နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

礼敬彼世尊、阿罗汉、正自觉者

နမက္ကာရပါဠိ

礼敬文

၁.

1.

သုဂတံ [Pg.1] သုဂတံ သေဋ္ဌံ, ကုသလံကုသလံ ဇဟံ;

အမတံ အမတံ သန္တံ, အသမံ အသမံ ဒဒံ.

善逝(Sugata)善逝最胜者，以善断除不善者；甘露(Amata)甘露寂静者，施予无等解脱者。

သရဏံ သရဏံ လောကံ, အရဏံ အရဏံ ကရံ;

အဘယံ အဘယံ ဌာနံ, နာယကံ နာယကံ နမေ.

为世间之皈依处，成就无诤(araṇa)之行者；为无畏之安稳处，我礼敬彼引导者。

၂.

2.

နယနသုဘဂကာယင်္ဂံ,မဓုရဝရသရောပေတံ;

အမိတဂုဏဂဏာဓာရံ,ဒသဗလမတုလံ ဝန္ဒေ.

身肢端严甚悦目，具足甘美殊胜音；无量功德为所依，顶礼十力(Dasabala)无伦比。

၃.

3.

ယော ဗုဒ္ဓေါ ဓိတိမာညဓာရကော,သံသာရေ အနုဘောသိ ကာယိကံ;

ဒုက္ခံ စေတသိကဉ္စ လောကတော,တံ ဝန္ဒေ နရဒေဝမင်္ဂလံ.

佛陀具足坚固慧，曾于轮回(Saṃsāra)为世间，备受身心诸苦楚，我礼人天吉祥尊。

၄.

4.

ဗာတ္တိံသတိလက္ခဏစိတြဒေဟံ,ဒေဟဇ္ဇုတိနိဂ္ဂတပဇ္ဇလန္တံ;

ပညာဓိတိသီလဂုဏောဃဝိန္ဒံ,ဝန္ဒေ မုနိမန္တိမဇာတိယုတ္တံ.

三十二相(Bāttiṃsatilakkhaṇa)妙庄严，身光焕发遍照耀；慧、持、戒等功德聚，我礼最后生牟尼(Muni)。

၅.

5.

ပါတောဒယံ ဗာလဒိဝါကရံဝ,မဇ္ဈေ ယတီနံ လလိတံ သိရီဟိ;

ပုဏ္ဏိန္ဒုသင်္ကာသမုခံ အနေဇံ,ဝန္ဒာမိ သဗ္ဗညုမဟံ မုနိန္ဒံ.

犹如晨曦初升阳，于诸行者中庄严；面如满月心寂然，我礼一切智(Sabbaññu)牟尼王。

၆.

6.

ဥပေတပုညော [Pg.2] ဝရဗောဓိမူလေ,သသေနမာရံ သုဂတော ဇိနိတွာ;

အဗောဇ္ဈိ ဗောဓိံ အရုဏောဒယမှိ,နမာမိ တံ မာရဇိနံ အဘင်္ဂံ.

菩提(Bodhi)树下福圆满，善逝降魔及其众；拂晓证觉菩提智，礼敬降魔无碍尊。

၇.

7.

ရာဂါဒိဆေဒါမလဉာဏခဂ္ဂံ,သတီသမညာဖလကာဘိဂါဟံ;

သီလောဃလင်္ကာရဝိဘူသိတံ တံ,နမာမိဘိညာဝရမိဒ္ဓုပေတံ.

无垢慧剑断贪等，紧持正念之盾；戒德庄严以为饰，我礼神通(Abhiññā)成就者。

၈.

8.

ဒယာလယံ သဗ္ဗဓိ ဒုက္ကရံ ကရံ,ဘဝဏ္ဏဝါတိက္ကမမဂ္ဂတံ ဂတံ;

တိလောကနာထံ သုသမာဟိတံ ဟိတံ,သမန္တစက္ခုံ ပဏမာမိ တံမိတံ.

慈悲为怀行难行，超越有海登圣道；三界(Tiloka)依怙定益世，我礼普眼(Samantacakkhu)无量尊。

၉.

9.

တဟိံ တဟိံ ပါရမိသဉ္စယံ စယံ,ဂတံ ဂတံ သဗ္ဘိ သုခပ္ပဒံ ပဒံ;

နရာနရာနံ သုခသမ္ဘဝံ ဘဝံ,နမာနမာနံ ဇိနပုင်္ဂဝံ ဂဝံ.

处处积聚波罗蜜(Pāramī)，步步趋入安乐境；人天福乐之源泉，敬礼应敬胜导师。

၁၀.

10.

မဂ္ဂင်္ဂနာဝံ မုနိဒက္ခနာဝိကော,ဤဟာဖိယံ ဉာဏကရေန ဂါဟကော;

အာရုယှ ယော တာယ ဗဟူ ဘဝဏ္ဏဝါ,တာရေသိ တံ ဗုဒ္ဓမဃပ္ပဟံ နမေ.

八支圣道(Maggaṅga)为舟，牟尼王为巧航，智手执持精进桨；乘此度众出有海，我礼断恶之佛陀。

၁၁.

11.

သမတိံသတိပါရမိသမ္ဘရဏံ,ဝရဗောဓိဒုမေ စတုသစ္စဒသံ;

ဝရမိဒ္ဓိဂတံ နရဒေဝဟိတံ,တိဘဝူပသမံ ပဏမာမိ ဇိနံ.

圆满三十波罗蜜，菩提树下见四圣谛(Catusacca)；神通圆满天利(Devahita)，三有寂静我顶礼。

၁၂.

12.

သတပုညဇလက္ခဏိကံ ဝိရဇံ,ဂဂနူပမဓိံ ဓိတိမေရုသမံ;

ဇလဇူပမသီတလသီလယုတံ,ပထဝီသဟနံ ပဏမာမိ ဇိနံ.

百福妙相离尘垢，心如虚空志如须弥山(Meru)；具足莲华般清凉戒德，大地忍力礼觉尊。

၁၃.

13.

ယော [Pg.3] ဗုဒ္ဓေါ သုမတိ ဒိဝေ ဒိဝါကရောဝ,သောဘန္တော ရတိဇနနေ သိလာသနမှိ;

အာသီနော သိဝသုခဒံ အဒေသိ ဓမ္မံ,ဒေဝါနံ တမသဒိသံ နမာမိ နိစ္စံ.

佛陀善慧如日轮，耀坐悦意石座上；为诸天人说妙法，赐予吉祥(Siva)安乐，我常礼敬彼无等尊。

၁၄.

14.

ယော ပါဒပင်္ကဇမုဒုတ္တလရာဇိကေဟိ,လောကေဟိ တီဟိဝိကလေဟိ နိရာကုလေဟိ;

သမ္ပာပုဏေ နိရုပမေယျတမေဝ နာထော,တံ သဗ္ဗလောကမဟိတံ အသမံ နမာမိ.

其柔软莲足为诸王及三界离垢者所敬；导师已证无与伦比，我礼普世所敬无等尊。

၁၅.

15.

ဗုဒ္ဓံ နရာနရသမောသရဏံ ဓိတတ္တံ,ပညာပဒီပဇုတိယာ ဝိဟတန္ဓကာရံ;

အတ္ထာဘိကာမနရဒေဝဟိတာဝဟံ တံ,ဝန္ဒာမိ ကာရုဏိကမဂ္ဂမနန္တဉာဏံ.

我礼敬佛陀，人天归依处，心志坚毅；以智慧灯光，驱散诸黑暗；为求义者利乐人天，具大悲心、最上无量智。

၁၆.

16.

အခိလဂုဏနိဓာနော ယော မုနိန္ဒောပဂန္တွာ,ဝနမိသိပတနဝှံ သညတာနံ နိကေတံ;

တဟိမကုသလဆေဒံ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တော,တမတုလမဘိကန္တံ ဝန္ဒနေယျံ နမာမိ.

功德宝藏牟尼王，往仙人堕处(Isipatana)林，贤者所居之净地。于彼转动妙法轮(Dhammacakka)，断除一切不善法。我礼无等胜妙应敬者。

၁၇.

17.

သုစိပရိဝါရိတံ သုရုစိရပ္ပဘာဟိ ရတ္တံ,သိရိဝိသရာလယံ ဂုပိတမိန္ဒြိယေဟုပေတံ;

ရဝိသသိမဏ္ဍလပ္ပဘုတိလက္ခဏောပစိတ္တံ,သုရနရပူဇိတံ သုဂတမာဒရံ နမာမိ.

为净光围绕喜悦，广大庄严为所依；诸根善护具相好，犹如日月之光轮；天人恭敬所供养，我今虔诚礼善逝。

၁၈.

18.

မဂ္ဂေါဠုမ္ပေန မုဟပဋိဃာသာဒိဥလ္လောလဝီစိံ,သံသာရောဃံ တရိ တမဘယံ ပါရပတ္တံ ပဇာနံ;

တာဏံ လေဏံ အသမသရဏံ ဧကတိတ္ထံ ပတိဋ္ဌံ,ပုညက္ခေတ္တံ ပရမသုခဒံ ဓမ္မရာဇံ နမာမိ.

以道为筏渡有流，痴、嗔为浪涛汹涌；令众生达无畏岸，彼为救护、庇佑所，无等皈依唯一津，亦为依止福德田(Puññakkhetta)，赐予至乐之法王，我今至心稽首礼。

၁၉.

19.

ကဏ္ဍမ္ဗံမူလေ ပရဟိတကရော ယော မုနိန္ဒော နိသိန္နော,အစ္ဆေရံ သီဃံ နယနသုဘဂံ အာကုလဏ္ဏဂ္ဂိဇာလံ;

ဒုဇ္ဇာလဒ္ဓံသံ မုနိဘိဇဟိတံ ပါဋိဟေရံ အကာသိ,ဝန္ဒေ တံ သေဋ္ဌံ ပရမရတိဇံ ဣဒ္ဓိဓမ္မေဟုပေတံ.

利他牟尼王坐于甘答婆(Kaṇḍamba)树下，示现稀有悦目神变，速发杂色火焰之网，摧破恶见邪说之网。我礼最胜至乐生处，具足神通(Iddhi)与正法者。

၂၀.

20.

မုနိန္ဒက္ကော [Pg.4] ယွေကော ဒယုဒယရုဏော ဉာဏဝိတ္ထိဏ္ဏဗိမ္ဗော,ဝိနေယျပ္ပာဏောဃံ ကမလကထိတံ ဓမ္မရံသီဝရေဟိ;

သုဗောဓေသီ သုဒ္ဓေ တိဘဝကုဟရေ ဗျာပိတက္ကိတ္တိနဉ္စ,တိလောကေကစ္စက္ခုံ ဒုခမသဟနံ တံ မဟေသိံ နမာမိ.

牟尼日轮独升起，慈悲为曦智为光，以胜法光令众生，如莲开悟应调伏。于三有(Tibhava)中名声遍，我礼三界唯一眼，能忍难忍大圣尊。

၂၁.

21.

ယော ဇိနော အနေကဇာတိယံ သပုတ္တဒါရမင်္ဂဇီဝိတမ္ပိ,ဗောဓိပေမတော အလဂ္ဂမာနသော အဒါသိယေဝ အတ္ထိကဿ;

ဒါနပါရမိံ တတော ပရံ အပူရိ သီလပါရမာဒိကမ္ပိ,တာသမိဒ္ဓိယောပယာတမဂ္ဂတံ တမေကဒီပကံ နမာမိ.

胜者(Jina)多生累劫中，为爱菩提无著心，妻儿、肢体与生命，悉施一切乞求人。布施(Dāna)戒等波罗蜜，次第圆满皆具足。依此成就达无上，我礼世间唯一灯。

၂၂.

22.

ဒေဝါဒေဝါတိဒေဝံ နိဓနဝပုဓရံ မာရဘင်္ဂံ အဘင်္ဂံ,ဒီပံ ဒီပံ ပဇာနံ ဇယဝရသယနေ ဗောဓိပတ္တံဓိပတ္တံ;

ဗြဟ္မာဗြဟ္မာဂတာနံ ဝရဂိရကထိကံ ပါပဟီနံ ပဟီနံ,လောကာလောကာဘိရာမံ သတတမဘိနမေ တံ မုနိန္ဒံ မုနိန္ဒံ.

天中之天超诸天，身虽有死摧魔者，无能坏者为众生，作洲渚、作明灯者。吉祥座上得菩提，证无上法为梵(Brahma)众及非梵众说妙语。断尽诸恶无有余，世间出世皆欣乐，我常礼敬牟尼主。

၂၃.

23.

ဗုဒ္ဓေါ နိဂြောဓဗိမ္ဗော မုဒုကရစရဏော ဗြဟ္မဃောသေဏိဇင်္ဃော,ကောသစ္ဆာဒင်္ဂဇာတော ပုနရပိ သုဂတော သုပ္ပတိဋ္ဌိတပါဒေါ;

မူဒေါဒါတုဏ္ဏလောမော အထမပိ သုဂတော ဗြဟ္မုဇုဂ္ဂတ္တဘာဝေါ,နီလက္ခီ ဒီဃပဏှီ သုခုမမလဆဝီ ထောမျရသဂ္ဂသဂ္ဂီ.

佛身如尼拘律树(Nigrodha)，手足柔软；具梵音(Brahmaghosa)，胫如鹿王；生殖器(Aṅgajāto)藏于鞘中；善逝足安立；眉间白毫(Uṇṇalomo)右旋；善逝身躯挺拔如梵天；绀目，足跟长；肤细无垢，味觉最上。

၂၄.

24.

စတ္တာလီသဂ္ဂဒန္တော သမကလပနဇော အန္တရံသပ္ပပီနော,စက္ကေနင်္ကိတပါဒေါ အဝိရဠဒသနော မာရဇုဿင်္ခပါဒေါ.

具四十齿，齿列齐平；两肩丰满，足底轮相(Cakka)；齿密无间，足趺高厚。

တိဋ္ဌန္တော [Pg.5] နောနမန္တောဘယကရမုဒုနာ ဇဏ္ဏုကာနာမသန္တော,ဝဋ္ဋက္ခန္ဓော ဇိနော ဂေါတရုဏပခုမကော သီဟပုဗ္ဗဍ္ဎကာယော.

站立时双手能触及膝盖而无需弯腰；肩部圆满，睫毛如幼牛；上身如狮(Sīha)。

၂၅.

25.

သတ္တပ္ပီနော စ ဒီဃင်္ဂုလိ မထ သုဂတော လောမကူပေကလောမော,သမ္ပန္နောဒါတဒါဌော ကနကသမတစော နီလမုဒ္ဓဂ္ဂလောမော.

七处饱满，指修长；善逝毛孔一毛生；犬牙皎洁，肤色如金；顶发绀青，向右旋卷。

သမ္ဗုဒ္ဓေါ ထူလဇိဝှော အထ သီဟဟနုကော ဇာလိကပ္ပာဒဟတ္ထော,နာထော ဥဏှီသသီသော ဣတိဂုဏသဟိတံ တံ မဟေသိံ နမာမိ.

正觉舌广长，狮子颊，手足有网缦；导师顶髻(Uṇhīsa)相；我礼敬彼具足此等功德之大士。

၂၆.

26.

ဗုဒ္ဓေါဗုဒ္ဓေါတိဃောသော အတိဒုလဘတရော ကာ ကထာ ဗုဒ္ဓဘာဝေါ,လောကေ တသ္မာ ဝိဘာဝီ ဝိဝိဓဟိတသုခံ သာဓဝေါ ပတ္ထယန္တာ.

“佛陀”之音尚稀闻，何况得成佛陀身；是故贤者求利乐，应当精勤不放逸。

ဣဋ္ဌံ အတ္ထံ ဝဟန္တံ သုရနရမဟိတံ နိဗ္ဘယံ ဒက္ခိဏေယျံ,လောကာနံ နန္ဒိဝဍ္ဎံ ဒသဗလမသမံ တံ နမဿန္တု နိစ္စံ.

带来所愿之义利，为天人所敬奉；无畏之应供者，增长世间之欢喜；十力无双者，愿众生恒常礼敬彼。

၂၇.

27.

ပုညေနေတေန သောဟံ နိပုဏမတိ သတော သမ္ပရာယေ စ တိတ္တော,ဒက္ခော ဒိဋ္ဌုဇ္ဇုပညော အဝိကလဝီရိယော ဘောဂဝါ သံဝိဘာဂီ.

以此福德，愿我聪睿具念，于来世亦得满足；善巧、具正直见与慧，精进不懈，财富丰裕，乐于分享。

တိက္ခော သူရော ဓိတတ္တော သပရဟိတစရော ဒီဃဇီဝီ အရောဂေါ,ဓညော ဝဏ္ဏော ယသဿီ အတိဗလဝဓရော ကိတ္တိမာ ခန္တုပေတော.

锐利、勇猛、坚毅；自利利他，长寿无病；具福德、容貌端严、有声望；具大力量、有美名、具忍辱。

၂၈.

28.

သဒ္ဓေါ [Pg.6] ဒါတင်္ဂုပေတော ပရမသိရိဓရော ဒိဋ္ဌဓမ္မေ ဝိရတ္တော,လဇ္ဇီ ကလျာဏမိတ္တော အဘိရတကုသလော ပဉ္စသီလာဒိရက္ခော.

具信，具布施之德；具足最胜之庄严，于现法中离欲；具惭，有善友；乐于善法，护持五戒等。

အပ္ပိစ္ဆော အပ္ပကောဓော အတိဝုဇုဟဒယော ဣဒ္ဓိမာ အပ္ပမေယျော,ပါသံသော ပေမဝါစော သုဇနဂုဏဝိဒူ မာမကော သော ဘဝေယျံ.

少欲、少嗔、心极正直；具神通，不可限量；值得称赞，具爱语；了知善人功德；愿我成为彼之亲近者。

၂၉.

29.

ဣတ္ထံ အသင်္ခယေ နာထ, ဂုဏေ လက္ခဏဒီပိတေ;

ဂါထာသု သူစကာသွေက, ဂါထမ္ပိ သရတေ ဗုဓော.

如是，救世主，其无量功德由相好所显；于指示此等功德之诸偈中，智者当忆持哪怕一偈。

၃၀.

30.

စတုရာပါယမုတ္တော သော, သာဓကတ္ထဒွယဿ စ;

ဟတူပဒ္ဒဝဇာလော စ, လာဘီ ဟိတသုခဿ စ.

彼人解脱四恶趣，亦成就自他二利；摧破灾祸之罗网，亦获得义利安乐。

၃၁.

31.

အဓိပေါ နရဒေဝါနံ, စတုဒီပိဿရောပိ ဝါ;

ဘဝေယျ အန္တိမေ ဒေဟေ, တမညံ သေတဆတ္တကံ.

（彼人将）为人天之主，或为四洲之主；于最后身，则得另一白伞盖。

၃၂.

32.

ဘာဝနာယာနမာရုယှ, သမမေဿတိ သုဗ္ဗတော;

ဣမသ္မိံ အတ္တဘာဝေပိ, အရောဂေါ ဒီဃဇီဝိကော.

乘上修行之车，善士将得寂静；于此生中，亦无病长寿。

၃၃.

33.

ပူဇိတော သဗ္ဗလောကေဟိ, ဘာဝနာဘိရတီမနော;

ဇနပ္ပိယော မနာပေါ စ, ကာ ကထာခိလဓာရဏေ.

为一切世间所敬，心乐于修行；为人所爱所喜，何况能总持一切（法）。

နမက္ကာရပါဠိ နိဋ္ဌိတာ.

礼敬文终。

နမက္ကာရဋီကာ

礼敬疏

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

礼敬彼世尊、阿罗汉、正自觉者

၁.

1.

သုဂတန္တျာဒိဝဏ္ဏေဟိ[Pg.7], ပသတ္ထဉ္စ သုခဒ္ဒဒံ;

ဝန္ဒန္တာနံ ဇိနံ နတွာ, ဓမ္မံ သုဒ္ဓံ ဂဏုတ္တမံ.

礼敬以“善逝”等美德而受称赞、并施予礼敬者安乐的胜者，以及清净之法、最上之僧伽后，

၂.

2.

နမက္ကာရံ ဟိတတ္ထီဟိ, ပေါရာဏာစရိယေဟိ စ;

လိခိတွာ ဌပိတံ ပုည, ဗုဒ္ဓိယာ တေန ဝန္ဒိနံ.

为求利益者及古阿阇梨所书写、安立之《礼敬文》，能增长礼敬者之福德与智慧。

၃.

3.

တဿတ္ထဝဏ္ဏနံ ကဿံ, ဂမ္ဘီရတ္ထသုဗောဓနံ;

မောဝိပုနာမေန သန္တေန, သီလုပေတေန ယာစိတော.

应寂静具戒之牟毗普(Movipu)所请，我将作其义理之释义，令深奥之义易于了知。

၄.

4.

ဝဏ္ဏန္တောပိ စ တဿတ္ထံ, တံ တံ အဋ္ဌကထာဒိသု;

ဝုတ္တဉာယေန ကဿာမိ, သဒ္ဓါ သုဏာထ သာဓဝေါ.

我将依诸义注等中所说之理，阐释其义。诸善友，请具信谛听。

၅.

5.

နမနံ နမတီတီ ဝါ, နမတီ တေန ဝါ နမော;

တဿ ကာရောန္တိ တာဟီတိ, နမက္ကာရောတိ ဝုစ္စတိ.

屈身，故为“礼”(namo)；或因彼而屈身，故为“礼”。行此（礼），故称“礼敬”(namakkāra)。

၆.

6.

တဉ္စ ဗုဒ္ဓဃောသာစရိ, ယေန ပုဗ္ဗသုတံ ကတံ;

ဗုဒ္ဓဃောသုပ္ပတ္တိယဉ္စ, တံ တံ ပန ကထာဒိသု.

又，昔曾闻是觉音(Buddhaghosa)阿阇梨所作，此说见于《觉音传》(Buddhaghosuppatti)及其他故事中，

၇.

7.

န ဒိဋ္ဌံ ကတကာရဏံ, တသ္မာ ဟိတတ္ထိကေဟိ စ;

ပေါရာဏာစရိယေဟီ စ, ဌပိတန္တိ မယာ ဝုတ္တံ;

တံ ကာရဏံ ဝိညူဟီ စ, ဝိစာရေတွာ ဝိဇာနိတန္တိ.

（然）未见其所作之因，故我言此乃为求利益者及古阿阇梨所安立。智者当审察此因，并了知之。

၁.

1.

သုဂတံ သုဂတံ သေဋ္ဌံ, ကုသလံကုသလံ ဇဟံ;

အမတံ အမတံ သန္တံ, အသမံ အသမံ ဒဒံ.

善逝，已达善趣，最为殊胜；善巧者，舍离诸不善；不死者，其见不谬，寂静者；无等者，施无等（法）。

သရဏံ သရဏံ လောကံ, အရဏံ အရဏံ ကရံ;

အဘယံ အဘယံ ဌာနံ, နာယကံ နာယကံ နမေ.

世间之归依处，令有诤世间得安稳；无烦恼者，令世间无斗诤；无畏者，住于无畏处；我礼敬此不来（轮回）之导师。

၁. [က] ဣဒါနိ [Pg.8] ပဌမံ တာဝ သုဂတန္တျာဒီဟိ အဋ္ဌာရသဟိ ဂုဏေဟိ ထောမေတွာ ဗုဒ္ဓဿ ဝန္ဒိတုကာမေန သုဂတန္တိအာဒိ ဂါထာဒွယံ အာရဒ္ဓံ. အယံ ပန သဗ္ဗပါဒါဒိယမကပထျာ ဝတ္တဂါထာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တံ ပန ယမကံ သုဗောဓာလင်္ကာရေ ကိလိဋ္ဌဒေါသန္တိ ဝုတ္တံ.

1. 【释一】现在，首先，欲礼敬佛陀者，以“善逝”等十八种功德赞叹后，开始念诵“善逝”等二偈。此偈当知为每句句首皆有双关(yamaka)的常规路径偈(pathyāvatta)。然此双关，于《善觉庄严论》(Subodhālaṅkāra)中，被称为“晦涩过”。

ဝုတ္တဉှိ တတ္ထ –

彼中说：—

‘‘ယံ ကိလိဋ္ဌပဒံ မန္ဒာ, ဘိဓေယျံ ယမကာဒိကံ;

ကိလိဋ္ဌပဒဒေါသေဝ, တမ္ပိ အန္တော ကရီယတီ’’တိ.

“于愚者为晦涩之词，如双关等需分别者，彼亦摄于晦涩词过中。”

အယံ ပနေတ္ထ ပတီတသဒ္ဒရစိတတ္တာယေဝ ပသာဒဂုဏ သင်္ခါတေန သဒ္ဒါလင်္ကာရေန သံယုတ္တာ ဟောတိ. တသ္မာ တံ ယမကံ သုဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဧဝံ ပရာသု ယမကဂါထာသု. တေန ဝုတ္တံ ပုနာ လင်္ကာရေ –

此处，此偈正因由明快之词构成，故与名为“明快性”(pasādaguṇa)之声庄严相应。是故，当知此双关为善说。其他双关偈亦复如是。是故，于《庄严论》中复云：—

‘‘ပတီတသဒ္ဒရစိတံ, သိလိဋ္ဌပဒသန္ဓိကံ;

ပသာဒဂုဏသံယုတ္တံ, ယမကံ မတမေဒိသ’’န္တိ.

“由明快之词构成，词语连接流畅，与明快性相应，如是双关，方为所许。”

တတ္ထ သုဂတန္တိ သောဘနဂမနတ္တာ သုန္ဒရံ ဌာနံ ဂတတ္တာ သမ္မာ ဂတတ္တာ စ သုဂတော, သော ဟိ သောဘနံ အရိယမဂ္ဂေန ဂစ္ဆတီတိ သုဂတောတိ ဝုစ္စတိ, သုပုဗ္ဗော ဂမုဓာတု တ. သုသဒ္ဒေါ သောဘနတ္ထော. အရိယမဂ္ဂဂမနေန ပရိသုဒ္ဓံ အနဝဇ္ဇံ ခေမံ ဒိသံ အသဇ္ဇမာနော ဂတောတိ အတ္ထော. တဉ္စ ဂမနံ ဒုဝိဓံ ဟောတိ ကာယဂမနံ, ဉာဏဂမနဉ္စာတိ. တတ္ထ ဘဂဝတော ဝေနေယျဇနုပသင်္ကမနံ ဧကန္တေန တေသံ ဟိတသုခဿ နိပ္ဖာဒ နတော သောဘနံ ကာယေန ဂမနံ ကာယဂမနံ နာမ. သယမ္ဘူ ဉာဏေန ပန သကလမ္ပိ လောကံ ပရိညာဘိသမယဝသေန ပရိဇာနနတော ဉာဏေန ဂမနံ ဉာဏဂမနံ နာမ. ဣဓ ပန ဉာဏဂမနံ အဓိပ္ပေတံ. အင်္ဂုတ္တရဋီကာယံ ပန ‘‘သောဘနံ ဂတံ ဂမနံ ဧတဿာတိ သုဂတော’’တိ ဝုတ္တံ. သုန္ဒရံ ဌာနံ ဂစ္ဆတီတိ သုဂတောတိ စ ဝုစ္စတိ, အာရမ္မဏကရဏဝသေန အမတံ နိဗ္ဗာနံ ဂတောတိ [Pg.9] အတ္ထော. သမ္မာ အဝိပရီတံ စေသ ဂစ္ဆတီတိ သုဂတောတိ ဝုစ္စတိ. သုသဒ္ဒေါ သမ္မာသဒ္ဒတ္ထော. တေန တေန မဂ္ဂေန ယေ ကိလေသာ ပဟီနာ, တေ ကိလေသေ န ပုနေတိ န ပစ္စေတိ န ပစ္စာဂစ္ဆတီတိ အတ္ထော. အထ ဝါ သမ္မာ အာဂစ္ဆတီတိ သုဂတောတိ စ ဝုစ္စတိ, ဒီပင်္ကရပါဒမူလတော ပဘုတိ ယာဝ ဗောဓိမဏ္ဍာ တာဝ သမတိံသပါရမိပူရိကာယ သမ္မာပဋိပတ္တိယာ သဗ္ဗလောကဿ ဟိတသုခမေဝ ကရောန္တော သဿတံ ဥစ္ဆေဒံ ကာမသုခံ အတ္တကိလမထဉ္စာတိ ဣမေ စန္တေ အနုပဂစ္ဆန္တော အာဂတောတိ အတ္ထော. တံ သုဂတံ ဗုဒ္ဓံ နမေ နမာမီတိ သမ္ဗန္ဓော.

于此，“善逝”(sugata)者，因其行善(sobhanagamana)、至妙处(sundaraṃ ṭhānaṃ gata)、正行(sammā gata)故。彼实由善妙之圣道而行，故称“善逝”。此词由前缀“善”(su)、词根“行”(gamu)及后缀“ta”构成，“善”字为美妙义。其义为：以圣道行，至清净、无过、安稳之处而无所滞碍。此行有二：身行与智行。其中，世尊(bhagavā)为教化有缘众生而前往，此行纯为成办彼等之义利安乐，是为善妙之身行。而以无师自证之智，通过遍知与现观，了知一切世间，是为智行。此处意指智行。然于《增支部复注》(Aṅguttaraṭīkā)中说：“彼行善妙，故为善逝。”又说：“往诣妙处，故为善逝。”其义为：以所缘及造作故，已至不死涅槃。又说：“彼正行不颠倒，故为善逝。”“善”(su)字有“正”(sammā)义。其义为：由彼彼道所断之烦恼，彼于此等烦恼，不再还、不复返、不退转。或说：“正来，故为善逝。”其义为：从燃灯佛(Dīpaṅkara)足下，直至菩提座，为圆满三十波罗蜜而行正行，唯作一切世间之义利安乐，不趋常、断、欲乐、苦行此等边见，如是而来。“礼敬彼善逝佛陀”，是为此处之关联。

ပုန သုဂတန္တိ သမ္မာ ဂဒတ္တာ သုဂတော. သော ဟိ သမ္မာ ဂဒတိ ဘာသတီတိ သုဂတောတိ ဝုစ္စတိ. သုပုဗ္ဗဂဒဓာတု ဘာသာယံ ဝိယတ္တိယံ ဝါစာယံ ဝါ, တ, ဒဿ တော. ဆသု ဝါစာသု ယုတ္တဋ္ဌာနေ ယုတ္တမေဝ ဒွိဝါစံ ဘာသတီတိ အတ္ထော. ဝုတ္တဉှိ မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသပါဠိယံ အဘယရာဇကုမာရသုတ္တေ –

复次，“善逝”(sugata)者，因其善说(sammā gada)故。彼实正语、正说，故称“善逝”。此词由前缀“善”(su)、词根“说”(gad)及后缀“ta”构成，词根“说”用于言说、表达或语言之义，（词根末尾的）“d”变为“t”。其义为：于六种语中，于适当时机，仅说合宜之二语。如《中部·中分五十经·无畏王子经》(Majjhimapaṇṇāsa-pāḷi Abhayarājakumāra-sutta)中所说：—

၁

1

. ‘‘ရာဇကုမာရ ယံ တထာဂတော တံ ဝါစံ ဇာနာတိ အဘူတံ အတစ္ဆံ အနတ္ထသံဟိတံ, သာ စ ပရေသံ အပ္ပိယာ အမနာပါ, န တံ တထာဂတော ဝါစံ ဘာသတိ. ၂. ယမ္ပိ တထာဂတော ဝါစံ ဇာနာတိ ဘူတံ တစ္ဆံ အနတ္ထသံဟိတံ, သာ စ ပရေသံ အပ္ပိယာ အမနာပါ. တမ္ပိ တထာဂတော ဝါစံ န ဘာသတိ. ၃. ယဉ္စ ခေါ တထာဂတော ဝါစံ ဇာနာတိ ဘူတံ တစ္ဆံ အတ္ထသံဟိတံ, သာ စ ပရေသံ အပ္ပိယာ အမနာပါ, တတြကာလညူ တထာဂတော ဟောတိ တဿာ ဝါစာယ ဝေယျာကရဏာယ. ၄. ယံ တထာဂတော ဝါစံ ဇာနာတိ အဘူတံ အတစ္ဆံ အနတ္ထသံဟိတံ, သာ စ ပရေသံ ပိယာ မနာပါ, န တံ တထာဂတော ဝါစံ ဘာသတိ. ၅. ယမ္ပိ တထာဂတော ဇာနာတိ ဘူတံ တစ္ဆံ အနတ္ထသံဟိတံ, သာ စ ပရေသံ ပိယာ မနာပါ, တမ္ပိ တထာဂတော ဝါစံ န ဘာသတိ. ၆. ယဉ္စ ခေါ တထာဂတော ဝါစံ ဇာနာတိ ဘူတံ တစ္ဆံ အတ္ထသံဟိတံ, သာ စ ပရေသံ ပိယာ မနာပါ[Pg.10]. တတြ ကာလညူ တထာဂတော ဟောတိ တဿာ ဝါစာယ ဝေယျာကရဏာယာ’’တိ.

“王子，如来了知那非有、不实、无益，且为他人所不喜、不悦意的言语，如来不说此言。如来亦了知那实有、真实、无益，且为他人所不喜、不悦意的言语，如来亦不说此言。而如来了知那实有、真实、有益，但为他人所不喜、不悦意的言语，于此，如来知时而说。如来了知那非有、不实、无益，且为他人所喜爱、悦意的言语，如来不说此言。如来亦了知那实有、真实、无益，且为他人所喜爱、悦意的言语，如来亦不说此言。而如来了知那实有、真实、有益，且为他人所喜爱、悦意的言语，于此，如来知时而说。”

ဧတ္ထ ပါဠိယံ ပနေသာ သုခဂ္ဂဟဏတ္ထံ သင်္ခေပေန ဝေဒိတဗ္ဗာ. ကထံ ဟေသာ အဘူတာ အနတ္ထသံဟိတာ အပ္ပိယာ ဝါစာ စ, ဘူတာ အနတ္ထသံဟိတာ အပ္ပိယာ ဝါစာ စ, ဘူတာ အတ္ထ သံဟိတာ အပ္ပိယာ ဝါစာ စ, အဘူတာ အနတ္ထသံဟိတာ ပိယာ ဝါစာ စ, ဘူတာ အနတ္ထသံဟိတာ ပိယာ ဝါစာ စ, ဘူတာ အတ္ထသံဟိတာ ပိယာ ဝါစာ စာတိ ဆဗ္ဗိဓာ ဟောတီတိ. တတ္ထ အစောရံယေဝ စောရော အယန္တိအာဒိဝသေန ဝတ္တဗ္ဗဝါစာ ပဌမဝါစာ နာမ. စောရံယေဝ စောရော အယန္တိအာဒိဝသေန ဝတ္တဗ္ဗဝါစာ ဒုတိယဝါစာ နာမ. အကတပုညတာယ ဒုဂ္ဂတော ဒုဗ္ဗဏ္ဏော အပ္ပေသက္ခော, ဣဓ ပန ဌတွာပိ ပုန ပုညံ န ကရောတိ, ဒုတိယစိတ္တဝါရေ ကထံ စတူဟိ အပါယေဟိ မုစ္စိဿတီတိ ဧဝံ မဟာဇနဿ အတ္ထပုရေက္ခာရေန ဓမ္မပုရေက္ခာရေန အနုသာသနီပုရေက္ခာရေန ဝတ္တဗ္ဗဝါစာ တတိယဝါစာ နာမ. ဧကော ဓုတ္တော အာဟ-မယှံ ဘော မာတု မယိ ကုစ္ဆိဂတေ ကပိဋ္ဌဖလဒေါဟဠော အဟောသိ. သာ အညံ ကပိဋ္ဌဟာရကံ အလဘမာနာ မံယေဝ ပေသေသိ. အဟံ ဂန္တွာ ရုက္ခံ အဘိရုဟိတုံ အသက္ကောန္တော အတ္တနာဝ အတ္တာနံ ပါဒေ ဂဟေတွာ မုဂ္ဂရံ ဝိယ ရုက္ခဿ ဥပရိ ခိပိံ. အထ သာခတော သာခံ ဝိစရန္တော ဖလာနိ ဂဟေတွာ ဩတရိတုံ အသက္ကောန္တော ဃရံ ဂန္တွာ နိဿေဏိံ အာဟရိတွာ ဩရုယှ မာတု သန္တိကေ ဂန္တွာ ဖလာနိ မာတုယာ အဒါသိံ. တာနိ ပန မဟန္တာနိ ဟောန္တိ စာဋိပ္ပ မာဏာနိ. တတော မေ မာတရာ ဧကာသနေ နိသိန္နာယ သမသဋ္ဌိဖလာနိ ခါဒိတာနီတိ. ဧဝမာဒိဝသေန ဝတ္တဗ္ဗဝါစာ စတုတ္ထဝါစာ နာမ. အာမိသဟေတု စာဋုကမျတာဒိဝသေန နာနပ္ပကာရကံ ပရေသံ ထောမနာ ဝါစာ စေဝ ရာဇကထံ စောရကထန္တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တာ တိရစ္ဆာနကထာ စ ပဉ္စမဝါစာ နာမ. အရိယသစ္စသန္နိဿိတာ ဓမ္မကထာ ဆဋ္ဌမဝါစာ နာမ. တံ ပန ဝဿသတမ္ပိ သုဏန္တာ ပဏ္ဍိတာ နေဝ တိတ္တိံ ဂစ္ဆန္တိ[Pg.11]. တာသု ပန ဘဂဝါ တတိယဆဋ္ဌမာ ဒွိဝါစာဧဝ ဘာသတိ. တသ္မာ သပ္ပုရိသေဟိ သာယေဝ ဒွိဝါစာ ဝတ္တဗ္ဗာတိ. အယံ တဒဋ္ဌကထာယံ အာဂတော သင်္ခေပနယော. ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ မဟာဋီကာယံ ပန သာရတ္ထဒီပနီဋီကာယဉ္စ တဒညာကာရေန ဝဏ္ဏိတော. တာသု ပန တံ ဩလောကေတွာ ဂဟေတဗ္ဗန္တိ. အယံ ပနေတ္ထ သင်္ဂဟဂါထာ –

此处，于此圣典中，为易于掌握，当简要得知。此言如何有六种：非有、无益且不悦之言；实有、无益且不悦之言；实有、有益但不悦之言；非有、无益但喜悦之言；实有、无益但喜悦之言；实有、有益且喜悦之言。其中，言说“此非盗贼者是盗贼”等，是名第一种言。言说“此盗贼者是盗贼”等，是名第二种言。为大众之利益、以法为先、以教诫为先而说：“因未造福业，故贫穷、貌丑、无影响力，然于此世亦不再造福业，于来世心识生起时，如何能解脱于四恶趣？”此是名第三种言。有骗子言：“我母怀我时，生起食木苹果(kapiṭṭha)之欲。她寻不得他人采摘，便遣我去。我无法上树，遂自捉己足，如槌般将己身掷于树上。而后从一枝至一枝，采得果实，却无法下来，便回家取梯，得以下树，至母亲处，将果实予母。彼果甚大，如瓮般。其后我母坐于一席，食了六十六枚果。”如是等言，是名第四种言。为利养而谄媚等，种种赞美他人之言，以及国王论、盗贼论等此类之畜生论(tiracchānakathā)，是名第五种言。依止圣谛之法谈，是名第六种言。智者虽听闻百年亦不厌足。于此等言中，世尊(Bhagavā)仅说第三与第六两种言。是故，善士当仅说此二言。此乃义注(aṭṭhakathā)中所出之纲要。《清净道论》大疏与《心义灯》(Sāratthadīpanī)疏中则以他法解说，应当查阅它们而领会其义。此为摄颂：

‘‘ယော ဘူတမတ္ထသံဟီတံ, ပရေသမပ္ပိယာ ဝါစံ;

ဘူတမတ္ထသဟီတဉ္စ, ပရေသံ ပိယဝါစန္တိ;

ဒွိဝါစံ ယုတ္တဋ္ဌာနေဝ, ဝဒတီတိ သုဂတောတိ;

ဝုစ္စတီ စ ဒကာရဿ, ကတွာ တကာရဝိညုနာ’’တိ.

“说真实有益、他人不悦之言，及真实有益、他人喜悦之言，于适当时机说此二言者，故称为善逝。智者将‘da’字转为‘ta’字，如是称说。”

သေဋ္ဌန္တိ ဂုဏမဟန္တတ္တာ ပသတ္ထတရံ. သော ဟိ ပသတ္ထာနံ ဝိသေသေန ပသတ္ထောတိ သေဋ္ဌောတိ ဝုစ္စတိ. ပသတ္ထပဒံ, ဝိသေသတဒ္ဓိတေ ဣဋ္ဌပစ္စယော. ပသတ္ထသဒ္ဒဿ သော, ပသတ္ထာနံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါရိယသာဝကာဒီနံ သီလသမာဓိပညာဒိ ဂုဏေဟိ ဝိသေသေန ပသတ္ထောတိ အတ္ထော. အထ ဝါ သုန္ဒရေ သတိပဋ္ဌာနာဒိဘေဒေ ဓမ္မေ ဧသတိ ဂဝေသတိ ဧသိံ ဂဝေသိန္တိ ဝါ သေဋ္ဌော, ဗုဒ္ဓေါ. သုပုဗ္ဗောဧသ ဂဝေသနေ တ. တဿ ရဋ္ဌော. သုသဒ္ဒေါ သုန္ဒရတ္ထော. သန္တေဟိ သပ္ပုရိသေဟိ ဧသိတဗ္ဗော ဂဝေသိတဗ္ဗောတိ ဝါ သေဋ္ဌော. သန္တသဒ္ဒူပပဒေါ ဣသ ဂဝေသနေ တ, သန္တသဒ္ဒဿ သော, ဣကာရဿေ, တဿ ဋ္ဌော. သန္တေဟိ သပ္ပုရိသေဟိ ဣစ္ဆိယတိ ကန္တိယ တီတိ ဝါ သေဋ္ဌော. သန္တသဒ္ဒူပပဒေါ ဣသု ဣစ္ဆာကန္တီသု တ. အထ ဝါ သန္တာနံ သပ္ပုရိသာနံ ဟိတသုခံ ဣစ္ဆတီတိ သေဋ္ဌော, ဗုဒ္ဓေါ. ကတ္တုသာဓနောယံ. သုန္ဒရေ သတိပဋ္ဌာနာ ဒိဘေဒေ ဓမ္မေ ဧသေတိ ဗုဒ္ဓေတီတိ ဝါ သေဋ္ဌော. ဟေတု ကတ္တုသာဓနောယံ. သုပုဗ္ဗဧသဓာတု ဗုဒ္ဓိယံ တ. တံ သေဋ္ဌံ.

最胜(seṭṭha)者，因功德广大而最为卓越。他于诸卓越者中，特为卓越，故称为最胜。此由“卓越”(pasattha)一词，加表最高级之“iṭṭha”后缀而成。其义为：于戒、定、慧等功德上，比辟支佛、圣弟子等诸卓越者，特为卓越。又或，寻求四念处(satipaṭṭhāna)等善法，故为最胜，即是佛。此由“su”(善)与“esati”(寻求)组合而成。又或，因其为贤善士夫所应寻求，故为最胜。此由“sant”(贤善)与“esati”(寻求)组合而成。又或，因其为贤善士夫所意欲、喜爱，故为最胜。此由“sant”(贤善)与“icchati”(意欲)组合而成。又或，因其欲求贤善士夫之利益安乐，故为最胜，即是佛。此为能动用法。又或，于四念处等善法中，令众生觉悟，故为最胜。此为使动用法。前缀“su”与动词根“es”，亦有“觉悟”义。彼即最胜。

ကုသလံကုသလံ ဇဟန္တိ ဧတ္ထ ကုသလံ အကုသလံ ဇဟန္တိ ပဒဝိဘာဂေါ ကာတဗ္ဗော. ကုစ္ဆိတံ ပါပဓမ္မံ သလယတိ စလယတိ [Pg.12] ကမ္ပေတိ ဝိဒ္ဓံသေတီတိ ကုသလံ, စတုဘူမိကကုသလံ လဗ္ဘတိ. ကုပုဗ္ဗော သလဓာတု အ. တတ္ထ ကာမာဝစရကုသလံ တဒင်္ဂပ္ပဟာနေန ပါပဓမ္မံ သလယတိ စလယတိ, မဟဂ္ဂတ ကုသလံ ဝိက္ခမ္ဘနပ္ပဟာနေန သလယတိ ကမ္ပေတိ, လောကုတ္တရ ကုသလံ သမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနေန သလယတိ ဝိဒ္ဓံသေတီတိ အတ္ထော.

于“舍善与不善”(kusalaṃkusalaṃ jahanti)句，当作为“舍善(kusalaṃ)与不善(akusalaṃ)”(kusalaṃ akusalaṃ jahanti)而分别。能动摇、摇动、震动、摧毁鄙恶之法，故为善(kusala)。此指四地之善。此构词为：前缀‘ku’，动词根‘sal’，后缀‘a’。其中，欲界善(kāmāvacarakusala)以彼分断(tadaṅgappahāna)动摇、摇动恶法；大心善(mahaggata kusala)以镇伏断(vikkhambhanappahāna)动摇、震动恶法；出世间善(lokuttara kusala)以正断(samucchedappahāna)动摇、摧毁恶法，此为其义。

အထ ဝါ ကုစ္ဆိတံ အပါယဒွါရံ သလန္တိ သံဝရန္တိ ပိဒဟန္တိ သာဓဝေါ ဧတေနာတိ ကုသလံ, ကရဏသာဓနောယံ. ဣဓ ပန ဇဟန္တိ ဝုတ္တတ္တာ တေဘူမကကုသလမေဝါဓိပ္ပေတံ. တံ ပန အနဝဇ္ဇသုခဝိပါကလက္ခဏံ, အကုသလဝိဒ္ဓံသနရသံ, ဝေါဒါန ပစ္စုပဋ္ဌာနံ, ဣဋ္ဌဝိပါကပစ္စုပဋ္ဌာနံ ဝါ, ယောနိသောမနသိကာရ ပဒဋ္ဌာနံ. န ကုသလံ အကုသလံ, မိတ္တပဋိပက္ခော အမိတ္တော ဝိယ ပဟာယကပဟာတဗ္ဗဘာဝေန ကုသလပဋိပက္ခန္တိ အတ္ထော. တံ ပန သာဝဇ္ဇဒုက္ခဝိပါကလက္ခဏံ, သာဝဇ္ဇာနိဋ္ဌဝိပါက လက္ခဏံ ဝါ, အနတ္ထဇနနရသံ, အနိဋ္ဌဝိပါကပစ္စုပဋ္ဌာနံ, အယောနိသောမနသိကာရပဒဋ္ဌာနံ. ပုညာဘိသင်္ခါရအာနေဉ္ဇာ ဘိသင်္ခါရသင်္ခါတံ ကုသလံ အပုညာဘိသင်္ခါရသင်္ခါတံ အကုသလဉ္စ ကုသလံကုသလံ. တံ ပန ပဒံ ဇဟန္တိပဒေ ကမ္မံ.

或者说，善人以此关闭、防护、堵塞可鄙的恶趣之门，故为善(kusala)，此为工具格用法。然而，此处因说“舍弃”(jahanti)，故特指三地善(tebhūmakakusala)。彼（善）以无过失的乐果为特征，以摧毁不善为作用，以清净或可喜的果报为现起，以如理作意(yonisomanasikāra)为近因。非善为不善(akusala)，如朋友的对立面是敌人，因其为能舍与所舍的关系，故为善的对立面。彼（不善）以有过失的苦果为特征，或以有过失的不可爱果报为特征，以产生无益为作用，以不可喜的果报为现起，以不如理作意(ayonisomanasikāra)为近因。名为福行(puññābhisaṅkhāra)与不动行(āneñjābhisaṅkhāra)的善，以及名为非福行(apuññābhisaṅkhāra)的不善，即是善与不善。而“善与不善”一词，在“舍弃”(jahanti)一词中是作为宾语。

ဇဟန္တိ မဂ္ဂက္ခဏေ သမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနေန ဖလက္ခဏေ ပဋိပ္ပဿမ္ဘနပ္ပဟာနေန ပဇဟန္တံ ဝိဒ္ဓံသေန္တန္တိ အတ္ထော. တဉှိ အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏေန ဇဟတိ ပဇဟတိ, ဖလဉာဏေန ဇဟိံ ပဇဟိံ ပဋိပ္ပဿမ္ဘိန္တိ ဝါ ဇဟော, ဗုဒ္ဓေါ. ဟာဓာတု စာဂေ အ. ကိဉ္စာပိ ပနေတ္ထ ကုသလံ မဂ္ဂေန ပဟာတဗ္ဗဓမ္မေ န ဝုတ္တံ, ဝဋ္ဋမူလဘူတေ အဝိဇ္ဇာတဏှာဒိကိလေသေ ပန အရဟတ္တမဂ္ဂ ဉာဏေန ဇဟိတေ လောကိယကုသလုပ္ပတ္တိယာ မူလဘူတာယ အဝိဇ္ဇာတဏှာယ အဘာဝါ ပုညာဘိသင်္ခါရော သံသာရေ ပုန ပဋိသန္ဓိယာ နိဗ္ဗတ္တေတုံ န သက္ကောတိ, တသ္မာ ဝဋ္ဋမူလဘူတေ ကိလေသေ ဇဟိတေ ဖလူပစာရေန ကုသလမ္ပိ ဇဟိတံ နာမ ဟောတိ. ရူပံ ဘိက္ခဝေ န တုမှာကံ တံ ပဇဟထာတိအာဒီသု ဝိယ[Pg.13]. အရဟန္တေန ဟိ အဘိသမာစာရိကဝတ္တံ ကတမ္ပိ ကုသလန္တိ န ဝုတ္တံ, ကြိယာတိ ပန ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

“舍弃”(jahanti)之意是：在道刹那(maggakkhaṇa)以断灭断(samucchedappahāna)而舍弃，在果刹那(phalakkhaṇa)以安息断(paṭippassambhanappahāna)而舍弃，即是摧毁。因为他以阿罗汉道智(arahattamaggañāṇa)舍弃、断除，以果智(phalañāṇa)舍弃、使其安息。或者说，“舍者”(jaho)即是佛陀。“hā”词根有“舍弃”(cāga)之义。虽然此处没有说善法(kusala)是应由道所断除的法，然而，当轮回的根本——无明、贪爱等烦恼被阿罗汉道智舍弃时，由于作为世间善(lokiyakusala)生起根本的无明与贪爱已不存在，福行(puññābhisaṅkhāra)便无法在轮回中再次引发结生(paṭisandhi)。因此，当轮回的根本烦恼被舍弃时，依其结果，善法也可被称为已被舍弃。如同（经中）所说：“诸比丘，色不是你们的，你们应当舍弃它”等等。应当知道，阿罗汉所作的威仪行(abhisamācārikavatta)等，不被称为善(kusala)，而被称为唯作(kriyā)。

ဝုတ္တဉှိ နိဒါနဝဂ္ဂသံယုတ္တဋ္ဌကထာယံ ‘‘ခီဏာသဝေန ဟိ ကတံ ကမ္မံ နေဝ ကုသလံ ဟောတိ နာကုသလံ, အဝိပါကံ ဟုတွာ ကြိယမတ္တေ တိဋ္ဌတီ’’တိ.

如《因缘品相应义注》(Nidānavaggasaṃyuttaṭṭhakathā)所说：“漏尽者(khīṇāsava)所造之业，既非善亦非不善，无有果报，仅止于唯作。”

အင်္ဂုတ္တရဋ္ဌကထာယဉ္စ ‘‘အရဟတ္တမဂ္ဂေါ စ ကုသလာကုသလ ကမ္မက္ခယာယ သံဝတ္တတီတိ ဧဝံ တေန တံ ဘိဇ္ဇတီ’’တိ ဝုတ္တံ.

《增支部义注》(Aṅguttaraṭṭhakathā)中亦说：“阿罗汉道(arahattamagga)导向善与不善业的灭尽，如是彼（道）能破彼（业）。”

တေန ဝုတ္တံ စူဠနိဒ္ဒေသပါဠိယံ ‘‘အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏေန အဘိသင်္ခါရဝိညာဏဿ နိရောဓေန ယေ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ နာမဉ္စ ရူပဉ္စ, ဧတ္ထေတေ နိရုဇ္ဈန္တိ ဝူပသမန္တိ အတ္ထံ ဂစ္ဆန္တိ ပဋိပ္ပဿမ္ဘန္တီ’’တိ.

是故《小义释》(Cūḷaniddesa)中说：“以阿罗汉道智，因行识(abhisaṅkhāraviññāṇa)之寂灭，凡可能生起之名色，即于此处寂灭、止息、灭没、安息。”

အမတန္တိ မရဏဝိရဟိတံ. သော ဇိနော ဟိ န မတော အမတော, မရဏဓမ္မဿ နိဗ္ဗတ္တကာနံ ကိလေသာနံ အရဟတ္တ မဂ္ဂေန သမုစ္ဆိန္ဒိတတ္တာ ပုန မရဏတော ဝိရဟိတောတိ ဝါ အမတော. အထ ဝါ နိဗ္ဗာနေ အာရမ္မဏကရဏဝသေန အဓိဂတေ နတ္ထိ မတံ မရဏံ ယဿ ဇိနဿာတိ အမတောတိ ဝုစ္စတိ. ဇိနေန ဟိ ခန္ဓမစ္စုမာရံ အဇိတောပိ ကိလေသမာရံ ဇယိတွာ တေသံ အဝဿံ ဇိယမာနတ္တာ ဖလူပစာရေန အမတောတိ ဝုစ္စတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

“不死”(amata)即是远离死亡。彼胜利者(jina)确实是不死的(amato)，因为他以阿罗汉道彻底断除了能引发死亡之法的烦恼，故而永远远离死亡，是为不死。或者说，因以涅槃为所缘而证得，对彼胜利者而言已无死亡，故称不死。应当知道，胜利者虽未战胜蕴魔与死魔(khandhamaccumāra)，但已战胜烦恼魔(kilesamāra)，因彼等（烦恼）必被降伏，故依其结果而转喻为不死。

ပုန အမတန္တိ အမတနိဗ္ဗာနသမန္နာဂတံ. နတ္ထိ မတံ မရဏံ ဧတ္ထာတိ အမတံ, နိဗ္ဗာနံ. တံ ပန သန္တိလက္ခဏံ, အစ္စုတရသံ, အနိမိတ္တပစ္စုပဋ္ဌာနံ, နိဿရဏပစ္စုပဋ္ဌာနံ ဝါ, နိဗ္ဗာနဿ ပန ပဒဋ္ဌာနံ န လဗ္ဘတိ.

再者，“不死”(amata)是指具足不死涅槃。于此无有死亡，故为不死(amata)，即涅槃。彼（涅槃）以寂静为特征，以永恒为作用，以无相为现起，或以出离为现起，然涅槃之近因不可得。

ဝုတ္တဉှိ မိလိန္ဒပဉှေ နာဂသေနတ္ထေရေန ‘‘န ကေနစိ ကာရဏေန နိဗ္ဗာနံ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ.

如《弥兰陀问经》(Milindapañha)中龙军(Nāgasena)长老所说：“涅槃非由任何原因而生起。”

တံ အဿ အတ္ထီတိ အမတော, ဇိနော. သဒ္ဓါဒိတော ဏာတိ သုတ္တေန အဿထျတ္ထေ ဏပစ္စယော. သဒ္ဓေါ ပညောတိအာဒီသု ဝိယ[Pg.14]. အဿ ဇိနဿ စတုမဂ္ဂဉာဏေန သစ္ဆိကတံ အမတံ နိဗ္ဗာနံ အတ္ထီတိ အတ္ထော, တံ အမတံ.

彼拥有此（不死），故胜利者(jina)为“不死者”(amato)。依据“saddhādito ṇa”之规则，“ṇa”后缀用于“彼拥有此”之义，如同“有信者”(saddho)、“有慧者”(pañño)等。其义为：彼胜利者拥有以四道智所证悟的不死涅槃，是为不死(amata)。

သန္တန္တိ သဗ္ဗကိလေသဒရထေဟိ စ ဝဋ္ဋဒုက္ခေဟိ စ သုဝူပသန္တံ. သော ဟိ ဗုဒ္ဓေါ သဗ္ဗကိလေသဒရထဝဋ္ဋဒုက္ခေဟိ သမိတ္ထ ဝူပသမိတ္ထာတိ သန္တောတိ ဝုစ္စတိ. သမုဓာတု ဥပသမေ တ. ဓာတွန္တဿ လောပံ တပစ္စယဿန္တောအာဒေသံ ကတွာ ပဒသိဒ္ဓိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သံသာရဝဋ္ဋေ ဒရထကာရကာနံ ကိလေသာနံ ဗောဓိမဏ္ဍေ အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏေန သမုစ္ဆိန္ဒိတတ္တာ သီတိဘူတော သန္တကာယစိတ္တောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ, တံ သန္တံ.

“寂静”(santa)是指一切烦恼热恼与轮回之苦已完全平息。彼佛陀已完全平息一切烦恼热恼与轮回之苦，故被称为寂静(santa)。词根“sam”(śam)有“止息”(upasama)之义，后加后缀“ta”。应知此词（santa）是经词根尾音省略、后缀“ta”变为“anta”等音变规则而构成。因于菩提座，以阿罗汉道智彻底断除在轮回中引发热恼的烦恼，故身心清凉、寂静，是为寂静者(santa)。

အသမန္တိ သီလာဒိဂုဏေဟိ ကေနစိ ပုဂ္ဂလေန အသဒိသံ, သော ဟိ ဗုဒ္ဓေါ နတ္ထိ သီလာဒိဂုဏေဟိ သမော သဒိသော ဧတဿာတိ အသမောတိ ဝုစ္စတိ. ဣမသ္မိံ သတ္တလောကေ သီလ သမာဓိပညာဒိဂုဏေဟိ ဗုဒ္ဓေန သဒိသော ကောစိ မနုဿော ဝါ ဒေဝေါ ဝါ ဗြဟ္မာ ဝါ နတ္ထီတိ အတ္ထော. ဘဂဝတော ဟိ အသီတိ အနုဗျဉ္ဇနပဋိမဏ္ဍိတ ဗာတ္တိံသ မဟာပုရိသလက္ခဏေဟိ ဝိစိတြရူပကာယော စ သဗ္ဗာကာရေဟိ ပရိသုဒ္ဓသီလက္ခန္ဓာဒိဂုဏ ရတနသမိဒ္ဓေါ ဓမ္မကာယော စ ပုညမဟတ္တထာမမဟတ္တ ဣဒ္ဓိမဟတ္တယသမဟတ္တပညာမဟတ္တာဒိဂုဏေဟိ စ ပရမုက္ကံသဂတော စ အတ္ထိ, တသ္မာ ဘဂဝါ သီလာဒိဂုဏေဟိ ကေနစိ အသမော အသဒိသောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

“无比”(asama)是指在戒等功德上，没有任何个体(puggala)能与他相似。彼佛陀在戒等功德上无有同等或相似者，故被称为无比(asama)。其义为：于此有情世间，无论是人、天人或梵天，无有任何人在戒、定、慧等功德上能与佛陀相似。世尊(Bhagavā)确实拥有以八十随好(asīti anubyañjana)庄严的三十二大士相(bāttiṃsa mahāpurisalakkhaṇa)之殊妙色身，以及于一切方面圆满清净、具足戒蕴等功德宝藏之法身，且于福德、威力、神通、声誉、智慧等伟大功德上已达究竟，故说世尊在戒等功德上，无人能比，无人能及。

အသမံ ဒဒန္တိ လောကိယဓမ္မေန အသဒိသံ မဂ္ဂဖလနိဗ္ဗာန ဓမ္မံ ဝေနေယျာနံ သတ္တာနံ ဒေသနာဉာဏေန ဒါယကံ. ဧတ္ထ စ အသမန္တိ နတ္ထိ ဧတ္ထ ဧတေသံ ဝါ သမော သဒိသော လောကိယဓမ္မောတိ အသမော, မဂ္ဂဖလနိဗ္ဗာနံ လဗ္ဘတိ. အထ ဝါ အသမန္တိ အညေသံ ဓမ္မာနံ အဂ္ဂဘာဝတော စတုဗ္ဗိဓေန အရိယ မဂ္ဂေန သစ္ဆိကာတဗ္ဗံ နိဗ္ဗာနံ ဝုစ္စတိ. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ ‘‘ယာဝတာ ဘိက္ခဝေ ဓမ္မာ သင်္ခတာ ဝါ အသင်္ခတာ ဝါ, ဝိရာဂေါ တေသံ အဂ္ဂမက္ခာယတီ’’တိ. တဿ ပန ပဒဿ ဒဒန္တိပဒေန [Pg.15] ကမ္မဘာဝေန သမ္ဗန္ဓော. ဒဒါတီတိ ဒဒေါ, ဗုဒ္ဓေါ. ဒါဓာတု အ, သော ကေနစိ လောကိယဓမ္မေန အသမံ အသဒိသံ မဂ္ဂဖလနိဗ္ဗာနသင်္ခါတံ လောကုတ္တရဓမ္မံ မဟာကရုဏာပ္ပဓာနေန အမတာဓိဂမပဋိပတ္တိဒဿနေန ဒေသနာဉာဏေန ဝေနေယျာနံ သတ္တာနံ ဒါတာတိ အတ္ထော. တံ အသမံ ဒဒံ.

布施无比之法(asamaṃ dadanti)是指以说法之智向可调伏的众生布施与世间法不相似的道、果、涅槃法。此处“无比”(asama)是指：没有与此相等或相似的世间法，故称“无比”，即指道、果、涅槃。或者，“无比”(asama)是指超越其他诸法，为最上者，即以四种圣道所应证悟的涅槃。世尊曾说：“诸比丘，无论有为法(saṅkhatā)或无为法(asaṅkhatā)，离贪(virāga)于其中，被称为最上。”而“无比”(asamaṃ)一词，与“布施”(dadanti)一词以业格(kamma)的关系相连。“布施者”(dado)即佛陀。“dā”词根加“a”后缀。其意是，他以大悲为首，通过开示证得不死(amata)的修行之道，以说法之智向可调伏的众生布施任何世间法所不能比拟、无与伦比的出世间法——即道、果、涅槃。因此称为“布施无比之法者”(asamaṃ dadaṃ)。

(ခ) ဒုတိယဂါထာယံ ပန သရဏန္တိ သဗ္ဗသတ္တလောကဿ ပဋိသရဏဘူတော ပရာယဏော လေဏော တာဏောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သော ဟိ ဗုဒ္ဓေါ သရန္တိ ပဋိသရန္တိ ဧတ္ထ သတ္တလောကာတိ သရဏောတိ ဝုစ္စတိ. သရဓာတု ယု. အထ ဝါ သရန္တိ ဩသရန္တိ သမောသရန္တိ ဧတ္ထ သတ္တလောကာတိ သရဏောတိ ဝုစ္စတိ. သရန္တိ စိန္တေန္တိ ဧတ္ထ သဒ္ဓါ ပသန္နာ ဒေဝမနုဿာ သရဏမိဒန္တိ သရဏောတိ စ. သရန္တိ ပဋိဝိဇ္ဈန္တိ ဧတ္ထုပဂတာ ဒေဝမနုဿာ သဒ္ဓမ္မန္တိ သရဏောတိ စ ဝုစ္စတိ. သရ စိန္တာယံ ယု. သရဏဂမနဋ္ဌာနေ ပန သရတိ ဟိံသတိ ဘယံ သန္တာပံ ဒုက္ခံ ကိလေသဉ္စာတိ သရဏံ. ရတနတ္တ ယန္တိ အဋ္ဌကထာသု ဝုတ္တံ. တံ သရဏံ.

在第二偈中，“皈依”(saraṇa)是指一切众生世界的庇护所、依靠处、避难所和保护。因为众生于此皈依、投奔，故佛陀被称为“皈依”。（词根为sar，后缀为yu。）或者，众生于此归向、聚集、汇合，故称为“皈依”。有信心、净信的天人于此思念，认为“此是皈依处”，故称为“皈依”。趋近于此的天人由此了悟正法，故（正法）亦被称为“皈依”。（词根sar亦有“思惟”之义，后缀为yu。）然而，在论及皈依时，（皈依）能摧毁、消除怖畏、热恼、痛苦和烦恼，故名“皈依”。正如义注所说，三宝即是此皈依。那即是皈依。

ပုန သရဏံ လောကန္တိ သတ္တသင်္ခါရောကာသသင်္ခတံ လောကံ သရန္တံ ဇာနန္တံ. ဧတ္ထ ဟိ လောကယတိ ပတိဋ္ဌယတိ ဧတ္ထ ပုညာပုညဉ္စ တဗ္ဗိပါကော စာတိ လောကော, သတ္တ လောကော လဗ္ဘတိ. လောကဓာတု ပတိဋ္ဌာယံ ဏ. လုဇ္ဇတိ ပလုဇ္ဇတီတိ လောကော, သင်္ခါရလောကော. လုဇဓာတုဏ. လောကိယတိ ဝိစိတ္တာကာရေန ဒိဿတီတိ လောကော, လောကိယန္တိ ပတိဋ္ဌိယန္တိ ဧတ္ထ ဝါ ဇင်္ဂမာ စ ထာဝရာ စာတိ လောကော, စက္ကဝါဠသင်္ခတော ဩကာသလောကော လဗ္ဘတိ. လောကဓာတုဏ. ဧတ္ထ စ သဿတော လောကောတိ ဝါ အသဿတော လောကောတိ ဝါတိ အာဂတဋ္ဌာနေ ဣန္ဒြိယဗဒ္ဓါနံ ရူပါဒီနံ ခန္ဓာနံ သမူဟော သန္တာနော စ သတ္တောယေဝ လောကော သတ္တလောကောတိ ဝစနတ္ထေန သတ္တလောကောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧကော လောကော သဗ္ဗေ သတ္တာ အာဟာ ရဋ္ဌိတိကာတိ [Pg.16] အာဂတဋ္ဌာနေ ဣန္ဒြိယဗဒ္ဓါနံ ဝါ အနိန္ဒြိယဗဒ္ဓါနံ ဝါ ခန္ဓာနံ သမူဟော သန္တာနော စ ပစ္စယေဟိ သင်္ခရိယန္တီတိ သင်္ခါရာ, သင်္ခါရာဧဝ လောကော သင်္ခါရလောကောတိ ဝစနတ္ထေန သင်္ခါရလောကောတိ.

又，（佛陀）了知由众生、行、空间所构成的世间。在此处，善恶业及其果报于此中被看见(lokayati)或安立(patiṭṭhayati)，故称为世间(loko)，此即众生世间(sattaloko)。词根为lok，有“安立”之义，加ṇa后缀。（世间）会毁坏、破坏(lujjati palujjati)，故称为世间，即行世间(saṅkhāraloko)。词根为luj，加ṇa后缀。（世间）以种种形态被看见(lokiyati)，故称为世间；或者，能动者与不动者于此中被看见或安立，故称为世间，此即由轮围山(cakkavāḷa)所构成的空间世间(okāsaloko)。词根为lok，加ṇa后缀。在提及‘世间是常’或‘世间是无常’之处，与诸根相连的色等诸蕴的集合与相续，即是众生，即是世间，故应理解为众生世间。在提及‘一世间，即一切众生依食而住’之处，与诸根相连或不相连的诸蕴的集合与相续，由众缘所造作，故称为行(saṅkhārā)，行即是世间，故应理解为行世间。

‘‘ယာဝတာ စန္ဒိမသူရိယာ ပရိဟရန္တိ,ဒိသာ ဘန္တိ ဝိရောစမာနာ;

တာဝ သဟဿဓာ လောကော,ဧတ္ထ တေ ဝတ္တတိ ဝသော’’တိ.

日月所行之处，诸方光辉灿烂；如此千倍世界，汝之威德于此运行。

အာဂတဋ္ဌာနေ အနိန္ဒြိယဗဒ္ဓါနံ ရူပါဒီနံ သမူဟော သန္တာနော စ အဝကသန္တိ ပတိဋ္ဌဟန္တိ ဧတ္ထာတိ ဩကာသော, သောယေဝ လောကော ဩကာသလောကောတိ ဝစနတ္ထေန ဩကာသ လောကောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော, တံ လောကံ. သရတိ ဇာနာတိ အဇာနီတိ ဝါ သရဏော, ဗုဒ္ဓေါ. သရ စိန္တာယံ ယု. လောကံ သရဏန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ဗုဒ္ဓေါ ပန သတ္တလောကံ, သင်္ခါရလောကံ, ဩကာသလောကံ, ကိလေသလောကံ, ဘဝလောကံ, ဣန္ဒြိယ လောကံ, ခန္ဓလောကံ, အာယတနလောကံ ဓာတုလောကဉ္စာတိအာဒိမနေကလောကံ အနာဝရဏဉာဏေန ပဋိဝိဇ္ဈတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

在相关之处，与诸根不相连的色等诸法的积聚与相续于此中获得空间(avakasanti)、得以安立(patiṭṭhahanti)，故称为空间(okāsa)。依言说义，此空间即是世间，当知为空间世间(okāsaloka)，即指那个世间。能忆念(sarati)、能了知(jānāti)者，称为忆念者(saraṇo)，即佛陀。词根sar，有“思惟”之义，加yu后缀。‘了知世间’是其句法关系。当知，佛陀以无碍智(anāvaraṇañāṇa)通达众生世间、行世间、空间世间、烦恼世间、有世间、根世间、蕴世间、处世间、界世间等无量世间。

အရဏန္တိ နိက္ကိလေသံ, ကိလေသသင်္ခါတရဏဝိရဟိတံ ဝါ. ရဏသဒ္ဒေါ စ ကိလေသေသု စ ယုဒ္ဓေ စုဏ္ဏဝိစုဏ္ဏကရဏေ စ ဒိဿတိ. တထာ ဟိ သရဏာ ဓမ္မာ အရဏာ ဓမ္မာတိအာဒီသု ကိလေသေသု ဒိဿတိ. တေ ဟိ ရဏန္တိ ကန္ဒန္တိ သတ္တာ ဧတေဟီတိ ရဏာတိ ဝုစ္စန္တိ.

无诤(araṇa)是指无烦恼(nikkilesa)，或远离被称为“诤”(raṇa)的烦恼。“诤”(raṇa)一词，可见于烦恼、战争及粉碎之义。例如，在“有诤之法”(saraṇā dhammā)、“无诤之法”(araṇā dhammā)等语境中，即指烦恼。因为众生因它们而号叫(raṇanti)、哭泣(kandanti)，故（烦恼）被称为“诤”(raṇā)。

‘‘ဓနုဂ္ဂဟော အသဒိသော, ရာဇပုတ္တော မဟဗ္ဗလော;

သဗ္ဗာမိတ္တေ ရဏံ ကတွာ, သံယမံ အဇ္ဈုပါဂမီ’’တိ.

无与伦比的弓手，大力王子；战胜一切敌人后，他进入了自制。

အသဒိသဇာတကေ ယုဒ္ဓေ ဒိဿတိ. ရဏံ ကတွာတိ ဟိ ယုဒ္ဓံ ကတွာ, သံယမန္တိ သံယတံ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ အဇ္ဈုပါဂမီတိ အတ္ထော. တိဏဉ္စ ကဋ္ဌဉ္စ ရဏံ ကရောန္တော, ဓာဝိံသု တေ အဋ္ဌဒိသာ [Pg.17] သမန္တတောတိ ဆဒ္ဒန္တဇာတကေ စုဏ္ဏဝိစုဏ္ဏကရဏေ ဒိဿတိ. ရဏံ ကရောန္တောတိ ဟိ စုဏ္ဏံ ဝိစုဏ္ဏံ ကရောန္တော. တေတိ သဗ္ဗေ အဋ္ဌသဟဿနာဂါတိ အတ္ထော. ဣဓ ပန ကိလေသေ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အယံ ပနေတ္ထ ဝစနတ္ထော. ရဏန္တိ သတ္တေ ရာဂါဒယော စုဏ္ဏေန္တိ ပီဠေန္တီတိ ရဏာ, ရဏန္တိ သတ္တာ ဧတေဟိ ကန္ဒန္တိ ပရိဒေဝန္တီတိ ဝါ ရဏာ, ကိလေသာ. ရဏဓာတု သဒ္ဒေ အ. နတ္ထိ ရဏာ ကိလေသာ ဧတဿာတိ အရဏောတိ ဝုစ္စတိ. ဇိနဿ ကိလေသမာရဿ ဗောဓိမူလေ ဇိယမာနတ္တာ ရဏာ ကိလေသာ န သန္တီတိ အတ္ထော. တံ အရဏံ.

在《无譬喻本生》(Asadisajātaka)中，（raṇa）可见于“战斗”之义。“作战”(raṇaṃ katvā)即进行战斗后，进入自制的仙人出家生活，是此义。“碾碎草木”——这在《六牙本生》(Chaddantajātaka)中，（raṇa）可见于“粉碎”之义。“作诤”(raṇaṃ karonto)即是粉碎、碾碎之义。“彼等”(te)指所有八千头象，是此义。但在此处应理解为烦恼。此处的词义是：贪等烦恼碾碎(cuṇṇenti)、折磨(pīḷenti)众生，故称“诤”(raṇā)；或说众生因它们而哭泣(kandanti)、悲叹(paridevanti)，故称烦恼为“诤”。（词根raṇ，义为“声”，加后缀a。）没有这些名为“诤”的烦恼者，称为“无诤”(araṇo)。因为胜者在菩提树下战胜了烦恼魔，所以他没有名为“诤”的烦恼，是此义。那即是无诤。

အရဏံ ကရန္တိ ဝေနေယျသန္တာနေ ရဏသင်္ခတကိလေသဿ အဘာဝကရဏံ. ဧတ္ထ စ ရဏန္တိ ဧတံ ယေဟိ အဘိဘူတာ သတ္တာ ကန္ဒန္တိ ပရိဒဝန္တိ ဧတေသံ ရာဂါဒီနံ အဓိဝစနံ. တေသံ အဘာဝံ ဝေနေယျသန္တာနေ ဒေသနာဉာဏေန ကရောတိ အတ္ထော. အထ ဝါ ကရောတီတိ ကရော, ဗုဒ္ဓေါ. တံ ကရံ.

行无诤(araṇaṃ karanti)，是指在可化导者的心相续中，令被称为“诤”的烦恼不存在。此处的“诤”，是贪等的异名，众生被其制伏而哭泣、悲叹。其义是，（佛陀）以说法之智，令它们在可化导者的心相续中不存在。或者，“作者”(karo)即是能作者，指佛陀。那位能作者。

အဘယန္တိ ဇာတိဘယာဒီနံ အဘာဝတော နိဗ္ဘယံ. ဧတ္ထ ဟိ ဘယံ စိတ္တုတြာသဘယံ, ဉာဏဘယံ, အာရမ္မဏဘယံ, ဩတ္တပ္ပ ဘယဉ္စာတိ စတုဗ္ဗိဓံ ဟောတိ. တတ္ထ ဘာယတိ စိတ္တေနာတိ ဘယံ, စိတ္တုတြာသဘယံ. ဉာဏေန တီရေတွာ ဘာယတီတိ ဘယံ, ဉာဏံ. ဘာယတိ ဧတသ္မာတိ ဘယံ, အာရမ္မဏဘယံ. ဘာယတိ ဧတေန ပါပတောတိ ဘယံ, ဩတ္တပ္ပဘယံ. ဘီဓာတု ဘယေ ဏ.

无畏（Abhayaṃ）：因无生等怖畏，故为无畏。于此，怖畏有四种：心惊怖畏、智所怖畏、所缘怖畏、惭愧怖畏。其中，因心而怖，故名怖畏，即心惊怖畏；以智审度而怖，故名怖畏，即智所怖畏；因所缘而怖，故名怖畏，即所缘怖畏；因由此而怖畏罪恶，故名怖畏，即惭愧怖畏。怖畏（bhayaṃ）一词，由词根“bhī”（意为“怖畏”）加“ṇa”后缀构成。

မဟာနိဒ္ဒေသပါဠိယံ ပန အာဂတာနိ ဇာတိဘယံ, ဇရာဘယံ, ဗျာဓိဘယံ, မရဏဘယံ, ရာဇဘယံ, စောရဘယံ, အဂ္ဂိဘယံ, ဥဒကဘယံ, အတ္တာနုဝါဒဘယံ, ပရာနုဝါဒဘယံ, ဒဏ္ဍဘယံ, ဒုဂ္ဂတိဘယံ, ဦမိဘယံ, ကုမ္ဘီဠဘယံ, အာဝဋ္ဋဘယံ, သုသုကဘယံ, အာဇီဝိကဘယံ, အသိလောကဘယံ, ပရိသယသာရဇ္ဇဘယံ, မဒန ဘယံ, ဒုဂ္ဂတိဘယန္တိအာဒီနိ ဂဟိတာနိ. နတ္ထိ ဘယာနိ ဧတဿာတိ အဘယော, ဗုဒ္ဓေါ. တဿ ဘယာနံ ကာရဏ ဘူတာနံ [Pg.18] သဗ္ဗကိလေသာနံ အရဟတ္တမဂ္ဂေန သမုစ္ဆိန္ဒိတတ္တာ သဗ္ဗဘယံ နတ္ထီတိ အတ္ထော.

在《大义释》（Mahāniddesa）中则提到：生怖畏、老怖畏、病怖畏、死怖畏、王怖畏、盗贼怖畏、火怖畏、水怖畏、自责怖畏、他责怖畏、刑罚怖畏、恶趣怖畏、波浪怖畏、鳄鱼怖畏、漩涡怖畏、苏须迦鱼（susuka）怖畏、生计怖畏、恶名怖畏、怯于集会怖畏、骄慢怖畏、恶趣怖畏等。因彼无诸畏，故名无畏者，即佛陀。其义为：因以阿罗汉道彻底断除了一切作为怖畏之因的烦恼，故无一切怖畏。

ပုန အဘယံ ဌာနံ နာယကန္တိ ဧတ္ထ အဘယန္တိပဒံ ဌာနန္တိပဒေ ဝိသေသနံ. ဌာနန္တိပဒံ နာယကန္တိပဒေ ကမ္မံ. ဘယသဒ္ဒဿ အတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တောယေဝ. နတ္ထိ သဗ္ဗဘယံ ဧတ္ထ နိဗ္ဗာနေတိ အဘယံ, နိဗ္ဗာနံ. ဗုဒ္ဓပစ္စေကဗုဒ္ဓ အရဟန္တာ ဌန္တိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ ဧတ္ထာတိ ဌာနံ, နိဗ္ဗာနံ. ဝေနေယျသတ္တေ နေတီတိ နာယကော, ဗုဒ္ဓေါ. နီဓာတု နယနေ ဏွု. သော ဗုဒ္ဓေါ ဘဗ္ဗေ ကုလပုတ္တေ မဂ္ဂါဓိ ဂမပ္ပတ္တိယာ ဓမ္မဒေသနာယ မဂ္ဂဖလဉာဏံ အဓိဂမေန္တော နိဗ္ဗာနဋ္ဌာနံ နေတီတိ အတ္ထော, တံ နာယကံ.

复次，于“无畏处导师”（abhayaṃ ṭhānaṃ nāyakaṃ）一句中，“无畏”一词是“处”一词的修饰词。“处”一词是“导师”一词的宾语。“怖畏”一词的含义已如前述。于此涅槃中无一切怖畏，故名“无畏”，即涅槃。诸佛、辟支佛、阿罗汉安住、生起于此，故名“处”，即涅槃。能引导可调伏的众生，故名“导师”，即佛陀。（导师一词）由词根“nī”（意为“引导”）加“ṇvu”后缀构成。彼佛陀通过说法，为令有能力证悟的良家子获得道果智，而引导其至涅槃之处，此即“彼导师”之义。

ပုန နာယကံ နမေတိ နာယကံ ဗုဒ္ဓံ အဟံ နမေ နမာမီတိ သမ္ဗန္ဓော. တတ္ထ နာယကန္တိ ဝေနေယျသတ္တေ သံသာရဏ္ဏဝတော နိဗ္ဗာနပါရံ နေတီတိ နာယကော, ဗုဒ္ဓေါ. သော ဟိ ယထာ နာဝိကော ဇနေ နာဝါယ ဩရိမတီရတော ပါရိမတီရံ နေတိ, ဧဝံ သတ္တေ မဂ္ဂင်္ဂနာဝါယ သံသာရဏ္ဏဝတော နိဗ္ဗာန ပါရံ နေတိ ပါပုဏေတီတိ အတ္ထော. အထ ဝါ နာယကန္တိ တိဏ္ဏံ လောကာနံ ဇေဋ္ဌဘာဝဂမနတ္တာ နာယကော ဇေဋ္ဌ သေဋ္ဌဝုဍ္ဎတရော. သော ဟိ ဇေဋ္ဌဘာဝံ နေတိ ဂစ္ဆတိ ပါပုဏာတီတိ နာယကောတိ ဝုစ္စတိ. နီဓာတု ဂတိမှိ ဏွု. သော ပန ဣဓ လောကေ အဝိဇ္ဇဏ္ဍဂတာနံ သဗ္ဗပဇာနံ ပဌမတရံ အဝိဇ္ဇဏ္ဍကောသံ အရဟတ္တမဂ္ဂေန ပဒါလေတွာ အရိယာယ ဇာတိယာ ဇာတတ္တာ သဗ္ဗသတ္တာနံ သေဋ္ဌဇေဋ္ဌဝုဍ္ဎတရဘာဝံ ဂတောတိ အတ္ထော. တံ နာယကံ. နမေတိ အဟံ တီဟိ ဒွါရေဟိ သက္ကစ္စံ နမာမီတိ အတ္ထော. ဧတ္ထ ဟိ ဝတ္တမာနမိဝိဘတ္တိယာ ကွစိဓာတုတျာဒိသုတ္တေန ဧအာဒေသော ဟောတိ. အယံ ပနေတ္ထ ဝါစ္စတ္ထာဒိနယော. နမေတိပဒဿ အာချာတပဒတ္တာ ဝစနတ္ထော န ကာတဗ္ဗော. ဝုတ္တဉှိ သဒ္ဒဝိဒူဟိ –

复次，关于“礼敬导师”（nāyakaṃ name）：其关联为“我礼敬导师佛陀”。于此，“导师”是指引导应受教化的众生从轮回大海到达涅槃彼岸者，即佛陀。正如船夫用船将人们从此岸渡到彼岸，佛陀也用道支之船，将众生从轮回大海渡到涅槃彼岸，使他们到达，此其义也。或者，“导师”由于在三界中达到最尊长者的地位，故为最尊、最胜、最尊长者。他达到最尊长者的地位，因此被称为导师。（此中“导”）由词根“nī”（意为“行进”）加“ṇvu”后缀构成。他于此世间，在所有被无明蛋覆盖的众生中，第一个用阿罗汉道打破了无明蛋壳，成就了圣者之生，因此获得了所有众生中最殊胜、最尊长者的地位，此其义也。“于彼导师”（taṃ nāyakaṃ）。“我礼敬”（name）者，其义为：我以三门恭敬礼拜。于此，现在时“mi”语尾，依“kvacidhātu”等经，转变为“e”。此即此处（解释）字面义等之理路。“name”一词是动词，故不作词义分析。正如声明家所言——

‘‘ရုဠှီချာတံ နိပါတဉ္စု, ပသဂ္ဂါလပနံ တထာ;

သဗ္ဗနာမန္တိမေတေသု, န ကတော ဝိဂ္ဂဟော ဆသူ’’တိ.

“习语、动词、小品词，以及前缀、呼格和代词，于此六种不作分析。”

တံ [Pg.19] ပန ပဒံ နမုဓာတုဝတ္တမာနအမှယောဂပရဿပဒမိဝိဘတျန္တံ အာချာတပဒံ. နမုဓာတုယာ ဝါစ္စတ္ထော နမနကြိယာ သင်္ခါတော ကုသလစိတ္တုပ္ပာဒေါ ပဓာနဝသေန လဗ္ဘတိ. မိဝိဘတ္တိယာ ဝါစ္စတ္ထော တေန စိတ္တုပ္ပာဒေန ဥပလက္ခိတော ဥပ္ပာဒ ဝန္တော တဒါကာရော ပုဂ္ဂလော အပ္ပဓာနဝသေန လဗ္ဘတိ. ပဒသမုဒါယဿ ပန ဝါစ္စတ္ထော ကတ္တုကမ္မဘာဝေသု ကတ္တုဘူတော အတီတာဒိကာလေသု ပစ္စုပ္ပန္နကာလဘူတော ဓာတွတ္ထ ကိရိယာဝိသေသောဝ လဗ္ဘတိ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ.

然而，该词是动词，由词根“namu”、现在时、第一人称、为他语、“mi”语尾构成。词根“namu”的字面义，主要是指名为“礼敬”这一行为的善心生起。“mi”语尾的字面义，次要地是指由该心生起所标识的、具生起之相、具彼状态的个人。而词语组合的字面义，则是在主格、宾格等关系中作为主动者，在过去等时态中作为现在时，所表示的即是词根义——特定的行为。此为此处之纲要。

ဝိတ္ထာရော ပနေဝံ ဝေဒိတဗ္ဗော. နမုဓာတုယာ ဝစ္စံ သုဂတာဒိ ဗုဒ္ဓဂုဏံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ဝန္ဒနာကာရပ္ပဝတ္တော ကာယဝစီ ဝိညတ္တိသမုဋ္ဌာပကော သဒ္ဓါစေတနာပညာပဓာနော ကုသလ စိတ္တုပ္ပာဒေါ စ ဒွေ ဝိညတ္တိယော အသမုဋ္ဌာပေတွာ မနောဒွါရေ ဝန္ဒနာကာရပ္ပဝတ္တော ကုသလစိတ္တုပ္ပာဒေါ စ မုချေန လဗ္ဘတိ. ဗုဒ္ဓဂုဏာနုဿရဏဝသေန ပဝတ္တော ယောနိသောမနသိကာ ရာဒိပုရေစရာနုစရကုသလစိတ္တုပ္ပာဒေါ ဖလူပစာရေန. ဒိဋ္ဌဓမ္မိ ကသမ္ပရာယိကသင်္ခါတံ ပစ္ဆိမပစ္ဆိမဖလံ ရောဂါဒိအန္တရာယာနံ အဘာဝဉ္စ ဝါ သဂ္ဂမောက္ခသမ္ပတ္တိသုခဉ္စ ကာရဏူပစာရေန, ပုရေ ပုရေ ဝန္ဒနာ သဒိသျူပစာရေန, ဝန္ဒနဿ နာမပညတ္တိ ဌာနူပစာရေန, ဝတ္ထုဒွါရာရမ္မဏံ ဌာနူပစာရေန, ဝန္ဒန ဂုဏေန လက္ခိတံ ပုဂ္ဂလဒဗ္ဗံ ဂုဏူပစာရေန. ဥက္ကဋ္ဌမဇ္ဈ မုဒုတ္တမတ္တဘာဝေါ ဂုဏျူပစာရေန, အဝယဝဘူတာ ဝန္ဒနာ ဧကဒေသူပစာရေန. သမူဟဘူတာ ဝန္ဒနာ ဧကဒေသျူပစာရေန, ပုဗ္ဗပုဗ္ဗကုသလစိတ္တုပ္ပာဒေါ သမီပူပစာရေန, ပစ္ဆိမပစ္ဆိမ ကုသလစိတ္တုပ္ပာဒေါ သမီပျူပစာရေန, ပဏာမကုသလစိတ္တုပ္ပာဒဘူတာနံ ပရမတ္ထဓမ္မာနံ နိဗျာပါရဘာဝေါ တဒ္ဓမ္မူပစာရေန. တေသံ ဧဝံ ဓမ္မတာဘာဝေါ အတဒ္ဓမ္မူပစာရေန, ဝန္ဒနာကာရော အဘေဒဘေဒူပစာရေန. ဝန္ဒနသတ္တိ ဘေဒအဘေဒူပစာရေန လဗ္ဘတိ. မိဝိဘတ္တိယာ ဝါစ္စံ တံမုချာဒီဟိ လက္ခိတော ကတ္တု ကြိယာဝိသေသေန စ ဝတ္တမာနဝိဘတ္တိသင်္ခါတေန ဝိဘတ္တိဝိသေ သေန [Pg.20] စ ပရဿပဒသင်္ခါတေန ပဒဝိသေသေန စ ဥတ္တမပုရိသ ဝိသေသေန စ အမှယောဂဝိသေသေန စ သဗ္ဗဓာတုဝိသေသေန စ ဧကဝစနဝိသေသေန စ ပစ္စုပ္ပန္နကာလဝိသေသေန စ ဓာတွတ္ထကြိယာဝိသေသေန စ အလိင်္ဂ ဝိသေသေန စ ဘူဝါဒိဂဏ ဝိသေသေန စ နောဝိကရဏဝိသေသေန စ ဘာဝကမ္မကတ္တူသုကတ္တုဝိသေသေန စ လက္ခိတော အဟံသင်္ခါတော ခန္ဓသင်္ခတော သန္တာနော အပ္ပဓာနေန လဗ္ဘတိ. ကြိယာပဒဿ ကြိယာယ ပဓာနေန ဝါစကတ္တာ ဓာတွတ္ထောဝ ပဓာနေန လဗ္ဘတိ. အပစ္စယဿ ဝါစ္စံ ဘူဝါဒိဂဏဇောတကာ ရူပသိဒ္ဓိမတ္တာ ပဒ သိလိဋ္ဌတာ လဗ္ဘတိ.

其广说应如是知。动词词根“namu”的所指，主要是：缘于善逝等佛陀功德而生起的礼敬之相的善心生起，此善心由信、思、慧为主导，并引发身语二表；或在不生起二表的情况下，于意门生起的礼敬之相的善心生起。忆念佛陀功德而生起的如理作意(yonisomanasikāra)等前行与随行善心生起，由果相似法(phalūpacāra)而得。被称为现世与来世的究竟之果，即无病等障碍，或天界与解脱之乐，由因相似法(kāraṇūpacāra)而得。前前的礼敬，由相似相似法(sadisyūpacāra)而得。礼敬的名言概念，由处所相似法(ṭhānūpacāra)而得。事、门、所缘，由处所相似法(ṭhānūpacāra)而得。以礼敬功德为特征的个人(puggala)与事物，由功德相似法(guṇūpacāra)而得。上、中、下三等自体，由具功德相似法(guṇyūpacāra)而得。作为部分的礼敬，由一分相似法(ekadesūpacāra)而得。作为整体的礼敬，由具分相似法(ekadesyūpacāra)而得。前前的善心生起，由邻近相似法(samīpūpacāra)而得。后后的善心生起，由邻近相似法(samīpyūpacāra)而得。作为礼敬善心生起的胜义法(paramatthadhamma)的无作用性，由彼法相似法(taddhammūpacāra)而得。彼等如是之法性，由非彼法相似法(ataddhammūpacāra)而得。礼敬之相，由无别有别相似法(abhedabhedūpacāra)而得。礼敬之力，由有别无别相似法(bhedaabhedūpacāra)而得。又，“mi”语尾(Mivibhatti)的所指，是以其主要等为特征，以主动态之特殊性、以现在时语尾所称之语尾特殊性、以为他语态所称之语态特殊性、以第一人称之特殊性、以“我”相应之特殊性、以一切词根之特殊性、以单数之特殊性、以现在时之特殊性、以词根义之行为特殊性、以无性之特殊性、以“bhū”等词组(bhūvādigaṇa)之特殊性、以无变化词缀之特殊性、以状态、业、作者、善作者之特殊性为特征，被称为“我”、被称为“蕴”的相续，此由非主要义而得。由于动词是行为的主要能说者，故词根义被主要地理解。“a”词缀(paccaya)的所指，是作为“bhū”等词组的标识，仅为词形之成就(rūpasiddhi)与词语之圆熟(padasiliṭṭhatā)而得。

အထ ဝါ ယော အဟံ နမာမီတိ သော နမေ. သာမညတ္ထ ဝိဂ္ဂဟောယံ. ဝါစ္စတ္ထော ပန ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗော. နမနဉ္စေတ္ထ ဗုဒ္ဓဿ သီလာဒိအနန္တဂုဏေသု နိန္နပဗ္ဘာရတာဝသေန ပဏာမကြိယာဘိနိပ္ဖာဒိကာ ကုသလစေတနာ. သာ စ ဝန္ဒနေယျ ဝန္ဒနကာနံ ခေတ္တဇ္ဈာသယသမ္ပဒါဟိ ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယဘူတာ ယထာလဒ္ဓသမ္ပတ္တိနိမိတ္တကဿ ပုရိမကမ္မဿ အနုဗလပ္ပဒါန ဝသေန တန္နိဗ္ဗတ္တိတဝိပါကသန္တတိယာ အန္တရာယကရာနိ ဥပပီဠကဥပစ္ဆေဒကကမ္မာနိ ပဋိဗာဟိတွာ ပဝတ္တိကာလေ ရောဂါဒိအန္တရာယာနမပ္ပဝတ္တိံ သာဓေတိ. သမ္ပရာယေ စ ဥပပဇ္ဇဝေဒနီယဘူတာ သဂ္ဂမောက္ခသမ္ပတ္တိသုခံ နိဗ္ဗတ္တေတီတိ.

或者，“我礼敬”(ahaṃ namāmi)者，即是礼敬。此为共通义(sāmaññattha)的分解(viggaha)。然而，所指义应如前所述而知。此处的礼敬，是指缘于佛陀戒等无量功德而生起恭敬倾向(ninnapabbhāratā)，从而成就礼敬行为的善思(kusalacetanā)。此善思，就应受礼敬者(vandaneyya)与礼敬者(vandaka)而言，由于福田(khetta)与意乐(ajjhāsaya)的圆满，能成为现法受业(diṭṭhadhammavedanīya)：通过增强作为已得成就之因的往昔业(purimakamma)的力量，阻碍其所生异熟相续(vipākasantati)中的障碍业(antarāyakakamma)、压迫业(upapīḷakakamma)与断绝业(upacchedakakamma)，从而在（善心）生起时，成就疾病等障碍的不生。在来世(samparāya)，它也能成为后生受业(upapajjavedanīya)，产生天界与解脱的安乐。

အယံ ပနေတ္ထ ဒဿနတ္ထနယော. နမေတိဣမိနာ ဗုဒ္ဓဿ သုဂတာဒိဂုဏံ အာရဗ္ဘ ပဝတ္တာ တိဝိဓာ ပဏာမကုသလ စေတနာ မုချေန ဒဿေတိ. တံ ဒဿနေန တဿာ ကာရဏဘူတာ ယောနိသောမနသိကာရာဒယော စ စတုစက္ကသမ္ပတ္တိဉ္စ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒနဝမခေတ္တဉ္စ ပုဗ္ဗဘာဂေ ပဝတ္တံ သဒ္ဓါပညာပဓာနံ ကုသလစိတ္တုပ္ပာဒဉ္စ ဖလူပစာရေန ဒီပေတိ. တဒ္ဒီပနေန တဿာ ဖလဘူတံ ဒိဋ္ဌဓမ္မရောဂါဒိအန္တရာယဝိသောသနဉ္စ သဂ္ဂမောက္ခ သုခဉ္စ ပဌမကာရဏူပစာရေန ပကာသေတိ. တပ္ပကာသနေန ဗုဒ္ဓဿ ပဏာမာရဟဘာဝံ ဒုတိယကာရဏူပစာရေန ဝိဘာဝေတိ[Pg.21]. တံဝိဘာဝနေန ဝန္ဒကဿ မေ ခေတ္တင်္ဂတဘာဝဉ္စ ပဏာမေ တဗ္ဗဘာဝဉ္စ တတိယကာရဏူပစာရေန အနုဘာဝေတိ.

此为示义之理。“礼敬”(nameti)一词，主要显示缘于佛陀善逝等功德而生起的三种礼敬善思。通过显示此善思，以果相似法(phalūpacāra)阐明其因，即如理作意(yonisomanasikāra)等、四轮圆满(catucakkasampatti)、佛陀出世之无上福田(buddhuppādānavamakhetta)，以及先前已生起的以信、慧为主的善心生起。通过此阐明，以第一因相似法(paṭhamakāraṇūpacāra)揭示其果，即现法中疾病等障碍的消除，以及天界、解脱之乐。通过此揭示，以第二因相似法(dutiyakāraṇūpacāra)彰显佛陀堪受礼敬之性。通过此彰显，以第三因相似法(tatiyakāraṇūpacāra)，令我此礼敬者(vandaka)亲证已入福田之性，以及于礼敬中具足相应之性。

အယံ ပနေတ္ထ အလင်္ကာရနယော. နမေတိဝါစကပဒဿ ဝါစ္စဘူတာ တိဝိဓာ ဗုဒ္ဓပဏာမကုသလစေတနာ သမဋ္ဌာယီ ဘာဝေါ နာမ. ကသ္မာ, သရီရတ္တာ. အထ ဝါ တိဝိဓာယ ဗုဒ္ဓပဏာ မကုသလစေတနာယ သမ္ပယုတ္တော သမာဓိပ္ပဓာနော မဟာ ကုသလစိတ္တုပ္ပာဒေါ သမဋ္ဌာယီဘာဝေါ နာမ. ကသ္မာ, ဗုဒ္ဓဿ သုဂတာဒိဂုဏာရမ္မဏေ ဧကဂ္ဂတ္တာ သမာဟိတစိတ္တတ္တာ ဝါ. သောယေဝ ပန သန္တရသော နာမ. ကသ္မာ, ဗုဒ္ဓပဏာမစေတနာ ကုသလင်္ဂေန အကုသလင်္ဂဿ ပဟီနတ္တာ. ဗုဒ္ဓန္တိပါဌသေသ ပဒဿ ဝါစ္စဘူတော ဗုဒ္ဓဒဗ္ဗော အာရမ္မဏဝိဘာဝေါ နာမ. ကသ္မာ, တဿ ပဏာမကုသလစိတ္တုပ္ပာဒဿ အာရမ္မဏပစ္စယေန ဥပကာရတ္တာ. ဗုဒ္ဓဿ သုဂတန္တျာဒိဂုဏော ဥဒ္ဒီပနဝိဘာဝေါ နာမ. ကသ္မာ, ပဏာမဿ ကာရဏတ္တာ. ကာရဏဘူတံ တံ သမဋ္ဌာယီဘာဝံ ဥပါဒါယ ဇာနိတဗ္ဗော ဒိဋ္ဌဓမ္မရောဂါ ဒိအန္တရာယာဘာဝေါ စ သမ္ပရာယေ သဂ္ဂမောက္ခသုခသမ္ပတ္တိ စ အာနုဘာဝေါ နာမ. ကသ္မာ, အာနိသံသဖလတ္တာ.

此为修辞之理。“礼敬”(nameti)一词所指的三种礼佛善思，名为“住立相”(samaṭṭhāyībhāva)。为何？因其为本体故。或者，与三种礼佛善思相应、以定为主的大善心生起，名为“住立相”。为何？因为缘于佛陀善逝等功德时，心一境性，或心已得定。此即名为“寂静味”(santarasa)。为何？因为礼敬善思以善支断除了不善支故。“佛陀”(Buddhaṃ)等剩余文句所指的佛陀实体(buddhadabba)，名为“所缘差别”(ārammaṇavibhāva)。为何？因其以所缘缘(ārammaṇapaccaya)助益于礼敬善心生起故。佛陀善逝等功德，名为“引发差别”(uddīpanavibhāva)。为何？因为是礼敬之因故。以彼因性之住立相为依，当知现法中无有疾病等障碍，以及来世天界与解脱的安乐成就，名为“威力”(ānubhāva)。为何？因为是功德之果故。

တတ္ထ ဟိ ကိဉ္စာပိ အာနုဘာဝဒီပကံ ပဒံ နတ္ထိ. ကာရဏဿ ပန ဖလေန ဝိနာဘာဝတော ကာရဏဿ ဖလံ ဝိညေယျန္တိ. အထ ဝါ နမေတိပဒဿ သာမတ္ထိယတော အာနုဘာဝေါ ဒဿိတောယေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အာဝိဘူတော ဥဿုကော စ ဗုဒ္ဓပဏာမဿ အာနိသံသပဇာနနာ မတိ စ အလသာဘာဝေါ စ စိတ္တပ္ပသာဒေါ စ သမာဓိတျာဒိ စ ဗျဘိစာရီဘာဝေါ နာမ. လောမဟံသာဒိဘာဝေါ သတွံကာဘာဝေါ နာမာတိ အလင်္ကာရ နယော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧဝံ ပစ္ဆိမပစ္ဆိမဂါထာသူတိ.

此处虽无显示威力之词，然因与果不相离，故应由因了知其果。或应知，威力已由“礼敬”(nameti)一词的力量显示出来。显现的热忱、对礼佛功德的了知、不懈怠、心清净、禅定等，名为“随行相”(byabhicārībhāvo)。毛骨悚然等相，名为“萨埵相”(sattvikabhāvo)。当知此为修辞之理。如是，于后后诸偈中亦然。

အယံ ပနေတ္ထ သင်္ခေပယောဇနာ. သုဂတံ သောဘနဂတံ သုန္ဒရနိဗ္ဗာနဋ္ဌာနံ ဂတံ ဝါ သမ္မာ ဂတံ ဝါ, သုဂတံ သမ္မာ ဝစနံ ဂဒံ ဘာသနံ, သေဋ္ဌံ ပသတ္ထတရံ သတိပဋ္ဌာနာဒိဘေဒေ ဓမ္မေ [Pg.22] ဂဝေသန္တံ ဝါ သန္တေဟိ ဂဝေသိတဗ္ဗံ ဝါ သတ္တာနံ ဟိတသုခံ ဣစ္ဆိတံ ဝါ, ကုသလံကုသလံ ကုသလံအကုသလံ, ဇဟံ ဇဟိတံ, အမတံ မရဏဝိရဟိတံ အမတံ အမတနိဗ္ဗာနသမန္နာ ဂတံ, သန္တံ ကိလေသဒရထဝူပသမံ, အသမံ လောကိယဓမ္မေန အသဒိသံ မဂ္ဂဖလနိဗ္ဗာနဓမ္မံ. ဒဒံ ဒါတံ ဒါယကံ ဝါ, သရဏံ သဗ္ဗသတ္တလောကဿ ပဋိသရဏဘူတံ. လောကံ သတ္တသင်္ခ ရောကာသသင်္ခတံ တိလောကံ, သရဏံ ဇာနန္တံ, အရဏံ နိက္ကိလေသံ, ကိလေသသင်္ခါတရဏဝိရဟိတံ ဝါ. အရဏံ သတ္တေသု ကိလေသရဇဿာဘာဝံ, ကရံ ဒေသနာဉာဏေန ကတံ, အဘယံ နိဗ္ဘယံ, အဘယံ နိဗ္ဘယဋ္ဌာနံ နိဗ္ဗာနဒိသံ, နာယကံ သတ္တေ နိဗ္ဗာနပါရံ နေန္တံ, နာယကံ တိလောကာနံ ဇေဋ္ဌံ ပါမောက္ခံ ဗုဒ္ဓံ သက္ကစ္စံ တီဟိ ဒွါရေဟိ အဟံ နမေ နမာမီတိ.

此为简要释义。善逝(sugataṃ)，是善去，或去往美好的涅槃处，或正去；善逝，亦是善语。最胜(seṭṭhaṃ)，是寻求四念处等法，或为圣者所寻求，或希求众生之利益安乐。善(kusalaṃ)，是善与不善。舍(jahaṃ)，是已舍弃。不死(amataṃ)，是远离死亡；不死，是与不死涅槃相应。寂静(santaṃ)，是烦恼热恼的止息。无等(asamaṃ)，是与世间法不同，是道、果、涅槃之法。施(dadaṃ)，是已施，或施者。皈依(saraṇaṃ)，是一切有情世间的归依处。世间(lokaṃ)，即有情世间、行世间与器世间此三世间。知(saraṇaṃ)，是了知。无诤(araṇaṃ)，是无烦恼，或远离名为烦恼的斗诤。无诤，是于众生心中无烦恼尘垢。作(karaṃ)，是以说法智所作。无畏(abhayaṃ)，是无所畏惧；无畏，是无畏之处，指向涅槃。导师(nāyakaṃ)，是引导众生到达涅槃彼岸；导师，是三界中最上首的佛陀，我以三门恭敬地礼敬。

ပဌမဝန္ဒနဂါထာဒွယဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

第一礼敬双偈释义竟。

၂.

2.

နယနသုဘဂကာယင်္ဂံ,မဓုရဝရသရောပေတံ;

အမိတဂုဏဂဏာဓာရံ,ဒသဗလမတုလံ ဝန္ဒေ.

身相悦目，具足甘美殊胜音；无量功德藏，我礼十力无与伦。

၂. ဧဝံ ပဌမံ ဂါထာဒွယေန ဗုဒ္ဓဿ နမဿိတွာ ဣဒါနိ နယနသုဘဂကာယင်္ဂန္တျာဒီဟိ ပဉ္စဟိ ဂုဏေဟိ ထောမိတွာ ဗုဒ္ဓံ ဝန္ဒိတုံ နယနသုဘဂကာယင်္ဂန္တိအာဒိဂါထမာဟ. အယံ ပန န န မဂဏယုတ္တတ္တာ နဝက္ခရေဟိ လက္ခိတာ ဘုဇဂသု သုဂါထာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ဝုတ္တဉှိ ဝုတ္တောဒယေ ‘‘ဘုဇဂသုသုမတာ နာမော’’တိ.

2. 如是，先以二偈礼敬佛陀后，今为以“身相悦目”等五种功德赞颂而礼敬佛陀，故说“身相悦目”等偈。当知此偈由两个 na-gaṇa 及一个 ma-gaṇa 组成，以九音节为特征，故名“蛇行善妙偈”(Bhujagasusumatāgāthā)。诚如《韵律学》(Vuttodaya)所说：“名为蛇行善妙(bhujagasusumatā)。”

အယံ ပနေတ္ထ ယောဇနာ. ယဿံ ပဋိပါဒံ နာ စ ဒွေ နဂဏာမော စ မဂဏော စ ယဒိ သိယာ. သာ ဘုဇဂသုသု ဂါထာတိ မတာ ဉာတဗ္ဗာတိ. တတ္ထ ပန နယနသုဘဂကာယင်္ဂန္တိ သဗ္ဗသတ္တာနံ စက္ခုဿ သောဘနံ ဂတေန ကာယင်္ဂေနသမန္နာဂတံ. ဧတ္ထ [Pg.23] ဟိ နယနန္တိ သမဝိသမံ ဒဿေန္တံ အတ္တဘာဝံ နေတီတိ နယနံ, စက္ခု လဗ္ဘတိ. နီဓာတု ယု. သုဘံ သောဘနံ ဂစ္ဆတီတိ သုဘဂံ, ကာယင်္ဂံ လဗ္ဘတိ. သုဘသဒ္ဒူပပဒေါ ဂမုဓာတု ကွိ. ကာယဿ အင်္ဂံ အဝယဝံ ကာယင်္ဂံ. ဘဂဝတော ကာယင်္ဂံ လဗ္ဘတိ. ဆဋ္ဌီတပ္ပုရိသသမာသောယံ. နယနဿ သုဘဂံ နယနသုဘဂံ, တံ ကာယင်္ဂံ ယဿ ဗုဒ္ဓဿာတိ နယနသုဘဂ ကာယင်္ဂေါ, ဗုဒ္ဓေါ. သော ဟိ ရူပကာယဿ ဒဿနာ နုတ္တရိယဂုဏယောဂတော သဗ္ဗသတ္တာနံ ပသာဒစက္ခုဿ သောဘနံ ဂတေန ဒွတ္တိံသမဟာပုရိသလက္ခဏေဟိ စ အသီတျာ နုဗျဉ္ဇနလက္ခဏေဟိ စ လက္ခိတေန ကာယင်္ဂေန သမန္နာဂတောတိ အတ္ထော.

此为释义。若每句由两个 na-gaṇa 及一个 ma-gaṇa 组成，当知此偈为“蛇行善妙偈”(bhujagasusumatāgāthā)。其中，“身相悦目”(nayanasubhagakāyaṅga)意为具足令一切众生之眼见而悦豫的庄严身相。于此，“眼”(nayana)者，能引导见者见自身之同与不同，故名“眼”，即指眼根。由 nī 词根加 yu 后缀构成。“悦”(subhaga)者，趋向美好，指身相。由 subha 词为前缀，gam 词根加 kvi 后缀构成。“身相”(kāyaṅga)者，身体之支分，指世尊之身相。此为第六格依主释(chaṭṭhītappurisasamāso)。“眼之所悦”为“身相悦目”，佛陀具足此身相，故名“身相悦目”之佛。此义即：佛陀因其色身具有可见之无上功德，以三十二大士相(dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇa)及八十随形好(asītyanubyañjana)为庄严，令一切众生具净信之眼见而悦豫。

မဓုရဝရသရောပေတန္တိ ပိယပေမနီယဥတ္တမသဒ္ဒေန သမန္နာဂတံ, သော ဟိ ဘဂဝါ မဓိယတိ ပိယတိ ပေမိယတိ ဝါတိ မဓုရော. မဓဓာတု ဥရော. ဝုတ္တဉှိ မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသဋီကာယံ ‘‘မဓုရောတိ ပိယော ပေမနီယော အပလိဗုဒ္ဓေါ’’တိ. အထ ဝါ မဓိယတိ အဿာဒိယတီတိ မဓုရော, မဓတိ သဗ္ဗသတ္တာနံ ပီတိံ ဥန္ဒေတိ ဝဍ္ဎေတီတိ မဓုရော, မဓဓာတု ဥန္ဒေ ဥရော. တေန ဝုတ္တံ သဒ္ဒနီတိယံ ‘‘မဓ ဥန္ဒေ’’တိ. ဝရိတဗ္ဗော ဣစ္ဆိတဗ္ဗော ပတ္ထိတဗ္ဗော ဝါတိ ဝရော, သရော. ဝရဓာတု ဣစ္ဆာယံ အ. သရတိ ဂစ္ဆတိ သောတဝိညာဏာရမ္မဏဘာဝန္တိ သရော, သဒ္ဒေါ. သရဓာတု ဂတိယံ အ. သရတိ ဂစ္ဆတိ သုယျမာနတန္တိ ဝါ သရော, သရိယတိ သုဏိယတီတိ ဝါ သရော, ဘဂဝတော အဋ္ဌင်္ဂသမန္နာဂတော သဒ္ဒေါ လဗ္ဘတိ. ဥပသမ္ပဇ္ဇတီတိ ဥပေတော, ဥပပုဗ္ဗဣဓာတု တ. မဓုရော စ ဝရော စ သော သရော စာတိ မဓုရဝရသရော, တေန ဥပေတော သမ္ပန္နော သမန္နာဂတောတိ မဓုရဝရသရောပေတောတိ ဝုစ္စတိ. ဘဂဝတော ပန ဟဒယ ဝတ္ထုနော သုဝိသုဒ္ဓတ္တာ ပိတ္တသေမှာဒီဟိ အပလိဗုဒ္ဓတ္တာ ဒေဝ မနုဿေဟိ မဓုရေန ပိယေန မနာပိယေန ဝရေန ဣစ္ဆိတပတ္ထိ တေန အဋ္ဌင်္ဂသမန္နာဂတေန သရေန သဒ္ဒေန ဥပေတော သမ္ပန္နော သမန္နာဂတောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

“具足甘美殊胜音”(madhuravarasaropeta)者，谓具足可爱、可亲、最上之音声。世尊确实令人喜爱、可亲、悦耳，故称“甘美”(madhuro)。由 madh 词根加 uro 后缀构成。诚如《中部复注》(Majjhimapaṇṇāsaṭīkā)所说：“‘甘美’(madhuro)即可爱、可亲、无障碍(apalibuddha)。”或谓，被享受，故为“甘美”；使一切众生之喜悦增长，故为“甘美”。由 madh 词根于“增长”义上加 uro 后缀构成。故《声论》(Saddanīti)说：“madh，增长义。”可选择、可意愿、可期盼，故为“殊胜”(vara)，指声音。由 var 词根于“意愿”义上加 a 后缀构成。趋向耳识所缘境，故为“声”(sara)，即声音。由 sar 词根于“行”义上加 a 后缀构成。或谓，趋向于被听闻，或能被听闻，故为“声”，指世尊具足八支之音声。“具足”(upeta)者，成就之义，由 upa 前缀、i 词根加 ta 后缀构成。甘美、殊胜与声，此三者合为“甘美殊胜音”(madhuravarasara)，具足此者，故称“具足甘美殊胜音”。此谓：世尊因心处(hadayavatthu)极为清净，不为胆汁、痰液等所障，故具足天人所希求、所愿求之甘美、可爱、悦意的八支殊胜音声。

ဧတ္ထ [Pg.24] စ ကိဉ္စာပိ သရောပေတန္တိ သာမညဝသေန ဝုတ္တံ, ဘဂဝတော သရော ပန ဝိသဋ္ဌော စ, ဝိညေယျော, မဉ္ဇု, သဝနီယော, ဗိန္ဒု, အဝိသာရီ, ဂမ္ဘီရော, နိန္နာဒိ စာတိ ဝိသေသေန အဋ္ဌင်္ဂသမန္နာဂတောတိ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဝုတ္တဉှိ မဇ္ဈိမ ပဏ္ဏာသေ ဗြဟ္မာယုသုတ္တေ ‘‘အဋ္ဌင်္ဂသမန္နာဂတော ခေါ ပနဿ ဂေါတမဿ မုခတော ဃောသော နိစ္ဆရတိ ဝိသဋ္ဌော စ, ဝိညေယျော စ, မဉ္ဇု စ, သဝနီယော စ, ဗိန္ဒု စ, အဝိသာရီ စ, ဂမ္ဘီရော စ, နိန္နာဒိ စ. ယထာပရိသံ ခေါ ပန သော ဘဝံ ဂေါတမော သရေန ဝိညာပေတိ, န စဿ ဗဟိဒ္ဓါ ပရိသာယ ဃောသော န နိစ္ဆရတီ’’တိ.

于此，虽泛说“具足音声”(saropeta)，然当知其义为：世尊之声特别具足八支，即：清晰(visaṭṭha)、易解(viññeyya)、悦耳(mañju)、动听(savanīya)、圆润(bindu)、不散(avisārī)、深沉(gambhīra)、洪亮(ninnādi)。诚如《中部·梵寿经》(Majjhima Nikāya, Brahmāyu Sutta)所说：“尊者乔达摩(Gotama)口出之音，具足八支：清晰、易解、悦耳、动听、圆润、不散、深沉、洪亮。尊者乔达摩依会众大小而以声令解，其音亦不出会众之外。”

တဿာဋ္ဌကထာယံ ပန ဝိသဋ္ဌောတိ သိနိဒ္ဓေါ အပလိဗုဒ္ဓေါ. ဝိညေယျောတိ ဝိညာပနီယော ပါကဋော. ဝိသဋ္ဌတ္တာယေဝ စေသ ဝိညေယျော ဟောတိ. မဉ္ဇူတိ မဓုရော. သဝနီယောတိ သောတသုခေါ, မဓုရတ္တာယေဝ စေသ သဝနီယော ဟောတိ. ဗိန္ဒူတိ သမ္ပိဏ္ဍိတော. အဝိသာရီတိ အဝိသဋော. ဗိန္ဒုတ္တာယေဝ စေသ အဝိသာရီ ဟောတိ. ဂမ္ဘီရောတိ ဂမ္ဘီရသမုဋ္ဌိတော. နိန္နာဒီတိ နိန္နဒဝါ. ဂမ္ဘီရတ္တာယေဝ စေသ နိန္နာဒိ ဟောတိ. ယထာပရိသန္တိ စက္ကဝါဠပရိယန္တာပိ ဧကဗဒ္ဓံ ပရိသံ ဝိညာပေတိ. ဗဟိဒ္ဓါတိ အင်္ဂုလိမတ္တမ္ပိ ပရိသတော ဗဟိဒ္ဓါ န ဂစ္ဆတိ. ကသ္မာ. သော ဧဝရူပေါ မဓုရသရော အကာရဏာ မာ နဿီတိ. ဣတိ ဘဂဝတော ဃောသော ပရိသာယ မတ္တကေနေဝ စရတီတိ ဝဏ္ဏိတောတိ. အဘိဓာနပ္ပဒီပိကာယဉ္စ ဝုတ္တာ သင်္ဂဟဂါထာ –

在其义注中则说：“visaṭṭha”是流畅、无滞碍。“viññeyya”是易于了知、清晰。正因其流畅，所以易于了知。“mañju”是美妙。“savanīya”是悦耳动听，正因其美妙，所以悦耳动听。“bindu”是凝练。“avisārī”是不散漫，正因其凝练，所以不散漫。“gambhīra”是深沉。“ninnādi”是洪亮有回响，正因其深沉，所以洪亮有回响。“Yathāparisaṃ”是说（世尊的声音）能令乃至遍满轮围世界(cakkavāḷa)的会众都一起了知。“Bahiddhā”是说声音不会传到会众之外一指的距离。为何如此？是为了“不让这般美妙的声音无故消失”。因此，经中称赞道：世尊的声音只在会众中适度地传播。《名称辞典》(Abhidhānappadīpikā)中也说了总摄偈：

‘‘ဝိသဋ္ဌမဉ္ဇုဝိညေယျာ, သဝနီယာဝိသာရိနော;

ဗိန္ဒုဂမ္ဘီရနိန္နာဒိ, တျေဝမဋ္ဌင်္ဂိကော သရော’’တိ.

“流畅悦耳易了知，动听圆润不散漫；深沉洪亮有回音，如是八支微妙音。”

ယထာ ဟိ ဗြဟ္မုနော သရော ပိတ္တသေမှေဟိ အပလိဗုဒ္ဓတ္တာ ဝိသုဒ္ဓေါ မဓုရော ဟောတိ. ယထာ စ သီဟဗျဂ္ဃာဒီဟိ ဝါဠမိဂေဟိ အနုဗန္ဓာ ဓာဝန္တာ ခုဒ္ဒကမိဂါ ကရဝီကသကုဏဿ ဝိကူဇမာနံ သဒ္ဒံ သုတွာ သရဿ မဓုရတ္တာ မရဏဘယံ ဟိတွာ အဓာဝိတွာ ဥက္ခိတ္တပါဒံ [Pg.25] အနိက္ခိပိတွာ တိဋ္ဌန္တာ သုဏန္တိ, ဧဝံ ကရဝီကဿ သဒ္ဒေါ ဓမ္မတာဘာဝေန မဓုရော ပိယော မနာပေါ ဟောတိ. ဧဝံ ဘဂဝတာ ကတံ ကမ္မံ ဝတ္ထုံ သောဓေတိ, ဝတ္ထုဿ သုဒ္ဓတ္တာ ပိတ္တသေမှေဟိ စ အပလိဗုဒ္ဓတ္တာ ဘဂဝတော နာဘိတော သမုဋ္ဌဟန္တော သရောပိ အဋ္ဌင်္ဂသမန္နာဂတော သုဝိသုဒ္ဓေါ အတိမဓုရော အတိပိယော အတိမနာပေါ ဟောတိ. သာ ပနေသာ ဟီနူပမာ ဟောတိ, ဘဂဝတော ဟိ သရော တေဟိ သဒ္ဒေဟိ သတဘာဂေန သဟဿဘာဂေန အတိမဓုရော အတိပိယော အတိမနာပေါ ဟောတိ, တထာ ဟိ ဓမ္မာသော ကရညော အသန္ဓိမိတ္တာ ဒေဝီ ကရဝီကသကုဏဿ မဓုရသဒ္ဒံ သုတွာ စိန္တေသိ ‘‘ဣမဿ တိရစ္ဆာနဿ မဓုရော သဒ္ဒေါ, ကော နာမ သဗ္ဗညုတဉာဏသိရိံ ပတ္တဿ ဘဂဝတော အတိမဓုရော သဒ္ဒေါ’’တိ, ပီတိံ ဥပ္ပာဒေတွာ တံ ပီတိံ အဝိဇဟိတွာ သတ္တဟိ ဇင်္ဃသတေဟိ သဒ္ဓိံ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာတိ, တသ္မာ ဘဂဝတော မဓုရဝရသရောပေတန္တိ ထောမေတီတိ.

譬如梵天之音，因无胆汁与痰的缠缚而清净美妙。又如被狮、虎等猛兽追逐的小兽，听到迦陵频伽鸟(Karavīka)的鸣啭之声，因其音声美妙而忘却死亡的怖畏，不再奔逃，抬起的脚也不放下，驻足倾听。迦陵频伽鸟的声音法尔如是美妙、可爱、悦意。同样，世尊所造之业净化了其（发声之）事，因事清净且无胆汁与痰的缠缚，从世尊脐中升起的声音也具足八支，极为清净、极为美妙、极为可爱、极为悦意。然而，此譬喻尚属粗浅，世尊的音声实比那些声音美妙百倍、千倍。诚然，法阿育王(Dhammāsoka)的王后阿桑迪密达(Asandhimittā)，听到迦陵频伽鸟美妙的音声后思惟：“此傍生之声尚且如此美妙，何况已证得一切知智光辉的世尊，其声音该是何等无上美妙！”她生起喜悦，保持此心，与七百侍女一同安立于预流果。是故经中赞颂世尊“具足最上美妙之音”。

အမိတဂုဏဂဏာဓာရန္တိ အပရိမိဏိတဗ္ဗသီလာဒိဂုဏသမူဟာနံ ပတိဋ္ဌာနဘူတံ. ဧတ္ထ စ သမိတောတိ ပရိမိဏိတဗ္ဗောတိ မိတော, မာဓာတု ပရိမာဏေ တ, န မိတော အမိတော. ဂုဏောတိ သီလာဒယော ဓမ္မာ. တေ ဟိ ဂုဏေန္တိ တံသမင်္ဂီပုဂ္ဂလံ ပကာသေန္တီတိ ဂုဏာတိ ဝုစ္စန္တိ. ဂုဏဓာတု ပကာသနေ အ. မဏိသာရမဉ္ဇူသာဋီကာယံ ပန ‘‘ဂုဏန္တိ အတ္တနော အာဓာရံ ပါကဋံ ကရောန္တီတိ ဂုဏာ’’တိ ဝုတ္တံ.

“无量功德聚之所依”，是指作为无量戒等功德之集合的立足之处。于此，“mito”意为“可计量的”，由词根“mā”（计量义）加后缀“ta”而成。非“mito”则为“amito”（无量）。“功德”(guṇa)指戒等诸法，因其能彰显具足此等法的个人(puggala)，故称为“功德”。词根“guṇ”为“彰显”义，加“a”后缀。然于《摩尼宝藏疏》(Maṇisāramañjūsāṭīkā)中则言：‘因能令其所依者显现，故称为功德。’

သဒ္ဒနီတိဓာတုမာလာယဉ္စ ‘‘ဂုဏ အာမန္တနေ, ဂုဏောတိ သီလာဒယော ဓမ္မာ, ကေနဋ္ဌေန တေ ဂုဏာ, ဂေါဏာပိယတိ အာမန္တာပိယတိ အတ္တနိ ပတိဋ္ဌိတော ပုဂ္ဂလော ဒဋ္ဌုံ သောတုံ ပူဇိတုဉ္စ ဣစ္ဆန္တေဟိ ဇနေဟီတိ ဂုဏော. ဧတ္ထ ကိဉ္စာပိ သီလာဒိ ဓမ္မာနံ အာမန္တာပနံ နတ္ထိ, တထာပိ တံဟေတု အာမန္တနံ နိမန္တနဉ္စ တေယေဝ ကရောန္တိ နာမာတိ ဧဝံ ဝုတ္တံ. အညေ ပန ဂုဉ္ဇန္တေ အဗျယန္တေ ဣတိ ဂုဏာတိ အတ္ထံ ဝဒန္တိ. တဒနုရူပံ ပန ဓာတုသဒ္ဒံန ပဿာမ[Pg.26]. ဂုဏ အာမန္တနေ ဣစ္စေဝ ပဿာမ. ဝိစာရေတွာ ဂဟေတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ. အမိတော ဂုဏော အမိတဂုဏော, တေသံ ဂဏော သမူဟော အမိတဂုဏဂဏော, တေသံ. အာဓာရတိ တိဋ္ဌတိ ဧတ္ထာတိ အမိတဂုဏဂဏာဓာရော, ဇိနော လဗ္ဘတိ. သော ပန သမုဒ္ဒေါဒကံ နာဠိပတ္တေန အပရိမိတံ ဝိယ ကေနစိ အပရိမိတာနံ သီလာဒိဂုဏသမူဟာနံ အာဓာရော ပတိဋ္ဌာနဘူတောတိ အတ္ထော.

于《声论·词根鬘》(Saddanītidhātumālā)中亦言：“‘guṇa’（功德）为呼唤义。所谓‘功德’即指戒等法。以何义为功德？因具足功德的个人(puggala)，为愿见、闻、礼敬者所称赞、呼唤，故称为功德。于此，虽戒等法本身并无呼唤之能，然以其为因，人们遂以之为呼唤、邀请之名，如是说。另有人言：‘功德’者，义为鸣响而不减损。然吾等未见与此相应之词根，仅见‘guṇa’为呼唤义。应审察而受持。”“无量功德”(amitaguṇa)者，其功德不可计量；彼等功德之集合，称为“无量功德聚”(amitaguṇagaṇa)。能作为其所依者，即是“无量功德聚所依”(amitaguṇagaṇādhāra)，此指胜者。譬如海水无法以叶杯量尽，胜者亦复如是，乃无量戒等功德聚之所依处，其义如此。

ဒသဗလန္တိ အညေဟိ အသာဓာရဏံ တထာဂတဒသဗလသမ္ပန္နံ. ဧတ္ထ ဟိ ဗလန္တိ ကေဟိစိ ဝိရုဒ္ဓေဟိ ကာရဏေ ဟိ ဗလန္တိ န ကမ္ပေန္တိ ထိရန္တီတိ ဗလံ, ဒသ ဗလာနိ ယဿ သောတိ ဒသဗလော, ဗုဒ္ဓေါ. တံ ပန ဒုဝိဓံ ဟောတိ တထာ ဂတဿ ဒသဗလံ ကာယဒသဗလဉ္စ, ဉာဏဒသဗလဉ္စာတိ. တေသု ဟိ ကာယဗလံ ဟတ္ထိကုလာနုသာရေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဝုတ္တဉှေတံ ပေါရာဏေဟိ –

“十力”者，谓他人所不共、如来所圆满之十力。于此，“力”者，谓不为任何相违之因缘所动摇，坚固不动，故称为“力”。具足此十力者，称为“十力者”，即是佛陀。此复有二种：如来之身十力与智十力。其中，身力应依象族之力而知。古人曾如是说：

‘‘ကာဠာ ဝကဉ္စ ဂင်္ဂေယျံ, ပဏ္ဍရံ တမ္ဗပိင်္ဂလံ;

ဂန္ဓ မင်္ဂလဟေမဉ္စ, ဥပေါသထံ ဆဒ္ဒန္တိမေ ဒသာ’’တိ.

“黑象(Kāḷāvaka)、恒河象(Gaṅgeyya)、白象(Paṇḍara)、铜棕象(Tambapiṅgala)、香象(Gandha)、吉祥象(Maṅgala)、金象(Hema)、布萨象(Uposatha)、六牙象(Chaddanta)，此为十象。”

ဣမာနိ ဟိ ဒသ ဟတ္ထိကုလာနိ. တတ္ထ ကာဠာဝကန္တိ ပကတိဟတ္ထိကုလံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ယံ ဒသန္နံ ပုရိသာနံ ကာယဗလံ, တံ ဧကဿ ကာဠာဝကဟတ္ထိနော. ယံ ဒသန္နံ ကာဠာဝကာနံ ဗလံ, တံ ဧကဿ ဂင်္ဂေယျဿ. ယံ ဒသန္နံ ဂင်္ဂေယျာနံ, တံ ဧကဿ ပဏ္ဍရဿ. ယံ ဒသန္နံ ပဏ္ဍရာနံ, တံ ဧကဿ တမ္ဗဿ. ယံ ဒသန္နံ တမ္ဗာနံ, တံ ဧကဿ ပိင်္ဂလဿ. ယံ ဒသန္နံ ပိင်္ဂလာနံ, တံ ဧကဿ ဂန္ဓဟတ္ထိနော. ယံ ဒသန္နံ ဂန္ဓဟတ္ထီနံ, တံ ဧကဿ မင်္ဂလဿ. ယံ ဒသန္နံ မင်္ဂလာနံ, တံ ဧကဿ ဟေမဝတဿ. ယံ ဒသန္နံ ဟေမဝတာနံ, တံ ဥပေါသထဿ. ယံ ဒသန္နံ ဥပေါသထာနံ, တံ ဧကဿ ဆဒ္ဒန္တဿ. ယံ ဒသန္နံ ဆဒ္ဒန္တာနံ, တံ ဧကဿ တထာဂတဿ, နာရာယနသံဃာတဗလန္တိပိ ဣဒမေဝ ဝုစ္စတိ. တဒေတံ ပကတိဟတ္ထီနံ ဂဏနာယ ဟတ္ထိကောဋိသဟဿာနံ[Pg.27]. ပုရိသဂဏနာယ ဒသန္နံ ပုရိသကောဋိသဟဿာနံ ဗလံ ဟောတိ. ဣဒံ တထာဂတဿ ကာယဗလံ ဟောတိ. ဣဒံ ပန တာသု တာသု ပါဠီသု န အာဂတံ. အဋ္ဌကထာသုယေဝ အာဂတံ. တေန ဝုတ္တံ ဒသက နိပါတ အင်္ဂုတ္တရဋီကာယံ ‘‘ဒသ ဗလဉာဏံ ပန ပါဠိယံ အာဂတမေဝ. န ကာယဗလံ ဝိယ အဋ္ဌ ကထာရူဠှမေဝါတိ အဓိပ္ပာယော’’တိ. ဧတ္ထ စ နာရာယန သံဃာတ ဗလန္တိ ဧတ္ထ နာရာ ဝုစ္စန္တိ ရသ္မိယော, တာ ဗဟူ နာနာဝိဓာ ဣတော ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ နာရာယနံ, ဝဇိရံ. တသ္မာ နာရာယနသံဃာတ ဗလန္တိ ဝဇိရသံဃာတဗလန္တိ အတ္ထောတိ.

此为十象种。其中，迦罗瓦迦象(Kāḷāvaka)当知为普通象种。十人之身力，为一迦罗瓦迦象之力。十迦罗瓦迦象之力，为一恒河象(Gaṅgeyya)之力。十恒河象之力，为一白象(Paṇḍara)之力。十白象之力，为一红象(Tamba)之力。十红象之力，为一淡黄象(Piṅgala)之力。十淡黄象之力，为一香象(Gandhahatthi)之力。十香象之力，为一吉祥象(Maṅgala)之力。十吉祥象之力，为一雪山象(Hemavata)之力。十雪山象之力，为一布萨象(Uposatha)之力。十布萨象之力，为一六牙象(Chaddanta)之力。十六牙象之力，为一如来之力，此亦称为那罗延(Nārāyana)众合之力。此即，以普通象计，为千俱胝象之力；以人计，为万俱胝人之力。此为如来之身力。然而，此说未见于诸巴利圣典(pāḷi)，仅见于义注(aṭṭhakathā)。是故，《增支部·十集》之复注(Aṅguttaraṭīkā)中说：“十力智实见于圣典，不像身力仅为义注所载，此即其意。”于此，“那罗延众合之力”中，“那罗”(nārā)意为光，众多各色之光从此生起，故称“那罗延”，即金刚(vajira)。是故，“那罗延众合之力”意即“金刚众合之力”(vajirasaṅghātabala)。

ဉာဏဒသဗလံ ပန ဝိဘင်္ဂပါဠိယဉ္စ မူလပဏ္ဏာသေ မဟာ သီဟနာဒသုတ္တေ ဒသကနိပါတအင်္ဂုတ္တရပါဠိယဉ္စ ဝိတ္ထာရေန အာဂတမေဝ. သုခဂ္ဂဟဏတ္ထံ ပန သင်္ခေပေန ဒဿယိဿာမိ. သေယျထိဒံ. ဌာနာဋ္ဌာနဉာဏဉ္စ, ကမ္မသမာဒါနာနံ ဝိပါကဉာဏံ, သဗ္ဗတ္ထဂါမိနိပဋိပဒါဉာဏံ, အနေကဓာတု နာနာဓာတု လောက ဉာဏံ, သတ္တာနံ နာနာဓိမုတ္တိကတံ ဉာဏံ, ပရသတ္တာနံ ပရပုဂ္ဂလာနံ ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တိဉာဏံ, ဈာနဝိမောက္ခသမာဓိသမာပတ္တီနံ သံကိလေသံ ဝေါဒါနံ ဝုဋ္ဌာနံ ဉာဏံ, ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏံ, သတ္တာနံ စုတူပပါတံ ဉာဏံ, အာသဝါနံ ခယဉာဏဉ္စာတိ. အယံ ပန ကမော အဘိဓမ္မဝိဘင်္ဂပါဠိယံ အာဂတက္ကမော.

然十力智，已于《分别论》(Vibhaṅga)、《中部·根本五十经》之《大狮子吼经》(Mahāsīhanādasutta)及《增支部·十集》(Dasakanipāta-Aṅguttarapāḷi)中广说。然为易于掌握，兹当略示。即：处非处智、业异熟智、一切趣行道智、种种界种种性界世间智、众生种种意乐智、他有情他个人(puggala)根上下智、禅解脱等持等至之杂染清净出定智、宿住随念智、有情死生智，以及诸漏尽智。此次第乃《阿毗达摩》(Abhidhamma)《分别论》所载之次第。

စုတူပပါတဉာဏဋ္ဌာနေ ပန မူလပဏ္ဏာသပါဠိယံ မဟာသီဟနာဒသုတ္တေ စ ဒသကနိပါတအင်္ဂုတ္တရပါဠိယံ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏံ အာဂတံ. အတ္ထတော ပန ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏေန စုတူပပါတဿ ပဿိတတ္တာ သဒိသမေဝါတိ. တတ္ထ ဟိ ဌာနာဋ္ဌာနဉာဏန္တိ ကာရဏာကာရဏံ ယထာဘူတံ ဇာနနဉာဏံ. ကာရဏဉှိ ယသ္မာ တတ္ထ ဖလံ တိဋ္ဌတိ တဒါယတ္တဝုတ္တိတာယ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စေဝ ပဝတ္တတိ စ, တသ္မာ ဌာနန္တိ ဝုစ္စတိ. ကမ္မသမာဒါနာနံ ဝိပါကဉာဏန္တိ သမာဒိယိတွာ ကတာနံ အတီတာနာဂတ ပစ္စုပ္ပန္နာနံ ကုသလာကုသလကမ္မာနံ သုဂတိဒုဂ္ဂတိပဋိသန္ဓိသင်္ခါတံ ဝိပါကံ နိဗ္ဗာနဖလဉ္စ ယထာဘူတံ ပဇာနနဉာဏံ. သဗ္ဗတ္ထ ဂါမိနိပဋိပဒံ [Pg.28] ဉာဏန္တိ သဗ္ဗဂတိဂါမိနိဉ္စ ပဋိပဒံ မဂ္ဂံ ယထာဘူတံ ပဇာနနဉာဏံ. တတ္ထ စ ပဋိပဒန္တိ ပဋိပဇ္ဇတိ ပါပုဏာတိ ဧတေနာတိ ပဋိပဒံ, မဂ္ဂံ. ဂတိဂါမိနိန္တိ နိရယာဒိပဉ္စဂတိဂါမိနိံ. အဂတိဂါမိနိန္တိ နိဗ္ဗာနဂါမိနိံ. ဝုတ္တဉှိ ‘‘နိဗ္ဗာနဉ္စာဟံ သာရိပုတ္တ ပဇာနာမိ နိဗ္ဗာနဂါမိနိဉ္စ ပဋိပဒ’’န္တိ.

然于死生智之处，《中部·根本五十经》(Mūlapaṇṇāsa)之《大狮子吼经》(Mahāsīhanādasutta)及《增支部·十集》(Dasakanipāta-Aṅguttarapāḷi)中，则说为天眼智(dibbacakkhuñāṇa)。就义理而言，因以天眼智得见死生，故实为相同。其中，处非处智(ṭhānāṭṭhānañāṇa)者，乃如实知因(kāraṇa)与非因(akāraṇa)之智。因者，果依之而立，依其作用而生起、持续，故称为“处”(ṭhāna)。业异熟智(kammasamādānānaṃ vipākañāṇa)者，乃如实了知过去、未来、现在所受持造作之善不善业，及其善趣恶趣结生(paṭisandhi)之异熟与涅槃果(nibbānaphala)之智。一切趣行道智(sabbatthagāminipaṭipadāñāṇa)者，乃如实了知通往一切趣之道之智。其中，“行道”(paṭipadā)者，谓依此而行、而至，故为“行道”，即道(magga)。“趣行道”(gatigāminī)者，谓通往地狱等五趣之道；“非趣行道”(agatigāminī)者，谓通往涅槃之道。如言：“舍利弗(Sāriputta)，我了知涅槃，亦了知通往涅槃之道。”

အနေကဓာတုနာနာဓာတုလောကံ ဉာဏန္တိ ဧတ္ထ အနေက ဓာတူတိ စက္ခုဓာတုအာဒီဟိ ကာမဓာတူဟိ ဝါ ဗဟုဓာတုံ. နာနာဓာတူတိ တာသံယေဝ ဓာတူနံ ဝိလက္ခဏတ္တာ ဝိသဒိသ သဘာဝတ္တာ နာနာပ္ပကာရဓာတုံ. လောကန္တိ ခန္ဓာယတန ဓာတုလောကံ. ဉာဏန္တိ ယထာဘူတံ ပဇာနနဉာဏံ. သတ္တာနံ အဓိမုတ္တိကတံ ဉာဏန္တိ သတ္တာနံ ဟီနာဒီဟိ အဓိမုတ္တီဟိ နာနာဓိမုတ္တိကဘာဝံ ယထာဘူတံ ပဇာနနဉာဏံ. ပရသတ္တာနံ ပရပုဂ္ဂလာနံ ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တိဉာဏန္တိ ဧတ္ထ ပရသတ္တာနန္တိ ပဓာနသတ္တာနံ. ပရပုဂ္ဂလာနန္တိ တတော ပရေသံ ဟီနသတ္တာနံ. ဧကတ္ထမေဝ ဝါ ဧတံ ပဒဒွယံ ဝေနေယျဝသေန ဒွေဓာ ဝုတ္တံ. ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တိဉာဏန္တိ သဒ္ဓါဒီနံ ဣန္ဒြိယာနံ ပရဘာဝံ ဝဍ္ဎဉ္စ အပရဘာဝံ ဟာနိဉ္စ ယထာဘူတံ ပဇာနနဉာဏံ.

于“种种界种种性界世间智”中，“种种界”(anekadhātu)者，谓眼界等或欲界等众多界。“种种性界”(nānādhātu)者，谓彼等诸界因特征各异、自性不同，故为种种之界。“世间”者，谓蕴、处、界世间。“智”者，谓如实了知之智。“众生种种意乐智”者，谓如实了知众生因意乐有劣等之别而呈现种种状态之智。于“他有情他个人(puggala)根上下智”中，“他有情”者，谓殊胜有情；“他个人”者，谓其余劣等有情。或此二词义实为一，乃为随顺所化机宜而作二说。“根上下智”者，谓如实了知信等诸根之增上与衰退之智。

ဈာနဝိမောက္ခသမာဓိသမာပတ္တီနံ သံကိလေသံ ဝေါဒါနံ ဝုဋ္ဌာနံ ဉာဏန္တိ ဧတ္ထ ဈာနဝိမောက္ခသမာဓိသမာပတ္တီနန္တိ ပဌမာဒီနံ စတုန္နံ ဈာနာနံ, ရူပီ ရူပါနိ ပဿတီတိအာဒီနံ အဋ္ဌန္နံ ဝိမောက္ခာနံ, သဝိတက္ကသဝိစာရာဒီနံ တိဏ္ဏံ သမာဓီနံ, ပဌမဇ္ဈာန သမာပတ္တိအာဒီနဉ္စ နဝန္နံ အနုပုဗ္ဗသမာပတ္တီနံ. သံကိလေသန္တိ ဟာနဘာဂိယဓမ္မံ. ဝေါဒါနန္တိ ဝိသေသဘာဂိယဓမ္မံ. ဝုဋ္ဌာနန္တိ ယေန ကာရဏေန ဈာနာဒီဟိ ဝုဋ္ဌဟန္တိ, တံ ကာရဏံ. ဉာဏန္တိ ယထာဘူတံ ပဇာနနဉာဏံ. ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏန္တိ ပုဗ္ဗေ နိဝုတ္ထက္ခန္ဓာနုဿရဏသင်္ခါတံ ပဇာနနဉာဏံ. သတ္တာနံ စုတူပပါတံ ဉာဏန္တိ သတ္တာနံ စုတိဉ္စ ဥပပါတဉ္စ ပဇာနနံ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏံ. အာသဝါနံ ခယဉာဏန္တိ ကာမာသဝါဒီနံ ခယသင်္ခါတံ အာသဝနိရောဓံ နိဗ္ဗာနံ ယထာဘူတံ ပဇာနန ဉာဏန္တိ[Pg.29]. ဣမာနိ ပန ဉာဏာနိ အညေဟိ အသာဓာရဏာနိ တထာဂတဿ ဒသဗလဉာဏာနီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာနိ.

“禅、解脱、等持、等至之杂染、清净、出定智”中，“禅、解脱、等持、等至”者，谓初禅等四种禅、“有色者见诸色”等八解脱、有寻有伺等三种等持，以及初禅等九种次第等至。“杂染”者，谓退分法。“清净”者，谓增进分法。“出定”者，谓从禅等出起之因。“智”者，谓如实了知之智。宿住随念智者，谓忆念过去所住诸蕴之了知智。有情死生智者，谓了知有情死亡与再生之天眼智。漏尽智者，谓如实了知作为欲漏等灭尽的涅槃的智。当知此等诸智是如来不与他人共有之十力智。

ဟောန္တိ စေတ္ထ –

此处有偈曰：

‘‘ဌာနာဋ္ဌာနံ ဝိပါကဉ္စ, ဉာဏံ ပဋိပဒံ ဉာဏံ;

အနေကဓာတုလောကဉ္စ, သတ္တာနံ အဓိမုတ္တိကံ. [သာ ပနေသာ သေတဝဝိပုလာဂါထာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ;

]

“处非处智、业异熟智、行道智、种种界世间智、有情意乐智，当知此是广说偈。”

ဣန္ဒြိယပရာပရဉ္စ, ဈာနာဒိနံ သံကိလေသံ;

ဝေါဒါနံ ဝုဋ္ဌာနံ ဉာဏံ, ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိံ;

သတ္တာနံ စုတူပပါတံ, အာသဝက္ခယံ ဉာဏန္တိ;

ဒသိမာနိ ဗုဒ္ဓဿ စာ, သာဓာရဏာနိ ဉာဏာနီ’’တိ. [သာ ပနေသာ သာမညဂါထာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ;

]

“根上下智、禅等杂染、清净、出定智、宿住随念智、有情死生智、漏尽智，此是佛陀十种不共智。当知此是共通偈。”

နနု ဒသဗလဉာဏံ နာမ ပါဋိယေက္ကံ နတ္ထိ, သဗ္ဗညုတဉာဏမေဝ ဟောတိ, အထ ကသ္မာ တံ ဉာဏံ ဒသဘေဒေန ဝုတ္တန္တိ. ဝုစ္စတေ. အညမေဝ ဟိ ဒသဗလဉာဏံ, အညံ သဗ္ဗညုတဉာဏံ, ဒသဗလဉှိ သကသကကိစ္စမေဝ ဇာနာတိ. သဗ္ဗညုတဉာဏံ ပန တမ္ပိ တတော အဝသေသမ္ပိ ပဇာနာတိ. ဒသဗလဉာဏေသု ဟိ ပဌမံ ကာရဏာကာရဏမေဝ ဇာနာတိ. ဒုတိယံ ကမ္မန္တရ ဝိပါကန္တရမေဝ. တတိယံ ကမ္မပရိစ္ဆေဒမေဝ. စတုတ္ထံ ဓာတု နာနတ္တကာရဏမေဝ. ပဉ္စမံ သတ္တာနံ အဇ္ဈာသယာဓိမုတ္တိမေဝ. ဆဋ္ဌံ ဣန္ဒြိယာနံ တိက္ခမုဒုဘာဝမေဝ. သတ္တမံ ဈာနာဒီဟိ သဒ္ဓိံ တေသံ သံကိလေသာဒိမေဝ. အဋ္ဌမံ ပုဗ္ဗေ နိဝုတ္ထခန္ဓသန္တတိမေဝ. နဝမံ သတ္တာနံ စုတိပဋိသန္ဓိမေဝ. ဒသမံ သစ္စပရိစ္ဆေဒမေဝ. သဗ္ဗညုတဉာဏံ ပန ဧတေဟိ ဇာနိတဗ္ဗဉ္စ တတော ဥတ္တရိဉ္စ ပဇာနာတိ. ဧတေသံ ပန ကိစ္စံ န သဗ္ဗံ ကရောတိ. တဉှိ ဈာနံ ဟုတွာ အပ္ပေတုံ န သက္ကောတိ. ဣဒ္ဓိ ဟုတွာ ဝိကုဗ္ဗိတုံ န သက္ကောတိ. မဂ္ဂေါ ဟုတွာ ကိလေသေ ခေပေတုံ န သက္ကောတိ. ဧဝံ တေသံ ဉာဏဒွယာနံ ဝိသေသောတိ. တံ ပန ဣဓ ဉာဏဒွယံ အဓိပ္ပေတန္တိ.

难道十力智不是个别存在的，而只是一切智智吗？为何此智被分为十种来说呢？应说：十力智与一切智智实是不同。十力智仅知各自之所作，而一切智智则能了知彼等及其余一切。在十力智中，第一智仅知因与非因；第二智仅知业与异熟之差别；第三智仅知业之分别；第四智仅知种种界之因；第五智仅知有情之意乐与胜解；第六智仅知诸根之利钝；第七智仅知禅等之杂染等；第八智仅知过去所住蕴之相续；第九智仅知有情之死与再生；第十智仅知谛之分别。然而一切智智则能了知此等所应知者及更进一步者，但它并不能执行它们的全部功能。它不能成为禅而入定；不能成为神通而变化；不能成为道而断除烦恼。此即彼二智之差别。此处所欲说明者，即是此二智。

အတုလန္တိ [Pg.30] သီလာဒီဟိ ဂုဏေဟိ ကေနစိ ပုဂ္ဂလေန အသဒိသံ. အယံ ပနေတ္ထ ဝစနတ္ထော. တုလနံ ဥမ္မာနံ တုလာ, တုလ သဒိသျံ. သဒ္ဒနီတိယဉှိ ‘‘တုလ ဥမ္မာနေ’’တိ ဝုတ္တံ. အထ ဝါ တုလိယတိ ပမိယတိ ဧတာယာတိ တုလာ, ပကတိတုလာ. တုလာ ဝိယာတိ တုလာ, ဉာဏံ. တာယ သမ္မိတော တုလော. သမ္မိတ တဒ္ဓိတေ အပစ္စယော. တုလသဒိသဉာဏေန သမ္မိတော ပုဂ္ဂလော. န တုလော အတုလော. ကမ္မဓာရယမိဿကတပ္ပုရိသ သမာသောယံ. သီလာဒိဂုဏေဟိ ကေနစိ ပုဂ္ဂလေန အသဒိသော ဘဂဝါ လဗ္ဘတိ. အထ ဝါ နတ္ထိ တုလော သဒိသော ပုဂ္ဂလော ဧတဿာတိ အတုလော, ဘဂဝါ. အတဂ္ဂုဏသံဝိညာဏောယံ ဗဟုဗ္ဗီဟိ. သီလာဒိဂုဏေဟိ ကေနစိ အသဒိသော အဂ္ဂပုဂ္ဂလောတိ အတ္ထော. သဒေဝကေ လောကေ အဂ္ဂပုဂ္ဂလဘာဝတော. ယထာဟ ‘‘ယာဝတာ ဘိက္ခဝေ သတ္တာ အပဒါ ဝါ ဒွိပဒါ ဝါ စတုပ္ပဒါ ဝါ, တထာဂတော တေသံ အဂ္ဂမက္ခာယတိ, ဝိရာဂေါ သေဋ္ဌော ဓမ္မာနံ ဒွိပဒါနဉ္စ စက္ခုမာ’’တိ. တံ အတုလံ ဗုဒ္ဓန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ဝန္ဒေတိ ဗုဒ္ဓဿ နယနသုဘဂကာယင်္ဂါဒိဂုဏံ အနုဿရိတွာ တီဟိ ဒွါရေဟိ သက္ကစ္စံ အဟံ ဝန္ဒာမီတိ အတ္ထော. ဧတ္ထ စ မိဝိဘတ္တိယာ မဟာဝိသယသုတ္တေန ဧကာရာ ဒေသောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဝန္ဒနာ ပန တိဝိဓာ ဟောတိ ကာယဝစီမနောဝန္ဒနာဝသေနာတိ. ယထာဟ ‘‘တိဿော ဣမာ ဘိက္ခဝေ ဝန္ဒနာ. ကတမာ တိဿော. ကာယေန ဝန္ဒတိ, ဝါစာယ ဝန္ဒတိ, မနသာ ဝန္ဒတီ’’တိ.

“Atula”（无可比拟）指在戒等功德上，没有任何个人(puggala)能与他相比。这是此处的含义。“Tulana”（衡量）、“Ummāna”（测量）、“Tulā”（天平），“Tula”指相似。《声论》(Saddanīti)中说：“Tula是衡量。”或者说，用它来衡量、测量的，就是Tulā，是普通的天平。像天平一样，是指智慧。被它衡量过的，就是可相比者。这里用到了相应(sammita)的派生词(taddhita)后缀‘a’。被如天平之智所衡量的人。没有可以相比的，就是无可比拟的。这是业持(kammadhāraya)与依主(tappurisa)复合词的混合。世尊(bhagavā)拥有戒等功德，没有任何个人能与他相比。或者说，没有可以相比的个人，所以世尊是无可比拟的。这是具殊胜功德(atagguṇasaṃviññāṇa)类型的持业释(bahubbīhi)复合词。凭借戒等功德，没有任何人可以相比，世尊是最上之人(aggapuggala)，这就是意义。因为在有天神的世界里，世尊是最上之人。正如经文所说：“诸比丘，无论是无足、二足、四足的众生，如来都被称为他们之中最殊胜者，离欲是诸法中之最胜，有眼者是二足众生中之最胜。”那无可比拟的佛陀，即是所礼敬者。礼敬，是通过忆念佛陀眼睛等殊胜身相功德，以身、语、意三门我恭敬礼敬，这就是意义。此处，当知根据《大界经》(Mahāvisayasutta)的规则，语尾 mi 被替换为 e。礼敬有三种：身礼、语礼、意礼。正如经文所说：“诸比丘，有此三种礼敬。是哪三种？以身礼、以语礼、以意礼。”

တတ္ထ ယောနိသော မနသိကာရစိတ္တံ ပစ္စုပဋ္ဌာပေတွာ ဇာဏုဒွယကပ္ပရဒွယနလာဋသင်္ခါတာနိ ပဉ္စ အင်္ဂါနိ ဘူမိယံ ပတိဋ္ဌာပေတွာ ဝန္ဒနေယျာနံ အဘိမုခံ နိပတန္တော ကာယေန ဝန္ဒတိ နာမ. ယံ သန္ဓာယ ‘‘ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ဝန္ဒိတွာ’’တိ အဋ္ဌ ကထာဒီသု ဝုတ္တံ. ဗုဒ္ဓဂုဏပဒါနိ ဝါစာယ ပဝတ္တေန္တော ဝါစာယ ဝန္ဒတိ နာမ. ဝိပဿိဿ နမတ္ထု, သိခိဿာပိ နမတ္ထု, ဝေဿ ဘုဿ နမတ္ထု, ကကုသန္ဓဿ နမတ္ထု, ကောဏာဂမနဿ နမတ္ထု[Pg.31], ကဿပဿ နမတ္ထု, အင်္ဂီရဿဿ နမတ္ထု တျာဒီသုပိ ဝါစာဝန္ဒနာယေဝ. ဗုဒ္ဓါဒိ ဂုဏာနိ အနုဿရန္တော မနသာ ဝန္ဒတိ နာမာတိ.

在此，生起如理作意（yoniso manasikāra）之心，将双膝、双手及额头此五支安立于地，面向应礼敬者俯伏，此名为身礼。如注释（aṭṭhakathā）等中所说“五体投地礼”。以语言宣说佛陀功德，此名为语礼。例如说“礼敬毗婆尸，礼敬尸弃（Sikhī），礼敬毗舍浮（Vessabhū），礼敬拘留孙，礼敬拘那含牟尼，礼敬迦叶，礼敬鸯耆罗娑（Aṅgīrasa）”等，皆是语礼。忆念佛陀等功德，此名为意礼。

အယံ ပနေတ္ထ သင်္ခေပယောဇနာ. နယနသုဘဂကာယင်္ဂံ သဗ္ဗသတ္တာနံ စက္ခုဿ သောဘနံ ဂတေန ကာယင်္ဂေန သမန္နာဂတံ, မဓုရဝရသရောပေတံ ပိယပေမနီယေန အဿာဒိ ယေန ဥတ္တမသဒ္ဒေန သမန္နာဂတံ, အမိတဂုဏဂဏာဓာရံ အပရိမိဏိတဗ္ဗသီလာဒိဂုဏသမူဟာနံ ပတိဋ္ဌာနဘူတံ, ဒသဗလံ အနညသာဓာရဏေန တထာဂတဿ ကာယဉာဏဒသ ဗလေန သမန္နာဂတံ, အတုလံ သီလာဒိဂုဏေဟိ ကေနစိ အသဒိသံ ဗုဒ္ဓံ တီဟိ ဒွါရေဟိ သက္ကစ္စံ အဟံ ဝန္ဒေ ဝန္ဒာမီတိ.

此处是简要释义。身相悦目者(nayanasubhagakāyaṅgaṃ)，即具足令一切有情之眼美好的身相；妙音甜美者(madhuravarasaropetaṃ)，即具足可爱、可喜、可意、至上的声音；无量功德藏(amitaguṇagaṇādhāraṃ)，即为无量戒等功德之所依；具足十力者(dasabalaṃ)，即具足如来不共的身智十力；无与伦比者(atulaṃ)，即戒等功德无人能及。我以三门至诚顶礼、礼敬彼佛。

ဒုတိယဝန္ဒနဂါထာဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

第二礼敬偈释义圆满。

၃.

3.

ယော ဗုဒ္ဓေါ ဓိတိမာညဓာရကော,သံသာရေ အနုဘောသိ ကာယိကံ;

ဒုက္ခံ စေတသိကဉ္စ လောကတော,တံ ဝန္ဒေ နရဒေဝ မင်္ဂလံ.

彼具坚毅与正智之佛陀，于轮回中体验身苦，于世间中体验心苦，我顶礼彼人天中之吉祥者。

၃. ဧဝံ တတိယဂါထာယ ဗုဒ္ဓဿ ဝန္ဒိတွာ ဣဒါနိ သမာဓိ အာဒီဟိ စတူဟိ ဂုဏေဟိ ထောမိတွာ ဝန္ဒိတုကာမော ယော ဗုဒ္ဓေါ ဓိတိမာညဓာရကော တိအာဒိဂါထမာဟ. အယံ ပန မသဇဂဏ ဂရုယုတ္တတ္တာ ဒသက္ခရေဟိ လက္ခိတာ သုဒ္ဓဝိရာ ဇိတဂါထာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ဝုတ္တဉှိ ဝုတ္တောဒယေ-မ္သာ ဇ္ဂါ သုဒ္ဓဝိရာ ဇိတံ မတန္တိ. တဿတ္ထော. ယဿံ ပဋိပါဒံ မ္သာ မသဂဏာ စ ဇ္ဂါ ဇဂဏဂရုကာ စ စေ သိယျုံ, တံ ဝုတ္တံ သုဒ္ဓဝိရာဇိတန္တိ မတံ ဉာတဗ္ဗန္တိ. ဓိတိမာ အညဓာရကော ယော ဗုဒ္ဓေါ လောကတော သံသာရေ ကာယိကံ ဒုက္ခဉ္စ စေတသိကံ ဒုက္ခဉ္စ အနုဘောသိ နရဒေဝမင်္ဂလံ, တံ ဗုဒ္ဓံ အဟံ ဝန္ဒေတိ သမ္ဗန္ဓော.

3. 如是，以第三偈礼敬佛陀后，今欲以定等四种功德赞叹并礼敬，故说“彼具坚毅与正智之佛陀”等偈。此偈因具足摩伽那(ma-gaṇa)、萨伽那(sa-gaṇa)、阇伽那(ja-gaṇa)及长音节(garu)，由十音节所标识，当知是纯净胜利偈(suddhavirājitā)。《韵律学》(Vuttodaya)中说：“msā jgā suddhavirājitaṃ mataṃ”。其义为：若每一句中有摩伽那与萨伽那，以及阇伽那与一个长音节，则被认为是纯净胜利偈。其句义关联为：彼具坚毅与正智之佛陀，于轮回世间中体验身苦与心苦，我顶礼彼人天中之吉祥者。

တတ္ထ [Pg.32] ဟိ ယောတိ အနိယမနိဒ္ဒေသော. ယော ယာဒိသောတိ အတ္ထော. တဿ စ အနိယမဝါစက သဗ္ဗနာမပဒတ္တာ ဝစနတ္ထော န ကာတဗ္ဗော. တဿ ပန ယ ဩတိ ပဒဝိဘာဂေါ ကာတဗ္ဗော. တေသု စ ယသဒ္ဒဿ ဝါစ္စံ အနိယမော ဗုဒ္ဓဒဗ္ဗော အပ္ပဓာနေန လဗ္ဘတိ, တဿ ယာဒိသယုတ္တဇစ္စနာမဂေါတ္တသီလဝိဟာရီ ဂေါစရသင်္ခါတံ အနိယမသာမညာကာရတ္တဂုဏမေဝ ပဓာနေန လဗ္ဘတိ. ပဌမာသိဝိဘတ္တိယာ ကာရိယဘူတဿ ဩကာရဿ ဝါစ္စံ ပကတူပနိဿယသင်္ခါတံ ကတ္တုကာရကေကဝစနသင်္ချံ လဗ္ဘတိ. အထ ဝါ သဗ္ဗနာမဘာဝံ ယာတိ ဂစ္ဆတီတိ ယော, အနိယမဝါစကဘာဝံ ယာတိ ဂစ္ဆတီတိ ဝါ ယော, သဗ္ဗနာမ ဘာဝေန ယာတိ ပဝတ္တတီတိ ဝါ ယော, သဗ္ဗနာမဘာဝေန ယာတဗ္ဗော ဉာတဗ္ဗောတိ ဝါ ယော, ယာတဗ္ဗော ဉာတဗ္ဗော ဧတေန ဝါ အနိယမတ္ထောတိ ယော.

