូម្បីតែបទមួយ ក៏ឈ្មោះថាជាការដោះស្រាយព្រះអរហត្តផល (aññā) ដែរ សូម្បីតែពីរបទក៏ដូចគ្នា។ ប៉ុន្តែក្នុងទីនេះ ការដោះស្រាយព្រះអរហត្តផល មកដោយបទទាំង ៤។ ក្នុងបទទាំងឡាយមាន "diṭṭhe diṭṭhavāditā" ជាដើម ចេតនាណាដែលនិយាយក្នុងរបស់ដែលឃើញហើយថា "ខ្ញុំបានឃើញហើយ" ចេតនានោះឈ្មោះថា "diṭṭhe diṭṭhavāditā"។ ក្នុងបទដែលនៅសល់ទាំងឡាយ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ បទថា "ayamanudhammo" គឺ សភាវៈនេះ។ បទថា "abhinanditabbaṃ" មិនមែនគ្រាន់តែត្រេកអរ (សរសើរ) ប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែសូម្បីតែសក្ការៈទាំងពួង ក៏គួរធ្វើដល់ព្រះខីណាសពនោះ ដែលបរិនិព្វានហើយ។ បទថា "uttariṃ pañho" បង្ហាញថា ប្រសិនបើអ្នកទាំងឡាយមិនពេញចិត្តនឹងការដោះស្រាយរបស់ភិក្ខុនោះទេ សំនួរនេះក៏គួរតែសួរតទៅទៀត។ ក្នុងវារៈទាំង ៣ ខាងមុខទៀត ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

---

၉၉. အဗလန္တိ ဒုဗ္ဗလံ. ဝိရာဂုနန္တိ ဝိဂစ္ဆနသဘာဝံ. အနဿာသိကန္တိ အဿာသဝိရဟိတံ. ဥပါယူပါဒါနာတိ တဏှာဒိဋ္ဌီနမေတံ အဓိဝစနံ. တဏှာဒိဋ္ဌိယော ဟိ တေဘူမကဓမ္မေ ဥပေန္တီတိ ဥပါယာ, ဥပါဒိယန္တီတိ ဥပါဒါနာ. စေတသော အဒိဋ္ဌာနာဘိနိဝေသာနုသယာတိပိ တာသံယေဝ နာမံ. စိတ္တဉှိ တဏှာဒိဋ္ဌီဟိ သက္ကာယဓမ္မေသု တိဋ္ဌတိ အဓိတိဋ္ဌတီတိ တဏှာဒိဋ္ဌိယော စေတသော အဓိဋ္ဌာနာ, တာဟိ တံ အဘိနိဝိသတီတိ အဘိနိဝေသာ, တာဟိယေဝ တံ အနုသေတီတိ အနုသယာတိ ဝုစ္စန္တိ. ခယာ ဝိရာဂါတိအာဒီသု ခယေန ဝိရာဂေနာတိ အတ္ထော. သဗ္ဗာနိ စေတာနိ အညမညဝေဝစနာနေဝ.

៩៩. បទថា "abalaṃ" គឺ ទន់ខ្សោយ (គ្មានកម្លាំង)។ បទថា "virāgunaṃ" គឺ មានសភាវៈប្រាសចាក។ បទថា "anassāsikaṃ" គឺ ប្រាសចាកការធូរចិត្ត (គ្មានការក្សេមក្សាន្ត)។ បទថា "upāyūpādānā" នេះជាឈ្មោះរបស់តណ្ហានិងទិដ្ឋិ។ ព្រោះថា តណ្ហានិងទិដ្ឋិ តែងចូលទៅជិតនូវធម៌ក្នុងភូមិទាំង ៣ ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា "upāyā" (គ្រឿងចូលទៅជិត), តែងប្រកាន់មាំ ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា "upādānā" (គ្រឿងប្រកាន់មាំ)។ ពាក្យថា "cetaso adhiṭṭhānābhinivesānusayā" ក៏ជាឈ្មោះរបស់តណ្ហានិងទិដ្ឋិទាំងនោះដែរ។ ព្រោះថា ចិត្តតែងតាំងនៅ តែងតាំងនៅមាំ ដោយតណ្ហានិងទិដ្ឋិ ក្នុងសក្កាយធម៌ទាំងឡាយ ហេតុនោះ តណ្ហានិងទិដ្ឋិ ទើបឈ្មោះថា "cetaso adhiṭṭhānā" (ទីតាំងនៃចិត្ត), ចិត្តតែងចូលទៅស្ទាបអង្អែលដោយតណ្ហានិងទិដ្ឋិទាំងនោះ ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា "abhinivesā" (គ្រឿងចូលទៅស្ទាបអង្អែល), ចិត្តតែងដេកត្រាំដោយតណ្ហានិងទិដ្ឋិទាំងនោះឯង ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា "anusayā" (អនុស័យ)។ ក្នុងបទទាំងឡាយមាន "khayā virāgā" ជាដើម មានសេចក្តីថា ដោយការអស់ទៅ ដោយការប្រាសចាកតម្រេក។ បទទាំងឡាយនេះទាំងអស់ សុទ្ធតែជាវេវចនៈទៅវិញទៅមក។

---

၁၀၀. ပထဝီဓာတူတိ ပတိဋ္ဌာနဓာတု. အာပေါဓာတူတိ အာဗန္ဓနဓာတု. တေဇောဓာတူတိ ပရိပါစနဓာတု. ဝါယောဓာတူတိ ဝိတ္ထမ္ဘနဓာတု. အာကာသဓာတူတိ အသမ္ဖုဋ္ဌဓာတု. ဝိညာဏဓာတူတိ ဝိဇာနနဓာတု. န အနတ္တတော ဥပဂစ္ဆိန္တိ အဟံ အတ္တာတိ အတ္တကောဋ္ဌာသေန န ဥပဂမိံ. န စ ပထဝီဓာတုနိဿိတန္တိ ပထဝီဓာတုနိဿိတာ သေသဓာတုယော စ ဥပါဒါရူပဉ္စ အရူပက္ခန္ဓာ စ. တေပိ ဟိ နိဿိတဝတ္ထုရူပါနံ ပထဝီဓာတုနိဿိတတ္တာ ဧကေန ပရိယာယေန ပထဝီဓာတုနိဿိတာဝ. တသ္မာ ‘‘န စ ပထဝီဓာတုနိဿိတ’’န္တိ ဝဒန္တော သေသရူပါရူပဓမ္မေပိ အတ္တတော န ဥပဂစ္ဆိန္တိ ဝဒတိ. အာကာသဓာတုနိဿိတပဒေ ပန အဝိနိဗ္ဘောဂဝသေန သဗ္ဗမ္ပိ ဘူတုပါဒါရူပံ အာကာသဓာတုနိဿိတံ နာမ, တထာ တံနိဿိတရူပဝတ္ထုကာ အရူပက္ခန္ဓာ. ဧဝံ ဣဓာပိ ရူပါရူပံ ဂဟိတမေဝ ဟောတိ. ဝိညာဏဓာတုနိဿိတပဒေ ပန သဟဇာတာ တယော ခန္ဓာ စိတ္တသမုဋ္ဌာနရူပဉ္စ ဝိညာဏဓာတုနိဿိတန္တိ ရူပါရူပံ ဂဟိတမေဝ ဟောတိ.

១០០. បទថា "pathavīdhātu" គឺ ធាតុជាទីតាំង។ បទថា "āpodhātu" គឺ ធាតុជាគ្រឿងចងក្រង។ បទថា "tejodhātu" គឺ ធាតុជាគ្រឿងដុតកំដៅ។ បទថា "vāyodhātu" គឺ ធាតុជាគ្រឿងទ្រទ្រង់។ បទថា "ākāsadhātu" គឺ ធាតុដែលមិនប៉ះពាល់។ បទថា "viññāṇadhātu" គឺ ធាតុដឹងច្បាស់។ បទថា "na anattato upagacchinti" (មិនចូលទៅជិតដោយយល់ថាជាអត្តា) គឺ ខ្ញុំមិនបានចូលទៅជិតដោយចំណែកនៃអត្តាថា "នេះជាអត្តារបស់ខ្ញុំ" ឡើយ។ បទថា "na ca pathavīdhātunissitaṃ" គឺ ធាតុដែលនៅសល់ទាំងឡាយក្តី ឧបាទាយរូបក្តី អរូបក្ខន្ធទាំងឡាយក្តី ដែលអាស្រ័យនូវបឋវីធាតុ។ ព្រោះថា ធម៌ទាំងនោះ សូម្បីតែរូបជាទីអាស្រ័យ ក៏ព្រោះតែអាស្រ័យនូវបឋវីធាតុ ទើបឈ្មោះថា អាស្រ័យនូវបឋវីធាតុ ដោយបរិយាយមួយ។ ហេតុនោះ ព្រះអរហន្តកាលពោលថា "មិនអាស្រ័យនូវបឋវីធាតុ" ឈ្មោះថា ពោលថាកមិនចូលទៅជិតសូម្បីតែរូបធម៌និងអរូបធម៌ដែលនៅសល់ ដោយភាពជាអត្តាឡើយ។ ចំណែកក្នុងបទថា "ākāsadhātunissita" ដោយអំណាចនៃការមិនបំបែកគ្នា មហាភូតរូបនិងឧបាទាយរូបទាំងអស់ ឈ្មោះថា អាស្រ័យនូវអាកាសធាតុ, ព្រមទាំងអរូបក្ខន្ធទាំងឡាយដែលមានរូបជាទីអាស្រ័យនោះជាបង្អែក ក៏ដូច្នោះដែរ។ យ៉ាងនេះ សូម្បីតែក្នុងទីនេះ រូបធម៌និងអរូបធម៌ ក៏ឈ្មោះថាត្រូវបានកាន់យកហើយទាំងអស់។ ចំណែកក្នុងបទថា "viññāṇadhātunissita" សហជាតខន្ធ ៣ និងចិត្តសមុដ្ឋានរូប ឈ្មោះថា អាស្រ័យនូវវិញ្ញាណធាតុ យ៉ាងនេះ រូបធម៌និងអរូបធម៌ ក៏ឈ្មោះថាត្រូវបានកាន់យកហើយទាំងអស់។

---

၁၀၁. ရူပေ စက္ခုဝိညာဏေ စက္ခုဝိညာဏဝိညာတဗ္ဗေသု ဓမ္မေသူတိ ဧတ္ထ ယံ အတီတေ စက္ခုဒွါရဿ အာပါထံ အာဂန္တွာ နိရုဒ္ဓံ, ယဉ္စ အနာဂတေ အာပါထံ [Pg.64] အာဂန္တွာ နိရုဇ္ဈိဿတိ, ယမ္ပိ ဧတရဟိ အာဂန္တွာ နိရုဒ္ဓံ, တံ သဗ္ဗံ ရူပံ နာမ. ယံ ပန အတီတေပိ အာပါထံ အနာဂန္တွာ နိရုဒ္ဓံ, အနာဂတေပိ အနာဂန္တွာ နိရုဇ္ဈိဿတိ, ဧတရဟိပိ အနာဂန္တွာ နိရုဒ္ဓံ, တံ စက္ခုဝိညာဏဝိညာတဗ္ဗဓမ္မေသု သင်္ဂဟိတန္တိ ဝုတ္တေ တိပိဋကစူဠာဘယတ္ထေရော အာဟ – ‘‘ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဒွိဓာ ကရောထ, ဥပရိ ဆန္ဒောဝါရေ ကိန္တိ ကရိဿထ, နယိဒံ လဗ္ဘတီ’’တိ. တသ္မာ တီသု ကာလေသု အာပါထံ အာဂတံ ဝါ အနာဂတံ ဝါ သဗ္ဗမ္ပိ တံ ရူပမေဝ, စက္ခုဝိညာဏသမ္ပယုတ္တာ ပန တယော ခန္ဓာ စက္ခုဝိညာဏဝိညာတဗ္ဗဓမ္မာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အယဉှေတ္ထ အတ္ထော ‘‘စက္ခုဝိညာဏေန သဒ္ဓိံ ဝိညာတဗ္ဗေသု ဓမ္မေသူ’’တိ. ဆန္ဒောတိ တဏှာဆန္ဒော. ရာဂေါတိ သွေဝ ရဇ္ဇနဝသေန ရာဂေါ. နန္ဒီတိ သွေဝ အဘိနန္ဒနဝသေန နန္ဒီ. တဏှာတိ သွေဝ တဏှာယနဝသေန တဏှာ. သေသဒွါရေသုပိ ဧသေဝ နယော.

១០១. ក្នុងបទថា "rūpe cakkhuviññāṇe cakkhuviññāṇaviññātabbesu dhammesu" នេះ រូបណាដែលមកកាន់ប្រភពចក្ខុទ្វារក្នុងអតីត ហើយរលត់ទៅហើយក្តី, រូបណាដែលនឹងមកកាន់ប្រភព ហើយនឹងរលត់ទៅក្នុងអនាគតក្តី, រូបណាដែលមកកាន់ប្រភព ហើយរលត់ទៅក្នុងបច្ចុប្បន្នក្តី, រូបទាំងអស់នោះ ឈ្មោះថា រូប។ ចំណែករូបណាដែលមិនបានមកកាន់ប្រភពក្នុងអតីត ហើយរលត់ទៅហើយក្តី, នឹងមិនមកកាន់ប្រភពក្នុងអនាគត ហើយនឹងរលត់ទៅក្តី, មិនបានមកកាន់ប្រភពក្នុងបច្ចុប្បន្ន ហើយរលត់ទៅក្តី, រូបនោះត្រូវបានសង្គ្រោះចូលក្នុង "cakkhuviññāṇaviññātabbadhamma" (ធម៌ដែលគប្បីដឹងដោយចក្ខុវិញ្ញាណ)។ កាលបើពោលយ៉ាងនេះហើយ ព្រះត្រៃបិដកចូឡាភយត្ថេរ បានពោលថា៖ "ក្នុងទីនេះ ចូរធ្វើជាពីរចំណែកចុះ, ចុះក្នុងឆន្ទវារៈខាងលើ តើអ្នកទាំងឡាយនឹងធ្វើដូចម្តេច? សេចក្តីនេះមិនសមហេតុផលឡើយ"។ ហេតុនោះ រូបទាំងអស់ ទោះបីជាមកកាន់ប្រភពក្តី មិនមកកាន់ប្រភពក្តី ក្នុងកាលទាំង ៣ ក៏ដោយ ក៏សុទ្ធតែជារូបាយតនៈតែម្យ៉ាងប៉ុណ្ណោះ។ ចំណែកឯខន្ធ ៣ ដែលសម្បយុត្តដោយចក្ខុវិញ្ញាណ គប្បីជ្រាបថាជា "cakkhuviññāṇaviññātabbadhamma"។ ព្រោះថានេះជាសេចក្តីពន្យល់ក្នុងទីនេះថា "ក្នុងធម៌ទាំងឡាយដែលគប្បីដឹងរួមជាមួយចក្ខុវិញ្ញាណ"។ បទថា "chando" គឺ តណ្ហាឆន្ទៈ។ បទថា "rāgo" គឺ តណ្ហាឆន្ទៈនោះឯង ដោយអំណាចនៃការត្រេកអរ ឈ្មោះថា រាគៈ។ បទថា "nandī" គឺ តណ្ហាឆន្ទៈនោះឯង ដោយអំណាចនៃការរីករាយក្រៃលែង ឈ្មោះថា នន្ទី។ បទថា "taṇhā" គឺ តណ្ហាឆន្ទៈនោះឯង ដោយអំណាចនៃការចង់បាន ឈ្មោះថា តណ្ហា។ ក្នុងទ្វារដែលនៅសល់ទាំងឡាយ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

---

၁၀၂. အဟင်္ကာရမမင်္ကာရမာနာနုသယာတိ ဧတ္ထ အဟင်္ကာရော မာနော, မမင်္ကာရော တဏှာ, သွေဝ မာနာနုသယော. အာသဝါနံ ခယဉာဏာယာတိ ဣဒံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉ္စ အဝတွာ ကသ္မာ ဝုတ္တံ? ဘိက္ခူ လောကိယဓမ္မံ န ပုစ္ဆန္တိ, လောကုတ္တရမေဝ ပုစ္ဆန္တိ, တသ္မာ ပုစ္ဆိတပဉှံယေဝ ကထေန္တော ဧဝမာဟ. ဧကဝိဿဇ္ဇိတသုတ္တံ နာမေတံ, ဆဗ္ဗိသောဓနန္တိပိဿ နာမံ. ဧတ္ထ ဟိ စတ္တာရော ဝေါဟာရာ ပဉ္စ ခန္ဓာ ဆ ဓာတုယော ဆ အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရာနိ အာယတနာနိ အတ္တနော သဝိညာဏကကာယော ပရေသံ သဝိညာဏကကာယောတိ ဣမေ ဆ ကောဋ္ဌာသာ ဝိသုဒ္ဓါ, တသ္မာ ‘‘ဆဗ္ဗိသောဓနိယ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ပရသမုဒ္ဒဝါသိတ္ထေရာ ပန အတ္တနော စ ပရဿ စ ဝိညာဏကကာယံ ဧကမေဝ ကတွာ စတူဟိ အာဟာရေဟိ သဒ္ဓိန္တိ ဆ ကောဋ္ဌာသေ ဝဒန္တိ.

១០២. ក្នុងបទថា "ahaṅkāramamaṅkāramānānusaya" នេះ បទថា "ahaṅkāro" គឺ មានះ, បទថា "mamaṅkāro" គឺ តណ្ហា, មានះនោះឯង ឈ្មោះថា មានានុស័យ។ ពាក្យថា "āsavānaṃ khayañāṇāya" នេះ ហេតុអ្វីបានជាព្រះដ៏មានព្រះភាគមិនត្រាស់សំដៅលើបុព្វេនិវាសានុស្សតិញ្ញាណ និងទិព្វចក្ខុញ្ញាណ តែត្រាស់ពាក្យនេះ? ព្រោះថា ភិក្ខុទាំងឡាយមិនសួរនូវលោកិយធម៌ឡើយ តែងសួរតែលោកុត្តរធម៌ប៉ុណ្ណោះ ហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគកាលនឹងដោះស្រាយតែបញ្ហាដែលគេសួរ ទើបត្រាស់យ៉ាងនេះ។ សូត្រនេះឈ្មោះថា "ឯកវិស្សជ្ជិតសូត្រ" និងមានឈ្មោះម្យ៉ាងទៀតថា "ឆព្វិសោធនសូត្រ"។ ព្រោះថាក្នុងសូត្រនេះ ចំណែកទាំង ៦ គឺ វោហារ ៤, ខន្ធ ៥, ធាតុ ៦, អាយតនៈខាងក្នុងនិងខាងក្រៅ ៦, កាយដែលមានវិញ្ញាណរបស់ខ្លួន, កាយដែលមានវិញ្ញាណរបស់អ្នកដទៃ ត្រូវបានជម្រះឲ្យស្អាតស្អំ ហេតុនោះ ទើបហៅថា "ឆព្វិសោធនសូត្រ"។ ចំណែកព្រះថេរៈទាំងឡាយដែលគង់នៅត្រើយម្ខាងសមុទ្រ ធ្វើកាយដែលមានវិញ្ញាណរបស់ខ្លួននិងរបស់អ្នកដទៃឲ្យរួមជាតែមួយ ហើយពោលចំណែកទាំង ៦ រួមជាមួយអាហារ ៤ វិញ។

---

ဣမေ ပန ဆ ကောဋ္ဌာသာ ‘‘ကိံ တေ အဓိဂတံ, ကိန္တိ တေ အဓိဂတံ, ကဒါ တေ အဓိဂတံ, ကတ္ထ တေ အဓိဂတံ, ကတမေ တေ ကိလေသာ ပဟီနာ, ကတမေသံ တွံ ဓမ္မာနံ လာဘီ’’တိ (ပါရာ. ၁၉၈) ဧဝံ ဝိနယနိဒ္ဒေသပရိယာယေန သောဓေတဗ္ဗာ.

ចំណែកឯចំណែកទាំង ៦ នេះ គប្បីជម្រះតាមវិធីដែលមកក្នុងវិនយនិទ្ទេសយ៉ាងនេះថា៖ "តើអ្នកបានសម្រេចអ្វីខ្លះ? តើអ្នកបានសម្រេចដោយរបៀបណា? តើអ្នកបានសម្រេចក្នុងកាលណា? តើអ្នកបានសម្រេចក្នុងទីណា? តើកិលេសណាខ្លះដែលអ្នកបានលះបង់ហើយ? តើអ្នកជាអ្នកបានសម្រេចនូវធម៌ណាខ្លះ?"។

---

ဧတ္ထ ဟိ ကိံ တေ အဓိဂတန္တိ အဓိဂမပုစ္ဆာ, ဈာနဝိမောက္ခာဒီသု သောတာပတ္တိမဂ္ဂါဒီသု ဝါ ကိံ တယာ အဓိဂတံ. ကိန္တိ တေ အဓိဂတန္တိ ဥပါယပုစ္ဆာ. အယဉှိ ဧတ္ထာဓိပ္ပာယော – ကိံ တယာ အနိစ္စလက္ခဏံ ဓုရံ ကတွာ အဓိဂတံ, ဒုက္ခာနတ္တလက္ခဏေသု အညတရံ ဝါ, ကိံ ဝါ သမာဓိဝသေန အဘိနိဝိသိတွာ[Pg.65], ဥဒါဟု ဝိပဿနာဝသေန, တထာ ကိံ ရူပေ အဘိနိဝိသိတွာ, ဥဒါဟု အရူပေ, ကိံ ဝါ အဇ္ဈတ္တံ အဘိနိဝိသိတွာ, ဥဒါဟု ဗဟိဒ္ဓါတိ. ကဒါ တေ အဓိဂတန္တိ ကာလပုစ္ဆာ, ပုဗ္ဗဏှမဇ္ဈနှိကာဒီသု ကတရသ္မိံ ကာလေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

ក្នុងសំនួរទាំងនោះ សំនួរថា "kiṃ te adhigataṃ" គឺជាសំនួរអំពីការសម្រេចធម៌ (អធិគមបុច្ឆា) គឺសួរថា ក្នុងធម៌ទាំងឡាយមានឈាននិងវិមោក្ខជាដើម ឬក្នុងធម៌ទាំងឡាយមានសោតាបត្តិមគ្គជាដើម តើអ្នកបានសម្រេចធម៌ណា? សំនួរថា "kinti te adhigataṃ" គឺជាសំនួរអំពីឧបាយ (ឧបាយបុច្ឆា)។ សេចក្តីអធិប្បាយក្នុងទីនេះគឺ៖ តើអ្នកបានសម្រេចដោយធ្វើអនិច្ចលក្ខណៈឲ្យជាប្រធាន ឬធ្វើលក្ខណៈណាមួយក្នុងទុក្ខលក្ខណៈនិងអនត្តលក្ខណៈឲ្យជាប្រធាន? ឬមួយក៏បានសម្រេចដោយការចូលទៅស៊ប់ដោយអំណាចនៃសមាធិ ឬដោយអំណាចនៃវិបស្សនា? ព្រមទាំងបានសម្រេចដោយការចូលទៅស៊ប់ក្នុងរូប ឬក្នុងអរូប? ឬមួយក៏បានសម្រេចដោយការចូលទៅស៊ប់ក្នុងធម៌ខាងក្នុង ឬក្នុងធម៌ខាងក្រៅ? សំនួរថា "kadā te adhigataṃ" គឺជាសំនួរអំពីកាលវេលា (កាលបុច្ឆា) គឺសួរថា ក្នុងកាលទាំងឡាយមានពេលព្រឹក ពេលថ្ងៃត្រង់ជាដើម តើបានសម្រេចក្នុងកាលណា។

---

ကတ္ထ တေ အဓိဂတန္တိ ဩကာသပုစ္ဆာ, ကိသ္မိံ ဩကာသေ, ကိံ ရတ္တိဋ္ဌာနေ ဒိဝါဋ္ဌာနေ ရုက္ခမူလေ မဏ္ဍပေ ကတရသ္မိံ ဝါ ဝိဟာရေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ကတမေ တေ ကိလေသာ ပဟီနာတိ ပဟီနကိလေသေ ပုစ္ဆတိ, ကတရမဂ္ဂဝဇ္ဈာ တဝ ကိလေသာ ပဟီနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

សំនួរថា "kattha te adhigataṃ" គឺជាសំនួរអំពីទីកន្លែង (ឱកាសបុច្ឆា) គឺសួរថា ក្នុងទីកន្លែងណា? តើក្នុងទីសម្រាកយប់ ទីសម្រាកថ្ងៃ ក្រោមម្លប់ឈើ ក្នុងមណ្ឌប ឬក្នុងវិហារណាមួយ? សំនួរថា "katame te kilesā pahīnā" គឺជាសំនួរសួរអំពីកិលេសដែលបានលះបង់ហើយ គឺសួរថា តើកិលេសដែលត្រូវលះបង់ដោយមគ្គណាមួយ ត្រូវបានអ្នកលះបង់ហើយ?

---

ကတမေသံ တွံ ဓမ္မာနံ လာဘီတိ ပဋိလဒ္ဓဓမ္မပုစ္ဆာ, ပဌမမဂ္ဂါဒီသု ကတမေသံ တွံ ဓမ္မာနံ လာဘီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

សំនួរថា "katamesaṃ tvaṃ dhammānaṃ lābhī" គឺជាសំនួរសួរអំពីធម៌ដែលបានសម្រេច (បដិលទ្ធធម៌បុច្ឆា) គឺសួរថា ក្នុងធម៌ទាំងឡាយមានបឋមមគ្គជាដើម តើអ្នកជាអ្នកបានសម្រេចនូវធម៌ណាខ្លះ?

---

တသ္မာ ဣဒါနိ စေပိ ကောစိ ဘိက္ခု ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာဓိဂမံ ဗျာကရေယျ, န သော ဧတ္တာဝတာဝ သက္ကာတဗ္ဗော. ဣမေသု ပန ဆသု ဌာနေသု သောဓနတ္ထံ ဝတ္တဗ္ဗော ‘‘ကိံ တေ အဓိဂတံ, ကိံ ဈာနံ ဥဒါဟု ဝိမောက္ခာဒီသု အညတရ’’န္တိ? ယော ဟိ ယေန အဓိဂတော ဓမ္မော, သော တဿ ပါကဋော ဟောတိ. သစေ ‘‘ဣဒံ နာမ မေ အဓိဂတ’’န္တိ ဝဒတိ, တတော ‘‘ကိန္တိ တေ အဓိဂတ’’န္တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗော. အနိစ္စလက္ခဏာဒီသု ကိံ ဓုရံ ကတွာ, အဋ္ဌတိံသာယ ဝါ အာရမ္မဏေသု ရူပါရူပအဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါဒိဘေဒေသု ဝါ ဓမ္မေသု ကေန မုခေန အဘိနိဝိသိတွာတိ? ယော ဟိ ယဿာဘိနိဝေသော, သော တဿ ပါကဋော ဟောတိ.

ហេតុនោះ ក្នុងកាលឥឡូវនេះ ប្រសិនបើមានភិក្ខុណាមួយពោលអះអាងនូវការសម្រេចឧត្តរិមនុស្សធម៌ ភិក្ខុនោះមិនគួរដល់ការធ្វើសក្ការៈត្រឹមតែពាក្យប៉ុណ្ណោះឡើយ។ ប៉ុន្តែ គប្បីសួរដេញដោលក្នុងឋានៈទាំង ៦ នេះ ដើម្បីជម្រះសេចក្តីថា៖ "តើអ្នកបានសម្រេចអ្វីខ្លះ? តើជាឈាន ឬជាធម៌ណាមួយក្នុងវិមោក្ខជាដើម?"។ ព្រោះថា ធម៌ដែលភិក្ខុណាមួយបានសម្រេចហើយ ធម៌នោះរមែងប្រាកដច្បាស់ដល់ភិក្ខុនោះ។ ប្រសិនបើភិក្ខុនោះឆ្លើយថា "ខ្ញុំបានសម្រេចធម៌ឈ្មោះនេះ" បន្ទាប់មក គប្បីសួរថា "តើអ្នកបានសម្រេចដោយរបៀបណា?"។ គឺសួរថា ក្នុងលក្ខណៈទាំងឡាយមានអនិច្ចលក្ខណៈជាដើម តើអ្នកបានធ្វើលក្ខណៈណាឲ្យជាប្រធាន? ឬក្នុងអារម្មណ៍ ៣៨ ប្រការក្តី ក្នុងធម៌ទាំងឡាយដែលបែងចែកជារូប អរូប ខាងក្នុង ខាងក្រៅជាដើមក្ដី តើអ្នកបានចូលទៅស៊ប់ដោយផ្ដើមចេញពីធម៌ណា? ព្រោះថា ការចូលទៅស៊ប់ក្នុងធម៌ណា រមែងប្រាកដច្បាស់ដល់ភិក្ខុនោះ។

---

သစေ ပန ‘‘အယံ နာမ မေ အဘိနိဝေသော, ဧဝံ မယာ အဓိဂတ’’န္တိ ဝဒတိ, တတော ‘‘ကဒါ တေ အဓိဂတ’’န္တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗော, ‘‘ကိံ ပုဗ္ဗဏှေ, ဥဒါဟု မဇ္ဈနှိကာဒီသု အညတရသ္မိံ ကာလေ’’တိ? သဗ္ဗေသဉှိ အတ္တနာ အဓိဂတကာလော ပါကဋော ဟောတိ. သစေ ‘‘အမုကသ္မိံ နာမ မေ ကာလေ အဓိဂတ’’န္တိ ဝဒတိ, တတော ‘‘ကတ္ထ တေ အဓိဂတ’’န္တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗော, ‘‘ကိံ ဒိဝါဋ္ဌာနေ, ဥဒါဟု ရတ္တိဋ္ဌာနာဒီသု အညတရသ္မိံ ဩကာသေ’’တိ? သဗ္ဗေသဉှိ အတ္တနာ အဓိဂတောကာသော ပါကဋော ဟောတိ. သစေ ‘‘အမုကသ္မိံ နာမ မေ ဩကာသေ အဓိဂတ’’န္တိ ဝဒတိ, တတော ‘‘ကတမေ တေ ကိလေသာ ပဟီနာ’’တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗော, ‘‘ကိံ ပဌမမဂ္ဂဝဇ္ဈာ, ဥဒါဟု ဒုတိယာဒိမဂ္ဂဝဇ္ဈာ’’တိ? သဗ္ဗေသဉှိ အတ္တနာ အဓိဂတမဂ္ဂေန ပဟီနကိလေသာ ပါကဋာ ဟောန္တိ.

ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើភិក្ខុនោះឆ្លើយថា "ការចូលទៅស៊ប់របស់ខ្ញុំមានសភាពឈ្មោះនេះ ខ្ញុំបានសម្រេចយ៉ាងនេះ" បន្ទាប់មក គប្បីសួរថា "តើអ្នកបានសម្រេចក្នុងកាលណា? តើក្នុងពេលព្រឹក ឬក្នុងកាលណាមួយមានពេលថ្ងៃត្រង់ជាដើម?"។ ព្រោះថា កាលវេលាដែលខ្លួនបានសម្រេចធម៌ រមែងប្រាកដច្បាស់ដល់មនុស្សគ្រប់រូប។ ប្រសិនបើភិក្ខុនោះឆ្លើយថា "ខ្ញុំបានសម្រេចក្នុងកាលឈ្មោះនេះ" បន្ទាប់មក គប្បីសួរថា "តើអ្នកបានសម្រេចក្នុងទីណា? តើក្នុងទីសម្រាកថ្ងៃ ឬក្នុងទីកន្លែងណាមួយមានទីសម្រាកយប់ជាដើម?"។ ព្រោះថា ទីកន្លែងដែលខ្លួនបានសម្រេចធម៌ រមែងប្រាកដច្បាស់ដល់មនុស្សគ្រប់រូប។ ប្រសិនបើភិក្ខុនោះឆ្លើយថា "ខ្ញុំបានសម្រេចក្នុងទីកន្លែងឈ្មោះនេះ" បន្ទាប់មក គប្បីសួរថា "តើកិលេសណាខ្លះដែលអ្នកបានលះបង់ហើយ? តើជាកិលេសដែលត្រូវលះបង់ដោយបឋមមគ្គ ឬជាកិលេសដែលត្រូវលះបង់ដោយទុតិយមគ្គជាដើម?"។ ព្រោះថា កិលេសដែលបានលះបង់ដោយមគ្គដែលខ្លួនបានសម្រេចហើយ រមែងប្រាកដច្បាស់ដល់មនុស្សគ្រប់រូប។

---

သစေ [Pg.66] ‘‘ဣမေ နာမ မေ ကိလေသာ ပဟီနာ’’တိ ဝဒတိ, တတော ‘‘ကတမေသံ တွံ ဓမ္မာနံ လာဘီ’’တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗော, ‘‘ကိံ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဿ, ဥဒါဟု သကဒါဂါမိမဂ္ဂါဒီသု အညတရဿာ’’တိ? သဗ္ဗေသဉှိ အတ္တနာ အဓိဂတဓမ္မော ပါကဋော ဟောတိ. သစေ ‘‘ဣမေသံ နာမာဟံ ဓမ္မာနံ လာဘီ’’တိ ဝဒတိ, ဧတ္တာဝတာပိဿ ဝစနံ န သဒ္ဓါတဗ္ဗံ. ဗဟုဿုတာ ဟိ ဥဂ္ဂဟပရိပုစ္ဆာကုသလာ ဘိက္ခူ ဣမာနိ ဆ ဌာနာနိ သောဓေတုံ သက္ကောန္တိ. ဣမဿ ဘိက္ခုနော အာဂမနပဋိပဒါ သောဓေတဗ္ဗာ, ယဒိ အာဂမနပဋိပဒါ န သုဇ္ဈတိ, ‘‘ဣမာယ ပဋိပဒါယ လောကုတ္တရဓမ္မာ နာမ န လဗ္ဘန္တီ’’တိ အပနေတဗ္ဗော.

ប្រសិនបើភិក្ខុនោះឆ្លើយថា "កិលេសឈ្មោះទាំងនេះ ខ្ញុំបានលះបង់ហើយ" បន្ទាប់មក គប្បីសួរថា "តើអ្នកជាអ្នកបានសម្រេចនូវធម៌ណាខ្លះ? តើជាសោតាបត្តិមគ្គ ឬជាមគ្គណាមួយក្នុងសកទាគាមិមគ្គជាដើម?"។ ព្រោះថា ធម៌ដែលខ្លួនបានសម្រេចហើយ រមែងប្រាកដច្បាស់ដល់មនុស្សគ្រប់រូប។ ប្រសិនបើភិក្ខុនោះឆ្លើយថា "ខ្ញុំជាអ្នកបានសម្រេចនូវធម៌ឈ្មោះទាំងនេះ" សូម្បីតែត្រឹមពាក្យប៉ុណ្ណេះ ក៏មិនទាន់គប្បីជឿជាក់ពាក្យរបស់ភិក្ខុនោះឡើយ។ ព្រោះថា ភិក្ខុទាំងឡាយដែលជាពហុស្សូត ឈ្លាសវៃក្នុងការរៀនសូត្រនិងការសាកសួរ ក៏អាចជម្រះនូវឋានៈទាំង ៦ នេះបានដែរ។ គប្បីជម្រះនូវអាគមនបដិបទារបស់ភិក្ខុនេះ ប្រសិនបើអាគមនបដិបទាមិនស្អាតស្អំទេ គប្បីបណ្តេញចេញដោយពោលថា "លោកុត្តរធម៌ទាំងឡាយ មិនមែនជាធម៌ដែលបុគ្គលគប្បីសម្រេចបានដោយបដិបទាបែបនេះឡើយ"។

---

ယဒိ ပနဿ အာဂမနပဋိပဒါ သုဇ္ဈတိ, ‘‘ဒီဃရတ္တံ တီသု သိက္ခာသု အပ္ပမတ္တော ဇာဂရိယမနုယုတ္တော စတူသု ပစ္စယေသု အလဂ္ဂေါ အာကာသေ ပါဏိသမေန စေတသာ ဝိဟရတီ’’တိ ပညာယတိ, တဿ ဘိက္ခုနော ဗျာကရဏံ ပဋိပဒါယ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒတိ သမေတိ. ‘‘သေယျထာပိ နာမ ဂင်္ဂေါဒကံ ယမုနောဒကေန သဒ္ဓိံ သံသန္ဒတိ သမေတိ, ဧဝမေဝ သုပညတ္တာ တေန ဘဂဝတာ သာဝကာနံ နိဗ္ဗာနဂါမိနီ ပဋိပဒါ သံသန္ဒတိ သမေတိ နိဗ္ဗာနဉ္စ ပဋိပဒါ စာ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၂၉၆) ဝုတ္တသဒိသံ ဟောတိ.

ម៉្យាងទៀត បើបដិបទាជាគ្រឿងដល់នូវមគ្គរបស់ភិក្ខុនោះស្អាតស្អំ ប្រាកដថា «ជាអ្នកមិនប្រមាទក្នុងសិក្ខាទាំង ៣ អស់រាត្រីដ៏វែង ប្រកបជានិច្ចនូវការភ្ញាក់រលឹក មិនជាប់ជំពាក់ក្នុងបច្ច័យទាំង ៤ មានចិត្តស្មើដោយបាតដៃក្នុងអាកាសរស់នៅ» យ៉ាងនេះ ការដោះស្រាយរបស់ភិក្ខុនោះ រមែងស្របគ្នា ត្រូវគ្នាជាមួយបដិបទា។ សេចក្តីនេះ រមែងដូចជាពាក្យដែលពោលទុកថា «ប្រៀបដូចជាទឹកទន្លេគង្គា រមែងស្របគ្នា ត្រូវគ្នាជាមួយទឹកទន្លេយមុនា យ៉ាងណាមិញ បដិបទាជាដំណើរទៅកាន់ព្រះនិព្វាន ដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់បញ្ញត្តិទុកល្អហើយដល់សាវកទាំងឡាយ រមែងស្របគ្នា ត្រូវគ្នា ទាំងព្រះនិព្វានទាំងបដិបទាក៏ស្របគ្នា យ៉ាងនោះឯង»។

---

အပိစ ခေါ ဧတ္တကေနာပိ သက္ကာရော န ကာတဗ္ဗော. ကသ္မာ? ဧကစ္စဿ ဟိ ပုထုဇ္ဇနဿာပိ သတော ခီဏာသဝပဋိပတ္တိသဒိသာ ပဋိပဒါ ဟောတိ. တသ္မာ သော ဘိက္ခု တေဟိ တေဟိ ဥပါယေဟိ ဥတ္တာသေတဗ္ဗော. ခီဏာသဝဿ နာမ အသနိယာပိ မတ္ထကေ ပတမာနာယ ဘယံ ဝါ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ လောမဟံသော ဝါ န ဟောတိ, ပုထုဇ္ဇနဿ အပ္ပမတ္တကေနာပိ ဟောတိ.

ម៉្យាងវិញទៀត មិនគួរធ្វើសក្ការៈត្រឹមតែប៉ុណ្ណេះឡើយ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះថា សូម្បីបុថុជ្ជនម្នាក់ កាលបើមានសតិ បដិបទាដែលស្រដៀងនឹងការបដិបត្តិរបស់ព្រះខីណាស្រព ក៏រមែងមានបាន។ ព្រោះហេតុនោះ ភិក្ខុនោះ គួរតែសាកល្បងបំភ័យដោយឧបាយនោះៗ។ ឡើងឈ្មោះថា ព្រះខីណាស្រព សូម្បីតែរន្ទះបាញ់ធ្លាក់ចុះមកលើក្បាល ក៏គ្មានការខ្លាច ការតក់ស្លុត ឬការព្រឺរោមឡើយ ចំណែកឯបុថុជ្ជន សូម្បីតែហេតុបន្តិចបន្តួច ក៏រមែងមានការតក់ស្លុតខ្លាចញញើតដែរ។

---

တတြိမာနိ ဝတ္ထူနိ – ဒီဃဘာဏကအဘယတ္ထေရော ကိရ ဧကံ ပိဏ္ဍပါတိကံ ပရိဂ္ဂဟေတုံ အသက္ကောန္တော ဒဟရဿ သညံ အဒါသိ. သော တံ နှာယမာနံ ကလျာဏီနဒီမုခဒွါရေ နိမုဇ္ဇိတွာ ပါဒေ အဂ္ဂဟေသိ. ပိဏ္ဍပါတိကော ကုမ္ဘီလောတိ သညာယ မဟာသဒ္ဒမကာသိ, တဒါ နံ ပုထုဇ္ဇနောတိ သဉ္ဇာနိံသု. စန္ဒမုခတိဿရာဇကာလေ ပန မဟာဝိဟာရေ သံဃတ္ထေရော ခီဏာသဝေါ ဒုဗ္ဗလစက္ခုကော ဝိဟာရေယေဝ အစ္ဆိ. ရာဇာ ထေရံ ပရိဂ္ဂဏှိဿာမီတိ ဘိက္ခူသု ဘိက္ခာစာရံ ဂတေသု အပ္ပသဒ္ဒေါ ဥပသင်္ကမိတွာ သပ္ပော ဝိယ ပါဒေ အဂ္ဂဟေသိ. ထေရော သိလာထမ္ဘော ဝိယ နိစ္စလော ဟုတွာ ကော ဧတ္ထာတိ အာဟ[Pg.67]? အဟံ, ဘန္တေ, တိဿောတိ. သုဂန္ဓံ ဝါယသိ နော တိဿာတိ? ဧဝံ ခီဏာသဝဿ ဘယံ နာမ နတ္ထီတိ.

ក្នុងរឿងនោះ មានវត្ថុទាំងឡាយដូចតទៅនេះ៖ ឮថា ព្រះអភយត្ថេរជាទីឃភាណកៈ កាលមិនអាចនឹងកំណត់ដឹងនូវភិក្ខុបិណ្ឌបាតិកៈមួយរូប បានធ្វើសញ្ញាដល់ភិក្ខុខ្ចី។ ភិក្ខុខ្ចីនោះ បានមុជទឹកទៅចាប់ជើងរបស់ភិក្ខុបិណ្ឌបាតិកៈនោះ ដែលកំពុងស្រង់ទឹកនៅឯមាត់ពាមទន្លេកល្យាណី។ ភិក្ខុបិណ្ឌបាតិកៈ សំគាល់ថាជាក្រពើ ក៏បានស្រែកសន្ធោរសន្ធៅឡើង ក្នុងកាលនោះ គេក៏ដឹងថា លោកនៅជាបុថុជ្ជននៅឡើយ។ ម៉្យាងទៀត ក្នុងរជ្ជកាលនៃព្រះបាទចន្ទមុខតិស្សៈ ព្រះសង្ឃត្ថេរជាព្រះខីណាស្រព មានចក្ខុខ្សោយ គង់នៅក្នុងមហាវីហារនោះឯង។ ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «អាត្មាអញនឹងល្បងមើលព្រះថេរៈ» កាលដែលភិក្ខុទាំងឡាយនិមន្តទៅបិណ្ឌបាតអស់ហើយ ទ្រង់ក៏យាងចូលទៅស្ងាត់ៗ ហើយចាប់ជើងរបស់ព្រះថេរៈ ដូចជាសត្វពស់។ ព្រះថេរៈគង់នៅស្ងៀមដូចជាសសរថ្ម ហើយសួរថា «នរណានៅទីនោះ?»។ ព្រះរាជាក្រាបបង្គំទូលថា «បពិត្រព្រះតេជព្រះគុណ ខ្ញុំព្រះករុណា តិស្សៈ»។ ព្រះថេរៈសួរថា «ម្នាលតិស្សៈ ក្លិនក្រអូបផ្សាយទៅរកអ្នកដែរឬទេ?»។ យ៉ាងនេះ ឈ្មោះថាការខ្លាច រមែងមិនមានដល់ព្រះខីណាស្រពឡើយ។

---

ဧကစ္စော ပန ပုထုဇ္ဇနောပိ အတိသူရော ဟောတိ နိဗ္ဘယော. သော ရဉ္ဇနီယေန အာရမ္မဏေန ပရိဂ္ဂဏှိတဗ္ဗော. ဝသဘရာဇာပိ ဟိ ဧကံ ထေရံ ပရိဂ္ဂဏှမာနော ဃရေ နိသီဒါပေတွာ တဿ သန္တိကေ ဗဒရသာဠဝံ မဒ္ဒမာနော နိသီဒိ. မဟာထေရဿ ခေဠော စလိ, တတော ထေရဿ ပုထုဇ္ဇနဘာဝေါ အာဝိဘူတော. ခီဏာသဝဿ ဟိ ရသတဏှာ နာမ သုပ္ပဟီနာ, ဒိဗ္ဗေသုပိ ရသေသု နိကန္တိ နာမ န ဟောတိ. တသ္မာ ဣမေဟိ ဥပါယေဟိ ပရိဂ္ဂဟေတွာ သစဿ ဘယံ ဝါ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ လောမဟံသော ဝါ ရသတဏှာ ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, န တွံ အရဟာတိ အပနေတဗ္ဗော. သစေ ပန အဘီရူ အစ္ဆမ္ဘီ အနုတြာသီ ဟုတွာ သီဟော ဝိယ နိသီဒတိ, ဒိဗ္ဗာရမ္မဏေပိ နိကန္တိံ န ဇနေတိ. အယံ ဘိက္ခု သမ္ပန္နဝေယျာကရဏော သမန္တာ ရာဇရာဇမဟာမတ္တာဒီဟိ ပေသိတံ သက္ကာရံ အရဟတီတိ.

ប៉ុន្តែ បុថុជ្ជនខ្លះ ជាអ្នកក្លាហានក្រៃលែង គ្មានការខ្លាចឡើយ។ បុគ្គលនោះ គួរល្បងមើលដោយអារម្មណ៍ជាទីគួរត្រេកអរ។ ព្រោះថា សូម្បីព្រះបាទវសភៈ កាលនឹងល្បងមើលព្រះថេរៈមួយរូប បានញ៉ាំងព្រះថេរៈឲ្យគង់ក្នុងព្រះរាជវាំង ហើយគង់ច្របាច់ផ្លែពុទ្រាជូរផ្អែមនៅជិតព្រះថេរៈនោះ។ ទឹកមាត់របស់ព្រះមហាថេរៈក៏ហូរចេញមក ពីនោះមក ភាពជាបុថុជ្ជនរបស់ព្រះថេរៈក៏ប្រាកដឡើង។ ព្រោះថា រសតណ្ហា ឈ្មោះថាព្រះខីណាស្រពលះបង់បានល្អហើយ សូម្បីក្នុងរសទិព្វទាំងឡាយ ក៏គ្មានការត្រេកអរឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ កាលបើល្បងមើលដោយឧបាយទាំងឡាយនេះ បើការខ្លាចក្តី ការតក់ស្លុតក្តី ការព្រឺរោមក្តី រសតណ្ហាក្តី រមែងកើតឡើងដល់ភិក្ខុនោះ គួរពោលថា «លោកមិនមែនជាព្រះអរហន្តទេ» ហើយបណ្តេញចេញទៅ។ តែបើភិក្ខុនោះជាអ្នកមិនខ្លាច មិនតក់ស្លុត មិនតក់ស្លុតញាប់ញ័រ គង់នៅដូចជាសត្វសីហៈ មិនបង្កើតការត្រេកអរសូម្បីក្នុងអារម្មណ៍ទិព្វ ភិក្ខុនេះឈ្មោះថាជាអ្នកមានការដោះស្រាយដ៏បរិបូណ៌ គួរទទួលសក្ការៈដែលព្រះរាជា ព្រះរាជកុមារ និងមហាមាត្យជាដើម បញ្ជូនមកអំពីគ្រប់ទិសទី។

---

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

ក្នុងអដ្ឋកថាមជ្ឈិមនិកាយ ឈ្មោះបបញ្ចសូទនី

---

ဆဗ္ဗိသောဓနသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការពន្យល់សេចក្តីនៃឆព្វិសោធនសូត្រ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

---

၃. သပ္ပုရိသဓမ္မသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៣. ការពន្យល់សេចក្តីនៃសប្បុរិសធម្មសូត្រ

---

၁၀၅. ဧဝံ မေ သုတန္တိ သပ္ပုရိသဓမ္မသုတ္တံ. တတ္ထ သပ္ပုရိသဓမ္မန္တိ သပ္ပုရိသာနံ ဓမ္မံ. အသပ္ပုရိသဓမ္မန္တိ ပါပပုရိသာနံ ဓမ္မံ. ဧဝံ မာတိကံ ဌပေတွာပိ ပုန ယထာ နာမ မဂ္ဂကုသလော ပုရိသော ဝါမံ မုဉ္စိတွာ ဒက္ခိဏံ ဂဏှာတိ. ပဌမံ မုဉ္စိတဗ္ဗံ ကထေတိ, ဧဝံ ပဟာတဗ္ဗံ ဓမ္မံ ပဌမံ ဒေသေန္တော ကတမော စ, ဘိက္ခဝေ, အသပ္ပုရိသဓမ္မောတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဥစ္စာကုလာတိ ခတ္တိယကုလာ ဝါ ဗြာဟ္မဏကုလာ ဝါ. ဧတဒေဝ ဟိ ကုလဒွယံ ‘‘ဥစ္စာကုလ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. သော တတ္ထ ပုဇ္ဇောတိ သော ဘိက္ခု တေသု ဘိက္ခူသု ပူဇာရဟော. အန္တရံ ကရိတွာတိ အဗ္ဘန္တရံ ကတွာ.

១០៥. ព្រះសូត្រមានពាក្យផ្តើមថា «Evaṃ me sutaṃ» នេះ គឺសប្បុរិសធម្មសូត្រ។ ក្នុងព្រះសូត្រនោះ បទថា «sappurisadhammaṃ» បានដល់ ធម៌របស់សប្បុរសទាំងឡាយ។ បទថា «asappurisadhammaṃ» បានដល់ ធម៌របស់អសប្បុរសទាំងឡាយ។ សូម្បីតែទ្រង់តាំងមាតិកាទុកយ៉ាងនេះហើយ ម៉្យាងទៀត ប្រៀបដូចជាបុរសអ្នកឈ្លាសវៃក្នុងផ្លូវ លះបង់ផ្លូវឆ្វេង ហើយកាន់យកផ្លូវស្តាំ រមែងប្រាប់ផ្លូវដែលត្រូវលះបង់មុន យ៉ាងណាមិញ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលទ្រង់សម្តែងធម៌ដែលត្រូវលះបង់មុន ទើបត្រាស់ពាក្យជាដើមថា «katamo ca, bhikkhave, asappurisadhammo» (ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះអសប្បុរិសធម៌ តើដូចម្តេច?)។ ក្នុងបទទាំងនោះ បទថា «uccākulā» បានដល់ ត្រកូលក្សត្រ ឬត្រកូលព្រាហ្មណ៍។ ព្រោះថា ត្រកូលទាំងពីរនេះឯង ហៅថា «ត្រកូលខ្ពង់ខ្ពស់»។ បទថា «so tattha pūjo» សេចក្តីថា ភិក្ខុនោះជាអ្នកគួរដល់ការបូជា ក្នុងចំណោមភិក្ខុទាំងឡាយនោះ។ បទថា «antaraṃ karitvā» សេចក្តីថា ធ្វើឲ្យនៅខាងក្នុង (ទុកក្នុងចិត្ត)។

---

မဟာကုလာတိ ခတ္တိယကုလာ ဝါ ဗြာဟ္မဏကုလာ ဝါ ဝေဿကုလာ ဝါ. ဣဒမေဝ ဟိ ကုလတ္တယံ ‘‘မဟာကုလ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. မဟာဘောဂကုလာတိ မဟန္တေဟိ [Pg.68] ဘောဂေဟိ သမန္နာဂတာ ကုလာ. ဥဠာရဘောဂကုလာတိ ဥဠာရေဟိ ပဏီတေဟိ ဘောဂေဟိ သမ္ပန္နကုလာ. ဣမသ္မိံ ပဒဒွယေ စတ္တာရိပိ ကုလာနိ လဗ္ဘန္တိ. ယတ္ထ ကတ္ထစိ ကုလေ ဇာတော ဟိ ပုညဗလေဟိ မဟာဘောဂေါပိ ဥဠာရဘောဂေါပိ ဟောတိယေဝ.

បទថា «mahākulā» បានដល់ ត្រកូលក្សត្រ ត្រកូលព្រាហ្មណ៍ ឬត្រកូលវេស្សៈ។ ព្រោះថា ត្រកូលទាំងបីនេះឯង ហៅថា «ត្រកូលធំ»។ បទថា «mahābhogakulā» បានដល់ ត្រកូលដែលប្រកបដោយភោគៈដ៏ច្រើន។ បទថា «uḷārabhogakulā» បានដល់ ត្រកូលដែលបរិបូណ៌ដោយភោគៈដ៏ធំទូលាយ និងឧត្តុង្គឧត្តម។ ក្នុងបទទាំងពីរនេះ រមែងបានត្រកូលទាំង ៤ យ៉ាង។ ព្រោះថា បុគ្គលដែលកើតក្នុងត្រកូលណាមួយ ក៏ដោយសារកម្លាំងបុណ្យ រមែងជាអ្នកមានភោគៈច្រើន និងមានភោគៈដ៏ធំទូលាយបានពិតប្រាកដ។

---

၁၀၆. ယသဿီတိ ပရိဝါရသမ္ပန္နော. အပ္ပညာတာတိ ရတ္တိံ ခိတ္တသရာ ဝိယ သံဃမဇ္ဈာဒီသု န ပညာယန္တိ. အပ္ပေသက္ခာတိ အပ္ပပရိဝါရာ.

១០៦. បទថា «yasassī» បានដល់ អ្នកបរិបូណ៌ដោយបរិវារ។ បទថា «appaññātā» សេចក្តីថា មិនប្រាកដក្នុងកណ្តាលជំនុំសង្ឃជាដើម ដូចជាព្រួញដែលគេបាញ់ទៅក្នុងពេលយប់។ បទថា «appesakkhā» បានដល់ អ្នកមានបរិវារតិច។

---

၁၀၇. အာရညိကောတိ သမာဒိန္နအာရညိကဓုတင်္ဂေါ. သေသဓုတင်္ဂေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဣမသ္မိဉ္စ သုတ္တေ ပါဠိယံ နဝေဝ ဓုတင်္ဂါနိ အာဂတာနိ, ဝိတ္ထာရေန ပနေတာနိ တေရသ ဟောန္တိ. တေသု ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ သဗ္ဗံ သဗ္ဗာကာရေန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဓုတင်္ဂနိဒ္ဒေသေ ဝုတ္တမေဝ.

១០៧. បទថា «āraññiko» បានដល់ អ្នកសមាទានអារញ្ញិកធុតង្គ។ សូម្បីក្នុងធុតង្គដែលនៅសល់ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ក្នុងព្រះសូត្រនេះ មានធុតង្គតែ ៩ យ៉ាងប៉ុណ្ណោះដែលមកក្នុងព្រះបាលី ប៉ុន្តែដោយពិស្តារ ធុតង្គទាំងនោះមាន ១៣ យ៉ាង។ សេចក្តីដែលគួរពោលក្នុងធុតង្គទាំង ១៣ នោះ ទាំងពួង ត្រូវបានពោលទុកដោយគ្រប់អាក្រារួចហើយ ក្នុងធុតង្គនិទ្ទេស នៃគម្ពីរវិសុទ្ធិមគ្គ។

---

၁၀၈. အတမ္မယတာတိ တမ္မယတာ ဝုစ္စတိ တဏှာ, နိတ္တဏှာတိ အတ္ထော. အတမ္မယတညေဝ အန္တရံ ကရိတွာတိ နိတ္တဏှတံယေဝ ကာရဏံ ကတွာ အဗ္ဘန္တရံ ဝါ ကတွာ, စိတ္တေ ဥပ္ပာဒေတွာတိ အတ္ထော.

១០៨. ក្នុងបទថា «atammayatā» នេះ ពាក្យថា «tammayatā» សំដៅលើតណ្ហា, បទថា «atammayatā» មានន័យថា ភាពមិនមានតណ្ហា។ បទថា «atammayataññeva antaraṃ karitvā» សេចក្តីថា ធ្វើនូវភាពមិនមានតណ្ហានោះឯងឲ្យជាហេតុ ឬធ្វើទុកក្នុងចិត្ត គឺញ៉ាំងឲ្យកើតឡើងក្នុងចិត្ត។

---

နိရောဓဝါရေ ယသ္မာ အနာဂါမိခီဏာသဝါဝ တံ သမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇန္တိ, ပုထုဇ္ဇနဿ သာ နတ္ထိ, တသ္မာ အသပ္ပုရိသဝါရော ပရိဟီနော. န ကဉ္စိ မညတီတိ ကဉ္စိ ပုဂ္ဂလံ တီဟိ မညနာဟိ န မညတိ. န ကုဟိဉ္စိ မညတီတိ ကိသ္မိဉ္စိ ဩကာသေ န မညတိ. န ကေနစိ မညတီတိ ကေနစိ ဝတ္ထုနာပိ တံ ပုဂ္ဂလံ န မညတိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

ក្នុងនិរោធវារៈ ព្រោះហេតុតែព្រះអនាគាមី និងព្រះខីណាស្រពប៉ុណ្ណោះ ទើបចូលនិរោធសមាបត្តិបាន ចំណែកបុថុជ្ជនគ្មានសមាបត្តិនោះឡើយ ហេតុនោះ អសប្បុរិសវារៈទើបសាបសូន្យទៅ។ បទថា «na kañci maññatī» សេចក្តីថា មិនសំគាល់នូវបុគ្គលណាមួយ ដោយការសំគាល់ទាំង ៣ យ៉ាង (គឺតណ្ហាមញ្ញនា ទិដ្ឋិមញ្ញនា និងមានមញ្ញនា)។ បទថា «na kuhiñci maññatī» សេចក្តីថា មិនសំគាល់ក្នុងទីកន្លែងណាមួយ។ បទថា «na kenaci maññatī» សេចក្តីថា មិនសំគាល់នូវបុគ្គលនោះ ដោយសារវត្ថុណាមួយឡើយ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងទីទាំងពួង គឺងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

---

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

ក្នុងអដ្ឋកថាមជ្ឈិមនិកាយ ឈ្មោះបបញ្ចសូទនី

---

သပ္ပုရိသဓမ္မသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការពន្យល់សេចក្តីនៃសប្បុរិសធម្មសូត្រ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

---

၄. သေဝိတဗ္ဗာသေဝိတဗ္ဗသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៤. ការពន្យល់សេចក្តីនៃសេវិតព្វាសេវិតព្វសូត្រ

---

၁၀၉. ဧဝံ မေ သုတန္တိ သေဝိတဗ္ဗာသေဝိတဗ္ဗသုတ္တံ. တတ္ထ တဉ္စ အညမညံ ကာယသမာစာရန္တိ အညံ သေဝိတဗ္ဗံ ကာယသမာစာရံ, အညံ အသေဝိတဗ္ဗံ ဝဒါမိ, သေဝိတဗ္ဗမေဝ ကေနစိ ပရိယာယေန အသေဝိတဗ္ဗန္တိ, အသေဝိတဗ္ဗံ ဝါ သေဝိတဗ္ဗန္တိ စ န ဝဒါမီတိ အတ္ထော. ဝစီသမာစာရာဒီသု ဧသေဝ နယော. ဣတိ [Pg.69] ဘဂဝါ သတ္တဟိ ပဒေဟိ မာတိကံ ဌပေတွာ ဝိတ္ထာရတော အဝိဘဇိတွာဝ ဒေသနံ နိဋ္ဌာပေသိ. ကသ္မာ? သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ ဩကာသကရဏတ္ထံ.

១០៩. ព្រះសូត្រមានពាក្យផ្តើមថា «Evaṃ me sutaṃ» នេះ គឺសេវិតព្វាសេវិតព្វសូត្រ។ ក្នុងព្រះសូត្រនោះ បទថា «tañca aññamaññaṃ kāyasamācāraṃ» សេចក្តីថា តថាគតសម្តែងនូវកាយសមាចារដែលគួរគប់រកផ្សេង នូវកាយសមាចារមិនគួរគប់រកផ្សេង តថាគតមិនពោលថាកាយសមាចារដែលគួរគប់រកនោះឯង មិនគួរគប់រកដោយបរិយាយណាមួយ ឬកាយសមាចារដែលមិនគួរគប់រក ថាគួរគប់រកវិញនោះឡើយ។ ក្នុងវចីសមាចារជាដើម ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់តាំងមាតិកាទុកដោយបទទាំង ៧ យ៉ាងនេះហើយ ក៏ទ្រង់បញ្ចប់ការសម្តែងធម៌ ដោយមិនបានចែកសេចក្តីឲ្យពិស្តារឡើយ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ដើម្បីបើកឱកាសដល់ព្រះសារីបុត្តត្ថេរ។

---

၁၁၃. မနောသမာစာရေ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိသမ္မာဒိဋ္ဌိယော ဒိဋ္ဌိပဋိလာဘဝသေန ဝိသုံ အင်္ဂံ ဟုတွာ ဌိတာတိ န ဂဟိတာ.

១១៣. ក្នុងមនោសមាចារ មិច្ឆាទិដ្ឋិ និងសម្មាទិដ្ឋិ មិនត្រូវបានកាន់យកឡើយ ព្រោះស្ថិតនៅជាអង្គផ្សេងគ្នា ដោយអំណាចនៃការបាននូវទិដ្ឋិ។

---

၁၁၄. စိတ္တုပ္ပာဒေ အကမ္မပထပ္ပတ္တာ အဘိဇ္ဈာဒယော ဝေဒိတဗ္ဗာ.

១១៤. ក្នុងចិត្តុប្បាទវារៈ គួរដឹងថា អភិជ្ឈាជាដើម មិនបានដល់នូវកម្មបថឡើយ។

---

၁၁၅. သညာပဋိလာဘဝါရေ အဘိဇ္ဈာသဟဂတာယ သညာယာတိအာဒီနိ ကာမသညာဒီနံ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တာနိ.

១១៥. ក្នុងសញ្ញាបដិលាភវារៈ បទទាំងឡាយមានជាដើមថា «abhijjhāsahagatāya saññāya» ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែង ដើម្បីបង្ហាញនូវកាមសញ្ញាជាដើម។

---

၁၁၇. သဗျာဗဇ္ဈန္တိ သဒုက္ခံ. အပရိနိဋ္ဌိတဘာဝါယာတိ ဘဝါနံ အပရိနိဋ္ဌိတဘာဝါယ. ဧတ္ထ စ သဗျာဗဇ္ဈတ္တဘာဝါ နာမ စတ္တာရော ဟောန္တိ. ပုထုဇ္ဇနောပိ ဟိ ယော တေနတ္တဘာဝေန ဘဝံ ပရိနိဋ္ဌာပေတုံ န သက္ကောတိ, တဿ ပဋိသန္ဓိတော ပဋ္ဌာယ အကုသလာ ဓမ္မာ ဝဍ္ဎန္တိ, ကုသလာ ဓမ္မာ စ ပရိဟာယန္တိ, သဒုက္ခမေဝ အတ္တဘာဝံ အဘိနိဗ္ဗတ္တေတိ နာမ. တထာ သောတာပန္နသကဒါဂါမိအနာဂါမိနော. ပုထုဇ္ဇနာဒယော တာဝ ဟောန္တု, အနာဂါမီ ကထံ သဗျာဗဇ္ဈံ အတ္တဘာဝံ အဘိနိဗ္ဗတ္တေတိ, ကထဉ္စဿ အကုသလာ ဓမ္မာ အဘိဝဍ္ဎန္တိ, ကုသလာ ဓမ္မာ ပရိဟာယန္တီတိ. အနာဂါမီပိ ဟိ သုဒ္ဓါဝါသေ နိဗ္ဗတ္တော ဥယျာနဝိမာနကပ္ပရုက္ခေ ဩလောကေတွာ ‘‘အဟော သုခံ အဟော သုခ’’န္တိ ဥဒါနံ ဥဒါနေတိ, အနာဂါမိနော ဘဝလောဘော ဘဝတဏှာ အပ္ပဟီနာဝ ဟောန္တိ, တဿ အပ္ပဟီနတဏှတာယ အကုသလာ ဝဍ္ဎန္တိ နာမ, ကုသလာ ပရိဟာယန္တိ နာမ, သဒုက္ခမေဝ အတ္တဘာဝံ အဘိနိဗ္ဗတ္တေတိ, အပရိနိဋ္ဌိတဘဝေါယေဝ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

១១៧. បទថា «sabyābajjhaṃ» បានដល់ ប្រកបដោយទុក្ខ។ បទថា «apariniṭṭhitabhāvāya» បានដល់ ដើម្បីភាពមិនទាន់ចប់សព្វគ្រប់នៃភពទាំងឡាយ។ ក្នុងបទនេះ ឡើងឈ្មោះថា អត្តភាពដែលប្រកបដោយទុក្ខ រមែងមាន ៤ យ៉ាង។ ព្រោះថា សូម្បីបុថុជ្ជនណា មិនអាចបញ្ចប់ភពដោយអត្តភាពនោះបាន ចាប់តាំងពីបដិសន្ធិរបស់បុថុជ្ជននោះទៅ អកុសលធម៌ទាំងឡាយរមែងចម្រើនឡើង កុសលធម៌ទាំងឡាយរមែងសាបសូន្យទៅ ឈ្មោះថាបង្កើតអត្តភាពដែលប្រកបដោយទុក្ខពិតប្រាកដ។ ព្រះសោតាបន្ន ព្រះសកទាគាមី និងព្រះអនាគាមី ក៏ដូច្នោះដែរ។ លើកលែងបុថុជ្ជនជាដើមទុកសិន ចុះព្រះអនាគាមី បង្កើតអត្តភាពដែលប្រកបដោយទុក្ខយ៉ាងដូចម្តេច? ហើយអកុសលធម៌ទាំងឡាយរបស់លោកចម្រើនឡើង កុសលធម៌ទាំងឡាយសាបសូន្យទៅយ៉ាងដូចម្តេច? ព្រោះថា សូម្បីព្រះអនាគាមី កាលទៅកើតក្នុងសុទ្ធាវាសភព ក្រឡេកមើលឧទ្យាន វិមាន និងដើមកប្បព្រឹក្ស ហើយបន្លឺឧទានថា «ឱ! សុខណាស់ ឱ! សុខណាស់» ភវលោភៈ ឬភវតណ្ហារបស់ព្រះអនាគាមី មិនទាន់លះបង់បាននៅឡើយទេ ព្រោះតែតណ្ហាមិនទាន់លះបង់នោះឯង អកុសលធម៌ទាំងឡាយរបស់លោកទើបឈ្មោះថាចម្រើនឡើង កុសលធម៌ទាំងឡាយឈ្មោះថាសាបសូន្យទៅ លោកបង្កើតអត្តភាពដែលប្រកបដោយទុក្ខពិតប្រាកដ និងមានភពមិនទាន់ចប់សព្វគ្រប់នៅឡើយ យ៉ាងនេះ គួរដឹងចុះ។

---

အဗျာဗဇ္ဈန္တိ အဒုက္ခံ. အယမ္ပိ စတုန္နံ ဇနာနံ ဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗော. ယော ဟိ ပုထုဇ္ဇနောပိ တေနတ္တဘာဝေန ဘဝံ ပရိနိဋ္ဌာပေတုံ သက္ကောတိ, ပုန ပဋိသန္ဓိံ န ဂဏှာတိ, တဿ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏတော ပဋ္ဌာယ အကုသလာ ပရိဟာယန္တိ, ကုသလာယေဝ ဝဍ္ဎန္တိ, အဒုက္ခမေဝ အတ္တဘာဝံ နိဗ္ဗတ္တေတိ, ပရိနိဋ္ဌိတဘဝေါယေဝ နာမ ဟောတိ. တထာ သောတာပန္နသကဒါဂါမိအနာဂါမိနော. သောတာပန္နာဒယော တာဝ ဟောန္တု, ပုထုဇ္ဇနော ကထံ အဗျာဗဇ္ဈအတ္တဘာဝံ နိဗ္ဗတ္တေတိ, ကထဉ္စဿ အကုသလပရိဟာနိအာဒီနိ ဟောန္တီတိ. ပုထုဇ္ဇနောပိ ပစ္ဆိမဘဝိကော တေနတ္တဘာဝေန ဘဝံ ပရိနိဋ္ဌာပေတုံ သမတ္ထော ဟောတိ. တဿ [Pg.70] အင်္ဂုလိမာလဿ ဝိယ ဧကေနူနပါဏသဟဿံ ဃာတေန္တဿာပိ အတ္တဘာဝေါ အဗျာဗဇ္ဈောယေဝ နာမ, ဘဝံ ပရိနိဋ္ဌာပေတိယေဝ နာမ. အကုသလမေဝ ဟာယတိ, ဝိပဿနမေဝ ဂဗ္ဘံ ဂဏှာပေတိ နာမ.

បទថា «abyābajjhaṃ» បានដល់ មិនមានទុក្ខ។ សូម្បីវារៈនេះ ក៏គួរដឹងដោយអំណាចនៃបុគ្គល ៤ ពួកដែរ។ ព្រោះថា បុថុជ្ជនណា អាចបញ្ចប់ភពដោយអត្តភាពនោះបាន មិនចាប់បដិសន្ធិទៀតឡើយ ចាប់តាំងពីការមិនកាន់យកបដិសន្ធិរបស់បុថុជ្ជននោះទៅ អកុសលធម៌ទាំងឡាយរមែងសាបសូន្យ កុសលធម៌ទាំងឡាយរមែងចម្រើនឡើង បង្កើតអត្តភាពដែលមិនមានទុក្ខពិតប្រាកដ ឈ្មោះថាមានភពចប់សព្វគ្រប់ហើយ។ ព្រះសោតាបន្ន ព្រះសកទាគាមី និងព្រះអនាគាមី ក៏ដូច្នោះដែរ។ លើកលែងព្រះសោតាបន្នជាដើមទុកសិន ចុះបុថុជ្ជន បង្កើតអត្តភាពដែលមិនមានទុក្ខយ៉ាងដូចម្តេច? ហើយការសាបសូន្យនៃអកុសលជាដើមរបស់គាត់ រមែងមានយ៉ាងដូចម្តេច? ព្រោះថា បុថុជ្ជនដែលជាបច្ឆិមភវិកបុគ្គល រមែងអាចបញ្ចប់ភពដោយអត្តភាពនោះបាន។ សូម្បីតែព្រះអង្គុលិមាល ដែលបានសម្លាប់មនុស្សខ្វះមួយគ្រប់ពាន់ អត្តភាពរបស់លោកក៏ឈ្មោះថាមិនមានទុក្ខពិតប្រាកដ និងបញ្ចប់ភពបានពិតប្រាកដ យ៉ាងណាមិញ (អត្តភាពរបស់បុថុជ្ជននោះក៏ដូច្នោះដែរ)។ អកុសលធម៌រមែងសាបសូន្យទៅពិតប្រាកដ វិបស្សនាធម៌រមែងញ៉ាំងឲ្យកាន់យកនូវគភ៌ពិតប្រាកដ។

---

၁၁၉. စက္ခုဝိညေယျန္တိအာဒီသု ယသ္မာ ဧကစ္စဿ တသ္မိံယေဝ ရူပေ ရာဂါဒယော ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, အဘိနန္ဒတိ အဿာဒေတိ, အဘိနန္ဒန္တော အဿာဒေန္တော အနယဗျသနံ ပါပုဏာတိ, ဧကစ္စဿ နုပ္ပဇ္ဇန္တိ, နိဗ္ဗိန္ဒတိ ဝိရဇ္ဇတိ, နိဗ္ဗိန္ဒန္တော ဝိရဇ္ဇန္တော နိဗ္ဗုတိံ ပါပုဏာတိ, တသ္မာ ‘‘တဉ္စ အညမည’’န္တိ န ဝုတ္တံ. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ.

១១៩. ក្នុងបទទាំងឡាយមានជាដើមថា «cakkhuviññeyyaṃ» ព្រោះហេតុតែរាគៈជាដើម រមែងកើតឡើងដល់បុគ្គលខ្លះ ក្នុងរូបនោះឯង គេរមែងត្រេកអរ រីករាយ កាលបើត្រេកអរ រីករាយ គេរមែងដល់នូវសេចក្តីវិនាសអន្តរាយ ចំណែកឯបុគ្គលខ្លះ រាគៈជាដើមមិនកើតឡើងឡើយ គេរមែងនឿយណាយ ប្រាសចាករាគៈ កាលបើនឿយណាយ ប្រាសចាករាគៈ គេរមែងដល់នូវការរលត់ទុក្ខ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបមិនត្រាស់ថា «tañca aññamaññaṃ» ឡើយ។ ន័យនេះ គួរដឹងក្នុងបទទាំងពួង។

---

ဧဝံ ဝိတ္ထာရေန အတ္ထံ အာဇာနေယျုန္တိ ဧတ္ထ ကေ ဘဂဝတော ဣမဿ ဘာသိတဿ အတ္ထံ အာဇာနန္တိ, ကေ န အာဇာနန္တီတိ? ယေ တာဝ ဣမဿ သုတ္တဿ ပါဠိဉ္စ အဋ္ဌကထဉ္စ ဥဂ္ဂဏှိတွာ တက္ကရာ န ဟောန္တိ, ယထာဝုတ္တံ အနုလောမပဋိပဒံ န ပဋိပဇ္ဇန္တိ, တေ န အာဇာနန္တိ နာမ. ယေ ပန တက္ကရာ ဟောန္တိ, ယထာဝုတ္တံ အနုလောမပဋိပဒံ ပဋိပဇ္ဇန္တိ, တေ အာဇာနန္တိ နာမ. ဧဝံ သန္တေပိ သပဋိသန္ဓိကာနံ တာဝ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယ ဟောတု, အပ္ပဋိသန္ဓိကာနံ ကထံ ဟောတီတိ. အပ္ပဋိသန္ဓိကာ အနုပါဒါနာ ဝိယ ဇာတဝေဒါ ပရိနိဗ္ဗာယန္တိ, ကပ္ပသတသဟဿာနမ္ပိ အစ္စယေန တေသံ ပုန ဒုက္ခံ နာမ နတ္ထိ. ဣတိ ဧကံသေန တေသံယေဝ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယ ဟောတိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

ក្នុងបទថា «Evaṃ vitthārena atthaṃ ājāneyyuṃ» (ដើម្បីឲ្យដឹងច្បាស់នូវសេចក្តីដោយពិស្តារយ៉ាងនេះ) នេះ មានសេចក្តីសួរថា តើបុគ្គលណាខ្លះដឹងច្បាស់នូវសេចក្តីនៃព្រះសូត្រដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងហើយនេះ តើបុគ្គលណាខ្លះមិនដឹងច្បាស់? បណ្តាបុគ្គលទាំងនោះ ពួកបុគ្គលណាដែលបានរៀនសូត្រទាំងព្រះបាលី និងអដ្ឋកថានៃព្រះសូត្រនេះហើយ តែមិនធ្វើតាមធម៌នោះ មិនប្រតិបត្តិនូវអនុលោមបដិបទា (សេចក្តីប្រតិបត្តិដ៏សមគួរ) តាមដែលបានពោលហើយ ពួកបុគ្គលនោះ ឈ្មោះថាមិនដឹងច្បាស់ឡើយ។ ចំណែកពួកបុគ្គលណាដែលធ្វើតាមធម៌នោះ ប្រតិបត្តិនូវអនុលោមបដិបទាតាមដែលបានពោលហើយ ពួកបុគ្គលនោះ ឈ្មោះថាដឹងច្បាស់។ ទោះបីជាយ៉ាងនោះក៏ដោយ សេចក្តីប្រតិបត្តិនោះ រមែងជាទៅដើម្បីប្រយោជន៍ ដើម្បីសេចក្តីសុខ អស់កាលជាអង្វែង ដល់ពួកបុគ្គលដែលនៅមានបដិសន្ធិ (សត្វលោកដែលនៅអន្ទោលទៅ) សិន ចុះចំពោះពួកបុគ្គលដែលមិនមានបដិសន្ធិ (ព្រះខីណាស្រព) វិញ តើនឹងមានសេចក្តីដូចម្តេច? ពួកបុគ្គលដែលមិនមានបដិសន្ធិ រមែងបរិនិព្វាន ដូចជាភ្លើងដែលអស់រឹស (អស់ប្រេង) ដូច្នោះ ទោះបីកន្លងទៅអស់មួយសែនកប្បក៏ដោយ ទុក្ខជាថ្មីទៀតរមែងមិនមានដល់ពួកលោកឡើយ។ ហេតុនោះ សេចក្តីប្រតិបត្តិនោះ រមែងជាទៅដើម្បីប្រយោជន៍ ដើម្បីសេចក្តីសុខ អស់កាលជាអង្វែង ដល់ពួកលោកទាំងនោះដោយពិតប្រាកដ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងទីទាំងពួង គឺងាយយល់ណាស់។

---

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

ក្នុងអដ្ឋកថាមជ្ឈិមនិកាយ ឈ្មោះបបញ្ចសូទនី

---

သေဝိတဗ္ဗာသေဝိတဗ္ဗသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការពណ៌នាសេចក្តីនៃសេវិតព្វាសេវិតព្វសូត្រ ចប់ហើយ។

---

၅. ဗဟုဓာတုကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៥. ការពណ៌នាសេចក្តីនៃពហុធាតុកសូត្រ

---

၁၂၄. ဧဝံ မေ သုတန္တိ ဗဟုဓာတုကသုတ္တံ. တတ္ထ ဘယာနီတိအာဒီသု ဘယန္တိ စိတ္တုတြာသော. ဥပဒ္ဒဝေါတိ အနေကဂ္ဂတာကာရော. ဥပသဂ္ဂေါတိ ဥပသဋ္ဌာကာရော တတ္ထ တတ္ထ လဂ္ဂနာကာရော. တေသံ ဧဝံ နာနတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗံ – ပဗ္ဗတာဒိဝိသမနိဿိတာ စောရာ ဇနပဒဝါသီနံ ပေသေန္တိ ‘‘မယံ အသုကဒိဝသေ နာမ တုမှာကံ ဂါမံ ပဟရိဿာမာ’’တိ. တံ ပဝတ္တိံ သုတကာလတော [Pg.71] ပဋ္ဌာယ ဘယံ သန္တာသံ အာပဇ္ဇန္တိ. အယံ စိတ္တုတြာသော နာမ. ‘‘ဣဓ နော စောရာ ကုပိတာ အနတ္ထမ္ပိ အာဝဟေယျု’’န္တိ ဟတ္ထသာရံ ဂဟေတွာ ဒွိပဒစတုပ္ပဒေဟိ သဒ္ဓိံ အရညံ ပဝိသိတွာ တတ္ထ တတ္ထ ဘူမိယံ နိပဇ္ဇန္တိ, ဍံသမကသာဒီဟိ ခဇ္ဇမာနာ ဂုမ္ဗန္တရာနိ ပဝိသန္တိ, ခါဏုကဏ္ဋကေ မဒ္ဒန္တိ. တေသံ ဧဝံ ဝိစရန္တာနံ ဝိက္ခိတ္တဘာဝေါ အနေကဂ္ဂတာကာရော နာမ. တတော စောရေသု ယထာဝုတ္တေ ဒိဝသေ အနာဂစ္ဆန္တေသု ‘‘တုစ္ဆကသာသနံ တံ ဘဝိဿတိ, ဂါမံ ပဝိသိဿာမာ’’တိ သပရိက္ခာရာ ဂါမံ ပဝိသန္တိ, အထ တေသံ ပဝိဋ္ဌဘာဝံ ဉတွာ ဂါမံ ပရိဝါရေတွာ ဒွါရေ အဂ္ဂိံ ဒတွာ မနုဿေ ဃာတေတွာ စောရာ သဗ္ဗံ ဝိဘဝံ ဝိလုမ္ပေတွာ ဂစ္ဆန္တိ. တေသု ဃာတိတာဝသေသာ အဂ္ဂိံ နိဗ္ဗာပေတွာ ကောဋ္ဌစ္ဆာယဘိတ္တိစ္ဆာယာဒီသု တတ္ထ တတ္ထ လဂ္ဂိတွာ နိသီဒန္တိ နဋ္ဌံ အနုသောစမာနာ. အယံ ဥပသဋ္ဌာကာရော လဂ္ဂနာကာရော နာမ.

១២៤. ព្រះសូត្រដែលផ្តើមឡើងដោយពាក្យថា «Evaṃ me sutaṃ» ឈ្មោះថា ពហុធាតុកសូត្រ។ ក្នុងពហុធាតុកសូត្រនោះ បណ្តាបទទាំងនោះ បទថា «bhayāni» ជាដើម មានសេចក្តីពន្យល់ថា ភ័យ (bhaya) គឺសេចក្តីតក់ស្លុតនៃចិត្ត (cittutrāso)។ ឧបទ្ទវៈ (upaddava) គឺអាការៈដែលចិត្តមិនមានអារម្មណ៍តែមួយ (anekaggatākāro - ភាពរាយមាយនៃចិត្ត)។ ឧបសគ្គ (upasagga) គឺអាការៈដែលត្រូវបៀតបៀន (upasaṭṭhākāro) ឬអាការៈដែលជាប់ជំពាក់ក្នុងទីនោះៗ (lagganākāro)។ ភាពខុសគ្នានៃធម៌ទាំងនោះ គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ៖ ពួកចោរដែលអាស្រ័យនៅទីមិនស្មើមានភ្នំជាដើម ផ្ញើសារទៅកាន់អ្នកស្រុកក្នុងជនបទថា «យើងនឹងប្លន់ភូមិរបស់ពួកអ្នកក្នុងថ្ងៃឯណោះ»។ ចាប់តាំងពីពេលបានឮដំណឹងនោះមក អ្នកស្រុកទាំងនោះក៏ដល់នូវសេចក្តីភ័យតក់ស្លុត។ នេះឈ្មោះថា សេចក្តីតក់ស្លុតនៃចិត្ត (cittutrāso)។ ពួកអ្នកស្រុកគិតថា «ក្នុងទីនេះ ពួកចោរខឹងសម្បារនឹងនាំមកនូវសេចក្តីវិនាសដល់ពួកយើង» ក៏នាំយកទ្រព្យសម្បត្តិជាប់នឹងខ្លួន ព្រមទាំងសត្វជើងពីរនិងជើងបួន ចូលទៅកាន់ព្រៃ ហើយដេកនៅលើដីក្នុងទីនោះៗ ត្រូវរបោម មូស និងសត្វល្អិតជាដើមខាំខ្វារ ក៏ចូលទៅក្នុងចន្លោះគុម្ពឈើ ជាន់លើគល់ឈើ និងបន្លា។ ភាពរាយមាយនៃចិត្តរបស់ពួកអ្នកស្រុកដែលអន្ទោលទៅយ៉ាងនេះ ឈ្មោះថា អាការៈដែលចិត្តមិនមានអារម្មណ៍តែមួយ (anekaggatākāro)។ លុះក្រោយមក កាលបើពួកចោរមិនមកក្នុងថ្ងៃដែលកំណត់ទុកនោះ ពួកអ្នកស្រុកក៏និយាយគ្នាថា «ដំណឹងនោះប្រហែលជាមិនពិតទេ យើងចូលទៅក្នុងភូមិវិញចុះ» ហើយក៏នាំគ្នាត្រឡប់ចូលភូមិព្រមទាំងគ្រឿងបរិក្ខារ។ គ្រានោះ ពួកចោរដឹងថាពួកអ្នកស្រុកចូលមកហើយ ក៏ព័ទ្ធភូមិ បង្កាត់ភ្លើងដុតទ្វារ សម្លាប់មនុស្ស ហើយប្លន់យកទ្រព្យសម្បត្តិទាំងអស់ទៅ។ បណ្តាអ្នកស្រុកទាំងនោះ ពួកអ្នកដែលសេសសល់ពីការសម្លាប់ ក៏ពន្លត់ភ្លើង ហើយអង្គុយសោកស្តាយចំពោះទ្រព្យសម្បត្តិដែលវិនាសទៅ ដោយជ្រកនៅតាមម្លប់ជង្រុក ម្លប់ជញ្ជាំងជាដើម ជាប់ជំពាក់ក្នុងទីនោះៗ។ នេះឈ្មោះថា អាការៈដែលត្រូវបៀតបៀន ឬអាការៈដែលជាប់ជំពាក់ (upasaṭṭhākāro lagganākāro)។

---

နဠာဂါရာတိ နဠေဟိ ပရိစ္ဆန္နာ အဂါရာ, သေသသမ္ဘာရာ ပနေတ္ထ ရုက္ခမယာ ဟောန္တိ. တိဏာဂါရေပိ ဧသေဝ နယော. ဗာလတော ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ဗာလမေဝ နိဿာယ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ဗာလော ဟိ အပဏ္ဍိတပုရိသော ရဇ္ဇံ ဝါ ဥပရဇ္ဇံ ဝါ အညံ ဝါ ပန မဟန္တံ ဌာနံ ပတ္ထေန္တော ကတိပယေ အတ္တနာ သဒိသေ ဝိဓဝါပုတ္တေ မဟာဓုတ္တေ ဂဟေတွာ ‘‘ဧထ အဟံ တုမှေ ဣဿရေ ကရိဿာမီ’’တိ ပဗ္ဗတဂဟနာဒီနိ နိဿာယ အန္တန္တေ ဂါမေ ပဟရန္တော ဒါမရိကဘာဝံ ဇာနာပေတွာ အနုပုဗ္ဗေန နိဂမေပိ ဇနပဒေပိ ပဟရတိ, မနုဿာ ဂေဟာနိ ဆဍ္ဍေတွာ ခေမန္တဋ္ဌာနံ ပတ္ထယမာနာ ပက္ကမန္တိ, တေ နိဿာယ ဝသန္တာ ဘိက္ခူပိ ဘိက္ခုနိယောပိ အတ္တနော အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနာနိ ပဟာယ ပက္ကမန္တိ. ဂတဂတဋ္ဌာနေ ဘိက္ခာပိ သေနာသနမ္ပိ ဒုလ္လဘံ ဟောတိ. ဧဝံ စတုန္နံ ပရိသာနံ ဘယံ အာဂတမေဝ ဟောတိ. ပဗ္ဗဇိတေသုပိ ဒွေ ဗာလာ ဘိက္ခူ အညမညံ ဝိဝါဒံ ပဋ္ဌပေတွာ စောဒနံ အာရဘန္တိ. ဣတိ ကောသမ္ဗိဝါသိကာနံ ဝိယ မဟာကလဟော ဥပ္ပဇ္ဇတိ, စတုန္နံ ပရိသာနံ ဘယံ အာဂတမေဝ ဟောတီတိ ဧဝံ ယာနိ ကာနိစိ ဘယာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, သဗ္ဗာနိ တာနိ ဗာလတော ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ.

បទថា «naḷāgārā» បានដល់ ផ្ទះដែលប្រក់ឬបាំងដោយដើមបបុស ចំណែកគ្រឿងបង្គុំដែលសេសសល់ក្នុងផ្ទះនោះ ធ្វើអំពីឈើ។ សូម្បីក្នុងផ្ទះស្បូវ (tiṇāgāra) ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ បទថា «bālato uppajjanti» សេចក្តីថា ភ័យទាំងឡាយរមែងកើតឡើងព្រោះអាស្រ័យបុគ្គលពាលតែម្តង។ ព្រោះថា បុគ្គលពាល ជាមនុស្សមិនមានប្រាជ្ញា កាលប្រាថ្នានូវរាជសម្បត្តិ ឬឧបរាជសម្បត្តិ ឬក៏ឋានៈដ៏ធំដទៃទៀត ក៏បបួលមនុស្សខូច មនុស្សពាល កូនប្រុសរបស់ស្រីមេម៉ាយ និងពួកអ្នកលេងស្រីស្រាដែលមានសភាពដូចខ្លួនពីរបីនាក់មក រួចនិយាយថា «ចូរមក! យើងនឹងធ្វើឲ្យអ្នករាល់គ្នាបានជាធំ» ហើយក៏អាស្រ័យនៅតាមព្រៃភ្នំជាដើម ដើរប្លន់ភូមិដែលនៅតាមជាយដែន បង្ហាញខ្លួនជាចោរប្លន់ រួចហើយក៏ប្លន់បំផ្លាញទាំងនិគម ទាំងជនបទជាលំដាប់។ ពួកមនុស្សក៏បោះបង់ចោលផ្ទះសម្បែង រត់ទៅរកទីកន្លែងដែលមានសេចក្តីសុខក្សេមក្សាន្ត។ សូម្បីតែភិក្ខុ និងភិក្ខុនីទាំងឡាយដែលរស់នៅអាស្រ័យនឹងអ្នកស្រុកទាំងនោះ ក៏ត្រូវលះបង់ទីលំនៅរបស់ខ្លួនៗ ហើយភៀសខ្លួនទៅដែរ។ ក្នុងទីកន្លែងដែលទៅដល់ហើយៗ សូម្បីតែចង្ហាន់បិណ្ឌបាត និងសេនាសនៈក៏រកបានដោយកម្រ។ យ៉ាងនេះ ភ័យរមែងមកដល់បរិស័ទទាំងបួនដោយពិតប្រាកដ។ សូម្បីតែក្នុងចំណោមអ្នកបួស កាលបើភិក្ខុពាលពីររូប បង្កើតការជម្លោះនឹងគ្នា ហើយផ្តើមចោទប្រកាន់គ្នាទៅវិញទៅមក ជម្លោះដ៏ធំក៏កើតឡើង ដូចជាពួកភិក្ខុអ្នកនៅក្នុងក្រុងកោសម្ពី ភ័យក៏រមែងមកដល់បរិស័ទទាំងបួនដោយពិតប្រាកដ។ គប្បីជ្រាបថា ភ័យណាមួយដែលកើតឡើង ភ័យទាំងអស់នោះ រមែងកើតឡើងពីបុគ្គលពាលយ៉ាងនេះឯង។

---

ဧတဒဝေါစာတိ ဘဂဝတာ ဓမ္မဒေသနာ မတ္ထကံ အပါပေတွာဝ နိဋ္ဌာပိတာ. ယံနူနာဟံ ဒသဗလံ ပုစ္ဆိတွာ သဗ္ဗညုတညာဏေနေဝဿ ဒေသနာယ ပါရိပူရိံ ကရေယျန္တိ [Pg.72] စိန္တေတွာ ဧတံ ‘‘ကိတ္တာဝတာ နု ခေါ, ဘန္တေ’’တိအာဒိဝစနံ အဝေါစ.

បទថា «etadavoca» សេចក្តីថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់បញ្ចប់ធម៌ទេសនា ដោយមិនទាន់ឲ្យដល់ទីបំផុត (កំពូល) នៅឡើយ។ ព្រះអានន្ទត្ថេរគិតថា «បើដូច្នោះ គួរតែអាត្មាអញទូលសួរព្រះទសពល ដើម្បីឲ្យព្រះអង្គបំពេញធម៌ទេសនានេះឲ្យបរិបូណ៌ ដោយព្រះសព្វញ្ញុតញ្ញាណចុះ» ទើបក្រាបទូលនូវពាក្យមានពាក្យថា «kittāvatā nu kho, bhante» (បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ដោយហេតុប៉ុន្មានហ្ន៎) ជាដើមនេះ។

---

၁၂၅. အဋ္ဌာရသသု ဓာတူသု အဍ္ဎေကာဒသဓာတုယော ရူပပရိဂ္ဂဟော, အဍ္ဎဋ္ဌမကဓာတုယော အရူပပရိဂ္ဂဟောတိ ရူပါရူပပရိဂ္ဂဟောဝ ကထိတော. သဗ္ဗာပိ ခန္ဓဝသေန ပဉ္စက္ခန္ဓာ ဟောန္တိ. ပဉ္စပိ ခန္ဓာ ဒုက္ခသစ္စံ, တေသံ သမုဋ္ဌာပိကာ တဏှာ သမုဒယသစ္စံ, ဥဘိန္နံ အပ္ပဝတ္တိ နိရောဓသစ္စံ, နိရောဓပဇာနနာ ပဋိပဒါ မဂ္ဂသစ္စံ. ဣတိ စတုသစ္စကမ္မဋ္ဌာနံ ဧကဿ ဘိက္ခုနော နိဂ္ဂမနံ မတ္ထကံ ပါပေတွာ ကထိတံ ဟောတိ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ, ဝိတ္ထာရတော ပနေတာ ဓာတုယော ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ကထိတာဝ. ဇာနာတိ ပဿတီတိ သဟ ဝိပဿနာယ မဂ္ဂေါ ဝုတ္တော.

១២៥. បណ្តាធាតុទាំង ១៨ នោះ ធាតុ ១០ កន្លះ (ធាតុ ១០ និងចំណែកពាក់កណ្តាលនៃធម្មធាតុ) ត្រូវសង្គ្រោះដោយរូបបរិគ្គហៈ (ការកំណត់រូប) ធាតុ ៧ កន្លះ (ធាតុ ៧ និងចំណែកពាក់កណ្តាលនៃធម្មធាតុ) ត្រូវសង្គ្រោះដោយអរូបបរិគ្គហៈ (ការកំណត់អរូប) ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងតែរូបបរិគ្គហៈ និងអរូបបរិគ្គហៈប៉ុណ្ណោះ។ ធាតុទាំងអស់នោះ កាលបើពោលដោយអំណាចនៃខន្ធ រមែងជាបញ្ចក្ខន្ធ (ខន្ធ ៥)។ ខន្ធទាំង ៥ (ដែលវៀរចាកតណ្ហា) គឺទុក្ខសច្ចៈ តណ្ហាដែលជាហេតុឲ្យកើតឡើងនូវទុក្ខសច្ចៈនោះ គឺសមុទយសច្ចៈ ការមិនប្រព្រឹត្តទៅនៃសច្ចៈទាំងពីរ គឺនិរោធសច្ចៈ សេចក្តីប្រតិបត្តិដែលដឹងច្បាស់នូវនិរោធសច្ចៈ គឺមគ្គសច្ចៈ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងនូវចតុសច្ចកម្មដ្ឋាន ដល់ភិក្ខុមួយរូប ឲ្យដល់នូវការសន្និដ្ឋានជាទីបំផុត (ដល់កំពូល) យ៉ាងនេះ។ នេះជាសេចក្តីសង្ខេបក្នុងអដ្ឋកថានេះ ចំណែកឯសេចក្តីពិស្តារនៃធាតុទាំងឡាយនេះ ខ្ញុំ (ព្រះពុទ្ធឃោសាចារ្យ) បានសម្តែងទុកហើយក្នុងវិសុទ្ធិមគ្គ។ បទថា «jānāti passati» សេចក្តីថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងនូវមគ្គ ព្រមទាំងវិបស្សនា។

---

ပထဝီဓာတုအာဒယော သဝိညာဏကကာယံ သုညတော နိဿတ္တတော ဒဿေတုံ ဝုတ္တာ. တာပိ ပုရိမာဟိ အဋ္ဌာရသဟိ ဓာတူဟိ ပူရေတဗ္ဗာ. ပူရေန္တေန ဝိညာဏဓာတုတော နီဟရိတွာ ပူရေတဗ္ဗာ. ဝိညာဏဓာတု ဟေသာ စက္ခုဝိညာဏာဒိဝသေန ဆဗ္ဗိဓာ ဟောတိ. တတ္ထ စက္ခုဝိညာဏဓာတုယာ ပရိဂ္ဂဟိတာယ တဿာ ဝတ္ထု စက္ခုဓာတု, အာရမ္မဏံ ရူပဓာတူတိ ဒွေ ဓာတုယော ပရိဂ္ဂဟိတာဝ ဟောန္တိ. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ. မနောဝိညာဏဓာတုယာ ပန ပရိဂ္ဂဟိတာယ တဿာ ပုရိမပစ္ဆိမဝသေန မနောဓာတု, အာရမ္မဏဝသေန ဓမ္မဓာတူတိ ဒွေ ဓာတုယော ပရိဂ္ဂဟိတာဝ ဟောန္တိ. ဣတိ ဣမာသု အဋ္ဌာရသသု ဓာတူသု အဍ္ဎေကာဒသဓာတုယော ရူပပရိဂ္ဂဟောတိ ပုရိမနယေနေဝ ဣဒမ္ပိ ဧကဿ ဘိက္ခုနော နိဂ္ဂမနံ မတ္ထကံ ပါပေတွာ ကထိတံ ဟောတိ.

ធាតុទាំងឡាយមានបឋវីធាតុជាដើម ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែង ដើម្បីបង្ហាញនូវកាយដែលមានវិញ្ញាណនេះ ដោយភាពជាសូន្យ (សូន្យចាកអត្តា) និងភាពមិនមែនជាសត្វបុគ្គល។ ធាតុទាំងនោះ សូម្បីតែព្រះដ៏មានព្រះភាគក៏ទ្រង់ឲ្យបំពេញដោយធាតុទាំង ១៨ ដែលបានពោលខាងដើម។ ភិក្ខុអ្នកបំពេញ គប្បីដកចេញពីវិញ្ញាណធាតុហើយបំពេញចុះ។ ព្រោះថា វិញ្ញាណធាតុនេះ មាន ៦ យ៉ាង ដោយអំណាចនៃចក្ខុវិញ្ញាណធាតុជាដើម។ ក្នុងវិញ្ញាណធាតុទាំងនោះ កាលបើភិក្ខុកំណត់យកចក្ខុវិញ្ញាណធាតុហើយ វត្ថុជាទីអាស្រ័យនៃចក្ខុវិញ្ញាណធាតុនោះ គឺចក្ខុធាតុ អារម្មណ៍គឺរូបធាតុ ធាតុទាំងពីរនេះ ឈ្មោះថាកំណត់យកហើយដោយពិត។ វិធីនេះ គប្បីអនុវត្តក្នុងទីទាំងពួង។ ចំណែកឯកាលបើកំណត់យកមនោវិញ្ញាណធាតុហើយ ធាតុដែលកើតមុននិងក្រោយនៃមនោវិញ្ញាណធាតុនោះ គឺមនោធាតិ អារម្មណ៍គឺធម្មធាតុ ធាតុទាំងពីរនេះ ឈ្មោះថាកំណត់យកហើយដោយពិត។ យ៉ាងនេះ បណ្តាធាតុទាំង ១៨ នេះ ធាតុ ១០ កន្លះ ត្រូវសង្គ្រោះដោយរូបបរិគ្គហៈ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងនូវធម៌នេះ ដល់ភិក្ខុមួយរូប ឲ្យដល់នូវការសន្និដ្ឋានជាទីបំផុត តាមវិធីដែលបានពោលខាងដើមនោះឯង។

---

သုခဓာတူတိအာဒီသု သုခဉ္စ တံ နိဿတ္တသုညတဋ္ဌေန ဓာတု စာတိ သုခဓာတု. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ. ဧတ္ထ စ ပုရိမာ စတဿော ဓာတုယော သပ္ပဋိပက္ခဝသေန ဂဟိတာ, ပစ္ဆိမာ ဒွေ သရိက္ခကဝသေန. အဝိဘူတဘာဝေန ဟိ ဥပေက္ခာဓာတု အဝိဇ္ဇာဓာတုယာ သရိက္ခာ. ဧတ္ထ စ သုခဒုက္ခဓာတူသု ပရိဂ္ဂဟိတာသု ကာယဝိညာဏဓာတု ပရိဂ္ဂဟိတာဝ ဟောတိ, သေသာသု ပရိဂ္ဂဟိတာသု မနောဝိညာဏဓာတု ပရိဂ္ဂဟိတာဝ ဟောတိ. ဣမာပိ ဆ ဓာတုယော ဟေဋ္ဌာ အဋ္ဌာရသဟိယေဝ ပူရေတဗ္ဗာ. ပူရေန္တေန ဥပေက္ခာဓာတုတော နီဟရိတွာ ပူရေတဗ္ဗာ. ဣတိ ဣမာသု အဋ္ဌာရသသု ဓာတူသု အဍ္ဎေကာဒသဓာတုယော ရူပပရိဂ္ဂဟောတိ [Pg.73] ပုရိမနယေနေဝ ဣဒမ္ပိ ဧကဿ ဘိက္ခုနော နိဂ္ဂမနံ မတ္ထကံ ပါပေတွာ ကထိတံ ဟောတိ.

ក្នុងបទថា «sukhadhātu» ជាដើម សេចក្តីសុខផង ឈ្មោះថាធាតុព្រោះមានអត្ថថាជាសូន្យនិងមិនមែនជាសត្វបុគ្គលផង ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា សុខធាតុ។ វិធីនេះ គប្បីអនុវត្តក្នុងទីទាំងពួង។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងទីនេះ ធាតុ ៤ ខាងដើម (សុខធាតុ ទុក្ខធាតុ សោមនស្សធាតុ ទោមនស្សធាតុ) ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់កាន់យកដោយអំណាចនៃធម៌ជាបដិបក្ខ (ផ្ទុយគ្នា) ធាតុ ២ ខាងចុង (ឧបេក្ខាធាតុ អវិជ្ជាធាតុ) ទ្រង់កាន់យកដោយអំណាចនៃធម៌ដែលស្រដៀងគ្នា។ ព្រោះថា ឧបេក្ខាធាតុ ស្រដៀងគ្នានឹងអវិជ្ជាធាតុ ដោយភាពមិនច្បាស់លាស់។ ក្នុងទីនេះ កាលបើកំណត់យកសុខធាតុ និងទុក្ខធាតុហើយ ឈ្មោះថាកំណត់យកកាយវិញ្ញាណធាតុហើយដោយពិត កាលបើកំណត់យកធាតុដែលសេសសល់ (៤ យ៉ាង) ហើយ ឈ្មោះថាកំណត់យកមនោវិញ្ញាណធាតុហើយដោយពិត។ សូម្បីតែធាតុទាំង ៦ នេះ ក៏គប្បីបំពេញដោយធាតុទាំង ១៨ ខាងក្រោមនោះឯង។ ភិក្ខុអ្នកបំពេញ គប្បីដកចេញពីឧបេក្ខាធាតុហើយបំពេញចុះ។ យ៉ាងនេះ បណ្តាធាតុទាំង ១៨ នេះ ធាតុ ១០ កន្លះ ត្រូវសង្គ្រោះដោយរូបបរិគ្គហៈ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងនូវធម៌នេះ ដល់ភិក្ខុមួយរូប ឲ្យដល់នូវការសន្និដ្ឋានជាទីបំផុត តាមវិធីដែលបានពោលខាងដើមនោះឯង။

---

ကာမဓာတုအာဒီနံ ဒွေဓာဝိတက္ကေ (မ. နိ. ၁.၂၀၆) ကာမဝိတက္ကာဒီသု ဝုတ္တနယေနေဝ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. အဘိဓမ္မေပိ ‘‘တတ္ထ ကတမာ ကာမဓာတု, ကာမပဋိသံယုတ္တော တက္ကော ဝိတက္ကော’’တိအာဒိနာ (ဝိဘ. ၁၈၂) နယေနေဝ ဧတာသံ ဝိတ္ထာရော အာဂတောယေဝ. ဣမာပိ ဆ ဓာတုယော ဟေဋ္ဌာ အဋ္ဌာရသဟိယေဝ ပူရေတဗ္ဗာ. ပူရေန္တေန ကာမဓာတုတော နီဟရိတွာ ပူရေတဗ္ဗာ. ဣတိ ဣမာသု အဋ္ဌာရသသု ဓာတူသု အဍ္ဎေကာဒသဓာတုယော ရူပပရိဂ္ဂဟောတိ ပုရိမနယေနေဝ ဣဒမ္ပိ ဧကဿ ဘိက္ခုနော နိဂ္ဂမနံ မတ္ထကံ ပါပေတွာ ကထိတံ ဟောတိ.

សេចក្តីនៃកាមធាតុជាដើម គប្បីជ្រាបតាមវិធីដែលបានពោលហើយក្នុងកាមវិតក្កៈជាដើម ក្នុងទ្វេធាវិតក្កសូត្រ (ម. និ. ១.២០៦)។ សូម្បីក្នុងព្រះអភិធម៌ សេចក្តីពិស្តារនៃធាតុទាំងឡាយនោះ ក៏មកហើយតាមវិធីមានជាដើមថា «tattha katamā kāmadhātu, kāmapaṭisaṃyutto takko vitakko» (បណ្តាធាតុទាំងនោះ កាមធាតុ តើដូចម្តេច? គឺតម្រិះ វិតក្កៈ ដែលប្រកបដោយកាម) (វិភង្គ. ១៨២) នោះឯង។ សូម្បីតែធាតុទាំង ៦ នេះ ក៏គប្បីបំពេញដោយធាតុទាំង ១៨ ខាងក្រោមនោះឯង។ ភិក្ខុអ្នកបំពេញ គប្បីដកចេញពីកាមធាតុហើយបំពេញចុះ។ យ៉ាងនេះ បណ្តាធាតុទាំង ១៨ នេះ ធាតុ ១០ កន្លះ ត្រូវសង្គ្រោះដោយរូបបរិគ្គហៈ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងនូវធម៌នេះ ដល់ភិក្ខុមួយរូប ឲ្យដល់នូវការសន្និដ្ឋានជាទីបំផុត តាមវិធីដែលបានពោលខាងដើមនោះឯង။

---

ကာမဓာတုအာဒီသု ပဉ္စ ကာမာဝစရက္ခန္ဓာ ကာမဓာတု နာမ, ပဉ္စ ရူပါဝစရက္ခန္ဓာ ရူပဓာတု နာမ, စတ္တာရော အရူပါဝစရက္ခန္ဓာ အရူပဓာတု နာမ. အဘိဓမ္မေ ပန ‘‘တတ္ထ ကတမာ ကာမဓာတု, ဟေဋ္ဌတော အဝီစိနိရယံ ပရိယန္တံ ကရိတွာ’’တိအာဒိနာ (ဝိဘ. ၁၈၂) နယေန ဧတာသံ ဝိတ္ထာရော အာဂတောယေဝ. ဣမာပိ တိဿော ဓာတုယော ဟေဋ္ဌာ အဋ္ဌာရသဟိယေဝ ပူရေတဗ္ဗာ. ပူရေန္တေန ကာမဓာတုတော နီဟရိတွာ ပူရေတဗ္ဗာ. ဣတိ ဣမာသု အဋ္ဌာရသသု ဓာတူသု အဍ္ဎေကာဒသဓာတုယော ရူပပရိဂ္ဂဟောတိ ပုရိမနယေနေဝ ဣဒမ္ပိ ဧကဿ ဘိက္ခုနော နိဂ္ဂမနံ မတ္ထကံ ပါပေတွာ ကထိတံ ဟောတိ.

ក្នុងកាមធាតុជាដើមនោះ ខន្ធដែលជាកាមាវចរៈ ៥ ឈ្មោះថា កាមធាតុ ខន្ធដែលជារូបាវចរៈ ៥ ឈ្មោះថា រូបធាតុ ខន្ធដែលជាអរូបាវចរៈ ៤ ឈ្មោះថា អរូបធាតុ។ ចំណែកក្នុងព្រះអភិធម៌ សេចក្តីពិស្តារនៃធាតុទាំងឡាយនោះ ក៏មកហើយតាមវិធីមានជាដើមថា «tattha katamā kāmadhātu, heṭṭhato avīcinirayaṃ pariyantaṃ karitvā» (បណ្តាធាតុទាំងនោះ កាមធាតុ តើដូចម្តេច? គឺធ្វើនូវអវីចិនរកខាងក្រោមឲ្យជាទីបំផុត) (វិភង្គ. ១៨២) នោះឯង។ សូម្បីតែធាតុទាំង ៣ នេះ ក៏គប្បីបំពេញដោយធាតុទាំង ១៨ ខាងក្រោមនោះឯង。 ភិក្ខុអ្នកបំពេញ គប្បីដកចេញពីកាមធាតុហើយបំពេញចុះ។ យ៉ាងនេះ បណ្តាធាតុទាំង ១៨ នេះ ធាតុ ១០ កន្លះ ត្រូវសង្គ្រោះដោយរូបបរិគ្គហៈ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងនូវធម៌នេះ ដល់ភិក្ខុមួយរូប ឲ្យដល់នូវការសន្និដ្ឋានជាទីបំផុត តាមវិធីដែលបានពោលខាងដើមនោះឯង។

---

သင်္ခတာတိ ပစ္စယေဟိ သမာဂန္တွာ ကတာ, ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနမေတံ အဓိဝစနံ. န သင်္ခတာ အသင်္ခတာ. နိဗ္ဗာနဿေတံ အဓိဝစနံ. ဣမာပိ ဒွေ ဓာတုယော ဟေဋ္ဌာ အဋ္ဌာရသဟိယေဝ ပူရေတဗ္ဗာ. ပူရေန္တေန သင်္ခတဓာတုတော နီဟရိတွာ ပူရေတဗ္ဗာ. ဣတိ ဣမာသု အဋ္ဌာရသသု ဓာတူသု အဍ္ဎေကာဒသဓာတုယော ရူပပရိဂ္ဂဟောတိ ပုရိမနယေနေဝ ဣဒမ္ပိ ဧကဿ ဘိက္ခုနော နိဂ္ဂမနံ မတ္ထကံ ပါပေတွာ ကထိတံ ဟောတိ.

បទថា «saṅkhatā» សេចក្តីថា ធម៌ដែលបច្ច័យទាំងឡាយប្រជុំគ្នាហើយតាក់តែងឡើង នេះជាឈ្មោះនៃខន្ធទាំង ៥។ ធម៌ដែលបច្ច័យមិនបានតាក់តែងឡើង ឈ្មោះថា អសង្ខតៈ នេះជាឈ្មោះនៃព្រះនិព្វាន។ សូម្បីតែធាតុទាំង ២ នេះ ក៏គប្បីបំពេញដោយធាតុទាំង ១៨ ខាងក្រោមនោះឯង។ ភិក្ខុអ្នកបំពេញ គប្បីដកចេញពីសង្ខតធាតុហើយបំពេញចុះ។ យ៉ាងនេះ បណ្តាធាតុទាំង ១៨ នេះ ធាតុ ១០ កន្លះ ត្រូវសង្គ្រោះដោយរូបបរិគ្គហៈ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងនូវធម៌នេះ ដល់ភិក្ខុមួយរូប ឲ្យដល់នូវការសន្និដ្ឋានជាទីបំផុត តាមវិធីដែលបានពោលខាងដើមនោះឯង។

---

၁၂၆. အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရာနီတိ အဇ္ဈတ္တိကာနိ စ ဗာဟိရာနိ စ. ဧတ္ထ ဟိ စက္ခုအာဒီနိ အဇ္ဈတ္တိကာနိ ဆ, ရူပါဒီနိ ဗာဟိရာနိ ဆ. ဣဓာပိ ဇာနာတိ ပဿတီတိ သဟ ဝိပဿနာယ မဂ္ဂေါ ကထိတော.

១២៦. បទថា «ajjhattikabāhirāni» សេចក្តីថា អាយតនៈខាងក្នុងផង អាយតនៈខាងក្រៅផង។ ក្នុងទីនេះ អាយតនៈមានចក្ខុជាដើម ៦ យ៉ាង ជាអាយតនៈខាងក្នុង អាយតនៈមានរូបជាដើម ៦ យ៉ាង ជាអាយតនៈខាងក្រៅ។ សូម្បីក្នុងអាយតនៈវារៈនេះ បទថា «jānāti passati» ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងនូវមគ្គ ព្រមទាំងវិបស្សនា។

---

ဣမသ္မိံ သတိ ဣဒန္တိအာဒိ မဟာတဏှာသင်္ခယေ ဝိတ္ထာရိတမေဝ.

ពាក្យមានជាដើមថា «imasmiṃ sati idaṃ hoti» (កាលបើអញនេះមាន អញនោះក៏មាន) ខ្ញុំបានពិស្តារទុកហើយក្នុងមហាតណ្ហាសង្ខយសូត្រ។

---

၁၂၇. အဋ္ဌာနန္တိ [Pg.74] ဟေတုပဋိက္ခေပေါ. အနဝကာသောတိ ပစ္စယပဋိက္ခေပေါ. ဥဘယေနာပိ ကာရဏမေဝ ပဋိက္ခိပတိ. ကာရဏဉှိ တဒါယတ္တဝုတ္တိတာယ အတ္တနော ဖလဿ ဌာနန္တိ စ အဝကာသောတိ စ ဝုစ္စတိ. ယန္တိ ယေန ကာရဏေန. ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နောတိ မဂ္ဂဒိဋ္ဌိယာ သမ္ပန္နော သောတာပန္နော အရိယသာဝကော. ကဉ္စိ သင်္ခါရန္တိ စတုဘူမကေသု သင်္ခတသင်္ခါရေသု ကဉ္စိ ဧကသင်္ခါရမ္ပိ. နိစ္စတော ဥပဂစ္ဆေယျာတိ နိစ္စောတိ ဂဏှေယျ. နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတီတိ ဧတံ ကာရဏံ နတ္ထိ န ဥပလဗ္ဘတိ. ယံ ပုထုဇ္ဇနောတိ ယေန ကာရဏေန ပုထုဇ္ဇနော. ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတီတိ ဧတံ ကာရဏံ အတ္ထိ. သဿတဒိဋ္ဌိယာ ဟိ သော တေဘူမကေသု သင်္ခတသင်္ခါရေသု ကဉ္စိ သင်္ခါရံ နိစ္စတော ဂဏှေယျာတိ အတ္ထော. စတုတ္ထဘူမကသင်္ခါရာ ပန တေဇုဿဒတ္တာ ဒိဝသံ သန္တတ္တော အယောဂုဠော ဝိယ မက္ခိကာနံ ဒိဋ္ဌိယာ ဝါ အညေသံ ဝါ အကုသလာနံ အာရမ္မဏံ န ဟောန္တိ. ဣမိနာ နယေန ကဉ္စိ သင်္ခါရံ သုခတောတိအာဒီသုပိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

១២៧. ពាក្យថា "អដ្ឋានំ" គឺការបដិសេធហេតុ (ឧបត្ថម្ភកហេតុ)។ ពាក្យថា "អនវកាសោ" គឺការបដិសេធបច្ច័យ (ជនកហេតុ)។ ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់បដិសេធហេតុតែម្យ៉ាង ដោយបទទាំងពីរនោះឯង។ ព្រោះថា ហេតុនោះ ព្រោះតែការប្រព្រឹត្តទៅដោយអាស្រ័យនឹងផលនោះ ទើបហៅថាជា "ឋានៈ" ខ្លះ "ឱកាស" ខ្លះ នៃផលរបស់ខ្លួន។ ពាក្យថា "យំ" គឺដោយហេតុណា។ ពាក្យថា "ទិដ្ឋិសម្បន្នោ" គឺព្រះអរិយសាវ័កជាព្រះសោតាបន្ន ដែលបរិបូណ៌ដោយមគ្គទិដ្ឋិ។ ពាក្យថា "កញ្ចិ សង្ខារំ" គឺសង្ខារណាមួយ សូម្បីតែសង្ខារមួយ ក្នុងបណ្តាសង្ខារដែលជាសង្ខតៈក្នុងភូមិទាំង ៤។ ពាក្យថា "និច្ចតោ ឧបគច្ឆេយ្យ" គឺគប្បីប្រកាន់យកថាជាសភាវៈទៀង។ ពាក្យថា "នេតំ ឋានំ វិជ្ជតិ" គឺហេតុនេះមិនមាន មិនអាចរកបានឡើយ។ ពាក្យថា "យំ បុថុជ្ជនោ" គឺដោយហេតុណា បុថុជ្ជន។ ពាក្យថា "ឋានមេតំ វិជ្ជតិ" គឺហេតុនេះមាន (អាចមានបាន)។ ព្រោះថា បុថុជ្ជននោះ គប្បីប្រកាន់យកសង្ខារណាមួយ ក្នុងបណ្តាសង្ខារជាសង្ខតៈក្នុងត្រៃភូមិ ថាជាសភាវៈទៀង ដោយអំណាចនៃសស្សតទិដ្ឋិ នេះជាសេចក្តីអធិប្បាយ។ ចំណែកឯសង្ខារទាំងឡាយក្នុងភូមិទី ៤ (លោកុត្តរធម៌) ព្រោះមានតេជះដ៏ខ្លាំងក្លា មិនមែនជាអារម្មណ៍នៃទិដ្ឋិ ឬអកុសលធម៌ដទៃឡើយ ប្រៀបដូចជាដុំដែកដ៏ក្តៅពេញមួយថ្ងៃ មិនមែនជាទីទុំនៃសត្វរុយទាំងឡាយឡើយ។ សេចក្តីក្នុងបទទាំងឡាយមាន "កញ្ចិ សង្ខារំ សុខតោ" ជាដើម គប្បីជ្រាបដោយន័យនេះឯង។

---

သုခတော ဥပဂစ္ဆေယျာတိ ‘‘ဧကန္တသုခီ အတ္တာ ဟောတိ အရောဂေါ ပရံ မရဏာ’’တိ (မ. နိ. ၃.၂၁, ၂၂) ဧဝံ အတ္တဒိဋ္ဌိဝသေန သုခတော ဂါဟံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. ဒိဋ္ဌိဝိပ္ပယုတ္တစိတ္တေန ပန အရိယသာဝကော ပရိဠာဟာဘိဘူတော ပရိဠာဟဝူပသမတ္ထံ မတ္တဟတ္ထိံ ပရိတ္တာသိတော ဝိယ, စောက္ခဗြာဟ္မဏော ဝိယ စ ဂူထံ ကဉ္စိ သင်္ခါရံ သုခတော ဥပဂစ္ဆတိ. အတ္တဝါရေ ကသိဏာဒိပဏ္ဏတ္တိသင်္ဂဟတ္ထံ သင်္ခါရန္တိ အဝတွာ ကဉ္စိ ဓမ္မန္တိ ဝုတ္တံ. ဣဓာပိ အရိယသာဝကဿ စတုဘူမကဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗော, ပုထုဇ္ဇနဿ တေဘူမကဝသေန. သဗ္ဗဝါရေသု အရိယသာဝကဿာပိ တေဘူမကဝသေနေဝ ပရိစ္ဆေဒေါ ဝဋ္ဋတိ. ယံ ယဉှိ ပုထုဇ္ဇနော ဂဏှာတိ, တတော တတော အရိယသာဝကော ဂါဟံ ဝိနိဝေဌေတိ. ပုထုဇ္ဇနော ဟိ ယံ ယံ နိစ္စံ သုခံ အတ္တာတိ ဂဏှာတိ, တံ တံ အရိယသာဝကော အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာတိ ဂဏှန္တော တံ ဂါဟံ ဝိနိဝေဌေတိ.

ពាក្យថា "សុខតោ ឧបគច្ឆេយ្យ" គឺព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់ពាក្យនេះ សំដៅយកការប្រកាន់យកដោយអំណាចនៃអត្តទិដ្ឋិ ថាជាសុខ យ៉ាងនេះថា "ខ្លួនមានសុខតែម្យ៉ាង មិនមានរោគ ខាងក្រោយអំពីសេចក្តីស្លាប់"។ ចំណែកឯព្រះអរិយសាវ័ក ដែលត្រូវសេចក្តីក្តៅក្រហាយ (កិលេសកាម) គ្របសង្កត់ហើយ ដើម្បីរម្ងាប់សេចក្តីក្តៅក្រហាយនោះ តែងចូលទៅជិតសង្ខារណាមួយដោយសេចក្តីត្រេកអរ (ថាជាសុខ) ដោយចិត្តដែលមិនប្រកបដោយទិដ្ឋិ ប្រៀបដូចជាបុរសដែលភ័យខ្លាច ចូលទៅជិតដំរីចុះប្រេង ឬដូចជាព្រាហ្មណ៍អ្នកស្អាតស្អំ ចូលទៅជិតលាមក ដូច្នោះឯង។ ក្នុងអត្តវារៈ ព្រះមានព្រះភាគមិនត្រាស់ថា "សង្ខារ" ឡើយ តែត្រាស់ថា "ធម៌ណាមួយ" (កញ្ចិ ធម្មំ) ដើម្បីសង្គ្រោះយកបញ្ញត្តិមានកសិណជាដើម។ ក្នុងអត្តវារៈនេះ សេចក្តីគប្បីជ្រាបដោយអំណាចនៃធម៌ក្នុងភូមិ ៤ ចំពោះព្រះអរិយសាវ័ក និងដោយអំណាចនៃធម៌ក្នុងត្រៃភូមិ ចំពោះបុថុជ្ជន។ ក្នុងវារៈទាំងពួង ការកំណត់សង្ខាររបស់ព្រះអរិយសាវ័ក គប្បីប្រព្រឹត្តទៅដោយអំណាចនៃត្រៃភូមិប៉ុណ្ណោះ។ ព្រោះថា បុថុជ្ជនប្រកាន់យកនូវត្រៃភូមិកសង្ខារណាៗ ព្រះអរិយសាវ័កតែងដោះសេចក្តីប្រកាន់យកអំពីត្រៃភូមិកសង្ខារនោះៗ។ ព្រោះថា បុថុជ្ជនប្រកាន់យកនូវសង្ខារណាៗ ថាជាសភាវៈទៀង ជាសុខ ជាខ្លួនប្រាណ ព្រះអរិយសាវ័កតែងពិចារណាឃើញនូវសង្ខារនោះៗ ថាមិនទៀង ជាទុក្ខ ជាអនត្តា ហើយដោះសេចក្តីប្រកាន់យកនោះចេញ។

---

၁၂၈. မာတရန္တိအာဒီသု ဇနိကာဝ မာတာ, ဇနကော ပိတာ, မနုဿဘူတောဝ ခီဏာသဝေါ အရဟာတိ အဓိပ္ပေတော. ကိံ ပန အရိယသာဝကော အညံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေယျာတိ? ဧတမ္ပိ အဋ္ဌာနံ. သစေပိ ဟိ ဘဝန္တရဂတံ အရိယသာဝကံ [Pg.75] အတ္တနော အရိယဘာဝံ အဇာနန္တမ္ပိ ကောစိ ဧဝံ ဝဒေယျ ‘‘ဣမံ ကုန္ထကိပိလ္လိကံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေတွာ သကလစက္ကဝါဠဂဗ္ဘေ စက္ကဝတ္တိရဇ္ဇံ ပဋိပဇ္ဇာဟီ’’တိ, နေဝ သော တံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေယျ. အထာပိ နံ ဧဝံ ဝဒေယျ ‘‘သစေ ဣမံ န ဃာတေဿသိ, သီသံ တေ ဆိန္ဒိဿာမာ’’တိ. သီသမေဝဿ ဆိန္ဒေယျ, န စ သော တံ ဃာတေယျ. ပုထုဇ္ဇနဘာဝဿ ပန မဟာသာဝဇ္ဇဘာဝဒဿနတ္ထံ အရိယသာဝကဿ စ ဗလဒီပနတ္ထမေတံ ဝုတ္တံ. အယဉှေတ္ထ အဓိပ္ပာယော – သာဝဇ္ဇော ပုထုဇ္ဇနဘာဝေါ, ယတြ ဟိ နာမ ပုထုဇ္ဇနော မာတုဃာတာဒီနိပိ အာနန္တရိယာနိ ကရိဿတိ. မဟာဗလော စ အရိယသာဝကော, ယော ဧတာနိ ကမ္မာနိ န ကရောတီတိ.

១២៨. ក្នុងបទទាំងឡាយមាន "មាតរំ" ជាដើម មាតាបង្កើតទើបឈ្មោះថា "មាតា" បិតាបង្កើតទើបឈ្មោះថា "បិតា" ព្រះខីណាសពដែលជាមនុស្សទើបឈ្មោះថា "ព្រះអរហន្ត" នេះជាសេចក្តីដែលបំណងយក។ សួរថា ចុះព្រះអរិយសាវ័ក គប្បីផ្តាច់បង់សត្វដទៃចាកជីវិតដែរឬទេ? ឆ្លើយថា ហេតុនេះក៏មិនមែនជាឋានៈ (មិនអាចមានបាន) ឡើយ។ ព្រោះថា សូម្បីតែព្រះអរិយសាវ័កដែលទៅកាន់ភពដទៃហើយ សូម្បីតែមិនដឹងនូវភាពជាព្រះអរិយៈរបស់ខ្លួន ប្រសិនបើមាននរណាម្នាក់និយាយយ៉ាងនេះថា "ចូរអ្នកសម្លាប់សត្វស្រមោចសង្កៀចនេះ ហើយទទួលយកនូវความเป็นស្តេចចក្រពត្តិក្នុងចក្រវាឡទាំងមូលចុះ" ព្រះអរិយសាវ័កនោះ ក៏មិនគប្បីផ្តាច់បង់សត្វនោះចាកជីវិតឡើយ។ មួយវិញទៀត ប្រសិនបើគេនិយាយនឹងព្រះអរិយសាវ័កនោះយ៉ាងនេះថា "ប្រសិនបើអ្នកមិនសម្លាប់សត្វនេះទេ យើងនឹងកាត់ក្បាលរបស់អ្នក" ព្រះអរិយសាវ័កនោះ គប្បីសុខចិត្តឲ្យគេកាត់ក្បាលរបស់ខ្លួនប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែមិនសម្លាប់សត្វនោះឡើយ។ ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់ពាក្យនេះ ដើម្បីបង្ហាញនូវភាពមានទោសច្រើននៃបុថុជ្ជនភាព និងដើម្បីបង្ហាញនូវកម្លាំងរបស់ព្រះអរិយសាវ័ក។ សេចក្តីអធិប្បាយក្នុងរឿងនេះមានដូចតទៅ៖ បុថុជ្ជនភាពមានទោសច្រើន ព្រោះហេតុណា បុថុជ្ជនតែងធ្វើនូវអនន្តរិយកម្មទាំងឡាយ មានមាតុកាតកម្មជាដើម។ ចំណែកឯព្រះអរិយសាវ័ក មានកម្លាំងច្រើន ព្រោះលោកមិនធ្វើនូវកម្មទាំងឡាយនេះឡើយ នេះជាព្រះហឫទ័យបំណងរបស់ព្រះមានព្រះភាគ។

---

ဒုဋ္ဌစိတ္တောတိ ဝဓကစိတ္တေန ပဒုဋ္ဌစိတ္တော. လောဟိတံ ဥပ္ပာဒေယျာတိ ဇီဝမာနကသရီရေ ခုဒ္ဒကမက္ခိကာယ ပိဝနမတ္တမ္ပိ လောဟိတံ ဥပ္ပာဒေယျ. သံဃံ ဘိန္ဒေယျာတိ သမာနသံဝါသကံ သမာနသီမာယ ဌိတံ ပဉ္စဟိ ကာရဏေဟိ သံဃံ ဘိန္ဒေယျ. ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘ပဉ္စဟုပါလိ အာကာရေဟိ သံဃော ဘိဇ္ဇတိ. ကမ္မေန ဥဒ္ဒေသေန ဝေါဟရန္တော အနုဿာဝနေန သလာကဂ္ဂါဟေနာ’’တိ (ပရိ. ၄၅၈).

ពាក្យថា "ទុដ្ឋចិត្តោ" គឺមានចិត្តប្រទូស្តដោយចិត្តចង់សម្លាប់។ ពាក្យថា "លោហិតំ ឧប្បាទេយ្យ" គឺធ្វើលោហិតឲ្យឡើង (ធ្វើឲ្យហូរឈាម) សូម្បីតែឈាមត្រឹមតែប៉ុនសត្វរបោមបឺតជញ្ជក់ ក្នុងព្រះសរីរៈដែលនៅមានព្រះជន្មរស់នៅឡើយ។ ពាក្យថា "សង្ឃំ ភិន្ទេយ្យ" គឺគប្បីបំបែកសង្ឃដែលជាសមានសំវាសកៈ ឋិតនៅក្នុងសីមាជាមួយគ្នា ដោយហេតុ ៥ យ៉ាង។ ព្រោះថា ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ពាក្យនេះថា "ម្នាលឧបាលិ សង្ឃតែងបែកបាក់គ្នាដោយអាការៈ ៥ យ៉ាង គឺ ដោយកម្ម ១ ដោយឧទ្ទេស ១ ដោយការនិយាយសំដែង ១ ដោយការសូត្រប្រកាស ១ ដោយការចាប់ស្លាក ១"។

---

တတ္ထ ကမ္မေနာတိ အပလောကနာဒီသု စတူသု ကမ္မေသု အညတရေန ကမ္မေန. ဥဒ္ဒေသေနာတိ ပဉ္စသု ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသေသု အညတရေန ဥဒ္ဒေသေန. ဝေါဟရန္တောတိ ကထယန္တော, တာဟိ တာဟိ ဥပ္ပတ္တီဟိ အဓမ္မံ ဓမ္မောတိအာဒီနိ အဋ္ဌာရသ ဘေဒကရဝတ္ထူနိ ဒီပေန္တော. အနုဿာဝနေနာတိ နနု တုမှေ ဇာနာထ မယှံ ဥစ္စာကုလာ ပဗ္ဗဇိတဘာဝံ ဗဟုဿုတဘာဝဉ္စ, မာဒိသော နာမ ဥဒ္ဓမ္မံ ဥဗ္ဗိနယံ သတ္ထုသာသနံ ဂါဟေယျာတိ စိတ္တမ္ပိ ဥပ္ပာဒေတုံ တုမှာကံ ယုတ္တံ, ကိံ မယှံ အဝီစိ နီလုပ္ပလဝနံ ဝိယ သီတလော, ကိံ အဟံ အပါယတော န ဘာယာမီတိအာဒိနာ နယေန ကဏ္ဏမူလေ ဝစီဘေဒံ ကတွာ အနုဿာဝနေန. သလာကဂ္ဂါဟေနာတိ ဧဝံ အနုဿာဝေတွာ တေသံ စိတ္တံ ဥပတ္ထမ္ဘေတွာ အနိဝတ္တိဓမ္မေ ကတွာ ‘‘ဂဏှထ ဣမံ သလာက’’န္တိ သလာကဂ္ဂါဟေန.

ក្នុងអាការៈទាំងនោះ ពាក្យថា "ដោយកម្ម" គឺដោយកម្មណាមួយ ក្នុងបណ្តាកម្មទាំង ៤ មានអបលោកនកម្មជាដើម។ ពាក្យថា "ដោយឧទ្ទេស" គឺដោយឧទ្ទេសណាមួយ ក្នុងបណ្តាការសម្តែងបាតិមោក្ខទាំង ៥។ ពាក្យថា "និយាយសំដែង" គឺនិយាយប្រាប់ បង្ហាញនូវវត្ថុជាគ្រឿងបំបែកសង្ឃ ១៨ យ៉ាង មានការសំដែងថា "ធម៌មិនមែនជាធម៌ ថាជាធម៌" ជាដើម ដោយហេតុផលនោះៗ។ ពាក្យថា "ដោយការសូត្រប្រកាស" គឺការនិយាយខ្សឹបក្បែរត្រចៀក ដោយន័យជាដើមថា "អ្នកទាំងឡាយមិនដឹងទេឬថា ខ្ញុំជាអ្នកបួសមកពីត្រកូលខ្ពង់ខ្ពស់ និងជាអ្នកមានសុតៈច្រើន គួរបង្កើតចិត្តជឿជាក់ថា មនុស្សដូចជាខ្ញុំនេះ គប្បីនាំយកនូវសាសនារបស់ព្រះសាស្តា ដែលមិនមែនជាធម៌ មិនមែនជាវិន័យឬ? តើនរកអវីចិនឹងត្រជាក់ដល់ខ្ញុំ ដូចជាព្រៃឈូកខៀវឬ? ហេតុអ្វីបានជាខ្ញុំមិនខ្លាចភ័យក្នុងអបាយ?" យ៉ាងនេះជាដើម។ ពាក្យថា "ដោយការចាប់ស្លាក" គឺការប្រកាសយ៉ាងនេះហើយ ធ្វើចិត្តរបស់ភិក្ខុទាំងនោះឲ្យរឹងមាំ មិនឲ្យដកថយ រួចប្រាប់ថា "ចូរអ្នកទាំងឡាយចាប់យកស្លាកនេះចុះ" ដោយការឲ្យចាប់ស្លាក។

---

ဧတ္ထ စ ကမ္မမေဝ ဥဒ္ဒေသော ဝါ ပမာဏံ, ဝေါဟာရာနုဿာဝနသလာကဂ္ဂါဟာ ပန ပုဗ္ဗဘာဂါ. အဋ္ဌာရသဝတ္ထုဒီပနဝသေန ဟိ ဝေါဟရန္တေန တတ္ထ ရုစိဇနနတ္ထံ အနုဿာဝေတွာ သလာကာယ ဂါဟိတာယပိ အဘိန္နောဝ ဟောတိ သံဃော. ယဒါ ပန ဧဝံ စတ္တာရော ဝါ အတိရေကာ ဝါ သလာကံ ဂါဟေတွာ အာဝေဏိကံ [Pg.76] ကမ္မံ ဝါ ဥဒ္ဒေသံ ဝါ ကရောန္တိ, တဒါ သံဃော ဘိန္နော နာမ ဟောတိ. ဧဝံ ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နော ပုဂ္ဂလော သံဃံ ဘိန္ဒေယျာတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. ဧတ္တာဝတာ မာတုဃာတာဒီနိ ပဉ္စ အာနန္တရိယကမ္မာနိ ဒဿိတာနိ ဟောန္တိ, ယာနိ ပုထုဇ္ဇနော ကရောတိ, န အရိယသာဝကော, တေသံ အာဝိဘာဝတ္ထံ –

ក្នុងអាការៈទាំង ៥ នេះ កម្ម ឬឧទ្ទេសប៉ុណ្ណោះជាប្រមាណ (ជាតួសម្រេច) ចំណែកឯការនិយាយសំដែង ការសូត្រប្រកាស និងការចាប់ស្លាក ជាបុព្វភាគ (កិច្ចបឋម)។ ព្រោះថា កាលបើភិក្ខុនិយាយសំដែងដោយអំណាចនៃការបង្ហាញវត្ថុ ១៨ យ៉ាង ដើម្បីឲ្យកើតសេចក្តីពេញចិត្តក្នុងវត្ថុនោះ ហើយសូត្រប្រកាស ឲ្យចាប់ស្លាកហើយ សង្ឃក៏នៅមិនទាន់បែកបាក់គ្នានៅឡើយទេ។ លុះត្រាតែភិក្ខុទាំងឡាយ ៤ រូប ឬច្រើនជាងនោះ ចាប់ស្លាកហើយ ធ្វើកម្មផ្សេងគ្នា ឬសម្តែងឧទ្ទេសផ្សេងគ្នា ក្នុងខណៈនោះ សង្ឃទើបឈ្មោះថាបែកបាក់គ្នា។ ហេតុដែលថា បុគ្គលអ្នកបរិបូណ៌ដោយទិដ្ឋិ (ព្រះសោតាបន្ន) គប្បីបំបែកសង្ឃ យ៉ាងនេះ មិនមែនជាឋានៈឡើយ។ ដោយហេតុប៉ុណ្ណេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់បង្ហាញនូវអនន្តរិយកម្មទាំង ៥ មានមាតុកាតកម្មជាដើម ដែលបុថុជ្ជនតែងធ្វើ តែព្រះអរិយសាវ័កមិនធ្វើឡើយ ដើម្បីឲ្យច្បាស់លាស់នូវកម្មទាំងនោះ—

---

ကမ္မတော ဒွါရတော စေဝ, ကပ္ပဋ္ဌိတိယတော တထာ;

ပါကသာဓာရဏာဒီဟိ, ဝိညာတဗ္ဗော ဝိနိစ္ဆယော.

ការវិនិច្ឆ័យ (ក្នុងអនន្តរិយកម្មទាំងនោះ) គប្បីជ្រាប ដោយអំណាចនៃកម្ម ១ ដោយអំណាចនៃទ្វារ ១ ដោយអំណាចនៃកប្បដ្ឋិតិយភាព (ការឋិតនៅអស់មួយកប្ប) ១ និងដោយអំណាចនៃផល និងសាធារណភាពជាដើម ១។

---

တတ္ထ ကမ္မတော တာဝ – ဧတ္ထ ဟိ မနုဿဘူတဿေဝ မနုဿဘူတံ မာတရံ ဝါ ပိတရံ ဝါ အပိ ပရိဝတ္တလိင်္ဂံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေန္တဿ ကမ္မံ အာနန္တရိယံ ဟောတိ, တဿ ဝိပါကံ ပဋိဗာဟိဿာမီတိ သကလစက္ကဝါဠံ မဟာစေတိယပ္ပမာဏေဟိ ကဉ္စနထူပေဟိ ပူရေတွာပိ သကလစက္ကဝါဠံ ပူရေတွာ နိသိန္နဘိက္ခုသံဃဿ မဟာဒါနံ ဒတွာပိ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော သံဃာဋိကဏ္ဏံ အမုဉ္စန္တော ဝိစရိတွာပိ ကာယဿ ဘေဒါ နိရယမေဝ ဥပပဇ္ဇတိ. ယော ပန သယံ မနုဿဘူတော တိရစ္ဆာနဘူတံ မာတရံ ဝါ ပိတရံ ဝါ, သယံ ဝါ တိရစ္ဆာနဘူတော မနုဿဘူတံ, တိရစ္ဆာနောယေဝ ဝါ တိရစ္ဆာနဘူတံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေတိ, တဿ ကမ္မံ အာနန္တရိယံ န ဟောတိ, ဘာရိယံ ပန ဟောတိ, အာနန္တရိယံ အာဟစ္စေဝ တိဋ္ဌတိ. မနုဿဇာတိကာနံ ပန ဝသေန အယံ ပဉှော ကထိတော.

ក្នុងសេចក្តីវិនិច្ឆ័យទាំងនោះ ជាដំបូង ដោយអំណាចនៃកម្ម៖ ក្នុងរឿងនេះ កាលបើបុគ្គលជាមនុស្ស ផ្តាច់បង់មាតា ឬបិតាដែលជាមនុស្ស សូម្បីតែមានភេទប្រែប្រួលទៅហើយ ចាកជីវិត កម្មនោះរមែងជាអនន្តរិយកម្ម។ បុគ្គលនោះ ទោះបីជាគិតថា "អាត្មាអញនឹងរារាំងនូវផលនៃកម្មនោះ" ហើយបានញ៉ាំងចក្រវាឡទាំងមូលឲ្យពេញទៅដោយស្តូបមាសទាំងឡាយ ដែលមានប្រមាណប៉ុនមហាចេតិយ ឬបានថ្វាយមហាទានដល់ភិក្ខុសង្ឃដែលគង់ពេញចក្រវាឡទាំងមូល ឬដើរតាមក្រោយព្រះមានព្រះភាគជាម្ចាស់ ដោយមិនលែងជាយសង្ឃាដី ក៏ដោយ កាលបើធ្លាយរាងកាយទៅ រមែងទៅកើតក្នុងនរកតែម្យ៉ាង។ ចំណែកឯបុគ្គលណា ខ្លួនឯងជាមនុស្ស ផ្តាច់បង់មាតា ឬបិតាដែលជាសត្វតិរច្ឆានចាកជីវិត ឬខ្លួនឯងជាសត្វតិរច្ឆាន ផ្តាច់បង់មាតា ឬបិតាដែលជាមនុស្សចាកជីវិត ឬខ្លួនឯងជាសត្វតិរច្ឆាន ផ្តាច់បង់មាតា ឬបិតាដែលជាសត្វតិរច្ឆានចាកជីវិត កម្មរបស់បុគ្គលនោះ មិនមែនជាអនន្តរិយកម្មឡើយ ប៉ុន្តែជាកម្មធ្ងន់ ឋិតនៅក្បែរអនន្តរិយកម្មនោះឯង។ ប៉ុន្តែ បញ្ហានេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់សំដៅយកពួកមនុស្សជាតិប៉ុណ្ណោះ។

---

တတ္ထ ဧဠကစတုက္ကံ သင်္ဂါမစတုက္ကံ စောရစတုက္ကဉ္စ ကထေတဗ္ဗံ. ဧဠကံ မာရေမီတိ အဘိသန္ဓိနာပိ ဟိ ဧဠကဋ္ဌာနေ ဌိတံ မနုဿော မနုဿဘူတံ မာတရံ ဝါ ပိတရံ ဝါ မာရေန္တော အာနန္တရိယံ ဖုသတိ. ဧဠကာဘိသန္ဓိနာ ပန မာတာပိတာအဘိသန္ဓိနာ ဝါ ဧဠကံ မာရေန္တော အာနန္တရိယံ န ဖုသတိ. မာတာပိတာအဘိသန္ဓိနာ မာတာပိတရော မာရေန္တော ဖုသတေဝ. ဧသေဝ နယော ဣတရသ္မိမ္ပိ စတုက္ကဒွယေ. ယထာ စ မာတာပိတူသု, ဧဝံ အရဟန္တေပိ ဧတာနိ စတုက္ကာနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ.

ក្នុងរឿងនោះ គប្បីពោលនូវពួក ៤ នៃចៀម (ឯឡកចតុក្កៈ) ពួក ៤ នៃសង្គ្រាម (សង្គាមចតុក្កៈ) និងពួក ៤ នៃចោរ (ចោរចតុក្កៈ)។ ព្រោះថា មនុស្សសម្លាប់មាតា ឬបិតាដែលជាមនុស្ស ឋិតនៅក្នុងកន្លែងចៀម សូម្បីតែដោយតម្រិះថា "អាត្មាអញនឹងសម្លាប់ចៀម" ក៏រមែងពាល់ត្រូវអនន្តរិយកម្ម។ ចំណែកឯបុគ្គលសម្លាប់ចៀម ដោយតម្រិះចង់សម្លាប់ចៀម ឬដោយតម្រិះចង់សម្លាប់មាតាបិតា មិនពាល់ត្រូវអនន្តរិយកម្មឡើយ។ បុគ្គលសម្លាប់មាតាបិតា ដោយតម្រិះចង់សម្លាប់មាតាបិតា រមែងពាល់ត្រូវពិតប្រាកដ។ ន័យនេះ គប្បីជ្រាបក្នុងពួក ៤ ពីរដទៃទៀត ដូច្នោះដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត ពួក ៤ ទាំងឡាយនេះ គប្បីជ្រាបក្នុងព្រះអរហន្ត ដូចជាក្នុងមាតាបិតាដូច្នោះដែរ។

---

မနုဿအရဟန္တမေဝ မာရေတွာ အာနန္တရိယံ ဖုသတိ, န ယက္ခဘူတံ. ကမ္မံ ပန ဘာရိယံ, အာနန္တရိယသဒိသမေဝ. မနုဿအရဟန္တဿ စ ပုထုဇ္ဇနကာလေယေဝ သတ္ထပ္ပဟာရေ ဝါ ဝိသေ ဝါ ဒိန္နေပိ ယဒိ သော အရဟတ္တံ ပတွာ တေနေဝ မရတိ, အရဟန္တဃာတော ဟောတိယေဝ. ယံ ပန ပုထုဇ္ဇနကာလေ ဒိန္နံ ဒါနံ အရဟတ္တံ ပတွာ ပရိဘုဉ္ဇတိ, ပုထုဇ္ဇနဿေဝ ဒိန္နံ ဟောတိ. သေသအရိယပုဂ္ဂလေ [Pg.77] မာရေန္တဿ အာနန္တရိယံ နတ္ထိ. ကမ္မံ ပန ဘာရိယံ, အာနန္တရိယသဒိသမေဝ.

បុគ្គលសម្លាប់តែព្រះអរហន្តដែលជាមនុស្សប៉ុណ្ណោះ ទើបពាល់ត្រូវអនន្តរិយកម្ម មិនមែនសម្លាប់ព្រះអរហន្តដែលជាយក្សឡើយ។ ប៉ុន្តែ កម្មនោះជាកម្មធ្ងន់ ស្មើនឹងអនន្តរិយកម្មដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត សូម្បីតែការប្រហារដោយគ្រឿងសាស្ត្រា ឬការឲ្យថ្នាំពិស ដល់ព្រះអរហន្តដែលជាមនុស្ស តាំងពីកាលលោកនៅជាបុថុជ្ជននៅឡើយ ប្រសិនបើលោកបានសម្រេចព្រះអរហត្តហើយ ស្លាប់ដោយសារការប្រហារ ឬថ្នាំពិសនោះឯង ក៏ឈ្មោះថាជាការសម្លាប់ព្រះអរហន្តពិតប្រាកដ។ ចំណែកឯទានណា ដែលបុគ្គលបានថ្វាយក្នុងកាលដែលលោកនៅជាបុថុជ្ជន ហើយលោកបានសម្រេចព្រះអរហត្តហើយ ទើបឆាន់ទាននោះ ឈ្មោះថាជាទានដែលថ្វាយដល់បុថុជ្ជនប៉ុណ្ណោះ។ ចំពោះបុគ្គលដែលសម្លាប់ព្រះអរិយបុគ្គលដែលនៅសេសសល់ មិនមានអនន្តរិយកម្មឡើយ។ ប៉ុន្តែ កម្មនោះជាកម្មធ្ងន់ ស្មើនឹងអនន្តរិយកម្មដែរ។

---

လောဟိတုပ္ပာဒေ တထာဂတဿ အဘေဇ္ဇကာယတာယ ပရူပက္ကမေန စမ္မစ္ဆေဒံ ကတွာ လောဟိတပဂ္ဃရဏံ နာမ နတ္ထိ. သရီရဿ ပန အန္တောယေဝ ဧကသ္မိံယေဝ ဌာနေ လောဟိတံ သမောသရတိ. ဒေဝဒတ္တေန ပဝိဒ္ဓသိလတော ဘိဇ္ဇိတွာ ဂတာ သကလိကာပိ တထာဂတဿ ပါဒန္တံ ပဟရိ, ဖရသုနာ ပဟဋော ဝိယ ပါဒေါ အန္တောလောဟိတောယေဝ အဟောသိ. တထာ ကရောန္တဿ အာနန္တရိယံ ဟောတိ. ဇီဝကော ပန တထာဂတဿ ရုစိယာ သတ္ထကေန စမ္မံ ဆိန္ဒိတွာ တမှာ ဌာနာ ဒုဋ္ဌလောဟိတံ နီဟရိတွာ ဖာသုမကာသိ, တထာ ကရောန္တဿ ပုညကမ္မမေဝ ဟောတိ.

ក្នុងលោហិតុប្បាទកម្ម ព្រោះព្រះសរីរៈរបស់ព្រះតថាគត មិនអាចកាត់ផ្តាច់បានដោយការព្យាយាមរបស់អ្នកដទៃឡើយ ហេតុនេះ ការកាត់ស្បែកឲ្យឈាមហូរចេញមកក្រៅ មិនមានឡើយ។ ប៉ុន្តែ ឈាមរមែងប្រមូលផ្តុំគ្នាក្នុងកន្លែងតែមួយ ខាងក្នុងព្រះសរីរៈប៉ុណ្ណោះ។ អំបែងថ្មដែល bែកចេញពីថ្មធំ ដែលព្រះទេវទត្តរមៀលទម្លាក់ បានខ្ទាតមកត្រូវចុងព្រះបាទរបស់ព្រះតថាគត ព្រះបាទក៏មានឈាមកកខាងក្នុង ដូចជាត្រូវពូថៅកាប់ដូច្នោះ។ កាលបើបុគ្គលធ្វើ (ព្យាយាមសម្លាប់) យ៉ាងនោះ រមែងជាអនន្តរិយកម្ម។ ចំណែកឯជីវកកោម៉ារភត្យ បានវះស្បែកដោយកាំបិតតូច តាមព្រះរាជហឫទ័យរបស់ព្រះតថាគត ហើយនាំយកឈាមខូចចេញពីកន្លែងនោះ ធ្វើឲ្យព្រះអង្គមានសេចក្តីសប្បាយ កាលបើធ្វើយ៉ាងនោះ រមែងជាបុណ្យកម្មតែម្យ៉ាង។

---

အထ ယေ စ ပရိနိဗ္ဗုတေ တထာဂတေ စေတိယံ ဘိန္ဒန္တိ, ဗောဓိံ ဆိန္ဒန္တိ ဓာတုမှိ ဥပက္ကမန္တိ, တေသံ ကိံ ဟောတီတိ? ဘာရိယံ ကမ္မံ ဟောတိ အာနန္တရိယသဒိသံ. သဓာတုကံ ပန ထူပံ ဝါ ပဋိမံ ဝါ ဗာဓမာနံ ဗောဓိသာခံ ဆိန္ဒိတုံ ဝဋ္ဋတိ. သစေပိ တတ္ထ နိလီနာ သကုဏာ စေတိယေ ဝစ္စံ ပါတေန္တိ, ဆိန္ဒိတုံ ဝဋ္ဋတိယေဝ. ပရိဘောဂစေတိယတော ဟိ သရီရစေတိယံ မဟန္တတရံ. စေတိယဝတ္ထုံ ဘိန္ဒိတွာ ဂစ္ဆန္တံ ဗောဓိမူလမ္ပိ ဆိန္ဒိတွာ ဟရိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ယာ ပန ဗောဓိသာခါ ဗောဓိဃရံ ဗာဓတိ, တံ ဂေဟရက္ခဏတ္ထံ ဆိန္ဒိတုံ န လဘတိ, ဗောဓိအတ္ထဉှိ ဂေဟံ, န ဂေဟတ္ထာယ ဗောဓိ. အာသနဃရေပိ ဧသေဝ နယော. ယသ္မိံ ပန အာသနဃရေ ဓာတု နိဟိတာ ဟောတိ, တဿ ရက္ခဏတ္ထာယ ဗောဓိသာခံ ဆိန္ဒိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဗောဓိဇဂ္ဂနတ္ထံ ဩဇောဟရဏသာခံ ဝါ ပူတိဋ္ဌာနံ ဝါ ဆိန္ဒိတုံ ဝဋ္ဋတိယေဝ, ဘဂဝတော သရီရပဋိဇဂ္ဂနေ ဝိယ ပုညမ္ပိ ဟောတိ.

សួរថា ចុះពួកជនណា កាលព្រះតថាគតបរិនិព្វានទៅហើយ តែងបំផ្លាញចេតិយ កាត់ដើមពោធិ៍ ឬព្យាយាមប្រទូស្តចំពោះព្រះសារីរិកធាតុ តើកម្មរបស់ពួកជននោះ នឹងមានដូចម្តេច? ឆ្លើយថា កម្មនោះជាកម្មធ្ងន់ ស្មើនឹងអនន្តរិយកម្មដែរ។ ចំណែកឯមែកពោធិ៍ណា ដែលបៀតបៀននូវស្តូបដែលមានព្រះធាតុ ឬព្រះពុទ្ធរូប គប្បីកាត់ចេញបាន។ សូម្បីតែពួកសត្វស្លាបដែលទុំនៅលើមែកពោធិ៍នោះ បន្ទោបង់លាមកដាក់លើចេតិយ ក៏គប្បីកាត់មែកពោធិ៍នោះចេញបានដែរ។ ព្រោះថា ព្រះសារីរិកចេតិយ វិសេសវិសាលជាងបរិភោគចេតិយ។ សូម្បីតែឫសពោធិ៍ដែលដុះចាក់ទម្លាយខឿនចេតិយ ក៏គប្បីកាត់ផ្តាច់យកចេញបានដែរ។ ចំណែកឯមែកពោធិ៍ណា ដែលបៀតបៀនវិហារពោធិ៍ មិនគួរកាត់មែកពោធិ៍នោះ ដើម្បីរក្សាវិហារឡើយ ព្រោះថា គេធ្វើវិហារដើម្បីដើមពោធិ៍ មិនមែនដាំដើមពោធិ៍ដើម្បីវិហារឡើយ។ ន័យនេះ គប្បីជ្រាបក្នុងអាសនសាលា ដូច្នោះដែរ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងអាសនសាលាណា ដែលគេតម្កល់ព្រះសារីរិកធាតុទុក ដើម្បីរក្សាអាសនសាលានោះ គប្បីកាត់មែកពោធិ៍ចេញបាន។ ម្យ៉ាងទៀត ដើម្បីថែទាំដើមពោធិ៍ គប្បីកាត់មែកពោធិ៍ដែលស្រូបយកឱជារស ឬកន្លែងដែលពុកផុយចេញបានជាប្រាកដ សូម្បីតែបុណ្យក៏រមែងកើតមាន ដូចជាការថែទាំព្រះសរីរៈរបស់ព្រះមានព្រះភាគដូច្នោះដែរ។

---

သံဃဘေဒေ သီမဋ္ဌကသံဃေ အသန္နိပတိတေ ဝိသုံ ပရိသံ ဂဟေတွာ ကတဝေါဟာရာနုဿာဝန-သလာကဂ္ဂါဟဿ ကမ္မံ ဝါ ကရောန္တဿ, ဥဒ္ဒေသံ ဝါ ဥဒ္ဒိသန္တဿ ဘေဒေါ စ ဟောတိ အာနန္တရိယကမ္မဉ္စ. သမဂ္ဂသညာယ ပန ဝဋ္ဋတီတိ ကမ္မံ ကရောန္တဿ ဘေဒေါဝ ဟောတိ, န အာနန္တရိယကမ္မံ, တထာ နဝတော ဦနပရိသာယံ. သဗ္ဗန္တိမေန ပရိစ္ဆေဒေန နဝန္နံ ဇနာနံ ယော သံဃံ ဘိန္ဒတိ[Pg.78], တဿ အာနန္တရိယကမ္မံ ဟောတိ. အနုဝတ္တကာနံ အဓမ္မဝါဒီနံ မဟာသာဝဇ္ဇကမ္မံ. ဓမ္မဝါဒိနော ပန အနဝဇ္ဇာ.

ក្នុងសង្ឃភេទនេះ កាលបើភិក្ខុសង្ឃដែលនៅក្នុងសីមា មិនទាន់បានប្រជុំគ្នា ហើយភិក្ខុណាមួយនាំយកបរិស័ទទៅដោយឡែក រួចធ្វើការប្រកាសពាក្យតវ៉ា ឲ្យកាន់ស្លាក ឬធ្វើកម្ម (មានអបលោកនកម្មជាដើម) ឬក៏សំដែងឧទ្ទេស (បាតិមោក្ខ) ដោយឡែក ការបែកបាក់គ្នាក៏មាន ទាំងអនន្តរិយកម្មក៏មាន ដល់ភិក្ខុអ្នកធ្វើនោះ។ ប៉ុន្តែ បើភិក្ខុធ្វើកម្មនោះដោយសេចក្តីសម្គាល់ថា សង្ឃព្រមព្រៀងគ្នា (សមគ្គសញ្ញា) ព្រោះគិតថា គួរធ្វើ យ៉ាងនេះ ការបែកបាក់គ្នាក៏មាន ប៉ុន្តែមិនជាអនន្តរិយកម្មឡើយ ព្រមទាំងបរិស័ទដែលមានចំនួនថយចុះជាង ៩ រូប ក៏ដូច្នោះដែរ។ ដោយការកំណត់យ៉ាងតិចបំផុត ក្នុងចំណោមមនុស្ស ៩ រូប ភិក្ខុណាដែលបំបែកសង្ឃ ភិក្ខុនោះរមែងមានអនន្តរិយកម្ម។ ចំណែកពួកភិក្ខុអ្នកអនុវត្តតាម ដែលជាអធម្មវាទី រមែងមានកម្មមានទោសច្រើន។ ប៉ុន្តែ ពួកធម្មវាទី មិនមានទោសឡើយ។

---

တတ္ထ နဝန္နမေဝ သံဃဘေဒေ ဣဒံ သုတ္တံ – ‘‘ဧကတော ဥပါလိ စတ္တာရော ဟောန္တိ, ဧကတော စတ္တာရော, နဝမော အနုဿာဝေတိ, သလာကံ ဂါဟေတိ ‘အယံ ဓမ္မော အယံ ဝိနယော ဣဒံ သတ္ထုသာသနံ, ဣဒံ ဂဏှထ, ဣမံ ရောစေထာ’တိ, ဧဝံ ခေါ, ဥပါလိ, သံဃရာဇိ စေဝ ဟောတိ သံဃဘေဒေါ စ. နဝန္နံ ဝါ, ဥပါလိ, အတိရေကနဝန္နံ ဝါ သံဃရာဇိ စေဝ ဟောတိ သံဃဘေဒေါ စာ’’တိ (စူဠဝ. ၃၅၁). ဧတေသု ပန ပဉ္စသု သံဃဘေဒေါ ဝစီကမ္မံ, သေသာနိ ကာယကမ္မာနီတိ. ဧဝံ ကမ္မတော ဝိညာတဗ္ဗော ဝိနိစ္ဆယော.

ក្នុងសង្ឃភេទនោះ ព្រះសូត្រនេះ សំដៅយកភិក្ខុ ៩ រូបប៉ុណ្ណោះ ទើបមានសង្ឃភេទ គឺ៖ «ម្នាលឧបាលិ ភិក្ខុម្ខាងមាន ៤ រូប ម្ខាងទៀតមាន ៤ រូប ភិក្ខុទី ៩ ជាអ្នកប្រកាស ឲ្យកាន់ស្លាកថា ”នេះជាធម៌ នេះជាវិន័យ នេះជាពាក្យប្រដៅរបស់ព្រះសាស្តា អ្នកទាំងឡាយចូរប្រកាន់យកសេចក្តីនេះ ចូរពេញចិត្តនឹងសេចក្តីនេះចុះ” ម្នាលឧបាលិ យ៉ាងនេះឯង រមែងមានទាំងសង្ឃរាជិ (ការប្រេះឆារបស់សង្ឃ) ទាំងសង្ឃភេទ (ការបែកបាក់របស់សង្ឃ)។ ម្នាលឧបាលិ ភិក្ខុ ៩ រូបក្តី លើសពី ៩ រូបក្តី រមែងមានទាំងសង្ឃរាជិ ទាំងសង្ឃភេទ» (ចូឡវគ្គ)។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងអនន្តរិយកម្មទាំង ៥ នេះ សង្ឃភេទជាវចីកម្ម ចំណែកកម្ម ៤ ក្រៅពីនេះ ជាកាយកម្ម។ ការវិនិច្ឆ័យដោយអំណាចនៃកម្ម គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ។

---

ဒွါရတောတိ သဗ္ဗာနေဝ စေတာနိ ကာယဒွါရတောပိ ဝစီဒွါရတောပိ သမုဋ္ဌဟန္တိ. ပုရိမာနိ ပနေတ္ထ စတ္တာရိ အာဏတ္တိကဝိဇ္ဇာမယပယောဂဝသေန ဝစီဒွါရတော သမုဋ္ဌဟိတွာပိ ကာယဒွါရမေဝ ပူရေန္တိ, သံဃဘေဒေါ ဟတ္ထမုဒ္ဒါယ ဘေဒံ ကရောန္တဿ ကာယဒွါရတော သမုဋ္ဌဟိတွာပိ ဝစီဒွါရမေဝ ပူရေတီတိ. ဧဝမေတ္ထ ဒွါရတောပိ ဝိညာတဗ္ဗော ဝိနိစ္ဆယော.

ការវិនិច្ឆ័យដោយអំណាចនៃទ្វារ៖ អនន្តរិយកម្មទាំងអស់នេះ រមែងតាំងឡើងទាំងតាមកាយទ្វារ ទាំងតាមវចីទ្វារ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងអនន្តរិយកម្មទាំងនោះ កម្ម ៤ ខាងដើម ទោះបីតាំងឡើងតាមវចីទ្វារ ដោយអំណាចនៃអាណត្តិបយោគ (ការបង្គាប់បង្គាប់) និងវិជ្ជាមយបយោគ (ការប្រើវិជ្ជា) ក៏ដោយ ក៏រមែងបំពេញតែកាយទ្វារប៉ុណ្ណោះ ចំណែកឯសង្ឃភេទ របស់ភិក្ខុអ្នកធ្វើការបំបែកសង្ឃដោយកាយវិការ (ហត្ថមុទ្ទា) ទោះបីតាំងឡើងតាមកាយទ្វារក៏ដោយ ក៏រមែងបំពេញតែវចីទ្វារប៉ុណ្ណោះ។ ការវិនិច្ឆ័យដោយអំណាចនៃទ្វារក្នុងអនន្តរិយកម្មនេះ គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ។

---

ကပ္ပဋ္ဌိတိယတောတိ သံဃဘေဒေါယေဝ စေတ္ထ ကပ္ပဋ္ဌိတိယော. သဏ္ဌဟန္တေ ဟိ ကပ္ပေ ကပ္ပဝေမဇ္ဈေ ဝါ သံဃဘေဒံ ကတွာ ကပ္ပဝိနာသေယေဝ မုစ္စတိ. သစေပိ ဟိ သွေဝ ကပ္ပော ဝိနဿိဿတီတိ အဇ္ဇ သံဃဘေဒံ ကရောတိ, သွေဝ မုစ္စတိ, ဧကဒိဝသမေဝ နိရယေ ပစ္စတိ. ဧဝံ ကရဏံ ပန နတ္ထိ. သေသာနိ စတ္တာရိ ကမ္မာနိ အာနန္တရိယာနေဝ ဟောန္တိ, န ကပ္ပဋ္ဌိတိယာနီတိ ဧဝမေတ္ထ ကပ္ပဋ္ဌိတိယတောပိ ဝိညာတဗ္ဗော ဝိနိစ္ဆယော.

ការវិនិច្ឆ័យដោយអំណាចនៃកប្បដ្ឋិតិយកម្ម (កម្មដែលស្ថិតនៅអស់មួយកប្ប)៖ ក្នុងអនន្តរិយកម្មទាំងនេះ មានតែសង្ឃភេទប៉ុណ្ណោះដែលជាកប្បដ្ឋិតិយកម្ម។ ព្រោះថា កាលបើកប្បកំពុងតាំងនៅ ឬក្នុងពាក់កណ្តាលកប្ប ភិក្ខុធ្វើសង្ឃភេទហើយ រមែងរួចផុតចាកនរកបាន លុះត្រាតែកប្បវិនាស (ការរលាយនៃកប្ប) ប៉ុណ្ណោះ។ ទោះបីជាកប្បនឹងវិនាសនៅថ្ងៃស្អែក ហើយភិក្ខុធ្វើសង្ឃភេទក្នុងថ្ងៃនេះ ក៏រមែងរួចផុតក្នុងថ្ងៃស្អែកដែរ ដោយឆ្អិន (រងទុក្ខ) ក្នុងនរកតែមួយថ្ងៃប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែ ការធ្វើបែបនេះ មិនដែលមានឡើយ។ ចំណែកឯកម្ម ៤ ក្រៅពីនេះ ជាអនន្តរិយកម្មពិតប្រាកដ ប៉ុន្តែមិនមែនជាកប្បដ្ឋិតិយកម្មឡើយ។ ការវិនិច្ឆ័យដោយអំណាចនៃកប្បដ្ឋិតិយកម្មក្នុងអនន្តរិយកម្មនេះ គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ។

---

ပါကတောတိ ယေန စ ပဉ္စပေ’တာနိ ကမ္မာနိ ကတာနိ ဟောန္တိ, တဿ သံဃဘေဒေါယေဝ ပဋိသန္ဓိဝသေန ဝိပစ္စတိ, သေသာနိ ‘‘အဟောသိကမ္မံ, နာဟောသိ ကမ္မဝိပါကော’’တိ ဧဝမာဒီသု သင်္ချံ ဂစ္ဆန္တိ. သံဃဿ ဘေဒါဘာဝေ လောဟိတုပ္ပာဒေါ, တဒဘာဝေ အရဟန္တဃာတော, တဒဘာဝေ စ သစေ ပိတာ သီလဝါ ဟောတိ, မာတာ ဒုဿီလာ, နော ဝါ တထာ သီလဝတီ, ပိတုဃာတော ပဋိသန္ဓိဝသေန ဝိပစ္စတိ. သစေ မာတာပိတုဃာတော, ဒွီသုပိ သီလေန ဝါ ဒုဿီလေန ဝါ သမာနေသု မာတုဃာတောဝ ပဋိသန္ဓိဝသေန ဝိပစ္စတိ[Pg.79]. မာတာ ဟိ ဒုက္ကရကာရိနီ ဗဟူပကာရာ စ ပုတ္တာနန္တိ ဧဝမေတ္ထ ပါကတောပိ ဝိညာတဗ္ဗော ဝိနိစ္ဆယော.

ការវិនិច្ឆ័យដោយអំណាចនៃកម្មដែលឲ្យផលមុន (បាកតកម្ម)៖ បុគ្គលណាបានធ្វើអនន្តរិយកម្មទាំង ៥ នេះ ក្នុងបដិសន្ធិកាល មានតែសង្ឃភេទប៉ុណ្ណោះដែលឲ្យផល ចំណែកកម្មឯទៀត រមែងរាប់បញ្ចូលក្នុងពួកកម្មដែលហៅថា ”អហោសិកម្ម មិនមានផលនៃកម្មឡើយ” ជាដើម។ កាលបើមិនមានសង្ឃភេទ លោហិតុប្បាទ (ការធ្វើឲ្យព្រះលោហិតសម្រាន្តឡើង) រមែងឲ្យផលក្នុងបដិសន្ធិកាល កាលបើមិនមានលោហិតុប្បាទនោះ អរហន្តឃាត (ការសម្លាប់ព្រះអរហន្ត) រមែងឲ្យផលក្នុងបដិសន្ធិកាល កាលបើមិនមានអរហន្តឃាតនោះ ប្រសិនបើបិតាជាអ្នកមានសីល មាតាជាអ្នកទ្រុស្តសីល ឬមាតាជាអ្នកមានសីលដូចគ្នា បិតុឃាត (ការសម្លាប់បិតា) រមែងឲ្យផលក្នុងបដិសន្ធិកាល។ ប្រសិនបើបុគ្គលសម្លាប់ទាំងមាតានិងបិតា កាលបើអ្នកទាំងពីរស្មើគ្នាដោយសីលក្តី ដោយការទ្រុស្តសីលក្តី មាតាឃាតប៉ុណ្ណោះ រមែងឲ្យផលក្នុងបដិសន្ធិកាល។ ព្រោះថា មាតាជាអ្នកធ្វើការដែលធ្វើបានដោយកម្រ និងជាអ្នកមានឧបការៈច្រើនដល់កូនទាំងឡាយ។ ការវិនិច្ឆ័យដោយអំណាចនៃកម្មដែលឲ្យផលមុនក្នុងអនន្តរិយកម្មនេះ គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ។

---

သာဓာရဏာဒီဟီတိ ပုရိမာနိ စတ္တာရိ သဗ္ဗေသမ္ပိ ဂဟဋ္ဌပဗ္ဗဇိတာနံ သာဓာရဏာနိ. သံဃဘေဒေါ ပန ‘‘န ခေါ, ဥပါလိ ဘိက္ခုနီ, သံဃံ ဘိန္ဒတိ, န သိက္ခမာနာ, န သာမဏေရော, န သာမဏေရီ, န ဥပါသကော, န ဥပါသိကာ သံဃံ ဘိန္ဒတိ, ဘိက္ခု ခေါ, ဥပါလိ, ပကတတ္တော သမာနသံဝါသကော သမာနသီမာယံ ဌိတော သံဃံ ဘိန္ဒတီ’’တိ (စူဠဝ. ၃၅၁) ဝစနတော ဝုတ္တပ္ပကာရဿ ဘိက္ခုနောဝ ဟောတိ, န အညဿ, တသ္မာ အသာဓာရဏော. အာဒိသဒ္ဒေန သဗ္ဗေပိ တေ ဒုက္ခဝေဒနာသဟဂတာ ဒေါသမောဟသမ္ပယုတ္တာ စာတိ ဧဝမေတ္ထ သာဓာရဏာဒီဟိပိ ဝိညာတဗ္ဗော ဝိနိစ္ဆယော.

ការវិនិច្ឆ័យដោយអំណាចនៃសាធារណកម្មជាដើម៖ កម្ម ៤ ខាងដើម ជាកម្មទូទៅ (សាធារណៈ) ដល់គ្រហស្ថនិងបព្វជិតទាំងអស់។ ចំណែកឯសង្ឃភេទ រមែងមានដល់ភិក្ខុដែលមានប្រការពោលហើយប៉ុណ្ណោះ មិនមានដល់អ្នកដទៃឡើយ ព្រោះហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា អសាធារណកម្ម ព្រោះមានព្រះពុទ្ធដីកាថា៖ «ម្នាលឧបាលិ ភិក្ខុនីមិនបំបែកសង្ឃឡើយ សិក្ខមានាមិនបំបែកសង្ឃឡើយ សាមណេរមិនបំបែកសង្ឃឡើយ សាមណេរីមិនបំបែកសង្ឃឡើយ ឧបាសកមិនបំបែកសង្ឃឡើយ ឧបាសិកាមិនបំបែកសង្ឃឡើយ ម្នាលឧបាលិ ភិក្ខុជាបកតត្តៈ (ភិក្ខុប្រក្រតី) មានសំវាសស្មើគ្នា ឋិតនៅក្នុងសីមាជាមួយគ្នា ទើបបំបែកសង្ឃបាន» (ចូឡវគ្គ)។ ដោយសព្ទថា ”ជាដើម” (អាទិសព្ទ) គប្បីជ្រាបថា អនន្តរិយកម្មទាំងអស់នោះ សុទ្ធតែប្រព្រឹត្តទៅជាមួយដោយទុក្ខវេទនា និងប្រកបដោយទោសៈនិងមោហៈ។ ការវិនិច្ឆ័យដោយអំណាចនៃសាធារណកម្មជាដើមក្នុងអនន្តរិយកម្មនេះ គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ។

---

အညံ သတ္ထာရန္တိ ‘‘အယံ မေ သတ္ထာ သတ္ထုကိစ္စံ ကာတုံ အသမတ္ထော’’တိ ဘဝန္တရေပိ အညံ တိတ္ထကရံ ‘‘အယံ မေ သတ္ထာ’’တိ ဧဝံ ဂဏှေယျ, နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတီတိ အတ္ထော.

ពាក្យថា ”គ្រូដទៃ” (អញ្ញំ សត្ថារំ) សេចក្តីថា ហេតុដែលព្រះអរិយបុគ្គល ទោះបីក្នុងភពដទៃ នឹងប្រកាន់យកនូវអន្យតិរ្ថិយដទៃថា ”នេះជាគ្រូរបស់អាត្មាអញ” ដោយគិតថា ”លោកនេះជាគ្រូរបស់អាត្មាអញ [ព្រះសាស្តា] មិនអាចធ្វើកិច្ចរបស់គ្រូបានឡើយ” នោះ មិនដែលជាឋានៈដែលមានឡើយ នេះជាអត្ថក្នុងពាក្យនោះ។

---

၁၂၉. ဧကိဿာ လောကဓာတုယာတိ ဒသသဟဿိလောကဓာတုယာ. တီဏိ ဟိ ခေတ္တာနိ ဇာတိခေတ္တံ အာဏာခေတ္တံ ဝိသယခေတ္တံ. တတ္ထ ဇာတိခေတ္တံ နာမ ဒသသဟဿီ လောကဓာတု. သာ ဟိ တထာဂတဿ မာတုကုစ္ဆိဩက္ကမနကာလေ နိက္ခမနကာလေ သမ္ဗောဓိကာလေ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနေ အာယုသင်္ခါရောဿဇ္ဇနေ ပရိနိဗ္ဗာနေ စ ကမ္ပတိ. ကောဋိသတသဟဿစက္ကဝါဠံ ပန အာဏာခေတ္တံ နာမ. အာဋာနာဋိယမောရပရိတ္တဓဇဂ္ဂပရိတ္တရတနပရိတ္တာဒီနဉှိ ဧတ္ထ အာဏာ ဝတ္တတိ. ဝိသယခေတ္တဿ ပန ပရိမာဏံ နတ္ထိ. ဗုဒ္ဓါနဉှိ ‘‘ယာဝတကံ ဉာဏံ တာဝတကံ နေယျံ, ယာဝတကံ နေယျံ တာဝတကံ ဉာဏံ, ဉာဏပရိယန္တိကံ နေယျံ နေယျပရိယန္တိကံ ဉာဏ’’န္တိ (ပဋိ. မ. ၃.၅) ဝစနတော အဝိသယော နာမ နတ္ထိ.

១២៩. ពាក្យថា ”ក្នុងលោកធាតុមួយ” (ឯកិស្សា លោកធាតុយា) សេចក្តីថា ក្នុងលោកធាតុមួយម៉ឺន។ ព្រោះថា វាល (ខេត្ត) មាន ៣ គឺ ជាតិខេត្ត ១ អាណាខេត្ត ១ វិសយខេត្ត ១។ ក្នុងខេត្តទាំង ៣ នោះ ជាតិខេត្ត បានដល់ លោកធាតុមួយម៉ឺន។ ព្រោះលោកធាតុនោះ រមែងញាប់ញ័រក្នុងកាលដែលព្រះតថាគតយាងចុះកាន់ផ្ទៃនៃព្រះមាតា ក្នុងកាលប្រសូត (និក្ខមនកាល) ក្នុងកាលត្រាស់ដឹង ក្នុងកាលសម្តែងធម្មចក្កប្បវត្តនសូត្រ ក្នុងកាលដាក់អាយុសង្ខារ និងក្នុងកាលបរិនិព្វាន។ ចំណែកឯ អាណាខេត្ត បានដល់ សកលលោកធាតុមួយសែនកោដិ។ ព្រោះថា ព្រះអាជ្ញានៃអាដានាដិយបរិត្ត មោរបរិត្ត ធជគ្គបរិត្ត រតនបរិត្ត ជាដើម រមែងប្រព្រឹត្តទៅក្នុងលោកធាតុនេះ។ ប៉ុន្តែ វិសយខេត្ត មិនមានកំណត់ឡើយ។ ព្រោះថា អវិស័យ (ទីដែលមិនមែនជាវិស័យ) របស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ មិនដែលមានឡើយ ដូចព្រះបាលី (ក្នុងបដិសម្ភិទាមគ្គ) ថា៖ «ព្រះញាណមានប្រមាណប៉ុន្មាន ធម៌ដែលគប្បីដឹង (នេយ្យធម៌) ក៏មានប្រមាណប៉ុណ្ណោះ នេយ្យធម៌មានប្រមាណប៉ុន្មាន ព្រះញាណក៏មានប្រមាណប៉ុណ្ណោះ នេយ្យធម៌មានព្រះញាណជាទីបំផុត ព្រះញាណមាននេយ្យធម៌ជាទីបំផុត»។

---

ဣမေသု ပန တီသု ခေတ္တေသု ဌပေတွာ ဣမံ စက္ကဝါဠံ အညသ္မိံ စက္ကဝါဠေ ဗုဒ္ဓါ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ သုတ္တံ နတ္ထိ, န ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ပန အတ္ထိ. တီဏိ ပိဋကာနိ ဝိနယပိဋကံ သုတ္တန္တပိဋကံ အဘိဓမ္မပိဋကံ, တိဿော သင်္ဂီတိယော မဟာကဿပတ္ထေရဿ သင်္ဂီတိ, ယသတ္ထေရဿ သင်္ဂီတိ, မောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿတ္ထေရဿ သင်္ဂီတီတိ. ဣမာ တိဿော သင်္ဂီတိယော အာရုဠှေ တေပိဋကေ ဗုဒ္ဓဝစနေ ဣမံ [Pg.80] စက္ကဝါဠံ မုဉ္စိတွာ အညတ္ထ ဗုဒ္ဓါ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ သုတ္တံ နတ္ထိ, န ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ပန အတ္ထိ.

ក្នុងខេត្តទាំង ៣ នេះ លើកលែងតែចក្រវាឡរបស់យើងនេះចេញ ព្រះសូត្រដែលពោលថា ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយរមែងត្រាស់ដឹងក្នុងចក្រវាឡដទៃ មិនមានឡើយ មានតែព្រះសូត្រដែលពោលថា មិនត្រាស់ដឹងប៉ុណ្ណោះ។ ព្រះត្រៃបិដកមាន ៣ គឺ វិន័យបិដក សុត្តន្តបិដក អភិធម្មបិដក សង្គាយនាមាន ៣ គឺ សង្គាយនារបស់ព្រះមហាកស្សបត្ថេរ សង្គាយនារបស់ព្រះយសត្ថេរ សង្គាយនារបស់ព្រះមោគ្គលីបុត្តតិស្សត្ថេរ។ ក្នុងព្រះពុទ្ធវចនៈដែលជាព្រះត្រៃបិដក ដែលបានលើកឡើងកាន់សង្គាយនាទាំង ៣ លើកនេះ លើកលែងតែចក្រវាឡនេះចេញ ព្រះសូត្រដែលពោលថា ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយរមែងត្រាស់ដឹងក្នុងទីដទៃ មិនមានឡើយ មានតែព្រះសូត្រដែលពោលថា មិនត្រាស់ដឹងប៉ុណ្ណោះ។

---

အပုဗ္ဗံ အစရိမန္တိ အပုရေ အပစ္ဆာ. ဧကတော န ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, ပုရေ ဝါ ပစ္ဆာ ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တတ္ထ ဟိ ဗောဓိပလ္လင်္ကေ ဗောဓိံ အပ္ပတွာ န ဥဋ္ဌဟိဿာမီတိ နိသိန္နကာလတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ မာတုကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏံ, တာဝ ပုဗ္ဗေတိ န ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဗောဓိသတ္တဿ ဟိ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏေန ဒသသဟဿစက္ကဝါဠကမ္ပနေနေဝ ခေတ္တပရိဂ္ဂဟော ကတော, အညဿ ဗုဒ္ဓဿ ဥပ္ပတ္တိ နိဝါရိတာဝ ဟောတိ. ပရိနိဗ္ဗာနကာလတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ သာသပမတ္တာ ဓာတု တိဋ္ဌတိ, တာဝ ပစ္ဆာတိ န ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဓာတူသု ဟိ ဌိတာသု ဗုဒ္ဓါ ဌိတာဝ ဟောန္တိ. တသ္မာ ဧတ္ထန္တရေ အညဿ ဗုဒ္ဓဿ ဥပ္ပတ္တိ နိဝါရိတာဝ ဟောတိ. ဓာတုပရိနိဗ္ဗာနေ ပန ဇာတေ အညဿ ဗုဒ္ဓဿ ဥပ္ပတ္တိ န နိဝါရိတာ.

ពាក្យថា ”មិនមុនមិនក្រោយ” (អបុព្វំ អចរិមំ) សេចក្តីថា មិនមុន មិនក្រោយ គឺមិនត្រាស់ដឹងព្រមគ្នាឡើយ តែងត្រាស់ដឹងមុនខ្លះ ក្រោយខ្លះ។ ក្នុងពាក្យនោះ ចាប់តាំងពីកាលដែលព្រះអង្គគង់លើរតនបល្ល័ង្កក្រោមដើមពោធិព្រឹក្ស ដោយតាំងព្រះទ័យថា ”បើមិនទាន់បានត្រាស់ដឹងទេ អាត្មាអញនឹងមិនក្រោកឡើងឡើយ” រហូតដល់ការកាន់យកបដិសន្ធិក្នុងផ្ទៃនៃព្រះមាតា (របស់ព្រះពុទ្ធអង្គបន្ទាប់) មិនគប្បីជ្រាបថាជា ”កាលមុន” ឡើយ។ ព្រោះថា ដោយការកាន់យកបដិសន្ធិរបស់ព្រះពោធិសត្វ ដែលញ៉ាំងលោកធាតុមួយម៉ឺនឲ្យកម្រើកញាប់ញ័រនោះ ឈ្មោះថាទ្រង់បានកាន់កាប់ខេត្តរួចហើយ ការត្រាស់ដឹងរបស់ព្រះពុទ្ធដទៃ រមែងត្រូវបានហាមឃាត់ជាដាច់ខាត។ ចាប់តាំងពីកាលបរិនិព្វាន រហូតដល់ព្រះសារីរិកធាតុសូម្បីតែប៉ុនគ្រាប់ស្ពៃនៅមានសេសសល់ មិនគប្បីជ្រាបថាជា ”កាលក្រោយ” ឡើយ។ ព្រោះថា កាលបើព្រះសារីរិកធាតុទាំងឡាយនៅមានសេសសល់ ឈ្មោះថាព្រះពុទ្ធទាំងឡាយនៅមានព្រះជន្មនៅឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ក្នុងចន្លោះកាលនេះ ការត្រាស់ដឹងរបស់ព្រះពុទ្ធដទៃ រមែងត្រូវបានហាមឃាត់ជាដាច់ខាត។ ប៉ុន្តែ កាលបើធាតុបរិនិព្វាន (ការរលាយអស់នៃព្រះសារីរិកធាតុ) កើតឡើងហើយ ការត្រាស់ដឹងរបស់ព្រះពុទ្ធដទៃ មិនត្រូវបានហាមឃាត់ឡើយ។

---

တီဏိ ဟိ အန္တရဓာနာနိ နာမ ပရိယတ္တိအန္တရဓာနံ, ပဋိဝေဓအန္တရဓာနံ, ပဋိပတ္တိအန္တရဓာနန္တိ. တတ္ထ ပရိယတ္တီတိ တီဏိ ပိဋကာနိ. ပဋိဝေဓောတိ သစ္စပဋိဝေဓော. ပဋိပတ္တီတိ ပဋိပဒါ. တတ္ထ ပဋိဝေဓော စ ပဋိပတ္တိ စ ဟောတိပိ န ဟောတိပိ. ဧကသ္မိဉှိ ကာလေ ပဋိဝေဓဓရာ ဘိက္ခူ ဗဟူ ဟောန္တိ, ဧသော ဘိက္ခု ပုထုဇ္ဇနောတိ အင်္ဂုလိံ ပသာရေတွာ ဒဿေတဗ္ဗော ဟောတိ. ဣမသ္မိံယေဝ ဒီပေ ဧကဝါရေ ပုထုဇ္ဇနဘိက္ခု နာမ နာဟောသိ. ပဋိပတ္တိပူရိကာပိ ကဒါစိ ဗဟူ ဟောန္တိ ကဒါစိ အပ္ပာ. ဣတိ ပဋိဝေဓော စ ပဋိပတ္တိ စ ဟောတိပိ န ဟောတိပိ, သာသနဋ္ဌိတိယာ ပန ပရိယတ္တိ ပမာဏံ.

ព្រោះថា ការសាបសូន្យ (អន្តរធាន) មាន ៣ យ៉ាងគឺ បរិយត្តិអន្តរធាន (ការសាបសូន្យព្រះបរិយត្តិ) ១ បដិវេធអន្តរធាន (ការសាបសូន្យព្រះបដិវេធ) ១ បដិបត្តិអន្តរធាន (ការសាបសូន្យព្រះបដិបត្តិ) ១។ ក្នុងអន្តរធានទាំងនោះ បរិយត្តិ បានដល់ ព្រះត្រៃបិដក។ បដិវេធ បានដល់ ការចាក់ធ្លុះដឹងនូវសច្ចធម៌។ បដិបត្តិ បានដល់ បដិបទា (ការប្រតិបត្តិ)។ ក្នុងអន្តរធានទាំងនោះ បដិវេធនិងបដិបត្តិ ជួនកាលក៏មាន ជួនកាលក៏មិនមាន។ ព្រោះថា ក្នុងសម័យខ្លះ ពួកភិក្ខុអ្នកទ្រទ្រង់បដិវេធមានចំនួនច្រើន រហូតដល់ត្រូវចង្អុលដៃបង្ហាញថា ”ភិក្ខុនេះជាបុថុជ្ជន”។ សូម្បីតែក្នុងកោះ (លង្កាទ្វីប) នេះ ក្នុងសម័យមួយ ភិក្ខុដែលឈ្មោះថាជាបុថុជ្ជន មិនមានឡើយ។ ពួកភិក្ខុអ្នកបំពេញបដិបត្តិ ជួនកាលក៏មានច្រើន ជួនកាលក៏មានតិច។ យ៉ាងនេះ បដិវេធនិងបដិបត្តិ ជួនកាលក៏មាន ជួនកាលក៏មិនមាន ប៉ុន្តែសម្រាប់ការតាំងនៅនៃព្រះសាសនា ព្រះបរិយត្តិប៉ុណ្ណោះជាប្រមាណ (ជាគ្រឿងវាស់វែង)។

---

ပဏ္ဍိတော ဟိ တေပိဋကံ သုတွာ ဒွေပိ ပူရေတိ. ယထာ အမှာကံ ဗောဓိသတ္တော အာဠာရဿ သန္တိကေ ပဉ္စာဘိညာ သတ္တ စ သမာပတ္တိယော နိဗ္ဗတ္တေတွာ နေဝသညာနာသညာယတနသမာပတ္တိယာ ပရိကမ္မံ ပုစ္ဆိ, သော န ဇာနာမီတိ အာဟ. တတော ဥဒကဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ အဓိဂတံ ဝိသေသံ သံသန္ဒေတွာ နေဝသညာနာသညာယတနဿ ပရိကမ္မံ ပုစ္ဆိ, သော အာစိက္ခိ, တဿ ဝစနသမနန္တရမေဝ မဟာသတ္တော တံ သမ္ပာဒေသိ, ဧဝမေဝ ပညဝါ ဘိက္ခု ပရိယတ္တိံ သုတွာ ဒွေပိ ပူရေတိ. တသ္မာ ပရိယတ္တိယာ ဌိတာယ သာသနံ ဌိတံ ဟောတိ.

ព្រោះថា បណ្ឌិតកាលបើបានស្តាប់ព្រះត្រៃបិដកហើយ រមែងបំពេញនូវធម៌ទាំងពីរ (គឺបដិបត្តិនិងបដិវេធ) បាន។ ដូចជាព្រះពោធិសត្វរបស់យើង ក្នុងសំណាក់នៃអាឡារតាបស បានញ៉ាំងអភិញ្ញា ៥ និងសមាបត្តិ ៧ ឲ្យកើតឡើងហើយ បានសួររកវិធីបរិកម្មនៃនេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនសមាបត្តិ អាឡារតាបសនោះពោលថា ”អាត្មាមិនដឹងឡើយ”។ បន្ទាប់មក ព្រះពោធិសត្វបានយាងទៅកាន់សំណាក់នៃឧទកតាបស ប្រៀបធៀបគុណធម៌វិសេសដែលបានសម្រេចហើយ បានសួររកវិធីបរិកម្មនៃនេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនសមាបត្តិ ឧទកតាបសនោះក៏បានប្រាប់ គ្រាន់តែឧទកតាបសនិយាយចប់ភ្លាម ព្រះមហាសត្វក៏បានសម្រេចសមាបត្តិនោះភ្លាម យ៉ាងណាមិញ ភិក្ខុអ្នកមានប្រាជ្ញា កាលបើបានស្តាប់ព្រះបរិយត្តិហើយ រមែងបំពេញនូវធម៌ទាំងពីរបាន យ៉ាងនោះឯង។ ព្រោះហេតុនោះ កាលបើព្រះបរិយត្តិនៅតាំងនៅ ព្រះសាសនាក៏ឈ្មោះថានៅតាំងនៅដែរ។

---

ယဒါ [Pg.81] ပန သာ အန္တရဓာယတိ, တဒါ ပဌမံ အဘိဓမ္မပိဋကံ နဿတိ. တတ္ထ ပဋ္ဌာနံ သဗ္ဗပဌမံ အန္တရဓာယတိ, အနုက္ကမေန ပစ္ဆာ ဓမ္မသင်္ဂဟော, တသ္မိံ အန္တရဟိတေ ဣတရေသု ဒွီသု ပိဋကေသု ဌိတေသု သာသနံ ဌိတမေဝ ဟောတိ. တတ္ထ သုတ္တန္တပိဋကေ အန္တရဓာယမာနေ ပဌမံ အင်္ဂုတ္တရနိကာယော ဧကာဒသကတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဧကကာ အန္တရဓာယတိ, တဒနန္တရံ သံယုတ္တနိကာယော စက္ကပေယျာလတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဩဃတရဏာ အန္တရဓာယတိ, တဒနန္တရံ မဇ္ဈိမနိကာယော ဣန္ဒြိယဘာဝနတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ မူလပရိယာယာ အန္တရဓာယတိ, တဒနန္တရံ ဒီဃနိကာယော ဒသုတ္တရတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဗြဟ္မဇာလာ အန္တရဓာယတိ. ဧကိဿာပိ ဒွိန္နမ္ပိ ဂါထာနံ ပုစ္ဆာ အဒ္ဓါနံ ဂစ္ဆတိ, သာသနံ ဓာရေတုံ န သက္ကောတိ သဘိယပုစ္ဆာ (သု. နိ. သဘိယသုတ္တံ) ဝိယ အာဠဝကပုစ္ဆာ (သု. နိ. အာဠဝကသုတ္တံ; သံ. နိ. ၁.၂၄၆) ဝိယ စ. ဧတာ ကိရ ကဿပဗုဒ္ဓကာလိကာ အန္တရာ သာသနံ ဓာရေတုံ နာသက္ခိံသု.

ប៉ុន្តែ កាលបើព្រះបរិយត្តិនោះសាបសូន្យទៅ ក្នុងដំបូងបង្អស់ ព្រះអភិធម្មបិដករមែងវិនាសទៅមុន។ ក្នុងព្រះអភិធម្មបិដកនោះ គម្ពីរបដ្ឋានរមែងសាបសូន្យមុនគេបង្អស់ ហើយសាបសូន្យជាលំដាប់ រហូតដល់គម្ពីរធម្មសង្គណីជាចុងក្រោយ កាលបើព្រះអភិធម្មបិដកនោះសាបសូន្យទៅហើយ កាលបើបិដក ២ ក្រៅពីនេះនៅតាំងនៅ ព្រះសាសនាក៏ឈ្មោះថានៅតាំងនៅដដែល។ ក្នុងបិដកទាំងពីរនោះ កាលបើព្រះសុត្តន្តបិដកកំពុងសាបសូន្យ ក្នុងដំបូងបង្អស់ ព្រះអង្គុត្តរនិកាយ រមែងសាបសូន្យ ចាប់តាំងពីឯកាទសកនិបាត រហូតដល់ឯកកនិបាត បន្ទាប់មក ព្រះសំយុត្តនិកាយ រមែងសាបសូន្យ ចាប់តាំងពីចក្កបេយ្យាលៈ រហូតដល់ឱឃតរណសូត្រ បន្ទាប់មក ព្រះមជ្ឈិមនិកាយ រមែងសាបសូន្យ ចាប់តាំងពីឥន្ទ្រិយភាវនសូត្រ រហូតដល់មូលបរិយាយសូត្រ បន្ទាប់មក ព្រះទីឃនិកាយ រមែងសាបសូន្យ ចាប់តាំងពីទសុត្តរសូត្រ រហូតដល់ព្រហ្មជាលសូត្រ។ សូម្បីតែការសួរនូវគាថាមួយ ឬពីរគាថា ក៏រមែងប្រព្រឹត្តទៅអស់កាលជាយូរអង្វែង ប៉ុន្តែមិនអាចទ្រទ្រង់ព្រះសាសនាទុកបានឡើយ ដូចជាសភិយបុច្ឆា និងអាឡវកបុច្ឆាជាដើម។ ឮថា គាថាទាំងឡាយនេះ ជាគាថាក្នុងសម័យព្រះពុទ្ធកស្សបៈ មិនអាចទ្រទ្រង់ព្រះសាសនាទុកបានឡើយ ក្នុងចន្លោះកាលនោះ។

---

ဒွီသု ပန ပိဋကေသု အန္တရဟိတေသုပိ ဝိနယပိဋကေ ဌိတေ သာသနံ တိဋ္ဌတိ, ပရိဝါရခန္ဓကေသု အန္တရဟိတေသု ဥဘတောဝိဘင်္ဂေ ဌိတေ ဌိတမေဝ ဟောတိ. ဥဘတောဝိဘင်္ဂေ အန္တရဟိတေ မာတိကာယ ဌိတာယပိ ဌိတမေဝ ဟောတိ. မာတိကာယ အန္တရဟိတာယ ပါတိမောက္ခပဗ္ဗဇ္ဇဥပသမ္ပဒါသု ဌိတာသု သာသနံ တိဋ္ဌတိ. လိင်္ဂမဒ္ဓါနံ ဂစ္ဆတိ, သေတဝတ္ထသမဏဝံသော ပန ကဿပဗုဒ္ဓကာလတော ပဋ္ဌာယ သာသနံ ဓာရေတုံ နာသက္ခိ. ပစ္ဆိမကဿ ပန သစ္စပဋိဝေဓတော ပစ္ဆိမကဿ သီလဘေဒတော စ ပဋ္ဌာယ သာသနံ ဩသက္ကိတံ နာမ ဟောတိ. တတော ပဋ္ဌာယ အညဿ ဗုဒ္ဓဿ ဥပ္ပတ္တိ န ဝါရိတာတိ.

ម្យ៉ាងទៀត ទោះបីបិដកទាំងពីរ (អភិធម្មនិងសុត្តន្តៈ) សាបសូន្យទៅហើយក្តី កាលបើព្រះវិន័យបិដកនៅតាំងនៅ ព្រះសាសនាក៏នៅតាំងនៅដដែល កាលបើគម្ពីរបរិវារនិងខន្ធកៈទាំងឡាយសាបសូន្យទៅហើយ កាលបើឧភតោវិភង្គនៅតាំងនៅ ព្រះសាសនាក៏ឈ្មោះថានៅតាំងនៅដដែល។ កាលបើឧភតោវិភង្គសាបសូន្យទៅហើយ ទោះបីមាតិកា (បាតិមោក្ខ) នៅតាំងនៅ ព្រះសាសនាក៏ឈ្មោះថានៅតាំងនៅដដែល។ កាលបើមាតិកាសាបសូន្យទៅហើយ កាលបើបាតិមោក្ខ ការបួសជាសាមណេរ (បព្វជ្ជា) និងការបួសជាភិក្ខុ (ឧបសម្បទា) នៅតាំងនៅ ព្រះសាសនាក៏នៅតាំងនៅដដែល។ ភេទ (គ្រឿងសម្គាល់នៃបព្វជិត) រមែងប្រព្រឹត្តទៅអស់កាលជាយូរអង្វែង ប៉ុន្តែវង្សនៃសមណៈអ្នកស្លៀកដណ្តប់សំពត់ស ចាប់តាំងពីសម័យព្រះពុទ្ធកស្សបៈមក មិនអាចទ្រទ្រង់ព្រះសាសនាទុកបានឡើយ។ ប៉ុន្តែ ចាប់តាំងពីការចាក់ធ្លុះដឹងសច្ចធម៌របស់បុគ្គលចុងក្រោយបង្អស់ និងការដាច់សីលរបស់បុគ្គលចុងក្រោយបង្អស់ទៅ ព្រះសាសនាឈ្មោះថាថយចុះ (សាបសូន្យទៅ)។ ចាប់ពីកាលនោះមក ការត្រាស់ដឹងរបស់ព្រះពុទ្ធដទៃ មិនត្រូវបានហាមឃាត់ឡើយ។

---

တီဏိ ပရိနိဗ္ဗာနာနိ နာမ ကိလေသပရိနိဗ္ဗာနံ ခန္ဓပရိနိဗ္ဗာနံ ဓာတုပရိနိဗ္ဗာနန္တိ. တတ္ထ ကိလေသပရိနိဗ္ဗာနံ ဗောဓိပလ္လင်္ကေ အဟောသိ, ခန္ဓပရိနိဗ္ဗာနံ ကုသိနာရာယံ, ဓာတုပရိနိဗ္ဗာနံ အနာဂတေ ဘဝိဿတိ. သာသနဿ ကိရ ဩသက္ကနကာလေ ဣမသ္မိံ တမ္ဗပဏ္ဏိဒီပေ ဓာတုယော သန္နိပတိတွာ မဟာစေတိယံ ဂမိဿန္တိ, မဟာစေတိယတော နာဂဒီပေ ရာဇာယတနစေတိယံ, တတော မဟာဗောဓိပလ္လင်္ကံ ဂမိဿန္တိ, နာဂဘဝနတောပိ ဒေဝလောကတောပိ ဗြဟ္မလောကတောပိ ဓာတုယော မဟာဗောဓိပလ္လင်္ကမေဝ ဂမိဿန္တိ. သာသပမတ္တာပိ ဓာတု အန္တရာ န နဿိဿတိ. သဗ္ဗာ ဓာတုယော မဟာဗောဓိပလ္လင်္ကေ ရာသိဘူတာ သုဝဏ္ဏက္ခန္ဓော ဝိယ ဧကဂ္ဃနာ ဟုတွာ ဆဗ္ဗဏ္ဏရသ္မိယော ဝိဿဇ္ဇေဿန္တိ, တာ ဒသသဟဿိလောကဓာတုံ ဖရိဿန္တိ.

ការបរិនិព្វាន ឈ្មោះថាមាន ៣ យ៉ាង គឺ កិលេសបរិនិព្វាន ១ ខន្ធបរិនិព្វាន ១ ធាតុបរិនិព្វាន ១។ ក្នុងបរិនិព្វានទាំងនោះ កិលេសបរិនិព្វាន បានមានហើយនាផ្ទៃរតនបល្ល័ង្កក្រោមដើមមហាពោធិ ខន្ធបរិនិព្វាន បានមានហើយនាទីក្រុងកុសិនារា ធាតុបរិនិព្វាន នឹងមានក្នុងអនាគតកាល។ ឮថា ក្នុងសម័យដែលព្រះសាសនាស្រុតចុះ ព្រះសរីរធាតុទាំងឡាយក្នុងកោះតម្ពបណ្ណិទ្វីបនេះ នឹងប្រជុំគ្នាហើយយាងទៅកាន់មហាចេតិយ ពីមហាចេតិយទៅកាន់រាជាយតនចេតិយក្នុងនាគទ្វីប ពីនោះនឹងយាងទៅកាន់មហាបល្ល័ង្កក្រោមដើមមហាពោធិ សូម្បីព្រះសរីរធាតុពីនាគភពក្តី ពីទេវលោកក្តី ពីព្រហ្មលោកក្តី ក៏នឹងយាងទៅកាន់មហាបល្ល័ង្កក្រោមដើមមហាពោធិដូចគ្នា។ ព្រះសរីរធាតុ សូម្បីមានទំហំប៉ុនគ្រាប់ស្ពៃ ក៏មិនវិនាសបាត់បង់ក្នុងរវាងនោះឡើយ។ ព្រះសរីរធាតុទាំងអស់ នឹងទៅប្រជុំគ្នាត្រង់មហាបល្ល័ង្កក្រោមដើមមហាពោធិ រួបរួមគ្នាជាដុំតែមួយ ដូចជាគំនរមាស ហើយបញ្ចេញឆព្វណ្ណរង្សី ផ្សព្វផ្សាយទៅកាន់លោកធាតុទាំងមួយម៉ឺន។

---

တတော [Pg.82] ဒသသဟဿစက္ကဝါဠေ ဒေဝတာ ယော သန္နိပတိတွာ ‘‘အဇ္ဇ သတ္ထာ ပရိနိဗ္ဗာယတိ, အဇ္ဇ သာသနံ ဩသက္ကတိ, ပစ္ဆိမဒဿနံ ဒါနိ ဣဒံ အမှာက’’န္တိ ဒသဗလဿ ပရိနိဗ္ဗုတဒိဝသတော မဟန္တတရံ ကာရုညံ ကရိဿန္တိ. ဌပေတွာ အနာဂါမိခီဏာသဝေ အဝသေသာ သကဘာဝေန သဏ္ဌာတုံ န သက္ခိဿန္တိ. ဓာတူသု တေဇောဓာတု ဥဋ္ဌဟိတွာ ယာဝ ဗြဟ္မလောကာ ဥဂ္ဂစ္ဆိဿတိ, သာသပမတ္တာယပိ ဓာတုယာ သတိ ဧကဇာလာဝ ဘဝိဿတိ, ဓာတူသု ပရိယာဒါနံ ဂတာသု ပစ္ဆိဇ္ဇိဿတိ. ဧဝံ မဟန္တံ အာနုဘာဝံ ဒဿေတွာ ဓာတူသု အန္တရဟိတာသု သာသနံ အန္တရဟိတံ နာမ ဟောတိ. ယာဝ ဧဝံ န အနန္တရဓာယတိ, တာဝ အစရိမံ နာမ ဟောတိ. ဧဝံ အပုဗ္ဗံ အစရိမံ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုန္တိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ.

លំដាប់នោះ ទេវតាទាំងឡាយក្នុងចក្រវាឡទាំងមួយម៉ឺន នឹងមកប្រជុំគ្នាហើយសោកស្តាយថា «ថ្ងៃនេះ ព្រះសាស្តាទ្រង់បរិនិព្វានហើយ ថ្ងៃនេះ ព្រះសាសនាស្រុតចុះហើយ នេះជាការជួបឃើញចុងក្រោយបង្អស់របស់យើងទាំងឡាយហើយ» ទេវតាទាំងនោះនឹងធ្វើការទួញយំយ៉ាងខ្លាំងក្លា ជាងថ្ងៃដែលព្រះទសពលបរិនិព្វានទៅទៀត។ លើកលែងតែព្រះអនាគាមិបុគ្គល និងព្រះខីណាស្រពចេញ ទេវតាដែលនៅសេសសល់ទាំងឡាយ មិនអាចនឹងតាំងនៅតាមសភាវៈរបស់ខ្លួនបានឡើយ។ តេជោធាតុនឹងតាំងឡើងពីព្រះសរីរធាតុទាំងឡាយ ហើយឆេះរោលរាលឡើងទៅរហូតដល់ព្រហ្មលោក កាលបើព្រះសរីរធាតុ សូម្បីប៉ុនគ្រាប់ស្ពៃនៅមាន សភាវៈជាអណ្តាតភ្លើងតែមួយនឹងមានប្រាកដ កាលបើព្រះសរីរធាតុអស់រលីងទៅ អណ្តាតភ្លើងនោះក៏នឹងរលត់ទៅ។ ព្រះសាសនា ឈ្មោះថាអន្តរធានទៅ ក្នុងកាលដែលព្រះសរីរធាតុទាំងឡាយបង្ហាញអានុភាពដ៏ធំធេងយ៉ាងនេះ ហើយអន្តរធានទៅ។ ព្រះសាសនាមិនទាន់អន្តរធានទៅយ៉ាងនេះដរាបណា ឈ្មោះថា «មិនក្រោយ» ដរាបនោះ។ ហេតុដែលព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ នឹងត្រាស់ដឹងមិនមុនមិនក្រោយយ៉ាងនេះ មិនមែនជាឋានៈដែលមានបានឡើយ។

---

ကသ္မာ ပန အပုဗ္ဗံ အစရိမံ န ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ. အနစ္ဆရိယတ္တာ. ဗုဒ္ဓါ ဟိ အစ္ဆရိယမနုဿာ. ယထာဟ – ‘‘ဧကပုဂ္ဂလော, ဘိက္ခဝေ, လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဥပ္ပဇ္ဇတိ အစ္ဆရိယမနုဿော, ကတမော ဧကပုဂ္ဂလော, တထာဂတော အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ’’တိ (အ. နိ. ၁.၁၇၁-၁၇၄).

ចុះហេតុអ្វីបានជាព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ មិនត្រាស់ដឹងមិនមុនមិនក្រោយ? ព្រោះតែមិនគួរឲ្យអស្ចារ្យ។ ព្រោះថា ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ ជាមនុស្សអស្ចារ្យ។ ដូចដែលព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់ទុកថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បុគ្គលម្នាក់ កាលកើតឡើងក្នុងលោក តែងកើតឡើងជាមនុស្សអស្ចារ្យ បុគ្គលម្នាក់នោះ តើដូចម្តេច? គឺព្រះតថាគតជាព្រះអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ»។

---

ယဒိ စ ဒွေ ဝါ စတ္တာရော ဝါ အဋ္ဌ ဝါ သောဠသ ဝါ ဧကတော ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ, န အစ္ဆရိယာ ဘဝေယျုံ. ဧကသ္မိဉှိ ဝိဟာရေ ဒွိန္နံ စေတိယာနမ္ပိ လာဘသက္ကာရော ဥဠာရော န ဟောတိ ဘိက္ခူပိ ဗဟုတာယ န အစ္ဆရိယာ ဇာတာ, ဧဝံ ဗုဒ္ဓါပိ ဘဝေယျုံ. တသ္မာ န ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ.

ប្រសិនបើព្រះពុទ្ធ ២ ព្រះអង្គក្តី ៤ ព្រះអង្គក្តី ៨ ព្រះអង្គក្តី ១៦ ព្រះអង្គក្តី ត្រាស់ដឹងព្រមគ្នាតែមួយដង ព្រះពុទ្ធទាំងនោះក៏មិនគួរឲ្យអស្ចារ្យឡើយ។ ពិតណាស់ សូម្បីតែចេតិយ ២ ក្នុងវត្តតែមួយ លាភសក្ការៈដ៏លើសលប់ក៏មិនមានឡើយ សូម្បីតែភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រោះតែមានចំនួនច្រើនពេក ក៏មិនគួរឲ្យអស្ចារ្យដែរ យ៉ាងណាមិញ ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយក៏យ៉ាងនោះដែរ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ ទើបមិនត្រាស់ដឹងព្រមគ្នា។

---

ဒေသနာယ စ ဝိသေသာဘာဝတော. ယဉှိ သတိပဋ္ဌာနာဒိဘေဒံ ဓမ္မံ ဧကော ဒေသေတိ, အညေန ဥပ္ပဇ္ဇိတွာပိ သောဝ ဒေသေတဗ္ဗော သိယာ. တတော န အစ္ဆရိယော သိယာ, ဧကသ္မိံ ပန ဓမ္မံ ဒေသေန္တေ ဒေသနာပိ အစ္ဆရိယာ ဟောတိ.

ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះតែគ្មានសេចក្តីប្លែកគ្នានៃព្រះធម៌ទេសនា។ ព្រោះថា ព្រះធម៌មានសតិបដ្ឋានជាដើមណា ដែលព្រះពុទ្ធមួយព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងហើយ សូម្បីព្រះពុទ្ធមួយព្រះអង្គទៀតត្រាស់ដឹងឡើង ក៏ត្រូវតែសម្តែងនូវព្រះធម៌នោះដដែល។ ហេតុនោះ ទេសនានោះក៏មិនគួរឲ្យអស្ចារ្យឡើយ តែថាកាលបើព្រះពុទ្ធមួយព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងធម៌ ទេសនានោះទើបគួរឲ្យអស្ចារ្យ។

---

ဝိဝါဒါဘာဝတော စ. ဗဟူသု စ ဗုဒ္ဓေသု ဥပ္ပဇ္ဇန္တေသု ဗဟူနံ အာစရိယာနံ အန္တေဝါသိကာ ဝိယ ‘‘အမှာကံ ဗုဒ္ဓေါ ပါသာဒိကော, အမှာကံ ဗုဒ္ဓေါ မဓုရဿရော လာဘီ ပုညဝါ’’တိ ဝိဝဒေယျုံ, တသ္မာပိ ဧဝံ န ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. အပိစေတံ ကာရဏံ မိလိန္ဒရညာ ပုဋ္ဌေန နာဂသေနတ္ထေရေန ဝိတ္ထာရိတမေဝ. ဝုတ္တဉှိ (မိ. ပ. ၅.၁.၁) –

ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះតែការមិនមានវិវាទ។ កាលបើព្រះពុទ្ធជាច្រើនព្រះអង្គត្រាស់ដឹងឡើង ពួកសិស្សរបស់អាចារ្យជាច្រើន នឹងប្រកែកប្រណាំងគ្នា ដូចជាពាក្យថា «ព្រះពុទ្ធរបស់យើងគួរឲ្យជ្រះថ្លា ព្រះពុទ្ធរបស់យើងមានព្រះសូរសៀងផ្អែមល្ហែម មានលាភច្រើន មានបុណ្យច្រើន» ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះពុទ្ធទាំងឡាយមិនត្រាស់ដឹងព្រមគ្នាយ៉ាងនេះឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀត ហេតុនេះ ព្រះណាកសេនត្ថេរ ដែលព្រះបាទមិលិន្ទសួរហើយ បានបំភ្លឺយ៉ាងពិស្តារហើយ។ ពិតណាស់ ព្រះថេរៈបានពោលទុកថា៖

---

‘‘တတ္ထ, ဘန္တေ နာဂသေန, ဘာသိတမ္ပေတံ ဘဂဝတာ ‘အဋ္ဌာနမေတံ, ဘိက္ခဝေ, အနဝကာသော, ယံ ဧကိဿာ လောကဓာတုယာ ဒွေ အရဟန္တော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ [Pg.83] အပုဗ္ဗံ အစရိမံ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ, နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတီ’တိ. ဒေသေန္တာ စ, ဘန္တေ နာဂသေန, သဗ္ဗေပိ တထာဂတာ သတ္တတိံသ ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မေ ဒေသေန္တိ, ကထယမာနာ စ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ ကထေန္တိ, သိက္ခာပေန္တာ စ တီသု သိက္ခာသု သိက္ခာပေန္တိ, အနုသာသမာနာ စ အပ္ပမာဒပဋိပတ္တိယံ အနုသာသန္တိ. ယဒိ, ဘန္တေ နာဂသေန, သဗ္ဗေသမ္ပိ တထာဂတာနံ ဧကာ ဒေသနာ ဧကာ ကထာ ဧကာ သိက္ခာ ဧကာ အနုသိဋ္ဌိ, ကေန ကာရဏေန ဒွေ တထာဂတာ ဧကက္ခဏေ နုပ္ပဇ္ဇန္တိ? ဧကေနပိ တာဝ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေန အယံ လောကော ဩဘာသဇာတော. ယဒိ ဒုတိယော ဗုဒ္ဓေါ ဘဝေယျ, ဒွိန္နံ ပဘာယ အယံ လောကော ဘိယျောသောမတ္တာယ ဩဘာသဇာတော ဘဝေယျ. ဩဝဒမာနာ စ ဒွေ တထာဂတာ သုခံ ဩဝဒေယျုံ, အနုသာသမာနာ စ သုခံ အနုသာသေယျုံ, တတ္ထ မေ ကာရဏံ ဗြူဟိ, ယထာဟံ နိဿံသယော ဘဝေယျန္တိ.

«បពិត្រព្រះណាកសេនដ៏ចម្រើន ក្នុងរឿងនោះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកពាក្យនេះថា ”ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ហេតុនេះមិនមែនជាឋានៈ មិនមែនជាឱកាសឡើយ ដែលព្រះអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ ២ ព្រះអង្គ នឹងត្រាស់ដឹងមិនមុនមិនក្រោយ ក្នុងលោកធាតុតែមួយ ហេតុនេះមិនមែនជាឋានៈដែលមានបានឡើយ”។ បពិត្រព្រះណាកសេនដ៏ចម្រើន កាលដែលព្រះតថាគតទាំងពួងទ្រង់សម្តែងធម៌ តែងសម្តែងនូវពោធិបក្ខិយធម៌ ៣៧ ប្រការ កាលទ្រង់ពោល តែងពោលនូវអរិយសច្ច ៤ កាលទ្រង់ឲ្យសិក្សា តែងឲ្យសិក្សាក្នុងសិក្ខា ៣ កាលទ្រង់ប្រដៅ តែងប្រដៅក្នុងអប្បមាទបដិបត្តិ។ បពិត្រព្រះណាកសេនដ៏ចម្រើន ប្រសិនបើព្រះតថាគតទាំងពួង មានទេសនាតែមួយ មានកថាតែមួយ មានសិក្ខាតែមួយ មានអនុសាសនីតែមួយយ៉ាងនេះមែន តើព្រោះហេតុអ្វីបានជាព្រះតថាគត ២ ព្រះអង្គ មិនត្រាស់ដឹងក្នុងខណៈជាមួយគ្នា? សូម្បីតែការត្រាស់ដឹងរបស់ព្រះពុទ្ធមួយព្រះអង្គ លោកនេះក៏ភ្លឺស្វាងទៅហើយ ប្រសិនបើមានព្រះពុទ្ធទីពីរត្រាស់ដឹងឡើង លោកនេះមុខជាភ្លឺស្វាងក្រៃលែងឡើងដោយពន្លឺនៃព្រះពុទ្ធទាំងពីរព្រះអង្គជាមិនខាន។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រះតថាគតទាំងពីរព្រះអង្គ កាលបើទ្រង់ទូន្មាន ក៏មុខជាទូន្មានដោយងាយ កាលបើទ្រង់ប្រដៅ ក៏មុខជាប្រដៅដោយងាយ សូមព្រះអង្គប្រាប់ហេតុក្នុងរឿងនោះដល់ខ្ញុំ ដើម្បីឲ្យខ្ញុំអស់សេចក្តីសង្ស័យចុះ»។

---

အယံ မဟာရာဇ ဒသသဟဿီ လောကဓာတု ဧကဗုဒ္ဓဓာရဏီ, ဧကဿေဝ တထာဂတဿ ဂုဏံ ဓာရေတိ, ယဒိ ဒုတိယော ဗုဒ္ဓေါ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ, နာယံ ဒသသဟဿီ လောကဓာတု ဓာရေယျ, စလေယျ ကမ္ပေယျ နမေယျ ဩနမေယျ ဝိနမေယျ ဝိကိရေယျ ဝိဓမေယျ ဝိဒ္ဓံသေယျ, န ဌာနမုပဂစ္ဆေယျ.

«មហាបពិត្រ លោកធាតុទាំងមួយម៉ឺននេះ ទ្រទ្រង់បានតែព្រះពុទ្ធមួយព្រះអង្គប៉ុណ្ណោះ គឺទ្រទ្រង់បានតែគុណរបស់ព្រះតថាគតមួយព្រះអង្គប៉ុណ្ណោះ ប្រសិនបើព្រះពុទ្ធទីពីរត្រាស់ដឹងឡើង លោកធាតុទាំងមួយម៉ឺននេះ មិនអាចទ្រទ្រង់បានឡើយ មុខជានឹងញាប់ញ័រ ឃ្លីងឃ្លោង ទោរទន់ ឱនចុះ ផ្អៀងផ្អង កំទេចកំទី វិនាស បាក់បែក មិនអាចតាំងនៅក្នុងសភាពដើមបានឡើយ។

---

ယထာ, မဟာရာဇ, နာဝါ ဧကပုရိသသန္ဓာရဏီ ဘဝေယျ. ဧကသ္မိံ ပုရိသေ အဘိရူဠှေ သာ နာဝါ သမုပါဒိကာ ဘဝေယျ. အထ ဒုတိယော ပုရိသော အာဂစ္ဆေယျ တာဒိသော အာယုနာ ဝဏ္ဏေန ဝယေန ပမာဏေန ကိသထူလေန သဗ္ဗင်္ဂပစ္စင်္ဂေန, သော တံ နာဝံ အဘိရူဟေယျ. အပိနု သာ မဟာရာဇ, နာဝါ ဒွိန္နမ္ပိ ဓာရေယျာတိ? န ဟိ, ဘန္တေ, စလေယျ ကမ္ပေယျ နမေယျ ဩနမေယျ ဝိနမေယျ ဝိကိရေယျ ဝိဓမေယျ ဝိဒ္ဓံသေယျ, န ဌာနမုပဂစ္ဆေယျ, ဩသီဒေယျ ဥဒကေတိ. ဧဝမေဝ ခေါ, မဟာရာဇ, အယံ ဒသသဟဿီ လောကဓာတု ဧကဗုဒ္ဓဓာရဏီ, ဧကဿေဝ တထာဂတဿ ဂုဏံ ဓာရေတိ, ယဒိ ဒုတိယော ဗုဒ္ဓေါ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ, နာယံ ဒသသဟဿီ လောကဓာတု ဓာရေယျ, စလေယျ…ပေ… န ဌာနမုပဂစ္ဆေယျ.

«ប្រៀបដូចជាទូកដែលអាចទ្រទ្រង់មនុស្សបានតែម្នាក់ មហាបពិត្រ។ កាលបើមនុស្សម្នាក់ឡើងជិះ ទូកនោះក៏អណ្តែតស្មើទឹកល្មម។ លុះដល់បុរសទីពីរមកដល់ ដែលមានអាយុ ពណ៌សម្បុរ វ័យ ទំហំខ្លួន ភាពស្គមធាត់ និងអវយវៈធំតូចដូចគ្នានឹងបុរសមុននោះដែរ ហើយឡើងជិះទូកនោះថែមទៀត។ មហាបពិត្រ តើទូកនោះអាចទ្រទ្រង់បុរសទាំងពីរនាក់បានដែរឬទេ?» «មិនបានទេ ព្រះតេជព្រះគុណ ទូកនោះមុខជានឹងឃ្លីងឃ្លោង ញាប់ញ័រ ទោរទន់ ឱនចុះ ផ្អៀងផ្អង កំទេចកំទី វិនាស បាក់បែក មិនអាចតាំងនៅបាន ហើយក៏លិចចុះទៅក្នុងទឹកជាមិនខាន»។ «យ៉ាងណាមិញ មហាបពិត្រ លោកធាតុទាំងមួយម៉ឺននេះ ក៏ទ្រទ្រង់បានតែព្រះពុទ្ធមួយព្រះអង្គប៉ុណ្ណោះ គឺទ្រទ្រង់បានតែគុណរបស់ព្រះតថាគតមួយព្រះអង្គប៉ុណ្ណោះ ប្រសិនបើព្រះពុទ្ធទីពីរត្រាស់ដឹងឡើង លោកធាតុទាំងមួយម៉ឺននេះ មិនអាចទ្រទ្រង់បានឡើយ មុខជានឹងញាប់ញ័រ...ល... មិនអាចតាំងនៅបានឡើយ។

---

ယထာ ဝါ ပန မဟာရာဇ ပုရိသော ယာဝဒတ္ထံ ဘောဇနံ ဘုဉ္ဇေယျ ဆာဒေန္တံ ယာဝကဏ္ဌမဘိပူရယိတွာ, သော ဓာတော ပီဏိတော ပရိပုဏ္ဏော နိရန္တရော တန္ဒိကတော အနောနမိတဒဏ္ဍဇာတော ပုနဒေဝ တတ္တကံ ဘောဇနံ [Pg.84] ဘုဉ္ဇေယျ, အပိနု ခေါ, မဟာရာဇ, ပုရိသော သုခိတော ဘဝေယျာတိ? န ဟိ, ဘန္တေ, သကိံ ဘုတ္တောဝ မရေယျာတိ. ဧဝမေဝ ခေါ, မဟာရာဇ, အယံ ဒသသဟဿီ လောကဓာတု ဧကဗုဒ္ဓဓာရဏီ …ပေ… န ဌာနမုပဂစ္ဆေယျာတိ.

«មួយយ៉ាងទៀត មហាបពិត្រ ប្រៀបដូចជាបុរសម្នាក់បរិភោគអាហារតាមចិត្តចង់ រហូតពេញណែនដល់ក គាត់ក៏ឆ្អែត ស្កប់ស្កល់ ពេញកំរឹត ណែនក្តន់ ធ្ងន់ខ្លួន រឹងកំព្រឹសដូចជាដំបង មិនអាចឱនបង្អោនបានឡើយ ហើយគាត់ក៏បរិភោគអាហារមានប្រមាណប៉ុណ្ណោះម្តងទៀត។ មហាបពិត្រ តើបុរសនោះនឹងបានសេចក្តីសុខដែរឬទេ?» «មិនបានទេ ព្រះតេជព្រះគុណ គាត់បរិភោគតែម្តងប៉ុណ្ណោះ ក៏អាចនឹងស្លាប់បាន»។ «យ៉ាងណាមិញ មហាបពិត្រ លោកធាតុទាំងមួយម៉ឺននេះ ក៏ទ្រទ្រង់បានតែព្រះពុទ្ធមួយព្រះអង្គប៉ុណ្ណោះ...ល... មិនអាចតាំងនៅបានឡើយ»។

---

ကိံ နု ခေါ, ဘန္တေ နာဂသေန, အတိဓမ္မဘာရေန ပထဝီ စလတီတိ? ဣဓ, မဟာရာဇ, ဒွေ သကဋာ ရတနပရိပူရိတာ ဘဝေယျုံ ယာဝ မုခသမာ. ဧကသ္မာ သကဋတော ရတနံ ဂဟေတွာ ဧကသ္မိံ သကဋေ အာကိရေယျုံ, အပိနု ခေါ တံ, မဟာရာဇ, သကဋံ ဒွိန္နမ္ပိ သကဋာနံ ရတနံ ဓာရေယျာတိ? န ဟိ, ဘန္တေ, နာဘိပိ တဿ ဖလေယျ, အရာပိ တဿ ဘိဇ္ဇေယျုံ, နေမိပိ တဿ ဩပတေယျ, အက္ခောပိ တဿ ဘိဇ္ဇေယျာတိ. ကိံ နု ခေါ, မဟာရာဇ, အတိရတနဘာရေန သကဋံ ဘိဇ္ဇတီတိ? အာမ, ဘန္တေတိ. ဧဝမေဝ ခေါ, မဟာရာဇ, အတိဓမ္မဘာရေန ပထဝီ စလတီတိ.

«បពិត្រព្រះណាកសេនដ៏ចម្រើន ចុះផែនដីញាប់ញ័រ ព្រោះតែទម្ងន់ធម៌ដ៏ធ្ងន់ធ្ងរឬ?» «មហាបពិត្រ ក្នុងលោកនេះ ប្រសិនបើមានរទេះពីរពេញប្រៀបដោយរតនៈស្មើនឹងមាត់រទេះ គេនាំគ្នាយករតនៈពីរទេះមួយ ទៅចាក់បន្ថែមក្នុងរទេះមួយទៀត មហាបពិត្រ តើរទេះនោះអាចទ្រទ្រង់រតនៈរបស់រទេះទាំងពីរបានដែរឬទេ?» «មិនបានទេ ព្រះតេជព្រះគុណ សូម្បីតែដុំកង់របស់វា ក៏មុខជានឹងប្រេះធ្លាយ ធ្នង់កង់ក៏នឹងបាក់ កាំកង់ក៏នឹងរបូត ភ្លៅរទេះក៏នឹងបាក់ជាមិនខាន»។ «មហាបពិត្រ ចុះរទេះនោះបាក់ ព្រោះតែទម្ងន់រតនៈដ៏ធ្ងន់ធ្ងរឬ?» «ករុណា ព្រះតេជព្រះគុណ»។ «យ៉ាងណាមិញ មហាបពិត្រ ផែនដីញាប់ញ័រ ព្រោះតែទម្ងន់ធម៌ដ៏ធ្ងន់ធ្ងរយ៉ាងនោះឯង»។

---

အပိစ မဟာရာဇ ဣမံ ကာရဏံ ဗုဒ္ဓဗလပရိဒီပနာယ ဩသာရိတံ, အညမ္ပိ တတ္ထ အဘိရူပံ ကာရဏံ သုဏောဟိ, ယေန ကာရဏေန ဒွေ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ ဧကက္ခဏေ နုပ္ပဇ္ဇန္တိ. ယဒိ, မဟာရာဇ, ဒွေ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ ဧကက္ခဏေ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ, တေသံ ပရိသာယ ဝိဝါဒေါ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ – ‘‘တုမှာကံ ဗုဒ္ဓေါ အမှာကံ ဗုဒ္ဓေါ’’တိ ဥဘတောပက္ခဇာတာ ဘဝေယျုံ. ယထာ, မဟာရာဇ, ဒွိန္နံ ဗလဝါမစ္စာနံ ပရိသာယ ဝိဝါဒေါ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ ‘တုမှာကံ အမစ္စော အမှာကံ အမစ္စော’တိ ဥဘတောပက္ခဇာတာ ဟောန္တိ, ဧဝမေဝ ခေါ, မဟာရာဇ, ယဒိ, ဒွေ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ ဧကက္ခဏေ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ, တေသံ ပရိသာယ ဝိဝါဒေါ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ ‘တုမှာကံ ဗုဒ္ဓေါ အမှာကံ ဗုဒ္ဓေါ’တိ ဥဘတောပက္ခဇာတာ ဘဝေယျုံ. ဣဒံ တာဝ, မဟာရာဇ, ဧကံ ကာရဏံ, ယေန ကာရဏေန ဒွေ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ ဧကက္ခဏေ နုပ္ပဇ္ဇန္တိ.

«មួយវិញទៀត មហាបពិត្រ ហេតុនេះ ខ្ញុំពោលដើម្បីសម្តែងនូវកម្លាំងរបស់ព្រះពុទ្ធប៉ុណ្ណោះ សូមព្រះអង្គស្តាប់ហេតុដ៏សមគួរមួយទៀត ក្នុងរឿងដែលព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ២ ព្រះអង្គ មិនត្រាស់ដឹងក្នុងខណៈជាមួយគ្នានោះ។ មហាបពិត្រ ប្រសិនបើព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ២ ព្រះអង្គ ត្រាស់ដឹងក្នុងខណៈជាមួយគ្នា វិវាទមុខជានឹងកើតឡើងដល់បរិស័ទរបស់ព្រះអង្គទាំងពីរថា ”ព្រះពុទ្ធរបស់ពួកអ្នក ព្រះពុទ្ធរបស់ពួកយើង” ហើយក៏នឹងបែកបាក់ជាពីរពួក។ មហាបពិត្រ ប្រៀបដូចជាវិវាទដែលកើតឡើងដល់បរិស័ទរបស់អាមាត្យមានអំណាចពីររូបថា ”អាមាត្យរបស់ពួកអ្នក អាមាត្យរបស់ពួកយើង” ហើយក៏បែកបាក់ជាពីរពួក យ៉ាងណាមិញ មហាបពិត្រ ប្រសិនបើព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ២ ព្រះអង្គ ត្រាស់ដឹងក្នុងខណៈជាមួយគ្នា វិវាទមុខជានឹងកើតឡើងដល់បរិស័ទរបស់ព្រះអង្គទាំងពីរថា ”ព្រះពុទ្ធរបស់ពួកអ្នក ព្រះពុទ្ធរបស់ពួកយើង” ហើយក៏នឹងបែកបាក់ជាពីរពួក យ៉ាងនោះឯង។ មហាបពិត្រ នេះជាហេតុមួយយ៉ាង ដែលព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ២ ព្រះអង្គ មិនត្រាស់ដឹងក្នុងខណៈជាមួយគ្នា»។

---

အပရမ္ပိ, မဟာရာဇ, ဥတ္တရိံ ကာရဏံ သုဏောဟိ, ယေန ကာရဏေန ဒွေ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ ဧကက္ခဏေ နုပ္ပဇ္ဇန္တိ. ယဒိ, မဟာရာဇ, ဒွေ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ ဧကက္ခဏေ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ, အဂ္ဂေါ ဗုဒ္ဓေါတိ ယံ ဝစနံ, တံ မိစ္ဆာ ဘဝေယျ. ဇေဋ္ဌော ဗုဒ္ဓေါတိ ယံ ဝစနံ, တံ မိစ္ဆာ ဘဝေယျ. သေဋ္ဌော ဗုဒ္ဓေါတိ, ဝိသိဋ္ဌော ဗုဒ္ဓေါတိ, ဥတ္တမော ဗုဒ္ဓေါတိ, ပဝရော ဗုဒ္ဓေါတိ, အသမော ဗုဒ္ဓေါတိ, အသမသမော ဗုဒ္ဓေါတိ, အပ္ပဋိသမော ဗုဒ္ဓေါတိ, အပ္ပဋိဘာဂေါ ဗုဒ္ဓေါတိ, အပ္ပဋိပုဂ္ဂလော ဗုဒ္ဓေါတိ ယံ ဝစနံ, တံ မိစ္ဆာ ဘဝေယျ. ဣဒမ္ပိ ခေါ တွံ, မဟာရာဇ[Pg.85], ကာရဏံ အတ္ထတော သမ္ပဋိစ္ဆ, ယေန ကာရဏေန ဒွေ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ ဧကက္ခဏေ နုပ္ပဇ္ဇန္တိ.

«សូមព្រះអង្គស្តាប់ហេតុដ៏ក្រៃលែងមួយទៀត មហាបពិត្រ ដែលព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ២ ព្រះអង្គ មិនត្រាស់ដឹងក្នុងខណៈជាមួយគ្នា។ មហាបពិត្រ ប្រសិនបើព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ២ ព្រះអង្គ ត្រាស់ដឹងក្នុងខណៈជាមួយគ្នា ពាក្យដែលថា ”ព្រះពុទ្ធជាបុគ្គលកំពូល” នោះ មុខជានឹងក្លាយជាខុសឆ្គង។ ពាក្យដែលថា ”ព្រះពុទ្ធជាបុគ្គលចម្ងង” នោះ មុខជានឹងក្លាយជាខុសឆ្គង។ ពាក្យដែលថា ”ព្រះពុទ្ធជាបុគ្គលប្រសើរ” ក្តី ”ព្រះពុទ្ធជាបុគ្គលវិសេស” ក្តី ”ព្រះពុទ្ធជាបុគ្គលឧត្តម” ក្តី ”ព្រះពុទ្ធជាបុគ្គលដ៏ថ្លៃថ្លា” ក្តី ”ព្រះពុទ្ធជាបុគ្គលរកអ្វីប្រៀបគ្មាន” ក្តី ”ព្រះពុទ្ធជាបុគ្គលស្មើដោយបុគ្គលដែលរកអ្វីប្រៀបគ្មាន” ក្តី ”ព្រះពុទ្ធជាបុគ្គលគ្មានបុគ្គលណាប្រៀបផ្ទឹមបាន” ក្តី ”ព្រះពុទ្ធជាបុគ្គលគ្មានចំណែកប្រៀបផ្ទឹម” ក្តី ”ព្រះពុទ្ធជាបុគ្គលគ្មានបុគ្គលប្រៀបផ្ទឹមបាន” ក្តី មុខជានឹងក្លាយជាខុសឆ្គងទាំងអស់។ មហាបពិត្រ សូមព្រះអង្គទទួលយកហេតុនេះដោយសេចក្តីពិតចុះ ថាជាហេតុដែលព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ២ ព្រះអង្គ មិនត្រាស់ដឹងក្នុងខណៈជាមួយគ្នា»។

---

အပိစ ခေါ မဟာရာဇ ဗုဒ္ဓါနံ ဘဂဝန္တာနံ သဘာဝပကတိ ဧသာ, ယံ ဧကောယေဝ ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ကသ္မာ ကာရဏာ? မဟန္တတာယ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓဂုဏာနံ. အညမ္ပိ မဟာရာဇ ယံ လောကေ မဟန္တံ, တံ ဧကံယေဝ ဟောတိ. ပထဝီ, မဟာရာဇ, မဟန္တီ, သာ ဧကာယေဝ. သာဂရော မဟန္တော, သော ဧကောယေဝ. သိနေရု ဂိရိရာဇာ မဟန္တော, သော ဧကောယေဝ. အာကာသော မဟန္တော, သော ဧကောယေဝ. သက္ကော မဟန္တော, သော ဧကောယေဝ. မာရော မဟန္တော, သော ဧကောယေဝ. ဗြဟ္မာ မဟန္တော, သော ဧကောယေဝ. တထာဂတော အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ မဟန္တော, သော ဧကောယေဝ လောကသ္မိံ. ယတ္ထ တေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, တတ္ထ အညဿ ဩကာသော န ဟောတိ. တသ္မာ, မဟာရာဇ, တထာဂတော အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဧကောယေဝ လောကသ္မိံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ. သုကထိတော, ဘန္တေ နာဂသေန, ပဉှော ဩပမ္မေဟိ ကာရဏေဟီ’’တိ.

«ម្យ៉ាងទៀត មហាបពិត្រ នេះជាធម្មតាសភាវៈរបស់ព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់ទាំងឡាយ ដែលព្រះពុទ្ធតែមួយព្រះអង្គប៉ុណ្ណោះ តែងត្រាស់ដឹងឡើងក្នុងលោក។ ព្រោះហេتوىី? ព្រោះតែភាពធំធេងនៃព្រះពុទ្ធគុណដ៏ជាសព្វញ្ញូ។ មហាបពិត្រ មួយយ៉ាងទៀត អ្វីៗក្នុងលោកដែលធំធេង របស់នោះតែងមានតែមួយប៉ុណ្ណោះ។ មហាបពិត្រ ផែនដីធំធេង ផែនដីនោះក៏មានតែមួយ។ មហាសមុទ្រធំធេង មហាសមុទ្រនោះក៏មានតែមួយ។ ភ្នំសិនេរុជាស្តេចភ្នំធំធេង ភ្នំនោះក៏មានតែមួយ។ អាកាសធំធេង អាកាសនោះក៏មានតែមួយ។ ព្រះឥន្ទ្រធំធេង ព្រះឥន្ទ្រនោះក៏មានតែមួយ។ មារធំធេង មារនោះក៏មានតែមួយ។ ព្រះព្រហ្មធំធេង ព្រះព្រហ្មនោះក៏មានតែមួយ។ ព្រះតថាគតជាព្រះអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ ទ្រង់ធំធេង ព្រះអង្គក៏មានតែមួយព្រះអង្គគត់ក្នុងលោក។ ក្នុងទីណាដែលព្រះអង្គត្រាស់ដឹង ក្នុងទីនោះមិនមានឱកាសសម្រាប់ព្រះពុទ្ធដទៃឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ មហាបពិត្រ ព្រះតថាគតជាព្រះអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ ទើបត្រាស់ដឹងតែមួយព្រះអង្គគត់ក្នុងលោក»។ «បពិត្រព្រះណាកសេនដ៏ចម្រើន ព្រះអង្គដោះស្រាយបញ្ហាបានយ៉ាងល្អក្បោះក្បាយ ដោយឧបមា និងហេតុផលទាំងឡាយ»។

---

ဧကိဿာ လောကဓာတုယာတိ ဧကသ္မိံ စက္ကဝါဠေ. ဟေဋ္ဌာ ဣမိနာဝ ပဒေန ဒသစက္ကဝါဠသဟဿာနိ ဂဟိတာနိ တာနိပိ, ဧကစက္ကဝါဠေနေဝ ပရိစ္ဆိန္ဒိတုံ ဝဋ္ဋန္တိ. ဗုဒ္ဓါ ဟိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ဣမသ္မိံယေဝ စက္ကဝါဠေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, ဥပ္ပဇ္ဇနဋ္ဌာနေ ပန ဝါရိတေ ဣတော အညေသု စက္ကဝါဠေသု နုပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ဝါရိတမေဝ ဟောတိ.

ពាក្យថា "Ekissā lokadhātuyā" (ក្នុងលោកធាតុតែមួយ) គឺក្នុងចក្រវាឡតែមួយ។ ខាងក្រោម (ក្នុងពុទ្ធវារៈខាងក្រោម) ដោយបទនេះឯង ព្រះអង្គកាន់យកនូវចក្រវាឡមួយម៉ឺន។ សូម្បីចក្រវាឡមួយម៉ឺនទាំងនោះ ក៏គួរកំណត់ដោយចក្រវាឡតែមួយប៉ុណ្ណោះ។ ព្រោះថា ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ កាលដែលនឹងត្រាស់ដឹង តែងត្រាស់ដឹងក្នុងចក្រវាឡរបស់យើងនេះឯង។ ម្យ៉ាងទៀត កាលបើទីកន្លែងជាទីត្រាស់ដឹង ត្រូវបានហាមឃាត់ហើយ ការដែលព្រះអង្គមិនត្រាស់ដឹងក្នុងចក្រវាឡដទៃក្រៅពីចក្រវាឡរបស់យើងនេះ ក៏ឈ្មោះថាជាការហាមឃាត់ហើយដូចគ្នា។

---

အပုဗ္ဗံ အစရိမန္တိ ဧတ္ထ စက္ကရတနပါတုဘာဝတော ပုဗ္ဗေ ပုဗ္ဗံ, တဿေဝ အန္တရဓာနတော ပစ္ဆာ စရိမံ. တတ္ထ ဒွိဓာ စက္ကရတနဿ အန္တရဓာနံ ဟောတိ, စက္ကဝတ္တိနော ကာလံကိရိယတော ဝါ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ ဝါ. အန္တရဓာယမာနဉ္စ ပန တံ ကာလံကိရိယတော ဝါ ပဗ္ဗဇ္ဇတော ဝါ သတ္တမေ ဒိဝသေ အန္တရဓာယတိ, တတော ပရံ စက္ကဝတ္တိနော ပါတုဘာဝေါ အဝါရိတော.

ពាក្យថា "Apubbaṃ acarimaṃ" (មិនមុនមិនក្រោយ) ក្នុងបទនោះ សេចក្តីថា មុនអំពីការកើតឡើងនៃចក្ររតនៈ ឈ្មោះថា "បុព្វៈ" (មុន) ក្រោយអំពីការបាត់បង់ទៅនៃចក្ររតនៈនោះឯង ឈ្មោះថា "ចរិមៈ" (ក្រោយ)។ ក្នុងដំណើរនោះ ការបាត់បង់ទៅនៃចក្ររតនៈ តែងមានដោយហេតុ ២ យ៉ាង គឺដោយសារការសោយទិវង្គតរបស់ព្រះរាជាចក្រពត្តិ ឬដោយសារការចេញសាងផ្នួស។ ម្យ៉ាងទៀត កាលដែលចក្ររតនៈនោះបាត់បង់ទៅ តែងបាត់បង់ទៅក្នុងថ្ងៃទី ៧ គិតចាប់តាំងពីការសោយទិវង្គត ឬការចេញសាងផ្នួសនោះទៅ។ បន្ទាប់ពីនោះមក ការកើតឡើងនៃព្រះរាជាចក្រពត្តិអង្គផ្សេងទៀត ក៏មិនត្រូវបានហាមឃាត់ឡើយ។

---

ကသ္မာ ပန ဧကစက္ကဝါဠေ ဒွေ စက္ကဝတ္တိနော နုပ္ပဇ္ဇန္တီတိ. ဝိဝါဒုပစ္ဆေဒတော အစ္ဆရိယဘာဝတော စက္ကရတနဿ မဟာနုဘာဝတော စ. ဒွီသု ဟိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တေသု ‘‘အမှာကံ ရာဇာ မဟန္တော အမှာကံ ရာဇာ မဟန္တော’’တိ ဝိဝါဒေါ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ. ဧကသ္မိံ ဒီပေ စက္ကဝတ္တီတိ စ ဧကသ္မိံ ဒီပေ စက္ကဝတ္တီတိ စ အနစ္ဆရိယာ ဘဝေယျုံ[Pg.86]. ယော စာယံ စက္ကရတနဿ ဒွိသဟဿဒီပပရိဝါရေသု စတူသု မဟာဒီပေသု ဣဿရိယာနုပ္ပဒါနသမတ္ထော မဟာနုဘာဝေါ, သော ပရိဟာယေထ. ဣတိ ဝိဝါဒုပစ္ဆေဒတော အစ္ဆရိယဘာဝတော စက္ကရတနဿ မဟာနုဘာဝတော စ န ဧကစက္ကဝါဠေ ဒွေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ.

សួរថា ហេតុអ្វីបានជាព្រះរាជាចក្រពត្តិពីរព្រះអង្គ មិនកើតឡើងក្នុងចក្រវាឡតែមួយជាមួយគ្នា? ឆ្លើយថា ព្រោះដើម្បីកាត់ផ្តាច់នូវការវិវាទ ១ ព្រោះភាពជាអស្ចារ្យ ១ និងព្រោះមហានុភាពនៃចក្ររតនៈ ១។ ព្រោះថា កាលបើព្រះរាជាចក្រពត្តិពីរព្រះអង្គកើតឡើង ការវិវាទគ្នាក៏នឹងកើតឡើងថា "ព្រះរាជារបស់យើងធំ ព្រះរាជារបស់យើងធំ"។ ម្យ៉ាងទៀត ការដែលមានព្រះរាជាចក្រពត្តិមួយព្រះអង្គក្នុងទ្វីបមួយ និងព្រះរាជាចក្រពត្តិមួយព្រះអង្គទៀតក្នុងទ្វីបមួយ ក៏នឹងមិនមែនជាការអស្ចារ្យឡើយ។ មួយវិញទៀត មហានុភាពនៃចក្ររតនៈណា ដែលអាចញ៉ាំងឥស្សរិយយសឲ្យកើតឡើងក្នុងមហាទ្វីបទាំង ៤ ដែលមានទ្វីបតូចៗពីរពាន់ជាបរិវារ មហានុភាពនោះក៏នឹងត្រូវសាបសូន្យទៅ។ ព្រោះហេតុនោះ ដោយសារការកាត់ផ្តាច់នូវការវិវាទ ភាពជាអស្ចារ្យ និងមហានុភាពនៃចក្ររតនៈ ព្រះរាជាចក្រពត្តិពីរព្រះអង្គ ទើបមិនកើតឡើងក្នុងចក្រវាឡតែមួយឡើយ។

---

၁၃၀. ယံ ဣတ္ထီ အဿ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ ဧတ္ထ တိဋ္ဌတု တာဝ သဗ္ဗညုဂုဏေ နိဗ္ဗတ္တေတွာ လောကုတ္တာရဏသမတ္ထော ဗုဒ္ဓဘာဝေါ, ပဏိဓာနမတ္တမ္ပိ ဣတ္ထိယာ န သမ္ပဇ္ဇတိ.

១៣០. ក្នុងបទថា "Yaṃ itthī assa arahaṃ sammāsambuddho" (ការដែលស្ត្រីជាព្រះអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ) នេះ លើកលែងតែពុទ្ធភាវៈ ដែលអាចញ៉ាំងសព្វញ្ញុតញ្ញាណឲ្យកើតឡើង ហើយអាចស្រោចស្រង់សត្វលោកទៅកាន់លោកុត្តរធម៌បាននោះទៅ សូម្បីតែត្រឹមការតាំងប្រាថ្នា (ពុទ្ធភូមិ) ក៏មិនសម្រេចដល់ស្ត្រីឡើយ។

---

မနုဿတ္တံ လိင်္ဂသမ္ပတ္တိ, ဟေတု သတ္ထာရဒဿနံ;

ပဗ္ဗဇ္ဇာ ဂုဏသမ္ပတ္တိ, အဓိကာရော စ ဆန္ဒတာ;

အဋ္ဌဓမ္မသမောဓာနာ, အဘိနီဟာရော သမိဇ္ဈတီတိ. (ဗု. ဝံ. ၂.၅၉) –

"ការកើតជាមនុស្ស ១ ភាពជាបុរស ១ ហេតុ (គឺឧបនិស្ស័យនៃព្រះអរហត្ត) ១ ការបានជួបព្រះសាស្តា ១ ការសាងផ្នួស ១ គុណសម្បត្តិ (គឺការបានអភិញ្ញា និងសមាបត្តិ) ១ អធិការ (គឺការធ្វើសក្ការៈដ៏ក្រៃលែងចំពោះព្រះពុទ្ធ) ១ និងឆន្ទៈ (គឺការចង់បានភាពជាព្រះពុទ្ធយ៉ាងខ្លាំងក្លា) ១ ការប្រជុំព្រមនៃធម៌ទាំង ៨ ប្រការនេះ ញ៉ាំងសេចក្តីប្រាថ្នា (អភិនីហារ) ឲ្យសម្រេចបាន។"

---

ဣမာနိ ဟိ ပဏိဓာနသမ္ပတ္တိကာရဏာနိ. ဣတိ ပဏိဓာနမ္ပိ သမ္ပာဒေတုံ အသမတ္ထာယ ဣတ္ထိယာ ကုတော ဗုဒ္ဓဘာဝေါတိ ‘‘အဋ္ဌာနမေတံ အနဝကာသော ယံ ဣတ္ထီ အဿ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ’’တိ ဝုတ္တံ. သဗ္ဗာကာရပရိပူရော စ ပုညုဿယော သဗ္ဗာကာရပရိပူရမေဝ အတ္တဘာဝံ နိဗ္ဗတ္တေတီတိ ပုရိသောဝ အရဟံ ဟောတိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ.

ព្រោះថា ធម៌ទាំងឡាយទាំងនេះ ជាហេតុនាំឲ្យសម្រេចនូវការតាំងប្រាថ្នា។ កាលបើការតាំងប្រាថ្នាសូម្បីតែប៉ុណ្ណោះ ក៏ស្ត្រីមិនអាចធ្វើឲ្យសម្រេចបានទៅហើយ តើពុទ្ធភាវៈនឹងមានដល់ស្ត្រីមកពីណា? ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា "អដ្ឋាណមេតំ អនវកាសោ យំ ឥត្ថី អស្ស អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ" (ហេតុនេះមិនមែនជាទីតាំង មិនមែនជាឱកាសឡើយ ដែលថាស្ត្រីជាព្រះអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ)។ មួយវិញទៀត គំនរនៃបុណ្យដ៏ពេញបរិបូរណ៍ដោយអាការៈទាំងពួង តែងញ៉ាំងអត្តភាពដ៏ពេញបរិបូរណ៍ដោយអាការៈទាំងពួង (គឺមហាបុរិសលក្ខណៈ) ឲ្យកើតឡើង ហេតុនោះ មានតែបុរសប៉ុណ្ណោះ ទើបជាព្រះអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធបាន។

---

ယံ ဣတ္ထီ ရာဇာ အဿ စက္ကဝတ္တီတိအာဒီသုပိ ယသ္မာ ဣတ္ထိယာ ကောသောဟိတဝတ္ထဂုယှတာဒီနံ အဘာဝေန လက္ခဏာနိ န ပရိပူရေန္တိ, ဣတ္ထိရတနာဘာဝေန သတ္တရတနသမင်္ဂိတာ န သမ္ပဇ္ဇတိ, သဗ္ဗမနုဿေဟိ စ အဓိကော အတ္တဘာဝေါ န ဟောတိ, တသ္မာ ‘‘အဋ္ဌာနမေတံ အနဝကာသော ယံ ဣတ္ထီ ရာဇာ အဿ စက္ကဝတ္တီ’’တိ ဝုတ္တံ. ယသ္မာ စ သက္ကတ္တာဒီနိ တီဏိ ဌာနာနိ ဥတ္တမာနိ, ဣတ္ထိလိင်္ဂဉ္စ ဟီနံ, တသ္မာ တဿာ သက္ကတ္တာဒီနိပိ ပဋိသိဒ္ဓါနိ.

