Jinavaṃsadīpaṃ

胜者世系之灯

Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa

礼敬彼世尊、阿罗汉、正自觉者

1.

1.

Mahādayo yo hadayo’dayo’dayoHitāya dukkhānubhave bhave bhave,Akāsi sambodhipadaṃ padaṃ padaṃTamābhivandāmi jinaṃ jinaṃ jinaṃ;

(Yamakabandhanaṃ)

大悲者，其悲心生起，为利益轮回中受苦的众生，于生生世世，一步步地，证得正觉之位。我礼敬那位胜者，胜者，胜者。

2.

2.

Pahāya yatthā’bhiratiṃ ratiṃ ratiṃRamanti dhammeva munī munī munī,Vimuttidaṃ sabbabhavā bhavā’bhavāTamābhivande mahitaṃ hitaṃ hitaṃ;

(Yamakabandhanaṃ)

舍弃一切贪著之乐，智者们唯乐于正法。此法能使人从一切有与无有中解脱，我礼敬这受尊敬的、带来利益的、带来利益的法。

3.

3.

Nipītasaddhammarasā rasā’rasāSupuññakhetto’rasataṃ sataṃ sataṃ,Gatā vidhūtā vinayena yena yeTamābhivande’sigaṇaṅgaṇa’ṅgaṇaṃ;

(Yamakabandhanaṃ)

已饮正法之味——诸味之最上味，他们是善人们的无上福田，是数百位佛陀真子。他们藉由律仪，已去除并远离烦恼。我礼敬那无瑕、无垢的圣者僧团。

4.

4.

Jinā’natambhoruha haṃsarājinīJinorasānaṃ mukhapañjarā’li nī,Sadatthasāraṃ sarasaṃ visūda nīUpetu me mānasameva vāṇi nī;

胜者的言语，是其面莲上的天鹅之后，是其真子们口笼中的蜂群；它净化、甘美、蕴含真实义理的精髓。愿这言语进入我的心中。

5.

5.

Kammāvasesā vicito’pajātyāGanthā’hisaṅkhāravibandhakā me,Paṇāma puññātisayena’nenaMā pākadānā’vasarā bhavantu;

我那些由投生而显现的剩余业力，以及束缚我的诸结与诸行——愿藉由此礼敬的殊胜功德，它们都没有机会结果。

6.

6.

Suvaṇṇavaṇṇassa jinassa vaṇṇaṃVaṇṇeyya kappampi kajito suvaṇṇo,Kappassi’vosāna manattatāyaNa pāpuṇe buddhaguṇāna mantaṃ;

即使一位善说者，用一整劫的时间来称颂那金色胜者的功德，一劫或会终尽，但他无法穷尽佛陀功德的边际。

7.

7.

Niddhanta cāmīkara cāru rūpaṃSarassatī bhūsaṇa bhāsanaṃca,Anañña sādhāraṇa ñāṇamassaAvāviyā’cintiya mapakpameyyaṃ;

其纯金般美丽之身，以及萨拉洒蒂(Sarassatī)般庄严的言说，其无与伦比之智，不可思议，不可衡量。

8.

8.

Kuhiṃ asādhāraṇa rūpa līlāKuhiṃ asādhāraṇa vāṇi līlā,Kuhiṃ asādhāraṇañāṇa līlāKuhiṃ nu me mandamatissa līlā;

何处有那非凡的色身之优雅？何处有那非凡的言语之优雅？何处有那非凡的智慧之优雅？而我这智慧迟钝者的优雅又在何处？

9.

9.

Vibhāvimānī paravamhino yeIssā’bhimānena vibhaññamānā,Gavesayantī’dha parassa randhaṃTesaṃ pasaṃsāgarahāhi kimme;

那些骄慢轻视他人者，因嫉妒与傲慢而心烦意乱，在此世间寻求他人过失。他们的赞誉或谴责，与我何干？

10.

10.

Pasattha satthāgama pāradassīYe sādhavo sādhu guṇappasantā,Ganthassa nimmāṇaparissamaṃ noJānanti teyeva idhappamāṇā;

那些受赞扬的、通达导师教法者，那些喜爱善德的贤善之人——唯有他们，才了解我们创作此书的辛劳，才是此事的评判者。

11.

11.

Ādiccavaṃsappabhavassa tassaJinassa satthāgamakovidehi,Vuttopi pubbācariyehi yesuGanthesu saṅkhepavasena vaṃso;

那位出身于日族(Ādiccavaṃsa)的胜者，其世系已由精通导师教法的古代诸师，在一些论著中简要地叙述过。

12.

12.

Na tehi sakkā sugatassa vaṃsaṃKiñcāpi viññātu masesayitvā,Sampuṇṇavaṃsassa vibhāvanāyaTasmā samussāhita mānasena;

尽管藉由那些论著，不可能完全了知善逝的世系，因此，为了阐明完整的世系，我怀着振奋之心着手此事。

13.

13.

Abhippasanno ratanattayamhiPasatthavaṃsappabhavo pabhunaṃ,Vibhusaṇo vissutakittighosoYo bhāti laṅkāya muḷārabhāgyo;

他对三宝有甚深净信，出身于受赞誉的贵族世家，是一位国家的严饰，声名远播。他具大福德，在楞伽(Laṅkā)闪耀。

14.

14.

Amandacāgā’bhiratassaPunandu nāmassa dayādhanassa,Buddhe pasādātisayassa tassaAjjhesanañcāpi paṭiggahetvā;

并且，在接受了那位名为普南杜(Punandu)之人的请求后——他乐于慷慨布施，以慈悲为财富，对佛陀具有超胜的净信——

15.

15.

Nassāya pubbācariyo’padesaṃSotūna matthāya mayā hitāya,Niruttiyā māgadhikāya sammāVidhīyate’daṃ jinavaṃsadīpaṃ;

依循古代诸师的教导，为了听闻者的利益与福祉，我以摩揭陀(Māgadhikā)语，妥善地撰写了这部《胜者世系之灯》。

16.

16.

Saddhāsinehānugatāya paññā-Dasāya sotūhi manovimāne,Padīpito’yaṃ jinavaṃsadīpa-Dīpoharepāpatamappabandhaṃ;

愿这已点燃的《胜者世系之灯》的明灯，在听闻者们的心殿中，以伴随着信与爱的智慧之光，驱散罪恶黑暗的延续。

17.

17.

Puraṅgapuṇṇā sirijambudīpeSampattibhārena divā’vatiṇṇā,Yā devarājassa’marāvatī’vā-Marāvatīnāma purī pure’sī;

往昔，在光辉的瞻部洲(Jambudīpa)，曾有一座名为阿摩罗婆提(Amarāvatī)的城市，它各方面皆圆满，仿佛因其自身的繁荣昌盛而从天界降临，犹如天王之城阿摩罗婆提。

18.

18.

Vijjādharānañca vihaṅgamānaṃVibandha vehāsagatiṃ bahāsa,Yasmiṃ purasmiṃ jitaveri cakkaṃPākāracakkaṃ viya cakkavāḷaṃ;

在那座城市里，持明者(vijjādhara)与鸟类的空中飞行毫无障碍。那座城市已征服所有敌军，其城墙之环犹如围绕世界的铁围山(Cakkavāḷa)。

19.

19.

Sañcumbitamhoja rajo pabandha-Supiñjarāpā parikhāhirāmā,Puritthi pākāra nitambabhāgeSamubbahī kañcana mekhalā’bhaṃ;

那可喜的护城河，因莲花花粉而水色泛黄，它环绕着城墙——犹如城郭女郎的臀部——闪耀着金色腰带的光辉。

20.

20.

Rattindivā rattamaṇi’ndanīla-Maṇippabhārañjita rājadhāni,Babandha yā’mandasurindacāpa-Samujjalākāsatalabbilāsaṃ;

那王都因红宝石与蓝宝石的光辉而昼夜生色，展现出犹如天帝之巨大虹弓般照亮天际的壮丽景象。

21.

21.

Yahiṃvadhūnaṃ vadanambujehiKatāvamānaṃ hariṇaṅkabimbaṃ,Pabhāhi nīlopalatoraṇātaṃSokābhībhūtaṃca vivaṇṇamāpa;

在此城中，女人们的莲花面容令月亮(鹿影)蒙羞；月亮又因青莲花拱门的光辉而满怀忧伤，变得黯然失色。

22.

22.

Saroruha’ntī maṇimandirābhā-Sañcumbitaṃ puṇṇasasaṅkabimbaṃ;

Saṅkāya rāmājanatā’bhirāmāKare pasāresi puramhi yasmiṃ;

在那座城市里，当满月被珠宝宫殿的光辉触及时，可爱的美女们会心生疑虑，以为那是莲花而伸出双手。

23.

23.

Yattha’ṅganānaṃ paṭibimbitāniĀdāsabhittīsu mukhambujāni,Āsuṃ vighātāya madhubbatānaṃVilocanālīna manuggahāya;

在那里，女人们的莲花面容倒映在镜墙上，令蜜蜂们困惑苦恼，却令观者们赏心悦目。

24.

24.

Sammatta mātaṅga dharādharehiYasmiṃ abhissanda madassavanti,Turaṅga raṅgehī taraṅga mālāSamākulevā’si vidhūta dhūlī;

在那城中，从如醉象般的群山中，流淌着芳香的液流；由骏马奔腾而扬起的尘土，纷乱如层层波浪。

25.

25.

Nikkhittavīṇā maṇinupurānaṃVilāsinīnaṃ mudupāṇi pāde,Mattālimālā kalanādinī kiṃNālaṅkaruṃ yattha katāvakāsā;

在那里，当优雅的女郎们放下她们的维纳琴(vīṇā)与珠宝脚镯时，为何嗡嗡作响的醉蜂群，在找到机会时，不去妆点她们柔软的手足呢？

26.

26.

Dhavatthinīnaṃ kucasārasehiNettālibhārā’nananīrajehi,Yā hāsavīcīhi purī rajanyāRarāja samaphullasarojinī’va;

奔走女子胸如鸟，莲脸明眸似蜂群。城中夜色笑语漾，宛若莲池盛放光。

27.