此处，“yo”是不定指示词。“yo yādiso”意为“无论何种”。由于它是表示不确定性的代词，故无需解释其词义。然而，“ya o”需要进行词语分析。其中，‘ya’词根所表达的不确定性，次要地通过佛陀的实体(buddhadabbo)获得；而主要地，它所指称的是与‘yādisa’(无论何种)相应的种姓、名、家族、戒行、住处等，即所谓行境(gocara)，以及不定与普遍性之相状与功德。作为第一格(si)变位形式的‘o’，其所表达的是自然依靠(pakatūpanissaya)的意义，以及主格单数(kattukāraka-ekavacana)的数量。或曰，‘yo’意谓趋向代词(sabbanāma)之状态；或趋向不定指代(aniyamavācaka)之状态；或‘yo’表示以代词之性质而运行；或‘yo’表示应通过代词之性质而被了解；或‘yo’表示应通过它来了解不定之含义。

တေနာဟု ပေါရာဏာ –

故古德有言：

‘‘နာနာကာရဏံ ပဋိစ္စ, ဓာတုပစ္စယဝိဂ္ဂဟံ;

စိန္တကာနံ ပဘာဝေါဝ, ပဓာနံ ဟောတိ စိန္တနေ’’တိ.

“依于种种因缘，分析词根与后缀；思惟者之能力，于思惟中是主要。”

ဗုဒ္ဓေါတိ ပဋိဝိဒ္ဓစတုသစ္စဓမ္မော. အယံ ပနေတ္ထ ဝစနတ္ထော. ဗုဇ္ဈတိ စတ္တာရိ သစ္စာနီတိ ဗုဒ္ဓေါ, ဘဂဝါ. သုဒ္ဓကတ္တုသာဓနောယံ. ဗုဓဓာတု တ. ဗောဓေတာ ပဇာယာတိ ဝါ ဗုဒ္ဓေါ, ဟေတု ကတ္တုသာဓနောယံ. အညေသံ စတ္တာရိ သစ္စာနိ ဗောဓေတီတိ အတ္ထော. အထ ဝါ အနညဗောဓိတော ဟုတွာ သဝါသနာယ သမ္မောဟနိဒ္ဒါယ ဗုဇ္ဈတိ ဇာဂရောတီတိ ဗုဒ္ဓေါ, ဒိနကရကိရဏ သမာဂမေန ပရမရုစိရသိရီသောဘဂ္ဂပ္ပတ္တိယာ ဝိကသိတမိဝ ပဒုမံ အဂ္ဂမဂ္ဂဉာဏသမာဂမေန အပရိမိတဂုဏဂဏာလင်္ကတ သဗ္ဗညုတဉာဏပ္ပတ္တိယာ ဗုဇ္ဈတိ ဝိကသတီတိ ဝါ ဗုဒ္ဓေါ, နိဗ္ဗာန သင်္ခါတံ ဧကာယနမဂ္ဂံ ဗုဇ္ဈတိ ဂစ္ဆတီတိ ဝါ ဗုဒ္ဓေါ. ဗုဓသဒ္ဒေါ ဟိ ဉာဏာဒီသု စတူသွတ္ထေသု ဝတ္တတိ.

佛陀是已彻悟四圣谛之法者。此处句义如下：觉知四圣谛，故名佛陀、世尊。此为纯粹之主格用法，词根为“budh”(觉)，后缀为“ta”。或曰，使众生觉悟，故名佛陀，此为因果主格用法，意为使他人觉悟四圣谛。或曰，不经他人教导而觉悟，从有漏习气与无明沉睡中醒来，故名佛陀；或曰，犹如莲花在日光照耀下，因达最殊胜之光辉与美丽而盛开，因与最高道智结合，由获得装饰无量功德之一切智智，而觉醒绽放，故名佛陀。或曰，觉悟并趋向称为涅槃之唯一道路，故名佛陀。“budha”一词确通用于智等四种含义。

တေန [Pg.33] ဝုတ္တံ –

故云：

‘‘ဉာဏေ ဝိကသနေ စေဝ, ဂမနေ စာပိ ဇာဂရေ;

စတူသွေတေသု အတ္ထေသု, ဗုဓသဒ္ဒေါ ပဝတ္တတီ’’တိ.

“于智、开敷、行、觉醒；于此四义中，‘budha’一词皆适用。”

အထ ဝါ သဗ္ဗဉေယျဓမ္မေ ဗုဇ္ဈတိ ဇာနာတီတိ ဗုဒ္ဓေါ, ပါရမိ ဘာဝိတာယ ပညာယ သဗ္ဗေ သင်္ခတာသင်္ခတဓမ္မေ ဗုဇ္ဈတိ အဗုဇ္ဈိ ဗုဇ္ဈိဿတီတိ ဝါ ဗုဒ္ဓေါ, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဝတ သော ဘဂဝါတိ အဓိဂတဉာဏဂုဏဝိသေသေဟိ ဗုဇ္ဈိတဗ္ဗောတိ ဝါ ဗုဒ္ဓေါ, ဘဂဝတာ ဗုဇ္ဈိတဗ္ဗံ ဉာတဗ္ဗန္တိ ဗုဒ္ဓံ. ကိံ တံ, သဗ္ဗညုတ ဉာဏံ, တဒဿတ္ထီတိ ဗုဒ္ဓေါ, ဘဂဝါ. အတ္ထတော ပန ပါရမိတာ ဘာဝိတော သယမ္ဘူဉာဏေန သဟ ဝါသနာယ ဝိဟတဝိဒ္ဓသ္တ နိရဝသေသက္လေသော မဟာကရုဏာသဗ္ဗညုတဉာဏာဒိအပရိ မေယျဂုဏဂဏာဓာရော ခန္ဓသန္တာနော ဗုဒ္ဓေါ. ယထာဟ ‘‘ဗုဒ္ဓေါတိ ယော သော ဘဂဝါ သယမ္ဘူ အနာစရိယကော ပုဗ္ဗေ အနနုဿုတေသု ဓမ္မေသု သာမံ သစ္စာနိ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈိ, တတ္ထ စ သဗ္ဗညုတံ ပတ္တော, ဗလေသု စ ဝသီဘာဝ’’န္တိ.

或曰，觉悟一切应知之法，故名佛陀。或曰，以修习波罗蜜之慧，觉悟一切有为法与无为法，过去已觉悟、现在正觉悟、未来将觉悟，故是佛陀。或曰，因“彼世尊实乃正等觉者”，故应为已证得殊胜智德者所觉知，故名佛陀。或曰，世尊所应觉悟、所应了知者，即是‘佛陀’(buddhaṃ)。何谓之？即一切知智(sabbaññutañāṇa)。具此智者，即是佛陀、世尊。从义理上说，圆满修行波罗蜜者，以自生智(sayambhūñāṇa)连同习气(vāsanā)完全摧毁、彻底灭尽一切烦恼，是大悲心、一切知智等无量功德之藏的五蕴相续，即是佛陀。如所说：“所谓佛陀，即是彼世尊、自生者(sayambhū)、无师者(anācariyako)，于先前未曾听闻之法中，亲自证悟诸谛，且于彼处证得一切知，于诸力中得自在。”

ဧတ္ထ စ ဗုဒ္ဓေါ နာမ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓ, ပစ္စေကဗုဒ္ဓ, စတုသစ္စဗုဒ္ဓ, သုတ ဗုဒ္ဓဝသေန စတုဗ္ဗိဓော ဟောတိ. တတ္ထ ကပ္ပသတသဟဿာဓိကာနိ စတ္တာရိ အသင်္ချေယျာနိ သမတိံသပါရမိယော ပူရေတွာ သမ္ဗောဓိပ္ပတ္တော သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓေါ နာမ. ကပ္ပသတသဟဿာဓိကာနိ ဒွေ အသင်္ချေယျာနိ ပါရမိယော ပူရေတွာ သယမ္ဘူပတ္တော ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ နာမ. အဝသေသာ ခီဏာသဝါ စတုသစ္စဗုဒ္ဓေါ နာမ. ဗဟုဿုတော သုတဗုဒ္ဓေါ နာမ. ဣဓ ပန သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓေါ အဓိပ္ပေတော.

此处，佛陀一名，依一切知佛、独觉佛、四谛佛、多闻佛而有四种。其中，于四阿僧祇又十万劫中圆满三十波罗蜜而证得正觉者，名一切知佛。于二阿僧祇又十万劫中圆满波罗蜜而证得自觉者，名独觉佛。其余漏尽者，名四谛佛。博学多闻者，名多闻佛。此处则意指一切知佛。

ဓိတိမာညဓာရကောတိ ဧတ္ထ ဓိတိမာ အညဓာရကောတိ ပဒစ္ဆေဒေါ ကာတဗ္ဗော. ဓိတိမာတိ သမာဓိဝန္တော, သမ္ပယုတ္တ ဓမ္မေ ဧကာရမ္မဏေ ဓာရေတီတိ ဓိတိ, သမာဓိ. ဓာဓာတုတိ. အာကာရဿ ဣကာရာဒေသော. ဓိယတိ ဌပေတိ ဧကာရမ္မဏေ သမ္ပယုတ္တဓမ္မေတိ ဓိတိ, စိတ္တေန ယောဂေနေဝေသော ဧကာ ရမ္မဏေ [Pg.34] ပတိဋ္ဌာပနဝသေန စိတ္တဿ အာရမ္မဏေ နိစ္စလဘာဝေန ပတိဋ္ဌာပေတီတိ အတ္ထော. ဓိတိ အဿ အတ္ထီတိ ဓိတိမာ, ဗုဒ္ဓေါ. သော ဟိ ယထာ မဟာမေရု စတူဟိ ဒိသာဟိ ဘုသံ အာဂတေဟိ ဝါတေဟိ န သမိဉ္ဇတိ, ဧဝံ ပဋိပက္ခေဟိ မိစ္ဆာဝါဒ ဝါတေဟိ စ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌာရမ္မဏေဟိ စ လာဘာလာဘ ယသာယသ နိန္ဒာ ပသံသ သုခဒုက္ခသင်္ခါတေဟိ လောကဓမ္မေဟိ စ န သမိဉ္ဇတိ, သမာဓိဝန္တောယေဝ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

“具坚毅与持胜智者”(Dhitimāññadhārakoti)于此应分解为“具坚毅者”(dhitimā)与“持胜智者”(aññadhārako)。“具坚毅者”指具定者，能将相应法保持于单一所缘，故“坚毅”(dhiti)即是定(samādhi)。此词源于“dhā”语根，其中“ā”音变为“i”音。“坚毅”(dhiti)者，令相应法安住于单一所缘；其义为：通过与心结合，使心安住于单一所缘，令心于所缘不动摇而安住。具此“坚毅”者，即为“具坚毅者”，亦即佛陀。犹如大须弥山不为四方猛风所动摇，佛陀亦不为敌对的邪说之风、可爱与不可爱所缘，以及利与不利、誉与不誉、毁与誉、乐与苦等八种世间法所动摇，恒具禅定，故作是说。

အညဓာရကောတိ အရဟတ္တဖလဟာရကော. ဝိမုတ္တိသင်္ခါတံ အရဟတ္တဖလသေတစ္ဆတ္တံ ဓာရေန္တော ဝါ. ဇာနာတိ ပဌမ မဂ္ဂေန ဒိဋ္ဌသစ္စဿ အာမရိယာဒံ အနတိက္ကမိတွာ ဝါတိ အညံ, အရဟတ္တဖလံ. အာပုဗ္ဗဉာဓာတု ကွိ. အာသဒ္ဒေါ မရိယာဒတ္ထော. သံယောဂပရတ္တာ အာကာရဿ ရဿော, တံ ဓာရေတီတိ အညဓာရကော. အညသဒ္ဒူပပဒဓရဓာတု ဏွု. သံသာရေတိ ခန္ဓဓာတုအာယတနာနံ အဗ္ဗောစ္ဆိန္နံ ပဝတ္တမာနေ သံသာရဝဋ္ဋေ.

“持胜智者”(Aññadhārako)是指阿罗汉果的持有者，或持有象征解脱的阿罗汉果白伞者。了知初道所见之谛的界限而不逾越，故为“胜智”(añña)，即阿罗汉果。此词由前缀“ā”与语根“ñā”及“kvi”后缀构成；“ā”字有“界限”之义，因后接复合辅音，长音“ā”转为短音。持有此者，即为“持胜智者”。（另一分析为：）以“añña”为前置词，语根为“dhara”，后缀为“ṇvu”。于蕴、界、处无间断流转的轮回中，[众生]流转不息。

ဝုတ္တဉှိ အဋ္ဌကထာယံ –

义注中如是说：

‘‘ခန္ဓာနဉ္စ ပဋိပါဋိ, ဓာတုအာယတနာန စ;

အဗ္ဗောစ္ဆိန္နံ ဝတ္တမာနာ, သံသာရောတိ ပဝုစ္စတီ’’တိ.

“蕴之相续，及界与处，无间断流转，是名轮回。”

ခန္ဓဓာတုအာယတနာနံ အညမညသမ္ဗန္ဓေန သံပုနပ္ပုနံ သရတိ ဂစ္ဆတိ ပဝတ္တတီတိ သံသာရော. သံပုဗ္ဗသရဓာတု ဂတိမှိ ဏ. အထ ဝါ ခန္ဓာယတနဓာတုယော သံ အဗ္ဗောစ္ဆိန္နံ သရန္တိ ဂစ္ဆန္တိ ပဝတ္တန္တိ ဧတ္ထာတိ သံသာရောတိ ဝစနတ္ထော ကာတဗ္ဗော, တသ္မိံ. အနုဘောသီတိ အနုပုနပ္ပုနံ အဘုဉ္ဇိ, အဝေဒယီတိ အတ္ထော. ကာယိကန္တိ ကာယေ သရီရေ ပဝတ္တံ ကာယိကံ. စေတသိကန္တိ စေတသိ ပဝတ္တံ စေတသိကံ. တံ ပန ပဒဒွယံ ဒုက္ခန္တိပဒေ ဝိသေသနံ. ဒုက္ခန္တိ ဝဋ္ဋဒုက္ခံ. ဒုက္ခနံ ဒုက္ခံ, အထ ဝါ ဒုက္ခယတီတိ ဒုက္ခံ, ဒုက္ခဓာတု အ. ဣဒံ ပန နိဗ္ဗစနံ ကာရိတဝသေန ဝုတ္တံ. ယဿ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တံ ဒုက္ခိတံ ကရောတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. လောကတောတိ သတ္တလောကဟေတု. လောကိယန္တိ [Pg.35] ပဝတ္တန္တိ ဧတ္ထ ပုညာပုညာနိ တဗ္ဗိပါကော စာတိ လောကော. လောကဓာတု ဏ. အထ ဝါ ကုသလာဒီနိ လာတိ ဂဏှာတီတိ လောကော. လာဓာတု ဩကပစ္စယော. သတ္တ လောကောဝ လဗ္ဘတိ. ဓိတိမာ အညဓာရကော ယော ဗုဒ္ဓေါ သံသာရဝဋ္ဋေ နိမုဂ္ဂါနံ သတ္တာနမနုဒယာယ သံသာရဝဋ္ဋဒုက္ခတော ပမောစေတုကာမော ကပ္ပသတသဟဿာဓိကာနိ စတ္တာရိ အသင်္ချေယျာနိ အတိဒုက္ကရာနိ သမတိံသပါရမိယော ပဉ္စ မဟာ ပရိစ္စာဂေ စ ကရောန္တော သတ္တလောကဟေတု ကာယိကံ စေတသိကံ သံသာရဝဋ္ဋဒုက္ခံ အနုဘဝသီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တန္တိ တာဒိသံ ဗုဒ္ဓံ. ဝန္ဒေတိ ဝန္ဒာမိ.

蕴、界、处以相互关联故，一再流转、行进、延续，故名轮回(saṃsāro)。此词由前缀“saṃ”与表示“行”的语根“sar”及“ṇa”后缀构成。或应作如是词义解释：蕴、处、界于此无间断地流转、行进、延续，故名轮回。于此轮回中，“曾经历”(anubhosi)意为一再地领受、感受。“身的”(kāyikaṃ)指于身体中发生。“心的”(cetasikaṃ)指于心中发生。此二词皆为“苦”(dukkhaṃ)一词的形容词。“苦”即轮回之苦。苦，即是苦恼；或说，因为它使人苦恼，故名为苦。此词由“dukkh”语根加“a”后缀构成。此语源解释是依使役义而说，意即：它对其生起者，能令其痛苦。“为世间故”(lokatoti)即为众生世间故。善与不善业及其果报于此中运行，故名为世间(loko)。此词由“lok”语根加“ṇa”后缀构成。或说，能执取善等法，故名为世间。此词由“lā”语根加“oka”后缀构成。此处仅取众生世间之义。此即是说：具坚毅与持胜智者的佛陀，为怜悯沉溺于轮回中的众生，欲令他们从轮回之苦中解脱，于四阿僧祇又十万劫中，行持三十波罗蜜与五大施等极难之行，为众生世间故，经历了身与心的轮回之苦。“彼”(taṃ)即指如是之佛陀。“我礼敬”(vande)即我顶礼。

နရဒေဝမင်္ဂလန္တိ နရဒေဝါနံ မင်္ဂလဘူတံ. အယံ ပနေတ္ထ ဝစနတ္တော. နိရယံ နေတိ ပါပုဏာတီတိ နရော, မနုဿော. နိဓာတု ပါပုနနေ အရော. အရိယမနုဿော ပန ဘူတပုဗ္ဗဂတိက နယေန နရော နာမာတိ. အထ ဝါ သေဋ္ဌဘာဝံ နေတီတိ နရော, ဥတ္တမံ ပဗ္ဗဇ္ဇံ နေတီတိ အတ္ထော. ဝိမာနဝတ္ထုအဋ္ဌကထာယံ ပန ဇေဋ္ဌဘာဝံ နေတီတိ နရော. ပုတ္တဘာတုဘူတောပိ ဟိ ပုဂ္ဂလော မာတုဇေဋ္ဌဘဂိနီနံ ပိတုဋ္ဌာနေ တိဋ္ဌတိ, ပဂေဝ ဘတ္တုဘူတော ဣတရာသန္တိ ဝုတ္တံ. ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂမဟာဋီကာယံ ပန နရတီတိ နရော, ပုရိသော. ယထာ ဟိ ပဌမပကတိဘူတော သတ္တော ဣတရာယ ပကတိယာ သေဋ္ဌဋ္ဌေန ပုရိဥစ္စေ ဌာနေ သေတိ ပဝတ္တတီတိ ပုရိသောတိ ဝုစ္စတိ, ဧဝံ နယနဋ္ဌေန နရောတိ ဝုစ္စတိ. ပုတ္တဘာတု ဘူတောပိ ဟိ ပုဂ္ဂလော မာတုဇေဋ္ဌဘဂိနီနံ ပိတုဌာနေ တိဋ္ဌတိ. ပဂေဝ ဣတရာ ဣတရာသန္တိ ဝုတ္တံ. တသ္မာ ဣဓ ပန နရန္တိ သာမညေန ဝုတ္တမ္ပိ ဝိသေသေန ပုရိသနရန္တိ ဝိညာယတိ ပဓာနနယေန ဂဟဏဿ ယုတ္တတ္တာ. ဒိဗ္ဗန္တိ ကာမဂုဏ ဈာနာဘိညာစိတ္တိဿရိယာဒီဟိ ကီဠန္တီတိ ဒေဝါ. ဒိဝုဓာတု ဏ. အထ ဝါ သရီရာလင်္ကာရဇုတိယာ ဒိဗ္ဗန္တီတိ ဒေဝါ. ဒေဝါ စ နာမ တိဝိဓာ ဟောန္တိ သမ္မုတိဒေဝါ, ဥပပတ္တိဒေဝါ, ဝိသုဒ္ဓိဒေဝါ စာတိ. တတ္ထ မဟာသမ္မတကာလတော ပဋ္ဌာယ လောကေန [Pg.36] ဒေဝါတိ သမ္မတတ္တာ ရာဇာနော ဒေဝိယော ရာဇကုမာရာ စ သမ္မုတိဒေဝါ နာမ. ဒေဝလောကေ ဥပပန္နာ ဥပပတ္တိဒေဝါ နာမ. ဗုဒ္ဓပစ္စေကဗုဒ္ဓခီဏာသဝါ ဝိသုဒ္ဓိဒေဝါ နာမ. ဣဓ ပန ဥပပတ္တိဒေဝါ အဓိပ္ပေတာ.

“人天之吉祥”(Naradevamaṅgalaṃ)即为人天之吉祥者。此为其词义。“人”(naro)者，因能引导众生不至地狱(nirayaṃ)，故名为人，即人类。此词由表示“引导”的“nī”语根加“aro”后缀构成。又，圣人以其过去世之行迹，亦得名为“人”。或说，能引导至殊胜状态者，名为“人”，意即能导向最上之出家。于《天宫事义注》(Vimānavatthuaṭṭhakathā)中则说：能引导至长上地位者，名为“人”。诚如身为子或弟的个人(puggala)，于其母或长姊，亦处于父位，何况夫于妻，故作是说。于《清净道论大疏》(Visuddhimaggamahāṭīkā)中则说：喜乐(naratī)故为“人”(naro)，即男子(puriso)。犹如最初自性之有情，以其自性殊胜，于他者中住于前列崇高之位而活动，故名为“男子”(puriso)；同理，以引导之义，名为“人”(naro)。诚如身为子或弟的个人，于其母或长姊，亦处于父位，何况于其他女性，故作是说。是故，此处“人”虽为通称，然以主导义理解为宜，故特指“男性”。“天”(devā)者，以妙欲、禅那、神通、心自在等而嬉戏(dibbanti)，故名为天。此词由“divu”语根加“ṇa”后缀构成。或说，以身庄严之光辉而闪耀(dibbanti)，故名为天。天有三种：世俗天、化生天、清净天。其中，自大共选王(mahāsammata)时代起，世间公认为天者，如国王、王后、王子等，是名世俗天。生于天界者，是名化生天。佛、独觉佛、漏尽阿罗汉，是名清净天。此处意指化生天。

မင်္ဂလန္တိ မင်္ဂလဘူတံ. တန္တိပဒေ ဝိသေသနံ. မင်္ဂန္တိ ဝဍ္ဎေန္တိ သဗ္ဗသမ္ပတ္တီဟိ သတ္တာနံ ဧတေနာတိ မင်္ဂလော, ဗုဒ္ဓေါ. မင်္ဂလ ဓာတု ဝဍ္ဎနေ အလော. အထ ဝါ မင်္ဂံ ဝုစ္စတိ ပါပံ, တံ ဝေနေယျာနံ ဒေသနာယ လုနာတိ ဆိန္ဒတီတိ မင်္ဂလော, ဗုဒ္ဓေါ. မင်္ဂသဒ္ဒူပပဒလုဓာတု ကွိ. နရာ စ ဒေဝါ စ နရဒေဝါ, တေသံ မင်္ဂလော နရဒေဝမင်္ဂလော, ဗုဒ္ဓေါ. သော ပန မနုဿဒေဝဗြဟ္မာနံ ပူဇနီယတ္တာ စ သင်္ခေ, စက္ကံ, ပုဏ္ဏကုမ္ဘော, ဂရာ, သိရီ, သေတစ္ဆတ္တံ, အင်္ကုသော, ဓဇံ, သောဝတ္တိကဉ္စာတိ အဋ္ဌဟိ လောကိယမင်္ဂလေဟိ သေဋ္ဌတ္တာ ဥတ္တမတ္တာ စ မင်္ဂလော နာမာတိ ဝုစ္စတိ, တသ္မာ ဗုဒ္ဓဿ နရဒေဝမင်္ဂလန္တိ ထောမေတီတိ အဓိပ္ပာယောတိ.

“吉祥”(maṅgala)即吉祥之体。此为圣典中之形容词。能以此为众生增长一切福德成就，故名“吉祥”(maṅgalo)，即是佛陀。其词根为`maṅg`，义为增长，后缀为`ala`。又，`maṅga`意为恶，佛陀以教法为所化众生断除(lunāti)之，故名“吉祥”(maṅgalo)。此由前缀词`maṅga`、词根`lu`及后缀`kvi`构成。人与天，即人天；佛陀是人天之吉祥，故称“人天吉祥”。又，佛陀因受人、天、梵天所供养，且超越螺贝(saṅkhe)、轮宝(cakkaṃ)、满瓶(puṇṇakumbho)、花环(garā)、吉祥天女(sirī)、白伞(setacchattaṃ)、钩(aṅkuso)、旗帜(dhajaṃ)与卍字(sovattika)此八种世间吉祥物，最为殊胜、至上，故被称为“吉祥”。因此，此偈意在赞美佛陀为“人天吉祥”。

အယံ ပနေတ္ထ သင်္ခေပယောဇနာ. ဓိတိမာ သမာဓိဝန္တော အညဓာရကော အရဟတ္တဖလဓာရကော အရဟတ္တဖလသေ တစ္ဆတ္တံ ဓာရေန္တော ဝါ, ယော ယာဒိသော ဗုဒ္ဓေါ, သံသာရေ သံသာရဝဋ္ဋေ, ကာယိကံ ကာယေ ပဝတ္တံ ဒုက္ခဉ္စ ဝဋ္ဋဒုက္ခဉ္စ စေတသိ ပဝတ္တံ ဒုက္ခဉ္စ ဝဋ္ဋဒုက္ခဉ္စ, လောကတော လောကဟေတု, အနုဘောသိ ပုနပ္ပုနံ အဘဝသိ အဝေဒယိ, နရဒေဝမင်္ဂလံ နရဒေဝါနံ မင်္ဂလဘူတံ, တံ တာဒိသံ ဗုဒ္ဓံ အဟံ ဝန္ဒေ ဝန္ဒာမီတိ.

此为简要释义：具足坚忍、禅定、胜智(aññā)、阿罗汉果，或持有阿罗汉果白伞之佛陀——如是之佛，于轮回流转中，为世间故，反复经受了身心之苦及轮回之苦。彼是人天之吉祥。我礼敬如是之佛陀。

တတိယဝန္ဒနဂါထာဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

第三礼敬偈释义圆满。

၄.

4.

ဗာတ္တိံသတိလက္ခဏစိတြဒေဟံ,ဒေဟဇ္ဇုတိနိဂ္ဂတပဇ္ဇလန္တံ;

ပညာဓိတိသီလဂုဏောဃဝိန္ဒံ,

三十二相庄严身，身光焕发而明耀，具足智慧坚忍戒德聚，

ဝန္ဒေ မုနိမန္တိမဇာတိယုတ္တံ.

我礼最后生牟尼。

၄. ဧဝံ [Pg.37] တတိယဂါထာယ ဗုဒ္ဓဿ နတွာ ဣဒါနိ ဗာတ္တိံသတိလက္ခဏစိတြဒေဟန္တျာဒီဟိ ဆဟိ ဂုဏေဟိ ထောမိတွာ မုနိနော ဝန္ဒိတုကာမော ဗာတ္တိံသတိ လက္ခဏ စိတြ ဒေဟ န္တျာဒိဂါထမာဟ. အယံ ပန တ ဇ ဇ ဂဏ ဂရုဒွယ ယုတ္တတ္တာ ဧကာဒသက္ခရေဟိ လက္ခိတာ ဥပဋ္ဌိတာ ဂါထာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ဝုတ္တဉှိ ဝုတ္တောဒယေ တ္ဇာ ဇ္ဂါ ဂရုနာယမုပဋ္ဌိတာ သာ’’တိ. တဿတ္ထော. ယဿံ ပဋိပါဒံ တ္ဇာ တဇဂဏာ စ ဇ္ဂါဇဂဏဂရူ စ ဂရုနာ ပါဒန္တဂရုနာ စေ ယုတ္တာ, သာ အယံ ဂါထာ ဥပဋ္ဌိတာ နာမာတိ. ဧတ္ထ စ ဧက ဂရုကေ သတိပိ ဒွိဂရုကေပိ လက္ခဏသမာနတ္တာ ဥပဋ္ဌိတာ ဂါထာ နာမာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. တတ္ထ ဗာတ္တိံသတိ လက္ခဏ စိတြ ဒေဟန္တိ ဒွတ္တိံသမဟာပုရိသလက္ခဏေဟိ ဝိစိတြံ သရီရဝန္တံ. ဧတ္ထ စ ဒွီဟိ အဓိကံ တိံသံ ဗာတ္တိံသတိ. ဒွိသဒ္ဒဿ ဗာဒေသော. လက္ခိယတိ လက္ခိတဗ္ဗံ ဗုဒ္ဓသရီရံ ဧတေနာတိ လက္ခဏံ. ဒိဟတိ ဥပစယတိ ဝဍ္ဎတိ ဝါ ဧတ္ထ ကုသလာ ကုသလန္တိ ဒေဟံ, သရီရံ. ဒိဟဓာတု ဥပစယေ ဝဍ္ဎနေ ဝါ ဏ. ဗာတ္တိံသတိ မဟာပုရိသလက္ခဏေဟိ စိတြံ ဝိစိတြံ ဒေဟံ သရီရံ ယဿ သောတိ ဗာတ္တိံသတိလက္ခဏစိတြဒေဟော, မုနိ လဗ္ဘတိ.

4. 如是，于第三偈礼敬佛陀后，今欲以“三十二相庄严身”等六种功德赞叹牟尼，故说“三十二相庄严身”等偈。此偈由十一个音节构成，因具ta、ja、ja三音组及二长音节，当知为“Upaṭṭhitā”偈。正如《韵律学》(Vuttodaya)中所说：“若具tjā、jgā及长音，则为Upaṭṭhitā。”其义是：若每句具ta-音组、ja-音组、ja-音组及二长音节，且句末为长音节，此偈即名“Upaṭṭhitā”。此处当知，即使只有一个或两个长音节，因其特征相似，亦名为“Upaṭṭhitā”偈。其中，“三十二相庄严身”是指具三十二大士相之殊妙色身。此处，“三十二”(bāttiṃsati)是三十加二，`dvi`字音变为`bā`。能以此标识佛身，或佛身应以此标识，故名“相”(lakkhaṇa)。善与不善业于此增长、积聚，故名“身”(deha)，即身体。此由词根`dih`（积聚、增长义）加后缀`ṇa`构成。具足三十二大士相之庄严殊妙色身者，即是此偈所指之牟尼。

ဣဒံ ပနေတ္ထ ဒွတ္တိံသမဟာပုရိသလက္ခဏသရူပဿ သင်္ခေပ ဒဿနံ. သုပ္ပတိဋ္ဌိတပါဒေါ စ, အာယတပဏှိ, ဒီဃင်္ဂုလိ, မုဒုတ လုဏဟတ္ထပါဒေါ, ဇာလဟတ္ထပါဒေါ, ဥဿင်္ခပါဒေါ, ဧဏိဇင်္ဃော, ဌိတကောဝ အနောနမန္တော ဥဘောဟိ ပါဏိတလေဟိ ဇာဏု ကာနိ ပရိမသတိ ပရိမဇ္ဇတိ, ကောသောဟိတဝတ္ထဂုယှော, သုဝဏ္ဏ ဝဏ္ဏော ကဉ္စနသန္နိဘတ္တစော, သုခုမစ္ဆဝီ, ဧကေကလောမော, ဥဒ္ဓဂ္ဂလောမော, ဗြဟ္မုဇုဂတ္တော, သတ္တုဿဒေါ, သီဟပုဗ္ဗဒ္ဓ ကာယော, စိတန္တရံသော, နိဂြောဓပရိမဏ္ဍလော, သမဝဋ္ဋက္ခန္ဓော, ရသဂ္ဂရသီ, သီဟဟနု, စတ္တာလီသဒန္တော, သမဒန္တော, အဝိရဠဒန္တော, သုသုက္ကဒါဌော, ပဟူတဇိဝှော, ဗြဟ္မဿရော ကရဝီကဘာဏိ, အတိနီလနေတ္တော, ဂေါပခုမော, ဥဏ္ဏာ ဘမု ကန္တရေ [Pg.38] ဇာတော, ဥဏှီသသီသော စာတိ ဒွတ္တိံသဝိဓာနိ ဟောန္တိ မဟာပုရိသလက္ခဏာနိ.

此为三十二大士相之简要说明：足底平正，足跟广长，手指纤长，手足柔软，手足有缦网相，足踝高显，小腿如鹿，站立不弯即能以双手触膝，阴藏相，身金色，皮肤细滑，一孔一毛，毛皆上靡，身形端直如梵天，七处隆满，上半身如狮子，两肩之间饱满，身如尼拘陀树之周正，双肩圆满，得上味相，颔如狮子，四十齿，齿皆平齐，齿皆紧密，齿白如雪，舌广而长，梵音，声如迦陵频伽，眼绀青色，睫如牛王，眉间白毫，顶有肉髻。此即三十二种大士相。

တေန ဝုတ္တံ ပါထေယျဝဂ္ဂေ လက္ခဏသုတ္တေ ‘‘ကတမာနိ တာနိ ဘိက္ခဝေ ဒွတ္တိံသမဟာပုရိသဿ မဟာပုရိသလက္ခဏာနိ, ယေဟိ သမန္နာဂတဿ မဟာပုရိသဿ ဒွေ ဂတိယော ဘဝန္တိ, အနညာ. သစေ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသတိ ရာဇာ ဟောတိ စက္ကဝတ္တိ…ပေ… သစေ ခေါပန အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇတိ, အရဟံ ဟောတိ သမ္မာ သမ္ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဝိဝဋစ္ဆဒေါ ၁. ဣဓ ဘိက္ခဝေ မဟာ ပုရိသော သုပ္ပတိဋ္ဌိတပါဒေါ ဟောတိ. ယမ္ပိ ဘိက္ခဝေ မဟာ ပုရိသော သုပ္ပတိဋ္ဌိတပါဒေါ ဟောတိ. ဣဒမ္ပိ ဘိက္ခဝေ မဟာ ပုရိသဿ မဟာပုရိသလက္ခဏံ ဘဝတိ ၂. ပုန စပရံ ဘိက္ခဝေ မဟာပုရိသဿ ဟေဋ္ဌာပါဒတလေသု စက္ကာနိ ဇာတာနိ ဟောန္တိ သဟဿာရာနိ သနေမိကာနိ သနာဘိကာနိ သဗ္ဗာ ကာရပရိပူရာနိ. ဣဒမ္ပိ ဘိက္ခဝေ မဟာပုရိသဿ မဟာပုရိသ လက္ခဏံ ဘဝတိ ၃. ပုန စပရံ ဘိက္ခဝေ မဟာပုရိသော အာယတပဏှီ ဟောတိ ၄. ဒီဃင်္ဂုလီ ဟောတိ ၅. မုဒုတလုဏ ဟတ္ထပါဒေါ ဟောတိ ၆. ဇာလဟတ္ထပါဒေါ ဟောတိ ၇. ဥဿင်္ခပါဒေါ ဟောတိ ၈. ဧဏိဇင်္ဃော ဟောတိ ၉. ဌိတကောဝ အနောနမန္တော ဥဘောဟိ ပါဏိတလေဟိ ဇာဏုကာနိ ပရိမသတိ ပရိမဇ္ဇတိ ၁၀. ကောသောဟိတဝတ္ထဂုယှော ဟောတိ ၁၁. သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏော ကဉ္စနသန္နိဘတ္တစော ၁၂. သုခုမစ္ဆဝီ ဟောတိ သုခုမတ္တာ ဆဝိယာ ရဇောဇလ္လံ ကာယေ န ဥပလိမ္ပတိ ၁၃. ဧကေကလောမော ဟောတိ, ဧကေကာနိ လောမာနိ လောမကူပေသု ဇာတာနိ ၁၄. ဥဒ္ဓဂ္ဂလောမော ဟောတိ. ဥဒ္ဓဂ္ဂါနိ လောမာနိ ဇာတာနိ နီလာနိ အဉ္ဇနဝဏ္ဏာနိ ကုဏ္ဍလာ ဝတ္တာနိ ပဒက္ခိဏာဝတ္တကဇာတာနိ ၁၅. ဗြဟ္မုဇုဂတ္တော ဟောတိ ၁၆. သတ္တုဿဒေါ ဟောတိ ၁၇. သီဟပုဗ္ဗဒ္ဓ ကာယော ဟောတိ ၁၈. စိတန္တရံသော ဟောတိ ၁၉. နိဂြောဓပရိမဏ္ဍလော ဟောတိ, ယာဝတကွဿ ဗျာမော, တာဝ တကွဿ [Pg.39] ကာယော ၂၀. သမဝဋ္ဋက္ခန္ဓော ဟောတိ ၂၁. ရသဂ္ဂ သဂ္ဂီ ဟောတိ ၂၂. သီဟဟနု ဟောတိ ၂၃. စတ္တာလီသဒန္တော ဟောတိ ၂၄. သမဒန္တော ဟောတိ ၂၅. အဝိရဠဒန္တော ဟောတိ ၂၆. သုသုက္ကဒါဌော ဟောတိ ၂၇. ပဟူတဇိဝှော ဟောတိ ၂၈. ဗြဟ္မဿရော ဟောတိ ကရဝီကဘာဏိ ၂၉. အတိနီလနေတ္တော ဟောတိ ၃၀. ဂေါပခုမော ဟောတိ ၃၁. ဥဏ္ဏာ ဘမုကန္တရေ ဇာတာ ဟောတိ ဩဒါတာ မုဒုတူလ သန္နိဘာ. ယမ္ပိ ဘိက္ခဝေ မဟာပုရိသဿ ဥဏ္ဏာ ဘမုကန္တရေ ဇာတာ ဟောတိ ဩဒါတာ မုဒုတူလသန္နိဘာ. ဣဒမ္ပိ ဘိက္ခဝေ မဟာပုရိသဿ မဟာပုရိသလက္ခဏံ ဘဝတိ ၃၂. ပုန စပရံ ဘိက္ခဝေ မဟာပုရိသော ဥဏှီသသီသော ဟောတိ. ယမ္ပိ ဘိက္ခဝေ မဟာပုရိသော ဥဏှီသသီသော ဟောတိ. ဣဒမ္ပိ ဘိက္ခဝေ မဟာပုရိသဿ မဟာပုရိသလက္ခဏံ ဘဝတိ. ဣမာနိ ခေါ တာနိ ဘိက္ခဝေ ဒွတ္တိံသမဟာပုရိသဿ မဟာပုရိသ လက္ခဏာနီ’’တိ. ဧတေသံ ပန ဒွတ္တိံသမဟာပုရိသလက္ခဏာနံ အတ္ထော ပစ္ဆာ အာဝိဘဝိဿတီတိ.

如是在《长部·相经》(Lakkhaṇasutta)中说：“诸比丘，什么是三十二大士相？具备这些相的大士只有两种归宿，没有其他可能。如果他居家生活，就会成为转轮王……如果他舍家出家，就会成为阿罗汉、正等觉者，为世间揭去覆障。一者，诸比丘，大士足下安平。诸比丘，大士足下安平，这也是大士的大士相。二者，诸比丘，大士的足底生有轮相，具有千辐、轮辋和轮毂，一切部分都完整无缺。这也是大士的大士相。三者，诸比丘，大士足跟广长。四者，手指纤长。五者，手足柔软润泽。六者，手足有缦网相。七者，足踝高耸。八者，小腿如羚羊。九者，站立时不用弯腰，双手即可触及双膝并摩擦。十者，阴藏隐密如马。十一者，肤色如金，如同黄金般光亮。十二者，皮肤细滑，因为皮肤细滑的缘故，尘垢不染其身。十三者，一个毛孔只生一根毛。十四者，体毛向上生长，毛发绀青，右旋卷曲。十五者，身体端正挺直如梵天。十六者，七处饱满。十七者，上半身如狮子。十八者，两肩之间宽阔平满。十九者，身形比例如同尼拘律陀树，臂展与身高相等。二十者，颈项圆润。二十一者，味觉敏锐。二十二者，下颚如狮子。二十三者，具有四十颗牙齿。二十四者，牙齿平整。二十五者，齿不稀疏。二十六者，牙齿洁白。二十七者，舌头宽广。二十八者，声音如梵天般清澈，如同迦陵频伽鸟的鸣叫。二十九者，眼睛极其湛蓝。三十者，睫毛如牛王般浓密。三十一者，眉间白毫，洁白柔软如兜罗绵。诸比丘，大士眉间白毫，洁白柔软如兜罗绵，这也是大士的大士相。三十二者，诸比丘，大士头顶有肉髻。诸比丘，大士头顶有肉髻，这也是大士的大士相。诸比丘，这就是那三十二大士相。”至于此三十二大士相之义，将于后文阐明。

ဒေဟဇ္ဇုတိနိဂ္ဂတပဇ္ဇလန္တန္တိ ဘဂဝတော ရူပကာယတော နိက္ခန္တေဟိ ဆဗ္ဗဏ္ဏရံသီသင်္ခါတေဟိ ဩဘာသေဟိ ပရိသမန္တတော ဝိဇ္ဇောတဝန္တံ. ဇဝတိ ဒိဗ္ဗတီတိ ဇုတိ. ဇုဓာတုတိ. နိဂစ္ဆတိ နိစ္ဆရတီတိ နိဂ္ဂတာ, ရသ္မိ. နိပုဗ္ဗဂမုဓာတု တ. ပကာရေန ဇလတေ ဒိဗ္ဗတေ ပဇ္ဇလန္တံ. ဧတ္ထ စ ဒေဟနိဂ္ဂတဇုတီတိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဆန္ဒာနုရက္ခဏတ္ထံ ပဒဝိပရိယာယေန ဒေဟဇ္ဇုတိနိဂ္ဂတန္တိ ဝုတ္တံ. တသ္မာ ဒေဟတော နိဂ္ဂတာ ဇုတီတိ သမာသော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဒေဟတော ရူပကာယတော နိဂ္ဂတေဟိ နိစ္ဆရေဟိ ဇုတီဟိ ရံသီဟိ ပဇ္ဇလန္တံ ယဿ သောတိ ဒေဟဇ္ဇုတိ နိဂ္ဂတပဇ္ဇလန္တော, မုနိ လဗ္ဘတိ. မုနိနော ဟိ ပုရတ္ထိမကာယတော ဆဗ္ဗဏ္ဏရသ္မိယော ဥဋ္ဌဟိတွာ အသီတိဟတ္ထဋ္ဌာနံ အဂ္ဂ ဟေသိ. ပစ္ဆိမကာယတော ဒက္ခိဏဟတ္ထတော ဝါမဟတ္ထတော ဆဗ္ဗဏ္ဏာ ရသ္မိယော ဥဋ္ဌဟိတွာ အသီတိဟတ္ထဋ္ဌာနံ အဂ္ဂဟေသိ. ဥပရိ ကေသန္တတော ပဋ္ဌာယ သဗ္ဗကေသဝတ္တေဟိ မောရဂီဝဝဏ္ဏာ ရသ္မိ [Pg.40] ဥဋ္ဌဟိတွာ ဂဂနတလေ အသီတိဟတ္ထဋ္ဌာနံ အဂ္ဂဟေသိ. ဟေဋ္ဌာပါဒတလေဟိ ပဝါဠဝဏ္ဏာ ရသ္မိ ဥဋ္ဌဟိတွာ ဃနပထဝိယံ အသီတိဟတ္ထဋ္ဌာနံ အဂ္ဂဟေသိ, ဧဝံ သမန္တာ အသီတိဟတ္ထမတ္တံ ဌာနံ ဆဗ္ဗဏ္ဏာ ဗုဒ္ဓရသ္မိယော ဝိဇ္ဇောတမာနာ ဝိပ္ဖန္ဒမာနာ ကဉ္စနဒဏ္ဍဒီပိကာဟိ နိစ္ဆရိတွာ အာကာသံ ပက္ခန္ဒဇာလာ ဝိယ စတုဒ္ဒီပိက မဟာမေဃတော နိက္ခန္တဝိဇ္ဇုလတာ ဝိယ ဝိဓာဝိံသူတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တသ္မာ ဒေဟဇ္ဇုတိနိဂ္ဂတပဇ္ဇလန္တန္တိ ထောမေတီတိ.

“身光炽盛放射”(Dehajjutiniggatapajjalantaṃ)是指从世尊的色身所放射出的、名为六色光的光辉，遍布四方，炽盛照耀。因其迅速、闪耀，故名“光辉”(juti)，词根是ju。因其流出、放射，故名“放射”(niggatā)，即光线；词根是gamu，前缀是ni。它以特殊的方式燃烧、闪耀，故名“炽盛”(pajjalantaṃ)。此处虽可说“身出光辉”，但为随顺音韵而倒装为“身光出”。故应理解为“从身体放射出的光辉”这一复合词。牟尼(Muni)获得此“身光炽盛放射”，即其色身所放射出的光辉(光线)炽盛照耀。从牟尼身体前方放射出六色光芒，遍及八十肘处；从其身体后方、右手、左手也放射出六色光芒，各遍及八十肘处；从头顶发际处开始，所有头发都放射出孔雀颈色的光芒，直达天空八十肘处；从脚底放射出珊瑚色的光芒，穿透厚实的大地八十肘处。如是，佛陀的六色光芒在周围八十肘的范围内闪耀跃动，犹如从金色灯炬中放射出的火焰之网，又犹如从笼罩四洲(catuddīpika)的大云中迸发的闪电般四处奔流。因此说“身光炽盛放射”，此为赞叹之语。

ပညာဓိတိ သီလ ဂုဏောဃဝိန္ဒန္တိ ဧတ္ထ ပညာတိ သဗ္ဗညုတ ဉာဏံ. ဓိတီတိ ဈာနမဂ္ဂဖလသမ္ပယုတ္တသမာဓိ. သီလန္တိ ပစ္စေက ဗုဒ္ဓါရိယသာဝကေဟိ အသာဓာရဏံ သုဝိသုဒ္ဓံ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလံ. ဩဃန္တိ သမူဟံ. ဝိန္ဒန္တိ လဒ္ဓံ. ပကာရေန ယထာသဘာဝံ သဗ္ဗဉေယျဓမ္မံ ဝါ ဇာနာတိ ပဋိဝိဇ္ဈတီတိ ပညာ. သဗ္ဗညုတ ဉာဏံ. ပပုဗ္ဗဉာဓာတု အ. သာ ပနေသာ ပဇာနနလက္ခဏာ ပဋိဝေဓလက္ခဏာ ဩဘာသနလက္ခဏာ စ, ဝိသယောဘာသ ရသာ, အသမ္မောဟပစ္စုပဋ္ဌာနာ, သမာဓိပဒဋ္ဌာနာ. ဓိတိသဒ္ဒဿ ဝစနတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တောယေဝ. သီလတီတိ သီလံ. ကာယဝစီကမ္မာနိ သမ္မာ ဒဟတိ သမ္မာ ဌပေတီတိ အတ္ထော. အထ ဝါ သီလတိ သမာဓိယတိ ကာယကမ္မာဒီနံ သုသိလျ ဘာဝေန န ဝိပ္ပကိရတီတိ သီလံ, သီလန္တိ သမာဒဟန္တိ စိတ္တံ ဧတေနာတိ ဝါ သီလံ, စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလံ. သီလဓာတု အ. ဣဒံ ပန ပတိဋ္ဌာပနလက္ခဏံ, ဒုဿိလျဝိဒ္ဓံသနရသံ အနဝဇ္ဇရသံ ဝါ, သောစေယျပစ္စုပဋ္ဌာနံ, ဟိရိဩတ္တပ္ပပဒဋ္ဌာနံ. ဂုဏသဒ္ဒဿ ဝစနတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တောယေဝ. ဥဟနတိ သမူဟံ ကရောတိ ဧတ္ထ အဝယဝန္တိ ဩဃော, သမူဟော. ဥပုဗ္ဗဟနဓာတု ဏ. ဥဿ ဩ. ဟနဿ ဃော. အဘိဓာနပ္ပဒီပိကာဋီကာယံ ပန ‘‘အဝယဝံ ဗျပိယတိ ဂစ္ဆတီတိ ဩဃော’’တိ ဝုတ္တံ. ဝိန္ဒနံလဘနံ ဝိန္ဒံ, ဝိန္ဒိယိတ္ထ လဗ္ဘိတ္ထာတိ ဝါ ဝိန္ဒံ, ပညာ စ ဓိတိ စ သီလဉ္စ တံ ဂုဏဉ္စာတိ ပညာဓိတိသီလဂုဏာ, တေသံ ဩဃော သမူဟောတိ တထာ, တံ ဝိန္ဒံ လဘနံ ယဿာတိ ပညာဓိတိသီလဂုဏောဃဝိန္ဒော, မုနိ[Pg.41]. အထ ဝါ ဝိန္ဒံ လဘိတဗ္ဗံ ပညာဓိတိသီလဂုဏောဃံ ယေနာတိ ပညာဓိတိသီလဂုဏောဃဝိန္ဒော. တတိယာဗဟုဗ္ဗီဟိ သမာသောယံ. ဝိန္ဒာနံ လဘိတဗ္ဗာနံ ပညာဓိတိသီလ သင်္ခါတာနံ ဂုဏာနံ သမူဟော အတ္ထီတိ အတ္ထော. တံ.

于“Paññādhitisīlaguṇoghavinda”（慧、定、戒、德之流的获得者）中，paññā（慧）即一切知智(sabbaññutañāṇa)。dhiti（定）即与禅那(jhāna)、道(magga)、果(phala)相应的定(samādhi)。sīla（戒）即独觉佛(paccekabuddha)与圣弟子(ariyasāvaka)所不共之、极为清净的四遍净戒(catupārisuddhisīla)。ogha（流）即合集。vinda（得）即已得。以种种方式如实了知、通达一切所应知法，故为paññā（慧），即一切知智。其构成为：前缀pa，词根ñā，后缀a。此慧以了知为相，以通达为相，亦以光明为相；以照亮所缘为作用，以不迷惑为现起，以定为近因。dhiti一词之义已于下文述及。行持为sīla（戒），其义为善持、善安立身语二业。或谓，因善行身业等而不散乱，故为sīla（戒）；或谓，以此令心安住，故为sīla（戒），即四遍净戒。其构成为：词根sīl，后缀a。此戒以建立为相，以摧毁恶戒为作用，或以无过失为作用；以清净为现起，以惭与愧(hiriottappa)为近因。guṇa一词之义已于下文述及。于此积集、作合集之义，故为ogho（流），即合集。其构成为：前缀u，词根han，后缀ṇa；u转为o，han转为gho。而在《名称辞典》复注(Abhidhānappadīpikāṭīkā)中则说：“遍行于诸部分，故为ogho”。得、获得为vindaṃ；或已得、当得为vindaṃ。paññā、dhiti、sīla及彼之guṇa（功德），是为paññādhitisīlaguṇā，彼等之ogho（流）即合集，获得此流者，是为paññādhitisīlaguṇoghavindo，即牟尼。或者，应获得之paññādhitisīlaguṇogha为此人所获得，故为paññādhitisīlaguṇoghavindo。此为第三格多财释(Tatiyābahubbīhi)复合词。其义为：具有应获得之、名为慧、定、戒之诸功德的合集。即指彼。

ဝန္ဒေတိ အဟံ ဝန္ဒာမိ. မုနိန္တိ ဗုဒ္ဓံ. မုနာတိ ဇာနာတိ ပရိစ္ဆိန္ဒတိ ဝါ ဟိတာဟိတန္တိ မုနိ, ဗုဒ္ဓေါ. မုနဓာတု ဉာဏေ ဣ. အထ ဝါ မုနာတိ ဇာနာတိ ဥဘော အတ္ထေတိ မုနိ, ခန္ဓာဒိ လောကေ တုလံ အာရောပေတွာ မိနန္တော ဝိယ ဣမေ အဇ္ဈတ္တိကာ ခန္ဓာ ဣမေ ဗာဟိရာတိအာဒိနာ နယေန ဣဓလောကတ္ထဉ္စ ပရလောကတ္ထဉ္စ ဘဂဝါ ဇာနာတီတိ အတ္ထော. သော ပနေသ အဂါရိယမုနိ, အနာဂါရိယမုနိ, သေခမုနိ, အသေခမုနိ, ပစ္စေကမုနိ, မုနိမုနိ စာတိ အနေကဝိဓော. တတ္ထ အဂါရိယမုနီတိ ဂိဟိပိ အာဂတဖလော ဝိညာတသာသနော. အနာဂါရိယမုနီတိ တထာရူပေါဝ ပဗ္ဗဇိတော. သေခမုနီတိ သတ္တ သေက္ခာ. အသေခမုနီတိ ခီဏာသဝေါ. ပစ္စေကမုနီတိ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ. မုနိမုနီတိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ. တေသု ပန ဣဓ မုနိမုနိ အဓိပ္ပေတော, တံ မုနိံ. အန္တိမဇာတိယုတ္တန္တိ အန္တိမေန စရိမဘဝေန ယုတ္တံ. အဝသာနံ အမတိ ဂစ္ဆတီတိ အန္တံ. အမဓာတု တ. မဿ နော. အန္တေ ဘဝေါ အန္တိမော, စရိမဘဝေါ. ဇာနနံ နိဗ္ဗတ္တနံ ဇာတိ, ခန္ဓာနံ ပဝတ္တိ. ကမ္မေန ဇနိယတိ နိဗ္ဗတ္တိယတီတိ ဝါ ဇာတိ. ဥပပတ္တိဘဝေါ လဗ္ဘတိ. ဇာနိဓာတုတိ. ဓာတွန္တ လောပေါ. အန္တိမဇာတိယာ ယုတ္တောတိ အန္တိမဇာတိယုတ္တော, မုနိ. အာယတိဉှိ တီသု ဘဝေသု ပဋိသန္ဓိဇနကာနံ သဗ္ဗ ကိလေသာနံ ဗောဓိပလ္လင်္ကေယေဝ အဂ္ဂမဂ္ဂေန သမုစ္ဆိန္ဒိတတ္တာ ဘဂဝတော အနာဂတေ ပုနဗ္ဘဝေါ နတ္ထိ, တသ္မာ အယံ အရိယဇာတိ ပစ္ဆိမတ္တဘာဝယုတ္တောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

Vande，即“我礼敬”。Muni，即佛陀。了知、辨别利与非利，故为muni（牟尼），即佛陀。其构成为：词根mun，义为“知”，后缀i。或谓，了知两种义利，故为muni。其义为：世尊(bhagavā)犹如在世间以蕴等为秤，衡量“此为内蕴，此为外蕴”等，以此方式了知此世之义利与他世之义利。此牟尼有多种：在家牟尼、出家牟尼、有学牟尼、无学牟尼、独觉牟尼、牟尼中之牟尼。其中，在家牟尼是指已证得道果、了知教法的在家人。出家牟尼是指同样情况的出家人。有学牟尼是指七有学。无学牟尼是指漏尽者。独觉牟尼是指独觉佛(paccekabuddha)。牟尼中之牟尼是指正等觉者。于此，意指牟尼中之牟尼，即彼牟尼。Antimajātiyuttaṃ（具最后生）即与最后之有(carimabhāva)相应。趣向终点，故为anta（终）。其构成为：词根am，后缀ta，m转为n。生于终点，故为antimo（最后），即最后之有。生起、产生为jāti（生），即诸蕴的相续。或谓，由业而生、而产生，故为jāti，即获得生有(upapattibhava)。其构成为：词根jāni，后缀ti，词根尾音脱落。与最后生相应，故为antimajātiyutto，即牟尼。因为在未来三有中能引生结生的所有烦恼，已在菩提座上为最上道(aggamagga)所断尽，故世尊在未来不再有后有。是故说，此圣生与最后身(pacchimattabhāva)相应。

တေန ဝုတ္တံ ဓမ္မစက္ကပဝတ္တနသုတ္တေ –

是故，于《转法轮经》(Dhammacakkapavattanasutta)中说：

‘‘ဉာဏဉ္စ မေဒဿနံ ဥဒပါဒိ, အကုပ္ပာမေ ဝိမုတ္တိ, အယမန္တိမာ ဇာတိ, နတ္ထိဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ’’တိ.

“于我，智与见生起；我之解脱不动摇，此为最后生，今后无再有。”

အယံ [Pg.42] ပနေတ္ထ သင်္ခေပယောဇနာ. ဗာတ္တိံသတိလက္ခဏစိတြံ ဒေဟံ ဒွတ္တိံသမဟာပုရိသလက္ခဏေဟိ ဝိစိတြံ ရူပကာယဝန္တံ, ဒေဟဇ္ဇုတိနိဂ္ဂတ ပဇ္ဇလန္တံ ရူပကာယတော နိဂ္ဂတေဟိ ဆဗ္ဗဏ္ဏရံ သီဟိ ပရိသမန္တတော ဝိဇ္ဇောတဝန္တံ, ပညာဓိတိသီလဂုဏော ဃဝိန္ဒံ ပညာဓိတိသီလသင်္ခတာနံ ဂုဏာနံ သမူဟံ လဘနဝန္တံ, ဝိန္ဒိတဗ္ဗာနံ ပညာဓိတိသီလသင်္ခါတာနံ ဂုဏာနံ သမူဟဝန္တံ ဝါ, အန္တိမဇာတိယုတ္တံ စရိမဘဝေန စရိမတ္တဘာဝေန ဝါ ယုတ္တံ မုနိံ ဗုဒ္ဓံ အဟံ တီဟိ ဒွါရေဟိ သက္ကစ္စံ ဝန္ဒေ ဝန္ဒာမီတိ.

此为简要句解：我以三门恭敬礼敬彼牟尼、佛陀，其身由三十二相(bāttiṃsatilakkhaṇa)所庄严，其色身(rūpakāya)由三十二大士相(mahāpurisalakkhaṇa)所庄严；身光炽盛，从色身放射六色光芒(chabbaṇṇaraṃsi)遍照一切；其为慧、定、戒等功德之流的获得者，或谓，已得应获之慧、定、戒等功德之合集；其与最后之有(carimabhāva)或最后之身(carimattabhāva)相应。

စတုတ္ထဝန္ဒနဂါထာဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

第四礼敬偈释义究竟。

၅.

5.

ပါတောဒယံ ဗာလဒိဝါကရံဝ,မဇ္ဈေ ယတီနံ လလိတံ သိရီဟိ;

ပုဏ္ဏိန္ဒုသင်္ကာသမုခံ အနေဇံ,ဝန္ဒာမိ သဗ္ဗညုမဟံ မုနိန္ဒံ.

黎明初升如朝日，行者众中显德辉；面如满月无动摇，我礼一切智牟尼王。

၅. ဧဝံ စတုတ္ထဂါထာယ ဗုဒ္ဓံ ဝန္ဒိတွာ ဣဒါနိ သိရီဟိ လလိတန္တျာဒီဟိ စတူဟိ ဂုဏေဟိ ထောမိတွာ ဝန္ဒိတုကာမော ပါတောဒယန္တျာဒိဂါထမာဟ. အယံ ပန တ တ ဇ ဂဏဒွိဂရူဟိ ယုတ္တတ္တာ ဧကာဒသက္ခရေဟိ လက္ခိတာ ဣန္ဒဝဇိရာ ဂါထာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ဝုတ္တဉှိ ဝုတ္တောဒယေ ‘‘ဣန္ဒာဒိကာ တာ ဝဇိရာ ဇဂါဂေါ’’တိ. တဿတ္ထော, ယဿံ ပဋိပါဒံ တာ ဒွေတ ဂဏာ စ ဇဂါ ဇဂဏ ဂရု စ ဂေါ ဂရု စ စေ ဘဝန္တိ, သာ ဣန္ဒာ ဒိကာ ဣန္ဒသဒ္ဒအာဒိကာ ဝဇိရာ ဝဇိရာဂါထာ နာမာတိ.

5. 如是，以第四偈礼敬佛陀后，今欲以“以众德而庄严”等四种功德赞叹礼敬，故说“黎明时分”等偈。此偈颂由两个ta格、一个ja格及两个长音节组成，以十一音节为特征，当知其为因陀罗金刚偈(indavajirā)。诚如《韵律学》(Vuttodaya)中所说：“Indavajirā为ta、ta、ja、ga、go。”其义为：若每句皆为两个ta格、一个ja格、一个长音节(garu)及另一个长音节(garu)，则此偈颂名为Indavajirā（因陀罗金刚偈）。

တတ္ထ ပါတောဒယန္တိ ဧတ္ထ ပါတော ဥဒယန္တိ ပဒစ္ဆေဒေါ ကာတဗ္ဗော. ပဂေ ပုဗ္ဗဏှသမယေ ပါစီနလောကဓာတုတော ဥဂ္ဂတန္တိ အတ္ထော. ပါတော ပဂေ ပါစီနလောကဓာတုတော ဥဒေတိ ဥဂ္ဂစ္ဆတီတိ ပါတောဒယော, သူရိယော. ပါတောပုဗ္ဗ ဥဒဓာတု ဥဂ္ဂမနေ အယော, တံ ပါတောဒယံ. ဗာလဒိဝါ ကရံ [Pg.43] ဝါတိ ဗာလဒိဝါကရံ ဣဝါတိပဒစ္ဆေဒေါ. ဗာလဒိဝါကရံ ဝါတိ နိဂ္ဂတာဘိနဝသူရိယံ ဝိယ. ဧတ္ထ စ ဗာလောတိ သမ္ပတိ ဇာတော တရုဏဒါရကော ပေါတကော ဝါ. သော ဟိ ဗလတိ အဿသိတပဿသိတမတ္တေန ဇီဝတိ န သေဋ္ဌေန ပညာဇီဝိတေနာတိ ဗာလော, တရုဏဒါရကော. ဗလဓာတု ပါဏနေ ဇီဝါယံ ဝါ. သူရိယရံသိနာ ဒိဝတိ ဒိဗ္ဗတီတိ ဒိဝါ. ဒိဝုဓာတု အ. အထ ဝါ ဒီယတိ ခီယတိ အန္ဓကာရော ဧတေနာတိ ဒိဝါ. ဒီဓာတု ခယေ အ, ဝါဂမော. တံ ကရောတီတိ ဒိဝါကရော, ဒိဝါ ဒိဝသေ ဝါ ကရော အာဘာ ယဿာတိ ဒိဝါကရော, သူရိယော. ဗာလသဒိသော ဒိဝါကရော ဗာလဒိဝါကရော. အထ ဝါ ဗာလော ဣဝ ဒိဝါကရောတိ ဗာလဒိဝါကရော, နဝုဂ္ဂတသူရိယော. သော ပန အာကာသေ နက္ခတ္တတာရာနံ မဇ္ဈေ သဟဿရံသီဟိ လလတိ ဝိလာသတိ ဝိယာတိ အတ္ထော.

于此，“pātodayaṃ”应作“pāto udayaṃ”的词句划分。其义为：清晨，在早晨时分，从东方世界升起。清晨从东方世界升起、出现，故为“pātodaya”，即太阳。“pāto”为前缀，“ud”词根义为“升起”，加上后缀“a”，即是“pātodaya”，其宾格为“pātodayaṃ”。“bāladivākaraṃva”应作“bāladivākaraṃ iva”的词句划分，即犹如初升之新日。于此，“bālo”指刚出生的、年幼的孩童或幼崽。彼仅以出入息而活，不以殊胜的智慧而活，故为“bālo”，即年幼的孩童。“bal”词根义为“呼吸”或“存活”。以太阳的光芒而照耀、闪耀，故为“divā”。“divu”为词根，加后缀“a”。或者，黑暗因此而被毁坏、消尽，故为“divā”。“dī”为词根，义为“灭尽”，加后缀“a”，并插入“v”。造作白昼者，为“divākaro”；或于白昼有光芒者，为“divākaro”，即太阳。如孩童般的太阳，为“bāladivākaro”。或如孩童般创造白昼，故为“bāladivākaro”，即初升之日。其义为：彼于空中，在星宿之间，以千道光芒嬉戏、闪耀。

ယတီနန္တိ ဘိက္ခူနံ. တေ ဟိ ယတန္တိ ဥဋ္ဌဟန္တိ ဃဋန္တိ ဝါယမန္တိ ကုသလေ ဓမ္မေတိ ယတီတိ ဝုစ္စန္တိ. ယတ ဓာတု ပတိယတနေ ဝါယာမေ ဝါ ဣ. အထ ဝါ ယမန္တိ ဥပရမန္တိ အကုသလေ ဓမ္မေတိ ယတီတိ ဝုစ္စန္တိ. ယမုဓာတု ဥပရမေ ဣ. ဓာတွန္တလောပေါ. တေသံ ယတီနံ. လလိတန္တိ ဝိလာသိတံ. လလတိ ဝိလာသေတီတိ လလိတော, မုနိ. လလဓာတု ဝိလာသေ တ. တံ. သိရီဟီတိ ဘဂဝတော ကာယင်္ဂသောဘဂ္ဂပတ္တေဟိ သိရီဟိ, ဗာတ္တိံသလက္ခဏာသီတျာ နုဗျဉ္ဇနဆဗ္ဗဏ္ဏရံသီသင်္ခတေဟိ သမ္ပတ္တိသိရီဟိ ဝါ. ကတပုညေ နိဿယတီတိ သိရီ. သိဓာတု သေဝါယံ ရပစ္စယော ဣတ္ထိ လိင်္ဂဇောတကဤပစ္စယော စ. ကတပုညေဟိ သေဝိယတီတိ ဝါ သိရီ, သမ္ပတ္တိ. မူလဋီကာယံ ပန ‘‘သိရီတိ ပညာပုညာန မေတံ အဓိဝစန’’န္တိ ဝုတ္တံ. ယတီနံ ဘိက္ခူနံ မဇ္ဈေ သိရီဟိ လလိတံ ဝိလာသိတန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ဧတ္ထ စ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ, ယထာ ပါတော ဥဒိတော ဥဂ္ဂတော သူရိယော အာကာသေ နက္ခတ္တတာရာနံ [Pg.44] မဇ္ဈေ သဟဿရံသီဟိ လလတိ ဝိလာသတိ, ဧဝံ မုနိ လောကေ ယတီနံ ဘိက္ခူနံ မဇ္ဈေ ဗာတ္တိံသလက္ခဏာ သီတျာနုဗျဉ္ဇနဆဗ္ဗဏ္ဏရံသီဟိ အလင်္ကတေဟိ သရီရသောဘဂ္ဂ ပတ္တီဟိ သမ္ပတ္တိသိရီဟိ လလတိ ဝိလာသတီတိ.

“Yatīnaṃ”即比丘众。彼等于善法中努力、奋起、勤勉、精进，故被称为“yati”（行者）。“yata”词根义为“努力”或“精进”。或者，于不善法中止息，故被称为“yati”。“yamu”词根义为“止息”，词根尾音省略。“Tesaṃ yatīnaṃ”（于彼行者众中）。“Lalitaṃ”即“vilāsitaṃ”（闪耀）。闪耀、辉映者，为“lalito”，即牟尼。“lala”词根义为“闪耀”。“Sirīhi”即以世尊肢体的庄严，或以三十二相、八十随好、六色光合计而成的成就之吉祥。其依止于已作福业者，故为“sirī”。“si”词根义为“亲近”，加“ra”后缀及表女性的“ī”后缀。或为已作福业者所亲近，故为“sirī”，即成就。于《根本疏钞》(Mūlaṭīkā)中则说：“sirī是慧与福的同义词。”此句的关联为：于行者比丘众中，以诸吉祥而闪耀。于此，所说之义为：犹如清晨升起之日，于空中星宿之间，以千道光芒嬉戏、闪耀；如是，牟尼于世间行者比丘众中，以三十二相、八十随好、六色光所庄严的身体之庄严，以成就之吉祥而嬉戏、闪耀。

ပုဏ္ဏိန္ဒုသင်္ကာသမုခန္တိ ပုဏ္ဏစန္ဒေန သဒိသံ အာနနသမ္ပန္နံ. ယထာ ဟိ စန္ဒော ကာဠပက္ခေ ပါဋိပဒဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ဒိနေ ဒိနေ ဦနော ဟောတိ, ဧဝံ န မုနိနော မုခံ အာနနံ ဦနံ. ဘဂဝတော ပန မုခံ နိစ္စံ ပရိပုဏ္ဏစန္ဒမဏ္ဍလံ ဝိယ အနူနံ ဟုတွာ သောဘတိ, တသ္မာ ပုဏ္ဏသဒ္ဒေန ဝိသေသေတွာ ပုဏ္ဏိန္ဒုသင်္ကာသမုခန္တိ ထောမေတိ. သောဠသကလေဟိ ပူရေတီတိ ပုဏ္ဏံ. ပူရဓာတု တ, တဿ ဏ္ဏော. ဣဒတိ နက္ခတ္တတာရာနံ ဣဿရိယံ ကရောတီတိ ဣန္ဒု, ဣဒိဓာတု ဣဿရိယံ ဥ. ပုဏ္ဏံ ပရိပုဏ္ဏံ ဣန္ဒု ပုဏ္ဏိန္ဒု, စန္ဒော. သင်္ကာသန္တိ သဒိသံ. သင်္ကာသသဒ္ဒေါ ဟိ ဥပမာဝါစကော နိပါတော. ဝုတ္တဉှိ

“Puṇṇindusaṅkāsamukhaṃ”指具足如满月般的面容。正如月亮于黑分月从初一日起日日亏减，牟尼的面容则无亏减。世尊的面容恒常如圆满的月轮，无有亏减而庄严，是故以“puṇṇa”（圆满）一词特别赞叹为“puṇṇindusaṅkāsamukhaṃ”（如满月之面）。以十六分充满，故为“puṇṇaṃ”（圆满）。“pūra”为词根，加后缀“ta”，“t”变为“ṇṇ”。主宰星宿，故为“indu”（月）。“idi”词根义为“主宰”，加后缀“u”。圆满、完满的“indu”，即“puṇṇindu”（满月），即“cando”（月亮）。“Saṅkāsaṃ”即“sadisaṃ”（相似）。“saṅkāsa”一词确为表示譬喻的不变词。诚如所说：

သုဗောဓာလင်္ကာရေ –

于《善悟庄严论》(Subodhālaṅkāra)中——

‘‘ဣဝါဒိ ဣဝ ဝါ တုလျ, သမာနနိဘသန္နိဘာ;

ယထာ သင်္ကာသ တုလိတ, ပ္ပကာသ ပတိရူပကာ’’တျာဒိ.

“譬喻词如‘iva’、‘vā’、‘tulya’、‘samāna’、‘nibha’、‘sannibha’、‘yathā’、‘saṅkāsa’、‘tulita’、‘pakāsa’、‘patirūpaka’等。”

ပုဏ္ဏစန္ဒံ ဝိယ မုခတိ သောဘတီတိ မုခံ, အာနနံ. မုခဓာတု အ. ပုဏ္ဏိန္ဒုနာ သင်္ကာသံ သဒိသံ မုခံ အာနနံ ယဿ သောတိ ပုဏ္ဏိန္ဒုသင်္ကာသမုခေါ, မုနိန္ဒော. တံ. မုနိန္ဒဿ ပန ပုဏ္ဏ စန္ဒဿ သဟဿရံသီဟိ သဿိရိကော ဝိယ ဘိက္ခူနံ မဇ္ဈေ ဗာတ္တိံသ မဟာပုရိသ လက္ခဏာသီတျာနုဗျဉ္ဇန ပဋိမဏ္ဍိတေဟိ သိရီဟိ စ ဗျာမပ္ပဘာပရိက္ခိတ္တေဟိ အာဝေဠာဝေဠာ ယမကာယမကာ ဂုမ္ဗာဂုမ္ဗာ ဟုတွာ ဝိနိစ္ဆရန္တီဟိ ဃနဗုဒ္ဓရသ္မိသင်္ခါတေဟိ အလင်္ကိတော သဿိရိကမုခေါ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တသ္မာ ပုဏ္ဏိန္ဒုသင်္ကာသမုခန္တိ ထောမေတိ.

如满月般显现、庄严，故为“mukhaṃ”（面），即“ānanaṃ”（颜）。“mukha”为词根，加后缀“a”。其面颜与满月相似、相同者，为“puṇṇindusaṅkāsamukho”（如满月面者），即牟尼之主。其宾格为“taṃ”。牟尼之主的面容，犹如具足千道光芒的圆满月轮般光辉，于比丘众中，以三十二大士相、八十随好所庄严的诸吉祥，以及由一寻光所围绕、盘旋、成双、成簇放射而出的稠密佛光所严饰，故说其面容光辉。是故赞叹为“puṇṇindusaṅkāsamukhaṃ”（如满月之面）。

အနေဇန္တိ နိတ္တဏှံ. လာဘာလာဘာဒိံ ပဋိစ္စ ဧဇတိ ကမ္ပတီတိ ဧဇာ, တဏှာ. ဧဇဓာတု ကမ္ပနေ အ, နတ္ထိ ဧဇာ ယဿာတိ [Pg.45] အနေဇော, မုနိန္ဒော. ဝုတ္တဉှိ မဟာနိဒ္ဒေသပါဠိယံ ‘‘လာဘာလာဘ ယသာယသ နိန္ဒာနိန္ဒ သုခဒုက္ခေဟိ န ဣဉ္ဇတီတိ အနေဇော, ဘဂဝါ လဗ္ဘတီ’’တိ.

“Anejaṃ”即“nittaṇhaṃ”（无爱者）。缘于利得、非利得等而动摇、战栗，此为“ejā”（动摇），即是渴爱。“ej”词根义为“摇动”，加后缀“a”（构成ejā）。“a”为否定前缀，无“ejā”者，即为“anejo”（无动摇者），是牟尼之主。如《大义释》(Mahāniddesa)中所说：“于利得、非利得，声誉、不声誉，讥、誉，乐、苦中不动摇，故为“anejo”（无动摇者）。此谓世尊。”

သဗ္ဗညုန္တိ ပဋိဝိဒ္ဓ သဗ္ဗဉေယျဓမ္မံ. သင်္ခရဝိကာရလက္ခဏနိဗ္ဗာန ပညတ္တိဝသေန ပဉ္စဝိဓံ သဗ္ဗံ ဉေယျဓမ္မံ ဇာနာတိ ပဋိဝိဇ္ဈတိ သီလေနာတိ သဗ္ဗညူ, မုနိန္ဒော. သဗ္ဗသဒ္ဒူပပဒ ဉာဓာတု ရူ. ဧတ္ထ စ သဗ္ဗေ သင်္ခတဓမ္မာ သင်္ခရာ နာမ သကသကပစ္စယေဟိ သင်္ခရိယန္တီတိ ကတွာ. ဝိညတ္တိဒွယံ လဟုတာဒိတ္တယဉ္စ ဝိကာရော နာမ စတူဟိ မဟာဘူတေဟိ ဝိရူပံ ကရိယတီတိ ကတွာ. ဝိညတ္တိဒွယဿ ယထာက္ကမံ စိတ္တဇဝါယောဓာတု စိတ္တဇပထဝီ ဓာတူနံ ဝိသေသဂုဏတ္တာ, လဟုတာဒိတ္တယဿ စ စိတ္တော တွာဟာရဇနိပ္ဖန္နရူပါနံ ဝိသေသဂုဏတ္တာ. ဖဿာဒိဓမ္မာနံ ဖုသနာဒိလက္ခဏဉ္စ ပထဝီဓာတွာဒီနံ ကက္ခဠာဒိလက္ခဏဉ္စ, စိတ္တဿ အာရမ္မဏဝိဇာနနလက္ခဏဉ္စ, နိဗ္ဗာနဿ သန္တိလက္ခဏဉ္စ, ရူပဿ ရုပ္ပနလက္ခဏဉ္စ, နာမဿ နမနလက္ခဏဉ္စ, အနိစ္စတာဒိတ္တယာနိ စ ဥပစယာဒိစတ္တာရိ လက္ခဏရူပါနိ စ လက္ခဏာနိ နာမ လက္ခိယန္တိ ဧတေန လက္ခိတဗ္ဗာ ဓမ္မာတိ ကတွာ. အသင်္ခတဓာတုနိဗ္ဗာနံ နာမ ဝါနံ ဝုစ္စတိ တဏှာ, တတော နိက္ခန္တန္တိ ကတွာ. ပရိစ္ဆေဒရူပံ ဣတ္ထိပုရိသာဒိဃဋပဋာဒယော သဗ္ဗ ဝေါဟာရတ္ထာ စ ပညတ္တိ နာမ ပညာပိယတိ ပကာရေန ဉာပိယတီတိ ကတွာ. ဧတ္ထ စ သင်္ခါရနိဗ္ဗာနာနိ ပရမတ္ထဓမ္မာ ဟောန္တိ. ဝိကာရာဒီသု ပန ဝိကာရလက္ခဏာနိ ပညတ္တိဝိသေသတ္တာ ဝိသုံ ဝုတ္တာနိ. ဣမေဟိ ဒွီဟိ ဝိနိမုတ္တာ ပန ပရိစ္ဆေဒရူပါ သဗ္ဗဝေါဟာရတ္ထာ ပညတ္တီတိ ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အပဒါန အဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘သဗ္ဗံ အတီတာဒိဘေဒံ ဟတ္ထာမလကံ ဝိယ ဇာနာတီတိ သဗ္ဗညူ’’တိ ဝုတ္တံ.

“一切智”(Sabbaññū)是指已通达一切应知之法者。了知、通达由行(saṅkhāra)、变异(vikāra)、相(lakkhaṇa)、涅槃(nibbāna)、假名(paññatti)所构成的五种一切应知法，故为“一切智”，是牟尼之主(munindo)。此词由前缀“sabba”(一切)与词根“ñā”(知)构成。于此，一切有为法(saṅkhatadhammā)，因由各自的因缘所造作，故名为“行”。两种表色(viññatti)与轻快性等三者名为“变异”，因其由四大种所变异而成。两种表色依次是心生风界与心生地界的特殊性质，而轻快性等三者是心生、时节生、食生色的特殊性质。触等诸法以触等为相，地界等以坚硬等为相，心以识知所缘为相，涅槃以寂静为相，色以变坏为相，名以朝向为相，无常等三相，以及积集等四种相色，皆名为“相”(lakkhaṇa)，因诸法由此而被识知。无为界的涅槃(asaṅkhatadhātunibbāna)，[其中]渴爱(taṇhā)被称为“织(vāna)”，因其已出离(nikkhanta)于彼，故[称涅槃]。范围色(paricchedarūpa)，如男、女、瓶、衣等，以及一切世俗所指，皆名为“假名”(paññatti)，因其被施设、被认知。于此，行与涅槃是胜义法(paramatthadhammā)。而在变异等中，变异与相因是特殊假名而被分别述说。当知，除此二者(变异与相)外，范围色与一切世俗所指，则被称为“假名”。于《譬喻义注》(Apadāna Aṭṭhakathā)中则说：“如庵摩罗迦果(hatthāmalaka)在手中，了知过去等一切差别，故为一切智。”

သဗ္ဗညူတိ စ ကမသဗ္ဗညူ, သကိံ သဗ္ဗညူ, သတတသဗ္ဗညူ, သတ္တိ သဗ္ဗညူ, ဉာတသဗ္ဗညူ စာတိ ပဉ္စဝိဓာ ဟောတိ သဗ္ဗညူ. တတ္ထ ယထာက္ကမံ သဗ္ဗံ ဇာနနဓမ္မော ကမသဗ္ဗညူ နာမ. ဧကာဝဇ္ဇနေန ဇဝနဝါရေန [Pg.46] ဇာနိတဗ္ဗံ စတုသစ္စဓမ္မံ ဇာနနဓမ္မော သကိံသဗ္ဗညူ နာမ. စက္ခုဝိညာဏာဒီနံ နိယတာရမ္မဏတ္တံ ဇာနနဓမ္မော သတတသဗ္ဗညူ နာမ. ဧကပ္ပဟာရေန သဗ္ဗဓမ္မံ ဇာနနသမတ္ထော ဓမ္မော သတ္တိသဗ္ဗညူ နာမ. အာဝဇ္ဇနာဘေဒေန ဇာနိတဗ္ဗံ သဗ္ဗဓမ္မံ ဇာနနဓမ္မော ဉာတသဗ္ဗညူ နာမ. တေသု စ သကိံ သဗ္ဗညူ သတ္တိသဗ္ဗညူဝသေန ဒွေ ဓမ္မာ မဂ္ဂဉာဏာနိယေဝ. တဒဝသေသာ သဗ္ဗညုတဉာဏာနိ ဟောန္တိ. တံ သဗ္ဗညုံ.

“一切智”有五种：次第一切智(kamasabbaññū)、一刹那一切智(sakiṃsabbaññū)、常时一切智(satatasabbaññū)、能力一切智(sattisabbaññū)和已知一切智(ñātasabbaññū)。其中，能次第了知一切法的法，称为次第一切智；能以一个转向与速行过程了知应知的四谛法的法，称为一刹那一切智；能了知眼识等具有固定所缘的法，称为常时一切智；能一次性了知一切法的能力的法，称为能力一切智；能通过不同转向了知应知的一切法的法，称为已知一切智。在这些一切智中，一刹那一切智和能力一切智二者唯是道智(maggañāṇa)。其余的则是一切知智(sabbaññutañāṇa)。向彼一切智者[致敬]。

မုနိန္ဒန္တိ ဧတ္ထ မုနိသဒ္ဒဿ အတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တောယေဝ. မုနီနံ ဣန္ဒော ဣဿရော မုနိန္ဒော, တံ မုနိန္ဒံ အဟံ ဝန္ဒာမီတိ သမ္ဗန္ဓောတိ.

关于“牟尼主”(Muninda)一词，“牟尼”的含义已在前面解说。诸牟尼之主、自在者，即为牟尼主(munindo)，此与“我礼敬彼牟尼主”之句相关联。

အယံ ပနေတ္ထ သင်္ခေပယောဇနာ. ပါတောဒယံ ပဂေဝ ဥဒယံ ဥဂ္ဂတံ, ဗာလဒိဝါကရံဝ နဝုဂ္ဂတသူရိယမာဏဝေါဣဝ, ယတီနံ ဘိက္ခူနံ မဇ္ဈေ သိရီဟိ ဗာတ္တိံသမဟာပုရိသလက္ခဏာ သီတျာနုဗျဉ္ဇနသမ္ပတ္တိသင်္ခါတေဟိ သိရီဟိ လလိတံ ဝိလာသိတံ, ပုဏ္ဏိန္ဒုသင်္ကာသမုခံ ပုဏ္ဏစန္ဒေန သဒိသံ အာနနဝန္တံ, အနေဇံ နိတ္တဏှံ, လောကဓမ္မေဟိ အနိဉ္ဇနံ ဝါ, သဗ္ဗညုံ သဗ္ဗဓမ္မ ဝိဇာနန္တံ, မုနိန္ဒံ ဗုဒ္ဓံ သက္ကစ္စံ တီဟိ ဒွါရေဟိ အဟံ ဝန္ဒာမီတိ.

此处为简要释义。犹如黎明时分初升的太阳，亦如新升起的年轻太阳，于诸行者、比丘众中，以三十二大士相(bāttiṃsamahāpurisalakkhaṇa)与八十随形好圆满之庄严而华美，面如满月，无动摇(anejaṃ)、无渴爱(nittaṇhaṃ)，或不为世间法所动，是一切知者(sabbaññuṃ)，了知一切法，我今以三门至诚礼敬彼佛陀、牟尼之主。

ပဉ္စမဝန္ဒနဂါထာဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

第五礼敬偈释义毕。

၆.

6.

ဥပေတပုညော ဝရဗောဓိမူလေ,သသေနမာရံ သုဂတော ဇိနိတွာ;

အဗောဇ္ဈိ ဗောဓိံ အရုဏောဒယမှိ,နမာမိ တံ မာရဇိနံ အဘင်္ဂံ.

具足福德善逝于殊胜菩提树下，战胜魔罗及其军队；于黎明时分证得菩提，我今礼敬彼不败的降魔者。

၆. ဧဝံ ပဉ္စမဂါထာယ မုနိန္ဒံ ဝန္ဒိတွာ ဣဒါနိ မာရဇိနဂုဏေန ထောမိတွာ ဝန္ဒိတုကာမော ဥပေတပုညော တျာဒိဂါထမာဟ. အယံ ပန ဇ တ ဇ ဂဏ ဒွိဂရုယုတ္တတ္တာ ဧကာဒသက္ခရေဟိ လက္ခိတာ ဥပေန္ဒဝဇိရာဂါထာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ဝုတ္တဉှိ ဝုတ္တောဒယေ ‘‘ဥပါဒိကာ [Pg.47] သာဝ ဇတာ ဇဂါ ဂေါ’’တိ. တဿတ္ထော, ယဿံ ပဋိပါဒံ ဇတာ ဇဂဏ တဂဏာ စ ဇဂါ ဇဂဏဂရူ စ ဂေါ ဂရု စ စေ သိယာ, သာဝ သာဂါထာဧဝ ဥပါဒိကာ ဥပသဒ္ဒါဒိကာ ဣန္ဒဝဇိရာဂါထာ နာမာတိ.

6. 如是，以第五偈礼敬牟尼主后，今欲以赞叹降魔功德而礼敬，故说“具足福德”(Upetapuñño)等偈。此偈由十一音节构成，其格律为 ja-gaṇa、ta-gaṇa、ja-gaṇa 及两个长音节，当知是优频陀金刚偈(Upendavajirā)。如《韵律学》(Vuttodaya)中所说：“upādikā sāva jatā jagā go”。其义为：若于每一句中，有 ja-gaṇa 与 ta-gaṇa (jatā)，ja-gaṇa 与长音节 (jagā)，以及一个长音节 (go)，彼偈即名为“upādikā”，即以“upa”词开头的因陀罗金刚偈。

ဥပေတပုညော ယော သုဂတော ဝရဗောဓိမူလေ သသေန မာရံ ဇိနိတွာ အရုဏောဒယမှိ ဗောဓိံ အဗောဇ္ဈိ မာရဇိနံ အဘင်္ဂံ, တံ သုဂတံ အဟံ နမာမီတိ သမ္ဗန္ဓော. တတ္ထ ဥပေတပုညောတိ သမ္ပန္နဒါနသီလာဒိပါရမီပုညဝါ. ဒါနသီလာဒိ ပါရမီပုညေန သမန္နာဂတော ဝါ. ဒါနသီလာဒိပါရမီပုညေန ဥပေတော သမုပေတော ဥပဂတော သမုပဂတော သမ္ပန္နော သမန္နာဂတောတိ အတ္ထော. အယံ ပနေတ္ထ ဝစနတ္ထော, ဥပန္နော သမ္ပန္နော ဟုတွာ ဧတိ ဂစ္ဆတိ ပဝတ္တတီတိ ဥပေတံ, ပုညံ. ဥပပုဗ္ဗဣဓာတု ဂတိယံ တ. ပုနာတိ အတ္တနော ကာရကန္တိ ပုညံ, ပါရမီပုညံ လဗ္ဘတိ. ပုဓာတု ပီဏနေ သောဓနေ ဝါ ဏျော. တဿ ဉော. တတ္ထ အတ္တနော ကာရကန္တိ ပုနပ္ပုနံ ပဝတ္တိယာ သစိတ္တသန္တတိဉ္စ သံဇနိတပဏီတရူပဝိသဋေန သနိဿယ ရူပသန္တတိဉ္စ ပုနာတိ ပီဏေတိ သောဓေတိ ဝါတိ အတ္ထော. အယံ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တော. ပူရေတိ အဇ္ဈာသယန္တိ ဝါ ပုညံ. ပူရဓာတု ဏျ. ယော ပုဂ္ဂလော ပုညံ ကရောတိ တဿ အဇ္ဈာသယံ ပူရေတီတိ အတ္ထော.

“具足福德的善逝，在殊胜菩提树下，战胜魔罗及其军队，于黎明时分证得菩提，我今礼敬彼战胜魔罗、不败的善逝”——此为（偈颂的）文句关联。“具足福德”(Upetapuñña)是指圆满布施、持戒等波罗蜜福德者，或指具足布施、持戒等波罗蜜福德者。其义为具足、圆满、达成、成就布施、持戒等波罗蜜福德。此处的词义分析是：`upeta`(具足)是因其已生起、已圆满而行进、流转。由前缀`upa`加意为“行”的词根`i`构成。`puñña`(福德)是因其“净化(punāti)作业者(kāraka)”，故为福德，可获波罗蜜福德。由意为“滋养”或“净化”的词根`pu`加`ṇya`后缀构成，`ṇya`转为`ño`。其义为：通过不断生起，凭借所生起的殊胜色法的扩散，净化自心相续及所依的色法相续。此说出自《无碍解道疑难义释》(Paṭisambhidāmagga-gaṇṭhipada)。又或者，`puñña`是因其“满足(pūreti)意乐(ajjhāsaya)”。由词根`pūra`加`ṇya`后缀构成。其义为：行福德之人，能满足其意乐。

အထ ဝါ ပုဇ္ဇဉ္စ ဘဝံ နိဗ္ဗတ္တေတီတိ ပုညံ. နိဗ္ဗတ္တိတဒ္ဓိတာယံ. ပူဇ ပဒံ ဏျပစ္စယော. ယော ပုညံ ကရောတိ, တဿ ပူဇိတဗ္ဗံ ဘဝံ ပဝတ္တေတီတိ အတ္ထော. တေန ဝုတ္တံ သမ္မောဟဝိနောဒနီ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ပုနာတိ အတ္တနော ကာရကံ ပူရေတိ စဿ အဇ္ဈာသယံ ပုဇ္ဇဉ္စ ဘဝံ နိဗ္ဗတ္တေတီတိ ပုညော’’တိ. မူလဋီကာယဉ္စ ‘‘ပုနာတီတိ သောဓေတိ အပုညဖလတော ဒုက္ခသံကိလေသတော စ ဟိတဇ္ဈာသယေန ပုညံ ကရောတီတိ တံ နိပ္ဖာဒနေန ကာရကဿဇ္ဈာသယံ ပူရေတီတိ ပုညော. ပူရကော ပုဇ္ဇနိဗ္ဗတ္တကော စ နိရုတ္တိလက္ခဏေန ပုညောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တံ[Pg.48]. ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂမဟာဋီကာယဉ္စ- ‘‘ပုနာတိ အတ္တနော သန္တာနံ အပုညဖလတော ဒုက္ခသံကိလေသတော စ ဝိသောဓေတီတိ ပုညံ. ဟိတသုခဇ္ဈာသယေန ပုညံ ကရောတီတိ တံနိပ္ဖာဒနေန ကာရကဿ အဇ္ဈာသယံ ပူရေတိ, ပုဇ္ဇဘဝံ နိဗ္ဗတ္တေတီတိ ဝါ ပုညံ. ဣတိ ပူရကော ပုဇ္ဇနိဗ္ဗတ္တကော စ နိရုတ္တိနယေန ပုညန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တံ. ဥပေတံ သမ္ပန္နံ ပုညံ ပါရမီပုညံ ယဿ သောတိ ဥပေတပုညော, သုဂတော လဗ္ဘတိ.

或者说，福业能生起应供之存在，故为福。此为生起义的词缀。此词源自“pūja”一词，加上“ṇya”后缀。作福的人，能令应受供养之存在生起，此即其义。因此在《痴论破除》(Sammohavinodanī)义注中说：‘净化其造作者，满足其意向，且能生起应供，故称为福。’在《根本疏》(Mūlaṭīkā)中也说：‘“净化”是指从不善业的果报之苦和烦恼染污中清净；以利益心作福，通过行善的成就来满足行善者的意向，故称为福。满足者和能生应供者，通过词源的解释，应当理解为福。’在《清净道论大疏》(Visuddhimaggamahāṭīkā)中也说：‘净化自身的相续，从不善业的果报之苦和烦恼染污中清净，故称为福。以利益和快乐的心行善，通过行善的成就来满足行善者的意向，或者能生起应供，故称为福。因此，满足者和能生应供者，按照词源的解释，应当理解为福。’具足圆满的福业、波罗蜜福业的人，被称为具福者，此指善逝。

ဝရဗောဓိမူလေတိ ဥတ္တမဿ ဗောဓိရုက္ခဿ သမီပေ. တတ္ထ ဝရောတိ ဝရိတဗ္ဗော ပတ္ထိတဗ္ဗော ဣစ္ဆိတဗ္ဗောတိ ဝါ ဝရော. ဗောဓိမူလေတိ ဧတ္ထ ဗောဓီတိ ဝုစ္စတိ ရုက္ခောပိ, မဂ္ဂေါပိ, သဗ္ဗညုတဉာဏမ္ပိ, နိဗ္ဗာနမ္ပိ. တတ္ထ ဟိ ဗောဓိရုက္ခမူလေ ပဌမာဘိ သမ္ဗုဒ္ဓေါတိ စ, အန္တရာ စ ဗောဓိံ အန္တရာ စ ဂယန္တိ စ အာဂတဋ္ဌာနေ ရုက္ခော. ဗောဓီတိ ဝုစ္စတိ စတူသု မဂ္ဂေသု ဉာဏန္တိ အာဂတဋ္ဌာနေ မဂ္ဂေါ. ပပ္ပောတိ ဗောဓိံ ဝရဘူရိ မေဓသောတိ အာဂတဋ္ဌာနေ သဗ္ဗညုတဉာဏံ. ပတွာန ဗောဓိံ အမတံ အသင်္ခတန္တိ အာဂတဋ္ဌာနေ နိဗ္ဗာနံ ဗောဓီတိ ဝုစ္စတိ. ဣဓ ပန ဗောဓိရုက္ခောတိ အဓိပ္ပေတော. အယံ ပန တေသံ ဝစနတ္ထော. ဗုဇ္ဈတိ အဗုဇ္ဈိ ဗုဇ္ဈိဿတိ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ သဗ္ဗံ ဉေယျဓမ္မမ္ပိ ဧတ္ထာတိ ဗောဓိ, ဗောဓိရုက္ခော. ဗုဓဓာတု ဏိ. ဗုဇ္ဈတိ စတ္တာရိ သစ္စာနီတိ ဗောဓိ, မဂ္ဂေါ. ဗုဇ္ဈတိ သဗ္ဗဉေယျဓမ္မန္တိ ဗောဓိ, သဗ္ဗညုတဉာဏံ. အရိယေန ဗုဇ္ဈိတဗ္ဗန္တိ ဗောဓိ, နိဗ္ဗာနံ လဗ္ဘတိ. ဝရော ဥတ္တမော ဗောဓိရုက္ခောတိ ဝရဗောဓိ, တဿ မူလံ သမီပံ ဝရဗောဓိမူလံ, တသ္မိံ.

“于殊胜菩提树下”(Varabodhimūle)意为在最上的菩提树附近。其中，“殊胜”(vara)是应选择、应希求或应渴望之义。“菩提树下”(Bodhimūle)中的“菩提”(bodhi)，可指树木、道、一切知智、涅槃。在“于菩提树下初成正觉”及“于菩提与伽耶之间”等文句中，指的是树木。在“所谓菩提，即四道中之智”的文句中，指的是道。在“有慧者得殊胜广大菩提”的文句中，指的是一切知智。在“证得菩提、不死、无为”的文句中，指的是涅槃。然于此处，意指菩提树。以下是这些词的含义：于此觉悟、已觉悟、将觉悟四圣谛及一切所应知法，故为菩提，即菩提树。词根为 budh。觉悟四圣谛，故为菩提，即道。觉悟一切所应知法，故为菩提，即一切知智。圣者所应觉悟，故为菩提，即涅槃。殊胜、最上之菩提树为殊胜菩提(varabodhi)，其根部附近为殊胜菩提树下(varabodhimūlaṃ)，于彼处。

သသေနမာရန္တိ သဟ သေနာယ ပဝတ္တံ မာရရာဇံ. တတ္ထ သိယတိ ဗန္ဓိယတီတိ သေနာ. သိဓာတု ဗန္ဓနေယု. တာယ သဟ ပဝတ္တတီတိ သသေနော, မာရရာဇာ. အနတ္ထေ နိယောဇေန္တော ဂုဏမာရဏေန သတ္တေ မာရေတီတိ မာရော. မရဓာတု ဏ. သတ္တာနံ ကုသလံ မာရေတိ ဝိနာသေတီတိ ဝါ မာရော. သသေနော စ သော မာရော စာတိ သသေနမာရော, မာရရာဇာ. တံ[Pg.49]. ဇိနိတွာတိ ပဒေ ကမ္မံ. ဥပေတပုညော ယော သုဂတောတိ သမ္ဗန္ဓော. သုဂတသဒ္ဒဿ အတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တောယေဝ.

“有军之魔罗”(Sasenamāraṃ)指与军队共行之魔罗王。其中，“军”(senā)者，于此被束缚，故为军。由‘si’词根（意为束缚）构成。与彼军共行，故为“有军”(saseno)，即魔罗王。“魔罗”(māra)者，因其令众生行于无益，以坏其德而杀害众生，故为魔罗。由‘mar’词根加‘ṇa’后缀。或谓其杀害、毁坏众生之善，故为魔罗。彼有军之魔罗，即为有军魔罗，即魔罗王。此（有军魔罗）是“战胜”(jinitvā)一词的宾语。此（战胜）与主语“彼具福之善逝”(upetapuñño yo sugato)相关联。“善逝”一词之义，已于前述。

ဇိနိတွာတိ ဝိသာခပုဏ္ဏမိယံ ဗုဒ္ဓဒိနေ အနတ္ထင်္ဂတေယေဝ သူရိယေ ပါရမီပုညတေဇေန ဝိဇယိတွာတိ အတ္ထော. အဗောဇ္ဈီတိ ပဋိဝိဇ္ဈိ အဓိဂမိ ဝါ. ဗောဓိန္တိ အနုတ္တရံ သမ္မာ သမ္ဗောဓိံ, အရဟတ္တမဂ္ဂသဗ္ဗညုတဉာဏန္တိ အတ္ထော. သဗ္ဗညုတ ဉာဏပဒဋ္ဌာနဉှိ မဂ္ဂဉာဏံ, မဂ္ဂဉာဏပဒဋ္ဌာနဉ္စ သဗ္ဗညုတဉာဏံ ဗောဓီတိ ဝုစ္စတိ. တံ ဗောဓိံ.

“战胜”(Jinitvā)的意思是说在毘舍佉(Visākhā)月圆日的佛陀日，太阳还未落山时，凭借波罗蜜的福德力量获得了胜利。“觉悟”(Abojjhi)意思是通达或证得。“菩提”(Bodhi)指的是无上的正等正觉，也就是阿罗汉道智和一切知智。道智是一切知智的近因，一切知智也是道智的近因，故称为菩提。那样的菩提。

အရုဏောဒယမှီတိ အရုဏဥဒယမှီတိ ပဒစ္ဆေဒေါ. အရုဏုဂ္ဂမနဝေလာယန္တိ အတ္ထော. တတ္ထ အာသမန္တတော အာလောကံ ကရောန္တော ဥနတိ ဂစ္ဆတီတိ အရုဏော. အာပုဗ္ဗဥနဓာတု ဂတိမှိ ဏ. အာကာရဿ ရဿော. ရကာရာဂမော. နဿ ဏော. သူရိယဿ ဥဒယတော ပုဗ္ဗေ ဥဂ္ဂတရံသိ အရုဏော နာမာတိ အတ္ထော. ဝုတ္တဉှိ ဒသကနိပါတ အင်္ဂုတ္တရပါဠိယံ ‘‘သူရိယဿ ဘိက္ခဝေ ဥဒယတော ဧတံ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ ဧတံ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ ယဒိဒံ အရုဏုဂ္ဂံ, ဧဝမေဝ ခေါ ဘိက္ခဝေ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဧတံ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ ဧတံ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ ယဒိဒံ သမ္မာဒိဋ္ဌီ’’တိ. ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ အဘိဓာနပ္ပဒီပိကာယံ ‘‘သူရဿောဒယတော ပုဗ္ဗု, ဋ္ဌိတရံသိ သိယာရုဏော’’တိ. အဘိဓာနပ္ပဒီပိကာဋီကာယံ ပန ‘‘အရုဏဝဏ္ဏတာယ အရတိ ဂစ္ဆတီတိ အရုဏော’’တိ ဝုတ္တံ. ဥဒေတိ ဥဂ္ဂစ္ဆတီတိ ဥဒယော, သူရိယော. ဥဒိဓာတု အ. ဥဒယဿ သူရိယဿ အရုဏော ဥဂ္ဂတရံသီတိ အရုဏောဒယော. တဿံ အရုဏုဂ္ဂမနဝေလာယံ. ဗောဓိံ အဗောဇ္ဈီတိ သမ္ဗန္ဓော.

“于拂晓时”(Aruṇodayamhi)即“拂晓”(aruṇa)与“升起”(udaya)的词语分解，意为黎明曙光初现之时。“拂晓”(aruṇa)指从四面八方放光，逐渐升起者。此词源自“ā”前缀与“un”动词词根（意为行进），加上“ṇa”后缀。其中“ā”变为短音“a”，增加辅音“r”，而“n”变为“ṇ”。意思是太阳升起之前，发出更强烈光芒者，名为拂晓。如《增支部》(Aṅguttaranikāya)第十集中说：‘诸比丘，太阳升起之前，曙光是前行、是前相；诸比丘，同样地，善法生起之前，正见是前行、是前相。’《名称辞典》(Abhidhānappadīpikā)中说：‘太阳升起前，已现之光为拂晓。’《名称辞典疏》(Abhidhānappadīpikāṭīkā)中则说：‘因其色红而行，故为拂晓。’“升起”(udaya)意思是上升，此指太阳。此词源自“ud”词根，加上“a”后缀。太阳升起前的拂晓之光，即为“拂晓时”(aruṇodayo)。在那拂晓曙光初现之时，与“证得菩提”相关联。

ဘဂဝါ ဟိ ဝိသာခပုဏ္ဏမိယံ အနတ္ထင်္ဂတေယေဝ သူရိယေ မာရဗလံ ဝိဓမေတွာ စီဝရူပရိ ပတမာနေဟိ ဗောဓိရုက္ခင်္ကရေဟိ ရတ္တပဝါဠပလ္လဝေဟိ ဝိယ ပူဇယမာနော ရတ္တိယာ ပဌမယာမေ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရိတွာ မဇ္ဈိမယာမေ ဒိဗ္ဗစက္ခုံ ဝိသောဓေတွာ ပစ္ဆိမယာမေ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒံ အနုလောမပဋိလောမံ မနသိကရိတွာ အာနာပါနစတုတ္ထဇ္ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ တဒေဝ ပါဒကံ ကတွာ မဟာဝဇိရဉာဏသင်္ခါတံ [Pg.50] ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ မဂ္ဂပဋိပါဋိယာ အဓိဂတေန စတုတ္ထမဂ္ဂဉာဏေန သဗ္ဗကိလေသေ ခေပေတွာ ယဒါ အရုဏော ဥဂ္ဂမိဿတိ, တဒါ သဗ္ဗညုတဉာဏာဒိသဗ္ဗ ဗုဒ္ဓဂုဏေ ပဋိဝိဇ္ဈိ အဓိဂမီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

世尊确实是在毘舍佉(Visākhā)月圆日太阳尚未西沉时，就击败了魔军，被如红珊瑚嫩芽般的菩提树枝芽落在袈裟上所供养。于初夜时分，他忆念宿命；于中夜时分，他清净天眼；于后夜时分，他顺逆思惟缘起法，生起安般念第四禅，并以此为基础，增长名为大金刚智的观(vipassanā)，依循道次第，以第四道智断尽一切烦恼。当黎明升起时，证得了以一切知智为首的一切佛陀功德。

မာရဇိနန္တိ ပဉ္စမာရာနံ ဝိဇိတာဝိံ. ဒေဝပုတ္တ ကိလေသာဘိ သင်္ခါရခန္ဓမစ္စုသင်္ခါတေ ပဉ္စမာရေ ဇိနာတိ အဇိနိ ဇိနိဿတီတိ မာရဇိနော, သုဂတော. ဒေဝပုတ္တကိလေသာဘိသင်္ခရသင်္ခတံ မာရတ္တယံ ဇိနာတိ အဇိနိ, ခန္ဓမစ္စုသင်္ခတံ မာရဒွယံ အဝဿံ ဇိနိဿတီတိ အတ္ထော. ယဒိ ဧဝံ ကသ္မာ ဝိဇိတာဝိန္တိ ဝုတ္တန္တိ. အဝိရဒ္ဓံ ဧကန္တေန ဇိယမာနတ္တာတိ. အဘင်္ဂန္တိ သသေနမာရဿ ဘဉ္ဇိတုံ ဝိဒ္ဓံသိတုံ အသမတ္ထံ. ယဿ ကဿစိ ဘဉ္ဇိတုံ ဝိဒ္ဓံသိတုံ အသမတ္ထံ ဝါ. တတြာယံ ဝစနတ္ထော. မာရေန ယေန ကေနစိ ဘဉ္ဇိတုံ န သက္ကောတီတိ အဘင်္ဂေါ, တေန ဝါ န ဘဉ္ဇိယတိ န ဝိဒ္ဓံသိယတီတိ အဘင်္ဂေါ, သုဂတော. နပုဗ္ဗ ဘန္ဇဓာတု တ. တဿ ဓာတွန္တေန ဂကာရာဒေသော. အထ ဝါ ဘန္ဇတိ ဝိဒ္ဓံသတီတိ ဘင်္ဂေါ, မာရော. ယော ကောစိ ဝါ. နတ္ထိ ဘင်္ဂေါ မာရော ယော ကောစိ ဝါ ယဿာတိ အဘင်္ဂေါ, သုဂတော. တံ အဘင်္ဂံ. တန္တိ သုဂတံ. မာရဇိနံ အဘင်္ဂံ တံ သုဂတံ အဟံ နမာမီတိ သမ္ဗန္ဓော.

降魔者(Mārajina)，即战胜五魔者。天子魔、烦恼魔、行魔、蕴魔、死魔，于此五魔，彼已战胜、正在战胜、将要战胜，故名降魔者、善逝(Sugata)。天子魔、烦恼魔、行魔此三魔，彼已战胜；蕴魔与死魔此二魔，亦必将战胜，此为其义。若然，何故说为“战胜者”？因（诸魔）被毫无障碍、彻底地战胜之故。不可摧毁(Abhaṅga)，谓魔军无法破坏与粉碎，或任何（力量）皆无法破坏与粉碎。此中语义为：任何魔皆不能破坏之，故名“不可摧毁”，指善逝。或谓，彼不为任何魔所破坏或粉碎，故名“不可摧毁”，指善逝。此词由词根“bhañj”构成，其词根尾音变为“g”。或谓，能破坏与粉碎者，即是破坏者(bhaṅga)，此指魔，或任何其他（破坏者）。于彼，无有魔或任何其他破坏者，故名“不可摧毁”，指善逝。此“不可摧毁”者，即是善逝。“我礼敬彼降魔、不可摧毁之善逝”，此乃其关联。

ဣမိဿံ ပန ဂါထာယံ ဧကနိပါတဇာတကဋ္ဌကထာယံ, အပဒါနဋ္ဌကထာယဉ္စ အာဂတနယေန ဗုဒ္ဓဿ မာရဝိဇယာဒိံ သောတုဇနာနံ ဗဟုဿုတတ္ထံ သင်္ခေပေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဗောဓိ သတ္တော ဟိ မဟာသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိတွာ ဟတ္ထဂတံ စက္ကဝတ္တိရဇ္ဇံ ခေဠပိဏ္ဍံ ဝိယ အနပေက္ခော ဆဋ္ဋေတွာ ဧကူနတိံသဝဿေ အာသဠှိပုဏ္ဏမာယ ဥတ္တရသဠှနက္ခတ္တေန ယုတ္တေ မဟာဘိနိက္ခမံ နိက္ခမိတွာ အနောမနဒီတီရေ ဃဋီကာရဗြဟ္မုနာ ဒိန္နံ အရဟတ္တ ဓဇဘူတံ အဋ္ဌပရိက္ခာရံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ နိဝါသေတွာ သမဏပဗ္ဗဇ္ဇံ ကတွာ ဆဗ္ဗဿာနိ ဒုက္ကရကာရိကံ စရိတွာ နိဂြောဓရုက္ခမူလေ သေနနိဂမေ သေနကုဋုမ္ဗိကဿ ဓီတရာယ သုဇာတာယ သဟ သတသဟဿဂ္ဃိယာ [Pg.51] သုဝဏ္ဏပါတိယာ ဒိန္နံ သဗ္ဗံ အပ္ပောဒကံ မဓုပါယာသံ ဧကဋ္ဌိတာလပက္ကပ္ပမာဏံ ဧကူနပညာသာလောပံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ သာယနှသမယေ ဒေဝတာဟိ အလင်္ကတေန မဂ္ဂေန ဗောဓိရုက္ခာဘိမုခေါ ဂစ္ဆန္တေ အန္တရမဂ္ဂေ သောတ္ထိယေန နာမ တိဏဟာရကေန ဒိန္နံ အဋ္ဌမုဋ္ဌိကတိဏံ ဂဟေတွာ ဗောဓိမဏ္ဍံ အာရုယှ ဣဒံ ဌာနံ သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနံ အဝိဇဟိတံ အစလဋ္ဌာနံ ကိလေသဘဉ္ဇနဋ္ဌာနန္တိ ဉတွာ တာနိ တိဏာနိ အဂ္ဂေ ဂဟေတွာ စာလေသိ. တာဝဒေဝ စုဒ္ဒသဟတ္ထော ပလ္လင်္ကော အဟောသိ. တာနိပိ တိဏာနိ တထာရူပေန သဏ္ဌာနေန သန္ထရိံသု သဏ္ဌဟိံသု ဝါ. ယထာရူပံ သုကုသလောပိ ဝိစိတ္တကာရော ဝါ ပေါတ္ထတာရော ဝါ အာလိခိတုမ္ပိ သမတ္ထော နတ္ထိ. ဗောဓိ သတ္တော ဗောဓိခန္ဓံ ပိဋ္ဌိတော ကတွာ ပုရတ္ထာဘိမုခေါ ဒဠှမာနသော ဟုတွာ –

于此偈颂，为令听闻者多闻故，当依《一集本生义注》(Ekanipātajātakaṭṭhakathā)与《《本行》义注》(Apadānaṭṭhakathā)所载之法，简要了知佛陀战胜魔罗等事。菩萨(Bodhisatta)享受大福报后，却对唾手可得的转轮王位毫无留恋，如弃唾团般舍弃。二十九岁时，于阿沙荼月(Āsāḷha)月圆日，值遇北沙罗宿(Uttarāsaḷha-nakkhatta)之际，行大出离(mahābhinikkhama)。于阿诺玛(Anomā)河畔，从陶师梵天(Ghaṭīkāra-brahmā)处，领受了作为阿罗汉旗帜的八资具(aṭṭhaparikkhāra)，穿上后，行沙门出家。苦行六年，于尼拘律树(nigrodharukkha)下，食用了塞那村(Senānigama)家长塞那之女善生(Sujātā)以价值十万的金钵所供养、大小如独核熟棕榈果、不掺水的全部乳糜，共计四十九口。傍晚时分，沿诸天所饰之道，走向菩提树(bodhirukkha)。途中，从名为吉祥(Sotthiya)的割草人处，取得八把草。登上菩提道场(bodhimaṇḍa)，了知“此乃一切诸佛不舍之处、不动之处、破除烦恼之处”，遂手持草端而摇。随即化成一个十四肘高的座位(pallaṅka)。那些草也以某种形态铺设或安立，其形貌，即使是善巧的画师或织师亦无法描绘。菩萨背靠菩提树干，面向东方，心意坚定——

‘‘ကာမံ တစော စ နှာရု စ, အဋ္ဌိ စ အဝသုဿတု;

ဥပသုဿတု နိသေသံ, သရီရေ မံသလောဟိတ’’န္တိ.

“任皮、筋、骨枯槁；身中肉与血，尽皆干涸。”

န တွေဝ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အပတွာ ဣမံ ပလ္လင်္ကံ ဘိန္ဒိဿာမီတိ အသနိသတသန္နိပါတေနပိ အဘေဇ္ဇရူပံ တံ ပလ္လင်္ကံ အဘဉ္ဇိတွာ နိသီဒိ. တသ္မိံ သမယေ မာရော ဒေဝပုတ္တော သိဒ္ဓတ္ထကုမာရော ‘‘မယှံ ဝသံ အတိက္ကမိတုကာမော, န ဒါနိ အဿ အတိက္ကမိတုံ ဒဿာမီ’’တိ မာရဗလဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ဧတမတ္ထံ အာရောစေတွာ မာရဃောသနံ နာမ ဃောသာပေတွာ မာရဗလံ အာဒါယ နိက္ခမိ. သာ မာရသေနာ မာရဿ ပုရတော ဒွါဒသ ယောဇနာ ဟောန္တိ. ဒက္ခိဏတော စ ဝါမတော စ ဒွါဒသ ယောဇနာ. ပစ္ဆတော စက္ကဝါဠပရိယန္တံ ကတွာ ဌိတာ, ဥဒ္ဓံ နဝယောဇနုဗ္ဗေဓာ. ယဿာ ဥန္နာဒန္တိယာ ဥန္နာဒသဒ္ဒေါ ယောဇနသဟဿတော ပဋ္ဌာယ ပထဝီဥန္ဒြိယသဒ္ဒေါ ဝိယ သုယျတိ. အထ မာရော ဒေဝပုတ္တော ဒိယဍ္ဎယောဇနသတိကံ ဂိရိမေခလံ နာမ ဟတ္ထိံ အဘိရူဟိတွာ ဗာဟုသဟဿံ မာပေတွာ နာနာဝုဓာနိ အဂ္ဂဟေသိ. အဝသေသာယပိ မာရပရိသာယ ဒွေ ဇနာ ဧကသဒိသံ [Pg.52] အာဝုဓံ န ဂဏှိံသု. နာနပ္ပကာရဝဏ္ဏာ နာနပ္ပကာရ မုခါ ဟုတွာ မဟာသတ္တံ အဇ္ဈောတ္ထရမာနာ အာဂမံသု.

“若未证得无上正等觉，我绝不解开此跏趺坐。”他便坐于此座，决意不破；此座纵使百雷齐下亦不可摧毁。此时，魔罗天子思忖：“悉达多太子(Siddhatthakumāra)欲超越我之势力，我绝不能让他得逞！”于是前往魔军处，告知此事，令人发出名为‘魔罗宣告’之声，率领魔军出发。那魔军在魔罗前方有十二由旬，左右各有十二由旬，后方则遍满至轮围山(cakkavāḷa)边，向上高达九由旬。其喧嚣之声，从千由旬外传来，犹如大地崩裂之声。其后，魔罗天子骑上名为‘山带’(Girimekhala)、身高一百五十由旬的大象，化现千臂，手持各种武器。其余魔众，无二人所持武器相同。他们化作种种形色、种种面貌，向大士(mahāsatta)铺天盖地而来。

ဒသသဟဿစက္ကဝါဠဒေဝတာ ပန မဟာသတ္တဿ ထုတိ ယော ဝဒမာနာ အဋ္ဌံသု. သက္ကော ဒေဝရာဇာ ဝိဇယုတ္တရသင်္ခံ ဓမမာနော အဋ္ဌာသိ. သော ကိရ သင်္ခေါ ဝီသဟတ္ထသတိကော ဟောတိ. သကိံ ဝါတံ ဂါဟာပေတွာ ဓမန္တော စတ္တာရော မာသေ သဒ္ဒံ ကရိတွာ နိဿဒ္ဒေါ ဟောတိ. မဟာကာဠနာဂ ရာဇာ အတိရေကပဒသတေန ဝဏ္ဏံ ဝဒန္တော အဋ္ဌာသိ. မဟာဗြဟ္မာ သေတစ္ဆတ္တံ ဓာရယမာနော အဋ္ဌာသိ. မာရ ဗလေ ပန ဗောဓိမဏ္ဍလံ ဥပသင်္ကမန္တေ တေသံ ဧကောပိ ဌာတုံ နာသက္ခိ. သမ္မုခ သမ္မုခဋ္ဌာနေနေဝ ပလာယိံသု. ကာဠော နာမ နာဂရာဇာ ပထဝိံ နိမုဇ္ဇိတွာ ပဉ္စယောဇနသတိကံ မန္တိရကနာဂဘဝနံ ဂန္တွာ ဥဘောဟိ ဟတ္ထေဟိ မုခံ ပိဒဟိတွာ နိပန္နော. သက္ကော ဝိဇယုတ္တရသင်္ခံ ပိဋ္ဌိယံ ကတွာ စက္ကဝါဠမုခ ဝဋ္ဋိယံ အဋ္ဌာသိ. မဟာဗြဟ္မာ သေတစ္ဆတ္တံ ကောဋိယံ ဂဟေတွာ ဗြဟ္မလောကမေဝ အဂမာသိ. ဧကဒေဝတာပိ ဌာတုံ သမတ္ထော နာမ နာဟောသိ. မဟာပုရိသော ဧကကောဝ နိသီဒိ. မာရောပိ အတ္တနော ပရိသံ အာဟ ‘‘တာတ သုဒ္ဓေါဒနပုတ္တေန သိဒ္ဓတ္ထေန သဒိသော အညော ပုရိသော နာမ နတ္ထိ, မယံ သမ္မုခါ ယုဒ္ဓံ ဒါတုံ န သက္ခိဿာမ, ပစ္ဆာ ဘာဂေန ဒဿာမာ’’တိ. မဟာပုရိသောပိ တီဏိ ပဿာနိ ဩလောကေတွာ သဗ္ဗဒေဝတာနံ ပလာယိတတ္တာ သုညာနိ အဒ္ဒသ. ပုန ဥတ္တရပဿေန မာရဗလံ အဇ္ဈောတ္ထရမာနံ ဒိသွာ ‘‘အယံ ဧတ္တကော ဇနော မံ ဧကကံ သန္ဓာယ မဟန္တံ ဝါယာမံ ကရောတိ, ဣမသ္မိံ ဌာနေ မယှံ မာတာ ဝါ ပိတာ ဝါ ဘာတာ ဝါ အညော ကောစိ ဉာတကော ဝါ နတ္ထိ, ဣမာ ပန ဒသ ပါရမိယောဝ မယှံ ဒီဃရတ္တံ ပုတ္တပရိဇနသဒိသာ, တသ္မာ မယာ ပါရမိယောဝ ဖလကံ ကတွာ ပါရမိသတ္ထေနေဝ ပဟရိတွာ အယံ ဗလကာယော မယာ ဝိဒ္ဓံသေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဒသ ပါရမိယော အာဝဇ္ဇမာနော နိသီဒိ.

一万轮围世界(cakkavāḷa)的诸天神赞叹大士(mahāsatta)，站立歌颂。天主帝释(Sakko devarājā)吹响胜利至上螺(vijayuttarasaṅkha)，站立着。据说那法螺长一百二十腕尺，吸一口气吹奏，声音持续四个月方止息。大黑龙王(Mahākāḷanāgarājā)以百余偈赞美，站立着。大梵天(Mahābrahmā)持白伞，站立着。当魔罗(Māra)军靠近菩提座(bodhimaṇḍala)时，他们中无一人能站立，就在他们面前溃散奔逃。迦罗龙王(Kāḷo nāgarājā)潜入地下，进入五百由旬的曼提罗迦龙宫(Mantirakanāgabhavana)，双手掩面而卧。帝释将胜利至上螺置于背后，站在轮围世界之边。大梵天抓住白伞的顶端，回返梵天界(brahmaloka)。甚至无一神能站立。唯有大士(mahāpurisa)独自坐着。魔罗亦对其部下言：“诸位，与净饭王(Suddhodana)之子悉达多(Siddhattha)相比者，世间实无他人，我等不能正面战斗，当从背后攻击他。”大士环顾三方，见诸天神皆已逃离，空无一人。再次看到魔军从北方涌来，心想：“如此多人针对我一人，做着巨大努力。此地无我父母、兄弟或任何亲戚，唯此十波罗蜜(pāramī)长久以来如子嗣眷属般伴随我。因此，我当以波罗蜜为盾，以波罗蜜为武器击破此军。”于是忆念十波罗蜜而坐。

အထ [Pg.53] မာရော ဒေဝပုတ္တော ဧတေနေဝ သိဒ္ဓတ္ထံ ပလာပေဿာမီတိ ဝါတမဏ္ဍလံ သမုဋ္ဌာပေသိ. တင်္ခဏညေယေဝ ပုရတ္ထိမာ ဒိဘေဒါ ဝါတာ သမုဋ္ဌဟိတွာ အဍ္ဎယောဇနဧကယောဇန ဒွိယောဇနတိယောဇနပ္ပမာဏာနိ ပဗ္ဗတကူဋာနိ ပဒါလေတွာ ဝနဂစ္ဆရုက္ခာဒီနိ ဥဒ္ဓံ မူလာနိ ကတွာ သာမန္တာ ဂါမနိဂမေ စုဏ္ဏဝိစုဏ္ဏံ ကာတုံ သမတ္ထာပိ မဟာပုရိသဿ ပုညတေဇေန မဟာနုဘာဝေန ဗောဓိသတ္တံ ပတွာ စီဝရကဏ္ဏမတ္တမ္ပိ စာလေတုံ နာသက္ခိံသု. တတော ဥဒကေန အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ မာရေဿာမာတိ မဟာဝဿံ သမုဋ္ဌာပေသိ. တဿာနုဘာဝေန ဥပရူပရိ သတပဋလသဟဿပဋလာဒိဘေဒါ ဝဠာဟကာ ဥဋ္ဌဟိတွာ ဝဿိံသု. ဝုဋ္ဌိဓာရာဝေဂေန ပထဝီ ဘိန္နာ အဟောသိ. ဝနရုက္ခာဒီနံ ဥပရိဘာဂေန မဟာမေဃော အာဂန္တွာ မဟာ သတ္တဿ စီဝရေ ဥဿာဝဗိန္ဒုဂ္ဂဟဏမတ္တမ္ပိ တေမေတုံ နာသက္ခိ. တတော ပါသာဏဝဿံ သမုဋ္ဌာပေသိ. မဟန္တာနိ ပဗ္ဗတကူဋာနိ ဓူမာယန္တာနိ ပဇ္ဇလန္တာနိ အာကာသေနာဂန္တွာ ဗောဓိသတ္တဿ ပါဒမူလေ ဒိဗ္ဗမာလာဂုဠဘာဝံ အာပဇ္ဇိံသု. တတော ပဟရဝဿံ သမုဋ္ဌာပေသိ. ဧကတောဓာရာ ဥဘတောဓာရာ အသိသတ္တိခုရပ္ပာဒယော ဓူမာယန္တာ ပဇ္ဇလန္တာ အာကာသေနာဂန္တွာ ဗောဓိသတ္တံ ပတွာ ဒိဗ္ဗပုပ္ဖာနိ အဟေသုံ. တတော အင်္ဂါရဝဿံ သမုဋ္ဌာပေသိ. ကိံသုကဝဏ္ဏာ အင်္ဂါရာ အာကာသေနာဂန္တွာ ဗောဓိသတ္တဿ ပါဒမူလေ ဒိဗ္ဗ ပုပ္ဖာနိ ဟုတွာ ဝိကိရိံသု. တတော ကုက္ကုဠဝဿံ သမုဋ္ဌာပေသိ. အစ္စုဏှော အဂ္ဂိဝဏ္ဏော ကုက္ကုဠော အာကာသေနာဂန္တွာ ဗောဓိသတ္တဿ ပါဒမူလေ ဒိဗ္ဗစန္ဒနစုဏ္ဏံ ဟုတွာ နိပတတိ. တတော ဝါဠုကဝဿံ သမုဋ္ဌာပေသိ. အတိသုခုမဝါဠိကာ ဓူမာယန္တာ ပဇ္ဇလန္တာ အာကာသေနာဂန္တွာ ဗောဓိသတ္တဿ ပါဒမူလေ ဒိဗ္ဗပုပ္ဖာနိ ဟုတွာ နိပတိံသု. တတော ကလလဝဿံ သမုဋ္ဌာပေသိ. တံ ကလလဝဿံ ဓူမာယန္တံ ပဇ္ဇလန္တံ အာကာသေ နာဂန္တွာ ဗောဓိသတ္တဿ ပါဒမူလေ ဒိဗ္ဗဝိလေပနံ ဟုတွာ ပတတိ. တတော ဣမိနာ ဘိံသေတွာ သိဒ္ဓတ္ထံ ပလာပေဿာမီတိ အန္ဓကာရံ [Pg.54] သမုဋ္ဌာပေသိ. တံ စတုရင်္ဂသမန္နာဂတံ အန္ဓကာရံ ဝိယ မဟာတမံ ဟုတွာ ဗောဓိသတ္တံ ပတွာ သူရိယပ္ပဘာ ဝိဟတံ ဝိယ အန္တရဓာယတိ.

那时，魔罗天子(Māro devaputto)心想：“我要用这种方法赶走悉达多。”便兴起旋风。刹那间，从东方等各个方向刮来的大风，能劈开半由旬、一由旬、二由旬、三由旬高的山峰，将森林树木连根拔起，足以把周边村庄城镇碾成粉末。但由于大士的福德威力与大威德力，连菩萨的袈裟一角都无法撼动。于是魔罗又想：“我要用水淹没杀死他。”便降下暴雨。凭借他的神通力，层层叠叠的乌云升起，降下百层千层雨幕。雨势凶猛，大地为之开裂。但倾盆大雨中，连大士袈裟上的一滴水珠都无法沾湿。接着魔罗降下石雨(pāsāṇavassa)。巨大的山峰冒着浓烟，燃烧着从天而降，到菩萨足下却化作天界花球。又降下兵器雨(paharavassa)。单刃、双刃的刀剑、长矛、箭等冒着烟焰从天而降，触及菩萨，便化作天界花朵。再降火炭雨(aṅgāravassa)。犹如甄叔迦花(kiṃsuka)色的火炭从天而降，到菩萨足下化作天花散落。继而降下热灰雨(kukkuḷavassa)。极热、火焰般的灰烬从天而降，触及菩萨足下，便化作天界旃檀香末。又降沙雨(vāḷukavassa)。极细的沙粒冒着烟，燃烧着从天而降，触及菩萨足下，便化作天花散落。又降下泥雨(kalalavassa)。那冒着烟、燃烧着的泥雨从天而降，到菩萨足下，便化作天界涂香落下。魔罗心想：“我要用这个恐吓，赶走悉达多。”便兴起黑暗。那四重黑暗，如同极深的黑暗，逼近菩萨时，却如同阳光驱散黑暗般消失了。

ဧဝံ မာရော ဣမာဟိ နဝဟိ ဝါတဝဿပါသာဏပဟရအင်္ဂါရ ကုက္ကုဠဝါဠုက ကလလအန္ဓကာရဝုဋ္ဌီဟိ ဗောဓိသတ္တံ ပလာပေတုံ အသက္ကောန္တော ‘‘ကိံ ဘဏေ တိဋ္ဌထ ဣမံ သိဒ္ဓတ္ထကုမာရံ ဂဏှထ ဟနထ ပလာပေထာ’’တိ ပရိသံ အာဏာပေတွာ သယမ္ပိ ဂိရိမေခလဿ ဟတ္ထိနော ခန္ဓေ နိသိန္နော စက္ကာဝုဓံ အာဒါယ ဗောဓိသတ္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘သိဒ္ဓတ္ထ ဥဋ္ဌာဟိ ဧတသ္မာ ပလ္လင်္ကာ, နာယံ တုမှာကံ ပါပုဏာတိ, မယှံဧဝ ပါပုဏာတီ’’တိ အာဟ. မဟာသတ္တော တဿ ဝစနံ သုတွာ အဝေါစ ‘‘မာရ နေဝ တယာ ဒသပါရမိယော ပူရိတာ, န ဥပပါရမိယော န ပရမတ္ထ ပါရမိယော နာပိ ပဉ္စမဟာပရိစ္စာဂါ ပရိစ္စတ္တာ န ဉာတတ္ထစရိယာ န လောကတ္ထစရိယာ န ဗုဒ္ဓတ္ထစရိယာ ပူရိတာ, သဗ္ဗာ တာ မယာယေဝ ပူရိတာ, တသ္မာ နာယံ ပလ္လင်္ကော တုယှံ ပါပုဏာတိ, မယှမေဝ ပါပုဏာတီ’’တိ. မာရော ကုဒ္ဓေါ ကောဓဝေဂံ အသဟန္တော မဟာပုရိသဿ စက္ကာဝုဓံ ဝိဿဇ္ဇေသိ. တံ တဿ ဒသပါရမိယော အာဝဇ္ဇန္တဿ ဥပရိဘာဂေ မာလာဝိတာနံ ဟုတွာ အဋ္ဌာသိ. တံ ကိရ ခုရစက္ကာဝုဓံ အညဒါ တေန ကုဒ္ဓေန ဝိဿဋ္ဌံ ဧကဃနပါသာဏ ထမ္ဘေ ဝံသကဠီရေ ဝိယ ဆိန္ဒန္တံ ဂစ္ဆတိ. ဣဒါနိ ပန တသ္မိံ မာလာဝိတာနံ ဟုတွာ ဌိတေ အဝသေသာ မာရပရိသာ ဣဒါနိ ပလ္လင်္ကတော ဝုဋ္ဌာယ ပလာယိဿတီတိ မဟန္တမဟန္တာနိ သေလကူဋာနိ ဝိဿဇ္ဇေသုံ. တာနိပိ မဟာပုရိသဿ ပါရမိယော အာဝဇ္ဇန္တဿ မာလာဂုဠဘာဝံ အာပဇ္ဇိတွာ ဘူမိယံ ပတိံသု.

如此，魔罗用这九种风雨、石雨、兵器雨、火炭雨、热灰雨、沙雨、泥雨、黑暗雨，都不能使菩萨退却。于是，魔罗对他的眷属下令道：“你们还站着干什么？快抓住这位悉达多太子，杀了他，赶走他！”他自己则骑在吉利弥佉罗(Girimekhala)象王的象颈上，手持轮刃，走近菩萨说：“悉达多，起来！离开此座，此座不属于你，是属于我的。”大士听到他的话后，说道：“魔罗，你未曾圆满十波罗蜜、近波罗蜜、究竟波罗蜜，亦未曾行五大布施，未曾圆满亲属利行、世间利行、佛陀利行。这一切皆由我圆满，因此此座不属于你，唯属于我。”魔罗勃然大怒，无法抑制怒火，向大士掷出轮刃。当大士忆念十波罗蜜时，那轮刃在他上方化作花盖悬挂。据说这锋利的轮刃，以往被他愤怒掷出时，能如切竹笋般切断坚硬石柱。然而此刻，它却化作花盖悬挂，其余魔众以为大士此刻将从座上起身逃离，便纷纷投掷巨大山峰。这些山峰亦在大士忆念波罗蜜时，化作花团落于地上。

ဒေဝတာ စက္ကဝါဠမုခဝဋ္ဋိယံ ဌိတာ ဂီဝံ ပသာရေတွာ သီသံ ဥက္ခိပိတွာ ‘‘နဋ္ဌော ဝတ ဘော သိဒ္ဓတ္ထကုမာရဿ ရူပဂ္ဂပ္ပတ္တော အတ္တဘာဝေါ, ကိံ နု ခေါ ကရိဿတီ’’တိ ဩလောကေန္တိ. တတော [Pg.55] မဟာပုရိသော ပူရိတပါရမီနံ ဗောဓိသတ္တာနံ အဘိ သမ္ဗုဇ္ဈနဒိဝသေ ပတ္တပလ္လင်္ကော မယှံဝ ပါပုဏာတီတိ ဝတွာ ဌိတံ မာရံ အာဟ ‘‘မာရ တုယှံ ဒါနဿ ဒိန္နဘာဝေ ကော သက္ခီ’’တိ. မာရော ‘‘ဧတ္တကာ ဇနာ သက္ခိနော’’တိ မာရ ဗလာဘိမုခံ ဟတ္ထံ ပသာရေတိ. တသ္မိံ ခဏေ မာရပရိသာယ ‘‘အဟံ သက္ခီ အဟံ သက္ခီ’’တိ ပဝတ္တသဒ္ဒေါ ပထဝီဥန္ဒြိယသဒ္ဒသဒိသော အဟောသိ. အထ ခေါ မာရော မဟာပုရိသံ အာဟ ‘‘သိဒ္ဓတ္ထ တုယှံ ဒါနဿ ဒိန္နဘာဝေ ကော သက္ခီ’’တိ. မဟာပုရိသော ‘‘တုယှံ တာဝ ဒါနဿ ဒိန္နဘာဝေ သစေတနာ သက္ခိနော. မယှံ ပန ဣမသ္မိံ ဌာနေ သစေတနော ကောစိ သက္ခီ နာမ နတ္ထိ. တိဋ္ဌတု တာဝ မေ အဝသေသတ္တဘာဝေသု ဒိန္နဒါနံ, ဝေဿန္တရတ္တဘာဝေ ပန ဌတွာ မယှံ သတ္တသတ္တက မဟာဒါနဿ ဒိန္နဘာဝေ အစေတနာပိ ဃနမဟာပထဝီ သက္ခီ’’တိ စီဝရဂဗ္ဘန္တရတော ဒက္ခိဏဟတ္ထံ နီဟရိတွာ ဝေဿန္တရတ္တဘာဝေ မယှံ သတ္တသတ္တကမဟာဒါနဿ ဒိန္နဘာဝေ တွံ သက္ခိ န သက္ခီတိ မဟာပထဝိယာဘိမုခံ ဟတ္ထံ ပသာရေသိ. မဟာ ပထဝီ ‘‘အဟံ တေ ဒါနဿ သက္ခီ’’တိ ဝိရဝသဟဿေန ဝိရဝသတသဟဿေန မာရဗလံ အဝတ္ထရမာနာ ဝိယ ဥန္နဒိ.

诸天神站在轮围山(cakkavāḷa)边，伸长脖子，抬起头观望，心想：“啊！悉达多太子这般殊胜的色身要被摧毁了，他该怎么办呢？”于是，大士对站立的魔罗说：“此座乃圆满诸波罗蜜的菩萨于觉悟之日所获得，只属于我。”然后问道：“魔罗，你行布施时，谁是证人？”魔罗伸手指着魔军说：“这些人都是我的证人。”刹那间，魔罗的眷属齐声高喊：“我作证！我作证！”那声音如同大地崩裂。于是魔罗对大士说：“悉达多，你行布施时，谁是证人？”大士说：“你的布施有有情作证，但我在此处，没有任何有情证人。暂且不谈我其余生世所行的布施，单说我在韦桑达拉(Vessantara)那一世行七七大布施时，这无情的坚实大地便是我的证人。”说着，他从袈裟内伸出右手，面向大地，问道：“在我为韦桑达拉时，行七七大布施，你是否为我作证？”大地发出千百巨响，仿佛要压倒魔军般，大声回应道：“我为你作证！”

တတော မဟာပုရိသေ ဒိန္နံ တေ သိဒ္ဓတ္ထ မဟာဒါနံ ဥတ္တမ ဒါနန္တိ ဝေဿန္တရဒါနံ သမ္မသန္တေ ဒိယဍ္ဎယောဇနသတိကော ဂိရိမေခလော ဟတ္ထီ ဇာဏုကေဟိ ပတိဋ္ဌာသိ. မာရပရိသာ ဒိသာဝိဒိသာ ပလာယိံသု. ဒွေ ဧကမဂ္ဂေန ဂတာ နာမ နတ္ထိ. သီသာဘရဏာနိ စေဝ ဝတ္ထာဘရဏာနိ စ ပဟာယ သမ္မုခ သမ္မုခဋ္ဌာနေ ဒိသာဝိဒိသာဟိယေဝ ပလာယိံသု. တတော ဒေဝသံဃော ပလာယမာနံ မာရဗလံ ဒိသွာ မာရဿ ပရာဇယော ဇာတော. သိဒ္ဓတ္ထကုမာရဿ ဇယော. ဇယပူဇံ ကရိဿာမာတိ နာဂါ နာဂါနံ, သုပဏ္ဏာ သုပဏ္ဏာနံ, ဒေဝတာ ဒေဝတာနံ, ဗြဟ္မာနော ဗြဟ္မာနံ ပေသေတွာ ဂန္ဓမာလာဒိ ဟတ္ထာ မဟာပုရိသဿ သန္တိကံ ဗောဓိပလ္လင်္ကံ အာဂမံသု. ဧဝံ ဂတေသု စ ပနေတေသု –

那时，当忆念起大士悉达多所行的韦桑达拉布施乃是至上大布施时，高达一百五十由旬的吉利弥佉罗象王屈膝跪下。魔军四散奔逃，无二者同路。他们抛弃头饰与衣饰，在迎面相遇之处各自逃窜。诸天众看见魔军溃逃，便知魔罗已败，悉达多太子获胜。为举行胜利供养，龙众通告龙众，金翅鸟众通告金翅鸟众，天神众通告天神众，梵天众通告梵天众，手持香花等供物，来到大士所在的菩提座前。当他们如此到来时——

‘‘ဇယော [Pg.56] ဟိ ဗုဒ္ဓဿ သိရီမတော အယံ,မာရဿ စ ပါပိမတော ပရာဇယော;

ဥဂ္ဃောသိသုံ ဗောဓိမဏ္ဍေ ပမောဒိတာ,ဇယံ တဒါ နာဂဂဏာ မဟေသိနော.

此乃具德佛陀之胜利，亦是恶魔波旬之败退；菩提座前众心喜，龙众宣说大仙之胜利。

ဇယော ဟိ ဗုဒ္ဓဿ သိရီမတော အယံ,မာရဿ စ ပါပိမတော ပရာဇယော;

ဥဂ္ဃောသိသုံ ဗောဓိမဏ္ဍေ ပမောဒိတာ,ဇယံ တဒါ သုပဏ္ဏသံဃာ မဟေသိနော.

此乃具德佛陀之胜利，亦是恶魔波旬之败退；菩提座前众心喜，金翅鸟众宣说大仙之胜利。

ဇယော ဟိ ဗုဒ္ဓဿ သိရီမတော အယံ,မာရဿ စ ပါပိမတော ပရာဇယော;

ဥဂ္ဃောသိသုံ ဗောဓိမဏ္ဍေ ပမောဒိတာ,ဇယံ တဒါ ဒေဝဂဏာ မဟေသိနော.

此乃具德佛陀之胜利，亦是恶魔波旬之败退；菩提座前众心喜，天神众宣说大仙之胜利。

ဇယော ဟိ ဗုဒ္ဓဿ သိရီမတော အယံ,မာရဿ စ ပါပိမတော ပရာဇယော;

ဥဂ္ဃောသိသုံ ဗောဓိမဏ္ဍေ ပမောဒိတာ,ဇယံ တဒါ ဗြဟ္မဂဏာပိ တာဒိနော’’တိ.

此乃具德佛陀之胜利，亦是恶魔波旬之败退；菩提座前众心喜，梵天众亦宣说如是者之胜利。

အဝသေသေသု ဒသသု စက္ကဝါဠသဟဿေသု ဒေဝတာ မာလာဂန္ဓဝိလေပနေဟိ စ ပူဇယမာနာ နာနပ္ပကာရ ထုတိယော စ ဝဒမာနာ အဋ္ဌံသု. ဧဝံ အနတ္ထင်္ဂတေယေဝ သူရိယေ မဟာပုရိသော မာရဗလံ ဝိဓမေတွာ စီဝရူပရိ ပတ မာနေဟိ ဗောဓိရုက္ခင်္ကုရေဟိ ရတ္တပဝါဠပလ္လဝေဟိ ဝိယ ပူဇယမာနော ပဌမယာမေ ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏံ အနုဿရိတွာ မဇ္ဈိမယာမေ ဒိဗ္ဗစက္ခုံ ဝိသောဓေတွာ ပစ္ဆိမယာမေ ပဋိစ္စ သမုပ္ပာဒေ ဉာဏံ ဩတာရေသိ. အထဿ ဒွါဒသပဒိကံ ပစ္စယာ ကာရံ ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋဝသေန အနုလောမတော ပဋိလောမတော သမ္မသန္တဿ ဒသသဟဿိလောကဓာတု ဥဒကပရိယန္တံ ကတွာ ဒွါဒသက္ခတ္တုံ သမ္ပကမ္ပိ. မဟာပုရိသေန ပန ဒသသဟဿိ လောကဓာတုံ ဥန္နာဒေတွာ အရုဏုဂ္ဂမနဝေလာယံ သဗ္ဗညုတ ဉာဏံ [Pg.57] ပဋိဝိဇ္ဈီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဣဓ ပန ဝုတ္တာဝသေသံ တာသု စ ဩလောကေတွာ ဂဟေတဗ္ဗန္တိ.

其余十千世界的天神，以花鬘、香、涂香供养，并说着各种赞歌而站立。就这样，在日未落之时，大士击败魔军，菩提树的嫩芽落于其袈裟上，如同以红珊瑚嫩芽供养一般。初夜时分，忆起宿住智；中夜时分，清净天眼；后夜时分，令智趣入缘起。当他以流转与还灭、顺观与逆观的方式思惟十二支缘起时，以水为界的十千世界震动了十二次。然而，据说大士震动了十千世界，于黎明时分证得一切知智。此处未说之余义，当于彼等（相关释义）中审察而领会。

အယံ ပနေတ္ထ သင်္ခေပယောဇနာ. ဥပေတပုညော သမ္ပန္န ဒါနာဒိပါရမီပုညဝါ ဒါနာဒိပါရမီပုညေန သမ္ပန္နော ဝါ, ယော သုဂတော ဝရဗောဓိမူလေ ဥတ္တမဿ ဗောဓိရုက္ခဿ သမီပေ, သသေနမာရံ သေနာယ သဟ ပဝတ္တံ မာရရာဇံ, ဇိနိတွာ ပါရမီပုညတေဇေန ဝိဇယိတွာ, အရုဏောဒယမှိ ဝိသာခပုဏ္ဏမိယံ အရုဏုဂ္ဂမနဝေလာယံ, ဗောဓိံ အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏ သဗ္ဗညုတဉာဏသင်္ခါတံ ဗောဓိံ, အဗောဇ္ဈိ ပဋိဝိဇ္ဈိ အဓိဂမိ ဝါ, မာရဇိနံ ပဉ္စမာရာနံ ဝိဇိတာဝိံ, အဘင်္ဂံ သသေနမာရော ယော ကောစိ ဝါ ဘိန္ဒိတုံ အသမတ္ထံ တံ သုဂတံ အဟံ နမာမီတိ.

此处为简要释义。具足功德者，即圆满布施等波罗蜜功德者，或谓具足布施等波罗蜜功德之善逝，于殊胜菩提树下，即无上菩提树旁，以波罗蜜功德威力，战胜了连同军队的魔罗，于毘舍佉(Visākhā)月圆日黎明时分，觉悟了菩提——即名为阿罗汉道智与一切知智的菩提，亦即通达或证得了菩提。我礼敬那位善逝，他是五魔的胜利者，是不可摧毁者，任何魔军都无法破坏他。

ဆဋ္ဌမဝန္ဒနဂါထာဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

第六礼敬偈释义圆满。

၇.

7.

ရာဂါဒိ ဆေဒါမလဉာဏခဂ္ဂံ,သတီသမညာဖလကာဘိဂါဟံ;

သီလောဃလင်္ကာရဝိဘူသိတံ တံ,နမာမိဘိညာဝရမိဒ္ဓုပေတံ.

我礼敬彼，具斩断贪等之无垢智剑，执持名为正念之盾，以戒德为庄严之饰，具足最胜神通之力。

၇. ဧဝံ ဆဋ္ဌမဂါထာယ သုဂတံ ဝန္ဒိတွာ ဣဒါနိ အရဟတ္တ မဂ္ဂဉာဏာဒီဟိ စတူဟိ ဂုဏေဟိ ထောမိတွာ ဝန္ဒိတုကာမော ရာဂါဒိတျာဒိဂါထမာဟ. အယံ ပန ဣန္ဒဝဇိရ ဥပေန္ဒဝဇိရ ဂါထာဒွယဿ လက္ခဏဿ မိဿကတ္တာ ဧကာဒသက္ခရေဟိ လက္ခိတာ ဥပဇာတိဂါထာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ဝုတ္တဉှိ ဝုတ္တောဒယေ ‘‘အနန္တရောဒီရိတလက္ခဏာ စေ, ပါဒါဝိမိဿာ ဥပဇာတိယော တာ’’တိ. တဿတ္ထော. ယဿာ ဝုတ္တိယာ အနန္တရော ဒီရိတလက္ခဏာ အနန္တရေ ဥဒီရိတံ ဝုတ္တံ ဣန္ဒဝဇိရောပေန္ဒ ဝဇိရဂါထာနံ လက္ခဏဝန္တာ ပါဒါ ဝိမိဿာ သံသဋ္ဌာ စေ ဘဝန္တိ, တာ ဝုတ္တိယော ဥပဇာတိယော နာမာတိ.

7. 如是于第六偈赞颂善逝后，今欲以阿罗汉道智等四种功德赞颂礼敬，故说“贪等”开首之偈。此偈因混合了因陀罗金刚(Indavajirā)与优频陀罗金刚(Upendavajirā)二偈之特征，以十一音节为标志，当知是杂合(Upajāti)偈。《韵律学》(Vuttodaya)中说：“若偈句相混，且具紧邻所述之特征，彼等即为杂合偈。”其义为：若一韵文之偈句，具有紧邻所述之因陀罗金刚偈与优频陀罗金刚偈之特征，且为混合交错者，彼韵文即名为杂合偈。

တတ္ထ [Pg.58] ရာဂါဒိဆေဒါမလ ဉာဏခဂ္ဂန္တိ ဧတ္ထ ရာဂအာဒိဆေဒ အမလဉာဏခဂ္ဂန္တိပဒစ္ဆေဒေါ. ရာဂါဒိကိလေသံ ဆိန္ဒန္တံ မလဝိရ ဟိတံ အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏသင်္ခါတံ အသိဝန္တန္တိ အတ္ထော. တတြာယံ ဝစနတ္ထော. ရူပါဒီသု ရဉ္ဇတီတိ ရာဂေါ. ရန္ဇဓာတု ရာဂေ ဏ. ရာဂေါ အာဒိ ယေသန္တေတိ ရာဂါဒယော, ကိလေသာ. တေ ဆိန္ဒတီတိ ရာဂါဒိဆေဒံ, အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏံ. အပါယံ မလတိ ဓာရေတီတိ မလံ, ရာဂါဒိ. အထ ဝါ မလတိ သံကိလိဿတိ ဧတေနာတိ မလံ. မလဓာတု သံကိလေသနေ အ. မလတော ဝိရဟိတံ အမလံ, ဉာဏံ. စတ္တာရိ သစ္စာနိ ဇာနာတိ ပဋိဝိဇ္ဈတီတိ ဉာဏံ, အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏံ. ရာဂါဒိဆေဒဉ္စ အမလဉ္စ တံ ဉာဏဉ္စာတိ ရာဂါဒိဆေဒါမလဉာဏံ. ရုက္ခာဒိံ ခဂ္ဂတိ ဆိန္ဒတိ ဧတေနာတိ ဝါ ခဂ္ဂံ, ပကတိအသိ. ခဂ္ဂံ ဝိယာတိ ခဂ္ဂံ, ဉာဏံ. ရာဂါဒိဆေဒါမလဉာဏသင်္ခတံ ခဂ္ဂံ ယဿ သောတိ ရာဂါဒိဆေဒါမလဉာဏခဂ္ဂေါ, ဗုဒ္ဓေါ. ရာဂါဒိကိလေသံ ဆိန္ဒန္တေန မလဝိရ ဟိတေန အဂ္ဂမဂ္ဂဉာဏသင်္ခတေန အသိနာ သမန္နာဂတောတိ အတ္ထော. တံ.

于“Rāgādichedāmalañāṇakhaggaṃ”（斩贪等无垢智剑）中，词素可分解为“rāga-ādi-cheda-amala-ñāṇa-khaggaṃ”。其义为：此乃斩断贪等烦恼、远离垢染、名为阿罗汉道智之利剑。此中词义解释如下：于色等（所缘）中染着，故为“贪”(rāgo)。此词由词根“rañj”（染着义）加“ṇa”后缀构成。以贪为首者，是为“贪等”(rāgādayo)，即诸烦恼。斩断彼等者，是为“斩贪等”(rāgādichedaṃ)，即阿罗汉道智。执持（众生）于恶趣，故为“垢”(malaṃ)，即贪等。或，因此而染污，故为“垢”。此词由词根“mal”（染污义）加“a”后缀构成。离于垢者，是为“无垢”(amalaṃ)，即智。了知、通达四谛，故为“智”(ñāṇaṃ)，即阿罗汉道智。“斩贪等”、“无垢”与彼“智”，合为“斩贪等无垢智”(rāgādichedāmalañāṇaṃ)。以此砍伐树木等，故为“剑”(khaggaṃ)，即普通之剑。智如剑，故亦为“剑”。具此“斩贪等无垢智”之剑者，是为“具斩贪等无垢智剑者”(rāgādichedāmalañāṇakhaggo)，即佛陀。其义为：具足由斩断贪等烦恼、远离垢染、名为最上道智之剑者。“Taṃ”（彼）即指此。

သတီသမညာ ဖလကာဘိဂါဟန္တိ ဧတ္ထ သတိသမညာဖလက အဘိဂါဟန္တိပဒစ္ဆေဒေါ. သမ္မာသတိနာမိကံ ဖလကံ ဒဠှဂါဟ ကန္တိ အတ္ထော. တတြာယံ ဝစနတ္ထော. သရဏံ သတိ, သရတိ သမ္ပယုတ္တဓမ္မာ ဧတာယာတိ, သရတီတိ ဝါ သတိ. သရဓာတုတိ. အထ ဝါ ပမာဒံ သရတိ ဟိံသတီတိ သတိ, သမ္မာသတိ. သရဓာတု ဟိံသာယံတိ. သမ္မာ အာဇာနာတိ ဧတာယာတိ သမညာ, သတိဣတိ သမညာ သတိသမညာ, အသိအာဒိသတ္ထံ ဖလတိ နိဝါရေတီတိ ဖလကံ, ခေဋကံ. ဖလဓာတု နိဝါရဏေ ဏွု. သတိသမညံ ဖလကံ အဘိဒဠှံ ဂဏှတီတိ သတိသမညာဖလ ကာဘိဂါဟော, ဗုဒ္ဓေါ လဗ္ဘတိ. ယထာ ဟိ သေနာယ ဖလကံ အသိအာဒိသတ္ထံ ရက္ခတိ, ဧဝံ သတိသံဝရော စက္ခာဒိ ဒွါရေသု ရူပါဒိအာရမ္မဏံ ပဝိသိတုံ အဒတွာ ရက္ခတိ. တသ္မာ ဘဂဝါ သတိဓမ္မော သဗ္ဗာကုသလာနံ ရက္ခကတ္တာ သဗ္ဗကုသလ ဓမ္မာနံ ဥပကာရတ္တာ သဗ္ဗတ္ထာနံ သာဓကတ္တာ စ သတိဖလကံ ဒဠှံ [Pg.59] ဂဏှတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဝုတ္တဉှိ ‘‘ယေ ကေစိ ကုသလာ ဓမ္မာ, သဗ္ဗေ တေ အပ္ပမာဒမူလကာ အပ္ပမာဒသမောသရဏာ, အပ္ပမာဒေါ တေသံ ဓမ္မာနံ အဂ္ဂမက္ခာယတီ’’တိ စ. ‘‘သတိံ ခွာဟံ ဘိက္ခဝေ သဗ္ဗတ္ထိကံ ဝဒါမီ’’တိ စ.

于“Satīsamaññāphalakābhigāhaṃ”（执持名为正念之盾）中，词素可分解为“sati-samaññā-phalaka-abhigāhaṃ”。其义为：坚固执持名为正念之盾。此中词义解释如下：忆念，故为“念”(sati)；或，相应法因此而被忆念，故为“念”；或，忆念者，是为“念”。此词由词根“sar”（忆念义）构成。又，损害放逸，故为“念”(sati)，即正念。词根“sar”亦为损害义。因此而得正知，故为“名号”(samaññā)；念即名号，故为“念之名号”(satisamaññā)。遮止刀剑等武器，故为“盾”(phalakaṃ)，即护具。此词由词根“phal”（遮止义）加“ṇvu”后缀构成。坚固执持名为正念之盾者，是为“执持名为正念之盾者”(satisamaññāphalakābhigāho)，此可得之于佛陀。譬如军士以盾防护刀剑等武器，如是，念律仪于眼等诸门，不令色等所缘侵入而守护之。是故，世尊具足念法，因其能守护一切不善法、助益一切善法、成就一切义利，故说彼坚固执持正念之盾。诚如所言：“任何善法，皆以不放逸为根，以不放逸为归趣，不放逸于彼等法中号称为最。”又言：“诸比丘，我实说念于一切处皆有助益。”

သီလောဃလင်္ကာရဝိဘူသိတန္တိ သီလဩဃအလင်္ကာရ ဝိဘူ သိတန္တိ ပဒစ္ဆေဒေါ. ဝိသုဒ္ဓသီလာနံ သမူဟသင်္ခါတေန အလင်္ကာရေန ဝိဘူသိတန္တိ အတ္ထော. တတ္ထ သီလန္တိ လောကုတ္တရ သီလံ. တဿ အတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တောယေဝ. တံ ပန စေတနာ သီလံ, စေတသိကံ သီလံ, သံဝရော သီလံ, အဝီတိက္ကမော သီလဉ္စာတိ စတုဗ္ဗိဓံ ဟောတိ. တတ္ထ စေတနာ သီလံ နာမ ပါဏာတိပါတာ ဒီဟိ ဝါ ဝိရမန္တဿ ဝတ္တပဋိပတ္တိံ ဝါ ပူရေန္တဿ စေတနာ. စေတသိကသီလံ နာမ ပါဏာတိပါတာဒီဟိ ဝိရမန္တဿ ဝိရတိ. သံဝရော သီလန္တိ ဧတ္ထ သံဝရော ပါတိမောက္ခသံဝရော, သတိ သံဝရော, ဉာဏသံဝရော, ခန္တိသံဝရော, ဝီရိယသံဝရော စာတိ ပဉ္စဝိဓော ဟောတိ, သဗ္ဗမေတံ သံဝရော သီလံ နာမ. အဝီတိက္ကမော သီလံ နာမ သမာဒိန္နသီလဿ ကာယိကဝါစသိကော အနတိက္ကမောတိ. ဝုတ္တဉှေတံ ပဋိသမ္ဘိဒါယံ ‘‘ကိံသီလန္တိစေတနာ သီလံ, စေတသိကံ သီလံ, သံဝရော သီလံ, အဝီတိက္ကမော သီလ’’န္တိ. ဣဓ ပန အဝီတိက္ကမော သီလံ နာဓိပ္ပေတံ. ကသ္မာ. ဘဂဝတော သမာဒိန္နသိက္ခာပဒဿ အဘာဝတော. ဗုဒ္ဓါနဉှိ သိက္ခာပဒံ နာမ နတ္ထီတိ. ဩဃောတိ သမူဟော. ဩဃသဒ္ဒေါ ဟိ သမူဟဝါစကော. တေန ဝုတ္တံ အဘိဓာနပ္ပဒီပိကာယံ –

Sīloghalaṅkāravibhūsitanti是sīla-ogha-alaṅkāra-vibhūsita-iti的词语划分。其义是：以清净戒的集合为庄严而装饰。此处的“戒”指出世间戒(lokuttara sīla)，其义已在前面说过。它又分为四种：思戒(cetanā sīla)、心所戒(cetasika sīla)、律仪戒(saṃvara sīla)、不越戒(avītikkama sīla)。其中，思戒，是远离杀生等或圆满履行义务时的思。心所戒，是远离杀生等时的离(virati)。律仪戒，此中律仪有五种：波罗提木叉律仪(pātimokkha saṃvara)、念律仪(sati saṃvara)、智律仪(ñāṇa saṃvara)、忍耐律仪(khanti saṃvara)、精进律仪(vīriya saṃvara)，所有这些都称为律仪戒。不越戒，是已受持戒者于身语的不违越。如《无碍解道》(Paṭisambhidāmagga)中所说：“什么是戒？思戒、心所戒、律仪戒、不越戒。”然而，此处不取不越戒。为何？因为世尊没有已受持的学处。诸佛实无学处之说。“Ogha”即是集合(samūha)。Ogha一词确为集合之意。因此《名称辞典》(Abhidhānappadīpikā)中说：

‘‘သမူဟော ဂဏသံဃာတာ, သမုဒါယော စ သဉ္စယော;

သန္ဒောဟော နိဝဟော ဩဃော, ဝိသရော နိကရော စယော’’တျာဒိ.

“集合(samūha)、群聚(gaṇasaṅghāta)、积聚(samudāya)、堆积(sañcaya)；汇集(sandoha)、积聚(nivaha)、流(ogha)、群体(visara)、堆积(nikara)、积聚(caya)”等等。

အဝဟနတိ ဂစ္ဆတိ ပဝတ္တတိ အဝယဝံ ဧတ္ထာတိ ဩဃော, သမူဟော. အဝပုဗ္ဗဟနဓာတု ဂတိမှိ ဏော. အဝဿ ဩ, ဟနဿ ဃော. အဘိဓာနပ္ပဒီပိကာဋီကာယံ ပန ‘‘အဝယဝံ ကတွာ [Pg.60] ဗျာပိယတိ ဂစ္ဆတီတိ ဩဃော’’တိ ဝုတ္တံ. သီလာနံ ဩဃော သမူဟော သီလောဃော. အလင်္ကာရောတိ ပိဠန္ဓနော. အလံ ဝိဘုသံ တံ သမင်္ဂီပုဂ္ဂလံ ကရောတိ အနေနာတိ အလင်္ကာရော, သီလံ. အလံသဒ္ဒူပပဒကရဓာတု ဏော. သီလောဃော ဧဝ အလင်္ကာရော သီလောဃာလင်္ကာရော, တေန ဝိဘူ သိယတီတိ သီလောဃလင်္ကာရဝိဘူသိတော, ဗုဒ္ဓေါ. တေန ပန အညေဟိ အသာဓာရဏေန လောကုတ္တရသီလာလင်္ကာရေန ဝိဘူသိတော. န စီဝရာဒိနာလင်္ကာရေနာတိ အတ္ထော. သီလာလင်္ကာရေန ဟိ သဒိသော အလင်္ကာရော နာမ နတ္ထိ. တံ သီလောဃလင်္ကာရဝိဘူသိတံ.