សូម្បីក្នុងបទទាំងឡាយមានជាអាទិ៍ថា "Yaṃ itthī rājā assa cakkavattī" (ការដែលស្ត្រីជាព្រះរាជាចក្រពត្តិ) នោះ ក៏ព្រោះតែស្ត្រីគ្មានអវយវៈលាក់ក្នុងស្រោមជាដើម នាំឲ្យលក្ខណៈទាំងឡាយមិនពេញបរិបូរណ៍ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះគ្មានឥត្ថីរតនៈ (ស្ត្រីកែវ) ភាពជាអ្នកបរិបូរណ៍ដោយរតនៈទាំង ៧ ក៏មិនសម្រេចបាន និងអត្តភាពដ៏ក្រៃលែងជាងមនុស្សទាំងពួង ក៏មិនមានដល់ស្ត្រីឡើយ ហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា "អដ្ឋាណមេតំ អនវកាសោ យំ ឥត្ថី រាជា អស្ស ចក្កវត្តិ" (ហេតុនេះមិនមែនជាទីតាំង មិនមែនជាឱកាសឡើយ ដែលថាស្ត្រីជាព្រះរាជាចក្រពត្តិ)។ មួយវិញទៀត ព្រោះឋានៈទាំង ៣ មានភាពជាព្រះសក្កៈជាដើម ជាឋានៈដ៏ឧត្តម ចំណែកឯឥត្ថីលិង្គ (ភេទស្រី) ជាភេទថោកទាប ហេតុនោះ សូម្បីតែឋានៈមានភាពជាព្រះសក្កៈជាដើមនោះ ក៏ត្រូវបានហាមឃាត់ចំពោះស្ត្រីដែរ។

---

နနု စ ယထာ ဣတ္ထိလိင်္ဂံ, ဧဝံ ပုရိသလိင်္ဂမ္ပိ ဗြဟ္မလောကေ နတ္ထိ? တသ္မာ ‘‘ယံ ပုရိသော ဗြဟ္မတ္တံ ကရေယျ, ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတီ’’တိပိ န ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာတိ. နော န ဝတ္တဗ္ဗံ. ကသ္မာ? ဣဓ ပုရိသဿ တတ္ထ နိဗ္ဗတ္တနတော. ဗြဟ္မတ္တန္တိ ဟိ မဟာဗြဟ္မတ္တံ အဓိပ္ပေတံ. ဣတ္ထီ စ ဣဓ ဈာနံ ဘာဝေတွာ ကာလံ ကတွာ ဗြဟ္မပါရိသဇ္ဇာနံ သဟဗျတံ ဥပပဇ္ဇတိ, န မဟာဗြဟ္မာနံ, ပုရိသော ပန တတ္ထ န ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ န ဝတ္တဗ္ဗော. သမာနေပိ စေတ္ထ ဥဘယလိင်္ဂါဘာဝေ ပုရိသသဏ္ဌာနာဝ ဗြဟ္မာနော, န ဣတ္ထိသဏ္ဌာနာ, တသ္မာ သုဝုတ္တမေဝေတံ.

សួរថា៖ មិនមែនទេឬ ភេទស្រីមិនមានក្នុងព្រហ្មលោកយ៉ាងណា សូម្បីភេទប្រុសក៏មិនមានក្នុងព្រហ្មលោកយ៉ាងនោះដែរ? បើដូច្នោះ ពាក្យថា "ការដែលបុរសធ្វើនូវភាពជាព្រហ្ម ហេតុនេះតែងមាន" ក៏មិនគួរពោលដែរមែនទេ? ឆ្លើយថា៖ មិនមែនជាមិនគួរពោលនោះទេ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះបុរសក្នុងលោកនេះ តែងទៅកើតក្នុងព្រហ្មលោកនោះ។ ម្យ៉ាងទៀត ពាក្យថា "ព្រហ្មភាព" ក្នុងទីនេះ សំដៅយកភាពជាមហាព្រហ្ម។ ចំណែកឯស្ត្រីក្នុងលោកនេះ កាលបើបានចម្រើនឈាន ធ្វើមរណកាលទៅ តែងទៅកើតក្នុងពួកព្រហ្មបរិសជ្ជា មិនមែនកើតក្នុងពួកមហាព្រហ្មឡើយ ចំណែកឯបុរស មិនមែនថាមិនទៅកើតក្នុងទីនោះ (មហាព្រហ្ម) នោះទេ។ មួយវិញទៀត ទោះបីជាគ្មានភេទទាំងពីរដូចគ្នាក៏ដោយ ក៏ពួកព្រហ្មទាំងឡាយមានសណ្ឋានដូចជាបុរសប៉ុណ្ណោះ មិនមែនមានសណ្ឋានដូចជាស្ត្រីឡើយ ហេតុនោះ ពាក្យនេះទើបជាពាក្យដែលព្រះអង្គត្រាស់ទុកល្អហើយ។

---

၁၃၁. ကာယဒုစ္စရိတဿာတိအာဒီသု [Pg.87] ယထာ နိမ္ဗဗီဇကောသာတကီဗီဇာဒီနိ မဓုရဖလံ န နိဗ္ဗတ္တေန္တိ, အသာတံ အမဓုရမေဝ နိဗ္ဗတ္တေန္တိ, ဧဝံ ကာယဒုစ္စရိတာဒီနိ မဓုရဝိပါကံ န နိဗ္ဗတ္တေန္တိ, အမဓုရမေဝ ဝိပါကံ နိဗ္ဗတ္တေန္တိ. ယထာ စ ဥစ္ဆုဗီဇသာလိဗီဇာဒီနိ မဓုရံ သာဒုရသမေဝ ဖလံ နိဗ္ဗတ္တေန္တိ, န အသာတံ ကဋုကံ, ဧဝံ ကာယသုစရိတာဒီနိ မဓုရမေဝ ဝိပါကံ နိဗ္ဗတ္တေန္တိ, န အမဓုရံ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

១៣១. ក្នុងបទទាំងឡាយមានជាអាទិ៍ថា "Kāyaduccaritassa" (នៃកាយទុច្ចរិត) នេះ មានសេចក្តីពន្យល់ថា គ្រាប់ស្តៅ ឬគ្រាប់ននោងជូរជាដើម មិនអាចបង្កើតផលផ្អែមបានឡើយ តែងបង្កើតតែផលដែលមិនជាទីគាប់ចិត្ត មានរសមិនផ្អែមប៉ុណ្ណោះ យ៉ាងណាមិញ កាយទុច្ចរិតជាដើម ក៏មិនអាចបង្កើតវិបាកដ៏ផ្អែមល្ហែម (ល្អ) បានឡើយ តែងបង្កើតតែវិបាកដែលមិនផ្អែមល្ហែម (មិនល្អ) ប៉ុណ្ណោះ យ៉ាងនោះឯង។ ម្យ៉ាងទៀត គ្រាប់អំពៅ ឬគ្រាប់ស្រូវសាលីជាដើម តែងបង្កើតផលដ៏ផ្អែមល្ហែម មានរសឆ្ងាញ់ពិសា មិនបង្កើតផលដែលមិនជាទីគាប់ចិត្ត ឬមានរសល្វីងចត់ឡើយ យ៉ាងណាមិញ កាយសុចរិតជាដើម ក៏តែងបង្កើតតែវិបាកដ៏ផ្អែមល្ហែមប៉ុណ្ណោះ មិនបង្កើតវិបាកដែលមិនផ្អែមល្ហែមឡើយ យ៉ាងនោះឯង។ សូម្បីព្រះមានព្រះភាគក៏បានត្រាស់ទុកនូវពាក្យនេះថា៖

---

‘‘ယာဒိသံ ဝပတေ ဗီဇံ, တာဒိသံ ဟရတေ ဖလံ;

ကလျာဏကာရီ ကလျာဏံ, ပါပကာရီ စ ပါပက’’န္တိ. (သံ. နိ. ၁.၂၅၆);

"បុគ្គលព្រោះពូជបែបណា តែងបានផលបែបនោះ អ្នកធ្វើល្អ តែងបានល្អ អ្នកធ្វើអាក្រក់ តែងបានអាក្រក់។"

---

တသ္မာ ‘‘အဋ္ဌာနမေတံ အနဝကာသော ယံ ကာယဒုစ္စရိတဿာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ពាក្យមានជាអាទិ៍ថា "អដ្ឋាណមេតំ អនវកាសោ យំ កាយទុច្ចរិតស្ស" (ហេតុនេះមិនមែនជាទីតាំង មិនមែនជាឱកាសឡើយ ដែលថាផលជាទីគាប់ចិត្តនៃកាយទុច្ចរិត...)។

---

ကာယဒုစ္စရိတသမင်္ဂီတိအာဒီသု သမင်္ဂီတိ ပဉ္စဝိဓာ သမင်္ဂိတာ အာယူဟနသမင်္ဂိတာ စေတနာသမင်္ဂိတာ ကမ္မသမင်္ဂိတာ ဝိပါကသမင်္ဂိတာ, ဥပဋ္ဌာနသမင်္ဂိတာတိ. တတ္ထ ကုသလာကုသလကမ္မာယူဟနက္ခဏေ အာယူဟနသမင်္ဂိတာတိ ဝုစ္စတိ. တထာ စေတနာသမင်္ဂိတာ. ယာဝ ပန အရဟတ္တံ န ပါပုဏန္တိ, တာဝ သဗ္ဗေပိ သတ္တာ ပုဗ္ဗေ ဥပစိတံ ဝိပါကာရဟံ ကမ္မံ သန္ဓာယ ‘‘ကမ္မသမင်္ဂိနော’’တိ ဝုစ္စန္တိ, ဧသာ ကမ္မသမင်္ဂိတာ. ဝိပါကသမင်္ဂိတာ ဝိပါကက္ခဏေယေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ယာဝ ပန သတ္တာ အရဟတ္တံ န ပါပုဏန္တိ, တာဝ နေသံ တတော တတော စဝိတွာ နိရယေ တာဝ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာနံ အဂ္ဂိဇာလလောဟကုမ္ဘိအာဒီဟိ ဥပဋ္ဌာနာကာရေဟိ နိရယော, ဂဗ္ဘသေယျကတ္တံ အာပဇ္ဇမာနာနံ မာတုကုစ္ဆိ, ဒေဝေသု ဥပ္ပဇ္ဇမာနာနံ ကပ္ပရုက္ခဝိမာနာဒီဟိ ဥပဋ္ဌာနာကာရေဟိ ဒေဝလောကောတိ ဧဝံ ဥပ္ပတ္တိနိမိတ္တံ ဥပဋ္ဌာတိ, ဣတိ နေသံ ဣမိနာ ဥပ္ပတ္တိနိမိတ္တဥပဋ္ဌာနေန အပရိမုတ္တတာ ဥပဋ္ဌာနသမင်္ဂိတာ နာမ. သာ စလတိ သေသာ နိစ္စလာ. နိရယေ ဟိ ဥပဋ္ဌိတေပိ ဒေဝလောကော ဥပဋ္ဌာတိ, ဒေဝလောကေ ဥပဋ္ဌိတေပိ နိရယော ဥပဋ္ဌာတိ, မနုဿလောကေ ဥပဋ္ဌိတေပိ တိရစ္ဆာနယောနိ ဥပဋ္ဌာတိ, တိရစ္ဆာနယောနိယာ စ ဥပဋ္ဌိတာယပိ မနုဿလောကော ဥပဋ္ဌာတိယေဝ.

ក្នុងបទទាំងឡាយមានជាអាទិ៍ថា "Kāyaduccaritasamaṅgī" (អ្នកព្រមព្រៀងដោយកាយទុច្ចរិត) នេះ ពាក្យថា "សមង្គី" (ភាពជាអ្នកព្រមព្រៀង) មាន ៥ យ៉ាង គឺ ៖ អាយូហនសមង្គិតា (ការព្រមព្រៀងដោយការសន្សំកម្ម) ១ ចេតនាសមង្គិតា (ការព្រមព្រៀងដោយចេតនា) ១ កម្មសមង្គិតា (ការព្រមព្រៀងដោយកម្ម) ១ វិបាកសមង្គិតា (ការព្រមព្រៀងដោយវិបាក) ១ ឧបដ្ឋានសមង្គិតា (ការព្រមព្រៀងដោយការប្រាកដនៃអារម្មណ៍) ១។ ក្នុងសមង្គិតាទាំងនោះ ក្នុងខណៈដែលកំពុងសន្សំកុសលកម្ម ឬអកុសលកម្ម ហៅថា "អាយូហនសមង្គិតា"។ ចេតនាសមង្គិតា ក៏មានក្នុងខណៈនោះដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត ដរាបណាដែលសត្វទាំងឡាយមិនទាន់បានសម្រេចព្រះអរហត្ត ដរាបនោះ សត្វទាំងអស់សូម្បីតែម្នាក់ សំដៅយកកម្មដែលខ្លួនបានសន្សំទុកហើយក្នុងកាលមុន ដែលគួរដល់ការឲ្យផល តែងហៅថា "កម្មសមង្គី" នេះឈ្មោះថា "កម្មសមង្គិតា"។ ចំណែកឯ "វិបាកសមង្គិតា" គប្បីដឹងក្នុងខណៈដែលវិបាកកំពុងឲ្យផលប៉ុណ្ណោះ។ ម្យ៉ាងទៀត ដរាបណាដែលសត្វទាំងឡាយមិនទាន់បានសម្រេចព្រះអរហត្ត ដរាបនោះ កាលដែលពួកគេច្យុតចាកភពនោះៗ ហើយទៅកើតក្នុងនរក នរកក៏ប្រាកដឡើងដោយអាការៈផ្សេងៗ មានអណ្តាតភ្លើង និងខ្ទះដែកជាដើម ឬកាលដែលទៅកើតក្នុងគភ៌ ផ្ទៃនៃមាតាក៏ប្រាកដឡើង ឬកាលដែលទៅកើតក្នុងពួកទេវតា ទេវលោកក៏ប្រាកដឡើងដោយអាការៈផ្សេងៗ មានដើមកប្បព្រឹក្ស និងវិមានជាដើម យ៉ាងនេះ ឧបបត្តិនីមិត្ត (និមិត្តនៃការកើត) តែងប្រាកដឡើង ភាពដែលសត្វទាំងឡាយមិនទាន់រួចផុតចាកការប្រាកដនៃឧបបត្តិនីមិត្តនេះ ឈ្មោះថា "ឧបដ្ឋានសមង្គិតា"។ ឧបដ្ឋានសមង្គិតានោះ តែងរំកិល (ប្រែប្រួល) បាន ចំណែកឯសមង្គិតាដែលនៅសល់ តែងមិនរំកិល (មិនប្រែប្រួល) ឡើយ។ ព្រោះថា ទោះបីជានរកប្រាកដឡើងហើយក៏ដោយ ទេវលោកក៏អាចប្រាកដឡើងវិញបាន ទោះបីជាទេវលោកប្រាកដឡើងហើយក៏ដោយ នរកក៏អាចប្រាកដឡើងវិញបាន ទោះបីជាមនុស្សលោកប្រាកដឡើងហើយក៏ដោយ កំណើតតិរច្ឆានក៏អាចប្រាកដឡើងវិញបាន និងទោះបីជាកំណើតតិរច្ឆានប្រាកដឡើងហើយក៏ដោយ មនុស្សលោកក៏នៅតែអាចប្រាកដឡើងវិញបានដែរ។

---

တတြိဒံ ဝတ္ထု – သောဏဂိရိပါဒေ ကိရ အစေလဝိဟာရေ သောဏတ္ထေရော နာမ ဧကော ဓမ္မကထိကော, တဿ ပိတာ သုနခဇီဝိကော အဟောသိ. ထေရော တံ ပဋိဗာဟန္တောပိ သံဝရေ ဌပေတုံ အသက္ကောန္တော ‘‘မာ နဿိ ဇရကော’’တိ [Pg.88] မဟလ္လကကာလေ အကာမကံ ပဗ္ဗာဇေသိ. တဿ ဂိလာနသေယျာယ နိပန္နဿ နိရယော ဥပဋ္ဌာတိ, သောဏဂိရိပါဒတော မဟန္တာ မဟန္တာ သုနခါ အာဂန္တွာ ခါဒိတုကာမာ ဝိယ သမ္ပရိဝါရေသုံ. သော မဟာဘယဘီတော – ‘‘ဝါရေဟိ, တာတ သောဏ, ဝါရေဟိ, တာတ သောဏာ’’တိ အာဟ. ကိံ မဟာထေရာတိ. န ပဿသိ တာတာတိ တံ ပဝတ္တိံ အာစိက္ခိ. သောဏတ္ထေရော – ‘‘ကထဉှိ နာမ မာဒိသဿ ပိတာ နိရယေ နိဗ္ဗတ္တိဿတိ, ပတိဋ္ဌာ’ဿ ဘဝိဿာမီ’’တိ သာမဏေရေဟိ နာနာပုပ္ဖာနိ အာဟရာပေတွာ စေတိယင်္ဂဏဗောဓိယင်္ဂဏေသု တလသန္ထရဏပူဇံ အာသနပူဇဉ္စ ကာရေတွာ ပိတရံ မဉ္စေန စေတိယင်္ဂဏံ အာဟရိတွာ မဉ္စေ နိသီဒါပေတွာ – ‘‘အယံ မဟာထေရ-ပူဇာ တုမှာကံ အတ္ထာယ ကတာ ‘အယံ မေ ဘဂဝါ ဒုဂ္ဂတပဏ္ဏာကာရော’တိ ဝတွာ ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိတွာ စိတ္တံ ပသာဒေဟီ’’တိ အာဟ. သော မဟာထေရော ပူဇံ ဒိသွာ တထာ ကရောန္တော စိတ္တံ ပသာဒေသိ, တာဝဒေဝဿ ဒေဝလောကော ဥပဋ္ဌာသိ, နန္ဒနဝန-စိတ္တလတာဝန-မိဿကဝန-ဖာရုသကဝနဝိမာနာနိ စေဝ နာဋကာနိ စ ပရိဝါရေတွာ ဌိတာနိ ဝိယ အဟေသုံ. သော ‘‘အပေထ အပေထ သောဏာ’’တိ အာဟ. ကိမိဒံ ထေရာတိ? ဧတာ တေ, တာတ, မာတရော အာဂစ္ဆန္တီတိ. ထေရော ‘‘သဂ္ဂေါ ဥပဋ္ဌိတော မဟာထေရဿာ’’တိ စိန္တေသိ. ဧဝံ ဥပဋ္ဌာနသမင်္ဂိတာ စလတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဧတာသု သမင်္ဂိတာသု ဣဓ အာယူဟနစေတနာကမ္မသမင်္ဂိတာဝသေန ကာယဒုစ္စရိတသမင်္ဂီတိအာဒိ ဝုတ္တံ.

ក្នុងរឿងនោះ មានរឿងរ៉ាវដូចតទៅនេះ ៖ ឮថា នៅឯវត្តអចេលៈ ក្បែរជើងភ្នំសោណគិរី មានព្រះថេរៈមួយអង្គព្រះនាម សោណត្ថេរ ជាធម្មកថិក។ ឧបាសកជាបិតារបស់ព្រះថេរៈនោះ មានរបរចិញ្ចឹមជីវិតដោយសារសត្វឆ្កែ (ព្រានប្រមាញ់)។ ព្រះថេរៈ ទោះបីជាបានហាមឃាត់បិតានោះយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏មិនអាចញ៉ាំងបិតាឲ្យស្ថិតនៅក្នុងសេចក្តីសង្រួមបានឡើយ ទើបគិតថា "កុំឲ្យបុរសចាស់នេះវិនាសឡើយ" ហើយក៏បានបំបួសបិតានោះក្នុងវ័យជរា ទាំងដែលបិតាមិនសូវជាចង់បួសឡើយ។ កាលដែលភិក្ខុចាស់នោះមានជំងឺសម្រាកនៅលើគ្រែ នរកក៏បានប្រាកដឡើងដល់គាត់។ ហ្វូងឆ្កែធំៗជាច្រើន បានរត់ចុះពីជើងភ្នំសោណគិរី មកចោមរោមធ្វើហាក់ដូចជាចង់ខាំស៊ីគាត់។ ភិក្ខុចាស់នោះភ័យខ្លាចជាខ្លាំង ទើបស្រែកថា "នែ កូនសោណ ជួយដេញផង! នែ កូនសោណ ជួយដេញផង!"។ ព្រះថេរៈសួរថា "ដេញអ្វី ព្រះមហាថេរៈ?"។ ភិក្ខុចាស់ឆ្លើយថា "កូនមិនឃើញទេឬ?" ហើយក៏បានប្រាប់រឿងរ៉ាវនោះដល់ព្រះថេរៈ។ ព្រះសោណត្ថេរគិតថា "ធ្វើម្តេចឡើយ បិតារបស់បុគ្គលដូចជាអាត្មាអញ នឹងទៅកើតក្នុងនរកបាន អាត្មាអញនឹងត្រូវជាទីពឹងរបស់គាត់" ទើបបង្គាប់ឲ្យពួកសាមណេរនាំយកផ្កាផ្សេងៗមក រួចធ្វើការបូជាដោយការក្រាលផ្កានៅលើលានចេតិយ និងលានពោធិ៍ ព្រមទាំងរៀបចំអាសនបូជា ហើយបានសែងគ្រែរបស់បិតាទៅកាន់លានចេតិយ ឲ្យបិតាអង្គុយលើគ្រែនោះ រួចពោលថា "បពិត្រមហាថេរៈ ការបូជានេះ ខ្ញុំករុណាធ្វើឡើងដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់លោកឪពុក សូមលោកឪពុកពោលថា 'បពិត្រព្រះមានព្រះភាគ នេះជាគ្រឿងបូជាដ៏កំសត់របស់ខ្ញុំព្រះអង្គ' រួចថ្វាយបង្គំបង្អោនចិត្តទៅរកព្រះមានព្រះភាគ ធ្វើចិត្តឲ្យជ្រះថ្លាចុះ"។ ព្រះមហាថេរៈនោះ កាលបើបានឃើញការបូជាផ្កា ហើយបានធ្វើតាមពាក្យនោះ ក៏មានចិត្តជ្រះថ្លា។ ក្នុងខណៈនោះឯង ទេវលោកក៏បានប្រាកដឡើងដល់គាត់ គឺមានទាំងសួននន្ទវ័ន សួនចិត្តលតាវ័ន សួនមិស្សកវ័ន សួនផារុសកវ័ន និងវិមានទាំងឡាយ ព្រមទាំងពួកទេវអប្សរ មកឈរចោមរោមហាក់ដូចជាទទួលគាត់។ ភិក្ខុចាស់នោះក៏ពោលថា "ចៀសចេញទៅ! ចៀសចេញទៅ! កូនសោណ"។ ព្រះថេរៈសួរថា "នេះជាអ្វី ព្រះមហាថេរៈ?"។ ភិក្ខុចាស់ឆ្លើយថា "នែ កូន មាតាទាំងឡាយរបស់កូនទាំងនេះ កំពុងតែមកហើយ"។ ព្រះថេរៈទើបគិតថា "ឥឡូវនេះ ឋានសួគ៌បានប្រាកដឡើងដល់ព្រះមហាថេរៈហើយ"។ គប្បីដឹងថា ឧបដ្ឋានសមង្គិតា តែងរំកិល (ប្រែប្រួល) យ៉ាងនេះឯង។ ក្នុងសមង្គិតាទាំងឡាយនេះ បទថា "Kāyaduccaritasamaṅgī" (អ្នកព្រមព្រៀងដោយកាយទុច្ចរិត) ជាដើម ព្រះមានព្រះភាគត្រាស់សំដៅយកដោយអំណាចនៃអាយូហនសមង្គិតា ចេតនាសមង្គិតា និងកម្មសមង្គិតា។

---

၁၃၂. ဧဝံ ဝုတ္တေ အာယသ္မာ အာနန္ဒောတိ ‘‘ဧဝံ ဘဂဝတာ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဝုတ္တေ ထေရော အာဒိတော ပဋ္ဌာယ သဗ္ဗသုတ္တံ သမန္နာဟရိတွာ ဧဝံ သဿိရိကံ ကတွာ ဒေသိတသုတ္တဿ နာမ ဘဂဝတာ နာမံ န ဂဟိတံ. ဟန္ဒဿ နာမံ ဂဏှာပေဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ.

១៣២. ពាក្យថា "Evaṃ vutte āyasmā ānando" (កាលបើព្រះមានព្រះភាគត្រាស់យ៉ាងនេះហើយ ព្រះអានន្ទដ៏មានអាយុ...) សេចក្តីថា កាលបើព្រះមានព្រះភាគត្រាស់សូត្រនេះយ៉ាងនេះហើយ ព្រះថេរៈបានពិចារណាផ្ទៀងផ្ទាត់សូត្រទាំងមូលតាំងពីដើមមក ហើយគិតថា "ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងសូត្រដ៏មានសិរីសួស្តីយ៉ាងនេះ ប៉ុន្តែព្រះអង្គមិនទាន់បានកំណត់ឈ្មោះនៃសូត្រនេះឡើយ។ ណ្ហើយចុះ អាត្មាអញនឹងក្រាបបង្គំទូលសួរដើម្បីឲ្យព្រះអង្គកំណត់ឈ្មោះនៃសូត្រនេះ" ទើបក្រាបបង្គំទូលព្រះមានព្រះភាគនូវពាក្យនេះ។

---

တသ္မာ တိဟ တွန္တိအာဒီသု အယံ အတ္ထယောဇနာ –

ក្នុងបទទាំងឡាយមានជាអាទិ៍ថា "Tasmā tiha tvaṃ" (ព្រោះហេតុនោះ ចូរអ្នក...) នេះ មានការភ្ជាប់សេចក្តី (អត្ថយោជនា) ដូចតទៅនេះ ៖

---

အာနန္ဒ, ယသ္မာ ဣမသ္မိံ ဓမ္မပရိယာယေ ‘‘အဋ္ဌာရသ ခေါ ဣမာ, အာနန္ဒ, ဓာတုယော, ဆ ဣမာ, အာနန္ဒ, ဓာတုယော’’တိ ဧဝံ ဗဟုဓာတုယော ဝိဘတ္တာ, တသ္မာ တိဟ တွံ ဣမံ ဓမ္မပရိယာယံ ဗဟုဓာတုကောတိပိ နံ ဓာရေဟိ. ယသ္မာ ပနေတ္ထ ဓာတုအာယတနပဋိစ္စသမုပ္ပာဒဋ္ဌာနာဋ္ဌာနဝသေန စတ္တာရော ပရိဝဋ္ဋာ ကထိတာ[Pg.89], တသ္မာ စတုပရိဝဋ္ဋောတိပိ နံ ဓာရေဟိ. ယသ္မာ စ အာဒါသံ ဩလောကေန္တဿ မုခနိမိတ္တံ ဝိယ ဣမံ ဓမ္မပရိယာယံ ဩလောကေန္တဿ ဧတေ ဓာတုအာဒယော အတ္ထာ ပါကဋာ ဟောန္တိ, တသ္မာ ဓမ္မာဒါသောတိပိ နံ ဓာရေဟိ. ယသ္မာ စ ယထာ နာမ ပရသေနမဒ္ဒနာ ယောဓာ သင်္ဂါမတူရိယံ ပဂ္ဂဟေတွာ ပရသေနံ ပဝိသိတွာ သပတ္တေ မဒ္ဒိတွာ အတ္တနော ဇယံ ဂဏှန္တိ, ဧဝမေဝ ကိလေသသေနမဒ္ဒနာ ယောဂိနော ဣဓ ဝုတ္တဝသေန ဝိပဿနံ ပဂ္ဂဟေတွာ ကိလေသေ မဒ္ဒိတွာ အတ္တနော အရဟတ္တဇယံ ဂဏှန္တိ, တသ္မာ အမတဒုန္ဒုဘီတိပိ နံ ဓာရေဟိ. ယသ္မာ စ ယထာ သင်္ဂါမယောဓာ ပဉ္စာဝုဓံ ဂဟေတွာ ပရသေနံ ဝိဒ္ဓံသေတွာ ဇယံ ဂဏှန္တိ, ဧဝံ ယောဂိနောပိ ဣဓ ဝုတ္တံ ဝိပဿနာဝုဓံ ဂဟေတွာ ကိလေသသေနံ ဝိဒ္ဓံသေတွာ အရဟတ္တဇယံ ဂဏှန္တိ. တသ္မာ အနုတ္တရော သင်္ဂါမဝိဇယောတိပိ နံ ဓာရေဟီတိ.

ម្នាលអានន្ទ ព្រោះហេតុតែក្នុងធម្មបរិយាយនេះ ព្រះអង្គបានចែករំលែកនូវធាតុជាច្រើនយ៉ាងនេះថា "ម្នាលអានន្ទ ធាតុទាំងឡាយនេះមាន ១៨ យ៉ាង ម្នាលអានន្ទ ធាតុទាំងឡាយនេះមាន ៦ យ៉ាង" ព្រោះហេតុនោះ ចូរអ្នកចាំទុកនូវធម្មបរិយាយនេះថា "ពហុធាតុកៈ" ផងចុះ។ មួយវិញទៀត ព្រោះក្នុងសូត្រនេះ ព្រះអង្គបានសម្តែងនូវការវិលត្រឡប់ ៤ ជុំ (ចតុបរិវដ្តៈ) ដោយអំណាចនៃធាតុ អាយតនៈ បដិច្ចសមុប្បាទ និងឋានាឋានៈ ព្រោះហេតុនោះ ចូរអ្នកចាំទុកនូវធម្មបរិយាយនេះថា "ចតុបរិវដ្តៈ" ផងចុះ។ មួយវិញទៀត ព្រោះធម៌ទាំងឡាយមានធាតុជាដើមទាំងនេះ តែងប្រាកដច្បាស់ដល់បុគ្គលអ្នកពិចារណានូវធម្មបរិយាយនេះ ដូចជាស្រមោលនៃមុខដែលប្រាកដច្បាស់ដល់បុគ្គលអ្នកឆ្លុះកញ្ចក់ ព្រោះហេតុនោះ ចូរអ្នកចាំទុកនូវធម្មបរិយាយនេះថា "ធម្មាទាសៈ" (កញ្ចក់ឆ្លុះធម៌) ផងចុះ។ មួយវិញទៀត ប្រៀបដូចជាពួកយុទ្ធជនអ្នកកម្ចាត់សត្រូវ តែងកាន់យកនូវតូរ្យតន្ត្រីសម្រាប់សឹក រួចចូលទៅក្នុងកងទ័ពសត្រូវ កម្ចាត់សត្រូវទាំងឡាយ ហើយកាន់យកនូវជ័យជម្នះរបស់ខ្លួន យ៉ាងណាមិញ ពួកយោគីបុគ្គលអ្នកកម្ចាត់កងទ័ពកិលេស ក៏តែងលើកតម្កើងនូវវិបស្សនាដោយអំណាចនៃធម៌ដែលសម្តែងហើយក្នុងសូត្រនេះ រួចកម្ចាត់កិលេសទាំងឡាយ ហើយកាន់យកនូវជ័យជម្នះគឺព្រះអរហត្តរបស់ខ្លួន យ៉ាងនោះឯង ព្រោះហេតុនោះ ចូរអ្នកចាំទុកនូវធម្មបរិយាយនេះថា "អមតទុណ្ឌុភិ" (ស្គរអមតៈ) ផងចុះ។ មួយវិញទៀត ប្រៀបដូចជាពួកយុទ្ធជនក្នុងសមរភូមិ តែងកាន់យកនូវអាវុធទាំង ៥ ប្រការ កម្ទេចកងទ័ពសត្រូវ ហើយកាន់យកនូវជ័យជម្នះ យ៉ាងណាមិញ ពួកយោគីបុគ្គល ក៏តែងកាន់យកនូវវិបស្សនាវុធដែលសម្តែងហើយក្នុងសូត្រនេះ កម្ទេចកងទ័ពកិលេស ហើយកាន់យកនូវជ័យជម្នះគឺព្រះអរហត្ត យ៉ាងនោះឯង ព្រោះហេតុនោះ ចូរអ្នកចាំទុកនូវធម្មបរិយាយនេះថា "អនុត្តរសង្គាមវិជ័យ" (ការឈ្នះសង្គ្រាមដ៏រកអ្វីប្រៀបមិនបាន) ផងចុះ។

---

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

ក្នុងអដ្ឋកថាព្រះមជ្ឈិមនិកាយ ឈ្មោះ បបញ្ចសូទនី

---

ဗဟုဓာတုကသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការអធិប្បាយពហុធាតុកសូត្រ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

---

၆. ဣသိဂိလိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៦. ការអធិប្បាយឥសិគិលិសូត្រ (តទៅ)

---

၁၃၃. ဧဝံ မေ သုတန္တိ ဣသိဂိလိသုတ္တံ. တတ္ထ အညာဝ သမညာ အဟောသီတိ ဣသိဂိလိဿ ဣသိဂိလီတိ သမညာယ ဥပ္ပန္နကာလေ ဝေဘာရော န ဝေဘာရောတိ ပညာယိတ္ထ, အညာယေဝဿ သမညာ အဟောသိ. အညာ ပညတ္တီတိ ဣဒံ ပုရိမပဒဿေဝ ဝေဝစနံ. သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော.

១៣៣. ពាក្យថា Evaṃ me sutaṃ នេះ គឺឥសិគិលិសូត្រ។ ក្នុងឥសិគិលិសូត្រនោះ ពាក្យថា aññāva samaññā ahosī នេះ សេចក្តីថា ក្នុងកាលដែលឈ្មោះថា ឥសិគិលិ កើតឡើងដល់ភ្នំឥសិគិលិ ភ្នំវេភារៈ មិនទាន់ប្រាកដថាជាភ្នំវេភារៈឡើយ គឺភ្នំនោះមានឈ្មោះផ្សេងពីនេះ។ ពាក្យថា aññā paññatti នេះ ជាវេវចនៈនៃបទមុននោះឯង។ សូម្បីក្នុងបទដែលសេសសល់ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

---

တဒါ ကိရ ဘဂဝါ သာယနှသမယေ သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာယ ဂန္ဓကုဋိတော နိက္ခမိတွာ ယသ္မိံ ဌာနေ နိသိန္နာနံ ပဉ္စ ပဗ္ဗတာ ပညာယန္တိ, တတ္ထ ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတော နိသီဒိတွာ ဣမေ ပဉ္စ ပဗ္ဗတေ ပဋိပါဋိယာ အာစိက္ခိ. တတ္ထ န ဘဂဝတော ပဗ္ဗတေဟိ အတ္ထော အတ္ထိ, ဣတိ ဣမေသု ပန ပဗ္ဗတေသု ပဋိပါဋိယာ ကထိယမာနေသု ဣသိဂိလိဿ ဣသိဂိလိဘာဝေါ ကထေတဗ္ဗော ဟောတိ. တသ္မိံ ကထိယမာနေ ပဒုမဝတိယာ ပုတ္တာနံ ပဉ္စသတာနံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ နာမာနိ စေဝ ပဒုမဝတိယာ စ ပတ္ထနာ ကထေတဗ္ဗာ ဘဝိဿတီတိ ဘဂဝါ ဣမံ ပဉ္စ ပဗ္ဗတပဋိပါဋိံ အာစိက္ခိ.

ឮថា ក្នុងកាលនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ចេញពីផលសមាបត្តិក្នុងវេលាព្រលប់ ហើយយាងចេញពីព្រះគន្ធកុដិ ទៅគង់ក្នុងទីដែលភ្នំទាំង ៥ ប្រាកដច្បាស់ ទ្រង់មានភិក្ខុសង្ឃចោមរោម ហើយគង់សម្តែងប្រាប់នូវភ្នំទាំង ៥ នេះតាមលំដាប់។ ក្នុងទីនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ មិនមានសេចក្តីត្រូវការដោយភ្នំទាំងឡាយនោះទេ ប៉ុន្តែ កាលបើភ្នំទាំងឡាយនេះ ត្រូវបានសម្តែងតាមលំដាប់ សេចក្តីដែលភ្នំឥសិគិលិ មានឈ្មោះថា ឥសិគិលិ ក៏ត្រូវសម្តែងដែរ។ កាលបើភ្នំនោះត្រូវបានសម្តែង ព្រះនាមទាំងឡាយនៃព្រះបច្ចេកពុទ្ធ ៥ រយអង្គ ដែលជាបុត្ររបស់នាងបទុមវតី និងការប្រាថ្នារបស់នាងបទុមវតី ក៏នឹងត្រូវសម្តែងដែរ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទើបសម្តែងប្រាប់នូវលំដាប់នៃភ្នំទាំង ៥ នេះ។

---

ပဝိသန္တာ [Pg.90] ဒိဿန္တိ ပဝိဋ္ဌာ န ဒိဿန္တီတိ ယထာဖာသုကဋ္ဌာနေ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ကတဘတ္တကိစ္စာ အာဂန္တွာ စေတိယဂဗ္ဘေ ယမကမဟာဒွါရံ ဝိဝရန္တာ ဝိယ တံ ပဗ္ဗတံ ဒွေဓာ ကတွာ အန္တော ပဝိသိတွာ ရတ္တိဋ္ဌာနဒိဝါဋ္ဌာနာနိ မာပေတွာ တတ္ထ ဝသိံသု, တသ္မာ ဧဝမာဟ. ဣမေ ဣသီတိ ဣမေ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဣသီ.

ពាក្យថា Pavisantā dissanti paviṭṭhā na dissantī នេះ សេចក្តីថា ព្រះបច្ចេកពុទ្ធទាំងឡាយ ត្រឡប់មកពីត្រេចទៅបិណ្ឌបាតក្នុងទីដ៏សមគួរ ធ្វើភត្តកិច្ចរួចហើយ ក៏ធ្វើភ្នំនោះឲ្យជាពីរចំណែក ដូចជាបើកទ្វារធំគូ ក្នុងផ្ទៃនៃចេតិយ ហើយចូលទៅខាងក្នុង និម្មិតទីសម្រាកយប់និងទីសម្រាកថ្ងៃ ហើយគង់នៅក្នុងទីនោះ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទើបត្រាស់យ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា Ime isī សេចក្តីថា ព្រះបច្ចេកពុទ្ធទាំងឡាយនេះឯង។

---

ကဒါ ပန တေ တတ္ထ ဝသိံသု? အတီတေ ကိရ အနုပ္ပန္နေ တထာဂတေ ဗာရာဏသိံ ဥပနိဿာယ ဧကသ္မိံ ဂါမကေ ဧကာ ကုလဓီတာ ခေတ္တံ ရက္ခမာနာ ဧကဿ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ ပဉ္စဟိ လာဇာသတေဟိ သဒ္ဓိံ ဧကံ ပဒုမပုပ္ဖံ ဒတွာ ပဉ္စ ပုတ္တသတာနိ ပတ္ထေသိ. တသ္မိံယေဝ စ ခဏေ ပဉ္စသတာ မိဂလုဒ္ဒကာ မဓုရမံသံ ဒတွာ ‘‘ဧတိဿာ ပုတ္တာ ဘဝေယျာမာ’’တိ ပတ္ထယိံသု. သာ ယာဝတာယုကံ ဌတွာ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တာ, တတော စုတာ ဇာတဿရေ ပဒုမဂဗ္ဘေ နိဗ္ဗတ္တိ. တမေကော တာပသော ဒိသွာ ပဋိဇဂ္ဂိ, တဿာ ဝိစရန္တိယာဝ ပါဒုဒ္ဓါရေ ပါဒုဒ္ဓါရေ ဘူမိတော ပဒုမာနိ ဥဋ္ဌဟန္တိ. ဧကော ဝနစရကော ဒိသွာ ဗာရာဏသိရညော အာရောစေသိ. ရာဇာ နံ အာဟရာပေတွာ အဂ္ဂမဟေသိံ အကာသိ, တဿာ ဂဗ္ဘော သဏ္ဌာသိ. မဟာပဒုမကုမာရော မာတုကုစ္ဆိယံ ဝသိ, သေသာ ဂဗ္ဘမလံ နိဿာ နိဗ္ဗတ္တာ. ဝယပ္ပတ္တာ ဥယျာနေ ပဒုမဿရေ ကီဠန္တာ ဧကေကသ္မိံ ပဒုမေ နိသီဒိတွာ ခယဝယံ ပဋ္ဌပေတွာ ပစ္စေကဗောဓိဉာဏံ နိဗ္ဗတ္တယိံသု. အယံ တေသံ ဗျာကရဏဂါထာ အဟောသိ –

ចុះព្រះបច្ចេកពុទ្ធទាំងឡាយនោះ គង់នៅក្នុងភ្នំនោះក្នុងកាលណា? ឮថា ក្នុងអតីតកាល កាលព្រះតថាគតមិនទាន់ឧប្បត្តិឡើង មានកុលធីតាម្នាក់នៅក្នុងភូមិមួយ អាស្រ័យក្រុងពារាណសី កាលកំពុងចាំចម្ការ បានថ្វាយផ្កាឈូកមួយទង ព្រមដោយលាជ ៥ រយ ដល់ព្រះបច្ចេកពុទ្ធមួយអង្គ ហើយបានប្រាថ្នាបុត្រ ៥ រយនាក់។ ក្នុងខណៈនោះឯង ព្រានព្រៃ ៥ រយនាក់ បានថ្វាយសាច់ដ៏មានរសផ្អែម ហើយប្រាថ្នាថា «សូមឲ្យពួកយើងបានជាកូនរបស់នាងនេះចុះ»។ នាងនោះរស់នៅអស់អាយុ ហើយបានទៅកើតក្នុងទេវលោក ចុតិពីទេវលោកនោះ ក៏មកកើតក្នុងផ្ទៃផ្កាឈូក ក្នុងស្រះធម្មជាតិ (ជាតស្សរៈ)។ តាបសម្នាក់ឃើញហើយ ក៏ចិញ្ចឹមបីបាច់រក្សា ក្នុងកាលដែលនាងដើរទៅ ផ្កាឈូកទាំងឡាយតែងដុះឡើងពីផែនដី គ្រប់ជំហានៗ។ ព្រានព្រៃម្នាក់ឃើញហើយ ក៏ក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជាដែនពារាណសី។ ព្រះរាជាទ្រង់ឲ្យនាំនាងមក ហើយតាំងទុកក្នុងតំណែងជាអគ្គមហេសី គភ៌ក៏បានប្រតិស្ឋានក្នុងផ្ទៃរបស់នាង។ មហាបទុមគុមារ បាននៅក្នុងផ្ទៃមាតា ចំណែកបុត្រដែលសេសសល់ កើតដោយសំសេទជៈ អាស្រ័យទឹកលាងគភ៌។ លុះចម្រើនវ័យហើយ កាលលេងក្នុងស្រះឈូកក្នុងឧទ្យាន អង្គុយលើផ្កាឈូកមួយៗ ក៏តាំងឡើងនូវខយវយកម្មដ្ឋាន ហើយបានសម្រេចនូវព្រះបច្ចេកពោធិញ្ញាណ។ នេះជាព្យាករណគាថារបស់ព្រះបច្ចេកពុទ្ធទាំងឡាយនោះថា៖

---

‘‘သရောရုဟံ ပဒုမပလာသပတ္တဇံ, သုပုပ္ဖိတံ ဘမရဂဏာနုစိဏ္ဏံ;

အနိစ္စတာယုပဂတံ ဝိဒိတွာ, ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပော’’တိ.

«បុគ្គលដឹងច្បាស់នូវផ្កាឈូក ដែលដុះក្នុងទឹក មានស្លឹកនិងត្របក រីកស្គុះស្គាយ មានហ្វូងឃ្មុំហើរក្រឡឹងចោមរោម ថាជាធម្មជាតិដល់នូវសេចក្តីមិនទៀងហើយ គប្បីត្រេចទៅម្នាក់ឯង ដូចកុយរមាសដូច្នោះចុះ»។

---

တသ္မိံ ကာလေ တေ တတ္ထ ဝသိံသု, တဒါ စဿ ပဗ္ဗတဿ ဣသိဂိလီတိ သမညာ ဥဒပါဒိ.

ក្នុងកាលនោះ ព្រះបច្ចេកពុទ្ធទាំងឡាយនោះ គង់នៅក្នុងភ្នំនោះ ក្នុងកាលនោះឯង ឈ្មោះថា ឥសិគិលិ ក៏កើតមានដល់ភ្នំនោះ។

---

၁၃၅. ယေ သတ္တသာရာတိ အရိဋ္ဌော ဥပရိဋ္ဌော တဂရသိခီ ယသဿီ သုဒဿနော ပိယဒဿီ ဂန္ဓာရော ပိဏ္ဍောလော ဥပါသဘော နီတော တထော သုတဝါ ဘာဝိတတ္တောတိ တေရသန္နံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ နာမာနိ ဝတွာ ဣဒါနိ တေသဉ္စ အညေသဉ္စ ဂါထာဗန္ဓေန နာမာနိ အာစိက္ခန္တော ယေ သတ္တသာရာတိအာဒိမာဟ[Pg.91]. တတ္ထ သတ္တသာရာတိ သတ္တာနံ သာရဘူတာ. အနီဃာတိ နိဒ္ဒုက္ခာ. နိရာသာတိ နိတ္တဏှာ.

១៣៥. ពាក្យថា Ye sattasārā នេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់ព្រះនាមនៃព្រះបច្ចេកពុទ្ធ ១៣ អង្គ គឺ អរិដ្ឋៈ ១ ឧបរិដ្ឋៈ ១ តគរសិខី ១ យសស្សី ១ សុទស្សនៈ ១ បិយទស្សី ១ គន្ធារៈ ១ បិណ្ឌោលៈ ១ ឧបាសភៈ ១ នីតៈ ១ តថៈ ១ សុតវា ១ ភាវិតត្តៈ ១ រួចហើយ កាលនឹងសម្តែងព្រះនាមរបស់ព្រះបច្ចេកពុទ្ធទាំងនោះផង របស់ព្រះបច្ចេកពុទ្ធដទៃទៀតផង ដោយអំណាចនៃការចងជាគាថា ទើបត្រាស់ពាក្យថា ye sattasārā ជាដើម។ ក្នុងបទទាំងនោះ បទថា sattasārā សេចក្តីថា ជាបុគ្គលប្រសើរ (ជាខ្លឹមសារ) ជាងសត្វទាំងឡាយ។ បទថា anīghā សេចក្តីថា មិនមានទុក្ខ។ បទថា nirāsā សេចក្តីថា មិនមានតណ្ហា។

---

ဒွေ ဇာလိနောတိ စူဠဇာလိ မဟာဇာလီတိ ဒွေ ဇာလိနာမကာ. သန္တစိတ္တောတိ ဣဒမ္ပိ ဧကဿ နာမမေဝ. ပဿိ ဇဟိ ဥပဓိဒုက္ခမူလန္တိ ဧတ္ထ ပဿိ နာမ သော ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ, ဒုက္ခဿ ပန မူလံ ဥပဓိံ ဇဟီတိ အယမဿ ထုတိ. အပရာဇိတောတိပိ ဧကဿ နာမမေဝ.

បទថា dve jālino សេចក្តីថា ព្រះបច្ចេកពុទ្ធមានឈ្មោះថា ជាលិ មាន ២ អង្គ គឺ ចូឡជាលិ ១ មហាជាលិ ១។ បទថា santacitto នេះ ក៏ជាឈ្មោះរបស់ព្រះបច្ចេកពុទ្ធមួយអង្គដែរ។ ក្នុងបទថា passi jahi upadhidukkhamūlaṃ នេះ ព្រះបច្ចេកពុទ្ធនោះមានព្រះនាមថា បស្សិ ចំណែកពាក្យថា លះបង់នូវឧបធិដែលជាឫសគល់នៃទុក្ខ នេះជាការសរសើរ (គុណ) របស់ព្រះបច្ចេកពុទ្ធនោះ។ បទថា aparājito នេះ ក៏ជាឈ្មោះរបស់ព្រះបច្ចេកពុទ្ធមួយអង្គដែរ។

---

သတ္ထာ ပဝတ္တာ သရဘင်္ဂေါ လောမဟံသော ဥစ္စင်္ဂမာယောတိ ဣမေ ပဉ္စ ဇနာ. အသိတော အနာသဝေါ မနောမယောတိ ဣမေပိ တယော ဇနာ. မာနစ္ဆိဒေါ စ ဗန္ဓုမာတိ ဗန္ဓုမာ နာမ ဧကော, မာနဿ ပန ဆိန္နတ္တာ မာနစ္ဆိဒေါတိ ဝုတ္တော. တဒါဓိမုတ္တောတိပိ နာမမေဝ.

បទថា satthā pavattā sarabhaṅgo lomahaṃso uccaṅgamāyo គឺព្រះបច្ចេកពុទ្ធ ៥ អង្គនេះ។ បទថា asito anāsavo manomayo គឺព្រះបច្ចេកពុទ្ធ ៣ អង្គនេះដែរ។ បទថា mānacchido ca bandhumā សេចក្តីថា ព្រះបច្ចេកពុទ្ធមួយអង្គព្រះនាមថា ពន្ធុមា ប៉ុន្តែ ព្រោះទ្រង់កាត់បង់នូវមានៈបានហើយ ទើបហៅថា មាណច្ឆិទៈ (អ្នកកាត់បង់មានៈ)។ បទថា tadādhimutto នេះ ក៏ជាឈ្មោះរបស់ព្រះបច្ចេកពុទ្ធមួយអង្គដែរ។

---

ကေတုမ္ဘရာဂေါ စ မာတင်္ဂေါ အရိယောတိ ဣမေ တယော ဇနာ. အထစ္စုတောတိ အထ အစ္စုတော. အစ္စုတဂါမဗျာမင်္ကောတိ ဣမေ ဒွေ ဇနာ. ခေမာဘိရတော စ သောရတောတိ ဣမေ ဒွေယေဝ.

បទថា ketumbharāgo ca mātaṅgo ariyo គឺព្រះបច្ចេកពុទ្ធ ៣ អង្គនេះ។ បទថា athaccuto សេចក្តីថា បន្ទាប់មកគឺ អច្ចុតៈ។ បទថា accutagāmabyāmaṅko គឺព្រះបច្ចេកពុទ្ធ ២ អង្គនេះ។ បទថា khemābhirato ca sorato គឺព្រះបច្ចេកពុទ្ធ ២ អង្គនេះឯង។

---

သယှော အနောမနိက္ကမောတိ သယှော နာမ သော ဗုဒ္ဓေါ, အနောမဝီရိယတ္တာ ပန အနောမနိက္ကမောတိ ဝုတ္တော. အာနန္ဒော နန္ဒော ဥပနန္ဒော ဒွါဒသာတိ စတ္တာရော အာနန္ဒာ, စတ္တာရော နန္ဒာ စတ္တာရော ဥပနန္ဒာတိ ဧဝံ ဒွါဒသ. ဘာရဒွါဇော အန္တိမဒေဟဓာရီတိ ဘာရဒွါဇော နာမ သော ဗုဒ္ဓေါ. အန္တိမဒေဟဓာရီတိ ထုတိ.

បទថា sayho anomanikkamo សេចក្តីថា ព្រះបច្ចេកពុទ្ធនោះព្រះនាមថា សយ្ហៈ ប៉ុន្តែ ព្រោះទ្រង់មានព្យាយាមមិនថយថយ ទើបហៅថា អនោមនិក្កមៈ។ បទថា ānando nando upanando dvādasa សេចក្តីថា ព្រះបច្ចេកពុទ្ធព្រះនាម អានន្ទ មាន ៤ អង្គ ព្រះនាម នន្ទ មាន ៤ អង្គ ព្រះនាម ឧបនន្ទ មាន ៤ អង្គ រួមជា ១២ អង្គយ៉ាងនេះ។ បទថា bhāradvājo antimadehadhārī សេចក្តីថា ព្រះបច្ចេកពុទ្ធនោះព្រះនាមថា ភារទ្វាជៈ។ ពាក្យថា antimadehadhārī នេះជាពាក្យសរសើរ។

---

တဏှစ္ဆိဒေါတိ သိခရိဿာယံ ထုတိ. ဝီတရာဂေါတိ မင်္ဂလဿ ထုတိ. ဥသဘစ္ဆိဒါ ဇာလိနိံ ဒုက္ခမူလန္တိ ဥသဘော နာမ သော ဗုဒ္ဓေါ ဒုက္ခမူလဘူတံ ဇာလိနိံ အစ္ဆိဒါတိ အတ္ထော. သန္တံ ပဒံ အဇ္ဈဂမောပနီတောတိ ဥပနီတော နာမ သော ဗုဒ္ဓေါ သန္တံ ပဒံ အဇ္ဈဂမာ. ဝီတရာဂေါတိပိ ဧကဿ နာမမေဝ. သုဝိမုတ္တစိတ္တောတိ အယံ ကဏှဿ ထုတိ.

បទថា taṇhacchido នេះ ជាពាក្យសរសើររបស់ព្រះបច្ចេកពុទ្ធព្រះនាម សិខរី។ បទថា vītarāgo ជាពាក្យសរសើររបស់ព្រះបច្ចេកពុទ្ធព្រះនាម មង្គលៈ។ បទថា usabhacchidā jāliniṃ dukkhamūlaṃ សេចក្តីថា ព្រះបច្ចេកពុទ្ធព្រះនាម ឧសភៈ បានកាត់បង់នូវតណ្ហាដូចជាសំណាញ់ ដែលជាឫសគល់នៃទុក្ខ។ បទថា santaṃ padaṃ ajjhagamopanīto សេចក្តីថា ព្រះបច្ចេកពុទ្ធព្រះនាម ឧបនីតៈ បានដល់នូវព្រះនិព្វានជាឋានដ៏ស្ងប់រម្ងាប់។ បទថា vītarāgo នេះ ក៏ជាឈ្មោះរបស់ព្រះបច្ចេកពុទ្ធមួយអង្គដែរ។ បទថា suvimuttacitto នេះ ជាពាក្យសរសើររបស់ព្រះបច្ចេកពុទ្ធព្រះនាម កណ្ហៈ។

---

ဧတေ စ အညေ စာတိ ဧတေ ပါဠိယံ အာဂတာ စ ပါဠိယံ အနာဂတာ အညေ စ ဧတေသံ ဧကနာမကာယေဝ. ဣမေသု ဟိ ပဉ္စသု ပစ္စေကဗုဒ္ဓသတေသု ဒွေပိ တယောပိ ဒသပိ ဒွါဒသပိ အာနန္ဒာဒယော ဝိယ ဧကနာမကာ အဟေသုံ. ဣတိ ပါဠိယံ အာဂတနာမေဟေဝ သဗ္ဗေသံ နာမာနိ ဝုတ္တာနိ [Pg.92] ဟောန္တီတိ ဣတော ပရံ ဝိသုံ ဝိသုံ အဝတွာ ‘‘ဧတေ စ အညေ စာ’’တိ အာဟ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

បទថា ete ca aññe ca សេចក្តីថា ព្រះបច្ចេកពុទ្ធទាំងឡាយដែលមកក្នុងបាលីក្តី មិនបានមកក្នុងបាលីក្តី ព្រះបច្ចេកពុទ្ធដទៃទៀត ក៏មានឈ្មោះដូចគ្នានឹងព្រះបច្ចេកពុទ្ធទាំងនេះឯង។ ព្រោះថា ក្នុងបណ្តាព្រះបច្ចេកពុទ្ធ ៥ រយអង្គទាំងនេះ សូម្បី ២ អង្គក្តី ៣ អង្គក្តី ១០ អង្គក្តី ១២ អង្គក្តី ក៏មានឈ្មោះដូចគ្នា ដូចជាព្រះបច្ចេកពុទ្ធព្រះនាម អានន្ទ ជាដើម។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់សម្តែងព្រះនាមរបស់ព្រះបច្ចេកពុទ្ធទាំងអស់ ដោយព្រះនាមដែលមកក្នុងបាលីយ៉ាងនេះឯង ព្រោះហេតុនោះ ទើបមិនត្រាស់ជាចំណែកៗតទៅទៀត ហើយត្រាស់ថា ete ca aññេ ca ដូច្នេះ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងទីទាំងពួង គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។

---

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

ក្នុងបបញ្ចសូទនី អដ្ឋកថា មជ្ឈិមនិកាយ

---

ဣသိဂိလိသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការពន្យល់សេចក្តីនៃឥសិគិលិសូត្រ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

---

၇. မဟာစတ္တာရီသကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៧. ការពន្យល់សេចក្តីនៃមហាចត្តារីសកសូត្រ

---

၁၃၆. ဧဝံ မေ သုတန္တိ မဟာစတ္တာရီသကသုတ္တံ. တတ္ထ အရိယန္တိ နိဒ္ဒေါသံ လောကုတ္တရံ, နိဒ္ဒေါသဉှိ ‘‘အရိယ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. သမ္မာသမာဓိန္တိ မဂ္ဂသမာဓိံ. သဥပနိသန္တိ သပစ္စယံ. သပရိက္ခာရန္တိ သပရိဝါရံ.

១៣៦. ពាក្យថា Evaṃ me sutaṃ នេះ គឺមហាចត្តារីសកសូត្រ។ ក្នុងមហាចត្តារីសកសូត្រនោះ បទថា ariyaṃ សេចក្តីថា ធម៌មិនមានទោស គឺលោកុត្តរធម៌ ព្រោះថា ធម៌ដែលមិនមានទោស ហៅថា អរិយៈ។ បទថា sammāsamādhiṃ សេចក្តីថា មគ្គសមាធិ។ បទថា saupanisaṃ សេចក្តីថា ព្រមទាំងបច្ច័យ។ បទថា saparikkhāraṃ សេចក្តីថា ព្រមទាំងបរិវារ។

---

ပရိက္ခတာတိ ပရိဝါရိတာ. သမ္မာဒိဋ္ဌိ ပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဟောတီတိ ဒွိဓာ သမ္မာဒိဋ္ဌိ ပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဟောတိ ပုရေစာရိကာ ဝိပဿနာသမ္မာဒိဋ္ဌိ စ မဂ္ဂသမ္မာဒိဋ္ဌိ စ. ဝိပဿနာသမ္မာဒိဋ္ဌိ တေဘူမကသင်္ခါရေ အနိစ္စာဒိဝသေန ပရိဝီမံသတိ; မဂ္ဂသမ္မာဒိဋ္ဌိ ပန ပရိဝီမံသနပရိယောသာနေ ဘူမိလဒ္ဓံ ဝဋ္ဋံ သမုဂ္ဃာဋယမာနာ ဝူပသမယမာနာ သီတုဒကဃဋသဟဿံ မတ္ထကေ အာသိဉ္စမာနာ ဝိယ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ယထာ ဟိ ခေတ္တံ ကုရုမာနော ကဿကော ပဌမံ အရညေ ရုက္ခေ ဆိန္ဒတိ, ပစ္ဆာ အဂ္ဂိံ ဒေတိ, သော အဂ္ဂိ ပဌမံ ဆိန္နေ ရုက္ခေ အနဝသေသေ ဈာပေတိ, ဧဝမေဝ ဝိပဿနာသမ္မာဒိဋ္ဌိ ပဌမံ အနိစ္စာဒိဝသေန သင်္ခါရေ ဝီမံသတိ, မဂ္ဂသမ္မာဒိဋ္ဌိ တာယ ဝီမံသနတ္ထံ သင်္ခါရေ ပုန အပ္ပဝတ္တိဝသေန သမုဂ္ဃာဋယမာနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, သာ ဒုဝိဓာပိ ဣဓ အဓိပ္ပေတာ.

បទថា parikkhatā សេចក្តីថា ហែហមហើយ (ចោមរោមហើយ)។ បទថា sammādiṭṭhi pubbaṅgamā hoti សេចក្តីថា សម្មាទិដ្ឋិ ២ យ៉ាង គឺ វិបស្សនាសម្មាទិដ្ឋិ និងមគ្គសម្មាទិដ្ឋិ តែងជាធម៌នាំមុខ គឺដើរតួជាអ្នកដឹកនាំ។ វិបស្សនាសម្មាទិដ្ឋិ តែងពិចារណាស្វែងរកនូវសង្ខារជាទៅក្នុងភូមិ ៣ ដោយអំណាចនៃសេចក្តីមិនទៀងជាដើម ចំណែកឯមគ្គសម្មាទិដ្ឋិ ក្នុងទីបំផុតនៃការពិចារណា តែងកើតឡើងដោយការគាស់រំលើង និងការរម្ងាប់នូវវដ្តៈដែលបាននូវភូមិ ប្រៀបដូចជាការស្រោចស្រពនូវក្អមទឹកត្រជាក់មួយពាន់នៅលើក្បាលដូច្នោះ។ ដូចជាកសិករកាលធ្វើស្រែ មុនដំបូងតែងកាប់ដើមឈើក្នុងព្រៃ បន្ទាប់មកក៏ដុតភ្លើង ភ្លើងនោះតែងឆេះបំផ្លាញដើមឈើដែលកាប់មុនដំបូងនោះមិនឲ្យមានសេសសល់ឡើយ យ៉ាងណាមិញ វិបស្សនាសម្មាទិដ្ឋិ មុនដំបូងតែងពិចារណានូវសង្ខារទាំងឡាយ ដោយអំណាចនៃសេចក្តីមិនទៀងជាដើម យ៉ាងនោះឯង មគ្គសម្មាទិដ្ឋិ កាលគាស់រំលើងនូវសង្ខារទាំងឡាយមិនឲ្យកើតឡើងជាថ្មីទៀត ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ការពិចារណាដោយវិបស្សនាសម្មាទិដ្ឋិនោះ ក៏កើតឡើង សម្មាទិដ្ឋិទាំងពីរយ៉ាងនោះ គឺលោកចង់បានក្នុងទីនេះ។

---

မိစ္ဆာဒိဋ္ဌီတိ ပဇာနာတီတိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိံ အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာတိ လက္ခဏပဋိဝေဓေန အာရမ္မဏတော ပဇာနာတိ, သမ္မာဒိဋ္ဌိံ ကိစ္စတော အသမ္မောဟတော ပဇာနာတိ. သာဿ ဟောတိ သမ္မာဒိဋ္ဌီတိ သာ ဧဝံ ပဇာနနာ အဿ သမ္မာဒိဋ္ဌိ နာမ ဟောတိ.

បទថា micchādiṭṭhīti pajānāti សេចក្តីថា តែងដឹងច្បាស់នូវមិច្ឆាទិដ្ឋិ ដោយការចាក់ធ្លុះនូវលក្ខណៈថា មិនទៀង ជាទុក្ខ ជាអនត្តា ដោយអំណាចនៃអារម្មណ៍ តែងដឹងច្បាស់នូវសម្មាទិដ្ឋិ ដោយអំណាចនៃកិច្ច និងការមិនវង្វេង។ បទថា sāssa hoti sammādiṭṭhi សេចក្តីថា ការដឹងច្បាស់យ៉ាងនោះ ឈ្មោះថាជាសម្មាទិដ្ឋិរបស់បុគ្គលនោះ។

---

ဒွါယံ ဝဒါမီတိ ဒွယံ ဝဒါမိ, ဒုဝိဓကောဋ္ဌာသံ ဝဒါမီတိ အတ္ထော. ပုညဘာဂိယာတိ ပုညကောဋ္ဌာသဘူတာ. ဥပဓိဝေပက္ကာတိ ဥပဓိသင်္ခါတဿ ဝိပါကဿ ဒါယိကာ.

បទថា dvāyaṃ vadāmi សេចក្តីថា តថាគតពោលនូវធម៌ជាគូ គឺពោលនូវចំណែកពីរយ៉ាង។ បទថា puññabhāgiyā សេចក្តីថា ជាចំណែកនៃបុណ្យ។ បទថា upadhivepakkā សេចក្តីថា ជាធម៌ឲ្យនូវផលគឺឧបធិ (ខន្ធ)។

---

ပညာ ပညိန္ဒြိယန္တိအာဒီသု ဝိဘဇိတွာ ဝိဘဇိတွာ အမတဒွါရံ ပညပေတိ ဒဿေတီတိ ပညာ. တသ္မိံ အတ္ထေ ဣန္ဒတ္တံ ကရောတီတိ ပညိန္ဒြိယံ. အဝိဇ္ဇာယ န [Pg.93] ကမ္ပတီတိ ပညာဗလံ. ဗောဇ္ဈင်္ဂပ္ပတ္တာ ဟုတွာ စတုသစ္စဓမ္မေ ဝိစိနာတီတိ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ. မဂ္ဂသမ္ပတ္တိယာ ပသဋ္ဌာ သောဘနာ ဒိဋ္ဌီတိ သမ္မာဒိဋ္ဌိ. အရိယမဂ္ဂဿ အင်္ဂန္တိ မဂ္ဂင်္ဂံ. သောတိ သော ဘိက္ခု. ပဟာနာယာတိ ပဇဟနတ္ထာယ. ဥပသမ္ပဒါယာတိ ပဋိလာဘတ္ထာယ. သမ္မာဝါယာမောတိ နိယျာနိကော ကုသလဝါယာမော. သတောတိ သတိယာ သမန္နာဂတော ဟုတွာ. အနုပရိဓာဝန္တိ အနုပရိဝတ္တန္တီတိ သဟဇာတာ စ ပုရေဇာတာ စ ဟုတွာ ပရိဝါရေန္တိ. ဧတ္ထ ဟိ သမ္မာဝါယာမော စ သမ္မာသတိ စ လောကုတ္တရသမ္မာဒိဋ္ဌိံ သဟဇာတာ ပရိဝါရေန္တိ ရာဇာနံ ဝိယ ဧကရထေ ဌိတာ အသိဂ္ဂါဟဆတ္တဂ္ဂါဟာ. ဝိပဿနာသမ္မာဒိဋ္ဌိ ပန ပုရေဇာတာ ဟုတွာ ပရိဝါရေတိ ရထဿ ပုရတော ပတ္တိကာဒယော ဝိယ. ဒုတိယပဗ္ဗတော ပဋ္ဌာယ ပန သမ္မာသင်္ကပ္ပာဒီနံ တယောပိ သဟဇာတပရိဝါရာဝ ဟောန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ក្នុងបទទាំងឡាយមានពាក្យថា paññā paññindriyaṃ ជាដើម ធម៌ដែលតែងចែករំលែក ហើយប្រកាស បង្ហាញនូវទ្វារព្រះនិព្វាន ឈ្មោះថា បញ្ញា។ ធម៌ដែលធ្វើនូវភាពជាធំក្នុងសេចក្តីនោះ ឈ្មោះថា បញ្ញិន្ទ្រិយ។ ធម៌ដែលមិនរំភើបញាប់ញ័រដោយអវិជ្ជា ឈ្មោះថា បញ្ញាពលៈ។ ធម៌ដែលដល់នូវអង្គនៃពោធិញ្ញាណ ហើយរមែងរើសរើសនូវធម៌គឺអរិយសច្ច ៤ ឈ្មោះថា ធម្មវិចយសម្ពោជ្ឈង្គ។ សេចក្តីយល់ឃើញដ៏ល្អ ដែលព្រះអរិយមគ្គសរសើរហើយ ឈ្មោះថា សម្មាទិដ្ឋិ។ អង្គនៃអរិយមគ្គ ឈ្មោះថា មគ្គង្គ។ បទថា so គឺភិក្ខុនោះ។ បទថា pahānāya` សេចក្តីថា ដើម្បីលះបង់។ បទថា upasampadāya` សេចក្តីថា ដើម្បីបានចំពោះ។ បទថា sammāvāyāmo` សេចក្តីថា ព្យាយាមជាកុសលដែលជាគ្រឿងស្រឡះចាកទុក្ខ។ បទថា sato` សេចក្តីថា ជាអ្នកប្រកបដោយសតិ។ បទថា anuparidhāvanti anuparivattanti` សេចក្តីថា កើតរួមគ្នាផង កើតមុនផង ហើយចោមរោមហែហម។ ព្រោះថា ក្នុងធម៌ទាំងនេះ សម្មាវាយាមៈ និងសម្មាសតិ តែងកើតរួមគ្នា ចោមរោមហែហមនូវលោកុត្តរសម្មាទិដ្ឋិ ប្រៀបដូចជាពួកអ្នកកាន់ដាវ និងអ្នកកាន់ឆត្រ ដែលឈរលើរថតែមួយ ចោមរោមហែហមព្រះរាជាដូច្នោះ។ ចំណែកឯវិបស្សនាសម្មាទិដ្ឋិ តែងកើតមុន ហើយចោមរោមហែហម ប្រៀបដូចជាពួកថ្មើរជើងជាដើម នៅខាងមុខរថដូច្នោះ។ ប៉ុន្តែ ចាប់តាំងពីវគ្គទីពីរទៅ ធម៌ទាំង ៣ យ៉ាង សូម្បីរបស់សម្មាសង្កប្បៈជាដើម ក៏តែងកើតរួមគ្នា និងជាបរិវារដូចគ្នា យ៉ាងនេះគប្បីជ្រាបចុះ។

---

၁၃၇. မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပောတိ ပဇာနာတီတိ မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပံ အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာတိ လက္ခဏပဋိဝေဓေန အာရမ္မဏတော ပဇာနာတိ သမ္မာသင်္ကပ္ပံ ကိစ္စတော အသမ္မောဟတော ပဇာနာတိ. ဣတော အပရေသု သမ္မာဝါစာဒီသုပိ ဧဝမေဝ ယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ကာမသင်္ကပ္ပာဒယော ဒွေဓာဝိတက္ကသုတ္တေ (မ. နိ. ၁.၂၀၆) ဝုတ္တာယေဝ.

១៣៧. បទថា micchāsaṅkappoti pajānāti សេចក្តីថា តែងដឹងច្បាស់នូវមិច្ឆាសង្កប្បៈ ដោយការចាក់ធ្លុះនូវលក្ខណៈថា មិនទៀង ជាទុក្ខ ជាអនត្តា ដោយអំណាចនៃអារម្មណ៍ តែងដឹងច្បាស់នូវសម្មាសង្កប្បៈ ដោយអំណាចនៃកិច្ច និងការមិនវង្វេង។ ការប្រកបសេចក្តីក្នុងធម៌ទាំងឡាយដទៃទៀត មានសម្មាវាចាជាដើម អំពីទីនេះទៅ ក៏គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះដូចគ្នា។ ចំណែកឯកាមសង្កប្បៈជាដើម ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់ទុកហើយក្នុងទ្វេធាវិតក្កសូត្រ (ម. និ. ១.២០៦) នោះឯង។

---

တက္ကောတိအာဒီသု တက္ကနဝသေန တက္ကော. သွေဝ စ ဥပသဂ္ဂေန ပဒံ ဝဍ္ဎေတွာ ဝိတက္ကောတိ ဝုတ္တော, သွေဝ သင်္ကပ္ပနဝသေန သင်္ကပ္ပော. ဧကဂ္ဂေါ ဟုတွာ အာရမ္မဏေ အပ္ပေတီတိ အပ္ပနာ. ဥပသဂ္ဂေန ပန ပဒံ ဝဍ္ဎေတွာ ဗျပ္ပနာတိ ဝုတ္တံ. စေတသော အဘိနိရောပနာတိ စိတ္တဿ အဘိနိရောပနာ. ဝိတက္ကသ္မိဉှိ သတိ ဝိတက္ကော အာရမ္မဏေ စိတ္တံ အဘိနိရောပေတိ ဝိတက္ကေ ပန အသတိ အတ္တနောယေဝ ဓမ္မတာယ စိတ္တံ အာရမ္မဏံ အဘိရုဟတိ ဇာတိသမ္ပန္နော အဘိညာတပုရိသော ဝိယ ရာဇဂေဟံ. အနဘိညာတဿ ဟိ ပဋိဟာရေန ဝါ ဒေါဝါရိကေန ဝါ အတ္ထော ဟောတိ, အဘိညာတံ ဇာတိသမ္ပန္နံ သဗ္ဗေ ရာဇရာဇမဟာမတ္တာ ဇာနန္တီတိ အတ္တနောဝ ဓမ္မတာယ နိက္ခမတိ စေဝ ပဝိသတိ စ, ဧဝံသမ္ပဒမိဒံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဝါစံ သင်္ခရောတီတိ ဝစီသင်္ခါရော. ဧတ္ထ စ လောကိယဝိတက္ကော ဝါစံ သင်္ခရောတိ, န လောကုတ္တရော. ကိဉ္စာပိ န သင်္ခရောတိ, ဝစီသင်္ခါရောတွေဝ စ ပနဿ နာမံ ဟောတိ. သမ္မာသင်္ကပ္ပံ အနုပရိဓာဝန္တီတိ လောကုတ္တရသမ္မာသင်္ကပ္ပံ ပရိဝါရေန္တိ. ဧတ္ထ စ တယောပိ နေက္ခမ္မသင်္ကပ္ပာဒယော [Pg.94] ပုဗ္ဗဘာဂေ နာနာစိတ္တေသု လဗ္ဘန္တိ, မဂ္ဂက္ခဏေ ပန တိဏ္ဏမ္ပိ ကာမသင်္ကပ္ပာဒီနဉ္စ ပဒစ္ဆေဒံ သမုဂ္ဃာတံ ကရောန္တော မဂ္ဂင်္ဂံ ပူရယမာနော ဧကောဝ သမ္မာသင်္ကပ္ပော ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နေက္ခမ္မသင်္ကပ္ပာဒိဝသေန တီဏိ နာမာနိ လဘတိ. ပရတော သမ္မာဝါစာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော.

ក្នុងបទទាំងឡាយមានពាក្យថា តក្កោ ជាដើម ការត្រិះរិះ ឈ្មោះថា តក្កៈ (តក្កោ) ដោយអំណាចនៃការត្រិះរិះ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ហៅតក្កៈនោះឯង ដោយបន្ថែមឧបសគ្គ (វិ) ចូលក្នុងបទនោះថា វិតក្កៈ (វិតក្កោ) ហើយតក្កៈនោះឯង ឈ្មោះថា សង្កប្បៈ (សង្កប្បោ) ដោយអំណាចនៃការតម្រិះ។ ធម្មជាតិដែលធ្វើចិត្តឲ្យមានអារម្មណ៍តែមួយ ហើយបង្អោនទៅ (ដោតស៊ប់) ក្នុងអារម្មណ៍ ឈ្មោះថា អប្បនា។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ហៅដោយបន្ថែមឧបសគ្គចូលក្នុងបទនោះថា ព្យប្បនា (ព្យប្បនោ)។ បទថា Cetaso abhiniropanā បានដល់ ការលើកឡើងនូវចិត្ត (ការបង្អោនចិត្តទៅកាន់អារម្មណ៍)។ ព្រោះថាកាលបើវិតក្កៈមាននៅ វិតក្កៈរមែងលើកចិត្តឡើងកាន់អារម្មណ៍ តែថាកាលបើគ្មានវិតក្កៈ ចិត្តរមែងឡើងកាន់អារម្មណ៍ដោយសភាវៈរបស់ខ្លួនឯង ប្រៀបដូចជាបុរសអ្នកមានត្រកូលខ្ពង់ខ្ពស់ និងជាទីស្គាល់គ្នាចូលទៅកាន់ព្រះរាជវាំង។ ព្រោះថាបុរសដែលគេមិនស្គាល់ រមែងត្រូវការអ្នកនាំចូល ឬឆ្មាំទ្វារ ចំណែកបុរសដែលគេស្គាល់ និងមានត្រកូលខ្ពង់ខ្ពស់ ព្រះរាជា និងមហាមាត្យទាំងពួងរមែងស្គាល់ ហេតុនោះគាត់រមែងចេញចូលដោយសភាវៈរបស់ខ្លួនឯងបាន យ៉ាងណាមិញ សេចក្តីប្រៀបធៀបនេះ គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះចុះ។ ធម្មជាតិដែលปรุงតែងវាចា ឈ្មោះថា វចីសង្ខារ។ ក្នុងវចីសង្ខារនោះ វិតក្កៈជាលោកិយរមែងปรุงតែងវាចា មិនមែនលោកុត្តរៈឡើយ។ ទោះបីជាលោកុត្តរវិតក្កៈមិនปรุงតែងវាចាក៏ដោយ ប៉ុន្តែឈ្មោះថា វចីសង្ខារ នោះឯង រមែងមានដល់លោកុត្តរវិតក្កៈនោះ។ បទថា Sammāsaṅkappaṃ anuparidhāvantī បានដល់ ហែហម (អម) នូវលោកុត្តរសម្មាសង្កប្បៈ។ ក្នុងលោកុត្តរសម្មាសង្កប្បៈនេះ សង្កប្បៈទាំង ៣ មាននេក្ខម្មសង្កប្បៈជាដើម រមែងបានក្នុងចិត្តផ្សេងៗគ្នាក្នុងបុព្វភាគ (ភាគមុន) ប៉ុន្តែក្នុងខណៈនៃមគ្គ សម្មាសង្កប្បៈតែមួយគត់ កាលកាត់ផ្តាច់ និងដកឡើងនូវកាមសង្កប្បៈជាដើមទាំង ៣ យ៉ាងឥតមានសេសសល់ ទាំងបំពេញនូវមគ្គង្គឲ្យបរិបូណ៌ ក៏កើតឡើង ហើយរមែងបាននូវឈ្មោះ ៣ យ៉ាង ដោយអំណាចនៃនេក្ខម្មសង្កប្បៈជាដើម។ ក្នុងធម៌ទាំងឡាយមានសម្មាវាចាជាដើមខាងមុខ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

---

၁၃၈. မုသာဝါဒါ ဝေရမဏီတိအာဒီသု ဝိရတိပိ စေတနာပိ ဝဋ္ဋတိ. အာရတီတိအာဒီသု ဝစီဒုစ္စရိတေဟိ အာရကာ ရမတီတိ အာရတိ. ဝိနာ တေဟိ ရမတီတိ ဝိရတိ. တတော တတော ပဋိနိဝတ္တာဝ ဟုတွာ တေဟိ ဝိနာ ရမတီတိ ပဋိဝိရတိ. ဥပသဂ္ဂဝသေန ဝါ ပဒံ ဝဍ္ဎိတံ, သဗ္ဗမိဒံ ဩရမနဘာဝဿေဝ အဓိဝစနံ. ဝေရံ မဏတိ ဝိနာသေတီတိ ဝေရမဏိ. ဣဒမ္ပိ ဩရမနဿေဝ ဝေဝစနံ.

១៣៨. ក្នុងបទទាំងឡាយមានពាក្យថា Musāvādā veramaṇī (ការវៀរចាកមុសាវាទ) ជាដើម សូម្បីវិរតីក្តី សូម្បីចេតនាក្តី គប្បីបាន (សមគួរ)។ ក្នុងបទទាំងឡាយមានពាក្យថា Ārati ជាដើម ធម្មជាតិដែលវៀរឆ្ងាយចាកវចីទុច្ចរិត ឈ្មោះថា អារតី (ការវៀរ)។ ធម្មជាតិដែលវៀរដោយគ្មានវចីទុច្ចរិតទាំងនោះ ឈ្មោះថា វិរតី (ការវៀរចាក)។ ធម្មជាតិដែលត្រឡប់ថយក្រោយចាកវចីទុច្ចរិតនោះៗ ហើយវៀរដោយគ្មានវចីទុច្ចរិតទាំងនោះ ឈ្មោះថា បដិវិរតី (ការវៀរចំពោះ)។ ម៉្យាងទៀត បទនេះត្រូវបានបន្ថែមដោយអំណាចនៃឧបសគ្គ ពាក្យទាំងអស់នេះជាឈ្មោះនៃសភាវៈវៀរ (ការឈប់ធ្វើ) តែម្យ៉ាង។ ធម្មជាតិដែលកម្ចាត់បង់នូវពៀរ ឈ្មោះថា វេរមណី។ សូម្បីពាក្យថា វេរមណី នេះ ក៏ជាវេវចនសព្ទនៃការវៀរនោះឯង។

---

၁၃၉. ပါဏာတိပါတာ ဝေရမဏီတိအာဒီသုပိ စေတနာ ဝိရတီတိ ဥဘယမ္ပိ ဝဋ္ဋတိယေဝ.

១៣៩. សូម្បីក្នុងបទទាំងឡាយមានពាក្យថា Pāṇātipātā veramaṇī (ការវៀរចាកបាណាតិបាត) ជាដើម សូម្បីចេតនាក្តី វិរតីក្តី ទាំងពីរយ៉ាងនេះគប្បីបានពិតប្រាកដ។

---

၁၄၀. ကုဟနာတိအာဒီသု တိဝိဓေန ကုဟနဝတ္ထုနာ လောကံ ဧတာယ ကုဟယန္တိ ဝိမှာပယန္တီတိ ကုဟနာ. လာဘသက္ကာရတ္ထိကာ ဟုတွာ ဧတာယ လပန္တီတိ လပနာ. နိမိတ္တံ သီလမေတေသန္တိ နေမိတ္တိကာ, တေသံ ဘာဝေါ နေမိတ္တိကတာ. နိပ္ပေသော သီလမေတေသန္တိ နိပ္ပေသိကာ, တေသံ ဘာဝေါ နိပ္ပေသိကတာ. လာဘေန လာဘံ နိဇိဂီသန္တိ မဂ္ဂန္တိ ပရိယေသန္တီတိ လာဘေန လာဘံ နိဇိဂီသနာ, တေသံ ဘာဝေါ လာဘေန လာဘံ နိဇိဂီသနတာ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ, ဝိတ္ထာရေန ပနေတာ ကုဟနာဒိကာ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ သီလနိဒ္ဒေသေယေဝ ပါဠိဉ္စ အဋ္ဌကထဉ္စ အာဟရိတွာ ပကာသိတာ. မိစ္ဆာအာဇီဝဿ ပဟာနာယာတိ ဧတ္ထ န ကေဝလံ ပါဠိယံ အာဂတောဝ မိစ္ဆာအာဇီဝေါ, အာဇီဝဟေတု ပန ပဝတ္တိတာ ပါဏာတိပါတာဒယော သတ္တကမ္မပထစေတနာပိ မိစ္ဆာအာဇီဝေါဝ. တာသံယေဝ သတ္တန္နံ စေတနာနံ ပဒပစ္ဆေဒံ သမုဂ္ဃာတံ ကုရုမာနံ မဂ္ဂင်္ဂံ ပူရယမာနာ ဥပ္ပန္နာ ဝိရတိ သမ္မာအာဇီဝေါ နာမ.

១៤០. ក្នុងបទទាំងឡាយមានពាក្យថា Kuhanā (ការបោកប្រាស់) ជាដើម ធម្មជាតិដែលពួកភិក្ខុធ្វើសត្វលោកឲ្យងឿងឆ្ងល់ ឲ្យអស្ចារ្យ ដោយកុហនវត្ថុ ៣ យ៉ាង ឈ្មោះថា កុហនា។ ពួកភិក្ខុអ្នកប្រាថ្នាលាភសក្ការៈ រមែងពោលអួតដោយធម្មជាតិនេះ ឈ្មោះថា លបនា (ការរអែរអ៊ូ)។ ការធ្វើនិមិត្ត (ការធ្វើលេស) ជាប្រក្រតីរបស់ភិក្ខុទាំងឡាយនោះ ឈ្មោះថា នេមិត្តិកៈ, ភាវៈនៃភិក្ខុទាំងនោះ ឈ្មោះថា នេមិត្តិកតា (ការធ្វើលេស)។ ការគាបសង្កត់ (ការជេរប្រទេច) ជាប្រក្រតីរបស់ភិក្ខុទាំងឡាយនោះ ឈ្មោះថា និប្បេសិកៈ, ភាវៈនៃភិក្ខុទាំងនោះ ឈ្មោះថា និប្បេសិកតា (ការគាបសង្កត់)។ ពួកភិក្ខុរមែងស្វែងរក ស្វែងរកចំពោះ នូវលាភដោយលាភ ឈ្មោះថា លាភេន លាភំ និជិគីសនា, ភាវៈនៃភិក្ខុទាំងនោះ ឈ្មោះថា លាភេន លាភំ និជិគីសនតា (ការស្វែងរកលាភដោយលាភ)។ នេះជាសេចក្តីសង្ខេបក្នុងអធិប្បាយនេះ ចំណែកឯសេចក្តីពិស្តារនៃធម៌មានកុហនាជាដើមទាំងនេះ ខ្ញុំ (ព្រះពុទ្ធឃោសាចារ្យ) បាននាំយកមកនូវបាលី និងអដ្ឋកថា បង្ហាញទុកហើយក្នុងសីលនិទ្ទេស នៃគម្ពីរវិសុទ្ធិមគ្គ។ ក្នុងបទថា Micchāājīvassa pahānāyā នេះ មិនមែនមានតែមិច្ឆាអាជីវៈដែលមកក្នុងបាលីប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែសូម្បីចេតនាក្នុងកម្មបថ ៧ យ៉ាង មានបាណាតិបាតជាដើម ដែលប្រព្រឹត្តទៅព្រោះហេតុនៃអាជីវៈ ក៏ឈ្មោះថា មិច្ឆាអាជីវៈដែរ។ វិរតីដែលកើតឡើង កាលកាត់ផ្តាច់ និងដកឡើងនូវចេតនាទាំង ៧ នោះ ទាំងបំពេញនូវមគ្គង្គឲ្យបរិបូណ៌ ឈ្មោះថា សម្មាអាជីវៈ។

---

၁၄၁. သမ္မာဒိဋ္ဌိဿာတိ မဂ္ဂသမ္မာဒိဋ္ဌိယံ ဌိတဿ ပုဂ္ဂလဿ. သမ္မာသင်္ကပ္ပော ပဟောတီတိ မဂ္ဂသမ္မာသင်္ကပ္ပော ပဟောတိ, ဖလသမ္မာဒိဋ္ဌိဿပိ ဖလသမ္မာသင်္ကပ္ပော ပဟောတီတိ ဧဝံ သဗ္ဗပဒေသု အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. သမ္မာဉာဏဿ [Pg.95] သမ္မာဝိမုတ္တီတိ ဧတ္ထ ပန မဂ္ဂသမ္မာသမာဓိမှိ ဌိတဿ မဂ္ဂပစ္စဝေက္ခဏံ သမ္မာဉာဏံ ပဟောတိ, ဖလသမ္မာသမာဓိမှိ ဌိတဿ ဖလပစ္စဝေက္ခဏံ သမ္မာဉာဏံ ပဟောတိ. မဂ္ဂပစ္စဝေက္ခဏသမ္မာဉာဏေ စ ဌိတဿ မဂ္ဂသမ္မာဝိမုတ္တိ ပဟောတိ, ဖလပစ္စဝေက္ခဏသမ္မာဉာဏေ ဌိတဿ ဖလသမ္မာဝိမုတ္တိ ပဟောတီတိ အတ္ထော. ဧတ္ထ စ ဌပေတွာ အဋ္ဌ ဖလင်္ဂါနိ သမ္မာဉာဏံ ပစ္စဝေက္ခဏံ ကတွာ သမ္မာဝိမုတ္တိံ ဖလံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဝုတ္တံ.

១៤១. បទថា Sammādiṭṭhissa បានដល់ បុគ្គលអ្នកតាំងនៅក្នុងមគ្គសម្មាទិដ្ឋិ។ បទថា Sammāsaṅkappo pahoti បានដល់ មគ្គសម្មាសង្កប្បៈរមែងកើតឡើង (មានដល់បុគ្គលនោះ) សូម្បីដល់បុគ្គលអ្នកតាំងនៅក្នុងផលសម្មាទិដ្ឋិ ផលសម្មាសង្កប្បៈក៏រមែងកើតឡើង គប្បីជ្រាបសេចក្តីក្នុងបទទាំងពួងយ៉ាងនេះចុះ។ ក្នុងបទថា Sammāñāṇassa sammāvimutti នេះ គប្បីជ្រាបថា សម្មាញាណដែលពិចារណានូវមគ្គ រមែងកើតឡើងដល់បុគ្គលអ្នកតាំងនៅក្នុងមគ្គសម្មាសមាធិ, សម្មាញាណដែលពិចារណានូវផល រមែងកើតឡើងដល់បុគ្គលអ្នកតាំងនៅក្នុងផលសម្មាសមាធិ។ សេចក្តីថា មគ្គសម្មាវិមុត្តិ រមែងកើតឡើងដល់បុគ្គលអ្នកតាំងនៅក្នុងមគ្គបច្ចវេក្ខណសម្មាញាណ, ផលសម្មាវិមុត្តិ រមែងកើតឡើងដល់បុគ្គលអ្នកតាំងនៅក្នុងផលបច្ចវេក្ខណសម្មាញាណ។ ក្នុងទីនេះ លោកពោលថា លើកលែងតែផលង្គៈ ៨ យ៉ាងចេញ គប្បីធ្វើបច្ចវេក្ខណញ្ញាណឲ្យជាសម្មាញាណ ហើយធ្វើផល (ដែលសេសសល់ពីផលង្គៈ ៨ គឺផលចិត្តុប្បាទ ២៩) ឲ្យជាសម្មាវិមុត្តិ គប្បីបាន។

---

၁၄၂. သမ္မာဒိဋ္ဌိဿ, ဘိက္ခဝေ, မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ နိဇ္ဇိဏ္ဏာ ဟောတီတိအာဒီသု အဝသေသနိကာယဘာဏကာ ဖလံ ကထိတန္တိ ဝဒန္တိ, မဇ္ဈိမဘာဏကာ ပန ဒသန္နံ နိဇ္ဇရဝတ္ထူနံ အာဂတဋ္ဌာနေ မဂ္ဂေါ ကထိတောတိ ဝဒန္တိ. တတ္ထ ဒဿနဋ္ဌေန သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဝေဒိတဗ္ဗာ, ဝိဒိတကရဏဋ္ဌေန သမ္မာဉာဏံ, တဒဓိမုတ္တဋ္ဌေန သမ္မာဝိမုတ္တိ.

១៤២. ក្នុងបទទាំងឡាយមានពាក្យថា Sammādiṭṭhissā, bhikkhave, micchādiṭṭhi nijjiṇṇā hoti (ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ មិច្ឆាទិដ្ឋិរបស់បុគ្គលអ្នកមានសម្មាទិដ្ឋិ រមែងជាធម្មជាតិដែលគេកម្ចាត់បង់ហើយ) ជាដើម ព្រះភិក្ខុអ្នកសូត្រនិកាយក្រៅពីនេះ (អវសេសនិកាយភាណកៈ) ពោលថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងនូវផល, ចំណែកឯព្រះភិក្ខុអ្នកសូត្រមជ្ឈិមនិកាយ (មជ្ឈិមភាណកៈ) ពោលថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងនូវមគ្គ ក្នុងទីដែលមកដល់នៃនិជ្ជរវត្ថុ (ធម៌ជាគ្រឿងកម្ចាត់បង់កិលេស) ១០ យ៉ាង។ ក្នុងនិជ្ជរវត្ថុទាំងនោះ គប្បីជ្រាបថា សម្មាទិដ្ឋិ ដោយអត្ថថាឃើញ (ឃើញច្បាស់នូវអរិយសច្ច), សម្មាញាណ ដោយអត្ថថាធ្វើឲ្យដឹងច្បាស់ (ធ្វើមគ្គផលដែលឃើញហើយឲ្យប្រាកដ), សម្មាវិមុត្តិ ដោយអត្ថថាចុះចិត្តស៊ប់ក្នុងអារម្មណ៍នោះ។

---

ဝီသတိ ကုသလပက္ခာတိ သမ္မာဒိဋ္ဌိအာဒယော ဒသ, ‘‘သမ္မာဒိဋ္ဌိပစ္စယာ စ အနေကေ ကုသလာ ဓမ္မာ’’တိအာဒိနာ နယေန ဝုတ္တာ ဒသာတိ ဧဝံ ဝီသတိ ကုသလပက္ခာ ဟောန္တိ. ဝီသတိ အကုသလပက္ခာတိ ‘‘မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ နိဇ္ဇိဏ္ဏာ ဟောတီ’’တိအာဒိနာ နယေန ဝုတ္တာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိအာဒယော ဒသ, ‘‘ယေ စ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိပစ္စယာ အနေကေ ပါပကာ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တာ ဒသ စာတိ ဧဝံ ဝီသတိ အကုသလပက္ခာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. မဟာစတ္တာရီသကောတိ မဟာဝိပါကဒါနေန မဟန္တာနံ ကုသလပက္ခိကာနဉ္စေဝ အကုသလပက္ခိကာနဉ္စ စတ္တာရီသာယ ဓမ္မာနံ ပကာသိတတ္တာ မဟာစတ္တာရီသကောတိ.

បទថា Vīsati kusalapakkhā បានដល់ ធម៌ ១០ យ៉ាងមានសម្មាទិដ្ឋិជាដើម និងធម៌ ១០ យ៉ាងដែលទ្រង់សម្តែងដោយន័យមានជាដើមថា “សម្មាទិដ្ឋិបច្ចយា ច អនេកេ កុសលា ធម្មា” (ធម៌ជាកុសលជាច្រើនដែលមានសម្មាទិដ្ឋិជាបច្ច័យ) ដូច្នេះ រួមជាកុសលបក្ខ ២០ យ៉ាង។ បទថា Vīsati akusalapakkhā គប្បីជ្រាបថា ធម៌ ១០ យ៉ាងមានមិច្ឆាទិដ្ឋិជាដើម ដែលទ្រង់សម្តែងដោយន័យមានជាដើមថា “មិច្ឆាទិដ្ឋិ និជ្ជិណ្ណា ហោតិ” (មិច្ឆាទិដ្ឋិរមែងជាធម្មជាតិដែលគេកម្ចាត់បង់ហើយ) និងធម៌ ១០ យ៉ាងដែលទ្រង់សម្តែងដោយន័យមានជាដើមថា “យេ ច មិច្ឆាទិដ្ឋិបច្ចយា អនេកេ បាបកា” (ធម៌ជាបាបជាច្រើនដែលមានមិច្ឆាទិដ្ឋិជាបច្ច័យ) ដូច្នេះ រួមជាអកុសលបក្ខ ២០ យ៉ាង។ បទថា Mahācattārīsako បានដល់ ព្រោះតែទ្រង់សម្តែងនូវធម៌ ៤០ យ៉ាង ដែលជាចំណែកនៃកុសលដ៏ធំទូលាយ និងជាចំណែកនៃអកុសលដ៏ធំទូលាយ ដោយការឲ្យផលដ៏ធំទូលាយ (មហវិបាក) ហេតុនោះ ទើបហៅថា មហាចត្តារីសកៈ (ធម្មបរិយាយមានធម៌ ៤០)។

---

ဣမသ္မိဉ္စ ပန သုတ္တေ ပဉ္စ သမ္မာဒိဋ္ဌိယော ကထိတာ ဝိပဿနာသမ္မာဒိဋ္ဌိ ကမ္မဿကတာသမ္မာဒိဋ္ဌိ မဂ္ဂသမ္မာဒိဋ္ဌိ ဖလသမ္မာဒိဋ္ဌိ ပစ္စဝေက္ခဏာသမ္မာဒိဋ္ဌီတိ. တတ္ထ ‘‘မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိံ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌီတိ ပဇာနာတီ’’တိအာဒိနာ နယေန ဝုတ္တာ ဝိပဿနာသမ္မာဒိဋ္ဌိ နာမ. ‘‘အတ္ထိ ဒိန္န’’န္တိအာဒိနာ နယေန ဝုတ္တာ ကမ္မဿကတာသမ္မာဒိဋ္ဌိ နာမ. ‘‘သမ္မာဒိဋ္ဌိဿ, ဘိက္ခဝေ, သမ္မာသင်္ကပ္ပော ပဟောတီ’’တိ ဧတ္ထ ပန မဂ္ဂသမ္မာဒိဋ္ဌိ ဖလသမ္မာဒိဋ္ဌီတိ ဒွေပိ ကထိတာ. ‘‘သမ္မာဉာဏံ ပဟောတီ’’တိ. ဧတ္ထ ပန ပစ္စဝေက္ခဏာသမ္မာဒိဋ္ဌိ ကထိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ម៉្យាងទៀត ក្នុងសូត្រនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងនូវសម្មាទិដ្ឋិ ៥ យ៉ាង គឺ វិបស្សនាសម្មាទិដ្ឋិ កម្មស្សកតាសម្មាទិដ្ឋិ មគ្គសម្មាទិដ្ឋិ ផលសម្មាទិដ្ឋិ និងបច្ចវេក្ខណសម្មាទិដ្ឋិ។ ក្នុងសម្មាទិដ្ឋិទាំង ៥ នោះ សម្មាទិដ្ឋិដែលទ្រង់សម្តែងដោយន័យមានជាដើមថា “ដឹងច្បាស់នូវមិច្ឆាទិដ្ឋិថាជាមិច្ឆាទិដ្ឋិ” ឈ្មោះថា វិបស្សនាសម្មាទិដ្ឋិ។ សម្មាទិដ្ឋិដែលទ្រង់សម្តែងដោយន័យមានជាដើមថា “ទានដែលបុគ្គលឲ្យហើយ មានផល” ឈ្មោះថា កម្មស្សកតាសម្មាទិដ្ឋិ។ ក្នុងបទថា “ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សម្មាសង្កប្បៈរមែងកើតឡើងដល់បុគ្គលអ្នកមានសម្មាទិដ្ឋិ” នេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងទាំងពីរយ៉ាង គឺមគ្គសម្មាទិដ្ឋិ និងផលសម្មាទិដ្ឋិ។ ក្នុងបទថា “សម្មាញាណរមែងកើតឡើង” នេះ គប្បីជ្រាបថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងនូវបច្ចវេក្ខណសម្មាទិដ្ឋិ។

---

၁၄၃. သမ္မာဒိဋ္ဌိံ [Pg.96] စေ ဘဝံ ဂရဟတီတိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ နာမာယံ သောဘနာတိ ဝဒန္တောပိ သမ္မာဒိဋ္ဌိ နာမာယံ န သောဘနာတိ ဝဒန္တောပိ သမ္မာဒိဋ္ဌိံ ဂရဟတိ နာမ. ဩက္ကလာတိ ဩက္ကလဇနပဒဝါသိနော. ဝဿဘညာတိ ဝဿော စ ဘညော စာတိ ဒွေ ဇနာ. အဟေတုဝါဒါတိ နတ္ထိ ဟေတု နတ္ထိ ပစ္စယော သတ္တာနံ ဝိသုဒ္ဓိယာတိ ဧဝမာဒိဝါဒိနော. အကိရိယဝါဒါတိ ကရောတော န ကရီယတိ ပါပန္တိ ဧဝံ ကိရိယပဋိက္ခေပဝါဒိနော. နတ္ထိကဝါဒါတိ နတ္ထိ ဒိန္နန္တိအာဒိဝါဒိနော. တေ ဣမေသု တီသုပိ ဒဿနေသု ဩက္ကန္တနိယာမာ အဟေသုံ. ကထံ ပနေတေသု နိယာမော ဟောတီတိ. ယော ဟိ ဧဝရူပံ လဒ္ဓိံ ဂဟေတွာ ရတ္တိဋ္ဌာနဒိဝါဋ္ဌာနေ နိသိန္နော သဇ္ဈာယတိ ဝီမံသတိ, တဿ ‘‘နတ္ထိ ဟေတု နတ္ထိ ပစ္စယော ကရောတော န ကရီယတိ ပါပံ, နတ္ထိ ဒိန္နံ, ကာယဿ ဘေဒါ ဥစ္ဆိဇ္ဇတီ’’တိ တသ္မိံ အာရမ္မဏေ မိစ္ဆာသတိ သန္တိဋ္ဌတိ, စိတ္တံ ဧကဂ္ဂံ ဟောတိ, ဇဝနာနိ ဇဝန္တိ. ပဌမဇဝနေ သတေကိစ္ဆော ဟောတိ, တထာ ဒုတိယာဒီသု. သတ္တမေ ဗုဒ္ဓါနမ္ပိ အတေကိစ္ဆော အနိဝတ္တီ အရိဋ္ဌကဏ္ဍကသဒိသော ဟောတိ.

១៤៣. បទថា Sammādiṭṭhiṃ ce bhavaṃ garahati សេចក្តីថា សូម្បីបុគ្គលដែលពោលថា “មិច្ឆាទិដ្ឋិនេះល្អ” ក្តី បុគ្គលដែលពោលថា “សម្មាទិដ្ឋិនេះមិនល្អ” ក្តី ឈ្មោះថា និន្ទា (តិះដៀល) នូវសម្មាទិដ្ឋិ។ បទថា Okkalā បានដល់ ពួកជនអ្នករស់នៅក្នុងឧក្កលជនបទ។ បទថា Vassabhaññā បានដល់ ជនពីរនាក់ គឺឈ្មោះ វស្សៈ ម្នាក់ និងឈ្មោះ ភញ្ញៈ ម្នាក់។ បទថា Ahetuvādā បានដល់ ពួកជនអ្នកមានវាទៈយ៉ាងនេះជាដើមថា “មិនមានហេតុ មិនមានបច្ច័យ ដើម្បីសេចក្តីបរិសុទ្ធិនៃសត្វទាំងឡាយឡើយ”។ បទថា Akiriyavādā បានដល់ ពួកជនអ្នកបដិសេធនូវកិរិយា (ការធ្វើ) យ៉ាងនេះថា “កាលបុគ្គលធ្វើបាប ក៏មិនឈ្មោះថាធ្វើបាបឡើយ”។ បទថា Natthikavādā បានដល់ ពួកជនអ្នកមានវាទៈយ៉ាងនេះជាដើមថា “ទានដែលបុគ្គលឲ្យហើយ មិនមានផលឡើយ”។ ជនទាំងនោះជាអ្នកចុះស៊ប់ក្នុងនិយតមិច្ឆាទិដ្ឋិ ក្នុងទិដ្ឋិទាំង ៣ យ៉ាងនេះ។ សួរថា ចុះការចុះស៊ប់ (និយាមៈ) ក្នុងទិដ្ឋិទាំងនោះ រមែងមានដូចម្តេច? ឆ្លើយថា បុគ្គលណាប្រកាន់យកនូវលទ្ធិមានសភាពយ៉ាងនេះ ហើយអង្គុយសូត្រធម៌ ពិចារណា ក្នុងទីសំណាក់នារាត្រី ឬទីសំណាក់នាថ្ងៃ បុគ្គលនោះរមែងធ្វើទុកក្នុងចិត្តថា “មិនមានហេតុ មិនមានបច្ច័យ កាលបុគ្គលធ្វើបាប ក៏មិនឈ្មោះថាធ្វើបាបឡើយ ទានដែលបុគ្គលឲ្យហើយ មិនមានផលឡើយ កាលបើកាយធ្លាយទៅ រមែងដាច់សូន្យ” ដូច្នេះ មិច្ឆាសតិរមែងតាំងនៅស៊ប់ក្នុងអារម្មណ៍នោះ ចិត្តរមែងមានអារម្មណ៍តែមួយ ជវនចិត្តទាំងឡាយរមែងរត់ទៅ។ ក្នុងបឋមជវនៈ ចិត្តនៅតែអាចកែខៃបាន (សតេកិច្ឆៈ) ក្នុងទុតិយជវនៈជាដើមក៏ដូច្នោះដែរ។ តែក្នុងសត្តមជវនៈ សូម្បីព្រះពុទ្ធទាំងឡាយក៏មិនអាចកែខៃបានឡើយ (អតេកិច្ឆៈ) មិនត្រឡប់ក្រោយវិញឡើយ ប្រៀបដូចជាអរិដ្ឋភិក្ខុ និងកណ្តកសាមណេរ។

---

တတ္ထ ကောစိ ဧကံ ဒဿနံ ဩက္ကမတိ, ကောစိ ဒွေ, ကောစိ တီဏိပိ, နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကောဝ ဟောတိ, ပတ္တော သဂ္ဂမဂ္ဂါဝရဏဉ္စေဝ မောက္ခမဂ္ဂါဝရဏဉ္စ. အဘဗ္ဗော တဿ အတ္တဘာဝဿ အနန္တရံ သဂ္ဂမ္ပိ ဂန္တုံ, ပဂေဝ မောက္ခံ, ဝဋ္ဋခါဏု နာမေသ သတ္တော ပထဝီဂေါပကော, ယေဘုယျေန ဧဝရူပဿ ဘဝတော ဝုဋ္ဌာနံ နတ္ထိ. ဝဿဘညာပိ ဧဒိသာ အဟေသုံ. နိန္ဒာဗျာရောသဥပါရမ္ဘဘယာတိ အတ္တနော နိန္ဒာဘယေန ဃဋ္ဋနဘယေန ဥပဝါဒဘယေန စာတိ အတ္ထော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

ក្នុងទិដ្ឋិទាំងនោះ ជនខ្លះចុះស៊ប់ក្នុងទិដ្ឋិមួយ ជនខ្លះចុះស៊ប់ក្នុងទិដ្ឋិពីរ ជនខ្លះចុះស៊ប់ក្នុងទិដ្ឋិទាំងបី ក៏ក្លាយជាអ្នកមាននិយតមិច្ឆាទិដ្ឋិពិតប្រាកដ ឈ្មោះថាជាអ្នកដល់នូវការរារាំងផ្លូវសួគ៌ និងរារាំងផ្លូវព្រះនិព្វាន (មោក្ខៈ)។ ក្នុងលំដាប់នៃអត្តភាពនោះ គាត់មិនសមគួរដើម្បីទៅកាន់ឋានសួគ៌ឡើយ នឹងពោលទៅថ្វីដល់ព្រះនិព្វាន សត្វនេះឈ្មោះថាជាបង្គោលនៃវដ្តៈ (បង្គោលវដ្តសង្សារ) ជាអ្នកចាំដី (កើតស្លាប់ៗនៅតែលើផែនដីនេះ) ដោយច្រើន ធម្មជាតិនៃការចេញចាកភព មិនមានដល់បុគ្គលមានសភាពយ៉ាងនេះឡើយ។ សូម្បីជនឈ្មោះ វស្សៈ និងភញ្ញៈ ក៏មានសភាពយ៉ាងនេះដែរ។ បទថា Nindābyārosaupārambhabhayā សេចក្តីថា ដោយខ្លាចការនិន្ទាខ្លួនឯង ដោយខ្លាចការប៉ះទង្គិច និងដោយខ្លាចការចោទប្រកាន់ នេះជាសេចក្តីក្នុងបទនេះ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងទីទាំងពួង ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

---

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

ក្នុងអដ្ឋកថាមជ្ឈិមនិកាយ ឈ្មោះ បបញ្ចសូទនី

---

မဟာစတ္တာရီသကသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការពន្យល់សូត្រមហាចត្តារីសកសូត្រ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

---

၈. အာနာပါနဿတိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៨. ការពន្យល់អានាបាណស្សតិសូត្រ

---

၁၄၄. ဧဝံ မေ သုတန္တိ အာနာပါနဿတိသုတ္တံ. တတ္ထ အညေဟိ စာတိ ဌပေတွာ ပါဠိယံ အာဂတေ ဒသ ထေရေ အညေဟိပိ အဘိညာတေဟိ ဗဟူဟိ [Pg.97] သာဝကေဟိ သဒ္ဓိံ. တဒါ ကိရ မဟာ ဘိက္ခုသံဃော အဟောသိ အပရိစ္ဆိန္နဂဏနော.

១៤៤. ព្រះសូត្រមានពាក្យថា Evaṃ me sutaṃ ជាដើម គឺអានាបាណស្សតិសូត្រ។ ក្នុងសូត្រនោះ បទថា aññehi ca សេចក្តីថា លើកលែងតែព្រះថេរៈទាំង ១០ អង្គដែលមកក្នុងបាលីចេញ គឺរួមជាមួយសាវ័កទាំងឡាយដទៃទៀតជាច្រើនដែលល្បីល្បាញ។ ឮថា ក្នុងសម័យនោះ ភិក្ខុសង្ឃមានចំនួនច្រើន រាប់មិនអស់ឡើយ។

---

ဩဝဒန္တိ အနုသာသန္တီတိ အာမိသသင်္ဂဟေန ဓမ္မသင်္ဂဟေန စာတိ ဒွီဟိ သင်္ဂဟေဟိ သင်္ဂဏှိတွာ ကမ္မဋ္ဌာနောဝါဒါနုသာသနီဟိ ဩဝဒန္တိ စ အနုသာသန္တိ စ. တေ စာတိ စကာရော အာဂမသန္ဓိမတ္တံ. ဥဠာရံ ပုဗ္ဗေနာပရံ ဝိသေသံ ဇာနန္တီတိ သီလပရိပူရဏာဒိတော ပုဗ္ဗဝိသေသတော ဥဠာရတရံ အပရံ ကသိဏပရိကမ္မာဒိဝိသေသံ ဇာနန္တီတိ အတ္ထော.

បទថា Ovadanti anusāsanti សេចក្តីថា ព្រះថេរៈទាំងឡាយរមែងសង្គ្រោះដោយការសង្គ្រោះ ២ យ៉ាង គឺអាមិសសង្គ្រោះ និងធម៌សង្គ្រោះ ហើយទូន្មាន និងប្រដៅរឿយៗ ដោយឱវាទ និងអនុសាសនីជាកម្មដ្ឋាន។ បទថា Te ca ក្នុងពាក្យនោះ អក្សរ ច (ចការៈ) គ្រាន់តែជាអាគមសន្ធិប៉ុណ្ណោះ។ បទថា Uḷāraṃ pubbenāparaṃ visesaṃ jānantī សេចក្តីថា ពួកភិក្ខុរមែងដឹងនូវគុណវិសេសដទៃទៀត មានកសិណបរិកម្មជាដើម ដែលខ្ពង់ខ្ពស់ជាងគុណវិសេសមុនៗ មានការបំពេញសីលឲ្យបរិបូណ៌ជាដើម។

---

၁၄၅. အာရဒ္ဓေါတိ တုဋ္ဌော. အပ္ပတ္တဿ ပတ္တိယာတိ အပ္ပတ္တဿ အရဟတ္တဿ ပါပုဏနတ္ထံ. သေသပဒဒွယေပိ အယမေဝ အတ္ထော. ကောမုဒိံ စာတုမာသိနိန္တိ ပစ္ဆိမကတ္တိကစာတုမာသပုဏ္ဏမံ. သာ ဟိ ကုမုဒါနံ အတ္ထိတာယ ကောမုဒီ, စတုန္နံ ဝဿိကာနံ မာသာနံ ပရိယောသာနတ္တာ စာတုမာသိနီတိ ဝုစ္စတိ. အာဂမေဿာမီတိ ဥဒိက္ခိဿာမိ, အဇ္ဇ အပဝါရေတွာ ယာဝ သာ အာဂစ္ဆတိ, တာဝ ကတ္ထစိ အဂန္တွာ ဣဓေဝ ဝသိဿာမီတိ အတ္ထော. ဣတိ ဘိက္ခူနံ ပဝါရဏသင်္ဂဟံ အနုဇာနန္တော ဧဝမာဟ.

១៤៥. បទថា Āraddho ប្រែថា ពេញចិត្ត (ត្រេកអរ)។ បទថា Appattassa pattiyā សេចក្តីថា ដើម្បីសម្រេចនូវព្រះអរហត្តផលដែលមិនទាន់សម្រេច។ សូម្បីក្នុងបទពីរដែលសេសសល់ ក៏មានសេចក្តីយ៉ាងនេះដែរ។ បទថា Komudiṃ cātumāsiniṃ បានដល់ ថ្ងៃពេញបូណ៌មីខែកត្តិកៈជាទីបំផុតនៃចតុម្មាស (ខែទី ៤ នៃវស្សានរដូវ)។ ព្រោះថា ខែនោះឈ្មោះថា កោមុទី ព្រោះមានផ្កាឈូកស (កុមុទៈ) រីកស្គុះស្គាយ, ឈ្មោះថា ចាតុម្មាសិនី ព្រោះជាទីបញ្ចប់នៃខែវស្សាទាំង ៤។ បទថា Āgamessāmi សេចក្តីថា តថាគតនឹងរង់ចាំ គឺតថាគតធ្វើបវារណាក្នុងថ្ងៃនេះហើយ នឹងមិនទៅកាន់ទីណាឡើយ នឹងគង់នៅចាំក្នុងទីនេះឯង (ក្នុងបុព្វារាមនេះឯង) ដរាបដល់ថ្ងៃពេញបូណ៌មីនោះមកដល់។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគកាលទ្រង់អនុញ្ញាតនូវការសង្គ្រោះដោយបវារណាដល់ភិក្ខុទាំងឡាយ ទើបត្រាស់យ៉ាងនេះ។

---

ပဝါရဏသင်္ဂဟော နာမ ဉတ္တိဒုတိယေန ကမ္မေန ဒိယျတိ ကဿ ပနေသ ဒိယျတိ, ကဿ န ဒိယျတီတိ. အကာရကဿ တာဝ ဗာလပုထုဇ္ဇနဿ န ဒိယျတိ, တထာ အာရဒ္ဓဝိပဿကဿ စေဝ အရိယသာဝကဿ စ. ယဿ ပန သမထော ဝါ တရုဏော ဟောတိ ဝိပဿနာ ဝါ, တဿ ဒိယျတိ. ဘဂဝါပိ တဒါ ဘိက္ခူနံ စိတ္တာစာရံ ပရိဝီမံသန္တော သမထဝိပဿနာနံ တရုဏဘာဝံ ဉတွာ – ‘‘မယိ အဇ္ဇ ပဝါရေန္တေ ဒိသာသု ဝဿံဝုဋ္ဌာ ဘိက္ခူ ဣဓ ဩသရိဿန္တိ. တတော ဣမေ ဘိက္ခူ ဝုဍ္ဎတရေဟိ ဘိက္ခူဟိ သေနာသနေ ဂဟိတေ ဝိသေသံ နိဗ္ဗတ္တေတုံ န သက္ခိဿန္တိ. သစေပိ စာရိကံ ပက္ကမိဿာမိ, ဣမေသံ ဝသနဋ္ဌာနံ ဒုလ္လဘမေဝ ဘဝိဿတိ. မယိ ပန အပဝါရေန္တေ ဘိက္ခူပိ ဣမံ သာဝတ္ထိံ န ဩသရိဿန္တိ, အဟမ္ပိ စာရိကံ န ပက္ကမိဿာမိ, ဧဝံ ဣမေသံ ဘိက္ခူနံ ဝသနဋ္ဌာနံ အပလိဗုဒ္ဓံ ဘဝိဿတိ. တေ အတ္တနော အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနေ ဖာသု ဝိဟရန္တာ သမထဝိပဿနာ ထာမဇာတာ ကတွာ ဝိသေသံ နိဗ္ဗတ္တေတုံ သက္ခိဿန္တီ’’တိ သော တံဒိဝသံ အပဝါရေတွာ ကတ္တိကပုဏ္ဏမာယံ ပဝါရေဿာမီတိ ဘိက္ခူနံ ပဝါရဏသင်္ဂဟံ [Pg.98] အနုဇာနိ. ပဝါရဏသင်္ဂဟသ္မိဉှိ လဒ္ဓေ ယဿ နိဿယပဋိပန္နဿ အာစရိယုပဇ္ဈာယာ ပက္ကမန္တိ, သောပိ ‘‘သစေ ပတိရူပေါ နိဿယဒါယကော အာဂမိဿတိ, တဿ သန္တိကေ နိဿယံ ဂဏှိဿာမီ’’တိ ယာဝ ဂိမှာနံ ပစ္ဆိမမာသာ ဝသိတုံ လဘတိ. သစေပိ သဋ္ဌိဝဿာ ဘိက္ခူ အာဂစ္ဆန္တိ, တဿ သေနာသနံ ဂဟေတုံ န လဘန္တိ. အယဉ္စ ပန ပဝါရဏသင်္ဂဟော ဧကဿ ဒိန္နောပိ သဗ္ဗေသံ ဒိန္နောယေဝ ဟောတိ.

សេចក្ដីសង្គ្រោះដោយបវារណា (បវារណាសង្គ្រោះ) នេះ ព្រះសង្ឃតែងប្រគល់ឲ្យដោយញត្តិទុតិយកម្ម។ ចុះបវារណាសង្គ្រោះនោះ ព្រះសង្ឃត្រូវប្រគល់ឲ្យដល់បុគ្គលណា និងមិនត្រូវប្រគល់ឲ្យដល់បុគ្គលណា? ជាដំបូង មិនត្រូវប្រគល់ឲ្យដល់ពាលបុថុជ្ជនអ្នកមិនបានធ្វើ (សមថៈនិងវិបស្សនា) ឡើយ ព្រមទាំងមិនត្រូវប្រគល់ឲ្យដល់ព្រះសេក្ខបុគ្គលអ្នកផ្ដើមចម្រើនវិបស្សនា និងព្រះអរិយសាវ័កឡើយ។ ប៉ុន្តែ បើភិក្ខុណាមានសមថៈនៅខ្ចី ឬមានវិបស្សនានៅខ្ចី ព្រះសង្ឃត្រូវប្រគល់ឲ្យដល់ភិក្ខុនោះ។ សូម្បីព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលដែលទ្រង់ត្រួតពិនិត្យមើលការប្រព្រឹត្តទៅនៃចិត្តរបស់ភិក្ខុទាំងឡាយក្នុងកាលនោះ ទ្រង់ជ្រាបច្បាស់នូវភាពខ្ចីនៃសមថៈនិងវិបស្សនា ទើបទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «ប្រសិនបើអាត្មាអញធ្វើបវារណាក្នុងថ្ងៃនេះ ភិក្ខុទាំងឡាយដែលចាំវស្សាក្នុងទិសទាំងឡាយ នឹងមកជួបជុំគ្នាក្នុងទីនេះ។ លុះភិក្ខុទាំងនោះមកជួបជុំគ្នាហើយ កាលដែលភិក្ខុចាស់ៗទាំងឡាយកាន់កាប់សេនាសនៈ ភិក្ខុ (ដែលមានសមថវិបស្សនានៅខ្ចី) ទាំងនេះ នឹងមិនអាចធ្វើគុណធម៌វិសេសឲ្យកើតឡើងបានឡើយ។ ទោះបីជាអាត្មាអញនឹងចេញទៅកាន់ចារិក ក៏ទីលំនៅរបស់ភិក្ខុទាំងនេះ មុខជានឹងរកបានដោយកម្រជាប្រាកដ។ ប៉ុន្តែ បើអាត្មាអញមិនទាន់ធ្វើបវារណាទេ ភិក្ខុទាំងឡាយក៏នឹងមិនទាន់មកកាន់ក្រុងសាវត្ថីនេះឡើយ សូម្បីអាត្មាអញក៏នឹងមិនទាន់ចេញទៅកាន់ចារិកដែរ កាលបើជាយ៉ាងនេះ ទីលំនៅរបស់ភិក្ខុទាំងនេះ ក៏នឹងមិនមានការរវល់ឡើយ។ ភិក្ខុទាំងនោះ កាលបើបានរស់នៅជាសុខស្រួលក្នុងទីលំនៅរៀងៗខ្លួនហើយ នឹងធ្វើសមថៈនិងវិបស្សនាឲ្យមានកម្លាំងខ្លាំងក្លា ហើយអាចធ្វើគុណធម៌វិសេសឲ្យកើតឡើងបាន» ព្រះអង្គទ្រង់ព្រះតម្រិះយ៉ាងនេះហើយ ក្នុងថ្ងៃនោះ ទ្រង់មិនទាន់ធ្វើបវារណាឡើយ ដោយទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «អាត្មាអញនឹងធ្វើបវារណាក្នុងថ្ងៃពេញបូណ៌មីខែកត្តិក» ទើបទ្រង់អនុញ្ញាតបវារណាសង្គ្រោះដល់ភិក្ខុទាំងឡាយ។ ព្រោះថា កាលបើភិក្ខុបានទទួលបវារណាសង្គ្រោះហើយ ភិក្ខុអ្នកនៅអាស្រ័យនិស្ស័យណា ដែលមានព្រះអាចារ្យនិងព្រះឧបជ្ឈាយ៍និមន្តចេញទៅ ភិក្ខុនោះក៏រមែងបានឱកាសរស់នៅរហូតដល់ខែចុងក្រោយនៃរដូវក្ដៅ ដោយគិតថា «ប្រសិនបើមានលោកអ្នកប្រគល់និស្ស័យដ៏សមគួរនិមន្តមក អាត្មាអញនឹងសុំកាន់យកនិស្ស័យក្នុងសំណាក់របស់លោកនោះ»។ ទោះបីជាភិក្ខុមានវស្សា ៦០ និមន្តមក ក៏មិនអាចដកហូតយកសេនាសនៈរបស់ភិក្ខុនោះបានឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀត បវារណាសង្គ្រោះនេះ សូម្បីព្រះសង្ឃប្រគល់ឲ្យដល់ភិក្ខុតែមួយរូប ក៏ឈ្មោះថាជាការប្រគល់ឲ្យដល់ភិក្ខុទាំងអស់ដែរ។

---

သာဝတ္ထိံ ဩသရန္တီတိ ဘဂဝတာ ပဝါရဏသင်္ဂဟော ဒိန္နောတိ သုတသုတဋ္ဌာနေယေဝ ယထာသဘာဝေန ဧကံ မာသံ ဝသိတွာ ကတ္တိကပုဏ္ဏမာယ ဥပေါသထံ ကတွာ ဩသရန္တေ သန္ဓာယ ဣဒံ ဝုတ္တံ. ပုဗ္ဗေနာပရန္တိ ဣဓ တရုဏသမထဝိပဿနာသု ကမ္မံ ကတွာ သမထဝိပဿနာ ထာမဇာတာ အကံသု, အယံ ပုဗ္ဗေ ဝိသေသော နာမ. တတော သမာဟိတေန စိတ္တေန သင်္ခါရေ သမ္မသိတွာ ကေစိ သောတာပတ္တိဖလံ…ပေ… ကေစိ အရဟတ္တံ သစ္ဆိကရိံသု. အယံ အပရော ဥဠာရော ဝိသေသော နာမ.

ពាក្យថា «Sāvatthiṃ osaranti» (មកជួបជុំគ្នាក្នុងក្រុងសាវត្ថី) នេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់សំដៅទៅលើភិក្ខុទាំងឡាយ ដែលបានឮដំណឹងក្នុងទីកន្លែងដែលខ្លួនបានឮៗថា «ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ប្រគល់បវារណាសង្គ្រោះហើយ» ក៏បានស្នាក់នៅអស់រយៈពេលមួយខែតាមសមគួរ រួចធ្វើឧបោសថក្នុងថ្ងៃពេញបូណ៌មីខែកត្តិក ហើយទើបមកជួបជុំគ្នា។ ពាក្យថា «Pubbenāparanti» (ធម៌វិសេសមុននិងក្រោយ) ក្នុងទីនេះ សេចក្ដីថា ភិក្ខុទាំងឡាយបានធ្វើការបំពេញព្យាយាមក្នុងសមថៈនិងវិបស្សនាដែលនៅខ្ចី រួចធ្វើសមថៈនិងវិបស្សនាទាំងនោះឲ្យមានកម្លាំងខ្លាំងក្លា នេះឈ្មោះថា «ធម៌វិសេសក្នុងកាលមុន»។ បន្ទាប់មក ភិក្ខុទាំងនោះមានចិត្តតាំងមាំល្អហើយ ក៏ពិចារណានូវសង្ខារធម៌ទាំងឡាយ ហើយភិក្ខុខ្លះបានធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវសោតាបត្តិផល... បេ... ភិក្ខុខ្លះបានធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវអរហត្តផល។ នេះឈ្មោះថា «ធម៌វិសេសដ៏ឧត្តមក្នុងកាលជាខាងក្រោយ»។

---

၁၄၆. အလန္တိ ယုတ္တံ. ယောဇနဂဏနာနီတိ ဧကံ ယောဇနံ ယောဇနမေဝ, ဒသပိ ယောဇနာနိ ယောဇနာနေဝ, တတော ဥဒ္ဓံ ယောဇနဂဏနာနီတိ ဝုစ္စန္တိ. ဣဓ ပန ယောဇနသတမ္ပိ ယောဇနသဟဿမ္ပိ အဓိပ္ပေတံ. ပုဋောသေနာပီတိ ပုဋောသံ ဝုစ္စတိ ပါထေယျံ. တံ ပါထေယျံ ဂဟေတွာပိ ဥပသင်္ကမိတုံ ယုတ္တမေဝါတိ အတ္ထော. ‘‘ပုဋံသေနာ’’တိပိ ပါဌော, တဿတ္ထော – ပုဋော အံသေ အဿာတိ ပုဋံသော, တေန ပုဋံသေန, အံသေ ပါထေယျပုဋံ ဝဟန္တေနာပီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

១៤៦. ពាក្យថា «Alaṃ» ប្រែថា គួរ ឬសមគួរ。 ពាក្យថា «Yojanagaṇanāni» (ការរាប់យោជន៍) សេចក្ដីថា ចម្ងាយ ១ យោជន៍ ក៏ហៅថាយោជន៍ប៉ុណ្ណោះ សូម្បីចម្ងាយ ១០ យោជន៍ ក៏ហៅថាយោជន៍ដូចគ្នា ប៉ុន្តែចម្ងាយដែលលើសពីនោះទៅ ទើបហៅថា «ការរាប់យោជន៍»។ ប៉ុន្តែ ក្នុងសូត្រនេះ ទ្រង់សំដៅយកចម្ងាយសូម្បី ១០០ យោជន៍ ឬ ១០០០ យោជន៍។ ពាក្យថា «Puṭosenāpi» សេចក្ដីថា ស្បៀងបម្រុង ហៅថា «បុដោសៈ»។ មានន័យថា សូម្បីកាន់យកស្បៀងបម្រុងនោះហើយ ដើរទៅរក ក៏ជាការសមគួរពិតប្រាកដ។ ម្យ៉ាងទៀត មានបទបាឋថា «Puṭaṃsenā» ផងដែរ សេចក្ដីពន្យល់នៃបទនោះគឺ បុគ្គលណាមានកញ្ចប់ស្បៀងនៅលើស្មា បុគ្គលនោះឈ្មោះថា «បុដំសៈ» (អ្នកមានកញ្ចប់ស្បៀងលើស្មា) ដោយពាក្យថា «Tena puṭaṃsena» នេះ ទ្រង់មានព្រះហឫទ័យសំដៅថា «សូម្បីកាលដែលលីកញ្ចប់ស្បៀងនៅលើស្មាដើរទៅ» ដូច្នេះឯង។

---

၁၄၇. ဣဒါနိ ဧဝရူပေဟိ စရဏေဟိ သမန္နာဂတာ ဧတ္ထ ဘိက္ခူ အတ္ထီတိ ဒဿေတုံ သန္တိ, ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ စတုန္နံ သတိပဋ္ဌာနာနန္တိအာဒီနိ တေသံ ဘိက္ခူနံ အဘိနိဝိဋ္ဌကမ္မဋ္ဌာနဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တာနိ. တတ္ထ သတ္တတိံသ ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မာ လောကိယလောကုတ္တရာ ကထိတာ. တတြ ဟိ ယေ ဘိက္ခူ တသ္မိံ ခဏေ မဂ္ဂံ ဘာဝေန္တိ, တေသံ လောကုတ္တရာ ဟောန္တိ. အာရဒ္ဓဝိပဿကာနံ လောကိယာ. အနိစ္စသညာဘာဝနာနုယောဂန္တိ ဧတ္ထ သညာသီသေန ဝိပဿနာ ကထိတာ. ယသ္မာ ပနေတ္ထ အာနာပါနကမ္မဋ္ဌာနဝသေန အဘိနိဝိဋ္ဌာဝ [Pg.99] ဗဟူ ဘိက္ခူ, တသ္မာ သေသကမ္မဋ္ဌာနာနိ သင်္ခေပေန ကထေတွာ အာနာပါနကမ္မဋ္ဌာနံ ဝိတ္ထာရေန ကထေန္တော အာနာပါနဿတိ, ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ. ဣဒံ ပန အာနာပါနကမ္မဋ္ဌာနံ သဗ္ဗာကာရေန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝိတ္ထာရိတံ, တသ္မာ တတ္ထ ဝုတ္တနယေနေဝဿ ပါဠိတ္ထော စ ဘာဝနာနယော စ ဝေဒိတဗ္ဗော.

១៤៧. ក្នុងកាលឥឡូវនេះ ដើម្បីបង្ហាញថា «ភិក្ខុទាំងឡាយដែលប្រកបដោយការប្រព្រឹត្តមានសភាពយ៉ាងនេះ មាននៅក្នុងសាសនានេះ» ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបត្រាស់ពាក្យថា «Santi, bhikkhave» (ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុទាំងឡាយមាននៅ...) ជាដើម។ ក្នុងបទទាំងនោះ បទថា «Catunnaṃ satipaṭṭhānānaṃ» (សតិបដ្ឋាន ៤) ជាដើម ព្រះអង្គត្រាស់ទុកដើម្បីបង្ហាញនូវកម្មដ្ឋានដែលភិក្ខុទាំងនោះបានកាន់យកហើយ។ ក្នុងសតិបដ្ឋាននោះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្ដែងនូវពោធិបក្ខិយធម៌ ៣៧ ប្រការ ទាំងជាលោកិយនិងលោកុត្តរៈ។ ព្រោះថា ក្នុងចំណោមភិក្ខុទាំងនោះ ភិក្ខុណាដែលកំពុងចម្រើនមគ្គក្នុងខណៈនោះ ពោធិបក្ខិយធម៌របស់ភិក្ខុទាំងនោះជាលោកុត្តរៈ។ ចំណែកឯពោធិបក្ខិយធម៌របស់ភិក្ខុអ្នកផ្ដើមចម្រើនវិបស្សនា ជាលោកិយ។ បទថា «Aniccasaññābhāvanānuyogaṃ» ក្នុងទីនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្ដែងវិបស្សនាដោយលើកយកសញ្ញាជាប្រធាន។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះហេតុតែក្នុងទីនេះ មានភិក្ខុជាច្រើនដែលបានកាន់យកកម្មដ្ឋានដោយអំណាចនៃអានាបានស្សតិកម្មដ្ឋាន ហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលដែលទ្រង់សម្ដែងកម្មដ្ឋានដែលនៅសល់ដោយសង្ខេបហើយ ទើបទ្រង់សម្ដែងអានាបានស្សតិកម្មដ្ឋានដោយពិស្ដារ ដោយត្រាស់ពាក្យថា «Ānāpānassati, bhikkhave» ជាដើម។ ក៏អានាបានស្សតិកម្មដ្ឋាននេះ ខ្ញុំ (ព្រះពុទ្ធឃោសាចារ្យ) បានពន្យល់ដោយពិស្ដារគ្រប់បែបយ៉ាងក្នុងគម្ពីរវិសុទ្ធិមគ្គរួចហើយ ព្រោះហេតុនោះ គប្បីជ្រាបសេចក្ដីនៃព្រះបាលី និងវិធីចម្រើននៃអានាបានស្សតិកម្មដ្ឋាននោះ តាមន័យដែលបានពោលទុកក្នុងគម្ពីរវិសុទ្ធិមគ្គនោះចុះ។

---

၁၄၉. ကာယညတရန္တိ ပထဝီကာယာဒီသု စတူသု ကာယေသု အညတရံ ဝဒါမိ, ဝါယော ကာယံ ဝဒါမီတိ အတ္ထော. အထ ဝါ ရူပါယတနံ…ပေ… ကဗဠီကာရော အာဟာရောတိ ပဉ္စဝီသတိ ရူပကောဋ္ဌာသာ ရူပကာယော နာမ. တေသု အာနာပါနံ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတနေ သင်္ဂဟိတတ္တာ ကာယညတရံ ဟောတိ, တသ္မာပိ ဧဝမာဟ. တသ္မာတိဟာတိ ယသ္မာ စတူသု ကာယေသု အညတရံ ဝါယောကာယံ, ပဉ္စဝီသတိရူပကောဋ္ဌာသေ ဝါ ရူပကာယေ အညတရံ အာနာပါနံ အနုပဿတိ, တသ္မာ ကာယေ ကာယာနုပဿီတိ အတ္ထော. ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဝေဒနာညတရန္တိ တီသု ဝေဒနာသု အညတရံ, သုခဝေဒနံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. သာဓုကံ မနသိကာရန္တိ ပီတိပဋိသံဝေဒိတာဒိဝသေန ဥပ္ပန္နံ သုန္ဒရမနသိကာရံ. ကိံ ပန မနသိကာရော သုခဝေဒနာ ဟောတီတိ. န ဟောတိ, ဒေသနာသီသံ ပနေတံ. ယထေဝ ဟိ ‘‘အနိစ္စသညာဘာဝနာနုယောဂမနုယုတ္တာ’’တိ ဧတ္ထ သညာနာမေန ပညာ ဝုတ္တာ, ဧဝမိဓာပိ မနသိကာရနာမေန ဝေဒနာ ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဧတသ္မိံ စတုက္ကေ ပဌမပဒေ ပီတိသီသေန ဝေဒနာ ဝုတ္တာ, ဒုတိယပဒေ သုခန္တိ သရူပေနေဝ ဝုတ္တာ. စိတ္တသင်္ခါရပဒဒွယေ ‘‘သညာ စ ဝေဒနာ စ စေတသိကာ, ဧတေ ဓမ္မာ စိတ္တပဋိဗဒ္ဓါ စိတ္တသင်္ခါရာ’’တိ (ပဋိ. မ. ၁.၁၇၄) ဝစနတော ‘‘ဝိတက္ကဝိစာရေ ဌပေတွာ သဗ္ဗေပိ စိတ္တသမ္ပယုတ္တကာ ဓမ္မာ စိတ္တသင်္ခါရေ သင်္ဂဟိတာ’’တိ ဝစနတော စိတ္တသင်္ခါရနာမေန ဝေဒနာ ဝုတ္တာ. တံ သဗ္ဗံ မနသိကာရနာမေန သင်္ဂဟေတွာ ဣဓ ‘‘သာဓုကံ မနသိကာရ’’န္တိ အာဟ.

១៤៩. ពាក្យថា «Kāyaññataraṃ» (កាយណាមួយ) សេចក្ដីថា តថាគតពោលសំដៅយកកាយណាមួយក្នុងបណ្ដាកាយទាំង ៤ មានបឋវីកាយជាដើម គឺពោលសំដៅយកវាយោកាយ នេះជាសេចក្ដីពន្យល់។ មួយម៉្យាងទៀត រូបាយតនៈ... បេ... កពឡិង្ការាហារ រូបភាគ ២៥ ទាំងនេះ ឈ្មោះថារូបកាយ។ ក្នុងរូបភាគទាំងនោះ ខ្យល់ដកដង្ហើមចេញចូល (អានាបានៈ) រាប់បញ្ចូលក្នុងផោដ្ឋព្វាយតនៈ ទើបឈ្មោះថាកាយណាមួយ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់យ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា «Tasmātihā» សេចក្ដីថា ព្រោះហេតុតែភិក្ខុរមែងពិចារណាឃើញនូវវាយោកាយណាមួយក្នុងបណ្ដាកាយទាំង ៤ ឬពិចារណាឃើញនូវខ្យល់ដង្ហើមចេញចូលណាមួយក្នុងរូបកាយដែលមានរូបភាគ ២៥ ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា «Kāye kāyānupassī» (អ្នកពិចារណាឃើញកាយក្នុងកាយ) នេះជាសេចក្ដីពន្យល់។ គប្បីជ្រាបសេចក្ដីយ៉ាងនេះក្នុងគ្រប់វារៈទាំងអស់។ ពាក្យថា «Vedanāññataraṃ» (វេទនាណាមួយ) ព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់សំដៅយកសុខវេទនាណាមួយក្នុងបណ្ដាវេទនាទាំង ៣។ ពាក្យថា «Sādhukaṃ manasikāraṃ» (ការធ្វើទុកក្នុងចិត្តដោយប្រពៃ) សេចក្ដីថា ការធ្វើទុកក្នុងចិត្តដ៏ល្អដែលកើតឡើងដោយអំណាចនៃការដឹងច្បាស់នូវបីតិជាដើម។ ចុះការធ្វើទុកក្នុងចិត្ត គឺជាសុខវេទនាឬ? មិនមែនទេ ប៉ុន្តែពាក្យនេះជាប្រធាននៃការសម្ដែងធម៌ (ទេសនាសីសៈ)។ ដូចជាពាក្យថា «Aniccasaññābhāvanānuyogamanuyuttā» ក្នុងទីនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ហៅបញ្ញាដោយឈ្មោះថាសញ្ញា យ៉ាងណាមិញ សូម្បីក្នុងទីនេះ គប្បីជ្រាបថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ហៅវេទនាដោយឈ្មោះថាការធ្វើទុកក្នុងចិត្ត (មនសិការៈ) យ៉ាងនោះដែរ។ ក្នុងចតុក្កៈ (ពួក ៤) នេះ ក្នុងបទទី ១ ព្រះអង្គត្រាស់ហៅវេទនាដោយលើកយកបីតិជាប្រធាន ក្នុងបទទី ២ ព្រះអង្គត្រាស់ហៅវេទនាដោយចំតួគឺពាក្យថា «Sukhaṃ» (សុខៈ)។ ក្នុងបទទាំងពីរនៃចិត្តសង្ខារ ព្រោះមានព្រះពុទ្ធដីកាថា «សញ្ញាផង វេទនាផង ជាចេតសិក ធម៌ទាំងនេះជាប់ទាក់ទងនឹងចិត្ត ឈ្មោះថាចិត្តសង្ខារ» និងព្រោះមានព្រះពុទ្ធដីកាថា «លើកលែងតែវិតក្កនិងវិចារចេញ ធម៌ដែលសម្បយុត្តនឹងចិត្តទាំងអស់ រមែងរាប់បញ្ចូលក្នុងចិត្តសង្ខារ» ហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបត្រាស់ហៅវេទនាដោយឈ្មោះថាចិត្តសង្ខារ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់រួមបញ្ចូលធម៌ទាំងអស់នោះដោយឈ្មោះថាការធ្វើទុកក្នុងចិត្ត (មនសិការៈ) ហើយទើបត្រាស់ក្នុងទីនេះថា «Sādhukaṃ manasikāra»។

---

ဧဝံ သန္တေပိ ယသ္မာ ဧသာ ဝေဒနာ အာရမ္မဏံ န ဟောတိ, တသ္မာ ဝေဒနာနုပဿနာ န ယုဇ္ဇတီတိ. နော န ယုဇ္ဇတိ, သတိပဋ္ဌာနဝဏ္ဏနာယမ္ပိ ဟိ ‘‘တံတံသုခါဒီနံ ဝတ္ထုံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ဝေဒနာဝ ဝေဒယတိ, တံ ပန ဝေဒနာပဝတ္တိံ ဥပါဒါယ ‘အဟံ ဝေဒယာမီ’တိ ဝေါဟာရမတ္တံ ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ[Pg.100]. အပိစ ပီတိပဋိသံဝေဒီတိအာဒီနံ အတ္ထဝဏ္ဏနာယမေတဿ ပရိဟာရော ဝုတ္တောယေဝ. ဝုတ္တဉှေတံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ –

កាលបើជាយ៉ាងនេះ ព្រោះហេតុតែវេទនានេះមិនមែនជាអារម្មណ៍ (នៃវិបស្សនា) ហេតុនោះ ការចម្រើនវេទនានុបស្សនាក៏មិនសមគួរឬ? មិនមែនជាមិនសមគួរឡើយ គឺសមគួរពិតប្រាកដ ព្រោះថាសូម្បីក្នុងអដ្ឋកថាពន្យល់សតិបដ្ឋាន ក៏មានពោលទុកថា «វេទនាតែម្យ៉ាងរមែងទទួលអារម្មណ៍ ដោយធ្វើនូវវត្ថុមានសុខជាដើមនោះៗឲ្យជាអារម្មណ៍ ប៉ុន្តែព្រោះអាស្រ័យការប្រព្រឹត្តទៅនៃវេទនានោះ ទើបមានត្រឹមតែវោហារសន្មតថា ‘អាត្មាអញទទួលអារម្មណ៍’» ដូច្នេះ។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងការដោះស្រាយនូវបញ្ហានេះ ខ្ញុំបានពោលរួចហើយក្នុងការអធិប្បាយសេចក្ដីនៃបទថា «Pītipaṭisaṃvedī» (ដឹងច្បាស់នូវបីតិ) ជាដើម។ ពិតណាស់ សេចក្ដីនេះមានពោលទុកក្នុងគម្ពីរវិសុទ្ធិមគ្គថា៖

---

‘‘ဒွီဟာကာရေဟိ ပီတိ ပဋိသံဝိဒိတာ ဟောတိ အာရမ္မဏတော စ အသမ္မောဟတော စ. ကထံ အာရမ္မဏတော ပီတိ ပဋိသံဝိဒိတာ ဟောတိ? သပ္ပီတိကေ ဒွေ ဈာနေ သမာပဇ္ဇတိ, တဿ သမာပတ္တိက္ခဏေ ဈာနပဋိလာဘေန အာရမ္မဏတော ပီတိ ပဋိသံဝိဒိတာ ဟောတိ အာရမ္မဏဿ ပဋိသံဝိဒိတတ္တာ. ကထံ အသမ္မောဟတော (ပီတိ ပဋိသံဝိဒိတာ ဟောတိ)? သပ္ပီတိကေ ဒွေ ဈာနေ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌာယ ဈာနသမ္ပယုတ္တံ ပီတိံ ခယတော ဝယတော သမ္မသတိ, တဿ ဝိပဿနာက္ခဏေ လက္ခဏပဋိဝေဓာ အသမ္မောဟတော ပီတိ ပဋိသံဝိဒိတာ ဟောတိ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ပဋိသမ္ဘိဒါယံ ‘ဒီဃံ အဿာသဝသေန စိတ္တဿ ဧကဂ္ဂတံ အဝိက္ခေပံ ပဇာနတော သတိ ဥပဋ္ဌိတာ ဟောတိ, တာယ သတိယာ, တေန ဉာဏေန သာ ပီတိ ပဋိသံဝိဒိတာ ဟောတီ’တိ. ဧတေနေဝ နယေန အဝသေသပဒါနိပိ အတ္ထတော ဝေဒိတဗ္ဗာနီ’’တိ.

«បីតិ ឈ្មោះថាបុគ្គលបានដឹងច្បាស់ដោយអាការៈ ២ យ៉ាង គឺដោយអំណាចនៃអារម្មណ៍ ១ ដោយអំណាចមិនវង្វេង ១។ ចុះបីតិឈ្មោះថាបុគ្គលបានដឹងច្បាស់ដោយអំណាចនៃអារម្មណ៍តើដូចម្ដេច? ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ តែងចូលកាន់ឈានទាំងពីរ (គឺបឋមជ្ឈាននិងទុតិយជ្ឈាន) ដែលប្រកបដោយបីតិ ក្នុងខណៈនៃសមាបត្តិរបស់ភិក្ខុនោះ បីតិឈ្មោះថាបុគ្គលបានដឹងច្បាស់ដោយអំណាចនៃអារម្មណ៍ ព្រោះការបានសម្រេចឈាន និងព្រោះការដឹងច្បាស់នូវអារម្មណ៍។ ចុះបីតិឈ្មោះថាបុគ្គលបានដឹងច្បាស់ដោយអំណាចមិនវង្វេងតើដូចម្ដេច? ភិក្ខុចូលកាន់ឈានទាំងពីរដែលប្រកបដោយបីតិ រួចចេញហើយ តែងពិចារណានូវបីតិដែលសម្បយុត្តនឹងឈាន ដោយភាពជាធម៌អស់ទៅនិងសូន្យទៅ ក្នុងខណៈនៃវិបស្សនារបស់ភិក្ខុនោះ បីតិឈ្មោះថាបុគ្គលបានដឹងច្បាស់ដោយអំណាចមិនវង្វេង ព្រោះការចាក់ធ្លុះនូវលក្ខណៈ។ សូម្បីសេចក្ដីនេះ ក៏មានពោលទុកក្នុងគម្ពីរដីកាបដិសម្ភិទាមគ្គថា ‘កាលបើភិក្ខុដឹងច្បាស់នូវសភាពមិនរាយមាយ គឺសភាពមានអារម្មណ៍តែមួយនៃចិត្ត ដោយអំណាចនៃខ្យល់ដកដង្ហើមចូលវែង សតិក៏តាំងមាំល្អ បីតិនោះឈ្មោះថាបុគ្គលបានដឹងច្បាស់ដោយសតិនោះ និងដោយញាណនោះ’ ដូច្នេះ។ គប្បីជ្រាបសេចក្ដីនៃបទដែលនៅសល់ទាំងឡាយ ដោយន័យនេះឯង»

---

ဣတိ ယထေဝ ဈာနပဋိလာဘေန အာရမ္မဏတော ပီတိသုခစိတ္တသင်္ခါရာ ပဋိသံဝိဒိတာ ဟောန္တိ, ဧဝံ ဣမိနာပိ ဈာနသမ္ပယုတ္တေန ဝေဒနာသင်္ခါတမနသိကာရပဋိလာဘေန အာရမ္မဏတော ဝေဒနာ ပဋိသံဝိဒိတာ ဟောတိ. တသ္မာ သုဝုတ္တမေတံ ဟောတိ ‘‘ဝေဒနာသု ဝေဒနာနုပဿီ တသ္မိံ သမယေ ဘိက္ခု ဝိဟရတီ’’တိ.

កាលបើជាយ៉ាងនេះ បីតិ សុខៈ និងចិត្តសង្ខារ ឈ្មោះថាបុគ្គលបានដឹងច្បាស់ដោយអំណាចនៃអារម្មណ៍ ព្រោះការបានសម្រេចឈាន យ៉ាងណាមិញ សូម្បីវេទនាក៏ឈ្មោះថាបុគ្គលបានដឹងច្បាស់ដោយអំណាចនៃអារម្មណ៍ ព្រោះការបានសម្រេចនូវការធ្វើទុកក្នុងចិត្តដែលលោកហៅថាវេទនា ដែលសម្បយុត្តនឹងឈាននោះ យ៉ាងនោះដែរ។ ព្រោះហេតុនោះ ពាក្យថា «vedanāsu vedanānupassī tasmiṃ samaye bhikkhu viharati» (ភិក្ខុពិចារណាឃើញវេទនាក្នុងវេទនាទាំងឡាយ រមែងរស់នៅក្នុងសម័យនោះ) នេះ ទើបឈ្មោះថាជាពាក្យដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ទុកដោយប្រពៃហើយ។

---

နာဟံ, ဘိက္ခဝေ, မုဋ္ဌဿတိဿ အသမ္ပဇာနဿာတိ ဧတ္ထ အယမဓိပ္ပာယော – ယသ္မာ စိတ္တပဋိသံဝေဒီ အဿသိဿာမီတိအာဒိနာ နယေန ပဝတ္တော ဘိက္ခု ကိဉ္စာပိ အဿာသပဿာသနိမိတ္တံ အာရမ္မဏံ ကရောတိ, တဿ ပန စိတ္တဿ အာရမ္မဏေ သတိဉ္စ သမ္ပဇညဉ္စ ဥပဋ္ဌပေတွာ ပဝတ္တနတော စိတ္တေ စိတ္တာနုပဿီယေဝ နာမေသ ဟောတိ. န ဟိ မုဋ္ဌဿတိဿ အသမ္ပဇာနဿ အာနာပါနဿတိဘာဝနာ အတ္ထိ. တသ္မာ အာရမ္မဏတော စိတ္တပဋိသံဝိဒိတာဒိဝသေန စိတ္တေ စိတ္တာနုပဿီ တသ္မိံ သမယေ ဘိက္ခု ဝိဟရတီတိ. သော ယံ တံ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿာနံ ပဟာနံ, တံ ပညာယ ဒိသွာ သာဓုကံ အဇ္ဈုပေက္ခိတာ ဟောတီတိ ဧတ္ထ အဘိဇ္ဈာယ ကာမစ္ဆန္ဒနီဝရဏံ, ဒေါမနဿဝသေန ဗျာပါဒနီဝရဏံ [Pg.101] ဒဿိတံ. ဣဒဉှိ စတုက္ကံ ဝိပဿနာဝသေနေဝ ဝုတ္တံ, ဓမ္မာနုပဿနာ စ နီဝရဏပဗ္ဗာဒိဝသေန ဆဗ္ဗိဓာ ဟောတိ, တဿာ နီဝရဏပဗ္ဗံ အာဒိ, တဿပိ ဣဒံ နီဝရဏဒွယံ အာဒိ, ဣတိ ဓမ္မာနုပဿနာယ အာဒိံ ဒဿေတုံ ‘‘အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿာန’’န္တိ အာဟ. ပဟာနန္တိ အနိစ္စာနုပဿနာယ နိစ္စသညံ ပဇဟတီတိ ဧဝံ ပဟာနကရဉာဏံ အဓိပ္ပေတံ. တံ ပညာယ ဒိသွာတိ တံ အနိစ္စဝိရာဂနိရောဓပဋိနိဿဂ္ဂါဉာဏသင်္ခါတံ ပဟာနဉာဏံ အပရာယ ဝိပဿနာပညာယ, တမ္ပိ အပရာယာတိ ဧဝံ ဝိပဿနာပရမ္ပရံ ဒဿေတိ. အဇ္ဈုပေက္ခိတာ ဟောတီတိ ယဉ္စ သမထပဋိပန္နံ အဇ္ဈုပေက္ခတိ, ယဉ္စ ဧကတော ဥပဋ္ဌာနံ အဇ္ဈုပေက္ခတီတိ ဒွိဓာ အဇ္ဈုပေက္ခတိ နာမ. တတ္ထ သဟဇာတာနမ္ပိ အဇ္ဈုပေက္ခနာ ဟောတိ အာရမ္မဏဿပိ အဇ္ဈုပေက္ခနာ, ဣဓ အာရမ္မဏအဇ္ဈုပေက္ခနာ အဓိပ္ပေတာ. တသ္မာတိဟ, ဘိက္ခဝေတိ ယသ္မာ အနိစ္စာနုပဿီ အဿသိဿာမီတိအာဒိနာ နယေန ပဝတ္တော န ကေဝလံ နီဝရဏာဒိဓမ္မေ, အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿသီသေန ပန ဝုတ္တာနံ ဓမ္မာနံ ပဟာနဉာဏမ္ပိ ပညာယ ဒိသွာ အဇ္ဈုပေက္ခိတာ ဟောတိ, တသ္မာ ‘‘ဓမ္မေသု ဓမ္မာနုပဿီ တသ္မိံ သမယေ ဘိက္ခု ဝိဟရတီ’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ពាក្យថា «Nāhaṃ, bhikkhave, muṭṭhassatissa asampajānassa» (ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតមិនពោលចំពោះភិក្ខុអ្នកមានសតិភ្លេចភ្លាំង មិនដឹងខ្លួនឡើយ) ក្នុងទីនេះ មានសេចក្ដីអធិប្បាយយ៉ាងនេះថា ព្រោះហេតុតែភិក្ខុដែលប្រព្រឹត្តទៅតាមន័យមានពាក្យថា «Cittapaṭisaṃvedī assasissāmi» (ដឹងច្បាស់នូវចិត្ត អាត្មាអញនឹងដកដង្ហើមចូល) ជាដើម ទោះបីជាធ្វើនូវអានាបាននិមិត្តឲ្យជាអារម្មណ៍ក៏ដោយ ប៉ុន្តែព្រោះការប្រព្រឹត្តទៅដោយតាំងមាំនូវសតិនិងសម្បជញ្ញៈក្នុងអារម្មណ៍នៃចិត្តនោះ ភិក្ខុនោះទើបឈ្មោះថាជា «Citte cittānupassī» (អ្នកពិចារណាឃើញចិត្តក្នុងចិត្ត) ពិតប្រាកដ។ ព្រោះថា ការចម្រើនអានាបានស្សតិ រមែងមិនមានដល់ភិក្ខុអ្នកមានសតិភ្លេចភ្លាំង មិនដឹងខ្លួនឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ពាក្យថា «citte cittānupassī tasmiṃ samaye bhikkhu viharati» (ភិក្ខុពិចារណាឃើញចិត្តក្នុងចិត្ត រមែងរស់នៅក្នុងសម័យនោះ) ដោយអំណាចនៃការដឹងច្បាស់នូវចិត្តជាដើមតាមអារម្មណ៍ ទើបឈ្មោះថាជាពាក្យដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ទុកដោយប្រពៃហើយ។ ក្នុងបទថា «So yaṃ taṃ abhijjhādomanassānaṃ pahānaṃ, taṃ paññāya disvā sādhukaṃ ajjhupekkhitā hoti» នេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់បង្ហាញនូវកាមច្ឆន្ទនីវរណៈដោយពាក្យថាអភិជ្ឈា និងទ្រង់បង្ហាញនូវព្យាបាទនីវរណៈដោយអំណាចនៃទោមនស្ស។ ព្រោះថា ចតុក្កៈនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកដោយអំណាចនៃវិបស្សនាតែម្យ៉ាង ម្យ៉ាងទៀត ធម្មានុបស្សនារមែងមាន ៦ យ៉ាង ដោយអំណាចនៃនីវរណបព្វៈជាដើម ក្នុងធម្មានុបស្សនានោះ នីវរណបព្វៈជាចំណែកដំបូង ហើយសូម្បីក្នុងនីវរណបព្វៈនោះ នីវរណៈទាំងពីរនេះក៏ជាចំណែកដំបូងដែរ ព្រះដ៏មានព្រះភាគដើម្បីបង្ហាញនូវចំណែកដំបូងនៃធម្មានុបស្សនា ទើបត្រាស់ពាក្យថា «Abhijjhādomanassānaṃ»។ ពាក្យថា «Pahānaṃ» សេចក្ដីថា ភិក្ខុរមែងលះបង់នូវនិច្ចសញ្ញាដោយអនិច្ចានុបស្សនា យ៉ាងនេះ គឺទ្រង់សំដៅយកវិបស្សនាញាណដែលជាហេតុនៃការលះបង់។ ពាក្យថា «Taṃ paññāya disvā» សេចក្ដីថា ភិក្ខុឃើញនូវញាណដែលជាហេតុនៃការលះបង់ ពោលគឺវិបស្សនាញាណដែលពិចារណាឃើញនូវអនិច្ចៈ វិរាគៈ និរោធៈ និងបដិនិស្សគ្គៈនោះ ដោយវិបស្សនាបញ្ញាដ៏ទៃទៀត ហើយឃើញនូវវិបស្សនាបញ្ញានោះ ដោយវិបស្សនាបញ្ញាដ៏ទៃទៀត យ៉ាងនេះ គឺទ្រង់បង្ហាញនូវលំដាប់នៃវិបស្សនា។ ពាក្យថា «Ajjhupekkhitā hoti» សេចក្ដីថា ភិក្ខុរមែងតាំងចិត្តជាកណ្ដាលក្នុងធម៌ដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងសមថៈផង រមែងតាំងចិត្តជាកណ្ដាលក្នុងធម៌ដែលតាំងឡើងជាឯកគ្គតាផង ឈ្មោះថាតាំងចិត្តជាកណ្ដាលដោយអាការៈ ២ យ៉ាងនេះ។ ក្នុងអាការៈទាំងនោះ ការតាំងចិត្តជាកណ្ដាលក្នុងធម៌ដែលកើតជាមួយគ្នា (សហជាតធម៌) ក៏មាន ការតាំងចិត្តជាកណ្ដាលក្នុងអារម្មណ៍ (នៃវិបស្សនា) ក៏មាន ប៉ុន្តែក្នុងទីនេះ ទ្រង់សំដៅយកការតាំងចិត្តជាកណ្ដាលក្នុងអារម្មណ៍។ ពាក្យថា «Tasmātiha, bhikkhave» សេចក្ដីថា ព្រោះហេតុតែភិក្ខុដែលប្រព្រឹត្តទៅតាមន័យមានពាក្យថា «Aniccānupassī assasissāmi» ជាដើម មិនត្រឹមតែឃើញនូវនីវរណធម៌ជាដើមប៉ុណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងឃើញនូវញាណដែលជាហេតុនៃការលះបង់នូវធម៌ទាំងឡាយដែលទ្រង់ត្រាស់ទុកដោយលើកយកអភិជ្ឈានិងទោមនស្សជាប្រធាននោះ ដោយបញ្ញា ហើយជាអ្នកតាំងចិត្តជាកណ្ដាលទៀតផង ព្រោះហេតុនោះ គប្បីជ្រាបថា «dhammesu dhammānupassī tasmiṃ samaye bhikkhu viharati» (ភិក្ខុពិចារណាឃើញធម៌ក្នុងធម៌ទាំងឡាយ រមែងរស់នៅក្នុងសម័យនោះ) ដូច្នេះឯង។

---

၁၅၀. ပဝိစိနတီတိ အနိစ္စာဒိဝသေန ပဝိစိနတိ. ဣတရံ ပဒဒွယံ ဧတဿေဝ ဝေဝစနံ. နိရာမိသာတိ နိက္ကိလေသာ. ပဿမ္ဘတီတိ ကာယိကစေတသိကဒရထပဋိပ္ပဿဒ္ဓိယာ ကာယောပိ စိတ္တမ္ပိ ပဿမ္ဘတိ. သမာဓိယတီတိ သမ္မာ ဌပိယတိ, အပ္ပနာပတ္တံ ဝိယ ဟောတိ. အဇ္ဈုပေက္ခိတာ ဟောတီတိ သဟဇာတအဇ္ဈုပေက္ခနာယ အဇ္ဈုပေက္ခိတာ ဟောတိ.

១៥០. ពាក្យថា Pavicinati សេចក្តីថា ពិចារណាដោយអំណាចនៃអនិច្ចលក្ខណៈជាដើម។ បទទាំងពីរក្រៅពីនេះ (គឺ បវិចយោ និង បរិវីមំសា) ជាវេវចនៈនៃពាក្យ Pavicinati នោះឯង។ ពាក្យថា Nirāmisa សេចក្តីថា មិនមានកិលេស។ ពាក្យថា Passambhati សេចក្តីថា ទាំងកាយទាំងចិត្តរមែងស្ងប់រម្ងាប់ ព្រោះការរម្ងាប់បង់នូវសេចក្តីក្រវល់ក្រវាយក្នុងកាយនិងចិត្ត។ ពាក្យថា Samādhiyati សេចក្តីថា តម្កល់ទុកដោយប្រពៃ គឺមានសភាពដូចជាចិត្តដែលដល់នូវអប្បនាសមាធិ។ ពាក្យថា Ajjhupekkhitā hoti សេចក្តីថា ជាធម្មជាតិព្រងើយកន្តើយ ដោយអំណាចនៃសហជាតឧបេក្ខា។

---

ဧဝံ စုဒ္ဒသဝိဓေန ကာယပရိဂ္ဂါဟကဿ ဘိက္ခုနော တသ္မိံ ကာယေ သတိ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ, သတိယာ သမ္ပယုတ္တံ ဉာဏံ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ, တံသမ္ပယုတ္တမေဝ ကာယိကစေတသိကဝီရိယံ ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ, ပီတိ, ပဿဒ္ဓိ, စိတ္တေကဂ္ဂတာ သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ, ဣမေသံ ဆန္နံ သမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂါနံ အနောသက္ကနအနတိဝတ္တနသင်္ခါတော မဇ္ဈတ္တာကာရော ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ. ယထေဝ ဟိ သမပ္ပဝတ္တေသု အဿေသု သာရထိနော ‘‘အယံ ဩလီယတီ’’တိ တုဒနံ ဝါ, ‘‘အယံ အတိဓာဝတီ’’တိ အာကဍ္ဎနံ ဝါ နတ္ထိ, ကေဝလံ ဧဝံ ပဿမာနဿ ဌိတာကာရောဝ ဟောတိ, ဧဝမေဝ ဣမေသံ ဆန္နံ သမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂါနံ အနောသက္ကနအနတိဝတ္တနသင်္ခါတော မဇ္ဈတ္တာကာရော ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ နာမ ဟောတိ. ဧတ္တာဝတာ ကိံ ကထိတံ? ဧကစိတ္တက္ခဏိကာ နာနာရသလက္ခဏာ ဝိပဿနာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂါ နာမ ကထိတာ.

យ៉ាងនេះ សតិដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងកាយនោះ របស់ភិក្ខុអ្នកកំណត់កាយដោយចំណែក ១៤ យ៉ាង ឈ្មោះថា សតិសម្ពោជ្ឈង្គ, ញាណដែលសម្បយុត្តដោយសតិនោះ ឈ្មោះថា ធម្មវិចយសម្ពោជ្ឈង្គ, សេចក្តីព្យាយាមតាមផ្លូវកាយនិងផ្លូវចិត្តដែលសម្បយុត្តដោយសតិនោះឯង ឈ្មោះថា វីរិយសម្ពោជ្ឈង្គ, បីតិ (ឈ្មោះថា បីតិសម្ពោជ្ឈង្គ), បស្សទ្ធិ (ឈ្មោះថា បស្សទ្ធិសម្ពោជ្ឈង្គ), ចិត្តេកគ្គតា ឈ្មោះថា សមាធិសម្ពោជ្ឈង្គ, អាការៈកណ្តាលដែលពោលគឺការមិនថយក្រោយនិងការមិនហួសប្រមាណនៃសម្ពោជ្ឈង្គទាំង ៦ នេះ ឈ្មោះថា ឧបេក្ខាសម្ពោជ្ឈង្គ។ ពិតមែនហើយ ដូចជាកាលដែលសេះទាំងឡាយបរទៅស្មើគ្នា នាយសារថីមិនបាច់ជម្រុញថា «សេះនេះយឺតយារ» ឬមិនបាច់ទាញបង្ហៀរថា «សេះនេះរត់លឿនពេក» ឡើយ គ្រាន់តែមើលទៅយ៉ាងនេះ ក៏មានអាការៈស្ងៀមនៅជាធម្មតា យ៉ាងណាមិញ អាការៈកណ្តាលដែលពោលគឺការមិនថយក្រោយនិងការមិនហួសប្រមាណនៃសម្ពោជ្ឈង្គទាំង ៦ នេះ ឈ្មោះថា ឧបេក្ខាសម្ពោជ្ឈង្គ ក៏មានយ៉ាងនោះឯង។ ដោយហេតុប៉ុណ្ណេះ តើព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងនូវអ្វី? ទ្រង់សម្តែងនូវវិបស្សនាសម្ពោជ្ឈង្គ ដែលមានខណៈចិត្តតែមួយ មានលក្ខណៈនិងកិច្ចផ្សេងៗគ្នា។

---

၁၅၂. ဝိဝေကနိဿိတန္တိအာဒီနိ [Pg.102] ဝုတ္တတ္ထာနေဝ. ဧတ္ထ ပန အာနာပါနပရိဂ္ဂါဟိကာ သတိ လောကိယာ ဟောတိ, လောကိယာ အာနာပါနာ လောကိယသတိပဋ္ဌာနံ ပရိပူရေန္တိ, လောကိယာ သတိပဋ္ဌာနာ လောကုတ္တရဗောဇ္ဈင်္ဂေ ပရိပူရေန္တိ, လောကုတ္တရာ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ဝိဇ္ဇာဝိမုတ္တိဖလနိဗ္ဗာနံ ပရိပူရေန္တိ. ဣတိ လောကိယဿ အာဂတဋ္ဌာနေ လောကိယံ ကထိတံ, လောကုတ္တရဿ အာဂတဋ္ဌာနေ လောကုတ္တရံ ကထိတန္တိ. ထေရော ပနာဟ ‘‘အညတ္ထ ဧဝံ ဟောတိ, ဣမသ္မိံ ပန သုတ္တေ လောကုတ္တရံ ဥပရိ အာဂတံ, လောကိယာ အာနာပါနာ လောကိယသတိပဋ္ဌာနေ ပရိပူရေန္တိ, လောကိယာ သတိပဋ္ဌာနာ လောကိယေ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ပရိပူရေန္တိ, လောကိယာ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ လောကုတ္တရံ ဝိဇ္ဇာဝိမုတ္တိဖလနိဗ္ဗာနံ ပရိပူရေန္တိ, ဝိဇ္ဇာဝိမုတ္တိပဒေန ဟိ ဣဓ ဝိဇ္ဇာဝိမုတ္တိဖလနိဗ္ဗာနံ အဓိပ္ပေတ’’န္တိ.

១៥២. ពាក្យទាំងឡាយមានជាដើមថា «Vivekanissitaṃ» មានសេចក្តីដូចដែលបានពោលរួចមកហើយ។ ប៉ុន្តែក្នុងទីនេះ សតិដែលកំណត់ខ្យល់ដកដង្ហើមចេញចូល ជាលោកិយ, ខ្យល់ដកដង្ហើមចេញចូលជាលោកិយ រមែងញ៉ាំងលោកិយសតិបដ្ឋានឲ្យពេញបរិបូណ៌, លោកិយសតិបដ្ឋាន រមែងញ៉ាំងលោកុត្តរពោជ្ឈង្គឲ្យពេញបរិបូណ៌, លោកុត្តរពោជ្ឈង្គ រមែងញ៉ាំងវិជ្ជាវិមុត្តិផលនិព្វានឲ្យពេញបរិបូណ៌។ ហេតុនោះ ក្នុងកន្លែងដែលលោកិយពោជ្ឈង្គមកដល់ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងលោកិយសតិបដ្ឋាន, ក្នុងកន្លែងដែលលោកុត្តរពោជ្ឈង្គមកដល់ ទ្រង់សម្តែងលោកុត្តរសតិបដ្ឋាន យ៉ាងនេះ។ ចំណែកព្រះថេរៈពោលថា «ក្នុងសូត្រដទៃរមែងមានយ៉ាងនេះ ប៉ុន្តែក្នុងសូត្រនេះ លោកុត្តរធម៌មកខាងចុង (ខាងលើ) គឺខ្យល់ដកដង្ហើមចេញចូលជាលោកិយ រមែងញ៉ាំងលោកិយសតិបដ្ឋានឲ្យពេញបរិបូណ៌, លោកិយសតិបដ្ឋាន រមែងញ៉ាំងលោកិយពោជ្ឈង្គឲ្យពេញបរិបូណ៌, លោកិយពោជ្ឈង្គ រមែងញ៉ាំងលោកុត្តរវិជ្ជាវិមុត្តិផលនិព្វានឲ្យពេញបរិបូណ៌ ព្រោះថាក្នុងសូត្រនេះ ទ្រង់ប្រាថ្នាយកវិជ្ជាវិមុត្តិផលនិព្វាន ដោយបទថា វិជ្ជាវិមុត្តិ»។

---

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

ក្នុងបបញ្ចសូទនី អដ្ឋកថា មជ្ឈិមនិកាយ

---

အာနာပါနဿတိသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

សេចក្តីអធិប្បាយអានាបាណស្សតិសូត្រ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

---

၉. ကာယဂတာသတိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៩. សេចក្តីអធិប្បាយកាយគតាសតិសូត្រ

---

၁၅၃-၄. ဧဝံ မေ သုတန္တိ ကာယဂတာသတိသုတ္တံ. တတ္ထ ဂေဟသိတာတိ ပဉ္စကာမဂုဏနိဿိတာ. သရသင်္ကပ္ပာတိ ဓာဝနသင်္ကပ္ပာ. သရန္တီတိ ဟိ သရာ, ဓာဝန္တီတိ အတ္ထော. အဇ္ဈတ္တမေဝါတိ ဂေါစရဇ္ဈတ္တသ္မိံယေဝ. ကာယဂတာသတိန္တိ ကာယပရိဂ္ဂါဟိကမ္ပိ ကာယာရမ္မဏမ္ပိ သတိံ. ကာယပရိဂ္ဂါဟိကန္တိ ဝုတ္တေ သမထော ကထိတော ဟောတိ, ကာယာရမ္မဏန္တိ ဝုတ္တေ ဝိပဿနာ. ဥဘယေန သမထဝိပဿနာ ကထိတာ ဟောန္တိ.

១៥៣-៤. ពាក្យថា «Evaṃ me sutaṃ» ជាដើម គឺកាយគតាសតិសូត្រ។ ក្នុងសូត្រនោះ ពាក្យថា «Gehasitā» សេចក្តីថា អាស្រ័យនូវកាមគុណទាំង ៥។ ពាក្យថា «Sarasaṅkappā» សេចក្តីថា តម្រិះដែលរត់ទៅ (កាន់អារម្មណ៍ផ្សេងៗ)។ ពិតមែនហើយ តម្រិះទាំងឡាយរមែងរត់ទៅ ហេតុនោះទើបឈ្មោះថា សរៈ មានន័យថា រត់ទៅ។ ពាក្យថា «Ajjhattameva» សេចក្តីថា ក្នុងគោចរជ្ឈត្តៈ (អារម្មណ៍ខាងក្នុងមានបឋវីកសិណជាដើម) តែម៉្យាង។ ពាក្យថា «Kāyagatāsati» សេចក្តីថា សតិដែលកំណត់កាយផង សតិដែលមានកាយជាអារម្មណ៍ផង។ កាលបើពោលថា «សតិដែលកំណត់កាយ» ឈ្មោះថាទ្រង់សម្តែងសមថៈ, កាលបើពោលថា «សតិដែលមានកាយជាអារម្មណ៍» ឈ្មោះថាទ្រង់សម្តែងវិបស្សនា។ ដោយពាក្យទាំងពីរនេះ ឈ្មោះថាទ្រង់សម្តែងទាំងសមថៈនិងវិបស្សនា។

---

ပုန စပရံ…ပေ… ဧဝမ္ပိ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ကာယဂတာသတိံ ဘာဝေတီတိ သတိပဋ္ဌာနေ စုဒ္ဒသဝိဓေန ကာယာနုပဿနာ ကထိတာ.

ពាក្យថា «Puna caparaṃ...pe... evampi, bhikkhave, bhikkhu kāyagatāsatiṃ bhāveti» នេះ គឺព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងកាយានុបស្សនាដោយចំណែក ១៤ យ៉ាង ដូចក្នុងសតិបដ្ឋានសូត្រ។

---

၁၅၆. အန္တောဂဓာဝါဿာတိ တဿ ဘိက္ခုနော ဘာဝနာယ အဗ္ဘန္တရဂတာဝ ဟောန္တိ. ဝိဇ္ဇာဘာဂိယာတိ ဧတ္ထ သမ္ပယောဂဝသေန ဝိဇ္ဇံ ဘဇန္တီတိ ဝိဇ္ဇာဘာဂိယာ. ဝိဇ္ဇာဘာဂေ ဝိဇ္ဇာကောဋ္ဌာသေ ဝတ္တန္တီတိပိ ဝိဇ္ဇာဘာဂိယာ. တတ္ထ [Pg.103] ဝိပဿနာဉာဏံ, မနောမယိဒ္ဓိ, ဆ အဘိညာတိ အဋ္ဌ ဝိဇ္ဇာ. ပုရိမေန အတ္ထေန တာဟိ သမ္ပယုတ္တဓမ္မာပိ ဝိဇ္ဇာဘာဂိယာ. ပစ္ဆိမေန အတ္ထေန တာသု ယာ ကာစိ ဧကာ ဝိဇ္ဇာ ဝိဇ္ဇာ, သေသာ ဝိဇ္ဇာဘာဂိယာတိ ဧဝံ ဝိဇ္ဇာပိ ဝိဇ္ဇာယ သမ္ပယုတ္တာ ဓမ္မာပိ ဝိဇ္ဇာဘာဂိယာတေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ. စေတသာ ဖုဋောတိ ဧတ္ထ ဒုဝိဓံ ဖရဏံ အာပေါဖရဏဉ္စ, ဒိဗ္ဗစက္ခုဖရဏဉ္စ, တတ္ထ အာပေါကသိဏံ သမာပဇ္ဇိတွာ အာပေန ဖရဏံ အာပေါဖရဏံ နာမ. ဧဝံ ဖုဋေပိ မဟာသမုဒ္ဒေ သဗ္ဗာ သမုဒ္ဒင်္ဂမာ ကုန္နဒိယော အန္တောဂဓာဝ ဟောန္တိ, အာလောကံ ပန ဝဍ္ဎေတွာ ဒိဗ္ဗစက္ခုနာ သကလသမုဒ္ဒဿ ဒဿနံ ဒိဗ္ဗစက္ခုဖရဏံ နာမ. ဧဝံ ဖရဏေပိ မဟာသမုဒ္ဒေ သဗ္ဗာ သမုဒ္ဒင်္ဂမာ ကုန္နဒိယော အန္တောဂဓာဝ ဟောန္တိ.

១៥៦. ពាក្យថា «Antogadhāvāssa» សេចក្តីថា ធម៌ទាំងឡាយរមែងចូលទៅខាងក្នុងនៃការចម្រើន (ភាវនា) របស់ភិក្ខុនោះឯង។ ពាក្យថា «Vijjābhāgiyā» ក្នុងទីនេះ សេចក្តីថា ធម៌ទាំងឡាយដែលចូលទៅជិតវិជ្ជា ដោយអំណាចនៃសម្បយោគៈ ឈ្មោះថា វិជ្ជាភាគិយៈ។ ម្យ៉ាងទៀត ធម៌ទាំងឡាយដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងចំណែកនៃវិជ្ជា ឈ្មោះថា វិជ្ជាភាគិយៈ។ ក្នុងវិជ្ជាភាគិយៈនោះ វិជ្ជាមាន ៨ គឺ វិបស្សនាញាណ មនោមយិទ្ធិ និងអភិញ្ញា ៦។ ដោយអត្ថទីមួយ ធម៌ទាំងឡាយដែលសម្បយុត្តដោយវិជ្ជាទាំង ៨ នោះ ក៏ឈ្មោះថា វិជ្ជាភាគិយៈ។ ដោយអត្ថទីពីរ ក្នុងវិជ្ជាទាំង ៨ នោះ វិជ្ជាណាមួយឈ្មោះថា វិជ្ជា វិជ្ជាដែលសេសសល់ក្រៅពីនោះឈ្មោះថា វិជ្ជាភាគិយៈ យ៉ាងនេះ គួរដឹងថា ទាំងវិជ្ជា ទាំងធម៌ដែលសម្បយុត្តដោយវិជ្ជា ឈ្មោះថា វិជ្ជាភាគិយៈ ដូចគ្នា។ ពាក្យថា «Cetasā phuṭo» ក្នុងទីនេះ ការផ្សាយទៅមាន ២ យ៉ាងគឺ អាបោសណ្ឋានផ្សាយទៅ (អាបោផរណៈ) និងទិព្វចក្ខុផ្សាយទៅ (ទិព្វចក្ខុផរណៈ)។ ក្នុងពីរយ៉ាងនោះ ការចូលកាន់អាបោកសិណហើយផ្សាយទៅដោយអំណាចនៃអាបោកសិណ ឈ្មោះថា អាបោផរណៈ។ កាលបើផ្សាយទៅយ៉ាងនេះ សូម្បីតែស្ទឹងតូចៗទាំងអស់ដែលហូរទៅកាន់មហាសមុទ្រ ក៏រមែងរួមបញ្ចូលទៅក្នុងមហាសមុទ្រនោះឯង។ ចំណែកការចម្រើនអាលោកកសិណហើយមើលឃើញមហាសមុទ្រទាំងអស់ដោយទិព្វចក្ខុ ឈ្មោះថា ទិព្វចក្ខុផរណៈ។ កាលបើផ្សាយទៅយ៉ាងនេះ សូម្បីតែស្ទឹងតូចៗទាំងអស់ដែលហូរទៅកាន់មហាសមុទ្រ ក៏រមែងរួមបញ្ចូលទៅក្នុងមហាសមុទ្រនោះឯង។

---

ဩတာရန္တိ ဝိဝရံ ဆိဒ္ဒံ. အာရမ္မဏန္တိ ကိလေသုပ္ပတ္တိပစ္စယံ. လဘေထ ဩတာရန္တိ လဘေယျ ပဝေသနံ, ဝိနိဝိဇ္ဈိတွာ ယာဝ ပရိယောသာနာ ဂစ္ဆေယျာတိ အတ္ထော. နိက္ခေပနန္တိ နိက္ခိပနဋ္ဌာနံ.

ពាក្យថា «Otāra» សេចក្តីថា ចន្លោះ ឬប្រហោង (ឱកាសនៃកិលេស)។ ពាក្យថា «Ārammaṇa» សេចក្តីថា បច្ច័យជាទីកើតឡើងនៃកិលេស។ ពាក្យថា «Labhetha otāraṃ» សេចក្តីថា គប្បីបាននូវការចូលទៅ គឺទម្លុះទម្លាយទៅរហូតដល់ទីបំផុត មានន័យយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា «Nikkhepana» សេចក្តីថា ទីកន្លែងសម្រាប់ដាក់ចុះ។

---

၁၅၇. ဧဝံ အဘာဝိတကာယဂတာသတိံ ပုဂ္ဂလံ အလ္လမတ္တိကပုဉ္ဇာဒီဟိ ဥပမေတွာ ဣဒါနိ ဘာဝိတကာယဂတာသတိံ သာရဖလကာဒီဟိ ဥပမေတုံ သေယျထာပီတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အဂ္ဂဠဖလကန္တိ ကဝါဋံ.

១៥៧. ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ប្រៀបធៀបបុគ្គលដែលមិនបានចម្រើនកាយគតាសតិ ដោយគំនរដីស្អិតជាដើមយ៉ាងនេះហើយ ឥឡូវនេះ ដើម្បីនឹងប្រៀបធៀបបុគ្គលដែលបានចម្រើនកាយគតាសតិ ដោយបន្ទះឈើខ្លឹមជាដើម ទើបទ្រង់ត្រាស់ពាក្យមានជាដើមថា «Seyyathāpi»។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា «Aggaḷaphalaka» សេចក្តីថា សន្លឹកទ្វារ។

---

၁၅၈. ကာကပေယျောတိ မုခဝဋ္ဋိယံ နိသီဒိတွာ ကာကေန ဂီဝံ အနာမေတွာဝ ပါတဗ္ဗော. အဘိညာသစ္ဆိကရဏီယဿာတိ အဘိညာယ သစ္ဆိကာတဗ္ဗဿ. သက္ခိဘဗ္ဗတံ ပါပုဏာတီတိ ပစ္စက္ခဘာဝံ ပါပုဏာတိ. သတိ သတိ အာယတနေတိ သတိသတိ ကာရဏေ. ကိံ ပနေတ္ထ ကာရဏန္တိ? အဘိညာဝ ကာရဏံ. အာဠိဗန္ဓာတိ မရိယာဒဗဒ္ဓါ.

១៥៨. ពាក្យថា «Kākapeyya» សេចក្តីថា ទឹកដែលក្អែកទំនៅលើមាត់ភាជន៍ ហើយមិនបាច់ឱនកចុះ ក៏អាចផឹកបាន (គឺទឹកពេញប្រៀប)។ ពាក្យថា «Abhiññāsacchikaraṇīyassa» សេចក្តីថា ធម៌ដែលគប្បីធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ដោយអភិញ្ញា។ ពាក្យថា «Sakkhibhabbataṃ pāpuṇāti» សេចក្តីថា ដល់នូវភាពជាទីជាក់ស្តែង។ ពាក្យថា «Sati sati āyatane» សេចក្តីថា កាលបើហេតុមាននៅ។ សួរថា ចុះហេតុក្នុងទីនេះគឺអ្វី? ឆ្លើយថា អភិញ្ញានោះឯងជាហេតុ។ ពាក្យថា «Āḷibandhā» សេចក្តីថា ទំនប់ដែលគេលើកឡើង (ដើម្បីទប់ទឹក)។

---

ယာနီကတာယာတိ ယုတ္တယာနံ ဝိယ ကတာယ. ဝတ္ထုကတာယာတိ ပတိဋ္ဌာကတာယ. အနုဋ္ဌိတာယာတိ အနုပ္ပဝတ္တိတာယ. ပရိစိတာယာတိ ပရိစယကတာယ. သုသမာရဒ္ဓါယာတိ သုဋ္ဌု သမာရဒ္ဓါယ သုသမ္ပဂ္ဂဟိတာယ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

ពាក្យថា «Yānīkatāya» សេចក្តីថា ធ្វើឲ្យដូចជាយានដែលគេទឹមរួចហើយ។ ពាក្យថា «Vatthukatāya» សេចក្តីថា ធ្វើឲ្យជាទីតាំង។ ពាក្យថា «Anuṭṭhitāya» សេចក្តីថា ធ្វើឲ្យប្រព្រឹត្តទៅរឿយៗ។ ពាក្យថា «Paricitāya» សេចក្តីថា ធ្វើឲ្យស៊ាំ (ស្ទាត់ជំនាញ)។ ពាក្យថា «Susamāraddhāya» សេចក្តីថា ផ្ដើមប្រឹងប្រែងដោយប្រពៃ គឺផ្គងទុកដោយប្រពៃ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងកន្លែងទាំងពួង ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

---

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

ក្នុងបបញ្ចសូទនី អដ្ឋកថា មជ្ឈិមនិកាយ

---

ကာယဂတာသတိသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

សេចក្តីអធិប្បាយកាយគតាសតិសូត្រ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

---

၁၀. သင်္ခါရုပပတ္တိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១០. សេចក្តីអធិប្បាយសង្ខារុបបត្តិសូត្រ

---

၁၆၀. ဧဝံ [Pg.104] မေ သုတန္တိ သင်္ခါရုပပတ္တိသုတ္တံ. တတ္ထ သင်္ခါရုပပတ္တိန္တိ သင်္ခါရာနံယေဝ ဥပပတ္တိံ, န သတ္တဿ, န ပေါသဿ, ပုညာဘိသင်္ခါရေန ဝါ ဘဝူပဂက္ခန္ဓာနံ ဥပပတ္တိံ.

១៦០. ពាក្យថា «Evaṃ me sutaṃ» ជាដើម គឺសង្ខារុបបត្តិសូត្រ។ ក្នុងសូត្រនោះ ពាក្យថា «Saṅkhārupapatti» សេចក្តីថា ការកើតឡើងនៃសង្ខារទាំងឡាយប៉ុណ្ណោះ មិនមែនការកើតឡើងនៃសត្វ ឬបុគ្គលឡើយ ម្យ៉ាងទៀត គឺការកើតឡើងនៃខន្ធទាំងឡាយដែលចូលទៅកាន់ភព ដោយអំណាចនៃបុញ្ញាភិសង្ខារ។

---

၁၆၁. သဒ္ဓါယ သမန္နာဂတောတိ သဒ္ဓါဒယော ပဉ္စ ဓမ္မာ လောကိကာ ဝဋ္ဋန္တိ. ဒဟတီတိ ဌပေတိ. အဓိဋ္ဌာတီတိ ပတိဋ္ဌာပေတိ. သင်္ခါရာ စ ဝိဟာရာ စာတိ သဟ ပတ္ထနာယ သဒ္ဓါဒယောဝ ပဉ္စ ဓမ္မာ. တတြုပပတ္တိယာတိ တသ္မိံ ဌာနေ နိဗ္ဗတ္တနတ္ထာယ. အယံ မဂ္ဂေါ အယံ ပဋိပဒါတိ သဟ ပတ္ထနာယ ပဉ္စ ဓမ္မာဝ. ယဿ ဟိ ပဉ္စ ဓမ္မာ အတ္ထိ, န ပတ္ထနာ, တဿ ဂတိ အနိဗဒ္ဓါ. ယဿ ပတ္ထနာ အတ္ထိ, န ပဉ္စ ဓမ္မာ, တဿပိ အနိဗဒ္ဓါ. ယေသံ ဥဘယံ အတ္ထိ, တေသံ ဂတိ နိဗဒ္ဓါ. ယထာ ဟိ အာကာသေ ခိတ္တဒဏ္ဍော အဂ္ဂေန ဝါ မဇ္ဈေန ဝါ မူလေန ဝါ နိပတိဿတီတိ နိယမော နတ္ထိ, ဧဝံ သတ္တာနံ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏံ အနိယတံ. တသ္မာ ကုသလံ ကမ္မံ ကတွာ ဧကသ္မိံ ဌာနေ ပတ္ထနံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ.

១៦១. ពាក្យថា «Saddhāya samannāgato» សេចក្តីថា ធម៌ទាំង ៥ មានសទ្ធាជាដើម ជាលោកិយធម៌ប្រព្រឹត្តទៅ។ ពាក្យថា «Dahati» សេចក្តីថា តម្កល់ទុក។ ពាក្យថា «Adhiṭṭhāti» សេចក្តីថា ផ្ដេកផ្ដួលទៅ (តម្កល់មាំ)។ ពាក្យថា «Saṅkhārā ca vihārā ca» សេចក្តីថា ធម៌ទាំង ៥ មានសទ្ធាជាដើម ព្រមទាំងសេចក្តីប្រាថ្នា។ ពាក្យថា «Tatrupapattiyā» សេចក្តីថា ដើម្បីកើតក្នុងទីនោះ។ ពាក្យថា «Ayaṃ maggo ayaṃ paṭipadā» សេចក្តីថា ធម៌ទាំង ៥ នោះឯង ព្រមទាំងសេចក្តីប្រាថ្នា ជាផ្លូវ ជាបដិបទា។ ពិតមែនហើយ បុគ្គលណាមានធម៌ ៥ យ៉ាង តែគ្មានសេចក្តីប្រាថ្នា គតិ (ទីទៅ) របស់បុគ្គលនោះមិនទៀងទាត់ឡើយ។ បុគ្គលណាមានសេចក្តីប្រាថ្នា តែគ្មានធម៌ ៥ យ៉ាង គតិរបស់បុគ្គលនោះក៏មិនទៀងទាត់ដែរ។ ចំណែកបុគ្គលទាំងឡាយណាមានទាំងពីរយ៉ាង គតិរបស់បុគ្គលទាំងនោះរមែងទៀងទាត់។ ដូចជាដំបងដែលគេគ្រវែងទៅលើអាកាស មិនមានការកំណត់ទៀងទាត់ថា នឹងធ្លាក់ចុះមកដោយចុង ឬដោយកណ្តាល ឬដោយគល់ឡើយ យ៉ាងណាមិញ ការចាប់បដិសន្ធិរបស់សត្វទាំងឡាយក៏មិនទៀងទាត់យ៉ាងនោះដែរ។ ព្រោះហេតុនោះ បុគ្គលធ្វើកុសលកម្មហើយ គួរធ្វើសេចក្តីប្រាថ្នាក្នុងទីកន្លែងណាមួយ។

---

၁၆၅. အာမဏ္ဍန္တိ အာမလကံ. ယထာ တံ ပရိသုဒ္ဓစက္ခုဿ ပုရိသဿ သဗ္ဗသောဝ ပါကဋံ ဟောတိ, ဧဝံ တဿ ဗြဟ္မုနော သဒ္ဓိံ တတ္ထ နိဗ္ဗတ္တသတ္တေဟိ သဟဿီ လောကဓာတု. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ.

១៦៥. ពាក្យថា «Āmaṇda» សេចក្តីថា ផ្លែពិទក (ឬផ្លែកន្ទួតព្រៃ)។ ផ្លែពិទកនោះ រមែងប្រាកដច្បាស់ដោយអាការៈទាំងពួង ដល់បុរសដែលមានភ្នែកបរិសុទ្ធ យ៉ាងណាមិញ លោកធាតុមួយពាន់ ព្រមទាំងសត្វទាំងឡាយដែលកើតក្នុងទីនោះ រមែងប្រាកដច្បាស់ដល់ព្រហ្មនោះ យ៉ាងនោះឯង។ វិធីនេះ គួរដឹងក្នុងកន្លែងទាំងពួង។

---

၁၆၇. သုဘောတိ သုန္ဒရော. ဇာတိမာတိ အာကရသမ္ပန္နော. သုပရိကမ္မကတောတိ ဓောဝနာဒီဟိ သုဋ္ဌုကတပရိကမ္မော. ပဏ္ဍုကမ္ဗလေ နိက္ခိတ္တောတိ ရတ္တကမ္ဗလေ ဌပိတော.

១៦៧. ពាក្យថា «Subha» សេចក្តីថា ល្អ។ ពាក្យថា «Jātimā» សេចក្តីថា បរិបូណ៌ដោយអាការៈ។ ពាក្យថា «Suparikammakata» សេចក្តីថា ដុសខាត់យ៉ាងល្អដោយការលាងជាដើម។ ពាក្យថា «Paṇḍukambale nikkhitto» សេចក្តីថា តម្កល់ទុកលើសំពត់កម្ពលពណ៌ក្រហម។

---

၁၆၈. သတသဟဿောတိ လောကဓာတုသတသဟဿမှိ အာလောကဖရဏဗြဟ္မာ. နိက္ခန္တိ နိက္ခေန ကတံ ပိဠန္ဓနံ, နိက္ခံ နာမ ပဉ္စသုဝဏ္ဏံ, ဦနကနိက္ခေန ကတံ ပသာဓနဉှိ ဃဋ္ဋနမဇ္ဇနက္ခမံ န ဟောတိ, အတိရေကေန ကတံ ဃဋ္ဋနမဇ္ဇနံ ခမတိ, ဝဏ္ဏဝန္တံ ပန န ဟောတိ, ဖရုသဓာတုကံ ခါယတိ. နိက္ခေန ကတံ ဃဋ္ဋနမဇ္ဇနဉ္စေဝ ခမတိ, ဝဏ္ဏဝန္တဉ္စ ဟောတိ. ဇမ္ဗောနဒန္တိ ဇမ္ဗုနဒိယံ နိဗ္ဗတ္တံ. မဟာဇမ္ဗုရုက္ခဿ ဟိ ဧကေကာ သာခါ ပဏ္ဏာသ ပဏ္ဏာသ ယောဇနာနိ ဝဍ္ဎိတာ, တာသု မဟန္တာ နဒိယော သန္ဒန္တိ, တာသံ နဒီနံ ဥဘယတီရေသု ဇမ္ဗုပက္ကာနံ ပတိတဋ္ဌာနေ သုဝဏ္ဏင်္ကုရာ ဥဋ္ဌဟန္တိ, တေ နဒီဇလေန ဝုယှမာနာ [Pg.105] အနုပုဗ္ဗေန မဟာသမုဒ္ဒံ ပဝိသန္တိ. တံ သန္ဓာယ ဇမ္ဗောနဒန္တိ ဝုတ္တံ. ဒက္ခကမ္မာရပုတ္တဥက္ကာမုခသုကုသလသမ္ပဟဋ္ဌန္တိ ဒက္ခေန သုကုသလေန ကမ္မာရပုတ္တေန ဥက္ကာမုခေ ပစိတွာ သမ္ပဟဋ္ဌံ. ဥက္ကာမုခေတိ ဥဒ္ဓနေ. သမ္ပဟဋ္ဌန္တိ ဓောတဃဋ္ဋိတမဇ္ဇိတံ. ဝတ္ထောပမေ (မ. နိ. ၁.၇၅-၇၆) စ ဓာတုဝိဘင်္ဂေ (မ. နိ. ၃.၃၅၇-၃၆၀) စ ပိဏ္ဍသောဓနံ ဝုတ္တံ. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ကတဘဏ္ဍသောဓနံ ဝုတ္တံ.

១៦៨. ពាក្យថា «Satasahasso» សេចក្តីថា មហាព្រហ្មដែលផ្សាយពន្លឺទៅក្នុងសែនលោកធាតុ។ ពាក្យថា «Nikka» សេចក្តីថា គ្រឿងអលង្ការដែលធ្វើដោយមាសទម្ងន់មួយនិក្ខៈ។ មួយនិក្ខៈនោះ គឺមាសទម្ងន់ ៥ សុវណ្ណៈ។ គ្រឿងប្រដាប់ដែលធ្វើដោយមាសថយចុះជាងមួយនិក្ខៈ រមែងមិនធន់ទ្រាំនឹងការប៉ះទង្គិចនិងការដុសខាត់ឡើយ, គ្រឿងប្រដាប់ដែលធ្វើដោយមាសលើសពីនោះ ទោះបីធន់ទ្រាំនឹងការប៉ះទង្គិចនិងការដុសខាត់ក៏ដោយ តែមិនមានពណ៌ល្អឡើយ គឺរមែងប្រាកដជាមានសភាពគ្រើមៗ។ ចំណែកគ្រឿងប្រដាប់ដែលធ្វើដោយមាសទម្ងន់មួយនិក្ខៈល្មម រមែងធន់ទ្រាំនឹងការប៉ះទង្គិចនិងការដុសខាត់ផង មានពណ៌ល្អផង។ ពាក្យថា «Jambonada» សេចក្តីថា មាសដែលកើតក្នុងស្ទឹងជម្ពូ។ ពិតមែនហើយ មែកនីមួយៗនៃដើមព្រីងធំ (មហាជម្ពូ) រមែងលូតលាស់ទៅអស់ចម្ងាយ ៥០ យោជន៍ៗ, ស្ទឹងធំៗរមែងហូរទៅក្នុងចន្លោះមែកទាំងនោះ, នៅលើច្រាំងទាំងសងខាងនៃស្ទឹងទាំងនោះ ត្រង់កន្លែងដែលផ្លែព្រីងទុំធ្លាក់ចុះ រមែងមានពន្លកមាសដុះឡើង ពន្លកមាសទាំងនោះកាលបើត្រូវទឹកស្ទឹងកួចនាំទៅ ក៏រមែងចូលទៅកាន់មហាសមុទ្រតាមលំដាប់។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សំដៅយកមាសនោះ ទើបត្រាស់ហៅថា ជម្ពោនទៈ (មាសជម្ពូនទ)។ ពាក្យថា «Dakkhakammāraputtaukkāmukhasukusalasampahaṭṭha» សេចក្តីថា មាសដែលកូនជាងមាសអ្នកឈ្លាសវៃប៉ិនប្រសប់ ដុតក្នុងគុក្កៈ (ឡដុតមាស) ហើយដុសខាត់យ៉ាងល្អ។ ពាក្យថា «Ukkāmukhe» សេចក្តីថា ក្នុងឡដុត (ឬក្នុងគុក្កៈ)។ ពាក្យថា «Sampahaṭṭha» សេចក្តីថា លាង ដុសខាត់ និងជូតស្អាតហើយ។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងវត្ថូបមសូត្រ និងធាតុវិភង្គសូត្រ ទ្រង់សម្តែងអំពីការជម្រះដុំមាស (ដុំវត្ថុធាតុដើម)។ ប៉ុន្តែក្នុងសូត្រនេះ ទ្រង់សម្តែងអំពីការជម្រះគ្រឿងប្រដាប់ដែលធ្វើរួចហើយ។

---

ယံ ပန သဗ္ဗဝါရေသု ဖရိတွာ အဓိမုစ္စိတွာတိ ဝုတ္တံ, တတ္ထ ပဉ္စဝိဓံ ဖရဏံ စေတောဖရဏံ ကသိဏဖရဏံ ဒိဗ္ဗစက္ခုဖရဏံ အာလောကဖရဏံ သရီရဖရဏန္တိ. တတ္ထ စေတောဖရဏံ နာမ လောကဓာတုသဟဿေ သတ္တာနံ စိတ္တဇာနနံ. ကသိဏဖရဏံ နာမ လောကဓာတုသဟဿေ ကသိဏပတ္ထရဏံ. ဒိဗ္ဗစက္ခုဖရဏံ နာမ အာလောကံ ဝဍ္ဎေတွာ ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ သဟဿလောကဓာတုဒဿနံ. အာလောကဖရဏမ္ပိ ဧတဒေဝ. သရီရဖရဏံ နာမ လောကဓာတုသဟဿေ သရီရပဘာယ ပတ္ထရဏံ. သဗ္ဗတ္ထ ဣမာနိ ပဉ္စ ဖရဏာနိ အဝိနာသေန္တေန ကထေတဗ္ဗန္တိ.

ចំណែកពាក្យដែលទ្រង់ត្រាស់ក្នុងវារៈទាំងពួងថា «Pharitvā adhimuccitvā» នោះ ក្នុងពាក្យនោះ ការផ្សាយទៅមាន ៥ យ៉ាងគឺ ចេតោផរណៈ (ការផ្សាយចិត្តទៅ) កសិណផរណៈ (ការផ្សាយកសិណទៅ) ទិព្វចក្ខុផរណៈ (ការផ្សាយទិព្វចក្ខុទៅ) អាលោកផរណៈ (ការផ្សាយពន្លឺទៅ) និងសរីរផរណៈ (ការផ្សាយសរីរៈទៅ)។ ក្នុង ៥ យ៉ាងនោះ ចេតោផរណៈ គឺការដឹងចិត្តរបស់សត្វទាំងឡាយក្នុងមួយពាន់លោកធាតុ។ កសិណផរណៈ គឺការផ្សាយកសិណទៅក្នុងមួយពាន់លោកធាតុ។ ទិព្វចក្ខុផរណៈ គឺការចម្រើនពន្លឺហើយមើលឃើញមួយពាន់លោកធាតុដោយទិព្វចក្ខុ។ អាលោកផរណៈ ក៏មានសភាពដូចគ្នានេះដែរ (គឺការផ្សាយពន្លឺទៅ)។ សរីរផរណៈ គឺការផ្សាយទៅដោយរស្មីនៃសរីរៈក្នុងមួយពាន់លោកធាតុ។ ក្នុងកន្លែងទាំងពួង អ្នកពន្យល់សេចក្តីមិនគួរធ្វើឲ្យខូចបង់នូវការផ្សាយទាំង ៥ យ៉ាងនេះឡើយ គឺគប្បីពន្យល់យ៉ាងនេះឯង។

---

တိပိဋကစူဠာဘယတ္ထေရော ပနာဟ – ‘‘မဏိဩပမ္မေ ကသိဏဖရဏံ ဝိယ နိက္ခောပမ္မေ သရီရဖရဏံ ဝိယ ဒိဿတီ’’တိ. တဿ ဝါဒံ ဝိယ အဋ္ဌကထာ နာမ နတ္ထီတိ ပဋိက္ခိတွာ သရီရဖရဏံ န သဗ္ဗကာလိကံ, စတ္တာရိမာနိ ဖရဏာနိ အဝိနာသေတွာဝ ကထေတဗ္ဗန္တိ ဝုတ္တံ. အဓိမုစ္စတီတိ ပဒံ ဖရဏပဒဿေဝ ဝေဝစနံ, အထ ဝါ ဖရတီတိ ပတ္ထရတိ. အဓိမုစ္စတီတိ ဇာနာတိ.

ចំណែកព្រះតិបិដកចូឡាភយត្ថេរ ពោលថា «ក្នុងឧបមាដោយកែវមណី ដូចជាការផ្សាយកសិណ ក្នុងឧបមាដោយមាសនិក្ខៈ ដូចជាការផ្សាយសរីរៈ» យ៉ាងនេះ។ អដ្ឋកថាមិនមានវាទៈដូចជាវាទៈរបស់ព្រះថេរៈនោះឡើយ ព្រោះហេតុនោះ ទើបបដិសេធវាទៈនោះហើយពោលថា សរីរផរណៈ មិនមែនមានក្នុងកាលទាំងពួងឡើយ គប្បីពន្យល់ដោយមិនឲ្យខូចបង់នូវការផ្សាយទាំង ៤ យ៉ាងនេះឯង។ ពាក្យថា «Adhimuccati» ជាវេវចនៈនៃពាក្យថា «Pharatī» នោះឯង។ ម្យ៉ាងទៀត ពាក្យថា «Pharati» សេចក្តីថា ផ្សាយទៅ (pattharati)។ ពាក្យថា «Adhimuccati» សេចក្តីថា ដឹងច្បាស់ (jānāti)។

---

၁၆၉. အာဘာတိအာဒီသု အာဘာဒယော နာမ ပါဋိယေက္ကာ ဒေဝါ နတ္ထိ, တယော ပရိတ္တာဘာဒယော ဒေဝါ အာဘာ နာမ, ပရိတ္တာသုဘာဒယော စ. သုဘကိဏှာဒယော စ သုဘာ နာမ. ဝေဟပ္ဖလာဒိဝါရာ ပါကဋာယေဝ.

១៦៩. ក្នុងពាក្យទាំងឡាយមានពាក្យថា អាភា ជាដើម សេចក្តីគប្បីជ្រាបថា ទេវតា (ព្រហ្ម) ទាំងឡាយដែលប្លែកគ្នាដោយឡែក ឈ្មោះថា អាភា ជាដើម មិនមានឡើយ។ ទេវតាទាំងឡាយ ៣ ពួក មានបរិត្តាភាជាដើម (ព្រហ្មក្នុងទុតិយជ្ឈាន) ឈ្មោះថា អាភា និងពួកទេវតាមានបរិត្តសុភាជាដើម។ ទេវតាទាំងឡាយមានសុភកិណ្ហាជាដើម ឈ្មោះថា សុភា។ ចំណែកពួកទេវតាមានវេហប្ផលៈជាដើម គឺប្រាកដច្បាស់ហើយ។

---

ဣမေ တာဝ ပဉ္စ ဓမ္မေ ဘာဝေတွာ ကာမာဝစရေသု နိဗ္ဗတ္တတု. ဗြဟ္မလောကေ နိဗ္ဗတ္တံ ပန အာသဝက္ခယဉ္စ ကထံ ပါပုဏာတီတိ? ဣမေ ပဉ္စ ဓမ္မာ သီလံ, သော ဣမသ္မိံ သီလေ ပတိဋ္ဌာယ ကသိဏပရိကမ္မံ ကတွာ တာ တာ သမာပတ္တိယော ဘာဝေတွာ ရူပီဗြဟ္မလောကေ နိဗ္ဗတ္တတိ, အရူပဇ္ဈာနာနိ နိဗ္ဗတ္တေတွာ [Pg.106] အရူပီဗြဟ္မလောကေ, သမာပတ္တိပဒဋ္ဌာနံ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အနာဂါမိဖလံ သစ္ဆိကတွာ ပဉ္စသု သုဒ္ဓါဝါသေသု နိဗ္ဗတ္တတိ. ဥပရိမဂ္ဂံ ဘာဝေတွာ အာသဝက္ခယံ ပါပုဏာတီတိ.

បុគ្គលចម្រើនធម៌ ៥ យ៉ាងនេះហើយ គប្បីទៅកើតក្នុងកាមាវចរភូមិទាំងឡាយជាមុនសិន។ ចុះការកើតក្នុងព្រហ្មលោក និងការអស់ទៅនៃអាសវៈ បុគ្គលរមែងសម្រេចបានដោយរបៀបណា? ធម៌ ៥ យ៉ាងនេះ គឺសីល (ព្រមទាំងបរិវារ)។ ភិក្ខុនោះតាំងនៅក្នុងសីលនេះហើយ ធ្វើកសិណបរិកម្ម ចម្រើនសមាបត្តិទាំងនោះៗ ហើយទៅកើតក្នុងរូបព្រហ្មលោក។ ភិក្ខុខ្លះធ្វើអរូបជ្ឈានឲ្យកើតឡើង ហើយទៅកើតក្នុងអរូបព្រហ្មលោក ចម្រើនវិបស្សនាដែលមានសមាបត្តិជាបទដ្ឋាន ធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវអនាគាមិផល ហើយទៅកើតក្នុងសុទ្ធាវាសភូមិទាំង ៥។ ភិក្ខុនោះចម្រើនមគ្គជាន់ខ្ពស់តទៅទៀត រមែងដល់នូវការអស់ទៅនៃអាសវៈ។

---

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

ក្នុងបញ្ចសូទនី អដ្ឋកថា មជ្ឈិមនិកាយ

---

သင်္ခါရုပပတ္တိသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការពន្យល់សង្ខារុបបត្តិសូត្រ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

---

ဒုတိယဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការពន្យល់វគ្គទីពីរ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

---

၃. သုညတဝဂ္ဂေါ

៣. សុញ្ញតវគ្គ

---

၁. စူဠသုညတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១. ការពន្យល់ចូឡសុញ្ញតសូត្រ

---

၁၇၆. ဧဝံ [Pg.107] မေ သုတန္တိ စူဠသုညတသုတ္တံ. တတ္ထ ဧကမိဒန္တိ ထေရော ကိရ ဘဂဝတော ဝတ္တံ ကတွာ အတ္တနော ဒိဝါဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ကာလပရိစ္ဆေဒံ ကတွာ နိဗ္ဗာနာရမ္မဏံ သုညတာဖလသမာပတ္တိံ အပ္ပေတွာ နိသိန္နော ယထာပရိစ္ဆေဒေန ဝုဋ္ဌာသိ. အထဿ သင်္ခါရာ သုညတော ဥပဋ္ဌဟိံသု. သော သုညတာကထံ သောတုကာမော ဇာတော. အထဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘န ခေါ ပန သက္ကာ ဓုရေန ဓုရံ ပဟရန္တေန ဝိယ ဂန္တွာ ‘သုညတာကထံ မေ, ဘန္တေ, ကထေထာ’တိ ဘဂဝန္တံ ဝတ္တုံ, ဟန္ဒာဟံ ယံ မေ ဘဂဝါ နဂရကံ ဥပနိဿာယ ဝိဟရန္တော ဧကံ ကထံ ကထေသိ, တံ သာရေမိ, ဧဝံ မေ ဘဂဝါ သုညတာကထံ ကထေဿတီ’’တိ ဒသဗလံ သာရေန္တော ဧကမိဒန္တိအာဒိမာဟ.

១៧៦. ព្រះសូត្រដែលមានពាក្យផ្តើមថា «ឯវំ មេ សុតំ» នេះ គឺចូឡសុញ្ញតសូត្រ។ ក្នុងព្រះសូត្រនោះ ពាក្យថា «ឯកំ ឥទំ» មានសេចក្តីថា ឮថា ព្រះថេរៈ (ព្រះអានន្ទ) ធ្វើវត្តប្រតិបត្តិថ្វាយព្រះមានព្រះភាគរួចហើយ ទៅកាន់ទីសម្រាកក្នុងវេលាថ្ងៃរបស់ខ្លួន កំណត់ពេលវេលា ហើយចូលកាន់សុញ្ញតផលសមាបត្តិដែលមានព្រះនិព្វានជាអារម្មណ៍ គង់នៅអស់កាលកំណត់នោះ ហើយក៏ចេញចាកសមាបត្តិ។ លំដាប់នោះ សង្ខារទាំងឡាយក៏ប្រាកដដល់ព្រះថេរៈនោះដោយភាពជាសភាវៈសូន្យ (ចាកអត្តា និងនិច្ចភាព)។ ព្រះថេរៈនោះមានបំណងចង់ស្តាប់សុញ្ញតកថា។ ទើបព្រះថេរៈនោះមានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា «ការដែលយើងនឹងទៅទូលសួរព្រះមានព្រះភាគដោយត្រង់ៗ ដូចជាការយកនឹមរទេះទៅទង្គិចនឹងនឹមរទេះមួយទៀតថា 'បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន សូមព្រះអង្គសម្តែងសុញ្ញតកថាដល់ខ្ញុំព្រះករុណាផង' នោះ មិនគួរឡើយ។ បើដូច្នោះ មានតែយើងរំលឹកនូវធម៌ទេសនាមួយដែលព្រះមានព្រះភាគធ្លាប់សម្តែងដល់យើង កាលដែលព្រះអង្គគង់អាស្រ័យនៅក្នុងនគរកនិគម កាលបើយើងរំលឹកយ៉ាងនេះហើយ ព្រះមានព្រះភាគនឹងសម្តែងសុញ្ញតកថាដល់យើងជាមិនខាន» ព្រះថេរៈកាលចង់ឲ្យព្រះទសពលរំលឹកនឹកឃើញ ទើបក្រាបទូលពាក្យមានពាក្យថា «ឯកំ ឥទំ» ជាដើម។

---

တတ္ထ ဣဒန္တိ နိပါတမတ္တမေဝ. ကစ္စိမေတံ, ဘန္တေတိ ထေရော ဧကပဒေ ဌတွာ သဋ္ဌိပဒသဟဿာနိ ဥဂ္ဂဟေတွာ ဓာရေတုံ သမတ္ထော, ကိံ သော ‘‘သုညတာဝိဟာရေနာ’’တိ ဧကံ ပဒံ ဓာရေတုံ န သက္ခိဿတိ, သောတုကာမေန ပန ဇာနန္တေန ဝိယ ပုစ္ဆိတုံ န ဝဋ္ဋတိ, ပါကဋံ ကတွာ ဝိတ္ထာရိယမာနံ သုညတာကထံ သောတုကာမော အဇာနန္တော ဝိယ ဧဝမာဟ. ဧကော အဇာနန္တောပိ ဇာနန္တော ဝိယ ဟောတိ, ထေရော ဧဝရူပံ ကောဟညံ ကိံ ကရိဿတိ, အတ္တနော ဇာနနဋ္ဌာနေပိ ဘဂဝတော အပစိတိံ ဒဿေတွာ ‘‘ကစ္စိမေတ’’န္တိအာဒိမာဟ.

ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា «ឥទំ» គ្រាន់តែជានិបាតប៉ុណ្ណោះ។ ពាក្យថា «កច្ចិមេតំ ភន្តេ» សួរថា ព្រះថេរៈគ្រាន់តែឈរលើបទតែមួយ ក៏អាចរៀនចាំទុកនូវព្រះពុទ្ធវចនៈ ៦០,០០០ បទបាន ចុះហេតុអ្វីក៏លោកមិនអាចចាំទុកនូវបទតែមួយគឺ «សុញ្ញតវិហារ» នោះបាន? ឆ្លើយថា តាមពិតទៅ បុគ្គលដែលចង់ស្តាប់ មិនគួរធ្វើដូចជាដឹងហើយសួរនោះទេ ព្រះថេរៈចង់ស្តាប់សុញ្ញតកថាដែលព្រះអង្គសម្តែងឲ្យច្បាស់លាស់ និងពិស្តារ ទើបធ្វើដូចជាមិនដឹង ហើយក្រាបទូលយ៉ាងនេះ។ មនុស្សម្នាក់ទោះបីមិនដឹង ក៏ធ្វើដូចជាដឹង ចុះព្រះថេរៈនឹងធ្វើនូវសេចក្តីកោងកាចបែបនេះធ្វើអ្វី? លោកទោះបីជាដឹងក្នុងទីនោះហើយ ក៏នៅតែបង្ហាញនូវសេចក្តីគោរពកោតក្រែងចំពោះព្រះមានព្រះភាគ ហើយក្រាបទូលពាក្យមានពាក្យថា «កច្ចិមេតំ» ជាដើម។

---

ပုဗ္ဗေပီတိ ပဌမဗောဓိယံ နဂရကံ ဥပနိဿာယ ဝိဟရဏကာလေပိ. ဧတရဟိပီတိ ဣဒါနိပိ. ဧဝံ ပန ဝတွာ စိန္တေသိ – ‘‘အာနန္ဒော သုညတာကထံ သောတုကာမော, ဧကော ပန သောတုံ သက္ကောတိ, န ဥဂ္ဂဟေတုံ, ဧကော သောတုမ္ပိ ဥဂ္ဂဟေတုမ္ပိ သက္ကောတိ, န ကထေတုံ, အာနန္ဒော ပန သောတုမ္ပိ သက္ကောတိ ဥဂ္ဂဟေတုမ္ပိ ကထေတုမ္ပိ, (ကထေမိဿ) သုညတာကထ’’န္တိ. ဣတိ တံ ကထေန္တော သေယျထာပီတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သုညော ဟတ္ထိဂဝါဿဝဠဝေနာတိ တတ္ထ ကဋ္ဌရူပပေါတ္ထကရူပစိတ္တရူပဝသေန ကတာ ဟတ္ထိအာဒယော အတ္ထိ, ဝေဿဝဏမန္ဓာတာဒီနံ ဌိတဋ္ဌာနေ စိတ္တကမ္မဝသေန ကတမ္ပိ, ရတနပရိက္ခတာနံ ဝါတပါနဒွါရဗန္ဓမဉ္စပီဌာဒီနံ ဝသေန သဏ္ဌိတမ္ပိ, ဇိဏ္ဏပဋိသင်္ခရဏတ္ထံ [Pg.108] ဌပိတမ္ပိ ဇာတရူပရဇတံ အတ္ထိ, ကဋ္ဌရူပါဒိဝသေန ကတာ ဓမ္မသဝနပဉှပုစ္ဆနာဒိဝသေန အာဂစ္ဆန္တာ စ ဣတ္ထိပုရိသာပိ အတ္ထိ, တသ္မာ န သော တေဟိ သုညော. ဣန္ဒြိယဗဒ္ဓါနံ သဝိညာဏကာနံ ဟတ္ထိအာဒီနံ, ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတက္ခဏေ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗဿ ဇာတရူပရဇတဿ, နိဗဒ္ဓဝါသံ ဝသန္တာနံ ဣတ္ထိပုရိသာနဉ္စ အဘာဝံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ.

ពាក្យថា «បុព្វេបិ» គឺក្នុងសម័យបឋមពោធិកាល ដែលទ្រង់គង់អាស្រ័យនៅក្នុងនគរកនិគមនោះដែរ។ ពាក្យថា «ឯតរហិបិ» គឺសូម្បីក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ននេះ។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់មានព្រះតម្រិះយ៉ាងនេះថា «អានន្ទចង់ស្តាប់សុញ្ញតកថា មនុស្សម្នាក់អាចស្តាប់បាន តែមិនអាចរៀនចាំទុកបាន មនុស្សម្នាក់ទៀតអាចស្តាប់ផង រៀនចាំទុកផងបាន តែមិនអាចសម្តែងបាន ចំណែកឯអានន្ទនេះ អាចស្តាប់ផង រៀនចាំទុកផង សម្តែងផងនូវសុញ្ញតកថាបាន»។ ព្រះអង្គកាលនឹងសម្តែងនូវសុញ្ញតកថានោះ ទើបត្រាស់ពាក្យមានពាក្យថា «សេយ្យថាបិ» ជាដើម។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា «សុញ្ញោ ហត្ថិគវាស្សវឡវេន» មានសេចក្តីថា នៅក្នុងប្រាសាទរបស់នាងវិសាខានោះ មានរូបដំរីជាដើមដែលធ្វើដោយឈើ ដោយដីឥដ្ឋ ឬដោយគំនូរផាត់ពណ៌។ ក្នុងទីដែលជារូបរបស់ព្រះបាទវេស្សវ័ណ ឬព្រះបាទមន្ធាតុជាដើម ក៏មានរូបដែលធ្វើដោយគំនូរផាត់ពណ៌ដ៏វិចិត្រ។ មាសនិងប្រាក់ដែលគេតុបតែងលម្អដោយរតនៈផ្សេងៗ មានបង្អួច ទ្វារ គ្រែ តាំង ជាដើម ក៏មាន មាសនិងប្រាក់ដែលគេទុកសម្រាប់ជួសជុលរបស់ចាស់ៗ ក៏មាន។ រូបស្ត្រីនិងបុរសដែលធ្វើដោយឈើជាដើម ក៏មាន សូម្បីស្ត្រីនិងបុរសទាំងឡាយដែលមកដើម្បីស្តាប់ធម៌ ឬសួរប្រស្នាជាដើម ក៏មាន ហេតុនោះ ប្រាសាទនោះមិនមែនសូន្យចាករបស់ទាំងនោះឡើយ។ ព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ពាក្យនេះ សំដៅយកការមិនមាននៃពួកសត្វមានវិញ្ញាណ មានដំរីជាដើម ដែលជាប់ដោយឥន្ទ្រិយ និងការមិនមាននៃមាសប្រាក់ដែលត្រូវប្រើប្រាស់តាមសេចក្តីប្រាថ្នារាល់ៗ ខណៈ និងការមិនមាននៃស្ត្រីនិងបុរសដែលរស់នៅប្រចាំក្នុងប្រាសាទនោះ។

---

ဘိက္ခုသံဃံ ပဋိစ္စာတိ ဘိက္ခူသု ဟိ ပိဏ္ဍာယ ပဝိဋ္ဌေသုပိ ဝိဟာရဘတ္တံ သာဒိယန္တေဟိ ဘိက္ခူဟိ စေဝ ဂိလာနဂိလာနုပဋ္ဌာကဥဒ္ဒေသစီဝရကမ္မပသုတာဒီဟိ စ ဘိက္ခူဟိ သော အသုညောဝ ဟောတိ, ဣတိ နိစ္စမ္ပိ ဘိက္ခူနံ အတ္ထိတာယ ဧဝမာဟ. ဧကတ္တန္တိ ဧကဘာဝံ, ဧကံ အသုညတံ အတ္ထီတိ အတ္ထော. ဧကော အသုညဘာဝေါ အတ္ထီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အမနသိကရိတွာတိ စိတ္တေ အကတွာ အနာဝဇ္ဇိတွာ အပစ္စဝေက္ခိတွာ. ဂါမသညန္တိ ဂါမောတိ ပဝတ္တဝသေန ဝါ ကိလေသဝသေန ဝါ ဥပ္ပန္နံ ဂါမသညံ. မနုဿသညာယပိ ဧသေဝ နယော. အရညသညံ ပဋိစ္စ မနသိ ကရောတိ ဧကတ္တန္တိ ဣဒံ အရညံ, အယံ ရုက္ခော, အယံ ပဗ္ဗတော, အယံ နီလောဘာသော ဝနသဏ္ဍောတိ ဧဝံ ဧကံ အရညံယေဝ ပဋိစ္စ အရညသညံ မနသိ ကရောတိ. ပက္ခန္ဒတီတိ ဩတရတိ. အဓိမုစ္စတီတိ ဧဝန္တိ အဓိမုစ္စတိ. ယေ အဿု ဒရထာတိ ယေ စ ပဝတ္တဒရထာ ဝါ ကိလေသဒရထာ ဝါ ဂါမသညံ ပဋိစ္စ ဘဝေယျုံ, တေ ဣဓ အရညသညာယ န သန္တိ. ဒုတိယပဒေပိ ဧသေဝ နယော. အတ္ထိ စေဝါယန္တိ အယံ ပန ဧကံ အရညသညံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ပဝတ္တဒရထမတ္တာ အတ္ထိ.

ពាក្យថា «ភិក្ខុសង្ឃំ បដិច្ច» មានសេចក្តីថា ទោះបីកាលពួកភិក្ខុចូលទៅបិណ្ឌបាត ក៏ប្រាសាទនោះមិនសូន្យឡើយ ព្រោះនៅមានពួកភិក្ខុដែលទទួលភត្តក្នុងវិហារ និងពួកភិក្ខុជាអ្នកឈឺ ជាអ្នកថែទាំភិក្ខុឈឺ ជាអ្នករៀនសូត្រ ឬជាអ្នកខ្វល់ខ្វាយក្នុងកិច្ចការចីវរជាដើម ព្រោះហេតុតែមានភិក្ខុនៅជាប្រចាំយ៉ាងនេះ ទើបព្រះអង្គត្រាស់យ៉ាងនោះ។ ពាក្យថា «ឯកត្តំ» គឺភាពជាធម៌តែមួយ មានន័យថា មានសេចក្តីសូន្យតែមួយ។ ពាក្យថា មានសេចក្តីមិនសូន្យតែមួយ គឺព្រះអង្គមានព្រះហឫទ័យសំដៅយកសេចក្តីនេះ។ ពាក្យថា «អមនសិករិត្វា» គឺមិនធ្វើទុកក្នុងចិត្ត មិនរំលឹក មិនពិចារណា។ ពាក្យថា «គាមសញ្ញំ» គឺសេចក្តីសម្គាល់ថាជាភូមិ ដែលកើតឡើងដោយអំណាចនៃឧបាទិន្នកសង្ខារដែលប្រព្រឹត្តទៅ ឬដោយអំណាចនៃកិលេសក្នុងភូមិនោះ។ សូម្បីក្នុងពាក្យថា «មនុស្សសញ្ញាយ» ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ពាក្យថា «អរញ្ញសញ្ញំ បដិច្ច មនសិ ករោតិ ឯកត្តំ» មានសេចក្តីថា ភិក្ខុធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវសេចក្តីសម្គាល់ថាជាព្រៃ អាស្រ័យតែព្រៃម្យ៉ាងយ៉ាងនេះថា «នេះជាព្រៃ នេះជាដើមឈើ នេះជាភ្នំ នេះជាដងព្រៃមានពណ៌ខៀវខ្ចី»។ ពាក្យថា «បក្ខន្ទតិ» គឺចុះស៊ប់។ ពាក្យថា «អធិមុច្ចតិ» គឺបង្អោនចិត្តទៅយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា «យេ អស្សុ ទរថា» គឺសេចក្តីក្រវល់ក្រវាយដែលកើតឡើងដោយអំណាចនៃឧបាទិន្នកសង្ខារក្តី ដោយអំណាចនៃកិលេសក្តី ដែលគប្បីកើតឡើងព្រោះអាស្រ័យសេចក្តីសម្គាល់ថាជាភូមិ សេចក្តីក្រវល់ក្រវាយទាំងនោះ មិនមានក្នុងទីនេះ ព្រោះមានសេចក្តីសម្គាល់ថាជាព្រៃឡើយ។ សូម្បីក្នុងបទទីពីរក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ពាក្យថា «អត្ថិ ចេវាយំ» គឺសេចក្តីក្រវល់ក្រវាយត្រឹមតែការប្រព្រឹត្តទៅនៃឧបាទិន្នកសង្ខារ ដែលកើតឡើងព្រោះអាស្រ័យសេចក្តីសម្គាល់ថាជាព្រៃនេះ នៅមាននៅឡើយ។

---

ယဉှိ ခေါ တတ္ထ န ဟောတီတိ ယံ မိဂါရမာတုပါသာဒေ ဟတ္ထိအာဒယော ဝိယ ဣမိဿာ အရညသညာယ ဂါမသညာမနုဿသညာဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ ပဝတ္တဒရထကိလေသဒရထဇာတံ, တံ န ဟောတိ. ယံ ပန တတ္ထ အဝသိဋ္ဌန္တိ ယံ မိဂါရမာတုပါသာဒေ ဘိက္ခုသံဃော ဝိယ တတ္ထ အရညသညာယ ပဝတ္တဒရထမတ္တံ အဝသိဋ္ဌံ ဟောတိ. တံ သန္တမိဒံ အတ္ထီတိ ပဇာနာတီတိ တံ ဝိဇ္ဇမာနမေဝ ‘‘အတ္ထိ ဣဒ’’န္တိ ပဇာနာတိ, သုညတာဝက္ကန္တီတိ သုညတာနိဗ္ဗတ္တိ.

ពាក្យថា «យញ្ហិ ខោ តត្ថ ន ហោតិ» មានសេចក្តីថា ពួកសេចក្តីក្រវល់ក្រវាយដែលកើតឡើងដោយអំណាចនៃឧបាទិន្នកសង្ខារ និងសេចក្តីក្រវល់ក្រវាយដែលកើតឡើងដោយអំណាចនៃកិលេស ដែលកើតឡើងព្រោះសេចក្តីសម្គាល់ថាជាភូមិ ឬសេចក្តីសម្គាល់ថាជាមនុស្ស ក្នុងសេចក្តីសម្គាល់ថាជាព្រៃនេះ ដូចជាដំរីជាដើមក្នុងប្រាសាទរបស់នាងវិសាខា (មិគារមាតា) របស់នោះមិនមានឡើយ។ ពាក្យថា «យំ បន តត្ថ អវសិដ្ឋំ» មានសេចក្តីថា សេចក្តីក្រវល់ក្រវាយត្រឹមតែការប្រព្រឹត្តទៅនៃឧបាទិន្នកសង្ខារ ដែលនៅសល់ក្នុងសេចក្តីសម្គាល់ថាជាព្រៃនោះ ដូចជាភិក្ខុសង្ឃដែលនៅសល់ក្នុងប្រាសាទរបស់នាងវិសាខា។ ពាក្យថា «តំ សន្តមិទំ អត្ថីតិ បជានាតិ» មានសេចក្តីថា ភិក្ខុដឹងច្បាស់នូវសេចក្តីសម្គាល់ថាជាព្រៃដែលប្រាកដច្បាស់នោះថា «របស់នេះមានពិត»។ ពាក្យថា «សុញ្ញតាវក្កន្តិ» គឺការកើតឡើងនៃសុញ្ញតា។

---

၁၇၇. အမနသိကရိတွာ မနုဿသညန္တိ ဣဓ ဂါမသညံ န ဂဏှာတိ. ကသ္မာ? ဧဝံ ကိရဿ အဟောသိ – ‘‘မနုဿသညာယ ဂါမသညံ နိဝတ္တေတွာ, အရညသညာယ မနုဿသညံ, ပထဝီသညာယ အရညသညံ, အာကာသာနဉ္စာယတနသညာယ ပထဝီသညံ…ပေ… နေဝသညာနာသညာယတနသညာယ အာကိဉ္စညာယတနသညံ[Pg.109], ဝိပဿနာယ နေဝသညာနာသညာယတနသညံ, မဂ္ဂေန ဝိပဿနံ နိဝတ္တေတွာ အနုပုဗ္ဗေန အစ္စန္တသုညတံ နာမ ဒဿေဿာမီ’’တိ. တသ္မာ ဧဝံ ဒေသနံ အာရဘိ. တတ္ထ ပထဝီသညန္တိ ကသ္မာ အရညသညံ ပဟာယ ပထဝီသညံ မနသိ ကရောတိ? အရညသညာယ ဝိသေသာနဓိဂမနတော. ယထာ ဟိ ပုရိသဿ ရမဏီယံ ခေတ္တဋ္ဌာနံ ဒိသွာ – ‘‘ဣဓ ဝုတ္တာ သာလိအာဒယော သုဋ္ဌု သမ္ပဇ္ဇိဿန္တိ, မဟာလာဘံ လဘိဿာမီ’’တိ သတ္တက္ခတ္တုမ္ပိ ခေတ္တဋ္ဌာနံ ဩလောကေန္တဿ သာလိအာဒယော န သမ္ပဇ္ဇန္တေဝ, သစေ ပန တံ ဌာနံ ဝိဟတခါဏုကကဏ္ဋကံ ကတွာ ကသိတွာ ဝပတိ, ဧဝံ သန္တေ သမ္ပဇ္ဇန္တိ, ဧဝမေဝ – ‘‘ဣဒံ အရညံ, အယံ ရုက္ခော, အယံ ပဗ္ဗတော, အယံ နီလောဘာသော ဝနသဏ္ဍော’’တိ သစေပိ သတ္တက္ခတ္တုံ အရညသညံ မနသိ ကရောတိ, နေဝူပစာရံ န သမာဓိံ ပါပုဏာတိ, ပထဝီသညာယ ပနဿ ဓုဝသေဝနံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ပထဝီကသိဏံ ပရိကမ္မံ ကတွာ ဈာနာနိ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ဈာနပဒဋ္ဌာနမ္ပိ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ သက္ကာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိတုံ. တသ္မာ အရညသညံ ပဟာယ ပထဝီသညံ မနသိ ကရောတိ. ပဋိစ္စာတိ ပဋိစ္စ သမ္ဘူတံ.

១៧៧. ពាក្យថា «អមនសិករិត្វា មនុស្សសញ្ញំ» ក្នុងវារៈទីពីរនេះ ព្រះអង្គមិនទ្រង់កាន់យកសេចក្តីសម្គាល់ថាជាភូមិឡើយ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ឮថា ព្រះមានព្រះភាគមានព្រះតម្រិះយ៉ាងនេះថា «យើងនឹងធ្វើឲ្យសេចក្តីសម្គាល់ថាជាភូមិសាបសូន្យទៅដោយសេចក្តីសម្គាល់ថាជាមនុស្ស, ធ្វើឲ្យសេចក្តីសម្គាល់ថាជាមនុស្សសាបសូន្យទៅដោយសេចក្តីសម្គាល់ថាជាព្រៃ, ធ្វើឲ្យសេចក្តីសម្គាល់ថាជាព្រៃសាបសូន្យទៅដោយសេចក្តីសម្គាល់ថាជាផែនដី, ធ្វើឲ្យសេចក្តីសម្គាល់ថាជាផែនដីសាបសូន្យទៅដោយអាកាសានញ្ចាយតនសញ្ញា...ល... ធ្វើឲ្យអាកិញ្ចញ្ញាយតនសញ្ញាសាបសូន្យទៅដោយនេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនសញ្ញា, ធ្វើឲ្យនេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនសញ្ញាសាបសូន្យទៅដោយវិបស្សនា, ធ្វើឲ្យវិបស្សនាសាបសូន្យទៅដោយមគ្គ ហើយនឹងបង្ហាញនូវអច្ចន្តសុញ្ញតា (គឺអរហត្តផល) តាមលំដាប់»។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបទ្រង់ផ្តើមសម្តែងនូវទេសនានេះ។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា «បឋវីសញ្ញំ» សួរថា ហេតុអ្វីបានជាភិក្ខុះលះបង់សេចក្តីសម្គាល់ថាជាព្រៃ ហើយធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវសេចក្តីសម្គាល់ថាជាផែនដី? ឆ្លើយថា ព្រោះមិនបានសម្រេចធម៌ពិសេសដោយសេចក្តីសម្គាល់ថាជាព្រៃ។ ប្រៀបដូចជាបុរសម្នាក់ឃើញកន្លែងស្រែដ៏គួរជាទីរីករាយ ហើយគិតថា «ស្រូវសាលីជាដើមដែលគេដាំក្នុងស្រែនេះ នឹងបានផលល្អជាមិនខាន យើងនឹងបានលាភធំ» ទោះបីបុរសនោះសម្លឹងមើលកន្លែងស្រែនោះអស់ប្រាំពីរដង ក៏ស្រូវសាលីជាដើមមិនអាចកើតឡើងបានឡើយ លុះត្រាតែគេកាប់ឆ្ការគល់ឈើ និងបន្លាចេញ ភ្ជួររាស់ ហើយសាបព្រោះ ទើបបានផលល្អយ៉ាងនោះមែន យ៉ាងណាមិញ ទោះបីភិក្ខុធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវសេចក្តីសម្គាល់ថាជាព្រៃអស់ប្រាំពីរដងថា «នេះជាព្រៃ នេះជាដើមឈើ នេះជាភ្នំ នេះជាដងព្រៃមានពណ៌ខៀវខ្ចី» ក៏មិនអាចសម្រេចបាននូវឧបចារសមាធិ ឬអប្បនាសមាធិឡើយ ប៉ុន្តែបើភិក្ខុនោះធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវសេចក្តីសម្គាល់ថាជាផែនដី ធ្វើកសិណបរិកម្មក្នុងបឋវីកសិណដែលជាកម្មដ្ឋានត្រូវសេពគប់ជាប្រចាំ ធ្វើឲ្យកើតឡើងនូវឈានទាំងឡាយ ហើយចម្រើនវិបស្សនាដែលមានឈានជាបទដ្ឋាន ក៏អាចសម្រេចនូវអរហត្តផលបាន។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបភិក្ខុលះបង់សេចក្តីសម្គាល់ថាជាព្រៃ ហើយធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវសេចក្តីសម្គាល់ថាជាផែនដី។ ពាក្យថា «បដិច្ច» គឺកើតឡើងព្រោះអាស្រ័យ។

---

ဣဒါနိ ယသ္မိံ ပထဝီကသိဏေ သော ပထဝီသညီ ဟောတိ, တဿ ဩပမ္မဒဿနတ္ထံ သေယျထာပီတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဥသဘဿ ဧတန္တိ အာသဘံ. အညေသံ ပန ဂုန္နံ ဂဏ္ဍာပိ ဟောန္တိ ပဟာရာပိ. တေသဉှိ စမ္မံ ပသာရိယမာနံ နိဗ္ဗလိကံ န ဟောတိ, ဥသဘဿ လက္ခဏသမ္ပန္နတာယ တေ ဒေါသာ နတ္ထိ. တသ္မာ တဿ စမ္မံ ဂဟိတံ. သင်္ကုသတေနာတိ ခိလသတေန. သုဝိဟတန္တိ ပသာရေတွာ သုဋ္ဌု ဝိဟတံ. ဦနကသတသင်္ကုဝိဟတဉှိ နိဗ္ဗလိကံ န ဟောတိ, သင်္ကုသတေန ဝိဟတံ ဘေရိတလံ ဝိယ နိဗ္ဗလိကံ ဟောတိ. တသ္မာ ဧဝမာဟ. ဥက္ကူလဝိက္ကူလန္တိ ဥစ္စနီစံ ထလဋ္ဌာနံ နိန္နဋ္ဌာနံ. နဒီဝိဒုဂ္ဂန္တိ နဒိယော စေဝ ဒုဂ္ဂမဋ္ဌာနဉ္စ. ပထဝီသညံ ပဋိစ္စ မနသိ ကရောတိ ဧကတ္တန္တိ ကသိဏပထဝိယံယေဝ ပဋိစ္စ သမ္ဘူတံ ဧကံ သညံ မနသိ ကရောတိ. ဒရထမတ္တာတိ ဣတော ပဋ္ဌာယ သဗ္ဗဝါရေသု ပဝတ္တဒရထဝသေန ဒရထမတ္တာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ឥឡូវនេះ ដើម្បីបង្ហាញឧបមាអំពីបឋវីកសិណដែលភិក្ខុនោះមានសេចក្តីសម្គាល់ថាជាផែនដី ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ពាក្យមានពាក្យថា «សេយ្យថាបិ» ជាដើម។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា «អាសភំ» គឺស្បែករបស់គោឧសភៈ។ ចំណែកឯគោដទៃទៀត រមែងមានដំបៅខ្លះ ស្នាមរបួសខ្លះ ស្បែករបស់គោទាំងនោះកាលដែលគេលាតសន្ធឹងទៅ មិនរលោងស្អាត (មានស្នាមជ្រួញ) ឡើយ ចំណែកឯគោឧសភៈ ព្រោះតែមានលក្ខណៈសម្បត្តិគ្រប់គ្រាន់ ទើបគ្មានទោសកំហុសទាំងនោះឡើយ ហេតុនោះ ព្រះអង្គទើបយកស្បែករបស់គោឧសភៈនោះមកជាឧបមា។ ពាក្យថា «សង្កុសតេន» គឺដោយស្នឹងមួយរយ។ ពាក្យថា «សុវិហតំ» គឺលាតសន្ធឹងហើយដំកូនស្នឹងវាយយ៉ាងណែនល្អ។ ព្រោះថា ស្បែកដែលគេវាយកូនស្នឹងតិចជាងមួយរយ មិនរលោងស្អាតឡើយ ចំណែកឯស្បែកដែលគេវាយកូនស្នឹងមួយរយ រមែងរលោងស្អាត ដូចជាផ្ទៃស្គរ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបត្រាស់យ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា «ឧក្កូលវិក្កូលំ» គឺទីខ្ពស់ៗ ទាបៗ ទីទួល និងទីទំនាប។ ពាក្យថា «នទីវិទុគ្គំ» គឺស្ទឹង បឹងបួរ និងផ្លូវដែលដើរទៅបានដោយលំបាក។ ពាក្យថា «បឋវីសញ្ញំ បដិច្ច មនសិ ករោតិ ឯកត្តំ» គឺធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវសេចក្តីសម្គាល់តែមួយដែលកើតឡើងព្រោះអាស្រ័យតែបឋវីកសិណប៉ុណ្ណោះ។ ពាក្យថា «ទរថមត្តា» ចាប់តាំងពីវារៈនេះទៅ ក្នុងវារៈទាំងពួង គប្បីជ្រាបថា សេចក្តីក្រវល់ក្រវាយត្រឹមតែការប្រព្រឹត្តទៅនៃឧបាទិន្នកសង្ខារ។

---

၁၈၂. အနိမိတ္တံ စေတောသမာဓိန္တိ ဝိပဿနာစိတ္တသမာဓိံ. သော ဟိ နိစ္စနိမိတ္တာဒိဝိရဟိတော အနိမိတ္တောတိ ဝုစ္စတိ. ဣမမေဝ ကာယန္တိ ဝိပဿနာယ ဝတ္ထုံ ဒဿေတိ. တတ္ထ ဣမမေဝါတိ ဣမံ ဧဝ စတုမဟာဘူတိကံ. သဠာယတနိကန္တိ [Pg.110] သဠာယတနပဋိသံယုတ္တံ. ဇီဝိတပစ္စယာတိ ယာဝ ဇီဝိတိန္ဒြိယာနံ ပဝတ္တိ, တာဝ ဇီဝိတပစ္စယာ ပဝတ္တဒရထမတ္တာ အတ္ထီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

១៨២. ពាក្យថា «អនិមិត្តំ ចេតោសមាធិំ» គឺសមាធិដែលប្រកបដោយវិបស្សនាចិត្ត។ ព្រោះថាសមាធិនោះ មិនមាននិច្ចនិមិត្តជាដើម ទើបហៅថា អនិមិត្តៈ។ ពាក្យថា «ឥមមេវ កាយំ» ព្រះអង្គបង្ហាញនូវអារម្មណ៍ដែលជាទីតាំងនៃវិបស្សនា។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា «ឥមមេវ» គឺកាយដែលកើតឡើងពីមហាភូតរូបទាំង ៤ នេះឯង។ ពាក្យថា «សឡាយតនិកំ» គឺកាយដែលប្រកបដោយអាយតនៈ ៦។ ពាក្យថា «ជីវិតប្បច្ចយា» មានសេចក្តីថា ដរាបណាការប្រព្រឹត្តទៅនៃជីវិតិន្ទ្រិយនៅមាន ដរាបនោះ សេចក្តីក្រវល់ក្រវាយត្រឹមតែការប្រព្រឹត្តទៅនៃឧបាទិន្នកសង្ខារ ព្រោះអាស្រ័យជីវិតជាបច្ច័យ ក៏នៅតែមាន។

---

၁၈၃. ပုန အနိမိတ္တန္တိ ဝိပဿနာယ ပဋိဝိပဿနံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ. ကာမာသဝံ ပဋိစ္စာတိ ကာမာသဝံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇနပဝတ္တဒရထာ ဣဓ န သန္တိ, အရိယမဂ္ဂေ စေဝ အရိယဖလေ စ နတ္ထီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဣမမေဝ ကာယန္တိ ဣမံ ဥပါဒိသေသဒရထဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. ဣတိ မနုဿသညာယ ဂါမသညံ နိဝတ္တေတွာ…ပေ… မဂ္ဂေန ဝိပဿနံ နိဝတ္တေတွာ အနုပုဗ္ဗေန အစ္စန္တသုညတာ နာမ ဒဿိတာ ဟောတိ.

១៨៣. ពាក្យថា «អនិមិត្តំ» ត្រាស់ម្តងទៀត ដើម្បីបង្ហាញនូវបដិវិបស្សនា (ការពិចារណាវិបស្សនាឡើងវិញ) នៃវិបស្សនា។ ពាក្យថា «កាមាសវំ បដិច្ច» មានសេចក្តីថា សេចក្តីក្រវល់ក្រវាយដែលកើតឡើងព្រោះអាស្រ័យកាមាសវៈ មិនមានក្នុងទីនេះឡើយ គឺមិនមានទាំងក្នុងអរិយមគ្គ និងអរិយផល។ ពាក្យថា «ឥមមេវ កាយំ» ត្រាស់ពាក្យនេះ ដើម្បីបង្ហាញនូវសេចក្តីក្រវល់ក្រវាយដែលនៅសល់ (ឧបាទិសេសទរថៈ)។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់បង្ហាញនូវអច្ចន្តសុញ្ញតា (គឺអរហត្តផល) តាមលំដាប់ ដោយការធ្វើឲ្យសេចក្តីសម្គាល់ថាជាភូមិសាបសូន្យទៅដោយសេចក្តីសម្គាល់ថាជាមនុស្ស...ល... ធ្វើឲ្យវិបស្សនាសាបសូន្យទៅដោយមគ្គ យ៉ាងនេះឯង។

---

၁၈၄. ပရိသုဒ္ဓန္တိ နိရုပက္ကိလေသံ. အနုတ္တရန္တိ ဥတ္တရဝိရဟိတံ သဗ္ဗသေဋ္ဌံ. သုညတန္တိ သုညတဖလသမာပတ္တိံ. တသ္မာတိ ယသ္မာ အတီတေပိ, ဗုဒ္ဓပစ္စေကဗုဒ္ဓဗုဒ္ဓသာဝကသင်္ခါတာ သမဏဗြာဟ္မဏာ. အနာဂတေပိ, ဧတရဟိပိ ဗုဒ္ဓဗုဒ္ဓသာဝကသင်္ခါတာ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဣမံယေဝ ပရိသုဒ္ဓံ ပရမံ အနုတ္တရံ သုညတံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရိံသု ဝိဟရိဿန္တိ ဝိဟရန္တိ စ, တသ္မာ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

១៨៤. ពាក្យថា Parisuddhaṃ (ដ៏បរិសុទ្ធ) សេចក្តីថា មិនមានកិលេសគ្រឿងសៅហ្មង (ឥតមានឧបក្កិលេស)។ ពាក្យថា Anuttaraṃ (ដ៏ក្រៃលែង, គ្មានធម៌ដទៃក្រៃលែងជាង) សេចក្តីថា ប្រាសចាកធម៌ដ៏ក្រៃលែងជាង គឺប្រសើរខ្ពង់ខ្ពស់ជាងធម៌ទាំងពួង។ ពាក្យថា Suññataṃ (សូន្យភាព) សេចក្តីថា សុញ្ញតផលសមាបត្តិ។ ពាក្យថា Tasmā (ព្រោះហេតុនោះ) សេចក្តីថា ព្រោះហេតុតែ (yasmā) ក្នុងអតីតកាលក្តី ពួកសមណព្រាហ្មណ៍ ដែលរាប់ថាជាព្រះពុទ្ធ ព្រះបច្ចេកពុទ្ធ និងព្រះពុទ្ធសាវ័ក។ ក្នុងអនាគតកាលក្តី ក្នុងបច្ចុប្បន្នកាលក្តី ពួកសមណព្រាហ្មណ៍ ដែលរាប់ថាជាព្រះពុទ្ធ និងព្រះពុទ្ធសាវ័ក បានចូលកាន់ (សម្រេច) នឹងកំពុងសម្រេច នឹងសម្រេចនូវសុញ្ញតផលសមាបត្តិ ដ៏បរិសុទ្ធ ដ៏ឧត្តម ដ៏រកអ្វីប្រៀបផ្ទឹមពុំបាននេះឯង ហើយរស់នៅ (គង់នៅ) ព្រោះហេតុនោះ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងកន្លែងទាំងពួង គឺច្បាស់លាស់ស្រាប់ហើយ។

---

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

ក្នុងអដ្ឋកថា មជ្ឈិមនិកាយ ឈ្មោះ បបញ្ចសូទនី

---

စူဠသုညတသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការអធិប្បាយ ចូឡសុញ្ញតសូត្រ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

---

၂. မဟာသုညတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

២. ការអធិប្បាយ មហាសុញ្ញតសូត្រ

---

၁၈၅. ဧဝံ မေ သုတန္တိ မဟာသုညတသုတ္တံ. တတ္ထ ကာဠခေမကဿာတိ ဆဝိဝဏ္ဏေန သော ကာဠော, ခေမကောတိ ပနဿ နာမံ. ဝိဟာရောတိ တသ္မိံယေဝ နိဂြောဓာရာမေ ဧကသ္မိံ ပဒေသေ ပါကာရေန ပရိက္ခိပိတွာ ဒွါရကောဋ္ဌကံ မာပေတွာ ဟံသဝဋ္ဋကာဒိသေနာသနာနိ စေဝ မဏ္ဍလမာဠဘောဇနသာလာဒီနိ စ ပတိဋ္ဌပေတွာ ကတော ဝိဟာရော. သမ္ဗဟုလာနိ သေနာသနာနီတိ မဉ္စော ပီဌံ ဘိသိဗိမ္ဗောဟနံ တဋ္ဋိကာ စမ္မခဏ္ဍော တိဏသန္ထာရော ပဏ္ဏသန္ထာရော ပလာလသန္ထာရောတိအာဒီနိ ပညတ္တာနိ ဟောန္တိ, မဉ္စေန မဉ္စံ…ပေ… ပလာလသန္ထာရေနေဝ ပလာလသန္ထာရံ အာဟစ္စ ဌပိတာနိ, ဂဏဘိက္ခူနံ ဝသနဋ္ဌာနသဒိသံ အဟောသိ.