27.

Candappabhā cumbita candakantaPāsāṇadhārā maṇicandikāsū,Candānanānaṃ yahi maṅganāhaṃParissamasso’pasamāya’hesuṃ;

月光亲吻月光石，宝石楼阁流清泉，月脸佳人在此处，谈情说爱消疲倦。

28.

28.

Yasmiṃ pūre uddhamadho vinaddha-Jutippabandho maṇimandirānaṃ,Samubbahī geruka paṅka diddha-Vitāna paccattharaṇabbilāsaṃ

城中宝石楼阁殿，光网交织上下连。尽显赭泥涂抹后，华盖地衣之华美。

29.

29.

Suvaṇṇa muttā maṇi vaṃsavaṇṇā-Pavāḷa rūpī vajirehiñcā’pi,Yā sattadhaññehi dhanehi phītāAhū puri dhaññavatī’va nārī;

(Silesabandhanaṃ)

黄金珍珠摩尼宝，猫眼珊瑚银与钻。七谷丰登财宝满，此城宛如幸运女。

30.

30.

Pasāritā’nekadisāmukhesuVicittavatthā’bharaṇādipūrā,Yatthā’paṇā nijjitakapparukkhāKariṃsu lokābhimatatthasiddhiṃ;

于此，商铺遍布于多方，充满种种衣饰等物，其功用胜过劫波树，能成就世人所欲之事。

31.

31.

Parāgarattā madhupātimattāSamhinnavelā ghananīlavālā,Haṃsāsayā pañcasarābhirāmāYasmiṃ taḷākā viya kāmabhogī;

(Silesabandhanaṃ)

纵欲之人犹如池：为外尘所染，为欲蜜所醉，毁坏德行之堤岸，拥有浓密黑发，心如天鹅，乐于五欲。

32.

32.

Purantarasmiṃ ratanagghikānaṃRaṃsippabandhehi hatandhakāre,KundāravindabbhudayenayasmiṃRattindivābheda mavedi loko;

城中珍宝放光芒，驱散一切诸黑暗。世人唯依花开落，茉莉白莲辨晨昏。

33.

33.

Mātaṅgajīmūtaghaṭāya ghaṇṭā-Ṭaṅkāragambhīraravāya yasmiṃ,Palambhītā mattasikhaṇḍimālāAkā vikālepi akhaṇḍakīḷaṃ;

象群如云，铃声深沉，醉孔雀群为其所惑，于非时亦舞乐不停。

34.

34.

Puramhi yasmiṃ caraṇambujehiVadhūjato bandhitanūpurehi,Vikāsa kokāsana sīsa baddhaMattāli sesa’mbujinī ajesi;

城中女子莲步移，玉足之上系脚铃。其美胜过红莲池，莲上醉蜂正嗡鸣。

35.

35.

Rasātalaṃ nāgaphaṇāvanaddhaṃNabhotalaṃ vijjulatāvanaddhaṃ,Yā chāditā rūpiyajātarūpa-Dhajāvalīhā’jini rājadhānī;

地下世界龙首缚，天空为闪电所缠。王都遍覆金银旗，光辉胜过此二者。

36.

36.

Nānatthasāraṃ mitadhātuvaṇṇaṃChandārahaṃ pāṇagaṇā’bhirāmaṃ,Kavippasatthaṃ sarasaṃ silesā-Laṅkārapajjaṃ’va puraṃ yamāsi;

(Silesabandhanaṃ)

那座城市蕴含种种精华，结构层次分明，合乎韵律，令众生愉悦，为诗人所赞，充满情味，并以双关语为饰，宛如一首完美的诗篇。

37.

37.

Puramhi tasmiṃ karuṇānidhānoBuddhaṅkuro brāhmaṇasāravaṃse,Asaṅkhakappāna mito catunnaṃLakkhādikānaṃ udapādi pubbe;

在那城中，一位慈悲的宝藏、未来的佛陀，于四个阿僧祇劫又十万劫之前，诞生于一个高贵的婆罗门家族。

38.

38.

Bhovādivaṃse’kadivākarassaPuññānubhāvo’dayamaṅgalehi,Jātassa kho sampati jambudīpoVilumpayī maṅgalavāsalīlaṃ;

此婆罗门裔如日升起，因其诞生之福德与吉祥，瞻部洲(Jambudīpa)如今夺尽他方节日之光彩。

39.

39.

Jātakkhaṇe tassa sarīrajenaGandhena vaṇṇena sake nikete,Hatappabhā candanateladīpāSaṇṭhānamattehi vijāniyāsuṃ;

诞生刹那自家中，身出香气与光芒。檀香油灯失光辉，唯凭形状辨其样。

40.

40.

Vimuttadosāhi sukhedhitāhiDhātīhi kumbhorupayodharāhi,Bhato kumāro sukumārakāyoKhepesi so kānici vāsarāni;

无垢乳母善养育，乳房丰盈似陶瓶。王子身娇体柔美，安然度过数日时。

41.

41.

Mahāmahecā’tha pavattamāneSaveda vedaṅga vidū vidūhi,Kārāpayuṃ te pitaro’rasassaNāmaṃ sumedho’ti padatthasāraṃ;

其后，在一场盛大的庆典上，他的父母与通晓吠陀(Veda)及吠陀支(Vedaṅga)的智者们一起，为他们的亲生儿子取了一个意义深远的名字，名为善慧(Sumedha)。

42.

42.

Uḷārabhāgyena samaṃ kumāreSaṃvaddhamāne jananī na tittiṃ,Pāyāsi nīlāmakalalocanāliṃMukhambujaṃ tassa’bhicumbamānā;

当王子与他崇高的福德一同成长时，母亲亲吻着他莲花般的脸庞，并以她那犹如无瑕青莲的眼睛凝视之，总也看不够。

43.

43.

Sukhedhita’ṅgāvayavo kumāroVimānabhumyā maṇinimmitāya,Parodi mātāpitaro’bhiyācaṃBimbaṃ kanijaṃ jānuyugena gacchaṃ;

肢体被善加养育的王子，在宝石建造的宫殿地面上以双膝爬行，他哭泣着，向父母恳求一个金色的小雕像。

44.

44.

Suvaṇṇabimbo’pamacārurūpoSamācaraṃ dhātibhujā’valambaṃ,Viññāsapāda’ṅgulimañjarīhiSalīlamāvāsamalaṅkarittha;

他那如金像般美丽的身形，在乳母手臂的支撑下行走，以其灵巧的脚趾花束，优雅地装饰着住所。

45.

45.

Nijena tejena ca jivalokaṃYasena’pubbācarimaṃ phusanto,Tirokaritvā ravicandasobhaṃSaṃvaḍḍhi dhīro ubhato sujato;

这位出身于双边高贵血统的贤者成长起来，他以自身的光辉与前所未有的声誉遍及众生世界，超越了日月的光芒。

46.

46.

So sattamā yāva pitāmahassaYugā sagabbhāsayasuddhiko’si,Nihīnajacco’ti na jātivādāKhitto’pakuṭṭho bhavi vippaseṭṭho;

他上溯至祖父的第七代，母胎都是纯净的。他没有因种姓之说而被指责或贬低为出身低贱，而是成为最殊胜的婆罗门。

47.

47.

Vedantayaṃ so sanighaṇṭu satthaṃSakeṭubhaṃ sākkharabheda satthaṃ,Sādhabbatabbedi’tihāsa satthaṃAvedi vedaṅgayutaṃ pa satthaṃ;

他通晓三吠陀(Veda)，以及词典学(Nighaṇṭu)、仪轨学(Keṭubha)、音韵学(Akkharappabheda)、以及历史传说(Itihāsa)，并精通所有与之相关的吠陀支(Vedaṅga)学科。

48.

48.

Ajjhāyako mantadharo pavīṇoKalāsu lokāyatalakkhaṇesu,Papūrakāri padako kavīnaṃTetā’si veyyākaraṇo gaṇiso;

他是一位诵读者、持咒者，精通各种技艺、顺世论(Lokāyata)与相术。他能满足诗人的需求，是一位词法家、语法家与算术家，也是一位守护者。

49.

49.

Kandappadappā’naladhumarāji-Līlāvalambi nijamassurāji,Na kevalaṃ komalagaṇḍabhāgaṃManampi thīnaṃ malinīkarittha;

他那如爱神之傲火的烟缕般优雅垂落的胡须，不仅玷污了他柔嫩的脸颊，也染污了女人们的心。

50.

50.

Tandebhavaṇṇāyatana’ṇṇavamhiNarūpataṇhātaraṇi narānaṃ,Pāyāsi cakkhāyatanappiyāhiTīrantaraṃ cittaniyāmakaṭṭhā;

在渴爱、存在与色处的海洋中，对人身的贪爱是人们的渡船。心的主宰者（善慧）凭借眼所喜爱的（事物），到达了彼岸。

51.

51.

Dvijo sumedho suvisuddhamedhoMātāpitunnaṃ nidhanāvasāne,Puññānubhāvappabhavaṃ agāra-Majjhāvasaṃ kāmasukhaṃ’nubhuñjī;

善慧婆罗门，其智慧极为清净。在父母去世之后，他住在家中，享受着由福德力量所产生的欲乐。

52.

52.

Nisajja pāsādatale’kadā soPallaṅkamādhāya rahogatova,Punabbhavuppatti sarīrabhedoDukkho’ti cintesi sabhāvacintī;

有一天，他独自一人在宫殿楼上结跏趺坐。作为一位思惟事物本性者，他思惟道：“再有、生起与身体的败坏是苦。”

53.

53.

Jāto sa’haṃ jātijarārujādi-Dhammo’mhi tasmā bhavadukkhasuññaṃ,Niccaṃ ajātiṃ ajaraṃ arogaṃGavesituṃ vaṭṭati nibbuti’nti;

“我已生，具有生、老、病等法性。因此，我应当去寻求那离于有苦、常恒、不生、不老、无病、寂静的涅槃。”

54.

54.