“部分(avayavaṃ)于此(ettha)被带走(avahanati)、前进(gacchati)、转起(pavattati)，故为ogha”，即集合(samūho)。它由前缀ava-和表示“去”义的词根han加上ṇo后缀构成，其中ava变为o，han变为gho。然而，在《名称辞典》的义注(Abhidhānappadīpikāṭīkā)中说：“分成部分而遍行，故为ogha。”戒之集合(sīlānaṃ ogho samūho)是为戒聚(sīlogho)。庄严(alaṅkāro)也指饰品(piḷandhano)。“以此(anena)使(karoti)具足的个人(samaṅgīpuggalaṃ)圆满(alaṃ)庄严(vibhusaṃ)，故为庄严(alaṅkāro)”，此指戒。它由前缀alaṃ和词根kar加上ṇo后缀构成。戒聚即是庄严，是为戒聚庄严(sīloghālaṅkāro)，以此而庄严(vibhūsiyati)，故为“以戒聚庄严者”(sīloghalaṅkāravibhūsito)，此指佛陀。其义是：他为其他众生所不共有的出世间戒庄严所庄严，而非为袈裟等庄严。因为确实没有能与戒庄严(sīlālaṅkāra)相比的庄严。他即是那“以戒聚庄严者”。

နမာမိဘိညာဝရမိဒ္ဓုပေတန္တိ ဧတ္ထ နမာမိ အဘိညာဝရံ ဣဒ္ဓိ ဥပေတန္တိ ပဒစ္ဆေဒေါ. တတ္ထ နမာမီတိ ဝန္ဒာမိ. အဘိညာဝရမိဒ္ဓုပေတန္တိ အဘိညာသင်္ခါတာယ ဥတ္တမာယ ဣဒ္ဓိယာ သမန္နာဂတန္တိ အတ္ထော. အဘိဝိသေသေန ဇာနာတီတိ အဘိညာ, ဆဗ္ဗိဓံ ဉာဏံ. တဉှိ ဣဒ္ဓိဝိဓဒိဗ္ဗသောတ ပရစိတ္တ ဝိဇာနန ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိ စုတူပပါတ အာသဝက္ခယ ဉာဏဝသေန ဆဗ္ဗိဓံ ဟောတိ. တတ္ထ ဣဒ္ဓိဝိဓဉာဏန္တိ ဧကောပိ ဟုတွာ ဗဟုဓာ ဟောတီတိအာဒိနယပ္ပဝတ္တေ ဣဒ္ဓိဝိဓေ ဇာနန ဉာဏံ. ဒိဗ္ဗသောတဉာဏန္တိ ဒူရသန္တိကာဒိဘေဒသဒ္ဒါရမ္မဏာယ ဒိဗ္ဗသောတဓာတုယာ ဇာနနဉာဏံ. ပရစိတ္တဝိဇာနနဉာဏန္တိ ပရသတ္တာနံ စိတ္တပရိစ္ဆေဒဿ ဝိဇာနနဉာဏံ. ပုဗ္ဗေနိဝါသာ နုဿတိဉာဏန္တိ အတ္တသန္တာနေ ဝုတ္ထဝသေန စေဝ ဂေါစရ နိဝါသဝသေန စ ပုဗ္ဗေ အတီတဘဝေသု ခန္ဓာဒီနံ အနုဿရဏ သတိယာ သမ္ပယုတ္တံ ဉာဏံ. စုတူပပါတဉာဏန္တိ သတ္တာနံ စုတိယဉ္စ ဥပပါတေ စ ဇာနနဉာဏံ. ဧတ္ထ စ အဋ္ဌကထာသု စုတူပပါတဉာဏဋ္ဌာနေ တဿ သာဓကတ္တာ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏန္တိ ဝုတ္တံ. အာသဝက္ခယဉာဏန္တိ သစ္စပရိစ္ဆေဒဿ ဇာနနံ အရဟတ္တ မဂ္ဂဉာဏန္တိ. ဝရန္တိ ဥတ္တမံ. ဣဒ္ဓီတိ ဣဇ္ဈနံ သမိဇ္ဈနံ. ဣဇ္ဈတိ သမိဇ္ဈတီတိ ဝါ ဣဒ္ဓိ. ဣဓဓာတုတိ. အဘိညာသင်္ခါတာယ ဝရာယ [Pg.61] ဣဒ္ဓိယာ ဥပေတော သမုပေတော သမန္နာဂတောတိ အဘိညာဝရမိဒ္ဓုပေတော, ဗုဒ္ဓေါ. တံ အဘိညာဝရမိဒ္ဓုပေတံ. တံ ဗုဒ္ဓံ အဟံ နမာမီတိ သမ္ဗန္ဓော.

此处“我礼敬具足最胜神通者”(Namāmibhiññāvaramiddhupetaṃ)是namāmi abhiññā-vara-iddhi-upetaṃ iti的词语划分。其中，namāmi意为“我礼敬”(vandāmi)。Abhiññāvaramiddhupetaṃ的含义是：具足名为神通(abhiññā)的最上(uttama)神变(iddhi)。“以殊胜方式了知，故为神通(abhiññā)”，即六种智。它们依神变智、天耳智、他心智、宿住随念智、死生智、漏尽智而有六种。其中，神变智，是了知“一身为多身”等神变的智慧。天耳智，是了知以远近等为区别的声音所缘的天耳界的智慧。他心智，是了知其他有情心识分别的智慧。宿住随念智，是与念相应的智慧，能随念过去诸有中，依曾住与行境而住于自身相续中的蕴等。死生智，是了知有情死亡与出生的智慧。在此处，义注中于死生智之处，因其能成就之故，而说为天眼智。漏尽智，是了知谛之分别的阿罗汉道智。“最胜”(vara)即最上(uttama)。“神变”(iddhi)意为成就(ijjhanaṃ)、圆满成就(samijjhanaṃ)。或“成就、圆满成就，故为神变”。它源于idh词根。具足名为神通的最上神变者，即是“具足最胜神通者”(abhiññāvaramiddhupeto)，此指佛陀。我礼敬那位“具足最胜神通者”。此为(与前文的)关联。

အယံ ပနေတ္ထ သင်္ခေပယောဇနာ. ရာဂါဒိဆေဒါမလဉာဏ ခဂ္ဂံ ရာဂါဒိကိလေသံ ဆိန္ဒန္တံ မလဝိရဟိတံ အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏ သင်္ခါတံ အသိဝန္တံ, သတီသမညာဖလကာဘိဂါဟံ သမ္မာ သတိနာမိကံ ဖလကံ ဒဠှဂဟဏံ, သီလောဃလင်္ကာရဝိဘူသိတံ သီလာနံ သမူဟသင်္ခါတေန အလင်္ကာရေန ဝိဘူသိတံ, အဘိညာ ဝရမိဒ္ဓုပေတံ အဘိညာသင်္ခါတာယ ဝရာယ ဥတ္တမာယ ဣဒ္ဓိယာ ဥပေတံ သမုပေတံ သမန္နာဂတံ တံ ဗုဒ္ဓံ အဟံ နမာမီတိ.

此中简要结合如下：(我礼敬)持有“斩断贪等之无垢智剑”者，即持有能斩断贪等烦恼、无垢、名为阿罗汉道智之剑者；“紧握正念之盾”者，即紧握名为正念之坚固盾牌者；“以戒聚庄严”者，即以戒之集合为庄严而庄严者；“具足最胜神通”者，即具足名为神通之最上神变者。我礼敬彼佛陀。

သတ္တမဝန္ဒနဂါထာဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

第七礼敬偈释义完毕。

၈.

8.

ဒယာလယံ သဗ္ဗဓိ ဒုက္ကရံ ကရံ,ဘဝဏ္ဏဝါတိက္ကမမဂ္ဂတံ ဂတံ;

တိလောကနာထံ သုသမာဟိတံ ဟိတံ,သမန္တစက္ခုံ ပဏမာမိ တံမိတံ.

慈悲为住处，遍作难行事，已越生死海，行于超越道。三界之导师，善定益众生，遍眼无量者，我今敬顶礼。

၈. ဧဝံ သတ္တမဂါထာယ ဗုဒ္ဓံ ဝန္ဒိတွာ ဣဒါနိ မဟာကရုဏာ ဒီဟိ နဝဟိ ဂုဏေဟိ ထောမိတွာ ဝန္ဒိတုကာမော ဒယာလယန္တျာဒိဂါထမာဟ. အယံ ပန ဇ တ ဇ ရဂဏေဟိ ယုတ္တတ္တာ ဒွါဒသက္ခရေဟိ လက္ခိတာ စတုပါဒန္တယမကာ ဝံသဋ္ဌဂါထာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ဝုတ္တဉှိ ဝုတ္တောဒယေ ‘‘ဝဒန္တိ ဝံသဋ္ဌမိဒံ ဇတာ ဇရာ’’တိ. တဿတ္ထော, ယဿံ ပဋိပါဒံ ဇတာ ဇတဂဏာ စ ဇရာ ဇရဂဏာ စ စေ ဘဝန္တိ, ဣဒံ ဝုတ္တံ ဝံသဋ္ဌံ ဝံသဋ္ဌဂါထာ နာမာတိ မုနယော ဣသယော ဝဒန္တီတိ.

8. 如是以第七偈礼敬佛陀后，今欲以大悲等九种功德赞叹礼敬，故说“慈悲为住处”等偈。此偈因由ja、ta、ja、ra四种音步构成，具十二音节，应知是四句一联、句尾叠韵的Vaṃsaṭṭha偈。正如《韵律学》(Vuttodaya)中所说：“他们称此为Vaṃsaṭṭha：jatā jarā。”其义为：若每一句皆由ja音步、ta音步、ja音步与ra音步构成，那么此偈即被称为Vaṃsaṭṭha，圣者们如是说。

တတ္ထ ဒယာလယန္တိ မဟာကရုဏာယ စ, မေတ္တာယ စ အာဓာရံ. ဒယာသဒ္ဒေါ ဟိ ကရုဏာယ စ, မေတ္တာယ စ ဝတ္တတိ. အဒယာပန္နောတိ ဧတ္ထ ဟိ ကရုဏာယ ဝတ္တတိ. နိက္ကရုဏိကတံ [Pg.62] အာပန္နောတိ အတ္ထော. ဒယာပန္နောတိ ဧတ္ထ မေတ္တာယ မေတ္တစိတ္တတံ အာပန္နောတိ အတ္ထော. ဣဓ ပန တဒုဘယမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. တသ္မာ ဒယာ စ ဒယာ စ ဒယာတိ သဒ္ဒသရူပေကသေသော ကာတဗ္ဗော. ဝစနတ္ထော ပနေတ္ထ ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဒယတိ ဟိံသတိ ကာရုဏိကန္တိ ဒယာ, မဟာကရုဏာ. ဒယဓာတု ဟိံသာယံ အ. ယာ ကရုဏာ ယာဝ ယထာဓိပ္ပေတံ ပရဿ ဟိတနိပ္ဖတ္တိံ န ပါပုဏာတိ, တာဝ ကာရုဏိကံ ဟိံသတီတိ အတ္ထော. ဒယတိ ဟိံသတိ အပနေတိ ပရဒုက္ခန္တိ ဝါ ဒယာ. အထ ဝါ ဒယတိ အတ္တနော သုခမ္ပိ ပဟာယ ခေဒံ ဂဏှာတိ သဇ္ဇနော ဧတာယာတိ ဒယာ, ဒယတိ အနုဂ္ဂဏှာတိ ပါပဇနမ္ပိ ဧတာယာတိ ဝါ ဒယာ, ဒယန္တိ ဂဏှန္တိ ဗောဓိသတ္တာ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ ဧတာယာတိ ဝါ ဒယာ, ဗောဓိသတ္တာ ဗုဒ္ဓဘာဝါယ အဘိနီဟာရကရဏ ကာလေ ဟတ္ထဂတမ္ပိ အဂ္ဂဖလံ ဆဋ္ဋေတွာ မဟာကရုဏာယ သံသာရသာဂရတော သတ္တေ သမုဒ္ဓရိတုကာမာ အနဿာသ ကရံ မဟန္တံ သံသာရဒုက္ခဉ္စ ပစ္ဆိမဘဝေ သဟ အမတ ဓာတုပဋိလာဘေန အနေကဂုဏသမလင်္ကတံ သဗ္ဗညုတဉာဏဉ္စ ဂဏှန္တီတိ အတ္ထော. ဒယတိ ဒဒါတိ သတ္တာနံ အဘယံ ဧတာယာတိ ဒယာ, မေတ္တာ. ဒယဓာတု ဒါနေ အ. ဒယတိ ဂစ္ဆတိ ဝိဘာဂံ အကတွာ သတ္တေသု သမံ ပဝတ္တတီတိ ဒယာ. ယထာ ဥဒကံ သဗ္ဗသတ္တေသု သီတေန သမံ ဖရတိ ရဇောမလဉ္စ ပဝါဟေတိ, ဧဝံ မေတ္တာ ပါပကလျာဏဇနေသု ဝိဘာဂံ အကတွာ သမံ ပဝတ္တတီတိ အတ္ထော.

于此中，“悲悯之所依”(dayālaya)是大悲与慈的所依处。“dayā”一词确实通用于悲(karuṇā)与慈(mettā)。在“无悲者”(adayāpanno)一词中，它用于悲，意为“已入无悲”。在“具悲者”(dayāpanno)一词中，它用于慈，意为“已入慈心”。而在此处，二者皆适用。因此，应作“dayā”与“dayā”的同形词一残式，成为“dayā”。其词义应如是理解：“dayā”，因其伤害有悲心者，故为大悲。“daya”词根用于“伤害”义。其义为：悲心只要未能如愿成就他人之利益，便是在伤害有悲心者。或者，“dayā”，因其伤害、即消除他人之苦。又或者，善人因此舍弃自身安乐而承受困苦，故为“dayā”；或者，因此摄受恶人，故为“dayā”；或者，菩萨因此获得正等正觉，其义为：菩萨为成就佛果而发愿时，舍弃已到手中的最高果位，欲以大悲从轮回之海中救度众生，承受无有间歇的巨大轮回之苦，并在最后一生中，于证得不死界(amatadhātu)的同时，获得由无量功德庄严的一切知智(sabbaññutañāṇa)。“dayā”，因其给予众生无畏，故为慈。“daya”词根用于“布施”义。“dayā”，因其行于众生，即无分别、平等地行于众生中。其义为：犹如水以其清凉平等地遍及一切众生，并冲刷尘垢，如是，慈亦无分别地平等行于善恶之人中。

အပရော နယော. ဒယန္တိ အနုရက္ခန္တိ သတ္တေ ဧတာယ, သယံ ဝါ အနုဒ္ဒယတိ အနုဒ္ဒယမတ္တမေဝ ဝါ ဧတန္တိ ဒယာ, ကရုဏာမေတ္တာ လဗ္ဘန္တိ. တာယ အာလယတိ ပတိဋ္ဌတိ ဧတ္ထာတိ ဒယာလယော, ဗုဒ္ဓေါ. ဘဂဝါ ဟိ ဒေဝဒတ္တာဒီသု ဝိရောဓိ သတ္တေသု စ အဝိရောဓိသတ္တေသု ဩရသေ ရာဟုလေ စ သမံ နိစ္စံ ဟိတဇ္ဈာသယတာယ မဟာကရုဏာယ မေတ္တာယ စ ဌိတော[Pg.63], တသ္မာ ဒယာလယန္တိ ထောမေတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဝုတ္တဉှေတံ အပဒါနပါဠိယံ –

另一解释：因此而怜悯守护众生，或自身怜悯，或仅是怜悯之心，此即“dayā”，可得悲与慈。于此依止、安住，故为“悲悯之所依”(dayālayo)，即佛陀。因为世尊对提婆达多等敌对众生、非敌对众生，以及对亲子罗睺罗，皆恒常平等地怀有利他之意，安住于大悲与慈之中，是故被称为“悲悯之所依”而受赞叹。如《本行》(Apadāna)所说：

‘‘ဝဓကေ ဒေဝဒတ္တေ စ, စောရေ အင်္ဂုလိမာလကေ;

ဓနပါလေ ရာဟုလေ စ, သမစိတ္တော မဟာမုနီ’’တိ.

“于杀害者提婆达多，于盗贼鸯掘摩罗(Aṅgulimāla)；于护财与罗睺罗，大牟尼心皆平等。”

သဗ္ဗဓီတိ သဗ္ဗသ္မိံ အတ္တဘာဝေ. ဗုဒ္ဓဘာဝါယ အဘိနီဟာရတော ပဋ္ဌာယ သဗ္ဗတ္တဘာဝေသူတိ အတ္ထော. ဒုက္ကရန္တိ ဒုက္ခေန ကရိတဗ္ဗံ ပဉ္စမဟာပရိစ္စာဂါဒိကမ္မံ ဒုက္ခေန ကရိတဗ္ဗန္တိ ဒုက္ကရံ, ပဉ္စမဟာပရိစ္စာဂါဒိကမ္မံ လဗ္ဘတိ. ဧတ္ထ စ ပဉ္စမဟာ ပရိစ္စာဂေါတိ ဓနပရိစ္စာဂေါ, အင်္ဂပရိစ္စာဂေါ, ပုတ္တပရိစ္စာဂေါ, ဘရိယပရိစ္စာဂေါ, ဇီဝိတပရိစ္စာဂေါ စာတိ ပဉ္စဝိဓော ဟောတိ. တတ္ထ ဟတ္ထိအဿ ဒါသိဒါသာဒိ သဝိညာဏကဿ ဓနဿ ဝါ မုတ္တာမဏိရဇတာဒိ အဝိညာဏကဿ ဓနဿ ဝါ ပရိစ္စာဂေါ ဓနပရိစ္စာဂေါ နာမ. ဟတ္ထပါဒစက္ခုကဏ္ဏနာသာဒိသရီရာဝ ယဝဿ ပရိစ္စာဂေါ အင်္ဂပရိစ္စာဂေါ နာမ. ပုတ္တဿ စ ဓီတုယာ စ ပရိစ္စာဂေါ ပုတ္တပရိစ္စာဂေါ နာမ. ဘရိယာယ ပရိစ္စာဂေါ ဘရိယပရိစ္စာဂေါ နာမ. ဇီဝိတိန္ဒြိယပဋိဗဒ္ဓဿ သရီရဿ ပရိစ္စာဂေါ ဇီဝိတပရိစ္စာဂေါ နာမ. ကိဉ္စာပိ ပန ဓနပရိစ္စာဂါ ဒယော ဒါနပါရမိယံယေဝ အန္တောဂဓာ, တထာပိ ပရိစ္စာဂ ဝိသေသဘာဝဒဿနတ္ထဉ္စေဝ သုဒုက္ကရဘာဝဒဿနတ္ထဉ္စ မဟာပရိစ္စာဂဝသေန ဝိသုံ ကတန္တိ အဓိပ္ပာယော. မဟာပဒါနသုတ္တဋီကာယံ ပန ‘‘အင်္ဂပရိစ္စာဂေါ, နယနပရိစ္စာဂေါ, အတ္တပရိစ္စာဂေါ, ရဇ္ဇပရိစ္စာဂေါ, ပုတ္တဒါရပရိစ္စာဂေါတိ ဣမေ ပဉ္စ မဟာပရိစ္စာဂါ. တတ္ထပိ ကာမံ အင်္ဂပရိစ္စာဂါဒယောပိ ဒါနပါရမီယေဝ. တထာပိ ပရိစ္စာဂဝိသေသဘာဝဒဿနတ္ထဉ္စေဝ သုဒုက္ကရဘာဝဒဿနတ္ထဉ္စ မဟာပရိစ္စာဂါနံ ဝိသုံ ဂဟဏံ. တတောယေဝ စ အင်္ဂပရိစ္စာဂတောပိ ဝိသုံ နယနပရိစ္စာဂဂ္ဂဟဏံ. ပရိစ္စာဂဘာဝသာမညေပိ ရဇ္ဇပရိစ္စာဂ ပုတ္တဒါရပရိစ္စာဂဂ္ဂဟဏံ ကတ’’န္တိ ဝုတ္တံ. တံ ဒုက္ကရံ. ဣဒံ ပန ကရန္တိ ဧတဿ ကမ္မပဒံ. ကရန္တိ ကရောန္တံ, ကရောတီတိ ကရော, ဗုဒ္ဓေါ. တံ.

“一切处”(sabbadhi)是指在一切自身中，意为从发愿成佛开始，在一切自身中。“难行”(dukkaraṃ)者，谓以极大困难所应作之行，即五种大舍等业，因其难作，故称难行。此处的五种大舍是：财物舍、肢体舍、子女舍、妻子舍、寿命舍。其中，舍弃象、马、奴婢等有情识的财物，或珍珠、玛瑙、金银等无情识的财物，称为财物舍。舍弃手、足、眼、耳、鼻等身体部位，称为肢体舍。舍弃儿子或女儿，称为子女舍。舍弃妻子，称为妻子舍。舍弃与生命相连的身体，称为寿命舍。虽然财物舍等都包含在布施波罗蜜(dānapārami)中，但为了显示舍弃的殊胜性以及极难做到的特性，所以特意作为大舍分别列出，此乃作者之意。《大本经复注》(Mahāpadānasuttaṭīkā)中说：“肢体舍、眼目舍、自身舍、王位舍、子女妻子舍，此五种为大舍。其中，肢体舍等亦属布施波罗蜜，然为显示舍弃之殊胜及极难做到，故将大舍分别列出。因此，于肢体舍外又分别列出眼目舍。虽同属舍弃，亦分别列出王位舍与子女妻子舍。”彼即是难行之事。而此难行之事，是“行者”(karaṃ)的宾语。“行”(karaṃ)意为“行者”(karontaṃ)；因其行，故为“能行者”(karo)，即佛陀。佛陀行此难行之事。

ဘဝဏ္ဏဝါတိက္ကမမဂ္ဂတန္တိ [Pg.64] ဧတ္ထ ဘဝအဏ္ဏဝအတိက္ကမံ အဂ္ဂတန္တိ ပဒစ္ဆေဒေါ. ဘဝဏ္ဏဝါတိက္ကမန္တိ ကာမရူပအရူပဘဝသင်္ခတာ အဏ္ဏဝါ သမုဒ္ဒတော အတိက္ကန္တံ. ဘဝန္တိ သတ္တာ ဧတ္ထာတိ ဘဝေါ. အဏ္ဏော ဝုစ္စတိ ဥဒကံ. တံ ဧတသ္မိံ အတ္ထီတိ အဏ္ဏဝါ, သမုဒ္ဒေါ. ဘဝသင်္ခါတော အဏ္ဏဝေါတိ ဘဝဏ္ဏဝါ, မဟာသမုဒ္ဒေါ. ဗဟူဟိ ဦမိဝေဂါဒီဟိ ဘယေဟိ ဩကိဏ္ဏော ဝိယ တိဝိဓောပိ ဘဝေါ ဗဟူဟိ ဇာတိဇရာမရဏာဒီဟိ ဒုက္ခဘယေဟိ ဩကိဏ္ဏော ဟောတိ, တသ္မာ ဘဝဏ္ဏဝါတိ ဝုစ္စတိ. တံ အတိက္ကမိတ္ထ ဥတ္တရိတ္ထာတိ ဘဝဏ္ဏဝါတိက္ကမော, ဗုဒ္ဓေါ. တဿ ဟိ ဂမ္ဘီရေ မဟာဥဒကက္ခန္ဓေ မဟာသမုဒ္ဒေ ဥဒကံ အဗ္ဗောစ္ဆိန္နံ ပဝတ္တတိ သန္ဒတိဣဝ တိဘဝသင်္ခတေ သံသာရေ ပဋိသန္ဓိစုတိယော အဗ္ဗောစ္ဆိန္နံ နိဗ္ဗတ္တကာနံ ဒိယဍ္ဎသဟဿကိလေသာနံ ဗောဓိမဏ္ဍေ အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏေန အသေသံ ဝိဒ္ဓံသိတတ္တာ တီသု ဘဝေသု ပုနဗ္ဘဝေါ နတ္ထိ. တသ္မာ ဗုဒ္ဓံ ဘဝဏ္ဏဝါတိက္ကမန္တိ အဘိတ္ထဝိတုံ အရဟတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တံ ဘဝဏ္ဏဝါတိက္ကမံ.

于“Bhavaṇṇavātikkamamaggataṃ”一句，应断句为“bhavaṇṇavātikkamaṃ”（超越有海）与“aggataṃ”（最上）。“超越有海”(bhavaṇṇavātikkamaṃ)，意为已越渡由欲有、色有、无色有构成的“海”(aṇṇava)，即大海。众生于其中存在(bhavanti)，故为“有”(bhavo)。“aṇṇa”意为水，其中有此水，故为“aṇṇavā”，即海。由“有”所成之海，即“有海”(bhavaṇṇavā)，犹如大轮回海。犹如大海充满波涛汹涌等众多怖畏，三有亦充满生、老、死等众多苦畏，是故称为“有海”。已越渡此海者，即“超越有海者”(bhavaṇṇavātikkamo)，是为佛陀。于深广的大水聚，即大海中，水流相续不断；同样，于三有构成的轮回中，结生与死亦相续不断。然于菩提座上，以阿罗汉道智无余摧毁一千五百烦恼，故于三有中不再有后有。是故，佛陀堪受“超越有海者”之赞颂。此即“超越有海”。

အဂ္ဂတန္တိ သဗ္ဗသတ္တာနံ သေဋ္ဌဘာဝံ. အယံ ပနေတ္ထ အဂ္ဂသဒ္ဒေါ အာဒိကောဋိကောဋ္ဌာသသေဋ္ဌေသု ဒိဿတိ. တထာ ဟေသ အဇ္ဇတဂ္ဂေ ပါဏုပေတံ သရဏံ ဂတန္တိအာဒီသု အာဒိမှိ ဒိဿတိ. တေနေဝ အင်္ဂုလဂ္ဂေန တံ အင်္ဂုလဂ္ဂံ ပရာမသေယျာတိအာဒီသု ကောဋိယံ. အနုဇာနာမိ ဘိက္ခဝေ ဝိဟာရဂ္ဂေန ဝါ ပရိဝေဏဂ္ဂေန ဝါ ဘာဇေတုန္တိအာဒီသု ကောဋ္ဌာသေ. အဂ္ဂေါ ဟမသ္မိ လောကဿာတိအာဒီသု သေဋ္ဌေ. သွာယမိဓပိ သောယေဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဒေဝမနုဿာနံ သေဋ္ဌဘာဝံ အဇတိ ဂစ္ဆတီတိ အဂ္ဂေါ, ဗုဒ္ဓေါ. အသဒိသဋ္ဌေန ဂုဏဝိသိဋ္ဌဋ္ဌေန အသမသမဋ္ဌေန စ အဂ္ဂေါ သေဋ္ဌော နာမာတိ အတ္ထော. အထ ဝါ ဒုလ္လဘပါတု ဘာဝတော အစ္ဆရိယမနုဿဘာဝတော ဗဟုဇနဟိတသုခါဝဟတော အဒုတိယအသဟာယာဒိဘာဝတော စ ဘဂဝါ လောကေ အဂ္ဂေါ သေဋ္ဌော နာမာတိ အတ္ထော. ဝုတ္တဉှိ အင်္ဂုတ္တရပါဠိယံ ‘‘ယာဝတာ ဘိက္ခဝေ သတ္တာ အပဒါ ဝါ ဒွိပဒါ [Pg.65] ဝါ စတုပ္ပဒါ ဝါ ဗဟုပ္ပဒါ ဝါ, တထာဂတော တေသံ အဂ္ဂမက္ခာယတီ’’တိ. အဂ္ဂဿ ဘာဝေါ အဂ္ဂတံ. တံ ပန ဂတန္တိဧတဿ ကမ္မပဒံ. ဂတန္တိ ပတ္တံ, ပါပုဏန္တန္တိ အတ္ထော.

“最上”(aggataṃ)即一切众生中之最胜性。“agga”一词，可见于“最初”、“顶端”、“部分”、“最胜”等义。如于“从今日起，我以生命归依”等句中，用于“最初”义；于“以指尖触彼指尖”等句中，用于“顶端”义；于“诸比丘，我允许以寺院之最上部分或院落之最上部分分配”等句中，用于“部分”义；于“我为世间最上者”等句中，用于“最胜”义。于此，亦应取最胜之义。趣向(ajati gacchati)天人中最胜之位，故为“最上者”(aggo)，即佛陀。以无似、德胜、无等等义，故名“最上”，即最胜者之义。又，以难得出现、为稀有人、为众多有情带来利乐、无第二人亦无同伴等故，世尊于世间名为“最上”，即最胜者之义。诚如《增支部》(Aṅguttaranikāya)所言：“诸比丘，所有无足、二足、四足、多足之有情，如来于其中被称为最上者。”最上之性为“最上性”(aggataṃ)。而此为“至”(gataṃ)之业(所到之处)。“至”(gataṃ)者，意为已达(pattaṃ)、已到(pāpuṇantaṃ)。

တိလောကနာထန္တိ ကာမရူပအရူပသင်္ခတာနံ တိဏ္ဏံ လောကာနံ ပဋိသရဏံ. ဧတ္ထ စ လောကသဒ္ဒဿ အတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တောယေဝ. တယော လောကာ တိလောကာ. နာထသဒ္ဒေါ ပန နိပ္ဖန္နာနိပ္ဖန္နဝသေန ဒုဝိဓော ဟောတိ. တတ္ထ အနိပ္ဖန္နနာထသဒ္ဒေါ ပဋိသရဏတ္ထော ဟောတိ သင်္ကေတဝသေန. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘သင်္ကေတဝစနံ သစ္စံ, လောကသမ္မုတိကာရဏ’’န္တိ. တိလောကာနံ နာထော ပဋိသရဏောတိ တိလောကနာထော, ဗုဒ္ဓေါ. သဗ္ဗာနတ္ထပရိဟာရ ပုဗ္ဗင်္ဂမာယ နိရဝသေသဟိတသုခဝိဓာနတပ္ပရာယနိရတိသယာယ ပယောဂသမ္ပတ္တိယာ စ သဒေဝမနုဿာယ ပဇာယ အစ္စန္တုပကာရိတာယ အပရိမိတနိရုပမပ္ပဘာဝဂုဏဝိသေသသမင်္ဂိတာယ စ သဗ္ဗသတ္တုတ္တမော ဘဂဝါ အပရိမာဏာသု လောကဓာတူသု အပရိမာဏာနံ သတ္တာနံ ဧကပဋိသရဏော နာမာတိ အတ္ထော.

“三界怙主”(Tilokanāthaṃ)即欲界、色界、无色界三界之归依处。此处“世间”(loka)一词之义，如前所述。三世间为“三界”。“怙主”(nātha)一词，有派生与非派生二义。其中，非派生之“怙主”一词，依世间约定，义为归依处。诚如义注(aṭṭhakathā)所言：“约定之言为实，乃世间共许之因。”三界之怙主，即归依处，是为“三界怙主”(tilokanātho)，即佛陀。以能远离一切无益之事为先，以完全致力于成就无余利乐为究竟，以无上之精进成就，且对天人有情极为饶益，并具足无量无譬之威力与功德之故，一切有情中之最上者世尊，于无量世界中为无量有情之唯一归依处，此其义也。

နိပ္ဖန္နနာထသဒ္ဒေါ ပန ယာစနေ, ဥပတာပေ, ဣဿရိယေ, အာသီသေ စာတိ စတူသွတ္ထေသု ဝတ္တတိ. တတ္ထ ယာစနေ နာထတိ ယာစတီတိ နာထော, ဗုဒ္ဓေါ. နာထဓာတု အ. သော ပန ဝေနေယျသတ္တေ အတ္တနော ဟိတကရဏေ ယာစိတွာပိ နိယောဇေတီတိ အတ္ထော. အထ ဝါ ဘဂဝါ သာဓု ဘိက္ခဝေ ဘိက္ခု ကာလေန ကာလံ အတ္တသမ္ပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခေယျာတိအာဒိနာ သတ္တာနံ တံ တံ ဟိတပဋိပတ္တိံ ယာစိတွာပိ ကရုဏာယ သမုဿာဟိတော တေ တတ္ထ နိယောဇေတိ. တသ္မာ နာထော နာမာတိ အတ္ထော. ဥပတာပေ နာထတိ ဝေနေယျဂတေ ကိလေသေ ဥပတာပေတီတိ နာထော, ဗုဒ္ဓေါ. ဓမ္မဒေသနာယ ဝေနေယျသန္တာနေ ကိလေသေ ဝိဒ္ဓံသာပေတီတိ အတ္ထော. ဣဿရိယေ နာထတိ ဣဿရိယတိ သတ္တေတိ နာထော. ပရမေန ပန [Pg.66] စိတ္တိဿရိယေန သမန္နာဂတော ဘဂဝါ သဗ္ဗသတ္တေ ဓမ္မေန ဣသတိ အဘိဘဝတီတိ အတ္ထော. အာသီသေ ပန နာထတိ အာသီသတီတိ နာထော. ဝေနေယျာနံ ဟိတသုခံ မေတ္တာယ နဝသေန ပတ္ထေတီတိ အတ္ထော. တိလောကာနံ နာထော တိလောကနာထော, ဗုဒ္ဓေါ. တံ တိလောကနာထံ.

而派生之“怙主”(nātha)一词，则用于“乞求”、“烧灼”、“自在”、“祝福”四义。于乞求义中，“nāthati”即“yācati”（祈求），故为“怙主”(nātho)，即佛陀。其义为：佛陀亦通过祈请，来令所化有情行于己利。又，世尊为悲心所激励，亦祈请有情行于种种利益之事，如言：“诸比丘，应时时省察自身之成就。”是故名为“怙主”。于烧灼义中，“nāthati”即烧灼(upatāpeti)所化有情之烦恼，故为“怙主”(nātho)，即佛陀。其义为：以说法摧毁所化有情相续中之烦恼。于自在义中，“nāthati”即自在(issariyati)、统理(satteti)，故为“怙主”。其义为：具足最上心自在之世尊，以法统理、降伏一切有情。于祝福义中，“nāthati”即祝福(āsīsati)，故为“怙主”。其义为：以慈爱之心，祈愿所化有情获得利乐。三界之怙主，为“三界怙主”(tilokanātho)，即佛陀。此即“三界怙主”。

သုသမာဟိတန္တိ လာဘာလာဘာဒိလောကဓမ္မေဟိ အစလ မာနတ္တာ သုန္ဒရသမာဓိဝန္တံ. သံသမံ အာဓိယတိ ဧကာရမ္မဏေ သမ္ပယုတ္တဓမ္မေ ဌပေတိ ဧတေနာတိ သမာဓိ. သံပုဗ္ဗ ဓာ ဓာတု ဣ. သုန္ဒရော ပသတ္ထော ဝါ သမာဓိ သုသမာဓိ. တံ အဿ အတ္ထီတိ သုသမာဟိတော, ဗုဒ္ဓေါ. အဿထျတ္ထေ တော. ပဗ္ဗတောတိအာဒီသု ဝိယ. ဓဿ ဟော. စတူဟိ ဒိသာဟိ အာဂတေဟိ ဝါတေဟိ အစလမာနော မဟာမေရုပဗ္ဗတော ဝိယ ဘဂဝါ လာဘာလာဘာဒိလောကဓမ္မေဟိ စ မိစ္ဆာဝါဒ ဝါတေဟိ စ အစလမာနေန သမာဓိနာ သမန္နာဂတောတိ အတ္ထော. တံ သုသမာဟိတံ.

“善等引”(Susamāhitaṃ)者，谓不为利、不利等世间法所动，故具善妙之定者。能善能平地置(ādhiyati)、安立(ṭhapeti)相应法于一所缘，故为“定”(samādhi)。此词由前缀“saṃ”、词根“dhā”及后缀“i”构成。善妙或可赞之定为“善定”(susamādhi)。有此善定者，为“善等引者”(susamāhito)，即佛陀。此处“to”后缀用于“有此”之义，如“pabbato”（山）等词。而词根的“dh”变为“h”。犹如大须弥山不为四方来风所动，世尊亦具足不动摇之定，不为利、不利等世间法及邪见之风所动，此其义也。此即“善等引”。

ဟိတန္တိ မနုဿဒေဝဗြဟ္မသင်္ခါတာနံ သဗ္ဗသတ္တာနံ ပယောဇန ဓာရေန္တံ. ကာရဏာနုရူပံ ဟိနောတိ ပဝတ္တတီတိ ဟိတံ, ပယောဇနံ. ဟိဓာတု ဂတိယံ တ. တံ ဓာရေတီတိ ဟိတော, ဗုဒ္ဓေါ. ကိတန္တ သမာသောယံ. ဟိတဓရန္တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဆန္ဒာနုရက္ခဏတ္ထာယ ဥတ္တရ ပဒလောပေန ဟိတန္တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. ယထာ သမဇ္ဇနီ ပဒီပေါတိ. အထ ဝါ ဒုက္ခံ ဟိံသတီတိ ဟိတံ. ဟိံသဓာတု ဟိံသာယံ တပစ္စယော. ယထာ စ ဗျာဓိယာ ဩသမံ ရောဂီနံ ဟိတန္တိ ဝုစ္စတိ, ဧဝံ ဒုက္ခဟနနတော ဟိတံ နာမ ဟောတိ. သုခံ ဝိဒဓာတီတိ ဝါ ဟိတံ. ဓာဓာတု ဓာရဏေ တ. ယထာ စ ရုဓိရမံသာဒိ ဓာတု ဝဍ္ဎနံ ရသာယတနံ ကိဿာနံ ဟိတန္တိ ဝုစ္စတိ, ဧဝံ သုခဝဟနတော ဟိတန္တိ ဝုစ္စတိ. ပယောဇနံ တံ ဓာရေတီတိ ဟိတော, ဗုဒ္ဓေါ. သော ပန ဓမ္မဒေသနာယ ဝေနေယျဇနာနံ ဒုက္ခာပနယနမ္ပိ ဉာဏပရိပါစနမ္ပိ ကတွာ လောကိယလောကုတ္တရဟိတသုခံ ဓာရေတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တံ ဟိတံ.

利益(hita)，是能为包括人、天、梵天在内的一切众生带来利益的。所谓利益，是依缘而行、而转起的功用。“利”(hi)的词根义为“行进”。能持有此利益者，称为利益者(hito)，即是佛陀。这是一个以动词派生词结尾的复合词。本应说成“利益持”(hitadhara)，为随顺韵律而省略后分，故说为“利益”。譬如“扫帚灯”(samajjanī padīpo)。又或者，能损害痛苦者，是为利益。“害”(hiṃs)的词根义为“伤害”，其过去分词后缀为ta。譬如，药于病人称为“益”，如是，由其能灭除痛苦，故名为“利益”。又或者，能带来快乐者，是为利益。“持”(dhā)的词根义为“保持”，其过去分词后缀为ta。譬如，能增长血肉等诸界的滋养品于瘦弱者称为“益”，如是，由其能带来快乐，故称为“利益”。能持有此功用者，是为利益者，即是佛陀。他通过说法，为所化有情除去痛苦、令智慧成熟，从而持有世间与出世间的利益和安乐。此即是利益。

သမန္တစက္ခုန္တိ [Pg.67] ဧတ္ထ စက္ခု နာမ ဗုဒ္ဓစက္ခု, ဓမ္မစက္ခု, ဉာဏ စက္ခု, သမန္တစက္ခု, ဒိဗ္ဗစက္ခူတိ ပဉ္စဝိဓံ ဟောတိ. တတ္ထ အဒ္ဒသံ ခေါ အဟံ ဘိက္ခဝေ ဗုဒ္ဓစက္ခုနာ လောကံ ဝေါလောကေန္တောတိ ဣဒံ ဗုဒ္ဓစက္ခု နာမ. ဝိရဇံ ဝီတမလံ ဓမ္မစက္ခုန္တိ ဣဒံ ဟေဋ္ဌိမမဂ္ဂတ္တ ယသင်္ခါတံ ဓမ္မစက္ခု နာမ. စက္ခုံ ဥဒပါဒီတိ ဣဒံ ဉာဏစက္ခု နာမ. သမန္တစက္ခု ဝုစ္စတိ သဗ္ဗညုတဉာဏန္တိ ဣဒံ သမန္တစက္ခု နာမ. အဒ္ဒသံ ခေါ အဟံ ဘိက္ခဝေ ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဝိသုဒ္ဓေနာတိ ဣဒံ ဒိဗ္ဗစက္ခု နာမ. ဣဓ ပန သမန္တစက္ခု အဓိပ္ပေတံ. ပရိသမန္တတော သဗ္ဗဉေယျဓမ္မံ ပဿန္တံ သဗ္ဗညုတဉာဏဝန္တန္တိ အတ္ထော. အယံ ပနေတ္ထ ဝစနတ္ထော. သမန္တတော သဗ္ဗဉေယျဓမ္မံ စက္ခတိ ပဿတီတိ သမန္တစက္ခု, သဗ္ဗညုတဉာဏံ. စက္ခဓာတု ဥ. တေန ဝုတ္တံ မဟာနိဒ္ဒေသပါဠိယံ ‘‘သမန္တစက္ခု ဝုစ္စတိ သဗ္ဗညုတဉာဏ’’န္တိ. သမန္တစက္ခု အဿ အတ္ထီတိ သမန္တစက္ခု, ဗုဒ္ဓေါ. ဝုတ္တဉှေတံ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂေ –

于此，“眼”(cakkhu)有五种：佛眼(buddhacakkhu)、法眼(dhammacakkhu)、智眼(ñāṇacakkhu)、普眼(samantacakkhu)和天眼(dibbacakkhu)。其中，“诸比丘，我以佛眼观察世间”，此为佛眼。“离尘、离垢的法眼”，此为下三道所摄的法眼。“眼已生”，此为智眼。“普眼，说的是一切知智”，此为普眼。“诸比丘，我以清净的天眼……看见”，此为天眼。于此，意指普眼。其义为：周遍地看见一切所应知法，具有一切知智者。此处的句义是：周遍地看(cakkhati)、见(passati)一切所应知法，故为普眼，即一切知智。词根‘cakkh’义为‘看’，后缀为u。是故，《大解释》(Mahāniddesa)中说：“普眼，说的是一切知智。”具有普眼者，是为普眼，即佛陀。如是，《无碍解道》(Paṭisambhidāmagga)中说：

‘‘န တဿ အဒ္ဒိဋ္ဌမိဓတ္ထိ ကိဉ္စိ,အထော အဝိညာတမဇာနိတဗ္ဗံ;

သဗ္ဗံ အဘိညာသိ ယဒတ္ထိ နေယျံ,တထာဂတော တေန သမန္တစက္ခူ’’တိ.

于此无有任何未见，亦无未识、不可知；遍知一切所应知法，是故如来为普眼者。

တဿတ္ထော. တဿ တထာဂတဿ အဒ္ဒိဋ္ဌံ အပဿန္တံ ကိဉ္စိ ဓမ္မဇာတံ ဣဓလောကေ န အတ္ထိ. အထော အဝိညာတံ အဝိဒိတံ အပါကဋံ ဝါ အဇာနိတဗ္ဗံ ဓမ္မဇာတံ န အတ္ထိ. နေယျံ ဉာတဗ္ဗံ ယံ ဓမ္မဇာတံ အတ္ထိ. သဗ္ဗံ တံ ဓမ္မဇာတံ တထာဂတော အဘိညာသိ ပဋိဝိဇ္ဈိ. တေန တသ္မာ တထာဂတော သမန္တစက္ခု နာမာတိ. တံ သမန္တစက္ခုံ.

其义为：那位如来，于此世间，无有任何未见、未观之法。亦无未识、未知、不显或不可知之法。凡有所应知、所当知之法，如来已遍知、已通达。是故，如来名为普眼者。此即是普眼。

ပဏမာမိ တံမိတန္တိ ဧတ္ထ ပဏမာမိ တံ အမိတန္တိ ပဒစ္ဆေဒေါ. အမိတံ တံ ဗုဒ္ဓံ အဟံ ပဏမာမီတိ သမ္ဗန္ဓော. တတ္ထ အမိတန္တိ အပရိမေယျံ ဉာဏေန အပရိစ္ဆိန္နံ ဝါ, သီလသမာဓိ ပညာဒိဂုဏဝန္တံ. အမိတဗ္ဗံ ဉာဏေန အပရိစ္ဆိန္ဒိတဗ္ဗန္တိ ဝါ အမိတံ, သီလာဒိဂုဏံ. နပုဗ္ဗ မာဓာတု ပရိမာဏေ တ. တံ အဿ အတ္ထီတိ [Pg.68] အမိတော, ဗုဒ္ဓေါ. ယထာ ဟိ မဟာသမုဒ္ဒေ န သုကရံ ဥဒကဿ ပမာဏံ ဂဏေတုံ ဧတ္တကာနိ ဥဒကာဠှကာနီတိ ဝါ, ဧတ္တကာနိ ဥဒကာဠှကသတာနီတိ ဝါ, ဧတ္တကာနိ ဥဒကာဠှကသဟဿာနီတိ ဝါ, ဧတ္တကာနိ ဥဒကာဠှကသတသဟဿာနီတိ ဝါတိ. အထ ခေါ အသင်္ချေယျော အပ္ပမေယျော မဟာဥဒကက္ခန္ဓောတွေဝ သင်္ချံ ဂစ္ဆတိ, ဧဝမေဝ ဗုဒ္ဓဿ န သုကရံ သီလာဒိဂုဏဿ ပမာဏံ ဂဏေတုံ ဧတ္တကံ သီလဂုဏံ, ဧတ္တကော သမာဓိဂုဏော, ဧတ္တကာ ပညာဂုဏာတိအာဒိနာတိ. အထ ခေါ အသင်္ချေယျော အပ္ပမေယျော မဟာဂုဏက္ခန္ဓောတွေဝ သင်္ချံ ဂစ္ဆတိ. တေနဝုတ္တံ အပဒါနပါဠိယံ –

于“Paṇamāmi taṃmitaṃ”句，应分解为“paṇamāmi taṃ amitaṃ”。其关系为：“我礼敬那位无量者——佛陀。”其中，“无量”(amita)意为不可称量，或智慧所不能限定，具足戒、定、慧等诸功德者。或“无量”是智慧所不能称量，指戒等功德。其构成为：前缀na，词根mā(义为“称量”)，后缀ta。具有此者，是为无量者，即佛陀。譬如，于大洋中，难以计算其水量，谓“有尔许‘阿罗迦’(āḷhaka)”、“有尔许百‘阿罗迦’”、“有尔许千‘阿罗迦’”或“有尔许十万‘阿罗迦’”，而只能计为“无量、无数的大水蕴”。如是，于佛陀，亦难以计算其戒等功德，谓“有尔许戒德”、“有尔许定德”、“有尔许慧德”等，而只能计为“无量、无数的大功德蕴”。是故，《本行》(Apadāna)中说：

‘‘ဗုဒ္ဓေါပိ ဗုဒ္ဓဿ ဘဏေယျ ဝဏ္ဏံ,ကပ္ပမ္ပိ စေ အညမဘာသမာနော;

ခီယေထ ကပ္ပော စိရဒီဃမန္တရေ,ဝဏ္ဏော န ခီယေထ တထာဂတာန’’န္တိ စ.

佛陀若赞佛功德，纵经一劫不言他；长劫于其间耗尽，如来功德无穷尽。

‘‘အသင်္ချေယျာနိ နာမာနိ, သဂုဏေန မဟေသိနော;

ဂုဏေန နာမမုဒ္ဓေယျံ, အပိ နာမသဟဿတော’’တိ စ.

大仙之名不可数，与其功德皆如是；纵以千名宣一德，功德之名亦难尽。

တေန ဗုဒ္ဓံ အမိတန္တိ ထောမေတီတိ.

是故，赞叹佛陀为“无量”。

အယံ ပနေတ္ထ သင်္ခေပယောဇနာ. ဒယာလယံ မဟာကရုဏာယ မေတ္တာယ အာဓာရံ. သဗ္ဗဓိ သဗ္ဗသ္မိံ အတ္တဘာဝေ, ဒုက္ကရံ ဒုက္ခေန ကရိတဗ္ဗံ ပဉ္စမဟာပရိစ္စာဂါဒိကမ္မံ ကရံ ကရောန္တံ, ဘဝဏ္ဏဝါတိက္ကမံ တိဘဝသင်္ခါတသမုဒ္ဒတော အတိက္ကန္တံ, အဂ္ဂတံ သဗ္ဗသတ္တာနံ သေဋ္ဌဘာဝံ, ဂတံ ပတ္တံ, တိလောကနာထံ ကာမရူပ အရူပသင်္ခါတဿ တိလောကဿ ပဋိသရဏံ, သုသမာဟိတံ သုန္ဒရ သမာဓိဝန္တံ, ဟိတံ သဗ္ဗသတ္တာနံ လောကိယလောကုတ္တရသင်္ခါတံ အတ္ထဓာရဏံ, သမန္တစက္ခုံ ပရိသမန္တတော သဗ္ဗဉေယျဓမ္မံ ပဿန္တံ သဗ္ဗညုတဉာဏဝန္တံ, အမိတံ အပရိမေယျံ သီလာဒိဂုဏဝန္တံ, တံ ဗုဒ္ဓံ အဟံ ပဏမာမိ ဝန္ဒာမီတိ.

此为简要联结：(我礼敬那位佛陀，)他是慈悲之所(dayālayaṃ)，是大悲与慈爱之所依；于一切处、一切自身中，行五大施等难行之业；已越渡三有之海；已达至一切众生之最上境；是三界(欲界、色界、无色界)之主、之归依；善等持，具足美妙禅定；为一切众生之利益者，持有世间与出世间之义利；是普眼者，周遍地看见一切所应知法，具足一切知智；是无量者，具足不可称量之戒等功德。我礼敬、顶礼(paṇamāmi vandāmi)那位佛陀。

အဋ္ဌမဝန္ဒနဂါထာဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

第八礼敬偈释义圆满。

၉.

9.

တဟိံ [Pg.69] တဟိံ ပါရမိသဉ္စယံ စယံ,ဂတံ ဂတံ သဗ္ဘိ သုခပ္ပဒံ ပဒံ;

နရာနရာနံ သုခသမ္ဘဝံ ဘဝံ,နမာနမာနံ ဇိနပုင်္ဂဝံ ဂဝံ.

于在在处积集波罗蜜，步步皆为善士带来安乐之境；为人天安乐之源，我今敬礼最胜征服者。

၉. ဧဝံ အဋ္ဌမဂါထာယ ဗုဒ္ဓံ ဝန္ဒိတွာ ဣဒါနိ ပါရမိသဉ္စယံ စယန္တျာဒီဟိ ပဉ္စဟိ ဂုဏေဟိ ထောမိတွာ ဝန္ဒိတုကာမော တဟိံ တဟိံ ပါရမိသဉ္စယံစယန္တျာဒိဂါထမာဟ. အယံ ပန ဇတဇရ ဂဏေဟိ ယုတ္တတ္တာ ဒွါဒသက္ခရေဟိ လက္ခိတာ သဗ္ဗပါဒါဒျန္တယမကာ ဝံသဋ္ဌဂါထာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ဝုတ္တဉှိ ဝုတ္တောဒယေ ‘‘ဝဒန္တိ ဝံသဋ္ဌမိဒံ ဇတာ ဇရာ’’တိ. တဿတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တောယေဝ.

9. 如此以第八偈礼敬佛陀后，现在想要以“积聚波罗蜜”等五种功德来赞叹并礼敬，因此宣说以“于处处积聚波罗蜜”开头的偈颂。此偈由ja、ta、ja、ra四种音组(gaṇa)构成，以十二音节为特征，且所有句子的开头和结尾都形成双声(yamaka)，故应被视为“Vaṃsaṭṭha偈”。正如《韵律学》(Vuttodaya)中所说：“他们称此为Vaṃsaṭṭha，由ja、ta、ja、ra组成。”其含义已在下方说明。

တတ္ထ တဟိံ တဟိန္တိ တသ္မိံ တသ္မိံ ဘဝေ အတ္တဘာဝေ ဝါ, ဗုဒ္ဓဝရံ ပဏိဓာနတော ပဋ္ဌာယ တေသု တေသု ဘဝေသု အတ္တဘာဝေသု ဝါတိ အတ္ထော. ပါရမိသဉ္စယန္တိ ဒါနာဒိပါ ရမီနံ သမူဟံ. ဧတ္ထ စ ပါရမီ နာမ ဒါနသီလနေက္ခမ္မပညာ ဝီရိယ ခန္တိသစ္စအဓိဋ္ဌာနမေတ္တာဥပေက္ခာဝသေန ဒသဝိဓာ ဟောတိ. ဝုတ္တဉ္စ ဗုဒ္ဓဝံသေ –

此处“处处”(tahiṃ tahiṃ)是指在每一个有(bhava)、每一个自身(attabhāva)中，或者说，从发愿成佛(buddhavaraṃ paṇidhānato)以来，在那些有、那些自身中，都是这个意思。“积聚波罗蜜”(Pāramisañcaya)是指布施等波罗蜜的集合。在此，波罗蜜(pāramī)是指布施、持戒、出离、智慧、精进、忍辱、真实、决意、慈、舍这十种。正如《佛史》(Buddhavaṃsa)中所说：

‘‘ဒါနံ သီလဉ္စ နေက္ခမ္မံ, ပညာ ဝီရိယေန ပဉ္စမံ;

ခန္တိသစ္စမဓိဋ္ဌာနံ, မေတ္တုပေက္ခာတိ တေ ဒသာ’’တိ.

布施、持戒与出离，智慧、精进为第五；忍辱、真实与决意，慈、舍，此等为十。

အယံ ပန ပါရမီသဒ္ဒဿ ဝစနတ္ထော. ဒါနသီလာဒိဂုဏ ဝိသေသယောဂေန သတ္တုတ္တမတာယ မဟာဗောဓိသတ္တော ပရမော. တဿ အယံ ဘာဝေါ ကမ္မန္တိ ဝါ ပါရမီ, ဒါနာဒိ ကြိယာဝ လဗ္ဘတိ. သန္တကဘာဝကမ္မတဒ္ဓိတေ ဏပစ္စယော. ဣတ္ထိလိင်္ဂဇောတက ဤပစ္စယော စ. အထ ဝါ ဒါနာဒီနိ ပူရေတီတိ ပရမော. ဒါနာဒိဂုဏာနံ ပူရကော ပါလကော စ ဗောဓိသတ္တော. ပူရဓာတု အမပစ္စယော. ပရေ သတ္တေ မဝတိ အတ္တနိ ဗန္ဓတိ ဂုဏဝိသေသယောဂေနာတိ ဝါ ပရမော, ဗောဓိသတ္တော. ပရသဒ္ဒူပပဒ မုဓာတု ဗန္ဓနေ ကွိ. ပရံ အတိရေကံ မဇ္ဇတိ ကိလေသမလတောတိ ဝါ ပရမော. ပရသဒ္ဒူပ ပဒ [Pg.70] မဇ္ဇဓာတု သံသုဒ္ဓိယံ ကွိ. ပရသဒ္ဒေါ အတိရေကတ္ထော. ပရံ သေဋ္ဌံ နိဗ္ဗာနံ ဝိသေသေန မယတိ ဂစ္ဆတီတိ ဝါ ပရမော. ပရသဒ္ဒူပပဒ မယဓာတု ဂတိယံ ကွိ. ဓာတွန္တလောပေါ. ပရ သဒ္ဒေါ သေဋ္ဌတ္ထော. ပရံ လောကံ ပမာဏဘူတေန ဉာဏ ဝိသေသေန ဣဓလောကမိဝ မုနာတိ ပရိစ္ဆိန္ဒတီတိ ဝါ ပရမော. ပရသဒ္ဒူပ ပဒ မုနဓာတု ပရိစ္ဆိန္ဒနေ ကွိ. ပရံ အတိ ဝိယ သီလာဒိဂုဏဂဏံ အတ္တနော သန္တာနေ မိနောတိ ပက္ခိပတီတိ ဝါ ပရမော. ပရသဒ္ဒူပပဒ မိဓာတု ပက္ခိပနေ ကွိ. ပရသဒ္ဒေါ အတိရေကဝါစကော. ပရံ အတ္တဘူတဓမ္မကာယတော အညံ ပဋိပက္ခံ ဝါ တဒနတ္ထကရံ ကိလေသစောရဂဏံ မိနာတိ ဟိံသတီတိ ဝါ ပရမော, မဟာဗောဓိသတ္တော. ပရသဒ္ဒူပပဒ မိဓာတု ဟိံသာယံ ကွိ. ပရသဒ္ဒေါ အညဝါစကော, ပဋိပက္ခဝါစကော ဝါ. ပရမဿ အယန္တိအာဒိနာ ဝုတ္တနယေန ပါရမီတိ. အပိ စ ပါရေ နိဗ္ဗာနေ မဇ္ဇတိ သုဇ္ဈတီတိ ပါရမီ, မဟာဗောဓိ သတ္တော. သုဒ္ဓကတ္တုသာဓနောယံ. ပါရသဒ္ဒူပပဒ မဇဓာတု သံသုဒ္ဓိယံ ကွိ. ဤ စ. ပါရေ နိဗ္ဗာနေ သတ္တေ မဇ္ဇတိ သောဓေတီတိ ဝါ ပါရမီ, ဟေတုကတ္တုသာဓနောယံ.

然而，“波罗蜜”(pāramī)一词的词义如下：由于具足布施(dāna)、持戒(sīla)等殊胜功德，大菩萨(mahābodhisatta)成为最胜者(paramo)。他的这种状态或行为，即布施等行为，就称为波罗蜜。这是通过在表示具有某种状态或行为的词尾加上后缀“ṇa”以及表示阴性的后缀“ī”构成的。或者说，因为圆满布施等而成为最胜者。菩萨圆满和守护布施等功德。这是由词根“pūra”加上后缀“ama”构成的。又或者说，菩萨以殊胜的功德将其他众生束缚在自己身上，因此成为最胜者。这里“para”是前缀，词根“mu”意为“束缚”，加上后缀“kvi”。或者说，因为清除了过多的烦恼(kilesa)污垢，所以成为最胜者。“para”是前缀，词根“majj”意为“清净”，加上后缀“kvi”。“para”在此表示“超越”。或者说，因为特别地趋向最胜的涅槃(nibbāna)，所以成为最胜者。“para”是前缀，词根“may”意为“趋向”，加上后缀“kvi”，且省略了词尾。“para”在此表示“最胜”。或者说，因为菩萨以如量的殊胜智慧(ñāṇa)，像了解此世一样了解其他世界，所以成为最胜者。“para”是前缀，词根“mun”意为“了解”，加上后缀“kvi”。或者说，因为菩萨将戒等功德超胜地放入自己的心中，所以成为最胜者。“para”是前缀，词根“mi”意为“放入”，加上后缀“kvi”。“para”在此表示“超胜”。或者说，因为大菩萨能摧毁与自身法身(dhammakāya)相异的，或者敌对的，或者对法身没有益处的烦恼盗贼(kilesacora)，所以成为最胜者。“para”是前缀，词根“mi”意为“伤害”，加上后缀“kvi”。“para”在此表示“他者”或“敌对”。依“最胜者的行为”等方式，说明了“波罗蜜”的意义。更进一步说，因为菩萨在涅槃中得到净化，所以称为波罗蜜，也就是大菩萨。这是主动语态的词。“pāra”是前缀，词根“maj”意为“清净”，加上后缀“kvi”和“ī”。或者说，因为波罗蜜使众生在涅槃中得到净化，所以称为波罗蜜，这是使动语态的词。

ပါရေနိဗ္ဗာနေ သတ္တေ မဝတိ ဗန္ဓတိ ယောဇေတီတိ ဝါ ပါရမီ. ပါရံ နိဗ္ဗာနံ မယတိ ဂစ္ဆတိ သတ္တေ စ မာယေတိ ဂမေတိ ဝါ ပါရမီ. ပါရံ နိဗ္ဗာနံ ယာထာဝတော မုနာတိ ပရိစ္ဆိန္ဒတီတိ ဝါ ပါရမီ. ပါရေ နိဗ္ဗာနေ သတ္တေ မိနောတိ ပက္ခိပတီတိ ဝါ ပါရမီ. မိဓာတု ပက္ခိပနေ ဤ. ပါရေ နိဗ္ဗာနေ သတ္တာနံ မိနာတိ ဟိံသတီတိ ဝါ ပါရမီ, မဟာဗောဓိသတ္တော. တဿ အယံ ဘာဝေါ ကမ္မန္တိ ဒါနာဒိကြိယာ ပါရမီတိ. ဣမိနာ ဝုတ္တနယေန ပါရမီသဒ္ဒဿ ဝစနတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ကိဉ္စာပိ ပန ပါရမီသဒ္ဒဿ နိဗ္ဗစနံ သင်္ခေပေန ဝုတ္တံ. သောတူနံ ပန နိရုတ္တိနယကောသလ္လတ္ထံ ဝိတ္ထာရေန ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

或者，于彼岸(pāra)涅槃中，束缚、连结、结合众生，是为波罗蜜。或者，（自身）趋向彼岸涅槃，并使众生到达，是为波罗蜜。或者，如实地理解、辨别彼岸涅槃，是为波罗蜜。或者，在彼岸涅槃中，安放众生，是为波罗蜜。词根“mi”意为“安放”，加上后缀“ī”。或者，大菩萨在彼岸涅槃中，为众生摧毁（烦恼），是为波罗蜜。他的这种状态或行为，即布施等行为，称为波罗蜜。应该依照上述方法理解波罗蜜这个词的词义。虽然关于波罗蜜这个词的解释已经简略地说明了，但是为了听众能够精通词源(nirutti)，应当理解这是广说的。

သာ ပန ဒသပါရမီ, ဒသဥပပါရမီ, ဒသပရမတ္ထပါရမီ စာတိ တိဝိဓာ ဟောတိ. တတ္ထ သဝိညာဏာဝိညာဏကံ ဓနံ ပရိစ္စာဂံ ကတွာ [Pg.71] ပူရိတာ ဗောဓိသမ္ဘာရာ ဒသပါရမိယော နာမ. ဟတ္ထ ပါဒ ကဏ္ဏ နာသာဒိအင်္ဂပစ္စင်္ဂပရိစ္စာဂံ ကတွာ ပူရိတာ ဗောဓိသမ္ဘာရာ ဒသဥပပါရမိယော နာမ. ဇီဝိတိန္ဒြိယပရိစ္စာဂံ ကတွာ ပူရိတာ ဗောဓိသမ္ဘာရာ ဒသ ပရမတ္ထပါရမိယော နာမာတိ. ဒါနာဒိပါရမီနံ ပန အတ္ထော စရိယပိဋကအဋ္ဌကထာဒီသု ဂဟေတဗ္ဗော. အဝယဝံ သင်္ဂဟဝသေန စယတိ ဂစ္ဆတိ ပဝတ္တတီတိ သဉ္စယော, သံပုဗ္ဗ စိဓာတု ဂတိယံ ဏ. သဉ္စိနောတိ အဝယဝန္တိ ဝါ သဉ္စယော, သမူဟော. ပါရမီနံ သဉ္စယော သမူဟောတိ ပါရမိသဉ္စယော, တံ ပါရမိသဉ္စယံ. တံ ပန စယန္တိ ဧတဿ ကမ္မံ. စယန္တိ ဥပစိတံ, ပရိသမ္ဘူတန္တိ အတ္ထော. စယတိ ဥပစိနာတီတိ စယော, စိယိတ္ထ ဥပစိယိတ္ထာတိ ဝါ စယော, ဗုဒ္ဓေါ. စိဓာတု ဥပစယေ ဏ. တံ စယံ. သဗ္ဘိဂတန္တိ သမ္ဗန္ဓော.

这（波罗蜜）分为三种：十波罗蜜(dasapāramī)、十增上波罗蜜(dasaupapāramī)和十胜义波罗蜜(dasaparamatthapāramī)。其中，通过布施有情(saviññāṇaka)和无情(aviññāṇaka)的财物来圆满菩提资粮(bodhisambhāra)，这被称为十波罗蜜。通过布施手、足、耳、鼻等肢体(aṅgapaccaṅga)来圆满菩提资粮，这被称为十增上波罗蜜。通过布施生命(jīvitindriya)来圆满菩提资粮，这被称为十胜义波罗蜜。关于布施等波罗蜜的含义，应从《行藏义注》(Cariyāpiṭaka-aṭṭhakathā)等处学习。“sañcayo”（积聚）一词，意思是由于摄取部分而积累、进行、延续。这是由前缀“saṃ”和词根“ci”在“进行”义中，加上后缀“ṇa”构成的。或者，因其“积聚部分”(sañcinoti avayavaṃ)，故称“sañcayo”，意为“集合”(samūho)。波罗蜜的积聚或集合，即是“pāramisañcayo”。（偈颂中的）“pāramisañcayaṃ”是“cayantaṃ”的业（宾语），而“cayantaṃ”意为“已积聚的”、“已圆满的”。“cayo”意为“积聚”；或者，因其（功德）被积聚，故称“cayo”，即佛陀。“ci”词根在“积累”义中，加上“ṇa”后缀。这个“cayaṃ”与“sabbhigata”相关联。

တတ္ထ သဗ္ဘီတိ သန္တေဟိ သပ္ပုရိသေဟိ. ရာဂါဒိကိလေသေ သမေန္တိ ဥပသမေန္တီတိ သန္တာ, သပ္ပုရိသာ. သမုဓာတု ဥပသမေတ, အန္တပစ္စယော ဝါ. သန္တေဟီတိ ဝတ္တဗ္ဗေ သ္မာဟိသ္မိံနံ မှာ ဘိမှိဝါတိ သုတ္တေန ဟိဝိဘတ္တိယာ ဘိကာရံ သန္တသဒ္ဒဿ သော ဘေ ဗော စန္တေတိ သုတ္တေန ဘကာရေ ပရေ သန္တသဒ္ဒဿ သကာရံ ကတွာ အန္တေ စ ဗကာရာဂမံ ကတွာ သဗ္ဘီတိ ဝုတ္တံ. တေဟိ သဗ္ဘိ. တံ ပန ဂတန္တိ ဧတဿ အဝုတ္တကတ္တာ. ဂတန္တိ ဥပဂမိတဗ္ဗံ. တဉှိ ဒေဝမနုဿေဟိ ဂမိယတိ ဥပဂမိယတိ ဥပသင်္ကမိယတီတိ ဂတောတိ ဝုစ္စတိ. တံ ဗုဒ္ဓံ အတ္ထကာမေဟိ သပ္ပုရိသေဟိ ဒေဝမနုဿေဟိ သီလာဒိအနန္တဂုဏိကတ္တာ သရဏန္တိ အဘိမာနာ ပယိရုပါသိတဗ္ဗောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တံ ဂတံ. သုခပ္ပဒံ ပဒံ ဂတန္တိ သမ္ဗန္ဓော. တတ္ထ သုခပ္ပဒန္တိ အစ္စန္တသုခဿ ပတိဋ္ဌာနဘူတံ. သုခနံ သုခံ, တဿ ပဇ္ဇတိ တိဋ္ဌတိ ဧတ္ထာတိ သုခပ္ပဒံ, နိဗ္ဗာနံ. ပဒန္တိ နိဗ္ဗာနံ. တဉှိ ဗုဒ္ဓါဒီဟိ အရိယေဟိ ပဇ္ဇိယတိ ဂမိယတီတိ ပဒန္တိ ဝုစ္စတိ. ဂတန္တိ အဂမိန္တိ ဂတော, ဗုဒ္ဓေါ. ဒုက္ခာဒိအသမ္မိဿဿ ဧကန္တသုခဿ ပတိဋ္ဌာနဘူတံ နိဗ္ဗာနံ အာရမ္မဏကရဏဝသေန အပါပုဏိန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တံ ဂတံ.

此处“sabbhi”是指“santehi”(由贤者)、“sappurisehi”(由善人)。因其平息、止息贪等烦恼，故为贤者(santā)、善人(sappurisā)。词根“sam”为“止息”义，或加后缀“anta”。当说“santehi”时，根据语法规则，器格的“hi”变为“bhi”；又根据另一规则，当“bha”音在后时，对“santa”的“sa”音进行处理，并在末尾加入“ba”音，因此说“sabbhi”。即由彼等善人。然而，“gataṃ”一词于此未明说其主事者。“gataṃ”意为“应被趋赴”。因其为天人所行、所至、所诣，故称为“gata”(所趋)。那位佛陀，因具足戒等无量功德，是求义利的善人、天、人所应归依、恭敬、侍奉者，故说为“gataṃ”。此与“sukhappadaṃ padaṃ gataṃ”相关联。其中，“sukhappadaṃ”是究竟安乐的立足处。安乐(sukhaṃ)，安乐于此中行、住，故为“sukhappadaṃ”(安乐之境)，即涅槃。“padaṃ”即涅槃。因其为佛陀等圣者所行、所至，故称为“padaṃ”(境)。“gataṃ”意为“已至”(agami)，即“gato”(已至者)，佛陀。此即是说，(佛陀)以作意的方式证得了那无苦等杂染、纯一安乐的立足处——涅槃。即此“gataṃ”。

နရာနရာနန္တိ [Pg.72] နရအနရာနန္တိ ပဒစ္ဆေဒေါ. မနုဿဒေဝါနန္တိ အတ္ထော. ပဗ္ဗဇ္ဇာဒိသေဋ္ဌဘာဝံ နရတိ နေတီတိ နရော, နရီယတိ သကေန ကမ္မေန နိယတီတိ ဝါ နရော, မနုဿော, သတ္တော ဝါ. နရဓာတု နယနေ အ. န နရော အနရော, ဒေဝေါ. နရော စ အနရော စ နရာနရော, တေသံ နရာနရာနံ. တံ ပန သုခသမ္ဘဝန္တိ ပဒေ သမ္ဗန္ဓော.

“narānarānaṃ”的词语划分是“nara-anarānaṃ”。其意为“人类与天神”。“nara”(人)，因其引导至出家等最胜状态，故为“nara”；或因被自己的业所牵引，故为“nara”，即人类或有情。词根“nar”为“引导”义，加后缀“a”。非人(na naro)为“anara”，即天神。“nara”与“anara”合为“narānara”，其属格为“narānarānaṃ”。此词与“sukhasambhavaṃ”一词相关联。

သုခသမ္ဘဝန္တိ လောကိယလောကုတ္တရသုခဿ ကာရဏံ. တိဝိဓသုခဿ လဘနကာရဏဘူတံ ပုညံ ဝါ. သုခယတီတိ သုခံ. တိဝိဓသုခံ. ယဿ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တံ သုခိတံ ကရောတီတိ အတ္ထော. အထ ဝါ သုဋ္ဌု ဒုက္ခံ ခနတီတိ သုခံ. သုပုဗ္ဗခနုဓာတု အဝဓာရဏေ အ. သမ္ဘဝတိ သုခသင်္ခါတံ ဖလံ အနေန ပုညေနာတိ သမ္ဘဝံ, ပုညကရဏံ. သံပုဗ္ဗဘူဓာတု သတ္တာယံဏ. သုခဿ သမ္ဘဝံ သုခသမ္ဘဝံ, တံ ပန ဘဝန္တိပဒေ ကမ္မံ. ဘဝန္တိ နိဗ္ဗတ္တေန္တံ. တံ သုခသမ္ဘဝံ ဘာဝေတိ နိဗ္ဗတ္တေတီတိ ဘဝေါ, ဗုဒ္ဓေါ. တံ ဘဝံ. သော ဟိ မဟာကရုဏာပုဗ္ဗင်္ဂမာယ ဓမ္မဒေသနာယ ဒေဝမနုဿာနံ လောကိယလောကုတ္တရသုခဿ လဘနကာရဏဘူတံ ဒါနသီလဘာဝနာသင်္ခါတံ ပုညံ ကာရေတိ, တသ္မာ ဘဂဝတော နရာနရာနံ သုခသမ္ဘဝံ ဘဝန္တိ ထောမေတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

“sukhasambhavaṃ”(乐之生起)是世间乐与出世间乐的原因，或是获得三乐之因的福德。“sukhaṃ”(乐)，因其能使人快乐，故为“乐”，即三乐。其义为：此乐于谁生起，即令其快乐。或者，因其善掘除痛苦，故为“sukhaṃ”。前缀“su”，词根“khanu”，为“掘除”义，加后缀“a”。由此福德，名为“乐”的果报得以生起，故为“sambhavaṃ”(生起)，即福德之行业。前缀“saṃ”，词根“bhū”，为“存在”义，加后缀“ṇa”。乐之生起为“sukhasambhavaṃ”，此为“bhavanti”一词的业(宾语)。“bhavanti”意为“使其产生”。使此“sukhasambhavaṃ”增长、产生者，为“bhava”(生者)，即佛陀。即此“bhavaṃ”。实则，彼(佛陀)以大悲为前导而说法，令天人行施、戒、修等名为福德之业，此是获得世间与出世间乐之因。因此，当知(此偈颂)是赞叹世尊为人类与天神之乐的生起者。

နမာနမာနန္တိ ပဒဿ နမေ အနမာနန္တိ ပဒစ္ဆေဒေါ. နမေတိ အဟံ နမာမီတိ အတ္ထော. ဧတ္ထ စ မိဝိဘတ္တိယာ ဧကာရာဒေသောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. အနမာနန္တိ အနမေန္တာနံ အဝန္ဒန္တာနံ အနာဒရာနန္တိ အတ္ထော. တံ ပန ဂဝန္တိဧတဿ ဝိသေသနံ. ဂဝန္တိ ဂေါဏသဒိသာနံ ဗာလာနံ. ဂဝန္တိ ဟိ ဆဋ္ဌီဗဟုဝစနန္တနာမပဒံ. တတော နမံ ပတိမှာလုတ္တေ စ သမာသေတိ သုတ္တေ သမဘိနိဝိဋ္ဌေန စဂ္ဂဟဏေန နံဝစနဿ အံ အာဒေသဉ္စ ဂေါဣစ္စေတဿ ဩကာရဿ အဝါဒေသံ ကတွာ ရူပသိဒ္ဓိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဂစ္ဆန္တီတိ ဂါဝေါ, ဂေါဏာ. ဂါဝေါ ဝိယာတိ ဂါဝေါ, တေသံ ဂဝံ ဗာလာနံ. တံ ပန ဇိနပုင်္ဂဝန္တိပဒေ ဆဋ္ဌီကမ္မံ. ဇိနပုင်္ဂဝန္တိ ဇယန္တပုရိသုတ္တမံ ဗုဒ္ဓံ နမေ နမာမီတိ သမ္ဗန္ဓော. ဧတ္ထ စ ပုင်္ဂဝ သဒ္ဒေါ [Pg.73] ကမ္မဓာရယသမာသေ သေဋ္ဌတ္ထဝါစကော. မုနိပုင်္ဂဝေါတိအာဒီသု ဝိယ. ဝုတ္တဉ္စ အမရကောသေ –

“namānamānaṃ”一词划分为“name anamānaṃ”。“name”意为“我礼敬”。此处当知，第一人称单数现在时词尾“mi”变为“e”。“anamānaṃ”意为“不礼敬者、不顶礼者、不恭敬者”。此为“gavaṃ”的形容词。“gavaṃ”意为“如牛的愚人”。“gavaṃ”实为属格复数名词。因此，根据语法规则，应知其词形构成为：属格复数词尾‘naṃ’变为‘aṃ’，‘go’的‘o’音变为‘ava’。因其行走，故为“gāvo”，即牛。如牛，即彼等如牛的愚人。此(gavaṃ)在“jinapuṅgavaṃ”一词中，是属格的业(宾语)。其关联为：“我礼敬(name)战胜的(jina)、最上之人(puṅgava)——佛陀”。此处，“puṅgava”一词在持业释中，意为“最胜”，如“munipuṅgavo”(牟尼牛王)等。《阿摩罗俱舍》(Amarakosa)中说：

‘‘ဥတ္တရသ္မိံ ပဒေ ဗျဂ္ဃ, ပုင်္ဂဝေါသဘကုဉ္ဇရာ;

သီဟသဒ္ဒူလနာဂါဒျာ, ပုမေ သေဋ္ဌတ္ထဂေါစရာ’’တိ.

在后位词中，“虎”(byaggha)、“牛王”(puṅgava)、“雄牛”(usabha)、“象”(kuñjara)，以及“狮子”(sīha)、“猛兽”(saddūla)、“龙”(nāga)等词，在阳性词中皆表最胜义。

တဿတ္ထော. ကမ္မဓာရယသမာသေ ဥတ္တရပဒေ ဝတ္တမာနာ ဗျဂ္ဃပုင်္ဂဝေါသဘကုဉ္ဇရာ ဗျဂ္ဃပုင်္ဂဝဥသဘကုဉ္ဇရသဒ္ဒါ စ သီဟ သဒ္ဒူလနာဂါဒျာ သီဟ သဒ္ဒူလ နာဂါသဒ္ဒါ စ ပုမေ သေဋ္ဌတ္ထ ဝါစကာတိ. အယံ ပနေတ္ထ ဝစနတ္ထော. ဂေါ ဝိယ ဗုဒ္ဓဂုဏေ အဇာနန္တေ အနမန္တေ အညဒိဋ္ဌိကေ ဗာလေ ဇိနာတိ အဇိနီတိ ဝါ ဇိနော. ပကဋ္ဌဘာဝံ ပဓာနဘာဝံ ဝါ ဥဒ္ဓံ ဂစ္ဆတီတိ ပုင်္ဂဝေါ. ပဥပုဗ္ဗ ဂမုဓာတု ဂတိယံ အဝပစ္စယော. နိဂ္ဂဟိတာ ဂမော. တဿ ကဝဂ္ဂန္တံ ဓာတွန္တလောပဉ္စ ယဒါဒိနာ ကတွာ ရူပသိဒ္ဓိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဇိနော စ သော ပုင်္ဂဝေါ စာတိ ဇိနပုင်္ဂဝေါ, ဗုဒ္ဓေါ. သော ပန ဂုန္နံ ဝိယ ဗုဒ္ဓါနံ သီလာဒိကေ အပ္ပမေယျဂုဏေ အဇာနန္တာနံ အနမန္တာနံ အဂါရဝန္တာနံ အဝန္ဒန္တာနံ အည ဒိဋ္ဌိဂတိကာနံ ဗာလာနံ အသတ္ထေန ပါရမီပုညတေဇေန အဇိနီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တံ ဇိနပုင်္ဂဝန္တိ.

其义如下：在持业释中，作为后位词的“虎”、“牛王”、“雄牛”、“象”等词，以及“狮子”、“猛兽”、“龙”等词，在阳性词中皆表最胜义。此处解释如下：(佛陀)降伏或已降伏那些如牛一般，不知佛德、不恭敬、持异见的愚人，故为‘jina’(胜者)。因其趋向卓越或优胜之境，故为‘puṅgava’(牛王)。其构词为：前缀“pa-u”，词根“gam”为“行”义，加后缀“ava”。插入鼻音“ṃ”，此鼻音变为“ṅ”(kavagganta)，词根末音省略，依“yad”等规则，当知其词形构成。彼胜者亦是牛王，故为‘jinapuṅgava’(胜者牛王)，即佛陀。此即是说，彼(佛陀)以无与伦比的波罗蜜福德威力，降伏了那些如牛一般，不知、不敬、不尊重、不顶礼佛陀戒等无量功德，持异见的愚人。即此‘jinapuṅgavaṃ’。

အယံ ပနေတ္ထ သင်္ခေပယောဇနာ. တဟိံ တဟိံ တသ္မိံ တသ္မိံ ဘဝေ, အတ္တဘာဝေ ဝါ, ပါရမိသဉ္စယံ ဒါနာဒိပါရမီနံ သမူဟံ, စယံ ဥပစိတံ ပရိသမ္ဘူတံ, သဗ္ဘိ သန္တေဟိ သပ္ပုရိသေဟိ, ဂတံ ဥပဂမိတဗ္ဗံ ပယိရုပါသိတဗ္ဗံ, သုခပ္ပဒံ အစ္စန္တသုခဿ ပတိဋ္ဌာန ဘူတံ, ပဒံ နိဗ္ဗာနံ ဂတံ ပတ္တံ အဂမိံ, နရာနရာနံ မနုဿဒေဝါနံ, သုခသမ္ဘဝံ လောကိယလောကုတ္တရသုခဿ ကာရဏံ တိဝိဓ သုခဿ လဘနကာရဏဘူတံ ပုညံ ဝါ ဘဝံ နိဗ္ဗတ္တေန္တံ, အနမာနံ အနမန္တာနံ အနာဒရာနံ အဝန္ဒန္တာနံ ဝါ, ဂဝံ ဂေါဏသဒိသာနံ ဗာလာနံ ဇိနပုင်္ဂဝံ ဇယန္တပုရိသုတ္တမံ ဗုဒ္ဓံ အဟံ နမေ နမာမီတိ.

此为简要释义。“于彼彼、于此此有或自体中”(Tahiṃ tahiṃ tasmiṃ tasmiṃ bhave, attabhāve vā)，“积集波罗蜜”(pāramisañcayaṃ)意为布施等波罗蜜之总集；“积集”(cayaṃ)意为增长、圆满。“为贤善者所行”(sabbhi gataṃ)意为为一切贤善者所行、所亲近、所承事。“施乐”(sukhappadaṃ)意为究竟安乐之立足处。“境”(padaṃ)即涅槃，“已达”(gataṃ)意为已证、已趣入。“人天安乐之源”(narānarānaṃ sukhasambhavaṃ)意为人天世间与出世间乐之因，获得三乐之因，或能产生福德与有。对于“不敬如牛者”(anamānagavaṃ)，即不恭敬、不尊重、不礼拜，如牛一般的愚人，[我礼敬]“胜者牛王”(jinapuṅgavaṃ)，即胜利者中的至上之人——佛陀。“我礼敬”(ahaṃ name)即我顶礼(namāmi)。

နဝမဝန္ဒနဂါထာဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

第九礼敬偈释义圆满。

၁၀.

10.

မဂ္ဂင်္ဂနာဝံ [Pg.74] မုနိဒက္ခနာဝိကော,ဤဟာဖိယံ ဉာဏကရေန ဂါဟကော;

အာရုယှ ယော တာယ ဗဟူ ဘဝဏ္ဏဝါ,တာရေသိ တံ ဗုဒ္ဓမဃပ္ပဟံ နမေ.

牟尼为善巧船师，以道支为舟，以智慧之手执精进之桨；彼乘此舟，救度众多有情渡过轮回大海，我礼敬彼摧毁诸恶之佛陀。

၁၀. ဧဝံ နဝမဂါထာယ ဗုဒ္ဓံ နတွာ ဣဒါနိ ဗဟူ သတ္တေ တိဘဝသင်္ခါတာ သံသာရသမုဒ္ဒတော တာရေန္တေန ဂုဏေန စ သတ္တာနံ ဒုက္ခပ္ပဟာနေန ဂုဏေန စ ထောမိတွာ ဗုဒ္ဓံ ဝန္ဒိတု ကာမော မဂ္ဂင်္ဂနာဝန္တျာဒိဂါထမာဟ. အယံ ပန တတ ဇရ ဂဏေဟိ ရစိတတ္တာ ဒွါဒသက္ခရေဟိ ယုတ္တာ ဣန္ဒဝံသ ဂါထာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ဝုတ္တဉှိ ဝုတ္တောဒယေ ‘‘သာယိန္ဒဝံသာ ခလု ယတ္ထ တာ ဇရာ’’တိ.

10. 如是以第九偈礼敬佛陀后，今欲以能救度众多有情脱离三有轮回之海的功德，及能令有情断除痛苦的功德来赞颂并礼敬佛陀，故说此以“道支舟”等为首之偈。此偈因由两个tagaṇa、一个jagaṇa及一个ragaṇa组成，具十二音节，当知是因陀婆娑偈(Indavaṃsa)。如《韵律学》(Vuttodaya)中所说：“彼确为因陀婆娑偈，其中有tā、jarā。”

တဿတ္ထော. ယတ္ထ ယဿံ ဂါထာယံ တာ တဂဏဒွယဉ္စ ဇရာ ဇဂဏ ရဂဏာ စ စေ သိယုံ, သာ ဂါထာ ခလု ဧကန္တံ ဣန္ဒဝံသဂါထာ နာမာတိ.

其义为：在任何偈颂中，若有tagaṇa两个，以及jagaṇa和ragaṇa，则该偈颂确实称为因陀婆娑偈。

တတ္ထ ယော မုနိဒက္ခနာဝိကောတိ သမ္ဗန္ဓော. ယော ဗုဒ္ဓ သင်္ခါတော ဆေကော နာဝါဇေဋ္ဌကောတိ အတ္ထော. တတ္ထ မုနီတိ ဥဘော လောကေ မုနာတိ ဇာနာတီတိ မုနိ, ဘဂဝါ. မုနဓာတု ဉာဏေ ဣ. အထ ဝါ မောနံ ဝုစ္စတိ သဗ္ဗညုတဉာဏံ, တံ အဿ အတ္ထီတိ မုနိ, ဘဂဝါ. အဿထျတ္ထေ ဣပစ္စယော. ဝုတ္တဉှိ ဧကနိပါတေ ဝဏ္ဏပထဇာတကဋ္ဌကထာယံ ‘‘မုနီတိ မောနံ ဝုစ္စတိ ဉာဏံ. ကာယ မောနေယျာဒီသု ဝါ အညတရေန သမန္နာဂတတ္တာ ပုဂ္ဂလော မုနီတိ ဝုစ္စတိ. သော ပနေသ အဂါရိယမုနိ, အနဂါရိယမုနိ, သေက္ခမုနိ, အသေက္ခမုနိ, ပစ္စေကမုနိ, မုနိမုနီတိ အနေကဝိဓော. တတ္ထ အဂါရိယမုနီတိ ဂိဟိ အာဂတဖလော ဝိညာတသာသနော. အနဂါရိယမုနီတိ တထာရူပေါဝ ပဗ္ဗဇိတော. သေက္ခမုနီတိ သတ္တသေက္ခာ. အသေက္ခမုနီတိ ခီဏာသဝေါ. ပစ္စေကမုနီတိ ပစ္စေကသမ္ဗုဒ္ဓေါ. မုနိမုနီတိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ’’တိ. ဣဓ ပန မုနိမုနိ အဓိပ္ပေတော.

其中，“彼牟尼善巧船师”(yo munidakkhanāviko)的关联如下。“彼”(yo)即是被称为佛陀者；“牟尼善巧船师”(munidakkhanāviko)意为善巧的船长。其中，“牟尼”(muni)者，了知二世间(ubho loke munāti)，故为牟尼，即世尊。词根`muna`义为“知”，加`i`后缀。又，“智慧”(monaṃ)被称为一切知智，拥有此智者，是为牟尼，即世尊。此中`i`后缀用于“拥有”义。如《本生义注·一集·沙漠商路本生》(Vaṇṇapathajātakaṭṭhakathāyaṃ)中所说：“所谓牟尼，智慧(monaṃ)被称为‘智’(ñāṇaṃ)。或因具足身默然(kāyamoneyya)等其中之一，个体(puggala)被称为牟尼。彼有多种：在家牟尼(agāriyamuni)、出家牟尼(anagāriyamuni)、有学牟尼(sekkhamuni)、无学牟尼(asekkhamuni)、独觉牟尼(paccekamuni)、牟尼中之牟尼(munimuni)。其中，在家牟尼是已证果且了知教法的在家者。出家牟尼是如是之出家者。有学牟尼是七有学。无学牟尼是漏尽者。独觉牟尼是独觉佛。牟尼中之牟尼是正等觉者。”于此，意指牟尼中之牟尼。

ဒက္ခောတိ [Pg.75] ဆေကော. သမုဒ္ဒတရဏေ ဒက္ခတိ ကုသလတ္တံ ဂစ္ဆတီတိ ဒက္ခော, နာဝိကော. ဒက္ခဓာတု ဂတိယံ အ. အထ ဝါ ဒက္ခတိ ကုသလကမ္မေ အညသ္မိဉ္စ ကိစ္စာကိစ္စေ အဒန္ဓတာယ သီဃံ ဂစ္ဆတီတိ ဒက္ခော, ယောကောစိ ကုသလော ပုဂ္ဂလော. ဒက္ခဓာတု သီဃတ္ထေ အ. ဒက္ခော ဝိယာတိ ဒက္ခော, ဗုဒ္ဓေါ. နီတတ္ထေန ပန ဗုဒ္ဓေါ သတ္တာနံ သံသာရသမုဒ္ဒတော ဥဒ္ဓါရဏဿ ကာရဏံ ဒက္ခတိ ပရိစ္ဆိန္ဒတိ ဉာဏေနာတိ ဒက္ခောတိ ဝုစ္စတိ. နာဝိကောတိ သမုဒ္ဒတီရံ နာဝါယ တရတီတိ နာဝိကော, နာဝါဇေဋ္ဌကော. တရတိတဒ္ဓိတေ ဏိကော. နာဝိကော ဝိယာတိ နာဝိကော, ဗုဒ္ဓေါ. နီတတ္ထေန ပန ဗုဒ္ဓေါ နိဗ္ဗာနံ ပါရံ အဋ္ဌမဂ္ဂင်္ဂနာဝါယ တရတီတိ နာဝိကောတိ ဝုစ္စတိ. ဒက္ခော နာဝိကော ဒက္ခနာဝိကော, မုနိ စ သော ဒက္ခနာဝိကောစာတိ မုနိဒက္ခနာဝိကော, ကမ္မဓာရယသမာသောယံ. အထ ဝါ ဒက္ခနာဝိကော ဝိယ ဒက္ခော မုနီတိ မုနိဒက္ခနာဝိကော, ဗုဒ္ဓေါ. ဥပမာကမ္မဓာရယသမာသောယံ. ယထာ ဟိ သမုဒ္ဒတရဏေ ဆေကော နာဝိကော မနုဿေ သမုဒ္ဒပါရံ နေတိ, ဧဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဝေနေယျသတ္တေ နိဗ္ဗာနပါရံ နေတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

“善巧”即是精通者。所谓“善巧”，是指在渡海时，能熟练地航行，精通此道，故称善巧，即是船夫。“善巧”的词根有“行”之义。或者说，善巧者能熟练地行善业，对于各种应做之事，毫不迟缓，迅速行动，故称善巧，指任何有能力的个体。“善巧”的词根也有“速”之义。佛陀如善巧者一般善巧。从引导的意义上说，佛陀能以智慧辨别、看清将有情从轮回之海中救度的因缘，故称为善巧。“船夫”是指以船只渡海至彼岸的人，也就是船长。“渡”(tarati)加上后缀“ṇiko”，形成“船夫”(nāviko)。佛陀如船夫一般是船夫。从引导的意义上说，佛陀以八支圣道之船，载有情渡至涅槃彼岸，故称船夫。善巧的船夫，即善巧船夫，而这位牟尼也是善巧船夫，因此称为“牟尼善巧船夫”，这是一个业持复合词。或者说，如同善巧船夫般善巧的牟尼，即佛陀，这是一个譬喻业持复合词。正如精通渡海的船夫将人们带往大海彼岸，佛陀也同样引导所化有情到达涅槃彼岸，因此有此说。

မဂ္ဂင်္ဂနာဝံ အာရုယှာတိ သမ္ဗန္ဓော. မဂ္ဂင်္ဂနာဝန္တိ အဋ္ဌမဂ္ဂင်္ဂ သင်္ခါတံ နာဝံ. အာရုယှာတိ အာရောဟိတွာတိ အတ္ထော. ကိလေသေ မာရေန္တော အာရမ္မဏကရဏဝသေန နိဗ္ဗာနံ ဂစ္ဆတီတိ မဂ္ဂေါ. မာရသဒ္ဒူပပဒ ဂမုဓာတု ကွိ. မာရေန္တ ဂေါတိ ဝတ္တဗ္ဗေ နိရုတ္တိနယေန မဂ္ဂေါတိ ဝုတ္တံ. အထ ဝါ နိဗ္ဗာနံ မဂ္ဂတိ ဂဝေသတီတိ မဂ္ဂေါ. မဂ္ဂဓာတု ဂဝေသနေ အ. နိဗ္ဗာနတ္ထိကေဟိ မဂ္ဂိယတိ ဂဝေသိယတီတိ ဝါ မဂ္ဂေါ. ဧကန္တတော ဇာတိ ဇရာဗျာဓိမရဏဒုက္ခာဒီဟိ ပီဠိတေဟိ သတ္တေဟိ ဒုက္ခက္ခယံ နိဗ္ဗာနံ ပါပုဏတ္ထာယ မဂ္ဂိတဗ္ဗော ဂဝေသိတဗ္ဗောတိ မဂ္ဂေါ, စတုမဂ္ဂေါ. ဝုတ္တဉှိ ‘‘မဂ္ဂေါတိ ကေနဋ္ဌေန နိဗ္ဗာနံ မဂ္ဂနဋ္ဌေန နိဗ္ဗာနတ္ထိကေဟိ မဂ္ဂနီယဋ္ဌေန စာ’’တိ. အင်္ဂတိ ဂစ္ဆတိ ဖလနိဗ္ဗာနံ ဧတေနာတိ အင်္ဂံ. အဂိဓာတု ဂမနေ အ. မဂ္ဂဿ အင်္ဂံ ကာရဏန္တိ မဂ္ဂင်္ဂံ, သမ္မာဒိဋ္ဌိ သမ္မာသင်္ကပ္ပ သမ္မာဝါစာ သမ္မာကမ္မန္တ သမ္မာအာဇီဝ သမ္မာဝါယာမ [Pg.76] သမ္မာသတိ သမ္မာသမာဓိဝသေန အဋ္ဌမဂ္ဂင်္ဂံ လဗ္ဘတိ. နုယတိ ထဝီယတီတိ နာဝါ. နုဓာတု ထဝိယံ အဝေါ. အထ ဝါ ဩရတော ပါရံ နေတီတိ နာဝါ, ဘာရံ နယန္တိ ဧတာယာတိ ဝါ နာဝါ. နိဓာတု နယနေ အဝေါ. မဂ္ဂင်္ဂသင်္ခါတာ နာဝါ မဂ္ဂင်္ဂနာဝါ. အထ ဝါ နာဝါ ဝိယ မဂ္ဂင်္ဂန္တိ မဂ္ဂင်္ဂ နာဝါ. ယထာ ဟိ နာဝါ အတ္တနိ အာရုဠှေ မနုဿေ သမုဒ္ဒ နဒီပါရံ နေတိ, ဧဝံ အဋ္ဌမဂ္ဂင်္ဂဓမ္မာ အတ္တာနံ ပဋိပဇ္ဇန္တေ နိဗ္ဗာန ပါရံ နေန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တံ မဂ္ဂင်္ဂနာဝံ.

“登上道支之船”是其关联。“道支之船”是指名为八圣道支的船。“登上”的意思是乘坐。灭除烦恼，以（涅槃）为所缘而趋向涅槃，故为“道”。此字由“魔”(māra)与“去”(gam)词根加后缀`kvi`构成。本来应作“杀魔者”(mārenta go)，但依语源学(nirutti)之规则而说为“道”。又或者，探求涅槃，故为“道”；词根`magga`有“寻求”(gavesana)之义，加后缀`a`。又或者，为求涅槃者所寻求，故为“道”。那些完全被生、老、病、死等苦所逼迫的有情，为证苦尽涅槃而应寻求者，即是四道。正如所说：“‘道’以何义？以寻求涅槃义，及以求涅槃者所应寻求义。”由此能至果涅槃，故为“支”(aṅgaṃ)；词根`agi`有“行走”(gamana)之义，加后缀`a`。道之支分，即道之因，是为“道支”(maggaṅgaṃ)，由正见、正思惟、正语、正业、正命、正精进、正念、正定，而有八圣道支。被运载(nuyati)或被稳固(thavīyati)，故为“船”(nāvā)；词根`nu`有`thaviya`（稳固）之义，加后缀`avo`。又或者，从此岸运至彼岸，故为“船”；或由此运载重物，故为“船”；词根`ni`有“运载”(nayane)之义，加后缀`avo`。名为八圣道支的船，即“道支之船”。又或者，如船般的道支，即“道支之船”。譬如船只载着登上船的人渡过大海江河，抵达彼岸；同样，八圣道支之法能将行者引至涅槃彼岸，此即其义。指的就是那“道支之船”。

ဤဟာဖိယန္တိ ဝီရိယသင်္ခါတံ ဒဗ္ဗိသာရကံ. ဝုတ္တဉှိ သုတ္တနိ ပါတအဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဖိယေနာတိ ဒဗ္ဗိသာရကေနာ’’တိ. ဤဟတိ အာရဗ္ဘတီတိ ဤဟာ. ဤဟတိ ဝါယမတိ စေတယတိ ဧတေနာတိ ဝါ ဤဟာ, ဝီရိယံ. သဒ္ဒနီတိယံ ပန ‘‘ဤဟ စေတာယ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဖာတိ ဝဍ္ဎေတိ ဥဒကံ ဧတေနာတိ ဖိယံ. ဖာဓာတု ဝဍ္ဎိယံ ဣယော. ဖာတိ ဃဋ္ဋေတိ ဥဒကန္တိ ဝါ ဖိယံ. အထ ဝါ ဖာယတိ ဂစ္ဆတိ နာဝံ ဧတေနာတိ ဖိယံ. ဒဗ္ဗိသာရကံ. ဖာယိ ဓာတု ဂတိယံ အ. အာကာရဿ ဣ. ဤဟာသင်္ခါတံ ဖိယန္တိ ဤဟာဖိယံ. ဖိယံ ဝိယ ဤဟာတိ ဤဟာဖိယံ. ယထာ ဟိ ဖိယေန နာဝါ ဣစ္ဆိတဋ္ဌာနံ ဂစ္ဆတိ, ဧဝံ ဤဟာသင်္ခါတေန ဝီရိယေန တံ တံ ကိစ္စံ သာဓေတိ, ဣစ္ဆိတံ နိဗ္ဗာနဋ္ဌာနံ ဂစ္ဆတီတိ အဓိပ္ပာယော. တံ ပန ဂါဟကောတိ ပဒေ ကမ္မံ. ဉာဏကရေနာတိ သဗ္ဗညုတဉာဏသင်္ခါတေန ဟတ္ထေန. သဗ္ဗံ ဉေယျဓမ္မံ ဇာနာတီတိ ဉာဏံ, သဗ္ဗညုတဉာဏံ. တံ တံ ကမ္မံ ကရောတီတိ ကရော, ဟတ္ထော. ဉာဏသင်္ခါတော ကရော ဉာဏ ကရော, ကရံ ဝိယ ဉာဏန္တိ ဝါ ဉာဏကရော, တေန ဉာဏကရေန. ဂါဟကောတိ ဒဠှဂဏှမာနော ဟုတွာ. တာယာတိ အဋ္ဌမဂ္ဂင်္ဂ သင်္ခါတာယ တာယ နာဝါယ, ဗဟူတိ အနေကေ ဝေနေယျသတ္တေ. ဘဝဏ္ဏဝါတိ တိဘဝသင်္ခါတာ သံသာရဝဋ္ဋသင်္ခါတာ ဝါ မဟာသမုဒ္ဒတော. တဿ ပန ဝစနတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တောယေဝ.

“精进之桨”(Īhāphiyaṃ)即名为精进的桨。如《经集义注》(Suttanipāta-aṭṭhakathā)中所说：“‘以桨’(phiyena)即是以桨(dabbisārakena)。”所谓“努力”(īhā)，即是发起。或者说，由此而努力、勤勉、思虑，故为“努力”(īhā)，即精进。《声论》(Saddanīti)中说：“努力即思虑。”由此能分开或增加水，故为“桨”(phiyaṃ)；词根`phā`有“增长”之义，加后缀`iyo`。或者说，搅动水，故为“桨”。又或者说，由此船能行进，故为“桨”(phiyaṃ)，即桨(dabbisārakaṃ)；词根`phāyi`有“行进”之义，加后缀`a`，`ā`转为`i`。名为“努力”的“桨”，即“努力之桨”(īhāphiyaṃ)。或如桨般的努力，即“努力之桨”。譬如以桨，船能行至所欲之处；同样地，以名为“努力”的精进，能成办彼彼之事，行至所欲的涅槃之处，此为其意。而该（桨）是“执持者”(gāhako)一词的业。“以智慧手”即以名为一切智智(sabbaññutañāṇa)的手。能知一切所应知之法，故为“智”(ñāṇaṃ)，即一切智智。能作彼彼之事，故为“手”(karo)。名为智之手，即“智手”(ñāṇakaro)；或如手般的智，即“智手”(ñāṇakaro)，故云“以智慧手”。“执持者”(Gāhako)即是牢牢执持。“以彼”(Tāyā)即以彼名为八圣道支的船，“众多”(bahū)即许多应受教化之有情。“从有海”(Bhavaṇṇavā)即从名为三有(tibhava)或轮回(saṃsāravaṭṭa)的大海。其词义已于前述。

တာရေသီတိ ဩတိဏ္ဏေသိ, အတိက္ကမေသီတိ အတ္ထော. ဗုဒ္ဓန္တိ ပဋိဝိဒ္ဓစတုသစ္စဓမ္မံ. အဃပ္ပဟန္တိ သတ္တာနံ ဒုက္ခပ္ပဇ ဟန္တံ[Pg.77]. ဒုက္ခဝိဒ္ဓံသေန္တန္တိ အတ္ထော. အထ ဝါ အဃပ္ပဟန္တိ သတ္တာနံ ကိလေသပ္ပဇဟန္တံ. ကိလေသဝိဒ္ဓံသေန္တန္တိ အတ္ထော. ဧတ္ထ ဟိ အဃသဒ္ဒေါ ဒုက္ခေ ကိလေသေ စ ဝတ္တတိ. တတ္ထ ဟိ ဒုက္ခံ အဃယတိ ဒုက္ခယတီတိ အဃန္တိ စ, အဃယတိ ဒုက္ခာကာရေန ပဝတ္တတီတိ ဝါ အဃန္တိ စ ဝုစ္စတိ. ကိလေသော ပန အဃယန္တိ ပါပံ ကရောန္တိ သတ္တာ ဧတေနာတိ အဃောတိ ဝုစ္စတိ. အဃဓာတု ပါပကရဏေ အ. အဃံ ပဇဟတိ ဝိဒ္ဓံသေတီတိ အဃပ္ပဟော, ဗုဒ္ဓေါ. အဃသဒ္ဒူပပဒပပုဗ္ဗဟာဓာတု စာဂေ. ဗုဒ္ဓေါ ဝေနေယျသတ္တာနံ ဒုက္ခဉ္စ ကိလေသဉ္စ ဓမ္မဒေသနာယ အပနေတီတိ အတ္ထော. ဧတ္ထ စ ပဌမဝိကပ္ပေ ဒုက္ခဿ အပ္ပဟာတဗ္ဗဓမ္မတ္တာ မဂ္ဂေန အပ္ပဟာတဗ္ဗမ္ပိ ဖလူပစာရေန ဒုက္ခပ္ပဇဟန္တန္တိ ဝုတ္တံ. တန္တိ မုနိဒက္ခနာဝိကံ အဟံ နမေ နမာမီတိ သမ္ဗန္ဓောတိ.

“Tāresi”（使渡过），意为使之渡过、使之超越。“佛陀”(buddhaṃ)，即已彻证四圣谛(catusacca)之法者。“除灭殃祸者”(aghappahaṃ)，意为舍弃众生之苦，即摧毁痛苦之义。或曰，“除灭殃祸者”，意为断除众生之烦恼，即摧毁烦恼之义。此处，“殃祸”(agha)一词，通指痛苦与烦恼。其中，痛苦能带来痛苦，故为“殃祸”；或以痛苦之相而转起，故为“殃祸”。而烦恼，有情因此而作恶，故为“殃祸”。词根`agha`有“作恶”之义，加后缀`a`。舍弃、摧毁殃祸者，即“除殃祸者”(aghappaho)，即佛陀。此词由前置词“agha”，与前缀“pa”及意为“舍弃”(cāge)的`hā`词根构成。佛陀以说法为应受教化之有情消除痛苦与烦恼，此为其意。此处，于第一种解释中，虽痛苦非道所能断之法，然以果为喻，亦说为断除痛苦。“彼”(taṃ)指彼圣者(muni)善巧(dakkha)船夫(nāvika)，“我礼敬”(ahaṃ name)，我顶礼(namāmi)，此乃关联之义。

အယံ ပနေတ္ထ သင်္ခေပယောဇနာ. ယော မုနိဒက္ခနာဝိကော ယော ဗုဒ္ဓသင်္ခါတော ဆေကော နာဝါဇေဋ္ဌကော, မဂ္ဂင်္ဂနာဝံ အဋ္ဌမဂ္ဂင်္ဂသင်္ခါတံ နာဝံ အာရုယှ အာရောဟိတွာ ဤဟာဖိယံ ဝီရိယသင်္ခါတံ ဒဗ္ဗိသာရကံ, ဉာဏကရေန သဗ္ဗညုတဉာဏသင်္ခါတေန ဟတ္ထေန, ဂါဟကော ဒဠှံ ဂဏှမာနော ဟုတွာ တာယ အဋ္ဌမဂ္ဂင်္ဂနာဝါယ, ဗဟူ အနေကေ ဝေနေယျသတ္တေ ဘဝဏ္ဏဝါ တိဘဝသင်္ခါတမဟာသမုဒ္ဒတော, တာရေသိ ဩတာရေသိ, ဗုဒ္ဓံ ပဋိဝိဒ္ဓစတုသစ္စဓမ္မံ အဃပ္ပဟံ သတ္တာနံ ဒုက္ခဝိဒ္ဓံသေန္တံ ကိလေသ ဝိဒ္ဓံသေန္တံ ဝါ တံ မုနိဒက္ခနာဝိကံ အဟံ နမေ နမာမီတိ.

此乃简要之文句连结。彼圣者(muni)善巧(dakkha)船夫(nāvika)，即名为佛陀、善巧(cheka)之船长(nāvājeṭṭhaka)，登上名为八圣道支(aṭṭhamaggaṅga)的船，以名为一切智智(sabbaññutañāṇa)之手，作为执持者(gāhako)，牢牢执持名为精进(vīriya)之桨(dabbisāraka)，用那八圣道支之船，将众多(bahū)应受教化之有情，从名为三有(tibhava)的大海中，使之渡过(tāresi/otāresi)。我礼敬(ahaṃ name/namāmi)彼佛陀——彼彻证四圣谛(catusacca)之法者、除灭殃祸者(aghappahaṃ)、摧毁众生痛苦或摧毁烦恼者——即是那位圣者(muni)善巧(dakkha)船夫(nāvika)。

ဒသမဝန္ဒနဂါထာဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

第十礼敬偈释义完毕。

၁၁.

11.

သမတိံသတိပါရမိသမ္ဘရဏံ,ဝရဗောဓိဒုမေ စတုသစ္စဒသံ;

ဝရမိဒ္ဓိဂတံ နရဒေဝဟိတံ,တိဘဝူပသမံ ပဏမာမိ ဇိနံ.

圆满三十波罗蜜，于最胜菩提树下彻见四圣谛；具足最胜神变，为天利人益；令三有寂灭，我礼敬胜者。

၁၁. ဧဝံ [Pg.78] ဒသမဂါထာယ ဗုဒ္ဓံ ဝန္ဒိတွာ ဣဒါနိ သမတိံ သတိပါရမိသမ္ဘရဏာဒီဟိ ပဉ္စဟိ ဂုဏေဟိ ထောမိတွာ ဇိနံ ဝန္ဒိတုကာမော သမတိံသတိပါရမိသမ္ဘရဏန္တျာဒိဂါထမာဟ. အယံ ပန စတူဟိ သဂဏေဟိ ရစိတတ္တာ ဒွါဒသက္ခရေဟိ ယုတ္တာ တောဋကဂါထာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ဝုတ္တဉှိ ဝုတ္တောဒယေ ‘‘ဣဟ တောဋက မမ္ဗုဓိသေဟိ မိတ’’န္တိ. တဿတ္ထော. ယဿံ ပဋိပါဒံ အမ္ဗုဓိသေဟိ စတူဟိ သဂဏေဟိ မိတံ ပမိတံ ရစိတံ လက္ခိတံ ဝါ ဝုတ္တံ ဣဓ ဇဂတိဆန္ဒေ တောဋကံ နာမာတိ.

11. 如是，以第十偈礼敬佛陀后，今欲以圆满三十波罗蜜等五种功德赞叹而礼敬胜者(jina)，故说以“圆满三十波罗蜜”等为首的偈颂。此偈由四个萨格那(sagaṇa)组成，具十二音节，当知为多达迦(toṭaka)偈。《韵律学》(Vuttodaya)中说：“于此，多达迦由四个萨格那(ambudhisehi)所成。”其义为：在此世间韵律(jagatichanda)中，凡每一句(paṭipāda)由四个萨格那所衡量、测度、构成或描述者，即名为多达迦。

တတ္ထ ပန သမတိံသတိပါရမိသမ္ဘရဏန္တိ ဒသပါရမိယော, ဒသ ဥပပါရမိယော, ဒသ ပရမတ္ထပါရမိယော စာတိ သမတိံသပါရမိယော သမ္ဘူတံ, ပရိပူရိတန္တိ အတ္ထော. တာသံ ပန ဝိသေသော ပါရမိသဒ္ဒဿ စ ဝစနတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တောယေဝ. သမ္ဘရိတ္ထ ပရိပူရယိတ္ထာတိ သမ္ဘရဏော, ဇိနော. သံပုဗ္ဗဘရဓာတု ပူရဏေ ယု. သမတိံသပါရမိယော သမ္ဘရဏောတိ သမတိံသတိပါရမိသမ္ဘရဏော, ဇိနော. ဒီပင်္ကရဗုဒ္ဓဿ ပါဒမူလေ လဒ္ဓဗျာကရဏတော ပဋ္ဌာယ ကပ္ပသတသဟဿာဓိကာနိ စတ္တာရိ အသင်္ချေယျာနိ သမတိံသပါရမိယော ပူရယိတ္ထာတိ အတ္ထော. တံ သမတိံသတိပါရမိသမ္ဘရဏံ. ဝရဗောဓိဒုမေတိ ဥတ္တမဗောဓိရုက္ခမူလေ. ဧတ္ထ စ ဝရဗောဓိသဒ္ဒဿ ဝစနတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တောယေဝ. ဒဝတိ ဂစ္ဆတိ မူလခန္ဓတစသာခ ဝိဋပ ပလ္လဝ ဖလေဟိ ဝုဍ္ဎိံ ဝိရူဠိံ ဝေပုလ္လံ ရဇတ သုဝဏ္ဏမဏိ သန္တာ ရုစီဟိ အတိသောဘနံ ဝါ ပါပုဏာတီတိ ဒုမော, ဗောဓိသတ္တဿ ဝိဇာတဒိဝသေယေဝ ဗောဓိသတ္တေန သဒ္ဓိံ သဟ ဇာတော သတဟတ္ထုဗ္ဗေဓော အသတ္ထဒုမရာဇာ လဗ္ဘတိ. ဒုဓာတု ဂတိမှိ အမော. အပဒါနဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘ဒုနာတိ ကမ္ပတီတိ ဒုမော. ဒုမတိ ပူရေတိ အာကာသတလန္တိ ဝါ ဒုမော’’တိ ဝုတ္တံ. ဝရော ဗောဓိ ဝရဗောဓိ, ဝရဗောဓိ စ သော ဒုမော စာတိ ဝရဗောဓိဒုမော, တသ္မိံ.

其中，“圆满三十波罗蜜”(samatiṃsatipāramisambharaṇaṃ)者，谓十波罗蜜、十近波罗蜜(upapāramī)、十胜义波罗蜜(paramatthapāramī)，此三十波罗蜜已积集、圆满之义。此等差别及“波罗蜜”一词之义，已如前说。积集、圆满，故为“积集者”(sambharaṇo)，即胜者(jina)。此词由前缀`saṃ-`、词根`bhar`（义为充满）、以及后缀`yu`构成。圆满三十波罗蜜者，即“圆满三十波罗蜜者”(samatiṃsatipāramisambharaṇo)，指胜者。其义为：从燃灯佛(Dīpaṅkara Buddha)足下得授记起，于四阿僧祇(asaṅkhyeyya)又十万劫中，圆满了三十波罗蜜。彼即“圆满三十波罗蜜”。“于最胜菩提树”(Varabodhidume)者，谓于最上菩提树下。于此，“最胜菩提”一词之义，亦如前说。“树”(dumo)者，谓其以根、干、皮、枝、梢、叶、果而生长、繁茂、广大，或由银、金、摩尼之光彩而极庄严。此阿说他树王(asatthadumarājā)与菩萨于同日出生，高一百肘(satahatthubbedho)。此词由词根`du`（义为行）加后缀`ama`构成。然于《本行》义注(Apadānaṭṭhakathā)中说：“摇动(dunāti)，故为树(dumo)；或充满(dumati)天际，故为树(dumo)。”最胜之菩提为“最胜菩提”(varabodhi)，彼最胜菩提即是树，故为“最胜菩提树”(varabodhidumo)，`tasmiṃ`即指于彼树下。

စတုသစ္စဒသန္တိ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ မဂ္ဂဉာဏေန ပဋိဝိဇ္ဈိတံ. ဧတ္ထ စ သစ္စသဒ္ဒေါ အနေကေသွတ္ထေသု ဒိဿတိ. သေယျထိဒံ. သစ္စံ [Pg.79] ဘဏေ န ကုဇ္ဈေယျာတိအာဒီသု ဝါစာသစ္စေ. သစ္စေ ဌိတာ သမဏဗြာဟ္မဏာတိအာဒီသု ဝိရတိသစ္စေ. ကသ္မာ နု သစ္စာနိ ဝဒန္တိ နာနာ ပဝါဒိယာသေ ကုသလာဝဒါနာတိအာဒီသု ဒိဋ္ဌိသစ္စေ. ဧကဉှိ သစ္စံ န ဒုတိယမတ္ထီတိအာဒီသု ပရမတ္ထသစ္စေ နိဗ္ဗာနေ စေဝ မဂ္ဂေ စ, စတုန္နံ သစ္စာနံ ကတိ ကုသလာတိအာဒီသု အရိယသစ္စေ. သွာယမိဓာပိ အရိယသစ္စေ ဝတ္တတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. သထနံ သစ္စံ, အဝိတထံ. သထဓာတု အဝိတထေ ဏျော. ယထာ ဟိ အဂ္ဂီနံ သဘာဝေါ ဧကန္တံ ဥဏှောယေဝ ဟောတိ, န သီတလော, ဧဝံ ဒုက္ခာဒီနံ ပီဠနာဒိ သဘာဝံ ဧကန္တံ သစ္စံ တထံ အဝိတထံ အနညထံ ဟောတိ. တံ ပန စတုဗ္ဗိဓံ ဟောတိ ဒုက္ခသစ္စံ, သမုဒယသစ္စံ, နိရောဓသစ္စံ, မဂ္ဂသစ္စဉ္စာတိ. တတ္ထ ဒုက္ခသစ္စန္တိ ဒုက္ခစ္ဆိတံ ခံ တုစ္ဆန္တိ ဒုက္ခံ. ကမ္မဓာရယသမာသောယံ. ဝုတ္တဉှေတံ သစ္စဝိဘင်္ဂဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဒုဣတိ အယံသဒ္ဒေါ ကုစ္ဆိတေ ဒိဿတိ. ကုစ္ဆိတဉှိ ပုတ္တံ ဒုပုတ္တောတိ ဝဒန္တိ. ခံသဒ္ဒေါ ပန တုစ္ဆေ. တုစ္ဆဉှိ အာကာသံ ခန္တိ ဝုစ္စတိ. ဣဒဉ္စ ပဌမသစ္စံ ကုစ္ဆိတံ. အနေကဥပဒ္ဒဝါဓိဋ္ဌာနတော, တုစ္ဆံဗာလဇနပရိကပ္ပိတဓုဝသုဘသုခတ္တဘာဝဝိရဟိတတော. တသ္မာ ကုစ္ဆိတတ္တာ တုစ္ဆတ္တာ စ ဒုက္ခန္တိ ဝုစ္စတီ’’တိ. ဒုက္ခဉ္စ တံ သစ္စဉ္စာတိ ဒုက္ခသစ္စံ. တေဘူမိကဝဋ္ဋံ လဗ္ဘတိ.

“见四谛者”(Catusaccadasaṃ)，谓以道智彻见四圣谛。于此，“谛”(sacca)一词可见于多义。例如：于“应说实语，不应忿怒”等句中，为言语之谛(vācāsacca)；于“安住于谛，沙门梵志”等句中，为禁戒之谛(viratisacca)；于“诸善说者，何故宣说种种异谛”等句中，为见解之谛(diṭṭhisacca)；于“实唯一谛，更无第二”等句中，为胜义谛(paramatthasacca)，即涅槃与道；于“四谛之中，几者为善”等句中，为圣谛(ariyasacca)。当知此处于此亦用于圣谛之义。谛者，真实(saccaṃ)、不虚(avitathaṃ)。此词由词根`sath`（义为不虚）加后缀`ṇya`构成。譬如火之自性，必定是热，而非是冷；如是，苦等之逼迫等自性，亦必定真实、如是、不虚、不异。彼有四种，谓苦谛、集谛、灭谛、道谛。其中，“苦谛”(dukkhasaccaṃ)者，“du”为可鄙，“khaṃ”为空虚，故为“苦”(dukkhaṃ)。此为持业释。于《谛分别》义注(Saccavibhaṅgaṭṭhakathā)中说：“‘du’之一词，见用于可鄙义。可鄙之子，人谓之‘劣子’(duputto)。‘khaṃ’之一词，则用于空虚义。空虚之虚空，谓之‘空’(khaṃ)。此第一谛，因是众多灾患之所依，故为可鄙；又因远离凡夫所计之常、净、乐、我性，故为空虚。是故，因其可鄙与空虚，而名为‘苦’。”彼苦即是谛，故为“苦谛”。此指三界之轮回。

သမုဒယသစ္စန္တိ အယတိ ပဝတ္တတိ ဒုက္ခဖလံ ဧတေနာတိ အယော, လောဘော. အယဓာတု ဂတိမှိ အ. သံ အဝသေသ ပစ္စယသံယောဂေ သတိ ဥ ဒုက္ခုပ္ပတ္တိယာ အယော ကာရဏောတိ သမုဒယော. ဆဋ္ဌီတပ္ပုရိသသမာသောယံ. ဝုတ္တေဉှေတံ သစ္စ ဝိဘင်္ဂဋ္ဌကထာယံ ‘‘သံဣတိ စ အယံသဒ္ဒေါ သမာဂမော သမေတန္တိအာဒီသု သံယောဂံ ဒီပေတိ. ဥဣတိ အယံသဒ္ဒေါ ဥပ္ပန္နံ ဥဒိတန္တိအာဒီသု ဥပ္ပတ္တိံ. အယသဒ္ဒေါ ပန ကာရဏံ ဒီပေတိ. ဣဒဉ္စာပိ ဒုတိယသစ္စံ အဝသေသပစ္စယသမာယောဂေ သတိ ဒုက္ခဿုပ္ပတ္တိကာရဏံ. ဣတိ ဒုက္ခဿ သံယောဂေ ဥပ္ပတ္တိကာရဏတ္တာ ဒုက္ခသမုဒယန္တိ ဝုစ္စတီ’’တိ. သမုဒယော စ သော သစ္စဉ္စာတိ သမုဒယသစ္စံ, လောဘသင်္ခါတာ တဏှာ လဗ္ဘတိ[Pg.80]. နိရောဓသစ္စန္တိ ရောဓတိ စရတိ ပဝတ္တတီတိ ရောဓော, တေဘူမိကဝဋ္ဋဓမ္မော. ရောဓဓာတု စရဏေ ဏ. နတ္ထိ တေဘူမိကဝဋ္ဋဓမ္မဿ ရောဓော စရဏံ ဧတ္ထာတိ နိရောဓော, နိဗ္ဗာနံ. အထ ဝါ နိရုဇ္ဈတိ သံသာရဒုက္ခံ ဧတ္ထာတိ နိရောဓော, နိဗ္ဗာနံ. ရုဓိဓာတု အာဝရဏေ ဏ. ဝုတ္တဉှေတံ သစ္စဝိဘင်္ဂဋ္ဌ ကထာယံ ‘‘တတိယသစ္စံ ပန ယသ္မာ နိသဒ္ဒေါ အဘာဝံ. ရောဓ သဒ္ဒေါ စာရကံ ဒီပေတိ. တသ္မာ အဘာဝေါ ဧတ္ထ သံသာရ စာရကသင်္ခါတဿ ဒုက္ခရောဓဿ သဗ္ဗဂတိသုညတ္တာ. သမဓိ ဂတေ ဝါ တသ္မိံ သံသာရစာရကသင်္ခါတဿ ဒုက္ခရောဓဿ အဘာဝေါ ဟောတိ တပ္ပဋိပက္ခတ္တာတိပိ ဒုက္ခနိရောဓန္တိ ဝုစ္စတီ’’တိ. ဒုက္ခဿ ဝါ အနုပ္ပာဒနိရောဓပစ္စယတ္တာ ဒုက္ခနိရောဓန္တိ. နိရောဓော စ သော သစ္စဉ္စာတိ နိရောဓသစ္စံ. နိဗ္ဗာနံ. မဂ္ဂသစ္စန္တိ ဒုက္ခနိရောဓံ နိဗ္ဗာနံ မဂ္ဂတိ ဂစ္ဆတိ ဧတေနာတိ မဂ္ဂေါ. အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ. မဂ္ဂဓာတု ဂတိယံ အ. ဝုတ္တဉှေတံ သစ္စ ဝိဘင်္ဂဋ္ဌကထာယံ ‘‘စတုတ္ထသစ္စံ ပန ယသ္မာ ဧတံ ဒုက္ခနိရောဓံ ဂစ္ဆတိ အာရမ္မဏဝသေန တဒဘိမုခဘူတတ္တာ ပဋိပဒါ စ ဟောတိ ဒုက္ခနိရောဓပ္ပတ္တိယာ. တသ္မာ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနိပဋိပဒါတိ ဝုစ္စတီ’’တိ. မဂ္ဂေါ စ သော သစ္စဉ္စာတိ မဂ္ဂသစ္စံ. အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ လဗ္ဘတိ. ယသ္မာ ပနေတာနိ ဗုဒ္ဓါဒယော အရိယာ ပဋိဝိဇ္ဈန္တိ, တသ္မာ အရိယသစ္စာနီတိပိ ဝုစ္စန္တိ. အထ ဝါ ဗုဒ္ဓါဒီဟိ အရိယေဟိ ပဋိဝိဇ္ဈိယန္တိ, တသ္မာ အရိယသစ္စာနီတိပိ ဝုစ္စန္တိ.

集谛：苦果由此生起、持续，故为“ayo”，即贪(lobha)。“aya”词根在“行进”义中。当其余的缘聚合时，此因能生起苦，故为“集”(samudaya)。此为第六格依主释。如《谛分别义注》(Saccavibhaṅgaṭṭhakathāyaṃ)中所说：“‘saṃ’字表示和合，如‘samāgamo’(集合)、‘sameti’(和合)等词所示；‘u’字表示生起，如‘uppannaṃ’(已生)、‘uditaṃ’(已起)等词所示；‘aya’字则表示原因。这第二谛，当其余的缘聚合时，是苦生起的原因。因此，由于它是苦的和合与生起的原因，故称‘苦集’。”集而为谛，故为集谛，即名为贪的渴爱。灭谛：运行、行进、持续，故为“rodha”，即三界轮回法。“rodha”词根在“行进”义中。于此，三界轮回法无有运行，故为“灭”(nirodha)，即涅槃。或于此，轮回之苦被止息，故为“灭”，即涅槃。“rudhi”词根在“遮障”义中。如《谛分别义注》中所说：“第三谛，因为‘ni’字表示‘无’，而‘rodha’字表示‘行进’。因此，此处无轮回之行进所摄的苦，因其空无一切趣向；或者说，当其被证得时，轮回之行进所摄的苦便不复存在，因其与彼对立，故亦称‘苦灭’。”或因其为苦不生起与灭尽之缘，故称苦灭。灭而为谛，故为灭谛，即涅槃。道谛：由此而趣向、到达苦灭涅槃，故为“道”(maggo)，即八支圣道。“magga”词根在“行进”义中。如《谛分别义注》中所说：“第四谛，因为它趣向苦灭，作为所缘而与之相应，并且是达到苦灭的行道。因此，称之为‘趣向苦灭的行道’。”道而为谛，故为道谛，即八支圣道。因为诸佛等圣者能通达此等，故亦称圣谛。或者说，此等为佛陀等圣者所通达，故亦称圣谛。

တေသံ ပန လက္ခဏာဒီနိ ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ဧတ္ထ ဟိ ဗာဓနလက္ခဏံ ဒုက္ခသစ္စံ, သန္တာပနရသံ, ပဝတ္တိပစ္စုပဋ္ဌာနံ, ပဘဝလက္ခဏံ သမုဒယသစ္စံ, အနုပစ္ဆေဒကရဏရသံ, ပလိဗောဓပစ္စုပဋ္ဌာနံ. သန္တိလက္ခဏံ နိရောဓသစ္စံ, အစ္စုတိရသံ, အနိမိတ္တပစ္စုပဋ္ဌာနံ. နိယျာနလက္ခဏံ မဂ္ဂသစ္စံ, ကိလေသပ္ပဟာန ကရဏရသံ, ဝုဋ္ဌာနပစ္စုပဋ္ဌာနန္တိ. ဧတေသု ပန စတူသု သစ္စေသု ပဌမတတိယသစ္စာနိ ဖလာနိ ဟောန္တိ. ဒုတိယ စတုတ္ထသစ္စာနိ ဟေတူနိ ဟောန္တိ. ပုရိမာနိ ဒွေသစ္စာနိ ဒုဒ္ဒ သတ္တာ ဂမ္ဘီရာနိ. ပစ္ဆိမာနိ ဒွေသစ္စာနိ ဂမ္ဘီရတ္တာ ဒုဒ္ဒသာနိ.

它们的特相等应如此了知。于此，苦谛以逼迫为特相，以热恼为作用，以持续生起为现起；集谛以产生为特相，以不断制造为作用，以障碍为现起；灭谛以寂止为特相，以不坏为作用，以无相为现起；道谛以出离为特相，以断除烦恼为作用，以出离为现起。在这四谛中，第一和第三谛是果，第二和第四谛是因。前二谛因难以洞察而深奥，后二谛因深奥而难以洞察。

အပိ [Pg.81] စ ခေါ ပန ဒုက္ခနိရောဓံ အရိယသစ္စံ ဂမ္ဘီရဉ္စေဝ ဒုဒ္ဒသဉ္စာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧကေကဿ ပန သစ္စဿ စတုန္နံ စတုန္နံ အတ္ထာနံ ဝသေန သောဠသ သစ္စဋ္ဌာ ဟောန္တိ. တေန ဝုတ္တံ ပဋိသမ္ဘိဒါ မဂ္ဂပါဠိယံ ‘‘ဒုက္ခဿ ပီဠနဋ္ဌော သင်္ခတဋ္ဌော သန္တာပဋ္ဌော ဝိပရိဏာမဋ္ဌော, ဣမေ စတ္တာရော ဒုက္ခဿ ဒုက္ခဋ္ဌာ တထာ အဝိတထာ အနညထာ. ဧဝံ ဒုက္ခံ တထဋ္ဌေန သစ္စံ. သမုဒယဿ အာယူဟနဋ္ဌော နိဒါနဋ္ဌော သံယောဂဋ္ဌော ပလိဗောဓဋ္ဌော, ဣမေ စတ္တာရော သမုဒယဿ သမုဒယဋ္ဌာ တထာ အဝိတထာ အနညထာ. ဧဝံ သမုဒယော တထဋ္ဌေန သစ္စံ. နိရောဓဿ နိဿရဏဋ္ဌော ဝိဝေကဋ္ဌော အသင်္ခတဋ္ဌော အမတဋ္ဌော, ဣမေ စတ္တာရော နိရောဓဿ နိရောဓဋ္ဌာ တထာ အဝိတထာ အနညထာ, ဧဝံ နိရောဓော တထဋ္ဌေန သစ္စံ. မဂ္ဂဿ နိယျာနဋ္ဌော ဟေတွဋ္ဌော ဒဿနဋ္ဌော အဓိပတေယျဋ္ဌော, ဣမေ စတ္တာရော မဂ္ဂဿ မဂ္ဂဋ္ဌာ တထာ အဝိတထာ အနညထာ, ဧဝံ မဂ္ဂေါ တထဋ္ဌေန သစ္စ’’န္တိ.

此外，应知苦灭圣谛既深奥又难以洞察。每一个圣谛各有四种意义，因此共有十六种谛义。故于《无碍解道》(Paṭisambhidāmagga)中说：“苦有逼迫义、有为义、热恼义、变易义，这四种是苦的苦义，如实、不虚、不异。如此，苦以真实义而为谛。集有积聚义、因缘义、连结义、障碍义，这四种是集的集义，如实、不虚、不异。如此，集以真实义而为谛。灭有出离义、寂静义、无为义、不死义，这四种是灭的灭义，如实、不虚、不异。如此，灭以真实义而为谛。道有引导义、因义、见义、主导义，这四种是道的道义，如实、不虚、不异。如此，道以真实义而为谛。”

ဒဿနံ ဒသံ, ဒိသတိ ပဿတီတိ ဝါ ဒသံ, စတုမဂ္ဂဉာဏံ. ဒိသဓာတု အပေက္ခနေ အ. စတုန္နံ သစ္စာနံ ဒဿနံ အဿာတိ စတုသစ္စဒသော, ဇိနော. အထ ဝါ စတ္တာရိ သစ္စာနိ အဒဿိ အပဿီတိ စတုသစ္စဒသော, ဇိနော. သော စတ္တာရိ သစ္စာနိ စတုမဂ္ဂဉာဏေန အပ္ပဋိဝိဇ္ဈီတိ အတ္ထော. တံ စတုသစ္စဒသံ. စတုသစ္စဉာဏံ ပန ဒုဝိဓံ ဟောတိ အနုဗောဓဉာဏဉ္စ, ပဋိဝေဓ ဉာဏဉ္စာတိ. တတ္ထ အနုဗောဓဉာဏံ လောကိယံ အနုဿဝါဒိဝသေန နိရောဓေ မဂ္ဂေ စ ပဝတ္တတိ, ပဋိဝေဓဉာဏံ လောကုတ္တရံ နိရောဓမာရမ္မဏံ ကတွာ ကိစ္စတော စတ္တာရိပိ သစ္စာနိ ပဋိဝိဇ္ဈတိ. ယထာဟ ယော ဘိက္ခဝေ ဒုက္ခံ ပဿတိ, ဒုက္ခသမုဒယမ္ပိ သော ပဿတိ. ဒုက္ခနိရောဓမ္ပိ ပဿတိ, ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနိပဋိ ပဒမ္ပိ ပဿတီတိ သဗ္ဗံ ဝတ္တဗ္ဗံ. စတုသစ္စပဋိဝေဓဉာဏံ ပန အနုဗောဓဉာဏေန ဝိနာ န ပဝတ္တတိ, တသ္မာ အနုဗောဓ ဉာဏတ္ထာယ ပုဗ္ဗေ စတုသစ္စကမ္မဋ္ဌာနံ ပဏ္ဍိတေန သမာရမ္ဘိ တဗ္ဗန္တိ[Pg.82]. နနု စ အရိယသာဝကာ စတ္တာရိ သစ္စာနိ ပဋိဝိဇ္ဈန္တိ. အထ ကသ္မာ ဇိနောယေဝ စတုသစ္စဒသန္တိ ထောမိတောတိ. ဘဂဝါ ပန အရိယသာဝကေဟိ ဝိသိဋ္ဌေန အနညောပဒေသေန အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏေန စတ္တာရိ သစ္စာနိ ပဋိဝိဇ္ဈန္တိ. တသ္မာ ဘဂဝါယေဝ စတုသစ္စဒသန္တိ အဘိတ္ထဝိတောတိ. တတ္ထ ပန ဌပေတွာ တဏှဉ္စ နိဗ္ဗာနဉ္စ အဝသေသဓမ္မာ ဒုက္ခသစ္စံ နာမ. အဋ္ဌသတတဏှာဝိစရိတာ သမုဒယသစ္စံ နာမ. နိဗ္ဗာနံ နိရောဓ သစ္စံ နာမ. အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ မဂ္ဂသစ္စံ နာမ. ဝုတ္တံ ပန အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟေ –

见(dassanaṃ)即是见(dasaṃ)。或谓：见(disati)、观(passati)，故为见(dasaṃ)，此指四道智(catumaggañāṇa)。dis词根(disadhātu)用于观见义。见四谛者，为四谛见者(catusaccadaso)，即胜者(jino)。或谓：已见、已观四谛，故为四谛见者，即胜者。其义为：彼以四道智通达了四谛。即彼四谛见者。四谛智复有二种：随觉智(anubodhañāṇa)与通达智(paṭivedhañāṇa)。其中，随觉智是世间的，依听闻等而转向于灭与道；通达智是出世间的，以灭为所缘，依其作用而通达四谛。如所说：“诸比丘，凡见苦者，彼亦见苦集，亦见苦灭，亦见趣苦灭之道。”一切皆应如是说。然四谛通达智无随觉智则不转起，是故智者为成就随觉智，应先修习四谛业处(catusaccakammaṭṭhāna)。问：圣弟子亦通达四谛，何故唯赞叹胜者为四谛见者？答：世尊(Bhagavā)以异于圣弟子的、无他教导的阿罗汉道智通达四谛，是故唯赞叹世尊为四谛见者。其中，除去渴爱与涅槃，余法名为苦谛。一百零八种渴爱行相名为集谛。涅槃名为灭谛。八支道名为道谛。如《阿毗达摩义摄》(Abhidhammatthasaṅgahe)中所说：

‘‘ဒုက္ခံ တေဘူမကံ ဝဋ္ဋံ, တဏှာ သမုဒယော ဘဝေ;

နိရောဓော နာမ နိဗ္ဗာနံ, မဂ္ဂေါ လောကုတ္တရော မတော’’တိ.

“三界轮回即是苦，渴爱为轮回之集；灭名为涅槃，道乃出世间道。”

ဝရမိဒ္ဓိဂတန္တိ ဝရံ ဣဒ္ဓိဂတံ. ဥတ္တမံ အတီတဗုဒ္ဓါနံ ဣဒ္ဓိံ ပတ္တန္တိ အတ္ထော. အထ ဝါ ဥတ္တမာနံ ဣဒ္ဓီနံ ပတိဋ္ဌာနဘူတန္တိ အတ္ထော. ဣဇ္ဈနံ သမိဇ္ဈနံ ဣဒ္ဓိ, ဣဇ္ဈတိ သမိဇ္ဈတိ နိပ္ပဇ္ဇတီတိ ဝါ ဣဒ္ဓိ. ဣဒ္ဓိဝိဓဉာဏဉ္စ အရဟတ္တမဂ္ဂေါ စ လဗ္ဘတိ. ဝုတ္တဉှိ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ‘‘တထာ နေက္ခမ္မံ ဣဇ္ဈတီတိ ဣဒ္ဓီတိ စ အရဟတ္တမဂ္ဂေါ ဣဇ္ဈတီတိ ဣဒ္ဓီ’’တိ စ. အထ ဝါ ဣဇ္ဈန္တိ သတ္တာ ဧတာယ ဣဒ္ဓါ ဝုဒ္ဓါ ဥက္ကံသဂတာ ဟောန္တီတိ ဣဒ္ဓိ, အဋ္ဌသမာပတ္တိယော စ စတ္တာရော မဂ္ဂါ စ လဗ္ဘန္တိ. ဣဓဓာတု ဝုဍ္ဎိယန္တိ ပစ္စယော. အထ ဝါ တပစ္စယော ဣတ္ထိလိင်္ဂဇောတကော ဤပစ္စယော စ. ဣဒ္ဓိံ အဂမိန္တိ ဣဒ္ဓိဂတော, ဇိနော. အထ ဝါ ဂစ္ဆတိ ပတိဋ္ဌဟတိ ဧတ္ထာတိ ဂတော, ဝရာနံ ဥတ္တမာနံ ဣဒ္ဓီနံ ဂတော ပတိဋ္ဌာနဘူတောတိ ဝရမိဒ္ဓိဂတော, ဇိနော. တံ ဝရမိဒ္ဓိဂတံ. ကိဉ္စာပိ ပန အရိယသာဝကာ ဣဒ္ဓိပ္ပတ္တာ ဟောန္တိ, ဗုဒ္ဓါ ပန ဝိသေသတော ဧတာယ အဘိညာယ ဣဒ္ဓါ သမိဒ္ဓါ ဝုဒ္ဓါ အတိဥက္ကံသဂတာ ဟောန္တိ, တသ္မာ ဗုဒ္ဓေါယေဝ ဝရမိဒ္ဓိဂတန္တိ အဘိတ္ထဝိတုံ အရဟတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

Varamiddhigataṃ即varaṃ iddhigataṃ(殊胜神通成就)。其义为：已达过去诸佛之无上神通。或义为：是无上神通之安住处。成就(Ijjhanaṃ)、圆满(samijjhanaṃ)即神通(iddhi)；或谓：能成就、能圆满、能实现，故为神通。此可得神通智(Iddhividhañāṇa)与阿罗汉道。如《清净道论》(Visuddhimagge)中所说：“如是，出离得以成就，故为神通；阿罗汉道得以成就，故为神通。”或谓：众生依此而成就、增长、达于卓越，故为神通，此可得八等至与四道。idh词根(Idhadhātu)用于增长义。或谓：ta后缀与表阴性的ī后缀构成此词。已达神通，故为iddhigato(神通成就者)，即胜者(jino)。或谓：gacchati(去)、patiṭṭhahati(安住)于此，故为gato(处)；是诸无上神通之gato(处)、安住处，故为varamiddhigato(殊胜神通成就者)，即胜者。即彼殊胜神通成就者。虽然圣弟子亦得神通，然诸佛以殊胜智，于神通尤为成就、增长、达于最上卓越，是故当知，唯佛陀堪受“殊胜神通成就者”之赞叹。

နရဒေဝဟိတန္တိ မနုဿဒေဝါနံ လောကိယလောကုတ္တရ သင်္ခါတံ ဟိတံ ပယောဇနံ ဓာရဏံ. တေသံ ပန အတ္ထော ဟေဋ္ဌာ [Pg.83] ဝုတ္တောယေဝ. တိဘဝူပသမန္တိ တိဘဝဥပသမံ. ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိယာ အဘာဝတော ကာမရူပအရူပသင်္ခါတေဟိ တီဟိ ဘဝေဟိ တီသု ဘဝေသု ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိတော ဝါ ဥပသမိတံ နိဗ္ဗုတံ နိရုဒ္ဓန္တိ အတ္ထော. ဘဝန္တိ သတ္တာ ဧတ္ထာတိ ဘဝေါ, တယော ဘဝါ တိဘဝါ, တေဟိ ဥပသမိတ္ထာတိ တိဘဝူပသမော, ဇိနော. တံ တိဘဝူပသမံ. ဘဂဝတော ပန ဗောဓိပလ္လင်္ကေဝ ကာမရူပါရူပသင်္ခါတေသု တီသု ဘဝေသု ပဋိသန္ဓိဇနကာနံ အဝိဇ္ဇာတဏှာမူလကာနံ ပုညာဒိသင်္ခါရာနံ အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏေန နိရဝသေသံ ပဟီနတ္တာ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိ နတ္ထိ. တသ္မာ ဘဂဝန္တံယေဝ ဝိသေသေန တိဘဝူပသမန္တိ ထောမေတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဇိနန္တိ ပဉ္စမာရဇယန္တံ ဗုဒ္ဓံ. ပဏမာမီတိ အဟံ ဉာဏသမ္ပယုတ္တစိတ္တေန အာဒရံ ဝန္ဒာမီတိ ယောဇနာ.

Naradevahitaṃ(人天利)是为诸人天作世间与出世间之利益、功用、护持。其义已如前述。Tibhavūpasamaṃ(三有寂灭)是三有之寂灭。其义为：因无再生，故于欲、色、无色三有中，或从三有之再生中，已寂静、已寂灭、已止息。众生于此存在，故为有(bhavo)；三有为tibhavā；由彼而寂静，故为三有寂灭者(tibhavūpasamo)，即胜者。即彼三有寂灭者。世尊于菩提座上，以阿罗汉道智，将作为欲、色、无色三有中结生之因的、以无明与渴爱为根的福行等诸行，无余断尽，故无再生。是故经中说，特别赞叹世尊为三有寂灭者。Jinaṃ(胜者)指降伏五魔之佛陀。Paṇamāmi(我顶礼)的结构是：我(ahaṃ)以智相应心(ñāṇasampayuttacittena)恭敬(ādaraṃ)礼拜(vandāmi)。

အယံ ပနေတ္ထ သင်္ခေပယောဇနာ. သမတိံသတိ သမ္ဘရဏံ သမတိံသပါရမိယော သမ္ဘူတံ ပရိပူရိတံ, ဝရဗောဓိဒုမေ ဥတ္တမဗောဓိရုက္ခမူလေ, စတုသစ္စဒသံ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ မဂ္ဂဉာဏေန ပဿန္တံ ပဋိဝိဇ္ဈန္တံ, ဝရမိဒ္ဓိဂတံ ဥတ္တမံ အတီတ ဗုဒ္ဓါနံ ဣဒ္ဓိပတ္တံ ဥတ္တမာနံ ဣဒ္ဓီနံ ပတိဋ္ဌာနဘူတံ ဝါ, နရဒေဝဟိတံ မနုဿဒေဝါနံ လောကိယလောကုတ္တရသင်္ခါတံ ပယောဇနံ ဓာရဏံ, တိဘဝူပသမံ ကာမရူပအရူပသင်္ခါတေဟိ တီဟိ ဘဝေဟိ ဥပသမိတံ, ကာမရူပါရူပသင်္ခါတေသု တီသု ဘဝေသု ပုနဗ္ဘဝါ ဘိနိဗ္ဗတ္တိတော ဥပသမိတံ နိဗ္ဗုတံ ဝါ, ဇိနံ ပဉ္စမာရဇယန္တံ ဗုဒ္ဓံ ပဏမာမိ အဟံ ဉာဏသမ္ပယုတ္တစိတ္တေန အာဒရံ ဝန္ဒာမီတိ.

此为此处之简要结构分析：我(ahaṃ)以智相应心(ñāṇasampayuttacittena)恭敬(ādaraṃ)顶礼(paṇamāmi)彼降伏五魔之胜者(jinaṃ)佛陀，彼乃：已生起、已圆满三十波罗蜜资粮者(samatiṃsapāramiyo sambhūtaṃ paripūritaṃ)；于殊胜菩提树(varabodhidume)，即无上菩提树根处，以道智见、通达四圣谛者(catusaccadasaṃ)；已达过去诸佛无上神通，或为无上神通安住处之殊胜神通成就者(varamiddhigataṃ)；为诸人天作世间与出世间功用、护持之人天利者(naradevahitaṃ)；从欲、色、无色三有中寂静，或于欲、色、无色三有中不再再生而寂灭者，即三有寂灭者(tibhavūpasamaṃ)。

ဧကာဒသမဝန္ဒနဂါထာဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

第十一礼敬偈释义圆满。

၁၂.

12.

သတပုညဇလက္ခဏိကံ ဝိရဇံ,ဂဂနူပမဓိံ ဓိတိမေရုသမံ;

ဇလဇူပမသီတလသီလယုတံ,ပထဝီသဟနံ ပဏမာမိ ဇိနံ.

具百福相离尘垢，慧如虚空定如山，戒如莲华清凉具，忍如大地礼胜者。

၁၂. ဧဝံ [Pg.84] ဧကာဒသမဂါထာယ ဇိနံ ဝန္ဒိတွာ ဣဒါနိ သတပုညဇလက္ခဏိကန္တျာဒီဟိ ဆဟိ ဂုဏေဟိ ထောမိတွာ ဇိနံ ဝန္ဒိတု ကာမော သတပုညဇလက္ခဏိကန္တျာဒိဂါထမာဟ. အယံ ပန စတူဟိ သ ဂဏေဟိ ရစိတတ္တာ ဒွါဒသက္ခရေဟိ ယုတ္တာ တောဋကဂါထာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. သာဓကံ ပန အနန္တရဂါထာဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တမေဝ.

12. 如是以第十一偈礼敬胜者后，今欲以具百福相(satapuññajalakkhaṇika)等六种功德赞叹胜者，故说具百福相等偈。此偈由四个sa音组构成，具十二音节，当知是托塔迦偈(toṭakagāthā)。至于其义，已于前一偈之释义中说及。

တတ္ထ သတပုညဇလက္ခဏိကန္တိ အနေကပါရမီပုညတေဇေန ဇာတေန ဒွတ္တိံသမဟာပုရိသလက္ခဏေန သမ္ပန္နံ. ဧတ္ထ စ သတသဒ္ဒေါ အနေကသင်္ချာဝါစကော. သတတေဇော သဟဿရံ သီတိအာဒီသု ဝိယ. သတေန အနေကေန ပါရမီပုညတေဇေန ဇာတန္တိ သတပုညဇံ, လက္ခိယတိ လက္ခိတဗ္ဗံ ဗုဒ္ဓဒဗ္ဗံ ဧတေဟီတိ လက္ခဏံ, ဒွတ္တိံသမဟာပုရိသလက္ခဏာဒိ. လက္ခဓာတု ဒဿနင်္ကေသုယု. သတပုညဇဉ္စ တံ လက္ခဏဉ္စာတိ သတပုညဇ လက္ခဏံ. တံ အဿ အတ္ထီတိ သတပုညဇလက္ခဏိကော, ဇိနော. တံ. ဘဂဝါ ဟိ အနန္တေသု စက္ကဝါဠေသု သဗ္ဗေ သတ္တာ ဧကေကံ ပုညကမ္မံ သတက္ခတ္တုံ ကရေယျုံ. ဧတ္တကေဟိ ဇနေဟိ ကတံ ပုညကမ္မံ ဗောဓိသတ္တော ဧကောဝ ဧကေကံ သတဂုဏံ ကတွာ နိဗ္ဗတ္တေန ပါရမီပုညတေဇေန ဇာတေဟိ ဒွတ္တိံသ မဟာပုရိသလက္ခဏေဟိ စ အသီတိအနုဗျဉ္ဇန လက္ခဏေ ဟိ စ သမ္ပန္နောတိ သတပုညဇလက္ခဏိကန္တိ ထောမေတီတိ အဓိပ္ပာယော. ဝုတ္တဉှိ ဗုဒ္ဓဝံသဋ္ဌကထာယံ –

此处“具百福相”(satapuññajalakkhaṇika)，乃由无量波罗蜜福德威力所生，具足三十二大士相。于此，“百”(sata)字表示无量之数，如“百光”(satatejo)、“千光”(sahassaraṃsī)等。由无量波罗蜜福德威力所生，故称“百福生”(satapuññaja)；以此观察、应以此观察佛陀之体性，故名为相，即指三十二大士相等。词根lakkh(lakkhadhātu)有“见”与“标记”之义。“百福生”与“相”合称“百福相”。具此相者，即是“具百福相”之胜者(jina)。世尊(bhagavā)于无量世界(cakkavāḷa)中，即使所有众生各自修行一种善行百次，此等众生所累积之福德，菩萨独自能将每一种善行增长百倍，由如是波罗蜜福德威力所生之三十二大士相与八十随形好庄严具足，是故称之为“具百福相”，此乃赞叹之意。如《佛史义注》(Buddhavaṃsaṭṭhakathā)所说：

‘‘သတပုည လက္ခဏောတိ အနန္တေသု စက္ကဝါဠေသု သဗ္ဗေ သတ္တာ ဧကေကံ ပုညကမ္မံ သတက္ခတ္တုံ ကရေယျုံ, ဧတ္တကေဟိ ဇနေဟိ ကတကမ္မံ ဗောဓိသတ္တော သယမေဝ ဧကော သတဂုဏံ ကတွာ နိဗ္ဗတ္တော. တသ္မာ သတပုညလက္ခဏောတိ ဝုစ္စတိ. ကေစိ ပန သတေန သတေန ပုညကမ္မေန နိဗ္ဗတ္တံ ဧကေကလက္ခဏောတိ ဝဒန္တိ. ဧဝံ သန္တေ ယော ကောစိ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝေယျာတိ. တံ အဋ္ဌကထာသု ပဋိက္ခိတ္တ’’န္တိ. ပါထေယျဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘သတ ပုညလက္ခဏန္တိ သတေန သတေန ပုညကမ္မေန နိဗ္ဗတ္တံ ဧကေကံ လက္ခဏံ[Pg.85]. ဧဝံ သန္တေ ယော ကောစိ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝေယျာတိ န ရောစယိံသု. အနန္တေသု ပန စက္ကဝါဠေသု သဗ္ဗေ သတ္တာ ဧကေကံ ကမ္မံ သတက္ခတ္တုံ ကရေယျုံ. ဧတ္တကေဟိ ဇနေဟိ ကတံ ကမ္မံ ဗောဓိသတ္တော ဧကောဝ ဧကေကံ သတဂုဏံ ကတွာ နိဗ္ဗတ္တော. တသ္မာ သတပုညလက္ခဏောတိ ဣမမတ္ထံ ရောစယိံသူ’’တိ ဝုတ္တံ. ဒွတ္တိံသမဟာပုရိသလက္ခဏံ ပန ဥပရိ အာဝိဘဝိဿတီတိ.

“‘具百福相’(satapuññalakkhaṇa)谓于无量世界(cakkavāḷa)中，所有众生各自做一种善业百次，此等众人所作之业，菩萨独自能将每一种善行增长百倍而生起。是故称‘具百福相’。亦有人谓，乃以百种百种善业成就每一相。若如是，任何人皆可成佛。此说于诸义注(aṭṭhakathā)中已被驳斥。”然而，《资粮注》(Pātheyyaṭṭhakathā)中说：“‘具百福相’谓以百种百种善业成就每一相。若如是，任何人皆可成佛，此说不被认可。实则，于无量世界中，所有众生各自做一种业百次，此等众人所作之业，菩萨独自能将每一种业增长百倍而生起。是故称‘具百福相’，此说方被认可。”三十二大士相将于后文显现。

ဝိရဇန္တိ ရာဂရဇာဒီနံ အဘာဝါ ဝိဂတရဇံ. ရဉ္ဇတိ သဉ္ဇတိ ရူပါဒိအာရမ္မဏေသူတိ ရဇော, ရာဂါဒိရဇော. ရန္ဇဓာတု ရာဂေ အ. ဝိဂတော ရဇော အဿာတိ ဝိရဇော, ဇိနော. တံ ဝိရဇံ. ဇိနော ဟိ ဗောဓိပလ္လင်္ကေယေဝ သဗ္ဗကိလေသမာရ ရဇဿ ဇယိတတ္တာ ဝိဂတရဇောတိ အတ္ထော. ဂဂနူပမဓိန္တိ ဧတ္ထ ဓီ ဝုစ္စတိ သဗ္ဗညုတဉာဏံ. တသ္မာ အာကာသူပမသဗ္ဗညုတ ဉာဏဝန္တန္တိ အတ္ထော. ဂစ္ဆန္တိ ဧတ္ထ ဝိဟင်္ဂမာဒယောတိ ဂဂနံ, အာကာသော. ဂမုဓာတု ဂတိယံ ယု. မကာရဿ ဂေါ. ဥပမိယတေ ဥပမာ. ဘာဝသာဓနောယံ. ဥပပုဗ္ဗမာဓာတု ပရိမာနေ အ. သဗ္ဗဉေယျဓမ္မံ ဓရတိ ဇာနာတီတိ ဓီ, သဗ္ဗညုတ ဉာဏံ. ဓရဓာတု ဉာဏေ ကွိ, ဣတ္ထိလိင်္ဂဇောတကဤပစ္စယော စ. ဂဂနေန အာကာသေန ယုတ္တာ ဥပမာ ဂဂနူပမာ, တံ သဒိသံ ဓီ သဗ္ဗညုတဉာဏံ ယဿာတိ ဂဂနူပမဓိ, ဇိနော. တံ ဂဂနူပမဓိံ. အယံ ပန အနန္တာဒိဂုဏဟီနတ္တာ ဓမ္မဟီနောပမာ နာမ. ဝုတ္တဉှိ သုဗောဓာလင်္ကာရေ ‘‘ဓမ္မဟီနာမုခမ္ဘောဇ, သဒိသံ မုနိနော ဣတီ’’တိ. ယထာ ဟိ အာကာသော အနန္တောတိ ဝုတ္တတ္တာ အာကာသော အနန္တော ဟုတွာ ဝိတ္ထရတိ, ဧဝံ ဘဂဝတော အနန္တံ ဗုဒ္ဓဉာဏန္တိ ဝုတ္တတ္တာ သဗ္ဗညုတဉာဏဿ အနန္တာရမ္မဏတ္တာ စ ဉာဏံ အနန္တံ ဟုတွာ ဝိတ္ထရတိ. တသ္မာ ဂဂနူပမဓိန္တိ ထောမေတီတိ.

“无染”(viraja)，因无贪染等尘垢，故为离尘。于色等所缘染着，故为尘，即贪等之尘。词根rañj(rañjadhātu)有“染”义。尘已离者，为“无染”，即胜者(jina)。此“无染”者。胜者实于菩提座上已降伏一切烦恼魔之尘，故义为离尘。于“智如虚空”(gaganūpamadhi)中，“智”(dhī)谓一切知智(sabbaññutañāṇa)。是故，其义为“具足如虚空般一切知智者”。“鸟等行于其中”，故为“虚空”(gagana)，即天空。词根gam(gamudhātu)有“行”义，加yu后缀，m转为g。“以此为喻”，故为“喻”(upamā)，此为状态词。词根mā前加upa，有“衡量”义，加a后缀。能持、能知一切所知法，故为“智”(dhī)，即一切知智。词根dhar(dharadhātu)有“知”义，加kvi后缀，及表女性之ī后缀。与虚空(gagana)相应之喻(upamā)为“虚空喻”(gaganūpamā)，有此如虚空喻之智(dhī)者，为“智如虚空”(gaganūpamadhi)，即胜者。此“智如虚空”者。然此喻因缺少无量等德，故名“法劣喻”(dhammahīnopamā)。如《善觉庄严》(Subodhālaṅkāra)中所说：“法劣喻者，如牟尼(muni)面如莲。”犹如虚空，以其无边际故，被称为无边而广阔；如是，世尊(bhagavā)之佛智，以其被称为无边，且一切知智之所缘亦无边，故其智无边而广阔。是故赞叹为“智如虚空”。

ဓိတိမေရုသမန္တိ ဧတ္ထ ဓိတိ ဝုစ္စတိ သမာဓိ. သိနေရုပဗ္ဗတ သဒိသံ အစလသမာဓိဝန္တန္တိ အတ္ထော. ဓိယတိ ဌပိယတိ သမ္ပယုတ္တဓမ္မေ [Pg.86] ဧကာရမ္မဏေ ဧတေနာတိ ဓိတိ, ဘဂဝတော လောကိယလောကုတ္တရဈာနသမာဓိ. ဓိဓာတု ဓာရဏေတိ. ရံသိယာ အန္ဓကာရံ မိနာတိ ဟိံသတီတိ မေရု, ပဗ္ဗတရာဇာ. မီဓာတု ဟိံသာယံ ရုပစ္စယော. ဣမံ ဝစနတ္ထဉှိ သိနေရုဿ ပါစီနပဿံ ရဇတမယံ, ဒက္ခိဏပဿံ မဏိမယံ, ပစ္ဆိမပဿံ ဖလ္လိကမယံ, ဥတ္တရပဿံ သုဝဏ္ဏမယံ ဟောတီတိ ဝုတ္တဝစနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. အထ ဝါ မိနာတိ ဟိံသတိ သဗ္ဗေ ပဗ္ဗတေ အတ္တနော ဥစ္စတရဋ္ဌေနာတိ မေရု, မေရုနာ သမော ဓိတိ သမာဓိ ယဿာတိ ဓိတိမေရုသမော, ဇိနော. တံ ဓိတိမေရု သမံ. ယထာ ဟိ မေရုရာဇာ အဋ္ဌဟိ ဒိသာဟိ အာဂတေဟိ ဝါတေဟိ န ကမ္ပတိ န စလတိ, ဧဝံ ဇိနော ကာမစ္ဆန္ဒာဒိနီဝရဏေ ပဇဟိတွာ လောကုတ္တရဇ္ဈာနသမာဓိနာ သမန္နာဂတတ္တာ အဋ္ဌဟိ လောကဓမ္မေဟိ စ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဝါတေဟိ စ န ကမ္ပတိ န စလတီတိ ဓိတိမေရုသမန္တိ ထောမေတိ.

此处，“定如须弥”(dhitimerusama)中，“定”(dhiti)指禅定。意为“具足如须弥山(Sineru)般不动之定力者”。相应法以此被持、被置于一所缘上，故为“定”，指世尊(bhagavā)之世间与出世间禅定。词根dhi(dhidhātu)有“持”义。“以光摧坏黑暗”，故为“须弥”(Meru)，山中之王。词根mī有“伤害”义，加ru后缀。此释义乃依“须弥山东面为银、南面为宝、西面为水晶、北面为金”之说而发。或谓，“以其更高之位，摧坏一切山”，故为“须弥”。其定与须弥山相等者，为“定如须弥”(dhitimerusamo)，即胜者。犹如须弥山王不为八方之风所动摇，胜者亦因已舍欲贪等盖，具足出世间禅定，故不为八种世间法及邪见之风所动摇。是故赞叹为“定如须弥”。

ဇလဇူပမသီတလသီလယုတန္တိ ဥဒကဇာတပ္ပဒုမသဒိသေန အတိသီတလေန အသင်္ချေယျသီလေန သံယုတ္တံ. ဝုတ္တဉှိ အပဒါန ပါဠိယံ ‘‘သီလံ တဿ အသင်္ချေယျ’’န္တိ. တဒဋ္ဌကထာယဉ္စ ‘‘ဘဂဝတော ပန သီလံ အသင်္ချေယျမေဝါ’’တိ. ဇလတိ ဒိဗ္ဗတီတိ ဇလံ, ဥဒကံ. ဇလဓာတု ဒိတ္တိယံ အ. ဇလေ ဥဒကေ ဇာတံ ဇလဇံ, ပဒုမံ. ဇလဇေန ပဒုမေန ဥပမံ သဒိသန္တိ ဇလဇူပမံ, သီလံ. သုခတ္ထိကေဟိ သေဝိယတီတိ သီတလံ, သီလံ. သိဓာတု သေဝါယံ တလပစ္စယော. အထ ဝါ သီတဂုဏံ လာတိ ဂဏှာတီတိ သီတလံ, သီလံ. သီတသဒ္ဒူပပဒ လာဓာတု ဂဟဏေ ကွိ. ဥဒကေ ပန ဇာတံ ပဒုမံ ဥဒကေန ဥဏှဿ သမိတတ္တာ သီတလံ ဝိယ. သီလံ ပန ဗုဒ္ဓဿ ကိလေသတာ ပနဿ သမေတတ္တာ အစ္စန္တသီတလံ ဟောတိ. သုရက္ခိတဉှိ ဝိသုဒ္ဓံ သီလံ ကိလေသပ္ပဟာနေန သတ္တာနံ ကိလေသပရိဠာဟံ ဥပသမေတိ န ဟရိတစန္ဒနံ မုတ္တာဟာရော မဏိ ဥဒကံ ဝါတော စန္ဒကိရဏော စ. တသ္မာ သီလမေဝ သီတလန္တိ အစ္စန္တသီတလန္တိ ဝုစ္စတိ. တေန ဝုတ္တံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ –

“犹如水中莲花般清凉，与戒相应”，意即与如水中所生莲花般、至极清凉、无量之戒相应。诚如《本行》(Apadāna)圣典中所说：“彼之戒无量。”其义注中亦云：“世尊之戒实是无量。”“jalati”，即发光，故为“jala”，水。词根“jal”用于“发光”义。生于水中者为“jalaja”，即莲花。以莲花为喻，故为“jalajūpama”，即戒。为求乐者所习行，故为“sītala”，清凉，即戒。词根“sid”用于“习行”义，加“tala”后缀。或谓，其能获取清凉之德，故为“sītala”，清凉，即戒。前置词“sīta”，词根“lā”用于“获取”义，加“kvi”后缀。水中所生之莲花，因水而息热，故为清凉。佛陀之戒，因灭尽烦恼之热，故为至极清凉。善护之清净戒，能以断除烦恼而平息众生之热恼，此非青檀香、珍珠璎珞、摩尼宝、水、风或月光所能及。是故，唯戒清凉，至极清凉。因此《清净道论》(Visuddhimagga)中说——

‘‘န [Pg.87] တံ သဇလဒါ ဝါတာ, န စာပိ ဟရိစန္ဒနံ;

နေဝ ဟာရာ န မဏယော, န စန္ဒကိရဏင်္ကုရာ;

သမယန္တီဓ သတ္တာနံ, ပရိဠာဟံ သုရက္ခိတံ;

ယံ သမေတိဒံ အရိယံ, သီလံ အစ္စန္တသီတလ’’န္တိ.