១៨៥. ពាក្យផ្តើមថា Evaṃ me sutaṃ នេះ គឺមហាសុញ្ញតសូត្រ។ ក្នុងមហាសុញ្ញតសូត្រនោះ ពាក្យថា Kāḷakhemakassa (របស់សាក្យរាជឈ្មោះកាឡខេមកៈ) សេចក្តីថា សាក្យរាជនោះមានសម្បុរស្បែកខ្មៅ ទើបហៅថា កាឡៈ ចំណែកឯពាក្យថា ខេមកៈ គឺជាព្រះនាមពិតរបស់ព្រះអង្គ។ ពាក្យថា Vihāro (វិហារ) សេចក្តីថា វិហារដែលគេសាងសង់ឡើងដោយព័ទ្ធរបង សាងខ្លោងទ្វារ និងរៀបចំសេនាសនៈផ្សេងៗ មានសេនាសនៈដែលមានដំបូលរាងដូចស្លាបហង្សជាដើម ព្រមទាំងសាលាមណ្ឌល និងរោងភត្តជាដើម ក្នុងបរិវេណមួយនៃវត្តនិគ្រោធារាមនោះឯង។ ពាក្យថា Sambahulāni senāsanāni (សេនាសនៈជាច្រើន) សេចក្តីថា គ្រែ តាំង ពូក ខ្នើយ កន្ទេល កម្រាលស្បែកសត្វ កម្រាលស្មៅ កម្រាលស្លឹកឈើ កម្រាលចំបើង ជាដើម ត្រូវបានគេរៀបចំទុក។ គ្រែទល់នឹងគ្រែ...បេ... កម្រាលចំបើងទល់នឹងកម្រាលចំបើង ត្រូវបានគេដាក់តម្រៀបគ្នា ហាក់ដូចជាទីលំនៅរបស់ពួកភិក្ខុដែលនៅជាក្រុម (គណៈ)។

---

သမ္ဗဟုလာ [Pg.111] နု ခေါတိ ဘဂဝတော ဗောဓိပလ္လင်္ကေယေဝ သဗ္ဗကိလေသာနံ သမုဂ္ဃာဋိတတ္တာ သံသယော နာမ နတ္ထိ, ဝိတက္ကပုဗ္ဗဘာဂါ ပုစ္ဆာ, ဝိတက္ကပုဗ္ဗဘာဂေ စာယံ နုကာရော နိပါတမတ္တော. ပါဋိမတ္ထကံ ဂစ္ဆန္တေ အဝိနိစ္ဆိတော နာမ န ဟောတိ. ဣတော ကိရ ပုဗ္ဗေ ဘဂဝတာ ဒသ ဒွါဒသ ဘိက္ခူ ဧကဋ္ဌာနေ ဝသန္တာ န ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗာ.

ពាក្យថា Sambahulā nu kho (សេនាសនៈជាច្រើនដទៃទៀតឬហ្ន៎) សេចក្តីថា ចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ ព្រោះតែទ្រង់បានកម្ចាត់កិលេសទាំងពួងឲ្យអស់រលីងនៅឯបល្ល័ង្កពោធិព្រឹក្សរួចហើយ ហេតុនោះ សេចក្តីសង្ស័យមិនមានឡើយ។ នេះជាសំណួរដែលមានវិតក្កៈជាប្រភព (សួរដោយការត្រិះរិះ) ហើយពាក្យថា «nu» ក្នុងទីនេះ គ្រាន់តែជានិបាតសព្ទដែលបង្ហាញពីវិតក្កៈជាប្រភពប៉ុណ្ណោះ។ កាលដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់យាងទៅកាន់កំពូលនៃទេសនា សេចក្តីមិនដាច់ស្រេច (មិនទាន់សម្រេចចិត្ត) មិនដែលកើតមានឡើយ។ ឮថា មុនពេលនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគមិនដែលធ្លាប់ទតឃើញភិក្ខុ ១០ ឬ ១២ អង្គ រស់នៅក្នុងទីកន្លែងតែមួយឡើយ។

---

အထဿ ဧတဒဟောသိ – ဂဏဝါသော နာမာယံ ဝဋ္ဋေ အာစိဏ္ဏသမာစိဏ္ဏော နဒီဩတိဏ္ဏဥဒကသဒိသော, နိရယတိရစ္ဆာနယောနိပေတ္တိဝိသယာသုရကာယေသုပိ, မနုဿလောက-ဒေဝလောကဗြဟ္မလောကေသုပိ ဂဏဝါသောဝ အာစိဏ္ဏော. ဒသယောဇနသဟဿော ဟိ နိရယော တိပုစုဏ္ဏဘရိတာ နာဠိ ဝိယ သတ္တေဟိ နိရန္တရော, ပဉ္စဝိဓဗန္ဓနကမ္မကာရဏကရဏဋ္ဌာနေ သတ္တာနံ ပမာဏံ ဝါ ပရိစ္ဆေဒေါ ဝါ နတ္ထိ, တထာ ဝါသီဟိ တစ္ဆနာဒိဌာနေသု, ဣတိ ဂဏဘူတာဝ ပစ္စန္တိ. တိရစ္ဆာနယောနိယံ ဧကသ္မိံ ဝမ္မိကေ ဥပသိကာနံ ပမာဏံ ဝါ ပရိစ္ဆေဒေါ ဝါ နတ္ထိ, တထာ ဧကေကဗိလာဒီသုပိ ကိပိလ္လိကာဒီနံ. တိရစ္ဆာနယောနိယမ္ပိ ဂဏဝါသောဝ. ပေတနဂရာနိ စ ဂါဝုတိကာနိ အဍ္ဎယောဇနိကာနိပိ ပေတဘရိတာနိ ဟောန္တိ. ဧဝံ ပေတ္တိဝိသယေပိ ဂဏဝါသောဝ. အသုရဘဝနံ ဒသယောဇနသဟဿံ ကဏ္ဏေ ပက္ခိတ္တသူစိယာ ကဏ္ဏဗိလံ ဝိယ ဟောတိ. ဣတိ အသုရကာယေပိ ဂဏဝါသောဝ. မနုဿလောကေ သာဝတ္ထိယံ သတ္တပဏ္ဏာသ ကုလသတသဟဿာနိ, ရာဇဂဟေ အန္တော စ ဗဟိ စ အဋ္ဌာရသ မနုဿကောဋိယော ဝသိံသု. ဧဝံ အညေသုပိ ဌာနေသူတိ မနုဿလောကေပိ ဂဏဝါသောဝ. ဘုမ္မဒေဝတာ အာဒိံ ကတွာ ဒေဝလောကဗြဟ္မလောကေသုပိ ဂဏဝါသောဝ. ဧကေကဿ ဟိ ဒေဝပုတ္တဿ အဍ္ဎတိယာ နာဋကကောဋိယော ဟောန္တိ, နဝပိ ကောဋိယော ဟောန္တိ, ဧကဋ္ဌာနေ ဒသသဟဿာပိ ဗြဟ္မာနော ဝသန္တိ.

លំដាប់នោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់មានព្រះតម្រិះយ៉ាងនេះថា៖ «ការរស់នៅជាក្រុម (គណវាសៈ) នេះ គឺជាទម្លាប់ដែលសត្វលោកធ្លាប់សេពគប់ជាញឹកញាប់ក្នុងវដ្តសង្សារ ប្រៀបដូចជាទឹកដែលហូរចុះទៅកាន់ស្ទឹង ទោះបីក្នុងនរក កំណើតតិរច្ឆាន បេត្តវិស័យ អសុរកាយក្តី ក្នុងមនុស្សលោក ទេវលោក និងព្រហ្មលោកក្តី ការរស់នៅជាក្រុម ក៏ជាទម្លាប់ដែលសត្វលោកធ្លាប់សេពគប់ដែរ។ ព្រោះថានរកដែលមានទំហំ ១ ម៉ឺនយោជន៍ គឺណែនណាន់តាន់តាប់ទៅដោយសត្វនរក ដូចជាបំពង់ដែលគេច្រកម្សៅសំណពេញ ក្នុងកន្លែងធ្វើទារុណកម្មមានការចងប្រាំប្រការជាដើម ចំនួន ឬការកំណត់ភាគនៃសត្វទាំងឡាយមិនមានឡើយ ព្រមទាំងក្នុងទីកន្លែងដែលគេច្រក ឬកាប់ចិញ្ច្រាំដោយពូថៅ ឬដាវជាដើម សត្វទាំងឡាយក៏រងទុក្ខវេទនាជាក្រុមៗយ៉ាងនោះដែរ។ ក្នុងកំណើតតិរច្ឆាន ចំនួន ឬការកំណត់ភាគនៃសត្វក្ដៀច (ក្ដៀច ឬស្រមោចស) ក្នុងដំបូកមួយ មិនមានឡើយ ព្រមទាំងចំនួនស្រមោចខ្មៅជាដើម ក្នុងរន្ធនីមួយៗ ក៏មិនមានឡើយ។ សូម្បីក្នុងកំណើតតិរច្ឆាន ការរស់នៅជាក្រុម ក៏ជាទម្លាប់ដែរ។ ឯទីក្រុងប្រេតដែលមានទំហំមួយគាវុតខ្លះ កន្លះយោជន៍ខ្លះ ក៏ពេញណែនទៅដោយប្រេតទាំងឡាយ។ សូម្បីក្នុងបេត្តវិស័យ ការរស់នៅជាក្រុម ក៏ជាទម្លាប់ដែរ។ ពិភពអសុរដែលមានទំហំ ១ ម៉ឺនយោជន៍ ក៏ណែនណាន់តាន់តាប់ ដូចជារន្ធត្រចៀកដែលគេស៊កម្ជុលចូលទៅ។ សូម្បីក្នុងអសុរកាយ ការរស់នៅជាក្រុម ក៏ជាទម្លាប់ដែរ។ ក្នុងមនុស្សលោក ក្នុងក្រុងសាវត្ថី មានគ្រួសាររស់នៅចំនួន ៥៧ សែនគ្រួសារ (៥,៧០០,០០០ គ្រួសារ) ក្នុងក្រុងរាជគ្រឹះ ទាំងខាងក្នុងនិងខាងក្រៅក្រុង មានមនុស្សរស់នៅចំនួន ១៨ កោដិ។ ក្នុងទីកន្លែងដទៃទៀតក៏ដូច្នោះដែរ គឺសូម្បីក្នុងមនុស្សលោក ការរស់នៅជាក្រុម ក៏ជាទម្លាប់ដែរ។ ចាប់ផ្តើមអំពីភុម្មទេវតា រហូតដល់ទេវលោក និងព្រហ្មលោក ការរស់នៅជាក្រុម ក៏ជាទម្លាប់ដែរ។ ព្រោះថា ទេវបុត្រម្នាក់ៗ មាននាងរបាំជាបរិវារចំនួន ២ កោដិកន្លះខ្លះ ៩ កោដិខ្លះ ហើយព្រហ្មទាំងឡាយចំនួន ១ ម៉ឺនអង្គ ក៏រស់នៅក្នុងទីកន្លែងតែមួយជាមួយគ្នាដែរ។»

---

တတော စိန္တေသိ – ‘‘မယာ သတသဟဿကပ္ပာဓိကာနိ စတ္တာရိ အသင်္ချေယျာနိ ဂဏဝါသဝိဒ္ဓံသနတ္ထံ ဒသ ပါရမိယော ပူရိတာ, ဣမေ စ ဘိက္ခူ ဣတော ပဋ္ဌာယေဝ ဂဏံ ဗန္ဓိတွာ ဂဏာဘိရတာ ဇာတာ အနနုစ္ဆဝိကံ ကရောန္တီ’’တိ. သော ဓမ္မသံဝေဂံ ဥပ္ပာဒေတွာ ပုန စိန္တေသိ – ‘‘သစေ ‘ဧကဋ္ဌာနေ ဒွီဟိ ဘိက္ခူဟိ န ဝသိတဗ္ဗ’န္တိ သက္ကာ ဘဝေယျ သိက္ခာပဒံ ပညပေတုံ, သိက္ခာပဒံ ပညာပေယျံ, န ခေါ ပနေတံ သက္ကာ. ဟန္ဒာဟံ မဟာသုညတာပဋိပတ္တိံ နာမ သုတ္တန္တံ [Pg.112] ဒေသေမိ, ယံ သိက္ခာကာမာနံ ကုလပုတ္တာနံ သိက္ခာပဒပညတ္တိ ဝိယ နဂရဒွါရေ နိက္ခိတ္တသဗ္ဗကာယိကအာဒါသော ဝိယ စ ဘဝိဿတိ. တတော ယထာ နာမေကသ္မိံ အာဒါသေ ခတ္တိယာဒယော အတ္တနော ဝဇ္ဇံ ဒိသွာ တံ ပဟာယ အနဝဇ္ဇာ ဟောန္တိ, ဧဝမေဝံ မယိ ပရိနိဗ္ဗုတေပိ ပဉ္စဝဿသဟဿာနိ ဣမံ သုတ္တံ အာဝဇ္ဇိတွာ ဂဏံ ဝိနောဒေတွာ ဧကီဘာဝါဘိရတာ ကုလပုတ္တာ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ အန္တံ ကရိဿန္တီ’’တိ. ဘဂဝတော စ မနောရထံ ပူရေန္တာ ဝိယ ဣမံ သုတ္တံ အာဝဇ္ဇိတွာ ဂဏံ ဝိနောဒေတွာ ဝဋ္ဋဒုက္ခံ ခေပေတွာ ပရိနိဗ္ဗုတာ ကုလပုတ္တာ ဂဏနပထံ ဝီတိဝတ္တာ. ဝါလိကပိဋ္ဌိဝိဟာရေပိ ဟိ အာဘိဓမ္မိကအဘယတ္ထေရော နာမ ဝဿူပနာယိကသမယေ သမ္ဗဟုလေဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ဣမံ သုတ္တံ သဉ္ဈာယိတွာ ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဧဝံ ကာရေတိ, မယံ ကိံ ကရောမာ’’တိ အာဟ. တေ သဗ္ဗေပိ အန္တောဝဿေ ဂဏံ ဝိနောဒေတွာ ဧကီဘာဝါဘိရတာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု. ဂဏဘေဒနံ နာမ ဣဒံ သုတ္တန္တိ.

បន្ទាប់មក ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់មានព្រះតម្រិះថា៖ «តថាគតបានបំពេញបារមី ១០ ប្រការ អស់បួនអសង្ខេយ្យ និងក្រៃលែងជាងមួយសែនកប្ប ដើម្បីកម្ចាត់បង់នូវការរស់នៅជាក្រុម (គណវាសៈ) នេះ ប៉ុន្តែភិក្ខុទាំងឡាយនេះ ចាប់ពីពេលនេះទៅ បែរជាមកប្រមូលផ្តុំគ្នាជាក្រុម ត្រេកអរក្នុងការនៅជាក្រុម ធ្វើនូវអំពើដែលមិនសមគួរទៅវិញ។» ព្រះអង្គទ្រង់បង្កើតធម្មសង្វេគ ហើយទ្រង់ត្រិះរិះម្តងទៀតថា៖ «ប្រសិនបើអាចបញ្ញត្តសិក្ខាបទថា «ភិក្ខុពីរអង្គមិនត្រូវរស់នៅក្នុងទីកន្លែងតែមួយឡើយ» នោះ តថាគតនឹងបញ្ញត្តសិក្ខាបទនេះជាមិនខាន ប៉ុន្តែការណ៍នេះមិនអាចធ្វើទៅរួចឡើយ។ បើដូច្នោះ តថាគតនឹងសម្តែងនូវព្រះសូត្រឈ្មោះ មហាសុញ្ញតបដិបត្តិ ដែលនឹងប្រៀបដូចជាការបញ្ញត្តសិក្ខាបទសម្រាប់កុលបុត្រអ្នកស្រឡាញ់ការសិក្សាទាំងឡាយ និងប្រៀបដូចជាកញ្ចក់ឆ្លុះមើលរូបកាយទាំងមូលដែលគេដាក់ទុកនៅទ្វារក្រុង។ ម្យ៉ាងទៀត ប្រៀបដូចជាពួកក្សត្រជាដើម កាលបើបានឆ្លុះមើលឃើញកំហុសរបស់ខ្លួនក្នុងកញ្ចក់ហើយ ក៏លះបង់កំហុសនោះចេញ រួចក្លាយជាអ្នកមិនមានកំហុស យ៉ាងណាមិញ ទោះបីកាលដែលតថាគតបរិនិព្វានទៅហើយក្តី អស់រយៈពេល ៥ ពាន់ឆ្នាំ ពួកកុលបុត្រដែលបានពិចារណាព្រះសូត្រនេះ ហើយលះបង់ការនៅជាក្រុម ត្រេកអរក្នុងភាពឯកោ នឹងធ្វើនូវទីបំផុតនៃទុក្ខក្នុងវដ្តសង្សារបាន យ៉ាងនោះឯង។» ពួកកុលបុត្រដែលបានពិចារណាព្រះសូត្រនេះ លះបង់ការនៅជាក្រុម ធ្វើឲ្យអស់ទៅនូវទុក្ខក្នុងវដ្តសង្សារ ហើយបរិនិព្វានទៅ ហាក់ដូចជាបំពេញនូវព្រះហឫទ័យប្រាថ្នារបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ គឺមានចំនួនច្រើនហួសនឹងរាប់បាន។ ព្រោះថា សូម្បីក្នុងវាលិកបិដ្ឋិវិហារ ព្រះថេរៈឈ្មោះ អភ័យ ជាអ្នកទ្រទ្រង់ព្រះអភិធម្ម ក្នុងសម័យចូលវស្សា បានសូត្រធម៌សូត្រនេះជាមួយភិក្ខុជាច្រើន ហើយពោលថា៖ «ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់ឲ្យធ្វើ (ប្រតិបត្តិ) យ៉ាងនេះ ចុះពួកយើងហេតុអ្វីក៏មិនធ្វើតាម?» ភិក្ខុទាំងនោះទាំងអស់គ្នា ក្នុងរវាងវស្សា បានលះបង់ការនៅជាក្រុម ត្រេកអរក្នុងភាពឯកោ ហើយបានសម្រេចព្រះអរហត្តផល។ ព្រះសូត្រនេះ ឈ្មោះថា ព្រះសូត្រសម្រាប់កម្ចាត់បង់នូវការនៅជាក្រុម (គណភេទទោស)។

---

၁၈၆. ဃဋာယာတိ ဧဝံနာမကဿ သက္ကဿ. ဝိဟာရေတိ အယမ္ပိ ဝိဟာရော နိဂြောဓာရာမဿေဝ ဧကဒေသေ ကာဠခေမကဿ ဝိဟာရော ဝိယ ကတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. စီဝရကမ္မန္တိ ဇိဏ္ဏမလိနာနံ အဂ္ဂဠဋ္ဌာနုပ္ပာဒနဓောဝနာဒီဟိ ကတပရိဘဏ္ဍမ္ပိ, စီဝရတ္ထာယ ဥပ္ပန္နဝတ္ထာနံ ဝိစာရဏသိဗ္ဗနာဒီဟိ အကတံ သံဝိဓာနမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ, ဣဓ ပန အကတံ သံဝိဓာနံ အဓိပ္ပေတံ. မနုဿာ ဟိ အာနန္ဒတ္ထေရဿ စီဝရသာဋကေ အဒံသု. တသ္မာ ထေရော သမ္ဗဟုလေ ဘိက္ခူ ဂဟေတွာ တတ္ထ စီဝရကမ္မံ အကာသိ. တေပိ ဘိက္ခူ ပါတောဝ သူစိပါသကဿ ပညာယနကာလတော ပဋ္ဌာယ နိသိန္နာ အပညာယနကာလေ ဥဋ္ဌဟန္တိ. သူစိကမ္မေ နိဋ္ဌိတေယေဝ သေနာသနာနိ သံဝိဒဟိဿာမာတိ န သံဝိဒဟိံသု. စီဝရကာရသမယော နောတိ ထေရော ကိရ စိန္တေသိ – ‘‘အဒ္ဓါ ဧတေဟိ ဘိက္ခူဟိ န ပဋိသာမိတာနိ သေနာသနာနိ, ဘဂဝတာ စ ဒိဋ္ဌာနိ ဘဝိဿန္တိ. ဣတိ အနတ္တမနော သတ္ထာ သုဋ္ဌု နိဂ္ဂဟေတုကာမော, ဣမေသံ ဘိက္ခူနံ ဥပတ္ထမ္ဘော ဘဝိဿာမီ’’တိ; တသ္မာ ဧဝမာဟ. အယံ ပနေတ္ထ အဓိပ္ပာယော – ‘‘န, ဘန္တေ, ဣမေ ဘိက္ခူ ကမ္မာရာမာ ဧဝ, စီဝရကိစ္စဝသေန ပန ဧဝံ ဝသန္တီ’’တိ.

១៨៦. ពាក្យថា Ghaṭāya (របស់សាក្យរាជឈ្មោះឃដៈ) សេចក្តីថា សាក្យរាជដែលមានឈ្មោះយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា Vihāre (ក្នុងវិហារ) សេចក្តីថា វិហារនេះ គួរជ្រាបថា គេសាងសង់ឡើងក្នុងបរិវេណមួយនៃវត្តនិគ្រោធារាមនោះឯង ដូចជាវិហាររបស់សាក្យរាជឈ្មោះកាឡខេមកៈដែរ។ ពាក្យថា Cīvarakammaṃ (ការធ្វើចីវរ) សេចក្តីថា ការប៉ះប៉ូវ ការបោកគក់ និងការធ្វើបរិភណ្ឌចីវរចាស់និងសៅហ្មងជាដើម ក៏ហៅថាការធ្វើចីវរដែរ ម្យ៉ាងទៀត ការចាត់ចែងសំពត់ដែលកើតឡើងដើម្បីធ្វើចីវរ ដោយការវាស់វែង និងការដេរជាដើម ដែលមិនទាន់បានធ្វើ ក៏ហៅថាការធ្វើចីវរដែរ ប៉ុន្តែក្នុងព្រះសូត្រនេះ សំដៅយកការចាត់ចែងសំពត់ដែលមិនទាន់បានធ្វើ (ដេរ)។ ព្រោះថាមនុស្សទាំងឡាយបានប្រគេនសំពត់សម្រាប់ធ្វើចីវរដល់ព្រះអានន្ទត្ថេរ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះថេរៈទើបនាំភិក្ខុជាច្រើនអង្គទៅធ្វើចីវរក្នុងវិហាររបស់សាក្យរាជឈ្មោះកាឡៈនោះ។ ភិក្ខុទាំងនោះ អង្គុយធ្វើការតាំងពីព្រលឹម គឺតាំងពីពេលដែលមើលឃើញរន្ធម្ជុលច្បាស់ រហូតដល់ពេលដែលមើលមិនឃើញរន្ធម្ជុល ទើបក្រោកទៅ។ ភិក្ខុទាំងនោះគិតថា «កាលណាការងារដេរចីវររួចរាល់ហើយ ទើបពួកយើងរៀបចំសេនាសនៈ» ហេតុនោះ ទើបមិនបានរៀបចំសេនាសនៈឡើយ។ ពាក្យថា Cīvarakārasamayo no (សម័យធ្វើចីវររបស់ពួកយើង) សេចក្តីថា ឮថា ព្រះថេរៈមានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា៖ «ពិតណាស់ សេនាសនៈទាំងឡាយ ភិក្ខុទាំងនេះមិនបានទុកដាក់ឲ្យមានរបៀបរៀបរយឡើយ ហើយព្រះដ៏មានព្រះភាគក៏មុខជានឹងទតឃើញជាមិនខាន។ ព្រះសាស្តានឹងមិនសព្វព្រះហឫទ័យ ហើយទ្រង់ប្រាថ្នានឹងទូន្មានភិក្ខុទាំងនេះជាខ្លាំង អាត្មាអញនឹងជួយសម្រាល (ជាទីពឹងពាក់) ដល់ភិក្ខុទាំងនេះ» ព្រោះហេតុនោះ ព្រះថេរៈទើបក្រាបបង្គំទូលយ៉ាងនេះ។ សេចក្តីអធិប្បាយក្នុងទីនេះមានថា៖ «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ភិក្ខុទាំងនេះមិនមែនជាអ្នកត្រេកអរក្នុងការងារ (កម្មារាមៈ) នោះទេ ប៉ុន្តែព្រោះតែមានកិច្ចការចីវរ ទើបពួកលោកស្នាក់នៅយ៉ាងនេះ។»

---

န ခေါ, အာနန္ဒာတိ, အာနန္ဒ, ကမ္မသမယော ဝါ ဟောတု အကမ္မသမယော ဝါ, စီဝရကာရသမယော ဝါ ဟောတု အစီဝရကာရသမယော ဝါ, အထ ခေါ သင်္ဂဏိကာရာမော ဘိက္ခု န သောဘတိယေဝ. မာ တွံ အနုပတ္ထမ္ဘဋ္ဌာနေ ဥပတ္ထမ္ဘော အဟောသီတိ. တတ္ထ သင်္ဂဏိကာတိ သကပရိသသမောဓာနံ. ဂဏောတိ နာနာဇနသမောဓာနံ. ဣတိ သင်္ဂဏိကာရာမော ဝါ ဟောတု ဂဏာရာမော [Pg.113] ဝါ, သဗ္ဗထာပိ ဂဏဗာဟုလ္လာဘိရတော ဂဏဗန္ဓနဗဒ္ဓေါ ဘိက္ခု န သောဘတိ. ပစ္ဆာဘတ္တေ ပန ဒိဝါဋ္ဌာနံ သမ္မဇ္ဇိတွာ သုဓောတဟတ္ထပါဒေါ မူလကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ဧကာရာမတမနုယုတ္တော ဘိက္ခု ဗုဒ္ဓသာသနေ သောဘတိ. နေက္ခမ္မသုခန္တိ ကာမတော နိက္ခန္တဿ သုခံ. ပဝိဝေကသုခမ္ပိ ကာမပဝိဝေကသုခမေဝ. ရာဂါဒီနံ ပန ဝူပသမတ္ထာယ သံဝတ္တတီတိ ဥပသမသုခံ. မဂ္ဂသမ္ဗောဓတ္ထာယ သံဝတ္တတီတိ သမ္ဗောဓိသုခံ. နိကာမလာဘီတိ ကာမလာဘီ ဣစ္ဆိတလာဘီ. အကိစ္ဆလာဘီတိ အဒုက္ခလာဘီ. အကသိရလာဘီတိ ဝိပုလလာဘီ.

ពាក្យថា Na kho Ānanda (ម្នាលអានន្ទ មិនគួរឡើយ) សេចក្តីថា ម្នាលអានន្ទ ទោះជាសម័យធ្វើការងារក្តី មិនមែនសម័យធ្វើការងារក្តី សម័យធ្វើចីវរក្តី មិនមែនសម័យធ្វើចីវរក្តី ប៉ុន្តែភិក្ខុដែលត្រេកអរក្នុងការនៅជាក្រុម មិនល្អ (មិនរុងរឿង) ឡើយ។ ពាក្យថា Mā tvaṃ anupatthambhaṭṭhāne upatthambho ahosi (អ្នកកុំធ្វើជាទីពឹងពាក់ក្នុងកន្លែងដែលមិនគួរពឹងពាក់ឡើយ)។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា Saṅgaṇikā សំដៅលើការប្រមូលផ្តុំគ្នានៃបរិស័ទរបស់ខ្លួន។ ពាក្យថា Gaṇa សំដៅលើការប្រមូលផ្តុំគ្នានៃជនផ្សេងៗគ្នា។ ដូច្នេះ ទោះជាអ្នកត្រេកអរក្នុងបរិស័ទរបស់ខ្លួនក្តី ត្រេកអរក្នុងជនផ្សេងៗគ្នាក្តី ដោយប្រការទាំងពួង ភិក្ខុដែលត្រេកអរក្នុងការនៅជាក្រុមច្រើន ដែលជាប់ជំពាក់ក្នុងការចងសម្ព័ន្ធជាក្រុម មិនរុងរឿងឡើយ។ ចំណែកឯភិក្ខុដែលបានបោសសម្អាតទីសេនាសនៈសម្រាប់សម្រាកក្នុងវេលាថ្ងៃ ក្នុងពេលក្រោយភត្ត មានដៃនិងជើងលាងស្អាតល្អហើយ កាន់យកនូវមូលកម្មដ្ឋាន ប្រកបដោយភាពត្រេកអរក្នុងទីឯកោ ភិក្ខុនោះទើបរុងរឿងក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា។ ពាក្យថា Nekkhammasukhaṃ (សុខកើតអំពីនេក្ខម្មៈ) សេចក្តីថា សុខរបស់បុគ្គលដែលចេញចាកកាម។ ពាក្យថា Pavivekasukhaṃ (សុខកើតអំពីបវិវេកៈ) សេចក្តីថា សុខកើតអំពីការស្ងាត់ចាកកាមនោះឯង。 ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះតែធម៌នោះប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីរំងាប់នូវរាគៈជាដើម ហេតុនោះ ទើបហៅថា Upasamasukhaṃ (សុខកើតអំពីការរំងាប់កិលេស)។ ព្រោះតែធម៌នោះប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីត្រាស់ដឹងនូវមគ្គ ហេតុនោះ ទើបហៅថា Sambodhisukhaṃ (សុខកើតអំពីការត្រាស់ដឹង)។ ពាក្យថា Nikāmalābhī សេចក្តីថា ជាអ្នកបានតាមប្រាថ្នា បានតាមតម្រូវការ។ ពាក្យថា Akicchalābhī សេចក្តីថា ជាអ្នកបានដោយមិនលំបាក (បានដោយមិនមានទុក្ខ)។ ពាក្យថា Akasiralābhī សេចក្តីថា ជាអ្នកបានយ៉ាងច្រើនលើសលប់ (បានដោយងាយស្រួល)។

---

သာမာယိကန္တိ အပ္ပိတပ္ပိတသမယေ ကိလေသေဟိ ဝိမုတ္တံ. ကန္တန္တိ မနာပံ. စေတောဝိမုတ္တိန္တိ ရူပါရူပါဝစရစိတ္တဝိမုတ္တိံ. ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘စတ္တာရိ စ ဈာနာနိ စတဿော စ အရူပသမာပတ္တိယော, အယံ သာမာယိကော ဝိမောက္ခော’’တိ (ပဋိ. မ. ၁.၂၁၃). အသာမာယိကန္တိ န သမယဝသေန ကိလေသေဟိ ဝိမုတ္တံ, အထ ခေါ အစ္စန္တဝိမုတ္တံ လောကုတ္တရံ ဝုတ္တံ. ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘စတ္တာရော စ အရိယမဂ္ဂါ စတ္တာရိ စ သာမညဖလာနိ, အယံ အသာမာယိကော ဝိမောက္ခော’’တိ. အကုပ္ပန္တိ ကိလေသေဟိ အကောပေတဗ္ဗံ.

ពាក្យថា Sāmāyikaṃ (ជាសម័យ) សេចក្តីថា រួចផុតចាកកិលេសទាំងឡាយក្នុងខណៈដែលកំពុងចូលសមាបត្តិនីមួយៗ។ ពាក្យថា Kantaṃ (ជាទីគាប់ចិត្ត) សេចក្តីថា ជាទីគាប់ចិត្ត (គួរឲ្យត្រេកអរ)។ ពាក្យថា Cetovimuttiṃ (ចេតោវិមុត្តិ) សេចក្តីថា ការរួចផុតនៃចិត្តជាកុសលក្នុងរូបាវចរនិងអរូបាវចរភូមិ (ឈាន)។ ព្រោះថា ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងទុកយ៉ាងនេះថា៖ «ឈាន ៤ និងអរូបសមាបត្តិ ៤ នេះ ឈ្មោះថា សាមាយិកវិមោក្ខ (ការរួចផុតជាសម័យ)»។ ពាក្យថា Asāmāyikaṃ (មិនមែនជាសម័យ) សេចក្តីថា មិនមែនរួចផុតចាកកិលេសដោយអំណាចនៃសម័យនោះទេ ប៉ុន្តែសំដៅលើលោកុត្តរធម៌ដែលរួចផុតចាកកិលេសទាំងស្រុង (ជាដាច់ខាត)។ ព្រោះថា ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងទុកយ៉ាងនេះថា៖ «អរិយមគ្គ ៤ និងសាមញ្ញផល ៤ នេះ ឈ្មោះថា អសាមាយិកវិមោក្ខ (ការរួចផុតមិនមែនជាសម័យ)»។ ពាក្យថា Akuppaṃ (មិនកម្រើក) សេចក្តីថា មិនត្រូវកិលេសទាំងឡាយធ្វើឲ្យកម្រើក (មិនវិនាស)។

---

ဧတ္တာဝတာ ကိံ ကထိတံ ဟောတိ? သင်္ဂဏိကာရာမော ဘိက္ခု ဂဏဗန္ဓနဗဒ္ဓေါ နေဝ လောကိယဂုဏံ, န စ လောကုတ္တရဂုဏံ နိဗ္ဗတ္တေတုံ သက္ကောတိ, ဂဏံ ဝိနောဒေတွာ ပန ဧကာဘိရတော သက္ကောတိ. တထာ ဟိ ဝိပဿီ ဗောဓိသတ္တော စတုရာသီတိယာ ပဗ္ဗဇိတသဟဿေဟိ ပရိဝုတော သတ္တ ဝဿာနိ ဝိစရန္တော သဗ္ဗညုဂုဏံ နိဗ္ဗတ္တေတုံ နာသက္ခိ, ဂဏံ ဝိနောဒေတွာ သတ္တဒိဝသေ ဧကီဘာဝါဘိရတော ဗောဓိမဏ္ဍံ အာရုယှ သဗ္ဗညုဂုဏံ နိဗ္ဗတ္တေသိ. အမှာကံ ဗောဓိသတ္တော ပဉ္စဝဂ္ဂိယေဟိ သဒ္ဓိံ ဆဗ္ဗဿာနိ ဝိစရန္တော သဗ္ဗညုဂုဏံ နိဗ္ဗတ္တေတုံ နာသက္ခိ, တေသု ပက္ကန္တေသု ဧကီဘာဝါဘိရတော ဗောဓိမဏ္ဍံ အာရုယှ သဗ္ဗညုဂုဏံ နိဗ္ဗတ္တေသိ.

ត្រឹមប៉ុណ្ណេះ តើព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងនូវសេចក្តីដូចម្តេច? សេចក្តីថា ភិក្ខុដែលត្រេកអរក្នុងការនៅជាក្រុម ដែលជាប់ជំពាក់ក្នុងការចងសម្ព័ន្ធជាក្រុម មិនអាចធ្វើគុណធម៌ជាលោកិយ (លោកិយគុណ) ឬគុណធម៌ជាលោកុត្តរៈ (លោកុត្តរគុណ) ឲ្យកើតឡើងបានឡើយ ចំណែកឯភិក្ខុដែលលះបង់ការនៅជាក្រុម ត្រេកអរក្នុងទីឯកោ ទើបអាចធ្វើឲ្យកើតឡើងបាន។ ពិភាក្សាទៅ ដូចជាព្រះវិបស្សីពោធិសត្វ ត្រូវភិក្ខុដែលបួសថ្មីចំនួន ៨ ម៉ឺន ៤ ពាន់អង្គ ហែហមអមដំណើរ យាងទៅមកអស់រយៈពេល ៧ ឆ្នាំ ក៏មិនអាចធ្វើសព្វញ្ញុតញ្ញាណគុណឲ្យកើតឡើងបានឡើយ លុះទ្រង់លះបង់ការនៅជាក្រុម ត្រេកអរក្នុងភាពឯកោក្នុងថ្ងៃទី ៧ យាងឡើងកាន់ពោធិមណ្ឌល ទើបអាចធ្វើសព្វញ្ញុតញ្ញាណគុណឲ្យកើតឡើងបាន។ សូម្បីព្រះពោធិសត្វរបស់យើង យាងទៅមកជាមួយពួកបញ្ចវគ្គីយ៍អស់រយៈពេល ៦ ឆ្នាំ ក៏មិនអាចធ្វើសព្វញ្ញុតញ្ញាណគុណឲ្យកើតឡើងបានឡើយ លុះកាលដែលពួកបញ្ចវគ្គីយ៍ចៀសចេញទៅហើយ ទ្រង់ត្រេកអរក្នុងភាពឯកោ យាងឡើងកាន់ពោធិមណ្ឌល ទើបអាចធ្វើសព្វញ្ញុតញ្ញាណគុណឲ្យកើតឡើងបាន យ៉ាងនោះឯង។

---

ဧဝံ သင်္ဂဏိကာရာမဿ ဂုဏာဓိဂမာဘာဝံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ဒေါသုပ္ပတ္တိံ ဒဿေန္တော နာဟံ အာနန္ဒာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ရူပန္တိ သရီရံ. ယတ္ထ ရတ္တဿာတိ ယသ္မိံ ရူပေ ရာဂဝသေန ရတ္တဿ. န ဥပ္ပဇ္ဇေယျုန္တိ ယသ္မိံ ရူပေ ရတ္တဿ န ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ, တံ ရူပံ န သမနုပဿာမိ, အထ ခေါ သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနာနံ ဒသဗလသာဝကတ္တုပဂမနသင်္ခါတေန အညထာဘာဝေန သဉ္စယဿ [Pg.114] ဝိယ, ဥပါလိဂဟပတိနော အညထာဘာဝေန နာဋပုတ္တဿ ဝိယ, ပိယဇာတိကသုတ္တေ သေဋ္ဌိအာဒီနံ ဝိယ စ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိယေဝ.

ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់បង្ហាញពីការមិនបានសម្រេចគុណធម៌ពិសេស ព្រោះតែការត្រេកអរក្នុងការនៅជាក្រុមយ៉ាងនេះហើយ ឥឡូវនេះ កាលនឹងបង្ហាញពីទោសដែលកើតឡើង ទើបត្រាស់ពាក្យផ្តើមថា Nāhaṃ Ānanda (ម្នាលអានន្ទ តថាគតមិន...) ជាដើម។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា Rūpaṃ (រូប) សេចក្តីថា រូបកាយ។ ពាក្យថា Yattha rattassa (របស់បុគ្គលដែលត្រេកអរក្នុងរូបណា) សេចក្តីថា របស់បុគ្គលដែលត្រេកអរដោយអំណាចនៃរាគៈក្នុងរូបកាយណា។ ពាក្យថា Na uppajjeyyuṃ (មិនគប្បីកើតឡើង) សេចក្តីថា តថាគតមិនទតឃើញរូបកាយណា ដែលកាលបើប្រែប្រួលទៅហើយ មិនធ្វើឲ្យសេចក្តីសោកជាដើម កើតឡើងដល់បុគ្គលដែលត្រេកអរក្នុងរូបកាយនោះឡើយ ផ្ទុយទៅវិញ សេចក្តីសោកជាដើម តែងតែកើតឡើងជាប្រាកដ ដូចជាសេចក្តីសោកជាដើមដែលកើតឡើងដល់សញ្ជ័យបរិព្វាជក ព្រោះតែការប្រែប្រួលគឺការចូលទៅជាសាវ័ករបស់ព្រះទសពល នៃព្រះសារីបុត្តនិងព្រះមោគ្គល្លាន ដូចជាសេចក្តីសោកជាដើមដែលកើតឡើងដល់និគន្ថនាដបុត្ត ព្រោះតែការប្រែប្រួលនៃឧបាលិគហបតី និងដូចជាសេចក្តីសោកជាដើមដែលកើតឡើងដល់សេដ្ឋីជាដើម ក្នុងសូត្រឈ្មោះ បិយជាតិកសូត្រ ដូច្នោះឯង។

---

၁၈၇. အယံ ခေါ ပနာနန္ဒာတိ ကော အနုသန္ဓိ? သစေ ဟိ ကောစိ ဒုဗ္ဗုဒ္ဓီ နဝပဗ္ဗဇိတော ဝဒေယျ – ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ခေတ္တံ ပဝိဋ္ဌာ ဂါဝိယော ဝိယ အမှေယေဝ ဂဏတော နီဟရတိ, ဧကီဘာဝေ နိယောဇေတိ, သယံ ပန ရာဇရာဇမဟာမတ္တာဒီဟိ ပရိဝုတော ဝိဟရတီ’’တိ, တဿ ဝစနောကာသုပစ္ဆေဒနတ္ထံ – ‘‘စက္ကဝါဠပရိယန္တာယ ပရိသာယ မဇ္ဈေ နိသိန္နောပိ တထာဂတော ဧကကောဝါ’’တိ ဒဿေတုံ ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ. တတ္ထ သဗ္ဗနိမိတ္တာနန္တိ ရူပါဒီနံ သင်္ခနိမိတ္တာနံ. အဇ္ဈတ္တန္တိ ဝိသယဇ္ဈတ္တံ. သုညတန္တိ သုညတဖလသမာပတ္တိံ. တတြ စေတိ ဥပယောဂတ္ထေ ဘုမ္မံ, တံ စေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပုန တတြာတိ တသ္မိံ ပရိသမဇ္ဈေ ဌိတော. ဝိဝေကနိန္နေနာတိ နိဗ္ဗာနနိန္နေန. ဗျန္တီဘူတေနာတိ အာသဝဋ္ဌာနီယဓမ္မေဟိ ဝိဂတန္တေန နိဿဋေန ဝိသံယုတ္တေန. ဥယျောဇနိကပဋိသံယုတ္တန္တိ ဂစ္ဆထ တုမှေတိ ဧဝံ ဥယျောဇနိကေန ဝစနေန ပဋိသံယုတ္တံ.

១៨៧. ពាក្យថា អយំ ខោ បនានន្ទ នេះ តើមានអនុសន្ធិដូចម្តេច? ព្រោះថា ប្រសិនបើភិក្ខុថ្មីអ្នកមានប្រាជ្ញាទន់ខ្សោយណាមួយ និយាយយ៉ាងនេះថា «ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ទ្រង់បណ្តេញពួកយើងចេញពីពួកក្រុម ដូចជាគេបណ្តេញមេគោដែលចូលទៅក្នុងស្រែដូច្នោះ ទ្រង់ណែនាំឲ្យនៅតែម្នាក់ឯង តែព្រះអង្គឯងវិញ បែរជាមានពួកស្តេច និងមហាមាត្យរបស់ស្តេចជាដើម ហែហមគង់នៅទៅវិញ» ដូច្នេះ ដើម្បីកាត់ផ្តាច់ឱកាសនៃពាក្យសម្តីរបស់ភិក្ខុនោះផង ដើម្បីបង្ហាញថា «ព្រះតថាគត ទោះបីជាគង់នៅកណ្តាលបរិស័ទដែលមានចក្រវាឡជាទីបំផុត ក៏ឈ្មោះថាគង់នៅតែម្នាក់ឯងដដែល» ដូច្នេះផង ទើបទ្រង់ផ្តើមសម្តែងនូវព្រះធម៌ទេសនានេះ។ ក្នុងបទទាំងនោះ បទថា សព្វនិមិត្តានំ បានដល់ សង្ខតនិមិត្តទាំងឡាយ មានរូបនិមិត្តជាដើម។ បទថា អជ្ឈត្តំ បានដល់ វិសយជ្ឈត្តៈ (គឺផលសមាបត្តិ)។ បទថា សុញ្ញតំ បានដល់ សុញ្ញតផលសមាបត្តិ។ បទថា តត្រ ច នេះ ជាវិភត្តិទី ៧ (ភុម្មវិភត្តិ) ក្នុងអត្ថនៃទុតិយាវិភត្តិ (ឧបយោគត្ថៈ) មានសេចក្តីពន្យល់ថា តំ ច (នូវព្រះអង្គនោះផង)។ ពាក្យថា តត្រ មួយទៀត បានដល់ ព្រះអង្គទ្រង់គង់នៅកណ្តាលបរិស័ទនោះ។ បទថា វិវេកនិន្នេន បានដល់ មានចិត្តបង្អោនទៅកាន់ព្រះនិព្វាន។ បទថា ព្យន្តីភូតេន បានដល់ មានចិត្តប្រាសចាក រួចផុត មិនប្រកបដោយធម៌ជាទីតាំងនៃអាសវៈទាំងឡាយ។ បទថា ឧយ្យោជនិកបដិសំយុត្តំ បានដល់ ប្រកបដោយពាក្យបញ្ជូនទៅ គឺពាក្យបញ្ជូនទៅយ៉ាងនេះថា «អ្នកទាំងឡាយ ចូរទៅចុះ»។

---

ကာယ ပန ဝေလာယ ဘဂဝါ ဧဝံ ကထေတိ? ပစ္ဆာဘတ္တကိစ္စဝေလာယ, ဝါ ပုရိမယာမကိစ္စဝေလာယ ဝါ. ဘဂဝါ ဟိ ပစ္ဆာဘတ္တေ ဂန္ဓကုဋိယံ သီဟသေယျံ ကပ္ပေတွာ ဝုဋ္ဌာယ ဖလသမာပတ္တိံ အပ္ပေတွာ နိသီဒတိ. တသ္မိံ သမယေ ဓမ္မဿဝနတ္ထာယ ပရိသာ သန္နိပတန္တိ. အထ ဘဂဝါ ကာလံ ဝိဒိတွာ ဂန္ဓကုဋိတော နိက္ခမိတွာ ဗုဒ္ဓါသနဝရဂတော ဓမ္မံ ဒေသေတွာ ဘေသဇ္ဇတေလပါကံ ဂဏှန္တော ဝိယ ကာလံ အနတိက္ကမိတွာ ဝိဝေကနိန္နေန စိတ္တေန ပရိသံ ဥယျောဇေတိ. ပုရိမယာမေပိ ‘‘အဘိက္ကန္တာ ခေါ ဝါသေဋ္ဌာ ရတ္တိ, ယဿ ဒါနိ ကာလံ မညထာ’’တိ (ဒီ. နိ. ၃.၂၉၉) ဧဝံ ဥယျောဇေတိ. ဗုဒ္ဓါနဉှိ ဗောဓိပတ္တိတော ပဋ္ဌာယ ဒွေ ပဉ္စဝိညာဏာနိပိ နိဗ္ဗာနနိန္နာနေဝ. တသ္မာတိဟာနန္ဒာတိ ယသ္မာ သုညတာဝိဟာရော သန္တော ပဏီတော, တသ္မာ.

ចុះព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់សម្តែងនូវពាក្យបញ្ជូនទៅយ៉ាងនេះ ក្នុងពេលណា? ទ្រង់ត្រាស់សម្តែងក្នុងពេលធ្វើបច្ឆាភត្តកិច្ច ឬក្នុងពេលធ្វើបុរិមយាមកិច្ច។ ព្រោះថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ក្រោយពេលឆាន់ចង្ហាន់រួច ទ្រង់សម្រេចសីហសេយ្យាក្នុងព្រះគន្ធកុដិ រួចទ្រង់ក្រោកឡើង ចូលផលសមាបត្តិ ហើយគង់នៅ។ ក្នុងសម័យនោះ បរិស័ទទាំងឡាយតែងមកជួបជុំគ្នាដើម្បីស្តាប់ធម៌។ លំដាប់នោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ជ្រាបកាលវេលាហើយ យាងចេញពីព្រះគន្ធកុដិ គង់លើពុទ្ធអាសនៈដ៏ប្រសើរ សម្តែងធម៌ ហើយទ្រង់មិនឲ្យកន្លងហួសកាលវេលា ដូចជាបុគ្គលទទួលយកប្រេងថ្នាំដែលគេរំងាស់ល្អហើយដូច្នោះ ទ្រង់បញ្ជូនបរិស័ទត្រឡប់ទៅវិញ ដោយព្រះហឫទ័យបង្អោនទៅកាន់វិវេក (ព្រះនិព្វាន)។ ទោះបីក្នុងបុរិមយាម ក៏ទ្រង់បញ្ជូនទៅយ៉ាងនេះថា «ម្នាលវាសេដ្ឋៈទាំងឡាយ រាត្រីកន្លងទៅហើយ ឥឡូវនេះ អ្នកទាំងឡាយចូរដឹងនូវកាលដ៏គួរចុះ»។ ព្រោះថា ចាប់តាំងពីការសម្រេចព្រះសម្ពោធិញ្ញាណរបស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយមក សូម្បីតែទ្វេបញ្ចវិញ្ញាណទាំងដប់ ក៏បង្អោនទៅកាន់ព្រះនិព្វានតែម្យ៉ាងប៉ុណ្ណោះ។ បទថា តស្មាតិហានន្ទ សេចក្តីថា ព្រោះហេតុតែសុញ្ញតវិហារធម៌ ជាធម៌ស្ងប់រម្ងាប់ ឧត្តុង្គឧត្តម ហេតុនោះ (ចូរអ្នកធ្វើនូវសេចក្តីព្យាយាមចុះ)។

---

၁၈၈. အဇ္ဈတ္တမေဝါတိ ဂေါစရဇ္ဈတ္တမေဝ. အဇ္ဈတ္တံ သုညတန္တိ ဣဓ နိယကဇ္ဈတ္တံ, အတ္တနော ပဉ္စသု ခန္ဓေသု နိဿိတန္တိ အတ္ထော. သမ္ပဇာနော ဟောတီတိ ကမ္မဋ္ဌာနဿ အသမ္ပဇ္ဇနဘာဝဇာနနေန သမ္ပဇာနော. ဗဟိဒ္ဓါတိ ပရဿ ပဉ္စသု ခန္ဓေသု. အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါတိ ကာလေန အဇ္ဈတ္တံ ကာလေန ဗဟိဒ္ဓါ[Pg.115]. အာနေဉ္ဇန္တိ ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော ဘဝိဿာမာတိ အာနေဉ္ဇံ အရူပသမာပတ္တိံ မနသိ ကရောတိ.

១៨៨. បទថា អជ្ឈត្តមេវ បានដល់ ក្នុងអារម្មណ៍នៃឈានមានកសិណជាដើម ដែលហៅថា គោចរជ្ឈត្តៈ តែម្យ៉ាង។ បទថា អជ្ឈត្តំ សុញ្ញតំ ក្នុងទីនេះ មានសេចក្តីថា ធម៌សូន្យ (សុញ្ញតធម៌) ដែលអាស្រ័យនៅក្នុងខន្ធ ៥ របស់ខ្លួន ដែលហៅថា និយកជ្ឈត្តៈ។ បទថា សម្បជានោ ហោតិ សេចក្តីថា ជាអ្នកមានសេចក្តីដឹងខ្លួន ដោយការដឹងនូវភាពមិនទាន់ពេញបរិបូណ៌នៃកម្មដ្ឋាន។ បទថា ពហិទ្ធា បានដល់ ក្នុងខន្ធ ៥ របស់អ្នកដទៃ។ បទថា អជ្ឈត្តពហិទ្ធា បានដល់ ក្នុងសន្តានរបស់ខ្លួនខ្លះ ក្នុងសន្តានរបស់អ្នកដទៃខ្លះ តាមកាលវេលា។ បទថា អានេញ្ជំ សេចក្តីថា ភិក្ខុធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវអានេញ្ជារូបសមាបត្តិ ដោយគិតថា «អាត្មាអញនឹងជាឧភតោភាគវិមុត្តបុគ្គល»។

---

တသ္မိံယေဝ ပုရိမသ္မိန္တိ ပါဒကဇ္ဈာနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. အပဂုဏပါဒကဇ္ဈာနတော ဝုဋ္ဌိတဿ ဟိ အဇ္ဈတ္တံ သုညတံ မနသိကရောတော တတ္ထ စိတ္တံ န ပက္ခန္ဒတိ. တတော ‘‘ပရဿ သန္တာနေ နု ခေါ ကထ’’န္တိ ဗဟိဒ္ဓါ မနသိ ကရောတိ, တတ္ထပိ န ပက္ခန္ဒတိ. တတော – ‘‘ကာလေန အတ္တနော သန္တာနေ, ကာလေန ပရဿ သန္တာနေ နု ခေါ ကထ’’န္တိ အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါ မနသိ ကရောတိ, တတ္ထပိ န ပက္ခန္ဒတိ. တတော ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော ဟောတုကာမော ‘‘အရူပသမာပတ္တိယံ နု ခေါ ကထ’’န္တိ အာနေဉ္ဇံ မနသိ ကရောတိ, တတ္ထပိ န ပက္ခန္ဒတိ. ဣဒါနိ – ‘‘န မေ စိတ္တံ ပက္ခန္ဒတီတိ ဝိဿဋ္ဌဝီရိယေန ဥပဋ္ဌာကာဒီနံ ပစ္ဆတော န စရိတဗ္ဗံ, ပါဒကဇ္ဈာနမေဝ ပန သာဓုကံ ပုနပ္ပုနံ မနသိကာတဗ္ဗံ. ဧဝမဿ ရုက္ခေ ဆိန္ဒတော ဖရသုမှိ အဝဟန္တေ ပုန နိသိတံ ကာရေတွာ ဆိန္ဒန္တဿ ဆိဇ္ဇေသု ဖရသု ဝိယ ကမ္မဋ္ဌာနေ မနသိကာရော ဝဟတီ’’တိ ဒဿေတုံ တသ္မိံယေဝါတိအာဒိမာဟ. ဣဒါနိဿ ဧဝံ ပဋိပန္နဿ ယံ ယံ မနသိ ကရောတိ, တတ္ထ တတ္ထ မနသိကာရော သမ္ပဇ္ဇတီတိ ဒဿေန္တော ပက္ခန္ဒတီတိ အာဟ.

ពាក្យថា តស្មិំយេវ បុរិមស្មិំ នេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់សំដៅយកបាទកជ្ឈាន។ ព្រោះថា កាលបើភិក្ខុចេញពីបាទកជ្ឈានដែលមិនទាន់បានស្ទាត់ជំនាញ ហើយធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវសុញ្ញតធម៌ក្នុងសន្តានរបស់ខ្លួន ចិត្តក៏មិនស្ទុះទៅ (មិនចុះស៊ប់) ក្នុងសុញ្ញតធម៌នោះឡើយ។ ពីនោះមក ភិក្ខុនោះក៏ធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវធម៌ខាងក្រៅថា «ចុះក្នុងសន្តានរបស់អ្នកដទៃ តើមានសភាពដូចម្តេចហ្ន៎?» សូម្បីក្នុងធម៌ខាងក្រៅនោះ ចិត្ត (វិបស្សនាចិត្ត) ក៏មិនស្ទុះទៅដែរ។ ពីនោះមក ភិក្ខុនោះក៏ធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវធម៌ទាំងខាងក្នុងនិងខាងក្រៅថា «ក្នុងសន្តានរបស់ខ្លួនខ្លះ ក្នុងសន្តានរបស់អ្នកដទៃខ្លះ តើមានសភាពដូចម្តេចហ្ន៎?» សូម្បីក្នុងធម៌ទាំងខាងក្នុងនិងខាងក្រៅនោះ ចិត្តក៏មិនស្ទុះទៅដែរ។ ពីនោះមក ភិក្ខុនោះមានបំណងចង់ជាឧភតោភាគវិមុត្តបុគ្គល ក៏ធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវអានេញ្ជារូបសមាបត្តិថា «ចុះក្នុងរូបសមាបត្តិតើមានសភាពដូចម្តេចហ្ន៎?» សូម្បីក្នុងរូបសមាបត្តិនោះ ចិត្តក៏មិនស្ទុះទៅដែរ។ ក្នុងពេលនេះ ភិក្ខុមិនត្រូវបោះបង់សេចក្តីព្យាយាម ហើយដើរតាមក្រោយពួកឧបដ្ឋាកជាដើម ដោយគិតថា «ចិត្តរបស់អាត្មាអញមិនស្ទុះទៅឡើយ» នោះទេ ផ្ទុយទៅវិញ គួរតែធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវបាទកជ្ឈាននោះឯងឲ្យបានល្អរឿយៗ។ ដើម្បីបង្ហាញសេចក្តីនេះថា «កាលបើភិក្ខុនោះធ្វើទុកក្នុងចិត្តរឿយៗយ៉ាងនេះ ប្រៀបដូចជាបុរសកាប់ដើមឈើ កាលបើពូថៅមិនមុត ក៏យកទៅសំលៀងឲ្យមុតសារជាថ្មី រួចយកមកកាប់ កិច្ចនៃការកាប់ក៏សម្រេចបានដោយពូថៅនោះយ៉ាងណា ការធ្វើទុកក្នុងចិត្តក្នុងកម្មដ្ឋាន ក៏នាំមកនូវមគ្គនិងផលយ៉ាងនោះដែរ» ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបទ្រង់ត្រាស់ពាក្យថា តស្មិំយេវ ជាដើម។ ឥឡូវនេះ ព្រះសាស្តាកាលទ្រង់ចង់បង្ហាញថា ភិក្ខុអ្នកប្រតិបត្តិយ៉ាងនេះ ធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវធម៌ខាងក្នុងឬខាងក្រៅណាមួយ ការធ្វើទុកក្នុងចិត្តនោះតែងសម្រេចផលក្នុងធម៌នោះៗ ទើបទ្រង់ត្រាស់ពាក្យថា បក្ខន្ទតិ (ស្ទុះទៅ)។

---

၁၈၉. ဣမိနာ ဝိဟာရေနာတိ ဣမိနာ သမထဝိပဿနာဝိဟာရေန. ဣတိဟ တတ္ထ သမ္ပဇာနောတိ ဣတိ စင်္ကမန္တောပိ တသ္မိံ ကမ္မဋ္ဌာနေ သမ္ပဇ္ဇမာနေ ‘‘သမ္ပဇ္ဇတိ မေ ကမ္မဋ္ဌာန’’န္တိ ဇာနနေန သမ္ပဇာနော ဟောတိ. သယတီတိ နိပဇ္ဇတိ. ဧတ္ထ ကဉ္စိ ကာလံ စင်္ကမိတွာ – ‘‘ဣဒါနိ ဧတ္တကံ ကာလံ စင်္ကမိတုံ သက္ခိဿာမီ’’တိ ဉတွာ ဣရိယာပထံ အဟာပေတွာ ဌာတဗ္ဗံ. ဧသ နယော သဗ္ဗဝါရေသု. န ကထေဿာမီတိ, ဣတိဟ တတ္ထာတိ ဧဝံ န ကထေဿာမီတိ ဇာနနေန တတ္ထ သမ္ပဇာနကာရီ ဟောတိ.

១៨៩. បទថា ឥមិនា វិហារេន បានដល់ ដោយវិហារធម៌គឺសមថៈនិងវិបស្សនានេះ។ បទថា ឥតិហ តត្ថ សម្បជានោ សេចក្តីថា សូម្បីកាលដើរចង្ក្រមយ៉ាងនេះ កាលបើកម្មដ្ឋាននោះសម្រេចផល ក៏ជាអ្នកដឹងខ្លួនដោយការដឹងថា «កម្មដ្ឋានរបស់អាត្មាអញសម្រេចផលហើយ»។ បទថា សយតិ បានដល់ សម្រាន្តលក់ (ឬដេក)។ ក្នុងវារៈនេះ ភិក្ខុដើរចង្ក្រមអស់កាលបន្តិច រួចដឹងថា «ឥឡូវនេះ អាត្មាអញមិនអាចដើរចង្ក្រមអស់កាលត្រឹមណេះបានឡើយ» ហើយមិនលះបង់ឥរិយាបថ (គឺត្រូវឈរនៅ)។ វិធីនេះ គប្បីជ្រាបក្នុងវារៈទាំងពួង។ បទថា ន កថេស្សាមីតិ ឥតិហ តត្ថ សេចក្តីថា ជាអ្នកធ្វើដោយសេចក្តីដឹងខ្លួនក្នុងការនិយាយនោះ ដោយការដឹងយ៉ាងនេះថា «អាត្មាអញនឹងមិននិយាយនូវតិរច្ឆានកថាឡើយ»។

---

ပုန ဒုတိယဝါရေ ဧဝရူပိံ ကထံ ကထေဿာမီတိ ဇာနနေန သမ္ပဇာနကာရီ ဟောတိ, ဣမဿ ဘိက္ခုနော သမထဝိပဿနာ တရုဏာဝ, တာသံ အနုရက္ခဏတ္ထံ –

មួយវិញទៀត ក្នុងវារៈទីពីរ ភិក្ខុជាអ្នកធ្វើដោយសេចក្តីដឹងខ្លួន ដោយការដឹងថា «អាត្មាអញនឹងនិយាយតែពាក្យកថាវត្ថុមានសន្តុដ្ឋិកថាជាដើម ដែលជាគ្រឿងខាត់កិលេសបែបនេះ» សមថៈនិងវិបស្សនារបស់ភិក្ខុនេះ នៅខ្ចីនៅឡើយ ដើម្បីរក្សានូវសមថៈនិងវិបស្សនាដ៏ខ្ចីទាំងនោះ -

---

‘‘အာဝါသော ဂေါစရော ဘဿံ, ပုဂ္ဂလော အထ ဘောဇနံ;

ဥတု ဣရိယာပထော စေဝ, သပ္ပာယော သေဝိတဗ္ဗကော’’တိ.

«អាវាសៈ (ទីលំនៅ) ១, គោចរៈ (ភូមិជាទីគោចរ) ១, ភស្សៈ (ពាក្យសម្តី) ១, បុគ្គល ១, ភោជន ១, ឧតុ ១, និងឥរិយាបថ ១ ដែលជាសប្បាយ គប្បីសេពគប់ចុះ»។

---

သတ္တ သပ္ပာယာနိ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာနိ. တေသံ ဒဿနတ္ထမိဒံ ဝုတ္တံ. ဝိတက္ကဝါရေသု အဝိတက္ကနဿ စ ဝိတက္ကနဿ စ ဇာနနေန သမ္ပဇာနတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

សប្បាយទាំង ៧ យ៉ាងនេះ គឺភិក្ខុគប្បីប្រាថ្នា។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់ពាក្យនេះ ដើម្បីបង្ហាញនូវសប្បាយទាំងនោះ។ ក្នុងវិតក្កវារៈទាំងឡាយ គប្បីជ្រាបនូវភាពជាអ្នកដឹងខ្លួន ដោយការដឹងនូវធម៌ដែលមិនគួរត្រិះរិះ និងធម៌ដែលគួរត្រិះរិះ។

---

၁၉၀. ဣတိ [Pg.116] ဝိတက္ကပဟာနေန ဒွေ မဂ္ဂေ ကထေတွာ ဣဒါနိ တတိယမဂ္ဂဿ ဝိပဿနံ အာစိက္ခန္တော ပဉ္စ ခေါ ဣမေ, အာနန္ဒ, ကာမဂုဏာတိအာဒိမာဟ. အာယတနေတိ တေသုယေဝ ကာမဂုဏေသု ကိသ္မိဉ္စိဒေဝ ကိလေသုပ္ပတ္တိကာရဏေ. သမုဒါစာရောတိ သမုဒါစရဏတော အပ္ပဟီနကိလေသော. ဧဝံ သန္တန္တိ ဧဝံ ဝိဇ္ဇမာနမေဝ. သမ္ပဇာနောတိ ကမ္မဋ္ဌာနဿ အသမ္ပတ္တိဇာနနေန သမ္ပဇာနော. ဒုတိယဝါရေ ဧဝံ သန္တမေတန္တိ ဧဝံ သန္တေ ဧတံ. သမ္ပဇာနောတိ ကမ္မဋ္ဌာနသမ္ပတ္တိဇာနနေန သမ္ပဇာနော. အယဉှိ ‘‘ပဟီနော နု ခေါ မေ ပဉ္စသု ကာမဂုဏေသု ဆန္ဒရာဂေါ နော’’တိ ပစ္စဝေက္ခမာနော အပဟီနဘာဝံ ဉတွာ ဝီရိယံ ပဂ္ဂဟေတွာ တံ အနာဂါမိမဂ္ဂေန သမုဂ္ဃာဋေတိ, တတော မဂ္ဂါနန္တရံ ဖလံ, ဖလတော ဝုဋ္ဌာယ ပစ္စဝေက္ခမာနော ပဟီနဘာဝံ ဇာနာတိ, တဿ ဇာနနေန ‘‘သမ္ပဇာနော ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ.

១៩០. ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់សម្តែងនូវមគ្គទាំងពីរ (សោតាបត្តិមគ្គ និងសកទាគាមិមគ្គ) ដោយការលះបង់វិតក្កៈយ៉ាងនេះហើយ ឥឡូវនេះ កាលទ្រង់ចង់បង្ហាញនូវវិបស្សនានៃមគ្គទីបី (អនាគាមិមគ្គ) ទើបទ្រង់ត្រាស់ពាក្យថា បញ្ច ខោ ឥមេ អានន្ទ កាមគុណា ជាដើម។ បទថា អាយតនេ សេចក្តីថា ក្នុងហេតុជាទីកើតឡើងនៃកិលេស ណាមួយ ក្នុងកាមគុណទាំង ៥ នោះឯង។ បទថា សមុទាចារោ បានដល់ កិលេសដែលមិនទាន់លះបង់ ដែលកើតឡើងរឿយៗ។ បទថា ឯវំ សន្តំ បានដល់ កិលេសដែលប្រាកដមានយ៉ាងនេះឯង។ បទថា សម្បជានោ សេចក្តីថា ជាអ្នកដឹងខ្លួនដោយការដឹងនូវភាពមិនទាន់សម្រេចនៃកម្មដ្ឋាន។ ក្នុងវារៈទីពីរ បទថា ឯវំ សន្តមេតំ សេចក្តីថា កាលបើមានយ៉ាងនេះ នូវការលះបង់នូវឆន្ទរាគក្នុងកាមគុណទាំង ៥ នេះ។ បទថា សម្បជានោ សេចក្តីថា ជាអ្នកដឹងខ្លួនដោយការដឹងនូវការសម្រេចនៃកម្មដ្ឋាន។ ព្រោះថា ភិក្ខុនេះ កាលពិចារណាថា «ឆន្ទរាគក្នុងកាមគុណទាំង ៥ របស់អាត្មាអញ លះបង់បានហើយឬនៅហ្ន៎?» កាលដឹងថា មិនទាន់លះបង់បាន ក៏ផ្គងសេចក្តីព្យាយាមឡើង ហើយកំចាត់បង់នូវឆន្ទរាគនោះដោយអនាគាមិមគ្គ បន្ទាប់ពីមគ្គនោះ ក៏សម្រេចផល (អនាគាមិផល) កាលចេញពីផលហើយ ពិចារណាមើល ក៏ដឹងនូវភាពដែលឆន្ទរាគនោះត្រូវបានលះបង់ហើយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់ថា «សម្បជានោ ហោតិ» ព្រោះការដឹងរបស់ភិក្ខុនោះ។

---

၁၉၁. ဣဒါနိ အရဟတ္တမဂ္ဂဿ ဝိပဿနံ အာစိက္ခန္တော ပဉ္စ ခေါ ဣမေ, အာနန္ဒ, ဥပါဒါနက္ခန္ဓာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သော ပဟီယတီတိ ရူပေ အသ္မီတိ မာနော အသ္မီတိ ဆန္ဒော အသ္မီတိ အနုသယော ပဟီယတိ. တထာ ဝေဒနာဒီသု သမ္ပဇာနတာ ဝုတ္တနာယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

១៩១. ឥឡូវនេះ កាលទ្រង់ចង់បង្ហាញនូវវិបស្សនានៃអរហត្តមគ្គ ទើបទ្រង់ត្រាស់ពាក្យថា បញ្ច ខោ ឥមេ អានន្ទ ឧបាទានក្ខន្ធា ជាដើម។ ក្នុងបទទាំងនោះ បទថា សោ បហីយតិ សេចក្តីថា ក្នុងរូបខន្ធ គឺមានះថា «អាត្មាអញមាន» ឆន្ទៈថា «អាត្មាអញមាន» និងអនុស័យ (មានមានានុស័យជាដើម) ថា «អាត្មាអញមាន» ត្រូវបានលះបង់ដោយអរហត្តមគ្គ។ គប្បីជ្រាបនូវភាពជាអ្នកដឹងខ្លួនក្នុងវេទនាខន្ធជាដើម តាមវិធីដែលបានពោលរួចមកហើយនោះឯង។

---

ဣမေ ခေါ တေ, အာနန္ဒ, ဓမ္မာတိ ဟေဋ္ဌာ ကထိတေ သမထဝိပဿနာမဂ္ဂဖလဓမ္မေ သန္ဓာယာဟ. ကုသလာယတိကာတိ ကုသလတော အာဂတာ. ကုသလာ ဟိ ကုသလာပိ ဟောန္တိ ကုသလာယတိကာပိ, သေယျထိဒံ, ပဌမဇ္ဈာနံ ကုသလံ, ဒုတိယဇ္ဈာနံ ကုသလဉ္စေဝ ကုသလာယတိကဉ္စ…ပေ… အာကိဉ္စညာယတနံ ကုသလံ, နေဝသညာနာသညာယတနံ ကုသလဉ္စေဝ ကုသလာယတိကဉ္စ, နေဝသညာနာသညာယတနံ ကုသလံ, သောတာပတ္တိမဂ္ဂေါ ကုသလော စေဝ ကုသလာယတိကော စ…ပေ… အနာဂါမိမဂ္ဂေါ ကုသလော, အရဟတ္တမဂ္ဂေါ ကုသလော စေဝ ကုသလာယတိကော စ. တထာ ပဌမဇ္ဈာနံ ကုသလံ, တံသမ္ပယုတ္တကာ ဓမ္မာ ကုသလာ စေဝ ကုသလာယတိကာ စ…ပေ… အရဟတ္တမဂ္ဂေါ ကုသလော, တံသမ္ပယုတ္တကာ ဓမ္မာ ကုသလာ စေဝ ကုသလာယတိကာ စ.

បទថា ឥមេ ខោ តេ អានន្ទ ធម្មា ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់សំដៅយកធម៌គឺសមថៈ វិបស្សនា មគ្គ និងផល ដែលបានសម្តែងរួចមកហើយខាងក្រោម។ បទថា កុសលាយតិកា បានដល់ ធម៌ដែលមកពីកុសល (គឺកុសលដែលជាបច្ច័យដល់កុសលដទៃ)។ ព្រោះថាកុសលធម៌ទាំងឡាយ តែងជាកុសលសុទ្ធខ្លះ ជាកុសលាយតិកៈ (កុសលដែលមកពីកុសល) ខ្លះ ដូចជា បឋមជ្ឈាន ជាកុសល, ទុតិយជ្ឈាន ជាកុសលផង ជាកុសលាយតិកៈផង...ល... អាកិញ្ចញ្ញាយតនជ្ឈាន ជាកុសល, នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនជ្ឈាន ជាកុសលផង ជាកុសលាយតិកៈផង, នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនជ្ឈាន ជាកុសល, សោតាបត្តិមគ្គ ជាកុសលផង ជាកុសលាយតិកៈផង...ល... អនាគាមិមគ្គ ជាកុសល, អរហត្តមគ្គ ជាកុសលផង ជាកុសលាយតិកៈផង។ ដូចគ្នាដែរ បឋមជ្ឈាន ជាកុសល ធម៌ទាំងឡាយដែលប្រកបដោយបឋមជ្ឈាននោះ ក៏ជាកុសលផង ជាកុសលាយតិកៈផង...ល... អរហត្តមគ្គ ជាកុសល ធម៌ទាំងឡាយដែលប្រកបដោយអរហត្តមគ្គនោះ ក៏ជាកុសលផង ជាកុសលាយតិកៈផង។

---

အရိယာတိ နိက္ကိလေသာ ဝိသုဒ္ဓါ. လောကုတ္တရာတိ လောကေ ဥတ္တရာ ဝိသိဋ္ဌာ. အနဝက္ကန္တာ ပါပိမတာတိ ပါပိမန္တေန မာရေန အနောက္ကန္တာ. ဝိပဿနာပါဒကာ [Pg.117] အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော အပ္ပေတွာ နိသိန္နဿ ဟိ ဘိက္ခုနော စိတ္တံ မာရော န ပဿတိ, ‘‘ဣဒံ နာမ အာရမ္မဏံ နိဿာယ သံဝတ္တတီ’’တိ ဇာတိတုံ န သက္ကောတိ. တသ္မာ ‘‘အနဝက္ကန္တာ’’တိ ဝုတ္တံ.

បទថា អរិយា បានដល់ មិនមានកិលេស ស្អាតបរិសុទ្ធវិសេស។ បទថា លោកុត្តរា បានដល់ ខ្ពង់ខ្ពស់ វិសេសជាងលោក។ បទថា អនវក្កន្តា បាបិមតា បានដល់ មារមានចិត្តបាបមិនអាចជាន់ឈ្លីបាន (មិនអាចគ្របសង្កត់បាន)។ ព្រោះថា មារតែងមើលមិនឃើញនូវចិត្តរបស់ភិក្ខុដែលចូលសមាបត្តិទាំង ៨ ដែលជាបាទកៈនៃវិបស្សនា ហើយអង្គុយនៅឡើយ មារមិនអាចដឹងបានឡើយថា «ចិត្តនេះអាស្រ័យនូវអារម្មណ៍ឈ្មោះនេះ ហើយប្រព្រឹត្តទៅ» ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ថា «អនវក្កន្តា» (មិនត្រូវជាន់ឈ្លី)។

---

တံ ကိံ မညသီတိ ဣဒံ ကသ္မာ အာဟ? ဂဏေပိ ဧကော အာနိသံသော အတ္ထိ, တံ ဒဿေတုံ ဣဒမာဟ. အနုဗန္ဓိတုန္တိ အနုဂစ္ဆိတုံ ပရိစရိတုံ.

សួរថា ហេតុអ្វីបានជាព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ពាក្យថា តំ កិំ មញ្ញសិ នេះ? ឆ្លើយថា សូម្បីក្នុងពួកក្រុម ក៏មានអានិសង្សមួយដែរ ដើម្បីបង្ហាញនូវអានិសង្សនោះ ទើបទ្រង់ត្រាស់ពាក្យនេះ។ បទថា អនុពន្ធិតុំ បានដល់ ដើម្បីដើរតាម ដើម្បីបម្រើហែហម។

---

န ခေါ, အာနန္ဒာတိ ဧတ္ထ ကိဉ္စာပိ ဘဂဝတာ – ‘‘သုတာဝုဓော, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော အကုသလံ ပဇဟတိ, ကုသလံ ဘာဝေတိ, သာဝဇ္ဇံ ပဇဟတိ, အနဝဇ္ဇံ ဘာဝေတိ, သုဒ္ဓံ အတ္တာနံ ပရိဟရတီ’’တိ (အ. နိ. ၇.၆၇) ဗဟုဿုတော ပဉ္စာဝုဓသမ္ပန္နော ယောဓော ဝိယ ကတော. ယသ္မာ ပန သော သုတပရိယတ္တိံ ဥဂ္ဂဟေတွာပိ တဒနုစ္ဆဝိကံ အနုလောမပဋိပဒံ န ပဋိပဇ္ဇတိ, န တဿ တံ အာဝုဓံ ဟောတိ. ယော ပဋိပဇ္ဇတိ, တဿေဝ ဟောတိ. တသ္မာ ဧတဒတ္ထံ အနုဗန္ဓိတုံ နာရဟတီတိ ဒဿေန္တော န ခေါ, အာနန္ဒာတိ အာဟ.

ពាក្យថា ន ខោ អានន្ទ នេះ ក្នុងទីនេះ ទោះបីជាព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ធ្វើនូវសាវ័កអ្នកជាពហុស្សូត ឲ្យដូចជាយុទ្ធជនដ៏មានកម្លាំងប្រកបដោយអាវុធ ៥ យ៉ាង ដោយព្រះតម្រាស់ថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អរិយសាវ័កអ្នកមានសុតៈជាអាវុធ តែងលះបង់អកុសល ចម្រើនកុសល លះបង់ធម៌មានទោស ចម្រើនធម៌មិនមានទោស តែងរក្សាខ្លួនឲ្យបរិសុទ្ធ» យ៉ាងនេះក៏ដោយ ប៉ុន្តែ ព្រោះហេតុតែភិក្ខុនោះ ទោះបីជារៀនសូត្រនូវសុតបរិយត្តិហើយ ក៏មិនប្រតិបត្តិនូវអនុលោមបដិបទាដ៏សមគួរដល់បរិយត្តិនោះ ហេតុនោះ សុតបរិយត្តិនោះ ក៏មិនឈ្មោះថាជាអាវុធរបស់ភិក្ខុនោះឡើយ។ ចំណែកឯភិក្ខុណាប្រតិបត្តិ សុតបរិយត្តិនោះ ទើបឈ្មោះថាជាអាវុធរបស់ភិក្ខុនោះឯង។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគកាលទ្រង់ចង់បង្ហាញថា មិនគួរដើរតាមដើម្បីប្រយោជន៍ដល់សុតបរិយត្តិសុទ្ធសាធនោះឡើយ ទើបទ្រង់ត្រាស់ពាក្យថា ន ខោ អានន្ទ ដូច្នេះ។

---

ဣဒါနိ ယဒတ္ထံ အနုဗန္ဓိတဗ္ဗော, တံ ဒဿေတုံ ယာ စ ခေါတိအာဒိမာဟ. ဣတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ တီသု ဌာနေသု ဒသ ကထာဝတ္ထူနိ အာဂတာနိ. ‘‘ဣတိ ဧဝရူပံ ကထံ ကထေဿာမီ’’တိ သပ္ပာယာသပ္ပာယဝသေန အာဂတာနိ, ‘‘ယဒိဒံ သုတ္တံ ဂေယျ’’န္တိ ဧတ္ထ သုတပရိယတ္တိဝသေန အာဂတာနိ, ဣမသ္မိံ ဌာနေ ပရိပူရဏဝသေန အာဂတာနိ. တသ္မာ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဒသ ကထာဝတ္ထူနိ ကထေန္တေန ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဌတွာ ကထေတဗ္ဗာနိ.

ឥឡូវនេះ កាលទ្រង់ចង់បង្ហាញនូវហេតុដែលគួរដើរតាម ទើបទ្រង់ត្រាស់ពាក្យថា យា ច ខោ ជាដើម។ កថាវត្ថុ ១០ យ៉ាង តែងមកក្នុងសូត្រនេះ ក្នុងទីទាំង ៣ កន្លែង យ៉ាងនេះ។ គឺក្នុងពាក្យថា «អាត្មាអញនឹងនិយាយនូវពាក្យបែបនេះ» មកដោយអំណាចនៃសប្បាយនិងអសប្បាយ, ក្នុងពាក្យថា «សូត្រនិងគេយ្យៈនេះ» មកដោយអំណាចនៃសុតបរិយត្តិ, និងក្នុងទីនេះ មកដោយអំណាចនៃការបំពេញឲ្យបរិបូណ៌។ ព្រោះហេតុនោះ ភិក្ខុកាលនឹងនិយាយនូវកថាវត្ថុ ១០ យ៉ាង ក្នុងសូត្រនេះ គប្បីឈរ (តាំងនៅ) ក្នុងទីនេះ ហើយនិយាយចុះ។

---

ဣဒါနိ ယသ္မာ ဧကစ္စဿ ဧကကဿ ဝိဟရတောပိ အတ္ထော န သမ္ပဇ္ဇတိ, တသ္မာ တံ သန္ဓာယ ဧကီဘာဝေ အာဒီနဝံ ဒဿေန္တော ဧဝံ သန္တေ ခေါ, အာနန္ဒာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဧဝံ သန္တေတိ ဧဝံ ဧကီဘာဝေ သန္တေ.

ឥឡូវនេះ ព្រោះហេតុតែភិក្ខុខ្លះ ទោះបីជានៅម្នាក់ឯង ក៏មិនសម្រេចប្រយោជន៍ (នៃការបួស) ដែរ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគកាលទ្រង់សំដៅយកភិក្ខុនោះ ហើយចង់បង្ហាញនូវទោសនៃការនៅម្នាក់ឯង (ដែលមិនមានការប្រឹងប្រែង) ទើបទ្រង់ត្រាស់ពាក្យថា ឯវំ សន្តេ ខោ អានន្ទ ជាដើម។ ក្នុងបទទាំងនោះ បទថា ឯវំ សន្តេ សេចក្តីថា កាលបើការនៅម្នាក់ឯងមានយ៉ាងនេះ។

---

၁၉၃. သတ္ထာတိ ဗာဟိရကော တိတ္ထကရသတ္ထာ. အနွာဝတ္တန္တီတိ အနုအာဝတ္တန္တိ ဥပသင်္ကမန္တိ. မုစ္ဆံ ကာမယတီတိ မုစ္ဆနတဏှံ ပတ္ထေတိ, ပဝတ္တေတီတိ အတ္ထော. အာစရိယူပဒ္ဒဝေနာတိ အဗ္ဘန္တရေ ဥပ္ပန္နေန ကိလေသူပဒ္ဒဝေန အာစရိယဿုပဒ္ဒဝေါ. သေသုပဒ္ဒဝေသုပိ ဧသေဝ နယော. အဝဓိံသု နန္တိ မာရယိံသု နံ. ဧတေန ဟိ ဂုဏမရဏံ ကထိတံ.

១៩៣. បទថា សត្ថា បានដល់ គ្រូក្រៅពុទ្ធសាសនា គឺគ្រូដទៃ (តិរ្ថិយ)។ បទថា អន្វាវត្តន្តិ បានដល់ វិលត្រឡប់មករក គឺចូលទៅរក។ បទថា មុច្ឆំ កាមយតិ មានសេចក្តីថា ប្រាថ្នា ឬធ្វើឲ្យកើតឡើងនូវមុច្ឆាតណ្ហា (តណ្ហាជាគ្រឿងវង្វេងក្នុងបច្ច័យ ៤)។ បទថា អាចរិយូបទ្ទវេន បានដល់ ឧបទ្រពរបស់អាចារ្យ ដោយឧបទ្រពគឺកិលេសដែលកើតឡើងក្នុងសន្តានរបស់ខ្លួន។ សូម្បីក្នុងឧបទ្រពដែលនៅសល់ (មានសិស្សូបទ្រពជាដើម) ក៏មានវិធីនេះដូចគ្នាដែរ។ បទថា អវធិំសុ នំ បានដល់ សម្លាប់នូវបុគ្គលនោះ។ ព្រោះថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់សម្តែងនូវការស្លាប់ចាកគុណធម៌ ដោយពាក្យនេះ។

---

ဝိနိပါတာယာတိ [Pg.118] သုဋ္ဌု နိပတနာယ. ကသ္မာ ပန ဗြဟ္မစာရုပဒ္ဒဝေါဝ – ‘‘ဒုက္ခဝိပါကတရော စ ကဋုကဝိပါကတရော စ ဝိနိပါတာယ စ သံဝတ္တတီ’’တိ ဝုတ္တောတိ. ဗာဟိရပဗ္ဗဇ္ဇာ ဟိ အပ္ပလာဘာ, တတ္ထ မဟန္တော နိဗ္ဗတ္တေတဗ္ဗဂုဏော နတ္ထိ, အဋ္ဌသမာပတ္တိပဉ္စာဘိညာမတ္တကမေဝ ဟောတိ. ဣတိ ယထာ ဂဒြဘပိဋ္ဌိတော ပတိတဿ မဟန္တံ ဒုက္ခံ န ဟောတိ, သရီရဿ ပံသုမက္ခနမတ္တမေဝ ဟောတိ, ဧဝံ ဗာဟိရသမယေ လောကိယဂုဏမတ္တတောဝ ပရိဟာယတိ, တေန ပုရိမံ ဥပဒ္ဒဝဒွယံ န ဧဝံ ဝုတ္တံ. သာသနေ ပန ပဗ္ဗဇ္ဇာ မဟာလာဘာ, တတ္ထ စတ္တာရော မဂ္ဂါ စတ္တာရိ ဖလာနိ နိဗ္ဗာနန္တိ မဟန္တာ အဓိဂန္တဗ္ဗဂုဏာ. ဣတိ ယထာ ဥဘတော သုဇာတော ခတ္တိယကုမာရော ဟတ္ထိက္ခန္ဓဝရဂတော နဂရံ အနုသဉ္စရန္တော ဟတ္ထိက္ခန္ဓတော ပတိတော မဟာဒုက္ခံ နိဂစ္ဆတိ, ဧဝံ သာသနတော ပရိဟာယမာနော နဝဟိ လောကုတ္တရဂုဏေဟိ ပရိဟာယတိ. တေနာယံ ဗြဟ္မစာရုပဒ္ဒဝေါ ဧဝံ ဝုတ္တော.

ពាក្យថា Vinipātāya សេចក្តីថា ដើម្បីធ្លាក់ចុះទៅយ៉ាងខ្លាំង (ក្នុងអបាយភូមិទាំង ៤)។ ចុះហេតុអ្វីបានជាព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ថា ឧបទ្រពនៃព្រហ្មចរិយៈនេះឯង រមែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីផលជាទុក្ខជាង ផលជាល្វីងជូរចត់ជាង និងដើម្បីសេចក្តីវិនាស (ធ្លាក់ចុះ) ជាង? ព្រោះថា ការបួសក្នុងសាសនាខាងក្រៅ (ក្រៅព្រះពុទ្ធសាសនា) មានលាភតិចតួច គុណធម៌ដ៏ឧត្តមដែលគប្បីឲ្យកើតឡើងក្នុងសាសនាខាងក្រៅនោះមិនមានឡើយ មានត្រឹមតែសមាបត្តិ ៨ និងអភិញ្ញា ៥ ប៉ុណ្ណោះ។ ដូចជាបុគ្គលដែលធ្លាក់ចុះពីខ្នងលា មិនមានទុក្ខធំដុមឡើយ មានត្រឹមតែប្រឡាក់ធូលីដីជាប់នឹងរាងកាយប៉ុណ្ណោះ យ៉ាងណាមិញ ក្នុងលទ្ធិខាងក្រៅ បុគ្គលរមែងស៊ុតទ្រុឌទ្រោមចាកត្រឹមតែលោកិយគុណប៉ុណ្ណោះ យ៉ាងនោះដែរ ព្រោះហេតុនោះ ឧបទ្រពទាំងពីរខាងដើម (អាចរិយុបទ្រព និងអន្តេវាសិកុបទ្រព) ព្រះអង្គមិនបានត្រាស់ទុកយ៉ាងនេះឡើយ។ ចំណែកឯការបួសក្នុងព្រះសាសនា រមែងមានផលានិសង្សច្រើន ក្នុងព្រះសាសនានោះ មានគុណធម៌ដ៏ឧត្តមដែលគប្បីសម្រេចបាន គឺមគ្គ ៤ ផល ៤ និងនិព្វាន។ ដូចជាព្រះរាជកុមារជាក្សត្រ ដែលមានជាតិដ៏ល្អទាំងសងខាង គង់លើខ្នងដំរីដ៏ប្រសើរ កាលយាងប្រថាប់ជុំវិញព្រះនគរ ហើយធ្លាក់ចុះពីខ្នងដំរី រមែងដល់នូវទុក្ខយ៉ាងធំធេង យ៉ាងណាមិញ បុគ្គលកាលស៊ុតទ្រុឌទ្រោមចាកព្រះសាសនា រមែងស៊ុតទ្រុឌទ្រោមចាកលោកុត្តរធម៌ទាំង ៩ យ៉ាងនោះដែរ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបឧបទ្រពនៃព្រហ្មចរិយៈនេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកយ៉ាងនេះ។

---

၁၉၆. တသ္မာတိ ယသ္မာ သေသုပဒ္ဒဝေဟိ ဗြဟ္မစာရုပဒ္ဒဝေါ ဒုက္ခဝိပါကတရော, ယသ္မာ ဝါ သပတ္တပဋိပတ္တိံ ဝီတိက္ကမန္တော ဒီဃရတ္တံ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ သံဝတ္တတိ, မိတ္တပဋိပတ္တိ ဟိတာယ, တသ္မာ. ဧဝံ ဥပရိမေနပိ ဟေဋ္ဌိမေနပိ အတ္ထေန ယောဇေတဗ္ဗံ. မိတ္တဝတာယာတိ မိတ္တပဋိပတ္တိယာ. သပတ္တဝတာယာတိ ဝေရပဋိပတ္တိယာ.

១៩៦. ពាក្យថា Tasmā សេចក្តីថា ព្រោះហេតុតែឧបទ្រពនៃព្រហ្មចរិយៈ មានផលជាទុក្ខជាងឧបទ្រពដែលនៅសល់ ឬមួយថា ព្រោះបុគ្គលកាលប្រព្រឹត្តកន្លងនូវការប្រតិបត្តិបែបជាសត្រូវ រមែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីមិនជាប្រយោជន៍ ដើម្បីសេចក្តីទុក្ខអស់កាលជាអង្វែង ចំណែកការប្រតិបត្តិបែបជាមិត្ត រមែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីជាប្រយោជន៍ ព្រោះហេតុនោះ (ទើបត្រូវប្រតិបត្តិយ៉ាងនោះ)។ គប្បីភ្ជាប់សេចក្តីយ៉ាងនេះ ទាំងសេចក្តីខាងលើ និងសេចក្តីខាងក្រោម។ ពាក្យថា Mittavatāya សេចក្តីថា ដោយការប្រតិបត្តិបែបជាមិត្ត។ ពាក្យថា Sapattavatāya សេចក្តីថា ដោយការប្រតិបត្តិបែបជាសត្រូវ (ពៀរវេរា)។

---

ဝေါက္ကမ္မ စ သတ္ထုသာသနာတိ ဒုက္ကဋဒုဗ္ဘာသိတမတ္တမ္ပိ ဟိ သဉ္စိစ္စ ဝီတိက္ကမန္တော ဝေါက္ကမ္မ ဝတ္တတိ နာမ. တဒေဝ အဝီတိက္ကမန္တော န ဝေါက္ကမ္မ ဝတ္တတိ နာမ.

ពាក្យថា Vokkamma ca satthusāsanā សេចក្តីថា ព្រោះថា បុគ្គលកាលក្លែងប្រព្រឹត្តកន្លង សូម្បីត្រឹមតែអាបត្តិទុក្កដ ឬអាបត្តិទុព្ភាសិត ក៏ឈ្មោះថា ប្រព្រឹត្តវាងវេរ (ចាកពាក្យប្រដៅរបស់ព្រះសាស្តា)។ ចំណែកបុគ្គលដែលមិនប្រព្រឹត្តកន្លងនូវអាបត្តិនោះឯង ឈ្មោះថា មិនប្រព្រឹត្តវាងវេរឡើយ។

---

န ဝေါ အဟံ, အာနန္ဒ, တထာ ပရက္ကမိဿာမီတိ အဟံ တုမှေသု တထာ န ပဋိပဇ္ဇိဿာမိ. အာမကေတိ အပက္ကေ. အာမကမတ္တေတိ အာမကေ နာတိသုက္ခေ ဘာဇနေ. ကုမ္ဘကာရော ဟိ အာမကံ နာတိသုက္ခံ အပက္ကံ ဥဘောဟိ ဟတ္ထေဟိ သဏှိကံ ဂဏှာတိ ‘‘မာ ဘိဇ္ဇတူ’’တိ. ဣတိ ယထာ ကုမ္ဘကာရော တတ္ထ ပဋိပဇ္ဇတိ, နာဟံ တုမှေသု တထာ ပဋိပဇ္ဇိဿာမိ. နိဂ္ဂယှ နိဂ္ဂယှာတိ သကိံ ဩဝဒိတွာ တုဏှီ န ဘဝိဿာမိ, နိဂ္ဂဏှိတွာ နိဂ္ဂဏှိတွာ ပုနပ္ပုနံ ဩဝဒိဿာမိ အနုသာသိဿာမိ. ပဝယှ ပဝယှာတိ ဒေါသေ ပဝါဟေတွာ ပဝါဟေတွာ. ယထာ ပက္ကဘာဇနေသု ကုမ္ဘကာရော ဘိန္နဆိန္နဇဇ္ဇရာနိ ပဝါဟေတွာ [Pg.119] ဧကတော ကတွာ သုပက္ကာနေဝ အာကောဋေတွာ အာကောဋေတွာ ဂဏှာတိ, ဧဝမေဝ အဟမ္ပိ ပဝါဟေတွာ ပဝါဟေတွာ ပုနပ္ပုနံ ဩဝဒိဿာမိ အနုသာသိဿာမိ. ယော သာရော သော ဌဿတီတိ ဧဝံ ဝေါ မယာ ဩဝဒိယမာနာနံ ယော မဂ္ဂဖလသာရော, သော ဌဿတိ. အပိစ လောကိယဂုဏာပိ ဣဓ သာရောတွေဝ အဓိပ္ပေတာ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

ពាក្យថា Na vo ahaṃ, ānanda, tathā parakkamissāmi សេចក្តីថា ម្នាលអានន្ទ តថាគតនឹងមិនប្រតិបត្តិចំពោះអ្នកទាំងឡាយ ដូចជា (ជាងឆ្នាំងប្រតិបត្តិចំពោះឆ្នាំងដីស្អិតដែលមិនទាន់ដុត) នោះឡើយ។ ពាក្យថា Āmake គឺក្នុងក្អមដែលមិនទាន់ដុត។ ពាក្យថា Āmakamatte គឺក្នុងក្អមដីស្អិតដែលមិនទាន់ស្ងួតល្អ។ ព្រោះថា ជាងឆ្នាំងរមែងកាន់យកនូវក្អមដីស្អិតដែលមិនទាន់ស្ងួតល្អ មិនទាន់ដុត ដោយដៃទាំងពីរយ៉ាងថ្នមៗ ដោយគិតថា «កុំឲ្យបែកឡើយ»។ ជាងឆ្នាំងប្រតិបត្តិចំពោះក្អមនោះយ៉ាងណា តថាគតនឹងមិនប្រតិបត្តិចំពោះអ្នកទាំងឡាយយ៉ាងនោះឡើយ។ ពាក្យថា Niggayha niggayha សេចក្តីថា តថាគតទូន្មានតែម្តងហើយ នឹងមិននៅស្ងៀមឡើយ គឺនឹងសង្កត់សង្កិនហើយសង្កត់សង្កិនទៀត ទូន្មានហើយទូន្មានទៀត ព្រៀនប្រដៅរឿយៗ។ ពាក្យថា Pavayha pavayha សេចក្តីថា កម្ចាត់បង់នូវទោសហើយកម្ចាត់បង់ទៀត។ ដូចជាជាងឆ្នាំង កាលរើសយកក្អមដែលដុតឆ្អិនហើយ រមែងកម្ចាត់ចោលនូវក្អមដែលបែក ធ្លាយ និងប្រេះស្រាំ រួចប្រមូលទុកតែមួយអន្លើ នូវក្អមដែលឆ្អិនល្អ ដោយគោះហើយគោះទៀត ទើបកាន់យក យ៉ាងណាមិញ តថាគតក៏កម្ចាត់បង់ (នូវទោស) ហើយកម្ចាត់បង់ទៀត នឹងទូន្មានហើយទូន្មានទៀត ព្រៀនប្រដៅរឿយៗ យ៉ាងនោះដែរ។ ពាក្យថា Yo sāro so ṭhassati សេចក្តីថា កាលដែលអ្នកទាំងឡាយ ត្រូវតថាគតទូន្មានយ៉ាងនេះហើយ ធម៌ដែលជាខ្លឹមសារ គឺមគ្គនិងផលណា ធម៌ដែលជាខ្លឹមសារនោះ នឹងឋិតថេរនៅ។ មួយវិញទៀត សូម្បីតែលោកិយគុណ ក៏លោកសំដៅយកថាជាខ្លឹមសារក្នុងទីនេះដែរ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងទីទាំងពួង គឺងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

---

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

ក្នុងបបញ្ចសូទនី អដ្ឋកថា មជ្ឈិមនិកាយ

---

မဟာသုညတသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការពន្យល់សេចក្តីនៃមហាសុញ្ញតសូត្រ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

---

၃. အစ္ဆရိယအဗ္ဘုတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៣. ការពន្យល់សេចក្តីនៃអច្ឆរិយអព្ភូតសូត្រ

---

၁၉၇. ဧဝံ မေ သုတန္တိ အစ္ဆရိယအဗ္ဘုတသုတ္တံ. တတ္ထ ယတြ ဟိ နာမာတိ အစ္ဆရိယတ္ထေ နိပါတော. ယော နာမ တထာဂတောတိ အတ္ထော. ဆိန္နပပဉ္စေတိ ဧတ္ထ ပပဉ္စာ နာမ တဏှာ မာနော ဒိဋ္ဌီတိ ဣမေ တယော ကိလေသာ. ဆိန္နဝဋုမေတိ ဧတ္ထ ဝဋုမန္တိ ကုသလာကုသလကမ္မဝဋ္ဋံ ဝုစ္စတိ. ပရိယာဒိန္နဝဋ္ဋေတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ. သဗ္ဗဒုက္ခဝီတိဝတ္တေတိ သဗ္ဗံ ဝိပါကဝဋ္ဋသင်္ခါတံ ဒုက္ခံ ဝီတိဝတ္တေ. အနုဿရိဿတီတိ ဣဒံ ယတြာတိ နိပါတဝသေန အနာဂတဝစနံ, အတ္ထော ပနေတ္ထ အတီတဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗော. ဘဂဝါ ဟိ တေ ဗုဒ္ဓေ အနုဿရိ, န ဣဒါနိ အနုဿရိဿတိ. ဧဝံဇစ္စာတိ ဝိပဿီအာဒယော ခတ္တိယဇစ္စာ, ကကုသန္ဓာဒယော ဗြာဟ္မဏဇစ္စာတိ. ဧဝံဂေါတ္တာတိ ဝိပဿီအာဒယော ကောဏ္ဍညဂေါတ္တာ, ကကုသန္ဓာဒယော ကဿပဂေါတ္တာတိ. ဧဝံသီလာတိ လောကိယလောကုတ္တရသီလေန ဧဝံသီလာ. ဧဝံဓမ္မာတိ ဧတ္ထ သမာဓိပက္ခာ ဓမ္မာ အဓိပ္ပေတာ. လောကိယလောကုတ္တရေန သမာဓိနာ ဧဝံသမာဓိနောတိ အတ္ထော. ဧဝံပညာတိ လောကိယလောကုတ္တရပညာယ ဧဝံပညာ. ဧဝံဝိဟာရီတိ ဧတ္ထ ပန ဟေဋ္ဌာ သမာဓိပက္ခာနံ ဓမ္မာနံ ဂဟိတတ္တာ ဝိဟာရော ဂဟိတောဝ, ပုန ကသ္မာ ဂဟိတမေဝ ဂဏှာတီတိ စေ, န ဣဒံ ဂဟိတမေဝ. ဣဒဉှိ နိရောဓသမာပတ္တိဒီပနတ္ထံ, တသ္မာ ဧဝံနိရောဓသမာပတ္တိဝိဟာရီတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော.

១៩៧. ព្រះសូត្រដែលផ្តើមឡើងដោយពាក្យថា Evaṃ me sutaṃ នេះ ឈ្មោះថា អច្ឆរិយអព្ភូតសូត្រ។ ក្នុងអច្ឆរិយអព្ភូតសូត្រនោះ ម៉ាត់ថា Yatra hi nāma ជានិបាតក្នុងសេចក្តីអស្ចារ្យ។ សេចក្តីថា ព្រះតថាគតឯណា។ ក្នុងពាក្យថា Chinnapapañce នេះ ធម៌ដែលឈ្មោះថា បបញ្ចធម៌ (ធម៌ធ្វើឲ្យយឺតយូរ) គឺកិលេសទាំង ៣ នេះ បានแก่ តណ្ហា មានះ និងទិដ្ឋិ។ ក្នុងពាក្យថា Chinnavaṭume នេះ ពាក្យថា Vaṭuma លោកសំដៅយក កុសលកម្មវដ្ត និងអកុសលកម្មវដ្ត។ ពាក្យថា Pariyādinnavaṭṭe គឺជាវេវចនសព្ទនៃពាក្យ Chinnavaṭume នោះឯង។ ពាក្យថា Sabbadukkhavītivatte សេចក្តីថា ព្រះអង្គកន្លងផុតនូវទុក្ខទាំងពួង ដែលរាប់បញ្ចូលក្នុងវិបាកវដ្ត។ ពាក្យថា Anussarissatī នេះ ជាអនាគតកាល ដោយអំណាចនៃនិបាតសព្ទថា Yatra ប៉ុន្តែសេចក្តីក្នុងទីនេះ គb្បីដឹងដោយអំណាចអតីតកាល។ ព្រោះថា ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់បានរលឹកនឹកដល់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយនោះរួចហើយ មិនមែនទើបតែនឹងរលឹកនឹកក្នុងពេលឥឡូវនេះឡើយ។ ពាក្យថា Evaṃjaccā សេចក្តីថា ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយមានព្រះវិបស្សីជាដើម មានជាតិជាក្សត្រ ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយមានព្រះកកុសន្ធៈជាដើម មានជាតិជាព្រាហ្មណ៍។ ពាក្យថា Evaṃgottā សេចក្តីថា ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយមានព្រះវិបស្សីជាដើម មានគោត្រជាកោណ្ឌញ្ញៈ ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយមានព្រះកកុសន្ធៈជាដើម មានគោត្រជាកស្សបៈ។ ពាក្យថា Evaṃsīlā សេចក្តីថា មានសីលយ៉ាងនេះ ដោយលោកិយសីល និងលោកុត្តរសីល។ ក្នុងពាក្យថា Evaṃdhammā នេះ លោកសំដៅយកធម៌ដែលជាចំណែកនៃសមាធិ។ សេចក្តីថា មានសមាធិយ៉ាងនេះ ដោយលោកិយសមាធិ និងលោកុត្តរសមាធិ។ ពាក្យថា Evaṃpaññā សេចក្តីថា មានបញ្ញាយ៉ាងនេះ ដោយលោកិយបញ្ញា និងលោកុត្តរបញ្ញា។ ចំណែកឯពាក្យថា Evaṃvihārī នេះ ព្រោះធម៌ជាចំណែកនៃសមាធិត្រូវបានកាន់យកខាងដើមរួចហើយ វិហារធម៌ (ការនៅ) ក៏ឈ្មោះថាត្រូវបានកាន់យកហើយដែរ ចុះហេតុអ្វីបានជាលោកកាន់យកនូវធម៌ដែលកាន់យកហើយម្តងទៀត? បើមានចោទសួរយ៉ាងនេះ ឆ្លើយថា នេះមិនមែនជាការកាន់យកធម៌ដែលកាន់យកហើយនោះឡើយ។ ព្រោះថា ពាក្យនេះ លោកពោលដើម្បីបង្ហាញនូវនិរោធសមាបត្តិ ព្រោះហេតុនោះ សេចក្តីក្នុងទីនេះថា មានការនៅដោយនិរោធសមាបត្តិយ៉ាងនេះ។

---

ဧဝံဝိမုတ္တာတိ [Pg.120] ဧတ္ထ ဝိက္ခမ္ဘနဝိမုတ္တိ တဒင်္ဂဝိမုတ္တိ သမုစ္ဆေဒဝိမုတ္တိ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိဝိမုတ္တိ နိဿရဏဝိမုတ္တီတိ ပဉ္စဝိဓာ ဝိမုတ္တိယော. တတ္ထ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော သယံ ဝိက္ခမ္ဘိတေဟိ နီဝရဏာဒီဟိ ဝိမုတ္တတ္တာ ဝိက္ခမ္ဘနဝိမုတ္တီတိ သင်္ခံ ဂစ္ဆန္တိ. အနိစ္စာနုပဿနာဒိကာ သတ္တ အနုပဿနာ သယံ တဿ တဿ ပစ္စနီကင်္ဂဝသေန ပရိစတ္တာဟိ နိစ္စသညာဒီဟိ ဝိမုတ္တတ္တာ တဒင်္ဂဝိမုတ္တီတိ သင်္ခံ ဂစ္ဆန္တိ. စတ္တာရော အရိယမဂ္ဂါ သယံ သမုစ္ဆိန္နေဟိ ကိလေသေဟိ ဝိမုတ္တတ္တာ သမုစ္ဆေဒဝိမုတ္တီတိ သင်္ခံ ဂစ္ဆန္တိ. စတ္တာရိ သာမညဖလာနိ မဂ္ဂါနုဘာဝေန ကိလေသာနံ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓန္တေ ဥပ္ပန္နတ္တာ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိဝိမုတ္တီတိ သင်္ခံ ဂစ္ဆန္တိ. နိဗ္ဗာနံ သဗ္ဗကိလေသေဟိ နိဿဋတ္တာ အပဂတတ္တာ ဒူရေ ဌိတတ္တာ နိဿရဏဝိမုတ္တီတိ သင်္ခံ ဂတံ. ဣတိ ဣမာသံ ပဉ္စန္နံ ဝိမုတ္တီနံ ဝသေန ဧဝံဝိမုတ္တာတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ក្នុងពាក្យថា Evaṃvimuttā នេះ វិមុត្តិ (សេចក្តីរួចចាកកិលេស) មាន ៥ យ៉ាង គឺ វិក្ខម្ភនវិមុត្តិ តទង្គវិមុត្តិ សមុច្ឆេទវិមុត្តិ បដិប្បស្សទ្ធិវិមុត្តិ និងនិស្សរណវិមុត្តិ។ ក្នុងវិមុត្តិទាំង ៥ នោះ សមាបត្តិ ៨ ឈ្មោះថា វិក្ខម្ភនវិមុត្តិ ព្រោះរួចផុតចាកនីវរណធម៌ជាដើម ដែលខ្លួនបានសង្កត់សង្កិនទុក។ អនុបស្សនា ៧ មានអនិច្ចានុបស្សនាជាដើម ឈ្មោះថា តទង្គវិមុត្តិ ព្រោះរួចផុតចាកនិច្ចសញ្ញាជាដើម ដែលខ្លួនបានលះបង់ដោយអំណាចនៃអង្គដ៏ជាបដិបក្ខនោះៗ។ អរិយមគ្គទាំង ៤ ឈ្មោះថា សមុច្ឆេទវិមុត្តិ ព្រោះរួចផុតចាកកិលេសទាំងឡាយ ដែលខ្លួនបានកាត់ផ្តាច់ដោយដាច់ខាត។ សាមញ្ញផលទាំង ៤ ឈ្មោះថា បដិប្បស្សទ្ធិវិមុត្តិ ព្រោះកើតឡើងក្នុងខណៈដែលកិលេសទាំងឡាយស្ងប់រំងាប់ទៅ ដោយអានុភាពនៃមគ្គ។ ព្រះនិព្វាន ឈ្មោះថា និស្សរណវិមុត្តិ ព្រោះជាធម្មជាតិរលាស់ចេញ ឆ្ងាយ និងប្រាសចាកកិលេសទាំងពួង។ គប្បីដឹងសេចក្តីក្នុងទីនេះយ៉ាងនេះថា ឈ្មោះថា Evaṃvimuttā (មានសេចក្តីរួចផុតយ៉ាងនេះ) ដោយអំណាចនៃវិមុត្តិទាំង ៥ យ៉ាងនេះឯង។

---

၁၉၉. တသ္မာတိဟာတိ ယသ္မာ တွံ ‘‘တထာဂတာ အစ္ဆရိယာ’’တိ ဝဒသိ, တသ္မာ တံ ဘိယျောသော မတ္တာယ ပဋိဘန္တု တထာဂတဿ အစ္ဆရိယာ အဗ္ဘုတဓမ္မာတိ. သတော သမ္ပဇာနောတိ ဧတ္ထ ဒွေသမ္ပဇညာနိ မနုဿလောကေ ဒေဝလောကေ စ. တတ္ထ ဝေဿန္တရဇာတကေ ဗြာဟ္မဏဿ ဒွေ ပုတ္တေ ဒတွာ ပုနဒိဝသေ သက္ကဿ ဒေဝိံ ဒတွာ သက္ကေန ပသီဒိတွာ ဒိန္နေ အဋ္ဌ ဝရေ ဂဏှန္တော –

១៩៩. ពាក្យថា Tasmātihā សេចក្តីថា ព្រោះហេតុតែអ្នកពោលថា «ព្រះតថាគតទាំងឡាយ ជាបុគ្គលអស្ចារ្យ» ព្រោះហេតុនោះ សូមឲ្យធម៌ដ៏អស្ចារ្យចម្លែករបស់ព្រះតថាគត ភ្លឺច្បាស់ក្នុងញាណរបស់អ្នកឲ្យរឹតតែខ្លាំងឡើងចុះ។ ក្នុងពាក្យថា Sato sampajāno នេះ សម្បជញ្ញៈ (សេចក្តីដឹងខ្លួន) មាន ២ យ៉ាង គឺ សម្បជញ្ញៈក្នុងមនុស្សលោក និងសម្បជញ្ញៈក្នុងទេវលោក។ ក្នុងសម្បជញ្ញៈទាំង ២ នោះ ព្រះពោធិសត្វក្នុងវេស្សន្តរជាតក កាលដែលទ្រង់ប្រទានព្រះរាជបុត្រទាំងពីរដល់ព្រាហ្មណ៍ហើយ ក្នុងថ្ងៃបន្ទាប់ ក៏ទ្រង់ប្រទានព្រះនាងមទ្រីដល់ព្រះឥន្ទ្រទៀត កាលព្រះឥន្ទ្រជ្រះថ្លាហើយថ្វាយពរ ៨ ប្រការ ព្រះអង្គកាលទទួលយកពរទាំងនោះ ក៏បានក្រាបបង្គំទូលថា៖

---

‘‘ဣတော ဝိမုစ္စမာနာဟံ, သဂ္ဂဂါမီ ဝိသေသဂူ;

အနိဝတ္တီ တတော အဿံ, အဋ္ဌမေတံ ဝရံ ဝရေ’’တိ. (ဇာ. ၂.၂၂.၂၃၀၀) –

«កាលដែលខ្ញុំព្រះករុណាច្យុតចាកអត្តភាពនេះទៅ សូមឲ្យបានទៅកាន់ឋានសួគ៌ មានឋានៈដ៏វិសេស ហើយសូមកុំឲ្យច្យុតត្រឡប់ថយក្រោយចាកឋានសួគ៌នោះឡើយ ខ្ញុំព្រះករុណាសូមជ្រើសរើសយកពរទី ៨ នេះ»។

---

ဧဝံ တုသိတဘဝနေ မေ ပဋိသန္ဓိ ဟောတူတိ ဝရံ အဂ္ဂဟေသိ, တတော ပဋ္ဌာယ တုသိတဘဝနေ ဥပ္ပဇ္ဇိဿာမီတိ ဇာနာတိ, ဣဒံ မနုဿလောကေ သမ္ပဇညံ. ဝေဿန္တရတ္တဘာဝတော ပန စုတော ပုန တုသိတဘဝနေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ နိဗ္ဗတ္တောသ္မီတိ အညာသိ, ဣဒံ ဒေဝလောကေ သမ္ပဇညံ.

ព្រះពោធិសត្វបានទទួលយកពរយ៉ាងនេះថា «សូមឲ្យការចាប់បដិសន្ធិរបស់ខ្ញុំព្រះករុណា មានក្នុងឋានតុសិតចុះ» ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ព្រះអង្គទ្រង់ជ្រាបថា «អាត្មាអញនឹងទៅកើតក្នុងឋានតុសិត» នេះជាសម្បជញ្ញៈក្នុងមនុស្សលោក។ ចំណែកឯការដែលព្រះអង្គច្យុតចាកអត្តភាពជាព្រះបាទវេស្សន្តរ ហើយទៅកើតក្នុងឋានតុសិត រួចទ្រង់ជ្រាបថា «អាត្មាអញបានកើតក្នុងឋានតុសិតហើយ» នេះជាសម្បជញ្ញៈក្នុងទេវលោក។

---

ကိံ ပန သေသဒေဝတာ န ဇာနန္တီတိ? နော န ဇာနန္တိ. တာ ပန ဥယျာနဝိမာနကပ္ပရုက္ခေ ဩလောကေတွာ ဒေဝနာဋကေဟိ တူရိယသဒ္ဒေန ပဗောဓိတာ ‘‘မာရိသ အယံ ဒေဝလောကော တုမှေ ဣဓ နိဗ္ဗတ္တာ’’တိ သာရိတာ ဇာနန္တိ. ဗောဓိသတ္တော ပဌမဇဝနဝါရေ န ဇာနာတိ, ဒုတိယဇဝနတော ပဋ္ဌာယ ဇာနာတိ. ဣစ္စဿ အညေဟိ အသာဓာရဏဇာနနံ ဟောတိ.

ចុះទេវតាដែលនៅសល់ មិនដឹងខ្លួន (ថាបានកើតក្នុងឋានសួគ៌) ទេឬ? មិនមែនជាមិនដឹងនោះឡើយ។ ប៉ុន្តែទេវតាទាំងនោះ លុះតែកាលណាបានក្រឡេកមើលសួនច្បារ វិមាន និងដើមឈើកប្បព្រឹក្ស ឬត្រូវបានពួកស្រីរបាំសួគ៌ដាស់តឿនដោយសំឡេងតូរ្យតន្ត្រី ហើយរំលឹកថា «ម្នាលអ្នកដ៏មានអាយុ នេះជាទេវលោក អ្នកបានមកកើតក្នុងទីនេះហើយ» ទើបដឹងខ្លួន។ ចំណែកព្រះពោធិសត្វ ក្នុងខណៈជវនចិត្តទី ១ មិនទាន់ដឹងឡើយ ចាប់តាំងពីជវនចិត្តទី ២ ទៅ ទើបដឹងខ្លួន។ ព្រោះហេតុនោះ ការដឹងខ្លួនរបស់ព្រះពោធិសត្វនេះ ទើបជាការដឹងខ្លួនដ៏វិសេស មិនទូទៅដល់ទេវតាដទៃឡើយ។

---

အဋ္ဌာသီတိ [Pg.121] ဧတ္ထ ကိဉ္စာပိ အညေပိ ဒေဝါ တတ္ထ ဌိတာ ဌိတမှာတိ ဇာနန္တိ, တေ ပန ဆသု ဒွါရေသု ဗလဝတာ ဣဋ္ဌာရမ္မဏေန အဘိဘုယျမာနာ သတိံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ အတ္တနော ဘုတ္တပီတဘာဝမ္ပိ အဇာနန္တာ အာဟာရူပစ္ဆေဒေန ကာလံ ကရောန္တိ. ဗောဓိသတ္တဿ ကိံ တထာရူပံ အာရမ္မဏံ နတ္ထီတိ? နော နတ္ထိ. သော ဟိ သေသဒေဝေ ဒသဟိ ဌာနေဟိ အဓိဂ္ဂဏှာတိ, အာရမ္မဏေန ပန အတ္တာနံ မဒ္ဒိတုံ န ဒေတိ, တံ အာရမ္မဏံ အဘိဘဝိတွာ တိဋ္ဌတိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘သတော သမ္ပဇာနော, အာနန္ဒ, ဗောဓိသတ္တော တုသိတေ ကာယေ အဋ္ဌာသီ’’တိ.

ក្នុងពាក្យថា Aṭṭhāsi នេះ សូម្បីតែទេវតាដទៃទៀត ក៏ដឹងខ្លួនថា «យើងឋិតនៅ ក្នុងទីនេះ» យ៉ាងណាក៏ដោយ ប៉ុន្តែទេវតាទាំងនោះ កាលដែលត្រូវអារម្មណ៍ជាទីគាប់ចិត្តដ៏មានកម្លាំងខ្លាំង គ្របសង្កត់ក្នុងទ្វារទាំង ៦ រមែងភ្លេចស្មារតី សូម្បីតែការបរិភោគអាហារ និងការផឹកទឹករបស់ខ្លួន ក៏មិនដឹងខ្លួនដែរ រហូតដល់ដាច់អាហារ ហើយធ្វើមរណកាលទៅ។ ចុះអារម្មណ៍បែបនោះ មិនមានដល់ព្រះពោធិសត្វទេឬ? មិនមែនជាមិនមានឡើយ។ ព្រោះថា ព្រះពោធិសត្វនោះ រមែងគ្របសង្កត់លើទេវតាដែលនៅសល់ ដោយហេតុ ១០ យ៉ាង ប៉ុន្តែព្រះអង្គមិនបណ្តោយឲ្យអារម្មណ៍នោះមកជាន់ឈ្លីព្រះអង្គឡើយ គឺទ្រង់ឋិតនៅដោយការគ្របសង្កត់លើអារម្មណ៍នោះវិញ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា «ម្នាលអានន្ទ ព្រះពោធិសត្វមានស្មារតី ដឹងខ្លួន ឋិតនៅក្នុងពួកទេវតាជាន់តុសិត»។

---

၂၀၀. ယာဝတာယုကန္တိ သေသတ္တဘာဝေသု ကိံ ယာဝတာယုကံ န တိဋ္ဌတ္တီတိ? အာမ န တိဋ္ဌတိ. အညဒါ ဟိ ဒီဃာယုကဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တော တတ္ထ ပါရမိယော န သက္ကာ ပူရေတုန္တိ အက္ခီနိ နိမီလေတွာ အဓိမုတ္တိကာလံကိရိယံ နာမ ကတွာ မနုဿလောကေ နိဗ္ဗတ္တတိ. အယံ ကာလင်္ကိရိယာ အညေသံ န ဟောတိ. တဒါ ပန အဒိန္နဒါနံ နာမ နတ္ထိ, အရက္ခိတသီလံ နာမ နတ္ထိ, သဗ္ဗပါရမီနံ ပူရိတတ္တာ ယာဝတာယုကံ အဋ္ဌာသိ.

២០០. ពាក្យថា Yāvatāyukaṃ សេចក្តីថា ចុះក្នុងអត្តភាពដទៃទៀត ព្រះពោធិសត្វមិនឋិតនៅអស់អាយុកាលកំណត់ទេឬ? អើ មិនឋិតនៅឡើយ។ ព្រោះថាក្នុងកាលដទៃ កាលដែលព្រះអង្គទៅកើតក្នុងទេវលោកដែលមានអាយុវែង ទ្រង់ពិចារណាឃើញថា «មិនអាចបំពេញបារមីក្នុងទីនោះបានឡើយ» ក៏ធ្មេចព្រះនេត្រ ធ្វើនូវអធិមុត្តិការកិរិយា (ការធ្វើមរណកាលដោយការតាំងចិត្តលះបង់អាយុ) ហើយមកកើតក្នុងមនុស្សលោកវិញ។ ការធ្វើមរណកាលបែបនេះ មិនមានដល់ទេវតាដទៃឡើយ។ ប៉ុន្តែក្នុងកាលនោះ (ក្នុងឋានតុសិត) ការមិនបានប្រទានទានមិនមានឡើយ ការមិនបានរក្សាសីលមិនមានឡើយ ព្រោះតែបារមីទាំងពួងត្រូវបានបំពេញបរិបូណ៌ហើយ ព្រះអង្គទើបឋិតនៅអស់អាយុកាលកំណត់។

---

သတော သမ္ပဇာနော တုသိတာ ကာယာ စဝိတွာ မာတုကုစ္ဆိံ ဩက္ကမတီတိ ဧဝံ တာဝ သဗ္ဗပါရမိယော ပူရေတွာ တဒါ ဗောဓိသတ္တော ယာဝတာယုကံ အဋ္ဌာသိ. ဒေဝတာနံ ပန – ‘‘မနုဿဂဏနာဝသေန ဣဒါနိ သတ္တဟိ ဒိဝသေဟိ စုတိ ဘဝိဿတီ’’တိ ပဉ္စ ပုဗ္ဗနိမိတ္တာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ – မာလာ မိလာယန္တိ, ဝတ္ထာနိ ကိလိဿန္တိ, ကစ္ဆေဟိ သေဒါ မုစ္စန္တိ, ကာယေ ဒုဗ္ဗဏ္ဏိယံ ဩက္ကမတိ, ဒေဝေါ ဒေဝါသနေ န သဏ္ဌာတိ.

ពាក្យថា Sato sampajāno tusitā kāyā cavitvā mātukucchiṃ okkamati សេចក្តីថា ព្រះពោធិសត្វបំពេញបារមីទាំងពួងយ៉ាងនេះហើយ ក៏ឋិតនៅអស់អាយុកាលកំណត់ក្នុងឋានតុសិតនោះ។ ចំណែកឯពួកទេវតា កាលដែលនឹងត្រូវច្យុតក្នុងរវាង ៧ ថ្ងៃទៀត ដោយការរាប់ថ្ងៃនៃមនុស្សលោក បុព្វនិមិត្ត ៥ ប្រការ រមែងកើតឡើង គឺ ផ្កាកម្រងទាំងឡាយរមែងស្វិតស្រពោន, សម្លៀកបំពាក់ទាំងឡាយរមែងសៅហ្មង, ញើសទាំងឡាយរមែងហូរចេញពីក្លៀកទាំងពីរ, ពណ៌សម្បុរអាក្រក់រមែងចូលមកកាន់រាងកាយ, ទេវតារមែងមិនឋិតនៅលើទេវអាសនៈរបស់ខ្លួនឡើយ។

---

တတ္ထ မာလာတိ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏဒိဝသေ ပိဠန္ဓနမာလာ. တာ ကိရ သဋ္ဌိသတသဟဿာဓိကာ သတ္တပဏ္ဏာသ-ဝဿကောဋိယော အမိလာယိတွာ တဒါ မိလာယန္တိ. ဝတ္ထေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဧတ္တကံ ပန ကာလံ ဒေဝါနံ နေဝ သီတံ န ဥဏှံ ဟောတိ, တသ္မိံ ကာလေ သရီရတော ဗိန္ဒုဗိန္ဒုဝသေန သေဒါ မုစ္စန္တိ. ဧတ္တကဉ္စ ကာလံ တေသံ သရီရေ ခဏ္ဍိစ္စပါလိစ္စာဒိဝသေန ဝိဝဏ္ဏတာ န ပညာယတိ, ဒေဝဓီတာ သောဠသဝဿုဒ္ဒေသိကာ ဝိယ, ဒေဝပုတ္တာ ဝီသတိဝဿုဒ္ဒေသိကာ ဝိယ ခါယန္တိ. မရဏကာလေ ပန နေသံ ကိလန္တရူပေါ အတ္တဘာဝေါ ဟောတိ. ဧတ္တကဉ္စ နေသံ ကာလံ ဒေဝလောကေ ဥက္ကဏ္ဌိတာ [Pg.122] နာမ နတ္ထိ, မရဏကာလေ ပန နိဿသန္တိ ဝိဇမ္ဘန္တိ, သကေ အာသနေ နာဘိရမန္တိ.

ក្នុងបុព្វនិមិត្តទាំងនោះ ពាក្យថា Mālā សំដៅយកផ្កាកម្រងដែលពាក់ក្នុងថ្ងៃចាប់បដិសន្ធិ។ ឮថា ផ្កាកម្រងទាំងនោះ មិនស្វិតស្រពោនអស់រយៈពេល ៥៧ កោដិ និង ៦ សែនឆ្នាំឡើយ លុះដល់ពេលនោះ ទើបស្វិតស្រពោនទៅ។ សូម្បីតែក្នុងរឿងសម្លៀកបំពាក់ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ មួយវិញទៀត អស់រយៈពេលយូរប៉ុណ្ណោះ ទេវតាទាំងឡាយមិនមានសេចក្តីត្រជាក់ ឬសេចក្តីក្តៅឡើយ ប៉ុន្តែក្នុងកាលនោះ ញើសទាំងឡាយរមែងហូរចេញពីរាងកាយជាតំណក់ៗ។ អស់រយៈពេលយូរប៉ុណ្ណោះ សេចក្តីប្រែប្រួលនៃពណ៌សម្បុរ ដោយអំណាចនៃធ្មេញបាក់ ឬសក់ស្កូវជាដើម មិនដែលប្រាកដក្នុងរាងកាយរបស់ទេវតាទាំងនោះឡើយ គឺពួកទេវធីតារមែងប្រាកដដូចជាស្រីក្រមុំអាយុ ១៦ ឆ្នាំ ពួកទេវបុត្ររមែងប្រាកដដូចជាកំលោះអាយុ ២០ ឆ្នាំ។ ប៉ុន្តែក្នុងពេលជិតស្លាប់ អត្តភាពរបស់ទេវតាទាំងនោះ រមែងមានសភាពល្វើយក្រៀមក្រំ។ អស់រយៈពេលយូរប៉ុណ្ណោះ សេចក្តីអផ្សុកមិនដែលកើតមានដល់ទេវតាទាំងនោះក្នុងទេវលោកឡើយ ប៉ុន្តែក្នុងពេលជិតស្លាប់ ទេវតាទាំងនោះរមែងដកដង្ហើមធំ ស្ងាប និងមិនត្រេកអរក្នុងអាសនៈរបស់ខ្លួនឡើយ។

---

ဣမာနိ ပန ပုဗ္ဗနိမိတ္တာနိ, ယထာ လောကေ မဟာပုညာနံ ရာဇရာဇမဟာမတ္တာဒီနံယေဝ ဥက္ကာပါတဘူမိစာလစန္ဒဂ္ဂါဟာဒီနိ နိမိတ္တာနိ ပညာယန္တိ, န သဗ္ဗေသံ, ဧဝမေဝ မဟေသက္ခာနံ ဒေဝတာနံယေဝ ပညာယန္တိ, န သဗ္ဗေသံ. ယထာ စ မနုဿေသု ပုဗ္ဗနိမိတ္တာနိ နက္ခတ္တပါဌကာဒယောဝ ဇာနန္တိ, န သဗ္ဗေ, ဧဝမေဝ တာနိပိ သဗ္ဗေ ဒေဝါ န ဇာနန္တိ, ပဏ္ဍိတာ ဧဝ ပန ဇာနန္တိ. တတ္ထ ယေ စ မန္ဒေန ကုသလကမ္မေန နိဗ္ဗတ္တာ ဒေဝပုတ္တာ, တေ တေသု ဥပ္ပန္နေသု – ‘‘ဣဒါနိ ကော ဇာနာတိ, ကုဟိံ နိဗ္ဗတ္တိဿာမာ’’တိ ဘာယန္တိ. ယေ မဟာပုညာ, တေ – ‘‘အမှေဟိ ဒိန္နံ ဒါနံ ရက္ခိတံ သီလံ ဘာဝိတံ ဘာဝနံ အာဂမ္မ ဥပရိဒေဝလောကေသု သမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိဿာမာ’’တိ န ဘာယန္တိ. ဗောဓိသတ္တောပိ တာနိ ပုဗ္ဗနိမိတ္တာနိ ဒိသွာ ‘‘ဣဒါနိ အနန္တရေ အတ္တဘာဝေ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿာမီ’’တိ န ဘာယိ. အထဿ တေသု နိမိတ္တေသု ပါတုဘူတေသု ဒသသဟဿစက္ကဝါဠဒေဝတာ သန္နိပတိတွာ – ‘‘မာရိသ တုမှေဟိ ဒသ ပါရမိယော ပူရေန္တေဟိ န သက္ကသမ္ပတ္တိံ န မာရဗြဟ္မစက္ကဝတ္တိသမ္ပတ္တိံ ပတ္ထေန္တေဟိ ပူရိတာ, လောကနိတ္ထရဏတ္ထာယ ပန ဗုဒ္ဓတ္တံ ပတ္ထယမာနေဟိ ပူရိတာ. သော ဝေါ ဣဒါနိ ကာလော မာရိသ ဗုဒ္ဓတ္တာယ, သမယော မာရိသ ဗုဒ္ဓတ္တာယာ’’တိ ယာစန္တိ.

ម៉្យាងទៀត បុព្វនិមិត្តទាំងឡាយនេះ ដូចជាបុព្វនិមិត្តទាំងឡាយ មានការធ្លាក់ចុះនៃឧក្កាបាត ការរញ្ជួយផែនដី និងចន្ទគ្រាសជាដើម តែងប្រាកដចំពោះតែស្តេច ព្រះរាជា និងមហាមាត្យជាដើម ដែលមានបុណ្យធំក្នុងលោក មិនមែនប្រាកដដល់មនុស្សទាំងអស់ឡើយ យ៉ាងណាមិញ បុព្វនិមិត្តទាំងឡាយ ក៏តែងប្រាកដចំពោះតែពួកទេវតាដែលមានសក្តិធំ (មហេសក្ខទេវតា) ប៉ុណ្ណោះ មិនមែនប្រាកដដល់ទេវតាទាំងអស់ឡើយ យ៉ាងនោះឯង។ មួយវិញទៀត ក្នុងចំណោមមនុស្សទាំងឡាយ ពួកហោរាអ្នកដឹងនក្ខត្តឫក្សជាដើម ទើបដឹងនូវបុព្វនិមិត្តទាំងឡាយ មិនមែនដឹងទាំងអស់គ្នាឡើយ យ៉ាងណាមិញ សូម្បីតែបុព្វនិមិត្តទាំងនោះ ក៏មិនមែនទេវតាទាំងអស់ដឹងឡើយ គឺមានតែពួកទេវតាជាបណ្ឌិតប៉ុណ្ណោះ ទើបដឹង យ៉ាងនោះឯង។ ក្នុងចំណោមទេវតាទាំងនោះ ពួកទេវបុត្រណាដែលកើតឡើងដោយសារកុសលកម្មដ៏ទន់ខ្សោយ កាលបើបុព្វនិមិត្តទាំងនោះកើតឡើងហើយ តែងភ័យខ្លាចថា «ឥឡូវនេះ នរណានឹងដឹងបាន តើយើងនឹងទៅកើតក្នុងទីណា?»។ ចំណែកពួកទេវបុត្រដែលមានបុណ្យធំ តែងមិនភ័យខ្លាចឡើយ ដោយគិតថា «យើងទាំងឡាយ អាស្រ័យទានដែលបានឲ្យហើយ សីលដែលបានរក្សាហើយ និងភាវនាដែលបានចម្រើនហើយ នឹងបានសោយសម្បត្តិក្នុងទេវលោកជាន់ខ្ពស់ទាំងឡាយ»។ សូម្បីតែព្រះពោធិសត្វ កាលបើបានឃើញបុព្វនិមិត្តទាំងនោះហើយ ក៏មិនភ័យខ្លាចឡើយ ដោយគិតថា «ឥឡូវនេះ ក្នុងអត្តភាពបន្ទាប់នេះ តថាគតនឹងបានត្រាស់ជាព្រះពុទ្ធ»។ លំដាប់នោះ កាលបើនិមិត្តទាំងនោះប្រាកដឡើងហើយ ពួកទេវតាក្នុងម៉ឺនលោកធាតុ បានមកប្រជុំគ្នា ហើយទូលអង្វរថា «ម្នាលអ្នកដ៏មានភ័ក្ត្រ បារមីទាំង ១០ ប្រការ ដែលលោកបានបំពេញហើយ មិនមែនបំពេញព្រោះប្រាថ្នាសក្កសម្បត្តិ ឬមារសម្បត្តិ ព្រហ្មសម្បត្តិ និងចក្រវត្តិសម្បត្តិឡើយ គឺលោកបំពេញហើយដើម្បីស្រង់សត្វលោកចេញពីវដ្តសង្សារ ព្រោះប្រាថ្នានូវព្រះពុទ្ធភូមិ។ ម្នាលអ្នកដ៏មានភ័ក្ត្រ ឥឡូវនេះ ជាកាលគួរដល់ព្រះពុទ្ធភាពរបស់លោកហើយ ម្នាលអ្នកដ៏មានភ័ក្ត្រ ឥឡូវនេះ ជាសម័យគួរដល់ព្រះពុទ្ធភាពហើយ» ដូច្នេះហើយ ក៏ទូលអង្វរឲ្យព្រះពោធិសត្វចាប់បដិសន្ធិក្នុងមនុស្សលោក។

---

အထ မဟာသတ္တော ဒေဝတာနံ ပဋိညံ အဒတွာဝ ကာလဒီပဒေသကုလဇနေတ္တိအာယုပရိစ္ဆေဒဝသေန ပဉ္စမဟာဝိလောကနံ နာမ ဝိလောကေသိ. တတ္ထ ‘‘ကာလော နု ခေါ, န ကာလော’’တိ ပဌမံ ကာလံ ဝိလောကေသိ. တတ္ထ ဝဿသတသဟဿတော ဥဒ္ဓံ ဝဍ္ဎိတအာယုကာလော ကာလော နာမ န ဟောတိ. ကသ္မာ? တဒါ ဟိ သတ္တာနံ ဇာတိဇရာမရဏာနိ န ပညာယန္တိ, ဗုဒ္ဓါနဉ္စ ဓမ္မဒေသနာ နာမ တိလက္ခဏမုတ္တာ နတ္ထိ, တေသံ အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာတိ ကထေန္တာနံ ‘‘ကိံ နာမေတံ ကထေန္တီ’’တိ နေဝ သောတုံ န သဒ္ဓါတုံ မညန္တိ, တတော အဘိသမယော န ဟောတိ, တသ္မိံ အသတိ အနိယျာနိကံ သာသနံ ဟောတိ. တသ္မာ သော အကာလော. ဝဿသတတော ဦနအာယုကာလောပိ ကာလော နာမ န ဟောတိ. ကသ္မာ? တဒါ ဟိ သတ္တာ ဥဿန္နကိလေသာ ဟောန္တိ, ဥဿန္နကိလေသာနဉ္စ ဒိန္နောဝါဒေါ ဩဝါဒဋ္ဌာနေ န တိဋ္ဌတိ. ဥဒကေ ဒဏ္ဍရာဇိ ဝိယ ခိပ္ပံ ဝိဂစ္ဆတိ. တသ္မာ သောပိ အကာလော. သတသဟဿတော [Pg.123] ပန ပဋ္ဌာယ ဟေဋ္ဌာ ဝဿသတတော ပဋ္ဌာယ ဥဒ္ဓံ အာယုကာလော ကာလော နာမ. တဒါ စ ဝဿသတကာလော ဟောတိ. အထ မဟာသတ္တော ‘‘နိဗ္ဗတ္တိတဗ္ဗကာလော’’တိ ကာလံ ပဿိ.

លំដាប់នោះ ព្រះមហាសត្វមិនទាន់ប្រទានបដិញ្ញាដល់ពួកទេវតានៅឡើយទេ ក៏ទ្រង់ធ្វើការពិចារណានូវមហាវិលោកនៈទាំង ៥ ប្រការ គឺការពិចារណាអំពី កាល ទ្វីប ប្រទេស ត្រកូល និងអាយុកាលរបស់ព្រះមាតា។ ក្នុងមហាវិលោកនៈទាំងនោះ ព្រះអង្គទ្រង់ពិចារណាអំពីកាលជាមុនដំបូងថា «តើជាកាលគួរ ឬមិនទាន់គួរ?»។ ក្នុងកាលនោះ អាយុកាលដែលលើសពីមួយសែនឆ្នាំឡើងទៅ មិនឈ្មោះថាកាលគួរឡើយ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះថា ក្នុងកាលនោះ ជាតិ ជរា និងមរណៈ មិនប្រាកដចំពោះសត្វទាំងឡាយឡើយ ម្យ៉ាងទៀត ធម្មទេសនារបស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ តែងមិនរួចផុតពីត្រីលក្ខណ៍ឡើយ កាលបើព្រះអង្គសម្តែងថា «អនិច្ចំ ទុក្ខំ អនត្តា» ពួកសត្វទាំងនោះក៏មិនយកចិត្តទុកដាក់ស្តាប់ មិនជឿជាក់ ដោយគិតថា «តើលោកនិយាយអំពីអ្វីហ្នឹង?» ហេតុនោះ ការត្រាស់ដឹងធម៌ក៏មិនមាន កាលបើការត្រាស់ដឹងធម៌មិនមាន ព្រះសាសនាក៏មិនជាធម៌នាំសត្វឲ្យចេញចាកទុក្ខឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ កាលនោះទើបឈ្មោះថា មិនមែនជាកាលគួរ។ សូម្បីតែកាលដែលមនុស្សមានអាយុតិចជាងមួយរយឆ្នាំ ក៏មិនឈ្មោះថាកាលគួរឡើយ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះថា ក្នុងកាលនោះ សត្វទាំងឡាយមានកិលេសក្រាស់ខ្លាំង កាលបើមានកិលេសក្រាស់ខ្លាំង ឱវាទដែលព្រះអង្គប្រទានឲ្យ ក៏មិនស្ថិតនៅក្នុងឋានៈជាឱវាទឡើយ គឺតែងរលាយបាត់ទៅវិញភ្លាមៗ ដូចជាគំនូសដែលគេគូសនៅលើទឹក យ៉ាងនោះឯង។ ព្រោះហេតុនោះ កាលនោះក៏មិនមែនជាកាលគួរដែរ។ ចំណែកឯអាយុកាលចាប់តាំងពីមួយសែនឆ្នាំចុះមកក្រោម និងចាប់តាំងពីមួយរយឆ្នាំឡើងទៅលើ ទើបឈ្មោះថាកាលគួរ។ ហើយក្នុងសម័យនោះ អាយុកាលរបស់មនុស្សគឺមួយរយឆ្នាំ។ លំដាប់នោះ ព្រះមហាសត្វទ្រង់ជ្រាបច្បាស់នូវកាលថា «នេះជាកាលគួរកើតហើយ»။

---

တတော ဒီပံ ဝိလောကေန္တော သပရိဝါရေ စတ္တာရော ဒီပေ ဩလောကေတွာ – ‘‘တီသု ဒီပေသု ဗုဒ္ဓါ န နိဗ္ဗတ္တန္တိ, ဇမ္ဗုဒီပေယေဝ နိဗ္ဗတ္တန္တီ’’တိ ဒီပံ ပဿိ.

បន្ទាប់ពីនោះមក កាលទ្រង់ពិចារណាអំពីទ្វីប ទ្រង់ទតមើលទ្វីបធំទាំង ៤ ព្រមទាំងទ្វីបបរិវារទាំងឡាយ ហើយទ្រង់ឃើញច្បាស់នូវទ្វីបថា «ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ មិនដែលត្រាស់ដឹងក្នុងទ្វីបទាំង ៣ ឡើយ គឺតែងតែត្រាស់ដឹងក្នុងជម្ពូទ្វីបតែមួយប៉ុណ្ណោះ»។

---

တတော – ‘‘ဇမ္ဗုဒီပေါ နာမ မဟာ, ဒသယောဇနသဟဿပရိမာဏော, ကတရသ္မိံ နု ခေါ ပဒေသေ ဗုဒ္ဓါ နိဗ္ဗတ္တန္တီ’’တိ ဒေသံ ဝိလောကေန္တော မဇ္ဈိမဒေသံ ပဿိ. မဇ္ဈိမဒေသော နာမ ‘‘ပုရတ္ထိမာယ ဒိသာယ ဂဇင်္ဂလံ နာမ နိဂမော’’တိအာဒိနာ နယေန ဝိနယေ (မဟာဝ. ၂၅၉) ဝုတ္တောဝ. သော ပန အာယာမတော တီဏိ ယောဇနသတာနိ. ဝိတ္ထာရတော အဍ္ဎတိယာနိ, ပရိက္ခေပတော နဝယောဇနသတာနီတိ. ဧတသ္မိဉှိ ပဒေသေ စတ္တာရိ အဋ္ဌ သောဠသ ဝါ အသင်္ချေယျာနိ, ကပ္ပသတသဟဿဉ္စ ပါရမိယော ပူရေတွာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ဒွေ အသင်္ချေယျာနိ, ကပ္ပသတသဟဿဉ္စ ပါရမိယော ပူရေတွာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, ဧကံ အသင်္ချေယျံ, ကပ္ပသတသဟဿဉ္စ ပါရမိယော ပူရေတွာ သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနာဒယော မဟာသာဝကာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, စတုန္နံ မဟာဒီပါနံ ဒွိသဟဿာနံ ပရိတ္တဒီပါနဉ္စ ဣဿရိယာဓိပစ္စကာရကစက္ကဝတ္တိရာဇာနော ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, အညေ စ မဟေသက္ခာ ခတ္တိယဗြာဟ္မဏဂဟပတိမဟာသာလာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ဣဒဉ္စေတ္ထ ကပိလဝတ္ထု နာမ နဂရံ, တတ္ထ မယာ နိဗ္ဗတ္တိတဗ္ဗန္တိ နိဋ္ဌမဂမာသိ.

បន្ទាប់ពីនោះមក ព្រះអង្គទ្រង់ពិចារណាថា «ជម្ពូទ្វីបនេះធំណាស់ មានទំហំប្រមាណមួយម៉ឺនយោជន៍ តើព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ តែងត្រាស់ដឹងក្នុងប្រទេសណា?» កាលទ្រង់ពិចារណាអំពីប្រទេស ក៏ទតឃើញមជ្ឈិមប្រទេស។ មជ្ឈិមប្រទេសនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់បានកំណត់ទុកហើយក្នុងវិន័យបិដក ដោយវិធីមានជាអាទិ៍ថា «ក្នុងទិសខាងកើត មាននិគមឈ្មោះថា កជង្គលៈ» ជាដើម។ មជ្ឈិមប្រទេសនោះ មានបណ្តោយ ៣០០ យោជន៍ ទទឹង ២៥០ យោជន៍ និងមានបរិមាត្រ ៩០០ យោជន៍។ ក្នុងប្រទេសនេះឯង ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទាំងឡាយ ដែលបានបំពេញបារមីអស់ ៤ អសង្ខេយ្យ ៨ អសង្ខេយ្យ ឬ ១៦ អសង្ខេយ្យ និងមួយសែនកប្ប តែងត្រាស់ដឹងឡើង。 ព្រះបច្ចេកពុទ្ធទាំងឡាយ ដែលបានបំពេញបារមីអស់ ២ អសង្ខេយ្យ និងមួយសែនកប្ប តែងត្រាស់ដឹងឡើង។ ព្រះមហាសាវកទាំងឡាយ មានព្រះសារីបុត្ត និងព្រះមោគ្គល្លានជាដើម ដែលបានបំពេញបារមីអស់ ១ អសង្ខេយ្យ និងមួយសែនកប្ប តែងកើតឡើង។ ព្រះរាជាចក្រពត្តិទាំងឡាយ ដែលសោយរាជ្យជាធំលើទ្វីបធំទាំង ៤ និងទ្វីបតូចៗ ២០០០ តែងកើតឡើង។ ព្រមទាំងពួកក្សត្រមហាសាល ព្រាហ្មណមហាសាល និងគហបតីមហាសាលដទៃទៀត ដែលមានសក្តិធំ ក៏តែងកើតឡើងក្នុងទីនេះដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងមជ្ឈិមប្រទេសនេះ មាននគរមួយឈ្មោះថា កបិលព័ស្តុ ព្រះអង្គក៏ទ្រង់សម្រេចព្រះទ័យថា «តថាគតគួរទៅកើតក្នុងនគរកបិលព័ស្តុនោះ»។

---

တတော ကုလံ ဝိလောကေန္တော – ‘‘ဗုဒ္ဓါ နာမ လောကသမ္မတေ ကုလေ နိဗ္ဗတ္တန္တိ, ဣဒါနိ စ ခတ္တိယကုလံ လောကသမ္မတံ, တတ္ထ နိဗ္ဗတ္တိဿာမိ, သုဒ္ဓေါဒနော နာမ ရာဇာ မေ ပိတာ ဘဝိဿတီ’’တိ ကုလံ ပဿိ.

បន្ទាប់ពីនោះមក កាលទ្រង់ពិចារណាអំពីត្រកូល ទ្រង់គិតថា «ធម្មតាព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ តែងត្រាស់ដឹងក្នុងត្រកូលដែលលោកសន្មតថាខ្ពង់ខ្ពស់ ហើយក្នុងពេលឥឡូវនេះ ត្រកូលក្សត្រជាត្រកូលដែលលោកសន្មតថាខ្ពង់ខ្ពស់ តថាគតនឹងទៅកើតក្នុងត្រកូលក្សត្រនោះ ព្រះរាជាព្រះនាម សុទ្ធោទនៈ នឹងបានជាព្រះវរបិតារបស់តថាគត» ដូច្នេះហើយ ទ្រង់ក៏ទតឃើញត្រកូល។

---

တတော မာတရံ ဝိလောကေန္တော – ‘‘ဗုဒ္ဓမာတာ နာမ လောလာ သုရာဓုတ္တာ န ဟောတိ, ကပ္ပသတသဟဿံ ပူရိတပါရမီ ဇာတိတော ပဋ္ဌာယ အခဏ္ဍပဉ္စသီလာ ဟောတိ, အယဉ္စ မဟာမာယာ နာမ ဒေဝီ ဧဒိသာ. အယံ မေ မာတာ ဘဝိဿတိ. ကိတ္တကံ ပနဿာ အာယူ’’တိ အာဝဇ္ဇန္တော – ‘‘ဒသန္နံ မာသာနံ ဥပရိ သတ္တ ဒိဝသာနီ’’တိ ပဿိ.

បន្ទាប់ពីនោះមក កាលទ្រង់ពិចារណាអំពីព្រះមាតា ទ្រង់គិតថា «ធម្មតាព្រះពុទ្ធមាតា មិនមែនជាស្រ្តីលលកលលា ឬជាស្រ្តីល្មោភសុរាឡើយ គឺត្រូវតែជាអ្នកបានបំពេញបារមីអស់មួយសែនកប្ប និងជាអ្នកមានសីល ៥ មិនដាច់ធ្លាយ ចាប់តាំងពីកើតមក ហើយព្រះនាងមហាមាយាទេវីនេះ ក៏មានសភាពបែបនេះដែរ។ ព្រះនាងនឹងបានជាព្រះមាតារបស់តថាគត។ ចុះព្រះជន្មាយុរបស់ព្រះនាងមានប្រមាណប៉ុន្មាន?» កាលទ្រង់ពិចារណាទៅ ក៏ទតឃើញថា «មានអាយុនៅសល់តែ ៧ ថ្ងៃ បន្ទាប់ពីដប់ខែ»។

---

ဣတိ [Pg.124] ဣမံ ပဉ္စမဟာဝိလောကနံ ဝိလောကေတွာ – ‘‘ကာလော မေ မာရိသာ ဗုဒ္ဓဘာဝါယာ’’တိ ဒေဝတာနံ သင်္ဂဟံ ကရောန္တော ပဋိညံ ဒတွာ ‘‘ဂစ္ဆထ တုမှေ’’တိ တာ ဒေဝတာ ဥယျောဇေတွာ တုသိတဒေဝတာဟိ ပရိဝုတော တုသိတပုရေ နန္ဒနဝနံ ပါဝိသိ. သဗ္ဗဒေဝလောကေသု ဟိ နန္ဒနဝနံ အတ္ထိယေဝ. တတ္ထ နံ ဒေဝတာ – ‘‘ဣတော စုတော သုဂတိံ ဂစ္ဆ, ဣတော စုတော သုဂတိံ ဂစ္ဆာ’’တိ ပုဗ္ဗေကတကုသလကမ္မောကာသံ သာရယမာနာ ဝိစရန္တိ. သော ဧဝံ ဒေဝတာဟိ ကုသလံ သာရယမာနာဟိ ပရိဝုတော တတ္ထ ဝိစရန္တောဝ စဝိ.

កាលដែលព្រះពោធិសត្វទ្រង់ធ្វើមហាវិលោកនៈទាំង ៥ យ៉ាងនេះរួចហើយ ដើម្បីធ្វើសង្គហៈដល់ពួកទេវតា ទ្រង់ក៏ប្រទានបដិញ្ញាថា «ម្នាលអ្នកដ៏មានភ័ក្ត្រទាំងឡាយ ឥឡូវនេះ ជាកាលគួរដល់ព្រះពុទ្ធភាពរបស់តថាគតហើយ» រួចទ្រង់បញ្ជូនពួកទេវតាទាំងនោះទៅវិញដោយព្រះបន្ទូលថា «អ្នកទាំងឡាយចូរទៅចុះ» ហើយព្រះអង្គមានពួកទេវតាជាន់តុសិតហែហមអមដំណើរ យាងចូលទៅកាន់នន្ទវនឧទ្យាន ក្នុងតុសិតបុរី។ ព្រោះថា ក្នុងទេវលោកគ្រប់ជាន់ តែងតែមាននន្ទវនឧទ្យានដូចៗគ្នា។ ក្នុងនន្ទវនឧទ្យាននោះ ពួកទេវតាទាំងឡាយតែងតែហែហមអមដំណើរព្រះអង្គ ហើយរំលឹកនូវឱកាសនៃកុសលកម្មដែលព្រះអង្គបានធ្វើហើយក្នុងកាលមុន ដោយពោលថា «សូមព្រះអង្គច្យុតពីទីនេះទៅកាន់សុគតិភពចុះ សូមព្រះអង្គច្យុតពីទីនេះទៅកាន់សុគតិភពចុះ»។ ព្រះពោធិសត្វនោះ កាលដែលពួកទេវតារំលឹកនូវកុសលកម្មយ៉ាងនេះ ក៏មានទេវតាទាំងនោះហែហមអមដំណើរ យាងក្រសាលក្នុងឧទ្យាននោះ ហើយក៏ច្យុតទៅក្នុងទីនោះឯង។

---

ဧဝံ စုတော စဝါမီတိ ပဇာနာတိ, စုတိစိတ္တံ န ဇာနာတိ. ပဋိသန္ဓိံ ဂဟေတွာပိ ပဋိသန္ဓိစိတ္တံ န ဇာနာတိ, ဣမသ္မိံ မေ ဌာနေ ပဋိသန္ဓိ ဂဟိတာတိ ဧဝံ ပန ဇာနာတိ. ကေစိ ပန ထေရာ ‘‘အာဝဇ္ဇနပရိယာယော နာမ လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတိ, ဒုတိယတတိယစိတ္တဝါရေယေဝ ဇာနိဿတီ’’တိ ဝဒန္တိ. တိပိဋကမဟာသီဝတ္ထေရော ပနာဟ – ‘‘မဟာသတ္တာနံ ပဋိသန္ဓိ န အညေသံ ပဋိသန္ဓိသဒိသာ, ကောဋိပ္ပတ္တံ တေသံ သတိသမ္ပဇညံ. ယသ္မာ ပန တေနေဝ စိတ္တေန တံ စိတ္တံ ဉာတုံ န သက္ကာ, တသ္မာ စုတိစိတ္တံ န ဇာနာတိ. စုတိက္ခဏေပိ စဝါမီတိ ပဇာနာတိ, ပဋိသန္ဓိံ ဂဟေတွာပိ ပဋိသန္ဓိစိတ္တံ န ဇာနာတိ, အသုကသ္မိံ ဌာနေ ပဋိသန္ဓိ ဂဟိတာတိ ပဇာနာတိ, တသ္မိံ ကာလေ ဒသသဟဿီ ကမ္ပတီ’’တိ. ဧဝံ သတော သမ္ပဇာနော မာတုကုစ္ဆိံ ဩက္ကမန္တော ပန ဧကူနဝီသတိယာ ပဋိသန္ဓိစိတ္တေသု မေတ္တာပုဗ္ဗဘာဂဿ သောမနဿ-သဟဂတ-ဉာဏသမ္ပယုတ္တ-အသင်္ခါရိက-ကုသလစိတ္တဿ သဒိသမဟာဝိပါကစိတ္တေန ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ. မဟာသီဝတ္ထေရော ပန ‘‘ဥပေက္ခာသဟဂတေနာ’’တိ အာဟ.

កាលដែលព្រះអង្គច្យុតយ៉ាងនេះ តែងដឹងច្បាស់ថា «តថាគតកំពុងច្យុត» ប៉ុន្តែမដឹងនូវចុតិចិត្តឡើយ។ សូម្បីតែកាលចាប់បដិសន្ធិហើយ ក៏មិនដឹងនូវបដិសន្ធិចិត្តឡើយ ប៉ុន្តែដឹងច្បាស់យ៉ាងនេះថា «តថាគតបានចាប់បដិសន្ធិក្នុងទីនេះហើយ»។ ចំណែកព្រះថេរៈខ្លះពោលថា «ការបាននូវឱកាសនៃការពិចារណា (អាវជ្ជនៈ) គួរតែមាន ព្រះអង្គនឹងដឹងបានក្នុងវារៈនៃចិត្តទី ២ ឬទី ៣ ប៉ុណ្ណោះ»។ ចំណែកព្រះមហាសីវត្ថេរ អ្នកទ្រទ្រង់ព្រះត្រៃបិដក ពោលថា «បដិសន្ធិរបស់ព្រះមហាសត្វទាំងឡាយ មិនដូចជាបដិសន្ធិរបស់សត្វដទៃឡើយ ព្រោះសតិនិងសម្បជញ្ញៈរបស់ព្រះអង្គដល់នូវភាពកំពូលបំផុត។ ប៉ុន្តែ ព្រោះហេតុតែចិត្តនោះ មិនអាចដឹងនូវចិត្តនោះឯងបាន ហេតុនោះ ព្រះអង្គទើបមិនដឹងនូវចុតិចិត្ត។ សូម្បីក្នុងခណៈចុតិ ក៏ដឹងច្បាស់ថា «តថាគតកំពុងច្យុត» សូម្បីចាប់បដិសន្ធិហើយ ក៏មិនដឹងនូវបដិសន្ធិចិត្តឡើយ តែដឹងច្បាស់ថា «តថាគតបានចាប់បដិសន្ធិក្នុងទីឯណោះហើយ» ហើយក្នុងកាលនោះ ម៉ឺនលោកធាតុក៏រញ្ជួយញាប់ញ័រ»។ ព្រះពោធិសត្វកាលយាងចុះកាន់ព្រះគភ៌របស់ព្រះមាតា ដោយមានសតិនិងសម្បជញ្ញៈយ៉ាងនេះ ទ្រង់ចាប់បដិសន្ធិដោយមហវិបាកចិត្ត ដែលប្រហាក់ប្រហែលនឹងកុសលចិត្តជាអសង្ខារិកៈ ប្រកបដោយញាណ រួមដោយសោមនស្ស ដែលមានមេត្តាជាបុព្វភាគ ក្នុងចំណោមបដិសន្ធិចិត្តទាំង ១៩ ប្រការ។ ចំណែកព្រះមហាសីវត្ថេរ ពោលថា «ទ្រង់ចាប់បដិសន្ធិដោយចិត្តប្រកបដោយឧបេក្ខា»။

---

ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှန္တော ပန အာသာဠှီပုဏ္ဏမာယံ ဥတ္တရာသာဠှနက္ခတ္တေန အဂ္ဂဟေသိ. တဒါ ကိရ မဟာမာယာ ပုရေ ပုဏ္ဏမာယ သတ္တမဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ဝိဂတသုရာပါနံ မာလာဂန္ဓဝိဘူသနသမ္ပန္နံ နက္ခတ္တကီဠံ အနုဘဝမာနာ သတ္တမေ ဒိဝသေ ပါတော ဝုဋ္ဌာယ ဂန္ဓောဒကေန နှာယိတွာ သဗ္ဗာလင်္ကာရဝိဘူသိတာ ဝရဘောဇနံ ဘုဉ္ဇိတွာ ဥပေါသထင်္ဂါနိ အဓိဋ္ဌာယ သိရီဂဗ္ဘံ ပဝိသိတွာ သိရီသယနေ နိပန္နာ နိဒ္ဒံ ဩက္ကမမာနာ ဣဒံ သုပိနံ အဒ္ဒသ – ‘‘စတ္တာရော ကိရ နံ မဟာရာဇာနော သယနေနေဝ သဒ္ဓိံ ဥက္ခိပိတွာ အနောတတ္တဒဟံ နေတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌံသု. အထ နေသံ ဒေဝိယော အာဂန္တွာ မနုဿမလဟရဏတ္ထံ နှာပေတွာ ဒိဗ္ဗဝတ္ထံ နိဝါသေတွာ ဂန္ဓေဟိ ဝိလိမ္ပေတွာ ဒိဗ္ဗပုပ္ဖာနိ ပိဠန္ဓိတွာ တတော အဝိဒူရေ ရဇတပဗ္ဗတော, တဿ အန္တော ကနကဝိမာနံ အတ္ထိ, တသ္မိံ ပါစီနတော [Pg.125] သီသံ ကတွာ နိပဇ္ဇာပေသုံ. အထ ဗောဓိသတ္တော သေတဝရဝါရဏော ဟုတွာ တတော အဝိဒူရေ ဧကော သုဝဏ္ဏပဗ္ဗတော, တတ္ထ စရိတွာ တတော ဩရုယှ ရဇတပဗ္ဗတံ အဘိရုဟိတွာ ဥတ္တရဒိသတော အာဂမ္မ ကနကဝိမာနံ ပဝိသိတွာ မာတရံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ဒက္ခိဏပဿံ ဖာလေတွာ ကုစ္ဆိံ ပဝိဋ္ဌသဒိသော အဟောသိ.

កាលដែលព្រះពោធិសត្វចាប់បដិសន្ធិ ទ្រង់ចាប់បដិសន្ធិក្នុងថ្ងៃពេញបូណ៌មីខែអាសាឍ ដោយឧត្តរាសាឡ្ហនក្ខត្តឫក្ស។ ឮថា ក្នុងកាលនោះ ព្រះនាងមហាមាយាទេវី ចាប់តាំងពីថ្ងៃទី ៧ មុនថ្ងៃពេញបូណ៌មីមក ទ្រង់វៀរចាកការសោយទឹកស្រវឹង ទាំងទ្រង់ប្រដាប់ដោយផ្កាកម្រង និងគ្រឿងក្រអូបផ្សេងៗ សោយសុខក្នុងពិធីបុណ្យနក្ខត្តឫក្ស លុះដល់ថ្ងៃទី ៧ ជាថ្ងៃពេញបូណ៌មី ទ្រង់តើនពីព្រលឹម ស្រង់ទឹកអប់ (គន្ធោទក) ទ្រង់គ្រឿងអលង្ការគ្រប់បែបយ៉ាង សោយភោជនាហារដ៏ឧត្តម សមាទានឧបោសថសីល រួចយាងចូលទៅកាន់សិរីគភ៌ ផ្ទំលើសិរីសយនា កាលដែលព្រះនាងជិតលង់លក់ទៅ ក៏យល់សប្តិឃើញដូច្នេះថា៖ «ឮថា ព្រះមហារាជទាំង ៤ លើកព្រះនាងឡើងទាំងព្រះសយនា នាំទៅកាន់ស្រះអនោតត្ត រួចដាក់ចុះក្នុងទីសមគួរមួយ។ លំដាប់នោះ ពួកទេវីរបស់ព្រះមហារាជទាំងនោះ បានមកដល់ ហើយស្រង់ទឹកថ្វាយព្រះនាង ដើម្បីជម្រះមន្ទិលរបស់មនុស្សលោក រួចថ្វាយសម្លៀកបំពាក់ទិព្វ លាបគ្រឿងក្រអូបទិព្វ និងសៀតផ្កាទិព្វ បន្ទាប់មក មិនឆ្ងាយពីទីនោះ មានភ្នំប្រាក់មួយ នៅខាងក្នុងភ្នំប្រាក់នោះ មានវិមានមាស ពួកទេវីទាំងនោះក៏ញ៉ាំងព្រះនាងឲ្យផ្ទំក្នុងវិមានមាសនោះ ដោយដាក់ព្រះសិរឆ្ពោះទៅទិសខាងកើត។ លំដាប់នោះ ព្រះពោធិសត្វបានក្លាយជាស្តេចដំរីសដ៏ប្រសើរ យាងចុះពីភ្នំមាសមួយដែលនៅមិនឆ្ងាយពីទីនោះ បន្ទាប់ពីបានត្រាច់ចរលើភ្នំមាសនោះរួច ក៏ឡើងទៅកាន់ភ្នំប្រាក់ យាងមកពីទិសខាងជើង ចូលទៅកាន់វិមានមាស ធ្វើប្រទក្សិណព្រះមាតា រួចហាក់ដូចជាចូលទៅកាន់ព្រះគភ៌របស់ព្រះមាតា ដោយទម្លុះចំហៀងព្រះកាយខាងស្តាំ»။

---

အထ ပဗုဒ္ဓါ ဒေဝီ တံ သုပိနံ ရညော အာရောစေသိ. ရာဇာ ပဘာတာယ ရတ္တိယာ စတုသဋ္ဌိမတ္တေ ဗြာဟ္မဏပါမောက္ခေ ပက္ကောသာပေတွာ ဟရိတူပလိတ္တာယ လာဇာဒီဟိ ကတမင်္ဂလသက္ကာရာယ ဘူမိယာ မဟာရဟာနိ အာသနာနိ ပညာပေတွာ တတ္ထ နိသိန္နာနံ ဗြာဟ္မဏာနံ သပ္ပိမဓုသက္ကရာဘိသင်္ခါရဿ ဝရပါယာသဿ သုဝဏ္ဏရဇတပါတိယော ပူရေတွာ သုဝဏ္ဏရဇတပါတီတိဟေဝ ပဋိကုဇ္ဇိတွာ အဒါသိ, အညေဟိ စ အဟတဝတ္ထကပိလဂါဝီဒါနာဒီဟိ တေ သန္တပ္ပေသိ. အထ နေသံ သဗ္ဗကာမသန္တပ္ပိတာနံ သုပိနံ အာရောစာပေတွာ – ‘‘ကိံ ဘဝိဿတီ’’တိ ပုစ္ဆိ. ဗြာဟ္မဏာ အာဟံသု – ‘‘မာ စိန္တယိ မဟာရာဇ, ဒေဝိယာ တေ ကုစ္ဆိမှိ ဂဗ္ဘော ပတိဋ္ဌိတော, သော စ ခေါ ပုရိသဂဗ္ဘော, န ဣတ္ထိဂဗ္ဘော, ပုတ္တော တေ ဘဝိဿတိ. သော သစေ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသိဿတိ, ရာဇာ ဘဝိဿတိ စက္ကဝတ္တီ. သစေ အဂါရာ နိက္ခမ္မ ပဗ္ဗဇိဿတိ, ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ လောကေ ဝိဝဋ္ဋစ္ဆဒေါ’’တိ. ဧဝံ သတော သမ္ပဇာနော ဗောဓိသတ္တော တုသိတကာယာ စဝိတွာ မာတုကုစ္ဆိံ ဩက္ကမတိ.

លំដាប់នោះ កាលព្រះនាងតើនឡើង ក៏ទូលរឿងយល់សប្តិនោះដល់ព្រះរាជា។ លុះព្រឹកឡើង ព្រះរាជាទ្រង់បញ្ជាឲ្យហៅពួកព្រាហ្មណ៍ឈានមុខប្រមាណ ៦៤ នាក់ មកកាន់ទីលានដែលគេលាបដោយលាមកគោស្រស់ និងရៀបចំគ្រឿងមង្គលការបូជាមានលាជជាដើម រួចទ្រង់ឲ្យរៀបចំអាសនៈដ៏មានតម្លៃ ហើយទ្រង់ប្រគេននូវឃីរភោជនដ៏ប្រសើរ ដែលលាយដោយទឹកដោះថ្លា ទឹកឃ្មុំ និងស្ករ ពេញក្នុងភាជន៍មាសនិងប្រាក់ រួចគ្របដោយភាជន៍មាសនិងប្រាក់ដទៃទៀត ដល់ពួកព្រាហ្មណ៍ដែលអង្គុយលើអាសនៈទាំងនោះ ព្រមទាំងទ្រង់ធ្វើឲ្យពួកព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះឆ្អែតស្កប់ស្កល់ដោយទានផ្សេងៗ មានសម្លៀកបំពាក់ថ្មី និងមេគោក្រဟមជាដើម។ លំដាប់នោះ កាលដែលពួកព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះឆ្អែតស្កប់ស្កល់ដោយសេចក្តីប្រាថ្នាគ្រប់យ៉ាងហើយ ព្រះអង្គក៏ទ្រង់ឲ្យប្រាប់រឿងយល់សប្តិ រួចត្រាស់សួរថា «តើនឹងមានអ្វីកើតឡើង?»។ ពួកព្រាហ្មណ៍ក្រាបបង្គំទូលថា «បពិត្រមហារាជ សូមព្រះអង្គកុំព្រួយព្រះទ័យឡើយ ព្រះគភ៌បានប្រតិស្ឋានក្នុងព្រះឧទររបស់ព្រះទេវីហើយ ព្រះគភ៌នោះជាបុត្រ មិនមែនជាបុត្រីឡើយ ព្រះអង្គនឹងបានព្រះរាជបុត្រមួយព្រះអង្គ។ ប្រសិនបើព្រះរាជបុត្រនោះនៅគ្រប់គ្រងផ្ទះ នឹងបានជាស្តេចចក្រពត្តិ តែបើទ្រង់ចេញសាងព្រះផ្នួស នឹងបានត្រាស់ជាព្រះពុទ្ធក្នុងលោក ជាអ្នកបើកលោក (វិវដ្តច្ឆទៈ)»។ ព្រះពោធិសត្វមានសតិនិងសម្បជញ្ញៈយ៉ាងនេះ ច្យុតចាកតុសិតកាយ ហើយយាងចុះកាន់ព្រះគភ៌របស់ព្រះមាតា ដោយប្រការដូច្នេះ។

---

တတ္ထ သတော သမ္ပဇာနောတိ ဣမိနာ စတုတ္ထာယ ဂဗ္ဘာဝက္ကန္တိယာ ဩက္ကမတီတိ ဒဿေတိ. စတဿော ဟိ ဂဗ္ဘာဝက္ကန္တိယော.

ក្នុងពាក្យទាំងនោះ បទថា «សតោ សម្បជានោ» នេះ ព្រះអដ្ឋកថាចារ្យបង្ហាញថា ព្រះអង្គយាងចុះកាន់ព្រះគភ៌ដោយការយាងចុះកាន់គភ៌បែបទី ៤។ ព្រោះថា การយាងចុះកាន់គភ៌ (គព្ភោក្កន្តិ) មាន ៤ យ៉ាង។

---

‘‘စတဿော ဣမာ, ဘန္တေ, ဂဗ္ဘာဝက္ကန္တိယော. ဣဓ, ဘန္တေ, ဧကစ္စော အသမ္ပဇာနော မာတုကုစ္ဆိံ ဩက္ကမတိ, အသမ္ပဇာနော မာတုကုစ္ဆိသ္မိံ ဌာတိ, အသမ္ပဇာနော မာတုကုစ္ဆိမှာ နိက္ခမတိ, အယံ ပဌမာ ဂဗ္ဘာဝက္ကန္တိ.

«បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ការយាងចុះកាន់គភ៌ទាំងឡាយនេះ មាន ៤ យ៉ាង។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន បុគ្គលខ្លះក្នុងលោកនេះ មិនដឹងខ្លួនច្បាស់ កាលយាងចុះកាន់ផ្ទៃមាតា មិនដឹងខ្លួនច្បាស់ កាលនៅក្នុងផ្ទៃមាតា មិនដឹងខ្លួនច្បាស់ កាលប្រសូតចាកផ្ទៃមាតា នេះជាការយាងចុះកាន់គភ៌ទី ១។

---

ပုန စပရံ, ဘန္တေ, ဣဓေကစ္စော သမ္ပဇာနော မာတုကုစ္ဆိံ ဩက္ကမတိ, အသမ္ပဇာနော မာတုကုစ္ဆိသ္မိံ ဌာတိ, အသမ္ပဇာနော မာတုကုစ္ဆိမှာ နိက္ခမတိ, အယံ ဒုတိယာ ဂဗ္ဘာဝက္ကန္တိ.

បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន មួយវិញទៀត ក្នុងលោកនេះ បុគ្គលខ្លះ ដឹងខ្លួនច្បាស់ កាលចុះកាន់ផ្ទៃមាតា តែមិនដឹងខ្លួនច្បាស់ កាលនៅក្នុងផ្ទៃមាតា មិនដឹងខ្លួនច្បាស់ កាលប្រសូតចាកផ្ទៃមាតា នេះជាការចុះកាន់ផ្ទៃគភ៌ គម្រប់ពីរ។

---

ပုန စပရံ, ဘန္တေ, ဣဓေကစ္စော သမ္ပဇာနော မာတုကုစ္ဆိံ ဩက္ကမတိ, သမ္ပဇာနော မာတုကုစ္ဆိသ္မိံ ဌာတိ, အသမ္ပဇာနော မာတုကုစ္ဆိမှာ နိက္ခမတိ, အယံ တတိယာ ဂဗ္ဘာဝက္ကန္တိ.

បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន មួយវិញទៀត ក្នុងលោកនេះ បុគ្គលខ្លះ ដឹងខ្លួនច្បាស់ កាលចុះកាន់ផ្ទៃមាតា ដឹងខ្លួនច្បាស់ កាលនៅក្នុងផ្ទៃមាតា តែមិនដឹងខ្លួនច្បាស់ កាលប្រសូតចាកផ្ទៃមាតា នេះជាការចុះកាន់ផ្ទៃគភ៌ គម្រប់បី។

---

ပုန [Pg.126] စပရံ, ဘန္တေ, ဣဓေကစ္စော သမ္ပဇာနော မာတုကုစ္ဆိံ ဩက္ကမတိ, သမ္ပဇာနော မာတုကုစ္ဆိသ္မိံ ဌာတိ, သမ္ပဇာနော မာတုကုစ္ဆိမှာ နိက္ခမတိ, အယံ စတုတ္ထာ ဂဗ္ဘာဝက္ကန္တီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၃.၁၄၇).

បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន មួយវិញទៀត ក្នុងលោកនេះ បុគ្គលខ្លះ ដឹងខ្លួនច្បាស់ កាលចុះកាន់ផ្ទៃមាតា ដឹងខ្លួនច្បាស់ កាលនៅក្នុងផ្ទៃមាតា ដឹងខ្លួនច្បាស់ កាលប្រសូតចាកផ្ទៃមាតា នេះជាការចុះកាន់ផ្ទៃគភ៌ គម្រប់បួន។

---

ဧတာသု ပဌမာ လောကိယမနုဿာနံ ဟောတိ, ဒုတိယာ အသီတိမဟာသာဝကာနံ, တတိယာ ဒွိန္နံ အဂ္ဂသာဝကာနံ ပစ္စေကဗောဓိသတ္တာနဉ္စ. တေ ကိရ ကမ္မဇဝါတေဟိ ဥဒ္ဓံပါဒါ အဓောသိရာ အနေကသတပေါရိသေ ပပါတေ ဝိယ ယောနိမုခေ တာဠစ္ဆိဂ္ဂလေန ဟတ္ထီ ဝိယ အတိဝိယ သမ္ဗာဓေန ယောနိမုခေန နိက္ခမမာနာ အနန္တံ ဒုက္ခံ ပါပုဏန္တိ. တေန နေသံ ‘‘မယံ နိက္ခမာမာ’’တိ သမ္ပဇာနတာ န ဟောတိ. စတုတ္ထာ သဗ္ဗညုဗောဓိသတ္တာနံ. တေ ဟိ မာတုကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှန္တာပိ ဇာနန္တိ, တတ္ထ ဝသန္တာပိ ဇာနန္တိ. နိက္ခမနကာလေပိ နေသံ ကမ္မဇဝါတာ ဥဒ္ဓံပါဒေ အဓောသိရေ ကတွာ ခိပိတုံ န သက္ကောန္တိ, ဒွေ ဟတ္ထေ ပသာရေတွာ အက္ခီနိ ဥမ္မီလေတွာ ဌိတကာဝ နိက္ခမန္တိ.

ក្នុងបដិសន្ធិទាំងនោះ បដិសន្ធិទីមួយ រមែងមានដល់មនុស្សលោកីយ៍ទូទៅ បដិសន្ធិទីពីរ រមែងមានដល់ព្រះមហាសាវកទាំង ៨០ អង្គ បដិសន្ធិទីបី រមែងមានដល់ព្រះអគ្គសាវកទាំងពីរ និងព្រះបច្ចេកពោធិសត្វទាំងឡាយ។ ឮថា ព្រះអគ្គសាវក និងព្រះបច្ចេកពោធិសត្វទាំងនោះ ត្រូវខ្យល់កម្មជវាតបក់បោក ធ្វើឲ្យមានជើងឡើងលើ មានក្បាលចុះក្រោម ហាក់ដូចជាធ្លាក់ទៅក្នុងជ្រោះជ្រៅមានជម្រៅជាងរយជួរមនុស្ស កាលដែលប្រសូតចេញតាមមាត់ទ្វារយោនីដ៏ចង្អៀតក្រៃលែង ដូចជាដំរីដែលចេញតាមចន្លោះសោ រមែងរងទុក្ខវេទនារកទីបំផុតគ្មាន។ ព្រោះហេតុនោះ សេចក្តីដឹងខ្លួនច្បាស់ថា «យើងកំពុងប្រសូត» រមែងមិនមានដល់ព្រះអង្គឡើយ។ ចំណែកឯបដិសន្ធិទីបួន រមែងមានដល់ព្រះសព្វញ្ញូពោធិសត្វទាំងឡាយ។ ដ្បិតថា ព្រះសព្វញ្ញូពោធិសត្វទាំងនោះ សូម្បីកាលកាន់យកបដិសន្ធិក្នុងផ្ទៃមាតាក៏ដឹងខ្លួន សូម្បីកាលគង់នៅក្នុងផ្ទៃនោះក៏ដឹងខ្លួន។ សូម្បីក្នុងខណៈប្រសូត ខ្យល់កម្មជវាតទាំងឡាយ ក៏មិនអាចបង្វិលព្រះកាយឲ្យមានជើងឡើងលើ មានក្បាលចុះក្រោម ហើយច្រានចេញទៅបានឡើយ ព្រះអង្គរមែងលាតព្រះហស្តទាំងពីរ បើកព្រះនេត្រទាំងពីរ ហើយឈរប្រសូតចេញមកតែម្តង។

---

၂၀၁. မာတုကုစ္ဆိံ ဩက္ကမတီတိ ဧတ္ထ မာတုကုစ္ဆိံ ဩက္ကန္တော ဟောတီတိ အတ္ထော. ဩက္ကန္တေ ဟိ တသ္မိံ ဧဝံ ဟောတိ, န ဩက္ကမမာနေ. အပ္ပမာဏောတိ ဗုဒ္ဓပ္ပမာဏော, ဝိပုလောတိ အတ္ထော. ဥဠာရောတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ. ဒေဝါနုဘာဝန္တိ ဧတ္ထ ဒေဝါနံ အယမာနုဘာဝေါ – နိဝတ္ထဝတ္ထဿ ပဘာ ဒွါဒသ ယောဇနာနိ ဖရတိ, တထာ သရီရဿ, တထာ အလင်္ကာရဿ, တထာ ဝိမာနဿ, တံ အတိက္ကမိတွာတိ အတ္ထော.

២០១. ក្នុងពាក្យថា «mātukucchiṃ okkamati» នេះ មានសេចក្តីពន្យល់ថា «ជាអ្នកចុះកាន់ផ្ទៃមាតាហើយ»។ ដ្បិតកាលដែលព្រះពោធិសត្វនោះចុះកាន់ផ្ទៃរួចហើយ ទើបមានសេចក្តីដឹងខ្លួនយ៉ាងនេះ មិនមែនក្នុងខណៈកំពុងចុះកាន់ផ្ទៃឡើយ។ ពាក្យថា «appamāṇo» មានសេចក្តីថា ធំទូលាយ ស្មើនឹងប្រមាណរបស់ព្រះពុទ្ធ។ ពាក្យថា «uḷāro» ជាវេវចនសព្ទនៃពាក្យ «appamāṇo» នោះឯង។ ក្នុងពាក្យថា «devānubhāvaṃ» នេះ មានសេចក្តីពន្យល់អំពីអានុភាពរបស់ទេវតាទាំងឡាយថា ពន្លឺនៃសម្លៀកបំពាក់ដែលស្លៀកដណ្តប់ រមែងផ្សាយទៅអស់ ១២ យោជន៍ ពន្លឺនៃរាងកាយក៏ដូច្នោះដែរ ពន្លឺនៃគ្រឿងអលង្ការក៏ដូច្នោះដែរ ពន្លឺនៃវិមានក៏ដូច្នោះដែរ ពាក្យថា «កន្លងហួសនូវអានុភាពនោះ» គឺមានសេចក្តីយ៉ាងនេះ។

---

လောကန္တရိကာတိ တိဏ္ဏံ တိဏ္ဏံ စက္ကဝါဠာနံ အန္တရာ ဧကေကော လောကန္တရိကာ ဟောတိ, တိဏ္ဏံ သကဋစက္ကာနံ ပတ္တာနံ ဝါ အညမညံ အာဟစ္စ ဌပိတာနံ မဇ္ဈေ ဩကာသော ဝိယ. သော ပန လောကန္တရိကနိရယော ပရိမာဏတော အဋ္ဌယောဇနသဟဿော ဟောတိ. အဃာတိ နိစ္စဝိဝဋာ. အသံဝုတာတိ ဟေဋ္ဌာပိ အပ္ပတိဋ္ဌာ. အန္ဓကာရာတိ တမဘူတာ. အန္ဓကာရတိမိသာတိ စက္ခုဝိညာဏုပ္ပတ္တိနိဝါရဏတော အန္ဓဘာဝကရဏတိမိသေန သမန္နာဂတာ. တတ္ထ ကိရ စက္ခုဝိညာဏံ န ဇာယတိ. ဧဝံမဟိဒ္ဓိကာတိ စန္ဒိမသူရိယာ ကိရ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ တီသု ဒီပေသု ပညာယန္တိ, ဧဝံမဟိဒ္ဓိကာ. ဧကေကာယ ဒိသာယ နဝနဝယောဇနသတသဟဿာနိ အန္ဓကာရံ ဝိဓမိတွာ အာလောကံ ဒဿေန္တိ, ဧဝံ မဟာနုဘာဝါ. အာဘာယ နာနုဘောန္တီတိ အတ္တနော [Pg.127] ပဘာယ နပ္ပဟောန္တိ. တေ ကိရ စက္ကဝါဠပဗ္ဗတဿ ဝေမဇ္ဈေန စရန္တိ, စက္ကဝါဠပဗ္ဗတဉ္စ အတိက္ကမ္မ လောကန္တရိကနိရယော, တသ္မာ တေ တတ္ထ အာဘာယ နပ္ပဟောန္တိ.

ពាក្យថា «lokantarikā» មានសេចក្តីថា នរកលោកន្តរិកៈមួយៗ ស្ថិតនៅក្នុងចន្លោះនៃចក្រវាឡបីៗ ដូចជាចន្លោះកណ្តាលនៃកង់រទេះបី ឬបាត្របី ដែលគេដាក់ផ្អឹបប៉ះគ្នា។ ឯនរកលោកន្តរិកៈនោះ ដោយបរិមាណមានទំហំ ៨,០០០ យោជន៍។ ពាក្យថា «aghā» មានសេចក្តីថា បើកចំហជានិច្ច។ ពាក្យថា «asaṃvutā» មានសេចក្តីថា សូម្បីតែខាងក្រោមក៏គ្មានអ្វីទ្រទ្រង់ឡើយ។ ពាក្យថា «andhakārā» មានសេចក្តីថា ងងឹតសូន្យសុង។ ពាក្យថា «andhakāratimisā» មានសេចក្តីថា ប្រកបដោយសេចក្តីងងឹតស្លុបដែលធ្វើឲ្យទៅជាខ្វាក់ ព្រោះរារាំងការកើតឡើងនៃចក្ខុវិញ្ញាណ។ ឮថាក្នុងនរកនោះ ចក្ខុវិញ្ញាណរមែងមិនកើតឡើងឡើយ។ ពាក្យថា «evaṃmahiddhikā» មានសេចក្តីថា ឮថាព្រះចន្ទនិងព្រះអាទិត្យទាំងឡាយ រមែងប្រាកដក្នុងទ្វីបទាំងបីដោយការផ្សាយពន្លឺតែម្តងប៉ុណ្ណោះ មានឫទ្ធិធំយ៉ាងនេះ។ ក្នុងទិសមួយៗ រមែងកម្ចាត់បង់នូវសេចក្តីងងឹត ហើយធ្វើពន្លឺឲ្យប្រាកដអស់ចម្ងាយ ៩ សែនយោជន៍ មានអានុភាពធំយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា «ābhāya nappahonti» មានសេចក្តីថា មិនអាចផ្សាយពន្លឺរបស់ខ្លួនទៅដល់ឡើយ។ ឮថាព្រះចន្ទនិងព្រះអាទិត្យទាំងនោះ រមែងគោចរទៅតាមចន្លោះកណ្តាលនៃភ្នំចក្រវាឡ ឯនរកលោកន្តរិកៈស្ថិតនៅកន្លងហួសភ្នំចក្រវាឡទៅទៀត ព្រោះហេតុនោះ ព្រះចន្ទនិងព្រះអាទិត្យទាំងនោះ ទើបមិនអាចផ្សាយពន្លឺទៅដល់ទីនោះបានឡើយ។

---

ယေပိ တတ္ထ သတ္တာတိ ယေပိ တသ္မိံ လောကန္တရမဟာနိရယေ သတ္တာ ဥပပန္နာ. ကိံ ပန ကမ္မံ ကတွာ တေ တတ္ထ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ? ဘာရိယံ ဒါရုဏံ မာတာပိတူနံ ဓမ္မိကသမဏဗြာဟ္မဏာနဉ္စ ဥပရိ အပရာဓံ အညဉ္စ ဒိဝသေ ဒိဝသေ ပါဏဝဓာဒိသာဟသိကကမ္မံ ကတွာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ တမ္ဗပဏ္ဏိဒီပေ အဘယစောရနာဂစောရာဒယော ဝိယ. တေသံ အတ္တဘာဝေါ တိဂါဝုတိကော ဟောတိ, ဝဂ္ဂုလီနံ ဝိယ ဒီဃနခါ ဟောန္တိ. တေ ရုက္ခေ ဝဂ္ဂုလိယော ဝိယ နခေဟိ စက္ကဝါဠပါဒေ လဂ္ဂန္တိ. ယဒါ ပန သံသပ္ပန္တာ အညမညဿ ဟတ္ထပါသံ ဂတာ ဟောန္တိ, အထ ‘‘ဘက္ခော နော လဒ္ဓေါ’’တိ မညမာနာ တတ္ထ ဝါဝဋာ ဝိပရိဝတ္တိတွာ လောကသန္ဓာရကဥဒကေ ပတန္တိ. ဝါတေ ပဟရန္တေ မဓုကဖလာနိ ဝိယ ဆိဇ္ဇိတွာ ဥဒကေ ပတန္တိ. ပတိတမတ္တာ စ အစ္စန္တခါရေ ဥဒကေ ပိဋ္ဌပိဏ္ဍိ ဝိယ ဝိလီယန္တိ.

ពាក្យថា «yepi tattha sattā» មានសេចក្តីថា សូម្បីសត្វទាំងឡាយណាដែលទៅកើតក្នុងនរកលោកន្តរិកៈដ៏ធំនោះ។ ចុះសត្វទាំងនោះធ្វើកម្មអ្វី ទើបទៅកើតក្នុងទីនោះ? គឺព្រោះបានធ្វើសេចក្តីខុសឆ្គងដ៏ធ្ងន់ធ្ងរ និងសាហាវឃោរឃៅ លើមាតាបិតា និងសមណព្រាហ្មណ៍អ្នកមានធម៌ និងបានធ្វើកម្មដ៏សាហាវយង់ឃ្នង មានការសម្លាប់សត្វជាដើមជាប្រចាំរាល់ថ្ងៃ ដូចជាចោរឈ្មោះអភ័យ និងចោរឈ្មោះនាគជាដើម ក្នុងកោះលង្កា ទើបទៅកើតក្នុងទីនោះ។ រាងកាយរបស់សត្វនរកទាំងនោះ មានកម្ពស់ ៣ គាវុត មានក្រចកវែងៗ ដូចជាសត្វប្រចៀវ។ សត្វទាំងនោះ តែងយកក្រចកតោងជើងភ្នំចក្រវាឡទុក ដូចជាសត្វប្រចៀវតោងមែកឈើ។ កាលណាពួកវាវារទៅៗ ហើយប៉ះពាល់ដៃជើងគ្នាទៅវិញទៅមក ក្នុងខណៈនោះ ពួកវាសំគាល់ថា «យើងបានចំណីហើយ» ក៏ខ្វល់ខ្វាយដណ្តើមគ្នាស៊ី ហើយក៏របូតដៃធ្លាក់ទៅក្នុងទឹកដែលទ្រទ្រង់លោក។ កាលបើមានខ្យល់បក់បោកមក ពួកវាក៏របេះធ្លាក់ទៅក្នុងទឹក ដូចជាផ្លែសង្ឃ័រដែលជ្រុះចាកទង។ គ្រាន់តែធ្លាក់ទៅដល់ភ្លាម ពួកវាក៏រលាយខ្ទេចខ្ទីទៅក្នុងទឹកដ៏ត្រជាក់ខ្លាំងក្រៃលែងនោះ ដូចជាដុំម្សៅដែលរលាយក្នុងទឹកដូច្នោះឯង។

---

အညေပိ ကိရ ဘော သန္တိ သတ္တာတိ – ‘‘ယထာ မယံ မဟာဒုက္ခံ အနုဘဝါမ, ဧဝံ အညေပိ ကိရ သတ္တာ ဣဒံ ဒုက္ခံ အနုဘဝန္တာ ဣဓူပပန္နာ’’တိ တံ ဒိဝသံ ပဿန္တိ. အယံ ပန ဩဘာသော ဧကယာဂုပါနမတ္တမ္ပိ န တိဋ္ဌတိ, ယာဝတာ နိဒ္ဒါယိတွာ ပဗုဒ္ဓေါ အာရမ္မဏံ ဝိဘာဝေတိ, တတ္တကံ ကာလံ ဟောတိ. ဒီဃဘာဏကာ ပန ‘‘အစ္ဆရာသံဃာဋမတ္တမေဝ ဝိဇ္ဇုဘာသော ဝိယ နိစ္ဆရိတွာ ကိံ ဣဒန္တိ ဘဏန္တာနံယေဝ အန္တရဓာယတီ’’တိ ဝဒန္တိ. သင်္ကမ္ပတီတိ သမန္တတော ကမ္ပတိ. ဣတရဒွယံ ပုရိမပဿေဝ ဝေဝစနံ. ပုန အပ္ပမာဏော စာတိအာဒိ နိဂမနတ္ထံ ဝုတ္တံ.

ពាក្យថា «aññepi kira bho santi sattā» មានសេចក្តីថា សត្វទាំងឡាយក្នុងនរកនោះ រមែងមើលឃើញគ្នាក្នុងថ្ងៃនោះ ហើយពោលថា «នែគ្នាដឹងគ្នា ឮថាសូម្បីសត្វដទៃទៀតក៏មានដែរតើ ពួកវាបានរងទុក្ខវេទនានេះ ហើយមកកើតក្នុងទីនេះ ដូចជាពួកយើងដែលកំពុងរងទុក្ខវេទនាដ៏ធំធេងយ៉ាងនោះដែរ»។ ក៏ឯពន្លឺនោះ មិនស្ថិតនៅសូម្បីតែអស់រយៈពេលផឹកបបរមួយចានឡើយ គឺស្ថិតនៅត្រឹមតែរយៈពេលដែលមនុស្សដេកលក់ហើយភ្ញាក់ឡើង អាចកំណត់ដឹងនូវអារម្មណ៍បានប៉ុណ្ណោះ។ ចំណែកព្រះថេរៈអ្នកសូត្រព្រះទីឃនិកាយទាំងឡាយ រមែងពោលថា «ពន្លឺនោះភ្លឺឡើងដូចជាផ្លេកបន្ទោរ ត្រឹមតែមួយផ្ទាត់ម្រាមដៃប៉ុណ្ណោះ ហើយក៏រលត់បាត់ទៅវិញ ក្នុងខណៈដែលពួកសត្វកំពុងនិយាយថា "នេះជាអ្វីហ្ន៎?"»។ ពាក្យថា «saṅkampati» មានសេចក្តីថា ញាប់ញ័រជុំវិញ។ ពាក្យពីរម៉ាត់ក្រៅពីនេះ (គឺ sampakampi និង sampavedi) ជាវេវចនសព្ទនៃពាក្យមុន (គឺ saṅkampati) នោះឯង។ ពាក្យថា «appamāṇo ca» ជាដើម ជាថ្មីម្តងទៀត ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុក ដើម្បីជាការសរុបសេចក្តី។

---

၂၀၂. စတ္တာရော ဒေဝပုတ္တာ စတုဒ္ဒိသံ အာရက္ခာယ ဥပဂစ္ဆန္တီတိ ဧတ္ထ စတ္တာရောတိ စတုန္နံ မဟာရာဇူနံ ဝသေန ဝုတ္တံ, ဒသသဟဿစက္ကဝါဠေ ပန စတ္တာရော စတ္တာရော ကတွာ စတ္တာလီသဒသသဟဿာ ဟောန္တိ. တတ္ထ ဣမသ္မိံ စက္ကဝါဠေ မဟာရာဇာနော ခဂ္ဂဟတ္ထာ အာဂန္တွာ ဗောဓိသတ္တဿ အာရက္ခဏတ္ထာယ ဥပဂန္တွာ သိရီဂဗ္ဘံ ပဝိဋ္ဌာ, ဣတရေ ဂဗ္ဘဒွါရတော ပဋ္ဌာယ အဝရုဒ္ဓပံသုပိသာစကာဒိယက္ခဂဏေ [Pg.128] ပဋိက္ကမာပေတွာ ယာဝ စက္ကဝါဠာ အာရက္ခံ ဂဏှိံသု.

២០២. ក្នុងពាក្យថា «ទេវបុត្រទាំង ៤ អង្គ ចូលទៅរក្សាទិសទាំង ៤» នេះ ពាក្យថា «៤» នោះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់សំដៅយកព្រះមហារាជទាំង ៤ អង្គ ប៉ុន្តែក្នុងម៉ឺនលោកធាតុ ដោយគិតជា ៤ ៗ អង្គក្នុងមួយចក្រវាឡ រមែងមានចំនួន ៤ ម៉ឺនអង្គ។ ក្នុងព្រះមហារាជទាំងនោះ ព្រះមហារាជទាំងឡាយក្នុងចក្រវាឡរបស់យើងនេះ ទ្រង់កាន់ព្រះខ័នក្នុងព្រះហស្ត យាងមកដើម្បីការពារព្រះពោធិសត្វ ហើយបានចូលទៅក្នុងបន្ទប់សិរី ចំណែកព្រះមហារាជក្រៅពីនេះ ចាប់តាំងពីទ្វារបន្ទប់ទៅ បានដេញពួកយក្ស ពួកភូត និងពួកពិសាចដែលមិនគួរជាទីគាប់ចិត្តឲ្យថយចេញទៅឆ្ងាយ ហើយបានកាន់យកការការពាររហូតដល់កំផែងចក្រវាឡ។

---

ကိမတ္ထံ ပနာယံ ရက္ခာ အာဂတာ? နနု ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ ကလလကာလတော ပဋ္ဌာယ သစေပိ ကောဋိသတသဟဿာ မာရာ ကောဋိသတသဟဿံ သိနေရုံ ဥက္ခိပိတွာ ဗောဓိသတ္တဿ ဝါ ဗောဓိသတ္တမာတုယာ ဝါ အန္တရာယကရဏတ္ထံ အာဂစ္ဆေယျုံ, သဗ္ဗေ အန္တရာဝ အန္တရဓာယေယျုံ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ဘဂဝတာ ရုဟိရုပ္ပာဒဝတ္ထုသ္မိံ – ‘‘အဋ္ဌာနမေတံ, ဘိက္ခဝေ, အနဝကာသော, ယံ ပရူပက္ကမေန တထာဂတံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေယျ. အနုပက္ကမေန, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတာ ပရိနိဗ္ဗာယန္တိ. ဂစ္ဆထ တုမှေ, ဘိက္ခဝေ, ယထာဝိဟာရံ, အရက္ခိယာ, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတာ’’တိ (စူဠဝ. ၃၄၁). ဧဝမေတံ, န ပရူပက္ကမေန တေသံ ဇီဝိတန္တရာယော အတ္ထိ. သန္တိ ခေါ ပန အမနုဿာ ဝိရူပါ ဒုဒ္ဒသိကာ, ဘေရဝရုပါ ပက္ခိနော, ယေသံ ရူပံ ဒိသွာ သဒ္ဒံ ဝါ သုတွာ ဗောဓိသတ္တမာတု ဘယံ ဝါ သန္တာသော ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ, တေသံ နိဝါရဏတ္ထာယ ရက္ခံ အဂ္ဂဟေသုံ. အပိစ ခေါ ဗောဓိသတ္တဿ ပုညတေဇေန သဉ္ဇာတဂါရဝါ အတ္တနော ဂါရဝစောဒိတာပိ တေ ဧဝမကံသု.

ចុះការការពារនេះមកដើម្បីប្រយោជន៍អ្វី? តើមិនមែនទេឬ ចាប់តាំងពីខណៈបដិសន្ធិ គឺចាប់តាំងពីកាលជាទឹកថ្លា (កលលៈ) ទៅ សូម្បីតែពួកម៉ារសែនកោដិ លើកភ្នំសិនេរុសែនកោដិឡើង យាងមកដើម្បីធ្វើអន្តរាយដល់ព្រះពោធិសត្វ ឬមាតាព្រះពោធិសត្វក្តី ពួកម៉ារទាំងអស់នោះ រមែងវិនាសបាត់បង់ទៅក្នុងចន្លោះនោះឯង។ សូម្បីសេចក្តីនេះ ព្រះមានព្រះភាគក៏ទ្រង់ត្រាស់ទុកក្នុងរុហិរុប្បាទវត្ថុថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ហេតុនេះមិនមែនជាទីតាំង មិនមែនជាឱកាសឡើយ ដែលបុគ្គលដទៃនឹងធ្វើសេចក្តីព្យាយាម សម្លាប់ព្រះតថាគតឲ្យធ្លាក់ចុះចាកជីវិតបាន។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រះតថាគតទាំងឡាយ រមែងបរិនិព្វានដោយមិនបាច់មានសេចក្តីព្យាយាមរបស់បុគ្គលដទៃឡើយ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អ្នកទាំងឡាយចូរទៅកាន់វិហារតាមសប្បាយចុះ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រះតថាគតទាំងឡាយ ជាបុគ្គលដែលគេមិនបាច់រក្សាឡើយ»។ សេចក្តីនេះយ៉ាងនោះឯង អន្តរាយដល់ជីវិតរបស់ព្រះពោធិសត្វ និងមាតាព្រះពោធិសត្វទាំងនោះ ដោយសារសេចក្តីព្យាយាមរបស់បុគ្គលដទៃ រមែងមិនមានឡើយ។ ប៉ុន្តែថា ពួកអមនុស្សដែលមានរូបរាងអាក្រក់ គួរឲ្យខ្ពើមរអើម និងពួកសត្វស្លាបដែលមានរូបរាងគួរឲ្យខ្លាច រមែងមានពិតមែន ដែលកាលបើបានឃើញរូប ឬបានឮសំឡេងរបស់ពួកវាហើយ សេចក្តីភ័យខ្លាច ឬសេចក្តីតក់ស្លុត រមែងកើតមានដល់មាតាព្រះពោធិសត្វ ទេវតាទាំងឡាយទើបកាន់យកការការពារ ដើម្បីការពារនូវសត្វទាំងនោះ។ មួយវិញទៀត ព្រោះសេចក្តីគោរពដែលកើតឡើងដោយបុណ្យតេជះរបស់ព្រះពោធិសត្វ និងដោយសេចក្តីគោរពដែលជម្រុញចិត្តរបស់ខ្លួនផង ទេវតាទាំងនោះទើបបានធ្វើការការពារយ៉ាងនេះ។

---

ကိံ ပန တေ အန္တောဂဗ္ဘံ ပဝိသိတွာ ဌိတာ စတ္တာရော မဟာရာဇာနော ဗောဓိသတ္တမာတုယာ အတ္တာနံ ဒဿေန္တိ န ဒဿေန္တီတိ? နဟာနမဏ္ဍနဘောဇနာဒိသရီရကိစ္စကာလေ န ဒဿေန္တိ, သိရီဂဗ္ဘံ ပဝိသိတွာ ဝရသယနေ နိပန္နကာလေ ပန ဒဿေန္တိ. တတ္ထ ကိဉ္စာပိ အမနုဿဒဿနံ နာမ မနုဿာနံ သပ္ပဋိဘယံ ဟောတိ, ဗောဓိသတ္တမာတာ ပန အတ္တနော စေဝ ပုတ္တဿ စ ပုညာနုဘာဝေန တေ ဒိသွာ န ဘာယတိ, ပကတိအန္တေပုရပါလကေသု ဝိယ အဿာ တေသု စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ.

ចុះព្រះមហារាជទាំង ៤ អង្គ ដែលចូលទៅឈរនៅក្នុងបន្ទប់នោះ តែងបង្ហាញខ្លួនដល់មាតាព្រះពោធិសត្វ ឬមិនបង្ហាញ? ក្នុងកាលធ្វើសរីរកិច្ច មានការងូតទឹក ការតុបតែងកាយ និងការសោយភោជនាហារជាដើម មិនបង្ហាញខ្លួនឡើយ ប៉ុន្តែក្នុងកាលដែលព្រះនាងចូលទៅក្នុងបន្ទប់សិរី ហើយសម្រាកលើព្រះយុព្វសយនៈដ៏ប្រសើរ ទើបបង្ហាញខ្លួន។ ក្នុងរឿងនោះ ទោះបីជាការឃើញអមនុស្ស តាមធម្មតារមែងនាំមកនូវសេចក្តីភ័យខ្លាចដល់មនុស្សទាំងឡាយក្តី ប៉ុន្តែឯមាតាព្រះពោធិសត្វ ដោយអានុភាពបុណ្យរបស់ខ្លួនផង របស់ព្រះបុត្រផង កាលឃើញទេវតាទាំងនោះហើយ រមែងមិនភ័យខ្លាចឡើយ ព្រះនាងមានព្រះទ័យចំពោះទេវតាទាំងនោះ ដូចជាពួកអ្នកយាមព្រះរាជវាំងតាមធម្មតាដូច្នោះឯង។

---

၂၀၃. ပကတိယာ သီလဝတီတိ သဘာဝေနေဝ သီလသမ္ပန္နာ. အနုပ္ပန္နေ ကိရ ဗုဒ္ဓေ မနုဿာ တာပသပရိဗ္ဗာဇကာနံ သန္တိကေ ဝန္ဒိတွာ ဥက္ကုဋိကံ နိသီဒိတွာ သီလံ ဂဏှန္တိ, ဗောဓိသတ္တမာတာပိ ကာလဒေဝိလဿ ဣသိနော သန္တိကေ ဂဏှာတိ. ဗောဓိသတ္တေ ပန ကုစ္ဆိဂတေ အညဿ ပါဒမူလေ နိသီဒိတုံ နာမ န သက္ကာ, သမာသနေ နိသီဒိတွာ ဂဟိတသီလမ္ပိ အဝညာ ကာရဏမတ္တံ ဟောတိ. တသ္မာ သယမေဝ သီလံ အဂ္ဂဟေသီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

២០៣. ពាក្យថា «pakatiyā sīlavatī» មានសេចក្តីថា ជាអ្នកបរិបូណ៌ដោយសីលដោយសភាវៈរបស់ខ្លួនឯងពិតៗ។ ឮថាកាលដែលព្រះពុទ្ធមិនទាន់ឧប្បត្តិឡើង មនុស្សទាំងឡាយតែងថ្វាយបង្គំក្នុងសំណាក់នៃតាបស និងបរិព្វាជកទាំងឡាយ អង្គុយច្រហោង ហើយសមាទានសីល សូម្បីមាតាព្រះពោធិសត្វក៏សមាទានសីលក្នុងសំណាក់នៃកាលទេវិលឥសីដែរ។ ប៉ុន្តែ កាលដែលព្រះពោធិសត្វទ្រង់គង់នៅក្នុងព្រះឧទរហើយ ការដែលនឹងទៅអង្គុយទៀបជើងបុគ្គលដទៃ មិនគួរឡើយ សូម្បីការអង្គុយលើអាសនៈស្មើគ្នាហើយសមាទានសីល ក៏ជាហេតុនាំឲ្យមានការមិនគោរពដែរ ព្រោះហេតុនោះ ទើបពោលថា ព្រះនាងសមាទានសីលដោយខ្លួនឯងពិតៗ។

---

ပုရိသေသူတိ [Pg.129] ဗောဓိသတ္တဿ ပိတရံ အာဒိံ ကတွာ ကေသုစိ မနုဿေသု ပုရိသာဓိပ္ပာယစိတ္တံ နုပ္ပဇ္ဇတိ. တဉ္စ ခေါ ဗောဓိသတ္တေ ဂါရဝေန, န ပဟီနကိလေသတာယ. ဗောဓိသတ္တမာတု ရူပံ ပန သုကုသလာပိ သိပ္ပိကာ ပေါတ္ထကမ္မာဒီသုပိ ကာတုံ န သက္ကောန္တိ, တံ ဒိသွာ ပုရိသဿ ရာဂေါ နုပ္ပဇ္ဇတီတိ န သက္ကာ ဝတ္တုံ. သစေ ပန တံ ရတ္တစိတ္တော ဥပသင်္ကမိတုကာမော ဟောတိ, ပါဒါ န ဝဟန္တိ, ဒိဗ္ဗသင်္ခလိကာ ဝိယ ဗဇ္ဈန္တိ. တသ္မာ ‘‘အနတိက္ကမနီယာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

ពាក្យថា «purisesu» មានសេចក្តីថា ចាប់ផ្តើមតាំងពីព្រះវរបិតារបស់ព្រះពោធិសត្វទៅ ចិត្តប្រាថ្នាក្នុងបុរសណាមួយ រមែងមិនកើតឡើងដល់ព្រះនាងឡើយ។ ក៏ឯការមិនកើតឡើងនៃចិត្តនោះ គឺដោយសេចក្តីគោរពចំពោះព្រះពោធិសត្វ មិនមែនព្រោះការលះកិលេសបានឡើយ។ ចំណែកឯរូបកាយរបស់មាតាព្រះពោធិសត្វ សូម្បីជាងដែលមានចំណេះដឹងស្ទាត់ជំនាញក្រៃលែង ក៏មិនអាចធ្វើរូបចម្លាក់ដីឥដ្ឋជាដើមឲ្យដូចបានឡើយ ការដែលនឹងពោលថា កាលបើបុរសឃើញព្រះនាងហើយ រមែងមិនកើតរាគៈ មិនអាចពោលយ៉ាងនោះបានឡើយ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើបុរសដែលមានចិត្តត្រេកត្រអាល ប្រាថ្នានឹងចូលទៅជិតព្រះនាង ជើងទាំងឡាយរមែងមិនដើរទៅមុខឡើយ គឺរមែងជាប់ជំពាក់ ដូចជាត្រូវច្រវាក់ទិព្វចងទុកដូច្នោះឯង ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះអង្គត្រាស់ពាក្យថា «anatikkamanīyā» (មិនអាចកន្លងបាន) ជាដើម។

---

ပဉ္စန္နံ ကာမဂုဏာနန္တိ ပုဗ္ဗေ ‘‘ကာမဂုဏူပသံဟိတ’’န္တိ ပုရိသာဓိပ္ပာယဝသေန ဝတ္ထုပဋိက္ခေပေါ ကထိတော, ဣဓ အာရမ္မဏပ္ပဋိလာဘော ဒဿိတော. တဒါ ကိရ ‘‘ဒေဝိယာ ဧဝရူပေါ ပုတ္တော ကုစ္ဆိသ္မိံ ဥပ္ပန္နော’’တိ, သုတွာ သမန္တတော ရာဇာနော မဟဂ္ဃအာဘရဏတူရိယာဒိဝသေန ပဉ္စဒွါရာရမ္မဏဝတ္ထုဘူတံ ပဏ္ဏာကာရံ ပေသေန္တိ, ဗောဓိသတ္တဿ စ ဗောဓိသတ္တမာတုယာ စ ကတကမ္မဿ ဥဿန္နတ္တာ လာဘသက္ကာရဿ ပမာဏပရိစ္ဆေဒေါ နာမ နတ္ထိ.

ពាក្យថា «pañcannaṃ kāmaguṇānaṃ» មានសេចក្តីថា ក្នុងពាក្យមុនថា «kāmaguṇūpasaṃhitaṃ» ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងការបដិសេធវត្ថុ (គឺបុរស) ដោយអំណាចនៃសេចក្តីប្រាថ្នាក្នុងបុរស តែក្នុងពាក្យនេះ ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញការបាននូវអារម្មណ៍ (គឺកាមគុណទាំង ៥)។ ឮថាក្នុងកាលនោះ ព្រះរាជាទាំងឡាយជុំវិញ កាលបើបានឮថា «ព្រះបុត្រមានសភាពយ៉ាងនេះ ចាប់បដិសន្ធិក្នុងព្រះឧទរនៃព្រះទេវីហើយ» ក៏បានផ្ញើគ្រឿងបណ្ណាការដែលជាវត្ថុនៃអារម្មណ៍តាមទ្វារទាំង ៥ មានគ្រឿងអលង្ការ និងគ្រឿងតូរ្យតន្ត្រីមានតម្លៃច្រើនជាដើមមកថ្វាយ ព្រោះភាពច្រើនលើសលប់នៃកុសលកម្មដែលព្រះពោធិសត្វ និងមាតាព្រះពោធិសត្វបានធ្វើទុកមក ទើបការកំណត់ប្រមាណនៃលាភសក្ការៈ រមែងមិនមានឡើយ។

---

၂၀၄. အကိလန္တကာယာတိ ယထာ အညာ ဣတ္ထိယော ဂဗ္ဘဘာရေန ကိလမန္တိ, ဟတ္ထပါဒါ ဥဒ္ဓုမာတကာဒီနိ ပါပုဏန္တိ, န ဧဝံ တဿာ ကောစိ ကိလမထော အဟောသိ. တိရောကုစ္ဆိဂတန္တိ အန္တောကုစ္ဆိဂတံ. ကလလာဒိကာလံ အတိက္ကမိတွာ သဉ္ဇာတအင်္ဂပစ္စင်္ဂံ အဟီနိန္ဒြိယဘာဝံ ဥပဂတံယေဝ ပဿတိ. ကိမတ္ထံ ပဿတိ? သုခဝါသတ္ထံ. ယထေဝ ဟိ မာတာ ပုတ္တေန သဒ္ဓိံ နိသိန္နာ ဝါ နိပန္နာ ဝါ ‘‘ဟတ္ထံ ဝါ ပါဒံ ဝါ ဩလမ္ဗန္တံ ဥက္ခိပိတွာ သဏ္ဌပေဿာမီ’’တိ သုခဝါသတ္ထံ ပုတ္တံ ဩလောကေတိ, ဧဝံ ဗောဓိသတ္တမာတာပိ ယံ တံ မာတု ဥဋ္ဌာနဂမနပရိဝတ္တနနိသဇ္ဇာဒီသု ဥဏှသီတလောဏိကတိတ္တကကဋုကာဟာရအဇ္ဈောဟရဏကာလေသု စ ဂဗ္ဘဿ ဒုက္ခံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, အတ္ထိ နု ခေါ မေ တံ ပုတ္တဿာတိ သုခဝါသတ္ထံ ဗောဓိသတ္တံ ဩလောကယမာနာ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ နိသိန္နံ ဗောဓိသတ္တံ ပဿတိ. ယထာ ဟိ အညေ အန္တောကုစ္ဆိဂတာ ပက္ကာသယံ အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ အာမာသယံ ဥက္ခိပိတွာ ဥဒရပဋလံ ပိဋ္ဌိတော ကတွာ ပိဋ္ဌိကဏ္ဋကံ နိဿာယ ဥက္ကုဋိကာ ဒွီသု မုဋ္ဌီသု ဟနုကံ ဌပေတွာ ဒေဝေ ဝဿန္တေ ရုက္ခသုသိရေ မက္ကဋာ ဝိယ နိသီဒန္တိ, န ဧဝံ ဗောဓိသတ္တော. ဗောဓိသတ္တော ပန ပိဋ္ဌိကဏ္ဋကံ ပိဋ္ဌိတော ကတွာ ဓမ္မာသနေ ဓမ္မကထိကော ဝိယ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ ပုရတ္ထာဘိမုခေါ နိသီဒတိ. ပုဗ္ဗေ ကတကမ္မံ ပနဿာ ဝတ္ထုံ သောဓေတိ, သုဒ္ဓေ ဝတ္ထုမှိ သုခုမစ္ဆဝိလက္ခဏံ နိဗ္ဗတ္တတိ[Pg.130]. အထ နံ ကုစ္ဆိဂတံ တစော ပဋိစ္ဆာဒေတုံ န သက္ကောတိ, ဩလောကေန္တိယာ ဗဟိ ဌိတော ဝိယ ပညာယတိ. တမတ္ထံ ဥပမာယ ဝိဘာဝေန္တော သေယျထာပီတိအာဒိမာဟ. ဗောဓိသတ္တော ပန အန္တောကုစ္ဆိဂတော မာတရံ န ပဿတိ. န ဟိ အန္တောကုစ္ဆိယံ စက္ခုဝိညာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ.

២០៤. ពាក្យថា Akilantakāyā សេចក្តីថា ស្រ្តីដទៃទាំងឡាយ តែងលំបាកដោយសារធ្ងន់នៃគភ៌ ដៃនិងជើងតែងដល់នូវសេចក្តីហើមជាដើម យ៉ាងណា មាតាព្រះពោធិសត្វមិនមានសេចក្តីលំបាកណាមួយយ៉ាងនោះឡើយ។ ពាក្យថា Tirokucchigataṃ សេចក្តីថា ស្ថិតនៅក្នុងផ្ទៃ។ មាតាព្រះពោធិសត្វតែងទតឃើញព្រះពោធិសត្វដែលកន្លងហួសកាលជាកលលៈជាដើម មានអវយវៈធំតូចកើតឡើងគ្រប់គ្រាន់ មានឥន្ទ្រិយមិនឱនថយ ដល់នូវភាពជាទារកពេញលក្ខណៈតែម្តង។ ទតឃើញដើម្បីប្រយោជន៍អ្វី? ដើម្បីការនៅជាសុខ។ ដូចជាមាតា កាលអង្គុយ ឬសម្រាន្តជាមួយកូនប្រុស ឃើញដៃ ឬជើងរបស់កូនធ្លាក់ចុះ ក៏លើកឡើងដាក់ឱ្យស្រួលបួល តែងសម្លឹងមើលកូនដើម្បីការនៅជាសុខ យ៉ាងណាមិញ មាតាព្រះពោធិសត្វក៏យ៉ាងនោះដែរ តែងគិតថា «ទុក្ខណាដែលកើតឡើងដល់គភ៌ ក្នុងកាលដែលមាតាក្រោកឈរ ដើរ ផ្អៀងខ្លួន ឬអង្គុយជាដើម និងក្នុងកាលដែលលេបអាហារក្តៅ ត្រជាក់ ប្រៃ ល្វីង ឬហឹរ ទុក្ខនោះមានដល់បុត្ររបស់អាត្មាដែរឬទេ?» កាលសម្លឹងមើលព្រះពោធិសត្វដើម្បីការនៅជាសុខ ក៏ទតឃើញព្រះពោធិសត្វគង់ភ្នែន ស្ថិតនៅ។ ម្យ៉ាងទៀត ពួកសត្វដទៃដែលនៅក្នុងផ្ទៃ តែងសង្កត់លើពោះវៀនធំ (បក្កាសយៈ) ទ្រពោះវៀនតូច (អាមាសយៈ) ធ្វើផែនស្បែកពោះឱ្យនៅខាងក្រោយ អាស្រ័យនឹងឆ្អឹងខ្នង អង្គុយច្រហោង ដាក់ចង្ការលើកណ្តាប់ដៃទាំងពីរ ដូចជាស្វាអង្គុយក្នុងប្រហោងឈើ កាលដែលភ្លៀងធ្លាក់ យ៉ាងណាមិញ ព្រះពោធិសត្វមិនមែនអង្គុយយ៉ាងនោះឡើយ។ ចំណែកព្រះពោធិសត្វ ធ្វើឆ្អឹងខ្នងឱ្យនៅខាងក្រោយ គង់ភ្នែន បែរព្រះភក្ត្រទៅទិសខាងកើត ដូចជាធម្មកថិកអង្គុយលើធម្មាសនៈ។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រះបុព្វកម្មដែលព្រះនាងធ្លាប់ធ្វើមក តែងជម្រះផ្ទៃ (មាត់ស្បូន) ឱ្យស្អាត កាលបើផ្ទៃស្អាតហើយ លក្ខណៈនៃសម្បុរស្បែកដ៏ម៉ដ្ឋខៃក៏កើតឡើង។ លំដាប់នោះ ស្បែកពោះមិនអាចបិទបាំងព្រះពោធិសត្វដែលនៅក្នុងផ្ទៃនោះបានឡើយ កាលមាតាសម្លឹងមើលទៅ តែងប្រាកដដូចជាព្រះពោធិសត្វគង់នៅខាងក្រៅ។ ព្រះមានព្រះភាគ កាលនឹងសម្តែងសេចក្តីនោះឱ្យច្បាស់ដោយឧបមា ទើបត្រាស់ពាក្យថា Seyyathāpi ជាដើម។ ចំណែកព្រះពោធិសត្វ កាលនៅក្នុងផ្ទៃ មិនទតឃើញមាតាឡើយ។ ព្រោះថា ចក្ខុវិញ្ញាណមិនកើតឡើងនៅក្នុងផ្ទៃឡើយ។

---

၂၀၅. ကာလံ ကရောတီတိ န ဝိဇာတဘာဝပစ္စယာ, အာယုပရိက္ခယေနေဝ. ဗောဓိသတ္တေန ဝသိတဋ္ဌာနဉှိ စေတိယကုဋိသဒိသံ ဟောတိ အညေသံ အပရိဘောဂံ, န စ သက္ကာ ဗောဓိသတ္တမာတရံ အပနေတွာ အညံ အဂ္ဂမဟေသိဋ္ဌာနေ ဌပေတုန္တိ တတ္တကံယေဝ ဗောဓိသတ္တမာတု အာယုပ္ပမာဏံ ဟောတိ, တသ္မာ တဒါ ကာလံ ကရောတိ. ကတရသ္မိံ ပန ဝယေ ကာလံ ကရောတီတိ? မဇ္ဈိမဝယေ. ပဌမဝယသ္မိဉှိ သတ္တာနံ အတ္တဘာဝေ ဆန္ဒရာဂေါ ဗလဝါ ဟောတိ, တေန တဒါ သဉ္ဇာတဂဗ္ဘာ ဣတ္ထီ တံ ဂဗ္ဘံ အနုရက္ခိတုံ န သက္ကောန္တိ, ဂဗ္ဘော ဗဟွာဗာဓော ဟောတိ. မဇ္ဈိမဝယဿ ပန ဒွေ ကောဋ္ဌာသေ အတိက္ကမ္မ တတိယကောဋ္ဌာသေ ဝတ္ထုံ ဝိသဒံ ဟောတိ, ဝိသဒေ ဝတ္ထုမှိ နိဗ္ဗတ္တာ ဒါရကာ အရောဂါ ဟောန္တိ. တသ္မာ ဗောဓိသတ္တမာတာပိ ပဌမဝယေ သမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိတွာ မဇ္ဈိမဝယဿ တတိယကောဋ္ဌာသေ ဝိဇာယိတွာ ကာလံ ကရောတိ.

២០៥. ពាក្យថា Kālaṃ karoti សេចក្តីថា មិនមែនព្រោះបច្ច័យគឺការប្រសូតបុត្រឡើយ គឺព្រោះតែការអស់ទៅនៃអាយុប៉ុណ្ណោះ។ ព្រោះថា ទីកន្លែងដែលព្រះពោធិសត្វធ្លាប់គង់នៅ តែងប្រៀបដូចជាកុដិចេតិយ មិនគួរជាទីប្រើប្រាស់របស់ជនដទៃឡើយ ម្យ៉ាងទៀត គេមិនអាចដកហូតមាតាព្រះពោធិសត្វចេញ ហើយតាំងស្រ្តីដទៃទុកក្នុងឋានៈជាអគ្គមហេសីបានឡើយ ហេតុនោះ អាយុប្រមាណរបស់មាតាព្រះពោធិសត្វមានត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះ ទើបព្រះនាងធ្វើមរណកាលក្នុងកាលនោះ។ ចុះព្រះនាងធ្វើមរណកាលក្នុងវ័យណា? ក្នុងមជ្ឈិមវ័យ។ ព្រោះថាក្នុងបឋមវ័យ សេចក្តីតម្រេកក្នុងរូបកាយរបស់សត្វទាំងឡាយតែងមានកម្លាំងខ្លាំង ហេតុនោះ ស្រ្តីដែលមានគភ៌ក្នុងវ័យនោះ មិនអាចរក្សាគភ៌នោះបានល្អឡើយ គភ៌ក៏មានជំងឺច្រើន។ ចំណែកក្នុងមជ្ឈិមវ័យ កន្លងហួសពីរភាគទៅ ក្នុងភាគទីបី ផ្ទៃ (មាត់ស្បូន) តែងស្អាតស្អំ កាលបើផ្ទៃស្អាតស្អំហើយ កុមារដែលកើតក្នុងផ្ទៃនោះ តែងមិនមានជំងឺ។ ព្រោះហេតុនោះ មាតាព្រះពោធិសត្វ កាលបានសោយសម្បត្តិក្នុងបឋមវ័យហើយ ក៏ប្រសូតបុត្រក្នុងភាគទីបីនៃមជ្ឈិមវ័យ ហើយធ្វើមរណកាលទៅ។

---

နဝ ဝါ ဒသ ဝါတိ ဧတ္ထ ဝါ-သဒ္ဒေန ဝိကပ္ပနဝသေန သတ္တ ဝါ အဋ္ဌ ဝါ ဧကာဒသ ဝါ ဒွါဒသ ဝါတိ ဧဝမာဒီနမ္ပိ သင်္ဂဟော ဝေဒိတဗ္ဗော. တတ္ထ သတ္တမာသဇာတော ဇီဝတိ, သီတုဏှက္ခမော ပန န ဟောတိ. အဋ္ဌမာသဇာတော န ဇီဝတိ, သေသာ ဇီဝန္တိ.

ពាក្យថា Nava vā dasa vā ក្នុងពាក្យនេះ ដោយអំណាចនៃពាក្យថា vā (ឬ) ជាគ្រឿងវែកញែក គួរដឹងថារួមបញ្ចូលទាំងគភ៌ ៧ ខែ ឬ ៨ ខែ ឬ ១១ ខែ ឬ ១២ ខែជាដើមផងដែរ។ ក្នុងបណ្តាគភ៌ទាំងនោះ កុមារដែលកើតក្នុងខែទី ៧ តែងរស់នៅបាន ប៉ុន្តែមិនអាចធន់នឹងត្រជាក់និងក្តៅបានឡើយ។ កុមារដែលកើតក្នុងខែទី ៨ មិនរស់ឡើយ ចំណែកកុមារក្រៅពីនោះ តែងរស់នៅបាន។

---

ဌိတာဝါတိ ဌိတာဝ ဟုတွာ. မဟာမာယာပိ ဒေဝီ ဥပဝိဇညာ ဉာတိကုလဃရံ ဂမိဿာမီတိ ရညော အာရောစေသိ. ရာဇာ ကပိလဝတ္ထုတော ဒေဝဒဟနဂရဂါမိမဂ္ဂံ အလင်္ကာရာပေတွာ ဒေဝိံ သုဝဏ္ဏသိဝိကာယ နိသီဒါပေသိ. သကလနဂရဝါသိနော သကျာ ပရိဝါရေတွာ ဂန္ဓမာလာဒီဟိ ပူဇယမာနာ ဒေဝိံ ဂဟေတွာ ပါယိံသု. သာ ဒေဝဒဟနဂရဿ အဝိဒူရေ လုမ္ဗိနိသာလဝနုယျာနံ ဒိသွာ ဥယျာနဝိစရဏတ္ထာယ စိတ္တံ ဥပ္ပာဒေတွာ ရညော သညံ အဒါသိ. ရာဇာ ဥယျာနံ ပဋိဇဂ္ဂါပေတွာ အာရက္ခံ သံဝိဒဟာပေသိ. ဒေဝိယာ ဥယျာနံ ပဝိဋ္ဌမတ္တာယ ကာယဒုဗ္ဗလျံ အဟောသိ, အထဿာ မင်္ဂလသာလမူလေ သိရီသယနံ ပညာပေတွာ သာဏိယာ ပရိက္ခိပိံသု. သာ [Pg.131] အန္တောသာဏိံ ပဝိသိတွာ သာလသာခံ ဟတ္ထေန ဂဟေတွာ အဋ္ဌာသိ. အထဿာ တာဝဒေဝ ဂဗ္ဘဝုဋ္ဌာနံ အဟောသိ.

ពាក្យថា Ṭhitā vā សេចក្តីថា គឺឈរតែម្តង។ ព្រះនាងមហាមាយាទេវី កាលជិតនឹងប្រសូតបុត្រ ក៏ក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជាថា «ខ្ញុំម្ចាស់នឹងទៅកាន់ផ្ទះនៃត្រកូលញាតិ»។ ព្រះរាជាទ្រង់ឱ្យគេតុបតែងផ្លូវដែលទៅកាន់ក្រុងទេវទហៈ ចាប់តាំងពីក្រុងកបិលព័ស្តុទៅ ហើយឱ្យព្រះនាងគង់លើគ្រែស្នែងមាស។ ពួកសក្យៈដែលជាអ្នកក្រុងទាំងអស់ នាំគ្នាហែហម បូជាដោយគ្រឿងក្រអូបនិងកម្រងផ្កាជាដើម នាំព្រះនាងយាងទៅ។ ព្រះនាងទតឃើញលុម្ពិនីសាលវនឧទ្យាន ដែលស្ថិតនៅមិនឆ្ងាយពីក្រុងទេវទហៈ ក៏មានព្រះទ័យចង់យាងក្រសាលក្នុងឧទ្យាន ទើបទ្រង់ធ្វើសញ្ញាដល់ព្រះរាជា។ ព្រះរាជាទ្រង់ឱ្យគេជម្រះឧទ្យាន និងចាត់ចែងការការពារយ៉ាងម៉ត់ចត់។ គ្រាន់តែព្រះនាងយាងចូលទៅក្នុងឧទ្យានភ្លាម ព្រះកាយក៏ទន់ខ្សោយចុះ លំដាប់នោះ ពួកបរិវារក៏រៀបចំសិរីសយនៈ (ទីបន្ទំដ៏មានសិរី) នៅក្រោមដើមសាលព្រឹក្សដ៏ជាមង្គល ហើយព័ទ្ធជុំវិញដោយវាំងនន។ ព្រះនាងយាងចូលទៅក្នុងវាំងនន យកព្រះហស្តចាប់មែកសាលព្រឹក្ស ហើយឈរ។ ក្នុងខណៈនោះឯង ការប្រសូតបុត្ររបស់ព្រះនាងក៏មានឡើង។

---

ဒေဝါ နံ ပဌမံ ပဋိဂ္ဂဏှန္တီတိ ခီဏာသဝါ သုဒ္ဓါဝါသဗြဟ္မာနော ပဋိဂ္ဂဏှန္တိ. ကထံ? သူတိဝေသံ ဂဏှိတွာတိ ဧကေ. တံ ပန ပဋိက္ခိပိတွာ ဣဒံ ဝုတ္တံ – တဒါ ဗောဓိသတ္တမာတာ သုဝဏ္ဏခစိတံ ဝတ္ထံ နိဝါသေတွာ မစ္ဆက္ခိသဒိသံ ဒုကူလပဋံ ယာဝ ပါဒန္တာဝ ပါရုပိတွာ အဋ္ဌာသိ. အထဿာ သလ္လဟုကံ ဂဗ္ဘဝုဋ္ဌာနံ အဟောသိ ဓမ္မကရဏတော ဥဒကနိက္ခမနသဒိသံ. အထ တေ ပကတိဗြဟ္မဝေသေနေဝ ဥပသင်္ကမိတွာ ပဌမံ သုဝဏ္ဏဇာလေန ပဋိဂ္ဂဟေသုံ. တေသံ ဟတ္ထတော မနုဿာ ဒုကူလစုမ္ဗဋကေန ပဋိဂ္ဂဟေသုံ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဒေဝါ နံ ပဌမံ ပဋိဂ္ဂဏှန္တိ ပစ္ဆာ မနုဿာ’’တိ.

ពាក្យថា Devā naṃ paṭhamaṃ paṭiggaṇhanti សេចក្តីថា ពួកសុទ្ធាវាសព្រហ្មដែលជាព្រះខីណាសព តែងទទួលមុន។ ទទួលយ៉ាងណា? អាចារ្យខ្លះពោលថា ក្រឡាខ្លួនជាឆ្មបហើយទទួល។ ប៉ុន្តែ លោកបដិសេធពាក្យនោះហើយ ទើបពោលសេចក្តីនេះថា ក្នុងកាលនោះ មាតាព្រះពោធិសត្វ ស្លៀកសំពត់ប៉ាក់ឌិនមាស ដណ្តប់សំពត់ទុកូលៈ (សំពត់សូត្រម៉ដ្ឋ) ដែលមានពណ៌ដូចភ្នែកត្រី គ្របដណ្តប់រហូតដល់ចុងជើង ហើយឈរ។ លំដាប់នោះ ការប្រសូតបុត្ររបស់ព្រះនាងក៏មានសភាពស្រាលស្រួល ដូចជាទឹកដែលហូរចេញពីធម្មករណៈ (តម្រងទឹក)។ បន្ទាប់មក ព្រះព្រហ្មទាំងឡាយនោះ ចូលទៅជិតដោយរូបរាងជាព្រហ្មធម្មតានោះឯង ហើយទទួលមុនដោយសំណាញ់មាស。 មនុស្សទាំងឡាយ ក៏ទទួលពីព្រះហស្តរបស់ព្រះព្រហ្មទាំងនោះ ដោយកម្រាលសំពត់ទុកូលៈ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា «ពួកទេវតាទទួលព្រះពោធិសត្វនោះមុន បន្ទាប់មក ទើបមនុស្សទាំងឡាយទទួល»។

---

၂၀၆. စတ္တာရော နံ ဒေဝပုတ္တာတိ စတ္တာရော မဟာရာဇာနော. ပဋိဂ္ဂဟေတွာတိ အဇိနပ္ပဝေဏိယာ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ. မဟေသက္ခောတိ မဟာတေဇော မဟာယသော လက္ခဏသမ္ပန္နောတိ အတ္ထော.

២០៦. ពាក្យថា Cattāro naṃ devaputtā សេចក្តីថា មហារាជទាំង ៤។ ពាក្យថា Paṭiggahetvā សេចក្តីថា ទទួលដោយស្បែកខ្លាឃ្មុំ (ឬកម្រាលធ្វើដោយស្បែកសត្វដ៏ទន់)។ ពាក្យថា Mahesakkho មានសេចក្តីថា មានតេជះធំ មានយសធំ បរិបូណ៌ដោយលក្ខណៈ។

---

ဝိသဒေါဝ နိက္ခမတီတိ ယထာ အညေ သတ္တာ ယောနိမဂ္ဂေ လဂ္ဂန္တာ ဘဂ္ဂဝိဘဂ္ဂါ နိက္ခမန္တိ, န ဧဝံ နိက္ခမတိ, အလဂ္ဂေါ ဟုတွာ နိက္ခမတီတိ အတ္ထော. ဥဒေနာတိ ဥဒကေန. ကေနစိ အသုစိနာတိ ယထာ အညေ သတ္တာ ကမ္မဇဝါတေဟိ ဥဒ္ဓံပါဒါ အဓောသိရာ ယောနိမဂ္ဂေ ပက္ခိတ္တာ သတပေါရိသနရကပပါတံ ပတန္တာ ဝိယ တာဠစ္ဆိဒ္ဒေန နိက္ကဍ္ဎိယမာနာ ဟတ္ထီ ဝိယ မဟာဒုက္ခံ အနုဘဝန္တာ နာနာအသုစိမက္ခိတာဝ နိက္ခမန္တိ, န ဧဝံ ဗောဓိသတ္တော. ဗောဓိသတ္တဉှိ ကမ္မဇဝါတာ ဥဒ္ဓံပါဒံ အဓောသိရံ ကာတုံ န သက္ကောန္တိ. သော ဓမ္မာသနတော ဩတရန္တော ဓမ္မကထိကော ဝိယ နိဿေဏိတော ဩတရန္တော ပုရိသော ဝိယ စ ဒွေ ဟတ္ထေ စ ပါဒေ စ ပသာရေတွာ ဌိတကောဝ မာတုကုစ္ဆိသမ္ဘဝေန ကေနစိ အသုစိနာ အမက္ခိတောဝ နိက္ခမတိ.

ពាក្យថា Visadova nikkhamati សេចក្តីថា សត្វដទៃទាំងឡាយ តែងជាប់ក្នុងយោនីមគ្គ ត្រូវរងការប៉ះទង្គិចបាក់បែកទើបប្រសូតមក យ៉ាងណា ព្រះពោធិសត្វមិនមែនប្រសូតយ៉ាងនោះឡើយ គឺទ្រង់ប្រសូតមកដោយមិនជាប់ជំពាក់ឡើយ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ពាក្យថា Udena គឺដោយទឹក។ ពាក្យថា Kenaci asucinā សេចក្តីថា សត្វដទៃទាំងឡាយ ត្រូវខ្យល់កម្មជវាតបក់បោក ឱ្យមានជើងឡើងលើ មានក្បាលចុះក្រោម ត្រូវគេច្រានចូលទៅក្នុងយោនីមគ្គ ហាក់ដូចជាធ្លាក់ចុះទៅក្នុងជ្រោះនរកជម្រៅ ១០០ ជួរមនុស្ស ឬដូចជាដំរីដែលគេទាញចេញតាមប្រហោងសោ តែងរងទុក្ខវេទនាយ៉ាងធំធេង ប្រឡាក់ប្រឡូកដោយវត្ថុមិនស្អាតផ្សេងៗ ទើបប្រសូតមក យ៉ាងណា ព្រះពោធិសត្វមិនមែនយ៉ាងនោះឡើយ។ ព្រោះថា ខ្យល់កម្មជវាតទាំងឡាយ មិនអាចធ្វើព្រះពោធិសត្វឱ្យមានព្រះបាទឡើងលើ ព្រះសិរចុះក្រោមបានឡើយ។ ព្រះអង្គប្រៀបដូចជាធម្មកថិកចុះចាកធម្មាសនៈ ឬដូចជាបុរសចុះចាកជណ្តើរ លាតព្រះហស្តទាំងពីរ និងព្រះបាទទាំងពីរ ឈរប្រសូតមក ដោយមិនប្រឡាក់ប្រឡូកដោយវត្ថុមិនស្អាតណាមួយ ដែលកើតក្នុងផ្ទៃមាតាឡើយ។

---

ဥဒကဿ ဓာရာတိ ဥဒကဝဋ္ဋိယော. တာသု သီတာ သုဝဏ္ဏကဋာဟေ ပတတိ, ဥဏှာ ရဇတကဋာဟေ. ဣဒဉ္စ ပထဝီတလေ ကေနစိ အသုစိနာ အသမ္မိဿံ တေသံ ပါနီယပရိဘောဇနီယဥဒကဉ္စေဝ အညေဟိ အသာဓာရဏံ ကီဠနဥဒကဉ္စ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ. အညဿ ပန သုဝဏ္ဏရဇတဃဋေဟိ အာဟရိယမာနဥဒကဿ စေဝ ဟံသဝဋ္ဋကာဒိပေါက္ခရဏိဂတဿ စ ဥဒကဿ ပရိစ္ဆေဒေါ နတ္ထိ.

ពាក្យថា Udakassa dhārā សេចក្តីថា ធារទឹកទាំងឡាយ។ ក្នុងធារទឹកទាំងនោះ ធារទឹកត្រជាក់ធ្លាក់ចុះក្នុងភាជន៍មាស ធារទឹកក្តៅធ្លាក់ចុះក្នុងភាជន៍ប្រាក់។ សេចក្តីនេះ ព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ដើម្បីសម្តែងនូវទឹកសម្រាប់សោយ និងទឹកសម្រាប់ប្រើប្រាស់របស់ព្រះនាង និងព្រះពោធិសត្វ ដែលមិនលាយឡំដោយវត្ថុមិនស្អាតណាមួយនៅលើផែនដី និងទឹកសម្រាប់ស្រង់លេង ដែលមិនទាក់ទងនឹងជនដទៃ។ ចំណែកទឹកដទៃទៀត ដែលគេដងមកដោយក្អមមាសនិងក្អមប្រាក់ក្តី ទឹកដែលស្ថិតនៅក្នុងស្រះបោក្ខរណីមានស្រះហង្សវដ្តកៈជាដើមក្តី មិនមានកំណត់ប្រមាណឡើយ។

---

၂၀၇. သမ္ပတိဇာတောတိ [Pg.132] မုဟုတ္တဇာတော. ပါဠိယံ ပန မာတုကုစ္ဆိတော နိက္ခန္တမတ္တော ဝိယ ဒဿိတော, န ပန ဧဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. နိက္ခန္တမတ္တဉှိ တံ ပဌမံ ဗြဟ္မာနော သုဝဏ္ဏဇာလေန ပဋိဂ္ဂဏှိံသု, တေသံ ဟတ္ထတော စတ္တာရော မဟာရာဇာနော မင်္ဂလသမ္မတာယ သုခသမ္ဖဿာယ အဇိနပ္ပဝေဏိယာ, တေသံ ဟတ္ထတော မနုဿာ ဒုကူလစုမ္ဗဋကေန, မနုဿာနံ ဟတ္ထတော မုစ္စိတွာ ပထဝိယံ ပတိဋ္ဌိတော.

២០៧. ពាក្យថា Sampatijāto សេចក្តីថា កើតក្នុងខណៈនោះ (ប្រសូតភ្លាម)។ ប៉ុន្តែ ក្នុងព្រះបាលី សម្តែងទុកដូចជាប្រសូតចាកផ្ទៃមាតាភ្លាម (ហើយយាងទៅតែម្តង) តែមិនត្រូវយល់យ៉ាងនោះឡើយ។ ព្រោះថា ក្នុងខណៈដែលប្រសូតភ្លាមនោះ មុនដំបូង ពួកព្រះព្រហ្មទទួលព្រះអង្គដោយសំណាញ់មាស រួចពួកមហារាជទាំង ៤ ទទួលពីព្រះហស្តរបស់ព្រះព្រហ្មទាំងនោះ ដោយកម្រាលស្បែកខ្លាឃ្មុំដ៏មានសម្ផស្សជាសុខ ដែលគេសន្មតថាជាមង្គល បន្ទាប់មក មនុស្សទាំងឡាយទទួលពីព្រះហស្តរបស់ពួកមហារាជទាំងនោះ ដោយកម្រាលសំពត់ទុកូលៈ លុះរួចផុតពីដៃរបស់មនុស្សទាំងឡាយហើយ ព្រះអង្គទើបយាងទៅស៊ប់លើផែនដី។

---

သေတမှိ ဆတ္တေ အနုဓာရိယမာနေတိ ဒိဗ္ဗသေတစ္ဆတ္တေ အနုဓာရိယမာနေ. ဧတ္ထ စ ဆတ္တဿ ပရိဝါရာနိ ခဂ္ဂါဒီနိ ပဉ္စ ရာဇကကုဓဘဏ္ဍာနိပိ အာဂတာနေဝ. ပါဠိယံ ပန ရာဇဂမနေ ရာဇာ ဝိယ ဆတ္တမေဝ ဝုတ္တံ. တေသု ဆတ္တမေဝ ပညာယတိ, န ဆတ္တဂ္ဂါဟကာ. တထာ ခဂ္ဂ-တာလဝဏ္ဋ-မောရဟတ္ထက-ဝါဠဗီဇနိ-ဥဏှီသမတ္တာယေဝ ပညာယန္တိ, န တေသံ ဂါဟကာ. သဗ္ဗာနိ ကိရ တာနိ အဒိဿမာနရူပါ ဒေဝတာ ဂဏှိံသု. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

ពាក្យថា Setamhi chatte anudhāriyamāne សេចក្តីថា កាលបើស្វេតច្ឆត្រដ៏ជាទិព្វ គេទ្រទ្រង់តាមទៅ។ ក្នុងទីនេះ គ្រឿងរាជកកុធភណ្ឌទាំង ៥ មានព្រះខ័នជាដើម ដែលជាបរិវារនៃស្វេតច្ឆត្រ ក៏មកដល់ហើយដែរ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងព្រះបាលី ត្រាស់ចំពោះតែស្វេតច្ឆត្រប៉ុណ្ណោះ ដូចជាពាក្យថា «ព្រះរាជាយាងទៅ» ក្នុងកាលដែលព្រះរាជាយាងទៅ (ជាមួយបរិវារ) ដូច្នោះដែរ។ ក្នុងបណ្តាគ្រឿងរាជកកុធភណ្ឌទាំងនោះ ប្រាកដតែស្វេតច្ឆត្រប៉ុណ្ណោះ មិនប្រាកដពួកអ្នកកាន់ស្វេតច្ឆត្រឡើយ។ ដូចគ្នាដែរ ព្រះខ័ន ផ្លិតស្លឹករឹត ផ្លិតកន្ទុយមយូរ៉ា វាលវីជនី (ផ្លិតវាល) និងព្រះឧណ្ហីសៈ (ក្បាំងព្រះសិរ) តែងប្រាកដឡើង តែមិនប្រាកដពួកអ្នកកាន់របស់ទាំងនោះឡើយ។ ឮថា ទេវតាទាំងឡាយដែលមានរូបមិនប្រាកដ បានកាន់របស់ទាំងអស់នោះ។ សេចក្តីនេះ លោកពោលទុកមកហើយថា៖

---

‘‘အနေကသာခဉ္စ သဟဿမဏ္ဍလံ,ဆတ္တံ မရူ ဓာရယုမန္တလိက္ခေ;

သုဝဏ္ဏဒဏ္ဍာ ဝိပတန္တိ စာမရာ,န ဒိဿရေ စာမရဆတ္တဂါဟကာ’’တိ. (သု. နိ. ၆၉၃);

«ពួកទេវតា ទ្រទ្រង់នូវស្វេតច្ឆត្រដែលមានមែកធាងច្រើន មានវង់មួយពាន់ក្នុងអាកាស; ចាមរដែលមានដងមាសបក់រវិចៗ តែមិនប្រាកដពួកអ្នកកាន់ចាមរនិងស្វេតច្ឆត្រឡើយ។»

---

သဗ္ဗာ စ ဒိသာတိ ဣဒံ သတ္တပဒဝီတိဟာရူပရိ ဌိတဿ ဝိယ သဗ္ဗဒိသာနုဝိလောကနံ ဝုတ္တံ, န ခေါ ပနေဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. မဟာသတ္တော ဟိ မနုဿာနံ ဟတ္ထတော မုစ္စိတွာ ပုရတ္ထိမဒိသံ ဩလောကေသိ, အနေကစက္ကဝါဠသဟဿာနိ ဧကင်္ဂဏာနိ အဟေသုံ. တတ္ထ ဒေဝမနုဿာ ဂန္ဓမာလာဒီဟိ ပူဇယမာနာ – ‘‘မဟာပုရိသ ဣဓ တုမှေဟိ သဒိသောပိ နတ္ထိ, ကုတော ဥတ္တရိတရော’’တိ အာဟံသု. ဧဝံ စတဿော ဒိသာ, စတဿော အနုဒိသာ, ဟေဋ္ဌာ, ဥပရီတိ ဒသပိ ဒိသာ အနုဝိလောကေတွာ အတ္တနာ သဒိသံ အဒိသွာ အယံ ဥတ္တရာ ဒိသာတိ သတ္တပဒဝီတိဟာရေန အဂမာသီတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အာသဘိန္တိ ဥတ္တမံ. အဂ္ဂေါတိ ဂုဏေဟိ သဗ္ဗပဌမော. ဣတရာနိ ဒွေ ပဒါနိ ဧတဿေဝ ဝေဝစနာနိ. အယမန္တိမာ ဇာတိ, နတ္ထိ ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါတိ ပဒဒွယေန ဣမသ္မိံ အတ္တဘာဝေ ပတ္တဗ္ဗံ အရဟတ္တံ ဗျာကာသိ.

ពាក្យថា Sabbā ca disā នេះ ត្រាស់សំដៅដល់ការទតមើលទិសទាំងពួង ដូចជាព្រះពោធិសត្វឈរនៅលើជំហានទាំងប្រាំពីរ ប៉ុន្តែមិនត្រូវយល់យ៉ាងនោះឡើយ។ ព្រោះថា ព្រះមហាសត្វ លុះរួចផុតពីដៃរបស់មនុស្សទាំងឡាយហើយ ក៏ទតមើលទៅទិសខាងកើត ម៉ឺនលោកធាតុទាំងឡាយ ក៏ក្លាយជាទីធ្លាតែមួយ។ ក្នុងទីនោះ ពួកទេវតានិងមនុស្ស បូជាដោយគ្រឿងក្រអូបនិងកម្រងផ្កាជាដើម ហើយពោលថា «បពិត្រមហាបុរស ក្នុងលោកនេះ សូម្បីតែបុគ្គលដែលស្មើនឹងព្រះអង្គក៏មិនមាន ចំណែកបុគ្គលដែលក្រៃលែងជាងព្រះអង្គ នឹងមានមកពីណា?» ព្រះអង្គទតមើលទិសទាំង ១០ គឺទិសធំ ៤ ទិសតូច ៤ ទិសខាងក្រោម និងទិសខាងលើ យ៉ាងនេះ កាលមិនឃើញបុគ្គលណាស្មើនឹងខ្លួន ក៏ទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «នេះជាទិសឧត្តរ (ទិសខាងជើង)» ហើយយាងទៅដោយការឈានជំហានប្រាំពីរ គប្បីជ្រាបសេចក្តីក្នុងទីនេះយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា Āsabhiṃ គឺដ៏ប្រសើរឧត្តម។ ពាក្យថា Aggo គឺមុនគេបង្អស់ដោយគុណទាំងឡាយ។ បទពីរក្រៅពីនេះ (គឺ Jeṭṭho និង Seṭṭho) ជាវេវចនៈនៃបទ Aggo នោះឯង។ ដោយបទទាំងពីរថា Ayamantimā jāti, natthi dāni punabbhavo ព្រះអង្គទ្រង់ព្យាករនូវព្រះអរហត្តផល ដែលត្រូវសម្រេចក្នុងអត្តភាពនេះ។

---

ဧတ္ထ [Pg.133] စ သမေဟိ ပါဒေဟိ ပထဝိယံ ပတိဋ္ဌာနံ စတုဣဒ္ဓိပါဒပဋိလာဘဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ, ဥတ္တရာဘိမုခဘာဝေါ မဟာဇနံ အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ အဘိဘဝိတွာ ဂမနဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ, သတ္တပဒဂမနံ သတ္တဗောဇ္ဈင်္ဂရတနပဋိလာဘဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ, ဒိဗ္ဗသေတစ္ဆတ္တဓာရဏံ ဝိမုတ္တိစ္ဆတ္တပဋိလာဘဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ, ပဉ္စရာဇကကုဓဘဏ္ဍာနိ ပဉ္စဟိ ဝိမုတ္တီဟိ ဝိမုစ္စနဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ, ဒိသာနုဝိလောကနံ အနာဝရဏဉာဏပဋိလာဘဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ, အာသဘီဝါစာဘာသနံ အပ္ပဋိဝတ္တိယဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ. ‘‘အယမန္တိမာ ဇာတီ’’တိ သီဟနာဒေါ အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ပရိနိဗ္ဗာနဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣမေ ဝါရာ ပါဠိယံ အာဂတာ, သမ္ဗဟုလဝါရော ပန အာဂတော, အာဟရိတွာ ဒီပေတဗ္ဗော.

ក្នុងទីនេះ ការឈរនៅលើផែនដីដោយព្រះបាទស្មើគ្នា ជាបុព្វនិមិត្តនៃការបានសម្រេចឥទ្ធិបាទ ៤, ការបែរព្រះភក្ត្រទៅទិសឧត្តរ ជាបុព្វនិមិត្តនៃការយាងទៅគ្របសង្កត់និងផ្ចាញ់ផ្ចាលមហាជន, ការយាងទៅប្រាំពីរជំហាន ជាបុព្វនិមិត្តនៃការបានសម្រេចពោជ្ឈង្គរតនៈ ៧, ការទ្រទ្រង់ស្វេតច្ឆត្រដ៏ជាទិព្វ ជាបុព្វនិមិត្តនៃការបានសម្រេចវិមុត្តិឆត្រ (ព្រះអរហត្តផល), គ្រឿងរាជកកុធភណ្ឌទាំង ៥ ជាបុព្វនិមិត្តនៃការរួចផុតចាកកិលេសដោយវិមុត្តិ ៥, ការទតមើលទិសទាំងឡាយ ជាបុព្វនិមិត្តនៃការបានសម្រេចអនាវរណញាណ, ការពោលនូវព្រះវាចាដ៏ប្រសើរឧត្តម ជាបុព្វនិមិត្តនៃការសម្តែងព្រះធម្មចក្កប្បវត្តនសូត្រដែលបុគ្គលណាមួយមិនអាចបង្វិលត្រឡប់បាន។ ព្រះសីហនាទថា «Ayamantimā jāti» (នេះជាជាតិចុងក្រោយបង្អស់របស់អាត្មា) គប្បីជ្រាបថា ជាបុព្វនិមិត្តនៃការបរិនិព្វានដោយអនុបាទិសេសនិព្វានធាតុ។ វារៈទាំងឡាយនេះ មានមកក្នុងព្រះបាលីហើយ ចំណែកឯសម្ពហុលវារៈ មិនមានមកក្នុងសូត្រនេះឡើយ គប្បីនាំយកមកសម្តែងឱ្យច្បាស់ចុះ។

---

မဟာပုရိသဿ ဟိ ဇာတဒိဝသေ ဒသသဟဿိလောကဓာတု ကမ္ပိ. ဒသသဟဿိလောကဓာတုမှိ ဒေဝတာ ဧကစက္ကဝါဠေ သန္နိပတိံသု. ပဌမံ ဒေဝါ ပဋိဂ္ဂဟိံသု, ပစ္ဆာ မနုဿာ. တန္တိဗဒ္ဓါ ဝီဏာ စမ္မဗဒ္ဓါ ဘေရိယော စ ကေနစိ အဝါဒိတာ သယမေဝ ဝဇ္ဇိံသု, မနုဿာနံ အန္ဒုဗန္ဓနာဒီနိ ခဏ္ဍာခဏ္ဍံ ဘိဇ္ဇိံသု. သဗ္ဗရောဂါ အမ္ဗိလေန ဓောတတမ္ဗမလံ ဝိယ ဝိဂစ္ဆိံသု, ဇစ္စန္ဓာ ရူပါနိ ပဿိံသု. ဇစ္စဗဓိရာ သဒ္ဒံ သုဏိံသု, ပီဌသပ္ပီ ဇဝနသမ္ပန္နာ အဟေသုံ, ဇာတိဇဠာနမ္ပိ ဧဠမူဂါနံ သတိ ပတိဋ္ဌာသိ, ဝိဒေသေ ပက္ခန္ဒနာဝါ သုပဋ္ဋနံ ပါပုဏိံသု, အာကာသဋ္ဌကဘူမဋ္ဌကရတနာနိ သကတေဇောဘာသိတာနိ အဟေသုံ, ဝေရိနော မေတ္တစိတ္တံ ပဋိလဘိံသု, အဝီစိမှိ အဂ္ဂိ နိဗ္ဗာယိ. လောကန္တရေ အာလောကော ဥဒပါဒိ, နဒီသု ဇလံ န ပဝတ္တိ, မဟာသမုဒ္ဒေသု မဓုရသဒိသံ ဥဒကံ အဟောသိ, ဝါတော န ဝါယိ, အာကာသပဗ္ဗတရုက္ခဂတာ သကုဏာ ဘဿိတွာ ပထဝီဂတာ အဟေသုံ, စန္ဒော အတိရောစိ, သူရိယော န ဥဏှော န သီတလော နိမ္မလော ဥတုသမ္ပန္နော အဟောသိ, ဒေဝတာ အတ္တနော အတ္တနော ဝိမာနဒွါရေ ဌတွာ အပ္ဖောဋနသေဠနစေလုက္ခေပါဒီဟိ မဟာကီဠံ ကီဠိံသု, စာတုဒ္ဒီပိကမဟာမေဃော ဝဿိ, မဟာဇနံ နေဝ ခုဒါ န ပိပါသာ ပီဠေသိ, ဒွါရကဝါဋာနိ သယမေဝ ဝိဝရိံသု, ပုပ္ဖူပဂဖလူပဂါ ရုက္ခာ ပုပ္ဖဖလာနိ ဂဏှိံသု, ဒသသဟဿိလောကဓာတု ဧကဒ္ဓဇမာလာ အဟောသီတိ.