Yathāpidukkhe sati ca’tthisātaṃTadaññamuṇhe sati sītamatthi,Bhavamhi sante vibhavo’pi evaṃNibbāṇamatthī tividhaggisante;

正如苦存在时，就有乐；热存在时，就有冷；同样，有存在时，就有非有；当三火（贪嗔痴）存在时，就有涅槃。

55.

55.

Sāvajjadhamme ihavijjamāneSaṃvijjate bho niravajjadhammo,Ajāti hoti sati jātiyā’tiEvaṃ vicintesi sadatthavintī;

“当此世有过失法存在时，无过失法也存在。当有生时，就有不生。”那位思惟真实义者如是思惟。

56.

56.

Disvā yathā guthagato taḷākaṃNa tassa doso na tamotareyya,Kilesadhove amatamhi santeTathā na sevetha na tassa doso;

譬如有人见到一个充满粪便的池塘，若他不进入，那并非他的过失。同样，当有能洗涤烦恼的甘露存在时，若他不亲近烦恼，那也并非他的过失。

57.

57.

Pāpāriruddho sati khemamaggeNa tassa doso na sukhaṃ vajeyya,Pāpāriruddho sati khemamaggeTathā nagaccheyya na tassa doso;

(Yamakabandhanaṃ)

当有安稳之道阻挡邪恶时，若人不舍弃安乐，此非其过。同样，当有安稳之道阻挡邪恶时，若人不走向邪恶，此亦非其过。

58.

58.

Yathāpi vejje sati ghorarogīNa tassa doso ta labhe tikicchaṃ,Rāgādirogī sati buddhavejjeDhammosadhaṃ ne’cchati kassa doso;

譬如当有医生在时，若重病者得不到治疗，那并非医生的过失。同样，当有佛陀这位医生在时，若患有贪欲等疾病者不想要法药，那是谁的过失呢？

59.

59.

Yo kaṇṭhabaddhaṃ kuṇapaṃ pahāyaYathāsukhaṃ gacchati sericārī,Tathevi’maṃ kucchita pūtikāyaṃYaṃnūna gaccheyyamahaṃ jahitvā;

若有人抛弃了系在颈上的尸体，他便能随心所欲地自在行走。同样，我何不舍弃这可厌的腐烂身体，然后离去呢？

60.

60.

Uccāraṭhānamhi janā’napekkhāKatvā karīsāni kayathā vajanti,Tathā sarīraṃ kuṇapehi pūraṃYaṃnūna gaccheyyamahaṃ jahitvā;

正如人们在排泄处排泄粪便后，毫不顾忌地离去，同样，我何不舍弃这充满腐秽的身体，然后离去呢？

61.

61.

Nāvaṃ yathā jajjaramāpagāhiṃVajeyya netā atapekkhakova,Tathā navadvārasavaṃ sarīraṃYaṃnūna gaccheyyamahaṃ jahitvā;

正如船长舍弃一艘破旧的船，毫不回顾地任其随波逐流，同样，我何不舍弃这九窍流溢的身体，然后离去呢？

62.

62.

Corehi gacchaṃ avahārabhītyāKhemaṃ sumedho puramotareyya,Tathā sarīraṃ kusalāvahāraṃYaṃnūna gaccheyyamahaṃ jahitvā;

譬如智者在旅途中因畏惧盗贼劫掠，会进入安全的处所。同样，我何不舍弃这会劫夺善法的身体，然后离去呢？

63.

63.

Nekkhamma saṅkappa paro’pamāhiAnussaritve’vamuḷāravīro,Hato’rapāre tibhave asāreVihāsi ukkaṇṭhitamānaso so;

这位伟大的英雄如此忆念着出离的思惟与诸多譬喻后，他对无有实质、此岸彼岸的三有感到苦恼，心生厌离而住。

64.

64.

Suvaṇṇa muttā maṇi rūpiyādi-Dhanehi dhaññehi ca pūritāni,Avāpuritvāna,tha kosakoṭṭhā-Gārāni taṃ dassayi rāsivaḍḍho;

于是，财富增长官（Rāsivaḍḍha）打开了充满金、珍珠、宝石、银等财宝以及谷物的宝库和谷仓，向他展示了这一切。

65.

65.

Pitāmahānaṃ pakapitāmahānaṃMātāpitunnaṃ vibhavā panettha,AnappakāthāvarajaṅgamāteSaṃdissare dhīra sumedhavippa;

“哦，贤明的善慧（Sumedha）婆罗门，这里是您祖父、曾祖父以及父母的财富。无数的动产与不动产在此可见。”

66.

66.

So sattamā yāva paveṇivaṭṭāVibhāvayitvā vibhavassarāsiṃ,Dhanāgamassāpi dhanabbayassaPamāṇa’mācīkkhipamāṇadassiṃ;

他计算了上溯七代的家产，估算了财富的总量，然后向那位衡量者说明了财富收入与支出的数额。

67.

67.

Kuṭumbametaṃ paṭipajjamānoKāmesu devoviya indriyāni,Icchānurūpaṃ paricārayassuIcceva mārocayi rāsivaḍḍho;

“你应管理这家族财产，像天神在欲乐中享受感官之乐一般，随心所欲地享用吧！”财富增长官如此告诉他。

68.

68.

Amuṃ mahantaṃ dhanadhaññarāsiṃSamāvinitve’ka kahāpaṇampi,Nā’dāya mātāpitaropya’ho toGatā yathākamma mito parattha;

“唉，我的父母也未能从这巨大的财富和谷物堆中带走哪怕一枚钱币，他们已随业力，从此世去往他世。”

69.

69.

TabbatthusāraggahaṇātisūroVossaggasanto atha sattasāro,Rañño samārociya etamatthaṃBheriṃ carāpesi sake puramhi;

于是，这位善于把握事物精髓、勇于舍离、具足七种善法精髓的英雄，将此事禀告国王，并在自己的城中命人击鼓宣告。

70.

70.

Santappayi bherivirāvagandha-Māghāya sampattajātā’lijātaṃ,Bhovādi nānāratanādibhoga-Madhūhi sattāha’manāthanātho;

这位无依者的依怙，让闻鼓声而来的大众心生满足，他以种种珍宝等资具布施了七日。

71.

71.

Tadagga yaññālaya vārivāha-Dhārānipātaddhanavuṭṭhihetu,Mahā janassā’dhikavatthutaṇhā-Taṭāni bhinnāni manodahesu;

由于那场以殊胜布施为宅的云，降下了如洪流般的财富之雨，大众心中对物质的过度渴爱之堤，于心湖中溃决了。

72.

72.

Sukhedhito kāmasukhaṃ pahāyaGharā’bhīnikkhamma tato sumedho,Ajjhogahetvā himavanta’māpaDhammesako dhammakapakabbata’ntaṃ;

在优渥环境中长大的善慧（Sumedha）舍弃了欲乐，从家中出离。作为法的追寻者，他进入喜马拉雅山，抵达了法山（Dhammaka）附近。

73.

73.

Vitakkamaññāya’tha devaraññāVyāpārito māpayi vissakammo,Tahiṃ vivekakkhamaka massamañcaManoramaṃ caṅkamabhumibhāgaṃ;

天王（帝释）知晓他的思惟后，便派遣毗首羯磨（Vissakamma）在那里建造了一座适合独居的净修处，以及一处令人愉悦的经行地。

74.

74.

Tamassamaṃ pabbajitehi suññaṃUpecca soñcāramavāpuritvā,Ñatvā tadantolikhita’kkharāniKhāriṃparikkhārabharaṃavekkhi;

他来到那座没有其他出家人的净修处，打开门后，辨识出里面所写的文字，并审视了担子和所有资具。

75.

75.

NivatthavatthaṃnavavadosupetaṃVivajjiyāvajjiyavajjadassi,Dhāresitaṃbārasadhānisaṃsa-Manojapupphattharavākacīraṃ;

他，这位能辨别过失者，舍弃了具有九种过失的衣物，穿上了具有十二种功德、如美丽花铺般的树皮衣。

76.

76.

Punnāgapupphattharakā’bhirāmaṃAṃse vidhāyā’jinacammakhaṇḍaṃ,Katvā jaṭāmaṇḍala mittamaṅgeTivaṅka mādāya’tha khārikājaṃ;

他将一块美丽如龙脑香花铺就的鹿皮披在肩上，在头顶结上发髻，然后拿起三曲杖与扁担。

77.

77.

Bhujaṅgabhogo’rubhujena dhīroĀdāya cālambanadaṇḍakoṭiṃ,Samaggahī tāpasavesamevaṃVirattacittoka vibhaveva bhave’pi;

这位智者，以其如蛇身般粗壮的手臂，拿起支撑杖的顶端；他如此接受了隐士的装束，心已对有与无有离染。

78.

78.

So caṅkamī caṅkamamotaritvāSilātalasmiñca divā nisajji,Sāyaṃ paviṭṭho vasi paṇṇasālaṃNipajji kaṭṭhattharasesamañce;

他经行，然后从经行处下来，白天则坐在石板上。傍晚时分，他进入茅屋居住，躺卧在铺有木板的床上。

79.

79.

Pacacūsakālamhi pabujjhito soĀvajjayitvā’gamanappavattiṃ,Vivekakāmassa mame’ttha vāsoKāmaṃ gharāvāsasamo siyā’ti;

他在黎明时分醒来，思惟着自己出家的缘由，心想：“对于喜爱独居的我来说，这里的住处，确实就像居家生活一样。”

80.

80.

Aduñhi paṇṇacchadanaṃ kapota-Pādāruṇaṃ beluvapakkavaṇṇā,Bhūmīpi bhittī rajatāvadātāMañco’pi cittattharavārurūpo;

这叶覆的屋顶呈鸽足般的红色，亦如熟木橘果的颜色；地面与墙壁洁白如银；床榻也铺有精美华丽的床单。

81.

81.

Subhāka manāpā mama pakaṇṇasālāSādīnavā dupparibhāriyā’yaṃ,Paṇītabhikkhā pariyeṭṭhi mūla-Dukkhassa natthi’ti pamāṇa manto;

“我的草庵虽美观悦意，却有祸患且难于维护。寻求精美饮食是苦的根源，别无其他。”——他如此思量。

82.

82.