“含水云之风，亦非青檀香，璎珞与摩尼，月光之嫩芽，于此世间中，不能息热恼，唯此善护圣戒，至极清凉能平息。”

အယံ ပန တဿ ဂါထာဒွယဿတ္ထော. သုရက္ခိတံ သုဋ္ဌုရက္ခိတံ အရိယံ ဝိသုဒ္ဓံ အစ္စန္တသီတလံ ဣဒံ သီလံ ဣဓလောကေ သတ္တာနံ ယံ ပရိဠာဟံ သမေတိ, တံ ပရိဠာဟံ သဇလဒါ ဥဒကဒဒေန မေဃေန သဟ ပဝတ္တာ ဝါတာ သီတဝါတာ န သမယန္တိ ဟရိတစန္ဒနဉ္စာပိ န သမယတိ. ဟာရာ မုတ္တာဟာရာ နေဝ သမယန္တိ. မဏယော ဝေဠုရိယာဒိမဏိယော န သမယန္တိ. စန္ဒကိရဏင်္ကုရာ စန္ဒဿ ရံသိအင်္ကုရာ န သမယန္တီတိ. သီလတိ သမာဓိယတိ ကာယကမ္မာဒီနံ သုသီလျဝသေန န ဝိပ္ပကိရတီတိ သီလံ. သီလဓာတု သမာဓိမှိ အ. အထ ဝါ သီလန္တိ သမာဒဟန္တိ စိတ္တံ ဧတေနာတိ သီလံ, သီလေန္တိ ဝါ ဧတေန ကုသလေ ဓမ္မေ ဥပဓာရေန္တိ အာဘုသော ဓာရေန္တိ သာဓဝေါတိ သီလံ, စေတနာဓမ္မော, ကုသလစိတ္တုပ္ပာဒေါ ဝါ လဗ္ဘတိ. သီလဓာတု ဥပဓာရဏေ အ. ဝုတ္တဉှေတံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂဋ္ဌကထာယံ ‘‘ကေနဋ္ဌေန သီလန္တိ သီလနဋ္ဌေန သီလံ. ကိမိဒံ သီလံ နာမ, သမာဓာနံ ဝါ, ကာယကမ္မာဒီနံ သုသီလျဝသေန အဝိပ္ပကိဏ္ဏတာတိ အတ္ထော. ဥပဓာရဏံ ဝါ, ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ပတိဋ္ဌာနဝသေန အာဓာရဘာဝေါတိ အတ္ထော’’တိ. ဇလဇူပမေန ပဒုမသဒိသေန သီတလေန အစ္စန္တသီတလေန သီလေန အသင်္ချေယျသီလေန ယုတ္တောတိ ဇလဇူပမသီတလသီလယုတော, ဇိနော. တံ ဇလဇူပမသီတလသီလယုတံ. ယထာ ဟိ ဥဒကေ ဇာတံ ပဒုမံ ဇလေန သီတလံ ဟောတိ, ဧဝံ ဘဂဝတော မဂ္ဂသီလေန ကိလေသုပတာပနဿ ပဟီနတ္တာ တံ သီတလံ အစ္စန္တသီတလံ. တေန သမ္ပယုတ္တောတိ ဇလဇူပမသီတလသီလ ယုတန္တိ ထောမေတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

此是彼二偈之义。此善护、极善护持、圣洁、清净、至极清凉之戒，于此世间能平息众生之热恼，而此热恼，纵是含水云之风亦不能平息，青檀香亦不能平息，珍珠璎珞亦不能平息，琉璃等摩尼宝亦不能平息，月光之嫩芽亦不能平息。以身业等之善行而不散乱，能令安定，故为戒。词根“sīl”用于“安定”义。或谓，以此令心安定，故为戒；或谓，贤者们以此护持、保持善法，故为戒。此是思法，或得善心生起。词根“sīl”用于“护持”义。《清净道论》义注中说：“以何义为戒？以持守义为戒。此戒为何？即是安定，义谓身业等以善行而不散乱。或为护持，义谓作为诸善法之基石与所依。”犹如莲花般清凉，至极清凉，与无量戒相应，故为“具莲花般清凉戒者”，即胜者。所言即彼“具莲花般清凉戒者”。犹如水中所生之莲花因水而清凉，同样，世尊以道戒断除烦恼之热，故彼戒清凉，至极清凉。因与之相应，故赞曰“具莲花般清凉之戒”。

ပထဝီသဟနန္တိ ပထဝီ ဝိယ ခန္တိသမ္ပန္နံ ခန္တိဝန္တံ ဝါ. ပထန္တိ ပတိဋ္ဌဟန္တိ ဧတ္ထ တရုပဗ္ဗတာဒယောတိ ပထဝီ, ဘူမိ. ပထဓာတု ပတိဋ္ဌာယံ [Pg.88] ဝီပစ္စယော. အထ ဝါ ပုထု ဟုတွာ ဇာတန္တိ ပထဝီ. ဇာတတဒ္ဓိတတ္ထေ ဝီပစ္စယော. သဟယတေ ခမိယတေ သဟနံ, သဟတိ ခမတီတိ ဝါ သဟနံ, အဓိဝါသနခန္တိ. သဟဓာတု ခန္တိယံ ယု. ပထဝီ ဝိယ သဟနံ ခမနံ ယဿ သောတိ ပထဝီသဟနော, ဇိနော. တံ ပထဝီသဟနံ. ယထာ ဟိ ပထဝီ အတ္တနော ဥပရိ ပက္ခိတ္တံ သုစိမ္ပိ အသုစိမ္ပိ သဗ္ဗံ သဟတိ, န ပဋိဃာနုနယံ ကရောတိ, ဧဝံ ဇိနော ဣဋ္ဌာရမ္မဏမ္ပိ အနိဋ္ဌာရမ္မဏမ္ပိ သဗ္ဗံ သဟတိ, န တတ္ထ ပဋိဃာနုနယံ ကရောတီတိ ပထဝီသဟနန္တိ ထောမေတီတိ အဓိပ္ပာယော. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနပါဠိယံ –

“能忍如地”，谓如大地般具足忍耐，或有忍耐者。树木、山岳等安住于其上，故为“pathavī”，即地。词根“path”用于“安住”义，加“vī”后缀。或谓，其广博而生，故为“pathavī”。于“已生”之增益义上，加“vī”后缀。能忍受、能容忍，即是“sahana”；或谓，能忍耐、能容忍，即是“sahana”，即安忍。词根“sah”用于“忍耐”义，加“yu”后缀。其忍耐、容忍如大地，故为“能忍如地者”，即胜者。所言即彼“能忍如地者”。犹如大地，对其上所置之净与不净之物，悉皆忍受，不生排拒与爱著；同样，胜者对可意与不可意之所缘，悉皆忍受，不生排拒与爱著，故赞曰“能忍如地”，此是其意。是故《本行》(Apadāna)圣典中说——

‘‘လာဘာလာဘေ န သဇ္ဇန္တိ, သမ္မာနနဝိမာနနေ;

ပထဝီသဒိသာ ဗုဒ္ဓါ, တသ္မာ တေ န ဝိရာဓိယာ’’တိ.

“于得失不执著，于恭敬与轻慢；诸佛如大地，是故彼等无动摇。”

အဟံ ဇိနံ ပဏမာမိ ဝန္ဒာမီတိ သမ္ဗန္ဓော.

“我顶礼、礼敬胜者”，此是关联。

အယံ ပနေတ္ထ သင်္ခေပယောဇနာ. သတပုညဇလက္ခဏိကံ အနေကပါရမီပုညတေဇေန ဇာတေန ဒွတ္တိံသမဟာပုရိသလက္ခဏေန သမ္ပန္နံ, ဝိရဇံ ရာဂရဇာဒီနံ အဘာဝါ ဝိဂတရဇံ, ဂဂနူပမဓိံ အာကာသူပမသဗ္ဗညုတဉာဏဝန္တံ, ဓိတိမေရုသမံ သိနေရုပဗ္ဗတသဒိသံ အစလသမာဓိဝန္တံ, ဇလဇူပမသီတလ သီလယုတံ. ဥဒကဇာတပ္ပဒုမသဒိသေန အစ္စန္တအတိသီတလေန အသင်္ချေယျသီလေန သမ္ပယုတ္တံ, ပထဝီသဟနံ ပထဝီ ဝိယ ခန္တိသမ္ပန္နံ, ခန္တိဝန္တံ ဝါ, ဇိနံ ပဉ္စမာရဝိဇယံ ဗုဒ္ဓံ အဟံ သက္ကစ္စံ ပဏမာမိ ဝန္ဒာမီတိ.

此是此处之简要贯通。具足百福所生之相，由无量波罗蜜福德威力所生之三十二大士相圆满；无尘，因无贪欲等尘垢而离尘；具如虚空之智，拥有如虚空之无碍一切知智；具如须弥山之坚定，拥有如须弥山之不动三摩地；具足如水中莲花般清凉之戒，与如水中所生莲花般、至极清凉、无量之戒相应；能忍如地，如大地般具足忍耐，或有忍耐者；对彼胜者，战胜五魔之佛陀，我恭敬顶礼、礼敬。

ဒွါဒသမဝန္ဒနဂါထာဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

第十二礼敬偈释义圆满。

၁၃.

13.

ယော ဗုဒ္ဓေါ သုမတိ ဒိဝေ ဒိဝါကရောဝ,သောဘန္တော ရတိဇနနေ သိလာသနမှိ;

အာသီနော သိဝသုခဒံ အဒေသိ ဓမ္မံ,ဒေဝါနံ တမသဒိသံ နမာမိ နိစ္စံ.

善慧佛陀(Sumati Buddha)如白昼之日，光辉照耀，坐于悦意石座上，为诸天宣说吉祥安乐之法。我恒常礼敬彼无与伦比者。

၁၃. ဧဝံ [Pg.89] ဒွါဒသမဂါထာယ ဇိနံ ဝန္ဒိတွာ ဣဒါနိ တာဝတိံသပုရေ မာတုဒေဝပုတ္တပ္ပမုခါနံ ဥပပတ္တိဒေဝါနံ အဘိဓမ္မံ ဒေသက ဂုဏေန အဘိတ္ထဝိတွာ ဝန္ဒိတုကာမော ယော ဗုဒ္ဓေါ သုမတိတျာဒိဂါထမာဟ. အယံ ပန မ န ဇ ရ ဂဏေဟိ စ ဧကဂရုနာ စ တီဟိ ယတီဟိ စ ဒသဟိ ယတီဟိ စ ရစိတတ္တာ တေရသက္ခရ သံယုတ္တာ ပဟဿိဏီဂါထာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ဝုတ္တဉှေတံ ဝုတ္တောဒယေ ‘‘မ္နာ ဇရာ ဂေါ တိဒသယတိပ္ပဟဿိဏီ သာ’’တိ.

13. 如是以第十二偈赞颂胜者后，今欲以其在三十三天(Tāvatiṃsa)城为摩都天子(Mātudevaputta)等化生天人宣说阿毗达摩(abhidhamma)的功德而赞颂、顶礼彼佛，故说“yo buddho sumati”等偈。此偈由摩(ma)音组、那(na)音组、阇(ja)音组、罗(ra)音组，以及一长音节，并于第三和第十音节处休止而构成，故当知为具十三音节的欢喜(Pahassiṇī)偈。正如《韵律学》(Vuttodaya)中所说：“mnā jarā go tidasayatippahassiṇī sā”。

တဿတ္ထော. ယဿံ ပဋိပါဒံ မ္နာ မဂဏ နဂဏာ စ ဇရာ ဇ ဂဏ ရဂဏာ စ ဂေါ ဂရု စ တိဒသယတိ တိယတိ စ ဒသယတိ စ စေ သိယာ, သာ ဂါထာ ပဟဿိဏီဂါထာ နာမာတိ. တတ္ထ သုမတိ ယော ဗုဒ္ဓေါ ဓမ္မံ ဒေဝါနံ အဒေသီတိ သမ္ဗန္ဓော. ယောတိ အနိယမဝါစကသဗ္ဗနာမပဒံ. တဿ ဝစနတ္ထော န ကာတဗ္ဗော. ဝုတ္တဉှိ သဒ္ဒဝိဒူဟိ –

其义为：若于偈中，每行有摩(ma)音组、那(na)音组、阇(ja)音组、罗(ra)音组，以及一长音节，且于第三和第十音节处有休止，则此偈名为欢喜(Pahassiṇī)偈。于此，其关联为“善慧佛为诸天说法”。“yo”是不定代词，其词源不应分析。诚如语法学家所说——

‘‘ရုဠှီချာတံ နိပါတဉ္စု, ပသဂ္ဂါလပနံ တထာ;

သဗ္ဗနာမန္တိ ဧတေသု, န ကတော ဝိဂ္ဂဟော ဆသူ’’တိ.

“约定俗成词、动词、不变词，以及前缀、呼格与代词；于此六者，不作构词分析。”

အထ ဝါ သဗ္ဗနာမဘာဝံ ယာတီတိ ယော, အနိယမဝါစက ဘာဝံ ယာတီတိ ဝါ ယော. သဗ္ဗနာမဘာဝေန ယာတိ ပဝတ္တတီတိ ဝါ ယော. အနိယမဝါစကဘာဝေန ယာတိ ပဝတ္တတီတိ ဝါ ယော. သဗ္ဗနာမဘာဝေန ယာတဗ္ဗော ဉာတဗ္ဗောတိ ဝါ ယော, ယာတဗ္ဗော ဉာတဗ္ဗော ဧတေန အနိယမတ္ထောတိ ဝါ ယော. သဗ္ဗနာမသင်္ခါတံ ယဣတိပဒံ လဗ္ဘတိ. ယော ယာဒိ သောတိ အတ္ထော. ဗုဒ္ဓေါတိ ပဋိဝိဒ္ဓစတုသစ္စဓမ္မော, ပဋိဝိဒ္ဓသဗ္ဗဉေယျဓမ္မော ဝါ. တဿ ပန ဝစနတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တောယေဝ. သုမတီတိ သုန္ဒရသဗ္ဗညုတဉာဏဝါတော, ဒေသနာဉာဏဝါတော ဝါ. အဒေသိ ဓမ္မံ ဒေဝါနန္တိ ဝုစ္စမာနတ္တာ ဟိ ဣဓ သဗ္ဗညုတ ဉာဏံ သုမတီတိ ဝုစ္စတိ. မနတိ ဇာနာတိ သဗ္ဗဉေယျဓမ္မံ ဒေသေတဗ္ဗဓမ္မံ ဝါတိ မတိ. မနဓာတု ဉာဏေတိ. သုန္ဒရာ မတိ သုမတိ, သဗ္ဗဉေယျဓမ္မာနံ ယထာသဘာဝဇာနနသမတ္ထံ တေသံ ဒေသေ တဗ္ဗပ္ပကာရဇာနနသမတ္ထံ [Pg.90] ဗောဓေတဗ္ဗပုဂ္ဂလာနံ အာသယာဓိ မုတ္တိယာဒိဝိဘာဝနသမတ္ထဉ္စာတိ တိသမတ္ထသမ္ပန္နံ သဗ္ဗညုတဉာဏံ လဗ္ဘတိ. သုမတီတိ ဣမိနာ ဟိ သဗ္ဗညုတဉာဏမေဝ အဘိဓမ္မကထာယ သမုဋ္ဌာနဘာဝေ သမတ္ထံ. နာညန္တိ ဣမမတ္ထံ ဒီပေန္တော အဘိဓမ္မကထာယ အနညသာဓာရဏဘာဝံ ဒဿေတိ. သုန္ဒရာ မတိ အဿ အသ္မိံ ဝါ အတ္ထီတိ သုမတိ, ဗုဒ္ဓေါ. သမာသန္တ တဒ္ဓိတာယံ. တဒဿတ္ထီတိဝီ စာတိ သုတ္တေ စသဒ္ဒေန အပစ္စယော. ယထာ ပီတိသုခန္တိ. ဝုတ္တဉှိ ပါရာဇိကဏ္ဍဋ္ဌကထာယံ ‘‘အယဉ္စ ပီတိ ဣဒဉ္စ သုခံ အဿ ဈာနဿ အသ္မိံ ဝါ ဈာနေ အတ္ထီတိ ဣဒံ ဈာနံ ပီတိသုခန္တိ ဝုစ္စတီ’’တိ.

或者，达到代词状态者，是为“yo”；或达到不定语状态者，是为“yo”。或以代词状态而行、而转起者，是为“yo”；或以不定语状态而行、而转起者，是为“yo”。或应以代词状态被知、被晓者，是为“yo”；或以此了知不定之义者，是为“yo”。可得名为“yāti”之词。“yo”、“yādi”即此义。佛陀(Buddha)是已通达四圣谛法者，或已通达一切所应知法者。其词义已于前述。善慧(Sumati)是具有美好之遍知智者，或说法智者。因（佛陀）被称为对诸天说法，故此处遍知智被称为“善慧”。思量、了知一切所应知法与所应说法，故为“慧”(mati)。“man”词根义为“知”。美好的慧为“善慧”(sumati)，此遍知智具足三种能力：能如其自性了知一切所应知法，能了知其宣说方式，能辨明所教化个人的意乐、信解等差别。‘善慧’一词，意在阐明唯有遍知智才能作为宣说阿毗达摩的生起因，而非其他，以此显示阿毗达摩法义的无上特质。有美好的慧，或于其内有美好的慧，故为“善慧”，即佛陀。此为复合词尾的派生构词法。于“tadassatthīti...”等经（规则）中，由“ca”字而有“a”后缀。例如“pītisukha”（喜乐）。正如《波罗夷品义注》(Pārājikakaṇḍa-aṭṭhakathā)中所说：“此喜与此乐于彼禅定中或在此禅定中存在，故此禅定被称为喜乐。”

ဒိဝေတိ ဒိဝသေ. သူရိယောဘာသေန ဒိဗ္ဗတိ ဧတ္ထာတိ ဒိဝေါ. ဒိဝုဓာတု ဇုတိယံ အ. တသ္မိံ ဒိဝေ. ဒိဝါ ကရောဝါတိ သူရိယော ဣဝ. ဒိဝါဒိနံ ကရောတီတိ ဒိဝါကရော, သူရိယော. ဒိဝါသဒ္ဒူပ ပဒ ကရဓာတု ကရဏေ အ. အထ ဝါ ဒိဝါ ဒိဝသေ ကရော ရံသိ အဿာတိ ဒိဝါကရော. ကရသဒ္ဒေါ ဟိ ရံသိဝါစကော. သောဘန္တောတိ ဝိရောစမာနော ဟုတွာ. သုဘတိ ဝိရောစတိ ဆဗ္ဗဏ္ဏရံသိအာဒီဟီတိ သောဘန္တော, ဗုဒ္ဓေါ. သုဘဓာတု သောဘေ, ဒိတ္တိယံ ဝါ အန္တပစ္စယော. ဘဂဝါ ဟိ ဆဗ္ဗဏ္ဏရံသီဟိ ဒွတ္တိံသမဟာပုရိသလက္ခဏေဟိ အသီတျာနုဗျဉ္ဇနလက္ခဏေဟိ စ ဒေဝါနံ မဇ္ဈေ သောဘတိ ဝိရောစတီတိ အတ္ထော. ရတိဇနနေတိ ဒေဝါနံ အတပ္ပကပီတိသောမနဿုပ္ပာဒနေ, ပေမုပ္ပာဒနေ ဝါ. ရမနံ ရတိ. ရမုဓာတု ကီဠာယန္တိ. တံ ဇနေတိ ဥပ္ပာဒေတီတိ ရတိဇနနံ. သိလာသနံ. ရတိသဒ္ဒူပပဒ ဇနဓာတု ဇနနေ ယု. တသ္မိံ ရတိဇနနေ.

“Dive”意为“于日间”。因日光而照耀之处，是为“diva”（日）。“divu”词根义为“光明”，加“a”后缀。于彼日间。如日一般造作白昼。造作白昼等，故为“divākaro”（日作者），即太阳。前缀词“divā”与词根“kara”（作）结合，义为“造作”，加“a”后缀。或者，于日间有其光(kara)，故为“divākaro”。“kara”一词实为“光”之同义词。“Sobhanto”（光辉者）意为“灿烂辉煌”。以六色光等而照耀、辉煌者，是为“sobhanto”，即佛陀。“subha”词根义为“照耀”或“辉煌”，加“anta”后缀。其义为：世尊(Bhagavā)以六色光、三十二大士相(mahāpurisalakkhaṇa)、八十随形好，于诸天中照耀辉煌。“Ratijanane”（于能生喜悦者）意为“于为诸天生起无恼之喜与善意，或生起爱意”。愉悦为“rati”。“ramu”词根义为“嬉戏”。能引生、产生彼者，是为“ratijananaṃ”（能生喜悦者），此即石座(Silāsanaṃ)。前缀词“rati”与词根“jana”（生）结合，义为“生起”，加“yu”后缀。于彼能生喜悦的（石座）上。

သိလာသနမှီတိ တိဒသာလယေ, ပါရိစ္ဆတ္တကမူလေ ဇာတေ နိက္ခိတ္တေ ဝါ ဒီဃတော သဋ္ဌိယောဇနေ ဝိတ္ထာရတော ပဏ္ဏာသ ယောဇနေ ပုထုလတော ပန္နရသယောဇနေ ဝဏ္ဏတော ဇယသုမနပုပ္ဖသဒိသေ ရတ္တကမ္ပလဝဏ္ဏေ ဝါ သဏှသုခုမေ ပဏ္ဍုကမ္ပ လနာမကေ သိလာသနေ. သက္ကေန သေဝိယတီတိ သိလံ. ပါသာဏော[Pg.91]. သိဓာတု သေဝါယံ အလပစ္စယော. အာသိယတိ ဧတ္ထာတိ အာသနံ. အထ ဝါ အာဂန္တွာ သေဝိယတိ ဧတ္ထာတိ အာသနံ. အာပုဗ္ဗသိဓာတု သေဝါယံ ယု. သိလံဧဝ အာသနံ သိလာသနံ. ပဏ္ဍုကမ္ပလသိလာသနံ လဗ္ဘတိ. တသ္မိံ သိလာသနမှိ. အာသီနောတိ ဒသဟိ စက္ကဝါဠသဟဿေဟိ အာဂမ္မ သန္နိသိန္နာနံ ဒေဝါနံ ဂဏေန ပရိဝါရိတော ဟုတွာ နိသီဒန္တော. အာသီဒနံ နိသဇ္ဇနံ အာသီနော. အာသမန္တတော သီဒတိ ဝသတီတိ ဝါ အာသီနော. အဘိဓမ္မကထာဘိမုခံ သီဒတိ နိသဇ္ဇတီတိ ဝါ အာသီနော, ဗုဒ္ဓေါ. အာပုဗ္ဗသီဒဓာတု နိသဇ္ဇာယံ. ဝိသရဏ ဂတျာဝသာနေသု ဝါ တပစ္စယော. တဿ ဤဏာဒေသော, ဏဿနတ္တံ, ဓာတွန္တလောပေါ. သိဝသုခဒန္တိ နိဗ္ဗာနသုခဒါယကံ. အရိယေဟိ သေဝိယတီတိ သိဝံ, နိဗ္ဗာနံ. သိဓာတု သေဝါယံ အဝေါ. အထ ဝါ ရာဂဂ္ဂိအာဒီဟိ သမတိ ဥပသမတိ ဧတ္ထာတိ သိဝံ, နိဗ္ဗာနံ. သမုဓာတု ဥပသမေ ရိဝေါ. အဘိဓာနပ္ပဒီပိကဋီကာယံ ပန ‘‘သိဝံ ခေမဘာဝံ ကရောတီတိ သိဝံ, သံသာရဘီရုကေဟိ သေဝိတဗ္ဗတ္တာ ဝါ သိဝံ. ယဒါဒိနာ ဝပစ္စယော’’တိ ဝုတ္တံ. သုခယတီတိ သုခံ. ယဿုပ္ပဇ္ဇတိ, တံ သုခိတံ ကရောတီတိ အတ္ထော. အထ ဝါ သုဋ္ဌု ဒုက္ခံ ခနတီတိ သုခံ. သုပုဗ္ဗ ခနုဓာတု အဝဒါရဏေ ကွိ. သိဝဿ နိဗ္ဗာနဿ သုခံ သိဝသုခံ, တံ ဒဒါတီတိ သိဝသုခဒံ, အဘိဓမ္မဓမ္မော. သိဝသုခသဒ္ဒူပပဒဒါဓာတု အ. ယော ဟိ အဘိဓမ္မဓမ္မံ သုဏာတိ, သော တဿ နိဗ္ဗာနသုခံ ဒဒါတီတိ အတ္ထော.

在三十三天界，巴瑞恰达树(pāricchattaka)下，那名为黄毛毯(paṇḍukampala)的石座上，其长六十由旬、宽五十由旬、厚十五由旬，颜色如胜妙花或红色毛毯般柔软细腻。“石”(sila)，因受帝释天(Sakka)亲近。即是岩石(pāsāṇa)。“sidh”词根意为“亲近”，加上“al”后缀。“座”(āsana)，因在此安坐。或者说，因来此受亲近，故称“座”。前缀“ā”与“sidh”词根结合，意为“亲近”，加上“yu”后缀。石即是座，故称“石座”。此处取用的是黄毛毯石座。在那石座上。“安坐”(āsīno)，指世尊被从十千世界前来集会的诸天众围绕而安坐。“安坐”(āsīdana)即是“就坐”(nisajjana)，故称“安坐”。或者说，因周遍而住，故称“安坐”。或者说，因面向阿毗达摩(abhidhamma)之说而安坐，故称“安坐”，指佛陀。前缀“ā”与“sīd”词根结合，意为“就坐”。或于“散播、行、尽”等义中，加上“ta”后缀。其[ta]变为“īṇa”，“n”变为“ṇ”，词根尾音脱落。“施寂静乐者”(sivasukhada)，即施予涅槃之乐者。“寂静”(siva)，因被圣者亲近，即涅槃。“sidh”词根意为“亲近”，加上“avo”后缀。或者说，因在此处平息贪火等，故称“寂静”，即涅槃。“sam”词根意为“平息”，加上“rivo”后缀。然而，在《名称辞典》(Abhidhānappadīpikā)的注释中说：“‘sivaṃ’，因能带来安稳，故称‘寂静’；或者因当为畏惧轮回者所亲近，故称‘寂静’。由yad等词加va后缀。”“乐”(sukha)，因能使人快乐。意即，凡生起此乐者，皆能使其安乐。或者说，因能善掘除痛苦，故称为“乐”。前缀“su”与“khan”词根结合，意为“掘开”，加上“kvi”后缀。寂静之乐，即涅槃之乐，能施予此乐者，故称“施寂静乐者”，即阿毗达摩法。“寂静乐”(sivasukha)一词与“施”(dā)词根结合，加上“a”后缀。意即，凡听闻阿毗达摩法者，此法即施予其涅槃之乐。

အဒေသိ ဓမ္မံ ဒေဝါနန္တိ ဒေဝါနံ ဓမ္မံ အဒေသီတိ သမ္ဗန္ဓော. ဧတ္ထ စ ဓမ္မန္တိ နာနာနယဝိစိတ္တံ ဂမ္ဘီရံ သဏှသုခုမံ ဒုဒ္ဒသံ အဘိဓမ္မ ဓမ္မံ. အတ္တနော သဘာဝံ ဓာရေတီတိ ဓမ္မော, ပဏ္ဍိတေဟိ ဓာရိယတိ န ဗာလေဟီတိ ဝါ ဓမ္မော, အဘိဓမ္မပိဋကံ. ဓရဓာတု ဓာရဏေ ရမ္မပစ္စယော. တံ ဓမ္မံ. ဒေဝါနန္တိ ပုဗ္ဗေ မနုဿလောကေ မာတုဘူတဒေဝပုတ္တပ္ပမုခါနံ ဥပပတ္တိဒေဝါနံ. ဝုတ္တဉှေတံ အဋ္ဌသာလိနီအဋ္ဌကထာယံ –

为诸天说法——其关联是“为诸天说了法”(devānaṃ dhammaṃ adesi)。此处的“法”，是指那包含多种理趣、甚深、微细、难见的阿毗达摩法。能持自性，故名为“法”；或者说，为智者所持而非为愚者，故为“法”，此即阿毗达摩藏。“持”(dhar)词根意为“执持”，加上“ramma”后缀。此法。所谓的“诸天”，是指从前在人世间，以曾为母亲的天子为首的化生诸天。正如《含义阐明》（法集论义注）中所说：

‘‘မာတရံ [Pg.92] ပမုခံ ကတွာ, တဿာ ပညာယ တေဇသာ;

အဘိဓမ္မကထာမဂ္ဂံ, ဒေဝါနံ သမ္ပဝတ္တယီ’’တိ.

以母亲为首，以己之智慧威力，为诸天开启了阿毗达摩的论道。

ဧတ္ထ စ မာတရန္တိပဒဿ ပုဗ္ဗေ မနုဿလောကေ မာတုဘူတံ ဒေဝပုတ္တန္တိ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဝုတ္တဉှေတံ ဇိနာလင်္ကာရပါဠိယံ –

此处“母亲”一词，应当理解为过去在人世间曾为母亲的天子。正如《胜者庄严》(Jinālaṅkāra)中所说：

‘‘တတော ပုတ္တံ ဂဟေတွာန, ဂတာ မာတာ သကံ ဃရံ;

သတ္တမိယံ စုတာ ဂန္တွာ, ဒေဝပုတ္တတ္တမာဂမီ’’တိ.

于是母亲得子后，返回自家；于第七日命终，转生为天子。

တဋ္ဋီကာယဉ္စ ‘‘ဗောဓိသတ္တမာတာ ဂဗ္ဘဝုဋ္ဌာနတော သတ္တမေ ဒိဝသေ ကာလင်္ကတွာ တုသိတပုရေ ဒေဝပုတ္တော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ စ ဒေဝပုတ္တသဒ္ဒေန ဝုတ္တမေဝ. ကာဠုဒါယီ ထေရဂါထာအဋ္ဌကထာယဉ္စ ‘‘ပရိဝါရိတာတိ စ ဣတ္ထိလိင်္ဂနိဒ္ဒေသော ပုရိမတ္တဘာဝသိဒ္ဓံ ဣတ္ထိဘာဝံ ဒေဝတာဘာဝံ ဝါ သန္ဓာယ ကတော. ဒေဝူပပတ္တိ ပန ပုရိသဘာဝေန ဇာတာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဇာတကဋီကာယဉ္စ ‘‘ဒေဝေါရောဟနေတိ မာတုဒေဝပုတ္တဿ တေမာသံ အဘိဓမ္မပိဋကံ ဒေသေတွာ ဒေဝေါရောဟနကာလေ’’တိ မာတုဒေဝပုတ္တသဒ္ဒေန ဝုတ္တံ. အဘိဓမ္မာဝတာရဋီကာယဉ္စ ‘‘ဒေဝါနန္တိ တဒါ ဓမ္မပဋိဂ္ဂါဟကာနံ ဒသသဟဿစက္ကဝါဠာဓိဝါသီနံ မာတုဒေဝပုတ္တပ္ပမုခါနံ ဥပပတ္တိဒေဝါန’’န္တိ မာတုဒေဝပုတ္တ သဒ္ဒေန ဝုတ္တံ. သိရီမဟာမာယာသတ္ထေ စ ‘‘သိရီမဟာမာယာ ဒေဝီပိ သတ္တဒိဝသေယေဝ ဝသိတွာ ကာလင်္ကတွာ အတ္တနော ပုညာနုဘာဝေန တုသိတဘဝနေ ဒေဝပုတ္တော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တီ’’တိ ဒေဝပုတ္တသဒ္ဒေန ဝုတ္တံ. မဏိဒီပဋီကာယဉ္စ ‘‘မာတရန္တိ ပုဗ္ဗေ မနုဿလောကေ မာတုဘူတံ ဒေဝပုတ္တန္တိ အတ္ထော. သိရီမဟာမာယာ ဟိ ဗောဓိသတ္တံ ဝိဇာယိတွာ သတ္တာဟမတ္တံ ဌတွာ ဣတော စဝိတွာ တုသိတဘဝနေ ပုရိသဘာဝေနေဝ နိဗ္ဗတ္တော, န ဣတ္ထိဘာဝေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. တသ္မာ မာတရန္တိပဒဿ မာတုဘူတံ ဒေဝပုတ္တန္တိ အတ္ထော မုချေန ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

在其注释中也说：“菩萨的母亲在生产后第七天去世，转生到兜率天(Tusita)成为天子。”此处即是用“天子”一词。在《黑优陀夷长老偈》(Kāḷudāyītheragāthā)的义注中也说：“‘被围绕’等词，其女性语性的解释，是针对前世所成的女性身，或天女身而作。但其生于天界，则是以男性身而生。”在《本生注》(Jātakaṭīkā)中也说：“‘从天界降下时’，是指[佛陀]为母亲天子宣说了三个月的阿毗达摩藏后，于从天界降下之时”，此处用了“母亲天子”一词。在《阿毗达摩入门注》(Abhidhammāvatāraṭīkā)中也说：“‘为诸天’，是指为当时作为法之领受者的、遍住于十千轮围世界的、以母亲天子为首的化生诸天”，此处用了“母亲天子”一词。在《吉祥摩诃摩耶论》(Sirīmahāmāyāsattha)中也说：“吉祥摩诃摩耶(Sirīmahāmāyā)天后亦仅住七日便去世，以自身福德威力，于兜率天宫转生为天子”，此处用了“天子”一词。在《摩尼灯注》(Maṇidīpaṭīkā)中也说：“‘母亲’，其义为‘往昔于人世间曾为母亲的天子’。吉祥摩诃摩耶在生下菩萨后，仅住七日，从此世命终，于兜率天宫即以男性身转生，而非女性身。”因此，“母亲”一词，主要应理解为“曾为母亲的天子”之义。

မဓုသာရတ္ထ ဒီပနီဋီကာယံ ပန –‘‘သုဒ္ဓေါဒနော နာမ ပိတာ မဟေသိနော,ဗုဒ္ဓဿ မာတာ ပန မာယာ နာမ.

然而，在《蜜义阐明注》(Madhusāratthadīpanīṭīkā)中则说：“大仙之父，名为净饭；佛陀之母，名为摩耶。”

ဗောဓိသတ္တံ [Pg.93] ပရိဟရိယ ကုစ္ဆိနာ,ကာယဿ ဘေဒါ တိဒိဝသ္မိံ မောဒတိ;

သာ ဂေါတမီ ကာလံကတာ ဣတော စုတာ,ဒိဗ္ဗေဟိ ကာမေဟိ သမင်္ဂိဘူတာ;

အာမောဒတိ ကာမဂုဏေဟိ ပဉ္စဟိ,ပရိဝါရိတာ ဒေဝဂဏေဟိ တေဟီ’’တိ;

ထေရာပါဠိ;

腹中怀着菩萨，身坏后于三十三天中欢喜；彼乔达弥(Gotamī)命终，从此世逝去，具足天界欲乐；享受五种欲乐，为彼天神众所围绕。——《长老尼《本行》》

တဒဋ္ဌကထာယံ ‘‘ပရိဝါရိတာတိ စ ဣတ္ထိလိင်္ဂနိဒ္ဒေသော ပုရိမတ္တ ဘာဝသိဒ္ဓံ ဣတ္ထိဘာဝံ ဒေဝတာဘာဝံ ဝါ သန္ဓာယ ကတော. ဒေဝူပပတ္တိ ပန ပုရိသဘာဝေန ဇာတာတိ ဝုတ္တတ္တာ မာတရန္တိ မနုဿတ္တဘာဝဝသေန ဝုတ္တ’’န္တိ ဝဒန္တိ. ထေရဋ္ဌကထာ ပန နသင်္ဂဟာရုဠှာ. အညဋ္ဌကထာဋီကာသု စ တာဒိသံ ဝစနံ နတ္ထိ. ပတ္ထနာကာလေ စ ဗုဒ္ဓမာတာ ဟုတွာ ပစ္ဆာ ပုရိသော ဟောမီတိ ပတ္ထနာ နတ္ထိ. တိံသဓမ္မတာယဉ္စ ဗုဒ္ဓမာတုယာ ပုရိသဘာဝေါ နာမ နတ္ထိ. တသ္မာ တံ ဝီမံသိတဗ္ဗန္တိပိ ဝိဒူ ဝဒန္တီတိ ဝုတ္တံ. တံ ပန န ဂဟေတဗ္ဗံ. ကသ္မာ, သံသယဝစနေန ဝီမံသိတဗ္ဗန္တိ ဝိဒူဝဒန္တီတိ စ ဝုတ္တတ္တာ စ ယထာဝုတ္တဋ္ဌကထာဋီကာဝစနေဟိ ဥဇုကံ ဝိရုဒ္ဓတ္တာ စ. ဒေဝတာသဒ္ဒေါ ဟိ ဒေဝပုတ္တေ ဗြဟ္မေ ဒေဝဓီတာယ စ ဝတ္တတိ. တထာဟေသ ‘‘အထ ခေါ အညတရာ ဒေဝတာ အဘိက္ကန္တာယ ရတ္တိယာ အဘိက္ကန္တဝဏ္ဏာ’’တိအာဒီသု ဒေဝပုတ္တေ. ဝုတ္တဉှိ ခုဒ္ဒကပါဌအဋ္ဌကထာယံ ‘‘အညတရာတိ အနိယမိတ နိဒ္ဒေသော. သာ ဟိ နာမဂေါတ္တတော အပါကဋာ. တသ္မာ အညတရာတိ ဝုတ္တာ. ဒေဝေါယေဝ ဒေဝတာ. ဣတ္ထိပုရိသသာဓာရဏမေဝေတံ. ဣဓ ပန ပုရိသောဧဝ. သော ဒေဝပုတ္တော. ကိန္တုသာဓာရဏနာမဝသေန ဒေဝတာတိ ဝုတ္တော’’တိ. သုနီတတ္ထေရအပဒါန ပါဠိယံ အာဂတာသု ‘‘တထာ တာ ဒေဝတာ သတ္တသတာ ဥဠာရာ ဗြဟ္မာ ဝိမာနာ အဘိနိက္ခမိတွာ’’တိအာဒီသု ဗြဟ္မေ. ပဒီပဝိမာနဝတ္ထုပါဠိယံ ဝုတ္တာသု –

于其义注中言：“‘被围绕’(parivāritā)一词为阴性词形解释，是针对其前世已成就的女性身或天女身而作。至于生为天神，则因经中说为以男性身出生，故‘母亲’一词是从其为人时之身而言。”然而，《长老义注》(Theraṭṭhakathā)未被收录。其他义注和复注中也无此说。况且发愿时，并无先为佛母后为男身之愿。再者，依三十法性(tiṃsadhammatā)，佛母绝无男性身。因此，经中说智者言“此说应予审察”。然而，此说不应被采纳。为何？因其是以“智者说应予审察”此存疑之语而说，且与前述义注和复注之语直接相违。盖‘天神’(devatā)一词，可用于天子、梵天及天女。例如，在“尔时，有某天神，于后夜时分，身色绝妙”等经文中，（天神）用于天子。诚如《小诵义注》(Khuddakapāṭhaaṭṭhakathā)中所说：“‘某’者，为不定之解释。因其名号不显，故说为‘某’。天神(devo)即是天神(devatā)。此词本通男女。然此处特指男性，即天子。仅因通称而名为‘天神’。”在《苏尼陀长老本行》(Sunītattheraapadāna)圣典中出现的“如是七百殊胜天神，从梵天宫殿中出来”等经文中，（天神）用于梵天。在《灯天宫事》(Padīpavimānavatthu)圣典中所说的——

‘‘အဘိက္ကန္တေန ဝဏ္ဏေန, ယာ တွံ တိဋ္ဌတိ ဒေဝတေ;

ဩဘာသေန္တီ ဒိသာ သဗ္ဗာ, ဩသဓီ ဝိယ တာရကာ’’တိ.

“天女啊！你以殊胜的容色伫立，光芒照耀一切方所，犹如启明星。”

အာဒီသု [Pg.94] ဒေဝဓီတာယ. ဧဝံ ပန ပရိဝါရိတာသဒ္ဒေါပိ ဝေဒိတဗ္ဗော. တသ္မာ အာစရိယဓမ္မပါလတ္ထေရေန ကတာယ ထေရဋ္ဌကထာယ ဝုတ္တဝစနံ ဇာတကဋီကာယ ဝုတ္တဝစနဉ္စ အာစရိယသုမင်္ဂလတ္ထေရေန ကတာယ အဘိဓမ္မာဝတာရဋီကာယ ဝုတ္တဝစနံ ပမာဏံ ကတွာ မာတုဒေဝပုတ္တောတိ အတ္ထောယေဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဧတရဟိ ပန ကေစိ အာစရိယာ ထေရာပါဠိယံ အာဂတံ ပရိဝါရိတာသဒ္ဒဉ္စ မဓုသာရတ္ထဒီပနီဋီကာဝစနဉ္စ ပဋိစ္စ မာတုဒေဝဓီတာတိ ဝဒန္တိ. တံ ပန တေသံ မတိမတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အဒေသီတိ မဟာကရုဏာပုဗ္ဗင်္ဂမေန သဗ္ဗညုတဉာဏေန ကထေသိ. အသဒိသံ တန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ဧတ္ထ စ တန္တိ ဗုဒ္ဓံ. အသဒိသန္တိ အပ္ပဋိပုဂ္ဂလံ. နတ္ထိ ဧတဿ သဒိသော ပဋိပုဂ္ဂလောတိ အသဒိသော, ဗုဒ္ဓေါ. သဒေဝကေ လောကေ သီလာဒိဂုဏေန ဗုဒ္ဓေန သဒိသော ကောစိ ပုဂ္ဂလော နတ္ထီတိ အတ္ထော. တေနာဟ ဝိနယမဟာဝဂ္ဂပါဠိယံ –

等经文中，（此词）用于天女。同样，“被围绕”(parivāritā)一词也应如此理解。因此，应以法护(Dhammapāla)长老所作的《长老尼偈义注》、以及《本生复注》(Jātakaṭīkā)与须曼伽罗(Sumaṅgala)长老所作的《阿毗达摩入门复注》(Abhidhammāvatāraṭīkā)之说为准，应作“摩耶天子”解。然如今有些阿阇梨，依据《长老尼偈》中的“被围绕”一词及《甘露心义灯复注》(Madhusāratthadīpanīṭīkā)之语，而说为“摩耶天女”。此应视为其个人之见。“已说”(adesī)是指以大悲为前导，以一切知智而说。“无与伦比者”(asadisaṃ)与“圣教”(tanti)相连。在此，圣教即是佛陀。“无与伦比者”意为“无对等之人”(appaṭipuggalaṃ)。没有与他相等、对等之人，故为“无与伦比者”(asadiso)，即佛陀。其义为：在天人世间，就戒等功德而言，无有任何个人能与佛陀相等。因此，《律藏·大品》中说——

‘‘န မေ အာစရိယော အတ္ထိ, သဒိသော မေ န ဝိဇ္ဇတိ;

သဒေဝကသ္မိံ လောကသ္မိံ, နတ္ထိ မေ ပဋိပုဂ္ဂလော’’တိ.

“我无有导师，无有与我等同者；于天人世间，无有与我匹敌者。”

နိစ္စန္တိသတတံ သမိတံ, သဗ္ဗကာလံ နိရန္တရန္တိ အတ္ထော. အသဒိသံ တံ ဗုဒ္ဓံ နိစ္စံ နမာမီတိ သမ္ဗန္ဓောတိ.

“恒常”(niccaṃ)意为持续、不断、一切时、无间断。“我恒常礼敬那位无与伦比的佛陀”，此为文句之连接。

အယံ ပနေတ္ထ သင်္ခေပယောဇနာ. သုမတိ သုန္ဒရသဗ္ဗညုတ ဉာဏဝါတော, ဒေသနာဉာဏဝါတော ဝါ. ယော ယာဒိသော ဗုဒ္ဓေါ. ဒိဝေ ဒိဝသေ ဒိဝါကရောဝ သူရိယောဣဝ, သောဘန္တော ဝိရောစမာနော ဟုတွာ, ရတိဇနနေ ဒေဝါနံ အတပ္ပကပီတိ သောမနဿုပ္ပာဒနေ, ပေမုပ္ပာဒနေ ဝါ, သိလာသနမှိ ပဏ္ဍု ကမ္ပလနာမကေ သိလာသနေ, အာသီနော နိသီဒန္တော ဟုတွာ သိဝသုခဒံ နိဗ္ဗာနသုခဒါယကံ, ဓမ္မံ အဘိဓမ္မဓမ္မံ, ဒေဝါနံ မာတု ပုဗ္ဗဒေဝပုတ္တပ္ပမုခါနံ ဥပပတ္တိဒေဝါနံ အဒေသိ ကထေသိ. အသဒိသံ အပ္ပဋိပုဂ္ဂလံ တံ ဗုဒ္ဓံ အဟံ နိစ္စံ သတတံ နမာမိ ဝန္ဒာမီတိ.

此处是简要的结构解释。须摩提(Sumati)者，因其拥有美妙的一切知智，或因其拥有说法之智（而得名）。彼佛陀犹如白昼之日，光辉灿烂，令诸天生起欢喜、满足、愉悦或爱意，安坐于名为“班杜甘巴拉”(Paṇḍukambala)的石座上，向以摩耶天子为首的化生天神们，宣说了能带来吉祥安乐、涅槃之乐的法，即阿毗达摩法。我恒常礼敬、顶礼那位无与伦比、无可匹敌的佛陀。

တေရသမဝန္ဒနဂါထာဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

第十三礼敬偈释义究竟。

၁၄.

14.

ယော [Pg.95] ပါဒပင်္ကဇမုဒုတ္တလရာဇိကေဟိ,လောကေဟိ တီဟိဝိကလေဟိ နိရာကုလေဟိ;

သမ္ပာပုဏေ နိရုပမေယျတမေဝ နာထော,တံ သဗ္ဗလောကမဟိတံ အသမံ နမာမိ.

导师以其莲足柔软之庄严，于圆满无扰三界之中，证得真正无与伦比之境；我今敬礼彼，一切世间所供养、无与伦比者。

၁၄. ဧဝံ တေရသမဂါထာယ ဗုဒ္ဓံ ဝန္ဒိတွာ ဣဒါနိ ဗုဒ္ဓဿ ပါဒတလေ ဝိစိတ္တပ္ပဝတ္တေဟိ အဋ္ဌသတစက္ကလက္ခဏေဟိ ထောမိတွာ ဝန္ဒိတုကာမော ယော ပါဒပင်္ကဇတျာဒိဂါထမာဟ. အယံ ပန တ ဘ ဇ ဇ ဂဏေဟိ စ ဂရုဒွယေန ရစိတတ္တာ စုဒ္ဒသက္ခရေဟိ ယုတ္တာ ဝသန္တတိလကာဂါထာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ဝုတ္တဉှေတံ ဝုတ္တောဒယေ ‘‘ဝုတ္တာ ဝသန္တတိလကာ တ ဘ ဇာ ဇဂါ ဂေါ’’တိ. တဿာယမတ္ထော. ယဿံ ပဋိပါဒံ တ ဘ ဇာ တ ဘ ဇ ဂဏာ စ ဇဂါ ဇဂဏဂရုကာ စ ဂေါ ဂရု စ စေ ဘဝန္တိ, သာ ဂါထာ ဝသန္တတိလကာဂါထာတိ ဆန္ဒာစရိယေဟိ ဝုတ္တာတိ.

14. 如此以第十三偈礼敬佛陀后，如今，作者欲以佛陀足底种种奇妙庄严、具一百零八轮相而作赞叹顶礼，故说“彼足莲华”等偈。此偈由 ta、bha、ja、ja 四个音组及两个长音节组成，因具十四音节，故应知为“春藤花偈”(vasantatilakāgāthā)。《韵律学》(Vuttodaya)中说：“‘春藤花偈’由 ta、bha、ja、ja、ga、ga 组成。”其义为：若每一句皆由 ta、bha、ja、ja 四个音组，以及其后的两个长音节组成，则此偈被韵律学家称为“春藤花偈”。

တတ္ထ ပန ယော နာထော အဝိကလေဟိ နိရာကုလေဟိ ပါဒပင်္ကဇမုဒုတ္တလေဟိတီဟိ လောကေဟိ နိရုပမေယျတံ သမ္ပာပုဏေဧဝ သဗ္ဗလောကမဟိတံ အသမံ တံ နာထံ အဟံ နမာမီတိ သမ္ဗန္ဓော. ဧတ္ထ ပန သဒ္ဒက္ကမေန အဒဿေတွာ အတ္ထက္ကမေန ဝဏ္ဏနံ ဒဿယိဿာမ. ယော နာထောတိ ယော ယာဒိသော သဗ္ဗသတ္တာနံ ပဋိသရဏော ဗုဒ္ဓေါ. တံ ပန ပဒံ သမ္ပာပုဏေဧဝါတိပဒေ ကတ္တုဘာဝေန သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ. နာထဿ ပန ဝစနတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တောယေဝ. အဝိကလေဟီတိ ကေနစိ အဝေကလ္လေဟိ သဗ္ဗပါဒစက္ကလက္ခဏေဟိ သမ္ပုဏ္ဏေဟီတိ အတ္ထော. ဝိရူပံ ကလတိ ဂစ္ဆတီတိ ဝိကလော. ဝိပုဗ္ဗကလဓာတု ဂတိယံ အ. နတ္ထိ ကိဉ္စိ ဝိကလံ ဧတိဿာ ရာဇိယာတိ အဝိကလာ, ပါဒရာဇိ. ပါဒဒွယေ ပရိဗျတ္တံ သဏ္ဌာနရူပံ ကိဉ္စိ ဝိကလံ နတ္ထီတိ အတ္ထော. တေဟိ အဝိကလေဟိ.

此处，其句义关联是：“我礼敬那位导师，他以其无缺无乱、莲花般柔软的足底，在三界中达到了无与伦比的境地，受一切世间所尊敬，是无与伦比的。”在此，我们将不按词序，而按义序来展示其释义。“那位导师”(Yo nātho)是指那位作为一切有情皈依处的佛陀。该词应与“达到了”(sampāpuṇeeva)一词作主语关联。“导师”的词义，前面已经说过了。“无缺”(Avikalehi)意为没有任何欠缺，完全具备所有足轮相。趋于毁形，故为“残缺”(vikalo)。此词由前缀“vi”与意为“去”的“kal”词根构成，后接后缀“a”。此足纹无任何残缺，故为“无缺”(avikalā)，即足纹。其意是，双足上显现的形态没有任何残缺。由这些无缺者。

နိရာကုလေဟီတိ [Pg.96] အာကုလဝိရဟိတေဟိ. ပါဒစက္ကလက္ခဏာနံ အညမညံ အသံမိဿေဟိ အသံသဋ္ဌေဟီတိ အတ္ထော. အာဘုသော ကုလတိ ဗန္ဓတီတိ အာကုလံ, အာပုဗ္ဗ ကုလဓာတု ဗန္ဓနေ အ. အထ ဝါ အာဘုသော ကုလတိ အာဝရတိ သောဘနန္တိ အာကုလံ, နတ္ထိ အာကုလံ အညမညမိဿံ ဧတိဿာ ပါဒရာဇိ ယာတိ နိရာကုလာ, ပါဒရာဇိ. တေဟိ နိရာကုလေဟိ. တံ ပန ပဒဒွယံ ပါဒပင်္ကဇမုဒုတ္တလရာဇိကေဟီတိပဒေ ဝိသေသနံ. ပါဒပင်္ကဇမုဒုတ္တလရာဇိကေဟီတိ ပါဒသင်္ခါတပဒုမဿ သဏှ တလေ ဇာတေဟိ အဋ္ဌသတစက္ကလက္ခဏရာဇိကေဟိ ပဒတိ ဂစ္ဆတိ ဧတေနာတိ ပါဒေါ. ပဒဓာတု ဂတိမှိဏ. ပင်္ကေ ကဒ္ဒမေ ဇာတန္တိ ပင်္ကဇံ, ပဒုမံ. ပါဒသင်္ခါတံ ပင်္ကဇံ ပါဒပင်္ကဇံ. ပင်္ကဇံဣဝ ပါဒေါ ဝါ ပါဒပင်္ကဇံ, ပါဒေါ. သဏှဘာဝေန မုဒတိ ပဝတ္တတီတိ မုဒု, မုဒဓာတု ဂတိယံ ဥ. တလတိ ပတိဋ္ဌတိ ဧတ္ထာတိ တလံ. တလဓာတု ပတိဋ္ဌာယံ အ. မုဒု စ တံ တလဉ္စာတိ မုဒုတ္တလံ, ပါဒပင်္ကဇဿ မုဒုတ္တလံ ပါဒပင်္ကဇမုဒုတ္တလံ, ရာဇတိ ဒိဿတီတိ ရာဇိကာ, ရာဇတိ သောဘတိ ဧတေနာတိ ရာဇိကာ. ရာဇဓာတု သောဘနေ ဏိကော. ပါဒပင်္ကဇ မုဒုတ္တလေ ဇာတံ အဋ္ဌသတစက္ကလက္ခဏသင်္ခါတံ ရာဇိကန္တိ ပါဒပင်္ကဇမုဒုတ္တလရာဇိကံ, တေဟိ.

“无乱”(Nirākulehīti)意为无杂乱。其意是足轮相彼此不相混杂、不相掺杂。“杂乱”(ākulaṃ)是因其过度束缚。此词由前缀“ā”与意为“束缚”的“kul”词根构成，后接后缀“a”。或者，“杂乱”(ākulaṃ)是因其过度遮蔽美好。此足纹无任何彼此混杂的杂乱，故为“无乱”(nirākulā)，即足纹。由这些无乱者。这两个词是“足莲柔软底纹饰”(pādapaṅkajamuduttalarājikehi)一词的修饰语。“足莲柔软底纹饰”(pādapaṅkajamuduttalarājikehi)是指在名为足的莲花之柔软足底上所生的一百零八轮相纹饰。“足”(pādo)是因为以此行走。“pad”词根意为“去”，后接后缀“ṇa”。生于泥(paṅke kaddame)中，故为“莲花”(paṅkajaṃ)，即荷花(padumaṃ)。名为足的莲花，即“足莲”(pādapaṅkajaṃ)。或足如莲花，亦名“足莲”，即足。因柔软而转动，故为“柔软”(mudu)。“mud”词根意为“去”，后接后缀“u”。于此安立，故为“底”(talaṃ)。“tal”词根意为“安立”，后接后缀“a”。既柔软又为底，故为“柔软底”(muduttalaṃ)。足莲的柔软底，即“足莲柔软底”(pādapaṅkajamuduttalaṃ)。因其显现，故为“纹饰”(rājikā)；或以此为庄严，故为“纹饰”。“rāj”词根意为“庄严”，后接后缀“ṇiko”。在足莲柔软底上所生，名为一百零八轮相的纹饰，即是“足莲柔软底纹饰”(pādapaṅkajamuduttalarājikaṃ)。由这些纹饰。

တံ ပန အဋ္ဌသတပါဒစက္ကလက္ခဏံ နာမေဝံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဘဂဝတော ပါဒပင်္ကဇမုဒုတလဿ မဇ္ဈေ နာဘိ ဒိဿတိ. နာဘိပဋိစ္ဆိန္နာ ဝဋ္ဋလေခါ ဒိဿတိ. နာဘိမုခပရိက္ခေပပဋ္ဋော ဒိဿတိ. ပနာဠိမုခံ ဒိဿတိ. အရာ ဒိဿန္တိ. အရေသု ဝဋ္ဋလေခါ ဒိဿန္တိ. နေမိ ဒိဿတိ. နေမိမဏိကာ ဒိဿန္တိ. ဣဒံ တာဝ ပါဠိအာဂတမေဝ. သမ္ပဟုလဝါရော ပန အနာဂတော, သော ဧဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. သတ္တိ, သိရီဝစ္ဆော, နန္ဒိယာဝဋ္ဋံ, သောဝတ္တိကော, ဝဋံသကော, ဝဍ္ဎမာနကံ, မစ္ဆယုဂလံ, ဘဒ္ဒပီဌံ, အင်္ကုသံ, တောမရော, ပါသာဒေါ, တောရဏံ, သေတစ္ဆတ္တံ, ခဂ္ဂေါ, တာလဝဏ္ဍံ, မောရဟတ္ထကော, ဝါဠဗီဇနိ, ဥဏှီသံ, ပတ္တော[Pg.97], မဏိကုသုမဒါမံ, နီလုပ္ပလံ, ရတ္တုပ္ပလံ, သေတုပ္ပလံ, ပဒုမံ, ပုဏ္ဍရိကံ, ပုဏ္ဏဃဋော, ပုဏ္ဏပါတိ, သမုဒ္ဒေါ, စက္ကဝါဠံ, ဟိမဝါ, သိနေရု, စန္ဒိမသူရိယာ, နက္ခတ္တာနိ, စတ္တာရော မဟာဒီပါ, ဒွေပရိတ္တဒီပသဟဿာနိ အန္တမသော စက္ကဝတ္တိ ရညော ပရိသံ ဥပါဒါယ သဗ္ဗော စက္ကလက္ခဏဿေဝ ပရိဝါရောတိ ဧတ္တကမေဝ မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

这一百零八足轮相，应如是了知：在世尊(Bhagavato)莲花般柔软的足底中央，可见轮毂。可见与轮毂相连的圆形线条，可见轮毂周边的环带，可见水道口，可见轮辐，在轮辐之间可见圆形线条，可见轮辋，可见轮辋上的宝珠。以上这些是圣典原文中已有的。但更详尽的部分尚未到来，应如是看待：长矛(Satti)、吉祥结(Sirīvaccho)、如意旋(Nandiyāvaṭṭaṃ)、卍字(Sovattiko)、花饰(Vaṭaṃsako)、增长瓶(Vaḍḍhamānakaṃ)、双鱼(Macchayugalaṃ)、吉祥座(Bhaddapīṭhaṃ)、钩(Aṅkusaṃ)、短矛(Tomaro)、宫殿(Pāsādo)、牌楼(Toraṇaṃ)、白伞(Setacchattaṃ)、剑(Khaggo)、多罗扇(Tālavaṇḍaṃ)、孔雀扇(Morahatthako)、拂尘(Vāḷabījani)、顶髻(Uṇhīsaṃ)、钵(Patto)、宝珠花鬘(Maṇikusumadāmaṃ)、青莲(Nīluppalaṃ)、红莲(Rattuppalaṃ)、白莲(Setuppalaṃ)、红莲(Padumaṃ)、白莲(Puṇḍarikaṃ)、满瓶(Puṇṇaghaṭo)、满钵(Puṇṇapāti)、大海(Samuddo)、轮围山(Cakkavāḷaṃ)、雪山(Himavā)、须弥山(Sineru)、日月(Candimasūriyā)、星辰(Nakkhattāni)、四大洲(Cattāro mahādīpā)、两千小洲(Dveparittadīpasahassāni)，乃至包括转轮王的眷属在内，所有这些都是轮相的随属。当知，在《中部五十经义注》(Majjhimapaṇṇāsaṭṭhakathā)中仅如是说。

ဇိနာလင်္ကာရဋီကာယံ ပန ‘‘ဟေဋ္ဌာပါဒတလေသု စက္ကာနိ ဇာတာနီတိ စက္ကလက္ခဏံ နာမ ဒွီသု ပါဒတလေသု ဒွေ စက္ကာနိ ဧကေကသ္မိံ သဟဿမတ္တာ အရာ ယုတ္တာ ဟောန္တိ. နေမိဝလယံ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏံ. နာဘိ ဣန္ဒနီလမဏိဝဏ္ဏာ. တသ္မိံ မဇ္ဈေ စ နာဘိပရိယန္တေ စ နာဘိမုခေ စ ဝဋ္ဋလေခါ မဇ္ဈေ ဆိဒ္ဒံ စက္ကပရိယန္တေ နေမိတော ဗဟိဒ္ဓါ ဝဋ္ဋေ. သတ္တိ, သိရီဝစ္ဆော, နန္ဒိယာဝဋ္ဋံ, သောဝတ္တိကော, ဝဋံသကံ, ဝဍ္ဎမာနကံ, ဘဒ္ဒပီဌံ, အင်္ကုသော, ပါသာဒံ, တောရဏံ, သေတစ္ဆတ္တံ, ခဂ္ဂံ, တာလဝဏ္ဍံ, မယူရဟတ္ထံ, စာမရံ, ဥဏှီသံ, ပတ္တံ, မဏိ, သုမနဒါမံ, နီလုပ္ပလံ, ရတ္တုပ္ပလံ, ရတ္တပဒုမံ, သေတပဒုမံ, ပုဏ္ဍရိကံ, ပုဏ္ဏကလသံ, ပုဏ္ဏပတ္တံ, သမုဒ္ဒေါ, စက္ကဝါဠပဗ္ဗတော, ဟိမဝန္တပဗ္ဗတော, မေရုပဗ္ဗတော, သူရိယမဏ္ဍလံ, စန္ဒမဏ္ဍလံ, နက္ခတ္တံ, သပရိဝါရာ စတုမဟာဒီပါ, သပရိဝါရော သတ္တရတနသမင်္ဂီ စက္ကဝတ္တိ, ဒက္ခိဏာဝဋ္ဋ သေတသင်္ခံ, သုဝဏ္ဏမစ္ဆယုဂဠံ, စက္ကာဝုဓံ, သတ္တမဟာဂင်္ဂါ, သတ္တကုလပဗ္ဗတာ, သတ္တသီဒန္တသာဂရာ, သုဝဏ္ဏ ဟံသရာဇာ, သံသုမာရော, ဓဇပဋာကော, သုဝဏ္ဏသိဝိကာ, သုဝဏ္ဏဝါဠဗီဇနိ, ကေလာသပဗ္ဗတော, သီဟရာဇာ, ဗျဂ္ဃရာဇာ, ဝလာဟကအဿရာဇာ, ဥပေါသထဆဒ္ဒန္တဟတ္ထိရာဇာ, ဝါသုကီနာဂရာဇာ, ဟံသရာဇာ, ဥသဘရာဇာ, ဧရာဝဏ ဟတ္ထိရာဇာ, သုဝဏ္ဏမကရံ, စတုမုခသုဝဏ္ဏနာဝါ, သဝစ္ဆကာ ဓေနု, ကိံပုရိသော, ကိန္နရီ, ကရဝီကော, မယူရရာဇာ, ကောဉ္စရာဇာ, စက္ကဝါကရာဇာ, ဇီဝဉ္ဇီဝကရာဇာ ဆ ဒေဝလောကာ, သောဠသ [Pg.98] ဗြဟ္မလောကာတိ ဣမေ ဧတ္တကာ အဂ္ဂမင်္ဂလလက္ခဏာ ပါဒတလေ ပညာယန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဣမိနာ စ ဝစနေန အဋ္ဌသတ ပါဒစက္ကလက္ခဏံ ပရိပုဏ္ဏံ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ.

在《胜者庄严》(Jinālaṅkāra)的注释中记载：“足底生有轮，名为轮相。于两足底各有一轮，每一轮具足千辐。轮辋为金色，轮毂为帝青宝色。于其中心、轮毂周边及轮毂正面有圆线，中心有孔，轮缘之外有圆周。杖、室利伐蹉、喜旋、卍字、顶饰、增长相、吉祥座、钩、宫殿、门楼、白伞、剑、多罗扇、孔雀羽、拂尘、宝冠、钵、摩尼宝、素馨花鬘、青莲、红莲、红睡莲、白睡莲、白莲、满瓶、满钵、大海、铁围山、雪山、须弥山、日轮、月轮、星宿、四大洲及其眷属、具足七宝的转轮王及其眷属、右旋白螺、一对金鱼、轮宝、七大河、七大山、七香水海、金色鹅王、鳄鱼、旗幡、金色轿、金柄马尾扇、凯拉萨山、狮子王、老虎王、云马王、布萨六牙象王、婆苏吉龙王、鹅王、牛王、埃拉瓦那象王、金色摩羯、四面金船、带犊母牛、紧那罗、紧那利、迦陵频伽、孔雀王、鸿雁王、鸳鸯王、共命鸟、六欲天、十六梵天，所有这些最上吉祥相皆显现于足底。”依此文可知，一百零八足轮相圆满具足。

တီဟိ လောကေဟီတိ သမ္ဗန္ဓော. တီဟိ ကာမရူပါရူပ လောကေဟီတိ အတ္ထော. တဿ ပန ဝစနတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တောယေဝ. တံ ပနေတံ ကတွတ္ထေ ကရဏဝစနံ. တဿ ပန ပဒဿ နိရုပမေယျာတိ ပဒေန ကတ္တုဘာဝေန သမ္ဗန္ဓော. နိရုပမေယျတန္တိ အပ္ပမေယျဘာဝံ. ဥပမိတဗ္ဗန္တိ ဥပမေယျံ. ဥပပုဗ္ဗ မာဓာတု ပမာနေ ဏျော. ဥပမေယျဿ ဘာဝေါ ဥပမေယျတံ. နတ္ထိ ဥပမေယျတံ အဿ ရာဇိကဿာတိ နိရုပမေယျတံ. အထ ဝါ နတ္ထိ ဥပမေယျံ ဧတဿ ရာဇိကဿာတိ နိရုပမေယျော, ပါဒစက္ကလက္ခဏရာဇိကော လဗ္ဘတိ. တဿ ဘာဝေါ နိရုပမေယျတံ. တံ ပန ပဒံ သမ္ပာပုဏေ ဧဝါတိပဒေ ကမ္မံ. သမ္ပာပုဏေဧဝါတိ သမ္ဗန္ဓော. သမ္မာ ဂစ္ဆတိဧဝါတိ အတ္ထော. ကသ္မာ ပန တီဟိ လောကေဟိ ပါဒပင်္ကဇမုဒုတလေဟိ နိရုပမေယျတံ ပါပုဏာတီတိ. ဗုဒ္ဓတော အညဿ ကဿစိ ဒေဝမနုဿဿ ပါဒတလမဇ္ဈေ ပါဒစက္ကလက္ခဏဿ အဘာဝတော. ဘဂဝတော ဟိ ပါဒပင်္ကဇမုဒုတလေ ပါရမိပုညာနုဘာဝေန နိဗ္ဗတ္တာနိ အဋ္ဌသတပါဒစက္ကလက္ခဏာနိ သမ္ပာပုဏန္တိ, န အညေသံ. တသ္မာ နိရုပမေယျတံ ပါပုဏာတီတိ.

与“三界”(`tīhi lokehi`)相关，意即与欲界、色界、无色界三界相关。其词义已于前述。此为作格义的具格。该词与“无可比拟”(`nirupameyya`)一词有主事者关系。“无可比拟性”(`nirupameyyataṃ`)意为不可测量的状态。“可比拟”(`upamitaṃ`)即`upameyyaṃ`，由前缀`upa`、表示测量的词根`mā`及后缀`ṇya`构成。`upameyya`的状态即`upameyyataṃ`。此具足轮相者无有可比拟性，故为`nirupameyyataṃ`。或，此具足轮相者无有可比拟者，故为`nirupameyyo`，其状态即“无可比拟性”(`nirupameyyataṃ`)。该词是动词“抵达”(`sampāpuṇe`)的业。与`sampāpuṇe eva`（确实抵达）相关，意为“完全达到”。为何说由三界及柔软莲足而达至无可比拟性呢？因为除佛陀外，任何天人足底皆无轮相。唯有世尊的柔软莲足，因波罗蜜福德之力而生出一百零八足轮相，他人则无。是故说“达至无可比拟性”。

သဗ္ဗလောကမဟိတန္တိ သဗ္ဗလောကေန ပူဇိတံ. သဗ္ဗေန ဒေဝမနုဿလောကေန မဟိတဗ္ဗော ပူဇိတဗ္ဗောတိ သဗ္ဗလောက မဟိတော, နာထော လဗ္ဘတိ. တံ. ဥပ္ပန္နေ ဟိ တထာဂတေ ယေ ကေစိ မဟေသက္ခာ ဒေဝမနုဿာ ဗုဒ္ဓဿ ပူဇေန္တိ, ပဂေဝ အညာ. တထာ ဟိ ဗြဟ္မာ သဟမ္ပတိ သိနေရုမတ္တေန ရတန ဒါမေန တထာဂတံ ပူဇေတိ. ယထာဗလဉ္စ အညေပိ ဒေဝါ မနုဿာ စ ဗိမ္ဗိသာရကောသလရာဇာဒယော နိဗ္ဗုတမ္ပိ ဘဂဝန္တံ ဥဒ္ဒိဿ ဆန္နဝုတိကောဋိဓနံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ အသောက မဟာရာဇာ [Pg.99] သကလဇမ္ဗုဒီပေ စတုရာသီတိဝိဟာရသဟဿာနိ ပတိဋ္ဌာပေတိ. ကာ ကထာ ပန အညေသံ ပူဇာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

“为一切世间所供养”(`Sabbalokamahitaṃ`)，即为一切世间所礼敬。应为一切天人世间所尊敬、所礼敬，故为“一切世间所供养者”，此指世尊。如来出世时，凡有大威德的天人皆礼敬佛陀，何况其他众生。例如，娑婆主梵天(Brahmā Sahampati)以等同须弥山(Sineru)的宝鬘供养如来。其他天人，如频婆娑罗王(Bimbisāra)、憍萨罗王(Kosala)等，亦各尽其力，乃至世尊般涅槃后，仍为世尊布施九十六俱胝财富。阿育大王于整个瞻部洲(Jambudīpa)建立了八万四千座寺院。更何况其他供养呢？

အသမန္တိ သဗ္ဗမနုဿဒေဝဗြဟ္မေဟိ အသဒိသံ. အပ္ပဋိပုဂ္ဂလန္တိ အတ္ထော. နတ္ထိ သမော သဒိသော ပုဂ္ဂလော အဿာတိ အသမော, နာထော. သော ပန အသီတိအနုဗျဉ္ဇနပဋိမဏ္ဍိတ ဒွတ္တိံသ မဟာပုရိသလက္ခဏ ဝိစိတြရူပကာယော. သဗ္ဗာကာရ ပရိသုဒ္ဓ သီလက္ခန္ဓာဒိဂုဏရတနသမိဒ္ဓဓမ္မကာယော. ပုညမဟတ္တ ထာမမဟတ္တဣဒ္ဓိမဟတ္တ ယသမဟတ္တ ပညာမဟတ္တာနံ ပရမုက္ကံသ ဂတော စ ဟောတိ, တသ္မာ တထာဂတေန သမော သဒိသော နာမ နတ္ထီတိ အတ္ထော. တံ အသမံ. တန္တိ နာထံ အဟံ နမာမီတိ သမ္ဗန္ဓော.

“无等”(Asamaṃ)，即与一切人、天、梵天皆不相似，意为无有匹敌之人。无有个人(puggala)与其相等或相似，故称“无等”，此指世尊。其色身以八十随好庄严，以三十二大士(mahāpurisa)相而奇妙。其法身于一切行相皆已清净，具足戒蕴等功德之宝。其福德、威力、神通、声誉、智慧之宏大皆已达至最上究竟。是故，与如来相等或相似者实不存在，此即“无等”之义。我顶礼彼无等之世尊，此为文句之关联。

အယံ ပနေတ္ထ သင်္ခေပယောဇနာ. ယော နာထော ယော ယာဒိသော သဗ္ဗသတ္တာနံ ပဋိသရဏော ဗုဒ္ဓေါ, အဝိကလေဟိ ကေဟိစိ အဝေကလ္လေဟိ, နိရာကုလေဟိ အာကုလဝိရဟိတေဟိ, ပါဒပင်္ကဇ မုဒုတ္တလရာဇိကေဟိ ပါဒသင်္ခါတပဒုမဿ သဏှတလေ ဇာတေဟိ အဋ္ဌသတစက္ကလက္ခဏရာဇိကေဟိ, တီဟိ လောကေဟိ ကတ္တုဘူတေဟိ, နိရုပမေယျတံ အပ္ပမေယျဘာဝံ အပ္ပမိတဗ္ဗ ဘာဝံ ဝါ, သမ္ပာပုဏေဧဝ သမ္မာ ဂစ္ဆတိဧဝ, သဗ္ဗလောကမဟိတံ သဗ္ဗလောကေန ပူဇိတံ, အသမံ သဗ္ဗမနုဿဒေဝဗြဟ္မေဟိ အသဒိသံ တံ နာထံ အဟံ နမာမီတိ.

此为简要释义：彼世尊，为一切众生之归依处，是佛陀。以其无缺、无瑕、无乱之足莲柔软平面上所生之一百零八轮相，以三界为作者，确实达至无可比拟、不可测量之境；为一切世间所供养；与一切人、天、梵天皆不相等。我顶礼如是世尊。

စုဒ္ဒသမဝန္ဒနဂါထာဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

第十四礼敬偈释义圆满。

၁၅.

15.

ဗုဒ္ဓံ နရာနရသမောသရဏံ ဓိတတ္တံ,ပညာပဒီပဇုတိယာ ဝိဟတန္ဓကာရံ;

အတ္ထာဘိကာမနရဒေဝဟိတာဝဟံ တံ,ဝန္ဒာမိ ကာရုဏိကမဂ္ဂမနန္တဉာဏံ.

我礼敬彼佛，人与非人之归依处，心意坚定者；以智慧明灯之光辉，尽破黑暗者；为希求义利之人天带来福祉者；具大悲、最上、无量智者。

၁၅. ဧဝံ [Pg.100] စုဒ္ဒသမဂါထာယ နာထံ နတွာ ဣဒါနိ နရာနရသ မောသရဏန္တျာဒီဟိ သတ္တဟိ ဂုဏေဟိ ထောမိတွာ ဗုဒ္ဓံ ဝန္ဒိတု ကာမော ဗုဒ္ဓံ နရာနရသမောသရဏန္တျာဒိဂါထမာဟ. အယံ ပန တဘဇဇဂဏေဟိ ဂရုဒွယေန စ ရစိတတ္တာ စုဒ္ဒသက္ခရေဟိ ယုတ္တာ ဝသန္တတိလကာဂါထာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. သာဓကံ ပနေတ္ထ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ.

15. 如是，以第十四偈礼敬救护者后，现在想要以“人与非人共归依处”等七种功德赞颂佛陀，因此宣说“佛陀为人与非人共归依处”等偈。此偈由ta、bha、ja、ja四音步及两个重音节所组成，当知是十四音节的春花格偈。于此，其证明如前所述。

တတ္ထ ပန နရာနရသမောသရဏန္တိ ဧတ္ထ နရအနရသမံ ဩသရဏန္တိ ပဒဝိဘာဂေါ. မနုဿဒေဝါနံ သမံ ဩသရဏံ သန္နိပတိတဋ္ဌာနန္တိ အတ္ထော. နရာနရသဒ္ဒဿ ဝစနတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တောယေဝ. သမံ အဝသရန္တိ သန္နိပတန္တိ ဧတ္ထာတိ သမောသရဏော, ဗုဒ္ဓေါ. သမအဝပုဗ္ဗ သရဓာတု ဂတိယံ ယု. နရာနရာနံ မနုဿဒေဝါနံ သမောသရဏော နရာနရသမောသရဏော, ဗုဒ္ဓေါ. ယထာ ဟိ မဟာနိဂြောဓော ဖလကာမာနံ သကုဏ သမူဟာနံ သမောသရဏံ ဟောတိ, ဧဝံ ဗုဒ္ဓေါ လောကိယ လောကုတ္တရသမ္ပတ္တိကာမာနံ မနုဿဒေဝါနံ သမောသရဏော သန္နိပတိတော ပဋိသရဏော ဝါ ဟောတိ. တသ္မာ နရာနရသမောသရဏန္တိ ထောမေတိ.

此处“narānarasamosaraṇa”（人与非人共归依处）一词，其词语分解为“nara-anara-samaṃ osaraṇaṃ”。其义为人与天神共同的聚集之处。“narānara”一词的词义如前已述。“samosaraṇa”（共归依处）是“于此共同前来、聚集”之义，此词指代佛陀。此词由前缀“sama”与“ava”，加表示“行”的词根“sar”，再加后缀“yu”组成。人与非人（即人天众）的“samosaraṇa”，即“narānarasamosaraṇa”，此指佛陀。犹如大榕树是欲得果实的鸟群的聚集处，佛陀亦是欲得世间与出世间成就的人天众的聚集处或依靠处。是故赞叹为“人与非人共归依处”。

ဓိတတ္တန္တိ သမာဟိတစိတ္တံ. ဧတ္ထ အတ္တသဒ္ဒေါ အတ္တသမ္မာ ပဏိဓိ စာတိအာဒီသု အတ္တသဒ္ဒေါ ဝိယ စိတ္တဝါစကော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဓိယတိ ဌပိယတိ ဧတ္ထ ဧတေန ဝါ ဧကာရမ္မဏေ သမ္ပယုတ္တ ဓမ္မာတိ ဓိတော, သမာဓိ. ဓာဓာတု ပတိဋ္ဌာယံ တ. အာရမ္မဏံ အဒတိ အာဒဒါတီတိ အတ္တံ, စိတ္တံ. အဒဓာတု အာဒါနေ တ. ဓိတံ သမာဟိတံ အတ္တံ စိတ္တံ ယဿာတိ ဓိတတ္တော, ဗုဒ္ဓေါ. တံ ဓိတတ္တံ.

“Dhitatta”（心意坚固）意为“samāhitacitta”（心入定）。于此，当知“atta”一词如“attasammāpaṇidhi”（自正愿）等语中的“atta”，是心的同义词。“Dhita”（坚固）是指相应法于此或藉此被置于、安立于单一所缘，此即“samādhi”（定）。此词由表示“安立”的词根“dhā”加后缀“ta”组成。“Atta”是指“食”（adati）或“取”（ādadāti）所缘者，此即“citta”（心）。此词由表示“取”的词根“ad”加后缀“ta”组成。彼之心（atta）已坚固（dhita）、已入定（samāhita），故为“dhitatto”，此指佛陀。此即（赞颂）彼“dhitattaṃ”。

ပညာပဒီပဇုတိယာတိ အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏသင်္ခါတပဒီပေါဘာသေန ကရဏဘူတေန. ပဇာနာတီတိ ပညာ, အရဟတ္တမဂ္ဂ ဉာဏံ. ယထာသဘာဝံ သဗ္ဗပ္ပကာရေဟိ စတုသစ္စဓမ္မံ ပဋိဝိဇ္ဈတီတိ အတ္ထော. ပညာဝ ဉေယျာဝရဏပ္ပဟာနတော သဗ္ဗပကာရေဟိ [Pg.101] ဓမ္မသဘာဝံ ဒီပေတီတိ ပညာပဒီပေါ. ဇောတေတီတိ ဇုတိ, ပညာပဒီပေါဘာသော. ဇုဓာတု ဒိတ္တိယန္တိ. ပညာ ပဒီပေါဧဝ ဇုတိ ပညာပဒီပဇုတိ. အထ ဝါ ပညာပဒီပဿ ဇုတိ ပညာပဒီပဇုတိ, အယံ ပန သမာသော အဘေဒဘေဒူ ပစာရေန ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တာယ ပညာပဒီပဇုတိယာ.

“Paññāpadīpajutiyā”（以智慧灯之光明）是指以阿罗汉道智此灯之光明为工具。“Paññā”（慧）是因其了知（pajānāti），此指阿罗汉道智。其义为如实地以各种方式通达四谛法。智慧因断除所知障而能以各种方式照亮诸法自性，故为“paññāpadīpa”（智慧之灯）。“Juti”（光明）是因其照耀（joteti），此指智慧之灯的光辉。此词由表示“照耀”（ditti）的词根“jut”组成。智慧即是灯，此灯之光明即为“paññāpadīpajuti”。或者，“paññāpadīpassa juti”（智慧之灯的光明）即“paññāpadīpajuti”，此复合词当以“无别与有别”的转喻来理解。“Tāya paññāpadīpajutiyā”即指“藉此智慧灯之光明”。

ဝိဟတန္ဓကာရန္တိ ဟနိတဗ္ဗအဝိဇ္ဇာသင်္ခါတမောဟတမံ. သဝါသနကိလေသပ္ပဟာနတော ဝိသေသေန ဟနိတဗ္ဗောတိ ဝိဟတော. ဝိပုဗ္ဗဟနဓာတု ဟိံသာယံ တ. အန္ဓံ တမံ ကရောတီတိ အန္ဓကာရော, အဝိဇ္ဇာသင်္ခါတမောဟော. ဝိသယသဘာဝပဋိစ္ဆာဒနတော အန္ဓကာရသရိက္ခကတာယ မောဟော အန္ဓကာရောတိ ဝုစ္စတိ. အထ ဝါ အန္ဓံ ပညာစက္ခုအန္ဓံ ကရောတီတိ အန္ဓကာရော, မောဟော. အန္ဓသဒ္ဒူပပဒ ကရဓာတု ဏ. ဝိဟတော အန္ဓကာရော ယေန သောတိ ဝိဟတန္ဓကာရော, ဗုဒ္ဓေါ. တံ ဝိဟတန္ဓကာရံ. ယထာ ဟိ လောကေ ပဒီပေါ အတ္တနော ဇုတိယာ အန္ဓကာရံ ဟနတိ, ဧဝံ ဗုဒ္ဓဿ အရဟတ္တမဂ္ဂပညာပိ အဝိဇ္ဇန္ဓကာရံ ဟနတီတိ ဝုတ္တာ. အယံ ပန ဟီနူပမာတိ ဝုစ္စတိ. ပညာဝတော ဟိ ဧကပလ္လင်္ကေနပိ နိသိန္နဿ ဒသသဟဿိ လောကဓာတု ဧကပဇ္ဇောတာ ဟောတိ. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ ‘‘စတ္တာရောမေ ဘိက္ခဝေ ပဇ္ဇောတာ. ကတမေ စတ္တာရော. စန္ဒပဇ္ဇောတော, သူရိယပဇ္ဇောတော, အဂ္ဂိပဇ္ဇောတော, ပညာ ပဇ္ဇောတော. ဣမေ ခေါ ဘိက္ခဝေ စတ္တာရော ပဇ္ဇောတာ. ဧတဒဂ္ဂံ ဘိက္ခဝေ ဣမေသံ စတုန္နံ ပဇ္ဇောတာနံ ယဒိဒံ ပညာ ပဇ္ဇောတော’’တိ.

“Vihatandhakāraṃ”（破除黑暗者）是指（已破除）应被摧毁的、名为无明的痴暗。因连带习气（vāsana）断除烦恼，故为特别地被摧毁，是为“vihata”（已破除）。此词由前缀“vi”加表示“伤害”的词根“han”及后缀“ta”组成。“Andhakāra”（黑暗）是因其造成盲目的黑暗，此指名为无明的痴。因其遮蔽所缘的自性，与黑暗相似，故痴被称为黑暗。或者，“andhakāra”是因其使慧眼盲，此指痴。此词由“andha”为前置词，加词根“kar”及后缀“ṇa”组成。黑暗为其所破除，故为“vihatandhakāro”，此指佛陀。此即（赞颂）彼“vihatandhakāraṃ”。譬如世间的灯以自身光明破除黑暗，同样地，佛陀的阿罗汉道智也破除无明之暗，经中如是说。但这被称为劣喻（hīnūpama）。具慧者仅一坐，即可使十千世界（dasasahassi lokadhātu）光明遍照。此为世尊所说：“诸比丘，有四种光明。是哪四种？月光、日光、火光、慧光。诸比丘，此即四种光明。诸比丘，于此四种光明中，慧光为最上。”

ပညာပဒီပဇုတိယာ ဝိဟတန္ဓကာရန္တိ ဧတ္ထ ပန ပညာပဒီပ ဇုတိယာတိဣမိနာ ဗုဒ္ဓဿ အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏံ မုချေန ဒဿေတိ. တံ ဒဿနေန ပါရမီဉာဏဉ္စ ဝိပဿနာဉာဏဉ္စ ဟေဋ္ဌိမမဂ္ဂဖလ ဉာဏဉ္စ ဖလူပစာရေန ဒီပေတိ. တဒ္ဒီပကေန အဝိဇ္ဇန္ဓကာရပ္ပဟာနံ ပဌမကာရဏူပစာရေန ပကာသေတိ. တပ္ပကာသနေန အရဟတ္တ ဖလဉာဏလဘနံ ဒုတိယကာရဏူပစာရေန ဝိဘာဝေတိ. တံ ဝိဘာဝနေန [Pg.102] သဗ္ဗညုတဉာဏာဒိသဗ္ဗဗုဒ္ဓဂုဏလဘနံ တတိယ ကာရဏူပစာရေန အာနုဘာဝေတိ.

于“paññāpadīpajutiyā vihatandhakāra”（以智慧灯之光辉破除黑暗）一句中，“paññāpadīpajutiyā”（智慧灯之光辉）主要表示佛陀的阿罗汉道智。藉此表示，以果之转喻（phalūpacāra）阐明了波罗蜜智、观智（vipassanāñāṇa）及下位道果智。藉此阐明，以第一因之转喻（paṭhamakāraṇūpacāra）明示了无明之暗的断除。藉此明示，以第二因之转喻（dutiyakāraṇūpacāra）阐明了阿罗汉果智的获得。藉此阐明，以第三因之转喻（tatiyakāraṇūpacāra）彰显了一切知智（sabbaññutañāṇa）等一切佛功德的获得。

နနု စ သဗ္ဗေသမ္ပိ ခီဏာသဝါနံ ပညာပဒီပဇုတိယာ ဝိဟတန္ဓကာရတာ သမ္ဘဝတိ, အထ ကသ္မာ အညသာဓာရဏာဝိသေသ ဂုဏေန ဗုဒ္ဓဿ ထောမနာ ကတာတိ. သဝါသနပ္ပဟာနေန အနညသာဓာရဏဝိသေသတာယ သမ္ဘဝတော. သဗ္ဗေသမ္ပိ ဟိ ခီဏာသဝါနံ သတိပိ ပညာပဒီပဇုတိယာ ဝိဟတန္ဓကာရတ္တေ အရိယသာဝကပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ သဝါသနာယ ကိလေသပ္ပဟာနံ န ဝိဇ္ဇတိ. သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါနံယေဝ သဝါသနပ္ပဟာနေန ကိလေသပ္ပဟာနဿ ဝိသေသော ဝိဇ္ဇတီတိ သာတိသယဝသေန အဝိဇ္ဇန္ဓကာရပ္ပဟာနေန ဘဂဝန္တံယေဝ ပညာပဒီပဇုတိယာ ဝိဟတန္ဓကာရန္တိ ထောမေတီတိ.

问曰：一切漏尽者（khīṇāsava）皆能以智慧灯之光辉破除黑暗，此乃可能，然则为何要以此与他者共通而无差别之功德来赞颂佛陀？答曰：因（佛陀）能连带习气（vāsana）一并断除，此乃不共之殊胜性，故（此赞颂）得以成立。诚然，一切漏尽者虽皆能以智慧灯之光辉破除黑暗，然圣弟子（ariyasāvaka）与独觉佛（paccekabuddha）并未连带习气断除烦恼。唯有正等觉者（sammāsambuddha）能连带习气断除烦恼，于此断除上有其殊胜处。是故，以其超胜地断除无明之暗，而赞叹世尊为“以智慧灯之光辉破除黑暗者”。

အတ္ထာဘိကာမန္တိ သတ္တလောကဿ လောကိယလောကုတ္တရ သင်္ခါတံ ပယောဇနံ အတိဝိယ ဣစ္ဆန္တံ. ကာရဏာနုရူပံ အသတိ ဘဝတီတိ အတ္ထံ, ဖလံ. အသဓာတု ဘုဝိမှိ ထ. တံ အဘိအတိရေကံ ကာမေတိ ဣစ္ဆတီတိ အတ္ထာဘိကာမော, ဗုဒ္ဓေါ. အတ္ထသဒ္ဒူပပဒ အဘိပုဗ္ဗကမုဓာတု ဣစ္ဆာယံ ဏ. တံ အတ္ထာဘိကာမံ. နရဒေဝဟိတာဝဟန္တိ မနုဿဒေဝါနံ ဟိတံ ဓာရကံ. ဟိတံ နရတိ နေတီတိ နရော, မနုဿော. အထ ဝါ နရိယတိ သကေန ကမ္မေန နိယျတီတိ နရော, မနုဿော. နရဓာတု နယနေ အ. ဝုတ္တဉှိ ‘‘ကမ္မေန နိယျတိ လောကော’’တိ. ကာမဂုဏ ဈာနာဘိညစိတ္တိဿရိယာဒီဟိ ဒိဗ္ဗန္တိ ကီဠန္တီတိ ဒေဝါ, တေသု ဝါ ဝိဟရန္တီတိ ဒေဝါ, ဒိဝုဓာတု ကီဠာဒီသု ဏ. နရာ စ ဒေဝါ စ နရဒေဝါ. ဟိနောတိ ဝဍ္ဎတီတိ ဟိတံ, ဖလံ. ဟိဓာတု ဝဍ္ဎနေ တ. နရဒေဝါနံ ဟိတံ နရဒေဝဟိတံ, တံ အာဝဟတီတိ နရဒေဝဟိတာဝဟော, ဗုဒ္ဓေါ. နရဒေဝဟိတသဒ္ဒူပပဒအာပုဗ္ဗ ဝဟဓာတု ဟရဏေ ဏ. ဗုဒ္ဓေါ ဟိ သဗ္ဗဒေဝမနုဿာနံ လောကိယလောကုတ္တရသမ္ပတ္တိအတ္ထံ ဓမ္မဒေသနာယ ဓာရေတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ, တံ နရဒေဝဟိတာဝဟံ. ကာရုဏိကမဂ္ဂမနန္တ ဉာဏန္တိ [Pg.103] ဧတ္ထ ကာရုဏိကံ အဂ္ဂံ အနန္တဉာဏန္တိပဒစ္ဆေဒေါ. တတ္ထ ကာရုဏိကန္တိ သဗ္ဗသတ္တေသု မဟာကရုဏာယ ယုတ္တံ, မဟာကရုဏဝန္တံ ဝါ. ကိရတီတိ ကရုဏာ. ကိရဓာတု အပနယနေ ဥဏပစ္စယော. ပရဒုက္ခံ ဝိက္ခိပတိ အပနေတီတိ အတ္ထော.

“希求利益者”(Atthābhikāma)是指极度希求有情世间的世间与出世间(lokiyalokuttara)之利益(payojana)者。“利益”(attha)，即果(phala)，是依于原因而存在。Asadhātu bhuvimhi tha。他极度希求此利益，故称“希求利益者”，即佛陀。Atthasaddūpapada abhipubbakamudhātu icchāyaṃ ṇa。指那位“希求利益者”。“为人天带来利益者”(Naradevahitāvaha)是指为人(manussa)和天(deva)带来利益(hita)的承载者。“人”(naro)是指带来利益者，或由自己的业(kamma)所引导者。Naradhātu nayane a。正如所说：“世间由业所引导。”凭借欲乐(kāmaguṇa)、禅那(jhāna)、神通(abhiññā)、心自在(cittissariya)等而嬉戏者，即天；或住于其中者，即天。Divudhātu kīḷādīsu ṇa。人与天，即人天。“利益”(hita)是指增长者，即果。Hidhātu vaḍḍhane ta。为人天带来利益，故称“为人天带来利益者”，即佛陀。Naradevahitasaddūpapadaāpubba vahadhātu haraṇe ṇa。佛陀以说法，承载一切天人世间与出世间之成就利益，故如是说。即指那位“为人天带来利益者”。“具悲者、最胜者、无尽智”(Kāruṇikamaggamanantañāṇa)此处应作词切分：具悲者(kāruṇikaṃ)、最胜者(aggaṃ)、无尽智(anantañāṇaṃ)。其中，“具悲者”指对一切有情具大悲(mahākaruṇā)者，或具大悲者。‘悲’(karuṇā)是因其能去除(kirati)。Kiradhātu apanayane uṇapaccayo。其义为：散去、移除他人之苦。

အထ ဝါ ကိနာတီတိ ကရုဏာ. ကိဓာတု ဟိံသာယံ ရုဏပစ္စယော. ပရဒုက္ခေ သတိ ကာရုဏိကံ ဟိံသတိ ဝိဗာဓတီတိ အတ္ထော. ပရဒုက္ခေ သတိ သာဓူနံ ဟဒယကမ္ပနံ ကရောတီတိ ဝါ ကရုဏာ. ကရဓာတု ဥဏပစ္စယော. အထ ဝါ ကံ ဝုစ္စတိ သုခံ, တံ ရုန္ဓတီတိ ကရုဏာ. ကံသဒ္ဒူပပဒ ရုဓိဓာတု အာဝရဏေ ယုပစ္စယော. ဧသာ ဟိ ပရဒုက္ခာပနယနကာမတာ လက္ခဏာ. အတ္တသုခနိရပေက္ခတာယ ကာရုဏိကာနံ သုခံ ရုန္ဓတိ ဝိဗာဓတီတိ အတ္ထော. ကရုဏာယ မဟာကရုဏာယ ယုတ္တော ကာရုဏိကော. ကရုဏာ အဿ အတ္ထီတိ ဝါ ကာရုဏိကော, ဗုဒ္ဓေါ. တံ ကာရုဏိတံ. အဂ္ဂန္တိ ဇာတိပုည ဂုဏမဟတ္တဘာဝေန သဗ္ဗသတ္တုတ္တမံ သေဋ္ဌဘာဝံ အဇတိ ဂစ္ဆတီတိ အဂ္ဂေါ, ဗုဒ္ဓေါ. အဇဓာတု ဂတိယံ အ. ဇဿ ဂေါ. ဗုဒ္ဓေါ ဟိ အသမ္ဘိန္နခတ္တိယဝံသေ ဇာတတ္တာ ဇာတိဝသေန စ ပူရိတပါရမီပုညတ္တာ ပုညဝသေန စ အပရိမိတနိရုပမသီလာဒိ ဂုဏဝိသေသေန သမန္နာဂတတ္တာ ဂုဏဝသေန စ အနန္တလောကဓာတူသု သဗ္ဗသတ္တုတ္တမဘာဝံ ဂစ္ဆတီတိ အဂ္ဂေါ. နိဗ္ဗာနံ အဇတိ ဂစ္ဆတီတိ ဝါ အဂ္ဂေါ. အထ ဝါ အဇေတိ ခေပေတိ ကိလေသေတိ အဂ္ဂေါ, ဗုဒ္ဓေါ. အဇဓာတု ခေပနေ အ. တံ အဂ္ဂံ. အနန္တဉာဏန္တိ ဂဏနဝသေန စ သဘာဝဝသေန စ ဝိသယဝသေန စ အန္တဝိရဟိတဉာဏံ. ကေနစိ ပုဂ္ဂလေန ဉာဏေန အနန္တံ အပရိစ္ဆိန္နံ, သဗ္ဗညုတဉာဏဝန္တံ ဝါ. နတ္ထိ အန္တံ ယဿာတိ အနန္တံ, ဉာဏံ. သဗ္ဗဉေယျဓမ္မံ ဇာနာတီတိ ဉာဏံ, သဗ္ဗညုတဉာဏံ. အနန္တံ ဉာဏံ ယဿ သောတိ အနန္တဉာဏော, ဗုဒ္ဓေါ. ဗုဒ္ဓဿ ဟိ ဉာဏံ ကောစိ မနုဿော ဝါ ဒေဝေါ ဝါ ဗြဟ္မာ ဝါ ဧတ္တကန္တိ ပရိစ္ဆိန္ဒိတုံ န သက္ကောတိ, တသ္မာ အနန္တံ အပရိမာဏံ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

又或，“悲”(karuṇā)是因其能伤害(kināti)。词根(dhātu)“kid”意为伤害(hiṃsāyaṃ)，后缀(paccayo)“ruṇa”。当他人有苦时，它会伤害、恼乱具悲者，此乃其义。当他人受苦时，令善人内心震动者，即“悲”(karuṇā)。词根(dhātu)“kar”，后缀(paccayo)“uṇa”。又或，“kaṃ”意为乐，阻止此乐者，即“悲”(karuṇā)。“kaṃ”为前置词(upapada)，词根(dhātu)“rudh”意为遮蔽(āvaraṇe)，后缀(paccayo)“yu”。此乃欲拔除他人苦之相。意思是，因不顾自身之乐，（悲心）恼乱了具悲者之乐。具悲(karuṇā)与大悲(mahākaruṇā)者，称为具悲者(kāruṇika)。或说，具有悲心者即是具悲者(kāruṇika)，即佛陀。指那位具悲者。“最胜”(agga)，指佛陀因出身、福德、功德之殊胜，达到一切有情中最上、最胜之位。词根(dhātu)“aj”意为行(gati)，“a”为后缀。“j”变为“g”。佛陀生于不杂之刹帝利(khattiya)种姓，从出身而言；圆满波罗蜜(pāramī)之福德，从福德而言；具足无量无上戒等殊胜功德，从功德而言；故在无量世界中成为一切有情最上者，称为“最胜”(agga)。或说趋向涅槃者，故称“最胜”(agga)。又或，断除烦恼(kilesa)者，故称“最胜”(agga)，即佛陀。词根(dhātu)“aj”意为断除(khepane)，“a”为后缀。指那位最胜者。“无尽智”(anantañāṇa)，指从数量、自性、所缘而言皆无边际之智。任何个人(puggala)之智皆无法衡量其边际，或指具一切知者智(sabbaññutañāṇa)者。其无有边际，故为“无尽”(ananta)。“智”(ñāṇa)者，了知一切所知法，即一切知者智(sabbaññutañāṇa)。其智无尽者，是为“无尽智者”(anantañāṇo)，即佛陀。佛陀之智，非人、天、梵天所能测度，故说无尽(ananta)、无量(aparimāṇa)。

ဝုတ္တဉှေတံ [Pg.104] သာရိပုတ္တတ္ထေရအပဒါနေ –

于舍利弗(Sāriputta)长老的本生事(Apadāna)中曾说：

‘‘သက္ကာ သမုဒ္ဒေ ဥဒကံ, ပမေတုံ အဠှကေန ဝါ;

နတွေဝ တဝ သဗ္ဗညု, ဉာဏံ သက္ကာ ပမေတဝေ’’တိ.

“诚然可以阿罗伽(āḷhaka)量器，量尽大海之水；然一切知者，汝之智不可量。”

ကာရုဏိကမဂ္ဂမနန္တဉာဏန္တိ ဧတ္ထ စ ကရုဏဂ္ဂဟဏေန သမ္မာသမ္ဗောဓိယာ မူလံ ဒဿေတိ, မဟာကရုဏာသဉ္စောဒိတမာနသော ဟိ ဘဂဝါ သံသာရပင်္ကတော သတ္တာနံ သမုဒ္ဓရဏတ္ထံ ဒီပင်္ကရပါဒမူလေ ကတာဘိနီဟာရော ကပ္ပသတသဟဿာဓိကာနိ စတ္တာရိ အသင်္ချေယျာနိ အနုပုဗ္ဗေန ပါရမိယော ပူရေတွာ အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဓိဂတောတိ ကရုဏာ သမ္မာသမ္ဗောဓိယာ မူလန္တိ. အဂ္ဂန္တိ ဧတေန ဘဂဝတော အပရိမိတနိရုပမသီလာဒိဂုဏသမင်္ဂီတာယ အပရိမာဏာသု လောကဓာတူသု အပရိမာဏာနံ သတ္တာနံ ဥတ္တမဘာဝံ ဒဿေတိ. အနန္တဉာဏန္တိဧတေန သမ္မာသမ္ဗောဓိံ ဒဿေတိ. သဗ္ဗညုတဉာဏပဒဋ္ဌာနဉှိ အဂ္ဂမဂ္ဂဉာဏံ, အဂ္ဂမဂ္ဂဉာဏပဒဋ္ဌာနဉ္စ သဗ္ဗညုတဉာဏံ သမ္မာသမ္ဗောဓီတိ ဝုစ္စတိ. တဿ စ သာမတ္ထိယေန စတုပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏံ စတုဝေသာရဇ္ဇဉာဏံ ဆအသာဓာရဏဉာဏာနိ စ ဆအဘိညာ အဋ္ဌသု ပရိသာသု အကမ္ပန ဉာဏာနိ ဒသဗလဉာဏာနိ သောဠသဉာဏစရိယာ စ စတုစတ္တာရီသဉာဏဝတ္ထူနိ သတ္တသတ္တတိဉာဏဝတ္ထူနိ စာတိ ဧဝမာဒီနံ အနေကေသံ ပညာပဘေဒါနံ ဝသေန ဉာဏာစာရံ ဒဿေတီတိ. တံ ဗုဒ္ဓံ အဟံ ဝိပ္ပသန္နေန စေတသာ ဝန္ဒာမီတိ သမ္ဗန္ဓောတိ.

在“具悲者、最胜者、无尽智”(Kāruṇikamaggamanantañāṇa)一句中，以“具悲”一词显示了正等觉(sammāsambodhi)之根本。因为世尊(Bhagavā)为大悲(mahākaruṇā)所策励，为了救度有情(satta)脱离轮回(saṃsāra)泥沼，于燃灯佛(Dīpaṅkara)足下立下大愿(abhinīhāra)，历经四阿僧祇(asaṅkhyeyya)又十万劫(kappa)，次第圆满诸波罗蜜(pāramī)，才证得无上正等觉(anuttaraṃ sammāsambodhi)。故说悲(karuṇā)是正等觉之根本。“最胜”(agga)一词，显示了世尊因具足无量无与伦比的戒等功德，而在无量世界(lokadhātu)的无量有情中，位居最上。“无尽智”(anantañāṇa)一词，以此显示正等觉。因为最胜道智(aggamaggañāṇa)以一切知者智(sabbaññutañāṇa)为近因(padaṭṭhāna)，而一切知者智亦以最胜道智为近因，此即被称为正等觉。凭借其能力，（世尊）展现了其智行(ñāṇācāra)，此智行通过无数种慧(paññā)的差别而体现，如：四无碍解智(catupaṭisambhidāñāṇa)、四无畏智(catuvesārajjañāṇa)、六不共智(chaasādhāraṇañāṇāni)、六神通(chaabhiññā)、于八众(aṭṭhasu parisāsu)中不动摇之智、十力智(dasabalañāṇāni)、十六智行(soḷasañāṇacariyā)、四十四智事(catucattārīsañāṇavatthūni)、七十七智事(sattasattatiñāṇavatthūni)等等。“我以净信之心礼敬那位佛陀”，此乃前后关联(sambandha)。

အယံ ပနေတ္ထ သင်္ခေပယောဇနာ. နရာနရသမောသရဏံ မနုဿဒေဝါနံ သမံ ဩသရဏံ သန္နိပတိတဋ္ဌာနံ, ဓိတတ္တံ သမာဟိတစိတ္တံ, ပညာပဒီပဇုတိယာ အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏသင်္ခါတ ပဒီပေါဘာသေန ကရဏဘူတေန ဝိဟတန္ဓကာရံ ဟနိတဗ္ဗ အဝိဇ္ဇာသင်္ခါတမောဟတမံ, အတ္ထာဘိကာမံ သတ္တလောကဿ လောကိယလောကုတ္တရသင်္ခါတပယောဇနံ အတိဝိယ ဣစ္ဆန္တံ, နရဒေဝဟိတာဝဟံ မနုဿဒေဝါနံ ဟိတံ ဓာရကံ, ကာရုဏိကံ သဗ္ဗသတ္တေသု [Pg.105] မဟာကရုဏာယ ယုတ္တံ မဟာကရုဏဝန္တံ ဝါ, အဂ္ဂံ ဇာတိပုညဂုဏမဟတ္တဘာဝေန သဗ္ဗသတ္တုတ္တမံ, အနန္တ ဉာဏံ ဂဏဝသေန စ သဘာဝဝသေန စ ဝိသယဝသေန စ အန္တဝိရဟိတဉာဏံ, အနန္တံ သဗ္ဗညုတဉာဏဝန္တံ ဝါ တံ ဗုဒ္ဓံ အဟံ ဝိပ္ပသန္နေန စေတသာ ဝန္ဒာမီတိ.

此处是简要的解释。人与非人共同集会之处，即人与天共同聚集之所；心意坚定；以智慧明灯之光辉，即以名为阿罗汉道智的明灯之光为工具，破除那应被摧毁的，名为无明的痴暗；极其欲求有情世间的世间与出世间之利益；能为人与天带来利益；对一切有情怀有大悲，或说具大悲心；以其种姓、福德、功德之伟大而为一切有情中最上者；具有无边智慧，从数量、自性、所缘等方面而言，其智慧无有边际，或说具有无边的一切知智。我以清净心礼敬彼佛陀。

ပန္နရသမဝန္ဒနဂါထာဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

第十五礼敬偈释义圆满。

၁၆.

16.

အခိလဂုဏနိဓာနော ယော မုနိန္ဒောပဂန္တွာ,ဝနမိသိပတနဝှံ သညတာနံ နိကေတံ;

တဟိမကုသလဆေဒံ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တော,တမတုလမဘိကန္တံ ဝန္ဒနေယျံ နမာမိ.

一切功德藏的牟尼主，趋近名为仙人堕处(Isipatana)的林苑，那是自制者的住处；在那里他转动了断除不善的法轮。我礼敬那无与伦比、殊胜、应敬者。

၁၆. ဧဝံ ပန္နရသမဂါထာယ ဗုဒ္ဓံ ဝန္ဒိတွာ ဣဒါနိ ဣသိပတန မိဂဒါယေ ဓမ္မစက္ကပဝတ္တနာဒိဂုဏေဟိ ထောမိတွာ မုနိန္ဒံ ဝန္ဒိတု ကာမော အခိလဂုဏနိဓာနော တျာဒိဂါထမာဟ. အယံ ပန နနမယယဂဏေဟိ ရစိတတ္တာ ပန္နရသက္ခရေဟိ ယုတ္တာ မာလိနီ ဂါထာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ဝုတ္တဉှိ ဝုတ္တောဒယေ ‘‘နနမယယယုတာယံ မာလိနီဘောဂိသီဟီ’’တိ. တဿတ္ထော. ယဿံ ပဋိပါဒံ ဘောဂိသီဟိ အဋ္ဌသတ္တယတီဟိ ယုတ္တာ စ နနမယယယုတာ နနဂဏမဂဏ ယယဂဏေဟိ ယုတ္တာ စ စေ သိယုံ, အယံ ဂါထာ မာလိနီဂါထာ နာမာတိ. ဧတ္ထ စ ဘောဂိသီဟီတိ ဘောဂဣသီဟီတိ ပဒစ္ဆေဒေါ. ဘောဂသဒ္ဒေါ အဋ္ဌသင်္ချာ ဝါစကော. ဣသိသဒ္ဒေါ သတ္တသင်္ချာဝါစကောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

16. 如此以第十五偈礼敬佛陀后，今欲以在仙人堕处(Isipatana)鹿野苑转法轮等功德赞颂牟尼主，故说“一切功德藏”等偈。此偈由na-na-ma-ya-ya音步组成，并具十五音节，故应被视为摩利尼(Mālinī)偈。《韵律学》(Vuttodaya)中说：“与na-na-ma-ya-ya相应，具八七停顿(bhogisīhī)者，是为摩利尼。”其义为：若偈颂的每一行都具八七停顿，并与na-na-ma-ya-ya相应，即由两个na-格、一个ma-格和两个ya-格组成，此偈即名为摩利尼偈。此处，“bhogisīhī”应断为“bhoga-isīhi”。“bhoga”是表示数目八的词，“isi”是表示数目七的词，应如是理解。

တတ္ထ အခိလဂုဏနိဓာနောတိ သဗ္ဗလောကိယလောကုတ္တရ သင်္ခါတာနံ သီလသမာဓိပညာဒိဂုဏသမူဟာနံ ပတိဋ္ဌာနော. ဧတ္ထ စ အခိလသဒ္ဒေါ အနဝသေသဝါစကော. သဗ္ဗောတိ အတ္ထော. ဝုတ္တဉှိ မဓုဋီကာယံ ‘‘ခိလသဒ္ဒေါ ဟေတ္ထ အဝသေသဝါစကော’’တိ. န ခိလံ အခိလံ. အထ ဝါ န ခီယတီတိ အခိလံ[Pg.106], သဗ္ဗံ. နပုဗ္ဗခိဓာတု ခယေ လော. ဂုဏသဒ္ဒဿ ဝစနတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တောယေဝ. အခိလာနိ သဗ္ဗာနိ ဂုဏာနိ အခိလဂုဏာနိ, တေသံ နိဓာတိ တိဋ္ဌတိ ဧတ္ထာတိ အခိလဂုဏနိဓာနော, မုနိန္ဒော လဗ္ဘတိ. ယောတိ ယော ယာဒိသော. မုနိန္ဒောပဂန္တွာတိ ဧတ္ထ မုနိန္ဒော ဥပဂန္တွာတိ ပဒစ္ဆေဒေါ. မုနိန္ဒောတိ အဂါရိယမုနိ, အနဂါရိယမုနိ, သေက္ခမုနိ, အသေက္ခမုနိ, ပစ္စေက မုနိဝသေန ပဉ္စန္နံ မုနီနံ ဣန္ဒော ဣဿရောတိ အတ္ထော. တဿ ပန ဝစနတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တောယေဝ. အခိလဂုဏနိဓာနော ယော မုနိန္ဒော သညတာနံ နိကေတံ ဣသိပတနအဝှံ ဝနံ ဥပဂန္တွာ တဟိံ အကုသလဆေဒံ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တောတိ သမ္ဗန္ဓော.

其中，“一切功德藏”是指作为世间与出世间所说戒、定、慧等功德群的依止处。此处，“akhila”（一切）一词是无余之义，即“sabba”（所有）之义。正如《蜜注》(Madhuṭīkā)所说：“此处，khila一词是剩余之义。”无残余即是“akhila”（无余）。或者说，不损减故称“akhila”，即是所有。此由na前缀、khī词根（义为损耗）、lo后缀构成。“功德”一词的词义已在上文说明。“一切功德”即是所有功德，这些功德安住于此，故称“一切功德藏”，指牟尼主。“yo”（彼）字，即是“如是者”。“munindopagantvā”（牟尼主趋近），此处应断句为“munindo upagantvā”。“munindo”（牟尼主）是指在家牟尼、出家牟尼、有学牟尼、无学牟尼、辟支佛牟尼等五种牟尼的主宰。其词义已在上文说明。“彼为一切功德藏之牟尼主，趋赴名为仙人堕处之林，彼乃自制者之居所，于彼处转动断除不善之法轮”，此即文句之关联。

ဝနမိသိပတနဝှန္တိ ဝနံ ဣသိပတနအဝှန္တိ ပဒစ္ဆေဒေါ. ဧတ္ထ ဝနန္တိ မိဂဒါယဝနံ. တဉှိ ဝိဝေကကာမေဟိ ဝနိတဗ္ဗံ သမ္ဘဇိတဗ္ဗံ ဧတ္ထာတိ ဝနန္တိ ဝုစ္စတိ. ဝနဓာတု သမ္ဘတ္တိယံ ကွိ. ဣသိပတနဝှန္တိ ဣသိပတနနာမိကံ ဣသီနံ ပတနဋ္ဌာနတ္တာ ဣသိပတနန္တိ ဝေါဟရိတဗ္ဗံ ဝါ, သီလက္ခန္ဓာဒိကေ ဧသန္တိ ဂဝေသန္တီတိ ဣသိ, ပစ္စေကဗုဒ္ဓါဒယော. ဣသဓာတု ဂဝေသနေ ဣပစ္စယော. တေ ပတန္တိ သန္နိပတန္တိ ဧတ္ထာတိ ဣသိပတနံ, ဝနံ. ဣသိသဒ္ဒူပပဒပတဓာတု ဂတိယံ ယု. အထ ဝါ ဣသီနံ ပတနံ ဣသိပတနံ, ဝနံ. အဝှေတဗ္ဗံ ဝေါဟရိတဗ္ဗန္တိ အဝှံ. အာပုဗ္ဗဝှေဓာတု အဝှယနေ ကွိ. သံယောဂပရတ္တာ အာကာရဿ ရဿာဒေသော. ဣသိပတနန္တိ အဝှေတဗ္ဗန္တိ ဣသိပတနဝှံ, ဝနံ. သညတာနန္တိ ကာယဝစီမနောသံယမန္တာနံ သာဓူနံ. သံယမန္တီတိ သညတာ, ပစ္စေကဗုဒ္ဓါဒယော သာဓူ. သံပုဗ္ဗယမုဓာတု ဥပရမေ တ. တေသံ သညတာနံ. နိကေတန္တိ ဝသနဋ္ဌာနံ, ရမ္မဏဋ္ဌာနံ ဝါ. နိကိတတိ နိဝသတိ ရမ္မတိ ဝါ ဧတ္ထာတိ နိကေတံ, ဝနံ. နိပုဗ္ဗ ကိတဓာတု နိဝါသေ ဏ. ဥပဂန္တွာတိ ဂမိတွာ. တဟိန္တိ တသ္မိံ ဣသိပတနနာမကေ မိဂဒါယဝနေ. အကုသလဆေဒန္တိ အကုသလဿ သမုစ္ဆေဒံ. အကုသလံ ဆိန္ဒတိ သမုစ္ဆိန္ဒတိ [Pg.107] ဧတေန သုတ္တေနာတိ အကုသလဆေဒံ, ဓမ္မစက္က ပဝတ္တနသုတ္တံ. အကုသလသဒ္ဒူပပဒဆိဒိဓာတု ဒွိဓာကရဏေ ဏ.

“Vanamisipatanavhaṃ”应断句为“vanaṃ isipatana-avhaṃ”。此处，“vanaṃ”指鹿野苑(Migadāyavana)。因其为乐求独住者所应希求、所应亲近之处，故称为“vana”。此由van词根（义为亲近），加kvi后缀构成。“Isipatanavhaṃ”是指名为“Isipatana”（仙人堕处）。或因是仙人降落之处，故称“Isipatana”；或因寻求戒蕴等者（即辟支佛等）为“isi”（仙人），此由is词根（义为寻求），加i后缀构成。彼等降落、集会于此，故称“Isipatana”（仙人集会处），即此林苑。此由isi-词为前缀，pat词根（义为去），加yu后缀构成。或又，仙人降落之处，即是“Isipatana”（仙人堕处），即此林苑。应被称呼、应被称谓者，即“avhaṃ”。此由ā前缀、vhe词根（义为呼唤），加kvi后缀构成。因后接辅音丛，长音ā变为短音a。应被称呼为“Isipatana”，故为“Isipatanavhaṃ”，即此林苑。“saññatānaṃ”是指身语意已得调伏的善人。能调伏者即“saññatā”，如辟支佛等善人。此由saṃ前缀、yam词根（义为止息），加ta后缀构成。“tesaṃ saññatānaṃ”即“彼等已调伏者”。“niketaṃ”是居住处，或可爱之处。因于此居住、于此愉悦，故称“niketaṃ”，即此林苑。此由ni前缀、kit词根（义为居住），加ṇa后缀构成。“upagantvā”即是“前往”之义。“tahiṃ”是指在那个名为仙人堕处的鹿野苑林中。“akusalachedaṃ”是断除不善。此经能斩断、根除不善，故称“akusalachedaṃ”，即《转法轮经》。此由akusala-词为前缀，chid词根（义为二分），加ṇa后缀构成。

ဓမ္မစက္ကန္တိ ဓမ္မစက္ကပဝတ္တနသုတ္တံ. ဧတ္ထ ဟိ စက္ကသဒ္ဒေါ သမ္ပတ္တိယံ, လက္ခဏေ, ရထင်္ဂေ, ဣရိယာပထေ, ဒါနေ, ရတန ဓမ္မခုရစက္ကာဒီသု စ ဒိဿတိ. စတ္တာရိမာနိ ဘိက္ခဝေ စက္ကာနိ, ယေဟိ သမန္နာဂတာနံ ဒေဝမနုဿာနန္တိအာဒီသု ဟိ သမ္ပတ္တိယံ ဒိဿတိ. ပါဒတလေသု စက္ကာနိ ဇာတာနီတိ ဧတ္ထ လက္ခဏေ. စက္ကံဝ ဝဟတော ပဒန္တိ ဧတ္ထ ရထင်္ဂေ. စတုစက္ကံ နဝဒွါရန္တိ ဧတ္ထ ဣရိယာပထေ. ဒဒံ ဘုဉ္ဇ မာ စ ပမာဒေါ စက္ကံ ဝတ္တယ သဗ္ဗပါဏီနန္တိ ဧတ္ထ ဒါနေ. ဒိဗ္ဗစက္ကရတနံ ပါတုရဟောသီတိ ဧတ္ထ ရတနစက္ကေ. မယာ ပဝတ္တိတံ စက္ကန္တိ ဧတ္ထ ဓမ္မစက္ကေ. ဣစ္ဆာဟတဿ ပေါသဿ စက္ကံ ဘမတိ မတ္ထကေတိ ဧတ္ထ ခုရစက္ကေ. ခုရပရိယန္တေန စက္ကေနာတိ ဧတ္ထ ပဟရဏစက္ကေ. အသနိဝိစက္ကန္တိ ဧတ္ထ အသနိမဏ္ဍလေ. ဣဓ ပနာယံ ဓမ္မစက္ကေ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တဉှိ သတိပဋ္ဌာနာဒိဓမ္မံ စက္ကေတိ ပဝတ္တေတီတိ ဓမ္မစက္ကန္တိ ဝုစ္စတိ. အရိယသစ္စာဒိဓမ္မံ ဝါ စက္ကေတိ ပဝတ္တေတီတိ စက္ကန္တိ. အထ ဝါ ဓမ္မတော အနပေတတ္တာ ဓမ္မဉ္စ တံ အာဏာစက္ကဉ္စာတိ ဓမ္မစက္ကံ. ဓမ္မေန ဉာယေန စက္ကန္တိ ဓမ္မစက္ကံ, တေန ဝုတ္တံ ပဋိသမ္ဘိဒါယံ ‘‘ဓမ္မစက္ကန္တိ ကေနဋ္ဌေန ဓမ္မစက္ကံ. ဓမ္မဉ္စ ပဝတ္တေတိ စက္ကဉ္စာတိ ဓမ္မစက္ကံ, စက္ကဉ္စ ပဝတ္တေတိ ဓမ္မဉ္စာတိ ဓမ္မစက္ကံ, ဓမ္မေန ပဝတ္တေတီတိ ဓမ္မစက္ကံ, ဓမ္မစရိယာယ ပဝတ္တေတီတိ ဓမ္မစက္ကံ, ဓမ္မေ ဌိတော ပဝတ္တေတီတိ ဓမ္မစက္က’’န္တိအာဒိ. အပိ စ ဓမ္မစက္ကန္တိ ပဋိဝေဓဉာဏမ္ပိ ဒေသနာဉာဏမ္ပိ. တတ္ထ ပဋိဝေဓဉာဏံ နာမ ယေန ဉာဏေန ဗောဓိပလ္လင်္ကေ နိသိန္နော စတ္တာရိ သစ္စာနိ သောဠသဟာကာရေဟိ သဋ္ဌိနယသဟဿေဟိ ပဋိဝိဇ္ဈိ. ဒေသနာဉာဏံ နာမ ယေန ဉာဏေန တိပရိဝဋ္ဋံ ဒွါဒသာကာရံ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေသိ. ဥဘယမ္ပေတံ ဒသဗလဿ ဥရေ ဇာတဉာဏမေဝ. တေသု ပန ဓမ္မဒေသနာဉာဏံ အဓိပ္ပေတံ. သုတ္တံ ပန ဌာနူပစာရေန ဓမ္မစက္ကန္တိ ဝုစ္စတိ. ပဝတ္တောတိ ပဉ္စဝဂ္ဂိယာနံ [Pg.108] ဘိက္ခူနံ ဒွေမေ ဘိက္ခဝေ အန္တာ ပဗ္ဗဇိတေန န သေဝိတဗ္ဗာတိအာဒိနာ အဒေသယိ.

“法轮”（dhammacakka）即《转法轮经》（dhammacakkapavattanasuttaṃ）。于此，“轮”（cakka）一词可见于成就（sampattiyaṃ）、相（lakkhaṇe）、车轮（rathaṅge）、威仪（iriyāpathe）、布施（dāne）、宝轮（ratanacakka）、法轮（dhammacakka）、剃刀轮（khuracakka）等义。如“诸比丘，有此四轮（cakkāni），天人具足此者”等句，于此即指成就。“足底生诸轮（cakkāni）”，于此指相。“如轮随兽足（Cakkaṃva vahato padaṃ）”，于此指车轮。“四轮（catucakkaṃ）九门”，于此指威仪。“布施、享用，莫放逸，为一切有情转轮（cakkaṃ vattaya）”，于此指布施。“天轮宝（dibba-cakkaratanaṃ）出现”，于此指宝轮。“我所转之轮（cakkaṃ）”，于此指法轮。“为欲所击之人，轮（cakkaṃ）于其头顶旋转”，于此指剃刀轮。“以利如剃刀之轮（khurapariyantena cakkena）”，于此指兵器轮（paharaṇacakke）。“雷电轮（asanivicakkaṃ）”，于此指雷电盘（asanimaṇḍale）。而于此处，则应理解为法轮。其转动（cakketi pavatteti）四念住等法，故称“法轮”。或其转动四圣谛等法，故称“轮”。又或者，因不离于法，故是法，亦是权力之轮（āṇācakkaṃ），故称“法轮”。依法、依理而转，故是“法轮”。是故《无碍解道》（Paṭisambhidā）中说：“法轮，以何义为法轮？转动法与轮，故为法轮；转动轮与法，故为法轮；依法而转，故为法轮；依正法行而转，故为法轮；住于法而转，故为法轮”等。此外，“法轮”亦指通达智（paṭivedhañāṇaṃ）与说法智（desanāñāṇaṃ）。其中，通达智是指世尊坐于菩提座上，以十六行相（soḷasahākārehi）、六万种理趣（saṭṭhinayasahassehi）通达四圣谛的智慧。说法智是指世尊以三转十二行相（tiparivaṭṭaṃ dvādasākāraṃ）转法轮的智慧。此二者皆是十力者（dasabalassa）心中所生之智。其中，特指说法智。此经则以处所转喻（ṭhānūpacārena），故称法轮。所谓“转”（Pavatto），即是为五比丘（pañcavaggiyānaṃ bhikkhūnaṃ）开示“诸比丘，出家者不应行此二边”（dveme bhikkhave antā pabbajitena na sevitabbā）等教法。

တမတုလမဘိကန္တန္တိ တံ အတုလံ အဘိကန္တန္တိ ပဒစ္ဆေဒေါ. ဧတ္ထ တန္တိ မုနိန္ဒံ. အတုလန္တိ သီလာဒီဟိ ဂုဏေဟိ ကေနစိ အသဒိသံ. နတ္ထိ တုလော သဒိသော ပုဂ္ဂလော ဧတဿာတိ အတုလော, မုနိန္ဒော. တဿ ဟိ အပရိမာဏာသု လောက ဓာတူသု သီလာဒီဟိ ဂုဏေဟိ သဒိသော ပုဂ္ဂလော နတ္ထိ. အသဒိသေဟိ ဗုဒ္ဓေဟိ သမောတိ အတ္ထော. အဘိကန္တန္တိ သဗ္ဗဒေဝမနုဿေဟိ အတိဝိယ ကန္တံ ကမနီယံ သရီရဝဏ္ဏဝန္တံ. အတိရေကံ တုသိတဗ္ဗသရီရဝဏ္ဏသမ္ပန္နံ ဝါ. အဘိက္ကန္တဝဏ္ဏန္တိ ဟိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဆန္ဒာနုရက္ခဏတ္ထံ ကကာရလောပဉ္စ ဝဏ္ဏပဒလောပံ ကတွာ ဝုတ္တသန္ဓိဝသေန အဘိကန္တန္တိ ဝုတ္တံ. ဥတ္တရပဒလောပ ဝသေန ဝါ. မုနိန္ဒဿ ပန သရီရဝဏ္ဏံ သဗ္ဗဒေဝမနုဿေဟိ အတိဝိယ အတိရေကံ ဝါ ကမိယတိ တောသိယတီတိ အဘိကန္တန္တိ ဝုစ္စတိ. အဘိပုဗ္ဗကမုဓာတု ဣစ္ဆာကန္တီသု တ. အဘိကန္တံ ဝဏ္ဏံ သရီရဝဏ္ဏံ ယဿ သောတိ အဘိကန္တော, မုနိန္ဒော. တဿ ဟိ ဒွတ္တိံသမဟာပုရိသလက္ခဏေဟိ စ အသီတျာနုဗျဉ္ဇန လက္ခဏေဟိ စ ဆဗ္ဗဏ္ဏရံသီဟိ စ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏေန စ သမန္နာ ဂတတ္တာ သရီရသောဘဂ္ဂပ္ပတ္တိတော သဗ္ဗဒေဝမနုဿေဟိ အတိဝိယ ကမနီယော တုဋ္ဌော သရီရဝဏ္ဏော အတ္ထီတိ အဘိကန္တန္တိ ထောမေတိ. တံ အဘိကန္တံ. ဝန္ဒနေယျန္တိ ဒေဝမနုဿာနံ ဝန္ဒနာရဟံ. တေဟိ ဝန္ဒိတဗ္ဗံ ဝါ, ဝန္ဒိယတေ ထောမိယတေ ဝါ ဝန္ဒနံ. ဘာဝသာဓနောယံ. ဝန္ဒဓာတု ဝဒိဓာတု ဝါ အဘိဝါဒနထုတီသု ယု. တံ အရဟတီတိ ဝန္ဒနေယျော, မုနိန္ဒော. ဝန္ဒပဒံ အရဟတိတဒ္ဓိတေ ဏေယျော.

“于无与伦比、无比美妙者”(Tamatulamabhikantaṃ)，此句分节为“彼(taṃ)、无与伦比者(atulaṃ)、无比美妙者(abhikantaṃ)”。于此，“彼”指牟尼主(munindaṃ)。“无与伦比者”，指其戒等功德无人能及。无有个人(puggala)能与之相等或相似，故称“无与伦比者”，即牟尼主。于无量世界界中，实无个人的戒等功德能与之相比。其义为：与无与伦比的诸佛相等。“无比美妙者”，指其为一切天人所极度喜爱、悦意，身色显赫。或指其身色圆满，超越兜率天(Tusita)。此句本应作“abhikkantavaṇṇaṃ”(无比美妙色)，然为随顺韵律，省略“ka”音及“vaṇṇa”(色)一词，依连音规则而成“abhikantaṃ”。或可谓省略了后一词。牟尼主的身色为一切天人所极度、超胜地喜爱与称赏，故称“无比美妙者”。此词由前缀“abhi”与意为“欲求、喜爱”的“kam”词根加后缀“ta”构成。“有美妙色者”，即身色美妙者，是为牟尼主。因其具足三十二大士相、八十随好、六色光(chabbaṇṇaraṃsī)及黄金色，身相庄严至极，为一切天人所极度喜爱、称赏，故以“无比美妙者”赞叹之。即是“彼无比美妙者”。“应礼敬者”(Vandaneyyaṃ)，指堪受天人礼敬者。或应为彼等所礼敬者。或“礼敬”(vandanaṃ)指被礼敬、被赞叹。此为状态或行为之构成。“vand”或“vad”词根用于“礼拜、赞叹”之义，加“yu”后缀。“堪受此者”，故为“应礼敬者”(vandaneyyo)，即牟尼主。此由“vanda”一词加表“堪受”义的“ṇeyya”派生后缀而成。

အထ ဝါ ဒေဝမနုဿေဟိ ဝန္ဒိတဗ္ဗံ ထောမိတဗ္ဗန္တိ ဝါ ဝန္ဒနေယျော, မုနိန္ဒော. သော ဟိ အာဒိမဇ္ဈပရိယောသာန ဂုဏေဟိ သမန္နာဂတတ္တာ သဗ္ဗဒေဝမနုဿာနံ ဝန္ဒနာရဟော တေဟိ ဝါ ဝန္ဒိတဗ္ဗော ဟောတိ. တတ္ထ စ အာဒိဂုဏံ နာမ ကရုဏာနိဒါနံ [Pg.109] သီလံ ပါဏာတိပါတာဒိဝိရတိပ္ပဝတ္တိတော. မဇ္ဈ ဂုဏံ နာမ သမာဓိ ဈာနတ္တယယောဂတော. ပရိယောသာနဂုဏံ နာမ ပညာ တတော ဥတ္တရိ ကရဏီယာဘာဝတောတိ ဝိသေသေန ဘဂဝတော ဝန္ဒနေယျန္တိ ထောမေတိ. အဟံ တီဟိ ဒွါရေဟိ နမာမိ ဝန္ဒာမီတိ သမ္ဗန္ဓော.

又或者，“应受礼敬者”（vandaneyyo），即牟尼主（munindo），是应受天人礼敬或赞叹者。因其具足初、中、后善之功德，故堪受一切天人礼敬，或应为彼等所礼敬。于此，初善功德，指以悲为因的戒，由其行止于杀生等事；中善功德，指由相应于三禅而有之定；后善功德，指慧，因于其上更无所作。故此，特以“应受礼敬”赞叹世尊（bhagavato）。“我以三门敬礼、顶礼”，此为关联。

အယံ ပနေတ္ထ သင်္ခေပယောဇနာ. အခိလနိဓာနော သဗ္ဗ လောကိယလောကုတ္တရသင်္ခါတာနံ သီလသမာဓိပညာဒိဂုဏ သမူဟာနံ ပတိဋ္ဌာနော ယော ယာဒိသော မုနိန္ဒော ပဉ္စန္နံ မုနီနံ ဣန္ဒော ဣဿရော ဘဂဝါ, သညတာနံ ကာယဝစီမနောသံယ မန္တာနံ သာဓူနံ, နိကေတံ ဝသနဋ္ဌာနံ ရမ္မဏဋ္ဌာနံ ဝါ, ဣသိပတနဝှံ ဣသိပတနနာမိကံ ဣသိပတနန္တိ ဝေါဟရိတဗ္ဗံ ဝါ, ဝနံ မိဂဒါယဝနံ, ဥပဂန္တွာ ဂမိတွာ တဟိံ တသ္မိံ ဣသိပတနနာမကေ မိဂဒါယ ဝနေ, အကုသလဿ သမုစ္ဆေဒံ, ဓမ္မစက္ကံ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနသုတ္တံ, ပဝတ္တော ပဉ္စဝဂ္ဂိယာနံ ဘိက္ခူနံ အဒေသယိ, အတုလံ သီလာဒီဟိ ဂုဏေဟိ ကေနစိ အသဒိသံ, အဘိကန္တံ သဗ္ဗဒေဝမနုဿေဟိ အတိဝိယ ကန္တံ ကမနီယံ တုဋ္ဌိ သရီရဝဏ္ဏဝန္တံ, ဝန္ဒနေယျံ ဒေဝ မနုဿာနံ ဝန္ဒနာရဟံ တေဟိ ဝါ ဝန္ဒိတဗ္ဗံ, တံ မုနိန္ဒံ အဟံ တီဟိ ဒွါရေဟိ နမာမိ ဝန္ဒာမီတိ.

此为简要释义。彼是一切功德之宝藏，是世间和出世间所有戒、定、慧等功德蕴集之所依；彼为五牟尼之主、自在者、世尊，是身语意已调御之善人的住所、安住处或乐处。彼前往名为仙人堕处(Isipatana)的鹿野苑(Migadāya)，于彼苑中，为五比丘宣说了能断除不善的《转法轮经》，转动了法轮。彼以戒等功德而无与伦比，为一切天人所极喜爱、悦意，能令身心欢喜、容色焕发，应为天人所礼敬，或为彼等所当礼敬。我以三门顶礼、敬奉彼牟尼主。

သောဠသမဝန္ဒနဂါထာဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

第十六礼敬偈释义圆满。

၁၇.

17.

သုစိပရိဝါရိတံ သုရုစိရပ္ပဘာဟိ ရတ္တံ,သိရိဝိသရာလယံ ဂုပိတမိန္ဒြိယေဟုပေတံ;

ရဝိသသိမဏ္ဍလပ္ပဘုတိလက္ခဏောပစိတ္တံ,သုရနရပူဇိတံ သုဂတမာဒရံ နမာမိ.

为清净众围绕，具灿烂妙光明，是吉祥蕴集处，善守护于诸根；以日月轮等相庄严，为天人所礼敬。我今虔敬礼善逝。

၁၇. ဧဝံ သောဠသမဂါထာယ မုနိန္ဒံ ဝန္ဒိတွာ ဣဒါနိ သုစိပရိဝါရိတန္တျာဒီဟိ သတ္တဟိ ဂုဏေဟိ ထောမိတွာ ဝန္ဒိတုကာမော သုစိပရိဝါရိတန္တျာဒိဂါထမာဟ. အယံ ပန န ဇဘဇရဂဏေဟိ စ ဧကဂရုနာ စ ရစိတတ္တာ သောဠသက္ခရေဟိ ယုတ္တာဝါဏိနီဂါထာတိ [Pg.110] ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ဝုတ္တဉှိ ဝုတ္တောဒယေ ‘‘နဇဘဇရာ ယဒါ ဘဝတိ ဝါဏိနီ ဂယုတ္တာ’’တိ. တဿတ္ထော. ယဿံ ပဋိပါဒံ နဇဘဇရာ နဂဏ ဇဂဏ ဘဂဏ ဇဂဏ ရဂဏာ ယဒါ ဂယုတ္တာ ပါဒန္တဂရုနာ သံယောဂါ စေ သိယုံ, တဒါ သာ ဝုတ္တာ ဝါဏိနီ ဝါဏိနီဂါထာ နာမ ဘဝတီတိ.

17. 如是以第十六偈礼敬牟尼主后，今欲以“为清净众围绕”等七种功德赞叹并礼敬，故说“为清净众围绕”等偈。此偈由那伽那(nagaṇa)、阇伽那(jagaṇa)、婆伽那(bhagaṇa)、阇伽那(jagaṇa)、罗伽那(ragaṇa)诸音组及一长音(guru)构成，具十六音节，当知是瓦尼尼偈(Vāṇinī-gāthā)。诚如《韵律学》(Vuttodaya)中所说：“若有na-ja-bha-ja-rā，复加以ga，是为Vāṇinī。”其义为：若于每句中，有那伽那、阇伽那、婆伽那、阇伽那、罗伽那诸音组，且句末再连一长音，则此偈名为瓦尼尼偈。

တတ္ထ သုစိပရိဝါရိတန္တိ ရာဂါဒိမလဝိသုဒ္ဓါဟိ အရိယသာဝကာဒိပရိသာဟိ ပရိက္ခာရိတံ ကိလေသမလဝိသုဒ္ဓံ ပရိက္ခာရဝန္တံ ဝါ. ရာဂါဒိမလေဟိ သုစတိ သုဇ္ဈတီတိ သုစိ, ပရိသာ. သုစဓာတု သောစေယျေ ဣ. ပရိသမန္တတော အရိယဘိက္ခုအာဒီဟိ ဒေဝ မနုဿေဟိ ဝါရိယတိ ပရိက္ခရိယတီတိ ပရိဝါရော, သုဂတော. ပရိပုဗ္ဗဝရဓာတု အာဝရဏေ ပရိက္ခာရေ ဝါ ဏ. သုစီဟိ ပရိသာဟိ ပရိဝါရိတော သုစိပရိဝါရိတော, သုဂတော. တတိယ တပ္ပုရိသသမာသောယံ. ဘဂဝတော ဟိ သဒါ ရာဂါဒိမလ ဝိသုဒ္ဓေဟိ အရိယဘိက္ခုအာဒီဟိ စတူဟိ ပရိသာဟိ အဋ္ဌဟိ ပရိသာဟိ ဝါ ပရိဝါရိတော ဟောတီတိ အဓိပ္ပာယော. အထ ဝါ သုစိပရိသုဒ္ဓံ ပရိဝါရိတံ ယဿ သောတိ သုစိပရိဝါရိတော, သုဂတော. သုရုစိရပ္ပဘာဟီတိ သုဋ္ဌု ကန္တိတသရီရနိက္ခန္တ ဗျာမမတ္တရံသီဟိ ကရဏဘူတေဟိ သုဋ္ဌု ရုစိယတိ ကမိယတိ တုသိယတီတိ သုရုစိရာ, ရံသိ. သုပုဗ္ဗ ရုစဓာတု ရောစနေ ဣရော. ပကာရေန ဘာတိ ဒိဗ္ဗတီတိ ပဘာ, ရံသိ. ပပုဗ္ဗ ဘာဓာတု ဒိဗ္ဗနေ ကွိ. သုရုစိရာ စ သာ ပဘာ စာတိ သုရုစိရပ္ပဘာ, တာဟိ သုရုစိရပ္ပဘာဟိ. ရတ္တန္တိ နိစ္စံ ရဉ္ဇိတဗ္ဗကာယံ. ရဉ္ဇိယတီတိ ရတ္တော, ကာယော. ရန္ဇဓာတု ရာဂေ တ. ရတ္တော ကာယော ယဿ သောတိ ရတ္တော, သုဂတော. ဥတ္တရပဒလောပသမာ သောယံ. ရူပဿ ဘဝေါ ရူပံ ဝိယ, တံ ရတ္တံ. ဘဂဝတော ဟိ သရီရတော နိစ္စံ နိက္ခန္တေဟိ ဗျာမမတ္တရံသီဟိ ရဉ္ဇိတဗ္ဗော ရူပကာယော အတ္ထီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

其中，“为清净众所围绕”(suciparivārita)是指被离贪等垢染的圣弟子(ariyasāvaka)等僧众所围绕，或指自身已离烦恼垢染，具有清净的围绕。“清净”(suci)一词，意指离贪等垢而清净，此处指僧众。其词根为suc，意为清净、洗涤。“围绕”(parivāro)一词，意指被圣比丘(bhikkhu)等或天人从各方面围绕，此处指善逝。其词根为var，前缀为pari，意为遮蔽或庄严。“为清净众所围绕者”(suciparivārito)即是为清净僧众所围绕的善逝。此为第三格依主释复合词(Tatiyā-tappurisa-samāsa)。其意是：世尊恒常为离贪等垢的比丘等四众或八众所围绕。或者，“清净的围绕”(suciparivāritaṃ)是指其围绕是清净的，故称“为清净众所围绕者”(suciparivārito)，即善逝。“具灿烂妙光”(surucirappabhāhi)是指从极庄严身中所放出一寻光明(byāmamattaraṃsī)，以此能令见者极生欣乐、渴慕、欢喜，故称妙光。“妙光”(surucirā)一词，其词根为ruc，前缀为su，意为照耀、令喜。“光明”(pabhā)一词，其词根为bhā，前缀为pa，意为辉耀。“妙光”(surucirappabhā)即是“妙”(surucirā)与“光”(pabhā)的结合，故以此妙光。“光辉身”(rattaṃ)是指恒常可令众生欢喜之身。“光辉”(ratta)一词，意指能令欢喜，此处指身体。其词根为rañj，意为染着、令喜。“具光辉身者”(ratto)即是具光辉身的善逝。此为后项省略复合词(Uttarapadalopa-samāsa)。如色法(rūpa)之自体，彼亦是光辉的。其意是：世尊身中恒时放出的一寻光明，是可令众生欢喜的色身。

သိရိဝိသရာလယန္တိ ပညာပုညသင်္ခါတလက္ခိသမူဟာနံ ပတိဋ္ဌာနံ. ဧတ္ထ စ သိရီတိ ပညာပုညာနမေတံ အဓိဝစနံ. အထ ဝါ ပုညနိဗ္ဗတ္တာ [Pg.111] သရီရသောဘဂ္ဂါဒိသမ္ပတ္တိ. သာ ဟိ ကတပုညေ သိယတိ နိဿယတိ, ကတပုညေဟိ ဝါ သိယတိ နိဿိယတီတိ သိရီတိ ဝုစ္စတိ, ပညာပုညံ, ဣဿရိယံ ဝါ. သရီရသောဘဂ္ဂါဒိ သမ္ပတ္တိ ဝါ လဗ္ဘတိ. ဝုတ္တဉှိ ဝိမာနဝတ္ထုအဋ္ဌကထာဒီသု ‘‘သိရီတိ ဗုဒ္ဓိပုညာနံ အဓိဝစနန္တိ စ. သိရီတိ ဣဿရိယန္တိ စ သိရီတိ ရူပကာယသမ္ပတ္တီ’’တိ စ. သိဓာတု သေဝါယံ, ရပစ္စယော စ, ဣတ္ထိလိင်္ဂဇောတကဤပစ္စယော စ. သိရီတိ ဟိ ဒီဃဝသေန ဝတ္တဗ္ဗေ ဂါထာဗန္ဓတ္တာ ဆန္ဒာနုရက္ခဏတ္ထံ ရဿဝသေန ဝုတ္တံ. ဝိသရာလယန္တိ ဝိသရအာလယန္တိ ပဒစ္ဆေဒေါ. ဝိသရောတိ သမူဟော. ဝိသန္တိ ပဝိသန္တိ အဝယဝါ ယသ္မိံ သမူဟေတိ ဝိသရော, သမူဟော. ဝိသဓာတု ပဝေသနေ အရပစ္စယော. အထ ဝါ ဝိသရန္တိ သမောသရန္တိ အဝယဝါ ယသ္မိန္တိ ဝိသရော. ဝိပုဗ္ဗ သရဓာတု သမောသရဏေ အ. ပေါတ္ထကေသု ပန ဝိသယာလ ယန္တိ ယကာရေန ပါဌော ဒိဿတိ. န သော ယုဇ္ဇတိ. ကသ္မာ, ဝိသရသဒ္ဒဿေဝ သမူဟဝါစကတ္တာ. ဝုတ္တဉှိ အဘိဓာနပ္ပ ဒီပိကာယံ –

“吉祥蕴集处”(sirivisarālaya)是指智慧与福德等功德(lakkhī)积聚之处。此处“吉祥”(sirī)是智慧与福德的别名。或者说，是由福德所生的身体美好等成就。这吉祥必定依止于已修福德者，或是被已修福德者所依止，所以称为吉祥，即智慧福德，或自在力，或身相庄严等成就。正如《天宫事义注》(Vimānavatthu-aṭṭhakathā)等所说：“吉祥是智慧福德的别名，吉祥是自在力，吉祥是色身圆满。”“吉祥”(sirī)一词，词根为si，意思是侍奉，加上后缀ra，并有表示阴性的后缀ī。“吉祥”本应使用长音sirī，但因为偈颂的缘故，为了保持韵律而使用了短音siri。“visarālaya”可以拆分为“visara-ālaya”。“visara”是集合的意思，是各部分进入并聚集的地方，因此是集合的意思。其词根为vis，意思是进入，加上后缀ara。或者，“visara”是各部分汇集的地方，其词根为sar，前缀为vi，意思是汇集，再加后缀a。有些书本里将“visarālaya”写成“visayālaya”，这是不正确的。为什么呢？因为“visara”这个词本身就有集合的意思。正如《词汇灯》(Abhidhānappadīpikā)所说——

‘‘သမူဟော ဂဏသံဃာတာ,သမုဒါယော စ သဉ္စယော;

သန္ဒောဟော နိဝဟော ဩဃော,ဝိသရော နိကရော စယော’’တျာဒိ.

“群聚、众集、聚合，合集、积聚；堆积、群集、洪流，集合、堆积、累积”等等。

အာလယန္တိ ပတိဋ္ဌာနံ. အာလယန္တိ ပတိဋ္ဌန္တိ ဧတ္ထာတိ အာလယော, သုဂတော. အာပုဗ္ဗ လိဓာတု အလ္လိယနေ ဏ. သိရီနံ ပညာသင်္ခါတလက္ခီနံ ဝိသရော သမူဟော သိရီဝိသရော, တေသံ အာလယော သိရီဝိသရာလယော, သုဂတော. တံ သိရိဝိသရာလယံ. ဂုပိတမိန္ဒြိယေဟုပေတန္တိ ဂေါပိတဗ္ဗေဟိ သံဝရိတဗ္ဗေဟိ စက္ခာဒီဟိ ဆဟိ ဣန္ဒြိယေဟိ ဥပေတံ သမုပေတံ သမန္နာဂတံ. ဂုပိယန္တိ ရက္ခိယန္တီတိ ဂုပိတာနိ. ဂုပဓာတု ရက္ခနေ တ. ဣဒန္တိ သဟဇာတဓမ္မေ ဣဿရိယံ ကရောန္တီတိ ဣန္ဒြိယာနိ. ဣဒိဓာတု ပရမိဿရိယေ ဣယော. ဂုပိတာနိ ဣန္ဒြိယာနိ ဂုပိတမိန္ဒြိယာနိ[Pg.112], စက္ခာဒိဣန္ဒြိယာနိ လဗ္ဘန္တိ. တေဟိ. ဥပေတိ သမ္ပဇ္ဇတီတိ ဥပေတော, သုဂတော. ဥပပုဗ္ဗ ဣဓာတု ဂတိယံ တ, တံ ဥပေတံ. ကိဉ္စာပိ ဗုဒ္ဓတော အညေဟိ အရိယသာဝကာဒီဟိ ပုဂ္ဂလေဟိ စက္ခာဒိဣန္ဒြိယာနိ ရက္ခိတာနိ. ဗုဒ္ဓေါယေဝ ပန ဗောဓိပလ္လင်္ကေ သဟ ဝါသနာယ သဗ္ဗ ကိလေသာနံ အရဟတ္တမဂ္ဂေန ဝိဒ္ဓံသိတတ္တာ ဝိသိဋ္ဌေန စက္ခာဒိ ဣန္ဒြိယံ ရက္ခိတော ဟောတီတိ တဿ ဂုပိတမိန္ဒြိယေဟုပေတန္တိ ထောမေတိ.

所谓“安住”（Ālayanti），即是立足处（patiṭṭhānaṃ）。于此安住、立足，故称安住处（ālayo），指善逝。由前缀“ā”与意为“依附”（alliyane）的词根“li”，加后缀“ṇa”构成。五十种吉祥相（sirīnaṃ paññāsaṅkhātalakkhīnaṃ）的集合（visaro samūho）为“sirīvisaro”，其安住处即“sirīvisarālayo”，指善逝。此即“sirivisarālayaṃ”。所谓“诸根善护具足”（gupitamindriyehupetaṃ），是指具足、圆满、成就了应守护、应防护的眼等六根。被守护、被保护，故称“守护”（gupitāni）。由词根“gup”（意为“保护”）加后缀“ta”构成。于俱生法行使主权，故称为“根”（indriyāni）。由词根“idi”（意为“最高主权”）加后缀“iyo”构成。被守护的诸根即“gupitamindriyāni”，指眼等诸根。以彼等（诸根）而具足、成就，故为“具足者”（upeto），指善逝。由前缀“upa”与意为“行”（gatiyaṃ）的词根“i”，加后缀“ta”构成，即是“upetaṃ”。虽然佛陀之外的其他圣弟子等人（puggala）也能守护眼等诸根，但唯有佛陀于菩提座上，以阿罗汉道连同习气（vāsanā）彻底摧毁一切烦恼，故其以最殊胜的方式守护眼等诸根，因此赞颂其为“诸根善护具足”。

ရဝိသသိမဏ္ဍလပ္ပဘုတိလက္ခဏောပစိတ္တန္တိ သူရိယမဏ္ဍလ စန္ဒမဏ္ဍလာဒီဟိ ပါဒစက္ကလက္ခဏေဟိ အဘိဝိစိတြပါဒံ. ဥပသဒ္ဒေါ စေတ္ထ ဘုသဋ္ဌဝါစကော. အဘိဝိစိတြံ သူရိယမဏ္ဍလ စန္ဒမဏ္ဍလာဒိံ ပါဒစက္ကလက္ခဏဝန္တံ ဝါ. ဧတ္ထ စ ရဝီတိ သူရိယော, သော ဟိ ရဝတိ သီဃံ ဂစ္ဆတီတိ ရဝီတိ ဝုစ္စတိ. ရုဓာတု ဂတိယံ ဏိ. ဝုတ္တဉှိ ပါထေယျဋ္ဌကထာယံ ‘‘စန္ဒော ဥဇုကံ သဏိကံ ဂစ္ဆတိ, သူရိယဿ ပန ဥဇုကံ ဂမနံ သီဃ’’န္တိ. ဏွာဒိ မောဂ္ဂလ္လာနေ ပန ‘‘ရုသဒ္ဒေ ဣ. ဩ အဝါဒေသော. ရဝတိ ဂဇ္ဇတီတိ ရဝိ. အာဒိစ္စော’’တိ ဝုတ္တံ. အဘိဓာန ဋီကာယဉ္စ ‘‘ရဝန္တိ ဧတေန သတ္တာ ပဘာဝိတတ္တာတိ ရဝီ’’တိ ဝုတ္တံ. သသီတိ စန္ဒော. သော ဟိ သသတိ တိဏေန ပါဏတိ ဇီဝတီတိ သသော, သသပဏ္ဍိတော. သသဓာတု ပါဏေ အ. သသရူပလက္ခဏမေတ္ထ အတ္ထီတိ သသီတိ ဝုစ္စတိ. အတီတေ ဟိ သသရာဇာ ဗြာဟ္မဏဝေသေန အာဂန္တွာ ယာစကဿ သက္ကရညော အင်္ဂါရရာသိမှိ လင်္ဃိတွာ ဇီဝိတံ ပရိစ္စဇိတွာ ကာယံ အဒါသိ. အထ ပန သက္ကော ရာဇာ တဿ သသပဏ္ဍိတဿ ဇီဝိတပရိစ္စဇိတဿ ဇီဝိတဒါနဂုဏော သကလကပ္ပံ ပါကဋော ဟောတူတိ ပဗ္ဗတံ ပီဠေတွာ ပဗ္ဗတရသံ အာဒါယ စန္ဒမဏ္ဍလေ သသရူပလက္ခဏံ လိခိတွာ ဌပေသိ. တသ္မာ စန္ဒော သသီတိ လောကေဟိ ဝေါဟရိယတိ. တဿ ပန ဝိတ္ထာရော သသပဏ္ဍိတဇာတကေ ပဿိတွာ ဂဟေတဗ္ဗော.

“以日月轮等相庄严”（Ravisasimaṇḍalappabhutilakkhaṇopacittaṃ）意为：其足由日轮、月轮等足轮相而极庄严。此处，前缀“upa”表示“极”义。或指其具有日轮、月轮等极庄严的足轮相。此处，“ravi”即是太阳（sūriyo），因其运行迅速（sīghaṃ gacchati）而发声（ravati），故称为“ravi”。由词根“ru”（意为“行”）加后缀“ṇi”构成。诚如《行粮经义注》(Pātheyyaṭṭhakathā)中所说：“月亮直线缓行，而太阳直线速行。”然于《目犍连》(Moggallāna)语法书中则说：“词根‘ru’，意为‘声’，加后缀‘i’。（规则：）o变av。其咆哮（ravati gajjati），故为‘ravi’，即日（ādicco）。”于《词疏》(Abhidhānaṭīkā)中亦说：“众生因其而发声，因其威力所致，故称‘ravi’。”“sasī”即是月亮（cando）。其活命（sasati pāṇati jīvati），故为“兔”（saso），即兔智者（sasapaṇḍito）。由词根“sasa”（意为“活命”）加后缀“a”构成。此处因有兔形之相，故称为“sasī”。往昔，兔王为布施化为婆罗门前来乞食的天帝释（Sakka），跃入火炭堆中，舍命献身。其后，天帝释王为令彼兔智者舍命布施之德于整劫中显扬，乃挤压山岩，取其汁液，于月轮中画下兔形之相。是故，世人称月亮为“sasī”。其详情当于《兔智者本生》(Sasapaṇḍitajātaka)中得知。

အထ [Pg.113] ဝါ သသတိ ဟိံသတိ ဥဏှဂုဏန္တိ သသီတိ ဝုစ္စတိ. သသုဓာတု ဟိံသာယံ ဤပစ္စယော. မဏ္ဍိယတိ ဝိဘူသိယတိ ပရိစ္ဆေဒကရဏဝသေနာတိ မဏ္ဍလံ. မဏ္ဍဓာတု မဍိဓာတု ဝါ ဝိဘူသနေ အလော. အထ ဝါ မဏ္ဍံ ဝိဘူသနံ ပရိသမန္တတော လာတိ ဂဏှာတီတိ မဏ္ဍလံ. မဏ္ဍသဒ္ဒူပပဒ လာဓာတု ဂဟဏေ ကွိ. ရဝိနော မဏ္ဍလံ ရဝိမဏ္ဍလံ, သသိနော မဏ္ဍလံ သသိမဏ္ဍလံ, ရဝိမဏ္ဍလဉ္စ သသိမဏ္ဍလဉ္စ ရဝိသသိမဏ္ဍလံ, မဏ္ဍလသဒ္ဒေါ ရဝိသဒ္ဒေပိ ယောဇေတဗ္ဗော. မဏ္ဍလသဒ္ဒဿ ဒွန္ဒပဒတော သုယျမာနတ္တာ. ပဘုတီတိအာဒိ. သော ဟိ အာဒျတ္ထဝါစကော အဗျယနိပါတော. ရဝိသသိမဏ္ဍလံ ပဘုတိအာဒိ ယဿာတိ ရဝိသသိမဏ္ဍလပ္ပဘုတိ, ပါဒစက္ကလက္ခဏံ လဗ္ဘတိ. လက္ခိယတိ လက္ခိတဗ္ဗံ ဧတေနာတိ လက္ခဏံ, ပါဒပ္ပ ဝတ္တစက္ကလက္ခဏံ, ရဝိသသိမဏ္ဍလပ္ပဘုတိ စ တံ လက္ခဏဉ္စာတိ ရဝိသသိမဏ္ဍလပ္ပဘုတိလက္ခဏံ, တေန ဥပစိတ္တံ အတိဝိစိတြံ ပါဒံ ယဿ သောတိ ရဝိသသိမဏ္ဍလပ္ပဘုတိလက္ခဏောပ စိတ္တော, သုဂတော. အထ ဝါ ဥပစိတ္တံ အတိဝိစိတြံ ရဝိသသိ မဏ္ဍလပ္ပဘုတိလက္ခဏံ ပါဒစက္ကလက္ခဏံ အဿာတိ တထာ, သုဂတော. တံ.

或者，其伤害（sasati hiṃsati）热性（uṇhaguṇaṃ），故称为“sasī”。由词根“sasu”（意为“伤害”）加后缀“ī”构成。因划分界限而被装饰、庄严（maṇḍiyati vibhūsiyati），故称“maṇḍala”（轮）。由词根“maṇḍa”或“maḍi”（意为“装饰”）加后缀“alo”构成。或者，其周遍地（parisamantato）获取（lāti gaṇhāti）庄严（maṇḍaṃ vibhūsanaṃ），故称“maṇḍala”。由前置词“maṇḍa”与词根“lā”（意为“取”）加后缀“kvi”构成。日之轮为日轮（ravimaṇḍalaṃ），月之轮为月轮（sasimaṇḍalaṃ），日轮与月轮合为日月轮（ravisasimaṇḍalaṃ）。“maṇḍala”一词亦应与“ravi”一词相连，因于并列复合词（dvandapada）中，“maṇḍala”一词是可被听闻的。“Pabhuti”意为“等”或“始”。此为表示“开始”之义的不变小品词。以日月轮为始者，即“ravisasimaṇḍalappabhuti”，指足轮相。以此而被标识、应被标识者，即是“相”（lakkhaṇaṃ），指足底转轮之相。以日月轮为始之相，即“ravisasimaṇḍalappabhutilakkhaṇaṃ”。其足以此而极庄严者，即是“以日月轮等相庄严者”（ravisasimaṇḍalappabhutilakkhaṇopacitto），指善逝。或者，其具有极庄严的、以日月轮为始的足轮相，故为如是，指善逝。指彼善逝。

သုရနရပူဇိတန္တိ ဒေဝမနုဿေဟိ ပူဇိတဗ္ဗံ. သုရန္တိ ဣဿရိယ ကီဠာဒီဟိ ဒိဗ္ဗန္တီတိ သုရာ, ဒေဝါ. သုရဓာတု ဒိဗ္ဗနေ အ. အထ ဝါ သုရတိ ဣသတိ ဒေဝိဿရိယံ ပါပုဏာတိ ဝိရောစတိ စာတိ သုရာ, ဒေဝါ. သုရဓာတု ဣဿရိယဒိတ္တီသု အ. သုန္ဒရာ ရာဝါစာ ဧတေသန္တိ ဝါ သုရာ, ဒေဝါ. ခန္ဓသန္တာနံ သကကမ္မံ ဝါ နရန္တိ နိယန္တီတိ နရာ, မနုဿာ. နရဓာတု နယနေ အ. သုရာ စ နရာ စ သုရနရာ, တေဟိ ပူဇိတဗ္ဗောတိ သုရနရ ပူဇိတော, သုဂတော. တံ. သုဂတန္တိ ဗုဒ္ဓံ. သော ဟိ သောဘနံ ဂတံ ဂမနံ ဧတဿာတိ သုဂတောတိ ဝုစ္စတိ. ဘဂဝတော ဟိ ဝေနေယျဇနူပသင်္ကမနံ ဧကန္တေန တေသံ ဟိတသုခနိပ္ဖာဒနတော သောဘနံ. တထာ လက္ခဏာနုဗျဉ္ဇနပ္ပဋိ မဏ္ဍိတရူပကာယတာယ [Pg.114] ဒုတဝိလမ္ဗိတခလိတာနုကဍ္ဎနနိပ္ပိဠိနုက္ကုဋိက ကုဋိလာကုဋိလတာဒိ ဒေါသရဟိတ မဝဟသိတ ရာဇဟံသဥသဘ ဝါရဏ မိဂရာဇဂမနံ ကာယဂမနံ. ဉာဏဂမနဉ္စ ဝိပုလ နိမ္မလ ကရုဏာ သတိ ဝီရိယာဒိ ဂုဏဝိသေသ သဟိတ အဘိနီဟာရတော ယာဝ မဟာဗောဓိ အနဝဇ္ဇတာယ သောဘနမေဝါတိ.