ក្នុងថ្ងៃប្រសូតនៃមហាបុរស លោកធាតុទាំងមួយម៉ឺនក៏ញាប់ញ័រ។ ទេវតាទាំងឡាយក្នុងលោកធាតុទាំងមួយម៉ឺន បានមកប្រជុំគ្នាក្នុងចក្រវាឡតែមួយ។ ពួកទេវតាទទួលមុន ពួកមនុស្សទទួលក្រោយ។ ពិណដែលចងដោយខ្សែ និងស្គរដែលចងដោយស្បែក ទោះបីគ្មាននរណាដេញដំប្រគំ ក៏បន្លឺឡើងដោយខ្លួនឯង គ្រឿងចំណងមានខ្នោះឃ្នាងជាដើមរបស់ពួកមនុស្ស ក៏បាក់បែកជាកង់ៗ។ រោគទាំងពួងក៏វិនាសទៅ ប្រៀបដូចជាច្រែះទង់ដែងដែលគេលាងជម្រះដោយទឹកជូរ ពួកមនុស្សខ្វាក់ពីកំណើត ក៏បានឃើញរូបទាំងឡាយ។ ពួកមនុស្សថ្លង់ពីកំណើត ក៏បានឮសំឡេង ពួកមនុស្សខ្វិន ក៏មានល្បឿនលឿនរហ័ស សតិក៏តម្កល់មាំដល់ពួកមនុស្សគរគថ្លង់ និងមនុស្សល្ងង់ខ្លៅពីកំណើត សំពៅដែលកំពុងបើកបរទៅកាន់បរទេស ក៏បានដល់កំពង់ផែដ៏ល្អ រតនៈទាំងឡាយដែលស្ថិតនៅលើអាកាស និងនៅលើផែនដី ក៏ភ្លឺស្វាងដោយរស្មីរបស់ខ្លួន ពួកមនុស្សដែលមានពៀរនឹងគ្នា ក៏បានចិត្តមេត្តាចំពោះគ្នា ភ្លើងក្នុងអវីចិនរកក៏រលត់ទៅ។ ពន្លឺក៏កើតឡើងក្នុងលោកន្តរនរក ទឹកក្នុងទន្លេទាំងឡាយមិនហូរឡើយ ទឹកក្នុងមហាសមុទ្រទាំងឡាយ ក៏មានរសជាតិផ្អែមល្ហែម ខ្យល់មិនបក់បោកឡើយ ពួកសត្វស្លាបដែលហើរលើអាកាស ហើរលើភ្នំ និងដើមឈើ ក៏ធ្លាក់ចុះមកទំលើដី ព្រះចន្ទរុងរឿងក្រៃលែង ព្រះអាទិត្យមិនក្តៅពេក មិនត្រជាក់ពេក ជាធម្មជាតិឥតមន្ទិល ប្រកបដោយរដូវដ៏សមគួរ ទេវតាទាំងឡាយឈរនៅទ្វារវិមានរបស់ខ្លួនៗ ហើយលេងល្បែងយ៉ាងសប្បាយរីករាយ ដោយការទះដៃ ហួច និងបោះស្បៃឡើងជាដើម មហាពពកបង្អុរភ្លៀងទូទាំងទ្វីបទាំងបួន ភាពស្រេកឃ្លាន និងការស្រេកទឹក មិនបានបៀតបៀនមហាជនឡើយ ទ្វារទាំងឡាយក៏បើកឡើងដោយខ្លួនឯង ដើមឈើទាំងឡាយដែលផ្កានិងផ្លែ ក៏ទ្រទ្រង់ផ្កានិងផ្លែ លោកធាតុទាំងមួយម៉ឺន ក៏មានទង់ និងផ្កាជាជួរតែមួយ។

---

တတြာပိဿ ဒသသဟဿိလောကဓာတုကမ္ပော သဗ္ဗညုတဉာဏပဋိလာဘဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ, ဒေဝတာနံ ဧကစက္ကဝါဠေ သန္နိပါတော ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနကာလေ ဧကပ္ပဟာရေန သန္နိပတိတွာ ဓမ္မပဋိဂ္ဂဏှနဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ, ပဌမံ ဒေဝတာနံ [Pg.134] ပဋိဂ္ဂဟဏံ စတုန္နံ ရူပါဝစရဇ္ဈာနာနံ ပဋိလာဘဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ. ပစ္ဆာ မနုဿာနံ ပဋိဂ္ဂဟဏံ စတုန္နံ အရူပဇ္ဈာနာနံ ပဋိလာဘဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ, တန္တိဗဒ္ဓဝီဏာနံ သယံ ဝဇ္ဇနံ အနုပုဗ္ဗဝိဟာရပဋိလာဘဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ, စမ္မဗဒ္ဓဘေရီနံ ဝဇ္ဇနံ မဟတိယာ ဓမ္မဘေရိယာ အနုဿာဝနဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ, အန္ဒုဗန္ဓနာဒီနံ ဆေဒေါ အသ္မိမာနသမုစ္ဆေဒဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ, သဗ္ဗရောဂဝိဂမော သဗ္ဗကိလေသဝိဂမဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ, ဇစ္စန္ဓာနံ ရူပဒဿနံ ဒိဗ္ဗစက္ခုပဋိလာဘဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ, ဇစ္စဗဓိရာနံ သဒ္ဒဿဝနံ ဒိဗ္ဗသောတဓာတုပဋိလာဘဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ, ပီဌသပ္ပီနံ ဇဝနသမ္ပဒါ စတုဣဒ္ဓိပါဒါဓိဂမဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ, ဇဠာနံ သတိပတိဋ္ဌာနံ စတုသတိပဋ္ဌာနပဋိလာဘဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ, ဝိဒေသပက္ခန္ဒနာဝါနံ သုပဋ္ဋနသမ္ပာပုဏနံ စတုပဋိသမ္ဘိဒါဓိဂမဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ, ရတနာနံ သကတေဇောဘာသိတတ္တံ ယံ လောကဿ ဓမ္မောဘာသံ ဒဿေဿတိ တဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ.

ក្នុងបាតុភូតទាំងនោះ ការកម្រើកនៃលោកធាតុទាំងមួយម៉ឺន ជាបុព្វនិមិត្តនៃការសម្រេចនូវសព្វញ្ញុតញ្ញាណ ការប្រជុំគ្នានៃទេវតាទាំងឡាយក្នុងចក្រវាឡតែមួយ ជាបុព្វនិមិត្តនៃការប្រជុំគ្នាទទួលស្តាប់ព្រះធម៌ក្នុងពេលសម្តែងធម្មចក្កប្បវត្តនសូត្រក្នុងពេលតែមួយ ការទទួលមុនរបស់ពួកទេវតា ជាបុព្វនិមិត្តនៃការសម្រេចរូបាវចរជ្ឈានទាំង ៤។ ការទទួលក្រោយរបស់ពួកមនុស្ស ជាបុព្វនិមិត្តនៃការសម្រេចអរូបជ្ឈានទាំង ៤ ការបន្លឺឡើងដោយខ្លួនឯងនៃពិណដែលចងដោយខ្សែ ជាបុព្វនិមិត្តនៃការសម្រេចអនុបុព្វវិហារធម៌ ការបន្លឺឡើងនៃស្គរដែលចងដោយស្បែក ជាបុព្វនិមិត្តនៃការប្រកាសធម្មភេរីដ៏ធំ ការដាច់នៃគ្រឿងចំណងមានខ្នោះឃ្នាងជាដើម ជាបុព្វនិមិត្តនៃការកាត់ផ្តាច់នូវអស្មិមានៈ ការប្រាសចាករោគទាំងពួង ជាបុព្វនិមិត្តនៃការប្រាសចាកកិលេសទាំងពួង ការឃើញរូបរបស់ពួកមនុស្សខ្វាក់ពីកំណើត ជាបុព្វនិមិត្តនៃការសម្រេចទិព្វចក្ខុញ្ញាណ ការឮសំឡេងរបស់ពួកមនុស្សថ្លង់ពីកំណើត ជាបុព្វនិមិត្តនៃការសម្រេចទិព្វសោតធាតុ ការមានល្បឿនលឿនរហ័សរបស់ពួកមនុស្សខ្វិន ជាបុព្វនិមិត្តនៃការសម្រេចឥទ្ធិបាទ ៤ ការតម្កល់មាំនៃសតិរបស់ពួកមនុស្សល្ងង់ខ្លៅ ជាបុព្វនិមិត្តនៃការសម្រេចសតិបដ្ឋាន ៤ ការដល់កំពង់ផែដ៏ល្អនៃសំពៅដែលបើកបរទៅកាន់បរទេស ជាបុព្វនិមិត្តនៃការសម្រេចបដិសម្ភិទា ៤ ការភ្លឺស្វាងដោយរស្មីរបស់ខ្លួននៃរតនៈទាំងឡាយ ជាបុព្វនិមិត្តនៃពន្លឺធម៌ដែលព្រះអង្គនឹងបង្ហាញដល់សត្វលោក។

---

ဝေရီနံ မေတ္တစိတ္တပဋိလာဘော စတုဗြဟ္မဝိဟာရပဋိလာဘဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ, အဝီစိမှိ အဂ္ဂိနိဗ္ဗာနံ ဧကာဒသအဂ္ဂိနိဗ္ဗာနဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ, လောကန္တရာလောကော အဝိဇ္ဇန္ဓကာရံ ဝိဓမိတွာ ဉာဏာလောကဒဿနဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ, မဟာသမုဒ္ဒဿ မဓုရတာ နိဗ္ဗာနရသေန ဧကရသဘာဝဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ, ဝါတဿ အဝါယနံ ဒွါသဋ္ဌိဒိဋ္ဌိဂတဘိန္ဒနဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ, သကုဏာနံ ပထဝီဂမနံ မဟာဇနဿ ဩဝါဒံ သုတွာ ပါဏေဟိ သရဏဂမနဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ, စန္ဒဿ အတိဝိရောစနံ ဗဟုဇနကန္တတာယ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ, သူရိယဿ ဥဏှသီတဝိဝဇ္ဇနဥတုသုခတာ ကာယိကစေတသိကသုခုပ္ပတ္တိယာ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ, ဒေဝတာနံ ဝိမာနဒွါရေသု အပ္ဖောဋနာဒီဟိ ကီဠနံ ဗုဒ္ဓဘာဝံ ပတွာ ဥဒါနံ ဥဒါနဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ, စာတုဒ္ဒီပိကမဟာမေဃဝဿနံ မဟတော ဓမ္မမေဃဝဿနဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ, ခုဒါပီဠနဿ အဘာဝေါ ကာယဂတာသတိအမတပဋိလာဘဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ, ပိပါသာပီဠနဿ အဘာဝေါ ဝိမုတ္တိသုခေန သုခိတဘာဝဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ, ဒွါရကဝါဋာနံ သယမေဝ ဝိဝရဏံ အဋ္ဌင်္ဂိကမဂ္ဂဒွါရဝိဝရဏဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ, ရုက္ခာနံ ပုပ္ဖဖလဂဟဏံ ဝိမုတ္တိပုပ္ဖေဟိ ပုပ္ဖိတဿ စ သာမညဖလဘာရဘရိတဘာဝဿ စ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ, ဒသသဟဿိလောကဓာတုယာ ဧကဒ္ဓဇမာလတာ အရိယဒ္ဓဇမာလာမာလိတာယ ပုဗ္ဗနိမိတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အယံ သမ္ဗဟုလဝါရော နာမ.

ការបានចិត្តមេត្តារបស់ពួកមនុស្សដែលមានពៀរនឹងគ្នា ជាបុព្វនិមិត្តនៃការសម្រេចព្រហ្មវិហារធម៌ ៤ ការរលត់ភ្លើងក្នុងអវីចិនរក ជាបុព្វនិមិត្តនៃការរលត់ភ្លើង ១១ គំនរ ពន្លឺក្នុងលោកន្តរនរក ជាបុព្វនិមិត្តនៃការកម្ចាត់ងងឹតគឺអវិជ្ជា ហើយបង្ហាញពន្លឺគឺញាណ ភាពផ្អែមល្ហែមនៃទឹកមហាសមុទ្រ ជាបុព្វនិមិត្តនៃភាពមានរសតែមួយដោយរសនៃនិព្វាន ការមិនបក់បោកនៃខ្យល់ ជាបុព្វនិមិត្តនៃការកម្ទេចនូវទិដ្ឋិ ៦២ ការចុះមកកាន់ផែនដីនៃពួកសត្វស្លាប ជាបុព្វនិមិត្តនៃការដល់នូវសរណគមន៍ដោយជីវិតរបស់មហាជន ក្រោយពីបានស្តាប់ឱវាទ ការរុងរឿងក្រៃលែងនៃព្រះចន្ទ ជាបុព្វនិមិត្តនៃភាពជាទីស្រឡាញ់ពេញចិត្តនៃមហាជន ការមិនក្តៅមិនត្រជាក់ និងភាពជាទីសប្បាយនៃរដូវរបស់ព្រះអាទិត្យ ជាបុព្វនិមិត្តនៃការកើតឡើងនូវកាយិកសុខ និងចេតសិកសុខ ការលេងសប្បាយដោយការទះដៃជាដើមនៅទ្វារវិមានរបស់ពួកទេវតា ជាបុព្វនិមិត្តនៃការបន្លឺឧទាន ក្រោយពីបានសម្រេចនូវភាពជាព្រះពុទ្ធ ការបង្អុរភ្លៀងនៃមហាពពកទូទាំងទ្វីបទាំងបួន ជាបុព្វនិមិត្តនៃការបង្អុរភ្លៀងធម៌ដ៏ធំ ការមិនមានការបៀតបៀនដោយការស្រេកឃ្លាន ជាបុព្វនិមិត្តនៃការសម្រេចនូវអមតធម៌គឺកាយគតាសតិ ការមិនមានការបៀតបៀនដោយការស្រេកទឹក ជាបុព្វនិមិត្តនៃភាពជាអ្នកមានសុខដោយវិមុត្តិសុខ ការបើកឡើងដោយខ្លួនឯងនៃទ្វារទាំងឡាយ ជាបុព្វនិមិត្តនៃការបើកទ្វារគឺអរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គ ការទ្រទ្រង់ផ្កានិងផ្លែនៃដើមឈើទាំងឡាយ ជាបុព្វនិមិត្តនៃការរីកស្គុះស្គាយដោយផ្កាគឺវិមុត្តិ និងការពេញបរិបូណ៌ដោយផ្លែគឺសាមញ្ញផល ការមានទង់ និងផ្កាជាជួរតែមួយនៃលោកធាតុទាំងមួយម៉ឺន គប្បីដឹងថាជាបុព្វនិមិត្តនៃការប្រដាប់ដោយផ្កាគឺអរិយទង់។ នេះហៅថា សម្ពហុលវារៈ។

---

ဧတ္ထ ပဉှေ ပုစ္ဆန္တိ – ‘‘ယဒါ မဟာပုရိသော ပထဝိယံ ပတိဋ္ဌဟိတွာ ဥတ္တရာဘိမုခေါ ဂန္တွာ အာသဘိံ ဝါစံ ဘာသတိ, တဒါ ကိံ ပထဝိယာ ဂတော[Pg.135], ဥဒါဟု အာကာသေန? ဒိဿမာနော ဂတော, ဥဒါဟု အဒိဿမာနော? အစေလကော ဂတော, ဥဒါဟု အလင်္ကတပ္ပဋိယတ္တော? ဒဟရော ဟုတွာ ဂတော, ဥဒါဟု မဟလ္လကော? ပစ္ဆာပိ ကိံ တာဒိသောဝ အဟောသိ, ဥဒါဟု ပုန ဗာလဒါရကော’’တိ? အယံ ပန ပဉှော ဟေဋ္ဌာ လောဟပါသာဒေ သံဃသန္နိပါတေ တိပိဋကစူဠာဘယတ္ထေရေန ဝိဿဇ္ဇိတောဝ. ထေရော ကိရေတ္ထ နိယတိ ပုဗ္ဗေကတကမ္မ-ဣဿရနိမ္မာနဝါဒဝသေန တံ တံ ဗဟုံ ဝတွာ အဝသာနေ ဧဝံ ဗျာကာသိ – ‘‘မဟာပုရိသော ပထဝိယံ ဂတော, မဟာဇနဿ ပန အာကာသေ ဂစ္ဆန္တော ဝိယ အဟောသိ. ဒိဿမာနော ဂတော, မဟာဇနဿ ပန အဒိဿမာနော ဝိယ အဟောသိ. အစေလကော ဂတော, မဟာဇနဿ ပန အလင်္ကတပ္ပဋိယတ္တောဝ ဥပဋ္ဌာသိ. ဒဟရောဝ ဂတော, မဟာဇနဿ ပန သောဠသဝဿုဒ္ဒေသိကော ဝိယ အဟောသိ. ပစ္ဆာ ပန ဗာလဒါရကောဝ အဟောသိ, န တာဒိသော’’တိ. ဧဝံ ဝုတ္တေ ပရိသာ စဿ ‘‘ဗုဒ္ဓေန ဝိယ ဟုတွာ ဘော ထေရေန ပဉှော ကထိတော’’တိ အတ္တမနာ အဟောသိ. လောကန္တရိကဝါရော ဝုတ္တနယော ဧဝ.

ក្នុងរឿងនេះ ពួកអ្នកប្រាជ្ញសួរនូវបញ្ហាថា «កាលដែលមហាបុរសឈរលើផែនដី ហើយយាងទៅកាន់ទិសឧត្តរ បន្លឺនូវអាសភិវាចា ក្នុងកាលនោះ តើទ្រង់យាងទៅលើផែនដី ឬយាងទៅតាមអាកាស? តើទ្រង់យាងទៅទាំងដែលគេមើលឃើញ ឬមើលមិនឃើញ? តើទ្រង់យាងទៅទាំងអាក្រាតកាយ ឬប្រដាប់ដោយគ្រឿងអលង្ការ? តើទ្រង់យាងទៅទាំងនៅក្មេង ឬជាមនុស្សចាស់? ហើយក្រោយមក តើទ្រង់នៅតែមានសភាពបែបនោះ ឬត្រឡប់ជាកុមារតូចវិញ?»។ បញ្ហានេះ ព្រះភិក្ខុព្រះនាម តិបិដកចូឡាភ័យត្ថេរ បានដោះស្រាយរួចហើយ ក្នុងទីប្រជុំសង្ឃនាទាបលោហប្រាសាទ។ ឮថា ព្រះថេរៈក្នុងរឿងនេះ បានពោលពន្យល់យ៉ាងច្រើន ដោយអាស្រ័យលើលទ្ធិនិយតវាទ បុព្វេកតកម្មវាទ និងឥស្សរនិម្មាណវាទ ហើយក្នុងទីបំផុត បានដោះស្រាយយ៉ាងនេះថា៖ «មហាបុរសយាងទៅលើផែនដី ប៉ុន្តែចំពោះមហាជន ហាក់ដូចជាទ្រង់យាងទៅតាមអាកាស។ ទ្រង់យាងទៅទាំងដែលគេមើលឃើញ ប៉ុន្តែចំពោះមហាជន ហាក់ដូចជាមើលមិនឃើញ។ ទ្រង់យាងទៅទាំងអាក្រាតកាយ ប៉ុន្តែចំពោះមហាជន ហាក់ដូចជាទ្រង់ប្រដាប់ដោយគ្រឿងអលង្ការយ៉ាងស្អាត។ ទ្រង់យាងទៅទាំងនៅក្មេង ប៉ុន្តែចំពោះមហាជន ហាក់ដូចជាមានព្រះជន្ម ១៦ ឆ្នាំ។ ប៉ុន្តែក្រោយមក ទ្រង់ក៏នៅជាកុមារតូចដដែល មិនមែនមានសភាពបែបនោះឡើយ»។ កាលដែលព្រះថេរៈពោលយ៉ាងនេះហើយ ក្រុមហ៊ុន (បរិស័ទ) ក៏មានចិត្តត្រេកអរថា «ឱ! ព្រះថេរៈដោះស្រាយបញ្ហា ហាក់ដូចជាព្រះពុទ្ធសម្តែងដោយផ្ទាល់ព្រះអង្គ»។ ចំណែកឯ លោកន្តរិកវារៈ មានន័យដូចដែលបានពោលមកហើយនោះឯង។

---

ဝိဒိတာတိ ပါကဋာ ဟုတွာ. ယထာ ဟိ သာဝကာ နဟာနမုခဓောဝနခါဒနပိဝနာဒိကာလေ အနောကာသဂတေ အတီတသင်္ခါရေ နိပ္ပဒေသေ သမ္မသိတုံ န သက္ကောန္တိ, ဩကာသပတ္တယေဝ သမ္မသန္တိ, န ဧဝံ ဗုဒ္ဓါ. ဗုဒ္ဓါ ဟိ သတ္တဒိဝသဗ္ဘန္တရေ ဝဝတ္ထိတသင်္ခါရေ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ သမ္မသိတွာ တိလက္ခဏံ အာရောပေတွာဝ ဝိဿဇ္ဇေန္တိ, တေသံ အဝိပဿိတဓမ္မော နာမ နတ္ထိ, တသ္မာ ‘‘ဝိဒိတာ’’တိ အာဟ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

ពាក្យថា Viditā សេចក្តីថា ឲ្យប្រាកដច្បាស់។ ពិតមែនណាស់ ដូចជាពួកសាវ័ក ក្នុងពេលងូតទឹក លុបមុខ បរិភោគអាហារ និងផឹកទឹកជាដើម ដែលជាកាលមិនទាន់ដល់ឱកាស មិនអាចពិចារណាធម៌ជាអតីតសង្ខារដោយមិនមានសេសសល់បានឡើយ លុះត្រាតែដល់ឱកាស ទើបអាចពិចារណាបាន តែព្រះពុទ្ធទាំងឡាយមិនមែនដូច្នោះទេ។ ព្រោះថា ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ តែងពិចារណានូវសង្ខារធម៌ដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងចន្លោះ ៧ ថ្ងៃ តាំងពីដើមមក ហើយលើកឡើងកាន់ត្រៃលក្ខណ៍ ទើបដោះស្រាយបញ្ហា ធម៌ដែលព្រះអង្គមិនបានពិចារណា មិនដែលមានឡើយ ព្រោះហេតុនោះ ទើបពោលថា «viditā» (ដឹងច្បាស់ហើយ)។ សេចក្តីដែលនៅសល់ ងាយយល់ក្នុងគ្រប់កន្លែងទាំងអស់។

---

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

ក្នុងអដ្ឋកថាមជ្ឈិមនិកាយ ឈ្មោះ បបញ្ចសូទនី

---

အစ္ဆရိယအဗ္ဘုတသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការអធិប្បាយអច្ឆរិយអព្ភូតសូត្រ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

---

၄. ဗာကုလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៤. ការអធិប្បាយពាកុលសូត្រ

---

၂၀၉. ဧဝံ မေ သုတန္တိ ဗာကုလသုတ္တံ. တတ္ထ ဗာကုလောတိ ယထာ ဒွါဝီသတိ ဒွတ္တိံသာတိအာဒိမှိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဗာဝီသတိ ဗာတ္တိံသာတိအာဒီနိ ဝုစ္စန္တိ, ဧဝမေဝ ဒွိကုလောတိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဗာကုလောတိ ဝုတ္တံ. တဿ ဟိ ထေရဿ ဒွေ ကုလာနိ အဟေသုံ. သော ကိရ ဒေဝလောကော စဝိတွာ ကောသမ္ဗိနဂရေ နာမ [Pg.136] မဟာသေဋ္ဌိကုလေ နိဗ္ဗတ္တော, တမေနံ ပဉ္စမေ ဒိဝသေ သီသံ နှာပေတွာ ဂင်္ဂါကီဠံ အကံသု. ဓာတိယာ ဒါရကံ ဥဒကေ နိမုဇ္ဇနုမ္မုဇ္ဇနဝသေန ကီဠာပေန္တိယာ ဧကော မစ္ဆော ဒါရကံ ဒိသွာ ‘‘ဘက္ခော မေ အယ’’န္တိ မညမာနော မုခံ ဝိဝရိတွာ ဥပဂတော. ဓာတီ ဒါရကံ ဆဍ္ဍေတွာ ပလာတာ. မစ္ဆော တံ ဂိလိ. ပုညဝါ သတ္တော ဒုက္ခံ န ပါပုဏိ, သယနဂဗ္ဘံ ပဝိသိတွာ နိပန္နော ဝိယ အဟောသိ. မစ္ဆော ဒါရကဿ တေဇေန တတ္တကပလ္လံ ဂိလိတွာ ဒယှမာနော ဝိယ ဝေဂေန တိံသယောဇနမဂ္ဂံ ဂန္တွာ ဗာရာဏသိနဂရဝါသိနော မစ္ဆဗန္ဓဿ ဇာလံ ပါဝိသိ, မဟာမစ္ဆာ နာမ ဇာလဗဒ္ဓါ ပဟရိယမာနာ မရန္တိ. အယံ ပန ဒါရကဿ တေဇေန ဇာလတော နီဟဋမတ္တောဝ မတော. မစ္ဆဗန္ဓာ စ မဟန္တံ မစ္ဆံ လဘိတွာ ဖာလေတွာ ဝိက္ကိဏန္တိ. တံ ပန ဒါရကဿ အာနုဘာဝေန အဖာလေတွာ သကလမေဝ ကာဇေန ဟရိတွာ သဟဿေန ဒေမာတိ ဝဒန္တာ နဂရေ ဝိစရိံသု. ကောစိ န ဂဏှာတိ.

២០៩. ព្រះសូត្រដែលផ្តើមឡើងដោយពាក្យថា «Evaṃ me sutaṃ» ឈ្មោះថា ពាកុលសូត្រ។ ក្នុងពាកុលសូត្រនោះ ពាក្យថា Bākulo គប្បីដឹងសេចក្តីយ៉ាងនេះ៖ ដូចជាពាក្យថា dvāvīsati (២២) និង dvattiṃsa (៣២) ជាដើម កាលដែលត្រូវពោល គេតែងពោលថា bāvīsati និង bāttiṃsa ជាដើម យ៉ាងណាមិញ កាលដែលត្រូវពោលថា dvikulo (អ្នកមានត្រកូលពីរ) គេក៏ពោលថា bākulo យ៉ាងនោះដែរ។ ពិតណាស់ ព្រះថេរៈនោះ មានត្រកូលពីរ។ ឮថា ព្រះថេរៈនោះ ច្យុតចាកទេវលោក ហើយមកចាប់បដិសន្ធិក្នុងត្រកូលមហាសេដ្ឋី ក្នុងក្រុងកោសម្ពី។ ក្នុងថ្ងៃទី ៥ ពួកញាតិបានស្រង់ទឹកក្បាលឲ្យកុមារនោះ ហើយនាំគ្នាទៅលេងទឹកក្នុងទន្លេគង្គា។ កាលដែលមេដោះកំពុងឲ្យកុមារលេងទឹក ដោយការមុជចុះងើបឡើង ស្រាប់តែមានត្រីធំមួយឃើញកុមារនោះ ក៏គិតថា «នេះជាចំណីរបស់យើង» ហើយបើកមាត់ហែលចូលមក។ មេដោះក៏បោះបង់កុមារនោះចោល ហើយរត់គេចខ្លួនទៅ។ ត្រីនោះក៏លេបកុមារនោះទៅ។ ប៉ុន្តែ សត្វលោកដែលមានបុណ្យ មិនបានដល់នូវសេចក្តីទុក្ខឡើយ ហាក់ដូចជាចូលទៅដេកក្នុងបន្ទប់សិរីសយនៈដូច្នោះឯង។ ត្រីនោះ ដោយតេជះនៃកុមារ ក៏មានសេចក្តីក្តៅក្រហាយ ហាក់ដូចជាលេបអំបែងឆ្នាំងដ៏ក្តៅ ក៏ហែលយ៉ាងលឿនទៅកាន់ចម្ងាយផ្លូវ ៣០ យោជន៍ ហើយចូលទៅក្នុងសំណាញ់របស់ពួកអ្នកនេសាទដែលរស់នៅក្នុងក្រុងពារាណសី។ ធម្មតា ត្រីធំទាំងឡាយ កាលដែលជាប់សំណាញ់ ហើយត្រូវគេវាយដំ តែងតែស្លាប់។ ប៉ុន្តែ ត្រីនេះ ដោយតេជះនៃកុមារ គ្រាន់តែគេស្រង់ចេញពីសំណាញ់ភ្លាម ក៏ស្លាប់ភ្លាម។ ពួកអ្នកនេសាទបានត្រីធំនោះហើយ ក៏នាំគ្នាពុះច្រៀកលក់។ ប៉ុន្តែ ដោយអានុភាពនៃកុមារ ពួកអ្នកនេសាទមិនបានពុះត្រីនោះឡើយ ក៏សែងត្រីទាំងមូលដោយអម្រែក ដើរពោលក្នុងក្រុងថា «សូមទិញក្នុងតម្លៃមួយពាន់កហាបណៈ»។ គ្មាននរណាម្នាក់ទិញឡើយ។

---

တသ္မိံ ပန နဂရေ အပုတ္တကံ အသီတိကောဋိဝိဘဝံ သေဋ္ဌိကုလံ အတ္ထိ, တဿ ဒွါရမူလံ ပတွာ ‘‘ကိံ ဂဟေတွာ ဒေထာ’’တိ ဝုတ္တာ ကဟာပဏန္တိ အာဟံသု. တေဟိ ကဟာပဏံ ဒတွာ ဂဟိတော. သေဋ္ဌိဘရိယာပိ အညေသု ဒိဝသေသု မစ္ဆေ န ကေလာယတိ, တံ ဒိဝသံ ပန မစ္ဆံ ဖလကေ ဌပေတွာ သယမေဝ ဖာလေသိ. မစ္ဆဉ္စ နာမ ကုစ္ဆိတော ဖာလေန္တိ, သာ ပန ပိဋ္ဌိတော ဖာလေန္တီ မစ္ဆကုစ္ဆိယံ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏံ ဒါရကံ ဒိသွာ – ‘‘မစ္ဆကုစ္ဆိယံ မေ ပုတ္တော လဒ္ဓေါ’’တိ နာဒံ နဒိတွာ ဒါရကံ အာဒါယ သာမိကဿ သန္တိကံ အဂမာသိ. သေဋ္ဌိ တာဝဒေဝ ဘေရိံ စရာပေတွာ ဒါရကံ အာဒါယ ရညော သန္တိကံ ဂန္တွာ – ‘‘မစ္ဆကုစ္ဆိယံ မေ ဒေဝ ဒါရကော လဒ္ဓေါ, ကိံ ကရောမီ’’တိ အာဟ. ပုညဝါ ဧသ, ယော မစ္ဆကုစ္ဆိယံ အရောဂေါ ဝသိ, ပေါသေဟိ နန္တိ.

ប៉ុន្តែ ក្នុងក្រុងនោះ មានត្រកូលសេដ្ឋីមួយ គ្មានកូន មានទ្រព្យសម្បត្តិ ៨០ កោដិ។ ពួកអ្នកនេសាទបានទៅដល់មាត់ទ្វារផ្ទះសេដ្ឋីនោះ កាលដែលគេសួរថា «តើពួកអ្នកចង់បានអ្វីជាថ្នូរនឹងត្រីនេះ?» ក៏ឆ្លើយថា «ចង់បានកហាបណៈ»។ ពួកសេដ្ឋីក៏ប្រគល់កហាបណៈឲ្យ ហើយទទួលយកត្រីនោះមក។ ភរិយារបស់សេដ្ឋី ទោះបីជាថ្ងៃដទៃមិនដែលខ្វល់ខ្វាយនឹងត្រីទាំងឡាយឡើយ ប៉ុន្តែក្នុងថ្ងៃនោះ នាងបានដាក់ត្រីលើក្តារក្ដារខៀន ហើយពុះដោយខ្លួនឯង។ ធម្មតា គេតែងពុះត្រីត្រង់ពោះ ប៉ុន្តែនាងបែរជាពុះត្រង់ខ្នងទៅវិញ ក៏បានឃើញកុមារមានសម្បុរដូចមាស នៅក្នុងពោះត្រី ទើបស្រែកឡើងថា «ខ្ញុំបានកូនក្នុងពោះត្រីហើយ!» រួចក៏បីកុមារនោះទៅរកសេដ្ឋីជាស្វាមី។ សេដ្ឋីក្នុងខណៈនោះ ក៏វាយគងឃោសនា ហើយនាំកុមារនោះទៅគាល់ព្រះរាជា ទូលថា «បពិត្រព្រះសម្មតិទេវ ទូលបង្គំបានកុមារក្នុងពោះត្រី តើគួរធ្វើដូចម្តេច?»។ ព្រះរាជាទ្រង់មានព្រះរាជឱង្ការថា «កុមារនេះមានបុណ្យណាស់ ដែលអាចរស់នៅក្នុងពោះត្រីដោយគ្មានរោគសញ្ញាអ្វីសោះ ចូរអ្នកចិញ្ចឹមកុមារនោះចុះ»។

---

အဿောသိ ခေါ ဣတရံ ကုလံ – ‘‘ဗာရာဏသိယံ ကိရ ဧကံ သေဋ္ဌိကုလံ မစ္ဆကုစ္ဆိယံ ဒါရကံ လဘတီ’’တိ, တေ တတ္ထ အဂမံသု. အထဿ မာတာ ဒါရကံ အလင်္ကရိတွာ ကီဠာပိယမာနံ ဒိသွာဝ ‘‘မနာပေါ ဝတာယံ ဒါရကော’’တိ ဂန္တွာ ပဝတိံ အာစိက္ခိ. ဣတရာ မယှံ ပုတ္တောတိအာဒိမာဟ. ကဟံ တေ လဒ္ဓေါတိ? မစ္ဆကုစ္ဆိယန္တိ. နော တုယှံ ပုတ္တော, မယှံ ပုတ္တောတိ. ကဟံ တေ လဒ္ဓေါတိ? မယာ ဒသမာသေ ကုစ္ဆိယာ ဓာရိတော, အထ နံ နဒိယာ ကီဠာပိယမာနံ [Pg.137] မစ္ဆော ဂိလီတိ. တုယှံ ပုတ္တော အညေန မစ္ဆေန ဂိလိတော ဘဝိဿတိ, အယံ ပန မယာ မစ္ဆကုစ္ဆိယံ လဒ္ဓေါတိ, ဥဘောပိ ရာဇကုလံ အဂမံသု. ရာဇာ အာဟ – ‘‘အယံ ဒသ မာသေ ကုစ္ဆိယာ ဓာရိတတ္တာ အမာတာ ကာတုံ န သက္ကာ, မစ္ဆံ ဂဏှန္တာပိ ဝက္ကယကနာဒီနိ ဗဟိ ကတွာ ဂဏှန္တာ နာမ နတ္ထီတိ မစ္ဆကုစ္ဆိယံ လဒ္ဓတ္တာ အယမ္ပိ အမာတာ ကာတုံ န သက္ကာ, ဒါရကော ဥဘိန္နမ္ပိ ကုလာနံ ဒါယာဒေါ ဟောတု, ဥဘောပိ နံ ဇဂ္ဂထာ’’တိ ဥဘောပိ ဇဂ္ဂိံသု.

ត្រកូលម្ខាងទៀត (គឺពួកមាតាបិតាដែលនៅក្នុងក្រុងកោសម្ពី) បានឮថា «ឮថា ត្រកូលសេដ្ឋីមួយនៅក្នុងក្រុងពារាណសី បានកូនម្នាក់ពីក្នុងពោះត្រី» ពួកគាត់ក៏បានធ្វើដំណើរទៅទីនោះ។ លំដាប់នោះ មាតារបស់កុមារនោះ (មាតាចិញ្ចឹម) ឃើញកុមារដែលគេតុបតែងខ្លួនឱ្យលេង ក៏និយាយថា «ឱ! កុមារនេះគួរឱ្យស្រឡាញ់ណាស់តើ» ហើយក៏ទៅប្រាប់រឿងរ៉ាវនោះ។ ស្រីម្ខាងទៀត (មាតាបង្កើត) និយាយថា «កូននេះជាកូនរបស់ខ្ញុំ»។ ស្រីចិញ្ចឹមសួរថា «នាងបានកូននេះពីណា?»។ ស្រីបង្កើតឆ្លើយថា «បានពីក្នុងពោះត្រី»។ ស្រីចិញ្ចឹមនិយាយថា «មិនមែនជាកូនរបស់នាងទេ គឺកូនរបស់ខ្ញុំទេតើ»។ ស្រីបង្កើតសួរថា «នាងបានពីណា?»។ ស្រីចិញ្ចឹមឆ្លើយថា «ខ្ញុំបានពពោះអស់រយៈពេលដប់ខែ លុះក្រោយមក កាលដែលកូននោះកំពុងលេងក្នុងទន្លេ ត្រីក៏លេបទៅ»។ ស្រីបង្កើតនិយាយថា «កូនរបស់នាង ប្រហែលជាត្រូវត្រីផ្សេងលេបបាត់ទៅហើយ ឯកុមារនេះ គឺខ្ញុំបានពីក្នុងពោះត្រីធំ» ស្រីទាំងពីរនាក់ក៏នាំគ្នាទៅកាន់រាជត្រកូល។ ព្រះរាជាទ្រង់មានព្រះរាជឱង្ការថា «ស្រីនេះ (មាតាបង្កើត) មិនអាចពោលថា មិនមែនជាមាតាបានឡើយ ព្រោះនាងបានពពោះអស់ដប់ខែ។ ចំណែកស្រីនេះ (មាតាចិញ្ចឹម) ក៏មិនអាចពោលថា មិនមែនជាមាតាបានដែរ ព្រោះនាងបានកូននេះពីក្នុងពោះត្រី។ ចូរឱ្យកុមារនេះធ្វើជាទាយាទរបស់ត្រកូលទាំងពីរចុះ ហើយអ្នកទាំងពីរចូរជួយគ្នាចិញ្ចឹមកុមារនេះទៅ» ស្រីទាំងពីរក៏បានជួយគ្នាចិញ្ចឹមកុមារនោះ។

---

ဝိညုတံ ပတ္တဿ ဒွီသုပိ နဂရေသု ပါသာဒံ ကာရေတွာ နာဋကာနိ ပစ္စုပဋ္ဌာပေသုံ. ဧကေကသ္မိံ နဂရေ စတ္တာရော စတ္တာရော မာသေ ဝသတိ, ဧကသ္မိံ နဂရေ စတ္တာရော မာသေ ဝုဋ္ဌဿ သံဃာဋနာဝါယ မဏ္ဍပံ ကာရေတွာ တတ္ထ နံ သဒ္ဓိံ နာဋကာဟိ အာရောပေန္တိ. သော သမ္ပတ္တိံ အနုဘဝမာနော ဣတရံ နဂရံ ဂစ္ဆတိ. တံနဂရဝါသိနော နာဋကာနိ ဥပဍ္ဎမဂ္ဂံ အဂမံသု. တေ ပစ္စုဂ္ဂန္တွာ တံ ပရိဝါရေတွာ အတ္တနော ပါသာဒံ နယန္တိ. ဣတရာနိ နာဋကာနိ နိဝတ္တိတွာ အတ္တနော နဂရမေဝ ဂစ္ဆန္တိ. တတ္ထ စတ္တာရော မာသေ ဝသိတွာ တေနေဝ နိယာမေန ပုန ဣတရံ နဂရံ ဂစ္ဆတိ. ဧဝမဿ သမ္ပတ္တိံ အနုဘဝန္တဿ အသီတိ ဝဿာနိ ပရိပုဏ္ဏာနိ.

កាលដែលកុមារ (ពាកុលៈ) នោះចម្រើនវ័យដឹងក្តីហើយ ពួកមាតាបិតាក៏បានសាងប្រាសាទក្នុងក្រុងទាំងពីរ ហើយបានចាត់ចែងស្ត្រីរបាំទាំងឡាយទុកបម្រើ។ កុមារនោះរស់នៅក្នុងក្រុងមួយៗ អស់រយៈពេលបួនខែៗ។ កាលដែលកុមារនោះនៅក្នុងក្រុងមួយគ្រប់បួនខែហើយ ពួកញាតិក៏បានសាងសង់មណ្ឌបលើទូកដែលចងភ្ជាប់គ្នា ហើយនាំកុមារនោះឡើងទៅលើមណ្ឌបនោះជាមួយនឹងស្ត្រីរបាំទាំងឡាយ។ កុមារនោះកាលសោយសម្បត្តិ ក៏ធ្វើដំណើរទៅកាន់ក្រុងម្ខាងទៀត។ ពួកស្ត្រីរបាំដែលនៅក្នុងក្រុងនោះ បានធ្វើដំណើរមកទទួលពាក់កណ្តាលផ្លូវ។ ពួកនាងបានមកទទួលស្វាគមន៍ ហែហមជុំវិញ ហើយនាំកុមារនោះទៅកាន់ប្រាសាទរបស់ខ្លួន។ ចំណែកស្ត្រីរបាំម្ខាងទៀត ក៏ត្រឡប់ទៅកាន់ក្រុងរបស់ខ្លួនវិញ។ កុមារនោះនៅក្នុងក្រុងនោះអស់បួនខែ ហើយក៏ធ្វើដំណើរត្រឡប់ទៅកាន់ក្រុងម្ខាងទៀតដោយរបៀបដដែលនោះវិញ។ កាលដែលកុមារនោះសោយសម្បត្តិយ៉ាងនេះ អាយុរបស់គាត់ក៏គ្រប់ប៉ែតសិបឆ្នាំ។

---

အထ ဘဂဝါ စာရိကံ စရမာနော ဗာရာဏသိံ ပတ္တော. သော ဘဂဝတော သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတော. ပဗ္ဗဇိတွာ သတ္တာဟမေဝ ပုထုဇ္ဇနော အဟောသိ, အဋ္ဌမေ ပန သော သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏီတိ ဧဝမဿ ဒွေ ကုလာနိ အဟေသုံ. တသ္မာ ဗာကုလောတိ သင်္ခံ အဂမာသီတိ.

គ្រានោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលទ្រង់យាងទៅកាន់ចារិក ក៏បានដល់ក្រុងពារាណសី។ គាត់ (ពាកុលៈ) បានស្តាប់ធម៌ក្នុងសំណាក់នៃព្រះដ៏មានព្រះភាគ មានសទ្ធាជ្រះថ្លា ហើយក៏បានបួស។ លុះបួសហើយ បានត្រឹមតែប្រាំពីរថ្ងៃប៉ុណ្ណោះ ក៏នៅជាបុថុជ្ជននៅឡើយ លុះដល់ថ្ងៃទីប្រាំបី គាត់ក៏បានសម្រេចព្រះអរហត្ត ព្រមទាំងបដិសម្ភិទាទាំងឡាយ។ គាត់មានត្រកូលពីរយ៉ាងនេះឯង។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបគាត់បាននូវនាមថា ពាកុលៈ។

---

ပုရာဏဂိဟိသဟာယောတိ ပုဗ္ဗေ ဂိဟိကာလေ သဟာယော. အယမ္ပိ ဒီဃာယုကောဝ ထေရံ ပဗ္ဗဇိတံ ပဿိတုံ ဂစ္ဆန္တော အသီတိမေ ဝဿေ ဂတော. မေထုနော ဓမ္မောတိ ဗာလော နဂ္ဂသမဏကော ဗာလပုစ္ဆံ ပုစ္ဆတိ, န သာသနဝစနံ, ဣဒါနိ ထေရေန ဒိန္နနယေ ဌိတော ဣမေဟိ ပန တေတိ ပုစ္ဆိ.

ពាក្យថា Purāṇagihisahāyo សេចក្តីថា ជាមិត្តភក្តិកាលនៅជាគ្រហស្ថពីមុន។ មិត្តភក្តិនោះ (អចេលកស្សបៈ) ក៏ជាអ្នកមានអាយុវែងដែរ កាលដែលធ្វើដំណើរទៅជួបព្រះថេរៈដែលបានបួសហើយនោះ គឺនៅក្នុងឆ្នាំទីប៉ែតសិបរបស់ខ្លួន។ ពាក្យថា Methuno dhammo សេចក្តីថា អចេលកៈជាមនុស្សពាល សួរនូវសំណួររបស់មនុស្សពាល មិនមែនសួរសំណួរដែលទាក់ទងនឹងព្រះសាសនាឡើយ។ ឥឡូវនេះ អចេលកស្សបៈនោះ ស្ថិតនៅក្នុងលំអានដែលព្រះថេរៈបានណែនាំហើយ ទើបសួរថា «ចុះធម៌ទាំងឡាយនេះ...» ជាដើម។

---

၂၁၀. ယံပါယသ္မာတိအာဒီနိ ပဒါနိ သဗ္ဗဝါရေသု ဓမ္မသင်္ဂါဟကတ္ထေရေဟိ နိယမေတွာ ဌပိတာနိ. တတ္ထ သညာ ဥပ္ပန္နမတ္တာဝ, ဝိတက္ကော ကမ္မပထဘေဒကောတိ[Pg.138]. ထေရော ပနာဟ – ‘‘ကသ္မာ ဝိသုံ ကရောထ, ဥဘယမ္ပေတံ ကမ္မပထဘေဒကမေဝါ’’တိ.

២១០. បទទាំងឡាយមានពាក្យថា Yaṃpāyasmā ជាដើម ត្រូវបានព្រះថេរៈទាំងឡាយដែលជាអ្នកធ្វើសង្គាយនាធម៌ កំណត់ទុកក្នុងវារៈទាំងពួង។ ក្នុងបទនោះ សេចក្តីថា សញ្ញា គ្រាន់តែជាសភាវៈកើតឡើងប៉ុណ្ណោះ ចំណែកឯ វិតក្កៈ ទើបជាតួចែកនូវកម្មបថ។ ប៉ុន្តែ ព្រះថេរៈ (មហាធម្មរក្ខិតៈ) ពោលថា «ហេតុអ្វីបានជាអ្នកទាំងឡាយធ្វើឱ្យផ្សេងគ្នា? ធម៌ទាំងពីរនេះ (ទាំងសញ្ញានិងវិតក្កៈ) សុទ្ធតែជាតួចែកនូវកម្មបថដូចគ្នា»។

---

၂၁၁. ဂဟပတိစီဝရန္တိ ဝဿာဝါသိကံ စီဝရံ. သတ္ထေနာတိ ပိပ္ဖလကေန. သူစိယာတိ သူစိံ ဂဟေတွာ သိဗ္ဗိတဘာဝံ န သရာမီတိ အတ္ထော. ကထိနေ စီဝရန္တိ ကထိနစီဝရံ, ကထိနစီဝရမ္ပိ ဟိ ဝဿာဝါသိကဂတိကမေဝ. တသ္မာ တတ္ထ ‘‘သိဗ္ဗိတာ နာဘိဇာနာမီ’’တိ အာဟ.

២១១. ពាក្យថា Gahapaticīvaraṃ សេចក្តីថា ស្បង់ចីវរដែលគេប្រគេនដល់ភិក្ខុដែលនៅចាំវស្សា។ ពាក្យថា Satthena សេចក្តីថា ដោយកាំបិតកោរ។ ពាក្យថា Sūciyā សេចក្តីថា មិនរលឹកឃើញថាបានកាន់ម្ជុលដេរឡើយ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ពាក្យថា Kathine cīvaraṃ សេចក្តីថា ស្បង់ចីវរដែលគេប្រគេនក្នុងកាលកឋិន ព្រោះថា កឋិនចីវរនោះ ក៏រាប់ចូលក្នុងវស្សាវាសិកចីវរដែរ។ ព្រោះហេតុនោះ ក្នុងកឋិនវារៈនោះ ព្រះថេរៈទើបពោលថា «ខ្ញុំមិនដែលដឹងខ្លួនថាបានដេរឡើយ»។

---

ဧတ္တကံ ပနဿ ကာလံ ဂဟပတိစီဝရံ အသာဒိယန္တဿ ဆိန္ဒနသိဗ္ဗနာဒီနိ အကရောန္တဿ ကုတော စီဝရံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ. ဒွီဟိ နဂရေဟိ. ထေရော ဟိ မဟာယသဿီ, တဿ ပုတ္တဓီတရော နတ္တပနတ္တကာ သုခုမသာဋကေဟိ စီဝရာနိ ကာရေတွာ ရဇာပေတွာ သမုဂ္ဂေ ပက္ခိပိတွာ ပဟိဏန္တိ. ထေရဿ နှာနကာလေ နှာနကောဋ္ဌကေ ဌပေန္တိ. ထေရော တာနိ နိဝါသေတိ စေဝ ပါရုပတိ စ, ပုရာဏစီဝရာနိ သမ္ပတ္တပဗ္ဗဇိတာနံ ဒေတိ. ထေရော တာနိ နိဝါသေတွာ စ ပါရုပိတွာ စ နဝကမ္မံ န ကရောတိ, ကိဉ္စိ အာယူဟနကမ္မံ နတ္ထိ. ဖလသမာပတ္တိံ အပ္ပေတွာ အပ္ပေတွာ နိသီဒတိ. စတူသု မာသေသု ပတ္တေသု လောမကိလိဋ္ဌာနိ ဟောန္တိ, အထဿ ပုန တေနေဝ နိယာမေန ပဟိဏိတွာ ဒေန္တိ. အဍ္ဎမာသေ အဍ္ဎမာသေ ပရိဝတ္တတီတိပိ ဝဒန္တိယေဝ.

សំណួរថា «ចុះកាលដែលព្រះថេរៈមិនត្រេកអរនឹងគ្រហស្ថចីវរអស់កាលយូរម្ល៉េះ ទាំងមិនបានធ្វើការកាត់ដេរជាដើមផង តើចីវរកើតឡើងដល់លោកពីណា?»។ ឆ្លើយថា «កើតឡើងពីក្រុងទាំងពីរ»។ ព្រោះថា ព្រះថេរៈជាអ្នកមានយសធំ ពួកកូនប្រុសស្រី និងចៅទួតរបស់លោក បានចាត់ចែងធ្វើចីវរដោយសំពត់សាច់ម៉ដ្ឋ លាបជ្រលក់រួចដាក់ក្នុងប្រអប់ផ្ញើទៅប្រគេន។ ក្នុងពេលដែលព្រះថេរៈស្រង់ទឹក គេតែងយកទៅដាក់ទុកក្នុងបន្ទប់ស្រង់ទឹក។ ព្រះថេរៈក៏ទ្រង់ស្លៀកនិងដណ្តប់ចីវរទាំងនោះ ហើយប្រគេនចីវរចាស់ៗ ដល់ពួកភិក្ខុដែលមកដល់។ ព្រះថេរៈស្លៀកដណ្តប់ចីវរទាំងនោះហើយ មិនបានធ្វើនវកម្មអ្វីឡើយ សូម្បីតែការខ្វល់ខ្វាយបន្តិចបន្តួចក៏គ្មានដែរ។ លោកតែងតែចូលផលសមាបត្តិហើយគង់នៅ។ កាលកន្លងទៅបួនខែ ចីវរទាំងនោះក៏ចាស់សៅហ្មង លំដាប់នោះ ពួកញាតិក៏ផ្ញើមកប្រគេនតាមរបៀបដដែលនោះទៀត។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រះអាចារ្យខ្លះពោលថា លោកផ្លាស់ប្តូរចីវររៀងរាល់កន្លះខែ។

---

အနစ္ဆရိယဉ္စေတံ ထေရဿ မဟာပုညဿ မဟာဘိညဿ သတသဟဿကပ္ပေ ပူရိတပါရမိဿ, အသောကဓမ္မရညော ကုလူပကော နိဂြောဓတ္ထေရော ဒိဝသဿ နိက္ခတ္တုံ စီဝရံ ပရိဝတ္တေသိ. တဿ ဟိ တိစီဝရံ ဟတ္ထိက္ခန္ဓေ ဌပေတွာ ပဉ္စဟိ စ ဂန္ဓသမုဂ္ဂသတေဟိ ပဉ္စဟိ စ မာလာသမုဂ္ဂသတေဟိ သဒ္ဓိံ ပါတောဝ အာဟရိယိတ္ထ, တထာ ဒိဝါ စေဝ သာယဉ္စ. ရာဇာ ကိရ ဒိဝသဿ နိက္ခတ္တုံ သာဋကေ ပရိဝတ္တေန္တော ‘‘ထေရဿ စီဝရံ နီတ’’န္တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘အာမ နီတ’’န္တိ သုတွာဝ ပရိဝတ္တေသိ. ထေရောပိ န ဘဏ္ဍိကံ ဗန္ဓိတွာ ဌပေသိ, သမ္ပတ္တသဗြဟ္မစာရီနံ အဒါသိ. တဒါ ကိရ ဇမ္ဗုဒီပေ ဘိက္ခုသံဃဿ ယေဘုယျေန နိဂြောဓဿေဝ သန္တကံ စီဝရံ အဟောသိ.

រឿងនេះមិនគួរឱ្យអស្ចារ្យឡើយ ចំពោះព្រះថេរៈដែលមានបុណ្យធំ មានអភិញ្ញាធំ បានបំពេញបារមីអស់មួយសែនកប្ប ព្រោះថា ព្រះនិគ្រោធត្ថេរ ជាទីគោរពក្នុងរាជត្រកូលរបស់ព្រះបាទអសោកធម្មរាជ តែងតែផ្លាស់ប្តូរចីវរមួយថ្ងៃបីដង។ គេតែងតែនាំយកត្រៃចីវរដាក់លើខ្នងដំរី ព្រមដោយប្រអប់គ្រឿងក្រអូបប្រាំរយ និងប្រអប់ផ្កាប្រាំរយ មកប្រគេនលោកតាំងពីព្រលឹម ព្រមទាំងពេលថ្ងៃត្រង់ និងពេលល្ងាចផងដែរ។ ឮថា ព្រះរាជាកាលដែលទ្រង់ផ្លាស់ប្តូរព្រះពស្ត្រមួយថ្ងៃបីដង តែងតែសួរថា «គេបាននាំយកចីវរទៅប្រគេនព្រះថេរៈហើយឬនៅ?» លុះទ្រង់ព្រះសណ្តាប់ថា «ព្រះករុណា នាំទៅរួចហើយ» ទើបទ្រង់ផ្លាស់ប្តូរព្រះពស្ត្រ។ ចំណែកព្រះថេរៈ ក៏មិនបានខ្ចប់ទុកជាបង្វិចឡើយ គឺលោកបានប្រគេនដល់សហធម្មិកទាំងឡាយដែលមកដល់។ ឮថា ក្នុងសម័យនោះ ស្បង់ចីវររបស់ភិក្ខុសង្ឃក្នុងជម្ពូទ្វីប ភាគច្រើនជាជារបស់ដែលបានមកពីសំណាក់ព្រះនិគ្រោធត្ថេរនោះឯង។

---

အဟော ဝတ မံ ကောစိ နိမန္တေယျာတိ ကိံ ပန စိတ္တဿ အနုပ္ပာဒနံ ဘာရိယံ, ဥပ္ပန္နဿ ပဟာနန္တိ. စိတ္တံ နာမ လဟုကပရိဝတ္တံ, တသ္မာ အနုပ္ပာဒနံ ဘာရိယံ[Pg.139], ဥပ္ပန္နဿ ပဟာနမ္ပိ ဘာရိယမေဝ. အန္တရဃရေတိ မဟာသကုလုဒါယိသုတ္တေ (မ. နိ. ၂.၂၃၇) ဣန္ဒခီလတော ပဋ္ဌာယ အန္တရဃရံ နာမ ဣဓ နိမ္ဗောဒကပတနဋ္ဌာနံ အဓိပ္ပေတံ. ကုတော ပနဿ ဘိက္ခာ ဥပ္ပဇ္ဇိတ္ထာတိ. ထေရော ဒွီသု နဂရေသု အဘိညာတော, ဂေဟဒွါရံ အာဂတဿေဝဿ ပတ္တံ ဂဟေတွာ နာနာရသဘောဇနဿ ပူရေတွာ ဒေန္တိ. သော လဒ္ဓဋ္ဌာနတော နိဝတ္တတိ, ဘတ္တကိစ္စကရဏဋ္ဌာနံ ပနဿ နိဗဒ္ဓမေဝ အဟောသိ. အနုဗျဉ္ဇနသောတိ ထေရေန ကိရ ရူပေ နိမိတ္တံ ဂဟေတွာ မာတုဂါမော န ဩလောကိတပုဗ္ဗော. မာတုဂါမဿ ဓမ္မန္တိ မာတုဂါမဿ ဆပ္ပဉ္စဝါစာဟိ ဓမ္မံ ဒေသေတုံ ဝဋ္ဋတိ, ပဉှံ ပုဋ္ဌေန ဂါထာသဟဿမ္ပိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိယေဝ. ထေရော ပန ကပ္ပိယမေဝ န အကာသိ. ယေဘုယျေန ဟိ ကုလူပကထေရာနမေတံ ကမ္မံ ဟောတိ. ဘိက္ခုနုပဿယန္တိ ဘိက္ခုနိဥပဿယံ. တံ ပန ဂိလာနပုစ္ဆကေန ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ, ထေရော ပန ကပ္ပိယမေဝ န အကာသိ. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ. စုဏ္ဏေနာတိ ကောသမ္ဗစုဏ္ဏာဒိနာ. ဂတ္တပရိကမ္မေတိ သရီရသမ္ဗာဟနကမ္မေ. ဝိစာရိတာတိ ပယောဇယိတာ. ဂဒ္ဒူဟနမတ္တန္တိ ဂါဝိံ ထနေ ဂဟေတွာ ဧကံ ခီရဗိန္ဒုံ ဒူဟနကာလမတ္တမ္ပိ.

សំណួរថា «ពាក្យថា ឱហ្ន៎! ធ្វើម្តេចហ្ន៎ នឹងមាននរណាម្នាក់មកនិមន្តខ្ញុំ សួរថា តើការមិនឱ្យចិត្តកើតឡើងជាការលំបាក ឬការលះបង់ចិត្តដែលកើតឡើងហើយជាការលំបាក?»។ ឆ្លើយថា «ចិត្តឈ្មោះថាជាធម្មជាតិប្រែប្រួលរហ័ស ហេតុនោះ ការមិនឱ្យចិត្តកើតឡើងជាការលំបាក ទោះបីការលះបង់ចិត្តដែលកើតឡើងហើយ ក៏ជាការលំបាកដូចគ្នា»។ ពាក្យថា Antaraghare ក្នុងមហាសកុលុទាយិសូត្រ សំដៅយកចាប់តាំងពីសសរខឿនទៅជាផ្ទះក្នុងភូមិ តែក្នុងសូត្រនេះ សំដៅយកកន្លែងដែលទឹកភ្លៀងធ្លាក់ពីដំបូលផ្ទះ។ សំណួរថា «ចុះចង្ហាន់របស់លោកកើតឡើងពីណា?»។ ឆ្លើយថា «ព្រះថេរៈជាអ្នកល្បីល្បាញក្នុងក្រុងទាំងពីរ កាលដែលលោកនិមន្តទៅដល់ទ្វារផ្ទះ ពួកអ្នកស្រុកតែងតែទទួលយកសពិតទៅដាក់ពេញដោយភោជនាហារមានរសផ្សេងៗ ប្រគេនលោក។ លោកក៏ត្រឡប់មកពីកន្លែងដែលបានចង្ហាន់នោះវិញ ឯកន្លែងឆាន់ចង្ហាន់របស់លោកគឺទៀងទាត់ជានិច្ច»។ ពាក្យថា Anubyañjanaso សេចក្តីថា ឮថា ព្រះថេរៈមិនដែលកាន់យកនូវនិមិត្តក្នុងរូប ហើយសម្លឹងមើលស្ត្រីឡើយ។ ពាក្យថា Mātugāmassa dhammaṃ សេចក្តីថា ការសម្តែងធម៌ដល់ស្ត្រីដោយពាក្យប្រាំឬប្រាំមួយម៉ាត់ គឺគួរធ្វើ ភិក្ខុដែលគេសួរប្រស្នា សូម្បីនិយាយពាក្យមួយពាន់ម៉ាត់ក៏គួរធ្វើដែរ។ ប៉ុន្តែ ព្រះថេរៈសូម្បីតែការដែលគួរធ្វើ ក៏លោកមិនធ្វើដែរ។ ព្រោះថា កិច្ចការនេះ ភាគច្រើនជារបស់ភិក្ខុទាំងឡាយដែលស្និទ្ធស្នាលនឹងត្រកូល។ ពាក្យថា Bhikkhunupassayaṃ សេចក្តីថា អាស្រមភិក្ខុនី។ ទីនោះ ភិក្ខុដែលចង់ទៅសួរសុខទុក្ខភិក្ខុនីឈឺ គឺគួរទៅបាន ប៉ុន្តែព្រះថេរៈសូម្បីតែកិច្ចដែលគួរធ្វើ ក៏លោកមិនធ្វើដែរ។ វិធីនេះ គួរដឹងក្នុងវារៈទាំងពួង។ ពាក្យថា Cuṇṇena សេចក្តីថា ដោយម្សៅលម្អិតមានម្សៅកោសំបៈជាដើម។ ពាក្យថា Gattaparikamme សេចក្តីថា ក្នុងការច្របាច់រឹតរាងកាយ។ ពាក្យថា Vicāritā សេចក្តីថា ដែលគេលាបផ្សំ។ ពាក្យថា Gaddūhanamattaṃ សេចក្តីថា ត្រឹមតែរយៈពេលដែលគេចាប់ដោះមេគោ រួចច្របាច់យកទឹកដោះមួយដំណក់។

---

ကေန ပန ကာရဏေန ထေရော နိရာဗာဓော အဟောသိ. ပဒုမုတ္တရေ ကိရ ဘဂဝတိ သတသဟဿဘိက္ခုပရိဝါရေ စာရိကံ စရမာနေ ဟိမဝတိ ဝိသရုက္ခာ ပုပ္ဖိံသု. ဘိက္ခုသတသဟဿာနမ္ပိ တိဏပုပ္ဖကရောဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ထေရော တသ္မိံ သမယေ ဣဒ္ဓိမာ တာပသော ဟောတိ, သော အာကာသေန ဂစ္ဆန္တော ဘိက္ခုသံဃံ ဒိသွာ ဩတရိတွာ ရောဂံ ပုစ္ဆိတွာ ဟိမဝန္တတော ဩသဓံ အာဟရိတွာ အဒါသိ. ဥပသိင်္ဃနမတ္တေနေဝ ရောဂေါ ဝူပသမိ. ကဿပသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓကာလေပိ ပဌမဝပ္ပဒိဝသေ ဝပ္ပံ ဌပေတွာ ဘိက္ခုသံဃဿ ပရိဘောဂံ အဂ္ဂိသာလဉ္စေဝ ဝစ္စကုဋိဉ္စ ကာရေတွာ ဘိက္ခုသံဃဿ ဘေသဇ္ဇဝတ္တံ နိဗန္ဓိ, ဣမိနာ ကမ္မေန နိရာဗာဓော အဟောသိ. ဥက္ကဋ္ဌနေသဇ္ဇိကော ပနေသ ဥက္ကဋ္ဌာရညကော စ တသ္မာ ‘‘နာဘိဇာနာမိ အပဿေနကံ အပဿယိတာ’’တိအာဒိမာဟ.

សំណួរថា «ចុះព្រោះហេតុអ្វី បានជាព្រះថេរៈគ្មានជំងឺដំកាត់ទាល់តែសោះ?»។ ឆ្លើយថា «ឮថា កាលព្រះដ៏មានព្រះភាគព្រះនាមបទុមុត្តរៈ ទ្រង់យាងទៅកាន់ចារិក ព្រមដោយភិក្ខុមួយសែនរូបជាបរិវារ ពួកដើមឈើមានពិសក្នុងព្រៃហិមពាន្តក៏ផ្ការីក។ ភិក្ខុមួយសែនរូបក៏កើតជំងឺម្យ៉ាងឈ្មោះថា តិណបុប្ផកៈ។ ក្នុងសម័យនោះ ព្រះថេរៈជាតាបសមានឫទ្ធិ កាលហោះទៅតាមអាកាស ឃើញភិក្ខុសង្ឃហើយ ក៏ចុះមកសួរនាំពីជំងឺ រួចទៅនាំយកឱសថពីព្រៃហិមពាន្តមកប្រគេន។ គ្រាន់តែភិក្ខុទាំងឡាយបានហិតឱសថនោះ ជំងឺក៏រលត់ស្ងប់ទៅភ្លាម។ សូម្បីក្នុងសម័យព្រះកស្សបសម្មាសម្ពុទ្ធ ក្នុងថ្ងៃចាប់ផ្តើមភ្ជួររាស់ដំបូង លោកបានផ្អាកការងារភ្ជួររាស់ ហើយបានសាងសង់រោងភ្លើង និងវច្ចកុដិសម្រាប់ភិក្ខុសង្ឃប្រើប្រាស់ ព្រមទាំងបានចាត់ចែងថ្នាំសង្កូវប្រគេនភិក្ខុសង្ឃជាប្រចាំ ដោយផលនៃកម្មនេះ លោកទើបជាអ្នកគ្មានជំងឺ។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រះថេរៈនេះ ជាអ្នកកាន់ធុតង្គអង្គុយជានិច្ច និងនៅក្នុងព្រៃជានិច្ច ព្រោះហេតុនោះ លោកទើបពោលថា «ខ្ញុំមិនដែលដឹងខ្លួនថាបានផ្អែកបង្អែកឡើយ» ជាដើម។

---

သရဏောတိ သကိလေသော. အညာ ဥဒပါဒီတိ အနုပသမ္ပန္နဿ အညံ ဗျာကာတုံ န ဝဋ္ဋတိ. ထေရော ကသ္မာ ဗျာကာသိ? န ထေရော အဟံ အရဟာတိ အာဟ, အညာ ဥဒပါဒီတိ ပနာဟ. အပိစ ထေရော အရဟာတိ ပါကဋော, တသ္မာ ဧဝမာဟ.

ពាក្យថា Saraṇo សេចក្តីថា ប្រកបដោយកិលេស។ ពាក្យថា Aññā udapādi សេចក្តីថា ការព្យាករនូវអរហត្តផលដល់បុគ្គលដែលមិនទាន់បានឧបសម្បទា គឺមិនគួរធ្វើឡើយ។ ចុះហេតុអ្វីបានជាព្រះថេរៈព្យាករ? ព្រោះព្រះថេរៈមិនបានពោលថា «ខ្ញុំជាព្រះអរហន្ត» ឡើយ គឺលោកគ្រាន់តែពោលថា «អញ្ញា (ការដឹងច្បាស់) កើតឡើងហើយ» ប៉ុណ្ណោះ។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រះថេរៈជាអ្នកល្បីល្បាញថាជាព្រះអរហន្តស្រាប់ហើយ ព្រោះហេតុនោះ លោកទើបពោលយ៉ាងនេះ។

---

၂၁၂. ပဗ္ဗဇ္ဇန္တိ [Pg.140] ထေရော သယံ နေဝ ပဗ္ဗာဇေသိ, န ဥပသမ္ပာဒေသိ အညေဟိ ပန ဘိက္ခူဟိ ဧဝံ ကာရာပေသိ. အဝါပုရဏံ အာဒါယာတိ ကုဉ္စိကံ ဂဟေတွာ.

២១២. ពាក្យថា Pabbajjaṃ សេចក្តីថា ព្រះថេរៈមិនបានបំបួស ឬមិនបានឱ្យឧបសម្បទាដោយខ្លួនឯងឡើយ គឺលោកចាត់ចែងឱ្យភិក្ខុដទៃធ្វើការបំបួសឱ្យយ៉ាងនេះវិញ។ ពាក្យថា Avāpuraṇaṃ ādāya សេចក្តីថា កាន់យកសោ។

---

နိသိန္နကောဝ ပရိနိဗ္ဗာယီတိ အဟံ ဓရမာနောပိ န အညဿ ဘိက္ခုဿ ဘာရော အဟောသိံ, ပရိနိဗ္ဗုတဿာပိ မေ သရီရံ ဘိက္ခုသံဃဿ ပလိဗောဓော မာ အဟောသီတိ တေဇောဓာတုံ သမာပဇ္ဇိတွာ ပရိနိဗ္ဗာယိ. သရီရတော ဇာလာ ဥဋ္ဌဟိ, ဆဝိမံသလောဟိတံ သပ္ပိ ဝိယ ဈာယမာနံ ပရိက္ခယံ ဂတံ, သုမနမကုလသဒိသာ ဓာတုယောဝ အဝသေသိံသု. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ပါကဋမေဝ. ဣဒံ ပန သုတ္တံ ဒုတိယသင်္ဂဟေ သင်္ဂီတန္တိ.

ពាក្យថា Nisinnakova parinibbāyi សេចក្តីថា ព្រះថេរៈគិតថា «កាលខ្ញុំនៅរស់ ក៏មិនដែលធ្វើខ្លួនឱ្យជាបន្ទុកដល់ភិក្ខុដទៃឡើយ សូម្បីកាលដែលខ្ញុំបរិនិព្វានទៅហើយ ក៏សូមកុំឱ្យរាងកាយរបស់ខ្ញុំក្លាយជាកង្វល់ដល់ភិក្ខុសង្ឃឡើយ» លោកក៏ចូលតេជោធាតុកសិណ ហើយបរិនិព្វានទៅ។ ភ្លើងក៏ឆេះចេញពីរាងកាយរបស់លោក ស្បែក សាច់ និងឈាម ក៏ត្រូវភ្លើងឆេះអស់គ្មានសល់ ដូចជាទឹកដោះថ្លាដែលត្រូវភ្លើងឆេះអស់ដូច្នោះ សល់តែព្រះសារីរិកធាតុទាំងឡាយដែលមានពណ៌ដូចជាផ្កាម្លិះក្រពុំប៉ុណ្ណោះ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គឺច្បាស់លាស់ក្នុងគ្រប់កន្លែងហើយ។ ចំណែកឯសូត្រនេះ ត្រូវបានគេសង្គាយនាក្នុងការធ្វើសង្គាយនាលើកទីពីរ។

---

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

ក្នុងអដ្ឋកថាមជ្ឈិមនិកាយ ឈ្មោះបបញ្ចសូទនី

---

ဗာကုလသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការពន្យល់សេចក្តីនៃពាកុលសូត្រ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

---

၅. ဒန္တဘူမိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៥. ការពន្យល់សេចក្តីនៃទន្តភូមិសូត្រ

---

၂၁၃. ဧဝံ မေ သုတန္တိ ဒန္တဘူမိသုတ္တံ. တတ္ထ အရညကုဋိကာယန္တိ တဿေဝ ဝေဠုဝနဿ ဧကသ္မိံ ဝိဝိတ္တဋ္ဌာနေ ပဓာနကမ္မိကာနံ ဘိက္ခူနံ အတ္ထာယ ကတသေနာသနေ. ရာဇကုမာရောတိ ဗိမ္ဗိသာရဿ ပုတ္တော ဩရသကော.

២១៣. ពាក្យថា Evaṃ me sutaṃ គឺទន្តភូមិសូត្រ។ ក្នុងសូត្រនោះ ពាក្យថា Araññakuṭikāyaṃ សេចក្តីថា ក្នុងសេនាសនៈដែលគេធ្វើទុកក្នុងទីស្ងាត់មួយនៃព្រៃវេឡុវ័ននោះឯង សម្រាប់ភិក្ខុទាំងឡាយដែលជាអ្នកប្រឹងប្រែងបំពេញធម៌។ ពាក្យថា Rājakumāro សេចក្តីថា ព្រះរាជបុត្របង្កើតរបស់ព្រះបាទពិម្ពិសារ។

---

ဖုသေယျာတိ လဘေယျ. ဧကဂ္ဂတန္တိ ဧဝံ ပဋိပန္နော သမာပတ္တိံ နာမ လဘတိ, ဈာနံ နာမ လဘတီတိ ဣဒံ မယာ သုတန္တိ ဝဒတိ. ကိလမထောတိ ကာယကိလမထော. ဝိဟေသာတိ သွေဝ ကိလမထော ဝုတ္တော. ယထာသကေ တိဋ္ဌေယျာသီတိ အတ္တနော အဇာနနကောဋ္ဌာသေယေဝ တိဋ္ဌေယျာသီတိ.

ពាក្យថា Phuseyya សេចក្តីថា គប្បីបាន។ ពាក្យថា Ekaggataṃ សេចក្តីថា ព្រះរាជកុមារពោលថា «ខ្ញុំបានឮមកថា បុគ្គលដែលប្រតិបត្តិយ៉ាងនេះ តែងតែបានសម្រេចសមាបត្តិ តែងតែបានសម្រេចឈាន»។ ពាក្យថា Kilamatho សេចក្តីថា សេចក្តីលំបាកកាយ។ ពាក្យថា Vihesā សេចក្តីថា សំដៅយកសេចក្តីលំបាកកាយនោះឯង។ ពាក្យថា Yathāsake tiṭṭheyyāsi សេចក្តីថា ចូរអ្នកស្ថិតនៅក្នុងចំណែកនៃសេចក្តីមិនដឹងរបស់ខ្លួនចុះ។

---

၂၁၄. ဒေသေသီတိ စိတ္တေကဂ္ဂတံ နာမ ဧဝံ လဘတိ, သမာပတ္တိံ ဧဝံ နိဗ္ဗတ္တေတီတိ အပ္ပနာဥပစာရံ ပါပေတွာ ဧကကသိဏပရိကမ္မံ ကထေသိ. ပဝေဒေတွာတိ ပကာသေတွာ.

២១៤. ពាក្យថា Desesi សេចក្តីថា សាមណេរបានសម្តែងនូវកសិណបរិកម្មតែមួយ ដោយធ្វើឱ្យដល់ឧបចារភូមិនិងអប្បនាភូមិ ដោយពោលថា «ចិត្តេកគ្គតា តែងបានសម្រេចយ៉ាងនេះ សមាបត្តិ តែងកើតឡើងយ៉ាងនេះ»។ ពាក្យថា Pavedetvā សេចក្តីថា ធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់។

---

နေက္ခမ္မေန ဉာတဗ္ဗန္တိ ကာမတော နိဿဋဂုဏေန ဉာတဗ္ဗံ. ကာမတော နိဿဋဂုဏေ ဌိတေန ပုဂ္ဂလေန ဧကဂ္ဂံ နာမ ဇာနိတဗ္ဗန္တိ အဓိပ္ပာယေနေတံ ဝုတ္တံ[Pg.141]. သေသာနိ တဿေဝ ဝေဝစနာနိ. ကာမေ ပရိဘုဉ္ဇန္တောတိ ဒုဝိဓေပိ ကာမေ ဘုဉ္ဇမာနော.

ពាក្យថា Nekkhammena ñātabbaṃ សេចក្តីថា គប្បីដឹងដោយគុណជាគ្រឿងរំលត់ចាកកាម។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់មានព្រះតម្រិះថា «បុគ្គលដែលស្ថិតនៅក្នុងគុណជាគ្រឿងរំលត់ចាកកាម ទើបដឹងនូវចិត្តេកគ្គតាបាន» ទើបទ្រង់ត្រាស់យ៉ាងនេះ។ បទដែលនៅសល់ គឺជាវេវចនៈនៃបទនោះឯង។ ពាក្យថា Kāme paribhuñjanto សេចក្តីថា កាលបរិភោគនូវកាមទាំងពីរយ៉ាង។

---

၂၁၅. ဟတ္ထိဒမ္မာ ဝါ အဿဒမ္မာ ဝါ ဂေါဒမ္မာ ဝါတိ ဧတ္ထ အဒန္တဟတ္ထိဒမ္မာဒယော ဝိယ စိတ္တေကဂ္ဂရဟိတာ ပုဂ္ဂလာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ဒန္တဟတ္ထိအာဒယော ဝိယ စိတ္တေကဂ္ဂသမ္ပန္နာ. ယထာ အဒန္တဟတ္ထိဒမ္မာဒယော ကူဋာကာရံ အကတွာ ဓုရံ အဆဍ္ဍေတွာ ဒန္တဂမနံ ဝါ ဂန္တုံ, ဒန္တေဟိ ဝါ ပတ္တဗ္ဗံ ဘူမိံ ပါပုဏိတုံ န သက္ကောန္တိ, ဧဝမေဝ စိတ္တေကဂ္ဂရဟိတာ သမ္ပန္နစိတ္တေကဂ္ဂေဟိ နိဗ္ဗတ္တိတဂုဏံ ဝါ နိဗ္ဗတ္တေတုံ ပတ္တဘူမိံ ဝါ ပါပုဏိတုံ န သက္ကောန္တိ.

២១៥. ក្នុងបទថា «Hatthidammā vā assadammā vā godammā vā» នេះ គប្បីជ្រាបថា បុគ្គលទាំងឡាយដែលប្រាសចាកចិត្តមានអារម្មណ៍តែមួយ (សមាធិ) គឺដូចជាដំរីដែលគេត្រូវទូន្មាន តែមិនទាន់បានទូន្មានជាដើម។ ចំណែកបុគ្គលទាំងឡាយដែលបរិបូណ៌ដោយចិត្តមានអារម្មណ៍តែមួយ គឺដូចជាដំរីដែលបានទូន្មានហើយជាដើម។ ដំរីដែលគេត្រូវទូន្មាន តែមិនទាន់បានទូន្មានជាដើម មិនធ្វើនូវអាការៈវៀចវេរ មិនលះបង់នូវនឹម ហើយមិនអាចដើរទៅកាន់ផ្លូវដែលសត្វដែលគេទូន្មានហើយធ្លាប់ដើរទៅ ឬមិនអាចទៅដល់ទីដៅដែលសត្វដែលគេទូន្មានហើយគប្បីទៅដល់ យ៉ាងណាមិញ បុគ្គលទាំងឡាយដែលប្រាសចាកចិត្តមានអារម្មណ៍តែមួយ ក៏មិនអាចបង្កើតគុណធម៌ដែលកើតអំពីចិត្តមានអារម្មណ៍តែមួយដ៏ជ្រះថ្លា ឬមិនអាចទៅដល់ទីដៅដែលខ្លួនគប្បីទៅដល់ បានយ៉ាងនោះដែរ។

---

၂၁၆. ဟတ္ထဝိလင်္ဃကေနာတိ ဟတ္ထေန ဟတ္ထံ ဂဟေတွာ.

២១៦. បទថា «Hatthavilaṅghakena» សេចក្តីថា កាន់ដៃដោយដៃ (ចាប់ដៃគ្នាទៅវិញទៅមក)។

---

ဒဋ္ဌေယျန္တိ ပဿိတဗ္ဗယုတ္တကံ. အာဝုတောတိ အာဝရိတော. နိဝုတောတိ နိဝါရိတော. ဩဖုဋောတိ ဩနဒ္ဓေါ.

បទថា «Daṭṭheyyam» សេចក្តីថា វត្ថុដែលគួរមើលឃើញ។ បទថា «Āvuṭo» សេចក្តីថា ត្រូវបិទបាំង។ បទថា «Nivuṭo» សេចក្តីថា ត្រូវរារាំង។ បទថា «Ophuṭo» សេចក្តីថា ត្រូវគ្របដណ្តប់ (រួបរឹត)។

---

၂၁၇. နာဂဝနိကန္တိ ဟတ္ထိပဒေါပမေ (မ. နိ. ၁.၂၈၈ အာဒယော) နာဂဝနစရကော ပုရိသော ‘‘နာဂဝနိကော’’တိ ဝုတ္တော, ဣဓ ဟတ္ထိသိက္ခာယ ကုသလော ဟတ္ထိံ ဂဟေတုံ သမတ္ထော. အတိပဿိတွာတိ ဒိသွာ. ဧတ္ထဂေဓာတိ ဧတသ္မိံ ပဝတ္တဂေဓာ. သရသင်္ကပ္ပာနန္တိ ဓာဝနသင်္ကပ္ပာနံ. မနုဿကန္တေသု သီလေသု သမာဒပနာယာတိ ဧတ္ထ ယဒါ နာဂေါ ဣတ္ထိပုရိသေဟိ ကုမာရကုမာရိကာဟိ သောဏ္ဍာဒီသု ဂဟေတွာ ဥပကေဠယမာနော ဝိကာရံ န ကရောတိ သုခါယတိ, တဒါနေန မနုဿကန္တာနိ သီလာနိ သမာဒိန္နာနိ နာမ ဟောန္တိ.

២១៧. បទថា «Nāgavanikaṃ» សេចក្តីថា ក្នុងមហាហត្ថិបទោបមសូត្រ សំដៅយកបុរសអ្នកត្រេចចរនៅក្នុងព្រៃដំរី ហៅថា «នាគវនិកៈ» ប៉ុន្តែក្នុងទន្តភូមិសូត្រនេះ សំដៅយកបុរសអ្នកឈ្លាសវៃក្នុងសិល្បៈដំរី អាចចាប់ដំរីបាន។ បទថា «Atipassitvā» សេចក្តីថា ឃើញហើយ (ពិនិត្យមើលដំរីល្អនិងមិនល្អ)។ បទថា «Etthagedhā» សេចក្តីថា សេចក្តីត្រេកត្រអាលដែលកើតឡើងក្នុងហ្វូងដំរីនោះ។ បទថា «Sarasaṅkappānaṃ» សេចក្តីថា នូវតម្រិះដែលរត់ទៅ (តម្រិះដែលបៀតបៀន)។ ក្នុងបទថា «Manussakantesu sīlesu samādapanāya» នេះ សេចក្តីថា កាលណាដំរីដែលពួកស្រីប្រុស ឬកុមារកុមារី ចាប់ត្រង់ប្រម៉ោយជាដើម លេងសើចជាមួយ វាមិនធ្វើការប្រែប្រួល (មិនខឹងសម្បារ) តែងទទួលសេចក្តីសុខ ក្នុងកាលនោះ ឈ្មោះថាដំរីនោះបានសមាទាននូវសីល (វត្តប្រតិបត្តិ) ដែលជាទីគាប់ចិត្តរបស់មនុស្សទាំងឡាយ។

---

ပေမနီယာတိ တာတ ရာဇာ တေ ပသန္နော မင်္ဂလဟတ္ထိဋ္ဌာနေဝ ဌပေဿတိ, ရာဇာရဟာနိ ဘောဇနာဒီနိ လဘိဿသီတိ ဧဝရူပီ နာဂေဟိ ပိယာပိတဗ္ဗာ ကထာ. သုဿူသတီတိ တံ ပေမနီယကထံ သောတုကာမော ဟောတိ. တိဏဃာသောဒကန္တိ တိဏဃာသဉ္စေဝ ဥဒကဉ္စ, တိဏဃာသန္တိ ဃာသိတဗ္ဗံ တိဏံ, ခါဒိတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော.

បទថា «Pemanīyā» សេចក្តីថា សម្តីដែលគួរឱ្យស្រឡាញ់ដែលដំរីពេញចិត្ត ដូចជាពាក្យថា «នែប្អូនដំរី ព្រះរាជាទ្រង់សព្វព្រះរាជហឫទ័យនឹងអ្នកហើយ ទ្រង់នឹងតម្កល់អ្នកទុកក្នុងឋានៈជាដំរីមង្គល អ្នកនឹងបានទទួលភោជនាហារដ៏សមគួរដល់ព្រះរាជាជាមិនខាន»។ បទថា «Sussūsati» សេចក្តីថា ជាអ្នកចង់ស្តាប់នូវសម្តីដ៏គួរឱ្យស្រឡាញ់នោះ។ បទថា «Tiṇaghāsodakaṃ» សេចក្តីថា ស្មៅដែលជាអាហារផង ទឹកផង។ ពាក្យថា «Tiṇaghāsaṃ» សេចក្តីថា ស្មៅដែលគួរទំពារស៊ី ស្មៅដែលគួរខាំស៊ី នេះជាអត្ថន័យក្នុងបទនេះ។

---

ပဏဝေါတိ ဍိဏ္ဍိမော. သဗ္ဗဝင်္ကဒေါသနိဟိတနိန္နီတကသာဝေါတိ နိဟိတသဗ္ဗဝင်္ကဒေါသော စေဝ အပနီတကသာဝေါ စ. အင်္ဂန္တေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆတီတိ အင်္ဂသမော ဟောတိ.

បទថា «Paṇavo» គឺស្គរតូច (ស្គរពិណពាទ្យ)។ បទថា «Sabbavaṅkadosanihitaninnītakasāvo» សេចក្តីថា មានទោសគឺសេចក្តីវៀចវេរទាំងពួងលះបង់ហើយផង មានកំសោយ (ទឹកអភិសេក ឬទឹកចត់) បន្សាត់ចេញហើយផង។ បទថា «Aṅganteva saṅkhaṃ gacchati» សេចក្តីថា ស្មើដោយអវយវៈ (ដៃជើងរបស់ព្រះរាជា)។

---

၂၁၉. ဂေဟသိတသီလာနန္တိ [Pg.142] ပဉ္စကာမဂုဏနိဿိတသီလာနံ. ဉာယဿာတိ အဋ္ဌင်္ဂိကမဂ္ဂဿ.

២១៩. បទថា «Gehasitasīlānaṃ» សេចក្តីថា នូវសីល (ការប្រព្រឹត្ត) ដែលអាស្រ័យនូវកាមគុណទាំងប្រាំ។ បទថា «Ñāyassa» សេចក្តីថា ដើម្បីសម្រេចនូវអរិយមគ្គមានអង្គប្រាំបី។

---

၂၂၂. အဒန္တမရဏံ မဟလ္လကော ရညော နာဂေါ ကာလင်္ကတောတိ ရညော မဟလ္လကော နာဂေါ အဒန္တမရဏံ မတော ကာလံ ကတော ဟောတိ, အဒန္တမရဏံ ကာလံကိရိယံ နာမ ကရိယတီတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

២២២. បទថា «Adantamaraṇaṃ mahallako rañño nāgo kālaṅkato» សេចក្តីថា ដំរីធំរបស់ព្រះរាជា ស្លាប់ទៅដោយការស្លាប់ទាំងដែលមិនទាន់បានទូន្មាន គឺធ្វើមរណកាលទាំងមិនទាន់បានទូន្មាន នេះជាអត្ថន័យក្នុងបទនេះ។ វិធីនេះគប្បីជ្រាបក្នុងកន្លែងទាំងពួង។ សេចក្តីដែលនៅសល់គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។

---

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

ក្នុងកម្រងអដ្ឋកថាមជ្ឈិមនិកាយ ឈ្មោះបបញ្ចសូទនី

---

ဒန္တဘူမိသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការអធិប្បាយទន្តភូមិសូត្រ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

---

၆. ဘူမိဇသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៦. ការអធិប្បាយភូមិជសូត្រ

---

၂၂၃. ဧဝံ မေ သုတန္တိ ဘူမိဇသုတ္တံ. တတ္ထ ဘူမိဇောတိ အယံ ထေရော ဇယသေနရာဇကုမာရဿ မာတုလော. အာသဉ္စ အနာသဉ္စာတိ ကာလေန အာသံ ကာလေန အနာသံ. သကေန ထာလိပါကေနာတိ ပကတိပဝတ္တာယ ဘိက္ခာယ အတ္တနော နိဋ္ဌိတဘတ္တတောပိ ဘတ္တေန ပရိဝိသိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

២២៣. ព្រះសូត្រដែលផ្តើមដោយពាក្យថា «Evaṃ me sutaṃ» គឺភូមិជសូត្រ។ ក្នុងភូមិជសូត្រនោះ បទថា «Bhūmijo» គឺព្រះថេរៈអង្គនេះជាមា (បងប្អូនប្រុសរបស់ម្តាយ) របស់ជយសេនរាជកុមារ។ បទថា «Āsañca anāsañca» សេចក្តីថា ជួនកាលមានសេចក្តីប្រាថ្នា ជួនកាលគ្មានសេចក្តីប្រាថ្នា។ បទថា «Sakena thālipākena» សេចក្តីថា ព្រះថេរៈបាននាំយកភត្តដែលចម្អិនរួចហើយសម្រាប់ខ្លួន មកប្រគេន (ឬជូន) ដោយភត្តនោះ ក្រៅពីចង្ហាន់បិណ្ឌបាតដែលបានមកតាមប្រក្រតី។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងកន្លែងទាំងពួងគឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។

---

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

ក្នុងកម្រងអដ្ឋកថាមជ្ឈិមនិកាយ ឈ្មោះបបញ្ចសូទនី

---

ဘူမိဇသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការអធិប្បាយភូមិជសូត្រ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

---

၇. အနုရုဒ္ဓသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៧. ការអធិប្បាយអនុរុទ្ធសូត្រ

---

၂၃၀. ဧဝံ မေ သုတန္တိ အနုရုဒ္ဓသုတ္တံ. တတ္ထ ဧဝမာဟံသူတိ တဿ ဥပါသကဿ အဖာသုကကာလော အဟောသိ, တဒါ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧဝမာဟံသု. အပဏ္ဏကန္တိ အဝိရာဓိတံ. ဧကတ္ထာတိ အပ္ပမာဏာတိ ဝါ မဟဂ္ဂတာတိ ဝါ ဈာနမေဝ စိတ္တေကဂ္ဂတာယေဝ ဧဝံ ဝုစ္စတီတိ ဣမံ သန္ဓာယ ဧဝမာဟ.

២៣០. ព្រះសូត្រដែលផ្តើមដោយពាក្យថា «Evaṃ me sutaṃ» គឺអនុរុទ្ធសូត្រ។ ក្នុងអនុរុទ្ធសូត្រនោះ បទថា «Evamāhaṃsu» សេចក្តីថា ក្នុងកាលដែលបញ្ចកង្គឧបាសកនោះមានជំងឺ (មិនសប្បាយកាយ) ពួកភិក្ខុទាំងឡាយបានចូលទៅជិតហើយពោលយ៉ាងនេះ។ បទថា «Apaṇṇakaṃ» សេចក្តីថា មិនខុសឆ្គង (មិនផ្ទុយគ្នា)។ បទថា «Ekatthā» សេចក្តីថា សំដៅយកឈាន ឬសមាធិដែលមានអារម្មណ៍តែមួយ ដែលហៅថា «អប្បមាណៈ» ក្តី «មហគ្គតៈ» ក្តី ឧបាសកនោះសំដៅយកសេចក្តីនេះ ទើបពោលយ៉ាងនេះ។

---

၂၃၁. ယာဝတာ [Pg.143] ဧကံ ရုက္ခမူလံ မဟဂ္ဂတန္တိ ဖရိတွာ အဓိမုစ္စိတွာ ဝိဟရတီတိ ဧကရုက္ခမူလပမာဏဋ္ဌာနံ ကသိဏနိမိတ္တေန ဩတ္ထရိတွာ တသ္မိံ ကသိဏနိမိတ္တေ မဟဂ္ဂတဇ္ဈာနံ ဖရိတွာ အဓိမုစ္စိတွာ ဝိဟရတိ. မဟဂ္ဂတန္တိ ပနဿ အာဘောဂေါ နတ္ထိ, ကေဝလံ မဟဂ္ဂတဇ္ဈာနပဝတ္တိဝသေန ပနေတံ ဝုတ္တံ. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ. ဣမိနာ ခေါ ဧတံ ဂဟပတိ ပရိယာယေနာတိ ဣမိနာ ကာရဏေန. ဧတ္ထ ဟိ အပ္ပမာဏာတိ ဝုတ္တာနံ ဗြဟ္မဝိဟာရာနံ နိမိတ္တံ န ဝဍ္ဎတိ, ဥဂ္ဃာဋနံ န ဇာယတိ, တာနိ ဈာနာနိ အဘိညာနံ ဝါ နိရောဓဿ ဝါ ပါဒကာနိ န ဟောန္တိ, ဝိပဿနာပါဒကာနိ ပန ဝဋ္ဋပါဒကာနိ ဘဝေါက္ကမနာနိ စ ဟောန္တိ. ‘‘မဟဂ္ဂတာ’’တိ ဝုတ္တာနံ ပန ကသိဏဇ္ဈာနာနံ နိမိတ္တံ ဝဍ္ဎတိ, ဥဂ္ဃာဋနံ ဇာယတိ, သမတိက္ကမာ ဟောန္တိ, အဘိညာပါဒကာနိ နိရောဓပါဒကာနိ ဝဋ္ဋပါဒကာနိ ဘဝေါက္ကမနာနိ စ ဟောန္တိ. ဧဝမိမေ ဓမ္မာ နာနတ္ထာ, အပ္ပမာဏာ မဟဂ္ဂတာတိ ဧဝံ နာနာဗျဉ္ဇနာ စ.

២៣១. បទថា «Yāvatā ekaṃ rukkhamūlaṃ mahaggatanti pharitvā adhimuccitvā viharati» សេចក្តីថា ផ្សាយកសិណនិមិត្តគ្របដណ្តប់លើទីកន្លែងមានប្រមាណប៉ុនគល់ឈើមួយ ហើយផ្សាយមហគ្គតជ្ឈានទៅក្នុងកសិណនិមិត្តនោះ សម្រេចការសម្រាកនៅដោយការបង្អោនចិត្តទៅ។ ប៉ុន្តែពាក្យថា «Mahaggataṃ» នេះ មិនមែនជាការយកចិត្តទុកដាក់ (អាភោគៈ) របស់ព្រះថេរៈនោះទេ គឺលោកពោលដោយអំណាចនៃការប្រព្រឹត្តទៅនៃមហគ្គតជ្ឈានតែប៉ុណ្ណោះ។ វិធីនេះគប្បីជ្រាបក្នុងកន្លែងទាំងពួង។ បទថា «Iminā kho etaṃ gahapati pariyāyena» សេចក្តីថា ដោយហេតុនេះ។ ព្រោះថា ក្នុងធម៌ទាំងនេះ និមិត្តនៃព្រហ្មវិហារធម៌ទាំងឡាយដែលហៅថា «អប្បមាណៈ» មិនចម្រើនឡើងឡើយ ការដកចេញនូវនិមិត្តក៏មិនមាន ឈានទាំងនោះមិនមែនជាបាទៈ (មូលដ្ឋាន) នៃអភិញ្ញា ឬនិរោធសមាបត្តិឡើយ តែជាបាទៈនៃវិបស្សនា ជាបាទៈនៃវដ្តៈ និងជាគ្រឿងឈានទៅកាន់ភព។ ចំណែកឯនិមិត្តនៃកសិណឈានទាំងឡាយដែលហៅថា «មហគ្គតៈ» តែងចម្រើនឡើង ការដកចេញនូវនិមិត្តក៏មាន ការកន្លងហួសក៏មាន ហើយជាបាទៈនៃអភិញ្ញា ជាបាទៈនៃនិរោធសមាបត្តិ ជាបាទៈនៃវដ្តៈ និងជាគ្រឿងឈានទៅកាន់ភព។ យ៉ាងនេះ ធម៌ទាំងនេះមានសេចក្តីប្លែកគ្នាផង មានព្យញ្ជនៈប្លែកគ្នាដោយពាក្យថា «អប្បមាណៈ» និង «មហគ្គតៈ» យ៉ាងនេះផង។

---

၂၃၂. ဣဒါနိ မဟဂ္ဂတသမာပတ္တိတော နီဟရိတွာ ဘဝူပပတ္တိကာရဏံ ဒဿေန္တော စတဿော ခေါ ဣမာတိအာဒိမာဟ. ပရိတ္တာဘာတိ ဖရိတွာ ဇာနန္တဿ အယမာဘောဂေါ အတ္ထိ, ပရိတ္တာဘေသု ပန ဒေဝေသု နိဗ္ဗတ္တိကာရဏံ ဈာနံ ဘာဝေန္တော ဧဝံ ဝုတ္တော. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ. ပရိတ္တာဘာ သိယာ သံကိလိဋ္ဌာဘာ ဟောန္တိ သိယာ ပရိသုဒ္ဓါဘာ, အပ္ပမာဏာဘာ သိယာ သံကိလိဋ္ဌာဘာ ဟောန္တိ သိယာ ပရိသုဒ္ဓါဘာ. ကထံ? သုပ္ပမတ္တေ ဝါ သရာဝမတ္တေ ဝါ ကသိဏပရိကမ္မံ ကတွာ သမာပတ္တိံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ပဉ္စဟာကာရေဟိ အာစိဏ္ဏဝသိဘာဝေါ ပစ္စနီကဓမ္မာနံ သုဋ္ဌု အပရိသောဓိတတ္တာ ဒုဗ္ဗလမေဝ သမာပတ္တိံ ဝဠဉ္ဇိတွာ အပ္ပဂုဏဇ္ဈာနေ ဌိတော ကာလံ ကတွာ ပရိတ္တာဘေသု နိဗ္ဗတ္တတိ, ဝဏ္ဏော ပနဿ ပရိတ္တော စေဝ ဟောတိ သံကိလိဋ္ဌော စ. ပဉ္စဟိ ပနာကာရေဟိ အာစိဏ္ဏဝသိဘာဝေါ ပစ္စနီကဓမ္မာနံ သုဋ္ဌု ပရိသောဓိတတ္တာ သုဝိသုဒ္ဓံ သမာပတ္တိံ ဝဠဉ္ဇိတွာ ပဂုဏဇ္ဈာနေ ဌိတော ကာလံ ကတွာ ပရိတ္တာဘေသု နိဗ္ဗတ္တတိ, ဝဏ္ဏော ပနဿ ပရိတ္တော စေဝ ဟောတိ ပရိသုဒ္ဓေါ စ. ဧဝံ ပရိတ္တာဘာ သိယာ သံကိလိဋ္ဌာဘာ ဟောန္တိ သိယာ ပရိသုဒ္ဓါဘာ. ကသိဏေ ပန ဝိပုလပရိကမ္မံ ကတွာ သမာပတ္တိံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ပဉ္စဟာကာရေဟိ အာစိဏ္ဏဝသိဘာဝေါတိ သဗ္ဗံ ပုရိမသဒိသမေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧဝံ အပ္ပမာဏာဘာ သိယာ သံကိလိဋ္ဌာဘာ ဟောန္တိ သိယာ ပရိသုဒ္ဓါဘာတိ.

២៣២. ឥឡូវនេះ ព្រះមានព្រះភាគកាលនឹងសម្តែងនូវហេតុជាគ្រឿងកើតក្នុងភព ដោយនាំចេញអំពីមហគ្គតសមាបត្តិ ទើបត្រាស់ពាក្យថា «Catasso kho imā» ជាដើម។ បទថា «Parittābhā» សេចក្តីថា បុគ្គលកាលដឹងច្បាស់ដោយការផ្សាយទៅ តែងមានការយកចិត្តទុកដាក់យ៉ាងនេះ ប៉ុន្តែបុគ្គលកាលចម្រើនឈានដែលជាហេតុឱ្យកើតក្នុងទេវលោកជាន់បរិត្តាភៈ តែងពោលយ៉ាងនេះ。 វិធីនេះគប្បីជ្រាបក្នុងកន្លែងទាំងពួង។ ពួកទេវតាជាន់បរិត្តាភៈ ជួនកាលមានពន្លឺសៅហ្មង ជួនកាលមានពន្លឺបរិសុទ្ធ ពួកទេវតាជាន់អប្បមាណាភៈ ជួនកាលមានពន្លឺសៅហ្មង ជួនកាលមានពន្លឺបរិសុទ្ធ។ សួរថា តើកើតឡើងយ៉ាងដូចម្តេច? ឆ្លើយថា បុគ្គលធ្វើកសិណបរិកម្មក្នុងទីមានប្រមាណប៉ុនចង្អេរ ឬប៉ុនចានក្បាល ឱ្យសមាបត្តិកើតឡើង មានវសីភាពស្ទាត់ជំនាញដោយអាការៈប្រាំយ៉ាង តែព្រោះមិនបានជម្រះធម៌ជាបដិបក្ខ (នីវរណៈ) ឱ្យស្អាតល្អ ទើបប្រើប្រាស់សមាបត្តិដ៏ទន់ខ្សោយ ស្ថិតនៅក្នុងឈានដែលមិនស្ទាត់ជំនាញ ធ្វើមរណកាលទៅ ក៏កើតក្នុងជាន់បរិត្តាភៈ ឯសម្បុរកាយរបស់ទេវតានោះ តែងមានប្រមាណតិចផង សៅហ្មងផង។ ចំណែកបុគ្គលដែលមានវសីភាពស្ទាត់ជំនាញbyអាការៈប្រាំយ៉ាង ព្រោះបានជម្រះធម៌ជាបដិបក្ខឱ្យស្អាតល្អ ទើបប្រើប្រាស់សមាបត្តិដ៏បរិសុទ្ធស្អាត ស្ថិតនៅក្នុងឈានដែលស្ទាត់ជំនាញ ធ្វើមរណកាលទៅ ក៏កើតក្នុងជាន់បរិត្តាភៈ ឯសម្បុរកាយរបស់ទេវតានោះ មានប្រមាណតិចមែន តែបរិសុទ្ធស្អាត។ យ៉ាងនេះ ពួកទេវតាជាន់បរិត្តាភៈ ជួនកាលមានពន្លឺសៅហ្មង ជួនកាលមានពន្លឺបរិសុទ្ធ។ ចំណែកបុគ្គលដែលធ្វើកសិណបរិកម្មដ៏ធំទូលាយ ឱ្យសមាបត្តិកើតឡើង មានវសីភាពស្ទាត់ជំនាញដោយអាការៈប្រាំយ៉ាង សេចក្តីទាំងពួងគប្បីជ្រាបដូចជាសេចក្តីមុននោះឯង។ យ៉ាងនេះ ពួកទេវតាជាន់អប្បមាណាភៈ ជួនកាលមានពន្លឺសៅហ្មង ជួនកាលមានពន្លឺបរិសុទ្ធ គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ។

---

ဝဏ္ဏနာနတ္တန္တိ [Pg.144] သရီရဝဏ္ဏဿ နာနတ္တံ. နော စ အာဘာနာနတ္တန္တိ အာလောကေ နာနတ္တံ န ပညာယတိ. အစ္စိနာနတ္တန္တိ ဒီဃရဿအဏုထူလဝသေန အစ္စိယာ နာနတ္တံ.

បទថា «Vaṇṇanānattaṃ» សេចក្តីថា ភាពប្លែកគ្នានៃសម្បុរកាយ។ បទថា «No ca ābhānānattaṃ» សេចក្តីថា ភាពប្លែកគ្នានៃពន្លឺមិនប្រាកដឡើយ។ បទថា «Accinānattaṃ» សេចក្តីថា ភាពប្លែកគ្នានៃអណ្តាតភ្លើង ដោយអំណាចវែង ខ្លី តូច ឬធំ។

---

ယတ္ထ ယတ္ထာတိ ဥယျာနဝိမာနကပ္ပရုက္ခနဒီတီရပေါက္ခရဏီတီရေသု ယတ္ထ ယတ္ထ. အဘိနိဝိသန္တီတိ ဝသန္တိ. အဘိရမန္တီတိ ရမန္တိ န ဥက္ကဏ္ဌန္တိ. ကာဇေနာတိ ယာဂုဘတ္တတေလဖာဏိတမစ္ဆမံသကာဇေသု ယေန ကေနစိ ကာဇေန. ‘‘ကာစေနာတိ’’ပိ ပါဌော, အယမေဝ အတ္ထော. ပိဋကေနာတိ ပစ္ဆိယာ. တတ္ထ တတ္ထေဝါတိ သပ္ပိမဓုဖာဏိတာဒီနံ သုလဘဋ္ဌာနတော လောဏပူတိမစ္ဆာဒီနံ ဥဿန္နဋ္ဌာနံ နီတာ ‘‘ပုဗ္ဗေ အမှာကံ ဝသနဋ္ဌာနံ ဖာသုကံ, တတ္ထ သုခံ ဝသိမှာ, ဣဓ လောဏံ ဝါ နော ဗာဓတိ ပူတိမစ္ဆဂန္ဓော ဝါ သီသရောဂံ ဥပ္ပာဒေတီ’’တိ ဧဝံ စိတ္တံ အနုပ္ပာဒေတွာ တတ္ထ တတ္ထေဝ ရမန္တိ.

បទថា «Yattha yattha» សេចក្តីថា ក្នុងទីនោះៗ មានសួនច្បារ វិមាន ដើមឈើកប្បព្រឹក្ស ច្រាំងទន្លេ ឬឆ្នេរស្រះបោក្ខរណីជាដើម។ បទថា «Abhinivisanti» សេចក្តីថា រស់នៅ។ បទថា «Abhiramanti» សេចក្តីថា ត្រេកអរ មិនអផ្សុកឡើយ។ បទថា «Kājena» សេចក្តីថា ដោយអម្រែកណាមួយ ក្នុងចំណោមអម្រែកបបរ ភត្ត ប្រេង ទឹកអំពៅ ត្រី ឬសាច់។ មានបាឋៈថា «Kācena» ខ្លះ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះឯង។ បទថា «Piṭakena» សេចក្តីថា ដោយកន្ត្រក (កញ្ជើ)។ បទថា «Tattha tattheva» សេចក្តីថា ពួករបោម (ឬរុយ) ដែលគេនាំចេញពីកន្លែងដែលសំបូរដោយទឹកដោះថ្លា ទឹកឃ្មុំ និងទឹកអំពៅជាដើម ទៅកាន់កន្លែងដែលសំបូរដោយត្រីស្អុយប្រៃជាដើម មិនបានគិតយ៉ាងនេះថា «ពីមុន កន្លែងរស់នៅរបស់យើងមានសេចក្តីសុខស្រួល យើងធ្លាប់រស់នៅទីនោះជាសុខ ឥឡូវនេះ ជាតិប្រៃក្តី ក្លិនត្រីស្អុយក្តី តែងបៀតបៀនយើង ធ្វើឱ្យកើតជំងឺឈឺក្បាល» ឡើយ គឺពួកវាត្រេកអរក្នុងកន្លែងនោះៗ តែម្តង។

---

၂၃၄. အာဘာတိ အာဘာသမ္ပန္နာ. တဒင်္ဂေနာတိ တဿာ ဘဝူပပတ္တိယာ အင်္ဂေန, ဘဝူပပတ္တိကာရဏေနာတိ အတ္ထော. ဣဒါနိ တံ ကာရဏံ ပုစ္ဆန္တော ကော နု ခေါ, ဘန္တေတိအာဒိမာဟ.

២៣៤. បទថា «Ābhā» សេចក្តីថា បរិបូណ៌ដោយពន្លឺ។ បទថា «Tadaṅgena» សេចក្តីថា ដោយអង្គនៃសេចក្តីកើតក្នុងភពនោះ គឺដោយហេតុជាគ្រឿងកើតក្នុងភព នេះជាអត្ថន័យក្នុងបទនេះ។ ឥឡូវនេះ ព្រះសភិយត្ថេរៈកាលនឹងសួររកហេតុនោះ ទើបពោលពាក្យថា «Ko nu kho, bhante» ជាដើម។

---

ကာယဒုဋ္ဌုလ္လန္တိ ကာယာလသိယဘာဝေါ. ဈာယတောတိ ဇလတော.

បទថា «Kāyaduṭṭhullaṃ» សេចក្តីថា ភាពខ្ជិលច្រអូសនៃកាយ។ បទថា «Jhāyato» សេចក្តីថា នៃប្រទីបដែលកំពុងឆេះភ្លឺ។

---

၂၃၅. ဒီဃရတ္တံ ခေါ မေတိ ထေရော ကိရ ပါရမိယော ပူရေန္တော ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ သမာပတ္တိံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ နိရန္တရံ တီဏိ အတ္တဘာဝသတာနိ ဗြဟ္မလောကေ ပဋိလဘိ, တံ သန္ဓာယေတံ အာဟ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

២៣៥. បទថា «Dīgharattaṃ kho me» សេចក្តីថា ឮថា ព្រះថេរៈកាលបំពេញបារមីទាំងឡាយ បានបួសជាឥសី ញ៉ាំងសមាបត្តិឱ្យកើតឡើង ហើយបានទៅកើតក្នុងព្រហ្មលោកអស់បីរយអត្តភាពជាប់ៗ គ្នា គ្មានចន្លោះ លោកសំដៅយកសេចក្តីនោះ ទើបពោលពាក្យនេះ។ សូម្បីតែពាក្យនេះ ក៏មានសម្តែងទុកមកដែរថា៖

---

‘‘အဝေါကိဏ္ဏံ တီဏိ သတံ, ယံ ပဗ္ဗဇိံ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ;

အသင်္ခတံ ဂဝေသန္တော, ပုဗ္ဗေ သဉ္စရိတံ မမ’’န္တိ.

«ខ្ញុំកាលស្វែងរកនូវព្រះនិព្វានដែលជាធម៌មិនមានបច្ច័យតាក់តែង បានបួសជាឥសីអស់បីរយជាតិមិនដែលដាច់ (មិនលាយឡំដោយអត្តភាពដទៃ) នោះជាការប្រព្រឹត្តទៅរបស់ខ្ញុំក្នុងកាលមុន»។

---

သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងកន្លែងទាំងពួងគឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។

---

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

ក្នុងកម្រងអដ្ឋកថាមជ្ឈិមនិកាយ ឈ្មោះបបញ្ចសូទនី

---

အနုရုဒ္ဓသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការអធិប្បាយអនុរុទ្ធសូត្រ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

---

၈. ဥပက္ကိလေသသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៨. ការអធិប្បាយឧបក្កិលេសសូត្រ

---

၂၃၆. ဧဝံ မေ သုတန္တိ ဥပက္ကိလေသသုတ္တံ. တတ္ထ ဧတဒဝေါစာတိ နေဝ ဘေဒါဓိပ္ပာယေန န ပိယကမျတာယ, အထ ခွာဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ဣမေ ဘိက္ခူ [Pg.145] မမ ဝစနံ ဂဟေတွာ န ဩရမိဿန္တိ, ဗုဒ္ဓါ စ နာမ ဟိတာနုကမ္ပကာ, အဒ္ဓါ နေသံ ဘဂဝါ ဧကံ ကာရဏံ ကထေဿတိ, တံ သုတွာ ဧတေ ဩရမိဿန္တိ, တတော တေသံ ဖာသုဝိဟာရော ဘဝိဿတီ’’တိ. တသ္မာ ဧတံ ‘‘ဣဓ, ဘန္တေ’’တိအာဒိဝစနမဝေါစ. မာ ဘဏ္ဍနန္တိအာဒီသု ‘‘အကတ္ထာ’’တိ ပါဌသေသံ ဂဟေတွာ ‘‘မာ ဘဏ္ဍနံ အကတ္ထာ’’တိ ဧဝံ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အညတရောတိ သော ကိရ ဘိက္ခု ဘဂဝတော အတ္ထကာမော, အယံ ကိရဿ အဓိပ္ပာယော – ‘‘ဣမေ ဘိက္ခူ ကောဓာဘိဘူတာ သတ္ထု ဝစနံ န ဂဏှန္တိ, မာ ဘဂဝါ ဧတေ ဩဝဒန္တော ကိလမီ’’တိ, တသ္မာ ဧဝမာဟ.

២៣៦. ព្រះសូត្រដែលផ្តើមដោយពាក្យថា «Evaṃ me sutaṃ» គឺឧបក្កិលេសសូត្រ។ ក្នុងឧបក្កិលេសសូត្រនោះ បទថា «Etadavoca» សេចក្តីថា ភិក្ខុនោះមិនមែនក្រាបបង្គំទូលដោយបំណងចង់បំបែកបំបាក់ ឬដោយចង់ធ្វើខ្លួនឱ្យជាទីស្រឡាញ់ឡើយ តែភិក្ខុនោះមានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា «ភិក្ខុទាំងឡាយ (ដែលឈ្លោះគ្នានៅក្រុងកោសម្ពី) ទាំងនេះ មិនព្រមស្តាប់ពាក្យរបស់ខ្ញុំហើយឈប់ឡើយ ឯព្រះពុទ្ធទាំងឡាយតែងជាអ្នកអនុគ្រោះដោយប្រយោជន៍ ព្រះមានព្រះភាគមុខជានឹងសម្តែងនូវហេតុណាមួយដល់ភិក្ខុទាំងនោះជាមិនខាន កាលបើបានស្តាប់ហេតុនោះហើយ ភិក្ខុទាំងនោះនឹងឈប់ឈ្លោះគ្នា ពីនោះទៅ ពួកគេនឹងរស់នៅជាសុខ»។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបភិក្ខុនោះក្រាបបង្គំទូលពាក្យថា «Idha, bhante» ជាដើម។ ក្នុងបទថា «Mā bhaṇḍanaṃ» ជាដើម គប្បីយកបាឋសេសថា «Akatthā» មកបំពេញ ហើយគប្បីជ្រាបអត្ថន័យយ៉ាងនេះថា «អ្នកទាំងឡាយកុំធ្វើការឈ្លោះប្រកែកគ្នាឡើយ»។ បទថា «Aññataro» សេចក្តីថា ឮថា ភិក្ខុនោះជាអ្នកប្រាថ្នាប្រយោជន៍ដល់ព្រះមានព្រះភាគ ឮថា ភិក្ខុនោះមានបំណងយ៉ាងនេះថា «ភិក្ខុទាំងឡាយនេះត្រូវកំហឹងគ្របដណ្តប់ហើយ មិនព្រមទទួលយកព្រះពុទ្ធដីកាឡើយ សូមព្រះមានព្រះភាគកុំបីលំបាកព្រះកាយក្នុងការទូន្មានពួកភិក្ខុទាំងនេះឡើយ» ព្រោះហេតុនោះ ទើបភិក្ខុនោះក្រាបបង្គំទូលយ៉ាងនេះ។

---

ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသီတိ န ကေဝလံ ပါဝိသိ, ယေနပိ ဇနေန န ဒိဋ္ဌော, သော မံ ပဿတူတိပိ အဓိဋ္ဌာသိ. ကိမတ္ထံ အဓိဋ္ဌာသီတိ? တေသံ ဘိက္ခူနံ ဒမနတ္ထံ. ဘဂဝါ ဟိ တဒါ ပိဏ္ဍပါတပ္ပဋိက္ကန္တော ‘‘ပုထုသဒ္ဒေါ သမဇနော’’တိအာဒိဂါထာ ဘာသိတွာ ကောသမ္ဗိတော ဗာလကလောဏကာရဂါမံ ဂတော. တတော ပါစီနဝံသဒါယံ, တတော ပါလိလေယျကဝနသဏ္ဍံ ဂန္တွာ ပါလိလေယျဟတ္ထိနာဂေန ဥပဋ္ဌဟိယမာနော တေမာသံ ဝသိ. နဂရဝါသိနောပိ – ‘‘သတ္ထာ ဝိဟာရံ ဂတော, ဂစ္ဆာမ ဓမ္မဿဝနာယာ’’တိ ဂန္ဓပုပ္ဖဟတ္ထာ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ‘‘ကဟံ, ဘန္တေ, သတ္ထာ’’တိ ပုစ္ဆိံသု. ‘‘ကဟံ တုမှေ သတ္ထာရံ ဒက္ခထ, သတ္ထာ ‘ဣမေ ဘိက္ခူ သမဂ္ဂေ ကရိဿာမီ’တိ အာဂတော, သမဂ္ဂေ ကာတုံ အသက္ကောန္တော နိက္ခမိတွာ ဂတော’’တိ. ‘‘မယံ သတမ္ပိ သဟဿမ္ပိ ဒတွာ သတ္ထာရံ အာနေတုံ န သက္ကောမ, သော နော အယာစိတော သယမေဝ အာဂတော, မယံ ဣမေ ဘိက္ခူ နိဿာယ သတ္ထု သမ္မုခါ ဓမ္မကထံ သောတုံ န လဘိမှာ. ဣမေ သတ္ထာရံ ဥဒ္ဒိဿ ပဗ္ဗဇိတာ, တသ္မိမ္ပိ သာမဂ္ဂိံ ကရောန္တေ သမဂ္ဂါ န ဇာတာ, ကဿာညဿ ဝစနံ ကရိဿန္တိ. အလံ န ဣမေသံ ဘိက္ခာ ဒါတဗ္ဗာ’’တိ သကလနဂရေ ဒဏ္ဍံ ဌပယိံသု. တေ ပုနဒိဝသေ သကလနဂရံ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ကဋစ္ဆုမတ္တမ္ပိ ဘိက္ခံ အလဘိတွာ ဝိဟာရံ အာဂမံသု. ဥပါသကာပိ တေ ပုန အာဟံသု – ‘‘ယာဝ သတ္ထာရံ န ခမာပေထ, တာဝ ဝေါ တမေဝ ဒဏ္ဍကမ္မ’’န္တိ. တေ ‘‘သတ္ထာရံ ခမာပေဿာမာ’’တိ ဘဂဝတိ သာဝတ္ထိယံ အနုပ္ပတ္တေ တတ္ထ အဂမံသု. သတ္ထာ တေသံ အဋ္ဌာရသ ဘေဒကရဝတ္ထူနိ ဒေသေသီတိ အယမေတ္ထ ပါဠိမုတ္တကကထာ.

ពាក្យថា Piṇḍāya pāvisī (ទ្រង់យាងចូលទៅដើម្បីបិណ្ឌបាត) សេចក្ដីថា មិនមែនគ្រាន់តែយាងចូលទៅប៉ុណ្ណោះទេ តែទ្រង់បានអធិដ្ឋានថា «ជនណាដែលមិនទាន់បានឃើញតថាគត សូមឲ្យជននោះបានឃើញតថាគតចុះ»។ សួរថា ទ្រង់អធិដ្ឋានដើម្បីប្រយោជន៍អ្វី? ឆ្លើយថា ដើម្បីទូន្មានភិក្ខុទាំងឡាយនោះ (ភិក្ខុអ្នកបង្កជម្លោះនៅក្រុងកោសម្ពី)។ ព្រោះថា ក្នុងកាលនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រឡប់មកពីបិណ្ឌបាតវិញហើយ ទ្រង់សម្ដែងគាថាមានដើមថា «puthusaddo samajano» (ជនជាច្រើនមានសំឡេងក្អាកក្អាយ) រួចហើយទ្រង់យាងចេញពីក្រុងកោសម្ពី ទៅកាន់ភូមិពាលកលោណការគ្រាម។ ពីភូមិនោះ ទ្រង់យាងទៅកាន់ព្រៃបាចីនវំសទាយៈ ពីព្រៃនោះ ទ្រង់យាងទៅកាន់ដងព្រៃបាលិលេយ្យកៈ ហើយទ្រង់គង់ចាំវស្សាអស់រយៈពេល ៣ ខែ ដោយមានដំរីឈ្មោះបាលិលេយ្យកៈជាអ្នកបម្រើឧបដ្ឋាក។ ចំណែកឯអ្នកក្រុងទាំងឡាយ ក៏និយាយគ្នាថា «ព្រះសាស្តាយាងទៅកាន់វិហារហើយ ពួកយើងចូរទៅស្ដាប់ធម៌ចុះ» ពួកគេកាន់គ្រឿងក្រអូបនិងផ្កាក្នុងដៃ ទៅកាន់វិហារ ហើយសួរថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ព្រះសាស្តាគង់នៅឯណា?»។ ភិក្ខុទាំងឡាយប្រាប់ថា «អ្នករាល់គ្នានឹងឃើញព្រះសាស្តានៅឯណាបាន ព្រះសាស្តាយាងមកដោយព្រះតម្រិះថា 'តថាគតនឹងធ្វើភិក្ខុទាំងនេះឲ្យសាមគ្គីគ្នា' តែទ្រង់មិនអាចធ្វើឲ្យសាមគ្គីគ្នាបាន ក៏យាងចេញទៅបាត់ហើយ»។ ឧបាសកទាំងឡាយនិយាយថា «ពួកយើងទោះបីជាត្រូវចំណាយទ្រព្យមួយរយ ឬមួយពាន់ ក៏មិនអាចទៅអញ្ជើញព្រះសាស្តាមកបានដែរ តែព្រះអង្គទ្រង់យាងមកដោយព្រះអង្គឯង ដោយមិនបាច់ពួកយើងអញ្ជើញឡើយ ពួកយើងមិនបានស្ដាប់ធម៌ចំពោះព្រះភក្ត្រព្រះសាស្តា ក៏ព្រោះតែអាស្រ័យភិក្ខុទាំងនេះ។ ភិក្ខុទាំងនេះបួសឧទ្ទិសចំពោះព្រះសាស្តា សូម្បីកាលព្រះអង្គធ្វើការសម្រុះសម្រួលឲ្យសាមគ្គីគ្នា ក៏នៅតែមិនព្រមសាមគ្គីគ្នាទៀត តើនឹងទៅស្ដាប់បង្គាប់ពាក្យរបស់អ្នកដទៃណាទៅ? កុំឡើយ ពួកយើងមិនត្រូវប្រគេនចង្ហាន់បិណ្ឌបាតដល់ភិក្ខុទាំងនេះឡើយ» ហើយក៏បានកំណត់ទណ្ឌកម្ម (ពិន័យ) ទូទាំងក្រុង។ ភិក្ខុទាំងនោះ នៅថ្ងៃបន្ទាប់ បានដើរទៅបិណ្ឌបាតទូទាំងក្រុង តែមិនបានសូម្បីតែចង្ហាន់មួយវែក ក៏ត្រឡប់មកកាន់វិហារវិញ។ ឧបាសកទាំងឡាយក៏បាននិយាយទៅកាន់ភិក្ខុទាំងនោះទៀតថា «ដរាបណាពួកលោកមិនទាន់សុំខមាទោសព្រះសាស្តាទេ ដរាបនោះ ទណ្ឌកម្មនោះនៅតែមានដល់ពួកលោកដដែល»។ ភិក្ខុទាំងនោះគិតថា «ពួកយើងនឹងទៅសុំខមាទោសព្រះសាស្តា» កាលព្រះដ៏មានព្រះភាគយាងទៅដល់ក្រុងសាវត្ថី ក៏បានទៅកាន់ទីនោះ។ ព្រះសាស្តាទ្រង់សម្ដែងធម៌អំពីភេទទាយកវត្ថុ (ហេតុនាំឲ្យបែកបាក់សង្ឃ) ១៨ ប្រការ ដល់ភិក្ខុទាំងនោះ នេះជាសេចក្ដីអធិប្បាយក្រៅបាលី (បាលីមុត្តកកថា) ក្នុងរឿងនេះ។

---

၂၃၇. ဣဒါနိ ပုထုသဒ္ဒေါတိအာဒိဂါထာသု ပုထု မဟာသဒ္ဒေါ အဿာတိ ပုထုသဒ္ဒေါ. သမဇနောတိ သမာနော ဧကသဒိသော ဇနော, သဗ္ဗောဝါယံ ဘဏ္ဍနကာရကဇနော [Pg.146] သမန္တတော သဒ္ဒနိစ္ဆရဏေန ပုထုသဒ္ဒေါ စေဝ သဒိသော စာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. န ဗာလော ကောစိ မညထာတိ တတြ ကောစိ ဧကောပိ အဟံ ဗာလောတိ န မညတိ, သဗ္ဗေပိ ပဏ္ဍိတမာနိနောယေဝ. နာညံ ဘိယျော အမညရုန္တိ ကောစိ ဧကောပိ အဟံ ဗာလောတိ န စ မညိ, ဘိယျော စ သံဃသ္မိံ ဘိဇ္ဇမာနေ အညမ္ပိ ဧကံ ‘‘မယှံ ကာရဏာ သံဃော ဘိဇ္ဇတီ’’တိ ဣဒံ ကာရဏံ န မညီတိ အတ္ထော.

២៣៧. ក្នុងកាលឥឡូវនេះ ក្នុងគាថាទាំងឡាយមានដើមថា puthusaddo សេចក្ដីថា ជនណាមានសំឡេងធំទូលាយ ជននោះឈ្មោះថា puthusaddo (មានសំឡេងក្អាកក្អាយ)។ ពាក្យថា samajano សេចក្ដីថា ជនស្មើគ្នា គឺដូចគ្នា ព្រះអង្គមានព្រះតម្រាស់ពន្យល់ថា ជនអ្នកបង្កជម្លោះទាំងអស់នេះ សុទ្ធតែបញ្ចេញសំឡេងអឺងកងជុំវិញខ្លួន ឈ្មោះថាជាអ្នកមានសំឡេងក្អាកក្អាយផង ជាអ្នកមានសភាពដូចគ្នា (ក្នុងការបង្កជម្លោះ) ផង។ ពាក្យថា Na bālo koci maññatha សេចក្ដីថា ក្នុងបណ្ដាភិក្ខុទាំងនោះ គ្មានភិក្ខុណាម្នាក់ សូម្បីតែម្នាក់ យល់ឃើញថា «អាត្មាអញជាមនុស្សល្ងង់» ឡើយ សុទ្ធតែសំគាល់ខ្លួនថាជាអ្នកប្រាជ្ញតែរៀងៗខ្លួន។ ពាក្យថា Nāññaṃ bhiyyo amaññarun សេចក្ដីថា គ្មានភិក្ខុណាម្នាក់ សូម្បីតែម្នាក់ យល់ឃើញថា «អាត្មាអញជាមនុស្សល្ងង់» ឡើយ ហើយរឹតតែមិនបានគិតដល់ហេតុផលមួយទៀត ក្នុងកាលដែលសង្ឃកំពុងបែកបាក់គ្នាថា «សង្ឃត្រូវបែកបាក់គ្នា ក៏ព្រោះតែអាស្រ័យហេតុអំពីអាត្មាអញ» ឡើយ នេះជាសេចក្ដីពន្យល់។

---

ပရိမုဋ္ဌာတိ မုဋ္ဌဿတိနော. ဝါစာဂေါစရဘာဏိနောတိ ရာကာရဿ ရဿာဒေသော ကတော; ဝါစာဂေါစရာဝ, န သတိပဋ္ဌာနဂေါစရာ, ဘာဏိနော စ, ကထံ ဘာဏိနော? ယာဝိစ္ဆန္တိ မုခါယာမံ, ယာဝ မုခံ ပသာရေတုံ ဣစ္ဆန္တိ, တာဝ ပသာရေတွာ ဘာဏိနော, ဧကောပိ သံဃဂါရဝေန မုခသင်္ကောစနံ န ကရောတီတိ အတ္ထော. ယေန နီတာတိ ယေန ကလဟေန ဣမံ နိလ္လဇ္ဇဘာဝံ နီတာ. န တံ ဝိဒူ န တံ ဇာနန္တိ ‘‘ဧဝံ သာဒီနဝေါ အယ’’န္တိ.

ពាក្យថា Parimuṭṭhā សេចក្ដីថា ជាអ្នកមានស្មារតីភ្លេចភ្លាំង (ភ្លេចខ្លួន)។ ពាក្យថា Vācāgocarabhāṇino មានការធ្វើអក្សរ រ (រការៈ) ឲ្យមានសំឡេងខ្លី (រស្សៈ) សេចក្ដីថា ជាអ្នកមានវាចាជាអារម្មណ៍ប៉ុណ្ណោះ មិនមែនមានសតិប្បដ្ឋានជាអារម្មណ៍ឡើយ ហើយជាអ្នកនិយាយ តើនិយាយដូចម្ដេច? គឺនិយាយតាមតែចិត្តចង់ ពាក្យថា yāvicchanti mukhāyāmaṃ សេចក្ដីថា ពួកគេចង់បើកមាត់និយាយប៉ុណ្ណា ក៏បើកមាត់និយាយប៉ុណ្ណោះ គ្មានភិក្ខុណាម្នាក់ធ្វើការទប់មាត់ទប់ពាក្យដោយការគោរពចំពោះសង្ឃឡើយ នេះជាសេចក្ដីពន្យល់។ ពាក្យថា Yena nītā សេចក្ដីថា ជម្លោះណាដែលនាំពួកគេឲ្យទៅដល់ភាពឥតខ្មាសបែបនេះ។ ពាក្យថា Na taṃ vidū សេចក្ដីថា ពួកគេមិនដឹងនូវទោសនោះឡើយ គឺមិនដឹងថា «ជម្លោះនេះមានទោសកំហុសយ៉ាងនេះ»។

---

ယေ စ တံ ဥပနယှန္တီတိ တံ အက္ကောစ္ဆိ မန္တိအာဒိကံ အာကာရံ ယေ ဥပနယှန္တိ. သနန္တနောတိ ပေါရာဏော.

ពាក្យថា Ye ca taṃ upanayhanti សេចក្ដីថា ជនទាំងឡាយណាដែលចងគំនុំទុកនូវអាការៈមានពាក្យថា «បុគ្គលនោះបានជេរប្រមាថអញ» ជាដើមនោះ។ ពាក្យថា Sanantano សេចក្ដីថា ជាច្បាប់បុរាណ (ធម៌ចាស់បុរាណ)។

---

ပရေတိ ပဏ္ဍိတေ ဌပေတွာ တတော အညေ ဘဏ္ဍနကာရကာ ပရေ နာမ. တေ ဧတ္ထ သံဃမဇ္ဈေ ကလဟံ ကရောန္တာ ‘‘မယံ ယမာမသေ ဥပယမာမ နဿာမ သတတံ သမိတံ မစ္စုသန္တိကံ ဂစ္ဆာမာ’’တိ န ဇာနန္တိ. ယေ စ တတ္ထ ဝိဇာနန္တီတိ ယေ စ တတ္ထ ပဏ္ဍိတာ ‘‘မယံ မစ္စုနော သမီပံ ဂစ္ဆာမာ’’တိ ဝိဇာနန္တိ. တတော သမ္မန္တိ မေဓဂါတိ ဧဝဉှိ တေ ဇာနန္တာ ယောနိသောမနသိကာရံ ဥပ္ပာဒေတွာ မေဓဂါနံ ကလဟာနံ ဝူပသမာယ ပဋိပဇ္ဇန္တိ.

ពាក្យថា Pare សេចក្ដីថា លើកលែងតែពួកបណ្ឌិតចេញ ជនអ្នកបង្កជម្លោះដទៃទៀតក្រៅពីនោះ ឈ្មោះថា «ជនពាល» (ជនដទៃ)។ ជនទាំងនោះ កាលដែលបង្កជម្លោះក្នុងកណ្ដាលសង្ឃនេះ មិនបានដឹងខ្លួនទាល់តែសោះថា «ពួកយើងកំពុងតែដើរទៅរកសេចក្ដីស្លាប់ ពួកយើងកំពុងតែវិនាស ពួកយើងកំពុងតែដើរចូលទៅជិតសំណាក់នៃមច្ចុရាជជានិច្ចកាល» ដោយការចម្រើនអនិច្ចសញ្ញាឡើយ។ ពាក្យថា Ye ca tattha vijānanti សេចក្ដីថា ពួកបណ្ឌិតទាំងឡាយណា ក្នុងទីនោះ ដឹងខ្លួនថា «ពួកយើងកំពុងតែដើរទៅជិតសេចក្ដីស្លាប់ហើយ» ដោយការចម្រើនអនិច្ចសញ្ញា។ ពាក្យថា Tato sammanti medhagā សេចក្ដីថា ព្រោះថា កាលបើពួកបណ្ឌិតទាំងនោះដឹងខ្លួនយ៉ាងនេះហើយ ក៏ធ្វើទុកក្នុងចិត្តដោយឧបាយខុសត្រូវ (យោនិសោមនសិការៈ) ហើយប្រតិបត្តិដើម្បីរំងាប់នូវជម្លោះទាំងឡាយ។

---

အဋ္ဌိစ္ဆိန္နာတိ အယံ ဂါထာ ဇာတကေ (ဇာ. ၁.၉.၁၆) အာဂတာ, ဗြဟ္မဒတ္တဉ္စ ဒီဃာဝုကုမာရဉ္စ သန္ဓာယ ဝုတ္တာ. အယဉှေတ္ထ အတ္ထော – တေသမ္ပိ တထာ ပဝတ္တဝေရာနံ ဟောတိ သင်္ဂတိ, ကသ္မာ တုမှာကံ န ဟောတိ, ယေသံ ဝေါ နေဝ မာတာပိတူနံ အဋ္ဌီနိ ဆိန္နာနိ, န ပါဏာ ဟဋာ န ဂဝါဿဓနာနိ ဟဋာနီတိ.

ពាក្យថា Aṭṭhicchinnā គាថានេះមានមកក្នុងជាតក សម្ដែងឡើងដោយសំដៅចំពោះព្រះបាទព្រហ្មទត្ត និងទីឃាវុកុមារ។ សេចក្ដីពន្យល់ក្នុងទីនេះថា សូម្បីតែបុគ្គលទាំងនោះ (ព្រះបាទព្រហ្មទត្ត និងទីឃាវុកុមារ) ដែលធ្លាប់មានពៀរវេរានឹងគ្នាដល់ថ្នាក់នោះ ក៏នៅតែអាចសម្រុះសម្រួលគ្នាបាន ចុះហេតុអ្វីបានជាពួកលោក (ភិក្ខុអ្នកបង្កជម្លោះនៅកោសម្ពី) មិនអាចសម្រុះសម្រួលគ្នាបាន សូម្បីតែឆ្អឹងឪពុកម្ដាយរបស់ពួកលោក ក៏មិនត្រូវបានគេកាប់បំបាក់ ជីវិតក៏មិនត្រូវបានគេដណ្ដើមយក ទ្រព្យសម្បត្តិមានគោ សេះ ជាដើម ក៏មិនត្រូវបានគេប្លន់យកឡើយ?

---

သစေ [Pg.147] လဘေထာတိအာဒိဂါထာ ပဏ္ဍိတသဟာယဿ စ ဗာလသဟာယဿ စ ဝဏ္ဏာဝဏ္ဏဒီပနတ္ထံ ဝုတ္တာ. အဘိဘုယျ သဗ္ဗာနိ ပရိဿယာနီတိ ပါကဋပရိဿယေ စ ပဋိစ္ဆန္နပရိဿယေ စ အဘိဘဝိတွာ တေန သဒ္ဓိံ အတ္တမနော သတိမာ စရေယျာတိ.

គាថាទាំងឡាយមានដើមថា Sace labhetha ព្រះអង្គសម្ដែងឡើងដើម្បីបង្ហាញនូវគុណនិងទោសរបស់មិត្តជាបណ្ឌិត និងមិត្តជាពាល។ ពាក្យថា Abhibhuyya sabbāni parissayāni សេចក្ដីថា គប្បីគ្របសង្កត់នូវអន្តរាយទាំងឡាយដែលប្រាកដច្បាស់ (មានសត្វសាហាវជាដើម) ផង និងអន្តរាយដែលលាក់កំបាំង (មានរាគៈ ទោសៈ ជាដើម) ផង រួចហើយជាអ្នកមានចិត្តរីករាយ មានស្មារតី ត្រេកអរ ដើរទៅជាមួយមិត្តនោះចុះ។

---

ရာဇာဝ ရဋ္ဌံ ဝိဇိတန္တိ ယထာ အတ္တနော ဝိဇိတရဋ္ဌံ မဟာဇနကရာဇာ စ အရိန္ဒမမဟာရာဇာ စ ပဟာယ ဧကကာ ဝိစရိံသု, ဧဝံ ဝိစရေယျာတိ အတ္ထော. မာတင်္ဂရညေဝ နာဂေါတိ မာတင်္ဂေါ အရညေ နာဂေါဝ. မာတင်္ဂေါတိ ဟတ္ထိ ဝုစ္စတိ. နာဂေါတိ မဟန္တာဓိဝစနမေတံ. ယထာ ဟိ မာတုပေါသကော မာတင်္ဂနာဂေါ အရညေ ဧကော စရိ, န စ ပါပါနိ အကာသိ, ယထာ စ ပါလိလေယျကော, ဧဝံ ဧကော စရေ, န စ ပါပါနိ ကယိရာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

ពាក្យថា Rājāva raṭṭhaṃ vijitaṃ សេចក្ដីថា ព្រះរាជាទាំងឡាយ មានព្រះបាទមហាជនក និងព្រះបាទអរិន្ទមមហារាជជាដើម ទ្រង់លះបង់នូវដែនដីដែលទ្រង់ធ្លាប់គ្រប់គ្រង ហើយយាងទៅតែព្រះអង្គឯងយ៉ាងណា គប្បីប្រព្រឹត្តទៅយ៉ាងនោះដែរ នេះជាសេចក្ដីពន្យល់។ ពាក្យថា Mātaṅgaraññeva nāgo សេចក្ដីថា ដូចជាដំរីឈ្មោះមាតង្គៈនៅក្នុងព្រៃ។ ពាក្យថា Mātaṅgo គឺលោកហៅថា ដំរី។ ពាក្យថា Nāgo នេះជាឈ្មោះរបស់សត្វដែលមានរាងកាយធំធាត់។ ព្រះអង្គមានព្រះតម្រាស់ពន្យល់ថា ដូចជាដំរីមាតង្គៈជាអ្នកចិញ្ចឹមមាតា ត្រេកអរក្នុងការដើរទៅតែម្នាក់ឯងក្នុងព្រៃ ហើយមិនធ្វើនូវអំពើបាបទាំងឡាយយ៉ាងណា សូម្បីតែដំរីបាលិលេយ្យកៈ ក៏ដើរទៅតែម្នាក់ឯងយ៉ាងនោះដែរ គប្បីដើរទៅតែម្នាក់ឯង ហើយមិនគប្បីធ្វើអំពើបាបឡើយ។

---

၂၃၈. ဗာလကလောဏကာရဂါမောတိ ဥပါလိဂဟပတိဿ ဘောဂဂါမော. တေနုပသင်္ကမီတိ ကသ္မာ ဥပသင်္ကမိ? ဂဏေ ကိရဿ အာဒီနဝံ ဒိသွာ ဧကဝိဟာရိံ ဘိက္ခုံ ပဿိတုကာမတာ ဥဒပါဒိ, တသ္မာ သီတာဒီဟိ ပီဠိတော ဥဏှာဒီနိ ပတ္ထယမာနော ဝိယ ဥပသင်္ကမိ. ဓမ္မိယာ ကထာယာတိ ဧကီဘာဝေ အာနိသံသပ္ပဋိသံယုတ္တာယ. ယေန ပါစီနဝံသဒါယော, တတ္ထ ကသ္မာ ဥပသင်္ကမိ? ကလဟကာရကေ ကိရဿ ဒိဋ္ဌာဒီနဝတ္တာ သမဂ္ဂဝါသိနော ဘိက္ခူ ပဿိတုကာမတာ ဥဒပါဒိ, တသ္မာ သီတာဒီဟိ ပီဠိတော ဥဏှာဒီနိ ပတ္ထယမာနော ဝိယ တတ္ထ ဥပသင်္ကမိ. အာယသ္မာ စ အနုရုဒ္ဓေါတိအာဒိ ဝုတ္တနယမေဝ.

២៣៨. ពាក្យថា Bālakaloṇakāragāmo សេចក្ដីថា ជាភូមិសួយសារអាកររបស់ឧបាលិគហបតី។ ពាក្យថា Tenupasaṅkami សួរថា ហេតុអ្វីបានជាទ្រង់យាងទៅកាន់ទីនោះ? ឆ្លើយថា ឮថា ព្រះអង្គទ្រង់ឃើញទោសក្នុងពួកគណៈ ហើយទ្រង់មានព្រះហឫទ័យចង់ជួបភិក្ខុអ្នកត្រេកអរក្នុងការគង់នៅតែម្នាក់ឯង ហេតុនោះ ទ្រង់ទើបយាងទៅកាន់ទីនោះ ប្រៀបដូចជាបុគ្គលដែលត្រូវភាពត្រជាក់បៀតបៀន ហើយប្រាថ្នានូវកម្ដៅយ៉ាងនោះដែរ។ ពាក្យថា Dhammiyā kathāya សេចក្ដីថា ដោយធម្មកថាដែលប្រកបដោយអានិសង្សនៃការនៅតែម្នាក់ឯង។ ពាក្យថា Yena pācīnavaṃsadāyo សួរថា ហេតុអ្វីបានជាទ្រង់យាងទៅកាន់ទីនោះ? ឆ្លើយថា ឮថា ព្រះអង្គទ្រង់ឃើញទោសរបស់ភិក្ខុអ្នកបង្កជម្លោះទាំងឡាយ ហើយទ្រង់មានព្រះហឫទ័យចង់ជួបភិក្ខុទាំងឡាយដែលរស់នៅដោយសាមគ្គីធម៌ (មានព្រះអនុរុទ្ធៈ ព្រះនន្ទិយៈ និងព្រះកិមិលៈ) ហេតុនោះ ទ្រង់ទើបយាងទៅកាន់ទីនោះ ប្រៀបដូចជាបុគ្គលដែលត្រូវភាពត្រជាក់បៀតបៀន ហើយប្រាថ្នានូវកម្ដៅយ៉ាងនោះដែរ។ ពាក្យមានដើមថា Āyasmā ca anuruddho មានសេចក្ដីពន្យល់ដូចដែលបានពោលមកហើយ។

---

၂၄၁. အတ္ထိ ပန ဝေါတိ ပစ္ဆိမပုစ္ဆာယ လောကုတ္တရဓမ္မံ ပုစ္ဆေယျ. သော ပန ထေရာနံ နတ္ထိ, တသ္မာ တံ ပုစ္ဆိတုံ န ယုတ္တန္တိ ပရိကမ္မောဘာသံ ပုစ္ဆတိ. ဩဘာသဉ္စေဝ သဉ္ဇာနာမာတိ ပရိကမ္မောဘာသံ သဉ္ဇာနာမ. ဒဿနဉ္စ ရူပါနန္တိ ဒိဗ္ဗစက္ခုနာ ရူပဒဿနဉ္စ သဉ္ဇာနာမ. တဉ္စ နိမိတ္တံ နပ္ပဋိဝိဇ္ဈာမာတိ တဉ္စ ကာရဏံ န ဇာနာမ, ယေန နော ဩဘာသော စ ရူပဒဿနဉ္စ အန္တရဓာယတိ.

២៤១. ពាក្យថា Atthi pana vo ព្រះអង្គសួរដោយសំណួរចុងក្រោយ សំដៅសួររកលោកុត្តរធម៌។ ប៉ុន្តែ លោកុត្តរធម៌នោះមិនទាន់មានដល់ព្រះថេរៈទាំងឡាយឡើយ ហេតុនោះ ព្រះអង្គទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «មិនគួរនឹងសួររកលោកុត្តរធម៌នោះឡើយ» ទើបសួររកតែបរិកម្មោភាសៈ (ពន្លឺនៃបរិកម្មសមាធិ) វិញ។ ពាក្យថា Obhāsañceva sañjānāma សេចក្ដីថា ពួកយើងខ្ញុំស្គាល់ច្បាស់នូវពន្លឺនៃបរិកម្មសមាធិ។ ពាក្យថា Dassanañca rūpānaṃ សេចក្ដីថា ពួកយើងខ្ញុំស្គាល់ច្បាស់នូវការឃើញរូបដោយទិព្វចក្ខុ។ ពាក្យថា Tañca nimittaṃ nappaṭivijjhāma សេចក្ដីថា ពួកយើងខ្ញុំមិនដឹងនូវហេតុនោះឡើយ គឺហេតុដែលនាំឲ្យពន្លឺ និងការឃើញរូបរបស់ពួកយើងខ្ញុំរលត់បាត់ទៅ។

---

တံ ခေါ ပန ဝေါ အနုရုဒ္ဓါ နိမိတ္တံ ပဋိဝိဇ္ဈိတဗ္ဗန္တိ တံ ဝေါ ကာရဏံ ဇာနိတဗ္ဗံ. အဟမ္ပိ သုဒန္တိ အနုရုဒ္ဓါ တုမှေ ကိံ န အာဠုလေဿန္တိ, အဟမ္ပိ ဣမေဟိ ဧကာဒသဟိ ဥပက္ကိလေသေဟိ အာဠုလိတပုဗ္ဗောတိ ဒဿေတုံ ဣမံ ဒေသနံ [Pg.148] အာရဘိ. ဝိစိကိစ္ဆာ ခေါ မေတိအာဒီသု မဟာသတ္တဿ အာလောကံ ဝဍ္ဎေတွာ ဒိဗ္ဗစက္ခုနာ နာနာဝိဓာနိ ရူပါနိ ဒိသွာ ‘‘ဣဒံ ခေါ ကိ’’န္တိ ဝိစိကိစ္ဆာ ဥဒပါဒိ. သမာဓိ စဝီတိ ပရိကမ္မသမာဓိ စဝိ. ဩဘာသောတိ ပရိကမ္မောဘာသောပိ အန္တရဓာယိ, ဒိဗ္ဗစက္ခုနာပိ ရူပံ န ပဿိ. အမနသိကာရောတိ ရူပါနိ ပဿတော ဝိစိကိစ္ဆာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဣဒါနိ ကိဉ္စိ န မနသိကရိဿာမီတိ အမနသိကာရော ဥဒပါဒိ.

ពាក្យថា Taṃ kho pana vo anuruddhā nimittaṃ paṭivijjhitabbaṃ សេចក្ដីថា ម្នាលអនុរុទ្ធៈទាំងឡាយ ហេតុនោះជាហេតុដែលពួកអ្នកត្រូវតែដឹង។ ពាក្យថា Ahampi sudaṃ ព្រះអង្គទ្រង់ផ្ដើមសម្ដែងនូវទេសនានេះ ដើម្បីបង្ហាញថា «ម្នាលអនុរុទ្ធៈទាំងឡាយ ចុះហេតុអ្វីបានជាពួកអ្នកមិនត្រូវសេចក្ដីសៅហ្មងទាំងនេះរំខាន សូម្បីតែតថាគត កាលពីមុន (មុននឹងបានត្រាស់ដឹង) ក៏ធ្លាប់ត្រូវបានឧបក្កិលេសទាំង ១១ ប្រការនេះរំខានរួចមកហើយដែរ»។ ក្នុងពាក្យមានដើមថា Vicikicchā kho me សេចក្ដីថា កាលព្រះមហាសត្វចម្រើនពន្លឺឲ្យកើនឡើង ហើយបានឃើញរូបផ្សេងៗដោយទិព្វចក្ខុ ក៏កើតសេចក្ដីសង្ស័យឡើងថា «នេះជាអ្វីហ្ន៎?»។ ពាក្យថា Samādhi cavi សេចក្ដីថា បរិកម្មសមាធិក៏សាបសូន្យទៅ។ ពាក្យថា Obhāso សេចក្ដីថា សូម្បីតែពន្លឺនៃបរិកម្មសមាធិក៏បាត់ទៅ មិនអាចមើលឃើញរូបដោយទិព្វចក្ខុបានឡើយ។ ពាក្យថា Amanasikāro សេចក្ដីថា កាលដែលកំពុងមើលរូបទាំងឡាយ ក៏កើតសេចក្ដីសង្ស័យឡើង ពេលនោះក៏កើតអមនសិការៈ (ការមិនធ្វើទុកក្នុងចិត្ត) ឡើងថា «ឥឡូវនេះ អាត្មាអញនឹងមិនធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវអារម្មណ៍ណាមួយឡើយ»។

---

ထိနမိဒ္ဓန္တိ ကိဉ္စိ အမနသိကရောန္တဿ ထိနမိဒ္ဓံ ဥဒပါဒိ.

ពាក្យថា Thinamiddhaṃ សេចក្ដីថា កាលដែលមិនធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវអារម្មណ៍ណាមួយ ថីនមិទ្ធៈ (សេចក្ដីងងុយងោកនិងធុញទ្រាន់) ក៏កើតឡើងដល់ព្រះមហាសត្វ។

---

ဆမ္ဘိတတ္တန္တိ ဟိမဝန္တာဘိမုခံ အာလောကံ ဝဍ္ဎေတွာ ဒါနဝရက္ခသအဇဂရာဒယော အဒ္ဒသ, အထဿ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဥဒပါဒိ.

ពាក្យថា Chambhitattaṃ សេចក្ដីថា កាលដែលព្រះមហាសត្វផ្សាយពន្លឺទៅកាន់ទិសដៅព្រៃហេមពាន្ត ហើយបានឃើញពួកយក្ស រក្សស និងពស់ថ្លាន់ជាដើម ពេលនោះ សេចក្ដីតក់ស្លុត (ការព្រឺរោមខ្លាចញញើត) ក៏កើតឡើងដល់ព្រះអង្គ។

---

ဥပ္ပိလန္တိ ‘‘မယာ ဒိဋ္ဌဘယံ ပကတိယာ ဩလောကိယမာနံ နတ္ထိ. အဒိဋ္ဌေ ကိံ နာမ ဘယ’’န္တိ စိန္တယတော ဥပ္ပိလာဝိတတ္တံ ဥဒပါဒိ. သကိဒေဝါတိ ဧကပယောဂေနေဝ ပဉ္စ နိဓိကုမ္ဘိယောပိ ပဿေယျ.

ពាក្យថា Uppilaṃ សេចក្ដីថា កាលដែលព្រះមហាសត្វគិតថា «ភ័យខ្លាចដែលតថាគតបានឃើញនេះ ដោយសភាវៈធម្មតាដែលមើលទៅ គឺគ្មានឡើយ ចុះក្នុងអារម្មណ៍ដែលមិនធ្លាប់ឃើញ តើមានភ័យខ្លាចអ្វីទៅ?» ពេលនោះ សេចក្ដីរំភើបញាប់ញ័រ (ឧប្បិលាភិភូតភាព) ក៏កើតឡើង។ ពាក្យថា Sakideva សេចក្ដីថា ដោយការព្យាយាមតែម្ដងប៉ុណ្ណោះ ក៏អាចមើលឃើញសូម្បីតែឆ្នាំងកំណប់ទាំង ៥ បាន។

---

ဒုဋ္ဌုလ္လန္တိ မယာ ဝီရိယံ ဂါဠှံ ပဂ္ဂဟိတံ, တေန မေ ဥပ္ပိလံ ဥပ္ပန္နန္တိ ဝီရိယံ သိထိလမကာသိ, တတော ကာယဒရထော ကာယဒုဋ္ဌုလ္လံ ကာယာလသိယံ ဥဒပါဒိ.

ពាក្យថា Duṭṭhullaṃ សេចក្ដីថា ព្រះមហាសត្វគិតថា «អាត្មាអញបានប្រឹងប្រែងព្យាយាមខ្លាំងពេក ហេតុនោះ ទើបធ្វើឲ្យកើតសេចក្ដីរំភើបញាប់ញ័រឡើង» ក៏បានបន្ថយសេចក្ដីព្យាយាមឲ្យធូរស្រាលទៅ ពេលនោះ សេចក្ដីក្រហាយកាយ ភាពរឹងត្អឹងនៃកាយ និងសេចក្ដីខ្ជិលច្រអូសនៃកាយ ក៏កើតឡើង។

---

အစ္စာရဒ္ဓဝီရိယန္တိ မမ ဝီရိယံ သိထိလံ ကရောတော ဒုဋ္ဌုလ္လံ ဥပ္ပန္နန္တိ ပုန ဝီရိယံ ပဂ္ဂဏှတော အစ္စာရဒ္ဓဝီရိယံ ဥဒပါဒိ. ပတမေယျာတိ မရေယျ.

ពាក្យថា Accāraddhavīriyaṃ សេចក្ដីថា ព្រះមហាសត្វគិតថា «កាលដែលអាត្មាអញបន្ថយសេចក្ដីព្យាយាមឲ្យធូរស្រាល ភាពរឹងត្អឹងនៃកាយក៏កើតឡើង» ក៏ត្រឡប់មកប្រឹងប្រែងព្យាយាមឡើងវិញ ពេលនោះ សេចក្ដីព្យាយាមដែលតឹងតែងខ្លាំងពេក ក៏កើតឡើង។ ពាក្យថា Patameyya សេចក្ដីថា គប្បីស្លាប់។

---

အတိလီနဝီရိယန္တိ မမ ဝီရိယံ ပဂ္ဂဏှတော ဧဝံ ဇာတန္တိ ပုန ဝီရိယံ သိထိလံ ကရောတော အတိလီနဝီရိယံ ဥဒပါဒိ.

ពាក្យថា Atilīnavīriyaṃ សេចក្ដីថា ព្រះមហាសត្វគិតថា «កាលដែលអាត្មាអញប្រឹងប្រែងព្យាយាមខ្លាំងពេក សេចក្ដីព្យាយាមតឹងតែងក៏កើតឡើងយ៉ាងនេះ» ក៏ត្រឡប់មកបន្ថយសេចក្ដីព្យាយាមឲ្យធូរស្រាលវិញ ពេលនោះ សេចក្ដីព្យាយាមដែលធូរស្រាលខ្លាំងពេក (រួញរាខ្លាំងពេក) ក៏កើតឡើង។

---

အဘိဇပ္ပာတိ ဒေဝလောကာဘိမုခံ အာလောကံ ဝဍ္ဎေတွာ ဒေဝသံဃံ ပဿတော တဏှာ ဥဒပါဒိ.

ពាក្យថា Abhijappā សេចក្ដីថា កាលដែលព្រះមហាសត្វផ្សាយពន្លឺទៅកាន់ទេវលោក ហើយសម្លឹងមើលពួកទេវតា តណ្ហាក៏កើតឡើង។

---

နာနတ္တသညာတိ မယှံ ဧကဇာတိကံ ရူပံ မနသိကရောန္တဿ အဘိဇပ္ပာ ဥပ္ပန္နာ, နာနာဝိဓရူပံ မနသိ ကရိဿာမီတိ ကာလေန ဒေဝလောကာဘိမုခံ ကာလေန မနုဿလောကာဘိမုခံ ဝဍ္ဎေတွာ နာနာဝိဓာနိ ရူပါနိ မနသိကရောတော နာနတ္တသညာ ဥဒပါဒိ.

ពាក្យថា Nānattasaññā សេចក្ដីថា ព្រះមហាសត្វគិតថា «កាលដែលអាត្មាអញធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវរូបដែលមានសភាវៈតែមួយ តណ្ហាក៏កើតឡើង អាត្មាអញនឹងធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវរូបផ្សេងៗវិញ» ក៏ផ្សាយពន្លឺទៅកាន់ទេវលោកខ្លះ ទៅកាន់មនុស្សលោកខ្លះ តាមកាលវេលា កាលដែលកំពុងធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវរូបផ្សេងៗនោះ នានត្តសញ្ញា (សេចក្ដីសំគាល់ផ្សេងៗគ្នា) ក៏កើតឡើង។

---

အတိနိဇ္ဈာယိတတ္တန္တိ မယှံ နာနာဝိဓာနိ ရူပါနိ မနသိကရောန္တဿ နာနတ္တသညာ ဥဒပါဒိ, ဣဋ္ဌံ ဝါ အနိဋ္ဌံ ဝါ ဧကဇာတိကမေဝ မနသိ ကရိဿာမီတိ တထာ မနသိကရောတော အတိနိဇ္ဈာယိတတ္တံ ရူပါနံ ဥဒပါဒိ.

ពាក្យថា Atinijjhāyitattaṃ សេចក្ដីថា ព្រះមហាសត្វគិតថា «កាលដែលអាត្មាអញធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវរូបផ្សេងៗ នានត្តសញ្ញាក៏កើតឡើង អាត្មាអញនឹងធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវរូបដែលមានសភាវៈតែមួយប៉ុណ្ណោះ ទោះជាគួរប្រាថ្នាក្ដី មិនគួរប្រាថ្នាក្ដី» កាលដែលកំពុងធ្វើទុកក្នុងចិត្តយ៉ាងនោះ សេចក្ដីសម្លឹងមើលរូបខ្លាំងពេក ក៏កើតឡើង។

---

၂၄၃. ဩဘာသနိမိတ္တံ [Pg.149] မနသိ ကရောမီတိ ပရိကမ္မောဘာသမေဝ မနသိ ကရောမိ. န စ ရူပါနိ ပဿာမီတိ ဒိဗ္ဗစက္ခုနာ ရူပါနိ န ပဿာမိ. ရူပနိမိတ္တံ မနသိ ကရောမီတိ ဒိဗ္ဗစက္ခုနာ ဝိသယရူပမေဝ မနသိ ကရောမိ.

២៤៣. ពាក្យថា Obhāsanimittaṃ manasi karomi សេចក្ដីថា អាត្មាអញធ្វើទុកក្នុងចិត្តតែពន្លឺនៃបរិកម្មសមាធិប៉ុណ្ណោះ។ ពាក្យថា Na ca rūpāni passāmi សេចក្ដីថា អាត្មាអញមិនបានឃើញរូបទាំងឡាយដោយទិព្វចក្ខុឡើយ។ ពាក្យថា Rūpanimittaṃ manasi karomi សេចក្ដីថា អាត្មាអញធ្វើទុកក្នុងចិត្តតែវិសយរូប (រូបជាអារម្មណ៍) ដោយទិព្វចក្ខុប៉ុណ្ណោះ។

---

ပရိတ္တဉ္စေဝ ဩဘာသန္တိ ပရိတ္တကဋ္ဌာနေ ဩဘာသံ. ပရိတ္တာနိ စ ရူပါနီတိ ပရိတ္တကဋ္ဌာနေ ရူပါနိ. ဝိပရိယာယေန ဒုတိယဝါရော ဝေဒိတဗ္ဗော. ပရိတ္တော သမာဓီတိ ပရိတ္တကော ပရိကမ္မောဘာသော, ဩဘာသပရိတ္တတဉှိ သန္ဓာယ ဣဓ ပရိကမ္မသမာဓိ ‘‘ပရိတ္တော’’တိ ဝုတ္တော. ပရိတ္တံ မေ တသ္မိံ သမယေတိ တသ္မိံ သမယေ ဒိဗ္ဗစက္ခုပိ ပရိတ္တကံ ဟောတိ. အပ္ပမာဏဝါရေပိ ဧသေဝ နယော.

ពាក្យថា Parittañceva obhāsaṃ សេចក្ដីថា ពន្លឺក្នុងទីចង្អៀត (ទីមានប្រមាណតិច)។ ពាក្យថា Parittāni ca rūpāni សេចក្ដីថា រូបទាំងឡាយក្នុងទីចង្អៀត។ វារៈទីពីរ (គឺអប្បមាណវារៈ) គប្បីជ្រាបដោយការត្រឡប់សេចក្ដីផ្ទុយពីនេះវិញ។ ពាក្យថា Paritto samādhi សេចក្ដីថា បរិកម្មោភាសៈមានប្រមាណតិច ព្រោះថា ក្នុងទីនេះ ព្រះអង្គសំដៅចំពោះភាពចង្អៀតនៃពន្លឺ ទើបហៅបរិកម្មសមាធិនោះថា «paritto» (មានប្រមាណតិច)។ ពាក្យថា Parittaṃ me tasmiṃ samaye សេចក្ដីថា ក្នុងសម័យនោះ សូម្បីតែទិព្វចក្ខុក៏មានប្រមាណតិចដែរ។ សូម្បីក្នុងអប្បមាណវារៈ ក៏មានសេចក្ដីពន្យល់តាមវិធីនេះដូចគ្នា។

---

၂၄၅. အဝိတက္ကမ္ပိ ဝိစာရမတ္တန္တိ ပဉ္စကနယေ ဒုတိယဇ္ဈာနသမာဓိံ. အဝိတက္ကမ္ပိ အဝိစာရန္တိ စတုက္ကနယေပိ ပဉ္စကနယေပိ ဈာနတ္တယသမာဓိံ. သပ္ပီတိကန္တိ ဒုကတိကဇ္ဈာနသမာဓိံ. နိပ္ပီတိကန္တိ ဒုကဇ္ဈာနသမာဓိံ. သာတသဟဂတန္တိ တိကစတုက္ကဇ္ဈာနသမာဓိံ. ဥပေက္ခာသဟဂတန္တိ စတုက္ကနယေ စတုတ္ထဇ္ဈာနသမာဓိံ ပဉ္စကနယေ ပဉ္စမဇ္ဈာနသမာဓိံ.

២៤៥. ពាក្យថា Avitakkampi vicāramattanti សេចក្តីថា សំដៅយកទុតិយជ្ឈានសមាធិ ក្នុងបញ្ចកន័យ។ ពាក្យថា Avitakkampi avicāranti សេចក្តីថា សំដៅយកឈានត្រ័យសមាធិ (សមាធិក្នុងឈានទាំង៣) ទាំងក្នុងចតុក្កន័យ ទាំងក្នុងបញ្ចកន័យ។ ពាក្យថា Sappītikanti សេចក្តីថា សំដៅយកទុកតិកជ្ឈានសមាធិ (សមាធិក្នុងឈានពីរ និងឈានបី)។ ពាក្យថា Nippītikanti សេចក្តីថា សំដៅយកទុកជ្ឈានសមាធិ (សមាធិក្នុងឈានពីរ)។ ពាក្យថា Sātasahagatanti សេចក្តីថា សំដៅយកតិកចតុក្កជ្ឈានសមាធិ (សមាធិក្នុងឈានបី និងឈានបួន)។ ពាក្យថា Upekkhāsahagatanti សេចក្តីថា សំដៅយកចតុត្ថជ្ឈានសមាធិ ក្នុងចតុក្កន័យ និងបញ្ចមជ្ឈានសមាធិ ក្នុងបញ្ចកន័យ។

---

ကဒါ ပန ဘဂဝါ ဣမံ တိဝိဓံ သမာဓိံ ဘာဝေတိ? မဟာဗောဓိမူလေ နိသိန္နော ပစ္ဆိမယာမေ. ဘဂဝတော ဟိ ပဌမမဂ္ဂေါ ပဌမဇ္ဈာနိကော အဟောသိ, ဒုတိယာဒယော ဒုတိယတတိယစတုတ္ထဇ္ဈာနိကာ. ပဉ္စကနယေ ပဉ္စမဇ္ဈာနဿ မဂ္ဂေါ နတ္ထီတိ သော လောကိယော အဟောသီတိ လောကိယလောကုတ္တရမိဿကံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

ចុះព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ចម្រើនសមាធិមានប្រការ ៣ នេះក្នុងកាលណា? គឺកាលដែលទ្រង់គង់នៅទៀបគល់មហាពោធិព្រឹក្ស ក្នុងបច្ឆិមយាម។ ព្រោះថា ផ្លូវ (មគ្គ) ទីមួយរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ជាបឋមជ្ឈាន មគ្គទីពីរជាដើម ជាទុតិយជ្ឈាន តតិយជ្ឈាន និងចតុត្ថជ្ឈាន។ ក្នុងបញ្ចកន័យ មគ្គនៃបញ្ចមជ្ឈានមិនមានឡើយ មគ្គនោះជាលោកិយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ពាក្យនេះ ដោយសំដៅយកការលាយឡំគ្នានៃលោកិយ និងលោកុត្តរៈ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងទីទាំងពួង គឺច្បាស់លាស់ហើយ។

---

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

ក្នុងអដ្ឋកថាមជ្ឈិមនិកាយ ឈ្មោះបបញ្ចសូទនី

---

ဥပက္ကိလေသသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការអធិប្បាយឧបក្កិលេសសូត្រ ចប់ហើយ។

---

၉. ဗာလပဏ္ဍိတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៩. ការអធិប្បាយពាលបណ្ឌិតសូត្រ

---

၂၄၆. ဧဝံ မေ သုတန္တိ ဗာလပဏ္ဍိတသုတ္တံ. တတ္ထ ဗာလလက္ခဏာနီတိ ဗာလော အယန္တိ ဧတေဟိ လက္ခိယတိ ဉာယတီတိ ဗာလလက္ခဏာနိ. တာနေဝ တဿ သဉ္ဇာနနကာရဏာနီတိ ဗာလနိမိတ္တာနိ. ဗာလဿ အပဒါနာနီတိ ဗာလာပဒါနာနိ[Pg.150]. ဒုစ္စိန္တိတစိန္တီတိ စိန္တယန္တော အဘိဇ္ဈာဗျာပါဒမိစ္ဆာဒဿနဝသေန ဒုစ္စိန္တိတမေဝ စိန္တေတိ. ဒုဗ္ဘာသိတဘာသီတိ ဘာသမာနောပိ မုသာဝါဒါဒိဘေဒံ ဒုဗ္ဘာသိတမေဝ ဘာသတိ. ဒုက္ကဋကမ္မကာရီတိ ကရောန္တောပိ ပါဏာတိပါတာဒိဝသေန ဒုက္ကဋကမ္မမေဝ ကရောတိ. တတြ စေတိ ယတ္ထ နိသိန္နော, တဿံ ပရိသတိ. တဇ္ဇံ တဿာရုပ္ပန္တိ တဇ္ဇာတိကံ တဒနုစ္ဆဝိကံ, ပဉ္စန္နံ ဝေရာနံ ဒိဋ္ဌဓမ္မကသမ္ပရာယိကအာဒီနဝပ္ပဋိသံယုတ္တန္တိ အဓိပ္ပာယော. တတြာတိ တာယ ကထာယ ကစ္ဆမာနာယ. ဗာလန္တိအာဒီနိ သာမိအတ္ထေ ဥပယောဂဝစနံ.

២៤៦. ពាក្យថា Evaṃ me sutanti នេះ ជាពាលបណ្ឌិតសូត្រ។ ក្នុងពាលបណ្ឌិតសូត្រនោះ ពាក្យថា bālalakkhaṇānīti សេចក្តីថា បុគ្គលនេះជាមនុស្សពាល គេដឹងបាន ស្គាល់បាន ដោយលក្ខណៈទាំងឡាយណា ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា ពាលលក្ខណៈ។ លក្ខណៈទាំងនោះឯង ជាហេតុនាំឲ្យស្គាល់នូវបុគ្គលពាលនោះ ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា ពាលនិមិត្ត។ កិរិយាប្រព្រឹត្តរបស់បុគ្គលពាល ឈ្មោះថា ពាលាបទាន។ ពាក្យថា Duccintitacintīti សេចក្តីថា កាលបើគិត តែងគិតតែសេចក្តីគិតមិនល្អ ដោយអំណាចនៃអភិជ្ឈា ព្យាបាទ និងមិច្ឆាទិដ្ឋិ។ ពាក្យថា Dubbhāsitabhāsīti សេចក្តីថា ទោះបីជានិយាយ ក៏និយាយតែពាក្យមិនល្អ មានការនិយាយកុហកជាដើម។ ពាក្យថា Dukkaṭakammakārīti សេចក្តីថា ទោះបីជាធ្វើ ក៏ធ្វើតែអំពើមិនល្អ ដោយអំណាចនៃការសម្លាប់សត្វជាដើម។ ពាក្យថា Tatra ceti គឺក្នុងបរិស័ទណាដែលខ្លួនអង្គុយនៅ ក្នុងបរិស័ទនោះ។ ពាក្យថា Tajjaṃ tassāruppanti សេចក្តីថា មានជាតិបែបនោះ គួរដល់បុគ្គលពាលនោះ ពោលគឺទាក់ទងនឹងទោសក្នុងបច្ចុប្បន្ន និងបរលោកនៃពៀរទាំង ៥ នេះជាអធិប្បាយ។ ពាក្យថា Tatrāti គឺកាលដែលគេកំពុងនិយាយនូវកថានោះ។ ពាក្យថា Bālanti ៖ បទទាំងឡាយមានពាក្យថា bālaṃ ជាដើម ជាទុតិយាវិភត្ត ចុះក្នុងអត្ថនៃឆដ្ឋីវិភត្ត (សាមិអត្ថ)។

---

၂၄၈. ဩလမ္ဗန္တီတိ ဥပဋ္ဌဟန္တိ. သေသပဒဒွယံ တဿေဝ ဝေဝစနံ, ဩလမ္ဗနာဒိအာကာရေန ဟိ တာနိ ဥပဋ္ဌဟန္တိ, တသ္မာ ဧဝံ ဝုတ္တံ. ပထဝိယာ ဩလမ္ဗန္တီတိ ပထဝိတလေ ပတ္ထရန္တိ. သေသပဒဒွယံ တဿေဝ ဝေဝစနံ. ပတ္ထရဏာကာရောယေဝ ဟေသ. တတြ, ဘိက္ခဝေ, ဗာလဿာတိ တသ္မိံ ဥပဋ္ဌာနာကာရေ အာပါထဂတေ ဗာလဿ ဧဝံ ဟောတိ.

២៤៨. ពាក្យថា Olambantīti សេចក្តីថា មកប្រាកដ (ក្នុងពេលជិតស្លាប់)។ បទពីរដែលសេសសល់ ជាវេវចនៈនៃបទនោះឯង ព្រោះថា អารម្មណ៍ទាំងនោះ តែងមកប្រាកដដោយអាការៈមានការយារចុះជាដើម ហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបត្រាស់យ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា Pathaviyā olambantīti សេចក្តីថា រាលដាលទៅលើផ្ទៃផែនដី។ បទពីរដែលសេសសល់ ជាវេវចនៈនៃបទនោះឯង។ នេះគ្រាន់តែជាអាការៈនៃការរាលដាលប៉ុណ្ណោះ។ ពាក្យថា Tatra, bhikkhave, bālassāti សេចក្តីថា កាលបើអារម្មណ៍នោះមកប្រាកដដោយអាការៈយ៉ាងនោះ តែងមានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះ ដល់បុគ្គលពាលនោះ។

---

၂၄၉. ဧတဒဝေါစာတိ အနုသန္ဓိကုသလော ဘိက္ခု ‘‘နိရယဿ ဥပမာ ကာတုံ န သက္ကာ’’တိ န ဘဂဝါ ဝဒတိ, ‘‘န သုကရာ’’တိ ပန ဝဒတိ, န သုကရံ ပန သက္ကာ ဟောတိ ကာတုံ, ဟန္ဒာဟံ ဒသဗလံ ဥပမံ ကာရာပေမီတိ စိန္တေတွာ ဧတံ ‘‘သက္ကာ, ဘန္တေ’’တိ ဝစနံ အဝေါစ. ဟနေယျုန္တိ ဝိနိဝိဇ္ဈိတွာ ဂမနဝသေန ယထာ ဧကသ္မိံ ဌာနေ ဒွေ ပဟာရာ နိပတန္တိ, ဧဝံ ဟနေယျုံ. တေနဿ ဒွေ ဝဏမုခသတာနိ ဟောန္တိ. ဣတော ဥတ္တရိပိ ဧသေဝ နယော.

២៤៩. ពាក្យថា Etadavocāti សេចក្តីថា ភិក្ខុមួយរូបដែលឈ្លាសក្នុងអនុសន្ធិ គិតថា 'ព្រះដ៏មានព្រះភាគមិនត្រាស់ថា មិនអាចធ្វើឧបមាអំពីនរកបានឡើយ តែទ្រង់ត្រាស់ថា មិនងាយធ្វើទេ ចំណែកឯឧបមាដែលមិនងាយធ្វើនោះ ក៏អាចធ្វើបានដែរ បើដូច្នោះ អាត្មាអញនឹងទូលសូមឲ្យព្រះទសពលធ្វើឧបមាឲ្យមើល' គិតដូច្នេះហើយ ទើបក្រាបទូលពាក្យនេះថា 'បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន អាចធ្វើបាន'។ ពាក្យថា Haneyyunti សេចក្តីថា គេគប្បីចាក់ដោត ដោយអាការៈចាក់ទម្លុះទៅ ដូចជាលំពែងពីរធ្លាក់ចុះចំកន្លែងតែមួយ យ៉ាងណាមិញ គេគប្បីចាក់ដោតយ៉ាងនោះដែរ។ ព្រោះហេតុនោះ មុខរបួសរបស់ចោរនោះ ក៏មានពីររយ។ ចាប់ពីទីនេះទៅ សូម្បីក្នុងវារៈខាងមុខ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

---

၂၅၀. ပါဏိမတ္တန္တိ အန္တောမုဋ္ဌိယံ ဌပနမတ္တံ. သင်္ခမ္ပိ န ဥပေတီတိ ဂဏနမတ္တမ္ပိ န ဂစ္ဆတိ. ကလဘာဂမ္ပီတိ သတိမံ ကလံ သဟဿိမံ ကလံ သတသဟဿိမံ ဝါ ကလံ ဥပဂစ္ဆတီတိပိ ဝတ္တဗ္ဗတံ န ဥပေတိ. ဥပနိဓမ္ပီတိ ဥပနိက္ခေပနမတ္တမ္ပိ န ဥပေတိ, ဩလောကေန္တဿ ဩလောကိတမတ္တမ္ပိ နတ္ထိ. တတ္တံ အယောခိလန္တိ တိဂါဝုတံ အတ္တဘာဝံ သမ္ပဇ္ဇလိတာယ လောဟပထဝိယာ ဥတ္တာနကံ နိပဇ္ဇာပေတွာ တဿ ဒက္ခိဏဟတ္ထေ တာလပ္ပမာဏံ အယသူလံ ပဝေသေန္တိ, တထာ ဝါမဟတ္ထာဒီသု. ယထာ စ ဥတ္တာနကံ နိပဇ္ဇာပေတွာ, ဧဝံ ဥရေနပိ ဒက္ခိဏပဿေနပိ ဝါမပဿေနပိ နိပဇ္ဇာပေတွာ တံ ကမ္မကာရဏံ ကရောန္တိယေဝ. သံဝေသေတွာတိ သမ္ပဇ္ဇလိတာယ လောဟပထဝိယာ တိဂါဝုတံ အတ္တဘာဝံ နိပဇ္ဇာပေတွာ. ကုဌာရီဟီတိ မဟတီဟိ ဂေဟဿ ဧကပက္ခဆဒနမတ္တာဟိ ကုဌာရီဟိ တစ္ဆန္တိ. လောဟိတံ နဒီ ဟုတွာ သန္ဒတိ, လောဟပထဝိတော ဇာလာ ဥဋ္ဌဟိတွာ တစ္ဆိတဋ္ဌာနံ ဂဏှန္တိ. မဟာဒုက္ခံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တစ္ဆန္တာ [Pg.151] ပန သုတ္တာဟတံ ကရိတွာ ဒါရူ ဝိယ အဋ္ဌံသမ္ပိ ဆဠံသမ္ပိ ကရောန္တိ. ဝါသီဟီတိ မဟာသုပ္ပပမာဏာဟိ ဝါသီဟိ. တာဟိ တစ္ဆန္တာ တစတော ယာဝ အဋ္ဌီနိ သဏိကံ တစ္ဆန္တိ, တစ္ဆိတံ တစ္ဆိတံ ပဋိပါကတိကံ ဟောတိ. ရထေ ယောဇေတွာတိ သဒ္ဓိံ ယုဂယောတ္တပဉ္စရစက္ကကုဗ္ဗရပါစနေဟိ သဗ္ဗတော သမ္ပဇ္ဇလိတေ ရထေ ယောဇေတွာ. မဟန္တန္တိ မဟာကူဋာဂါရပ္ပမာဏံ. အာရောပေန္တီတိ သမ္ပဇ္ဇလိတေဟိ အယမုဂ္ဂရေဟိ ပေါထေန္တာ အာရောပေန္တိ. သကိမ္ပိ ဥဒ္ဓန္တိ သုပက္ကုထိတာယ ဥက္ခလိယာ ပက္ခိတ္တတဏ္ဍုလာ ဝိယ ဥဒ္ဓံ အဓော တိရိယဉ္စ ဂစ္ဆတိ.

២៥០. ពាក្យថា Pāṇimattanti សេចក្តីថា មានទំហំប៉ុនដុំថ្មដែលដាក់ក្នុងកណ្តាប់ដៃបាន។ ពាក្យថា Saṅkhampi na upetīti សេចក្តីថា មិនដល់នូវការរាប់ឡើយ。 ពាក្យថា Kalabhāgampīti សេចក្តីថា សូម្បីតែនឹងនិយាយថា ដល់នូវចំណែកមួយក្នុងមួយរយ ចំណែកមួយក្នុងមួយពាន់ ឬចំណែកមួយក្នុងមួយសែន ក៏មិនដល់ដែរ។ ពាក្យថា Upanidhampīti សេចក្តីថា សូម្បីតែការប្រៀបធៀបក៏មិនដល់ដែរ គឺសូម្បីតែការសម្លឹងមើលរបស់អ្នកមើល ក៏មិនមានឡើយ។ ពាក្យថា Tattaṃ ayokhilanti សេចក្តីថា ពួកនាយនិរយបាល ឲ្យសត្វនរកដែលមានរូបកាយប្រវែង ៣ គាវុត ដេកផ្ងារលើផែនដីដែកដ៏ក្តៅច្រាលឆ្អៅ ហើយបោះដែកគោលទំហំប៉ុនដើមត្នោត ត្រង់ដៃស្តាំ ព្រមទាំងដៃឆ្វេងជាដើម ក៏យ៉ាងនោះដែរ។ មិនត្រឹមតែឲ្យដេកផ្ងារប៉ុណ្ណោះទេ សូម្បីតែឲ្យដេកផ្កាប់ ដេកផ្អៀងខាងស្តាំ ដេកផ្អៀងខាងឆ្វេង ហើយធ្វើនូវទារុណកម្មនោះ ក៏យ៉ាងនោះដែរ។ ពាក្យថា Saṃvesetvāti សេចក្តីថា ឲ្យដេកលើផែនដីដែកដ៏ក្តៅច្រាលឆ្អៅ នូវរូបកាយប្រវែង ៣ គាវុត។ ពាក្យថា Kuṭhārīhīti សេចក្តីថា ពួកនាយនិរយបាល ចាំង (កាប់) ដោយពូថៅទាំងឡាយដ៏ធំ មានទំហំប៉ុនដំបូលផ្ទះមួយចំហៀង។ ឈាមក៏ហូរចេញទៅជាស្ទឹង ភ្លើងក៏ឆេះងំចេញពីផែនដីដែក គ្របដណ្តប់លើកន្លែងដែលត្រូវចាំងនោះ។ ទុក្ខវេទនាដ៏ធំធេងក៏កើតឡើង ម្យ៉ាងទៀត ពួកនាយនិរយបាល កាលដែលចាំង តែងវាយបន្ទាត់ ហើយចាំងឲ្យមានជ្រុង ៨ ឬជ្រុង ១៦ ដូចជាឈើដូច្នោះដែរ។ ពាក្យថា Vāsīhīti សេចក្តីថា ដោយចង្អេរ (ឬកាំបិតចាំង) ដ៏ធំមានទំហំប៉ុនកញ្ជើធំ។ ពួកនាយនិរយបាល កាលដែលចាំងដោយកាំបិតទាំងនោះ តែងចាំងសន្សឹមៗ តាំងពីស្បែករហូតដល់ឆ្អឹង កន្លែងដែលចាំងហើយៗ ក៏ត្រឡប់ជាដុះសាច់ដូចដើមវិញ។ ពាក្យថា Rathe yojetvāti សេចក្តីថា ទឹមនឹងរថដ៏ក្តៅច្រាលឆ្អៅដោយភ្លើងជុំវិញ ព្រមដោយនឹម ខ្សែទឹម រថប្រដាប់ដោយកង់ ភ្លៅ និងជន្លួញ។ ពាក្យថា Mahantanti សេចក្តីថា មានទំហំប៉ុនប្រាសាទដ៏ធំ (ភ្នំរងើកភ្លើង)។ ពាក្យថា Āropentīti សេចក្តីថា ពួកនាយនិរយបាល វាយដំដោយត្បាល់ដែកដ៏ក្តៅច្រាលឆ្អៅ ហើយឲ្យឡើងទៅ។ ពាក្យថា Sakimpi uddhanti សេចក្តីថា សត្វនរកនោះ តែងអណ្តែតឡើងលើ ចុះក្រោម និងទទឹង ដូចជាគ្រាប់អង្ករដែលគេដាក់ក្នុងឆ្នាំងដែលកំពុងពុះខ្លាំងដូច្នោះដែរ។

---

ဘာဂသော မိတောတိ ဘာဂေ ဌပေတွာ ဌပေတွာ ဝိဘတ္တော. ပရိယန္တောတိ ပရိက္ခိတ္တော. အယသာတိ ဥပရိ အယပဋ္ဋေန ဆာဒိတော.

ពាក្យថា Bhāgaso mitoti សេចក្តីថា ចែកចេញជាចំណែកៗ។ ពាក្យថា Pariyantoti សេចក្តីថា ព័ទ្ធជុំវិញ។ ពាក្យថា Ayasāti សេចក្តីថា ខាងលើប្រក់ដោយបន្ទះដែក។

---

သမန္တာ ယောဇနသတံ ဖရိတွာ တိဋ္ဌတီတိ ဧဝံ ဖရိတွာ တိဋ္ဌတိ, ယထာ သမန္တာ ယောဇနသတေ ဌာနေ ဌတွာ ဩလောကေန္တဿ အက္ခီနိ ယမကဂေါဠကာ ဝိယ နိက္ခမန္တိ.

ពាក្យថា Samantā yojanasataṃ pharitvā tiṭṭhatīti សេចក្តីថា ភ្លើងនោះឆេះផ្សាយទៅយ៉ាងនេះ គឺផ្សាយទៅសព្វទិសទីទំហំ ១០០ យោជន៍ រហូតដល់ភ្នែករបស់អ្នកឈរមើលក្នុងទីចម្ងាយ ១០០ យោជន៍នោះ របូតចេញមកក្រៅ ដូចជាគ្រាប់ភ្នែកទាំងគូដូច្នោះ។

---

န သုကရာ အက္ခာနေန ပါပုဏိတုန္တိ နိရယော နာမ ဧဝမ္ပိ ဒုက္ခော ဧဝမ္ပိ ဒုက္ခောတိ ဝဿသတံ ဝဿသဟဿံ ကထေန္တေနာပိ မတ္ထကံ ပါပေတွာ ကထေတုံ န သုကရာတိ အတ္ထော.

ពាក្យថា Na sukarā akkhānena pāpuṇitunti សេចក្តីថា នរកនេះមានទុក្ខយ៉ាងនេះៗ សូម្បីតែបុគ្គលនិយាយអស់មួយរយឆ្នាំ មួយពាន់ឆ្នាំ ក៏មិនងាយនឹងនិយាយឲ្យដល់ទីបំផុតនៃទុក្ខនោះបានឡើយ នេះជាអត្ថក្នុងបទនេះ។

---

၂၅၁. ဒန္တုလ္လေဟကန္တိ ဒန္တေဟိ ဥလ္လေဟိတွာ, လုဉ္စိတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ရသာဒေါတိ ရသဂေဓေန ပရိဘုတ္တရသော.

២៥១. ពាក្យថា Dantullehakanti សេចក្តីថា ខាំដោយធ្មេញ ហើយបកចេញ (ឬហែកចេញ) នេះជាពាក្យដែលលោកពោលទុក។ ពាក្យថា Rasādoti សេចក្តីថា បុគ្គលពាលដែលធ្លាប់បរិភោគរសជាតិក្នុងភពមុនៗ ដោយសេចក្តីត្រេកត្រអាលក្នុងរសជាតិ។

---

၂၅၂. အညမညခါဒိကာတိ အညမညခါဒနံ.

២៥២. ពាក្យថា Aññamaññakhādikāti សេចក្តីថា ការស៊ីគ្នាទៅវិញទៅមក។

---

ဒုဗ္ဗဏ္ဏောတိ ဒုရူပေါ. ဒုဒ္ဒသိကောတိ ဒါရကာနံ ဘယာပနတ္ထံ ကတယက္ခော ဝိယ ဒုဒ္ဒသော. ဩကောဋိမကောတိ လကုဏ္ဍကော ပဝိဋ္ဌဂီဝေါ မဟောဒရော. ကာဏောတိ ဧကက္ခိကာဏော ဝါ ဥဘယက္ခိကာဏော ဝါ. ကုဏီတိ ဧကဟတ္ထကုဏီ ဝါ ဥဘယဟတ္ထကုဏီ ဝါ. ပက္ခဟတောတိ ပီဌသပ္ပီ. သော ကာယေနာတိ ဣဒမဿ ဒုက္ခာနုပဗန္ဓဒဿနတ္ထံ အာရဒ္ဓံ.

ពាក្យថា Dubbaṇṇoti សេចក្តីថា មានរូបអាក្រក់។ ពាក្យថា Duddasikoti សេចក្តីថា គួរឲ្យខ្ពើមរអើម ដូចជាយក្សដែលគេធ្វើឡើងដើម្បីបំភ័យក្មេងៗ។ ពាក្យថា Okoṭimakoti សេចក្តីថា ជាមនុស្សតឿ កញ្ចឹងកខ្លី (កលិចចូលស្មា) ពោះធំ។ ពាក្យថា Kāṇoti សេចក្តីថា ខ្វាក់ភ្នែកម្ខាង ឬខ្វាក់ភ្នែកទាំងសងខាង។ ពាក្យថា Kuṇīti សេចក្តីថា ដៃខ្វិនម្ខាង ឬដៃខ្វិនទាំងសងខាង។ ពាក្យថា Pakkhahatoti សេចក្តីថា មនុស្សខ្វិនជើង (ឬមនុស្សកំភើក)។ ពាក្យថា So kāyenāti នេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ផ្តើមឡើង ដើម្បីបង្ហាញនូវការជាប់តាមមិនដាច់នៃទុក្ខរបស់បុគ្គលពាលនោះ។

---

ကလိဂ္ဂဟေနာတိ ပရာဇယေန. အဓိဗန္ဓံ နိဂစ္ဆေယျာတိ ယသ္မာ ဗဟုံ ဇိတော သဗ္ဗသာပတေယျမ္ပိဿ နပ္ပဟောတိ, တသ္မာ အတ္တနာပိ ဗန္ဓံ နိဂစ္ဆေယျ. ကေဝလာ ပရိပူရာ ဗာလဘူမီတိ ဗာလော တီဏိ ဒုစ္စရိတာနိ ပူရေတွာ [Pg.152] နိရယေ နိဗ္ဗတ္တတိ, တတ္ထ ပက္ကာဝသေသေန မနုဿတ္တံ အာဂတော ပဉ္စသု နီစကုလေသု နိဗ္ဗတ္တိတွာ ပုန တီဏိ ဒုစ္စရိတာနိ ပူရေတွာ နိရယေ နိဗ္ဗတ္တတီတိ အယံ သကလာ ပရိပုဏ္ဏာ ဗာလဘူမိ.

ពាក្យថា Kaliggahenāti សេចក្តីថា ដោយការចាញ់ល្បែង។ ពាក្យថា Adhibandhaṃ nigaccheyyāti សេចក្តីថា ព្រោះហេតុតែចាញ់ច្រើន ទ្រព្យសម្បត្តិទាំងអស់របស់គាត់ក៏មិនគ្រាន់នឹងសង ហេតុនោះ សូម្បីតែខ្លួនគាត់ផ្ទាល់ ក៏ត្រូវដល់នូវការជាប់ចំណង (ឬជាប់គុក) ដែរ។ ពាក្យថា Kevalā paripūrā bālabhūmīti សេចក្តីថា បុគ្គលពាលបំពេញទុច្ចរិត ៣ យ៉ាងហើយ តែងទៅកើតក្នុងនរក ក្នុងនរកនោះ កាលបើកម្មស្រាលស្តើងហើយ ត្រឡប់មកកើតជាមនុស្សវិញ តែងទៅកើតក្នុងត្រកូលថោកទាបទាំង ៥ ហើយបំពេញទុច្ចរិត ៣ យ៉ាងម្តងទៀត រួចក៏ទៅកើតក្នុងនរកវិញ នេះឈ្មោះថា ភូមិរបស់បុគ្គលពាលដ៏ពេញបរិបូរណ៍ទាំងអស់។

---

၂၅၃. ပဏ္ဍိတလက္ခဏာနီတိအာဒိ ဝုတ္တာနုသာရေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သုစိန္တိတစိန္တီတိအာဒီနိ စေတ္ထ မနောသုစရိတာဒီနံ ဝသေန ယောဇေတဗ္ဗာနိ.

២៥៣. ពាក្យថា Paṇḍitalakkhaṇānīti ៖ បទទាំងឡាយមានពាក្យថា paṇḍitalakkhaṇāni ជាដើម គប្បីជ្រាបតាមលំដាប់ដែលបានពោលមកហើយនោះឯង។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងទីនេះ បទមានជាដើមថា Sucintitacintīti គប្បីផ្សារភ្ជាប់ទៅនឹងមនោសុចរិតជាដើម។

---

စက္ကရတနဝဏ္ဏနာ

ការអធិប្បាយអំពីចក្ររតនៈ

---

၂၅၆. သီသံ နှာတဿာတိ သီသေန သဒ္ဓိံ ဂန္ဓောဒကေန နှာတဿ. ဥပေါသထိကဿာတိ သမာဒိန္နဥပေါသထင်္ဂဿ. ဥပရိပါသာဒဝရဂတဿာတိ ပါသာဒဝရဿ ဥပရိ ဂတဿ သုဘောဇနံ ဘုဉ္ဇိတွာ ပါသာဒဝရဿ ဥပရိ မဟာတလေ သိရီဂဗ္ဘံ ပဝိသိတွာ သီလာနိ အာဝဇ္ဇန္တဿ. တဒါ ကိရ ရာဇာ ပါတောဝ သတသဟဿံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ မဟာဒါနံ ဒတွာ ပုနပိ သောဠသဟိ ဂန္ဓောဒကဃဋေဟိ သီသံ နှာယိတွာ ကတပါတရာသော သုဒ္ဓံ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ဧကံသံ ကတွာ ဥပရိပါသာဒဿ သိရီသယနေ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ နိသိန္နော အတ္တနော ဒါနမယပုညသမုဒယံ အာဝဇ္ဇေတွာ နိသီဒတိ, အယံ သဗ္ဗစက္ကဝတ္တီနံ ဓမ္မတာ.

២៥៦. ពាក្យថា Sīsaṃ nhātassāti សេចក្តីថា ងូតទឹកកក់ក្បាលដោយទឹកអប់ ព្រមទាំងក្បាល។ ពាក្យថា Uposathikassāti សេចក្តីថា បុគ្គលអ្នកសមាទាននូវអង្គឧបោសថហើយ។ ពាក្យថា Uparipāsādavaragatassāti សេចក្តីថា ឡើងទៅលើប្រាសាទដ៏ប្រសើរ បរិភោគភោជនាហារដ៏ឆ្ងាញ់ពិសា រួចចូលទៅកាន់សិរីគភ៌ (បន្ទប់សិរី) លើផ្ទៃរាបដ៏ធំខាងលើប្រាសាទដ៏ប្រសើរ ហើយពិចារណានូវសីលទាំងឡាយ។ ឮថា ក្នុងកាលនោះ ព្រះរាជាទ្រង់លះបង់ទ្រព្យមួយសែនតាំងពីព្រលឹម ដើម្បីថ្វាយមហាទាន រួចហើយទ្រង់ស្រង់ទឹកកក់ព្រះសិរ្សដោយក្អមទឹកអប់ទាំង ១៦ ទ្រង់សោយព្រះស្ងោយពេលព្រឹក រួចទ្រង់គ្រងព្រះភូសាស្អាតស្អំឆៀងស្មាម្ខាង គង់ភ្នែនលើព្រះសិរីសយនៈ ខាងលើប្រាសាទ ពិចារណានូវគំនរនៃបុណ្យដែលកើតអំពីទានរបស់ព្រះអង្គ នេះជាធម្មតារបស់ព្រះរាជាចក្រពត្តិទាំងឡាយ។

---

တေသံ တံ အာဝဇ္ဇန္တာနံယေဝ ဝုတ္တပ္ပကာရပုညကမ္မပစ္စယံ ဥတုသမုဋ္ဌာနံ နီလမဏိသံဃာဋသဒိသံ ပါစီနသမုဒ္ဒဇလတလံ ဆိန္ဒမာနံ ဝိယ အာကာသံ အလင်္ကုရုမာနံ ဝိယ ဒိဗ္ဗံ စက္ကရတနံ ပါတုဘဝတိ. တယိဒံ ဒိဗ္ဗာနုဘာဝယုတ္တတ္တာ ဒိဗ္ဗန္တိ ဝုတ္တံ. သဟဿံ အဿ အရာနန္တိ သဟဿာရံ. သဟ နေမိယာ သဟ နာဘိယာ စာတိ သနေမိကံ သနာဘိကံ. သဗ္ဗေဟိ အာကာရေဟိ ပရိပူရန္တိ သဗ္ဗာကာရပရိပူရံ.

កាលដែលព្រះរាជាទាំងឡាយនោះ កំពុងពិចារណានូវបុណ្យនោះឯង ចក្ររតនៈដ៏ជាទិព្វ ដែលមានបុណ្យកម្មមានប្រការដែលពោលហើយជាបច្ច័យ កើតឡើងអំពីឧតុ មានពណ៌ដូចជាគំនរត្បូងកណ្តៀង (ត្បូងនីល) ហាក់ដូចជាពុះច្រៀកផ្ទៃទឹកនៃមហាសមុទ្រខាងកើត ហាក់ដូចជាតាក់តែងនូវមេឃ តែងប្រាកដឡើង។ ចក្ររតនៈនោះ ឈ្មោះថា ទិព្វ ព្រោះប្រកបដោយអានុភាពជាទិព្វ។ ពាក្យថា Sahassaṃ assa arānanti សេចក្តីថា មានកាំមួយពាន់ ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា សហស្សារៈ។ ពាក្យថា Saha nemiyā saha nābhiyā cāti សេចក្តីថា ប្រកបដោយខ្នងកង់ និងដុំកង់ ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា សនេមិកៈ សនាភិកៈ។ ពាក្យថា Sabbehi ākārehi paripūranti សេចក្តីថា ពេញបរិបូរណ៍ដោយអាការៈទាំងពួង ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា សព្វាការបរិបូរណ៍។

---

တတ္ထ စက္ကဉ္စ တံ ရတိဇနနဋ္ဌေန ရတနဉ္စာတိ စက္ကရတနံ. ယာယ ပန တံ နာဘိယာ ‘‘သနာဘိက’’န္တိ ဝုတ္တံ, သာ ဣန္ဒနီလမဏိမယာ ဟောတိ. မဇ္ဈေ ပနဿာ ရဇတမယာ ပနာဠိ, ယာယ သုဒ္ဓသိနိဒ္ဓဒန္တပန္တိယာ ဟသမာနံ ဝိယ ဝိရောစတိ. မဇ္ဈေ ဆိဒ္ဒေန ဝိယ စန္ဒမဏ္ဍလေန ဥဘောသုပိ ဗာဟိရန္တေသု ရဇတပဋ္ဋေန ကတပရိက္ခေပေါ ဟောတိ. တေသု ပနဿာ နာဘိပနာဠိ ပရိက္ခေပပဋ္ဋေသု ယုတ္တဋ္ဌာနေ ပရိစ္ဆေဒလေခါ သုဝိဘတ္တာဝ ဟုတွာ ပညာယန္တိ. အယံ တာဝဿ နာဘိယာ သဗ္ဗာကာရပရိပူရတာ.

ក្នុងបទទាំងនោះ ចក្រនោះផង ជាគ្រឿងញ៉ាំងសេចក្តីត្រេកអរឲ្យកើតឡើងផង ព្រោះហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា ចក្ររតនៈ។ ម្យ៉ាងទៀត ដុំកង់ណាដែលលោកហៅថា 'សនាភិកៈ' នោះ ដុំកង់នោះធ្វើអំពីត្បូងកណ្តៀង (ឥន្ទនីល)។ ចំណែកឯចន្លោះកណ្តាលនៃដុំកង់នោះ មានរន្ធធ្វើអំពីប្រាក់ ដែលញ៉ាំងចក្ររតនៈនោះឲ្យរុងរឿង ហាក់ដូចជាកំពុងសើចញញឹម ដោយជួរធ្មេញដ៏ស្អាតស្អំ និងម៉ដ្ឋរលោង។ ត្រង់ចន្លោះកណ្តាល មានបន្ទះប្រាក់ព័ទ្ធជុំវិញទាំងសងខាងនៃគែមខាងក្រៅ ដូចជាវង់ព្រះចន្ទដែលមានរន្ធនៅកណ្តាលដូច្នោះ។ ត្រង់បន្ទះប្រាក់ដែលព័ទ្ធជុំវិញរន្ធដុំកង់ទាំងនោះ ក្នុងកន្លែងដ៏សមគួរ មានខ្សែបន្ទាត់កម្រិតដែលគេបែងចែកយ៉ាងល្អប្រណីតប្រាកដឡើង។ នេះជាសេចក្តីពេញបរិបូរណ៍ដោយអាការៈទាំងពួងនៃដុំកង់របស់ចក្ររតនៈនោះជាមុនសិន។

---

ယေဟိ [Pg.153] ပန တံ အရေဟိ ‘‘သဟဿာရ’’န္တိ ဝုတ္တံ, တေ သတ္တရတနမယာ သူရိယရသ္မိယော ဝိယ ပဘာသမ္ပန္နာ ဟောန္တိ. တေသမ္ပိ ဃဋမဏိကပရိစ္ဆေဒလေခါဒီနိ သုဝိဘတ္တာနေဝ ပညာယန္တိ. အယမဿ အရာနံ သဗ္ဗာကာရပရိပူရတာ.

ម្យ៉ាងទៀត កាំទាំងឡាយណាដែលលោកហៅថា 'សហស្សារៈ' នោះ កាំទាំងនោះធ្វើអំពីកែវ ៧ ប្រការ មានពន្លឺរុងរឿងដូចជាកាំរស្មីនៃព្រះអាទិត្យដូច្នោះ។ សូម្បីតែក្បាលកាំ (ឃដៈ) ត្បូងរចនា និងខ្សែបន្ទាត់កម្រិតនៃកាំទាំងនោះ ក៏បែងចែកយ៉ាងល្អប្រណីតប្រាកដឡើងដែរ។ នេះជាសេចក្តីពេញបរិបូរណ៍ដោយអាការៈទាំងពួងនៃកាំរបស់ចក្ររតនៈនោះ។

---

ယာယ ပန တံ နေမိယာ သဟ ‘‘သနေမိက’’န္တိ ဝုတ္တံ, သာ ဗာလသူရိယရသ္မိကလာပသိရိံ အဝဟသမာနာ ဝိယ သုရတ္တသုဒ္ဓသိနိဒ္ဓပဝါဠမယာ ဟောတိ. သန္ဓီသု ပနဿာ သဉ္ဈာရာဂသဿိရိကရတ္တဇမ္ဗောနဒပဋ္ဋာ ဝဋ္ဋပရိစ္ဆေဒလေခါ စ သုဝိဘတ္တာ ပညာယန္တိ. အယမဿ နေမိယာ သဗ္ဗာကာရပရိပူရတာ.

ម្យ៉ាងទៀត ខ្នងកង់ណាដែលលោកហៅថា 'សនេមិកៈ' នោះ ខ្នងកង់នោះធ្វើអំពីកែវប្រពាលដ៏ក្រហមឆ្អៅ ស្អាតស្អំ និងម៉ដ្ឋរលោង ហាក់ដូចជាសើចចំអកឲ្យសម្រស់នៃកាំរស្មីព្រះអាទិត្យដែលទើបនឹងរះថ្មីៗដូច្នោះ។ ត្រង់គ្រឿងតំណទាំងឡាយនៃខ្នងកង់នោះ មានបន្ទះមាសជម្ពោនទដ៏ក្រហមឆ្អៅ មានសិរីដូចជាពន្លឺថ្ងៃរៀបលិច និងមានខ្សែបន្ទាត់កម្រិតជារង្វង់មូល បែងចែកយ៉ាងល្អប្រណីតប្រាកដឡើង។ នេះជាសេចក្តីពេញបរិបូរណ៍ដោយអាការៈទាំងពួងនៃខ្នងកង់របស់ចក្ររតនៈនោះ។

---

နေမိမဏ္ဍလပိဋ္ဌိယံ ပနဿ ဒသန္နံ ဒသန္နံ အရာနမန္တရေ ဓမနဝံသော ဝိယ အန္တောသုသိရော ဆိဒ္ဒမဏ္ဍလစိတ္တော ဝါတဂါဟီ ပဝါဠဒဏ္ဍော ဟောတိ, ယဿ ဝါတေန ပဟရိတဿ သုကုသလသမန္နာဟတဿ ပဉ္စင်္ဂိကတူရိယဿ ဝိယ သဒ္ဒေါ ဝဂ္ဂု စ ရဇနီယော စ ကမနီယော စ ဟောတိ. တဿ ခေါ ပန ပဝါဠဒဏ္ဍဿ ဥပရိ သေတစ္ဆတ္တံ, ဥဘောသု ပဿေသု သမောသရိတကုသုမဒါမပန္တိယောတိ ဧဝံ သမောသရိတကုသုမဒါမပန္တိသတဒွယပရိဝါရေန သေတစ္ဆတ္တသတဓာရိနာ ပဝါဠဒဏ္ဍသတေန သမုပသောဘိတနေမိပရိက္ခေပဿ ဒွိန္နမ္ပိ နာဘိပနာဠီနံ အန္တော ဒွေ သီဟမုခါနိ ဟောန္တိ, ယေဟိ တာလက္ခန္ဓပ္ပမာဏာ ပုဏ္ဏစန္ဒကိရဏကလာပသဿိရိကာ တရုဏရဝိသမာနရတ္တကမ္ဗလဂေဏ္ဍုကပရိယန္တာ အာကာသဂင်္ဂါဂတိသောဘံ အဘိဘဝမာနာ ဝိယ ဒွေ မုတ္တကလာပါ ဩလမ္ဗန္တိ, ယေဟိ စက္ကရတနေန သဒ္ဓိံ အာကာသေ သမ္ပရိဝတ္တမာနေဟိ တီဏိ စက္ကာနိ ဧကတော ပရိဝတ္တန္တာနိ ဝိယ ခါယန္တိ. အယမဿ သဗ္ဗသော သဗ္ဗာကာရပရိပူရတာ.

ម្យ៉ាងទៀត នៅខាងក្រៅខ្នងកងនៃកង់កែវនោះ ក្នុងចន្លោះនៃកាំទាំងឡាយ ១០ៗ មានដងផ្កាថ្មជាគ្រឿងទទួលខ្យល់ មានប្រហោងខាងក្នុងដូចជាបំពង់ខ្លុយ វិចិត្រទៅដោយរន្ធរាងមូល។ កាលបើខ្យល់បក់បោកត្រូវដងផ្កាថ្មនោះ សំឡេងក៏បន្លឺឡើងដ៏ពីរោះ គួរជាទីត្រេកអរ គួរជាទីប្រាថ្នា គួរជាទីពេញចិត្ត ដូចជាសំឡេងតូរ្យតន្ត្រីមានអង្គ ៥ ដែលអ្នកលេងភ្លេងដ៏ឈ្លាសវៃបានប្រគំល្អហើយ។ នៅខាងលើដងផ្កាថ្មនោះ មានស្វេតច្ឆត្រ ហើយនៅសងខាង មានជួរកម្រងផ្កាដែលគេចងព្យួរចុះមក។ ព័ទ្ធជុំវិញដោយជួរកម្រងផ្កាដែលព្យួរចុះមកចំនួនពីររយជួរ ទ្រទ្រង់នូវស្វេតច្ឆត្រមួយរយ និងដងផ្កាថ្មមួយរយ ដែលធ្វើឲ្យបរិវេណខ្នងកងនោះរុងរឿងស្អាតបាត។ នៅខាងក្នុងនៃរន្ធដុំទាំងពីរ មានមុខសីហៈពីរ ដែលមានកម្រងគុជពីរធំៗ មានទំហំប៉ុនដើមត្នោត មានពន្លឺរុងរឿងដូចជាកញ្ចុំរស្មីនៃព្រះចន្ទពេញបូណ៌មី មានចុងព័ទ្ធជុំវិញដោយដុំសំពត់កម្ពលក្រហមប្រៀបដូចជាព្រះអាទិត្យទើបនឹងរះ ព្យួរយោលចុះមក ហាក់ដូចជាគ្របសង្កត់លើសម្រស់នៃលំហូរទឹកទន្លេគង្គាលើមេឃ។ កាលបើកង់កែវវិលទៅក្នុងអាកាស កម្រងគុជទាំងនោះក៏វិលទៅជាមួយដែរ មើលទៅហាក់ដូចជាកង់បីវិលទៅព្រមគ្នាតែម្ដង។ នេះជាភាពបរិបូណ៌ដោយអាការៈទាំងពួងនៃកង់កែវនោះ។

---

တံ ပနေတံ ဧဝံ သဗ္ဗာကာရပရိပူရံ ပကတိယာ သာယမာသဘတ္တံ ဘုဉ္ဇိတွာ အတ္တနော အတ္တနော ဃရဒွါရေ ပညတ္တာသနေသု နိသီဒိတွာ ပဝတ္တကထာသလ္လာပေသု မနုဿေသု ဝီထိစတုက္ကာဒီသု ကီဠမာနေ ဒါရကဇနေ နာတိဥစ္စေန နာတိနီစေန ဝနသဏ္ဍမတ္ထကာသန္နေန အာကာသပ္ပဒေသေန ဥပသောဘယမာနံ ဝိယ ရုက္ခသာခဂ္ဂါနိ, ဒွါဒသယောဇနတော ပဋ္ဌာယ သုယျမာနေန မဓုရဿရေန သတ္တာနံ သောတာနိ ဩဓာပယမာနံ ယောဇနတော ပဋ္ဌာယ နာနပ္ပဘာသမုဒယသမုဇ္ဇလေန ဝဏ္ဏေန နယနာနိ သမာကဍ္ဎန္တံ [Pg.154] ရညော စက္ကဝတ္တိဿ ပုညာနုဘာဝံ ဥဂ္ဃောသယန္တံ ဝိယ ရာဇဓာနိအဘိမုခံ အာဂစ္ဆတိ.

កង់កែវនោះ ដែលបរិបូណ៌ដោយអាការៈទាំងពួងយ៉ាងនេះ ក្នុងខណៈដែលមនុស្សទាំងឡាយបរិភោគអាហារពេលល្ងាចតាមធម្មតា រួចហើយអង្គុយលើអាសនៈដែលគេរៀបចំទុកនៅមាត់ទ្វារផ្ទះរៀងៗខ្លួន កំពុងជជែកសន្ទនាគ្នា និងក្នុងខណៈដែលពួកក្មេងៗកំពុងលេងនៅតាមផ្លូវបំបែកជាបួនជាដើម ក៏ហោះសំដៅមកកាន់រាជធានី តាមលំហអាកាសមិនខ្ពស់ពេក មិនទាបពេក នៅជិតកំពូលព្រៃ ហាក់ដូចជាធ្វើចុងមែកឈើទាំងឡាយឲ្យរុងរឿងស្អាតបាត ធ្វើឲ្យត្រចៀកនៃសត្វទាំងឡាយផ្អៀងស្ដាប់ ដោយសំឡេងដ៏ពីរោះដែលឮចាប់តាំងពីចម្ងាយ ១២ យោជន៍ទៅ និងទាក់ទាញខ្សែភ្នែកនៃសត្វទាំងឡាយ ដោយពណ៌ដ៏រុងរឿងស្អាតបាតដោយការផ្សំគ្នានៃពន្លឺផ្សេងៗ ចាប់តាំងពីចម្ងាយ ១ យោជន៍ទៅ ហាក់ដូចជាប្រកាសនូវបុណ្យានុភាពនៃព្រះរាជាចក្រពត្តិ។

---

အထ တဿ စက္ကရတနဿ သဒ္ဒဿဝနေနေဝ ‘‘ကုတော နု ခေါ, ကဿ နု ခေါ အယံ သဒ္ဒေါ’’တိ အာဝဇ္ဇိတဟဒယာနံ ပုရတ္ထိမဒိသံ ဩလောကယမာနာနံ တေသံ မနုဿာနံ အညတရော အညတရံ ဧဝမာဟ – ‘‘ပဿ ဘော အစ္ဆရိယံ, အယံ ပုဏ္ဏစန္ဒော ပုဗ္ဗေ ဧကော ဥဂ္ဂစ္ဆတိ, အဇ္ဇ ပန အတ္တဒုတိယော ဥဂ္ဂတော, ဧတဉှိ ရာဇဟံသမိထုနံ ဝိယ ပုဏ္ဏစန္ဒမိထုနံ ပုဗ္ဗာပရိယေန ဂဂနတလံ အဘိလင်္ဃတီ’’တိ. တမညော အာဟ – ‘‘ကိံ ကထေသိ သမ္မ ကဟံ နာမ တယာ ဒွေ ပုဏ္ဏစန္ဒာ ဧကတော ဥဂ္ဂစ္ဆန္တာ ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗာ, နနု ဧသ တပနီယရံသိဓာရော ပိဉ္ဆရကိရဏော ဒိဝါကရော ဥဂ္ဂတော’’တိ. တမညော သိတံ ကတွာ ဧဝမာဟ – ‘‘ကိံ ဥမ္မတ္တောသိ, နနု ခေါ ဣဒါနိမေဝ ဒိဝါကရော အတ္ထင်္ဂတော, သော ကထံ ဣမံ ပုဏ္ဏစန္ဒံ အနုဗန္ဓမာနော ဥဂ္ဂစ္ဆိဿတိ, အဒ္ဓါ ပနေတံ အနေကရတနပ္ပဘာသမုဇ္ဇလံ ဧကဿ ပုညဝတော ဝိမာနံ ဘဝိဿတီ’’တိ. တေ သဗ္ဗေပိ အပသာဒယန္တာ အညေ ဧဝမာဟံသု – ‘‘ကိံ ဗဟုံ ဝိပ္ပလပထ, နေဝေသ ပုဏ္ဏစန္ဒော, န သူရိယော န ဒေဝဝိမာနံ. န ဟေတေသံ ဧဝရူပါ သိရိသမ္ပတ္တိ အတ္ထိ, စက္ကရတနေန ပနေတေန ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ.

គ្រានោះ ពួកមនុស្សគ្រាន់តែបានឮសំឡេងនៃកង់កែវនោះ ក៏មានចិត្តគិតពិចារណាថា «សំឡេងនេះកើតមកពីណាណ៎ សំឡេងនេះជារបស់អ្នកណាណ៎» ក៏នាំគ្នាសម្លឹងមើលទៅទិសខាងកើត។ ក្នុងចំណោមមនុស្សទាំងនោះ បុរសម្នាក់និយាយទៅកាន់បុរសម្នាក់ទៀតយ៉ាងនេះថា «នែអ្នក! ចូរមើល អស្ចារ្យណាស់ ព្រះចន្ទពេញបូណ៌មីនេះ ពីមុនរះតែមួយអង្គឯងទេ តែថ្ងៃនេះ បែរជារះមកជាគូ។ ព្រះចន្ទពេញបូណ៌មីមួយគូនេះ ហោះឡើងទៅកាន់ផ្ទៃមេឃជាលំដាប់លំដោយ ដូចជាគូនៃស្ដេចហង្សហោះហើរទៅដូច្នោះដែរ។» ម្នាក់ទៀតនិយាយតបថា «នែសម្លាញ់ ឯងនិយាយអ្វីហ្នឹង? ឯងធ្លាប់ឃើញព្រះចន្ទពេញបូណ៌មីពីរបង្ហាញខ្លួនឡើងព្រមគ្នានៅកន្លែងណាពីមុនមក? នោះមិនមែនជាព្រះអាទិត្យដែលនាំមកនូវកាំរស្មីដ៏ក្តៅ និងមានពន្លឺចិញ្ចាចដូចកន្ទុយក្ងោកទេឬ?» ម្នាក់ទៀតញញឹមហើយនិយាយថា «ឯងឆ្កួតទេដឹង? ព្រះអាទិត្យទើបតែលិចទៅអម្បាញ់មិញនេះតើ! ចុះព្រះអាទិត្យនោះនឹងរះឡើងដេញតាមព្រះចន្ទពេញបូណ៌មីនេះយ៉ាងដូចម្តេចកើត? តាមពិតទៅ នេះប្រាកដជាវិមានរបស់ទេវតាដែលមានបុណ្យម្នាក់ ដែលរុងរឿងស្អាតបាតដោយពន្លឺរតនៈផ្សេងៗជាមិនខាន។» ពួកមនុស្សដទៃទៀតសើចចំអកដាក់ជនទាំងនោះ ហើយនិយាយថា «ហេតុអ្វីបានជាពួកឯងនិយាយរវើរវាយច្រើនម៉្លេះ? នេះមិនមែនជាព្រះចន្ទពេញបូណ៌មី មិនមែនជាព្រះអាទិត្យ ហើយក៏មិនមែនជាវិមានទេវតាដែរ។ ព្រោះរបស់ទាំងនោះគ្មានសិរីសម្បត្តិបែបនេះឡើយ។ នេះប្រាកដជាកង់កែវជាមិនខាន។»

---

ဧဝံ ပဝတ္တသလ္လာပဿေဝ တဿ ဇနဿ စန္ဒမဏ္ဍလံ ဩဟာယ တံ စက္ကရတနံ အဘိမုခံ ဟောတိ. တတော တေဟိ ‘‘ကဿ နု ခေါ ဣဒံ နိဗ္ဗတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တေ ဘဝန္တိ ဝတ္တာရော – ‘‘န ကဿစိ အညဿ, နနု အမှာကံ ရာဇာ ပူရိတစက္ကဝတ္တိဝတ္တော, တဿေတံ နိဗ္ဗတ္တ’’န္တိ. အထ သော စ မဟာဇနော, ယော စ အညော ပဿတိ, သဗ္ဗော စက္ကရတနမေဝ အနုဂစ္ဆတိ. တမ္ပိ စက္ကရတနံ ရညောယေဝ အတ္ထာယ အတ္တနော အာဂတဘာဝံ ဉာပေတုကာမံ ဝိယ သတ္တက္ခတ္တုံ ပါကာရမတ္ထကေနေဝ နဂရံ အနုသံယာယိတွာ ရညော အန္တေပုရံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ အန္တေပုရဿ ဥတ္တရသီဟပဉ္ဇရအာသန္နေ ဌာနေ ယထာ ဂန္ဓပုပ္ဖာဒီဟိ သုခေန သက္ကာ ဟောတိ ပူဇေတုံ, ဧဝံ အက္ခာဟတံ ဝိယ တိဋ္ဌတိ.

កាលបើពួកមនុស្សកំពុងតែជជែកគ្នាយ៉ាងនេះ កង់កែវនោះក៏ហោះកាត់រំលងវង់ព្រះចន្ទ សំដៅមករកពួកគេ។ លំដាប់នោះ កាលបើពួកមនុស្សសួរថា «របស់នេះកើតឡើងដើម្បីប្រយោជន៍ដល់អ្នកណាណ៎?» ក៏មានអ្នកឆ្លើយឡើងថា «មិនមែនដើម្បីអ្នកដទៃឡើយ មិនមែនឬថា ព្រះរាជារបស់យើងទ្រង់បានបំពេញចក្រពត្តិវត្តពេញបរិបូណ៌ហើយ របស់នេះកើតឡើងសម្រាប់ព្រះអង្គហ្នឹងឯង។» គ្រានោះ ទាំងមហាជននោះក្តី ទាំងជនដទៃទៀតដែលបានឃើញក្តី ទាំងអស់គ្នាបានដើរតាមកង់កែវនោះទៅ។ កង់កែវនោះ ហាក់ដូចជាចង់ញ៉ាំងឲ្យគេដឹងថា ខ្លួនមកនេះគឺដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ព្រះរាជាប៉ុណ្ណោះ ក៏បានហោះក្រឡឹងជុំវិញទីក្រុងចំនួនប្រាំពីរជុំ ត្រឹមលើកំពូលកំផែងក្រុង រួចហើយធ្វើប្រទក្សិណព្រះរាជវាំង ហើយក៏ទៅឈប់ស្ងៀមនៅជិតបង្អួចសីហបញ្ជរខាងជើងនៃព្រះរាជវាំង ហាក់ដូចជាគេដោតភ្ជាប់នឹងអ័ក្ស ដើម្បីឲ្យព្រះរាជាអាចបូជាដោយគ្រឿងក្រអូប និងផ្កាជាដើមបានដោយងាយស្រួល។

---

ဧဝံ ဌိတဿ ပနဿ ဝါတပါနစ္ဆိဒ္ဒါဒီဟိ ပဝိသိတွာ နာနာဝိရာဂရတနပ္ပဘာသမုဇ္ဇလံ အန္တော ပါသာဒံ အလင်္ကုရုမာနံ ပဘာသမူဟံ ဒိသွာ ဒဿနတ္ထာယ သဉ္ဇာတာဘိလာသော ရာဇာ ဟောတိ. ပရိဇနောပိဿ ပိယဝစနပါဘတေန အာဂန္တွာ တမတ္ထံ နိဝေဒေတိ. အထ ရာဇာ ဗလဝပီတိပါမောဇ္ဇဖုဋသရီရော ပလ္လင်္ကံ [Pg.155] မောစေတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ သီဟပဉ္ဇရသမီပံ ဂန္တွာ တံ စက္ကရတနံ ဒိသွာ ‘‘သုတံ ခေါ ပန မေတ’’န္တိအာဒိကံ စိန္တနံ စိန္တေသိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဒိသွာန ရညော ခတ္တိယဿ…ပေ… အဿံ နု ခေါ အဟံ ရာဇာ စက္ကဝတ္တီ’’တိ. တတ္ထ သော ဟောတိ ရာဇာ စက္ကဝတ္တီတိ ကိတ္တာဝတာ စက္ကဝတ္တီ ဟောတိ? ဧကင်္ဂုလဒွင်္ဂုလမတ္တမ္ပိ စက္ကရတနေ အာကာသံ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ ပဝတ္တေ.

កាលបើកង់កែវនោះឈប់ស្ងៀមយ៉ាងនេះហើយ ពន្លឺដ៏រុងរឿងស្អាតបាតដោយរតនៈមានពណ៌ប្លែកៗ ក៏បានចាំងចូលតាមចន្លោះបង្អួចជាដើម ទៅលម្អខាងក្នុងប្រាសាទ ធ្វើឲ្យព្រះរាជាទ្រង់ទតឃើញពន្លឺនោះ ហើយមានព្រះរាជហឫទ័យប្រាថ្នាចង់ទតមើល។ សូម្បីតែពួកបរិវារ ក៏បានមកក្រាបបង្គំទូលដំណឹងនោះ ដោយពាក្យពេចន៍ដ៏គួរឲ្យស្រឡាញ់ជាដង្វាយ។ គ្រានោះ ព្រះរាជាមានព្រះកាយពោរពេញដោយបីតិ និងបាមោជ្ជៈយ៉ាងខ្លាំង ក៏ទ្រង់រំសាយភ្នែន ក្រោកពីអាសនៈ យាងទៅជិតបង្អួចសីហបញ្ជរ ទតឃើញកង់កែវនោះ ហើយទ្រង់ព្រះចិន្តាថា «យើងធ្លាប់បានឮមកយ៉ាងនេះ...» ជាដើម។ ហេតុនោះ ទើបព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ថា «លុះព្រះរាជាជាក្សត្រទ្រង់ទតឃើញហើយ... បេ... តើយើងជាស្តេចចក្រពត្តិមែនឬហ្ន៎?»។ ក្នុងពាក្យនោះ ដែលថា «ព្រះអង្គជាស្តេចចក្រពត្តិ» តើត្រឹមណាទើបហៅថាជាស្តេចចក្រពត្តិ? គឺត្រឹមតែខណៈដែលកង់កែវហោះឡើងទៅលើអាកាស ហើយវិលទៅ ទោះបីជាត្រឹមតែមួយធ្នាប់ ឬពីរធ្នាប់ក្តី ក៏ឈ្មោះថាជាស្តេចចក្រពត្តិហើយ។

---

ဣဒါနိ တဿ ပဝတ္တာပနတ္ထံ ယံ ကာတဗ္ဗံ တံ ဒဿေန္တော အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဥဋ္ဌာယာသနာတိ နိသိန္နာသနတော ဥဋ္ဌဟိတွာ စက္ကရတနသမီပံ အာဂန္တွာ. ဘိင်္ကာရံ ဂဟေတွာတိ ဟတ္ထိသောဏ္ဍသဒိသပနာဠိံ သုဝဏ္ဏဘိင်္ကာရံ ဥက္ခိပိတွာ ဝါမဟတ္ထေန ဥဒကံ ဂဟေတွာ. ပဝတ္တတု ဘဝံ စက္ကရတနံ, အဘိဝိဇိနာတု ဘဝံ စက္ကရတနန္တိ. အနွဒေဝ ရာဇာ စက္ကဝတ္တီ သဒ္ဓိံ စတုရင်္ဂိနိယာ သေနာယာတိ သဗ္ဗစက္ကဝတ္တီနဉှိ ဥဒကေန အဘိသိဉ္စိတွာ ‘‘အဘိဝိဇာနာတု ဘဝံ စက္ကရတန’’န္တိ ဝစနသမနန္တရမေဝ ဝေဟာသံ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ စက္ကရတနံ ပဝတ္တတိ, ယဿ ပဝတ္တိသမကာလမေဝ သော ရာဇာ စက္ကဝတ္တီ နာမ ဟောတိ.

ឥឡូវនេះ ដើម្បីបង្ហាញនូវកិច្ចដែលត្រូវធ្វើក្នុងការញ៉ាំងកង់កែវនោះឲ្យវិលទៅ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ពាក្យថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះឯង...» ជាដើម។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា «ក្រោកពីអាសនៈ» គឺក្រោកពីកន្លែងអង្គុយ ហើយដើរទៅជិតកង់កែវ។ ពាក្យថា «កាន់យកនូវក្អមទឹក (ភិង្ការ)» គឺលើកក្អមមាសដែលមានមាត់រាងដូចប្រមោយដំរីដោយដៃឆ្វេង ហើយចាក់ទឹកដោយដៃស្តាំ (ហើយពោលថា) «សូមកង់កែវដ៏ចម្រើនចូលវិលទៅ សូមកង់កែវដ៏ចម្រើនចូលឈ្នះចុះ។» ពាក្យថា «ព្រះរាជាចក្រពត្តិយាងទៅតាមកង់កែវ ព្រមដោយកងទ័ពមានអង្គបួន» គឺថា សម្រាប់ស្តេចចក្រពត្តិទាំងឡាយ គ្រាន់តែស្រោចស្រពទឹកហើយពោលថា «សូមកង់កែវដ៏ចម្រើនចូលឈ្នះចុះ» ភ្លាម កង់កែវក៏ហោះឡើងទៅលើអាកាស ហើយវិលទៅភ្លាម។ ក្នុងខណៈដែលកង់កែវវិលទៅនោះឯង ព្រះរាជានោះក៏បាននាមថា «ស្តេចចក្រពត្តិ»។

---

ပဝတ္တေ ပန စက္ကရတနေ တံ အနုဗန္ဓမာနောဝ ရာဇာ စက္ကဝတ္တီ ယာနဝရံ အာရုယှ ဝေဟာသံ အဗ္ဘုဂ္ဂစ္ဆတိ, အထဿ ဆတ္တစာမရာဒိဟတ္ထော ပရိဇနော စေဝ အန္တေပုရဇနော စ. တတော နာနပ္ပကာရကဉ္စုကကဝစာဒိသန္နာဟဝိဘူသိတေန ဝိဝိဓာဟရဏပ္ပဘာသမုဇ္ဇလိတေန သမုဿိတဒ္ဓဇပဋာကပဋိမဏ္ဍိတေန အတ္တနော အတ္တနော ဗလကာယေန သဒ္ဓိံ ဥပရာဇသေနာပတိ ပဘူတယောပိ ဝေဟာသံ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ ရာဇာနမေဝ ပရိဝါရေန္တိ. ရာဇယုတ္တာ ပန ဇနသင်္ဂဟတ္ထံ နဂရဝီထီသု ဘေရိယော စရာပေန္တိ ‘‘တာတာ အမှာကံ ရညော စက္ကရတနံ နိဗ္ဗတ္တံ, အတ္တနော အတ္တနော ဝိဘဝါနုရူပေန မဏ္ဍိတပ္ပသာဓိတာ သန္နိပတထာ’’တိ. မဟာဇနော ပန ပကတိယာ စက္ကရတနသဒ္ဒေနေဝ သဗ္ဗကိစ္စာနိ ပဟာယ ဂန္ဓပုပ္ဖာဒီနိ အာဒါယ သန္နိပတိတောဝ, သောပိ သဗ္ဗော ဝေဟာသံ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ ရာဇာနမေဝ ပရိဝါရေတိ. ယဿ ယဿ ဟိ ရညာ သဒ္ဓိံ ဂန္တုကာမတာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, သော သော အာကာသဂတောဝ ဟောတိ. ဧဝံ ဒွါဒသယောဇနာယာမဝိတ္ထာရာ ပရိသာ ဟောတိ. တတ္ထ ဧကပုရိသောပိ ဆိန္နဘိန္နသရီရော ဝါ ကိလိဋ္ဌဝတ္ထော ဝါ နတ္ထိ. သုစိပရိဝါရော ဟိ ရာဇာ စက္ကဝတ္တီ. စက္ကဝတ္တိပရိသာ နာမ ဝိဇ္ဇာဓရပရိသာ ဝိယ အာကာသေ ဂစ္ဆမာနာ ဣန္ဒနီလမဏိတလေ [Pg.156] ဝိပ္ပကိဏ္ဏရတနသဒိသာ ဟောတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘အနွဒေဝ ရာဇာ စက္ကဝတ္တီ သဒ္ဓိံ စတုရင်္ဂိနိယာ သေနာယာ’’တိ.

កាលបើកង់កែវវិលទៅហើយ ព្រះរាជាចក្រពត្តិទ្រង់យាងឡើងគង់លើរាជយានដ៏ប្រសើរ ហើយហោះឡើងទៅលើអាកាសដេញតាមកង់កែវនោះ គ្រានោះ ពួកបរិវារដែលកាន់ស្វេតច្ឆត្រ និងវាលវីជនីជាដើម និងពួកស្រីស្នំភិរម្យ ក៏ហោះតាមទៅដែរ។ បន្ទាប់មក ទាំងឧបរាជ សេនាបតី និងមន្ត្រីធំៗជាដើម ព្រមដោយកងពលរបស់ខ្លួនៗ ដែលតាក់តែងរៀបចំខ្លួនដោយគ្រឿងក្រោះ និងអាវកាក់ផ្សេងៗ ភ្លឺចិញ្ចាចដោយពន្លឺនៃគ្រឿងអាវុធផ្សេងៗ លម្អដោយទង់ជ័យ និងទង់ក្រពើដែលគេលើកឡើងខ្ពស់ ក៏ហោះឡើងទៅលើអាកាស ហែហែរព័ទ្ធជុំវិញព្រះរាជា។ ចំណែកឯពួកអាមាត្យ ក៏បានវាយស្គរប្រកាសតាមដងផ្លូវក្នុងក្រុង ដើម្បីប្រមូលប្រជាជនថា «នែអ្នកទាំងឡាយ! កង់កែវបានកើតឡើងដល់ព្រះរាជារបស់យើងហើយ ចូរអ្នករាល់គ្នាតាក់តែងរៀបចំខ្លួនតាមសមគួរដល់ទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ខ្លួនៗ ហើយមកជួបជុំគ្នាចុះ។» ចំណែកឯមហាជន តាមធម្មតា គ្រាន់តែឮសំឡេងកង់កែវ ក៏លះបង់ការងារទាំងពួង កាន់យកគ្រឿងក្រអូប និងផ្កាជាដើម មកជួបជុំគ្នារួចជាស្រេចទៅហើយ។ ពួកមហាជនទាំងអស់នោះ ក៏ហោះឡើងទៅលើអាកាស ហែហែរព័ទ្ធជុំវិញព្រះរាជាដែរ។ ព្រោះថា ជនណាមានបំណងចង់ទៅជាមួយព្រះរាជា ជននោះក៏ហោះទៅលើអាកាសបានភ្លាម។ បរិស័ទនោះ មានប្រវែង និងទទឹង ១២ យោជន៍យ៉ាងនេះ។ ក្នុងទីនោះ សូម្បីតែបុរសម្នាក់ដែលមានរាងកាយពិការ ឬស្លៀកពាក់ខោអាវសៅហ្មង ក៏គ្មានដែរ។ ព្រោះថា ព្រះរាជាចក្រពត្តិ ទ្រង់មានបរិវារដ៏ស្អាតស្អំ។ ឯបរិស័ទរបស់ស្តេចចក្រពត្តិ កាលហោះទៅលើអាកាស ហាក់ដូចជាពួកវិជ្ជាធរ ដូចជារតនៈដែលគេព្រួសចោលនៅលើផ្ទៃថ្មមណីពណ៌ខៀវ (ឥន្ទនីល) ដូច្នោះឯង។ ហេតុនោះ ទើបព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា «ព្រះរាជាចក្រពត្តិយាងទៅតាមកង់កែវ ព្រមដោយកងទ័ពមានអង្គបួន»។

---

တမ္ပိ စက္ကရတနံ ရုက္ခဂ္ဂါနံ ဥပရူပရိ နာတိဥစ္စေန ဂဂနပဒေသေန ပဝတ္တတိ, ယထာ ရုက္ခာနံ ပုပ္ဖဖလပလ္လဝေဟိ အတ္ထိကာ တာနိ သုခေန ဂဟေတုံ သက္ကောန္တိ, ဘူမိယံ ဌိတာ ‘‘ဧသ ရာဇာ, ဧသ ဥပရာဇာ, ဧသ သေနာပတီ’’တိ သလ္လက္ခေတုံ သက္ကောန္တိ. ဌာနာဒီသုပိ ဣရိယာပထေသု ယော ယေန ဣစ္ဆတိ, သော တေနေဝ ဂစ္ဆတိ. စိတ္တကမ္မာဒိသိပ္ပပသုတာ စေတ္ထ အတ္တနော အတ္တနော ကိစ္စံ ကရောန္တာယေဝ ဂစ္ဆန္တိ. ယထေဝ ဟိ ဘူမိယံ, တထာ နေသံ သဗ္ဗကိစ္စာနိ အာကာသေ ဣဇ္ဈန္တိ. ဧဝံ စက္ကဝတ္တိပရိသံ ဂဟေတွာ တံ စက္ကရတနံ ဝါမပဿေန သိနေရုံ ပဟာယ သမုဒ္ဒဿ ဥပရိဘာဂေန အဋ္ဌယောဇနသဟဿပ္ပမာဏံ ပုဗ္ဗဝိဒေဟံ ဂစ္ဆတိ.

កង់កែវនោះ ក៏វិលទៅតាមលំហអាកាសមិនខ្ពស់ពេក នៅខាងលើចុងឈើទាំងឡាយ ដើម្បីឲ្យពួកជនដែលត្រូវការផ្កា ផ្លែ និងស្លឹកខ្ចីនៃដើមឈើទាំងឡាយ អាចបេះយកបានដោយងាយ ហើយពួកជនដែលឈរនៅលើដី ក៏អាចសម្គាល់បានថា «នេះជាព្រះរាជា នេះជាឧបរាជ នេះជាសេនាបតី» ដូច្នោះដែរ។ សូម្បីតែក្នុងឥរិយាបថទាំងឡាយ មានការឈរជាដើម ជនណាប្រាថ្នចង់ទៅដោយឥរិយាបថណា ក៏ទៅដោយឥរិយាបថនោះឯង។ ពួកជាងគំនូរជាដើម ដែលខ្វល់ខ្វាយក្នុងសិល្បៈរបស់ខ្លួន ក៏ធ្វើការងាររបស់ខ្លួនៗ បណ្តើរ ដើរបណ្តើរ។ ការងារទាំងពួងរបស់ពួកគេ សម្រេចបាននៅលើអាកាស ដូចជាសម្រេចនៅលើដីដូច្នោះដែរ។ កង់កែវនាំយកបរិស័ទរបស់ស្តេចចក្រពត្តិទៅយ៉ាងនេះ វៀរចាកភ្នំព្រះសុមេរុទុកនៅខាងឆ្វេង ហើយហោះទៅលើផ្ទៃសមុទ្រ សំដៅទៅកាន់បុព្វវិទេហទ្វីប ដែលមានទំហំ ៨,០០០ យោជន៍។

---

တတ္ထ ယော ဝိနိဗ္ဗေဓေန ဒွါဒသယောဇနာယ ပရိက္ခေပတော ဆတ္တိံသယောဇနပရိသာယ သန္နိဝေသက္ခမော သုလဘာဟာရူပကရဏော ဆာယူဒကသမ္ပန္နော သုစိသမတလော ရမဏီယော ဘူမိဘာဂေါ, တဿ ဥပရိဘာဂေ တံ စက္ကရတနံ အာကာသေ အက္ခာဟတံ ဝိယ တိဋ္ဌတိ. အထ တေန သညာဏေန သော မဟာဇနော ဩတရိတွာ ယထာရုစိ နှာနဘောဇနာဒီနိ သဗ္ဗကိစ္စာနိ ကရောန္တော ဝါသံ ကပ္ပေတိ, တေန ဝုတ္တံ ‘‘ယသ္မိံ ခေါ ပန, ဘိက္ခဝေ, ပဒေသေ တံ စက္ကရတနံ ပတိဋ္ဌာတိ, တတ္ထ ရာဇာ စက္ကဝတ္တီ ဝါသံ ဥပေတိ သဒ္ဓိံ စတုရင်္ဂိနိယာ သေနာယာ’’တိ.

ក្នុងបុព្វវិទេហទ្វីបនោះ មានទីវាលមួយកន្លែងដ៏គួរឲ្យមនោរម្យ មានផ្ទៃដីស្មើ និងស្អាតស្អំ បរិបូណ៌ដោយម្លប់ និងទឹក មានគ្រឿងឧបភោគបរិភោគរកបានដោយងាយ សមគួរជាទីតាំងទ័ព ដែលមានទទឹង ១២ យោជន៍ និងមានបរិមាត្រជុំវិញ ៣៦ យោជន៍។ កង់កែវនោះក៏ឈប់ស្ងៀមនៅលើអាកាសចំពីលើទីនោះ ហាក់ដូចជាគេដោតភ្ជាប់នឹងអ័ក្ស។ គ្រានោះ មហាជនដឹងនូវសញ្ញានោះ ក៏ចុះមកលើដី ងូតទឹក បរិភោគអាហារ និងធ្វើកិច្ចការទាំងពួងតាមចំណង់ចិត្ត រួចហើយក៏សម្រាកនៅទីនោះ។ ហេតុនោះ ទើបព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កង់កែវនោះប្រតិស្ឋាននៅក្នុងប្រទេសណា ព្រះរាជាចក្រពត្តិព្រមដោយកងទ័ពមានអង្គបួន ក៏សម្រាកនៅក្នុងប្រទេសនោះ។»

---

ဧဝံ ဝါသံ ဥပဂတေ စက္ကဝတ္တိမှိ ယေ တတ္ထ ရာဇာနော, တေ ‘‘ပရစက္ကံ အာဂတ’’န္တိ သုတွာပိ န ဗလကာယံ သန္နိပါတေတွာ ယုဒ္ဓသဇ္ဇာ ဟောန္တိ. စက္ကရတနဿ ဥပ္ပတ္တိသမနန္တရမေဝ နတ္ထိ သော သတ္တော နာမ, ယော ပစ္စတ္ထိကသညာယ ရာဇာနံ အာရဗ္ဘ အာဝုဓံ ဥက္ခိပိတုံ ဝိသဟေယျ. အယမနုဘာဝေါ စက္ကရတနဿ.

កាលបើព្រះរាជាចក្រពត្តិទ្រង់សម្រាកនៅទីនោះយ៉ាងនេះហើយ ពួកស្តេចឯទៀតដែលនៅក្នុងទីនោះ ទោះបីជាបានឮថា «កងទ័ពសត្រូវមកដល់ហើយ» ក៏មិនប្រមូលកងពលដើម្បីរៀបចំធ្វើសង្គ្រាមឡើយ។ ភ្លាមៗបន្ទាប់ពីកង់កែវកើតឡើង គ្មានសត្វណាម្នាក់ដែលហ៊ានលើកអាវុធប្រឆាំងនឹងព្រះរាជា ដោយគិតថាជាសត្រូវឡើយ។ នេះជាអានុភាពនៃកង់កែវ។

---

စက္ကာနုဘာဝေန ဟိ တဿ ရညော,အရီ အသေသာ ဒမထံ ဥပေန္တိ;

အရိန္ဒမံ နာမ နရာဓိပဿ,တေနေဝ တံ ဝုစ္စတိ တဿ စက္ကံ.

ដោយអានុភាពនៃកង់កែវនោះឯង ពួកសត្រូវទាំងអស់របស់ព្រះរាជានោះ តែងដល់នូវការទូន្មាន (ចុះចូល)។ ការទូន្មានសត្រូវ ជារបស់ព្រះរាជាជាអម្ចាស់នៃមនុស្ស ព្រោះហេតុនោះ ទើបកង់នោះ គេហៅថាកង់របស់ព្រះអង្គ។

---

တသ္မာ [Pg.157] သဗ္ဗေပိ တေ ရာဇာနော အတ္တနော အတ္တနော ရဇ္ဇသိရိဝိဘဝါနုရူပံ ပါဘတံ ဂဟေတွာ တံ ရာဇာနံ ဥပဂမ္မ ဩနတသိရာ အတ္တနော မောဠိယမဏိပ္ပဘာဘိသေကေနဿ ပါဒပူဇံ ကရောန္တော ‘‘ဧဟိ ခေါ မဟာရာဇာ’’တိအာဒီဟိ ဝစနေဟိ တဿ ကိင်္ကာရပ္ပဋိဿာဝိတံ အာပဇ္ဇန္တိ. တေန ဝုတ္တံ ယေ ခေါ ပန, ဘိက္ခဝေ, ပုရတ္ထိမာယ…ပေ… အနုသာသ မဟာရာဇာတိ.

ព្រោះហេតុនោះ ពួកស្តេចទាំងអស់នោះ ក៏នាំយកដង្វាយតាមសមគួរដល់រាជសិរី និងទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ខ្លួនៗ ចូលទៅគាល់ព្រះរាជានោះ បន្ទន់ព្រះសិរសា ធ្វើការបូជាព្រះបាទារបស់ព្រះអង្គ ដោយពន្លឺរតនៈនៅលើម្កុដរបស់ខ្លួន ហើយក្រាបបង្គំទូលទទួលបញ្ជាថា «សូមយាងមកចុះ ព្រះមហារាជ...» ជាដើម ដើម្បីដឹងថាតើត្រូវធ្វើកិច្ចការអ្វីខ្លះ។ ហេតុនោះ ទើបព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ពួកស្តេចណាដែលនៅក្នុងទិសខាងកើត... បេ... សូមព្រះមហារាជទ្រង់ប្រដៅចុះ។»

---

တတ္ထ သွာဂတန္တိ သုအာဂမနံ. ဧကသ္မိဉှိ အာဂတေ သောစန္တိ, ဂတေ နန္ဒန္တိ. ဧကသ္မိံ အာဂတေ နန္ဒန္တိ, ဂတေ သောစန္တိ. တာဒိသော တွံ အာဂတနန္ဒနော ဂမနသောစနော, တသ္မာ တဝ အာဂမနံ သုအာဂမနန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဧဝံ ဝုတ္တေ ပန စက္ကဝတ္တီ နာပိ ‘‘ဧတ္တကံ နာမ မေ အနုဝဿံ ဗလိံ ဥပကပ္ပေထာ’’တိ ဝဒတိ, နာပိ အညဿ ဘောဂံ အစ္ဆိန္ဒိတွာ အညဿ ဒေတိ. အတ္တနော ပန ဓမ္မရာဇဘာဝဿ အနုရူပါယ ပညာယ ပါဏာတိပါတာဒီနိ ဥပပရိက္ခိတွာ ပေမနီယေန မဉ္ဇုနာ သရေန ‘‘ပဿထ တာတာ, ပါဏာတိပါတော နာမေသ အာသေဝိတော ဘာဝိတော ဗဟုလီကတော နိရယသံဝတ္တနိကော ဟောတီ’’တိအာဒိနာ နယေန ဓမ္မံ ဒေသေတွာ ‘‘ပါဏော န ဟန္တဗ္ဗော’’တိအာဒိကံ ဩဝါဒံ ဒေတိ. တေန ဝုတ္တံ ရာဇာ စက္ကဝတ္တီ ဧဝမာဟ ပါဏော န ဟန္တဗ္ဗော…ပေ… ယထာဘုတ္တဉ္စ ဘုဉ္ဇထာတိ.

ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា svāgataំ បានដល់ ការមកល្អ (ការស្វាគមន៍)។ ព្រោះថា កាលបើបុគ្គលខ្លះមកដល់ ជនទាំងឡាយតែងសោកសៅ កាលបើគេទៅវិញ ជនទាំងឡាយតែងត្រេកអរ។ កាលបើបុគ្គលខ្លះមកដល់ ជនទាំងឡាយតែងត្រេកអរ កាលបើគេទៅវិញ ជនទាំងឡាយតែងសោកសៅ។ ព្រះអង្គជាបុគ្គលបែបនោះ គឺនាំមកនូវសេចក្តីត្រេកអរក្នុងពេលមកដល់ និងនាំមកនូវសេចក្តីសោកសៅក្នុងពេលយាងទៅវិញ ហេតុនោះ ការយាងមករបស់ព្រះអង្គ ទើបហៅថា ជាការមកល្អ។ កាលបើពួកស្តេចក្រាបបង្គំទូលយ៉ាងនេះហើយ ព្រះរាជាចក្រពត្តិមិនបានត្រាស់ថា "អ្នកទាំងឡាយចូរថ្វាយសួយសារអាករមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះៗ ដល់យើងរាល់ឆ្នាំ" ឡើយ ហើយក៏មិនបានដណ្តើមយកទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ស្តេចដទៃទៅប្រគល់ឲ្យស្តេចដទៃទៀតដែរ។ ប៉ុន្តែ ព្រះអង្គទ្រង់ពិចារណានូវកម្មមានបាណាតិបាតជាដើម ដោយព្រះប្រាជ្ញាដ៏សមគួរដល់ភាពជាធម្មរាជារបស់ព្រះអង្គ ហើយទ្រង់សម្តែងធម៌ដោយព្រះសូរសៀងដ៏ពីរោះគួរជាទីស្រឡាញ់ថា "ម្នាលអ្នកទាំងឡាយ ចូរមើលចុះ បាណាតិបាតនេះ ដែលបុគ្គលសេពគប់ ចម្រើន ធ្វើឲ្យរឿយៗហើយ តែងតែជាទៅប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីនរក" ដូច្នេះជាដើម រួចទ្រង់ប្រទានឱវាទថា "មិនត្រូវសម្លាប់សត្វ" ជាដើម។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា ព្រះរាជាចក្រពត្តិទ្រង់មានព្រះរាជឱង្ការយ៉ាងនេះថា មិនត្រូវសម្លាប់សត្វ...បេ... និងចូរភុញ្ជនូវភោជនតាមដែលធ្លាប់ភុញ្ជចុះ។

---

ကိံ ပန သဗ္ဗေပိ ရညော ဣမံ ဩဝါဒံ ဂဏှန္တီတိ. ဗုဒ္ဓဿပိ တာဝ သဗ္ဗေ န ဂဏှန္တိ, ရညော ကိံ ဂဏှိဿန္တိ. တသ္မာ ယေ ပဏ္ဍိတာ ဝိဘာဝိနော, တေ ဂဏှန္တိ. သဗ္ဗေ ပန အနုယန္တာ ဘဝန္တိ. တသ္မာ ‘‘ယေ ခေါ ပန, ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒိမာဟ.