Agārasaññāya paṭikkhapitvāTañca’ṭṭhadosā kulapaṇṇasālaṃ,Dasaṅga sādhāraṇa rukkhamūlaṃPhalāphakhalāhāra mupecca bhojī;

摒弃了家宅之想，他远离那具有八种过患的精致草庵，来到具足十种功德、为众人共享的树下，以落果为食。

83.

83.

Sumedhaso so divasāni sattaMahāpadhānaṃ padahaṃ sumedho,Patto abhiññāsu vasisu pāraṃSabbaṃka samāpattisukhaṃ avindi;

具慧的善慧（Sumedha）在七日之内，行大精进，于诸神通与自在达到圆满，获得了一切等至之乐。

84.

84.

Tasmiṃkhaṇe kānana devatāhiSādhū’ti nigghositapītighoso,Abbhuggato tassa yasena saddhiṃVisuddhavijjācaraṇu’bbhavena;

在那一刻，林中诸天发出“善哉”的欢呼；这欢呼声，连同他因清净明行而生的声誉，一同高扬。

85.

85.

Vijjādharā tagguṇadīpakāniMutiṅgavīṇādhanibandhavāni,Gāyiṃsu gītāni’va naccamānoHimācalo sampati sampavedhi;

持明者（Vijjādhara）们唱起彰显其德行的歌曲，伴随着鼓与琴的乐音；喜马拉雅山（Himācala）也仿佛在跳舞，剧烈地颤动起来。

86.

86.

Muddhaṅkuraṃ bhudharakuṭabāhu-Satehi tannijjhara cāmarehi,Vidhūyamānehi vidhūtapāpaṃKatopahāreva mahāsarā’pī;

山峰伸出数百臂膀，挥舞着瀑布化作的拂尘，仿佛连大湖也向这位已涤净罪恶者献上供养。

87.

87.

Akālameghaddhani bherirāva-Vyāpāritā mattasikhaṇḍisaṇḍā;

Ajjhāvasantaṃ vanasaṇḍamajjhaṃMahiṃsucā’khaṇḍanataṇḍavena;

伴随着非时雷鸣般的鼓声，成群沉醉的孔雀以一场不间断的雄壮舞蹈，向这位安住于林中的修行者致敬。

88.

88.

Mandā’nilā’mandabhujā’valamba-Sunīlasākhāmaṇivijanīhi,Lataṅganā’liṅgitasālasāmīSaṃvijayuṃ vitadarampi dhīraṃ;

为蔓藤女郎所拥的娑罗树王，以其深青如宝的枝条为扇，借着微风，为这位无畏的智者扇风送凉。

90.

90.

Kapītanā’soka tamāla nīpāKapītanā’soka tamāla nīpā, (samattapādabhyāsa mahā yamakaṃ)Kapītanā’soka tamāla nīpāKapītanā’soka tamāla nīpā;

迦毗陀那（Kapītana）、无忧树、多摩罗（tamāla）、尼波（nīpa）；迦毗陀那、无忧树、多摩罗、尼波。（全足叠句大双韵）迦毗陀那、无忧树、多摩罗、尼波；迦毗陀那、无忧树、多摩罗、尼波。

91.

91.

Na velalitā kiṃ pasavakā’vataṃsāLatāvitānā madhupālisālī,Latāvitānā madhupā’lisālīNa vellitā kiṃ pakasavā’vataṃsā;

(Samuggabheda yamakaṃ)

缀花为冠的藤蔓华盖，蜂群云集，难道不摇曳吗？藤蔓华盖，蜂群云集；难道不摇曳吗？缀花为冠。（箱箧异同双韵）

92.

92.

Pupphāvalī kandala pāṭalaggāKalāpinī sā vanarājinīlā,Pupphākulī kandana pāṭalakkhīKalāpanīlā vara rājinīva;

(Addhagomuttikā bandhanaṃ)

花列新芽，顶生红葩，那青翠的林地美如孔雀之羽。花团锦簇，其色殷红，那青色的花束宛如尊贵的王后。（半牛行步格）

93.

93.

Natāsiro mañjarikāsuramhāNatāsiro pañjalikāva ramme,Vane nibaddhaṃ ramito vibhāsiVineyya bandhūracīto pahāro;

(Pādagomuttikā bandhanaṃ)

首垂花簇间，合掌姿庄严，林中乐安住，光辉甚灿烂，调伏诸烦恼，破除诸障碍。（足牛行步格）

94.

94.

Rajokirantā’vanatā latāsuṃLājokirantā vanitā natāva,Dvijoaraññaṃ vasitā pitāghoGajotarantova latā vitānaṃ;

(Silokagomuttikā bandhanaṃ ākulajālamitipi)

低垂的藤蔓撒下花粉，犹如俯身的女子撒着炒谷。住在林中的婆罗门，其罪已除，如大象穿过藤蔓的华盖。（全偈牛行步格，亦名乱网格）

95.

95.

Mataṅgajindā na masakkariṃsuPādāni natvāna padipadhāmaṃ,Paññādhavaṃ pīna tapaṃ phalehiHimaddipāde parisuttamañhi;

(Kabbanāma gabbha cakkaṃ)

众象王也在喜马拉雅山麓，以果实供养，顶礼其足，向这位智慧之主、苦行大成、光芒如灯者致敬。（诗名藏轮格）

96.

96.

Mettāya chattaṃ’va phaṇaṃ phaṇindoDhāresi sīse vasino cacāra,Nathāmavā’kāva’balesu kiñciMedhāya nando thiravāci kheme;

(Kavināma gabbha cakkaṃ)

龙王出于慈心，为自在者于其头顶撑开兜帽如伞盖。他对弱者不施暴力。难陀(Nanda)乐于智慧，言语坚定，处于安稳。（诗人名藏轮格）

97.

97.

No’sitehi’ssa santāsa’nū’na tosa vato do,Dāyato vasato na’nusantāsassa hitesino;

(Gāthaddhavisaya paṭiloma yamakaṃ)

于布施者、安住者、为众生求利益者，无有丝毫怖畏，常得喜悦与安宁。（半偈回文双韵）

98.

98.

Yokā’sā’vāsa kāyo kāma’kāma’makāma’kā,Sakāyanā’nāya’kāsa vāma nā ga ganā’mavā;

(Sabbato bhadda bandhanaṃ)

此身为欲宅，欲求无欲者！以身之导引，虚空无来去。（遍吉格）

99.

99.

Dayāya vasito dāye yāpajāsiva māsadā,Yajārahaṃ rañjamāno vasihaṃso ciraṃvasi;

(Addhabbhama bandhanaṃ)

以慈悲心安住于布施，如月普照众生。堪受供养，心生欢喜，如天鹅王长久安住。（半旋格）

100.

100.

Madhumada madhukara virute viruteMalayaja surahīta pavane pavaneHimavati vikasita padume padumeAdhisukha manubhavi savasi savakasi;

(Pādanta yamakaṃ)

在因蜜而醉的蜜蜂的鸣叫声中，在马拉雅(Malaya)山檀香熏拂的微风中，在喜马拉雅山绽放的莲花上，你体验到了无上的安乐。（足端双韵）

Iti medhānandābhidhānena yatinā viracite sakalakavijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe dūrenidāne sumedhabrāhmaṇāpadānaparidīpo.

如是，在由名为慧喜(Medhānanda)的行者所作、为一切诗人带来心中喜悦之源的《胜者种姓灯》(Jinavaṃsadīpa)之远因缘中，此为善慧婆罗门本生之阐明。

Paṭhamo saggo.

第一章。

1.

1.

(Mandā’kkantā) marapurasiriṃ sabbasampattisāraṃJambuddīpā’sama sarasije kaṇṇikā sannikāsaṃ,Rammaṃ rammavhaya puravaraṃ pāramīpāradassīBuddho dīpaṅkara dasabalo sabbalokekadī;

()Tasmiṃ kāle vipulakaruṇā nārisañcodita’ttoNānā khīṇāsava parivuto cārikaṃ sañcaranto,Saṃvattento sunipuṇatayaṃ dhammacakkaṃ kamenaPatvā tasmiṃ paṭivasati sodassanavhe vihāre;

()

（缓步调）十力燃灯佛(Dīpaṅkara)，已见波罗蜜彼岸，为一切世间之独灯，抵达了名为悦意(Ramma)的殊胜城市。此城如天神之城般辉煌，为一切圆满之精华，犹如阎浮提洲(Jambudīpa)无与伦比的莲花之蕊。彼时，佛陀为大悲心所驱，为众漏尽者所围绕，次第游行，善巧地转动法轮，安住于城中的善见(Sodassana)精舍。

3.

3.

Sutvā dipaṅkara bhagavato nāgarā kittisaddaṃSambuddho so itipi arahaṃ tyādinā’bbhuggataṃ taṃ,Gāhāpetvā tuvaṭatuvaṭaṃ vatthabhesajja pānaṃTannittā’suṃ pamuditamatā gandhamakālādihatthā;

()

城民听闻燃灯世尊“彼乃正自觉者、阿罗汉”等名声远扬，便急速备妥衣、药、饮品，手持香、花环等，满心欢喜地前去迎接。

4.

4.

Patvā dīpaṅkaratarihariṃ gandhamālādikehiPūjetvāta’ñajalimukulikā ekamantaṃ nisinnā,Dhammaṃ sutvā savaṇasubhagaṃ buddhapāmokkhasaṅghaṃSaṃyācitvā muditahadayā svāttayā’pagañjuṃ;

()

他们来到燃灯佛前，以香、花环等作供养，然后合掌如蓓蕾，坐于一旁。听闻了悦耳的法后，他们邀请了以佛陀为首的僧团，然后满心欢喜地返回自己的住处。

5.

5.

Sajjetvā te dutiyadivase sajjanā dānasālaṃUssāpattā dhajakadaliyo puṇṇakumbhe ṭhapennā,Kubbantā’pi dhavalasuḷinu’kkhepa lājopahāraṃEvaṃ tassā’gamana mayanaṃ laṅkarontā vihāsuṃ;

()

翌日，善人们备好布施堂，竖起旗幡与芭蕉树，摆设好满瓶，并抛撒白粉与炒谷，如是装饰着他的来路，安住等待。

6.