“为天人所敬奉”（Suranarapūjitaṃ）意为：应为天（deva）与人（manussa）所敬奉者。以主权、嬉戏等而光耀（dibbanti），故为天（surā）。由词根“sur”（意为“光耀”）加后缀“a”构成。或者，其有权力、得天之主权且光耀，故为天。由词根“sur”（意为“主权、光明”）加后缀“a”构成。又或者，其有美妙之言说（sundarā rāvācā），故为天。引导（naranti niyanti）五蕴相续或自身之业，故为人（narā）。由词根“nar”（意为“引导”）加后缀“a”构成。天与人，即天人（suranarā），为彼等所应敬奉者，即“为天人所敬奉者”（suranarapūjito），指善逝。指彼善逝。善逝（sugata）即佛陀。彼因其行（gataṃ gamanaṃ）善妙（sobhanaṃ）故，被称为善逝。世尊（Bhagavato）为调伏众生而行诣，是为彻底成办彼等之利益安乐，故其行善妙。同样，其色身由相好庄严，其身行（kāyagamanaṃ）优雅，如鹅王、牛王、象王、狮子王之步态，远离迟缓、疾行、摇摆、拖曳、紧迫、蜷缩、僵直等过失，故其行善妙。其智行（ñāṇagamanañca）亦然，从发愿（abhinīhārato）乃至大菩提，与广博、清净、慈悲、念、精进等殊胜功德相应，无有瑕疵，故其行亦是善妙。

အထ ဝါ သယမ္ဘူဉာဏေန သကလမ္ပိ လောကံ ပရိညာဘိ သမယဝသေန ပရိဇာနန္တော ဉာဏေန သမ္မာ ဂတော အဝဂတောတိ သုဂတော, တထာ လောကသမုဒယံ ပဟာနာတိသမယဝသေန ပဇဟန္တော အနုပ္ပတ္တိဓမ္မတံ အာပါဒေန္တော သမ္မာ ဂတော အဝဂတောတိ သုဂတော, လောကနိရောဓံ နိဗ္ဗာနံ သစ္ဆိကိရိယာဘိသမယဝသေန သမ္မာ ဂတော အဝဂတောတိ သုဂတော, လောကနိရောဓဂါမိနိပ္ပဋိပဒံ ဘာဝနာဘိ သမယဝသေန သမ္မာ ဂတော ပဋိပန္နောတိ သုဂတော, သောတာပတ္တိမဂ္ဂေန ယေ ကိလေသာ ပဟီနာ, တေ ကိလေသေ န ပုနေတိ န ပစ္စေတိ န ပစ္စာဂစ္ဆတီတိ သုဂတောတိအာဒိနာ နယေန အယမတ္ထော ဝိဘာဝေတဗ္ဗော. အထ ဝါ သုန္ဒရံ ဌာနံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ နိဗ္ဗာနမေဝ ဝါ ဂတော အဓိဂတောတိ သုဂတော. ယသ္မာ ဝါ ဘူတံ တစ္ဆံ အတ္ထသံဟိတံ ဝေနေယျာနံ ယထာရဟံ ယုတ္တမေဝ စ ဓမ္မံ ဘာသတိ, တသ္မာ သမ္မာ ဂဒတီတိ သုဂတော ဒကာရဿ တကာရံ ကတွာ. ဣတိ သောဘန ဂမနတာဒီဟိ သုဂတော, တံ သုဂတံ. အာဒရန္တိ သက္ကစ္စံ, အာဒရနံ အာဒရော. အာပုဗ္ဗ ဒရဓာတု အာဒရေ ဏ. တံ အာဒရံ. နမာမီတိ အဟံ ဝန္ဒာမီတိ အတ္ထောတိ.

又，以自生智(sayambhūñāṇa)，由遍知(pariññā)通达而遍知一切世间，以智善行(gato)、善解(avagato)，故为善逝。同样，由断除(pahāna)通达而舍断世间集(lokasamudaya)，令其达不生法性(anuppattidhammataṃ)，善行、善解，故为善逝。由现证(sacchikiriyā)通达而现证世间灭(lokanirodha)——涅槃(nibbāna)，善行、善解，故为善逝。由修习(bhāvanā)通达而修习趣向世间灭之道(lokanirodhagāminippaṭipada)，善行、善实践(paṭipanno)，故为善逝。以入流道(sotāpattimagga)所断之诸烦恼，彼诸烦恼不再来、不返回、不复还，故为善逝。此义应以此等理趣阐明。又，到达善妙之处，即正等觉(sammāsambodhi)或涅槃，故为善逝。又因其宣说真实、如实、具义、对可调伏者随其所应且恰当之法，故为善说(sugata)，此乃将“d”音变为“t”音而成。是故，由善行等义，名为善逝，即彼善逝。恭敬(ādara)即认真、尊重。此词由前缀“ā”与表示“尊重”的词根“dar”，再加后缀“ṇa”构成。“我顶礼(namāmi)”，意为“我礼敬”。

အယံ ပနေတ္ထ သင်္ခေပယောဇနာ. သုစိပရိဝါရိတံ ရာဂါဒိမလ ဝိသုဒ္ဓါဟိ အရိယသာဝကာဒိပရိသာဟိ ပရိက္ခာရိတံ ကိလေသမလဝိသုဒ္ဓံ ပရိက္ခာရဝန္တံ ဝါ, သုရုစိရပ္ပဘာဟိ သုဋ္ဌု ကန္တိတ သရီရနိက္ခန္တဗျာမမတ္တရံသီဟိ ကရဏဘူတေဟိ, ရတ္တံ နိစ္စံ ရဉ္ဇိတဗ္ဗကာယံ, သိရိဝိသရာလယံ ပညာပုညသင်္ခါတလက္ခိသ မူဟာနံ [Pg.115] ပတိဋ္ဌာနံ, ဂုပိတမိန္ဒြိယေဟိ ဂုပိတဗ္ဗေဟိ သံဝရိတဗ္ဗေဟိ ဆဟိ စက္ခာဒိဣန္ဒြိယေဟိ, ဥပေတံ သမုပေတံ သမန္နာဂတံ, ရဝိသသိမဏ္ဍလပ္ပဘုတိလက္ခဏောပစိတ္တံ သူရိယမဏ္ဍလစန္ဒမဏ္ဍလာဒီဟိ ပါဒစက္ကလက္ခဏေဟိ အဘိဝိစိတြပါဒံ, အဘိဝိစိတြံ သူရိယ မဏ္ဍလစန္ဒမဏ္ဍလာဒိံ ပါဒစက္ကလက္ခဏဝန္တံ ဝါ, သုရနရပူဇိတံ ဒေဝမနုဿေဟိ ပူဇိတဗ္ဗံ, သုဂတံ ဗုဒ္ဓံ အာဒရံ သက္ကစ္စံ အဟံ နမာမိ ဝန္ဒာမီတိ.

此处是简要释义。为清净者所围绕：即为远离贪等垢染、清净的圣弟子(ariyasāvaka)等大众所围绕，或为烦恼垢染已清净、具足资具者。具足善妙光辉：即依靠从身体发出的一寻(byāma)之量的美妙光芒。其身常令人欢喜。是智慧与福德所成就之吉祥(siri)的广大住处。为应守护、应防护的眼等六根所守护。圆满具足。其足为日轮、月轮等相所庄严，或具足庄严的日轮、月轮等足轮相(pādacakkalakkhaṇa)之足。为天人所敬拜：即为天与人所应敬拜者。我恭敬、认真地顶礼、礼敬彼善逝、佛陀。

သတ္တရသမဝန္ဒနဂါထာဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

第十七礼敬偈释义圆满。

၁၈.

18.

မဂ္ဂေါဠုမ္ပေန မုဟပဋိဃာသာဒိဥလ္လောလဝီစိံ,သံသာရောဃံ တရိ တမဘယံ ပါရပတ္တံ ပဇာနံ;

တာဏံ လေဏံ အသမသရဏံ ဧကတိတ္ထံ ပတိဋ္ဌံ,ပုညက္ခေတ္တံ ပရမသုခဒံ ဓမ္မရာဇံ နမာမိ.

我顶礼法王(dhammarāja)，他以道筏渡过由痴(moha)、嗔(paṭigha)等掀起巨浪的轮回瀑流(saṃsārogha)，已达无畏彼岸；为众生的庇护所(tāṇa)、依止处(leṇa)、无等皈依处(asamasaraṇa)、唯一渡口(ekatittha)、立足处(patiṭṭha)；是无上福田(puññakkhetta)，赐予究竟之乐。

၁၈. ဧဝံ သတ္တရသမဂါထာယ သုဂတံ ဝန္ဒိတွာ ဣဒါနိ သံသာရောဃံ တရိတာဒီဟိ နဝဟိ ဂုဏေဟိ ထောမိတွာ ဝန္ဒိတုကာမော မဂ္ဂေါဠုမ္ပေနတျာဒိဂါထမာဟ. အယံ ပန မ ဘ န တ တ ဂဏေဟိ စ ဂရုဒွယေန စ ရစိတတ္တာ သတ္တရသက္ခရေဟိ ယုတ္တာ မန္ဒက္ကန္တာဂါထာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ဝုတ္တဉှိ ဝုတ္တောဒယေ ‘‘မန္ဒက္ကန္တာ မ ဘ န တတ ဂါ ဂေါ ယုဂုတွဿ ကေဟီ’’တိ. တဿာ ပနာယမတ္ထော. ယဿံ ပဋိပါဒံ ယုဂုတွဿကေဟိ စတု ဆ သတ္တယတီဟိ မ ဘ န တ တ ဂါ မဂဏ ဘဂဏ နဂဏ တဂဏ တဂဏ ဂရူ စ ဂေါ ဂရု စ စေ ယုတ္တာ, မန္ဒက္ကန္တာဂါထာနာမာတိ. ယုဂုတွဿကေဟီတိ ဧတ္ထ စ ယုဂသဒ္ဒဿ မဂ္ဂဖလစတုဗ္ဗိဓပုရိသယုဂဠဝါစကတ္တာ ယုဂသဒ္ဒေါ စတုသင်္ချာဝါစကော, ဥတူနံ ဟေမန္တသိသိရ ဝဿန္တ ဂိမှ ဝဿာန သရဒ ဥတုဝသေန ဆဗ္ဗိဓတ္တာ ဥတုသဒ္ဒေါ ဆသင်္ချာဝါစကော. အဿသဒ္ဒေါ သတ္တသင်္ချာဝါစကောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော[Pg.116]. ဆပ္ပစ္စယဋီကာဒီသု ဟိ ‘‘အဿသဒ္ဒဿ သတ္တသင်္ချာဝါစကဘာဝေါ ဝုတ္တော’’တိ.

18. 如是以第十七偈礼敬善逝后，今欲以“渡过轮回瀑流”等九种功德称颂礼敬，故说“以道筏”等偈。此偈由ma、bha、na、ta、ta五音组及两个长音(guru)组成，具十七音节，当知为曼陀甘塔偈(Mandakkantā-gāthā)。《韵律学》(Vuttodaya)中说：“曼陀甘塔，由ma、bha、na、ta、ta、ga、go组成，其音顿(yati)在yuga、utu、assa之后。”其义如下：于每一句中，若由ma组、bha组、na组、ta组、ta组、一个长音(garu)及另一个长音(garu)组成，且其音顿分别在第四、第六、第七音节之后（由“轭”(yuga)字表四，“季”(utu)字表六，“马”(assa)字表七来指示），则名为曼陀甘塔偈。于此，“轭”字因能指代四双圣者，故表数字四；季节有冬、寒、春、夏、雨、秋六种，故“季”字表数字六；当知“马”字表数字七。如《六缘注》(Chappaccayaṭīkā)等中所说：“‘马’字有表数字七之义。”

တတ္ထ ပန ယော ဓမ္မရာဇာ မုဟပဋိဃာသာဒိဥလ္လောလဝီစိံ သံသာရောဃံ မဂ္ဂေါဠုမ္ပေန တရိ, အဘယံ ပါရပတ္တံ ပဇာနံ တာဏံ လေဏံ အသမသရဏံ ဧကတိတ္ထံ ပတိဋ္ဌံ ပုညက္ခေတ္တံ ပရမသုခဒံ တံ ဓမ္မရာဇံ အဟံ နမာမီတိ သမ္ဗန္ဓော. ဧတိဿံ ပန အတ္ထက္ကမေန ဝဏ္ဏယိဿာမိ. မုဟပဋိဃာသာဒိ ဥလ္လောလဝီစိန္တိ မောဟဒေါသတဏှာဒိသင်္ခါတံ မဟာတရင်္ဂ ခုဒ္ဒဦမိကံ. မုယှန္တိ ဧတေန သမ္ပယုတ္တဓမ္မာ, သယံ ဝါ မုယှတိ, မုယှနမတ္တမေဝေတန္တိ မုဟော, မောဟော. မုဟဓာတု ဝေခိတ္တေ ဏ. ပဋိဟညန္တိ သမ္ပယုတ္တဓမ္မာ, သယံ ဝါ ပဋိဟညတိ ပဋိဟညနမတ္တမေဝေတန္တိ ပဋိဃော, ဒေါသော. ပဋိပုဗ္ဗ ဟနဓာတု ဟိံသာဂတီသု အ. ဟနဿ ဃော. အသနံ ဣစ္ဆနံ အာသာ, ဣသတိ ဣစ္ဆတီတိ ဝါ အာသာ, တဏှာ. ဣသုဓာတု ဣစ္ဆာယံ အ. ဣဿ အာ. မုဟော စ ပဋိဃော စ အာသာ စ မုဟပဋိဃာသာ, တေ အာဒိ ယေသန္တေတိ မုဟပဋိဃာသာဒိ, လောဘာဒိကိလေသာ လဗ္ဘန္တိ. ဧတ္ထ စ အာဒိသဒ္ဒေန မာန ဒိဋ္ဌိ ဝိစိကိစ္ဆာ ထိန ဥဒ္ဓစ္စ အဟိရိက အနောတ္တပ္ပကိလေသေ စ အကုသလစိတ္တုပ္ပာဒေ စ သင်္ဂဏှာတိ. ဥဒ္ဓံ ဥဒကံ လောလတိ အာကုလေတီတိ ဥလ္လောလော, မဟာတရင်္ဂေါ. ဥပုဗ္ဗလောလ ဓာတု ဥမ္မာဒနေ ဏ. တီရံ ဥလတိ ဂစ္ဆတီတိ ဝါ ဥလ္လောလော. ဥလဓာတု ဂတိယံ ဩလပစ္စယော. ဝိမှယံ ဝိစိတ္တံ စိနောတီတိ ဝီစိ, ခုဒ္ဒကဦမိ. ဝိပုဗ္ဗ စိဓာတု စယေ ကွိ. ဥလ္လောလော စ ဝီစိ စ ဥလ္လောလဝီစိ. ကေသုစိ ပေါတ္ထကေသု စ ကုလ္လောလဝီစိန္တိပါဌော ဒိဿတိ. န သော ယုဇ္ဇတိ, ကသ္မာ, ကုလ္လသဒ္ဒဿ ဥဠုမ္ပတ္ထဝါစကတ္တာ. ဥလ္လောလသဒ္ဒေါယေဝ ဟိ မဟာတရင်္ဂတ္ထ ဝါစကော ဟောတီတိ. ဝုတ္တဉှိ အဘိဓာနပ္ပဒီပိကာယံ ‘‘ဥလ္လောလော တု စ ကလ္လောလော, မဟာဝီစိသု ကထျတေ’’တိ.

于此，彼法王(dhammarājā)以道筏(maggoḷumpa)渡过由痴(muha)、瞋(paṭigha)、贪(āsā)等为汹涌波涛(ullolavīci)的轮回暴流，抵达无畏彼岸，成为众生的庇护所、归宿处、无等依怙、唯一渡口、安稳立足处、福田，以及至上安乐的施予者——我顶礼彼法王。此为关联。我将依其义理次第解说此颂。“痴瞋贪等汹涌波涛”，即指以无明(moha)、瞋恚(dosa)、渴爱(taṇhā)等为名的大浪与小波。所谓“痴”(muha)，即与它相应的诸法因此而迷惑，或其自身迷惑，或仅是迷惑的状态，此即是痴，亦即无明。muh词根为迷乱义。所谓“瞋”(paṭigha)，即与它相应的诸法因此而遭受排斥，或其自身遭受排斥，或仅是排斥的状态，此即是瞋，亦即瞋恚。paṭi前缀，han词根为伤害、行动义。han转为gho。所谓“贪”(āsā)，即食之欲求，或因欲求而为贪，亦即渴爱。is词根为欲求义。is转为ā。痴、瞋与贪，即“痴瞋贪”(muhapaṭighāsā)，以此为首者，即“痴瞋贪等”(muhapaṭighāsādi)，摄纳了贪等诸烦恼。此处，“等”字亦摄纳了慢(māna)、见(diṭṭhi)、疑(vicikicchā)、昏沉(thina)、掉举(uddhacca)、无惭(ahirika)、无愧(anottappa)等烦恼及诸不善心生起。水向上(uddhaṃ)翻腾(lolati)搅动(ākuleti)，故为“汹涌”(ullolo)，即大浪。u前缀，lol词根为疯狂义。或，流向(ulati)岸边(tīraṃ)，故为“汹涌”(ullolo)。ul词根为行动义，加ola后缀。积集(cinoti)奇异(vimhayaṃ)多彩(vicittaṃ)之相，故为“波”(vīci)，即小浪。vi前缀，ci词根为积集义，加kvi后缀。汹涌与波，即“汹涌波涛”(ullolavīci)。在某些版本中亦见“筏浪波涛”(kullolavīci)之文，此说不妥。何以故？因kulla一词意为筏，仅ullola一词方为大浪义。如《名称辞典》(Abhidhānappadīpikā)中所说：‘ullolo与kallolo，皆称之为大波。’

မူလပဏ္ဏာသဋ္ဌကထာယဉ္စ ‘‘ကုလ္လော နာမ တရဏတ္ထာယ ကလာပံ ကတွာ ဗန္ဓော. ပတ္ထရိတွာ ဗဒ္ဓါ ပန ပဒရစာဋိ အာဒယော [Pg.117] ဥဠုမ္ပော’’တိ ဝုတ္တော. မုဟပဋိဃာသာဒိဧဝ ဥလ္လောလဝီစိ. သာ အသ္မိံ သံသာရောဃေ အတ္ထီတိ မုဟပဋိဃာသာဒိဥလ္လောလဝီစိ. သမာသန္တတဒ္ဓိတာယံ. ပီတိသုခံ, မဟာသန္နံ, ရတ္တိဒိဝန္တျာဒီသု ဝိယ. ဧဝံ ပနေတ္ထ ဝစနတ္ထော ကာတဗ္ဗော. ပီတိ စ သုခဉ္စ ပီတိသုခံ, တံ အဿ ဈာနဿ အတ္ထိ, တသ္မိံ ဝါ ဝိဇ္ဇတီတိ ပီတိသုခံ, ဈာနံ. မဟန္တံ အာသနံ မဟာသနံ, တဿ ဘာဝေါ မဟာသန္နံ. ရတ္တိ စ ဒိဝါ စ ရတ္တိဒိဝံ. ရတ္တိဒိဝံ ကတံ ရတ္တိဒိဝန္တိ. အထ ဝါ ဥလ္လောလဝီစိ ဝိယ မုဟပဋိဃာသာဒိ ဥလ္လောလဝီစိ, သံသာရောဃံ လဗ္ဘတိ. ဥပမာ ဗဟုဗ္ဗီဟိသမာသောယံ. ယထာ ပန မဟာသမုဒ္ဒေ ဘာယိတဗ္ဗာ မဟာတရင်္ဂဦမိဝေဂါဒယော စ သံသုမာရ တိမိ တိပိင်္ဂလာဒိ မစ္ဆမကာရာဒယော စ ဩကိဏ္ဏာ ဟောန္တိ, ဧဝံ မောဟာဒိကိလေသာ စ အကုသလစိတ္တုပ္ပာဒါ စ တေဟိ နိဗ္ဗတ္တာ ဘယာနကာ ဗဟူ ဇာတိဇရာဗျာဓိမရဏဒုက္ခာဒယော စ ခန္ဓာဒယော စ ဩကိဏ္ဏာ ဟောန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သံသာရောဃန္တိ သံသာရသင်္ခါတံ ဩဃံ သမုဒ္ဒဇလပ္ပဝါဟံ. သံပုနပ္ပုနံ အဗ္ဗောစ္ဆိန္နံ ဝါ သရတိ ဂစ္ဆတိ ပဝတ္တတီတိ သံသာရော. သံပုဗ္ဗသရဓာတု ဂတိယံ ဏ. ခန္ဓဓာတုအာယတ နာနံ အဗ္ဗောစ္ဆိန္နံ ပဝတ္တတီတိ အတ္ထော. တေန ဝုတ္တံ အဋ္ဌကထာသု –

于《根本五十经义注》(Mūlapaṇṇāsaṭṭhakathā)中亦说：“所谓筏(kullo)，是为渡河而捆扎成束之物。而铺开绑好之木板、陶器等，则为浮具(uḷumpo)。”痴瞋贪等即是汹涌波涛。此轮回暴流中有此（汹涌波涛），故称“有痴等汹涌波涛者”。此为复合词尾派生词。犹如“喜乐”(pītisukhaṃ)、“大座性”(mahāsannaṃ)、“昼夜”(rattidivaṃ)等。此处应如是解释词义：喜与乐为“喜乐”(pītisukhaṃ)，此禅那有此（喜乐），或此（喜乐）存于其中，故此禅那为“有喜乐者”(pītisukhaṃ)。大座席(mahantaṃ āsanaṃ)为“大座”(mahāsanaṃ)，其状态为“大座性”(mahāsannaṃ)。夜与昼为“昼夜”(rattidivaṃ)，于昼夜所作者，亦为“昼夜”(rattidivaṃ)。或者，轮回暴流有如汹涌波涛(ullolavīci viya)般的痴瞋贪等(muhapaṭighāsādi)，故称“有痴等波涛者”。此为譬喻多财格复合词。犹如于大海中，遍布着可怖的大浪、波涛之威力等，以及鳄鱼(saṃsumāra)、鲸鱼(timi)、巨鱼(tipiṅgala)等鱼类与摩伽罗(makara)等；如是，此中遍布着无明等烦恼与不善心生起，以及由彼等所产生的众多可怖的生、老、病、死、苦等，与诸蕴等。此即是其义。“轮回暴流”(saṃsāroghaṃ)即名为轮回的暴流，如大海的水流。一再地(saṃpunappunaṃ)或无间断地(abbocchinnaṃ)流动(sarati=gacchati)、进行(pavattati)，故为“轮回”(saṃsāro)。saṃ前缀，sar词根为行动义。其义为：诸蕴、界、处无间断地流转。是故，于诸义注中说：

‘‘ခန္ဓာနဉ္စ ပဋိပါဋိ, ဓာတုအာယတနာန စ;

အဗ္ဗောစ္ဆိန္နံ ဝတ္တမာနာ, သံသာရောတိ ပဝုစ္စတီ’’တိ.

“诸蕴之相续，及界与处；无间而流转，是名为轮回。”

သတ္တေ ဩတ္ထရိတွာ အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ ဟေဋ္ဌာ ဟနတိ ဟရတီတိ ဩဃော, ဇလပ္ပဝါဟော. အဝပုဗ္ဗ ဟနဓာတု ဟရဏေ ဏ. ဟနဿ ဃော. အဝသဒ္ဒေါ ဩတ္ထရဏတ္ထော. အတ္တနိ ပတိတေ သတ္တေ ဟေဋ္ဌာ ကတွာ ဟနေတိ ဩသီဒါပေတီတိ ဝါ ဩဃော, ဇလပ္ပဝါဟော. အဝပုဗ္ဗ ဟနဓာတု ဩသီဒါပနေ ဏ. အဝသဒ္ဒေါ ဟေဋ္ဌာဘာဂတ္ထော. ဩဃော ဝိယာတိ ဩဃော, သံသာရော. အထ [Pg.118] ဝါ သတ္တသင်္ခါရေ ဩတ္ထရိတွာ အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ အဘိဘဝိတွာ ဝဋ္ဋသ္မိံ ဟနတိ ဟရတီတိ ဩဃော, ဩဟနေတိ ဩသီဒါပေတိ ဝဋ္ဋသ္မိံ သတ္တသင်္ခါရေတိ ဝါ ဩဃော, ရာဂါဒိ ကိလေသာ လဗ္ဘန္တိ. သံသာရောဧဝ ဩဃော သံသာရောဃော, တံ သံသာရောဃံ.

覆盖、淹没众生，并向下打击、带走他们，故为“暴流”(ogho)，即水流。ava前缀，han词根为带走义。han转为gho。ava一词为覆盖义。或，使落入其中的众生向下，并打击、使其沉没，故为“暴流”(ogho)，即水流。ava前缀，han词根为沉没义。ava一词为下方义。如暴流，故（轮回）为“暴流”(ogho)。或者，覆盖、淹没、征服众生之诸行，并于轮回中打击、带走他们，故为“暴流”(ogho)；或，于轮回中打击、沉没众生之诸行，故为“暴流”(ogho)，此中意指贪等诸烦恼。轮回即是暴流，故为“轮回暴流”(saṃsārogho)，（所指的）即是此轮回暴流。

မဂ္ဂေါဠုမ္ပေနာတိ ဧတ္ထ မဂ္ဂဩဠုမ္ပေနာတိ ပဒစ္ဆေဒေါ. အဋ္ဌမဂ္ဂင်္ဂသင်္ခါတေန ကုလ္လေနာတိ အတ္ထော. ဧတ္ထ စ မဂ္ဂေါ ဝုစ္စတိ အဋ္ဌင်္ဂိကမဂ္ဂေါ. မဂ္ဂန္တိ ဂစ္ဆန္တိ ဗုဒ္ဓါ စ အရိယသာဝကာ စ အဂတံ ဒိသံ နိဗ္ဗာနန္တိ မဂ္ဂေါ. အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ. မဂ္ဂဓာတု ဂတိယံ အ. ဝုတ္တဉှိ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂေ ‘‘ဧတေန မဂ္ဂေန ဗုဒ္ဓါ စ သာဝကာ စ အဂတံ ဒိသံ နိဗ္ဗာနံ ဂစ္ဆန္တီတိ အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ’’တိ. အထ ဝါ နိဗ္ဗာနံ မဂ္ဂတိ ဂဝေသတီတိ မဂ္ဂေါ, နိဗ္ဗာနတ္ထိကေဟိ မဂ္ဂိယတိ ဂဝေသိယတီတိ ဝါ မဂ္ဂေါ, အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ. ဉာဏေန ဒဿိယတီတိ အတ္ထော. မဂ္ဂဓာတု ဂဝေသနေ အ. ဝုတ္တဉှေတံ မဟာဝဂ္ဂသံယုတ္တဋ္ဌကထာယံ ‘‘မဂ္ဂေါတိ ကေနဋ္ဌေန မဂ္ဂေါ, နိဗ္ဗာနံ မဂ္ဂနဋ္ဌေန နိဗ္ဗာနတ္ထိကေဟိ မဂ္ဂနိယဋ္ဌေန စာ’’တိ. အထ ဝါ မဂ္ဂိယတိ ပဋိပဇ္ဇိယတီတိ မဂ္ဂေါ, နိဗ္ဗာနတ္ထိကေဟိ အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ ပဋိပဇ္ဇိယတီတိ အတ္ထော. ဥဠု ဝုစ္စတိ ဥဒကံ, တတော ပါတိ ရက္ခတီတိ ဥဠုပေါ, သောယေဝ နိဂ္ဂဟိတာဂမဝသေန ဥဠုမ္ပော, ကုလ္လော. ဥဠုသဒ္ဒူပပဒပါဓာတု ရက္ခနေ ကွိ. မဂ္ဂေါဧဝ ဥဠုမ္ပော မဂ္ဂေါဠုမ္ပော, မဂ္ဂသင်္ခါတော ဝါ ဥဠုမ္ပော တထာ, မဂ္ဂသဒိသော ဝါ ဥဠုမ္ပော တထာ, မဂ္ဂေါ ဝိယ ဝါ ဥဠုမ္ပော တထာ, မဂ္ဂေါ စ ဥဠုမ္ပော စ မဂ္ဂေါဠုမ္ပော. အထ ဝါ ဥဠုမ္ပောဧဝ မဂ္ဂေါ မဂ္ဂေါဠုမ္ပော, ဥဠုမ္ပသင်္ခါတော ဝါ မဂ္ဂေါ တထာ, ဥဠုမ္ပ သဒိသော ဝါ မဂ္ဂေါ တထာ, ဥဠုမ္ပော ဝိယ ဝါ မဂ္ဂေါ တထာ, ဥဠုမ္ပော စ မဂ္ဂေါ စ မဂ္ဂေါဠုမ္ပောတိ ဧဝံ ရူပကသဒိသဥပမာ သမုပေက္ခတ္ထဝသေန စ ပရပက္ခ သကပက္ခတ္ထဝသေန စ ဝစနတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. တေန မဂ္ဂေါဠုမ္ပေန. တရီတိ အတရိ. ဓမ္မရာဇာ ဟိ [Pg.119] အဋ္ဌမဂ္ဂင်္ဂနာဝါယ သံသာရောဃံ တရိတွာ နိဗ္ဗာနတီရံ ပါပုဏာတိ. အတီတာ ဗုဒ္ဓါ ပါပုဏိံသု. အနာဂတာ ဗုဒ္ဓါ ပါပုဏိဿန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဝုတ္တဉှိ မဟာဝဂ္ဂသံယုတ္တေ

“道筏”(Maggoḷumpena)一词，于此应分解为“道-筏”(magga-oḷumpena)。其义是，以名为八支圣道(aṭṭhamaggaṅga)的筏(kulla)。此处所说的“道”(magga)，即是八支圣道。诸佛和圣弟子(ariyasāvaka)循此道而行，到达未曾到达的境地——涅槃(nibbāna)，故称之为“道”，即八支圣道。“道”(magga)的词根(dhātu)为“行进”(gati)义。正如《无碍解道》(Paṭisambhidāmagga)中所说：“诸佛和声闻(sāvaka)都通过这条道路到达未曾到达的境地——涅槃，故称八支圣道。”或者说，寻求(maggati)涅槃，故为“道”；或为求涅槃者所寻求(maggiyati)，故为“道”，即八支圣道。其义是，通过智慧(ñāṇa)得以示现。“道”的词根为“寻求”(gavesana)义。正如《大品相应义注》(Mahāvaggasaṃyuttaṭṭhakathā)中所说：“以何义为‘道’？以寻求涅槃义，及为求涅槃者所寻求义。”或者说，被行践(maggiyati paṭipajjīyati)，故为“道”，即求涅槃者行践八支圣道之义。“uḷu”意为水，能从此防护(pāti rakkhati)，故为“uḷupo”；彼词通过增入ṇ字母而成为“uḷumpo”，即是筏(kullo)。“uḷu”一词，其词根“pā”(保护)加上前缀“uḷu”和后缀“kvi”。道即是筏，故为“道筏”；或名为道的筏；或与道相似的筏；或如道之筏；道与筏，故为“道筏”。或者说，筏即是道，故为“道筏”；或名为筏的道；或与筏相似的道；或如筏之道；筏与道，故为“道筏”。如此，应从譬喻、相似、比拟、平等观照之义，以及从他宗与自宗之义来理解其词义。通过那“道筏”。“渡过”即已渡过。法王(Dhammarājā)确实是乘着八支圣道之船，渡过轮回(saṃsāra)的洪流(ogha)，到达涅槃之岸。过去的诸佛已经到达，未来的诸佛也将到达，此即所说。正如《大品相应》(Mahāvaggasaṃyutta)中所说：

‘‘ဧကာယနံ ဇာတိခယန္တဒဿီ,မဂ္ဂံ ပဇာနာတိ ဟိတာနုကမ္ပီ;

ဧတေန မဂ္ဂေန တရိံသု ပုဗ္ဗေ,တရိဿန္တိယေဝ တရန္တိ ဩဃ’’န္တိ;

ဗုဒ္ဓဝံသေ စ

“见尽生者具悲悯，了知独一无上道；昔依此道已渡流，今渡当渡亦复然。”《佛史》(Buddhavaṃsa)中亦说：

‘‘သံသာရသောတံ ဆိန္ဒိတွာ, ဝိဒ္ဓံသေတွာ တယော ဘဝေ;

ဓမ္မနာဝံ သမာရုယှ, တာရေမိ ဇနတံ ဗဟု’’န္တိ.

“斩断轮回(saṃsāra)流，摧毁三有(bhava)后，我乘正法船，普度诸众生。”

အဘယန္တိ ဇာတိဇရာဗျာဓိမရဏဘယာဒီနံ အဘာဝတော နိဗ္ဘယံ. သော ဟိ ဘဂဝါ နတ္ထိ ဘယံ ဧတဿာတိ အဘယောတိ ဝုစ္စတိ. အထ ဝါ အဘယန္တိ ခေမံ. တဉှိ နိဗ္ဗာနံ နတ္ထိ ဇာတိအာဒိဘယံ ဧတ္ထာတိ အဘယန္တိ ဝုစ္စတိ. ဧတသ္မိံ ပန ဒုတိယဝိကပ္ပေ တံ ပဒံ ပါရန္တိပဒေ ဝိသေသနံ. ပါရပတ္တန္တိ ဧတ္ထ ပါရန္တိ သံသာရဝဋ္ဋဿ ပရတီရဋ္ဌေန ဝုစ္စတိ နိဗ္ဗာနံ. တဉှိ ဥဒကံ ပါတိ ရက္ခတီတိ ပါရံ, သမုဒ္ဒပါရံ. ပါဓာတု ရက္ခနေ အရော. အထ ဝါ ပါရေတိ သမတ္ထေတိ တရင်္ဂါဒယော ဝါရေတုန္တိ ပါရံ. ပါရဓာတု သမတ္ထိယံ အ. ပါရံ ဝိယာတိ ပါရန္တိ ဝုစ္စတိ. နီတတ္ထေန ပန ဧဝံ ဝစနတ္ထော ကာတဗ္ဗော. ဇာတိ ဘယာဒိံ ပါတိ ရက္ခတိ ဧတ္ထာတိ ပါရံ, ပါရေတိ သမတ္ထေတိ ဧတ္ထ ဝါ ဇာတိဘယာဒယော ဝါရေတုန္တိ ပါရံ, နိဗ္ဗာနံ. တံ ပဇ္ဇိတ္ထ အဓိဂမိတ္ထာတိ ပါရပတ္တော, ဓမ္မရာဇာ. ပါရသဒ္ဒူပပဒ ပဒဓာတု ဂတိယံ တ. အထ ဝါ မုတ္တော မောစေယျန္တိအာဒိနာ နယေန ပဝတ္တဿ မဟာဘိနီဟာရဿ သကလဿ သံသာရဒုက္ခဿ ဝါ သဗ္ဗညုတဉာဏာဒိဂုဏာနံ ဝါ ပါရံ ပရိယန္တံ ပတ္တော ဂတောတိ ပါရပတ္တော, ဓမ္မရာဇာ. ပါရသဒ္ဒေါ ဟိ ပရိယန္တ ဝါစကော. တံ ပါရပတ္တံ. ပဇာနန္တိ သဗ္ဗသတ္တာနံ. တေဟိ ကမ္မကိလေသေဟိ ပကာရေန ဇနိယတိ နိဗ္ဗတ္တိယတီတိ ပဇာတိ ဝုစ္စန္တိ. တေသံ ပဇာနံ.

“无畏”(abhaya)，指因无有生(jāti)、老(jarā)、病(byādhi)、死(maraṇa)等怖畏(bhaya)，故为无所畏(nibbhaya)。彼世尊(bhagavā)无有怖畏，故称“无畏”。或者说，“无畏”即是安稳(khema)。彼涅槃(nibbāna)无有生等怖畏，故称“无畏”。在此第二种解释中，此词是“彼岸”(pāra)一词的形容词。“到达彼岸者”(pārapatta)中的“彼岸”(pāra)，是指轮回(saṃsāravaṭṭa)的对岸，即涅槃。彼能防护水(udakaṃ)，故为“彼岸”(pāraṃ)，如大海之彼岸。“pā”词根为“守护”(rakkhana)义，后缀为“aro”。或说，能成办(pāreti samattheti)，能阻挡波浪等，故称“彼岸”。“pāra”词根为“成办”(samatthiya)义，后缀为“a”。“彼岸”即如是说。若从引导义而言，当如是造词：于彼处能防护生等怖畏，故为“彼岸”；或于彼处能成办、阻挡生等怖畏，故为“彼岸”，即涅槃。他已到达(pajjittha)、已证得(adhigamittha)彼岸，故称“到达彼岸者”(pārapatto)，即法王(Dhammarājā)。“pārapatto”一词，由前缀“pāra”与词根“pad”(去义，gati)及后缀“ta”构成。或说，依“已解脱，我将令解脱”等方式所发起的大愿(mahābhinīhāra)，已达一切轮回之苦或一切知智(sabbaññutañāṇa)等功德之究竟(pāra)，故称“到达彼岸者”(pārapatto)，即法王。“pāra”一词实表“究竟”(pariyanta)之义。彼“到达彼岸者”。“众生”(pajānaṃ)：指一切有情。由其业(kamma)与烦恼(kilesa)而以种种方式被生(janiyati)、被产生(nibbattiyati)，故称“众生”(pajā)。此为众生(pajā)的属格复数。

တာဏန္တိ [Pg.120] တာယနဋ္ဌေန တာဏံ. သတ္တာနံ သံသာရ ဘယတော တာယတိ ရက္ခတီတိ တာဏော, ဓမ္မရာဇာ. တာဓာတု ရက္ခနေ ယု. အထ ဝါ တာဏန္တိ သတ္တာနံ သံသာရဝဋ္ဋဒုက္ခတော ပရိပါလနဋ္ဌေန တာဏံ. သော ဟိ ဓမ္မရာဇာ သတ္တာနံ သံသာရဝဋ္ဋဒုက္ခတော ဓမ္မဒေသနာယ မဂ္ဂ ဖလနိဗ္ဗာနသုခံ ဒဒန္တော တာယတိ ပါလေတီတိ တာဏောတိ ဝုစ္စတိ. တံ တာဏံ. လေဏန္တိ နိလီယနဋ္ဌေန လေဏံ, ဇာတိဘယာဒီဟိ ပီဠိတေဟိ သတ္တေဟိ လီယန္တိ နိလီယန္တိ ဧတ္ထာတိ လေဏော, ဓမ္မရာဇာ. လီဓာတု နိလီယနေ ယု. အထ ဝါ လေဏန္တိ သံသာရဘယံ ပဿန္တေဟိ နိလီယနဋ္ဌေန လေဏံ. သော ဟိ ဓမ္မရာဇာ သံသာရနိဿရဏတ္ထိကေဟိ လီယန္တိ နိလီယန္တိ ဧတ္ထာတိ လေဏောတိ ဝုစ္စတိ. တံ လေဏံ. ဓမ္မရာဇာ ဟိ သံသာရဘယေဟိ ပီဠိတာနံ သဗ္ဗသတ္တာနံ တာဏံ လေဏံ သရဏံ ပရာယနံ ဌာနံ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

“庇护”(tāṇa)，以守护(tāyana)为义，故名“庇护”。法王(dhammarājā)守护、救护众生脱离轮回怖畏，故名为“庇护者”(tāṇo)。‘tā’词根为“守护”(rakkhana)义，后缀为‘yu’。或说，“庇护”，以护持众生脱离轮回之苦为义。彼法王以说法，施予众生道、果、涅槃之乐，从而守护、护持他们脱离轮回之苦，故称“庇护者”。此即“庇护”。“避难所”(leṇa)，以隐藏(nilīyana)为义，故名“避难所”。为生等怖畏所逼迫的众生于彼处隐藏、栖身，故法王被称为“避难所”(leṇo)。‘lī’词根为“隐藏”(nilīyana)义，后缀为‘yu’。或说，“避难所”，以见轮回怖畏者于彼处隐藏为义。彼法王，为欲出离轮回者所隐藏、栖身之处，故称“避难所”。此即“避难所”。此即是说，法王实为被轮回怖畏所逼迫的一切众生的庇护所(tāṇa)、避难所(leṇa)、皈依处(saraṇa)、究竟归趣(parāyana)、安住处(ṭhāna)。

အသမသရဏန္တိ သဗ္ဗသတ္တာနံ အသဒိသအဝဿယနံ, နတ္ထိ ဧတဿ သမော သဒိသော သီလာဒိဂုဏေနာတိ အသမော, ဓမ္မရာဇာ. သရတိ ဂစ္ဆတိ အဝဿယတိ ဧတ္ထာတိ သရဏော, ဓမ္မရာဇာ. သရဓာတု ဂတိမှိ ယု. အသမော အသဒိသော ဟုတွာ သရဏောတိ အသမသရဏော, ဓမ္မရာဇာ. သမ္ဘာဝ နာကမ္မဓာရယသမာသောယံ. ဓမ္မရာဇာ ဟိ သဗ္ဗသမ္ပတ္တိသုခါနံ ဒါယကတ္တာ သဗ္ဗသတ္တာနံ အနညသာဓာရဏံ အသမံ သရဏံ အဝဿယနံ ပရာယနံ ဟောတီတိ အတ္ထော. တံ အသမသရဏံ. ဧကတိတ္ထန္တိ နိဗ္ဗာနပါရဂမနာနံ ဧကတိတ္ထဘူတံ. တရန္တိ ဥတ္တရန္တိ ဧတ္ထ ဧတေန ဝါ နဇ္ဇသမုဒ္ဒါဒိန္တိ တိတ္ထံ. နဇ္ဇသမုဒ္ဒါဒီနံ ပါရိမတီရဂမနတ္ထံ ဩတရဏဋ္ဌာနံ လဗ္ဘတိ. တရဓာတု ဩတရဏေ ထ. ရဿ တော, ဣကာရာဂမော. မနုဿာနံ ဧကံ တိတ္ထံ ဧကတိတ္ထံ, တံ ဝိယာတိ ဧကတိတ္ထော, ဓမ္မရာဇာ. ယထာ ဟိ တိတ္ထေန နဇ္ဇာဒိံ တရန္တာ မနုဿာ ပါရိမတီရံ သုခံ ပါပုဏန္တိ, န အတိတ္ထေန, ဧဝံ သေဋ္ဌဘူတေန ဗုဒ္ဓတိတ္ထေန သံသာရောဃံ [Pg.121] တရန္တာ ဝေနေယျသတ္တာ နိဗ္ဗာနပါရံ သုခံ ပါပုဏန္တိ, န အတိတ္ထေန အညတိတ္ထိယေန, တသ္မာ ဓမ္မရာဇံ ဧကတိတ္ထောတိ ထောမေတိ. နီတတ္ထေန ပန ဧကော သေဋ္ဌော ဟုတွာ နိဗ္ဗာနပါရံ တရန္တိ ဥတ္တရန္တိ ဧတ္ထာတိ ဧက တိတ္ထော, ဓမ္မရာဇာ. ခေမံ နိဗ္ဗာနပါရံ တရိတုကာမာ ဝေနေယျသတ္တာ ဧတ္ထ ဗုဒ္ဓတိတ္ထေ ဒေသိတဓမ္မံ သုတွာ ဒေသိတဓမ္မာနုရူပံ ပဋိပဇ္ဇိတွာ သံသာရောဃံ အဋ္ဌမဂ္ဂင်္ဂနာဝါယ ဆိန္ဒိတွာ ခေမံ နိဗ္ဗာနပါရံ သုခံ တရန္တိ, ဣတိတသ္မာ ဧတ္ထာတိပဒေန နိဒ္ဒိဋ္ဌော သော ဗုဒ္ဓေါ သဗ္ဗသတ္တာနံ ဧကော သေဋ္ဌော တိတ္ထော နာမ. န အညတိတ္ထိယာ ဧကတိတ္ထာ နာမ ဟောန္တီတိ အတ္ထော. တံ ဧကတိတ္ထံ.

无等皈依处（asamasaraṇa），是一切众生无可比拟的依靠处。没有能与之相等者，因戒等功德故，法王是无等者（asamo）。“皈依处”（saraṇa）意为于此趋向、行至、依止，故法王是皈依处。“sar”词根意为“行”，后缀为“yu”。因无等、无匹敌而为皈依处，故法王是无等皈依处。此为拟态持业释（sambhāvanākammadhāraya）。法王实为一切圆满与安乐的施与者，是一切众生独一无二、无与伦比的皈依处、依靠处、究竟归趣，此即其义。此即无等皈依处。唯一津梁（ekatittha），是趣向涅槃彼岸的唯一津梁。“津梁”（tittha）意为于此或依此而渡越江河大海等。为渡越江河大海等至彼岸而下水之处。“tar”词根意为“下水”，后缀为“tha”。r作t，并增元音i。人类唯一的津梁，即“ekatittha”，法王亦如是。犹如人们依靠津梁能安稳地渡过江河等到达彼岸，而非由非津梁；同样，所化有情依靠最胜的佛陀津梁能安稳地渡过轮回之流到达涅槃彼岸，而非由非津梁之外道，因此赞叹法王为“唯一津梁”。又，依引导义，因其为唯一最胜，众生于此渡越至涅槃彼岸，故法王是唯一津梁。欲安稳渡至涅槃彼岸的所化有情，于此佛陀津梁处听闻所说之法，并如法修行，以八支圣道之舟截断轮回之流，安稳渡达涅槃彼岸。是故，以此“于此”一词所指的佛陀，实为一切众生唯一最胜的津梁。外道不得称为唯一津梁，此即其义。此即唯一津梁。

ပတိဋ္ဌန္တိ သဗ္ဗသတ္တာနံ မဟာဒီပံ ဝိယ ပတိဋ္ဌံ အာဓာရဘူတံ. ပဋိသရဏံ လေဏံ ပရာယနန္တိ အတ္ထော. ပတိဋ္ဌဟန္တိ ဧတ္ထာတိ ပတိဋ္ဌော, ဓမ္မရာဇာ. ပတိပုဗ္ဗဋ္ဌာဓာတု ဂတိနိဝတ္တိမှိ အ. ဓမ္မရာဇာ ဟိ သဗ္ဗသုခတ္ထိကာနံ သတ္တာနံ မဟာဒီပေါ ဝိယ ပတိဋ္ဌော ပဋိသရဏော လေဏော ပရာယနော ဟောတီတိ အတ္ထော, တံ ပတိဋ္ဌံ. ပုညက္ခေတ္တန္တိ နိဗ္ဗာနသုခတ္ထိကာနံ ပုညဗီဇဿ ခေတ္တဘူတံ. ပုညတ္ထိကာနံ ပုညဗီဇဿ ဝပနဌာနံ ခေတ္တဘူတံ ဝါ, အတ္တနော ကာရကံ ပဝတိ သောဓေတီတိ ပုညံ, ကုသလံ. ပုဓာတု သောဓနေ ဏျော. အထ ဝါ ပရံ ပုဇ္ဇဘာဝံ ဇနေတီတိ ပုညံ, သဒါ ပူဇိတံ ဝါ ဇနေတီတိ ပုညံ, ကုသလံ. ပူဇသဒ္ဒူပပဒ ဇနဓာတု ဏျော. နိရုတ္တိနယေန သဒ္ဒသိဒ္ဓိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အဝသေသံ အပုညံ ပုနာတိ သောဓေတီတိ ဝါ ပုညံ, ကုသလံ. ပုဓာတု သောဓနေ ဏျော. ခိတ္တံ ဝုတ္တံ ဗီဇံ တာယတိ ရက္ခတီတိ ခေတ္တံ, ကေဒါရာဒိ. ခိပသဒ္ဒူပပဒ တာဓာတု ရက္ခနေ ကွိ. ဗီဇာနိ ဝပန္တာနံ မနုဿာနံ မဟပ္ဖလဘာဝကရဏေန ဗီဇံ ရက္ခတီတိ အတ္ထော. အထ ဝါ ခိပန္တိ ဝပန္တိ ဧတ္ထ ဗီဇာနီတိ ခေတ္တံ. ခိပဓာတု ပေရဏေ ခေပေ ဝါ တ. ခေတ္တံ ဝိယာတိ ခေတ္တော. ဓမ္မရာဇာ. နီတတ္ထေန ပန ပုညဗီဇာနိ ဝပန္တာနံ သတ္တာနံ မဟပ္ဖလ ဘာဝကရဏေန [Pg.122] ခိတ္တံ ဝုတ္တံ ပုညဗီဇံ တာယတိ ရက္ခတီတိ ခေတ္တော. အထ ဝါ နိဗ္ဗာနတ္ထိကေဟိ ပုညဗီဇာနိ ခိပိယန္တိ ဝပိယန္တိ ဧတ္ထာတိ ခေတ္တော. ဓမ္မရာဇာတိ ကာတဗ္ဗော. ပုညာနံ ခေတ္တံ ပုညက္ခေတ္တော, ဓမ္မရာဇာ. ယထာ ဟိ ရညော ဝါ အမစ္စာဒီနံ ဝါ သာလီနံ ဝါ ယဝါနံ ဝါ ဝိရူဟနဋ္ဌာနံ ရညော ဝါ အမစ္စာဒီနံ ဝါ သာလိခေတ္တံ ယဝခေတ္တန္တိ ဝုစ္စတိ. ဧဝံ ဓမ္မရာဇာ သဗ္ဗလောကဿ ပုညမဟဗ္ဗလဘာဝကရဏေန ပုညာနံ ဝိရူဟ နဋ္ဌာနံ ဓမ္မရာဇံ နိဿာယ သတ္တလောကဿ နာနာပ္ပကာရဟိတ သုခသံဝတ္တနိကာနိ ပုညာနိ ဝိရူဟန္တိ, တသ္မာ ဓမ္မရာဇာ ပုညက္ခေတ္တန္တိ အဘိတ္ထဝိတောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တံ ပုညက္ခေတ္တံ.

依止处（patiṭṭha），是一切众生如大洲般的依止与基础。其义为皈依处、庇护所、究竟归趣。众生于此依止，故法王是依止处。此词由前缀“paṭi”与在“止息”义的“ṭhā”词根及后缀“a”构成。法王实为所有希求安乐的众生如大洲般的依止处、皈依处、庇护所、究竟归趣，此即其义。此即依止处。福田（puññakkhetta），是希求涅槃之乐者播种福德种子的田地。或为希求福德者播种福德种子之处所。能净化其造作者，故称“福德”（puñña），即善。由“pū”词根在“净化”义加后缀“ṇya”构成。或说，能产生可尊敬的状态，故称福德；或说，常产生受尊敬的状态，故称福德，即善。由“pūja”一词作前缀，加“jan”词根及后缀“ṇya”构成。其词语构成应依语源学了知。或说，能净化其余的不福德，故称福德，即善。由“pū”词根在“净化”义加后缀“ṇya”构成。守护已播之种子，故称“田”（khetta），如稻田等。由“khipa”一词作前缀，加在“守护”义的“tā”词根及后缀“kvi”构成。其义为，通过为播种者带来大果报而守护种子。或说，于此播撒种子，故称田。由“khip”词根在“派遣”或“投掷”义加后缀“ta”构成。法王如田地，故称“田”。又，依引导义，因能为播种福德种子的众生带来大果报而守护已播之福德种子，故称“田”。或说，希求涅槃者于此播撒福德种子，故称“田”，当知即是法王。福德之田，即福田，即法王。犹如国王或大臣等人的稻田或麦田，是稻谷或大麦生长之处，被称为国王的稻田或大臣的麦田。同样，法王能为一切世间带来大功德力，是有情世间福德生长之处；依止法王，能使导向种种利益安乐的福德增长，因此赞叹法王为福田。此即福田。

ပရမသုခဒန္တိ ဥတ္တမံ နိဗ္ဗာနသုခံ ဒဒမာနံ. ဝုတ္တဉှိ ‘‘နိဗ္ဗာနံ ပရမံ သုခ’’န္တိ. ဧတ္ထ စ ပရမသဒ္ဒေါ ဥတ္တမတ္ထဝါစကော အနိပ္ဖန္နပါဋိ ပဒိကော. အထ ဝါ ပရံ အတိရေကံ အရိယေဟိ မာနိတဗ္ဗန္တိ ပရမံ, နိဗ္ဗာနံ. ပရပုဗ္ဗမာဓာတု မာနေ အ. ပကာရေန အရိယေဟိ ရမိယတိ ဧတ္ထာတိ ဝါ ပရမံ, နိဗ္ဗာနံ. ပပုဗ္ဗရမုဓာတု ရမနေ ဏ. အဘိဓာနဋီကာယံ ပန ‘‘ပရံ ပစ္စနီကံ မာရေတီတိ ပရမံ. ပကဋ္ဌဘာဝေ ရမတီတိ ပရမံ. ဏော’’တိ ဝုတ္တံ. တဿ သုခံ ပရမသုခံ. ပရမံ ဥတ္တမံ ဝါ သုခံ ပရမသုခံ. တံ ဒဒါတီတိ ပရမသုခဒေါ, ဓမ္မရာဇာ. ပရမသုခသဒ္ဒူပပဒ ဒါဓာတု ဒါနေ ကွိ. ဓမ္မရာဇာ ပန ဝေနေယျသတ္တာနံ ဓမ္မဒေသနာယ စ စတုပစ္စယပ္ပဋိဂ္ဂဟဏေန စ နိဗ္ဗာနသုခံ ဒေတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တံ ပရမသုခဒံ. ဓမ္မရာဇန္တိ ဗုဒ္ဓံ. သော ဟိ လောကိယ လောကုတ္တရဓမ္မေဟိ ဒေဝမနုဿာနံ ရဉ္ဇေတိ တောသေတီတိ ဓမ္မရာဇာတိ. အထ ဝါ ပါရမီဓမ္မေနေဝ ဗုဒ္ဓတ္တံ ပတွာ ရာဇာ ဇာတောတိ ဓမ္မရာဇာတိ. ပါရမီဓမ္မေနေဝ ဇာတော ဝါ ရာဇာတိ ဓမ္မရာဇာတိ စ ဝုစ္စတိ. တံ ဓမ္မရာဇံ အဟံ နမာမီတိ သမ္ဗန္ဓော.

“施予最上安乐者”(paramasukhadaṃ)，意为施予最上涅槃之乐。经中说：“涅槃是至上之乐。”此处“parama”一词表最上义，非派生词。或说，“parama”（至上）是超越的、为圣者所敬重的涅槃。此词由“para”（超越）前缀与词根“mā”（意为敬重）及后缀“a”构成。或说，圣者们乐于其中，故称“parama”（至上），即涅槃。此词由“pa”（前缀）与词根“ramu”（意为愉悦）及后缀“ṇa”构成。然而，在《名称注解》(Abhidhānaṭīkā)中说：“能消灭对立面的，叫做‘至上’(paramaṃ)；安住于殊胜状态的，叫做‘至上’(paramaṃ)。后缀为ṇo。”其乐即是至上之乐(paramasukha)。最上或殊胜之乐，即是至上之乐。能给予此乐者，故称“施予最上安乐者”(paramasukhado)，即法王。此词由“paramasukha”（最上安乐）前缀与词根“dā”（意为给予）及后缀“kvi”构成。法王通过说法以及接受四种资具，施予应被调伏的众生涅槃之乐，如是说。此即“施予最上安乐者”(paramasukhadaṃ)。“法王”(dhammarājā)指佛陀。他以世间法与出世间法，令天人众生欢喜满足，故称“法王”。或说，他仅以波罗蜜法(pāramī-dhamma)即证得佛果，成为王，故称“法王”。或说，仅以波罗蜜法而生为王，故亦称“法王”。“我顶礼那位法王”，此即其关联。

အယံ ပနေတ္ထ သင်္ခေပယောဇနာ. ယော ဓမ္မရာဇာ မုဟ ပဋိဃာသာဒိဥလ္လောလဝီစိံ မောဟဒေါသတဏှာဒိသင်္ခါတံ မဟာတရင်္ဂ ခုဒ္ဒကဦမိကံ, သံသာရောဃံ သံသာရသင်္ခါတံ ဩဃံ သမုဒ္ဒဇလပ္ပဝါဟံ[Pg.123]. မဂ္ဂေါဠုမ္ပေန အဋ္ဌမဂ္ဂင်္ဂသင်္ခါတေန ကုလ္လေန တရိ အတရိံ, အဘယံ ခေမံ, ဇာတိအာဒီနံ အဘာဝတော နိဗ္ဘယံ ဝါ, ပါရပတ္တံ နိဗ္ဗာနပါရံ ပတ္တံ အဓိဂတံ, ပဇာနံ သဗ္ဗ သတ္တာနံ, တာဏံ တာယနဋ္ဌေန တာဏံ ရက္ခဏံ. လေဏံ နိလီယနဋ္ဌေန လေဏံ နိလီယနံ, အသမသရဏံ သဗ္ဗသတ္တာနံ အသဒိသအဝဿယနံ, ဧကတိတ္ထံ နိဗ္ဗာနပါရဂမနာနံ ဧကတိတ္ထ ဘူတံ, ပတိဋ္ဌံ သဗ္ဗသတ္တာနံ မဟာဒီပံ ဝိယ ပတိဋ္ဌံ အာဓာရဘူတံ, ပုညက္ခေတ္တံ နိဗ္ဗာနသုခတ္ထိကာနံ ပုညဗီဇဿ ခေတ္တဘူတံ, ပုညတ္ထိကာနံ ပုညဗီဇဿ ဝပနဋ္ဌာနံ ခေတ္တဘူတံ ဝါ, ပရမသုခံ ဥတ္တမံ နိဗ္ဗာနသုခံ ဒဒမာနံ, ဓမ္မရာဇံ ဗုဒ္ဓံ လောကိယလောကုတ္တရ ဓမ္မေဟိ ပဇာနံ ရဉ္ဇာပနံ ဝါ, ပါရမီဓမ္မေနေဝ ဗုဒ္ဓဘာဝံ ဇာတံ ဗုဒ္ဓံ ဝါ, အဟံ တီဟိ ဒွါရေဟိ နမာမီတိ.

此中为简要释义。那位法王，以八支圣道为筏，渡过了轮回之流——此流即名为轮回的洪流，如大海水流，亦是由痴、瞋、贪等构成的大浪与小波。他到达了无畏、安稳的彼岸，即证得涅槃彼岸，因无生等而无所畏惧。他是所有众生的救护所，因有保护义而为守护；是庇护所，因有藏匿义而为藏身处；是无与伦比的皈依处；是前往涅槃彼岸者的唯一渡口；是如大洲般为所有众生所依的依止处；是为希求涅槃乐者播种福德种子的福田。他施予最上的涅槃之乐。法王即佛陀，他以世间与出世间法使众生欢喜，或仅以波罗蜜法而成佛。我以身、语、意三门礼敬。

အဋ္ဌာရသမဝန္ဒနဂါထာဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

第十八礼敬偈释义完毕。

၁၉.

19.

ကဏ္ဍမ္ဗံမူလေ ပရဟိတကရော ယော မုနိန္ဒော နိသိန္နော;

အစ္ဆေရံ သီဃံ နယနသုဘဂံ အာကုလဏ္ဏဂ္ဂိဇာလံ;

ဒုဇ္ဇာလဒ္ဓံသံ မုနိဘိဇဟိတံ ပါဋိဟေရံ အကာသိ;

ဝန္ဒေ တံ သေဋ္ဌံ ပရမရတိဇံ ဣဒ္ဓိဓမ္မေဟုပေတံ.

彼利益他者之牟尼主，坐于犍陀芒果(Kaṇḍamba)树下；迅速示现了奇特、悦目、水火交织、能摧恶见之网、为诸牟尼所舍之神通。我礼敬彼最胜者，能予最上喜乐、具足神通法者。

၁၉. ဧဝံ အဋ္ဌာရသမဂါထာယ ဓမ္မရာဇံ ဝန္ဒိတွာ ဣဒါနိ သာဝတ္ထိယံ ကဏ္ဍမ္ဗမူလေ ဣဒ္ဓိပါဋိဟေရာဒီဟိ ဂုဏေဟိ မုနိန္ဒဿ ထောမေတွာ ဝန္ဒိတုကာမော ကဏ္ဍမ္ဗံမူလေတျာဒိ ဂါထမာဟ. အယံ ပန မတနယယယဂဏေဟိ စ ပဉ္စ ယတိ ဆယတိ သတ္တယ တီဟိ စ ရစိတတ္တာ အဋ္ဌာရသက္ခရေဟိ ယုတ္တာ ကုသုမိတလတာ ဝေလ္လိတာဂါထာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ဝုတ္တဉှိ ဝုတ္တောဒယေ ‘‘မော တော နော ယော ယာ ကုသုမိတလတာ ဝေလ္လိတာက္ခုတွိသီဟီ’’တိ. အယံ ပနေတ္ထ ယောဇနာ. ယဿံ ပဋိပါဒံ အက္ခုတွိသီဟိ ပဉ္စယတိ ဆယတိ သတ္တယတီဟိ မောဂဏော စ တောဂဏော စ နောဂဏော စ ယောဂဏော စ ယာ ယဂဏဒွယဉ္စ စေ ယုတ္တာ[Pg.124], သာ ဂါထာ ကုသုမိတလတာ ဝေလ္လိတာ ကုသုမိတလတာ ဝေလ္လိတာ ဂါထာ နာမာတိ. ဧတ္ထ စ အက္ခသဒ္ဒဿ ပဉ္စိန္ဒြိယဝါစကတ္တာ အက္ခသဒ္ဒေါ ပဉ္စသင်္ချာဝါစကောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဥတူနံ ဟေမန္တသိသီရဝဿန္တဂိမှဝဿာနသရဒဝသေန ဆဗ္ဗိဓတ္တာ ဥတုသဒ္ဒေါ ဆသင်္ချာဝါစကောတိ. ဣသိသဒ္ဒေါ ဝိပဿီအာဒီနံ ဗုဒ္ဓါနံ သတ္တဝိဓတ္တာ သတ္တသင်္ချာဝါစကောတိ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ.

19. 如是，以第十八偈礼敬法王之后，今于舍卫城(Sāvatthī)犍陀芒果树下，欲以神通神变等功德赞叹并礼敬牟尼主，故说“犍陀芒果树下”等偈。此偈由摩、多、那、耶、耶、耶音组构成，在第五、六、七音节处有停顿，具十八音节，应视为“花蔓缠绕偈”(Kusumitalatāvellitā)。正如《韵律学》(Vuttodaya)所说：“若有摩、多、那、耶、耶双音组，以及在眼、时、仙人音节处停顿，即是花蔓缠绕偈。”此处应如是理解：凡是每一句在第五、第六、第七音节处有停顿，并由摩音组、多音组、那音组、耶音组及两个耶音组构成，此偈即名为花蔓缠绕偈。于此，因“眼”(akkha)字可指五根，故“眼”字应理解为代表数字五。“时节”(utu)有冬、寒、春、夏、雨、秋六种，故“时节”字代表数字六。“仙人”(isi)指毗婆尸(Vipassī)等七位佛陀，故“仙人”字应理解为代表数字七。

တတ္ထ ပန ပရဟိတကရော ယော မုနိန္ဒော ကဏ္ဍမ္ဗမူလေ နိသိန္နော ပါဋိဟေရံ သီဃံ အကာသိ, တံ မုနိန္ဒံ အဟံ ဝန္ဒေ ဝန္ဒာမီတိ သမ္ဗန္ဓော. အတ္ထက္ကမေန ပနေတ္ထ ဝဏ္ဏယိဿာမိ. ပရဟိတကရောတိ အတ္တနာ ပရေသံ သဗ္ဗသတ္တာနံ ဟိတံ အတ္ထံ ကရောန္တော. ဟိနောတိ ဝဍ္ဎတိ သုခံ ဧတေနာတိ ဟိတံ, အတ္ထံ ပယောဇနံ ဝါ. ဟိဓာတု ဝဍ္ဎနေ တ. တံသမင်္ဂိနော လောကိယလောကုတ္တရသုခံ ဝဍ္ဎတီတိ အတ္ထော. ပရေသံ ဟိတံ ပရဟိတံ, တံ ကရောတီတိ ပရဟိတကရော, မုနိန္ဒော. သော ဟိ ဒီပင်္ကရဿ ဘဂဝတော ပါဒမူလေ လဒ္ဓဗျာကရဏတော ပဋ္ဌာယ အတ္တနော သုခံ ပဇဟန္တော သတ္တလောကဿ ဟိတသုခတ္ထာယ ကပ္ပသတ သဟဿာဓိကာနိ စတ္တာရိ အသင်္ချေယျာနိ သမတိံသပါရမိယော ပဉ္စမဟာပရိစ္စာဂေ စ ကရောန္တော သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓဘာဝံ ပတ္တကာလေ စ ပဉ္စစတ္တာလီသဝဿာနိ ဓမ္မ ဒေသနာယ သတ္တလောကဿ လောကိယလောကုတ္တရဟိတ သုခံ ကရောတီတိ ပရဟိတကရောတိ ထောမေတိ. ယောတိ ယော ယာဒိသော. မုနိန္ဒောတိ ဗုဒ္ဓေါ. သော ဟိ အဂါရိယ မုနိ, အနဂါရိယမုနိ, သေက္ခမုနိ, အသေက္ခမုနိ, ပစ္စေကမုနိဝသေန ပဉ္စန္နံ မုနီနံ ဣန္ဒောတိ မုနိန္ဒောတိ ဝုစ္စတိ. ကဏ္ဍမ္ဗမူလေတိ ဧတ္ထ ကဏ္ဍအမ္ဗမူလေတိ ပဒစ္ဆေဒေါ. ဆန္ဒာနုရက္ခဏတ္ထံ ဗိန္ဒာဂမော. ကဏ္ဍနာမိကေန ပသေနဒီကောသလရညော ဥယျာနပါလေန ရောပိတဿ သေတမ္ဗရုက္ခဿ သမီပေတိ အတ္ထော. ဧတ္ထ စ ကဏ္ဍန္တိ တဿေဝ နာမံ. အထ ဝါ ကံ ဝုစ္စတိ သုခံ, တံ ဍေတိ ဂစ္ဆတိ [Pg.125] ပါပုဏာတီတိ ကဏ္ဍော, ဥယျာနပါလော. ကံသဒ္ဒူပပဒဍိ ဓာတု ဂတိယံ ဏ. ကံ ဝုစ္စတိ ဝါ ဥဒကံ, တံ ရုက္ခေသု သိဉ္စနံ ဋိနာတိ ဇာနာတီတိ ကဏ္ဍော, ဥယျာနပါလော ဥယျာန နာယကော ဝါ. ဖလကာမေဟိ ဇနေဟိ အမိယတိ ဂမိယတီတိ အမ္ဗော, သေတမ္ဗရုက္ခော. အမဓာတု ဂတိယံ ဗော. ကဏ္ဍနာမိကေန ဥယျာနပါလေန ရောပိတော အမ္ဗော ကဏ္ဍမ္ဗော, တဿ မူလံ သမီပန္တိ ကဏ္ဍမ္ဗမူလံ, တသ္မိံ ကဏ္ဍမ္ဗမူလေ.

彼处，彼利益他者之牟尼主，坐于犍陀芒果树下，迅速示现神通，我礼敬彼牟尼主。此乃（偈颂与解释的）关联。此处我将依义次第进行解释。“利益他者”(Parahitakaro)谓自身为一切众生作利益与义利。“利”(hitaṃ)者，谓由此而增长安乐，故为利，或为义利、目的。Hi词根(dhātu)意为增长。其义是，具足此者，世间与出世间的安乐得以增长。他人的利益即为他利，行此者名为利益他者，亦即牟尼主。他自燃灯世尊(Dīpaṅkara Bhagavā)足下获得授记以来，舍弃自身安乐，为有情世间的利益与安乐，行四阿僧祇又十万大劫之三十波罗蜜与五大布施，乃至证得一切知佛陀果位时，又在四十五年间说法，为有情世间带来世间与出世间的利益与安乐，故以“利益他者”赞叹之。“彼”(yo)者，指如是之尊。“牟尼主”(Munindo)即是佛陀。他是在家牟尼、出家牟尼、有学牟尼、无学牟尼、独觉牟尼此五种牟尼之主，故称牟尼主。“于犍陀芒果树下”(Kaṇḍambamūle)者，此处应作“犍陀-芒果-树下”(kaṇḍa-amba-mūle)分词。为守护韵律而增加鼻音。其义是，在憍萨罗(Kosala)国波斯匿王(Pasenadi)的园丁，名为犍陀(Kaṇḍa)者所种植的白芒果树附近。此处“犍陀”即是其名。或者说，“kaṃ”谓安乐，能使安乐“到达”(ḍeti)，故为犍陀(Kaṇḍo)，即园丁。“kaṃ”字为前缀，ḍi词根意为行进，加ṇa后缀。或者说，“kaṃ”谓水，能“知”(ṭināti)如何浇灌树木者，故为犍陀，即园丁或园长。为希求果实之人所“行近”(amiyati gamiyati)者，故为芒果(ambo)，即白芒果树。Ama词根意为行进，加bo后缀。名为犍陀的园丁所种植的芒果树为犍陀芒果树(Kaṇḍambo)，其根部附近即为犍陀芒果树下(Kaṇḍambamūlaṃ)，于此犍陀芒果树下。

နိသိန္နောတိ ဝသမာနော. ဝိမှာပနိယဋ္ဌေန အစ္ဆေရံ. အယဉှိ အစ္ဆေရသဒ္ဒေါ ဝိမှယတ္ထဝါစကော အနိပ္ဖန္နပါဋိ ပဒိကော. အထ ဝါ အာဘုသော ဝိမှယော စရတိ ပဝတ္တတီတိ အစ္ဆေရံ, ပါဋိဟေရံ. အာပုဗ္ဗ စရဓာတု ဂတိယံ အ. စရဓာတုဿစ္ဆေရာဒေသော. အာကာရဿ ရဿော. အန္ဓဿ ပဗ္ဗတာရောဟနံ ဝိယ နိစ္စံ န စရတိ န ပဝတ္တတီတိ အစ္ဆေရံ, ပါဋိဟေရံ. နပုဗ္ဗ စရဓာတု ဂတိယံ အ. ယထာ ဟိ အန္ဓဿ ပဗ္ဗာတာရောဟနံ နိစ္စံ န ဟောတိ, ကဒါစိယေဝ ဟောတိ, ဧဝမေဝ ဘဂဝတော ပါဋိဟာရိယံ နိစ္စံ န ဟောတိ, ကဒါစိယေဝ ဟောတိ. တသ္မာ တံ အစ္ဆေရန္တိ ဝုစ္စတိ. တေန ဝုတ္တံ နေတ္တိအဋ္ဌကထာယံ ‘‘ယံ အဘိဏှံ န ပဝတ္တတိ, တံ အစ္ဆရိယ’’န္တိ. အထ ဝါ အစ္ဆရံ ပဟရိတုံ ယောဂ္ဂန္တိ အစ္ဆရိယံ. ယောဂ္ဂတဒ္ဓိတေ ဏိယပစ္စယော. အစ္ဆရိယန္တိ ဟိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဆန္ဒာနုရက္ခဏတ္ထံ ဣယသဒ္ဒလောပေန အစ္ဆေရန္တိ ဝုတ္တံ. ဝုတ္တဉှေတံ သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂဋ္ဌကထာယံ ‘‘အန္ဓဿ ပဗ္ဗတာရောဟနံ ဝိယ နိစ္စံ န ဟောတီတိ အစ္ဆရိယံ. အယံ တာဝ သဒ္ဒနယော. အယံ ပန အဋ္ဌကထာနယော, အစ္ဆရာယောဂ္ဂန္တိ အစ္ဆရိယံ, အစ္ဆရံ ပဟရိတုံ ယုတ္တန္တိ အတ္ထော’’တိ. နယနသုဘဂန္တိ ဒေဝမနုဿာနံ ပသာဒစက္ခုဿ သောဘနပတ္တံ. သမဝိသမံ ဒဿေန္တံ အတ္တဘာဝံ နေတီတိ နယနံ, ပသာဒစက္ခု. နီဓာတု နယေ ယု. တဿ သုဘံ သောဘနံ ဂစ္ဆတီတိ နယနသုဘဂံ, ပါဋိဟေရံ. နယနသုဘ သဒ္ဒူပပဒဂမုဓာတု ဂတိယံ ကွိ. တံ နယနသုဘဂံ.

“坐”(Nisinno)谓安住。以令人惊异之义故为“奇特”(accheraṃ)。此“奇特”一词乃表惊异之义，非由词根派生而来。或者说，极大的惊异“行进”(carati)或“发生”(pavattati)，故为奇特(accheraṃ)，即神通(pāṭiheraṃ)。Ā为前缀，car词根(dhātu)意为行进，加a后缀。car词根被替换为acchera。长音ā变为短音。譬如盲人登山，并非恒常行进或发生，故为奇特，即神通。Na为前缀，car词根意为行进，加a后缀。正如盲人登山并非恒常发生，只是偶尔发生，同样地，世尊的神通也并非恒常显现，只是偶尔显现。因此称之为奇特。故《导论义注》(Netti-aṭṭhakathā)中说：“不常发生者，即为奇特(acchariyaṃ)。”或者说，适合“击打”天女(accharā)者，故为奇特(acchariyaṃ)。在“适合”义的派生词(taddhita)中，加ṇiya后缀。本来应说“acchariyaṃ”，但为守护韵律，省略了iya音，故说“accheraṃ”。《戒蕴品义注》(Sīlakkhandhavaggaṭṭhakathā)中也说：“就像盲人登山一样，不是经常发生的，所以称为奇特(acchariyaṃ)。此乃词源学之解释。另一种是义注之解释，认为‘适合天女’是奇特(acchariyaṃ)，即适合击打天女之义。”“悦目”(Nayanasubhagaṃ)谓达到天人净信之眼的美好。引导自体显示平等与不平等者，故为眼(nayanaṃ)，即净信之眼。Nī词根意为引导，加yu后缀。其美好庄严能达到者，故为悦目(nayanasubhagaṃ)，即神通。Nayanasubha为前缀，gamu词根意为行进，加kvi后缀。此即悦目者。

အာကုလဏ္ဏဂ္ဂိဇာလန္တိ [Pg.126] ဧတ္ထ အာကုလအဏ္ဏအဂ္ဂိဇာလန္တိ ပဒစ္ဆေဒေါ. ပရိကိဏ္ဏ ဥဒကဓာရ အဂ္ဂိသိခါဝန္တံ. အထ ဝါ ပရိသမန္တတော ကုလံ ပကိဏ္ဏံ အညမညမိဿကံ ယမကံ ယမကံ ဥဒကဇာလအဂ္ဂိဇာလဝန္တန္တိ အတ္ထော. အာဘုသော ကုလတိ ဥဒကဂ္ဂိဇာလံ အညမညမိဿကံ ကရောတီတိ အာကုလံ, ဥဒကဂ္ဂိဇာလံ. အာပုဗ္ဗကုလဓာတု ကရဏေ အ. အာဘုသံ ကုလတိ ဗန္ဓတိ အညမညန္တိ ဝါ အာကုလံ. အထ ဝါ အာသမန္တတော ကုလတိ ယမကံ ယမကံ ဥဒကဂ္ဂိဇာလံ ပဝတ္တတီတိ အာကုလံ, ဥဒကဂ္ဂိဇာလံ. ဥဒကဇာလံ အဂ္ဂိဇာလေန အဂ္ဂိဇာလဉ္စ ဥဒကဇာလေန သမ္မိဿော ဟောတီတိ အတ္ထော. အနန္တိ ဇီဝန္တိ ဧတေန သတ္တာတိ အဏ္ဏံ, ဥဒကံ. အနဓာတု ဇီဝါယံ အ. နဿ ဏော. တဿ ဒွိတ္တံ. ဒွိဘာဝေါ ဝါ. အထ ဝါ အရတိ ဂစ္ဆတိ တံ တံ ဌာနန္တိ အဏ္ဏံ. အရဓာတု ဂတိမှိတော. တဿ အန္နာဒေသော, ဓာတွန္တလောပေါ, န္နဿ ဏ္ဏတ္တံ. အဏ္ဏဿ ဓာရံ အဏ္ဏံ. ဥတ္တရပဒလောပေန. ကုဋိလဘာဝေန အဇတိ ဂစ္ဆတီတိ အဂ္ဂိ, အဇဓာတု ဂတိယံ ဣ. ဇဿ ဂ္ဂေါ. ဇလတိ ဒိဗ္ဗတီတိ ဇာလံ, သိခံ. ဇလဓာတု ဒိတ္တိယံ ဏ. အဂ္ဂိနော ဇာလံ အဂ္ဂိဇာလံ. အဏ္ဏဉ္စ အဂ္ဂိဇာလဉ္စ အဏ္ဏဂ္ဂိဇာလံ, အာကုလံ ပရိကိဏ္ဏံ အဏ္ဏဂ္ဂိဇာလံ အဿာတိ အာကုလဏ္ဏဂ္ဂိဇာလံ, ယမက ပါဋိဟေရံ လဗ္ဘတိ. တံ အာကုလဏ္ဏဂ္ဂိဇာလံ.

“交织水火网”(Ākulaṇṇaggijālaṃ)者，此处应作“交织-水-火-网”(ākula-aṇṇa-aggi-jāla)分词。谓遍布水流与火焰。或者说，其义是，四面八方散布着互相混合、成双成对的水网与火网。水火之网互相混合，故为“交织”(ākulaṃ)，即水火之网。Ā为前缀，kul词根(dhātu)在作义，加a后缀。或者说，互相“缠绕”(bandhati)者，故为交织。或者说，四面八方成双成对的水火之网“行进”(pavattati)者，故为交织，即水火之网。其义是，水网与火网互相混合。“水”(aṇṇaṃ)者，谓众生以此“生存”(ananti)，故为水。Ana词根在生存义，加a后缀。n变为ṇ，并双写。或者说，能“行进”(arati)至各处者，故为水。Ara词根在行进义。其变为anna，词根末尾音省略，nn变为ṇṇ。“水流”(aṇṇadhāraṃ)省略后分词(dhāraṃ)而为“水”(aṇṇaṃ)。“火”(aggi)者，谓以其弯曲之性而“行进”(ajati)，故为火。Aja词根在行进义，加i后缀。j变为gg。“网”(jālaṃ)者，谓“闪耀”(jalati)或“发光”(dibbati)者，故为网，即火焰。Jala词根在发光义，加ṇa后缀。火之网为火网(aggijālaṃ)。水与火网为水火网(aṇṇaggijālaṃ)。具有遍布交织之水火网，故为“交织水火网”(ākulaṇṇaggijālaṃ)，此即双神变(yamakapāṭiheraṃ)。此即交织水火网。

ဒုဇ္ဇာလဒ္ဓံသန္တိ ဒုဋ္ဌု ဒိဋ္ဌိဝါဒသင်္ခါတဇာလံ ဝိဒ္ဓံသိတံ. ဒုဋ္ဌု ဇလတိ ဗန္ဓတိ သံသာရဝဋ္ဋေတိ ဒုဇ္ဇာလံ, ဒိဋ္ဌိဝါဒဇာလံ. တိတ္ထိယ ဝါဒေါ ဟိ နတ္ထိ ဒိန္နန္တိအာဒိနယပဝတ္တော သံသာရတော နိဿရိတုမပ္ပဒါနဝသေန ဇာလသဒိသတ္တာ ဒုဇ္ဇာလန္တိ အတ္ထော. ဒုပုဗ္ဗ ဇလဓာတု ဗန္ဓနေ ဏော. တံ ဓံသတိ ဝိဒ္ဓံသတီတိ ဒုဇ္ဇာလဒ္ဓံသံ, ယမကပါဋိဟာရိယံ. မုနိဘိဇဟိတန္တိ မုနိဘိ အဇဟိတန္တိ ပဒစ္ဆေဒေါ. တတ္ထ မုနိဘီတိ သဗ္ဗသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေဟိ. တေ ဟိ မောနံ ဝုစ္စတိ သဗ္ဗညုတဉာဏံ, တံ ဧတေသံ အတ္ထီတိ မုနီတိ ဝုစ္စန္တိ. ကာယမောနေယျ ဝစီမောနေယျ မနောမောနေယျံ ဧတေသံ အတ္ထီတိ ဝါ [Pg.127] မုနိ. အဿတ္ထိတဒ္ဓိတေ ဏီပစ္စယော. အထ ဝါ ဣဓလောက ပရလောကံ အတ္တဟိတ ပရဟိတံ ဟိတာဟိတဉ္စ မုနန္တိ ဇာနန္တီတိ မုနီတိ ဝုစ္စန္တိ. တေဟိ မုနီဘိ.

“摧毁邪网者”(Dujjāladdhaṃsaṃ)：意指那被称为邪见的罗网已被彻底摧毁。因其恶劣地燃烧、束缚，并使人流转于轮回，故称“邪网”(dujjālaṃ)，即邪见之网。外道的理论，如“无有布施”等，因其无法使人从轮回中解脱，且像网一样束缚众生，故称“邪网”。此词由前缀 du- 和表示“束缚”义的词根 jal 构成。摧毁并粉碎此网者，即“摧毁邪网者”，指双神变(yamakapāṭihāriya)。“诸牟尼未舍弃者”(Munibhijahitaṃ)：此词可分解为“诸牟尼未舍弃”(munibhi ajahitaṃ)。其中，“诸牟尼”(munibhi)指一切正等觉者。他们被称为“牟尼”(muni)，因为他们具有被称为“牟那”(monaṃ)的“一切智智”(sabbaññutañāṇa)。或者说，他们具有身牟尼行(kāyamoneyya)、语牟尼行(vacīmoneyya)、意牟尼行(manomoneyya)，故称“牟尼”。此处的 ṇī 后缀为表示“具有”的派生词缀。或者说，他们能了知此世、他世、自利、利他以及利与非利，故称“牟尼”。被这些牟尼……

အဇဟိတန္တိ အဝိဇဟိတံ အပရိစ္စတ္တံ ဝါ, ဟာတဗ္ဗံ စဇိတဗ္ဗန္တိ ဇဟိတံ. ဟာဓာတု စာဂေ တ. န ဇဟိတံ အဇဟိတံ, ပါဋိဟေရံ. တံ အဇဟိတံ. ဘဂဝတော ဟိ သာဝတ္ထိနဂရဿ ဒက္ခိဏဒွါရေ ကဏ္ဍမ္ဗရုက္ခမူလေ ကတံ ပါဋိဟာရိယဉ္စ ဘဂဝါ ပန တသ္မိံ ပါဋိဟာရိယာဝသာနေ တာဝတိံသပုရံ ဂတော, တသ္မိံ ပါရိဆတ္တကမူလမှိ ပဏ္ဍုကမ္ဗလနာမကေ သိလာသနေ သန္နိသိန္နော ဒေဝါနံ အဘိဓမ္မကထာယ ဒေသနာ စ သဗ္ဗသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေဟိ အဝိဇဟိတာ ဓမ္မတာယေဝ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဗုဒ္ဓဝံသဋ္ဌကထာယဉှိ သမတိံသဓမ္မတာပကာသနေ သာဝတ္ထိ နဂရဒွါရေ ယမကပါဋိဟာရိယကရဏံ. တာဝတိံသေ ဘဝနေ အဘိဓမ္မဒေသနာတိ ဓမ္မတာဘာဝေန ဝုတ္တံ. တသ္မာ ပါဋိဟေရံ မုနီဘိဇဟိတန္တိ ထောမေတိ.

“未舍弃”(Ajahitaṃ)即未抛弃或未断除。应舍、应弃的，称为“已舍”(jahitaṃ)。词根 hā 有“舍弃”之义。未被舍弃的，即是“未舍”，此指神变(pāṭiheraṃ)。那（神变）是未被舍弃的。世尊(Bhagavā)曾在舍卫城(Sāvatthī)南门的健陀跋树(Kaṇḍambarukkha)下示现神变，而后世尊在神变结束时前往三十三天(Tāvatiṃsa)，在波利质多罗树(Pārichattaka)下的般度甘巴拉石座(Paṇḍukambalasilāsana)上，为诸天演说阿毗达摩(Abhidhamma)。这即是所谓的“一切正等觉者所不舍弃的法性”。在《佛史义注》(Buddhavaṃsaṭṭhakathā)中阐明三十种法性时，亦说到：“于舍卫城门示现双神变，于三十三天宫殿演说阿毗达摩”，此乃法性使然。因此，以“诸牟尼未舍弃神变”来赞叹。

ပါဋိဟေရန္တိ ပစ္စနီကပဋိဟရဏဝသေန ပါဋိဟာရိယံ, ပဋိပက္ခေ တိတ္ထိယေ မဒ္ဒိတွာ ဟိနောတိ ပဝတ္တတီတိ ပါဋိဟေရံ. ပဋိပုဗ္ဗဟိဓာတု ဂတိယံ ဏော. ဟိဿ ဟေရဏိဒေသော. အထ ဝါ ဘဂဝတော စ သာသနဿ စ ပဋိပက္ခေ တိတ္ထိယေ ဟရတိ အပနေတီတိ ပါဋိဟေရံ, ဣဒ္ဓိဝိဓဉာဏံ. ပဋိပုဗ္ဗဟရဓာတု အပနယနေ ဏော. ပဋိဟရတိ အပနေတိ သတ္တာနံ ဒိဋ္ဌိမာနောပဂတာနိ စိတ္တာနီတိ ဝါ ပါဋိဟေရံ. အပ္ပသန္နာနံ ပသာဒံ အာဟရတီတိ ဝါ ပါဋိဟေရံ. သမာဟိတေ စိတ္တေ ဝိဂတူပက္ကိလေသေ ကတကိစ္စေန ပဋိပစ္ဆာ ဟရိတဗ္ဗံ ပဝတ္တေတဗ္ဗန္တိ ဝါ ပါဋိဟေရံ. ပဋီတိ ဟိ အယံသဒ္ဒေါ ပစ္ဆာတိ ဧတဿ အတ္ထံ ဗောဓေတိ. တသ္မိံ ပဋိပဝိဋ္ဌမှိ အညော အာဂစ္ဆိ ဗြာဟ္မဏောတိအာဒီသု ဝိယ. အထ ဝါ ပဋိပုနပ္ပုနံ ဥဒကဂ္ဂိဇာလံ အဗ္ဗောစ္ဆိန္နံ ယမကံ ယမကံ ဟုတွာ ဟရတိ ပဝတ္တတီတိ ပါဋိဟေရံ, ယမကပါဋိဟာရိယံ. တဉ္စ ပန ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယ, အာဒေသနာပါဋိဟာရိယ, အနုသာ သနီ [Pg.128] ပါဋိဟာရိယဝသေန တိဝိဓံ ဟောတိ. တေသု ပန ဣဓ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယံ အဓိပ္ပေတန္တိ. သီဃန္တိ ခိပ္ပံ အာသုံ လဟုံ ဝါ. တံ ပန အကာသီတိပဒေ ကြိယာဝိသေသနံ. သေတိ လဟု ဟုတွာ ပဝတ္တတီတိ သီဃံ. သိဓာတု ဂတိမှိ ဃပစ္စယော. ဒီဃော. အကာသီတိ အကရိ.

“神变”(Pāṭiheraṃ)：因其能对治敌对者，故称“神变”(pāṭihāriyaṃ)；又因其能压制敌对的外道而显现，故称“神变”。此词由前缀 paṭi- 和表示“行进”义的词根 hi 构成，hi 在此处变为 hera。或者说，因其能去除与世尊(Bhagavā)及其教法敌对的外道，故称“神变”，此即神通智(iddhividhañāṇa)。此词由前缀 paṭi- 和表示“去除”义的词根 har 构成。又或者说，因其能去除众生心中已有的邪见与我慢，故称“神变”。又或者说，因其能为无信者带来信心，故称“神变”。又或者说，由已作已办者，于心已入定、已离随烦恼之后，能令其随后显现，故称“神变”。此处的 paṭi 一词，有“随后”之义，如“在他进入后，另一位婆罗门到来”等例。又或者说，水与火之流反复不断、成双成对地展现，故称“神变”，此即双神变(yamakapāṭihāriya)。此神变又分为三类：神通神变(iddhipāṭihāriya)、记心神变(ādesanāpāṭihāriya)与教诫神变(anusāsanīpāṭihāriya)。此处特指神通神变。“迅速”(Sīghaṃ)：意为快速、敏捷、轻快。此词在 akāsi（做了）一词中是动词的状语。因其轻快地行进，故称“迅速”。此词由表示“行进”义的词根 si 加上 gha 后缀构成，且为长音。Akāsi 意为 akari（做了）。

ဧတ္ထ စ ပါဋိဟာရိယမေဝံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဘဂဝါ ဟိ အဘိသမ္ဗောဓိတော သတ္တမေ သံဝစ္ဆရေ သာဝတ္ထိနဂရဿ ဒက္ခိဏဒွါရေ ကဏ္ဍမ္ဗရုက္ခမူလေ ဒေဝါနမိန္ဒေန သက္ကေန အာဏာပိတေန ဝိသုကမ္မဒေဝပုတ္တေန နိမ္မိတေ ဒွါဒသယောဇနေ ရတန မဏ္ဍပေ ဘဂဝတာ နိမ္မိတေ ယောဇနပ္ပမာဏေ ရတနပလ္လင်္ကေ ရတနစင်္ကမေ စ နိသီဒိတွာ တိယောဇနိကေ ဒိဗ္ဗသေတစ္ဆတ္တေ ဓာရယမာနေ သမန္တတော ဒွါဒသယောဇနာယ ပရိသာယ အတ္ထာဒါနပရိဒီပနံ တိတ္ထိယမဒ္ဒနံ ဥပရိမကာယတော အဂ္ဂိက္ခန္ဓော ပဝတ္တတိ, ဟေဋ္ဌိမကာယတော ဥဒကဓာရာ ပဝတ္တတိ, ဟေဋ္ဌိမကာယတော အဂ္ဂိက္ခန္ဓော, ဥပရိမကာယတော ဥဒကဓာရာ. ပုရတ္ထိမကာယတော အဂ္ဂိက္ခန္ဓော, ပစ္ဆိမကာယတော ဥဒကဓာရာ. ပစ္ဆိမကာယတော အဂ္ဂိက္ခန္ဓော, ပုရတ္ထိမကာယတော ဥဒကဓာရာ, ဒက္ခိဏအက္ခိတော အဂ္ဂိက္ခန္ဓော, ဝါမအက္ခိတော ဥဒကဓာရာ. ဝါမအက္ခိတော အဂ္ဂိက္ခန္ဓော, ဒက္ခိဏအက္ခိတော ဥဒကဓာရာ. ဒက္ခိဏကဏ္ဏသောတတော အဂ္ဂိက္ခန္ဓော, ဝါမကဏ္ဏသောတတော ဥဒကဓာရာ. ဝါမကဏ္ဏသောတတော အဂ္ဂိက္ခန္ဓော, ဒက္ခိဏကဏ္ဏသောတတော ဥဒကဓာရာ. ဒက္ခိဏ နာသိကာသောတတော အဂ္ဂိက္ခန္ဓော, ဝါမနာသိကာသော တတော ဥဒကဓာရာ. ဝါမနာသိကာသောတတော အဂ္ဂိက္ခန္ဓော, ဒက္ခိဏနာသိကာသောတတော ဥဒကဓာရာ. ဒက္ခိဏအံသကူဋတော အဂ္ဂိက္ခန္ဓော, ဝါမအံသကူဋတော ဥဒကဓာရာ. ဝါမအံသကူဋတော အဂ္ဂိက္ခန္ဓော, ဒက္ခိဏအံသကူဋတော ဥဒကဓာရာ. ဒက္ခိဏဟတ္ထတော အဂ္ဂိက္ခန္ဓော, ဝါမဟတ္ထတော ဥဒကဓာရာ. ဝါမဟတ္ထတော အဂ္ဂိက္ခန္ဓော, ဒက္ခိဏဟတ္ထတော ဥဒကဓာရာ. ဒက္ခိဏပဿတော [Pg.129] အဂ္ဂိက္ခန္ဓော, ဝါမပဿတော ဥဒကဓာရာ. ဝါမပဿတော အဂ္ဂိက္ခန္ဓော, ဒက္ခိဏပဿတော ဥဒကဓာရာ. ဒက္ခိဏပါဒတော အဂ္ဂိက္ခန္ဓော, ဝါမပါဒတော ဥဒကဓာရာ. ဝါမပါဒတော အဂ္ဂိက္ခန္ဓော, ဒက္ခိဏပါဒတော ဥဒကဓာရာ. အင်္ဂုလင်္ဂုလေဟိ အဂ္ဂိက္ခန္ဓော, အင်္ဂုလန္တရိကာဟိ ဥဒကဓာရာ. အင်္ဂုလန္တရိကာဟိ အဂ္ဂိက္ခန္ဓော, အင်္ဂုလင်္ဂုလေဟိ ဥဒကဓာရာ. ဧကေကလောမတော အဂ္ဂိက္ခန္ဓော, ဧကေကလောမတော ဥဒကဓာရာ. လောမကူပတော လောမကူပတော အဂ္ဂိက္ခန္ဓော, လောမကူပတော လောမကူပတော ဥဒကဓာရာ ပဝတ္တတိ. ဆန္နံ ဝဏ္ဏာနံ နီလာနံ ပီတာနံ လောဟိတကာနံ ဩဒါတာနံ မဉ္ဇဋ္ဌာနံ ပဘဿရာနံ ဥဗ္ဗဟနဘူတာနံ ယမကာ ယမကာ ဝဏ္ဏာ ပဝတ္တန္တိ. ဘဂဝါ စင်္ကမတိ, နိမ္မိတော တိဋ္ဌတိ ဝါ နိသီဒတိ ဝါ သေယျံ ဝါ ကပ္ပေတိ. ဘဂဝါ တိဋ္ဌတိ, နိမ္မိတော စင်္ကမတိ ဝါ နိသီဒတိ ဝါ သေယျံ ဝါ ကပ္ပေတိ. ဘဂဝါ နိသီဒတိ, နိမ္မိတော စင်္ကမတိ ဝါ တိဋ္ဌတိ ဝါ သေယျံ ဝါ ကပ္ပေတိ. ဘဂဝါ သေယျံ ကပ္ပေတိ, နိမ္မိတော စင်္ကမတိ ဝါ တိဋ္ဌတိ ဝါ နိသီဒတိ ဝါ. နိမ္မိတော စင်္ကမတိ, ဘဂဝါ တိဋ္ဌတိ ဝါ နိသီဒတိ ဝါ သေယျံ ဝါ ကပ္ပေတိ. နိမ္မိတော တိဋ္ဌတိ, ဘဂဝါ စင်္ကမတိ ဝါ နိသီဒတိ ဝါ သေယျံ ဝါ ကပ္ပေတိ. နိမ္မိတော နိသီဒတိ, ဘဂဝါ စင်္ကမတိ ဝါ တိဋ္ဌတိ ဝါ သေယျံ ဝါ ကပ္ပေတိ. နိမ္မိတော သေယျံ ကပ္ပေတိ, ဘဂဝါ စင်္ကမတိ ဝါ တိဋ္ဌတိ ဝါ နိသီဒတိ ဝါတိ ဝိဝိဓံ ယမကပါဋိဟာရိယံ တိတ္ထိယာနံ မဒ္ဒနတ္ထာယ အကာသီတိ. ဧတ္ထ စ ပန ယော ကောစိ ဧဝရူပံ ပါဋိဟာရိယံ ကာတုံ သမတ္ထော စေ. သော အာဂစ္ဆတူတိ စောဒနာသဒိသတ္တာ ဝုတ္တံ အတ္ထာဒါနပရိဒီပနန္တိ. အတ္ထာဒါနဉှိ အနုယောဂေါ, ပဋိပက္ခဿ အတ္ထဿ အာဒါနံ ဂဟဏန္တိ ကတွာ, တဿ ပရိဒီပနံ အတ္ထာဒါနပရိဒီပနံ. တိတ္ထိယမဒ္ဒနန္တိ ပါဋိဟာရိယံ ကရိဿာမာတိ ကုဟာယနဝသေန ပုဗ္ဗေ ဥဋ္ဌိတာနံ တိတ္ထိယာနံ မဒ္ဒနံ. တဉ္စ တထာ ကာတုံ အသမတ္ထတာ သမ္ပာဒနမေဝ. တဒေတံ ပဒဒွယံ ယမကပါဋိဟာရိယန္တိ ဧတေန သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗန္တိ.

此处当知神变应如是。世尊于圆满觉悟后第七年，在舍卫城(Sāvatthī)南门的甘巴拉树(kaṇḍambarukkha)下，于天帝释(Sakka)所命之毗首羯磨天子(Visukammadevaputta)所造的十二由旬珍宝殿堂中，坐在世尊所化的方圆一由旬的珍宝座与珍宝经行处上，在三由旬的天白伞盖下，为周围十二由旬的会众示现双神变：从上半身出火聚，下半身出水流；下半身出火聚，上半身出水流。从身体前方出火聚，后方出水流；后方出火聚，前方出水流。从右眼出火聚，左眼出水流；左眼出火聚，右眼出水流。从右耳孔出火聚，左耳孔出水流；左耳孔出火聚，右耳孔出水流。从右鼻孔出火聚，左鼻孔出水流；左鼻孔出火聚，右鼻孔出水流。从右肩峰出火聚，左肩峰出水流；左肩峰出火聚，右肩峰出水流。从右手出火聚，左手出水流；左手出火聚，右手出水流。从右胁出火聚，左胁出水流；左胁出火聚，右胁出水流。从右脚出火聚，左脚出水流；左脚出火聚，右脚出水流。从诸指出火聚，诸指缝出水流；诸指缝出火聚，诸指出水流。从每一根毛发出火聚，每一根毛发出水流。从每一个毛孔出火聚，每一个毛孔出水流。青、黄、赤、白、橙、光耀六色，成双成对地涌现。世尊经行时，化身或立、或坐、或卧；世尊站立时，化身或经行、或坐、或卧；世尊安坐时，化身或经行、或立、或卧；世尊躺卧时，化身或经行、或立、或坐。化身经行时，世尊或立、或坐、或卧；化身站立时，世尊或经行、或坐、或卧；化身安坐时，世尊或经行、或立、或卧；化身躺卧时，世尊或经行、或立、或坐。如是示现种种双神变，是为了降伏外道。此处，“把握并阐明对方义理”一词，因其类似于“若有谁能行此神变，便可前来”的挑战，故而说之。“把握对方义理”（atthādāna）即是质询，意为把握、领会对方的义理，而“阐明”（paridīpana）即是将其阐明。“降伏外道”（titthiyamaddana）是指摧伏那些先前以“我将示现神变”的虚言而自高，却无力实现的外道。这两个词都应与“双神变”联系起来理解。

သေဋ္ဌန္တိ [Pg.130] ပသတ္ထတရံ. တဿ ဝစနတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တောယေဝ. ပရမရတိဇန္တိ ဒေဝမနုဿာနံ ဥတ္တမရတိံ ဇနကံ. ပရမာနံ ဥတ္တမသာဓူနံ စိတ္တရမနံ ဇနာပေတံ ဝါ, ဧတ္ထ စ ပဌမဝိကပ္ပေ ပရမသဒ္ဒေါ ဥတ္တမဝါစကော အနိပ္ဖန္နပါဋိပဒိကော နိပါတော. ဒုတိယဝိကပ္ပေ သာဓုဝါစကော နိပ္ဖန္နပါဋိပဒိကော. ဒေဝမနုဿာနံ ပရမံ ဥတ္တမံ ရတိံ ဇနေတီတိ ပရမရတိဇော, မုနိန္ဒော. ပရမရတိသဒ္ဒူပပဒ ဇနဓာတု ဇနနေ ကွိ. အထ ဝါ ပကာရေန သဒ္ဓမ္မေ ရမန္တီတိ ပရမာ, သာဓူ လဗ္ဘန္တိ. ပပုဗ္ဗ ရမုဓာတု ကီဠာယံ အ. တေသံ စိတ္တဿ ရတိံ ရမနံ ဇနေတီတိ ပရမရတိဇော, မုနိန္ဒော. တံ ပရမရတိဇံ. သော ဟိ ဓမ္မ ဒေသနာယ စ ပါဋိဟာရိယေန ဣဒ္ဓိယာ သရီရသောဘဂ္ဂ သမ္ပတ္တိအာဒီဟိ စ ဒေဝမနုဿာနံ စိတ္တဿ အဘိရတိံ အဘိက္ကန္တံ ဇနေတီတိ ပရမရတိဇန္တိ ထောမေတိ.

“最胜”（seṭṭha）即更殊胜。此词之义已如前说。“生最上乐者”（Paramaratija）谓能令天人（devamanussa）生起无上喜乐，或令最上善士心生喜悦。此处第一种解释中，“最上”（parama）一词表至高义，是无词根的不变词；第二种解释中表善士义，是有词根的变化词。能令天人生起最上喜乐，故称“生最上乐者”，即牟尼主（muninda）。“生最上乐者”一词是在表“生”义的jan词根上，加“最上乐”及表行为者的kvi后缀而成。或者说，以种种方式于正法中欢喜者，故称“最上”（parama），即是善士。此词由pa前缀加表嬉戏的ram词根，再加a后缀构成。令彼等善士心生喜乐，故称“生最上乐者”，即牟尼主。赞叹其为“生最上乐者”，实因其以说法、神变、神通、身相庄严等，令天人心生殊胜的喜乐。

ဣဒ္ဓိဓမ္မေဟုပေတန္တိ ဣဒ္ဓိဓမ္မေဟိ ဥပေတန္တိ ပဒစ္ဆေဒေါ. ဣဒ္ဓိ ဓမ္မေဟီတိ အစိန္တေယျအပ္ပမေယျေဟိ ဗုဒ္ဓဣဒ္ဓိသင်္ခါတဂုဏေဟိ. ဓမ္မသဒ္ဒေါ ဟိ ဂုဏေ ဝတ္တတိ ဗုဒ္ဓဓမ္မာတိအာဒီသု ဝိယ. ဣဇ္ဈနံ သမိဇ္ဈနံ ဣဒ္ဓိ. ဣဇ္ဈတိ သမိဇ္ဈတီတိ ဝါ ဣဒ္ဓိ. ဣဇ္ဈတိ သမိဇ္ဈတိ ယထိစ္ဆိတတ္ထော ဧတာယာတိ ဣဒ္ဓိ. ဣဓဓာတု ဝုဒ္ဓိယံ ဣ, တိပစ္စယော ဝါ. ဘဂဝါ ဧတာယ ဣဒ္ဓိယာ ယထိစ္ဆိတတ္ထော ဣဒ္ဓေါ ဝုဒ္ဓေါ ဥက္ကံသဂတော ဟောတီတိ အတ္ထော. ဓာရေတိ ပကာသေတိ တံသမင်္ဂိနော ဒဗ္ဗန္တိ ဓမ္မော, ဂုဏော. ဣဒ္ဓိဧဝ ဓမ္မော ဣဒ္ဓိဓမ္မော, တေဟိ ဓမ္မေဟိ. ဥပေတန္တိ သမန္နာဂတံ. ဥပဂစ္ဆတိ သမ္ပဇ္ဇတီတိ ဥပေတော, မုနိန္ဒော. ဥပပုဗ္ဗဣဓာတု ဂတိယံ တ. တံ ဥပေတံ.

“具足神通法者”，是“具足神通法”的词语分析。“神通法”是指不可思议、无量，被称为佛陀神通的诸功德。此中，“法”一词实用于功德义，如“佛法”等词。成就、圆满成就即是神通；或说“能成就、能圆满成就”即是神通；或说“凭借它能成就、圆满成就所欲之事”即是神通。其词根 idh 用于“增长”义，意指：世尊凭借此神通，所欲之事得以成就，而成为有成就者、增长者、达至最上者。能任持、能彰显其具足者，故称为法，即功德。神通即是法，故为神通法；（具足）即是具足彼等法。具足即是圆满具备。能趋近、能达成，故为具足者，即牟尼之王。此词由前缀 upa、用于“行”义的词根 i 及后缀 ta 构成。彼即具足者。

ဣဒ္ဓိ ပန အဓိဋ္ဌာနာ ဣဒ္ဓိ, ဝိကုပ္ပနာ ဣဒ္ဓိ, မနောမယာ ဣဒ္ဓိ, ဉာဏဝိပ္ဖာရာ ဣဒ္ဓိ, သမာဓိဝိပ္ဖာရာ ဣဒ္ဓိ, အရိယာ ဣဒ္ဓိ, ကမ္မဝိပါကဇာ ဣဒ္ဓိ, ပုညဝတော ဣဒ္ဓိ, ဝိဇ္ဇာမယာ ဣဒ္ဓိ, တတ္ထ တတ္ထ သမ္မာပယောဂပစ္စယာ ဣဇ္ဈနဋ္ဌေန ဣဒ္ဓိ စာတိ ဒသဝိဓာ ဟောတိ. တတ္ထ ပကတိယာ ဧကော ဗဟုကံ အာပဇ္ဇတိ. သတံ [Pg.131] ဝါ သဟဿံ ဝါ အာဝဇ္ဇိတွာ ဉာဏေန အဓိဋ္ဌာတိ ဗဟုကော ဟောမီတိ ဧဝံ ဝိဘဇိတွာ ဒဿိတာ ဣဒ္ဓိ အဓိဋ္ဌာန ဝသေန နိပ္ဖန္နတ္တာ အဓိဋ္ဌာနာ ဣဒ္ဓိ နာမ. ပကတိဝဏ္ဏံ ဝိဇဟိတွာ ကုမာရဝဏ္ဏံ ဝါ ဒဿေတိ နာဂဝဏ္ဏံ ဝါ သုပဏ္ဏဝဏ္ဏံ ဝါ ယက္ခဝဏ္ဏံ ဝါ…ပေ… ဝိဝိဓမ္ပိ သေနာဗျူဟံ ဒဿေတီတိ ဧဝံ အာဂတာ ဣဒ္ဓိ ပကတိဝဏ္ဏဝိဇဟနဝိကာရဝသေန ပဝတ္တတ္တာ ဝိကုပ္ပနာ ဣဒ္ဓိ နာမ. ဣဓ ဘိက္ခု ဣမမှာ ကာယာ အညံ ကာယံ အဘိနိမ္မိနာတိ ရူပံ မနောမယန္တိ ဣမိနာ နယေန အာဂတာ ဣဒ္ဓိ သရီရဗ္ဘန္တရေ အညဿေဝ မနောမယဿ သရီရဿ နိပ္ဖတ္တိဝသေန ပဝတ္တတ္တာ မနောမယာ ဣဒ္ဓိ နာမ. ဉာဏုပ္ပတ္တိတော ပုဗ္ဗေ ဝါ ပစ္ဆာ ဝါ တင်္ခဏေ ဝါ ဉာဏာနုဘာဝနိဗ္ဗတ္တာ ဝိသေသာ ဉာဏဝိပ္ဖာရာ ဣဒ္ဓိ နာမ. ဧတ္ထ စ အာယသ္မတော ဗာကုလတ္ထေရဿ စ အာယသ္မတော သံကိစ္စတ္ထေရဿ စ အာယသ္မတော ဘူတပါလတ္ထေရဿ စ ဉာဏဝိပ္ဖာရာ ဣဒ္ဓိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သမာဓိတော ပုဗ္ဗေ ဝါ ပစ္ဆာ ဝါ တင်္ခဏေ ဝါ သမထာနုဘာဝေန နိဗ္ဗတ္တာ ဝိသေသာ သမာဓိဝိပ္ဖာရာ ဣဒ္ဓိ နာမ. ဧတ္ထ စ အာယသ္မတော သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ စ အာယသ္မတော သဉ္ဇီဝတ္ထေရဿ စ အာယသ္မတော ခါဏုကောဏ္ဍညတ္ထေရဿ စ ဥတ္တရာယ ဥပါသိကာယ စ သာမာဝတိယာ ဥပါသိကာယ စ သမာဓိဝိပ္ဖာရာ ဣဒ္ဓိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

再者，神通有十种：决意神通、变化神通、意所成神通、智遍满神通、定遍满神通、圣神通、业报生神通、福德者神通、明所成神通，以及由处处正勤为缘而成就义之神通。其中，本来为一，却能变成多；或作意一百、一千，然后以智决意：“我变成多。”像这样分别展示的神通，因由决意而成，故名决意神通。舍弃本来形色，示现童子相、或龙相、或金翅鸟相、或夜叉相……乃至示现各种军阵，像这样出现的神通，因由舍弃本来形色而变化生起，故名变化神通。于此，比丘从此身化作另一身，即意所成色，依此理出现的神通，因于身体内部生起另一意所成身而运作，故名意所成神通。于智生起之前、后或其刹那，由智之力所生的殊胜成就，名为智遍满神通。于此，当知具寿跋古拉(Bākula)长老、具寿僧吉(Saṃkicca)长老、具寿布达巴拉(Bhūtapāla)长老的智遍满神通。于定之前、后或其刹那，由止之力所生的殊胜成就，名为定遍满神通。于此，当知具寿舍利弗长老、具寿僧吉瓦(Sañjīva)长老、具寿柱憍陈如(Khāṇukoṇḍañña)长老，以及优塔拉(Uttarā)优婆夷和萨玛瓦蒂优婆夷的定遍满神通。

ပဋိကူလာဒီသု အပ္ပဋိကူလသညီ ဝိဟာရာဒိကာ ပန အရိယာ ဣဒ္ဓိ နာမ. ပက္ခိဒေဝါဒီနံ ဝေဟာသဂမနာဒိကာ ကမ္မ ဝိပါကဇာ ဣဒ္ဓိ နာမ. ယထာဟ ‘‘ကတမာ ဝိပါကဇာ ဣဒ္ဓိ. သဗ္ဗေသံ ပက္ခီနံ သဗ္ဗေသံ ဒေဝါနံ ဧကစ္စာနံ မနုဿာနံ ဧကစ္စာ နဉ္စ ဝိနိပါတိကာနံ အယံ ကမ္မဝိပါကဇာ ဣဒ္ဓီ’’တိအာဒိ. စက္ကဝတ္တိအာဒီနံ ဝေဟာသဂမနာဒိကာ ပန ပုညဝတော ဣဒ္ဓိ နာမ. ယထာဟ ‘‘ကတမာ ပုညဝတော ဣဒ္ဓိ. ရာဇာ စက္ကဝတ္တိ ဝေဟာသံ ဂစ္ဆတိ သဒ္ဓိံ စတုရင်္ဂိနိယာ သေနာယ အန္တမသော အဿဗန္ဓဂေါဗန္ဓပုရိသေ [Pg.132] ဥပါဒါယ. ဇောတိကဿ ဂဟပတိဿ ပုညဝတော ဣဒ္ဓိ. ဇဋိလဿ ဂဟပတိဿ ပုညဝတော ဣဒ္ဓိ. ဃောသကဿ ဂဟပတိဿ ပုညဝတော ဣဒ္ဓိ. မေဏ္ဍကဿ ဂဟပတိဿ ပုညဝတော ဣဒ္ဓိ. ပဉ္စန္နံ မဟာပုညာနံ ပုညဝတော ဣဒ္ဓီ’’တိ. ဝိဇ္ဇာဓရာဒီနံ ဝေဟာသဂမနာဒိကာ ပန ဝိဇ္ဇာမယာ ဣဒ္ဓိ နာမ. ဧတ္ထ စ အာဒိသဒ္ဒေန အာကာသေ အန္တလိက္ခေ ဟတ္ထိမ္ပိ ဒဿေတိ. အဿမ္ပိ…ပေ… ဝိဝိဓမ္ပိ သေနာဗျူဟံ ဒဿေတိ တျာဒိံ သင်္ဂဏှာတိ. တေန တေန သမ္မာပယောဂေန တဿ တဿ ကမ္မဿ ဣဇ္ဈနံ တတ္ထ တတ္ထ သမ္မာ ပယောဂပစ္စယာ ဣဇ္ဈနဋ္ဌေန ဣဒ္ဓိ နာမ.

于厌恶等作不厌恶想而住等，名为圣神通。鸟、天神等能于空中行走等，名为业报生神通。如所说：“云何为业报生神通？一切鸟、一切天神、一部分人及一部分堕恶趣者，此为业报生神通。”等。转轮王等能于空中行走等，名为福德者神通。如所说：“云何为福德者神通？转轮王与四种军，乃至马夫、牛倌，皆能于空中行走。此为长者乔提迦(Jotika)的福德者神通、结发长者(Jaṭila)的福德者神通、长者寇萨咖的福德者神通、长者门达迦(Meṇḍaka)的福德者神通、五大福德者的福德者神通。”持明仙等能于空中行走等，名为明所成神通。于此，“等”字摄入“于空中、于虚空示现象……示现马……乃至示现各种军阵”等。由彼彼正勤，令彼彼事业得以成就，此即“由处处正勤为缘而成就义之神通”。

အယံ ပနေတ္ထ သင်္ခေပေါ. ဝိတ္ထာရော ပန ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂေ ဣဒ္ဓိကထာယ စ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂဋ္ဌကထာယ စ ဂဟေတဗ္ဗော. တာသု ပန ဣဒ္ဓီသု ဘဂဝတော ဌပေတွာ ဝိဇ္ဇာမယိဒ္ဓိံ အဝသေသာ အတ္ထီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အထ ဝါ ဘဂဝတော တီဟိ ဝိဇ္ဇာဟိ စ အဋ္ဌဟိ ဝိဇ္ဇာဟိ စ သမန္နာဂတတ္တာ သဗ္ဗာ ဗုဒ္ဓဣဒ္ဓိယော သန္တီတိ ဝိဇ္ဇာမယိဒ္ဓိပိ လဗ္ဘတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. တံ မုနိန္ဒံ အဟံ ဝန္ဒေ ဝန္ဒာမီတိ သမ္ဗန္ဓော.

此为简略说明。详细内容当于《无碍解道》(Paṭisambhidāmagga)的〈神通论〉及《清净道论》的义注中得知。于彼等神通中，当知世尊除了明所成神通外，其余皆有。或因世尊具足三明与八明，故一切佛陀神通皆存在，当知明所成神通亦可得。“我礼敬彼牟尼之主”，此为（与偈颂的）关联。

အယံ ပနေတ္ထ သင်္ခေပတ္ထယောဇနာ. ပရဟိတကရော အတ္တနာ ပရေသံ သဗ္ဗသတ္တာနံ အတ္ထံ ပယောဇနံ ကရောန္တော, ယော မုနိန္ဒော ယော ယာဒိသော ဗုဒ္ဓေါ, ကဏ္ဍမ္ဗံမူလေ ကဏ္ဍနာမိကေန ပသေနဒိကောသလရညော ဥယျာနပါလေန ရောပိတဿ သေတမ္ဗရုက္ခဿ သမီပေ သန္နိသိန္နော ဝသမာနော အစ္ဆေရံ ဝိမှာပနီယံ နယနသုဘဂံ ဒေဝမနုဿာနံ ပသာဒ စက္ခုဿ သောဘနပတ္တံ အာကုလဏ္ဏဂ္ဂိဇာလံ ပရိကိဏ္ဏဥဒက ဓာရအဂ္ဂိသိခဝန္တံ ပရိသမန္တတော ကုလံ ပရိကိဏ္ဏံ အညမည မိဿကံ ယမကံ ယမကံ ဥဒကဇာလအဂ္ဂိဇာလဝန္တံ ဝါ, ဒုဇ္ဇာလဒ္ဓံသံ ဒုဋ္ဌုံ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဝါဒသင်္ခါတံ ဇာလံ ဝိဒ္ဓံသိတံ, မုနိဘိဇဟိတံ သဗ္ဗသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေဟိ အဝိဇဟိတံ, ပါဋိဟေရံ ပစ္စနီက ပဋိဟာရကံ ပါဋိဟာရိယံ ဥဒကဂ္ဂိယမကံယမကံ ပါဋိဟာရိယံ ဝါ[Pg.133], သီဃံ ခိပ္ပံ အကာသိ အကရိ, သေဋ္ဌံ ပသတ္ထတရံ, ပရမရတိဇံ ဒေဝမနုဿာနံ ဥတ္တမရတိံ ဇနကံ ဥတ္တမာနံ သာဓူနံ စိတ္တရမနံ ဇနာပေတံ ဝါ, ဣဒ္ဓိဓမ္မေဟိ အစိန္တေယျအပ္ပမေယျေဟိ ဗုဒ္ဓဣဒ္ဓိ ဂုဏေဟိ ဥပေတံ သမန္နာဂတံ, တံ မုနိန္ဒံ အဟံ သိရသာ ဝန္ဒေ ဝန္ဒာမီတိ.

此处是略述其要义。那位牟尼之主，那位佛陀，以自身为一切众生谋求利益，行利他之行。在憍萨罗国(Kosala)波斯匿王(Pasenadi)的园丁健陀(Kaṇḍa)所种植的白芒果树附近，佛陀安坐其旁，迅速示现了神变。此神变令人惊奇，令人赞叹，悦人眼目，令天人眼生净信，周匝遍布火焰之网，环绕着水流与火舌，水火交织，成双成对。它摧毁了难以摧毁的邪见之网，为诸牟尼所不舍，为一切正自觉者所不离。此神变能克制敌对者，即水火双神变。此神变最为殊胜，能生起天人无上之喜悦，或能令最上贤善者心生欢喜，由佛陀不可思议、不可测度的神通功德所成就。我以头顶礼彼牟尼之主。

ဧကူနဝီသတိမဝန္ဒနဂါထာဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

第十九礼敬偈释义圆满。

၂၀. မုနိန္ဒက္ကော ယွေကော ဒယုဒယရုဏော ဉာဏဝိတ္ထိဏ္ဏဗိမ္ဗော, ဝိနေယျပ္ပာဏောဃံ ကမလကထိတံ ဓမ္မရံသီဝရေဟိ. သုဗောဓေသီ သုဒ္ဓေ တိဘဝကုဟရေ ဗျာပိတက္ကိတ္တိနဉ္စ, တိလောကေကစ္စက္ခုံ ဒုခမသဟနံ တံ မဟေသိံ နမာမိ.

20. 唯一的牟尼之日，悲悯如初升的太阳，智慧之轮广布。他以殊胜的法光，令譬如莲花的可调伏众生善得觉悟。在清净的三有牢笼中，他声名远播，是三界唯一的眼目，是不忍众生受苦的大仙人。我礼敬那位大仙人。

၂၀. ဧဝံ ဧကူနဝီသတိမာယ ဂါထာယ မုနိန္ဒံ ဝန္ဒိတွာ ဣဒါနိ ဝိနေယျပ္ပာဏောဃံ ဓမ္မဒေသနာယ စတုသစ္စဓမ္မံ ဗောဓနေယျာဒီဟိ နဝဟိ ဂုဏေဟိ ထောမိတွာ မုနိန္ဒက္ကံ ဝန္ဒိတုကာမော မုနိန္ဒက္ကောတျာဒိဂါထမာဟ. အယံ ပန ယ မ န သ ရ ရဂဏေဟိ စ ဧကဂရုနာ စ ဆယတီဟိ စ သတ္တယတီဟိ စ ရစိတတ္တာ ဧကူနဝီသတက္ခရာ မေဃဝိပ္ဖုဇ္ဇိတာဂါထာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ဝုတ္တဉှိ ဝုတ္တောဒယေ ‘‘ရသုတွဿေဟိ ယ္မာ န သ ရ ရ ဂရူ မေဃဝိပ္ဖုဇ္ဇိတာ သာ’’တိ. အယံ ပနေတ္ထ ယောဇနာ. ယဿံ ပဋိပါဒံ ရသုတွဿေဟိ ဆ ဆ သတ္တ ယတီဟိ ယ္မာ ယဂဏမဂဏာ စ န သ ရရ ဂရူ နဂဏ သဂဏ ရဂဏ ရဂဏ ဧကဂရု စ စေ ယုတ္တာ, သာ ဂါထာ မေဃဝိပ္ဖုဇ္ဇိတာ မေဃ ဝိပ္ဖုဇ္ဇိတာ ဂါထာ နာမာတိ. ဧတ္ထ စ ရသာနံ ကသာဝ တိတ္တ မဓုရလဝဏ အမ္ဗိလ ကဋုကဝသေန ဆဗ္ဗိဓတ္တာ ရသသဒ္ဒေါ ဆသင်္ချာဝါစကောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဥတူနံ ဟေမန္တ သိသီရ ဝသန္တ ဂိမှဝဿာနသရဒဝသေန ဆဗ္ဗိဓတ္တာ ဥတုသဒ္ဒေါ ဆသင်္ချာဝါစကောတိ. အဿသဒ္ဒေါ သတ္တသင်္ချာဝါစကောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အဿသဒ္ဒဿ ဟိ သတ္တသင်္ချာဝါစကဘာဝေါ ဆန္ဒဋီကာသု ဝုတ္တောတိ.

20. 如是，以第十九偈礼敬牟尼主后，今欲以佛陀的九种功德赞叹他，通过开示四圣谛法，令可调伏的众生觉悟，并欲礼敬“牟尼之日”(Munindakka)，故说“牟尼之日”等偈。此偈由ya、ma、na、sa、ra、ra等格律以及一个长音节组成，共十九个音节，在第六和第十二音节处有停顿，应知为“密云普覆偈”(Meghavipphujjitāgāthā)。如《韵律学》(Vuttodaya)所言：“若具ya、ma、na、sa、ra、ra、garu，且在‘味’（六）、‘时节’（六）、‘马’（七）处停顿，是为‘密云普覆’。”此处应如是理解：若某偈的每一行，由ya格、ma格、na格、sa格、ra格、ra格和一个长音节组成，并在由“味”（六）、“时节”（六）、“马”（七）所表示的音节位置停顿，则该偈名为“密云普覆偈”。此处当知，“味”(rasa)有涩、苦、甜、咸、酸、辣六种，故“味”字表六数；“时节”(utu)有冬季、凉季、春季、夏季、雨季、秋季六种，故“时节”字表六数；“马”(assa)字表七数，当知《韵律注释》(Chandaṭīkā)中已说明“马”字表七数之义。

တတ္ထ [Pg.134] ပန ဒယုဒယရုဏော ဉာဏဝိတ္ထိဏ္ဏဗိမ္ဗော ဧကော ယော မုနိန္ဒက္ကော သုဒ္ဓေ တိဘဝကုဟရေ ကမလကထိတံ ဝိနေယျပ္ပာဏောဃံ ဓမ္မရံသီဝရေဟိ သုဗောဓေသိ ဗျာပိတက္ကိတ္တိ နဉ္စ တိလောကေကစ္စက္ခုံ ဒုခမသဟနံ မဟေသိံ တံ မုနိန္ဒက္ကံ နမာမီတိ ယောဇနာ.

且说，那位唯一的牟尼之日，悲悯如初升的太阳，智慧之轮广布。他在清净的三有牢笼中，以殊胜的法光，令譬如莲花的可调伏众生善得觉悟。他声名远播，是三界唯一的眼目，是不忍众生受苦的大仙人。我礼敬那位牟尼之日，此为句义联系。

ဣမိဿာ ဂါထာယ စ အတ္ထက္ကမေနေဝ သုခဇာနနတ္ထံ ဝဏ္ဏယိဿာမ, န သဒ္ဒက္ကမေန. ဒယုဒယရုဏောတိပဒဿ ဒယာဥဒယအရုဏောတိ ပဒဝိဘာဂေါ ကာတဗ္ဗော. မဟာကရုဏာသင်္ခါတဥဒယပဗ္ဗတုဂ္ဂတသူရိယာရုဏော. အထ ဝါ ဥဒယပဗ္ဗတတော ဥဂ္ဂတသူရိယာရုဏော ဝိယ မဟာကရုဏာ ဝါတိ အတ္ထော. ဧတ္ထ စ ဒယာသဒ္ဒေါ ကရုဏာမေတ္တာသု ဝတ္တတိ. အဒယာတိ ဝုစ္စတိ နိက္ကရုဏတန္တိ ဧတ္ထ ဟိ ကရုဏာယံ. ဒယာပန္နောတိ ဧတ္ထ မေတ္တာယံ ဝတ္တတိ. မေတ္တာစိတ္တတံ အာပန္နောတိ အတ္ထော. ဣဓ ပန ကရုဏာ အဓိပ္ပေတာ.

为令此偈意义易于理解，当依义理次第而非字面次第来解释。“Dayudayaruṇo”一词应分解为“dayā-udaya-aruṇo”。犹如从名为大悲的日出山升起的太阳之曙光。或者说，其义是：大悲犹如从日出山升起的太阳之曙光。此处，“dayā”一词可用于悲与慈。“adayā”被称为无悲，在此是指悲心。“dayāpanna”一词在此用于慈心，意为具有慈心。然而在此处，主要指悲心。

အယံ ပန ဝစနတ္ထော. ဒယတိ ဟိံသတိ ကာရုဏိကံ ယာဝ ယထာဓိပ္ပေတံ ပရဿ ဟိတနိဗ္ဗတ္တိံ န ပါပုဏာတိ တာဝါတိ ဒယာ, မဟာကရုဏာ. ဒယဓာတု ဟိံသာယံ အ. ဒယတိ အနုဂ္ဂဏှာတိ ပါပဇနမ္ပိ ဧတာယာတိ ဝါ ဒယာ. ဒယဓာတု အနုဂ္ဂဟဏေ. ဒယတိ အတ္တနော သုခမ္ပိ ပဟာယ ခေဒံ ဂဏှာတီတိ ဝါ ဒယာ. ဒယဓာတု ဂဟဏေ. အထ ဝါ ဒယန္တိ ဂဏှန္တိ ဧတာယ ဗောဓိသတ္တာ သံသာရဒုက္ခဉ္စ သဗ္ဗညုတဉာဏဉ္စာတိ ဒယာ, မဟာကရုဏာ. မဟာဗောဓိသတ္တာ ဟိ ဗုဒ္ဓဘာဝါယ အဘိနီဟာရကရဏကာလေ ဟတ္ထဂတမ္ပိ အရဟတ္တ ဖလံ ဆဋ္ဋေတွာ သံသာရသာဂရတော သတ္တေ သမုဒ္ဓရိတုကာမာ အနဿာသကရံ အတိဘယာနကံ သံသာရဒုက္ခံ ပစ္ဆိမဘဝေ စ သဟ အမတဓာတုပဋိလာဘေန အနေကဂုဏသမလင်္ကတံ သဗ္ဗညုတဉာဏဉ္စ ဂဏှန္တီတိ အတ္ထော. ကရုဏာမူလကာ ဟိ သဗ္ဗေ ဗုဒ္ဓဂုဏာ. တေန ဝုတ္တံ အင်္ဂုတ္တရဋီကာယံ ‘‘သဗ္ဗေသဉ္စ ဗုဒ္ဓဂုဏာနံ ကရုဏာ အာဒိ, တန္နိဒါနဘာဝတော’’တိ.

此中，此词的意义是这样的：所谓悲（dayā），就是它折磨着悲悯者，直到他人获得所期望的利益为止，这就是大悲。“daya”词根有伤害之义。或者说，“dayā”就是以它来摄受甚至恶人。“daya”词根有摄受之义。又或者说，“dayā”就是舍弃自己的快乐而承担痛苦。“daya”词根有承担之义。再或者说，菩萨以此（悲心）而承担轮回的痛苦和一切智智，这就是大悲。伟大的菩萨在发起精进以成就佛陀果位的时候，即使阿罗汉果唾手可得，亦会舍弃，欲将众生从生死苦海中救拔出来，甘愿承受无有慰藉、极其恐怖的轮回苦，直至最后一世，同时获得不死界，并获得以无数功德庄严的一切智智，此即其义。一切佛陀的功德都以悲心为根本。因此在《增支部复注》(Aṅguttaraṭīkā)中说：‘一切佛陀的功德，悲心是其开端，因为它是它们的根源。’

အပိ [Pg.135] စ ဒယန္တိ အနုရက္ခန္တိ သတ္တေ ဧတာယ, သယံ ဝါ အနုဒ္ဒယတိ အနုဒယမတ္တမေဝ ဝါ ဧတန္တိ ဒယာ. ဒယဓာတု အနုရက္ခဏေ အပစ္စယော. ဥဒေတိ ဝဍ္ဎေတီတိ ဥဒယော, ပဗ္ဗတော. ဥဒိဓာတု ပသဝနေ ဏ. အာသမန္တတော အာလောကံ ကရောန္တော ဥဏတိ ဂစ္ဆတီတိ အရုဏော, သူရိယရံသီ ဝိသေသော. အာပုဗ္ဗဥဏဓာတု ဂတိယံ ဏ. ဒယာသင်္ခါတတော ဥဒယပဗ္ဗတတော ဥဂ္ဂတသူရိယဿ အရုဏော ယဿာတိ ဒယုဒယရုဏော. အထ ဝါ ဥဒယပဗ္ဗတတော ဥဂ္ဂတသူရိယာရုဏော ဝိယ ဒယာ မဟာကရုဏာ ယဿာတိ ဒယုဒယရုဏော, မုနိန္ဒက္ကော. ယထာ ဟိ ဥဂ္ဂတသူရိယဿ အရုဏော အာလောကဿ အာဒိ ဟောတိ, ဧဝံ ဗောဓိသတ္တော ဒီပင်္ကရဗုဒ္ဓဿ ပါဒမူလေ ကရောပယာတံ နိဗ္ဗာနသုခမောသဇ္ဇ မဟာကရုဏာယ သံသာရသမုဒ္ဒတော သတ္တေ သမုဒ္ဓရိတုကာမော ဗုဒ္ဓဘာဝါယ သုဒုက္ကရာ ဒါနာဒယော ဒသ ပါရမိယော စ ပဉ္စ မဟာပရိစ္စာဂေ စ ကပ္ပသတသဟဿာဓိကာနိ စတ္တာရိ အသင်္ချေယျာနိ အကာသီတိ ကရုဏာ ဗုဒ္ဓဘာဝါယ အာဒိ. တသ္မာ ဗုဒ္ဓဿေဝ ဒယုဒယရုဏောတိ အဘိတ္ထဝိတုံ အရဟတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

此外，“dayā”（悲心）即以此慈爱并守护众生，或自身生起悲心，或仅是悲心本身。“daya”词根有守护之义，带“a”后缀。升起、增长叫做“udaya”，（如）日出之山。“ud”词根有生发之义，带“ṇa”后缀。普遍照亮而运行的叫做“aruṇa”，是一种特别的日光。“uṇ”词根前加“ā”，有运行之义，带“ṇa”后缀。“Dayudayaruṇo”是指他具有从名为悲心的日出之山升起的太阳之曙光。又或者说，“Dayudayaruṇo”是指牟尼王（佛陀），他具有犹如从日出之山升起的太阳之曙光般的大悲心。正如升起的太阳的曙光是光明的开端，菩萨在燃灯佛(Dīpaṅkara Buddha)足下放弃了本可证得的涅槃之乐，以大悲心想要救度轮回苦海中的众生，为了成就佛道而修行了布施等十波罗蜜和五大布施，历经四阿僧祇劫又十万大劫——因此悲心是成就佛道的开端。所以，只有佛陀才堪受“Dayudayaruṇo”的赞美，此即其义。

ဉာဏဝိတ္ထိဏ္ဏဗိမ္ဗောတိ သဗ္ဗညုတဉာဏသင်္ခါတော ဝိတ္ထာရ ပရိမဏ္ဍလော. ဝိတ္ထာရစက္ကဝါဠမဏ္ဍလံ ဝိယ ဝိပုလာရမ္မဏ သဗ္ဗညုတဉာဏဝါ. သင်္ခတာသင်္ခတဘေဒံ သဗ္ဗေဉေယျဓမ္မံ ဇာနာတီတိ ဉာဏံ, သဗ္ဗညုတဉာဏံ. ဉာဓာတု အဝဗောဓနေယု. ဝိသေသေန တနောတိ ဝိတ္ထာရေတီတိ ဝိတ္ထိဏ္ဏံ, ဉာဏံ. ဝိပုဗ္ဗတနုဓာတု ဝိတ္ထာရေ တပစ္စယော. တဿ ဣဏ္ဏာဒေသော. ဓာတွန္တဿ လောပေါ, အသရူပဒွိတ္တံ. အထ ဝါ ဝိတ္ထရတိ ပတ္ထရတီတိ ဝိတ္ထိဏ္ဏံ. ထရဓာတုမေဝေတ္ထ ဝိသေသော. ဝမတိ ပရိမဏ္ဍလာကာရေန ဂစ္ဆတိ ပဝတ္တတီတိ ဗိမ္ဗံ, ဉာဏမဏ္ဍလံ. ဝမဓာတု ဂတိယံ ဗော. အဿိ. ဝဿ ဗော.

“Ñāṇavitthiṇṇabimbo”（广智圆轮者）是指被称为“一切智智”的广大圆满之智。他具有所缘广大的“一切智智”，犹如广阔的轮围山。因能了知有为法与无为法等一切所知法，故称为“智”，即“一切智智”。“ñā”词根义为了知。“vitthiṇṇa”（广）是说特别地扩展、延伸，指智慧。“tanu”词根前加“vi”，义为扩展，加“ta”后缀。其后缀“ta”被替换为“iṇṇa”，词根末尾音被省略，并有异形辅音重叠。或者说，“vitthiṇṇa”是指扩展、散布，此处只是词根“thar”有所不同。“bimba”（圆轮）是指以圆形运行、转起，指智慧之圆轮。“vam”词根义为行，加“ba”后缀。词根中的“a”变为“i”，“va”变为“ba”。

ဏွာဒိမောဂ္ဂလ္လာနေ ပန ‘‘ဝမ ဥဂ္ဂိရဏေ ဗ. ဝမိဿ ဝဿ ဗိတ္တံ. ဝမတိ ဥဂ္ဂိရတီတိ ဗိမ္ဗံ, သရီရ’’န္တိ ဝုတ္တံ. တံ ပန ဗိမ္ဗသဒ္ဒဿ သရီရဝါစကေ [Pg.136] ယုတ္တမေဝ. န ပရိမဏ္ဍလဝါစကေ. ဣဓ ပန ဗိမ္ဗသဒ္ဒဿ ပရိမဏ္ဍလဝါစကတ္တာ. အာစရိယာ ပန ဣဓ ဗိမ္ဗသဒ္ဒဿ အတ္ထံ စက္ကမဏ္ဍလန္တိ ဝဒန္တိ. တံ ပန ဝိစာရေတဗ္ဗံ. ကသ္မာ, အဘိဓာနပ္ပဒီပိကာယံ ‘‘ဗိမ္ဗံ တု ပဋိဗိမ္ဗေ စ, မဏ္ဍလေ ဗိမ္ဗိကာဖလေ’’တိ စ. တဋ္ဋီကာယဉ္စ ‘‘မဏ္ဍလေ ပဋိမဏ္ဍလေ’’တိ စ ဝုတ္တတ္တာ. ဉာဏံ သဗ္ဗညုတဉာဏသင်္ခါတံ ဝိတ္ထိဏ္ဏံ ဝိတ္ထာရံ ဗိမ္ဗံ ပရိမဏ္ဍလံ အဿာတိ ဉာဏဝိတ္ထိဏ္ဏဗိမ္ဗော. အထ ဝါ ဝိတ္ထိဏ္ဏံ ဝိတ္ထာရံ ဗိမ္ဗံ စက္ကဝါဠပရိမဏ္ဍလံ ဝိယ ဝိပုလာရမ္မဏံ ဉာဏံ သဗ္ဗညုတဉာဏံ အဿာတိ ဉာဏဝိတ္ထိဏ္ဏဗိမ္ဗော, မုနိန္ဒက္ကော. ယထာ ဟိ စက္ကဝါဠဿ အနန္တတ္တာ စက္ကဝါဠမဏ္ဍလံ ဝိပုလံ မဟန္တံ ဟောတိ, ဧဝ မေဝ ဗုဒ္ဓဿ သဗ္ဗညုတဉာဏံ အနန္တာရမ္မဏတ္တာ ဝိပုလံ မဟန္တံ. တသ္မာ တဿ ဉာဏဝိတ္ထိဏ္ဏဗိမ္ဗောတိ ထောမေတီတိ. ယွေကောတိ ယော ဧကောတိ ပဒစ္ဆေဒေါ. ယေကောတိပိ ကတ္ထစိ ပါဌော. တဿ ပန ယော ဧကောတိ ပဒစ္ဆေဒေါ ကာတဗ္ဗော. တံ ပန ပါဌဒွယံ ယုတ္တမေဝ. ယွေကောတိ ဟိ ပါဌေ အာဒေသသန္ဓိ ဟောတိ. ယေကောတိ ပါဌေ ပန လောပသန္ဓီတိ အယမေတေသံ ဝိသေသော. ယော မုနိန္ဒက္ကောတိ သမ္ဗန္ဓော.

然而，在《目犍连(Moggallāna)文法》中说：“‘vam’词根义为呕吐，加‘ba’后缀。Vamissa vassa bittaṃ。‘bimba’是呕吐之物，即身体。”此说仅适用于“bimba”表示“身体”之义，而不适用于表示“圆形”之义。此处“bimba”实为“圆形”之义。诸师于此将“bimba”之义解为“轮圆”。此说应予审察。何以故？因《名称辞典》(Abhidhānappadīpikā)中说：“bimbaṃ指影像、圆、及菝蕳果。”其复注亦云：“圆，即圆周。”因此，“Ñāṇavitthiṇṇabimbo”（广智圆轮者）是指他具有广大如圆轮的智慧，此即“一切智智”。或者说，“Ñāṇavitthiṇṇabimbo”是指牟尼王（佛陀），他具有广大、所缘辽阔如轮围山之圆轮的智慧，此即“一切智智”。譬如轮围山因其无边而广大，佛陀的“一切智智”亦因所缘无边而广大。是故赞其为“广智圆轮者”。“yveko”一词，应分读为“yo eko”。某些版本作“yeko”，此亦应分读为“yo eko”。两种读法皆可。“yveko”是替代连声，“yeko”则是省略连声，此即其差别。应与“yo munindakko”（彼牟尼王）相连接。

ဧကောတိ အသဟာယော, အဒုတိယကော ဧက ဗုဒ္ဓဘူတောတိ အတ္ထော. ဧတ္ထ စ ဧကသဒ္ဒေါ အညသေဋ္ဌာသဟာယ သင်္ချာဒီသု ဒိဿတိ. တထာဟေသ သဿတော အတ္တာ စ လောကော စ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမညန္တိ ဣတ္ထေကေ အဘိဝဒန္တီတိအာဒီသု အညတ္ထေ ဒိဿတိ. စေတသော ဧကောဒိဘာဝန္တိအာဒီသု သေဋ္ဌေ. ဧကော ဝူပကဋ္ဌောတိအာဒီသု အသဟာယေ. ဧကောဝ ခေါ ဘိက္ခဝေ ခဏော စ သမယော စ ဗြဟ္မစရိယာယာတိအာဒီသု သင်္ချာယံ. ဣဓ ပန အသဟာယေ အဓိပ္ပေတော. အယံ ပနဿ ဝစနတ္ထော. အသဟာယော ဟုတွာ ဧတိ ဂစ္ဆတိ ပဝတ္တတီတိ ဧကော, အဒုတိယကော ဟုတွာ အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ ဧတိ ဇာနာတိ ပဋိဝိဇ္ဈတီတိ ဝါ ဧကော, မုနိန္ဒက္ကော. ဧဓာတု ဣဓာတု ဝါ ဉာဏဂတီသု ဏွု. အထ ဝါ ဧကော ဘဂဝါ ပဗ္ဗဇ္ဇသင်္ခါတေန ဧကော. အဒုတိယဋ္ဌေန ဧကော, တဏှာယ ပဟာနဋ္ဌေန ဧကော[Pg.137], ဧကန္တဝီတရာဂေါတိ ဧကော, ဧကန္တဝီတဒေါသောတိ ဧကော, ဧကန္တဝီတမောဟောတိ ဧကော, ဧကန္တနိက္ကိလေသောတိ ဧကော, ဧကာယ မဂ္ဂံ ဂတောတိ ဧကော, အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ ဧကောတိအာဒိနာ အာဂတေန မဟာနိဒ္ဒေသနယေနပေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

“Eko”（独一）意为无伴侣、无与伦比，即是已成佛者。此中“eka”一词可见于表示“其他”、“最胜”、“无伴侣”、“数量”等义。例如，在“此我常存，世界亦恒常，唯此为真，余皆虚妄”等处，表示“其他”之义；在“心一境性”等处，表示“最胜”之义；在“独居静处”等处，表示“无伴侣”之义；在“诸比丘！唯有此刻，唯有时机，才适合梵行”等处，表示“数量”之义。但在此处，意指“无伴侣”。其词源义为：“eko”是指他无伴而行、而往、而转；或指他无与伦比地证得、了知、通达无上正等觉，是为牟尼王（佛陀）。词根“e”或“i”义为知、行，加“ṇvu”后缀。又，世尊是“独一”的：以出家为独一，以无二为独一，以断爱为独一，以究竟离贪为独一，以究竟离瞋为独一，以究竟离痴为独一，以究竟离垢为独一，以行于一道为独一，以圆满证得无上正等觉为独一。此中之义，应依《大义释》(Mahāniddesa)之说而知。

အပိ စ အနန္တစက္ကဝါဠေသုယေဝ ဧကောဝ ဗုဒ္ဓေါ ဧတိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဝိကသတိ ဝါတိ ဧကော. ဝုတ္တဉှိ ဧကနိပါတ အင်္ဂုတ္တရ ပါဠိယံ ‘‘အဋ္ဌာနမေတံ ဘိက္ခဝေ အနဝကာသော, ယံ ဧကိဿာ လောကဓာတုယာ ဒွေ အရဟန္တော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ အပုဗ္ဗံ အစရိမံ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ, နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. ဌာနဉ္စ ခေါ ဧတံ ဘိက္ခဝေ ဝိဇ္ဇတိ, ယံ ဧကိဿာ လောကဓာတုယာ ဧကောဝ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ, ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတီ’’တိ. တဒဋ္ဌကထာယဉ္စ ‘‘ဧကိဿာ လောကဓာတုယာတိ ဒသသဟဿိလောကဓာတုယာ. တီဏိ ဟိ ခေတ္တာနိ ဇာတိက္ခေတ္တံ အာဏက္ခေတ္တံ ဝိသယက္ခေတ္တန္တိ. တတ္ထ ဇာတိက္ခေတ္တံ နာမ ဒသသဟဿိလောကဓာတု. သာ ဟိ တထာဂတဿ မာတုကုစ္ဆိံ ဩက္ကမနကာလေ နိက္ခမနကာလေ သမ္ဗောဓိကာလေ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနေ အာယု သင်္ခါရဝေါဿဇ္ဇနေ ပရိနိဗ္ဗာနေ စ ကမ္ပတိ, ကောဋိသတသဟဿ စက္ကဝါဠံ ပန အာဏက္ခေတ္တံ နာမ. အာဋာနာဋိယပရိတ္တ မောရပရိတ္တဓဇဂ္ဂပရိတ္တ ရတနပရိတ္တာဒီနဉှိ ဧတ္ထ အာဏာ ပဝတ္တတိ. ဝိသယက္ခေတ္တဿ ပန ပရိမာဏံ နတ္ထိ. ဗုဒ္ဓါနဉှိ ယာဝတကံ ဉာဏံ, တာဝတကံ ဉေယျံ. ယာဝတကံ ဉေယျံ, တာဝတကံ ဉာဏံ. ဉာဏပရိယန္တိကံ ဉေယျံ, ဉေယျပရိယန္တိကံ ဉာဏန္တိ ဝစနတော အဝိသယော နာမ နတ္ထိ. ဣမေသု ပန တီသု ခေတ္တေသု ဌပေတွာ ဣမံ စက္ကဝါဠံ အညသ္မိံ စက္ကဝါဠေ ဗုဒ္ဓါ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ သုတ္တံ နတ္ထိ. န ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ပန အတ္ထိ. တီဏိ ဟိ ပိဋကာနိ ဝိနယပိဋကံ, သုတ္တန္တပိဋကံ, အဘိဓမ္မပိဋကံ. တိဿော သံဂီတိယော မဟာကဿပတ္ထေရဿ သံဂီတိ, ယသတ္ထေရဿ သံဂီတိ, မောဂ္ဂလိပုတ္တတ္ထေရဿ သံဂီတိ, ဣမာ တိဿော သံဂီတိယော [Pg.138] အာရုဠှေ တေပိဋကေ ဗုဒ္ဓဝစနေ ဣမံ စက္ကဝါဠံ မုဉ္စိတွာ အညတ္ထ ဗုဒ္ဓါ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ သုတ္တံ နတ္ထိ. န ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ပန အတ္ထီ’’တိ.

此外，于无量轮围世界中，仅有一位佛陀出现、生起、开显、流布。诚如《增支部·一集》所言：“诸比丘，此事无有是处，无此可能，即于一世界有二位阿罗汉、正等觉者不前不后地出现，无有是处。诸比丘，此事确有是处，即于一世界仅有一位阿罗汉、正等觉者出现，有此是处。”其义注亦云：“‘于一世界’是指一万世界。有三种区域：生域(jātikkhetta)、教令域(āṇakkhetta)、所缘域(visayakkhetta)。其中，生域是指一万世界。当如来入母胎、出胎、证悟、转法轮、舍寿行、般涅槃时，此域皆会震动。而一万亿轮围世界则称为教令域，于此，《阿吒那胝护卫经》(Āṭānāṭiyaparitta)、《孔雀护卫经》(Moraparitta)、《幢顶护卫经》(Dhajaggaparitta)、《宝护卫经》(Ratanaparitta)等之教令得以施行。至于所缘域，则无边际。因为诸佛之智有多广，所知便有多广；所知有多广，智便有多广。依‘智以所知为限，所知以智为限’之说，故无有所缘之外者。然于此三域中，除此轮围世界，于其他轮围世界有佛陀出现之说，经中未载；而无佛陀出现之说，则为实有。三藏是指律藏(Vinayapiṭaka)、经藏(Suttantapiṭaka)、阿毗达摩藏(Abhidhammapiṭaka)。三次结集是指大迦叶(Mahākassapa)长老的结集、耶舍(Yasa)长老的结集、目犍连子帝须(Moggaliputtatissa)长老的结集。于此三次结集所传之三藏佛语中，除此轮围世界，于他处有佛陀出现之说，经中未载；而无佛陀出现之说，则为实有。”

ဧတ္ထ စ ဧကိဿာ လောကဓာတုယာတိ ဒသသဟဿိ လောကဓာတုယာတိ ဣဒံ ဇာတိက္ခေတ္တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဒသသဟဿိလောကဓာတု ဟိ ဣမံ လောကဓာတုံ ပရိဝါရေတွာ ဌိတာ ဟောတိ. တတ္တကာနံယေဝ ဇာတိက္ခေတ္တဘာဝေါ ဓမ္မတာ ဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣမေသု ပန တီသု ခေတ္တေသူတိ ဣမိနာ ဒသသဟဿိလောကဓာတုသင်္ခါတေ ဇာတိက္ခေတ္တေ ကောဋိသတသဟဿစက္ကဝါဠသင်္ခါတေ အာဏက္ခေတ္တေ အနန္တစက္ကဝါဠ သင်္ခါတေ ဝိသယက္ခေတ္တေ စာတိ ဣမေသု တီသု ဗုဒ္ဓက္ခေတ္တေသု ဣတော စက္ကဝါဠတော အညေသု အနန္တစက္ကဝါဠေသု ဗုဒ္ဓါ နုပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ဒဿေတိ. တိဝိဓဉှိ ဗုဒ္ဓက္ခေတ္တံ ဒဿေတွာ ဣမေသု ပန တီသု ခေတ္တေသူတိ အာဓာရဘာဝေန ဝုတ္တံ, န နိဒ္ဓါရဏဘာဝေန. ကသ္မာ, အဋ္ဌကထာယံ နိဒ္ဓါရဏီယပဒဿ အဘာဝတော. သတိ ဟိ အဋ္ဌကထာစရိယော တဿ ပဒဿ နိဒ္ဓါရဏတ္ထေ အဓိပ္ပေတေ ဣမေသု တီသု ခေတ္တေသု အာဏက္ခေတ္တေ ဌပေတွာ ဣမံ စက္ကဝါဠန္တိအာဒိ ဝုစ္စေယျ. န. တသ္မာ တဿ ပဒဿ အာဓာရတ္ထောယေဝ ဂဟေတဗ္ဗော. ပုဗ္ဗနိဿယာ စရိယေဟိ စ တဿ ပဒဿ အာဓာရဘာဝေန အတ္ထယောဇနာ ကတာတိ. တထေဝ ပန အဘိဓမ္မဉာဏဝိဘင်္ဂပါဠိယဉ္စ, တဒဋ္ဌကထာယဉ္စ ဥပရိပဏ္ဏာသေ ဗဟုဓာတုသုတ္တပါဠိယဉ္စ, တဒဋ္ဌကထာယဉ္စ နေတ္တိပါဠိယဉ္စ တဒဋ္ဌကထာယဉ္စ တံ ကာရဏံ အာဂတမေဝါတိ. တံ အင်္ဂုတ္တရဋီကာယံ ပန ‘‘န ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ပန အတ္ထီတိ န မေ အာစရိယော အတ္ထိ, သဒိသော မေ နဝိဇ္ဇတီတိအာဒိ. ဣမိဿာ လောကဓာတုယာ ဌတွာ ဝဒန္တေန ဘဂဝတာ ကိံပနာဝုသော သာရိပုတ္တ အတ္ထေတရဟိ အညော သမဏော ဝါ ဗြာဟ္မဏော ဝါ ဘဂဝတာ သမသမော သမ္ဗောဓိယန္တိ ဧဝံ ပုဋ္ဌောဟံ ဘန္တေ နောတိ ဝဒေယျန္တိ ဝတွာ တဿ [Pg.139] ကာရဏံ ဒဿေတုံ အဋ္ဌာနမေတံ အနဝကာသော, ယံ ဧကိဿာ လောကဓာတုယာ ဒွေ အရဟန္တော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ အပုဗ္ဗံ အစရိမံ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုန္တိ ဣမံ သုတ္တံ အာဟရန္တေန ဓမ္မ သေနာပတိနာ စ ဗုဒ္ဓက္ခေတ္တဘူတံ ဣမံ လောကဓာတုံ ဌပေတွာ အညတ္ထ အနုပ္ပတ္တိ ဝုတ္တာ ဟောတီတိ အဓိပ္ပာယော’’တိ ဝုတ္တံ. တထေဝ ပန ဉာဏဝိဘင်္ဂမူလဋီကာယံ, ဥပရိပဏ္ဏာသဗဟုဓာတု သုတ္တဋီကာယဉ္စ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ စ ဣမံ လောကဓာတုံ ဌပေတွာ အညတ္ထ အနုပ္ပတ္တိ ဝုတ္တာ ဟောတီတိ ဣမိနာ ဗုဒ္ဓက္ခေတ္တဘူတတော ဣတော စက္ကဝါဠတော အညေသု အနန္တစက္ကဝါဠေသု ဗုဒ္ဓါနံ အနုပ္ပတ္တိ ဒဿိတာ ဟောတိ. အညတ္ထာတိ ဟိ သာမညေန ဝုတ္တေပိ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တေန ဣမေသု တီသု ခေတ္တေသူတိ သဒ္ဒန္တရသန္နိဓာနေန အနန္တစက္ကဝါဠဘူတော ဝိသေသတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော. သာမညဝစနောပိ ဟိ သဒ္ဒေါ သဒ္ဒန္တရသန္နိဓာနေန ဝိသေသဝိသယောတိ.

在此，“于一世界”即“于一万世界”，是针对生域(jātikkhetta)而说。一万世界环绕此世界而存在。应知其范围大小乃是法尔如是(dhammatā)。而“于此三域中”一句，意指于一万世界所成之生域、于一万亿轮围世界所成之教令域(āṇakkhetta)、于无量轮围世界所成之所缘域(visayakkhetta)——于此三佛领域中，除此轮围世界，于其他无量轮围世界中，佛陀不出现。此句在显示了三种佛领域之后，说“于此三域中”是作为所依(ādhāra)而言，并非作为简别(niddhāraṇa)而言。何以故？因义注中无所简别之词。若义注师意在简别，则会说“于此三域中，除教令域，于此轮围世界……”等，然并未如是说。是故，此词应取所依之义。古师们亦依此义而解释。同样地，在《阿毗达摩·智分别》(Abhidhamma-Ñāṇavibhaṅga)及其义注、《中部·后五十经篇·多界经》(Uparipaṇṇāsa-Bahudhātusutta)及其义注、《导论》(Netti)及其义注中，亦已说明此理。而在《增支部》复注(Aṅguttaraṭīkā)中则说：“所谓‘而无佛陀出现之说，则为实有’，其依据如‘我无师，与我等同者亦无’等经文。其意为：世尊住于此世界而说，以及法将(dhammasenāpati)被问及：‘贤友舍利弗，如今可有其他沙门或婆罗门，于正等觉与世尊完全等同？’他回答：‘没有，尊者。’并为说明其理由而引用此经：‘此事无有是处，无此可能，即于一世界有二位阿罗汉、正等觉者不前不后地出现。’——由世尊及法将所说，表明了除作为佛领域的此世界外，于他处无佛出生。”《智分别》根本复注(Ñāṇavibhaṅga-mūlaṭīkā)与《中部·后五十经篇·多界经》复注(Uparipaṇṇāsabahudhātusutta-ṭīkā)中亦如是说。在此，“除此世界，于他处无有出生”这句话，显示了除作为佛领域的此轮围世界之外，在其他的无量轮围世界中没有佛陀出生。“于他处”虽是泛说，然依义注中所说“于此三域中”之邻近词语，应取无量轮围世界这一特定含义。因为泛说之词，亦可因邻近之其他词语而有特定之义。

အယံ ပနေတ္ထ အပရော နယော. အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တေ ဗုဒ္ဓါ ဟိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ဣမသ္မိံယေဝ စက္ကဝါဠေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ဥပ္ပဇ္ဇနဋ္ဌာနေ ပန ဝါရိတေ ဣတော အညေသု စက္ကဝါဠေသု နုပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ဝါရိတမေဝ ဟောတီတိဧတ္ထ ဝါကျေ ဣမသ္မိံ ယေဝါတိပဒေ သမဘိနိဝိဋ္ဌော ဧဝသဒ္ဒေါ နိဝတ္တာပနာဝဓာရဏတ္ထော. ဧတေန အညေသု အနန္တစက္ကဝါဠေသု အညေသံ ဗုဒ္ဓါနံ ဥပ္ပတ္တိံ နိဝတ္တေတိ. ယဒိပိ ဟိ အညေသု အနန္တစက္ကဝါဠေသု အညေ ဗုဒ္ဓါ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ. ဧဝံ သန္တေသု သင်္ခတာသင်္ခတဘေဒံ သဗ္ဗဓမ္မံ ဇာနန္တော ပဿန္တော အမှာကံ ဘဂဝါ အညစက္ကဝါဠေသု အညေ ဗုဒ္ဓါ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ဧဝံ ဝုစ္စေယျ. န. တဏှင်္ကရာဒယော ဟိ အဋ္ဌဝီသတိ သမ္ဗုဒ္ဓါ ဣတော စက္ကဝါဠတော အညေသု စက္ကဝါဠေသု ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိဝစနံ တေပိဋကေ ဗုဒ္ဓဝစနေ နတ္ထိ, တထာ အဋ္ဌကထာ ဋီကာသု စ. တသ္မာ ဣတော စက္ကဝါဠတော အညေသု အနန္တ စက္ကဝါဠေသု အညေ ဗုဒ္ဓါ နုပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ဝုတ္တဉှေတံ သုတ္တန္တမဟာဝဂ္ဂဋ္ဌကထာယံ မဟာသမယသုတ္တဝဏ္ဏနာယံ –

于此，有另一说法。义注中说，诸佛出现时，只于此轮围世界(cakkavāḷa)中出现。既然已限定其出现之处，那么于其他轮围世界中便不出现，此即为所限定之义。于此句中，“只于此(imasmiṃ yeva)”一词中的“只(eva)”字，有遮止、限定之义。以此，遮止了于其他无量轮围世界中有其他佛陀出现。即使于其他无量轮围世界中有其他佛陀出现，我等世尊既能知见一切有为(saṅkhata)、无为(asaṅkhata)法之差别，亦应会说于其他轮围世界中有其他佛陀出现。然而并非如此。关于渴爱佛(Taṇhaṅkara)等二十八位正自觉者于此轮围世界之外的其他轮围世界中出现之说，于三藏佛语中无有，于义注、复注(ṭīkā)中亦然。是故，当知于此轮围世界之外的无量轮围世界中，无有其他佛陀出现。此说出于《经藏·大品义注》之《大集会经释义》中——

‘‘အထဿ [Pg.140] ဧတဒဟောသိ မာဒိသော ဗုဒ္ဓေါယေဝ သက္ကုဏေယျ. အတ္ထိ ပန ကတ္ထစိ အညော ဗုဒ္ဓေါတိ အနန္တာသု လောကဓာတူသု အနန္တဉာဏံ ပတ္ထရိတွာ ဩလောကေန္တော အညံ ဗုဒ္ဓံ န အဒ္ဒသ. အနစ္ဆရိယဉ္စေတံ, ယံ ဣဒါနိ အတ္တနာ သမံ န ပဿေယျ. ယော ဇာတဒိဝသေပိ ဗြဟ္မဇာလသုတ္တဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တနယေန အတ္တနာ သမံ အပဿန္တော အဂ္ဂေါဟမသ္မိ လောကဿာတိ အပ္ပဋိဝတ္တိယံ သီဟနာဒံ နဒိ. ဧဝံ အညံ အတ္တနာ သမံ အပဿိတွာ စိန္တေသီ’’တိ. တထေဝေတံ. ပုရာဘေဒသုတ္တ မဟာနိဒ္ဒေသဋ္ဌကထာယဉ္စ, တံ မဟာသမယသုတ္တဋီကာယဉ္စ ဧကိဿာ လောကဓာတုယာတိ သုတ္တေ အာဂတနယေန သဗ္ဗတ္ထေဝ ပန အပုဗ္ဗံ အစရိမံ ဒွေ ဗုဒ္ဓါ နာမ န ဟောန္တေဝ. တေနေဝါဟ ‘‘အနန္တာသု လောက ဓာတူသု…ပေ… န အဒ္ဒသာ’’တိ သံဝဏ္ဏေတိ.

“那时他心想：‘唯有像我这样的佛陀才能做到。然于何处尚有其他佛陀否？’于是于无量世界(lokadhātu)中遍展无边智进行观察，却未见其他佛陀。这并不奇怪，即如今未见与己等同者。彼于出生之日，亦如《梵网经释义》(Brahmajālasuttavaṇṇanā)中所说之理，不见与己等同者，而作‘我为世间最上’之不退转狮子吼。如是，不见与己等同者而思惟。”诚然如是。于《破前际经大解释义注》(Purābhedasutta-mahāniddesa-aṭṭhakathā)及《大集会经复注》(Mahāsamayasutta-ṭīkā)中，亦依经中所说之理：‘于一世界中，绝不同时有两位佛陀。’是故，经文解释道：‘于无量世界中……（乃至）……未见’。

အပဏ္ဏကဇာတကဋ္ဌကထာယဉ္စ ‘‘သတ္ထာ ဥပါသကာ ဟေဋ္ဌာ အဝီစိံ ဥပရိ ဘဝဂ္ဂံ ပရိစ္ဆေဒံ ကတွာ အပရိမာဏာသု လောကဓာတူသု သီလာဒီဟိ ဂုဏေဟိ ဗုဒ္ဓေန သဒိသော နာမ နတ္ထိ. ကုတော အဓိကတရော…ပေ… အာဟာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဣမာသု ဒွီသု အဋ္ဌကထာသု စ အနန္တာသု လောကဓာတူသူတိ စ အပရိမာဏာသု လောကဓာတူသူတိ စ အနန္တအပရိမာဏ သဒ္ဒေန ဝုတ္တံ. တေဟိ ဒွီဟိ သဒ္ဒေဟိ ဋီကာဝစနေန စ အနန္တာသု လောကဓာတူသု အညေသံ ဗုဒ္ဓါနံ အနုပ္ပတ္တိံ ဒဿေတိ.