សួរថា ចុះស្តេចទាំងអស់ទទួលយកឱវាទនេះរបស់ព្រះរាជាឬទេ? ឆ្លើយថា សូម្បីតែឱវាទរបស់ព្រះពុទ្ធ ក៏សត្វលោកទាំងអស់មិនទាន់ទទួលយកផង ចុះចាំបាច់និយាយថ្វីដល់ឱវាទរបស់ព្រះរាជា។ ហេតុនោះ មានតែពួកជនដែលជាបណ្ឌិត មានប្រាជ្ញាភ្លឺស្វាងប៉ុណ្ណោះ ទើបទទួលយក។ ប៉ុន្តែ ស្តេចទាំងអស់តែងតែជាអ្នកប្រព្រឹត្តតាម។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ពាក្យមានជាអាទិ៍ថា "ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ មួយសោត..."។

---

အထ တံ စက္ကရတနံ ဧဝံ ပုဗ္ဗဝိဒေဟဝါသီနံ ဩဝါဒေ ဒိန္နေ ကတပါတရာသေ စက္ကဝတ္တီဗလေန ဝေဟာသံ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ ပုရတ္ထိမံ သမုဒ္ဒံ အဇ္ဈောဂါဟတိ. ယထာ ယထာ စ တံ အဇ္ဈောဂါဟတိ, တထာ တထာ အဂဒဂန္ဓံ ဃာယိတွာ သံခိတ္တဖဏော နာဂရာဇာ ဝိယ သံခိတ္တဦမိဝိပ္ဖာရံ ဟုတွာ ဩဂစ္ဆမာနံ မဟာသမုဒ္ဒသလိလံ ယောဇနမတ္တံ ဩဂန္တွာ အန္တောသမုဒ္ဒေ ဝေဠုရိယဘိတ္တိ ဝိယ တိဋ္ဌတိ. တင်္ခဏညေဝ စ တဿ ရညော ပုညသိရိံ ဒဋ္ဌုကာမာနိ ဝိယ မဟာသမုဒ္ဒတလေ ဝိပ္ပကိဏ္ဏာနိ နာနာရတနာနိ တတော တတော အာဂန္တွာ တံ ပဒေသံ ပူရယန္တိ. အထ သာ ရာဇပရိသာ တံ နာနာရတနပရိပူရံ မဟာသမုဒ္ဒတလံ ဒိသွာ ယထာရုစိ ဥစ္ဆင်္ဂါဒီဟိ အာဒိယတိ, ယထာရုစိ အာဒိန္နရတနာယ [Pg.158] ပန ပရိသာယ တံ စက္ကရတနံ ပဋိနိဝတ္တတိ. ပဋိနိဝတ္တမာနေ စ တသ္မိံ ပရိသာ အဂ္ဂတော ဟောတိ, မဇ္ဈေ ရာဇာ, အန္တေ စက္ကရတနံ. တမ္ပိ ဇလနိဓိဇလံ ပလောဘိယမာနမိဝ စက္ကရတနသိရိယာ, အသဟမာနမိဝ စ တေန ဝိယောဂံ, နေမိမဏ္ဍလပရိယန္တံ အဘိဟနန္တံ နိရန္တရမေဝ ဥပဂစ္ဆတိ.

លំដាប់នោះ កាលដែលព្រះរាជាទ្រង់ប្រទានឱវាទដល់ពួកអ្នករស់នៅក្នុងទ្វីបបុព្វវិទេហៈយ៉ាងនេះរួចហើយ ក្នុងពេលសោយព្រះស្ទររួច កែវចក្រនោះក៏ហោះឡើងទៅលើអាកាសដោយអានុភាពនៃស្តេចចក្រពត្តិ ហើយចុះទៅក្នុងសមុទ្រខាងកើត។ កែវចក្រនោះចុះទៅក្នុងសមុទ្រយ៉ាងណាៗ ទឹកមហាសមុទ្រដែលហូរចុះទៅ ក៏រួញរលកចូលគ្នា ដូចជាស្តេចនាគដែលធុំក្លិនថ្នាំពិសហើយរួញពពារចុះ ទឹកនោះក៏ស្រកចុះទៅក្រោមប្រមាណមួយយោជន៍ ហើយស្ថិតនៅដូចជាជញ្ជាំងកែវពិទូរ្យក្នុងកណ្តាលសមុទ្រ។ ក្នុងខណៈនោះឯង គ្រឿងរតនៈផ្សេងៗដែលខ្ចាត់ខ្ចាយនៅបាតមហាសមុទ្រ ហាក់ដូចជាចង់មើលនូវបុណ្យសិរីរបស់ព្រះរាជានោះ ក៏នាំគ្នាមកពីទិសផ្សេងៗ បំពេញនូវទីកន្លែងនោះ។ លំដាប់នោះ ព្រះរាជបរិស័ទនោះឃើញបាតមហាសមុទ្រដ៏ពេញទៅដោយរតនៈផ្សេងៗ ក៏នាំគ្នាកើបយកតាមចំណង់ចិត្ត ដោយជាយស្បៃជាដើម កាលបើបរិស័ទរើសយករតនៈតាមចិត្តប្រាថ្នារួចហើយ កែវចក្រនោះក៏ត្រឡប់មកវិញ។ កាលបើកែវចក្រនោះត្រឡប់មកវិញ បរិស័ទក៏នៅខាងមុខ ព្រះរាជានៅកណ្តាល កែវចក្រនៅខាងក្រោយបង្អស់។ សូម្បីតែទឹកសមុទ្រនោះ ក៏ហាក់ដូចជាត្រូវបានលួងលោមដោយសិរីនៃកែវចក្រ និងហាក់ដូចជាមិនអាចទ្រាំទ្រនឹងការព្រាត់ប្រាសពីកែវចក្រនោះបាន ក៏ហូរដេញតាមប៉ះនឹងគែមខ្នងកង់ជានិច្ចឥតដាច់ឡើយ។

---

၂၅၇. ဧဝံ ရာဇာ စက္ကဝတ္တီ ပုရတ္ထိမသမုဒ္ဒပရိယန္တံ ပုဗ္ဗဝိဒေဟံ အဘိဝိဇိနိတွာ ဒက္ခိဏသမုဒ္ဒပရိယန္တံ ဇမ္ဗုဒီပံ ဝိဇေတုကာမော စက္ကရတနဒေသိတေန မဂ္ဂေန ဒက္ခိဏသမုဒ္ဒါဘိမုခေါ ဂစ္ဆတိ. တေန ဝုတ္တံ အထ ခေါ တံ, ဘိက္ခဝေ, စက္ကရတနံ ပုရတ္ထိမသမုဒ္ဒံ အဇ္ဈောဂါဟေတွာ ပစ္စုတ္တရိတွာ ဒက္ခိဏံ ဒိသံ ပဝတ္တတီတိ. ဧဝံ ပဝတ္တမာနဿ ပန တဿ ပဝတ္တနဝိဓာနံ သေနာသန္နိဝေသော ပဋိရာဇဂမနံ တေသံ အနုသာသနိပ္ပဒါနံ ဒက္ခိဏသမုဒ္ဒံ အဇ္ဈောဂါဟနံ သမုဒ္ဒသလိလဿ ဩဂစ္ဆနံ ရတနာဒါနန္တိ သဗ္ဗံ ပုရိမနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

២៥៧. យ៉ាងនេះ ព្រះរាជាចក្រពត្តិទ្រង់ឈ្នះទ្វីបបុព្វវិទេហៈដែលមានសមុទ្រខាងកើតជាព្រំប្រទល់ហើយ ទ្រង់មានព្រះរាជហឫទ័យប្រាថ្នានឹងឈ្នះជម្ពូទ្វីបដែលមានសមុទ្រខាងត្បូងជាព្រំប្រទល់ ទើបយាងទៅកាន់ទិសសមុទ្រខាងត្បូងតាមផ្លូវដែលកែវចក្របង្ហាញ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា "ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ លំដាប់នោះ កែវចក្រនោះចុះទៅក្នុងសមុទ្រខាងកើត រួចឡើងមកវិញ ហើយវិលទៅកាន់ទិសខាងត្បូង"។ កាលបើកែវចក្រវិលទៅយ៉ាងនេះ របៀបនៃការវិលទៅ ការបោះជំរុំកងទ័ព ការចេញមកទទួលរបស់ស្តេចជាបច្ចាមិត្ត ការប្រទានឱវាទដល់ស្តេចទាំងនោះ ការចុះទៅក្នុងសមុទ្រខាងត្បូង ការស្រកចុះនៃទឹកសមុទ្រ និងការរើសយករតនៈ ទាំងអស់នេះ គប្បីជ្រាបតាមវិធីដែលបានពោលរួចមកហើយក្នុងទិសខាងកើត។

---

ဝိဇိနိတွာ ပန တံ ဒသသဟဿယောဇနပ္ပမာဏံ ဇမ္ဗုဒီပံ ဒက္ခိဏသမုဒ္ဒတောပိ ပစ္စုတ္တရိတွာ သတ္တယောဇနသဟဿပ္ပမာဏံ အပရဂေါယာနံ ဝိဇေတုံ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဂန္တွာ တမ္ပိ သမုဒ္ဒပရိယန္တံ တထေဝ အဘိဝိဇိနိတွာ ပစ္ဆိမသမုဒ္ဒတောပိ ပစ္စုတ္တရိတွာ အဋ္ဌယောဇနသဟဿပ္ပမာဏံ ဥတ္တရကုရုံ ဝိဇေတုံ တထေဝ ဂန္တွာ တမ္ပိ သမုဒ္ဒပရိယန္တံ တထေဝ အဘိဝိဇိယ ဥတ္တရသမုဒ္ဒတောပိ ပစ္စုတ္တရတိ.

លុះទ្រង់ឈ្នះជម្ពូទ្វីបដែលមានទំហំមួយម៉ឺនយោជន៍នោះហើយ ក៏ឡើងចាកសមុទ្រខាងត្បូង ដើម្បីទៅឈ្នះទ្វីបអបរគោយានដែលមានទំហំប្រាំពីរពាន់យោជន៍ ដោយយាងទៅតាមវិធីដែលបានពោលរួចមកហើយ លុះទ្រង់ឈ្នះទ្វីបនោះដែលមានសមុទ្រជាព្រំប្រទល់យ៉ាងនោះរួចហើយ ក៏ឡើងចាកសមុទ្រខាងលិច ដើម្បីទៅឈ្នះទ្វីបឧត្តរករុដែលមានទំហំប្រាំបីពាន់យោជន៍ ដោយយាងទៅយ៉ាងនោះដូចគ្នា លុះទ្រង់ឈ្នះទ្វីបនោះដែលមានសមុទ្រជាព្រំប្រទល់យ៉ាងនោះរួចហើយ ក៏ឡើងចាកសមុទ្រខាងជើងវិញ។

---

ဧတ္တာဝတာ ရညာ စက္ကဝတ္တိနာ စာတုရန္တာယ ပထဝိယာ အာဓိပစ္စံ အဓိဂတံ ဟောတိ. သော ဧဝံ ဝိဇိတဝိဇယော အတ္တနော ရဇ္ဇသိရိသမ္ပတ္တိဒဿနတ္ထံ သပရိသော ဥဒ္ဓံ ဂဂနတလံ အဘိလင်္ဃိတွာ သုဝိကသိတပဒုမုပ္ပလပုဏ္ဍရီကဝနဝိစိတ္တေ စတ္တာရော ဇာတဿရေ ဝိယ ပဉ္စသတပဉ္စသတပရိတ္တဒီပပရိဝါရေ စတ္တာရော မဟာဒီပေ ဩလောကေတွာ စက္ကရတနဒေသိတေနေဝ မဂ္ဂေန ယထာနုက္ကမံ အတ္တနော ရာဇဓာနိမေဝ ပစ္စာဂစ္ဆတိ. အထ တံ စက္ကရတနံ အန္တေပုရဒွါရံ သောဘယမာနံ ဝိယ ဟုတွာ တိဋ္ဌတိ.

ប៉ុណ្ណេះ ព្រះរាជាចក្រពត្តិទ្រង់បានសម្រេចនូវអធិបតេយ្យភាពលើផែនដីដែលមានមហាសមុទ្រទាំងបួនជាព្រំប្រទល់។ ព្រះរាជានោះទ្រង់មានជ័យជម្នះលើសត្រូវទាំងពួងយ៉ាងនេះហើយ ដើម្បីទតមើលនូវសេចក្តីសម្រេចនៃរាជសិរិសម្បត្តិរបស់ព្រះអង្គ ទើបទ្រង់ហោះឡើងទៅលើអាកាសវេហាស៍ជាមួយបរិស័ទ ហើយទតមើលមហាទ្វីបទាំងបួនដែលមានទ្វីបតូចៗប្រាំរយៗជាបរិវារ ដូចជាស្រះធម្មជាតិទាំងបួនដែលលម្អទៅដោយព្រៃឈូកស ឈូកក្រហម និងលំចង់ដែលរីកស្គុះស្គាយ រួចទ្រង់យាងត្រឡប់មកកាន់រាជធានីរបស់ព្រះអង្គវិញតាមលំដាប់ តាមផ្លូវដែលកែវចក្របង្ហាញ។ លំដាប់នោះ កែវចក្រនោះក៏ស្ថិតនៅហាក់ដូចជាធ្វើទ្វារព្រះរាជវាំងឲ្យរុងរឿងស្កឹមស្កៃ។

---

ဧဝံ ပတိဋ္ဌိတေ ပန တသ္မိံ စက္ကရတနေ ရာဇန္တေပုရေ ဥက္ကာဟိ ဝါ ဒီပိကာဟိ ဝါ ကိဉ္စိ ကရဏီယံ န ဟောတိ, စက္ကရတနောဘာသောယေဝ ရတ္တိံ အန္ဓကာရံ ဝိဓမတိ. ယေ စ ပန ရတ္တိံ အန္ဓကာရတ္ထိကာ ဟောန္တိ, တေသံ အန္ဓကာရမေဝ ဟောတိ. တေန ဝုတ္တံ ဒက္ခိဏသမုဒ္ဒံ အဇ္ဈောဂါဟေတွာ…ပေ… ဧဝရူပံ စက္ကရတနံ ပါတုဘဝတီတိ.

កាលបើកែវចក្រនោះស្ថិតនៅយ៉ាងនេះហើយ ក្នុងព្រះរាជវាំងមិនចាំបាច់ត្រូវប្រើប្រាស់ចន្លុះ ឬប្រទីបឡើយ ពន្លឺនៃកែវចក្រនោះឯងតែងកម្ចាត់បង់នូវសេចក្តីងងឹតក្នុងពេលរាត្រី។ ម្យ៉ាងទៀត ពួកជនណាដែលត្រូវការសេចក្តីងងឹតក្នុងពេលរាត្រី សេចក្តីងងឹតក៏នៅតែមានដល់ពួកជននោះដដែល។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា ចុះទៅក្នុងសមុទ្រខាងត្បូង...បេ... កែវចក្រមានសភាពយ៉ាងនេះ តែងកើតប្រាកដឡើង។

---

ဟတ္ထိရတနဝဏ္ဏနာ

ការពណ៌នាអំពីកែវដំរី

---

၂၅၈. ဧဝံ [Pg.159] ပါတုဘူတစက္ကရတနဿ ပနဿ စက္ကဝတ္တိနော အမစ္စာ ပကတိမင်္ဂလဟတ္ထိဋ္ဌာနံ သုစိဘူမိဘာဂံ ကာရေတွာ ဟရိစန္ဒနာဒီဟိ သုရဘိဂန္ဓေဟိ ဥပလိမ္ပာပေတွာ ဟေဋ္ဌာ ဝိစိတ္တဝဏ္ဏသုရဘိကုသုမသမာကိဏ္ဏံ ဥပရိ သုဝဏ္ဏတာရကာနံ အန္တရန္တရာ သမောသရိတမနုည-ကုသုမဒါမပ္ပဋိမဏ္ဍိတဝိတာနံ ဒေဝဝိမာနံ ဝိယ အဘိသင်္ခရိတွာ ‘‘ဧဝရူပဿ နာမ ဒေဝ ဟတ္ထိရတနဿ အာဂမနံ စိန္တေထာ’’တိ ဝဒန္တိ. သော ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေဝ မဟာဒါနံ ဒတွာ သီလာနိ သမာဒါယ တံ ပုညသမ္ပတ္တိံ အာဝဇ္ဇန္တော နိသီဒတိ, အထဿ ပုညာနုဘာဝစောဒိတော ဆဒ္ဒန္တကုလာ ဝါ ဥပေါသထကုလာ ဝါ တံ သက္ကာရဝိသေသံ အနုဘဝိတုကာမော တရုဏရဝိမဏ္ဍလာဘိရတ္တစရဏ-ဂီဝမုခပ္ပဋိမဏ္ဍိတဝိသုဒ္ဓသေတသရီရော သတ္တပ္ပတိဋ္ဌော သုသဏ္ဌိတင်္ဂပစ္စင်္ဂသန္နိဝေသော ဝိကသိတရတ္တ-ပဒုမစာရုပေါက္ခရော ဣဒ္ဓိမာ ယောဂီ ဝိယ ဝေဟာသံ ဂမနသမတ္ထော မနောသိလာစုဏ္ဏရဉ္ဇိတပရိယန္တော ဝိယ ရဇတပဗ္ဗတော ဟတ္ထိသေဋ္ဌော တသ္မိံ ပဒေသေ ပတိဋ္ဌာတိ. သော ဆဒ္ဒန္တကုလာ အာဂစ္ဆန္တော သဗ္ဗကနိဋ္ဌော အာဂစ္ဆတိ, ဥပေါသထကုလာ သဗ္ဗဇေဋ္ဌော. ပါဠိယံ ပန ‘‘ဥပေါသထော နာဂရာဇာ’’ ဣစ္စေဝ အာဂစ္ဆတိ. သွာယံ ပူရိတစက္ကဝတ္တိဝတ္တာနံ စက္ကဝတ္တီနံ သုတ္တေ ဝုတ္တနယေနေဝ စိန္တယန္တာနံ အာဂစ္ဆတိ, န ဣတရေသံ. သယမေဝ ပကတိမင်္ဂလဟတ္ထိဋ္ဌာနံ အာဂန္တွာ မင်္ဂလဟတ္ထိံ အပနေတွာ တတ္ထ တိဋ္ဌတိ. တေန ဝုတ္တံ ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ…ပေ… နာဂရာဇာတိ.

២៥៨. កាលបើកែវចក្រកើតប្រាកដឡើងយ៉ាងនេះហើយ ពួកអាមាត្យរបស់ព្រះរាជាចក្រពត្តិនោះ ក៏ចាត់ចែងធ្វើទីកន្លែងសម្រាប់ទុកដំរីមង្គលធម្មតា ឲ្យមានភាគនៃដីដ៏ស្អាតស្អំ លាបស្រឡាបដោយគ្រឿងក្រអូបមានខ្លឹមចន្ទន៍ក្រហមជាដើម ខាងក្រោមរោយរាយដោយផ្កាមានពណ៌ផ្សេងៗដ៏មានក្លិនក្រអូប ខាងលើចងពិតានដែលលម្អដោយកម្រងផ្កាគួរជាទីគាប់ចិត្ត ដែលចាក់ស្រែះដោយផ្កាយមាសក្នុងចន្លោះៗ ឲ្យដូចជាទេវវិមាន រួចក្រាបបង្គំទូលថា "បពិត្រព្រះសម្មតិទេព សូមព្រះអង្គទ្រង់រំលឹកដល់ការមកដល់នៃកែវដំរីដែលមានសភាពយ៉ាងនេះចុះ"។ ព្រះរាជានោះទ្រង់ប្រទានមហាទាន សមាទានសីល តាមវិធីដែលបានពោលរួចមកហើយ ហើយគង់ពិចារណានូវបុណ្យសម្បត្តិនោះ លំដាប់នោះ ដំរីដ៏ប្រសើរ ដែលកើតក្នុងត្រកូលឆទ្ទន្តៈក្តី ក្នុងត្រកូលឧបោសថក្តី ដែលត្រូវបានដាស់តឿនដោយអានុភាពនៃបុណ្យរបស់ព្រះអង្គ មានបំណងនឹងទទួលនូវសក្ការៈដ៏វិសេសនោះ មានរាងកាយសស្អាត លម្អដោយជើង ក និងមុខ ក្រហមឆ្អៅដូចជាវង់ព្រះអាទិត្យទើបនឹងរះ មានអវយវៈទាំង ៧ ប៉ះនឹងដី (សត្តប្បតិដ្ឋៈ) មានទ្រង់ទ្រាយអវយវៈធំតូចប្រកបដោយរបៀបរៀបរយល្អ មានប្រមោយដ៏ល្អដូចជាផ្កាឈូកក្រហមដែលរីកស្គុះស្គាយ មានឫទ្ធិ អាចហោះទៅលើអាកាសបានដូចជាអ្នកមានយោគៈ មានសណ្ឋានដូចជាភ្នំប្រាក់ដែលលាបពណ៌ដោយលម្អិតថ្មមនោសិលា ក៏មកស្ថិតនៅក្នុងទីនោះ។ ដំរីនោះ បើមកពីត្រកូលឆទ្ទន្តៈ តែងជាដំរីកូនពៅគេបង្អស់ បើមកពីត្រកូលឧបោសថ តែងជាដំរីច្បងគេបង្អស់។ ប៉ុន្តែ ក្នុងបាលី តែងមកតែពាក្យថា "ស្តេចនាគឈ្មោះឧបោសថ" ប៉ុណ្ណោះ។ ស្តេចដំរីនោះ តែងមកកាន់ព្រះរាជាចក្រពត្តិទាំងឡាយដែលបានបំពេញចក្រពត្តិវត្តរួចហើយ ដែលទ្រង់កំពុងរំលឹកដល់ តាមវិធីដែលបានពោលក្នុងសូត្រ មិនមែនមកកាន់ជនដទៃឡើយ។ វាបានមកកាន់ទីកន្លែងដំរីមង្គលធម្មតាដោយខ្លួនឯង ហើយដេញដំរីមង្គលធម្មតាចេញ រួចស្ថិតនៅទីនោះ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា "ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ មួយសោត...បេ... ស្តេចនាគ"។

---

ဧဝံ ပါတုဘူတံ ပန တံ ဟတ္ထိရတနံ ဒိသွာ ဟတ္ထိဂေါပကာဒယော ဟဋ္ဌတုဋ္ဌာ ဝေဂေန ဂန္တွာ ရညော အာရောစေန္တိ. ရာဇာ တုရိတတုရိတံ အာဂန္တွာ တံ ဒိသွာ ပသန္နစိတ္တော ‘‘ဘဒ္ဒကံ ဝတ ဘော ဟတ္ထိယာနံ, သစေ ဒမထံ ဥပေယျာ’’တိ စိန္တယန္တော ဟတ္ထံ ပသာရေတိ. အထ သော ဃရဓေနုဝစ္ဆကော ဝိယ ကဏ္ဏေ ဩလမ္ဗေတွာ သူရတဘာဝံ ဒဿေန္တော ရာဇာနံ ဥပသင်္ကမတိ, ရာဇာ တံ အဘိရုဟိတုကာမော ဟောတိ. အထဿ ပရိဇနာ အဓိပ္ပာယံ ဉတွာ တံ ဟတ္ထိရတနံ သောဝဏ္ဏဒ္ဓဇံ သောဝဏ္ဏာလင်္ကာရံ ဟေမဇာလပဋိစ္ဆန္နံ ကတွာ ဥပနေန္တိ. ရာဇာ တံ အနိသီဒါပေတွာဝ သတ္တရတနမယာယ နိဿေဏိယာ အဘိရုယှ အာကာသံ ဂမနနိန္နစိတ္တော ဟောတိ. တဿ သဟ စိတ္တုပ္ပာဒေနေဝ သော ဟတ္ထိရာဇာ ရာဇဟံသော ဝိယ ဣန္ဒနီလမဏိပ္ပဘာဇာလနီလဂဂနတလံ အဘိလင်္ဃတိ, တတော စက္ကစာရိကာယ ဝုတ္တနယေနေဝ [Pg.160] သကလရာဇပရိသာ. ဣတိ သပရိသော ရာဇာ အန္တောပါတရာသေယေဝ သကလပထဝိံ အနုသံယာယိတွာ ရာဇဓာနိံ ပစ္စာဂစ္ဆတိ, ဧဝံ မဟိဒ္ဓိကံ စက္ကဝတ္တိနော ဟတ္ထိရတနံ ဟောတိ. တေန ဝုတ္တံ ဒိသွာန ရညော စက္ကဝတ္တိဿ…ပေ… ဧဝရူပံ ဟတ္ထိရတနံ ပါတုဘဝတီတိ.

លុះពួកហ្មដំរីជាដើមបានឃើញកែវដំរីដែលកើតប្រាកដឡើងយ៉ាងនេះហើយ ក៏មានចិត្តត្រេកអរសោមនស្ស នាំគ្នាប្រញាប់ប្រញាល់ទៅក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជា។ ព្រះរាជាទ្រង់យាងមកយ៉ាងប្រញាប់ប្រញាល់ លុះទ្រង់ទតឃើញដំរីនោះហើយ ក៏មានព្រះរាជហឫទ័យជ្រះថ្លា ទ្រង់ព្រះចិន្តាថា "ឱ! យានដំរីនេះល្អណាស់តើ បើប្រសិនជាបានទទួលការបង្ហាត់បង្រៀនហើយ" ដូច្នេះ រួចទ្រង់លាតព្រះហស្តទៅ។ លំដាប់នោះ ដំរីនោះក៏ទម្លាក់ត្រចៀកចុះ បង្ហាញនូវភាពស្លូតបូត ដូចជាកូនគោដែលកើតពីមេគោនៅក្នុងផ្ទះ ហើយដើរចូលទៅជិតព្រះរាជា ព្រះរាជាក៏ទ្រង់ប្រាថ្នានឹងឡើងគង់។ លំដាប់នោះ ពួកបរិវារដឹងនូវព្រះរាជហឫទ័យហើយ ក៏នាំគ្នាតាក់តែងកែវដំរីនោះដោយទង់មាស គ្រឿងអលង្ការមាស និងគ្របដណ្តប់ដោយបណ្តាញមាស រួចនាំមកថ្វាយ。 ព្រះរាជាមិនបាច់ឲ្យដំរីនោះក្រាបចុះឡើយ ទ្រង់យាងឡើងតាមកាំជណ្តើរដែលធ្វើដោយរតនៈទាំងប្រាំពីរ ហើយមានព្រះរាជហឫទ័យបង្អោនទៅក្នុងការយាងទៅលើអាកាស។ គ្រាន់តែព្រះរាជហឫទ័យនឹកភ្នកឡើងភ្លាម ស្តេចដំរីនោះក៏ហោះឡើងទៅកាន់ផ្ទៃមេឃដ៏ខៀវស្រងាត់ ដែលមានពន្លឺចែងចាំងដូចជាបណ្តាញពន្លឺនៃកែវឥន្ទនីល ដូចជាស្តេចហង្សហោះឡើងដូច្នោះដែរ បន្ទាប់មក ព្រះរាជបរិស័ទទាំងអស់ក៏ហោះដេញតាម តាមវិធីដែលបានពោលរួចមកហើយក្នុងការយាងទៅនៃកែវចក្រ។ ព្រះរាជាព្រមទាំងបរិស័ទ ទ្រង់ត្រេចទៅកាន់ផែនដីទាំងមូល ក្នុងរវាងពេលសោយព្រះស្ទរ ប៉ុណ្ណោះ រួចក៏យាងត្រឡប់មកកាន់រាជធានីវិញ កែវដំរីរបស់ព្រះរាជាចក្រពត្តិមានឫទ្ធិធំធេងយ៉ាងនេះឯង។ ហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា លុះព្រះរាជាចក្រពត្តិទតឃើញហើយ...បេ... កែវដំរីមានសភាពយ៉ាងនេះ តែងកើតប្រាកដឡើង។

---

အဿရတနဝဏ္ဏနာ

ការពណ៌នាអំពីកែវសេះ

---

ဧဝံ ပါတုဘူတဟတ္ထိရတနဿ ပန စက္ကဝတ္တိနော ပရိသာ ပကတိမင်္ဂလအဿဋ္ဌာနံ သုစိသမတလံ ကာရေတွာ အလင်္ကရိတွာ စ ပုရိမနယေနေဝ ရညော တဿ အာဂမနစိန္တနတ္ထံ ဥဿာဟံ ဇနေန္တိ. သော ပုရိမနယေနေဝ ကတဒါနသက္ကာရော သမာဒိန္နသီလောဝ ပါသာဒတလေ နိသိန္နော ပုညသမ္ပတ္တိံ သမနုဿရတိ, အထဿ ပုညာနုဘာဝစောဒိတော သိန္ဓဝကုလတော ဝိဇ္ဇုလ္လတာဝိနဒ္ဓသရဒကာလသေတဝလာဟကရာသိသဿိရိကော ရတ္တပါဒေါ ရတ္တတုဏ္ဍော စန္ဒပ္ပဘာပုဉ္ဇသဒိသသုဒ္ဓသိနိဒ္ဓဃနသံဃာတသရီရော ကာကဂီဝါ ဝိယ ဣန္ဒနီလမဏိ ဝိယ စ ကာဠဝဏ္ဏေန သီသေန သမန္နာဂတတ္တာ ကာဠသီသော သုဋ္ဌု ကပ္ပေတွာ ဌပိတေဟိ ဝိယ မုဉ္ဇသဒိသေဟိ သဏှဝဋ္ဋဥဇုဂတိဂတေဟိ ကေသေဟိ သမန္နာဂတတ္တာ မုဉ္ဇကေသော ဝေဟာသင်္ဂမော ဝလာဟကော နာမ အဿရာဇာ အာဂန္တွာ တသ္မိံ ဌာနေ ပတိဋ္ဌာတိ. သေသံ သဗ္ဗံ ဟတ္ထိရတနေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧဝရူပံ အဿရတနံ သန္ဓာယ ဘဂဝါ ပုန စပရန္တိအာဒိမာဟ.

កាលបើកែវដំរីកើតប្រាកដឡើងយ៉ាងនេះហើយ ពួកបរិស័ទរបស់ព្រះរាជាចក្រពត្តិ ក៏ចាត់ចែងធ្វើទីកន្លែងសម្រាប់ទុកសេះមង្គលធម្មតា ឲ្យមានផ្ទៃដីស្អាតស្មើល្អ និងតាក់តែងលម្អ រួចញ៉ាំងសេចក្តីព្យាយាមរបស់ព្រះរាជាឲ្យកើតឡើង ដើម្បីទ្រង់រំលឹកដល់ការមកដល់នៃកែវសេះនោះ តាមវិធីមុននោះឯង។ ព្រះរាជានោះទ្រង់ធ្វើទានសក្ការៈ និងសមាទានសីលរួចហើយ គង់នៅលើប្រាសាទ ទ្រង់រំលឹកដល់បុណ្យសម្បត្តិរបស់ព្រះអង្គ តាមវិធីមុននោះឯង លំដាប់នោះ ស្តេចសេះឈ្មោះវលាហកៈ ដែលកើតក្នុងត្រកូលសេះសិន្ធពដ៏មានឫទ្ធិ ដែលត្រូវបានដាស់តឿនដោយអានុភាពនៃបុណ្យរបស់ព្រះអង្គ មានសិរីរុងរឿងដូចជាគំនរពពកសក្នុងរដូវសរទកាលដែលព័ទ្ធជុំវិញដោយខ្សែផ្លេកបន្ទោរ មានជើងក្រហម មានមាត់ក្រហម មានរាងកាយសស្អាតម៉ដ់រលោងដូចជាគំនរពន្លឺព្រះចន្ទ មានក្បាលពណ៌ខ្មៅដូចជាកក្អែក និងដូចជាកែវឥន្ទនីល ព្រោះហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថាមានក្បាលខ្មៅ (កាឡសីសៈ) មានរោមជើងរោមត្រចៀកដ៏ទន់រលោងមូលត្រង់ល្អ ដូចជាគេចាត់ចែងទុកដាក់យ៉ាងល្អ ដូចជាស្មៅមុញ្ជៈ ព្រោះហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថាមានរោមដូចស្មៅមុញ្ជៈ (មុញ្ជកេសៈ) អាចហោះទៅលើអាកាសបាន ក៏ហោះមកស្ថិតនៅក្នុងទីនោះ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ទាំងអស់ គប្បីជ្រាបតាមវិធីដែលបានពោលរួចមកហើយក្នុងកែវដំរី។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សំដៅយកកែវសេះដែលមានសភាពយ៉ាងនេះ ទើបត្រាស់ពាក្យមានជាអាទិ៍ថា "ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ មួយសោត..."។

---

မဏိရတနဝဏ္ဏနာ

ការពណ៌នាអំពីកែវមណី

---

ဧဝံ ပါတုဘူတအဿရတနဿ ပန ရညော စက္ကဝတ္တိဿ စတုဟတ္ထာယာမံ သကဋနာဘိသမပ္ပမာဏံ ဥဘောသု အန္တေသု ကဏ္ဏိကပရိယန္တတော ဝိနိဂ္ဂတသုပရိသုဒ္ဓမုတ္တာကလာပေဟိ ဒွီဟိ ကဉ္စနပဒုမေဟိ အလင်္ကတံ စတုရာသီတိမဏိသဟဿပရိဝါရံ တာရာဂဏပရိဝုတဿ ပုဏ္ဏစန္ဒဿ သိရိံ ပဋိပ္ဖရမာနံ ဝိယ ဝေပုလ္လပဗ္ဗတတော မဏိရတနံ အာဂစ္ဆတိ. တဿေဝံ အာဂတဿ မုတ္တာဇာလကေ ဌပေတွာ ဝေဠုပရမ္ပရာယ သဋ္ဌိဟတ္ထပ္ပမာဏံ အာကာသံ အာရောပိတဿ ရတ္တိဘာဂေ သမန္တာ ယောဇနပ္ပမာဏံ ဩကာသံ အာဘာ ဖရတိ, ယာယ သဗ္ဗော သော ဩကာသော အရုဏုဂ္ဂမနဝေလာ ဝိယ သဉ္ဇာတာလောကော ဟောတိ. တတော ကဿကာ ကသိကမ္မံ, ဝါဏိဇာ အာပဏုဂ္ဃာဋနံ[Pg.161], တေ တေ စ သိပ္ပိနော တံ တံ ကမ္မန္တံ ပယောဇေန္တိ ဒိဝါတိ မညမာနာ. တေန ဝုတ္တံ ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ…ပေ… မဏိရတနံ ပါတုဘဝတီတိ.

ម្យ៉ាងទៀត កែវមណីរតនៈ តែងយាងមកពីភ្នំវេបុល្លៈ ចំពោះព្រះរាជាចក្រពត្តិ ដែលមានសេះរតនៈកើតឡើងហើយយ៉ាងនេះ កែវមណីនោះមានប្រវែង ៤ ហត្ថ មានទំហំប៉ុនដុំរទេះ តុបតែងដោយផ្កាឈូកមាសពីរ ដែលមានខ្សែគុជដ៏បរិសុទ្ធស្អាតធ្លាក់ចុះមកអំពីចុងនៃត្របកផ្កាទាំងសងខាង មានកែវមណី ៨៤,០០០ ជាបរិវារ ហាក់បីដូចជាជះពន្លឺដ៏រុងរឿងនៃព្រះចន្ទពេញបូណ៌មី ដែលចោមរោមដោយហ្វូងតារា។ កាលបើកែវមណីនោះមកដល់ហើយ គេក៏ដាក់ក្នុងបណ្តាញគុជ រួចលើកឡើងទៅលើអាកាសកម្ពស់ ៦០ ហត្ថ ដោយតម្រៀបឫស្សីតៗគ្នា ក្នុងវេលារាត្រី ពន្លឺនៃកែវមណីនោះ តែងផ្សាយទៅកាន់ទីជុំវិញទំហំមួយយោជន៍ ដែលធ្វើឲ្យទីនោះទាំងមូលមានពន្លឺភ្លឺស្វាង ដូចជាវេលាអរុណរះ។ គ្រានោះ ពួកកសិករក៏ធ្វើកសិកម្ម ពួកពាណិជ្ជករក៏បើកហាងលក់ដូរ ពួកជាងទាំងឡាយនោះៗ ក៏ប្រកបការងារនោះៗ ដោយសម្គាល់ថាជាវេលាថ្ងៃ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ មួយវិញទៀត... កែវមណីរតនៈ តែងកើតឡើង»។

---

ဣတ္ထိရတနဝဏ္ဏနာ

ការពណ៌នាអំពីស្រីរតនៈ

---

ဧဝံ ပါတုဘူတမဏိရတနဿ ပန စက္ကဝတ္တိဿ ဝိသယသုခဝိသေသကာရဏံ ဣတ္ထိရတနံ ပါတုဘဝတိ. မဒ္ဒရာဇကုလတော ဝါ ဟိဿ အဂ္ဂမဟေသိံ အာနေန္တိ, ဥတ္တရကုရုတော ဝါ ပုညာနုဘာဝေန သယံ အာဂစ္ဆတိ. အဝသေသာ ပနဿာ သမ္ပတ္တိ ‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, ရညော စက္ကဝတ္တိဿ ဣတ္ထိရတနံ ပါတုဘဝတိ အဘိရူပါ ဒဿနီယာ’’တိအာဒိနာ နယေန ပါဠိယံယေဝ အာဂတာ.

ម្យ៉ាងទៀត ស្រីរតនៈ ដែលជាហេតុនាំមកនូវសេចក្តីសុខក្នុងកាមគុណដ៏វិសេស តែងកើតឡើងចំពោះព្រះរាជាចក្រពត្តិ ដែលមានកែវមណីរតនៈកើតឡើងហើយយ៉ាងនេះ។ ពួកអាមាត្យតែងនាំយកព្រះអគ្គមហេសីមកពីត្រកូលស្តេចមទ្ទរាជខ្លះ ឬព្រះនាងយាងមកដោយខ្លួនឯងពីឧត្តរកុរុទ្វីប ដោយអានុភាពបុណ្យរបស់ព្រះរាជានោះខ្លះ។ ចំណែកឯសម្បត្តិដែលនៅសល់របស់ព្រះនាង គឺមានសម្តែងទុកក្នុងព្រះបាលីស្រាប់ហើយ ដោយន័យជាដើមថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ មួយវិញទៀត ស្រីរតនៈ តែងកើតឡើងដល់ព្រះរាជាចក្រពត្តិ ជាស្ត្រីមានរូបល្អ គួរពិតពិលរមិលមើល»។

---

တတ္ထ သဏ္ဌာနပါရိပူရိယာ အဓိကံ ရူပံ အဿာတိ အဘိရူပါ. ဒိဿမာနာ စ စက္ခူနိ ပီဏယတိ, တသ္မာ အညံ ကိစ္စဝိက္ခေပံ ဟိတွာပိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာတိ ဒဿနီယာ. ဒိဿမာနာ စ သောမနဿဝသေန စိတ္တံ ပသာဒေတီတိ ပါသာဒိကာ. ပရမာယာတိ ဧဝံ ပသာဒါဝဟတ္တာ ဥတ္တမာယ. ဝဏ္ဏပေါက္ခရတာယာတိ ဝဏ္ဏသုန္ဒရတာယ. သမန္နာဂတာတိ ဥပေတာ. အဘိရူပါ ဝါ ယသ္မာ နာတိဒီဃာ နာတိရဿာ ဒဿနီယာ ယသ္မာ နာတိကိသာ နာတိထူလာ, ပါသာဒိကာ ယသ္မာ နာတိကာဠိကာ နစ္စောဒါတာ. ပရမာယ ဝဏ္ဏပေါက္ခရတာယ သမန္နာဂတာ ယသ္မာ အတိက္ကန္တာ မာနုသံ ဝဏ္ဏံ အပ္ပတ္တာ ဒိဗ္ဗဝဏ္ဏံ. မနုဿာနဉှိ ဝဏ္ဏာဘာ ဗဟိ န နိစ္ဆရတိ, ဒေဝါနံ အတိဒူရံ နိစ္ဆရတိ, တဿာ ပန ဒွါဒသဟတ္ထပ္ပမာဏံ ပဒေသံ သရီရာဘာ ဩဘာသေတိ.

ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា abhirūpā (មានរូបល្អ) គឺព្រះនាងមានរូបរាងកាយដ៏លើសលប់ ដោយភាពបរិបូណ៌នៃទ្រង់ទ្រាយ។ ពាក្យថា dassanīyā (គួរពិតពិលរមិលមើល) គឺកាលបើគេមើលទៅ តែងធ្វើឲ្យភ្នែកត្រេកអរ ហេតុនោះ ទោះបីត្រូវលះបង់កង្វល់ពីការងារផ្សេងៗ ក៏គួរតែមើល។ ពាក្យថា pāsādikā (គួរឲ្យជ្រះថ្លា) គឺកាលបើគេមើលទៅ តែងធ្វើចិត្តរបស់បុគ្គលដទៃឲ្យជ្រះថ្លាដោយអំណាចនៃសោមនស្ស។ ពាក្យថា paramāya គឺដ៏ឧត្តម យ៉ាងនេះ ព្រោះនាំមកនូវសេចក្តីជ្រះថ្លា។ ពាក្យថា vaṇṇapokkharatāya គឺដោយសម្បុរកាយដ៏ល្អល្អះ។ ពាក្យថា samannāgatā គឺប្រកបព្រម។ មួយម៉្យាងទៀត ព្រះនាងឈ្មោះថា abhirūpā ព្រោះមិនខ្ពស់ពេក មិនទាបពេក ឈ្មោះថា dassanīyā ព្រោះមិនស្គមពេក មិនធាត់ពេក ឈ្មោះថា pāsādikā ព្រោះមិនខ្មៅពេក មិនសពេក។ ឈ្មោះថា ប្រកបដោយសម្បុរកាយដ៏ល្អល្អះដ៏ឧត្តម ព្រោះកន្លងហួសសម្បុរកាយនៃមនុស្សធម្មតា តែមិនទាន់ដល់សម្បុរកាយនៃទេវតា។ ពិតណាស់ ពន្លឺសម្បុរកាយរបស់មនុស្សទាំងឡាយ មិនផ្សាយចេញទៅខាងក្រៅឡើយ ចំណែកឯពន្លឺសម្បុរកាយរបស់ទេវតា តែងផ្សាយទៅឆ្ងាយណាស់ ប៉ុន្តែពន្លឺព្រះកាយរបស់ព្រះនាង តែងភ្លឺស្វាងផ្សាយទៅកាន់ទីជុំវិញប្រមាណ ១២ ហត្ថ។

---

နာတိဒီဃာဒီသု စဿာ ပဌမယုဂဠေန အာရောဟသမ္ပတ္တိ, ဒုတိယယုဂဠေန ပရိဏာဟသမ္ပတ္တိ, တတိယယုဂဠေန ဝဏ္ဏသမ္ပတ္တိ ဝုတ္တာ. ဆဟိ ဝါပိ ဧတေဟိ ကာယဝိပတ္တိယာ အဘာဝေါ, အတိက္ကန္တာ မာနုသံ ဝဏ္ဏန္တိ ဣမိနာ ကာယသမ္ပတ္တိ ဝုတ္တာ.

ក្នុងពាក្យមានជាដើមថា «មិនខ្ពស់ពេក» នោះ គូទីមួយ សម្តែងអំពីភាពបរិបូណ៌នៃកម្ពស់ (អាហោហសម្បត្តិ) របស់ព្រះនាង គូទីពីរ សម្តែងអំពីភាពបរិបូណ៌នៃរាងរូវ (បរិណាហសម្បត្តិ) របស់ព្រះនាង គូទីបី សម្តែងអំពីភាពបរិបូណ៌នៃសម្បុរកាយ (វណ្ណសម្បត្តិ) របស់ព្រះនាង។ មួយវិញទៀត ដោយពាក្យទាំង ៦ នេះ សម្តែងអំពីការមិនមានវិបត្តិ (សេចក្តីខូចខាត) នៃរាងកាយ ចំណែកឯពាក្យថា «កន្លងហួសសម្បុរកាយនៃមនុស្ស» នេះ សម្តែងអំពីភាពបរិបូណ៌នៃរាងកាយ (កាយសម្បត្តិ)។

---

တူလပိစုနော ဝါ ကပ္ပာသပိစုနော ဝါတိ သပ္ပိမဏ္ဍေ ပက္ခိပိတွာ ဌပိတဿ သတဝိဟတဿ တူလပိစုနော ဝါ သတဝိဟတဿ ကပ္ပာသပိစုနော ဝါ ကာယသမ္ဖဿော ဟောတိ. သီတေတိ ရညော သီတကာလေ. ဥဏှေတိ ရညော ဥဏှကာလေ. စန္ဒနဂန္ဓောတိ နိစ္စကာလမေဝ သုပိသိတဿ အဘိနဝဿ စတုဇ္ဇာတိသမာယောဇိတဿ ဟရိစန္ဒနဿ ဂန္ဓော ကာယတော ဝါယတိ. ဥပ္ပလဂန္ဓောတိ ဟသိတကထိတကာလေသု မုခတော နိက္ခန္တော တင်္ခဏံ ဝိကသိတဿေဝ နီလုပ္ပလဿ အတိသုရဘိဂန္ဓော ဝါယတိ.

ពាក្យថា tūlapicuno vā kappāsapicuno vā (ដូចជាគំនរគគីរ ឬគំនរកប្បាស) គឺការប៉ះពាល់ព្រះកាយរបស់ព្រះនាង មានសភាពទន់ល្មើយ ដូចជាគំនរគគីរ ឬគំនរកប្បាស ដែលគេវាយសម្រិតសម្រាំងមួយរយដង ហើយជ្រលក់ទុកក្នុងទឹកដោះថ្លា។ ពាក្យថា sīteti (ត្រជាក់) គឺក្នុងពេលត្រជាក់របស់ព្រះរាជា (ព្រះកាយព្រះនាងនឹងកក់ក្តៅ)។ ពាក្យថា uṇheti (ក្តៅ) គឺក្នុងពេលក្តៅរបស់ព្រះរាជា (ព្រះកាយព្រះនាងនឹងត្រជាក់)។ ពាក្យថា candanagandho (ក្លិនក្រអូបដូចខ្លឹមចន្ទន៍) គឺក្លិនក្រអូបនៃខ្លឹមចន្ទន៍មាសដ៏ថ្មីស្រឡាង ដែលគេកិនយ៉ាងម៉ត់ល្អ លាយដោយគ្រឿងក្រអូប ៤ យ៉ាង តែងភាយចេញពីព្រះកាយរបស់ព្រះនាងគ្រប់ពេលវេលា។ ពាក្យថា uppalagandho (ក្លិនក្រអូបដូចផ្កាឈូក) គឺក្នុងពេលដែលព្រះនាងសើច ឬនិយាយ ក្លិនដ៏ក្រអូបឈ្ងុយឈ្ងប់ ដូចជាក្លិនផ្កាឧប្បលខៀវ (ផ្កាឈូកខៀវ) ដែលទើបនឹងរីកថ្មីៗ តែងភាយចេញពីព្រះឱស្ឋរបស់ព្រះនាង។

---

ဧဝံ [Pg.162] ရူပသမ္ဖဿဂန္ဓသမ္ပတ္တိယုတ္တာယ ပနဿာ သရီရသမ္ပတ္တိယာ အနုရူပံ အာစာရံ ဒဿေတုံ တံ ခေါ ပနာတိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ရာဇာနံ ဒိသွာ နိသိန္နာသနတော အဂ္ဂိဒဍ္ဎာ ဝိယ ပဌမမေဝ ဥဋ္ဌာတီတိ ပုဗ္ဗုဋ္ဌာယိနီ. တသ္မိံ နိသိန္နေ တဿ ရညော တာလဝဏ္ဋေန ဗီဇနာဒိကိစ္စံ ကတွာ ပစ္ဆာ နိပတတိ နိသီဒတီတိ ပစ္ဆာနိပါတိနီ. ကိံ ကရောမိ ဒေဝါတိ တဿ ကိံကာရံ ပဋိဿာဝေတီတိ ကိံကာရပဋိဿာဝိနီ. ရညော မနာပမေဝ စရတိ ကရောတီတိ မနာပစာရိနီ. ယံ ရညော ပိယံ, တဒေဝ ဝဒတီတိ ပိယဝါဒိနီ.

ដើម្បីបង្ហាញនូវមារយាទដ៏សមគួរដល់កាយសម្បត្តិរបស់ព្រះនាង ដែលប្រកបដោយរូប សម្ផស្ស និងក្លិនក្រអូបយ៉ាងនេះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ពាក្យថា taṃ kho pana ជាដើម។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា pubbuṭṭhāyinī (ក្រោកឡើងមុន) គឺកាលបើឃើញព្រះរាជា ព្រះនាងតែងក្រោកឡើងពីកន្លែងអង្គុយមុនគេ ហាក់ដូចជាត្រូវភ្លើងរលាក។ ពាក្យថា pacchānipātinī (សម្រាកក្រោយ) គឺកាលបើព្រះរាជាគង់ហើយ ព្រះនាងតែងធ្វើកិច្ចការផ្សេងៗ មានការបក់ផ្លិតស្លឹករឹតជាដើម ថ្វាយព្រះរាជានោះ រួចទើបសម្រាក ឬអង្គុយជាក្រោយ។ ពាក្យថា kiṃkārapaṭissāvinī (ស្តាប់បង្គាប់ថ្វាយការងារ) គឺព្រះនាងតែងទូលសួរថា «បពិត្រព្រះសម្មតិទេវ ទូលព្រះបង្គំត្រូវធ្វើអ្វីខ្លះ?» រួចទទួលស្តាប់បង្គាប់ការងាររបស់ព្រះរាជានោះ។ ពាក្យថា manāpacārinī (ប្រព្រឹត្តតាមសេចក្តីគាប់ចិត្ត) គឺព្រះនាងតែងប្រព្រឹត្ត និងធ្វើតែសេចក្តីដែលគាប់ព្រះហឫទ័យរបស់ព្រះរាជាប៉ុណ្ណោះ។ ពាក្យថា piyavādinī (និយាយពាក្យជាទីស្រឡាញ់) គឺព្រះនាងតែងពោលតែពាក្យណាដែលជាទីស្រឡាញ់គាប់ចិត្តរបស់ព្រះរាជាប៉ុណ្ណោះ។

---

ဣဒါနိ သွာဿာ အာစာရော ဘာဝသုဒ္ဓိယာ ဧဝ, န သာဌေယျေနာတိ ဒဿေတုံ တံ ခေါ ပနာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ နော အတိစရတီတိ န အတိက္ကမိတွာ စရတိ, အညံ ပုရိသံ စိတ္တေနပိ န ပတ္ထေတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တတ္ထ ယေ တဿာ အာဒိမှိ ‘‘အဘိရူပါ’’တိအာဒယော အန္တေ ‘‘ပုဗ္ဗုဋ္ဌာယိနီ’’တိအာဒယော ဂုဏာ ဝုတ္တာ, တေ ပကတိဂုဏာ ဧဝ ‘‘အတိက္ကန္တာ မာနုသံ ဝဏ္ဏ’’န္တိအာဒယော ပန စက္ကဝတ္တိနော ပုညံ ဥပနိဿာယ စက္ကရတနပါတုဘာဝတော ပဋ္ဌာယ ပုရိမကမ္မာနုဘာဝေန နိဗ္ဗတ္တန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အဘိရူပတာဒိကာပိ ဝါ စက္ကရတနပါတုဘာဝတော ပဋ္ဌာယ သဗ္ဗာကာရပါရိပူရာ ဇာတာ. တေနာဟ ဧဝရူပံ ဣတ္ထိရတနံ ပါတုဘဝတီတိ.

ឥឡូវនេះ ដើម្បីបង្ហាញថា មារយាទរបស់ព្រះនាងនោះ កើតឡើងដោយចិត្តដ៏បរិសុទ្ធពិតប្រាកដ មិនមែនដោយការលាក់ពុតឡើយ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ពាក្យថា taṃ kho pana ជាដើម។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា no aticarati (មិនប្រព្រឹត្តកន្លង) សេចក្តីថា មិនប្រព្រឹត្តកន្លងហួសព្រះរាជាឡើយ សូម្បីតែក្នុងចិត្ត ក៏មិនប្រាថ្នាចង់បានបុរសដទៃឡើយ។ ក្នុងបណ្តាគុណសម្បត្តិទាំងនោះ គុណសម្បត្តិណាដែលសម្តែងទុកក្នុងខាងដើម មានពាក្យថា abhirūpā ជាដើម និងក្នុងខាងចុង មានពាក្យថា pubbuṭṭhāyinī ជាដើម គុណសម្បត្តិទាំងនោះ គឺជាគុណសម្បត្តិធម្មជាតិពិតៗ ចំណែកឯគុណសម្បត្តិមានពាក្យថា «កន្លងហួសសម្បុរកាយនៃមនុស្ស» ជាដើម គួរជ្រាបថា កើតឡើងដោយអានុភាពនៃកម្មមុនៗ ដោយអាស្រ័យលើបុណ្យរបស់ព្រះរាជាចក្រពត្តិ ចាប់តាំងពីការកើតឡើងនៃកែវចក្ររតនៈមក។ មួយម៉្យាងទៀត សូម្បីតែភាពជាស្ត្រីមានរូបល្អជាដើមនោះ ក៏បានដល់នូវភាពបរិបូណ៌គ្រប់ប្រការ ចាប់តាំងពីការកើតឡើងនៃកែវចក្ររតនៈមកដែរ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា «ស្រីរតនៈមានសភាពយ៉ាងនេះ តែងកើតឡើង»។

---

ဂဟပတိရတနဝဏ္ဏနာ

ការពណ៌នាអំពីគហបតីរតនៈ

---

ဧဝံ ပါတုဘူတဣတ္ထိရတနဿ ပန ရညော စက္ကဝတ္တိဿ ဓနကရဏီယာနံ ကိစ္စာနံ ယထာသုခပ္ပဝတ္တနတ္ထံ ဂဟပတိရတနံ ပါတုဘဝတိ. သော ပကတိယာဝ မဟာဘောဂေါ မဟာဘောဂကုလေ ဇာတော ရညော ဓနရာသိဝဍ္ဎကော သေဋ္ဌိ ဂဟပတိ ဟောတိ, စက္ကရတနာနုဘာဝသဟိတံ ပနဿ ကမ္မဝိပါကဇံ ဒိဗ္ဗစက္ခု ပါတုဘဝတိ, ယေန အန္တောပထဝိယံ ယောဇနဗ္ဘန္တရေ နိဓိံ ပဿတိ. သော တံ သမ္ပတ္တိံ ဒိသွာ တုဋ္ဌဟဒယော ဂန္တွာ ရာဇာနံ ဓနေန ပဝါရေတွာ သဗ္ဗာနိ ဓနကရဏီယာနိ သမ္ပာဒေတိ. တေန ဝုတ္တံ ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ…ပေ… ဧဝရူပံ ဂဟပတိရတနံ ပါတုဘဝတီတိ.

ម្យ៉ាងទៀត គហបតីរតនៈ តែងកើតឡើងចំពោះព្រះរាជាចក្រពត្តិ ដែលមានស្រីរតនៈកើតឡើងហើយយ៉ាងនេះ ដើម្បីឲ្យកិច្ចការទាំងឡាយដែលត្រូវធ្វើដោយទ្រព្យសម្បត្តិ ប្រព្រឹត្តទៅបានតាមសេចក្តីប្រាថ្នា។ គហបតីនោះ ជាអ្នកមានទ្រព្យសម្បត្តិច្រើនដោយធម្មជាតិ កើតក្នុងត្រកូលដែលមានទ្រព្យសម្បត្តិច្រើន ជាសេដ្ឋីគហបតីអ្នកបង្កើនគំនរទ្រព្យថ្វាយព្រះរាជា ម្យ៉ាងទៀត ទិព្វចក្ខុដែលកើតអំពីផលនៃកម្ម រួមជាមួយអានុភាពនៃកែវចក្ររតនៈ តែងកើតឡើងដល់គហបតីនោះ ដែលជាហេតុធ្វើឲ្យគាត់មើលឃើញកំណប់ទ្រព្យនៅក្នុងដី ក្នុងចម្ងាយមួយយោជន៍។ គហបតីនោះ កាលបើឃើញសម្បត្តិ (ទិព្វចក្ខុ) នោះហើយ ក៏មានចិត្តត្រេកអរ ទៅគាល់ព្រះរាជា ហើយយាងព្រះរាជាឲ្យប្រើប្រាស់ទ្រព្យសម្បត្តិ រួចចាត់ចែងរាល់កិច្ចការទាំងឡាយដែលត្រូវធ្វើដោយទ្រព្យសម្បត្តិឲ្យសម្រេចរាល់ប្រការ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ មួយវិញទៀត... គហបតីរតនៈមានសភាពយ៉ាងនេះ តែងកើតឡើង»។

---

ပရိဏာယကရတနဝဏ္ဏနာ

ការពណ៌នាអំពីបរិណាយករតនៈ

---

ဧဝံ ပါတုဘူတဂဟပတိရတနဿ ပန ရညော စက္ကဝတ္တိဿ သဗ္ဗကိစ္စသံဝိဓာနသမတ္ထံ ပရိဏာယကရတနံ ပါတုဘဝတိ. သော ရညော ဇေဋ္ဌပုတ္တောဝ ဟောတိ[Pg.163]. ပကတိယာ ဧဝ ပဏ္ဍိတော ဗျတ္တော မေဓာဝီ, ရညော ပုညာနုဘာဝံ နိဿာယ ပနဿ အတ္တနော ကမ္မာနုဘာဝေန ပရစိတ္တဉာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ယေန ဒွါဒသယောဇနာယ ရာဇပရိသာယ စိတ္တာစာရံ ဉတွာ ရညော အဟိတေ ဟိတေ စ ဝဝတ္ထပေတုံ သမတ္ထော ဟောတိ. သောပိ တံ အတ္တနော အာနုဘာဝံ ဒိသွာ တုဋ္ဌဟဒယော ရာဇာနံ သဗ္ဗကိစ္စာနုသာသနေန ပဝါရေတိ. တေန ဝုတ္တံ ပုန စပရံ…ပေ… ပရိဏာယကရတနံ ပါတုဘဝတီတိ. တတ္ထ ဌပေတဗ္ဗံ ဌပေတုန္တိ တသ္မိံ တသ္မိံ ဌာနန္တရေ ဌပေတဗ္ဗံ ဌပေတုံ.

ម្យ៉ាងទៀត បរិណាយករតនៈ ដែលអាចចាត់ចែងរាល់កិច្ចការទាំងពួងបាន តែងកើតឡើងចំពោះព្រះរាជាចក្រពត្តិ ដែលមានគហបតីរតនៈកើតឡើងហើយយ៉ាងនេះ។ បរិណាយករតនៈនោះ គឺត្រូវជាព្រះរាជបុត្រច្បងរបស់ព្រះរាជា។ ព្រះរាជបុត្រនោះ ជាអ្នកមានប្រាជ្ញា ឈ្លាសវៃ មានគំនិតមុតស្រួចដោយធម្មជាតិ ម្យ៉ាងទៀត ដោយអាស្រ័យអានុភាពបុណ្យរបស់ព្រះរាជា និងដោយអានុភាពកម្មរបស់ខ្លួន បរចិត្តញាណ (ញាណដឹងចិត្តអ្នកដទៃ) តែងកើតឡើងដល់ព្រះរាជបុត្រនោះ ដែលជាហេតុធ្វើឲ្យអាចដឹងនូវគំនិត និងការប្រព្រឹត្តនៃរាជបរិស័ទក្នុងចម្ងាយ ១២ យោជន៍ ហើយអាចកំណត់ដឹងនូវអ្វីដែលជាប្រយោជន៍ និងមិនមែនជាប្រយោជន៍ថ្វាយព្រះរាជាបាន។ សូម្បីតែព្រះរាជបុត្រនោះ កាលបើឃើញអានុភាពរបស់ខ្លួននោះហើយ ក៏មានចិត្តត្រេកអរ យាងព្រះរាជាឲ្យប្រើប្រាស់ខ្លួនក្នុងការអនុសាសន៍រាល់កិច្ចការទាំងពួង។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា «មួយវិញទៀត... បរិណាយករតនៈ តែងកើតឡើង»។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា ṭhapetabbaṃ ṭhapetuṃ (តែងតាំងអ្នកដែលគួរតែងតាំង) សេចក្តីថា ដើម្បីតែងតាំងពួកអាមាត្យដែលគួរតែងតាំង ក្នុងឋានន្តរសក្តិនោះៗ។

---

၂၅၉. သမဝေပါကိနိယာတိအာဒိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ.

២៥៩. ពាក្យថា samavepākiniyā ជាដើម ត្រូវបានពន្យល់រួចមកហើយក្នុងផ្នែកខាងក្រោម។

---

၂၆၀. ကဋဂ္ဂဟေနာတိ ဇယဂ္ဂါဟေန. မဟန္တံ ဘောဂက္ခန္ဓန္တိ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ ဒွေ ဝါ တီဏိ ဝါ သတသဟဿာနိ. ကေဝလာ ပရိပူရာ ပဏ္ဍိတဘူမီတိ ပဏ္ဍိတော တီဏိ သုစရိတာနိ ပူရေတွာ သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တတိ, တတော မနုဿလောကံ အာဂစ္ဆန္တော ကုလရူပဘောဂသမ္ပတ္တိယံ နိဗ္ဗတ္တတိ, တတ္ထ ဌိတော တီဏိ စ သုစရိတာနိ ပူရေတွာ ပုန သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တတီတိ အယံ သကလာ ပရိပုဏ္ဏာ ပဏ္ဍိတဘူမိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

២៦០. ពាក្យថា kaṭaggahena សេចក្តីថា ដោយការឈ្នះភ្នាល់។ ពាក្យថា mahantaṃ bhogakkhandhaṃ (គំនរភោគសម្បត្តិដ៏ច្រើន) សេចក្តីថា ទ្រព្យសម្បត្តិពីរ ឬបីសែនកហាបណៈ ក្នុងពេលតែមួយ។ ពាក្យថា kevalā paripūrā paṇḍitabhūmi (ភូមិរបស់បណ្ឌិតដ៏ពេញបរិបូណ៌ទាំងស្រុង) សេចក្តីថា បណ្ឌិតតែងបំពេញសុចរិត ៣ យ៉ាង រួចទៅកើតក្នុងឋានសួគ៌ កាលបើច្យុតពីឋានសួគ៌នោះមកកាន់មនុស្សលោកវិញ តែងកើតក្នុងត្រកូលខ្ពង់ខ្ពស់ មានរូបសម្បត្តិ និងភោគសម្បត្តិដ៏បរិបូណ៌ កាលដែលស្ថិតនៅក្នុងមនុស្សលោកនោះ ក៏បំពេញសុចរិត ៣ យ៉ាងម្តងទៀត ហើយទៅកើតក្នុងឋានសួគ៌វិញ នេះឈ្មោះថា ភូមិរបស់បណ្ឌិតដ៏ពេញបរិបូណ៌ទាំងស្រុង។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គឺច្បាស់លាស់ស្រាប់ហើយក្នុងគ្រប់ទីកន្លែង។

---

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

ក្នុងអដ្ឋកថាមជ្ឈិមនិកាយ ឈ្មោះបបញ្ចសូទនី

---

ဗာလပဏ္ဍိတသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការពណ៌នាអំពីពាលបណ្ឌិតសូត្រ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

---

၁၀. ဒေဝဒူတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១០. ការពណ៌នាអំពីទេវទូតសូត្រ

---

၂၆၁. ဧဝံ မေ သုတန္တိ ဒေဝဒူတသုတ္တံ. တတ္ထ ဒွေ အဂါရာတိအာဒိ အဿပုရသုတ္တေ ဝိတ္ထာရိတမေဝ.

២៦១. ព្រះសូត្រដែលផ្តើមឡើងដោយពាក្យថា evaṃ me sutaṃ នោះ គឺទេវទូតសូត្រ។ ក្នុងព្រះសូត្រនោះ ពាក្យថា dve agārā ជាដើម ត្រូវបានពន្យល់យ៉ាងពិស្តាររួចមកហើយក្នុងអស្សបុរសូត្រ។

---

၂၆၂. နိရယံ ဥပပန္နာတိ ဘဂဝါ ကတ္ထစိ နိရယတော ပဋ္ဌာယ ဒေသနံ ဒေဝလောကေန ဩသာပေတိ, ကတ္ထစိ ဒေဝလောကတော ပဋ္ဌာယ နိရယေန ဩသာပေတိ. သစေ သဂ္ဂသမ္ပတ္တိံ ဝိတ္ထာရေတွာ ကထေတုကာမော ဟောတိ, နိရယဒုက္ခံ ဧကဒေသတော ကထေတိ, တိရစ္ဆာနယောနိဒုက္ခံ ပေတ္တိဝိသယဒုက္ခံ မနုဿလောကသမ္ပတ္တိံ ဧကဒေသတော ကထေတိ, သဂ္ဂသမ္ပတ္တိမေဝ ဝိတ္ထာရေတိ. သစေ နိရယဒုက္ခံ ဝိတ္ထာရေတွာ ကထေတုကာမော ဟောတိ, ဒေဝလောကမနုဿလောကေသု [Pg.164] သမ္ပတ္တိံ တိရစ္ဆာနယောနိပေတ္တိဝိသယေသု စ ဒုက္ခံ ဧကဒေသတော ကထေတိ, နိရယဒုက္ခမေဝ ဝိတ္ထာရေတိ. သော ဣမသ္မိံ သုတ္တေ နိရယဒုက္ခံ ဝိတ္ထာရေတုကာမော, တသ္မာ ဒေဝလောကတော ပဋ္ဌာယ ဒေသနံ နိရယေန ဩသာပေတိ. ဒေဝလောကမနုဿလောကသမ္ပတ္တိယော တိရစ္ဆာနယောနိပေတ္တိဝိသယဒုက္ခာနိ စ ဧကဒေသတော ကထေတွာ နိရယဒုက္ခမေဝ ဝိတ္ထာရေန ကထေတုံ တမေနံ, ဘိက္ခဝေ, နိရယပါလာတိအာဒိမာဟ.

២៦២. ពាក្យថា nirayaṃ upapannā (កើតក្នុងនរក) សេចក្តីថា ព្រះមានព្រះភាគក្នុងទីខ្លះ តែងផ្តើមសម្តែងធម៌តាំងពីនរកទៅ ហើយបញ្ចប់ដោយឋានសួគ៌ ក្នុងទីខ្លះ តែងផ្តើមតាំងពីឋានសួគ៌ទៅ ហើយបញ្ចប់ដោយនរក។ ប្រសិនបើព្រះអង្គប្រាថ្នានឹងសម្តែងអំពីសក្កសម្បត្តិ (សម្បត្តិឋានសួគ៌) ឲ្យពិស្តារ ព្រះអង្គតែងសម្តែងទុក្ខក្នុងនរកត្រឹមតែមួយផ្នែក សម្តែងទុក្ខក្នុងកំណើតតិរច្ឆាន ទុក្ខក្នុងប្រេតវិស័យ និងសម្បត្តិក្នុងមនុស្សលោកត្រឹមតែមួយផ្នែក ហើយសម្តែងតែសក្កសម្បត្តិប៉ុណ្ណោះឲ្យពិស្តារ។ ប្រសិនបើព្រះអង្គប្រាថ្នានឹងសម្តែងអំពីទុក្ខក្នុងនរកឲ្យពិស្តារ ព្រះអង្គតែងសម្តែងសម្បត្តិក្នុងទេវលោក និងមនុស្សលោក និងទុក្ខក្នុងកំណើតតិរច្ឆាន និងប្រេតវិស័យត្រឹមតែមួយផ្នែក ហើយសម្តែងតែទុក្ខក្នុងនរកប៉ុណ្ណោះឲ្យពិស្តារ។ ក្នុងព្រះសូត្រនេះ ព្រះអង្គប្រាថ្នានឹងសម្តែងអំពីទុក្ខក្នុងនរកឲ្យពិស្តារ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះអង្គផ្តើមសម្តែងតាំងពីទេវលោកទៅ ហើយបញ្ចប់ដោយនរក។ ព្រះអង្គសម្តែងសម្បត្តិក្នុងទេវលោក និងមនុស្សលោក និងទុក្ខក្នុងកំណើតតិរច្ឆាន និងប្រេតវិស័យត្រឹមតែមួយផ្នែក រួចហើយដើម្បីសម្តែងតែទុក្ខក្នុងនរកប៉ុណ្ណោះឲ្យពិស្តារ ព្រះអង្គទើបត្រាស់ពាក្យថា tamenaṃ, bhikkhave, nirayapālā (ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ពួកនាយនិរយបាលតែងធ្វើទារុណកម្មបុគ្គលនោះ) ជាដើម។

---

တတ္ထ ဧကစ္စေ ထေရာ ‘‘နိရယပါလာ နာမ နတ္ထိ, ယန္တရူပံ ဝိယ ကမ္မမေဝ ကာရဏံ ကာရေတီ’’တိ ဝဒန္တိ. တေသံ တံ ‘‘အတ္ထိ နိရယေ နိရယပါလာတိ, အာမန္တာ, အတ္ထိ စ ကာရဏိကာ’’တိအာဒိနာ နယေန အဘိဓမ္မေ (ကထာ. ၈၆၆) ပဋိသေဓိတမေဝ. ယထာ ဟိ မနုဿလောကေ ကမ္မကာရဏကာရကာ အတ္ထိ, ဧဝမေဝ နိရယေ နိရယပါလာ အတ္ထီတိ. ယမဿ ရညောတိ ယမရာဇာ နာမ ဝေမာနိကပေတရာဇာ, ဧကသ္မိံ ကာလေ ဒိဗ္ဗဝိမာနေ ဒိဗ္ဗကပ္ပရုက္ခဒိဗ္ဗဥယျာနဒိဗ္ဗနာဋကာဒိသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝတိ, ဧကသ္မိံ ကာလေ ကမ္မဝိပါကံ, ဓမ္မိကော ရာဇာ. န စေသ ဧကောဝ ဟောတိ, စတူသု ပန ဒွါရေသု စတ္တာရော ဇနာ ဟောန္တိ. နာဒ္ဒသန္တိ အတ္တနော သန္တိကေ ပေသိတဿ ကဿစိ ဒေဝဒူတဿ အဘာဝံ သန္ဓာယ ဧဝံ ဝဒတိ. အထ နံ ယမော ‘‘နာယံ ဘာသိတဿ အတ္ထံ သလ္လက္ခေတီ’’တိ ဉတွာ သလ္လက္ခာပေတုကာမော အမ္ဘောတိအာဒိမာဟ.

ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ព្រះថេរៈខ្លះពោលថា «នាយនិរយបាលពិតប្រាកដមិនមានឡើយ មានតែកម្មរបស់ខ្លួនប៉ុណ្ណោះដែលធ្វើទារុណកម្ម ដូចជាគ្រឿងយន្ត»។ ពាក្យរបស់ព្រះថេរៈទាំងនោះ ត្រូវបានបដិសេធរួចហើយក្នុងអភិធម្ម (គម្ពីរកថាវត្ថុ) ដោយន័យជាដើមថា «តើនាយនិរយបាលមាននៅក្នុងនរកដែរឬទេ? អើ មាន! ហើយពួកអ្នកធ្វើទារុណកម្មក៏មានដែរ»។ ពិតណាស់ ដូចជាពួកអ្នកធ្វើទារុណកម្ម (ពេជ្ឈឃាត) មាននៅក្នុងមនុស្សលោកយ៉ាងណា នាយនិរយបាលក៏មាននៅក្នុងនរកយ៉ាងនោះដែរ។ ពាក្យថា yamassa rañño (នៃស្តេចយមរាជ) សេចក្តីថា ស្តេចយមរាជ គឺជាស្តេចវេមានិកប្រេត ក្នុងសម័យខ្លះ តែងសោយសម្បត្តិទិព្វ មានវិមានទិព្វ ដើមកប្បព្រឹក្សទិព្វ ឧទ្យានទិព្វ និងរបាំទិព្វជាដើម ក្នុងសម័យខ្លះ ក៏សោយផលនៃកម្មអកុសល ព្រះអង្គជាស្តេចប្រកបដោយធម៌។ ម្យ៉ាងទៀត ស្តេចយមរាជនេះ មិនមែនមានតែមួយអង្គឡើយ គឺមាន ៤ អង្គ នៅត្រង់ទ្វារទាំង ៤។ ពាក្យថា nāddasa (អ្នកមិនបានឃើញទេឬ) គឺបុរសដែលធ្លាក់នរកនោះ ពោលសំដៅដល់ការមិនមានទេវទូតណាមួយដែលគេបញ្ជូនមកជិតខ្លួនឡើយ។ គ្រានោះ ស្តេចយមរាជដឹងថា «បុរសនេះមិនយល់សេចក្តីនៃពាក្យដែលពោលឡើយ» កាលបើប្រាថ្នានឹងឲ្យបុរសនោះយល់ ទើបត្រាស់ពាក្យថា ambho (នែបុរសដ៏ចម្រើន) ជាដើម។

---

ဇာတိဓမ္မောတိ ဇာတိသဘာဝေါ, အပရိမုတ္တော ဇာတိယာ, ဇာတိ နာမ မယှံ အဗ္ဘန္တရေယေဝ အတ္ထီတိ. ပရတော ဇရာဓမ္မောတိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော.

ពាក្យថា jātidhammo (មានជាតិជាធម្មតា) សេចក្តីថា មានសភាវៈនៃការកើត មិនទាន់រួចផុតពីជាតិឡើយ សេចក្តីថា ជាតិ (ការកើត) នេះ តែងមាននៅក្នុងខ្លួនរបស់ខ្ញុំពិតប្រាកដ។ ក្នុងពាក្យជាបន្ទាប់ៗទៅ មានពាក្យថា jarādhammo (មានជរាជាធម្មតា) ជាដើម ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

---

၂၆၃. ပဌမံ ဒေဝဒူတံ သမနုယုဉ္ဇိတွာတိ ဧတ္ထ ဒဟရကုမာရော အတ္ထတော ဧဝံ ဝဒတိ နာမ ‘‘ပဿထ, ဘော, မယှမ္ပိ တုမှာကံ ဝိယ ဟတ္ထပါဒါ အတ္ထိ, သကေ ပနမှိ မုတ္တကရီသေ ပလိပန္နော, အတ္တနော ဓမ္မတာယ ဥဋ္ဌဟိတွာ နှာယိတုံ န သက္ကောမိ, အဟံ ကိလိဋ္ဌဂတ္တောမှိ, နှာပေထ မန္တိ ဝတ္တုမ္ပိ န သက္ကောမိ, ဇာတိတောမှိ အပရိမုတ္တတာယ ဧဒိသော ဇာတော. န ခေါ ပနာဟမေဝ, တုမှေပိ ဇာတိတော အပရိမုတ္တာဝ. ယထေဝ ဟိ မယှံ, ဧဝံ တုမှာကမ္ပိ ဇာတိ အာဂမိဿတိ, ဣတိ တဿာ ပုရေ အာဂမနာဝ ကလျာဏံ ကရောထာ’’တိ. တေနေသ ဒေဝဒူတော နာမ ဇာတော, ဝစနတ္ထော ပန မဃဒေဝသုတ္တေ ဝုတ္တောဝ.

២៦៣. ក្នុងបទថា «paṭhamaṃ devadūtaṃ samanuyuñjitvā» នេះ សេចក្តីពន្យល់មានដូចតទៅ៖ កុមារតូច សូម្បីមិននិយាយដោយផ្ទាល់ ក៏ឈ្មោះថាពោលដោយអត្ថ (ដោយការកើតឡើងនៃហេតុ) យ៉ាងនេះថា៖ «ម្នាលអ្នកទាំងឡាយដ៏ចម្រើន សូមមើលចុះ សូម្បីខ្ញុំក៏មានដៃជើង ដូចជាអ្នកទាំងឡាយដែរ ប៉ុន្តែខ្ញុំលិចលង់នៅក្នុងទឹកនោមនិងលាមករបស់ខ្លួន មិនអាចក្រោកឡើងដើម្បីងូតទឹកដោយខ្លួនឯងបានឡើយ ខ្ញុំមានរាងកាយប្រឡាក់ប្រឡូសដោយវត្ថុមិនស្អាត សូម្បីតែពាក្យថា 'សូមជួយងូតទឹកឲ្យខ្ញុំផង' ក៏ខ្ញុំមិនអាចនិយាយបានដែរ ព្រោះតែខ្ញុំមិនទាន់រួចផុតពីជាតិ (ការកើត) ទើបកើតមកមានសភាពបែបនេះ។ មិនមែនតែខ្ញុំម្នាក់ប៉ុណ្ណោះទេ សូម្បីតែអ្នកទាំងឡាយក៏មិនទាន់រួចផុតពីជាតិដែរ។ ព្រោះថា ជាតិបានមកដល់ខ្ញុំយ៉ាងណា ជាតិក៏នឹងមកដល់អ្នកទាំងឡាយយ៉ាងនោះដែរ ហេតុនោះ មុនពេលដែលជាតិនោះមកដល់ សូមអ្នកទាំងឡាយធ្វើនូវកុសលធម៌កុំបីធ្វេសប្រហែសឡើយ»។ ព្រោះហេតុនោះ កុមារនេះទើបឈ្មោះថាជា «ទេវទូត»។ ចំណែកឯសេចក្តីពន្យល់នៃពាក្យ (ទេវទូត) នេះ ត្រូវបានសម្តែងរួចហើយក្នុងមឃទេវសូត្រ។

---

ဒုတိယံ [Pg.165] ဒေဝဒူတန္တိ ဧတ္ထာပိ ဇရာဇိဏ္ဏသတ္တော အတ္ထတော ဧဝံ ဝဒတိ နာမ – ‘‘ပဿထ, ဘော, အဟမ္ပိ တုမှေ ဝိယ တရုဏော အဟောသိံ ဦရုဗလဗာဟုဗလဇဝနသမ္ပန္နော, တဿ မေ တာ ဗလဇဝနသမ္ပတ္တိယော အန္တရဟိတာ, ဝိဇ္ဇမာနာပိ မေ ဟတ္ထပါဒါ ဟတ္ထပါဒကိစ္စံ န ကရောန္တိ, ဇရာယမှိ အပရိမုတ္တတာယ ဧဒိသော ဇာတော. န ခေါ ပနာဟမေဝ, တုမှေပိ ဇရာယ အပရိမုတ္တာဝ. ယထေဝ ဟိ မယှံ, ဧဝံ တုမှာကမ္ပိ ဇရာ အာဂမိဿတိ, ဣတိ တဿာ ပုရေ အာဂမနာဝ ကလျာဏံ ကရောထာ’’တိ. တေနေသ ဒေဝဒူတော နာမ ဇာတော.

ក្នុងបទថា «dutiyaṃ devadūtaṃ» នេះ សូម្បីតែបុគ្គលដែលដល់នូវសេចក្តីចាស់ជរា ក៏ឈ្មោះថាពោលដោយអត្ថយ៉ាងនេះថា៖ «ម្នាលអ្នកទាំងឡាយដ៏ចម្រើន សូមមើលចុះ សូម្បីខ្ញុំក៏ធ្លាប់ជាអ្នកកំលោះមានកម្លាំងភ្លៅ កម្លាំងដើមដៃ និងមានសន្ទុះលឿនស្លេវ ដូចជាអ្នកទាំងឡាយដែរ ប៉ុន្តែឥឡូវនេះ កម្លាំងនិងសន្ទុះទាំងនោះរបស់ខ្ញុំបានរលាយបាត់អស់ទៅហើយ ទោះបីជាដៃជើងរបស់ខ្ញុំនៅមាន ក៏មិនអាចធ្វើកិច្ចការរបស់ដៃជើងបានឡើយ ព្រោះតែខ្ញុំមិនទាន់រួចផុតពីជរា (សេចក្តីចាស់) ទើបកើតមកមានសភាពបែបនេះ។ មិនមែនតែខ្ញុំម្នាក់ប៉ុណ្ណោះទេ សូម្បីតែអ្នកទាំងឡាយក៏មិនទាន់រួចផុតពីជរាដែរ។ ព្រោះថា ជរាបានមកដល់ខ្ញុំយ៉ាងណា ជរាក៏នឹងមកដល់អ្នកទាំងឡាយយ៉ាងនោះដែរ ហេតុនោះ មុនពេលដែលជរានោះមកដល់ សូមអ្នកទាំងឡាយធ្វើនូវកុសលធម៌កុំបីធ្វេសប្រហែសឡើយ»។ ព្រោះហេតុនោះ បុគ្គលចាស់ជរានេះទើបឈ្មោះថាជា «ទេវទូត»។

---

တတိယံ ဒေဝဒူတန္တိ ဧတ္ထာပိ ဂိလာနသတ္တော အတ္ထတော ဧဝ ဝဒတိ နာမ – ‘‘ပဿထ, ဘော, အဟမ္ပိ တုမှေ ဝိယ နိရောဂေါ အဟောသိံ, သောမှိ ဧတရဟိ ဗျာဓိနာ အဘိဟတော သကေ မုတ္တကရီသေ ပလိပန္နော, ဥဋ္ဌာတုမ္ပိ န သက္ကောမိ, ဝိဇ္ဇမာနာပိ မေ ဟတ္ထပါဒါ ဟတ္ထပါဒကိစ္စံ န ကရောန္တိ, ဗျာဓိတောမှိ အပရိမုတ္တတာယ ဧဒိသော ဇာတော. န ခေါ ပနာဟမေဝ, တုမှေပိ ဗျာဓိတော အပရိမုတ္တာဝ. ယထေဝ ဟိ မယှံ, ဧဝံ တုမှာကံ ဗျာဓိ အာဂမိဿတိ, ဣတိ တဿ ပုရေ အာဂမနာဝ ကလျာဏံ ကရောထာ’’တိ. တေနေသ ဒေဝဒူတော နာမ ဇာတော.

ក្នុងបទថា «tatiyaṃ devadūtaṃ» នេះ សូម្បីតែបុគ្គលដែលឈឺថ្កាត់ ក៏ឈ្មោះថាពោលដោយអត្ថយ៉ាងនេះថា៖ «ម្នាលអ្នកទាំងឡាយដ៏ចម្រើន សូមមើលចុះ សូម្បីខ្ញុំក៏ធ្លាប់ជាអ្នកគ្មានរោគ ដូចជាអ្នកទាំងឡាយដែរ ប៉ុន្តែឥឡូវនេះ ខ្ញុំត្រូវបានព្យាធិ (ជំងឺ) គ្របដណ្តប់ លិចលង់នៅក្នុងទឹកនោមនិងលាមករបស់ខ្លួន សូម្បីតែក្រោកឈរ ក៏មិនអាចធ្វើបានឡើយ ទោះបីជាដៃជើងរបស់ខ្ញុំនៅមាន ក៏មិនអាចធ្វើកិច្ចការរបស់ដៃជើងបានឡើយ ព្រោះតែខ្ញុំមិនទាន់រួចផុតពីព្យាធិ ទើបកើតមកមានសភាពបែបនេះ។ មិនមែនតែខ្ញុំម្នាក់ប៉ុណ្ណោះទេ សូម្បីតែអ្នកទាំងឡាយក៏មិនទាន់រួចផុតពីព្យាធិដែរ។ ព្រោះថា ព្យាធិបានមកដល់ខ្ញុំយ៉ាងណា ព្យាធិក៏នឹងមកដល់អ្នកទាំងឡាយយ៉ាងនោះដែរ ហេតុនោះ មុនពេលដែលព្យាធិនោះមកដល់ សូមអ្នកទាំងឡាយធ្វើនូវកុសលធម៌កុំបីធ្វេសប្រហែសឡើយ»។ ព្រោះហេតុនោះ បុគ្គលឈឺថ្កាត់នេះទើបឈ្មោះថាជា «ទេវទូត»។

---

၂၆၅. စတုတ္ထံ ဒေဝဒူတန္တိ ဧတ္ထ ပန ကမ္မကာရဏာ ဝါ ဒေဝဒူတာတိ ကာတဗ္ဗာ ကမ္မကာရဏိကာ ဝါ. တတ္ထ ပန ကမ္မကာရဏပက္ခေ ဗာတ္တိံသ တာဝ ကမ္မကာရဏာ အတ္ထတော ဧဝံ ဝဒန္တိ နာမ – ‘‘မယံ နိဗ္ဗတ္တမာနာ န ရုက္ခေ ဝါ ပါသာဏေ ဝါ နိဗ္ဗတ္တာမ, တုမှာဒိသာနံ သရီရေ နိဗ္ဗတ္တာမ, ဣတိ အမှာကံ ပုရေ နိဗ္ဗတ္တိတောဝ ကလျာဏံ ကရောထာ’’တိ. တေနေတေ ဒေဝဒူတာ နာမ ဇာတာ. ကမ္မကာရဏိကာပိ အတ္ထတော ဧဝံ ဝဒန္တိ နာမ – ‘‘မယံ ဒွတ္တိံသ ကမ္မကာရဏာ ကရောန္တာ န ရုက္ခာဒီသု ကရောမ, တုမှာဒိသေသု သတ္တေသုယေဝ ကရောမ, ဣတိ အမှာကံ တုမှေသု ပုရေ ကမ္မကာရဏာကရဏတောဝ ကလျာဏံ ကရောထာ’’တိ. တေနေတေပိ ဒေဝဒူတာ နာမ ဇာတာ.

២៦៥. ក្នុងបទថា «catutthaṃ devadūtaṃ» នេះ ការធ្វើទារុណកម្ម (កម្មការណៈ) ៣២ យ៉ាងក្តី ឬពួកអ្នកធ្វើទារុណកម្ម (កម្មការណិកៈ) ក្តី គប្បីដឹងថាជា «ទេវទូត»។ ក្នុងចំណោមពីរយ៉ាងនោះ ក្នុងចំណែកនៃការធ្វើទារុណកម្ម ការធ្វើទារុណកម្ម ៣២ យ៉ាង សូម្បីមិននិយាយដោយផ្ទាល់ ក៏ឈ្មោះថាពោលដោយអត្ថយ៉ាងនេះថា៖ «ពួកយើងកាលកើតឡើង មិនមែនកើតឡើងនៅលើដើមឈើ ឬលើផ្ទាំងថ្មឡើយ គឺកើតឡើងនៅលើរាងកាយរបស់មនុស្សទាំងឡាយដែលមានសភាពដូចជាអ្នក ហេតុនោះ មុនពេលដែលពួកយើងកើតឡើង សូមអ្នកទាំងឡាយធ្វើនូវកុសលធម៌កុំបីធ្វេសប្រហែសឡើយ»។ ព្រោះហេតុនោះ ការធ្វើទារុណកម្មទាំងនោះទើបឈ្មោះថាជា «ទេវទូត»។ សូម្បីពួកអ្នកធ្វើទារុណកម្ម ក៏ឈ្មោះថាពោលដោយអត្ថយ៉ាងនេះថា៖ «ពួកយើងកាលធ្វើនូវទារុណកម្ម ៣២ យ៉ាង មិនមែនធ្វើលើដើមឈើជាដើមឡើយ គឺធ្វើលើសត្វទាំងឡាយដែលមានសភាពដូចជាអ្នកទាំងឡាយតែប៉ុណ្ណោះ ហេតុនោះ មុនពេលដែលពួកយើងធ្វើទារុណកម្មលើអ្នកទាំងឡាយ សូមអ្នកទាំងឡាយធ្វើនូវកុសលធម៌កុំបីធ្វេសប្រហែសឡើយ»។ ព្រោះហេតុនោះ សូម្បីពួកអ្នកធ្វើទារុណកម្មទាំងនោះ ក៏ឈ្មោះថាជា «ទេវទូត» ដែរ។

---

၂၆၆. ပဉ္စမံ ဒေဝဒူတန္တိ ဧတ္ထ မတကသတ္တော အတ္ထတော ဧဝံ ဝဒတိ နာမ – ‘‘ပဿထ ဘော မံ အာမကသုသာနေ ဆဍ္ဍိတံ ဥဒ္ဓုမာတကာဒိဘာဝံ ပတ္တံ, မရဏတောမှိ အပရိမုတ္တတာယ ဧဒိသော ဇာတော. န ခေါ ပနာဟမေဝ, တုမှေပိ [Pg.166] မရဏတော အပရိမုတ္တာဝ. ယထေဝ ဟိ မယှံ, ဧဝံ တုမှာကမ္ပိ မရဏံ အာဂမိဿတိ, ဣတိ တဿ ပုရေ အာဂမနာဝ ကလျာဏံ ကရောထာ’’တိ. တေနေသ ဒေဝဒူတော နာမ ဇာတော.

២៦៦. ក្នុងបទថា «pañcamaṃ devadūtaṃ» នេះ សត្វដែលស្លាប់ទៅហើយ សូម្បីមិននិយាយដោយផ្ទាល់ ក៏ឈ្មោះថាពោលដោយអត្ថយ៉ាងនេះថា៖ «ម្នាលអ្នកទាំងឡាយដ៏ចម្រើន សូមមើលចុះ ខ្ញុំដែលគេបោះបង់ចោលក្នុងព្រៃស្មសានដ៏ស្រស់ៗ ដល់នូវសភាពហើមប៉ោងជាដើមនេះ ព្រោះតែខ្ញុំមិនទាន់រួចផុតពីមរណៈ (សេចក្តីស្លាប់) ទើបកើតមកមានសភាពបែបនេះ។ មិនមែនតែខ្ញុំម្នាក់ប៉ុណ្ណោះទេ សូម្បីតែអ្នកទាំងឡាយក៏មិនទាន់រួចផុតពីមរណៈដែរ។ ព្រោះថា មរណៈបានមកដល់ខ្ញុំយ៉ាងណា មរណៈក៏នឹងមកដល់អ្នកទាំងឡាយយ៉ាងនោះដែរ ហេតុនោះ មុនពេលដែលមរណៈនោះមកដល់ សូមអ្នកទាំងឡាយធ្វើនូវកុសលធម៌កុំបីធ្វេសប្រហែសឡើយ»។ ព្រោះហេតុនោះ សាកសពនេះទើបឈ្មោះថាជា «ទេវទូត»។

---

ဣမံ ပန ဒေဝဒူတာနုယောဂံ ကော လဘတိ, ကော န လဘတီတိ? ယေန တာဝ ဗဟုံ ပါပံ ကတံ, သော ဂန္တွာ နိရယေ နိဗ္ဗတ္တတိယေဝ. ယေန ပန ပရိတ္တံ ပါပကမ္မံ ကတံ, သော လဘတိ. ယထာ ဟိ သဘဏ္ဍံ စောရံ ဂဟေတွာ ကတ္တဗ္ဗမေဝ ကရောန္တိ, န ဝိနိစ္ဆိနန္တိ. အနုဝိဇ္ဇိတွာ ဂဟိတံ ပန ဝိနိစ္ဆယဋ္ဌာနံ နယန္တိ, သော ဝိနိစ္ဆယံ လဘတိ. ဧဝံသမ္ပဒမေတံ. ပရိတ္တပါပကမ္မာ ဟိ အတ္တနော ဓမ္မတာယပိ သရန္တိ, သာရိယမာနာပိ သရန္တိ.

សួរថា ចុះការសាកសួរដេញដោលអំពីទេវទូតនេះ តើបុគ្គលណាទទួលបាន បុគ្គលណាមិនទទួលបាន? ឆ្លើយថា បុគ្គលណាដែលបានធ្វើបាបកម្មទុកជាច្រើន បុគ្គលនោះរមែងទៅកើតក្នុងនរកភ្លាមៗតែម្តង (មិនបាច់សាកសួរឡើយ)។ ចំណែកឯបុគ្គលណាដែលបានធ្វើបាបកម្មបន្តិចបន្តួច បុគ្គលនោះរមែងទទួលបានការសាកសួរដេញដោល។ ប្រៀបដូចជាពួកអាជ្ញាធរ កាលចាប់បានចោរព្រមទាំងទ្រព្យសម្បត្តិភស្តុតាងហើយ រមែងដាក់ទណ្ឌកម្មភ្លាមៗ ដោយមិនបាច់កាត់ក្តីឡើយ ប៉ុន្តែបើចាប់បានជនសង្ស័យដែលត្រូវស៊ើបអង្កេតជាមុន គេរមែងនាំទៅកាន់សាលាកាត់ក្តី ហើយជននោះរមែងទទួលបានការកាត់ក្តី យ៉ាងណាមិញ សេចក្តីនេះក៏មានឧបមេយ្យយ៉ាងនោះដែរ។ ព្រោះថា ពួកសត្វដែលមានបាបកម្មបន្តិចបន្តួច រមែងរលឹកឃើញនូវកុសលកម្មរបស់ខ្លួនបាន ដោយសភាវៈផ្ទាល់ខ្លួនខ្លះ ឬកាលដែលព្រះយមរាជជួយដាស់តឿនឲ្យរលឹក ក៏រលឹកឃើញបានខ្លះ។

---

တတ္ထ ဒီဃဇယန္တဒမိဠော နာမ အတ္တနော ဓမ္မတာယ သရိ. သော ကိရ ဒမိဠော သုမနဂိရိဝိဟာရေ အာကာသစေတိယံ ရတ္တပဋေန ပူဇေသိ. အထ နိရယေ ဥဿဒသာမန္တေ နိဗ္ဗတ္တော အဂ္ဂိဇာလသဒ္ဒံ သုတွာဝ အတ္တနော ပူဇိတပဋံ အနုဿရိ, သော ဂန္တွာ သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တော. အပရောပိ ပုတ္တဿ ဒဟရဘိက္ခုနော ခလိသာဋကံ ဒေန္တော ပါဒမူလေ ဌပေသိ, မရဏကာလမှိ ပဋပဋာတိ သဒ္ဒေ နိမိတ္တံ ဂဏှိ, သောပိ ဥဿဒသာမန္တေ နိဗ္ဗတ္တော ဇာလသဒ္ဒေန တံ သာဋကံ အနုဿရိတွာ သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တော. ဧဝံ တာဝ အတ္တနော ဓမ္မတာယ ကုသလံ ကမ္မံ သရိတွာ သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တတီတိ.

ក្នុងចំណោមបុគ្គលទាំងនោះ ជនជាតិទមិឡម្នាក់ឈ្មោះ ទីឃជយន្តៈ បានរលឹកឃើញកុសលកម្មដោយសភាវៈផ្ទាល់ខ្លួន។ ឮថា ជនជាតិទមិឡនោះ បានបូជាព្រះអាកាសចេតិយក្នុងសុមនគិរិវិហារ ដោយសំពត់ពណ៌ក្រហម។ ក្រោយមក គាត់បានទៅកើតក្នុងឧស្សទនរកដ៏កៀកក្បែរ កាលបានឮសំឡេងអណ្តាតភ្លើងនរកឆេះសន្ធោសន្ធៅ ក៏រលឹកឃើញដល់សំពត់ក្រហមដែលខ្លួនបានបូជា រួចក៏បានចាកចេញទៅកើតក្នុងឋានសួគ៌។ ចំណែកឯឧបាសកម្នាក់ទៀត កាលប្រគេនសំពត់កាឡី ដល់កូនប្រុសដែលជាភិក្ខុខ្ចី បានដាក់សំពត់នោះនៅទៀបជើង ក្នុងពេលជិតស្លាប់ គាត់បានយកសំឡេងសំពត់បោកបក់ផាត់ៗធ្វើជាអារម្មណ៍ គាត់ក៏បានទៅកើតក្នុងឧស្សទនរកដ៏កៀកក្បែរដែរ ប៉ុន្តែដោយសារសំឡេងអណ្តាតភ្លើងនរក ធ្វើឲ្យគាត់រលឹកឃើញដល់សំពត់នោះ រួចក៏បានទៅកើតក្នុងឋានសួគ៌។ គប្បីដឹងថា បុគ្គលរមែងរលឹកឃើញកុសលកម្មដោយសភាវៈផ្ទាល់ខ្លួន ហើយទៅកើតក្នុងឋានសួគ៌ យ៉ាងនេះឯង។

---

အတ္တနော ဓမ္မတာယ အသရန္တေ ပန ပဉ္စ ဒေဝဒူတေ ပုစ္ဆတိ. တတ္ထ ကောစိ ပဌမေန ဒေဝဒူတေန သရတိ, ကောစိ ဒုတိယာဒီဟိ. ယော ပန ပဉ္စဟိပိ န သရတိ, တံ ယမော ရာဇာ သယံ သာရေတိ. ဧကော ကိရ အမစ္စော သုမနပုပ္ဖကုမ္ဘေန မဟာစေတိယံ ပူဇေတွာ ယမဿ ပတ္တိံ အဒါသိ, တံ အကုသလကမ္မေန နိရယေ နိဗ္ဗတ္တံ ယမဿ သန္တိကံ နယိံသု. တသ္မိံ ပဉ္စဟိပိ ဒေဝဒူတေဟိ ကုသလေ အသရန္တေ ယမော သယံ ဩလောကေန္တော ဒိသွာ – ‘‘နနု တွံ မဟာစေတိယံ သုမနပုပ္ဖကုမ္ဘေန ပူဇေတွာ မယှံ ပတ္တိံ အဒါသီ’’တိ သာရေသိ, သော တသ္မိံ ကာလေ သရိတွာ ဒေဝလောကံ ဂတော. ယမော ပန သယံ ဩလောကေတွာပိ အပဿန္တော – ‘‘မဟာဒုက္ခံ နာမ အနုဘဝိဿတိ အယံ သတ္တော’’တိ တုဏှီ ဟောတိ.

ចំណែកឯពួកសត្វដែលមិនអាចរលឹកឃើញដោយសភាវៈផ្ទាល់ខ្លួន ព្រះយមរាជរមែងសាកសួរនូវទេវទូតទាំង ៥។ ក្នុងចំណោមសត្វទាំងនោះ ខ្លះរលឹកឃើញបានដោយសារទេវទូតទីមួយ ខ្លះរលឹកឃើញបានដោយសារទេវទូតទីពីរជាដើម។ ចំណែកឯសត្វណាដែលសូម្បីតែសួរដេញដោលនឹងទេវទូតទាំង ៥ ហើយ ក៏នៅតែរលឹកមិនឃើញ ព្រះយមរាជទ្រង់រលឹកឲ្យដោយព្រះអង្គឯង។ ឮថា មានអាមាត្យម្នាក់ បានបូជាព្រះមហាចេតិយដោយឆ្នាំងផ្កាម្លិះ រួចបានឧទ្ទិសចំណែកបុណ្យដល់ព្រះយមរាជ ក្រោយមក អាមាត្យនោះបានទៅកើតក្នុងនរកដោយសារអកុសលកម្ម ពួកយមបាលក៏នាំខ្លួនគាត់ទៅកាន់សំណាក់ព្រះយមរាជ។ កាលដែលអាមាត្យនោះមិនអាចរលឹកឃើញកុសលកម្ម សូម្បីតែសួរដេញដោលនឹងទេវទូតទាំង ៥ ហើយ ព្រះយមរាជទ្រង់ពិនិត្យមើលដោយព្រះអង្គឯង ឃើញកុសលកម្មនោះហើយ ទើបជួយរំលឹកថា «តើអ្នកមិនមែនបានបូជាព្រះមហាចេតិយដោយឆ្នាំងផ្កាម្លិះ រួចឧទ្ទិសចំណែកបុណ្យដល់យើងទេឬ?» ក្នុងខណៈនោះ អាមាត្យក៏រលឹកឃើញ រួចបានទៅកើតក្នុងទេវលោក។ ចំណែកឯព្រះយមរាជ សូម្បីពិនិត្យមើលដោយព្រះអង្គឯងហើយ ក៏មិនឃើញកុសលកម្ម ទ្រង់ក៏គិតថា «សត្វនេះមុខជានឹងត្រូវរងទុក្ខវេទនាដ៏ធំធេងជាមិនខាន» រួចក៏ទ្រង់នៅស្ងៀម។

---

၂၆၇. မဟာနိရယေတိ အဝီစိမဟာနိရယမှိ. ကိံ ပနဿ ပမာဏံ? အဗ္ဘန္တရံ အာယာမေန စ ဝိတ္ထာရေန စ ယောဇနသတံ ဟောတိ. လောဟပထဝီ လောဟဆဒနံ ဧကေကာ စ ဘိတ္တိ နဝနဝယောဇနိကာ ဟောတိ. ပုရတ္ထိမာယ ဘိတ္တိယာ [Pg.167] အစ္စိ ဥဋ္ဌိတာ ပစ္ဆိမံ ဘိတ္တိံ ဂဟေတွာ တံ ဝိနိဝိဇ္ဈိတွာ ပရတော ယောဇနသတံ ဂစ္ဆတိ. သေသဒိသာသုပိ ဧသေဝ နယော. ဣတိ ဇာလပရိယန္တဝသေန အာယာမဝိတ္ထာရတော အဋ္ဌာရသယောဇနာဓိကာနိ တီဏိ ယောဇနသတာနိ, ပရိက္ခေပတော ပန နဝယောဇနသတာနိ စတုပဏ္ဏာသယောဇနာနိ, သမန္တာ ပန ဥဿဒေဟိ သဒ္ဓိံ ဒသယောဇနသဟဿံ ဟောတိ.

២៦៧. ពាក្យថា «Mahāniraye» គឺក្នុងអវីចិមហានរក។ ចុះមហានរកនោះមានទំហំប៉ុន្មាន? ផ្ទៃខាងក្នុងមានបណ្តោយ ១០០ យោជន៍ និងទទឹង ១០០ យោជន៍។ មានដីធ្វើដោយដែក មានដំបូលធ្វើដោយដែក ហើយជញ្ជាំងនីមួយៗមានកម្រាស់ ៩ យោជន៍ៗ។ អណ្តាតភ្លើងដែលឆេះឡើងពីជញ្ជាំងខាងកើត រមែងរាលដាលទៅដល់ជញ្ជាំងខាងលិច ហើយធ្លាយទម្លុះជញ្ជាំងនោះទៅខាងក្រៅអស់ចម្ងាយ ១០០ យោជន៍។ ក្នុងទិសដទៃទៀត ក៏មានន័យដូចគ្នាដែរ។ ដូច្នេះ ដោយអំណាចនៃដែនកំណត់នៃអណ្តាតភ្លើង បណ្តោយនិងទទឹងមានទំហំ ៣១៨ យោជន៍ (៣ រយយោជន៍ លើសដោយ ១៨ យោជន៍) ចំណែកឯបរិមាត្រជុំវិញមានទំហំ ៩៥៤ យោជន៍ (៩ រយយោជន៍ លើសដោយ ៥៤ យោជន៍) ប៉ុន្តែបើគិតរួមទាំងឧស្សទនរកជុំវិញផង គឺមានទំហំ ១០,០០០ យោជន៍។

---

၂၆၈. ဥဗ္ဘတံ တာဒိသမေဝ ဟောတီတိ ဧတ္ထ အက္ကန္တပဒံ ယာဝ အဋ္ဌိတော ဒဠှံ ဥဒ္ဓရိတုမေဝ န သက္ကာ. အယံ ပနေတ္ထ အတ္ထော – ဟေဋ္ဌတော ပဋ္ဌာယ ဍယှတိ, ဥပရိတော ပဋ္ဌာယ ဈာယတိ, ဣတိ အက္ကမနကာလေ ဍယှမာနံ ပညာယတိ, ဥဒ္ဓရဏကာလေ တာဒိသမေဝ, တသ္မာ ဧဝံ ဝုတ္တံ. ဗဟုသမ္ပတ္တောတိ ဗဟူနိ ဝဿသတဝဿသဟဿာနိ သမ္ပတ္တော.

២៦៨. ក្នុងបទថា «Ubbhataṃ tādisameva hoti» នេះ មានសេចក្តីពន្យល់ថា ជើងដែលជាន់ចុះទៅ រមែងត្រូវភ្លើងឆេះយ៉ាងខ្លាំងរហូតដល់ឆ្អឹង សូម្បីតែនឹងលើកឡើង ក៏មិនអាចធ្វើបានឡើយ។ សេចក្តីពន្យល់ក្នុងទីនេះមានដូចតទៅ៖ រាងកាយរមែងត្រូវភ្លើងឆេះចាប់តាំងពីផ្នែកខាងក្រោមឡើងទៅ និងឆេះរោលរាលចាប់តាំងពីផ្នែកខាងលើចុះមក ដូច្នេះ ក្នុងខណៈដែលជាន់ចុះទៅ ក៏ប្រាកដជាត្រូវភ្លើងឆេះសន្ធោសន្ធៅ ក្នុងខណៈដែលលើកជើងឡើង ក៏មានសភាពបែបនោះដែរ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះអង្គសម្តែងយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា «Bahusampatto» គឺដល់នូវឆ្នាំរាប់រយរាប់ពាន់ជាច្រើន។

---

ကသ္မာ ပနေသ နရကော အဝီစီတိ သင်္ခံ ဂတောတိ. ဝီစိ နာမ အန္တရံ ဝုစ္စတိ, တတ္ထ စ အဂ္ဂိဇာလာနံ ဝါ သတ္တာနံ ဝါ ဒုက္ခဿ ဝါ အန္တရံ နတ္ထိ. တသ္မာ သော အဝီစီတိ သင်္ခံ ဂတောတိ. တဿ ဟိ ပုရတ္ထိမဘိတ္တိတော ဇာလာ ဥဋ္ဌိတာ သံသိဗ္ဗမာနာ ယောဇနသတံ ဂန္တွာ ပစ္ဆိမဘိတ္တိံ ဝိနိဝိဇ္ဈိတွာ ပရတော ယောဇနသတံ ဂစ္ဆတိ. သေသဒိသာသုပိ ဧသေဝ နယော.

សួរថា ហេតុអ្វីបានជានរកនេះ ហៅថា «អវីចិ»? ឆ្លើយថា ពាក្យថា «វីចិ» ប្រែថា ចន្លោះ ឬការដាច់ខាត ប៉ុន្តែនៅក្នុងនរកនោះ មិនមានចន្លោះនៃអណ្តាតភ្លើងក្តី មិនមានចន្លោះនៃសត្វនរកក្តី មិនមានចន្លោះនៃទុក្ខវេទនាក្តី ឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ នរកនោះទើបហៅថា «អវីចិ» (នរកដែលគ្មានចន្លោះ)។ ព្រោះថា អណ្តាតភ្លើងដែលឆេះឡើងពីជញ្ជាំងខាងកើតនៃនរកនោះ រមែងឆេះរាលដាលតៗគ្នាអស់ចម្ងាយ ១០០ យោជន៍ ហើយធ្លាយទម្លុះជញ្ជាំងខាងលិចទៅខាងក្រៅអស់ចម្ងាយ ១០០ យោជន៍។ ក្នុងទិសដទៃទៀត ក៏មានន័យដូចគ្នាដែរ។

---

ဣမေသံ ဆန္နံ ဇာလာနံ မဇ္ဈေ နိဗ္ဗတ္တော ဒေဝဒတ္တော, တဿ ယောဇနသတပ္ပမာဏော အတ္တဘာဝေါ, ဒွေ ပါဒါ ယာဝ ဂေါပ္ဖကာ လောဟပထဝိံ ပဝိဋ္ဌာ, ဒွေ ဟတ္ထာ ယာဝ မဏိဗန္ဓာ လောဟဘိတ္တိယော ပဝိဋ္ဌာ, သီသံ ယာဝ ဘမုကဋ္ဌိတော လောဟဆဒနေ ပဝိဋ္ဌံ, အဓောဘာဂေန ဧကံ လောဟသူလံ ပဝိသိတွာ ကာယံ ဝိနိဝိဇ္ဈန္တံ ဆဒနေ ပဝိဋ္ဌံ, ပါစီနဘိတ္တိတော နိက္ခန္တသူလံ ဟဒယံ ဝိနိဝိဇ္ဈိတွာ ပစ္ဆိမဘိတ္တိံ ပဝိဋ္ဌံ, ဥတ္တရဘိတ္တိတော နိက္ခန္တသူလံ ဖာသုကာ ဝိနိဝိဇ္ဈိတွာ ဒက္ခိဏဘိတ္တိံ ပဝိဋ္ဌံ. နိစ္စလေ တထာဂတမှိ အပရဒ္ဓတ္တာ နိစ္စလောဝ ဟုတွာ ပစ္စတီတိ ကမ္မသရိက္ခတာယ ဧဒိသော ဇာတော. ဧဝံ ဇာလာနံ နိရန္တရတာယ အဝီစိ နာမ.

ព្រះទេវទត្តបានទៅកើតក្នុងកណ្តាលនៃអណ្តាតភ្លើងទាំង ៦ ទិសនេះ រាងកាយរបស់គាត់មានទំហំ ១០០ យោជន៍ ជើងទាំងពីរលិចចូលទៅក្នុងដីដែករហូតដល់ភ្នែកគោ ដៃទាំងពីរលិចចូលទៅក្នុងជញ្ជាំងដែករហូតដល់កដៃ ក្បាលលិចចូលទៅក្នុងដំបូលដែករហូតដល់ឆ្អឹងចិញ្ចើម មានលំពែងដែកមួយចាក់ទម្លុះពីផ្នែកខាងក្រោមឡើងទៅលើរាងកាយ រួចទៅដោតជាប់នឹងដំបូលដែក មានលំពែងដែកមួយចាក់ចេញពីជញ្ជាំងខាងកើត ទម្លុះបេះដូងទៅដោតជាប់នឹងជញ្ជាំងខាងលិច មានលំពែងដែកមួយចាក់ចេញពីជញ្ជាំងខាងជើង ទម្លុះឆ្អឹងជំនីរទៅដោតជាប់នឹងជញ្ជាំងខាងត្បូង។ ព្រោះតែគាត់បានប្រទូស្តចំពោះព្រះតថាគតដែលជាបុគ្គលមិនរំភើបញាប់ញ័រ ទើបគាត់ត្រូវភ្លើងឆេះរោលរាលដោយគ្មានការរំភើបញាប់ញ័រ (នៅស្ងៀមមួយកន្លែង) យ៉ាងនេះឯង សភាពដែលមិនញាប់ញ័រនេះកើតឡើងសមស្របទៅនឹងកម្មដែលខ្លួនបានធ្វើ។ នរកនោះឈ្មោះថា «អវីចិ» ព្រោះតែគ្មានចន្លោះនៃអណ្តាតភ្លើង យ៉ាងនេះឯង។

---

အဗ္ဘန္တရေ ပနဿ ယောဇနသတိကေ ဌာနေ နာဠိယံ ကောဋ္ဋေတွာ ပူရိတပိဋ္ဌံ ဝိယ သတ္တာ နိရန္တရာ, ‘‘ဣမသ္မိံ ဌာနေ သတ္တော အတ္ထိ, ဣမသ္မိံ နတ္ထီ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ, ဂစ္ဆန္တာနံ ဌိတာနံ နိသိန္နာနံ နိပန္နာနံ အန္တော နတ္ထိ, ဂစ္ဆန္တေ ဝါ ဌိတေ ဝါ နိသိန္နေ ဝါ နိပန္နေ ဝါ အညမညံ န ဗာဓန္တိ. ဧဝံ သတ္တာနံ နိရန္တရတာယ အဝီစိ.

ម្យ៉ាងទៀត នៅក្នុងផ្ទៃខាងក្នុងនៃនរកទំហំ ១០០ យោជន៍នោះ ពួកសត្វនរកកកកុញណែនណាន់តាន់តាប់ គ្មានចន្លោះទាល់តែសោះ ប្រៀបដូចជាម្សៅដែលគេបុកបញ្ចូលពេញក្នុងបំពង់ដូច្នោះ មិនគប្បីនិយាយថា «ក្នុងទីនេះមានសត្វ ក្នុងទីនោះគ្មានសត្វ» ឡើយ ពួកសត្វដែលកំពុងដើរក្តី ឈរក្តី អង្គុយក្តី គេងក្តី គឺគ្មានទីបញ្ចប់ឡើយ ទោះបីជាកំពុងដើរ ឈរ អង្គុយ ឬគេង ក៏មិនបៀតបៀនគ្នាទៅវិញទៅមកឡើយ។ នរកនោះឈ្មោះថា «អវីចិ» ព្រោះតែគ្មានចន្លោះនៃសត្វទាំងឡាយ យ៉ាងនេះឯង។

---

ကာယဒွါရေ [Pg.168] ပန ဆ ဥပေက္ခာသဟဂတာနိ စိတ္တာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, ဧကံ ဒုက္ခသဟဂတံ. ဧဝံ သန္တေပိ ယထာ ဇိဝှဂ္ဂေ ဆ မဓုဗိန္ဒူနိ ဌပေတွာ ဧကသ္မိံ တမ္ဗလောဟဗိန္ဒုမှိ ဌပိတေ အနုဒဟနဗလဝတာယ တဒေဝ ပညာယတိ, ဣတရာနိ အဗ္ဗောဟာရိကာနိ ဟောန္တိ, ဧဝံ အနုဒဟနဗလဝတာယ ဒုက္ခမေဝေတ္ထ နိရန္တရံ, ဣတရာနိ အဗ္ဗောဟာရိကာနီတိ. ဧဝံ ဒုက္ခဿ နိရန္တရတာယ အဝီစိ.

ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងកាយទ្វារ ចិត្តដែលប្រកបដោយឧបេក្ខា ៦ រមែងកើតឡើង ចិត្តដែលប្រកបដោយទុក្ខ ១ រមែងកើតឡើង។ ទោះបីជាយ៉ាងនេះក៏ដោយ ប្រៀបដូចជាគេដាក់តំណក់ទឹកឃ្មុំ ៦ តំណក់នៅលើចុងអណ្តាត ហើយដាក់តំណក់ទឹកស្ពាន់ក្រហមដ៏ក្តៅរលាយ ១ តំណក់ចុះទៅ ព្រោះតែអំណាចនៃការឆេះរោលរាលយ៉ាងខ្លាំង តំណក់ទឹកស្ពាន់ក្រហមនោះឯងរមែងប្រាកដច្បាស់ ចំណែកឯតំណក់ទឹកឃ្មុំដទៃទៀត មិនអាចរាប់បញ្ចូលបានឡើយ យ៉ាងណាមិញ ព្រោះតែអំណាចនៃការឆេះរោលរាលយ៉ាងខ្លាំង ទុក្ខវេទនាប៉ុណ្ណោះរមែងកើតឡើងគ្មានចន្លោះក្នុងនរកនេះ ចំណែកឯចិត្តដទៃទៀត (ចិត្តប្រកបដោយឧបេក្ខា) មិនអាចរាប់បញ្ចូលបានឡើយ យ៉ាងនោះឯង។ នរកនោះឈ្មោះថា «អវីចិ» ព្រោះតែគ្មានចន្លោះនៃទុក្ខវេទនា យ៉ាងនេះឯង។

---

၂၆၉. မဟန္တောတိ ယောဇနသတိကော. သော တတ္ထ ပတတီတိ ဧကော ပါဒေါ မဟာနိရယေ ဟောတိ, ဧကော ဂူထနိရယေ နိပတတိ. သူစိမုခါတိ သူစိသဒိသမုခါ, တေ ဟတ္ထိဂီဝပ္ပမာဏာ ဧကဒေါဏိကနာဝါပ္ပမာဏာ ဝါ ဟောန္တိ.

២៦៩. ពាក្យថា «Mahanto» គឺមានទំហំ ១០០ យោជន៍។ ពាក្យថា «So tattha patati» គឺជើងម្ខាងស្ថិតនៅក្នុងមហានរក ជើងម្ខាងទៀតធ្លាក់ចុះទៅក្នុងគូថនរក (នរកលាមក)។ ពាក្យថា «Sūcimukhā» គឺពួកសត្វល្អិតដែលមានមាត់ស្រួចដូចជាម្ជុល ពួកសត្វល្អិតទាំងនោះមានទំហំប៉ុនកដំរីខ្លះ ឬមានប្រវែងប៉ុនទូកក្តារមួយសន្លឹកខ្លះ។

---

ကုက္ကုလနိရယောတိ ယောဇနသတပ္ပမာဏောဝ အန္တော ကူဋာဂါရမတ္တဝိတစ္စိတအင်္ဂါရပုဏ္ဏော အာဒိတ္တဆာရိကနိရယော, ယတ္ထ ပတိတပတိတာ ကုဒြူသကရာသိမှိ ခိတ္တဖာလဝါသိသိလာဒီနိ ဝိယ ဟေဋ္ဌိမတလမေဝ ဂဏှန္တိ.

ពាក្យថា «Kukkulanirayo» គឺនរកផេះក្តៅដែលមានទំហំ ១០០ យោជន៍ ផ្ទៃខាងក្នុងពេញដោយរងើកភ្លើងដែលគ្មានអណ្តាតភ្លើងមានទំហំប៉ុនផ្ទះកំពូល ជាភក់ផេះដ៏ក្តៅក្រហមច្រាល ដែលពួកសត្វនរកកាលដែលធ្លាក់ចុះទៅៗ រមែងលិចលង់ទៅដល់បាតខាងក្រោមភ្លាមៗ ប្រៀបដូចជាផ្លែផាល ដាវ ឬដុំថ្ម ដែលគេបោះទៅលើគំនរអង្កាមដូច្នោះ។

---

အာရောပေန္တီတိ အယဒဏ္ဍေဟိ ပေါထေန္တာ အာရောပေန္တိ. တေသံ အာရောဟနကာလေ တေ ကဏ္ဋကာ အဓောမုခါ ဟောန္တိ, ဩရောဟနကာလေ ဥဒ္ဓံမုခါ.

ពាក្យថា «Āropenti» គឺពួកយមបាលវាយដំដោយដំបងដែក រួចបង្ខំឲ្យឡើងទៅ។ ក្នុងខណៈដែលពួកសត្វនរកទាំងនោះឡើងទៅ បន្លាទាំងឡាយ (ដែលមានប្រវែង ១៦ ធ្នាប់) រមែងមានចុងសំយុងចុះក្រោម ក្នុងខណៈដែលចុះមកវិញ បន្លាទាំងឡាយរមែងមានចុងចង្អុលឡើងលើ។

---

ဝါတေရိတာနီတိ ကမ္မမယေန ဝါတေန စလိတာနိ. ဟတ္ထမ္ပိ ဆိန္ဒန္တီတိ ဖလကေ မံသံ ဝိယ ကောဋ္ဋယမာနာနိ ဆိန္ဒန္တိ. သစေ ဥဋ္ဌာယ ပလာယတိ, အယောပါကာရော သမုဋ္ဌဟိတွာ ပရိက္ခိပတိ, ဟေဋ္ဌာ ခုရဓာရာ သမုဋ္ဌာတိ.

ពាក្យថា «Vāteritāni» គឺត្រូវកម្រើកញាប់ញ័រដោយសារខ្យល់ដែលកើតអំពីកម្ម។ ពាក្យថា «Hatthampi chindanti» គឺកាត់ផ្តាច់ (នូវដៃជាដើម) ប្រៀបដូចជាគេកាប់សាច់នៅលើជ្រញ់ដូច្នោះ។ ប្រសិនបើក្រោកឡើងរត់គេចខ្លួន កំពែងដែករមែងលេចឡើងមកព័ទ្ធជុំវិញ ហើយនៅផ្នែកខាងក្រោម រមែងមានមុខកាំបិតកោរលេចឡើងមក។

---

ခါရောဒကာ နဒီတိ ဝေတရဏီ နာမ တမ္ဗလောဟနဒီ. တတ္ထ အယောမယာနိ ခရဝါလိက-ပေါက္ခရပတ္တာနိ, ဟေဋ္ဌာ ခုရဓာရာ ဥဘောသု တီရေသု ဝေတ္တလတာ စ ကုသတိဏာနိ စ. သော တတ္ထ ဒုက္ခာ တိဗ္ဗာ ခရာတိ သော တတ္ထ ဥဒ္ဓဉ္စ အဓော စ ဝုယှမာနော ပေါက္ခရပတ္တေသု ဆိဇ္ဇတိ. သိင်္ဃာဋကသဏ္ဌာနာယ ခရဝါလိကာယ ကဏ္ဋကေဟိ ဝိဇ္ဈိယတိ, ခုရဓာရာဟိ ဖာလိယတိ, ဥဘောသု တီရေသု ကုသတိဏေဟိ ဝိလေခတိ, ဝေတ္တလတာဟိ အာကဍ္ဎိယတိ, တိက္ခသတ္တီဟိ ဖာလိယတိ.

ពាក្យថា Khārodakā nadī (ស្ទឹងមានទឹកប្រៃ) សំដៅលើស្ទឹងឈ្មោះ វេតរណី ដែលមានទឹកស្ពាន់រលាយហូរទៅ។ ក្នុងស្ទឹងវេតរណីនោះ មានស្លឹកឈូកធ្វើពីដែក និងមានខ្សាច់គ្រើមមុតស្រួច នៅខាងក្រោមមានមុខកាំបិតកោរ នៅលើច្រាំងទាំងសងខាងមានទាំងវល្លិផ្តៅ និងស្មៅស្បូវ។ ពាក្យថា dukkhā tibbā kharā (ទុក្ខក្តៅក្រហាយខ្លាំងក្លា) សេចក្តីថា សត្វនរកនោះ កាលដែលអណ្តែតឡើងលើ និងលិចចុះក្រោមក្នុងស្ទឹងនោះ តែងត្រូវស្លឹកឈូកមុតដាច់។ ត្រូវបន្លាទាំងឡាយមុតចាក់លើខ្សាច់គ្រើមដែលមានសណ្ឋានដូចផ្លូវបែកជាបួន ត្រូវមុខកាំបិតកោរពុះច្រៀក ត្រូវស្មៅស្បូវនៅលើច្រាំងទាំងសងខាងឆូតឆ្កូត ត្រូវវល្លិផ្តៅទាញកន្ត្រាក់ទៅ និងត្រូវលំពែងដ៏មុតស្រួចទាំងឡាយចាក់ទម្លុះ។

---

၂၇၀. တတ္တေန [Pg.169] အယောသင်္ကုနာတိ တေန ဇိဂစ္ဆိတောမှီတိ ဝုတ္တေ မဟန္တံ လောဟပစ္ဆိံ လောဟဂုဠာနံ ပူရေတွာ တံ ဥပဂစ္ဆန္တိ, သော လောဟဂုဠဘာဝံ ဉတွာ ဒန္တေ သမ္ဖုသေတိ, အထဿ တေ တတ္တေန အယောသင်္ကုနာ မုခံ ဝိဝရန္တိ, တမ္ဗလောဟဓာရေဟိ မဟန္တေန လောဟကဋာဟေန တမ္ဗလောဟံ ဥပနေတွာ ဧဝမေဝံ ကရောန္တိ. ပုန မဟာနိရယေတိ ဧဝံ ပဉ္စဝိဓဗန္ဓနတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ တမ္ဗလောဟပါနာ တမ္ဗလောဟပါနတော ပဋ္ဌာယ ပုန ပဉ္စဝိဓဗန္ဓနာဒီနိ ကာရေတွာ မဟာနိရယေ ပက္ခိပန္တိ. တတ္ထ ကောစိ ပဉ္စဝိဓဗန္ဓနေနေဝ မုစ္စတိ, ကောစိ ဒုတိယေန, ကောစိ တတိယေန, ကောစိ တမ္ဗလောဟပါနေန မုစ္စတိ, ကမ္မေ ပန အပရိက္ခီဏေ ပုန မဟာနိရယေ ပက္ခိပန္တိ.

២៧០. ពាក្យថា Tattena ayosaṅkunā (ដោយដង្កាប់ដែកដ៏ក្តៅ) សេចក្តីថា កាលដែលសត្វនរកនោះពោលថា «ខ្ញុំឃ្លានណាស់» ពួកយមបាលក៏យកកន្ត្រកដែកដ៏ធំដែលពេញដោយដុំដែកក្តៅក្រហាយ ចូលទៅជិតសត្វនរកនោះ។ សត្វនរកនោះដឹងថាជាដុំដែកក្តៅ ក៏ខាំធ្មេញណែន។ លំដាប់នោះ ពួកយមបាលក៏យកដង្កាប់ដែកដ៏ក្តៅក្រហាយ មកចំហមាត់របស់សត្វនរកនោះ ហើយយកខ្ទះដែកដ៏ធំដែលពេញដោយទឹកស្ពាន់រលាយដ៏ក្តៅ មកចាក់ស្រោចទឹកស្ពាន់រលាយនោះចូលទៅក្នុងមាត់ ធ្វើសេចក្តីនោះយ៉ាងនេះឯង។ ពាក្យថា Puna mahāniraye (ក្នុងមហានរកម្តងទៀត) សេចក្តីថា ពួកយមបាលតែងធ្វើទារុណកម្ម តាំងពីការចងប្រាំប្រការ រហូតដល់ការឱ្យផឹកទឹកស្ពាន់រលាយ ហើយតាំងពីការឱ្យផឹកទឹកស្ពាន់រលាយ រហូតដល់ការចងប្រាំប្រការជាថ្មីម្តងទៀត រួចហើយក៏បោះទៅក្នុងមហានរកវិញ។ ក្នុងសត្វនរកទាំងនោះ ខ្លះរួចផុតដោយសារតែការចងប្រាំប្រការប៉ុណ្ណោះ ខ្លះរួចផុតក្នុងទារុណកម្មទីពីរ ខ្លះរួចផុតក្នុងទារុណកម្មទីបី ខ្លះរួចផុតក្នុងពេលផឹកទឹកស្ពាន់រលាយ ប៉ុន្តែបើកម្មមិនទាន់អស់ទេ ពួកយមបាលក៏បោះទៅក្នុងមហានរកម្តងទៀត។

---

ဣဒံ ပန သုတ္တံ ဂဏှန္တော ဧကော ဒဟရဘိက္ခု, – ‘‘ဘန္တေ, ဧတ္တကံ ဒုက္ခမနုဘဝိတသတ္တံ ပုနပိ မဟာနိရယေ ပက္ခိပန္တီ’’တိ အာဟ. အာမ, အာဝုသော, ကမ္မေ အပရိက္ခီဏေ ပုနပ္ပုနံ ဧဝံ ကရောန္တီတိ. တိဋ္ဌတု, ဘန္တေ, ဥဒ္ဒေသော, ကမ္မဋ္ဌာနမေဝ ကထေထာတိ ကမ္မဋ္ဌာနံ ကထာပေတွာ သောတာပန္နော ဟုတွာ အာဂမ္မ ဥဒ္ဒေသံ အဂ္ဂဟေသိ. အညေသမ္ပိ ဣမသ္မိံ ပဒေသေ ဥဒ္ဒေသံ ဌပေတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တာနံ ဂဏနာ နတ္ထိ. သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနဉ္စေတံ သုတ္တံ အဝိဇဟိတမေဝ ဟောတိ.

កាលដែលរៀនសូត្រសូត្រនេះ មានភិក្ខុខ្ចីមួយរូបបានពោលថា៖ «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន សត្វដែលរងទុក្ខវេទនាដល់ម៉្លេះហើយ នៅតែត្រូវគេបោះទៅក្នុងមហានរកម្តងទៀតឬ?»។ ព្រះថេរៈតបថា៖ «ម្នាលអាវុសោ យ៉ាងនោះឯង កាលបើកម្មមិនទាន់អស់ គេតែងធ្វើទារុណកម្មយ៉ាងនេះម្តងហើយម្តងទៀត»។ ភិក្ខុនោះពោលថា៖ «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន សូមផ្អាកការរៀនសូត្រ (ឧទ្ទេស) ទុកសិនចុះ សូមព្រះអង្គសម្តែងតែកម្មដ្ឋានចុះ» រួចហើយក៏ឱ្យសម្តែងកម្មដ្ឋាន ក្រោយមកក៏បានសម្រេចជាព្រះសោតាបន្ន ហើយត្រឡប់មកបន្តការរៀនសូត្រវិញ។ សូម្បីភិក្ខុដទៃទៀតក្នុងទីនេះ ដែលផ្អាកការរៀនសូត្រ ហើយបានសម្រេចព្រះអរហត្ត ក៏មានចំនួនរាប់មិនអស់ដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រះពុទ្ធគ្រប់ព្រះអង្គ មិនដែលលះបង់សូត្រនេះឡើយ។

---

၂၇၁. ဟီနကာယူပဂါတိ ဟီနကာယံ ဥပဂတာ ဟုတွာ. ဥပါဒါနေတိ တဏှာဒိဋ္ဌိဂဟဏေ. ဇာတိမရဏသမ္ဘဝေတိ ဇာတိယာ စ မရဏဿ စ ကာရဏဘူတေ. အနုပါဒါတိ စတူဟိ ဥပါဒါနေဟိ အနုပါဒိယိတွာ. ဇာတိမရဏသင်္ခယေတိ ဇာတိမရဏသင်္ခယသင်္ခါတေ နိဗ္ဗာနေ ဝိမုစ္စန္တိ.

២៧១. ពាក្យថា Hīnakāyūpagā សេចក្តីថា ជាអ្នកចូលទៅជិតពួកសត្វថោកទាប។ ពាក្យថា Upādāne សេចក្តីថា ក្នុងការប្រកាន់ខ្ជាប់ដោយតណ្ហានិងទិដ្ឋិ។ ពាក្យថា Jātimaraṇasabhave សេចក្តីថា ក្នុងធម៌ជាហេតុនៃជាតិនិងមរណៈ (គឺឧបាទាន ៤)។ ពាក្យថា Anupādā សេចក្តីថា ដោយមិនប្រកាន់ខ្ជាប់ដោយឧបាទានទាំង ៤។ ពាក្យថា Jātimaraṇasaṅkhaye សេចក្តីថា តែងរួចផុតក្នុងព្រះនិព្វាន ដែលពោលគឺការអស់ទៅនៃជាតិនិងមរណៈ។

---

ဒိဋ္ဌဓမ္မာဘိနိဗ္ဗုတာတိ ဒိဋ္ဌဓမ္မေ ဣမသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ သဗ္ဗကိလေသနိဗ္ဗာနေန နိဗ္ဗုတာ. သဗ္ဗဒုက္ခံ ဥပစ္စဂုန္တိ သဗ္ဗဒုက္ခာတိက္ကန္တာ နာမ ဟောန္တိ.

ពាក្យថា Diṭṭhadhammābhinibbutā សេចក្តីថា ជាអ្នករលត់ទុក្ខក្នុងបច្ចុប្បន្ន គឺក្នុងអត្តភាពនេះឯង ដោយការរលត់ទៅនៃកិលេសទាំងពួង។ ពាក្យថា Sabbadukkhaṃ upaccaguṃ សេចក្តីថា ឈ្មោះថាជាអ្នកកន្លងផុតនូវទុក្ខទាំងពួង។

---

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

ក្នុងអដ្ឋកថា មជ្ឈិមនិកាយ ឈ្មោះ បបញ្ចសូទនី

---

ဒေဝဒူတသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការអធិប្បាយសូត្រ ទេវទូតសូត្រ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

---

တတိယဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការអធិប្បាយវគ្គទីបី ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

---

၄. ဝိဘင်္ဂဝဂ္ဂေါ

៤. វិភង្គវគ្គ

---

၁. ဘဒ္ဒေကရတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១. ការអធិប្បាយ ភទ្ទេករត្តសូត្រ

---

၂၇၂. ဧဝံ [Pg.170] မေ သုတန္တိ ဘဒ္ဒေကရတ္တသုတ္တံ. တတ္ထ ဘဒ္ဒေကရတ္တဿာတိ ဝိပဿနာနုယောဂသမန္နာဂတတ္တာ ဘဒ္ဒကဿ ဧကရတ္တဿ. ဥဒ္ဒေသန္တိ မာတိကံ. ဝိဘင်္ဂန္တိ ဝိတ္ထာရဘာဇနီယံ.

២៧២. ព្រះសូត្រដែលផ្តើមដោយពាក្យថា Evaṃ me sutaṃ នេះ គឺ ភទ្ទេករត្តសូត្រ។ ក្នុងព្រះសូត្រនោះ ពាក្យថា Bhaddekarattassa សេចក្តីថា នៃបុគ្គលអ្នកមានរាត្រីតែមួយដ៏ចម្រើន ព្រោះជាអ្នកប្រកបដោយការប្រឹងប្រែងក្នុងវិបស្សនា។ ពាក្យថា Uddesaṃ សេចក្តីថា មាតិកា។ ពាក្យថា Vibhaṅgaṃ សេចក្តីថា ការចែកសេចក្តីដោយពិស្តារ។

---

အတီတန္တိ အတီတေ ပဉ္စက္ခန္ဓေ. နာနွာဂမေယျာတိ တဏှာဒိဋ္ဌီဟိ နာနုဂစ္ဆေယျ. နပ္ပဋိကင်္ခေတိ တဏှာဒိဋ္ဌီဟိ န ပတ္ထေယျ. ယဒတီတန္တိ ဣဒမေတ္ထ ကာရဏဝစနံ. ယသ္မာ ယံ အတီတံ, တံ ပဟီနံ နိရုဒ္ဓံ အတ္ထင်္ဂတံ, တသ္မာ တံ ပုန နာနုဂစ္ဆေယျ. ယသ္မာ စ ယံ အနာဂတံ, တံ အပ္ပတ္တံ အဇာတံ အနိဗ္ဗတ္တံ, တသ္မာ တမ္ပိ န ပတ္ထေယျ.

ពាក្យថា Atītaṃ សេចក្តីថា នូវបញ្ចក្ខន្ធដែលកន្លងទៅហើយ។ ពាក្យថា Nānvāgameyya សេចក្តីថា មិនគួរគិតគូរតាមដោយអំណាចតណ្ហានិងទិដ្ឋិឡើយ។ ពាក្យថា Nappaṭikaṅkhe សេចក្តីថា មិនគួរប្រាថ្នាដោយអំណាចតណ្ហានិងទិដ្ឋិឡើយ។ ពាក្យថា Yadatītaṃ នេះ ជាពាក្យសម្តែងហេតុក្នុងទីនេះ។ ព្រោះថា អ្វីដែលកន្លងទៅហើយ អ្វីនោះត្រូវបានលះបង់ហើយ រលត់ទៅហើយ វិនាសទៅហើយ ហេតុនោះ មិនគួរគិតគូរតាមនូវបញ្ចក្ខន្ធនោះម្តងទៀតឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះថា អ្វីដែលមិនទាន់មកដល់ អ្វីនោះមិនទាន់មកដល់ មិនទាន់កើតឡើង មិនទាន់ប្រាកដឡើង ហេតុនោះ សូម្បីតែបញ្ចក្ខន្ធដែលជាអនាគតនោះ ក៏មិនគួរប្រាថ្នាឡើយ។

---

တတ္ထ တတ္ထာတိ ပစ္စုပ္ပန္နမ္ပိ ဓမ္မံ ယတ္ထ ယတ္ထေဝ ဥပ္ပန္နော, တတ္ထ တတ္ထေဝ စ နံ အနိစ္စာနုပဿနာဒီဟိ သတ္တဟိ အနုပဿနာဟိ ယော ဝိပဿတိ အရညာဒီသု ဝါ တတ္ထ တတ္ထေဝ ဝိပဿတိ. အသံဟီရံ အသံကုပ္ပန္တိ ဣဒံ ဝိပဿနာပဋိဝိပဿနာဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. ဝိပဿနာ ဟိ ရာဂါဒီဟိ န သံဟီရတိ န သံကုပ္ပတီတိ အသံဟီရံ အသံကုပ္ပံ, တံ အနုဗြူဟယေ ဝဍ္ဎေယျ, ပဋိဝိပဿေယျာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အထ ဝါ နိဗ္ဗာနံ ရာဂါဒီဟိ န သံဟီရတိ န သံကုပ္ပတီတိ အသံဟီရံ အသံကုပ္ပံ. တံ ဝိဒွါ ပဏ္ဍိတော ဘိက္ခု အနုဗြူဟယေ, ပုနပ္ပုနံ တဒါရမ္မဏံ တံ တံ ဖလသမာပတ္တိံ အပ္ပေန္တော ဝဍ္ဎေယျာတိ အတ္ထော.

ពាក្យថា Tattha tattha សេចក្តីថា យោគីបុគ្គលណាដែលចម្រើនវិបស្សនានូវធម៌បច្ចុប្បន្ន ក្នុងខណៈណាដែលធម៌នោះកើតឡើង ក្នុងខណៈនោះឯង ដោយអនុបស្សនា ៧ ប្រការ មានអនិច្ចានុបស្សនាជាដើម ឬក្នុងទីណាៗ មានព្រៃជាដើម ក៏ចម្រើនវិបស្សនាក្នុងទីនោះៗឯង។ ពាក្យថា Asaṃhīraṃ asaṃkuppaṃ នេះ ព្រះអង្គសម្តែងដើម្បីបង្ហាញការចម្រើនវិបស្សនាលើវិបស្សនា (វិបស្សនាបដិវិបស្សនា)។ ព្រោះថា វិបស្សនាបញ្ញា មិនរំភើបញាប់ញ័រ មិនវិនាសទៅដោយរាគៈជាដើម ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា មិនរំភើបញាប់ញ័រ មិនវិនាស សេចក្តីថា គប្បីចម្រើន គប្បីធ្វើឱ្យកើនឡើង គប្បីចម្រើនវិបស្សនាឡើងវិញ។ ម៉្យាងទៀត ព្រះនិព្វាន មិនរំភើបញាប់ញ័រ មិនវិនាសទៅដោយរាគៈជាដើម ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា មិនរំភើបញាប់ញ័រ មិនវិនាស។ ភិក្ខុជាបណ្ឌិតអ្នកដឹងច្បាស់ គប្បីចម្រើននូវព្រះនិព្វាននោះ គឺគប្បីធ្វើឱ្យកើនឡើង ដោយការចូលកាន់ផលសមាបត្តិទាំងនោះៗ ដែលមានព្រះនិព្វាននោះជាអារម្មណ៍ម្តងហើយម្តងទៀត នេះជាសេចក្តីក្នុងពាក្យនេះ។

---

တဿ ပန အနုဗြူဟန္တဿ အတ္ထာယ – အဇ္ဇေဝ ကိစ္စမာတပ္ပန္တိ ကိလေသာနံ အာတာပနပရိတာပနေန အာတပ္ပန္တိ လဒ္ဓနာမံ ဝီရိယံ အဇ္ဇေဝ ကာတဗ္ဗံ. ကော ဇညာ မရဏံ သုဝေတိ သွေ ဇီဝိတံ ဝါ မရဏံ ဝါ ကော ဇာနာတိ. အဇ္ဇေဝ ဒါနံ ဝါ ဒဿာမိ, သီလံ ဝါ ရက္ခိဿာမိ, အညတရံ ဝါ ပန ကုသလံ ကရိဿာမီတိ ဟိ ‘‘အဇ္ဇ တာဝ ပပဉ္စော အတ္ထိ, သွေ ဝါ ပုနဒိဝသေ ဝါ ကရိဿာမီ’’တိ စိတ္တံ အနုပ္ပာဒေတွာ အဇ္ဇေဝ ကရိဿာမီတိ ဧဝံ ဝီရိယံ ကာတဗ္ဗန္တိ ဒဿေတိ. မဟာသေနေနာတိ အဂ္ဂိဝိသသတ္ထာဒီနိ အနေကာနိ မရဏကာရဏာနိ တဿ သေနာ, တာယ မဟတိယာ သေနာယ ဝသေန မဟာသေနေန ဧဝရူပေန မစ္စုနာ သဒ္ဓိံ ‘‘ကတိပါဟံ တာဝ အာဂမေဟိ ယာဝါဟံ ဗုဒ္ဓပူဇာဒိံ အတ္တနော အဝဿယကမ္မံ ကရောမီ’’တိ[Pg.171]. ဧဝံ မိတ္တသန္ထဝါကာရသင်္ခါတော ဝါ, ‘‘ဣဒံ သတံ ဝါ သဟဿံ ဝါ ဂဟေတွာ ကတိပါဟံ အာဂမေဟီ’’တိ ဧဝံ လဉ္ဇာနုပ္ပဒါနသင်္ခါတော ဝါ, ‘‘ဣမိနာဟံ ဗလရာသိနာ ပဋိဗာဟိဿာမီ’’တိ ဧဝံ ဗလရာသိသင်္ခါတော ဝါ သင်္ဂရော နတ္ထိ. သင်္ဂရောတိ ဟိ မိတ္တသန္ထဝါကာရလဉ္ဇာနုပ္ပဒါနဗလရာသီနံ နာမံ, တသ္မာ အယမတ္ထော ဝုတ္တော.

ដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់ភិក្ខុអ្នកចម្រើននូវធម៌នោះ ព្រះអង្គសម្តែងថា Ajjeva kiccamātappaṃ សេចក្តីថា ព្យាយាមដែលបានឈ្មោះថា អាតប្បៈ ព្រោះដុតកំដៅកិលេសទាំងឡាយ គួរធ្វើក្នុងថ្ងៃនេះឯង។ ពាក្យថា Ko jaññā maraṇaṃ suve សេចក្តីថា តើនរណាដឹងថានឹងរស់នៅ ឬស្លាប់ទៅក្នុងថ្ងៃស្អែក។ ព្រះអង្គបង្ហាញថា មិនគួរបង្កើតចិត្តថា «ថ្ងៃនេះនៅមានការរវល់សិន ថ្ងៃស្អែក ឬថ្ងៃបន្ទាប់សឹមខ្ញុំធ្វើទាន សឹមខ្ញុំរក្សាសីល ឬសឹមខ្ញុំធ្វើកុសលណាមួយ» ឡើយ គឺគួរធ្វើសេចក្តីព្យាយាមថា «ខ្ញុំនឹងធ្វើកុសលក្នុងថ្ងៃនេះឯង»។ ពាក្យថា Mahāsenena សេចក្តីថា ហេតុនៃសេចក្តីស្លាប់ជាច្រើន មានភ្លើង ពិស និងអាវុធជាដើម គឺជាសេនារបស់មច្ចុរាជនោះ ដោយសារតែសេនាដ៏ធំនោះ មច្ចុរាជទើបឈ្មោះថាមានសេនាច្រើន គ្មានការតស៊ូ (សង្គរៈ) ជាមួយមច្ចុរាជដែលមានសភាពយ៉ាងនេះឡើយ ដូចជាពោលថា «សូមបង្អង់ពីររបីថ្ងៃសិនចុះ រហូតដល់ខ្ញុំធ្វើកិច្ចជាទីពឹងរបស់ខ្លួន មានការបូជាព្រះពុទ្ធជាដើម» នេះជាការតស៊ូដោយការចងមិត្តភាពក្តី ឬពោលថា «សូមទទួលយកប្រាក់មួយរយ ឬមួយពាន់នេះ ហើយបង្អង់ពីររបីថ្ងៃសិនចុះ» នេះជាការតស៊ូដោយការសូកប៉ាន់ក្តី ឬពោលថា «ខ្ញុំនឹងរារាំងដោយកម្លាំងទ័ពនេះ» នេះជាការតស៊ូដោយកម្លាំងទ័ពក្តី គឺមិនមានឡើយ។ ព្រោះថា ពាក្យថា សង្គរៈ គឺជាឈ្មោះនៃការចងមិត្តភាព ការសូកប៉ាន់ និងកម្លាំងទ័ព ហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបសម្តែងសេចក្តីនេះ។

---

အတန္ဒိတန္တိ အနလသံ ဥဋ္ဌာဟကံ. ဧဝံ ပဋိပန္နတ္တာ ဘဒ္ဒေါ ဧကရတ္တော အဿာတိ ဘဒ္ဒေကရတ္တော. ဣတိ တံ ဧဝံ ပဋိပန္နပုဂ္ဂလံ ‘‘ဘဒ္ဒေကရတ္တော အယ’’န္တိ. ရာဂါဒီနံ သန္တတာယ သန္တော ဗုဒ္ဓမုနိ အာစိက္ခတိ.

ពាក្យថា Atanditaṃ សេចក្តីថា មិនខ្ជិលច្រអូស ជាអ្នកមានសេចក្តីព្យាយាមក្រោកឈរឡើង។ ព្រោះតែជាអ្នកប្រតិបត្តិយ៉ាងនេះ រាត្រីតែមួយដ៏ចម្រើនទើបមានដល់យោគីនោះ ហេតុនោះ ទើបហៅថា ភទ្ទេករត្តៈ។ ព្រះពុទ្ធមុនីដ៏ស្ងប់រម្ងាប់ ព្រោះការរលត់ទៅនៃរាគៈជាដើម តែងសម្តែងហៅបុគ្គលអ្នកប្រតិបត្តិយ៉ាងនេះថា «បុគ្គលនេះជាអ្នកមានរាត្រីតែមួយដ៏ចម្រើន»។

---

၂၇၃. ဧဝံရူပေါတိအာဒီသု ကာဠောပိ သမာနော ဣန္ဒနီလမဏိဝဏ္ဏော အဟောသိန္တိ ဧဝံ မနုညရူပဝသေနေဝ ဧဝံရူပေါ အဟောသိံ. ကုသလသုခသောမနဿဝေဒနာဝသေနေဝ ဧဝံဝေဒနော. တံသမ္ပယုတ္တာနံယေဝ သညာဒီနံ ဝသေန ဧဝံသညော ဧဝံသင်္ခါရော ဧဝံဝိညာဏော အဟောသိံ အတီတမဒ္ဓါနန္တိ.

២៧៣. ក្នុងពាក្យមានជាដើមថា Evaṃrūpo សេចក្តីថា សូម្បីតែមានសម្បុរខ្មៅ ក៏មានពណ៌ដូចជាកែវឥន្ទនីលដែរ គឺខ្ញុំមានរូបយ៉ាងនេះ ដោយអំណាចនៃរូបដ៏គួរជាទីគាប់ចិត្តយ៉ាងនេះ។ ខ្ញុំមានវេទនាយ៉ាងនេះ ដោយអំណាចនៃកុសលវេទនា សុខវេទនា និងសោមនស្សវេទនាប៉ុណ្ណោះ។ ខ្ញុំមានសញ្ញាយ៉ាងនេះ មានសង្ខារយ៉ាងនេះ មានវិញ្ញាណយ៉ាងនេះ ដោយអំណាចនៃសញ្ញាជាដើមដែលសម្បយុត្តដោយវេទនានោះ ក្នុងកាលកន្លងទៅហើយ។

---

တတ္ထ နန္ဒိံ သမနွာနေတီတိ တေသု ရူပါဒီသု တဏှံ သမနွာနေတိ အနုပဝတ္တေတိ. ဟီနရူပါဒိဝသေန ပန ဧဝံရူပေါ အဟောသိံ…ပေ… ဧဝံဝိညာဏော အဟောသိန္တိ န မညတိ.

ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា nandiṃ samanvāneti សេចក្តីថា តែងនាំមកនូវតណ្ហា គឺធ្វើឱ្យតណ្ហាកើតឡើងតាមក្នុងរូបជាដើមទាំងនោះ។ ប៉ុន្តែ មិនគិតដោយអំណាចនៃរូបដ៏ថោកទាបជាដើមថា «ខ្ញុំមានរូបយ៉ាងនេះ...ផេ... មានវិញ្ញាណយ៉ាងនេះ» ឡើយ។

---

နန္ဒိံ န သမနွာနေတီတိ တဏှံ ဝါ တဏှာသမ္ပယုတ္တဒိဋ္ဌိံ ဝါ နာနုပဝတ္တယတိ.

ពាក្យថា nandiṃ na samanvāneti សេចក្តីថា មិនធ្វើតណ្ហា ឬទិដ្ឋិដែលសម្បយុត្តដោយតណ្ហាឱ្យកើតឡើងតាមឡើយ។

---

၂၇၄. ဧဝံရူပေါ သိယန္တိအာဒီသုပိ တံမနုညရူပါဒိဝသေနေဝ တဏှာဒိဋ္ဌိပဝတ္တသင်္ခါတာ နန္ဒိသမနွာနယနာဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

២៧៤. សូម្បីក្នុងពាក្យមានជាដើមថា Evaṃrūpo siyaṃ គប្បីជ្រាបថា ការនាំមកនូវសេចក្តីត្រេកអរ (នន្ទិសមន្វានយនៈ) ពោលគឺការកើតឡើងនៃតណ្ហានិងទិដ្ឋិ ដោយអំណាចនៃរូបដ៏គួរជាទីគាប់ចិត្តនោះឯង។

---

၂၇၅. ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ပစ္စုပ္ပန္နေသု ဓမ္မေသု သံဟီရတီတိ ဣဒံ ‘‘ပစ္စုပ္ပန္နဉ္စ ယော ဓမ္မံ, တတ္ထ တတ္ထ ဝိပဿတိ. အသံဟီရံ အသံကုပ္ပ’’န္တိ ဥဒ္ဒေသဿ နိဒ္ဒေသတ္ထံ ဝုတ္တံ. ကာမဉ္စေတ္ထ ‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ပစ္စုပ္ပန္နံ ဓမ္မံ န ဝိပဿတီ’’တိအာဒိ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ, ယသ္မာ ပန အသံဟီရာတိ စ အသံကုပ္ပာတိ စ ဝိပဿနာ ဝုတ္တာ, တသ္မာ တဿာ ဧဝ အဘာဝဉ္စ ဘာဝဉ္စ ဒဿေတုံ သံဟီရတီတိ မာတိကံ ဥဒ္ဓရိတွာ ဝိတ္ထာရော ဝုတ္တော. တတ္ထ သံဟီရတီတိ ဝိပဿနာယ အဘာဝတော တဏှာဒိဋ္ဌီဟိ [Pg.172] အာကဍ္ဎိယတိ. န သံဟီရတီတိ ဝိပဿနာယ ဘာဝေန တဏှာဒိဋ္ဌီဟိ နာကဍ္ဎိယတိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

២៧៥. ពាក្យថា Kathañca, bhikkhave, paccuppannesu dhammesu saṃhīrati នេះ ព្រះអង្គសម្តែងដើម្បីបង្ហាញសេចក្តីពន្យល់ (និទ្ទេស) នៃឧទ្ទេសថា «paccuppannañca yo dhammaṃ, tattha tattha vipassati. asaṃhīraṃ asaṃkuppaṃ»។ សូម្បីតែក្នុងទីនេះ គួរពោលថា «kathañca, bhikkhave, paccuppannaṃ dhammaṃ na vipassati» ជាដើមក៏ដោយ ប៉ុន្តែព្រោះវិបស្សនាត្រូវបានហៅថា មិនរំភើបញាប់ញ័រ (អសំហីរៈ) និងមិនវិនាស (អសង្កុប្បៈ) ហេតុនោះ ដើម្បីបង្ហាញនូវការមិនមាន និងការមាននៃវិបស្សនានោះឯង ព្រះអង្គទើបលើកយកមាតិកាថា saṃhīrati មកសម្តែងដោយពិស្តារ។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា saṃhīrati សេចក្តីថា ព្រោះមិនមានវិបស្សនា ទើបត្រូវតណ្ហានិងទិដ្ឋិទាញកន្ត្រាក់ទៅ (ក្នុងអបាយសមុទ្រ ឬសង្សារសមុទ្រ)។ ពាក្យថា na saṃhīrati សេចក្តីថា ព្រោះមានវិបស្សនា ទើបមិនត្រូវតណ្ហានិងទិដ្ឋិទាញកន្ត្រាក់ទៅ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងទីទាំងពួង គឺច្បាស់លាស់ស្រាប់ហើយ។

---

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

ក្នុងអដ្ឋកថា មជ្ឈិមនិកាយ ឈ្មោះ បបញ្ចសូទនី

---

ဘဒ္ဒေကရတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការអធិប្បាយ ភទ្ទេករត្តសូត្រ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

---

၂. အာနန္ဒဘဒ္ဒေကရတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

២. ការអធិប្បាយ អានន្ទភទ្ទេករត្តសូត្រ

---

၂၇၆. ဧဝံ မေ သုတန္တိ အာနန္ဒဘဒ္ဒေကရတ္တသုတ္တံ. တတ္ထ ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌိတောတိ ဖလသမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌိတော. ကော နု ခေါ, ဘိက္ခဝေတိ ဇာနန္တောဝ ကထာသမုဋ္ဌာပနတ္ထံ ပုစ္ဆိ.

២៧៦. ព្រះសូត្រដែលផ្តើមដោយពាក្យថា Evaṃ me sutaṃ នេះ គឺ អានន្ទភទ្ទេករត្តសូត្រ។ ក្នុងព្រះសូត្រនោះ ពាក្យថា paṭisallānā vuṭṭhito សេចក្តីថា ចេញអំពីផលសមាបត្តិ។ ពាក្យថា Ko nu kho, bhikkhave នេះ ព្រះអង្គសួរទាំងដែលដឹងស្រាប់ហើយ ដើម្បីឱ្យកើតជាការសន្ទនាឡើង។

---

၂၇၈. သာဓု သာဓူတိ ထေရဿ သာဓုကာရမဒါသိ. သာဓု ခေါ တွန္တိ ပရိမဏ္ဍလေဟိ ပဒဗျဉ္ဇနေဟိ ပရိသုဒ္ဓေဟိ ကထိတတ္တာ ဒေသနံ ပသံသန္တော အာဟ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

២៧៨. ពាក្យថា Sādhu sādhu សេចក្តីថា ព្រះអង្គប្រទានសាធុការដល់ព្រះថេរៈ។ ពាក្យថា Sādhu kho tvaṃ នេះ ព្រះអង្គសម្តែងសរសើរទេសនា ព្រោះតែព្រះថេរៈសម្តែងដោយបទនិងព្យញ្ជនៈដ៏បរិបូណ៌ និងបរិសុទ្ធ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងទីទាំងពួង គឺច្បាស់លាស់ស្រាប់ហើយ។

---

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

ក្នុងអដ្ឋកថា មជ្ឈិមនិកាយ ឈ្មោះ បបញ្ចសូទនី

---

အာနန္ဒဘဒ္ဒေကရတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការអធិប្បាយ អានន្ទភទ្ទេករត្តសូត្រ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

---

၃. မဟာကစ္စာနဘဒ္ဒေကရတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៣. ការអធិប្បាយ មហាកច្ចានភទ្ទេករត្តសូត្រ

---

၂၇၉. ဧဝံ မေ သုတန္တိ မဟာကစ္စာနဘဒ္ဒေကရတ္တသုတ္တံ. တတ္ထ တပေါဒါရာမေတိ တတ္တောဒကဿ ရဟဒဿ ဝသေန ဧဝံလဒ္ဓနာမေ အာရာမေ. ဝေဘာရပဗ္ဗတဿ ကိရ ဟေဋ္ဌာ ဘူမဋ္ဌကနာဂါနံ ပဉ္စယောဇနသတိကံ နာဂဘဝနံ ဒေဝလောကသဒိသံ မဏိမယေန တလေန အာရာမဥယျာနေဟိ စ သမန္နာဂတံ, တတ္ထ နာဂါနံ ကီဠနဋ္ဌာနေ မဟာဥဒကရဟဒေါ, တတော တပေါဒါ နာမ နဒီ သန္ဒတိ ကုထိတာ ဥဏှောဒကာ. ကသ္မာ ပနေသာ ဧဒိသာ ဇာတာ? ရာဇဂဟံ ကိရ ပရိဝါရေတွာ မဟာ ပေတလောကော, တတ္ထ ဒွိန္နံ မဟာလောဟကုမ္ဘိနိရယာနံ အန္တရေန အယံ တပေါဒါ အာဂစ္ဆတိ, တသ္မာ သာ ကုထိတာ သန္ဒတိ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ – ‘‘ယတာယံ, ဘိက္ခဝေ, တပေါဒါ သန္ဒတိ, သော ဒဟော အစ္ဆောဒကော သီတောဒကော သာတောဒကော သေတောဒကော သုပ္ပတိတ္ထော ရမဏီယော ပဟူတမစ္ဆကစ္ဆပေါ, စက္ကမတ္တာနိ စ ပဒုမာနိ ပုပ္ဖန္တိ[Pg.173]. အပိစာယံ, ဘိက္ခဝေ, တပေါဒါ ဒွိန္နံ မဟာနိရယာနံ အန္တရိကာယ အာဂစ္ဆတိ, တေနာယံ တပေါဒါ ကုထိတာ သန္ဒတီ’’တိ (ပါရာ. ၂၃၁). ဣမဿ ပန အာရာမဿ အဘိသမ္မုခဋ္ဌာနေ တတော မဟာဥဒကရဟဒေါ ဇာတော, တဿ နာမဝသေနာယံ ဝိဟာရော တပေါဒါရာမောတိ ဝုစ္စတိ.

២៧៩. ព្រះសូត្រដែលផ្តើមដោយពាក្យថា Evaṃ me sutaṃ នេះ គឺ មហាកច្ចានភទ្ទេករត្តសូត្រ។ ក្នុងព្រះសូត្រនោះ ពាក្យថា Tapodārāme សេចក្តីថា ក្នុងអារាមដែលបានឈ្មោះយ៉ាងនេះ ព្រោះអាស្រ័យនឹងស្រះទឹកក្តៅ។ ឮថា នៅខាងក្រោមភ្នំវេភារៈ មានពិភពនាគទំហំ ៥០០ យោជន៍ របស់ពួកនាគដែលរស់នៅក្នុងដី ពិភពនាគនោះប្រៀបដូចជាទេវលោក ប្រកបដោយផ្ទៃដីធ្វើពីកែវមណី និងមានសួនច្បារក្នុងអារាម ក្នុងកន្លែងលេងកម្សាន្តរបស់ពួកនាគនោះ មានស្រះទឹកដ៏ធំ ស្ទឹងឈ្មោះ តបោទា មានទឹកក្តៅពុះកញ្ជ្រោលហូរចេញពីស្រះនោះ។ ចុះហេតុអ្វីបានជាស្ទឹងនោះមានសភាពយ៉ាងនេះ? ឮថា នៅជុំវិញក្រុងរាជគ្រឹះ មានប្រេតលោកដ៏ធំ ស្ទឹងតបោទានេះហូរកាត់ចន្លោះមហាលោហកុម្ភីនរកទាំងពីរ ហេតុនោះ ទឹកស្ទឹងនោះទើបពុះកញ្ជ្រោលហូរទៅ។ សូម្បីតែព្រះមានព្រះភាគក៏បានត្រាស់ទុកយ៉ាងនេះថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ស្ទឹងតបោទានេះហូរចេញពីស្រះណា ស្រះនោះមានទឹកថ្លា មានទឹកត្រជាក់ មានទឹកផ្អែម មានទឹកស មានកំពង់ដ៏ល្អ គួរជាទីរីករាយ មានត្រីនិងអណ្តើកច្រើន ហើយមានផ្កាឈូកទំហំប៉ុនកង់រទេះរីកស្គុះស្គាយ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ប៉ុន្តែស្ទឹងតបោទានេះហូរកាត់ចន្លោះមហានរកទាំងពីរ ហេតុនោះ ស្ទឹងតបោទានេះទើបពុះកញ្ជ្រោលហូរទៅ»។ ម្យ៉ាងទៀត នៅចំពីមុខអារាមនេះ មានស្រះទឹកដ៏ធំមួយកើតឡើងពីស្ទឹងនោះ វត្តនេះទើបហៅថា តបោទារាម ដោយអំណាចនៃឈ្មោះស្រះនោះ។

---

၂၈၀. သမိဒ္ဓီတိ တဿ ကိရ ထေရဿ အတ္တဘာဝေါ သမိဒ္ဓေါ အဘိရူပေါ ပါသာဒိကော, တသ္မာ သမိဒ္ဓိတွေဝ သင်္ခံ ဂတော. အာဒိဗြဟ္မစရိယကောတိ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယဿ အာဒိ ပုဗ္ဗဘာဂပ္ပဋိပတ္တိဘူတော. ဣဒံ ဝတွာန သုဂတော ဥဋ္ဌာယာသနာတိ မဓုပိဏ္ဍိကသုတ္တေ (မ. နိ. ၁.၁၉၉ အာဒယော) ဝုတ္တနယေနေဝ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ.

២៨០. ពាក្យថា Samiddhīti សេចក្តីថា ឮថា រូបកាយរបស់ព្រះថេរៈនោះ បរិបូណ៌ មានរូបល្អ គួរជាទីជ្រះថ្លា ព្រោះហេតុនោះ ទើបលោកដល់នូវការរាប់ថា «សមិទ្ធិ» តែម្ដង។ ពាក្យថា Ādibrahmacariyakoti សេចក្តីថា ជាការប្រតិបត្តិជាចំណែកខាងដើម ជាខាងដើមនៃមគ្គព្រហ្មចរិយៈ។ ពាក្យថា Idaṃ vatvāna sugato uṭṭhāyāsanāti គប្បីពង្រីកសេចក្ដីតាមន័យដែលពោលទុកហើយក្នុងមធុបិណ្ឌិកសូត្រ។

---

၂၈၂. ဣတိ မေ စက္ခုန္တိ ဣမသ္မိံ ကိရ သုတ္တေ ဘဂဝါ ဒွါဒသာယတနဝသေနေဝ မာတိကံ ဌပေသိ. ထေရောပိ ‘‘ဘဂဝတာ ဟေဋ္ဌာ ဒွီသု, ဥပရိ စတုတ္ထေ စာတိ ဣမေသု တီသု သုတ္တေသု ပဉ္စက္ခန္ဓဝသေန မာတိကာ စ ဝိဘင်္ဂေါ စ ကတော, ဣဓ ပန ဒွါဒသာယတနဝသေနေဝ ဝိဘဇနတ္ထံ မာတိကာ ဌပိတာ’’တိ နယံ ပဋိလဘိတွာ ဧဝမာဟ. ဣမံ ပန နယံ လဘန္တေန ထေရေန ဘာရိယံ ကတံ, အပဒေ ပဒံ ဒဿိတံ, အာကာသေ ပဒံ ကတံ, တေန နံ ဘဂဝါ ဣမမေဝ သုတ္တံ သန္ဓာယ – ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ, ဘိက္ခဝေ, မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ သံခိတ္တေန ဘာသိတဿ ဝိတ္ထာရေန အတ္ထံ ဝိဘဇန္တာနံ ယဒိဒံ မဟာကစ္စာနော’’တိ (အ. နိ. ၁.၁၉၇) ဧတဒဂ္ဂေ ဌပေသိ. ဧတ္ထ ပန စက္ခူတိ စက္ခုပသာဒေါ. ရူပါတိ စတုသမုဋ္ဌာနိကရူပါ. ဣမိနာ နယေန သေသာယတနာနိပိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ဝိညာဏန္တိ နိကန္တိဝိညာဏံ. တဒဘိနန္ဒတီတိ တံ စက္ခုဉ္စေဝ ရူပဉ္စ တဏှာဒိဋ္ဌိဝသေန အဘိနန္ဒတိ. အနွာဂမေတီတိ တဏှာဒိဋ္ဌီဟိ အနုဂစ္ဆတိ.

២៨២. ពាក្យថា Iti me cakkhu ឮថា ក្នុងសូត្រនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់តម្កល់មាតិកាទុកដោយអំណាចនៃអាយតនៈ ១២ ប៉ុណ្ណោះ។ ព្រះថេរៈសូម្បីបានទទួលនូវវិធីនេះហើយ ទើបពោលយ៉ាងនេះថា «ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់បានធ្វើមាតិកានិងវិភង្គ ដោយអំណាចនៃបញ្ចក្ខន្ធ ក្នុងសូត្រទាំង ៣ គឺក្នុងសូត្រខាងក្រោម ២ និងក្នុងសូត្រទី ៤ ខាងលើ ប៉ុន្តែក្នុងសូត្រនេះ ព្រះអង្គទ្រង់តម្កល់មាតិកាទុក ដើម្បីចែកដោយអំណាចនៃអាយតនៈ ១២ ប៉ុណ្ណោះ»។ ក៏ប៉ុន្តែ ព្រះថេរៈកាលដែលបានទទួលនូវវិធីនេះ បានធ្វើកិច្ចដែលធ្វើបានដោយកម្រ បានបង្ហាញស្នាមជើងក្នុងកន្លែងដែលគ្មានស្នាមជើង បានធ្វើស្នាមជើងក្នុងអាកាស ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់សំដៅយកសូត្រនេះឯង ទើបទ្រង់តម្កល់លោកទុកក្នុងតំណែងដ៏ប្រសើរ (ឯតទគ្គៈ) ថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បណ្ដាភិក្ខុជាសាវករបស់តថាគត ដែលចែកសេចក្ដីនៃធម៌ដែលតថាគតសម្ដែងហើយដោយសង្ខេប ឲ្យពិស្ដារ មហាកច្ចាយនៈនេះ ជាកំពូល»។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា cakkhu គឺ ចក្ខុបសាទ។ ពាក្យថា rūpā គឺ រូបមានសមុដ្ឋាន ៤ (ចតុសមុដ្ឋានិករូប)។ គប្បីជ្រាបអាយតនៈដែលសេសសល់ ដោយន័យនេះឯង។ ពាក្យថា viññāṇaṃ គឺ វិញ្ញាណដែលប្រកបដោយតណ្ហា (និកន្តិវិញ្ញាណ)។ ពាក្យថា tadabhinandati គឺ រមែងត្រេកអរនឹងចក្ខុនោះផង នឹងរូបនោះផង ដោយអំណាចនៃតណ្ហានិងទិដ្ឋិ។ ពាក្យថា anvāgameti គឺ រមែងប្រព្រឹត្តទៅតាមដោយតណ្ហានិងទិដ្ឋិ។

---

ဣတိ မေ မနော အဟောသိ အတီတမဒ္ဓါနံ ဣတိ ဓမ္မာတိ ဧတ္ထ ပန မနောတိ ဘဝင်္ဂစိတ္တံ. ဓမ္မာတိ တေဘူမကဓမ္မာရမ္မဏံ.

ពាក្យថា Iti me mano ahosi atītamaddhānaṃ iti dhammā ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា mano គឺ ភវង្គចិត្ត។ ពាក្យថា dhammā គឺ ធម្មារម្មណ៍ជាទៅក្នុងភូមិ ៣ (តេភូមិកធម្មារម្មណ៍)។

---

၂၈၃. ပဏိဒဟတီတိ ပတ္ထနာဝသေန ဌပေသိ. ပဏိဓာနပစ္စယာတိ ပတ္ထနာဋ္ဌပနကာရဏာ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

២៨៣. ពាក្យថា Paṇidahati គឺ តម្កល់ទុកដោយអំណាចនៃការប្រាថ្នា។ ពាក្យថា Paṇidhānapaccayā គឺ ព្រោះហេតុនៃការតម្កល់ទុកនូវការប្រាថ្នា។ សេចក្ដីដែលសេសសល់ក្នុងកន្លែងទាំងពួង គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។

---

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

ក្នុងអដ្ឋកថាមជ្ឈិមនិកាយ ឈ្មោះបបញ្ចសូទនី

---

မဟာကစ္စာနဘဒ္ဒေကရတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការអធិប្បាយមហាកច្ចានភទ្ទេករត្តសូត្រ ចប់ហើយ។

---

၄. လောမသကင်္ဂိယဘဒ္ဒေကရတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៤. ការអធិប្បាយលោមសកង្គិយភទ្ទេករត្តសូត្រ

---

၂၈၆. ဧဝံ [Pg.174] မေ သုတန္တိ လောမသကင်္ဂိယဘဒ္ဒေကရတ္တသုတ္တံ. တတ္ထ လောမသကင်္ဂိယောတိ အင်္ဂထေရော ကိရ နာမေသ, ကာယဿ ပန ဤသကလောမသာကာရတာယ လောမသကင်္ဂိယောတိ ပါကဋော ဇာတော. စန္ဒနော ဒေဝပုတ္တောတိ ကဿပသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓကာလေ ကိရေသ စန္ဒနော နာမ ဥပါသကော အဍ္ဎော မဟဒ္ဓနော တီဏိ ရတနာနိ စတူဟိ ပစ္စယေဟိ ပူဇေတွာ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တော, ပုရိမနာမေန စန္ဒနော ဒေဝပုတ္တောတွေဝ သင်္ခံ ဂတော. ပဏ္ဍုကမ္ဗလသိလာယန္တိ ရတ္တကမ္ဗလသိလာယံ. တဿာ ကိရ ရတ္တကမ္ဗလဿေဝ ဇယသုမနပုပ္ဖရာသိ ဝိယ ဝဏ္ဏော, တသ္မာ ‘‘ပဏ္ဍုကမ္ဗလသိလာ’’တိ ဝုစ္စတိ.

២៨៦. ពាក្យផ្ដើមថា Evaṃ me sutaṃ គឺ លោមសកង្គិយភទ្ទេករត្តសូត្រ។ ក្នុងសូត្រនោះ ពាក្យថា lomasakaṅgiyo ឮថា ព្រះថេរៈនោះមានឈ្មោះថា អង្គត្ថេរ ប៉ុន្តែព្រោះតែរូបកាយរបស់លោកមានរោមដុះស្ដើងៗ ទើបល្បីឈ្មោះថា «លោមសកង្គិយៈ»។ ពាក្យថា Candano devaputto ឮថា ក្នុងសម័យនៃព្រះកស្សបសម្មាសម្ពុទ្ធ ឧបាសកម្នាក់ឈ្មោះ ចន្ទនៈ ជាអ្នកមានទ្រព្យច្រើន មានសម្បត្តិស្ដុកស្ដម្ភ បានបូជានូវរតនៈទាំង ៣ ដោយបច្ច័យទាំង ៤ ហើយបានទៅកើតក្នុងទេវលោក ក៏ដល់នូវការរាប់ថា «ចន្ទនទេវបុត្រ» តាមឈ្មោះដើមនោះឯង។ ពាក្យថា Paṇḍukambalasilāyaṃ គឺ លើថ្មមានពណ៌ដូចជាភួយពណ៌ក្រហម។ ឮថា ថ្មនោះមានពណ៌ក្រហមឆ្អៅ ដូចជាគំនរផ្កាជយសុមនៈ ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា «បណ្ឌុកម្ពលសិលា»។

---

ကဒါ ပန တတ္ထ ဘဂဝါ ဝိဟာသီတိ? ဗောဓိပတ္တိတော သတ္တမေ သံဝစ္ဆရေ သာဝတ္ထိယံ အာသာဠှီမာသပုဏ္ဏမာယ ဒွါဒသယောဇနာယ ပရိသာယ မဇ္ဈေ ယမကပါဋိဟာရိယံ ကတွာ ဩရုယှ ကဏ္ဍမ္ဗမူလေ ပညတ္တဝရဗုဒ္ဓါသနေ နိသီဒိတွာ ဓမ္မဒေသနာယ မဟာဇနံ မဟာဝိဒုဂ္ဂတော ဥဒ္ဓရိတွာ ဗုဒ္ဓါ နာမ ယသ္မာ ပါဋိဟာရိယံ ကတွာ မနုဿပထေ န ဝသန္တိ, တသ္မာ ပဿမာနဿေဝ တဿ ဇနဿ ပဒဝီက္ကမံ ကတွာ တာဝတိံသဘဝနေ ပါရိစ္ဆတ္တကမူလေ ပဏ္ဍုကမ္ဗလသိလာယံ ဝဿံ ဥပဂတော, တသ္မိံ သမယေ ဝိဟာသိ.

សួរថា ចុះព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅទីនោះក្នុងកាលណា? ឆ្លើយថា ក្នុងឆ្នាំទី ៧ អំពីការបានសម្រេចព្រះសម្ពោធិញ្ញាណ នាថ្ងៃពេញបូណ៌មីខែអាសាឍ ក្នុងក្រុងសាវត្ថី ព្រះអង្គទ្រង់ធ្វើនូវយមកបាដិហារិយ៍ក្នុងកណ្ដាលជំនុំជនទំហំ ១២ យោជន៍ រួចចុះមកគង់លើពុទ្ធអាសនៈដ៏ប្រសើរដែលគេរៀបចំទុកទៀបគល់ដើមស្វាយកណ្ឌម្ពៈ ទ្រង់ស្រង់មហាជនឲ្យរួចផុតពីសង្សារវដ្តដ៏ជ្រៅដោយធម្មទេសនា ហើយព្រោះហេតុតែព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ កាលដែលធ្វើបាដិហារិយ៍ហើយ រមែងមិនគង់នៅលើផ្លូវមនុស្សលោកឡើយ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះអង្គទ្រង់ឈានព្រះបាទឲ្យមហាជនទាំងនោះកំពុងតែមើលឃើញក្រឡេកភ្នែក ហើយយាងទៅកាន់ភពតាវតឹង្ស ចូលចាំវស្សាលើបណ្ឌុកម្ពលសិលាក្រោមដើមឈើបារិច្ឆត្តកៈ ព្រះអង្គទ្រង់គង់នៅទីនោះក្នុងសម័យនោះឯង។

---

တတြ ဘဂဝါတိ တတြ ဝိဟရန္တော ဘဂဝါ ယေဘုယျေန ဒသဟိ စက္ကဝါဠသဟဿေဟိ သန္နိပတိတာဟိ ဒေဝတာဟိ ပရိဝုတော မာတရံ ကာယသက္ခိံ ကတွာ အဘိဓမ္မပိဋကံ ကထေန္တော ဂမ္ဘီရံ နိပုဏံ တိလက္ခဏာဟတံ ရူပါရူပပရိစ္ဆေဒကထံ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ အသက္ကောန္တာနံ ဒေဝါနံ သံဝေဂဇနနတ္ထံ အန္တရန္တရာ ဘဒ္ဒေကရတ္တဿ ဥဒ္ဒေသဉ္စ ဝိဘင်္ဂဉ္စ အဘာသိ. တတြာယံ ဒေဝပုတ္တော ဥဂ္ဂဏှန္တော ဣမာ ဂါထာ သဒ္ဓိံ ဝိဘင်္ဂေန ဥဂ္ဂဏှိ, ဒေဝတ္တဿ ပန ပမာဒါဓိဋ္ဌာနတ္တာ ဒိဗ္ဗေဟိ အာရမ္မဏေဟိ နိပ္ပီဠိယမာနော အနုပုဗ္ဗေန သုတ္တံ သမ္မုဋ္ဌော ဂါထာမတ္တမေဝ ဓာရေသိ. တေနာဟ ‘‘ဧဝံ ခေါ အဟံ ဘိက္ခု ဓာရေမိ ဘဒ္ဒေကရတ္တိယော ဂါထာ’’တိ.

ពាក្យថា Tatra bhagavā សេចក្តីថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគកាលគង់នៅទីនោះ ទ្រង់មានទេវតាទាំងឡាយដែលមកប្រជុំគ្នាពីមួយម៉ឺនចក្រវាឡជាច្រើនចោមរោមហើយ ទ្រង់ធ្វើព្រះមាតាឲ្យជាសាក្សី រួចសម្ដែងអភិធម្មបិដក កាលដែលទ្រង់សម្ដែងនូវរូបារូបបរិច្ឆេទកថា ដ៏ជ្រាលជ្រៅ ម៉ត់ចត់ ដែលត្រូវដោយត្រីលក្ខណៈ ដើម្បីឲ្យកើតសេចក្ដីសង្វេគដល់ទេវតាទាំងឡាយដែលមិនអាចចាក់ធ្លុះបាន ទើបទ្រង់សម្ដែងនូវឧទ្ទេសនិងវិភង្គនៃភទ្ទេករត្តសូត្រក្នុងចន្លោះៗ។ ក្នុងទីនោះ ទេវបុត្រនេះកាលរៀនសូត្រ ក៏បានរៀននូវគាថាទាំងឡាយនេះ ព្រមទាំងវិភង្គ ប៉ុន្តែព្រោះតែភាពជាទេវតាជាទីតាំងនៃសេចក្ដីប្រមាទ ត្រូវអារម្មណ៍ទិព្វទាំងឡាយបៀតបៀន ទើបភ្លេចសូត្រនោះតាមលំដាប់ ចាំបានតែត្រឹមគាថាប៉ុណ្ណោះ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបទេវបុត្រនោះពោលថា «ម្នាលភិក្ខុ ខ្ញុំចាំទុកនូវគាថាទាំងឡាយនៃភទ្ទេករត្តសូត្រយ៉ាងនេះឯង»។

---

ဥဂ္ဂဏှာဟိ [Pg.175] တွန္တိအာဒီသု တုဏှီဘူတော နိသီဒိတွာ သုဏန္တော ဥဂ္ဂဏှာတိ နာမ, ဝါစာယ သဇ္ဈာယံ ကရောန္တော ပရိယာပုဏာတိ နာမ, အညေသံ ဝါစေန္တော ဓာရေတိ နာမ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

ក្នុងពាក្យមានជាដើមថា Uggaṇhāhi tvaṃ សេចក្តីថា អ្នកដែលអង្គុយស្ងៀមស្ដាប់ ឈ្មោះថា រៀន (uggaṇhāti) អ្នកដែលធ្វើការស្វាធ្យាយដោយវាចា ឈ្មោះថា រៀនស្ទាត់ (pariyāpuṇāti) អ្នកដែលបង្រៀនអ្នកដទៃ ឈ្មោះថា ចាំទុក (dhāreti)។ សេចក្ដីដែលសេសសល់ក្នុងទីនេះ គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។

---

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

ក្នុងអដ្ឋកថាមជ្ឈិមនិកាយ ឈ្មោះបបញ្ចសូទនី

---

လောမသကင်္ဂိယဘဒ္ဒေကရတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការអធិប្បាយលោមសកង្គិយភទ្ទេករត្តសូត្រ ចប់ហើយ។

---

၅. စူဠကမ္မဝိဘင်္ဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៥. ការអធិប្បាយចូឡកម្មវិភង្គសូត្រ

---

၂၈၉. ဧဝံ မေ သုတန္တိ စူဠကမ္မဝိဘင်္ဂသုတ္တံ. တတ္ထ သုဘောတိ သော ကိရ ဒဿနီယော အဟောသိ ပါသာဒိကော, တေနဿ အင်္ဂသုဘတာယ သုဘောတွေဝ နာမံ အကံသု. မာဏဝေါတိ ပန တံ တရုဏကာလေ ဝေါဟရိံသု, သော မဟလ္လကကာလေပိ တေနေဝ ဝေါဟာရေန ဝေါဟရိယတိ. တောဒေယျပုတ္တောတိ တောဒေယျဿ နာမ ပသေနဒိရညော ပုရောဟိတဗြာဟ္မဏဿ ပုတ္တော. သော ကိရ သာဝတ္ထိယာ အဝိဒူရေ တုဒိဂါမော နာမ အတ္ထိ, တဿ အဓိပတိတ္တာ တောဒေယျောတိ သင်္ခံ ဂတော. မဟာဓနော ပန ဟောတိ သတ္တာသီတိကောဋိဝိဘဝေါ ပရမမစ္ဆရီ, ‘‘ဒဒတော ဘောဂါနံ အပရိက္ခယော နာမ နတ္ထီ’’တိ စိန္တေတွာ ကဿစိ ကိဉ္စိ န ဒေတိ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

២៨៩. ពាក្យផ្ដើមថា Evaṃ me sutaṃ គឺ ចូឡកម្មវិភង្គសូត្រ។ ក្នុងសូត្រនោះ ពាក្យថា subho ឮថា លុះនោះជាអ្នកគួររំលឹកមើល គួរជាទីជ្រះថ្លា ព្រោះហេតុនោះ ទើបគេដាក់ឈ្មោះថា «សុភៈ» ព្រោះតែភាពល្អនៃអវយវៈរបស់លោក។ ចំណែកពាក្យថា māṇavo គឺគេហៅលោកក្នុងកាលជាក្មេងកំលោះ ទោះបីលោកដល់នូវភាពជាមនុស្សចាស់ ក៏គេនៅតែហៅដោយឈ្មោះនោះឯង។ ពាក្យថា todeyyaputto គឺ កូនរបស់ព្រាហ្មណ៍បុរោហិតរបស់ព្រះបាទបសេនទិកោសល ឈ្មោះ តោទេយ្យៈ។ ឮថា ភូមិមួយឈ្មោះ តុទិគ្រាម ស្ថិតនៅមិនឆ្ងាយអំពីក្រុងសាវត្ថី ព្រោះតែព្រាហ្មណ៍នោះជាធំក្នុងតុទិគ្រាមនោះ ទើបដល់នូវការរាប់ថា «តោទេយ្យៈ»។ ព្រាហ្មណ៍នោះជាអ្នកមានទ្រព្យច្រើន មានសម្បត្តិ ៨៧ កោដិ ជាអ្នកកំណាញ់ស្វិតស្វាញបំផុត គិតថា «កាលបើឲ្យ សម្បត្តិទាំងឡាយរមែងមិនអស់ទៅ មិនមែនជាមានឡើយ» ទើបមិនឲ្យអ្វីៗ ដល់នរណាម្នាក់ឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបមានពាក្យពោលទុកថា៖

---

‘‘အဉ္ဇနာနံ ခယံ ဒိသွာ, ဝမ္မိကာနဉ္စ သဉ္စယံ;

မဓူနဉ္စ သမာဟာရံ, ပဏ္ဍိတော ဃရမာဝသေ’’တိ.

«បុគ្គលជាបណ្ឌិត កាលឃើញការអស់ទៅនៃថ្នាំបន្តក់ភ្នែក ការពូនឡើងនៃដំបូក និងការសន្សំទឹកឃ្មុំ គប្បីគ្រប់គ្រងផ្ទះ»។

---

ဧဝံ အဒါနမေဝ သိက္ခာပေသိ. ဓုရဝိဟာရေ ဝသတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ယာဂုဥဠုင်္ဂမတ္တံ ဝါ ဘတ္တကဋစ္ဆုမတ္တံ ဝါ အဒတွာ ဓနလောဘေန ကာလံ ကတွာ တသ္မိံယေဝ ဃရေ သုနခေါ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တော. သုဘော တံ သုနခံ အတိဝိယ ပိယာယတိ, အတ္တနော ဘုဉ္ဇနကဘတ္တံယေဝ ဘောဇေတိ, ဥက္ခိပိတွာ ဝရသယနေ သယာပေတိ. အထ ဘဂဝါ ဧကဒိဝသံ ပစ္စူသသမယေ လောကံ ဝေါလောကေန္တော တံ သုနခံ ဒိသွာ – ‘‘တောဒေယျဗြာဟ္မဏော ဓနလောဘေန အတ္တနောဝ ဃရေ သုနခေါ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တော, အဇ္ဇ မယိ သုဘဿ ဃရံ ဂတေ မံ ဒိသွာ သုနခေါ ဘုက္ကာရံ ကရိဿတိ, အထဿာဟံ ဧကံ ဝစနံ ဝက္ခာမိ, သော ‘ဇာနာတိ မံ သမဏော ဂေါတမော’တိ ဂန္တွာ ဥဒ္ဓနဋ္ဌာနေ [Pg.176] နိပဇ္ဇိဿတိ. တတောနိဒါနံ သုဘဿ မယာ သဒ္ဓိံ ဧကော ကထာသလ္လာပေါ ဘဝိဿတိ, သော ဓမ္မံ သုတွာ သရဏေသု ပတိဋ္ဌဟိဿတိ, သုနခေါ ပန ကာလံ ကတွာ နိရယေ နိဗ္ဗတ္တိဿတီ’’တိ ဣမံ မာဏဝဿ သရဏေသု ပတိဋ္ဌာနဘာဝံ ဉတွာ ဘဂဝါ တံ ဒိဝသံ သရီရပဋိဇဂ္ဂနံ ကတွာ ဧကကောဝ ဂါမံ ပဝိသိတွာ နိက္ခန္တေ မာဏဝေ တံ ဃရံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိ.

ព្រាហ្មណ៍នោះបានបង្ហាត់បង្រៀនតែការមិនឲ្យទានយ៉ាងនេះឯង។ ព្រាហ្មណ៍នោះមិនបានថ្វាយសូម្បីតែយ៉ាគូត្រឹមមួយវែក ឬភត្តត្រឹមមួយវែក ដល់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធដែលគង់នៅក្នុងធុរវិហារឡើយ ព្រោះតែការលោភលន់ក្នុងទ្រព្យ ក៏ធ្វើមរណកាលទៅកើតជាឆ្កែក្នុងផ្ទះនោះឯង។ សុភមាណពស្រឡាញ់ឆ្កែនោះខ្លាំងណាស់ ឲ្យវាស៊ីតែបាយដែលខ្លួនស៊ី បើកបីយកទៅឲ្យដេកលើគ្រែដ៏ប្រសើរ។ គ្រានោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលទ្រង់សម្លឹងមើលលោកក្នុងវេលាជិតភ្លឺមួយថ្ងៃ បានឃើញឆ្កែនោះ ហើយទ្រង់ជ្រាបថា «តោទេយ្យព្រាហ្មណ៍ ព្រោះតែការលោភលន់ក្នុងទ្រព្យ បានទៅកើតជាឆ្កែក្នុងផ្ទះរបស់ខ្លួនឯង ថ្ងៃនេះ កាលដែលតថាគតទៅកាន់ផ្ទះរបស់សុភៈ ឆ្កែនោះឃើញតថាគតហើយ នឹងព្រុសឡើង ពេលនោះ តថាគតនឹងពោលពាក្យមួយម៉ាត់ទៅកាន់វា វានឹងគិតថា 'ព្រះសមណគោតមស្គាល់អញហើយ' រួចទៅដេកនៅក្បែរចង្ក្រាន។ ព្រោះតែហេតុនោះ សុភៈនឹងមានការសន្ទនាជាមួយតថាគត គេស្ដាប់ធម៌ហើយ នឹងតម្កល់នៅក្នុងសរណគមន៍ទាំងឡាយ ចំណែកឯឆ្កែនោះ លុះធ្វើមរណកាលទៅ នឹងទៅកើតក្នុងនរក» កាលទ្រង់ជ្រាបនូវការតម្កល់នៅក្នុងសរណគមន៍របស់មាណពយ៉ាងនេះហើយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ធ្វើការរៀបចំសរីរៈក្នុងថ្ងៃនោះ រួចយាងចូលទៅកាន់ស្រុកតែមួយព្រះអង្គឯង កាលដែលមាណពចេញទៅក្រៅហើយ ក៏យាងចូលទៅកាន់ផ្ទះនោះដើម្បីបិណ្ឌបាត។

---

သုနခေါ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ဘုက္ကာရံ ကရောန္တော ဘဂဝတော သမီပံ ဂတော. တတော နံ ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ – ‘‘တောဒေယျ တွံ ပုဗ္ဗေပိ မံ ဘော ဘောတိ ပရိဘဝိတွာ သုနခေါ ဇာတော, ဣဒါနိပိ ဘုက္ကာရံ ကတွာ အဝီစိံ ဂမိဿသီ’’တိ. သုနခေါ တံ သုတွာ – ‘‘ဇာနာတိ မံ သမဏော ဂေါတမော’’တိ ဝိပ္ပဋိသာရီ ဟုတွာ ဂီဝံ ဩနာမေတွာ ဥဒ္ဓနန္တရေ ဆာရိကာယံ နိပန္နော. မနုဿာ ဥက္ခိပိတွာ သယနေ သယာပေတုံ နာသက္ခိံသု. သုဘော အာဂန္တွာ – ‘‘ကေနာယံ သုနခေါ သယနာ ဩရောပိတော’’တိ အာဟ. မနုဿာ န ကေနစီတိ ဝတွာ တံ ပဝတ္တိံ အာရောစေသုံ. မာဏဝေါ သုတွာ – ‘‘မမ ပိတာ ဗြဟ္မလောကေ နိဗ္ဗတ္တော, တောဒေယျော နာမ သုနခေါ နတ္ထိ. သမဏော ပန ဂေါတမော ပိတရံ သုနခံ ကရောတိ, ယံကိဉ္စိ ဧသ မုခါရုဠှံ ဘာသတီ’’တိ ကုဇ္ဈိတွာ ဘဂဝန္တံ မုသာဝါဒေန နိဂ္ဂဟေတုကာမော ဝိဟာရံ ဂန္တွာ တံ ပဝတ္တိံ ပုစ္ဆိ.

ឆ្កែឃើញព្រះដ៏មានព្រះភាគហើយ ក៏ព្រុសបណ្ដើរ ដើរទៅជិតព្រះដ៏មានព្រះភាគបណ្ដើរ។ លំដាប់នោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់មានព្រះបន្ទូលទៅកាន់វាថា «នែតោទេយ្យៈ កាលពីមុន អ្នកជេរប្រមាថតថាគតថា 'នែអ្នកដ៏ចម្រើន នែអ្នកដ៏ចម្រើន' ទើបកើតជាឆ្កែ ឥឡូវនេះ សូម្បីតែព្រុសដាក់តថាគតទៀត មុខជានឹងទៅកាន់អវីចិនរកមិនខាន»។ ឆ្កែបានឮពាក្យនោះហើយ គិតថា «ព្រះសមណគោតមស្គាល់អញហើយ» ក៏កើតសេចក្ដីក្តៅក្រហាយចិត្ត ឱនក្បាលចុះ ទៅដេកលើគំនរផេះក្នុងចន្លោះចង្ក្រាន។ មនុស្សទាំងឡាយមិនអាចបីយកវាទៅឲ្យដេកលើគ្រែបានឡើយ។ សុភមាណពត្រឡប់មកវិញ សួរថា «នរណាដាក់ឆ្កែនេះចុះពីលើគ្រែ?»។ មនុស្សទាំងឡាយប្រាប់ថា «គ្មាននរណាដាក់ចុះទេ» រួចក៏រៀបរាប់រឿងរ៉ាវនោះប្រាប់។ មាណពបានឮហើយ គិតថា «ឪពុករបស់អញទៅកើតក្នុងព្រហ្មលោក ឆ្កែឈ្មោះតោទេយ្យៈមិនមានឡើយ។ ចំណែកព្រះសមណគោតម បែរជាធ្វើឪពុករបស់អញឲ្យទៅជាឆ្កែ លោកពោលពាក្យអត់ប្រយោជន៍តាមតែមាត់នឹកឃើញ» ក៏ខឹងសម្បារ ចង់ផ្ចាញ់ព្រះដ៏មានព្រះភាគដោយមុសាវាទ ទើបទៅកាន់វត្ត ហើយសួរដេញដោលនូវរឿងរ៉ាវនោះ។

---

ဘဂဝါပိ တဿ တထေဝ ဝတွာ အဝိသံဝါဒနတ္ထံ အာဟ – ‘‘အတ္ထိ ပန တေ မာဏဝ ပိတရာ အနက္ခာတံ ဓန’’န္တိ. အတ္ထိ, ဘော ဂေါတမ, သတသဟဿဂ္ဃနိကာ သုဝဏ္ဏမာလာ သတသဟဿဂ္ဃနိကာ သုဝဏ္ဏပါဒုကာ သတသဟဿဂ္ဃနိကာ သုဝဏ္ဏပါတိ သတသဟဿဉ္စ ကဟာပဏန္တိ. ဂစ္ဆ တံ သုနခံ အပ္ပောဒကပါယာသံ ဘောဇာပေတွာ သယနေ အာရောပေတွာ ဤသကံ နိဒ္ဒံ ဩက္ကန္တကာလေ ပုစ္ဆ, သဗ္ဗံ တေ အာစိက္ခိဿတိ. အထ နံ ဇာနေယျာသိ ‘‘ပိတာ မေ ဧသော’’တိ. မာဏဝေါ – ‘‘သစေ သစ္စံ ဘဝိဿတိ, ဓနံ လစ္ဆာမိ, နော စေ, သမဏံ ဂေါတမံ မုသာဝါဒေန နိဂ္ဂဏှိဿာမီ’’တိ ဒွီဟိပိ ကာရဏေဟိ တုဋ္ဌော ဂန္တွာ တထာ အကာသိ. သုနခေါ – ‘‘ဉာတောမှိ ဣမိနာ’’တိ ရောဒိတွာ ဟုံ ဟုန္တိ ကရောန္တော ဓနနိဓာနဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ပါဒေန ပထဝိံ ခဏိတွာ သညံ အဒါသိ, မာဏဝေါ ဓနံ ဂဟေတွာ – ‘‘ဘဝပဋိစ္ဆန္နံ နာမ ဧဝံ သုခုမံ ပဋိသန္ဓိအန္တရံ ပါကဋံ သမဏဿ ဂေါတမဿ, အဒ္ဓါ ဧသ သဗ္ဗညူ’’တိ ဘဂဝတိ ပသန္နစိတ္တော စုဒ္ဒသ ပဉှေ အဘိသင်္ခရိ. အင်္ဂဝိဇ္ဇာပါဌကော ကိရေသ, တေနဿ [Pg.177] ဧတဒဟောသိ – ‘‘ဣဒံ ဓမ္မပဏ္ဏာကာရံ ဂဟေတွာ သမဏံ ဂေါတမံ ပဉှေ ပုစ္ဆိဿာမီ’’တိ ဒုတိယဂမနေန ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ, တေန ပုဋ္ဌပဉှေ ပန ဘဂဝါ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ ဝိဿဇ္ဇေန္တော ကမ္မဿကာတိအာဒိမာဟ.

ព្រះដ៏មានព្រះភាគក៏ទ្រង់មានព្រះបន្ទូលទៅកាន់មាណពនោះ ដូចដែលបានមានព្រះបន្ទូលទៅកាន់ឆ្កែនោះដែរ ហើយដើម្បីកុំឲ្យមានការយល់ខុស ទើបទ្រង់សួរថា «ម្នាលមាណព ចុះទ្រព្យសម្បត្តិដែលឪពុករបស់អ្នកមិនបានប្រាប់ទុក តើមានដែរឬទេ?»។ មាណពក្រាបទូលថា «បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចម្រើន មាន កម្រងផ្កាមាសតម្លៃមួយសែន ស្បែកជើងមាសតម្លៃមួយសែន ថាសមាសតម្លៃមួយសែន និងប្រាក់កហាបណៈមួយសែនទៀត»។ ព្រះអង្គត្រាស់ថា «ចូរអ្នកទៅ ឲ្យឆ្កែនោះស៊ីបាយបាយាសមានទឹកតិច រួចលើកវាឲ្យដេកលើគ្រែ កាលដែលវាលក់ស្រទំៗ ចូរអ្នកសួរវាចុះ វានឹងប្រាប់ទ្រព្យសម្បត្តិទាំងអស់នោះដល់អ្នក។ ពេលនោះ អ្នកនឹងដឹងថា 'នេះជាឪពុករបស់អញពិតមែន'»។ មាណពគិតថា «បើពិតមែន អញនឹងបានទ្រព្យ បើមិនពិតទេ អញនឹងផ្ចាញ់ព្រះសមណគោតមដោយមុសាវាទ» ក៏មានចិត្តត្រេកអរដោយហេតុទាំងពីរយ៉ាងនេះ ហើយទៅធ្វើតាមនោះ។ ឆ្កែគិតថា «កូននេះស្គាល់អញហើយ» ក៏យំស្រែក «ហុងៗ» ដើរទៅកាន់កន្លែងកប់ទ្រព្យ រួចយកជើងកាយដីធ្វើជាសញ្ញាឲ្យដឹង។ មាណពបានគាស់យកទ្រព្យនោះហើយ គិតថា «ការបិទបាំងដោយភព និងចន្លោះបដិសន្ធិដ៏ល្អិតល្អន់យ៉ាងនេះ បែរជាប្រាកដច្បាស់ដល់ព្រះសមណគោតមពិតមែន ព្រះអង្គជាព្រះសព្វញ្ញូពិតប្រាកដណាស់» ក៏មានចិត្តជ្រះថ្លាក្នុងព្រះដ៏មានព្រះភាគ ហើយបានរៀបចំបញ្ហា ១៤ ប្រការ។ ឮថា មាណពនោះជាអ្នករៀនគម្ពីរអង្គវិជ្ជា ព្រោះហេតុនោះ គេទើបមានសេចក្ដីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា «អញនឹងកាន់យកធម៌ជាបណ្ណាការនេះ ទៅសួរបញ្ហានឹងព្រះសមណគោតម» ក្នុងការទៅជាលើកទីពីរនោះ មាណពបានចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគក្នុងទីដែលព្រះអង្គគង់នៅ កាលដែលមាណពសួរបញ្ហាហើយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ដោះស្រាយបញ្ហាទាំងនោះក្នុងពេលតែមួយ ទើបទ្រង់ត្រាស់ពាក្យមានជាដើមថា កម្មស្សកា (សត្វលោកមានកម្មជាជារបស់ខ្លួន)។

---

တတ္ထ ကမ္မံ ဧတေသံ သကံ အတ္တနော ဘဏ္ဍကန္တိ ကမ္မဿကာ. ကမ္မဿ ဒါယာဒါတိ ကမ္မဒါယာဒါ, ကမ္မံ ဧတေသံ ဒါယဇ္ဇံ ဘဏ္ဍကန္တိ အတ္ထော. ကမ္မံ ဧတေသံ ယောနိ ကာရဏန္တိ ကမ္မယောနီ. ကမ္မံ ဧတေသံ ဗန္ဓူတိ ကမ္မဗန္ဓူ, ကမ္မဉာတကာတိ အတ္ထော. ကမ္မံ ဧတေသံ ပဋိသရဏံ ပတိဋ္ဌာတိ ကမ္မပဋိသရဏာ. ယဒိဒံ ဟီနပ္ပဏီတတာယာတိ ယံ ဣဒံ ‘‘တွံ ဟီနော ဘဝ, တွံ ပဏီတော, တွံ အပ္ပာယုကော, တွံ ဒီဃာယုကော…ပေ… တွံ ဒုပ္ပညော ဘဝ, တွံ ပညဝါ’’တိ ဧဝံ ဟီနပ္ပဏီတတာယ ဝိဘဇနံ, တံ န အညော ကောစိ ကရောတိ, ကမ္မမေဝ ဧဝံ သတ္တေ ဝိဘဇတီတိ အတ္ထော. န မာဏဝေါ ကထိတဿ အတ္ထံ သဉ္ဇာနာသိ, ဃနဒုဿပဋ္ဋေနဿ မုခံ ဗန္ဓိတွာ မဓုရံ ပုရတော ဌပိတံ ဝိယ အဟောသိ. မာနနိဿိတော ကိရေသ ပဏ္ဍိတမာနီ, အတ္တနာ သမံ န ပဿတိ. အထဿ ‘‘ကိံ သမဏော ဂေါတမော ကထေတိ, ယမဟံ ဇာနာမိ, တဒေဝ ကထေတီတိ အယံ မာနော မာ အဟောသီ’’တိ မာနဘဉ္ဇနတ္ထံ ဘဂဝါ ‘‘အာဒိတောဝ ဒုပ္ပဋိဝိဇ္ဈံ ကတွာ ကထေဿာမိ, တတော ‘နာဟံ ဘော ဂေါတမ ဇာနာမိ, ဝိတ္ထာရေန မေ ပါကဋံ ကတွာ ကထေထာ’တိ မံ ယာစိဿတိ, အထဿာဟံ ယာစိတကာလေ ကထေဿာမိ, ဧဝဉ္စဿ သာတ္ထကံ ဘဝိဿတီ’’တိ ဒုပ္ပဋိဝိဇ္ဈံ ကတွာ ကထေသိ.

ក្នុងបទទាំងនោះ ពាក្យថា kammassakā សេចក្តីថា កម្មជាទ្រព្យផ្ទាល់ខ្លួនរបស់សត្វទាំងឡាយនោះ។ ពាក្យថា kammadāyādā បានដល់ ជាអ្នកទទួលមរតកនៃកម្ម សេចក្តីថា កម្មជាមរតកជាទ្រព្យរបស់សត្វទាំងឡាយនោះ នេះជាអត្ថ។ ពាក្យថា kammayonī សេចក្តីថា កម្មជាកំណើត ជាហេតុរបស់សត្វទាំងឡាយនោះ។ ពាក្យថា kammabandhū សេចក្តីថា កម្មជាផៅពង្សរបស់សត្វទាំងឡាយនោះ សេចក្តីថា មានកម្មជាញាតិ នេះជាអត្ថ។ ពាក្យថា kammapaṭisaraṇā សេចក្តីថា កម្មជាទីពឹង ជាទីបង្អែករបស់សត្វទាំងឡាយនោះ។ ពាក្យថា yadidaṃ hīnappaṇītatāya សេចក្តីថា ការចែករំលែកដោយភាពថោកទាប និងឧត្តុង្គឧត្តមយ៉ាងនេះថា «អ្នកចូរជាមនុស្សថោកទាប អ្នកចូរជាមនុស្សឧត្តុង្គឧត្តម អ្នកចូរជាអ្នកមានអាយុខ្លី អ្នកចូរជាអ្នកមានអាយុវែង...បេ... អ្នកចូរជាអ្នកមានប្រាជ្ញាទន់ខ្សោយ អ្នកចូរជាអ្នកមានប្រាជ្ញាច្រើន» ដូច្នេះ ការចែករំលែកនោះ គ្មានអ្នកដទៃណាម្នាក់ធ្វើឡើយ មានតែកម្មប៉ុណ្ណោះដែលចែករំលែកសត្វទាំងឡាយយ៉ាងនេះ នេះជាអត្ថ។ មាណពមិនដឹងច្បាស់នូវសេចក្តីនៃព្រះពុទ្ធដីកាដែលទ្រង់សម្តែងហើយឡើយ ប្រៀបដូចជាគេយកក្រណាត់យ៉ាងក្រាមកចងមុខរបស់គាត់ ហើយដាក់របស់ផ្អែមឆ្ងាញ់នៅខាងមុខដូច្នោះដែរ។ ឮថា មាណពនេះជាអ្នកអាស្រ័យមានះ តែងសំគាល់ខ្លួនថាជាបណ្ឌិត មិនឃើញអ្នកណាម្នាក់ស្មើនឹងខ្លួនឡើយ។ លំដាប់នោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ធ្វើទុកក្នុងព្រះទ័យដើម្បីកំចាត់បង់នូវមានះរបស់មាណពនោះថា «កុំបីមានមានះយ៉ាងនេះដល់មាណពនោះថា 'ព្រះសមណគោតមសម្តែងនូវអ្វី អ្វីដែលយើងដឹងហើយ ព្រះអង្គក៏សម្តែងតែសេចក្តីនោះឯង' ដូច្នេះឡើយ» ទើបទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «តថាគតនឹងសម្តែងដោយធ្វើឱ្យយល់បានដោយកម្រតាំងពីដំបូងទៅ បន្ទាប់មក មាណពនោះនឹងសូមតថាគតថា 'បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះអង្គមិនយល់សេចក្តីនេះឡើយ សូមព្រះអង្គសម្តែងឱ្យច្បាស់លាស់ដោយពិស្តារដល់ខ្ញុំព្រះអង្គផងចុះ' កាលបើមាណពនោះសូមហើយ តថាគតនឹងសម្តែងក្នុងពេលដែលគេសូមនោះ យ៉ាងនេះ ការសម្តែងនោះនឹងមានប្រយោជន៍ដល់មាណពនោះ» ទើបទ្រង់សម្តែងដោយធ្វើឱ្យយល់បានដោយកម្រ។

---

ဣဒါနိ သော အတ္တနော အပ္ပဋိဝိဒ္ဓဘာဝံ ပကာသေန္တော န ခေါ အဟန္တိအာဒိမာဟ.

ឥឡូវនេះ សុភមាណពនោះ កាលនឹងប្រកាសនូវភាពដែលខ្លួនមិនទាន់ចាក់ធ្លុះដឹងច្បាស់ ទើបពោលពាក្យមានពាក្យថា na kho ahaṃ ជាដើម។

---

၂၉၀. သမတ္တေနာတိ ပရိပုဏ္ဏေန. သမာဒိန္နေနာတိ ဂဟိတေန ပရာမဋ္ဌေန. အပ္ပာယုကသံဝတ္တနိကာ ဧသာ, မာဏဝ, ပဋိပဒါ ယဒိဒံ ပါဏာတိပါတီတိ ယံ ဣဒံ ပါဏာတိပါတကမ္မံ, ဧသာ အပ္ပာယုကသံဝတ္တနိကာ ပဋိပဒါတိ.

២៩០. ពាក្យថា samattena បានដល់ ដោយពេញបរិបូណ៌។ ពាក្យថា samādinnena បានដល់ ដោយការកាន់យក ដោយការស្ទាបអង្អែលខុស។ ពាក្យថា Appāyukasaṃvattanikā esā, māṇava, paṭipadā yadidaṃ pāṇātipātī សេចក្តីថា កម្មគឺការសម្លាប់សត្វ (បាណាតិបាត) ណា នេះជាបដិបទាប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសេចក្តីមានអាយុខ្លី នេះជាអត្ថ។

---

ကထံ ပနေသာ အပ္ပာယုကတံ ကရောတိ? စတ္တာရိ ဟိ ကမ္မာနိ ဥပပီဠကံ ဥပစ္ဆေဒကံ ဇနကံ ဥပတ္ထမ္ဘကန္တိ. ဗလဝကမ္မေန ဟိ နိဗ္ဗတ္တံ ပဝတ္တေ ဥပပီဠကံ အာဂန္တွာ [Pg.178] အတ္ထတော ဧဝံ ဝဒတိ နာမ – ‘‘သစာဟံ ပဌမတရံ ဇာနေယျံ, န တေ ဣဓ နိဗ္ဗတ္တိတုံ ဒဒေယျံ, စတူသုယေဝ တံ အပါယေသု နိဗ္ဗတ္တာပေယျံ. ဟောတု, တွံ ယတ္ထ ကတ္ထစိ နိဗ္ဗတ္တ, အဟံ ဥပပီဠကကမ္မံ နာမ တံ ပီဠေတွာ နိရောဇံ နိယူသံ ကသဋံ ကရိဿာမီ’’တိ. တတော ပဋ္ဌာယ တံ တာဒိသံ ကရောတိ. ကိံ ကရောတိ? ပရိဿယံ ဥပနေတိ, ဘောဂေ ဝိနာသေတိ.

ចុះបដិបទានោះ ធ្វើឱ្យមានអាយុខ្លីដូចម្តេច? ព្រោះថាកម្មមាន ៤ យ៉ាងគឺ ឧបបីឡកកម្ម ឧបច្ឆេទកកម្ម ជនកកម្ម និងឧបត្ថម្ភកកម្ម។ ក្នុងកាលជាបវត្តិកាល ឧបបីឡកកម្មមកដល់សត្វដែលកើតហើយដោយកុសលកម្មមានកម្លាំង ហើយពោលដោយអត្ថយ៉ាងនេះថា «ប្រសិនបើយើងបានដឹងជាមុន យើងនឹងមិនឱ្យអ្នកមកកើតក្នុងសុគតិភព ឬក្នុងត្រកូលដ៏ស្តុកស្តម្ភនេះឡើយ យើងនឹងឱ្យអ្នកទៅកើតក្នុងអបាយភូមិទាំង ៤ ប៉ុណ្ណោះ។ មិនអីទេ អ្នកកើតក្នុងទីណាមួយក៏ដោយចុះ យើងឈ្មោះថាឧបបីឡកកម្ម នឹងបៀតបៀនអ្នក ធ្វើឱ្យអ្នកអស់ឱជារស អស់ជាតិ អស់សេចក្តីចម្រើន»។ តាំងពីពេលនោះមក ឧបបីឡកកម្មនោះក៏ធ្វើសត្វនោះឱ្យទៅជាយ៉ាងនោះ។ ធ្វើដូចម្តេច? នាំមកនូវគ្រោះថ្នាក់ ញ៉ាំងភោគសម្បត្តិឱ្យវិនាសទៅ។

---

တတ္ထ ဒါရကဿ မာတုကုစ္ဆိယံ နိဗ္ဗတ္တကာလတော ပဋ္ဌာယ မာတု အဿာဒေါ ဝါ သုခံ ဝါ န ဟောတိ, မာတာပိတူနံ ပီဠာဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဧဝံ ပရိဿယံ ဥပနေတိ. ဒါရကဿ ပန မာတုကုစ္ဆိမှိ နိဗ္ဗတ္တကာလတော ပဋ္ဌာယ ဂေဟေ ဘောဂါ ဥဒကံ ပတွာ လောဏံ ဝိယ ရာဇာဒီနံ ဝသေန နဿန္တိ, ကုမ္ဘဒေါဟနဓေနုယော ခီရံ န ဒေန္တိ, သူရတာ ဂေါဏာ စဏ္ဍာ ဟောန္တိ, ကာဏာ ဟောန္တိ, ခုဇ္ဇာ ဟောန္တိ, ဂေါမဏ္ဍလေ ရောဂေါ ပတတိ, ဒါသာဒယော ဝစနံ န ကရောန္တိ, ဝါပိတံ သဿံ န ဇာယတိ, ဂေဟဂတံ ဂေဟေ, အရညဂတံ အရညေ နဿတိ, အနုပုဗ္ဗေန ဃာသစ္ဆာဒနမတ္တံ ဒုလ္လဘံ ဟောတိ, ဂဗ္ဘပရိဟာရော န ဟောတိ, ဝိဇာတကာလေ မာတုထညံ ဆိဇ္ဇတိ, ဒါရကော ပရိဟာရံ အလဘန္တော ပီဠိတော နိရောဇော နိယူသော ကသဋော ဟောတိ, ဣဒံ ဥပပီဠကကမ္မံ နာမ.

ក្នុងបដិសន្ធិដ្ឋាននោះ តាំងពីកាលដែលកុមារចាប់កំណើតក្នុងផ្ទៃមាតាមក មាតាមិនមានការត្រេកអរ ឬសេចក្តីសុខឡើយ មានតែការលំបាកបៀតបៀនកើតឡើងដល់មាតាបិតាប៉ុណ្ណោះ។ ឧបបីឡកកម្មនាំមកនូវគ្រោះថ្នាក់យ៉ាងនេះ។ ម្យ៉ាងទៀត តាំងពីកាលដែលកុមារចាប់កំណើតក្នុងផ្ទៃមាតាមក ភោគសម្បត្តិក្នុងផ្ទះក៏វិនាសទៅដោយអំណាចស្តេចជាដើម ប្រៀបដូចជាអំបិលត្រូវទឹកដូច្នោះដែរ មេគោដែលធ្លាប់បៅបានទឹកដោះពេញមួយក្អម ក៏មិនឱ្យទឹកដោះ គោដែលធ្លាប់ស្លូតបូតក៏ត្រឡប់ជាកាចសាហាវ ខ្លះខ្វាក់ភ្នែក ខ្លះខ្នងកោង រោគធ្លាក់ចុះក្នុងហ្វូងគោ ពួកទាសៈជាដើមមិនធ្វើតាមពាក្យបង្គាប់ ស្រូវដែលព្រោះហើយក៏មិនដុះលូតលាស់ ទ្រព្យដែលនៅក្នុងផ្ទះក៏វិនាសក្នុងផ្ទះ ទ្រព្យដែលនៅក្នុងព្រៃក៏វិនាសក្នុងព្រៃ ដោយលំដាប់ សូម្បីតែអាហារនិងសម្លៀកបំពាក់គ្រាន់តែចិញ្ចឹមជីវិតក៏រកបានដោយកម្រ ការរក្សាគភ៌ក៏មិនមាន ក្នុងកាលដែលប្រសូត ទឹកដោះរបស់មាតាក៏ដាច់បាត់ទៅ កុមារមិនទទួលបានការថែទាំ ក៏ត្រូវបៀតបៀន ទៅជាអ្នកគ្មានឱជារស គ្មានជាតិ គ្មានសេចក្តីចម្រើន នេះឈ្មោះថា ឧបបីឡកកម្ម។

---

ဒီဃာယုကကမ္မေန ပန နိဗ္ဗတ္တဿ ဥပစ္ဆေဒကကမ္မံ အာဂန္တွာ အာယုံ ဆိန္ဒတိ. ယထာ ဟိ ပုရိသော အဋ္ဌုသဘဂမနံ ကတွာ သရံ ခိပေယျ တမညော ဓနုတော ဝိမုတ္တမတ္တံ မုဂ္ဂရေန ပဟရိတွာ တတ္ထေဝ ပါတေယျ, ဧဝံ ဒီဃာယုကကမ္မေန နိဗ္ဗတ္တဿ ဥပစ္ဆေဒကကမ္မံ အာယုံ ဆိန္ဒတိ. ကိံ ကရောတိ? စောရာနံ အဋဝိံ ပဝေသေတိ, ဝါဠမစ္ဆောဒကံ ဩတာရေတိ, အညတရံ ဝါ ပန သပရိဿယဋ္ဌာနံ ဥပနေတိ, ဣဒံ ဥပစ္ဆေဒကကမ္မံ နာမ, ‘‘ဥပဃာတက’’န္တိပိ ဧတဿေဝ နာမံ.

ម្យ៉ាងទៀត ឧបច្ឆេទកកម្ម តែងមកកាត់ផ្តាច់អាយុរបស់សត្វដែលកើតដោយកុសលកម្មដែលនាំឱ្យមានអាយុវែង។ ប្រៀបដូចជាបុរសម្នាក់ដើរទៅកាន់ទីមានចម្ងាយ ៨ ឧសភ ហើយបាញ់ព្រួញទៅ បុរសម្នាក់ទៀតក៏យកដំបងមកវាយព្រួញដែលទើបតែរួចពីធ្នូនោះ ឱ្យធ្លាក់ចុះក្នុងទីនោះឯង យ៉ាងណាមិញ ឧបច្ឆេទកកម្ម តែងកាត់ផ្តាច់អាយុរបស់សត្វដែលកើតដោយកុសលកម្មដែលនាំឱ្យមានអាយុវែង យ៉ាងនោះឯង។ ធ្វើដូចម្តេច? ញ៉ាំងសត្វនោះឱ្យចូលទៅក្នុងព្រៃរបស់ពួកចោរ ឱ្យធ្លាក់ទៅក្នុងទឹកដែលមានត្រីសាហាវ ឬនាំទៅកាន់ទីកន្លែងដែលមានគ្រោះថ្នាក់ណាមួយ នេះឈ្មោះថា ឧបច្ឆេទកកម្ម មួយយ៉ាងទៀត ឈ្មោះថា «ឧបឃាតកកម្ម» ក៏ជាឈ្មោះរបស់ឧបច្ឆេទកកម្មនេះឯង។

---

ပဋိသန္ဓိနိဗ္ဗတ္တကံ ပန ကမ္မံ ဇနကကမ္မံ နာမ. အပ္ပဘောဂကုလာဒီသု နိဗ္ဗတ္တဿ ဘောဂသမ္ပဒါဒိကရဏေန ဥပတ္ထမ္ဘကကမ္မံ ဥပတ္ထမ္ဘကကမ္မံ နာမ.

ចំណែកឯកម្មដែលញ៉ាំងបដិសន្ធិឱ្យកើតឡើង ឈ្មោះថា ជនកកម្ម។ កុសលកម្មដែលជួយគាំទ្រសត្វដែលកើតក្នុងត្រកូលមានភោគៈតិចជាដើម ដោយការធ្វើឱ្យសម្រេចនូវភោគសម្បត្តិជាដើម ឈ្មោះថា ឧបត្ថម្ភកកម្ម។

---

ဣမေသု စတူသု ပုရိမာနိ ဒွေ အကုသလာနေဝ, ဇနကံ ကုသလမ္ပိ အကုသလမ္ပိ, ဥပတ္ထမ္ဘကံ ကုသလမေဝ. တတ္ထ ပါဏာတိပါတကမ္မံ ဥပစ္ဆေဒကကမ္မေန အပ္ပာယုကသံဝတ္တနိကံ ဟောတိ. ပါဏာတိပါတိနာ ဝါ ကတံ ကုသလကမ္မံ [Pg.179] ဥဠာရံ န ဟောတိ, ဒီဃာယုကပဋိသန္ဓိံ ဇနေတုံ န သက္ကောတိ. ဧဝံ ပါဏာတိပါတော အပ္ပာယုကသံဝတ္တနိကော ဟောတိ. ပဋိသန္ဓိမေဝ ဝါ နိယာမေတွာ အပ္ပာယုကံ ကရောတိ, သန္နိဋ္ဌာနစေတနာယ ဝါ နိရယေ နိဗ္ဗတ္တတိ, ပုဗ္ဗာပရစေတနာဟိ ဝုတ္တနယေန အပ္ပာယုကော ဟောတိ.

ក្នុងកម្មទាំង ៤ យ៉ាងនេះ កម្ម ២ យ៉ាងខាងដើម (គឺឧបបីឡកកម្ម និងឧបច្ឆេទកកម្ម) ជាអកុសលតែម៉្យាង ជនកកម្មជាកុសលខ្លះ ជាអកុសលខ្លះ ឧបត្ថម្ភកកម្មជាកុសលតែម៉្យាង។ ក្នុងកម្មទាំងនោះ បាណាតិបាតកម្ម តែងជាកម្មប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសេចក្តីមានអាយុខ្លី ដោយភាពជាឧបច្ឆេទកកម្មកាត់ផ្តាច់អាយុ។ មួយយ៉ាងទៀត កុសលកម្មដែលបុគ្គលអ្នកសម្លាប់សត្វធ្វើហើយ មិនមែនជាកុសលដ៏លើសលប់ឡើយ មិនអាចញ៉ាំងបដិសន្ធិដែលនាំឱ្យមានអាយុវែងឱ្យកើតឡើងបានឡើយ យ៉ាងនេះ បាណាតិបាតកម្ម ក៏ជាកម្មប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសេចក្តីមានអាយុខ្លី។ មួយយ៉ាងទៀត បាណាតិបាតកម្មនោះ កំណត់តែបដិសន្ធិឱ្យមានអាយុខ្លី ឬកើតក្នុងនរកដោយសន្និដ្ឋានចេតនា ហើយមានអាយុខ្លីដោយបុព្វចេតនានិងអបរចេតនា តាមវិធីដែលពោលហើយ។

---

ဒီဃာယုကသံဝတ္တနိကာ ဧသာ မာဏဝ ပဋိပဒါတိ ဧတ္ထ ပရိတ္တကမ္မေနပိ နိဗ္ဗတ္တံ ပဝတ္တေ ဧတံ ပါဏာတိပါတာ ဝိရတိကမ္မံ အာဂန္တွာ အတ္ထတော ဧဝံ ဝဒတိ နာမ – ‘‘သစာဟံ ပဌမတရံ ဇာနေယျံ, န တေ ဣဓ နိဗ္ဗတ္တိတုံ ဒဒေယျံ, ဒေဝလောကေယေဝ တံ နိဗ္ဗတ္တာပေယျံ. ဟောတု, တွံ ယတ္ထ ကတ္ထစိ နိဗ္ဗတ္တိ, အဟံ ဥပတ္ထမ္ဘကကမ္မံ နာမ ထမ္ဘံ တေ ကရိဿာမီ’’တိ ဥပတ္ထမ္ဘံ ကရောတိ. ကိံ ကရောတိ? ပရိဿယံ နာသေတိ, ဘောဂေ ဥပ္ပာဒေတိ.

ក្នុងបទថា Dīghāyukasaṃvattanikā esā māṇava paṭipadā នេះ សូម្បីសត្វដែលកើតដោយអកុសលកម្មបន្តិចបន្តួច ក្នុងកាលជាបវត្តិកាល កម្មគឺការវៀរចាកបាណាតិបាតនេះ តែងមកដល់ ហើយពោលដោយអត្ថយ៉ាងនេះ (ទោះបីមិននិយាយផ្ទាល់ក៏ដូចជាពោលដែរ) ថា «ប្រសិនបើយើងបានដឹងជាមុន យើងនឹងមិនឱ្យអ្នកមកកើតក្នុងទីនេះឡើយ យើងនឹងឱ្យអ្នកទៅកើតក្នុងទេវលោកតែម៉្យាង។ មិនអីទេ អ្នកកើតក្នុងទីណាមួយក៏ដោយចុះ យើងឈ្មោះថាឧបត្ថម្ភកកម្ម នឹងជួយគាំទ្រអ្នក» ដូច្នេះ ហើយក៏ធ្វើការជួយគាំទ្រ។ ធ្វើដូចម្តេច? កំចាត់បង់នូវគ្រោះថ្នាក់ ញ៉ាំងភោគសម្បត្តិឱ្យកើតឡើង។

---

တတ္ထ ဒါရကဿ မာတုကုစ္ဆိယံ နိဗ္ဗတ္တကာလတော ပဋ္ဌာယ မာတာပိတူနံ သုခမေဝ သာတမေဝ ဟောတိ. ယေပိ ပကတိယာ မနုဿာမနုဿပရိဿယာ ဟောန္တိ, တေ သဗ္ဗေ အပဂစ္ဆန္တိ. ဧဝံ ပရိဿယံ နာသေတိ. ဒါရကဿ ပန မာတုကုစ္ဆိမှိ နိဗ္ဗတ္တကာလတော ပဋ္ဌာယ ဂေဟေ ဘောဂါနံ ပမာဏံ န ဟောတိ, နိဓိကုမ္ဘိယော ပုရတောပိ ပစ္ဆတောပိ ဂေဟံ ပဝဋ္ဋမာနာ ပဝိသန္တိ. မာတာပိတရော ပရေဟိ ဌပိတဓနဿာပိ သမ္မုခီဘာဝံ ဂစ္ဆန္တိ. ဓေနုယော ဗဟုခီရာ ဟောန္တိ, ဂေါဏာ သုခသီလာ ဟောန္တိ, ဝပ္ပဋ္ဌာနေ သဿာနိ သမ္ပဇ္ဇန္တိ. ဝဍ္ဎိယာ ဝါ သမ္ပယုတ္တံ, တာဝကာလိကံ ဝါ ဒိန္နံ ဓနံ အစောဒိတာ သယမေဝ အာဟရိတွာ ဒေန္တိ, ဒါသာဒယော သုဝစာ ဟောန္တိ, ကမ္မန္တာ န ပရိဟာယန္တိ. ဒါရကော ဂဗ္ဘတော ပဋ္ဌာယ ပရိဟာရံ လဘတိ, ကောမာရိကဝေဇ္ဇာ သန္နိဟိတာဝ ဟောန္တိ. ဂဟပတိကုလေ ဇာတော သေဋ္ဌိဋ္ဌာနံ, အမစ္စကုလာဒီသု ဇာတော သေနာပတိဋ္ဌာနာဒီနိ လဘတိ. ဧဝံ ဘောဂေ ဥပ္ပာဒေတိ. သော အပရိဿယော သဘောဂေါ စိရံ ဇီဝတီတိ. ဧဝံ အပါဏာတိပါတကမ္မံ ဒီဃာယုကသံဝတ္တနိကံ ဟောတိ.

ក្នុងត្រកូលនោះ តាំងពីកាលដែលកុមារចាប់កំណើតក្នុងផ្ទៃមាតាមក មាតាបិតាមានតែសេចក្តីសុខ សេចក្តីសម្រាន្តតែម៉្យាង។ សូម្បីតែគ្រោះថ្នាក់ដែលកើតអំពីមនុស្សនិងអមនុស្សតាមធម្មតា ក៏វិនាសបាត់ទៅទាំងអស់។ កុសលកម្មកំចាត់បង់នូវគ្រោះថ្នាក់យ៉ាងនេះ។ ម្យ៉ាងទៀត តាំងពីកាលដែលកុមារចាប់កំណើតក្នុងផ្ទៃមាតាមក ភោគសម្បត្តិក្នុងផ្ទះក៏មានច្រើនរាប់មិនអស់ ឆ្នាំងទ្រព្យទាំងឡាយតែងរមៀលចូលមកក្នុងផ្ទះ ទាំងពីខាងមុខទាំងពីខាងក្រោយ។ មាតាបិតាបានជួបប្រទះនឹងទ្រព្យដែលអ្នកដទៃកប់ទុក។ មេគោទាំងឡាយមានទឹកដោះច្រើន គោទាំងឡាយមានសភាពស្លូតបូត ស្រូវក្នុងស្រែចម្ការក៏លូតលាស់ល្អ។ ពួកអ្នកដទៃតែងនាំយកទ្រព្យដែលខ្ចីបុល ឬទ្រព្យដែលខ្ចីមួយគ្រា មកសងវិញដោយខ្លួនឯង ដោយមិនបាច់ទារឡើយ ពួកទាសៈជាដើមជាអ្នកប្រដៅងាយ ការងារទាំងឡាយមិនសូវស៊ុតថយឡើយ។ កុមារទទួលបានការថែទាំតាំងពីនៅក្នុងគភ៌មក គ្រូពេទ្យកុមារក៏មកជួបជុំគ្នា។ បើកើតក្នុងត្រកូលគហបតី តែងបានតំណែងជាសេដ្ឋី បើកើតក្នុងត្រកូលអាមាត្យជាដើម តែងបានតំណែងជាសេនាបតីជាដើម។ កុសលកម្មញ៉ាំងភោគសម្បត្តិឱ្យកើតឡើងយ៉ាងនេះ។ កុមារនោះជាអ្នកមិនមានគ្រោះថ្នាក់ មានភោគសម្បត្តិ រស់នៅអស់កាលយូរអង្វែង។ យ៉ាងនេះ កម្មគឺការវៀរចាកបាណាតិបាត តែងជាកម្មប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសេចក្តីមានអាយុវែង។

---

အပါဏာတိပါတိနာ ဝါ ကတံ အညမ္ပိ ကုသလံ ဥဠာရံ ဟောတိ, ဒီဃာယုကပဋိသန္ဓိံ ဇနေတုံ သက္ကောတိ, ဧဝမ္ပိ ဒီဃာယုကသံဝတ္တနိကံ ဟောတိ. ပဋိသန္ဓိမေဝ ဝါ နိယာမေတွာ ဒီဃာယုကံ ကရောတိ. သန္နိဋ္ဌာနစေတနာယ ဝါ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တတိ, ပုဗ္ဗာပရစေတနာဟိ ဝုတ္တနယေန ဒီဃာယုကော ဟောတိ. ဣမိနာ နယေန သဗ္ဗပဉှဝိဿဇ္ဇနေသု အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

មួយយ៉ាងទៀត សូម្បីតែកុសលកម្មដទៃដែលបុគ្គលអ្នកមិនសម្លាប់សត្វធ្វើហើយ ក៏ជាកុសលដ៏លើសលប់ អាចញ៉ាំងបដិសន្ធិដែលនាំឱ្យមានអាយុវែងឱ្យកើតឡើងបាន សូម្បីយ៉ាងនេះ ក៏ជាកម្មប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសេចក្តីមានអាយុវែងដែរ។ មួយយ៉ាងទៀត កុសលកម្មនោះ កំណត់តែបដិសន្ធិឱ្យមានអាយុវែង ឬកើតក្នុងទេវលោកដោយសន្និដ្ឋានចេតនា ហើយមានអាយុវែងដោយបុព្វចេតនានិងអបរចេតនា តាមវិធីដែលពោលហើយ។ គប្បីជ្រាបសេចក្តីក្នុងពាក្យដោះស្រាយប្រស្នាទាំងអស់ ដោយវិធីនេះឯង។

---

ဝိဟေဌနကမ္မာဒီနိပိ [Pg.180] ဟိ ပဝတ္တေ အာဂန္တွာ အတ္ထတော တထေဝ ဝဒမာနာနိ ဝိယ ဥပပီဠနေန နိဗ္ဘောဂတံ အာပါဒေတွာ ပဋိဇဂ္ဂနံ အလဘန္တဿ ရောဂုပ္ပာဒနာဒီဟိ ဝါ, ဝိဟေဌကာဒီဟိ ကတဿ ကုသလဿ အနုဠာရတာယ ဝါ, အာဒိတောဝ ပဋိသန္ဓိနိယာမနေန ဝါ, ဝုတ္တနယေနေဝ ပုဗ္ဗာပရစေတနာဝသေန ဝါ ဗဟွာဗာဓတာဒီနိ ကရောန္တိ, အပါဏာတိပါတော ဝိယ စ အဝိဟေဌနာဒီနိပိ အပ္ပာဗာဓတာဒီနီတိ.

ព្រោះថាសូម្បីតែវិហិង្សាកម្ម (ការបៀតបៀន) ជាដើម ក្នុងកាលជាបវត្តិកាល តែងមកដល់ ហើយប្រៀបដូចជាពោលដោយអត្ថយ៉ាងនោះឯង ញ៉ាំងសត្វឱ្យដល់នូវភាពគ្មានភោគសម្បត្តិដោយការបៀតបៀន ហើយធ្វើឱ្យមានរោគច្រើនជាដើមដល់បុគ្គលដែលមិនទទួលបានការថែទាំ ឬដោយភាពមិនលើសលប់នៃកុសលកម្មដែលបុគ្គលអ្នកបៀតបៀនធ្វើហើយ ឬដោយការកំណត់បដិសន្ធិតាំងពីដំបូង ឬដោយអំណាចនៃបុព្វចេតនានិងអបរចេតនា តាមវិធីដែលពោលហើយ តែងធ្វើឱ្យមានអាពាធច្រើនជាដើម ដូចជាបាណាតិបាតកម្មដែរ ចំណែកឯការមិនបៀតបៀនជាដើម ក៏ធ្វើឱ្យមានអាពាធតិចជាដើម ដូចជាការវៀរចាកបាណាតិបាតដែរ។

---

၂၉၃. ဧတ္ထ ပန ဣဿာမနကောတိ ဣဿာသမ္ပယုတ္တစိတ္တော. ဥပဒုဿတီတိ ဣဿာဝသေနေဝ ဥပက္ကောသန္တော ဒုဿတိ. ဣဿံ ဗန္ဓတီတိ ယဝကလာပံ ဗန္ဓန္တော ဝိယ ယထာ န နဿတိ ဧဝံ ဗန္ဓိတွာ ဝိယ ဌပေတိ. အပ္ပေသက္ခောတိ အပ္ပပရိဝါရော, ရတ္တိံ ခိတ္တော ဝိယ သရော န ပညာယတိ, ဥစ္ဆိဋ္ဌဟတ္ထော နိသီဒိတွာ ဥဒကဒါယကမ္ပိ န လဘတိ.

២៩៣. ក្នុងបទទាំងនោះ បទថា issāmanako បានដល់ មានចិត្តប្រកបដោយឥស្សា (សេចក្តីច្រណែន)។ បទថា upadussatī សេចក្តីថា ជេរប្រមាថដោយអំណាចនៃឥស្សាប៉ុណ្ណោះ ហើយប្រទូស្តរ៉ាយ។ បទថា issaṃ bandhati សេចក្តីថា ចងទុកប្រៀបដូចជាគេចងកំប៉ោយស្រូវ មិនឱ្យបាត់បង់ទៅណា គឺចងទុកយ៉ាងនោះឯង។ បទថា appesakkho បានដល់ មានបរិវារតិច មិនប្រាកដច្បាស់ ប្រៀបដូចជាព្រួញដែលគេបាញ់ទៅក្នុងពេលយប់ មិនប្រាកដច្បាស់ដូច្នោះឯង សូម្បីតែដៃប្រឡាក់ដោយសំណល់អាហារ អង្គុយនៅ ក៏រកអ្នកឱ្យទឹកមិនបានឡើយ។

---

၂၉၄. န ဒါတာ ဟောတီတိ မစ္ဆရိယဝသေန န ဒါတာ ဟောတိ. တေန ကမ္မေနာတိ တေန မစ္ဆရိယကမ္မေန.

២៩៤. បទថា na dātā hoti សេចក្តីថា មិនមែនជាអ្នកឱ្យទានដោយអំណាចនៃមច្ឆរិយៈ (សេចក្តីកំណាញ់)។ បទថា tena kammena បានដល់ ដោយអកុសលកម្មគឺមច្ឆរិយៈនោះ។

---

၂၉၅. အဘိဝါဒေတဗ္ဗန္တိ အဘိဝါဒနာရဟံ ဗုဒ္ဓံ ဝါ ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ ဝါ အရိယသာဝကံ ဝါ. ပစ္စုဋ္ဌာတဗ္ဗာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဣမသ္မိံ ပန ပဉှဝိဿဇ္ဇနေ ဥပပီဠကဥပတ္ထမ္ဘကကမ္မာနိ န ဂဟေတဗ္ဗာနိ. န ဟိ ပဝတ္တေ နီစကုလိနံ ဝါ ဥစ္စာကုလိနံ ဝါ သက္ကာ ကာတုံ, ပဋိသန္ဓိမေဝ ပန နိယာမေတွာ နီစကုလိယံ ကမ္မံ နီစကုလေ နိဗ္ဗတ္တေတိ, ဥစ္စာကုလိယံ ကမ္မံ ဥစ္စာကုလေ.

២៩៥. បទថា abhivādetabbaṃ សេចក្តីថា គប្បីអភិវាទចំពោះបុគ្គលដែលគួរដល់ការអភិវាទ មានព្រះពុទ្ធ ព្រះបច្ចេកពុទ្ធ ឬព្រះអរិយសាវ័កជាដើម។ សូម្បីក្នុងបទមាន paccuṭṭhātabbaṃ (គប្បីក្រោកទទួល) ជាដើម ក៏មានវិធីនេះឯង។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងការដោះស្រាយប្រស្នានេះ មិនគប្បីកាន់យកនូវឧបបីឡកកម្ម និងឧបត្ថម្ភកកម្មឡើយ។ ព្រោះថាក្នុងកាលជាបវត្តិកាល មិនអាចធ្វើបុគ្គលឱ្យទៅជាអ្នកមានត្រកូលទាប ឬត្រកូលខ្ពស់បានឡើយ ប៉ុន្តែ កម្មដែលនាំឱ្យកើតក្នុងត្រកូលទាប តែងកំណត់បដិសន្ធិឱ្យកើតក្នុងត្រកូលទាប កម្មដែលនាំឱ្យកើតក្នុងត្រកូលខ្ពស់ តែងកំណត់បដិសន្ធិឱ្យកើតក្នុងត្រកូលខ្ពស់។

---

၂၉၆. န ပရိပုစ္ဆိတာ ဟောတီတိ ဧတ္ထ ပန အပရိပုစ္ဆနေန နိရယေ န နိဗ္ဗတ္တတိ. အပရိပုစ္ဆကော ပန ‘‘ဣဒံ ကာတဗ္ဗံ, ဣဒံ န ကာတဗ္ဗ’’န္တိ န ဇာနာတိ, အဇာနန္တော ကာတဗ္ဗံ န ကရောတိ, အကာတဗ္ဗံ ကရောတိ. တေန နိရယေ နိဗ္ဗတ္တတိ, ဣတရော သဂ္ဂေ. ဣတိ ခေါ, မာဏဝ…ပေ… ယဒိဒံ ဟီနပ္ပဏီတတာယာတိ သတ္ထာ ဒေသနံ ယထာနုသန္ဓိံ ပါပေသိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

២៩៦. ក្នុងបទថា na paripucchitā hoti នេះ គ្រាន់តែការមិនសួរដេញដោល មិនមែននាំឱ្យកើតក្នុងនរកឡើយ។ ប៉ុន្តែ បុគ្គលអ្នកមិនសួរដេញដោល តែងមិនដឹងថា «អំពើនេះគួរធ្វើ អំពើនេះមិនគួរធ្វើ» កាលបើមិនដឹង ក៏មិនធ្វើអំពើដែលគួរធ្វើ តែងធ្វើអំពើដែលមិនគួរធ្វើវិញ។ ដោយសារហេតុនោះ ទើបទៅកើតក្នុងនរក ចំណែកឯបុគ្គលម្នាក់ទៀត (អ្នកសួរដេញដោល) តែងទៅកើតក្នុងសួគ៌។ ព្រះសាស្តា ទ្រង់ញ៉ាំងព្រះធម៌ទេសនាឱ្យចប់ទៅតាមលំដាប់នៃអនុសន្ធិ យ៉ាងនេះថា «ម្នាលមាណព យ៉ាងនេះឯង...បេ... គឺភាពថោកទាប និងឧត្តុង្គឧត្តមនេះ»។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងទីទាំងពួង គឺច្បាស់លាស់ស្រាប់ហើយ។

---

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

ក្នុងអដ្ឋកថា មជ្ឈិមនិកាយ ឈ្មោះ បបញ្ចសូទនី

---

စူဠကမ္မဝိဘင်္ဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការពន្យល់សេចក្តីនៃចូឡកម្មវិភង្គសូត្រ ចប់ហើយ។

---

သုဘသုတ္တန္တိပိ ဝုစ္စတိ.

សូត្រនេះ ហៅថា សុភសូត្រ ផងដែរ។

---

၆. မဟာကမ္မဝိဘင်္ဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៦. ការពន្យល់សេចក្តីនៃមហាកម្មវិភង្គសូត្រ (តទៅ)

---

၂၉၈. ဧဝံ [Pg.181] မေ သုတန္တိ မဟာကမ္မဝိဘင်္ဂသုတ္တံ. တတ္ထ မောဃန္တိ တုစ္ဆံ အဖလံ. သစ္စန္တိ တထံ ဘူတံ. ဣဒဉ္စ ဧတေန န သမ္မုခါ သုတံ, ဥပါလိသုတ္တေ (မ. နိ. ၂.၅၆) ပန – ‘‘မနောကမ္မံ မဟာသာဝဇ္ဇတရံ ပညပေမိ ပါပဿ ကမ္မဿ ကိရိယာယ ပါပဿ ကမ္မဿ ပဝတ္တိယာ, နော တထာ ကာယကမ္မံ နော တထာ ဝစီကမ္မ’’န္တိ ဘဂဝတာ ဝုတ္တံ အတ္ထိ, သာ ကထာ တိတ္ထိယာနံ အန္တရေ ပါကဋာ ဇာတာ, တံ ဂဟေတွာ ဧသ ဝဒတိ. အတ္ထိ စ သာ သမာပတ္တီတိ ဣဒံ – ‘‘ကထံ နု ခေါ, ဘော, အဘိသညာနိရောဓော ဟောတီ’’တိ ပေါဋ္ဌပါဒသုတ္တေ (ဒီ. နိ. ၁.၄၀၆ အာဒယော) ဥပ္ပန္နံ အဘိသညာနိရောဓကထံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. န ကိဉ္စိ ဝေဒိယတီတိ ဧကဝေဒနမ္ပိ န ဝေဒိယတိ. အတ္ထိ စ ခေါတိ ထေရော နိရောဓသမာပတ္တိံ သန္ဓာယ အနုဇာနာတိ. ပရိရက္ခိတဗ္ဗန္တိ ဂရဟတော မောစနေန ရက္ခိတဗ္ဗံ. သဉ္စေတနာ အဿ အတ္ထီတိ သဉ္စေတနိကံ, သာဘိသန္ဓိကံ သဉ္စေတနိကကမ္မံ ကတွာတိ အတ္ထော. ဒုက္ခံ သောတိ ထေရော ‘‘အကုသလမေဝ သန္ဓာယ ပရိဗ္ဗာဇကော ပုစ္ဆတီ’’တိ သညာယ ဧဝံ ဝဒတိ.

២៩៨. ពាក្យថា Evaṃ me sutaṃ នេះ គឺមហាកម្មវិភង្គសូត្រ។ ក្នុងមហាកម្មវិភង្គសូត្រនោះ ពាក្យថា mogha គឺទទេ ឥតផល។ ពាក្យថា sacca គឺពិត ជាក់ស្តែង។ ម្យ៉ាងទៀត ពាក្យនេះ ព្រះថេរៈមិនបានស្ដាប់ផ្ទាល់ចំពោះមុខបុគ្គលនោះទេ ប៉ុន្តែក្នុងឧបាលិសូត្រ មានព្រះពុទ្ធដីកាដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ទុកថា «តថាគតបញ្ញត្តមនោកម្មថាមានទោសច្រើនជាង ក្នុងការធ្វើនូវបាបកម្ម ក្នុងការប្រព្រឹត្តទៅនៃបាបកម្ម មិនបញ្ញត្តកាយកម្ម និងវចីកម្មយ៉ាងនោះឡើយ» វាចានោះបានប្រាកដឡើងក្នុងរវាងពួកតិរ្ថិយ បរិព្វាជកនោះកាន់យកនូវវាចានោះហើយទើបពោលយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា Atthi ca sā samāpatti នេះ គឺបរិព្វាជកពោលសំដៅយកសេចក្តីរលត់នៃអភិញ្ញា ដែលកើតឡើងក្នុងបោដ្ឋបាទសូត្រថា «ម្នាលអ្នកដ៏មានអាយុ សេចក្តីរលត់នៃអភិញ្ញា តើមានដូចម្តេចហ្ន៎»។ ពាក្យថា Na kiñci vediyati គឺមិនសោយសូម្បីតែវេទនាមួយ។ ពាក្យថា Atthi ca kho គឺព្រះថេរៈយល់ព្រមដោយសំដៅយកនិរោធសមាបត្តិ។ ពាក្យថា Parirakkhitabbaṃ គឺត្រូវរក្សាដោយការដោះលែងឱ្យរួចផុតពីការតិះដៀល។ ពាក្យថា Sañcetanā assa atthi គឺសញ្ចេតនិកកម្ម សេចក្តីថា ធ្វើនូវកម្មដែលមានចេតនា ប្រកបដោយការគិតគូរ។ ពាក្យថា Dukkhaṃ so គឺព្រះថេរៈពោលយ៉ាងនេះ ដោយសម្គាល់ថា «បរិព្វាជកសួរដោយសំដៅយកតែអកុសលកម្មប៉ុណ្ណោះ»។

---

ဒဿနမ္ပိ ခေါ အဟန္တိ ဘဂဝါ စတုရင်္ဂေပိ အန္ဓကာရေ သမန္တာ ယောဇနဋ္ဌာနေ တိလမတ္တမ္ပိ သင်္ခါရံ မံသစက္ခုနာဝ ပဿတိ, အယဉ္စ ပရိဗ္ဗာဇကော န ဒူရေ ဂါဝုတမတ္တဗ္ဘန္တရေ ဝသတိ, ကသ္မာ ဘဂဝါ ဧဝမာဟာတိ? သမာဂမဒဿနံ သန္ဓာယေဝမာဟ.

ពាក្យថា Dassanampi kho ahaṃ គឺព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទោះបីក្នុងទីងងឹតមានអង្គ ៤ ក៏ទ្រង់រមែងទតឃើញសង្ខារសូម្បីប៉ុនគ្រាប់ល្ង ក្នុងទីជុំវិញ ១ យោជន៍ ដោយមំសចក្ខុប៉ុណ្ណោះ ចំណែកឯបរិព្វាជកនេះ នៅក្នុងទីមិនឆ្ងាយ ក្នុងចន្លោះប្រមាណ ១ គាវុត ហេតុអ្វីព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបត្រាស់យ៉ាងនេះ? ព្រះអង្គត្រាស់យ៉ាងនេះ សំដៅយកការជួបឃើញគ្នាក្នុងទីប្រជុំ។

---

၂၉၉. ဥဒါယီတိ လာလုဒါယီ. တံ ဒုက္ခသ္မိန္တိ သဗ္ဗံ တံ ဒုက္ခမေဝ. ဣတိ ဣမံ ဝဋ္ဋဒုက္ခံ ကိလေသဒုက္ခံ သင်္ခါရဒုက္ခံ သန္ဓာယ ‘‘သစေ ဘာသိတံ ဘဝေယျ ဘဂဝါ’’တိ ပုစ္ဆတိ.

២៩៩. ពាក្យថា Udāyī គឺព្រះឡាលុទាយី។ ពាក្យថា Taṃ dukkhasmiṃ គឺវដ្តទុក្ខ កិលេសទុក្ខ និងសង្ខារទុក្ខទាំងអស់នោះ សុទ្ធតែជាទុក្ខពិតប្រាកដ។ ព្រះឡាលុទាយីសួរដោយសំដៅយកវដ្តទុក្ខ កិលេសទុក្ខ និងសង្ខារទុក្ខនេះថា «ប្រសិនបើព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់សំដៅយកទុក្ខនោះមែន (ការដោះស្រាយរបស់ព្រះសមិន្ធិថេរៈ ក៏សមគួរហើយ)»។

---

၃၀၀. ဥမ္မင်္ဂန္တိ ပဉှာဥမ္မင်္ဂံ. ဥမ္မုဇ္ဇမာနောတိ သီသံ နီဟရမာနော. အယောနိသော ဥမ္မုဇ္ဇိဿတီတိ အနုပါယေန သီသံ နီဟရိဿတိ. ဣဒဉ္စ ပန ဘဂဝါ ဇာနန္တော နေဝ ဒိဗ္ဗစက္ခုနာ န စေတောပရိယဉာဏေန န သဗ္ဗညုတဉာဏေန ဇာနိ, အဓိပ္ပာယေနေဝ ပန အညာသိ. ကထေန္တဿ ဟိ အဓိပ္ပာယော နာမ သုဝိဇာနော ဟောတိ, ကထေတုကာမော ဂီဝံ ပဂ္ဂဏှာတိ, ဟနုကံ စာလေတိ, မုခမဿ ဖန္ဒတိ, သန္နိသီဒိတုံ န သက္ကောတိ. ဘဂဝါ တဿ တံ အာကာရံ [Pg.182] ဒိသွာ ‘‘အယံ ဥဒါယီ သန္နိသီဒိတုံ န သက္ကောတိ, ယံ အဘူတံ, တဒေဝ ကထေဿတီ’’တိ ဩလောကေတွာဝ အညာသိ. အာဒိံ ယေဝါတိအာဒိမှိယေဝ. တိဿော ဝေဒနာတိ ‘‘ကိံ သော ဝေဒိယတီ’’တိ? ပုစ္ဆန္တေန ‘‘တိဿော ဝေဒနာ ပုစ္ဆာမီ’’တိ ဧဝံ ဝဝတ္ထပေတွာဝ တိဿော ဝေဒနာ ပုစ္ဆိတာ. သုခဝေဒနိယန္တိ သုခဝေဒနာယ ပစ္စယဘူတံ. သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော.