6.

Abbhuggantvā atha himavatā so sumedho tapassiGacchaṃ tesaṃ upari nabhasā vākacīraṃ dhunanno,Disvā pītippamuditajate añjasaṃ sodhayanteSañjhāmegho riva parilasaṃ dhataritthe’kamantaṃ;

()

那时，苦行者善慧(Sumedha)从喜马拉雅山(Himavanta)升起，他抖动着树皮衣，从众人头顶上空飞过。他看到人们欢欣鼓舞地清扫道路，便降落在一旁，犹如黄昏的云彩般闪耀。

7.

7.

Saṃsodhentā kalalavisamaṭṭhāna saṅkāradhānaṃKasmā tumhe paṭipathamimaṃ’laṅkarothā’ti pucchi,Bhante dīpaṅkaratarahari’dāni nissāya rammaṃBuddho hutvā viharati mahādhammasaṅkhaṃ dhamanto;

()

他问道：“你们为何要清理这泥泞不平、堆满垃圾之处，来装饰这条路呢？”他们答道：“尊者，燃灯佛已成正觉，如今正安住于悦意城，吹响大法螺。”

8.

8.

So sambuddho parivutamahābhikkhusaṅgho yato noGāmakkhettaṃ pavisati tato’laṅkaromā’bruviṃsu,Buddhūppādo kimuta sutaraṃ dullabho buddhasaddoIccevaṃso sumariya alaṅkattukāmo’si maggaṃ;

()

他们说：“那位为大比丘僧团所围绕的正自觉者，即将进入我们的村界，因此我们装饰道路。”他思惟：“佛陀出世极为稀有，得闻佛名更为难得。”于是他也想去庄严道路。

9.

9.

Jhānā’bhiññā ratatakavacu’jjotamāna’ttabhāvoSaddhāye’so acalasadiso iddhimā tāpaso’ti,Sallakkhetvā kalalavisamaṃ duggamaggappadesaṃSajjetuṃ te sapadi muditā sādhavo tassa’daṃsu;

()

善人们看出这位苦行者禅定神通具足，身如宝铠闪耀，信心不动如山，便欣然立即将一处泥泞不平的难行路段交给他修整。

10.

10.

Nānāpupphaṃ jalajathalajaṃ ocinitvā vanamhāTetvā devāsurabhavanato koviḷārādipupphe,Ānetvā’haṃ bhujagabhavatā phullakaṇḍuppalāniChekosmī’ti vithariya pathaṃ iddhiyā saṃvidhātuṃ;

()

（他思惟：）“我善于从林中采摘水陆众花，从天神、阿修罗界取来波利质多树等花，从龙界取来盛开的青莲，能以神通之力庄严此路。”

11.

11.

Katve’vaṃ me hadayamakuḷaṃ tovikāseyya tasmāVeyyāvaccaṃ visadamatino kāyikaṃ saṃvidhāya,Ajjevā’haṃ vipulakusalaṃ sañcinissa’ntī dhīroSaṃsodhetuṃ kalalakalusaṃ añjasaṃ ārabhittha;

()

（他思惟：）“若以神通成就此事，我的心莲将不会绽放。因此，我当以清净心，亲身劳作，今日定要积聚广大善业。”这位智者于是开始清理泥泞污秽的道路。

12.

12.

Passantānaṃ vimalanayano’bhāsa jimūtagabbheBuddhobuddho’tya’bhihitavaco vijjurājīva cārī,Tasmiṃ paṅke nijakaratala’mebhājapacchihi dhīmāPaṃsuṃ datvā rajatadhavalaṃ vālukaṃ vokiranto;

()

众人看见具净目者（佛陀）走来，他在光晕中闪耀，犹如乌云中的闪电，人们口中称念着“佛陀，佛陀”。那位智者则在泥泞中，用手掌和背篓运来泥土，并撒上银白的沙子。

13.

13.

Tasmi ṭhāne kallalulite suṭṭhu nā’laṅkatevaSaddhiṃ dīpaṅkara’nadhivaro’nekakhīṇāsavehi,Patto brahmā’maranaraphaṇisiddhavijjādharānaṃSaṃvattante suvipulamahe pāṭihīre uḷāre;

()

在他那块泥泞尚未庄严好的地方，燃灯胜者与无量漏尽者一同到来，梵天、天人、龙、持明者等，展现出广大无边的神通与盛大的欢迎场面。

14.

14.

Hema’mbhojo’pamasuvadanaṃ maṇḍitaṃ lakkhaṇho-Sītyā’nubyañjanavilasitaṃ ketumālāvilāsaṃ,Satthāraṃ taṃ disidisi pabhāniccharanta’ñjasambhiĀgacchantaṃ viya maṇitale mattamātaṅgarājā;

()

他看见导师的面容如金莲，三十二相庄严，八十种好辉映，顶有光环，身放光明遍照十方，如醉象王行于宝石铺地之上。

15.

15.

Oloketvā vimalanayanañcandaniluppalāniUmmiletvā ratanaphalakaṃ akkamantova piṭṭhiṃ,Nānākhīṇāsavaparicuto kaddamaṃ nā’kkamitvāSambuddhoyaṃ vajatu iti me dīgharattaṃ hitāya;

()

愿这位睁开如青莲般无瑕之眼、为众漏尽者所围绕的正自觉者，不踏泥泞，而踏我背，如踏宝石板而行；愿此为我带来长久之利益。

16.

16.

Sallakkhetvā khara’jinajaṭāvākacīrāni keseOmuñcitvā visamakalale pattharitvā’ttabhāvaṃ,Setuṃ katvā paramapaṇidhī kominī codita’ttoPañcā’bhiññāratanamaṇimā svā’cakujjo nipajji;

()

他思量已定，将粗劣的鹿皮、结发、树皮衣解下，铺在不平的泥地上，将自身化为桥梁，为崇高誓愿所驱，这位具足五神通宝珠的智者，面朝下俯卧于地。

17.

17.

Sutvā gāthāpadampi na me bhāriyaṃ saṃkileseViddhaṃsetvā varasivuraṃ pattumicche sacā’haṃ,Saṃvijjante tibhavabhavane dukkhitā’nantasatteSo’bhaṃ eko kathamadhigame dhamma maññātaveso;

()

若我愿意，今日即可摧毁诸烦恼，证得无上安稳，此于我非难事。然三有之中，尚有无量众生受苦，我独自一人以无名之身觉悟，又有何益？

18.

18.

Yannūnā’haṃ parahitarato sammadaññāya bodhiṃĀropetvā nikhilajanataṃ’nuttaraṃ dhammanāvaṃ,Uttāretvā varasivapuraṃ vaṭṭadukkhodadhimhāPacchā dīpaṅkaramuni yathā nibbutiṃ pāpuṇissaṃ;

()

我宁可乐于利他，在证得无上正觉后，将一切众生安置于无上法船，助其渡过轮回苦海，抵达安稳彼岸，然后我再如燃灯(Dīpaṅkara)牟尼一般，证入涅槃。

19.

19.

Iccevaṃ so pumariya samodhānayitvā’ṭṭhadhammeSaṃsāramhā’vataraṇamahāseturūpo pajānaṃ,Muddhābaddha’ñjalipuṭajaṭo paṅkapiṭṭhe nipannoSambodhatthaṃ paṇidhimakari tāva tappādamūle;

()

如是，那位贤士具足八法，成为众生跨越轮回的伟大桥梁。他俯卧于泥泞中，双手合十于头前，在彼佛足下，为求正觉而立下誓愿。

20.

20.

Ussisaṭho sapadi bhagavā pañcavaṇṇappasādaṃUmmīletvā nayanayugalaṃ phullanīluppalābhaṃ,Disvā nīlopalamaṇimayaṃ vātapānañcayaṃ’vaUgghāṭento isivaramhāpaṅkajaṃ paṅkapiṭṭhe;

()

世尊站在他的头边，随即睁开他那如盛开的青莲花般、散发着五色光彩的双眼，犹如打开一扇蓝宝石窗，看见了泥泞中的那位大仙人，一朵莲花。

21.

21.

Etassi’jajhissati iti ayaṃ patthanā’nāgataṃsa-Ñāṇaṃ sammā patiniya ito kappalakkhādhikānaṃ,Āvajjento upari caturāsaṅkhiyānantya’vediPatvā bodhiṃ ahamiva siyā gotamo nāma buddho;

()

“‘此人的愿望将会实现。’——世尊运用未来智，审视了从今以后四个阿僧祇(asaṅkheyya)又十万劫的未来，他知道：‘此人将如我一般证得菩提，成为一位名叫乔达摩(Gotama)的佛陀。’”

22.

22.

Tumhe sampassatha iti imaṃ tāpasaṃ saṅghamajjheVatve’vaṃ so padamasadisaṃ dhammarājā dadanto,Samhinditthā’dharakisalayā’lattakaṃ nāgataṃya-Paññāmuddā’ṅkitapadasataṃ vattasandesagabbhaṃ;

()

法王在僧团中如此说道：“你们看这位苦行者！” 他接着宣说了关于未来的授记，此法犹如莲花，以智慧为印，内含百颂，皆是关于未来行持之教言。

23.

23.

Vāsaṭṭhānaṃ kapilanagaraṃ nāma māsāmahesiMātā suddhodananarapati te pitā’diccavaṃse,Bimbā bimbā dharavati piyā hema bimbā bhirāmāTasmiṃkāle tanujaratanaṃ rāhulo hessate te;

()

“你将居住在名为迦毗罗卫(Kapilanagara)的城，摩耶(Māyā)王后是你的母亲，日族的净饭(Suddhodana)王是你的父亲。你美丽的妻子将是频婆(Bimbā)，她美如金像。那时，你的宝子将是罗睺罗。”

24.

24.