于《无疑本生义注》(Apaṇṇakajātakaṭṭhakathā)中亦说：“导师对优婆塞们说：‘下至无间地狱(Avīci)，上至有顶天(Bhavagga)为界，于无边(aparimāṇa)世界中，于戒等功德方面，无有与佛陀等同者，更何况超越者……（乃至）……’”。于此二部义注中，“于无量(ananta)世界中”及“于无边(aparimāṇa)世界中”，皆以“无量”、“无边”之词说。以此二词及复注之言，显示了于无量世界中，其他佛陀不会出现。

သမ္မောဟဝိနောဒနီအဋ္ဌကထာယ ယောဇနာယံ ပန ဣမေသု ပနာတိအာဒိနာ ကောဋိသတသဟဿ စက္ကဝါဠတော အညသ္မိံ စက္ကဝါဠေ ဗုဒ္ဓါ န ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ဉာပေတိ. မယံ ပန ဧဝံ ဝိတက္ကယာမ. အညသ္မိံ စက္ကဝါဠေတိ ဣတော စက္ကဝါဠတော အညေသု သဗ္ဗေသုပိ တီသု ဗုဒ္ဓက္ခေတ္တေသူတိ အတ္ထေ ဂယှမာနေ သတိ ကောဋိသတသဟဿစက္ကဝါဠတော အညသ္မိံ စက္ကဝါဠေ ဗုဒ္ဓါ န ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ဝိညာယတိ. ယဒိ ပန အညသ္မိံ စက္ကဝါဠေတိ ဣတော အညသ္မိံ ဇာတိအာဏာခေတ္တဘူတေ စက္ကဝါဠေတိ အတ္ထေ [Pg.141] ဂဟိတေ ကောဋိသတသဟဿစက္ကဝါဠတော အညသ္မိံ စက္ကဝါဠေ ဗုဒ္ဓါနံ ဥပ္ပတ္တိ ဘဝေယျာတိ ဝိညာယတိ. ‘‘အဋ္ဌာနမေတံ အနဝကာသော, ယံ ဧကိဿာ လောကဓာတုယာ ဒွေ အရဟန္တော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ’’တိအာဒိပါဠိယာ စ. ‘‘အဋ္ဌာနမေတံ အနဝကာသော, ယံ ဧကိဿာ လောကဓာတုယာ ဒွေ ရာဇာနော စက္ကဝတ္တီ’’တိအာဒိပါဠိယာ သဒ္ဓိံ ကထနတော ကောဋိသတသဟဿစက္ကဝါဠတော ဗုဒ္ဓါနံ အနုပ္ပတ္တိ ဝိယ အညိဿာ လောကဓာတုယာ စက္ကဝတ္တိရညော အနုပ္ပတ္တိ ဘဝေယျ. ကထာဝတ္ထုပ္ပကရဏေ စ ကောဋိသတသဟဿစက္ကဝါဠတော အညသ္မိံ စက္ကဝါဠေ ဗုဒ္ဓါနံ ဥပ္ပတ္တိ န ပဋိသေဓိတာ. တသ္မာ အာဏက္ခေတ္တဘူတတော ကောဋိသတသဟဿစက္ကဝါဠတော အညသ္မိံ စက္ကဝါဠေ ဗုဒ္ဓဿ ဘဝေယျာတိ အယံ အမှာကံ ခန္တိ. ဝီမံသေတွာ ဂဟေတဗ္ဗန္တိ ဝုတ္တံ.

于《痴除义注疏解》(Sammohavinodanī-aṭṭhakathā-yojanā)中，以“于此等中”等句，明示于十万俱胝轮围世界之外的其他轮围世界中，诸佛不会出现。然我等如是思择：若将“于其他轮围世界中”理解为此轮围世界之外的所有三佛土(buddhakkhetta)，则可知于十万俱胝轮围世界之外的其他轮围世界中无有诸佛出现。然若将“于其他轮围世界中”理解为此轮围世界之外的另一生处(jātikhetta)与教令所及之处(āṇākhetta)的轮围世界，则可知于十万俱胝轮围世界之外的其他轮围世界中可能有诸佛出现。又，“无有是处，无有可能，于一世界中有两位阿罗汉、正等觉者”等巴利圣典，是与“无有是处，无有可能，于一世界中有两位转轮王”等巴利圣典一同宣说的。由此，若说于十万俱胝轮围世界之外无佛陀出现，则亦应于其他世界中无转轮王出现。于《论事》(Kathāvatthu)中，亦未否定于十万俱胝轮围世界之外有诸佛出现的可能性。是故，于作为教令所及之处的十万俱胝轮围世界之外的其他轮围世界中，可能有佛陀出现，此乃我等所忍可之见。当经审察而受持。

ဧတ္ထ စ ယံ ကထာဝတ္ထုပ္ပကရဏေ စ…ပေ… န ပဋိသေဓိတာတိ ဝုတ္တံ. တံ ပန ကထာဝတ္ထုပါဠိယံ နတ္ထေဝ. ဣမိဿာ ပန သဗ္ဗဒိသာကထာယံ ပရဝါဒီနံ ပရိကပ္ပဝစနမတ္တမေဝ အတ္ထိ. တေန ဝုတ္တံ တဿံ ပါဠိယံ ‘‘သဗ္ဗဒိသာ ဗုဒ္ဓါ တိဋ္ဌန္တီတိ. အာမန္တာ. ပုရတ္ထိမာယ ဒိသာယ ဗုဒ္ဓေါ တိဋ္ဌတီတိ. နဟေဝံ ဝတ္တဗ္ဗေ…ပေ… ပုရတ္ထိမာယ ဒိသာယ ဗုဒ္ဓေါ တိဋ္ဌတီတိ. အာမန္တာ. ကိန္နာမော သော ဘဂဝါ ကိံဇစ္စော ကိံဂေါတ္တော, ကိန္နာမာ တဿ ဘဂဝတော မာတာပိတရော, ကိန္နာမံ တဿ ဘဂဝတော သာဝကယုဂံ, ကော နာမော တဿ ဘဂဝတော ဥပဋ္ဌကော, ကိံဒိသံ စီဝရံ ဓာရေတိ, ကိံဒိသံ ပတ္တံ ဓာရေတိ. ကတရသ္မိံ ဂါမေ ဝါ နိဂမေ ဝါ နဂရေ ဝါ ရဋ္ဌေ ဝါ ဇနပဒေ ဝါတိ. နဟေဝံ ဝတ္တဗ္ဗေ’’တျာဒိ.

于此，所谓“于《论事》(Kathāvatthu)中……（乃至）……未被否定”者，此说于《论事》巴利圣典中实无。于此《一切方论》(Sabbadisākathā)中，仅有外道之臆想言论。是故，于彼巴利圣典中说：“‘于一切方，有诸佛住耶？’‘然。’‘于东方，有佛住耶？’‘不应如是说。’……（乃至）……‘于东方，有佛住耶？’‘然。’‘彼世尊名何？种姓何？氏族何？彼世尊父母名何？彼世尊双贤弟子名何？彼世尊侍者名何？著何等衣？持何等钵？住于何村、何镇、何城、何国、何地方耶？’‘不应如是说。’”等。

တဒဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘ဣဒါနိ သဗ္ဗဒိသာကထာ နာမ ဟောတိ. တတ္ထ စတူသု ဒိသာသု ဟေဋ္ဌာ ဥပရီတိ သမန္တတော လောကဓာတုသန္နိဝေသံ သဗ္ဗလောကဓာတူသု စ ဗုဒ္ဓေါ အတ္ထီတိ အတ္တနော ဝိကပ္ပသိပ္ပံ ဥပ္ပာဒေတွာ သဗ္ဗဒိသာသု ဗုဒ္ဓါ တိဋ္ဌန္တီတိ ယေသံ…ပေ… [Pg.142] သေယျထာပိ မဟာသံဃိကာနံ, တေ သန္ဓာယ ပုစ္ဆာ သကဝါဒိဿ. ပဋိညာ ဣတရဿ. ပုရတ္ထိမာယာတိ ပုဋ္ဌော သကျမုနိံ သန္ဓာယ ပဋိက္ခိပတိ. ပုန ပုဋ္ဌော လဒ္ဓိဝသေန အညလောကဓာတုယံ ဌိတံ သန္ဓာယ ပဋိဇာနာတိ. ကိန္နာမော သော ဘဂဝါတိအာဒိ သစေ တွံ ဇာနာသိ. နာမာဒိဝသေန နံ ကထေဟီတိ စောဒနတ္ထံ ဝုတ္တံ. ဣမိနာ ဥပါယေန သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ စ စတူသု ဒိသာသု…ပေ… သေယျထာပိ မဟာသံဃိကာနန္တိ ဣမိနာ ပရဝါဒီနံ လဒ္ဓိံ ဒဿေတိ. တတ္ထ ပန စတူသု ဒိသာသု စ ဟေဋ္ဌာ စ ဥပရိ စ ဣတိ ဧဝံ သမန္တတော လောကဓာတုသန္နိဝေသံ အတ္ထီတိ ယောဇနာ. ယေသံ…ပေ… မဟာသံဃိကာနန္တိ ယေသံ ပရဝါဒီနံ လဒ္ဓိ ဟောတိ. ကေသံ လဒ္ဓိ ဝိယ. မဟာသံဃိကာနံ လဒ္ဓိ သေယျထာပီတိ အတ္ထော. တေ သန္ဓာယာတိ တေ ပရဝါဒီပုဂ္ဂလေ သန္ဓာယ ဉာဏေန ဓာရေတွာ သလ္လက္ခေတွာတိ အတ္ထော. ပုစ္ဆာ သကဝါဒိဿာတိ သကဝါဒိဿ သဗ္ဗဒိသာသု ဗုဒ္ဓါ တိဋ္ဌန္တီတိ ပုစ္ဆာ ဟောတိ. ပဋိညာ ဣတရဿာတိ ပရဝါဒိဿ ပဋိဇာနနာ ဟောတိ. ပုရတ္ထိမာယာတိ ပုဋ္ဌောတိ သကဝါဒိနာ ပုရတ္ထိ မာယာတိအာဒိနာ ပုစ္ဆိတေ သတိ. သကျမုနိန္တိ သကျဝံသ ခတ္တိယဇာတိဘူတံ အမှာကံ ဂေါတမဗုဒ္ဓံ သန္ဓာယ. ပဋိက္ခိပတီတိ ပရဝါဒီပုဂ္ဂလော အပနေတိ. ပုန ပုဋ္ဌောတိ သကဝါဒိနာ ပုန ပုရတ္ထိမာယ ဗုဒ္ဓေါ တိဋ္ဌတီတိ ပုစ္ဆိတေ သတိ. လဒ္ဓိဝသေနာတိ အတ္တနော အညလောကဓာတုယံ ဗုဒ္ဓေါ အတ္ထိ စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စာတိ မိစ္ဆာလဒ္ဓိဝသေန ပဋိဇာနာတီတိ ပရဝါဒီ ပုဂ္ဂလော ပဋိဇာနာတိ. ယဒိ ပန အညလောကဓာတုယံ ဗုဒ္ဓေါ တိဋ္ဌတိ. ဧဝံ သတိ တဿ နာမဂေါတ္တာဒိံ တွံ ကထေဟီတိ သကဝါဒိဿ စောဒနာဝစနံ ဒဿေတုံ ကိန္နာမော သော ဘဂဝါတိအာဒိမာဟ. ဣမိနာ စ ဣတော စက္ကဝါဠတော အညေသု အနန္တစက္ကဝါဠေသု အညေသံ ဗုဒ္ဓါနံ အဘာဝံ ဒဿေတိ. တေန ဝုတ္တံ ကထာဝတ္ထုပါဠိယံ ‘‘ကိန္နာမော သော ဘဂဝါ ကိံဇစ္စော…ပေ… ဇနပဒေဝါတိ. နဟေဝံ ဝတ္တဗ္ဗေ’’တိ.

然而，在其义注中说：“现在是所谓的‘一切方论’(sabbadisākathā)。于此，（他宗）认为在四方及下方、上方等一切方向的世界界安立中，一切世界界皆有佛陀存在，于是自己生起臆想之说，认为‘诸佛住于一切方’，如大众部(Mahāsaṅghika)等……针对他们，自宗论者提问，他宗论者承认。当被问及‘于东方’时，（他宗论者）针对释迦牟尼而予以否定。当再次被问时，则依其见解，承认说在其他世界界有佛住着。‘那位世尊叫什么名字’等等，如果汝知道的话，应当说出他的名字等，这是为了诘难而说的。通过这种方法，应当明白一切含义。”于此，“在四方……如大众部等”，以此显示他宗的见解。其中，“在四方、下方及上方，如此周遍地存在着世界界的安立”，应作此连结。“如……大众部等”是指他宗有此见解。像谁的见解呢？意即：就像大众部的见解。“针对他们”是指针对那些持他宗见解的个人，以智慧把握、审察。“自宗论者提问”是指自宗论者提问“诸佛住于一切方”。“他宗承认”是指他宗论者承认。“当被问及‘于东方’时”是指当自宗论者以“于东方”等提问时。“针对释迦牟尼”是指针对释迦族刹帝利种姓出身的我们的乔达摩佛陀。“予以否定”是指他宗之人予以否定。“当再次被问时”是指当自宗论者再次询问“东方有佛住着”时。“依其见解”是指他宗之人依其“于其他世界界有佛陀存在和出现”的错误见解而承认。如果其他世界界有佛陀住着，这样的话你就应当说出他的姓名等，为了显示自宗诘难的话，所以说了“那位世尊叫什么名字”等语。通过这点也显示了，在此轮围世界之外的其他无量轮围世界中，不存在其他诸佛。因此《论事》(Kathāvatthu)的巴利原文中说：“那位世尊叫什么名字、什么种姓……在哪个国度等等。不应该这样说。”

ဧတ္ထ [Pg.143] စ ပန သကဝါဒိနာ ကိန္နာမောတျာဒိနာ ပုစ္ဆိတေ ပရဝါဒီပုဂ္ဂလော အတ္တနော လဒ္ဓိယာ သဗ္ဗလောကဓာတူသု ဥပ္ပဇ္ဇမာနာနံ ဗုဒ္ဓါနံ နာမာဒိံ အဇာနန္တော အပဿန္တော န ဟေဝံ ဝတ္တဗ္ဗေတိ ပဋိက္ခိပတိ. တသ္မာ ပနေတ္ထ သကဝါဒီ ပုဂ္ဂလဿ လဒ္ဓိယာ အညေသု အနန္တစက္ကဝါဠေသု အညေသံ ဗုဒ္ဓါနံ ဥပ္ပဇ္ဇနာဘာဝေါ ဝိညာယတိ. ယဒိပိ ဟိ အညာနန္တစက္ကဝါဠေသု အညဗုဒ္ဓါ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ. ဧဝံ သန္တေသု ဗုဒ္ဓဿ မတိံ ယထာဘူတတော ဇာနန္တော ပဿန္တော မဟာပညော ဣဒ္ဓိမာ ဒိဗ္ဗစက္ခုအာဒီဟိ ဆဠဘိညေဟိ သမ္ပန္နော ပဋိသမ္ဘိဒါ ပတ္တော သတ္ထာရာ ဒိန္နမာတိကာနယေန ကထာဝတ္ထုပါဠိံ ဒေသေန္တော အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလိပုတ္တတ္ထေရော အညာနန္တစက္ကဝါဠေသု အညဗုဒ္ဓါနံ ဥပ္ပတ္တိံ ကထေယျ စ. နာတိ. တသ္မာ အယံ ကထာဝတ္ထုပါဠိ စ တဒဋ္ဌကထာဝစနဉ္စ အညာနန္တစက္ကဝါဠေသု အညဗုဒ္ဓါနံ အဘာဝဒီပနေ သဗ္ဗဋ္ဌကထာဋီကာသု ဝုတ္တဝစနေဟိ ဒဠှတရံ ပဓာနဝစနမေဝ ဟောတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

于此，当自宗论者以“名谁”等提问时，他宗之人因依其见解，不知不见于一切世界界中出现的诸佛之名等，便以“不应如是说”而否定。是故，于此可知，依自宗论者之见解，于其他无量轮围世界中，无有其他诸佛出现。因为，即便于其他无量轮围世界中有其他诸佛出现，那如实知见佛陀意趣、具大智慧、有神通、具足天眼等六神通、证得无碍解、依导师所授之纲要而宣说《论事》(Kathāvatthu)巴利原文的具寿大目犍连子长老(Mahāmoggaliputtatthera)，也应会宣说于其他无量轮围世界中有其他诸佛出现之事，然而（他）并未宣说。是故，当知此《论事》的巴利原文及其义注之言，在阐明“于其他无量轮围世界中无有其他诸佛”这一点上，比一切义注、复注中所说之言，是更坚实、更主要之言。

န ပန ဗုဒ္ဓါဧဝ အညာနန္တစက္ကဝါဠေသု န ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ, အထ ခေါ လဒ္ဓဗျာကရဏာ မဟာဗောဓိသတ္တာ စ ပစ္စေကဗောဓိ သတ္တာ အဂ္ဂသာဝကမဟာသာဝကဗောဓိသတ္တာ ပရိပါကိန္ဒြိယာ သာဝကဗောဓိသတ္တာ စ ဗုဒ္ဓက္ခေတ္တဘူတေ ဣမသ္မိံယေဝ စက္ကဝါဠေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, န အညတ္ထ. ကသ္မာ, တေသု ဗုဒ္ဓါနံ အနုပ္ပန္နတ္တာ, တေသံ ပန အဘိနီဟာရော ပါရမီသမ္ဘရဏံ ဉာဏပရိပါစနဉ္စ တသ္မိံဧဝ သမိဇ္ဈတိ, န အညတ္ထ. တေန ဝုတ္တံ မဟာပဒါန သုတ္တဋီကာယံ –

不仅是诸佛不在其他无量轮围世界中出现，而且已得授记的大菩萨、独觉菩萨、上首弟子菩萨、大弟子菩萨，以及根器成熟的声闻菩萨，也都只在作为佛土的此轮围世界中出现，不在其他地方。为什么呢？因为诸佛尚未在那些地方出现，而他们的发愿、波罗蜜的积累以及智慧的成熟也唯有在此才能成就，不在其他地方。因此，《大本经》(Mahāpadānasutta)的复注中说：

‘‘ပုရိမဗုဒ္ဓါနံ မဟာဗောဓိသတ္တာနံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနဉ္စ နိဗ္ဗတ္တိယာ သာဝကဗောဓိသတ္တာနံ သာဝကဗောဓိယာ အဘိနီဟာရော သာဝကပါရမိယာ သမ္ဘရဏံ ပရိပါစနဉ္စ ဗုဒ္ဓက္ခေတ္တဘူတေ ဣမသ္မိံ စက္ကဝါဠေ ဇမ္ဗုဒီပေဧဝ ဣဇ္ဈတိ, န အညတ္ထာ’’တိ. တထေဝေတံ ဧကနိပါတအင်္ဂုတ္တရဋီကာယဉ္စာတိ.

“过去诸佛、大菩萨与独觉佛的诞生，声闻菩萨为证声闻菩提的发愿，以及声闻波罗蜜的积累与成熟，都只在作为佛土的此轮围世界中的瞻部洲(Jambudīpa)才能成就，不在其他地方。”《增支部》一集复注中也如是说。

ဧတရဟိ [Pg.144] ပန အပရေ အာစရိယာ ‘‘အာဏက္ခေတ္တဘူတတော ကောဋိသတသဟဿစက္ကဝါဠတော အညေသု စက္ကဝါဠေသု ဗုဒ္ဓါ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီ’’တိ ဝဒန္တိ. တေသံ ပန ဝစနံ အယုတ္တမေဝ. ကသ္မာ, အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တေ အညသ္မိံ စက္ကဝါဠေတိ ဧတ္ထ အညသဒ္ဒဿ ဌပေတွာ ဣမံ စက္ကဝါဠန္တိပဒတော အညဿ အပါဒါနဿ အသမ္ဘဝတော စ အနန္တစက္ကဝါဠေသု ဗဟူသု ဗုဒ္ဓေသု ဥပ္ပန္နေသု ဗုဒ္ဓဿ အနစ္ဆရိယတ္တာ စ. အစ္ဆရိယမနုဿော ဟိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ. ဝုတ္တဉှိ ဧကနိပါတ အင်္ဂုတ္တရပါဠိယံ

然而，现在另有其他阿阇黎说：“在作为教化区的十万俱胝轮围世界之外的其他轮围世界中，有诸佛出现。”但他们的说法实不合理。为什么呢？因为在义注中所说的“于其他轮围世界”中，“其他”一词除了以“此轮围世界”为参照点外，别无他义；并且，若于无量轮围世界中有众多诸佛出现，佛陀的出现便不稀有。因为正自觉者是稀有之人。诚如《增支部》一集巴利原文中所说：

‘‘ဧကပုဂ္ဂလော ဘိက္ခဝေ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဥပ္ပဇ္ဇတိ အစ္ဆရိယမနုဿော. ကတမော ဧကပုဂ္ဂလော, တထာဂတော အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ. အယံ ခေါ ဘိက္ခဝေ ဧကပုဂ္ဂလော လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ အစ္ဆရိယမနုဿော’’တိ. အညံ ပန ကာရဏံ မယာ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနပိ ဝိညူဟိ ဝိညာတဗ္ဗန္တိ. အညေ ပန အာစရိယာ ဗုဒ္ဓအပဒါနပါဠိယံ –

“诸比丘，有一人出现于世间，即有一位稀有人出现。是哪一人？如来、应供、正等觉者。诸比丘，此人出现于世间，即是稀有人。”至于其他原因，智者应依我前面所说之理而了知。而其他诸师于《佛《本行》》(buddhaapadāna)中——

‘‘ဒိသာ ဒသဝိဓာ လောကေ, ယာယတော နတ္ထိ အန္တကံ;

တသ္မိဉ္စ ဒိသာဘာဂမှိ, ဗုဒ္ဓက္ခေတ္တေ အသင်္ခယာ;

ပဘာ ပကိတ္တိတာ မယှံ, ယမကာ ရံသိဝါဟနာ;

ဧတ္ထန္တရေ ရံသိဇာလံ, အာလောကော ဝိပုလော ဘဝေ’’တိ.

“世间有十方，行之无有尽；于彼方分中，于佛刹土，我无量光明，成双运光束，为世所称扬。于此光网间，光明极广大。”

ဝုတ္တာသု ဒွီသု ဂါထာသု ပဌမဂါထာယ အတ္ထံ ဗုဒ္ဓဿ အနာဓိပ္ပာယေန ဂဟေတွာ မိစ္ဆာဉာဏေန အညာနန္တစက္ကဝါဠေသု ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ဗုဒ္ဓါ အသင်္ခယာတိ ဝဒန္တိ. တေသံ ပနေတံ အယုတ္တမေဝ အသုန္ဒရမေဝ. ကသ္မာ, ပါဠိယာ စ အဋ္ဌကထာဋီကာဝစနေဟိ စ ဝိရုဒ္ဓတ္တာ စ တဿာ ဂါထာယ အတ္ထဂ္ဂဟဏဿ မိစ္ဆတ္တာ စ. ဣမာယ ဟိ ပါဠိယာ ဂါထာယ ဝါ အညာနန္တစက္ကဝါဠေသု အညေ ဗုဒ္ဓါ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ အတ္ထေ ဂယှမာနေ အဋ္ဌကထာသု ဣမေသု ပန တီသု ခေတ္တေသု ဌပေတွာ ဣမံ စက္ကဝါဠံ အညသ္မိံ စက္ကဝါဠေ ဗုဒ္ဓါ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ သုတ္တံ နတ္ထိ, န ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ပန အတ္ထီတိ ဝုတ္တဝစနေန စ, တီဏိ ဟိ [Pg.145] ပိဋကာနိ…ပေ… ဣမာ တိဿော သံဂီတိယော အာရုဠှေ တေပိဋကေ ဗုဒ္ဓဝစနေ…ပေ… သုတ္တံ နတ္ထိ. န ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ပန အတ္ထီတိ ဝုတ္တဝစနေန စ ဥဇုကံ ဝိရုဇ္ဈတိ စ. ဘဒ္ဒန္တမဟာ ဗုဒ္ဓဃောသာဒယော အဋ္ဌကထာစရိယာ တံ ပါဠိံ န ပဿန္တီတိ အတ္တနော ဒုဂ္ဂဟိတေန အဋ္ဌကထာစရိယာနံ အဗ္ဘက္ခာနံ အာပဇ္ဇတိ စ. ကိံ ပနေတေ တိပိဋကဓရာ တိက္ခဝိသဒဇဝန ဂမ္ဘီရာဒိဉာဏိကာ အဋ္ဌကထာစရိယာ န ပဿေယျုံ. ပဿေယျုံ ဧဝ. တသ္မာ အယုတ္တမေဝ. အဋ္ဌကထာသု ပန အာဂတံ သုတ္တံ နတ္ထီတိအာဒိဝစနမေဝ ယုတ္တတရံ ဟောတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

“于此二偈中，有人不依佛陀本意，以邪见执取第一偈之义，而说‘于其他无量轮围世界中有无数佛陀出现’。然此说实为不当、不善。何以故？因此说与巴利圣典、义注、复注之语相违，且对该偈之义的执取是错误的。若从此巴利偈颂执取‘于其他无量轮围世界中有其他佛陀出现’之义，则与义注中所言‘于此三界域，除此轮围世界外，言佛陀于其他轮围世界出现的经典实不存在，而言其不出现的经典则存在’之语直接相违；亦与‘于三藏……乃至经过三次结集所确立的三藏佛语中……此等经典实不存在，而言其不出现的经典则存在’之语直接相违。并且，（持此见者）以自己的错误执取，导致了对觉音(Buddhaghosa)尊者等义注师的诽谤，（暗示）他们未曾见过此巴利圣典。此等持三藏、具足敏锐、明晰、迅速、深广等智慧的义注师，岂会不见？必见无疑。是故，（彼说）实为不当。当知，义注中所言‘此等经不存在’等语，方为更妥。”

ဧတ္ထ စ ဗုဒ္ဓက္ခေတ္တေတိပဒံ တသ္မိဉ္စ ဒိသာဘာဂမှီတိပဒေ ဝိသေသနံ, အသင်္ခယာတိပဒံ ဒုတိယဂါထာယ ပဘာတိပဒဿ ဝိသေသနန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အယံ ပနေတ္ထ ယောဇနာ. လောကေ စက္ကဝါဠလောကေ ဒသဝိဓာ ဒသ ကောဋ္ဌာသာ ဒိသာ ဟောန္တိ. တတ္ထ ကောဋ္ဌာသေ ယာယတော ယာယန္တဿ ဂစ္ဆန္တဿ မေ အန္တကံ ပရိယောသာနံ နတ္ထိ. ဗုဒ္ဓက္ခေတ္တေ ဗုဒ္ဓဿ ဒသသဟဿိသင်္ခါတဇာတိက္ခေတ္တဘူတေ တသ္မိဉ္စ ဒိသာဘာဂမှိ မယှံ အသင်္ခယာ သင်္ခါရဟိတာ ယမကာ ယုဂဠာ ယုဂဠာ ဟုတွာ ရံသိဝါဟနာ ရံသိဝဟန္တာ ရံသိမုဉ္စမာနာ ဝါ ပဘာ စက္ကရတနမဏိရတနာဒီနံ အာလောကာ ပကိတ္တိတာ ပါကဋာ ပတ္ထရိတာ ဝါ. ဧတ္ထန္တရေ ဒသသဟဿစက္ကဝါဠန္တရေ ရံသိဇာလံ ရံသိသမူဟေန ဝိပုလော ဗဟုတရော အာလောကော ဘဝေ အဟောသိန္တိ. အယမတ္ထော စက္ကိန္ဒာဘိသိရီသဒ္ဓမ္မ ဓဇမဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂုရူတိလဒ္ဓလဉ္ဆိတေန အာစရိယဗုဓေန လိခိတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

“此处，‘佛土’一词是‘彼方’一词的修饰语，‘无量’一词是第二偈中‘光明’一词的修饰语，当如是知。此中释义如下：在世间轮围世界中，有十种十方区域。在那里，行者无有尽头。在佛土，即佛陀的万千世界生处，在那方区域中，我有无数、不可计数的光明，成双成对地放射光芒，或放出光芒，如同轮宝、摩尼宝等的光明，被称颂、显现或散布。在此期间，在万千轮围世界中，光网，即光蕴，光明变得广大而众多。（偈中bhave意为）曾有。当知此义乃由获得‘转轮圣王、吉祥正法幢、大法王、万王之王、导师’等称号的觉阿阇梨(Ācariyabudha)所撰写。”

ဘဂဝါ ဟိ ဣမာဟိ ဂါထာဟိ စက္ကဝတ္တိရာဇကာလေ မယှံစက္ကရတနမဏီရတနာဒီနံ အသင်္ခယာ ပဘာ ဗုဒ္ဓက္ခေတ္တဘူတေ ဒသသဟဿိစက္ကဝါဠေ ပါကဋာ ပတ္ထရိတာတိ ဒဿေတိ. န အနန္တစက္ကဝါဠေသု ဥပ္ပဇ္ဇနဗုဒ္ဓါနံ အသင်္ခယဘာဝန္တိ.

“世尊以这些偈颂显示，在转轮王时期，我之轮宝、摩尼宝等的无量光明，在作为佛刹土的万千轮围世界中显现、遍布。并非指于无量轮围世界中，有无数佛陀出现之事。”

ဝုတ္တဉှေတံ [Pg.146] ဗုဒ္ဓအပဒါနဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဒိသာ ဒသဝိဓာ လောကေတိ စက္ကဝါဠလောကေ ဒသဝိဓာ ဒသကောဋ္ဌာသာ ဒိသာ ဟောန္တိ. တတ္ထ ကောဋ္ဌာသေ ယာယတော ယာယန္တဿ ဂစ္ဆန္တဿ အန္တကံ နတ္ထီတိ အတ္ထော. စက္ကဝတ္တိကာလေ တသ္မိံ မယာ ဂတဋ္ဌာနေ ဒိသာဘာဂေ ဝါ ဗုဒ္ဓက္ခေတ္တေ ဗုဒ္ဓဝိသယာ အသင်္ခယာ သင်္ခါရဟိတာ. ပဘာ ပကိတ္တိတာတိ တဒါ စက္ကဝတ္တိ ရာဇကာလေ မယှံ ပဘာ စက္ကရတနမဏိရတနာဒီနံ ပဘာ အာလောကာ ယမကာ ယုဂဠာ ယုဂဠာ ဟုတွာ ရံသိဝါဟနာ ရံသိမုဉ္စမာနာ ပကိတ္တိတာ ပါကဋာ. ဧတ္ထန္တရေ ဒသသဟဿစက္ကဝါဠန္တရေ ရံသိဇာလံ ရံသိသမူဟံ အာလောကော ဝိပုလော ဗဟုတရော ဘဝေ အဟောသိန္တိ အတ္ထော’’တိ. ဧတ္ထ စ ပဌမဂါထာယ ပုဗ္ဗဍ္ဎဿ ဧကဝါကျဘာဝတော ဒိသာ ဒသဝိဓာ လောကေတိ စက္ကဝါဠလောကေ…ပေ… အန္တကံ နတ္ထီတိ အတ္ထောတိ ဝုတ္တံ. အပရဍ္ဎဿ ဒုတိယဂါထာယံ အန္တောဂဓတ္တာ စက္ကဝတ္တိကာလေ…ပေ… အသင်္ခယာ သင်္ခါရဟိတာ ပဘာ ပကိတ္တိတာတိ တဒါ စက္ကဝတ္တိကာလေ…ပေ… ဘဝေ အဟောသိန္တိ အတ္ထောတိ ဝုတ္တံ. တသ္မာ အသင်္ခယာတိပဒံ ဒုတိယဂါထာယ ပဘာတိပဒဿ ဝိသေသနန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

“于《佛《本行》》义注中如是说：‘“世间有十方”者，意谓于轮围世界中有十种十方区域。于彼区域中，行者、去者无有终点，此其义也。于转轮王时，于我所至之处或方分中，于佛刹土，佛之境域无量、无数。“光明被称扬”者，意谓彼时，即转轮王时，我之光明，即轮宝、摩尼宝等之光明，成双成对，运载光芒、放射光芒，被称扬、显现。于此期间，于万千轮围世界之间，光网，即光蕴，光明广大而众多，（偈中bhave意为）曾有，此其义也。’于此，因第一偈前半为一句，故说其义为‘世间有十方……无有终点’。因第一偈后半之义包含于第二偈中，故说其义为‘于转轮王时……无量……光明被称扬……曾有’。是故当知，‘无量’一词乃第二偈中‘光明’一词的修饰语。”

ဇိနာလင်္ကာရဋီကာယံ ပန ဧဝမဿ သဗ္ဗဓမ္မေသု အပ္ပဋိဟတ ဉာဏာစာရံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ လောကေ တာဒိသဿ အညဿ အဘာဝံ ဒဿေန္တော အာဟ.

“于《胜者庄严》(Jinālaṅkāra)复注中，如是显示其于一切法无碍之智行后，今为显示世间无有如彼者，而说：”

‘‘အနန္တသတ္တေသု စ လောကဓာတုသု,ဧကောဝ သဗ္ဗေပိ သမာ န တေနာ’’တိ.

“于有无量众生之诸世界中，唯彼独一，一切无与等同。”

တတ္ထ အနန္တလောကဓာတူသု ဧကေကိဿံ လောကဓာတုယာ အနန္တသတ္တေသု တေန တထာဂတေန သမော ဧကောပိ နတ္ထိ. သစေ ဧကော ပန သမော န ဘဝေယျ. သဗ္ဗေ သတ္တာ ဧကဇ္ဈံ ဟုတွာ သမာ ဘဝေယျုန္တိ စေ. တထာပိ နတ္ထိ, သဗ္ဗေ ဧကဇ္ဈံ ဟုတွာပိ ဣမိနာ ဧကကေန သမာ န ဟောန္တီတိ အဓိပ္ပာယောတိ [Pg.147] ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ စ အနန္တလောကဓာတုသူတိအာဒိနာ ဣတော စက္ကဝါဠတော အညေသု အနန္တစက္ကဝါဠေသု အညေသံ ဗုဒ္ဓါနံ အဘာဝံ ဒဿေတိ. ဧဝံ ပန မယာ ပထဝေါဇံ ဥဒ္ဓရိတွာ ဒဿိတော ဝိယ ဒဿိတေဟိ အတိဒဠှတရေဟိ သာဓကဝစနေဟိ ဣတော စက္ကဝါဠတော အညစက္ကဝါဠေသု ဗုဒ္ဓါ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ မိစ္ဆာဝါဒေါ သူရိယော အန္ဓကာရံ ပဋိဟနတိ ဝိယ ပဋိဟနိယတိ အပနိယတီတိ သဒ္ဓဟကံ ဒဋ္ဌဗ္ဗောတိ.

于此，于无量世界(lokadhātu)中，于每一世界之无量有情中，无一能与彼如来相等。若说单个有情尚不能相等，一切有情聚集一起就能相等吗？即便如此，亦不能。其意为：纵使一切有情聚集一起，亦不能与此唯一者（如来）相等。此处，以“于无量世界中”等语，表明在此轮围世界(cakkavāḷa)之外的无量轮围世界中，无有他佛。又，如我所举大地之精华为例，以如是所示极其坚实之论证，“在此轮围世界之外的其他轮围世界中，有诸佛出世”之邪说，如日破暗，被破除、被消灭。此理当信受而知。

မုနိန္ဒက္ကောတိ မုနိန္ဒ အက္ကောတိ ပဒစ္ဆေဒေါ. ဗုဒ္ဓါဒိစ္စောတိ အတ္ထော. သဗ္ဗဓမ္မေ မနတိ ဇာနာတီတိ မုနိ. မနဓာတု ဉာဏေ ဣ. မကာရေ အဿုတ္တံ. အထ ဝါ မုနာတိ သဗ္ဗဓမ္မေ သက သာမညလက္ခဏာဒိနာ ပဋိဝိဇ္ဈတီတိ မုနိ. မုနတိ ဟိတာဟိတံ ပရိစ္ဆိန္ဒတီတိ ဝါ မုနိ, ဘဂဝါ. မုနဓာတု ပဋိဝိဇ္ဈနေ, စတုသစ္စဓမ္မေ မုနာတိ ဇာနာတီတိ ဝါ မောနံ. စတုမဂ္ဂဉာဏံ. ဝုတ္တဉှိ သံယုတ္တဋ္ဌကထာယံ ‘‘မောနန္တိ စတုမဂ္ဂဉာဏံ. တဉှိ မုနာတီတိ မောနံ, စတုသစ္စဓမ္မေ ဇာနာတီတိ အတ္ထော’’တိ. မောနံ အဿ အတ္ထီတိ မုနိ, ဘဂဝါ. မုနိ စ သော ဣန္ဒတိ ဝေနေယျသတ္တေ ဓမ္မေန အဘိဘဝတိ ဣန္ဒော စာတိ မုနိန္ဒော, ဘဂဝါ. အထ ဝါ မုနီနံ ပဉ္စမုနီနံ ဣန္ဒောတိ မုနိန္ဒော, ဘဂဝါ. န ကမတိ န ဂစ္ဆတိ ပါဒေန အတ္တနော ပုညဇဝိမာနေန ဂစ္ဆတီတိ အက္ကော, အာဒိစ္စော. နပုဗ္ဗ ကမုဓာတု ဂတိယံ ကွိ. ဓာတွန္တလောပေါ. ကဿ ဒွိတ္တံ. အထ ဝါ ယုဂန္ဓရုဗ္ဗေဓပ္ပမာဏေ အာကာသေ အရတိ ဂစ္ဆတီတိ အက္ကော. အရဓာတု ဂမနေ ကပစ္စယော. ကဿ ဒွိတ္တံ. တံ တံ ရာသိတော တံ တံ ရာသိံ အရတိ ယာတီတိ ဝါ အက္ကော. အထ ဝါ မဟန္တဇုတတာယ အက္ကိယတိ အဘိတ္ထဝိယတိ တပ္ပသန္နေဟိ ဇနေဟီတိ အက္ကော, အာဒိစ္စော. အက္ကဓာတု ထဝနေ အ. မုနိန္ဒော စ သော အက္ကော စာတိ မုနိန္ဒက္ကော, အက္ကော အာဒိစ္စော ဝိယ ဝါ မုနိန္ဒောတိ မုနိန္ဒက္ကော, ဗုဒ္ဓေါ. ယထာ ဟိ သူရိယော အတ္တနော [Pg.148] သဟဿရံသိယာ ဧကစက္ကဝါဠေ တိမိရန္ဓကာရံ ဝိဓမေတွာ ဒိနေ ဒိနေ နဝယောဇနသတသဟဿပ္ပဒေသံ ကောဋိသဟဿပ္ပဒေသံ ဝါ ဒသဒိသံ ဝါ ဩဘာသေတွာ ဝိရောစမာနော စရတိ, ဧဝမေဝ ဘဂဝါပိ အတ္တနော သဒ္ဓမ္မရံ သိယာ ဗုဒ္ဓက္ခေတ္တဘူတေသု ဒသသဟဿစက္ကဝါဠေသု ဝိနေယျာနံ အဝိဇ္ဇန္ဓကာရံ ဝိဓမေတွာ ဒိနေ ဒိနေ တသ္မိံ တသ္မိံ ဒိသာဘာဂေ ဝေနေယျသတ္တသမူဟံ စတုသစ္စဓမ္မောဘာသေန ဇောတယမာနော ဝိရောစနံ စရတီတိ ဌာနာနုရူပံ မုနိန္ဒက္ကောတိ ထောမေတိ. အယံ သမာသောပမာ ဟီနူပမာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.

`Munindakko`一词，是`muninda`与`akko`的分解，意为佛日。了知一切法，故为牟尼(muni)。或，以自相、共相等彻知一切法，故为牟尼。或，能辨别利害，故为牟尼，即世尊(bhagavā)。或，了知四圣谛法之智为默那(mona)，即四道智。如《相应(saṃyutta)义注(aṭṭhakathā)》所说：“默那即四道智。因其能了知，故称默那，意为了知四圣谛法。”具有此默那者，即是牟尼，即世尊。彼既是牟尼，又以法降伏所化有情而为之主(inda)，故为牟尼主(muninda)，即世尊。或，为五种牟尼之主，故为牟尼主，即世尊。不以足行(na kamati)，而以其福德所生之天宫而行，故为`akko`（日）。或，于持双山(Yugandhara)高度之空中行，故为`akko`。或，从彼星宿(rāsi)去至彼星宿，故为`akko`。或，因其光芒盛大，为心悦者所称赞，故为`akko`，即日。彼既是牟尼主，又是日，故为`munindakko`；或，如日之牟尼主，故为`munindakko`，即佛陀。譬如，日轮以其千光，于一轮围世界中驱散幽暗，日日照耀十万由旬之地，辉煌运行；同样地，世尊亦以其正法之光，于作为佛土的一万个轮围世界中，驱散所化有情的无明之暗，日日以四圣谛法之光，照耀彼彼方位的所化有情众，使其明亮，辉煌而行。故依此境，赞为“牟尼日”。当知此是复合喻(samāsopamā)及劣喻(hīnūpamā)。

သုဒ္ဓေတိ ရာဂါဒိမလေဟိ ဝိသုဒ္ဓေ. သုဇ္ဈတိ ဝိသုဇ္ဈတီတိ သုဒ္ဓေါ, တိဘဝေါ. သုဓဓာတု သောစေယျေတိ. တိဘဝ ကုဟရေတိ တိဘဝသင်္ခါတကမလသရေ. ကမလသရံ ဝိယ တိဘဝသ္မိံ ဝါ ဘဝန္တိ သတ္တာ ဧတ္ထာတိ ဘဝေါ. ဘူဓာတု သတ္တာယံ ဏ. တယော ဘဝါ တိဘဝါ, ကာမရူပါရူပဘူမိ လဗ္ဘတိ. ကုံ ဝုစ္စတိ ဥဒကံ, တံ ဟရတီတိ ကုဟရော. ကုပုဗ္ဗဟရဓာတု ဟရဏေ အ. တယော ဘဝါ စ တေ ကုဟရော စာတိ တိဘဝကုဟရော, ကုဟရော ဝိယ တယော ဘဝါတိ ဝါ တထာ. တသ္မိံ တိဘဝကုဟရေ. ကမလ ကထိတန္တိ ဥပ္ပလန္တိ ကထေတဗ္ဗံ ကံ ဇလံ အလယတိ ဝိဘူသယတီတိ ကမလံ, ဥပ္ပလံ. ကံသဒ္ဒူပပဒ အလဓာတု ဝိဘူသနေ အ. အထ ဝါ ကမိယတိ ဣစ္ဆိယတီတိ ကမလံ. ကမုဓာတု ဣစ္ဆာယံ အလပစ္စယော. ကမလန္တိ ဥပ္ပလန္တိ ကထိယတီတိ ကမလကထိတံ. ဝိနေယျပ္ပာဏောဃန္တိ ဝိနေယျပါဏဩဃန္တိ ပဒဝိဘာဂေါ. ဝိနေတဗ္ဗသတ္တသမူဟန္တိ အတ္ထော. ဝိနေတဗ္ဗော ဒမေတဗ္ဗော သတ္ထာရာတိ ဝိနေယျော, သတ္တော. ဝိပုဗ္ဗနိဓာတု ဒမနေ ဏျော. ပဏန္တိ ဇီဝန္တိ သတ္တာ အနေနာတိ ပါဏံ, ဇီဝိတိန္ဒြိယံ. ပဏဓာတု ဇီဝါယံ ဏ. တံ အဿ အတ္ထိ တသ္မိံ ဝါ ဝိဇ္ဇတီတိ ပါဏော, သတ္တော. အဿတ္ထိတဒ္ဓိတေ ဏပစ္စယော. ဝိနေယျော စ သော ပါဏော စာတိ ဝိနေယျပ္ပာဏော. အဝယဝေန [Pg.149] သဟ ဟနတိ ဂစ္ဆတိ ပဝတ္တတီတိ ဩဃော, သမူဟော. အဝပုဗ္ဗ ဟနဓာတု ဂတိယံ ဏော. အဝဿ ဩ. ဟနဿ ဃော. ဝိနေယျပ္ပာဏာနံ ဩဃော သမူဟောတိ ဝိနေယျပ္ပာဏောဃော, တံ.

`Suddhe`ti，于离贪等垢而清净者。清净、极清净，故为`suddho`。`sudha`词根为清净义。`Tibhavakuhare`ti，于名为三有(tibhava)之莲池中。或，有情于此中存在(bhavanti)，故为有(bhava)。三有(tibhava)即欲界、色界、无色界。`kuṃ`意为水，能持水，故为`kuhara`（窟）。三有即是窟，故为三有窟；或如窟之三有，亦然。于彼三有窟中。`Kamala kathitan`ti，当说为优钵罗(uppala)。`kaṃ`即水(jala)，`alayati`即庄严，能庄严水，故为`kamalaṃ`（莲花），即优钵罗。或，被希求、被喜爱，故为`kamalaṃ`。莲花(kamala)即优钵罗(uppala)，如是说，故为`kamalakathitaṃ`。`Vineyyappāṇoghan`ti，此词分解为`vineyyapāṇa`与`ogha`，意为所化有情大众。应被导师调伏、教导，故为`vineyyo`（所化），即有情。有情依此而活(paṇanti)，故为`pāṇaṃ`（命），即命根(jīvitindriya)。其有此命，或此命于其身中存在，故为`pāṇo`（有命者），即有情。`vineyyo`（所化）与`pāṇo`（有情）复合，为`vineyyappāṇo`。与其部分一同冲击、行进、流动，故为`ogho`（流），即大众。所化有情之流，即大众，故为`vineyyappāṇogho`，指彼大众。

ဓမ္မရံသိဝရေဟီတိ ဥတ္တမဓမ္မသင်္ခါတရံသီဟိ. ဧတ္ထ စ ဓမ္မောတိ ယထာနုသိဋ္ဌံ ပဋိပဇ္ဇမာနေ သတ္တေ စတူသု အပါယေသု ဝဋ္ဋဒုက္ခေသု စ အပတမာနေ ကတွာ ဓာရေတီတိ ဓမ္မော. ဓရဓာတု ဓာရဏေ ရမ္မပစ္စယော. ဓာရေတိ စ အပါယာဒိနိဗ္ဗတ္တကကိလေသံ ဝိဒ္ဓံသေတီတိ အတ္ထော. စတုရိယမဂ္ဂေါ စ နိဗ္ဗာနဉ္စ နိပ္ပရိယာယတော လဗ္ဘတိ. ကသ္မာ, အရိယမဂ္ဂဿ ကိလေသာနံ သမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနဝသေန သမုစ္ဆေဒကတ္တာ, နိဗ္ဗာနဿ စ နိဿရဏပ္ပဟာနဝသေန တဿ အာရမ္မဏဘာဝံ ပတွာ တဒတ္ထသိဒ္ဓိဟေတုတ္တာ. စတုရိယဖလဉ္စ ပရိယတ္တိဓမ္မော စ ပရိယာယတော လဗ္ဘတိ. ကသ္မာ, ဖလဿ မဂ္ဂေန ဝိဒ္ဓံသိ တဗ္ဗာနံ ကိလေသာနံ ပဋိပ္ပဿမ္ဘနပ္ပဟာနဝသေန မဂ္ဂါနုကူလပ္ပ ဝတ္တတ္တာ. ပရိယတ္တိဓမ္မဿ စ တဒင်္ဂပ္ပဟာနဝသေန တဒဓိဂမ ဟေတုတ္တာ. အထ ဝါ ကိလေသေ ဓုနာတိ ကမ္ပတိ စလတိ ဝိဒ္ဓံသေတီတိ ဓမ္မော, စတုရိယမဂ္ဂေါ. ဓုနဓာတု ကမ္ပနေ ရမ္မော. အရိယေဟိ ဓာရိယတိ ပဋိဝိဇ္ဈိယတိ သစ္ဆိကရိယတိ အာရမ္မဏ ကရဏဝသေနာတိ ဓမ္မော, နိဗ္ဗာနံ. ဓရဓာတု ဉာဏေ. ဓံသေတိ ပဋိပ္ပဿမ္ဘေတိ မဂ္ဂပ္ပဟီနကိလေသဝါသနန္တိ ဓမ္မော, အရိယဖလံ. ဓံသဓာတု ဝိဒ္ဓံသနေ. အတ္တနော သဘာဝံ ဓာရေတိ စ ဓာရိယတိ စ ပဏ္ဍိတေဟိ န ဗာလေဟီတိ ဓမ္မော, ပရိယတ္တိဓမ္မော. ဓမ္မော စ ဓမ္မော စ ဓမ္မော စ ဓမ္မော စာတိ ဓမ္မော ဧက သေသနယေန, ဒသဝိဓော ဓမ္မော လဗ္ဘတိ. ဝုတ္တဉှေတံ ဆတ္တဝိမာနေ –

“以最胜法光”(Dhammaraṃsivarehi)，是指以名为最胜法的诸光明。于此，所谓“法”(dhamma)，是因其能执持依教奉行的有情，使之不堕于四恶趣及轮回之苦，故名为“法”。词根“dhar”用于“执持”义，加“ramma”后缀。其义为：它执持（有情），并摧毁能产生恶趣等的烦恼。四圣道与涅槃是就第一义而得名。为何？因圣道以断尽的方式舍断诸烦恼，而涅槃以出离舍断的方式，作为圣道的所缘，是成就其义的因。四圣果与教理法是就引申义而得名。为何？因圣果以镇伏舍断的方式平息了已被圣道所摧毁的烦恼，且随顺圣道而转起；而教理法以支分舍断的方式，是证得（道果）的因。又或者，“法”(dhamma)是能摇动、震动、摧毁烦恼者，此指四圣道。词根“dhun”用于“震动”义，加“ramma”后缀。“法”(dhamma)是被圣者所执持、通达、亲证、作为所缘者，此指涅槃。词根“dhar”用于“智”义。“法”(dhamma)是能摧毁、平息已被圣道舍断的烦恼习气者，此指圣果。词根“dhaṃs”用于“摧毁”义。“法”(dhamma)是能执持自性，且被智者而非愚者所执持者，此指教理法。法、法、法与法，依一存余法，而得十种法。如《伞盖天宫事》(Chattavimāna)中所说——

‘‘ရာဂဝိရာဂမနေဇမသောကံ,ဓမ္မမသင်္ခတမပ္ပဋိကူလံ;

မဓုရမိမံ ပဂုဏံ သုဝိဘတ္တံ,ဓမ္မမိမံ သရဏတ္တမုပေဟီ’’တိ.

“离贪、无动、无忧，法乃无为、无逆；此法甘美、具德、善分别，汝当归依此法。”

အယံ [Pg.150] ပနေတ္ထ ယောဇနာ. မာဏဝ ရာဂဝိရာဂံ ရာဂဝိဂတံ ဣမံ ဓမ္မံ မဂ္ဂဓမ္မဉ္စ အနေဇံ ဧဇာသင်္ခါတတဏှာဝိရဟိတံ အသောကံ သောကဝိရဟိတံ ဣမံ ဓမ္မံ ဖလဓမ္မဉ္စ, အသင်္ခတံ သင်္ခတဝိရဟိတံ ဣမံ ဓမ္မံ နိဗ္ဗာနဓမ္မဉ္စ. အပ္ပဋိကူလံ အဝိရောဓနံ မဓုရံ အတ္ထဗျဉ္ဇန သမ္ပန္နတ္တာ မဓုရံ, ပဂုဏံ ပကဋ္ဌဂုဏံ သုဝိဘတ္တံ သုဋ္ဌု ဝိဘဇိတဗ္ဗံ, ဣမံ ဓမ္မံ ပရိယတ္တိဓမ္မဉ္စ သရဏတ္တံ သရဏဘာဝံ ဥပေဟိ ဥပဂစ္ဆာဟီတိ.

此处是其结构：青年啊，离贪，即远离贪欲，此法即是道法；无动，即远离名为渴爱的动摇，与无忧，即远离忧愁，此法即是果法；无为，即远离有为，此法即是涅槃法；无逆，即无抵触；美妙，因其义理与文辞具足而美妙；具德，即具卓越功德；善分别，即应善加分别，此法即是教理法；你当趋向此法，以之为归依处。

ဧတ္ထ ဟိ ကာမရာဂါဒိဘေဒေါ သဗ္ဗောပိ ရာဂေါ ဝိရဇ္ဇတိ ပဟိယတိ ဧတေနာတိ ရာဂဝိရာဂေါတိ မဂ္ဂေါ ကထိတော. ဧဇာသင်္ခါတာယ တဏှာယ အန္တောနိဇ္ဈာနလက္ခဏဿ စ သောကဿ တဒုပ္ပတ္တိယာ သဗ္ဗသော ပရိက္ခီဏတ္တာ အနေဇမ သောကန္တိ ဖလံ ကထိတံ. ကေနစိ ပစ္စယေန အသင်္ခတတ္တာ ဓမ္မမသင်္ခတန္တိ နိဗ္ဗာနံ ကထိတံ. အဝိရောဓဒီပနတော ပန အတ္ထဗျဉ္ဇနဿ သမ္ပန္နတာယ ပကဋ္ဌဂုဏဝိဘာဝနတော သုဋ္ဌု ဝိဘဇိတတ္တာ စ အပ္ပဋိကူလန္တိအာဒိနာ သဗ္ဗောပိ ပရိယတ္တိ ဓမ္မော ကထိတော. ဝုတ္တဉှိ တဒဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဧတ္ထ ဟိ ရာဂဝိရာဂန္တိ မဂ္ဂေါ ကထိတော. အနေဇမသောကန္တိ ဖလံ. ဓမ္မမသင်္ခတန္တိ နိဗ္ဗာနံ. အပ္ပဋိကူလံ မဓုရမိမံ ပဂုဏံ သုဝိဘတ္တန္တိ ပိဋကတ္တယေန ဝိဘတ္တာ သဗ္ဗဓမ္မက္ခန္ဓာ’’တိ. ဣဓ ပန သာမညတော ဒသဝိဓော ဓမ္မော. ဝိသေသတော ပန ပရိယတ္တိ ဓမ္မော အဓိပ္ပေတော. ကသ္မာ, သုဗောဓေသီတိ ဝုစ္စမာနတ္တာ. ရံသီတိ ရသိယန္တိ အဿာဒိယန္တီတိ ရံသီ, ရသန္တိ အဿာဒေန္တိ သတ္တာ ဧတာယာတိ ဝါ ရံသီ, ရသဓာတု အဿာဒနေ အ စ ဤ စ. အထ ဝါ ရသိယတိ သိနေဟိယတိ တံ ဇနေဟီတိ ရံသီ. ရသဓာတု သိနေဟေ. နိဂ္ဂဟီတာဂမော.

于此，以之远离、舍断一切欲贪等类别的贪，故说为“离贪”，即是道。因名为“动摇”的渴爱，以及具有内在燃烧特征的忧愁，其生起已完全灭尽，故说为“无动无忧”，即是果。因不被任何因缘所造作，故说为“无为法”，即是涅槃。又因其开示无违逆、义理与文辞圆满、彰显卓越功德、善加分别，故以“无逆”等语宣说了一切教理法。如其义注中所说：“于此，离贪是道，无动无忧是果，无为法是涅槃。无逆、甘美、具德、善分别，是指以三藏分别的一切法蕴。”此处总说有十种法，但特指教理法。为何？因经中说“善令觉悟”(subodhesi)故。“光”(raṃsī)，因其被品味、被享用，故为“光”；或众生以之品味、享用，故为“光”。词根“ras”用于“享用”义，加“a”和“ī”后缀。又或者，它被人们所喜爱、所亲近，故为“光”。词根“ras”用于“喜爱”义。此为鼻音增益(niggahītāgamo)。

ဝရောတိ ဥတ္တမော, ဝရိတဗ္ဗော ပတ္ထိတဗ္ဗောတိ ဝရော, ဝရတိ နိဝါရေတိ ဟီနန္တိ ဝါ ဝရော. ဝရဓာတု ပတ္ထနေ နိဝါရဏေ ဝါ အ. ဓမ္မော စ သော ရံသိ စာတိ ဓမ္မရံသိ, ဓမ္မဿ ဝါ ရံသိ ဓမ္မရံသိ. အယံ ပန သမာသော အဘေဒူပစာရေန ဝုတ္တော[Pg.151]. ဝရော စ သော ဓမ္မရံသိ စာတိ ဓမ္မရံသိဝရော, တေဟိ ဓမ္မရံသိဝရေဟိ. သုဗောဓေသီတိ စတုသစ္စဓမ္မံ ပဋိဝိဇ္ဈယမာနေန သုဋ္ဌု ပဗောဓေသိ ဝိကာသေတီတိ အတ္ထော. ယထာ ဟိ သူရိယော အတ္တနော ရံသိယာ ဖုသယိတွာ ကုဟရ သင်္ခါတေ သရေ ဇာတံ ဥပ္ပလံ ဝိကာသေတိ, ဧဝမေဝ ဘဂဝါပိ အတ္တနော ဓမ္မဒေသနာသင်္ခါတရံသိယာ ကမလသရသင်္ခါတေ ဘဝတ္တယေ ဝသန္တံ ပုညူပနိဿယံ ပဋိဝိဇ္ဈာရဟံ ကမလ သင်္ခါတံ ဝိနေယျပ္ပာဏောဃံ စတုသစ္စဓမ္မံ ပဋိဝိဇ္ဈယမာနော ဖလဓမ္မေန ပဗောဓေသိ ဝိကာသေတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

“最胜”(varo)，即“至上”(uttamo)；或因其应被希求、应被愿求，故为“最胜”；又或因其能阻止下劣者，故为“最胜”。词根“var”用于“愿求”或“阻止”义，加“a”后缀。此法亦是光，故为“法光”(dhammaraṃsi)；或法之光，故为“法光”。此复合词是以无差别譬喻(abhedūpacāra)而说。此法光亦是最胜，故为“最胜法光”(dhammaraṃsivaro)，（经中作具格）为“以诸最胜法光”(dhammaraṃsivarehi)。“善令觉悟”(subodhesi)，是说令（弟子）彻知四圣谛法，而善能令其觉悟、开显。譬如太阳以自身的光芒触及生于名为“洞穴”(kuhara)之湖中的莲花，使其绽放；同样地，世尊亦以其名为“说法”的光芒，令居住在名为“莲池”(kamalasara)的三有中、具足福德依止、堪能通达、名为“莲花”(kamala)的应调伏众生洪流，彻知四圣谛法，并以果法使之觉悟、开显，此即所说之义。

ဗျာပိတက္ကိတ္တိနဉ္စာတိ တိလောကေ ပတ္ထဋပရိကိတ္တနံ. သီလာဒိဂုဏေဟိ ပတ္ထဋထုတိဃောသိကန္တိ အတ္ထော. စသဒ္ဒေါ စေတ္ထ ပဒပူရဏမတ္တောယေဝ. ဝိသေသေန ဝိဝိဓံ ဝါ အာပတိ ဝဍ္ဎတီတိ ဗျာပိတော. ဝိပုဗ္ဗအာပဓာတု ဗျာပနေ ဝဍ္ဎနေ ဝါ တ. ဗျာပနံ ဝါ ဗျာပိတံ. ကိတ္တိယတေ အဘိတ္ထဝိယတေ ကိတ္တိနံ. ဘာဝသာဓနောယံ. ထုတိကြိယာ လဗ္ဘတိ. ကိတ္တိယတိ အဘိတ္ထဝိယတိ ဒေဝမနုဿေဟီတိ ကိတ္တိနံ, ထုတိဃောသော. ကိတ္တဓာတု အဘိတ္ထဝနေ ယု. ဗျာပိတော ပတ္ထဋော ကိတ္တနော ထုတိဃောသော ယဿ သောတိ ဗျာပိတက္ကိတ္တိနော, မုနိန္ဒက္ကော. တံ. ဘဂဝတော ဟိ တိလောကေ ဒေဝမနုဿေဟိ သီလာဒိဂုဏေဟိ စ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါတျာဒီဟိ ဂုဏေဟိ စ ထောမိတော ကိတ္တိသဒ္ဒေါ ယာဝ ဘဝဂ္ဂံ အဗ္ဘုဂ္ဂစ္ဆတီတိ ဗျာပိတက္ကိတ္တိနန္တိ ထောမေတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

“遍扬名声者”(Byāpitakkittinañcā)，即其赞誉在三界中广传。其意是，由戒等功德而广传的赞叹之声。此处的“ca”字仅为补足音节。“遍扬”(byāpito)，意为特别地、以各种方式增长。由前缀“vi”和词根“āpa”构成，用于“遍布”或“增长”之义。或作“byāpanaṃ”、“byāpitaṃ”。称“名声”(kittinaṃ)，即被称颂、被赞美。此为表示行为的名词(bhāvasādhana)，可得“赞叹的行为”之义。“名声”(kittinaṃ)，是指被天人所称颂赞美，即赞叹之声。“称扬”(kitt)词根有称扬之意。其赞叹之声广传者，即是“遍扬名声者”(byāpitakkittino)，也就是牟尼王(munindakko)。对他(Taṃ)。因为世尊在三界中，凭借戒等功德以及“阿罗汉”(arahaṃ)、“正等觉者”(sammāsambuddho)等功德，而被天人所赞叹，其名声上达有顶天(bhavagga)，故称“遍扬名声者”，即是被赞叹之意。

တိလောကေကစ္စက္ခုန္တိ တိလောကေ ဧကစက္ခူတိ ပဒစ္ဆေဒေါ. ကာမရူပ အရူပသင်္ခါတာနံ တိလောကာနံ ဧကံ ပညာစက္ခုဘူတန္တိ အတ္ထော. တယော လောကာ တိလောကံ. တဿ စက္ခု ဝိယ ဧက ဘူတံပညာစက္ခု ယဿ သောတိ တိလောကေကစ္စက္ခု, မုနိန္ဒက္ကော. ဧတ္ထ စ ဧကစက္ခုသဒ္ဒဿ လောပေါ ဟောတိ ဗြဟ္မဿရောတိအာဒီသု ဝိယ. အထ ဝါ တိလောကဿ ဧကံ ပညာစက္ခုံ ဘူတော ပတ္တောတိ တိလောကေကစ္စက္ခု, မုနိန္ဒက္ကော. တိလောကေကစ္စက္ခုဘူတန္တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဆန္ဒာနုရက္ခဏတ္ထံ ဘူတသဒ္ဒလောပံ ကတွာ [Pg.152] တိလောကေကစ္စက္ခုန္တိ ဝုတ္တံ. အထ ဝါ တိလောကဿ ဧကဘူတော ပညာစက္ခု ဟုတွာ သဗ္ဗဓမ္မေ စက္ခတိ ပဿတီတိ တိလောကေကစ္စက္ခု, မုနိန္ဒက္ကော. တံ. ဘဂဝါ ဟိ ပညာစက္ခု မယတ္တာ သတ္တေသု စ တဒုပ္ပာဒနတော တိလောကဿ စက္ခုဘူတော ဉာဏဘူတော ဓမ္မဘူတော ဗြဟ္မဘူတော ဟောတိ. ဝုတ္တဉှိ မဓုပိဏ္ဍိကသုတ္တေ ‘‘သော ဟာဝုသော ဘဂဝါ ဇာနံ ဇာနာတိ, ပဿံ ပဿတိ စက္ခုဘူတော ဉာဏဘူတော ဓမ္မဘူတော ဗြဟ္မဘူတော ဝတ္တာ ပဝတ္တာ အတ္ထဿ နိန္နေတာ အမတဿ ဒါတာ ဓမ္မဿာမီ တထာဂတော’’တိ. တသ္မာ တိလောကေကစ္စက္ခုန္တိ ထောမေတိ.

“三界唯一眼”(Tilokekaccakkhuṃ)，即“三界之唯一眼”(tiloke ekacakkhu)的词语分解。其义是，作为欲界、色界、无色界三界的唯一慧眼。他拥有如同三界之眼的唯一慧眼，故为‘三界唯一眼’，也就是牟尼王(munindakko)。此处在复合词的构成中有省略，如同“brahmassaro”(梵音)等词的构成一样。或者说，成为三界唯一慧眼并已证得者，即是“三界唯一眼”，也就是牟尼王。本应说“tilokekaccakkhubhūtaṃ”(成为三界唯一眼)，但为了随顺韵律而省略“bhūta”一词，故说“tilokekaccakkhuṃ”。又或者说，作为三界的唯一慧眼，能见一切法，故称“三界唯一眼”，也就是牟尼王。对他(Taṃ)。因为世尊以慧眼为体，且能令众生生起慧眼，故成为三界之眼、智、法、梵。如《蜜丸经》(Madhupiṇḍikasutta)中所说：“贤友，那位世尊知而知，见而见，是眼、是智、是法、是梵，是说者、宣说者、义理的引导者、不死的施与者、法主、如来。”因此赞叹为“三界唯一眼”。

ဒုခမသဟနန္တိ ပုထုဇ္ဇနေဟိ အတိဒုက္ခမိတဋ္ဌာနံ ခမနံ. ပုထုဇ္ဇနေဟိ ဒုက္ခေန ကသိရေန ခမိတဗ္ဗန္တိ ဒုခမံ, ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌာဒိ အာရမ္မဏံ. ဒုက္ခမန္တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဂဇ္ဇဗန္ဓတ္တာ ဆန္ဒာနုရက္ခဏတ္ထံ ကကာရလောပံ ကတွာ ဒုခမန္တိ ဝုတ္တံ. တံ သဟတိ ခမတီတိ ဒုခမသဟနော, မုနိန္ဒက္ကော. သဟဓာတု ပရိသဟနေ ယု. တံ ဒုခမသဟနံ. ဘဂဝါ ဟိ ပုထုဇ္ဇနေဟိ သုဒုက္ခမိတံ ဣဋ္ဌာ နိဋ္ဌာဒိအာရမ္မဏံ သီတုဏှာဒိံ လာဘာလာဘယသာယသ နိန္ဒပသံသသုခဒုက္ခသင်္ခါတံ လောကဓမ္မဉ္စ အတိဝိယ ခမတိ အဓိဝါသေတိ, တသ္မာ ဒုခမသဟနန္တိ ထောမေတိ.

“能忍难忍者”(Dukhamasahanaṃ)，即忍耐凡夫极难忍耐之事。凡夫须以痛苦、艰难而忍耐之事，即是‘难忍’(dukhamaṃ)，也就是可意与不可意等所缘。本应说“dukkhamaṃ”，但因文体格律，为随顺韵律而省略“ka”字，故说“dukhamaṃ”。能忍耐彼事者，即是‘能忍难忍者’(dukhamasahano)，也就是牟尼王(munindakko)。词根‘sah’用于‘忍受’(parisahane)之义。对他(Taṃ)，能忍难忍者。因为世尊能极度忍耐、承受凡夫极难忍耐的可意与不可意等所缘，以及寒热、得失、声誉与不誉、讥毁与称誉、乐与苦等所谓的世间法(lokadhamma)，故赞叹他为‘能忍难忍者’。

မဟေသိန္တိ မဟန္တံ သီလက္ခန္ဓာဒိံ ပရိယေသမာနံ မဟန္တံ နိဗ္ဗာနံ ဂဝေသမာနံ ဝါ မဟန္တေ သီလက္ခန္ဓာဒိကေ ဧသတိ ဂဝေသတိ ပရိယေသတီတိ မဟေသီ, မုနိန္ဒက္ကော. မဟန္တသဒ္ဒူပ ပဒ ဧသဓာတု ဂဝေသနေ ဤ. ဝုတ္တဉှိ မဟာနိဒ္ဒေသေ ‘‘မဟေသီတိ မဟေသီ. ဘဂဝါ မဟန္တံ သီလက္ခန္ဓံ ဧသိ ဂဝေသိ ပရိယေသီတိ မဟေသီ. မဟန္တံ သမာဓိက္ခန္ဓံ မဟန္တံ ပညာက္ခန္ဓံ မဟန္တံ ဝိမုတ္တိက္ခန္ဓံ မဟန္တံ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနက္ခန္ဓံ ဧသီ ဂဝေသီ ပရိယေသီတိ မဟေသီ’’တိ. မဟန္တေ သတ္တတိံသဗောဓိပက္ခိယ ဓမ္မေ ဧသတိ ဂဝေသတီတိ ဝါ မဟေသီ, မဟန္တံ နိဗ္ဗာနံ ဧသတိ ဂဝေသတီတိ ဝါ မဟေသီ. ဝုတ္တဉှိ မဟာနိဒ္ဒေသေ ‘‘မဟန္တေ သတိပဋ္ဌာနေ မဟန္တေ သမ္မပ္ပဓာနေ မဟန္တေ ဣဒ္ဓိပါဒေ မဟန္တာနိ ဣန္ဒြိယာနိ [Pg.153] မဟန္တာနိ ဗလာနိ မဟန္တေ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ မဟန္တံ အရိယံ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ မဟန္တံ ပရမတ္ထံ အမတံ နိဗ္ဗာနံ ဧသီ ဂဝေသီ ပရိယေသီတိ မဟေသီ’’တိ. အထ ဝါ မဟေသက္ခေဟိ သတ္တေဟိ ဧသိယတိ ဂဝေသိယတိ ပရိယေသိယတိ အမှာကံ ကဟံ ဗုဒ္ဓေါတိ မဟေသီ. ဝုတ္တဉှိ မဟာနိဒ္ဒေသေ ‘‘မဟေသက္ခေဟိ ဝါ သတ္တေဟိ ဧသိတော ဂဝေသိတော ကဟံ ဗုဒ္ဓေါ’’တျာဒိ. တံ မဟေသိံ. တန္တိ မုနိန္ဒက္ကံ. အဟံ သိရသာ နမာမီတိ သမ္ဗန္ဓော.

“大仙”(Mahesiṃ)是指，寻求广大的戒蕴等，或追求广大的涅槃；或于广大的戒蕴等中寻觅、追求、寻求，故称“大仙”，也就是牟尼王(munindakko)。由前缀词“mahanta”(大)和词根“esa”(寻求)构成，用于“寻求”之义。如《大义释》(Mahāniddesa)中所说：“大仙即是大仙。世尊寻求、追求、寻觅广大的戒蕴，所以称为大仙。寻求广大的定蕴、广大的慧蕴、广大的解脱蕴、广大的解脱知见蕴，所以称为大仙。”或者说，寻求三十七菩提分法，或寻求广大的涅槃，所以称为“大仙”。如《大义释》中所说：“寻求广大的念处、广大的正勤、广大的神足、广大的根、广大的力、广大的觉支、广大的圣八支道、广大的第一义、不死的涅槃，所以称为大仙。”又或者说，被大威德的众生所寻求、追寻：“我们的佛陀在哪里？”故称“大仙”。如《大义释》中所说：“或被大威德的众生所寻求：‘佛陀在哪里呢？’等等。”那位大仙(Taṃ mahesiṃ)，即是牟尼王(munindakkaṃ)。与“我以头顶礼”(ahaṃ sirasā namāmi)相连接。

အယံ ပနေတ္ထ သင်္ခေပယောဇနာ. ဒယုဒယရုဏော မဟာကရုဏာသင်္ခါတဥဒယပဗ္ဗတုဂ္ဂတသူရိယာရုဏော, ဥဒယပဗ္ဗ တတော ဥဂ္ဂတသူရိယာရုဏော ဝိယ မဟာကရုဏာ ဝါ, ဉာဏ ဝိတ္ထိဏ္ဏဗိမ္ဗော သဗ္ဗညုတဉာဏသင်္ခါတော ဝိတ္ထာရပရိမဏ္ဍလော, ဝိတ္ထာရစက္ကဝါဠမဏ္ဍလံ ဝိယ ဝိပုလာရမ္မဏသဗ္ဗညုတဉာဏဝါ, ဧကော အသဟာယော ဧကဗုဒ္ဓဘူတော, ယော ယာဒိသော မုနိန္ဒက္ကော ဗုဒ္ဓါဒိစ္စော သုဒ္ဓေ ရာဂါဒိမလေဟိ ဝိသုဒ္ဓေ တိဘဝ ကုဟရေ တိဘဝသင်္ခါတကမလသရေ, ကမလကထိတံ ဥပ္ပလန္တိ ကထေတဗ္ဗံ, ဝိနေယျပ္ပာဏောဃံ ဝိနေတဗ္ဗသတ္တသမူဟံ, ဓမ္မရံ သီဝရေဟိ ဥတ္တမဓမ္မသင်္ခါတရံသီဟိ, သုဗောဓေသိ စတုသစ္စဓမ္မံ ပဋိဝေဓယမာနေန သုဋ္ဌု ပဗောဓေသိ ဝိကာသေသိ, ဗျာပိတက္ကိတ္တိနံ တိလောကေ ပတ္ထဋပရိကိတ္တနံ, သီလာဒိဂုဏေဟိ ပတ္ထဋထုတိဃောသိကံ ဝါ, တိလောကေကစ္စက္ခုံ ကာမရူပအရူပ သင်္ခါတာနံ တိလောကာနံ ဧကံ ပညာစက္ခုဘူတံ, ဒုခမသဟနံ ပုထုဇ္ဇနေဟိ အတိဒုက္ခမိတဋ္ဌာနံ ခမနံ, မဟေသိံ မဟန္တံ သီလက္ခန္ဓာဒိံ ပရိယေသမာနံ မဟန္တံ နိဗ္ဗာနံ ဂဝေသမာနံ ဝါ, တံ မုနိန္ဒက္ကံ အဟံ သိရသာ နမာမိ ဝန္ဒာမီတိ.

此中是简要释义：“大悲是黎明之霞”，即名为大悲的、从东山升起的太阳之霞。“智慧是广阔的光轮”，即名为一切知智的广阔圆轮，拥有如广大轮围山般以无量为所缘的一切知智。“独一”，即无侣伴，已成独一之佛。彼牟尼王、佛日，在清净无染、远离贪等垢的三有洞窟，即名为三有的莲池中——所说的莲花，应被理解为青莲——对于应调伏的有情众，以名为胜法的光芒，善令觉悟，即令其了悟四谛法而觉醒、绽放。其声誉遍满三界，或其赞誉之声因戒等功德而传扬。他是欲界、色界、无色界三界唯一的慧眼。能忍耐凡夫极难忍耐之处。他是寻求伟大的戒蕴等，或寻求伟大涅槃的大仙。我以头顶礼敬彼牟尼王佛日。

ဝီသတိမဝန္ဒနဂါထာဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

第二十礼敬偈释义圆满。

၂၁.

21.

ယော [Pg.154] ဇိနော အနေကဇာတိယံ သပုတ္တဒါရမင်္ဂဇီဝိတမ္ပိ;

ဗောဓိပေမတော အလဂ္ဂမာနသော အဒါသိယေဝ အတ္ထိ ကဿ;

ဒါနပါရမိံ တတော ပရံ အပူရိ သီလပါရမာဒိကမ္ပိ;

တာသမိဒ္ဓိယောပယာတမဂ္ဂတံ တမေကဒီပကံ နမာမိ.

彼胜者，在无数生中，因对菩提之爱而心无执著，甚至将儿子、妻子、肢体与生命施予了有求之人；此后，他圆满了布施波罗蜜，以及戒波罗蜜等。我礼敬那位以诸波罗蜜之成就达到至高境界、世间唯一的明灯。

၂၁. ဧဝံ ဝီသတိမာယ ဂါထာယ မုနိန္ဒက္ကံ ဝန္ဒိတွာ ဣဒါနိ ပုဗ္ဗေ အနေကဇာတိယံ ဗောဓိသတ္တကာလေ ဇီဝိတပရိစ္စာဂါဒီဟိ စ ဒါနာဒိဒသပါရမိယော ပူရေန္တေဟိ ဂုဏေဟိ စ ထောမေတွာ ဇိနံ ဝန္ဒိတုကာမော ယော ဇိနော တျာဒိမာဟ. အယံ ပန ရဇ ရဇ ရဇ ဂဏေဟိ စ ဂရုလဟူဟိ စ ရစိတတ္တာ ဝီသတက္ခရေဟိ လက္ခိတာ ဝုတ္တဂါထာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ဝုတ္တဉှိ ဝုတ္တောဒယေ ‘‘ဝုတ္တ မီဒိသန္တု နာမတော ရဇာ ရဇာ ရဇာ ဂရုလ္လဟူ စာ’’တိ.

21. 如是以第二十偈礼敬牟尼王后，如今作者欲以胜者过去无数生中，于菩萨时期舍弃生命等，圆满布施等十波罗蜜的功德来赞颂，故说“彼胜者”等偈。此偈由raja格、raja格、raja格及重、轻音节所构成，以二十音节为特征，当知是Vutta偈。诚如《韵律学》(Vuttodaya)中所说：“由raja格、raja格、raja格及重、轻音节所成者，名为Vutta偈。”

အယံ ပနေတ္ထ ယောဇနာ. ယဿံ ပဋိပါဒံ ရဇာ ရဇဂဏာ စ ရဇာ ရဇဂဏာ စ ရဇာ ရဇဂဏာ စ ဂရုလ္လဟူ စ စေ သိယျုံ, ဤဒိသန္တု ဤဒိသံ ပန ဂါထာ နာမတော နာမေန ဝုတ္တံ ဝုတ္တ ဂါထာ နာမာတိ.

此中释义如下：若于偈颂中，每句皆有raja格、raja格、raja格及重、轻音节，则此偈颂依其名称，名为Vutta偈。

တတ္ထ ပန ယော ဇိနောတိ ယော ဗုဒ္ဓေါ. သော ဟိ ဒေဝပုတ္တကိလေသာဘိသင်္ခါရခန္ဓမစ္စုဝသေန ပဉ္စမာရေ အဇိနိ ဇိနာတိ ဇိနိဿတီတိ ဇိနောတိ ဝုစ္စတိ. နနု စ ဗုဒ္ဓသာဝကာပိ ပဉ္စမာရေ ဇိနတ္တာ ဇိနာ နာမာတိ စေ. န ဘဂဝတော ပရူပ နိဿယဝိရဟနိရတိသယဝသေန ပဉ္စမာရဇိနတ္တာ ဘဂဝါယေဝ ဇိနော နာမာတိ. ဝုတ္တဉှိ ဓာတုကထာမူလဋီကာယံ –

于此，“彼胜者”(yo jino)即是佛陀。他已战胜、正战胜、将战胜天子魔、烦恼魔、行魔、蕴魔、死魔这五魔，故被称为“胜者”。若问：佛陀的声闻弟子们也战胜了五魔，不也应被称为“胜者”吗？不然。因为世尊不依赖他人，并以无上方式战胜五魔，故唯有世尊被称为“胜者”。诚如《界论根本注》(Dhātukathāmūlaṭīkā)中所说：

‘‘တတ္ထ ဗလဝိဓမန ဝိသယာတိက္ကမဝသေန ဒေဝပုတ္တမာရဿ, အပဝတ္တိကရဏဝသေန ကိလေသာဘိသင်္ခါရမာရာနံ, သမုဒယပ္ပဟာနပရိညာဝသေန ခန္ဓမာရဿ, မစ္စုမာရဿ, စ ဗောဓိမူလေ ဧဝ ဘဉ္ဇိတတ္တာ ပရူပနိဿယရဟိတံ နိရတိသယံ တံ ဘဉ္ဇနံ ဥပါဒါယ ဘဂဝါဧဝ မာရဘဉ္ဇနောတိ ထောမိတော’’တိ.

“在此，由于以摧毁其力、超越其境的方式（战胜）天子魔，以令不再生的方式（战胜）烦恼魔与行魔，以断除其集、遍知其理的方式（战胜）蕴魔与死魔，（世尊）于菩提树下即已破魔，以此不依赖他人、无与伦比的破魔之功，唯有世尊被赞颂为‘破魔者’。”

အနေကဇာတိယန္တိ [Pg.155] အနေကသံသာရဘဝေ. ဧတ္ထ ဟိ အယံ ဇာတိသဒ္ဒေါ အနေကတ္ထော. တထာ ဟေသ ဧကမ္ပိ ဇာတိံ ဒွေပိ ဇာတိယောတိ ဧတ္ထ ဘဝေ အာဂတော. အတ္ထိ ဝိသာခေ နိဂဏ္ဌာ နာမ သမဏဇာတီတိ ဧတ္ထ နိကာယေ. တိရိ နာမ တိဏဇာတိ နာဘိယာ ဥဂ္ဂန္တွာ နဘံ အာဟစ္စ ဌိတာ အဟောသီတိ ဧတ္ထ ပညတ္တိယံ. ဇာတိ ဒွီဟိ ခန္ဓေဟိ သင်္ဂဟိတာတိ ဧတ္ထ သင်္ခတလက္ခဏေ. ယံ မာတုကုစ္ဆိယံ ပဌမံ စိတ္တံ ဥပ္ပန္နံ ပဌမံ ဝိညာဏံ ပါတုဘူတံ. တဒုပါဒါယ သာဝဿ ဇာတီတိ ဧတ္ထ ပဋိသန္ဓိယံ. သမ္ပတိဇာတော အာနန္ဒ ဗောဓိသတ္တောတိ ဧတ္ထ ပသူတိယံ. အနုပကုဋ္ဌော ဇာတိဝါဒေနာတိ ဧတ္ထ ကုလေ. ယတောဟံ ဘဂိနိ အရိယာယ ဇာတိယာ ဇာတောတိ ဧတ္ထ အရိယသီလေ. ဣဓ ပနာယံ ဘဝေ ဝတ္တတိ. တသ္မာ အနေကသံသာရဘဝေတိ အတ္ထော ဝိညာတဗ္ဗော. သော ဟိ ဇာယတိ ယောနိ ဂတိအာဒိ ဝိဘာဂေါတိ ဇာတီတိ ဝုစ္စတိ. အထ ဝါ ဇာယန္တိ နိဗ္ဗတ္တန္တိ ဧတ္ထ ခန္ဓာဒယောတိ ဇာတိ, ဘဝေါ. ဇနိဓာတု နိဗ္ဗတ္တနေတိ. န ဧကာ အနေကာ, အနေကာ စ သာ ဇာတိ စာတိ အနေက ဇာတိ. တဿံ အနေကဇာတိယံ.

“于无数生中”(Anekajātiyaṃ)，即于无数轮回之有中。于此，“生”(jāti)一词有多义。如“一生、二生”，此处指“有”。又如“毘舍佉(Visākhā)，有名为尼乾陀(Nigaṇṭha)的沙门种”，此处指“部派”。又如“名为提利(Tiri)的草种，从肚脐长出，触及天空而立”，此处指“施设”。又如“生为二蕴所摄”，此处指“有为相”。又如“于母胎中，初心生起，初识显现，由此而有彼之生”，此处指“结生”。又如“阿难(Ānanda)，菩萨今已诞生”，此处指“生产”。又如“不因种姓之说而受轻蔑”，此处指“家系”。又如“贤妹，我生于圣种”，此处指“圣戒”。然于此处，此词用于“有”。是故，当知其义为“于无数轮回之有中”。彼因生于胎、趣等分别中，故被称为“生”。或因诸蕴于此中出生、生起，故为“生”，即“有”。“生”(jan)的词根义为“产生”。非一为“无量”，无量而又为生，故为“无数生”。于此“无数生”中。

သပုတ္တဒါရန္တိ ပုတ္တေန စ ဘရိယာယ စ သဟိတံ. အတ္တနော ကုလံ ပုနာတိ ပဝတိ သောဓေတီတိ ဝါ ပုတ္တော. ပုဓာတု ပဝနေ တ. မာတာပိတူနံ မနံ ပူရေတီတိ ဝါ ပုတ္တော. ပူရဓာတု ပူရဏေ တ. ပုတ္တော စ ဓီတာ စ ပုတ္တော. ဝိရူပေက သေသောယံ. သာမိကေန ဓရိယတေတိ ဒါရော. ဓရဓာတု ဓာရဏေ ဏော. ဓဿ ဒေါ. အထ ဝါ ပုရိသေန ဘောဂံ ဒီယတီတိ ဒါရော. ဒါဓာတု ဒါနေ ရပစ္စယော. ဒါကုစ္ဆိတာ ကာရေန ပုရိသေန ရမိယတိ ဧတ္ထာတိ ဝါ ဒါရော, ဘရိယာ. ဒါပုဗ္ဗရမုဓာတု ရမနေ ကွိ. ဒါသဒ္ဒေါ ကုစ္ဆိတတ္ထော. အဘိဓာနဋီကာယံ ပန ‘‘ဒါရယန္တေ ယေနာတိ ဒါရော, ဒရ ဝိဒါရဏေ. အကတ္တရိ စ ကာရကေ သညာယံ ဏော’’တိ ဝုတ္တံ. ပုတ္တော စ ဒါရော စ ပုတ္တဒါရော. သမာဟာရဒွန္ဒေပိ ဟိ [Pg.156] ပုလ္လိင်္ဂံ ဣစ္ဆန္တိ အာစရိယာ. တေန သဟ ဝတ္တတိ ယဿာတိ သပုတ္တဒါရော, ပုတ္တဒါရပရိစ္စာဂေါ. တံ သပုတ္တဒါရံ. အင်္ဂဇီဝိတမ္ပီတိ ဟတ္ထပါဒကဏ္ဏနာသစက္ခာဒိသရီရာဝယဝဉ္စ ဇီဝိတိန္ဒြိယ ပဋိဗဒ္ဓသကလသရီရဉ္စ အင်္ဂတိ ဂစ္ဆတိ ကာယေတိ အင်္ဂေါ, စက္ခာဒိသရီရာဝယဝေါ. အဂိဓာတု ဂတိယံ အ. ဇီဝန္တိ သတ္တာ ဧတေနာတိ ဇီဝိတံ, ဇီဝိတိန္ဒြိယံ. ဇီဝဓာတု ပါဏဓာရဏေ တ. အင်္ဂေါ စ ဇီဝိတဉ္စ အင်္ဂဇီဝိတံ. ဧတ္ထ စ ပိသဒ္ဒေါ သမ္ပိဏ္ဍနတ္ထော. တေန ဓနရဋ္ဌပရိစ္စာဂံ သမ္ပိဏ္ဍေတိ. ဝုတ္တဉှိ သီလက္ခန္ဓဋ္ဌ ကထာယံ –

“有子女妻子者”(Saputtadāraṃ)是指与子女和妻子共同生活者。“子”(putto)能净化自己的家族，故名“子”(源自词根pū，义为“净化”)。或者说，“子”能使父母的心意得到满足，故名“子”(源自词根pūra，义为“满足”)。儿子和女儿合称亦为“子”，此为异形一存之例。“妻”(dāro)的意思是被丈夫扶养者(源自词根dhara，义为“扶养”)，或者说，“妻”是指男人给予财物者(源自词根dā，义为“给予”)。或者说，男人以可鄙的方式与她共乐，故名为妻(dāro)。然而，《名称辞典疏》(Abhidhānaṭīkā)中说：“因其能分裂，故名为妻”，这里取的是“分裂”的意思。“子和妻”合称为“子女和妻子”。诸师认为，在并合词中，一般采用阳性词。所谓“有子女有妻子者”，是指拥有子女和妻子者，也就是要舍弃子女和妻子。“肢体与生命”(Aṅgajīvitaṃ)包括手、脚、耳、鼻、眼等身体的各个部分，以及与命根相关的整个身体。“肢体”(aṅgo)的意思是身体的一部分，比如眼睛等(源自词根agi，义为“运动”)。“生命”(jīvitaṃ)指的是命根，众生依靠它才能生存(源自词根jīva，义为“生存”)。此处的“亦”(pi)字有总括之义，它总括了对财富、国土的舍弃。正如《戒蕴注》(Sīlakkhandhaṭṭhakathā)中所说——

‘‘အင်္ဂပရိစ္စာဂံ ဇီဝိတဓနရဇ္ဇပုတ္တဒါရပရိစ္စာဂန္တိ ဣမေ ပဉ္စ မဟာပရိစ္စာဂေ ပရိစ္စဇိတွာ’’တိ. အထ ဝါ သမ္ဘာဝနတ္ထော. တေန ဘဂဝါ သဗ္ဗညုတဉာဏဟေတုပိ ပုတ္တဒါရအင်္ဂဇီဝိတမ္ပိ အလဂ္ဂမာနသော ပရိစ္စဇေတိ, ပဂေဝ ဓနာဒိဗာဟိရဝတ္ထု ပရိစ္စာဂေပီတိ သမ္ဘာဝေတိ.

“舍弃肢体、生命、财富、王位、子女与妻子，舍此五大施。”或者，此处的“亦”字也可作“推显”解。由此可以推知：世尊为了一切智故，尚能心无执著地舍弃子女、妻子、肢体与生命，何况是舍弃财富等外物呢！

ဗောဓိပေမတောတိ အရဟတ္တမဂ္ဂသဗ္ဗညုတဉာဏသင်္ခါတာယ ဗောဓိယာ ပိယမာနတ္တာ, ဟေတွတ္ထေ ဟိ တောပစ္စယော. စတ္တာရိ သစ္စာနိ ဗုဇ္ဈတီတိ ဗောဓိ, အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏံ. သဗ္ဗ ဉေယျဓမ္မေ ဗုဇ္ဈတီတိ ဗောဓိ, သဗ္ဗညုတဉာဏံ. ဗုဓဓာတု ဉာဏေ ဏ. ဣတ္ထိလိင်္ဂဇောတကော ဤပစ္စယော စ. ဝုတ္တဉှိ အဘိဓာနပ္ပဒီပိကာယံ – ‘‘ဗောဓိ သဗ္ဗညုတဉာဏေ, အရိယမဂ္ဂေ စ နာရိယ’’န္တိ. ဗောဓိ စ ဗောဓိ စ ဗောဓိ သရူပေကသေ သဝသေန. ပိယနံ ပေမော, ပိယာယိတဗ္ဗောတိ ဝါ ပေမော. ပီဓာတု တပ္ပနကန္တီသု မနိပစ္စယော. ဗောဓိယာ ပေမော ဗောဓိပေမော, တတော ဗောဓိပေမတော. ဘဂဝတာ ဟိ ပုတ္တဒါရအင်္ဂဇီဝိတေဟိပိ သတဂုဏေန သဟဿဂုဏေန သတ သဟဿဂုဏေနပိ ဗောဓိဉာဏမေဝ ပိယန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဝုတ္တဉှိ ဝေဿန္တရဇာတကေ –

“因菩提之爱”(Bodhipemato)是指对被称为菩提的阿罗汉道智及一切智的喜爱，此中to后缀表原因。觉悟四圣谛称为菩提，即阿罗汉道智。觉悟一切所应知法称为菩提，即一切智。budha词根为“智”义，加ṇa后缀，并加表女性的ī后缀。正如《名称辞典》(Abhidhānappadīpikā)中所说：“菩提于一切智，亦于圣道，为女性。”菩提与菩提，依同形一存之例，合为菩提。可爱者为爱(pemo)，或应可爱者为爱。pī词根在“满足”与“喜爱”义中，加mani后缀。对菩提的爱为“菩提之爱”(bodhipemo)，由此而来，故为“因菩提之爱”(bodhipemato)。此谓，于世尊而言，菩提智实为至爱，其珍爱程度百倍、千倍、十万倍于子女、妻子、肢体与生命。如《韦桑达拉本生》(Vessantarajātaka)所说——

‘‘န မေ ဒေဿာ ဥဘော ပုတ္တာ, မဒ္ဒီ ဒေဝီ န ဒေဿိယာ;

သဗ္ဗညုတံ ပိယံ မယှံ, တသ္မာ ပိယေ အဒါသဟ’’န္တိ.

“我非厌恶二爱子，玛蒂(Maddī)王后亦非厌；一切智是吾所爱，故吾舍弃所爱者。”

အလဂ္ဂမာနသောတိ [Pg.157] ပုတ္တဒါရအင်္ဂဇီဝိတာဒီသု အနလ္လီယန စိတ္တော ဟုတွာ လဂနံ သင်္ဂနံ လဂ္ဂေါ, လဂတိ သင်္ဂတိ အလ္လယတိ ဝါတိ လဂ္ဂေါ. လဂဓာတု သင်္ဂေ အလ္လီယနေ ဝါ ဂပစ္စယော. န လဂ္ဂေါ အလဂ္ဂေါ, နတ္ထိ လဂ္ဂေါ ဧတ္ထ ပုတ္တဒါရ အင်္ဂဇီဝိတာဒီသူတိ ဝါ အလဂ္ဂေါ. မနတိ ဇာနာတိ အာရမ္မဏန္တိ မနော. သောယေဝ မာနသော. အလဂ္ဂေါ မာနသော ယဿ သောတိ အလဂ္ဂမာနသော, ဇိနော. အတ္ထိကဿာတိ ပုတ္တ ဒါရာဒိံ ကာမိကဿ, ယာစကဿ ပဋိဂ္ဂါဟကဿ ဝါတိ အတ္ထော. အတ္ထော ကာမော အဿ အတ္ထီတိ အတ္ထိကော, ဏိကော. တဿ အတ္ထိကဿ. အဒါသိယေဝါတိ ပူဇာနုဂ္ဂဟကာမတာယ ဉာဏသမ္ပယုတ္တပရိစ္စာဂစေတနာယ အဒါသိဧဝါတိ အတ္ထော. ဗောဓိသတ္တော ဟိ ပါရမီပူရဏ ကာလေ သရာဂသဒေါသသမောဟဿေဝ သတော အာဂတာ ဂတာနံ ယာစကာနံ အလင်္ကတပဋိယတ္တံ သီသံ ကန္တိတွာ ဂလလောဟိတံ နီဟရိတွာ သုအဉ္ဇိတာနိ အက္ခီနိ ဥပ္ပာဋေတွာ ကုလဝံသပ္ပဒီပံ ပုတ္တံ မနာပစာရိနိံ ဘရိယဉ္စ ခေဠပိဏ္ဍမိဝ အနပေက္ခော ပရိစ္စဇိတွာ ဒီယမာနောဝ သမ္မာသမ္ဗောဓိဉာဏံ လဒ္ဓုံ သက္ကာ, န ပုတ္တဒါရအင်္ဂဇီဝိတမ္ပိ အပရိစ္စဇိတွာ. ပဉ္စ ဟိ မဟာပရိစ္စာဂေ အပရိစ္စဇိတွာ ဗုဒ္ဓဘူတပုဗ္ဗာ နာမ နတ္ထိ. ပစ္စေကဗုဒ္ဓါရိယသာဝကာ ပန ပုတ္တဒါရအင်္ဂဇီဝိတံ အပရိစ္စဇန္တာပိ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါရိယသာဝကဗောဓိဉာဏံ လဒ္ဓုံ သမတ္ထာဝ. တသ္မာယေဝ ဘဂဝန္တံယေဝ သပုတ္တဒါရမင်္ဂဇီဝိတမ္ပိ ဗောဓိပေမတော အလဂ္ဂမာနသော အဒါသိယေဝ အတ္ထိ ကဿာတိ ထောမေတိ. ဝုတ္တဉှေတံ ဝေဿန္တရဇာတကဋ္ဌ ကထာယံ ‘‘သဗ္ဗဗောဓိသတ္တာ ဓနပရိစ္စာဂံ, ပုတ္တပရိစ္စာဂံ, ဘရိယပရိစ္စာဂံ, အင်္ဂပရိစ္စာဂံ, ဇီဝိတပရိစ္စာဂန္တိ ဣမေ ပဉ္စ မဟာပရိစ္စာဂေ အပရိစ္စဇိတွာ ဗုဒ္ဓဘူတပုဗ္ဗာ နာမ နတ္ထီ’’တိ.

“无著心”(Alaggamānaso)是指对子女、妻子、肢体、生命等心不执著。执著(laggo)即是系缚(laganaṃ)、缠缚(saṅganaṃ)，或指执著、系缚、染著。词根“lag”在“系缚”或“染著”义中可加“ga”后缀。不执著(Na laggo)即是无著(alaggo)，或指对子女、妻子、肢体、生命等没有执著，故称无著。能了知所缘境的，是为意(mano)，亦是心(mānaso)。心无执著者，即是胜者(jino)。“对有所求者”(Atthikassa)是指对欲求子女、妻子等者，或对乞求者、领受者。因其有所求(attho)，故名“求者”(atthiko)，其中“ṇiko”是后缀。对于这样的求者，“他确实布施了”(Adāsiyeva)是指以恭敬、饶益之心，以及与智相应的舍离思而行布施。菩萨在圆满波罗蜜时，虽仍有贪、嗔、痴，但为了来往的乞求者，能砍下自己装饰好的头颅，放出颈血，挖出涂饰好的眼睛，并将如家族明灯的儿子和可意的妻子，如唾沫般无所顾恋地舍弃。唯有如此布施，才能证得正等正觉智；不舍弃子女、妻子、肢体与生命，则不能证得。确实，未曾行此五大施而得成佛者，绝无仅有。然而，辟支佛与圣声闻(ariyasāvaka)即便不舍弃子女、妻子与生命，亦能证得其菩提智。因此，[作者]才如此赞叹世尊：“[他]因对菩提的喜爱，心无执著，确实将子女、妻子、肢体与生命布施给了有所求者。”正如《韦桑达拉本生注》(Vessantarajātakaṭṭhakathā)中所说：“一切菩萨，若不舍弃财物施、子女施、妻子施、肢体施、生命施此五大施，而得成佛者，绝无仅有。”

ဧဝံ ပဉ္စဟိ မဟာပရိစ္စာဂဂုဏေဟိ ဘဂဝတော ထောမနံ ကတွာ ဣဒါနိ ဒါနာဒိပါရမီပူရဏဂုဏေန ထောမနံ ကတ္တု ကာမော ဒါနပါရမိန္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဒါနန္တိ တိဝိဓံ ဟောတိ [Pg.158] စာဂစေတနာ စ, ဝိရတိ စ, ဒေယျဓမ္မော စာတိ. သဒ္ဓါ ဟိရိယံ ကုသလဉ္စ ဒါနန္တိ အာဂတဋ္ဌာနေ ဟိ စာဂစေတနာ ဒါနံ နာမ. အဘယံ ဒေတီတိ အာဂတဋ္ဌာနေ ဝိရတီ ဒါနံ နာမ. ဒါနံ ဒေတိ အန္နံ ပါနန္တိ အာဂတဋ္ဌာနေ ဒေယျဓမ္မော ဒါနံ နာမ. တတ္ထ စာဂစေတနာ ဒေတိ ဝါ ဒေယျဓမ္မံ ဒေန္တိ ဝါ ဧတာယ ဒေယျဓမ္မန္တိ ဒါနံ. ဝိရတိ အဝခဏ္ဍနဋ္ဌေန လဝနဋ္ဌေန ဝါ ဒါနံ. သာ ဟိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ဘယဘေရဝသင်္ခါတံ ဒုဿိလျံ စေတနံ ဒါတိ လုနာတိ စာတိ ဒါနံ, ဒေယျဓမ္မော ဒိယျတီတိ ဒါနံ. ဣဓ ပန တိဝိဓံ ဒါနံ အဓိပ္ပေတံ. ပါရမီသဒ္ဒဿ ဝစနတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တောယေဝ. အထ ဝါ ပါရံ နိဗ္ဗာနံ ဧတိ ဂစ္ဆတိ ဧတာယာတိ ပါရမိ. ပါရသဒ္ဒူပပဒ ဣဓာတု ဂတိယံ ကွိ. ပါရံ ဣတီတိ ပဒစ္ဆေဒေါ ကာတဗ္ဗော. ဒါနမေဝ ပါရမီ ဒါနပါရမီ, တံ ဒါနပါရမိံ. တတောတိ ဒါနပါရမိတော. ပရန္တိ အညံ. သီလပါရမာဒိကမ္ပီတိ သီလတီတိ သီလံ. သီလ ဓာတု သမာဓိမှိ အ. ကာယဝစီကမ္မာနိ သမာဒဟတိ သမာဓပေတီတိ အတ္ထော. သီလတိ သမာဓိယတိ ကာယကမ္မာဒီနံ သုသိလျဝသေန န ဝိပ္ပကိရတီတိ ဝါ သီလံ, သီလန္တိ သမာဒဟန္တိ စိတ္တံ ဧတေနာတိ ဝါ သီလံ. အထ ဝါ သီလယတိ ဥပဓာရေတီတိ သီလံ, သီလဓာတု ဥပဓာရဏေ အ. ကုသလ ဓမ္မာနံ ပတိဋ္ဌာနဘာဝေန အာဘုသော ဓာရေတီတိ အတ္ထော. သီလေန္တိ ဝါ ဧတေန ကုသလေ ဓမ္မေ ဥပဓာရေန္တိ သာဓဝေါတိ သီလံ, သီလိယတိ ဥပဓာရိယတိ သပ္ပုရိသေဟိ ဟဒယမံသန္တရံ ဥပနေတွာတိ ဝါ သီလံ, သီလေတိ ဥပဓာရေတိ တံ သမင်္ဂီ ပုဂ္ဂလံ အပါယေသု ဥပ္ပတ္တိနီဝါရဏဝသေန သုဂ္ဂတိ နိဗ္ဗာနန္တိ ဝါ သီလံ, သီလမေဝ ပါရမီ သီလပါရမီ, သာ အာဒိ ယာသန္တေတိ သီလပါရမာဒိကာ. ဧတ္ထ စ အာဒိသဒ္ဒေန နေက္ခမ္မပညာ ဝီရိယခန္တိသစ္စအဓိဋ္ဌာနမေတ္တာဥပေက္ခာပါရမိံ သင်္ဂဏှာတိ. ဝုတ္တဉှေတံ ဗုဒ္ဓဝံသပါဠိယံ –

如此以五大施之功德赞颂世尊后，今欲以布施等波罗蜜圆满之功德而作赞颂，故说“布施波罗蜜”等。其中，布施有三：舍思(cāgacetanā)、离(virati)及可施物(deyyadhamma)。于“信心、惭与善法即布施”之文中，舍思名为布施。于“施予无畏”之文中，离名为布施。于“布施饮食”之文中，可施物名为布施。其中，舍思乃由其施予或令施可施物，故名布施。离，依其不中断或斩断之义而为布施，盖彼生起时，能断除名为怖畏之恶戒思，故名布施。可施物，因其可被施予，故名布施。此处意指此三种布施。“波罗蜜”(pāramī)一词之语源义已如前述。或，彼岸(pāra)即涅槃，由此而至，故名波罗蜜。此中，“pāra”为前缀，“i”为词根，义为“去”，应作“pāraṃ eti iti”之断句。布施即是波罗蜜，为布施波罗蜜(dānapāramī)，即指此布施波罗蜜。“Tatoti”意为“从布施波罗蜜而来”。“Paranti”意为“其他”。戒波罗蜜(sīlapāramī)等。“sīlatīti”即戒(sīla)。词根“sīla”于“定”(samādhi)义中，意为令身、语业安住、得定。或，戒能令身业等善住而不散乱，故名为戒；或，以此能令心安住，故名为戒。或，戒为持守之义，词根“sīla”于“持守”(upadhāraṇa)义中，意为作为诸善法(kusalā dhammā)之基石而受持。或，贤善之人(sādhavo)以此持守善法，故名为戒；或，善士(sappurisehi)将之奉持于心，故名为戒；或，戒能持守具足此戒之人(samaṅgī puggala)，防止其生于恶趣，而导向善趣与涅槃，故名为戒。戒即是波罗蜜，为戒波罗蜜，以此为首者，即戒波罗蜜等(sīlapāramādikā)。此处“等”(ādi)字，摄出离(nekkhamma)、慧(paññā)、精进(vīriya)、忍(khanti)、真实(sacca)、决意(adhiṭṭhāna)、慈(mettā)、舍(upekkhā)波罗蜜。正如《佛史》(Buddhavaṃsa)中所说——

‘‘ဒါနံ သီလဉ္စ နေက္ခမ္မံ, ပညာ ဝီရိယေန ပဉ္စမံ;

ခန္တိသစ္စမဓိဋ္ဌာနံ, မေတ္တုပေက္ခာ ဣမာ ဒသာ’’တိ.

“布施、戒与出离，慧、精进为第五；忍、真实及决意，慈与舍，此为十。”

ပိသဒ္ဒေါ [Pg.159] စေတ္ထ သမ္ပိဏ္ဍနတ္ထော. တေန ပဉ္စ မဟာပရိစ္စာဂေ သမ္ပိဏ္ဍေတိ.

此处的“亦”(pi)字有总括之义。因此，它总括了五大施(mahāpariccāga)。

အပူရီတိ သမ္မာသမ္ဗောဓတ္ထာယ ပူရဏံ အကာသီတိ အတ္ထော. ဘဂဝတော ဟိ ဒီပင်္ကရပါဒမူလေ အဋ္ဌ ဓမ္မေ သမောဓာနေတွာ ဗုဒ္ဓတ္ထာယ အဘိနီဟာရတော ပဋ္ဌာယ အနေကဇာတီသု သမ္မာသမ္ဗောဓိံ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ ဝါယမန္တော အဒိန္နဒါနံ နာမ နတ္ထိ, အရက္ခိတသီလံ နာမ နတ္ထိ. အပူရိတာ ပါရမီ နာမ နတ္ထိ. အတိဗဟုမ္ပိ ပူရဏံ အကာသိယေဝ. ဘဂဝါ ဟိ ဗောဓိသတ္တ ဘူတော စတူသု မဟာသမုဒ္ဒေသု ဥဒကံ ပရာဇေတွာ အဓိကံ လောဟိတဒါနမကာသိ. သကလပထဝိယာ ပံသုံ ပရာဇေတွာ အဓိကံ မံသမဒါသိ. သိနေရုပဗ္ဗတရာဇံ ပရာဇေတွာ အဓိကံ သီသဒါနမဒါသိ. အာကာသေ တာရကသမူဟံ ပရာဇေတွာ အဓိကံ နယနမဒါသိ.

“圆满了”(apūrī)意为为了正等觉(sammāsambodhi)而圆满。因为世尊在燃灯佛(Dīpaṅkara)足下，具足八法(aṭṭha dhamma)，从发愿成佛以来，在无数次转生中，为了证得正等觉而精进努力，没有未曾布施之物，没有未曾守护之戒，没有未曾圆满之波罗蜜。即使已经非常充足，仍然继续圆满。世尊作为菩萨(bodhisatta)时，曾布施鲜血多于四大海之水，布施身肉多于整个大地的尘土，布施头颅多于须弥山王(Sinerupabbatarāja)，布施眼目多于天空中的星星。

တေန ဝုတ္တံ ဇိနာလင်္ကာရေ –

故《胜者庄严》中说——

‘‘သော သာဂရေ ဇလဓိကံ ရုဓိရံ အဒါသိ,ဘူမိံ ပရာဇိယ သမံသမဒါသိ ဒါနံ;

မေရုပ္ပမာဏမဓိကဉ္စ သမောဠိသီသံ,ခေ တာရကာဓိကတရံ နယနံ အဒါသီ’’တိ.

“彼布施鲜血胜于海水，布施身肉胜于大地；更布施头颅胜须弥山高，布施眼目胜天上星辰。”

ဝသန္တတိလကဂါထာ.

此为春华鬘偈。

တတ္ထ စ သောတိ သော ဧဝံဝိဓော ဗောဓိသတ္တော. သာဂရေတိ စတူသု မဟာသမုဒ္ဒေသု. ဇလဓိကန္တိ ဥဒကတော အဓိကံ ကတွာ. ရုဓိရံ အဒါသီတိ လောဟိတဒါနမဒါသိ. ဘူမိံ ပရာဇိယာတိ ပံသုပထဝိယာ ပံသုံ ပရာဇေတွာ အတ္တနော သရီရမံသံ အဓိကံ အဒါသိ. မေရုပ္ပမာဏမဓိကန္တိ ယောဇန အဋ္ဌသဋ္ဌိသတသဟဿုဗ္ဗေဓဿ ဂိရိရာဇဿ ပမာဏတောပိ အဓိကံ ကတွာ. သမောဠိသီသန္တိ မောဠိယာ သဟ အဘိသိတ္တသီသံ အဒါသိ. ခေတိ စက္ကဝါဠပဗ္ဗတပရိယန္တေ အာကာသေ. တာရကာဓိကတရန္တိ နက္ခတ္တာဒိတာရကရူပတောပိ အဓိကံ ကတွာ[Pg.160]. နယနံ အဒါသီတိ နေတ္တဒါနံ အဒါသီတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

其中，“彼”(so)即是如此的菩萨。“于海中”(Sāgare)是指于四大海中。“多于水”(Jaladhikaṃ)是说比水还多。“施予血”(Rudhiraṃ adāsi)就是布施鲜血。“征服大地”(Bhūmiṃ parājiya)是说，超越大地之尘土，布施了更多的自身血肉。“多于须弥之量”(Meruppamāṇamadhikaṃ)是说比高达十六万八千由旬的山王(girirāja)的量还要多。“连同顶髻之头”(Samoḷisīsaṃ)是说连同顶髻一起布施已受灌顶的头颅。“于空中”(Khe)是指直到轮围山(cakkavāḷapabbata)边际的虚空。“远多于星辰”(Tārakādhikataraṃ)是说比星宿等星辰形态还要多。“施予眼”(Nayanaṃ adāsi)就是布施眼睛，此处的含义应当这样理解。

တာသမိဒ္ဓိယောပယာတမဂ္ဂတန္တိ တာသံ ဣဒ္ဓိယာ ဥပယာတံ အဂ္ဂတန္တိ ပဒစ္ဆေဒေါ. တာသန္တိ တာသံ ပါရမီနံ. ဣဒ္ဓိယာတိ သမိဒ္ဓိယာ, ဟေတွတ္ထေ စေတံ ကရဏဝစနံ. ဥပယာတန္တိ ဥပဂတံ. အဂ္ဂတန္တိ သဗ္ဗသတ္တာနံ ဥတ္တမဘာဝံ, သေဋ္ဌဘူတံ ဗုဒ္ဓတ္တန္တိ အတ္ထော. တံ ပန ပဒံ ဥပယာတန္တိပဒေ ကမ္မံ. အဂ္ဂသဒ္ဒေါ စေတ္ထ ဥတ္တမဝါစကော အနိပ္ဖန္နပါဋိပဒိကော. အထ ဝါ အဂ္ဂတိ ဥတ္တမဘာဝံ သေဋ္ဌဘူတံ ဝါ ဗုဒ္ဓဘာဝံ ပါပုဏာတီတိ အဂ္ဂေါ, ဇိနော. အဂ္ဂဓာတု ဂတိယံ အ. အဂ္ဂဿ ဘာဝေါ အဂ္ဂတံ. ဘဂဝါ ဟိ အနန္တလောကဓာတူသု သဗ္ဗ သတ္တာနံ အဂ္ဂေါ ဥတ္တမတရော သေဋ္ဌတရောတိ အတ္ထော. ဝုတ္တဉှေတံ ဒသနိပါတ အင်္ဂုတ္တရပါဠိယံ –

“Tāsamiddhiyopayātamaggataṃ”应断句为“tāsaṃ iddhiyā upayātaṃ aggataṃ”(由彼等之成就所达到的最高状态)。“彼等”(Tāsaṃ)是指彼等波罗蜜。“成就”(Iddhiyā)即是圆满(samiddhi)，此处为表原因的工具格。“达到”(Upayātaṃ)是指到达。“最高状态”(Aggataṃ)是指一切众生中最殊胜的状态，即成为最上佛陀(buddhatta)之义。该词是“达到”一词的业。此处的“agga”(最上)一词，意为至高无上，是一个非派生词。或者说，达到(aggati)最殊胜的状态或最上的佛陀状态，故为“最上者”(aggo)，即胜者(jina)。词根“agga”意为“行”。“agga”的状态即是“aggataṃ”(最高状态)。世尊在无量世界中，于一切众生中，实为最上、最胜、最妙。正如《增支部》(Aṅguttaranikāya)第十集(dasanipāta)中所说——

‘‘ယာဝတာ ဘိက္ခဝေ သတ္တာ အပဒါ ဝါ ဒွိပဒါ ဝါ စတုပ္ပဒါ ဝါ ဗဟုပ္ပဒါ ဝါ ရူပိနော ဝါ အရူပိနော ဝါ သညိနော ဝါ အသညိနော ဝါ နေဝသညီနာသညိနော ဝါ, တထာဂတော တေသံ အဂ္ဂမက္ခာယတိ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ’’တိ.

“诸比丘，凡有众生，无论是无足的、二足的、四足的、多足的，无论是有色的、无色的，无论是有想的、无想的、非有想非无想的，如来都被称为他们之中的最上者，是阿罗汉、正等觉者。”

တမေကဒီပကန္တိ တံ ဧကဒီပကန္တိ ပဒစ္ဆေဒေါ. တန္တိ ဇိနံ. ဧကဒီပကန္တိ သဗ္ဗသတ္တာနံ ဧကပဋိသရဏဘူတံ ပတိဋ္ဌဘူတံ ဝါ. ဒီပကသဒ္ဒေါ ဟိ ပဋိသရဏပတိဋ္ဌဝါစကော နိပ္ဖန္နပါဋိပဒိကော. ဝုတ္တဉှိ သံယုတ္တဋ္ဌကထာယံ ‘‘ပတိဋ္ဌာပနဋ္ဌေန ဒီပ’’န္တိ. ဒီပန္တိ ပတိဋ္ဌဟန္တိ ပဋိသရဏဘာဝေန သတ္တာ ဧတ္ထာတိ ဝါ ဒီပကော, ဇိနော. ဒီပဓာတု ပတိဋ္ဌာယံ အကော. ဧကသဒ္ဒေါ သင်္ချာဝါစကော. ဧကော ဧကဘူတော ဒီပကောတိ ဧကဒီပကော, ဇိနော. အထ ဝါ ဧကဒီပကန္တိ မနုဿာနံ ပဋိသရဏဘူတံ ပတိဋ္ဌာနဘူတံ သမုဒ္ဒဒီပကမိဝ သဗ္ဗသတ္တာနံ ပဋိသရဏဘူတံ ပတိဋ္ဌာနဘူတံ ဧကဗုဒ္ဓဘူတံ.

“Tamekadīpakaṃ”是“taṃ ekadīpakaṃ”的分词。其中“taṃ”指胜者(jina)。“Ekadīpakaṃ”意为一切众生唯一的皈依处或立足处。“Dīpaka”一词表示皈依、立足，是派生词。正如《相应部义注》(Saṃyuttaṭṭhakathā)中所说：“以安立义为洲(dīpa)”。或者，众生于此以皈依而立足，故为洲(dīpako)，即胜者。语根`dīpa`有安立(patiṭṭhā)义，后缀为`aka`。“Eka”一词是数词。唯一的洲，即为一洲(ekadīpako)，指胜者。或者，“一洲”(ekadīpakaṃ)意为：犹如海中之洲是人们的皈依处、立足处，（佛陀）作为唯一的佛陀，是一切众生的皈依处、立足处。

အယံ ပနေတ္ထ ဝစနတ္ထော. ဇလမဇ္ဈေ ဒိပ္ပတီတိ ဒီပေါ. ဒွိဓာ အာပေါသန္ဒတိ ဧတ္ထာတိ ဝါ ဒီပေါ. သောယေဝ ဒီပကော. သောဝိယ [Pg.161] ဧကော ဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ ဧတိ ဂစ္ဆတိ ပဝတ္တတီတိ ဧကဒီပကော, ဇိနော. ယထာ ဟိ မဟာသမုဒ္ဒေ ဘိန္နနာဝါနံ မနုဿာနံ သမုဒ္ဒဒီပေါ ပဋိသရဏော ပတိဋ္ဌော ဟောတိ, ဧဝံ ဇိနော သံသာရသာဂရေ အလဗ္ဘနေယျပတိဋ္ဌေ ဩသီဒန္တာနံ သဗ္ဗသတ္တာနံ ဧကဗုဒ္ဓဘူတော ပဋိသရဏော ပတိဋ္ဌော ဟောတီတိ ဧကဒီပကန္တိ ထောမေတိ. တံ ဇိနံ အဟံ နမာမီတိ သမ္ဗန္ဓောတိ.

此处是词义。“洲”(dīpa)是在水中照耀，故称为洲。或者，水于此分为两道流淌，故称为洲。此即为洲(dīpako)。犹如彼（洲），作为唯一的佛陀而来、去、转起，故为一洲(ekadīpako)，即胜者(jina)。譬如，于大海中，海洲是船破之人的皈依处、立足处；同样地，于轮回之海(saṃsārasāgara)中，对沉没于无立足处的一切众生而言，胜者作为唯一的佛陀，是其皈依处、立足处，因此赞叹为“一洲”(ekadīpaka)。“我礼敬彼胜者”——这是（与前文的）关联。

အယံ ပနေတ္ထ သင်္ခေပယောဇနာ. ယော ဇိနော အနေက ဇာတိယံ အနေကသံသာရဘဝေ, သပုတ္တဒါရံ ပုတ္တေန စ ဘရိယာယ စ သဟိတံ, အင်္ဂဇီဝိတမ္ပိ အင်္ဂပစ္စင်္ဂဇီဝိတိန္ဒြိယမ္ပိ. အထ ဝါ ဟတ္ထပါဒကဏ္ဏနာသစက္ခာဒိသရီရာဝယဝဉ္စ ဇီဝိတိန္ဒြိယ ပဋိဗဒ္ဓသကလသရီရဉ္စ, ဗောဓိပေမတော အရဟတ္တမဂ္ဂ သဗ္ဗညုတဉာဏသင်္ခါတာယ ဗောဓိယာ ပိယမာနတ္တာ, အလဂ္ဂ မာနသောတိ ပုတ္တဒါရအင်္ဂဇီဝိတာဒီသု အနလ္လီယနစိတ္တော ဟုတွာ, အတ္ထိကဿ ပုတ္တဒါရာဒိံ ကာမိကဿ ယာစကဿ အဒါသိယေဝ ပရိစ္စာဂစေတနာယ အဒါသိဧဝ. ဒါနပါရမိမ္ပိ တတော ဒါနပါရမိတော ပရံ အညံ သီလပါရမာဒိကမ္ပိ သီလပါရမီအာဒိကမ္ပိ, အပူရိ သမ္မာသမ္ဗောဓတ္ထာယ ပူရဏံ အကာသိ, တာသံ ပါရမီနံ ဣဒ္ဓိယာ သမိဒ္ဓိယာ အဂ္ဂတံ ဥတ္တမ ဘာဝံ သေဋ္ဌဗုဒ္ဓတ္တံ ဝါ, ဥပယာတံ ဥပဂတံ, ဧကဒီပကံ သဗ္ဗသတ္တာနံ ဧကပဋိသရဏဘူတံ ဧကပတိဋ္ဌာနဘူတံ ဝါ, ဒီပကမိဝ ဧကပဋိသရဏဘူတံ ပတိဋ္ဌာနဘူတံ ဝါ တံ ဇိနံ တီဟိ ဒွါရေဟိ နမာမီတိ.

此处是简要释义：彼胜者于无数生、无数轮回中，连同妻儿，乃至肢体与生命，以及肢节与命根。或者，（舍弃）手、足、耳、鼻、眼等身体部分，以及与命根相连的整个身体，由于深爱菩提——即被称为阿罗汉道与一切知智的菩提——心无执著，不染著于子女、妻室、肢体、生命等，对有需求者、欲求者、乞求者，便以舍离之心而施予。他不仅圆满了布施波罗蜜，还圆满了其后的戒波罗蜜等其他波罗蜜，为成就正等正觉而圆满之。凭借那些波罗蜜的神力与成就，达到顶首、最上状态或最胜佛果，成为一切众生唯一的皈依处、立足处，犹如洲是唯一的皈依处、立足处。我以三门礼敬彼胜者。

ဧကဝီသတိမဝန္ဒနဂါထာဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

二十一首礼敬偈释义圆满。

၂၂.

22.

ဒေဝါဒေဝါတိဒေဝံ နိဓနဝပုဓရံ မာရဘင်္ဂံ အဘင်္ဂံ,ဒီပံ ဒီပံ ပဇာနံ ဇယဝရသယနေ ဗောဓိပတ္တံဓိပတ္တံ;

ဗြဟ္မာဗြဟ္မာဂတာနံ ဝရဂိရကထိကံ ပါပဟီနံ ပဟီနံ,လောကာလောကာဘိရာမံ သတတမဘိနမေ တံ မုနိန္ဒံ မုနိန္ဒံ.

天中之天，身虽有尽，摧魔而不坏；众生之洲，众生之灯，于最胜吉祥座上证菩提，为菩提之主；为梵天与非梵天所归赴者，宣说最上言语，已离诸恶，已断诸漏；令世间与出世间欢喜者，我恒常礼敬彼牟尼之主，牟尼之主。

၂၂. ဧဝံ [Pg.162] ဧကဝီသတိမာယ ဂါထာယ ဇိနံ ဝန္ဒိတွာ ဣဒါနိ ဒေဝါဒေဝါတိဒေဝန္တျာဒီဟိ ဒသဟိ ဂုဏေဟိ ထောမေတွာ မုနိန္ဒံ ဝန္ဒိတုကာမော ဒေဝါဒေဝါတိဒေဝန္တိအာဒိမာဟ. အယံ ပန မ ရ ဘ န ယ ယ ဂဏေဟိ စ တိမုနိယတီဟိ စ ရစိတတ္တာ ဧကဝီသတက္ခရေဟိ ယုတ္တာ အာဒျန္တယမကာ သဒ္ဓရာ ဂါထာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ဝုတ္တဉှိ ဝုတ္တောဒယေ ‘‘မြာ ဘ္နာ ယော ယောတြ ယေန တိမုနိယတိယုတာ သဒ္ဓရာ ကိတ္တိတာယ’’န္တိ.

22. 如是，以二十一首偈颂礼敬胜者后，今欲以“天中之天”(Devādevātideva)等十种功德赞叹并礼敬牟尼之主(Muninda)，故说“天中之天”等偈。此偈由ma、ra、bha、na、ya、ya等音组(gaṇa)及三次牟尼停顿(timuniyati)所作，具二十一音节，首尾有双声(yamaka)，当知是名“Saddharā”之偈。正如《韵律学》(Vuttodaya)中所说：“若由mrā、bhnā、yo、yotra、yena等音组，并与三次牟尼停顿(timuniyati)结合，则被称为Saddharā偈颂。”

အယံ ပနေတ္ထ ယောဇနာ. ယဿံ ပဋိပါဒံ မြာ မရဂဏာ စ ဘ္နာ ဘနဂဏာ စ ယောဂဏော စ ယေန ယဂဏေန သဟ ယောဂဏော စ တိမုနိယတိယုတာ သတ္တမက္ခရန္တေတီဟိ ယတီဟိ ယုတ္တာ စ စေ သိယုံ. အတြ ဣမသ္မိံ ပကတိ ဆန္ဒေ အယံ ဂါထာ သဒ္ဓရာဂါထာတိ ကိတ္တိတာတိ. ဧတ္ထ စ မုနိသဒ္ဒေါ သတ္တသင်္ချာဝါစကောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဧကသ္မိံ ပါဒေ သတ္တမက္ခရန္တေ သတ္တမက္ခရန္တေ ယတီနံ တိပရိဝတ္တတ္တာ တိမုနိယတိယုတာတိ ဝုတ္တံ. ဧကဝီသတက္ခရဝန္တောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

此处是其组合方式：每行诗句由ma-ra音组(mrā)、bha-na音组(bhnā)及三个ya音组构成，并与三次牟尼停顿(timuniyati)——即在第七个音节处的三次停顿——相结合。在此自然韵律中，这首偈颂被称为“Saddharā偈”。这里，“muni”一词应当理解为表示数字“七”。由于每行诗句在第七个音节处有停顿，并且重复三次，因此称为“与三次牟尼停顿结合”(timuniyatiyutā)。这意味着（每句）共有二十一个音节。

တတ္ထ စ ဒေဝါဒေဝါတိဒေဝန္တိ ရာဇသင်္ခါတသမ္မုတိဒေဝ စတုမဟာရာဇာဒိကဥပပတ္တိဒေဝါနံ အတိဥတ္တမံ အတိသေဋ္ဌံ ဝိသုဒ္ဓိဒေဝဘူတံ. ဧတ္ထ ဟိ ဒေဝါတိ သမ္မုတိဒေဝါ. တေ ဟိ မာနုဿဣဿရိယသမ္ပတ္တီဟိ ဒိဗ္ဗန္တီတိ မနုဿရာဇဒေဝီ ကုမာရာ ဒေဝါတိ ဝုစ္စန္တိ. ပုန ဒေဝါတိ ဥပပတ္တိဒေဝါ. တေ ဟိ ဒိဗ္ဗဣဿရိယသမ္ပတ္တီဟိ ဒိဗ္ဗန္တီတိ စတုမဟာရာဇိကာ ဒေဝါ ဝုစ္စန္တိ, ဒိဗ္ဗန္တိ ကာမဂုဏာဒီဟိ ကီဠန္တိ လဠန္တိ, တေသု ဝါ ဝိဟရန္တိ, ဝိဇယသမတ္ထတာယောဂေန ပစ္စတ္ထိကေ ဝိဇေတုံ ဣစ္ဆန္တိ, ဣဿရိယဓနာဒိသက္ကာရဒါနဂ္ဂဟဏံ တံ တံ အတ္ထာနုသာသနဉ္စ ကရောန္တာ ဝေါဟရန္တိ. ပုညာတိသယယောဂါနုဘာဝပ္ပတ္တာယ ဇုတိယာ ဇောတန္တိ. ယထာဓိပ္ပေတဉ္စ ဝိသယံ အပ္ပဋိဃာတေန ဂစ္ဆန္တိ. ယထိစ္ဆိတနိပ္ဖာဒနေ စ သက္ကောန္တီတိ ဒေဝါတိ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂမဟာဋီကာယံ အာဂတနယေနပိ ဝေဒိတဗ္ဗော. အတိဒေဝန္တိ [Pg.163] တေသံ ဒေဝါနံ အတိဥတ္တမံ အတိသေဋ္ဌံ ဝါ ဝိသုဒ္ဓိ ဒေဝဘူတံ ဘဂဝန္တန္တိ အတ္ထော. သော ဟိ တေသံ သမ္မုတိ ဥပပတ္တိဒေဝါနံ သီလာဒိဂုဏေဟိ အတိရေကတ္တာ အတိရေကော ဒေဝေါတိ ဘဂဝါ အတိဒေဝေါတိ ဝုစ္စတိ. ဒေဝေါ ဒေဝါနံ အတိရေကော အတိဥတ္တမော အတိသေဋ္ဌော အတိဝိသိဋ္ဌော ဒေဝေါ ဒေဝါဒေဝါတိဒေဝေါ, ဝိသုဒ္ဓိဒေဝဘူတော မုနိန္ဒော လဗ္ဘတိ. တံ ဒေဝါဒေဝါတိဒေဝံ.

此处所谓“天中之天”(Devādevātideva)者，乃超越被称为国王的世俗天(sammutideva)与四大王天等化生天(upapattideva)的最胜最上清净天身。此处“天”(deva)者，有世俗所称之天。彼等因具足人间权力财富而尊贵，故称人王、王后、王子为天。复次，“天”者，有化生之天。彼等因具足天界权力财富而尊贵，故称四大王天等为天；以五妙欲等嬉戏娱乐，或安住其中；以战胜之能力希求制伏外敌；执掌权力财富等荣耀，随顺各种情况教化众生；由殊胜福业之力感得，身放光明；随心所欲无阻碍游行诸境；能成就一切所愿，故名为天——此义亦可依《清净道大疏》(Visuddhimaggamahāṭīkā)所说而知。“超天”(Atideva)者，谓超越彼等诸天的最胜最上者，即清净天身的世尊。世尊因戒等功德远超世俗天与化生天，故称为超越诸天的天。天众之中最超越、最殊胜、最卓越的天，天中之天的无上清净天身，唯牟尼主(Muninda)堪得。（我礼敬）彼天中之天。

ဝုတ္တဉှိ ဓမ္မဟဒယဝိဘင်္ဂေ ‘‘ဒေဝါတိ တယော ဒေဝါ သမ္မုတိ ဒေဝါ, ဥပပတ္တိဒေဝါ, ဝိသုဒ္ဓိဒေဝါ. သမ္မုတိဒေဝါ နာမ ရာဇာနော ဒေဝိယော ရာဇကုမာရာ. ဥပပတ္တိဒေဝါ နာမ စတုမဟာရာဇိကေ ဒေဝေ ဥပါဒါယ တဒုပရိ ဒေဝါ. ဝိသုဒ္ဓိဒေဝါ နာမ အရဟန္တော ဝုစ္စန္တီ’’တိ.

于《法心义释》(Dhammahadayavibhaṅga)中说：“‘天’有三种，即世俗天、生天、清净天。世俗天是指国王、王后、王子。生天是指以四大王天为首及其上的诸天。清净天是指阿罗汉。”

ဘဂဝါ ပန နိရာတိသယာယ အဘိညာကီဠာယ ဥတ္တမေဟိ ဒိဗ္ဗဗြဟ္မအရိယဝိဟာရေဟိ သပရသန္တာနဂတပဉ္စဝိဓမာရဝိဇ ယိစ္ဆာနိပ္ဖတ္တိယာစိတ္တိဿရိယ သတ္တဓနာဒိ သမ္မာပဋိပတ္တိ အဝေစ္စပ္ပသာဒသက္ကာရဒါနဂ္ဂဟဏသင်္ခါတေန ဓမ္မသဘာဝပုဂ္ဂလဇ္ဈာသယာနုရူပါနုသာသနီသင်္ခါတေန စ ဝေါဟာရာတိသယေန ပရမာယ ပညာသရီရပ္ပဘာသင်္ခါတာယ ဇုတိယာ အနညသာဓာရဏာယ ဉာဏသရီရဂတိယာ မာရဝိဇယ သဗ္ဗညုဂုဏပရဟိတ နိပ္ဖာဒနေသု အပ္ပဋိဟတာယ သတ္တိယာ စ သမန္နာဂတတ္တာ သဒေဝကေန လောကေန သရဏန္တိ ဂမနီယတော အဘိတ္ထဝနီယတော ဘတ္တိဝသေန ကမနီယတော စ သဗ္ဗေ တေ ဒေဝေ တေဟိ ဂုဏေဟိ အဘိဘုယျ ဌိတတ္တာ တေသံ ဒေဝါနံ အတိသေဋ္ဌော အတိဥတ္တမော ဒေဝေါတိ ဒေဝါဒေဝါတိဒေဝေါတိ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ မဟာဋီကာယံ အာဂတနယေနပိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

然而，世尊因具备无上神通游戏、最胜天梵圣住、降伏关乎自他相续的五种魔、圆满一切愿求、心得自在、七圣财等正行、具足不坏净信、领受恭敬供养、随顺法性与个人意乐而教诫、言语超胜、具足名为最上慧身光辉之光明、具足不共之智身行、于降伏魔罗、成就一切知智之德与饶益他人等事上具无碍之力，故为天界在内之世间所皈依、赞颂、敬爱；又因以彼等功德超越一切诸天，于彼等天中为最胜者、最上者，故名天中天、超天。此义亦可依《清净道论大疏》(Visuddhimagga-mahāṭīkā)所示之理而得知。

နိဓနဝပုဓရန္တိ အန္တိမကာယဓာရဏံ. ဧတ္ထ စ နိဓနသဒ္ဒေါ ပရိယောသာနဝါစကော အနိပ္ဖန္နပါဋိပဒိကော. အထ ဝါ နိဓေတိ ပရိယောသာနံ ကရောတိ ဧတေနာတိ နိဓနံ. နိဓေတိ ဝိနာသေတိ ဘဝန္တိ ဝါ နိဓနံ, အန္တိမကာယော လဗ္ဘတိ. နိပုဗ္ဗ ဓာ ဓာတု [Pg.164] နာသေ ယု. ဝပတိ ကုသလာကုသလဗီဇမေတ္ထာတိ ဝပု, ကာယော. ဝပဓာတု ဗီဇသန္တာနေ ဥ. နိဓနဉ္စ တံ ဝပု စာတိ နိဓနဝပု, တံ ဓာရေတီတိ နိဓနဝပုဓရော, မုနိန္ဒော. တံ နိဓနဝပုဓရံ. သော ဟိ အနမတဂ္ဂသံသာရဘဝေသု နိဗ္ဗတ္တေန္တာနံ သဗ္ဗကိလေသာနံ ဗောဓိမဏ္ဍေ အဂ္ဂမဂ္ဂဉာဏသတ္ထေန သမုစ္ဆိန္ဒိ တတ္တာ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိ နတ္ထိ. အယဉှိ ဗုဒ္ဓဘာဝဇာတိ အန္တိမ ဘဝေါ ဟောတိ, တသ္မာ ဝိသေသေန မုနိန္ဒမေဝ နိဓနဝပုဓရန္တိ ထောမေတိ. ဝုတ္တဉှေတံ အင်္ဂုတ္တရပါဠိယံ ‘‘ဗုဒ္ဓေါ အန္တိမ ဓရော’’တိ.

“持最后身者”(nidhanavapudharaṃ)，即持有最后之身。于此，“nidhana”一词意为“终结”，是未派生语基。或说，“以此而终结(nidheti)”故为“nidhana”。或说，“以此而毁灭(nidheti)诸有”故为“nidhana”，即获得最后身。此词由前缀“ni-”与意为“毁灭”的词根“dhā”及后缀“yu”构成。“于此播下(vapati)善与不善之种子”故为“vapu”，即身体。此词由意为“播种”的词根“vap”及后缀“u”构成。“nidhana”亦是“vapu”，故为“nidhanavapu”，持有此者即“nidhanavapudharo”，指牟尼王。所言即此“持最后身者”。彼于无始轮回诸有中，于菩提座以最上道智之剑断尽一切令众生轮回之烦恼，故不再有后有之生。此佛陀之生即是最后有，是故特赞牟尼王为“持最后身者”。如《增支部》(Aṅguttarapāḷi)中所说：“佛陀是最后身持有者。”

မာရဘင်္ဂန္တိ ဒေဝပုတ္တာဒိပဉ္စမာရေ ဝိဒ္ဓံသနံ. မာရသဒ္ဒတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တောယေဝ. ပဉ္စမာရေ ဘဉ္ဇတိ အဘဉ္ဇိ ဘဉ္ဇိဿတီတိ မာရဘင်္ဂေါ, မုနိန္ဒော. မာရသဒ္ဒူပပဒ ဘန္ဇဓာတု အဝမဒ္ဒနေ တပစ္စယော. တဿ သဟ ဓာတွန္တေန ဂေါအာဒေသော. နကာရဿ နိဂ္ဂဟိတာဒေသော. တဿ ကဝဂ္ဂန္တာဒေသော. တံ မာရဘင်္ဂံ. အဘင်္ဂန္တိ မာရသေနာယ ဘဉ္ဇိတုံ ဝိဒ္ဓံသိတုံ အသမတ္ထံ, ဘဉ္ဇိယတေ ဘင်္ဂေါ. နဘင်္ဂေါ အဘင်္ဂေါ. အထ ဝါ မာရသေနာယ န ဘဉ္ဇိယတီတိ အဘင်္ဂေါ. မာရသေနာယ ဘဉ္ဇိတုံ န အရဟတီတိ အတ္ထော. မာရသေနာ ဘဉ္ဇိတုံ န သမတ္ထောတိ ဝါ အဘင်္ဂေါ, မုနိန္ဒော. တံ အဘင်္ဂံ.

“破魔者”(mārabhaṅgaṃ)，即摧毁天子魔等五种魔。“魔”一词之义已于前述。能破、已破、将破五种魔者，是为“破魔者”(mārabhaṅgo)，指牟尼王。此词由前置词“māra”与意为“摧破”的词根“bhanj”及后缀“ta”构成。其词根尾音被替换为“go”，‘n’音被替换为随韵(ṃ)，后者再被替换为k组的尾音(ṅ)。所言即此“破魔者”。“无能破者”(abhaṅgaṃ)，即不为魔军所能摧破、毁坏者。可被摧破者为“bhaṅga”，不可被摧破者为“abhaṅga”。或说，不为魔军所摧破，故为“abhaṅga”。其义为：不应为魔军所摧破。或说，魔军无力摧破者，是为“abhaṅga”，指牟尼王。所言即此“无能破者”。

ဒီပံဒီပံ ပဇာနန္တိ ဧတ္ထ ပဇာနံ ဒီပံ ဒီပန္တိ သမ္ဗန္ဓော. တတ္ထ ပဇာနန္တိ သတ္တာနံ. တေဟိ ကမ္မကိလေသေဟိ ပဇာယန္တိ နိဗ္ဗတ္တိယန္တိ, ပကာရေန ဝါ ဇာယန္တိ နိဗ္ဗတ္တန္တိ ပဋိသန္ဓိစုတိဝသေနာတိ ပဇာတိ ဝုစ္စန္တိ. ဒီပန္တိ ပညာပဒီပံ. တဉှိ ကုသလာကုသလေ ဓမ္မေ ဝိဘဇိတွာ ဒီပေတိ ပကာသေတိ ဇောတေတီတိ ဒီပန္တိ ဝုစ္စတိ. အထ ဝါ ဒိပ္ပတိ ဇောတေတီတိ ဒီပေါ. အန္ဓကာရံ ဝိဓမေတွာ အာလောကံ ပကာသေတီတိ အတ္ထော. ဒီပဓာတု ဒိတ္တိယံ အ. ဒီပမိဝါတိ ဒီပါ, ပညာ. ယထာ ဟိ ပဒီပေါ အန္ဓကာရံ ဝိဓမိတွာ အာလောကံ ပကာသေတိ, ဧဝံ ပညာ အဝိဇ္ဇန္ဓကာရံ ဟန္တွာ ဓမ္မာလောကံ ပကာသေတီတိ [Pg.165] ဝုတ္တံ ဟောတိ. တံ ဒီပံ. ပုန ဒီပန္တိ ဒီပကံ ပကာသေန္တန္တိ အတ္ထော. သော ဟိ ဒီပေတိ ပကာသေတီတိ ဒီပေါတိ ဝုစ္စတိ. မုနိန္ဒော ဟိ ပယိရုပါသနဝသေန ဂတာဂတာနံ ဝိနေယျသတ္တာနံ ဓမ္မဒေသနာယ စတုမဂ္ဂဉာဏာဒိပညာပဒီပံ ပကာသေတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တံ ဒီပံ.

于“dīpaṃdīpaṃ pajānaṃ”一句中，其关联为“为众生(pajānaṃ)之灯(dīpaṃ)”与“照亮(dīpaṃ)”。其中，“pajānaṃ”意为“众生”之属格，其单数主格为“pajā”，指有情。彼等因业与烦恼而生(pajāyanti)、而出现，或依结生与死而以种种方式出生，故被称为“pajā”。“dīpaṃ”指智慧之灯。其能分别善与不善法，并加以开显、阐明、照耀，故被称为“dīpa”。或说，“闪耀、照亮(dippati)”故为“dīpo”，意为驱散黑暗而显现光明。此词由意为“照耀”的词根“dīp”及后缀“a”构成。如灯一般，故为“dīpā”，指智慧。犹如灯火驱散黑暗而显现光明，智慧亦摧破无明之黑暗而显现法之光明，故说为灯。所言即此“灯”。再者，“dīpaṃ”意为“照亮者、开显者”。彼能开显、阐明，故被称为“dīpo”。此谓牟尼王为前来亲近受教的所化有情开示法要，点亮四道智等智慧之灯，故说为灯。所言即此“灯”。

ဇယဝရသယနေတိ ပဉ္စမာရဝိဇယန္တဋ္ဌာနဘူတေ ဥတ္တမ ဗောဓိပလ္လင်္ကာသနေ. ပဉ္စမာရေ ဇိနာတိ ဧတ္ထာတိ ဇယော, ဗောဓိရုက္ခပလ္လင်္ကော. ဇိဓာတု ဇယေ ဏ. ဝရိတဗ္ဗော ပတ္ထိ တဗ္ဗောတိ ဝရော, ဝရဓာတု ပတ္ထနေ အ. ဝရတိ နိဝါရေတိ ဟီနန္တိ ဝါ ဝရော. ဝရဓာတု နိဝါရဏေ အ. ဗုဒ္ဓေန သေဝိယတိ ဘဇိယတိ ဧတ္ထာတိ သယနော. သိဓာတု သေဝါယံယု. ဝရော ဥတ္တမော သယနော ဝရသယနော, ဇယောဧဝ ဝရသယနော ဇယဝရသယနော, ဗောဓိရုက္ခပလ္လင်္ကော. တသ္မိံ.

“于殊胜胜利座”(jayavarasayane)，意指于战胜五魔之处的最上菩提座上。“于此战胜(jināti)五魔”故为“胜利”(jayo)，即菩提树座。此词由意为“胜利”的词根“ji”及后缀“ṇa”构成。“应被选择、应被希求”故为“殊胜”(varo)，此词由意为“希求”的词根“var”及后缀“a”构成。或说，“遮止(vāreti)下劣”故为“varo”，此词由意为“遮止”的词根“var”及后缀“a”构成。“佛陀于此亲近(seviyati)、修习(bhajiyati)”故为“座”(sayano)，此词由意为“亲近”的词根“si”及后缀“yu”构成。殊胜、最上之座为“殊胜座”(varasayano)。胜利即是殊胜座，故为“殊胜胜利座”(jayavarasayano)，即菩提树座。于此座上。

ဗောဓိပတ္တံဓိပတ္တန္တိ ဗောဓိပတ္တံ အဓိပတ္တန္တိ ပဒစ္ဆေဒေါ. ဗောဓိပတ္တန္တိ အရဟတ္တမဂ္ဂသဗ္ဗညုတဉာဏံ ဂတံ. ဧတ္ထ စ ဗောဓိသဒ္ဒေါ ရုက္ခမဂ္ဂဉာဏသဗ္ဗညုတဉာဏနိဗ္ဗာနေသုပိ ဝတ္တတိ. တထာ ဟေသ ဗောဓိရုက္ခမူလေ ပဌမာဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါတိအာဒီသု ရုက္ခေ ဝတ္တတိ. ဗောဓိ ဝုစ္စတိ စတူသု မဂ္ဂေသု ဉာဏန္တိအာဒီသု မဂ္ဂေ. ပပ္ပောတိ ဗောဓိံ ဝရဘူရီ မေဓသောတိအာဒီသု သဗ္ဗညုတဉာဏေ. ပတွာန ဗောဓိံ အမတံ အသင်္ခတန္တိအာဒီသု နိဗ္ဗာနေ. ဣဓ ပန ဘဂဝတော အရဟတ္တမဂ္ဂသဗ္ဗညုတဉာဏံ အဓိပ္ပေတံ. စတ္တာရိ သစ္စာနိ ဗုဇ္ဈတီတိ ဗောဓိ, အရဟတ္တ မဂ္ဂဉာဏံ. သဗ္ဗဉေယျဓမ္မေ ဗုဇ္ဈတီတိ ဗောဓိ, သဗ္ဗညုတဉာဏံ. ဗုဓဓာတု ဉာဏေ ဏ ဤ စ. ဗောဓိ စ ဗောဓိ စ ဗောဓိ သရူပေကသေသဝသေန. တံ အပဇ္ဇိံ အဂမိန္တိ ဗောဓိ ပတ္တော, မုနိန္ဒော. တံ ဗောဓိပတ္တံ. အဓိပတ္တန္တိ သဒေဝကေ လောကေ သဗ္ဗဒေဝမနုဿာနံ ဇေဋ္ဌဘာဝံ ဂတန္တိ အတ္ထော. သဗ္ဗဒေဝမနုဿာနံ အဓိကံ ဇေဋ္ဌဘာဝံ ဝုဍ္ဎတရဘာဝံ ပတ္တော ဂတောတိ အဓိပတ္တော, မုနိန္ဒော. တံ အဓိပတ္တံ. ယထာ ဟိ ကုက္ကုဋပေါတကာနံ [Pg.166] ယော ကုက္ကုဋပေါတကော အဏ္ဍကောသံ ပဒါလေတွာ အဘိနိဗ္ဘိဒေါ, သော တေသံ ဇေဋ္ဌဘာဝံ ဝုဍ္ဎတရဘာဝံ ဂတော, ဧဝမေဝ ဘဂဝါ သဒေဝကေ လောကေ အဝိဇ္ဇာ ဂတာယ ပဇာယ တံ အဝိဇ္ဇဏ္ဍကောသံ ပဒါလေတွာ ပဌမတရံ အရိယာယ ဇာတိယာ ဇာတတ္တာ စ သီလသမာဓိပညာဒိ သဗ္ဗဂုဏေဟိ အဓိကတ္တာ စ အပ္ပဋိသမတ္တာ စ သဗ္ဗဒေဝမနုဿာနံ ဇေဋ္ဌဘာဝံ ဝုဍ္ဎတရဘာဝံ သေဋ္ဌဘာဝံ အပ္ပဋိသမဘာဝဉ္စ ပတ္တော ဂတောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တသ္မာ အဓိပတ္တန္တိ ထောမေတိ.

“Bodhipattaṃdhipattaṃ”(证得菩提与超越者)，其分词为“bodhipattaṃ”(证得菩提者)与“adhipattaṃ”(超越者)。“证得菩提者”是指已达阿罗汉道(arahattamagga)与一切智智(sabbaññutañāṇa)者。于此，“菩提”(bodhi)一词亦用于树、道、智、一切智智与涅槃。譬如，在“于菩提树下初成正觉”等句中，用于树；在“菩提者，谓四道中之智”等句中，用于道；在“得菩提，胜慧者之最上”等句中，用于一切智智；在“证得菩提，不死无为”等句中，用于涅槃。于此，则意指世尊的阿罗汉道与一切智智。了悟四圣谛(cattāri saccāni)，故为“菩提”，即阿罗汉道智。了悟一切所应知法(sabbañeyyadhamme)，故为“菩提”，即一切智智。由意为“知”的词根budh，加后缀ṇa与ī构成。此二菩提，依同形单存法(sarūpekasesa)合为“菩提”。“我已达、已至”，故为“bodhi patto”(菩提达到者)，即牟尼王(munindo)。此即“证得菩提者”。“超越者”，意指于天人世间，获得一切天人中最卓越的地位。超越一切天人，获得更优越、更资长的地位，故为“超越者”，即牟尼王。此即“超越者”。譬如鸡雏中，先破蛋壳而出者，即是彼等中最资长、最优越者。同理，世尊于为无明(avijjā)所覆的有情中，率先破除无明蛋壳，初以圣者(ariya)之身出生，且因戒(sīla)、定(samādhi)、慧(paññā)等一切功德更为殊胜、无与伦比，故说其超越一切天人，获得最卓越、最资长、最殊胜、无与伦比的地位。是故，赞叹为“超越者”。

ဗြဟ္မာဗြဟ္မာဂတာနန္တိ ဗြဟ္မ အဗြဟ္မ အာဂတာနန္တိ ပဒစ္ဆေဒေါ. အာဂတာနံ ပယိရုပါသနဝသေန အာဂတာနံ ဗြဟ္မ ဒေဝမနုဿပရိသာနန္တိ အတ္ထော. တတ္ထ ဗြဟ္မာတိ ဗြဟ္မပါရိသဇ္ဇာဒိ ဗြဟ္မာ. တေ ဟိ ဈာနာဒိဂုဏေဟိ ဗြူဟန္တိ ဝဍ္ဎန္တီတိ ဗြဟ္မာတိ ဝုစ္စန္တိ, အဗြဟ္မာတိ ဒေဝမနုဿာ. တေ ဟိ န ဗြဟ္မာ အဗြဟ္မာတိ ဝုစ္စန္တိ, အာဂစ္ဆန္တိ ပယိရုပါသနဝသေနာတိ အာဂတာ, ဗြဟ္မာ ဗြဟ္မာနော လဗ္ဘန္တိ. အာပုဗ္ဗဂမုဓာတု ဂတိယံ တ. အာဂတာ ဗြဟ္မာ စ အဗြဟ္မာ စာတိ ဗြဟ္မာဗြဟ္မာဂတာ, တေသံ. ဝိသေသန ပရနိပါတပဒမေတံ အဂျာဟိတောတိအာဒီသု ဝိယ. တံ ပန ပဒံ ဝရဂိရကထိကန္တိပဒေ သမ္ပဒါနံ. ပယိရုပါသနာနံ ဗြဟ္မ ဒေဝမနုဿပရိသာနန္တိ အတ္ထော.

“Brahmābrahmāgatānaṃ”(于诸梵天与非梵天来者)，其分词为“brahma”(梵天)、“abrahma”(非梵天)与“āgatānaṃ”(于诸来者)。其义为“于为亲近承事而来的梵天、天神、人类等会众”。其中，“梵天”(brahmā)指梵众天(brahmapārisajja)等梵天。彼等因禅定(jhāna)等功德而增长(brūhanti, vaḍḍhanti)，故称为“梵天”。“非梵天”(abrahmā)指天神与人类，彼等非梵天，故称“非梵天”。“为亲近承事而来”，故为“āgatā”(来者)。“brahmā”可作复数“brahmāno”。由前缀ā、意为“行”的词根gam与后缀ta构成“āgata”。“āgatā brahmā ca abrahmā ca”即是“brahmābrahmāgatā”(梵天与非梵天来者)，其属格复数为“tesaṃ”(彼等之)。此为后置形容词(visesana paranipātapada)，如“agyāhito”等词。然而，该词于“varagirakathikanti”一词中，作与格(sampadāna)解。其义为“于为亲近承事的梵天、天神、人类等会众”。

ဝရဂိရကထိကန္တိ ဥတ္တမံ ဓမ္မဝါစံ ဒေသေန္တံ. သေဋ္ဌဝါစာယ ဓမ္မံ ဒေသမာနံ ဝါ, ဂါယတိ ကထိယတီတိ ဂိရာ, ဝါစာ. ဂါဓာတု သဒ္ဒေ ဤရော. ဝရာ သေဋ္ဌာ ဂိရာ ဝါစာ ဝရဂိရာ. တာယ ဓမ္မံ ကထေတီတိ ဝရဂိရကထိကော, မုနိန္ဒော. ဥတ္တမာယ မနာပဘူတဝါစာယ ဓမ္မံ ဒေသေတီတိ အတ္ထော. တံ.

“Varagirakathikaṃ”(以胜言而说者)，即宣说最上法語(uttamaṃ dhammavācaṃ)者，或以最胜之语宣说法者。“所唱、所说”，故为“言”(girā)，即是“语”(vācā)。由意为“声”的词根gā加后缀īra构成。殊胜、最胜之言语，即“胜言”(varagirā)。以彼胜言而说法，故为“varagirakathiko”(以胜言而说者)，即牟尼王(munindo)。其义为：以最上、可意之语而宣说法。此即指彼。

ပါပဟီနန္တိ လာမကအကုသလကိလေသံ. တဉှိ အပါယာဒိ ဒုက္ခံ ပါပေတီတိ ပါပေါတိ ဝုစ္စတိ. အကုသလကိလေသော. ပပုဗ္ဗအပဓာတု ပါပုဏနေ. ကုသလဓမ္မေန ဟာတဗ္ဗံ စဇိ တဗ္ဗန္တိ ဟီနန္တိ ဝုစ္စတိ. လာမကဓမ္မော. ဟာဓာတု စာဂေ တပစ္စယော, တဿိနော. ပါပေါဧဝ ဟီနံ ပါပဟီနံ. ပဟီနန္တိ [Pg.167] အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏေန သုသမုစ္ဆိန္နံ. ပဇဟတီတိ ပဟီနော, မုနိန္ဒော. ပပုဗ္ဗဟာဓာတု စာဂေ ဣနော. သဗ္ဗေ အကုသလဓမ္မေ အဂ္ဂမဂ္ဂဉာဏေန သမုစ္ဆိန္ဒတီတိ အတ္ထော.

“Pahīnaṃ”(已断者)。此词可释为“pāpa-hīnaṃ”，指低劣的不善烦恼(lāmakaakusalakilesa)。其法能引至恶趣(apāya)等苦，故称为“恶”(pāpa)，即不善烦恼。由前缀pa-与意为“到达”的词根ap构成。应为善法(kusaladhamma)所舍、所弃，故称为“劣”(hīna)，即低劣之法。由意为“舍弃”的词根hā加后缀ta，ta变为ina。恶即是劣，故为“pāpahīnaṃ”(恶劣者)。此词亦可释为“pahīnaṃ”，指已被阿罗汉道智(arahattamaggañāṇa)善断除者。“彼已舍断”，故为“pahīno”(已断者)，即牟尼王(munindo)。由前缀pa-与意为“舍弃”的词根hā加后缀ina构成。其义为：以最上道智(aggamaggañāṇa)根绝一切不善法。

လောကာလောကာဘိရာမန္တိ လောကအလောကအဘိရာမန္တိ ပဒစ္ဆေဒေါ. မနုဿလောကဒေဝဗြဟ္မလောကာနံ အဘိရာမဋ္ဌာနဘူတန္တိ အတ္ထော. လောကောတိ မနုဿ လောကော, သော ဟိ လောကယတိ ပတိဋ္ဌဟတိ ပဝတ္တတိ ဝါ ဧတ္ထ ပုညာပုညံ တဗ္ဗိပါကော စာတိ လောကော, မနုဿ လောကော. လောကဓာတု ပတိဋ္ဌာယံ အ. န လောကော အလောကော. ဒေဝဗြဟ္မလောကော. လောကော စ အလောကော စ လောကာလောကာ, တေသံ သတ္တလောကာနံ အဘိအဓိကံ ရမန္တိ ဧတ္ထာတိ လောကာလောကာဘိရာမော. မုနိန္ဒော, တံ. သော ဟိ တိလောကာနံ ပူဇာနုဂ္ဂဟာဒိကရဏဝသေန အဘိရာမဋ္ဌာနံ ဟောတီတိ လောကာလောကာဘိရာမန္တိ ထောမေတိ. သတတန္တိ နိစ္စံ. ရတ္တိဒိဝံ အဘိဏှန္တိ အတ္ထော. မုနိန္ဒန္တိ ပဉ္စမုနိဿရံ, တံ မုနိန္ဒံ. အဘိနမေတိ အဟံ အဘိသက္ကစ္စံ နမာမီတိ သမ္ဗန္ဓောတိ.

“Lokālokābhirāmaṃ”(世间与非世间所喜乐者)，其分词为“loka”(世间)、“aloka”(非世间)与“abhirāmaṃ”(所喜乐者)。其义为：是人界、天界、梵天界所喜乐之处。所谓“世间”(loko)，即人世间；于此中，善与不善业及其果报被看见(lokayati)、安住(patiṭṭhahati)或存续(pavati)，故为“世间”，即人世间。由意为“安住”的词根lok加后缀a构成。非世间者，为“非世间”(aloko)，即天界与梵天界。世间与非世间，即“lokālokā”(世间与非世间)。于彼诸有情世间中，有情于此（佛）处极为喜乐，故为“lokālokābhirāmo”(世间与非世间所喜乐者)，即牟尼王(munindo)。此即指彼。彼因能行供养、饶益等事，而为三界之喜乐处，故赞叹为“lokālokābhirāmaṃ”。“Satataṃ”(恒常)即是“常”，其义为“日夜、相续”。“Munindaṃ”(牟尼王)指第五牟尼主，即那位牟尼王。“Abhinameti”(我顶礼)与“ahaṃ abhisakkaccaṃ namāmi”(我恭敬地顶礼)相关联。

အယံ ပနေတ္ထ သင်္ခေပယောဇနာ. ဒေဝါဒေဝါတိဒေဝံ သမ္မုတိဒေဝဥပပတ္တိဒေဝါနံ အတိဥတ္တမံ ဝိသုဒ္ဓိဒေဝဘူတံ နိဓနဝပုဓရံ အန္တိမကာယဓာရဏံ, မာရဘင်္ဂံ ဒေဝပုတ္တာဒိပဉ္စမာရေ ဝိဒ္ဓံသနံ အဘင်္ဂံ မာရသေနာယ ဘဉ္ဇိတုံ အသမတ္ထံ, မာရသေနာ ဘဉ္ဇနာရဟံ ဝါ, ပဇာနံ သတ္တာနံ ဒီပံ ပညာပဒီပံ, ကမ္မဘူတံ ဒီပံ ဒီပကံ ပကာသေန္တံ, ဇယဝရသယနေ ပဉ္စမာရဝိဇယန္တဋ္ဌာနဘူတေ ဥတ္တမဗောဓိပလ္လင်္ကာသနေ အာဓာရဘူတေ, ဗောဓိပတ္တံ အရဟတ္တမဂ္ဂသဗ္ဗညုတဉာဏံ ဂတံ အဓိပတ္တံ သဒေဝကေ လောကေ သဗ္ဗဒေဝမနုဿာနံ ဇေဋ္ဌဘာဝံ ဂတံ, ဗြဟ္မာ ဗြဟ္မာဂတာနံ ပယိရုပါသနဝသေန အာဂတာနံ ဗြဟ္မဒေဝ မနုဿပရိသာနံ ဝရဂိရကထိကံ သေဋ္ဌဝါစာယ ဓမ္မံ ဒေသမာနံ ပါပဟီနံ လာမကအကုသလကိလေသံ ပဟီနံ အရဟတ္တမဂ္ဂ ဉာဏေန [Pg.168] သုသမုစ္ဆိန္နံ လောကာလောကာဘိရာမံ မနုဿ လောကဒေဝဗြဟ္မလောကာနံ အဘိရာမဘူတံ, မုနိန္ဒံ ပဉ္စမုနိဿရံ တံ မုနိန္ဒံ သတတံ နိစ္စံ အဘိဏှံ အဟံ အဘိနမေ အဘိသက္ကစ္စံ နမာမီတိ.

此中简要解释如下：他是“天中天”，于世俗天、生天中最为殊胜，是已成清净天、持有最后身者；是“破魔者”，能摧毁天子魔等五魔，不为魔军所能破，或能破魔军；是众生之洲渚、智慧之明灯，显明作为（众生）所依的洲渚；安坐于降伏五魔的殊胜胜利座、至高菩提座上；已证得菩提，通达阿罗汉道与一切智智，在有天众的世间中，成为一切天人中最尊贵者；为前来恭敬的梵天、天人及大众，以最上之语宣说殊胜之法；已断除恶劣不善烦恼，为阿罗汉道智所彻底根除；为人类世界、天界、梵天界所喜乐；是“牟尼主”，即五牟尼之主，我恒常至诚地顶礼那位牟尼主。

ဒွါဝီသတိမဝန္ဒနဂါထာဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

第二十二礼敬偈释义圆满。

၂၃.

23.

ဗုဒ္ဓေါ နိဂြောဓဗိမ္ဗော မုဒုကရစရဏော ဗြဟ္မဃောသေဏိဇင်္ဃော,ကောသစ္ဆာဒင်္ဂဇာတော ပုနရပိ သုဂတော သုပ္ပတိဋ္ဌိတပါဒေါ;

မူဒေါဒါတုဏ္ဏလောမော အထမပိ သုဂတော ဗြဟ္မုဇုဂ္ဂတ္တဘာဝေါ,နီလက္ခီ ဒီဃပဏှီ သုခုမမလဆဝီ ထောမျရသဂ္ဂသဂ္ဂီ.

佛身如尼拘律树，手足柔软，梵音，小腿如羚羊；具阴藏相(kosacchādaṅgajāta)，善逝足掌安平；眉间有白毫，善逝身形端直如梵天；绀目，长足跟，皮肤细滑无垢，具最上味觉。

၂၄.

24.

စတ္တာလီသဂ္ဂဒန္တော သမကလပနဇော အန္တရံသပ္ပပီနော,စက္ကေနင်္ကိတပါဒေါ အဝိရဠဒသနော မာရဇုဿင်္ခပါဒေါ;

တိဋ္ဌန္တော နောနမန္တောဘယကရမုဒုနာ ဇဏ္ဏုကာနာမသန္တော,ဝဋ္ဋက္ခန္ဓော ဇိနော ဂေါတရုဏပခုမကော သီဟပုဗ္ဗဍ္ဎကာယော.

具四十齿，齿列整齐，两肩丰满；足下有轮相，齿无缝隙，足趺高满；站立不弯身，双手可触膝；肩圆，胜者睫毛如牛王，上半身如狮子。

၂၅.

25.

သတ္တပ္ပီနော စ ဒီဃင်္ဂုလိ မထ သုဂတော လောမကူပေကလောမော,သမ္ပန္နောဒါတဒါဌော ကနကသမတစော နီလမုဒ္ဓဂ္ဂလောမော;

သမ္ဗုဒ္ဓေါ ထူလဇိဝှော အထ သီဟဟနုကော ဇာလိကပ္ပာဒဟတ္ထော,နာထော ဥဏှီသသီသော ဣတိဂုဏသဟိတံ တံ မဟေသိံ နမာမိ.