៣០០. ពាក្យថា Ummaṅgaṃ គឺប្រាជ្ញាដូចជាទ្វារក្រោមដី (ឬផ្លូវវាងនៃប្រស្នា)។ ពាក្យថា Ummujjamāno គឺការងើបក្បាលឡើង។ ពាក្យថា Ayoniso ummujjissati គឺនឹងងើបក្បាលឡើងដោយមិនត្រូវឧបាយ។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រះដ៏មានព្រះភាគកាលទ្រង់ជ្រាបហេតុនេះ មិនមែនជ្រាបដោយទិព្វចក្ខុ មិនមែនដោយចេតោបរិយញ្ញាណ មិនមែនដោយសព្វញ្ញុតញ្ញាណឡើយ គឺទ្រង់ជ្រាបដោយអធិប្បាយ (បំណង) ប៉ុណ្ណោះ។ ព្រោះថា បំណងរបស់អ្នកនិយាយ រមែងដឹងបានដោយងាយ អ្នកដែលចង់និយាយ រមែងងើបកឡើង ញាក់ចង្កា មុខកម្រើក មិនអាចអង្គុយនៅស្ងៀមបានឡើយ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ទតឃើញអាការៈនោះរបស់គាត់ ទើបទ្រង់ជ្រាបដោយការសម្លឹងមើលថា «ឧទាយីនេះ មិនអាចអង្គុយនៅស្ងៀមបានទេ គាត់នឹងនិយាយតែរឿងមិនពិតប៉ុណ្ណោះ»។ ពាក្យថា Ādiṃ yevā គឺក្នុងកាលជាដំបូងបង្អស់នោះឯង។ ពាក្យថា Tisso vedanā គឺបរិព្វាជកកាលសួរថា «តើបុគ្គលនោះសោយអ្វី?» គឺកំណត់ទុកជាមុនហើយ ទើបសួរនូវវេទនាទាំង ៣ ថា «ខ្ញុំសួរនូវវេទនាទាំង ៣»។ ពាក្យថា Sukhavedaniyaṃ គឺកម្មដែលជាបច្ច័យនៃសុខវេទនា។ ក្នុងបទដែលសេសសល់ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

---

ဧတ္ထ စ ကာမာဝစရကုသလတော သောမနဿသဟဂတစိတ္တသမ္ပယုတ္တာ စတဿော စေတနာ, ဟေဋ္ဌာ တိကဇ္ဈာနစေတနာတိ ဧဝံ ပဋိသန္ဓိပဝတ္တေသု သုခဝေဒနာယ ဇနနတော သုခဝေဒနိယံ ကမ္မံ နာမ. ကာမာဝစရဉ္စေတ္ထ ပဋိသန္ဓိယံယေဝ ဧကန္တေန သုခံ ဇနေတိ, ပဝတ္တေ ဣဋ္ဌမဇ္ဈတ္တာရမ္မဏေ အဒုက္ခမသုခမ္ပိ.

ក្នុងកម្មទាំងនោះ ចេតនា ៤ ដែលប្រកបដោយសោមនស្សសហគតចិត្ត ក្នុងកាមាវចរកុសល និងចេតនាក្នុងឈាន ៣ ខាងក្រោម (ក្នុងរូបាវចរកុសល) ឈ្មោះថា សុខវេទនិយកម្ម ព្រោះញ៉ាំងសុខវេទនាឱ្យកើតឡើង ក្នុងបដិសន្ធិ និងបវត្តិកាល យ៉ាងនេះ។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងសុខវេទនិយកម្មនោះ កាមាវចរកុសល រមែងញ៉ាំងសុខវេទនាឱ្យកើតឡើងតែម្យ៉ាង ក្នុងបដិសន្ធិកាល ចំណែកក្នុងបវត្តិកាល ក្នុងអារម្មណ៍ជាកណ្តាលដែលគួរប្រាថ្នា (ឥដ្ឋមជ្ឈត្តារម្មណ៍) រមែងញ៉ាំងអទុក្ខមសុខវេទនាឱ្យកើតឡើងខ្លះ។

---

အကုသလစေတနာ ပဋိသန္ဓိပဝတ္တေသု ဒုက္ခဿေဝ ဇနနတော ဒုက္ခဝေဒနိယံ ကမ္မံ နာမ. ကာယဒွါရေ ပဝတ္တေယေဝ စေတံ ဧကန္တေန ဒုက္ခံ ဇနေတိ, အညတ္ထ အဒုက္ခမသုခမ္ပိ, သာ ပန ဝေဒနာ အနိဋ္ဌာနိဋ္ဌမဇ္ဈတ္တေသုယေဝ အာရမ္မဏေသု ဥပ္ပဇ္ဇနတော ဒုက္ခာတွေဝ သင်္ခံ ဂတာ.

អកុសលចេតនា ឈ្មោះថា ទុក្ខវេទនិយកម្ម ព្រោះញ៉ាំងទុក្ខវេទនាឱ្យកើតឡើងតែម្យ៉ាង ក្នុងបដិសន្ធិ និងបវត្តិកាល។ កម្មនោះ កាលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងកាយទ្វារ រមែងញ៉ាំងទុក្ខវេទនាឱ្យកើតឡើងតែម្យ៉ាង ក្នុងទ្វារដទៃ រមែងញ៉ាំងអទុក្ខមសុខវេទនាឱ្យកើតឡើងខ្លះ ប៉ុន្តែវេទនានោះ ដល់នូវការរាប់ថាជាទុក្ខប៉ុណ្ណោះ ព្រោះកើតឡើងក្នុងអារម្មណ៍ដែលមិនគួរប្រាថ្នា និងអារម្មណ៍ជាកណ្តាលដែលមិនគួរប្រាថ្នា។

---

ကာမာဝစရကုသလတော ပန ဥပေက္ခာသဟဂတစိတ္တသမ္ပယုတ္တာ စတဿော စေတနာ, ရူပါဝစရကုသလတော စတုတ္ထဇ္ဈာနစေတနာတိ ဧဝံ ပဋိသန္ဓိပဝတ္တေသု တတိယဝေဒနာယ ဇနနတော အဒုက္ခမသုခဝေဒနိယံ ကမ္မံ နာမ. ဧတ္ထ စ ကာမာဝစရံ ပဋိသန္ဓိယံယေဝ ဧကန္တေန အဒုက္ခမသုခံ ဇနေတိ, ပဝတ္တေ ဣဋ္ဌာရမ္မဏေ သုခမ္ပိ. အပိစ သုခဝေဒနိယကမ္မံ ပဋိသန္ဓိပဝတ္တိဝသေန ဝဋ္ဋတိ, တထာ အဒုက္ခမသုခဝေဒနိယံ, ဒုက္ခဝေဒနိယံ ပဝတ္တိဝသေနေဝ ဝဋ္ဋတိ. ဧတဿ ပန ဝသေန သဗ္ဗံ ပဝတ္တိဝသေနေဝ ဝဋ္ဋတိ.

ចំណែកឯចេតនា ៤ ដែលប្រកបដោយឧបេក្ខាសហគតចិត្ត ក្នុងកាមាវចរកុសល និងចេតនាក្នុងចតុត្ថជ្ឈាន ក្នុងរូបាវចរកុសល ឈ្មោះថា អទុក្ខមសុខវេទនិយកម្ម ព្រោះញ៉ាំងវេទនាទី ៣ (ឧបេក្ខាវេទនា) ឱ្យកើតឡើង ក្នុងបដិសន្ធិ និងបវត្តិកាល យ៉ាងនេះ។ ក្នុងកម្មទាំងនោះ កាមាវចរកុសល រមែងញ៉ាំងអទុក្ខមសុខវេទនាឱ្យកើតឡើងតែម្យ៉ាង ក្នុងបដិសន្ធិកាល ចំណែកក្នុងบវត្តិកាល ក្នុងឥដ្ឋារម្មណ៍ រមែងញ៉ាំងសុខវេទនាឱ្យកើតឡើងខ្លះ។ ម្យ៉ាងទៀត សុខវេទនិយកម្ម រមែងប្រព្រឹត្តទៅដោយអំណាចនៃបដិសន្ធិ និងបវត្តិកាល ព្រមទាំងអទុក្ខមសុខវេទនិយកម្មក៏យ៉ាងនោះដែរ ចំណែកទុក្ខវេទនិយកម្ម រមែងប្រព្រឹត្តទៅដោយអំណាចនៃបវត្តិកាលប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែ ដោយអំណាចនៃទុក្ខវេទនិយកម្មនេះ កម្មទាំងអស់ (សូម្បីសុខវេទនិយកម្ម និងអទុក្ខមសុខវេទនិយកម្ម) ក៏រមែងប្រព្រឹត្តទៅដោយអំណាចនៃបវត្តិកាលប៉ុណ្ណោះ។

---

ဧတဿ ဘဂဝါတိ ထေရော တထာဂတေန မဟာကမ္မဝိဘင်္ဂကထနတ္ထံ အာလယော ဒဿိတော, တထာဂတံ ယာစိတွာ မဟာကမ္မဝိဘင်္ဂဉာဏံ ဘိက္ခုသံဃဿ ပါကဋံ ကရိဿာမီတိ စိန္တေတွာ အနုသန္ဓိကုသလတာယ ဧဝမာဟ. တတ္ထ မဟာကမ္မဝိဘင်္ဂန္တိ မဟာကမ္မဝိဘဇနံ. ကတမေ စတ္တာရော…ပေ… ဣဓာနန္ဒ, ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော…ပေ… နိရယံ ဥပပဇ္ဇတီတိ ဣဒံ န မဟာကမ္မဝိဘင်္ဂဉာဏဘာဇနံ, မဟာကမ္မဝိဘင်္ဂဉာဏဘာဇနတ္ထာယ ပန မာတိကာဋ္ဌပနံ.

ពាក្យថា Etassa bhagavā គឺព្រះថេរៈយល់ឃើញថា ព្រះតថាគតទ្រង់បង្ហាញការសព្វព្រះហឫទ័យ ដើម្បីសម្តែងមហាកម្មវិភង្គសូត្រ ទើបគិតថា «អាត្មាអញនឹងអារាធនាព្រះតថាគត ដើម្បីធ្វើមហាកម្មវិភង្គញាណឱ្យប្រាកដដល់ភិក្ខុសង្ឃ» ហើយពោលយ៉ាងនេះ ដោយភាពជាអ្នកឈ្លាសក្នុងអនុសន្ធិ។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា Mahākammavibhaṅgaṃ គឺការចែកនូវកម្មដ៏ច្រើន។ ពាក្យថា Katame cattāro...pe... idhānanda, ekacco puggalo...pe... nirayaṃ upapajjati នេះ មិនមែនជាការចែកនូវមហាកម្មវិភង្គញាណឡើយ ប៉ុន្តែជាការតម្កល់ទុកនូវមាតិកា ដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់ការចែកនូវមហាកម្មវិភង្គញាណប៉ុណ្ណោះ។

---

၃၀၁. ဣဓာနန္ဒ[Pg.183], ဧကစ္စော သမဏော ဝါတိ ပါဋိယေက္ကော အနုသန္ဓိ. ဣဒဉှိ ဘဂဝါ – ‘‘ဒိဗ္ဗစက္ခုကာ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဣဒံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ဣမံ ပစ္စယံ လဘိတွာ ဣဒံ ဒဿနံ ဂဏှန္တီ’’တိ ပကာသနတ္ထံ အာရဘိ. တတ္ထ အာတပ္ပန္တိအာဒီနိ ပဉ္စပိ ဝီရိယဿေဝ နာမာနိ. စေတောသမာဓိန္တိ ဒိဗ္ဗစက္ခုသမာဓိံ. ပဿတီတိ ‘‘သော သတ္တော ကုဟိံ နိဗ္ဗတ္တော’’တိ ဩလောကေန္တော ပဿတိ. ယေ အညထာတိ ယေ ‘‘ဒသန္နံ ကုသလာနံ ကမ္မပထာနံ ပူရိတတ္တာ နိရယံ ဥပပဇ္ဇတီ’’တိ ဇာနန္တိ, မိစ္ဆာ တေသံ ဉာဏန္တိ ဝဒတိ. ဣမိနာ နယေန သဗ္ဗဝါရေသု အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဝိဒိတန္တိ ပါကဋံ. ထာမသာတိ ဒိဋ္ဌိထာမေန. ပရာမာသာတိ ဒိဋ္ဌိပရာမာသေန. အဘိနိဝိဿ ဝေါဟရတီတိ အဓိဋ္ဌဟိတွာ အာဒိယိတွာ ဝေါဟရတိ.

៣០១. ពាក្យថា Idhānanda, ekacco samaṇo vā គឺជាអនុសន្ធិផ្សេងគ្នា។ ព្រោះថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ផ្តើមពាក្យនេះ ដើម្បីសម្តែងថា «ពួកសមណព្រាហ្មណ៍ដែលមានទិព្វចក្ខុ ធ្វើនូវកម្មនេះឱ្យជាអារម្មណ៍ បាននូវបច្ច័យនេះហើយ ទើបកាន់យកនូវទិដ្ឋិនេះ»។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ បទទាំង ៥ មានពាក្យថា Ātappa ជាដើម សុទ្ធតែជាឈ្មោះនៃវីរិយៈប៉ុណ្ណោះ។ ពាក្យថា Cetosamādhi គឺសមាធិដែលប្រកបដោយទិព្វចក្ខុ។ ពាក្យថា Passati គឺកាលសម្លឹងមើលថា «សត្វនោះទៅកើតក្នុងទីណា?» ក៏រមែងឃើញ។ ពាក្យថា Ye aññathā គឺពួកសមណព្រាហ្មណ៍ណាដែលដឹងថា «ព្រោះការបំពេញនូវកុសលកម្មបថ ១០ ទើបទៅកើតក្នុងនរក» ព្រះអង្គត្រាស់ថា ញាណរបស់ពួកសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះជាមិច្ឆាញាណ។ ដោយវិធីនេះ គប្បីដឹងសេចក្តីក្នុងវារៈទាំងពួង។ ពាក្យថា Viditaṃ គឺប្រាកដច្បាស់។ ពាក្យថា Thāmasā គឺដោយកម្លាំងនៃទិដ្ឋិ។ ពាក្យថា Parāmāsā គឺដោយការស្ទាបអង្អែល (ប្រកាន់ខ្ជាប់) នៃទិដ្ឋិ។ ពាក្យថា Abhinivissa voharati គឺការតម្កល់ទុក កាន់យកយ៉ាងមាំ ហើយពោលអះអាង។

---

၃၀၂. တတြာနန္ဒာတိ ဣဒမ္ပိ န မဟာကမ္မဝိဘင်္ဂဉာဏဿ ဘာဇနံ, အထ ခွာဿ မာတိကာဋ္ဌပနမေဝ. ဧတ္ထ ပန ဧတေသံ ဒိဗ္ဗစက္ခုကာနံ ဝစနေ ဧတ္တကာ အနုညာတာ, ဧတ္တကာ အနနုညာတာတိ ဣဒံ ဒဿိတံ. တတ္ထ တတြာတိ တေသု စတူသု သမဏဗြာဟ္မဏေသု. ဣဒမဿာတိ ဣဒံ ဝစနံ အဿ. အညထာတိ အညေနာကာရေန. ဣတိ ဣမေသံ သမဏဗြာဟ္မဏာနံ ဝါဒေ ဒွီသု ဌာနေသု အနုညာတာ, တီသု အနနုညာတာတိ ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ အနုညာ နာနုညာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

៣០២. ពាក្យថា Tatrānanda នេះ ក៏មិនមែនជាការចែកនូវមហាកម្មវិភង្គញាណឡើយ តែជាការតម្កល់ទុកនូវមាតិកាប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងទីនេះ ទ្រង់បង្ហាញថា ក្នុងពាក្យសម្តីរបស់ពួកសមណព្រាហ្មណ៍ដែលមានទិព្វចក្ខុទាំងនោះ ពាក្យប៉ុណ្ណេះដែលព្រះអង្គយល់ព្រម ពាក្យប៉ុណ្ណេះដែលព្រះអង្គមិនយល់ព្រម។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា Tatra គឺក្នុងពួកសមណព្រាហ្មណ៍ទាំង ៤ នាក់នោះ។ ពាក្យថា Idamassa គឺពាក្យនេះរបស់សមណព្រាហ្មណ៍នោះ។ ពាក្យថា Aññathā គឺដោយអាការៈផ្សេង។ យ៉ាងនេះ ក្នុងលទ្ធិរបស់ពួកសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងនេះ ព្រះអង្គទ្រង់យល់ព្រមក្នុងឋានៈ ២ មិនយល់ព្រមក្នុងឋានៈ ៣ គប្បីដឹងសេចក្តីយល់ព្រម និងមិនយល់ព្រមក្នុងវារៈទាំងពួង យ៉ាងនេះ។

---

၃၀၃. ဧဝံ ဒိဗ္ဗစက္ခုကာနံ ဝစနေ အနုညာ စ အနနုညာ စ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ မဟာကမ္မဝိဘင်္ဂဉာဏံ ဝိဘဇန္တော တတြာနန္ဒ, ယွာယံ ပုဂ္ဂလောတိအာဒိမာဟ.

៣០៣. ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលទ្រង់បង្ហាញសេចក្តីយល់ព្រម និងមិនយល់ព្រម ក្នុងពាក្យសម្តីរបស់ពួកសមណព្រាហ្មណ៍ដែលមានទិព្វចក្ខុ យ៉ាងនេះហើយ ឥឡូវនេះ កាលទ្រង់ចែកនូវមហាកម្មវិភង្គញាណ ទើបត្រាស់ពាក្យមានជាអាទិថា Tatrānanda, yvāyaṃ puggalo យ៉ាងនេះ។

---

ပုဗ္ဗေ ဝါဿ တံ ကတံ ဟောတီတိ ယံ ဣမိနာ ဒိဗ္ဗစက္ခုကေန ကမ္မံ ကရောန္တော ဒိဋ္ဌော, တတော ပုဗ္ဗေ ကတံ. ပုဗ္ဗေ ကတေနပိ ဟိ နိရယေ နိဗ္ဗတ္တတိ, ပစ္ဆာ ကတေနပိ နိဗ္ဗတ္တတိ, မရဏကာလေ ဝါ ပန – ‘‘ခန္ဒော သေဋ္ဌော သိဝေါ သေဋ္ဌော, ပိတာမဟော သေဋ္ဌော, ဣဿရာဒီဟိ ဝါ လောကော ဝိသဋ္ဌော’’တိအာဒိနာ မိစ္ဆာဒဿနေနပိ နိဗ္ဗတ္တတေဝ. ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေတိ ယံ တတ္ထ ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယံ ဟောတိ, တဿ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ, ယံ ဥပပဇ္ဇဝေဒနီယံ, တဿ ဥပပဇ္ဇိတွာ, ယံ အပရာပရိယဝေဒနီယံ, တဿ အပရသ္မိံ ပရိယာယေ ဝိပါကံ ပဋိသံဝေဒေတိ.

ពាក្យថា Pubbe vāssa taṃ kataṃ hoti គឺកម្មដែលបុគ្គលនោះធ្វើ ហើយសមណព្រាហ្មណ៍ដែលមានទិព្វចក្ខុនេះបានឃើញ គឺកម្មដែលបានធ្វើមុនអំពីកម្មនោះ។ ព្រោះថា សត្វរមែងទៅកើតក្នុងនរក ដោយសារកម្មដែលបានធ្វើមុនក៏មាន ដោយសារកម្មដែលបានធ្វើក្រោយក៏មាន ឬមួយក្នុងពេលជិតស្លាប់ ដោយសារមិច្ឆាទិដ្ឋិមានជាអាទិថា «ព្រះខន្ធជាចម្បង ព្រះសិវៈជាចម្បង ព្រះព្រហ្មជាចម្បង ឬថាពិភពលោកនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយព្រះឥសូរជាដើម» ក៏រមែងទៅកើតក្នុងនរកពិតប្រាកដ។ ពាក្យថា Diṭṭheva dhamme គឺក្នុងបណ្តាកម្មទាំងនោះ កម្មណាជាទិដ្ឋធម្មវេទនីយកម្ម បុគ្គលនោះរមែងសោយផលក្នុងបច្ចុប្បន្ន កម្មណាជាឧបបជ្ជវេទនីយកម្ម រមែងសោយផលក្នុងជាតិបន្ទាប់ (បន្ទាប់ពីកើតឡើង) កម្មណាជាអបរាបរិយវេទនីយកម្ម រមែងសោយផលក្នុងវារៈដទៃ (ក្នុងជាតិបន្ទាប់ៗទៅ)។

---

ဣတိ [Pg.184] အယံ သမဏော ဝါ ဗြာဟ္မဏော ဝါ ဧကံ ကမ္မရာသိံ ဧကဉ္စ ဝိပါကရာသိံ အဒ္ဒသ, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဣမိနာ အဒိဋ္ဌေ တယော ကမ္မရာသီ, ဒွေ စ ဝိပါကရာသီ အဒ္ဒသ. ဣမိနာ ပန ဒိဋ္ဌေ အဒိဋ္ဌေ စ စတ္တာရော ကမ္မရာသီ တယော စ ဝိပါကရာသီ အဒ္ဒသ. ဣမာနိ သတ္တ ဌာနာနိ ဇာနနဉာဏံ တထာဂတဿ မဟာကမ္မဝိဘင်္ဂဉာဏံ နာမ. ဒုတိယဝါရေ ဒိဗ္ဗစက္ခုကေန ကိဉ္စိ န ဒိဋ္ဌံ, တထာဂတေန ပန တယော ကမ္မရာသီ, ဒွေ စ ဝိပါကရာသီ ဒိဋ္ဌာတိ. ဣမာနိပိ ပဉ္စ ပစ္စတ္တဋ္ဌာနာနိ ဇာနနဉာဏံ တထာဂတဿ မဟာကမ္မဝိဘင်္ဂဉာဏံ နာမ. သေသဝါရဒွယေပိ ဧသေဝ နယော.

យ៉ាងនេះ សមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍នេះ បានឃើញគំនរកម្ម ១ និងគំនរវិបាក ១ ចំណែកព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ទ្រង់ទតឃើញគំនរកម្ម ៣ និងគំនរវិបាក ២ ដែលសមណព្រាហ្មណ៍នេះមិនបានឃើញ។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ទ្រង់ទតឃើញគំនរកម្ម ៤ និងគំនរវិបាក ៣ ទាំងដែលសមណព្រាហ្មណ៍នេះបានឃើញ និងមិនបានឃើញ។ ញាណដែលដឹងនូវឋានៈទាំង ៧ នេះ ឈ្មោះថា មហាកម្មវិភង្គញាណ របស់ព្រះតថាគត។ ក្នុងវារៈទី ២ សមណព្រាហ្មណ៍ដែលមានទិព្វចក្ខុ មិនបានឃើញអ្វីឡើយ ចំណែកព្រះតថាគត ទ្រង់ទតឃើញគំនរកម្ម ៣ និងគំនរវិបាក ២។ ញាណដែលដឹងនូវហេតុចំពោះខ្លួនទាំង ៥ នេះ ក៏ឈ្មោះថា មហាកម្មវិភង្គញាណ របស់ព្រះតថាគតដែរ។ សូម្បីក្នុងវារៈដែលសេសសល់ទាំងពីរ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

---

အဘဗ္ဗန္တိ ဘူတဝိရဟိတံ အကုသလံ. အဘဗ္ဗာဘာသန္တိ အဘဗ္ဗံ အာဘာသတိ အဘိဘဝတိ ပဋိဗာဟတီတိ အတ္ထော. ဗဟုကသ္မိဉှိ အကုသလကမ္မေ အာယူဟိတေ ဗလဝကမ္မံ ဒုဗ္ဗလကမ္မဿ ဝိပါကံ ပဋိဗာဟိတွာ အတ္တနော ဝိပါကဿ ဩကာသံ ကရောတိ ဣဒံ အဘဗ္ဗဉ္စေဝ အဘဗ္ဗာဘာသဉ္စ. ကုသလံ ပန အာယူဟိတွာ အာသန္နေ အကုသလံ ကတံ ဟောတိ, တံ ကုသလဿ ဝိပါကံ ပဋိဗာဟိတွာ အတ္တနော ဝိပါကဿ ဩကာသံ ကရောတိ, ဣဒံ အဘဗ္ဗံ ဘဗ္ဗာဘာသံ. ဗဟုမှိ ကုသလေ အာယူဟိတေပိ ဗလဝကမ္မံ ဒုဗ္ဗလကမ္မဿ ဝိပါကံ ပဋိဗာဟိတွာ အတ္တနော ဝိပါကဿ ဩကာသံ ကရောတိ, ဣဒံ ဘဗ္ဗဉ္စေဝ ဘဗ္ဗာဘာသဉ္စ. အကုသလံ ပန အာယူဟိတွာ အာသန္နေ ကုသလံ ကတံ ဟောတိ, တံ အကုသလဿ ဝိပါကံ ပဋိဗာဟိတွာ အတ္တနော ဝိပါကဿ ဩကာသံ ကရောတိ, ဣဒံ ဘဗ္ဗံ အဘဗ္ဗာဘာသံ.

ពាក្យថា Abhabba គឺអកុសលកម្មដែលប្រាសចាកសេចក្តីពិត (មិនគួរឱ្យផលល្អ)។ ពាក្យថា Abhabbābhāsa គឺសង្កត់សង្កិន រារាំងនូវកម្មដែលមិនគួរឱ្យផល (អភព្វកម្ម) នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ព្រោះថា កាលបើបុគ្គលសន្សំអកុសលកម្មទុកជាច្រើន កម្មដែលមានកម្លាំងខ្លាំង រមែងរារាំងផលនៃកម្មដែលមានកម្លាំងខ្សោយ ហើយធ្វើឱកាសដល់ផលរបស់ខ្លួន កម្មនេះឈ្មោះថា អភព្វកម្មផង ជាអភព្វាភាសកម្មផង។ ចំណែកបុគ្គលដែលសន្សំកុសលកម្មទុក តែក្នុងកាលជិតស្លាប់ បែរជាធ្វើអកុសលកម្មវិញ អកុសលកម្មនោះ រមែងរារាំងផលនៃកុសលកម្ម ហើយធ្វើឱកាសដល់ផលរបស់ខ្លួន កម្មនេះឈ្មោះថា អភព្វកម្មផង ជាភព្វាភាសកម្មផង។ ទោះបីកាលបើបុគ្គលសន្សំកុសលកម្មទុកជាច្រើន កម្មដែលមានកម្លាំងខ្លាំង រមែងរារាំងផលនៃកម្មដែលមានកម្លាំងខ្សោយ ហើយធ្វើឱកាសដល់ផលរបស់ខ្លួន កម្មនេះឈ្មោះថា ភព្វកម្មផង ជាភព្វាភាសកម្មផង។ ចំណែកបុគ្គលដែលសន្សំអកុសលកម្មទុក តែក្នុងកាលជិតស្លាប់ បែរជាធ្វើកុសលកម្មវិញ កុសលកម្មនោះ រមែងរារាំងផលនៃអកុសលកម្ម ហើយធ្វើឱកាសដល់ផលរបស់ខ្លួន កម្មនេះឈ្មោះថា ភព្វកម្មផង ជាអភព្វាភាសកម្មផង។

---

အပိစ ဥပဋ္ဌာနာကာရေနပေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣဒဉှိ ဝုတ္တံ ဟောတိ, အဘဗ္ဗတော အာဘာသတိ ဥပဋ္ဌာတီတိ အဘဗ္ဗာဘာသံ. တတ္ထ ‘‘ယွာယံ ပုဂ္ဂလော ဣဓ ပါဏာတိပါတီ’’တိအာဒိနာ နယေန စတ္တာရော ပုဂ္ဂလာ ဝုတ္တာ, တေသု ပဌမဿ ကမ္မံ အဘဗ္ဗံ အဘဗ္ဗာဘာသံ, တဉှိ အကုသလတ္တာ အဘဗ္ဗံ, တဿ စ နိရယေ နိဗ္ဗတ္တတ္တာ တတ္ထ နိဗ္ဗတ္တိကာရဏဘူတံ အကုသလံ ဟုတွာ ဥပဋ္ဌာတိ. ဒုတိယဿ ကမ္မံ အဘဗ္ဗံ ဘဗ္ဗာဘာသံ, တဉှိ အကုသလတ္တာ အဘဗ္ဗံ. တဿ ပန သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တတ္တာ အညတိတ္ထိယာနံ သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တိကာရဏဘူတံ [Pg.185] ကုသလံ ဟုတွာ ဥပဋ္ဌာတိ. ဣတရသ္မိမ္ပိ ကမ္မဒွယေ ဧသေဝ နယော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងទីនេះ គប្បីដឹងសេចក្តីដោយអាការៈនៃការលេចឡើង (ឧបដ្ឋានាការៈ)។ សេចក្តីពន្យល់មានដូចតទៅ៖ កម្មដែលលេចឡើងដោយភាពជាអភព្វកម្ម ឈ្មោះថា អភព្វាភាសកម្ម។ ក្នុងកម្មទាំងនោះ ព្រះអង្គត្រាស់សម្តែងនូវបុគ្គល ៤ ជំពូក ដោយវិធីមានជាអាទិថា «បុគ្គលណាខ្លះក្នុងលោកនេះ ជាអ្នកសម្លាប់សត្វ» ក្នុងបណ្តាបុគ្គលទាំងនោះ កម្មរបស់បុគ្គលទី ១ ឈ្មោះថា អភព្វកម្មផង ជាអភព្វាភាសកម្មផង ព្រោះកម្មនោះជាអកុសល ទើបឈ្មោះថា អភព្វកម្ម ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះបុគ្គលនោះទៅកើតក្នុងនរក អកុសលកម្មដែលជាហេតុឱ្យទៅកើតក្នុងនរកនោះ ក៏លេចឡើង (ក្នុងមរណាសន្នកាល)។ កម្មរបស់បុគ្គលទី ២ ឈ្មោះថា អភព្វកម្មផង ជាភព្វាភាសកម្មផង ព្រោះកម្មនោះជាអកុសល ទើបឈ្មោះថា អភព្វកម្ម ប៉ុន្តែព្រោះបុគ្គលនោះទៅកើតក្នុងឋានសួគ៌ កុសលកម្មដែលជាហេតុឱ្យទៅកើតក្នុងឋានសួគ៌របស់ពួកអន្យតិរ្ថិយ ក៏លេចឡើង។ សូម្បីក្នុងគូនៃកម្មដែលសេសសល់ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងកន្លែងទាំងពួង គឺច្បាស់លាស់ស្រាប់ហើយ។

---

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

ក្នុងអដ្ឋកថាមជ្ឈិមនិកាយ ឈ្មោះ បបញ្ចសូទនី

---

မဟာကမ္မဝိဘင်္ဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការពណ៌នាសេចក្តីនៃមហាកម្មវិភង្គសូត្រ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

---

၇. သဠာယတနဝိဘင်္ဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៧. ការពណ៌នាសេចក្តីនៃសឡាយតនវិភង្គសូត្រ

---

၃၀၄. ဧဝံ မေ သုတန္တိ သဠာယတနဝိဘင်္ဂသုတ္တံ. တတ္ထ ဝေဒိတဗ္ဗာနီတိ သဟဝိပဿနေန မဂ္ဂေန ဇာနိတဗ္ဗာနိ. မနောပဝိစာရာတိ ဝိတက္ကဝိစာရာ. ဝိတက္ကုပ္ပာဒကဉှိ မနော ဣဓ မနောတိ အဓိပ္ပေတံ, မနဿ ဥပဝိစာရာတိ မနောပဝိစာရာ. သတ္တပဒါတိ ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋနိဿိတာနံ သတ္တာနံ ပဒါ. ဧတ္ထ ဟိ အဋ္ဌာရသ ဝဋ္ဋပဒါ နာမ, အဋ္ဌာရသ ဝိဝဋ္ဋပဒါ နာမ, တေပိ သဟဝိပဿနေန မဂ္ဂေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ယောဂ္ဂါစရိယာနန္တိ ဟတ္ထိယောဂ္ဂါဒိအာစာရသိက္ခာပကာနံ, ဒမေတဗ္ဗဒမကာနန္တိ အတ္ထော. သေသံ ဝိဘင်္ဂေယေဝ အာဝိဘဝိဿတိ. အယမုဒ္ဒေသောတိ ဣဒံ မာတိကာဋ္ဌပနံ.

៣០៤. ពាក្យថា Evaṃ me sutaṃ គឺ សឡាយតនវិភង្គសូត្រ។ ក្នុងសូត្រនោះ ពាក្យថា veditabbāni សេចក្តីថា គប្បីដឹងដោយមគ្គញ្ញាណព្រមទាំងវិបស្សនា។ ពាក្យថា manopavicārā បានដល់ វិតក្កៈ និងវិចារៈ។ ព្រោះថា ចិត្តដែលជាហេតុឲ្យកើតវិតក្កៈ ក្នុងទីនេះ លោកសំដៅយកថា ចិត្ត (មនោ) ដំណើរប្រព្រឹត្តទៅនៃចិត្ត ឈ្មោះថា មនោបវិចារៈ។ ពាក្យថា sattapadā បានដល់ ធម៌ជាផ្លូវប្រព្រឹត្តទៅរបស់សត្វទាំងឡាយដែលអាស្រ័យនូវវដ្តៈ និងវិវដ្តៈ។ ព្រោះថាក្នុងទីនេះ ធម៌ជាផ្លូវនៃវដ្តៈមាន ១៨ យ៉ាង ធម៌ជាផ្លូវនៃវិវដ្តៈមាន ១៨ យ៉ាង សូម្បីតែធម៌ទាំងនោះ ក៏គប្បីដឹងដោយមគ្គញ្ញាណព្រមទាំងវិបស្សនាដែរ។ ពាក្យថា yoggācariyānaṃ បានដល់ គ្រូបង្វឹកដំរីជាដើម គឺគ្រូបង្វឹកសត្វដែលគប្បីទូន្មាន នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ សេចក្តីដែលនៅសល់ នឹងប្រាកដច្បាស់ក្នុងវិភង្គ (ការចែកសេចក្តីលម្អិត) នោះឯង។ ពាក្យថា ayamuddeso នេះជាការដាក់ចុះនូវមាតិកា។

---

၃၀၅. စက္ခာယတနာဒီနိ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝိတ္ထာရိတာနိ. စက္ခုဝိညာဏန္တိ ကုသလာကုသလဝိပါကတော ဒွေ စက္ခုဝိညာဏာနိ. သေသပသာဒဝိညာဏေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဣမာနိ ပန ဒသ ဌပေတွာ သေသံ ဣဓ မနောဝိညာဏံ နာမ.

៣០៥. អាយតនៈមានចក្ខាយតនៈជាដើម លោកបានពន្យល់ពិស្តារហើយក្នុងវិសុទ្ធិមគ្គ។ ពាក្យថា cakkhuviññāṇaṃ បានដល់ ចក្ខុវិញ្ញាណ ២ យ៉ាង ដោយអំណាចនៃកុសលវិបាក និងអកុសលវិបាក។ សូម្បីតែក្នុងវិញ្ញាណដែលអាស្រ័យបសាទរូបដែលនៅសល់ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ប៉ុន្តែ លើកលែងតែវិញ្ញាណទាំង ១០ នេះចេញ វិញ្ញាណដែលនៅសល់ក្នុងទីនេះ ឈ្មោះថា មនោវិញ្ញាណ។

---

စက္ခုသမ္ဖဿောတိ စက္ခုမှိ သမ္ဖဿော. စက္ခုဝိညာဏသမ္ပယုတ္တသမ္ဖဿဿေတံ အဓိဝစနံ. သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော.

ពាក្យថា cakkhusamphasso បានដល់ ផស្សៈដែលកើតឡើងដោយអាស្រ័យក្នុងចក្ខុបសាទ។ នេះជាឈ្មោះនៃផស្សៈដែលសម្បយុត្តដោយចក្ខុវិញ្ញាណ។ សូម្បីតែក្នុងផស្សៈដែលនៅសល់ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

---

စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာတိ စက္ခုဝိညာဏေန ရူပံ ဒိသွာ. ဧသေဝ နယော သဗ္ဗတ္ထ. သောမနဿဋ္ဌာနိယန္တိ သောမနဿဿ အာရမ္မဏဝသေန ကာရဏဘူတံ. ဥပဝိစရတီတိ တတ္ထ ဝိစာရပဝတ္တနေန ဥပဝိစရတိ, ဝိတက္ကော တံသမ္ပယုတ္တော စာတိ ဣမိနာ နယေန အဋ္ဌာရသ ဝိတက္ကဝိစာရသင်္ခါတာ မနောပဝိစာရာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဆ သောမနဿူပဝိစာရာတိ ဧတ္ထ ပန သောမနဿေန သဒ္ဓိံ ဥပဝိစရန္တီတိ သောမနဿူပဝိစာရာ. သေသပဒဒွယေပိ ဧသေဝ နယော.

ពាក្យថា cakkhunā rūpaṃ disvā បានដល់ ឃើញរូបដោយចក្ខុវិញ្ញាណ។ ក្នុងបទទាំងពួង ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ពាក្យថា somanassaṭṭhāniyaṃ បានដល់ រូបារម្មណ៍ដែលជាហេតុនាំឲ្យកើតសោមនស្ស ដោយអំណាចនៃអារម្មណប្បច្ច័យ។ ពាក្យថា upavicarati បានដល់ ត្រិះរិះពិចារណាក្នុងរូបារម្មណ៍នោះ ដោយការប្រព្រឹត្តទៅនៃវិចារៈ វិតក្កៈ និងវិចារៈដែលសម្បយុត្តដោយវិតក្កៈនោះ គប្បីដឹងថាជា មនោបវិចារៈ ១៨ យ៉ាង ដោយន័យនេះឯង។ ពាក្យថា cha somanassūpavicārā ក្នុងទីនេះ បានដល់ ធម៌ទាំងឡាយដែលប្រព្រឹត្តទៅជាមួយសោមនស្សវេទនា ហេតុនោះទើបឈ្មោះថា សោមនស្សូបវិចារៈ។ សូម្បីតែក្នុងគូនៃបទដែលនៅសល់ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

---

၃၀၆. ဂေဟသိတာနီတိ [Pg.186] ကာမဂုဏနိဿိတာနိ. နေက္ခမ္မသိတာနီတိ ဝိပဿနာနိဿိတာနိ. ဣဋ္ဌာနန္တိ ပရိယေသိတာနံ. ကန္တာနန္တိ ကာမိတာနံ. မနောရမာနန္တိ မနော ဧတေသု ရမတီတိ မနောရမာနိ, တေသံ မနောရမာနံ. လောကာမိသပဋိသံယုတ္တာနန္တိ တဏှာပဋိသံယုတ္တာနံ. အတီတန္တိ ပဋိလဒ္ဓံ. ပစ္စုပ္ပန္နံ တာဝ အာရဗ္ဘ သောမနဿံ ဥပ္ပဇ္ဇတု, အတီတေ ကထံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ. အတီတေပိ – ‘‘ယထာဟံ ဧတရဟိ ဣဋ္ဌာရမ္မဏံ အနုဘဝါမိ, ဧဝံ ပုဗ္ဗေပိ အနုဘဝိ’’န္တိ အနုဿရန္တဿ ဗလဝသောမနဿံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ.

៣០៦. ពាក្យថា gehasitāni បានដល់ ធម៌ដែលអាស្រ័យនូវកាមគុណ។ ពាក្យថា nekkhammasitāni បានដល់ ធម៌ដែលអាស្រ័យនូវវិបស្សនា។ ពាក្យថា iṭṭhaṃ បានដល់ អារម្មណ៍ដែលស្វែងរកបាន។ ពាក្យថា kantānaṃ បានដល់ អារម្មណ៍ជាទីប្រាថ្នា។ ពាក្យថា manoramānaṃ បានដល់ អារម្មណ៍ដែលជាទីត្រេកអរនៃចិត្ត ព្រោះចិត្តតែងត្រេកអរក្នុងអារម្មណ៍ទាំងនោះ ហេតុនោះទើបឈ្មោះថា មនោរម្យ នៃអារម្មណ៍ជាទីមនោរម្យទាំងនោះ។ ពាក្យថា lokāmisapaṭisaṃyuttānaṃ បានដល់ អារម្មណ៍ដែលច្រឡូកច្រឡំដោយតណ្ហា។ ពាក្យថា atītaṃ បានដល់ អារម្មណ៍ដែលធ្លាប់បានទទួលហើយ។ សោមនស្សគប្បីកើតឡើងដោយប្រារព្ធនូវបច្ចុប្បន្នារម្មណ៍ចុះ ចុះក្នុងអតីតារម្មណ៍ តើកើតឡើងដូចម្តេច? ឆ្លើយថា សូម្បីតែក្នុងអតីតារម្មណ៍ កាលបើបុគ្គលរលឹកឃើញថា «ក្នុងកាលមុន អាត្មាអញធ្លាប់បានទទួលអារម្មណ៍ជាទីគាប់ចិត្ត ដូចជាអារម្មណ៍ដែលអាត្មាអញកំពុងទទួលក្នុងពេលឥឡូវនេះដែរ» ដូច្នេះ សោមនស្សដ៏ខ្លាំងក្លាក៏កើតឡើង។

---

အနိစ္စတန္တိ အနိစ္စာကာရံ. ဝိပရိဏာမဝိရာဂနိရောဓန္တိ ပကတိဝိဇဟနေန ဝိပရိဏာမံ, ဝိဂစ္ဆနေန ဝိရာဂံ, နိရုဇ္ဈနေန နိရောဓံ. သမ္မပညာယာတိ ဝိပဿနာပညာယ. ဣဒံ ဝုစ္စတိ နေက္ခမ္မသိတံ သောမနဿန္တိ ဣဒံ ရညော ဝိယ အတ္တနော သိရိသမ္ပတ္တိံ ဩလောကေန္တဿ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ နိသိန္နဿ သင်္ခါရာနံ ဘေဒံ ပဿတော သင်္ခါရဂတမှိ တိက္ခေ သူရေ ဝိပဿနာဉာဏေ ဝဟန္တေ ဥပ္ပန္နသောမနဿံ ‘‘နေက္ခမ္မသိတံ သောမနဿ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

ពាក្យថា aniccatā បានដល់ អាការៈមិនទៀង។ ពាក្យថា vipariṇāmavirāganirodhaṃ បានដល់ ការប្រែប្រួលដោយការលះបង់នូវសភាវៈដើម (vipariṇāma) ការប្រាសចាកតម្រេកដោយការវិនាសទៅ (virāga) ការរលត់ទៅដោយការរលត់ (nirodha)។ ពាក្យថា sammapaññāya បានដល់ ដោយវិបស្សនាបញ្ញា។ ពាក្យថា idaṃ vuccati nekkhammasitaṃ somanassaṃ នេះ លោកពន្យល់ថា ប្រៀបដូចជាព្រះរាជាដែលទតមើលនូវសិរីសម្បត្តិរបស់ព្រះអង្គ យ៉ាងណាមិញ កាលបើយោគីបុគ្គលអង្គុយចម្រើនវិបស្សនា ឃើញនូវការបែកធ្លាយនៃសង្ខារទាំងឡាយ កាលបើវិបស្សនាញ្ញាណដ៏មុតស្រួច ក្លាហាន ប្រព្រឹត្តទៅក្នុងសង្ខារធម៌ សោមនស្សដែលកើតឡើងនោះ ហៅថា «នេក្ខម្មសិតសោមនស្ស»។ ព្រះមានព្រះភាគក៏បានត្រាស់ទុកមកហើយថា៖

---

‘‘သုညာဂါရံ ပဝိဋ္ဌဿ, သန္တစိတ္တဿ ဘိက္ခုနော;

အမာနုသီ ရတီ ဟောတိ, သမ္မာ ဓမ္မံ ဝိပဿတော.

«ភិក្ខុអ្នកចូលទៅកាន់ផ្ទះស្ងាត់ មានចិត្តស្ងប់ កាលបើឃើញច្បាស់នូវធម៌ដោយប្រពៃ រមែងមានសេចក្តីត្រេកអរដ៏ក្រៃលែងជាងមនុស្សធម្មតា។

---

ယတော ယတော သမ္မသတိ, ခန္ဓာနံ ဥဒယဗ္ဗယံ;

လဘတီ ပီတိပါမောဇ္ဇံ, အမတန္တံ ဝိဇာနတ’’န္တိ. (ဓ. ပ. ၃၇၃-၃၇၄);

កាលបើយោគីបុគ្គលពិចារណាឃើញនូវការកើតឡើង និងការរលត់ទៅនៃខន្ធទាំងឡាយ ដោយអាការៈណាៗ រមែងបាននូវបីតិ និងបាមោជ្ជៈ បីតិនិងបាមោជ្ជៈនោះ ជាធម៌មិនស្លាប់ (អមតៈ) សម្រាប់អ្នកដឹងច្បាស់។»

---

ဣမာနီတိ ဣမာနိ ဆသု ဒွါရေသု ဣဋ္ဌာရမ္မဏေ အာပါထဂတေ အနိစ္စာဒိဝသေန ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ နိသိန္နဿ ဥပ္ပန္နာနိ ဆ နေက္ခမ္မသိတာနိ သောမနဿာနိ.

ពាក្យថា imāni បានដល់ សោមនស្ស ៦ យ៉ាងដែលជាធម៌អាស្រ័យនូវនេក្ខម្មៈ ដែលកើតឡើងដល់យោគីបុគ្គលអ្នកអង្គុយចម្រើនវិបស្សនា ដោយអំណាចនៃអនិច្ចលក្ខណៈជាដើម ក្នុងកាលដែលអារម្មណ៍ជាទីគាប់ចិត្តមកប្រាកដក្នុងទ្វារទាំង ៦។

---

၃၀၇. အတီတန္တိ ပစ္စုပ္ပန္နံ တာဝ ပတ္ထေတွာ အလဘန္တဿ ဒေါမနဿံ ဥပ္ပဇ္ဇတု, အတီတေ ကထံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ. အတီတေပိ ‘‘ယထာဟံ ဧတရဟိ ဣဋ္ဌာရမ္မဏံ ပတ္ထေတွာ န လဘာမိ, ဧဝံ ပုဗ္ဗေပိ ပတ္ထေတွာ န လဘိ’’န္တိ အနုဿရန္တဿ ဗလဝဒေါမနဿံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ.

៣០៧. ពាក្យថា atītaṃ សួរថា ទោមនស្សគប្បីកើតឡើងដល់បុគ្គលដែលប្រាថ្នាបច្ចុប្បន្នារម្មណ៍ហើយមិនបានចុះ ចុះក្នុងអតីតារម្មណ៍ តើកើតឡើងដូចម្តេច? ឆ្លើយថា សូម្បីតែក្នុងអតីតារម្មណ៍ កាលបើបុគ្គលរលឹកឃើញថា «ក្នុងកាលមុន អាត្មាអញប្រាថ្នានូវអារម្មណ៍ជាទីគាប់ចិត្ត ក៏មិនបាន ដូចជាពេលឥឡូវនេះដែរ» ដូច្នេះ ទោមនស្សដ៏ខ្លាំងក្លាក៏កើតឡើង។

---

အနုတ္တရေသု ဝိမောက္ခေသူတိ အနုတ္တရဝိမောက္ခော နာမ အရဟတ္တံ, အရဟတ္တေ ပတ္ထနံ ပဋ္ဌပေန္တဿာတိ အတ္ထော. အာယတနန္တိ အရဟတ္တာယတနံ. ပိဟံ ဥပဋ္ဌာပယတောတိ ပတ္ထနံ ပဋ္ဌပေန္တဿ. တံ ပနေတံ ပတ္ထနံ ပဋ္ဌပေန္တဿ [Pg.187] ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဣတိ ပတ္ထနာမူလကတ္တာ ‘‘ပိဟံ ဥပဋ္ဌာပယတော’’တိ ဝုတ္တံ. ဣမာနိ ဆ နေက္ခမ္မသိတာနိ ဒေါမနဿာနီတိ ဣမာနိ ဧဝံ ဆသု ဒွါရေသု ဣဋ္ဌာရမ္မဏေ အာပါထဂတေ အရဟတ္တေ ပိဟံ ပဋ္ဌပေတွာ တဒဓိဂမာယ အနိစ္စာဒိဝသေန ဝိပဿနံ ဥပဋ္ဌပေတွာ ဥဿုက္ကာပေတုံ အသက္ကောန္တဿ – ‘‘ဣမမ္ပိ ပက္ခံ ဣမမ္ပိ မာသံ ဣမမ္ပိ သံဝစ္ဆရံ အရဟတ္တံ ပါပုဏိတုံ နာသက္ခိ’’န္တိ အနုသောစတော ဂါမန္တပဗ္ဘာရဝါသိမဟာသီဝတ္ထေရဿ ဝိယ အဿုဓာရာပဝတ္တနဝသေန ဥပ္ပန္နဒေါမနဿာနိ ဆ နေက္ခမ္မသိတဒေါမနဿာနီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ဝတ္ထု ပန သုမင်္ဂလဝိလာသိနိယာ ဒီဃနိကာယဋ္ဌကထာယ သက္ကပဉှဝဏ္ဏနာယံ (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၃၆၁) ဝိတ္ထာရိတံ, ဣစ္ဆန္တေန တတော ဂဟေတဗ္ဗံ.

ពាក្យថា anuttaresu vimokkhesu សេចក្តីថា ព្រះអរហត្ត ឈ្មោះថា អនុត្តរវិមោក្ខ សេចក្តីពន្យល់ថា ដល់បុគ្គលអ្នកតាំងទុកនូវសេចក្តីប្រាថ្នាក្នុងព្រះអរហត្ត។ ពាក្យថា āyatanaṃ បានដល់ ព្រះអរហត្តផលជាអាយតនៈ។ ពាក្យថា pihaṃ upaṭṭhāpayato បានដល់ ដល់បុគ្គលអ្នកតាំងទុកនូវសេចក្តីប្រាថ្នា។ ក៏សេចក្តីប្រាថ្នានោះ តែងកើតឡើងដល់បុគ្គលអ្នកតាំងទុកនូវសេចក្តីប្រាថ្នា ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា «pihaṃ upaṭṭhāpayato» ព្រោះមានសេចក្តីប្រាថ្នាជាឫសគល់។ ពាក្យថា imāni cha nekkhammasitāni domanassāni គb្បីដឹងថា បានដល់ ទោមនស្ស ៦ យ៉ាងដែលជាធម៌អាស្រ័យនូវនេក្ខម្មៈ ដែលកើតឡើងដោយការហូរចេញនៃទឹកភ្នែក ដូចជាព្រះមហាសីវត្ថេរ ជាអ្នកគង់នៅក្នុងល្អាងភ្នំក្បែរស្រុក ដែលលោកសោកស្តាយថា «អាត្មាអញមិនអាចសម្រេចព្រះអរហត្តបានឡើយ អស់ទាំងកន្លះខែនេះ អស់ទាំងខែនេះ អស់ទាំងឆ្នាំនេះ» ក្នុងកាលដែលអារម្មណ៍ជាទីគាប់ចិត្តមកប្រាកដក្នុងទ្វារទាំង ៦ យ៉ាងនេះ ហើយលោកតាំងទុកនូវសេចក្តីប្រាថ្នាក្នុងព្រះអរហត្ត ចម្រើនវិបស្សនាដោយអំណាចនៃអនិច្ចលក្ខណៈជាដើម ដើម្បីសម្រេចនូវព្រះអរហត្តនោះ តែមិនអាចខ្វល់ខ្វាយធ្វើឲ្យសម្រេចបាន។ ចំណែកឯរឿងរ៉ាវ លោកបានពន្យល់ពិស្តារហើយក្នុងសុមង្គលវិលាសិនី អដ្ឋកថាទីឃនិកាយ ក្នុងសក្កបញ្ហសូត្រវណ្ណនា បុគ្គលអ្នកប្រាថ្នាគប្បីកាន់យកពីរឿងនោះចុះ។

---

၃၀၈. ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဥပေက္ခာတိ ဧတ္ထ ဥပေက္ခာ နာမ အညာဏုပေခါ. အနောဓိဇိနဿာတိ ကိလေသောဓိံ ဇိနိတွာ ဌိတတ္တာ ခီဏာသဝေါ ဩဓိဇိနော နာမ, တသ္မာ အခီဏာသဝဿာတိ အတ္ထော. အဝိပါကဇိနဿာတိ ဧတ္ထပိ အာယတိံ ဝိပါကံ ဇိနိတွာ ဌိတတ္တာ ခီဏာသဝေါဝ ဝိပါကဇိနော နာမ, တသ္မာ အခီဏာသဝဿေဝါတိ အတ္ထော. အနာဒီနဝဒဿာဝိနောတိအာဒီနဝတော ဥပဒ္ဒဝတော အပဿန္တဿ. ဣမာ ဆ ဂေဟသိတာ ဥပေက္ခာတိ ဣမာ ဧဝံ ဆသု ဒွါရေသု ဣဋ္ဌာရမ္မဏေ အာပါထဂတေ ဂုဠပိဏ္ဍကေ နိလီနမက္ခိကာ ဝိယ ရူပါဒီနိ အနတိဝတ္တမာနာ တတ္ထ လဂ္ဂါ လဂ္ဂိတာ ဟုတွာ ဥပ္ပန္နာ ဥပေက္ခာ ဆ ဂေဟသိတာ ဥပေက္ခာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

៣០៨. ក្នុងបទថា uppajjati upekkhā នេះ ឧបេក្ខា ឈ្មោះថា អញ្ញាណុបេក្ខា។ ពាក្យថា anodhijinassa សេចក្តីថា ព្រះខីណាសព ឈ្មោះថា ឱធិជិនៈ ព្រោះលោកឈ្នះនូវភាគនៃកិលេសហើយស្ថិតនៅ ហេតុនោះ ពាក្យនេះមានសេចក្តីថា ដល់បុគ្គលអ្នកមិនទាន់ជាព្រះខីណាសព។ សូម្បីក្នុងបទថា avipākajinassa នេះ ក៏មានសេចក្តីថា ព្រះខីណាសពប៉ុណ្ណោះ ឈ្មោះថា វិបាកជិនៈ ព្រោះលោកឈ្នះនូវវិបាកដែលនឹងកើតឡើងក្នុងភពខាងមុខហើយស្ថិតនៅ ហេតុនោះ ពាក្យនេះមានសេចក្តីថា ដល់បុគ្គលអ្នកមិនទាន់ជាព្រះខីណាសពប៉ុណ្ណោះ។ ពាក្យថា anādīnavadassāvino បានដល់ ដល់បុគ្គលអ្នកមិនឃើញនូវទោស និងឧបទ្រព។ ពាក្យថា imā cha gehasitā upekkhā គប្បីដឹងថា បានដល់ ឧបេក្ខា ៦ យ៉ាងដែលជាធម៌អាស្រ័យនូវផ្ទះ ដែលកើតឡើងដោយការជាប់ជំពាក់ មិនអាចកន្លងផុតនូវរូបារម្មណ៍ជាដើម ក្នុងកាលដែលអារម្មណ៍ជាទីគាប់ចិត្តមកប្រាកដក្នុងទ្វារទាំង ៦ ប្រៀបដូចជារុយដែលទំជាប់ក្នុងដុំស្ករអំពៅ យ៉ាងណាមិញ។

---

ရူပံ သာ အတိဝတ္တတီတိ ရူပံ သာ အနတိက္ကမတိ, တတ္ထ နိကန္တိဝသေန န တိဋ္ဌတိ. ဣမာ ဆ နေက္ခမ္မသိတာ ဥပေက္ခာတိ ဣမာ ဧဝံ ဆသု ဒွါရေသု ဣဋ္ဌာဒိအာရမ္မဏေ အာပါထဂတေ ဣဋ္ဌေ အရဇ္ဇန္တဿ, အနိဋ္ဌေ အဒုဿန္တဿ, အသမပေက္ခနေ အသမ္မုယှန္တဿ, ဥပ္ပန္နဝိပဿနာ-ဉာဏသမ္ပယုတ္တာ ဆ နေက္ခမ္မသိတာ ဥပေက္ခာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ពាក្យថា rūpaṃ sā ativattati សេចក្តីថា ឧបេក្ខានោះមិនកន្លងនូវរូបារម្មណ៍ គឺមិនស្ថិតនៅក្នុងរូបារម្មណ៍នោះដោយអំណាចនៃតណ្ហាឡើយ។ ពាក្យថា imā cha nekkhammasitā upekkhā គប្បីដឹងថា បានដល់ ឧបេក្ខាដែលសម្បយុត្តដោយវិបស្សនាញ្ញាណដែលកើតឡើងដល់បុគ្គលអ្នកមិនត្រេកអរក្នុងអារម្មណ៍ជាទីគាប់ចិត្ត មិនប្រទូស្តក្នុងអារម្មណ៍មិនជាទីគាប់ចិត្ត មិនវង្វេងក្នុងសេចក្តីសម្លឹងមើលដោយមិនស្មើគ្នា ក្នុងកាលដែលអារម្មណ៍មានអារម្មណ៍ជាទីគាប់ចិត្តជាដើមមកប្រាកដក្នុងទ្វារទាំង ៦ យ៉ាងនេះ ឈ្មោះថា ឧបេក្ខា ៦ យ៉ាងដែលជាធម៌អាស្រ័យនូវនេក្ខម្មៈ។

---

၃၀၉. တတြ ဣဒံ နိဿာယ ဣဒံ ပဇဟထာတိ တေသု ဆတ္တိံသသတ္တပဒေသု အဋ္ဌာရသ နိဿာယ အဋ္ဌာရသ ပဇဟထာတိ အတ္ထော. တေနေဝ – ‘‘တတြ, ဘိက္ခဝေ, ယာနိ ဆ နေက္ခမ္မသိတာနီ’’တိအာဒိမာဟ. နိဿာယ အာဂမ္မာတိ ပဝတ္တနဝသေန နိဿာယ စေဝ အာဂမ္မ စ. ဧဝမေတေသံ သမတိက္ကမော [Pg.188] ဟောတီတိ ဧဝံ နေက္ခမ္မသိတာနံ ပဝတ္တနေန ဂေဟသိတာနိ အတိက္ကန္တာနိ နာမ ဟောန္တိ.

៣០៩. ពាក្យថា tatra idaṃ nissāya idaṃ pajahatha សេចក្តីថា ក្នុងបណ្តាធម៌ជាផ្លូវរបស់សត្វ ៣៦ យ៉ាងនោះ ចូរអាស្រ័យនូវធម៌ ១៨ យ៉ាង ហើយលះបង់នូវធម៌ ១៨ យ៉ាងចេញ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ព្រោះហេតុនោះឯង ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ពាក្យមានជាដើមថា «tatra, bhikkhave, yāni cha nekkhammasitāni»។ ពាក្យថា nissāya āgamma បានដល់ ទាំងអាស្រ័យ ទាំងចូលទៅជិត ដោយអំណាចនៃការប្រព្រឹត្តទៅ។ ពាក្យថា evam etesaṃ samatikkamo hoti សេចក្តីថា ការកន្លងផុតនូវធម៌ដែលអាស្រ័យនូវផ្ទះទាំងឡាយ រមែងមានដោយការប្រព្រឹត្តទៅនៃធម៌ដែលអាស្រ័យនូវនេក្ខម្មៈយ៉ាងនេះ។

---

ဧဝံ သရိက္ခကေနေဝ သရိက္ခကံ ဇဟာပေတွာ ဣဒါနိ ဗလဝတာ ဒုဗ္ဗလံ ဇဟာပေန္တော – ‘‘တတြ, ဘိက္ခဝေ, ယာနိ ဆ နေက္ခမ္မသိတာနိ သောမနဿာနီ’’တိအာဒိမာဟ. ဧဝံ နေက္ခမ္မသိတသောမနဿေဟိ နေက္ခမ္မသိတဒေါမနဿာနိ, နေက္ခမ္မသိတဥပေက္ခာဟိ စ နေက္ခမ္မသိတသောမနဿာနိ ဇဟာပေန္တေန ဗလဝတာ ဒုဗ္ဗလပ္ပဟာနံ ကထိတံ.

ព្រះមានព្រះភាគកាលដែលទ្រង់ឲ្យលះបង់ធម៌ដែលស្រដៀងគ្នា ដោយធម៌ដែលស្រដៀងគ្នា យ៉ាងនេះហើយ ឥឡូវនេះ កាលទ្រង់ចង់ឲ្យលះបង់ធម៌ដ៏ទន់ខ្សោយ ដោយធម៌ដ៏មានកម្លាំង ទើបត្រាស់ពាក្យមានជាដើមថា «tatra, bhikkhave, yāni cha nekkhammasitāni somanassāni»។ ព្រះមានព្រះភាគកាលដែលទ្រង់ឲ្យលះបង់ទោមនស្សដែលអាស្រ័យនូវនេក្ខម្មៈ ដោយសោមនស្សដែលអាស្រ័យនូវនេក្ខម្មៈទាំងឡាយ និងឲ្យលះបង់សោមនស្សដែលអាស្រ័យនូវនេក្ខម្មៈ ដោយឧបេក្ខាដែលអាស្រ័យនូវនេក្ខម្មៈទាំងឡាយ យ៉ាងនេះ ឈ្មោះថា ទ្រង់សម្តែងនូវការលះបង់ធម៌ដ៏ទន់ខ្សោយ ដោយធម៌ដ៏មានកម្លាំង។

---

ဧတ္ထ ပန ဌတွာ ဥပေက္ခာကထာ ဝေဒိတဗ္ဗာ – အဋ္ဌသု ဟိ သမာပတ္တီသု ပဌမာဒီနိ စ တီဏိ ဈာနာနိ, သုဒ္ဓသင်္ခါရေ စ ပါဒကေ ကတွာ ဝိပဿနံ အာရဒ္ဓါနံ စတုန္နံ ဘိက္ခူနံ ပုဗ္ဗဘာဂဝိပဿနာ သောမနဿသဟဂတာ ဝါ ဟောတိ ဥပေက္ခာသဟဂတာ ဝါ, ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီ ပန သောမနဿသဟဂတာဝ. စတုတ္ထဇ္ဈာနာဒီနိ ပါဒကာနိ ကတွာ ဝိပဿနံ အာရဒ္ဓါနံ ပဉ္စန္နံ ပုဗ္ဗဘာဂဝိပဿနာ ပုရိမသဒိသာဝ. ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီ ပန ဥပေက္ခာသဟဂတာ ဟောတိ. ဣဒံ သန္ဓာယ – ‘‘ယာ ဆ နေက္ခမ္မသိတာ ဥပေက္ခာ, တာ နိဿာယ တာ အာဂမ္မ, ယာနိ ဆ နေက္ခမ္မသိတာနိ သောမနဿာနိ, တာနိ ပဇဟထာ’’တိ ဝုတ္တံ. န ကေဝလဉ္စ ဧဝံပဋိပန္နဿ ဘိက္ခုနော အယံ ဝိပဿနာယ ဝေဒနာဝိသေသောဝ ဟောတိ, အရိယမဂ္ဂေပိ ပန ဈာနင်္ဂဗောဇ္ဈင်္ဂမဂ္ဂင်္ဂါနမ္ပိ ဝိသေသော ဟောတိ.

ប៉ុន្តែ ក្នុងទីនេះ គប្បីដឹងនូវឧបេក្ខាកថា៖ ព្រោះថា ក្នុងបណ្តាសមាបត្តិទាំង ៨ ភិក្ខុ ៤ រូបដែលចាប់ផ្តើមចម្រើនវិបស្សនា ដោយធ្វើនូវឈាន ៣ មានបឋមជ្ឈានជាដើម និងសង្ខារសុទ្ធឲ្យជាបាទ វិបស្សនាក្នុងបុព្វភាគរបស់ភិក្ខុទាំងនោះ តែងប្រកបដោយសោមនស្សខ្លះ ប្រកបដោយឧបេក្ខាខ្លះ ចំណែកឯវុដ្ឋានគាមិនីវិបស្សនា តែងប្រកបដោយសោមនស្សប៉ុណ្ណោះ។ ចំណែកឯភិក្ខុ ៥ រូបដែលចាប់ផ្តើមចម្រើនវិបស្សនា ដោយធ្វើនូវចតុត្ថជ្ឈានជាដើមឲ្យជាបាទ វិបស្សនាក្នុងបុព្វភាគរបស់ភិក្ខុទាំងនោះ ក៏ដូចជាភិក្ខុមុនៗដែរ ប៉ុន្តែវុដ្ឋានគាមិនីវិបស្សនា តែងប្រកបដោយឧបេក្ខា។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សំដៅយកសេចក្តីនេះឯង ទើបត្រាស់ថា «yā cha nekkhammasitā upekkhā, tā nissāya tā āgamma, yāni cha nekkhammasitāni somanassāni, tāni pajahathā» (ឧបេក្ខា ៦ យ៉ាងណាដែលជាធម៌អាស្រ័យនូវនេក្ខម្មៈ ចូរអាស្រ័យនូវឧបេក្ខាទាំងនោះ ចូរចូលទៅជិតនូវឧបេក្ខាទាំងនោះ ហើយលះបង់នូវសោមនស្ស ៦ យ៉ាងដែលជាធម៌អាស្រ័យនូវនេក្ខម្មៈទាំងឡាយនោះចេញ)។ មិនត្រឹមតែសេចក្តីប្លែកគ្នានៃវេទនាក្នុងវិបស្សនានេះប៉ុណ្ណោះ តែងមានដល់ភិក្ខុអ្នកប្រតិបត្តិយ៉ាងនេះឡើយ ប៉ុន្តែសូម្បីក្នុងអរិយមគ្គ សេចក្តីប្លែកគ្នានៃឈានង្គៈ ពោជ្ឈង្គៈ និងមគ្គង្គៈទាំងឡាយ ក៏រមែងមានដែរ។

---

ကော ပနေတံ ဝိသေသံ နိယမေတိ? ကေစိ တာဝ ထေရာ ဝိပဿနာပါဒကဇ္ဈာနံ နိယမေတီတိ ဝဒန္တိ, ကေစိ ဝိပဿနာယ အာရမ္မဏဘူတာ ခန္ဓာ နိယမေန္တီတိ ဝဒန္တိ, ကေစိ ပုဂ္ဂလဇ္ဈာသယော နိယမေတီတိ ဝဒန္တိ. တေသမ္ပိ ဝါဒေ အယမေဝ ပုဗ္ဗဘာဂေ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီဝိပဿနာ နိယမေတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဝိနိစ္ဆယကထာ ပနေတ္ထ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ သင်္ခါရုပေက္ခာနိဒ္ဒေသေ ဝုတ္တာဝ.

ចុះធម៌អ្វីជាអ្នកកំណត់នូវសេចក្តីប្លែកគ្នានោះ? ព្រះថេរៈខ្លះពោលថា ឈានដែលជាបាទនៃវិបស្សនា ជាអ្នកកំណត់។ ព្រះថេរៈខ្លះពោលថា ខន្ធទាំងឡាយដែលជាអារម្មណ៍នៃវិបស្សនា ជាអ្នកកំណត់។ ព្រះថេរៈខ្លះពោលថា អជ្ឈាស័យរបស់បុគ្គល ជាអ្នកកំណត់។ សូម្បីក្នុងលទ្ធិរបស់ព្រះថេរៈទាំងនោះ គប្បីដឹងថា វុដ្ឋានគាមិនីវិបស្សនាក្នុងបុព្វភាគនេះឯង ជាអ្នកកំណត់។ ចំណែកឯសេចក្តីសម្រេចក្នុងទីនេះ លោកបានពន្យល់រួចហើយក្នុងសង្ខារុបេក្ខានិទ្ទេស នៃវិសុទ្ធិមគ្គ។

---

၃၁၀. နာနတ္တာတိ နာနာ ဗဟူ အနေကပ္ပကာရာ. နာနတ္တသိတာတိ နာနာရမ္မဏနိဿိတာ. ဧကတ္တာတိ ဧကာ. ဧကတ္တသိတာတိ ဧကာရမ္မဏနိဿိတာ. ကတမာ ပနာယံ ဥပေက္ခာတိ? ဟေဋ္ဌာ တာဝ အညာဏုပေက္ခာ ဝုတ္တာ, ဥပရိ ဆဠင်္ဂုပေက္ခာ ဝက္ခတိ, ဣဓ သမထဥပေက္ခာ, ဝိပဿနုပေက္ခာတိ ဒွေ ဥပေက္ခာ ဂဟိတာ.

៣១០. ពាក្យថា nānattā បានដល់ ផ្សេងៗ ច្រើន ផ្សេងៗគ្នាជាច្រើនប្រការ។ ពាក្យថា nānattasitā បានដល់ អាស្រ័យនូវអារម្មណ៍ផ្សេងៗគ្នា។ ពាក្យថា ekattā បានដល់ តែមួយ។ ពាក្យថា ekattasitā បានដល់ អាស្រ័យនូវអារម្មណ៍តែមួយ។ ចុះឧបេក្ខានេះ តើបានដល់អ្វី? ឆ្លើយថា ក្នុងផ្នែកខាងក្រោម ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់អំពីអញ្ញាណុបេក្ខាហើយ ក្នុងផ្នែកខាងលើ ទ្រង់នឹងត្រាស់អំពីឆឡង្គុបេក្ខា ចំណែកឯក្នុងទីនេះ ទ្រង់កាន់យកនូវឧបេក្ខា ២ យ៉ាង គឺ សមថុបេក្ខា និងវិបស្សនុបេក្ខា។

---

တတ္ထ ယသ္မာ အညာဝ ရူပေသု ဥပေက္ခာ, အညာဝ သဒ္ဒါဒီသု, န ဟိ ယာ ရူပေ ဥပေက္ခာ, သာ သဒ္ဒါဒီသု ဟောတိ. ရူပေ ဥပေက္ခာ စ ရူပမေဝ အာရမ္မဏံ ကရောတိ[Pg.189], န သဒ္ဒါဒယော. ရူပေ ဥပေက္ခာဘာဝဉ္စ အညာ သမထဥပေက္ခာ ပထဝီကသိဏံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, အညာ အာပေါကသိဏာဒီနိ. တသ္မာ နာနတ္တံ နာနတ္တသိတံ ဝိဘဇန္တော အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, ဥပေက္ခာ ရူပေသူတိအာဒိမာဟ. ယသ္မာ ပန ဒွေ ဝါ တီဏိ ဝါ အာကာသာနဉ္စာယတနာနိ ဝါ ဝိညာဏဉ္စာယတနာဒီနိ ဝါ နတ္ထိ, တသ္မာ ဧကတ္တံ ဧကတ္တသိတံ ဝိဘဇန္တော အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, ဥပေက္ခာ အာကာသာနဉ္စာယတနနိဿိတာတိအာဒိမာဟ.

ក្នុងបណ្តាឧបេក្ខាទាំងនោះ ព្រោះហេតុតែឧបេក្ខាក្នុងរូបារម្មណ៍ផ្សេងគ្នា ឧបេក្ខាក្នុងសទ្ទារម្មណ៍ជាដើមផ្សេងគ្នា ព្រោះថាឧបេក្ខាណាដែលមានក្នុងរូបារម្មណ៍ ឧបេក្ខានោះមិនមែនមានក្នុងសទ្ទារម្មណ៍ជាដើមឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀត ឧបេក្ខាក្នុងរូបារម្មណ៍ តែងធ្វើនូវរូបារម្មណ៍ប៉ុណ្ណោះឲ្យជាអារម្មណ៍ មិនធ្វើនូវសទ្ទារម្មណ៍ជាដើមឲ្យជាអារម្មណ៍ឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀត សភាវៈនៃឧបេក្ខាក្នុងរូបារម្មណ៍នោះ គឺសមថុបេក្ខាមួយកើតឡើងដោយធ្វើនូវបថវីកសិណឲ្យជាអារម្មណ៍ សមថុបេក្ខាមួយទៀតកើតឡើងដោយធ្វើនូវអាបោកសិណជាដើមឲ្យជាអារម្មណ៍។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគកាលទ្រង់ចែកនូវឧបេក្ខាដែលមានសភាវៈផ្សេងៗគ្នា និងអាស្រ័យនូវអារម្មណ៍ផ្សេងៗគ្នា ទើបត្រាស់ពាក្យមានជាដើមថា «atthi, bhikkhave, upekkhā rūpesu»។ ប៉ុន្តែ ព្រោះហេតុតែអាកាសានញ្ចាយតនៈ ២ ឬ ៣ ឬវិញ្ញាណញ្ចាយតនៈជាដើម ២ ឬ ៣ មិនមាន ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគកាលទ្រង់ចែកនូវឧបេក្ខាដែលមានសភាវៈតែមួយ និងអាស្រ័យនូវអារម្មណ៍តែមួយ ទើបត្រាស់ពាក្យមានជាដើមថា «atthi, bhikkhave, upekkhā ākāsānañcāyatananissitā»។

---

တတ္ထ အာကာသာနဉ္စာယတနဥပေက္ခာ သမ္ပယုတ္တဝသေန အာကာသာနဉ္စာယတနနိဿိတာ, အာကာသာနဉ္စာယတနခန္ဓေ ဝိပဿန္တဿ ဝိပဿနုပေက္ခာ အာရမ္မဏဝသေန အာကာသာနဉ္စာယတနနိဿိတာ. သေသာသုပိ ဧသေဝ နယော.

ក្នុងទីនោះ អាកាសានញ្ចាយតនុបេក្ខា ឈ្មោះថា អាស្រ័យនូវអាកាសានញ្ចាយតនៈ ដោយអំណាចនៃសម្បយុត្តធម៌ ចំណែកឯវិបស្សនុបេក្ខារបស់បុគ្គលអ្នកចម្រើនវិបស្សនាក្នុងខន្ធដែលប្រកបដោយអាកាសានញ្ចាយតនៈ ឈ្មោះថា អាស្រ័យនូវអាកាសានញ្ចាយតនៈ ដោយអំណាចនៃអារម្មណ៍។ សូម្បីតែក្នុងបទដែលនៅសល់ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

---

တံ ပဇဟထာတိ ဧတ္ထ အရူပါဝစရသမာပတ္တိဥပေက္ခာယ ရူပါဝစရသမာပတ္တိဥပေက္ခံ ပဇဟာပေတိ, အရူပါဝစရဝိပဿနုပေက္ခာယ ရူပါဝစရဝိပဿနုပေက္ခံ.

ក្នុងបទថា «Taṃ pajahatha» (ចូរលះបង់នូវធម៌នោះចេញ) នេះ មានសេចក្តីថា ព្រះអង្គទ្រង់ញ៉ាំងបុគ្គលឲ្យលះបង់នូវឧបេក្ខាដែលប្រកបដោយរូបាវចរសមាបត្តិ ដោយឧបេក្ខាដែលប្រកបដោយអរូបាវចរសមាបត្តិ ញ៉ាំងបុគ្គលឲ្យលះបង់នូវរូបាវចរវិបស្សនូបេក្ខា ដោយអរូបាវចរវិបស្សនូបេក្ខា។

---

အတမ္မယတန္တိ ဧတ္ထ တမ္မယတာ နာမ တဏှာ, တဿာ ပရိယာဒါနတော ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီဝိပဿနာ အတမ္မယတာတိ ဝုစ္စတိ. တံ ပဇဟထာတိ ဣဓ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီဝိပဿနာယ အရူပါဝစရသမာပတ္တိဥပေက္ခဉ္စ ဝိပဿနုပေက္ခဉ္စ ပဇဟာပေတိ.

ក្នុងបទថា «Atammayataṃ» នេះ ពាក្យថា «tammayatā» បានដល់ តណ្ហា។ ព្រោះតែការអស់ទៅនៃតណ្ហានោះ វិបស្សនាដែលជាវុដ្ឋានគាមិនី ទើបហៅថា «atammayatā»។ ក្នុងបទថា «Taṃ pajahatha» នេះ មានសេចក្តីថា ក្នុងទីនេះ ព្រះអង្គទ្រង់ញ៉ាំងបុគ្គលឲ្យលះបង់នូវឧបេក្ខាដែលប្រកបដោយអរូបាវចរសមាបត្តិផង នូវវិបស្សនូបេក្ខាផង ដោយវុដ្ឋានគាមិនីវិបស្សនា។

---

၃၁၁. ယဒရိယောတိ ယေ သတိပဋ္ဌာနေ အရိယော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ သေဝတိ. တတ္ထ တီသု ဌာနေသု သတိံ ပဋ္ဌပေန္တော သတိပဋ္ဌာနေ သေဝတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. န သုဿူသန္တီတိ သဒ္ဒဟိတွာ သောတုံ န ဣစ္ဆန္တိ. န အညာတိ ဇာနနတ္ထာယ စိတ္တံ န ဥပဋ္ဌပေန္တိ. ဝေါက္ကမ္မာတိ အတိက္ကမိတွာ. သတ္ထု သာသနာတိ သတ္ထု ဩဝါဒံ ဂဟေတဗ္ဗံ ပူရေတဗ္ဗံ န မညန္တီတိ အတ္ထော. န စ အတ္တမနောတိ န သကမနော. ဧတ္ထ စ ဂေဟသိတဒေါမနဿဝသေန အပ္ပတီတော ဟောတီတိ န ဧဝမတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော, အပ္ပဋိပန္နကေသု ပန အတ္တမနတာကာရဏဿ အဘာဝေနေတံ ဝုတ္တံ. အနဝဿုတောတိ ပဋိဃအဝဿဝေန အနဝဿုတော. သတော သမ္ပဇာနောတိ သတိယာ စ ဉာဏေန စ သမန္နာဂတော[Pg.190]. ဥပေက္ခကောတိ ဆဠင်္ဂုပေက္ခာယ ဥပေက္ခကော. အတ္တမနောတိ ဣဓာပိ ဂေဟသိတသောမနဿဝသေန ဥပ္ပိလာဝိတောတိ န ဧဝမတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော, ပဋိပန္နကေသု ပန အနတ္တမနတာကာရဏဿ အဘာဝေနေတံ ဝုတ္တံ. အနဝဿုတောတိ ရာဂါဝဿဝေန အနဝဿုတော.

៣១១. បទថា «Yadariyo» សេចក្តីថា ព្រះអរិយសម្មាសម្ពុទ្ធ ទ្រង់សេពគប់នូវសតិបដ្ឋានទាំងឡាយណា។ ក្នុងសតិបដ្ឋាននោះ គួរជ្រាបថា ព្រះអង្គទ្រង់តម្កល់សតិក្នុងឋានៈទាំង ៣ ទើបឈ្មោះថា សេពគប់នូវសតិបដ្ឋាន។ បទថា «Na sussūsanti» សេចក្តីថា មិនប្រាថ្នានឹងស្តាប់ដោយសេចក្តីជឿជាក់។ បទថា «Na aññā» សេចក្តីថា មិនតម្កល់ចិត្តទុកដើម្បីដឹង។ បទថា «Vokkamma» គឺកន្លងហួសទៅ។ បទថា «Satthu sāsanā» មានសេចក្តីពន្យល់ថា មិនសំគាល់នូវឱវាទរបស់ព្រះសាស្តាថាជាសេចក្តីដែលគួរកាន់យក គួរធ្វើឲ្យពេញបរិបូណ៌ឡើយ។ បទថា «Na ca attamano» គឺមិនមានចិត្តត្រេកអររបស់ខ្លួន។ ក្នុងបទនេះ មិនគួរយល់សេចក្តីយ៉ាងនេះថា ព្រះអង្គជាអ្នកមិនពេញព្រះហឫទ័យដោយអំណាចនៃគេហសិតទោមនស្ស (ទោមនស្សអាស្រ័យផ្ទះ) ឡើយ ប៉ុន្តែព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់ពាក្យនេះ ព្រោះតែមិនមានហេតុនៃភាពជាអ្នកមានចិត្តត្រេកអរចំពោះពួកសិស្សដែលមិនប្រតិបត្តិត្រឹមត្រូវ។ បទថា «Anavassuto» គឺមិនហូរហៀរទៅដោយការហូរហៀរនៃបដិឃៈ។ បទថា «Sato sampajāno» គឺប្រកបដោយសតិនិងញាណ។ បទថា «Upekkhako» គឺព្រះអង្គជាអ្នកព្រងើយកន្តើយដោយឆឡង្គុបេក្ខា។ បទថា «Attamano» ទោះបីក្នុងសោមនស្សវារៈនេះ ក៏មិនគួរយល់សេចក្តីយ៉ាងនេះថា ព្រះអង្គជាអ្នករំភើបញាប់ញ័រដោយអំណាចនៃគេហសិតសោមនស្សឡើយ ប៉ុន្តែព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់ពាក្យនេះ ព្រោះតែមិនមានហេតុនៃភាពជាអ្នកមិនមានចិត្តត្រេកអរចំពោះពួកសិស្សដែលប្រតិបត្តិត្រឹមត្រូវ។ បទថា «Anavassuto» គឺមិនហូរហៀរទៅដោយការហូរហៀរនៃរាគៈ។

---

၃၁၂. သာရိတောတိ ဒမိတော. ဧကမေဝ ဒိသံ ဓာဝတီတိ အနိဝတ္တိတွာ ဓာဝန္တော ဧကံယေဝ ဒိသံ ဓာဝတိ, နိဝတ္တိတွာ ပန အပရံ ဓာဝိတုံ သက္ကောတိ. အဋ္ဌ ဒိသာ ဝိဓာဝတီတိ ဧကပလ္လင်္ကေန နိသိန္နော ကာယေန အနိဝတ္တိတွာဝ ဝိမောက္ခဝသေန ဧကပ္ပဟာရေနေဝ အဋ္ဌ ဒိသာ ဝိဓာဝတိ, ပုရတ္ထာဘိမုခေါ ဝါ ဒက္ခိဏာဒီသု အညတရဒိသာဘိမုခေါ ဝါ နိသီဒိတွာ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော သမာပဇ္ဇတိယေဝါတိ အတ္ထော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

៣១២. បទថា «Sārito» គឺទូន្មានហើយ។ បទថា «Ekameva disaṃ dhāvati» សេចក្តីថា ដំរីដែលរត់ទៅដោយមិនត្រឡប់ក្រោយ តែងរត់ទៅកាន់ទិសតែមួយប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែបើវាត្រឡប់ក្រោយវិញ ទើបអាចរត់ទៅកាន់ទិសដទៃទៀតបាន។ បទថា «Aṭṭha disā vidhāvati» មានសេចក្តីពន្យល់ថា បុគ្គលអ្នកបានសម្រេចសមាបត្តិ ៨ អង្គុយដោយភ្នែនតែមួយ មិនបង្វិលកាយឡើយ តែងរត់ទៅកាន់ទិសទាំង ៨ ក្នុងពេលតែមួយ ដោយអំណាចនៃវិមោក្ខ ឬក៏អង្គុយបែរមុខទៅរកទិសខាងកើត ឬទិសណាមួយមានទិសត្បូងជាដើម ហើយចូលសមាបត្តិទាំង ៨ បានតែម្តង។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងទីទាំងពួង គឺច្បាស់លាស់ស្រាប់ហើយ។

---

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

ក្នុងអដ្ឋកថា មជ្ឈិមនិកាយ ឈ្មោះ បបញ្ចសូទនី

---

သဠာယတနဝိဘင်္ဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការអធិប្បាយ សឡាយតនវិភង្គសូត្រ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

---

၈. ဥဒ္ဒေသဝိဘင်္ဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៨. ការអធិប្បាយ ឧទ្ទេសវិភង្គសូត្រ

---

၃၁၃. ဧဝံ မေ သုတန္တိ ဥဒ္ဒေသဝိဘင်္ဂသုတ္တံ. တတ္ထ ဥဒ္ဒေသဝိဘင်္ဂန္တိ ဥဒ္ဒေသဉ္စ ဝိဘင်္ဂဉ္စ, မာတိကဉ္စ ဝိဘဇနဉ္စာတိ အတ္ထော. ဥပပရိက္ခေယျာတိ တုလေယျ တီရေယျ ပရိဂ္ဂဏှေယျ ပရိစ္ဆိန္ဒေယျ. ဗဟိဒ္ဓါတိ ဗဟိဒ္ဓါအာရမ္မဏေသု. အဝိက္ခိတ္တံ အဝိသဋန္တိ နိကန္တိဝသေန အာရမ္မဏေ တိဋ္ဌမာနံ ဝိက္ခိတ္တံ ဝိသဋံ နာမ ဟောတိ, တံ ပဋိသေဓေန္တော ဧဝမာဟ. အဇ္ဈတ္တံ အသဏ္ဌိတန္တိ ဂေါစရဇ္ဈတ္တေ နိကန္တိဝသေန အသဏ္ဌိတံ. အနုပါဒါယ န ပရိတဿေယျာတိ အနုပါဒိယိတွာ အဂ္ဂဟေတွာ တံ ဝိညာဏံ န ပရိတဿေယျ. ယထာ ဝိညာဏံ ဗဟိဒ္ဓါ အဝိက္ခိတ္တံ အဝိသဋံ, အဇ္ဈတ္တံ အသဏ္ဌိတံ အနုပါဒါယ န ပရိတဿေယျ, ဧဝံ ဘိက္ခု ဥပပရိက္ခေယျာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဇာတိဇရာမရဏဒုက္ခသမုဒယသမ္ဘဝေါတိ ဇာတိဇရာမရဏဿ စေဝ အဝသေသဿ စ ဒုက္ခဿ နိဗ္ဗတ္တိ န ဟောတီတိ အတ္ထော.

៣១៣. ព្រះសូត្រដែលផ្តើមឡើងដោយពាក្យថា «Evaṃ me sutaṃ» គឺ ឧទ្ទេសវិភង្គសូត្រ។ ក្នុងឧទ្ទេសវិភង្គសូត្រនោះ បទថា «Uddesavibhaṅgaṃ» មានសេចក្តីពន្យល់ថា ទាំងឧទ្ទេស (មាតិកា) ទាំងវិភង្គ (ការចែកសេចក្តី)។ បទថា «Upaparikkheyya» គឺ គប្បីថ្លឹងថ្លែង គប្បីវិនិច្ឆ័យ គប្បីពិចារណា គប្បីកំណត់ដឹង។ បទថា «Bahiddhā» គឺ ក្នុងអារម្មណ៍ខាងក្រៅទាំងឡាយ។ បទថា «Avikkhittaṃ avisaṭaṃ» សេចក្តីថា វិញ្ញាណដែលតម្កល់នៅក្នុងអារម្មណ៍ដោយអំណាចនៃសេចក្តីត្រេកអរ ឈ្មោះថា រាយមាយ ផ្សាយទៅ។ ព្រះមានព្រះភាគកាលទ្រង់ហាមឃាត់នូវសេចក្តីនោះ ទើបត្រាស់យ៉ាងនេះ។ បទថា «Ajjhattaṃ asaṇṭhitṃ» គឺ មិនតម្កល់នៅក្នុងអារម្មណ៍ខាងក្នុងជាគោចរ (មានកសិណជាដើម) ដោយអំណាចនៃសេចក្តីត្រេកអរ។ បទថា «Anupādāya na paritasseyya» សេចក្តីថា មិនប្រកាន់យក មិនចាប់យកដោយអំណាចតណ្ហា ហើយមិនគប្បីតក់ស្លុតចំពោះវិញ្ញាណនោះឡើយ។ ពាក្យថា «ភិក្ខុគប្បីពិចារណា យ៉ាងណាៗ ឲ្យវិញ្ញាណមិនរាយមាយ មិនផ្សាយទៅក្នុងខាងក្រៅ មិនតម្កល់នៅក្នុងខាងក្នុង មិនប្រកាន់យក ហើយមិនតក់ស្លុត» នេះជាសេចក្តីដែលព្រះអង្គទ្រង់មានព្រះហឫទ័យចង់សំដៅដល់។ បទថា «Jātijarāmaraṇadukkhasamudayasambhavo» មានសេចក្តីពន្យល់ថា ការកើតឡើងនៃជាតិ ជរា មរណៈ និងទុក្ខដែលសេសសល់ (មានសោកៈ និងបរិទេវៈជាដើម) មិនមានឡើយ។

---

၃၁၆. ရူပနိမိတ္တာနုသာရီတိ [Pg.191] ရူပနိမိတ္တံ အနုဿရတိ အနုဓာဝတီတိ ရူပနိမိတ္တာနုသာရီ.

៣១៦. បទថា «Rūpanimittānusārī» សេចក្តីថា រមែងរលឹកតាម រត់តាមនូវរូបនិមិត្តដែលជាហេតុនៃកិលេស ហេតុនោះ ទើបហៅថា «Rūpanimittānusārī» (អ្នករត់តាមរូបនិមិត្ត)។

---

၃၁၈. ဧဝံ ခေါ, အာဝုသော, အဇ္ဈတ္တံ အသဏ္ဌိတန္တိ နိကန္တိဝသေန အသဏ္ဌိတံ. နိကန္တိဝသေန ဟိ အတိဋ္ဌမာနံ ဟာနဘာဂိယံ န ဟောတိ, ဝိသေသဘာဂိယမေဝ ဟောတိ.

៣១៨. បទថា «Evaṃ kho, āvuso, ajjhattaṃ asaṇṭhitaṃ» គឺ មិនតម្កល់នៅក្នុងអារម្មណ៍មានកសិណជាដើម ដោយអំណាចនៃសេចក្តីត្រេកអរ។ ពិពិតមែនហើយ វិញ្ញាណដែលមិនតម្កល់នៅដោយអំណាចនៃសេចក្តីត្រេកអរនោះ មិនមែនជាធម៌ចំណែកខាងសាបសូន្យ (ចាកឈាននិងមគ្គ) ឡើយ គឺពិតជាធម៌ចំណែកខាងវិសេស (សម្រេចឈាននិងមគ្គ) តែម្តង។

---

၃၂၀. အနုပါဒါ ပရိတဿနာတိ သတ္ထာရာ ခန္ဓိယဝဂ္ဂေ ‘‘ဥပါဒါပရိတဿနဉ္စ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ဒေသေဿာမိ အနုပါဒါအပရိတဿနဉ္စာ’’တိ (သံ. နိ. ၃.၇) ဧဝံ ဂဟေတွာ ပရိတဿနာ, အဂ္ဂဟေတွာဝ အပရိတဿနာ စ ကထိတာ, တံ မဟာထေရော ဥပါဒါပရိတဿနမေဝ အနုပါဒါပရိတဿနန္တိ ကတွာ ဒဿေန္တော ဧဝမာဟ. ကထံ ပနေသာ အနုပါဒါပရိတဿနာ ဟောတီတိ. ဥပါဒါတဗ္ဗဿ အဘာဝတော. ယဒိ ဟိ ကောစိ သင်္ခါရော နိစ္စော ဝါ ဓုဝေါ ဝါ အတ္တာ ဝါ အတ္တနိယော ဝါတိ ဂဟေတဗ္ဗယုတ္တကော အဘဝိဿ, အယံ ပရိတဿနာ ဥပါဒါပရိတဿနာဝ အဿ. ယသ္မာ ပန ဧဝံ ဥပါဒါတဗ္ဗော သင်္ခါရော နာမ နတ္ထိ, တသ္မာ ရူပံ အတ္တာတိအာဒိနာ နယေန ရူပါဒယော ဥပါဒိန္နာပိ အနုပါဒိန္နာဝ ဟောန္တိ. ဧဝမေသာ ဒိဋ္ဌိဝသေန ဥပါဒါပရိတဿနာပိ သမာနာ အတ္ထတော အနုပါဒါပရိတဿနာယေဝ နာမ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

៣២០. បទថា «Anupādā paritassanā» គឺព្រះសាស្តាទ្រង់ត្រាស់ទុកក្នុងខន្ធវារវគ្គថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតនឹងសម្តែងនូវឧបាទាបរិតស្សនា (សេចក្តីតក់ស្លុតព្រោះប្រកាន់មាំ) និងអនឧបាទាអបរិតស្សនា (សេចក្តីមិនតក់ស្លុតព្រោះមិនប្រកាន់មាំ) ដល់អ្នកទាំងឡាយ» យ៉ាងនេះ ដោយទ្រង់កាន់យកនូវបរិតស្សនា និងមិនទ្រង់កាន់យកនូវអបរិតស្សនាឡើយ។ ព្រះមហាថេរ (ព្រះមហាកច្ចាយនៈ) កាលចង់បង្ហាញនូវឧបាទាបរិតស្សនានោះឯង ដោយធ្វើឲ្យទៅជាអនឧបាទាបរិតស្សនា ទើបពោលពាក្យនេះ។ សួរថា ចុះអនឧបាទាបរិតស្សនានោះ តើមានឡើងដូចម្តេច? ឆ្លើយថា ព្រោះមិនមានអារម្មណ៍ដែលគួរប្រកាន់មាំ។ ពិតមែនហើយ ប្រសិនបើសង្ខារណាមួយជាសង្ខារទៀងទាត់ ឋិតថេរ ជាខ្លួនប្រាណ ឬជារបស់ខ្លួន ដែលគួរដល់ការកាន់យកមែននោះ សេចក្តីតក់ស្លុតនេះ ក៏គប្បីជាឧបាទាបរិតស្សនាពិតប្រាកដ។ ប៉ុន្តែ ព្រោះហេតុតែសង្ខារដែលគួរប្រកាន់មាំយ៉ាងនោះមិនមានឡើយ ហេតុនោះ ទោះបីជាពួកសត្វប្រកាន់យកនូវរូបជាដើម ដោយវិធីមានជាដើមថា «រូបជាខ្លួន» ក៏ដោយ ក៏រូបជាដើមនោះ ឈ្មោះថាជាសភាវៈដែលមិនគួរប្រកាន់យកដដែល។ យ៉ាងនេះ សេចក្តីតក់ស្លុតនេះ ទោះបីជាឧបាទាបរិតស្សនាដោយអំណាចនៃទិដ្ឋិក៏ដោយ តែដោយអត្ថសេចក្តី គួរដឹងថា ឈ្មោះថាជាអនឧបាទាបរិតស្សនាតែម្តង។

---

အညထာ ဟောတီတိ ပရိဝတ္တတိ ပကတိဇဟနေန နဿတိ, ရူပဝိပရိဏာမာနုပရိဝတ္တီတိ ‘‘မမ ရူပံ ဝိပရိဏတ’’န္တိ ဝါ, ‘‘ယံ အဟု, တံ ဝတ မေ နတ္ထီ’’တိ ဝါ အာဒိနာ (မ. နိ. ၁.၂၄၂) နယေန ကမ္မဝိညာဏံ ရူပဿ ဘေဒါနုပရိဝတ္တိ ဟောတိ. ဝိပရိဏာမာနုပရိဝတ္တဇာတိ ဝိပရိဏာမဿ အနုပရိဝတ္တနတော ဝိပရိဏာမာရမ္မဏစိတ္တတော ဇာတာ. ပရိတဿနာ ဓမ္မသမုပ္ပာဒါတိ တဏှာပရိတဿနာ စ အကုသလဓမ္မသမုပ္ပာဒါ စ. စိတ္တံ ပရိယာဒါယ တိဋ္ဌန္တီတိ ကုသလစိတ္တံ ပရိယာဒိယိတွာ ဂဟေတွာ ခေပေတွာ တိဋ္ဌန္တိ. ဥတ္တာသဝါတိ ဘယတာသေနပိ သဥတ္တာသော တဏှာတာသေနပိ သဥတ္တာသော. ဝိဃာတဝါတိ သဝိဃာတော သဒုက္ခော. အပေက္ခဝါတိ သာလယော သသိနေဟော. ဧဝံ ခေါ, အာဝုသော, အနုပါဒါ ပရိတဿနာ ဟောတီတိ ဧဝံ မဏိကရဏ္ဍကသညာယ တုစ္ဆကရဏ္ဍကံ ဂဟေတွာ တသ္မိံ နဋ္ဌေ ပစ္ဆာ ဝိဃာတံ အာပဇ္ဇန္တဿ ဝိယ ပစ္ဆာ အဂ္ဂဟေတွာ ပရိတဿနာ ဟောတိ.

បទថា «Aññathā hoti» គឺប្រែប្រួលទៅ វិនាសទៅដោយការលះបង់នូវសភាវៈដើម។ បទថា «rūpavipariṇāmānuparivattī» គឺកម្មវិញ្ញាណរមែងប្រព្រឹត្តទៅតាមការបែកធ្លាយនៃរូប ដោយវិធីមានជាដើមថា «រូបរបស់អាត្មាអញប្រែប្រួលទៅហើយ» ឬថា «រូបណាដែលធ្លាប់មានហើយ រូបនោះមិនមានដល់អាត្មាអញឡើយហ្ន៎»។ បទថា «Vipariṇāmānuparivattajā» គឺកើតឡើងអំពីចិត្តដែលមានការប្រែប្រួលជាអារម្មណ៍ ព្រោះការប្រព្រឹត្តទៅតាមការប្រែប្រួល។ បទថា «Paritassanā dhammasamuppādā» គឺការកើតឡើងនៃតណ្ហាបរិតស្សនា (សេចក្តីតក់ស្លុតព្រោះតណ្ហា) និងការកើតឡើងនៃអកុសលធម៌ទាំងឡាយ។ បទថា «Cittaṃ pariyādāya tiṭṭhanti» គឺគ្របសង្កត់ កាន់យក ញ៉ាំងកុសលចិត្តឲ្យអស់ទៅ ហើយតម្កល់នៅ។ បទថា «Uttāsavā» គឺប្រកបដោយសេចក្តីតក់ស្លុតដោយសារការភ័យខ្លាចផង ប្រកបដោយសេចក្តីតក់ស្លុតដោយសារតណ្ហាផង។ បទថា «Vighātavā» គឺប្រកបដោយសេចក្តីចង្អៀតចង្អល់ចិត្ត ប្រកបដោយទុក្ខ។ បទថា «Apekkhavā» គឺប្រកបដោយសេចក្តីអាល័យ ប្រកបដោយសេចក្តីស្នេហា។ បទថា «Evaṃ kho, āvuso, anupādā paritassanā hoti» មានសេចក្តីពន្យល់ថា ដូចជាបុគ្គលដែលកាន់យកនូវប្រអប់ទទេ ដោយសំគាល់ថាជាប្រអប់ពេញដោយកែវមណី កាលបើប្រអប់នោះបាត់បង់ទៅ ក៏ដល់នូវសេចក្តីចង្អៀតចង្អល់ចិត្តក្នុងកាលជាខាងក្រោយ យ៉ាងណាមិញ សេចក្តីតក់ស្លុតព្រោះមិនបានកាន់យកក្នុងកាលជាខាងក្រោយ ក៏មានឡើងយ៉ាងនោះដែរ។

---

၃၂၁. န [Pg.192] စ ရူပဝိပရိဏာမာနုပရိဝတ္တီတိ ခီဏာသဝဿ ကမ္မဝိညာဏမေဝ နတ္ထိ, တသ္မာ ရူပဘေဒါနုပရိဝတ္တိ န ဟောတိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

៣២១. បទថា «Na ca rūpavipariṇāmānuparivattī» សេចក្តីថា ចំពោះព្រះខីណាស្រព កម្មវិញ្ញាណនោះឯងមិនមានឡើយ ហេតុនោះ ការប្រព្រឹត្តទៅតាមការបែកធ្លាយនៃរូប ទើបមិនមាន។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងទីទាំងពួង គឺច្បាស់លាស់ស្រាប់ហើយ។

---

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

ក្នុងអដ្ឋកថា មជ្ឈិមនិកាយ ឈ្មោះ បបញ្ចសូទនី

---

ဥဒ္ဒေသဝိဘင်္ဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការអធិប្បាយ ឧទ្ទេសវិភង្គសូត្រ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

---

၉. အရဏဝိဘင်္ဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៩. ការអធិប្បាយ អរណវិភង្គសូត្រ

---

၃၂၃. ဧဝံ မေ သုတန္တိ အရဏဝိဘင်္ဂသုတ္တံ. တတ္ထ နေဝုဿာဒေယျ န အပသာဒေယျာတိ ဂေဟသိတဝသေန ကဉ္စိ ပုဂ္ဂလံ နေဝ ဥက္ခိပေယျ န အဝက္ခိပေယျ. ဓမ္မမေဝ ဒေသေယျာတိ သဘာဝမေဝ ကထေယျ. သုခဝိနိစ္ဆယန္တိ ဝိနိစ္ဆိတသုခံ. ရဟော ဝါဒန္တိ ပရမ္မုခါ အဝဏ္ဏံ, ပိသုဏဝါစန္တိ အတ္ထော. သမ္မုခါ န ခီဏန္တိ သမ္မုခါပိ ခီဏံ အာကိဏ္ဏံ သံကိလိဋ္ဌံ ဝါစံ န ဘဏေယျ. နာဘိနိဝေသေယျာတိ န အဓိဋ္ဌဟိတွာ အာဒါယ ဝေါဟရေယျ. သမညန္တိ လောကသမညံ လောကပဏ္ဏတ္တိံ. နာတိဓာဝေယျာတိ နာတိက္ကမေယျ.

៣២៣. ព្រះសូត្រដែលផ្តើមឡើងដោយពាក្យថា «Evaṃ me sutaṃ» គឺ អរណវិភង្គសូត្រ។ ក្នុងអរណវិភង្គសូត្រនោះ បទថា «nevussādeyya na apasādeyya» គឺ មិនគប្បីលើកតម្កើង មិនគប្បីបង្អាប់បង្អោននូវបុគ្គលណាមួយ ដោយអំណាចនៃកិលេសដែលអាស្រ័យផ្ទះ (គេហសិតកិលេស)។ បទថា «Dhammameva deseyya» គឺ គប្បីសម្តែងតែសភាវធម៌ពិតប្រាកដប៉ុណ្ណោះ។ បទថា «Sukhavinicchaya» គឺ សេចក្តីសុខដែលវិនិច្ឆ័យហើយ។ បទថា «Raho vāda» មានសេចក្តីពន្យល់ថា ការនិយាយទម្លាយទោសកំបាំងមុខ គឺពាក្យញុះញង់។ បទថា «Sammukhā na khīṇa» គឺ មិនគប្បីពោលពាក្យដែលជាការបង្អាប់បង្អោនខ្លាំង ពាក្យច្របូកច្របល់ ឬពាក្យសៅហ្មង សូម្បីតែចំពោះមុខ។ បទថា «Nābhiniveseyya» គឺ មិនគប្បីប្រកាន់មាំ កាន់យក ហើយពោលឡើយ។ បទថា «Samañña» គឺ សម្មតិលោក បញ្ញត្តិលោក។ បទថា «Nātidhāveyya» គឺ មិនគប្បីកន្លងហួសឡើយ។

---

၃၂၄. ကာမပဋိသန္ဓိသုခိနောတိ ကာမပဋိသန္ဓိနာ ကာမူပသံဟိတေန သုခေန သုခိတဿ. သဒုက္ခောတိ ဝိပါကဒုက္ခေန သံကိလေသဒုက္ခေနပိ သဒုက္ခော. သဥပဃာတောတိ ဝိပါကူပဃာတကိလေသူပဃာတေဟေဝ သဥပဃာတော. တထာ သပရိဠာဟော. မိစ္ဆာပဋိပဒါတိ အယာထာဝပဋိပဒါ အကုသလပဋိပဒါ.

៣២៤. បទថា «Kāmapaṭisandhisukhino» គឺ ចំពោះបុគ្គលដែលបានសេចក្តីសុខ ដោយសារសេចក្តីសុខដែលប្រកបដោយកាម ដែលទាក់ទងនឹងវត្ថុកាមនិងកិលេសកាម។ បទថា «Sadukkho» គឺ ប្រកបដោយទុក្ខ សូម្បីដោយសារវិបាកទុក្ខផង ដោយសារសង្កិលេសទុក្ខផង។ បទថា «Saupaghāto» គឺ ប្រកបដោយការបៀតបៀន ដោយសារតែវិបាកឧបឃាតនិងកិលេសឧបឃាតប៉ុណ្ណោះ។ បទថា «Sapariḷāho» (ប្រកបដោយសេចក្តីក្តៅក្រហាយ) ក៏មានន័យដូចគ្នាដែរ (គឺប្រកបដោយវិបាកបរិឡាហៈនិងកិលេសបរិឡាហៈ)។ បទថា «Micchāpaṭipadā» គឺ ការប្រតិបត្តិមិនត្រឹមត្រូវ ការប្រតិបត្តិជាអកុសល។

---

၃၂၆. ဣတ္ထေကေ အပသာဒေတီတိ ဧဝံ ဂေဟသိတဝသေန ဧကစ္စေ ပုဂ္ဂလေ အပသာဒေတိ. ဥဿာဒနေပိ ဧသေဝ နယော. ဘဝသံယောဇနန္တိ ဘဝဗန္ဓနံ, တဏှာယေတံ နာမံ.

៣២៦. បទថា «Ittheke apasādeti» សេចក្តីថា ព្រះអង្គទ្រង់បង្អាប់បង្អោននូវបុគ្គលខ្លះ ដោយអំណាចនៃកិលេសដែលអាស្រ័យផ្ទះយ៉ាងនេះ។ សូម្បីក្នុងការលើកតម្កើង (Ussādana) ក៏មានវិធីយ៉ាងនេះដែរ។ បទថា «Bhavasaṃyojana» គឺ ការចងភ្ជាប់ក្នុងភព នេះជាឈ្មោះរបស់តណ្ហា។

---

သုဘူတိတ္ထေရော ကိရ ဣမံ စတုက္ကံ နိဿာယ ဧတဒဂ္ဂေ ဌပိတော. ဘဂဝတော ဟိ ဓမ္မံ ဒေသေန္တဿ ပုဂ္ဂလာနံ ဥဿာဒနာအပသာဒနာ ပညာယန္တိ, တထာ သာရိပုတ္တတ္ထေရာဒီနံ. သုဘူတိတ္ထေရဿ ပန ဓမ္မဒေသနာယ ‘‘အယံ ပုဂ္ဂလော အပ္ပဋိပန္နကော အနာရာဓကော’’တိ ဝါ, ‘‘အယံ သီလဝါ ဂုဏဝါ လဇ္ဇိပေသလော အာစာရသမ္ပန္နော’’တိ ဝါ နတ္ထိ, ဓမ္မဒေသနာယ ပနဿ ‘‘အယံ မိစ္ဆာပဋိပဒါ, အယံ [Pg.193] သမ္မာပဋိပဒါ’’တွေဝ ပညာယတိ. တသ္မာ ဘဂဝါ ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ, ဘိက္ခဝေ, မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ အရဏဝိဟာရီနံ ယဒိဒံ သုဘူတီ’’တိ အာဟ.

ឮថា ព្រះសុភូតិត្ថេរ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់តម្កល់ទុកក្នុងតំណែងឯតទគ្គៈ ព្រោះអាស្រ័យធម៌ ៤ យ៉ាងនេះ។ ពិតមែនហើយ កាលព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងធម៌ ការលើកតម្កើងនិងការបង្អាប់បង្អោននូវបុគ្គលទាំងឡាយ តែងប្រាកដឡើង យ៉ាងណាមិញ សូម្បីកាលព្រះសារីបុត្តត្ថេរជាដើមសម្តែងធម៌ ការលើកតម្កើងនិងការបង្អាប់បង្អោននូវបុគ្គលទាំងឡាយ ក៏តែងប្រាកដឡើង យ៉ាងនោះដែរ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងការសម្តែងធម៌របស់ព្រះសុភូតិត្ថេរ មិនមានពាក្យថា «បុគ្គលនេះមិនប្រតិបត្តិ មិនធ្វើឲ្យពេញចិត្ត» ឬថា «បុគ្គលនេះមានសីល មានគុណធម៌ មានសេចក្តីខ្មាសបាប ស្រឡាញ់សីល បរិបូណ៌ដោយអាចារៈ» ឡើយ ប៉ុន្តែក្នុងការសម្តែងធម៌របស់លោក តែងប្រាកដឡើងតែយ៉ាងនេះថា «នេះជាការប្រតិបត្តិខុស នេះជាការប្រតិបត្តិត្រូវ» ប៉ុណ្ណោះ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុដែលជាសាវ័ករបស់តថាគត ជាអ្នករស់នៅដោយមិនមានកិលេស (អរណវិហារី) គឺព្រះសុភូតិភិក្ខុនេះឯង ជាកំពូល»។

---

၃၂၉. ကာလညူ အဿာတိ အသမ္ပတ္တေ စ အတိက္ကန္တေ စ ကာလေ အကထေတွာ ‘‘ဣဒါနိ ဝုစ္စမာနံ မဟာဇနော ဂဏှိဿတီ’’တိ ယုတ္တပတ္တကာလံ ဉတွာဝ ပရမ္မုခါ အဝဏ္ဏံ ဘာသေယျ. ခီဏဝါဒေပိ ဧသေဝ နယော.

៣២៩. បទថា «Kālaññū assa» សេចក្តីថា មិនពោលក្នុងកាលដែលមិនទាន់មកដល់ (អនាគត) និងកាលដែលកន្លងទៅហើយ (អតីត) ឡើយ គឺដឹងនូវកាលដ៏សមគួរថា «ឥឡូវនេះ មហាជននឹងកាន់យកនូវពាក្យដែលពោលនេះ» ហើយទើបពោលនូវពាក្យទម្លាយទោសកំបាំងមុខ។ សូម្បីក្នុងពាក្យបង្អាប់បង្អោន (Khīṇavāda) ក៏មានវិធីយ៉ាងនេះដែរ។

---

၃၃၀. ဥပဟညတီတိ ဃာတိယတိ. သရောပိ ဥပဟညတီတိ သဒ္ဒေါပိ ဘိဇ္ဇတိ. အာတုရီယတီတိ အာတုရော ဟောတိ ဂေလညပ္ပတ္တော သာဗာဓော. အဝိဿဋ္ဌန္တိ ဝိဿဋ္ဌံ အပလိဗုဒ္ဓံ န ဟောတိ.

៣៣០. បទថា «Upahaññati» គឺ ត្រូវគេសម្លាប់។ បទថា «Saropi upahaññati» គឺ សូម្បីតែសំឡេងក៏បែកធ្លាយទៅ។ បទថា «Āturīyati» គឺ ជាអ្នកឈឺចាប់ ដល់នូវភាពជាអ្នកមានជំងឺ មានអាពាធ។ បទថា «Avissaṭṭhaṃ» គឺ មិនមែនជាសភាវៈដែលរួចផុត ឬមិនត្រូវបានគេបៀតបៀនឡើយ។

---

၃၃၁. တဒေဝါတိ တံယေဝ ဘာဇနံ. အဘိနိဝိဿ ဝေါဟရတီတိ ပတ္တန္တိ သဉ္ဇာနနဇနပဒံ ဂန္တွာ ‘‘ပတ္တံ အာဟရထ ဓောဝထာ’’တိ သုတွာ ‘‘အန္ဓဗာလပုထုဇ္ဇနော, နယိဒံ ပတ္တံ, ပါတိ နမေသာ, ဧဝံ ဝဒါဟီ’’တိ အဘိနိဝိဿ ဝေါဟရတိ. ဧဝံ သဗ္ဗပဒေဟိ ယောဇေတဗ္ဗံ. အတိသာရောတိ အတိဓာဝနံ.

៣៣១. បទថា «Tadeva» គឺ ភាជនៈនោះឯង។ បទថា «Abhinivissa voharati» សេចក្តីថា បុគ្គលទៅកាន់ជនបទដែលស្គាល់ពាក្យថា «Patta» (សប្តិ/សំបក/ភាជន៍) កាលបើបានឮពាក្យថា «ចូរនាំយកភាជន៍មក ចូរលាងភាជន៍» យ៉ាងនេះហើយ បុថុជ្ជនដ៏ល្ងង់ខ្លៅរមែងប្រកាន់មាំហើយពោលថា «នេះមិនមែនជាភាជន៍ទេ នេះឈ្មោះថា បាតិ (ថាស/ចានក្ពាស) ទេតើ ចូរពោលយ៉ាងនេះវិញ»។ គប្បីផ្សារភ្ជាប់យ៉ាងនេះជាមួយនឹងបទទាំងពួង។ បទថា «Atisāro» គឺ ការរត់ហួសប្រមាណ។

---

၃၃၂. တထာ တထာ ဝေါဟရတိ အပရာမသန္တိ အမှာကံ ဇနပဒေ ဘာဇနံ ပါတီတိ ဝုစ္စတိ, ဣမေ ပန နံ ပတ္တန္တိ ဝဒန္တီတိ တတော ပဋ္ဌာယ ဇနပဒဝေါဟာရံ မုဉ္စိတွာ ပတ္တံ ပတ္တန္တေဝ အပရာမသန္တော ဝေါဟရတိ. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော.

៣៣២. បទថា «Tathā tathā voharati aparāmasanti» សេចក្តីថា ក្នុងជនបទរបស់ពួកយើង គេហៅភាជនៈនេះថា «Pāti» (បាតិ) ប៉ុន្តែពួកជនបទទាំងនេះ ហៅភាជនៈនោះថា «Patta» (បត្តៈ) វិញ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក លោកក៏លះបង់វោហារជនបទរបស់ខ្លួន ហើយហៅថា «Patta» ថា «Patta» វិញ ដោយមិនប្រកាន់ខុសឡើយ។ សូម្បីក្នុងបទដែលសេសសល់ ក៏មានវិធីយ៉ាងនេះដែរ។

---

၃၃၃. ဣဒါနိ မရိယာဒဘာဇနီယံ ကရောန္တော တတြ, ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သရဏောတိ သရဇော သကိလေသော. အရဏောတိ အရဇော နိက္ကိလေသော. သုဘူတိ စ ပန, ဘိက္ခဝေတိ အယံ ထေရော ဒွီသု ဌာနေသု ဧတဒဂ္ဂံ အာရုဠှော ‘‘အရဏဝိဟာရီနံ ယဒိဒံ သုဘူတိ, ဒက္ခိဏေယျာနံ ယဒိဒံ သုဘူတီ’’တိ (အ. နိ. ၁.၂၀၂).

៣៣៣. ឥឡូវនេះ ព្រះមានព្រះភាគកាលទ្រង់ចង់ធ្វើការបែងចែកដោយកំណត់ព្រំដែន ទើបត្រាស់ពាក្យមានជាដើមថា «Tatra, bhikkhave»។ ក្នុងបទនោះ បទថា «Saraṇo» គឺ ប្រកបដោយធូលី ប្រកបដោយកិលេស។ បទថា «Araṇo» គឺ មិនមានធូលី មិនមានកិលេស។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងបទថា «Subhūti ca pana, bhikkhave» នេះ ព្រះថេរៈនេះ ត្រូវបានព្រះអង្គតម្កល់ទុកក្នុងតំណែងឯតទគ្គៈក្នុងឋានៈ ២ យ៉ាង គឺ «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុដែលជាសាវ័ករបស់តថាគត ជាអ្នករស់នៅដោយមិនមានកិលេស (អរណវិហារី) គឺព្រះសុភូតិភិក្ខុនេះឯង ជាកំពូល» និង «ភិក្ខុដែលជាសាវ័ករបស់តថាគត ជាទក្ខិណេយ្យបុគ្គល គឺព្រះសុភូតិភិក្ខុនេះឯង ជាកំពូល»។

---

ဓမ္မသေနာပတိ ကိရ ဝတ္ထုံ သောဓေတိ, သုဘူတိတ္ထေရော ဒက္ခိဏံ သောဓေတိ. တထာ ဟိ ဓမ္မသေနာပတိ ပိဏ္ဍာယ စရန္တော ဂေဟဒွါရေ ဌိတော ယာဝ ဘိက္ခံ အာဟရန္တိ, တာဝ ပုဗ္ဗဘာဂေ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ နိရောဓံ သမာပဇ္ဇတိ, နိရောဓာ ဝုဋ္ဌာယ ဒေယျဓမ္မံ ပဋိဂ္ဂဏှာတိ. သုဘူတိတ္ထေရော စ တထေဝ မေတ္တာဈာနံ သမာပဇ္ဇတိ, မေတ္တာဈာနာ ဝုဋ္ဌာယ ဒေယျဓမ္မံ ပဋိဂ္ဂဏှာတိ. ဧဝံ ပန ကာတုံ သက္ကာတိ. အာမ သက္ကာ, နေဝ အစ္ဆရိယဉ္စေတံ, ယံ [Pg.194] မဟာဘိညပ္ပတ္တာ သာဝကာ ဧဝံ ကရေယျုံ. ဣမသ္မိမ္ပိ ဟိ တမ္ဗပဏ္ဏိဒီပေ ပေါရာဏကရာဇကာလေ ပိင်္ဂလဗုဒ္ဓရက္ခိတတ္ထေရော နာမ ဥတ္တရဂါမံ နိဿာယ ဝိဟာသိ. တတ္ထ သတ္တ ကုလသတာနိ ဟောန္တိ, ဧကမ္ပိ တံ ကုလဒွါရံ နတ္ထိ, ယတ္ထ ထေရော သမာပတ္တိံ န သမာပဇ္ဇိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

ឮថា ព្រះធម្មសេនាបតី តែងជម្រះវត្ថុឱ្យស្អាត ឯព្រះសុភូតិថេរ តែងជម្រះទក្ខិណាឱ្យស្អាត។ ព្រោះថា ព្រះធម្មសេនាបតី កាលនិមន្តបិណ្ឌបាត ឈរនៅទ្វារផ្ទះ ពួកជននាំយកចង្ហាន់មកថ្វាយដរាបណា ព្រះថេរៈក៏កំណត់ចំណែកខាងដើម ហើយចូលនិរោធសមាបត្តិដរាបនោះ លុះចេញពីនិរោធសមាបត្តិហើយ ទើបទទួលទេយ្យធម៌។ ចំណែកព្រះសុភូតិថេរ ក៏ចូលមេត្តាឈានដូច្នោះដែរ លុះចេញពីមេត្តាឈានហើយ ទើបទទួលទេយ្យធម៌។ សួរថា ក៏ការធ្វើបែបនេះ អាចធ្វើបានដែរឬទេ? ឆ្លើយថា អើ អាចធ្វើបាន នេះមិនមែនជាការអស្ចារ្យឡើយ ដែលព្រះសាវកទាំងឡាយអ្នកសម្រេចមហាអភិញ្ញា នឹងធ្វើបានយ៉ាងនេះ។ ពិតណាស់ សូម្បីក្នុងកោះតម្ពបណ្ណិទ្វីបនេះ ក្នុងរជ្ជកាលនៃព្រះរាជាពីបុរាណ មានព្រះថេរៈមួយអង្គនាម ពិង្គលពុទ្ធរក្ខិតៈ អាស្រ័យនៅនាឧត្តរគ្រាម។ ក្នុងភូមិនោះ មានត្រកូលប្រាំពីររយផ្ទះ មិនមានទ្វារផ្ទះរបស់ត្រកូលសូម្បីតែមួយ ដែលព្រះថេរៈមិនបានចូលសមាបត្តិមុននឹងទទួលឡើយ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ គឺច្បាស់លាស់ក្នុងគ្រប់កន្លែងហើយ។

---

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

ក្នុងបបញ្ចសូទនី អដ្ឋកថាមជ្ឈិមនិកាយ។

---

အရဏဝိဘင်္ဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការអធិប្បាយអរណវិភង្គសូត្រ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

---

၁၀. ဓာတုဝိဘင်္ဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១០. ការអធិប្បាយធាតុវិភង្គសូត្រ

---

၃၄၂. ဧဝံ မေ သုတန္တိ ဓာတုဝိဘင်္ဂသုတ္တံ. တတ္ထ စာရိကန္တိ တုရိတဂမနစာရိကံ. သစေ တေ ဘဂ္ဂဝ အဂရူတိ သစေ တုယှံ ဘာရိယံ အဖာသုကံ ကိဉ္စိ နတ္ထိ. သစေ သော အနုဇာနာတီတိ ဘဂ္ဂဝဿ ကိရ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ပဗ္ဗဇိတာ နာမ နာနာအဇ္ဈာသယာ, ဧကော ဂဏာဘိရတော ဟောတိ, ဧကော ဧကာဘိရတော. သစေ သော ဧကာဘိရတော ဘဝိဿတိ, ‘အာဝုသော, မာ ပါဝိသိ, မယာ သာလာ လဒ္ဓါ’တိ ဝက္ခတိ. သစေ အယံ ဧကာဘိရတော ဘဝိဿတိ, ‘အာဝုသော, နိက္ခမ, မယာ သာလာ လဒ္ဓါ’တိ ဝက္ခတိ. ဧဝံ သန္တေ အဟံ ဥဘိန္နံ ဝိဝါဒကာရေတာ နာမ ဘဝိဿာမိ, ဒိန္နံ နာမ ဒိန္နမေဝ ဝဋ္ဋတိ, ကတံ ကတမေဝါ’’တိ. တသ္မာ ဧဝမာဟ.

៣៤២. ពាក្យថា Evaṃ me sutaṃ នេះជាធាតុវិភង្គសូត្រ។ ក្នុងសូត្រនោះ ពាក្យថា cārikaṃ បានដល់ ការដើរទៅដោយប្រញាប់ប្រញាល់។ ពាក្យថា Sace te bhaggava agarū សេចក្តីថា បើមិនមានសេចក្តីលំបាក ឬមិនមានការមិនសប្បាយចិត្តណាមួយដល់អ្នកទេ ភគ្គវៈ។ ពាក្យថា Sace so anujānāti ឮថា ជាងឆ្នាំងឈ្មោះភគ្គវៈ មានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា «ពួកបព្វជិត តែងមានអធ្យាស្រ័យផ្សេងៗគ្នា ខ្លះត្រេកអរក្នុងពួកក្រុម ខ្លះត្រេកអរក្នុងទីស្ងាត់ម្នាក់ឯង។ ប្រសិនបើលោកជាអ្នកត្រេកអរក្នុងទីស្ងាត់ម្នាក់ឯង លោកនឹងពោលថា 'អាវុសោ អ្នកកុំចូលមកឡើយ ព្រោះសាលានេះ ខ្ញុំបានមុនហើយ'។ ប្រសិនបើលោកនេះ ជាអ្នកត្រេកអរក្នុងទីស្ងាត់ម្នាក់ឯង លោកនឹងពោលថា 'អាវុសោ ចូរអ្នកចេញទៅចុះ ព្រោះសាលានេះ ខ្ញុំបានមុនហើយ'។ កាលបើដូច្នោះ ខ្ញុំនឹងក្លាយជាអ្នកធ្វើឱ្យលោកទាំងពីរឈ្លោះប្រកែកគ្នាជាមិនខាន អ្វីដែលបានឱ្យហើយ ក៏ឈ្មោះថាឱ្យហើយពិតប្រាកដ អ្វីដែលបានធ្វើហើយ ក៏ឈ្មោះថាធ្វើហើយពិតប្រាកដ»។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបគាត់ពោលយ៉ាងនេះ។

---

ကုလပုတ္တောတိ ဇာတိကုလပုတ္တောပိ အာစာရကုလပုတ္တောပိ. ဝါသူပဂတောတိ ဝါသံ ဥပဂတော. ကုတော အာဂန္တွာတိ? တက္ကသီလနဂရတော.

ពាក្យថា Kulaputto (កុលបុត្រ) បានដល់ កុលបុត្រដោយជាតិផង កុលបុត្រដោយអាចារៈផង។ ពាក្យថា Vāsūpagato សេចក្តីថា ចូលទៅកាន់ទីស្នាក់នៅ។ សួរថា មកពីណា? ឆ្លើយថា មកពីនគរតក្កសិលា។

---

တတြာယံ အနုပုဗ္ဗိကထာ – မဇ္ဈိမပ္ပဒေသေ ကိရ ရာဇဂဟနဂရေ ဗိမ္ဗိသာရေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ပစ္စန္တေ တက္ကသီလနဂရေ ပုက္ကုသာတိ ရာဇာ ရဇ္ဇံ ကာရေသိ. အထ တက္ကသီလတော ဘဏ္ဍံ ဂဟေတွာ ဝါဏိဇာ ရာဇဂဟံ အာဂတာ ပဏ္ဏာကာရံ ဂဟေတွာ ရာဇာနံ အဒ္ဒသံသု. ရာဇာ တေ ဝန္ဒိတွာ ဌိတေ ‘‘ကတ္ထဝါသိနော တုမှေ’’တိ ပုစ္ဆိ. တက္ကသီလဝါသိနော ဒေဝါတိ. အထ နေ ရာဇာ ဇနပဒဿ ခေမသုဘိက္ခတာဒီနိ နဂရဿ စ ပဝတ္တိံ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ကော နာမ တုမှာကံ ရာဇာ’’တိ ပုစ္ဆိ. ပုက္ကုသာတိ နာမ ဒေဝါတိ. ဓမ္မိကောတိ? အာမ ဒေဝ ဓမ္မိကော. စတူဟိ သင်္ဂဟဝတ္ထူဟိ ဇနံ သင်္ဂဏှာတိ, လောကဿ မာတာပိတိဋ္ဌာနေ [Pg.195] ဌိတော, အင်္ဂေ နိပန္နဒါရကံ ဝိယ ဇနံ တောသေတီတိ. ကတရသ္မိံ ဝယေ ဝတ္တတီတိ? အထဿ ဝယံ အာစိက္ခိံသု. ဝယေသုပိ ဗိမ္ဗိသာရေန သမဝယော ဇာတော. အထ တေ ရာဇာ အာဟ – ‘‘တာတာ တုမှာကံ ရာဇာ ဓမ္မိကော, ဝယေန စ မေ သမာနော, သက္ကုဏေယျာထ တုမှာကံ ရာဇာနံ မမ မိတ္တံ ကာတု’’န္တိ. သက္ကောမ ဒေဝါတိ. ရာဇာ တေသံ သုင်္ကံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဂေဟဉ္စ ဒါပေတွာ – ‘‘ဂစ္ဆထ ဘဏ္ဍံ ဝိက္ကိဏိတွာ ဂမနကာလေ မံ ဒိသွာ ဂစ္ဆေယျာထာ’’တိ အာဟ. တေ တထာ ကတွာ ဂမနကာလေ ရာဇာနံ အဒ္ဒသံသု. ‘‘ဂစ္ဆထ တုမှာကံ ရာဇာနံ မမ ဝစနေန ပုနပ္ပုနံ အာရောဂျံ ပုစ္ဆိတွာ ‘ရာဇာ တုမှေဟိ သဒ္ဓိံ မိတ္တဘာဝံ ဣစ္ဆတီ’တိ ဝဒထာ’’တိ အာဟ.

ក្នុងរឿងនោះ មានអនុបុព្វីកថា ដូចតទៅ៖ ឮថា កាលព្រះបាទពិម្ពិសារ គ្រងរាជ្យសម្បត្តិក្នុងរាជគ្រឹហនគរ នាបុព្វទេស ព្រះរាជានាម ពុក្កុសាតិ ក៏គ្រងរាជ្យសម្បត្តិក្នុងតក្កសិលានគរ នាបច្ចន្តប្រទេស។ គ្រានោះ ពួកពាណិជ្ជករនាំយកទំនិញពីនគរតក្កសិលា មកកាន់ក្រុងរាជគ្រឹះ ហើយកាន់យកបណ្ណាការចូលទៅគាល់ព្រះរាជា។ ព្រះរាជាទ្រង់សួរពួកពាណិជ្ជករដែលឈរថ្វាយបង្គំរួចហើយនោះថា «អ្នករាល់គ្នាជាអ្នករស់នៅទីណា?» ពួកពាណិជ្ជករក្រាបបង្គំទូលថា «បពិត្រព្រះសម្មតិទេព ពួកទូលព្រះបង្គំជាអ្នកក្រុងតក្កសិលា»។ លំដាប់នោះ ព្រះរាជាទ្រង់សួរអំពីសេចក្តីសុខក្សេមក្សាន្ត និងការសម្បូរសប្បាយនៃជនបទ និងសេចក្តីប្រព្រឹត្តទៅនៃនគរ រួចទ្រង់សួរថា «ព្រះរាជារបស់អ្នករាល់គ្នា ព្រះនាមអ្វី?» ក្រាបបង្គំទូលថា «ព្រះនាម ពុក្កុសាតិ ព្រះអង្គ»។ ទ្រង់សួរថា «ទ្រង់ប្រកបដោយធម៌ដែរឬទេ?» ក្រាបបង្គំទូលថា «ករុណា ព្រះអង្គ ទ្រង់ជាអ្នកប្រកបដោយធម៌ណាស់ ទ្រង់តែងសង្គ្រោះប្រជានិករដោយសង្គហវត្ថុទាំង ៤ យ៉ាង ស្ថិតនៅក្នុងឋានៈជាមាតាបិតារបស់សត្វលោក ទ្រង់ធ្វើឱ្យប្រជានិកររីករាយ ដូចជាកុមារដែលគេងលើទ្រូងដូច្នោះឯង»។ ទ្រង់សួរថា «ទ្រង់ស្ថិតនៅក្នុងវ័យណា?» គ្រានោះ ពួកពាណិជ្ជករក៏ក្រាបបង្គំទូលប្រាប់អំពីព្រះជន្មាយុរបស់ព្រះអង្គ។ សូម្បីក្នុងផ្នែកវ័យ ព្រះអង្គក៏មានព្រះជន្មស្មើគ្នានឹងព្រះបាទពិម្ពិសារដែរ។ លំដាប់នោះ ព្រះរាជាទ្រង់មានព្រះរាជឱង្ការនឹងពួកពាណិជ្ជករនោះថា «ម្នាលអ្នកទាំងឡាយ ព្រះរាជារបស់អ្នករាល់គ្នាជាអ្នកប្រកបដោយធម៌ ទាំងមានវ័យស្មើគ្នានឹងយើងដែរ តើអ្នករាល់គ្នាអាចធ្វើឱ្យព្រះរាជារបស់អ្នករាល់គ្នា ក្លាយជាមិត្តរបស់យើងបានដែរឬទេ?» ក្រាបបង្គំទូលថា «អាចធ្វើបាន ព្រះអង្គ»។ ព្រះរាជាទ្រង់លើកលែងពន្ធដារដល់ពួកពាណិជ្ជករទាំងនោះ ទាំងប្រទានផ្ទះស្នាក់នៅ ហើយមានព្រះរាជឱង្ការថា «ចូរអ្នករាល់គ្នាទៅលក់ដូរទំនិញចុះ កាលនឹងត្រឡប់ទៅវិញ ចូរមកជួបយើងសិន សឹមទៅ»។ ពួកពាណិជ្ជករបានធ្វើតាមព្រះរាជឱង្ការនោះ កាលនឹងត្រឡប់ទៅវិញ ក៏បានចូលគាល់ព្រះរាជា។ ព្រះរាជាមានព្រះរាជឱង្ការថា «ចូរអ្នករាល់គ្នាទៅចុះ ហើយសាកសួរអំពីសុខទុក្ខរបស់ព្រះរាជារបស់អ្នករាល់គ្នា តាមពាក្យរបស់យើងរឿយៗ រួចចូរក្រាបបង្គំទូលថា 'ព្រះរាជា ចង់ចងមេត្រីភាពជាមួយព្រះអង្គ' ដូច្នេះចុះ»។

---

တေ သာဓူတိ ပဋိဿုဏိတွာ ဂန္တွာ ဘဏ္ဍံ ပဋိသာမေတွာ ဘုတ္တပါတရာသာ ရာဇာနံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝန္ဒိံသု. ရာဇာ ‘‘ကဟံ ဘဏေ တုမှေ ဧတ္တကေ ဣမေ ဒိဝသေ န ဒိဿထာ’’တိ ပုစ္ဆိ. တေ သဗ္ဗံ ပဝတ္တိံ အာရောစေသုံ. ရာဇာ – ‘‘သာဓု, တာတာ, တုမှေ နိဿာယ မယာ မဇ္ဈိမပ္ပဒေသေ ရာဇာ မိတ္တော လဒ္ဓေါ’’တိ အတ္တမနော အဟောသိ. အပရဘာဂေ ရာဇဂဟဝါသိနောပိ ဝါဏိဇာ တက္ကသီလံ အဂမံသု. တေ ပဏ္ဏာကာရံ ဂဟေတွာ အာဂတေ ပုက္ကုသာတိ ရာဇာ ‘‘ကုတော အာဂတတ္ထာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ရာဇဂဟတော’’တိ သုတွာ ‘‘မယှံ သဟာယဿ နဂရတော အာဂတာ တုမှေ’’တိ. အာမ ဒေဝါတိ. အာရောဂျံ မေ သဟာယဿာတိ အာရောဂျံ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘အဇ္ဇ ပဋ္ဌာယ ယေ မယှံ သဟာယဿ နဂရတော ဇင်္ဃသတ္ထေန ဝါ သကဋသတ္ထေန ဝါ ဝါဏိဇာ အာဂစ္ဆန္တိ, သဗ္ဗေသံ မမ ဝိသယံ ပဝိဋ္ဌကာလတော ပဋ္ဌာယ ဝသနဂေဟာနိ, ရာဇကောဋ္ဌာဂါရတော နိဝါပဉ္စ ဒေန္တု, သုင်္ကံ ဝိဿဇ္ဇေန္တု, ကိဉ္စိ ဥပဒ္ဒဝံ မာ ကရောန္တူ’’တိ ဘေရိံ စရာပေသိ. ဗိမ္ဗိသာရောပိ အတ္တနော နဂရေ တထေဝ ဘေရိံ စရာပေသိ.

ពួកពាណិជ្ជករទាំងនោះ ទទួលព្រះរាជឱង្ការថា «សាធុ» ហើយក៏ត្រឡប់ទៅវិញ រៀបចំទុកដាក់ទំនិញរួចរាល់ លុះបរិភោគអាហារពេលព្រឹករួចហើយ ក៏ចូលទៅគាល់ព្រះរាជា ហើយថ្វាយបង្គំ។ ព្រះរាជាទ្រង់សួរថា «ម្នាលអ្នកទាំងឡាយ តើអ្នករាល់គ្នាទៅណា ទើបមិនឃើញមុខអស់ថ្ងៃជាច្រើនយ៉ាងនេះ?» ពួកពាណិជ្ជករក៏ក្រាបបង្គំទូលរឿងរ៉ាវទាំងអស់នោះ។ ព្រះរាជាទ្រង់មានព្រះទ័យត្រេកអរថា «ល្អណាស់ ម្នាលអ្នកទាំងឡាយ យើងបានព្រះរាជានៅមជ្ឈិមប្រទេសជាមិត្ត ដោយអាស្រ័យពួកអ្នកហើយ»។ ក្នុងសម័យតមក ពួកពាណិជ្ជករអ្នកក្រុងរាជគ្រឹះ ក៏បានធ្វើដំណើរទៅកាន់នគរតក្កសិលាដែរ។ កាលពួកពាណិជ្ជករទាំងនោះកាន់យកបណ្ណាការមកដល់ ព្រះបាទពុក្កុសាតិទ្រង់សួរថា «អ្នករាល់គ្នាមកពីណា?» លុះទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ថា «មកពីក្រុងរាជគ្រឹះ» ក៏ទ្រង់សួរថា «អ្នករាល់គ្នាមកពីនគររបស់សម្លាញ់យើងមែនទេ?» ក្រាបបង្គំទូលថា «ករុណា ព្រះអង្គ»។ ព្រះរាជាទ្រង់សួររកសុខទុក្ខរបស់ព្រះសម្លាញ់ថា «សម្លាញ់យើងសុខសប្បាយជាទេ?» រួចទ្រង់ឱ្យវាយស្គរប្រកាសថា «ចាប់ពីថ្ងៃនេះតទៅ ពួកពាណិជ្ជករណាដែលមកពីនគររបស់សម្លាញ់យើង ទោះបីមកដោយក្រុមដើរជើងក្តី ដោយក្រុមរទេះក្តី ចាប់តាំងពីពេលដែលពួកគេចូលមកកាន់ដែនដីរបស់យើង ចូរផ្តល់ផ្ទះស្នាក់នៅ ផ្តល់ស្បៀងអាហារពីព្រះរាជឃ្លាំង លើកលែងពន្ធដារដល់ពួកគេទាំងអស់ ហើយកុំធ្វើការបៀតបៀនណាមួយឡើយ»។ សូម្បីព្រះបាទពិម្ពិសារ ក៏ទ្រង់ឱ្យវាយស្គរប្រកាសក្នុងនគររបស់ព្រះអង្គ ដូច្នោះដែរ។

---

အထ ဗိမ္ဗိသာရော ပုက္ကုသာတိဿ ပဏ္ဏံ ပဟိဏိ – ‘‘ပစ္စန္တဒေသေ နာမ မဏိမုတ္တာဒီနိ ရတနာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, ယံ မယှံ သဟာယဿ ရဇ္ဇေ ဒဿနီယံ ဝါ သဝနီယံ ဝါ ရတနံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တတ္ထ မေ မာ မစ္ဆရာယတူ’’တိ. ပုက္ကုသာတိပိ – ‘‘မဇ္ဈိမဒေသော နာမ မဟာဇနပဒေါ, ယံ တတ္ထ ဧဝရူပံ ရတနံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တတ္ထ မေ သဟာယော မာ မစ္ဆရာယတူ’’တိ ပဋိပဏ္ဏံ ပဟိဏိ. ဧဝံ တေ ဂစ္ဆန္တေ ဂစ္ဆန္တေ ကာလေ အညမညံ အဒိသွာပိ ဒဠှမိတ္တာ အဟေသုံ.

លំដាប់នោះ ព្រះបាទពិម្ពិសារ ទ្រង់ផ្ញើរាជសារទៅថ្វាយព្រះបាទពុក្កុសាតិថា «ធម្មតានៅបច្ចន្តប្រទេស តែងមានរតនៈផ្សេងៗ មានកែវមណី និងកែវមុក្តាជាដើមកើតឡើង រតនៈណាដែលគួរមើល ឬគួរស្ដាប់ កើតឡើងក្នុងរាជ្យរបស់សម្លាញ់យើង សូមសម្លាញ់កុំកំណាញ់នឹងយើងចំពោះរតនៈនោះឡើយ»។ ព្រះបាទពុក្កុសាតិក៏ទ្រង់ផ្ញើរាជសារតបវិញថា «ធម្មតាមជ្ឈិមប្រទេស ជាដែនដីធំធេង រតនៈមានសភាពយ៉ាងនេះណាដែលកើតឡើងក្នុងទីនោះ សូមសម្លាញ់កុំកំណាញ់នឹងយើងចំពោះរតនៈនោះឡើយ»។ កាលដែលពេលវេលាកន្លងទៅៗ ព្រះរាជាទាំងពីរ ទោះបីមិនដែលជួបគ្នាក៏ដោយ ក៏ក្លាយជាមិត្តដ៏ជិតស្និទ្ធនឹងគ្នា។

---

ဧဝံ [Pg.196] တေသံ ကတိကံ ကတွာ ဝသန္တာနံ ပဌမတရံ ပုက္ကုသာတိဿ ပဏ္ဏာကာရော ဥပ္ပဇ္ဇိ. ရာဇာ ကိရ အဋ္ဌ ပဉ္စဝဏ္ဏေ အနဂ္ဃကမ္ဗလေ လဘိ. သော – ‘‘အတိသုန္ဒရာ ဣမေ ကမ္ဗလာ, အဟံ သဟာယဿ ပေသိဿာမီ’’တိ လာခါဂုဠမတ္တေ အဋ္ဌ သာရကရဏ္ဍကေ လိခါပေတွာ တေသု တေ ကမ္ဗလေ ပက္ခိပိတွာ လာခါယ ဝဋ္ဋာပေတွာ သေတဝတ္ထေန ဝေဌေတွာ သမုဂ္ဂေ ပက္ခိပိတွာ ဝတ္ထေန ဝေဌေတွာ ရာဇမုဒ္ဒိကာယ လဉ္ဆေတွာ ‘‘မယှံ သဟာယဿ ဒေထာ’’တိ အမစ္စေ ပေသေသိ. သာသနဉ္စ အဒါသိ – ‘‘အယံ ပဏ္ဏာကာရော နဂရမဇ္ဈေ အမစ္စာဒိပရိဝုတေန ဒဋ္ဌဗ္ဗော’’တိ. တေ ဂန္တွာ ဗိမ္ဗိသာရဿ အဒံသု.

កាលព្រះរាជាទាំងពីរធ្វើកតិកាសញ្ញានឹងគ្នា ហើយរស់នៅយ៉ាងនេះ គ្រឿងបណ្ណាការក៏បានកើតឡើងដល់ព្រះបាទពុក្កុសាតិមុនគេ។ ឮថា ព្រះរាជាទ្រង់បានកម្រាលព្រំ មានតម្លៃរកតម្លៃមិនបាន មានពណ៌ ៥ យ៉ាង ចំនួន ៨ ផ្ទាំង។ ព្រះអង្គទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «កម្រាលព្រំទាំងនេះល្អប្រណីតណាស់ យើងនឹងផ្ញើទៅថ្វាយសម្លាញ់យើង» ទើបទ្រង់បង្គាប់ឱ្យគេធ្វើប្រអប់ឈើខ្លឹម ចំនួន ៨ ដែលមានទំហំប៉ុនដុំជ័រល័ក្ត រួចដាក់កម្រាលព្រំទាំងនោះទៅក្នុងប្រអប់ លាបបិទដោយជ័រល័ក្តឱ្យមូល រុំដោយសំពត់ស ដាក់ចូលទៅក្នុងហិប រុំដោយសំពត់ទៀត ហើយបោះត្រាព្រះរាជលញ្ឆករ រួចទ្រង់ចាត់ពួកអាមាត្យឱ្យនាំទៅដោយព្រះរាជឱង្ការថា «ចូរប្រគល់ដល់សម្លាញ់របស់យើងចុះ»។ ទាំងទ្រង់ផ្ញើសារទៅជាមួយថា «គ្រឿងបណ្ណាការនេះ ព្រះរាជាត្រូវបើកមើលនៅកណ្ដាលនគរ ដោយមានពួកអាមាត្យជាដើមចោមរោម»។ ពួកអាមាត្យទាំងនោះធ្វើដំណើរទៅដល់ ហើយបានថ្វាយដល់ព្រះបាទពិម្ពិសារ។

---

သော သာသနံ သုတွာ အမစ္စာဒယော သန္နိပတန္တူတိ ဘေရိံ စရာပေတွာ နဂရမဇ္ဈေ အမစ္စာဒိပရိဝုတော သေတစ္ဆတ္တေန ဓာရိယမာနေန ပလ္လင်္ကဝရေ နိသိန္နော လဉ္ဆနံ ဘိန္ဒိတွာ ဝတ္ထံ အပနေတွာ သမုဂ္ဂံ ဝိဝရိတွာ အန္တော ဘဏ္ဍိကံ မုဉ္စိတွာ လာခါဂုဠေ ဒိသွာ ‘‘မယှံ သဟာယော ပုက္ကုသာတိ ‘ဇုတဝိတ္တကော မေ သဟာယော’တိ မညမာနော မညေ ဣမံ ပဏ္ဏာကာရံ ပဟိဏီ’’တိ ဧကံ ဂုဠံ ဂဟေတွာ ဟတ္ထေန ဝဋ္ဋေတွာ တုလယန္တောဝ အန္တော ဒုဿဘဏ္ဍိကံ အတ္ထီတိ အညာသိ. အထ နံ ပလ္လင်္ကပါဒေ ပဟရိတွာ တာဝဒေဝ လာခါ ပရိပတိ, သော နခေန ကရဏ္ဍကံ ဝိဝရိတွာ အန္တော ကမ္ဗလရတနံ ဒိသွာ ဣတရေပိ ဝိဝရာပေသိ, သဗ္ဗေပိ ကမ္ဗလာ အဟေသုံ. အထ နေ ပတ္ထရာပေသိ, တေ ဝဏ္ဏသမ္ပန္နာ ဖဿသမ္ပန္နာ ဒီဃတော သောဠသဟတ္ထာ တိရိယံ အဋ္ဌဟတ္ထာ အဟေသုံ. မဟာဇနော ဒိသွာ အင်္ဂုလိယော ပေါဌေသိ, စေလုက္ခေပံ အကာသိ, – ‘‘အမှာကံ ရညော အဒိဋ္ဌသဟာယော ပုက္ကုသာတိ အဒိသွာဝ ဧဝရူပံ ပဏ္ဏာကာရံ ပေသေသိ, ယုတ္တံ ဧဝရူပံ မိတ္တံ ကာတု’’န္တိ အတ္တမနော အဟောသိ. ရာဇာ ဧကမေကံ ကမ္ဗလံ အဂ္ဃာပေသိ, သဗ္ဗေ အနဂ္ဃာ အဟေသုံ. တေသု စတ္တာရော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ပေသေသိ, စတ္တာရော အတ္တနော ဃရေ အကာသိ. တတော စိန္တေသိ – ‘‘ပစ္ဆာ ပေသေန္တေန ပဌမံ ပေသိတပဏ္ဏာကာရတော အတိရေကံ ပေသေတုံ ဝဋ္ဋတိ, သဟာယေန စ မေ အနဂ္ဃော ပဏ္ဏာကာရော ပေသိတော, ကိံ နု ခေါ ပေသေမီ’’တိ?

ព្រះបាទពិម្ពិសារ ទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់សារនោះហើយ ក៏បង្គាប់ឱ្យវាយស្គរប្រកាសឱ្យពួកអាមាត្យជាដើមមកប្រជុំគ្នា រួចទ្រង់គង់លើបល្ល័ង្កដ៏ប្រសើរ កណ្ដាលនគរ មានស្វេតច្ឆត្របាំងថ្វាយ មានពួកអាមាត្យជាដើមចោមរោម ទ្រង់កាត់ត្រាព្រះរាជលញ្ឆករ ដោះសំពត់ចេញ បើកហិប ស្រាយកញ្ចប់ខាងក្នុង ឃើញដុំជ័រល័ក្តទាំងឡាយ ក៏ទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «សម្លាញ់ពុក្កុសាតិរបស់យើង យល់ថា 'សម្លាញ់យើងជាអ្នកចូលចិត្តលេងល្បែងភ្នាល់' ដឹង បានជាផ្ញើគ្រឿងបណ្ណាការនេះមក» ទើបទ្រង់កាន់យកដុំមួយមកបង្វិលដោយព្រះហស្ត កាលទ្រង់ថ្លឹងមើល ក៏ដឹងថាខាងក្នុងមានកញ្ចប់សំពត់ ព្រោះវាមិនធ្ងន់ពេក។ លំដាប់នោះ ទ្រង់វាយដុំនោះនឹងជើងបល្ល័ង្ក ក្នុងခណៈនោះឯង ជ័រល័ក្តក៏របេះធ្លាក់ចេញ ព្រះអង្គទ្រង់ក្ដិចបើកប្រអប់ដោយក្រចក ឃើញកម្រាលព្រំដ៏មានតម្លៃនៅខាងក្នុង ទើបទ្រង់ឱ្យគេបើកប្រអប់ដែលនៅសល់ទាំងអស់ ក៏ឃើញសុទ្ធតែកម្រាលព្រំទាំងអស់។ ទើបទ្រង់ឱ្យគេលាតកម្រាលព្រំទាំងនោះចេញ កម្រាលព្រំទាំងនោះមានពណ៌ល្អប្រណីត មានសម្ផស្សទន់ល្មើយ មានបណ្តោយ ១៦ ហត្ថ ទទឹង ៨ ហត្ថ។ មហាជនឃើញហើយ ក៏ផ្ទាត់ម្រាមដៃ គ្រវីសំពត់ដោយសេចក្តីត្រេកអរថា «ព្រះបាទពុក្កុសាតិ ជាមិត្តមិនដែលឃើញមុខរបស់ព្រះរាជានៃយើង ទោះបីមិនដែលជួប ក៏ផ្ញើគ្រឿងបណ្ណាការមានសភាពយ៉ាងនេះមកដែរ ការចងមិត្តនឹងព្រះរាជាមានសភាពយ៉ាងនេះ ពិតជាសមគួរណាស់» មហាជនក៏មានចិត្តត្រេកអរក្រៃលែង។ ព្រះរាជាទ្រង់ឱ្យគេវាយតម្លៃកម្រាលព្រំមួយៗ ឃើញថាសុទ្ធតែរកតម្លៃមិនបានទាំងអស់។ ក្នុងចំណោមកម្រាលព្រំទាំងនោះ ព្រះអង្គទ្រង់ផ្ញើថ្វាយព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ៤ ផ្ទាំង ទុកប្រើប្រាស់ក្នុងព្រះរាជវាំងរបស់ព្រះអង្គ ៤ ផ្ទាំង។ អំពីនោះមក ទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «អ្នកផ្ញើទៅក្រោយ គួរតែផ្ញើគ្រឿងបណ្ណាការដែលវិសេសជាងគ្រឿងបណ្ណាការដែលគេផ្ញើមកមុន ម្យ៉ាងទៀត សម្លាញ់របស់យើងបានផ្ញើគ្រឿងបណ្ណាការដ៏មានតម្លៃរកតម្លៃមិនបានមកថ្វាយហើយ តើយើងគួរផ្ញើអ្វីទៅវិញហ្ន៎?»។

---

ကိံ ပန ရာဇဂဟေ တတော အဓိကံ ရတနံ နတ္ထီတိ? နော နတ္ထိ, မဟာပုညော ရာဇာ, အပိစ ခေါ ပနဿ သောတာပန္နကာလတော ပဋ္ဌာယ ဌပေတွာ တီဏိ ရတနာနိ အညံ ရတနံ သောမနဿံ ဇနေတုံ သမတ္ထံ နာမ နတ္ထိ[Pg.197]. သော ရတနံ ဝိစိနိတုံ အာရဒ္ဓေါ – ရတနံ နာမ သဝိညာဏကံ အဝိညာဏကန္တိ ဒုဝိဓံ. တတ္ထ အဝိညာဏကံ သုဝဏ္ဏရဇတာဒိ, သဝိညာဏကံ ဣန္ဒြိယဗဒ္ဓံ. အဝိညာဏကံ သဝိညာဏကဿေဝ အလင်္ကာရာဒိဝသေန ပရိဘောဂံ ဟောတိ, ဣတိ ဣမေသု ဒွီသု ရတနေသု သဝိညာဏကံ သေဋ္ဌံ. သဝိညာဏကမ္ပိ ဒုဝိဓံ တိရစ္ဆာနရတနံ မနုဿရတနန္တိ. တတ္ထ တိရစ္ဆာနရတနံ ဟတ္ထိအဿရတနံ, တမ္ပိ မနုဿာနံ ဥပဘောဂတ္ထမေဝ နိဗ္ဗတ္တတိ, ဣတိ ဣမေသုပိ ဒွီသု မနုဿရတနံ သေဋ္ဌံ. မနုဿရတနမ္ပိ ဒုဝိဓံ ဣတ္ထိရတနံ ပုရိသရတနန္တိ. တတ္ထ စက္ကဝတ္တိနော ရညော ဥပ္ပန္နံ ဣတ္ထိရတနမ္ပိ ပုရိသဿေဝ ဥပဘောဂံ. ဣတိ ဣမေသုပိ ဒွီသု ပုရိသရတနမေဝ သေဋ္ဌံ.

សួរថា ក៏ក្នុងក្រុងរាជគ្រឹះ មិនមានរតនៈដែលវិសេសជាងកម្រាលព្រំនោះទេឬ? ឆ្លើយថា មិនមែនជាគ្មានទេ ព្រោះព្រះរាជាជាអ្នកមានបុណ្យធំ ប៉ុន្តែថា ចាប់តាំងពីព្រះអង្គបានសម្រេចជាព្រះសោតាបន្នមក វៀរលែងតែព្រះរតនត្រ័យទាំង ៣ ចេញ មិនមានរតនៈដទៃណាដែលអាចធ្វើឱ្យព្រះអង្គកើតសោមនស្សបានឡើយ។ ព្រះអង្គក៏ចាប់ផ្តើមជ្រើសរើសរតនៈ។ ធម្មតារតនៈ មាន ២ យ៉ាង គឺ សវិញ្ញាណករតនៈ និង អវិញ្ញាណករតនៈ។ ក្នុងរតនៈទាំងនោះ អវិញ្ញាណករតនៈ បានដល់ មាស ប្រាក់ ជាដើម។ សវិញ្ញាណករតនៈ បានដល់ វត្ថុដែលជាប់ទាក់ទងនឹងឥន្ទ្រិយ។ អវិញ្ញាណករតនៈ តែងជាគ្រឿងប្រើប្រាស់ ជាគ្រឿងប្រដាប់ជាដើម របស់សវិញ្ញាណករតនៈប៉ុណ្ណោះ ហេតុនេះ ក្នុងរតនៈទាំងពីរនេះ សវិញ្ញាណករតនៈ វិសេសជាង។ សូម្បីសវិញ្ញាណករតនៈ ក៏មាន ២ យ៉ាង គឺ តិរច្ឆានរតនៈ និង មនុស្សរតនៈ។ ក្នុងរតនៈទាំងនោះ តិរច្ឆានរតនៈ បានដល់ ដំរីរតនៈ និងសេះរតនៈ សូម្បីតិរច្ឆានរតនៈនោះ ក៏កើតឡើងដើម្បីជាគ្រឿងប្រើប្រាស់របស់មនុស្សប៉ុណ្ណោះ ហេតុនេះ ក្នុងរតនៈទាំងពីរនេះ មនុស្សរតនៈ វិសេសជាង។ សូម្បីមនុស្សរតនៈ ក៏មាន ២ យ៉ាង គឺ ឥត្ថីរតនៈ និង បុរិសរតនៈ។ ក្នុងរតនៈទាំងនោះ សូម្បីឥត្ថីរតនៈដែលកើតឡើងដល់ព្រះរាជាចក្រពត្តិ ក៏ជាគ្រឿងប្រើប្រាស់របស់បុរសប៉ុណ្ណោះ ហេតុនេះ ក្នុងរតនៈទាំងពីរនេះ បុរិសរតនៈប៉ុណ្ណោះ វិសេសជាង។

---

ပုရိသရတနမ္ပိ ဒုဝိဓံ အဂါရိယရတနံ အနဂါရိယရတနဉ္စ. တတ္ထ အဂါရိယရတနေသုပိ စက္ကဝတ္တိရာဇာ အဇ္ဇ ပဗ္ဗဇိတသာမဏေရံ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ဝန္ဒတိ, ဣတိ ဣမေသုပိ ဒွီသု အနဂါရိယရတနမေဝ သေဋ္ဌံ. အနဂါရိယရတနမ္ပိ ဒုဝိဓံ သေက္ခရတနဉ္စ အသေက္ခရတနဉ္စ. တတ္ထ သတသဟဿမ္ပိ သေက္ခာနံ အသေက္ခဿ ပဒေသံ န ပါပုဏာတိ, ဣတိ ဣမေသုပိ ဒွီသု အသေက္ခရတနမေဝ သေဋ္ဌံ. တမ္ပိ ဒုဝိဓံ ဗုဒ္ဓရတနံ သာဝကရတနန္တိ. တတ္ထ သတသဟဿမ္ပိ သာဝကရတနာနံ ဗုဒ္ဓရတနဿ ပဒေသံ န ပါပုဏာတိ, ဣတိ ဣမေသုပိ ဒွီသူ ဗုဒ္ဓရတနမေဝ သေဋ္ဌံ.

សូម្បីបុរិសរតនៈ ក៏មាន ២ យ៉ាង គឺ អគារិយរតនៈ និង អនគារិយរតនៈ។ ក្នុងរតនៈទាំងនោះ សូម្បីក្នុងអគារិយរតនៈទាំងឡាយ ព្រះរាជាចក្រពត្តិ ក៏ត្រូវក្រាបថ្វាយបង្គំសាមណេរដែលទើបនឹងបួសក្នុងថ្ងៃនេះ ដោយបញ្ចបតិដ្ឋិតវន្ទនា ដែរ ហេតុនេះ ក្នុងរតនៈទាំងពីរនេះ អនគារិយរតនៈប៉ុណ្ណោះ វិសេសជាង。 សូម្បីអនគារិយរតនៈ ក៏មាន ២ យ៉ាង គឺ សេក្ខរតនៈ និង អសេក្ខរតនៈ។ ក្នុងរតនៈទាំងនោះ សូម្បីព្រះសេក្ខបុគ្គលមួយសែនអង្គ ក៏មិនដល់ចំណែកមួយនៃព្រះអសេក្ខបុគ្គលដែរ ហេតុនេះ ក្នុងរតនៈទាំងពីរនេះ អសេក្ខរតនៈប៉ុណ្ណោះ វិសេសជាង។ សូម្បីអសេក្ខរតនៈនោះ ក៏មាន ២ យ៉ាង គឺ ពុទ្ធរតនៈ និង សាវករតនៈ។ ក្នុងរតនៈទាំងនោះ សូម្បីព្រះសាវករតនៈមួយសែនអង្គ ក៏មិនដល់ចំណែកមួយនៃព្រះពុទ្ធរតនៈដែរ ហេតុនេះ ក្នុងរតនៈទាំងពីរនេះ ពុទ្ធរតនៈប៉ុណ្ណោះ វិសេសជាង។

---

ဗုဒ္ဓရတနမ္ပိ ဒုဝိဓံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓရတနံ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓရတနန္တိ. တတ္ထ သတသဟဿမ္ပိ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓဿ ပဒေသံ န ပါပုဏာတိ, ဣတိ ဣမေသုပိ ဒွီသု သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓရတနံယေဝ သေဋ္ဌံ. သဒေဝကသ္မိဉှိ လောကေ ဗုဒ္ဓရတနသမံ ရတနံ နာမ နတ္ထိ. တသ္မာ အသဒိသမေဝ ရတနံ မယှံ သဟာယဿ ပေသေဿာမီတိ စိန္တေတွာ တက္ကသီလဝါသိနော ပုစ္ဆိ – ‘‘တာတာ တုမှာကံ ဇနပဒေ ဗုဒ္ဓေါ ဓမ္မော သံဃောတိ ဣမာနိ တီဏိ ရတနာနိ ဒိဿန္တီ’’တိ. ဃောသောပိ သော မဟာရာဇ တာဝ တတ္ထ နတ္ထိ, ဒဿနံ ပန ကုတောတိ.

ព្រះពុទ្ធរតនៈ មាន ២ ប្រការ គឺ ព្រះបច្ចេកពុទ្ធរតនៈ និងព្រះសព្វញ្ញូពុទ្ធរតនៈ។ ក្នុងរតនៈទាំងពីរនោះ សូម្បីព្រះបច្ចេកពុទ្ធមួយសែនអង្គ ក៏មិនដល់នូវចំណែកមួយនៃព្រះគុណរបស់ព្រះសព្វញ្ញូពុទ្ធឡើយ ហេតុដូច្នេះ ក្នុងរតនៈទាំងពីរនេះ ព្រះសព្វញ្ញូពុទ្ធរតនៈប៉ុណ្ណោះ ទើបប្រសើរបំផុត។ ព្រោះថា ក្នុងលោកព្រមទាំងទេវលោក ឈ្មោះថារតនៈដែលស្មើដោយព្រះពុទ្ធរតនៈ គឺមិនមានឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ អាត្មាអញនឹងផ្ញើរតនៈដ៏រកអ្វីប្រៀបផ្ទឹមពុំបាននេះ ទៅថ្វាយព្រះសហាយរបស់អាត្មាអញ។ ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះតម្រិះយ៉ាងនេះហើយ ទើបត្រាស់សួរពួកអ្នករស់នៅក្រុងតក្កសិលាថា «នែអ្នកទាំងឡាយ ក្នុងជនបទរបស់ពួកអ្នក ធ្លាប់ឃើញរតនៈទាំងបីនេះ គឺព្រះពុទ្ធ ព្រះធម៌ ព្រះសង្ឃ ដែរឬទេ?»។ ពួកអ្នកស្រុកក្រាបបង្គំទូលថា «បពិត្រមហារាជ សូម្បីតែសំឡេងល្បីថា ព្រះពុទ្ធ ព្រះធម៌ ព្រះសង្ឃ នោះ ក៏មិនទាន់មាននៅក្នុងទីនោះផង ចុះការបានឃើញនឹងមានមកពីណា?»។

---

‘‘သုန္ဒရံ တာတာ’’တိ ရာဇာ တုဋ္ဌော စိန္တေသိ – ‘‘သက္ကာ ဘဝေယျ ဇနသင်္ဂဟတ္ထာယ မယှံ သဟာယဿ ဝသနဋ္ဌာနံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ ပေသေတုံ, ဗုဒ္ဓါ ပန ပစ္စန္တိမေသု ဇနပဒေသု န အရုဏံ ဥဋ္ဌပေန္တိ. တသ္မာ သတ္ထာရာ ဂန္တုံ န သက္ကာ. သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနာဒယော မဟာသာဝကေ ပေသေတုံ သက္ကာ ဘဝေယျ. မယာ [Pg.198] ပန ‘ထေရာ ပစ္စန္တေ ဝသန္တီ’တိ သုတွာပိ မနုဿေ ပေသေတွာ တေ အတ္တနော သမီပံ အာဏာပေတွာ ဥပဋ္ဌာတုမေဝ ယုတ္တံ. တသ္မာ န ထေရေဟိပိ သက္ကာ ဂန္တုံ. ယေန ပနာကာရေန သာသနေ ပေသိတေ သတ္ထာ စ မဟာသာဝကာ စ ဂတာ ဝိယ ဟောန္တိ, တေနာကာရေန သာသနံ ပဟိဏိဿာမီ’’တိ. စိန္တေတွာ စတုရတနာယာမံ ဝိဒတ္ထိမတ္တပုထုလံ နာတိတနုံ နာတိဗဟလံ သုဝဏ္ဏပဋ္ဋံ ကာရာပေတွာ ‘‘တတ္ထ အဇ္ဇ အက္ခရာနိ လိခိဿာမီ’’တိ. ပါတောဝ သီသံ နှာယိတွာ ဥပေါသထင်္ဂါနိ အဓိဋ္ဌာယ ဘုတ္တပါတရာသော အပနီတဂန္ဓမာလာဘရဏော သုဝဏ္ဏသရကေန ဇာတိဟိင်္ဂုလိကံ အာဒါယ ဟေဋ္ဌတော ပဋ္ဌာယ ဒွါရာနိ ပိဒဟန္တော ပါသာဒမာရုယှ ပုဗ္ဗဒိသာမုခံ သီဟပဉ္ဇရံ ဝိဝရိတွာ အာကာသတလေ နိသီဒိတွာ သုဝဏ္ဏပဋ္ဋေ အက္ခရာနိ လိခန္တော – ‘‘ဣဓ တထာဂတော လောကေ ဥပ္ပန္နော အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နော သုဂတော လောကဝိဒူ အနုတ္တရော ပုရိသဒမ္မသာရထိ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ’’တိ. ဗုဒ္ဓဂုဏေ တာဝ ဧကဒေသေန လိခိ.

ព្រះរាជាទ្រង់ត្រេកអរណាស់ ត្រាស់ថា «ល្អណាស់ អ្នកទាំងឡាយ» រួចទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «ដើម្បីជាការសង្គ្រោះដល់ប្រជានិករ អាត្មាអញគួរតែយាងព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទៅកាន់ទីលំនៅរបស់ព្រះសហាយរបស់អាត្មាអញ ប៉ុន្តែព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ មិនទ្រង់ធ្វើឲ្យអរុណរះឡើងក្នុងបច្ចន្តជនបទឡើយ។ ហេតុនោះ ព្រះសាស្តាមិនអាចយាងទៅបានទេ។ បើដូច្នោះ គួរតែបញ្ជូនព្រះមហាសាវកទាំងឡាយ មានព្រះសារីបុត្រ និងព្រះមោគ្គល្លានជាដើមទៅ។ ប៉ុន្តែ ម្យ៉ាងទៀត ទោះបីអាត្មាអញបានឮថា 'ព្រះថេរៈទាំងឡាយគង់នៅក្នុងបច្ចន្តប្រទេស' ក៏ដោយ ក៏ការចាត់មនុស្សឲ្យទៅនិមន្តលោកមកកាន់សំណាក់របស់ខ្លួន ហើយបម្រើវិញនោះ ទើបជាការគួរសម។ ហេតុនោះ សូម្បីព្រះថេរៈទាំងឡាយ ក៏មិនអាចទៅបានដែរ។ បើដូច្នោះ អាត្មាអញនឹងផ្ញើសារទៅតាមរបៀបណា ដែលធ្វើឲ្យហាក់ដូចជាព្រះសាស្តា និងព្រះមហាសាវកទាំងឡាយបានយាងទៅដោយផ្ទាល់ដូច្នោះដែរ»។ ទ្រង់ព្រះតម្រិះយ៉ាងនេះហើយ ទើបបង្គាប់ឲ្យគេធ្វើបន្ទះមាសមួយសន្លឹក មានបណ្តោយ ៤ ហត្ថ ទទឹងប្រមាណ ១ ចំអាម មិនស្តើងពេក មិនក្រាស់ពេក ដោយគិតថា «អាត្មាអញនឹងចារអក្សរលើបន្ទះមាសនោះនៅថ្ងៃនេះ»។ លុះព្រឹកព្រលឹមឡើង ព្រះរាជាទ្រង់ស្រង់ព្រះសិរសា សមាទានឧបោសថសីល សោយព្រះក្រយាព្រឹកហើយ ទ្រង់ដោះគ្រឿងក្រអូប កម្រងផ្កា និងគ្រឿងអលង្ការចេញ រួចទ្រង់យកជាតិហិង្គុលដោយភាជន៍មាស ទ្រង់បិទទ្វារទាំងឡាយតាំងពីជាន់ក្រោមឡើងទៅ រួចយាងឡើងទៅកាន់ប្រាសាទ បើកបង្អួចសីហបញ្ជរ បែរព្រះភក្ត្រទៅទិសខាងកើត គង់លើអាកាសតល ចារអក្សរលើបន្ទះមាស សរសើរព្រះពុទ្ធគុណជាដំបូងដោយសង្ខេបថា «ព្រះតថាគតជាព្រះអរហន្ត សម្មាសម្ពុទ្ធ ព្រះអង្គបរិបូណ៌ដោយវិជ្ជា និងចរណៈ យាងទៅល្អ ជ្រាបច្បាស់នូវត្រៃលោក ជាសារថីទូន្មានមនុស្សដែលគួរទូន្មានបាន គ្មានអ្នកដទៃក្រៃលែងជាង ជាសាស្តានៃទេវតានិងមនុស្សទាំងឡាយ ជាព្រះពុទ្ធ ទ្រង់មានព្រះភាគ ព្រះអង្គបានត្រាស់ដឹងឡើងក្នុងលោកនេះហើយ»។ ទ្រង់ចារព្រះពុទ្ធគុណដោយសង្ខេបជាមុនសិនយ៉ាងនេះ។

---

တတော ‘‘ဧဝံ ဒသ ပါရမိယော ပူရေတွာ တုသိတဘဝနတော စဝိတွာ မာတုကုစ္ဆိမှိ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ, ဧဝံ လောကဝိဝရဏံ အဟောသိ, မာတုကုစ္ဆိယံ ဝသမာနေ ဣဒံ နာမ အဟောသိ, အဂါရမဇ္ဈေ ဝသမာနေ ဣဒံ နာမ အဟောသိ, ဧဝံ မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခန္တော ဧဝံ မဟာပဓာနံ ပဒဟိ. ဧဝံ ဒုက္ကရကာရိကံ ကတွာ မဟာဗောဓိမဏ္ဍံ အာရုယှ အပရာဇိတပလ္လင်္ကေ နိသိန္နော သဗ္ဗညုတညာဏံ ပဋိဝိဇ္ဈိ, သဗ္ဗညုတညာဏံ ပဋိဝိဇ္ဈန္တဿ ဧဝံ လောကဝိဝရဏံ အဟောသိ. သဒေဝကေ လောကေ အညံ ဧဝရူပံ ရတနံ နာမ နတ္ထီတိ.

បន្ទាប់មក ទ្រង់ចារតទៅទៀតថា «ព្រះអង្គទ្រង់បំពេញបារមី ១០ ប្រការយ៉ាងនេះ ចាកចេញពីតុសិតភពមកចាប់បដិសន្ធិក្នុងផ្ទៃនៃព្រះមាតា ការបើកលោកបានមានឡើងយ៉ាងនេះ, កាលដែលព្រះអង្គគង់នៅក្នុងផ្ទៃព្រះមាតា មានអព្ភូតហេតុឈ្មោះនេះកើតឡើង, កាលដែលព្រះអង្គគ្រប់គ្រងផ្ទះ មានសម្បត្តិឈ្មោះនេះកើតឡើង, ទ្រង់យាងចេញដើម្បីមហាភិនិស្ក្រមណ៍យ៉ាងនេះ ទ្រង់ធ្វើមហាបធានយ៉ាងនេះ។ លុះទ្រង់ធ្វើទុក្ករកិរិយាយ៉ាងនេះហើយ ទ្រង់យាងឡើងកាន់មហាពោធិមណ្ឌល គង់លើអបរាជិតបល្ល័ង្ក ត្រាស់ដឹងនូវព្រះសព្វញ្ញុតញ្ញាណ កាលដែលព្រះអង្គកំពុងត្រាស់ដឹងនូវព្រះសព្វញ្ញុតញ្ញាណ ការបើកលោកបានមានឡើងយ៉ាងនេះ។ ឈ្មោះថារតនៈដទៃដែលមានសភាពបែបនេះ មិនមានឡើយក្នុងលោកព្រមទាំងទេវលោក»។

---

ယံကိဉ္စိ ဝိတ္တံ ဣဓ ဝါ ဟုရံ ဝါ,သဂ္ဂေသု ဝါ ယံ ရတနံ ပဏီတံ;

န နော သမံ အတ္ထိ တထာဂတေန,ဣဒမ္ပိ ဗုဒ္ဓေ ရတနံ ပဏီတံ;

ဧတေန သစ္စေန သုဝတ္ထိ ဟောတူ’’တိ. (ခု. ပါ. ၆.၃;

သု. နိ. ၂၂၆) –

«ទ្រព្យណាមួយ ក្នុងលោកនេះក្តី ក្នុងលោកដទៃក្តី ឬរតនៈដ៏ឧត្តមណាមួយ ក្នុងឋានសួគ៌ក្តី រតនៈទាំងអស់នោះ តែងមិនស្មើដោយព្រះតថាគតឡើយ សូម្បីតែព្រះពុទ្ធរតនៈនេះ ក៏ជារតនៈដ៏ឧត្តម ព្រោះពាក្យសច្ចៈនេះ សូមសេចក្តីសួស្តីកើតមានឡើង»។

---

ဧဝံ ဧကဒေသေန ဗုဒ္ဓဂုဏေပိ လိခိတွာ ဒုတိယံ ဓမ္မရတနံ ထောမေန္တော – ‘‘သွာက္ခာတော ဘဂဝတာ ဓမ္မော…ပေ… ပစ္စတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗော ဝိညူဟီ’’တိ. ‘‘စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ…ပေ… အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ’’တိ. ‘‘သတ္ထာရာ ဒေသိတဓမ္မော နာမ ဧဝရူပေါ စ ဧဝရူပေါ စာ’’တိ သတ္တတိံသ ဗောဓိပက္ခိယေ ဧကဒေသေန လိခိတွာ –

កាលព្រះរាជាទ្រង់ចារព្រះពុទ្ធគុណដោយសង្ខេបយ៉ាងនេះហើយ ទើបទ្រង់ចារសរសើរព្រះធម្មរតនៈជាលំដាប់ទីពីរថា «ព្រះធម៌ដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងទុកល្អហើយ...បេ... វិញ្ញូជនទាំងឡាយ តែងដឹងបានចំពោះខ្លួន»។ «សតិបដ្ឋាន ៤...បេ... អរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គ»។ «ព្រះធម៌ដែលព្រះសាស្តាទ្រង់សម្តែងហើយ តែងមានសភាពបែបនេះៗ» គឺទ្រង់ចារពោធិបក្ខិយធម៌ ៣៧ ប្រការ ដោយសង្ខេប រួចហើយ...

---

‘‘ယံ [Pg.199] ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌော ပရိဝဏ္ဏယီ သုစိံ,သမာဓိမာနန္တရိကညမာဟု;

သမာဓိနာ တေန သမော န ဝိဇ္ဇတိ,ဣဒမ္ပိ ဓမ္မေ ရတနံ ပဏီတံ;

ဧတေန သစ္စေန သုဝတ္ထိ ဟောတူ’’တိ. (ခု. ပါ. ၆.၅;

သု. နိ. ၂၂၈) –

«ព្រះពុទ្ធដ៏ប្រសើរ ទ្រង់សរសើរនូវសមាធិណា ថាជាធម៌ដ៏ស្អាត ពួកអ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយ ហៅសមាធិនោះថា ឲ្យផលក្នុងលំដាប់ សមាធិដទៃដែលស្មើដោយសមាធិនោះ មិនមានឡើយ សូម្បីតែព្រះធម្មរតនៈនេះ ក៏ជារតនៈដ៏ឧត្តម ព្រោះពាក្យសច្ចៈនេះ សូមសេចក្តីសួស្តីកើតមានឡើង»។

---

ဧဝံ ဧကဒေသေန ဓမ္မဂုဏေ လိခိတွာ တတိယံ သံဃရတနံ ထောမေန္တော – ‘‘သုပ္ပဋိပန္နော ဘဂဝတော သာဝကသံဃော…ပေ… ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿာ’’တိ. ‘‘ကုလပုတ္တာ နာမ သတ္ထု ဓမ္မကထံ သုတွာ ဧဝံ နိက္ခမိတွာ ပဗ္ဗဇန္တိ, ကေစိ သေတစ္ဆတ္တံ ပဟာယ ပဗ္ဗဇန္တိ, ကေစိ ဥပရဇ္ဇံ, ကေစိ သေနာပတိဋ္ဌာနာဒီနိ ပဟာယ ပဗ္ဗဇန္တိ. ပဗ္ဗဇိတွာ စ ပန ဣမဉ္စ ပဋိပတ္တိံ ပူရေန္တီ’’တိ စူဠသီလမဇ္ဈိမသီလမဟာသီလာဒီနိ ဧကဒေသေန လိခိတွာ ဆဒွါရသံဝရံ သတိသမ္ပဇညံ စတုပစ္စယသန္တောသံ နဝဝိဓံ သေနာသနံ, နီဝရဏပ္ပဟာနံ ပရိကမ္မံ ဈာနာဘိညာ အဋ္ဌတိံသ ကမ္မဋ္ဌာနာနိ ယာဝ အာသဝက္ခယာ ဧကဒေသေန လိခိ, သောဠသဝိဓံ အာနာပါနဿတိကမ္မဋ္ဌာနံ ဝိတ္ထာရေနေဝ လိခိတွာ ‘‘သတ္ထု သာဝကသံဃော နာမ ဧဝရူပေဟိ စ ဂုဏေဟိ သမန္နာဂတော.

កាលទ្រង់ចារព្រះធម្មគុណដោយសង្ខេបយ៉ាងនេះហើយ ទើបទ្រង់ចារសរសើរព្រះសង្ឃរតនៈជាលំដាប់ទីបីថា «ព្រះសង្ឃជាសាវកនៃព្រះដ៏មានព្រះភាគ លោកប្រតិបត្តិល្អហើយ...បេ... ជាបុញ្ញក្ខេត្តនៃលោក»។ «ពួកកុលបុត្រ កាលបានស្តាប់ធម្មកថារបស់ព្រះសាស្តាហើយ តែងចេញទៅបួសយ៉ាងនេះ ខ្លះលះបង់ស្វេតច្ឆត្រហើយបួស ខ្លះលះបង់តំណែងឧបរាជ ខ្លះលះបង់តំណែងសេនាបតីជាដើមហើយបួស។ លុះបួសហើយ តែងបំពេញនូវសេចក្តីប្រតិបត្តិទាំងឡាយនេះ» រួចទ្រង់ចារចូឡសីល មជ្ឈិមសីល មហាសីលជាដើមដោយសង្ខេប ទ្រង់ចារការសង្រួមក្នុងទ្វារទាំង៦ សតិសម្បជញ្ញៈ សេចក្តីសន្តោសក្នុងបច្ច័យ៤ សេនាសនៈ ៩ ប្រការ ការលះបង់នីវរណៈ បរិកម្ម ឈាន អភិញ្ញា និងកម្មដ្ឋាន ៣៨ ប្រការ រហូតដល់ការអស់ទៅនៃអាសវៈដោយសង្ខេប រួចទ្រង់ចារអាណាបាណសតិកម្មដ្ឋាន ១៦ ប្រការដោយពិស្តារ ហើយចារថា «ព្រះសង្ឃសាវករបស់ព្រះសាស្តា តែងជាអ្នកបរិបូណ៌ដោយគុណទាំងឡាយមានសភាពបែបនេះ»។

---

ယေ ပုဂ္ဂလာ အဋ္ဌသတံ ပသဋ္ဌာ,စတ္တာရိ ဧတာနိ ယုဂါနိ ဟောန္တိ;

တေ ဒက္ခိဏေယျာ သုဂတဿ သာဝကာ,ဧတေသု ဒိန္နာနိ မဟပ္ဖလာနိ;

ဣဒမ္ပိ သံဃေ ရတနံ ပဏီတံ,ဧတေန သစ္စေန သုဝတ္ထိ ဟောတူ’’တိ. (ခု. ပါ. ၆.၆;

သု. နိ. ၂၂၉) –

«បុគ្គល ៨ រូប (គឺព្រះអរិយបុគ្គល ៤ គូ) ដែលពួកសប្បុរសសរសើរហើយ បុគ្គលទាំងនោះជាសាវករបស់ព្រះសុគត គួរទទួលនូវទក្ខិណាទាន ទានដែលបុគ្គលថ្វាយក្នុងលោកទាំងឡាយនោះ តែងមានផលច្រើន សូម្បីតែព្រះសង្ឃរតនៈនេះ ក៏ជារតនៈដ៏ឧត្តម ព្រោះពាក្យសច្ចៈនេះ សូមសេចក្តីសួស្តីកើតមានឡើង»។

---

ဧဝံ ဧကဒေသေန သံဃဂုဏေ လိခိတွာ – ‘‘ဘဂဝတော သာသနံ သွာက္ခာတံ နိယျာနိကံ, သစေ မယှံ သဟာယော သက္ကောတိ, နိက္ခမိတွာ ပဗ္ဗဇတူ’’တိ လိခိတွာ သုဝဏ္ဏပဋ္ဋံ သံဟရိတွာ သုခုမကမ္ဗလေန ဝေဌေတွာ သာရသမုဂ္ဂေ ပက္ခိပိတွာ တံ သမုဂ္ဂံ သုဝဏ္ဏမယေ, သုဝဏ္ဏမယံ, ရဇတမယေ ရဇတမယံ မဏိမယေ, မဏိမယံ ပဝါဠမယေ, ပဝါဠမယံ လောဟိတင်္ကမယေ, လောဟိတင်္ကမယံ မသာရဂလ္လမယေ, မသာရဂလ္လမယံ ဖလိကမယေ, ဖလိကမယံ ဒန္တမယေ, ဒန္တမယံ သဗ္ဗရတနမယေ, သဗ္ဗရတနမယံ ကိလဉ္ဇမယေ, ကိလဉ္ဇမယံ သမုဂ္ဂံ သာရကရဏ္ဍကေ ဌပေသိ.

កាលទ្រង់ចារព្រះសង្ឃគុណដោយសង្ខេបយ៉ាងនេះហើយ ទើបទ្រង់ចារថា «ព្រះសាសនារបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ជាធម៌ដែលទ្រង់សម្តែងទុកល្អហើយ ជាធម៌នាំសត្វឲ្យចេញចាកទុក្ខ បើសិនជាព្រះសហាយរបស់អាត្មាអញអាចធ្វើបាន សូមយាងចេញទៅបួសចុះ»។ លុះចាររួចហើយ ទ្រង់មូរដុំបន្ទះមាសនោះ រុំដោយសំពត់កម្ពលដ៏ម៉ដ្ឋ រួចដាក់ក្នុងប្រអប់ខ្លឹមចន្ទន៍ រួចដាក់ប្រអប់នោះក្នុងប្រអប់មាស ដាក់ប្រអប់មាសក្នុងប្រអប់ប្រាក់ ដាក់ប្រអប់ប្រាក់ក្នុងប្រអប់កែវមណី ដាក់ប្រអប់កែវមណីក្នុងប្រអប់កែវប្រពាឡ ដាក់ប្រអប់កែវប្រពាឡក្នុងប្រអប់កែវទទឹម ដាក់ប្រអប់កែវទទឹមក្នុងប្រអប់កែវមសារគល្លៈ ដាក់ប្រអប់កែវមសារគល្លៈក្នុងប្រអប់កែវផលិក ដាក់ប្រអប់កែវផលិកក្នុងប្រអប់ភ្លុកដំរី ដាក់ប្រអប់ភ្លុកដំរីក្នុងប្រអប់រតនៈគ្រប់យ៉ាង ដាក់ប្រអប់រតនៈគ្រប់យ៉ាងក្នុងប្រអប់ដែលធ្វើដោយបន្ទះឫស្សី រួចដាក់ប្រអប់ឫស្សីនោះក្នុងកោដ្ឋខ្លឹមចន្ទន៍។

---

ပုန [Pg.200] သာရကရဏ္ဍကံ သုဝဏ္ဏကရဏ္ဍကေတိ ပုရိမနယေနေဝ ဟရိတွာ သဗ္ဗရတနမယံ ကရဏ္ဍကံ ကိလဉ္ဇမယေ ကရဏ္ဍကေ ဌပေသိ. တတော ကိလဉ္ဇမယံ ကရဏ္ဍကံ သာရမယပေဠာယာတိ ပုန ဝုတ္တနယေနေဝ ဟရိတွာ သဗ္ဗရတနမယံ ပေဠံ ကိလဉ္ဇမယပေဠာယ ဌပေတွာ ဗဟိ ဝတ္ထေန ဝေဌေတွာ ရာဇမုဒ္ဒိကာယ လဉ္ဆေတွာ အမစ္စေ အာဏာပေသိ – ‘‘မမ အာဏာပဝတ္တိဋ္ဌာနေ မဂ္ဂံ အလင်္ကာရာပေထ မဂ္ဂေါ အဋ္ဌုသဘဝိတ္ထတော ဟောတု, စတုဥသဘဋ္ဌာနံ သောဓိတမတ္တကမေဝ ဟောတု, မဇ္ဈေ စတုဥသဘံ ရာဇာနုဘာဝေန ပဋိယာဒေထာ’’တိ. တတော မင်္ဂလဟတ္ထိံ အလင်္ကာရာပေတွာ တဿ ဥပရိ ပလ္လင်္ကံ ပညပေတွာ သေတစ္ဆတ္တံ ဥဿာပေတွာ နဂရဝီထိယော သိတ္တသမ္မဋ္ဌာ သမုဿိတဒ္ဓဇပဋာကာ ကဒလိပုဏ္ဏဃဋဂန္ဓဓူမပုပ္ဖာဒီဟိ သုပ္ပဋိမဏ္ဍိတာ ကာရေတွာ ‘‘အတ္တနော အတ္တနော ဝိသယပ္ပဒေသေ ဧဝရူပံ ပူဇံ ကာရေန္တူ’’တိ အန္တရဘောဂိကာနံ ဇဝနဒူတေ ပေသေတွာ သယံ သဗ္ဗာလင်္ကာရေန အလင်္ကရိတွာ – ‘‘သဗ္ဗတာဠာဝစရသမ္မိဿဗလကာယပရိဝုတော ပဏ္ဏာကာရံ ပေသေမီ’’တိ အတ္တနော ဝိသယပရိယန္တံ ဂန္တွာ အမစ္စဿ မုခသာသနံ အဒါသိ – ‘‘တာတ မယှံ သဟာယော ပုက္ကုသာတိ ဣမံ ပဏ္ဏာကာရံ ပဋိစ္ဆန္တော ဩရောဓမဇ္ဈေ အပဋိစ္ဆိတွာ ပါသာဒံ အာရုယှ ပဋိစ္ဆတူ’’တိ. ဧဝံ သာသနံ ဒတွာ ပစ္စန္တဒေသံ သတ္ထာ ဂစ္ဆတီတိ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ဝန္ဒိတွာ နိဝတ္တိ. အန္တရဘောဂိကာ တေနေဝ နိယာမေန မဂ္ဂံ ပဋိယာဒေတွာ ပဏ္ဏာကာရံ နယိံသု.

ជាថ្មីម្តងទៀត ទ្រង់យកកោដ្ឋខ្លឹមចន្ទន៍នោះ ទៅដាក់ក្នុងកោដ្ឋមាស តាមលំដាប់លំដោយដូចមុន រហូតដល់កោដ្ឋរតនៈគ្រប់យ៉ាង រួចដាក់ក្នុងកោដ្ឋឫស្សី។ បន្ទាប់មក ទ្រង់យកកោដ្ឋឫស្សីនោះ ទៅដាក់ក្នុងហឹបខ្លឹមចន្ទន៍ តាមលំដាប់លំដោយដូចដែលបានពោលមកហើយ រហូតដល់ហឹបរតនៈគ្រប់យ៉ាង រួចដាក់ក្នុងហឹបឫស្សី រួចរុំព័ទ្ធខាងក្រៅដោយសំពត់ វាយត្រាព្រះរាជលញ្ឆករ រួចបង្គាប់ពួកអាមាត្យថា «ចូរពួកអ្នកតុបតែងផ្លូវក្នុងដែនអំណាចរបស់អាត្មាអញ ឲ្យផ្លូវនោះមានទទឹង ៨ ឧសភៈ ត្រង់កន្លែង ៤ ឧសភៈ គ្រាន់តែបោសសម្អាតឲ្យស្អាតទៅបានហើយ ចំណែកឯទទឹង ៤ ឧសភៈចំកណ្តាល ចូររៀបចំដោយព្រះរាជានុភាព»។ បន្ទាប់មក ទ្រង់ឲ្យគេតុបតែងដំរីមង្គល រៀបចំបល្ល័ង្កពីលើដំរីនោះ លើកស្វេតច្ឆត្រ រួចឲ្យគេបោសច្រាសស្រោចទឹកតាមដងវិថីក្នុងក្រុង លើកទង់ជ័យនិងទង់បដាកា តុបតែងយ៉ាងល្អដោយដើមចេក ឆ្នាំងទឹកពេញ គ្រឿងក្រអូប ផ្សែងអប់ និងផ្កាជាដើម រួចទ្រង់ចាត់រាជទូតលឿនរហ័ស ទៅប្រាប់ពួកអន្តរភោគិកៈថា «ចូរធ្វើការបូជាបែបនេះក្នុងដែនដីរៀងៗខ្លួនចុះ»។ ចំណែកព្រះអង្គឯង ទ្រង់គ្រឿងអលង្ការគ្រប់យ៉ាង ហែហមដោយកងទ័ពព្រមទាំងតូរ្យតន្ត្រីគ្រប់ប្រភេទ ទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «អាត្មាអញនឹងបញ្ជូនគ្រឿងបណ្ណាការទៅ» រួចយាងទៅដល់ព្រំប្រទល់ដែនរបស់ព្រះអង្គ ទើបប្រគល់រាជសារផ្ទាល់ព្រះឱស្ឋទៅឲ្យអាមាត្យថា «នែអ្នក! កាលបើព្រះសហាយបុគ្កុសាតិរបស់អាត្មាអញ ទទួលគ្រឿងបណ្ណាការនេះ សូមកុំទទួលនៅកណ្តាលពួកស្រីស្នំឡើយ ចូរឡើងទៅលើប្រាសាទសិន សឹមទទួល»។ លុះទ្រង់ប្រគល់រាជសារយ៉ាងនេះហើយ ទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «ព្រះសាស្តាយាងទៅកាន់បច្ចន្តប្រទេសហើយ» រួង់ទ្រង់ថ្វាយបង្គំដោយបញ្ចបតិដ្ឋិតហើយយាងត្រឡប់មកវិញ។ ពួកអន្តរភោគិកៈ ក៏បានរៀបចំផ្លូវតាមលំដាប់នោះ រួចនាំយកគ្រឿងបណ្ណាការទៅ។

---

ပုက္ကုသာတိပိ အတ္တနော ရဇ္ဇသီမတော ပဋ္ဌာယ တေနေဝ နိယာမေန မဂ္ဂံ ပဋိယာဒေတွာ နဂရံ အလင်္ကာရာပေတွာ ပဏ္ဏာကာရဿ ပစ္စုဂ္ဂမနံ အကာသိ. ပဏ္ဏာကာရော တက္ကသီလံ ပါပုဏန္တော ဥပေါသထဒိဝသေ ပါပုဏိ, ပဏ္ဏာကာရံ ဂဟေတွာ ဂတအမစ္စောပိ ရညော ဝုတ္တသာသနံ အာရောစေသိ. ရာဇာ တံ သုတွာ ပဏ္ဏာကာရေန သဒ္ဓိံ အာဂတာနံ ကတ္တဗ္ဗကိစ္စံ ဝိစာရေတွာ ပဏ္ဏာကာရံ အာဒါယ ပါသာဒံ အာရုယှ ‘‘မာ ဣဓ ကောစိ ပဝိသတူ’’တိ ဒွါရေ အာရက္ခံ ကာရေတွာ သီဟပဉ္ဇရံ ဝိဝရိတွာ ပဏ္ဏာကာရံ ဥစ္စာသနေ ဌပေတွာ သယံ နီစာသနေ နိသိန္နော လဉ္ဆနံ ဘိန္ဒိတွာ နိဝါသနံ အပနေတွာ ကိလဉ္ဇပေဠတော ပဋ္ဌာယ အနုပုဗ္ဗေန ဝိဝရန္တော သာရမယံ သမုဂ္ဂံ ဒိသွာ စိန္တေသိ – ‘‘မဟာပရိဟာရော နာယံ အညဿ ရတနဿ ဘဝိဿတိ, အဒ္ဓါ မဇ္ဈိမဒေသေ သောတဗ္ဗယုတ္တကံ ရတနံ ဥပ္ပန္န’’န္တိ. အထ တံ သမုဂ္ဂံ ဝိဝရိတွာ ရာဇလဉ္ဆနံ ဘိန္ဒိတွာ သုခုမကမ္ဗလံ ဥဘတော ဝိယူဟိတွာ သုဝဏ္ဏပဋ္ဋံ အဒ္ဒသ.

សូម្បីព្រះបាទបុគ្កុសាតិ ក៏ទ្រង់បង្គាប់ឲ្យរៀបចំផ្លូវតាំងពីព្រំប្រទល់ដែនរបស់ព្រះអង្គមក តាមលំដាប់លំដោយនោះដែរ រួចឲ្យគេតុបតែងទីក្រុង ហើយធ្វើការទទួលគ្រឿងបណ្ណាការ។ គ្រឿងបណ្ណាការនោះ បានទៅដល់ក្រុងតក្កសិលា ចំថ្ងៃឧបោសថ។ អាមាត្យដែលនាំយកគ្រឿងបណ្ណាការទៅនោះ ក៏បានក្រាបបង្គំទូលរាជសារដែលព្រះរាជាបានត្រាស់ទុក។ ព្រះរាជាលុះបានព្រះសណ្ដាប់ហើយ ទ្រង់ចាត់ចែងកិច្ចការដែលត្រូវធ្វើចំពោះពួកអាមាត្យដែលមកជាមួយគ្រឿងបណ្ណាការ រួចទ្រង់យកគ្រឿងបណ្ណាការយាងឡើងទៅកាន់ប្រាសាទ ត្រាស់បង្គាប់ឲ្យយាមទ្វារថា «កុំឲ្យនរណាម្នាក់ចូលមកទីនេះឡើយ» រួចទ្រង់បើកបង្អួចសីហបញ្ជរ ដាក់គ្រឿងបណ្ណាការលើទីដ៏ខ្ពស់ ចំណែកព្រះអង្គឯងគង់លើទីដ៏ទាប ទ្រង់កាត់ត្រាព្រះរាជលញ្ឆករ ដោះសំពត់រុំចេញ រួចបើកជាលំដាប់តាំងពីហឹបឫស្សីទៅ។ លុះទ្រង់ទតឃើញប្រអប់ខ្លឹមចន្ទន៍ ទើបទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «ការរៀបចំដ៏ធំធេងបែបនេះ មិនមែនសម្រាប់រតនៈដទៃឡើយ ពិតណាស់ រតនៈដែលគួរស្ដាប់បានកើតឡើងហើយក្នុងមជ្ឈិមប្រទេស»។ បន្ទាប់មក ទ្រង់បើកប្រអប់នោះ កាត់ត្រាព្រះរាជលញ្ឆករ វែកសំពត់កម្ពលដ៏ម៉ដ្ឋចេញទាំងសងខាង ក៏បានទតឃើញបន្ទះមាសនោះឯង។

---

သော [Pg.201] တံ ပသာရေတွာ – ‘‘မနာပါနိ ဝတ အက္ခရာနိ သမသီသာနိ သမပန္တီနိ စတုရဿာနီ’’တိအာဒိတော ပဋ္ဌာယ ဝါစေတုံ အာရဘိ. တဿ – ‘‘ဣဓ တထာဂတော လောကေ ဥပ္ပန္နော’’တိ ဗုဒ္ဓဂုဏေ ဝါစေန္တဿ ဗလဝသောမနဿံ ဥပ္ပဇ္ဇိ, နဝနဝုတိလောမကူပသဟဿာနိ ဥဒ္ဓဂ္ဂလောမာနိ အဟေသုံ. အတ္တနော ဌိတဘာဝံ ဝါ နိသိန္နဘာဝံ ဝါ န ဇာနာတိ. အထဿ – ‘‘ကပ္ပကောဋိသတသဟဿေဟိပိ ဧတံ ဒုလ္လဘသာသနံ သဟာယံ နိဿာယ သောတုံ လဘာမီ’’တိ ဘိယျော ဗလဝပီတိ ဥဒပါဒိ. သော ဟိ ဥပရိ ဝါစေတုံ အသက္ကောန္တော ယာဝ ပီတိဝေဂပဿဒ္ဓိယာ နိသီဒိတွာ ပရတော – ‘‘သွာက္ခာတော ဘဂဝတာ ဓမ္မော’’တိ ဓမ္မဂုဏေ အာရဘိ. တတြာပိဿ တထေဝ အဟောသိ. သော ပုန ယာဝ ပီတိဝေဂပဿဒ္ဓိယာ နိသီဒိတွာ ပရတော ‘‘သုပ္ပဋိပန္နော’’တိ သံဃဂုဏေ အာရဘိ. တတြာပိဿ တထေဝ အဟောသိ. အထ သဗ္ဗပရိယန္တေ အာနာပါနဿတိကမ္မဋ္ဌာနံ ဝါစေတွာ စတုက္ကပဉ္စကဇ္ဈာနာနိ နိဗ္ဗတ္တေသိ, သော ဈာနသုခေနေဝ ဝီတိနာမေသိ. အညော ကောစိ ဒဋ္ဌုံ န လဘတိ, ဧကောဝ စူဠုပဋ္ဌာကော ပဝိသတိ. ဧဝံ အဒ္ဓမာသမတ္တံ ဝီတိနာမေသိ.

ស្តេចនោះ លាតសន្ធឹងនូវសន្លឹកមាសនោះហើយ ក៏ចាប់ផ្ដើមអានតាំងពីដើមមកថា «អក្សរទាំងឡាយ គួរជាទីគាប់ចិត្តពិតណាស់ មានក្បាលស្មើគ្នា មានជួរស្មើគ្នា មានជ្រុងបួន»។ កាលដែលស្តេចនោះកំពុងអាននូវព្រះពុទ្ធគុណថា «ព្រះតថាគតកើតឡើងហើយក្នុងលោកនេះ» សោមនស្សដ៏ខ្លាំងក្លាក៏កើតឡើង រោមប្រាំបួនម៉ឺនរន្ធក៏ព្រឺព្រួចឡើងលើ។ ទ្រង់មិនដឹងនូវភាពដែលខ្លួនកំពុងឈរ ឬកំពុងអង្គុយឡើយ។ លំដាប់នោះ បីតិដ៏ខ្លាំងក្លាក៏កើតឡើងដល់ស្តេចនោះក្រៃលែង ដោយទ្រង់គិតថា «សូម្បីក្នុងសែនកោដិកប្ប ព្រះសាសនាដែលក្របាននេះ អាត្មាអញក៏បានដើម្បីស្ដាប់ ដោយអាស្រ័យនឹងសម្លាញ់»។ ព្រោះថា ស្តេចនោះមិនអាចនឹងអានទៅខាងលើទៀតបាន ក៏អង្គុយចាំរហូតដល់ការស្ងប់រំងាប់នៃកម្លាំងបីតិ បន្ទាប់មក ក៏ចាប់ផ្ដើមអាននូវព្រះធម្មគុណថា «ព្រះធម៌ដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្ដែងទុកល្អហើយ»។ ក្នុងធម្មគុណនោះ សេចក្ដីនោះក៏មានដល់ស្ដេចនោះដូច្នោះដែរ។ ស្តេចនោះក៏អង្គុយចាំរហូតដល់ការស្ងប់រំងាប់នៃកម្លាំងបីតិជាថ្មីទៀត បន្ទាប់មក ក៏ចាប់ផ្ដើមអាននូវព្រះសង្ឃគុណថា «ព្រះសង្ឃសាវ័ក... ជាអ្នកប្រតិបត្តិល្អហើយ»។ ក្នុងសង្ឃគុណនោះ សេចក្ដីនោះក៏មានដល់ស្ដេចនោះដូច្នោះដែរ។ លុះដល់ចុងបំផុតនៃអក្សរទាំងអស់ ក៏អាននូវអានាបានស្សតិកម្មដ្ឋាន ហើយញ៉ាំងចតុត្ថជ្ឈាន និងបញ្ចមជ្ឈានឲ្យកើតឡើង ទ្រង់ញ៉ាំងកាលឲ្យកន្លងទៅដោយសុខកើតអំពីឈាននោះឯង។ អ្នកដទៃណាមួយមិនបានដើម្បីឃើញឡើយ មានតែឧបដ្ឋាកតូចម្នាក់ប៉ុណ្ណោះដែលចូលទៅ។ ទ្រង់ញ៉ាំងកាលឲ្យកន្លងទៅអស់ប្រមាណកន្លះខែយ៉ាងនេះ។

---

နာဂရာ ရာဇင်္ဂဏေ သန္နိပတိတွာ ဥက္ကုဋ္ဌိံ အကံသု ‘‘ပဏ္ဏာကာရံ ပဋိစ္ဆိတဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ဗလဒဿနံ ဝါ နာဋကဒဿနံ ဝါ နတ္ထိ, ဝိနိစ္ဆယဒါနံ နတ္ထိ, ရာဇာ သဟာယေန ပဟိတံ ပဏ္ဏာကာရံ ယဿိစ္ဆတိ တဿ ဒဿေတု, ရာဇာနော နာမ ဧကစ္စဿ ပဏ္ဏာကာရဝသေနပိ ဝဉ္စေတွာ ရဇ္ဇံ အတ္တနော ကာတုံ ဝါယမန္တိ. ကိံ နာမ အမှာကံ ရာဇာ ကရောတီ’’တိ? ရာဇာ ဥက္ကုဋ္ဌိသဒ္ဒံ သုတွာ – ‘‘ရဇ္ဇံ နု ခေါ ဓာရေမိ, ဥဒါဟု သတ္ထာရ’’န္တိ စိန္တေသိ. အထဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ရဇ္ဇကာရိတအတ္တဘာဝေါ နာမ နေဝ ဂဏကေန, န ဂဏကမဟာမတ္တေန ဂဏေတုံ သက္ကော. သတ္ထုသာသနံ ဓာရေဿာမီ’’တိ သယနေ ဌပိတံ အသိံ ဂဟေတွာ ကေသေ ဆိန္ဒိတွာ သီဟပဉ္ဇရံ ဝိဝရိတွာ – ‘‘ဧတံ ဂဟေတွာ ရဇ္ဇံ ကာရေထာ’’တိ သဒ္ဓိံ စူဠာမဏိနာ ကေသကလာပံ ပရိသမဇ္ဈေ ပါတေသိ, မဟာဇနော တံ ဥက္ခိပိတွာ – ‘‘သဟာယကသန္တိကာ လဒ္ဓပဏ္ဏာကာရာ နာမ ရာဇာနော တုမှာဒိသာ ဟောန္တိ ဒေဝါ’’တိ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ ဝိရဝိ. ရညောပိ ဒွင်္ဂုလမတ္တံ ကေသမဿု အဟောသိ. ဗောဓိသတ္တဿ ပဗ္ဗဇ္ဇာသဒိသမေဝ ကိရ ဇာတံ.

ពួកអ្នកនគរប្រជុំគ្នាក្នុងទីធ្លាព្រះបរមរាជវាំង ហើយធ្វើការស្រែកហ៊ោឡើងថា «ចាប់តាំងពីថ្ងៃដែលទទួលបណ្ណាការមក ការទតមើលកងទ័ពក្ដី ការទតមើលរបាំក្ដី មិនមានឡើយ ការកាត់សេចក្ដីក៏មិនមាន ព្រះរាជាទ្រង់សព្វព្រះហឫទ័យនឹងបណ្ណាការដែលសម្លាញ់បញ្ជូនមកនោះ ដល់បុគ្គលណា ចូរប្រគល់ឲ្យបុគ្គលនោះចុះ ធម្មតាព្រះរាជាទាំងឡាយ តែងព្យាយាមបោកបញ្ឆោតសូម្បីដោយសារបណ្ណាការ ដើម្បីធ្វើរាជសម្បត្តិឲ្យជារបស់ខ្លួន តើព្រះរាជារបស់យើងកំពុងធ្វើអ្វី?»។ ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់សំឡេងសម្រែកនោះហើយ ក៏ទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «តើអាត្មាអញគួររក្សារាជសម្បត្តិ ឬក៏រក្សាព្រះសាស្តា?»។ លំដាប់នោះ ព្រះតម្រិះនេះបានមានដល់ស្ដេចនោះថា «ភាពជាអ្នកគ្រប់គ្រងរាជសម្បត្តិ គឺសូម្បីតែអ្នកគណនា ឬមហាមាត្យអ្នកគណនាក៏មិនអាចគណនាបានឡើយ អាត្មាអញនឹងរក្សានូវព្រះសាសនារបស់ព្រះសាស្តា» គិតយ៉ាងនេះហើយ ក៏កាន់យកព្រះខ័នដែលតម្កល់ទុកលើព្រះសយនា កាត់ព្រះកេសា បើកព្រះសីហបញ្ជរ ហើយចោលនូវកំប៉ោយព្រះកេសាជាមួយព្រះចូឡាមណីទៅក្នុងកណ្ដាលជំនុំជន ដោយមានព្រះរាជឱង្ការថា «ចូរអ្នកទាំងឡាយកាន់យករបស់នេះហើយគ្រប់គ្រងរាជសម្បត្តិចុះ»។ មហាជនលើកឡើងនូវកំប៉ោយព្រះកេសានោះហើយ ក៏ទ្រហោយំឡើងព្រមគ្នាតែម្ដងថា «បពិត្រព្រះសម្មតិទេវ ព្រះរាជាទាំងឡាយដែលបានទទួលបណ្ណាការអំពីសំណាក់សម្លាញ់ តើមានសភាពដូចជាព្រះអង្គដែរឬ?»។ ព្រះកេសា និងព្រះមាសុរបស់ព្រះរាជាក៏មានប្រវែងប្រមាណពីរធ្នាប់។ ឮថា ការសាងផ្នួសនោះមានសភាពដូចជាការសាងផ្នួសរបស់ព្រះពោធិសត្វដូច្នោះឯង។

---

တတော [Pg.202] စူဠုပဋ္ဌာကံ ပေသေတွာ အန္တရာပဏာ ဒွေ ကာသာယဝတ္ထာနိ မတ္တိကာပတ္တဉ္စ အာဟရာပေတွာ – ‘‘ယေ လောကေ အရဟန္တော, တေ ဥဒ္ဒိဿ မယှံ ပဗ္ဗဇ္ဇာ’’တိ သတ္ထာရံ ဥဒ္ဒိဿ ဧကံ ကာသာဝံ နိဝါသေတွာ ဧကံ ပါရုပိတွာ ပတ္တံ ဝါမအံသကူဋေ ကတွာ ကတ္တရဒဏ္ဍံ ဂဟေတွာ – ‘‘သောဘတိ နု ခေါ မေ ပဗ္ဗဇ္ဇာ နော ဝါ’’တိ မဟာတလေ ကတိပယဝါရေ အပရာပရံ စင်္ကမိတွာ – ‘‘သောဘတိ မေ ပဗ္ဗဇ္ဇာ’’တိ ဒွါရံ ဝိဝရိတွာ ပါသာဒါ ဩတရိ. ဩတရန္တံ ပန နံ တီသု ဒွါရေသု ဌိတနာဋကာဒီနိ ဒိသွာပိ န သဉ္ဇာနိံသု. ‘‘ဧကော ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ အမှာကံ ရညော ဓမ္မကထံ ကထေတုံ အာဂတော’’တိ ကိရ စိန္တယိံသု. ဥပရိပါသာဒံ ပန အာရုယှ ရညော ဌိတနိသိန္နဋ္ဌာနာနိ ဒိသွာ ရာဇာ ဂတောတိ ဉတွာ သမုဒ္ဒမဇ္ဈေ ဩသီဒမာနာယ နာဝါယ ဇနော ဝိယ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ ဝိရဝိံသု. ကုလပုတ္တံ ဘူမိတလံ ဩတိဏ္ဏမတ္တံ အဋ္ဌာရသသေနိယော သဗ္ဗေ နာဂရာ ဗလကာယာ စ ပရိဝါရေတွာ မဟာဝိရဝံ ဝိရဝိံသု. အမစ္စာပိ တံ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘ဒေဝ မဇ္ဈိမဒေသရာဇာနော နာမ ဗဟုမာယာ, သာသနံ ပေသေတွာ ဗုဒ္ဓရတနံ နာမ လောကေ ဥပ္ပန္နံ ဝါ နော ဝါတိ ဉတွာ ဂမိဿထ, နိဝတ္တထ ဒေဝါ’’တိ. သဒ္ဒဟာမဟံ မယှံ သဟာယကဿ, တဿ မယာ သဒ္ဓိံ ဒွေဇ္ဈဝစနံ နာမ နတ္ထိ, တိဋ္ဌထ တုမှေတိ. တေ အနုဂစ္ဆန္တိယေဝ.

បន្ទាប់ពីនោះមក ទ្រង់ចាត់ចែងឧបដ្ឋាកតូចឲ្យទៅនាំយកសំពត់កាសាយៈពីរ និងសំបកដីដុតអំពីផ្សារមក ហើយទ្រង់ឧទ្ទិសចំពោះព្រះសាស្តាថា «ការបួសរបស់អាត្មាអញ គឺឧទ្ទិសចំពោះព្រះអរហន្តទាំងឡាយណាដែលមានក្នុងលោក» រួចស្លៀកសំពត់កាសាយៈមួយ ដណ្ដប់មួយ ពាក់សំបកដីលើស្មាខាងឆ្វេង កាន់យកឈើច្រត់ ហើយទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «តើការបួសរបស់អាត្មាអញសមរម្យដែរឬទេ?» រួចចង្ក្រមទៅមកពីរបីដងលើផ្ទៃប្រាសាទដ៏ធំ ហើយគិតថា «ការបួសរបស់អាត្មាអញសមរម្យហើយ» ក៏បើកទ្វារចុះចាកប្រាសាទទៅ។ ចំណែកឯពួកស្រីរបាំជាដើមដែលឈរនៅទ្វារទាំងបី ទោះបីឃើញទ្រង់កំពុងចុះមក ក៏មិនស្គាល់ឡើយ។ ឮថា ពួកនាងគិតយ៉ាងនេះថា «ព្រះបច្ចេកពុទ្ធមួយព្រះអង្គ យាងមកដើម្បីសម្ដែងធម៌ដល់ព្រះរាជារបស់យើង»។ លុះពួកនាងឡើងទៅលើប្រាសាទ ឃើញកន្លែងឈរនិងកន្លែងអង្គុយរបស់ព្រះរាជា ដឹងថាព្រះរាជាយាងទៅបាត់ហើយ ក៏ទ្រហោយំឡើងព្រមគ្នាតែម្ដង ដូចជាជនទាំងឡាយក្នុងសំពៅដែលកំពុងលិចកណ្ដាលមហាសមុទ្រដូច្នោះឯង។ លុះកុលបុត្រចុះមកដល់ផ្ទៃដីភ្លាម ពួកសេនាទាំងដប់ប្រាំបីក្រុម ព្រមទាំងអ្នកនគរ និងកងពលទាំងអស់ ក៏ចោមរោមហើយទ្រហោយំយ៉ាងខ្លាំង។ សូម្បីពួកអាមាត្យក៏ក្រាបបង្គំទូលទ្រង់យ៉ាងនេះថា «បពិត្រព្រះសម្មតិទេវ ធម្មតាព្រះរាជាទាំងឡាយក្នុងមជ្ឈិមប្រទេស តែងមានមាយាច្រើន សូមព្រះអង្គបញ្ជូនរាជសារទៅស៊ើបសួរឲ្យដឹងថា ព្រះពុទ្ធរតនៈកើតឡើងក្នុងលោកពិតមែនឬមិនមែនសិន សឹមយាងទៅ សូមព្រះអង្គត្រឡប់មកវិញចុះ បពិត្រព្រះសម្មតិទេវ»។ ព្រះរាជាមានព្រះរាជឱង្ការថា «អាត្មាអញជឿជាក់លើសម្លាញ់របស់អាត្មាអញ ពាក្យជាពីរ (ពាក្យកុហក) រវាងសម្លាញ់នោះនិងអាត្មាអញ មិនមានឡើយ អ្នកទាំងឡាយចូរនៅទីនេះចុះ»។ ពួកអាមាត្យទាំងនោះក៏នៅតែដើរតាមដដែល។

---

ကုလပုတ္တော ကတ္တရဒဏ္ဍေန လေခံ ကတွာ – ‘‘ဣဒံ ရဇ္ဇံ ကဿာ’’တိ အာဟ? တုမှာကံ ဒေဝါတိ. ယော ဣမံ လေခံ အန္တရံ ကရောတိ, ရာဇာဏာယ ကာရေတဗ္ဗောတိ. မဟာဇနကဇာတကေ ဗောဓိသတ္တေန ကတလေခံ သီဝလိဒေဝီ အန္တရံ ကာတုံ အဝိသဟန္တီ ဝိဝတ္တမာနာ အဂမာသိ. တဿာ ဂတမဂ္ဂေန မဟာဇနော အဂမာသိ. တံ ပန လေခံ မဟာဇနော အန္တရံ ကာတုံ န ဝိသဟိ, လေခံ ဥဿီသကံ ကတွာ ဝိဝတ္တမာနာ ဝိရဝိံသု. ကုလပုတ္တော ‘‘အယံ မေ ဂတဋ္ဌာနေ ဒန္တကဋ္ဌံ ဝါ မုခေါဒကံ ဝါ ဒဿတီ’’တိ အန္တမသော ဧကစေဋကမ္ပိ အဂ္ဂဟေတွာ ပက္ကာမိ. ဧဝံ ကိရဿ အဟောသိ ‘‘မမ သတ္ထာ စ မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခမိတွာ ဧကကောဝ ပဗ္ဗဇိတော’’တိ ဧကကောဝ အဂမာသိ. ‘‘သတ္ထု လဇ္ဇာမီ’’တိ စ – ‘‘သတ္ထာ ကိရ မေ ပဗ္ဗဇိတွာ ယာနံ နာရုဠှော’’တိ စ အန္တမသော ဧကပဋလိကမ္ပိ ဥပါဟနံ နာရုဟိ, ပဏ္ဏစ္ဆတ္တကမ္ပိ န ဓာရေသိ. မဟာဇနော ရုက္ခပါကာရဋ္ဋာလကာဒီနိ အာရုယှ ဧသ အမှာကံ ရာဇာ ဂစ္ဆတီတိ ဩလောကေသိ. ကုလပုတ္တော – ‘‘ဒူရံ ဂန္တဗ္ဗံ, န သက္ကာ ဧကေန မဂ္ဂေါ နိတ္ထရိတု’’န္တိ ဧကံ သတ္ထဝါဟံ အနုဗန္ဓိ. သုခုမာလဿ ကုလပုတ္တဿ ကဌိနတတ္တာယ [Pg.203] ပထဝိယာ ဂဆန္တဿ ပါဒတလေသု ဖောဋာ ဥဋ္ဌဟိတွာ ဘိဇ္ဇန္တိ, ဒုက္ခာ ဝေဒနာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. သတ္ထဝါဟေ ခန္ဓာဝါရံ ဗန္ဓိတွာ နိသိန္နေ ကုလပုတ္တော မဂ္ဂါ ဩက္ကမ္မ ဧကသ္မိံ ရုက္ခမူလေ နိသီဒတိ. နိသိန္နဋ္ဌာနေ ပါဒပရိကမ္မံ ဝါ ပိဋ္ဌိပရိကမ္မံ ဝါ ကတ္တာ နာမ နတ္ထိ, ကုလပုတ္တော အာနာပါနစတုတ္ထဇ္ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ မဂ္ဂဒရထကိလမထပရိဠာဟံ ဝိက္ခမ္ဘေတွာ ဈာနရတိယာ ဝီတိနာမေတိ.

កុលបុត្រគូសខ្សែបន្ទាត់ដោយឈើច្រត់ ហើយសួរថា «រាជសម្បត្តិនេះជារបស់អ្នកណា?»។ ពួកអាមាត្យក្រាបបង្គំទូលថា «ជារបស់ព្រះអង្គ បពិត្រព្រះសម្មតិទេវ»។ ព្រះរាជាមានព្រះរាជឱង្ការថា «បុគ្គលណាឆ្លងកាត់ខ្សែបន្ទាត់នេះ បុគ្គលនោះត្រូវទទួលទណ្ឌកម្មដោយរាជអាជ្ញា»។ ក្នុងមហាជនកជាតក ព្រះនាងសីវលីមិនហ៊ានឆ្លងកាត់ខ្សែបន្ទាត់ដែលព្រះពោធិសត្វគូសទុក ក៏ននៀលទៅតាមផ្លូវ。 មហាជនក៏ទៅតាមផ្លូវដែលព្រះនាងយាងទៅនោះ។ ចំណែកឯមហាជនមិនហ៊ានឆ្លងកាត់ខ្សែបន្ទាត់នោះឡើយ ក៏ធ្វើខ្សែបន្ទាត់នោះឲ្យនៅខាងលើក្បាល ហើយននៀលទ្រហោយំ។ កុលបុត្រគិតថា «អ្នកនេះនឹងប្រគេនឈើស្ទង់ ឬទឹកលុបព្រះភក្ត្រដល់អាត្មាអញក្នុងកន្លែងដែលទៅ» ដូច្នេះហើយ ក៏មិនបាននាំយកសូម្បីតែអ្នកបម្រើម្នាក់ទៅជាមួយឡើយ ហើយក៏ចេញដំណើរទៅ។ ឮថា ព្រះតម្រិះយ៉ាងនេះបានមានដល់ស្ដេចនោះថា «ព្រះសាស្តារបស់អាត្មាអញ ទ្រង់ធ្វើមហាភិនិស្ក្រមណ៍ហើយសាងផ្នួសតែព្រះអង្គឯង» គិតយ៉ាងនេះហើយ ក៏យាងទៅតែម្នាក់ឯង។ ម្យ៉ាងទៀត គិតថា «អាត្មាអញខ្មាសព្រះសាស្តា» និងគិតថា «ឮថា ព្រះសាស្តារបស់អាត្មាអញ លុះសាងផ្នួសហើយ មិនបានឡើងគង់លើយានឡើយ» សូម្បីតែទ្រនាប់ជើងជាន់តែមួយស្រទាប់ ក៏មិនបានពាក់ឡើយ សូម្បីតែឆត្រស្លឹករឹត ក៏មិនបានកាន់ឡើយ។ មហាជនឡើងលើដើមឈើ កំពែង និងប៉មយាមជាដើម សម្លឹងមើលដោយគិតថា «ព្រះរាជារបស់យើងយាងទៅនោះហើយ»។ កុលបុត្រគិតថា «អាត្មាអញត្រូវទៅផ្លូវឆ្ងាយ មិនអាចនឹងឆ្លងកាត់ផ្លូវតែម្នាក់ឯងបានឡើយ» ទើបដើរតាមក្រោយពួកក្បួនរទេះមួយ។ កាលកុលបុត្រដ៏សុខុមាល យាងទៅលើផែនដីដ៏រឹងនិងក្តៅ ពងបែកទាំងឡាយក៏កើតឡើងលើបាតជើង ហើយក៏បែកធ្លាយ ទុក្ខវេទនាក៏កើតឡើង។ កាលពួកក្បួនរទេះបោះជំរំឈប់សម្រាកហើយ កុលបុត្រក៏ចៀសចេញចាកផ្លូវ ទៅអង្គុយនៅក្រោមដើមឈើមួយ។ ក្នុងកន្លែងដែលអង្គុយនោះ មិនមានអ្នកណាម្នាក់ធ្វើការច្របាច់ជើង ឬច្របាច់ខ្នងឡើយ កុលបុត្រចូលចតុត្ថជ្ឈានមានអានាបានស្សតិជាអារម្មណ៍ កំចាត់បង់នូវសេចក្ដីក្រហាយ ភាពនឿយហត់ និងការក្តៅក្រហាយក្នុងផ្លូវ ហើយញ៉ាំងកាលឲ្យកន្លងទៅដោយតម្រេកក្នុងឈាន។

---

ပုနဒိဝသေ ဥဋ္ဌိတေ အရုဏေ သရီရပဋိဇဂ္ဂနံ ကတွာ ပုန သတ္ထဝါဟံ အနုဗန္ဓတိ. ပါတရာသကာလေ ကုလပုတ္တဿ ပတ္တံ ဂဟေတွာ ခါဒနီယံ ဘောဇနီယံ ပတ္တေ ပက္ခိပိတွာ ဒေန္တိ. တံ ဥတ္တဏ္ဍုလမ္ပိ ဟောတိ ကိလိန္နမ္ပိ သမသက္ခရမ္ပိ အလောဏာတိလောဏမ္ပိ, ကုလပုတ္တော ပဝိသနဋ္ဌာနံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ အမတံ ဝိယ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ ဧတေန နိယာမေန အဋ္ဌဟိ ဦနကာနိ ဒွေ ယောဇနသတာနိ ဂတော. ဇေတဝနဒွါရကောဋ္ဌကဿ ပန သမီပေန ဂစ္ဆန္တောပိ – ‘‘ကဟံ သတ္ထာ ဝသတီ’’တိ နာပုစ္ဆိ. ကသ္မာ? သတ္ထုဂါရဝေန စေဝ ရညော ပေသိတသာသနဝသေန စ. ရညော ဟိ – ‘‘ဣဓ တထာဂတော လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ သတ္ထာရံ ရာဇဂဟေ ဥပ္ပန္နံ ဝိယ ကတွာ သာသနံ ပေသိတံ, တသ္မာ နံ အပုစ္ဆိတွာဝ ပဉ္စစတ္တာလီသယောဇနမတ္တံ မဂ္ဂံ အတိက္ကန္တော. သော သူရိယတ္ထင်္ဂမနဝေလာယ ရာဇဂဟံ ပတွာ သတ္ထာ ကဟံ ဝသတီတိ ပုစ္ဆိ. ကုတော နု, ဘန္တေ, အာဂတောတိ? ဣတော ဥတ္တရတောတိ. သတ္ထာ တုယှံ အာဂတမဂ္ဂေ ဣတော ပဉ္စစတ္တာလီသယောဇနမတ္တေ သာဝတ္ထိ နာမ အတ္ထိ, တတ္ထ ဝသတီတိ. ကုလပုတ္တော စိန္တေသိ – ‘‘ဣဒါနိ အကာလော န သက္ကာ ဂန္တုံ, အဇ္ဇ ဣဓေဝ ဝသိတွာ သွေ သတ္ထု သန္တိကံ ဂမိဿာမီ’’တိ. တတော – ‘‘ဝိကာလေ သမ္ပတ္တပဗ္ဗဇိတာ ကဟံ ဝသန္တီ’’တိ ပုစ္ဆိ. ဣမာယ ကုမ္ဘကာရသာလာယ, ဘန္တေတိ. အထ သော တံ ကုမ္ဘကာရံ ယာစိတွာ တတ္ထ ဝါသတ္ထာယ ပဝိသိတွာ နိသီဒိ.

លុះថ្ងៃបន្ទាប់ កាលអរុណរះឡើងហើយ ធ្វើការថែទាំរាងកាយហើយ ក៏ដើរតាមក្រោយពួកក្បួនរទេះទៀត។ ក្នុងពេលអាហារពេលព្រឹក ពួកអ្នកក្បួនរទេះកាន់យកសំបកដីរបស់កុលបុត្រ ហើយដាក់នូវខាទនីយភោជនីយាហារទៅក្នុងសំបកដីនោះហើយប្រគេន។ អាហារនោះ ខ្លះក៏មិនទាន់ឆ្អិនល្អ ខ្លះក៏ជ្រាយពេក ខ្លះក៏លាយដោយគ្រួស ខ្លះក៏សាបពេក ឬប្រៃពេក កុលបុត្រពិចារណានូវផ្លូវជាទីចូលទៅ ហើយឆាន់ដូចជាទឹកអម្រឹត ដោយវិធីនេះ ទ្រង់យាងទៅកាន់ចម្ងាយផ្លូវពីររយយោជន៍ខ្វះប្រាំបីយោជន៍។ ទោះបីយាងទៅជិតខ្លោងទ្វារវត្តជេតពនក៏ដោយ ក៏មិនបានសួរថា «ព្រះសាស្តាគង់នៅទីណា?»។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះតែការគោរពចំពោះព្រះសាស្តាផង ព្រោះតែអំណាចនៃរាជសារដែលព្រះរាជាបញ្ជូនមកផង។ ព្រោះថា ព្រះរាជាបានបញ្ជូនរាជសារទៅថា «ព្រះតថាគតកើតឡើងហើយក្នុងលោកនេះ» ដោយធ្វើឲ្យយល់ថាព្រះសាស្តាកើតឡើងក្នុងក្រុងរាជគ្រឹះ ហេតុនោះ ទ្រង់មិនបានសួរឡើយ ហើយក៏យាងកន្លងហួសចម្ងាយផ្លូវប្រមាណសែសិបប្រាំយោជន៍។ លុះយាងទៅដល់ក្រុងរាជគ្រឹះក្នុងពេលព្រះអាទិត្យអស្តង្គត ក៏សួរថា «ព្រះសាស្តាគង់នៅទីណា?»។ ពួកអ្នកក្រុងសួរថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ព្រះអង្គយាងមកពីណា?»។ ព្រះរាជាតបថា «មកពីទិសខាងជើងអំពីទីនេះ»។ ពួកអ្នកក្រុងជម្រាបថា «ព្រះសាស្តាគង់នៅក្នុងក្រុងសាវត្ថី ដែលមានចម្ងាយប្រមាណសែសិបប្រាំយោជន៍អំពីទីនេះ តាមផ្លូវដែលព្រះអង្គយាងមកនោះឯង»។ កុលបុត្រក៏គិតថា «ពេលនេះជាវិកាលហើយ មិនអាចនឹងទៅបានឡើយ ថ្ងៃនេះ អាត្មាអញនឹងសម្រាកនៅទីនេះសិន ថ្ងៃស្អែកទើបនឹងទៅកាន់សំណាក់ព្រះសាស្តា»។ បន្ទាប់មក ក៏សួរថា «ពួកបព្វជិតដែលមកដល់ក្នុងពេលវិកាល តែងសម្រាកនៅទីណា?»។ ពួកអ្នកក្រុងជម្រាបថា «សម្រាកនៅក្នុងរោងជាងឆ្នាំងនេះឯង បពិត្រលោកម្ចាស់»។ លំដាប់នោះ ស្ដេចនោះក៏សុំការអនុញ្ញាតនឹងជាងឆ្នាំងនោះ ហើយចូលទៅអង្គុយសម្រាកនៅក្នុងទីនោះ។

---

ဘဂဝါပိ တံဒိဝသံ ပစ္စူသကာလေ လောကံ ဝေါလောကေန္တော ပုက္ကုသာတိံ ဒိသွာ စိန္တေသိ – ‘‘အယံ ကုလပုတ္တော သဟာယေန ပေသိတံ သာသနမတ္တကံ ဝါစေတွာ အတိရေကတိယောဇနသတိကံ မဟာရဇ္ဇံ ပဟာယ မံ ဥဒ္ဒိဿ ပဗ္ဗဇိတွာ အဋ္ဌဟိ ဦနကာနိ ဒွေ ယောဇနသတာနိ အတိက္ကမ္မ ရာဇဂဟံ ပါပုဏိဿတိ, မယိ အဂစ္ဆန္တေ ပန တီဏိ သာမညဖလာနိ အပ္ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ ဧကရတ္တိဝါသေန အနာထကာလကိရိယံ ကရိဿတိ, မယိ ပန ဂတေ [Pg.204] တီဏိ သာမညဖလာနိ ပဋိဝိဇ္ဈိဿတိ. ဇနသင်္ဂဟတ္ထာယေဝ ပန မယာ သတသဟဿကပ္ပာဓိကာနိ စတ္တာရိ အသင်္ချေယျာနိ ပါရမိယော ပူရိတာ, ကရိဿာမိ တဿ သင်္ဂဟ’’န္တိ ပါတောဝ သရီရပဋိဇဂ္ဂနံ ကတွာ ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတော သာဝတ္ထိယံ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပ္ပဋိက္ကန္တော ဂန္ဓကုဋိံ ပဝိသိတွာ မုဟုတ္တံ အတ္တဒရထကိလမထံ ပဋိပဿမ္ဘေတွာ – ‘‘ကုလပုတ္တော မယိ ဂါရဝေန ဒုက္ကရံ အကာသိ, အတိရေကယောဇနသတံ ရဇ္ဇံ ပဟာယ အန္တမသော မုခဓောဝနဒါယကမ္ပိ စေဋကံ အဂ္ဂဟေတွာ ဧကကောဝ နိက္ခန္တော’’တိ သာရိပုတ္တမဟာမောဂ္ဂလ္လာနာဒီသု ကဉ္စိ အနာမန္တေတွာ သယမေဝ အတ္တနော ပတ္တစီဝရံ ဂဟေတွာ ဧကကောဝ နိက္ခန္တော. ဂစ္ဆန္တော စ နေဝ အာကာသေ ဥပ္ပတိ, န ပထဝိံ သံခိပိ, – ‘‘ကုလပုတ္တော မမ လဇ္ဇမာနော ဟတ္ထိအဿရထသုဝဏ္ဏသိဝိကာဒီသု ဧကယာနေပိ အနိသီဒိတွာ အန္တမသော ဧကပဋလိကံ ဥပါဟနမ္ပိ အနာရုယှ ပဏ္ဏစ္ဆတ္တကမ္ပိ အဂ္ဂဟေတွာ နိက္ခန္တော, မယာပိ ပဒသာဝ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ပန စိန္တေတွာ ပဒသာဝ အဂမာသိ.

សូម្បីព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលទ្រង់សម្លឹងមើលលោកក្នុងវេលាជិតភ្លឺនៃថ្ងៃនោះ ទ្រង់ទតឃើញបុគ្កុសាតិហើយ ក៏ទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «កុលបុត្រនេះ អានត្រឹមតែរាជសារដែលសម្លាញ់បញ្ជូនទៅ លះបង់មហារាជសម្បត្តិដែលមានទំហំជាងបីរយយោជន៍ បួសឧទ្ទិសចំពោះតថាគត យាងកន្លងហួសចម្ងាយផ្លូវពីររយយោជន៍ខ្វះប្រាំបីយោជន៍ ហើយនឹងទៅដល់ក្រុងរាជគ្រឹះ កាលបើដថាគតមិនទៅទេ មិនបានចាក់ធ្លោះនូវសាមញ្ញផលទាំងបី ដោយការសម្រាកតែមួយយប់ ក៏នឹងធ្វើមរណកាលជាអ្នកមិនមានទីពឹងឡើយ តែបើដថាគតទៅ នឹងបានចាក់ធ្លោះនូវសាមញ្ញផលទាំងបី។ ម្យ៉ាងទៀត បារមីទាំងឡាយដែលតថាគតបានបំពេញអស់បួនអសង្ខេយ្យ និងសែនកប្ប ក៏ដើម្បីសង្គ្រោះដល់ជនទាំងឡាយប៉ុណ្ណោះ តថាគតនឹងធ្វើការសង្គ្រោះដល់កុលបុត្រនោះ» គិតយ៉ាងនេះហើយ ទ្រង់ថែទាំព្រះវរកាយតាំងពីព្រលឹម មានភិក្ខុសង្ឃជាបរិវារ យាងទៅបិណ្ឌបាតក្នុងក្រុងសាវត្ថី លុះត្រឡប់មកពីបិណ្ឌបាតក្នុងវេលាក្រោយភត្ត យាងចូលទៅកាន់ព្រះគន្ធកុដិ ទ្រង់រំងាប់នូវសេចក្ដីនឿយហត់នៃព្រះវរកាយមួយរំពេច ហើយទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «កុលបុត្របានធ្វើអំពើដែលធ្វើបានដោយកម្រ ព្រោះតែការគោរពចំពោះតថាគត លះបង់រាជសម្បត្តិជាងមួយរយយោជន៍ សូម្បីតែអ្នកបម្រើដែលប្រគេនទឹកលុបមុខ ក៏មិនបាននាំយកទៅឡើយ ហើយយាងចេញទៅតែម្នាក់ឯង» គិតយ៉ាងនេះហើយ មិនបានត្រាស់ប្រាប់ភិក្ខុណាមួយ មានព្រះសារីបុត្រ និងព្រះមហាមោគ្គល្លានជាដើមឡើយ ទ្រង់កាន់យកព្រះសំបកដី និងព្រះចីវរដោយព្រះអង្គឯង ហើយយាងចេញទៅតែមួយព្រះអង្គឯង。 កាលយាងទៅ ក៏មិនបានហោះទៅលើអាកាស ឬបង្រួញផែនដីឡើយ ទ្រង់ព្រះតម្រិះជាថ្មីទៀតថា «កុលបុត្រនោះខ្មាសតថាគត មិនបានគង់លើយានណាមួយ មានដំរី សេះ រទេះ និងគ្រែស្នាមាសជាដើមឡើយ សូម្បីតែទ្រនាប់ជើងជាន់តែមួយស្រទាប់ ក៏មិនបានពាក់ សូម្បីតែឆត្រស្លឹករឹត ក៏មិនបានកាន់ ហើយយាងចេញទៅ សូម្បីតថាគតក៏គួរតែយាងទៅដោយព្រះបាទាទទេដែរ» គិតយ៉ាងនេះហើយ ក៏យាងទៅដោយព្រះបាទាទទេឯង។

---

သော အသီတိ အနုဗျဉ္ဇနာနိ ဗျာမပ္ပဘာ ဗာတ္တိံသ မဟာပုရိသလက္ခဏာနီတိ ဣမံ ဗုဒ္ဓသိရိံ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ ဝလာဟကပဋိစ္ဆန္နော ပုဏ္ဏစန္ဒော ဝိယ အညတရဘိက္ခုဝေသေန ဂစ္ဆန္တော ဧကပစ္ဆာဘတ္တေနေဝ ပဉ္စစတ္တာလီသ ယောဇနာနိ အတိက္ကမ္မ သူရိယတ္ထင်္ဂမလီဝေလာယ ကုလပုတ္တေ ပဝိဋ္ဌမတ္တေယေဝ တံ ကုမ္ဘကာရသာလံ ပါပုဏိ. တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန, ပုက္ကုသာတိ, နာမ ကုလပုတ္တော ဘဂဝန္တံ ဥဒ္ဒိဿ သဒ္ဓါယ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတော, သော တသ္မိံ ကုမ္ဘကာရာဝေသနေ ပဌမံ ဝါသူပဂတော ဟောတီ’’တိ.

ព្រះដ៏មានព្រះភាគនោះ ទ្រង់បិទបាំងនូវព្រះពុទ្ធសិរីនេះ គឺអនុព្យញ្ជនៈ ៨០ និងមហាបុរិសលក្ខណៈ ៣២ ប្រការ ដែលមានព្រះរស្មីផ្សាយចេញទៅមួយព្យាម ដូចជាព្រះចន្ទពេញបូណ៌មីដែលពពកបិទបាំងទុក ហើយយាងទៅដោយភេទជាភិក្ខុមួយអង្គដ៏មិនប្រាកដ កន្លងហួសផ្លូវ ៤៥ យោជន៍ ដោយការឆាន់ចង្ហាន់មួយពេលប៉ុណ្ណោះ ក៏បានទៅដល់រោងជាងឆ្នាំងនោះ ក្នុងពេលព្រះអាទិត្យអស្តង្គត កាលបើកុលបុត្រ (ពុក្កុសាតិ) គ្រាន់តែចូលទៅហើយ។ សំដៅយកសេចក្តីនោះ ទើបមានព្រះតម្រាស់ថា «សម័យនោះឯង កុលបុត្រឈ្មោះពុក្កុសាតិ ឧទ្ទិសចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដោយសទ្ធា ហើយចេញចាកផ្ទះ ចូលទៅកាន់ផ្នួស គាត់បានចូលទៅអាស្រ័យនៅមុនគេ ក្នុងរោងជាងឆ្នាំងនោះ»។

---

ဧဝံ ဂန္တွာပိ ပန ဘဂဝါ – ‘‘အဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ’’တိ ပသယှ ကုမ္ဘကာရသာလံ အပဝိသိတွာ ဒွါရေ ဌိတောဝ ကုလပုတ္တံ ဩကာသံ ကာရေန္တော သစေ တေ ဘိက္ခူတိအာဒိမာဟ. ဥရုန္ဒန္တိ ဝိဝိတ္တံ အသမ္ဗာဓံ. ဝိဟရတာယသ္မာ ယထာသုခန္တိ ယေန ယေန ဣရိယာပထေန ဖာသု ဟောတိ, တေန တေန ယထာသုခံ အာယသ္မာ ဝိဟရတူတိ ဩကာသံ အကာသိ. အတိရေကတိယောဇနသတဉှိ ရဇ္ဇံ ပဟာယ ပဗ္ဗဇိတော ကုလပုတ္တော ပရဿ ဆဍ္ဍိတပတိတံ [Pg.205] ကုမ္ဘကာရသာလံ ကိံ အညဿ သဗြဟ္မစာရိနော မစ္ဆရာယိဿတိ. ဧကစ္စေ ပန မောဃပုရိသာ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ အာဝါသမစ္ဆရိယာဒီဟိ အဘိဘူတာ အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနေ မယှံ ကုဋိ မယှံ ပရိဝေဏန္တိ အညေသံ အဝါသာယ ပရက္ကမန္တိ. နိသီဒီတိ အစ္စန္တသုခုမာလော လောကနာထော ဒေဝဝိမာနသဒိသံ ဂန္ဓကုဋိံ ပဟာယ တတ္ထ တတ္ထ ဝိပ္ပကိဏ္ဏဆာရိကာယ ဘိန္နဘာဇနတိဏပလာသကုက္ကုဋသူကရဝစ္စာဒိသံကိလိဋ္ဌာယ သင်္ကာရဋ္ဌာနသဒိသာယ ကုမ္ဘကာရသာလာယ တိဏသန္ထာရံ သန္ထရိတွာ ပံသုကူလစီဝရံ ပညပေတွာ ဒေဝဝိမာနသဒိသံ ဒိဗ္ဗဂန္ဓသုဂန္ဓံ ဂန္ဓကုဋိံ ပဝိသိတွာ နိသီဒန္တော ဝိယ နိသီဒိ.

ទោះបីជាយាងទៅយ៉ាងនោះក៏ដោយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគមិនបានគំរាមកំហែងហើយចូលទៅកាន់រោងជាងឆ្នាំងដោយគិតថា «តថាគតជាព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ» ឡើយ ទ្រង់គ្រាន់តែឈរនៅទៀបមាត់ទ្វារ ធ្វើឱកាសដល់កុលបុត្រ ហើយត្រាស់ពាក្យមានអាទិថា «ម្នាលភិក្ខុ បើមិនជាការទាស់ចិត្តដល់អ្នកទេ...»។ ពាក្យថា Urundanti ប្រែថា ស្ងាត់ មិនចង្អៀត។ ពាក្យថា Viharatāyasmā yathāsukhaṃ សំដៅថា «សូមលោកម្ចាស់គង់នៅតាមសប្បាយ ដោយឥរិយាបថណាដែលនាំមកនូវសេចក្តីសុខស្រួលចុះ» គឺកុលបុត្របានធ្វើឱកាសថ្វាយហើយ។ ព្រោះថាកុលបុត្រដែលលះបង់រាជសម្បត្តិជាង ១០០ យោជន៍ហើយបួស តើនឹងមានសេចក្តីកំណាញ់ក្នុងរោងជាងឆ្នាំងដែលគេបោះបង់ចោលហើយ ដើម្បីអ្វីចំពោះសព្រហ្មចារីដទៃ? ប៉ុន្តែ មោឃបុរសខ្លះ បួសក្នុងសាសនាហើយ ត្រូវអាវាសមច្ឆរិយៈជាដើមគ្របសង្កត់ តែងនិយាយក្នុងទីលំនៅរបស់ខ្លួនថា «កុដិរបស់អាត្មា ទីធ្លារបស់អាត្មា» ហើយព្យាយាមមិនឲ្យអ្នកដទៃនៅឡើយ។ ពាក្យថា Nisīdi សំដៅថា ព្រះលោកនាថជាសុខុមាលជាតិយ៉ាងក្រៃលែង ទ្រង់លះបង់ព្រះគន្ធកុដិដែលប្រៀបដូចជាទេវវិមាន ហើយយាងចូលទៅគង់ក្នុងរោងជាងឆ្នាំង ដែលពោរពេញដោយផេះរាយប៉ាយ ក្អមបែក ស្មៅ ស្លឹកឈើ លាមកមាន់ លាមកជ្រូកជាដើម ដ៏សែនកខ្វក់ ដូចជាទីចាក់សម្រាម ដោយទ្រង់ក្រាលកម្រាលស្មៅ រៀបចំសង្ឃាដិប៉ង្សុកូល រួចហើយក៏គង់នៅ ហាក់បីដូចជាទ្រង់យាងចូលទៅគង់ក្នុងព្រះគន្ធកុដិដ៏មានក្លិនក្រអូបទិព្វ ប្រៀបដូចជាទេវវិមានដូច្នោះឯង។

---

ဣတိ ဘဂဝါပိ အသမ္ဘိန္နမဟာသမ္မတဝံသေ ဥပ္ပန္နော, ကုလပုတ္တောပိ ခတ္တိယဂဗ္ဘေ ဝဍ္ဎိတော. ဘဂဝါပိ အဘိနီဟာရသမ္ပန္နော, ကုလပုတ္တောပိ အဘိနီဟာရသမ္ပန္နော. ဘဂဝါပိ ရဇ္ဇံ ပဟာယ ပဗ္ဗဇိတော, ကုလပုတ္တောပိ. ဘဂဝါပိ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏော, ကုလပုတ္တောပိ. ဘဂဝါပိ သမာပတ္တိလာဘီ, ကုလပုတ္တောပိ. ဣတိ ဒွေပိ ခတ္တိယာ ဒွေပိ အဘိနီဟာရသမ္ပန္နာ ဒွေပိ ရာဇပဗ္ဗဇိတာ ဒွေပိ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏာ ဒွေပိ သမာပတ္တိလာဘိနော ကုမ္ဘကာရသာလံ ပဝိသိတွာ နိသိန္နာတိ တေဟိ ကုမ္ဘကာရသာလာ အတိဝိယ သောဘတိ, ဒွီဟိ သီဟာဒီဟိ ပဝိဋ္ဌဂုဟာဒီဟိ အာဟရိတွာ ဒီပေတဗ္ဗံ. တေသု ပန ဒွီသု ဘဂဝါ – ‘‘သုခုမာလော အဟံ ပရမသုခုမာလော ဧကပစ္ဆာဘတ္တေန ပဉ္စစတ္တာလီသ ယောဇနာနိ အာဂတော, မုဟုတ္တံ တာဝ သီဟသေယျံ ကပ္ပေတွာ မဂ္ဂဒရထံ ပဋိပဿမ္ဘေမီ’’တိ စိတ္တမ္ပိ အနုပ္ပာဒေတွာ နိသီဒန္တောဝ ဖလသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇိ. ကုလပုတ္တောပိ – ‘‘ဒွါနဝုတိယောဇနသတံ အာဂတောမှိ, မုဟုတ္တံ တာဝ နိပဇ္ဇိတွာ မဂ္ဂဒရထံ ဝိနောဒေမီ’’တိ စိတ္တံ အနုပ္ပာဒေတွာ နိသီဒမာနောဝ အာနာပါနစတုတ္ထဇ္ဈာနံ သမာပဇ္ဇိ. ဣဒံ သန္ဓာယ အထ ခေါ ဘဂဝါ ဗဟုဒေဝ ရတ္တိန္တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

ដូច្នេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគក៏ទ្រង់ប្រសូតក្នុងអសម្ភិន្នមហាសម្មតវង្ស កុលបុត្រក៏ចម្រើនធំធាត់ក្នុងក្សត្រិយគភ៌។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគក៏ទ្រង់បរិបូណ៌ដោយអភិនីហារ កុលបុត្រក៏បរិបូណ៌ដោយអភិនីហារ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគក៏ទ្រង់លះបង់រាជសម្បត្តិហើយសាងផ្នួស កុលបុត្រក៏ដូច្នោះដែរ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគក៏មានព្រះវរកាយពណ៌មាស កុលបុត្រក៏មានវណ្ណៈពណ៌មាស។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគក៏ជាអ្នកបានសមាបត្តិ កុលបុត្រក៏ជាអ្នកបានសមាបត្តិ។ ដូច្នេះ ទាំងពីរព្រះអង្គជាក្សត្រ ទាំងពីរព្រះអង្គបរិបូណ៌ដោយអភិនីហារ ទាំងពីរព្រះអង្គជាអ្នកបួសមកពីស្តេច ទាំងពីរព្រះអង្គមានពណ៌សម្បុរដូចមាស ទាំងពីរព្រះអង្គជាអ្នកបានសមាបត្តិ យាងចូលទៅគង់នៅក្នុងរោងជាងឆ្នាំងជាមួយគ្នា រោងជាងឆ្នាំងនោះក៏រឹតតែរុងរឿងក្រៃលែងដោយសារព្រះអង្គទាំងពីរ ដូចជាគុហាដែលរាជសីហ៍ពីរចូលទៅនៅដូច្នោះដែរ។ ក្នុងចំណោមលោកទាំងពីរនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគមិនបានធ្វើសេចក្តីត្រិះរិះឲืองកើតឡើងថា «តថាគតជាសុខុមាលជាតិ ជាតិដ៏ទន់ភ្លន់ក្រៃលែង ធ្វើដំណើរមកអស់ផ្លូវ ៤៥ យោជន៍ដោយការឆាន់ចង្ហាន់តែមួយពេល តថាគតគួរតែសម្រេចសីហសេយ្យាមួយរំពេចសិន ដើម្បីរំងាប់សេចក្តីនឿយហត់ក្នុងការធ្វើដំណើរ» ឡើយ ទ្រង់គ្រាន់តែគង់នៅហើយក៏ចូលផលសមាបត្តិភ្លាម។ ចំណែកកុលបុត្រក៏មិនបានធ្វើសេចក្តីត្រិះរិះឲ្យកើតឡើងថា «យើងធ្វើដំណើរមកអស់ផ្លូវ ១៩២ យោជន៍ យើងគួរតែដេកសម្រាកមួយរំពេចសិន ដើម្បីបន្ទោបង់សេចក្តីនឿយហត់ក្នុងការធ្វើដំណើរ» ឡើយ គាត់គ្រាន់តែអង្គុយចុះហើយក៏ចូលអានាបានចតុត្ថជ្ឈានភ្លាម។ សំដៅយកសេចក្តីនេះ ទើបមានពាក្យត្រាស់ថា «លំដាប់នោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់គង់នៅអស់រាត្រីជាច្រើន...» ជាដើម។

---

နနု စ ဘဂဝါ ကုလပုတ္တဿ ဓမ္မံ ဒေသေဿာမီတိ အာဂတော, ကသ္မာ န ဒေသေသီတိ? ကုလပုတ္တဿ မဂ္ဂဒရထော အပ္ပဋိပဿဒ္ဓေါ, န သက္ခိဿတိ ဓမ္မဒေသနံ သမ္ပဋိစ္ဆိတုံ, သော တာဝဿ ပဋိပဿမ္ဘတူတိ န ဒေသေသိ. အပရေ – ‘‘ရာဇဂဟံ နာမ အာကိဏ္ဏမနုဿံ အဝိဝိတ္တံ ဒသဟိ သဒ္ဒေဟိ, သော သဒ္ဒေါ ဒိယဍ္ဎယာမမတ္တေန သန္နိသီဒတိ, တံ အာဂမေန္တော န ဒေသေသီ’’တိ ဝဒန္တိ. တံ အကာရဏံ, ဗြဟ္မလောကပ္ပမာဏမ္ပိ ဟိ သဒ္ဒံ ဘဂဝါ အတ္တနော အာနုဘာဝေန [Pg.206] ဝူပသမေတုံ သက္ကောတိ, မဂ္ဂဒရထဝူပသမံ အာဂမေန္တောယေဝ ပန န ဒေသေသိ.