Hessante te paṭhamadutiyassāvakā sāriputta-Moggallānā dvijakulabhavā bhuripaññiddhimanto,Ānandākhyo yati pati rupaṭṭhāyakosāvikānaṃKhemātheri parama yugalaṃ uppalabbaṇṇatheri;

()

“你的上首弟子将是生于婆罗门家的舍利弗与目犍连，他们有大智慧与大神通。你的侍者将是名为阿难的比丘。你的女上首弟子将是翅摩(Khemā)长老尼与莲华色(Uppalavaṇṇā)长老尼。”

25.

25.

Assattho te vijayaviṭapī tvañca kho gotamavhoChabbassānī padahiya gharā nikkhamitvā sakamhā,Pāyāsaggaṃ parivisiya bho tvaṃ sujātāya dinnaṃBodhiṃ bujjhissasi iti dhuvaṃ bodhimūle nisajja;

()

“你的菩提树将是阿说示(Assattha)树，而你将被称为乔达摩。从自家出离并精进六年之后，你将食用善生供养的乳糜，然后坐在菩提树下，必定证得觉悟。”

26.

26.

Satthā sañjhāghanapaṭalato muttavijjullate,vaSandassetvā nijabhujalataṃ cīvarabbhantaramhā,Pakhyākāsi jaladhararavā’kāragambhīraghoyaṃNicchāretvā suradhanurivo’bhāsa chabbaṇṇaraṃsi;

()

导师从袈裟(cīvara)中伸出他藤蔓般的臂膀，犹如一道闪电自黄昏的云层中迸发。他发出如雷云般深沉的声音，宣说此言，同时六色光芒如天弓（彩虹）般绽放。

27.

27.

Amhe dīpaṅkarabhagavato sāsane nā’vabuddhāLacchāmā’ti tava parimukhe’vā’yatiṃ mokkhadhammaṃ,Tasmiṃ pattā’khīla suranarāpatthayuṃ taṅkhaṇevaṃPūjetvā’tañjalisarasije pādapīṭhamhi tassa;

()

“‘我等未能在燃灯世尊的教法中觉悟，愿未来能在您面前证得解脱法！’ 当时，所有在场的天人也如此发愿，他们以莲花般的合掌礼敬他的足座。

28.

28.

Buddho brahmāmaranarasiro cumbitaṅghī sarojoSampūjetvā’ṭṭhahi jaṭilakaṃ pupphamuṭṭhīhi tamhā,Pakkāmi so kanakasikharīhāri kiñjakkhabhāreUbbhūta’mhoruhavanasire appayanto padāni;

()

佛陀——其莲足为梵天、天人与人类之首所亲吻——以八捧鲜花供养了那位结发苦行者后，便转身离去。他举步踏在莲花林中盛开的莲花顶上，那些莲花的花蕊犹如迷人的金色山峰。

29.

29.

Rammaṃ rammaṃ mahīya jaṭilaṃ pupphamuṭṭhīhi katvāKhīṇā khīṇāsavavasigaṇā dakkhiṇaṃ pakkamiṃsu,Devā’devā pavuramakaruṃ vandanāmānapūjaṃDīpaṃ dīpaṅkaradasabalañcā’nugantvā nivattā;

()

诸漏已尽、心得自在的阿罗汉们，以花束将结发苦行者周围的土地装点得赏心悦目后，向右绕行，然后离去。天神们做了最上的礼敬、尊敬与供养，在跟随燃灯十力世尊一段路后，也返回了。

30.

30.

Tamhā ṭhānā gatasati jane sannisinnassa tassaPallaṅkenā’maranara pariccanta pupphāsanamhi,Jātikkhettā tahimupagatā devatā etamatthaṃĀrocesuṃ mahitavaraṇā añjalimañjarīhiṃ;

()

当众人从那地方离去后，他便在天人所撒下的花座上结跏趺坐。这时，来自一万个世界的诸天神来到他那里，以花束般的合掌向他致敬，并宣告此事：

31.

31.

Pubbe pupphāsanupari samārūḷhabuddhaṅkurānaṃAddhāne’ve’tarahi bhavatocā’sanārohaṇamhi,Ekālokā dasahi guṇitā lokadhātu sahassīSaṃvattante tvamanavarataṃ hessase tena buddho;

()

“‘往昔菩萨们登上花座时，千世界中曾出现光明。如今您登上此座，出现的光明是往昔的十倍。因此，您必将无疑地成为一位佛陀！’”

32.

32.

Tāsaṃ vācaṃ savaṇamadhuraṃ devatānaṃ nisammaBhiyyo cittappabhavavīriyo pītivipphāritatto,Pubbe sattuttamaparicitā bodhisambhāradhammāĀvajjesi kati iti sudhī dhammadhātuṃ sahetuṃ;

()

听闻诸天神悦耳的话语后，他心中生起更强的精进力，全身洋溢着喜悦。于是，那位智者开始思惟：“过去至上士夫所行持的菩提资粮法，其法性与因缘为何？共有多少？”

33.

33.

Okujjitvā dharaṇiṭhapito puṇṇa kumbho sumedhaVissandetvā salilamakhilaṃ kintupaccāharetha,Evaṃ datvā dhanasutakalatta’ṅgapaccaṅgajīveNibbinno mā bhavi’ti paṭhamaṃ pāramiṃ’dhiṭṭhahi so;

()

犹如一个倒置于地的满罐，智者（Sumedha）倾尽其水，无法收回；同样地，“布施财富、儿子、妻子、肢体与生命后，愿我无所厌离。”他如此决意于第一波罗蜜。

34.

34.

Nā’pekkhitvā yathariva nijaṃ jīvitaṃ jīvitaṃ’vaRakkhanto sañcarati camari cāmara candikābhaṃ,Evaṃ sīlaṃ varasivapuradvāramārakkha dhīraAjjhiṭṭhāsi iti sadutiyaṃ pāramiṃ suddhasīlo;

()

犹如牦牛(camarī)守护其月光般皎洁的尾巴，甚至不惜己命；同样地，“贤者(dhīra)，你当守护戒行，此乃通往至上安稳城之门。”具足清净戒行者如此决意于第二波罗蜜。

35.

35.

Saṃviggo yo ciraparivasaṃ ghorakārāgharamhiMuttīṃ tamhā’gamayati yathā hohi nekkhammanittoNibbinno tvaṃ tathariva bhave bandhanāgārarūpeAjjhiṭṭhāsi tatiyampi so pāramintye’kacārī;

()

犹如久居恐怖牢狱而感到悚惧者，期望从中解脱；同样地，“你当厌离这如牢狱般的存在，致力于出离。”独行者如此决意于第三波罗蜜。

36.

36.

Hīnukkaṭṭhaṃ kulamanugharaṃ bhikkhako bhikkhu bhikkhaṃAṇvāhiṇḍaṃ labhati naciraṃ saṃvaraṭṭho yathe’vaṃ,Sambodhattha bhaja paṭibale paṇḍite puṭṭhapañhoAjjhiṭṭhāsi tvamiti matimā pāramiṃ so catutthiṃ;

()

犹如一位克制的比丘，不分贵贱之家，挨家挨户乞食，不久便能获得所需；同样地，“为求觉悟，你当请教并亲近有能力的智者。”具慧者如此决意于第四波罗蜜。

37.

37.

Niccussāho vicarati yathā kesarī sericārīEvaṃ ṭhāne gamanasayanecā’sane tvaṃ sumedha,Ussoḷhī tyāsithilavīriyo hoti sambodhanatthaṃAjjhīṭṭhāsi thiravīriyavā pañcamiṃ pāramiṃ so;

()

犹如自由漫游的狮子恒常精进；同样地，“善慧(Sumedha)，为求觉悟，愿你在行、住、坐、卧中，恒常发起不松懈的精进。”具足坚定精进者如此决意于第五波罗蜜。

38.

38.

Iṭṭhāniṭṭhaṃ pathaviriva bho sabbamānāvamānaṃNāpajjitvā manasiviktiṃ tvaṃ sahanto khamanto,Sambodhatthaṃ paravadhakhamo hohi’tī khantivādīAjjhiṭṭhāsi parahitarato chaṭṭhamiṃ pāramiṃ so;

()

犹如大地忍受并容忍投掷于其上的一切可意与不可意之物，内心不生变化；同样地，“为求觉悟，你当忍受他人之伤害。”致力于利他的忍辱倡导者如此决意于第六波罗蜜。

39.

39.

Vīthiṃ nātikkamati niyamaṃ osadhītārakā’yaṃEvaṃ santuttama paricitaṃ saccavācaṃ sumedha,Tvaṃ māvitikkami karahaci boddhukāmo subodhiṃAjjhiṭṭhāsi’tya’vitathakathi sattamiṃ pāramiṃ so;

()

犹如晨星(osadhītārakā)从不偏离其既定轨道；同样地，“善慧(Sumedha)，为求无上正觉，你切莫违越善士与至上者所行之谛语。”言不虚妄者如此决意于第七波罗蜜。

40.

40.

Tamhāṭhānā balavapavane vāyamāne’pi thokaṃKappaṭṭhāsi tacalati yathā pabbato suppataṭṭho,Tvaṃ tiṭṭhāhi tathariva adhiṭṭhānadhammesu daḷhaṃAjjhiṭṭhāsī’tyavalasadiso ca’ṭṭhamiṃ pāramiṃ so;

()

犹如一座根基稳固的山，即使在强风吹袭时也毫不动摇；同样地，“你当坚定地安住于决意法中。”稳如山岳者如此决意于第八波罗蜜。

41.

41.

Otiṇṇesu udakarahado bho nihīnuttamesuSītattaṃ sampharati hi samaṃ vārinā bhāvayeni,Mettāyevaṃ tibhavabhavane sabbasattesu tulyaṃAjjhiṭṭhāsi samuti navamiṃ pāramiṃ metta citto;

()

犹如一池水，能平等地以其清凉遍及浸入其中的高下之人；同样地，“你当于三有之中，对一切众生平等地修习慈心。”具慈心者如此决意于第九波罗蜜。

42.

42.

Iṭṭhāniṭṭhe sati paṭihate vatthujāte yathāhiMajjhattā’yaṃ vasumativadhū hoti dukkhe sukheka vā,Evaṃ bho tvaṃ bhava samatulāsantibho’pekkha ko’tiAjjhiṭṭhāsi savasi dasamiṃ pāramiṃ bhurimedho;

()

犹如大地之女，对于投掷于其上的可意与不可意之物，于苦于乐，皆保持中舍；同样地，“你当如平衡的秤，具足舍心。”广慧者如此决意于第十波罗蜜。

43.