七处丰满，手指修长，善逝一孔一毛；齿白具足，肤色如金，顶发绀青；正觉者舌广长，狮子颊，手足有缦网；导师顶有肉髻，我顶礼具此功德的大仙。

၂၃. ဧဝံ [Pg.169] ဒွါဝီသတိမာယ ဂါထာယ မုနိန္ဒဿ ပဏာမံ ကတွာ ဣဒါနိ ဗုဒ္ဓေါ နိဂြောဓဗိမ္ဗောတျာဒီဟိ တီဟိ ဂါထာဟိ ဗုဒ္ဓဿ ဒွတ္တိံသမဟာပုရိသလက္ခဏသမ္ပန္နေဟိ ဂုဏေဟိ ထောမိတွာ မဟေသိံ ဝန္ဒိတုကာမော ဗုဒ္ဓေါ နိဂြောဓဗိမ္ဗောတျာဒိဂါထာတ္တယမာဟ. တံ ပန ဂါထာတ္တယံ သဒ္ဓရာဂါထာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. သာဓကံ ပန ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ.

23. 这样以第二十二偈向牟尼主顶礼后，现在想要以佛陀具足三十二大士(mahāpurisa)相之功德来赞美大仙，因此说“佛身如尼拘律树”等三偈。这三偈应当被看作是信乐偈。至于修习方法，正如前面所说的那样。

တတ္ထ ပဌမဂါထာယံ ဗုဒ္ဓေါတိ ပဋိဝိဒ္ဓစတုသစ္စဓမ္မော ပဋိဝိဒ္ဓနိရဝသေသသဗ္ဗဓမ္မော ဝါ. တံ ပန ပဒံ နိဂြောဓဗိမ္ဗော တျာဒီသု ပဒေသု တုလျလိင်္ဂတ္တဘာဝေန သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ. သော ဟိ စတ္တာရိ သစ္စာနိ ဗုဇ္ဈတိ အဗုဇ္ဈိ ဗုဇ္ဈိဿတီတိ စ, နိရဝသေသသဗ္ဗဓမ္မေ ဗုဇ္ဈတိ အဗုဇ္ဈိ ဗုဇ္ဈိဿတီတိ စ ဗုဒ္ဓေါတိ ဝုစ္စတိ. တေသု ပန ဒွီသု ဝိကပ္ပေသု ပဌမဝိကပ္ပေ ဗုဓဓာတုဿ ဝါစ္စံ စတုသစ္စဓမ္မပဋိဝိဇ္ဈနံ အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏံ မုချေန လဗ္ဘတိ. ဟေဋ္ဌာ မဂ္ဂဖလဉာဏဉ္စ ဝိပဿနာဉာဏဉ္စ ပါရမီဉာဏဉ္စ ဖလူပစာရေန. အရဟတ္တဖလဉာဏဉ္စ သဗ္ဗညုတဉာဏာဒိပစ္ဆိမပစ္ဆိမဉာဏာနိ စ ကာရဏူပစာရေန. တပစ္စယဿ ဝါစ္စံ တေန မုချောပစာရေန ဥပလက္ခိတော အပရိမိတဂုဏဂဏာလင်္ကာရံ ခန္ဓပဉ္စကံ ပဋိစ္စ ဗုဒ္ဓေါဗုဒ္ဓေါတိ ပညတ္တော သတ္တဝိသေသော လဗ္ဘတိ. ဒုတိယ ဝိကပ္ပေ ဗုဓဓာတုဿ ဝါစ္စံ သဗ္ဗဉေယျဓမ္မပဋိဝိဇ္ဈနသမတ္ထံ သဗ္ဗညုတဉာဏံ မုချေန လဗ္ဘတိ. စတုမဂ္ဂဖလဉာဏဉ္စ ဝိပဿနာ ပါရမီဉာဏဉ္စ ဖလူပစာရေန. အာသယာနုသယဉာဏာဒိပစ္ဆိမ ပစ္ဆိမဉာဏာနိ ကာရဏူပစာရေန. တပစ္စယဿ ဝါစ္စံ တေန မုချောပစာရေန ဥပလက္ခိတော အပရိမာဏဂုဏောဃာလင်္ကတံ ခန္ဓပဉ္စကံ ပဋိစ္စ ဗုဒ္ဓေါဗုဒ္ဓေါတိ ပညတ္တော သတ္တဝိသေသော လဗ္ဘတိ. ကိံပနေတ္ထ ဗုဓဓာတုဿ ဝါစ္စဘူတံ ဉာဏမေဝ ဗုဒ္ဓေါ နာမ ဟောတိ. ဥဒါဟု တပစ္စယဿ ဝါစ္စဘူတော ခန္ဓသန္တာနော ဗုဒ္ဓေါ နာမာတိ. ဉာဏေန ပန မလကရ ကိလေသာနံ သဝါသနာနံ နိရဝသေသံ ပဟီနတ္တာ စိတ္တ သန္တာနော သုဒ္ဓေါ ဟောတိ. တဿ ပန သုဒ္ဓတ္တာ တဿ နိဿယဘူတော [Pg.170] ရူပကာယောပိ သုဒ္ဓေါ ဟောတိ. တသ္မာ တပစ္စယဿ ဝါစ္စဘူတော အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏာဒီနံ အာဓာရဘူတော ခန္ဓသန္တာနော နာမပညတ္တိဝေါဟာရေန ဗုဒ္ဓေါ နာမာတိ. တေန ဝုတ္တံ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂဋ္ဌကထာယံ –

在此第一偈中，“佛”是指已彻证四圣谛法，或者已彻证一切诸法无余者。这个词应与“尼拘律树身”(nigrodhabimbo)等词语作同格关联。因为他觉悟四谛、已觉悟、将觉悟，以及觉悟一切诸法无余、已觉悟、将觉悟，所以称为佛。在这两种解释中，第一种解释认为，budh词根所表之义主要指彻证四圣谛法的阿罗汉道智。其次，以果转喻指道果智、观(vipassanā)智和波罗蜜智。以因转喻指阿罗汉果智和一切智等后后之智。ta-词缀所表之义，是指依赖于以无量功德群庄严、并由该（智慧）以主要义与转义所标识的五蕴，而被施设为佛的殊胜有情。第二种解释中，budh词根所表之义主要指能彻证一切所知法的遍知智。其次，以果转喻指四道果智、观智和波罗蜜智。以因转喻指倾向随眠智等后后之智。ta-词缀所表之义，是指依赖于以无量功德流庄严、并由该（智慧）以主要义与转义所标识的五蕴，而被施设为佛的殊胜有情。那么，这里budh词根所表之义的智慧，本身就叫做佛吗？还是说，ta-词缀所表之义的蕴相续叫做佛呢？由于智慧能够毫无遗留地去除能作垢的烦恼及其习气，因此心相续是清净的。因为心相续清净，作为其所依的色身也清净。因此，ta-词缀所表之义的、作为阿罗汉道智等之基础的蕴相续，才以名言施设被称为佛。因此《无碍解道义注》(Paṭisambhidāmagga-aṭṭhakathā)中说：

‘‘သဗ္ဗေသု ဓမ္မေသု အပ္ပဋိဟတဉာဏ နိမိတ္တာနုတ္တရဝိမောက္ခာဓိဂမပရိဘာဝိတံ ခန္ဓသန္တာနံ ဥပါဒါယ ပဏ္ဏတ္တိကော သဗ္ဗညုတပဒဋ္ဌာနံ ဝါ သစ္စာဘိသမ္ဗောဓိမုပါဒါယ ပဏ္ဏတ္တိကော သတ္တဝိသေသော ဗုဒ္ဓေါ’’တိ.

“对于一切法具有无碍智，并以无上无相解脱之证得所遍修的蕴相续为依据而施设的，或者以一切智之立足处或以真实等正觉之证得为依据而施设的殊胜有情，即是佛。”

ပရမတ္ထဘူတေ ဟိ ခန္ဓသန္တာနေ ဝေါဟာရသုခတ္ထံ သတ္တ ပုဂ္ဂလာဒိဝေါဟာရော အာရောပိတော. ဧဝံ ဝေါဟာရပ္ပတ္တော သတ္တော ယာဝ ဗောဓိဉာဏတ္ထာယ န ဝါယမတိ, ပဏိဓာနံ န ကရောတိ. တာဝ သတ္တောတွေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆတိ. ယတော ပန ပဋ္ဌာယ ဗောဓိဉာဏတ္ထာယ ဝါယမတိ, ပဏိဓာနံ ကရောတိ, တဒါ ဗောဓိသတ္တော နာမ ဝေါဟာရော ဟောတိ. သော ပန ယဒါ ဗောဓိဉာဏံ လဘတိ, တဒါ ဗုဒ္ဓေါ နာမ ဝေါဟာရော ဟောတိ. တသ္မာ ပညတ္တိသင်္ခါတော ခန္ဓသန္တာနော ဗုဒ္ဓေါ နာမာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဝုတ္တဉှိ မဟာနိဒ္ဒေသေ ‘‘ဗုဒ္ဓေါတိ နေတံ နာမံ မာတရာ ကတံ, န ပိတရာ ကတံ, န ဘာတရာ ကတံ, န ဘဂိနိယာ ကတံ, န မိတ္တာမစ္စေဟိ ကတံ, န ဉာတိသာ လောဟိတေဟိ ကတံ, န သမဏဗြာဟ္မဏေဟိ ကတံ, န ဒေဝတာဟိ ကတံ, ဝိမောက္ခန္တိကမေတံ ဗုဒ္ဓါနံ ဘဂဝန္တာနံ ဗောဓိယာ မူလေ သဟ သဗ္ဗညုတဉာဏဿ ပဋိလာဘာ သစ္ဆိကာ ပညတ္တိ ယဒိဒံ ဗုဒ္ဓေါတိ တံ ဗုဒ္ဓ’’န္တိ. အထ ဝါ ပဋ္ဌာနနယေန ဝါ နာနန္တရိကနယေန ဝါ ဉာဏပ္ပဓာနော သုဝိသုဒ္ဓခန္ဓသန္တာနော ဗုဒ္ဓေါ နာမာတိ အတ္ထောပိ ယုဇ္ဇတေဝါတိ.

在胜义的蕴相续中，为了世俗言说的方便，才施设了有情、个人等名言。如此被世俗称谓的有情，只要还没有为了菩提智而努力、没有发愿，就仍然被算作有情。但是，从开始为了菩提智而努力、发愿的时候起，就被称为菩萨。当他获得菩提智的时候，就被称为佛。因此，应当这样理解：以概念施设而称的蕴相续，即是所谓的佛。正如《大义释》(Mahāniddesa)中所说：“佛这个名称不是母亲所取，不是父亲所取，不是兄弟所取，不是姐妹所取，不是朋友、同事所取，不是亲戚、血缘所取，不是沙门、婆罗门所取，不是天神所取，这是诸佛世尊于菩提树下，与一切知智一同证得时，一个以解脱为究竟、经亲证的施设，此即是‘佛’。”或者，从发趣之理或无间之理来说，以智慧为主的、极清净的蕴相续被称为佛，这个意义也是恰当的。

နိဂြောဓဗိမ္ဗောတိ နိဂြောဓရုက္ခဿ ပရိမဏ္ဍလော ဝိယ ပရိမဏ္ဍလသရီရော. အဓောဘာဂံ ရုန္ဓတီတိ နိဂြောဓော, ဝဋရုက္ခော. နိပုဗ္ဗရုဓဓာတု အာဝရဏေ ဏ, ဥဿော ဂါဂမော. ဝမတိ [Pg.171] ဥဂ္ဂိရတီတိ ဗိမ္ဗော, သရီရော. ဝမုဓာတု ဥဂ္ဂိရဏေ ဗော. ဝမိဿ ဝဿ ဗိတ္တံ. နိဂြောဓဿ ပရိမဏ္ဍလော ဝိယ ပရိမဏ္ဍလော ဗိမ္ဗော သရီရော ယဿာတိ နိဂြောဓဗိမ္ဗော, ဗုဒ္ဓေါ. နိဂြောဓပရိမဏ္ဍလဗိမ္ဗောတိ ဝတ္တဗ္ဗေ ပရိမဏ္ဍလသဒ္ဒလောပေ နေဝံ ဝုတ္တံ. ယထာ ဟိ ပဏ္ဏာသဟတ္ထတာယ ဝါ သတဟတ္ထတာယ ဝါ သမက္ခန္ဓသာခေါ နိဂြောဓော ဒီဃတောပိ ဝိတ္ထာရတောပိ ဧကပ္ပမာဏောဝ ဟောတိ, ဧဝံ ကာယတောပိ ဗျာမတောပိ ဧကပ္ပမာဏော. ယထာ အညေသံ ကာယော ဝါ ဒီဃော ဟောတိ, ဗျာမော ဝါ န ဧဝံ ဝိသမပ္ပမာဏောတိ အတ္ထော. ဝုတ္တဉှိ ဗြဟ္မာယုသုတ္တေ ‘‘နိဂြောဓပရိမဏ္ဍလော ခေါ ပန ဘဝံ ဂေါတမော. ယာဝတကွာဿ ကာယော, တာဝ တကွာဿ ဗျာမော. ယာဝတကွာဿ ဗျာမော, တာဝ တကွာဿ ကာယော’’တိ.

“尼拘律身”(Nigrodhabimbo)是指身形圆满如同尼拘律树。“尼拘律”(nigrodha)的意思是向下生长，即榕树。ni是前缀，rudh是遮蔽的词根，加ṇa后缀，u是音节增加。“身”(bimba)的意思是身体。vamu是词根，bo是后缀，其中va变为bi。“尼拘律身”是指身形圆满如同尼拘律树的人，即佛陀。本应说成“尼拘律圆满身”，但因省略了“圆满”一词，故如此称之。就像五十肘或一百肘高的尼拘律树，其树干和枝桠，在高度和宽度上比例相同，佛陀的身高和臂展也是比例相同。不像其他人，身高与臂展比例不一，此即是说佛陀的身高和臂展比例匀称。《梵寿经》(Brahmāyusutta)中说过：“乔达摩尊者的身形如同尼拘律树一样圆满。他的身高与臂展相等，臂展与身高也相等。”

မုဒုကရစရဏောတိ သဏှဟတ္ထပါဒေါ. ဧတ္ထ စ မုဒုသဒ္ဒေါ သဏှသုခုမဝါစကော အနိပ္ဖန္နပါဋိပဒိကော. အထ ဝါ မုဒေတိ မောဒယတိ သတ္တေတိ မုဒု, သဏှဟတ္ထပါဒေါ. မုဒဓာတု မောဒနေ ဟာသေ ဝါ ဥ. တံ တံ ကမ္မံ ကရောတိ ဧတေနာတိ ကရော, ဟတ္ထော စရတိ ဂစ္ဆတိ ဧတေန တံ တံ ဌာနန္တိ စရဏော, ပါဒေါ. စရဓာတု ဂတိယံ ယု. မုဒုကရော စ စရဏော စ ယဿာတိ မုဒုကရစရဏော, ဗုဒ္ဓေါ. သပ္ပိ မဏ္ဍေ ဩသာရိတွာ ဌပိတံ သတဝါရံ ဝိဟတကပ္ပာသပဋလံ ဝိယ မုဒုဇာတမတ္တကုမာရဿ ဝိယ စ နိစ္စကာလံ မုဒုဟတ္ထ ပါဒေါတိ အတ္ထော.

手足柔软(Mudukaracaraṇa)，指细滑的手足。此处的“柔软”(mudu)一词，意为温和细腻，是无派生词基。或者说，能使众生欢喜愉悦，故为“柔软”，指细滑的手足。“柔”(mud)的词根有喜悦、欢笑之意。以此做各种事，故为‘手’(karo)；以此行走、去往各处，故为‘足’(caraṇo)。‘行’(car)的词根有行动之意，加yu后缀。手柔软，足也柔软，具此二者的人，即是手足柔软者，指佛陀。其义为：手足恒时柔软，犹如浸于酥油精华中、经百次梳理的棉絮，又如初生婴儿一般。

ဗြဟ္မဃောသေဏိဇင်္ဃောတိ ဗြဟ္မဃောသော ဧဏိဇင်္ဃောတိ ပဒစ္ဆေဒေါ. ဗြဟ္မဃောသောတိ ဗြဟ္မုနော သရော ဝိယ အဋ္ဌင်္ဂ သမ္ပန္နသရဝန္တောတိ အတ္ထော. ဈာနာဒိဂုဏေဟိ ဗြူဟတိ ဝဍ္ဎတီတိဗြဟ္မာ. ဗြူဟဓာတု မနိပစ္စယော. ဃုသိယတိ သဒ္ဒိယတိ ကထိယတီတိ ဃောသော, သရော. ဃုသဓာတု သဒ္ဒေ ဏ. ဗြဟ္မုနော ဃောသော သရော ဗြဟ္မဃောသော, သော ဝိယ ဃောသော [Pg.172] သရော ယဿာတိ ဗြဟ္မဃောသော, ဗုဒ္ဓေါ. ယထာ ဟိ မဟာဗြဟ္မုနော ပိတ္တသေမှေဟိ အပလိဗုဒ္ဓတ္တာ သရော ဝိသုဒ္ဓေါ ဟောတိ, ဧဝမေဝ တထာဂတေနပိ ကတံ ကမ္မံ ဝတ္ထုံ သောဓေတိ, ဝတ္ထုဿ သုဒ္ဓတ္တာ နာဘိတော ပဋ္ဌာယ သမုဋ္ဌဟန္တော သရော ဝိသုဒ္ဓေါ အဋ္ဌင်္ဂသမန္နာဂတောတိ အတ္ထော. တသ္မာ ဗြဟ္မဃောသော ဝိယ အဋ္ဌင်္ဂသမန္နာဂတသရဝန္တောတိ ထောမေတိ.

梵音鹿王腿(Brahmaghoseṇijaṅgha)，其词语分解为梵音(brahmaghosa)和鹿王腿(eṇijaṅgha)。“梵音”是指，声音犹如梵天之音，具足八支妙音之义。通过禅定等功德而增长广大，故称“梵”(brahmā)。brūh是增长的词根，加mani后缀。被发出、被听到、被谈论，故为“音”(ghosa)，即“声音”(sara)。ghus是发声的词根，加ṇa后缀。梵天之音称为梵音，声音如同梵天之音者，即是佛陀。正如大梵天因不为胆汁和痰所障，声音极为清净，如来也是如此，所作之业能清净其（发声之）所依，因所依清净，从脐轮生起的声音也极为清净，具足八支。因此赞叹其声音如梵音，具足八支妙音。

ဧဏိဇင်္ဃောတိ ဧဏိမိဂဿ ဇင်္ဃာ ဝိယ သုဝဋ္ဋဇာဏုကော. ဧတိ ဂစ္ဆတီတိ ဧဏိ, မိဂေါ. ဣဓာတု ဂတိယံ ဏိ. ဇာယတိ ကမနမေတာယာတိ ဇင်္ဃော, ဇာဏု. ဇနဓာတု ဇနနေ ဃော. နဿ နိဂ္ဂဟိတာဒေသော. ဧဏိမိဂဿ ဇင်္ဃော ဝိယ ဇင်္ဃော ယဿ သောတိ ဧဏိဇင်္ဃော, ဗုဒ္ဓေါ. ယထာ ဟိ ဧဏိမိဂဿ ဇင်္ဃော သုဝဋ္ဋော ဟောတိ, ဧဝမေဝ ဗုဒ္ဓဿ မံသုဿဒေန ပရိပုဏ္ဏဇင်္ဃော. န ဧကတော ဗန္ဓပိဏ္ဍိကမံသော. သမန္တတော သမသဏ္ဌိတေန မံသေန ပရိက္ခိတ္တာဟိ သုဝဋ္ဋိတာဟိ သာလိ ဂဗ္ဘယဝဂဗ္ဘသဒိသာဟိ ဇင်္ဃာဟိ သမန္နာဂတောတိ အတ္ထော. တသ္မာ ဧဏိမိဂဇင်္ဃသဒိသော သုဝဋ္ဋဇာဏုကောတိ ထောမေတိ.

鹿王腿(Eṇijaṅgha)，指腿膝圆满，如同羚羊之腿。行走、去往，故为“羚”(eṇi)，即“鹿”(miga)。i是行动的词根，加ṇi后缀。以此产生行走，故为“腿”(jaṅgha)，即“膝”(jāṇu)。jan是生的词根，加gho后缀，n被替换为ṅ。其腿如同羚羊之腿，故为“鹿王腿”，指佛陀。正如羚羊的腿是圆润的，佛陀的腿也是如此，肌肉丰满。其肌肉并非结成一团，而是由均匀分布的肌肉所环绕，圆润饱满，如同稻谷或麦穗的胚芽。因此，赞美佛陀的腿像羚羊的腿一样，膝盖圆润美好。

ကောသစ္ဆာဒင်္ဂဇာတောတိ ကောသစ္ဆာဒအင်္ဂဇာတောတိ ပဒစ္ဆေဒေါ. ဥသဘဝါရဏာဒီနံ အင်္ဂဇာတော ဝိယ သုဝဏ္ဏပဒုမ ကဏ္ဏိကသဒိသေန ဝတ္ထကောသေန ပဋိစ္ဆန္နေန ဂုယှင်္ဂဇာတေန သမန္နာဂတောတိ အတ္ထော. ကုသတိ တိဋ္ဌတိ ဧတ္ထာတိ ကောသော. ကုသဓာတု ဂတိယံ ဏ. ဆာဒိယတီတိ ဆာဒေါ. ဆဒဓာတု ပဋိစ္ဆန္နေ ဏ. ကောသေန ဆာဒေါ ကောသစ္ဆာဒေါ. အင်္ဂေ သရီရာဝယဝေ ဇာတန္တိ အင်္ဂဇာတံ. ကောသစ္ဆာဒံ အင်္ဂဇာတံ ဗျဉ္ဇနံ ယဿာတိ ကောသစ္ဆာဒင်္ဂဇာတော, ဗုဒ္ဓေါ. ဘဂဝတော ဟိ ဥသဘဝါရဏာဒီနံ အင်္ဂဇာတော ဝိယ သုဝဏ္ဏပဒုမကဏ္ဏိ ကသဒိသေန ကောသောဟိတဝတ္ထဂုယှေန ဗျဉ္ဇနေန သမန္နာဂတောတိ အတ္ထော. တသ္မာ ကောသစ္ဆာဒင်္ဂဇာတသမ္ပန္နောတိ ထောမေတိ. ပုနရပီတိ ပုန အပီတိ ပဒစ္ဆေဒေါ. ရကာရာ ဂမော[Pg.173]. ပုနာတိ ဧသော အတ္ထန္တရတ္ထေ နိပါတော. အပိသဒ္ဒေါ သမ္ပိဏ္ဍနတ္ထော. သုဂတောတိ ဗုဒ္ဓေါ. သော ဟိ သုန္ဒရံ နိဗ္ဗာနံ ဂစ္ဆတီတိ သုဂတောတိ ဝုစ္စတိ.

“阴藏相”(Kosacchādaṅgajāta)，其词语分解为“鞘所覆”(kosacchāda)与“生殖器”(aṅgajāta)。其义为：具足如同牛王、象王等的生殖器，由状如金色莲花花托的鞘所覆盖隐藏的密处之相。“Koso”(鞘)：“于此中住(kusati)”之义。`kus`词根义为“行”，加`ṇa`后缀。“Chādo”(覆)：“被覆盖(chādiyati)”之义。`chad`词根义为“遮蔽”，加`ṇa`后缀。由鞘所覆，故为“kosacchādo”(鞘所覆)。于身体部位中生出，故为“aṅgajātaṃ”(生殖器)。其生殖器由鞘所覆为相，故为“阴藏相”(Kosacchādaṅgajāta)，指佛陀。诚然，世尊具足如同牛王、象王等的生殖器，以鞘所藏之密处为相。因此赞叹佛陀“具足阴藏相”。“此外”(Punarapi)，其词语分解为“puna”与“api”。“r”为连音增音。“puna”是表示另一义的不变词。“api”一词为集合义。“善逝”(Sugata)即是佛陀。因其去向美好的涅槃，故被称为“善逝”。

သုပ္ပတိဋ္ဌိတပါဒေါတိ သုဝဏ္ဏပါဒုကတလမိဝ ဘူမိယံ သမံ သုဋ္ဌု ပတိဋ္ဌိတပါဒေါ. သမံ သုဋ္ဌု ဘူမိယံ ပတိဋ္ဌတီတိ သုပ္ပတိဋ္ဌိတော, ပါဒေါ. သု ပတိ ပုဗ္ဗော ဌာ ဓာတု ဂတိနိဝတ္တိယံ တ. ပဇ္ဇတိ ဂစ္ဆတိ ဧတေနာတိ ပါဒေါ. ပဒဓာတု ဂတိမှိ ဏ. သုပ္ပတိဋ္ဌိတော ပါဒေါ ယဿာတိ သုပ္ပတိဋ္ဌိတပါဒေါ, သုဂတော. ယထာ ဟိ အညေသံ ဘူမိယံ ပါဒံ ဌပေန္တာနံ အဂ္ဂတလံ ဝါ ပဏှိံ ဝါ ပဿံ ဝါ ပဌမံ ဖုသတိ ဝေမဇ္ဈံ ဝါ ပန ဆိဒ္ဒံ ဟောတိ, ဥက္ခိပန္တာနမ္ပိ အဂ္ဂတလာဒီသု ဧကကောဋ္ဌာသောဝ ပဌမံ ဥဋ္ဌဟတိ, န ဧဝံ တဿ. တဿ ပန သုဝဏ္ဏပါဒုကတလံ ဝိယ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ သကလပါဒတလံ ဘူမိံ ဖုသတိ, ဘူမိတော ဥဋ္ဌဟတိ. သစေပိ ဟိ ဘဂဝါ အနေကသတပေါရိသံ နရကံ အက္ကမိဿာမီတိ ပါဒံ နီဟရတိ, တာဝဒေဝ နိန္နဋ္ဌာနံ ဝါတပူရိတံ ဝိယ ကမ္မာရဘသ္တံ ဥန္နမိတွာ ပထဝီသမံ ဟောတိ, ဥန္နတဋ္ဌာနမ္ပိ အန္တော ပဝိသတိ, ဒူရေ အက္ကမိဿာမီတိ အဘိနီဟရန္တဿ သိနေရုပ္ပမာဏောပိ ပဗ္ဗတော သေဒိတဝေတ္ထင်္ကုရော ဝိယ နမိတွာ ပါဒသမီပံ အာဂစ္ဆတိ. တထာ ဟိဿ ယမကပါဋိဟာရိယံ ကတွာ ယုဂန္ဓရပဗ္ဗတံ အက္ကမိဿာမီတိ ပါဒေ အဘိနီဟရတော ပဗ္ဗတော နမိတွာ ပါဒသမီပံ အာဂတော. သော တံ အက္ကမိတွာ ဒုတိယပါဒေန တာဝတိံသဘဝနံ အက္ကမိ. န ဟိ စက္ကလက္ခဏေန ပတိဋ္ဌာတဗ္ဗဋ္ဌာနံ ဝိသမံ ဘဝိတုံ သက္ကောတိ. ခါဏု ဝါ ကဏ္ဍကော ဝါ သက္ခရကထလာ ဝါ ဥစ္စာရပဿာဝေါ ဝါ ခေဠသိင်္ဃဏိကာဒီနိ ဝါ ပုရိမတရာဝ အပဂစ္ဆန္တိ. တတ္ထ တတ္ထေဝ ပထဝိံ ပဝိသန္တိ. တထာဂတဿ ဟိ သီလတေဇေန ပညာတေဇေန ဓမ္မတေဇေန ဒသန္နံ ပါရမီနံ အာနုဘာဝေန အယံ မဟာပထဝီ သမာ မုဒု ပုပ္ဖာကိဏ္ဏာ ဟောန္တိ. တတြ တထာဂတော သမံ ပါဒံ နိက္ခိပတိ. သမံ ဥဒ္ဓရတိ, သဗ္ဗာဝန္တေဟိ ပါဒတလေဟိ [Pg.174] ဘူမိံ ဖုသတိ, တသ္မာ သုပ္ပတိဋ္ဌိတပါဒေါတိ ထောမေတိ.

“善安住足”(Suppatiṭṭhitapāda)，犹如金履之底，平稳地立于大地上。平稳地、很好地安住于大地，故为“善安住”，指“足”。“su”和“pati”是前缀，“ṭhā”是词根，表示“停止”，加“ta”后缀。以此行走、去往，故为“足”(pāda)。“pada”词根义为“行”，加“ṇa”后缀。其足善安住，故为“善安住足”，指善逝。正如其他人将脚置于地面时，或者先触脚尖，或者先触脚跟，或者先触侧面，或者中间有空隙；又或者抬起时，仅有一处先离地，如来不是这样。如来的脚犹如金履之底，一举足就整个脚底同时触地，离地时也是如此。即使世尊想要走入数百人身深的地狱，举起脚的时候，低洼的地方也会像铁匠的风箱充气一样隆起，使大地平坦；高的地方也会自然下陷。如果想要走很远的路，即使是须弥山(Sineru)般大小的山也会像刚发芽的竹笋一样弯曲到如来的脚边。就像过去世尊示现双神变的时候，想要踏上持双山(Yugandhara)，山就弯曲到脚边。世尊踏上之后，再用第二只脚走到三十三天。有轮相的脚所踏的地方，不可能有不平整。树桩、荆棘、碎石瓦砾、大小便、痰涕等等，都会事先避开，或者沉入地中。如来凭借戒德的光辉、智慧的光辉、法德的光辉以及十波罗蜜的力量，使这大地变得平坦柔软，鲜花遍地。如来平稳地放下脚，也平稳地抬起脚，整个脚底都接触地面，因此赞叹为“善安住足”。

မူဒေါ ဒါတုဏ္ဏလောမောတိ မုဒ ဩဒါတ ဥဏ္ဏလောမောတိ ပဒစ္ဆေဒေါ. ဘမုကန္တရေ ဇာတော သဏှသုခုမော သေတော သုဒ္ဓေါ ဥဏ္ဏလောမဝန္တောတိ အတ္ထော. ဧတ္ထ စ မုဒသဒ္ဒေါ သဏှသုခုမဝါစကော အနိပ္ဖန္နပါဋိပဒိကော. အထ ဝါ မုဒေတိ မုဒယတိ သတ္တေတိ မုဒေါ, သုခုမော. မုဒဓာတု မောဒနေ အ. အဝဒါယတိ ခဏ္ဍိယတီတိ ဩဒါတော. အဝပုဗ္ဗ ဒါဓာတု အဝခဏ္ဍနေ တ. အထ ဝါ အဝဒါယတိ သုဇ္ဈတီတိ ဩဒါတော, ယထာ ဝေါဒါနန္တိ. မုဒေါ စ ဩဒါတော စ မုဒေါဒါတော, ဥဏတိ ဥဒ္ဓံ ဂစ္ဆတီတိ ဥဏ္ဏာ, လောမော. ဥဏ္ဏသဒ္ဒေါ ဟိ လောကေ လောမသဒ္ဒပရိယာယောတိ ဝဒန္တိ အာစရိယာ. မံသဿ ဥပရိ ပဝတ္တတီတိ အတ္ထော. ဥဏဓာတု ဂတိယံ ဏ. မံသစမ္မာနိ လုနာတိ ဆိန္ဒတီတိ လောမော. လုဓာတု ဆိန္ဒနေ မနိပစ္စယော. လုနိတဗ္ဗောတိ ဝါ လောမော, ဥဏ္ဏာ စ သာ လောမော စာတိ ဥဏ္ဏလောမော, လောမဝိသေသော. မုဒေါ ဒါတော ဥဏ္ဏလောမော ယဿ သောတိ မုဒေါဒါတုဏ္ဏ လောမော, သုဂတော. ဥဏ္ဏာလောမံ ပန ဘဂဝတော ဒွိန္နံ ဘမုကာနံ ဝေမဇ္ဈေ နာသိမတ္ထကေယေဝ ဇာတံ. ဥဂ္ဂန္တွာ ပန နလာဋမဇ္ဈေ ဇာတံ. သပ္ပိမဏ္ဍေ ဩသာရေတွာ ဌပိတသတ ဝိတတကပ္ပာသပဋလံ ဝိယ မုဒံ. ပရိသုဒ္ဓဩသဓိတာရကဝဏ္ဏံ ဝိယ စ သိပ္ပလိတူလလတာတူလံ ဝိယ စ ဝိဂတမလေန ဩဒါတံ ဥဏ္ဏာလောမံ အတ္ထိ, န အညေသန္တိ အတ္ထော. ဝုတ္တဉှေတံ ဗြဟ္မာယုသုတ္တေ –

“柔软洁白白毫相”(Mūdodātuṇṇalomo)，其词语分解是“柔软”(muda)、“洁白”(odāta)和“白毫”(uṇṇaloma)。指的是在两眉之间生出的柔软、细腻、洁白、纯净的白毫。于此，“muda”一词表示柔软、细腻，其词源不明确。或者说，使众生欢喜、愉悦，故为“mudo”，指细微。“muda”词根源于“modana”(喜悦)，加“a”后缀。被剥开、被分离，故为“odāta”(洁白)。“ava”前缀，词根“dā”表示“分离”，加“ta”后缀。或者说，净化，故为“odāta”，如“vodāna”(纯净)。柔软和洁白，合为“mudodāta”(柔软洁白)。向上生长，故为“uṇṇā”(毫)，即“loma”(毛)。诸师云，“uṇṇā”一词在世间是“loma”的同义词，意思是生长在肉之上。“uṇā”词根源于“gati”(行)，加“ṇa”后缀。切断肉和皮，故为“loma”(毛)。“lu”词根源于“chidana”(切断)，加“mani”后缀。或者说，“可切断”，故为“loma”。既是毫又是毛，故为“uṇṇaloma”(白毫)，是毛的一种特殊类型。其柔软洁白的白毫，故为“mudodātuṇṇalomo”(柔软洁白白毫相)，指善逝(sugata)。世尊的白毫生于两眉之间、鼻梁之上，而其生起后则位于额头中央，像涂抹了酥油后放置的细棉布般柔软，像纯净的晨星颜色一样，又像木棉树的棉絮一样，没有污垢，洁白的白毫，唯世尊有，非余人所具。《梵寿经》(Brahmāyusutta)里也这样说——

‘‘ဥဏ္ဏာ ခေါ ပနဿ ဘောတော ဂေါတမဿ ဘမုကန္တရေ ဇာတာ ဩဒါတာ မုဒု တူလသန္နိဘာ’’တိ.

“尊者乔达摩(Gotama)眉间生有白毫，洁白、柔软如棉。”

တံ ပနေတံ ကောဋိယံ ဂဟေတွာ အာကဍ္ဎိယမာနံ ဥပဍ္ဎ ဗာဟုပ္ပမာဏံ ဟောတိ. ဝိဿဋ္ဌံ ဒက္ခိဏာဝဋ္ဋဝသေန အာဝဋ္ဋိတွာ ဥဒ္ဓဂ္ဂါ ဟုတွာ သန္တိဋ္ဌတိ. သုဝဏ္ဏဖလကမဇ္ဈေ ဌပိတရဇတ ပုပ္ဖုဠကံ [Pg.175] ဝိယ, သုဝဏ္ဏဃဋတော နိက္ခမ္မမာနံ ခီရဓာရံ ဝိယ အရုဏပ္ပဘာရဉ္ဇိတေ ဂဂနတလေ ဩသဓိတာရကံ ဝိယ စ အတိမနောဟရာယ သိရိယာ ဝိရောစတိ, တသ္မာ မူဒေါဒါတုဏ္ဏလောမောတိ ထောမေတိ.

此白毫若被抓住尖端拉伸，可达半臂之长。放开后则向右旋转，尖端向上而住立。犹如放置于金盘中央的银珠，又如从金罐中流出的乳流，更似被黎明之光染红的天空中闪耀的晨星，以极其美好的光彩照耀，因此赞叹为“柔软洁白白毫相”。

အထမပီတိ တဒညံ အပိ. သုဂတောတိ ဗုဒ္ဓေါ. သော ဟိ သုန္ဒရဝါစံ ဂဒတိ ဝဒတီတိ သုဂတောတိ ဝုစ္စတိ. ဗြဟ္မုဇုဂ္ဂတ္တဘာဝေါတိ ဗြဟ္မဥဇုဥဂ္ဂတအတ္တဘာဝေါတိ ပဒဝိဘာဂေါ. ဗြဟ္မုနော ဥဇု ဥဂ္ဂတအတ္တဘာဝေါ ဝိယ ဥဇုမေဝ ဥဂ္ဂတအတ္တဘာဝေါ ဒီဃသရီရောတိ အတ္ထော. ဗြဟ္မာယုသုတ္တေ ပန ‘‘ဗြဟ္မုဇုဂတ္တော’’တိပါဌော. တဒဋ္ဌကထာယဉ္စ ဗြဟ္မုဇုဂတ္တောတိ ဗြဟ္မာ ဝိယ ဥဇုဂတ္တော ဥဇုမေဝ ဥဂ္ဂတဒီဃသရီရောတိ ဝိဝရတိ. တံ ပန သန္ဓာယ ဗြဟ္မုဇုဂ္ဂတ္တဘာဝေါတိ ဝုတ္တံ.

此外，还有其他（含义）。善逝(sugata)即是佛陀。他之所以被称为善逝，是因为他说美好动听的语言。“梵天直身相”(brahmujuggattabhāva)的词语分解是“梵天”(brahma)、“正直”(uju)、“崇高”(uggata)和“自身相”(attabhāva)。意思是说，像梵天那样正直崇高的自身相，就像笔直向上生长的身躯一样，即身躯修长的意思。但在《梵寿经》(Brahmāyu Sutta)中，有“梵天直身”(brahmujugatta)的读法。该经的义注中解释说，“梵天直身”就像梵天那样身形正直，意思是身躯挺拔修长。这里所说的“具梵天直身相”就是指这个意思。

အယံ ပနေတ္ထ ဝစနတ္ထော. ဈာနာဒိဂုဏေဟိ ဥပရူပရိဗြူဟတိ ဝဍ္ဎတီတိ ဗြဟ္မာ. ဗြူဟဓာတု ဝဍ္ဎနေ မ, အရတိ အဝင်္ကဘာဝေန ပဝတ္တတီတိ ဥဇု, အဝင်္ကော. အရဓာတု ဂတိယံ ဇုပစ္စယော. အရိဿ ဥအာဒေသော. ဥဒ္ဓံ ဂစ္ဆတိ ပါပုဏာတီတိ ဥဂ္ဂတော. ဥပုဗ္ဗ ဂမုဓာတု ဂတိယံ တော. အာဟိတော အာရောပိတော အဟံ မာနော ဧတ္ထာတိ အတ္တာ, သရီရော. အာပုဗ္ဗ ဓာ ဓာတု ရောပနေ မနိပစ္စယော တုပစ္စယော ဝါ. ဓဿ တော. မဿ တော. အထ ဝါ သုခဒုက္ခံ အဒတိ အနုဘဝတီတိ အတ္တာ. အဒဓာတု အနုဘဝနေ မနိပစ္စယော. ကစ္စာယနသဒ္ဒသတ္ထေ ပန ‘‘သုခဒုက္ခံ အဒတိ ဘက္ခတီတိ အတ္တာ, ဇာတိဇရာမရဏာဒီဟိ အဒိယတေ ဘက္ခိယတေတိ ဝါ အတ္တာ. အာတုမာ’’တိ ဝုတ္တံ. ချာဒီဟိ မနိမစ တောဝါတိ သုတ္တေန ပဒသိဒ္ဓိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အတ္တာတိ အဘိဓာနံ ဗုဒ္ဓိ စ ဘဝန္တိ ဧတသ္မာတိ အတ္တဘာဝေါ, ရူပကာယော. အနုဋီကာယံ ပန ‘‘အာဟိတော အဟံ မာနော ဧတ္ထာတိ အတ္တာ, သောဧဝ ဘဝတိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ န ပရပရိကပ္ပိတော ဝိယ နိစ္စောတိ အတ္တဘာဝေါ. အတ္တာတိ ဝါ ဒိဋ္ဌိဂတိကေဟိ ဂဟေတဗ္ဗာကာရေန ဘဝတိ ပဝတ္တတီတိ အတ္တဘာဝေါ’’တိ ဝုတ္တံ[Pg.176]. ဗြဟ္မုနော ဥဇုမေဝ ဥဂ္ဂတော အတ္တဘာဝေါ ဝိယ ဥဇုမေဝ ဥဂ္ဂတော အတ္တဘာဝေါ ယဿ သောတိ ဗြဟ္မုဇုဂ္ဂတ္တဘာဝေါ, သုဂတော. ယေဘုယျေန ဟိ သတ္တာ ခန္ဓေ ကဋိယံ ဇာဏုသူတိ တီသု ဌာနေသု နမန္တိ. ထောကံ ကဋိယံ နမန္တာ ပစ္ဆတော နမန္တိ. ဣတရေသု ဒွီသု ဌာနေသု ပုရတော. ဒီဃသရီရာ ပနေကေ ပဿာ ဝင်္ကာ ဟောန္တိ, ဧကေ မုခံ ဥန္နမေတွာ နက္ခတ္တာနိ ဂဏယန္တာ ဝိယ စရန္တိ, ဧကေ အပ္ပမံသလောဟိတာ သူလသဒိသာ ဟောန္တိ, ပဝေဓမာနာ ဂစ္ဆန္တိ, တထာဂတော ပန ဥဇုမေဝ ဥဂ္ဂန္တွာ ဒီဃပ္ပမာဏော ဒေဝနဂရေ ဥဿိတသုဝဏ္ဏ တောရဏံ ဝိယ ဟောတိ. တသ္မာ ဗြဟ္မုဇုဂ္ဂတ္တဘာဝေါတိ ထောမေတိ.

此处解释词义。以禅那等功德不断向上增长者，称为梵天(brahmā)。词根`brūh`用于“增长”义，加`ma`后缀。以不弯曲的方式运行，故称`uju`(正直)，即不弯曲。词根`ar`用于“行”义，加`ju`后缀，`ar`被替换为`u`。向上行进到达者，称为`uggato`(上升)。词根`gam`前加`u(d)`，用于“行”义，加`to`后缀。“我慢”于此中被置入、建立，故为`attā`(我)，指身体。词根`dhā`前加`ā`，用于“置入”义，加`mani`或`tu`后缀，`dh`变为`t`，`m`变为`t`。或者，领受、经验苦乐者，称为`attā`。词根`ad`用于“经验”义，加`mani`后缀。在迦旃延(Kaccāyana)的声论中则说：“领受、吞食苦乐者，称为attā；或被生、老、病、死等所吞食，故称attā，亦名ātumā。”其构词法应通过（迦旃延语法）“khyādīhi manimaca to vā”等经则了知。“我”的名称与认知由此而生，故称`attabhāvo`(有身)，即色身。复注(Anuṭīkā)中则说：“‘我慢’于此中被置入，故为attā。其自身生起，非如他人所构想，是常，故为attabhāvo。或说，为诸见者所执取之相状而存在、转起，故为attabhāvo。”如梵天之身正直而崇高，具足此正直崇高之身者，即是具梵天直身相(brahmujuggattabhāvo)者，即善逝。多数众生于肩、腰、膝三处弯曲。在腰部稍微弯曲者向后弯，在另外两处则向前弯。有些长身者身躯侧弯，有些仰面而行如数星辰，有些少肉少血如桩，颤抖而行。然而，如来身躯正直崇高，身量修长，犹如天城中高耸的金色门楼。因此，以“具梵天直身相”来赞美他。

နီလက္ခီတိ နီလအက္ခီတိ ပဒစ္ဆေဒေါ. အတိနီလနေတ္တေန သမန္နာဂတောတိ အတ္ထော. ဣက္ခတိ ပဿတိ အနေန ရူပါရမ္မဏံ သမဝိသမံ ဝါတိ အက္ခိ, နေတ္တံ. ဣက္ခဓာတု ဒဿနေ ဣ. ဣဿ အတ္တံ. နီလာ အတိနီလာ အက္ခိ နေတ္တာ ယဿာတိ နီလက္ခိ, သုဂတော. ဘဂဝတော ဟိ န သကလနီလက္ခိဝ ဟောတိ. နီလယုတ္တဋ္ဌာနေ ပနဿ ဥမ္မာရပုပ္ဖသဒိသေန အတိဝိသုဒ္ဓေန နီလဝဏ္ဏေန သမန္နာဂတာနိ အက္ခီနိ ဟောန္တိ. ပီတယုတ္တဋ္ဌာနေ ကဏိကာရပုပ္ဖသဒိသေန လောဟိတဝဏ္ဏေန. လောဟိတယုတ္တဋ္ဌာနေ ဗန္ဓုဇီဝကပုပ္ဖသဒိသေန လောဟိတဝဏ္ဏေန. သေတ ယုတ္တဋ္ဌာနေ ဩသဓိတာရကသဒိသေန သေတဝဏ္ဏေန. ကာဠ ယုတ္တဋ္ဌာနေ အဒ္ဒါရိဋ္ဌကသဒိသေန ကာဠဝဏ္ဏေန သမန္နာဂတာနိ သုဝဏ္ဏဝိမာနေ ဥဂ္ဃာဋိတမဏိသီဟပဉ္ဇရသဒိသာနိ ခါယန္တိ. ဝုတ္တဉှိ မဟာနိဒ္ဒေသေ ‘‘မံသစက္ခုမှိ ဘဂဝတော ပဉ္စဝဏ္ဏာ သံဝိဇ္ဇန္တိ. နီလော စ ဝဏ္ဏော, ပီတကော စ ဝဏ္ဏော, လောဟိတကော စ ဝဏ္ဏော, ကဏှော စ ဝဏ္ဏော, ဩဒါတော စ ဝဏ္ဏော အက္ခိလောမာနိ စ ဘဂဝတော, ယတ္ထ စ အက္ခိ လောမာနိ ပတိဋ္ဌိတာနိ. တံ နီလံ ဟောတိ သုနီလံ ပါသာဒိကံ ဒဿနေယျံ ဥမ္မာရပုပ္ဖသမာနံ. တဿ ပရတော ပီတကံ ဟောတိ [Pg.177] သုပီတကံ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏံ ပါသာဒိကံ ဒဿနေယျံ ကဏိကာရပုပ္ဖသမာနံ. ဥဘတော အက္ခိကုဋာနိ ဘဂဝတော လောဟိတကာနိ ဟောန္တိ သုလောဟိကာနိ ပါသာဒိကာနိ ဒဿနေယျာနိ ဣန္ဒဂေါပကသမာနာနိ. မဇ္ဈေ ကဏှံ ဟောတိ သုကဏှံ အလူခံ သုဒ္ဓံ ပါသာဒိကံ ဒဿနေယျံ အဒ္ဒါရိဋ္ဌက သမာနံ. တဿ ပရတော ဩဒါတံ ဟောတိ သုဩဒါတံ သေတံ ပဏ္ဍရံ ပါသာဒိကံ ဒဿနေယျံ ဩသဓိတာရကသမာန’’န္တိ. ဘဂဝါ ပန တေန မံသစက္ခုနာ စတုရင်္ဂသမန္နာဂတေ အန္ဓကာရေပိ သမန္တာ ယောဇနံ ပဿတိ ဒိဝါ စေဝ ရတ္တိဉ္စ.

“青眼”(Nīlakkhī)，即“青”(nīla)与“眼”(akkhi)的词语分解。意思是具有极深的青色眼睛。用此观看(`ikkhati`)色所缘，或分辨平等与不平等，故称眼(akkhi)、目(nettaṃ)。词根`ikkh`用于‘看’义，加`i`后缀，`i`变为`a`。拥有青色、极青的眼睛者，称为青眼(nīlakkhi)，即善逝。世尊并非整个眼睛都是青色的。而是在青色相应之处，他的眼睛具足极为清净的青色，犹如亚麻花(ummārapuppha)；在黄色相应之处，具足红色，犹如翅子树花(kaṇikārapuppha)；在红色相应之处，具足红色，犹如午时花(bandhujīvakapuppha)；在白色相应之处，具足白色，犹如启明星(osadhitārakā)；在黑色相应之处，具足黑色，犹如无患子(addāriṭṭhaka)。它们显现得犹如黄金宫殿中开启的宝石狮子窗。正如《大义释》(Mahāniddesa)中所说：‘世尊的肉眼具足五种颜色：青色、黄色、红色、黑色和白色。世尊的眼睫毛，以及眼睫毛生长的地方，是青色的，极青，悦意可观，犹如亚麻花。其外是黄色的，极黄，如黄金色，悦意可观，犹如翅子树花。世尊的两个眼角是红色的，极红，悦意可观，犹如胭脂虫(indagopaka)。中间是黑色的，极黑，不粗，纯净，悦意可观，犹如无患子。其外是白色的，极白，皎洁，悦意可观，犹如启明星。’世尊凭借此肉眼，即使在四种条件具足的黑暗中，于周围一由旬内，无论白昼黑夜，皆能看见。

ဝုတ္တဉှိ မဟာနိဒ္ဒေသေ –

《大义释》(Mahāniddesa)中说：

‘‘တေန ဘဂဝါ ပါကတိကေန မံသစက္ခုနာ အတ္တဘာဝ ပရိယာပန္နေန ပုရိမသုစရိတကမ္မာဘိနိဗ္ဗတ္တေန သမန္တာ ယောဇနံ ပဿတိ ဒိဝါ စေဝ ရတ္တိဉ္စ. ယဒါပိ စတုရင်္ဂသမန္နာဂတော အန္ဓကာရော ဟောတိ, သူရိယော စ အတ္ထင်္ဂမိတော ဟောတိ, ကာဠပက္ခော စ ဥပေါသထော ဟောတိ, တိဗ္ဗော စ ဝနသဏ္ဍော ဟောတိ, မဟာ စ ကာဠမေဃော အဗ္ဘုဋ္ဌိတော ဟောတိ, ဧဝရူပေပိ စတုရင်္ဂသမန္နာဂတေ အန္ဓကာရေ သမန္တာ ယောဇနံ ပဿတိ. နတ္ထိ သော ကုဋ္ဋော ဝါ ကဝါဋံ ဝါ ပါကာရော ဝါ ပဗ္ဗတော ဝါ ဂစ္ဆော ဝါ လတာ ဝါ အာဝရဏံ ရူပါနံ ဒဿနာယာ’’တိ. တသ္မာ ဥပလက္ခဏနယေန နီလက္ခီတိ ထောမေတိ.

“世尊以其由往昔善业所生、属于自身的天然肉眼，日夜都能看见周围一由旬的范围。即使在太阳落山、于黑分行布萨(uposatha)、林薮浓密、以及大黑云升起，具足此四种条件的黑暗中，他也能看见周围一由旬的范围。没有任何墙壁、门扇、围墙、山脉、树丛或藤蔓能够遮蔽他的视线。”因此，人们以这一特征赞美他为“青眼”。

ဒီဃပဏှီတိ အာယတပဏှိ. ပရိပုဏ္ဏပဏှီတိ အတ္ထော. ပသတိ ဗာဓတိ အနေန ပရေသန္တိ ပဏှိ, ပါဒဿ ပစ္ဆာဘာဂေါ. ပသဓာတု ဗာဓနေ ဏိ. သဿ ဟော. ဏွာဒိမောဂ္ဂလ္လာနေ ပန ‘‘ပဏ ဗျဝဟာရထုတီသု ဟိ ပဏိယတိ ဝေါဟာရိယတီတိ ပဏှိ, ပါဒဿ ပစ္ဆာဘာဂေါ’’တိ ဝုတ္တံ. ဒီဃာ ပဏှိ ယဿ သောတိ ဒီဃပဏှိ, သုဂတော. ယထာ ဟိ အညေသံ အဂ္ဂ ပါဒေါ ဒီဃော ဟောတိ. ပဏှိမတ္ထကေ ဇင်္ဃာ ပတိဋ္ဌာတိ ပဏှိံ [Pg.178] တစ္ဆေတွာ ဌပိတာ ဝိယ ဟောတိ. န ဧဝံ တထာဂတဿ. တထာဂတဿ ပန စတူသု ကောဋ္ဌာသေသု ဒွေ ကောဋ္ဌာသာ အဂ္ဂပါဒါ ဟောန္တိ. တတိယေ ကောဋ္ဌာသေ ဇင်္ဃာ ပတိဋ္ဌာတိ. စတုတ္ထေ ကောဋ္ဌာသေ အာရဂ္ဂေန ဝဋ္ဋေတွာ ဌပိတာ ဝိယ ရတ္တကမ္ဗလေ ဂေဏ္ဍုကသဒိသာ ပဏှိ ဟောတိ. တသ္မာ ဒီဃပဏှီတိ ထောမေတိ.

长足跟(Dīghapaṇhi)，即长足跟(āyatapaṇhi)，义为圆满足跟。以此压迫(pasati/bādhati)，故为足跟(paṇhi)，是足的后部。词根pas在压迫义上，加后缀ṇi，s变为h。然而，在目犍连(Moggallāna)等的语法书中则说：“词根paṇa在交易、赞颂义上，因其被使用、被运用，故为足跟(paṇhi)，是足的后部。”其足跟长，故为长足跟，指善逝。诚然，他人的足是前部长，小腿立于足跟之上，犹如足跟被削平后安放一般。如来则非如此。然而，如来的足，四分之中，二分为足前部，第三分上立着小腿，第四分是足跟，犹如用圆规旋成后置于红色毛毯上的球一般。因此，人们赞叹其为“长足跟”。

သုခုမမလဆဝီတိ သုခုမ အမလ ဆဝီတိ ပဒစ္ဆေဒေါ. သဏှမလဝိသုဒ္ဓတစော သဏှမလဝိရဟိတတစော ဝါတိ အတ္ထော. ဧတ္ထ စ သုခုမသဒ္ဒေါ သဏှဝါစကော အနိပ္ဖန္နပါဋိပဒိကော. အထ ဝါ သုခယတိ သဏှဘာဝေနာတိ သုခုမံ, သဏှံ. သုခဓာတု တက္ကရိယံ ဥမပစ္စယော. တံသမင်္ဂီပုဂ္ဂလံ ကိလိဋ္ဌံ မလတိ ဓာရေတီတိ မလံ, ရဇာဒိမလံ. မလဓာတု ဓာရဏေ အ, နတ္ထိ မလမေတိဿာတိ အမလာ, ဆဝီ. မံသံ ဆာဒေတီတိ ဆဝီ. ဆဒ ဓာတု သံဝရဏေ ရဝပစ္စယော ဤပစ္စယော စ. သုခုမာ သဏှာ အမလာ မလဝိရဟိတာ ဆဝီ ယဿာတိ သုခုမမလဆဝီ, သုဂတော. ဘဂဝတော ဟိ သုဝဏ္ဏသိနိဒ္ဓသဏှသရီရတ္တာ ကဉ္စနသန္နိဘ တစတ္တာ စ ရူပကာယေ ပဒုမပလာသေ ဥဒကဗိန္ဓု ဝိယ ရဇောဇလ္လံ ဝါ မလံ ဝါ န လိမ္ပတိ. ဝုတ္တဉှိ မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသေ ဗြဟ္မာယုသုတ္တေ –

细滑无垢皮(Sukhumamalachavī)，其分词为：细滑(sukhuma)、无垢(amala)、皮(chavī)。义为柔软无垢之肤，或离垢之肤。此处，“细滑”(sukhuma)一词，表柔软义，是无派生之词基。或者，因其柔软而令人安乐，故为细滑(sukhuma)，即柔软。由词根sukha(乐)在此义上加uma后缀而成。执持着染污的个人(puggala)，故为垢(mala)，即尘垢等。词根mal在执持义上，加a后缀。其无垢，故为无垢(amalā)之皮(chavī)。覆盖肌肉，故为皮(chavī)。词根chad在遮覆义上，加rava与ī后缀。其皮细滑、柔软、无垢、离垢，故为细滑无垢皮，指善逝。诚然，因世尊(Bhagavā)身体黄金色、光滑、柔软，肤色如金，故尘垢不着于其色身，犹如水珠之于莲叶。如《中部·梵寿经》所说——

‘‘သုခုမစ္ဆဝီ ခေါ ပန ဘဝံ ဂေါတမော သုခုမတ္တာ ဆဝိယာ ရဇောဇလ္လံ ကာယေ န ဥပလိမ္ပတီ’’တိ. တသ္မာ သုခုမ မလဆဝီတိ ထောမေတိ.

“诚然，尊者乔达摩(Gotama)皮肤细滑，因其皮肤细滑，尘垢不着于身。”因此，人们赞叹其为“细滑无垢皮”。

ထောမျရသဂ္ဂသဂ္ဂီတိ ထောမျရသ ဂသ အဂ္ဂီတိ ပဒစ္ဆေဒေါ. ထောမိတဗ္ဗ ရသဟရဏသတ္တသဟဿနှာရူ ဥဒ္ဓဂ္ဂိကာတိ အတ္ထော. ထောမိယတီတိ ထောမျော, နှာရု. ထောမဓာတု သီလာဃာယံ ဏျော. မဓုရာဒိဘေဒံ ရသံ ဂသေန္တိ အန္တော ပဝေသေန္တီတိ ရသဂ္ဂသာ, နှာရု. ရသသဒ္ဒူပပဒဂသဓာတု အဒနေ အ. အထ ဝါ ရသံ ဂသတိ ဟရတိ ဧတေဟီတိ ရသဂ္ဂသာ[Pg.179], နှာရု. ဂသဓာတု ဟရဏေ အ. ဓာတုသဒ္ဒေါ ဟိ အနေကတ္ထော. ရသဂ္ဂသာနံ အဂ္ဂါတိ ရသဂ္ဂသဂ္ဂါ, တေ ဧတ္ထ သန္တီတိ ရသဂ္ဂသဂ္ဂီ, နှာရု. အဿထျတ္ထေ ဤပစ္စယော. ထောမျော ရသဂ္ဂသဂ္ဂီ ယဿ သောတိ ထောမျရသဂ္ဂသဂ္ဂီ, သုဂတော. တထာဂတဿ ဟိ သတ္တရသဟရဏိသဟဿာနိ ဥဒ္ဓဂ္ဂါနိ ဟုတွာ ဂီဝါယမေဝ ပဋိမုက္ကာနိ. တိလဖလမတ္တောပိ အာဟာရော ဇိဝှဂ္ဂေ ဌပိတော သဗ္ဗံ ကာယံ အနုဖရတိ. တေနေဝ မဟာပဓာနံ ပဒဟန္တဿ ဧကတဏ္ဍုလာဒီဟိပိ ကဠာယယူသပသတေနပိ ကာယဿ ယာပနံ ဟောတိ. အညေသံ ပန တထာ အဘာဝါ န သကလကာယံ ဩဇာ ဖရတိ. တေန တေ ဗဟွာဗာဓာ ဟောန္တိ. ဣဒံ လက္ခဏံ အပ္ပာဗာဓတာသင်္ခါတဿ နိဿန္ဒဖလဿဝသေန ပါကဋံ ဟောတိ, တသ္မာ ထောမျရသဂ္ဂသဂ္ဂီတိ ထောမေတိ.

上味胜脉相(Thomyarasaggasaggī)，其分词为：应赞(thomya)、味(rasa)、尝(gasa)、上首(aggī)。义为：应受赞叹的七千条尝味脉皆朝上。应被赞叹，故为应赞(thomyo)，指脉络(nhāru)。由词根thom在赞颂义上，加ṇyo后缀。吞尝(gasenti)甜等诸味并送入体内，故为味尝者(rasaggasā)，指脉络。前缀词rasa，加在食义的词根gas上，再加a后缀。或，以此吞尝(gasati)、运送(harati)滋味，故为味尝者(rasaggasā)，指脉络。词根gas在运送义上，加a后缀。词根确实有多义。味尝者之首(agga)，故为味尝脉之首(rasaggasaggā)；具此者，故为具味尝脉之首者(rasaggasaggī)，指脉络。在所有主义上，加ī后缀。其具应赞之味尝脉之首，故为上味胜脉相，指善逝。诚然，如来的七千条尝味脉皆朝上，并束于颈部。因此，仅置于舌尖的芝麻大小的食物，亦能遍满滋养全身。正因如此，当行大精进时，仅凭一粒米或一把豆汤，亦能维持身体。他人则非如此，其滋养素不能遍满全身，故多疾病。此相以无病之果报而显现。因此，人们赞叹其为“上味胜脉相”。

တေဝီသတိမဝန္ဒနဂါထာဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

第二十三礼敬偈释义圆满。

၂၄. ဒုတိယဂါထာယံ ဇိနောတိ ပဉ္စမာရဇိတဝါ ဗုဒ္ဓေါ. တဿ ပန ပဒဿ သမစတ္တာလီသဂ္ဂဒန္တောတျာဒီဟိ ပဒေဟိ တုလျလိင်္ဂတ္တဘာဝေန သမ္ဗန္ဓော. စတ္တာလီသဂ္ဂဒန္တောတိ စတ္တာလီသအဂ္ဂဒန္တောတိ ပဒစ္ဆေဒေါ. သမစတ္တာလီသ ဥတ္တမဒန္တောတိ အတ္ထော. ဧတ္ထ စ အဂ္ဂသဒ္ဒေါ ဥတ္တမဝါစကော အနိပ္ဖန္နပါဋိပဒိကော. အထ ဝါ ဥတ္တမဘာဝံ အဇတိ ဂစ္ဆတီတိ အဂ္ဂေါ, ဒန္တော. ဒံသတိ ဝိဒံသတိ ဘောဇ္ဇမနေနာတိ ဒန္တော. ဒံသဓာတု ဒံသနေ တ. တဿ န္တော ဓာတွန္တလောပေါ. သမစတ္တာလီသံ အဂ္ဂေါ ဥတ္တမော ဒန္တော ယဿာတိ စတ္တာလီသဂ္ဂဒန္တော, ဇိနော. ဥပရိမဟနုကေ ပတိဋ္ဌိတာ ဒန္တာ ဝီသတိ ဟေဋ္ဌိမေ ဝီသတီတိ သမစတ္တာလီသဒန္တာ ဟောန္တီတိ အတ္ထော. အညေသဉှိ ပရိပုဏ္ဏဒန္တာနမ္ပိ ဒွတ္တိံသဒန္တာ ဟောန္တိ. တထာ ဂတဿ ပန စတ္တာလီသံ. တသ္မာ စတ္တာလီသဂ္ဂဒန္တောတိ ထောမေတိ.

24. 在第二偈中，“胜者”(jino)即佛陀，因其战胜五魔。然而，该词与“四十最胜齿”(cattālīsaggadanto)等词，因性、数、格相同而相关联。“四十最胜齿”(Cattālīsaggadanto)的分词为：四十(cattālīsa)、最胜(agga)、齿(danto)。义为四十颗平整、最上之齿。此处，“最胜”(agga)一词，表最上义，是无派生之词基。或，达到(ajati/gacchati)最上，故为最胜(aggo)，指齿。以此咬(daṃsati)、嚼(vidaṃsati)食物，故为齿(danto)。词根daṃs在咬义上，加ta后缀，其nto及词根尾音被省略。其具四十颗平整、最上之齿，故为四十最胜齿，指胜者。义为：上颚有二十颗齿，下颚有二十颗，故为四十颗平整之齿。诚然，他人即便齿全，亦仅三十二颗，如来则有四十颗。因此，人们赞叹其为“四十最胜齿”。

သမကလပနဇောတိ [Pg.180] ကကစေန ဆိန္ဒိတွာ ဌပိတော ဝိယ သမဒန္တောတိ အတ္ထော. လပတိ ဝဒတိ ဧတေနာတိ လပနံ, မုခံ. လပဓာတု ဝဒနေ ယု. တသ္မိံ လပနေ မုခေ ဇာတောတိ လပနဇော, ဒန္တော. တပ္ပုရိသသမာသောယံ, သမကော လပနဇော ဒန္တော ယဿာတိ သမကလပနဇော, ဇိနော. ပါဠိယံ ပန ‘‘သမဒန္တော’’တိ ပါဌော အတ္ထိ. အယမေဝတ္ထော. အညေသဉှိ ကေစိ ဒန္တာ ဥစ္စာ, ကေစိ နီစာတိ ဝိသမာ ဟောန္တိ. တထာဂတဿ ပန အယပဋ္ဋဆိန္နသင်္ခပဋလံ ဝိယ သမာ ဟောန္တိ. တသ္မာ သမကလပနဇောတိ ထောမေတိ.

平口生齿(Samakalapanajo)，义为齿平整，犹如锯子切割后安放一般。以此说话(lapati/vadati)，故为口(lapanaṃ)，即嘴。词根lap在说义上，加yu后缀。生于(jāto)彼口(lapane/mukhe)中，故为口生者(lapanajo)，即齿。此为依主释(Tappurisa)复合词。其口生之齿平整，故为平口生齿，指胜者。然而，在圣典中有“平齿”(samadanto)的读法，其义相同。诚然，他人之齿，或高或低，故不平整。如来之齿则平整，犹如铁片削过的螺贝。因此，人们赞叹其为“平口生齿”。

အန္တရံသပ္ပပီနောတိ အန္တရအံသပီနောတိ ပဒဝိဘာဂေါ. ဂါထာဗန္ဓဝသေန ဆန္ဒာနုရက္ခဏတ္ထံ ပကာရာဂမံ ကတွာ ဧဝံ ဝုတ္တံ. ဒွိန္နံ အံသာနံ ခန္ဓာနံ အန္တရံ ဝေမဇ္ဈေ ပရိပုဏ္ဏပိဋ္ဌိတလောတိ အတ္ထော. ဧတ္ထ စ အံသသဒ္ဒေါ ခန္ဓတ္ထေ ဝတ္တတိ. ဝုတ္တဉှေတံ အဘိဓာနပ္ပဒီပိကာယံ ‘‘အံသော နိတ္ထိ ဘုဇသိရော, ခန္ဓော တဿန္ဓိ ဇတ္တု တ’’န္တိ.

两肩间丰满(Antaraṃsappapīno)，其分词为：间(antara)、肩(aṃsa)、丰满(pīno)。为随顺偈颂格律、护持韵律，加入辅音p而如是说。义为两肩(aṃsa/khandha)之间，即背部中央，圆满丰实。此处，“肩”(aṃsa)一词，作肩(khandha)义。此于《名称辞典》(Abhidhānappadīpikā)中说：“aṃso nitthi bhujasiro, khandho tassandhi jattu ta”。

အနတိ ဇီဝတိ ဧတေနာတိ အံသော, ခန္ဓော. အနဓာတု ပါဏေ သောပစ္စယော. နဿ နိဂ္ဂဟိတာဒေသော. သရီရဿ အဝယဝဘာဝေန အနတိ ဂစ္ဆတိ ပဝတ္တတီတိ ဝါ အံသော, ဒွိန္နံ အံသာနံ ခန္ဓာနံ အန္တရံ ဝေမဇ္ဈန္တိ အန္တရံသော, ပိဏတိ ပူရတီတိ ပီနော, ပိဋ္ဌိတလံ. ပိဏဓာတု ပိနနေ ပူရဏေ ဝါ ဏ. ဏဿ နော. ဒွိန္နံ အံသာနံ ခန္ဓာနံ အန္တရံ ဝေမဇ္ဈေ ပီနံ ပရိပုဏ္ဏံ ပိဋ္ဌိတလံ ယဿာတိ အန္တရံသပ္ပပီနော, ဇိနော. ဥတ္တရပဒလောပဗဟုဗ္ဗီဟိသမာသောယံ. အညေသဉှိ တံ ဌာနံ နိန္နံ ဟောတိ, ဒွေ ပိဋ္ဌိကောဋ္ဋာ ပါဋိဧက္ကံ ပညာယန္တိ. တထာဂတဿ ပန ကဋိတော ပဋ္ဌာယ မံသပဋလံ ယာဝ ခန္ဓာ ဥဂ္ဂမ္မ သမုဿိတသုဝဏ္ဏဖလကံ ဝိယ ပိဋ္ဌိံ ဆာဒေတွာ ပတိဋ္ဌိတံ. တသ္မာ အန္တရံသပ္ပပီနောတိ ထောမေတိ. ပါဠိယံ ပန ‘‘စိတန္တရံသော’’တိ ပါဌော. တဒဋ္ဌကထာယဉ္စ ‘‘စိတန္တရံ သောတိ [Pg.181] အန္တရံသံ ဝုစ္စတိ ဒွိန္နံ ကောဋ္ဋာနမန္တရံ. တံ ပရိပုဏ္ဏ မဿာတိ အန္တရံသော’’တိ ဝုတ္တံ.

以此生存、生活，故名“aṃsa”，即肩(khandha)。词根“an”义为生命，加后缀“so”。“n”被替换为鼻音“ṃ”(niggahīta)。或者，作为身体的一部分，它持续运作、流动，故名“aṃsa”。两肩(aṃsa/khandha)之间的中间部分，故名“antaraṃsa”(肩间)。“piṇati”(充满)、“pūrati”(圆满)，故名“pīno”(丰满)，指背部区域。词根“piṇ”义为充盈或填满，加后缀“ṇa”；“ṇa”被替换为“no”。其两肩之间的背部区域丰满圆满，故名“antaraṃsappapīno”(两肩之间丰满)，此指胜者。此为省略后词的离合释。于他人，此处凹陷，两肩胛骨各自显现。而如来从腰部起，肌肉层隆起直至双肩，覆盖背部，如同竖立的金板。因此，赞叹其为“antaraṃsappapīno”。在巴利圣典中，亦有“citantaraṃso”的读法。其义注中说：“‘citantaraṃso’中，‘antaraṃsa’指两肩胛之间的部位。其处圆满，故名‘antaraṃso’。”

စက္ကေနင်္ကိတပါဒေါတိ စက္ကေန အင်္ကိတပါဒေါတိ ပဒစ္ဆေဒေါ. အဋ္ဌသတပါဒစက္ကလက္ခဏေန လက္ခိတပါဒတလောတိ အတ္ထော. စက္ကေန အဋ္ဌသတပါဒစက္ကေန အင်္ကိတော လက္ခိတော ပါဒေါ ယေန သောတိ စက္ကေနင်္ကိတပါဒေါ, ဇိနော. တတိယာဗဟုဗ္ဗီဟိ သမာသောယံ. အညေသဉှိ ပါဒတလေ အဋ္ဌသတပါဒစက္က လက္ခဏံ နတ္ထိ. တထာဂတဿ ပါဒတလေဧဝ ဝိစိတြံ အဋ္ဌသတ ပါဒစက္ကလက္ခဏံ အတ္ထိ. တသ္မာ စက္ကေနင်္ကိတပါဒေါတိ ထောမေတိ.

“cakkenaṅkitapādo”(足标轮印)一词，可分解为“cakkena aṅkitapādo”。其义为：足底有百八轮相作为标记。以轮，即以百八轮相标记其足，故名“cakkenaṅkitapādo”，此指胜者。此为工具格离合释。于他人，足底无百八轮相；唯如来足底，有庄严的百八轮相。因此，赞叹其为“cakkenaṅkitapādo”。

ဝုတ္တဉှိ ဗြဟ္မာယုသုတ္တေ ‘‘ဟေဋ္ဌာ ခေါ ပန တဿ ဘောတော ဂေါတမဿ ပါဒတလေသု စက္ကာနိ ဇာတာနိ သဟဿာရာနိ သနေမိကာနိ သနာဘိကာနိ သဗ္ဗာကာရပရိပူရာနီ’’တိ. အဋ္ဌသတပါဒစက္ကလက္ခဏသရူပံ ပန ယော ပါဒပင်္ကဇမုဒုတ္တလရာ ဇိကေဟီတိ ဂါထာဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တမေဝါတိ.

诚如《梵寿经》(Brahmāyu Sutta)所说：“尊者乔达摩(Gotama)的足底生有千辐、有轮辋、有轮毂、形相圆满的轮相。”至于百八轮相的形貌，则已于“yo pādapaṅkajamuduttalarājikehī”ti此偈的释义中说明。

အဝိရဠဒသနောတိ အဝိဝရဒန္တော. အဝိဝရဒန္တေန သမ္ပန္နောတိ အတ္ထော. ဝိဝရတိ ဖုလ္လတီတိ ဝိရဠော. ဝရဓာတု ဖုလ္လနေဠော. အဿိ. န ဝိရဠော အဝိရဠော, နတ္ထိ ဝိရဠော ဧတဿာတိ အဝိရဠော, ဒန္တော. ဒံသတိ ဝိဒံသတိ ခါဒနီယံ ဝါ ဘောဇနီယံ ဝါ ဧတေနာတိ ဒသနော, ဒန္တော. ဒံသဓာတု ဒံသနေ ယု. နိဂ္ဂဟိတလောပေါ. အဝိရဠော ဒသနော ဒန္တော ယဿာတိ အဝိရဠဒသနော, ဇိနော. အညေသဉှိ ကုမ္ဘိလာနံ ဝိယ ဒန္တာ ဝိရဠာ ဟောန္တိ. မစ္ဆမံသာဒီနိ ခါဒန္တာနံ ဒန္တန္တရံ ပူရတိ. တထာဂတဿ ပန ကနကလတာယ သမုဿာပိတဝဇိရ ပန္တိ ဝိယ အဝိရဠာ တုလိကာယ ဒဿိတပရိစ္ဆေဒါ ဝိယ ဒန္တာ ဟောန္တိ, တသ္မာ အဝိရဠဒသနောတိ ထောမေတိ.

“aviraḷadasano”(齿无隙)即“avivaradanto”(齿无间)。其义为：具足无间隙的牙齿。“vivarati”(张开)、“phullati”(绽放)，故为“viraḷo”(有间隙)。词根“var”义为“绽放”，加后缀“ḷo”。“na viraḷo”即“aviraḷo”(无隙)；“natthi viraḷo etassa”(其无稀疏)，故名“aviraḷo”，指牙齿。以此咬(daṃsati)、咀嚼(vidaṃsati)嚼食(khādanīya)或啖食(bhojanīya)，故名“dasano”(齿)，即牙齿。词根“daṃs”义为“咬”，加后缀“yu”；鼻音“ṃ”(niggahīta)脱落。其牙齿无间隙，故名“aviraḷadasano”，此指胜者。于他人，齿有间隙，如鳄鱼。食鱼肉等时，齿间塞满。而如来之齿，无有间隙，如金蔓上镶嵌的一行金刚石，又如画笔勾勒般界限分明。因此，赞叹其为“aviraḷadasano”。

မာရဇုဿင်္ခပါဒေါတိ မာရဇိ ဥဿင်္ခပါဒေါတိ ပဒစ္ဆေဒေါ. ဧတ္ထ စ မာရဇီတိ ပဉ္စမာရဇိတဝါ ဗုဒ္ဓေါ ကတ္တုဘူတော. သော [Pg.182] ဟိ ပဉ္စမာရေ ဇိတဝါတိ မာရဇီတိ ဝုစ္စတိ. ဥဿင်္ခပါဒေါတိ ပါဒဿ ဥပရိ ဌိတေန သင်္ခသဒိသတ္တာ သင်္ခနာမိကေန ဂေါပ္ဖကေန သမန္နာဂတောတိ အတ္ထော. သံသုဋ္ဌုံ ပထဝိံ ခနတီတိ သင်္ခေ. သံပုဗ္ဗခနုဓာတု အဝဒါရဏေ ကွိ. အပဒါနဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘သံသုဋ္ဌုံ ခါဒန္တော ခဏန္တော ဂစ္ဆတီတိ သင်္ခေ. သမုဒ္ဒဇလပရိယန္တေ စရမာနော ဂစ္ဆတိ စရတီတိ အတ္ထော’’တိ ဝုတ္တံ. သင်္ခေ ဝိယာတိ သင်္ခေ, ဂေါပ္ဖကော. ပါဒဿ ဥဒ္ဓံ ဥပရိ ဌိတံ သင်္ခသဒိသံ ဂေါပ္ဖက မဿာတိ ဥဿင်္ခပါဒေါ, ဇိနော. ဝုတ္တဉှိ ဗြဟ္မာယုသုတ္တဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဥဒ္ဓံ ပတိဋ္ဌိတဂေါပ္ဖကတ္တာ ဥဿင်္ခါ ပါဒါ အဿာတိ ဥဿင်္ခပါဒေါ’’တိ. အညေသဉှိ ပိဋ္ဌိပါဒေ ဂေါပ္ဖကာ ဟောန္တိ. တေန တေသံ ပါဒါ အာဏိဗဒ္ဓါ ဝိယ ဗဒ္ဓါ ဟောန္တိ. န ယထာသုခံ ပရိဝတ္တန္တိ. ဂစ္ဆန္တာနံ ပါဒတလာနိ န ဒိဿန္တိ. တထာဂတဿ ပန အဘိရူဟိတွာ ဥပရိ ဂေါပ္ဖကာ ပတိဋ္ဌဟန္တိ. တေနဿ နာဘိတော ပဋ္ဌာယ ဥပရိမကာယော နာဝါယ ဌပိတ သုဝဏ္ဏပဋိမာ ဝိယ နိစ္စလော ဟောတိ. အဓောကာယောဝ ဣဉ္ဇတိ. သုခေန ပါဒါ ပရိဝတ္တန္တိ. ပုရတောပိ ပစ္ဆတော ဥဘယပဿေသုပိ ဌတွာ ပဿန္တာနံ ပါဒတလာနိ ပညာယန္တိ. န ဟတ္ထီနံ ဝိယ ပစ္ဆတောယေဝါတိ. တသ္မာ ဥဿင်္ခပါဒေါတိ ထောမေတိ.

“mārajussaṅkhapādo”一词，可分解为“māraji”(降魔者)与“ussaṅkhapādo”(足踝高显)。此处，“māraji”指战胜五魔的佛陀，为作用者。因其战胜五魔，故称“māraji”。“ussaṅkhapādo”之义为：其足上方有形如海螺、名为“saṅkha”的踝骨。“saṃsuṭṭhuṃ pathaviṃ khanatīti saṅkho”(善掘大地，故为螺)。词根“khanu”前加“saṃ”，义为“挖掘”，加后缀“kvi”。然于《本行》义注(Apadānaṭṭhakathā)中说：“‘saṃsuṭṭhuṃ khādanto khaṇanto gacchatīti saṅkho’(善食善掘而行，故为螺)，其义为于海边行走。”如螺，故名“saṅkha”，指踝骨。其足上方有如螺之踝骨，故名“ussaṅkhapādo”，此指胜者。诚如《梵寿经》义注(Brahmāyusuttaṭṭhakathā)所说：“因其踝骨向上安住，故其足高显，名为‘ussaṅkhapādo’。”于他人，踝骨位于足背，其足如被钉住，不能随意转动，行走时足底不可见。而如来之踝骨则向上隆起安住。因此，其脐以上身，如置于舟中之金像，稳固不动，唯下身动。双足可轻松转动。无论从前、后、两侧观看，足底皆可见，不像大象只能从后方看见。因此，赞叹其为“ussaṅkhapādo”。

တိဋ္ဌန္တော နောနမန္တောဘယကရမုဒုနာ ဇဏ္ဏုကာနာမ သန္တောတိ ဧတ္ထ တိဋ္ဌန္တော နော နမန္တော ဥဘယ ကရမုဒုနာ ဇဏ္ဏုကာနိ အာမသန္တောတိ ပဒဝိဘာဂေါ. တိဋ္ဌန္တောတိ ဌိတကောဝ. နောနမန္တောတိ အနမမာနော ဟုတွာ. ဥဘယ ကရမုဒုနာတိ သုခုမေန ဟတ္ထဒွယေန. ဇဏ္ဏုကာနီတိ ဇင်္ဃာနိ. ဇာယတိ ဂမနာဂမနံ အနေနာတိ ဇဏ္ဏု, ဇနဓာတု ဇနနေ ဏု. သောဧဝ ဇဏ္ဏုကာ, ဇင်္ဃောရူနံ သန္ဓိ လဗ္ဘတိ. တာနိ. အာမသန္တောတိ ပရိမဇ္ဇိတုံ သက္ကောန္တော. ဧတ္ထ စ တိဋ္ဌန္တော နောနမန္တောတိ ဣမိနာ တထာဂတဿ အခုဇ္ဇအဝါမနဘာဝေါ ဒီပိတော[Pg.183]. အဝသေသဇနာ ဟိ ခုဇ္ဇာ ဝါ ဟောန္တိ ဝါမနာ ဝါ. ခုဇ္ဇာနံ ဥပရိမကာယော အပရိပုဏ္ဏော ဟောတိ ဝါမနာနံ ဟေဋ္ဌိမကာယော. တေ အပရိပုဏ္ဏကာယတ္တာ န သက္ကောန္တိ နောနမန္တော ဇဏ္ဏုကာနိ ပရိမဇ္ဇိတုံ. တထာဂတော ပန ပရိပုဏ္ဏဥဘယကာယတ္တာ သက္ကောတိ, တသ္မာ တိဋ္ဌန္တော…ပေ… ဇဏ္ဏုကာ နာမသန္တောတိ ထောမေတိ.

“tiṭṭhanto nonamantobhayakaramudunā jaṇṇukānāmasanto”(站立不俯身，双手触双膝)一词，可分解为“tiṭṭhanto”(站立)、“no namanto”(不俯身)、“ubhaya karamudunā”(以柔软双手)、“jaṇṇukāni āmasanto”(触及双膝)。“tiṭṭhanto”即站立。“nonamanto”即不俯身。“ubhaya karamudunā”即以柔软双手。“jaṇṇukāni”即双膝。“jāyati gamanāgamanaṃ anenāti jaṇṇu”(以此产生来往，故为膝)。词根“jan”义为“产生”，加后缀“ṇu”。“jaṇṇukā”即膝，为小腿与大腿的连接处。“āmasanto”即能够抚摸。此处，“tiṭṭhanto nonamanto”显示了如来无驼背、非矮小之相。于他人，或驼背或矮小。驼背者上身不圆满，矮小者下身不圆满。彼等因身不圆满，故不能站立不俯身而抚摸双膝。而如来上下身皆圆满，故能做到。因此，赞叹其为“tiṭṭhanto…pe…jaṇṇukānāmasanto”。

ဝဋ္ဋက္ခန္ဓောတိ သုဝဏ္ဏာလိင်္ဂေါ ဝိယ သမဝဋ္ဋိတဂလိကော. ဝုတ္တဉှိ ဗြဟ္မာယုသုတ္တေ ‘‘သမဝဋ္ဋက္ခန္ဓော’’တိ. ပရိမဏ္ဍလာ ကာရေန ဝဋ္ဋတိ ပဝတ္တတီတိ ဝဋ္ဋော, ပရိမဏ္ဍလော. ဝဋ္ဋဓာတု ဝဋ္ဋနေ အ. ဘောဇနံ ခါဒတိ ဧတေန ဂလေနာတိ ခန္ဓော, ဂလော. ခါဒဓာတု ခါဒနေ ဘက္ခနေ ဝါ ကွိပစ္စယော. ခါဒါမဂမာနံ ခန္ဓန္ဓဂန္ဓာတိ သုတ္တေန ပဒသိဒ္ဓိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အဘိဓာနဋီကာယံ ပန ‘‘ကံ မတ္ထကံ ဒဓာတီတိ ကန္ဓော. သောဧဝ ကကာရဿ ခကာရကရဏဝသေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဝဋ္ဋော သမပရိမဏ္ဍလော ခန္ဓော ဂလော ယဿာတိ ဝဋ္ဋက္ခန္ဓော, ဇိနော. ယထာ ဟိ ဧကေ ကောဉ္စာ ဝိယ ဗကာ ဝိယ ဝရာဟာ ဝိယ စ ဒီဃဂလာ ဝင်္ကဂလာ ပုထုဂလာ စ ဟောန္တိ. ကထနကာလေ သိရာဇလံ ပညာယတိ. မန္ဒော သရော နိက္ခမတိ, န ဧဝံ တဿ. တထာဂတဿ ပန သုဝဋ္ဋိတသုဝဏ္ဏာလိင်္ဂသဒိသော ခန္ဓော ဂလော ဟောတိ. ကထနကာလေ သိရာဇလံ န ပညာယတိ. မေဃဿ ဝိယ ဂဇ္ဇတော သရော မဟာ ဟောတိ. တသ္မာ ဝဋ္ဋက္ခန္ဓောတိ ထောမေတိ.

颈项圆满(Vaṭṭakkhandho)，意指其颈项如黄金圆筒般匀称圆满。《梵寿经》(Brahmāyusutta)中亦云：“颈项匀圆(samavaṭṭakkhandho)”。“圆”(vaṭṭa)意指形状周圆，运转；其词根为“转动”。“颈”(khandha)，因其用于饮食，故名；其词根为“食”，意为咀嚼或吞咽。此词的构成，当依语法规则而知。《阿毗达摩词注》(Abhidhānaṭīkā)中则说：“能承载头顶(kaṃ matthakaṃ)，故名‘颈’(kandha)，此乃通过将‘k’音转为‘kh’音而成。”故“颈项圆满”者，谓胜者(jino)颈项圆润匀称。譬如，有些众生颈项或长、或弯、或粗，犹如鹤、鹭、猪等。他们说话时青筋毕露，声音低微，世尊则不然。如来的颈项，犹如精制的黄金圆筒，说话时不见青筋，声音洪亮如雷鸣。是故，赞叹为“颈项圆满”。

ပုန ဇိနောတိ ဗုဒ္ဓေါ ကတ္တုဘူတော. တဿ ပန ပဒဿ ဂေါတရုဏပခုမကောတျာဒီဟိ ပဒေဟိ တုလျလိင်္ဂတ္တဘာဝေန သမ္ဗန္ဓော. ဂေါတရုဏပခုမကောတိ တံမုဟုတ္တဇာတရတ္တ ဝစ္ဆဿ စက္ခုဘဏ္ဍော ဝိယ ဝိပ္ပသန္နစက္ခုဘဏ္ဍော, ဝိပ္ပသန္နစက္ခုဘဏ္ဍေန သမန္နာဂတော ဝါ. ဧတ္ထ စ ပခုမကောတိ သကလံ စက္ခုဘဏ္ဍံ အဓိပ္ပေတံ. စက္ခုဘဏ္ဍန္တိ စက္ခုပရိဝါရံ. စက္ခုဘဏ္ဍန္တိ အက္ခိဒလန္တိ ကေစိ. အက္ခိဒလပတ္တန္တိ ဝဒန္တိ အညေ. အက္ခိဒလေ ဟိ [Pg.184] ပန သဒ္ဓိံ အက္ခိဗိမ္ဗန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အယံ ပနေတ္ထ ဝစနတ္ထော. ပတတိ စက္ခုံ ပရိဝါရေတိ ဧတေနာတိ ပခုမံ, ပမှာဒိပရိဝါရံ. ပတဓာတု ပရိဝါရေ ဥမော. တကာရဿ ခေါ. အထ ဝါ အက္ခိနော ပက္ခဒွယေ ဇာတန္တိ ပခုမံ, ပမှံ. ဇာတတဒ္ဓိတေ ဥမော. ပက္ခုမန္တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ကကာရလောပဝသေန ပခုမန္တိ ဝုစ္စတိ. ပခုမံယေဝ ပခုမကော. ဂေါတရုဏဿ တံမုဟုတ္တဇာတရတ္တဝစ္ဆဿ ပခုမံ ဝိယ ပခုမံ ယဿ သောတိ ဂေါတရုဏပခုမကော, ဇိနော. ဂေါတရုဏဿ တံမုဟုတ္တဇာတရတ္တဝစ္ဆဿ ပခုမသဒိသံ ဝိပ္ပသန္နစက္ခုဘဏ္ဍံ အတ္ထီတိ အတ္ထော. အညေသဉှိ အက္ခိဘဏ္ဍော အပရိပုဏ္ဏော ဟောတိ. ဟတ္ထိမူသိကကာကာဒီနံ အက္ခိသဒိသေဟိ ဝိနိဂ္ဂတေဟိ ဂမ္ဘီရေဟိပိ အက္ခီဟိ သမန္နာဂတာ. တထာဂတဿ ပန ဓောဝိတွာ မဇ္ဇိတွာ ဌပိတမဏိဂုဠိကာ ဝိယ မုဒုသိနိဒ္ဓနီလ သုခုမပခုမာစိတာနိ အက္ခီနိ ဟောန္တိ. တသ္မာ ဂေါတရုဏပခုမကောတိ ထောမေတိ.

再者，胜者(jino)即是佛陀，是主体。此词与“眼睫如初生牛犊”(Gotaruṇapakhumako)等词，因语法性属相同而相连。“眼睫如初生牛犊”者，谓其眼部如刚出生的红色牛犊般清澈明亮，或谓其具有清澈明亮的眼部。此处“眼睫”(pakhuma)意指整个眼部。“眼部”(cakkhubhaṇḍa)即眼之附属。有师谓“眼部”为“眼睑”(akkhidala)，亦有谓“眼睑叶”(akkhidalapatta)者。然须知，此当与眼球一并理解。此中词义解析如下：覆盖并环绕眼球者，名为“睫毛”(pakhumaṃ)，即睫毛等附属物。其词根“pat”表“环绕”义，加后缀构成。或谓于眼之两侧所生，故名“睫毛”(pakhumaṃ)。本应作“pakkhumaṃ”，然因省略‘k’音，故称“pakhumaṃ”。“pakhumaṃ”即“pakhumako”。所谓“眼睫如初生牛犊者”，谓胜者之眼睫如刚出生的红色牛犊之眼睫。其义为：具有如刚出生的红色牛犊般清澈的眼部。因为其他众生的眼部多不圆满：如象、鼠、乌鸦等，或眼珠凸出，或眼窝深陷。而如来的双目，犹如洗净磨亮后放置的宝珠，柔软、光滑、绀青，并由纤细的睫毛所围绕。是故，以“眼睫如初生牛犊”赞叹之。

သီဟပုဗ္ဗဍ္ဎကာယောတိ သီဟဿ ပုဗ္ဗဍ္ဎကာယော ဝိယ ပရိပုဏ္ဏကာယော. ဝါတာတပါဒိပရိဿယံ သဟတိ ခမတီတိ သီဟော, သဟဓာတု ခမနေ အ. ဤကာရာဂမော. အထ ဝါ သူကရမဟိံသာဒယော သတ္တေ ဟိံသတီတိ သီဟော. ဟိံသဓာတု ဟနနေ ဏ. ဟိံသောတိ ဝတ္တဗ္ဗေ အက္ခရဝိပရိယာယေန သီဟောတိ ဝုစ္စတိ. အထ ဝါ သဗ္ဗိရိယာပထေသု ဒဠှဝီရိယတ္တာ သုဋ္ဌု ဤဟတိ ဝါယမတီတိ သီဟော, ကေသရသီဟော. သုပုဗ္ဗ ဤဟဓာတု စေတာယံ အ. တေန ဝုတ္တံ သဒ္ဒနီတိယံ ‘‘သဟဟိံသ ဤဟာဝသာ, သီဟသဒ္ဒဂတိံ ဝဒေ’’တိ. သီဟဿ ပုဗ္ဗဍ္ဎေ ဇာတော ကာယော ဝိယ ပရိပုဏ္ဏကာယော ယဿာတိ သီဟပုဗ္ဗဍ္ဎကာယော, ဇိနော. ယထာ ဟိ သီဟဿ ပုဗ္ဗဍ္ဎကာယောဝ ပရိပုဏ္ဏော ဟောတိ, န ဧဝံ တဿ. တထာဂတဿ ပန ကာယော သဗ္ဗပရိပုဏ္ဏောတိ အတ္ထော. သီဟဿ ပန ပုရိမကာယောဝ ပရိပုဏ္ဏော ဟောတိ, ပစ္ဆိမ ကာယော [Pg.185] အပရိပုဏ္ဏော. တထာဂတဿ ပန သီဟဿ ပုဗ္ဗဍ္ဎကာယောဣဝ သဗ္ဗော ကာယော ပရိပုဏ္ဏော. သောပိ သီဟဿေဝ န တတ္ထ တတ္ထ ဝိနတုန္နတာဒိဝသေန ဒုဿဏ္ဌိတ ဝိသဏ္ဌိတော. ဒီဃယုတ္တဋ္ဌာနေ ပန ဒီဃော. ရဿကိသထူလ အနုဝဋ္ဋိတယုတ္တဋ္ဌာနေသု တထာဝိဓောဝ ဟောတိ. ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘မနာပိယေ စ ခေါ ဘိက္ခဝေ ကမ္မဝိပါကေ ပစ္စုပဋ္ဌိတေ ယေဟိ အင်္ဂေဟိ ဒီဃေဟိ သောဘတိ, တာနိ အင်္ဂါနိ ထူလာနိ သဏ္ဌဟန္တိ. ယေဟိ အင်္ဂေဟိ ကိသေဟိ သောဘတိ, တာနိ အင်္ဂါနိ ကိသာနိ သဏ္ဌဟန္တိ. ယေဟိ အင်္ဂေဟိ ဝဋ္ဋေဟိ သောဘတိ, တာနိ အင်္ဂါနိ ဝဋ္ဋာနိ သဏ္ဌဟန္တီ’’တိ. ဣတိ နာနာစိတ္တေန ပုညစိတ္တေန စိတ္တိတော ဒသဟိ ပါရမီဟိ သဇ္ဇိတော တထာဂတဿ အတ္တဘာဝေါ တဿ လောကေ သဗ္ဗသိပ္ပိနော ဝါ ဣဒ္ဓိမန္တော ဝါ ပတိရူပကမ္ပိ ကာတုံ န သက္ကောန္တိ. တသ္မာ သီဟပုဗ္ဗဍ္ဎကာယောတိ ထောမေတိ.

身如狮子前半(sīhapubbaḍḍhakāyo)，意指其身体如狮子前半身般圆满。能忍受风吹日晒等困境，故名“狮子”(sīha)，词根为“忍受”。或谓，能伤害猪、水牛等众生，故名“狮子”，词根为“伤害”；本应作‘hiṃso’，然因字母颠倒，故称‘sīho’。又，于一切威仪中皆具坚固精进，极力勤勉，是名“狮子”，即有鬃之狮；词根为“努力”。故《声律论》(Saddanīti)中说：“忍受、伤害、努力，皆可为‘狮子’一词之义。”其身如狮子前半身般圆满者，是为胜者(jino)。譬如狮子，前半身圆满，后半身则不圆满；而如来之身则完全圆满，此义为：如来全身皆如狮子前半身般圆满。其身亦如狮子，无凹凸不平、形态不佳之处。当长之处则长，当短、细、粗、圆之处，亦皆如是。经中也说：“诸比丘，当可意之业报现前时，若肢体以长为美，则彼等肢体即显现为长；若以细为美，则彼等肢体即显现为细；若以圆为美，则彼等肢体即显现为圆。”如是，如来之身由种种善心与福德心所庄严，由十波罗蜜所成就，世间一切工匠或神通自在者，皆无法造出其仿品。因此，赞叹其为“身如狮子前半”。

စတုဝီသတိမဝန္ဒနဂါထာဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

第二十四礼敬偈释义圆满。

၂၅. တတိယ ဂါထာယံ သုဂတောတိ ဗုဒ္ဓေါ ကတ္တုဘူတော. တဿ ပန ပဒဿ သတ္တပ္ပီနောတျာဒီဟိ ပဒေဟိ တုလျလိင်္ဂတ္တဘာဝေန သမ္ဗန္ဓော. သတ္တပ္ပီနောတိ ဒွိဟတ္ထပါဒ အံသကူဋ ဧကဂလဝသေန သတ္တသု ဌာနေသု ပရိပုဏ္ဏမံသိကောတိ အတ္ထော. အာစရိယာ ပန ပရိပုဏ္ဏဒွိဟတ္ထပါဒ အံသကူဋ ခန္ဓသင်္ခါတသတ္တဋ္ဌာနောတိ အတ္ထံ ဝဒန္တိ. မံသေန ပီဏတိ ပရိပူရတီတိ ပီနော. ပီဏတေ ပရိပူရတေ ဝါ ပီနော. ပီဏဓာတု ပီဏနေ, ပူရဏေ ဝါ ဏ. ဏဿ နော. ဒွေ ဟတ္ထပိဋ္ဌိယော ဒွေ ပါဒပိဋ္ဌိယော ဒွေ အံသကူဋာနိ ဧကဂလော စာတိ သတ္တသု ဌာနေသု ပီနော ပရိပုဏ္ဏော မံသော အဿာတိ သတ္တပီနော, သုဂတော လဗ္ဘတိ. အညေသဉှိ ဟတ္ထပါဒပိဋ္ဌီသု နှာရုဇာလာ ပညာယန္တိ အံသကူဋဂလေသု အဋ္ဌိကောဋိယော. တေ မနုဿာ ပေတာ ဝိယ ခါယန္တိ. န တထာဂတော. တထာဂတော ပန သတ္တသု ဌာနေသု [Pg.186] ပရိပုဏ္ဏမံသုဿဒတ္တာ နိဂုဠနှာရုဇာလေဟိ ဟတ္ထပိဋ္ဌာဒီဟိ ဝဋ္ဋေတွာ ဌပိတသုဝဏ္ဏဝဏ္ဏာလိင်္ဂသဒိသေန ဂလေန သီလာရူပကံ ဝိယ စိတ္တကမ္မရူပကံ ဝိယ စ ခါယတိ, တသ္မာ သတ္တပ္ပီနောတိ ထောမေတိ.

25. 第三偈中，“善逝”(sugato)是佛陀，为主语。此词与“七处饱满”(sattappīno)等词，因其性相同而相关联。“七处饱满”，意指双手、双脚、双肩峰及颈部此七处肌肉丰满。然而，诸师则说其义为双手、双脚、双肩峰及躯干此七处圆满。因肌肉而饱满(pīṇati)或充满(paripūrati)，故为“饱满”(pīno)。或说，使之饱满(pīṇate)或使之充满(paripūrate)，故为“饱满”(pīno)。其词根pīṇ，义为“饱满”或“充满”，加后缀ṇa，ṇa变为no。双手背、双脚背、双肩峰及颈部此七处肌肉饱满丰盈，故称“七处饱满”，此为善逝所具之相。因为其他人的手背脚背上筋网显现，肩峰和颈部骨端显露，那些人看起来像饿鬼。如来则不然。然而，如来因七处肌肉丰满隆起，手背等处筋网隐藏，颈项犹如旋制而成的金色塑像，其身姿显现如石雕像，亦如绘画作品。因此，以“七处饱满”来赞美他。

ဗြဟ္မာယုသုတ္တေ ပန ‘‘သတ္တုဿဒေါ’’တိ ပါဌော. တဿ ပန သတ္တသု ဌာနေသု ပရိပုဏ္ဏမံသုဿဒေါတိ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

然而，在《梵寿经》(Brahmāyusutta)中，有“七处隆起”(sattussado)的读法。其义应被理解为：在七处有丰满隆起的肌肉。

ဒီဃင်္ဂုလီတိ ဒီဃအင်္ဂုလီတိ ပဒစ္ဆေဒေါ. သမအာယတဟတ္ထ ပါဒင်္ဂုလီတိ အတ္ထော. အင်္ဂတိ ဥဒ္ဓံ ဂစ္ဆတီတိ အင်္ဂုလိ. အင်္ဂတိ တံ တံ ကာယင်္ဂံ ပရာမသတိ ဧတာယာတိ ဝါ အင်္ဂုလိ, ကရသာခါ. အဂိဓာတု ဂတိယံ ဥလိပစ္စယော. အထ ဝါ အင်္ဂံ ကာယင်္ဂံ ဥလတိ ဂစ္ဆတိ ပရာမသတိ ဧတာယာတိ အင်္ဂုလိ, ကရသာခါ. အင်္ဂ သဒ္ဒူပပဒဥလဓာတု ဂတိယံ ဣ. သမဒီဃာ အင်္ဂုလိ ဟတ္ထ ပါဒင်္ဂုလိ ယဿ သောတိ ဒီဃင်္ဂုလိ, သုဂတော. သမဒီဃာ ဟတ္ထပါဒင်္ဂုလိ အတ္ထီတိ အတ္ထော. ယထာ ဟိ အညေသံ ကာစိ အင်္ဂုလိ ဒီဃာ ဟောတိ ကာစိ ရဿာ, န ဧဝံ တထာဂတဿ. တထာဂတဿ ပန မက္ကဋဿေဝ ဒီဃဟတ္ထပါဒင်္ဂုလိယော မူလေ ထူလာ အနုပုဗ္ဗေန ဂန္တွာ အဂ္ဂေ တနုကာ နိယျာသတေလေန မဒ္ဒိတွာ ဝဋ္ဋိတဟရိတာလဝဋ္ဋသဒိသာ ဟောန္တိ. တသ္မာ ဒီဃင်္ဂုလီတိ ထောမေတိ. မထာတိ မအထာတိ ပဒစ္ဆေဒေါ. မကာရော ဟိ ပဒသန္ဓိကရော. အထာတိ အတ္ထန္တရေ နိပါတော. တဒညန္တိ အတ္ထော.

“指长”(Dīghaṅgulī)应分读为dīgha-aṅgulī，意为手足指节修长匀称。“指”(aṅguli)，因其向上(uddhaṃ)伸展(aṅgati)，故名。或谓，因其能触摸(parāmasati)身体各部(kāyaṅgaṃ)，故名“指”，即手之支分(karasākhā)。此词由词根ag(行进)加uli后缀构成。复次，或因其能触及(parāmasati)身体各部(aṅgaṃ kāyaṅgaṃ)，故名“指”，即手之支分。此词由前缀词aṅga、词根ul(行进)及后缀i构成。手足之指匀长者，是为“指长”，此乃善逝之相。意即其手足指节皆修长匀称。譬如常人之指或长或短，然如来则不然。如来之手足指节如猿猴般，根部粗壮，渐次向末端变细，犹如以树脂油揉搓成形的雄黄棒一般。是故赞叹为“指长”。Mathāti应分读为ma-athā。此中ma为连音词。athā为不变词，意为“此外”。

လောမကူပေကလောမောတိ လောမကူပဧကလောမောတိ ပဒစ္ဆေဒေါ. ဧကေကလောမကူပေ ဧကေကဇာတလောမောတိ အတ္ထော. စမ္မမံသံ လုနာတိ ဆိန္ဒတီတိ လောမော, ဝဍ္ဎမာနံ လုနိတဗ္ဗန္တိ ဝါ လောမော, လူဓာတု ဆေဒနေ မနိပစ္စယော. ကုဝုစ္စတိ ဥဒကံ, တံ ပါတိ ရက္ခတီတိ ကူပေါ. ကုပုဗ္ဗပါဓာတု ရက္ခနေ ကွိ. ဥဿ ဒီဃော. ကူပေါ ဝိယာတိ ကူပေါ, အထ ဝါ [Pg.187] ကုဝုစ္စတိ လောမံ, တံ ပါတိ ရက္ခတီတိ ကူပေါ. အဘိဓာနဋီကာယံ ပန ‘‘ကုသဒ္ဒေ ပေါ. ဒီဃာဒိ. ကူပေါ. ကေန ဥဘတီတိ ဝါ ကူပေါ. ဘဿ ပေါ’’တိ ဝုတ္တံ. လောမဿ ကူပေါ လောမကူပေါ. တသ္မိံ တသ္မိံ ဇာတော ဧကေက လောမော ယဿာတိ လောမကူပေကလောမော, သုဂတော. ယထာ ဟိ အညေသံ ဧကေကသ္မိမ္ပိ လောမကူပေ အနေကာနိ လောမာနိ ဇာယန္တိ, န ဧဝံ တထာဂတဿ. တထာဂတဿ ပန ဧကေကသ္မိံ လောမကူပေ ဧကေကလောမော ဇာယတိ. ဝုတ္တဉှိ ဗြဟ္မာယုသုတ္တေ ‘‘ဧကေကလောမော ခေါ ပန ဘဝံ ဂေါတမော. ဧကေကာနိ လောမာနိ လောမကူပေသု ဇာတာ နီ’’တိ. တသ္မာ လောမကူပေကလောမောတိ ထောမေတိ.

“毛孔一毛”(Lomakūpekalomo)应分读为lomakūpa-ekalomo。意即每一毛孔各生一毛。“毛”(loma)，因其穿破(lunāti)或切断(chindati)皮肤和肌肉，故名；或说，因其生长后被剪除(lunitam)，故名“毛”。其词根lū，义为“切断”，加后缀mani。“孔”(kūpa)，ku意为水，因其保护(pāti)水，故名kūpa。此词由前缀ku、词根pā(保护)及后缀kvi构成，u音长音化。或说，因其状如井(kūpa)，故名“孔”；或说，ku意为毛，因其保护(pāti)毛，故名kūpa。《阿毗达磨注疏》(Abhidhānaṭīkā)中则说：“由音ku加po，首音长音化，成kūpo。或说，以何(kena)引出(ubhati)？故为kūpo，此中bh变为po。”毛之孔，即是毛孔(lomakūpa)。于彼毛孔中，各生一毛者，是名“毛孔一毛”，此为善逝之相。因为其他人的每一毛孔中，都生长多根毛发，如来则不然。如来的每一毛孔中，仅生长一根毛发。正如《梵寿经》(Brahmāyusutta)中所说：“尊者乔达摩确实是一毛孔一毛，诸毛于一一毛孔中生。”因此，以“毛孔一毛”来赞美他。

သမ္ပန္နောဒါတဒါဌောတိ သမ္ပန္နောဩဒါတဒါဌောတိ ပဒစ္ဆေဒေါ. သမ္ပန္နသုက္ကဒါဌောတိ အတ္ထော. သမ္ပဇ္ဇတီတိ သမ္ပန္နော. သံပုဗ္ဗပဒဓာတု ဂတိယံ တ. တဿ အန္နော. အဝဒါယတိ အဝခဏ္ဍိယတိ အညဝဏ္ဏောဘာသန္တိ ဩဒါတော. အဝပုဗ္ဗ ဒါဓာတု အဝခဏ္ဍနေ တ. ဒံသတိ ဩဒနာဒိံ ဧတာယာတိ ဒါဌော, ဒန္တဝိသေသော. ဒံသဓာတု ဒံသနေ ဌော. ဒံသိဿ ဒါ. သမ္ပန္နော စ ဩဒါတော စ ဒါဌော ယဿာတိ သမ္ပန္နော ဒါတဒါဌော, သုဂတော. အညေသဉှိ ပူတိဒန္တာ ဥဋ္ဌဟန္တိ. တေန ကာစိ ဒါဌာ ကာဠာပိ ဝိဝဏ္ဏာပိ ဟောန္တိ. တထာဂတော ပန သုက္ကဒါဌော ဩသဓိတာရကမ္ပိ အတိက္ကမ္မ ဝိရောစမာနာယ ပဘာယ သမန္နာဂတဒါဌော ဟောတိ. ပါဠိယံ ပန ‘‘သုသုက္ကဒါဌော’’တိ ပါဌော. အယမေဝတ္ထော. တသ္မာ သမ္ပန္နောဒါတဒါဌောတိ ထောမေတိ.

“圆满白齿”(Sampannodātadāṭho)应分读为sampanna-odāta-dāṭho。意为具足洁白之齿。“圆满”(sampanna)，由“成就”(sampajjati)而来。此词由前缀saṃ、词根pad(行进)及后缀ta构成，ta变为anno。“白”(odāta)，因其光洁(avadāyati)，断绝(avakhaṇḍiyati)其他颜色的显现，故名。此词由前缀ava、词根dā(断绝)及后缀ta构成。“齿”(dāṭho)，用以咬(daṃsati)饭食等物，是一种特殊的牙齿。此词由词根daṃs(咬)加后缀ṭho构成，daṃs变为dā。具足洁白之齿者，是名“圆满白齿”，此为善逝之相。因为其他人生有蛀牙，因此有些牙齿是黑色的或颜色不佳。然而，如来具足洁白之齿，其齿光辉灿烂，甚至超越晨星。在圣典中，亦有“极洁白齿”(susukkadāṭho)的读法，其义相同。因此，以“圆满白齿”来赞美他。

ကနကသမတစောတိ သုဝဏ္ဏေန သဒိသစမ္မော. ကနတိ ဒိဗ္ဗတိ ဩဘာသေနာတိ ကနကံ. ကနိယတိ ဣစ္ဆိယတိ မနုဿေ ဟီတိ ဝါ ကနကံ, သုဝဏ္ဏံ. ကနဓာတု ဒိတ္တိဂတိကန္တီသု အကပစ္စယော, သံသဒိသေန အမတိ ဂစ္ဆတိ ပဝတ္တတီတိ သမံ. သံပုဗ္ဗအမဓာတု ဂတိယံ အ. တစတိ မံသံ ဆာဒေတိ သံဝရတိ ဝါတိ [Pg.188] တစော, တစတိ ဒိဗ္ဗတိ သုဝဏ္ဏောဘာသေနာတိ ဝါ တစော, စမ္မံ. တစဓာတု သံဝရဏဒိတ္တီသု အ. ကနကေန သုဝဏ္ဏေန သမော သဒိသော တစော ယဿာတိ ကနက သမတစော, သုဂတော. ယထာ ဟိ အညေသံ တစော ကောစိ နီလတစော သေတတစော ပီတတစော ဟောတိ, န ဧဝံ တထာဂတဿ. တထာဂတဿ ပန ဇာတိဟိင်္ဂုလကေန မဇ္ဇိတွာ နိသဒါယ ဃံသိတွာ ဂေရုကပရိကမ္မံ ကတွာ ဌပိတ ဃနသုဝဏ္ဏရူပကံ ဝိယ ကဉ္စနသဒိသတစော ဟောတိ. ပါဠိယံ ပန ‘‘သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏော ကဉ္စနသန္နိဘတ္တစော’’တိ ဝုတ္တော. ဧတ္ထ စ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏော ဝိယ ဝဏ္ဏော ယဿာတိ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏော, ကဉ္စနေန သန္နိဘံ သဒိသံ တစမဿာတိ ကဉ္စနသန္နိဘတ္တစောတိ ဝစနတ္ထော ကာတဗ္ဗော. ဧတ္ထ စ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏန္တိ ဣမိနာ တထာဂတဿ ဃနသိနိဒ္ဓသဏှသရီရတံ ဒဿေတိ. ကဉ္စနသန္နိဘတ္တစောတိ ဣမိနာ ဆဝိဝဏ္ဏံ ဒဿေတိ. အထ ဝါ ဝေဝစနမေတံ ပဒဒွယံ. တသ္မာ ကနကသမတစောတိ ထောမေတိ.

金色如肤者(Kanakasamataco)，即肤色与黄金相同。因其闪耀、发光，故为黄金(kanakaṃ)。或因其为人们所喜爱、所欲求，故为黄金(kanakaṃ)，即黄金(suvaṇṇaṃ)。词根`kana`用于“光明、行进、喜爱”之义，加`aka`后缀。以相似而行、而往、而转起，故为“等”(samaṃ)。前缀`saṃ`加词根`am`用于“行进”之义，加`a`后缀。因其覆盖、遮蔽血肉，故为“肤”(taco)；或因其以黄金之光而闪耀，故为“肤”(taco)，即皮肤(cammaṃ)。词根`tac`用于“遮蔽、光明”之义，加`a`后缀。其肤与黄金相同、相似，故为“金色如肤者”(kanakasamataco)，即善逝。他人的皮肤有青色、白色、黄色，但如来并非如此。如来的皮肤如同以天然朱砂(jātihiṅgulaka)擦拭、以磨石研磨、以红赭石处理后放置的纯金像，肤色犹如真金。圣典(Pāḷi)中则说：“黄金色，肤如真金”。于此，“黄金色”(suvaṇṇavaṇṇo)是说其色如黄金；“肤如真金”(kañcanasannibhattaco)是说其肤与真金相似，应作此释。其中，“黄金色”显示了如来身体的厚实、润泽、细滑；“肤如真金”则显示了其肤色。或者，此二词为同义词。因此，赞叹为“金色如肤者”。

နီလမုဒ္ဓဂ္ဂလောမောတိ နီလံ ဥဒ္ဓံ အဂ္ဂလောမောတိ ပဒစ္ဆေဒေါ. နီလံ ဥဒ္ဓံ အဂ္ဂါ ကောဋိ ဟုတွာ မုခသောဘံ ဥလ္လောကယမာနော ဝိယ ဌိတလောမော, နီလာနိ ဥဒ္ဓံ အဂ္ဂါနိ ကောဋီနိ ဟုတွာ ဌိတာနိ လောမာနိ ယဿာတိ နီလမုဒ္ဓဂ္ဂလောမော, သုဂတော. ယထာ ဟိ အညေသံ လောမာနိ ဟေဋ္ဌာ အဂ္ဂါနိ ဟုတွာ တိဋ္ဌန္တိ, န ဧဝံ တထာဂတဿ. တထာဂတဿ ပန လောမာနိ အာဝဋ္ဋပရိယောသာနေ ဥဒ္ဓံ အဂ္ဂါနိ ဟုတွာ မုခသောဘံ ဥလ္လောကယမာနာနိ ဝိယ တိဋ္ဌန္တိ. ဝုတ္တဉှေတံ ဗြဟ္မာယုသုတ္တေ ‘‘ဥဒ္ဓဂ္ဂလောမော ဘဝံ ဂေါတမော. ဥဒ္ဓဂ္ဂါနိ လောမာနိ ဇာတာနိ နီလာနိ အဉ္ဇနဝဏ္ဏာနိ ကုဏ္ဍလာဝဋ္ဋာနိ ပဒက္ခိဏာဝဋ္ဋကဇာတာနီ’’တိ. တသ္မာ နီလမုဒ္ဓဂ္ဂလောမောတိ ထောမေတိ.

青上靡毛者(Nīlamuddhaggalomo)，其分节为：青(nīlaṃ)、上(uddhaṃ)、靡(agga)、毛(lomo)。其毛青色，毛端向上，犹如仰望面容之庄严而立；其毛青色，毛端向上而住，故为“青上靡毛者”，即善逝。他人的毛发毛端向下而住，但如来并非如此。如来的毛发在发旋的末端，毛端向上，犹如仰望面容之庄严而住。如《梵寿经》(Brahmāyusutta)中所说：“乔达摩(Gotama)尊者是上靡毛者。其毛发向上而生，青色，如眼药色，成环状卷曲，向右旋而生。”因此，赞叹为“青上靡毛者”。

သမ္ဗုဒ္ဓေါတိ တထာဂတော. သော ဟိ အနညဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ သာမံယေဝ စတ္တာရိ သစ္စာနိ ဗုဇ္ဈတီတိ သမ္ဗုဒ္ဓေါတိ ဝုစ္စတိ. တဿ [Pg.189] ပန ပဒဿ ထူလဇိဝှောတျာဒီဟိ တီဟိ ပဒေဟိ တုလျလိင်္ဂတ္တဘာဝေန သမ္ဗန္ဓော.

正自觉者(Sambuddho)即如来。因为他非由他人教导而觉悟，而是亲自觉悟四谛，故被称为“正自觉者”。此词与“广长舌者”等三词，因性(liṅga)相同而相关联。

ထူလဇိဝှောတိ မုဒုဒီဃပုထုလ ဇိဝှာယ သမ္ပန္နောတိ အတ္ထော. ဂါထာဗန္ဓဝသေန ဟိ မုဒုဒီဃသဒ္ဒလောပံ ကတွာ ဧဝံ ဝုတ္တံ. တေန ဝုတ္တံ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘မုဒုဇိဝှာ ဒီဃာ ထူလာ ဝဏ္ဏ သမ္ပန္နာ’’တိ. ထူလတိ ဗြူဟတီတိ ထူလာ, ဇိဝှာ. ထူလဓာတု ဗုဒ္ဓိယံ အ. ဇီဝတိ ပါဏံ ဓာရေတီတိ ဇိဝှာ, ရသနာ. ဇီဝဓာတု ပါဏဓာရဏေ ဟပစ္စယော. ဇီဝန္တိ သတ္တာ ဧတေန ရသေနာတိ ဇီဝိတံ, ဆဗ္ဗိဓရသော. တံ အဝှာယတီတိ ဇိဝှာ, ဇိဝှာပသာဒရူပံ. သမ္ဘာရဇိဝှာ ဌာနူပစာရေန လဗ္ဘတိ. ဇီဝိတသဒ္ဒူပပဒ အဝှဓာတု အဝှာယနေ အ. ဇီဝိတအဝှာတိ ဝတ္တဗ္ဗေ နိရုတ္တိနယေန ဝိတသဒ္ဒလောပံ ကတွာ ဇိဝှာတိ ဝုတ္တံ. ထူလာ မဟန္တာ ဒီဃာ မုဒုကာ ဇိဝှာ ယဿာတိ ထူလဇိဝှော, သမ္ဗုဒ္ဓေါ. အညေသဉှိ ဇိဝှာ ထူလာပိ ဟောတိ ကိသာပိ ရဿာပိ ထဒ္ဓါပိ ဝိသမာပိ. တထာဂတဿ ပန မုဒုဇိဝှာ ဒီဃာ ပုထုလာ ဝဏ္ဏ သမ္ပန္နာ ဟောတိ. သော တံ လက္ခဏံ ပရိယေသိတုံ အာဂတာနံ ဗြဟ္မာယုဗြာဟ္မဏာဒီနံ ကင်္ခါဝိနောဒနတ္ထံ ဇိဝှာယ မုဒုကတ္တာ တံ ဇိဝှံ ကထိနသူစိ ဝိယ ဝဋ္ဋေတွာ ဥဘောပိ နာသိကာသောတာနိ ပရာမသတိ, ဒီဃတ္တာ ဥဘော ကဏ္ဏသောတာနိ ပရာမသတိ, ပုထုလတ္တာ ကေသန္တပရိယောသာနံ ကေဝလမ္ပိ နလာဋံ ပဋိစ္ဆာဒေတိ, ဧဝံ တဿာ မုဒုဒီဃပုထုလဘာဝံ ပကာသေန္တော ကင်္ခါဝိနောဒေတိ, ဧဝံ တိလက္ခဏသမ္ပန္နံ ဇိဝှံ သန္ဓာယ ထူလ ဇိဝှောတိ ထောမေတိ. ပါဠိယံ ပန ‘‘ပဟူတဇိဝှော’’တိ ပါဌော. အယမေဝတ္ထော.

广长舌者(Thūlajivho)，意为具足柔软、修长、宽阔之舌。因偈颂格律，省略“柔软”、“修长”二词而如是说。故义注(aṭṭhakathā)中说：“舌柔软、修长、宽阔、色泽圆满。”因其增长、广大，故为“厚”(thūlā)，指舌。词根`thūl`用于“增长”之义，加`a`后缀。因其存活、维持生命，故为“舌”(jivhā)，即味根(rasanā)。词根`jīv`用于“维持生命”之义，加`ha`后缀。又，众生依此味而活，故为“命”(jīvitaṃ)，即六种味；其能呼唤彼，故为“舌”(jivhā)，即舌净色(jivhāpasādarūpaṃ)。当说`jīvita-avhā`时，依语源学规则，省略`vita`音节，故说为`jivhā`。其舌广大、修长、柔软，故为“广长舌者”，即正自觉者。他人的舌或厚、或薄、或短、或硬、或不平整，而如来之舌则柔软、修长、宽阔、色泽圆满。为断除前来探寻其相的梵寿(Brahmāyu)婆罗门等人的疑惑，佛陀因其舌柔软，能如硬针般卷起，触及双鼻孔；因其修长，能触及双耳孔；因其宽阔，能覆盖直至发际的整个额头。如是显现其舌柔软、修长、宽阔之相，断除众人疑惑。就此具足三相之舌而赞叹为“广长舌者”。圣典(Pāḷi)中则有“丰广舌者”(pahūtajivho)的读法，其义相同。

အထာတိ အတ္ထန္တရတ္ထေ နိပါတော. တဒညန္တိ အတ္ထော. သီဟဟနုကောတိ သီဟဿ ဟေဋ္ဌာ ဟနု ဝိယ ပရိပုဏ္ဏ ဟနုကော. သီဟသဒ္ဒတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တောယေဝ. ဟနတိ ဩဒနာဒီနံ ဝဏ္ဏဝိသေသံ နာသေတီတိ ဟနု. ဟနဓာတု ဟိံသာယံ ဥ. သီဟဿ ဟေဋ္ဌာ ဟနု ဝိယ ဟနု ယဿာတိ သီဟဟနုကော[Pg.190], သမ္ဗုဒ္ဓေါ. သမာသန္တေ ကော. သီဟဿ ဟိ ဟေဋ္ဌိမဟနုမေဝ ပရိပုဏ္ဏံ ဟောတိ, န ဥပရိမံ. တထာဂတဿ ပန သီဟဿ ဟေဋ္ဌိမံ ဝိယ ဒွေပိ ပရိပုဏ္ဏာနိ ဒွါဒသိယံ ပက္ခဿ စန္ဒသဒိသာနိ ဟောန္တိ. တသ္မာ သီဟဟနုကောတိ ထောမေတိ.

“又”(Atha)是用于表示另一意义的不变词，意为“除彼之外”。狮子颌者(Sīhahanuko)，即其颌圆满如狮子之下颌。“狮子”一词的意义，前面已经说过。因其能毁坏饭食等的特定形态，故为“颌”(hanu)。词根`han`用于“伤害”之义，加`u`后缀。其颌如狮子之下颌，故为“狮子颌者”(sīhahanuko)，即正自觉者。复合词末尾加`ko`。狮子只有下颌圆满，上颌则不然。而如来的上下两颌皆如狮子之下颌般圆满，犹如十二夜的月亮。因此，赞叹为“狮子颌者”。

ဇာလိကပ္ပာဒဟတ္ထောတိ ကုသလေန ဝဍ္ဎကိနာ ဝါတပါနေ သမ္မာယောဇိတဇာလံ ဝိယ စမ္မေန အပ္ပဋိဗဒ္ဓဟတ္ထပါဒင်္ဂုလန္တရော. ဇလတိ ဒိဗ္ဗတီတိ ဇာလံ, ဇလဓာတု ဒိတ္တိယံ ဏ. ဇာလံ အဿ အတ္ထိ တသ္မိံ ဝါ ဝိဇ္ဇတီတိ ဇာလိကံ, ဝါတပါနံ. အဿထျတ္ထေ ဏိကော. အထ ဝါ ဇာလံ ဧဝ ဇာလိကံ. ပဇ္ဇတိ ဂစ္ဆတိ ဧတေနာတိ ပါဒေါ, စရဏော. ပဒဓာတု ဂမနေ ဏ. တံ တံ ဘာရံ ဟရတီတိ ဟတ္ထော, ကရော. ဟရဓာတု ဟရဏေ ထော. ဇာလိကံ ဝိယ ဟတ္ထပါဒင်္ဂုလန္တရံ ယဿာတိ ဇာလိကပ္ပာဒဟတ္ထော, သမ္ဗုဒ္ဓေါ. ကုသလေန ဝဍ္ဎကိနာ ဝါတပါနေ သမ္မာယောဇိတာနိ ဇာလသဒိသာနိ ဟတ္ထပါဒင်္ဂုလန္တရာနိ ဟောန္တိ. န စ စမ္မေန ပဋိဗဒ္ဓအင်္ဂုလန္တရာနီတိ အတ္ထော. ဧတ္ထ ဇာလိကပ္ပာဒဟတ္ထင်္ဂုလန္တရန္တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဥတ္တရပဒလောပေန ဧဝံ ဝုတ္တံ. စမ္မေန ပဋိဗဒ္ဓဟတ္ထပါဒင်္ဂုလန္တရော ဟိ ဖဏဟတ္ထကော ပုရိသဒေါသေန ဥပဟတော ပဗ္ဗဇ္ဇမ္ပိ န လဘတိ. တထာဂတဿ ပန စတဿော ဟတ္ထင်္ဂုလိယော ပဉ္စပိ ပါဒင်္ဂုလိယော ဧကပ္ပမာဏာ ဟောန္တိ. တာသံ ဧကပ္ပမာဏ တာယ ယဝလက္ခဏံ အညမညံ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ တိဋ္ဌတိ. အထဿ ဟတ္ထပါဒါ ကုသလေန ဝဍ္ဎကိနာ သမ္မာယောဇိတဇာလဝါတ ပါနသဒိသာ ဟောန္တိ, တသ္မာ ဇာလိကပ္ပာဒဟတ္ထောတိ ထောမေတိ. ပါဠိယံ ပန ‘‘ဇာလဟတ္ထပါဒေါ’’တိ ပါဌော. အယမေဝတ္ထော.

“手足网缦(Jālikappādahattho)”者，谓其手足指间犹如善巧木匠于窗牖上善安之网，非由皮膜相连。Jāla（网）者，谓“燃、辉”，此jal词根于“辉”义，加ṇa后缀。于彼有网，或于彼中存在，故为jālikaṃ（有网者），如窗牖。于“有”义，加ṇiko后缀。或jālaṃ即jālikaṃ。“足(pādo)”者，谓以此而行，即脚。此pad词根于“行”义，加ṇa后缀。“手(hattho)”者，谓以此持彼彼重物，即手。此har词根于“持”义，加tho后缀。其手足指间犹如网者，故为“手足网缦”，即正自觉者。其手足指间犹如善巧木匠于窗牖上善安之网，非由皮膜连接指间，此为其义。此处当言“jālikappādahatthaṅgulantara”（手足网缦指间），然省略后分词而如是说。手足指间由皮膜相连，有如蹼手(phaṇahatthako)者，为人身之过患所损，不得出家。然而，如来(Tathāgatassa)之四指与五趾皆等长。因其等长，[指节间之]麦粒相(yavalakkhaṇaṃ)互相贯穿而住。因此，其手足犹如善巧木匠善安之网状窗牖，是故赞叹为“手足网缦”。然于圣典(Pāḷiyaṃ)中，亦有“jālahatthapādo”之读法，其义相同。

နာထောတိ ဗုဒ္ဓေါ ကတ္တုဝသေန. သော ဟိ နာထတိ ဝိနေယျာနံ ဟိတပဋိပတ္တိံ ယာစတိ, ပရသန္တာနဂတံ ဝါ ကိလေသဗျသံ ဥပတာပေတိ, ပရမေန စိတ္တိဿရိယေန သမန္နာ ဂတော[Pg.191]. သဗ္ဗသတ္တေ ဝါ ဂုဏေဟိ ဤသတိ အဘိဘဝတိ, ဝေနေယျာနံ ဟိတသုခံ ဝါ အာသီသတီတိ နာထောတိ ဝုစ္စတိ. ဝုတ္တဉှိ သဒ္ဒနီတိယံ ‘‘နာထဓာတု ယာစနေ ဥပတာပေ ဣဿရိယေ အာသိသနေ စာတိ စတူသွတ္ထေသု ပဝတ္တတီ’’တိ.

“依怙主(Nātho)”者，是佛陀，为何？因其为所化有情(vineyyānaṃ)祈求(yācati)利益行(hitapaṭipattiṃ)，或烧灼(upatāpeti)他人相续中之烦恼灾患(kilesabyasaṃ)，具足最上之心自在(cittissariyena)。或以诸功德统御(īsati)、降伏(abhibhavati)一切有情；或为所化有情期盼(āsīsati)利益安乐，故称为“依怙主”。如《声律论》(Saddanītiyaṃ)中所说：“nāth词根，于祈求(yācane)、烧灼(upatāpe)、自在(issariye)、期盼(āsisane)此四义中转起。”

တဿ ပန ပဒဿ ဥဏှီသသီသောတိပဒေန တုလျလိင်္ဂတ္တဘာဝေန သမ္ဗန္ဓော. ဥဏှီသသီသောတိ ရညော ဗဒ္ဓဥဏှီသ ပဋ္ဋော ဝိယ ဝိရောစမာနော ပကတိမံသပိဏ္ဍသင်္ခါတော ဥဏှီသပဋ္ဋသီသော. နလာဋေ နဟိယတိ ဗန္ဓိယတီတိ ဥဏှီသော. ဥပုဗ္ဗနဟဓာတု ဗန္ဓနေ, ဤသော. ဝဏ္ဏဝိကာရော. ဝုတ္တဉှိ ဇာလိနိယံ –

该词与“顶髻首(uṇhīsasīso)”一词，因语法性相通而相关联。“顶髻首”者，谓其头顶有名为顶髻(uṇhīsa)之天然肉团(pakatimaṃsapiṇḍa)，犹如国王所系之头巾(uṇhīsapaṭṭo)般辉耀。于额上(Nalāṭe)被系缚(nahiyati bandhiyati)，故为“顶髻(uṇhīso)”。此词由前缀“u”、词根“nah”（义为“系缚”）及后缀“īso”构成，并有音变(vaṇṇavikāro)。如《嘉理尼》(Jāliniyaṃ)中所说：

‘‘ဝဏ္ဏာဂမော ဝဏ္ဏဝိပရိယာယော,ဒွေ စာပရေ ဝဏ္ဏဝိကာရနာသာ;

ဓာတူနမတ္ထာတိသယေန ယောဂေါ,တဒုစ္စတေ ပဉ္စဝိဓံ နိရုတ္တိ’’န္တိ.

“字母增益与字母转换，复有二者：字母变化与字母消失；以及词根意义之延伸。此说为五种语释(nirutti)。”

တတ္ထ စ အဝိဇ္ဇမာနဿ အာဂမာ ဝဏ္ဏာဂမော နာမ. ဝိဇ္ဇမာနအက္ခရာနံ ဟေဋ္ဌုပရိယာယဝသေန ဝဏ္ဏဝိပရိယာယော နာမ. အညက္ခရဿ အညက္ခရာပဇ္ဇနတာ ဝဏ္ဏဝိကာရော နာမ. ဝိဇ္ဇမာနက္ခရဝိနာသော ဝဏ္ဏဝိနာသော နာမ. တတ္ထ တတ္ထ ယထာယောဂံ ဝိသေသတ္ထယောဂေါ ဓာတူနံ အတ္ထာတိသယ ယောဂေါ နာမာတိ အဓိပ္ပာယော. ဧတ္ထ ပန နကာရဿ ဏကာရံ ကတတ္တာ ဝဏ္ဏဝိကာရောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. မာလာဒိံ သိယတိ ဗန္ဓိယတီတိ သီသော, ဥတ္တမင်္ဂေါ. သိဓာတု ဗန္ဓနေ ဤသော. ရာဇူနံ ဥဏှီသပဋ္ဋေန ဝေဌိတသီသော ဝိယ သီသော ယဿာတိ ဥဏှီသသီသော. အထ ဝါ ရာဇူနံ ဥဏှီသံ ဝိယ သဗ္ဗတ္ထ ပရိမဏ္ဍလသီသော ယဿာတိ ဥဏှီသသီသော, နာထော.

其中，不存在之字母出现，名为“字母增益(vaṇṇāgamo)”。现有字母前后位置互换，名为“字母转换(vaṇṇavipariyāyo)”。某字母变为另一字母，名为“字母变化(vaṇṇavikāro)”。现有字母消失，名为“字母消失(vaṇṇavināso)”。于各处随其所应，与特殊意义结合，名为“词根意义之延伸(dhātūnaṃ atthātisayayogo)”，此为其意。于此，因“n”音变为“ṇ”音，当知为“字母变化”。以花环等物系缚，故名为“首(sīso)”，即最上之肢体。此si词根于“系缚”义，加īso后缀。其首犹如国王以头巾(uṇhīsapaṭṭena)所缠之首，故为“顶髻首(uṇhīsasīso)”。或其首犹如国王之顶髻(uṇhīsaṃ)，处处圆满，故为“顶髻首”，即依怙主(nātho)。

ဝုတ္တဉှိ ဗြဟ္မာယုသုတ္တဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဥဏှီသသီသောတိ ဣဒံ ပရိပုဏ္ဏနလာဋဉ္စေဝ ပရိပုဏ္ဏသီသဉ္စာတိ ဒွေ အတ္ထဝသေ ပဋိစ္စ ဝုတ္တံ. တထာဂတဿ ဟိ ဒက္ခိဏကဏ္ဏစူဠိကတော ပဋ္ဌာယ မံသပဋံ [Pg.192] ဥဋ္ဌဟိတွာ သကလံ နလာဋံ ဆာဒယမာနံ ပူရယမာနံ ဂန္တွာ ဝါမကဏ္ဏစူဠိကာယ ပတိဋ္ဌိတံ. ရညော ဗဒ္ဓဥဏှီသပဋ္ဋော ဝိယ ဝိရောစတိ. ပစ္ဆိမဘဝိကဗောဓိသတ္တာနံ ကိရ ဣမံ လက္ခဏံ ဝိဒိတွာ ရာဇူနံ ဥဏှီသပဋ္ဋံ အကံသု. အယံ တာဝ ဧကော အတ္ထော. အညေ ပန ဇနာ အပရိပုဏ္ဏသီသာ ဟောန္တိ. ကေစိ ကပိသီသာ, ကေစိ ဖလသီသာ, ကေစိ အဋ္ဌိသီသာ, ကေစိ တုမ္ဗ သီသာ, ကေစိ ပဗ္ဘာရသီသာ. တထာဂတဿ ပန အာရဂ္ဂေန ဝဋ္ဋေတွာ ဌပိတံ ဝိယ သုပရိပုဏ္ဏံ ဥဒကပုပ္ဖုလသဒိသံ သီသံ ဟောတိ. တတ္ထ ပုရိမနယေန ဥဏှီသဝေဌိတသီသော ဝိယာတိ ဥဏှီသသီသော. ဒုတိယနယေန ဥဏှီသံ ဝိယ သဗ္ဗတ္ထ ပရိမဏ္ဍလ သီသောတိ ဥဏှီသသီသော’’တိ. တဋ္ဋီကာယဉ္စ ‘‘ဒွေ အတ္ထ ဝသေ ပဋိစ္စ ဝုတ္တန္တိ, ယသ္မာ ဗုဒ္ဓါ စက္ကဝတ္တိနော စ ပရိပုဏ္ဏ နလာဋတာယ ပရိပုဏ္ဏသီသဗိမ္ဗတာယ ဥဏှီသသီသာတိ ဝုစ္စန္တိ. တသ္မာ တေ ဒွေ အတ္ထဝသေ ပဋိစ္စ ဥဏှီသသီသောတိ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝဏ္ဏေတိ. တသ္မာ ဥဏှီသသီသောတိ ထောမေတိ.

于《梵寿经》(Brahmāyusutta)义注中说：“‘顶髻首(uṇhīsasīsoti)’，此乃依于圆满额与圆满首此二义而说。如来之肉髻从右耳尖隆起，覆盖充满整个额头，止于左耳尖，犹如国王所系之头巾般辉耀。据说，诸王因知最后身菩萨(Pacchimabhavikabodhisattānaṃ)有此相，故制头巾。此为第一义。而他人则头不圆满，或为猴头，或为果头，或为骨头，或为瓮头，或为坡头。然如来之首，犹如以规旋成而置，极为圆满，如水泡然。于此，依前一说法，如以头巾所缠之首，故为‘顶髻首’。依后一说法，如顶髻般处处圆满之首，故为‘顶髻首’。”其复注(Ṭīkā)亦释云：“‘依二义而说’者，谓诸佛与转轮王(cakkavattino)因额圆满、首相圆满，故称‘顶髻首’。是故，依此二义而说‘顶髻首’。”是故，赞叹为“顶髻首”。

ဣတိဂုဏသဟိတန္တိ ဣမိနာ ဝုတ္တပ္ပကာရေန နိဂြောဓဗိမ္ဗောတျာဒိနာ ဒွတ္တိံသမဟာပုရိသလက္ခဏဂုဏေန သမ္ပန္နံ. ဣတိဧဝံ ဝုတ္တပ္ပကာရံ ဂုဏံ ဣတိဂုဏံ. တေန သဟ ဣတော ပတ္တောတိ ဣတိဂုဏသဟိတော, မဟေသီ. အညေ ဟိ ဒွတ္တိံသ မဟာပုရိသလက္ခဏေဟိ သမ္ပန္နာ န ဟောန္တိ, စက္ကဝတ္တိရာဇာနော မဟာပုရိသလက္ခဏေဟိ သမ္ပန္နာပိ ဌပေတွာ ကောသောဟိတဝတ္ထ ဂုယှလက္ခဏံ အဝသေသေဟိ သမ္ပန္နာ ဟောန္တိ. တထာဂတောယေဝ သဗ္ဗမဟာပုရိသလက္ခဏေဟိ သမန္နာဂတော. တသ္မာ ဘဂဝန္တံယေဝ ဣတိဂုဏသဟိတန္တိ ထောမနံ အရဟတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တံ မဟေသိန္တိ သီလက္ခန္ဓာဒိကေ စ နိဗ္ဗာနဉ္စ ဧသတိ ဂဝေသတီတိ မဟေသီ. တံ မဟေသိံ အဟံ တီဟိ ဒွါရေဟိ နမာမိ ဝန္ဒာမီတိ သမ္ဗန္ဓော.

“具如是德(Itiguṇasahita)”者，谓具足如是所说，如尼拘律陀树围相(nigrodhabimbotyādinā)等三十二大士相(mahāpurisalakkhaṇa)之功德。如是所说之功德，为“如是德”。与此德相应，由此而成，故为“具如是德”，即大仙(mahesī)。其他众生不具足三十二大士相，转轮诸王虽具大士相，然除阴藏相(kosohitavatthaguyhalakkhaṇaṃ)外，方具其余诸相。唯如来具足一切大士相。是故，唯世尊(bhagavantaṃ)堪受“具如是德”之赞叹，当如是说。彼“大仙”者，谓寻求(esati gavesati)戒蕴(sīlakkhandhādike)等及涅槃(nibbānañca)者，是为大仙。我以三门礼拜(namāmi)、顶礼(vandāmi)彼大仙，此为关联。

ပဉ္စဝီသတိမဝန္ဒနဂါထာဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

第二十五礼敬偈释义圆满。

၂၃. အယံ [Pg.193] ပန ဣမာသု တီသု ဂါထာသု သင်္ခေပတ္ထယောဇနာ. ဗုဒ္ဓေါ ကတ္တုဘူတော နိဂြောဓဗိမ္ဗော နိဂြောဓဿ ပရိမဏ္ဍလော ဝိယ ပရိမဏ္ဍလသရီရော မုဒုကရစရဏော သဏှဟတ္ထပါဒေါ, ဗြဟ္မဃောသော ဗြဟ္မုနော သရော ဝိယ အဋ္ဌင်္ဂသမ္ပန္နသရဝန္တော, ဧဏိဇင်္ဃာ ဧဏိမိဂဿ ဇင်္ဃာ ဝိယ သုဝဋ္ဋဇာဏုကော, ကောသစ္ဆာဒင်္ဂဇာတော ဥသဘဝါရဏာ ဒီနံ အင်္ဂဇာတော ဝိယ သုဝဏ္ဏပဒုမကဏ္ဏိကသဒိသေန ဝတ္ထကောသေန ပဋိစ္ဆန္နေန ဂုယှင်္ဂဇာတေန သမန္နာဂတော, ပုနရပိ ပုနအပိ, သုဂတော ဗုဒ္ဓေါ သုပ္ပတိဋ္ဌိတပါဒေါ သုဝဏ္ဏ ပါဒုကတလမိဝ ဘူမိယံ သမံ သုဋ္ဌု ပတိဋ္ဌိတပါဒေါ, မူဒေါ ဒါတုဏ္ဏလောမော ဘမုကန္တရေ ဇာတော သဏှသုခုမော သေတော သုဒ္ဓေါ ဥဏ္ဏလောမဝန္တော, အထမပိ တဒညံအပိ, သုဂတော ဗုဒ္ဓေါ, ဗြဟ္မုဇုဂ္ဂတ္တဘာဝေါ ဗြဟ္မုနော ဥဇုဥဂ္ဂတ အတ္တဘာဝေါ ဝိယ ဥဇုမေဝ အတ္တဘာဝေါ, နီလက္ခီ အတိနီလနေတ္တေန သမန္နာဂတော, ဒီဃပဏှိ အာယတပဏှိ ပရိပုဏ္ဏပဏှိ ဝါ, သုခုမမလဆဝီ သဏှမလဝိသုဒ္ဓတစော သဏှမလ ဝိရဟိတတစော ဝါ, ထောမျရသဂ္ဂသဂ္ဂီ ထောမိတဗ္ဗသတ္တရ သဟရဏသဟဿနှာရုဥဒ္ဓဂ္ဂိကာ.

23. 此是此三偈的简要意义解释。佛陀作为主体，身体圆满如尼拘律树(nigrodha)，手足柔软，手足细致；声音如梵天，具足八支圆满之声；小腿如羚羊，膝盖圆润；生殖器藏于鞘中，如公牛、象王等，其隐密之生殖器由状如金色莲花蕊之囊鞘所覆盖；复次，善逝佛陀双足安立，平稳地立于地上，如同金色鞋底；两眉之间生有白毫(uṇṇaloma)，柔软、纤细、洁白、清净；此外，善逝佛陀身躯挺直如梵天；眼目绀青；足跟广长圆满；皮肤细致无垢；得上味相。

၂၄. ဇိနော ပဉ္စမာရဇိတဝါ ဗုဒ္ဓေါ, စတ္တာလီသဂ္ဂဒန္တော သမစတ္တာလီသဥတ္တမဒန္တော, သမကလပနဇော ကကစေန ဆိန္ဒိတွာ ဌပိတော ဝိယ သမဒန္တော, အန္တရံသပ္ပပီနော ဒွိန္နံ အံသာနံ ခန္ဓာနံ အန္တရံ ဝေမဇ္ဈေ ပရိပုဏ္ဏပိဋ္ဌိတလော, စက္ကေနင်္ကိတပါဒေါ အဋ္ဌသတပါဒစက္ကလက္ခဏေန လက္ခိတ ပါဒတလော, အဝိရဠဒသနော အဝိဝရဒန္တေန သမ္ပန္နော, မာရဇိ ပဉ္စမာရဇိတဝါ ဗုဒ္ဓေါ, ဥဿင်္ခပါဒေါ ပါဒဿ ဥပရိ ဌိတေန သင်္ခသဒိသတ္တာ သင်္ခနာမိကေန ဂေါပ္ဖကေန သမန္နာဂတော, တိဋ္ဌန္တော ဌိတကောဝ နောနမန္တော အနမမာနော ဟုတွာ ဥဘယကရမုဒုနာ သုခုမေန ဟတ္ထဒွယေန ဇဏ္ဏုကာနိ ဇင်္ဃာနိ အာမသန္တော ပရိမဇ္ဇိတုံ သက္ကောန္တော, ဝဋ္ဋက္ခန္ဓော သုဝဏ္ဏာလိင်္ဂေါ [Pg.194] ဝိယ သမဝဋ္ဋိတဂလိကော, ဂေါတရုဏ ပခုမကော တံမုဟုတ္တဇာတရတ္တဝစ္ဆဿ စက္ခုဘဏ္ဍော ဝိယ ဝိပ္ပသန္နစက္ခုဘဏ္ဍော, ဝိပ္ပသန္နစက္ခုဘဏ္ဍေန သမန္နာဂတော ဝါ, သီဟပုဗ္ဗဍ္ဎကာယော သီဟဿ ပုဗ္ဗဍ္ဎကာယော ဝိယ ပရိပုဏ္ဏကာယော.

24. 胜者佛陀，已战胜五魔；具足四十齿，齿皆平整；两肩之间丰满；双足底有轮相，即足底标有一百零八辐轮之相；齿皆紧密无缝。降魔者佛陀，已战胜五魔；足踝高耸如螺；站立时身不弯曲，能以柔软细腻之双手触及膝盖；颈项圆润；眼睫如初生牛犊，眼目清澈明亮；上半身如狮，身形完满。

၂၅. သုဂတော ဗုဒ္ဓေါ, သတ္တပီနော ဒွိဟတ္ထပါဒအံသကူဋဧကဂလဝသေန သတ္တသု ဌာနေသု ပရိပုဏ္ဏမံသိကော, ဒီဃင်္ဂုလိ သမအာယတဟတ္ထပါဒင်္ဂုလိ, အထ တဒညံ လောမ ကူပေကလောမော ဧကေကလောမကူပေ ဧကေကဇာတလောမော, သမ္ပန္နောဒါတဒါဌော သမ္ပန္နသုက္ကဒါဌော, ကနက သမတစော သုဝဏ္ဏေန သဒိသစမ္မော နီလမုဒ္ဓဂ္ဂလောမော နီလံ ဥဒ္ဓံ အဂ္ဂါ ကောဋိ ဟုတွာ မုခသောဘံ ဥလ္လောကယမာနော ဝိယ ဌိတလောမော, သမ္ဗုဒ္ဓေါ တထာဂတော, ထူလဇိဝှော မုဒုဒီဃပုထုလဇိဝှာယ သမ္ပန္နော, အထ တဒညံ, သီဟဟနုကော သီဟဿ ဟေဋ္ဌာဟနု ဝိယ ပရိပုဏ္ဏဟနုကော, ဇာလိကပ္ပာဒ ဟတ္ထော ကုသလေန ဝဍ္ဎကိနာ ဝါတပါနေ သမ္မာယောဇိတ ဇာလံ ဝိယ စမ္မေန အပ္ပဋိဗဒ္ဓဟတ္ထပါဒင်္ဂုလန္တရော, နာထော ဗုဒ္ဓေါ, ဥဏှီသသီသော ရညော ဥဏှီသပဋ္ဋော ဝိယ ဝိရောစမာနော ပကတိမံသပိဏ္ဍသင်္ခါတော ဥဏှီသပဋ္ဋသီသော, ဣတိ ဂုဏသဟိတံ ဧဝံ ဣမိနာ ဝုတ္တပ္ပကာရေန ဒွတ္တိံသမဟာပုရိသလက္ခဏဂုဏေန သမန္နာဂတံ တံ မဟေသိံ ဗုဒ္ဓံ တီဟိ ဒွါရေဟိ အဟံ နမာမိ ဝန္ဒာမီတိ.

25. 善逝佛陀，七处隆满，即双手、双足、双肩、颈项七处皆肌肉圆满；手指纤长。又，一孔一毛；犬齿洁白；肤色如金；身毛绀青上靡，犹如仰视面容。正自觉者、如来，舌广而长，柔软宽厚。又，颔如狮王；手足有缦网相，指（趾）间由膜连接，犹如善巧工匠为窗户装配的网格。依怙者、佛陀，头顶有肉髻，如王之顶髻布般闪耀，此自然肉髻即是顶髻相。如是具足前述三十二大士相功德，我以三门礼敬彼大仙佛陀。

တီသု ဂါထာသု သင်္ခေပတ္ထယောဇနာ သမတ္တာ.

三偈简要义释圆满。

ဣမိဿံ ပန နမက္ကာရပါဠိယံ ဒွတ္တိံသမဟာပုရိသလက္ခဏံ ဗုဒ္ဓဝစနပါဠိယံ အာဂတနယာနုက္ကမေန န ဝုတ္တံ. ဂါထာဗန္ဓဝသေန ဆန္ဒာနုရက္ခဏတ္ထမေဝ ပန နိဂြောဓဗိမ္ဗောတျာဒိနာ အက္ကမေန ဝုတ္တံ. တသ္မာ ပါထေယျဝဂ္ဂေ လက္ခဏသုတ္တေ ဝုတ္တံ ဒွတ္တိံသမဟာပုရိသလက္ခဏက္ကမံ [Pg.195] သင်္ခေပေန ဒဿယိဿာမ ဗဟုဿုတပညာဝဍ္ဎနတ္ထံ.

然而，在此礼敬文中，三十二大士相并未按照佛语圣典所载之次第而说。仅为随顺偈颂格律，才以“尼拘律树身相”(nigrodhabimba)等不依次第而说。是故，为增长博学者之智慧，我等将简要开示《资粮品》(Pātheyyavagga)《相经》(Lakkhaṇasutta)中所说的三十二大士相之次第。

၁

1

. ဗုဒ္ဓေါ သုပ္ပတိဋ္ဌိတပါဒေါ ၂. ဟေဋ္ဌာပါဒတလေသု စက္ကဇာတော ၃. အာယတပဏှိ ၄. ဒီဃင်္ဂုလိ ၅. မုဒုတလုန ဟတ္ထပါဒေါ ၆. ဇာလဟတ္ထပါဒေါ ၇. ဥဿင်္ခပါဒေါ ၈. ဧဏိဇင်္ဃော ၉. ဌိတကောဝ အနောနမန္တော ဥဘောဟိ ပါဏိတလေဟိ ဇာဏုကာနိ ပရိမသတိ ၁၀. ကောသောဟိတ ဝတ္ထဂုယှော ၁၁. သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏော ကဉ္စနသန္နိဘတ္တစော ၁၂. သုခုမစ္ဆဝီ ၁၃. ဧကေကလောမကူပေသု ဧကေကလောမော ၁၄. နီလမုဒ္ဓဂ္ဂလောမော ၁၅. ဗြဟ္မုဇုဂတ္တော ၁၆. သတ္တုဿဒေါ ၁၇. သီဟပုဗ္ဗဍ္ဎကာယော ၁၈. စိတန္တရံသော ၁၉. နိဂြောဓပရိမဏ္ဍလော ၂၀. သမဝဋ္ဋက္ခန္ဓော ၂၁. ရသဂ္ဂသဂ္ဂီ ၂၂. သီဟဟနုကော ၂၃. စတ္တာလီသဒန္တော ၂၄. သမဒန္တော ၂၅. အဝိရဠဒန္တော ၂၆. သုသုက္ကဒါဌော ၂၇. ပဟုတ ဇိဝှော ၂၈. ဗြဟ္မသရော ၂၉. အဘိနီလနေတ္တော ၃၀. ဂေါပ ခုမော ၃၁. ဥဏ္ဏာ ဘမုကန္တရေ ဇာတာ ဩဒါတာ မုဒုတူလ သန္နိဘာ ၃၂. ဥဏှီသသီသောတိ ဒွတ္တိံသမဟာပုရိသလက္ခဏဿ ကမော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣမာနိ ပန ဘဂဝတော ဒွတ္တိံသမဟာပုရိသလက္ခဏာနိ ပါရမီပုညကမ္မေန ယထာရဟံ ကမ္မသရိက္ခကံ လဗ္ဘန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. တာနိ ပန ကမ္မာနိ ပါထေယျဝဂ္ဂေ လက္ခဏသုတ္တေ ဝုတ္တာနိ, တာနိ ပနေတ္ထ ဩလောကေတွာ ဂဟေတဗ္ဗာနီတိ.

1. 足安平相；2. 足下千辐轮相；3. 足跟广平相；4. 手足指长相；5. 手足柔软相；6. 手足缦网相；7. 足趺高满相；8. 腨如鹿王相；9. 正立手摩膝相；10. 阴藏相；11. 身黄金色相；12. 皮肤细滑相；13. 一孔一毛相；14. 毛上靡相；15. 身形端直相；16. 七处隆满相；17. 身如师子相；18. 两肩圆满相；19. 身如尼拘律树相；20. 身之上分圆满相；21. 得上味相；22. 颊如师子相；23. 四十齿相；24. 齿皆齐平相；25. 齿密不疏相；26. 四牙白净相；27. 广长舌相；28. 梵音相；29. 眼色绀青相；30. 牛眼睫相；31. 眉间白毫相，其白毫洁白柔软如兜罗绵；32. 顶成肉髻相。此即三十二大士相之次第，应当了知。须知世尊此三十二大士相，乃由波罗蜜福业，各获相应业果。彼诸业行已于《资粮品》(Pātheyyavagga)《相经》(Lakkhaṇasutta)中宣说，应于彼处观察领会。

တိဿော ဝန္ဒနဂါထာဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

三礼敬偈释义圆满。

၂၆.

26.

ဗုဒ္ဓေါဗုဒ္ဓေါတိဃောသော အတိဒုလဘတရော ကာ ကထာ ဗုဒ္ဓဘာဝေါ,လောကေ တသ္မာ ဝိဘာဝီ ဝိဝိဓဟိတသုခံ သာဓဝေါ ပတ္ထယန္တာ;

ဣဋ္ဌံ အတ္ထံ ဝဟန္တံ သုရနရမဟိတံ နိဗ္ဘယံ ဒက္ခိဏေယျံ,လောကာနံ နန္ဒိဝဍ္ဎံ ဒသဗလမသမံ တံ နမဿန္တု နိစ္စံ.

“佛陀，佛陀”之声，于世间极为难得，何况成佛？是故，世间智者及希求种种利益安乐之善士，应恒常礼敬彼带来所求义利、天人所敬、无畏、应供、令世间欢喜增长、十力无与伦比者。

၂၆. ဧဝံ [Pg.196] သုဂတန္တိအာဒီဟိ ပဉ္စဝီသတိဝန္ဒနဂါထာဟိ ဗုဒ္ဓဿ ပဏာမံ ကတွာ ဣဒါနိ တဿ ဝန္ဒနေ ဥယျောဇနံ ကရောန္တော အာဟ ဗုဒ္ဓေါ ဗုဒ္ဓေါတိဃောသော တျာဒိဂါထံ. အယံ ပန သဒ္ဓရာဂါထာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

26. 如是以“善逝”等二十五首礼敬偈对佛陀致敬后，如今为引发对彼之礼敬，而说“佛陀，佛陀”之声等偈。此当知为信乐之偈。

တတ္ထ ပန လောကေ ဗုဒ္ဓေါ ဗုဒ္ဓေါတိ ဃောသော အတိဒုလဘတရော ဗုဒ္ဓဘာဝေါ ကာ ကထာတိ သမ္ဗန္ဓော. ဧတ္ထ စ လောကေတိ မနုဿလောကေ တိလောကေ ဝါ အနန္တစက္ကဝါဠ လောကေ ဝါ. ဗုဒ္ဓေါ ဗုဒ္ဓေါတိဃောသောတိ ဗုဒ္ဓေါ ဗုဒ္ဓေါ ဣတိ ကိတ္တိသဒ္ဒေါ ထုတိသဒ္ဒေါ ဝါ. ဃုသနံ ဃောသော. ဃုသိယတိ ကထိယတီတိ ဝါ ဃောသော, ကိတ္တိသဒ္ဒေါ. ဃုသဓာတု သဒ္ဒေ ဏ. အထ ဝါ ဃုသိယတိ ထဝိယတီတိ ဃောသော, ထုတိသဒ္ဒေါ. တေန ဝုတ္တံ ပါရာဇိကဏ္ဍဋ္ဌကထာယံ ‘‘ကိတ္တိသဒ္ဒေါတိ ကိတ္တိဧဝ. ထုတိဃောသော ဝါ’’တိ. ဗုဒ္ဓေါ ဗုဒ္ဓေါ ဣတိ ပဝတ္တော ဃောသော ထုတိဃောသောတိ ဗုဒ္ဓေါဗုဒ္ဓေါတိဃောသော. အတိဒုလဘတရောတိ အတိဝိယ ဒုလ္လဘတမော. ဒုလ္လဘတရောတိ ဟိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဆန္ဒာနုရက္ခဏတ္ထံ လကာရလောပေန ဒုလဘတရောတိ ဝုတ္တံ. ဒုက္ခေန လဘိယတီတိ ဒုလ္လဘော. ဒုပုဗ္ဗလဘဓာတု လဘနေ အ. အထ ဝါ လဘဿ အသမိဒ္ဓန္တိ ဒုလ္လဘော, ဒုဗ္ဘိဇာနေယျ အဗျယီဘာဝသမာသောယံ. ဒုသဒ္ဒေါ အသမိဒ္ဓတ္ထော, ယထာ ဒုဗ္ဘိက္ခောတိ. အတိ ဝိယ ဒုလ္လဘောတိ အတိဒုလဘော. တေသံ ဝိသေသေန အတိဒုလ္လဘောတိ အတိဒုလဘတရော. ဗုဒ္ဓါ ဟိ လောကေ ကဒါစိ ကရဟစိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. တသ္မာ ဗုဒ္ဓေါ ဗုဒ္ဓေါတိ ဃောသော အတိဒုလဘတရောတိ ဝုတ္တံ. ဝုတ္တဉှေတံ စူဠဝဂ္ဂခန္ဓကေ ‘‘ဃောသောပိ ခေါ ဧသော ဂဟပတိ ဒုလ္လဘော လောကသ္မိံ, ယဒိဒံ ဗုဒ္ဓေါ ဗုဒ္ဓေါ’’တိ. ယထာ စ ဟိ လောကေ ဥဒုမ္ဗရိကပုပ္ဖံ ဒုလ္လဘံ. စန္ဒမှိ သသကံ ဟတ္ထေန ဂဏှိတုံ. ဝါယသာနံ ခီရံ, ဧဝံ ဗုဒ္ဓဘာဝေါ အတိဒုလ္လဘတရောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အယံ ပန ဟီနူပမာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ဝုတ္တဉှေတံ အပဒါနပါဠိယံ –

于此，其关联为：于世间，“佛陀，佛陀”之声极为难得，何况成佛？其中，“世间”指人世间、三界或无边世界。“佛陀，佛陀之声”(buddhobuddhotighoso)指称扬、赞颂佛陀之名声。是故于《波罗夷品义注》(Pārājikakaṇḍa-aṭṭhakathā)中说：“名声即是名，或为赞颂声。”“极为难得”(atidulabhataro)者，谓极其稀有。此处本应作`dullabhataro`，然为随顺韵律而省略字母l，故说为`dulabhataro`。以难得之，故为“难得”(dullabho)。诸佛于世间实乃偶尔出现，是故说“佛陀，佛陀”之声极为难得。于《小品犍度》(Cūḷavaggakhandhaka)中亦说：“居士，此声于世间难得，所谓‘佛陀，佛陀’。”犹如世间之优昙婆罗(udumbarikā)花难得，以手捕月中之兔，乌鸦之乳，成佛之事亦如是极为难得。此当知为劣喻。于《本行》(Apadāna)中说——

‘‘ဥဒုမ္ဗရိကပုပ္ဖံဝ[Pg.197], စန္ဒမှိ သသကံ ယထာ;

ဝါယသာနံ ယထာ ခီရံ, ဒုလ္လဘံ လောကနာယက’’န္တိ စ;

ဒုလ္လဘော ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေါ လောကသ္မိ’’န္တိ စ;

“如优昙婆罗(udumbarikā)花一现稀，似月兔影难觅；乌鸦乳亦罕见，导师出世希奇。”以及“佛陀出现于世间，实为难得。”

ကိဉ္စာပိ ဟိ လောကေ စက္ကဝတ္တိရာဇူနံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဒုလ္လဘော. ဧကသ္မိမ္ပိ ပန ကပ္ပေ စက္ကဝတ္တိရာဇာနော အနေကာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. တထာဂတာ ပန လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာပိ ဧကသ္မိံ ကပ္ပေ ဧက ဒွိတိ စတု ပဉ္စ ဗုဒ္ဓါယေဝ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, န တဒုတ္တရိ. ယသ္မာ ဟိ အသင်္ချေယျေပိ ကပ္ပေ တထာဂတသုညော ဟောတိ. တသ္မာ တထာဂတဿေဝ ကဒါစိ ကရဟစိ ဥပ္ပဇ္ဇနတော ဗုဒ္ဓေါဗုဒ္ဓေါတိဃောသော အတိဒုလဘတရော ကာ ကထာ ဗုဒ္ဓဘာဝေါတိ ဝုတ္တော. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ဘဂဝတာ မဟာပရိနိဗ္ဗာနသမယေ ‘‘ဒေဝတာ အာနန္ဒ ဥဇ္ဈာယန္တိ. ဒုရာဝတမှာ အာဂတာ တထာဂတံ ဒဿနာယ ကဒါစိ ကရဟစိ တထာဂတာ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ အရဟန္တော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ. အဇ္ဇ ရတ္တိယာ ပစ္စူသသမယေ တထာဂတဿ ပရိနိဗ္ဗာနံ ဘဝိဿတိ. အယဉ္စ မဟေသက္ခော ဘိက္ခု ဘဂဝတော ပုရတော ဌိတော ဩဝါရေန္တော ဩတရေန္တော ဝါ န မယံ လဘာမ ပစ္ဆိမေ ကာလေ တထာဂတံ ဒဿနာယာ’’တိ.