សួរថា៖ ចុះព្រះដ៏មានព្រះភាគយាងមកដោយព្រះទ័យគិតថា «តថាគតនឹងសម្តែងធម៌ប្រោសកុលបុត្រ» មិនមែនឬ? ចុះហេតុអ្វីបានជាទ្រង់មិនសម្តែងធម៌ភ្លាមៗ? ឆ្លើយថា៖ ព្រោះសេចក្តីនឿយហត់ក្នុងការធ្វើដំណើររបស់កុលបុត្រមិនទាន់រំងាប់នៅឡើយ គាត់នឹងមិនអាចទទួលយកព្រះធម្មទេសនាបានទេ ទ្រង់រង់ចាំឲ្យសេចក្តីនឿយហត់នោះរំងាប់សិន ទើបមិនទាន់សម្តែង។ ម្យ៉ាងទៀត អាចារ្យដទៃពោលថា «ក្រុងរាជគ្រឹះជាទីកុះករដោយមនុស្ស មិនស្ងាត់ចាកសំឡេងទាំង ១០ ប្រការ សំឡេងនោះតែងតែស្ងប់ស្ងាត់ទៅវិញក្នុងប្រមាណមួយយាមកន្លះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់រង់ចាំសំឡេងនោះស្ងប់ ទើបមិនទាន់សម្តែង»។ ពាក្យនោះមិនមែនជាហេតុផលពិតឡើយ ព្រោះទោះបីជាសំឡេងឮខ្លាំងរហូតដល់ព្រហ្មលោកក៏ដោយ ក៏ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់អាចរំងាប់បានដោយព្រះអានុភាពរបស់ព្រះអង្គដែរ ប៉ុន្តែទ្រង់គ្រាន់តែរង់ចាំការរំងាប់សេចក្តីនឿយហត់ក្នុងការធ្វើដំណើររបស់កុលបុត្រប៉ុណ្ណោះ ទើបមិនទាន់សម្តែង។

---

တတ္ထ ဗဟုဒေဝ ရတ္တိန္တိ ဒိယဍ္ဎယာမမတ္တံ. ဧတဒဟောသီတိ ဘဂဝါ ဖလသမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာယ သုဝဏ္ဏဝိမာနေ မဏိသီဟပဉ္ဇရံ ဝိဝရန္တော ဝိယ ပဉ္စပသာဒပ္ပဋိမဏ္ဍိတာနိ အက္ခီနိ ဥမ္မီလေတွာ ဩလောကေသိ, အထဿ ဟတ္ထကုက္ကုစ္စပါဒကုက္ကုစ္စသီသကမ္ပနဝိရဟိတံ သုနိခါတဣန္ဒခီလံ ဝိယ နိစ္စလံ အဝိဗ္ဘန္တံ သုဝဏ္ဏပဋိမံ ဝိယ နိသိန္နံ ကုလပုတ္တံ ဒိသွာ ဧတံ – ‘‘ပါသာဒိကံ ခေါ’’တိအာဒိ အဟောသိ. တတ္ထ ပါသာဒိကန္တိ ပသာဒါဝဟံ. ဘာဝနပုံသကံ ပနေတံ, ပါသာဒိကေန ဣရိယာပထေန ဣရိယတိ. ယထာ ဣရိယတော ဣရိယာပထော ပါသာဒိကော ဟောတိ, ဧဝံ ဣရိယတီတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော. စတူသု ဟိ ဣရိယာပထေသု တယော ဣရိယာပထာ န သောဘန္တိ. ဂစ္ဆန္တဿ ဟိ ဘိက္ခုနော ဟတ္ထာ စလန္တိ, ပါဒါ စလန္တိ, သီသံ စလတိ, ဌိတဿ ကာယော ထဒ္ဓေါ ဟောတိ, နိပန္နဿာပိ ဣရိယာပထော အမနာပေါ ဟောတိ, ပစ္ဆာဘတ္တေ ပန ဒိဝါဋ္ဌာနံ သမ္မဇ္ဇိတွာ စမ္မခဏ္ဍံ ပညပေတွာ သုဓောတဟတ္ထပါဒဿ စတုသန္ဓိကပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ နိပန္နဿေဝ ဣရိယာပထော သောဘတိ. အယဉ္စ ကုလပုတ္တော ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ အာနာပါနစတုတ္ထဇ္ဈာနံ အပ္ပေတွာ နိသီဒိ. ဣတိဿ ဣရိယာပထေနေဝ ပသန္နော ဘဂဝါ – ‘‘ပါသာဒိကံ ခေါ’’တိ ပရိဝိတက္ကေသိ.

ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា bahudeva rattiṃ គឺប្រមាណមួយយាមកន្លះ។ ពាក្យថា etadahosi សេចក្តីថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ចេញពីផលសមាបត្តិហើយ បើកព្រះនេត្រទាំងឡាយដែលតាក់តែងដោយប្រាសាទទាំង ៥ ហាក់បីដូចជាបើកបង្អួចកែវមណីក្នុងវិមានមាស រួចទ្រង់ទតមើលទៅ ក៏បានឃើញកុលបុត្រអង្គុយនៅស្ងៀម មិនញាប់ញ័រ មិនមានការលេងដៃ លេងជើង ឬកម្រើកក្បាលឡើយ ដូចជាសសរគោលដែលគេដំយ៉ាងណែនក្នុងដី មិនរង្គោះរង្គើ ដូចជារូបបដិមាមាស ទើបទ្រង់មានព្រះតម្រិះថា «គួរឲ្យជ្រះថ្លាណាស់តើ» ជាដើម។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា pāsādikaṃ ប្រែថា នាំមកនូវសេចក្តីជ្រះថ្លា។ ម៉្យាងទៀត ពាក្យនេះជាភាវនបុំសកៈ សំដៅថា ប្រព្រឹត្តទៅដោយឥរិយាបថគួរឲ្យជ្រះថ្លា។ ឥរិយាបថរបស់អ្នកប្រព្រឹត្តទៅគួរឲ្យជ្រះថ្លាយ៉ាងណា ក៏ប្រព្រឹត្តទៅយ៉ាងនោះ នេះជាសេចក្តីក្នុងទីនេះ។ ព្រោះថា ក្នុងឥរិយាបថទាំង ៤ ឥរិយាបថ ៣ មិនរុងរឿងឡើយ។ គឺកាលបើភិក្ខុដើរទៅ ដៃទាំងឡាយតែងកម្រើក ជើងទាំងឡាយតែងកម្រើក ក្បាលតែងកម្រើក កាលបើឈរ រាងកាយក៏រឹងត្អឹង កាលបើដេក ឥរិយាបថក៏មិនជាទីគាប់ចិត្តដល់អ្នកមើលឡើយ។ ចំណែកឯភិក្ខុដែលឆាន់ចង្ហាន់រួចហើយ បោសសម្អាតទីលំនៅពេលថ្ងៃ ក្រាលកម្រាលស្បែក លាងដៃជើងស្អាតល្អហើយ អង្គុយពត់ភ្នែនមានសន្លាក់ទាំងបួនជួបគ្នា ឥរិយាបថរបស់ភិក្ខុនោះទើបជារុងរឿងល្អ។ ចំណែកកុលបុត្រនេះ អង្គុយពត់ភ្នែន ចូលអានាបានចតុត្ថជ្ឈានហើយគង់នៅ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ជ្រះថ្លានឹងឥរិយាបថរបស់កុលបុត្រនោះយ៉ាងនេះ ទើបទ្រង់រិះគិតថា «គួរឲ្យជ្រះថ្លាណាស់តើ»។

---

ယံနူနာဟံ ပုစ္ဆေယျန္တိ ကသ္မာ ပုစ္ဆတိ? ကိံ ဘဂဝါ အတ္တာနံ ဥဒ္ဒိဿ ပဗ္ဗဇိတဘာဝံ န ဇာနာတီတိ? နော န ဇာနာတိ, အပုစ္ဆိတေ ပန ကထာ န ပတိဋ္ဌာတိ, အပတိဋ္ဌိတာယ ကထာယ ကထာ န သဉ္ဇာယတီတိ ကထာပတိဋ္ဌာပနတ္ထံ ပုစ္ဆိ.

ពាក្យថា yaṃnūnāhaṃ puccheyyaṃ សួរថា៖ ហេតុអ្វីបានជាទ្រង់សួរ? តើព្រះដ៏មានព្រះភាគមិនជ្រាបថាគាត់បួសឧទ្ទិសចំពោះព្រះអង្គទេឬ? ឆ្លើយថា៖ មិនមែនជាមិនជ្រាបឡើយ គឺទ្រង់ជ្រាបច្បាស់ណាស់ ប៉ុន្តែបើមិនសួរទេ សន្ទនាក៏មិនអាចចាប់ផ្តើមបាន កាលបើសន្ទនាមិនទាន់ចាប់ផ្តើម ការពិភាក្សាធម៌ក៏មិនអាចកើតឡើងបានឡើយ ហេតុនេះ ទើបទ្រង់សួរដើម្បីជាការចាប់ផ្តើមសន្ទនា។

---

ဒိသွာ စ ပန ဇာနေယျာသီတိ တထာဂတံ ဗုဒ္ဓသိရိယာ ဝိရောစန္တံ အယံ ဗုဒ္ဓေါတိ သဗ္ဗေ ဇာနန္တိ. အနစ္ဆရိယမေတံ ဇာနနံ, ဗုဒ္ဓသိရိံ ပန ပဋိစ္ဆာဒေတွာ အညတရပိဏ္ဍပါတိကဝေသေန စရန္တော ဒုဇ္ဇာနော ဟောတိ. ဣစ္စာယသ္မာ, ပုက္ကုသာတိ, ‘‘န ဇာနေယျ’’န္တိ သဘာဝမေဝ ကထေတိ. တထာ ဟိ နံ ဧကကုမ္ဘကာရသာလာယ နိသိန္နမ္ပိ န ဇာနာတိ.

ពាក្យថា disvā ca pana jāneyyāsi សេចក្តីថា មនុស្សទាំងពួងតែងតែស្គាល់ព្រះតថាគតដែលរុងរឿងដោយព្រះពុទ្ធសិរីថា «នេះជាព្រះពុទ្ធ»។ ការស្គាល់បែបនោះមិនជាការអស្ចារ្យឡើយ ប៉ុន្តែ កាលបើទ្រង់បិទបាំងព្រះពុទ្ធសិរី ហើយយាងទៅដោយភេទជាភិក្ខុបិណ្ឌបាតិកៈធម្មតាមួយអង្គ នោះរមែងស្គាល់បានដោយកម្រ។ ហេតុនោះ ទើបព្រះពុក្កុសាតិដ៏មានអាយុពោលតាមសេចក្តីពិតថា «ខ្ញុំព្រះករុណាមិនស្គាល់ឡើយ»។ ព្រោះហេតុនោះឯង ទោះបីជាទ្រង់គង់នៅក្នុងរោងជាងឆ្នាំងជាមួយគ្នាក៏ដោយ ក៏គាត់មិនស្គាល់ព្រះអង្គដែរ។

---

ဧတဒဟောသီတိ မဂ္ဂဒရထဿ ဝူပသမဘာဝံ ဉတွာ အဟောသိ. ဧဝမာဝုသောတိ ကုလပုတ္တော သဟာယေန ပေသိတံ သာသနမတ္တံ ဝါစေတွာ ရဇ္ဇံ [Pg.207] ပဟာယ ပဗ္ဗဇမာနော – ‘‘ဒသဗလဿ မဓုရဓမ္မဒေသနံ သောတုံ လဘိဿာမီ’’တိ. ပဗ္ဗဇိတော, ပဗ္ဗဇိတွာ ဧတ္တကံ အဒ္ဓါနံ အာဂစ္ဆန္တော – ‘‘ဓမ္မံ တေ ဘိက္ခု ဒေသေဿာမီ’’တိ ပဒမတ္တဿ ဝတ္တာရံ နာလတ္ထ, သော ‘‘ဓမ္မံ တေ ဘိက္ခု ဒေသေဿာမီ’’တိ ဝုတ္တံ ကိံ သက္ကစ္စံ န သုဏိဿတိ. ပိပါသိတသောဏ္ဍော ဝိယ ဟိ ပိပါသိတဟတ္ထီ ဝိယ စာယံ, တသ္မာ သက္ကစ္စံ သဝနံ ပဋိဇာနန္တော ‘‘ဧဝမာဝုသော’’တိ အာဟ.

ពាក្យថា etadahosi សេចក្តីថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ជ្រាបថា សេចក្តីនឿយហត់ក្នុងការធ្វើដំណើររបស់កុលបុត្របានរំងាប់ហើយ ទើបមានព្រះតម្រិះនេះកើតឡើង។ ពាក្យថា evamāvuso សេចក្តីថា កុលបុត្រនោះបានអានត្រឹមតែសំបុត្រដែលមិត្តសម្លាញ់ (ព្រះបាទពិម្ពិសារ) បញ្ជូនទៅឲ្យ ក៏លះបង់រាជសម្បត្តិហើយសាងផ្នួស ដោយគិតថា «យើងនឹងបានស្តាប់ព្រះធម្មទេសនាដ៏ផ្អែមល្ហែមរបស់ព្រះទសពល»។ លុះបួសហើយ ធ្វើដំណើរមកអស់ផ្លូវដ៏វែងឆ្ងាយម្ល៉ោះ ក៏មិនដែលបានជួបអ្នកពោលពាក្យសូម្បីតែមួយម៉ាត់ថា «ម្នាលភិក្ខុ តថាគតនឹងសម្តែងធម៌ប្រាប់អ្នក» ឡើយ កាលបើព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ថា «ម្នាលភិក្ខុ តថាគតនឹងសម្តែងធម៌ប្រាប់អ្នក» តើគាត់នឹងមិនស្តាប់ដោយគោរពយ៉ាងដូចម្តេចកើត? ព្រោះគាត់ប្រៀបដូចជាអ្នកប្រមឹកដែលស្រេកទឹក ឬដូចជាដំរីដែលស្រេកទឹកដូច្នោះឯង ហេតុនោះ គាត់កាលប្តេជ្ញាថានឹងស្តាប់ដោយគោរព ទើបពោលថា «ករុណា លោកម្ចាស់»។

---

၃၄၃. ဆဓာတုရော အယန္တိ ဘဂဝါ ကုလပုတ္တဿ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒံ အကထေတွာ အာဒိတောဝ အရဟတ္တဿ ပဒဋ္ဌာနဘူတံ အစ္စန္တသုညတံ ဝိပဿနာလက္ခဏမေဝ အာစိက္ခိတုံ အာရဒ္ဓေါ. ယဿ ဟိ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒါ အပရိသုဒ္ဓါ ဟောတိ, တဿ ပဌမမေဝ သီလသံဝရံ ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရတံ ဘောဇနေ မတ္တညုတံ ဇာဂရိယာနုယောဂံ သတ္တ သဒ္ဓမ္မေ စတ္တာရိ ဈာနာနီတိ ဣမံ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒံ အာစိက္ခတိ. ယဿ ပနေသာ ပရိသုဒ္ဓါ, တဿ တံ အကထေတွာ အရဟတ္တဿ ပဒဋ္ဌာနဘူတံ ဝိပဿနမေဝ အာစိက္ခတိ. ကုလပုတ္တဿ စ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒါ ပရိသုဒ္ဓါ. တထာ ဟိ အနေန သာသနံ ဝါစေတွာ ပါသာဒဝရဂတေနေဝ အာနာပါနစတုတ္ထဇ္ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တိတံ, ယဒဿ ဒွါနဝုတိယောဇနသဘံ အာဂစ္ဆန္တဿ ယာနကိစ္စံ သာဓေသိ, သာမဏေရသီလမ္ပိဿ ပရိပုဏ္ဏံ. တသ္မာ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒံ အကထေတွာ အရဟတ္တဿ ပဒဋ္ဌာနဘူတံ အစ္စန္တသုညတံ ဝိပဿနာလက္ခဏမေဝဿ အာစိက္ခိတုံ အာရဒ္ဓေါ.

៣៤៣. ពាក្យថា chadhāturo ayaṃ សេចក្តីថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគមិនបានសម្តែងបុព្វភាគបដិបទាដល់កុលបុត្រឡើយ ប៉ុន្តែទ្រង់ចាប់ផ្តើមសម្តែងនូវវិបស្សនាលក្ខណៈដ៏ជាសូន្យភាពយ៉ាងក្រៃលែង ដែលជាហេតុជិតដិតនៃព្រះអរហត្តផលតាំងពីដំបូងតែម្តង។ ព្រោះថា បុគ្គលណាមានបុព្វភាគបដិបទាមិនទាន់បរិសុទ្ធ ព្រះដ៏មានព្រះភាគរមែងសម្តែងបុព្វភាគបដិបទានោះ មានសីលសំវរៈ ការគ្រប់គ្រងទ្វារក្នុងឥន្ទ្រីទាំងឡាយ សេចក្តីស្គាល់ប្រមាណក្នុងភោជន ការប្រកបនូវសេចក្តីភ្ញាក់រលឹក សទ្ធម្ម ៧ ប្រការ និងឈានទាំង ៤ ដល់បុគ្គលនោះជាមុនសិន។ ចំណែកឯបុគ្គលណាមានបុព្វភាគបដិបទាបរិសុទ្ធហើយ ទ្រង់មិនសម្តែងបុព្វភាគបដិបទានោះឡើយ គឺទ្រង់សម្តែងតែវិបស្សនាដែលជាហេតុជិតដិតនៃព្រះអរហត្តផលតែម្តង។ ក៏បុព្វភាគបដិបទារបស់កុលបុត្រនេះ បរិសុទ្ធហើយ។ ព្រោះថា គាត់បានអានសំបុត្រហើយ ក៏បានញ៉ាំងអានាបានចតុត្ថជ្ឈានឲ្យកើតឡើងតាំងពីនៅលើប្រាសាទដ៏ប្រសើរម្ល៉ោះ ដែលឈាននោះបានជួយសម្រេចកិច្ចជាយានជំនិះដល់គាត់ក្នុងការធ្វើដំណើរមកអស់ផ្លូវ ១៩២ យោជន៍ ហើយសូម្បីតែសាមណេរសីលរបស់គាត់ក៏បរិបូណ៌ដែរ។ ហេតុនោះ ទើបទ្រង់មិនសម្តែងបុព្វភាគបដិបទាឡើយ ប៉ុន្តែទ្រង់ចាប់ផ្តើមសម្តែងតែវិបស្សនាលក្ខណៈដ៏ជាសូន្យភាពយ៉ាងក្រៃលែង ដែលជាហេតុជិតដិតនៃព្រះអរហត្តផលដល់គាត់ប៉ុណ្ណោះ។

---

တတ္ထ ဆဓာတုရောတိ ဓာတုယော ဝိဇ္ဇမာနာ, ပုရိသော အဝိဇ္ဇမာနော. ဘဂဝါ ဟိ ကတ္ထစိ ဝိဇ္ဇမာနေန အဝိဇ္ဇမာနံ ဒဿေတိ, ကတ္ထစိ အဝိဇ္ဇမာနေန ဝိဇ္ဇမာနံ, ကတ္ထစိ ဝိဇ္ဇမာနေန ဝိဇ္ဇမာနံ, ကတ္ထစိ အဝိဇ္ဇမာနေန အဝိဇ္ဇမာနန္တိ သဗ္ဗာသဝေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ. ဣဓ ပန ဝိဇ္ဇမာနေန အဝိဇ္ဇမာနံ ဒဿေန္တော ဧဝမာဟ. သစေ ဟိ ဘဂဝါ ပုရိသောတိ ပဏ္ဏတ္တိံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဓာတုယော ဣစ္စေဝ ဝတွာ စိတ္တံ ဥပဋ္ဌာပေယျ, ကုလပုတ္တော သန္ဒေဟံ ကရေယျ, သမ္မောဟံ အာပဇ္ဇေယျ, ဒေသနံ သမ္ပဋိစ္ဆိတုံ န သက္ကုဏေယျ. တသ္မာ တထာဂတော အနုပုဗ္ဗေန ပုရိသောတိ ပဏ္ဏတ္တိံ ပဟာယ ‘‘သတ္တောတိ ဝါ ပုရိသောတိ ဝါ ပုဂ္ဂလောတိ ဝါ ပဏ္ဏတ္တိမတ္တမေဝ, ပရမတ္ထတော သတ္တော နာမ နတ္ထိ, ဓာတုမတ္တေယေဝ စိတ္တံ ဌပါပေတွာ တီဏိ ဖလာနိ ပဋိဝိဇ္ဈာပေဿာမီ’’တိ [Pg.208] အနင်္ဂဏသုတ္တေ (မ. နိ. ၁.၅၇ အာဒယော) ဝုတ္တဘာသန္တရကုသလော တာယ တာယ ဘာသာယ သိပ္ပံ ဥဂ္ဂဏှာပေန္တော အာစရိယော ဝိယ ဧဝမာဟ.

ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា chadhāturo សេចក្តីថា ធាតុទាំងឡាយមានប្រាកដ (ដោយបរមត្ថ) ចំណែកឯបុគ្គលមិនមានប្រាកដឡើយ។ ព្រោះថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ក្នុងទីខ្លះ ទ្រង់សម្តែងរបស់ដែលមិនមានប្រាកដ ដោយរបស់ដែលមានប្រាកដ, ក្នុងទីខ្លះ ទ្រង់សម្តែងរបស់ដែលមានប្រាកដ ដោយរបស់ដែលមិនមានប្រាកដ, ក្នុងទីខ្លះ ទ្រង់សម្តែងរបស់ដែលមានប្រាកដ ដោយរបស់ដែលមានប្រាកដ, ក្នុងទីខ្លះ ទ្រង់សម្តែងរបស់ដែលមិនមានប្រាកដ ដោយរបស់ដែលមិនមានប្រាកដ សេចក្តីនេះគួរពង្រីកតាមន័យដែលបានពោលហើយក្នុងសព្វាសវសូត្រ។ ប៉ុន្តែក្នុងទីនេះ ទ្រង់សម្តែងរបស់ដែលមិនមានប្រាកដ ដោយរបស់ដែលមានប្រាកដ ទើបត្រាស់យ៉ាងនេះ។ ព្រោះថា ប្រសិនបើព្រះដ៏មានព្រះភាគលះបង់បញ្ញត្តិថា «បុរស» ហើយត្រាស់ត្រឹមតែពាក្យថា «ធាតុទាំងឡាយ» ហើយឲ្យគាត់តាំងចិត្តទុក នោះកុលបុត្រនឹងធ្វើសេចក្តីសង្ស័យ ដល់នូវសេចក្តីវង្វេងភាន់ភាំង មិនអាចទទួលយកព្រះធម្មទេសនាបានឡើយ។ ហេតុនោះ ព្រះតថាគតទ្រង់លះបង់បញ្ញត្តិថា «បុរស» តាមលំដាប់ ហើយគិតថា «ពាក្យថា សត្វក្តី បុរសក្តី បុគ្គលក្តី គ្រាន់តែជាបញ្ញត្តិប៉ុណ្ណោះ ដោយបរមត្ថ សត្វឈ្មោះថាមាន គឺមិនមានឡើយ តថាគតនឹងឲ្យគាត់តាំងចិត្តទុកក្នុងត្រឹមតែធាតុទាំងឡាយ ហើយនឹងឲ្យគាត់ត្រាស់ដឹងនូវផលទាំង ៣» ព្រះអង្គជាអ្នកឈ្លាសវៃក្នុងភាសាផ្សេងៗ ដូចដែលបានពោលទុកក្នុងអនង្គណសូត្រ ប្រៀបដូចជាគ្រូអាចារ្យដែលបង្រៀនសិល្បសាស្ត្រដល់សិស្សដោយភាសានោះៗ ទើបត្រាស់យ៉ាងនេះ។

---

တတ္ထ ဆ ဓာတုယော အဿာတိ ဆဓာတုရော. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယံ တွံ ပုရိသောတိ သဉ္ဇာနာသိ, သော ဆဓာတုကော, န စေတ္ထ ပရမတ္ထတော ပုရိသော အတ္ထိ, ပုရိသောတိ ပန ပဏ္ဏတ္တိမတ္တမေဝါတိ. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. စတုရာဓိဋ္ဌာနောတိ ဧတ္ထ အဓိဋ္ဌာနံ ဝုစ္စတိ ပတိဋ္ဌာ, စတုပတိဋ္ဌာနောတိ အတ္ထော. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – သွာယံ ဘိက္ခု ပုရိသော ဆဓာတုရော ဆဖဿာယတနော အဋ္ဌာရသမနောပဝိစာရော, သော ဧတ္တောဝ ဝိဝဋ္ဋိတွာ ဥတ္တမသိဒ္ဓိဘူတံ အရဟတ္တံ ဂဏှမာနော ဣမေသု စတူသု ဌာနေသု ပတိဋ္ဌာယ ဂဏှာတီတိ စတုရာဓိဋ္ဌာနောတိ. ယတ္ထ ဌိတန္တိ ယေသု အဓိဋ္ဌာနေသု ပတိဋ္ဌိတံ. မညဿ ဝါ နပ္ပဝတ္တန္တီတိ မညဿ ဝါ မာနဿ ဝါ နပ္ပဝတ္တန္တိ. မုနိ သန္တောတိ ဝုစ္စတီတိ ခီဏာသဝမုနိ ဥပသန္တော နိဗ္ဗုတောတိ ဝုစ္စတိ. ပညံ နပ္ပမဇ္ဇေယျာတိ အရဟတ္တဖလပညာယ ပဋိဝိဇ္ဈနတ္ထံ အာဒိတောဝ သမာဓိဝိပဿနာပညံ နပ္ပမဇ္ဇေယျ. သစ္စမနုရက္ခေယျာတိ ပရမတ္ထသစ္စဿ နိဗ္ဗာနဿ သစ္ဆိကိရိယတ္ထံ အာဒိတောဝ ဝစီသစ္စံ ရက္ခေယျ. စာဂမနုဗြူဟေယျာတိ အရဟတ္တမဂ္ဂေန သဗ္ဗကိလေသပရိစ္စာဂကရဏတ္ထံ အာဒိတောဝ ကိလေသပရိစ္စာဂံ ဗြူဟေယျ. သန္တိမေဝ သော သိက္ခေယျာတိ အရဟတ္တမဂ္ဂေန သဗ္ဗကိလေသဝူပသမနတ္ထံ အာဒိတောဝ ကိလေသဝူပသမနံ သိက္ခေယျ. ဣတိ ပညာဓိဋ္ဌာနာဒီနံ အဓိဂမတ္ထာယ ဣမာနိ သမထဝိပဿနာပညာဒီနိ ပုဗ္ဗဘာဂါဓိဋ္ဌာနာနိ ဝုတ္တာနိ.

ក្នុងបទនោះ ពាក្យថា chadhāturo សេចក្តីថា បុគ្គលនោះមានធាតុ ៦។ ពាក្យនេះមានអធិប្បាយថា អ្វីដែលអ្នកសម្គាល់ថាជា "បុរស" នោះ គឺគ្រាន់តែជាការប្រជុំនៃធាតុ ៦ ប៉ុណ្ណោះ ដោយបរមត្ថមិនមានបុរសឡើយ តែពាក្យថា "បុរស" នេះ គ្រាន់តែជាបញ្ញត្តិប៉ុណ្ណោះ។ សូម្បីក្នុងបទដែលសេសសល់ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ក្នុងបទថា Caturādhiṭṭhāno នេះ ពាក្យថា adhiṭṭhāna គឺលោកហៅថា ទីតាំង (ទីតម្កល់) សេចក្តីថា មានទីតម្កល់ ៤។ ពាក្យនេះមានអធិប្បាយថា ម្នាលភិក្ខុ បុគ្គលនោះឯង ដែលជាបុរសមានធាតុ ៦ មានផស្សាយតនៈ ៦ មានមនោបវិចារ ១៨ បុគ្គលនោះថយចេញចាកវដ្តធម៌នេះ ហើយកាន់យកនូវព្រះអរហត្ត ដែលជាការសម្រេចដ៏ឧត្តម ដោយតម្កល់នៅក្នុងឋានៈទាំង ៤ នេះ ទើបហៅថា Caturādhiṭṭhāno (មានទីតម្កល់ ៤)។ បទថា Yattha ṭhitaṃ សេចក្តីថា តម្កល់នៅក្នុងទីតម្កល់ទាំងឡាយណា (ដោយអំណាចនៃការសម្រេចអរិយមគ្គ)។ បទថា Maññassa vā nappavattanti សេចក្តីថា ខ្សែនៃមញ្ញនា (ការសំគាល់) ឬខ្សែនៃមានៈ មិនប្រព្រឹត្តទៅឡើយ។ បទថា Muni santoti vuccati សេចក្តីថា ព្រះខីណាសវមុនី លោកហៅថា ជាអ្នកស្ងប់រំងាប់ រលត់ទុក្ខហើយ។ បទថា Paññaṃ nappamajjeyya សេចក្តីថា ដើម្បីចាក់ធ្លុះដឹងដោយព្រះអរហត្តផលបញ្ញា គប្បីមិនធ្វេសប្រហែសក្នុងសមាធិបញ្ញា និងវិបស្សនាបញ្ញា តាំងពីដំបូងឡើយ។ បទថា Saccamanurakkheyya សេចក្តីថា ដើម្បីធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់នូវព្រះនិព្វាន ដែលជាបរមត្ថសច្ចៈ គប្បីរក្សានូវវចីសច្ចៈ តាំងពីដំបូងឡើយ។ បទថា Cāgamanubrūheyya សេចក្តីថា ដើម្បីលះបង់កិលេសទាំងពួងដោយព្រះអរហត្តមគ្គ គប្បីចម្រើននូវការលះបង់កិលេស (ដោយតទង្គប្បហាន និងវិក្ខម្ភនប្បហាន) តាំងពីដំបូងឡើយ។ បទថា Santimeva so sikkheyya សេចក្តីថា ដើម្បីរំងាប់កិលេសទាំងពួងដោយព្រះអរហត្តមគ្គ គប្បីសិក្សានូវការរំងាប់កិលេស តាំងពីដំបូងឡើយ។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងនូវធម៌ជាបុព្វភាគនៃទីតម្កល់ទាំងឡាយ មានសមថបញ្ញា និងវិបស្សនាបញ្ញាជាដើមនេះ ដើម្បីសម្រេចនូវបញ្ញាធិដ្ឋានជាដើម យ៉ាងនេះឯង។

---

၃၄၅. ဖဿာယတနန္တိ ဖဿဿ အာယတနံ, အာကရောတိ အတ္ထော. ပညာဓိဋ္ဌာနန္တိအာဒီနိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တာနံ အရဟတ္တဖလပညာဒီနံ ဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာနိ.

៣៤៥. បទថា Phassāyatanaṃ សេចក្តីថា ជាទីតាំងនៃផស្សៈ ឬជាអាការៈនៃផស្សៈ។ បទទាំងឡាយមាន Paññādhiṭṭhānaṃ ជាដើម គប្បីជ្រាបដោយអំណាចនៃព្រះអរហត្តផលបញ្ញាជាដើម ដែលបានសម្តែងហើយក្នុងកាលមុន។

---

၃၄၈. ဣဒါနိ နိက္ခိတ္တမာတိကာဝသေန ‘‘ယတ္ထ ဌိတံ မညဿ ဝါ နပ္ပဝတ္တန္တီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ ဘဝေယျ, အရဟတ္တေ ပန ပတ္တေ ပုန ‘‘ပညံ နပ္ပမဇ္ဇေယျာ’’တိအာဒီဟိ ကိစ္စံ နတ္ထိ. ဣတိ ဘဂဝါ မာတိကံ ဥပ္ပဋိပါဋိဓာတုကံ ဌပေတွာပိ ယထာဓမ္မဝသေနေဝ ဝိဘင်္ဂံ ဝိဘဇန္တော ပညံ နပ္ပမဇ္ဇေယျာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ကော ပညံ ပမဇ္ဇတိ, ကော နပ္ပမဇ္ဇတိ? ယော တာဝ ဣမသ္မိံ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝေဇ္ဇကမ္မာဒိဝသေန ဧကဝီသတိဝိဓာယ အနေသနာယ [Pg.209] ဇီဝိကံ ကပ္ပေန္တော ပဗ္ဗဇ္ဇာနုရူပေန စိတ္တုပ္ပာဒံ ဌပေတုံ န သက္ကောတိ, အယံ ပညံ ပမဇ္ဇတိ နာမ. ယော ပန သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ သီလေ ပတိဋ္ဌာယ ဗုဒ္ဓဝစနံ ဥဂ္ဂဏှိတွာ သပ္ပာယံ ဓုတင်္ဂံ သမာဒါယ စိတ္တရုစိတံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ဝိဝိတ္တံ သေနာသနံ နိဿာယ ကသိဏပရိကမ္မံ ကတွာ သမာပတ္တိံ ပတွာ အဇ္ဇေဝ အရဟတ္တန္တိ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ ဝိစရတိ, အယံ ပညံ နပ္ပမဇ္ဇတိ နာမ. ဣမသ္မိံ ပန သုတ္တေ ဓာတုကမ္မဋ္ဌာနဝသေန ဧသ ပညာယ အပ္ပမာဒေါ ဝုတ္တော. ဓာတုကမ္မဋ္ဌာနေ ပနေတ္ထ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ ဟေဋ္ဌာ ဟတ္ထိပဒေါပမသုတ္တာဒီသု ဝုတ္တမေဝ.

៣៤៨. ក្នុងពេលនេះ តាមលំដាប់នៃមាតិកាដែលបានដាក់ចុះហើយ គួរតែសម្តែងថា “yattha ṭhitaṃ maññassa vā nappavattanti” ប៉ុន្តែ កាលបើបានសម្រេចព្រះអរហត្តហើយ កិច្ចដោយពាក្យថា “paññaṃ nappamajjeyya” ជាដើម គឺមិនមានឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគ ទោះបីជាទ្រង់ទុកមាតិកាដែលខុសលំដាប់យ៉ាងនេះក្តី ក៏ទ្រង់មានព្រះហឫទ័យចង់ចែកវិភង្គទៅតាមសភាវធម៌ពិតៗ ទើបត្រាស់ពាក្យថា paññaṃ nappamajjeyya ជាដើម។ ក្នុងបទនោះ តើបុគ្គលណាឈ្មោះថាធ្វេសប្រហែសក្នុងបញ្ញា បុគ្គលណាឈ្មោះថាមិនធ្វេសប្រហែស? មុនដំបូង បុគ្គលណាដែលបួសក្នុងសាសនានេះហើយ ចិញ្ចឹមជីវិតដោយអនេសនៈ (ការស្វែងរកមិនសមគួរ) ២១ ប្រការ មានវេជ្ជកម្មជាដើម មិនអាចតម្កល់ចិត្តឱ្យសមគួរដល់ផ្នួសបាន បុគ្គលនេះឈ្មោះថា ធ្វេសប្រហែសក្នុងបញ្ញា។ ចំណែកបុគ្គលណាដែលបួសក្នុងសាសនានេះហើយ តម្កល់នៅក្នុងសីល រៀនព្រះពុទ្ធវចនៈ សមាទានធុតង្គដែលជាសប្បាយ កាន់យកកម្មដ្ឋានដែលជាទីគាប់ចិត្ត អាស្រ័យសេនាសនៈដ៏ស្ងាត់ ធ្វើកសិណបរិកម្ម ញ៉ាំងសមាបត្តិឱ្យកើតឡើង ហើយចម្រើនវិបស្សនាដោយតាំងចិត្តថា "អាត្មាអញនឹងកាន់យកព្រះអរហត្តក្នុងថ្ងៃនេះឯង" បុគ្គលនេះឈ្មោះថា មិនធ្វេសប្រហែសក្នុងបញ្ញាឡើយ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងសូត្រនេះ សេចក្តីមិនធ្វេសប្រហែសក្នុងបញ្ញារបស់ភិក្ខុ លោកសម្តែងដោយអំណាចនៃធាតុកម្មដ្ឋាន។ ម្យ៉ាងទៀត សេចក្តីណាដែលគួរនិយាយក្នុងធាតុកម្មដ្ឋាននេះ សេចក្តីនោះត្រូវបានពន្យល់រួចមកហើយក្នុងមហាហត្ថិបទោបមសូត្រជាដើមខាងក្រោម។

---

၃၅၄. အထာပရံ ဝိညာဏံယေဝ အဝသိဿတီတိ အယမ္ပေတ္ထ ပါဋိယေက္ကော အနုသန္ဓိ. ဟေဋ္ဌတော ဟိ ရူပကမ္မဋ္ဌာနံ ကထိတံ, ဣဒါနိ အရူပကမ္မဋ္ဌာနံ ဝေဒနာဝသေန နိဗ္ဗတ္တေတွာ ဒဿေတုံ အယံ ဒေသနာ အာရဒ္ဓါ. ယံ ဝါ ပနေတံ ဣမဿ ဘိက္ခုနော ပထဝီဓာတုအာဒီသု အာဂမနိယဝိပဿနာဝသေန ကမ္မကာရကဝိညာဏံ, တံ ဝိညာဏဓာတုဝသေန ဘာဇေတွာ ဒဿေန္တောပိ ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ. တတ္ထ အဝသိဿတီတိ ကိမတ္ထာယ အဝသိဿတိ? သတ္ထု ကထနတ္ထာယ ကုလပုတ္တဿ စ ပဋိဝိဇ္ဈနတ္ထာယ အဝသိဿတိ. ပရိသုဒ္ဓန္တိ နိရုပက္ကိလေသံ. ပရိယောဒါတန္တိ ပဘဿရံ. သုခန္တိပိ ဝိဇာနာတီတိ သုခဝေဒနံ ဝေဒယမာနော သုခဝေဒနံ ဝေဒယာမီတိ ပဇာနာတိ. သေသပဒဒွယေသုပိ ဧသေဝ နယော. သစေ ပနာယံ ဝေဒနာကထာ ဟေဋ္ဌာ န ကထိတာ ဘဝေယျ, ဣဓ ဌတွာ ကထေတုံ ဝဋ္ဋေယျ. သတိပဋ္ဌာနေ ပနေသာ ကထိတာဝါတိ တတ္ထ ကထိတနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သုခဝေဒနိယန္တိ ဧဝမာဒိ ပစ္စယဝသေန ဥဒယတ္ထင်္ဂမနဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. တတ္ထ သုခဝေဒနိယန္တိ သုခဝေဒနာယ ပစ္စယဘူတံ. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော.

៣៥៤. បទថា Athāparaṃ viññāṇaṃyeva avasissati នេះ ក៏ជាអនុសន្ធិមួយផ្សេងទៀតក្នុងទីនេះ។ ព្រោះថា ខាងក្រោមទ្រង់បានសម្តែងរូបកម្មដ្ឋានហើយ ក្នុងពេលនេះ ដើម្បីសម្តែងអរូបកម្មដ្ឋានដោយញ៉ាំងឱ្យកើតឡើងតាមអំណាចនៃវេទនា ព្រះអង្គទើបចាប់ផ្តើមសម្តែងនូវទេសនានេះ។ ម៉្យាងទៀត វិញ្ញាណដែលធ្វើកិច្ចនៃវិបស្សនា រួមជាមួយវិបស្សនាដែលជាផ្លូវទៅកាន់ការដឹង ក្នុងធាតុទាំងឡាយមានបឋវីធាតុជាដើម របស់ភិក្ខុនេះ ព្រះមានព្រះភាគកាលបើចង់ចែកសម្តែងដោយអំណាចនៃវិញ្ញាណធាតុ ទើបទ្រង់ចាប់ផ្តើមទេសនានេះ។ ក្នុងបទនោះ ពាក្យថា avasissati សួរថា តើនៅសល់ដើម្បីប្រយោជន៍អ្វី? នៅសល់ដើម្បីការសម្តែងរបស់ព្រះសាស្តា និងដើម្បីការចាក់ធ្លុះដឹងរបស់កុលបុត្រ។ បទថា Parisuddhaṃ សេចក្តីថា មិនមានកិលេសសៅហ្មង។ បទថា Pariyodātaṃ សេចក្តីថា ភ្លឺស្វាង (រុងរឿង)។ បទថា Sukhantipi vijānāti សេចក្តីថា កាលបើទទួលរងសុខវេទនា ក៏ដឹងច្បាស់ថា "អាត្មាអញទទួលរងសុខវេទនា"។ សូម្បីក្នុងបទពីរដែលសេសសល់ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ប្រសិនបើការសម្តែងអំពីវេទនានេះ មិនទាន់បានពន្យល់នៅខាងក្រោមទេ គួរតែបង្អង់ពន្យល់ក្នុងទីនេះ។ ប៉ុន្តែ ការសម្តែងអំពីវេទនានេះ ត្រូវបានពន្យល់រួចហើយក្នុងសតិបដ្ឋានសូត្រ ព្រោះហេតុនោះ គប្បីជ្រាបតាមន័យដែលបានសម្តែងហើយក្នុងសតិបដ្ឋានសូត្រនោះឯង។ បទថា Sukhavedaniyaṃ ជាដើម ទ្រង់សម្តែងដើម្បីបង្ហាញការកើតឡើង និងការរលត់ទៅដោយអំណាចនៃបច្ច័យ។ ក្នុងបទនោះ បទថា Sukhavedaniyaṃ សេចក្តីថា ផស្សៈដែលជាបច្ច័យនៃសុខវេទនា។ សូម្បីក្នុងបទដែលសេសសល់ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

---

၃၆၀. ဥပေက္ခာယေဝ အဝသိဿတီတိ ဧတ္တာဝတာ ဟိ ယထာ နာမ ဆေကေန မဏိကာရာစရိယေန ဝဇိရသူစိယာ ဝိဇ္ဈိတွာ စမ္မခဏ္ဍေ ပါတေတွာ ပါတေတွာ ဒိန္နမုတ္တံ အန္တေဝါသိကော ဂဟေတွာ ဂဟေတွာ သုတ္တဂတံ ကရောန္တော မုတ္တောလမ္ဗကမုတ္တဇာလာဒီနိ ကရောတိ, ဧဝမေဝ ဘဂဝတာ ကထေတွာ ကထေတွာ ဒိန္နံ ကမ္မဋ္ဌာနံ အယံ ကုလပုတ္တော မနသိကရောန္တော မနသိကရောန္တော ပဂုဏံ အကာသီတိ ရူပကမ္မဋ္ဌာနမ္ပိဿ အရူပကမ္မဋ္ဌာနမ္ပိ ပဂုဏံ [Pg.210] ဇာတံ, အထ ဘဂဝါ ‘‘အထာပရံ ဥပေက္ခာယေဝ အဝသိဿတီ’’တိ အာဟ.

៣៦០. បទថា Upekkhāyeva avasissati សេចក្តីថា ប៉ុណ្ណេះ ប្រៀបដូចជាអាចារ្យជាងច្នៃត្បូងដ៏ឈ្លាសវៃ បានចោះត្បូងដោយម្ជុលពេជ្រ ហើយទម្លាក់ចុះលើបំណែកស្បែកម្តងមួយៗ រួចប្រគល់ឱ្យសិស្ស ហើយសិស្សនោះក៏យកត្បូងទាំងនោះមកដោតខ្សែធ្វើជាកម្រងគុជ ឬសំណាញ់គុជជាដើម យ៉ាងណាមិញ កម្មដ្ឋានដែលព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងហើយសម្តែងទៀត ហើយប្រគល់ឱ្យ កុលបុត្រនេះកាលបើធ្វើទុកក្នុងចិត្តរឿយៗ ក៏បានធ្វើឱ្យស្ទាត់ជំនាញ គឺទាំងរូបកម្មដ្ឋាន និងអរូបកម្មដ្ឋាន ក៏បានជាកម្មដ្ឋានដែលស្ទាត់ជំនាញដល់កុលបុត្រនោះ យ៉ាងនោះឯង ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា “athāparaṃ upekkhāyeva avasissati” (បន្ទាប់ពីនោះ ទៅមុខទៀត គឺនៅសល់តែឧបេក្ខាប៉ុណ្ណោះ)។

---

ကိမတ္ထံ ပန အဝသိဿတီတိ? သတ္ထု ကထနတ္ထံ. ကုလပုတ္တဿ ပဋိဝိဇ္ဈနတ္ထန္တိပိ ဝဒန္တိ, တံ န ဂဟေတဗ္ဗံ. ကုလပုတ္တေန ဟိ သဟာယဿ သာသနံ ဝါစေတွာ ပါသာဒတလေ ဌိတေနေဝ အာနာပါနစတုတ္ထဇ္ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တိတံ, ယဒဿ ဧတ္တကံ မဂ္ဂံ အာဂစ္ဆန္တဿ ယာနကိစ္စံ သာဓေတိ. သတ္ထု ကထနတ္ထံယေဝ အဝသိဿတိ. ဣမသ္မိဉှိ ဌာနေ သတ္ထာ ကုလပုတ္တဿ ရူပါဝစရဇ္ဈာနေ ဝဏ္ဏံ ကထေသိ. ဣဒဉှိ ဝုတ္တံ ဟောတိ ‘‘ဘိက္ခု ပဂုဏံ တဝ ဣဒံ ရူပါဝစရစတုတ္ထဇ္ဈာန’’န္တိ. ပရိသုဒ္ဓါတိအာဒိ တဿာယေဝ ဥပေက္ခာယ ဝဏ္ဏဘဏနံ. ဥက္ကံ ဗန္ဓေယျာတိ အင်္ဂါရကပလ္လံ သဇ္ဇေယျ. အာလိမ္ပေယျာတိ တတ္ထ အင်္ဂါရေ ပက္ခိပိတွာ အဂ္ဂိံ ဒတွာ နာဠိကာယ ဓမေန္တော အဂ္ဂိံ ဇာလေယျ. ဥက္ကာမုခေ ပက္ခိပေယျာတိ အင်္ဂါရေ ဝိယူဟိတွာ အင်္ဂါရမတ္ထကေ ဝါ ဌပေယျ, တတ္တကေ ဝါ ပက္ခိပေယျ. နီဟဋန္တိ နီဟဋဒေါသံ. နိန္နီတကသာဝန္တိ အပနီတကသာဝံ. ဧဝမေဝ ခေါတိ ယထာ တံ သုဝဏ္ဏံ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတာယ ပိဠန္ဓနဝိကတိယာ သံဝတ္တတိ, ဧဝမေဝ အယံ တာဝ စတုတ္ထဇ္ဈာနုပေက္ခာ ဝိပဿနာ အဘိညာ နိရောဓော ဘဝေါက္ကန္တီတိ ဣမေသု ယံ ဣစ္ဆတိ, တဿတ္ထာယ ဟောတီတိ ဝဏ္ဏံ ကထေသိ.

សួរថា ចុះហេតុអ្វីបានជានៅសល់? ឆ្លើយថា ដើម្បីការសម្តែងរបស់ព្រះសាស្តា។ អាចារ្យខ្លះពោលថា ដើម្បីការចាក់ធ្លុះដឹងរបស់កុលបុត្រ ប៉ុន្តែពាក្យនោះមិនគប្បីកាន់យកឡើយ។ ព្រោះថាកុលបុត្រនោះ កាលដែលបានអានសំបុត្ររបស់ព្រះបាទពិម្ពិសារជាសម្លាញ់ ហើយឋិតនៅលើប្រាសាទ ក៏បានញ៉ាំងអានាបានចតុត្ថជ្ឈានឱ្យកើតឡើងរួចហើយ ដែលចតុត្ថជ្ឈាននោះឯងបានធ្វើកិច្ចជាយានជំនិះដល់កុលបុត្រនោះក្នុងការធ្វើដំណើរមកកាន់ផ្លូវដ៏ឆ្ងាយនេះ។ ហេតុនោះ គឺនៅសល់ដើម្បីការសម្តែងរបស់ព្រះសាស្តាប៉ុណ្ណោះ។ ព្រោះថាក្នុងទីនេះ ព្រះសាស្តាទ្រង់សម្តែងសរសើរគុណនៃរូបាវចរជ្ឈានរបស់កុលបុត្រ។ ពាក្យនេះមានអធិប្បាយថា "ម្នាលភិក្ខុ រូបាវចរចតុត្ថជ្ឈាននេះ ជាធម៌ដែលអ្នកស្ទាត់ជំនាញហើយ"។ បទថា Parisuddhā ជាដើម គឺជាការសរសើរគុណនៃឧបេក្ខាក្នុងចតុត្ថជ្ឈាននោះឯង។ បទថា Ukkaṃ bandheyya សេចក្តីថា គប្បីរៀបចំអ궁កើងធ្យូង (កំប៉ង់ដែកដាក់ធ្យូងក្តៅ)។ បទថា Ālimpeyya សេចក្តីថា គប្បីដាក់ធ្យូងទៅក្នុងនោះ ហើយបង្កាត់ភ្លើង រួចផ្លុំដោយបំពង់ផ្លុំដើម្បីឱ្យភ្លើងឆេះឡើង។ បទថា Ukkāmukhe pakkhipeyya សេចក្តីថា គប្បីកៀរធ្យូងចេញ ហើយដាក់នៅលើក្បាលធ្យូងក្តៅ ឬដាក់ក្នុងកំប៉ង់ដែកដែលមានកម្តៅប៉ុណ្ណោះ។ បទថា Nīhaṭaṃ សេចក្តីថា មានទោសដែលបានកម្ចាត់ចេញហើយ។ បទថា Ninnītakasāvaṃ សេចក្តីថា មានកំសោយ (គ្រឿងសៅហ្មងដ៏ល្អិត) ដែលបានលះបង់ចេញហើយ។ បទថា Evameva kho សេចក្តីថា ដូចជាមាសនោះ តែងសម្រេចទៅជាគ្រឿងអលង្ការផ្សេងៗតាមដែលគេប្រាថ្នា យ៉ាងណាមិញ ឧបេក្ខាក្នុងចតុត្ថជ្ឈាននេះ ជាប្រធាននៃវិបស្សនា អភិញ្ញា និរោធ និងការចុះកាន់ភពថ្មី ក្នុងចំណោមធម៌ទាំងនេះ បុគ្គលប្រាថ្នានូវធម៌ណា ឧបេក្ខានោះក៏រមែងសម្រេចដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ធម៌នោះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងសរសើរគុណយ៉ាងនេះឯង។

---

ကသ္မာ ပန ဘဂဝါ ဣမသ္မိံ ရူပါဝစရစတုတ္ထဇ္ဈာနေ နိကန္တိပရိယာဒါနတ္ထံ အဝဏ္ဏံ အကထေတွာ ဝဏ္ဏံ ကထေသီတိ. ကုလပုတ္တဿ ဟိ စတုတ္ထဇ္ဈာနေ နိကန္တိပရိယုဋ္ဌာနံ ဗလဝံ. သစေ အဝဏ္ဏံ ကထေယျ, – ‘‘မယှံ ပဗ္ဗဇိတွာ ဒွါနဝုတိယောဇနသတံ အာဂစ္ဆန္တဿ ဣမံ စတုတ္ထဇ္ဈာနံ ယာနကိစ္စံ သာဓေသိ, အဟံ ဧတ္တကံ မဂ္ဂံ အာဂစ္ဆန္တော ဈာနသုခေန ဈာနရတိယာ အာဂတော, ဧဝရူပဿ နာမ ပဏီတဓမ္မဿ အဝဏ္ဏံ ကထေတိ, ဇာနံ နု ခေါ ကထေတိ အဇာန’’န္တိ ကုလပုတ္တော သံသယံ သမ္မောဟံ အာပဇ္ဇေယျ, တသ္မာ ဘဂဝါ ဝဏ္ဏံ ကထေသိ.

សួរថា ចុះហេតុអ្វីបានជាព្រះមានព្រះភាគ មិនសម្តែងទោស (ការមិនសរសើរ) ដើម្បីកាត់ផ្តាច់នូវតណ្ហាដែលត្រេកអរក្នុងរូបាវចរចតុត្ថជ្ឈាននេះ តែបែរជាសម្តែងសរសើរគុណទៅវិញ? ឆ្លើយថា ព្រោះថាកុលបុត្រនោះ មានតណ្ហាដែលត្រេកអរក្នុងចតុត្ថជ្ឈានយ៉ាងខ្លាំងក្លា។ ប្រសិនបើព្រះអង្គសម្តែងទោស (មិនសរសើរ) ទេ កុលបុត្រនោះគប្បីធ្លាក់ចុះទៅក្នុងសេចក្តីសង្ស័យ និងសេចក្តីវង្វេងថា "ចតុត្ថជ្ឈាននេះ បានធ្វើកិច្ចជាយានជំនិះដល់អាត្មាអញដែលបានបួសហើយធ្វើដំណើរមកកាន់ផ្លូវឆ្ងាយ ១៩២ យោជន៍ អាត្មាអញធ្វើដំណើរមកកាន់ផ្លូវដ៏វែងនេះ ក៏ដោយសារតែឈានសុខ និងការត្រេកអរក្នុងឈាន ព្រះមានព្រះភាគបែរជាសម្តែងទោសនៃធម៌ដ៏សម្រិតសម្រាំងមានសភាពយ៉ាងនេះទៅវិញ តើព្រះអង្គដឹងទើបត្រាស់ ឬមិនដឹងទើបត្រាស់ហ្ន៎?" ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបទ្រង់សម្តែងសរសើរគុណ។

---

၃၆၁. တဒနုဓမ္မန္တိ ဧတ္ထ အရူပါဝစရဇ္ဈာနံ ဓမ္မော နာမ, တံ အနုဂတတ္တာ ရူပါဝစရဇ္ဈာနံ အနုဓမ္မောတိ ဝုတ္တံ. ဝိပါကဇ္ဈာနံ ဝါ ဓမ္မော, ကုသလဇ္ဈာနံ အနုဓမ္မော. တဒုပါဒါနာတိ တဂ္ဂဟဏာ. စိရံ ဒီဃမဒ္ဓါနန္တိ ဝီသတိကပ္ပသဟဿာနိ. ဝိပါကဝသေန ဟေတံ ဝုတ္တံ. ဣတော ဥတ္တရိမ္ပိ ဧသေဝ နယော.

៣៦១. ក្នុងបទថា Tadanudhammaṃ នេះ អរូបាវចរជ្ឈាន ឈ្មោះថា ធម៌ រូបាវចរជ្ឈាន ឈ្មោះថា អនុធម៌ ព្រោះប្រព្រឹត្តទៅតាមអរូបាវចរជ្ឈាននោះ។ ម៉្យាងទៀត វិបាកជ្ឈាន ឈ្មោះថា ធម៌ កុសលជ្ឈាន ឈ្មោះថា អនុធម៌។ បទថា Tadupādānā សេចក្តីថា ព្រោះការកាន់យកនូវអាកាសានញ្ចាយតនជ្ឈាននោះ។ បទថា Ciraṃ dīghamaddhānaṃ សេចក្តីថា អស់កាល ២ ម៉ឺនមហាកប្ប។ ព្រោះថា ពាក្យនេះទ្រង់សម្តែងដោយអំណាចនៃវិបាក។ សូម្បីក្នុងវារៈខាងលើអំពីនេះ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

---

၃၆၂. ဧဝံ [Pg.211] စတူဟိ ဝါရေဟိ အရူပါဝစရဇ္ဈာနဿ ဝဏ္ဏံ ကထေတွာ ဣဒါနိ တဿေဝ အာဒီနဝံ ဒဿေန္တော သော ဧဝံ ပဇာနာတီတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သင်္ခတမေတန္တိ ကိဉ္စာပိ ဧတ္ထ ဝီသတိကပ္ပသဟဿာနိ အာယု အတ္ထိ, ဧတံ ပန သင်္ခတံ ပကပ္ပိတံ အာယူဟိတံ, ကရောန္တေန ကရီယတိ, အနိစ္စံ အဓုဝံ အသဿတံ တာဝကာလိကံ, စဝနပရိဘေဒနဝိဒ္ဓံသနဓမ္မံ, ဇာတိယာ အနုဂတံ, ဇရာယ အနုသဋံ, မရဏေန အဗ္ဘာဟတံ, ဒုက္ခေ ပတိဋ္ဌိတံ, အတာဏံ အလေဏံ အသရဏံ အသရဏီဘူတန္တိ. ဝိညာဏဉ္စာယတနာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော.

៣៦២. ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងសរសើរគុណនៃអរូបាវចរជ្ឈានដោយវារៈទាំង ៤ យ៉ាងនេះហើយ ក្នុងពេលនេះ កាលបើចង់បង្ហាញទោសនៃអរូបាវចរជ្ឈាននោះឯង ទើបត្រាស់ពាក្យថា so evaṃ pajānāti ជាដើម។ ក្នុងបទនោះ បទថា Saṅkhatametaṃ សេចក្តីថា ទោះបីជាអាយុក្នុងអាកាសានញ្ចាយតនភូមិនេះ មានប្រមាណ ២ ម៉ឺនមហាកប្បក្តី ប៉ុន្តែ អរូបាវចរជ្ឈានដែលប្រកបដោយវិបាកនេះ គឺជាធម៌ដែលបច្ច័យតាក់តែងឡើង ត្រូវបានចាត់ចែង ត្រូវបានខ្វល់ខ្វាយ គឺបុគ្គលកាលបើធ្វើទើបកើតមានឡើង ជាធម៌មិនទៀង មិនជាប់លាប់ មិនស្ថិតស្ថេរ គ្រាន់តែជាធម៌បណ្តោះអាសន្ន មានសភាវៈច្យុត វិនាស និងទ្រុឌទ្រោម មានជាតិដេញតាម មានជរាគ្របសង្កត់មិនដាច់ មានមរណៈបៀតបៀន តម្កល់នៅក្នុងសង្ខារទុក្ខ មិនមានទីពឹង មិនមានទីពួន មិនមានទីរលឹក និងជាធម៌ដែលមិនអាចធ្វើជាទីរលឹកបានឡើយ។ សូម្បីក្នុងវិញ្ញាណញ្ចាយតនជ្ឈានជាដើម ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

---

ဣဒါနိ အရဟတ္တနိကူဋေန ဒေသနံ ဂဏှန္တော သော နေဝ တံ အဘိသင်္ခရောတီတိအာဒိမာဟ. ယထာ ဟိ ဆေကော ဘိသက္ကော ဝိသဝိကာရံ ဒိသွာ ဝမနံ ကာရေတွာ ဝိသံ ဌာနတော စာဝေတွာ ဥပရိ အာရောပေတွာ ခန္ဓံ ဝါ သီသံ ဝါ ဂဟေတုံ အဒတွာ ဝိသံ ဩတာရေတွာ ပထဝိယံ ပါတေယျ, ဧဝမေဝ ဘဂဝါ ကုလပုတ္တဿ အရူပါဝစရဇ္ဈာနေ ဝဏ္ဏံ ကထေသိ. တံ သုတွာ ကုလပုတ္တော ရူပါဝစရဇ္ဈာနေ နိကန္တိံ ပရိယာဒါယ အရူပါဝစရဇ္ဈာနေ ပတ္ထနံ ဌပေသိ.

ក្នុងពេលនេះ ព្រះមានព្រះភាគកាលបើចង់បញ្ចប់ទេសនាដោយលើកយកព្រះអរហត្តជាកំពូល ទើបត្រាស់ពាក្យថា so neva taṃ abhisaṅkharoti ជាដើម។ ប្រៀបដូចជាគ្រូពេទ្យដ៏ឈ្លាសវៃ កាលបើឃើញអាការៈនៃពិស ក៏ធ្វើឱ្យក្អួតចង្អោរ ញ៉ាំងពិសឱ្យឃ្លាតចាកទីតាំង ហើយនាំឡើងទៅខាងលើ មិនបណ្តោយឱ្យពិសនោះជ្រាបចូលទៅកាន់ស្មា ឬក្បាលឡើយ រួចក៏បង្ហូរពិសនោះចុះមកក្រោម ហើយទម្លាក់ចោលទៅលើដី យ៉ាងណាមិញ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងសរសើរគុណនៃអរូបាវចរជ្ឈានដល់កុលបុត្រ។ កុលបុត្រនោះ លុះបានស្តាប់ព្រះធម៌ទេសនានោះហើយ ក៏បានកម្ចាត់បង់នូវតណ្ហាដែលត្រេកអរក្នុងរូបាវចរជ្ឈាន ហើយតម្កល់ទុកនូវសេចក្តីប្រាថ្នាក្នុងអរូបាវចរជ្ឈាន យ៉ាងនោះឯង។

---

ဘဂဝါ တံ ဉတွာ တံ အသမ္ပတ္တဿ အပ္ပဋိလဒ္ဓဿေဝ ဘိက္ခုနော ‘‘အတ္ထေသာ အာကာသာနဉ္စာယတနာဒီသု သမ္ပတ္တိ နာမ. တေသဉှိ ပဌမဗြဟ္မလောကေ ဝီသတိကပ္ပသဟဿာနိ အာယု, ဒုတိယေ စတ္တာလီသံ, တတိယေ သဋ္ဌိ, စတုတ္ထေ စတုရာသီတိ ကပ္ပသဟဿာနိ အာယု. တံ ပန အနိစ္စံ အဓုဝံ အသဿတံ တာဝကာလိကံ, စဝနပရိဘေဒနဝိဒ္ဓံသနဓမ္မံ, ဇာတိယာ အနုဂတံ, ဇရာယ အနုသဋံ, မရဏေန အဗ္ဘာဟတံ, ဒုက္ခေ ပတိဋ္ဌိတံ, အတာဏံ အလေဏံ အသရဏံ အသရဏီဘူတံ, ဧတ္တကံ ကာလံ တတ္ထ သမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိတွာပိ ပုထုဇ္ဇနကာလကိရိယံ ကတွာ ပုန စတူသု အပါယေသု ပတိတဗ္ဗ’’န္တိ သဗ္ဗမေတံ အာဒီနဝံ ဧကပဒေနေဝ ‘‘သင်္ခတမေတ’’န္တိ ကထေသိ. ကုလပုတ္တော တံ သုတွာ အရူပါဝစရဇ္ဈာနေ နိကန္တိံ ပရိယာဒိယိ, ဘဂဝါ တဿ ရူပါဝစရာရူပါဝစရေသု နိကန္တိယာ ပရိယာဒိန္နဘာဝံ ဉတွာ အရဟတ္တနိကူဋံ ဂဏှန္တော ‘‘သော နေဝ တံ အဘိသင်္ခရောတီ’’တိအာဒိမာဟ.

ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ជ្រាបនូវសេចក្តីប្រាថ្នានោះរបស់ភិក្ខុ (គឺបុគ្គុសាតិ) ដែលមិនទាន់បានសម្រេច មិនទាន់បានចំពោះនូវអរូបាវចរឈាននោះ ទើបត្រាស់ថា «សេចក្តីសម្រេច (សម្បត្តិ) ក្នុងអាកាសានញ្ចាយតនភពជាដើមនេះ មានពិតមែន។ ព្រោះថា អាយុរបស់ព្រហ្មទាំងឡាយនោះ ក្នុងបឋមព្រហ្មលោក (អាកាសានញ្ចាយតនភព) មានពីរម៉ឺនកប្ប, ក្នុងទុតិយភព (វិញ្ញាណញ្ចាយតនភព) មានបួនម៉ឺនកប្ប, ក្នុងតតិយភព (អាកិញ្ចញ្ញាយតនភព) មានប្រាំមួយម៉ឺនកប្ប, ក្នុងចតុត្ថភព (នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនភព) មានប្រាំបីម៉ឺនបួនពាន់កប្ប។ ប៉ុន្តែ សម្បត្តិនោះ មិនទៀង មិនមាំមួន មិនស្ថិតស្ថេរ មានកំណត់ត្រឹមមួយរយៈ មានសភាវៈច្យុត បែកធ្លាយ និងវិនាសទៅជាធម្មតា មានជាតិដេញតាម មានជរាគ្របដណ្តប់ មានមរណៈបៀតបៀន តាំងនៅក្នុងទុក្ខ មិនមានទីពឹង មិនមានទីពួន មិនមានទីរលឹក ជាធម្មជាតិគ្មានទីរលឹកឡើយ។ បុគ្គលសូម្បីបានសោយសម្បត្តិក្នុងអរូបភពនោះអស់កាលត្រឹមប៉ុណ្ណេះហើយ កាលបើធ្វើកាលកិរិយាដោយភាពជាបុថុជ្ជន ក៏ត្រូវធ្លាក់ទៅក្នុងអបាយភូមិទាំង ៤ ទៀត»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់សម្តែងនូវទោសទាំងអស់នោះ ដោយបទតែមួយម៉ាត់ថា «សង្ខតមេតំ» (ធម៌នេះជាសង្ខតធម៌)។ កុលបុត្រ (គឺព្រះបាទបុគ្គុសាតិ) បានស្តាប់នូវទោសនោះហើយ ក៏លះបង់នូវសេចក្តីតម្រេក (និកន្តិ) ក្នុងអរូបាវចរឈាន។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ជ្រាបថា កុលបុត្រនោះលះបង់សេចក្តីតម្រេកក្នុងរូបាវចរឈាន និងអរូបាវចរឈានហើយ កាលនឹងទ្រង់លើកឡើងនូវអរហត្តផលជាកំពូល ទើបត្រាស់ព្រះពុទ្ធដីកាមានពាក្យថា «សោ នេវ តំ អភិសង្ខរោតិ» (ភិក្ខុនោះមិនតាក់តែងនូវធម៌នោះឡើយ) ជាដើម។

---

ယထာ ဝါ ပနေကော မဟာယောဓော ဧကံ ရာဇာနံ အာရာဓေတွာ သတသဟဿုဋ္ဌာနကံ ဂါမဝရံ လဘေယျ, ပုန ရာဇာ တဿာနုဘာဝံ သရိတွာ – ‘‘မဟာနုဘာဝေါ ယောဓော, အပ္ပကံ တေန လဒ္ဓ’’န္တိ – ‘‘နာယံ တာတ ဂါမော [Pg.212] တုယှံ အနုစ္ဆဝိကော, အညံ စတုသတသဟဿုဋ္ဌာနကံ ဂဏှာဟီ’’တိ ဒဒေယျ သော သာဓု ဒေဝါတိ တံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဣတရံ ဂါမံ ဂဏှေယျ. ရာဇာ အသမ္ပတ္တမေဝ စ နံ ပက္ကောသာပေတွာ – ‘‘ကိံ တေ တေန, အဟိဝါတရောဂေါ ဧတ္ထ ဥပ္ပဇ္ဇတိ? အသုကသ္မိံ ပန ဌာနေ မဟန္တံ နဂရံ အတ္ထိ, တတ္ထ ဆတ္တံ ဥဿာပေတွာ ရဇ္ဇံ ကာရေဟီ’’တိ ပဟိဏေယျ, သော တထာ ကရေယျ.

មួយវិញទៀត ដូចជាយោធាដ៏ធំម្នាក់ ធ្វើឲ្យព្រះរាជាសព្វព្រះរាជហឫទ័យ ហើយបានទទួលភូមិដ៏ប្រសើរ ដែលមានចំណូលមួយសែន។ ក្រោយមក ព្រះរាជាទ្រង់រលឹកឃើញនូវអានុភាពរបស់យោធានោះ ទើបត្រាស់ថា «យោធានេះមានអានុភាពច្រើនណាស់ ភូមិដែលគេទទួលបាននោះមានចំនួនតិចតួចពេក» ហើយទ្រង់ត្រាស់ទៀតថា «នែអ្នកដ៏ចម្រើន ភូមិនេះមិនសមគួរដល់អ្នកឡើយ ចូរអ្នកទទួលយកភូមិមួយទៀតដែលមានចំណូលបួនសែនចុះ» ហើយទ្រង់ប្រទានភូមិនោះឲ្យ។ យោធានោះទទួលព្រះរាជឱង្ការថា «ល្អហើយ ព្រះអង្គ» រួចលះបង់ភូមិមុននោះ ហើយទទួលយកភូមិមួយទៀត។ កាលដែលយោធានោះមិនទាន់បានទៅដល់ភូមិនោះឡើយ ព្រះរាជាក៏ទ្រង់ឲ្យហៅគេមកវិញ ហើយត្រាស់ថា «តើអ្នកត្រូវការអ្វីដោយភូមិនោះ? ព្រោះជំងឺអហិវាតករោគ (ជំងឺអាសន្នរោគ) តែងកើតមានក្នុងភូមិនោះ។ ប៉ុន្តែ នៅក្នុងទីឈ្មោះឯណោះ មាននគរដ៏ធំមួយ អ្នកចូរទៅលើកស្វេតច្ឆត្រ សោយរាជ្យក្នុងនគរនោះចុះ» ហើយទ្រង់ចាត់គេឲ្យទៅ យោធានោះក៏ធ្វើតាមយ៉ាងនោះដែរ។

---

တတ္ထ ရာဇာ ဝိယ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော, မဟာယောဓော ဝိယ ပုက္ကုသာတိ ကုလပုတ္တော, ပဌမလဒ္ဓဂါမော ဝိယ အာနာပါနစတုတ္ထဇ္ဈာနံ, တံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဣတရံ ဂါမံ ဂဏှာဟီတိ ဝုတ္တကာလော ဝိယ အာနာပါနစတုတ္ထဇ္ဈာနေ နိကန္တိပရိယာဒါနံ ကတွာ အာရုပ္ပကထနံ, တံ ဂါမံ အသမ္ပတ္တမေဝ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘ကိံ တေ တေန, အဟိဝါတရောဂေါ ဧတ္ထ ဥပ္ပဇ္ဇတိ? အသုကသ္မိံ ဌာနေ နဂရံ အတ္ထိ, တတ္ထ ဆတ္တံ ဥဿာပေတွာ ရဇ္ဇံ ကာရေဟီ’’တိ ဝုတ္တကာလော ဝိယ အရူပေ သင်္ခတမေတန္တိ အာဒီနဝကထနေန အပ္ပတ္တာသုယေဝ တာသု သမာပတ္တီသု ပတ္ထနံ နိဝတ္ထာပေတွာ ဥပရိ အရဟတ္တနိကူဋေန ဒေသနာဂဟဏံ.

ក្នុងឧបមេយ្យនោះ ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ គួរជ្រាបថាដូចជាព្រះរាជា, កុលបុត្រឈ្មោះបុគ្គុសាតិ ដូចជាយោធាដ៏ធំ, អានាបានចតុត្ថជ្ឈាន ដូចជាភូមិដែលបានទទួលមុនដំបូង, ការសម្តែងនូវអរូបជ្ឈាន បន្ទាប់ពីបានធ្វើឲ្យអស់ទៅនូវសេចក្តីតម្រេកក្នុងអានាបានចតុត្ថជ្ឈាន ដូចជាកាលដែលព្រះរាជាត្រាស់ថា «ចូរលះបង់ភូមិនោះ ហើយទទួលយកភូមិមួយទៀតចុះ», ការដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់សម្តែងនូវទោសក្នុងអរូបភពថា «សង្ខតមេតំ» (ធម៌នេះជាសង្ខតធម៌) ជាដើម ដើម្បីឲ្យកុលបុត្រនោះថយក្រោយចាកសេចក្តីប្រាថ្នាក្នុងអរូបសមាបត្តិទាំងឡាយដែលខ្លួនមិនទាន់បានសម្រេច ហើយទ្រង់កាន់យកនូវទេសនាដោយលើកឡើងនូវអរហត្តផលជាកំពូលក្នុងខាងលើ ដូចជាកាលដែលព្រះរាជាទ្រង់ឲ្យហៅយោធានោះមកវិញ ទាំងដែលមិនទាន់បានទៅដល់ភូមិនោះឡើយ ហើយត្រាស់ថា «តើអ្នកត្រូវការអ្វីដោយភូមិនោះ? ព្រោះជំងឺអហិវាតករោគតែងកើតមានក្នុងភូមិនោះ។ នៅក្នុងទីឈ្មោះឯណោះ មាននគរដ៏ធំមួយ អ្នកចូរទៅលើកស្វេតច្ឆត្រ សោយរាជ្យក្នុងនគរនោះចុះ»។

---

တတ္ထ နေဝ အဘိသင်္ခရောတီတိ နာယူဟတိ န ရာသိံ ကရောတိ. န အဘိသဉ္စေတယတီတိ န ကပ္ပေတိ. ဘဝါယ ဝါ ဝိဘဝါယ ဝါတိ ဝုဒ္ဓိယာ ဝါ ပရိဟာနိယာ ဝါ, သဿတုစ္ဆေဒဝသေနပိ ယောဇေတဗ္ဗံ. န ကိဉ္စိ လောကေ ဥပါဒိယတီတိ လောကေ ရူပါဒီသု ကိဉ္စိ ဧကဓမ္မမ္ပိ တဏှာယ န ဂဏှာတိ, န ပရာမသတိ. နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာတိ ပဇာနာတီတိ ဘဂဝါ အတ္တနော ဗုဒ္ဓဝိသယေ ဌတွာ ဒေသနာယ အရဟတ္တနိကူဋံ ဂဏှိ. ကုလပုတ္တော ပန အတ္တနော ယထောပနိဿယေန တီဏိ သာမညဖလာနိ ပဋိဝိဇ္ဈိ. ယထာ နာမ ရာဇာ သုဝဏ္ဏဘာဇနေန နာနာရသဘောဇနံ ဘုဉ္ဇန္တော အတ္တနော ပမာဏေန ပိဏ္ဍံ ဝဋ္ဋေတွာ အင်္ကေ နိသိန္နေန ရာဇကုမာရေန ပိဏ္ဍမှိ အာလယေ ဒဿိတေ တံ ပိဏ္ဍံ ဥပနာမေယျ, ကုမာရော အတ္တနော မုခပ္ပမာဏေနေဝ ကဗဠံ ကရေယျ, သေသံ ရာဇာ သယံ ဝါ ဘုဉ္ဇေယျ, ပါတိယံ ဝါ ပက္ခိပေယျ, ဧဝံ ဓမ္မရာဇာ တထာဂတော အတ္တနော ပမာဏေန အရဟတ္တနိကူဋံ ဂဏှန္တော ဒေသနံ ဒေသေသိ, ကုလပုတ္တော အတ္တနော ယထောပနိဿယေန တီဏိ သာမညဖလာနိ ပဋိဝိဇ္ဈိ.

ក្នុងបទទាំងនោះ បទថា neva abhisaṅkharoti សេចក្តីថា មិនខ្វល់ខ្វាយ មិនសន្សំ។ បទថា na abhisañcetayati សេចក្តីថា មិនតាក់តែង។ បទថា bhavāya vā vibhavāya vā សេចក្តីថា ដើម្បីសេចក្តីចម្រើន ឬដើម្បីសេចក្តីសាបសូន្យ ម្យ៉ាងទៀត គួរផ្សំដោយអំណាចនៃសស្សតទិដ្ឋិ និងឧច្ឆេទទិដ្ឋិផង។ បទថា na kiñci loke upādiyati សេចក្តីថា មិនប្រកាន់ខ្ជាប់នូវធម៌ណាមួយ សូម្បីតែធម៌មួយ ក្នុងរូបជាដើម ក្នុងលោក ដោយអំណាចតណ្ហា មិនស្ទាបអង្អែល (ដោយទិដ្ឋិ)។ បទថា nāparaṃ itthattāya... pajānāti សេចក្តីថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ឋិតនៅក្នុងពុទ្ធវិស័យរបស់ព្រះអង្គ ហើយទ្រង់កាន់យកនូវអរហត្តផលជាកំពូលនៃទេសនា។ ចំណែកឯកុលបុត្រ ក៏បានត្រាស់ដឹងនូវសាមញ្ញផលទាំង ៣ ខាងក្រោម ទៅតាមឧបនិស្ស័យរបស់ខ្លួន។ ប្រៀបដូចជាព្រះរាជា កាលសោយក្រយាស្ងោយមានរសផ្សេងៗ ក្នុងភាជន៍មាស ទ្រង់ពូតដុំបាយតាមប្រមាណរបស់ព្រះអង្គ កាលបើព្រះរាជកុមារដែលគង់លើព្រះឧរូ (ភ្លៅ) បង្ហាញនូវសេចក្តីប្រាថ្នាក្នុងដុំបាយនោះ ព្រះរាជាក៏ហុចដុំបាយនោះឲ្យទៅ ព្រះរាជកុមារក៏ធ្វើដុំបាយឲ្យតូចល្មមនឹងមាត់របស់ខ្លួន ចំណែកដុំបាយដែលសេសសល់ ព្រះរាជាទ្រង់សោយដោយព្រះអង្គឯងខ្លះ ឬដាក់ចុះក្នុងភាជន៍វិញខ្លះ យ៉ាងណាមិញ ព្រះធម្មរាជាតថាគត កាលទ្រង់កាន់យកនូវអរហត្តផលជាកំពូលតាមប្រមាណរបស់ព្រះអង្គ ហើយទ្រង់សម្តែងធម៌ កុលបុត្រក៏បានត្រាស់ដឹងនូវសាមញ្ញផលទាំង ៣ ទៅតាមឧបនិស្ស័យរបស់ខ្លួន យ៉ាងនោះឯង។

---

ဣတော ပုဗ္ဗေ ပနဿ ခန္ဓာ ဓာတုယော အာယတနာနီတိ ဧဝရူပံ အစ္စန္တသုညတံ တိလက္ခဏာဟတံ ကထံ ကထေန္တဿ နေဝ ကင်္ခါ, န ဝိမတိ, နာပိ – ‘‘ဧဝံ ကိရ တံ, ဧဝံ မေ အာစရိယေန ဝုတ္တ’’န္တိ ဣတိ ကိရ န ဒန္ဓာယိတတ္တံ န ဝိတ္ထာယိတတ္တံ အတ္ထိ[Pg.213]. ဧကစ္စေသု စ ကိရ ဌာနေသု ဗုဒ္ဓါ အညာတကဝေသေန ဝိစရန္တိ, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ နု ခေါ ဧသောတိ အဟုဒေဝ သံသယော, အဟု ဝိမတိ. ယတော အနေန အနာဂါမိဖလံ ပဋိဝိဒ္ဓံ, အထ အယံ မေ သတ္ထာတိ နိဋ္ဌံ ဂတော. ယဒိ ဧဝံ ကသ္မာ အစ္စယံ န ဒေသေသီတိ. ဩကာသာဘာဝတော. ဘဂဝါ ဟိ ယထာနိက္ခိတ္တာယ မာတိကာယ အစ္ဆိန္နဓာရံ ကတွာ အာကာသဂင်္ဂံ ဩတာရေန္တော ဝိယ ဒေသနံ ဒေသေသိယေဝ.

មុនអំពីពេលនេះ កាលដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់សម្តែងនូវកថាដែលជាសេចក្តីសូន្យទទេដ៏ក្រៃលែង ត្រូវត្រៃលក្ខណ៍គ្របដណ្តប់ យ៉ាងនេះថា «ខន្ធ ធាតុ អាយតនៈ របស់ភិក្ខុនោះ មាននៅឡើយ» សេចក្តីសង្ស័យមិនបានកើតឡើង សេចក្តីងឿងឆ្ងល់ក៏មិនមានឡើយ សូម្បីតែសេចក្តីយឺតយ៉ាវ ឬសេចក្តីរារែកថា «រឿងនោះឮថា យ៉ាងនេះមែនឬ? លោកគ្រូរបស់ខ្ញុំប្រាប់មកយ៉ាងនេះមែនឬ?» ក៏មិនមានឡើយ។ ឮថា ក្នុងទីខ្លះ ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ តែងតែយាងទៅដោយភេទមិនឲ្យគេស្គាល់ សេចក្តីសង្ស័យ និងសេចក្តីងឿងឆ្ងល់ថា «លោកនេះជាព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធមែនឬហ្ន៎?» ក៏ធ្លាប់មានដល់កុលបុត្រនោះមែន។ លុះកាលណា កុលបុត្រនោះបានសម្រេចអនាគាមិផលហើយ ទើបដល់នូវសេចក្តីសម្រេចចិត្តថា «ព្រះអង្គនេះជាព្រះសាស្តារបស់យើងពិតមែន»។ បើដូច្នោះ ហេតុអ្វីបានជាកុលបុត្រនោះមិនសម្តែងនូវទោសកំហុស (ដែលខ្លួនបានប្រមាថពីមុន)? ឆ្លើយថា ព្រោះគ្មានឱកាស។ ព្រោះថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់សម្តែងធម៌ឥតដាច់ខ្សែទឹក ដូចជាទ្រង់បង្ហូរគង្គាលើមេឃ តាមមាតិកាដែលទ្រង់បានកំណត់ទុកហើយយ៉ាងនោះឯង។

---

၃၆၃. သောတိ အရဟာ. အနဇ္ဈောသိတာတိ ဂိလိတွာ ပရိနိဋ္ဌာပေတွာ ဂဟေတုံ န ယုတ္ထာတိ ပဇာနာတိ. အနဘိနန္ဒိတာတိ တဏှာဒိဋ္ဌိဝသေန အဘိနန္ဒိတုံ န ယုတ္တာတိ ပဇာနာတိ.

៣៦៣. បទថា so សំដៅយក ព្រះអរហន្ត។ បទថា anajjhositā សេចក្តីថា ដឹងច្បាស់ថា មិនគួរលេបចូល មិនគួរធ្វើឲ្យសម្រេច ហើយកាន់យកឡើយ។ បទថា anabhinanditā សេចក្តីថា ដឹងច្បាស់ថា មិនគួរត្រេកអរដោយអំណាចតណ្ហានិងទិដ្ឋិឡើយ។

---

၃၆၄. ဝိသံယုတ္တော နံ ဝေဒေတီတိ သစေ ဟိဿ သုခဝေဒနံ အာရဗ္ဘ ရာဂါနုသယော, ဒုက္ခဝေဒနံ အာရဗ္ဘ ပဋိဃာနုသယော, ဣတရံ အာရဗ္ဘ အဝိဇ္ဇာနုသယော ဥပ္ပဇ္ဇေယျ, သံယုတ္တော ဝေဒိယေယျ နာမ. အနုပ္ပဇ္ဇနတော ပန ဝိသံယုတ္တော နံ ဝေဒေတိ နိဿဋော ဝိပ္ပမုတ္တော. ကာယပရိယန္တိကန္တိ ကာယကောဋိကံ. ယာဝ ကာယပဝတ္တာ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ တတော ပရံ အနုပ္ပဇ္ဇနဝေဒနန္တိ အတ္ထော. ဒုတိယပဒေပိ ဧသေဝ နယော. အနဘိနန္ဒိတာနိ သီတီဘဝိဿန္တီတိ ဒွါဒသသု အာယတနေသု ကိလေသာနံ ဝိသေဝနဿ နတ္ထိတာယ အနဘိနန္ဒိတာနိ ဟုတွာ ဣဓ ဒွါဒသသုယေဝ အာယတနေသု နိရုဇ္ဈိဿန္တိ. ကိလေသာ ဟိ နိဗ္ဗာနံ အာဂမ္မ နိရုဒ္ဓါပိ ယတ္ထ နတ္ထိ, တတ္ထ နိရုဒ္ဓါတိ ဝုစ္စန္တိ. သွာယမတ္ထော – ‘‘ဧတ္ထေသာ တဏှာ နိရုဇ္ဈမာနာ နိရုဇ္ဈတီ’’တိ သမုဒယပဉှေန ဒီပေတဗ္ဗော. တသ္မာ ဘဂဝါ နိဗ္ဗာနံ အာဂမ္မ သီတိဘူတာနိပိ ဣဓေဝ သီတီဘဝိဿန္တီတိ အာဟ. နနု စ ဣဓ ဝေဒယိတာနိ ဝုတ္တာနိ, န ကိလေသာတိ. ဝေဒယိတာနိပိ ကိလေသာဘာဝေနေဝ သီတီဘဝန္တိ. ဣတရထာ နေသံ သီတိဘာဝေါ နာမ နတ္ထီတိ သုဝုတ္တမေတံ.

៣៦៤. បទថា visaṃyutto naṃ vedeti សេចក្តីថា ប្រសិនបើអនុស័យគឺរាគៈ ព្រោះអាស្រ័យសុខវេទនា ឬអនុស័យគឺបដិឃៈ ព្រោះអាស្រ័យទុក្ខវេទនា ឬអនុស័យគឺអវិជ្ជា ព្រោះអាស្រ័យវេទនាម្យ៉ាងទៀត (អទុក្ខមសុខវេទនា) កើតឡើងដល់ព្រះអរហន្តនោះ ឈ្មោះថាជាអ្នកប្រកបដោយកិលេសហើយសោយវេទនា។ ប៉ុន្តែ ព្រោះអនុស័យទាំងនោះមិនកើតឡើង ព្រះអរហន្តនោះទើបជាអ្នកប្រាសចាកកិលេសហើយសោយវេទនានោះ គឺជម្រុះចោលហើយ រួចផុតហើយ។ បទថា kāyapariyantikaṃ សេចក្តីថា មានកាយជាទីបំផុត គឺវេទនាដែលកើតឡើងដរាបណាដែលកាយនៅប្រព្រឹត្តទៅ ហើយបន្ទាប់ពីនោះទៅ ក៏ជាវេទនាមិនកើតឡើងទៀត នេះជាអត្ថក្នុងបទនេះ។ សូម្បីក្នុងបទទីពីរ (គឺ jīvitapariyantikaṃ) ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ បទថា anabhinanditāni sītībhavissantīti សេចក្តីថា ព្រោះគ្មានការផ្សព្វផ្សាយនៃកិលេសទាំងឡាយក្នុងអាយតនៈទាំង ១២ វេទនាទាំងឡាយនោះ ក៏ជាធម្មជាតិដែលតណ្ហានិងទិដ្ឋិមិនត្រេកអរហើយ នឹងរលត់ទៅក្នុងអាយតនៈទាំង ១២ នេះឯង។ ព្រោះថាកិលេសទាំងឡាយ សូម្បីរលត់ទៅដោយអាស្រ័យព្រះនិព្វានហើយ ក៏ឈ្មោះថារលត់ទៅក្នុងអាយតនៈទាំង ១២ ណាដែលគ្មានកិលេសនោះ។ អត្ថនេះ គួរពន្យល់ដោយសមុទយបញ្ហា (ក្នុងមហាសតិបដ្ឋានសូត្រ) ថា «etthesā taṇhā nirujjhamānā nirujjhati» (តណ្ហានេះ កាលបើនឹងរលត់ ក៏រលត់ក្នុងទីនេះឯង)។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់សំដៅយកកិលេសទាំងឡាយដែលរលត់ទៅដោយអាស្រ័យព្រះនិព្វាន ទើបត្រាស់ថា «idheva sītībhavissanti» (នឹងត្រជាក់ក្នុងលោកនេះឯង)។ សួរថា៖ ក្នុងទីនេះ ទ្រង់ត្រាស់ចំពោះវេទនាទាំងឡាយ មិនមែនត្រាស់ចំពោះកិលេសទេ ដឹង? ឆ្លើយថា៖ សូម្បីវេទនាទាំងឡាយ ក៏រលត់ត្រជាក់ទៅបាន ព្រោះតែគ្មានកិលេសប៉ុណ្ណោះ។ បើមិនដូច្នោះទេ សេចក្តីរលត់ត្រជាក់នៃវេទនាទាំងនោះ មិនមានឡើយ ហេតុនោះ ពាក្យនេះ ទើបឈ្មោះថា ត្រាស់ទុកល្អហើយ។

---

၃၆၅. ဧဝမေဝ ခေါတိ ဧတ္ထ ဣဒံ ဩပမ္မသံသန္ဒနံ – ယထာ ဟိ ဧကော ပုရိသော တေလပဒီပဿ ဈာယတော တေလေ ခီဏေ တေလံ အာသိဉ္စတိ, ဝဋ္ဋိယာ ခီဏာယ ဝဋ္ဋိံ ပက္ခိပတိ, ဧဝံ ဒီပသိခါယ အနုပစ္ဆေဒေါဝ ဟောတိ, ဧဝမေဝ ပုထုဇ္ဇနော ဧကသ္မိံ ဘဝေ ဌိတော ကုသလာကုသလံ ကရောတိ, သော တေန သုဂတိယဉ္စ အပါယေသု စ နိဗ္ဗတ္တတိယေဝ, ဧဝံ ဝေဒနာနံ အနုပစ္ဆေဒေါဝ [Pg.214] ဟောတိ. ယထာ ပနေကော ဒီပသိခါယ ဥက္ကဏ္ဌိတော – ‘‘ဣမံ ပုရိသံ အာဂမ္မ ဒီပသိခါ န ဥပစ္ဆိဇ္ဇတီ’’တိ နိလီနော တဿ ပုရိသဿ သီသံ ဆိန္ဒေယျ, ဧဝံ ဝဋ္ဋိယာ စ တေလဿ စ အနုပဟာရာ ဒီပသိခါ အနာဟာရာ နိဗ္ဗာယတိ, ဧဝမေဝ ဝဋ္ဋေ ဥက္ကဏ္ဌိတော ယောဂါဝစရော အရဟတ္တမဂ္ဂေန ကုသလာကုသလံ သမုစ္ဆိန္ဒတိ, တဿ သမုစ္ဆိန္နတ္တာ ခီဏာသဝဿ ဘိက္ခုနော ကာယဿ ဘေဒါ ပုန ဝေဒယိတာနိ န ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ.

៣៦៥. ក្នុងបទថា evameva kho នេះ មានការប្រៀបធៀបឧបមានិងឧបមេយ្យដូចតទៅ៖ ប្រៀបដូចជាបុរសម្នាក់ កាលចង្កៀងប្រេងកំពុងឆេះ កាលបើប្រេងអស់ ក៏ចាក់ប្រេងថែម កាលបើប្រឆេះអស់ ក៏ដាក់ប្រឆេះថែម យ៉ាងនេះ សិរីចង្កៀង (អណ្តាតភ្លើង) ក៏មិនដាច់ឡើយ យ៉ាងណាមិញ បុថុជ្ជនកាលឋិតនៅក្នុងភពមួយ តែងធ្វើកុសលនិងអកុសល គេតែងកើតក្នុងសុគតិភពខ្លះ ក្នុងអបាយភូមិខ្លះ ដោយសារកម្មនោះ យ៉ាងនេះ ការមិនដាច់នៃវេទនាទាំងឡាយ ក៏មានយ៉ាងនោះឯង។ ម្យ៉ាងទៀត ប្រៀបដូចជាបុរសម្នាក់ នឿយណាយនឹងអណ្តាតភ្លើងចង្កៀង គិតថា «អណ្តាតភ្លើងចង្កៀងនេះ មិនដាច់ទៅបាន ក៏ព្រោះតែអាស្រ័យបុរសនេះឯង» ទើបលបពួនកាត់ក្បាលបុរសនោះ កាលបើកាត់យ៉ាងនេះហើយ ព្រោះគ្មានការផ្គត់ផ្គង់នូវប្រឆេះនិងប្រេង អណ្តាតភ្លើងចង្កៀងដែលគ្មានអាហារ ក៏រលត់ទៅ យ៉ាងណាមិញ យោគាវចរបុគ្គលកាលនឿយណាយក្នុងវដ្តសង្សារ តែងកាត់ផ្តាច់នូវកុសលនិងអកុសលកម្មដោយអរហត្តមគ្គ ព្រោះតែកម្មនោះត្រូវកាត់ផ្តាច់ហើយ ក្រោយពីការបែកធ្លាយនៃរាងកាយរបស់ភិក្ខុជាខីណាស្រព វេទនាទាំងឡាយ ក៏មិនកើតឡើងទៀតឡើយ យ៉ាងនោះឯង។

---

တသ္မာတိ ယသ္မာ အာဒိမှိ သမာဓိဝိပဿနာပညာဟိ အရဟတ္တဖလပညာ ဥတ္တရိတရာ, တသ္မာ. ဧဝံ သမန္နာဂတောတိ ဣမိနာ ဥတ္တမေန အရဟတ္တဖလပညာဓိဋ္ဌာနေန သမန္နာဂတော. သဗ္ဗဒုက္ခက္ခယေ ဉာဏံ နာမ အရဟတ္တမဂ္ဂေ ဉာဏံ, ဣမသ္မိံ ပန သုတ္တေ အရဟတ္တဖလေ ဉာဏံ အဓိပ္ပေတံ. တေနေဝါဟ တဿ သာ ဝိမုတ္တိ သစ္စေ ဌိတာ အကုပ္ပာ ဟောတီတိ.

បទថា tasmā សេចក្តីថា ព្រោះហេតុតែបញ្ញាក្នុងអរហត្តផល ប្រសើរខ្ពង់ខ្ពស់ជាងសមាធិបញ្ញានិងវិបស្សនាបញ្ញាក្នុងខាងដើម ហេតុនោះ។ បទថា evaṃ samannāgato សេចក្តីថា ជាអ្នកប្រកបដោយអរហត្តផលបញ្ញាធិដ្ឋានដ៏ឧត្តមនេះ។ ឈ្មោះថា ញាណក្នុងសេចក្តីអស់ទៅនៃទុក្ខទាំងពួង (sabbadukkhakkhaye ñāṇaṃ) គឺអរហត្តមគ្គញាណ ប៉ុន្តែក្នុងសូត្រនេះ សំដៅយកអរហត្តផលញាណ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ថា «tassa sā vimutti sacce ṭhitā akuppā hoti» (វិមុត្តិរបស់ភិក្ខុនោះ ឋិតនៅក្នុងសច្ចៈ មិនកម្រើកឡើយ)។

---

၃၆၆. ဧတ္ထ ဟိ ဝိမုတ္တီတိ အရဟတ္တဖလဝိမုတ္တိ, သစ္စန္တိ ပရမတ္ထသစ္စံ နိဗ္ဗာနံ. ဣတိ အကုပ္ပာရမ္မဏကရဏေန အကုပ္ပာတိ ဝုတ္တာ. မုသာတိ ဝိတထံ. မောသဓမ္မန္တိ နဿနသဘာဝံ. တံ သစ္စန္တိ တံ အဝိတထံ သဘာဝေါ. အမောသဓမ္မန္တိ အနဿနသဘာဝံ.

៣៦៦. ក្នុងបទនោះ បទថា vimutti គឺអរហត្តផលវិមុត្តិ, បទថា saccaṃ គឺបរមត្ថសច្ចៈ គឺព្រះនិព្វាន។ វិមុត្តិនោះ ឈ្មោះថា akuppā (មិនកម្រើក) ព្រោះធ្វើនូវព្រះនិព្វានដែលមិនកម្រើកឲ្យជាអារម្មណ៍។ បទថា musā សេចក្តីថា មិនពិត (ខុសឆ្គង)។ បទថា mosadhammaṃ សេចក្តីថា មានសភាវៈវិនាស (សាបសូន្យ) ជាធម្មតា។ បទថា taṃ saccaṃ សេចក្តីថា សភាវៈមិនខុសឆ្គងនោះ។ បទថា amosadhammaṃ សេចក្តីថា មានសភាវៈមិនវិនាសជាធម្មតា។

---

တသ္မာတိ ယသ္မာ အာဒိတော သမထဝိပဿနာဝသေန ဝစီသစ္စတော ဒုက္ခသစ္စသမုဒယသစ္စေဟိ စ ပရမတ္ထသစ္စံ နိဗ္ဗာနမေဝ ဥတ္တရိတရံ, တသ္မာ. ဧဝံ သမန္နာဂတောတိ ဣမိနာ ဥတ္တမေန ပရမတ္ထသစ္စာဓိဋ္ဌာနေန သမန္နာဂတော.

បទថា tasmā សេចក្តីថា ព្រោះហេតុតែបរមត្ថសច្ចៈគឺព្រះនិព្វាន ប្រសើរខ្ពង់ខ្ពស់ជាងវចីសច្ចៈដែលប្រព្រឹត្តទៅដោយអំណាចសមថៈនិងវិបស្សនាក្នុងខាងដើម និងទុក្ខសច្ចៈ សមុទយសច្ចៈ ហេតុនោះ។ បទថា evaṃ samannāgato សេចក្តីថា ជាអ្នកប្រកបដោយបរមត្ថសច្ចាធិដ្ឋានដ៏ឧត្តមនេះ។

---

၃၆၇. ပုဗ္ဗေတိ ပုထုဇ္ဇနကာလေ. ဥပဓီ ဟောန္တီတိ ခန္ဓူပဓိ ကိလေသူပဓိ အဘိသင်္ခါရူပဓိ ပဉ္စကာမဂုဏူပဓီတိ ဣမေ ဥပဓယော ဟောန္တိ. သမတ္တာ သမာဒိန္နာတိ ပရိပူရာ ဂဟိတာ ပရမဋ္ဌာ. တသ္မာတိ ယသ္မာ အာဒိတော သမထဝိပဿနာဝသေန ကိလေသပရိစ္စာဂတော, သောတာပတ္တိမဂ္ဂါဒီဟိ စ ကိလေသပရိစ္စာဂတော အရဟတ္တမဂ္ဂေနေဝ ကိလေသပရိစ္စာဂေါ ဥတ္တရိတရော, တသ္မာ. ဧဝံ သမန္နာဂတောတိ ဣမိနာ ဥတ္တမေန စာဂါဓိဋ္ဌာနေန သမန္နာဂတော.

៣៦៧. បទថា pubbe សេចក្តីថា ក្នុងកាលជាបុថុជ្ជន។ បទថា upadhī honti សេចក្តីថា ឧបធិទាំងឡាយនេះ គឺខន្ធូបធិ កិលេសូបធិ អភិសង្ខារូបធិ បញ្ចកាមគុណូបធិ តែងមាន។ បទថា samattā samādinnā សេចក្តីថា ពេញបរិបូណ៌ កាន់យកហើយ ស្ទាបអង្អែលហើយ។ បទថា tasmā សេចក្តីថា ព្រោះហេតុតែការលះបង់កិលេសដោយអរហត្តមគ្គ ប្រសើរខ្ពង់ខ្ពស់ជាងការលះបង់កិលេសដោយអំណាចសមថៈនិងវិបស្សនាក្នុងខាងដើម និងការលះបង់កិលេសដោយសោតាបត្តិមគ្គជាដើម ហេតុនោះ។ បទថា evaṃ samannāgato សេចក្តីថា ជាអ្នកប្រកបដោយចាគាធិដ្ឋានដ៏ឧត្តមនេះ។

---

၃၆၈. အာဃာတောတိအာဒီသု အာဃာတကရဏဝသေန အာဃာတော, ဗျာပဇ္ဇနဝသေန ဗျာပါဒေါ, သမ္ပဒုဿနဝသေန သမ္ပဒေါသောတိ တီဟိ ပဒေဟိ ဒေါသာကုသလမူလမေဝ ဝုတ္တံ. တသ္မာတိ ယသ္မာ အာဒိတော သမထဝိပဿနာဝသေန [Pg.215] ကိလေသဝူပသမတော, သောတာပတ္တိမဂ္ဂါဒီဟိ ကိလေသဝူပသမတော စ အရဟတ္တမဂ္ဂေနေဝ ကိလေသဝူပသမော ဥတ္တရိတရော, တသ္မာ. ဧဝံ သမန္နာဂတောတိ ဣမိနာ ဥတ္တမေန ဥပသမာဓိဋ္ဌာနေန သမန္နာဂတော.

៣៦៨. ក្នុងបទទាំងឡាយមានពាក្យថា āghāto ជាដើម ឈ្មោះថា អាឃាត (ការចងគំនុំ) ព្រោះធ្វើនូវការចងគំនុំ, ឈ្មោះថា ព្យាបាទ ព្រោះការប្រទូស្ត, ឈ្មោះថា សម្បទោសៈ ព្រោះការប្រទូស្តខ្លាំង ក្នុងបទទាំងបីនេះ ទ្រង់ត្រាស់សំដៅយកទោសៈដែលជាអកុសលមូលប៉ុណ្ណោះ។ បទថា tasmā សេចក្តីថា ព្រោះហេតុតែការរំងាប់កិលេសដោយអរហត្តមគ្គ ប្រសើរខ្ពង់ខ្ពស់ជាងការរំងាប់កិលេសដោយអំណាចសមថៈនិងវិបស្សនាក្នុងខាងដើម និងការរំងាប់កិលេសដោយសោតាបត្តិមគ្គជាដើម ហេតុនោះ។ បទថា evaṃ samannāgato សេចក្តីថា ជាអ្នកប្រកបដោយឧបសមាធិដ្ឋានដ៏ឧត្តមនេះ។

---

၃၆၉. မညိတမေတန္တိ တဏှာမညိတံ မာနမညိတံ ဒိဋ္ဌိမညိတန္တိ တိဝိဓမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. အယမဟမသ္မီတိ ဧတ္ထ ပန အယမဟန္တိ ဧကံ တဏှာမညိတမေဝ ဝဋ္ဋတိ. ရောဂေါတိအာဒီသု အာဗာဓဋ္ဌေန ရောဂေါ, အန္တောဒေါသဋ္ဌေန ဂဏ္ဍော, အနုပဝိဋ္ဌဋ္ဌေန သလ္လံ. မုနိ သန္တောတိ ဝုစ္စတီတိ ခီဏာသဝမုနိ သန္တော နိဗ္ဗုတောတိ ဝုစ္စတိ. ယတ္ထ ဌိတန္တိ ယသ္မိံ ဌာနေ ဌိတံ. သံခိတ္တေနာတိ ဗုဒ္ဓါနံ ကိရ သဗ္ဗာပိ ဓမ္မဒေသနာ သံခိတ္တာဝ, ဝိတ္ထာရဒေသနာ နာမ နတ္ထိ, သမန္တပဋ္ဌာနကထာပိ သံခိတ္တာယေဝ. ဣတိ ဘဂဝါ ဒေသနံ ယထာနုသန္ဓိံ ပါပေသိ. ဥဂ္ဃာဋိတညူတိအာဒီသု ပန စတူသု ပုဂ္ဂလေသု ပုက္ကုသာတိ ကုလပုတ္တော ဝိပဉ္စိတညူ, ဣတိ ဝိပဉ္စိတညုဝသေန ဘဂဝါ ဣမံ ဓာတုဝိဘင်္ဂသုတ္တံ ကထေသိ.

៣៦៩. ពាក្យថា Maññitametaṃ នេះ ការសំគាល់ដោយតណ្ហា (តណ្ហាមញ្ញិតៈ) ការសំគាល់ដោយមានះ (មានមញ្ញិតៈ) និងការសំគាល់ដោយទិដ្ឋិ (ទិដ្ឋិមញ្ញិតៈ) សូម្បីទាំង៣ប្រការនេះ ក៏គួរ (សមរម្យ)។ ប៉ុន្តែ ក្នុងពាក្យថា Ayamahamasmī (នេះជាយើង) នេះ ពាក្យថា Ayamahaṃ (នេះជាយើង) គួរដល់តណ្ហាមញ្ញិតៈតែមួយយ៉ាងប៉ុណ្ណោះ។ ក្នុងពាក្យទាំងឡាយមានពាក្យថា Rogo ជាដើម សេចក្តីថា ឈ្មោះថា រោគ (Rogo) ព្រោះអត្ថថា បៀតបៀន (ឬញាំញី), ឈ្មោះថា ពិលា (Gaṇḍo) ព្រោះអត្ថថា កើតឡើងខាងក្នុង (ឬកម្ទេចខាងក្នុង), ឈ្មោះថា សរ (Sallaṃ) ព្រោះអត្ថថា មុតចូលទៅខាងក្នុង។ ពាក្យថា Muni santo នេះ សំដៅយកព្រះខីណាស្រពមុនី ដែលលោកហៅថា ជាអ្នកស្ងប់រំងាប់ (កិលេស)។ ពាក្យថា Yattha ṭhitaṃ គឺ ឋិតនៅក្នុងទីណា (ក្នុងអរហត្តផលណា)។ ពាក្យថា Saṃkhittena សេចក្តីថា ឮថា ធម្មទេសនាទាំងអស់របស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ គឺសង្ខេបតែប៉ុណ្ណោះ ទេសនាដែលឈ្មោះថាពិស្តារនោះមិនមានឡើយ សូម្បីតែសមន្តបដ្ឋានកថាក៏ជាសង្ខេបដែរ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ញ៉ាំងទេសនាឲ្យសម្រេចទៅតាមអនុសន្ធិ ដោយប្រការដូច្នេះ។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងបណ្តាបុគ្គលទាំង ៤ នាក់ មានឧគ្ឃាដិតញ្ញូបុគ្គលជាដើមនោះ បុក្កុសាតិកុលបុត្រ ជាវិបញ្ចិតញ្ញូបុគ្គល ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់សម្តែងនូវធាតុវិភង្គសូត្រនេះ ដោយអំណាចនៃវិបញ្ចិតញ្ញូបុគ្គល។

---

၃၇၀. န ခေါ မေ, ဘန္တေ, ပရိပုဏ္ဏံ ပတ္တစီဝရန္တိ ကသ္မာ ကုလပုတ္တဿ ဣဒ္ဓိမယပတ္တစီဝရံ န နိဗ္ဗတ္တန္တိ. ပုဗ္ဗေ အဋ္ဌန္နံ ပရိက္ခာရာနံ အဒိန္နတ္တာ. ကုလပုတ္တော ဟိ ဒိန္နဒါနော ကတာဘိနီဟာရော, န ဒိန္နတ္တာတိ န ဝတ္တဗ္ဗံ. ဣဒ္ဓိမယပတ္တစီဝရံ ပန ပစ္ဆိမဘဝိကာနံယေဝ နိဗ္ဗတ္တတိ, အယဉ္စ ပုနပဋိသန္ဓိကော, တသ္မာ န နိဗ္ဗတ္တန္တိ. အထ ဘဂဝါ သယံ ပရိယေသိတွာ ကသ္မာ န ဥပသမ္ပာဒေသီတိ. ဩကာသာဘာဝတော. ကုလပုတ္တဿ အာယု ပရိက္ခီဏံ, သုဒ္ဓါဝါသိကော အနာဂါမီ မဟာဗြဟ္မာ ကုမ္ဘကာရသာလံ အာဂန္တွာ နိသိန္နော ဝိယ အဟောသိ. တသ္မာ သယံ န ပရိယေသိ.

៣៧០. ពាក្យថា Na kho me, bhante, paripuṇṇaṃ pattacīvaraṃ នេះ មានសំនួរថា ហេតុអ្វីបានជាបាត្រនិងចីវរដែលសម្រេចដោយឫទ្ធិ មិនកើតឡើងដល់កុលបុត្រនោះ? ឆ្លើយថា ព្រោះក្នុងជាតិមុន មិនធ្លាប់បានថ្វាយបរិក្ខារណាមួយក្នុងបណ្តាបរិក្ខារទាំង ៨។ ព្រោះថាកុលបុត្រនោះ ជាអ្នកធ្លាប់បានធ្វើទាន ធ្លាប់បានធ្វើអភិនីហារ (ការប្រាថ្នា) មកហើយ មិនគួរនិយាយថា មិនធ្លាប់បានថ្វាយទាននោះឡើយ។ ប៉ុន្តែ បាត្រនិងចីវរដែលសម្រេចដោយឫទ្ធិ តែងកើតឡើងចំពោះតែព្រះបច្ឆិមភវិកបុគ្គល (អ្នកមានភពចុងក្រោយ) ប៉ុណ្ណោះ ចំណែកកុលបុត្រនេះ នៅមានបដិសន្ធិជាថ្មីទៀត ហេតុនោះ បាត្រនិងចីវរដែលសម្រេចដោយឫទ្ធិ ទើបមិនកើតឡើង។ ចុះហេតុអ្វីបានជាព្រះដ៏មានព្រះភាគ មិនទ្រង់ស្វែងរកដោយព្រះអង្គឯង ហើយបំបួសឲ្យ? ឆ្លើយថា ព្រោះគ្មានឱកាស។ ព្រោះអាយុរបស់កុលបុត្រនោះអស់ហើយ គាត់បានទៅកើតជាមហាព្រហ្មជាអនាគាមីក្នុងសុទ្ធាវាសភូមិ ហាក់ដូចជាទើបតែមកអង្គុយនៅក្នុងរោងជាងឆ្នាំង។ ហេតុនោះ ព្រះអង្គទើបមិនស្វែងរកដោយព្រះអង្គឯង។

---

ပတ္တစီဝရပရိယေသနံ ပက္ကာမီတိ ကာယ ဝေလာယ ပက္ကာမိ? ဥဋ္ဌိတေ အရုဏေ. ဘဂဝတော ကိရ ဓမ္မဒေသနာပရိနိဋ္ဌာနဉ္စ အရုဏုဋ္ဌာနဉ္စ ရသ္မိဝိဿဇ္ဇနဉ္စ ဧကက္ခဏေ အဟောသိ. ဘဂဝါ ကိရ ဒေသနံ နိဋ္ဌပေတွာဝ ဆဗ္ဗဏ္ဏရသ္မိယော ဝိဿဇ္ဇိ, သကလကုမ္ဘကာရနိဝေသနံ ဧကပဇ္ဇောတံ အဟောသိ, ဆဗ္ဗဏ္ဏရသ္မိယော ဇာလဇာလာ ပုဉ္ဇပုဉ္ဇာ ဟုတွာ ဝိဓာဝန္တိယော သဗ္ဗဒိသာဘာဂေ သုဝဏ္ဏပဋပရိယောနဒ္ဓေ ဝိယ စ နာနာဝဏ္ဏကုသုမရတနဝိသရသမုဇ္ဇလေ ဝိယ စ အကံသု. ဘဂဝါ ‘‘နဂရဝါသိနော မံ ပဿန္တူ’’တိ အဓိဋ္ဌာသိ. နဂရဝါသိနော ဘဂဝန္တံ ဒိသွာဝ ‘‘သတ္ထာ ကိရ အာဂတော, ကုမ္ဘကာရသာလာယ ကိရ နိသိန္နော’’တိ အညမညဿ အာရောစေတွာ ရညော အာရောစေသုံ.

ពាក្យថា Pattacīvarapariyesanaṃ pakkāmi សួរថា តើគាត់ចេញទៅក្នុងវេលាណា? ឆ្លើយថា កាលព្រះអរុណរះឡើង។ ឮថា ការចប់នៃធម្មទេសនារបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ការរះឡើងនៃព្រះអរុណ និងការផ្សាយចេញនៃព្រះរស្មី បានកើតឡើងក្នុងខណៈតែមួយ។ ឮថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគ លុះទ្រង់បញ្ចប់ទេសនាហើយ ក៏ទ្រង់ផ្សាយចេញនូវព្រះឆព្វណ្ណរង្សី ធ្វើឲ្យរោងជាងឆ្នាំងទាំងមូលមានពន្លឺរុងរឿងតែមួយ ព្រះរស្មីទាំង ៦ ពណ៌ បានចាំងផ្លេកៗ ជាដុំៗ ហោះកាត់ទៅមក ធ្វើឲ្យទិសទាំងពួងហាក់ដូចជាត្រូវបានគ្របដណ្តប់ដោយបន្ទះមាស និងហាក់ដូចជាញ៉ាំងពន្លឺនៃផ្កា និងរតនៈមានពណ៌ផ្សេងៗឲ្យភ្លឺស្វាងចិញ្ចាច។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់អធិដ្ឋានថា «សូមឲ្យអ្នកនគរទាំងឡាយបានឃើញតថាគតចុះ»។ ពួកអ្នកនគរ លុះបានឃើញព្រះដ៏មានព្រះភាគហើយ ក៏ប្រាប់គ្នាទៅវិញទៅមកថា «ឮថា ព្រះសាស្តាទ្រង់យាងមកហើយ ឮថា ទ្រង់គង់នៅក្នុងរោងជាងឆ្នាំង» រួចហើយក៏ក្រាបបង្គំទូលដល់ព្រះរាជា។

---

ရာဇာ [Pg.216] အာဂန္တွာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ, ‘‘ဘန္တေ, ကာယ ဝေလာယ အာဂတတ္ထာ’’တိ ပုစ္ဆိ. ဟိယျော သူရိယတ္ထင်္ဂမနဝေလာယ မဟာရာဇာတိ. ကေန ကမ္မေန ဘဂဝါတိ? တုမှာကံ သဟာယော ပုက္ကုသာတိ ရာဇာ တုမှေဟိ ပဟိတံ သာသနံ သုတွာ နိက္ခမိတွာ ပဗ္ဗဇိတွာ မံ ဥဒ္ဒိဿ အာဂစ္ဆန္တော သာဝတ္ထိံ အတိက္ကမ္မ ပဉ္စစတ္တာလီသ ယောဇနာနိ အာဂန္တွာ ဣမံ ကုမ္ဘကာရသာလံ ပဝိသိတွာ နိသီဒိ, အဟံ တဿ သင်္ဂဟတ္ထံ အာဂန္တွာ ဓမ္မကထံ ကထေသိံ, ကုလပုတ္တော တီဏိ ဖလာနိ ပဋိဝိဇ္ဈိ မဟာရာဇာတိ. ဣဒါနိ ကဟံ, ဘန္တေတိ? ဥပသမ္ပဒံ ယာစိတွာ အပရိပုဏ္ဏပတ္တစီဝရတာယ ပတ္တစီဝရပရိယေသနတ္ထံ ဂတော မဟာရာဇာတိ. ရာဇာ ကုလပုတ္တဿ ဂတဒိသာဘာဂေန အဂမာသိ. ဘဂဝါပိ အာကာသေနာဂန္တွာ ဇေတဝနဂန္ဓကုဋိမှိယေဝ ပါတုရဟောသိ.

ព្រះរាជាយាងមកដល់ ថ្វាយបង្គំព្រះសាស្តា ហើយក្រាបបង្គំទូលសួរថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ព្រះអង្គយាងមកក្នុងវេលាណា?»។ ព្រះអង្គត្រាស់ថា «មហារាជ តថាគតមកតាំងពីម្សិលមិញ ក្នុងវេលាព្រះអាទិត្យអស្តង្គត»។ ព្រះរាជាក្រាបបង្គំទូលសួរថា «បពិត្រព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់យាងមកដោយកិច្ចការអ្វី?»។ ព្រះអង្គត្រាស់ថា «មហារាជ ព្រះបាទបុក្កុសាតិជាសម្លាញ់របស់ព្រះអង្គ បានស្តាប់ដំណឹងដែលព្រះអង្គផ្ញើទៅ ក៏បានលះបង់រាជសម្បត្តិ ចេញសាងផ្នួស ដើរតម្រង់មករកតថាគត កន្លងហួសក្រុងសាវត្ថី អស់ចម្ងាយផ្លូវ ៤៥ យោជន៍ ចូលមកសម្រាកនៅក្នុងរោងជាងឆ្នាំងនេះ តថាគតមកទីនេះដើម្បីសង្គ្រោះគាត់ បានសម្តែងធម្មកថាប្រាប់គាត់ ឥឡូវនេះកុលបុត្រនោះបានសម្រេចផលទាំង ៣ (ថ្នាក់ក្រោម) ហើយ មហារាជ»។ ព្រះរាជាក្រាបបង្គំទូលសួរថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ចុះឥឡូវនេះគាត់ទៅណាហើយ?»។ ព្រះអង្គត្រាស់ថា «មហារាជ គាត់បានសូមឧបសម្បទា ប៉ុន្តែដោយសារមានបាត្រនិងចីវរមិនទាន់គ្រប់គ្រាន់ ទើបគាត់ចេញទៅស្វែងរកបាត្រនិងចីវរ»។ ព្រះរាជាក៏បានយាងទៅតាមទិសដៅដែលកុលបុត្រនោះបានទៅ។ ចំណែកព្រះដ៏មានព្រះភាគ ក៏ទ្រង់យាងទៅតាមអាកាស ហើយទៅប្រាកដព្រះកាយនៅក្នុងព្រះគន្ធកុដិនៃវត្តជេតពនតែម្តង។

---

ကုလပုတ္တောပိ ပတ္တစီဝရံ ပရိယေသမာနော နေဝ ဗိမ္ဗိသာရရညော န တက္ကသီလကာနံ ဇင်္ဃဝါဏိဇာနံ သန္တိကံ အဂမာသိ. ဧဝံ ကိရဿ အဟောသိ – ‘‘န ခေါ မေ ကုက္ကုဋဿ ဝိယ တတ္ထ တတ္ထ မနာပါမနာပမေဝ ဝိစိနိတွာ ပတ္တစီဝရံ ပရိယေသိတုံ ယုတ္တံ, မဟန္တံ နဂရံ ဝဇ္ဇိတွာ ဥဒကတိတ္ထသုသာနသင်္ကာရဋ္ဌာနအန္တရဝီထီသု ပရိယေသိဿာမီ’’တိ အန္တရဝီထိယံ သင်္ကာရကူဋေသု တာဝ ပိလောတိကံ ပရိယေသိတုံ အာရဒ္ဓေါ.

ចំណែកកុលបុត្រនោះ កាលស្វែងរកបាត្រនិងចីវរ មិនបានទៅកាន់សំណាក់នៃព្រះបាទពិម្ពិសារ ឬទៅកាន់សំណាក់នៃពួកឈ្មួញដើរជើងដែលមកពីក្រុងតក្កសិលាឡើយ។ ឮថា គាត់មានគំនិតយ៉ាងនេះថា «ការដែលយើងដើរស្វែងរកបាត្រនិងចីវរ តាមចិត្តស្រឡាញ់ឬមិនស្រឡាញ់ក្នុងទីនោះៗ ដូចជាមាន់ដើរកកាយរកចំណីនោះ មិនសមគួរឡើយ យើងគួរវៀរចាកក្រុងធំនេះ ហើយទៅស្វែងរកតាមកំពង់ទឹក បញ្ចុះសព គំនរសម្រាម និងចន្លោះវិថីវិញ» គិតដូច្នេះហើយ ក៏ចាប់ផ្តើមស្វែងរកកំណាត់សំពត់ចាស់ៗ (ពិលោតិកៈ) តាមគំនរសម្រាមក្នុងចន្លោះវិថីជាមុនសិន។

---

ဇီဝိတာ ဝေါရောပေသီတိ ဧတသ္မိံ သင်္ကာရကူဋေ ပိလောတိကံ ဩလောကေန္တံ ဝိဗ္ဘန္တာ တရုဏဝစ္ဆာ ဂါဝီ ဥပဓာဝိတွာ သိင်္ဂေန ဝိဇ္ဈိတွာ ဃာတေသိ. ဆာတကဇ္ဈတ္တော ကုလပုတ္တော အာကာသေယေဝ အာယုက္ခယံ ပတွာ ပတိတော. သင်္ကာရဋ္ဌာနေ အဓောမုခဋ္ဌပိတာ သုဝဏ္ဏပဋိမာ ဝိယ အဟောသိ, ကာလင်္ကတော စ ပန အဝိဟာဗြဟ္မလောကေ နိဗ္ဗတ္တိ, နိဗ္ဗတ္တမတ္တောဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. အဝိဟာဗြဟ္မလောကေ ကိရ နိဗ္ဗတ္တမတ္တာဝ သတ္တ ဇနာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု. ဝုတ္တဉှေတံ –

ពាក្យថា Jīvitā voropesi សេចក្តីថា មេគោមួយដែលមានកូនខ្ចី មានស្មារតីវង្វេង បានរត់មកជល់នឹងស្នែង សម្លាប់កុលបុត្រនោះដែលកំពុងរកមើលកំណាត់សំពត់ចាស់នៅគំនរសម្រាមនោះ។ កុលបុត្រដែលមានកាយស្រេកឃ្លាន បានដល់នូវការអស់ទៅនៃអាយុ ហើយដួលចុះទៅលើដី។ រូបរាងរបស់គាត់ដែលដួលផ្កាប់មុខទៅលើគំនរសម្រាមនោះ ប្រៀបដូចជារូបបដិមាមាសដែលគេដាក់ផ្កាប់ចុះ។ លុះធ្វើមរណកាលទៅ ក៏បានទៅកើតក្នុងអវិហាព្រហ្មលោក ហើយគ្រាន់តែទៅកើតភ្លាម ក៏បានសម្រេចព្រះអរហត្តតែម្តង។ ឮថា ជនទាំង ៧ នាក់ គ្រាន់តែទៅកើតក្នុងអវិហាព្រហ្មលោកភ្លាម ក៏បានសម្រេចព្រះអរហត្តតែម្តង។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកមកយ៉ាងនេះថា៖

---

‘‘အဝိဟံ ဥပပန္နာသေ, ဝိမုတ္တာ သတ္တ ဘိက္ခဝေါ;

ရာဂဒေါသပရိက္ခီဏာ, တိဏ္ဏာ လောကေ ဝိသတ္တိကံ.

«ភិក្ខុទាំង ៧ រូប ជាអ្នករួចផុតចាកកិលេស មានរាគៈនិងទោសៈអស់ហើយ បានឆ្លងផុតតណ្ហាដែលផ្សាយទៅក្នុងលោក បានទៅកើតក្នុងអវិហាភូមិ។

---

ကေ စ တေ အတရုံ ပင်္ကံ, မစ္စုဓေယျံ သုဒုတ္တရံ;

ကေ ဟိတွာ မာနုသံ ဒေဟံ, ဒိဗ္ဗယောဂံ ဥပစ္စဂုံ.

តើភិក្ខុទាំងឡាយណា បានឆ្លងផុតភក់ (កិលេស) និងដែននៃមច្ចុដែលឆ្លងបានដោយក្រៃលែង? តើភិក្ខុទាំងឡាយណា លះបង់រូបកាយជារបស់មនុស្ស ហើយបានទៅដល់ទេវលោក?»

---

ဥပကော [Pg.217] ပလဂဏ္ဍော စ, ပုက္ကုသာတိ စ တေ တယော;

ဘဒ္ဒိယော ခဏ္ဍဒေဝေါ စ, ဗာဟုရဂ္ဂိ စ သိင်္ဂိယော;

တေ ဟိတွာ မာနုသံ ဒေဟံ, ဒိဗ္ဗယောဂံ ဥပစ္စဂု’’န္တိ. (သံ. နိ. ၁.၅၀, ၁၀၅);

«គឺឧបកៈ ១ ពលគណ្ឌៈ ១ បុក្កុសាតិ ១ ទាំង ៣ រូបនេះផង ភទ្ទិយៈ ១ ខណ្ឌទេវៈ ១ ពាហុរគ្គិ ១ សិង្គិយៈ ១ ភិក្ខុទាំងឡាយនោះ លះបង់រូបកាយជារបស់មនុស្ស ហើយបានទៅដល់ទេវលោក។»

---

ဗိမ္ဗိသာရောပိ ‘‘မယှံ သဟာယော မယာ ပေသိတသာသနမတ္တံ ဝါစေတွာ ဟတ္ထဂတံ ရဇ္ဇံ ပဟာယ ဧတ္တကံ အဒ္ဓါနံ အာဂတော, ဒုက္ကရံ ကတံ ကုလပုတ္တေန, ပဗ္ဗဇိတသက္ကာရေန တံ သက္ကရိဿာမီ’’တိ ‘‘ပရိယေသထ မေ သဟာယက’’န္တိ တတ္ထ တတ္ထ ပေသေသိ. ပေသိတာ တံ အဒ္ဒသံသု သင်္ကာရဋ္ဌာနေ ပတိတံ, ဒိသွာ အာဂမ္မ ရညော အာရောစေသုံ. ရာဇာ ဂန္တွာ ကုလပုတ္တံ ဒိသွာ – ‘‘န ဝတ, ဘော, လဘိမှာ သဟာယကဿ သက္ကာရံ ကာတုံ, အနာထော မေ ဇာတော သဟာယကော’’တိ. ပရိဒေဝိတွာ ကုလပုတ္တံ မဉ္စကေန ဂဏှာပေတွာ ယုတ္တောကာသေ ဌပေတွာ အနုပသမ္ပန္နဿ သက္ကာရံ ကာတုံ ဇာနနာဘာဝေန နှာပကကပ္ပကာဒယော ပက္ကောသာပေတွာ ကုလပုတ္တံ သီသံ နှာပေတွာ သုဒ္ဓဝတ္ထာနိ နိဝါသာပေတွာ ရာဇဝေသေန အလင်္ကာရာပေတွာ သောဝဏ္ဏသိဝိကံ အာရောပေတွာ သဗ္ဗတာဠာဝစရဂန္ဓမာလာဒီဟိ ပူဇံ ကရောန္တော နဂရာ နီဟရိတွာ ဗဟူဟိ ဂန္ဓကဋ္ဌေဟိ မဟာစိတကံ ကာရေတွာ ကုလပုတ္တဿ သရီရကိစ္စံ ကတွာ ဓာတုယော အာဒါယ စေတိယံ ပတိဋ္ဌပေသိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

សូម្បីព្រះបាទពិម្ពិសារ ក៏ទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «សម្លាញ់របស់យើង គ្រាន់តែបានអានសំបុត្រដែលយើងផ្ញើទៅ ក៏លះបង់រាជសម្បត្តិដែលនៅក្នុងដៃ ហើយធ្វើដំណើរមកអស់ផ្លូវឆ្ងាយមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ កុលបុត្រនេះធ្វើអ្វីដែលធ្វើបានដោយកម្រណាស់ យើងនឹងធ្វើសក្ការៈដល់គាត់ដោយសក្ការៈដែលសមគួរដល់អ្នកបួស» ទើបទ្រង់បញ្ជាឲ្យគេទៅទីនោះៗថា «ចូរអ្នកទាំងឡាយទៅស្វែងរកសម្លាញ់របស់យើងចុះ»។ ពួកអ្នកដែលទ្រង់ចាត់ទៅ បានឃើញកុលបុត្រនោះដេកស្លាប់នៅលើគំនរសម្រាម លុះឃើញហើយក៏ត្រឡប់មកក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជា។ ព្រះរាជាយាងទៅ ទ្រង់ទតឃើញកុលបុត្រនោះហើយ ក៏ទ្រង់ខ្សឹកខ្សួលថា «ឱ! យើងមិនបានឱកាសធ្វើសក្ការៈដល់សម្លាញ់ឡើយ សម្លាញ់របស់យើង ក្លាយជាអ្នកគ្មានទីពឹងទៅហើយតើ!»។ ទ្រង់ទ្រហោយំហើយ ក៏បញ្ជាឲ្យគេសែងកុលបុត្រនោះដោយគ្រែ យកទៅដាក់ក្នុងទីដ៏សមគួរ ដោយហេតុតែមិនដឹងពីរបៀបធ្វើសក្ការៈដល់អ្នកដែលមិនទាន់បានឧបសម្បទា ទើបទ្រង់ហៅពួកជាងកាត់សក់ ជាងងូតទឹកជាដើម ឲ្យមកស្រង់ព្រះសិរ្សកុលបុត្រនោះ ឲ្យស្លៀកសំពត់ស្អាត តុបតែងខ្លួនដោយគ្រឿងអលង្ការដូចជាគ្រឿងរាជវាំង លើកឡើងដាក់លើគ្រែស្នែងមាស ធ្វើការបូជាដោយតន្ត្រី គ្រឿងក្រអូប និងកម្រងផ្កាជាដើម ហែចេញទៅក្រៅក្រុង ឲ្យគេធ្វើជើងថ្ករធំដោយឈើក្រអូបជាច្រើន រួចធ្វើឈាបនកិច្ចសពរបស់កុលបុត្រនោះ ហើយនាំយកធាតុទាំងឡាយមកសាងចេតិយតម្កល់ទុក។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងទីទាំងពួង ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

---

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

ក្នុងអដ្ឋកថា មជ្ឈិមនិកាយ ឈ្មោះ បបញ្ចសូទនី

---

ဓာတုဝိဘင်္ဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការអធិប្បាយធាតុវិភង្គសូត្រ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

---

၁၁. သစ္စဝိဘင်္ဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១១. ការអធិប្បាយសច្ចវិភង្គសូត្រ

---

၃၇၁. ဧဝံ မေ သုတန္တိ သစ္စဝိဘင်္ဂသုတ္တံ. တတ္ထ အာစိက္ခနာတိ ဣဒံ ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ နာမ…ပေ… အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ အရိယသစ္စံ နာမာတိ. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. အပိစေတ္ထ ပညာပနာ နာမ ဒုက္ခသစ္စာဒီနံ ဌပနာ. အာသနံ ဌပေန္တော ဟိ အာသနံ ပညပေတီတိ ဝုစ္စတိ. ပဋ္ဌပနာတိ ပညာပနာ. ဝိဝရဏာတိ ဝိဝဋကရဏာ. ဝိဘဇနာတိ ဝိဘာဂကိရိယာ. ဥတ္တာနီကမ္မန္တိ ပါကဋဘာဝကရဏံ.

៣៧១. សូត្រមានពាក្យផ្តើមថា Evaṃ me sutaṃ នេះ គឺសច្ចវិភង្គសូត្រ។ ក្នុងសូត្រនោះ ពាក្យថា Ācikkhanā (ការប្រាប់) សេចក្តីថា ការសម្តែងតាំងពីដំបូងថា នេះជាទុក្ខអរិយសច្ច...ល... នេះជាទុក្ខនិរោធគាមិនីបដិបទាអរិយសច្ច។ សូម្បីក្នុងបទដែលនៅសល់ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងបទទាំងនេះ ពាក្យថា Paññāpanā (ការបញ្ញត្តិ) គឺការតម្កល់ទុកនូវទុក្ខសច្ចៈជាដើម។ ព្រោះថាមនុស្សដែលរៀបចំអាសនៈ គេហៅថា ញ៉ាំងអាសនៈឲ្យប្រាកដ (Āsanaṃ paññāpeti) ក្នុងលោក។ ពាក្យថា Paṭṭhapanā (ការតម្កល់ទុក) គឺការបញ្ញត្តិ (Paññāpanā)។ ពាក្យថា Vivaraṇā (ការបើក) គឺការធ្វើឲ្យបើកចំហ។ ពាក្យថា Vibhajanā (ការចែក) គឺការធ្វើការបែងចែក។ ពាក្យថា Uttānīkammaṃ (ការធ្វើឲ្យរាក់) គឺការធ្វើឲ្យប្រាកដច្បាស់។

---

အနုဂ္ဂါဟကာတိ [Pg.218] အာမိသသင်္ဂဟေန ဓမ္မသင်္ဂဟေနာတိ ဒွီဟိပိ သင်္ဂဟေဟိ အနုဂ္ဂါဟကာ. ဇနေတာတိ ဇနိကာ မာတာ. အာပါဒေတာတိ ပေါသေတာ. ပေါသိကမာတာ ဝိယ မောဂ္ဂလ္လာနောတိ ဒီပေတိ. ဇနိကမာတာ ဟိ နဝ ဝါ ဒသ ဝါ မာသေ လောဏမ္ဗိလာဒီနိ ပရိဟရမာနာ ကုစ္ဆိယာ ဒါရကံ ဓာရေတွာ ကုစ္ဆိတော နိက္ခန္တံ ပေါသိကမာတရံ ဓာတိံ ပဋိစ္ဆာပေတိ. သာ ခီရနဝနီတာဒီဟိ ဒါရကံ ပေါသေတွာ ဝဍ္ဎေတိ, သော ဝုဒ္ဓိမာဂမ္မ ယထာသုခံ ဝိစရတိ. ဧဝမေဝ သာရိပုတ္တော အတ္တနော ဝါ ပရေသံ ဝါ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတေ ဒွီဟိ သင်္ဂဟေဟိ သင်္ဂဏှန္တော ဂိလာနေ ပဋိဇဂ္ဂန္တော ကမ္မဋ္ဌာနေ ယောဇေတွာ သောတာပန္နဘာဝံ ဉတွာ အပါယဘယေဟိ ဝုဋ္ဌိတကာလတော ပဋ္ဌာယ – ‘‘ဣဒါနိ ပစ္စတ္တပုရိသကာရေန ဥပရိမဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တေဿန္တီ’’တိ တေသု အနပေက္ခော ဟုတွာ အညေ နဝေ နဝေ ဩဝဒတိ. မဟာမောဂ္ဂလ္လာနောပိ အတ္တနော ဝါ ပရေသံ ဝါ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတေ တထေဝ သင်္ဂဏှိတွာ ကမ္မဋ္ဌာနေ ယောဇေတွာ ဟေဋ္ဌာ တီဏိ ဖလာနိ ပတ္တေသုပိ အနပေက္ခတံ န အာပဇ္ဇတိ. ကသ္မာ? ဧဝံ ကိရဿ ဟောတိ – ဝုတ္တံ ဘဂဝတာ – ‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, အပ္ပမတ္တကောပိ ဂူထော ဒုဂ္ဂန္ဓော ဟောတိ…ပေ… အပ္ပမတ္တကမ္ပိ မုတ္တံ… ခေဠော… ပုဗ္ဗော… လောဟိတံ ဒုဂ္ဂန္ဓံ ဟောတိ, ဧဝမေဝ ခေါ အဟံ, ဘိက္ခဝေ, အပ္ပမတ္တကမ္ပိ ဘဝံ န ဝဏ္ဏေမိ အန္တမသော အစ္ဆရာသံဃတမတ္တမ္ပီ’’တိ (အ. နိ. ၁.၃၂၀-၃၂၁). တသ္မာ ယာဝ အရဟတ္တံ န ပါပုဏန္တိ, တာဝ တေသု အနပေက္ခတံ အနာပဇ္ဇိတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တေသုယေဝ အာပဇ္ဇတီတိ. တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ဇနေတာ ဧဝံ သာရိပုတ္တော. သေယျထာပိ ဇာတဿ အာပါဒေတာ, ဧဝံ မောဂ္ဂလ္လာနော. သာရိပုတ္တော, ဘိက္ခဝေ, သောတာပတ္တိဖလေ ဝိနေတိ, မောဂ္ဂလ္လာနော ဥတ္တမတ္ထေ’’တိ. ပဟောတီတိ သက္ကောတိ.

ពាក្យថា Anuggāhakā (អ្នកសង្គ្រោះ) សេចក្តីថា ជាអ្នកសង្គ្រោះដោយការសង្គ្រោះទាំងពីរយ៉ាង គឺអាមិសសង្គ្រោះ និងធម្មសង្គ្រោះ។ ពាក្យថា Janetā (អ្នកបង្កើត) គឺម្តាយបង្កើត។ ពាក្យថា Āpādetā (អ្នកចិញ្ចឹម) គឺអ្នកបីបាច់ថែរក្សា។ បង្ហាញសេចក្តីថា ព្រះមោគ្គល្លាន ប្រៀបដូចជាម្តាយចិញ្ចឹម។ ព្រោះថាម្តាយបង្កើត តែងតមរបស់ប្រៃនិងជូរជាដើម អស់រយៈពេល ៩ ឬ ១០ ខែ ទ្រទ្រង់គភ៌ រួចហើយកាលកូនប្រសូតចាកផ្ទៃ ក៏ប្រគល់កូននោះទៅឲ្យម្តាយដោះ ឬម្តាយចិញ្ចឹមថែរក្សា។ ម្តាយចិញ្ចឹមនោះ តែងចិញ្ចឹមកូននោះដោយទឹកដោះ និងទឹកដោះថ្លាជាដើម ឲ្យលូតលាស់ធំធាត់ឡើង កាលកូននោះធំដឹងក្តីហើយ ក៏ដើរហើរទៅមកបានតាមសប្បាយ។ យ៉ាងណាមិញ ព្រះសារីបុត្ត កាលសង្គ្រោះពួកអ្នកបួសក្នុងសំណាក់របស់ខ្លួន ឬក្នុងសំណាក់របស់អ្នកដទៃ ដោយសង្គ្រោះទាំងពីរយ៉ាង តែងជួយមើលថែភិក្ខុឈឺ ចាត់ចែងឲ្យចំរើនកម្មដ្ឋាន លុះដឹងថាបានសម្រេចជាសោតាបន្ន រួចផុតចាកភ័យក្នុងអបាយហើយ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ក៏គិតថា «ឥឡូវនេះ ពួកគេនឹងសម្រេចមគ្គថ្នាក់ខ្ពស់ដោយការព្យាយាមផ្ទាល់ខ្លួនមិនខាន» ហើយក៏លែងបារម្ភពីពួកគេ រួចទៅទូន្មានប្រដៅភិក្ខុថ្មីៗដទៃទៀតវិញ។ ចំណែកព្រះមហាមោគ្គល្លានវិញ កាលសង្គ្រោះពួកអ្នកបួសក្នុងសំណាក់របស់ខ្លួន ឬក្នុងសំណាក់របស់អ្នកដទៃ ក៏ធ្វើដូចជាព្រះសារីបុត្តដែរ ប៉ុន្តែទោះបីជាភិក្ខុទាំងនោះបានសម្រេចផលទាំង ៣ ថ្នាក់ក្រោមហើយ ក៏លោកនៅតែមិនលះបង់ការយកចិត្តទុកដាក់ឡើយ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ឮថា លោកមានគំនិតយ៉ាងនេះថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ដូចជាលាមក សូម្បីតែបន្តិចបន្តួច ក៏មានក្លិនស្អុយ...ល... ទឹកមូត្រ... ទឹកមាត់... ខ្ទុះ... ឈាម សូម្បីតែបន្តិចបន្តួច ក៏មានក្លិនស្អុយយ៉ាងណាមិញ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតក៏មិនសរសើរភព សូម្បីតែបន្តិចបន្តួច សូម្បីតែត្រឹមមួយផ្ទាត់ម្រាមដៃ យ៉ាងនោះឯង»។ ហេតុនោះ ដរាបណាភិក្ខុទាំងនោះមិនទាន់បានសម្រេចព្រះអរហត្ត លោកក៏មិនទាន់លះបង់ការយកចិត្តទុកដាក់ឡើយ លុះត្រាតែបានសម្រេចព្រះអរហត្តហើយ ទើបលោកលែងបារម្ភ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រះសារីបុត្ត ប្រៀបដូចជាម្តាយបង្កើត ព្រះមោគ្គល្លាន ប្រៀបដូចជាម្តាយចិញ្ចឹម។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រះសារីបុត្ត តែងណែនាំក្នុងសោតាបត្តិផល ព្រះមោគ្គល្លាន តែងណែនាំក្នុងអត្ថដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ (គឺព្រះអរហត្ត)»។ ពាក្យថា Pahoti គឺ អាចធ្វើបាន (ឬសមត្ថភាព)។

---

ဒုက္ခေ ဉာဏန္တိ သဝနသမ္မသနပဋိဝေဓဉာဏံ, တထာ ဒုက္ခသမုဒယေ. ဒုက္ခနိရောဓေ သဝနပဋိဝေဓဉာဏန္တိ ဝဋ္ဋတိ, တထာ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနိယာ ပဋိပဒါယ. နေက္ခမ္မသင်္ကပ္ပာဒီသု ကာမပစ္စနီကဋ္ဌေန, ကာမတော နိဿဋဘာဝေန ဝါ, ကာမံ သမ္မသန္တဿ ဥပ္ပန္နောတိ ဝါ, ကာမပဒဃာတံ ကာမဝူပသမံ ကရောန္တော ဥပ္ပန္နောတိ ဝါ, ကာမဝိဝိတ္တန္တေ ဥပ္ပန္နောတိ ဝါ နေက္ခမ္မသင်္ကပ္ပော. သေသပဒဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. သဗ္ဗေပိ စေတေ ပုဗ္ဗဘာဂေ နာနာစိတ္တေသု, မဂ္ဂက္ခဏေ ဧကစိတ္တေ လဗ္ဘန္တိ. တတြ ဟိ မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပစေတနာယ သမုဂ္ဃာတကော ဧကောဝ သင်္ကပ္ပော လဗ္ဘတိ, န နာနာ လဗ္ဘတိ[Pg.219]. သမ္မာဝါစာဒယောပိ ပုဗ္ဗဘာဂေ နာနာစိတ္တေသု, ဝုတ္တနယေနေဝ မဂ္ဂက္ခဏေ ဧကစိတ္တေ လဗ္ဘန္တိ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ, ဝိတ္ထာရေန ပန သစ္စကထာ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ စ သမ္မာဒိဋ္ဌိသုတ္တေ (မ. နိ. ၁.၈၉ အာဒယော) စ ဝုတ္တာယေဝါတိ.

បទថា Dukkhe ñāṇanti សេចក្តីថា ញ្ញាណដែលកើតឡើងដោយការស្តាប់ ការពិចារណា និងការចាក់ធ្លុះ (សុតមយញ្ញាណ សម្មសនញ្ញាណ និងបដិវេធញ្ញាណ) ក្នុងទុក្ខសច្ចៈ ក្នុងទុក្ខសមុទយសច្ចៈ ក៏ដូច្នោះដែរ។ ក្នុងទុក្ខនិរោធសច្ចៈ ញ្ញាណដែលកើតឡើងដោយការស្តាប់ និងការចាក់ធ្លុះ (សុតមយញ្ញាណ និងបដិវេធញ្ញាណ) គប្បីហៅថា សម្មាទិដ្ឋិ ក្នុងទុក្ខនិរោធគាមិនីបដិបទា (មគ្គសច្ចៈ) ក៏ដូច្នោះដែរ។ ក្នុងនេក្ខម្មសង្កប្បៈជាដើម គំនិតដែលកើតឡើងដោយសេចក្តីប្រឆាំងនឹងកាមក្តី ដោយការរំដោះខ្លួនចេញពីកាមក្តី គំនិតដែលកើតឡើងដល់បុគ្គលអ្នកពិចារណានូវកាមក្តី គំនិតដែលកើតឡើងដោយការកម្ចាត់បង់នូវកាម និងការធ្វើឲ្យកាមស្ងប់រំងាប់ក្តី គំនិតដែលកើតឡើងក្នុងទីបំផុតនៃការស្ងាត់ចាកកាមក្តី ហៅថា នេក្ខម្មសង្កប្បៈ។ ក្នុងបទពីរដែលសេសសល់ (ព្យាបាទសង្កប្បៈ និងអវិហិង្សាសង្កប្បៈ) ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ធម៌ទាំងអស់នេះ ក្នុងបុព្វភាគ រមែងបានក្នុងចិត្តផ្សេងៗគ្នា តែក្នុងមគ្គខណៈ រមែងបានក្នុងចិត្តតែមួយ។ ព្រោះថាក្នុងមគ្គខណៈនោះ ព្រោះការកម្ចាត់បង់នូវមិច្ឆាសង្កប្បចេតនា ទើបបានតែសម្មាសង្កប្បៈតែមួយគត់ មិនមែនបានផ្សេងៗគ្នាឡើយ។ សូម្បីសម្មាវាចាជាដើម ក៏ក្នុងបុព្វភាគ រមែងបានក្នុងចិត្តផ្សេងៗគ្នា តែក្នុងមគ្គខណៈ រមែងបានក្នុងចិត្តតែមួយ តាមន័យដែលពោលហើយនោះឯង។ នេះជាសេចក្តីសង្ខេបក្នុងទីនេះ ចំណែកឯសេចក្តីពិស្តារនៃសច្ចកថា មានសម្តែងទុកហើយក្នុងវិសុទ្ធិមគ្គ និងសម្មាទិដ្ឋិសូត្រ។

---

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

ក្នុងបបញ្ចសូទនី អដ្ឋកថាមជ្ឈិមនិកាយ។

---

သစ္စဝိဘင်္ဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការពន្យល់សច្ចវិភង្គសូត្រ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

---

၁၂. ဒက္ခိဏာဝိဘင်္ဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១២. ការពន្យល់ទក្ខិណាវីភង្គសូត្រ

---

၃၇၆. ဧဝံ မေ သုတန္တိ ဒက္ခိဏာဝိဘင်္ဂသုတ္တံ. တတ္ထ မဟာပဇာပတိ ဂေါတမီတိ ဂေါတမီတိ ဂေါတ္တံ. နာမကရဏဒိဝသေ ပနဿာ လဒ္ဓသက္ကာရာ ဗြာဟ္မဏာ လက္ခဏသမ္ပတ္တိံ ဒိသွာ – ‘‘သစေ အယံ ဓီတရံ လဘိဿတိ, စက္ကဝတ္တိရညော အဂ္ဂမဟေသီ ဘဝိဿတိ. သစေ ပုတ္တံ လဘိဿတိ, စက္ကဝတ္တိရာဇာ ဘဝိဿတီတိ ဥဘယထာပိ မဟတီယေဝဿာ ပဇာ ဘဝိဿတီ’’တိ ဗျာကရိံသု. အထဿာ မဟာပဇာပတီတိ နာမံ အကံသု. ဣဓ ပန ဂေါတ္တေန သဒ္ဓိံ သံသန္ဒိတွာ မဟာပဇာပတိဂေါတမီတိ ဝုတ္တံ. နဝန္တိ အဟတံ. သာမံ ဝါယိတန္တိ န သဟတ္ထေနေဝ ဝါယိတံ, ဧကဒိဝသံ ပန ဓာတိဂဏပရိဝုတာ သိပ္ပိကာနံ ဝါယနဋ္ဌာနံ အာဂန္တွာ ဝေမကောဋိံ ဂဟေတွာ ဝါယနာကာရံ အကာသိ. တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ.

៣៧៦. ព្រះសូត្រដែលមានផ្តើមថា "Evaṃ me sutaṃ" គឺទក្ខិណាវីភង្គសូត្រ។ ក្នុងព្រះសូត្រនោះ បទថា "mahāpajāpati gotamī" ពាក្យថា "gotamī" គឺហៅតាមគោត្រ។ ចំណែកឯថ្ងៃថ្វាយព្រះនាម ពួកព្រាហ្មណ៍ដែលទទួលបានសក្ការៈ ឃើញនូវលក្ខណសម្បត្តិរបស់ព្រះនាង ក៏ព្យាករថា "ប្រសិនបើព្រះនាងបានបុត្រី នឹងបានជាអគ្គមហេសីរបស់ស្តេចចក្រពត្តិ ប្រសិនបើបានបុត្រា នឹងបានជាស្តេចចក្រពត្តិ មិនថាតាមរបៀបណាទេ ព្រះនាងនឹងមានបរិវារ (បជា) ដ៏ច្រើនលើសលប់"។ គ្រានោះ ទើបពួកព្រាហ្មណ៍ថ្វាយព្រះនាមថា "mahāpajāpatī"។ តែក្នុងទីនេះ សម្តែងរួមជាមួយគោត្រ ទើបហៅថា "mahāpajāpatigotamī"។ បទថា "navaṃ" គឺសំពត់ថ្មីដែលមិនទាន់កាត់ដេរ។ បទថា "sāmaṃ vāyitaṃ" មិនមែនមានន័យថាព្រះនាងត្បាញដោយព្រះហស្តផ្ទាល់ទាំងអស់នោះទេ គឺថ្ងៃមួយ ព្រះនាងមានពួកមេដោះហែហម យាងទៅកាន់កន្លែងត្បាញរបស់ជាងត្បាញ ហើយបានកាន់ចុងឈើវេម (ឈើត្បាញ) ធ្វើជាអាការៈត្បាញ។ សំដៅយកហេតុនោះ ទើបពោលយ៉ាងនេះ។

---

ကဒါ ပန ဂေါတမိယာ ဘဂဝတော ဒုဿယုဂံ ဒါတုံ စိတ္တံ ဥပ္ပန္နန္တိ. အဘိသမ္ဗောဓိံ ပတွာ ပဌမဂမနေန ကပိလပုရံ အာဂတကာလေ. တဒါ ဟိ ပိဏ္ဍာယ ပဝိဋ္ဌံ သတ္ထာရံ ဂဟေတွာ သုဒ္ဓေါဒနမဟာရာဇာ သကံ နိဝေသနံ ပဝေသေသိ, အထ ဘဂဝတော ရူပသောဘဂ္ဂံ ဒိသွာ မဟာပဇာပတိဂေါတမီ စိန္တေသိ – ‘‘သောဘတိ ဝတ မေ ပုတ္တဿ အတ္တဘာဝေါ’’တိ. အထဿာ ဗလဝသောမနဿံ ဥပ္ပဇ္ဇိ. တတော စိန္တေသိ – ‘‘မမ ပုတ္တဿ ဧကူနတိံသ ဝဿာနိ အဂါရမဇ္ဈေ ဝသန္တဿ အန္တမသော မောစဖလမတ္တမ္ပိ မယာ ဒိန္နကမေဝ အဟောသိ, ဣဒါနိပိဿ စီဝရသာဋကံ ဒဿာမီ’’တိ. ‘‘ဣမသ္မိံ ခေါ ပန ရာဇဂေဟေ ဗဟူနိ မဟဂ္ဃာနိ ဝတ္ထာနိ အတ္ထိ, တာနိ မံ န တောသေန္တိ, သဟတ္ထာ ကတမေဝ မံ တောသေတိ, သဟတ္ထာ ကတွာ ဒဿာမီ’’တိ စိတ္တံ ဥပ္ပာဒေသိ.

ចុះកាលណា ទើបព្រះនាងគោតមីមានព្រះទ័យចង់ថ្វាយសំពត់មួយគូដល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ? គឺក្នុងពេលដែលព្រះអង្គត្រាស់ដឹងហើយ យាងទៅកាន់កបិលព័ស្តុបុរីជាលើកដំបូង។ គ្រានោះ ព្រះបាទសុទ្ធោទនមហារាជ និមន្តព្រះសាស្តាដែលយាងចូលទៅបិណ្ឌបាត ឲ្យចូលទៅកាន់ព្រះរាជនិវេសន៍របស់ព្រះអង្គ ពេលនោះ ព្រះនាងមហាបជាបតិគោតមី ឃើញរូបសោភ័ណរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ក៏គិតថា "ឱ! អត្តភាពរបស់បុត្រយើង ល្អឆើតឆាយណាស់តើ"។ គ្រានោះ ព្រះនាងក៏កើតសោមនស្សយ៉ាងខ្លាំង។ បន្ទាប់មក ក៏គិតថា "កាលបុត្រយើងរស់នៅក្នុងផ្ទះអស់ ២៩ ឆ្នាំ សូម្បីតែផ្លែចេកមួយផ្លែ ក៏យើងមិនដែលធ្លាប់បានថ្វាយឡើយ ឥឡូវនេះ យើងនឹងថ្វាយសំពត់សម្រាប់ធ្វើចីវរដល់បុត្រយើង"។ ព្រះនាងគិតទៀតថា "នៅក្នុងព្រះរាជវាំងនេះ សំពត់ដែលមានតម្លៃច្រើនមានច្រើនណាស់ តែសំពត់ទាំងនោះមិនធ្វើឲ្យយើងពេញចិត្តឡើយ សំពត់ដែលធ្វើដោយដៃផ្ទាល់ទើបធ្វើឲ្យយើងពេញចិត្ត យើងនឹងធ្វើដោយដៃផ្ទាល់ហើយថ្វាយ" ព្រះនាងក៏បង្កើតចិត្តយ៉ាងនេះ។

---

အထန္တရာပဏာ [Pg.220] ကပ္ပာသံ အာဟရာပေတွာ သဟတ္ထေနေဝ ပိသိတွာ ပေါထေတွာ သုခုမသုတ္တံ ကန္တိတွာ အန္တောဝတ္ထုသ္မိံယေဝ သာလံ ကာရာပေတွာ သိပ္ပိကေ ပက္ကောသာပေတွာ သိပ္ပိကာနံ အတ္တနော ပရိဘောဂခါဒနီယဘောဇနီယမေဝ ဒတွာ ဝါယာပေသိ, ကာလာနုကာလဉ္စ ဓာတိဂဏပရိဝုတာ ဂန္တွာ ဝေမကောဋိံ အဂ္ဂဟေသိ. နိဋ္ဌိတကာလေ သိပ္ပိကာနံ မဟာသက္ကာရံ ကတွာ ဒုဿယုဂံ ဂန္ဓသမုဂ္ဂေ ပက္ခိပိတွာ ဝါသံ ဂါဟာပေတွာ – ‘‘မယှံ ပုတ္တဿ စီဝရသာဋကံ ဂဟေတွာ ဂမိဿာမီ’’တိ ရညော အာရောစေသိ. ရာဇာ မဂ္ဂံ ပဋိယာဒါပေသိ, ဝီထိယော သမ္မဇ္ဇိတွာ ပုဏ္ဏဃဋေ ဌပေတွာ ဓဇပဋာကာ ဥဿာပေတွာ ရာဇဃရဒွါရတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ နိဂြောဓာရာမာ မဂ္ဂံ ပဋိယာဒါပေတွာ ပုပ္ဖာဘိကိဏ္ဏံ အကံသု. မဟာပဇာပတိပိ သဗ္ဗာလင်္ကာရံ အလင်္ကရိတွာ ဓာတိဂဏပရိဝုတာ သမုဂ္ဂံ သီသေ ဌပေတွာ ဘဂဝတော သန္တိကံ ဂန္တွာ ဣဒံ မေ, ဘန္တေ, နဝံ ဒုဿယုဂန္တိအာဒိမာဟ.

បន្ទាប់មក ព្រះនាងឲ្យគេនាំយកកប្បាសពីផ្សារមក ហើយញែកដោយព្រះហស្តផ្ទាល់ វាយឲ្យម៉ដ្ត រវៃជាសរសៃអំបោះដ៏ល្អិត ឲ្យគេសង់រោងត្បាញនៅក្នុងព្រះរាជវាំងផ្ទាល់ ហៅជាងត្បាញមក ហើយប្រទានគ្រឿងឧបភោគបរិភោគ ខាទនីយភោជនីយដែលជាចំណែករបស់ព្រះនាងផ្ទាល់ដល់ជាងត្បាញទាំងនោះ រួចឲ្យត្បាញ។ ជារឿយៗ ព្រះនាងមានពួកមេដោះហែហម យាងទៅកាន់ទីនោះ ហើយកាន់ចុងឈើវេម។ កាលត្បាញរួចរាល់ហើយ ព្រះនាងបានធ្វើសក្ការៈដ៏ធំដល់ជាងត្បាញទាំងនោះ រួចដាក់សំពត់មួយគូនោះក្នុងប្រអប់គ្រឿងក្រអូប ឲ្យគេកាន់យកទៅកាន់ទីគង់នៅរបស់ព្រះនាង ហើយគិតថា "យើងនឹងកាន់យកសំពត់សម្រាប់ធ្វើចីវរនេះទៅថ្វាយបុត្ររបស់យើង" រួចក៏ក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជា។ ព្រះរាជាទ្រង់ឲ្យគេរៀបចំផ្លូវ ឲ្យបោសសម្អាតវិថី ដាក់ក្អមទឹកពេញ លើកទង់ជ័យទង់ផ្ទាំង ចាប់តាំងពីទ្វារព្រះរាជវាំងរហូតដល់និគ្រោធារាម ឲ្យគេរៀបចំផ្លូវរួចរាលដាលដោយផ្កាផ្សេងៗ។ ព្រះនាងមហាបជាបតី ក៏ទ្រង់គ្រឿងអលង្ការគ្រប់បែបយ៉ាង មានពួកមេដោះហែហម ទ្រប្រអប់សំពត់លើព្រះសិរសា យាងទៅកាន់សំណាក់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ហើយក្រាបបង្គំទូលថា "បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន សំពត់មួយគូថ្មីនេះ..." ជាដើម។

---

ဒုတိယမ္ပိ ခေါတိ ‘‘သံဃေ ဂေါတမိ ဒေဟီ’’တိ ဝုတ္တေ – ‘‘ပဟောမဟံ, ဘန္တေ, ဒုဿကောဋ္ဌာဂါရတော ဘိက္ခုသတဿာပိ ဘိက္ခုသဟဿဿာပိ ဘိက္ခုသတသဟဿဿာပိ စီဝရဒုဿာနိ ဒါတုံ, ဣဒံ ပန မေ ဘဂဝန္တံ ဥဒ္ဒိဿ သာမံ ကန္တံ သာမံ ဝါယိတံ, တံ မေ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ပဋိဂ္ဂဏှာတူ’’တိ နိမန္တယမာနာ အာဟ. ဧဝံ ယာဝတတိယံ ယာစိ, ဘဂဝါပိ ပဋိက္ခိပိယေဝ.

បទថា "Dutiyampi kho" សេចក្តីថា កាលព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ថា "នែគោតមី ចូរថ្វាយដល់សង្ឃចុះ" ព្រះនាងក៏ក្រាបបង្គំទូលថា "បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ខ្ញុំម្ចាស់អាចថ្វាយសំពត់ចីវរពីឃ្លាំងសំពត់ ដល់ភិក្ខុមួយរយរូបក្តី មួយពាន់រូបក្តី មួយសែនរូបក្តី បាន តែសំពត់នេះ ខ្ញុំម្ចាស់សំដៅចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទើបបានរវៃដោយខ្លួនឯង ត្បាញដោយខ្លួនឯង បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន សូមព្រះដ៏មានព្រះភាគទទួលសំពត់នោះរបស់ខ្ញុំម្ចាស់ចុះ" ព្រះនាងក្រាបបង្គំទូលអារាធនាយ៉ាងនេះ។ ព្រះនាងទូលសូមរហូតដល់បីដង ព្រះដ៏មានព្រះភាគក៏ទ្រង់បដិសេធរហូតដល់បីដងដូចគ្នា។

---

ကသ္မာ ပန ဘဂဝါ အတ္တနော ဒိယျမာနံ ဘိက္ခုသံဃဿ ဒါပေတီတိ? မာတရိ အနုကမ္ပာယ. ဧဝံ ကိရဿ အဟောသိ – ‘‘ဣမိဿာ မံ အာရဗ္ဘ ပုဗ္ဗစေတနာ မုဉ္စစေတနာ ပရစေတနာတိ တိဿော စေတနာ ဥပ္ပန္နာ, ဘိက္ခုသံဃမ္ပိဿာ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပဇ္ဇန္တု, ဧဝမဿာ ဆ စေတနာ ဧကတော ဟုတွာ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယ ပဝတ္တိဿန္တီ’’တိ. ဝိတဏ္ဍဝါဒီ ပနာဟ – ‘‘သံဃေ ဒိန္နံ မဟပ္ဖလန္တိ တသ္မာ ဧဝံ ဝုတ္တ’’န္တိ. သော ဝတ္တဗ္ဗော – ‘‘ကိံ တွံ သတ္ထု ဒိန္နတော သံဃေ ဒိန္နံ မဟပ္ဖလတရံ ဝဒသီ’’တိ အာမ ဝဒါမီတိ. သုတ္တံ အာဟရာတိ. သံဃေ ဂေါတမိ ဒေဟိ, သံဃေ တေ ဒိန္နေ အဟဉ္စေဝ ပူဇိတော ဘဝိဿာမိ သံဃော စာတိ. ကိံ ပနဿ သုတ္တဿ အယမေဝ အတ္ထောတိ? အာမ အယမေဝါတိ. ယဒိ ဧဝံ ‘‘တေန ဟာနန္ဒ, ဝိဃာသာဒါနံ ပူဝံ ဒေဟီ’’တိ စ (ပါစိ. ၂၆၉) ‘‘တေန ဟိ တွ, ကစ္စာန, ဝိဃာသာဒါနံ ဂုဠံ ဒေဟီ’’တိ (မဟာဝ. ၂၈၄) စ ဝစနတော ဝိဃာသာဒါနံ ဒိန္နံ မဟပ္ဖလတရဉ္စ ဘဝေယျ. ဧဝမ္ပိ ဟိ ‘‘သတ္ထာ အတ္တနော ဒိယျမာနံ [Pg.221] ဒါပေတီ’’တိ. ရာဇရာဇမဟာမတ္တာဒယောပိ အတ္တနော အာဂတံ ပဏ္ဏာကာရံ ဟတ္ထိဂေါပကာဒီနံ ဒါပေန္တိ, တေ ရာဇာဒီဟိ မဟန္တတရာ ဘဝေယျုံ. တသ္မာ မာ ဧဝံ ဂဏှ –

ចុះហេតុអ្វីបានជាព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ឲ្យថ្វាយសំពត់ដែលគេថ្វាយចំពោះព្រះអង្គ ទៅដល់ភិក្ខុសង្ឃវិញ? ព្រោះទ្រង់អនុគ្រោះដល់ព្រះមាតា (ព្រះមាតុច្ឆា)។ ឮថា ព្រះអង្គមានព្រះតម្រិះយ៉ាងនេះថា "ព្រះនាងនេះ កាលសំដៅចំពោះតថាគត រមែងមានចេតនាបីគឺ បុព្វចេតនា មុញ្ចនចេតនា និងអបរចេតនា កើតឡើងហើយ ប្រសិនបើព្រះនាងសំដៅចំពោះភិក្ខុសង្ឃផង ចេតនាទាំងឡាយក៏នឹងកើតឡើងដល់ព្រះនាង កាលបើដូច្នោះ ចេតនាទាំង ៦ របស់ព្រះនាងនឹងរួមចូលគ្នាតែមួយ ហើយប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីជាប្រយោជន៍ ដើម្បីសេចក្តីសុខ អស់កាលជាអង្វែង"។ ចំណែកឯពួកវិតណ្ឌវាទី ពោលថា "ព្រោះព្រះអង្គត្រាស់ថា ទានដែលថ្វាយដល់សង្ឃមានផលច្រើន ហេតុនោះ ទើបត្រាស់យ៉ាងនេះ"។ ពួកវិតណ្ឌវាទីនោះ គួរត្រូវបានសួរថា "អ្នកឯងនិយាយថា ទានដែលថ្វាយដល់សង្ឃ មានផលច្រើនជាងទានដែលថ្វាយដល់ព្រះសាស្តាឬ?" វិតណ្ឌវាទីឆ្លើយថា "ករុណា ខ្ញុំនិយាយដូច្នោះមែន"។ គួរប្រាប់ថា "ចូរនាំយកសូត្រមកបង្ហាញមើល"។ វិតណ្ឌវាទីក៏នាំយកសូត្រមកថា "Saṅghe gotami dehi, saṅghe te dinne ahañceva pūjito bhavissāmi saṅgho ca" (នែគោតមី ចូរថ្វាយដល់សង្ឃចុះ កាលបើអ្នកថ្វាយដល់សង្ឃហើយ ឈ្មោះថាបានបូជាដល់តថាគតផង ដល់សង្ឃផង)។ គួរពោលសួរទៀតថា "ចុះអត្ថន័យនៃសូត្រនេះ មានត្រឹមតែការជម្រុញ (ឲ្យថ្វាយដល់សង្ឃ) នេះប៉ុណ្ណោះឬ?" វិតណ្ឌវាទីឆ្លើយថា "ករុណា មានតែប៉ុណ្ណឹងឯង"។ ប្រសិនបើដូច្នោះមែន ព្រោះតែព្រះតម្រាស់ថា "Tena hānanda, vighāsādānaṃ pūvaṃ dehi" (នែអានន្ទ បើដូច្នោះ ចូរប្រគល់នំដល់ពួកអ្នកបរិភោគសំណល់ចុះ) និង "Tena hi tva, kaccāna, vighāsādānaṃ guḷaṃ dehi" (នែកច្ចានៈ បើដូច្នោះ ចូរប្រគល់ស្ករអំពៅដល់ពួកអ្នកបរិភោគសំណល់ចុះ) នោះទានដែលប្រគល់ដល់ពួកអ្នកបរិភោគសំណល់ ក៏មុខជាមានផលច្រើនជាងដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះតែ "ព្រះសាស្តាទ្រង់ឲ្យគេប្រគល់របស់ដែលគេថ្វាយចំពោះព្រះអង្គ ដល់អ្នកដទៃ"។ សូម្បីតែស្តេច និងមហាមាត្យរបស់ស្តេចជាដើម ក៏តែងតែឲ្យគេប្រគល់គ្រឿងបណ្ណាការដែលគេនាំមកថ្វាយខ្លួន ទៅដល់ហ្មដំរីជាដើមដែរ ចុះពួកហ្មដំរីទាំងនោះ នឹងទៅជាវិសេសវិសាលជាងស្តេចទាំងនោះឬ? ហេតុនោះ អ្នកកុំយល់យ៉ាងនេះឡើយ។

---

‘‘နယိမသ္မိံ လောကေ ပရသ္မိံ ဝါ ပန,ဗုဒ္ဓေန သေဋ္ဌော သဒိသော ဝါ ဝိဇ္ဇတိ;

ယမာဟုနေယျာနမဂ္ဂတံ ဂတော,ပုညတ္ထိကာနံ ဝိပုလဖလေသိန’’န္တိ. –

"ក្នុងលោកនេះ ឬក្នុងលោកដទៃ សូម្បីតែបុគ្គលដែលស្មើ ឬប្រសើរជាងព្រះពុទ្ធ ក៏មិនមានឡើយ ព្រះអង្គជាបុគ្គលខ្ពង់ខ្ពស់បំផុតក្នុងចំណោមបុគ្គលដែលគួរទទួលទក្ខិណាទាន សម្រាប់ពួកជនអ្នកស្វែងរកបុណ្យ និងស្វែងរកផលដ៏ធំធេង"។

---

ဝစနတော ဟိ သတ္ထာရာ ဥတ္တရိတရော ဒက္ခိဏေယျော နာမ နတ္ထိ. ဧဝမဿာ ဆ စေတနာ ဧကတော ဟုတွာ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယ ဘဝိဿန္တီတိ သန္ဓာယ ယာဝတတိယံ ပဋိဗာဟိတွာ သံဃဿ ဒါပေသိ.

ព្រោះតាមព្រះតម្រាស់នេះ បុគ្គលដែលជាទក្ខិណេយ្យបុគ្គល ក្រៅពីព្រះសាស្តាទៅ មិនមានឡើយ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់សំដៅយកសេចក្តីនេះថា "ធ្វើដូចម្តេចឲ្យចេតនាទាំង ៦ របស់ព្រះនាងរួមចូលគ្នាតែមួយ ហើយប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីជាប្រយោជន៍ ដើម្បីសេចក្តីសុខ អស់កាលជាអង្វែង" ទើបទ្រង់បដិសេធរហូតដល់បីដង រួចឲ្យថ្វាយដល់សង្ឃ។

---

ပစ္ဆိမာယ ဇနတာယ သံဃေ စိတ္တီကာရဇနနတ္ထံ စာပိ ဧဝမာဟ. ဧဝံ ကိရဿ အဟောသိ – ‘‘အဟံ န စိရဋ္ဌိတိကော, မယှံ ပန သာသနံ ဘိက္ခုသံဃေ ပတိဋ္ဌဟိဿတိ, ပစ္ဆိမာ ဇနတာ သံဃေ စိတ္တီကာရံ ဇနေတူ’’တိ ယာဝတတိယံ ပဋိဗာဟိတွာ သံဃဿ ဒါပေသိ. ဧဝဉှိ သတိ – ‘‘သတ္ထာ အတ္တနော ဒိယျမာနမ္ပိ သံဃဿ ဒါပေသိ, သံဃော နာမ ဒက္ခိဏေယျော’’တိ ပစ္ဆိမာ ဇနတာ သံဃေ စိတ္တီကာရံ ဥပ္ပာဒေတွာ စတ္တာရော ပစ္စယေ ဒါတဗ္ဗေ မညိဿတိ, သံဃော စတူဟိ ပစ္စယေဟိ အကိလမန္တော ဗုဒ္ဓဝစနံ ဥဂ္ဂဟေတွာ သမဏဓမ္မံ ကရိဿတိ. ဧဝံ မမ သာသနံ ပဉ္စ ဝဿသဟဿာနိ ဌဿတီတိ. ‘‘ပဋိဂ္ဂဏှာတု, ဘန္တေ, ဘဂဝါ’’တိ ဝစနတောပိ စေတံ ဝေဒိတဗ္ဗံ ‘‘သတ္ထာရာ ဥတ္တရိတရော ဒက္ခိဏေယျော နာမ နတ္ထီ’’တိ. န ဟိ အာနန္ဒတ္ထေရဿ မဟာပဇာပတိယာ အာဃာတော ဝါ ဝေရံ ဝါ အတ္ထိ. န ထေရော – ‘‘တဿာ ဒက္ခိဏာ မာ မဟပ္ဖလာ အဟောသီ’’တိ ဣစ္ဆတိ. ပဏ္ဍိတော ဟိ ထေရော ဗဟုဿုတော သေက္ခပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တော, သော သတ္ထု ဒိန္နဿ မဟပ္ဖလဘာဝေ သမ္ပဿမာနောဝ ပဋိဂ္ဂဏှာတု, ဘန္တေ, ဘဂဝါတိ ဂဟဏတ္ထံ ယာစိ.

មួយវិញទៀត ព្រះអង្គត្រាស់យ៉ាងនេះ ដើម្បីឲ្យពួកជនជំនាន់ក្រោយកើតសេចក្តីគោរពកោតក្រែងក្នុងសង្ឃ។ ឮថា ព្រះអង្គមានព្រះតម្រិះយ៉ាងនេះថា "តថាគតមិនមែនរស់នៅបានយូរអង្វែងឡើយ តែសាសនារបស់តថាគត នឹងស្ថិតនៅក្នុងភិក្ខុសង្ឃ សូមឲ្យពួកជនជំនាន់ក្រោយ បង្កើតសេចក្តីគោរពកោតក្រែងក្នុងសង្ឃចុះ" ទើបទ្រង់បដិសេធរហូតដល់បីដង រួចឲ្យថ្វាយដល់សង្ឃ។ ព្រោះថាកាលបើដូច្នោះ ពួកជនជំនាន់ក្រោយនឹងគិតថា "សូម្បីតែរបស់ដែលគេថ្វាយចំពោះព្រះសាស្តាផ្ទាល់ ក៏ព្រះអង្គទ្រង់ឲ្យថ្វាយដល់សង្ឃដែរ ឡើងឈ្មោះថាសង្ឃ រមែងជាទក្ខិណេយ្យបុគ្គល" រួចក៏បង្កើតសេចក្តីគោរពកោតក្រែងក្នុងសង្ឃ ហើយគិតថាគួរតែថ្វាយបច្ច័យទាំង ៤ សង្ឃកាលបើមិនលំបាកដោយបច្ច័យទាំង ៤ ហើយ នឹងរៀនសូត្រព្រះពុទ្ធវចនៈ ហើយធ្វើសមណធម៌។ កាលបើដូច្នោះ សាសនារបស់តថាគត នឹងស្ថិតនៅអស់ប្រាំពាន់ឆ្នាំ។ សូម្បីតែពាក្យថា "Paṭiggaṇhātu, bhante, bhagavā" (សូមព្រះដ៏មានព្រះភាគទទួលចុះ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន) នេះ ក៏គប្បីដឹងថា "ទក្ខិណេយ្យបុគ្គលដែលវិសេសជាងព្រះសាស្តា មិនមានឡើយ"។ ព្រោះថា ព្រះអានន្ទត្ថេរ មិនមានការគុំកួន ឬពៀរវេរាជាមួយព្រះនាងមហាបជាបតីគោតមីឡើយ។ ព្រះថេរៈក៏មិនបានប្រាថ្នាថា "សូមកុំឲ្យទក្ខិណាទានរបស់ព្រះនាងមានផលច្រើនឡើយ" នោះដែរ។ ព្រោះព្រះថេរៈជាបណ្ឌិត ជាពហុស្សូត សម្រេចសេក្ខបដិសម្ភិទា កាលដែលលោកយល់ច្បាស់ថា ទានដែលថ្វាយចំពោះព្រះសាស្តាមានផលច្រើន ទើបលោកជួយទូលអង្វរដើម្បីឲ្យព្រះអង្គទទួលថា "សូមព្រះដ៏មានព្រះភាគទទួលចុះ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន"។

---

ပုန ဝိတဏ္ဍဝါဒီ အာဟ – ‘‘သံဃေ တေ ဒိန္နေ အဟဉ္စေဝ ပူဇိတော ဘဝိဿာမိ သံဃော စာ’’တိ ဝစနတော သတ္ထာ သံဃပရိယာပန္နော ဝါတိ. သော ဝတ္တဗ္ဗော – ‘‘ဇာနာသိ ပန တွံ ကတိ သရဏာနိ, ကတိ အဝေစ္စပ္ပသာဒါ’’တိ ဇာနန္တော တီဏီတိ ဝက္ခတိ, တတော ဝတ္တဗ္ဗော – တဝ လဒ္ဓိယာ သတ္ထု သံဃပရိယာပန္နတ္တာ ဒွေယေဝ ဟောန္တိ. ဧဝံ သန္တေ စ – ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ဣမေဟိ [Pg.222] တီဟိ သရဏဂမနေဟိ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ဥပသမ္ပဒ’’န္တိ (မဟာဝ. ၃၄) ဧဝံ အနုညာတာ ပဗ္ဗဇ္ဇာပိ ဥပသမ္ပဒါပိ န ရုဟတိ. တတော တွံ နေဝ ပဗ္ဗဇိတော အသိ, န ဂိဟိ. သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေ စ ဂန္ဓကုဋိယံ နိသိန္နေ ဘိက္ခူ ဥပေါသထမ္ပိ ပဝါရဏမ္ပိ သံဃကမ္မာနိပိ ကရောန္တိ, တာနိ သတ္ထု သံဃပရိယာပန္နတ္တာ ကုပ္ပာနိ ဘဝေယျုံ, န စ ဟောန္တိ. တသ္မာ န ဝတ္တဗ္ဗမေတံ ‘‘သတ္ထာ သံဃပရိယာပန္နော’’တိ.

ពួកវិតណ្ឌវាទីពោលទៀតថា "ព្រោះតែព្រះតម្រាស់ថា កាលបើអ្នកថ្វាយដល់សង្ឃហើយ ឈ្មោះថាបានបូជាដល់តថាគតផង ដល់សង្ឃផង ព្រះសាស្តាទើបរាប់បញ្ចូលក្នុងសង្ឃដែរ"។ ពួកវិតណ្ឌវាទីនោះ គួរត្រូវបានសួរថា "ចុះអ្នកឯងដឹងទេថា សរណគមន៍មានប៉ុន្មាន ភាពជ្រះថ្លាមិនញាប់ញ័រមានប៉ុន្មាន?" កាលបើគេដឹង គេនឹងឆ្លើយថា "មានបី"។ បន្ទាប់មក គួរប្រាប់គេថា "តាមលទ្ធិរបស់អ្នក ព្រោះតែព្រះសាស្តារាប់បញ្ចូលក្នុងសង្ឃ សរណគមន៍ក៏ត្រូវមានតែពីរដែរ"។ កាលបើដូច្នោះ សូម្បីតែការបួសជាសាមណេរ និងការបួសជាភិក្ខុ ដែលព្រះអង្គទ្រង់អនុញ្ញាតថា "Anujānāmi, bhikkhave, imehi tīhi saraṇagamanehi pabbajjaṃ upasampadaṃ" (ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតអនុញ្ញាតការបួសជាសាមណេរ និងការបួសជាភិក្ខុ ដោយត្រៃសរណគមន៍ទាំងបីនេះ) ក៏មិនសម្រេចដែរ។ កាលបើមិនសម្រេចដូច្នោះ អ្នកឯងក៏មិនមែនជាអ្នកបួស ហើយក៏មិនមែនជាគ្រហស្ថដែរ។ មួយវិញទៀត កាលដែលព្រះសម្ពុទ្ធគង់នៅក្នុងព្រះគន្ធកុដិ ពួកភិក្ខុធ្វើឧបោសថកម្មក្តី បវារណាកម្មក្តី សង្ឃកម្មទាំងឡាយក្តី កាលបើព្រះសាស្តារាប់បញ្ចូលក្នុងសង្ឃ សង្ឃកម្មទាំងនោះក៏ត្រូវវិនាសដែរ តែសង្ឃកម្មទាំងនោះមិនបានវិនាសឡើយ។ ហេតុនោះ ពាក្យដែលថា "ព្រះសាស្តារាប់បញ្ចូលក្នុងសង្ឃ" មិនគួរនិយាយឡើយ។

---

၃၇၇. အာပါဒိကာတိ သံဝဍ္ဎိကာ, တုမှာကံ ဟတ္ထပါဒေသု ဟတ္ထပါဒကိစ္စံ အသာဓေန္တေသု ဟတ္ထေ စ ပါဒေ စ ဝဍ္ဎေတွာ ပဋိဇဂ္ဂိကာတိ အတ္ထော. ပေါသိကာတိ ဒိဝသဿ ဒွေ တယော ဝါရေ နှာပေတွာ ဘောဇေတွာ ပါယေတွာ တုမှေ ပေါသေသိ. ထညံ ပါယေသီတိ နန္ဒကုမာရော ကိရ ဗောဓိသတ္တတော ကတိပါဟေနေဝ ဒဟရော, တသ္မိံ ဇာတေ မဟာပဇာပတိ အတ္တနော ပုတ္တံ ဓာတီနံ ဒတွာ သယံ ဗောဓိသတ္တဿ ဓာတိကိစ္စံ သာဓယမာနာ အတ္တနော ထညံ ပါယေသိ. တံ သန္ဓာယ ထေရော ဧဝမာဟ. ဣတိ မဟာပဇာပတိယာ ဗဟူပကာရတံ ကထေတွာ ဣဒါနိ တထာဂတဿ ဗဟူပကာရတံ ဒဿေန္တော ဘဂဝါပိ, ဘန္တေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဘဂဝန္တံ, ဘန္တေ, အာဂမ္မာတိ ဘဂဝန္တံ ပဋိစ္စ နိဿာယ သန္ဓာယ.

៣៧៧. បទថា "āpādikā" សេចក្តីថា ព្រះនាងជាអ្នកចិញ្ចឹមបីបាច់ថែរក្សាឲ្យធំធាត់ មានន័យថា កាលដែលព្រះហស្ត និងព្រះបាទរបស់ព្រះអង្គទាំងឡាយ មិនទាន់អាចធ្វើកិច្ចការដោយខ្លួនឯងបាន ព្រះនាងបានបីបាច់ថែរក្សាឲ្យព្រះហស្ត និងព្រះបាទធំធាត់ឡើង។ បទថា "posikā" សេចក្តីថា ព្រះនាងបានងូតទឹក ឲ្យសោយ និងឲ្យបៅដោះ មួយថ្ងៃពីរឬបីដង ដើម្បីចិញ្ចឹមបីបាច់រក្សាព្រះអង្គ។ បទថា "thaññaṃ pāyesi" សេចក្តីថា ឮថា នន្ទកុមារមានព្រះជន្មតិចជាងព្រះពោធិសត្វតែពីរបីថ្ងៃប៉ុណ្នោះ កាលដែលនន្ទកុមារប្រសូតហើយ ព្រះនាងមហាបជាបតីគោតមី បានប្រគល់បុត្ររបស់ខ្លួនទៅឲ្យពួកមេដោះ រួចព្រះនាងផ្ទាល់បានធ្វើកិច្ចការជាមេដោះថែរក្សាព្រះពោធិសត្វ ហើយបានឲ្យព្រះពោធិសត្វបៅទឹកដោះរបស់ព្រះនាងផ្ទាល់។ ព្រះថេរៈសំដៅយកហេតុនោះ ទើបក្រាបបង្គំទូលយ៉ាងនេះ។ ព្រះអានន្ទត្ថេរ កាលក្រាបបង្គំទូលពីគុណូបការៈដ៏ច្រើនរបស់ព្រះនាងមហាបជាបតីយ៉ាងនេះហើយ ឥឡូវនេះ កាលចង់បង្ហាញពីគុណូបការៈដ៏ច្រើនរបស់ព្រះតថាគតវិញ ទើបក្រាបបង្គំទូលថា "bhagavāpi, bhante" (បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន សូម្បីព្រះដ៏មានព្រះភាគ...) ជាដើម។ ក្នុងបទនោះ បទថា "bhagavantaṃ, bhante, āgamma" សេចក្តីថា ព្រោះអាស្រ័យ ព្រោះពឹងផ្អែក ឬព្រោះសំដៅចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ។

---

၃၇၈. အထ ဘဂဝါ ဒွီသု ဥပကာရေသု အတိရေကတရံ အနုမောဒန္တော ဧဝမေတန္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ယံ ဟာနန္ဒ, ပုဂ္ဂလော ပုဂ္ဂလံ အာဂမ္မာတိ ယံ အာစရိယပုဂ္ဂလံ အန္တေဝါသိကပုဂ္ဂလော အာဂမ္မ. ဣမဿာနန္ဒ, ပုဂ္ဂလဿ ဣမိနာ ပုဂ္ဂလေနာတိ ဣမဿ အာစရိယပုဂ္ဂလဿ ဣမိနာ အန္တေဝါသိကပုဂ္ဂလေန. န သုပ္ပဋိကာရံ ဝဒါမီတိ ပစ္စူပကာရံ န သုကရံ ဝဒါမိ, အဘိဝါဒနာဒီသု အာစရိယံ ဒိသွာ အဘိဝါဒနကရဏံ အဘိဝါဒနံ နာမ. ယသ္မိံ ဝါ ဒိသာဘာဂေ အာစရိယော ဝသတိ, ဣရိယာပထေ ဝါ ကပ္ပေန္တော တဒဘိမုခေါ ဝန္ဒိတွာ ဂစ္ဆတိ, ဝန္ဒိတွာ နိသီဒတိ, ဝန္ဒိတွာ နိပဇ္ဇတိ, အာစရိယံ ပန ဒူရတောဝ ဒိသွာ ပစ္စုဋ္ဌာယ ပစ္စုဂ္ဂမနကရဏံ ပစ္စုဋ္ဌာနံ နာမ. အာစရိယံ ပန ဒိသွာ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂယှ သီသေ ဌပေတွာ အာစရိယံ နမဿတိ, ယသ္မိံ ဝါ ဒိသာဘာဂေ သော ဝသတိ, တဒဘိမုခေါပိ တထေဝ နမဿတိ, ဂစ္ဆန္တောပိ ဌိတောပိ နိသိန္နောပိ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂယှ နမဿတိယေဝါတိ ဣဒံ အဉ္ဇလိကမ္မံ နာမ. အနုစ္ဆဝိကကမ္မဿ ပန ကရဏံ သာမီစိကမ္မံ နာမ. စီဝရာဒီသု စီဝရံ ဒေန္တော န ယံ ဝါ တံ ဝါ ဒေတိ, မဟဂ္ဃံ သတမူလိကမ္ပိ ပဉ္စသတမူလိကမ္ပိ သဟဿမူလိကမ္ပိ ဒေတိယေဝ[Pg.223]. ပိဏ္ဍပါတာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ကိံ ဗဟုနာ, စတူဟိ ပဏီတပစ္စယေဟိ စက္ကဝါဠန္တရံ ပူရေတွာ သိနေရုပဗ္ဗတေန ကူဋံ ဂဟေတွာ ဒေန္တောပိ အာစရိယဿ အနုစ္ဆဝိကံ ကိရိယံ ကာတုံ န သက္ကောတိယေဝ.

៣៧៨. លំដាប់នោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលនឹងអនុមោទនាចំពោះបុគ្គលទាំងពីររូបដែលធ្វើឧបការៈតបតគ្នាទៅវិញទៅមកឲ្យលើសលប់ឡើង ទើបត្រាស់ពាក្យថា «ឯវមេតំ» (យ៉ាងហ្នឹងហើយ) ជាដើម។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា «យំ ហានន្ទ បុគ្គលោ បុគ្គលំ អាគម្ម» សេចក្តីថា អន្តេវាសិកបុគ្គលអាស្រ័យនូវអាចារ្យបុគ្គលណា។ ពាក្យថា «ឥមស្សានន្ទ បុគ្គលស្ស ឥមិនា បុគ្គលេន» សេចក្តីថា ចំពោះអាចារ្យបុគ្គលនេះ ដោយអន្តេវាសិកបុគ្គលនេះ។ ពាក្យថា «ន សុប្បដិការំ វទាមិ» សេចក្តីថា តថាគតមិនពោលថា ការធ្វើឧបការៈតបតវិញ (ការបម្រើ ការគោរពកោតក្រែង) គឺជាការងាយស្រួលធ្វើនោះទេ។ ក្នុងកិច្ចមានការអភិវាទជាដើម ការឃើញអាចារ្យហើយធ្វើការអភិវាទ (ការថ្វាយបង្គំ) ឈ្មោះថា អភិវាទនៈ។ មួយវិញទៀត អាចារ្យនៅក្នុងទិសតំបន់ណា កាលរៀបចំឥរិយាបថ ក៏បែរមុខទៅរកទិសដៅរបស់អាចារ្យនោះ ហើយថ្វាយបង្គំដើរទៅ ថ្វាយបង្គំអង្គុយ ថ្វាយបង្គំដេក។ ចំណែកឯការឃើញអាចារ្យពីចម្ងាយ ហើយក្រោកឈរទទួល ធ្វើការទៅទទួលរាក់ទាក់ ឈ្មោះថា បច្ចុដ្ឋានៈ។ ចំណែកឯការឃើញអាចារ្យហើយ លើកដៃប្រណម្យដាក់លើក្បាល ថ្វាយបង្គំអាចារ្យ ឬអាចារ្យនៅក្នុងទិសតំបន់ណា ក៏បែរមុខទៅរកទិសដៅនោះហើយថ្វាយបង្គំដូចគ្នា ទោះបីកំពុងដើរ កំពុងឈរ ឬកំពុងអង្គុយ ក៏លើកដៃប្រណម្យថ្វាយបង្គំជានិច្ច នេះឈ្មោះថា អញ្ជលិកម្ម។ ចំណែកឯការធ្វើកិច្ចការដែលសមគួរ ឈ្មោះថា សាមីចិកម្ម។ ក្នុងបច្ច័យទាំងឡាយមានចីវរជាដើម កាលនឹងប្រគេនចីវរ មិនប្រគេនចីវរណាមួយតាមតែបាននោះទេ តែងតែប្រគេនចីវរដែលមានតម្លៃថ្លៃ មានតម្លៃមួយរយ មានតម្លៃប្រាំរយ ឬមានតម្លៃមួយពាន់ជាប្រាកដ។ សូម្បីក្នុងបិណ្ឌបាតជាដើម ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ និយាយទៅថ្វីបើច្រើនម៉្លេះ សូម្បីតែបុគ្គលញ៉ាំងចន្លោះចក្រវាឡឲ្យពេញដោយបច្ច័យដ៏ផ្ចិតផ្ចង់ទាំងបួន ហើយយកភ្នំព្រះសុមេរុធ្វើជាកំពូលប្រគេន ក៏មិនអាចធ្វើកិច្ចការដែលសមគួរដល់អាចារ្យបានឡើយ។

---

၃၇၉. စုဒ္ဒသ ခေါ ပနိမာတိ ကသ္မာ အာရဘိ? ဣဒံ သုတ္တံ ပါဋိပုဂ္ဂလိကံ ဒက္ခိဏံ အာရဗ္ဘ သမုဋ္ဌိတံ. အာနန္ဒတ္ထေရောပိ ‘‘ပဋိဂ္ဂဏှာတု, ဘန္တေ, ဘဂဝါ’’တိ ပါဋိပုဂ္ဂလိကဒက္ခိဏံယေဝ သမာဒပေတိ, စုဒ္ဒသသု စ ဌာနေသု ဒိန္နဒါနံ ပါဋိပုဂ္ဂလိကံ နာမ ဟောတီတိ ဒဿေတုံ ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ. အယံ ပဌမာတိ အယံ ဒက္ခိဏာ ဂုဏဝသေနပိ ပဌမာ ဇေဋ္ဌကဝသေနပိ. အယဉှိ ပဌမာ အဂ္ဂါ ဇေဋ္ဌိကာ, ဣမိဿာ ဒက္ခိဏာယ ပမာဏံ နာမ နတ္ထိ. ဒုတိယတတိယာပိ ပရမဒက္ခိဏာယေဝ, သေသာ ပရမဒက္ခိဏဘာဝံ န ပါပုဏန္တိ. ဗာဟိရကေ ကာမေသု ဝီတရာဂေတိ ကမ္မဝါဒိကိရိယဝါဒိမှိ လောကိယပဉ္စာဘိညေ. ပုထုဇ္ဇနသီလဝန္တေတိ ပုထုဇ္ဇနသီလဝါ နာမ ဂေါသီလဓာတုကော ဟောတိ, အသဌော အမာယာဝီ ပရံ အပီဠေတွာ ဓမ္မေန သမေန ကသိယာ ဝါ ဝဏိဇ္ဇာယ ဝါ ဇီဝိကံ ကပ္ပေတာ. ပုထုဇ္ဇနဒုဿီလေတိ ပုထုဇ္ဇနဒုဿီလာ နာမ ကေဝဋ္ဋမစ္ဆဗန္ဓာဒယော ပရံ ပီဠာယ ဇီဝိကံ ကပ္ပေတာ.

៣៧៩. ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ផ្តើមសម្តែងព្រះធម៌ទេសនាថា «ចុទ្ទស ខោ បនិមា» (ម្នាលអានន្ទ ទាំងនេះជាបាតិបុគ្គលិកទាន ១៤ យ៉ាង) ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះថា ព្រះសូត្រនេះកើតឡើងដោយប្រារព្ធនូវបាតិបុគ្គលិកទាន (ទានចំពោះបុគ្គលម្នាក់ៗ)។ សូម្បីព្រះអានន្ទត្ថេរក៏បានទូលអារាធនាថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន សូមព្រះដ៏មានព្រះភាគទទួល» គឺលោកទូលឲ្យទទួលយកតែបាតិបុគ្គលិកទានប៉ុណ្ណោះ ព្រះអង្គដើម្បីបង្ហាញសេចក្តីថា ទានដែលបុគ្គលប្រគេនក្នុងទីទាំង ១៤ ឋាន ឈ្មោះថា បាតិបុគ្គលិកទាន ទើបទ្រង់ផ្តើមសម្តែងព្រះធម៌ទេសនានេះ។ ពាក្យថា «អយំ បឋមា» សេចក្តីថា ទក្ខិណាទានចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគនេះ ឈ្មោះថាជាទីមួយ ដោយអំណាចនៃគុណផង ដោយអំណាចនៃភាពជាធំផង។ ព្រោះថា ទក្ខិណាទាននេះជាទីមួយ ដ៏ប្រសើរ ដ៏ចម្បងបំផុត ប្រមាណនៃទក្ខិណាទាននេះមិនមានឡើយ។ សូម្បីទក្ខិណាទានទីពីរ និងទីបី (ចំពោះព្រះបច្ចេកពុទ្ធ) ក៏ជាទក្ខិណាទានដ៏ប្រសើរខ្ពង់ខ្ពស់ដែរ ចំណែកទក្ខិណាទានដែលនៅសល់ក្រៅពីនេះ មិនដល់នូវភាពជាទក្ខិណាទានដ៏ប្រសើរខ្ពង់ខ្ពស់ឡើយ។ ពាក្យថា «ពាហិរកេ កាមេសុ វីតរាគេ» សេចក្តីថា ក្នុងបុគ្គលខាងក្រៅសាសនា ដែលជាកម្មវាទី និងកិរិយាវាទី ដែលបានសម្រេចលោកិយអភិញ្ញាប្រាំ។ ពាក្យថា «បុថុជ្ជនសីលវន្តេ» សេចក្តីថា បុថុជ្ជនអ្នកមានសីល តែងមានសភាពដូចជាគោ (ស្លូតបូត) មិនវៀចវេរ មិនមានមាយា មិនបៀតបៀនអ្នកដទៃ ចិញ្ចឹមជីវិតដោយធម៌ ដោយស្មើភាព ដោយការធ្វើស្រែចម្ការ ឬការជួញដូរ។ ពាក្យថា «បុថុជ្ជនទុស្សីលេ» សេចក្តីថា បុថុជ្ជនអ្នកទ្រុស្តសីល គឺពួកអ្នកនេសាទ ពួកអ្នកសម្លាប់ត្រីជាដើម ដែលចិញ្ចឹមជីវិតដោយការបៀតបៀនអ្នកដទៃ។

---

ဣဒါနိ ပါဋိပုဂ္ဂလိကဒက္ခိဏာယ ဝိပါကံ ပရိစ္ဆိန္ဒန္တော တတြာနန္ဒာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ တိရစ္ဆာနဂတေတိ ယံ ဂုဏဝသေန ဥပကာရဝသေန ပေါသနတ္ထံ ဒိန္နံ, ဣဒံ န ဂဟိတံ. ယမ္ပိ အာလောပအဍ္ဎအာလောပမတ္တံ ဒိန္နံ, တမ္ပိ န ဂဟိတံ. ယံ ပန သုနခသူကရကုက္ကုဋကာကာဒီသု ယဿ ကဿစိ သမ္ပတ္တဿ ဖလံ ပဋိကင်္ခိတွာ ယာဝဒတ္ထံ ဒိန္နံ, ဣဒံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘တိရစ္ဆာနဂတေ ဒါနံ ဒတွာ’’တိ. သတဂုဏာတိ သတာနိသံသာ. ပါဋိကင်္ခိတဗ္ဗာတိ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – အယံ ဒက္ခိဏာ အာယုသတံ ဝဏ္ဏသတံ သုခသတံ ဗလသတံ ပဋိဘာနသတန္တိ ပဉ္စ အာနိသံသသတာနိ ဒေတိ, အတ္တဘာဝသတေ အာယုံ ဒေတိ, ဝဏ္ဏံ, သုခံ, ဗလံ, ပဋိဘာနံ ဒေတိ, နိပ္ပရိတသံ ကရောတိ. ဘဝသတေပိ ဝုတ္တေ အယမေဝ အတ္ထော. ဣမိနာ ဥပါယေန သဗ္ဗတ္ထ နယော နေတဗ္ဗော.

ឥឡូវនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលនឹងកំណត់ចំណែកផលនៃបាតិបុគ្គលិកទក្ខិណាទាន ទើបត្រាស់ពាក្យថា «តត្រានន្ទ» (ម្នាលអានន្ទ ក្នុងទានទាំងនោះ) ជាដើម។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា «តិរច្ឆានគតេ» សេចក្តីថា ការឲ្យណាដែលបុគ្គលឲ្យដើម្បីចិញ្ចឹម ដោយអំណាចនៃគុណ ឬដោយអំណាចនៃឧបការៈ នេះមិនយកមកពោលឡើយ។ សូម្បីតែវត្ថុណាដែលបុគ្គលឲ្យបន្តិចបន្តួច ត្រឹមតែមួយម៉ាត់ ឬកន្លះម៉ាត់ ក៏មិនយកមកពោលឡើយ។ ចំណែកឯការឲ្យណាដែលបុគ្គលប្រាថ្នាផល ហើយឲ្យតាមតម្រូវការដល់សត្វណាមួយមានឆ្កែ ជ្រូក មាន់ ក្អែកជាដើម ដែលមកដល់ចំពោះមុខ ព្រះអង្គទ្រង់សំដៅយកការឲ្យនេះ ទើបត្រាស់ថា «តិរច្ឆានគតេ ទានំ ទត្វា» (បុគ្គលឲ្យទានក្នុងសត្វតិរច្ឆានហើយ)។ ពាក្យថា «សតគុណា» សេចក្តីថា មានអានិសង្សមួយរយ។ ពាក្យថា «បាដិកង្ខិតព្វា» សេចក្តីថា គប្បីប្រាថ្នា។ ព្រះអង្គមានព្រះហឫទ័យចង់សំដៅសេចក្តីយ៉ាងនេះថា ទក្ខិណាទាននេះ តែងឲ្យនូវអានិសង្សប្រាំយ៉ាង យ៉ាងនីមួយៗមួយរយ គឺ អាយុមួយរយ វណ្ណៈមួយរយ សុខៈមួយរយ ពលៈមួយរយ បដិភាណៈមួយរយ គឺឲ្យអាយុ វណ្ណៈ សុខៈ ពលៈ បដិភាណៈ ក្នុងអត្តភាពមួយរយ ធ្វើឲ្យមានផលមិនមានទីបំផុត (ឬធ្វើឲ្យមានផលដ៏លើសលប់)។ ទោះបីត្រាស់ថា «ក្នុងភពមួយរយ» ក៏មានសេចក្តីដូចគ្នានេះឯង។ ដោយវិធីនេះ គប្បីនាំយកន័យទៅអនុវត្តក្នុងវារៈទាំងពួងចុះ។

---

သောတာပတ္တိဖလသစ္ဆိကိရိယာယ ပဋိပန္နေတိ ဧတ္ထ ဟေဋ္ဌိမကောဋိယာ တိသရဏံ ဂတော ဥပါသကောပိ သောတာပတ္တိဖလသစ္ဆိကိရိယာယ ပဋိပန္နော နာမ, တသ္မိံ ဒိန္နဒါနမ္ပိ အသင်္ချေယျံ အပ္ပမေယျံ. ပဉ္စသီလေ ပတိဋ္ဌိတဿ တတော ဥတ္တရိ မဟပ္ဖလံ, ဒသသီလေ ပတိဋ္ဌိတဿ တတော [Pg.224] ဥတ္တရိ, တဒဟုပဗ္ဗဇိတဿ သာမဏေရဿ တတော ဥတ္တရိ, ဥပသမ္ပန္နဘိက္ခုနော တတော ဥတ္တရိ, ဥပသမ္ပန္နဿေဝ ဝတ္တသမ္ပန္နဿ တတော ဥတ္တရိ, ဝိပဿကဿ တတော ဥတ္တရိ, အာရဒ္ဓဝိပဿကဿ တတော ဥတ္တရိ, ဥတ္တမကောဋိယာ ပန မဂ္ဂသမင်္ဂီ သောတာပတ္တိဖလသစ္ဆိကိရိယာယ ပဋိပန္နော နာမ. ဧတဿ ဒိန္နဒါနံ တတော ဥတ္တရိ မဟပ္ဖလမေဝ.

ក្នុងពាក្យថា «សោតាបត្តិផលសច្ឆិកិរិយាយ បដិបន្នេ» នេះ ដោយចំណែកទាបបំផុត សូម្បីឧបាសកដែលដល់នូវត្រៃសរណគមន៍ ក៏ឈ្មោះថាជាអ្នកប្រតិបត្តិដើម្បីធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវសោតាបត្តិផលដែរ ទានដែលបុគ្គលប្រគេនចំពោះឧបាសកនោះ ក៏រាប់មិនបាន ប្រមាណមិនបាន។ ទានដែលបុគ្គលប្រគេនចំពោះអ្នកតាំងនៅក្នុងសីលប្រាំ មានផលច្រើនលើសលប់ជាងនោះទៅទៀត ចំពោះអ្នកតាំងនៅក្នុងសីលដប់ មានផលច្រើនលើសលប់ជាងនោះទៅទៀត ចំពោះសាមណេរដែលបួសក្នុងថ្ងៃនោះ មានផលច្រើនលើសលប់ជាងនោះទៅទៀត ចំពោះភិក្ខុអ្នកឧបសម្បន្ន មានផលច្រើនលើសលប់ជាងនោះទៅទៀត ចំពោះភិក្ខុអ្នកឧបសម្បន្នដ៏បរិបូណ៌ដោយវត្ត មានផលច្រើនលើសលប់ជាងនោះទៅទៀត ចំពោះភិក្ខុអ្នកចម្រើនវិបស្សនា មានផលច្រើនលើសលប់ជាងនោះទៅទៀត ចំពោះភិក្ខុអ្នកប្រារព្ធវិបស្សនា មានផលច្រើនលើសលប់ជាងនោះទៅទៀត ចំណែកឯដោយចំណែកដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត ព្រះអរិយបុគ្គលអ្នកប្រកបដោយមគ្គ (មគ្គសមង្គី) ឈ្មោះថាជាអ្នកប្រតិបត្តិដើម្បីធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវសោតាបត្តិផល ទានដែលបុគ្គលប្រគេនចំពោះព្រះអរិយបុគ្គលនោះ មានផលច្រើនលើសលប់ជាងនោះទៅទៀតជាប្រាកដ។

---

ကိံ ပန မဂ္ဂသမင်္ဂိဿ သက္ကာ ဒါနံ ဒါတုန္တိ? အာမ သက္ကာ. အာရဒ္ဓဝိပဿကော ဟိ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသတိ, တဿ ဂေဟဒွါရေ ဌိတဿ ဟတ္ထတော ပတ္တံ ဂဟေတွာ ခါဒနီယဘောဇနီယံ ပက္ခိပန္တိ. တသ္မိံ ခဏေ ဘိက္ခုနော မဂ္ဂဝုဋ္ဌာနံ ဟောတိ, ဣဒံ ဒါနံ မဂ္ဂသမင်္ဂိနော ဒိန္နံ နာမ ဟောတိ. အထ ဝါ ပနေသ အာသနသာလာယ နိသိန္နော ဟောတိ, မနုဿာ ဂန္တွာ ပတ္တေ ခါဒနီယဘောဇနီယံ ဌပေန္တိ, တသ္မိံ ခဏေ တဿ မဂ္ဂဝုဋ္ဌာနံ ဟောတိ, ဣဒမ္ပိ ဒါနံ မဂ္ဂသမင်္ဂိနော ဒိန္နံ နာမ. အထ ဝါ ပနဿ ဝိဟာရေ ဝါ အာသနသာလာယ ဝါ နိသိန္နဿ ဥပါသကာ ပတ္တံ အာဒါယ အတ္တနော ဃရံ ဂန္တွာ ခါဒနီယဘောဇနီယံ ပက္ခိပန္တိ, တသ္မိံ ခဏေ တဿ မဂ္ဂဝုဋ္ဌာနံ ဟောတိ, ဣဒမ္ပိ ဒါနံ မဂ္ဂသမင်္ဂိနော ဒိန္နံ နာမ. တတ္ထ သောဏ္ဍိယံ ဥဒကဿ ဝိယ သောတာပတ္တိဖလသစ္ဆိကိရိယာယ ပဋိပန္နေ ဒိန္နဒါနဿ အသင်္ချေယျတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တာသု တာသု မဟာနဒီသု မဟာသမုဒ္ဒေ စ ဥဒကဿ ဝိယ သောတာပန္နာဒီသု ဒိန္နဒါနဿ ဥတ္တရိတရဝသေန အသင်္ချေယျတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ပထဝိယာ ခယမဏ္ဍလမတ္တေ ပဒေသေ ပံသုံ အာဒိံ ကတွာ ယာဝ မဟာပထဝိယာ ပံသုနော အပ္ပမေယျတာယပိ အယမတ္ထော ဒီပေတဗ္ဗော.

សួរថា ចុះបុគ្គលអាចប្រគេនទានចំពោះមគ្គសមង្គីបុគ្គលបានដែរឬទេ? ឆ្លើយថា អាចប្រគេនបាន។ ព្រោះថា ភិក្ខុអ្នកប្រារព្ធវិបស្សនា កាលកាន់យកបាត្រនិងចីវរ ចូលទៅកាន់ភូមិដើម្បីបិណ្ឌបាត មនុស្សទាំងឡាយទទួលយកបាត្រពីដៃរបស់លោកដែលឈរនៅទ្វារផ្ទះ ហើយដាក់នូវខាទនីយភោជនីយាហារ។ ក្នុងខណៈនោះ ការចេញចាកមគ្គ (ឬការសម្រេចមគ្គ) របស់ភិក្ខុនោះរមែងមាន ទាននេះឈ្មោះថាជាទានដែលបុគ្គលប្រគេនចំពោះមគ្គសមង្គីបុគ្គល។ មួយវិញទៀត ភិក្ខុនោះអង្គុយនៅក្នុងរោងភត្ត មនុស្សទាំងឡាយទៅហើយដាក់នូវខាទនីយភោជនីយាហារក្នុងបាត្រ ក្នុងខណៈនោះ ការសម្រេចមគ្គរបស់លោកក៏មាន សូម្បីទាននេះក៏ឈ្មោះថាជាទានដែលបុគ្គលប្រគេនចំពោះមគ្គសមង្គីបុគ្គលដែរ។ ឬមួយទៀត កាលលោកអង្គុយនៅក្នុងវត្តក្តី ក្នុងរោងភត្តក្តី ពួកឧបាសកកាន់យកបាត្រទៅកាន់ផ្ទះរបស់ខ្លួន ហើយដាក់នូវខាទនីយភោជនីយាហារ ក្នុងខណៈនោះ ការសម្រេចមគ្គរបស់លោកក៏មាន សូម្បីទាននេះក៏ឈ្មោះថាជាទានដែលបុគ្គលប្រគេនចំពោះមគ្គសមង្គីបុគ្គលដែរ។ ក្នុងរឿងនោះ គប្បីដឹងនូវភាពរាប់មិនបាននៃទានដែលបុគ្គលប្រគេនចំពោះបុគ្គលអ្នកប្រតិបត្តិដើម្បីធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវសោតាបត្តិផល ដូចជាទឹកនៅក្នុងអណ្ដូង (ឬក្នុងថ្លុក) ដូច្នោះឯង។ គប្បីដឹងនូវភាពរាប់មិនបានដោយអំណាចនៃភាពលើសលប់នៃទានដែលបុគ្គលប្រគេនចំពោះព្រះសោតាបន្នបុគ្គលជាដើម ដូចជាទឹកក្នុងស្ទឹងធំៗទាំងឡាយ និងក្នុងមហាសមុទ្រដូច្នោះឯង។ គប្បីពន្យល់សេចក្តីនេះ សូម្បីដោយភាពប្រមាណមិនបាននៃធូលីដី ចាប់តាំងពីធូលីដីក្នុងកន្លែងប៉ុនធ្លាបញ្ជាន់ស្រូវ រហូតដល់ធូលីដីនៃមហាប្រថពីទាំងមូល។

---

၃၈၀. သတ္တ ခေါ ပနိမာတိ ကသ္မာ အာရဘိ? ‘‘သံဃေ ဂေါတမိ ဒေဟိ, သံဃေ တေ ဒိန္နေ အဟဉ္စေဝ ပူဇိတော ဘဝိဿာမိ သံဃော စာ’’တိ ဟိ ဝုတ္တံ, တတ္ထ သတ္တသု ဌာနေသု ဒိန္နဒါနံ သံဃေ ဒိန္နံ နာမ ဟောတီတိ ဒဿေတုံ ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ. တတ္ထ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခေ ဥဘတောသံဃေတိ ဧကတော ဘိက္ခုသံဃော, ဧကတော ဘိက္ခုနိသံဃော, သတ္ထာ မဇ္ဈေ နိသိန္နော ဟောတီတိ အယံ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခေါ ဥဘတောသံဃော နာမ. အယံ ပဌမာတိ ဣမာယ ဒက္ခိဏာယ သမပ္ပမာဏာ ဒက္ခိဏာ နာမ နတ္ထိ. ဒုတိယဒက္ခိဏာဒယော ပန ဧတံ ပရမဒက္ခိဏံ န ပါပုဏန္တိ.

៣៨០. ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ផ្តើមសម្តែងព្រះធម៌ទេសនាថា «សត្ត ខោ បនិមា» (ម្នាលអានន្ទ ទាំងនេះជាសង្ឃទាន ៧ យ៉ាង) ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះថា ព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់ទុកមកហើយថា «ម្នាលគោតមី នាងចូរប្រគេនចំពោះសង្ឃចុះ កាលបើនាងប្រគេនចំពោះសង្ឃហើយ ឈ្មោះថាជាការបូជាចំពោះតថាគតផង ចំពោះសង្ឃផង» ព្រះអង្គដើម្បីបង្ហាញសេចក្តីថា ទានដែលបុគ្គលប្រគេនក្នុងទីទាំង ៧ ឋាន ឈ្មោះថា សង្ឃទាន ទើបទ្រង់ផ្តើមសម្តែងព្រះធម៌ទេសនានេះ។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា «ពុទ្ធប្បមុខេ ឧភតោសង្ឃេ» សេចក្តីថា ភិក្ខុសង្ឃគង់នៅម្ខាង ភិក្ខុនីសង្ឃគង់នៅម្ខាង ព្រះសាស្តាគង់នៅកណ្តាល នេះឈ្មោះថា ឧភតោសង្ឃមានព្រះពុទ្ធជាប្រធាន។ ពាក្យថា «អយំ បឋមា» សេចក្តីថា ទក្ខិណាទានដែលមានប្រមាណស្មើនឹងទក្ខិណាទាននេះ មិនមានឡើយ។ ចំណែកឯទក្ខិណាទានទីពីរជាដើម មិនដល់នូវទក្ខិណាទានដ៏ប្រសើរខ្ពង់ខ្ពស់នេះឡើយ។

---

ကိံ [Pg.225] ပန တထာဂတေ ပရိနိဗ္ဗုတေ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဥဘတောသံဃဿ ဒါနံ ဒါတုံ သက္ကာတိ? သက္ကာ. ကထံ? ဥဘတောသံဃဿ ဟိ ပမုခေ သဓာတုကံ ပဋိမံ အာသနေ ဌပေတွာ အာဓာရကံ ဌပေတွာ ဒက္ခိဏောဒကံ အာဒိံ ကတွာ သဗ္ဗံ သတ္ထု ပဌမံ ဒတွာ ဥဘတောသံဃဿ ဒါတဗ္ဗံ, ဧဝံ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဥဘတောသံဃဿ ဒါနံ ဒိန္နံ နာမ ဟောတိ. တတ္ထ ယံ သတ္ထု ဒိန္နံ, တံ ကိံ ကာတဗ္ဗန္တိ? ယော သတ္ထာရံ ပဋိဇဂ္ဂတိ ဝတ္တသမ္ပန္နော ဘိက္ခု, တဿ ဒါတဗ္ဗံ. ပိတုသန္တကဉှိ ပုတ္တဿ ပါပုဏာတိ, ဘိက္ခုသံဃဿ ဒါတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ, သပ္ပိတေလာနိ ပန ဂဟေတွာ ဒီပါ ဇလိတဗ္ဗာ, သာဋကံ ဂဟေတွာ ပဋာကာ အာရောပေတဗ္ဗာတိ. ဘိက္ခုသံဃေတိ အပရိစ္ဆိန္နကမဟာဘိက္ခုသံဃေ. ဘိက္ခုနိသံဃေပိ ဧသေဝ နယော.

សួរថា ចុះកាលព្រះតថាគតបរិនិព្វានទៅហើយ បុគ្គលអាចប្រគេនទានចំពោះឧភតោសង្ឃមានព្រះពុទ្ធជាប្រធានបានដែរឬទេ? ឆ្លើយថា អាចប្រគេនបាន។ ធ្វើដូចម្តេច? គឺបុគ្គលគប្បីតម្កល់ព្រះពុទ្ធរូបដែលមានព្រះបរមសារីរិកធាតុទុកលើអាសនៈ ខាងមុខឧភតោសង្ឃ តម្កល់ជើងបាត្រ (ឬគ្រឿងទ្រ) ចាប់ផ្តើមតាំងពីការច្រូចទឹកទក្ខិណោទក ប្រគេនវត្ថុទាំងពួងចំពោះព្រះសាស្តាមុន រួចទើបប្រគេនចំពោះឧភតោសង្ឃ យ៉ាងនេះឈ្មោះថា ទានដែលបុគ្គលប្រគេនចំពោះឧភតោសង្ឃមានព្រះពុទ្ធជាប្រធាន។ ក្នុងរឿងនោះ សួរថា វត្ថុដែលបុគ្គលប្រគេនចំពោះព្រះសាស្តានោះ គប្បីធ្វើដូចម្តេច? ឆ្លើយថា គប្បីប្រគេនចំពោះភិក្ខុអ្នកបរិបូណ៌ដោយវត្ត ដែលជាអ្នកថែរក្សា (បោសសម្អាត) ព្រះសាស្តា (ព្រះចេតិយ)។ ព្រោះថា ទ្រព្យរបស់ឪពុក រមែងធ្លាក់ទៅដល់កូន មួយវិញទៀត ការប្រគេនចំពោះភិក្ខុសង្ឃក៏គួរដែរ ឬមួយគប្បីកាន់យកនូវទឹកដោះថ្លានិងប្រេងដើម្បីអុជប្រទីប ឬកាន់យកនូវសំពត់ដើម្បីធ្វើជាទង់ជ័យថ្វាយបូជា។ ពាក្យថា «ភិក្ខុសង្ឃេ» សេចក្តីថា ក្នុងមហាភិក្ខុសង្ឃដែលមិនមានកំណត់ចំណែក។ សូម្បីក្នុងភិក្ខុនីសង្ឃ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

---

ဂေါတြဘုနောတိ ဂေါတ္တမတ္တကမေဝ အနုဘဝမာနာ, နာမမတ္တသမဏာတိ အတ္ထော. ကာသာဝကဏ္ဌာတိ ကာသာဝကဏ္ဌနာမကာ. တေ ကိရ ဧကံ ကာသာဝခဏ္ဍံ ဟတ္ထေ ဝါ ဂီဝါယ ဝါ ဗန္ဓိတွာ ဝိစရိဿန္တိ. ဃရဒွါရံ ပန တေသံ ပုတ္တဘရိယာ ကသိဝဏိဇ္ဇာဒိကမ္မာနိ စ ပါကတိကာနေဝ ဘဝိဿန္တိ. တေသု ဒုဿီလေသု သံဃံ ဥဒ္ဒိဿ ဒါနံ ဒဿန္တီတိ ဧတ္ထ ဒုဿီလသံဃန္တိ န ဝုတ္တံ. သံဃော ဟိ ဒုဿီလော နာမ နတ္ထိ. ဒုဿီလာ ပန ဥပါသကာ တေသု ဒုဿီလေသု ဘိက္ခုသံဃံ ဥဒ္ဒိဿ သံဃဿ ဒေမာတိ ဒါနံ ဒဿန္တိ. ဣတိ ဘဂဝတာ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခေ သံဃေ ဒိန္နဒက္ခိဏာပိ ဂုဏသင်္ခါယ အသင်္ချေယျာတိ ဝုတ္တံ. ကာသာဝကဏ္ဌသံဃေ ဒိန္နဒက္ခိဏာပိ ဂုဏသင်္ခါယေဝ အသင်္ချေယျာတိ ဝုတ္တာ. သံဃဂတာ ဒက္ခိဏာ ဟိ သံဃေ စိတ္တီကာရံ ကာတုံ သက္ကောန္တဿ ဟောတိ, သံဃေ ပန စိတ္တီကာရော ဒုက္ကရော ဟောတိ.

ពាក្យថា «គោត្រភុនោ» សេចក្តីថា ពួកបុគ្គលដែលគ្រាន់តែទទួលនូវអំបូរ (ឬភេទ) នៃសមណៈប៉ុណ្ណោះ គឺមានន័យថា ជាសមណៈត្រឹមតែឈ្មោះ។ ពាក្យថា «កាសាវកណ្ឋា» សេចក្តីថា ពួកបុគ្គលដែលមានឈ្មោះថា កាសាវកណ្ឋៈ (មានសំពត់កាសាវៈព័ទ្ធនៅក)។ ឮថា ពួកបុគ្គលទាំងនោះ តែងចងនូវបំណែកសំពត់កាសាវៈមួយនៅដៃ ឬនៅក ហើយដើរត្រឡប់ទៅមក។ ចំណែកឯទ្វារផ្ទះ កូនប្រពន្ធ និងការងារមានការធ្វើស្រែចម្ការនិងការជួញដូរជាដើមរបស់ពួកបុគ្គលទាំងនោះ ក៏នៅតែជាប្រក្រតីដដែល (ដូចជាគ្រហស្ថ)។ ក្នុងពាក្យថា «តេសុ ទុស្សីលេសុ សង្ឃំ ឧទ្ទិស្ស ទានំ ទស្សន្តិ» នេះ ព្រះអង្គមិនត្រាស់ហៅថា «ទុស្សីលសង្ឃ» (សង្ឃទ្រុស្តសីល) ឡើយ ព្រោះថា សង្ឃដែលឈ្មោះថា ទ្រុស្តសីល មិនមានឡើយ។ ចំណែកឯពួកឧបាសក កាលនឹងប្រគេនទានចំពោះពួកបុគ្គលទ្រុស្តសីលទាំងនោះ តែងពោលថា «យើងខ្ញុំសូមប្រគេនចំពោះសង្ឃ» ដោយសំដៅយកភិក្ខុសង្ឃ ហើយប្រគេនទានទៅ។ យ៉ាងនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ថា សូម្បីទក្ខិណាទានដែលបុគ្គលប្រគេនចំពោះសង្ឃមានព្រះពុទ្ធជាប្រធាន ក៏រាប់មិនបានដោយការគណនាគុណ។ សូម្បីទក្ខិណាទានដែលបុគ្គលប្រគេនចំពោះកាសាវកណ្ឋសង្ឃ ក៏ព្រះអង្គត្រាស់ថា រាប់មិនបានដោយការគណនាគុណដូចគ្នា។ ព្រោះថា ទក្ខិណាទានដែលជាសង្ឃគតទាន រមែងមានដល់បុគ្គលដែលអាចធ្វើសេចក្តីគោរពកោតក្រែងចំពោះសង្ឃបាន ចំណែកឯការធ្វើសេចក្តីគោរពកោតក្រែងចំពោះសង្ឃ គឺជាការធ្វើបានដោយកម្រណាស់។

---

ယော ဟိ သံဃဂတံ ဒက္ခိဏံ ဒဿာမီတိ ဒေယျဓမ္မံ ပဋိယာဒေတွာ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ, – ‘‘ဘန္တေ, သံဃံ ဥဒ္ဒိဿ ဧကံ ထေရံ ဒေထာ’’တိ ဝဒတိ, အထ သံဃတော သာမဏေရံ လဘိတွာ ‘‘သာမဏေရော မေ လဒ္ဓေါ’’တိ အညထတ္တံ အာပဇ္ဇတိ, တဿ ဒက္ခိဏာ သံဃဂတာ န ဟောတိ. မဟာထေရံ လဘိတွာပိ ‘‘မဟာထေရော မေ လဒ္ဓေါ’’တိ သောမနဿံ ဥပ္ပာဒေန္တဿာပိ န ဟောတိယေဝ. ယော ပန သာမဏေရံ ဝါ ဥပသမ္ပန္နံ ဝါ ဒဟရံ ဝါ ထေရံ ဝါ ဗာလံ ဝါ ပဏ္ဍိတံ ဝါ ယံကိဉ္စိ သံဃတော လဘိတွာ နိဗ္ဗေမတိကော ဟုတွာ သံဃဿ ဒေမီတိ သံဃေ စိတ္တီကာရံ ကာတုံ သက္ကောတိ, တဿ ဒက္ခိဏာ သံဃဂတာ နာမ ဟောတိ. ပရသမုဒ္ဒဝါသိနော ကိရ ဧဝံ ကရောန္တိ.

ព្រោះថា ទាយកណាគិតថា «អាត្មាអញនឹងប្រគេនសង្ឃគតទក្ខិណា» ហើយចាត់ចែងទេយ្យធម៌ ទៅកាន់វត្តហើយទូលថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន សូមព្រះសង្ឃចាត់ចែងព្រះថេរៈមួយរូបដោយសំដៅចំពោះសង្ឃ»។ លុះដល់បានសាមណេរមួយរូបពីសង្ឃ ក៏កើតសេចក្តីប្រែប្រួលចិត្ត (មិនត្រេកអរ) ថា «អាត្មាអញបានតែសាមណេរទេតើ» ទក្ខិណាទានរបស់ទាយកនោះ មិនឈ្មោះថាជាសង្ឃគតទានឡើយ។ សូម្បីតែបានព្រះមហាថេរៈ ហើយកើតសេចក្តីសោមនស្សរីករាយថា «អាត្មាអញបានព្រះមហាថេរៈហើយ» សូម្បីរបស់ទាយកនោះ ក៏មិនឈ្មោះថាជាសង្ឃគតទានឡើយ។ ចំណែកឯទាយកណា បានសាមណេរក្តី ភិក្ខុឧបសម្បន្នក្តី ភិក្ខុខ្ចីក្តី ព្រះថេរៈក្តី ភិក្ខុពាលក្តី ភិក្ខុបណ្ឌិតក្តី គឺបានរូបណាមួយពីសង្ឃ ហើយមិនមានសេចក្តីសង្ស័យរារែកចិត្ត គិតថា «អាត្មាអញប្រគេនចំពោះសង្ឃ» អាចធ្វើសេចក្តីគោរពកោតក្រែងចំពោះសង្ឃបាន ទក្ខិណាទានរបស់ទាយកនោះ ទើបឈ្មោះថាជាសង្ឃគតទានពិតប្រាកដ។ ឮថា ពួកជនអ្នករស់នៅត្រើយសមុទ្រម្ខាង (កោះសិរីលង្កា) តែងធ្វើសេចក្តីគោរពយ៉ាងនេះឯង។

---

တတ္ထ [Pg.226] ဟိ ဧကော ဝိဟာရသာမိ ကုဋုမ္ဗိကော ‘‘သံဃဂတံ ဒက္ခိဏံ ဒဿာမီ’’တိ သံဃတော ဥဒ္ဒိသိတွာ ဧကံ ဘိက္ခုံ ဒေထာတိ ယာစိ. သော ဧကံ ဒုဿီလဘိက္ခုံ လဘိတွာ နိသိန္နဋ္ဌာနံ ဩပုဉ္ဇာပေတွာ အာသနံ ပညာပေတွာ ဥပရိ ဝိတာနံ ဗန္ဓိတွာ ဂန္ဓဓူမပုပ္ဖေဟိ ပူဇေတွာ ပါဒေ ဓောဝိတွာ တေလေန မက္ခေတွာ ဗုဒ္ဓဿ နိပစ္စကာရံ ကရောန္တော ဝိယ သံဃေ စိတ္တီကာရေန ဒေယျဓမ္မံ အဒါသိ. သော ဘိက္ခု ပစ္ဆာဘတ္တံ ဝိဟာရဇဂ္ဂနတ္ထာယ ကုဒါလကံ ဒေထာတိ ဃရဒွါရံ အာဂတော, ဥပါသကော နိသိန္နောဝ ကုဒါလံ ပါဒေန ခိပိတွာ ‘‘ဂဏှာ’’တိ အဒါသိ. တမေနံ မနုဿာ အာဟံသု – ‘‘တုမှေဟိ ပါတောဝ ဧတဿ ကတသက္ကာရော ဝတ္တုံ န သက္ကာ, ဣဒါနိ ဥပစာရမတ္တကမ္ပိ နတ္ထိ, ကိံ နာမေတ’’န္တိ. ဥပါသကော – ‘‘သံဃဿ သော အယျာ စိတ္တီကာရော, န ဧတဿာ’’တိ အာဟ. ကာသာဝကဏ္ဌသံဃဿ ဒိန္နဒက္ခိဏံ ပန ကော သောဓေတီတိ? သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနာဒယော အသီတိ မဟာထေရာ သောဓေန္တီတိ. အပိစ ထေရာ စိရပရိနိဗ္ဗုတာ, ထေရေ အာဒိံ ကတွာ ယာဝဇ္ဇ ဓရမာနာ ခီဏာသဝါ သောဓေန္တိယေဝ.

នៅក្នុងជម្ពូទ្វីបនោះ ឮថា មានគហបតីម្នាក់ជាម្ចាស់វត្ត គិតថា «អាត្មាអញនឹងប្រគេនទក្ខិណាទានដែលវេរទៅក្នុងសង្ឃ» ទើបសូមពីសង្ឃដោយឧទ្ទិសថា «សូមលោកម្ចាស់ប្រគល់ភិក្ខុមួយអង្គដល់ខ្ញុំ»។ គហបតីនោះបានភិក្ខុទ្រុស្តសីលមួយអង្គ ក៏បញ្ជាឲ្យគេលាបលាមកគោស្រស់ត្រង់កន្លែងគង់ រៀបចំអាសនៈ ចងពិដានខាងលើ បូជាដោយគ្រឿងក្រអូប ផ្សែងធូប និងផ្កាទាំងឡាយ លាងជើងទាំងគូ រួចលាបដោយប្រេង ហើយប្រគេនទេយ្យធម៌ដោយសេចក្តីគោរពកោតក្រែងក្នុងសង្ឃ ហាក់ដូចជាធ្វើសក្ការៈចំពោះព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់ដូច្នោះ។ ភិក្ខុនោះ ក្រោយពេលឆាន់ភត្តរួច បានមកដល់ទ្វារផ្ទះរបស់ឧបាសកនោះ ដើម្បីសុំចបកាប់យកទៅជម្រះវត្ត ដោយពោលថា «ចូរប្រគល់ចបកាប់មក» ឧបាសកកំពុងតែអង្គុយដដែល ក៏យកជើងឆ្កឹះចបកាប់បោះទៅឲ្យ រួចពោលថា «ចូរយកទៅចុះ»។ មនុស្សទាំងឡាយឃើញដូច្នោះ ក៏និយាយទៅកាន់ឧបាសកនោះថា «កាលពីព្រឹកមិញ អ្នករាល់គ្នាបានធ្វើសក្ការៈយ៉ាងខ្លាំងចំពោះភិក្ខុអង្គនេះ រហូតដល់ពួកយើងមិនអាចពណ៌នាបាន តែឥឡូវនេះ សូម្បីតែការគោរពបន្តិចបន្តួចក៏គ្មានដែរ តើនេះជាអ្វីទៅ?»។ ឧបាសកពោលថា «ម្នាលលោកម្ចាស់ទាំងឡាយ សេចក្តីគោរពនោះ ខ្ញុំធ្វើចំពោះសង្ឃទេ មិនមែនធ្វើចំពោះភិក្ខុអង្គនេះឡើយ»។ សួរថា ចុះទក្ខិណាទានដែលគេប្រគេនចំពោះសង្ឃមានស្បង់ស្បៃព័ទ្ធក (កាសាវកណ្ឋសង្ឃ) តើអ្នកណាជាអ្នកជម្រះឲ្យស្អាត? ឆ្លើយថា ព្រះមហាថេរៈ ៨០ អង្គ មានព្រះសារីបុត្ត និងព្រះមោគ្គល្លានជាដើម ជាអ្នកជម្រះ។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រះថេរៈទាំងឡាយ ទោះបីជាបរិនិព្វានទៅយូរហើយក្តី តែព្រះខីណាស្រពទាំងឡាយដែលនៅមានព្រះជន្មរស់នៅរហូតដល់សព្វថ្ងៃនេះ ដោយមានព្រះថេរៈទាំងឡាយនោះជាដើម តែងតែជម្រះទាននោះឲ្យស្អាតជានិច្ច។

---

န တွေဝါဟံ, အာနန္ဒ, ကေနစိ ပရိယာယေန သံဃဂတာယ ဒက္ခိဏာယာတိ ဧတ္ထ အတ္ထိ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခေါ သံဃော, အတ္ထိ ဧတရဟိ သံဃော, အတ္ထိ အနာဂတေ ကာသာဝကဏ္ဌသံဃော. ဗုဒ္ဓပ္ပမုခေါ သံဃော ဧတရဟိ သံဃေန န ဥပနေတဗ္ဗော, ဧတရဟိ သံဃော အနာဂတေ ကာသာဝကဏ္ဌသံဃေန သဒ္ဓိံ န ဥပနေတဗ္ဗော. တေန တေနေဝ သမယေန ကထေတဗ္ဗံ. သံဃတော ဥဒ္ဒိသိတွာ ဂဟိတသမဏပုထုဇ္ဇနော ဟိ ပါဋိပုဂ္ဂလိကော သောတာပန္နော, သံဃေ စိတ္တီကာရံ ကာတုံ သက္ကောန္တဿ ပုထုဇ္ဇနသမဏေ ဒိန္နံ မဟပ္ဖလတရံ. ဥဒ္ဒိသိတွာ ဂဟိတော သောတာပန္နော ပါဋိပုဂ္ဂလိကော သကဒါဂါမီတိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. သံဃေ စိတ္တီကာရံ ကာတုံ သက္ကောန္တဿ ဟိ ခီဏာသဝေ ဒိန္နဒါနတော ဥဒ္ဒိသိတွာ ဂဟိတေ ဒုဿီလေပိ ဒိန္နံ မဟပ္ဖလတရမေဝ. ယံ ပန ဝုတ္တံ ‘‘သီလဝတော ခေါ, မဟာရာဇ, ဒိန္နံ မဟပ္ဖလံ, နော တထာ ဒုဿီလေ’’တိ, တံ ဣမံ နယံ ပဟာယ ‘‘စတဿော ခေါ ဣမာနန္ဒ, ဒက္ခိဏာ ဝိသုဒ္ဓိယော’’တိ ဣမသ္မိံ စတုက္ကေ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ពាក្យថា «Na tvevāhaṃ, ānanda, kenaci pariyāyena saṅghagatāya dakkhiṇāyā» (ម្នាលអានន្ទ តថាគតមិនពោលថា ទក្ខិណាទានដែលវេរទៅក្នុងសង្ឃ មានផលតិចជាងបុគ្គលិកទានដោយបរិយាយណាមួយឡើយ) ក្នុងសេចក្តីនេះ មានសង្ឃមានព្រះពុទ្ធជាប្រធាន មានសង្ឃក្នុងកាលសព្វថ្ងៃនេះ មានកាសាវកណ្ឋសង្ឃក្នុងអនាគតកាល។ សង្ឃមានព្រះពុទ្ធជាប្រធាន មិនគួរយកទៅប្រៀបធៀបនឹងសង្ឃក្នុងកាលសព្វថ្ងៃនេះឡើយ សង្ឃក្នុងកាលសព្វថ្ងៃនេះ ក៏មិនគួរយកទៅប្រៀបធៀបនឹងកាសាវកណ្ឋសង្ឃក្នុងអនាគតកាលឡើយ។ គួរពោលទៅតាមសម័យនោះៗប៉ុណ្ណោះ។ ព្រោះថា សមណបុថុជ្ជនដែលគេនិមន្តដោយឧទ្ទិសចំពោះសង្ឃ ប្រៀបធៀបនឹងព្រះសោតាបន្នបុគ្គលដែលគេនិមន្តចំពោះបុគ្គល (បុគ្គលិកទាន) ទានដែលបុគ្គលអ្នកអាចធ្វើសេចក្តីគោរពក្នុងសង្ឃ ហើយប្រគេនដល់សមណបុថុជ្ជននោះ តែងមានផលច្រើនជាង។ សូម្បីក្នុងពួកព្រះសោតាបន្នដែលគេនិមន្តដោយឧទ្ទិសចំពោះសង្ឃ ប្រៀបធៀបនឹងព្រះសកទាគាមីដែលគេនិមន្តចំពោះបុគ្គលជាដើម ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ព្រោះថា ចំពោះបុគ្គលអ្នកអាចធ្វើសេចក្តីគោរពក្នុងសង្ឃ ទានដែលប្រគេនដល់បុគ្គលទ្រុស្តសីលដែលគេនិមន្តដោយឧទ្ទិសចំពោះសង្ឃ តែងមានផលច្រើនជាងទានដែលប្រគេនចំពោះព្រះខីណាស្រពជាបុគ្គលិកទានទៅទៀត។ ចំណែកឯព្រះតម្រាស់ដែលទ្រង់ត្រាស់ថា «ម្នាលមហារាជ ទានដែលបុគ្គលប្រគល់ឲ្យដល់លោកអ្នកមានសីល ទើបមានផលច្រើន មិនមានផលច្រើនយ៉ាងនោះក្នុងបុគ្គលទ្រុស្តសីលឡើយ» នោះ មិនមែនសំដៅលើន័យនេះទេ គឺគប្បីយល់ក្នុងចតុក្កធម៌នេះថា «ម្នាលអានន្ទ ទក្ខិណាបរិសុទ្ធិ ៤ យ៉ាងនេះ»។

---

၃၈၁. ဒါယကတော ဝိသုဇ္ဈတီတိ မဟပ္ဖလဘာဝေန ဝိသုဇ္ဈတိ, မဟပ္ဖလာ ဟောတီတိ အတ္ထော. ကလျာဏဓမ္မောတိ သုစိဓမ္မော, န ပါပဓမ္မော. ဒါယကတော ဝိသုဇ္ဈတီတိ စေတ္ထ ဝေဿန္တရမဟာရာဇာ ကထေတဗ္ဗော. သော ဟိ ဇူဇကဗြာဟ္မဏဿ ဒါရကေ ဒတွာ ပထဝိံ ကမ္ပေသိ.

៣៨១. ពាក្យថា «Dāyakato visujjhatī» សេចក្តីថា បរិសុទ្ធដោយសេចក្តីមានផលច្រើន គឺមានផលច្រើន។ ពាក្យថា «Kalyāṇadhammo» គឺធម៌ដ៏ល្អស្អាត មិនមែនធម៌អាក្រក់ឡើយ។ ក្នុងពាក្យថា «Dāyakato visujjhatī» នេះ គប្បីពោលសំដៅលើព្រះបាទវេស្សន្តរមហារាជ។ ព្រោះថា ព្រះអង្គបានប្រទានព្រះរាជបុត្រទាំងពីរដល់ជូជកព្រាហ្មណ៍ ហើយធ្វើឲ្យផែនដីកម្រើកញាប់ញ័រ។

---

ပဋိဂ္ဂါဟကတော [Pg.227] ဝိသုဇ္ဈတီတိ ဧတ္ထ ကလျာဏီနဒီမုခဒွါရဝါသိကေဝဋ္ဋော ကထေတဗ္ဗော. သော ကိရ ဒီဃသောမတ္ထေရဿ တိက္ခတ္တုမ္ပိ ပိဏ္ဍပါတံ ဒတွာ မရဏမဉ္စေ နိပန္နော ‘‘အယျဿ မံ ဒီဃသောမတ္ထေရဿ ဒိန္နပိဏ္ဍပါတော ဥဒ္ဓရတီ’’တိ အာဟ.

ក្នុងពាក្យថា «Paṭiggāhakato visujjhatī» នេះ គប្បីពោលសំដៅលើអ្នកនេសាទម្នាក់ដែលរស់នៅក្បែរមាត់ស្ទឹងកល្យាណី។ ឮថា អ្នកនេសាទនោះបានប្រគេនចង្ហាន់បិណ្ឌបាតដល់ព្រះទីឃសោមត្ថេរអស់វារៈបីដង លុះដល់ពេលដេកលើគ្រែជិតស្លាប់ ក៏ពោលថា «ចង្ហាន់បិណ្ឌបាតដែលខ្ញុំបានប្រគេនដល់ព្រះថេរៈដ៏មានអាយុ គឺព្រះទីឃសោមត្ថេរ ជួយស្រោចស្រង់ខ្ញុំហើយ»។

---

နေဝ ဒါယကတောတိ ဧတ္ထ ဝဍ္ဎမာနဝါသိလုဒ္ဒကော ကထေတဗ္ဗော. သော ကိရ ပေတဒက္ခိဏံ ဒေန္တော ဧကဿ ဒုဿီလဿေဝ တယော ဝါရေ အဒါသိ, တတိယဝါရေ ‘‘အမနုဿော ဒုဿီလော မံ ဝိလုမ္ပတီ’’တိ ဝိရဝိ, ဧကဿ သီလဝန္တဘိက္ခုနော ဒတွာ ပါပိတကာလေယေဝဿ ပါပုဏိ.

ក្នុងពាក្យថា «Neva dāyakato» នេះ គប្បីពោលសំដៅលើព្រានព្រៃម្នាក់ដែលរស់នៅក្នុងភូមិវឌ្ឍមានៈ។ ឮថា ព្រានព្រៃនោះកាលធ្វើបុណ្យឧទ្ទិសកុសលដល់ប្រេត (ញាតិដែលស្លាប់ទៅ) បានប្រគេនទានដល់ភិក្ខុទ្រុស្តសីលមួយអង្គអស់វារៈបីដង លុះដល់វារៈទីបី ប្រេតនោះក៏ស្រែកទ្រហោយយំថា «ភិក្ខុទ្រុស្តសីលប្លន់យក (កុសល) របស់ខ្ញុំហើយ» ទើបព្រានព្រៃនោះបានប្រគេនទានដល់ភិក្ខុអ្នកមានសីលមួយអង្គវិញ ក្នុងខណៈដែលឧទ្ទិសនោះ កុសលក៏បានសម្រេចដល់ប្រេតនោះភ្លាម។

---

ဒါယကတော စေဝ ဝိသုဇ္ဈတီတိ ဧတ္ထ အသဒိသဒါနံ ကထေတဗ္ဗံ.

ក្នុងពាក្យថា «Dāyakato ceva visujjhatī» នេះ គប្បីពោលសំដៅលើអសទិសទាន។

---

သာ ဒက္ခိဏာ ဒါယကတော ဝိသုဇ္ဈတီတိ ဧတ္ထ ယထာ နာမ ဆေကော ကဿကော အသာရမ္ပိ ခေတ္တံ လဘိတွာ သမယေ ကသိတွာ ပံသုံ အပနေတွာ သာရဗီဇာနိ ပတိဋ္ဌပေတွာ ရတ္တိန္ဒိဝံ အာရက္ခေ ပမာဒံ အနာပဇ္ဇန္တော အညဿ သာရခေတ္တတော အဓိကတရံ ဓညံ လဘတိ, ဧဝံ သီလဝါ ဒုဿီလဿ ဒတွာပိ ဖလံ မဟန္တံ အဓိဂစ္ဆတီတိ. ဣမိနာ ဥပါယေန သဗ္ဗပဒေသု ဝိသုဇ္ဈနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ក្នុងពាក្យថា «Sā dakkhiṇā dāyakato visujjhatī» នេះ មានឧបមាដូចជា កសិករដ៏ឈ្លាសវៃម្នាក់ ទោះបីជាបានដីស្រែដែលគ្មានជីជាតិក៏ដោយ តែបើគេភ្ជួររាស់ចំពេលវេលា ជម្រះស្មៅនិងដីខ្សាច់ចេញ រួចដាំគ្រាប់ពូជដ៏ល្អ ថែរក្សាការពារទាំងយប់ទាំងថ្ងៃដោយមិនធ្វេសប្រហែស គេរមែងទទួលបានផលស្រូវច្រើនជាងដីស្រែដ៏មានជីជាតិរបស់អ្នកដទៃយ៉ាងណាមិញ ឧបាសកអ្នកមានសីល ទោះបីជាប្រគេនទានដល់បុគ្គលទ្រុស្តសីល ក៏រមែងទទួលបានផលដ៏ធំធេងយ៉ាងនោះដែរ។ គប្បីជ្រាបសេចក្តីបរិសុទ្ធក្នុងបទទាំងពួង ដោយវិធីនេះចុះ។

---

ဝီတရာဂေါ ဝီတရာဂေသူတိ ဧတ္ထ ဝီတရာဂေါ နာမ အနာဂါမီ, အရဟာ ပန ဧကန္တဝီတရာဂေါဝ, တသ္မာ အရဟတာ အရဟတော ဒိန္နဒါနမေဝ အဂ္ဂံ. ကသ္မာ? ဘဝါလယဿ ဘဝပတ္ထနာယ အဘာဝတော. နနု ခီဏာသဝေါ ဒါနဖလံ န သဒ္ဒဟတီတိ? ဒါနဖလံ သဒ္ဒဟန္တာ ခီဏာသဝသဒိသာ န ဟောန္တိ. ခီဏာသဝေန ကတကမ္မံ ပန နိစ္ဆန္ဒရာဂတ္တာ ကုသလံ ဝါ အကုသလံ ဝါ န ဟောတိ, ကိရိယဋ္ဌာနေ တိဋ္ဌတိ, တေနေဝဿ ဒါနံ အဂ္ဂံ ဟောတီတိ ဝဒန္တိ.

ក្នុងពាក្យថា «Vītarāgo vītarāgesū» នេះ បុគ្គលឈ្មោះថា «Vītarāgo» (អ្នកប្រាសចាករាគៈ) បានដល់ព្រះអនាគាមី ចំណែកឯព្រះអរហន្ត គឺជាអ្នកប្រាសចាករាគៈដោយចំណែកមួយពិតប្រាកដ ហេតុនោះ ទានដែលព្រះអរហន្តប្រគេនដល់ព្រះអរហន្ត ទើបជាទានដ៏ប្រសើរបំផុត។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះគ្មានតណ្ហាជាគ្រឿងអាល័យក្នុងភព និងគ្មានការប្រាថ្នាក្នុងភពឡើយ។ សួរថា ចុះព្រះខីណាស្រពមិនជឿលើផលនៃទានទេឬ? ឆ្លើយថា ពួកជនដែលជឿលើផលនៃទាន មិនដូចជាព្រះខីណាស្រពឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀត កម្មដែលព្រះខីណាស្រពបានធ្វើហើយ ព្រោះតែគ្មានឆន្ទរាគៈ ទើបមិនមែនជាកុសល ឬអកុសលឡើយ គឺស្ថិតនៅក្នុងឋានៈជាកិរិយាចិត្តប៉ុណ្ណោះ ហេតុនោះ ទើបលោកពោលថា ទានរបស់ព្រះខីណាស្រពនោះជាទានដ៏ប្រសើរបំផុត។

---

ကိံ ပန သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ ဒိန္နံ မဟပ္ဖလံ, ဥဒါဟု သာရိပုတ္တတ္ထေရေန သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ဒိန္နန္တိ. သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ ဒိန္နံ မဟပ္ဖလန္တိ ဝဒန္တိ. သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဉှိ ဌပေတွာ အညော ဒါနဿ ဝိပါကံ ဇာနိတုံ သမတ္ထော နာမ နတ္ထိ. ဒါနဉှိ စတူဟိ သမ္ပဒါဟိ ဒါတုံ သက္ကောန္တဿ တသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ ဝိပါကံ ဒေတိ. တတြိမာ သမ္ပဒါ – ဒေယျဓမ္မဿ ဓမ္မေန [Pg.228] သမေန ပရံ အပီဠေတွာ ဥပ္ပန္နတာ, ပုဗ္ဗစေတနာဒိဝသေန စေတနာယ မဟတ္တတာ, ခီဏာသဝဘာဝေန ဂုဏာတိရေကတာ, တံဒိဝသံ နိရောဓတော ဝုဋ္ဌိတဘာဝေန ဝတ္ထုသမ္ပန္နတာတိ.

សួរថា ចុះទានដែលព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់ប្រោសប្រទានដល់ព្រះសារីបុត្តត្ថេរ មានផលច្រើនជាង ឬមួយក៏ទានដែលព្រះសារីបុត្តត្ថេរថ្វាយចំពោះព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ មានផលច្រើនជាង? លោកពោលថា ទានដែលព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់ប្រោសប្រទានដល់ព្រះសារីបុត្តត្ថេរ មានផលច្រើនជាង។ ព្រោះថា លើកលែងតែព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធចេញ គ្មាននរណាម្នាក់ដែលអាចដឹងនូវផលវិបាកនៃទានបានឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀត ទានដែលបុគ្គលអាចប្រគល់ឲ្យដោយបរិបូណ៌ដោយសម្បទា ៤ យ៉ាង រមែងឲ្យផលក្នុងអត្តភាពនោះភ្លាម។ សម្បទាទាំង ៤ នោះគឺ៖ ទេយ្យធម៌កើតឡើងដោយធម៌ ដោយភាពស្មើគ្នា មិនបានបៀតបៀនអ្នកដទៃ (ទេយ្យធម្មសម្បទា) សេចក្តីបរិបូណ៌នៃចេតនាដ៏ធំធេង មានបុព្វចេតនាជាដើម (ចេតនាសម្បទា) គុណដ៏លើសលុបដោយភាពជាព្រះខីណាស្រព (គុណាតិរេកសម្បទា) និងភាពជាអ្នកមានវត្ថុដ៏បរិបូណ៌ ព្រោះការចេញអំពីនិរោធសមាបត្តិក្នុងថ្ងៃនោះ (វត្ថុសម្បទា)។

---

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

ក្នុងអដ្ឋកថាមជ្ឈិមនិកាយ ឈ្មោះបបញ្ចសូទនី

---

ဒက္ခိဏာဝိဘင်္ဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការពណ៌នាទក្ខិណาวิភង្គសូត្រ ចប់តែប៉ុណ្ណោះ។

---

စတုတ္ထဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការពណ៌នាវគ្គទីបួន ចប់តែប៉ុណ្ណោះ។

---

၅. သဠာယတနဝဂ္ဂေါ

៥. សឡាយតនវគ្គ

---

၁. အနာထပိဏ္ဍိကောဝါဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១. ការពណ៌នាអនាថបិណ្ឌិកោវាទសូត្រ

---

၃၈၃. ဧဝံ [Pg.229] မေ သုတန္တိ အနာထပိဏ္ဍိကောဝါဒသုတ္တံ. တတ္ထ ဗာဠှဂိလာနောတိ အဓိမတ္တဂိလာနော မရဏသေယျံ ဥပဂတော. အာမန္တေသီတိ ဂဟပတိဿ ကိရ ယာဝ ပါဒါ ဝဟိံသု, တာဝ ဒိဝသေ သကိံ ဝါ ဒွိက္ခတ္တုံ ဝါ တိက္ခတ္တုံ ဝါ ဗုဒ္ဓုပဋ္ဌာနံ အခဏ္ဍံ အကာသိ. ယတ္တကဉ္စဿ သတ္ထု ဥပဋ္ဌာနံ အဟောသိ, တတ္တကံယေဝ မဟာထေရာနံ. သော အဇ္ဇ ဂမနပါဒဿ ပစ္ဆိန္နတ္တာ အနုဋ္ဌာနသေယျံ ဥပဂတော သာသနံ ပေသေတုကာမော အညတရံ ပုရိသံ အာမန္တေသိ. တေနုပသင်္ကမီတိ ဘဂဝန္တံ အာပုစ္ဆိတွာ သူရိယတ္ထင်္ဂမနဝေလာယ ဥပသင်္ကမိ.

៣៨៣. ពាក្យថា «Evaṃ me sutaṃ» ជាដើម គឺអនាថបិណ្ឌិកោវាទសូត្រ។ ក្នុងសូត្រនោះ ពាក្យថា «bāḷhagilāno» គឺអ្នកមានជំងឺជាទម្ងន់ ជិតដល់មរណសយ្យា (គ្រែស្លាប់)។ ពាក្យថា «āmantesi» ឮថា កាលណាជើងទាំងពីររបស់គហបតីនៅអាចដើររួច ក្នុងថ្ងៃនោះ គហបតីតែងតែទៅបម្រើព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់មិនដែលខាន មួយថ្ងៃម្តង ឬពីរដង ឬបីដង។ ការបម្រើព្រះសាស្តារបស់គហបតីនោះមានកម្រិតណា ការបម្រើព្រះមហាថេរៈទាំងឡាយក៏មានកម្រិតនោះដែរ។ ថ្ងៃនេះ ព្រោះតែជើងសម្រាប់ដើរត្រូវបានកាត់ផ្តាច់ (ដើរលែងរួច) គហបតីក៏ដេកលើគ្រែដែលមិនអាចក្រោកឡើងបានឡើយ កាលចង់បញ្ជូនដំណឹងទៅ ក៏បានហៅបុរសម្នាក់មក។ ពាក្យថា «tenupasaṅkami» គឺព្រះសារីបុត្តត្ថេរ លុះទូលលាព្រះដ៏មានព្រះភាគហើយ ក៏បានចូលទៅជួប (គហបតី) ក្នុងពេលព្រះអាទិត្យរៀបអស្តង្គត។

---

၃၈၄. ပဋိက္ကမန္တီတိ ဩသက္ကန္တိ, တနုကာ ဘဝန္တိ. အဘိက္ကမန္တီတိ အဘိဝဍ္ဎန္တိ ဩတ္ထရန္တိ, ဗလဝတိယော ဟောန္တိ.