43.

Ālolento tidasapamitaṃ pāramisāgaraṃ soSattādhiso nisitamatimā ñāṇamatthā’calena,Āvajjesi vasumatavadhu sādhukāraṃ’va dentiSaṃkampi sampati satimato dhammatejena tena;

()

众生之主，具锐利慧者，以智慧顶峰之山探寻十波罗蜜之海，他如此思惟。彼时，因那具念者之法力，大地之女仿佛发出“善哉”之声而震动。

44.

44.

Bhīrūcchamhī ghaṇapathaviyā kampamātāyi’māyaPatvā dīpaṅkarabhagavato rammavāsī samīpaṃ,Sampucchiṃsu vasumati bhusaṃ kampi taṃkissahetuĀvajjetvā samuti munino tampavattiṃ kathesi;

()

因这坚实的大地摇撼，悦意城(Rammavatī)的居民心生恐惧，来到燃灯(Dīpaṅkara)世尊跟前，问道：“大地剧烈震动，是何缘故？”牟尼思惟后，向他们讲述了那个故事。

45.

45.

Nikkaṅkhā te punapi nagarā nāgarā taṃ upeccaSampūjesuṃ caraṇayugalaṃ gandhamālādikehi,Katvā tena’ñjalisarasije yena dīpaṅkare’ṇoUṭṭhāsi so purisatisaho sannīsinnāsanamhā;

()

那些城里人再无疑虑，又来到燃灯(Dīpaṅkara)世尊跟前，以香、花鬘等供养其双足。那位人中之雄向燃灯世尊行了莲花般的合掌礼后，从其座位上站起。

46.

46.

Mā te rogo bhavi paṭibhayaṃ mā bhavi chambhitattaṃSaṅkappo te paramapaṇidhi sijjhataṃ khippameva,Itthañcā’sithutipadasataṃ jātikhettā gatā taṃPupphādīhi mahīya jaṭilaṃ nijjarā byāhariṃsu;

()

“愿你无有疾病，无有危险，无有恐惧！愿你的决心，你的至上宏愿，迅速成就！”来自他出生地的天神们前来，以鲜花等供养那位结发苦行者，并对他说了这上百句赞颂之词。

47.

47.

Abbhuggantvā pavanapadaviṃ devatānaṃ manāniBodhātvo himavati sakaṃ assamaṃ tāpaso so,Patto atthācalamupagamī taṅkhaṇe raṃsimālīSaṅkocetvā sarasijavanaṃ saṃharitvā’ṃsujālaṃ;

()

那位苦行者升入空中，令天神们心生欢喜，回到了他在喜马拉雅山(Himavanta)的净修处。彼时，日轮已行至西山，收回其光网，令莲花林闭合。

48.

48.

Rammaṃ dīpaṅkarabhagavato rammavatyā’bhidhānaṃVāsaṭṭhānaṃ janakajananī dve sudevassumedhā,Niccopaṭṭhāyakayativaro sāgatomaṅgalocaTissocā’suṃ paṭhamadutiyassāvakā theranāgā;

()

燃灯(Dīpaṅkara)世尊的悦意住处名为悦意城(Rammavatī)。其父名为苏提婆(Sudeva)，其母名为苏美达(Sumedhā)。常随侍者是萨咖达(Sāgata)与曼伽拉(Maṅgala)。帝沙（Tissa）与那伽(Nāga)是其第一和第二位上首弟子，两位大长老。

49.

49.

Nānākhīṇāsavaparivuto cā’si nandā sunandāTassā’hesuṃ paṭhamadutiyassāvikā aggabhūtā,Kāyo’sitiratanapamito pipphalināmabodhiAṭṭhāsi so pacurajanataṃ tārayaṃ vassalakkhaṃ;

()

他为众多漏尽者围绕。难陀(Nandā)与善喜(Sunandā)是其两位上首女弟子。其身八十肘高，菩提树名为毕钵罗(Pipphali)。他住世十万年，度化了众多众生。

50.

50.

Satthā dīpaṅkaravho suranarasaraṇodīpadīpocirassaṃDīpevo dhammadīpaṃ tibhuvanabhavane vīta’vijjandhakāraṃAggikkhandho’vabhāsaṃ vihariya parinibbāyi khīṇāsavā’piKhīṇasnehāpadīpāyathariva ariyā sāvakā nibbutā’suṃ;

()

燃灯(Dīpaṅkara)导师，天人所依，如灯久照。他于三界中，以法灯驱散无明黑暗，如火蕴般放光芒，最终般涅槃。那些漏尽的圣弟子们，也如油尽之灯般，证得寂灭。

Iti medhānandābhidhānena yatinā viracite sakalakavijana hadayānandadānanidāne jitavaṃsadīpe dūrenidāne sumedha tāpasassa mūlapaṇiṭhānaṭṭhapanapavatti paridīpo dutiyo saggo.

名为慧喜(Medhānanda)的修行者所作、能为一切诗人带来心中喜悦的《胜者史灯》(Jitavaṃsadīpa)中，阐明远因缘及善慧(Sumedha)苦行者立下最初誓愿的第二章至此结束。

1.

1.

Lokaṃ (’vasantatilako) kumudākaraṃ māKoṇḍaññanāmabhagavā’tha pabodhayatto,Jāto tadā varamatī vijitāvi rājāSampanna cakkaratano’bhavi cakkamatti;

()

其后，名为憍陈如(Koṇḍañña)的世尊令世间觉醒，犹如莲池盛开。当时，一位名为胜军(Vijitāvī)的贤明君王诞生了，他是一位具足轮宝的转轮王。

2.

2.

Saṅghassa buddhapamukhassa uḷāradānaṃDatvā vidhāya paṇidhiṃ varabodhiyā so,Rajjaṃ pahāya jinasāsanamotaritvāJhānānya’lattha paṭilaṅvarappadāno;

()

他向以佛陀为首的僧团作了盛大的布施，为求无上菩提而立下誓愿。他舍弃王位，进入胜者的教法中，证得了诸禅与殊胜的成就。

3.

3.

Tassā’si rammavatināma puraṃ sunandoRājā ahosi janako jananī sujātā,Bhaddassubhaddasamaṇā varasāvakā’suṃTisso’patissa’samaṇi varasāvikāyo;

()

其城市名为悦意城(Rammavatī)，父亲是善喜(Sunanda)王，母亲是善生(Sujātā)。贤者(Bhadda)与善贤(Subhadda)是其两位上首弟子；帝须(Tissā)与优波帝须(Upatissā)是其两位上首女弟子。

4.

4.

Lakkhāyuko vijayabodhi visālasāla-Kalyāṇi nāma tadupaṭṭhahi cā’nuruddho,Tassā’ṭṭha sītiratanappamitaṃ sarīraṃĀsuṃ tayo ariyasāvakasannipātā;

()

其寿命为十万岁，菩提树是名为“吉祥”(Kalyāṇī)的大娑罗树，侍者是阿那律陀(Anuruddha)。其身量为八十八肘。曾有三次圣弟子集会。

5.

5.

Tassā’parena samayeni’ha’naṅgabhaṅgoUppajji maṅgalajino janamaṅgalāya,Buddhaṅkuro’tiruciro surucī samaññoĀsi tadā’vatisuro dvijavaṃsaketu;

()

其后，摧毁爱欲的吉祥(Maṅgala)胜者，为了众生的福祉而出世。当时，佛种是一位名为苏卢支(Suruci)的婆罗门，他光辉无比，是婆罗门族的旗帜，也被称为阿提苏罗(Atisura)。

6.

6.

Datvā sasāvakajitassa dināni sattaPatthesi bodhimasamaṃ gavapānadānaṃ,Pabyākato bhagavatā bhavanā’hīgantvāPabbajjito sukhamavindi samādhijaṃ so;

()

他向胜者及其弟子众连续七日供养牛乳，并祈求无上菩提。得到世尊授记后，他离家出家，证得了禅定之乐。

7.

7.

Tassu’ntaraṃ puravaraṃ pitaro’ttara’vhāĀsuṃ sudevasamaṇo vasi dhammaseno,Tassā’ggasāvakayugaṃ sakasāvikānaṃBhaddaṃyugaṃ abhavi sivalicā’pya’sokā;

()

其首要之城名为优陀罗(Uttara)，父亲也名为优陀罗。善天(Sudeva)与法军(Dhammasena)是其两位上首弟子。其上首女弟子是尸婆梨(Sīvalī)与无忧(Asokā)。

8.

8.

Taṃ pālito jinamupaṭṭhahi aṭṭha’sītiHattho’si tassa vajirūpamarūpakāyo,Bodhī’pi nāgataru sāvakasantipātāĀsuṃ tayo navutivassasahassamāyu;

()

侍者是波利多(Pālita)。其身量为八十八肘，身如金刚。菩提树是龙树(Nāga)，曾有三次弟子集会。其寿命为九万岁。

9.

9.

Tassā’parena sumano karuṇānidhānoNātho manojamathano udapādi loke,Buddhaṅkuro’bhavi tadā’tulanāgarājāTeja’ggijālajalito atuliddhimā so;

()

其后，须摩那(Sumana)世尊，慈悲的宝藏、烦恼的摧伏者，出现于世。当时，佛种是一位名为无等(Atula)的龙王，他威力炽盛如火焰，具足无与伦比的神通。

10.

10.

Nāgo’pi nāgabhavanamhi sasāvakassaBuddhassa dibbaturiyehi katupahāro,Datvāna dānamatulaṃ paṇidhiṃ akāsiBuddho bhavissasi tuvanti ahāsi buddho;

()

龙王在龙宫中，以天界的音乐供养佛陀及其弟子众。他作了无与伦比的布施，并立下誓愿。佛陀对他授记道：“你未来将成佛。”

11.

11.