世间转轮圣王的出现虽然难得，但在一个劫中，可能会出现很多位转轮圣王。然而，如来出现于世间，即使在一个劫中，也只会出现一、二、三、四或五位佛陀，不会超过此数。因为在无数劫中，世间常常没有佛陀。因此，因如来仅偶尔出现，故说“佛陀，佛陀”之声极为难得，何况成佛？世尊(Bhagavā)在般涅槃时也说过：“阿难(Ānanda)，天人们在抱怨：‘我们从远处前来见如来，如来、阿罗汉(arahanta)、正等觉者偶尔才出现于世间。今夜后分，如来就要般涅槃了。而这位有大威力的比丘(bhikkhu)站在世尊面前遮挡，使我们无法在最后时刻得见如来。’”

ဗုဒ္ဓဘာဝေါတိ ဗုဒ္ဓဿ ဘာဝေါ. ကာ ကထာတိ ကိံ ဝတ္တဗ္ဗောဧဝါတိ အတ္ထော. ကသ္မာ ပန ဗုဒ္ဓေါ အတိဒုလ္လဘတရောတိ စ, ဗုဒ္ဓေါ ကဒါစိ ကရဟစိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ စ ဝုတ္တံ. နနု ဗုဒ္ဓါ လောကေ အနေကာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ. သစ္စမေတံ. ဗုဒ္ဓေါ နာမ ပန အနေကာသင်္ချေယျဝါရေန ဝါ အနေကာသင်္ချေယျဒိဝသမာသသံဝစ္ဆရံ ဝါ အနေကာသင်္ချေယျကပ္ပံ ဝါ ဒသပါရမိယော စ ပဉ္စမဟာပရိစ္စာဂေ စ ပူရေတွာဝ ဘဝိတုံ သက္ကောတိ, န ဧကေကဝါရာဒိနာ. အထ ခေါ ပန အန္တမသော ကပ္ပသတသဟဿာဓိကာနိ စတ္တာရိ အသင်္ချေယျာနိ ဒသပါရမိယော စ ပဉ္စ မဟာပရိစ္စာဂေ စ ပူရေတွာဝ ဗုဒ္ဓေါ [Pg.198] ဘဝိတုံ သက္ကောတိ. တသ္မာ ဗုဒ္ဓေါ အတိဒုလ္လဘတရောတိ စ, ဗုဒ္ဓါ ကဒါစိ ကရဟစိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ စ ဝုတ္တန္တိ.

“成佛”(Buddhabhāvo)即是佛陀的状态。“何况”(Kā kathā)意为“何需多言”。为何说佛陀极为难得，且仅偶尔出现？难道世间没有许多佛陀出现吗？诚然。然而，所谓佛陀，须圆满十波罗蜜及五大布施，非一二次即可成就，而须经历无数阿僧祇之时，或无数阿僧祇之日月年岁，或无数阿僧祇之劫。实则，至少须经历四阿僧祇并十万劫，圆满十波罗蜜及五大布施，方能成佛。是故说佛陀极为难得，且仅偶尔出现。

ဧဝံ ဗုဒ္ဓဿ အတိဒုလ္လဘတရတ္တာ စ ကဒါစိ ကရဟစိ ဥပ္ပန္နတ္တာ စဧဝ ဗုဒ္ဓေါဗုဒ္ဓေါတိ ကိတ္တယန္တဿ မဟပ္ဖလံ ဟောတိ. ဝုတ္တဉှေတံ အပဒါနေ –

如是，因佛陀极为难得且仅偶尔出现，故称扬“佛陀，佛陀”者，得大果报。此于《本行》(Apadāna)中说：

‘‘ဗုဒ္ဓေါတိ ကိတ္တယန္တဿ, ကာယေ ဘဝတိ ယာ ပီတိ;

ဝရမေဝ ဟိ သာ ပီတိ, ကသိဏေနပိ ဇမ္ဗုဒီပဿာ’’တိ.

“称扬佛陀名，身生彼喜悦；此喜实殊胜，胜彼全瞻部洲(Jambudīpa)。”

တသ္မာတိ ယသ္မာ ဗုဒ္ဓေါ ဗုဒ္ဓေါတိ ဃောသော အတိဒုလ္လဘတရော, ဗုဒ္ဓဘာဝေါ ကာ ကထာ. တသ္မာ. ဝိဘာဝီတိ မေဓာဝီ. တေ ဟိ ဟိတာဟိတံ ကာရဏာကာရဏံ ဝါ ဝိသေသေန ဘာဝေတိ ပကာသေတီတိ ဝိဘာဝါ, ပညာ. ဝိပုဗ္ဗ ဘူဓာတု သတ္တာယံ ဏ. သာ ဧတေသံ အတ္ထီတိ ဝိဘာဝီတိ ဝုစ္စန္တိ, သာဓဝေါ လဗ္ဘတိ. တံ ပန သာဓဝေါတိ ပဒေ ဝိသေသနံ.

“是故”(Tasmā)者，乃因“佛陀，佛陀”之声极为难得，何况成佛？是故。“智者”(Vibhāvī)即明智者(medhāvī)。彼等能特别辨明、阐释利与非利、因与非因，故为“智”(vibhāvā)，即智慧(paññā)。此由前缀`vi`、词根`bhū`（存在义）及后缀`ṇa`构成。彼等有此（智慧），故称“智者”；此亦指善士(sādhavo)。然此词（智者）乃“善士”一词之形容词。

ဝိဝိဓဟိတသုခန္တိ နာနပ္ပကာရံ လောကိယလောကုတ္တရ သင်္ခါတံ ဟိတသုခံ. တဿ ပန အတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တောယေဝ. တံ ပန ပတ္ထယန္တာတိပဒေ ကမ္မံ. သာဓဝေါတိ သပ္ပုရိသာ. တေ ဟိ သပရဟိတံ သာဓေတိ နိဗ္ဗတ္တေတီတိ သာဓဝေါတိ ဝုစ္စတိ. သာဓဓာတု သံသိဒ္ဓိယံ အဝေါ. တဿ ပန ပဒဿ နမဿန္တူတိ ပဒေန ကတ္တုဘာဝေန သမ္ဗန္ဓော. ပတ္ထယန္တာတိ ယာစန္တာ. ဝိဝိဓဟိတသုခံ ပတ္ထယန္တိ ယာစန္တီတိ ပတ္ထယန္တာ, သာဓဝေါ. ပတ္ထဓာတု ယာစနေ အန္တော. ယကာရာဂမော. တံ ပန သာဓဝေါတိပဒေ ဝိသေသနံ. ဣဋ္ဌန္တိ ကာမယမာနံ. ဣစ္ဆိတဗ္ဗံ ကမိတဗ္ဗန္တိ ဣဋ္ဌံ. ဣသုဓာတု ဣစ္ဆာ ကန္တီသု တပစ္စယော. တဿ ရဋ္ဌော, ဓာတွန္တလောပေါ. အတ္ထန္တိ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကာဒိအတ္ထံ. အတ္ထိယတိ ပတ္ထိယတီတိ အတ္ထော, ဝိပါကာနိသံသဖလံ. အတ္ထဓာတု ယာစနာယံ အ[Pg.199]. အထ ဝါ အသတိ ဘဝတိ ဖလဘာဝေနာတိ အတ္ထော. အသဓာတု ဘုဝိမှိ ထ. တံ ပန ပဒဒွယံ ဝဟန္တန္တိပဒေ ကမ္မံ. ဝဟန္တန္တိ ဓာရကံ. ဝဟတိ ဟရတီတိ ဝဟန္တော, ဗုဒ္ဓေါ. ဝဟဓာတု ဝဟနေ ပါပုဏနေ ဝါ အန္တော. ဗုဒ္ဓေါ ဟိ သတ္တာနံ လောကိယလောကုတ္တရဟိတသုခံ ဓမ္မဒေသနာယ ဓာရေတီတိ အတ္ထော.

“种种利益安乐”(Vividhahitasukha)即指名为世间与出世间的种种利益安乐。其义已在前文述说。在“希求者”(patthayantā)一词中，它（指“种种利益安乐”）是其宾语。“善士”(sādhavo)即贤善之人。他们能成就自他利益，故被称为“善士”。此词由语根“sādha”（成就）加上后缀“avo”构成。并且，“善士”一词与“愿彼等礼敬”(namassantu)一词构成主格关系。“希求者”(patthayantā)即“祈求者”(yācantā)。希求种种利益安乐者，即是“希求者”，也就是善士。此词由语根“patth”（祈求）加上后缀“anta”，并插入“y”音构成。它（指“希求者”）是“善士”(sādhavo)一词的形容词。“所欲”(Iṭṭha)即所欲求的。应被希求、应被喜爱者，即为“所欲”。此词由语根“isu”（希求、喜爱）加上后缀“ta”构成，其形为“iṭṭha”，且语根末音被省略。“义”(Attha)是指现世、来世等利益。被希求者，即为“义”，也就是异熟、功德、果报。此词由语根“atth”（祈求）加上后缀“a”构成。或者说，因其由无而有，成为果报，故名为“义”。此词由语根“as”（存在）加上后缀“tha”构成。这两个词（指“所欲”与“义”）是“带来者”(vahanta)一词的宾语。“带来者”(vahanta)即持载者。运载、带来者，即是“带来者”，指佛陀。此词由语根“vah”（运载、使达到）加上后缀“anta”构成。其义为：佛陀通过说法，为众生带来世间与出世间的利益安乐。

သုရနရမဟိတန္တိ ဒေဝေဟိ စ မနုဿေဟိ စ စတုပစ္စယာဒီဟိ ပူဇိတံ. ဣဒံ ပနေတ္ထ နိဗ္ဗစနံ. ဣဿရိယကီဠာဒီဟိ သုရန္တိ ဒိဗ္ဗန္တီတိ သုရာ, ဒေဝါ. သုရဓာတု ဒိတ္တိယံ. အထ ဝါ သုရန္တိ ဤသန္တိ ဒေဝိဿရိယံ ပါပုဏန္တိ ဝိရောစန္တိ စာတိ သုရာ, ဒေဝါ. သုန္ဒရာ ရာ ဝါစာ ဧတေသန္တိ ဝါ သုရာ, ဒေဝါ. ခန္ဓသန္တာနံ နရန္တိ နေန္တီတိ နရာ, မနုဿာ. နရဓာတု နယနေ အ. သုရာ စ နရာ စ သုရနရာ. တေဟိ မဟိတဗ္ဗာ ပူဇိတဗ္ဗာတိ သုရနရမဟိတော, ဗုဒ္ဓေါ. မဟဓာတု ပူဇာယံ တ. တံ သုရနရမဟိတံ. နိဗ္ဘယန္တိ အဘယံ. ဘိယတေ ဘယံ. နတ္ထိ ဘယံ ဧတဿာတိ နိဗ္ဘယော, ဗုဒ္ဓေါ. တံ နိဗ္ဘယံ. တထာဂတဿ အဋ္ဌသု ပရိသာသု ကေနစိ ကာရဏေန ဘယံ ဟဒယစလနံ ကမ္ပနံ နတ္ထီတိ အတ္ထော.

“天人所敬”(Suranaramahita)即指为诸天与人类以四事等所供养。此处的词源释义如下：因王权、嬉戏等而闪耀，故名为“天”(surā)，即诸天神。语根“sur”，义为“光明”。或者，因其为主宰、获得天之主权、光辉照耀，故名为“天”。又或者，因其有美妙之言说，故名为“天”。因其引导蕴之相续，故名为“人”(narā)，即人类。语根“nar”，义为“引导”，加后缀“a”。天与人，合为“天人”(suranarā)。应为天人所尊敬、所供养者，即“天人所敬”，指佛陀。语根“mah”，义为“供养”，加后缀“ta”。是为“天人所敬”。“无畏”(Nibbhayanti)即无有怖畏。令人畏惧者，是为怖畏。彼无有怖畏，故名“无畏”(nibbhayo)，指佛陀。是为“无畏”。其义为：如来于八众之中，不因任何缘由而有怖畏、心动、战栗。

ဒက္ခိဏေယျန္တိ ပရလောကံ သဒ္ဒဟိတွာ ဒါတဗ္ဗဥတ္တမဒါနာရဟံ. ဒါတဗ္ဗာတိ ဒက္ခိဏာ, ဒေယျဓမ္မဝတ္ထု. ဒါဓာတု ဒါနေက္ခိဏပစ္စယော. အထ ဝါ ဒက္ခန္တိ ဝဍ္ဎန္တိ ဧတာယ သတ္တာ ယထာဓိပ္ပေတာဟိ သမ္ပတ္တီဟီတိ ဒက္ခိဏာ, ပရလောကံ သဒ္ဒဟိတွာ ဒါတဗ္ဗဒါနံ. ဒက္ခဓာတု ဝဍ္ဎနေယု, တံ အရဟတီတိ ဒက္ခိဏေယျော, ဗုဒ္ဓေါ. အရဟတိတဒ္ဓိတေ ဏေယျော. အထ ဝါ ဒက္ခိဏာယ ဟိတံ အနုရူပံ မဟပ္ဖလကရဏတာယ ဝိသောဓေတီတိ ဒက္ခိဏေယျော, ဗုဒ္ဓေါ. ဝိသောဓေတိတဒ္ဓိတာယံ. ဗုဒ္ဓေါယေဝ ဟိ ဒက္ခိဏာယ မဟပ္ဖလကရဏဝသေန စ, ဝိသောဓနဝသေန စ, ဒေဝသက္ကဗြဟ္မေဟိ စ, ကောသလရာဇာဒီဟိ စ, အနာထပိဏ္ဍိကသေဋ္ဌာဒီဟိ စ ပရလောကံ သဒ္ဒဟိတွာ ဒါတဗ္ဗံ ဥတ္တမဒါနံ ဝိသေသေန အရဟတိ, တသ္မာ ဒက္ခိဏေယျန္တိ ထောမေတိ.

“应供”(Dakkhiṇeyya)指信受后世，堪受最上布施者。所应施者，是为“施物”(dakkhiṇā)，即所施之法与物(deyyadhammavatthu)。此词由语根“dā”（布施）加上后缀“khiṇa”构成。或者，众生因此而兴盛(dakkhanti)、增长(vaḍḍhanti)所愿之成就，故名为“施物”(dakkhiṇā)，即信受后世所作之布施。语根“dakkh”，义为“增长”。堪受此者，即为“应供”(dakkhiṇeyyo)，指佛陀。此是在“堪受”(arahati)之义上，加“ṇeyya”派生后缀。或者，因其能令布施清净，从而对布施有利、相称，并成就大果报，故名为“应供”(dakkhiṇeyyo)，指佛陀。此是在“令清净”(visodheti)之义上，加派生后缀。诚然，唯有佛陀，因能令布施成就大果报及令其清净故，特别堪受信受后世之诸天、帝释、梵天、憍萨罗(Kosala)王等，以及给孤独(Anāthapiṇḍika)长者等所作之最上布施，是故赞叹其为“应供”。

လောကာနန္တိ [Pg.200] သတ္တလောကာနံ. တဿ ပန အတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တောယေဝ. နန္ဒိဝဍ္ဎန္တိ ပီတိယာ ဝဍ္ဎာပေန္တံ. နန္ဒိယတေ နန္ဒိ. ဘာဝသာဓနောယံ. နန္ဒဓာတု သမိဒ္ဓိယံ နန္ဒနေ ဝါ ဣ. ပီတိယာ အဓိဝစနမေတံ. သာ ဝဍ္ဎေတိ ဗုဒ္ဓေတီတိ နန္ဒိဝဍ္ဎော, ဗုဒ္ဓေါ. နန္ဒိသဒ္ဒူပပဒဝဍ္ဎဓာတု ဝဍ္ဎနေ အ. ဗုဒ္ဓေါ ဟိ ဒွတ္တိံသမဟာပုရိသလက္ခဏာသီတာနုဗျဉ္ဇနလက္ခဏသမ္ပန္နေန စ သဗ္ဗညုတဉာဏာဒိဂုဏသမ္ပန္နေန ဓမ္မဒေသနာယ စ လောကေ သဗ္ဗသတ္တာနံ ပီတိံ ဝဍ္ဎေတီတိ အတ္ထော. သဗ္ဗသတ္တာနဉှိ ဗုဒ္ဓဒဿနေ ဓမ္မသဝနေ စ တိတ္တော နတ္ထိ, တသ္မာ လောကာနံ နန္ဒိဝဍ္ဎန္တိ ထောမေတိ. ဝုတ္တဉှေတံ အပဒါနဋ္ဌကထာယံ ‘‘ပကတိယာဧဝ ဟိ ဗုဒ္ဓဒဿနေ ပုဏ္ဏစန္ဒသမုဒ္ဒရာဇဒဿနေ အတိတ္တော လောကောတိ. ကထံ ပန သဗ္ဗသတ္တာနံ ဗုဒ္ဓဒဿနေ အတိတ္တော ဟောတီ’’တိ. ဗုဒ္ဓဿ ပန ဗာတ္တိံသမဟာပုရိသလက္ခဏာဒီဟိ သီလာဒိအသာဓာရဏဂုဏေဟိ စ အဓိက သမ္ပန္နော ဟုတွာ သဗ္ဗဒေဝမနုဿေဟိ အတိဝိရောစမာနတ္တာ. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ တာဝတိံသေ –

“世间”(Lokānaṃ)指众生世间。其义已如前述。“喜增”(Nandivaḍḍhanti)即使喜悦增长。“喜”(nandi)即是喜悦(nandiyate)。此为状态之表述。语根“nand”，义为“繁荣”或“欢喜”，加后缀“i”。此为“喜悦”(pīti)的同义词。令喜悦(nandi)增长(vaḍḍheti)者，是为“喜增”(nandivaḍḍho)，即佛陀。此词由前置词“nandi”与语根“vaḍḍh”（增长）加后缀“a”构成。其义为：佛陀以具足三十二大士相、八十随形好，以及圆满一切知智等功德，并通过说法，使世间一切众生之喜悦增长。一切众生于见佛闻法实无厌足，是故赞叹其为“世间之喜增者”。如《本行》义注(Apadānaṭṭhakathā)中所说：“世人见佛，犹如见满月、见海王，实无厌足。”“何以一切众生见佛无有厌足？”因佛陀圆满具足三十二大士相等相好，以及戒等不共功德，光辉超胜一切天人。如世尊于忉利天(Tāvatiṃsa)所说——

‘‘န ကောစိ ဒေဝေါ ဝဏ္ဏေန, သမ္ဗုဒ္ဓံ အတိရောစတိ;

သဗ္ဗေ ဒေဝေ အဓိဂ္ဂယှ, သမ္ဗုဒ္ဓေါဝ ဝိရောစတီ’’တိ.

“天神色相虽殊胜，莫能及于等正觉；超越一切诸天已，等正觉者独耀辉。”

ဒသဗလန္တိ အညေဟိ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါရိယသာဝကေဟိ အသာဓာရဏေန ဒသကာယဗလေန စ ဒသဉာဏဗလေန သမ္ပန္နံ. တဉှိ ကေဟိစိ ဝိရုဒ္ဓေဟိ ကာရဏေဟိ ဗလန္တိ န ကမ္ပေန္တီတိ ဗလန္တိ ဝုစ္စတိ. အထ ဝါ ဗလန္တိ ဇီဝိတံ ကပ္ပေန္တိ ဧတေနာတိ ဗလံ, ကာယဗလံ. ဗလဓာတု ပါဏေ အ. ဗလန္တိ ဘာရံ ဝဟိတုံ သက္ကုဏန္တီတိ ဝါ ဗလံ, ဗလန္တိ ဇာနန္တိ သဗ္ဗဓမ္မန္တိ ဗလံ, ဉာဏ ဗလံ. ဒသဗလဉ္စ ဒသဗလဉ္စ ဒသဗလာနိ ဧကသေသနယေန. တာနိ ယဿ သောတိ ဒသဗလော, ဗုဒ္ဓေါ. ဣဓ ပန သာမညဝသေန ဝုတ္တောပိ ဝိသေသဋ္ဌာနိယတ္တာ ဘဂဝတော ဒသကာယဗလာနိ စ, ဒသဉာဏဗလာနိ စ အဓိပ္ပေတာနိ. တေသံ ပန သရူ ပတ္ထံ နယနသုဘဂကာယင်္ဂန္တျာဒိ ဂါထာဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တမေဝ.

“十力”(Dasabala)，指具足了其他辟支佛(paccekabuddha)与圣弟子(ariyasāvaka)所不共的十种身力与十种智力。因其不为任何相违之缘由所动摇(na kampenti)，故称为“力”(bala)。或者，众生依此维持生命(jīvitaṃ kappenti)，故称为“力”，此指身力。语根“bal”，义为“活命”。或者，因其能荷负重担，故称为“力”；又因其能了知一切法，故称为“力”，此指智力。十身力与十智力，依一存余法(ekasesanayena)合为“十力”(dasabalāni)。拥有此等力者，即“十力”(dasabalo)，指佛陀。此处虽为概说，但因义理殊胜，特指世尊的十种身力与十种智力。关于此等之体性与义理，已在“眼目端严身肢美妙”(nayanasubhagakāyaṅgantyādi)等偈颂的释义中述说。

အသမန္တိ [Pg.201] သီလာဒိဂုဏေဟိ ကေနစိ အသဒိသံ. နတ္ထိ သမော သဒိသော ပုဂ္ဂလော ဧတဿာတိ အသမော, ဗုဒ္ဓေါ. တံ အသမံ. တန္တိ တာဒိသံ ဂုဏသမ္ပန္နံ ဗုဒ္ဓံ. နိစ္စန္တိ သတတံ သမိတံ သဗ္ဗကာလံ နိရန္တရန္တိ အတ္ထော. နမဿန္တူတိ အဘိဝန္ဒန္တူတိ.

无等者(Asamaṃ)，即于戒等功德方面，没有任何人能与之相比。没有与他相等、相似的人(puggala)，因此称为无等者(asamo)，即佛陀。彼(Taṃ)，即具足如是功德的佛陀。恒常(Niccaṃ)，其义为：持续、不断、一切时、无间断。应礼敬(Namassantu)，即应恭敬礼拜。

အယံ ပနေတ္ထ သင်္ခေပယောဇနာ. လောကေ တိလောကေ မနုဿလောကေ ဝါ, ဗုဒ္ဓေါဗုဒ္ဓေါတိဃောသော ဗုဒ္ဓေါ ဗုဒ္ဓေါဣတိ ကိတ္တိသဒ္ဒေါ ထုတိသဒ္ဒေါ ဝါ, အတိဒုလဘတရော အတိဝိယ ဒုလ္လဘတမော, ဗုဒ္ဓဘာဝေါ ဗုဒ္ဓဿ ဘာဝေါ, ကာ ကထာ ကိံဝတ္တဗ္ဗော ဧဝ, တသ္မာ ဗုဒ္ဓေါဗုဒ္ဓေါတိ ဃောသဿ အတိဒုလ္လဘတရတ္တာ, ဝိဘာဝီ မေဓာဝီ ဝိဝိဓဟိတသုခံ နာနပ္ပကာရံ လောကိယလောကုတ္တရသင်္ခါတံ ဟိတသုခံ ပတ္ထယန္တာ ယာစန္တာ, သာဓဝေါ သပ္ပုရိသာ ဣဋ္ဌံ ကာမယမာနံ, အတ္ထံ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကာဒိအတ္ထံ, ဝဟန္တံ ဓာရကံ, သုရနရမဟိတံ ဒေဝမနုဿေဟိ ပူဇိတံ, နိဗ္ဘယံ အဘယံ အသန္တာသံ ဝါ, ဒက္ခိဏေယျံ ပရလောကံ သဒ္ဒဟိတွာ ဒါတဗ္ဗဥတ္တမဒါနာရဟံ, လောကာနံ သတ္တလောကာနံ နန္ဒိဝဍ္ဎံ ပီတိယာ ဝဍ္ဎာပနေန္တံ. ဒသဗလံ အသာဓာရဏေန ဒသကာယဉာဏဗလေန သမ္ပန္နံ, အသမံ သီလာဒိဂုဏေဟိ ကေနစိ အသဒိသံ တံ တာဒိသံ ဂုဏသမ္ပန္နံ ဗုဒ္ဓံ နိစ္စံ သတတံ သမိတံ သဗ္ဗကာလံ နိရန္တရံ, နမဿန္တု အဘိဝန္ဒန္တူတိ.

此处是简要的文句连结。于世间、三界或人界中，“佛陀、佛陀”之名声或赞叹声极为稀有，最为难得。至于佛陀的状态，更何待言！是故，因“佛陀、佛陀”之声极为稀有难得，有智慧、有分辨力的贤善之人，为希求种种世间与出世间的利益安乐，应礼敬彼佛陀。彼佛陀能带来所希求的现世与来世等义利，为天人所崇敬，无畏、无惧、无有恐怖，是信有来世者所应作最上布施的福田(dakkhiṇeyyaṃ)，能增长众生世界的欢喜。彼具足十种不共智力，于戒等功德方面无人能及。对于如是具足功德的佛陀，应当恒常、持续、一切时、无间断地恭敬礼拜。

ဆဗ္ဗီသတိမဝန္ဒနဂါထာဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

第二十六礼敬偈释义圆满。

၂၇.

27.

ပုညေနေတေန သောဟံ နိပုဏမတိ သတော သမ္ပရာယေ စ တိတ္တော,ဒက္ခော ဒိဋ္ဌုဇ္ဇုပညော အဝိကလဝီရိယော ဘောဂဝါ သံဝိဘာဂီ;

တိက္ခော [Pg.202] သူရော ဓိတတ္တော သပရဟိတဓရော ဒီဃဇီဝီ အရောဂေါ,ဓညော ဝဏ္ဏော ယသဿီ အတိဗလဝဓရော ကိတ္တိမာ ခန္တုပေတော.

以此功德，愿我于来世，智慧敏锐，具足正念，心意满足；能干，见解正直，精进不懈，具足财富，乐于分享；敏锐，勇敢，心意坚定，荷担自他利益，长寿，无病；幸运，具好容色，有名声，具大力量，有美誉，具足忍辱。

၂၈.

28.

သဒ္ဓေါ ဒါတင်္ဂုပေတော ပရမသိရိဓရော ဒိဋ္ဌဓမ္မေ ဝိရတ္တော,လဇ္ဇီ ကလျာဏမိတ္တော အဘိရတကုသလော ပဉ္စသီလာဒိရက္ခော;

အပ္ပိစ္ဆော အပ္ပကောဓော အတိဝုဇုဟဒယော ဣဒ္ဓိမာ အပ္ပမေယျော,ပါသံသော ပေမဝါစော သုဇနဂုဏဝိဒူ မာမကော သော ဘဝေယျံ.

具足信心，具足布施之支，具足最上吉祥，于现法离贪；有惭，有善友，乐于善法，守护五戒等；少欲，少嗔，心极正直，具足神通，不可测量；值得赞叹，言语慈爱，深知善人功德，愿我成为彼（佛陀）的弟子。

၂၇. ဧဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဗုဒ္ဓေါတိ ဃောသောတျာဒိဂါထာယ ဗုဒ္ဓဝန္ဒနေ ဥယျောဇနံ ကတွာ ဣဒါနိ သုဂတန္တျာဒီဟိ ဂါထာဟိ ဗုဒ္ဓံ ဝန္ဒိတွာ ပဏိဓိံ ကရောန္တော အာဟ ပုညေနေတေန သောဟန္တျာဒိ ဂါထာဒွယံ. အယံ ပန ဂါထာဒွယမ္ပိ သဒ္ဓရာဂါထာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. တတ္ထ ပဌမဂါထာယံ သောအဟံ ဧတေန ပုညေန သမ္ပရာယေ နိပုဏမတိ စ သတော စ…ပေ… ခန္တုပေတော စ ဘဝေယျန္တိ သမ္ဗန္ဓော. သောဟန္တိ သော အဟံ. ဗုဒ္ဓဿ နမက္ကာရော သောအဟန္တိ အတ္ထော. ဧတေန ပုညေနာတိ ဣမိနာ ဗုဒ္ဓဝန္ဒနပုညကမ္မေန အတ္တနော ကာရကံ ပဝတိ သောဓေတီတိ ပုညံ. ပုဓာတု သောဓနေ ဏျ. ပုညန္တိ စ ဣဓ ပန ဗုဒ္ဓပဏာမကြိယာဘိနိပ္ဖာဒိကာ ကုသလစေတနာ အဓိပ္ပေတာ. သာ စ ဝန္ဒနေယျဝန္ဒကာနံ ခေတ္တဇ္ဈာသယသမ္ပဒါဟိ ဒိဋ္ဌဓမ္မ ဝေဒနီယဘူတာ ယထာလဒ္ဓသမ္ပတ္တိနိမိတ္တကဿ ကမ္မဿ အနုဗလပ္ပဒါနဝသေန တန္နိဗ္ဗတ္တိတဝိပါကသန္တတိယာ အန္တရာယကရာနိ ဥပပီဠကဥပစ္ဆေဒကကမ္မာနိ ပဋိဗာဟိတွာ တန္နိဒါနာနံ ယထာဓိပ္ပေတသိဒ္ဓိဝိဗန္ဓကာနံ ရောဂါဒိအန္တရာယာနမပ္ပဝတ္တိံသာဓေတိ စာတိ အတ္ထော စ ဝေဒိတဗ္ဗော. သမ္ပရာယေ စာတိ ဧတ္ထ [Pg.203] စသဒ္ဒေါ အဋ္ဌာနယောဂေါ. သော စ နိပုဏမတိတျာဒီသု ပဒေသု ယောဇေတဗ္ဗော. သမ္ပရာယေတိ ပရလောကေ. သော ဟိ သမ္ပရာယိတဗ္ဗာ ဥပဂမိတဗ္ဗာ ဧတ္ထ သတ္တေဟီတိ စ, ကမ္မကိလေသဝသေန သတ္တေဟိ သမ္ပရာယိတဗ္ဗာ ပါပုဏိတဗ္ဗာတိ ဝါ ဧတ္ထာတိ စ သမ္ပရာယောတိ ဝုစ္စတိ. သံပရိပုဗ္ဗ အယဓာတု ဟိ ဂတိယံ ဏ. အထ ဝါ ကမ္မဝသေန အဘိမုခေါ သမ္ပရေတိ ဂစ္ဆတိ ပဝတ္တတီတိ သမ္ပရာယောတိ ဝုစ္စတိ. သံပုဗ္ဗပရဓာတု ဂတိယံ ဏျ. ဣတိ ခေါ အာနန္ဒ ကုသလာနိ သီလာနိ အနုပုဗ္ဗေန အဂ္ဂါယ ပရေန္တီတိအာဒီသု ဝိယ ဟိ စုရာဒိ ဂဏဝသေန ပရသဒ္ဒံ ဂတိယမိစ္ဆန္တိ သဒ္ဒဝိဒူ. တသ္မိံ သမ္ပရာယေ.

27. 如是，于“佛陀、佛陀”等偈颂的佛陀礼敬中作了总结之后，如今，以“善逝”等偈颂礼敬佛陀后，作者发愿而说“以此功德”等二偈。此二偈亦应知为“信爱偈”。其中，于第一偈中，“彼我”(so ahaṃ)与“以此功德，于来世，具足敏锐智、具念……具足忍辱而存在”(bhaveyyaṃ)相连。“彼我”(So ahaṃ)，即“那个我”。其义为：“礼敬佛陀的我”。“以此功德”(Etena puññena)，即以此礼敬佛陀的功德业。能净化造作者及其相续，故为功德(puñña)。(词根`pu`义为净化，加`ṇya`后缀)。此处“功德”，意指由礼敬佛陀之行所成就的善思。此善思，因所礼敬者(佛陀)与礼敬者的福田与意乐圆满，而成为现法受报，并作为对已得成就之相的业的助缘，通过给予彼业所生的异熟相续之力，能阻止作障碍、逼迫、断绝的业，并能成就由彼为因而障碍所愿成就的疾病等诸障不生：此义亦应了知。“于来世”(samparāye ca)中，`ca`字为不当连结，应与“敏锐智”等词相连。“于来世”(Samparāye)，即于他世。因为众生必当趋向、到达此处，或因业与烦恼，众生必当趋向、到达此处，故称为“来世”(samparāya)。或者，随业而行，故称“来世”。诚如“阿难(Ānanda)，诸善戒次第导向最高”等经中所说，声明学家们认为`para`一词依`curādi`语群有“行”义。于彼来世中。

နိပုဏမတီတိ သဏှသုခုမပညဝါ စ. သဏှသုခုမံ အတ္ထန္တရံ ပဋိဝိဇ္ဈနသမတ္ထာယ ပညာယ သမ္ပန္နော စ ဝါ. ဧတ္ထ စ နိပုဏသဒ္ဒေါ သဏှသုခုမဝါစကော အနိပ္ဖန္နပါဋိပဒိကော. ဟိတာဟိတံ မနတိ ဇာနာတီတိ မတိ, ပညာ. မနဓာတု ဉာဏေတိ. နိပုဏာ သဏှာ မတိ ပညာ ယဿ မေတိ နိပုဏမတိ. သတောတိ သတိမာ စ. သရတီတိ သတိ, သရဓာတု စိန္တာယန္တိ. သာ အဿ မေ အတ္ထီတိ သတော. တိတ္တောတိ တပ္ပနော စ. ယထာလဒ္ဓဝတ္ထုနာ သန္တုဋ္ဌော စာတိ အတ္ထော. တိသနံ တပ္ပနံ တိတ္တော. တိသဓာတု တပ္ပနေ တပစ္စယော. သကာရဿ တောအာဒေသော. ယထာလာဘ သန္တောသော, ယထာဗလသန္တောသော, ယထာသာရုပ္ပသန္တော သော စာတိ တိဝိဓေန သန္တောသေန သန္တုဋ္ဌောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

敏锐智者(Nipuṇamati)，即具足微细、善巧智慧者。或谓：具足能洞察微细、善巧之义的智慧者。此处`nipuṇa`一词，是表达微细、善巧的非派生词。能思量、了知利与非利，是为智(mati)，即智慧(paññā)。(词根`man`义为知)。彼有敏锐、微细之智，故为敏锐智者。具念者(Sato)，即具足念者。能忆念，故为念(sati)。(词根`sar`义为思惟)。彼有此念，故为具念者。满足者(Titto)，即已满足者。其义为：对所得之物感到满足。满足(tappanaṃ)即是`titto`。(由词根`tis`表满足义，加`ta`后缀，`s`音变为`t`音而得)。所谓“随所得而满足，随力量而满足，随适宜而满足”，即是由此三种满足而感到满足。

ဒက္ခောတိ တံ တံ ကိစ္စေ ဆေကော စ ကုသလော စ ဝါ. သော ဟိ ကုသလကမ္မေ အညသ္မိဉ္စ ကိစ္စာကိစ္စေ အဒန္ဓတာယ သီဃံ ဂစ္ဆတီတိ ဒက္ခော. ဒက္ခဓာတု သီဃတ္ထေ အ. ဒိဋ္ဌုဇ္ဇုပညောတိ ဒိဋ္ဌိဥဇုပညောတိ ပဒစ္ဆေဒေါ. ဥဇု ဒိဋ္ဌိပညာယ သမန္နာဂတောတိ အတ္ထော. ကေသုစိ ပေါတ္ထကေသု ဒိဋ္ဌိဇ္ဇု ပညောတိ ပါဌော. ဒိဋ္ဌိဥဇုပညောတိ ပဒစ္ဆေဒေါ, သောယေ ဝတ္ထော[Pg.204]. ဥဇူတိ အကုဋိလဘာဝေန ဘဝတီတိ ဥဇု, အဇ္ဇဝေါ. ဥဇုဓာတု အဇ္ဇဝေ ကွိ. အထ ဝါ အရတိ အကုဋိလဘာဝေန ပဝတ္တတီတိ ဥဇု, အဝင်္ကော. အရဓာတု ဂတိယံ ဇုပစ္စယော. အရိဿ ဥအာဒေသော. သမ္မာ ပဿတီတိ ဒိဋ္ဌိ, မတိ. ဒိသဓာတု ပဿနေ တပစ္စယော. တဿ ရဋ္ဌာဒေသော. ဓာတွန္တလောပေါ စ ဤ စ. ဥဇု အဇ္ဇဝါ ဒိဋ္ဌိ မတိ ဒိဋ္ဌုဇု ဝိသေသနပရနိပါတဝသေန. ပကာရေန ဇာနာတိ အနိစ္စာဒိဝသေန အဝဗုဇ္ဈတီတိ ပညာ. ပပုဗ္ဗဉာဓာတု အဝဗောဓနေ အ. ဥဇုဒိဋ္ဌိ စ ဥဇုပညာ စ ယဿ မေတိ ဒိဋ္ဌုဇ္ဇုပညော, ပုဂ္ဂလော. အဝိကလဝီရိယောတိ အနူနဝီရိယော စ ပရိပုဏ္ဏဝီရိယော စာတိ အတ္ထော. ဝိဟီနံ ကရောတီတိ ဝိကလော. ဝိပုဗ္ဗကရဓာတု ကရဏေ အ. ရဿလော. ဝီရာနံ ကမ္မံ ဝီရိယံ. အဝိကလံ အနူနံ ဝီရိယံ အဿမေတိ အဝိကလဝီရိယော. န သက္ကာ ကုသီတေနေဝ နဝလောကုတ္တရဓမ္မာ လဒ္ဓုံ, အာရဒ္ဓဝီရိယေနေဝ သက္ကာ. တသ္မာ အဝိကလဝီရိယောတိ ပတ္ထေတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

“敏捷(dakkho)”是在各项事务上熟练且善巧。他因在善业以及其他应作与不应作之事上不迟缓而迅速行进，故称“敏捷”。`dakkha`词根义为“迅速”。“具正直见智(diṭṭhujjupañño)”是“diṭṭhi-uju-paññā”的词语分解，意思是具足正直的见解与智慧。某些版本中作“diṭṭhijju pañño”，其词语分解为“diṭṭhi-uju-paññā”，其义亦然。“正直(uju)”是指不弯曲的状态，即“诚实(ajjavo)”。`uju`词根义为“诚实”。或者说，以不弯曲的方式运行，故称“正直”，即“不歪曲(avaṅko)”。`ar`词根义为“行进”，加`ju`后缀，`ar`变为`u`。正确地观察，故称“见解(diṭṭhi)”，即“智(mati)”。`dis`词根义为“观察”，加`ta`后缀，`ta`变为`ṭṭhi`，词根末音脱落，且`i`变为`ī`。正直、诚实的见解、智，即是“正直之见”，这是形容词后置的用法。以无常等方式了知、觉悟，故称“智慧(paññā)”。`pa`前缀与`ñā`词根义为“觉悟”，加`a`后缀。具足正直见解与正直智慧的个人(puggalo)，即是“具正直见智者”。“不懈精进(avikalavīriyo)”是指不缺乏精进且圆满精进，此是其义。使之缺乏，故称“缺乏(vikalo)”。`vi`前缀与`kar`词根义为“做”，加`a`后缀，且元音短化。勇者的行为，故称“精进(vīriyaṃ)”。其精进不缺、不减，故为“不懈精进者”。懈怠者无法获得九种出世间法，唯有发起精进者方能获得。因此，经中说，应祈愿成为“不懈精进者”。

ဘောဂဝါတိ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗသမ္ပတ္တိသုခေန သမ္ပန္နော စ. ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗောတိ ဘောဂေါ, သမ္ပတ္တိ. ဘုဇဓာတု ပါလနဗျဝဟရဏေသု ဏ. ဘောဂေါ အဿ မေ အတ္ထီတိ ဘောဂဝါ. သံဝိဘာဂီတိ သံဝိဘဇနသီလော စ သံဝိဘဇနသမ္ပန္နော စ ဝါ, သံဝိဘဇတိ သီလေနာတိ သံဝိဘာဂီ. သံဝိဘဇနသီလောတိ ဝါ သံဝိဘာဂီ, သံဝိဘဇိတုံ သီလမဿာတိ ဝါ သံဝိဘာဂီ. သံဝိဘာဂေ သီလမဿာတိ သံဝိဘာဂီ. အယံ တဿီလတ္ထော. သံဝိဘဇတိ ဓမ္မေနာတိ သံဝိဘဇနဓမ္မောတိ ဝါ. သံဝိဘဇိတုံ ဓမ္မော အဿာတိ ဝါ, သံဝိဘဇနေ ဓမ္မော အဿာတိ ဝါ သံဝိဘာဂီ. အယံ တဒ္ဓမ္မတ္ထော. သံဝိဘဇနံ သာဓုကာရော အဿ အတ္ထိ. သာဓုကာရိနာ သံဝိဘဇတီတိ ဝါ, သံဝိဘဇိတုံ သာဓုကာရီတိ ဝါ, သံဝိဘဇနေ သာဓုကာရီတိ ဝါ သံဝိဘာဂီ. အယံ တဿာ ဓုကာရတ္ထော. သံဝိပုဗ္ဗ ဘဇဓာတု ဝိဘာဂေ ဏ. ဇဿ ဂေါ. အထ ဝါ သံဝိဘဇနံ သံဝိဘာဂေါ. သော မေ အဿ အတ္ထီတိ သံဝိဘာဂီ[Pg.205]. အဿထျတ္ထေ ဤ. ပရေသံ ယာစကာနံ အန္နာဒိဒါနဝတ္ထုံ နိစ္စံ ပရိစ္စဇနကာရီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

“财富者(bhogavā)”是具足可享用之财富与安乐的人。“可享用”即是“财富(bhogo)”、“资财(sampatti)”。`bhuj`词根义为“保护”与“使用”，加`ṇa`后缀。因“我拥有财富”，故称“财富者”。“分享者(saṃvibhāgī)”是具分享之习性或具分享之德者。因其习于分享，故称“分享者”。或说，具分享之习性者为“分享者”；或说，其有分享之习性，故为“分享者”；或说，其在分享上有此习性，故为“分享者”。此乃“习性”之义。或说，如法分享，故为“分享者”；或说，其有分享之法，故为“分享者”；或说，其在分享上有此法，故为“分享者”。此乃“其法”之义。其有分享之善行。或说，以善行分享者；或说，其善于分享；或说，其在分享上为善行者，故为“分享者”。此乃“善行”之义。`saṃvi`前缀与`bhaj`词根义为“分配”，加`ṇa`后缀，`j`变为`g`。或者说，“分享”即是“共同分配(saṃvibhāgo)”。因“我具有此共同分配”，故称“分享者”。在“具有”的意义上，加`ī`后缀。意思是说，是恒常施舍饮食等事物(vatthu)给乞求者的人。

တိက္ခောတိ တိက္ခပ္ပညဝါ စ နိသာနပညဝါ ဝါ. တိဇနံ နိသနံ တိက္ခာ, ပညာ. တိဇဓာတု နိသာနေ ခ. ဇဿ ကော. တိက္ခာ ပညာ မေ အဿ အတ္ထီတိ တိက္ခော. အဿထျတ္ထေ ဏော. တိက္ခ ပညာယ သမ္ပန္နော စာတိ အတ္ထော. ပညာယ စ သဗ္ဗ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ သေဋ္ဌတ္တာ မူလကာရဏတ္တာ စ တိက္ခောတိ ပတ္ထနံ ကရောတိ. ဝုတ္တဉှိ မိလိန္ဒပဉှေ –

“利慧者(tikkho)”是具敏锐智慧或锐利智慧的人。“磨砺(tijanaṃ/nisanaṃ)”即是“敏锐(tiklhā)”，即是“智慧(paññā)”。`tij`词根义为“磨砺”，加`kha`后缀，`j`变为`k`。因“我具有敏锐的智慧”，故称“利慧者”。在“具有”的意义上，加`ṇo`后缀。意思是具足敏锐智慧。并且，因为智慧是一切善法的最胜与根本原因，所以他祈愿成为“利慧者”。正如《弥兰王问经(Milindapañha)》中所说：

‘‘ပညာ ပသဋ္ဌာ လောကသ္မိံ, ကတာ သဒ္ဓမ္မဋ္ဌိတိယာ;

ပညာယ ဝိမတိံ ဟန္တွာ, သန္တိံ ပပ္ပောတိ ပဏ္ဍိတော’’တိ.

“智慧于世间受称赞，为令正法住立而有；智者以智慧断除疑惑，证得寂静。”

သူရောတိ စတူသု ပရိသာသု အဋ္ဌသု ပရိသာသု စ ဝီရော စ. သတ္တိဝန္တော နိဗ္ဘယောတိ အတ္ထော. သူရယတေ ဝိရယတေ သူရော. ဘာဝသာဓနောယံ. သူရဓာတု ဝိက္ကန္တိယံ ဝီရေ ဝါ အ. အထ ဝါ အဘိရုအဆမ္ဘိအနုတြာသဘာဝေန သူရတိ ဂစ္ဆတိ ပဝတ္တတီတိ သူရော. သူရဓာတု ဂတိယံ အ. သီဟော ဝိယ ပရိသမဇ္ဈေ သူရဝီရသမ္ပန္နော စာတိ အတ္ထော. သာသနိ ကေဟိ ပန သဒ္ဓမ္မဝိဒူဟိ သူရသဒ္ဒဿ နိဗ္ဗစနံ န ဒဿိတံ. ကေဝလံ ပန သူရောတိ ဝိသိဋ္ဌသူရောတိ အတ္ထဝိဝရဏမတ္တမေဝ ဒဿိတံ. ဓိတတ္တောတိ ဧတ္ထ ဓိတ အတ္တောတိ ပဒစ္ဆေဒေါ. ဓိတောတိ သမာဓိ. အတ္တန္တိ စိတ္တံ. ဧကဂ္ဂစိတ္တသမ္ပန္နော စာတိ အတ္ထော. ဓာတိ တိဋ္ဌတိ ဧကာရမ္မဏေဟိ ဓိတော, ဧကာရမ္မဏေ သမ္ပယုတ္တဓမ္မေ ဓာရေတီတိ ဝါ ဓိတော, သမာဓိ. ဓာဓာတု ဓာရဏေ တ. အာရမ္မဏံ အရတိ ဇာနာတီတိ အတ္တံ, စိတ္တံ. အရဓာတု ဂတိယံ တ. ရဿ တော. ဓိတော သမာဓိ အတ္တံ စိတ္တံ အဿ မေတိ ဓိတတ္တော.

“勇者(sūro)”是在四众与八众中的勇士(vīro)。意思是具足力量(satti)且无畏(nibbhayo)。因其勇猛而行，故称“勇者”。这是表“行为”的词源。`sūr`词根义为“勇猛”或“勇士”，加`a`后缀。或者说，因其以不怯、不惧、不怖的状态行进、行动，故称“勇者”。`sūr`词根义为“行进”，加`a`后缀。意思是如同狮子般在会众中具足勇猛。然而，教法中一些通晓正法者并未给出“勇者”一词的词源解释，仅仅说明“勇者”是“卓越的勇者”之义。“心坚定者(dhitatto)”于此分解为“坚定(dhita)”与“心(atta)”。“坚定”是指“定(samādhi)”。“心”是指“心(citta)”。意思是具足一心(ekaggacitta)。因安住于单一所缘，或能执持与单一所缘相应的诸法，故称“坚定”，即是“定”。`dhā`词根义为“执持”，加`ta`后缀。了知所缘，故称“心”。`ar`词根义为“行进”，加`ta`后缀，`r`变为`t`。其心有定，故称“心坚定者”。

သပရဟိတစရောတိ အတ္တဟိတပရဟိတစရော, အတ္တနော စ ပရဿ စ အတ္ထံ ပဋိပန္နကော စာတိ အတ္ထော. အတ္တနော စ ပရဿ စ ဟိတံ အတ္ထံ ပယောဇနံ စရတိ ပဋိပဇ္ဇတီတိ သပရဟိတစရော[Pg.206]. သပရဟိတသဒ္ဒူပပဒ စရဓာတု စရဏေ အ. ဒီဃဇီဝီတိ ဒီဃာယုကော စ. ဒီဃေန ဇီဝိတိန္ဒြိယေန သမ္ပန္နော ဝါ. ဒီဃော ဇီဝေါ ဇီဝိတံ အဿ မေတိ ဒီဃဇီဝိ. အာယုကပ္ပမ္ပိ ဒီဃဇီဝိတသမ္ပန္နော စာတိ အတ္ထော. အရောဂေါတိ ရောဂဝိရဟော စ အာရောဂျံ ဝါ. ရုဇ္ဇတိ ဘဉ္ဇတိ အင်္ဂပစ္စင်္ဂါနီတိ ရောဂေါ, ဗျာဓိ. ရုဇဓာတု ဘင်္ဂေ ဏ. အထ ဝါ ရုဇ္ဇတိ ဟိံသတီတိ ရောဂေါ. ရုဇဓာတု ဟိံသာယံ ဏ. နတ္ထိ ရောဂေါ တဿ မေတိ အရောဂေါ, ဆန္နဝုတိရောဂါနံ အဘာဝေါ ဘဝေယျန္တိ အတ္ထော. ဓညောတိ သိရီပုညပညာလက္ခဏသမ္ပန္နော စ. ဓညသဒ္ဒေါ ဟိ သိရီပုညပညာလက္ခဏဝါစကောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဝုတ္တဉှိ ဝေဿန္တရဇာတကေ ‘‘ဓညံ မင်္ဂလ သမ္မတ’’န္တိ စ. တေမိယဇာတကေ ‘‘ဓညပုညလက္ခဏသမ္ပန္နံ ပုတ္တံ ဝိဇာယီ’’တိ စ. ဣဒံ ပန နိဗ္ဗစနံ. ဓနနံ သမ္ပဇ္ဇနံ ဓညံ, သိရီပညာပုညလက္ခဏာနံ သမ္ပန္နန္တိ အတ္ထော. ဓနဓာတု သမ္ပန္နေ. ဓာတူနံ အနေကတ္ထတ္တာ ဏျပစ္စယော. ဏကာရာနုဗန္ဓေ လောပေ ကတေ ယပစ္စယေန သဒ္ဓိံ နကာရဿ ဉကာရံ ကတွာ ဓညန္တိ ရူပသိဒ္ဓိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အထ ဝါ ဓနံ သိရီပညာ ပုညလက္ခဏသမ္ပဒံ အဿ မေ အတ္ထီတိ ဓညော. အဿထျတ္ထေ ဏျော.

“自他利行者”(Saparahitacaro)即自利利他行者，意为奉行自他之义者。因其行持、实践自他之利益、义利与目标，故称“自他利行者”。此词由前缀词“自他利”(saparahita)，加“行”(cara)词根，后附“a”后缀构成。“长寿者”(Dīghajīvī)即长寿之人，或谓具足长久之命根。其寿命长，故称“长寿者”。意为具足长寿，乃至一寿劫。“无病者”(Arogo)即远离疾病，或为健康。毁坏、破坏肢节，故为“病”(rogo)，即疾患。此由“破坏”(bhaṅga)义的“ruj”词根，加“ṇa”后缀构成。或谓伤害，故为“病”(rogo)。此由“伤害”(hiṃsā)义的“ruj”词根，加“ṇa”后缀构成。其无有病，故称“无病者”(arogo)，意为愿九十六种病皆无。“有福者”(Dhañño)即具足吉祥、福德、智慧之相者。当知“dhañña”一词，是表述吉祥、福德、智慧之相的词语。如《韦桑达拉本生》(Vessantarajātaka)中所说：“福德被认为是吉祥。”又如《提米亚本生》(Temiyajātaka)中所说：“生下具足福德与祥瑞之相的儿子。”此为其语源。财富的成就即是“福德”(dhañña)，意为具足吉祥、智慧、福德之相。此由“成就”(sampanna)义的“dhana”词根，因词根有多义，故加“ṇya”后缀。当知其构词法为：附随音“ṇ”脱落后，与后缀“ya”结合，将“n”变为“ñ”，而成“dhañña”。或谓“其人拥有财富，即吉祥、智慧、福德之圆满”，故称“有福者”(dhañño)。此为“拥有”义，加“ṇyo”后缀。

ဝဏ္ဏောတိ ဝဏ္ဏသမ္ပန္နော စ. ဧတ္ထ စ ဝဏ္ဏော ဒုဝိဓော ဟောတိ သရီရဝဏ္ဏဂုဏဝဏ္ဏဝသေန. တတ္ထ သရီရ ဝဏ္ဏော နာမ ရူပကာယဿ ပါသာဒိကရူပသမ္ပန္နတာ. ဂုဏ ဝဏ္ဏော နာမ သီလသမာဓိပညာဒိဂုဏေန စ ဓုတင်္ဂါဒိပဋိပဒါဂုဏေန စ သမ္ပန္နတာ. ဣဒံ ပန နိဗ္ဗစနံ. ဝဏ္ဏေတိ ဝိကာရမာပန္နာနံ ဟဒယင်္ဂတဘာဝံ ပကာသေတီတိ ဝဏ္ဏော, သရီရရူပံ. ဝဏ္ဏေတိ အတ္တနော ဒဗ္ဗံ ပကာသေတီတိ ဝဏ္ဏော, ဂုဏော. ဝဏ္ဏဓာတု ပကာသနေ အ. ဣဓ ပန တဒုဘယမ္ပိ ယုဇ္ဇတိ. ဝဏ္ဏံ အဿ မေ အတ္ထီတိ ဝဏ္ဏော. အဿထျတ္ထေ အ. ယသဿီတိ ပရိဝါရသမ္ပန္နော ကိတ္တိဝန္တော ဝါ. ဧတ္ထ စ [Pg.207] ဒုဝိဓော ဟောတိ ယသော ပရိဝါရကိတ္တိယသဝသေန. တတ္ထ ယဇိယတိ ပူဇိယတိ ဧတေန ပရိဝါရေနာတိ ယသော, ပရိဝါရော. ယဇဓာတု ပူဇာယံ အ. ဇဿ သော. အထ ဝါ ယာတိ ဂစ္ဆတိ ပါပုဏာတိ သာမိကဿ ပရိဝါရန္တိ ယသော, ပရိဝါရော. ယာဓာတု ဂတိယံ သောပစ္စယော. ယဇိယတိ ပူဇိယတိ ဧတေနာတိ ယသော, ကိတ္တိသဒ္ဒေါ. ယဇဓာတု ဒေဝပူဇာသင်္ဂဟကရဏဒါနဓမ္မေသု အ. ဇဿ သော. အထ ဝါ ယာတိ ဂစ္ဆတိ ပါပုဏာတိ သဗ္ဗတ္ထ ဗျာပနန္တိ ယသော, ကိတ္တိဃောသော ထုတိသဒ္ဒေါ ဝါ. ယာဓာတု ဂတိယံ သောပစ္စယော. ယသော စ ယသော စ ယသော ဧကသေသနယေန. သော အဿ မေ အတ္ထီတိ ယသဿီ, အဿထျတ္ထေ သီပစ္စယော.

“具色相者”(Vaṇṇo)即具足色相者。此处“色相”(vaṇṇo)有二种：身色相与功德色相。其中，身色相者，谓色身具足端严悦意之相。功德色相者，谓具足戒、定、慧等功德，及头陀支等行道之德。此为其语源。能彰显发育成熟者的悦意之态，故为“色相”(vaṇṇo)，即身体之形色。能彰显自身之特质，故为“色相”(vaṇṇo)，即功德。此由“彰显”(pakāsana)义的“vaṇṇ”词根，加“a”后缀构成。于此，二义皆可。其人拥有色相，故称“具色相者”(vaṇṇo)。此为“拥有”义，加“a”后缀。“有名望者”(Yasassī)即眷属圆满或声名远播者。此处“名望”(yaso)有二种：眷属之名望与声誉之名望。其中，因此眷属而受供养、恭敬，故为“名望”(yaso)，即眷属。此由“供养”(pūjā)义的“yaj”词根，加“a”后缀构成，j音变为s音。或谓趋向、行至、抵达主人之眷属，故为“名望”(yaso)，即眷属。此由“行进”(gati)义的“yā”词根，加“so”后缀构成。因此而受供养、恭敬，故为“名望”(yaso)，即声誉之词。此由“天神供养、摄受、行施、法”义的“yaj”词根，加“a”后缀构成，j音变为s音。或谓趋向、行至、遍及一切处，故为“名望”(yaso)，即声誉之声或赞颂之词。此由“行进”(gati)义的“yā”词根，加“so”后缀构成。“名望”与“名望”依“单存法”(ekasesanayena)合为“名望”。其人拥有名望，故称“有名望者”(yasassī)。此为“拥有”义，加“sī”后缀。

အတိဗလဝဓရောတိ အတိဗလဝန္တဓာရကော စ အတိဝိယ ကာယဗလဉာဏဗလဝန္တံ ဓာရေတီတိ အတိဗလဝဓရော. အဇာတသတ္တုရာဇာဒယော ဝိယ ပဉ္စဟတ္ထိ ဒသဟတ္ထိဗလဿ ဓာရဏသမတ္ထော စ, သာရိပုတ္တတ္ထေရာဒယော ဝိယ ဉာဏဗလဿ ဓာရဏသမတ္ထော စ ဘဝေယျန္တိ အတ္ထော. ကိတ္တိမာတိ ကိတ္တိဃောသဝန္တော စ. ကိတ္တိယတေ ကထိယတေ ဂုဏန္တိ ကိတ္တိ, ထုတိဃောသော. ကိတ္တဓာတု သဒ္ဒေ ဣ. ကိတ္တိဃောသော အဿ မေ အတ္ထီတိ ကိတ္တိမာ. အဿထျတ္ထေ မန္တုပစ္စယော. ခန္တုပေတောတိ ခန္တိယာ ဥပေတော သမုပေတော သမန္နာဂတော စ. ခမနံ သဟနံ ခန္တိ. ခမုဓာတု သဟနေ တပစ္စယော. တဿန္တိ တာယ ဥပေတော သမုပေတော သမန္နာဂတောတိ ခန္တုပေတော. ခန္တိဝါဒတာပသော ဝိယ ခန္တုပေတော စ ဘဝေယျန္တိ အတ္ထော. ခန္တိယာ ဟိ ဒုက္ကရတ္တာ သဗ္ဗကုသလ ဓမ္မာနံ ပဓာနတ္တာ သေဋ္ဌတပတ္တာ စ ခန္တုပေတောတိ ပတ္ထနံ ကရောတိ. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ ‘‘ခန္တီ ပရမံ တပေါ တိတိက္ခာ’’တိ စ. ‘‘ခန္တျာ ဘိယျော န ဝိဇ္ဇတီ’’တိ စ. ‘‘ခန္တီဗလံ ဗလာနီက’’န္တိ စ.

“持极强者”(Atibalavadharo)即持有极强者，谓能持有极为强大之身力与智力。意为能如阿闍世(Ajātasattu)王等，具足五象、十象之力；或如舍利弗(Sāriputta)长老等，具足智慧之力。“有名誉者”(Kittimā)即有名誉之声者。功德被称说、言说，故为“名誉”(kitti)，即赞誉之声。此由“称说”(sadda)义的“kitta”词根，加“i”后缀构成。其人拥有名誉之声，故称“有名誉者”(kittimā)。此为“拥有”义，加“mantu”后缀。“具足忍耐者”(Khantupeto)即具足、圆满、成就忍耐者。“忍耐”(khanti)即堪忍、忍受。此由“忍受”(sahana)义的“khamu”词根，加“ta”后缀构成。其人具足、圆满、成就此德，故称“具足忍耐者”(khantupeto)。意为能如“忍语仙人”(Khantivādatāpasa)般具足忍耐。实因此忍耐难行，为一切善法之首，已达最胜，故发愿成为“具足忍耐者”。世尊(Bhagavā)亦曾说：“忍耐是最高的苦行，是堪忍。”又说：“无有比忍耐更胜者。”又说：“忍耐之力为诸力之首。”

‘‘သီလသမာဓိပညာနံ[Pg.208], ခန္တိပ္ပဓာနကာရဏံ;

သဗ္ဗေပိ ကုသလာ ဓမ္မာ, ခန္တျာယတ္တာဝ ဝဍ္ဎရေ’’တိ စ.

“戒、定、慧，忍为首要因；一切诸善法，皆依忍而增。”

အယံ ပနေတ္ထ သင်္ခေပယောဇနာ. သောဟံ သော အဟံ, ဧတေန ပုညေန ဣမိနာ ဗုဒ္ဓဝန္ဒနပုညကမ္မေန သမ္ပရာယေ ပရလောကေ, နိပုဏမတိ စ သဏှသုခုမပညဝါ စ, သတော သတိမာ စ တိတ္တော တပ္ပနော ယထာလဒ္ဓဝတ္ထုနာ သန္တုဋ္ဌော စ, ဒက္ခော တံတံကိစ္စေ ဆေကော စ, ဒိဋ္ဌုဇ္ဇုပညော ဥဇုဒိဋ္ဌိ ပညာယ သမ္ပန္နော စ အဝီကလဝီရိယော အနူနဝီရိယော စ ပရိပုဏ္ဏဝီရိယော ဝါ, ဘောဂဝါဘုဉ္ဇိတဗ္ဗသမ္ပတ္တိသုခေန သမ္ပန္နော စ သံဝိဘာဂီ သံဝိဘဇနသီလော စ တိက္ခော တိက္ခပညဝါ စ, သူရောတိ သတ္တိဝန္တော နိဗ္ဘယော စ, ဓိတတ္တော သမာဟိတ စိတ္တော စ ဧကဂ္ဂစိတ္တော ဝါ, သပရဟိတစရော အတ္တဟိတ ပရဟိတပဋိပန္နကော စ ဒီဃဇီဝီ ဒီဃာယုကော စ အရောဂေါ ရောဂဝိရဟော စ ဓညော သိရီပုညပညာလက္ခဏသမ္ပန္နော စ ဝဏ္ဏော ဝဏ္ဏသမ္ပန္နော စ ယသဿီ ပရိဝါရသမ္ပန္နော စ အတိဗလဝဓရော အတိဗလဝန္တဓာရကော စ ကိတ္တိမာ ကိတ္တိ ဃောသဝန္တော စ ခန္တုပေတော ခန္တိယာ ဥပေတော သမုပေတော သမန္နာဂတော စ ဘဝေယျန္တိ.

此为简要连结。愿我，以此功德，以此礼敬佛陀之福业，于未来世、后世中，得为：具敏锐意者、具微细慧者、具念者、满足者、于所得之物皆知足者、于种种事务皆善巧者、具正直见与慧者、精进不缺、精进不减或精进圆满者、具财富者、具足受用资具之乐者、乐于分享者、具锐利慧者、勇健者、具力者、无畏者、心志坚定者、心专注或心一境者、自他利行者、长寿者、无病者、有福者、具色相者、有名望者、持极强者、有名誉者、具足忍耐者。

သတ္တဝီသတိမဂါထာဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

第二十七偈释义圆满。

၂၈. ဧဝံ ပုညေနေတေနတျာဒိဂါထာယ သမ္ပရာယေ ပဏိဓိံ ကတွာ ဣဒါနိ ဒိဋ္ဌဓမ္မေ ပတ္ထနံ ကတ္တုကာမော သဒ္ဓေါ ဒါတင်္ဂုပေတော တျာဒိဂါထမာဟ. တတ္ထ သဒ္ဓေါတိ ကမ္မာဒိ သဒ္ဒဟနလက္ခဏာယ သဒ္ဓါယ သမ္ပန္နော စ. သဒ္ဒဟနံ သဒ္ဓါ, သဒ္ဒဟတီတိ ဝါ သဒ္ဓါ. သဒ္ဒဟန္တိ သမ္ပယုတ္တဓမ္မာ ဧတာယာတိ သဒ္ဓါ. သံပုဗ္ဗဓာဓာတု ဓာရဏေ တ. သာ ပန ကမ္မာဒီသု သဒ္ဒဟနလက္ခဏာ. ဩကပ္ပနလက္ခဏာ ဝါ. ပသာဒရသာ. ဥဒကပ္ပသာဒကမဏိ ဝိယ. ပက္ခန္ဒနရသာ ဝါ. ဩဃုတ္တရဏော ဝိယ[Pg.209]. အကာလုဿိယပစ္စုပဋ္ဌာနာ အဓိမုတ္တိပစ္စုပဋ္ဌာနာ ဝါ, သဒ္ဓေယျဝတ္ထုပဒဋ္ဌာနာ သောတာပတ္တိယင်္ဂပဒဋ္ဌာနာ ဝါ. သာ ဟတ္ထဝိတ္တဗီဇာနိ ဝိယ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ဘဂဝတာ ဟိ သာ သဒ္ဓါ ‘‘သဒ္ဓါဟတ္ထော မဟာနာဂေါ’’တိ စ. ‘‘သဒ္ဓီဓ ဝိတ္တံ ပုရိသဿ သေဋ္ဌ’’န္တိ စ. ‘‘သဒ္ဓါဗီဇံ တပေါ ဝုဋ္ဌီ’’တိ စ ‘‘သဒ္ဓါယ တရတိ ဩဃ’’န္တိ စ ‘‘သဒ္ဓါ ဗန္ဓတိ ပါထေယျံ, သဒ္ဓါ ဒုတိယာ ပုရိသဿ ဟောတီ’’တိ စ, ‘‘သဒ္ဓေသိကော ဘိက္ခဝေ အရိယသာဝကော’’တိ စ, ‘‘သဒ္ဓါဓန’’န္တိ စ.

28. 如此以功德发愿来世之后，如今想要在现法中达成愿望，便说此等偈颂，即“具信、具施主”等偈。此处所谓“具信”(saddho)者，乃具足对业果等深信不疑之信的特质。信即深信，能令人深信故名为信。诸相应法藉此而信，故名为信。其字根源自“承持”之义。此信以对业果等深信为特征，或以确信为特征。其作用为清净，犹如清水宝珠。其作用亦为踊跃，如同渡过洪流之人。以不浑浊为现起，或以胜解为现起。可信之事是它的近因，或以须陀洹支为近因。应当视此信如手、财富与种子。世尊(Bhagavā)曾说：“信为手，如大象王”，“信是人中第一财富”，“信为种子，苦行为雨”，“以信能渡暴流”，“信系缚旅途资粮，信是人的第二伴侣”，“诸比丘，圣弟子以信为先导”，“信为财富”。

‘‘ယေသံ အတ္ထိ သဒ္ဓါ ဗုဒ္ဓေ, ဓမ္မေ စ သံဃရတနေ;

တေ မံ အတိဝိရောစန္တိ, အာယုနာ ယသသာ သိရိယာ’’တိ.

若人于佛有净信，于法与僧宝亦然；彼等则以寿、名、誉，光辉远胜于我。

စ. ‘‘သဒ္ဓံ ဥပနိဿာယ ဒါနံ ဒေတိ, သီလံ သမာဒိယတိ, ဥပေါသထကမ္မံ ကရောတိ, ဈာနံ ဥပ္ပာဒေတိ, ဝိပဿနံ ဥပ္ပာဒေတိ, မဂ္ဂံ ဥပ္ပာဒေတိ, အဘိညံ ဥပ္ပာဒေတိ, သမာပတ္တိံ ဥပ္ပာဒေတီ’’တိ စ. ‘‘ဒုလ္လဘာ သဒ္ဓါသမ္ပတ္တီ’’တိ စ ဝုတ္တာ. တသ္မာ သဒ္ဓေါ စ ဘဝေယျန္တိ ပတ္ထနံ ကရောတိ.

又言：“依于信而行布施，受持戒律，行布萨(uposatha)事，生起禅那，生起观(vipassanā)，生起道，生起神通，生起等至。”并且说过：“信之成就难以获得。”因此，他发起愿望，愿自己成为具信者。

သာ စ ပန စတုဗ္ဗိဓာ ဟောတိ အာဂမသဒ္ဓါ, အဓိဂမသဒ္ဓါ, ဩကပ္ပနသဒ္ဓါ, ပသာဒသဒ္ဓါ စာတိ. တတ္ထ သဗ္ဗညုဗောဓိသတ္တာနံ အဘိနီဟာရတော အာဂတတ္တာ အာဂမသဒ္ဓါ နာမ. အရိယသာဝကာနံ သစ္စပဋိဝေဓေန အဓိဂတတ္တာ အဓိဂမသဒ္ဓါ နာမ. ဗုဒ္ဓေါ ဓမ္မော သံဃောတိ ဝုတ္တေ အစလဘာဝေန ဩကပ္ပနံ ဩကပ္ပနသဒ္ဓါ နာမ. ဗုဒ္ဓါဒီသု ပသာဒုပ္ပတ္တိမတ္တာ ပသာဒသဒ္ဓါ နာမ. ဣဓ ပန ပဏိဓာနဋ္ဌာနတ္တာ သဗ္ဗသဒ္ဓါ အဓိပ္ပေတာ. သဒ္ဓါ အဿ မေ အတ္ထီတိ သဒ္ဓေါ. အဿထျတ္ထေ ဏ.

此信有四种：传承信、证得信、胜解信、净信。其中，因其来自一切智菩萨之本愿，故名传承信；因圣弟子们通过证悟真理而获得，故名证得信；当听闻佛、法、僧时，不动摇地确信，故名胜解信；仅对佛陀等生起净信，故名净信。此处，因是发愿之故，涵盖所有信。“彼有信”(Saddhā assa atthīti)，故为“具信者”(saddho)。此中“ṇa”后缀表“拥有”义。

ဒါတင်္ဂုပေတောတိ ဒါတဿ အင်္ဂါယ ကာရဏဘူတာယ ဓနသမ္ပတ္တိယာ ဥပေတော သမုပေတော သမန္နာဂတော စ. ဒါတဗ္ဗဝတ္ထု စ, တပ္ပဋိဂ္ဂါဟကပုဂ္ဂလော စ, သဒ္ဓါ စာတိ တီဟိ အင်္ဂေဟိ ဥပေတော သမုပေတော သမန္နာဂတော စ ဝါ. ဒိယတေ ဒါတံ. ဘာဝသာဓနောယံ. ဒါဓာတု ဒါနေ အ. အင်္ဂီယတိ [Pg.210] ဉာယတိ ဧတေနာတိ အင်္ဂေါ, ဓနသမ္ပတ္တိ. ဒါတဿ အင်္ဂေါ ဒါတင်္ဂေါ, တေန ဥပေတော သမုပေတော သမန္နာဂတောတိ ဒါတင်္ဂုပေတော, အထ ဝါ ဒိယတီတိ ဒါတံ, ဒါနဝတ္ထု. ဒါတဿ အင်္ဂေါ ဒါတင်္ဂေါ, တေန ဥပေတော သမုပေတော သမန္နာဂတောတိ ဒါတင်္ဂုပေတော, ဒါတဗ္ဗဝတ္ထု စ, တပ္ပဋိဂ္ဂါဟက ပုဂ္ဂလော စ, သဒ္ဓါ စာတိ တီဟိ အင်္ဂေဟိ သမ္ပဇ္ဇာမီတိ ပတ္ထနံ ကရောတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဝုတ္တဉှိ ဣတိဝုတ္တဋ္ဌကထာယံ ‘‘သဒ္ဓါ ဒေယျဓမ္မော ပဋိဂ္ဂါဟကော စာတိ ဣမေသံ တိဏ္ဏံ သမုခီဘူတကာလေယေဝ ဟိ ဒါနံ သမ္ဘဝတီ’’တိ.

“具施主”(Dātaṅgupeto)是指具足作为布施之因的财富。或者说，是具足应施之物、受施之人(puggala)和信心这三项要素。“dātaṃ”意为“所施之物”，此为状态构成词。词根“dā”意为“施”，加后缀“a”。“aṅgo”意为“要素”，指财富，由“aṅgīyati”（行）或“ñāyati”（知）于此而来。布施的要素是“dātaṅgo”，具足此要素即称为“dātaṅgupeto”。或者说，“dātaṃ”意为“所施之物”，即布施之物。布施的要素是“dātaṅgo”，具足此要素即称为“dātaṅgupeto”，这意味着发愿成就应施之物、受施之人和信心这三项要素。诚如《如是语》义注(Itivuttaka-aṭṭhakathā)中所说：“唯当信心、布施之物与受者三者同时出现时，布施方得成就。”

ပရမသိရိဓရောတိ ဥတ္တမသိရီဓာရကော စ. ဥတ္တမသိရိံ ဓာရဏသမတ္ထော စ ဝါ. ဧတ္ထ စ သိရီတိ ပညာပုညသရီရသောဘဂ္ဂသမ္ပတ္တီနမေတံ အဓိဝစနံ. ကတပုညေဟိ သေဝိယတီတိ သိရီ, ကတပုညေ ပုဂ္ဂလေ သေဝတိ နိဿယတီတိ ဝါ သိရီ, ပညာပုညသရီရသောဘဂ္ဂသမ္ပတ္တိ လဗ္ဘတိ. သိဓာတု သေဝါယံ ဣရော ဤ စ. ပရမာ ဥတ္တမာ သိရီ ပရမသိရီ, တံ ဓာရေတီတိ ပရမသိရီဓရော, ပရမသိရိယာ ဓာရဏသမတ္ထောတိ အတ္ထော.

“最上吉祥持者”(Paramasirīdharo)即持有最上吉祥者，或有能力持有最上吉祥者。在此，“吉祥”(sirī)是智慧、福德、身相庄严和善妙成就的同义词。因其为已造福者所亲近，故称“吉祥”；或因其亲近、依止已造福之人(puggala)，而获得智慧、福德、身相庄严和善妙成就。此词由意为“亲近”的词根“si”加后缀“iro”和“ī”构成。最上之吉祥称为“最上吉祥”(paramasirī)，持有它的人称为“最上吉祥持者”(paramasirīdharo)，意即具有持有最上吉祥之能力。

ဒိဋ္ဌဓမ္မေတိ ပစ္စက္ခဘူတေ အတ္တဘာဝေ. ဧတ္ထ စ ဒိဋ္ဌဓမ္မော ဝုစ္စတိ ပစ္စက္ခဘူတော အတ္တဘာဝေါ. သော ဟိ ပဿိတဗ္ဗောတိ ဒိဋ္ဌော, အတ္တဘာဝေါ. ဒိဋ္ဌော ပဿိတဗ္ဗော ဓမ္မော သဘာဝေါ အဿာတိ ဒိဋ္ဌဓမ္မောတိ ဝုစ္စတိ. တသ္မိံ ဒိဋ္ဌဓမ္မေ. ဝိရတ္တောတိ ကာမဂုဏေသု ဝိဂတရတ္တော စ, ရဇ္ဇနံ ရတ္တော. ရန္ဇဓာတု ရာဂေ. ဝိဂတော ရတ္တော အဿ မေတိ ဝိရတ္တော. လဇ္ဇီတိ ပါပဟိရိဝန္တော စ, ပါပဇိဂုစ္ဆနလက္ခဏာယ လဇ္ဇာယ သမ္ပန္နော စ ဝါ. အထ ဝါ လဇ္ဇီတိ ဟိရောတ္တပ္ပသမ္ပန္နော စ. လဇ္ဇီသဒ္ဒေန ဟိ လက္ခဏာဟာရနယေန ဩတ္တပ္ပမ္ပိ ဂဟေတဗ္ဗံ. ကသ္မာ, ကုသလ လက္ခဏသဘာဝေန သမာနတ္တာ. ဝုတ္တဉှေတံ နေတ္တိပါဠိယံ –

“于现法中”(Diṭṭhadhamme)指于现前可见的自身中。此处“现法”(diṭṭhadhammo)即指现前可见的自身。此自身因应被见，故称“已见”(diṭṭho)。其法（自性）是已见、应见，故称“现法”(diṭṭhadhammo)。于此现法中。“离欲”(Viratto)指对感官欲乐已离贪染。“染”(ratto)即贪染，来自意为“染”的词根“rañj”。“彼之染已离”，故为“离欲”。“具惭”(Lajjī)指对恶行有耻者，或具足厌恶恶行之惭者。或者说，“具惭”指具足惭与愧。由“惭”一词，依特征推导之法，亦可涵盖“愧”。何以故？因二者自性同为善法特征。正如《导论》(Nettippakaraṇa)中所说——

‘‘ဝုတ္တမှိ ဧကဓမ္မေ, ယေ ဓမ္မာ ဧကလက္ခဏာ ကေစိ;

ဝုတ္တာ ဘဝန္တိ သဗ္ဗော, သောဟာရော လက္ခဏော နာမာ’’တိ.

“一法若已说，诸法同一相，一切皆已说，此名相摄导。”

လဇ္ဇတီတိ [Pg.211] လဇ္ဇာ, ဟိရိ. လဇ္ဇဓာတု ဟိရိယံ. လဇ္ဇာ အဿ မေ အတ္ထီတိ လဇ္ဇာ, ကာယဒုစ္စရိတာဒိတော ဟိရောတ္တပ္ပသမန္နာဂတော စာတိ အတ္ထော. ကလျာဏမိတ္တောတိ သုန္ဒရမိတ္တ သမ္ပန္နော စ. ကလျာဏသဒ္ဒေါ ဟိ သုန္ဒရဝါစကော အနိပ္ဖန္န ပါဋိပဒိကော. အထ ဝါ ကလျံ ဟိတံ အဏယတိ ပါပယတီတိ ကလျာဏော, သုမိတ္တော. ကလျသဒ္ဒူပပဒအဏဓာတု ဂတိယံ ဏ. မိဇ္ဇတိ သိနေဟတီတိ မိတ္တော, မိဇ္ဇိယတိ သိနေဟိယတီတိ ဝါ မိတ္တော, မိဒဓာတု သိနေဟေ တ. ကလျာဏော မိတ္တော အဿ မေတိ ကလျာဏမိတ္တော. ဟိတဓရသုမိတ္တသမ္ပန္နော စ ဘဝေယျန္တိ အတ္ထော. ဣဓ ပန သဒ္ဓါသီလသုတစာဂဝီရိယသတိ သမာဓိပညာဂုဏေဟိ သမန္နာဂတော ကလျာဏမိတ္တော အဓိပ္ပေတော. တံ ပန သန္ဓာယ ဘဂဝတာ သိင်္ဂါလသုတ္တေ –

感到羞耻，故名羞耻(lajjā)，即是惭(hiri)。词根`lajja`用于“惭”(hiri)义。说“我有羞耻”，即为有羞耻者，意指于身恶行等具足惭(hiri)与愧(ottappa)。“善友”(Kalyāṇamitto)是指具足善友者。“Kalyāṇa”一词是“美好”的同义词，为非派生词。或者，能引导(aṇayati)或带来(pāpayati)善(kalyaṃ)与利益(hitaṃ)者，即是善友(kalyāṇo)，是真正的朋友(sumitto)。“善”(Kalya)是前缀，词根“aṇa”意为“去、行”。“友”(mitto)是爱慕(mijjati)或被爱慕(mijjiyati)者，源于“爱慕”(sinehe)的词根“mid”。“拥有善友”(Kalyāṇo mitto assa meti kalyāṇamitto)，意指具足带来利益的善友。此处所指的善友，是具足信、戒、闻、舍、精进、念、定、慧等功德者。世尊在《善生经》(Siṅgālasutta)中就此开示：

‘‘ဥပကာရော စ ယော မိတ္တော, သုခဒုက္ခေ စ ယော သခါ;

အတ္ထက္ခာယီ စ ယော မိတ္တော, ယော စ မိတ္တာနုကမ္ပကော;

ဧတေပိ မိတ္တေ စတ္တာရော, ဣတိ ဝိညာယ ပဏ္ဍိတော;

သက္ကစ္စံပယိရုပါသေယျ, မာတာ ပုတ္တံဝ ဩရသ’’န္တိ ဝုတ္တော.

助益之友、苦乐之友、忠告之友、怜悯之友。智者了知此四友，应如母亲对待亲子般，殷勤亲近。

ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ စ –

《清净道论》(Visuddhimagga)中也说到——

‘‘ပိယော ဂရု ဘာဝနီယော, ဝတ္တာ စ ဝစနက္ခမော. ဂမ္ဘီရဉ္စ ကထံ ကတ္တာ, နော စာဋ္ဌာနေ နိယောဇယေ’’တိ ဝုတ္တော. ဣတိ ဧဝရူပဿ စ ကလျာဏမိတ္တဿ ဒုလ္လဘတ္တာ ကလျာဏမိတ္တေန သမ္ပဇ္ဇာမီတိ ပတ္ထနံ ကရောတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

“可爱、可敬、可效法，善言且能忍受他人言语，能说深奥之法，且不在不适之处劝诫。”这样说的。因为具有这种特质的善友很难得，所以说应当发愿“愿我成就善友”。

အဘိရတကုသလောတိ ဒါနာဒိပုညကုသလဓမ္မေသု အဘိရမဏော စ. ကုစ္ဆိတံ အပါယဒွါရံ သလန္တိ သံဝရန္တိ ပိဒဟန္တိ သာဓဝေါ ဧတေနာတိ ကုသလံ, ဒါနာဒိပုညဓမ္မာ. ကုပုဗ္ဗ သလဓာတု သံဝရဏေ အ. တေသု အဘိအတိရေကံ ရမတီတိ အဘိရတကုသလော[Pg.212], ကိတန္တသမာသောယံ. ကုသလာဘိရတောတိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဆန္ဒာနုရက္ခဏတ္ထံ ပဒဝိပရိယာယေန ဧဝံ ဝုတ္တန္တိ. အထ ဝါ အဘိအတိရေကံ ရမနံ အဘိရတော, ကုသလေသု အဘိရတော ယဿ မေတိ အဘိရတကုသလော, နိစ္စံ ကုသလပုညဿ ကရဏေ အဘိရတစိတ္တသမ္ပန္နော စာတိ အတ္ထော.

“乐善者”(Abhiratakusalo)，是指乐于布施等功德善法中。“善”(kusalaṃ)，是指贤善之人能以此关闭(salanti)、防护(saṃvaranti)、堵塞(pidahanti)恶趣之门，即布施等功德善法。“ku”是前缀，词根“sal”意为“防护”。在这些善法中特别喜乐的人名为“乐善者”(abhiratakusalo)，这是一个由过去分词构成的复合词。本应说“善乐者”(kusalābhirato)，为了保持韵律，用词序颠倒的方式这样说。或者，特别的喜乐叫做“乐”(abhirato)，对于善法乐于其中的人就是“乐善者”(abhiratakusalo)，意思是常常具有乐于行善积福之心。

ပဉ္စသီလာဒိရက္ခောတိ ပဉ္စသီလာဒီနံ ရက္ခိတုံ သမတ္ထော စ. ဧတ္ထ စ အာဒိသဒ္ဒေန ဂိဟီနံ အဋ္ဌင်္ဂုပေါသထသီလံ, သာမဏေရာနံ ဒသင်္ဂသီလဉ္စ, ဘိက္ခူနံ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလဉ္စ သင်္ဂဏှာတိ. ပဉ္စသီလံ အာဒိ ယေသံ တေတိ ပဉ္စသီလာဒိ, တံ ရက္ခတိ ရက္ခိတုံ သမတ္ထေတီတိ ပဉ္စသီလာဒိရက္ခော. ဂဟဋ္ဌာနံ နိစ္စသီလဝသေန ပဉ္စသီလံ သတိ ဥဿာဟသမတ္ထေ ဥပေါသထင်္ဂဝသေန အဋ္ဌင်္ဂသီလံ ဒသင်္ဂသီလဉ္စ အခဏ္ဍံ အစ္ဆိဒ္ဒံ အသဗလံ အကမ္မာသံ ကတွာ ရက္ခိတုံ သာမဏေရသီလဝသေန ဒသသီလဉ္စ, ဘိက္ခုသီလဝသေန စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလဉ္စ ရက္ခိတုံ သမတ္ထော စာတိ အတ္ထော. ဘဂဝတာ ဟိ ‘‘သီလဝိပတ္တိဟေတု ဝါ ဘိက္ခဝေ သတ္တာ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇန္တီ’’တိ စ. ‘‘သီလသမ္ပဒါဟေတု ဝါ ဘိက္ခဝေ သတ္တာ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇန္တီ’’တိ စ. ‘‘သီလသမ္ပန္နော မဟန္တံ ဘောဂက္ခန္ဓံ အဓိဂစ္ဆတိ ကလျာဏော ကိတ္တိသဒ္ဒေါ အဗ္ဘုဂ္ဂစ္ဆတိ. စတုပရိသံ ဝိသာရဒေါ ဥပသင်္ကမတိ အမင်္ကုဘူတော. အသမ္မူဠှော ကာလံ ကရောတိ, ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇတီ’’တိ စ ဝုတ္တတ္တာ စ. အဋ္ဌကထာယဉ္စ ‘‘သီလာလင်္ကာရသဒိသော အလင်္ကာရော နတ္ထိ, သီလသဒိသံ ပုပ္ဖံ နတ္ထိ, သီလဂန္ဓသဒိသော ဂန္ဓော နတ္ထီ’’တိ စ. ‘‘သီလ သမ္ပတ္တိဉှိ နိဿာယ တိဿော ဝိဇ္ဇာ ပါပုဏာတီ’’တိ စ. ‘‘အာဒိမှိ သီလံ ဝိသောဓေယျာ’’တိ စ. ‘‘သတ္တာ သီလေန ဝိသုဇ္ဈန္တီ’’တိ စ. ‘‘သီလံ သာသနဿ အာဒီ’’တိ စ. ‘‘သတ္တသု ဝိသုဒ္ဓီသု [Pg.213] သီလဝိသုဒ္ဓိ သရီရံ နာမာ’’တိ စ. ‘‘သီလံ နာမေတံ အဝဿယော ပတိဋ္ဌာ အာရမ္မဏံ တာဏံ လေဏံ ဂတိ ပရာယန’’န္တိ စ ဝုတ္တတ္တာ ပဉ္စသီလာဒိရက္ခောတိ ပတ္ထနံ ကရောတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

“五戒等守护者”(Pañcasīlādirakkho)，即能守护五戒等的人。此处的“等”字包含了在家居士的八支布萨戒(aṭṭhaṅguposathasīla)、沙弥的十戒(dasaṅgasīla)以及比丘的四遍净戒(catupārisuddhisīla)。以五戒为首的，就是“五戒等”(pañcasīlādi)，能够守护它们的，就是“五戒等守护者”(pañcasīlādirakkho)。意指在家居士能常持五戒，若精进努力，也能在布萨日持守八支戒(aṭṭhaṅgasīla)和十戒(dasaṅgasīla)，使戒律无缺(akhaṇḍa)、无穿(acchidda)、无斑(asabala)、无杂(akammāsa)；沙弥能够守护十戒(dasasīla)，比丘能够守护四遍净戒(catupārisuddhisīla)。世尊曾说：“诸比丘，众生因毁犯戒律，身坏命终后，堕于恶趣、恶道、险处、地狱。”又说：“诸比丘，众生因圆满戒律，身坏命终后，生于善趣、天界。”还说：“戒行圆满者能得大财富，美名远扬，无有畏惧、泰然自若地进入四众。临终时不昏乱，身坏命终后，生于善趣、天界。”在义注中也说：“无有装饰胜于戒，无有花朵胜于戒，无有香气胜于戒香。”又说：“依于戒的成就，能得三明。”“首先应清净戒。”“众生由戒而清净。”“戒为教法之始。”“于七清净中，戒清净名之为身。”“戒是依处、是立足处、是所缘、是护卫、是避难所、是归趣、是究竟处。”因此，发愿成为“五戒等守护者”，就是这个意思。

အပ္ပိစ္ဆောတိ အနိစ္ဆော စ, ရူပါဒိကာမဂုဏေသု အနိစ္ဆန္တောတိ အတ္ထော. အဘာဝတ္ထောဟေတ္ထ အပ္ပသဒ္ဒေါ. အပ္ပဍံသမကသဝါ တာတပါတိအာဒီသု ဝိယ ဣစ္ဆနံ ဣစ္ဆာ, ရူပါဒိကာမဂုဏံ ဣစ္ဆတီတိ ဝါ ဣစ္ဆာ, ကာမတဏှာ. ဣသုဓာတု ဣစ္ဆာကန္တီသု အ. ဓာတွန္တဿစ္ဆော. နတ္ထိ ဣစ္ဆာ ယဿ မေတိ အပ္ပိစ္ဆော, ရူပါဒီသု ကာမေသု အနိစ္ဆန္တော စာတိ အတ္ထော. အပ္ပိစ္ဆော ပန စတုဗ္ဗိဓော ဟောတိ ပစ္စယအပ္ပိစ္ဆော, ပရိယတ္တိအပ္ပိစ္ဆော, ဓုတင်္ဂအပ္ပိစ္ဆော, ပဋိဝေဓအပ္ပိစ္ဆော စာတိ. တတ္ထ စတူသု ပစ္စယေသု အပ္ပိစ္ဆော ပစ္စယအပ္ပိစ္ဆော. ယော ပန ပစ္စယေ ဗဟုံ ဒေန္တေ အပ္ပံ ဂဏှတိ, အပ္ပံ ဒေန္တေ အပ္ပတရံ ဝါ ဂဏှတိ န ဝါ ဂဏှတိ. န အနဝသေသဂါဟီ ဟောတိ. အယံ ပစ္စယအပ္ပိစ္ဆော နာမ. ယော ပန တေပိဋကောပိ သမာနော န ဗဟုဿုတဘာဝံ ဇာနာပေတုကာမော ဟောတိ, အယံ ပရိယတ္တိအပ္ပိစ္ဆော နာမ. ဓုတင်္ဂသမာဒါနဿ ပန ဓုတင်္ဂပရိဟရဏဘာဝံ အညေသံ ဇာနိတုံ န ဒေတိ, အယံ ဓုတင်္ဂအပ္ပိစ္ဆော နာမ. ယော ပန သောတာပန္နာဒီသု အညတရော ဟုတွာ သောတာပန္နာဒိဘာဝံ ဇာနာပေတုံ န ဣစ္ဆတိ, အယံ အဓိဂမအပ္ပိစ္ဆော နာမ. ဣမေဟိ အပ္ပိစ္ဆဂုဏေဟိ သမ္ပန္နော စ အဟံ ဘဝေယျန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

“少欲者”(Appiccho)，即无欲之人，意指对于色等欲境不生贪求。此处的“appa”表示否定义，如在“无虻”(appaḍaṃsa)、“无蚊”(amakasa)等词中。希求(icchanaṃ)即是欲(icchā)，或说希求色等欲境即是欲(icchā)，亦即欲爱(kāmataṇhā)。其词根isu(√is)用于希求、喜爱义，加a后缀，且词根尾音变为cch。无欲之人(Natthi icchā yassa)即是少欲者(appiccho)，意指对于色等诸欲不起贪求。少欲者有四种：资具少欲(paccayaappiccho)、学识少欲(pariyattiappiccho)、头陀行少欲(dhutaṅgaappiccho)和证悟少欲(paṭivedhaappiccho)。其中，对于四资具少欲者，称为资具少欲。若有人，他人多施则少受，少施则更少受或不受，不尽取所有，此即资具少欲。若有人，即使通达三藏，亦不欲人知其博学，此即学识少欲。若有人，受持头陀行，而不令他人知晓，此即头陀行少欲。若有人，证得须陀洹(Sotāpanna)等果位，而不欲人知，此即证悟少欲(adhigamaappiccho)。即是说，愿我具足这些少欲。

အပ္ပကောဓောတိ ဒုဿနလက္ခဏဒေါသတော ဝိရဟိတော စ. သော ဟိ ကုဇ္ဈတီတိ ကောဓောတိ ဝုစ္စတိ. ဒေါသဿေတံ အဓိဝစနံ. နတ္ထိ ကောဓော အဿ မေတိ အပ္ပကောဓော.

少嗔者(appakodho)，即远离以瞋恚为相之过失。因其发怒(kujjhati)，故称为“嗔”(kodho)。此为“嗔恚”(dosa)的同义词。于彼无嗔，故为少嗔者。

ကုဒ္ဓေါ အတ္ထံ န ဇာနာတိ, ကုဒ္ဓေါ ဓမ္မံ န ပဿတိ;

အန္ဓတမံ တဒါ ဟောတိ, ယံ ကောဓော သဟတေ နရန္တိ.

愤怒者不知义理，愤怒者不见法；当愤怒征服人时，其时即是无明黑暗。

ဝုတ္တဒေသနံ မနသိကရိတွာ အပ္ပကောဓောတိ ပတ္ထနံ ကရောတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

此即是说，当思惟所说之法后，他便发起成为少嗔者的愿望。

အတိဝုဇုဟဒယောတိ [Pg.214] အတိဧဝ ဥဇုစိတ္တသမန္နာဂတော စ. အရတိ ဂစ္ဆတိ ပဝတ္တတိ အကုဋိလဘာဝေနာတိ ဥဇု, အဇ္ဇဝံ. အရဓာတု ဂတိယံ ဇု. အရိဿ ဥ. အာရမ္မဏံ ဟရတီတိ ဟဒယံ, စိတ္တံ. ဟရဓာတု ဟရဏေ အယ. ရဿ ဒေါ. အထ ဝါ အာရမ္မဏံ ဟရန္တံ အယတိ ဂစ္ဆတိ ပဝတ္တတီတိ ဟဒယံ, စိတ္တံ. ဟရသဒ္ဒူပပဒ အယဓာတု ဂတိယံ အ. ဥဇု စ တံ ဟဒယဉ္စာတိ ဥဇုဟဒယံ. အတိဧဝ ဥဇု ဟဒယံ အဿ မေတိ အတိဝုဇုဟဒယော. ဂေါမုတ္တဝင်္ကော စ စန္ဒလေခါဝင်္ကော စ နင်္ဂလကောဋိ ဝင်္ကော စာတိ တီဟိ ဝင်္ကေဟိ ဝိဂတော ဟုတွာ အတိဝိယ ဥဇုစိတ္တသမန္နာဂတော စ ဘဝေယျန္တိ အတ္ထော. တတ္ထ စ ယော ပါပံ ကတွာဝ န ကရောမီတိ ဘာသတိ. သော ဂန္တွာ ပစ္စောသက္ကနတာယ ဂေါမုတ္တဝင်္ကော နာမ. ယော ပါပံ ကရောန္တောဝ ဘာယာမဟံ ပါပဿာတိ ဘာသတိ. သော ယေဘုယျေန ကုဋိလတာယ စန္ဒလေခါ ဝင်္ကော နာမ. ယော ပါပံ ကရောန္တောဝ ကော ပါပဿ န ဘာယေယျာတိ ဘာသတိ, သော နာတိကုဋိလတာယ နင်္ဂလကောဋိဝင်္ကော နာမ ဟောတိ. ယဿ ဝါ တီဏိ ကမ္မဒွါရာနိ အသုဒ္ဓါနိ. သော ဂေါမုတ္တဝင်္ကော နာမ ဟောတိ. ယဿ ယာနိ ကာနိစိ ဒွေ. သော စန္ဒလေခါ ဝင်္ကော နာမ. ယဿ ယံကိဉ္စိ ဧကံ. သော နင်္ဂလကောဋိဝင်္ကော နာမာတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

极正直心者(ativujuhadayo)，意指其心极为正直者。不弯曲地行进、运作，故名为“直”(uju)，即正直(ajjavaṃ)。其词根“ar”义为“行进”，加词缀“ju”，且“ar”变为“u”。执持所缘境，故名为“心”(hadayaṃ)，即心识(cittaṃ)。其词根“har”义为“执持”，加词缀“aya”，且“r”变为“d”。或者说，执持所缘而行进、运作，故名为“心”(hadayaṃ)，即心识(cittaṃ)。以“hara”为前缀，词根“aya”义为“行进”，加词缀“a”。“直”(uju)与彼“心”(hadayaṃ)合称“正直心”(ujuhadayaṃ)。于彼有极为正直之心，故为“极正直心者”。其义为：远离牛尿弯(gomuttavaṅka)、月亮弯(candalekhāvaṅka)、犁头弯(naṅgalakoṭivaṅka)此三种弯曲，而成就极为正直之心。其中，有人作恶后却说：“我没做。”此人前进复又后退，故名“牛尿弯”。有人正在作恶时却说：“我害怕恶业。”此人多半狡诈，故名“月亮弯”。有人正在作恶时却说：“谁能不害怕恶业呢？”此人不太狡诈，故名“犁头弯”。再者，若人三业门皆不清净，则名“牛尿弯”。若其中二门不清净，则名“月亮弯”。若其中一门不清净，当知其名为“犁头弯”。

ဣဒ္ဓိမာတိ ဣဒ္ဓိယာ သမန္နာဂတော စ, ဣဒ္ဓိသဒ္ဒဿ ဝစနတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တောယေဝ. ဣဒ္ဓိ အဿ မေ အတ္ထီတိ ဣဒ္ဓိမာ. အဿထျတ္ထေ မန္တုပစ္စယော. မာနုဿိကာလေ မနုဿိဒ္ဓိယာ ဒေဝုပ္ပတ္တိကာလေ ဒေဝိဒ္ဓိယာ သမဏုပ္ပတ္တိကာလေ သမဏိဒ္ဓိယာ စ သမ္ပုဏ္ဏေယျန္တိ အတ္ထော.

具神通者(iddhimā)，即具有神通(iddhi)之人，“神通”一词的含义已在前面说过。“于彼有神通”，故为“具神通者”(iddhimā)。此处的“有”义，使用“mantu”后缀(paccayo)。其意为：在为人时具足人神通(manussiddhi)，生为天神时具足天神通(deviddhi)，成为沙门时亦圆满沙门神通(samaṇiddhi)。

အပ္ပမေယျောတိ အပ္ပမေတဗ္ဗေဟိ သီလာဒိဂုဏေဟိ သမ္ပန္နော စ. ပမေတဗ္ဗောတိ ပမေယျော. ပပုဗ္ဗမာဓာတု ပမာဏေ ဏျ. န ပမေယျော အပ္ပမေယျော, အပ္ပမေယျော သီလာဒိဂုဏော မေ အဿ အတ္ထီတိ အပ္ပမေယျော. အဿထျတ္ထေ ဏ. အပ္ပမေယျေဟိ [Pg.215] သီလာဒိဂုဏေဟိ စ ဘောဂသမ္ပတ္တီဟိ စ သမ္ပဇ္ဇာမီတိ ပတ္ထနံ ကရောတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

无量者(appameyyo)，是指具足无法衡量之戒等功德者。“可量”(pameyyo)，即可被衡量。由前缀“pa”、词根“mā”(义为“衡量”)及后缀“ṇya”构成。“不可量”(appameyyo)，即无法衡量。“于彼有无量戒等功德”，故为“无量者”。此处的“有”义，使用后缀“ṇa”。此即是说，他发起愿望：“愿我具足无法衡量之戒等功德和财富。”

ပါသံသောတိ သီလာဒိဂုဏေဟိ ဗုဒ္ဓါဒိသပ္ပုရိသာနံ ပသံသာရဟော စ, ပသံသိယတေ ထဝိယတေ ပသံသော. ဘာဝ သာဓနောယံ. ပပုဗ္ဗသံသဓာတု ထုတိယံ, တံ အရဟတီတိ ပါသံသော. အရဟတိတဒ္ဓိတေ ဏ. ဗုဒ္ဓါဒိသပ္ပုရိသေဟိ ပသံသိ တဗ္ဗေဟိ ဒါနသီလာဒိဂုဏေဟိ သမ္ပန္နော စ ဘဝေယျန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

可赞者(pāsaṃso)，即因戒等功德而值得佛陀等善士赞叹者。“赞叹”(pasaṃso)，即被赞美、被称扬，此为状态义构词(bhāvasādhana)。由前缀“pa”、词根“saṃs”(义为“赞扬”)构成。“值得彼赞扬”，故为“可赞者”(pāsaṃso)。此处的“值得”义，使用派生词(taddhita)后缀“ṇa”。此即是说，（他发起愿望：）“愿具足为佛陀等善士所应赞叹的布施、持戒等功德。”

ပေမဝါစောတိ အတ္ထဗျဉ္ဇနမဓုရတာယ ဗုဒ္ဓါဒိသပ္ပုရိသေဟိ ပေမိတဗ္ဗဝါစာယ သမ္ပန္နော စ. ပိယတေတိ ပေမာ, ဝါစာ. ပီဓာတု တပ္ပနကန္တီသု ဣမော. ဝစိတဗ္ဗာတိ ဝါစာ. ဝစဓာတု ဝိယတ္တိယံ ဝါစာယံ ဏ. ပေမာ ဝါစာ အဿ မေတိ ပေမ ဝါစော. ဗုဒ္ဓါဒိသပ္ပုရိသေဟိ ပေမိယာ စတုရင်္ဂသမန္နာဂတ ဝါစာယ သမ္ပန္နော စာတိ အတ္ထော. သပ္ပုရိသာနံ ပန ဝါစာ စတုရင်္ဂသမန္နာဂတာ ဟောတိ. သုဘာသိတဝါစာ စ ဓမ္မဝါစာ ပိယဝါစာ သစ္စဝါစာတိ. တထာဟေတံ ဝုတ္တံ သဂါထာဝဂ္ဂ သံယုတ္တေ –

爱语者(pemavāco)，是指因义理与文辞甜美而具足为佛陀等善士所喜爱之言语者。“爱”(pemā)，因其被喜爱(piyate)。由词根“pī”(义为“满足、喜悦”)加“imo”后缀构成。“语”(vācā)，因其应被言说(vacitabbā)。由词根“vac”(义为“清晰言说”)加“ṇa”后缀构成。“于彼有爱语”，故为“爱语者”(pemavāco)。其义为：具足为佛陀等善士所喜爱之四支具足的言语。善士之言语具足四支：善说语、法说语、爱语、真实语。正如《有偈品相应》(Sagāthāvagga saṃyutta)所说：

သုဘာသိတံ ဥတ္တမမာဟု သန္တော,ဓမ္မံ ဘဏေ နာဓမ္မံ တံ ဒုတိယံ;

ပိယံ ဘဏေ နာပ္ပိယံ တံ တတိယံ,သစ္စံ ဘဏေ နာလိကံ တံ စတုတ္ထန္တိ.

圣者说善说为最上；应说法，不言非法，是为第二；应说爱语，不言恶语，是为第三；应说实语，不言妄语，是为第四。

အယံ ပနေတ္ထ ယောဇနာ. သန္တော သပ္ပုရိသာ ဥတ္တမံ သုဘာသိတံ သုဋ္ဌု ဘာသိတံ ဝါစံ အာဟု, ဓမ္မံ ဘဏေ ဘဏေယျ အဓမ္မံ န ဘဏေ န ဘဏေယျ, ဒုတိယံ တံ ဝါစံ အာဟု, ပိယံ ဘဏေ ဘဏေယျ, အပ္ပိယံ န ဘဏေ န ဘဏေယျ, တတိယံ တံ ဝါစံ အာဟု, သစ္စံ ဘဏေ ဘဏေယျ အလိကံ န ဘဏေ န ဘဏေယျ, စတုတ္ထံ တံ ဝါစံ အာဟူတိ.

此处的结构是：圣者(santo)，即善士(sappurisā)，称善说语(subhāsitaṃ)——即善美之语(suṭṭhu bhāsitaṃ vācaṃ)——为最上(uttamaṃ)。“应说”(bhaṇe)法，即“当说”(bhaṇeyya)；“不应说”(na bhaṇe)非法，即“不当说”(na bhaṇeyya)，彼等称此为第二种语。应说爱语，不应说不爱语，彼等称此为第三种语。应说真实语，不应说虚妄语，彼等称此为第四种语。

သုဇနဂုဏဝိဒူတိ [Pg.216] ဗုဒ္ဓါဒိသပ္ပုရိသာနံ သီလာဒိဂုဏံ ဝိဇာနကော စ. သုန္ဒရော ဇနော သုဇနော. ဂုဏတိ ပကာသေတိ သီလာဒိဂုဏသမင်္ဂိတံ ပုဂ္ဂလန္တိ ဂုဏံ, သီလာဒိဂုဏံ. ဂုဏဓာတု ပကာသနေ အ. သုဇနာနံ ဗုဒ္ဓါဒိသပ္ပုရိသာနံ ဂုဏော သုဇနဂုဏော, တံ ဝိဒတိ ဇာနာတီတိ သုဇနဂုဏဝိဒူ. သုဇန ဂုဏသဒ္ဒူပပဒဝိဒဓာတု ဉာဏေ ဦ. ဗုဒ္ဓါဒိသပ္ပုရိသာနံ သီလသမာဓိပညာဒိဂုဏံ ဇာနိတုံ သမတ္ထော စ ဘဝေယျန္တိ အတ္ထော.

善知善人功德者(sujanaguṇavidū)，谓能了知佛陀等善士之戒等功德者。美好之人(sundaro jano)即善人(sujano)。“功德”(guṇa)，因其能彰显(guṇati pakāseti)具足戒等功德之人(puggala)，故名为“功德”，亦指戒等功德本身。其词根“guṇa”义为“彰显”，加“a”后缀。善人(sujanānaṃ)，即佛陀等善士之功德(guṇo)，为“善人功德”(sujanaguṇo)；了知(vidati jānāti)彼者，即为“善知善人功德者”(sujanaguṇavidū)。以“善人”(sujana)与“功德”(guṇa)为前缀，词根“vid”义为“知”，加“ū”后缀。其义为：能了知佛陀等善士之戒、定、慧等功德。

မာမကောတိ ဗုဒ္ဓါဒိသဇ္ဇနာနံ မာမကော စ. မမာယတီတိ မာမကော. မမဓာတု မာနနေ ပေမေ ဝါ ဏွု. တဿ အကော. ဗုဒ္ဓါဒိရတနတ္တယဉ္စ သဒ္ဓမ္မဉ္စ မာနန္တော စ ဘဝေယျန္တိ အတ္ထော. သောတိ သော အဟံ. ဘဝေယျန္တိ ဘဝါမီတိ.

归仰者(māmako)，谓归仰佛陀等善人者。因其珍爱(mamāyati)，故为“归仰者”(māmako)。其由词“mama”派生，义为尊敬(mānana)或爱(pema)，加“ṇvu”后缀，其形为“aka”。其义为：愿我成为尊敬佛陀等三宝及正法者。“彼”(so)即“我”(ahaṃ)。“愿我成为”(bhaveyyaṃ)即“我成为”(bhavāmi)。

အယံ ပနေတ္ထ သင်္ခေပယောဇနာ. သော အဟံ ဒိဋ္ဌဓမ္မေ ပစ္စက္ခဘူတေ အတ္တဘာဝေ, သဒ္ဓေါ သဒ္ဓါယ သမန္နာဂတော စ, ဒါတင်္ဂုပေတော ဒါတဿ အင်္ဂါယ ကာရဏဘူတာယ ဓန သမ္ပတ္တိယာ ဥပေတော သမုပေတော သမန္နာဂတော စ, ဒါတဗ္ဗ ဝတ္ထု စ, တပ္ပဋိဂ္ဂါဟကပုဂ္ဂလော စ, သဒ္ဓါ စာတိ တီဟိ အင်္ဂေဟိ ဥပေတော သမုပေတော သမန္နာဂတော စ ဝါ, ပရမသိရိဓရော ဥတ္တမသိရီဓာရကော စ, ဥတ္တမသိရိံ ဓာရဏသမတ္ထော စ ဝါ, ဝိရတ္တော ကာမဂုဏေသု ဝိဂတရတ္တော စ, လဇ္ဇီ ပါပဟိရိဝန္တော စ, ပါပဇိဂုစ္ဆနလက္ခဏာယ လဇ္ဇာယ သမ္ပန္နော စ ဝါ, ဟိရောတ္တပ္ပသမန္နာဂတော စ ဝါ, ကလျာဏမိတ္တော သုန္ဒရမိတ္တ သမ္ပန္နော စ, အဘိရတကုသလော ဒါနာဒိပုညကုသလဓမ္မေသု အဘိရမဏော စ, ပဉ္စသီလာဒိရက္ခော ပဉ္စသီလာဒီနိ ရက္ခိတုံ သမတ္ထော စ, အပ္ပိစ္ဆော အနိစ္ဆော စ, ရူပါဒိကာမဂုဏေသု အနိစ္ဆန္တော စ ဝါ, အပ္ပကောဓော ဒုဿနလက္ခဏဒေါသတော ဝိရဟိတော စ, အတိဝုဇုဟဒယော အတိဧဝ ဥဇုစိတ္တသမန္နာဂတော စ, ဣဒ္ဓိယာ သမန္နာဂတော စ, အပ္ပမေယျော အပ္ပမေယျေဟိ သီလာဒိဂုဏေဟိ သမ္ပန္နော စ, ပါသံသော သီလာဒိဂုဏေဟိ ဗုဒ္ဓါဒိသပ္ပုရိသာနံ ပသံသာရဟော စ, ပေမဝါစော အတ္ထဗျဉ္ဇနမဓုရတာယ [Pg.217] ဗုဒ္ဓါဒိသပ္ပုရိသေဟိ ပေမိတဗ္ဗဝါစာယ သမ္ပန္နော စ, သုဇနဂုဏဝိဒူ ဗုဒ္ဓါဒိသပ္ပုရိသာနံ သီလာဒိဂုဏံ ဝိဇာနကော စ, မာမကော ဗုဒ္ဓါဒိသဇ္ဇနာနံ မာမကော စ, ဗုဒ္ဓါဒိရတနတ္တယဉ္စ သဒ္ဓမ္မဉ္စ မာနန္တော စ ဝါ, ဘဝေယျံ ဘဝါမီတိ.

此中略说其义。我于现法亲身证得，具足信心；具足布施之支，或具足作为布施之因的财富，或具足三支：应施之物、受施之人及信；持有最上吉祥，或能保持最上吉祥；于诸欲乐离贪，或无贪欲；有惭，羞于作恶，或具足羞于作恶之相，或具足惭与愧；具足善友；乐于善法，或乐于布施等福德善法；能守护五戒等；少欲，或于色等欲乐无欲求；少嗔，或远离以嗔恚为相的过失；心极正直，或具足极正直之心；具足神通；具足无量之戒等功德；应为佛陀等贤善士以戒等功德所赞叹；言语可爱，或具足因义理与文辞甜美而为佛陀等贤善士所爱之语；善知贤善功德，或能了知佛陀等贤善士之戒等功德；归属于佛陀等善人，或尊敬佛陀等三宝及正法；我当成为（此等之人）。

အဋ္ဌဝီသတိမဂါထာဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

第二十八偈释义圆满。

၂၉.

29.

ဣတ္ထံ အသင်္ခယေ နာထ, ဂုဏေ လက္ခဏဒီပိတေ;

ဂါထာသု သူစကာသွေက, ဂါထမ္ပိ သရတေ ဗုဓော.

如是，导师无量之德，于显示其相的偈颂中，智者忆持一偈亦足矣。

၃၀.

30.

စတုရာပါယမုတ္တော သော, သာဓကတ္ထဒွယဿ စ;

ဟတူပဒ္ဒဝဇာလော စ, လာဘီ ဟိတသုခဿ စ.

彼脱四恶趣，成就二种义；灾祸网已除，获益与安乐。

၃၁.

31.

အဓိပေါ နရဒေဝါနံ, စတုဒီပိဿရောပိ ဝါ;

ဘဝေယျ အန္တိမေ ဒေဟေ, တမညံ သေတဆတ္တကံ.

人天之主宰，或四洲之主；于最后身，得另一白伞盖。

၃၂.

32.

ဘာဝနာယာနမာရုယှ, သမမေဿတိ သုဗ္ဗတော;

ဣမသ္မိံ အတ္တဘာဝေပိ, အရောဂေါ ဒီဃဇီဝိကော.

乘禅修之车，善行者将得寂静；于此生亦，无病长寿。

၃၃.

33.

ပူဇိတော သဗ္ဗလောကေဟိ, ဘာဝနာဘိရတီမနော;

ဇနပ္ပိယော မနာပေါ စ, ကာ ကထာခိလဓာရဏေ.

普为世人所敬，心乐于禅修；为人所爱乐，何况总持一切法？

၂၉. ဧဝံ ပုညေနေတေနတျာဒိ ဂါထာဒွယေန ပဏိဓိံ ကတွာ ဣဒါနိ ဗုဒ္ဓဝန္ဒနဿ ဖလာနိသံသံ ဒဿေန္တော ဣတ္ထန္တျာဒိ ဂါထာပဉ္စကံ အာဟ. တံ ပန မူလာစရိယေဟိ န ဝုတ္တံ, ပစ္ဆာ ပန ဟိတကာမေဟိ ပဏ္ဍိတေဟိ ပက္ခိတ္တံ ဂါထာပဉ္စကန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တာ ပန ဂါထာယော ပထျာဝတ္တဂါထာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.

29. 如是，以“以此福德”等二偈发愿后，今为显示礼敬佛陀之功德利益，宣说“像这样”等五偈。然而，此五偈非根本阿阇梨所说，乃后来为利益众生，由贤智者所增补，当知此等偈颂为Pathyāvatta偈。

တာသု ပန ပဌမဂါထာယံ ဣတ္ထံ အသင်္ခယေ လက္ခဏဒီပိတေ နာထဂုဏေ သူစကာသု ဂါထာသု ဧကဂါထမ္ပိ ယော ဗုဓော သရတေတိ သမ္ဗန္ဓော. ဣတ္ထန္တိ ဣမိနာ သုဂတန္တိအာဒိနာ ဝုတ္တပ္ပကာရေန. အသင်္ခယေတိ ဧတ္တကာ ဗုဒ္ဓဂုဏာတိ ဂဏေတုံ အသမတ္ထေ. သင်္ခိယတေ သင်္ခယာ. သင်္ခိယတိ ဂဏိယတီတိ ဝါ သင်္ခယာ[Pg.218]. သခိဓာတု သင်္ချာယံ ယပစ္စယော. အထ ဝါ သင်္ခိတုံ န သက္ကောန္တီတိ အသင်္ခယာ. ဧတ္တကာ ဗုဒ္ဓဂုဏာ ဧတ္တကာ ဗုဒ္ဓဂုဏာတိ နိရဝသေသတော ဧကဗုဒ္ဓေါပိ အနေကဝဿ သတသဟဿကောဋိယာပိ ဂဏေတုံ အသမတ္ထောဝ. ပဂေဝ ပန အညေတိ အတ္ထော. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ အပဒါနေ –

于彼等偈颂中，第一偈的文句关联为：“智者于显示导师无量功德之相的偈颂中，忆持哪怕一偈。”“这样”(itthaṃ)，谓如“善逝”等所说之方式。“无量”(asaṅkhaye)，谓佛陀功德多至无法计数。“量”(saṅkhayā)即是被计算者。或谓“saṅkhayā”即是“被计算”或“被数”。此词由语根“sakh”(数)加后缀“ya”构成。或谓“asaṅkhayā”即是不能被计算者。即使一佛，亦无法于百千亿年间完全穷尽地说“佛陀功德有这么多”，何况他人？此即其义。此亦如《本行》(Apadāna)所说：

‘‘ဗုဒ္ဓေါပိ ဗုဒ္ဓဿ ဘဏေယျ ဝဏ္ဏံ,ကပ္ပမ္ပိ စေ အညမဘာသမာနော;

ခီယေထ ကပ္ပော စိရဒီဃမန္တရေ,ဝဏ္ဏော န ခီယေထ တထာဂတဿာ’’တိ စ.

“即使佛陀赞叹佛陀之德，纵使不语他事，漫长之劫亦将穷尽，而如来之德仍不穷尽。”

‘‘သက္ကာ သမုဒ္ဒေ ဥဒကံ, ပမေတုံ အာဠှကေန ဝါ;

နတွေဝ တဝ သဗ္ဗညု, ဉာဏံ သက္ကာ ပမေတဝေ’’တိ စ.

“大海之水，或能以斗量；然汝一切知者之智，实无法衡量。”

မဟာဝဂ္ဂသံယုတ္တဋ္ဌကထာယဉ္စ ‘‘အပ္ပမာဏာ ဟိ ဗုဒ္ဓါ တေသံ ဗုဒ္ဓါပိ အနဝသေသတော ဝဏ္ဏံ ဝတ္တုံ အသမတ္ထာ, ပဂေဝ ဣတရာ ပဇာ’’တိ စ. လက္ခဏဒီပိတေတိ ဥပလက္ခဏ နယေန ပကာသိတဗ္ဗေ. ဧတ္ထ စ ပဓာနနယော နိဒဿန နယော စ လဗ္ဘတိ. နာထဂုဏေတိ ဗုဒ္ဓဿ သီလသမာဓိ ပညာဒိဂုဏေ. တဿ ပန ပဒဿ ဝစနတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တောယေဝ. သူစကာသွေကဂါထမ္ပီတိ သူစကာသု ဧကဂါထမ္ပီတိ ပဒစ္ဆေဒေါ. သူစကာသူတိ ပကာသကာသု. ဂါထာသူတိ သုဂတန္တျာဒိနာ ဝုတ္တာသု ဆဗ္ဗီသတိဝန္ဒနဂါထာသု. နိဒ္ဓါရဏေ စေတံ ဘုမ္မဝစနံ. ကဝီဟိ ဂါယတိ ကထိယတီတိ ဂါထာ. ပဇ္ဇဝိသေသော. ဂေဓာတု သဒ္ဒေ ထ. ဂေဓာတုဿ ဂါဒေသော. အထ ဝါ ဂံ ဝုစ္စတိ ဉာဏံ. တံ တိဋ္ဌတိ ဧတ္ထာတိ ဂါထာ. ဂံသဒ္ဒူပပဒထာဓာတု ဂတိနိဝတ္တိယံ. ဂံ ဝုစ္စတိ ဉာဏံ, တေန ကဝီဟိ ဗန္ဓိတွာ ထိယတိ ထပိယတီတိ ဝါ ဂါထာ, တာသု ဂါထာသု. ဧကဂါထမ္ပီတိ ဧကပဇ္ဇမ္ပိ. ဧတ္ထ စ ပိသဒ္ဒေါ ဂရဟတ္ထော. တေန အနေကဂါထာယ ဗုဒ္ဓဂုဏသရဏေ ကာ ကထာဝါတိ သမ္ဘာဝေတိ. ဗုဓောတိ ယော ပဏ္ဍိတော. သော [Pg.219] ဟိ အတ္ထာနတ္ထံ ဗုဓတိ ဇာနာတီတိဗုဓောတိ ဝုစ္စတိ. သရတေတိ သရတိ. ဆန္ဒာနုရက္ခဏတ္ထဉှိ ပရဿပဒတိဝိဘတ္တိယာ အတ္တနောပဒတေဝိဘတ္တာဒေသော.

《大品相应义注》(Mahāvaggasaṃyuttaṭṭhakathā)亦云：“诸佛无量，即使诸佛亦无法完全赞叹其功德，何况其他众生？”‘以相显现’(lakkhaṇadīpite)，谓应以表相之方式阐明。此处可得主要方式与指示方式。‘导师功德’(Nāthaguṇe)，谓佛陀之戒、定、慧等功德。彼词之语义已于前述。‘显示者中一偈亦’(sūcakāsvekagāthampi)，此为‘显示者中，一偈亦’之断句。‘显示者’(sūcakāsu)，谓显示者。‘偈颂’(gāthāsu)，谓如‘善逝’等所说之二十六礼敬偈。此为决定之处所格。由诗人吟诵、讲述者，称为偈颂。此为一种诗体。语根‘gedh’(声)，加‘tha’后缀。语根‘gedh’变为‘gā’。或谓‘ga’名为‘智’，智存于此故称偈颂。‘ga’语根义为‘行与止’。或谓‘ga’名为‘智’，由诗人编撰而安立，故称偈颂。于彼等偈颂中，‘一偈亦’(ekagāthampi)，谓一诗节亦。此处‘pi’字有轻视义。由此推测：以多偈忆念佛陀功德，又有何难？‘智者’(budho)，谓贤智者。彼能觉知利益与非利益，故称‘智者’。‘忆持’(sarate)，谓忆持。为护韵律，以自言动词(attanopada)之词尾替代他言动词(parassapada)之词尾。

၃၀. သောတိ သော ဗုဓော ဘဝေယျာတိ သမ္ဗန္ဓော. စတုရာပါယမုတ္တောတိ နိရယတိရစ္ဆာနပေတအသုရကာယသင်္ခါတေဟိ စတူဟိ အပါယေဟိ ဝိမုတ္တော စ. ပုညသမ္မတာ အယာယေဘုယျေန အပဂတောတိ အပါယော. အယတော သုခတော အပဂတောတိ ဝါ အပါယော. အဗျယီဘာဝသမာသောယံ. အထ ဝါ တိဿော သမ္ပတ္တိယော အယန္တိ ဂစ္ဆန္တိ ပဝတ္တန္တိ ဧတေနာတိ အယော, ပုညံ. အယဓာတု ဂတိယံ အ. ပုညတော အယတိ ဂစ္ဆတိ ပဝတ္တတီတိ ဝါ, ပုညကာရီဟိ အယိတဗ္ဗော ပဝတ္တေတဗ္ဗောတိ ဝါ အယော, သုခံ. တတော အပဂတောတိ အပါယော. စတုရော အပါယော စတုရာပါယော, တေဟိ မုတ္တော ဝိမုတ္တောတိ စတုရာပါယမုတ္တော. သာဓကတ္ထဒွယဿ စာတိ သာဓကော အတ္ထဒွယဿ စာတိ ပဒစ္ဆေဒေါ. အတ္ထဒွယဿာတိ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကသင်္ခါတဿ အတ္ထဒွယဿ. ဧတ္ထ စသဒ္ဒေါ အဋ္ဌာနယောဂေါ. သော ပန သာဓကော တျာဒီသု ပဒေသု ယုတ္တော. သာဓကောတိ နိပ္ဖာဒကော စ. သော ဟိ သာဓေတိ နိပ္ဖာဒေတီတိ သာဓကောတိ ဝုစ္စတိ.

30. “彼”(so)即“智者”(budho)，“当成为”(bhaveyya)，此为关联。“脱离四恶趣”(Caturāpāyamutto)，即从地狱、畜生、饿鬼、阿修罗身等四恶趣解脱。福德所许之利乐，多已远离，故为“恶趣”(apāyo)。或从利乐(ayato sukhato)远离，故为“恶趣”。此为不变词复合词。又，三种成就因此而行、而转，故为“行”(ayo)，即福德。aya词根义为“行”，加a后缀。或由福德而行、而转，或应由行福者所行、所转，故为“行”(ayo)，即安乐。从彼远离，故为“恶趣”。四种恶趣即四恶趣，从彼解脱，即“脱离四恶趣”。“于成就二种义”(Sādhakatthadvayassa ca)，其断句为“成就者”(sādhako)与“于二种义”(atthadvayassa ca)。“于二种义”(Atthadvayassa)，即于现法与后世所摄之二种义利。此处的ca字不在此连接。而彼“成就者”(sādhako)一词，是与“彼”(so)等词相连。“成就者”(Sādhako)，即能完成者。彼能成办、能完成，故称“成就者”。

ဟတူပဒ္ဒဝဇာလော စာတိ ဟတော ဥပဒ္ဒဝသင်္ခါတဇာလော စ. ဟနယိတ္ထ အပနယိတ္ထာတိ ဟတော. ဟနဓာတု ဟိံသာယံ တ. ဥပဂန္တွာ ဒဝတိ ဟိံသတီတိ ဥပဒ္ဒဝေါ, ဇာတိဘယာဒိ သောဠသဥပဒ္ဒဝေါ. ဥပပုဗ္ဗဒုဓာတု ဟိံသာယံ, ဥပဒ္ဒဝါ နာမ ပန သောဠသဝိဓာ ဟောန္တိ ဇာတိဘယံ, ဇရာဘယံ, ဗျာဓိဘယံ, မရဏဘယံ, ရာဇဘယံ, စောရဘယံ, အဂ္ဂိဘယံ, ဥဒကဘယံ, ဦမိဘယံ, ကုမ္ဘိလဘယံ, အာဝဋ္ဋဘယံ, သုသုကာဘယံ, အတ္တာနုဝါဒဘယံ, ပရာနုဝါဒဘယံ, ဒဏ္ဍဘယံ, ဒုဂ္ဂတိဘယဉ္စာတိ. ဇလတိ ဟိံသတိ မစ္ဆေ ဧတေနာတိ ဇာလံ, မစ္ဆဇာလံ. ဇာလံ [Pg.220] ဝိယာတိ ဇာလော, ဥပဒ္ဒဝေါ. နိတတ္ထေန ပန ဇလတိ ဟိံသတိ သတ္တေ ဧတေနာတိ ဇာလော. ဥပဒ္ဒဝေါ. ဇလဓာတု ဟိံသာယံ ဏ. ဟတော ဥပဒ္ဒဝသင်္ခါတဇာလော ယေန သောတိ ဟတူပဒ္ဒဝဇာလော. ဗုဒ္ဓပဏာမစေတနာယ ပဟိတော ဥပဒ္ဒဝသင်္ခါတဇာလော ဘဝေယျာတိ အတ္ထော. လာဘီ ဟိတသုခဿ စာတိ ဟိတဿ စ သုခဿ စ လာဘီ စ. လဘနံ လာဘော, တံ အဿ အတ္ထီတိ လာဘီ, ဟိနောတိ ဝဍ္ဎတီတိ ဟိတံ, အတ္ထံ. သုခယတီတိ သုခံ. ယဿုပ္ပဇ္ဇတိ, တံ သုခိတံ ကရောတီတိ အတ္ထော. အထ ဝါ သုဋ္ဌု ဒုက္ခံ ခနတီတိ သုခံ. သုပုဗ္ဗ ခနုဓာတု အဝဓာရဏေ ကွိ. ဟိတဉ္စ သုခဉ္စ ဟိတသုခံ, တဿ လာဘီ ဘဝေယျာတိ အတ္ထော.

“已除灾患网者”(Hatūpaddavajālo)，即已断除名为灾患之网。“已断除”(hato)，谓已断除、已远离。han词根义为伤害。“灾患”(upaddavo)，谓走近而伤害者，指生怖、老怖、病怖、死怖、王怖、贼怖、火怖、水怖、浪怖、鳄怖、漩涡怖、海怪怖、自责怖、他责怖、刑罚怖、恶趣怖这十六种灾患。前缀upa加du词根，义为伤害。“网”(jālaṃ)，谓用以伤害鱼者，即渔网。灾患如网，故为“网”(jālo)。依胜义，用以伤害有情者为“网”(jālo)，即灾患。jal词根义为伤害。彼已断除名为灾患之网，故为“已除灾患网者”。其义为：由礼佛之意乐，灾患之网应被断除。“获得利益安乐者”(Lābhī hitasukhassa ca)，即利益与安乐的获得者。获得(labhanaṃ)即“利得”(lābho)，拥有此者为“获得者”(lābhī)。增长故为“利益”(hitaṃ)，即义利。使安乐故为“安乐”(sukhaṃ)，其义为：于某人处生起时，能使其安乐。又，善掘除痛苦，故为“安乐”(sukhaṃ)。前缀su加khan词根，义为掘除，加kvi后缀。利益(hita)与安乐(sukha)为“利乐”(hitasukhaṃ)，其义为：当成为利乐的获得者。

၃၁-၃၂. နရဒေဝါနံ အဓိပေါ စ စတုဒီပိဿရောပိ ဝါ ဘဝေယျာတိ သမ္ဗန္ဓော. နရဒေဝါနန္တိ နရာ စ ဒေဝါ စ နရဒေဝါ, တေသံ. ကမ္မတ္ထေ စေတံ ဆဋ္ဌီဝစနံ. အဓိပေါတိ ဣဿရော စ. သော ဟိ အတ္တာဓီနံ ပါတိ ရက္ခတိ ဓမ္မေန ဝါ အဓိအဘိဘဝိတွာ ပါတိ ရက္ခတီတိ အဓိပေါတိ ဝုစ္စတိ. အဓိပုဗ္ဗပါဓာတု ရက္ခနေ အ, နရာနံ အဓိပေါ ဣဿရော မနုဿရာဇာ စ ဒေဝါနံ အဓိပေါ ဣဿရော ဒေဝရာဇာ စ ဘဝေယျာတိ အတ္ထော. စတုဒီပိဿရောပိ ဝါတိ ဧတ္ထ ပိသဒ္ဒေါ သမ္ဘာဝနတ္ထေ နိပါတော. တေန ပဂေဝ ဧကဒီပိဿရရာဇဘာဝေါ စ, ပဒေ သိဿရရာဇဘာဝေါ စာတိ သမ္ဘာဝေတိ. ဝါ သဒ္ဒေါ ပဒပူရဏ မတ္တောယေဝ. စတုဒီပိဿရောတိ ပုဗ္ဗဝိဒေဟော, အပရဂေါ ယာနော, ဇမ္ဗုဒီပေါ, ဥတ္တရကုရု စာတိ စတုန္နံ ဒီပါနံ ဣဿရော စက္ကဝတ္တိရာဇာပိ ဘဝေယျာတိ အတ္ထော. တတ္ထ ပုဗ္ဗဝိဒေဟောတိ သိနေရုနော ပုရေ ဘဝံ ပုဗ္ဗံ, ဝေဒေန ပညာယ ဤဟန္တိ ဝါယမန္တိ ဧတ္ထာတိ ဝေဒေဟော, ဝိဒသဒ္ဒူပပဒ ဤဟဓာတု ဝါယာမေ ဏ. သောယေဝ ဝိဒေဟော. ဣမံ ဒီပမုပါဒါယ သိနေရုနော ပုဗ္ဗဒိသဘာဂတ္တာ ပုဗ္ဗော စ သော ဝိဒေဟော စာတိ ပုဗ္ဗဝိဒေဟော, ပုဗ္ဗဒီပေါ.

31-32. 当成为“人天之主”(Naradevānaṃ adhipo)或“四洲之主”(catudīpissaropi vā)，此为关联。“人天”(Naradevānaṃ)，即人与天，指“他们的”。此为业格义的第六格。“主”(Adhipo)，即自在者。彼以自在而守护，或以法降伏而守护，故称“主”。前缀adhi加pā词根，义为守护，加a后缀。其义为：当成为人之主，即人王；及天之主，即天王。于“或为四洲之主”(Catudīpissaropi vā)中，pi字为表可能性之小品词。由此可推知，更何况成为一洲之主或一方之主。vā字仅为补足音节。“四洲之主”(Catudīpissaro)，其义为：当成为东胜身洲(Pubbavideha)、西牛货洲(Aparagoyāna)、瞻部洲(Jambudīpa)、北俱卢洲(Uttarakuru)四洲之主，即转轮圣王(Cakkavattirājā)。其中，“东胜身洲”(Pubbavideha)，因在须弥山(Sineru)之前，故为“东”(pubba)；以智慧(vedena paññāya)于此处精勤(īhanti vāyamanti)，故为“维德哈”(vedeho)，由vida词与īha词根(义为精勤)加ṇa后缀构成。彼亦即“威德哈”(videha)。此洲相对须弥山为东，且为维德哈，故称“东胜身洲”，即东洲。

အပရဂေါယာနောတိ [Pg.221] သိနေရုနော အပရေ ပစ္ဆိမေ ဘဝေါ အပရော. ဂဝေန ယန္တိ ဂစ္ဆန္တိ ဧတ္ထာတိ ဂေါယာနော. ဂေါသဒ္ဒူပပဒ ယာဓာတု ဂမနေ ယု. သိနေရုနော ပစ္ဆိမ ဒိသဘာဂတ္တာ အပရော စ သော ဂေါယာနော စာတိ အပရဂေါယာနော, ပစ္ဆိမဒီပေါ. ဇမ္ဗုဒီပေါတိ ဇာယတီတိ ဇမ္ဗူ. ယောဇနသတုဗ္ဗေဓော ရုက္ခော. ဇနဓာတု ဇနနေ ဦ. နဿ မော. ဗကာရာဂမော. ဇလမဇ္ဈေ ဒိပ္ပတီတိ ဒီပေါ, ဒိပ္ပန္တိ ဇောတန္တိ ဧတ္ထ သဒ္ဓမ္မာတိ ဝါ ဒီပေါ. ဒီပဓာတု ဒိတ္တိယံ အ. တဿ ပန ဒွိအာပေါတိ ပဒစ္ဆေဒံ ကတွာ ဒွိဓာ အာပေါ သန္ဒတိ ဧတ္ထာတိ ဒီပေါတိ ဗဟုဗ္ဗီဟိသမာသောပိ ယုဇ္ဇတိ. ဇမ္ဗုယာ လက္ခိတော ပညာတော ဝါ ဒီပေါ ဇမ္ဗုဒီပေါ, ဒက္ခိဏဒီပေါ. ဥတ္တရကုရူတိ သိနေရုနော ဥတ္တရေ ဘဝါ ဥတ္တရာ. ဓမ္မတာသိဒ္ဓဿ ပဉ္စသီလဿ အာနုဘာဝေန ကံ သုခံ ဥရုမဟန္တံ ဧတ္ထာတိ ကုရု. ဗဟုဗ္ဗီဟိသမာသောယံ. ကုံ ဝုစ္စတိ ပါပံ. တံ ရုန္ဓန္တိ ဧတ္ထာတိ ဝါ ကုရု. ကုပုဗ္ဗရုဓိဓာတု အာဝရဏေ ကွိ. ဓာတွန္တဿ လောပေါ. သိနေရုနော ဥတ္တရဒိသဘာဂတ္တာ ဥတ္တရော စ သော ကုရု စာတိ ဥတ္တရကုရု. ဥတ္တရဒီပေါတိ စတုန္နံ ဒီပါနံ ဣဿရော စတုဒီပိဿရော, စက္ကဝတ္တိရာဇာ လဗ္ဘတိ.

“西牛货洲”(Aparagoyāno)，在须弥山(Sineru)之后，即西方，故为“后”(aparo)。以牛(gavena)于此处交易(yanti gacchanti)，故为“牛货”(goyāno)。由go词与yā词根(义为行)加yu后缀构成。因在须弥山之西，且为牛货，故称“西牛货洲”，即西洲。“瞻部洲”(Jambudīpo)，生出故为“瞻部”(jambū)，指高达百由旬之树。由jan词根(义为生)加ū后缀，n转为m，并增入b字母构成。于水中央发光，故为“洲”(dīpo)；或正法于此处发光、照耀，故为“洲”。由dīpa词根(义为发光)加a后缀构成。又，亦可断句为dvi-āpo，作多财释复合词，谓二水于此处流淌，故为“洲”。以瞻部树为标识或闻名之洲，即“瞻部洲”，指南洲。“北俱卢洲”(Uttarakuru)，在须弥山之北，故为“北”(uttarā)。依自性成就之五戒的威力，于此处有广大之乐(kaṃ sukhaṃ urumahantaṃ)，故为“俱卢”(kuru)。此为多财释复合词。又，ku谓恶，于此处防止之，故为“俱卢”。前缀ku加rudhi词根(义为遮止)加kvi后缀，词根尾音省略。因在须弥山之北，且为俱卢，故称“北俱卢洲”，即北洲。四洲之主为“四洲主”(catudīpissaro)，可得为转轮圣王(Cakkavattirājā)。

ဧဝံ လောကိယဟိတံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ လောကုတ္တရဟိတံ ဒဿေန္တော အာဟ အန္တိမေ ဒေဟေ…ပေ… သုဗ္ဗတောတိ အန္တိမေ ဒေဟေ သုဗ္ဗတော ဘာဝနာယာနံ အာရုယှ အညံ တံ သေတဆတ္တကံ ဓာရေန္တော သမံ ဧဿတီတိ သမ္ဗန္ဓော. တတ္ထ ပန အတ္ထက္ကမေန ဝဏ္ဏယိဿာမ. အန္တိမေတိ စရိမေ ပစ္ဆိမေ ဝါ. အန္တေ ပရိယောသာနေ ဘဝေါ အန္တိမော, ပစ္ဆိမသရီရော. တသ္မိံ. ဒေဟေတိ သရီရေ. ဒိဟတိ ဥပစိယတိ ဝဍ္ဎတီတိ ဒေဟော, သရီရော. ဒိဟဓာတု ဥပစယေ ဏ. အထ ဝါ ဒိဟတိ ဥပစယတိ ဧတေန ပုညာပုညန္တိ ဒေဟော, ပစ္ဆိမဘဝဘူတေ ဘဗ္ဗကုလပုတ္တဘူတေ ဝါ သရီရေတိ အတ္ထော. သုဗ္ဗတောတိ သုဋ္ဌု ပဋိပန္နကော ဟုတွာ[Pg.222]. သုဋ္ဌု ဝတံ ပဋိပန္နံ အဿာတိ သုဗ္ဗတော. ဝကာရဿဗ္ဗော. ဘာဝနာယာနမာရုယှာတိ ဘာဝနာယာနံ အာရုယှာတိ ပဒစ္ဆေဒေါ. ဝိပဿနာဘာဝနာသင်္ခါတယာနံ အာရုဟိတွာတိ အတ္ထော. ဘာဝေတဗ္ဗာ ဝဍ္ဎေတဗ္ဗာတိ ဘာဝနာ. တေဘူမက သင်္ခါရာရမ္မဏံ. အထ ဝါ တဒါရမ္မဏံ ဘာဝေတိ ဝဍ္ဎေတီတိ ဘာဝနာ, ဝိပဿနာပညာ. ဘူဓာတု သတ္တာယံ ဝဍ္ဎနေ ဝါ ယု. သာ စ သမထဝိပဿနာ ဘာဝနာဝသေန ဒုဝိဓာ ဟောတိ. တတ္ထ ဣဓ ပန အညံ သေတဆတ္တကန္တိ သဒ္ဒန္တရသန္နိဋ္ဌာနေန ဝိပဿနာဘာဝနာ အဓိပ္ပေတာ. ယန္တိ ပါပုဏန္တိ ဧတေန နိဗ္ဗာနန္တိ ယာနံ, အနိစ္စာဒိဝိပဿနာဉာဏံ. ယာဓာတု ဂတိယံ ယု. ဘာဝနာသင်္ခါတံ ယာနံ ဘာဝနာယာနံ, ဘာဝနာ စ သာ ယာနဉ္စာတိ ဝါ ဘာဝနာယာနံ.

如此开示世间利益(lokiyahita)后，如今为开示出世间利益(lokuttarahita)而说：“于最后身(antime dehe)……善行者(subbato)……”。其关联为：于最后身善行，乘上修习之车(bhāvanāyāna)，持彼白伞(setachattaka)，将达于平等(sama)。于此，我们将依义次第释义。‘最后(antima)’者，谓最终或最后。于终了时有，故为‘最后’，即最后身(pacchimasarīra)。于彼身中。‘身(deha)’者，谓身体。其增长、积聚，故名为‘身(deho)’，即身体。词根‘dih’，义为积聚，加‘ṇa’后缀。或谓：以此积聚善与不善，故名为‘身(deho)’，其义为处于最后有(pacchimabhava)或为具根基的良家子(bhabbakulaputta)之身。‘善行者(subbato)’者，谓善于行道者。善持其戒行，故为‘善行者’。‘乘修习车(bhāvanāyānamāruyha)’者，应分作‘bhāvanāyānaṃ āruyha’。其义为：乘上名为观(vipassanā)修习之车。应修习、应增长，故为‘修习(bhāvanā)’，以三界(tebhūmaka)诸行(saṅkhāra)为所缘。或谓：以此所缘而修习、增长，故为‘修习’，即观慧(vipassanāpaññā)。词根‘bhū’，义为存在或增长，加‘yu’后缀。彼修习依止(samatha)与观(vipassanā)而有二种。于此，由‘其他白伞’等其他词语邻近之故，当知意指观修习。‘车(yāna)’者，谓以此而行、到达涅槃，即观无常(anicca)等之智。词根‘yā’，义为行，加‘yu’后缀。名为修习之车，即‘修习车(bhāvanāyānaṃ)’；或‘修习’亦是‘车’，故为‘修习车’。

အာရုယှာတိ အာရောဟိတွာ. ပကတိယာနသဒိသံ အနိစ္စ ဒုက္ခအနတ္တယာနံ အာရုဟိတွာတိ အတ္ထော. အနိစ္စာဒိလက္ခဏေန ဟိ ဝိနာ မဂ္ဂဖလနိဗ္ဗာနံ ပတ္တော နာမ နတ္ထိ. တသ္မာ ဘာဝနာယာနမာရုယှာတိ ဝုတ္တံ. အညန္တိ အရဟတ္တဖလံ. တဉှိ ပဌမမဂ္ဂေန အာဒိဋ္ဌမရိယာဒံ အနတိက္ကမိတွာ စတုသစ္စဓမ္မံ အဝဗုဇ္ဈတီတိ အညန္တိ ဝုစ္စတိ. အာပုဗ္ဗဉာဓာတု အဝဗောဓနေ ကွိ. အာသဒ္ဒေါ မရိယာဒတ္ထော. သေတဆတ္တကန္တိ ဩဒါတာတပတ္တံ. သေဝိယတီတိ သေတံ, ဓဝလံ. သိဓာတု သေဝါယံ တ. ကိလေသတပံ ဆာဒေတီတိ ဆတ္တံ. ဆဒဓာတု သံဝရဏေ တ. တံယေဝ ဆတ္တကံ. သေတဉ္စ တံ ဆတ္တကဉ္စာတိ သေတဆတ္တကံ. အရဟတ္တဖလအာတပတ္တံ လဗ္ဘတိ. အညံ အရဟတ္တဖလသင်္ခါတံ သေတဆတ္တကံ ဓာရေန္တော ဟုတွာတိ သမ္ဗန္ဓော. သမန္တိ နိဗ္ဗာနံ. တဉှိ သဗ္ဗံ ဝဋ္ဋဒုက္ခံ သမတိ ဝူပသမတိ နိရုဇ္ဈတိ ဧတ္ထာတိ သမန္တိ ဝုစ္စတိ. ဧဿတီတိ ပါပုဏိဿတီတိ.

“乘(āruyha)”者，谓登上。其义为：登上与世间车辆相似的无常(anicca)、苦(dukkha)、无我(anatta)之车。因为若无无常等相，则无有能证得道(magga)、果(phala)、涅槃(nibbāna)者。是故说“乘修习车(bhāvanāyānaṃ āruyha)”。“其他(añña)”者，谓阿罗汉果(arahattaphala)。因其不越初道(paṭhamamagga)所指示之界限而了悟四谛(catusacca)法，故名为“aññā”。前缀“ā”与词根“ñā”(了知义)，加“kvi”后缀。“ā”字有界限义。“白伞(setachattaka)”者，谓白色伞盖。因其被使用，故为“白(seta)”，即洁白。词根“si”，义为使用，加“ta”后缀。其遮蔽烦恼(kilesa)之热，故为“伞(chatta)”。词根“chad”，义为遮蔽，加“ta”后缀。彼即是“小伞(chattaka)”。“白”亦是“小伞”，故为“白伞”。此谓获得阿罗汉果之伞盖。其关联为：持有此名为“其他(añña)”、亦即阿罗汉果的白伞。“平等(sama)”者，谓涅槃(nibbāna)。因一切轮回(vaṭṭa)之苦于彼处平息、寂灭、灭尽，故名为“平等”。“将至(essati)”者，谓将证得。

ဣဒါနိ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကတ္ထံ ဒဿေန္တော ဣမသ္မိံ အတ္တဘာဝေပီတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဣမသ္မိံ အတ္တဘာဝေပိ အရောဂေါ စ ဒီဃာယုကော စ သဗ္ဗလောကေဟိ ပူဇိတော စ ဘာဝနာဘိ ရတိမနော [Pg.223] စ ဇနပ္ပိယော စ မနာပေါ စ ဘဝေယျာတိ ယောဇနာ. အတ္တဘာဝေပီတိ ဧတ္ထ ပိသဒ္ဒေါ သမ္ပိဏ္ဍနတ္ထော. တေန သမ္ပရာယိကတ္ထံ သမ္ပိဏ္ဍေတိ. အတ္တာတိ ဘဝတိ ဧတေန အဘိဓာနံ ဗုဒ္ဓိ စာတိ အတ္တဘာဝေါ. ခန္ဓပဉ္စကဿေတမဓိဝစနံ. အရောဂေါတိ သဗ္ဗဗျာဓိဝိရဟော စ. သော ဟိ နတ္ထိ ရောဂေါ အဿာတိ အရောဂေါတိ ဝုစ္စတိ. ဒီဃဇီဝိကောတိ ဒီဃာယုကော စ. သော ဟိ ဒီဃာ ဇီဝိ အာယု အဿာတိ ဒီဃဇီဝိကောတိ ဝုစ္စတိ.

如今为开示现法利益(diṭṭhadhammikattha)，而说“于此自体中亦(imasmiṃ attabhāvepi)”等。其句义结合为：于此自体中，亦应无病、长寿、为一切世间所尊敬、心乐修习、为人所喜、令人愉悦。“于此自体中亦”一句，其中“亦(pi)”字为总括义，以此总括来世利益。“自体(attabhāva)”者，以此而有“我”之名言与识觉，故为“自体”。此为五蕴(khandhapañcaka)之异名。“无病(arogo)”者，谓远离一切疾病。彼实无有病，故名为“无病”。“长命(dīghajīviko)”者，谓长寿。彼实有长久之生命、寿元，故名为“长命”。

၃၃. သဗ္ဗလောကေဟီတိ သဗ္ဗဒေဝမနုဿေဟိ. ပူဇိတောတိ ပူဇိတဗ္ဗော စ. ဘာဝနာဘိရတိမနောတိ သမထဝိပဿနာ သင်္ခါတာယ ဘာဝနာယ အဘိရမဏစိတ္တော စ. ဇနပ္ပိယောတိ သဗ္ဗဇနေဟိ ပိယာယိတဗ္ဗော စ. မနာပေါတိ သဗ္ဗသတ္တာနံ စိတ္တဝဍ္ဎနကော စ ဘဝေယျာတိ သမ္ဗန္ဓော.

33. “为一切世间(sabbalokehi)”者，谓为一切天人(deva)与人类(manussa)。“所尊敬(pūjito)”者，谓应受尊敬。“心乐修习(bhāvanābhiratimano)”者，谓心喜于名为止(samatha)观(vipassanā)之修习。“为人所喜(janappiyo)”者，谓应为一切人所喜爱。“令人愉悦(manāpo)”者，谓应成为能增长一切有情之心者。此为关联。

ဧဝံ ဆဗ္ဗီသတိယာ ဝန္ဒနဂါထာသု ဧကဂါထာမတ္တမ္ပိ ဗုဒ္ဓဂုဏာနုဿရဏေ ဖလာနိသံသံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ သဗ္ဗဂါထာယော ဝစသာ ဓာရေတွာ ဗုဒ္ဓဝန္ဒနေ အနေကာနိ ဖလာနိသံသာနိ ဒဿေတုံ ကာ ကထာခိလဓာရဏေတိ အာဟ. တတ္ထ ကာ ကထာခိလဓာရဏေတိ ကာ ကထာ အခိလဓာရဏေတိ ပဒစ္ဆေဒေါ. သဗ္ဗဗုဒ္ဓဝန္ဒနဂါထာယ ဝစသာ ဓာရဏေ ကိံ ဝတ္တဗ္ဗာ ယေဝါတိ အတ္ထော.

如是，于二十六首礼敬偈中，开示了随念佛德，乃至仅只一偈的果报与功德后，如今，为开示以言语受持一切偈颂而礼敬佛陀的众多果报与功德，而说：“于完全受持，复有何言(kā kathā akhiladhāraṇe)”。于此，“kā kathākhiladhāraṇe”应分作“kā kathā akhiladhāraṇe”。其义为：于以言语受持一切礼佛偈，复有何言可说耶？

ဧတ္ထ စ အခိလသဒ္ဒေါ သဗ္ဗဝါစကော အနိပ္ဖန္နပါဋိပဒိကော. အထ ဝါ ခိယနံ ခိလံ. ခိဓာတု ခယေ လပစ္စယော. ခယံ လာတိ ဂဏှာတီတိ ဝါ ခိလံ, အပ္ပကံ. ခယသဒ္ဒူပပဒလာဓာတု ဂဟဏေ အ. န ခိလံ အခိလံ, သဗ္ဗဂါထာယော. ဓာရိယတေ ဓာရဏံ, အခိလာယ သဗ္ဗာယ ဂါထာယ ဓာရဏံ အခိလဓာရဏံ, တသ္မိံ. ဆဗ္ဗီသတိယာ ဗုဒ္ဓဝန္ဒနဂါထာသု ဧကံ ဂါထံ ဝစသာ ဓာရယိတွာ ဗုဒ္ဓဝန္ဒနေ ယထာဝုတ္တဖလာနိသံသာနိ လဗ္ဘန္တိ, ပဂေဝ ပန သဗ္ဗဗုဒ္ဓဝန္ဒနဂါထာယော ဝစသာ ဓာရယိတွာ ဒိနေ ဒိနေ ဗုဒ္ဓဝန္ဒနေတိ [Pg.224] အတ္ထောတိ. ဣမိနာ ပန ဂါထာပဉ္စကေန ယထာဝုတ္တ ဖလာနိသံသံ ဉတွာ သဒ္ဒဟကော သမ္မာဒိဋ္ဌိကော ကုလပုတ္တော သဗ္ဗဗုဒ္ဓဝန္ဒနဂါထာယော ဝစသာ ဓာရယိတွာ ရတ္တိန္ဒိဝံ ပုဗ္ဗဏှကာလေ စ သာယနှကာလေ စ ရတ္တိယာ ပဌမယာမေ စ ပစ္ဆိမယာမေ စ သတတံ သမိတံ နိရန္တရံ ဗုဒ္ဓံ ဝန္ဒေယျာတိ ဥယျောဇနံ ဒဿေတီတိ.

于此，“akhila”一词，义为“一切”，是无派生之语基。或者，“khiyanaṃ”为“khilaṃ”。词根“khi”，义为毁坏，加“la”后缀。或谓：取其毁坏，故为“khilaṃ”，义为少量。以“khaya”为前缀，词根“lā”(取义)，加“a”后缀。非“khilaṃ”，即为“akhilaṃ”，谓一切偈。被受持，故为“受持(dhāraṇa)”；对一切偈之受持，为“完全受持(akhiladhāraṇa)”，于彼受持中。其义为：于二十六首礼佛偈中，以言语受持一偈而礼敬佛陀，尚得如上所述之果报功德，更何况日日以言语受持一切礼佛偈而礼敬佛陀呢？此复，有信、有正见的良家子(kulaputta)，了知此五偈所说之果报功德，应于日夜、清晨、傍晚、初夜、后夜，恒常、相续、无间地礼敬佛陀——此乃开示策励之义。

ပဉ္စကဂါထာဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

五偈释义圆满。

ဣတိ ပေါရာဏာစရိယေဟိ ဝန္ဒိတဿ နမက္ကာရဿ သဒ္ဒတ္ထနယေဟိ ဆန္ဒာလင်္ကာရနယေဟိ စ သဏှသုခုမသုဒုဒ္ဒသ ဂမ္ဘီရဿ ဗုဒ္ဓဿ ဒုပ္ပဋိဝိဓဂုဏပရိဒီပကဿ သပ္ပုရိသာနံ စိတ္တပသန္နဇနကဿ သာဋ္ဌကထေ ပိဋကတ္တယေ အသံဟိရ ဝိသာရဒဉာဏစာရိနာ သာသနသောဓကေန ဘဒ္ဒန္တရေဝ တတ္ထေရဝရေန ရစိတာ ဗုဒ္ဓဂုဏပ္ပဒီပိကနာမိကာ ဝဏ္ဏနာ.

此为古师所礼敬之礼赞文，依循声义与韵律修饰之法，阐明佛陀柔软微妙、极其难见、深奥难测、难以通达之功德，能使善士心生清净喜悦；此乃于附有义注的三藏中具足无碍广博智慧、身为教法净化者之瑞瓦达长老所作，名为《佛德明灯》的释义。

နိဂမန

结语

ဣဒံ ပန ပုရံ နိမ္မိတေန သိရီပဝရဝိဇယာနန္တယသပဏ္ဍိတ တြိဘဝနာဒိတျာဓိပတိမဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇာတိ လဉ္ဆိတနာမိကေန ပိဋကတ္တယပါဠိံ သိလာရူဠှံ ကာရယိတွာ ပဉ္စမ သင်္ဂီတိကရဏေန တိမဟာဓမ္မရာဇေန ရတနာပုဉ္ဇန္တိ သမ္မတေ ရာဇဓာနီဘူတေ နာနာကုလသံကိဏ္ဏေ ပုညဓညဝန္တာနံ သာဓူနဉ္စ သီလသမာဓိပညဝန္တာနံ ဘိက္ခူနဉ္စ နိဝါသဘူတေ ဗုဒ္ဓဓမ္မသံဃရတနာကရေ စန္ဒိမသူရိယာ ဝိယ ဗုဒ္ဓသာသနုဇ္ဇောတနေ မန္တလေ နဂရေ ဣတိ ပရိကိတ္တိတေ မဟာရာမေ ဒေသေ ဝသန္တေန ဥပါသက ဂုဏသမ္ပန္နေန နာမိကေန ဥပါသကေန စ တဿုပဋ္ဌာကာယ နာမိကာယ ဥပါသိကာယ စ သမကုသလစ္ဆန္ဒံ ကတွာ နိဗ္ဗာနဿ သစ္ဆိကရဏတ္ထာယ ကာရိတေ မနောရမေ သုဝဏ္ဏေန လိမ္ပိတတ္တာ သုဝဏ္ဏဝတီ နာမိကေ [Pg.225] ဒွိဘုမ္မိကေ မဟိဋ္ဌကဝိဟာရေ အဋ္ဌဟိ ဒိသာဟိ အာဂတာနံ သုတေသနဘိက္ခူနံ သာဋ္ဌကထံ ပိဋကတ္တယံ ဒိနေ ဒိနေ သတတံ နိရန္တရံ ဝါစေန္တေန အဓိဝသန္တေန သာဋ္ဌကထေ ပိဋကတ္တယေ အသံဟိရဝိသာရဒဉာဏစာရိနာ မန္တလေ ပုရေ ပရိယတ္တိသာသနဟိတဓမ္မာစရိယဂဏဿ ဇေဋ္ဌုက္ကဋ္ဌဘူတေန ရေဝတာဘိပဏ္ဍိတဓဇသာသနဝံသမဟာဓမ္မရာဇဂုရူတိ စ အဂ္ဂ မဟာပဏ္ဍိတာတိ စ လဒ္ဓလဉ္ဆိတေန မူလဒွါဒသသာသန ကရမဟာဂဏဿ ဇေဋ္ဌမဟာနာယကဘူတေန သာသနာပြုညော အာစရိယောတိ ဝိဿုတေန သာသနသောဓက မဟာနာယကတ္ထေရဝရေန ပေါရာဏေဟိ တတ္ထ တတ္ထ ပါဠိယံ ဘဂဝတာ ဝုတ္တေဟိ ဗုဒ္ဓဂုဏပ္ပကာသကေဟိ ဗုဒ္ဓဂုဏပဒေဟိ ထောမိတွာ ဝန္ဒိတဿ အတ္ထဗျဉ္ဇနေန ဆန္ဒာလင်္ကာရနယေန စ ပထဝီသန္ဓာရကဿ ဥဒကက္ခန္ဓဿ ဝိယ ဂမ္ဘီရဿ ပဗ္ဗတေန ပဋိစ္ဆာဒေတွာ ဌပိတဿ ဝတ္ထုဿ ဝိယ အတိဒုဒ္ဒသဿ သတဓာ ဘိန္နဿ ဝါလဿ အဂ္ဂကောဋိယာ ဝိယ အတိသဏှ သုခုမဿ ပုထုဇ္ဇနဉာဏေန ဗုဒ္ဓဿ ဒုပ္ပဋိဝိဓဂုဏပရိဒီပကဿ နမက္ကာရဿ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ ဗုဒ္ဓဂုဏပ္ပဒီပိကနာမိကာ သံဝဏ္ဏနာ တာသု တာသု အဋ္ဌကထာဋီကာသု အာဂတံ သံဝဏ္ဏနာနယံ နိဿာယ ပညာပါဋဝတ္ထာယ သာသနဝုဒ္ဓိယာ စ ကတာ.

此释义作成于曼德勒城(Mantale nagare)。此城乃由名为“吉祥殊胜胜利无尽智慧三界日主大法王大王”者所建，他曾令将三藏巴利刻于石上，并举行第五次结集。此城亦是公认的“宝聚”(Ratanāpuñja)王都，其中众姓杂居，福德丰饶的善人与具足戒定慧的比丘安住，是佛法僧三宝的宝藏，如日月般照耀佛陀教法。于此城著名的摩诃罗摩寺院中，有具足善德的优婆塞及其侍从优婆夷，他们共同发善愿，为证涅槃故，建造了这座庄严的金色精舍，名为“金色”(Suvaṇṇavatī)，是一座两层宏伟僧院。于此，为从八方前来求法的比丘，每日恒常无间断地讲授附有义注的三藏。居住于此的，是精通附有义注之三藏、行持无碍智慧、在曼德勒城中为教法导师之首座、被授予“瑞瓦达胜智幢法王上师”及“最胜大智者”称号、为十二根本教法传承之大僧团首席长老、以“教法净化阿阇梨”著称、身为教法清净之大导师的瑞瓦达长老。他依据古时世尊在巴利圣典各处所说、开显佛陀功德的词句，以义理文句及韵律修饰之法，对那深奥如大地所持之水聚，极其难见如为山所覆之物，极其微细如百裂发端之尖，非凡夫智所能测度之佛陀功德的礼敬文，作了揭示隐义的释义，名为《佛德明灯》。此释义是依据诸义注和复注中出现的释义之法，为显扬智慧和教法兴盛而作。

ဧတ္တာဝတာ စ –

至此——

သမ္ပတ္တေ စက္ကဝဿေ သာ, ဒွိသဟဿေ စတူသတေ;

နဝါဓိကာသိတီယာ စ, သက္ကရာဇေ စ သမ္ပတ္တေ.

于佛历二千四百八十九年，暨萨迦纪年亦已届临。

သတ္တတိသတသဟဿ, ဝဿေ ဖုဿမာသဿေဝ;

ကာလပက္ခသတ္တမေ စ, ဗုဒ္ဓဒိနေ သုနိဋ္ဌိတာ;

သာမည.

于弗沙月黑分第七日，佛陀日，圆满完成。

ဧသာ စ သင်္ခရောန္တေန, ယံ ပုညံ ပသုတံ မယာ;

အညမ္ပိ တေန ပုညေန, ပတွာ သမ္ဗောဓိမုတ္တမံ.

我于此撰作时所生之功德，及余功德，愿以此等功德，证得无上正等觉。

သံသာရတော [Pg.226] ဗဟူ သတ္တေ, တာရယိတွာ တဏှက္ခယံ;

နိဗ္ဗာနံ သစ္ဆိကာရေယျံ, မဂ္ဂဉာဏုတ္တရေန စ.

愿我度脱轮回中众多有情，令其贪尽；以无上道智，证悟涅槃。

သဒါ ရက္ခန္တု ရာဇာနော, ဓမ္မေနေဝ ပဇံ ဣမံ;

သဗ္ဗေ သတ္တာ သုခီ ဟောန္တု, ဇောတေန္တု ဇိနသာသနံ.

愿诸国王恒常以正法守护此民；愿一切有情皆得安乐，愿胜者教法永昌明。

မြမ္မရဋ္ဌေ မနုဿာ စ, သဗ္ဗဒါ နိရုပဒ္ဒဝါ;

နိစ္စံ ကလျာဏသင်္ကပ္ပာ, ပပ္ပောန္တု အမတံ ပဒန္တိ.

愿缅甸国中诸人民，永离灾患；恒怀善念，同证甘露不死境。

ဗုဒ္ဓဂုဏပ္ပဒီပိကနာမိကာ

《佛德明灯》

နမက္ကာရဋီကာ သမတ္တာ.

礼敬复注终。