៣៨៤. ពាក្យថា «Paṭikkamanti» គឺថយចុះ ស្រាលស្តើងទៅ។ ពាក្យថា «Abhikkamanti» គឺកើនឡើង គ្របសង្កត់ មានកម្លាំងខ្លាំងឡើង។

---

အဘိက္ကမောသာနံ ပညာယတိ နော ပဋိက္ကမောတိ ယသ္မိဉှိ သမယေ မာရဏန္တိကာ ဝေဒနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဥပရိဝါတေ ဇလိတဂ္ဂိ ဝိယ ဟောတိ, ယာဝ ဥသ္မာ န ပရိယာဒိယတိ, တာဝ မဟတာပိ ဥပက္ကမေန န သက္ကာ ဝူပသမေတုံ, ဥသ္မာယ ပန ပရိယာဒိန္နာယ ဝူပသမ္မတိ.

ពាក្យថា «Abhikkamosānaṃ paññāyati no paṭikkamo» សេចក្តីថា ក្នុងសម័យណាដែលមរណន្តិកវេទនា (វេទនាជិតស្លាប់) កើតឡើង វេទនានោះរមែងក្តៅក្រហាយដូចជាភ្លើងដែលឆេះបញ្ច្រាសខ្យល់ ដរាបណាធាតុឧណ្ហភាព (កម្តៅក្នុងខ្លួន) មិនទាន់រលត់អស់ទេ ដរាបនោះ ទោះបីជាព្យាយាមយ៉ាងណាក៏មិនអាចរំងាប់ទុក្ខវេទនានោះបានឡើយ លុះត្រាតែធាតុឧណ្ហភាពរលត់អស់ទៅ ទើបទុក្ខវេទនានោះរំងាប់ទៅវិញ។

---

၃၈၅. အထာယသ္မာ သာရိပုတ္တော စိန္တေသိ – ‘‘အယံ မဟာသေဋ္ဌိဿ ဝေဒနာ မာရဏန္တိကာ, န သက္ကာ ပဋိဗာဟိတုံ, အဝသေသာ ကထာ နိရတ္ထကာ, ဓမ္မကထမဿ ကထေဿာမီ’’တိ. အထ နံ တံ ကထေန္တော တသ္မာတိဟာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ တသ္မာတိ ယသ္မာ စက္ခုံ တီဟိ ဂါဟေဟိ ဂဏှန္တော ဥပ္ပန္နံ မာရဏန္တိကံ ဝေဒနံ ပဋိဗာဟိတုံ သမတ္ထော နာမ နတ္ထိ, တသ္မာ. န စက္ခုံ ဥပါဒိယိဿာမီတိ စက္ခုံ တီဟိ ဂါဟေဟိ န ဂဏှိဿာမိ. န စ မေ စက္ခုနိဿိတံ ဝိညာဏန္တိ ဝိညာဏဉ္စာပိ မေ စက္ခုနိဿိတံ န ဘဝိဿတိ. န ရူပန္တိ ဟေဋ္ဌာ အာယတနရူပံ ကထိတံ, ဣမသ္မိံ ဌာနေ သဗ္ဗမ္ပိ ကာမဘဝရူပံ ကထေန္တော ဧဝမာဟ.

៣៨៥. លំដាប់នោះ ព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុគិតថា «វេទនារបស់មហាសេដ្ឋីនេះ ជាមរណន្តិកវេទនា មិនអាចទប់ទល់បានឡើយ ការនិយាយស្តីរឿងដទៃក្រៅពីនេះ គ្មានប្រយោជន៍អ្វីឡើយ អាត្មាអញនឹងសម្តែងធម៌ទេសនាដល់គាត់ចុះ»។ ទើបព្រះថេរៈកាលនឹងសម្តែងធម៌នោះ ក៏ត្រាស់ពាក្យថា «tasmātihā» ជាដើម។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា «tasmā» សេចក្តីថា ព្រោះហេតុតែបុគ្គលកាលបើប្រកាន់ខ្ជាប់នូវចក្ខុដោយការប្រកាន់ ៣ យ៉ាង (តណ្ហា មានះ ទិដ្ឋិ) ហើយ មិនអាចទប់ទល់នឹងមរណន្តិកវេទនាដែលកើតឡើងបានឡើយ ហេតុនោះ (ទើបត្រូវលះបង់)។ ពាក្យថា «Na cakkhuṃ upādiyissāmi» គឺអាត្មាអញនឹងមិនប្រកាន់ខ្ជាប់នូវចក្ខុដោយការប្រកាន់ ៣ យ៉ាងឡើយ។ ពាក្យថា «Na ca me cakkhunissitaṃ viññāṇaṃ» គឺសូម្បីតែវិញ្ញាណ (ចក្ខុវិញ្ញាណ) របស់អាត្មាអញ ក៏នឹងមិនអាស្រ័យនូវចក្ខុដែរ។ ពាក្យថា «Na rūpaṃ» ខាងក្រោមបានសម្តែងអំពីអាយតនរូប តែក្នុងទីនេះ ព្រះថេរៈកាលនឹងសម្តែងអំពីរូបទាំងអស់ក្នុងកាមភព ទើបត្រាស់យ៉ាងនេះ។

---

၃၈၆. န ဣဓလောကန္တိ ဝသနဋ္ဌာနံ ဝါ ဃာသစ္ဆာဒနံ ဝါ န ဥပါဒိယိဿာမီတိ အတ္ထော. ဣဒဉှိ ပစ္စယေသု အပရိတဿနတ္ထံ ကထိတံ. န ပရလောကန္တိ [Pg.230] ဧတ္ထ ပန မနုဿလောကံ ဌပေတွာ သေသာ ပရလောကာ နာမ. ဣဒံ – ‘‘အသုကဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ အသုကဋ္ဌာနေ ဘဝိဿာမိ, ဣဒံ နာမ ခါဒိဿာမိ ဘုဉ္ဇိဿာမိ နိဝါသေဿာမိ ပါရုပိဿာမီ’’တိ ဧဝရူပါယ ပရိတဿနာယ ပဟာနတ္ထံ ဝုတ္တံ. တမ္ပိ န ဥပါဒိယိဿာမိ, န စ မေ တန္နိဿိတံ ဝိညာဏံ ဘဝိဿတီတိ ဧဝံ တီဟိ ဂါဟေဟိ ပရိမောစေတွာ ထေရော ဒေသနံ အရဟတ္တနိကူဋေန နိဋ္ဌပေသိ.

៣៨៦. ពាក្យថា «Na idhalokaṃ» សេចក្តីថា អាត្មាអញនឹងមិនប្រកាន់ខ្ជាប់នូវទីលំនៅ ឬអាហារនិងសម្លៀកបំពាក់ឡើយ។ ព្រោះថា ពាក្យនេះទ្រង់ត្រាស់ដើម្បីកុំឲ្យមានសេចក្តីប្រាថ្នាកក្នុងបច្ច័យទាំងឡាយ។ ក្នុងពាក្យថា «Na paralokaṃ» នេះ លើកលែងតែមនុស្សលោកចេញ ភពដែលនៅសល់ទាំងអស់ ឈ្មោះថាបរលោក។ ពាក្យនេះ ទ្រង់ត្រាស់ដើម្បីលះបង់នូវសេចក្តីប្រាថ្នាមានសភាពយ៉ាងនេះថា «អាត្មាអញនឹងទៅកើតក្នុងទេវលោកឈ្មោះឯណោះ នឹងរស់នៅក្នុងទីកន្លែងឈ្មោះឯណោះ នឹងបរិភោគអាហារឈ្មោះឯណោះ នឹងស្លៀកដណ្តប់គ្រឿងអលង្ការឈ្មោះឯណោះ»។ ព្រះថេរៈបានធ្វើឲ្យរួចផុតចាកការប្រកាន់ ៣ យ៉ាង ដោយពាក្យថា «អាត្មាអញនឹងមិនប្រកាន់ខ្ជាប់នូវបរលោកនោះឡើយ សូម្បីតែវិញ្ញាណដែលអាស្រ័យនូវបរលោកនោះ ក៏នឹងមិនមានដល់អាត្មាអញឡើយ» យ៉ាងនេះ រួចហើយក៏បញ្ចប់ទេសនាដោយការលើកឡើងនូវអរហត្តផលជាកំពូល។

---

၃၈၇. ဩလီယသီတိ အတ္တနော သမ္ပတ္တိံ ဒိသွာ အာရမ္မဏေသု ဗဇ္ဈသိ အလ္လီယသီတိ. ဣတိ အာယသ္မာ အာနန္ဒော – ‘‘အယမ္ပိ နာမ ဂဟပတိ ဧဝံ သဒ္ဓေါ ပသန္နော မရဏဘယဿ ဘာယတိ, အညော ကော န ဘာယိဿတီ’’တိ မညမာနော တဿ ဂါဠှံ ကတွာ ဩဝါဒံ ဒေန္တော ဧဝမာဟ. န စ မေ ဧဝရူပီ ဓမ္မီကထာ သုတပုဗ္ဗာတိ အယံ ဥပါသကော – ‘‘သတ္ထု သန္တိကာပိ မေ ဧဝရူပီ ဓမ္မကထာ န သုတပုဗ္ဗာ’’တိ ဝဒတိ, ကိံ သတ္ထာ ဧဝရူပိ သုခုမံ ဂမ္ဘီရကထံ န ကထေတီတိ? နော န ကထေတိ. ဧဝံ ပန ဆ အဇ္ဈတ္တိကာနိ အာယတနာနိ ဆ ဗာဟိရာနိ ဆ ဝိညာဏကာယေ ဆ ဖဿကာယေ ဆ ဝေဒနာကာယေ ဆ ဓာတုယော ပဉ္စက္ခန္ဓေ စတ္တာရော အရူပေ ဣဓလောကဉ္စ ပရလောကဉ္စ ဒဿေတွာ ဒိဋ္ဌသုတမုတဝိညာတဝသေန အရဟတ္တေ ပက္ခိပိတွာ ကထိတကထာ ဧတေန န သုတပုဗ္ဗာ, တသ္မာ ဧဝံ ဝဒတိ.

៣៨៧. ពាក្យថា «Olīyasi» សេចក្តីថា កាលឃើញសម្បត្តិរបស់ខ្លួន ក៏ជាប់ជំពាក់ ស្អិតល្មួតក្នុងអារម្មណ៍ទាំងឡាយ។ ព្រះអានន្ទដ៏មានអាយុគិតថា «សូម្បីតែគហបតីដែលមានសទ្ធាជ្រះថ្លាយ៉ាងនេះ ក៏នៅតែខ្លាចសេចក្តីស្លាប់ដែរ ចុះអ្នកដទៃណាឡើយដែលមិនខ្លាចនោះ?» កាលចង់ទូន្មានប្រដៅគាត់ឲ្យមាំមួន ទើបត្រាស់យ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា «Na ca me evarūpī dhammīkathā sutapubbā» គឺឧបាសកនេះពោលថា «សូម្បីតែក្នុងសំណាក់ព្រះសាស្តា ក៏ខ្ញុំមិនដែលបានស្តាប់ធម៌ទេសនាមានសភាពយ៉ាងនេះឡើយ»។ សួរថា ចុះព្រះសាស្តាមិនដែលសម្តែងធម៌ដ៏ល្អិតសុខុម និងជ្រាលជ្រៅមានសភាពយ៉ាងនេះទេឬ? ឆ្លើយថា មិនមែនមិនសម្តែងនោះឡើយ គឺទ្រង់សម្តែងជានិច្ច។ ប៉ុន្តែ ធម៌ទេសនាដែលទ្រង់សម្តែងដោយបង្ហាញនូវអាយតនៈខាងក្នុង ៦ អាយតនៈខាងក្រៅ ៦ វិញ្ញាណកាយ ៦ ផស្សកាយ ៦ វេទនាកាយ ៦ ធាតុទាំងឡាយ ៦ ខន្ធ ៥ អរូបធម៌ ៤ ទាំងក្នុងលោកនេះនិងបរលោក រួចបង្អោនទៅក្នុងអរហត្តផល ដោយអំណាចនៃរូបដែលបានឃើញ ឮ ប៉ះពាល់ និងដឹងច្បាស់នោះ ឧបាសកនេះមិនដែលបានស្តាប់ឡើយ ហេតុនោះ ទើបគាត់ពោលយ៉ាងនេះ។

---

အပိစာယံ ဥပါသကော ဒါနာဓိမုတ္တော ဒါနာဘိရတော ဗုဒ္ဓါနံ သန္တိကံ ဂစ္ဆန္တော တုစ္ဆဟတ္ထော န ဂတပုဗ္ဗော. ပုရေဘတ္တံ ဂစ္ဆန္တော ယာဂုခဇ္ဇကာဒီနိ ဂါဟာပေတွာ ဂစ္ဆတိ, ပစ္ဆာဘတ္တံ သပ္ပိမဓုဖာဏိတာဒီနိ. တသ္မိံ အသတိ ဝါလိကံ ဂါဟာပေတွာ ဂန္ဓကုဋိပရိဝေဏေ ဩကိရာပေတိ, ဒါနံ ဒတွာ သီလံ ရက္ခိတွာ ဂေဟံ ဂတော. ဗောဓိသတ္တဂတိကော ကိရေသ ဥပါသကော, တသ္မာ ဘဂဝါ စတုဝီသတိ သံဝစ္ဆရာနိ ဥပါသကဿ ယေဘုယျေန ဒါနကထမေဝ ကထေသိ – ‘‘ဥပါသက, ဣဒံ ဒါနံ နာမ ဗောဓိသတ္တာနံ ဂတမဂ္ဂေါ, မယှမ္ပိ ဂတမဂ္ဂေါ, မယာ သတသဟဿကပ္ပာဓိကာနိ စတ္တာရိ အသင်္ချေယျာနိ ဒါနံ ဒိန္နံ, တွံ မယာ ဂတမဂ္ဂမေဝ အနုဂစ္ဆသီ’’တိ. ဓမ္မသေနာပတိအာဒယော မဟာသာဝကာပိ အတ္တနော အတ္တနော သန္တိကံ အာဂတကာလေ ဒါနကထမေဝဿ ကထေန္တိ. တေနေဝါဟ န ခေါ ဂဟပတိ ဂိဟီနံ ဩဒါတဝသနာနံ ဧဝရူပီ ဓမ္မီကထာ ပဋိဘာတီတိ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ဂဟပတိ ဂိဟီနံ နာမ ခေတ္တဝတ္ထုဟိရညသုဝဏ္ဏဒါသီဒါသပုတ္တဘရိယာဒီသု တိဗ္ဗော အာလယော တိဗ္ဗံ နိကန္တိပရိယုဋ္ဌာနံ[Pg.231], တေသံ – ‘‘ဧတ္ထ အာလယော န ကာတဗ္ဗော, နိကန္တိ န ကာတဗ္ဗာ’’တိ ကထာ န ပဋိဘာတိ န ရုစ္စတီတိ.

ម្យ៉ាងទៀត ឧបាសកនេះជាអ្នកបង្អោនទៅក្នុងទាន ត្រេកអរក្នុងទាន កាលទៅកាន់សំណាក់នៃព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ មិនដែលទៅដោយដៃទទេឡើយ។ កាលទៅក្នុងពេលមុនភត្ត (ពេលព្រឹក) តែងតែឱ្យគេកាន់យកនូវយាគូ និងខាទនីយភោជនីយាហារជាដើមទៅ កាលទៅក្នុងពេលក្រោយភត្ត (ពេលរសៀល) តែងតែឱ្យគេកាន់យកនូវទឹកឃ្មុំ ទឹកអំពៅ និងសប្បិជាដើមទៅ។ កាលបើវត្ថុទាំងនោះមិនមាន តែងតែឱ្យគេកាន់យកនូវខ្សាច់ទៅរោយរាយក្នុងបរិវេណព្រះគន្ធកុដិ លុះថ្វាយទាន រក្សាសីលហើយ ទើបត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញ។ ឮថា ឧបាសកនេះមានគតិដូចជាព្រះពោធិសត្វ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះភគវាទើបទ្រង់សម្តែងតែទានកថាជាភាគច្រើនដល់ឧបាសកនោះ អស់រយៈពេល ២៤ ឆ្នាំថា «ម្នាលឧបាសក ធម្មតាថាទាននេះ ជាផ្លូវដែលព្រះពោធិសត្វទាំងឡាយធ្លាប់ដើរ ជាផ្លូវដែលតថាគតធ្លាប់ដើរដែរ តថាគតបានលះបង់ទានអស់ ៤ អសង្ខេយ្យ ក្រៃលែងដោយសែនកប្ប អ្នកឯងក៏កំពុងដើរតាមផ្លូវដែលតថាគតធ្លាប់ដើរនោះដែរ»។ សូម្បីតែព្រះមហាសាវកទាំងឡាយ មានព្រះធម្មសេនាបតីជាដើម កាលដែលឧបាសកនោះមកកាន់សំណាក់របស់ខ្លួនៗ ក៏តែងតែសម្តែងតែទានកថាដល់ឧបាសកនោះដែរ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះអានន្ទត្ថេរពោលថា «ម្នាលគហបតី ធម្មកថាបែបនេះ មិនប្រាកដច្បាស់ដល់គ្រហស្ថអ្នកស្លៀកដណ្តប់សំពត់សឡើយ»។ សេចក្តីពន្យល់ក្នុងពាក្យនោះមានដូចតទៅ៖ ម្នាលគហបតី ឡើងឈ្មោះថាគ្រហស្ថ តែងតែមានសេចក្តីអាល័យយ៉ាងខ្លាំងក្លា មានសេចក្តីត្រេកអរ និងការជាប់ជំពាក់យ៉ាងខ្លាំងក្លាក្នុងស្រែចម្ការ ប្រាក់ មាស ខ្ញុំស្រី ខ្ញុំប្រុស កូន និងភរិយាជាដើម សេចក្តីពន្យល់ថា «អ្នកមិនត្រូវធ្វើសេចក្តីអាល័យ មិនត្រូវធ្វើសេចក្តីត្រេកអរក្នុងវត្ថុទាំងនេះឡើយ» ធម្មកថាបែបនេះ មិនប្រាកដច្បាស់ គឺមិនជាទីគាប់ចិត្តដល់ពួកគេឡើយ។

---

ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမီတိ ကသ္မာ ဥပသင်္ကမိ? တုသိတဘဝနေ ကိရဿ နိဗ္ဗတ္တမတ္တဿေဝ တိဂါဝုတပ္ပမာဏံ သုဝဏ္ဏက္ခန္ဓံ ဝိယ ဝိဇ္ဇောတမာနံ အတ္တဘာဝံ ဥယျာနဝိမာနာဒိသမ္ပတ္တိဉ္စ ဒိသွာ – ‘‘မဟတီ အယံ မယှံ သမ္ပတ္တိ, ကိံ နု ခေါ မေ မနုဿပထေ ကမ္မံ ကတ’’န္တိ ဩလောကေန္တော တီသု ရတနေသု အဓိကာရံ ဒိသွာ စိန္တေသိ ‘‘ပမာဒဋ္ဌာနမိဒံ ဒေဝတ္တံ နာမ, ဣမာယ ဟိ မေ သမ္ပတ္တိယာ မောဒမာနဿ သတိသမ္မောသောပိ သိယာ, ဟန္ဒာဟံ ဂန္တွာ မမ ဇေတဝနဿ စေဝ ဘိက္ခုသံဃဿ စ တထာဂတဿ စ အရိယမဂ္ဂဿ စ သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ စ ဝဏ္ဏံ ကထေတွာ တတော အာဂန္တွာ သမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိဿာမီ’’တိ. သော တထာ အကာသိ. တံ ဒဿေတုံ အထ ခေါ အနာထပိဏ္ဍိကောတိအာဒိ ဝုတ္တံ.

ពាក្យថា «Yena bhagavā tenupasaṅkami» (បានចូលទៅគាល់ព្រះភគវាដោយផ្លូវណា ក៏ចូលទៅដោយផ្លូវនោះ) សួរថា ហេតុអ្វីបានជាចូលទៅគាល់? ឮថា កាលដែលឧបាសកនោះទើបតែទៅកើតក្នុងឋានតុសិតភ្លាម បានឃើញអត្តភាពរបស់ខ្លួនដែលភ្លឺចិញ្ចាចដូចជាដុំមាស មានទំហំ ៣ គាវុត និងបានឃើញសម្បត្តិមានសួនច្បារ និងវិមានជាដើម ក៏គិតថា «សម្បត្តិនេះរបស់យើងធំធេងណាស់ តើយើងបានធ្វើកម្មអ្វីហ្ន៎ក្នុងមនុស្សលោក?» កាលពិចារណាមើលទៅ ក៏ឃើញការធ្វើសក្ការៈយ៉ាងក្រៃលែងក្នុងព្រះរតនត្រ័យទាំងបី ទើបគិតថា «ឡើងឈ្មោះថាទេវលោកនេះ ជាទីតាំងនៃសេចក្តីប្រមាទ កាលបើយើងត្រេកអរនឹងសម្បត្តិនេះ សេចក្តីភ្លេចស្មារតីក៏គប្បីមានដល់យើង បើដូច្នោះ យើងគួរតែទៅពោលសរសើរគុណនៃព្រះជេតពនផង ព្រះភិក្ខុសង្ឃផង ព្រះតថាគតផង អរិយមគ្គផង ព្រះសារីបុត្តត្ថេរផង រួចសឹមត្រឡប់មកសោយសម្បត្តិនេះវិញ»។ ទេវបុត្រនោះក៏បានធ្វើដូចនោះ។ ដើម្បីបង្ហាញសេចក្តីនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ពាក្យថា «atha kho anāthapiṇḍiko» (លំដាប់នោះឯង អនាថបិណ្ឌិកទេវបុត្រ...) ជាដើម។

---

တတ္ထ ဣသိသံဃနိသေဝိတန္တိ ဘိက္ခုသံဃနိသေဝိတံ. ဧဝံ ပဌမဂါထာယ ဇေတဝနဿ ဝဏ္ဏံ ကထေတွာ ဣဒါနိ အရိယမဂ္ဂဿ ဝဏ္ဏံ ကထေန္တော ကမ္မံ ဝိဇ္ဇာ စာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ကမ္မန္တိ မဂ္ဂစေတနာ. ဝိဇ္ဇာတိ မဂ္ဂပညာ. ဓမ္မောတိ သမာဓိပက္ခိကော ဓမ္မော. သီလံ ဇီဝိတမုတ္တမန္တိ သီလေ ပတိဋ္ဌိတဿ ဇီဝိတံ ဥတ္တမန္တိ ဒဿေတိ. အထ ဝါ ဝိဇ္ဇာတိ ဒိဋ္ဌိသင်္ကပ္ပော. ဓမ္မောတိ ဝါယာမသတိသမာဓယော. သီလန္တိ ဝါစာကမ္မန္တာဇီဝါ. ဇီဝိတမုတ္တမန္တိ ဧတသ္မိံ သီလေ ပတိဋ္ဌိတဿ ဇီဝိတံ နာမ ဥတ္တမံ. ဧတေန မစ္စာ သုဇ္ဈန္တီတိ ဧတေန အဋ္ဌင်္ဂိကေန မဂ္ဂေန သတ္တာ ဝိသုဇ္ဈန္တိ.

ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា «isisaṅghanisevitaṃ» បានដល់ ព្រះភិក្ខុសង្ឃសេពគប់ហើយ។ អនាថបិណ្ឌិកទេវបុត្រ ពោលសរសើរគុណនៃព្រះជេតពនដោយគាថាទីមួយយ៉ាងនេះហើយ ឥឡូវនេះ កាលនឹងពោលសរសើរគុណនៃអរិយមគ្គ ទើបពោលពាក្យថា «kammaṃ vijjā ca» ជាដើម។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា «kammaṃ» បានដល់ មគ្គចេតនា។ ពាក្យថា «vijjā» បានដល់ មគ្គបញ្ញា។ ពាក្យថា «dhammo» បានដល់ ធម៌ជាចំណែកនៃសមាធិ (សមាធិបក្ខិកធម៌)។ ពាក្យថា «sīlaṃ jīvitamuttamaṃ» បង្ហាញថា ជីវិតរបស់អ្នកដែលតាំងនៅក្នុងសីល ជាជីវិតដ៏ឧត្តម។ ម៉្យាងទៀត ពាក្យថា «vijjā» បានដល់ សម្មាទិដ្ឋិ និងសម្មាសង្កប្បៈ។ ពាក្យថា «dhammo» បានដល់ សម្មាវាយាមៈ សម្មាសតិ និងសម្មាសមាធិ។ ពាក្យថា «sīlaṃ» បានដល់ សម្មាវាចា សម្មាកម្មន្តៈ និងសម្មាអាជីវៈ។ ពាក្យថា «jīvitamuttamaṃ» បានដល់ ជីវិតរបស់អ្នកដែលតាំងនៅក្នុងមគ្គសីលនេះ ឈ្មោះថាជាជីវិតដ៏ឧត្តម។ ពាក្យថា «etena maccā sujjhanti» សេចក្តីថា សត្វទាំងឡាយតែងស្អាតបរិសុទ្ធដោយសារអរិយមគ្គមានអង្គ ៨ នេះ។

---

တသ္မာတိ ယသ္မာ မဂ္ဂေန သုဇ္ဈန္တိ, န ဂေါတ္တဓနေဟိ, တသ္မာ. ယောနိသော ဝိစိနေ ဓမ္မန္တိ ဥပါယေန သမာဓိပက္ခိယံ ဓမ္မံ ဝိစိနေယျ. ဧဝံ တတ္ထ ဝိသုဇ္ဈတီတိ ဧဝံ တသ္မိံ အရိယမဂ္ဂေ ဝိသုဇ္ဈတိ. အထ ဝါ ယောနိသော ဝိစိနေ ဓမ္မန္တိ ဥပါယေန ပဉ္စက္ခန္ဓဓမ္မံ ဝိစိနေယျ. ဧဝံ တတ္ထ ဝိသုဇ္ဈတီတိ ဧဝံ တေသု စတူသု သစ္စေသု ဝိသုဇ္ဈတိ.

ពាក្យថា «tasmā» សេចក្តីថា ព្រោះហេតុតែសត្វទាំងឡាយស្អាតបរិសុទ្ធដោយសារមគ្គ មិនមែនស្អាតដោយសារគោត្រ ឬទ្រព្យសម្បត្តិឡើយ ព្រោះហេតុនោះ (ទើបពោលថា tasmā)។ ពាក្យថា «yoniso vicine dhammaṃ» សេចក្តីថា គប្បីពិចារណាធម៌ជាចំណែកនៃសមាធិដោយឧបាយដ៏ឧបការៈ។ ពាក្យថា «evaṃ tattha visujjhati» សេចក្តីថា តែងស្អាតបរិសុទ្ធក្នុងអរិយមគ្គនោះដោយប្រការយ៉ាងនេះ។ ម៉្យាងទៀត ពាក្យថា «yoniso vicine dhammaṃ» សេចក្តីថា គb្បីពិចារណាធម៌គឺបញ្ចក្ខន្ធដោយឧបាយដ៏ឧបការៈ។ ពាក្យថា «evaṃ tattha visujjhati» សេចក្តីថា តែងស្អាតបរិសុទ្ធក្នុងអរិយសច្ចៈទាំង ៤ នោះដោយប្រការយ៉ាងនេះ។

---

ဣဒါနိ သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ ဝဏ္ဏံ ကထေန္တော သာရိပုတ္တော ဝါတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သာရိပုတ္တော ဝါတိ အဝဓာရဏဝစနံ. ဧတေဟိ ပညာဒီဟိ သာရိပုတ္တောဝ သေယျောတိ ဝဒတိ. ဥပသမေနာတိ ကိလေသဥပသမေန. ပါရင်္ဂတောတိ [Pg.232] နိဗ္ဗာနံ ဂတော. ယော ကောစိ နိဗ္ဗာနံ ပတ္တော ဘိက္ခု, သော ဧတာဝပရမော သိယာ, န ထေရေန ဥတ္တရိတရော နာမ အတ္ထီတိ ဝဒတိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

ឥឡូវនេះ កាលនឹងពោលសរសើរគុណនៃព្រះសារីបុត្តត្ថេរ ទើបពោលពាក្យថា «sāriputto va» ជាដើម។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា «sāriputto va» ជាពាក្យកំណត់ច្បាស់លាស់។ ទេវបុត្រពោលថា ព្រះសារីបុត្តត្ថេរជាបុគ្គលដ៏ប្រសើរដោយបញ្ញาជាដើមទាំងនេះ។ ពាក្យថា «upasamena» បានដល់ ការរំងាប់នូវកិលេស។ ពាក្យថា «pāraṅgato» បានដល់ ព្រះភិក្ខុដែលដល់នូវព្រះនិព្វាន។ ព្រះភិក្ខុណាមួយដែលដល់នូវព្រះនិព្វាន ភិក្ខុនោះមានត្រឹមតែការដល់នូវត្រើយគឺព្រះនិព្វាននោះជាបរមត្ថ តែភិក្ខុដែលក្រៃលែងជាងព្រះថេរៈ (ព្រះសារីបុត្ត) មិនមានឡើយ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងកន្លែងទាំងពួង គឺងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

---

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

ក្នុងអដ្ឋកថា មជ្ឈិមនិកាយ ឈ្មោះ បបញ្ចសូទនី

---

အနာထပိဏ္ဍိကောဝါဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការពណ៌នាសេចក្តីនៃអនាថបិណ្ឌិកោវាទសូត្រ ចប់ហើយ។

---

၂. ဆန္နောဝါဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

២. ការពណ៌នាសេចក្តីនៃឆន្នោវាទសូត្រ

---

၃၈၉. ဧဝံ မေ သုတန္တိ ဆန္နောဝါဒသုတ္တံ. တတ္ထ ဆန္နောတိ ဧဝံနာမကော ထေရော, န အဘိနိက္ခမနံ နိက္ခန္တတ္ထေရော. ပဋိသလ္လာနာတိ ဖလသမာပတ္တိတော. ဂိလာနပုစ္ဆကာတိ ဂိလာနုပဋ္ဌာနံ နာမ ဗုဒ္ဓဝဏ္ဏိတံ, တသ္မာ ဧဝမာဟ. သတ္ထန္တိ ဇီဝိတဟာရကသတ္ထံ. နာဝကင်္ခါမီတိ ဣစ္ဆာမိ.

៣៨៩. ព្រះសូត្រមានពាក្យផ្តើមថា «Evaṃ me sutaṃ» គឺឆន្នោវាទសូត្រ។ ក្នុងព្រះសូត្រនោះ ពាក្យថា «channo» បានដល់ ព្រះថេរៈដែលមានឈ្មោះយ៉ាងនេះ មិនមែនជាព្រះថេរៈដែលបានចេញទៅជាមួយព្រះមានព្រះភាគក្នុងកាលចេញមហាភិនិស្ក្រមណ៍នោះឡើយ។ ពាក្យថា «paṭisallānā» បានដល់ ចេញពីផលសមាបត្តិ។ ពាក្យថា «gilānapucchakā» សេចក្តីថា ការបម្រើអ្នកជំងឺ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សរសើរហើយ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះសារីបុត្តត្ថេរទើបពោលយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា «satthaṃ» បានដល់ គ្រឿងសស្ត្រាវុធដែលនាំទៅនូវជីវិត (សម្លាប់ខ្លួន)។ ពាក្យថា «nāvakaṅkhāmi» សេចក្តីថា ខ្ញុំមិនប្រាថ្នាឡើយ។

---

၃၉၀. အနုပဝဇ္ဇန္တိ အနုပ္ပတ္တိကံ အပ္ပဋိသန္ဓိကံ.

៣៩០. ពាក្យថា «anupavajjaṃ» បានដល់ មិនមានការកើតឡើងទៀត មិនមានបដិសន្ធិតទៅទៀត។

---

၃၉၁. ဧတံ မမာတိအာဒီနိ တဏှာမာနဒိဋ္ဌိဂါဟဝသေန ဝုတ္တာနိ. နိရောဓံ ဒိသွာတိ ခယဝယံ ဉတွာ. နေတံ မမ နေသောဟမသ္မိ န မေသော အတ္တာတိ သမနုပဿာမီတိ အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာတိ သမနုပဿာမိ.

៣៩១. ពាក្យមានជាដើមថា «etaṃ mama» (នុះជារបស់យើង) ព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ដោយអំណាចនៃការប្រកាន់មាំដោយតណ្ហា មានះ និងទិដ្ឋិ។ ពាក្យថា «nirodhaṃ disvā» សេចក្តីថា ដឹងច្បាស់នូវសេចក្តីវិនាស និងសេចក្តីសាបសូន្យ (ការកើតរលត់)។ ពាក្យថា «netaṃ mama nesohamasmi na meso attāti samanupassāmi» សេចក្តីថា ខ្ញុំរមែងពិចារណាឃើញថា វត្ថុនោះមិនមែនជារបស់យើង មិនមែនជាយើង មិនមែនជាខ្លួនរបស់យើងឡើយ គឺពិចារណាឃើញថា មិនទៀង ជាទុក្ខ ជាអនត្តា។

---

၃၉၃. တသ္မာတိ ယသ္မာ မာရဏန္တိကဝေဒနံ အဓိဝါသေတုံ အသက္ကောန္တော သတ္ထံ အာဟရာမီတိ ဝဒတိ, တသ္မာ. ပုထုဇ္ဇနော အာယသ္မာ, တေန ဣဒမ္ပိ မနသိ ကရောဟီတိ ဒီပေတိ. နိစ္စကပ္ပန္တိ နိစ္စကာလံ. နိဿိတဿာတိ တဏှာဒိဋ္ဌီဟိ နိဿိတဿ. စလိတန္တိ ဝိပ္ဖန္ဒိတံ ဟောတိ. ပဿဒ္ဓီတိ ကာယစိတ္တပဿဒ္ဓိ, ကိလေသပဿဒ္ဓိ နာမ ဟောတီတိ အတ္ထော. နတီတိ တဏှာနတိ. နတိယာ အသတီတိ ဘဝတ္ထာယ အာလယနိကန္တိပရိယုဋ္ဌာနေသု အသတိ. အာဂတိဂတိ န ဟောတီတိ ပဋိသန္ဓိဝသေန အာဂတိ နာမ န ဟောတိ, စုတိဝသေန ဂမနံ နာမ န ဟောတိ. စုတူပပါတောတိ စဝနဝသေန စုတိ, ဥပပဇ္ဇနဝသေန ဥပပါတော. နေဝိဓ န ဟုရံ န ဥဘယမန္တရေနာတိ နယိဓ လောကေ, န ပရလောကေ, န ဥဘယတ္ထ ဟောတိ. ဧသေဝန္တော ဒုက္ခဿာတိ ဝဋ္ဋဒုက္ခကိလေသဒုက္ခဿ အယမေဝ အန္တော အယံ ပရိစ္ဆေဒေါ [Pg.233] ပရိဝဋုမဘာဝေါ ဟောတိ. အယမေဝ ဟိ ဧတ္ထ အတ္ထော. ယေ ပန ‘‘န ဥဘယမန္တရေနာ’’တိ ဝစနံ ဂဟေတွာ အန္တရာဘဝံ ဣစ္ဆန္တိ, တေသံ ဥတ္တရံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ.

៣៩៣. ពាក្យថា «tasmā» សេចក្តីថា ព្រោះហេតុតែព្រះឆន្នៈមិនអាចអត់ទ្រាំនឹងមរណន្តិកវេទនាបាន ទើបពោលថា ខ្ញុំនឹងនាំមកនូវគ្រឿងសស្ត្រា ព្រោះហេតុនោះ (ទើបពោលថា tasmā)។ ព្រះថេរៈដ៏មានអាយុនៅជាបុថុជ្ជននៅឡើយ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះសារីបុត្តត្ថេរចង់បង្ហាញថា «សូមលោកធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវធម៌នេះផងចុះ»។ ពាក្យថា «niccakappaṃ» បានដល់ អស់កាលជានិច្ច。 ពាក្យថា «nissitassa» បានដល់ បុគ្គលដែលអាស្រ័យដោយតណ្ហានិងទិដ្ឋិ។ ពាក្យថា «calitaṃ» បានដល់ មានសេចក្តីញាប់ញ័រ។ ពាក្យថា «passaddhi» សេចក្តីពន្យល់ថា បានដល់ សេចក្តីស្ងប់កាយនិងចិត្ត គឺសេចក្តីស្ងប់រំងាប់កិលេស។ ពាក្យថា «nati» បានដល់ តណ្ហានតិ (ការបង្អោនទៅនៃតណ្ហា)។ ពាក្យថា «natiyā asati» សេចក្តីថា កាលបើមិនមានសេចក្តីអាល័យ សេចក្តីត្រេកអរ និងការជាប់ជំពាក់ ដើម្បីភពថ្មីទៀត។ ពាក្យថា «āgatigati na hoti» សេចក្តីថា การមកដោយអំណាចបដិសន្ធិ ឈ្មោះថាមិនមាន ការទៅដោយអំណាចច្យុតិ ឈ្មោះថាមិនមាន។ ពាក្យថា «cutūpapāto» បានដល់ ច្យុតិដោយអំណាចការឃ្លាតចាកភព និងឧបបាតៈដោយអំណាចការកើតឡើងក្នុងភពថ្មី។ ពាក្យថា «nevidha na huraṃ na ubhayamantarena» សេចក្តីថា មិនមានក្នុងលោកនេះ មិនមានក្នុងលោកខាងមុខ មិនមានក្នុងលោកទាំងពីរ។ ពាក្យថា «esevanto dukkhassa» សេចក្តីថា នេះឯងជាទីបំផុតនៃវដ្តទុក្ខ និងកិលេសទុក្ខ នេះជាការកំណត់ នេះជាការដាច់ស្រឡះ។ សេចក្តីពន្យល់ក្នុងពាក្យនេះ មានតែប៉ុណ្ណោះឯង។ ចំណែកឯអាចារ្យទាំងឡាយណាដែលកាន់យកពាក្យថា «na ubhayamantarena» ហើយប្រាថ្នាចង់បានអន្តរាភព (ភពកណ្តាល) ពាក្យឆ្លើយតបនឹងអាចារ្យទាំងនោះ ខ្ញុំបានពោលរួចមកហើយខាងក្រោម។

---

၃၉၄. သတ္ထံ အာဟရေသီတိ ဇီဝိတဟာရကံ သတ္ထံ အာဟရိ, ကဏ္ဌနာဠိံ ဆိန္ဒိ. အထဿ တသ္မိံ ခဏေ မရဏဘယံ ဩက္ကမိ, ဂတိနိမိတ္တံ ဥပဋ္ဌာသိ. သော အတ္တနော ပုထုဇ္ဇနဘာဝံ ဉတွာ သံဝိဂ္ဂေါ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ သင်္ခါရေ ပရိဂ္ဂဏှန္တော အရဟတ္တံ ပတွာ သမသီသီ ဟုတွာ ပရိနိဗ္ဗာယိ. သမ္မုခါယေဝ အနုပဝဇ္ဇတာ ဗျာကတာတိ ကိဉ္စာပိ ဣဒံ ထေရဿ ပုထုဇ္ဇနကာလေ ဗျာကရဏံ ဟောတိ, ဧတေန ပန ဗျာကရဏေန အနန္တရာယမဿ ပရိနိဗ္ဗာနံ အဟောသိ. တသ္မာ ဘဂဝါ တမေဝ ဗျာကရဏံ ဂဟေတွာ ကထေသိ. ဥပဝဇ္ဇကုလာနီတိ ဥပသင်္ကမိတဗ္ဗကုလာနိ. ဣမိနာ ထေရော, – ‘‘ဘန္တေ, ဧဝံ ဥပဋ္ဌာကေသု စ ဥပဋ္ဌာယိကာသု စ ဝိဇ္ဇမာနာသု သော ဘိက္ခု တုမှာကံ သာသနေ ပရိနိဗ္ဗာယိဿတီ’’တိ ပုစ္ဆတိ. အထဿ ဘဂဝါ ကုလေသု သံသဂ္ဂါဘာဝံ ဒီပေန္တော ဟောန္တိ ဟေတေ သာရိပုတ္တာတိအာဒိမာဟ. ဣမသ္မိံ ကိရ ဌာနေ ထေရဿ ကုလေသု အသံသဋ္ဌဘာဝေါ ပါကဋော အဟောသိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

៣៩៤. ពាក្យថា «satthaṃ āharesi» សេចក្តីថា បាននាំមកនូវគ្រឿងសស្ត្រាដែលនាំទៅនូវជីវិត គឺបានកាត់បំពង់ក។ លំដាប់នោះ ក្នុងខណៈនោះ សេចក្តីខ្លាចស្លាប់ក៏ចូលមកគ្របដណ្តប់ព្រះថេរៈនោះ គតិនីមិត្តក៏ប្រាកដឡើង។ ព្រះថេរៈនោះដឹងខ្លួនថាខ្លួននៅជាបុថុជ្ជន ក៏កើតសេចក្តីសង្វេគ ហើយតាំងឡើងនូវវិបស្សនា ពិចារណានូវសង្ខារទាំងឡាយ រួចក៏បានសម្រេចព្រះអរហត្ត ជាសមសីសីបុគ្គល (អស់កិលេសនិងអស់ជីវិតព្រមគ្នា) ហើយបរិនិព្វានទៅ។ ពាក្យថា «sammukhāyeva anupavajjatā byākatā» សេចក្តីថា ទោះបីជាការដោះស្រាយនេះកើតឡើងក្នុងកាលដែលព្រះថេរៈនៅជាបុថុជ្ជនក៏ដោយ ប៉ុន្តែដោយសារការដោះស្រាយនេះ ការបរិនិព្វានរបស់ព្រះថេរៈនោះក៏មិនមានអន្តរាយឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបកាន់យកនូវការដោះស្រាយនោះឯងមកត្រាស់សម្តែង។ ពាក្យថា «upavajjakulāni» បានដល់ ត្រកូលដែលគួរចូលទៅជិត (ទាយក ទាយិកា)។ ដោយពាក្យនេះ ព្រះថេរៈ (ព្រះសារីបុត្ត) ទើបក្រាបបង្គំទូលសួរថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន កាលបើឧបដ្ឋាក និងឧបដ្ឋាយិកាទាំងឡាយមានព្រមយ៉ាងនេះ តើភិក្ខុនោះនឹងបរិនិព្វានក្នុងសាសនារបស់ព្រះអង្គដោយរបៀបណា?»។ លំដាប់នោះ ព្រះមានព្រះភាគកាលនឹងបង្ហាញនូវការមិនច្រឡូកច្រឡំនឹងត្រកូលទាំងឡាយរបស់ភិក្ខុនោះ ទើបត្រាស់ពាក្យថា «honti hete sāriputta» ជាដើម។ ឮថា ក្នុងរឿងនេះ ភាពជាអ្នកមិនច្រឡូកច្រឡំនឹងត្រកូលទាំងឡាយរបស់ព្រះថេរៈ បានប្រាកដច្បាស់ហើយ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងកន្លែងទាំងពួង គឺងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

---

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

ក្នុងអដ្ឋកថា មជ្ឈិមនិកាយ ឈ្មោះ បបញ្ចសូទនី

---

ဆန္နောဝါဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការពណ៌នាសេចក្តីនៃឆន្នោវាទសូត្រ ចប់ហើយ។

---

၃. ပုဏ္ဏောဝါဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៣. ការពណ៌នាសេចក្តីនៃបុណ្ណោវាទសូត្រ

---

၃၉၅. ဧဝံ မေ သုတန္တိ ပုဏ္ဏောဝါဒသုတ္တံ. တတ္ထ ပဋိသလ္လာနာတိ ဧကီဘာဝါ. တံ စေတိ တံ စက္ခုဉ္စေဝ ရူပဉ္စ. နန္ဒီသမုဒယာ ဒုက္ခသမုဒယောတိ နန္ဒိယာ တဏှာယ သမောဓာနေန ပဉ္စက္ခန္ဓဒုက္ခဿ သမောဓာနံ ဟောတိ. ဣတိ ဆသု ဒွါရေသု ဒုက္ခံ သမုဒယောတိ ဒွိန္နံ သစ္စာနံ ဝသေန ဝဋ္ဋံ မတ္ထကံ ပါပေတွာ ဒဿေသိ. ဒုတိယနယေ နိရောဓော မဂ္ဂေါတိ ဒွိန္နံ သစ္စာနံ ဝသေန ဝိဝဋ္ဋံ မတ္ထကံ ပါပေတွာ ဒဿေသိ. ဣမိနာ စ တွံ ပုဏ္ဏာတိ ပါဋိယေက္ကော အနုသန္ဓိ. ဧဝံ တာဝ ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋဝသေန ဒေသနံ အရဟတ္တေ ပက္ခိပိတွာ ဣဒါနိ ပုဏ္ဏတ္ထေရံ သတ္တသု ဌာနေသု သီဟနာဒံ နဒါပေတုံ ဣမိနာ စ တွန္တိအာဒိမာဟ.

៣៩៥. ព្រះសូត្រមានពាក្យផ្តើមថា «Evaṃ me sutaṃ» គឺបុណ្ណោវាទសូត្រ។ ក្នុងព្រះសូត្រនោះ ពាក្យថា «paṭisallānā» បានដល់ ភាពជាអ្នកនៅម្នាក់ឯង (ការសម្ងំ)។ ពាក្យថា «taṃ ca» បានដល់ ភ្នែកនោះផង និងរូបនោះផង។ ពាក្យថា «nandīsamudayā dukkhasamudayo» សេចក្តីថា ព្រោះការប្រជុំគ្នានៃនន្ទិគឺតណ្ហា ទើបមានការប្រជុំគ្នានៃបញ្ចក្ខន្ធទុក្ខ។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងនូវវដ្តៈឱ្យដល់នូវកំពូល ដោយអំណាចនៃសច្ចៈទាំងពីរ គឺទុក្ខនិងសមុទ័យក្នុងទ្វារទាំង ៦ យ៉ាងនេះ។ ក្នុងន័យទីពីរ ពាក្យថា «nirodho maggo» សេចក្តីថា ទ្រង់សម្តែងនូវវិវដ្តៈឱ្យដល់នូវកំពូល ដោយអំណាចនៃសច្ចៈទាំងពីរ (គឺនិរោធនិងមគ្គ)។ ពាក្យថា «iminā ca tvaṃ puṇṇa» ជាការតភ្ជាប់សេចក្តីដោយឡែកមួយទៀត។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់បង្អោនទេសនានេះទៅក្នុងព្រះអរហត្តដោយអំណាចនៃវដ្តៈនិងវិវដ្តៈជាមុនសិនយ៉ាងនេះហើយ ឥឡូវនេះ កាលនឹងឱ្យព្រះបុណ្ណត្ថេរលាន់ឡើងនូវសីហនាទក្នុងឋានៈទាំង ៧ ទើបត្រាស់ពាក្យថា «iminā ca tvaṃ» ជាដើម។

---

၃၉၆. စဏ္ဍာတိ [Pg.234] ဒုဋ္ဌာ ကိဗ္ဗိသာ. ဖရုသာတိ ကက္ခဠာ. အက္ကောသိဿန္တီတိ ဒသဟိ အက္ကောသဝတ္ထူဟိ အက္ကောသိဿန္တိ. ပရိဘာသိဿန္တီတိ ကိံ သမဏော နာမ တွံ, ဣဒဉ္စ ဣဒဉ္စ တေ ကရိဿာမာတိ တဇ္ဇေဿန္တိ. ဧဝမေတ္ထာတိ ဧဝံ မယှံ ဧတ္ထ ဘဝိဿတိ.

៣៩៦. ពាក្យថា «caṇḍā» បានដល់ កាចសាហាវ ឃោរឃៅ។ ពាក្យថា «pharusā» បានដល់ គំរោះគំរើយ គ្រោតគ្រាត។ ពាក្យថា «akkosissanti» សេចក្តីថា នឹងជេរប្រមាថដោយអក្ខោសវត្ថុ (រឿងសម្រាប់ជេរ) ១០ យ៉ាង។ ពាក្យថា «paribhāsissantīti» សេចក្តីថា នឹងគំរាមកំហែងថា «នែ៎! អ្នកឯងឈ្មោះថាជាសមណៈបែបណា យើងនឹងធ្វើការកាត់ដៃ កាត់ច្រមុះជាដើមនេះដល់អ្នកឯង»។ ពាក្យថា «evamettha» សេចក្តីថា សេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះ នឹងមានដល់ខ្ញុំក្នុងរឿងនេះ។

---

ဒဏ္ဍေနာတိ စတုဟတ္ထေန ဒဏ္ဍေန ဝါ ဃဋိကမုဂ္ဂရေန ဝါ. သတ္ထေနာတိ ဧကတောဓာရာဒိနာ. သတ္ထဟာရကံ ပရိယေသန္တီတိ ဇီဝိတဟာရကံ သတ္ထံ ပရိယေသန္တိ. ဣဒံ ထေရော တတိယပါရာဇိကဝတ္ထုသ္မိံ အသုဘကထံ သုတွာ အတ္တဘာဝေန ဇိဂုစ္ဆန္တာနံ ဘိက္ခူနံ သတ္ထဟာရကပရိယေသနံ သန္ဓာယာဟ. ဒမူပသမေနာတိ ဧတ္ထ ဒမောတိ ဣန္ဒြိယသံဝရာဒီနံ ဧတံ နာမံ. ‘‘သစ္စေန ဒန္တော ဒမသာ ဥပေတော, ဝေဒန္တဂူ ဝုသိတဗြဟ္မစရိယော’’တိ (သံ. နိ. ၁.၁၉၅; သု. နိ. ၄၆၇) ဧတ္ထ ဟိ ဣန္ဒြိယသံဝရော ဒမောတိ ဝုတ္တော. ‘‘ယဒိ သစ္စာ ဒမာ စာဂါ, ခန္တျာ ဘိယျောဓ ဝိဇ္ဇတီ’’တိ (သံ. နိ. ၁.၂၄၆; သု. နိ. ၁၉၁) ဧတ္ထ ပညာ ဒမောတိ ဝုတ္တော. ‘‘ဒါနေန ဒမေန သံယမေန သစ္စဝဇ္ဇေနာ’’တိ (ဒီ. နိ. ၁.၁၆၆; မ. နိ. ၂.၂၂၆) ဧတ္ထ ဥပေါသထကမ္မံ ဒမောတိ ဝုတ္တံ. ဣမသ္မိံ ပန သုတ္တေ ခန္တိ ဒမောတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဥပသမောတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ.

ពាក្យថា «daṇḍena» បានដល់ ដោយដំបងប្រវែង ៤ ហត្ថ ឬដោយដុំដី និងដំបងខ្លី។ ពាក្យថា «satthena» បានដល់ ដោយគ្រឿងសស្ត្រាមានមុខតែម្ខាងជាដើម។ ពាក្យថា «satthahārakaṃ pariyesanti» សេចក្តីថា ស្វែងរកនូវគ្រឿងសស្ត្រាដែលនាំទៅនូវជីវិត។ ព្រះថេរៈពោលពាក្យនេះ សំដៅទៅលើការស្វែងរកគ្រឿងសស្ត្រារបស់ភិក្ខុទាំងឡាយដែលខ្ពើមរអើមនឹងអត្តភាព ក្រោយពីបានស្តាប់អសុភកថា ក្នុងរឿងបារាជិកទី ៣។ ក្នុងពាក្យថា «damūpasamena» នេះ ពាក្យថា «damo» នេះជាឈ្មោះនៃឥន្ទ្រិយសំវរៈជាដើម។ ព្រោះថា ក្នុងគាថាមានជាដើមថា «Saccena danto damasā upeto, vedantagū vusitabrahmacariyo» (ទូន្មានខ្លួនដោយសច្ចៈ ប្រកបដោយទមៈ ដល់នូវទីបំផុតនៃវេទ មានព្រហ្មចរិយៈរស់នៅរួចហើយ) ក្នុងទីនេះ ឥន្ទ្រិយសំវរៈ ព្រះអង្គហៅថា «damo»។ ក្នុងគាថាមានជាដើមថា «Yadi saccā damā cāgā, khantyā bhiyyodha vijjati» (បើធម៌ទាំងឡាយមានសច្ចៈ ទមៈ ចាគៈ និងខន្តី ក្រៃលែងជាងនេះមានក្នុងលោកនេះ) ក្នុងទីនេះ បញ្ញា ព្រះអង្គហៅថា «damo»។ ក្នុងគាថាមានជាដើមថា «Dānena damena saṃyamena saccavajjena» (ដោយទាន ដោយទមៈ ដោយសញ្ញមៈ និងដោយសច្ចវាចា) ក្នុងទីនេះ ឧបោសថកម្ម ព្រះអង្គហៅថា «damo»។ ប៉ុន្តែ ក្នុងព្រះសូត្រនេះ គួរដឹងថា សេចក្តីអត់ធន់ (ខន្តី) ឈ្មោះថា «damo»។ ពាក្យថា «upasamo» ជាពាក្យវេវចនៈនៃពាក្យ «damo» នោះឯង។

---

၃၉၇. အထ ခေါ အာယသ္မာ ပုဏ္ဏောတိ ကော ပနေသ ပုဏ္ဏော, ကသ္မာ ပနေတ္ထ ဂန္တုကာမော အဟောသီတိ. သုနာပရန္တဝါသိကော ဧဝ ဧသော, သာဝတ္ထိယံ ပန အသပ္ပာယဝိဟာရံ သလ္လက္ခေတွာ တတ္ထ ဂန္တုကာမော အဟောသိ.

៣៩៧. ពាក្យថា «atha kho āyasmā puṇṇo» សួរថា ចុះព្រះបុណ្ណៈនោះជាអ្នកណា ហេតុអ្វីបានជាចង់ទៅកាន់ដែនសុនាបរន្តៈនោះ? ព្រះថេរៈនោះជាអ្នករស់នៅក្នុងដែនសុនាបរន្តៈនោះឯង ប៉ុន្តែដោយសារលោកបានកំណត់ដឹងថា ទីសេនាសនៈក្នុងក្រុងសាវត្ថីមិនជាទីសប្បាយ ទើបលោកចង់ទៅកាន់ដែននោះវិញ។

---

တတြာယံ အနုပုဗ္ဗိကထာ – သုနာပရန္တရဋ္ဌေ ကိရ ဧကသ္မိံ ဝါဏိဇကဂါမေ ဧတေ ဒွေ ဘာတရော. တေသု ကဒါစိ ဇေဋ္ဌော ပဉ္စ သကဋသတာနိ ဂဟေတွာ ဇနပဒံ ဂန္တွာ ဘဏ္ဍံ အာဟရတိ, ကဒါစိ ကနိဋ္ဌော. ဣမသ္မိံ ပန သမယေ ကနိဋ္ဌံ ဃရေ ဌပေတွာ ဇေဋ္ဌဘာတိကော ပဉ္စ သကဋသတာနိ ဂဟေတွာ ဇနပဒစာရိကံ စရန္တော အနုပုဗ္ဗေန သာဝတ္ထိံ ပတွာ ဇေတဝနဿ နာတိဒူရေ သကဋသတ္ထံ နိဝါသေတွာ ဘုတ္တပါတရာသော ပရိဇနပရိဝုတော ဖာသုကဋ္ဌာနေ နိသီဒိ.

ក្នុងដំណើរនោះ នេះជាលំដាប់រឿង៖ ឮថា ក្នុងដែនសុនាបរន្តៈ នាភូមិពួកឈ្មួញមួយ មានបងប្អូនពីរនាក់នេះរស់នៅ។ ក្នុងបងប្អូនទាំងពីរនាក់នោះ ជួនកាលបងប្រុសធំ នាំយករទេះប្រាំរយគ្រឿង ទៅកាន់ជនបទ ហើយនាំយកទំនិញមកកាន់ដែនសុនាបរន្តៈ ជួនកាលប្អូនប្រុសតូច (ក៏ធ្វើដូច្នោះដែរ)។ ប៉ុន្តែ ក្នុងសម័យនេះ បងប្រុសធំបានទុកប្អូនប្រុសតូចឲ្យនៅចាំផ្ទះ ហើយនាំយករទេះប្រាំរយគ្រឿង ដើរទៅកាន់ជនបទចារិក តាមលំដាប់ ក៏បានទៅដល់ក្រុងសាវត្ថី ហើយបានឲ្យក្បួនរទេះឈប់សម្រាកនៅកន្លែងមិនឆ្ងាយប៉ុន្មានពីវត្តជេតពន លុះបរិភោគអាហារពេលព្រឹករួចហើយ ក៏មានពួកបរិវារចោមរោម ហើយអង្គុយនៅកន្លែងដ៏សមគួរមួយ។

---

တေန စ သမယေန သာဝတ္ထိဝါသိနော ဘုတ္တပါတရာသာ ဥပေါသထင်္ဂါနိ အဓိဋ္ဌာယ သုဒ္ဓုတ္တရာသင်္ဂါ ဂန္ဓပုပ္ဖာဒိဟတ္ထာ ယေန ဗုဒ္ဓေါ ယေန ဓမ္မော ယေန သံဃော, တန္နိန္နာ တပ္ပောဏာ တပ္ပာဗ္ဘာရာ ဟုတွာ ဒက္ခိဏဒွါရေန နိက္ခမိတွာ ဇေတဝနံ [Pg.235] ဂစ္ဆန္တိ. သော တေ ဒိသွာ ‘‘ကဟံ ဣမေ ဂစ္ဆန္တိ’’တိ ဧကမနုဿံ ပုစ္ဆိ. ကိံ တွံ အယျော န ဇာနာသိ, လောကေ ဗုဒ္ဓဓမ္မသံဃရတနာနိ နာမ ဥပ္ပန္နာနိ, ဣစ္စေသ မဟာဇနော သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မကထံ သောတုံ ဂစ္ဆတီတိ. တဿ ဗုဒ္ဓေါတိ ဝစနံ ဆဝိစမ္မာဒီနိ ဆိန္ဒိတွာ အဋ္ဌိမိဉ္ဇံ အာဟစ္စ အဋ္ဌာသိ. အထ အတ္တနော ပရိဇနပရိဝုတော တာယ ပရိသာယ သဒ္ဓိံ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ သတ္ထု မဓုရဿရေန ဓမ္မံ ဒေသေန္တဿ ပရိသပရိယန္တေ ဌိတော ဓမ္မံ သုတွာ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ စိတ္တံ ဥပ္ပာဒေသိ. အထ တထာဂတေန ကာလံ ဝိဒိတွာ ပရိသာယ ဥယျောဇိတာယ သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝန္ဒိတွာ သွာတနာယ နိမန္တေတွာ ဒုတိယဒိဝသေ မဏ္ဍပံ ကာရေတွာ အာသနာနိ ပညပေတွာ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ သံဃဿ မဟာဒါနံ ဒတွာ ဘုတ္တပါတရာသော ဥပေါသထင်္ဂါနိ အဓိဋ္ဌာယ ဘဏ္ဍာဂါရိကံ ပက္ကောသာပေတွာ, ဧတ္တကံ ဘဏ္ဍံ ဝိဿဇ္ဇိတံ, ဧတ္တကံ န ဝိဿဇ္ဇိတန္တိ သဗ္ဗံ အာစိက္ခိတွာ – ‘‘ဣမံ သာပတေယျံ မယှံ ကနိဋ္ဌဿ ဒေဟီ’’တိ သဗ္ဗံ နိယျာတေတွာ သတ္ထု သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ ကမ္မဋ္ဌာနပရာယဏော အဟောသိ.

ក៏ក្នុងសម័យនោះឯង ពួកអ្នកក្រុងសាវត្ថី បរិភោគអាហារពេលព្រឹករួចហើយ សមាទាននូវអង្គឧបោសថ មានស្បង់ស្បៃដ៏ស្អាតស្អំ កាន់យកគ្រឿងក្រអូប និងផ្កាឈើជាដើម មានចិត្តបង្អោនទៅ រេទៅ ផ្អៀងទៅរកព្រះពុទ្ធ ព្រះធម៌ ព្រះសង្ឃ ចេញតាមទ្វារទិសខាងត្បូង ដើរទៅកាន់វត្តជេតពន។ ឈ្មួញនោះឃើញមនុស្សទាំងនោះហើយ ក៏សួរទៅបុរសម្នាក់ថា «ពួកមនុស្សទាំងនេះ ដើរទៅណា?»។ បុរសនោះឆ្លើយថា «នែអ្នកដ៏មានអាយុ លោកមិនដឹងទេឬ? ព្រះពុទ្ធរតនៈ ព្រះធម៌រតនៈ ព្រះសង្ឃរតនៈ កើតឡើងហើយក្នុងលោក ព្រោះហេតុនោះ មហាជននេះ ទើបនាំគ្នាទៅស្តាប់ធម៌ទេសនាក្នុងសំណាក់ព្រះសាស្តា»។ កាលដែលឈ្មួញនោះបានឮពាក្យថា «ព្រះពុទ្ធ» សេចក្តីជ្រះថ្លាក៏ជ្រាបចូលទៅកាត់ស្បែកក្រៅ ស្បែកក្នុង ជាដើម រហូតដល់ខួរក្នុងឆ្អឹង។ លំដាប់នោះ គាត់មានពួកបរិវាររបស់ខ្លួនចោមរោម បានទៅកាន់វត្តជាមួយមហាជននោះ ឈរនៅទីបំផុតនៃបរិស័ទ ស្តាប់ធម៌ដែលព្រះសាស្តាកំពុងសម្តែងដោយព្រះសូរសៀងដ៏ពីរោះ ហើយក៏បង្អោនចិត្តទៅក្នុងការបួស។ លំដាប់នោះ ព្រះតថាគតទ្រង់ជ្រាបកាលដ៏សមគួរហើយ ក៏បញ្ជូនបរិស័ទត្រឡប់ទៅវិញ ឈ្មួញនោះក៏ចូលទៅគាល់ព្រះសាស្តា ថ្វាយបង្គំហើយ និមន្តដើម្បីភត្តាហារក្នុងថ្ងៃស្អែក ក្នុងថ្ងៃទីពីរ បានចាត់ចែងឲ្យធ្វើមណ្ឌប រៀបចំអាសនៈ ថ្វាយមហាទានចំពោះព្រះសង្ឃមានព្រះពុទ្ធជាប្រធាន លុះបរិភោគអាហារពេលព្រឹករួចហើយ ក៏សមាទាននូវអង្គឧបោសថ ហៅនាយឃ្លាំងមកប្រាប់រាល់ទ្រព្យសម្បត្តិទាំងអស់ថា «ទំនិញប៉ុណ្ណេះលក់ហើយ ទំនិញប៉ុណ្ណេះមិនទាន់លក់ទេ» រួចប្រគល់ទ្រព្យសម្បត្តិទាំងអស់ដោយពាក្យថា «ចូរប្រគល់ទ្រព្យសម្បត្តិនេះដល់ប្អូនប្រុសតូចរបស់ខ្ញុំ» ហើយក៏បានបួសក្នុងសំណាក់ព្រះសាស្តា ជាអ្នកមានកម្មដ្ឋានជាទីទៅក្នុងខាងមុខ។

---

အထဿ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိကရောန္တဿ ကမ္မဋ္ဌာနံ န ဥပဋ္ဌာတိ. တတော စိန္တေသိ – ‘‘အယံ ဇနပဒေါ မယှံ အသပ္ပာယော, ယံနူနာဟံ သတ္ထု သန္တိကေ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ သကဋ္ဌာနမေဝ ဂစ္ဆေယျ’’န္တိ. အထ ပုဗ္ဗဏှသမယေ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ သာယနှသမယေ ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌဟိတွာ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ ကထာပေတွာ သတ္တ သီဟနာဒေ နဒိတွာ ပက္ကာမိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အထ ခေါ အာယသ္မာ ပုဏ္ဏော…ပေ… ဝိဟရတီ’’တိ.

លំដាប់នោះ កាលដែលភិក្ខុនោះធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវកម្មដ្ឋាន កម្មដ្ឋានក៏មិនប្រាកដឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ លោកក៏គិតថា «ជនបទនេះ មិនជាទីសប្បាយដល់ការចម្រើនកម្មដ្ឋានរបស់អាត្មាឡើយ បើដូច្នោះ មានតែអាត្មាទទួលយកកម្មដ្ឋានក្នុងសំណាក់ព្រះសាស្តា ហើយត្រឡប់ទៅកាន់កន្លែងរបស់ខ្លួនវិញ ទើបជាការល្អ»។ លំដាប់នោះ ក្នុងបុព្វណ្ហសម័យ លោកបានត្រាច់ទៅបិណ្ឌបាត លុះដល់សាយណ្ហសម័យ ចេញពីទីសម្ងំហើយ ក៏ចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ក្រាបបង្គំទូលឲ្យទ្រង់សម្តែងកម្មដ្ឋាន រួចហើយក៏បន្លឺនូវសីហនាទទាំងប្រាំពីរប្រការ ហើយចៀសចេញទៅ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា «លំដាប់នោះឯង ព្រះបុណ្ណៈដ៏មានអាយុ... បេ... គង់នៅ»។

---

ကတ္ထ ပနာယံ ဝိဟာသီတိ? စတူသု ဌာနေသု ဝိဟာသိ, သုနာပရန္တရဋ္ဌံ တာဝ ပဝိသိတွာ အဇ္ဇုဟတ္ထပဗ္ဗတေ နာမ ပဝိသိတွာ ဝါဏိဇဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိ. အထ နံ ကနိဋ္ဌဘာတာ သဉ္ဇာနိတွာ ဘိက္ခံ ဒတွာ, ‘‘ဘန္တေ, အညတ္ထ အဂန္တွာ ဣဓေဝ ဝသထာ’’တိ ပဋိညံ ကာရေတွာ တတ္ထေဝ ဝသာပေသိ.

ចុះព្រះថេរៈនេះ គង់នៅទីណា? លោកគង់នៅក្នុងកន្លែង ៤ កន្លែង។ ជាដំបូង លោកបានចូលទៅកាន់ដែនសុនាបរន្តៈ ហើយចូលទៅកាន់ភ្នំឈ្មោះ អជ្ជុហត្ថៈ រួចហើយបានចូលទៅបិណ្ឌបាតក្នុងភូមិពួកឈ្មួញ។ លំដាប់នោះ ប្អូនប្រុសតូចស្គាល់លោក ក៏បានប្រគេនចង្ហាន់ រួចពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ សូមកុំនិមន្តទៅទីណាផ្សេងឡើយ សូមគង់នៅទីនេះចុះ» ហើយបានឲ្យលោកទទួលបដិញ្ញា រួចឲ្យគង់នៅទីនោះឯង។

---

တတော သမုဒ္ဒဂိရိဝိဟာရံ နာမ အဂမာသိ. တတ္ထ အယကန္တပါသာဏေဟိ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ကတစင်္ကမော အတ္ထိ, တံ ကောစိ စင်္ကမိတုံ သမတ္ထော နာမ နတ္ထိ. တတ္ထ သမုဒ္ဒဝီစိယော အာဂန္တွာ အယကန္တပါသာဏေသု ပဟရိတွာ မဟာသဒ္ဒံ ကရောန္တိ. ထေရောနံ – ‘‘ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိကရောန္တာနံ ဖာသုဝိဟာရော ဟောတူ’’တိ သမုဒ္ဒံ နိဿဒ္ဒံ ကတွာ အဓိဋ္ဌာသိ.

បន្ទាប់ពីនោះមក លោកបានទៅកាន់វិហារឈ្មោះ សមុទ្ទគិរី។ ក្នុងវិហារនោះ មានទីចង្ក្រមដែលគេធ្វើឡើងដោយខណ្ឌព័ទ្ធដោយថ្មដែកកន្ទ គ្មាននរណាម្នាក់អាចដើរចង្ក្រមលើទីនោះបានឡើយ។ ក្នុងទីនោះ រលកសមុទ្របោកបក់មកប៉ះនឹងថ្មដែកកន្ទទាំងនោះ បង្កើតជាសំឡេងយ៉ាងខ្លាំង។ ព្រះថេរៈគិតថា «សូមឲ្យការគង់នៅជាសុខ កើតមានដល់ភិក្ខុទាំងឡាយដែលធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវកម្មដ្ឋានចុះ» ដូច្នេះហើយ ក៏បានអធិដ្ឋានធ្វើសមុទ្រឲ្យស្ងាត់សំឡេង។

---

တတော [Pg.236] မာတုလဂိရိံ နာမ အဂမာသိ. တတ္ထ သကုဏသံဃော ဥဿန္နော, ရတ္တိဉ္စ ဒိဝါ စ သဒ္ဒေါ ဧကာဗဒ္ဓေါဝ ဟောတိ, ထေရော ဣမံ ဌာနံ အဖာသုကန္တိ တတော မကုလကာရာမဝိဟာရံ နာမ ဂတော. သော ဝါဏိဇဂါမဿ နာတိဒူရော နစ္စာသန္နော ဂမနာဂမနသမ္ပန္နော ဝိဝိတ္တော အပ္ပသဒ္ဒေါ. ထေရော ဣမံ ဌာနံ ဖာသုကန္တိ တတ္ထ ရတ္တိဋ္ဌာနဒိဝါဋ္ဌာနစင်္ကမနာဒီနိ ကာရေတွာ ဝဿံ ဥပဂစ္ဆိ. ဧဝံ စတူသု ဌာနေသု ဝိဟာသိ.

បន្ទាប់ពីនោះមក លោកបានទៅកាន់ភ្នំឈ្មោះ មាតុលគិរី។ ក្នុងទីនោះ មានហ្វូងសត្វស្លាបជាច្រើន សំឡេងរបស់ពួកវាឮជាប់មិនដាច់ទាំងយប់ទាំងថ្ងៃ។ ព្រះថេរៈគិតថា «ទីនេះមិនជាទីសប្បាយឡើយ» ដូច្នេះហើយ ក៏បានទៅកាន់វិហារឈ្មោះ មកុលការាម។ វិហារនោះ មិនឆ្ងាយពេក មិនជិតពេកពីភូមិពួកឈ្មួញ ងាយស្រួលក្នុងការធ្វើដំណើរទៅមក ស្ងាត់ចាកមនុស្សម្នា មានសំឡេងតិច។ ព្រះថេរៈគិតថា «ទីនេះជាទីសប្បាយ» ទើបចាត់ចែងឲ្យធ្វើទីសម្រាកយប់ ទីសម្រាកថ្ងៃ និងទីចង្ក្រមជាដើមក្នុងទីនោះ ហើយបានចូលចាំវស្សា។ លោកបានគង់នៅក្នុងកន្លែងទាំង ៤ យ៉ាងនេះឯង។

---

အထေကဒိဝသံ တသ္မိံယေဝ အန္တောဝဿေ ပဉ္စ ဝါဏိဇသတာနိ ပရသမုဒ္ဒံ ဂစ္ဆာမာတိ နာဝါယ ဘဏ္ဍံ ပက္ခိပိံသု. နာဝါရောဟနဒိဝသေ ထေရဿ ကနိဋ္ဌဘာတာ ထေရံ ဘောဇေတွာ ထေရဿ သန္တိကေ သိက္ခာပဒါနိ ဂဟေတွာ ဝန္ဒိတွာ ဂစ္ဆန္တော, – ‘‘ဘန္တေ, မဟာသမုဒ္ဒေါ နာမ အပ္ပမေယျော အနေကန္တရာယော, အမှေ အာဝဇ္ဇေယျာထာ’’တိ ဝတွာ နာဝံ အာရုဟိ. နာဝါ ဥတ္တမဇဝေန ဂစ္ဆမာနာ အညတရံ ဒီပကံ ပါပုဏိ. မနုဿာ ပါတရာသံ ကရိဿာမာတိ ဒီပကေ ဩတိဏ္ဏာ. တသ္မိံ ဒီပေ အညံ ကိဉ္စိ နတ္ထိ, စန္ဒနဝနမေဝ အဟောသိ.

ថ្ងៃមួយ ក្នុងរវាងវស្សានោះឯង ពួកឈ្មួញប្រាំរយនាក់ គិតគ្នាថា «ពួកយើងនឹងទៅកាន់ត្រើយសមុទ្រម្ខាង» ហើយបានផ្ទុកទំនិញទៅក្នុងសំពៅ។ ក្នុងថ្ងៃដែលត្រូវឡើងសំពៅ ប្អូនប្រុសតូចរបស់ព្រះថេរៈ បានវេរភត្តាហារប្រគេនព្រះថេរៈ ហើយសមាទានសីលក្នុងសំណាក់ព្រះថេរៈ ថ្វាយបង្គំលា រួចពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ឡើងឈ្មោះថាមហាសមុទ្រ រមែងមានប្រមាណមិនបាន មានគ្រោះថ្នាក់ច្រើន សូមលោកម្ចាស់មេត្តានឹកគិតដល់ពួកយើងផង» ពោលដូច្នេះហើយ ក៏ឡើងកាន់សំពៅ។ សំពៅបើកបរទៅដោយល្បឿនយ៉ាងលឿន ក៏បានទៅដល់កោះតូចមួយ។ ពួកមនុស្សគិតថា «ពួកយើងនឹងបរិភោគអាហារពេលព្រឹក» ក៏បានចុះទៅលើកោះតូចនោះ។ លើកោះនោះ គ្មានដើមឈើអ្វីផ្សេងឡើយ មានតែព្រៃឈើខ្លឹមចន្ទន៍ប៉ុណ្ណោះ។

---

အထေကော ဝါသိယာ ရုက္ခံ အာကောဋေတွာ လောဟိတစန္ဒနဘာဝံ ဉတွာ အာဟ – ‘‘ဘော မယံ လာဘတ္ထာယ ပရသမုဒ္ဒံ ဂစ္ဆာမ, ဣတော စ ဥတ္တရိ လာဘော နာမ နတ္ထိ, စတုရင်္ဂုလမတ္တာ ဃဋိကာ သတသဟဿံ အဂ္ဃတိ, ဟာရေတဗ္ဗကယုတ္တံ ဘဏ္ဍံ ဟာရေတွာ စန္ဒနဿ ပူရေမာ’’တိ. တေ တထာ ကရိံသု. စန္ဒနဝနေ အဓိဝတ္ထာ အမနုဿာ ကုဇ္ဈိတွာ – ‘‘ဣမေဟိ အမှာကံ စန္ဒနဝနံ နာသိတံ, ဃာတေဿာမ နေ’’တိ စိန္တေတွာ – ‘‘ဣဓေဝ ဃာတိတေသု သဗ္ဗံ ဝနံ ဧကံ ကုဏပံ ဘဝိဿတိ, သမုဒ္ဒမဇ္ဈေ နေသံ နာဝံ ဩသီဒေဿာမာ’’တိ အာဟံသု. အထ တေသံ နာဝံ အာရုယှ မုဟုတ္တံ ဂတကာလေယေဝ ဥပ္ပာဒိကံ ဥဋ္ဌပေတွာ သယမ္ပိ တေ အမနုဿာ ဘယာနကာနိ ရူပါနိ ဒဿယိံသု. ဘီတာ မနုဿာ အတ္တနော အတ္တနော ဒေဝတာ နမဿန္တိ. ထေရဿ ကနိဋ္ဌော စူဠပုဏ္ဏကုဋုမ္ဗိကော – ‘‘မယှံ ဘာတာ အဝဿယော ဟောတူ’’တိ ထေရဿ နမဿမာနော အဋ္ဌာသိ.

លំដាប់នោះ បុរសម្នាក់បានយកពូថៅទៅកាប់ដើមឈើ ដឹងថាជាឈើខ្លឹមចន្ទន៍ក្រហម ក៏និយាយថា «នែគ្នាយើង ពួកយើងទៅកាន់ត្រើយសមុទ្រម្ខាងដើម្បីស្វែងរកលាភ ចុះលាភឯណាដែលក្រៃលែងជាងលាភនេះ មិនមានឡើយ ឈើខ្លឹមចន្ទន៍ទំហំបួនធ្នាប់ មានតម្លៃដល់ទៅមួយសែនកហាបណៈ ពួកយើងចូរបោះបង់ចោលទំនិញចាស់ៗដែលគួរចោលចេញទៅ ហើយផ្ទុកឈើខ្លឹមចន្ទន៍នេះឲ្យពេញវិញ»។ ពួកឈ្មួញទាំងនោះ ក៏បានធ្វើដូច្នោះ។ ពួកអមនុស្សដែលអាស្រ័យនៅព្រៃឈើខ្លឹមចន្ទន៍នោះ ខឹងសម្បារយ៉ាងខ្លាំង គិតថា «ពួកមនុស្សទាំងនេះបានបំផ្លាញព្រៃឈើខ្លឹមចន្ទន៍របស់ពួកយើង ពួកយើងនឹងសម្លាប់ពួកវាចោល» រួចនិយាយគ្នាថា «បើពួកយើងសម្លាប់ពួកវានៅទីនេះ កោះតូចទាំងមូលនឹងក្លាយជាខ្មោចស្អុយរលួយតែមួយ ពួកយើងនឹងធ្វើឲ្យសំពៅរបស់ពួកវាលិចនៅកណ្តាលមហាសមុទ្រវិញ»។ លំដាប់នោះ កាលដែលពួកឈ្មួញឡើងកាន់សំពៅ បើកទៅបានមួយរំពេច ពួកអមនុស្សក៏បានបង្កើតរលកសមុទ្រយ៉ាងខ្លាំង ហើយខ្លួនឯងក៏បានបង្ហាញរូបរាងដ៏គួរឲ្យខ្លាចផ្សេងៗ។ ពួកមនុស្សភ័យខ្លាច ក៏នាំគ្នាថ្វាយបង្គំទេវតាដែលខ្លួនគោរពរៀងៗខ្លួន។ ចំណែកប្អូនប្រុសតូចរបស់ព្រះថេរៈ ឈ្មោះ ចូឡបុណ្ណកុដុម្ពិកៈ គិតថា «សូមឲ្យបងប្រុសរបស់ខ្ញុំជាទីពឹងដល់ខ្ញុំចុះ» ហើយក៏ឈរថ្វាយបង្គំឆ្ពោះទៅរកព្រះថេរៈ។

---

ထေရောပိ ကိရ တသ္မိံယေဝ ခဏေ အာဝဇ္ဇိတွာ တေသံ ဗျသနုပ္ပတ္တိံ ဉတွာ ဝေဟာသံ ဥပ္ပတိတွာ သမ္မုခေ အဋ္ဌာသိ. အမနုဿာ ထေရံ ဒိသွာ ‘‘အယျော ပုဏ္ဏတ္ထေရော ဧတီ’’တိ ပက္ကမိံသု, ဥပ္ပာဒိကံ သန္နိသီဒိ. ထေရော မာ ဘာယထာတိ တေ [Pg.237] အဿာသေတွာ ‘‘ကဟံ ဂန္တုကာမတ္ထာ’’တိ ပုစ္ဆိ. ဘန္တေ, အမှာကံ သကဋ္ဌာနမေဝ ဂစ္ဆာမာတိ. ထေရော နာဝံ ဖလေ အက္ကမိတွာ ‘‘ဧတေသံ ဣစ္ဆိတဋ္ဌာနံ ဂစ္ဆတူ’’တိ အဓိဋ္ဌာသိ. ဝါဏိဇာ သကဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ တံ ပဝတ္တိံ ပုတ္တဒါရဿ အာရောစေတွာ ‘‘ဧထ ထေရံ သရဏံ ဂစ္ဆာမာ’’တိ ပဉ္စသတာ အတ္တနော ပဉ္စမာတုဂါမသတေဟိ သဒ္ဓိံ တီသု သရဏေသု ပတိဋ္ဌာယ ဥပါသကတ္တံ ပဋိဝေဒေသုံ. တတော နာဝါယ ဘဏ္ဍံ ဩတာရေတွာ ထေရဿ ဧကံ ကောဋ္ဌာသံ ကတွာ – ‘‘အယံ, ဘန္တေ, တုမှာကံ ကောဋ္ဌာသော’’တိ အာဟံသု. ထေရော – ‘‘မယှံ ဝိသုံ ကောဋ္ဌာသကိစ္စံ နတ္ထိ, သတ္ထာ ပန တုမှေဟိ ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗော’’တိ. န ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗော, ဘန္တေတိ. တေန ဟိ ဣမိနာ သတ္ထု မဏ္ဍလမာဠံ ကရောထ, ဧဝံ သတ္ထာရံ ပဿိဿထာတိ. တေ သာဓု, ဘန္တေတိ တေန စ ကောဋ္ဌာသေန အတ္တနော စ ကောဋ္ဌာသေဟိ မဏ္ဍလမာဠံ ကာတုံ အာရဘိံသု.

ឮថា ព្រះថេរៈក៏បានពិចារណាដឹងនូវសេចក្តីវិនាសរបស់ពួកឈ្មួញទាំងនោះក្នុងខណៈនោះឯង ហើយហោះឡើងទៅលើអាកាស ទៅឈរនៅចំពោះមុខសំពៅ។ ពួកអមនុស្សឃើញព្រះថេរៈហើយ គិតថា «ព្រះបុណ្ណត្ថេរដ៏ជាម្ចាស់ និមន្តមកហើយ» ក៏នាំគ្នាចៀសចេញទៅ រលកសមុទ្រក៏ស្ងប់រលត់ទៅ។ ព្រះថេរៈលួងលោមពួកគេថា «កុំខ្លាចឡើយ» រួចសួរថា «អ្នករាល់គ្នាចង់ទៅណា?»។ ពួកឈ្មួញក្រាបទូលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ពួកយើងចង់ត្រឡប់ទៅកាន់កន្លែងរបស់ខ្លួនវិញ»។ ព្រះថេរៈបានជាន់លើក្តារសំពៅ ហើយអធិដ្ឋានថា «សូមឲ្យសំពៅនេះ ទៅកាន់កន្លែងដែលពួកឈ្មួញទាំងនេះប្រាថ្នាចុះ»។ ពួកឈ្មួញទៅដល់កន្លែងរបស់ខ្លួនហើយ ក៏ប្រាប់រឿងរ៉ាវនោះដល់កូននិងប្រពន្ធ រួចនិយាយថា «មកចុះ ពួកយើងនឹងទៅយកព្រះថេរៈជាទីពឹង» ពួកឈ្មួញប្រាំរយនាក់ ព្រមដោយភរិយាប្រាំរយនាក់ បានតាំងនៅក្នុងសរណគមន៍ទាំងបី ហើយបានប្រកាសខ្លួនជាឧបាសកឧបាសិកា។ បន្ទាប់មក ពួកគេបានទម្លាក់ទំនិញចុះពីសំពៅ ហើយបានបែងចែកចំណែកមួយសម្រាប់ព្រះថេរៈ រួចក្រាបទូលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ នេះជាចំណែករបស់លោកម្ចាស់»។ ព្រះថេរៈពោលថា «អាត្មាមិនមានកិច្ចដែលត្រូវទទួលចំណែកដោយឡែកឡើយ ចុះអ្នករាល់គ្នាធ្លាប់ឃើញព្រះសាស្តាដែរឬទេ?»។ ពួកឈ្មួញឆ្លើយថា «មិនដែលឃើញទេ លោកម្ចាស់»។ ព្រះថេរៈពោលថា «បើដូច្នោះ ចូរអ្នករាល់គ្នាធ្វើមណ្ឌលមាលាថ្វាយព្រះសាស្តាដោយចំណែកនេះចុះ ធ្វើដូច្នោះ អ្នករាល់គ្នានឹងបានឃើញព្រះសាស្តា»។ ពួកឈ្មួញទទួលពាក្យថា «សាធុ លោកម្ចាស់» ហើយក៏បានចាប់ផ្តើមធ្វើមណ្ឌលមាលា ដោយចំណែករបស់ព្រះថេរៈនោះផង ដោយចំណែករបស់ខ្លួនផង។

---

သတ္ထာပိ ကိရ အာရဒ္ဓကာလတော ပဋ္ဌာယ ပရိဘောဂံ အကာသိ. အာရက္ခမနုဿာ ရတ္တိံ ဩဘာသံ ဒိသွာ ‘‘မဟေသက္ခာ ဒေဝတာ အတ္ထီ’’တိ သညံ ကရိံသု. ဥပါသကာ မဏ္ဍလမာဠဉ္စ ဘိက္ခုသံဃဿ စ သေနာသနာနိ နိဋ္ဌပေတွာ ဒါနသမ္ဘာရံ သဇ္ဇေတွာ – ‘‘ကတံ, ဘန္တေ, အမှေဟိ အတ္တနော ကိစ္စံ, သတ္ထာရံ ပက္ကောသထာ’’တိ ထေရဿ အာရောစေသုံ. ထေရော သာယနှသမယေ ဣဒ္ဓိယာ သာဝတ္ထိံ ပတွာ, ‘‘ဘန္တေ, ဝါဏိဇဂါမဝါသိနော တုမှေ ဒဋ္ဌုကာမာ, တေသံ အနုကမ္ပံ ကရောထာ’’တိ ဘဂဝန္တံ ယာစိ. ဘဂဝါ အဓိဝါသေသိ. ထေရော ဘဂဝတော အဓိဝါသနံ ဝိဒိတွာ သကဋ္ဌာနမေဝ ပစ္စာဂတော.

ឮថា ព្រះសាស្តាក៏បានទ្រង់ប្រើប្រាស់មណ្ឌលមាលានោះ ចាប់តាំងពីពេលដែលគេចាប់ផ្តើមធ្វើមកម៉្លេះ។ ពួកមនុស្សចាំយាម ឃើញពន្លឺរស្មីក្នុងពេលយប់ ក៏សម្គាល់ថា «មានទេវតាមានមហិទ្ធិឫទ្ធិគង់នៅទីនេះ»។ ពួកឧបាសកបានធ្វើមណ្ឌលមាលា និងសេនាសនៈសម្រាប់ព្រះភិក្ខុសង្ឃរួចរាល់ហើយ ក៏បានចាត់ចែងគ្រឿងទាន រួចក្រាបទូលព្រះថេរៈថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ កិច្ចរបស់ពួកយើង ពួកយើងបានធ្វើរួចរាល់ហើយ សូមលោកម្ចាស់និមន្តព្រះសាស្តាមកចុះ»។ ព្រះថេរៈបានទៅដល់ក្រុងសាវត្ថីដោយឫទ្ធិក្នុងវេលាសាយណ្ហសម័យ ហើយក្រាបបង្គំទូលអារាធនាព្រះដ៏មានព្រះភាគថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ពួកអ្នកភូមិពួកឈ្មួញប្រាថ្នាចង់គាល់ព្រះអង្គ សូមព្រះអង្គមេត្តាអនុគ្រោះដល់ពួកគេផង»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ទទួលការនិមន្ត។ ព្រះថេរៈដឹងនូវការទទួលនិមន្តរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគហើយ ក៏ត្រឡប់ទៅកាន់កន្លែងរបស់ខ្លួនវិញ។

---

ဘဂဝါပိ အာနန္ဒထေရံ အာမန္တေသိ, – ‘‘အာနန္ဒ, သွေ သုနာပရန္တေ ဝါဏိဇဂါမေ ပိဏ္ဍာယ စရိဿာမ, တွံ ဧကူနပဉ္စသတာနံ ဘိက္ခူနံ သလာကံ ဒေဟီ’’တိ. ထေရော သာဓု, ဘန္တေတိ ဘိက္ခုသံဃဿ တမတ္ထံ အာရောစေတွာ နဘစာရိကာ ဘိက္ခူ သလာကံ ဂဏှန္တူတိ အာဟ. တံဒိဝသံ ကုဏ္ဍဓာနတ္ထေရော ပဌမံ သလာကံ အဂ္ဂဟေသိ. ဝါဏိဇဂါမဝါသိနောပိ ‘‘သွေ ကိရ သတ္ထာ အာဂမိဿတီ’’တိ ဂါမမဇ္ဈေ မဏ္ဍပံ ကတွာ ဒါနဂ္ဂံ သဇ္ဇယိံသု. ဘဂဝါ ပါတောဝ သရီရပဋိဇဂ္ဂနံ ကတွာ ဂန္ဓကုဋိံ ပဝိသိတွာ ဖလသမာပတ္တိံ အပ္ပေတွာ နိသီဒိ. သက္ကဿ ပဏ္ဍုကမ္ဗလသိလာသနံ ဥဏှံ အဟောသိ. သော ကိံ ဣဒန္တိ အာဝဇ္ဇေတွာ [Pg.238] သတ္ထု သုနာပရန္တဂမနံ ဒိသွာ ဝိဿကမ္မံ အာမန္တေသိ – ‘‘တာတ အဇ္ဇ ဘဂဝါ တိမတ္တာနိ ယောဇနသတာနိ ပိဏ္ဍာစာရံ ကရိဿတိ, ပဉ္စ ကူဋာဂါရသတာနိ မာပေတွာ ဇေတဝနဒွါရကောဋ္ဌမတ္ထကေ ဂမနသဇ္ဇာနိ ကတွာ ဌပေဟီ’’တိ. သော တထာ အကာသိ. ဘဂဝတော ကူဋာဂါရံ စတုမုခံ အဟောသိ, ဒွိန္နံ အဂ္ဂသာဝကာနံ ဒွိမုခါနိ, သေသာနိ ဧကမုခါနိ. သတ္ထာ ဂန္ဓကုဋိတော နိက္ခမ္မ ပဋိပါဋိယာ ဌပိတကူဋာဂါရေသု ဓုရကူဋာဂါရံ ပါဝိသိ. ဒွေ အဂ္ဂသာဝကေ အာဒိံ ကတွာ ဧကူနပဉ္စဘိက္ခုသတာနိပိ ကူဋာဂါရံ ဂန္တွာ နိသိန္နာ အဟေသုံ. ဧကံ တုစ္ဆကူဋာဂါရံ အဟောသိ, ပဉ္စပိ ကူဋာဂါရသတာနိ အာကာသေ ဥပ္ပတိံသု.

ព្រះដ៏មានព្រះភាគក៏ត្រាស់ហៅព្រះអានន្ទត្ថេរថា «ម្នាលអានន្ទ ថ្ងៃស្អែក ពួកយើងនឹងត្រាច់ទៅបិណ្ឌបាតក្នុងភូមិពួកឈ្មួញ នាដែនសុនាបរន្តៈ ចូរអ្នកចែកស្លាកដល់ភិក្ខុទាំងឡាយ ៤៩៩ អង្គចុះ»។ ព្រះថេរៈទទួលពាក្យថា «ព្រះករុណា ព្រះអង្គ» ហើយក៏ប្រាប់រឿងនោះដល់ព្រះភិក្ខុសង្ឃ រួចពោលថា «សូមភិក្ខុទាំងឡាយដែលត្រាច់ទៅលើអាកាសបាន ទទួលយកស្លាកចុះ»។ ក្នុងថ្ងៃនោះ ព្រះកុណ្ឌធានត្ថេរ បានទទួលយកស្លាកមុនគេបង្អស់។ ពួកអ្នកភូមិពួកឈ្មួញបានឮថា «ឮថា ថ្ងៃស្អែក ព្រះសាស្តានឹងនិមន្តមក» ក៏បានធ្វើមណ្ឌបនៅកណ្តាលភូមិ ហើយចាត់ចែងគ្រឿងទានដ៏ប្រសើរ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់បំពេញសរីរកិច្ចតាំងពីព្រលឹម រួចយាងចូលទៅកាន់ព្រះគន្ធកុដិ ចូលផលសមាបត្តិ ហើយគង់នៅ។ បណ្ឌុកម្ពលសិលាអាសនៈរបស់ព្រះឥន្ទ្រ ក៏ក្តៅឡើង។ ព្រះឥន្ទ្រពិចារណាថា «តើនេះជាហេតុអ្វី?» ក៏ឃើញការយាងទៅកាន់ដែនសុនាបរន្តៈរបស់ព្រះសាស្តា ទើបហៅវិស្សកម្មទេវបុត្រមកបង្គាប់ថា «នែអ្នកដ៏មានភ័ព្វ ថ្ងៃនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគនឹងយាងទៅបិណ្ឌបាតក្នុងចម្ងាយផ្លូវប្រមាណបីរយយោជន៍ ចូរអ្នកនិម្មិតប្រាសាទកំពូលប្រាំរយ ហើយរៀបចំឲ្យស្រេចបាច់សម្រាប់ធ្វើដំណើរ ទុកនៅលើខ្លោងទ្វារវត្តជេតពនចុះ»។ វិស្សកម្មទេវបុត្រ ក៏បានធ្វើដូច្នោះbg។ ប្រាសាទកំពូលរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ មានមុខបួន ប្រាសាទកំពូលរបស់ព្រះអគ្គសាវ័កទាំងពីរ មានមុខពីរ ចំណែកប្រាសាទកំពូលដែលនៅសល់ មានមុខមួយ។ ព្រះសាស្តាយាងចេញពីព្រះគន្ធកុដិ ហើយយាងចូលទៅកាន់ប្រាសាទកំពូលជាប្រធាន ក្នុងចំណោមប្រាសាទកំពូលដែលគេរៀបចំទុកតាមលំដាប់។ ភិក្ខុ ៤៩៩ អង្គ មានព្រះអគ្គសាវ័កទាំងពីរជាដើម ក៏បានចូលទៅគង់នៅក្នុងប្រាសាទកំពូលរៀងៗខ្លួន។ មានប្រាសាទកំពូលទទេមួយ ហើយប្រាសាទកំពូលទាំងប្រាំរយ ក៏ហោះឡើងទៅលើអាកាស។

---

သတ္ထာ သစ္စဗန္ဓပဗ္ဗတံ နာမ ပတွာ ကူဋာဂါရံ အာကာသေ ဌပေသိ. တသ္မိံ ပဗ္ဗတေ သစ္စဗန္ဓော နာမ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကတာပသော မဟာဇနံ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိံ ဥဂ္ဂဏှာပေန္တော လာဘဂ္ဂယသဂ္ဂပ္ပတ္တော ဟုတွာ ဝသတိ. အဗ္ဘန္တရေ စဿ အန္တောစာဋိယံ ပဒီပေါ ဝိယ အရဟတ္တဿ ဥပနိဿယော ဇလတိ. တံ ဒိသွာ ဓမ္မမဿ ကထေဿာမီတိ ဂန္တွာ ဓမ္မံ ဒေသေသိ. တာပသော ဒေသနာပရိယောသာနေ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ, မဂ္ဂေနေဝါဿ အဘိညာ အာဂတာ. ဧဟိဘိက္ခု ဟုတွာ ဣဒ္ဓိမယပတ္တစီဝရဓရော ဟုတွာ ကူဋာဂါရံ ပါဝိသိ.

ព្រះសាស្តា យាងទៅដល់ភ្នំឈ្មោះសច្ចពន្ធ ហើយទ្រង់ប្រតិស្ឋានប្រាសាទកំពូលទុកលើអាកាស។ លើភ្នំនោះ មានតាបសអ្នកមានមិច្ឆាទិដ្ឋិម្នាក់ឈ្មោះសច្ចពន្ធ តែងញ៉ាំងមហាជនឲ្យកាន់យកមិច្ឆាទិដ្ឋិ ជាអ្នកដល់នូវលាភសក្ការៈ និងយសដ៏កំពូល ហើយរស់នៅទីនោះ។ ម្យ៉ាងទៀត ឧបនិស្ស័យនៃព្រះអរហត្តក្នុងសរីរៈខាងក្នុងរបស់តាបសនោះ តែងរុងរឿងឡើង ដូចជាប្រទីបដែលភ្លឺរុងរឿងនៅក្នុងឆ្នាំង។ ព្រះសាស្តាទ្រង់ទតឃើញនូវឧបនិស្ស័យនោះហើយ ទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «តថាគតនឹងសម្តែងធម៌ដល់តាបសនោះ» ទើបយាងទៅហើយសម្តែងធម៌។ ក្នុងពេលចប់ទេសនា តាបសនោះក៏បានសម្រេចព្រះអរហត្ត ហើយអភិញ្ញាក៏កើតឡើងដល់តាបសនោះដោយអំណាចមគ្គនោះឯង។ តាបសនោះបានក្លាយជាឯហិភិក្ខុ ទ្រទ្រង់នូវបាត្រ និងចីវរដែលសម្រេចដោយឫទ្ធិ ហើយបានចូលទៅកាន់ប្រាសាទកំពូល។

---

ဘဂဝါ ကူဋာဂါရဂတေဟိ ပဉ္စဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ သဒ္ဓိံ ဝါဏိဇဂါမံ ဂန္တွာ ကူဋာဂါရာနိ အဒိဿမာနာနိ ကတွာ ဝါဏိဇဂါမံ ပါဝိသိ. ဝါဏိဇာ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ မဟာဒါနံ ဒတွာ သတ္ထာရံ မကုလကာရာမံ နယိံသု. သတ္ထာ မဏ္ဍလမာဠံ ပါဝိသိ. မဟာဇနော ယာဝ သတ္ထာ ဘတ္တဒရထံ ပဋိပဿမ္ဘေတိ, တာဝ ပါတရာသံ ကတွာ ဥပေါသထင်္ဂါနိ သမာဒါယ ဗဟုံ ဂန္ဓဉ္စ ပုပ္ဖဉ္စ အာဒါယ ဓမ္မဿဝနတ္ထာယ အာရာမံ ပစ္စာဂမာသိ. သတ္ထာ ဓမ္မံ ဒေသေသိ. မဟာဇနဿ ဗန္ဓနမောက္ခော ဇာတော, မဟန္တံ ဗုဒ္ဓကောလာဟလံ အဟောသိ.

ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ព្រមដោយភិក្ខុប្រាំរយរូបដែលគង់នៅក្នុងប្រាសាទកំពូល បានយាងទៅកាន់ស្រុកពាណិជ្ជគ្រាម ទ្រង់ធ្វើប្រាសាទកំពូលទាំងឡាយមិនឲ្យប្រាកដ (បំបាំងភ្នែក) ហើយបានយាងចូលទៅកាន់ស្រុកពាណិជ្ជគ្រាមនោះ។ ពួកពាណិជ្ជករទាំងឡាយ បានថ្វាយមហាទានចំពោះព្រះសង្ឃមានព្រះពុទ្ធជាប្រធាន ហើយបានដង្ហែព្រះសាស្តាទៅកាន់មករារាម។ ព្រះសាស្តាបានយាងចូលទៅកាន់រោងរង្វង់។ មហាជនទាំងឡាយ ក្នុងកាលដែលព្រះសាស្តាទ្រង់បន្ទោបង់នូវសេចក្តីក្រវល់ក្រវាយព្រោះភត្ត ក៏បានបរិភោគអាហារពេលព្រឹក សមាទាននូវអង្គឧបោសថ ហើយកាន់យកនូវគ្រឿងក្រអូប និងផ្កាជាច្រើន ត្រឡប់មកកាន់អារាមវិញ ដើម្បីស្តាប់ធម៌។ ព្រះសាស្តាទ្រង់សម្តែងធម៌។ ការរួចផុតពីចំណង (គឺតណ្ហា) របស់មហាជនក៏បានកើតមានឡើង ហើយក៏មានការភ្ញាក់ផ្អើលយ៉ាងខ្លាំងចំពោះព្រះពុទ្ធ (ពុទ្ធកោលាហល)។

---

သတ္ထာ မဟာဇနဿ သင်္ဂဟတ္ထံ ကတိပါဟံ တတ္ထေဝ ဝသိ, အရုဏံ ပန မဟာဂန္ဓကုဋိယံယေဝ ဥဋ္ဌပေသိ. တတ္ထ ကတိပါဟံ ဝသိတွာ ဝါဏိဇဂါမေ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ‘‘တွံ ဣဓေဝ ဝသာဟီ’’တိ ပုဏ္ဏတ္ထေရံ နိဝတ္တေတွာ အန္တရေ နမ္မဒါနဒီ [Pg.239] နာမ အတ္ထိ, တဿာ တီရံ အဂမာသိ. နမ္မဒါနာဂရာဇာ သတ္ထု ပစ္စုဂ္ဂမနံ ကတွာ နာဂဘဝနံ ပဝေသေတွာ တိဏ္ဏံ ရတနာနံ သက္ကာရံ အကာသိ. သတ္ထာ တဿ ဓမ္မံ ကထေတွာ နာဂဘဝနာ နိက္ခမိ. သော – ‘‘မယှံ, ဘန္တေ, ပရိစရိတဗ္ဗံ ဒေထာ’’တိ ယာစိ, ဘဂဝါ နမ္မဒါနဒီတီရေ ပဒစေတိယံ ဒဿေသိ. တံ ဝီစီသု အာဂတာသု ပိဓီယတိ, ဂတာသု ဝိဝရီယတိ, မဟာသက္ကာရပ္ပတ္တံ အဟောသိ. သတ္ထာ တတော နိက္ခမ္မ သစ္စဗန္ဓပဗ္ဗတံ ဂန္တွာ သစ္စဗန္ဓံ အာဟ – ‘‘တယာ မဟာဇနော အပါယမဂ္ဂေ ဩတာရိတော, တွံ ဣဓေဝ ဝသိတွာ ဧတေသံ လဒ္ဓိံ ဝိဿဇ္ဇာပေတွာ နိဗ္ဗာနမဂ္ဂေ ပတိဋ္ဌာပေဟီ’’တိ. သောပိ ပရိစရိတဗ္ဗံ ယာစိ. သတ္ထာ ဃနပိဋ္ဌိပါသာဏေ အလ္လမတ္တိကပိဏ္ဍမှိ လဉ္ဆနံ ဝိယ ပဒစေတိယံ ဒဿေသိ, တတော ဇေတဝနမေဝ ဂတော. ဧတမတ္ထံ သန္ဓာယ တေနေဝန္တရဝဿေနာတိအာဒိ ဝုတ္တံ.

ព្រះសាស្តាគង់នៅទីនោះឯងអស់ពីរបីថ្ងៃ ដើម្បីសង្គ្រោះដល់មហាជន តែទ្រង់ញ៉ាំងអរុណឲ្យរះឡើងក្នុងមហាកន្ធកុដិ (នៃវត្តជេតពន) តែម្តង។ លុះគង់នៅទីនោះអស់ពីរបីថ្ងៃហើយ ទ្រង់យាងទៅបិណ្ឌបាតក្នុងស្រុកពាណិជ្ជគ្រាម រួចទ្រង់មានព្រះបន្ទូលនឹងព្រះបុណ្ណត្ថេរថា «អ្នកចូរនៅទីនេះចុះ» ហើយឲ្យព្រះថេរៈត្រឡប់ទៅវិញ រួចទ្រង់យាងទៅកាន់ឆ្នេរស្ទឹងមួយឈ្មោះនម្មទា ដែលស្ថិតនៅចន្លោះផ្លូវ។ ស្ដេចនាគឈ្មោះនម្មទា បានធ្វើការទទួលដំណើរព្រះសាស្តា ហើយនាំចូលទៅកាន់ពិភពនាគ បានធ្វើសក្ការៈចំពោះព្រះរតនត្រ័យទាំងបី។ ព្រះសាស្តាសម្តែងធម៌ដល់ស្តេចនាគនោះហើយ ក៏យាងចេញពីពិភពនាគ។ ស្តេចនាគនោះបានទូលសូមថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន សូមព្រះអង្គប្រោសប្រទាននូវវត្ថុជាទីគោរពបូជាដល់ខ្ញុំព្រះអង្គផង» ព្រះដ៏មានព្រះភាគក៏ទ្រង់បង្ហាញនូវស្នាមព្រះបាទ (បទចេតិយ) នៅលើឆ្នេរស្ទឹងនម្មទា។ ស្នាមព្រះបាទនោះ ពេលរលកបោកបក់មក ក៏បិទបាំងទៅ ពេលរលកស្រកទៅវិញ ក៏ប្រាកដឡើង ហើយបានក្លាយជាទីគោរពបូជាយ៉ាងក្រៃលែង។ ព្រះសាស្តាយាងចេញពីទីនោះ ទៅកាន់ភ្នំសច្ចពន្ធ ហើយមានព្រះបន្ទូលនឹងព្រះសច្ចពន្ធថា «អ្នកបានទម្លាក់មហាជនជាច្រើនទៅក្នុងផ្លូវអបាយហើយ អ្នកចូរនៅទីនេះឯង ញ៉ាំងពួកជនទាំងនោះឲ្យលះបង់នូវលទ្ធិ (មិច្ឆាទិដ្ឋិ) ហើយឲ្យប្រតិស្ឋាននៅក្នុងផ្លូវព្រះនិព្វានចុះ»។ ព្រះសច្ចពន្ធនោះក៏បានទូលសូមវត្ថុជាទីគោរពបូជាដែរ។ ព្រះសាស្តាទ្រង់បង្ហាញនូវស្នាមព្រះបាទលើផ្ទាំងថ្មដ៏រឹងមាំ ដូចជាការបោះត្រាលើដីឥដ្ឋដ៏សើម រួចពីនោះមក ក៏យាងត្រឡប់ទៅកាន់វត្តជេតពនវិញ។ សំដៅយកសេចក្តីនេះឯង ទើបមានពាក្យថា "tenevantaravassena" (ដោយវស្សាជាចន្លោះនោះឯង) ជាដើម ត្រូវសម្តែងទុកហើយ។

---

ပရိနိဗ္ဗာယီတိ အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ပရိနိဗ္ဗာယိ. မဟာဇနော ထေရဿ သတ္တ ဒိဝသာနိ သရီရပူဇံ ကတွာ ဗဟူနိ ဂန္ဓကဋ္ဌာနိ သမောဓာနေတွာ သရီရံ ဈာပေတွာ ဓာတုယော အာဒါယ စေတိယံ အကာသိ. သမ္ဗဟုလာ ဘိက္ခူတိ ထေရဿ အာဠာဟနေ ဌိတဘိက္ခူ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

ពាក្យថា Parinibbāyi សេចក្តីថា លោកបរិនិព្វានដោយអនុបាទិសេសនិព្វានធាតុ។ មហាជនបានធ្វើការបូជាសរីរៈរបស់ព្រះថេរៈអស់ប្រាំពីរថ្ងៃ ហើយបានប្រមូលឈើក្រអូបជាច្រើនមកបង្គរ រួចដុតថ្វាយព្រះភ្លើងនូវសរីរៈ ហើយនាំយកព្រះធាតុទាំងឡាយទៅសាងសង់ជាចេតិយ។ ពាក្យថា Sambahulā bhikkhū សេចក្តីថា ភិក្ខុទាំងឡាយដែលឈរនៅក្នុងទីបូជាសពរបស់ព្រះថេរៈ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងកន្លែងទាំងពួង គឺងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

---

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

ក្នុងអដ្ឋកថាមជ្ឈិមនិកាយ ឈ្មោះបបញ្ចសូទនី

---

ပုဏ္ဏောဝါဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការអធិប្បាយពុណ្ណោវាទសូត្រ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

---

၄. နန္ဒကောဝါဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៤. ការអធិប្បាយនន្ទកោវាទសូត្រ

---

၃၉၈. ဧဝံ မေ သုတန္တိ နန္ဒကောဝါဒသုတ္တံ. တတ္ထ တေန ခေါ ပန သမယေနာတိ ဘဂဝါ မဟာပဇာပတိယာ ယာစိတော ဘိက္ခုနိသံဃံ ဥယျောဇေတွာ ဘိက္ခုသံဃံ သန္နိပါတေတွာ – ‘‘ထေရာ ဘိက္ခူ ဝါရေန ဘိက္ခုနိယော ဩဝဒန္တူ’’တိ သံဃဿ ဘာရံ အကာသိ. တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ပရိယာယေနာတိ ဝါရေန. န ဣစ္ဆတီတိ အတ္တနော ဝါရေ သမ္ပတ္တေ ဒူရံ ဂါမံ ဝါ ဂန္တွာ သူစိကမ္မာဒီနိ ဝါ အာရဘိတွာ ‘‘အယံ နာမဿ ပပဉ္စော’’တိ ဝဒါပေသိ. ဣမံ ပန ပရိယာယေန ဩဝါဒံ ဘဂဝါ နန္ဒကတ္ထေရဿေဝ ကာရဏာ အကာသိ. ကသ္မာ? ဣမာသဉှိ ဘိက္ခုနီနံ ထေရံ ဒိသွာ စိတ္တံ ဧကဂ္ဂံ ဟောတိ [Pg.240] ပသီဒတိ. တေန တာ တဿ ဩဝါဒံ သမ္ပဋိစ္ဆိတုကာမာ, ဓမ္မကထံ သောတုကာမာ. တသ္မာ ဘဂဝါ – ‘‘နန္ဒကော အတ္တနော ဝါရေ သမ္ပတ္တေ ဩဝါဒံ ဒဿတိ, ဓမ္မကထံ ကထေဿတီ’’တိ ဝါရေန ဩဝါဒံ အကာသိ. ထေရော ပန အတ္တနော ဝါရံ န ကရောတိ, ကသ္မာတိ စေ? တာ ကိရ ဘိက္ခုနိယော ပုဗ္ဗေ ထေရဿ ဇမ္ဗုဒီပေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တဿ ဩရောဓာ အဟေသုံ. ထေရော ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏေန တံ ကာရဏံ ဉတွာ စိန္တေသိ – ‘‘မံ ဣမဿ ဘိက္ခုနိသံဃဿ မဇ္ဈေ နိသိန္နံ ဥပမာယော စ ကာရဏာနိ စ အာဟရိတွာ ဓမ္မံ ကထယမာနံ ဒိသွာ အညော ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏလာဘီ ဘိက္ခု ဣမံ ကာရဏံ ဩလောကေတွာ ‘အာယသ္မာ နန္ဒကော ယာဝဇ္ဇဒိဝသာ ဩရောဓေ န ဝိဿဇ္ဇေတိ, သောဘတာယမာယသ္မာ ဩရောဓပရိဝုတော’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ မညေယျာ’’တိ. ဧတမတ္ထံ သမ္ပဿမာနော ထေရော အတ္တနော ဝါရံ န ကရောတိ. ဣမာသဉ္စ ကိရ ဘိက္ခုနီနံ ထေရဿေဝ ဒေသနာ သပ္ပာယာ ဘဝိဿတီတိ ဉတွာ အထ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ နန္ဒကံ အာမန္တေသိ.

៣៩៨. ព្រះសូត្រដែលផ្តើមដោយពាក្យថា Evaṃ me sutaṃ គឺនន្ទកោវាទសូត្រ។ ក្នុងសូត្រនោះ ពាក្យថា tena kho pana samayena សេចក្តីថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគដែលមហាបជាបតីគោតមីទូលសូមហើយ ទ្រង់បញ្ជូនភិក្ខុនីសង្ឃទៅ ហើយប្រជុំភិក្ខុសង្ឃ រួចមានព្រះបន្ទូលថា «ភិក្ខុជាថេរៈទាំងឡាយ ចូរទូន្មានពួកភិក្ខុនីតាមវេនចុះ» គឺទ្រង់ប្រគល់ភារៈនេះដល់ព្រះសង្ឃ។ សំដៅយកសេចក្តីនោះឯង ទើបមានពាក្យនេះត្រូវសម្តែងទុកហើយ។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា pariyāyena ប្រែថា តាមវេន។ ពាក្យថា na icchati (មិនប្រាថ្នា) សេចក្តីថា កាលបើវេនរបស់ខ្លួនមកដល់ ព្រះថេរៈតែងយាងទៅកាន់ស្រុកឆ្ងាយក្តី ចាប់ផ្តើមធ្វើការងារមានការដេរជាដើមក្តី ដើម្បីធ្វើឲ្យគេនិយាយថា «នេះជាការយឺតយ៉ាវរបស់ព្រះថេរៈនោះ»។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ធ្វើការទូន្មានតាមវេននេះ ព្រោះតែព្រះនន្ទកត្ថេរៈប៉ុណ្ណោះ។ ព្រោះហេткуអ្វី? ព្រោះថា កាលបើពួកភិក្ខុនីទាំងនេះបានឃើញព្រះថេរៈហើយ ចិត្តក៏នឹងតាំងមាំ និងជ្រះថ្លា។ ហេតុនោះ ពួកនាងទើបចង់ទទួលយកឱវាទរបស់លោក និងចង់ស្តាប់ធម៌ទេសនា។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «កាលបើវេនរបស់ខ្លួនមកដល់ ព្រះនន្ទកៈនឹងផ្តល់ឱវាទ និងសម្តែងធម៌ទេសនា» ទើបទ្រង់កំណត់ការទូន្មានតាមវេន។ តែព្រះថេរៈមិនព្រមធ្វើតាមវេនរបស់ខ្លួន បើមានសំណួរថា ព្រោះហេតុអ្វី? ឮថា ពួកភិក្ខុនីទាំងនោះ ក្នុងជាតិមុន ធ្លាប់ជាស្រីស្នំរបស់ព្រះថេរៈ កាលដែលលោកសោយរាជ្យក្នុងជម្ពូទ្វីប។ ព្រះថេរៈដឹងនូវហេតុនោះដោយបុព្វេនិវាសានុស្សតិញាណ ហើយគិតថា «កាលបើភិក្ខុដទៃដែលបានបុព្វេនិវាសានុស្សតិញាណ ឃើញអាត្មាអញអង្គុយក្នុងកណ្តាលភិក្ខុនីសង្ឃនេះ នាំមកនូវឧបមា និងហេតុផលទាំងឡាយហើយសម្តែងធម៌ ហើយពិចារណាឃើញនូវហេតុនេះ ក៏នឹងគិតថា "ព្រះនន្ទកៈដ៏មានអាយុ រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ ក៏នៅតែមិនទាន់លះបង់ស្រីស្នំបានឡើយ ព្រះដ៏មានអាយុនេះមានស្រីស្នំចោមរោមជុំវិញ ល្អមើលណាស់តើ" tapestry ដូច្នេះជាមិនខាន»។ ព្រះថេរៈកាលបើឃើញនូវហេតុនេះហើយ ទើបមិនព្រមធ្វើតាមវេនរបស់ខ្លួន។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ជ្រាបថា ធម៌ទេសនារបស់ព្រះថេរៈប៉ុណ្ណោះ ទើបជាទីសប្បាយដល់ពួកភិក្ខុនីទាំងនេះ ទើបព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ហៅព្រះនន្ទកៈដ៏មានអាយុ។

---

တာသံ ဘိက္ခုနီနံ ပုဗ္ဗေ တဿ ဩရောဓဘာဝဇာနနတ္ထံ ဣဒံ ဝတ္ထုံ – ပုဗ္ဗေ ကိရ ဗာရာဏသိယံ ပဉ္စ ဒါသသတာနိ ပဉ္စ ဒါသိသတာနိ စာတိ ဇင်္ဃသဟဿံ ဧကတောဝ ကမ္မံ ကတွာ ဧကသ္မိံ ဌာနေ ဝသိ. အယံ နန္ဒကတ္ထေရော တသ္မိံ ကာလေ ဇေဋ္ဌကဒါသော ဟောတိ, ဂေါတမီ ဇေဋ္ဌကဒါသီ. သာ ဇေဋ္ဌကဒါသဿ ပါဒပရိစာရိကာ အဟောသိ ပဏ္ဍိတာ ဗျတ္တာ. ဇင်္ဃသဟဿမ္ပိ ပုညကမ္မံ ကရောန္တံ ဧကတော ကရောတိ. အထ ဝဿူပနာယိကသမယေ ပဉ္စ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ နန္ဒမူလကပဗ္ဘာရတော ဣသိပတနေ ဩတရိတွာ နဂရေ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ဣသိပတနမေဝ ဂန္တွာ – ‘‘ဝဿူပနာယိကကုဋိယာ အတ္ထာယ ဟတ္ထကမ္မံ ယာစိဿာမာ’’တိ စီဝရံ ပါရုပိတွာ သာယနှသမယေ နဂရံ ပဝိသိတွာ သေဋ္ဌိဿ ဃရဒွါရေ အဋ္ဌံသု. ဇေဋ္ဌကဒါသီ ကုဋံ ဂဟေတွာ ဥဒကတိတ္ထံ ဂစ္ဆန္တီ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ နဂရံ ပဝိသန္တေ အဒ္ဒသ. သေဋ္ဌိ တေသံ အာဂတကာရဏံ သုတွာ ‘‘အမှာကံ ဩကာသော နတ္ထိ, ဂစ္ဆန္တူ’’တိ အာဟ.

ដើម្បីឲ្យដឹងនូវសេចក្តីដែលពួកភិក្ខុនីទាំងនោះធ្លាប់ជាស្រីស្នំរបស់ព្រះថេរៈពីមុន នេះជារឿងរ៉ាវ៖ ឮថា ក្នុងកាលពីមុន ក្នុងក្រុងពារាណសី មានពួកខ្ញុំបម្រើប្រុសប្រាំរយនាក់ និងខ្ញុំបម្រើស្រីប្រាំរយនាក់ រួមជាមនុស្សមួយពាន់នាក់ បានធ្វើការងារជាមួយគ្នា ហើយរស់នៅក្នុងកន្លែងតែមួយ។ ព្រះនន្ទកត្ថេរៈនេះ ក្នុងកាលនោះ ជាមេក្រុមខ្ញុំបម្រើប្រុស ចំណែកព្រះនាងគោតមី ជាមេក្រុមខ្ញុំបម្រើស្រី។ នាងជាភរិយារបស់មេក្រុមខ្ញុំបម្រើប្រុសនោះ ជាស្ត្រីមានប្រាជ្ញា ឈ្លាសវៃ តែងដឹកនាំមនុស្សទាំងមួយពាន់នាក់នោះឲ្យធ្វើបុណ្យជាមួយគ្នា។ លុះដល់សម័យចូលវស្សា ព្រះបច្ចេកពុទ្ធប្រាំព្រះអង្គ យាងចុះពីភ្នំនន្ទមូលកបព្វារ មកកាន់ព្រៃឥសិបតនៈ យាងទៅបិណ្ឌបាតក្នុងក្រុង រួចត្រឡប់ទៅកាន់ព្រៃឥសិបតនៈវិញ ទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «យើងនឹងសុំកម្លាំងពលកម្មពីមនុស្សទាំងឡាយ ដើម្បីសង់កុដិសម្រាប់ចាំវស្សា» ក៏ទ្រង់គ្រងចីវរ ហើយយាងចូលទៅកាន់ក្រុងក្នុងពេលល្ងាច បានទៅឈរនៅទ្វារផ្ទះរបស់សេដ្ឋី។ ឯមេក្រុមខ្ញុំបម្រើស្រី កាលកាន់ក្អមទឹកដើរទៅកាន់កំពង់ទឹក បានឃើញព្រះបច្ចេកពុទ្ធទាំងឡាយកំពុងយាងចូលទៅកាន់ក្រុង។ ចំណែកសេដ្ឋី លុះបានឮហេតុដែលព្រះបច្ចេកពុទ្ធទាំងឡាយយាងមក ក៏និយាយថា «ពួកយើងគ្មានពេលទំនេរទេ សូមលោកម្ចាស់យាងទៅចុះ»។

---

အထ တေ နဂရာ နိက္ခမန္တေ ဇေဋ္ဌကဒါသီ ကုဋံ ဂဟေတွာ ပဝိသန္တီ ဒိသွာ ကုဋံ ဩတာရေတွာ ဝန္ဒိတွာ ဩနမိတွာ မုခံ ပိဓာယ – ‘‘အယျာ နဂရံ ပဝိဋ္ဌမတ္တာဝ နိက္ခန္တာ, ကိံ နု ခေါ’’တိ ပုစ္ဆိ. ဝဿူပနာယိကကုဋိယာ ဟတ္ထကမ္မံ ယာစိတုံ အာဂမိမှာတိ. လဒ္ဓံ, ဘန္တေတိ. န လဒ္ဓံ ဥပါသိကေတိ? ကိံ ပနေသာ ကုဋိ ဣဿရေဟေဝ ကာတဗ္ဗာ, ဒုဂ္ဂတေဟိပိ သက္ကာ ကာတုန္တိ. ယေန ကေနစိ သက္ကာတိ? သာဓု, ဘန္တေ, မယံ ကရိဿာမ. သွေ မယှံ ဘိက္ခံ ဂဏှထာတိ နိမန္တေတွာ [Pg.241] ဥဒကံ နေတွာ ပုန ကုဋံ ဂဟေတွာ အာဂမ္မ တိတ္ထမဂ္ဂေ ဌတွာ အာဂတာ အဝသေသဒါသိယော ‘‘ဧတ္ထေဝ ဟောထာ’’တိ ဝတွာ သဗ္ဗာသံ အာဂတကာလေ အာဟ – ‘‘အမ္မ ကိံ နိစ္စမေဝ ပရဿ ဒါသကမ္မံ ကရိဿထ, ဥဒါဟု ဒါသဘာဝတော မုစ္စိတုံ ဣစ္ဆထာ’’တိ? အဇ္ဇေဝ မုစ္စိတုမိစ္ဆာမ အယျေတိ. ယဒိ ဧဝံ မယာ ပဉ္စ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ဟတ္ထကမ္မံ အလဘန္တာ သွာတနာယ နိမန္တိတာ, တုမှာကံ သာမိကေဟိ ဧကဒိဝသံ ဟတ္ထကမ္မံ ဒါပေထာတိ. တာ သာဓူတိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ သာယံ အဋဝိတော အာဂတကာလေ သာမိကာနံ အာရောစေသုံ. တေ သာဓူတိ ဇေဋ္ဌကဒါသဿ ဂေဟဒွါရေ သန္နိပတိံသု.

លំដាប់នោះ កាលដែលព្រះបច្ចេកពុទ្ធទាំងឡាយយាងចេញពីក្រុង មេក្រុមខ្ញុំបម្រើស្រី កាលកាន់ក្អមទឹកត្រឡប់មកវិញ បានឃើញ ក៏ដាក់ក្អមទឹកចុះ ថ្វាយបង្គំដោយឱនកាយចុះ ហើយខ្ទប់មាត់ សួរថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ហេតុអ្វីបានជាលោកម្ចាស់គ្រាន់តែយាងចូលទៅក្នុងក្រុងភ្លាម ក៏យាងត្រឡប់មកវិញភ្លាមយ៉ាងនេះ?»។ ព្រះបច្ចេកពុទ្ធទាំងឡាយមានព្រះបន្ទូលថា «យើងមកដើម្បីសុំកម្លាំងពលកម្មសង់កុដិសម្រាប់ចាំវស្សា»។ នាងសួរថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ តើបានដែរឬទេ?»។ ព្រះបច្ចេកពុទ្ធឆ្លើយថា «មិនបានទេ ឧបាសិកា»។ នាងសួរថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ចុះកុដិនោះ ត្រូវតែពួកអ្នកមានអំណាចសង់ឬ ឬក៏ពួកអ្នកក្រីក្រក៏អាចសង់បានដែរ?»។ ព្រះបច្ចេកពុទ្ធឆ្លើយថា «អ្នកណាក៏អាចសង់បានដែរ»។ នាងទូលថា «ល្អហើយ លោកម្ចាស់ ពួកយើងនឹងសង់ថ្វាយ សូមលោកម្ចាស់ទទួលភិក្ខារបស់ខ្ញុំព្រះអង្គក្នុងថ្ងៃស្អែកចុះ» ហើយនិមន្តរួច នាងយកទឹកទៅទុកក្នុងផ្ទះ រួចកាន់ក្អមទឹកត្រឡប់មកឈរនៅក្បែរផ្លូវទៅកំពង់ទឹកវិញ។ កាលពួកខ្ញុំបម្រើស្រីដទៃទៀតដើរមកដល់ ក៏ប្រាប់ថា «ចូរឈប់នៅទីនេះសិន» លុះពួកនាងមកជួបជុំគ្នាអស់ហើយ ទើបនិយាយថា «នែអ្នកទាំងឡាយ តើអ្នករាល់គ្នាចង់ធ្វើជាខ្ញុំបម្រើគេអស់មួយជីវិត ឬក៏ចង់រួចផុតពីភាពជាខ្ញុំបម្រើ?»។ ពួកនាងឆ្លើយថា «បពិត្រអ្នកស្រី ពួកយើងចង់រួចផុតពីថ្ងៃនេះឯង»។ នាងនិយាយថា «បើដូច្នោះ ព្រះបច្ចេកពុទ្ធប្រាំព្រះអង្គដែលមិនបានកម្លាំងពលកម្មនោះ ត្រូវបានខ្ញុំនិមន្តសម្រាប់ថ្ងៃស្អែកហើយ ចូរអ្នករាល់គ្នាឲ្យស្វាមីរបស់ខ្លួនជួយចេញកម្លាំងពលកម្មតែមួយថ្ងៃចុះ»។ ពួកនាងទទួលពាក្យថា «ល្អហើយ» លុះដល់ពេលល្ងាច កាលពួកស្វាមីត្រឡប់មកពីព្រៃវិញ ក៏បានប្រាប់រឿងនោះដល់ស្វាមី។ ពួកស្វាមីទាំងនោះយល់ព្រមថា «ល្អហើយ» ហើយបានមកជួបជុំគ្នានៅទ្វារផ្ទះរបស់មេក្រុមខ្ញុំបម្រើប្រុស។

---

အထ နေ ဇေဋ္ဌကဒါသီ သွေ တာတာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ ဟတ္ထကမ္မံ ဒေထာတိ အာနိသံသံ အာစိက္ခိတွာ ယေပိ န ကာတုကာမာ, တေ ဂါဠှေန ဩဝါဒေန တဇ္ဇေတွာ ပဋိစ္ဆာပေသိ. သာ ပုနဒိဝသေ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ ဘတ္တံ ဒတွာ သဗ္ဗေသံ ဒါသပုတ္တာနံ သညံ အဒါသိ. တေ တာဝဒေဝ အရညံ ပဝိသိတွာ ဒဗ္ဗသမ္ဘာရေ သမောဓာနေတွာ သတံ သတံ ဟုတွာ ဧကေကကုဋိံ ဧကေကစင်္ကမနာဒိပရိဝါရံ ကတွာ မဉ္စပီဌပါနီယပရိဘောဇနီယဘာဇနာဒီနိ ဌပေတွာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ တေမာသံ တတ္ထ ဝသနတ္ထာယ ပဋိညံ ကာရေတွာ ဝါရဘိက္ခံ ပဋ္ဌပေသုံ. ယော အတ္တနော ဝါရဒိဝသေ န သက္ကောတိ. တဿ ဇေဋ္ဌကဒါသီ သကဂေဟတော အာဟရိတွာ ဒေတိ. ဧဝံ တေမာသံ ဇဂ္ဂိတွာ ဇေဋ္ဌကဒါသီ ဧကေကံ ဒါသံ ဧကေကံ သာဋကံ ဝိဿဇ္ဇာပေသိ. ပဉ္စ ထူလသာဋကသတာနိ အဟေသုံ. တာနိ ပရိဝတ္တာပေတွာ ပဉ္စန္နံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ တိစီဝရာနိ ကတွာ အဒါသိ. ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ယထာဖာသုကံ အဂမံသု. တမ္ပိ ဇင်္ဃသဟဿံ ဧကတော ကုသလံ ကတွာ ကာယဿ ဘေဒါ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိ. တာနိ ပဉ္စ မာတုဂါမသတာနိ ကာလေန ကာလံ တေသံ ပဉ္စန္နံ ပုရိသသတာနံ ဂေဟေ ဟောန္တိ, ကာလေန ကာလံ သဗ္ဗာပိ ဇေဋ္ဌကဒါသပုတ္တဿေဝ ဂေဟေ ဟောန္တိ. အထ ဧကသ္မိံ ကာလေ ဇေဋ္ဌကဒါသပုတ္တော ဒေဝလောကတော စဝိတွာ ရာဇကုလေ နိဗ္ဗတ္တော. တာပိ ပဉ္စသတာ ဒေဝကညာ မဟာဘောဂကုလေသု နိဗ္ဗတ္တိတွာ တဿ ရဇ္ဇေ ဌိတဿ ဂေဟံ အဂမံသု. ဧတေန နိယာမေန သံသရန္တိယော အမှာကံ ဘဂဝတော ကာလေ ကောလိယနဂရေ ဒေဝဒဟနဂရေ စ ခတ္တိယကုလေသု နိဗ္ဗတ္တာ.

លំដាប់នោះ មេក្រុមខ្ញុំបម្រើស្រីបានប្រាប់ពួកបុរសទាំងនោះថា «នែអ្នកទាំងឡាយ ថ្ងៃស្អែកចូរជួយចេញកម្លាំងពលកម្មថ្វាយព្រះបច្ចេកពុទ្ធទាំងឡាយចុះ» ហើយបានសម្តែងនូវអានិសង្ស សូម្បីតែពួកអ្នកដែលមិនចង់ធ្វើ នាងក៏បានទូន្មានយ៉ាងតឹងរ៉ឹង និងគំរាមកំហែងរហូតដល់ពួកគេយល់ព្រម។ ក្នុងថ្ងៃបន្ទាប់ នាងបានថ្វាយចង្ហាន់ដល់ព្រះបច្ចេកពុទ្ធទាំងឡាយ ហើយបានផ្តល់សញ្ញាដល់ពួកខ្ញុំបម្រើប្រុសទាំងអស់។ ពួកបុរសទាំងនោះក៏បានចូលទៅក្នុងព្រៃភ្លាមៗនោះ ប្រមូលឈើ និងគ្រឿងសំណង់ទាំងឡាយ បែងចែកជាក្រុមៗ មួយក្រុមមួយរយនាក់ សង់កុដិមួយៗ ព្រមទាំងចង្ក្រមជាដើមជាបរិវារ រៀបចំគ្រែ តាំង ទឹកផឹក ទឹកប្រើប្រាស់ និងភាជន៍ផ្សេងៗ ញ៉ាំងព្រះបច្ចេកពុទ្ធទាំងឡាយឲ្យទទួលសន្យាដើម្បីគង់នៅទីនោះអស់រយៈពេលបីខែ ហើយបានចាត់ចែងការថ្វាយចង្ហាន់តាមវេន។ បុគ្គលណាដែលមិនអាចថ្វាយចង្ហាន់ក្នុងថ្ងៃវេនរបស់ខ្លួនបាន មេក្រុមខ្ញុំបម្រើស្រីតែងនាំយកគ្រឿងបរិភោគពីផ្ទះរបស់ខ្លួនទៅជួយឧបត្ថម្ភ។ ពួកនាងបានបម្រើថែទាំអស់រយៈពេលបីខែយ៉ាងនេះ មេក្រុមខ្ញុំបម្រើស្រីបានឲ្យខ្ញុំបម្រើម្នាក់ៗបរិច្ចាគសំពត់ម្នាក់មួយៗ ក៏បានសំពត់ក្រាស់ៗចំនួនប្រាំរយ។ នាងបានយកសំពត់ទាំងនោះទៅប្តូរ ហើយធ្វើជាត្រៃចីវរថ្វាយដល់ព្រះបច្ចេកពុទ្ធទាំងប្រាំព្រះអង្គ។ ព្រះបច្ចេកពុទ្ធទាំងឡាយក៏បានយាងទៅតាមសប្បាយ។ ពួកមនុស្សមួយពាន់នាក់នោះ កាលបានធ្វើកុសលរួមគ្នាហើយ លុះរលាយកាយទៅ ក៏បានទៅកើតក្នុងទេវលោក។ ឯស្ត្រីប្រាំរយនាក់នោះ ជួនកាលក៏ទៅកើតក្នុងផ្ទះរបស់បុរសប្រាំរយនាក់នោះ ជួនកាលស្ត្រីទាំងអស់នោះក៏ទៅកើតក្នុងផ្ទះរបស់កូនប្រុសមេក្រុមខ្ញុំបម្រើនោះឯង។ លុះសម័យមួយ កូនប្រុសរបស់មេក្រុមខ្ញុំបម្រើ បានចាកលោកពីទេវលោក មកកើតក្នុងរាជត្រកូល។ សូម្បីតែទេវធីតាទាំងប្រាំរយនោះ ក៏បានចាកលោកពីទេវលោក មកកើតក្នុងត្រកូលដែលមានទ្រព្យសម្បត្តិស្តុកស្តម្ភ ហើយបានទៅដល់ផ្ទះរបស់កូនប្រុសមេក្រុមខ្ញុំបម្រើនោះ កាលដែលគេបានសោយរាជ្យ។ ពួកនាងអន្ទោលទៅមកក្នុងសង្សារវដ្តដោយវិធីនេះ ក្នុងសម័យនៃព្រះដ៏មានព្រះភាគនៃយើង ក៏បានមកកើតក្នុងក្សត្រត្រកូល ក្នុងក្រុងកោលិយៈខ្លះ ក្នុងក្រុងទេវទហៈខ្លះ។

---

နန္ဒကတ္ထေရောပိ ပဗ္ဗဇိတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တော, ဇေဋ္ဌကဒါသိဓီတာ ဝယံ အာဂမ္မ သုဒ္ဓေါဒနမဟာရာဇဿ အဂ္ဂမဟေသိဋ္ဌာနေ ဌိတာ, ဣတရာပိ တေသံ တေသံ [Pg.242] ရာဇပုတ္တာနံယေဝ ဃရံ ဂတာ. တာသံ သာမိကာ ပဉ္စသတာ ရာဇကုမာရာ ဥဒကစုမ္ဗဋကလဟေ သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ပဗ္ဗဇိတာ, ရာဇဓီတရော တေသံ ဥက္ကဏ္ဌနတ္ထံ သာသနံ ပေသေသုံ. တေ ဥက္ကဏ္ဌိတေ ဘဂဝါ ကုဏာလဒဟံ နေတွာ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌပေတွာ မဟာသမယဒိဝသေ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌာပေသိ. တာပိ ပဉ္စသတာ ရာဇဓီတရော နိက္ခမိတွာ မဟာပဇာပတိယာ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိံသု. အယမာယသ္မာ နန္ဒကော ဧတ္တာဝ တာ ဘိက္ခုနိယောတိ ဧဝမေတံ ဝတ္ထု ဒီပေတဗ္ဗံ.

ព្រះនន្ទកត្ថេរនោះឯង លុះបួសហើយ ក៏បានសម្រេចព្រះអរហត្តផល។ ព្រះរាជបុត្រីដែលធ្លាប់ជាកូនស្រីរបស់ស្រីបម្រើច្បង លុះចម្រើនវ័យហើយ បានឋិតនៅក្នុងឋានៈជាព្រះអគ្គមហេសីរបស់ព្រះបាទសុទ្ធោទនមហារាជ ចំណែកឯព្រះរាជបុត្រីដទៃទៀត ក៏បានទៅកាន់ផ្ទះរបស់ព្រះរាជកុមារទាំងឡាយនោះៗឯង។ ព្រះរាជកុមារ ៥០០ អង្គ ដែលជាព្រះស្វាមីរបស់ព្រះរាជបុត្រីទាំងនោះ ក្នុងកាលដែលកើតជម្លោះដណ្តើមទឹក (ជម្លោះរឿងខ្នើយក្បាលទឹក) បានស្តាប់ព្រះធម្មទេសនារបស់ព្រះសាស្តាហើយ ក៏បានបួស។ ព្រះរាជបុត្រីទាំងឡាយបានផ្ញើសារទៅ ដើម្បីឱ្យព្រះរាជកុមារទាំងនោះអផ្សុក (ធុញទ្រាន់ក្នុងផ្នួស)។ កាលបើព្រះរាជកុមារទាំងនោះអផ្សុកហើយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់នាំទៅកាន់ស្រះកុណាលៈ ញ៉ាំងព្រះរាជកុមារទាំងនោះឱ្យឋិតនៅក្នុងសោតាបត្តិផលហើយ ក្នុងថ្ងៃសម្តែងមហាសមយសូត្រ ក៏បានញ៉ាំងព្រះរាជកុមារទាំងនោះឱ្យឋិតនៅក្នុងព្រះអរហត្តផល។ សូម្បីតែព្រះរាជបុត្រីទាំង ៥០០ អង្គនោះ ក៏បានចេញបួសក្នុងសំណាក់របស់ព្រះនាងមហាបជាបតីគោតមីដែរ។ ព្រះអាយស្មាញន្ទកៈនេះឯង ភិក្ខុនីទាំងឡាយមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ គប្បីពន្យល់រឿងរ៉ាវនេះយ៉ាងនេះឯង។

---

ရာဇကာရာမောတိ ပသေနဒိနာ ကာရိတော နဂရဿ ဒက္ခိဏဒိသာဘာဂေ ထူပါရာမသဒိသေ ဌာနေ ဝိဟာရော.

ពាក្យថា «រាជការាម» គឺវិហារដែលព្រះបាទបសេនទិទ្រង់ឱ្យកសាងឡើង ក្នុងទិសខាងត្បូងនៃទីក្រុង ក្នុងទីកន្លែងដែលស្រដៀងនឹងធូបារាមវិហារ។

---

၃၉၉. သမ္မပ္ပညာယ သုဒိဋ္ဌန္တိ ဟေတုနာ ကာရဏေန ဝိပဿနာပညာယ ယာထာဝသရသတော ဒိဋ္ဌံ.

៣៩៩. ពាក្យថា «សម្មប្បញ្ញាយ សុទិដ្ឋំ» សេចក្តីថា ឃើញច្បាស់ហើយតាមសភាវៈពិត ដោយវិបស្សនាបញ្ញា ដោយហេតុនិងការណ៍ដ៏សមគួរ (ឃើញនូវត្រៃលក្ខណ៍)។

---

၄၀၁. တဇ္ဇံ တဇ္ဇန္တိ တံသဘာဝံ တံသဘာဝံ, အတ္ထတော ပန တံ တံ ပစ္စယံ ပဋိစ္စ တာ တာ ဝေဒနာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

៤០១. ពាក្យថា «តជ្ជំ តជ្ជំ» សេចក្តីថា នូវសភាវៈនោះៗ (ដែលជាហេតុនៃវេទនានោះៗ) តែបើនិយាយដោយអត្ថវិញ មានន័យថា វេទនានោះៗ កើតឡើងព្រោះអាស្រ័យនូវបច្ច័យនោះៗ ព្រះអង្គមានព្រះតម្រាស់យ៉ាងនេះ។

---

၄၀၂. ပဂေဝဿ ဆာယာတိ မူလာဒီနိ နိဿာယ နိဗ္ဗတ္တာ ဆာယာ ပဌမတရံယေဝ အနိစ္စာ.

៤០២. ពាក្យថា «បគេវស្ស ឆាយា» សេចក្តីថា ស្រមោលដែលកើតឡើងដោយអាស្រ័យឫសឈើជាដើម គឺមិនទៀងតាំងតែពីដំបូងមកម៉្លេះ (គប្បីដឹងយ៉ាងនេះ)។

---

၄၁၃. အနုပဟစ္စာတိ အနုပဟနိတွာ. တတ္ထ မံသံ ပိဏ္ဍံ ပိဏ္ဍံ ကတွာ စမ္မံ အလ္လိယာပေန္တော မံသကာယံ ဥပဟနတိ နာမ. စမ္မံ ဗဒ္ဓံ ဗဒ္ဓံ ကတွာ မံသေ အလ္လိယာပေန္တော မံသကာယံ ဥပဟနတိ နာမ. ဧဝံ အကတွာ. ဝိလိမံသံ နှာရုဗန္ဓနန္တိ သဗ္ဗစမ္မေ လဂ္ဂဝိလီပနမံသမေဝ. အန္တရာကိလေသသံယောဇနဗန္ဓနန္တိ သဗ္ဗံ အန္တရကိလေသမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ.

៤១៣. ពាក្យថា «អនុបហច្ច» សេចក្តីថា មិនបំផ្លាញ។ ក្នុងការវះសាច់នោះ កូនជាងសត្តឃាតដែលធ្វើសាច់ឱ្យជាដុំៗ ហើយឱ្យជាប់នឹងស្បែក ឈ្មោះថាបំផ្លាញកាយសាច់។ កូនជាងសត្តឃាតដែលធ្វើស្បែកឱ្យជាចំណែកៗ ហើយឱ្យជាប់នឹងសាច់ ឈ្មោះថាបំផ្លាញកាយសាច់។ ការមិនធ្វើការបំផ្លាញសាច់និងស្បែកយ៉ាងនេះ (ឈ្មោះថា អនុបហច្ច)។ ពាក្យថា «វិលិមំសំ ន្ហារុពន្ធនំ» សំដៅយកសាច់ដែលជាប់ស្អិតនឹងស្បែកទាំងអស់នោះឯង។ ពាក្យថា «អន្តរាកិលេសសំយោជនពន្ធនំ» ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងសំដៅយកកិលេសខាងក្នុងទាំងអស់នោះឯង។

---

၄၁၄. သတ္တ ခေါ ပနိမေတိ ကသ္မာ အာဟာတိ? ယာ ဟိ ဧသာ ပညာ ကိလေသေ ဆိန္ဒတီတိ ဝုတ္တာ, သာ န ဧကိကာဝ အတ္တနော ဓမ္မတာယ ဆိန္ဒိတုံ သက္ကောတိ. ယထာ ပန ကုဌာရီ န အတ္တနော ဓမ္မတာယ ဆေဇ္ဇံ ဆိန္ဒတိ, ပုရိသဿ တဇ္ဇံ ဝါယာမံ ပဋိစ္စေဝ ဆိန္ဒတိ, ဧဝံ န ဝိနာ ဆဟိ ဗောဇ္ဈင်္ဂေဟိ ပညာ ကိလေသေ ဆိန္ဒိတုံ သက္ကောတိ. တသ္မာ ဧဝမာဟ. တေန ဟီတိ ယေန ကာရဏေန တယာ ဆ အဇ္ဈတ္တိကာနိ အာယတနာနိ, ဆ ဗာဟိရာနိ[Pg.243], ဆ ဝိညာဏကာယေ, ဒီပေါပမံ, ရုက္ခောပမံ, ဂါဝူပမဉ္စ ဒဿေတွာ သတ္တဟိ ဗောဇ္ဈင်္ဂေဟိ အာသဝက္ခယေန ဒေသနာ နိဋ္ဌပိတာ, တေန ကာရဏေန တွံ သွေပိ တာ ဘိက္ခုနိယော တေနေဝ ဩဝါဒေန ဩဝဒေယျာသီတိ.

៤១៤. សំណួរថា ហេតុអ្វីបានជាព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងថា «សត្ត ខោ បនិមេ» (ពោលគឺពោជ្ឈង្គទាំង ៧ នេះ)? ឆ្លើយថា ព្រោះថាបញ្ញា (មគ្គបញ្ញា) នេះណា ដែលព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងថា កាត់ផ្តាច់នូវកិលេសទាំងឡាយ បញ្ញានោះមិនមែនកើតឡើងតែឯកឯង ហើយអាចកាត់ផ្តាច់កិលេសដោយសភាវៈរបស់ខ្លួនបានឡើយ។ ឧបមាដូចជាពូថៅ មិនអាចកាប់ឈើដែលត្រូវកាប់ដោយសភាវៈរបស់ខ្លួនបានឡើយ លុះត្រាតែអាស្រ័យការព្យាយាមដ៏សមគួររបស់មនុស្ស ទើបអាចកាប់បាន យ៉ាងណាមិញ យ៉ាងនោះដែរ បើគ្មានពោជ្ឈង្គទាំង ៦ ទេ (វៀរលែងតែធម្មវិចយសម្ពោជ្ឈង្គ) បញ្ញាក៏មិនអាចកាត់ផ្តាច់កិលេសទាំងឡាយបានឡើយ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះអង្គទើបទ្រង់សម្តែងយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា «តេន ហិ» សេចក្តីថា ព្រោះហេតុណា ដែលអ្នក (ព្រះនន្ទកត្ថេរ) បានសម្តែងនូវអាយតនៈខាងក្នុង ៦, អាយតនៈខាងក្រៅ ៦, វិញ្ញាណកាយ ៦ ព្រមទាំងបង្ហាញនូវឧបមាដោយប្រទីប, ឧបមាដោយដើមឈើ និងឧបមាដោយមេគោ ហើយបានបញ្ចប់ទេសនាដោយការអស់ទៅនៃអាសវៈ ព្រោះអាស្រ័យពោជ្ឈង្គទាំង ៧ ព្រោះហេតុនោះ សូមអ្នកទូន្មានភិក្ខុនីទាំងឡាយនោះ សូម្បីក្នុងថ្ងៃស្អែក ដោយឱវាទនោះឯង។

---

၄၁၅. သာ သောတာပန္နာတိ ယာ သာ ဂုဏေဟိ သဗ္ဗပစ္ဆိမိကာ, သာ သောတာပန္နာ. သေသာ ပန သကဒါဂါမိအနာဂါမိနိယော စ ခီဏာသဝါ စ. ယဒိ ဧဝံ ကထံ ပရိပုဏ္ဏသင်္ကပ္ပာတိ. အဇ္ဈာသယပါရိပူရိယာ. ယဿာ ဟိ ဘိက္ခုနိယာ ဧဝမဟောသိ – ‘‘ကဒါ နု ခေါ အဟံ အယျဿ နန္ဒကဿ ဓမ္မဒေသနံ သုဏန္တီ တသ္မိံယေဝ အာသနေ သောတာပတ္တိဖလံ သစ္ဆိကရေယျ’’န္တိ, သာ သောတာပတ္တိဖလံ သစ္ဆာကာသိ. ယဿာ အဟောသိ ‘‘သကဒါဂါမိဖလံ အနာဂါမိဖလံ အရဟတ္တ’’န္တိ, သာ အရဟတ္တံ သစ္ဆာကာသိ. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘အတ္တမနာ စေဝ ပရိပုဏ္ဏသင်္ကပ္ပာ စာ’’တိ.

៤១៥. ពាក្យថា «សា សោតាបន្នា» សេចក្តីថា ភិក្ខុនីណាដែលទាបជាងគេបំផុតដោយគុណធម៌ ភិក្ខុនីនោះជាព្រះសោតាបន្នៈ។ ចំណែកឯភិក្ខុនីដែលនៅសល់ក្រៅពីនោះ ខ្លះជាព្រះសកទាកាមី ខ្លះជាព្រះអនាគាមី និងខ្លះជាព្រះខីណាស្រព។ សំណួរថា ប្រសិនបើដូច្នោះមែន ហេតុអ្វីបានជាឈ្មោះថា មានសេចក្តីត្រិះរិះពេញបរិបូណ៌? ឆ្លើយថា ព្រោះតែការពេញបរិបូណ៌នៃបំណងប្រាថ្នា (អធ្យាស្រ័យ) របស់ខ្លួន។ ព្រោះថា ភិក្ខុនីណាមានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា «តើកាលណាទៅហ្ន៎ ទើបអាត្មាអញបានស្តាប់ព្រះធម្មទេសនារបស់ព្រះអយ្យៈនន្ទកៈ ហើយបានធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់នូវសោតាបត្តិផលលើអាសនៈនោះឯង?» ភិក្ខុនីនោះក៏បានធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់នូវសោតាបត្តិផល។ ភិក្ខុនីណាមានសេចក្តីត្រិះរិះថា «សកទាកាមិផល អនាគាមិផល ព្រះអរហត្តផល» ភិក្ខុនីនោះក៏បានធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់នូវព្រះអរហត្តផល។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបទ្រង់សម្តែងថា «មានចិត្តត្រេកអរផង មានសេចក្តីត្រិះរិះពេញបរិបូណ៌ផង»។

---

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

ក្នុងអដ្ឋកថាមជ្ឈិមនិកាយ ឈ្មោះបបញ្ចសូទនី

---

နန္ဒကောဝါဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការពន្យល់សេចក្តីនៃនន្ទកោវាទសូត្រ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

---

၅. ရာဟုလောဝါဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៥. ការពន្យល់សេចក្តីនៃរាហុលោវាទសូត្រ

---

၄၁၆. ဧဝံ မေ သုတန္တိ ရာဟုလောဝါဒသုတ္တံ. တတ္ထ ဝိမုတ္တိပရိပါစနီယာတိ ဝိမုတ္တိံ ပရိပါစေန္တီတိ ဝိမုတ္တိပရိပါစနီယာ. ဓမ္မာတိ ပန္နရသ ဓမ္မာ. တေ သဒ္ဓိန္ဒြိယာဒီနံ ဝိသုဒ္ဓိကာရဏဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဝုတ္တဉှေတံ –

៤១៦. ព្រះសូត្រដែលផ្តើមដោយពាក្យថា «ឯវម្មេសុតំ» នេះ គឺរាហុលោវាទសូត្រ។ ក្នុងរាហុលោវាទសូត្រនោះ ពាក្យថា «វិមុត្តិបរិបាចនីយា» សេចក្តីថា ធម៌ទាំងឡាយដែលញ៉ាំងព្រះអរហត្តផលឱ្យចាស់ក្លា ឈ្មោះថា វិមុត្តិបរិបាចនីយៈ។ ពាក្យថា «ធម្មា» គឺធម៌ ១៥ ប្រការ។ ធម៌ទាំងនោះ គប្បីដឹងដោយអំណាចនៃហេតុជាគ្រឿងស្អាតនៃសទ្ធិន្ទ្រិយជាដើម។ ព្រោះថា ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងទុកយ៉ាងនេះថា៖

---

‘‘အဿဒ္ဓေ ပုဂ္ဂလေ ပရိဝဇ္ဇယတော, သဒ္ဓေ ပုဂ္ဂလေ သေဝတော ဘဇတော ပယိရုပါသတော ပသာဒနီယေ သုတ္တန္တေ ပစ္စဝေက္ခတော ဣမေဟိ တီဟာကာရေဟိ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ဝိသုဇ္ဈတိ. ကုသီတေ ပုဂ္ဂလေ ပရိဝဇ္ဇယတော အာရဒ္ဓဝီရိယေ ပုဂ္ဂလေ သေဝတော ဘဇတော ပယိရုပါသတော သမ္မပ္ပဓာနေ ပစ္စဝေက္ခတော ဣမေဟိ တီဟာကာရေဟိ ဝီရိယိန္ဒြိယံ ဝိသုဇ္ဈတိ. မုဋ္ဌဿတီ ပုဂ္ဂလေ ပရိဝဇ္ဇယတော ဥပဋ္ဌိတဿတီ ပုဂ္ဂလေ သေဝတော ဘဇတော ပယိရုပါသတော သတိပဋ္ဌာနေ ပစ္စဝေက္ခတော ဣမေဟိ တီဟာကာရေဟိ သတိန္ဒြိယံ ဝိသုဇ္ဈတိ[Pg.244]. အသမာဟိတေ ပုဂ္ဂလေ ပရိဝဇ္ဇယတော သမာဟိတေ ပုဂ္ဂလေ သေဝတော ဘဇတော ပယိရုပါသတော ဈာနဝိမောက္ခေ ပစ္စဝေက္ခတော ဣမေဟိ တီဟာကာရေဟိ သမာဓိန္ဒြိယံ ဝိသုဇ္ဈတိ. ဒုပ္ပညေ ပုဂ္ဂလေ ပရိဝဇ္ဇယတော ပညဝန္တေ ပုဂ္ဂလေ သေဝတော ဘဇတော ပယိရုပါသတော ဂမ္ဘီရဉာဏစရိယံ ပစ္စဝေက္ခတော ဣမေဟိ တီဟာကာရေဟိ ပညိန္ဒြိယံ ဝိသုဇ္ဈတိ. ဣတိ ဣမေ ပဉ္စ ပုဂ္ဂလေ ပရိဝဇ္ဇယတော ပဉ္စ ပုဂ္ဂလေ သေဝတော ဘဇတော ပယိရုပါသတော ပဉ္စ သုတ္တန္တက္ခန္ဓေ ပစ္စဝေက္ခတော ဣမေဟိ ပန္နရသဟိ အာကာရေဟိ ဣမာနိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ဝိသုဇ္ဈန္တီ’’တိ (ပဋိ. မ. ၁.၁၈၅).

«សទ្ធិន្ទ្រិយរមែងស្អាតបរិសុទ្ធ ដោយអាការៈ ៣ យ៉ាងនេះគឺ ព្រោះការវៀរចាកបុគ្គលដែលគ្មានសទ្ធា ១ ព្រោះការសេពគប់ ចូលទៅជិត និងចូលទៅអង្គុយជិតបុគ្គលដែលមានសទ្ធា ១ ព្រោះការពិចារណានូវព្រះសូត្រដែលជាទីនាំមកនូវសេចក្តីជ្រះថ្លា ១។ វីរិយិន្ទ្រិយរមែងស្អាតបរិសុទ្ធ ដោយអាការៈ ៣ យ៉ាងនេះគឺ ព្រោះការវៀរចាកបុគ្គលដែលខ្ជិលច្រអូស ១ ព្រោះការសេពគប់ ចូលទៅជិត និងចូលទៅអង្គុយជិតបុគ្គលដែលមានការព្យាយាមប្រារព្ធហើយ ១ ព្រោះការពិចារណានូវសម្មប្បធានធម៌ទាំងឡាយ ១។ សតិន្ទ្រិយរមែងស្អាតបរិសុទ្ធ ដោយអាការៈ ៣ យ៉ាងនេះគឺ ព្រោះការវៀរចាកបុគ្គលដែលមានស្មារតីភ្លេចភ្លាំង ១ ព្រោះការសេពគប់ ចូលទៅជិត និងចូលទៅអង្គុយជិតបុគ្គលដែលមានស្មារតីខ្ជាប់ខ្ជួន ១ ព្រោះការពិចារណានូវសតិបដ្ឋានធម៌ទាំងឡាយ ១។ សមាធិន្ទ្រិយរមែងស្អាតបរិសុទ្ធ ដោយអាការៈ ៣ យ៉ាងនេះគឺ ព្រោះការវៀរចាកបុគ្គលដែលមានចិត្តមិនតាំងមាំ ១ ព្រោះការសេពគប់ ចូលទៅជិត និងចូលទៅអង្គុយជិតបុគ្គលដែលមានចិត្តតាំងមាំ ១ ព្រោះការពិចារណានូវឈាននិងវិមោក្ខទាំងឡាយ ១។ បញ្ញិន្ទ្រិយរមែងស្អាតបរិសុទ្ធ ដោយអាការៈ ៣ យ៉ាងនេះគឺ ព្រោះការវៀរចាកបុគ្គលដែលឥតប្រាជ្ញា ១ ព្រោះការសេពគប់ ចូលទៅជិត និងចូលទៅអង្គុយជិតបុគ្គលដែលមានប្រាជ្ញា ១ ព្រោះការពិចារណានូវធម៌ដែលជាទីត្រាច់ទៅនៃញាណដ៏ជ្រាលជ្រៅ ១។ យ៉ាងនេះ ព្រោះការវៀរចាកបុគ្គល ៥ ពួក ព្រោះការសេពគប់ ចូលទៅជិត និងចូលទៅអង្គុយជិតបុគ្គល ៥ ពួក និងព្រោះការពិចារណានូវសូត្រទាំង ៥ គំនរ ឥន្ទ្រិយទាំង ៥ នេះ រមែងស្អាតបរិសុទ្ធ ដោយអាការៈ ១៥ យ៉ាងនេះ» (បដិសម្ភិទាមគ្គ ១.១៨៥)។

---

အပရေပိ ပန္နရသ ဓမ္မာ ဝိမုတ္တိပရိပါစနီယာ – သဒ္ဓါဒီနိ ပဉ္စိမာနိ ဣန္ဒြိယာနိ, အနိစ္စသညာ, အနိစ္စေ ဒုက္ခသညာ, ဒုက္ခေ အနတ္တသညာ, ပဟာနသညာ, ဝိရာဂသညာတိ, ဣမာ ပဉ္စ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယာ သညာ, မေဃိယတ္ထေရဿ ကထိတာ ကလျာဏမိတ္တတာဒယော ပဉ္စဓမ္မာတိ. ကာယ ပန ဝေလာယ ဘဂဝတော ဧတဒဟောသီတိ. ပစ္စူသသမယေ လောကံ ဝေါလောကေန္တဿ.

ម្យ៉ាងទៀត ធម៌ ១៥ ប្រការដទៃទៀត ដែលញ៉ាំងព្រះអរហត្តផលឱ្យចាស់ក្លា គឺ៖ ឥន្ទ្រិយទាំង ៥ នេះ មានសទ្ធិន្ទ្រិយជាដើម ១, សញ្ញាទាំង ៥ នេះ ដែលជាចំណែកនៃសេចក្តីធ្លុះធ្លាយ (វិបស្សនា) គឺ អនិច្ចសញ្ញា ១ ទុក្ខសញ្ញាក្នុងធម៌ដែលមិនទៀង ១ អនត្តសញ្ញាក្នុងធម៌ដែលជាទុក្ខ ១ បហានសញ្ញា ១ វិរាគសញ្ញា ១, និងធម៌ ៥ ប្រការ មានកល្យាណមិត្តភាពជាដើម ដែលទ្រង់សម្តែងដល់ព្រះមេឃិយត្ថេរ ១។ សំណួរថា ចុះព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់មានព្រះតម្រិះនេះក្នុងកាលវេលាណា? ឆ្លើយថា ក្នុងវេលាជិតភ្លឺ កាលដែលទ្រង់កំពុងសម្លឹងមើលសត្វលោក។

---

၄၁၉. အနေကာနံ ဒေဝတာသဟဿာနန္တိ အာယသ္မတာ ရာဟုလေန ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ပါဒမူလေ ပါလိတနာဂရာဇကာလေ ပတ္ထနံ ပဋ္ဌပေန္တေန သဒ္ဓိံ ပတ္ထနံ ပဋ္ဌပိတဒေဝတာယေဝ. တာသု ပန ကာစိ ဘူမဋ္ဌကာ ဒေဝတာ, ကာစိ အန္တလိက္ခကာ, ကာစိ စာတုမဟာရာဇိကာ, ကာစိ ဒေဝလောကေ, ကာစိ ဗြဟ္မလောကေ နိဗ္ဗတ္တာ. ဣမသ္မိံ ပန ဒိဝသေ သဗ္ဗာ ဧကဋ္ဌာနေ အန္ဓဝနသ္မိံယေဝ သန္နိပတိတာ. ဓမ္မစက္ခုန္တိ ဥပါလိဩဝါဒ- (မ. နိ. ၂.၆၉) ဒီဃနခသုတ္တေသု (မ. နိ. ၂.၂၀၆) ပဌမမဂ္ဂေါ ဓမ္မစက္ခုန္တိ ဝုတ္တော, ဗြဟ္မာယုသုတ္တေ (မ. နိ. ၂.၃၉၅) တီဏိ ဖလာနိ, ဣမသ္မိံ သုတ္တေ စတ္တာရော မဂ္ဂါ, စတ္တာရိ စ ဖလာနိ ဓမ္မစက္ခုန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. တတ္ထ ဟိ ကာစိ ဒေဝတာ သောတာပန္နာ အဟေသုံ, ကာစိ သကဒါဂါမီ, အနာဂါမီ, ခီဏာသဝါ. တာသဉ္စ ပန ဒေဝတာနံ ဧတ္တကာတိ ဂဏနဝသေန ပရိစ္ဆေဒေါ နတ္ထိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

៤១៩. ពាក្យថា «អនេកានំ ទេវតាសហស្សានំ» សេចក្តីថា ទេវតាជាច្រើនពាន់អង្គនោះ គឺទេវតាទាំងឡាយដែលបានតាំងសេចក្តីប្រាថ្នារួមជាមួយព្រះរាហុលត្ថេរដ៏មានអាយុ ក្នុងកាលដែលលោកជាស្តេចនាគឈ្មោះបាលិតៈ នៅទៀបព្រះបាទនៃព្រះបទុមុត្តរៈដ៏មានព្រះភាគ។ ក្នុងចំណោមទេវតាទាំងនោះ ខ្លះជាភុម្មទេវតា ខ្លះជាអាកាសទេវតា ខ្លះជាទេវតាក្នុងឋានចតុមហារាជិកា ខ្លះកើតក្នុងទេវលោក ខ្លះកើតក្នុងព្រហ្មលោក។ ប៉ុន្តែក្នុងថ្ងៃនេះ ទេវតាទាំងអស់បានមកប្រជុំគ្នាក្នុងកន្លែងតែមួយ គឺក្នុងព្រៃអន្ធវននោះឯង។ ពាក្យថា «ធម្មចក្ខុ» ក្នុងឧបាលិឱវាទសូត្រ និងទីឃនខសូត្រ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងហៅបឋមមគ្គ (សោតាបត្តិមគ្គ) ថា ធម្មចក្ខុ ក្នុងព្រហ្មាយុសូត្រ គប្បីដឹងថាផលថ្នាក់ទាបទាំង ៣ ជាធម្មចក្ខុ ចំណែកក្នុងព្រះសូត្រនេះ គប្បីដឹងថាមគ្គទាំង ៤ និងផលទាំង ៤ ជាធម្មចក្ខុ។ ព្រោះថាក្នុងចំណោមទេវតាទាំងនោះ ខ្លះបានជាព្រះសោតាបន្នៈ ខ្លះជាព្រះសកទាកាមី ខ្លះជាព្រះអនាគាមី ខ្លះជាព្រះខីណាស្រព។ ហើយការកំណត់រាប់ចំនួនទេវតាទាំងនោះថាមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ គឺមិនមានឡើយ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្រៅពីនេះ ងាយយល់ណាស់ក្នុងគ្រប់ទីកន្លែង។

---

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

ក្នុងអដ្ឋកថាមជ្ឈិមនិកាយ ឈ្មោះបបញ្ចសូទនី

---

ရာဟုလောဝါဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការពន្យល់សេចក្តីនៃរាហុលោវាទសូត្រ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

---

၆. ဆဆက္ကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៦. ការពន្យល់សេចក្តីនៃឆឆក្កសូត្រ

---

၄၂၀. ဧဝံ [Pg.245] မေ သုတန္တိ ဆဆက္ကသုတ္တံ. တတ္ထ အာဒိကလျာဏန္တိအာဒိမှိ ကလျာဏံ ဘဒ္ဒကံ နိဒ္ဒေါသံ ကတွာ ဒေသေဿာမိ. မဇ္ဈပရိယောသာနေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဣတိ ဘဂဝါ အရိယဝံသံ နဝဟိ, မဟာသတိပဋ္ဌာနံ သတ္တဟိ, မဟာအဿပုရံ သတ္တဟိယေဝ ပဒေဟိ ထောမေသိ. ဣဒံ ပန သုတ္တံ နဝဟိ ပဒေဟိ ထောမေသိ.

៤២០. ព្រះសូត្រដែលផ្តើមដោយពាក្យថា «ឯវម្មេសុតំ» នេះ គឺឆឆក្កសូត្រ។ ក្នុងឆឆក្កសូត្រនោះ ពាក្យថា «អាទិកល្យាណំ» សេចក្តីថា តថាគតនឹងសម្តែងឱ្យមានសេចក្តីល្អ គ្មានទោស តាំងតែពីដំបូង។ សូម្បីក្នុងពាក្យថា មជ្ឈេកល្យាណ និងបរិយោសានកល្យាណ ក៏មានន័យយ៉ាងនេះដែរ។ យ៉ាងនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សរសើរអរិយវង្សធម៌ ដោយបទ ៩ ទ្រង់សរសើមហាសតិបដ្ឋានសូត្រ ដោយបទ ៧ ទ្រង់សរសើមហាអស្សបុរសូត្រ ដោយបទ ៧ ដូចគ្នា។ ចំណែកឯព្រះសូត្រនេះ ព្រះអង្គទ្រង់សរសើរដោយបទ ៩។

---

ဝေဒိတဗ္ဗာနီတိ သဟဝိပဿနေန မဂ္ဂေန ဇာနိတဗ္ဗာနိ. မနာယတနေန တေဘူမကစိတ္တမေဝ ကထိတံ, ဓမ္မာယတနေန ဗဟိဒ္ဓါ တေဘူမကဓမ္မာ စ, မနောဝိညာဏေန ဌပေတွာ ဒွေ ပဉ္စဝိညာဏာနိ သေသံ ဗာဝီသတိဝိဓံ လောကိယဝိပါကစိတ္တံ. ဖဿဝေဒနာ ယထာဝုတ္တဝိပါကဝိညာဏသမ္ပယုတ္တာဝ. တဏှာတိ ဝိပါကဝေဒနာပစ္စယာ ဇဝနက္ခဏေ ဥပ္ပန္နတဏှာ.

ពាក្យថា «វេទិតព្វានិ» សេចក្តីថា គប្បីដឹងដោយវិបស្សនាញាណ និងមគ្គ។ ដោយការកាន់យកមនាយតនៈ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងតែត្រៃភូមិកចិត្តប៉ុណ្ណោះ ដោយការកាន់យកធម្មាយតនៈ ទ្រង់សម្តែងនូវត្រៃភូមិកធម៌ខាងក្រៅផង ដោយការកាន់យកមនោវិញ្ញាណ វៀរលែងតែទ្វេបញ្ចវិញ្ញាណ ១០ ចេញ សំដៅយកលោកិយវិបាកចិត្ត ២២ ប្រការដែលនៅសល់។ ផស្សៈនិងវេទនា គឺសម្បយុត្តដោយវិបាកវិញ្ញាណ ២២ ប្រការ ដូចដែលបានពោលមកហើយនោះឯង។ ពាក្យថា «តណ្ហា» គឺតណ្ហាដែលកើតឡើងក្នុងខណៈជវនៈ ព្រោះអាស្រ័យវិបាកវេទនាជាបច្ច័យ។

---

၄၂၂. စက္ခု အတ္တာတိ ပါဋိယေက္ကော အနုသန္ဓိ. ဟေဋ္ဌာ ကထိတာနဉှိ ဒွိန္နံ သစ္စာနံ အနတ္တဘာဝဒဿနတ္ထံ အယံ ဒေသနာ အာရဒ္ဓါ. တတ္ထ န ဥပပဇ္ဇတီတိ န ယုဇ္ဇတိ. ဝေတီတိ ဝိဂစ္ဆတိ နိရုဇ္ဈတိ.

៤២២. ពាក្យថា «ចក្ខុ អត្តា» នេះ ជាអនុសន្ធិផ្សេងគ្នា។ ព្រោះថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ប្រារព្ធទេសនានេះ ដើម្បីបង្ហាញនូវសភាវៈមិនមែនខ្លួន (អនត្តា) នៃសច្ចៈទាំងពីរ (ទុក្ខសច្ចៈ និងសមុទយសច្ចៈ) ដែលបានសម្តែងខាងក្រោម។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា «ន ឧបបជ្ជតិ» សេចក្តីថា មិនសមគួរ។ ពាក្យថា «វេតិ» សេចក្តីថា ប្រាសចាក ឬរលត់ទៅ។

---

၄၂၄. အယံ ခေါ ပန, ဘိက္ခဝေတိ အယမ္ပိ ပါဋိယေက္ကော အနုသန္ဓိ. အယဉှိ ဒေသနာ တိဏ္ဏံ ဂါဟာနံ ဝသေန ဝဋ္ဋံ ဒဿေတုံ အာရဒ္ဓါ. ဒုက္ခံ သမုဒယောတိ ဒွိန္နံ သစ္စာနံ ဝသေန ဝဋ္ဋံ ဒဿေတုန္တိပိ ဝဒန္တိယေဝ. ဧတံ မမာတိအာဒီသု တဏှာမာနဒိဋ္ဌိဂါဟာဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သမနုပဿတီတိ ဂါဟတ္တယဝသေန ပဿတိ.

៤២៤. ពាក្យថា «អយំ ខោ បន, ភិក្ខវេ» នេះ ក៏ជាអនុសន្ធិផ្សេងគ្នាដែរ។ ព្រោះថា ទេសនានេះ ព្រះអង្គទ្រង់ប្រារព្ធឡើងដើម្បីបង្ហាញនូវវដ្តៈ ដោយអំណាចនៃការប្រកាន់មាំទាំង ៣ (តណ្ហា មាណៈ ទិដ្ឋិ)។ ម្យ៉ាងទៀត លោកតែងពោលថា ទ្រង់ប្រារព្ធឡើងដើម្បីបង្ហាញនូវវដ្តៈ ដោយអំណាចនៃសច្ចៈទាំងពីរ គឺទុក្ខសច្ចៈ និងសមុទយសច្ចៈ យ៉ាងនេះក៏មាន។ ក្នុងពាក្យថា «ឯតំ មម» ជាដើម គប្បីដឹងថា សំដៅយកការប្រកាន់មាំដោយតណ្ហា មាណៈ និងទិដ្ឋិ នោះឯង។ ពាក្យថា «សមនុបស្សតិ» សេចក្តីថា ឃើញដោយអំណាចនៃការប្រកាន់មាំទាំង ៣ យ៉ាង។

---

ဧဝံ ဝဋ္ဋံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ တိဏ္ဏံ ဂါဟာနံ ပဋိပက္ခဝသေန, နိရောဓော မဂ္ဂေါတိ ဣမေသံ ဝါ ဒွိန္နံ သစ္စာနံ ဝသေန ဝိဝဋ္ဋံ ဒဿေတုံ အယံ ခေါ ပနာတိအာဒိမာဟ. နေတံ မမာတိအာဒီနိ တဏှာဒီနံ ပဋိသေဓဝစနာနိ. သမနုပဿတီတိ အနိစ္စံ ဒုက္ခမနတ္တာတိ ပဿတိ.

កាលដែលទ្រង់បង្ហាញនូវវដ្តសច្ចៈយ៉ាងនេះហើយ ក្នុងកាលឥឡូវនេះ ដើម្បីបង្ហាញនូវវិវដ្តសច្ចៈ ដោយអំណាចនៃធម៌ជាបដិបក្ខនឹងការប្រកាន់មាំទាំង ៣ ឬដោយអំណាចនៃសច្ចៈទាំងពីរ គឺនិរោធសច្ចៈ និងមគ្គសច្ចៈ ព្រះអង្គទើបទ្រង់សម្តែងពាក្យផ្តើមថា «អយំ ខោ បន» ជាដើម។ ពាក្យថា «នេតំ មម» ជាដើម គឺជាពាក្យបដិសេធនូវតណ្ហាជាដើម។ ពាក្យថា «សមនុបស្សតិ» សេចក្តីថា ឃើញថា មិនទៀង ជាទុក្ខ ជាអនត្តា។

---

၄၂၅. ဧဝံ ဝိဝဋ္ဋံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ တိဏ္ဏံ အနုသယာနံ ဝသေန ပုန ဝဋ္ဋံ ဒဿေတုံ စက္ခုဉ္စ, ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အဘိနန္ဒတီတိအာဒီနိ တဏှာဒိဋ္ဌိဝသေနေဝ ဝုတ္တာနိ. အနုသေတီတိ အပ္ပဟီနော ဟောတိ. ဒုက္ခဿာတိ ဝဋ္ဋဒုက္ခကိလေသဒုက္ခဿ.

៤២៥. កាលដែលទ្រង់បង្ហាញនូវវិវដ្តសច្ចៈយ៉ាងនេះហើយ ក្នុងកាលឥឡូវនេះ ដើម្បីបង្ហាញនូវវដ្តសច្ចៈជាថ្មីម្តងទៀត ដោយអំណាចនៃអនុស័យទាំង ៣ ព្រះអង្គទើបទ្រង់សម្តែងពាក្យផ្តើមថា «ចក្ខុញ្ច, ភិក្ខវេ» ជាដើម។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា «អភិនន្ទតិ» ជាដើម ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងដោយអំណាចនៃតណ្ហានិងទិដ្ឋិប៉ុណ្ណោះ។ ពាក្យថា «អនុសេតិ» សេចក្តីថា នៅមិនទាន់បានលះបង់នៅឡើយ។ ពាក្យថា «ទុក្ខស្ស» សំដៅយកវដ្តទុក្ខ និងកិលេសទុក្ខ។

---

၄၂၆. ဧဝံ [Pg.246] တိဏ္ဏံ အနုသယာနံ ဝသေန ဝဋ္ဋံ ကထေတွာ ဣဒါနိ တေသံ ပဋိက္ခေပဝသေန ဝိဝဋ္ဋံ ဒဿေန္တော ပုန စက္ခုဉ္စာတိအာဒိမာဟ. အဝိဇ္ဇံ ပဟာယာတိ ဝဋ္ဋမူလိကံ အဝိဇ္ဇံ ပဇဟိတွာ. ဝိဇ္ဇန္တိ အရဟတ္တမဂ္ဂဝိဇ္ဇံ ဥပ္ပာဒေတွာ.

៤២៦. កាលដែលទ្រង់សម្តែងនូវវដ្តសច្ចៈ ដោយអំណាចនៃអនុស័យទាំង ៣ យ៉ាងនេះហើយ ក្នុងកាលឥឡូវនេះ កាលទ្រង់បង្ហាញនូវវិវដ្តសច្ចៈ ដោយអំណាចនៃការលះបង់នូវអនុស័យទាំងនោះ ព្រះអង្គទើបទ្រង់សម្តែងពាក្យផ្តើមជាថ្មីថា «ចក្ខុញ្ច» ជាដើម។ ពាក្យថា «អវិជ្ជំ បហាយ» សេចក្តីថា លះបង់នូវអវិជ្ជាដែលជាឫសគល់នៃវដ្តៈ។ ពាក្យថា «វិជ្ជំ» សេចក្តីថា ញ៉ាំងវិជ្ជាដែលសម្បយុត្តដោយអរហត្តមគ្គឱ្យកើតឡើង។

---

၄၂၇. ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတီတိ ဧတ္တကေနေဝ ကထာမဂ္ဂေန ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋဝသေန ဒေသနံ မတ္ထကံ ပါပေတွာ ပုန တဒေဝ သမ္ပိဏ္ဍေတွာ ဒဿေန္တော ဧဝံ ပဿံ, ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ. သဋ္ဌိမတ္တာနံ ဘိက္ခူနန္တိ ဧတ္ထ အနစ္ဆရိယမေတံ, ယံ သယမေဝ တထာဂတေ ဒေသေန္တေ သဋ္ဌိ ဘိက္ခူ အရဟတ္တံ ပတ္တာ. ဣမဉှိ သုတ္တံ ဓမ္မသေနာပတိမှိ ကထေန္တေပိ သဋ္ဌိ ဘိက္ခူ အရဟတ္တံ ပတ္တာ, မဟာမောဂ္ဂလ္လာနေ ကထေန္တေပိ, အသီတိမဟာထေရေသု ကထေန္တေသုပိ ပတ္တာ ဧဝ. ဧတမ္ပိ အနစ္ဆရိယံ. မဟာဘိညပ္ပတ္တာ ဟိ တေ သာဝကာ.

៤២៧. ពាក្យថា «ឋានមេតំ វិជ្ជតិ» សេចក្តីថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគញ៉ាំងទេសនាឱ្យដល់នូវកំពូល ដោយអំណាចនៃវដ្តសច្ចៈនិងវិវដ្តសច្ចៈ ដោយលំដាប់នៃទេសនាមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះហើយ កាលទ្រង់បង្ហាញដោយការរួបរួមនូវសច្ចៈនោះឯងជាថ្មីម្តងទៀត ទើបទ្រង់សម្តែងពាក្យផ្តើមថា «ឯវំ បស្សំ, ភិក្ខវេ» ជាដើម។ ក្នុងពាក្យថា «សដ្ឋិមត្តានំ ភិក្ខូនំ» នេះ សេចក្តីថា នេះមិនមែនជាការគួរឱ្យអស្ចារ្យឡើយ ដែលភិក្ខុប្រមាណ ៦០ រូប បានសម្រេចព្រះអរហត្តផល ក្នុងកាលដែលព្រះតថាគតទ្រង់សម្តែងដោយព្រះអង្គឯង។ ព្រោះថា សូម្បីកាលដែលព្រះធម្មសេនាបតីសម្តែងនូវព្រះសូត្រនេះ ភិក្ខុ ៦០ រូប ក៏បានសម្រេចព្រះអរហត្តផលដែរ សូម្បីកាលដែលព្រះមហាមោគ្គល្លានសម្តែងក្តី សូម្បីកាលដែលព្រះមហាថេរទាំង ៨០ អង្គណាមួយសម្តែងក្តី ក៏បានសម្រេចដូចគ្នាដែរ។ សូម្បីការសម្រេចនោះ ក៏មិនមែនជាការគួរឱ្យអស្ចារ្យឡើយ ព្រោះថា ព្រះសាវកទាំងនោះ សុទ្ធតែជាអ្នកបានសម្រេចនូវមហាអភិញ្ញា។

---

အပရဘာဂေ ပန တမ္ဗပဏ္ဏိဒီပေ မာလေယျဒေဝတ္ထေရော နာမ ဟေဋ္ဌာ လောဟပါသာဒေ ဣဒံ သုတ္တံ ကထေသိ. တဒါပိ သဋ္ဌိ ဘိက္ခူ အရဟတ္တံ ပတ္တာ. ယထာ စ လောဟပါသာဒေ, ဧဝံ ထေရော မဟာမဏ္ဍပေပိ ဣဒံ သုတ္တံ ကထေသိ. မဟာဝိဟာရာ နိက္ခမိတွာ စေတိယပဗ္ဗတံ ဂတော, တတ္ထာပိ ကထေသိ. တတော သာကိယဝံသဝိဟာရေ, ကူဋာလိဝိဟာရေ, အန္တရသောဗ္ဘေ, မုတ္တင်္ဂဏေ, ဝါတကပဗ္ဗတေ, ပါစိနဃရကေ, ဒီဃဝါပိယံ, လောကန္ဒရေ, နောမဏ္ဍလတလေ ကထေသိ. တေသုပိ ဌာနေသု သဋ္ဌိ သဋ္ဌိ ဘိက္ခူ အရဟတ္တံ ပတ္တာ. တတော နိက္ခမိတွာ ပန ထေရော စိတ္တလပဗ္ဗတံ ဂတော. တဒါ စ စိတ္တလပဗ္ဗတဝိဟာရေ အတိရေကသဋ္ဌိဝဿော မဟာထေရော, ပေါက္ခရဏိယံ ကုရုဝကတိတ္ထံ နာမ ပဋိစ္ဆန္နဋ္ဌာနံ အတ္ထိ, တတ္ထ ထေရော နှာယိဿာမီတိ ဩတိဏ္ဏော. ဒေဝတ္ထေရော တဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ နှာပေမိ, ဘန္တေတိ အာဟ. ထေရော ပဋိသန္ထာရေနေဝ – ‘‘မာလေယျဒေဝေါ နာမ အတ္ထီတိ ဝဒန္တိ, သော အယံ ဘဝိဿတီ’’တိ ဉတွာ တွံ ဒေဝေါတိ အာဟ. အာမ, ဘန္တေတိ. သဋ္ဌိဝဿဒ္ဓါနံ မေ, အာဝုသော, ကောစိ သရီရံ ဟတ္ထေန ဖုသိတုံ နာမ န လဘိ, တွံ ပန နှာပေဟီတိ ဥတ္တရိတွာ တီရေ နိသီဒိ.

ម៉្យាងទៀត ក្នុងកាលជាចំណែកខាងក្រោយ ក្នុងកោះតម្ពបណ្ណិ មានព្រះថេរៈមួយអង្គព្រះនាម មាលេយ្យទេវៈ បានសម្តែងនូវសូត្រនេះ នៅខាងក្រោមលោហប្រាសាទ។ ក្នុងកាលនោះ សូម្បីភិក្ខុ ៦០ រូប ក៏បានដល់នូវព្រះអរហត្ត។ ព្រះថេរៈបានសម្តែងនូវសូត្រនេះ ក្នុងមហាមណ្ឌប ដូចជាសម្តែងក្នុងលោហប្រាសាទដែរ។ លុះចេញពីមហាវីហារ ទៅកាន់ចេតិយបព្វត ហើយបានសម្តែងក្នុងទីនោះដែរ។ បន្ទាប់ពីនោះ បានសម្តែងក្នុងសាកិយវង្សវិហារ, កូដាលិវិហារ, អន្តរសោព្ភៈ, មុត្តង្គណៈ, វាដកបព្វត, បាចិនឃរកៈ, ទីឃវាបិ, លោកន្តរៈ និងនោមណ្ឌលតលៈ។ សូម្បីក្នុងទីទាំងនោះ ភិក្ខុ ៦០ រូបៗ ក្នុងកន្លែងនីមួយៗ ក៏បានដល់នូវព្រះអរហត្ត។ លុះចេញពីទីនោះទៅ ព្រះថេរៈក៏បានទៅកាន់ចិត្តលបព្វត។ ក្នុងកាលនោះ មានព្រះមហាថេរៈមួយអង្គ មានវស្សាច្រើនជាង ៦០ គង់នៅក្នុងចិត្តលបព្វតវិហារ។ ក្នុងស្រះបោក្ខរណី មានកំពង់មួយឈ្មោះថា កុរុវកតិត្ថៈ ជាទីកំបាំងភ្នែក ព្រះមហាថេរៈនោះគិតថា "អាត្មាអញនឹងស្រង់ទឹក" ហើយក៏ចុះទៅក្នុងកំពង់នោះ។ ព្រះមាលេយ្យទេវត្ថេរៈ ចូលទៅជិតព្រះមហាថេរៈនោះ ហើយពោលថា "បពិត្រព្រះតេជព្រះគុណ ខ្ញុំព្រះករុណានឹងដុសក្អែលថ្វាយ"។ ព្រះមហាថេរៈធ្វើការបដិសណ្ឋារៈ ហើយដឹងថា "គេតែងនិយាយថា មានព្រះថេរៈមួយអង្គព្រះនាម មាលេយ្យទេវៈ ព្រះថេរៈអង្គនេះប្រាកដជាព្រះថេរៈនោះហើយ" ទើបសួរថា "លោកគឺមាលេយ្យទេវៈមែនទេ?"។ ព្រះមាលេយ្យទេវៈតបថា "ករុណា បពិត្រព្រះតេជព្រះគុណ"។ ព្រះមហាថេរៈពោលថា "ម្នាលអាវុសោ អស់រយៈពេល ៦០ វស្សាមកនេះ មិនដែលធ្លាប់មាននរណាម្នាក់បានប៉ះពាល់រាងកាយរបស់អាត្មាដោយដៃឡើយ ប៉ុន្តែសម្រាប់អ្នក ចូរស្រង់ទឹកចុះ" លុះពោលយ៉ាងនេះហើយ ក៏ឡើងពីទឹកមកគង់នៅលើច្រាំង។

---

ထေရော သဗ္ဗမ္ပိ ဟတ္ထပါဒါဒိပရိကမ္မံ ကတွာ မဟာထေရံ နှာပေသိ. တံ ဒိဝသဉ္စ ဓမ္မဿဝနဒိဝသော ဟောတိ. အထ မဟာထေရော – ‘‘ဒေဝ အမှာကံ ဓမ္မဒါနံ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ အာဟ. ထေရော သာဓု, ဘန္တေတိ သမ္ပဋိစ္ဆိ. အတ္ထင်္ဂတေ သူရိယေ [Pg.247] ဓမ္မဿဝနံ ဃောသေသုံ. အတိက္ကန္တသဋ္ဌိဝဿာဝ သဋ္ဌိ မဟာထေရာ ဓမ္မဿဝနတ္ထံ အဂမံသု. ဒေဝတ္ထေရော သရဘာဏာဝသာနေ ဣမံ သုတ္တံ အာရဘိ, သုတ္တန္တပရိယောသာနေ စ သဋ္ဌိ မဟာထေရာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု. တတော တိဿမဟာဝိဟာရံ ဂန္တွာ ကထေသိ, တသ္မိမ္ပိ သဋ္ဌိ ထေရာ. တတော နာဂမဟာဝိဟာရေ ကာဠကစ္ဆဂါမေ ကထေသိ, တသ္မိမ္ပိ သဋ္ဌိ ထေရာ. တတော ကလျာဏိံ ဂန္တွာ တတ္ထ စာတုဒ္ဒသေ ဟေဋ္ဌာပါသာဒေ ကထေသိ, တသ္မိမ္ပိ သဋ္ဌိ ထေရာ. ဥပေါသထဒိဝသေ ဥပရိပါသာဒေ ကထေသိ, တသ္မိမ္ပိ သဋ္ဌိ ထေရာတိ ဧဝံ ဒေဝတ္ထေရေယေဝ ဣဒံ သုတ္တံ ကထေန္တေ သဋ္ဌိဋ္ဌာနေသု သဋ္ဌိ သဋ္ဌိ ဇနာ အရဟတ္တံ ပတ္တာ.

ព្រះថេរៈបានធ្វើការដុសខាត់ដៃជើងជាដើមទាំងអស់ ហើយស្រង់ទឹកថ្វាយព្រះមហាថេរៈ។ ក៏ក្នុងថ្ងៃនោះ ជាថ្ងៃស្តាប់ធម៌។ គ្រានោះ ព្រះមហាថេរៈពោលថា "ម្នាលទេវៈ លោកគួរតែផ្តល់នូវធម្មទានដល់ពួកយើង"។ ព្រះថេរៈទទួលព្រមថា "បពិត្រព្រះតេជព្រះគុណ ល្អហើយ"។ លុះព្រះអាទិត្យអស្តង្គតទៅ គេក៏បានប្រកាសផ្សាយការស្តាប់ធម៌។ ព្រះមហាថេរៈ ៦០ រូប ដែលមានវស្សាហួសពី ៦០ វស្សា បាននិមន្តមកដើម្បីស្តាប់ធម៌។ ព្រះទេវត្ថេរៈ លុះចប់ការស្វាធ្យាយធម៌ដោយសម្លេងដ៏ពីរោះ ក៏បានផ្តើមសម្តែងនូវសូត្រនេះ ហើយក្នុងពេលបញ្ចប់សូត្រ ព្រះមហាថេរៈទាំង ៦០ រូប ក៏បានដល់នូវព្រះអរហត្ត។ បន្ទាប់ពីនោះ ព្រះថេរៈបានទៅកាន់តិស្សមហាវីហារ ហើយសម្តែងនូវសូត្រនេះ សូម្បីក្នុងវិហារនោះ ក៏មានព្រះថេរៈ ៦០ រូប បានដល់នូវព្រះអរហត្ត។ បន្ទាប់ពីនោះ បានសម្តែងក្នុងកាឡកច្ឆគ្រាម នាណគមហាវីហារ សូម្បីក្នុងទីនោះ ក៏មានព្រះថេរៈ ៦០ រូប បានដល់នូវព្រះអរហត្ត។ បន្ទាប់ពីនោះ បានទៅកាន់កល្យាណីទេស ហើយសម្តែងនៅខាងក្រោមប្រាសាទ ក្នុងថ្ងៃ ១៤ កើត សូម្បីក្នុងទីនោះ ក៏មានព្រះថេរៈ ៦០ រូប បានដល់នូវព្រះអរហត្ត nudge។ ក្នុងថ្ងៃឧបោសថ បានសម្តែងនៅលើប្រាសាទ សូម្បីក្នុងថ្ងៃនោះ ក៏មានព្រះថេរៈ ៦០ រូប បានដល់នូវព្រះអរហត្ត។ កាលដែលព្រះទេវត្ថេរៈសម្តែងនូវសូត្រនេះយ៉ាងនេះ ក្នុងទីទាំង ៦០ កន្លែង មានជន ៦០ នាក់ៗ ក្នុងកន្លែងនីមួយៗ បានដល់នូវព្រះអរហត្ត។

---

အမ္ဗိလကာဠကဝိဟာရေ ပန တိပိဋကစူဠနာဂတ္ထေရေ ဣမံ သုတ္တံ ကထေန္တေ မနုဿပရိသာ ဂါဝုတံ အဟောသိ, ဒေဝပရိသာ ယောဇနိကာ. သုတ္တပရိယောသာနေ သဟဿဘိက္ခူ အရဟတ္တံ ပတ္တာ, ဒေဝေသု ပန တတော တတော ဧကေကောဝ ပုထုဇ္ဇနော အဟောသီတိ.

ម៉្យាងទៀត កាលដែលព្រះត្រៃបិដកចូឡនាគត្ថេរ សម្តែងនូវសូត្រនេះ ក្នុងអម្ពិលកាឡកវិហារ បរិស័ទជាមនុស្សមានប្រវែងមួយគាវុត បរិស័ទជាទេវតាមានប្រវែងមួយយោជន៍។ ក្នុងពេលបញ្ចប់សូត្រ ភិក្ខុមួយពាន់រូបបានដល់នូវព្រះអរហត្ត ចំណែកឯក្នុងពួកទេវតា ក្នុងទីនោះៗ មានតែទេវតាម្នាក់ៗប៉ុណ្ណោះដែលនៅជាបុថុជ្ជន។

---

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

ក្នុងអដ្ឋកថា មជ្ឈិមនិកាយ ឈ្មោះ បបញ្ចសូទនី

---

ဆဆက္ကသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការពណ៌នានូវឆឆក្កសូត្រ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

---

၇. မဟာသဠာယတနိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៧. ការពណ៌នានូវមហាសឡាយតនិកសូត្រ

---

၄၂၈. ဧဝံ မေ သုတန္တိ မဟာသဠာယတနိကသုတ္တံ. တတ္ထ မဟာသဠာယတနိကန္တိ မဟန္တာနံ ဆန္နံ အာယတနာနံ ဇောတကံ ဓမ္မပရိယာယံ.

៤២៨. បទថា Evaṃ me sutaṃ ដូច្នេះជាដើម គឺមហាសឡាយតនិកសូត្រ។ ក្នុងសូត្រនោះ បទថា mahāsaḷāyatanikaṃ បានដល់ ធម៌ទេសនាដែលបង្ហាញច្បាស់នូវអាយតនៈ ៦ ដ៏ធំទូលាយ។

---

၄၂၉. အဇာနန္တိ သဟဝိပဿနေန မဂ္ဂေန အဇာနန္တော. ဥပစယံ ဂစ္ဆန္တီတိ ဝုဍ္ဎိံ ဂစ္ဆန္တိ, ဝသိဘာဝံ ဂစ္ဆန္တီတိ အတ္ထော. ကာယိကာတိ ပဉ္စဒွါရိကဒရထာ. စေတသိကာတိ မနောဒွါရိကဒရထာ. သန္တာပါဒီသုပိ ဧသေဝ နယော.

៤២៩. បទថា Ajānanti សេចក្តីថា មិនដឹងច្បាស់ដោយវិបស្សនាព្រមទាំងមគ្គ។ បទថា Upacayaṃ gacchanti សេចក្តីថា ដល់នូវសេចក្តីចម្រើន គឺដល់នូវភាពស្ទាត់ជំនាញ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ បទថា Kāyikā សេចក្តីថា សេចក្តីក្តៅក្រហាយកើតក្នុងទ្វារទាំង ៥។ បទថា Cetasikā សេចក្តីថា សេចក្តីក្តៅក្រហាយកើតក្នុងមនោទ្វារ។ សូម្បីក្នុងបទទាំងឡាយមានសន្តាបៈជាដើម ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

---

၄၃၀. ကာယသုခန္တိ ပဉ္စဒွါရိကသုခံ. စေတောသုခန္တိ မနောဒွါရိကသုခံ. ဧတ္ထ စ ပဉ္စဒွါရိကဇဝနေန သမာပဇ္ဇနံ ဝါ ဝုဋ္ဌာနံ ဝါ နတ္ထိ, ဥပ္ပန္နမတ္တကမေဝ ဟောတိ. မနောဒွါရိကေန သဗ္ဗံ ဟောတိ. အယဉ္စ မဂ္ဂဝုဋ္ဌာနဿ ပစ္စယဘူတာ ဗလဝဝိပဿနာ, သာပိ မနောဒွါရိကေနေဝ ဟောတိ.

៤៣០. បទថា Kāyasukhaṃ សេចក្តីថា សេចក្តីសុខកើតក្នុងបញ្ចទ្វារជវនៈ។ បទថា Cetosukhaṃ សេចក្តីថា សេចក្តីសុខកើតក្នុងមនោទ្វារជវនៈ។ ម៉្យាងទៀត ក្នុងបញ្ចទ្វារជវនៈនេះ ការចូលសមាបត្តិ ឬការចេញចាកសមាបត្តិ មិនមានឡើយ គ្រាន់តែជាការកើតឡើងប៉ុណ្ណោះ។ រីឯការចូលនិងការចេញទាំងអស់ តែងមានដោយមនោទ្វារជវនៈ។ ម្យ៉ាងទៀត វិបស្សនាដ៏មានកម្លាំង ដែលជាបច្ច័យដល់ការចេញចាកវដ្តៈទៅកាន់មគ្គនោះ សូម្បីវិបស្សនានោះ ក៏កើតឡើងដោយមនោទ្វារជវនៈតែម្យ៉ាងប៉ុណ្ណោះ។

---

၄၃၁. တထာဘူတဿာတိ [Pg.248] ကုသလစိတ္တသမ္ပယုတ္တစေတောသုခသမင်္ဂီဘူတဿ. ပုဗ္ဗေဝ ခေါ ပနဿာတိ အဿ ဘိက္ခုနော ဝါစာကမ္မန္တာဇီဝါ ပုဗ္ဗသုဒ္ဓိကာ နာမ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ပရိသုဒ္ဓါဝ ဟောန္တိ. ဒိဋ္ဌိသင်္ကပ္ပဝါယာမသတိသမာဓိသင်္ခါတာနိ ပန ပဉ္စင်္ဂါနိ သဗ္ဗတ္ထကကာရာပကင်္ဂါနိ နာမ. ဧဝံ လောကုတ္တရမဂ္ဂေါ အဋ္ဌင်္ဂိကော ဝါ သတ္တင်္ဂိကော ဝါ ဟောတိ.

៤៣១. បទថា Tathābhūtassa សេចក្តីថា ដល់ព្រះភិក្ខុអ្នកប្រកបដោយសេចក្តីសុខក្នុងចិត្ត ដែលសម្បយុត្តដោយកុសលចិត្ត។ បទថា Pubbeva kho panassa សេចក្តីថា វាចា កម្មន្តៈ និងអាជីវៈ របស់ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថាជាមគ្គង្គដ៏បរិសុទ្ធក្នុងចំណែកខាងដើម គឺបរិសុទ្ធតាំងពីដំបូងមកម៉្លេះ។ ចំណែកឯមគ្គង្គ ៥ គឺ សម្មាទិដ្ឋិ សម្មាសង្កប្បៈ សម្មាវាយាមៈ សម្មាសតិ និងសម្មាសមាធិ ឈ្មោះថា សព្វត្ថកការាបកង្គៈ។ យ៉ាងនេះ លោកុត្តរមគ្គ តែងមានអង្គ ៨ ឬមានអង្គ ៧។

---

ဝိတဏ္ဍဝါဒီ ပန ‘‘ယာ ယထာဘူတဿ ဒိဋ္ဌီ’’တိ ဣမမေဝ သုတ္တပဒေသံ ဂဟေတွာ ‘‘လောကုတ္တရမဂ္ဂေါ ပဉ္စင်္ဂိကော’’တိ ဝဒတိ. သော – ‘‘ဧဝမဿာယံ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆတီ’’တိ ဣမိနာ အနန္တရဝစနေနေဝ ပဋိသေဓိတဗ္ဗော. ဥတ္တရိ စ ဧဝံ သညာပေတဗ္ဗော – လောကုတ္တရမဂ္ဂေါ ပဉ္စင်္ဂိကော နာမ နတ္ထိ, ဣမာနိ ပန ပဉ္စ သဗ္ဗတ္ထကကာရာပကင်္ဂါနိ မဂ္ဂက္ခဏေ ဝိရတိဝသေန ပူရေန္တိ. ‘‘ယာ စတူဟိ ဝစီဒုစ္စရိတေဟိ အာရတိ ဝိရတီ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တဝိရတီသု ဟိ မိစ္ဆာဝါစံ ပဇဟတိ, သမ္မာဝါစံ ဘာဝေတိ, ဧဝံ သမ္မာဝါစံ ဘာဝေန္တဿ ဣမာနိ ပဉ္စင်္ဂိကာနိ န ဝိနာ, သဟေဝ ဝိရတိယာ ပူရေန္တိ. သမ္မာကမ္မန္တာဇီဝေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဣတိ ဝစီကမ္မာဒီနိ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ပရိသုဒ္ဓါနေဝ ဝဋ္ဋန္တိ. ဣမာနိ ပန ပဉ္စ သဗ္ဗတ္ထကကာရာပကင်္ဂါနိ ဝိရတိဝသေန ပရိပူရေန္တီတိ ပဉ္စင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ နာမ နတ္ထိ. သုဘဒ္ဒသုတ္တေပိ (ဒီ. နိ. ၂.၂၁၄) စေတံ ဝုတ္တံ – ‘‘ယသ္မိံ ခေါ, သုဘဒ္ဒ, ဓမ္မဝိနယေ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ’’တိ. အညေသု စ အနေကေသု သုတ္တသတေသု အဋ္ဌင်္ဂိကောဝ မဂ္ဂေါ အာဂတောတိ.

ចំណែកឯពួកវិតណ្ឌវាទី កាន់យកតែសេចក្តីនៃសូត្រត្រង់បទថា "yā yathābhūtassa diṭṭhi" នេះហើយ ពោលថា "លោកុត្តរមគ្គ មានអង្គ ៥"។ ពួកវិតណ្ឌវាទីនោះ គួរឃាត់ខាំងដោយពាក្យបន្ទាប់នេះឯងថា "evamassāyaṃ ariyo aṭṭhaṅgiko maggo bhāvanāpāripūriṃ gacchati"។ ម្យ៉ាងទៀត គួរឲ្យយល់ដឹងបន្ថែមទៀតថា លោកុត្តរមគ្គដែលមានអង្គ ៥ នោះមិនមានឡើយ ប៉ុន្តែអង្គទាំង ៥ នេះ ដែលជាសព្វត្ថកការាបកង្គៈ តែងបំពេញឲ្យបរិបូណ៌ក្នុងខណៈនៃមគ្គ ដោយអំណាចនៃវីរតិ។ ព្រោះថា ក្នុងវីរតិទាំងឡាយដែលទ្រង់សម្តែងទុកយ៉ាងនេះថា "ការវៀរចាកវចីទុច្ចរិត ៤ យ៉ាងណា" ភិក្ខុរមែងលះបង់នូវមិច្ឆាវាចា ចម្រើននូវសម្មាវាចា កាលដែលភិក្ខុចម្រើននូវសម្មាវាចាយ៉ាងនេះ មគ្គង្គទាំង ៥ នេះ មិនមែនបំពេញដោយគ្មានវីរតិឡើយ គឺបំពេញព្រមគ្នាជាមួយវីរតិនោះឯង។ សូម្បីក្នុងសម្មាកម្មន្តៈ និងសម្មាអាជីវៈ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ យ៉ាងនេះ វចីកម្មជាដើម ដែលបរិសុទ្ធតាំងពីដំបូងមក ទើបជាការសមគួរ។ ម្យ៉ាងទៀត អង្គទាំង ៥ នេះ ដែលជាសព្វត្ថកការាបកង្គៈ តែងបំពេញឲ្យបរិបូណ៌ដោយអំណាចនៃវីរតិ ហេតុនោះ មគ្គដែលមានអង្គ ៥ នោះមិនមានឡើយ។ សូម្បីក្នុងសុភទ្ទសូត្រ ក៏ទ្រង់សម្តែងទុកយ៉ាងនេះថា "ម្នាលសុភទ្ទ ក្នុងធម្មវិន័យណា មានអរិយមគ្គប្រកបដោយអង្គ ៨"។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងសូត្ររាប់រយដទៃទៀតជាច្រើន លោកុត្តរមគ្គដែលទ្រង់សម្តែងហើយ ក៏មានតែអង្គ ៨ ប៉ុណ្ណោះ។

---

၄၃၃. စတ္တာရောပိ သတိပဋ္ဌာနာတိ မဂ္ဂသမ္ပယုတ္တာဝ စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ. သမ္မပ္ပဓာနာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ယုဂနန္ဓာတိ ဧကက္ခဏိကယုဂနန္ဓာ. ဧတေဟိ အညသ္မိံ ခဏေ သမာပတ္တိ, အညသ္မိံ ဝိပဿနာတိ. ဧဝံ နာနာခဏိကာပိ ဟောန္တိ, အရိယမဂ္ဂေ ပန ဧကက္ခဏိကာ.

៤៣៣. បទថា Cattāropi satipaṭṭhānā សេចក្តីថា សតិបដ្ឋានទាំង ៤ ដែលសម្បយុត្តដោយមគ្គនោះឯង។ សូម្បីក្នុងបទទាំងឡាយមានសម្មប្បធានជាដើម ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ បទថា Yuganandhā សេចក្តីថា ធម៌ដែលនឹមទឹមគ្នា (សមថៈនិងវិបស្សនា) ក្នុងខណៈចិត្តតែមួយ។ ព្រោះថា ធម៌ទាំងនេះ ក្នុងខណៈដទៃ វិបស្សនាកើតឡើងក្នុងខណៈមួយ សមថៈកើតឡើងក្នុងខណៈមួយ យ៉ាងនេះ តែងមានខណៈផ្សេងគ្នាខ្លះ ប៉ុន្តែក្នុងអរិយមគ្គ តែងមានខណៈចិត្តតែមួយជាមួយគ្នា។

---

ဝိဇ္ဇာ စ ဝိမုတ္တိ စာတိ အရဟတ္တမဂ္ဂဝိဇ္ဇာ စ ဖလဝိမုတ္တိ စ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

បទថា Vijjā ca vimutti ca សេចក្តីថា វិជ្ជាគឺអរហត្តមគ្គញ្ញាណ និងវិមុត្តិគឺអរហត្តផល។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងទីទាំងពួង គឺច្បាស់លាស់ស្រាប់ហើយ។

---

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

ក្នុងអដ្ឋកថា មជ្ឈិមនិកាយ ឈ្មោះ បបញ្ចសូទនី

---

မဟာသဠာယတနိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការពណ៌នានូវមហាសឡាយតនិកសូត្រ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

---

၈. နဂရဝိန္ဒေယျသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៨. ការពណ៌នានូវនគរវិន្ទេយ្យសូត្រ

---

၄၃၅. ဧဝံ [Pg.249] မေ သုတန္တိ နဂရဝိန္ဒေယျသုတ္တံ. တတ္ထ သမဝိသမံ စရန္တီတိ ကာလေန သမံ စရန္တိ, ကာလေန ဝိသမံ. သမစရိယမ္ပိ ဟေတန္တိ သမစရိယမ္ပိ ဟိ ဧတံ.

៤៣៥. បទថា Evaṃ me sutaṃ ដូច្នេះជាដើម គឺនគរវិន្ទេយ្យសូត្រ។ ក្នុងសូត្រនោះ បទថា samavisamaṃ caranti សេចក្តីថា ជួនកាលប្រព្រឹត្តស្មើ ជួនកាលប្រព្រឹត្តមិនស្មើ។ បទថា samacariyampi hetaṃ សម្រួលបទជា samacariyampi hi etaṃ។

---

၄၃၇. ကေ အာကာရာတိ ကာနိ ကာရဏာနိ? ကေ အနွယာတိ ကာ အနုဗုဒ္ဓိယော? နတ္ထိ ခေါ ပန တတ္ထာတိ ကသ္မာ အာဟ, နနု အရညေ ဟရိတတိဏစမ္ပကဝနာဒိဝသေန အတိမနုညာ ရူပါဒယော ပဉ္စ ကာမဂုဏာ အတ္ထီတိ? နော နတ္ထိ. န ပနေတံ ဝနသဏ္ဍေန ကထိတံ, ဣတ္ထိရူပါဒီနိ ပန သန္ဓာယေတံ ကထိတံ. တာနိ ဟိ ပုရိသဿ စိတ္တံ ပရိယာဒါယ တိဋ္ဌန္တိ. ယထာဟ – ‘‘နာဟံ, ဘိက္ခဝေ, အညံ ဧကရူပမ္ပိ သမနုပဿာမိ, ယံ ဧဝံ ပုရိသဿ စိတ္တံ ပရိယာဒါယ တိဋ္ဌတိ, ယထယိဒံ, ဘိက္ခဝေ, ဣတ္ထိရူပံ. ဣတ္ထိရူပံ, ဘိက္ခဝေ, ပုရိသဿ စိတ္တံ ပရိယာဒါယ တိဋ္ဌတီ’’တိ (အ. နိ. ၁.၁) ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

៤៣៧. បទថា Ke ākārā សេចក្តីថា តើហេតុទាំងឡាយណាខ្លះ? បទថា Ke anvayā សេចក្តីថា តើការដឹងតាមណាខ្លះ? សួរថា ហេតុអ្វីបានជាព្រះអង្គត្រាស់ថា Natthi kho pana tattha ព្រោះថាក្នុងព្រៃ តែងមានកាមគុណ ៥ មានរូបជាដើម ដ៏គួរជាទីគាប់ចិត្តក្រៃលែង ដោយអំណាចនៃស្មៅខៀវខ្ចី និងព្រៃផ្កាចម្ប៉ាជាដើម មិនមែនឬ? ឆ្លើយថា មិនមែនជាគ្មាននោះទេ។ ប៉ុន្តែព្រះអង្គមិនបានត្រាស់សំដៅយកព្រៃឈើឡើយ គឺត្រាស់សំដៅយក រូបស្ត្រីជាដើម។ ព្រោះថារូបស្ត្រីទាំងឡាយនោះ តែងគ្របសង្កត់ចិត្តរបស់បុរសឲ្យនៅជាប្រក្រតី។ ដូចដែលព្រះអង្គត្រាស់ថា "ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតមិនឃើញរូបដទៃសូម្បីតែមួយ ដែលគ្របសង្កត់ចិត្តរបស់បុរសឲ្យនៅជាប្រក្រតី ដូចជារូបស្ត្រីនេះឡើយ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ រូបស្ត្រីរមែងគ្របសង្កត់ចិត្តរបស់បុរសឲ្យនៅជាប្រក្រតី" សេចក្តីពិស្តារគួរដឹងតាមន័យនេះចុះ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងទីទាំងពួង គឺច្បាស់លាស់ស្រាប់ហើយ។

---

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

ក្នុងអដ្ឋកថា មជ្ឈិមនិកាយ ឈ្មោះ បបញ្ចសូទនី

---

နဂရဝိန္ဒေယျသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការពណ៌នានូវនគរវិន្ទេយ្យសូត្រ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

---

၉. ပိဏ္ဍပါတပါရိသုဒ္ဓိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៩. ការពណ៌នានូវបិណ្ឌបាតបារិសុទ្ធិសូត្រ

---

၄၃၈. ဧဝံ မေ သုတန္တိ ပိဏ္ဍပါတပါရိသုဒ္ဓိသုတ္တံ. တတ္ထ ပဋိသလ္လာနာတိ ဖလသမာပတ္တိတော.

៤៣៨. បទថា Evaṃ me sutaṃ ដូច្នេះជាដើម គឺបិណ្ឌបាតបារិសុទ្ធិសូត្រ។ ក្នុងសូត្រនោះ បទថា paṭisallānā សេចក្តីថា ចេញចាកផលសមាបត្តិ។

---

ဝိပ္ပသန္နာနီတိ ဩကာသဝသေနေတံ ဝုတ္တံ. ဖလသမာပတ္တိတော ဟိ ဝုဋ္ဌိတဿ ပဉ္စဟိ ပသာဒေဟိ ပတိဋ္ဌိတောကာသော ဝိပ္ပသန္နော ဟောတိ, ဆဝိဝဏ္ဏော ပရိသုဒ္ဓေါ. တသ္မာ ဧဝမာဟ. သုညတဝိဟာရေနာတိ သုညတဖလသမာပတ္တိဝိဟာရေန. မဟာပုရိသဝိဟာရောတိ ဗုဒ္ဓပစ္စေကဗုဒ္ဓတထာဂတမဟာသာဝကာနံ မဟာပုရိသာနံ ဝိဟာရော. ယေန စာဟံ မဂ္ဂေနာတိအာဒီသု ဝိဟာရတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဂါမဿ ဣန္ဒခီလာ ဧသ ပဝိဋ္ဌမဂ္ဂေါ နာမ, အန္တောဂါမံ ပဝိသိတွာ ဂေဟပဋိပါဋိယာ စရိတွာ ယာဝ နဂရဒွါရေန နိက္ခမနာ ဧသ စရိတဗ္ဗပဒေသော နာမ, ဗဟိ ဣန္ဒခီလတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဝိဟာရာ ဧသ ပဋိက္ကန္တမဂ္ဂေါ နာမ. ပဋိဃံ ဝါပိ စေတသောတိ စိတ္တေ ပဋိဟညနကိလေသဇာတံ [Pg.250] ကိဉ္စိ အတ္ထိ နတ္ထီတိ. အဟောရတ္တာနုသိက္ခိနာတိ ဒိဝသဉ္စ ရတ္တိဉ္စ အနုသိက္ခန္တေန.

បទថា Vippasannāni នេះ ព្រះអង្គត្រាស់ដោយអំណាចនៃទីតាំង។ ព្រោះថា បុគ្គលដែលចេញចាកផលសមាបត្តិហើយ ទីតាំងដែលប្រកបដោយប្រាសាទរូបទាំង ៥ រមែងស្រស់ថ្លាខ្លាំង ពណ៌សម្បុរកាយក៏បរិសុទ្ធស្អាត។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបត្រាស់យ៉ាងនេះ។ បទថា Suññatavihārena សេចក្តីថា ការរស់នៅដោយសុញ្ញតផលសមាបត្តិ។ បទថា Mahāpurisavihāro សេចក្តីថា ការរស់នៅរបស់មហាបុរសទាំងឡាយ មានព្រះពុទ្ធ ព្រះបច្ចេកពុទ្ធ និងព្រះមហាសាវករបស់ព្រះតថាគត។ ក្នុងបទទាំងឡាយមាន Yena cāhaṃ maggena ជាដើម ផ្លូវចាប់តាំងពីវត្តរហូតដល់សសរខឿននៃភូមិ ឈ្មោះថា ផ្លូវចូល។ ផ្លូវដែលចូលទៅក្នុងភូមិហើយ ត្រេចទៅតាមលំដាប់ផ្ទះ រហូតដល់ចេញតាមទ្វារនគរ ឈ្មោះថា ទីកន្លែងត្រេចទៅ។ ផ្លូវចាប់តាំងពីខាងក្រៅសសរខឿន រហូតដល់វត្ត ឈ្មោះថា ផ្លូវត្រឡប់មកវិញ។ បទថា Paṭighaṃ vāpi cetaso សេចក្តីថា តើមានកិលេសដែលជាគ្រឿងប៉ះទង្គិចចិត្តបន្តិចបន្តួចកើតឡើងក្នុងចិត្តដែរឬទេ? បទថា Ahorattānusikkhinā សេចក្តីថា ភិក្ខុអ្នកសិក្សារឿយៗទាំងយប់ទាំងថ្ងៃ។

---

၄၄၀. ပဟီနာ နု ခေါ မေ ပဉ္စ ကာမဂုဏာတိအာဒီသု ဧကဘိက္ခုဿ ပစ္စဝေက္ခဏာ နာနာ, နာနာဘိက္ခူနံ ပစ္စဝေက္ခဏာ နာနာတိ. ကထံ? ဧကော ဟိ ဘိက္ခု ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တော ပတ္တစီဝရံ ပဋိသာမေတွာ ဝိဝိတ္တောကာသေ နိသိန္နော ပစ္စဝေက္ခတိ ‘‘ပဟီနာ နု ခေါ မေ ပဉ္စကာမဂုဏာ’’တိ. သော ‘‘အပ္ပဟီနာ’’တိ ဉတွာ ဝီရိယံ ပဂ္ဂယှ အနာဂါမိမဂ္ဂေန ပဉ္စကာမဂုဏိကရာဂံ သမုဂ္ဃာဋေတွာ မဂ္ဂါနန္တရံ ဖလံ ဖလာနန္တရံ မဂ္ဂံ တတော ဝုဋ္ဌာယ ပစ္စဝေက္ခန္တော ‘‘ပဟီနာ’’တိ ပဇာနာတိ. နီဝရဏာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဧတေသံ ပန အရဟတ္တမဂ္ဂေန ပဟာနာဒီနိ ဟောန္တိ, ဧဝံ ဧကဘိက္ခုဿ နာနာပစ္စဝေက္ခဏာ ဟောတိ. ဧတာသု ပန ပစ္စဝေက္ခဏာသု အညော ဘိက္ခု ဧကံ ပစ္စဝေက္ခဏံ ပစ္စဝေက္ခတိ, အညော ဧကန္တိ ဧဝံ နာနာဘိက္ခူနံ နာနာပစ္စဝေက္ခဏာ ဟောတိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

៤៤០. ក្នុងបទទាំងឡាយមាន Pahīnā nu kho me pañca kāmaguṇā ជាដើម ការពិចារណារបស់ភិក្ខុមួយអង្គ តែងប្លែកៗគ្នា ការពិចារណារបស់ភិក្ខុច្រើនអង្គ ក៏ប្លែកៗគ្នាដែរ។ សួរថា តើប្លែកគ្នាយ៉ាងដូចម្តេច? គឺភិក្ខុមួយអង្គ ក្នុងកាលជាខាងក្រោយភត្ត ត្រឡប់មកពីបិណ្ឌបាតវិញ ទុកដាក់បាត្រនិងចីវររួចហើយ អង្គុយក្នុងទីស្ងាត់ ពិចារណាថា "កាមគុណ ៥ អាត្មាអញបានលះបង់ហើយឬហ្ន៎?"។ ភិក្ខុនោះកាលដឹងថា "មិនទាន់បានលះបង់ឡើយ" ក៏ប្រឹងប្រែងព្យាយាម លះបង់នូវរាគៈក្នុងកាមគុណ ៥ ដោយអនាគាមិមគ្គ ដល់នូវផលក្នុងលំដាប់នៃមគ្គ ដល់នូវមគ្គក្នុងលំដាប់នៃផល លុះចេញពីផលសមាបត្តិនោះហើយ ពិចារណាមើល ក៏ដឹងច្បាស់ថា "លះបង់បានហើយ"។ សូម្បីក្នុងនីវរណៈជាដើម ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ម៉្យាងទៀត ការលះបង់នូវធម៌ទាំងនោះ តែងមានដោយអរហត្តមគ្គ យ៉ាងនេះ ការពិចារណាផ្សេងៗគ្នា តែងមានដល់ភិក្ខុមួយអង្គ។ ចំណែកឯក្នុងការពិចារណាទាំងឡាយនេះ ភិក្ខុមួយអង្គពិចារណានូវការពិចារណាមួយ ភិក្ខុមួយអង្គទៀតពិចារណានូវការពិចារណាមួយទៀត យ៉ាងនេះ ការពិចារណាផ្សេងៗគ្នា តែងមានដល់ភិក្ខុច្រើនអង្គ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងទីទាំងពួង គឺច្បាស់លាស់ស្រាប់ហើយ។

---

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

ក្នុងអដ្ឋកថា មជ្ឈិមនិកាយ ឈ្មោះ បបញ្ចសូទនី

---

ပိဏ္ဍပါတပါရိသုဒ္ဓိသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការពណ៌នានូវបិណ្ឌបាតបារិសុទ្ធិសូត្រ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

---

၁၀. ဣန္ဒြိယဘာဝနာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១០. ការពណ៌នានូវឥន្ទ្រិយភាវនាសូត្រ

---

၄၅၃. ဧဝံ မေ သုတန္တိ ဣန္ဒြိယဘာဝနာသုတ္တံ. တတ္ထ ဂဇင်္ဂလာယန္တိ ဧဝံနာမကေ နိဂမေ. သုဝေဠုဝနေတိ သုဝေဠု နာမ ဧကာ ရုက္ခဇာတိ, တေဟိ သဉ္ဆန္နော မဟာဝနသဏ္ဍော, တတ္ထ ဝိဟရတိ. စက္ခုနာ ရူပံ န ပဿတိ, သောတေန သဒ္ဒံ န သုဏာတီတိ စက္ခုနာ ရူပံ န ပဿိတဗ္ဗံ, သောတေန သဒ္ဒေါ န သောတဗ္ဗောတိ ဧဝံ ဒေသေတီတိ အဓိပ္ပာယေန ဝဒတိ.

៤៥៣. «Evaṃ me sutaṃ» គឺឥន្ទ្រិយភាវនាសូត្រ។ ក្នុងសូត្រនោះ ពាក្យថា «gajaṅgalāyaṃ» គឺនៅក្នុងនិគមឈ្មោះយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា «suveḷuvane» គឺមានដងព្រៃធំមួយដែលដណ្តប់ទៅដោយដើមឈើម្យ៉ាងឈ្មោះថា សុវេឡុ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់គង់នៅក្នុងព្រៃនោះ។ ពាក្យថា «cakkhunā rūpaṃ na passati sotena saddaṃ na suṇāti» (មិនឃើញរូបដោយភ្នែក មិនឮសំឡេងដោយត្រចៀក) គឺទ្រង់សម្តែងថា មិនត្រូវមើលរូបដោយភ្នែក មិនត្រូវស្តាប់សំឡេងដោយត្រចៀក យុវជនឈ្មោះឧត្តរៈពោលសំដៅសេចក្តីយ៉ាងនេះ។

---

အညထာ အရိယဿ ဝိနယေတိ ဣမိနာ ဘဂဝါ အတ္တနော သာသနေ အသဒိသာယ ဣန္ဒြိယဘာဝနာယ ကထနတ္ထံ အာလယံ အကာသိ. အထာယသ္မာ အာနန္ဒော – ‘‘သတ္ထာ အာလယံ ဒဿေတိ, ဟန္ဒာဟံ ဣမိဿံ ပရိသတိ ဘိက္ခုသံဃဿ ဣန္ဒြိယဘာဝနာကထံ ကာရေမီ’’တိ သတ္ထာရံ ယာစန္တော ဧတဿ [Pg.251] ဘဂဝါတိအာဒိမာဟ. အထဿ ဘဂဝါ ဣန္ဒြိယဘာဝနံ ကထေန္တော တေန ဟာနန္ဒာတိအာဒိမာဟ.

ពាក្យថា «aññathā ariyassa vinaye» នេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ធ្វើនូវឱកាស ដើម្បីសម្តែងនូវការចម្រើនឥន្ទ្រិយដ៏រកអ្វីប្រៀបមិនបាន ក្នុងព្រះសាសនារបស់ព្រះអង្គ។ គ្រានោះ ព្រះអានន្ទដ៏មានអាយុគិតថា «ព្រះសាស្តាទ្រង់បង្ហាញនូវឱកាសហើយ ឥឡូវនេះ អាត្មាអញនឹងញ៉ាំងការសម្តែងអំពីការចម្រើនឥន្ទ្រិយដល់ភិក្ខុសង្ឃក្នុងបរិស័ទនេះ» កាលនឹងអារាធនាព្រះសាស្តា ទើបក្រាបបង្គំទូលពាក្យមានដើមថា «etassa bhagavā»។ លំដាប់នោះ ព្រះមានព្រះភាគកាលនឹងសម្តែងនូវការចម្រើនឥន្ទ្រិយដល់ព្រះអានន្ទនោះ ទើបត្រាស់ពាក្យមានដើមថា «tena hānanda»។

---

၄၅၄. တထ ယဒိဒံ ဥပေက္ခာတိ ယာ ဧသာ ဝိပဿနုပေက္ခာ နာမ, ဧသာ သန္တာ ဧသာ ပဏီတာ, အတပ္ပိကာတိ အတ္ထော. ဣတိ အယံ ဘိက္ခု စက္ခုဒွါရေ ရူပါရမ္မဏမ္ပိ ဣဋ္ဌေ အာရမ္မဏေ မနာပံ, အနိဋ္ဌေ အမနာပံ, မဇ္ဈတ္တေ မနာပါမနာပဉ္စ စိတ္တံ, တဿ ရဇ္ဇိတုံ ဝါ ဒုဿိတုံ ဝါ မုယှိတုံ ဝါ အဒတွာဝ ပရိဂ္ဂဟေတွာ ဝိပဿနံ မဇ္ဈတ္တေ ဌပေတိ. စက္ခုမာတိ သမ္ပန္နစက္ခုဝိသုဒ္ဓနေတ္တော. စက္ခာဗာဓိကဿ ဟိ ဥဒ္ဓံ ဥမ္မီလနနိမ္မီလနံ န ဟောတိ, တသ္မာ သော န ဂဟိတော.

៤៥៤. ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា «yadidaṃ upekkhā» សេចក្តីថា ឧបេក្ខាណាដែលហៅថា វិបស្សនុបេក្ខា វិបស្សនុបេក្ខានោះជាធម្មជាតិស្ងប់ ឧត្តុង្គឧត្តម មិនក្តៅក្រហាយ។ ភិក្ខុនេះ កាលបើអារម្មណ៍គឺរូបមកប្រាកដក្នុងចក្ខុទ្វារ មិនបណ្តោយចិត្តឲ្យត្រេកអរក្នុងអារម្មណ៍ជាទីគាប់ចិត្ត មិនឲ្យខឹងសម្បារក្នុងអារម្មណ៍មិនជាទីគាប់ចិត្ត មិនឲ្យវង្វេងក្នុងអារម្មណ៍ជាកណ្តាលដែលជាទីគាប់ចិត្តនិងមិនជាទីគាប់ចិត្តឡើយ តែងកំណត់ដឹងហើយតម្កល់វិបស្សនាទុកក្នុងភាពជាកណ្តាល។ ពាក្យថា «cakkhumā» គឺអ្នកមានភ្នែកបរិបូណ៌ មានភ្នែកដ៏បរិសុទ្ធ។ ព្រោះថា បុគ្គលដែលមានជំងឺភ្នែក តែងមិនអាចបើកឬបិទភ្នែកឡើងលើបានឡើយ ហេតុនោះ ទើបមិនយកបុគ្គលនោះមកជាឧបមា។

---

၄၅၆. ဤသကံပေါဏေတိ ရထီသာ ဝိယ ဥဋ္ဌဟိတွာ ဌိတေ.

៤៥៦. ពាក្យថា «īsakaṃpoṇe» គឺងើបឡើងហើយផ្អៀងទៅបន្តិច ដូចជាដងរទេះដែលងើបឡើងហើយផ្អៀងទៅ។

---

၄၆၁. ပဋိကူလေ အပ္ပဋိကူလသညီတိအာဒီသု ပဋိကူလေ မေတ္တာဖရဏေန ဝါ ဓာတုသော ဥပသံဟာရေန ဝါ အပ္ပဋိကူလသညီ ဝိဟရတိ. အပ္ပဋိကူလေ အသုဘဖရဏေန ဝါ အနိစ္စတော ဥပသံဟာရေန ဝါ ပဋိကူလသညီ ဝိဟရတိ. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. တဒုဘယံ အဘိနိဝဇ္ဇေတွာတိ မဇ္ဈတ္တော ဟုတွာ ဝိဟရိတုကာမော ကိံ ကရောတီတိ? ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌေသု အာပါထဂတေသု နေဝ သောမနဿိကော န ဒေါမနဿိကော ဟောတိ. ဝုတ္တဉှေတံ –

៤៦១. ក្នុងបទទាំងឡាយមានដើមថា «paṭikūle appaṭikūlasaññī» សេចក្តីថា ក្នុងអារម្មណ៍ដែលគួរខ្ពើមរអើម ភិក្ខុផ្សាយទៅដោយមេត្តាក្តី ពិចារណាដោយចំណែកនៃធាតុក្តី ហើយមានសេចក្តីសម្គាល់ថាមិនគួរខ្ពើមរអើម ហើយរស់នៅ។ ក្នុងអារម្មណ៍មិនគួរខ្ពើមរអើម ភិក្ខុផ្សាយទៅដោយអសុភក្តី ពិចារណាដោយភាពមិនទៀងក្តី ហើយមានសេចក្តីសម្គាល់ថាគួរខ្ពើមរអើម ហើយរស់នៅ។ ក្នុងបទដែលសេសសល់ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ពាក្យថា «tadubhayaṃ abhinivajjetvā» គឺវៀរចាកអារម្មណ៍ទាំងពីរនោះ កាលបើប្រាថ្នានឹងរស់នៅជាកណ្តាល តើត្រូវធ្វើដូចម្តេច? កាលបើអារម្មណ៍ជាទីគាប់ចិត្តនិងមិនជាទីគាប់ចិត្តមកប្រាកដ ភិក្ខុមិនត្រេកអរ មិនអាក់អន់ចិត្តឡើយ។ ព្រោះថា ពាក្យនេះព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកហើយថា៖

---

‘‘ကထံ ပဋိကူလေ အပ္ပဋိကူလသညီ ဝိဟရတိ? အနိဋ္ဌသ္မိံ ဝတ္ထုသ္မိံ မေတ္တာယ ဝါ ဖရတိ, ဓာတုတော ဝါ ဥပသံဟရတိ, ဧဝံ ပဋိကူလေ အပ္ပဋိကူလသညီ ဝိဟရတိ. ကထံ အပ္ပဋိကူလေ ပဋိကူလသညီ ဝိဟရတိ? ဣဋ္ဌသ္မိံ ဝတ္ထုသ္မိံ အသုဘာယ ဝါ ဖရတိ, အနိစ္စတော ဝါ ဥပသံဟရတိ, ဧဝံ အပ္ပဋိကူလေ ပဋိကူလသညီ ဝိဟရတိ. ကထံ ပဋိကူလေ စ အပ္ပဋိကူလေ စ အပ္ပဋိကူလသညီ ဝိဟရတိ? အနိဋ္ဌသ္မိဉ္စ ဣဋ္ဌသ္မိဉ္စ ဝတ္ထုသ္မိံ မေတ္တာယ ဝါ ဖရတိ, ဓာတုတော ဝါ ဥပသံဟရတိ. ဧဝံ ပဋိကူလေ စ အပ္ပဋိကူလေ စ အပ္ပဋိကူလသညီ ဝိဟရတိ. ကထံ အပ္ပဋိကူလေ စ ပဋိကူလေ စ ပဋိကူလသညီ ဝိဟရတိ? ဣဋ္ဌသ္မိဉ္စ အနိဋ္ဌသ္မိဉ္စ ဝတ္ထုသ္မိံ အသုဘာယ ဝါ ဖရတိ, အနိစ္စတော ဝါ ဥပသံဟရတိ, ဧဝံ အပ္ပဋိကူလေ စ ပဋိကူလေ စ ပဋိကူလသညီ ဝိဟရတိ[Pg.252]. ကထံ ပဋိကူလေ စ အပ္ပဋိကူလေ စ တဒုဘယံ အဘိနိဝဇ္ဇေတွာ ဥပေက္ခကော ဝိဟရတိ သတော သမ္ပဇာနော? ဣဓ ဘိက္ခု စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာ နေဝ သုမနော ဟောတိ န ဒုမ္မနော, ဥပေက္ခကော ဝိဟရတိ သတော သမ္ပဇာနော…ပေ… မနသာ ဓမ္မံ ဝိညာယ နေဝ သုမနော ဟောတိ န ဒုမ္မနော, ဥပေက္ခကော ဝိဟရတိ သတော သမ္ပဇာနော. ဧဝံ ပဋိကူလေ စ အပ္ပဋိကူလေ စ တဒုဘယံ အဘိနိဝဇ္ဇေတွာ ဥပေက္ခကော ဝိဟရတိ သတော သမ္ပဇာနော’’တိ.

«តើភិក្ខុមានសេចក្តីសម្គាល់ថាមិនគួរខ្ពើមរអើម ក្នុងអារម្មណ៍ដែលគួរខ្ពើមរអើម ហើយរស់នៅដូចម្តេច? ភិក្ខុផ្សាយទៅដោយមេត្តាក្តី ពិចារណាដោយចំណែកនៃធាតុក្នុងអារម្មណ៍មិនជាទីគាប់ចិត្តក្តី ភិក្ខុមានសេចក្តីសម្គាល់ថាមិនគួរខ្ពើមរអើម ក្នុងអារម្មណ៍ដែលគួរខ្ពើមរអើម ហើយរស់នៅយ៉ាងនេះឯង។ តើភិក្ខុមានសេចក្តីសម្គាល់ថាគួរខ្ពើមរអើម ក្នុងអារម្មណ៍មិនគួរខ្ពើមរអើម ហើយរស់នៅដូចម្តេច? ភិក្ខុផ្សាយទៅដោយអសុភក្តី ពិចារណាដោយភាពមិនទៀងក្នុងអារម្មណ៍ជាទីគាប់ចិត្តក្តី ភិក្ខុមានសេចក្តីសម្គាល់ថាគួរខ្ពើមរអើម ក្នុងអារម្មណ៍មិនគួរខ្ពើមរអើម ហើយរស់នៅយ៉ាងនេះឯង។ តើភិក្ខុមានសេចក្តីសម្គាល់ថាមិនគួរខ្ពើមរអើម ក្នុងអារម្មណ៍ដែលគួរខ្ពើមរអើមផង មិនគួរខ្ពើមរអើមផង ហើយរស់នៅដូចម្តេច? ភិក្ខុផ្សាយទៅដោយមេត្តាក្តី ពិចារណាដោយចំណែកនៃធាតុក្នុងអារម្មណ៍មិនជាទីគាប់ចិត្តនិងអារម្មណ៍ជាទីគាប់ចិត្តក្តី ភិក្ខុមានសេចក្តីសម្គាល់ថាមិនគួរខ្ពើមរអើម ក្នុងអារម្មណ៍ដែលគួរខ្ពើមរអើមផង មិនគួរខ្ពើមរអើមផង ហើយរស់នៅយ៉ាងនេះឯង។ តើភិក្ខុមានសេចក្តីសម្គាល់ថាគួរខ្ពើមរអើម ក្នុងអារម្មណ៍មិនគួរខ្ពើមរអើមផង គួរខ្ពើមរអើមផង ហើយរស់នៅដូចម្តេច? ភិក្ខុផ្សាយទៅដោយអសុភក្តី ពិចារណាដោយភាពមិនទៀងក្នុងអារម្មណ៍ជាទីគាប់ចិត្តនិងអារម្មណ៍មិនជាទីគាប់ចិត្តក្តី ភិក្ខុមានសេចក្តីសម្គាល់ថាគួរខ្ពើមរអើម ក្នុងអារម្មណ៍មិនគួរខ្ពើមរអើមផង គួរខ្ពើមរអើមផង ហើយរស់នៅយ៉ាងនេះឯង។ តើភិក្ខុវៀរចាកអារម្មណ៍ទាំងពីរនោះ គឺអារម្មណ៍គួរខ្ពើមរអើមផង មិនគួរខ្ពើមរអើមផង ហើយជាអ្នកព្រងើយកន្តើយ មានសតិ មានសម្បជញ្ញៈ រស់នៅដូចម្តេច? ភិក្ខុក្នុងព្រះសាសនានេះ ឃើញរូបដោយភ្នែកហើយ មិនត្រេកអរ មិនអាក់អន់ចិត្តឡើយ ជាអ្នកព្រងើយកន្តើយ មានសតិ មានសម្បជញ្ញៈ រស់នៅ...បេ... ដឹងច្បាស់នូវធម្មារម្មណ៍ដោយចិត្តហើយ មិនត្រេកអរ មិនអាក់អន់ចិត្តឡើយ ជាអ្នកព្រងើយកន្តើយ មានសតិ មានសម្បជញ្ញៈ រស់នៅ។ ភិក្ខុវៀរចាកអារម្មណ៍ទាំងពីរនោះ គឺអារម្មណ៍គួរខ្ពើមរអើមផង មិនគួរខ្ពើមរអើមផង ហើយជាអ្នកព្រងើយកន្តើយ មានសតិ មានសម្បជញ្ញៈ រស់នៅយ៉ាងនេះឯង»។

---

ဣမေသု စ တီသု နယေသု ပဌမနယေ မနာပံ အမနာပံ မနာပါမနာပန္တိ သံကိလေသံ ဝဋ္ဋတိ, နိက္ကိလေသံ ဝဋ္ဋတိ. ဒုတိယနယေ သံကိလေသံ, တတိယနယေ သံကိလေသနိက္ကိလေသံ ဝဋ္ဋတိ. ပုန ဝုတ္တံ – ‘‘ပဌမံ သံကိလေသံ ဝဋ္ဋတိ, ဒုတိယံ သံကိလေသမ္ပိ နိက္ကိလေသမ္ပိ, တတိယံ နိက္ကိလေသမေဝ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

ក្នុងវិធីទាំងបីយ៉ាងនេះ ក្នុងវិធីទីមួយ ពាក្យថា «manāpaṃ amanāpaṃ manāpāmanāpaṃ» (ជាទីគាប់ចិត្ត មិនជាទីគាប់ចិត្ត ជាទីគាប់ចិត្តនិងមិនជាទីគាប់ចិត្ត) គឺសំដៅយកទាំងធម៌ប្រកបដោយកិលេស (សង្កិលេស) និងធម៌មិនប្រកបដោយកិលេស (និក្កិលេស)។ ក្នុងវិធីទីពីរ សំដៅយកធម៌ប្រកបដោយកិលេស។ ក្នុងវិធីទីបី សំដៅយកទាំងធម៌ប្រកបដោយកិលេសនិងមិនប្រកបដោយកិលេស។ ម្យ៉ាងទៀត លោកពោលថា «វិធីទីមួយ សំដៅយកធម៌ប្រកបដោយកិលេស វិធីទីពីរ សំដៅយកទាំងធម៌ប្រកបដោយកិលេសនិងមិនប្រកបដោយកិលេស វិធីទីបី សំដៅយកតែធម៌មិនប្រកបដោយកិលេសប៉ុណ្ណោះ»។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្រៅពីនេះ ងាយយល់ណាស់ក្នុងគ្រប់កន្លែង។

---

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

ក្នុងបបញ្ចសូទនី អដ្ឋកថា មជ្ឈិមនិកាយ

---

ဣန္ဒြိယဘာဝနာသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការអធិប្បាយឥន្ទ្រិយភាវនាសូត្រ ចប់តែប៉ុណ្ណោះ។

---

ပဉ္စမဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការអធិប្បាយវគ្គទីប្រាំ ចប់តែប៉ុណ្ណោះ។

---

ဥပရိပဏ္ဏာသဋ္ဌကထာ နိဋ္ဌိတာ.

អដ្ឋកថាឧបរិបណ្ណាសកៈ ចប់តែប៉ុណ្ណោះ។

---

ယော စာယံ ‘‘သဗ္ဗဓမ္မမူလပရိယာယံ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ဒေသိဿာမီ’’တိ အာရဒ္ဓတ္တာ အာဒိကလျာဏော, မဇ္ဈေ ‘‘သုတ္တံ ဂေယျံ ဝေယျာကရဏံ ဂါထာ ဥဒါနံ ဣတိဝုတ္တကံ ဇာတကံ အဗ္ဘုတဓမ္မံ ဝေဒလ္လ’’န္တိ ဝစနတော မဇ္ဈေကလျာဏော, သန္နိဋ္ဌာနေ ‘‘အရိယော ဘာဝိတိန္ဒြိယော’’တိ ဝစနတော ပရိယောသာနကလျာဏောတိ တိဝိဓကလျာဏော မဇ္ဈိမနိကာယော ‘‘မဟာဝိပဿနာ နာမာယ’’န္တိ ဝုတ္တော, သော ဝဏ္ဏနာဝသေန သမတ္တော ဟောတိ.

មជ្ឈិមនិកាយណា ដែលមានលម្អក្នុងខាងដើម ព្រោះចាប់ផ្តើមដោយពាក្យថា «sabbadhammamūlapariyāyaṃ vo, bhikkhave, desissāmi» (ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតនឹងសម្តែងនូវមូលបរិយាយនៃធម៌ទាំងពួងដល់អ្នករាល់គ្នា) មានលម្អក្នុងកណ្តាល ព្រោះសម្តែងនូវ «សូត្រ គេយ្យៈ វេយ្យាករណៈ គាថា ឧទាន ឥតិវុត្តកៈ ជាតក អព្ភូតធម៌ វេទល្លៈ» មានលម្អក្នុងទីបំផុត ព្រោះសម្តែងនូវពាក្យក្នុងទីបញ្ចប់ថា «ariyo bhāvitindriyo» (ព្រះអរិយៈមានឥន្ទ្រិយចម្រើនហើយ) មជ្ឈិមនិកាយដែលមានលម្អបីប្រការយ៉ាងនេះ ដែលលោកហៅថា «មហាវិបស្សនា» នោះ ឥឡូវនេះ បានចប់បរិបូណ៌ហើយ ដោយអំណាចនៃការអធិប្បាយ។

---

နိဂမနကထာ

និគមនកថា (ពាក្យបញ្ចប់)

---

ဧတ္တာဝတာ [Pg.253] စ –

និងដោយហេតុត្រឹមប៉ុណ្ណេះ—

---

အာယာစိတော သုမတိနာ ထေရေန ဘဒန္တဗုဒ္ဓမိတ္တေန,ပုဗ္ဗေ မယူရဒူတပဋ္ဋနမှိ သဒ္ဓိံ နိဝသန္တေန.

ខ្ញុំដែលព្រះថេរៈព្រះនាម ពុទ្ធមិត្ត ដ៏មានប្រាជ្ញាល្អ ដែលធ្លាប់រស់នៅជាមួយគ្នាក្នុងក្រុងមយូរទូតបដ្តនៈក្នុងកាលមុន បានអារាធនាហើយ។

---

ပရဝါဒဝိဓံသနဿ မဇ္ဈိမနိကာယသေဋ္ဌဿ,ယမဟံ ပပဉ္စသူဒနိမဋ္ဌကထံ ကာတုမာရဘိံ.

ដើម្បីតែងនូវអដ្ឋកថាឈ្មោះ បបញ្ចសូទនី នៃមជ្ឈិមនិកាយដ៏ប្រសើរ ដែលជាគ្រឿងកម្ចាត់បង់នូវវាទៈរបស់បុគ្គលដទៃ ខ្ញុំក៏បានចាប់ផ្តើមធ្វើ។

---

သာ ဟိ မဟာအဋ္ဌကထာယ သာရမာဒါယ နိဋ္ဌိတာ ဧသာ,သတ္တုတ္တရသတမတ္တာယ ပါဠိယာ ဘာဏဝါရေဟိ.

អដ្ឋកថានេះ ខ្ញុំបានកាន់យកនូវខ្លឹមសារពីមហាអដ្ឋកថា ហើយបានតែងចប់សព្វគ្រប់ សម្រាប់ព្រះបាលីដែលមានប្រមាណ ១០៧ ភាណវារៈ។

---

ဧကူနသဋ္ဌိမတ္တော ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေါပိ ဘာဏဝါရေဟိ,အတ္ထပ္ပကာသနတ္ထာယ အာဂမာနံ ကတော ယသ္မာ.

ព្រោះហេតុតែគម្ពីរវិសុទ្ធិមគ្គ ដែលមានប្រមាណ ៥៩ ភាណវារៈ ខ្ញុំបានតែងឡើងដើម្បីសម្តែងនូវសេចក្តីនៃព្រះអាគមទាំងឡាយ។

---

တသ္မာ တေန သဟာ’ယံ ဂါထာဂဏနာနယေန အဋ္ဌကထာ,သမဓိကဆသဋ္ဌိသတမိတိ ဝိညေယျာ ဘာဏဝါရာနံ.

ហេតុនោះ រួមជាមួយនឹងគម្ពីរវិសុទ្ធិមគ្គនោះ ដោយវិធីរាប់គាថា អដ្ឋកថានេះ គប្បីដឹងថាមានចំនួន ១៦៦ ភាណវារៈ។

---

သမဓိကဆသဋ္ဌိသတပမာဏမိတိ ဘာဏဝါရတော ဧသာ,သမယံ ပကာသယန္တီ မဟာဝိဟာရာဓိဝါသီနံ.

អដ្ឋកថានេះ មានប្រមាណជាង ១៦៦ ភាណវារៈ តែងសម្តែងនូវលទ្ធិរបស់ព្រះថេរៈទាំងឡាយដែលគង់នៅក្នុងមហាវីហារ។

---

မူလဋ္ဌကထာသာရံ အာဒါယ မယာ ဣမံ ကရောန္တေန,ယံ ပညမုပစိတံ တေန ဟောတု လောကော သဒါ သုခိတောတိ.

បុណ្យឯណាដែលខ្ញុំបានសន្សំហើយ ក្នុងការតែងអដ្ឋកថានេះ ដោយកាន់យកនូវខ្លឹមសារនៃមូលអដ្ឋកថា សូមឲ្យសត្វលោកបានប្រកបដោយសេចក្តីសុខជានិច្ច ដោយអំណាចនៃបុណ្យនោះចុះ។

---

ပရမဝိသုဒ္ဓသဒ္ဓါဗုဒ္ဓိဝီရိယပ္ပဋိမဏ္ဍိတေန သီလာစာရဇ္ဇဝမဒ္ဒဝါဒိဂုဏသမုဒယသမုဒိတေန သကသမယသမယန္တရဂဟနဇ္ဈောဂါဟနသမတ္ထေန ပညာဝေယျတ္တိယသမန္နာဂတေန တိပိဋကပရိယတ္တိပ္ပဘေဒေ သာဋ္ဌကထေ သတ္ထု သာသနေ အပ္ပဋိဟတဉာဏပ္ပဘာဝေန မဟာဝေယျာကရဏေန ကရဏသမ္ပတ္တိဇနိတသုခဝိနိဂ္ဂတမဓုရောဒါရဝစနလာဝဏ္ဏယုတ္တေန ယုတ္တမုတ္တဝါဒိနာ ဝါဒီဝရေန မဟာကဝိနာ ပဘိန္နပဋိသမ္ဘိဒါပရိဝါရေ ဆဠဘိညာဒိပ္ပဘေဒဂုဏပ္ပဋိမဏ္ဍိတေ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မေ သုပ္ပတိဋ္ဌိတဗုဒ္ဓီနံ ထေရဝံသပ္ပဒီပါနံ ထေရာနံ မဟာဝိဟာရဝါသီနံ ဝံသာလင်္ကာရဘူတေန ဝိပုလဝိသုဒ္ဓဗုဒ္ဓိနာ ဗုဒ္ဓဃောသောတိ ဂရူဟိ ဂဟိတနာမဓေယျေန ထေရေန ကတာ အယံ ပပဉ္စသူဒနီ နာမ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာ –

អដ្ឋកថាមជ្ឈិមនិកាយនេះ ឈ្មោះ បបញ្ចសូទនី ដែលតែងឡើងដោយព្រះមហាថេរ ព្រះនាម ពុទ្ធឃោសៈ ជាអ្នកដែលគ្រូទាំងឡាយបានដាក់នាមឲ្យយ៉ាងនេះ ព្រះអង្គជាអ្នកប្រកបដោយបញ្ញาដ៏ទូលំទូលាយនិងបរិសុទ្ធ ជាគ្រឿងអលង្ការនៃវង្សរបស់ព្រះថេរៈទាំងឡាយដែលគង់នៅក្នុងមហាវីហារ ដែលជាប្រទីបបំភ្លឺវង្សព្រះថេរៈ មានបញ្ញាតម្កល់មាំក្នុងឧត្តរិមនុស្សធម៌ដែលតាក់តែងដោយគុណធម៌មានអភិញ្ញាប្រាំមួយជាដើម និងមានបដិសម្ភិទាជាបរិវារ ជាមហាកវី ជាអ្នកពោលវាទៈដ៏ប្រសើរ ពោលនូវពាក្យដ៏សមគួរនិងមានសេរីភាព ប្រកបដោយភាពពីរោះនិងឧត្តុង្គឧត្តមនៃវាចាដែលចេញមកដោយងាយស្រួលដោយអំណាចនៃករណសម្បត្តិ (ការបញ្ចេញសំឡេងដ៏បរិបូណ៌) ជាអ្នកអាចដោះស្រាយប្រស្នាដ៏ធំបាន មានពន្លឺនៃញាណមិនទើសទាក់ក្នុងព្រះសាសនារបស់ព្រះសាស្តា គឺព្រះត្រៃបិដកព្រមទាំងអដ្ឋកថា ជាអ្នកប្រកបដោយបញ្ញាដ៏វាងវៃ អាចចុះស៊ប់ទៅក្នុងព្រៃស្មុគស្មាញនៃលទ្ធិរបស់ខ្លួននិងលទ្ធិដទៃ ជាអ្នកបរិបូណ៌ដោយគុណមានសីល អាចារៈ សេចក្តីត្រង់ និងសេចក្តីទន់ភ្លន់ជាដើម និងជាអ្នកតាក់តែងដោយសទ្ធា បញ្ញា និងវីរិយៈដ៏បរិសុទ្ធក្រៃលែង—

---

တာဝ [Pg.254] တိဋ္ဌတု လောကသ္မိံ, လောကနိတ္ထရဏေသိနံ;

ဒဿေန္တီ ကုလပုတ္တာနံ, နယံ ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိယာ.

សូមអដ្ឋកថានេះ ស្ថិតនៅក្នុងលោកអស់កាលយូរអង្វែង ដើម្បីបង្ហាញនូវវិធីនៃទិដ្ឋិវិសុទ្ធិ (ការជម្រះយោបល់ឲ្យបរិសុទ្ធ) ដល់កុលបុត្រទាំងឡាយដែលស្វែងរកការរំដោះខ្លួនចាកលោក។

---

ဗုဒ္ဓေါတိ နာမမ္ပိ, သုဒ္ဓစိတ္တဿ တာဒိနော;

လောကမှိ လောကဇေဋ္ဌဿ, ပဝတ္တတိ မဟေသိနောတိ.

ដរាបណាព្រះនាមថា «ព្រះពុទ្ធ» នៃព្រះមហេសី ដែលជាបុគ្គលដ៏ប្រសើរក្នុងលោក មានព្រះហឫទ័យដ៏បរិសុទ្ធ ទ្រង់ប្រកបដោយគុណធម៌មានសេចក្តីអត់ធន់ជាដើម នៅតែប្រព្រឹត្តទៅក្នុងលោក។

---

ပပဉ္စသူဒနီ နာမ

អដ្ឋកថាឈ្មោះ បបញ្ចសូទនី

---

မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာ သဗ္ဗာကာရေန နိဋ္ဌိတာ.

នៃមជ្ឈិមនិកាយ បានចប់សព្វគ្រប់ដោយប្រការទាំងពួង។