Khemavhayaṃ puramahū janako sudantoRājā janetti sirimā nijasāvakānaṃ;

Aggā bhaviṃsu saraṇo vasi bhāvitattoSoṇā tadaggasamaṇi’si tathu’pasoṇā;

()

其城市名为安稳(Khemā)，父亲是善御(Sudanta)王，母亲是师利摩(Sirimā)。其上首弟子是萨拉那(Saraṇa)和巴维塔达(Bhāvitatta)。索那(Soṇā)与优波索那(Upasoṇā)是其上首女弟子。

12.

12.

Tassā’si nāgataru bodhi udenatero-Paṭṭhāyako navutivassasahassamāyu,Ubbedhato navutihatthamitaṃ sarīraṃĀsuṃ tayo ariyasāvakasannipātā;

()

其菩提树是龙树(Nāga)，侍者是优德纳(Udena)长老。其寿命为九万岁，身量高达九十肘。曾有三次圣弟子集会。

13.

13.

Tassā’parena udapādi’ha revatākhyoDevādivanditapado bhuvi devadevo,Sattuttamo bhavi tadā atidevanāmoBhovādivaṃsatilako catuvedavedī;

()

此后，名为瑞瓦达(Revata)者出现于世，其足为天人所礼敬，是世间的天中之天。当时，佛种是一位名为阿提提婆(Atideva)的至上众生，他是婆罗门族的荣耀，通晓四吠陀。

14.

14.

Baddhañjalī sirasi dhammakathaṃ nisammaGantvāna taṃ saraṇamuttaramuttariyaṃ;

Datvā’hipatthayi sukhodhimatho mahesiBuddho bhavissasi tuvantī visākarittha;

()

他头顶合掌，聆听法说，然后皈依于彼无上皈依处。他作了供养，并向大仙祈求无上安乐。大仙便为他授记道：“你未来将成佛。”

15.

15.

Tassā’si dhaññavatināma puraṃ jinassaMātā mahesi vipulā vipulo pitā’si,Sabrahmadevavaruṇo bhavi saṅghamajjheBhaddā ca bhaddayugalaṃ duvidhaṃ subhaddā;

()

胜者的城市名为稻穗城(Dhaññavatī)，母亲是毗普拉(Vipulā)王后，父亲是毗普罗(Vipula)王。僧团中的上首弟子是梵天(Brahmadeva)与瓦儒那(Varuṇa)。上首女弟子是贤善(Bhaddā)与善贤(Subhaddā)。

16.

16.

Taṃ sambhavo vasi upaṭṭhahi nāgabodhiRukkhopya’sitiratanaṃ bhavi attabhāvo,Āyuppamāṇampi saṭṭhisahassavassaṃĀsuṃ tayo ariyasāvakasannipātāta;

其侍者是桑巴瓦(Sambhava)。菩提树是龙树(Nāga)，身量为八十肘。其寿命为六万岁。曾有三次圣弟子集会。

17.

17.

Tassā’paramhi samaye janapārijātoUppajji sobhitajino jitapañcamāro,Ajjhāyako sakalaveda muḷārabhogīBuddhaṅkuro bhavi tadā’jitanāmavappo;

其后，人中的如意宝树、降伏五魔的庄严(Sobhita)胜者出世。当时，佛种是一位名为阿耆多(Ajita)的婆罗门，他学习了所有吠陀，拥有巨大的财富。

18.

18.

Dhammaṃ nisamma saraṇesu patiṭṭhahitvāSaṅghassa buddhapamukhassa uḷāradānaṃ,Datvā padhānapaṇidhāna makāsi dhīroTvaṃ lacchasi’ti varabodhi mahāsi satthā;

()

听闻正法后，他安住于三皈依，对以佛为首的僧团作了盛大的布施。这位智者立下殊胜的誓愿，导师授记道：“你将证得无上菩提。”

19.

19.

Rammaṃ sudhammamahu tassa puraṃ sudhammoRājā ahosi janako janikā sudhammāTassā’ggasāvakayugaṃ asamo sunettoTassāvikā’ggayugalaṃ nakulā sujātā;

()

其城名为善法城(Sudhamma)。父亲是善法王(Sudhamma)，母亲是善法(Sudhammā)。其上首弟子双贤是阿萨摩(Asama)与善目(Sunetta)。其上首比丘尼双贤是那拘罗(Nakulā)与善生(Sujātā)。

20.

20.

Nāgassa nāgataru bodhi sarīramaṭṭha-Paṇṇāsahatthapamitaṃ tamatomathero,Sopaṭṭhahī navutivassasahassamāyuĀsuṃ tayo ariya sāvaka sannipātā;

()

其菩提树是龙树(nāga)。其身量为五十八肘。名为塔摩塔玛(Tamotama)的长老侍奉他。其寿命为九万岁。曾有三次圣弟子集会。

21.

21.

Uppajji tassa aparena anomadassiBuddho pabuddhakamalāmalanīlanetto,Buddhaṅkuro jitasurāri tadāni yakkha-Senāpatī bhavi mahiddhimahānubhāvo;

()

其后，无等见(Anomadassī)佛陀出现，其眼如盛开的无垢青莲。彼时，佛种是一位夜叉(yakkha)将军，他降伏了诸天的敌人，具足大神通与大威力。

22.

22.

Sambodhi maggapuriso paṇidhānayaṃ soSaṅghassa buddhapamukhassa uḷāradānaṃ,Pādāsi tisu saraṇesu patiṭṭhahitvāBuddho bhavissasi tuvanti jino’bruvitaṃ;

()

彼为求正等觉之道而发愿，在安住于三皈依后，他对以佛为首的僧团作了盛大的布施。胜者对他说：“你将成佛。”

23.

23.

Ṭhānañhi candavatināma yasodharākhyāMātā mahesi yasavā janako janindo,Tassa’ggasāvakayugaṃ nisabho atomoDve sundarī ca sumanā carasāvikā’suṃ;

()

其城名为旃陀罗瓦提(Candavatī)。母亲是名为耶输陀罗(Yasodharā)的王后，父亲是有名望的国王。其上首弟子双贤是尼萨婆(Nisabha)与阿诺玛(Anoma)。两位上首比丘尼是孙陀利(Sundarī)与苏摩那(Sumanā)。

24.

24.

Bodhī’pi tassa kakudho munidehamaṭṭha-Paṇṇāsahatthapamitaṃ varuṇābhidhāno,Thero upaṭṭhahi ca lakkhapamāṇamāyuĀsuṃ tayo ariyasāvakasannipātā;

()

其菩提树是拘拘陀树(kakudha)。牟尼的身量为五十八肘。名为瓦儒那(Varuṇa)的长老侍奉他。其寿命为十万岁。曾有三次圣弟子集会。

25.

25.

Tassā’parena padumo dipadānamindoJāto pabujjhitamanopadumo pajānaṃ,Dhīro babhūva varavāraṇakumbhabhedīSīho tadā rucirakesarabhāragīvo;

()

其后，莲花(Paduma)佛陀，两足中尊诞生了，他令众生的心莲绽放。彼时，佛种是一位智者，化身为一头雄狮，颈部长有美丽的鬃毛，勇猛得足以击破大象的头颅。

26.

26.

Buddhaṃ nirodhasukhavediyanaṃ vatamhiSattāhamakkhipadūmehi tamaccayitvā,Cittaṃ pasādiya punā’gatasāvakesuSīho vibhāsi paṭiladdhavarappadāno;

()

（那头狮子）以莲花般的眼睛瞻仰着正在体验灭尽之乐的佛陀，持续了七日。心生净信后，他获得了殊胜的授记，在归来的弟子们当中，这头狮子光彩焕发。

27.

27.

Tassā’si campakapuraṃ padumābhidhānoRājā ahosi janako asamā janettī,Sālopasālayatayo varasāvakā’suṃRāmā’pi tassa paramāsamaṇi surāmā;

()

其城是瞻波城(Campaka)。父亲是名为莲花(Paduma)的国王，母亲是阿萨玛(Asamā)。娑罗(Sāla)与优波娑罗(Upasāla)是其上首弟子。其上首比丘尼是罗摩(Rāmā)与苏罗摩(Surāmā)。

28.

28.

Nāmenu’paṭṭhahi vasi varuṇo tamaṭṭha-Paṇṇāsahatthamita massa sarīramā’si,Bodhi’pi soṇataru lakkhapamāṇamāyuĀsuṃ tayo ariyasāvakasannipātā;

()

名为瓦儒那(Varuṇa)的长老侍奉他。其身量为五十八肘。菩提树是赤树(soṇa)。其寿命为十万岁。曾有三次圣弟子集会。

29.

29.

Tassā’parena varado muni nāradavhoPāpandhakāranikaraṃ bhīduro’dapādi,Buddhaṅkuro bhavi tadā’khilajhātabhiññā-Lābhī pavattaphalabhoji tapodhanīso;

()

其后，名为那罗达(Nārada)的牟尼、施予者出现，他破除了罪恶与黑暗。彼时，佛种是一位苦行者之主，他获得了一切禅那与神通，以自然生长的果实为食。

30.

30.

Katvānu’ḷārapaṇidhāna muḷāraviroDatvā sasāvakajinassa uḷāradānaṃ,Pūjesi taṃ surabhinā haricandanenaSatthāpi sampati viyākaraṇaṃ adāsi;

()

那位高贵的英雄立下宏大的誓愿，对胜者及其弟子们作了盛大的布施，并以芬芳的黄旃檀香供养他。导师也当即给予了他授记。

31.

31.

Tassā’si dhaññavatināma puraṃ sumedhoRājā ahosi janako jananī anomā,Dve bhaddasālajitamittavasi vasina-Maggo’ntarā samaṇi phagguṇi bhikkhunītaṃ;

()

其城名为稻穗城(Dhaññavatī)。父亲是善慧王(Sumedha)，母亲是阿诺玛(Anomā)。两位上首弟子是吉祥娑罗(Bhaddasāla)与胜友(Jitamitta)。法古尼(Phaggunī)是上首比丘尼。

32.

32.

Vāseṭṭhabhikkhu tadupaṭṭhahi rūpakāyoTassā’ṭṭhasitiratanaṃ mahasoṇasākhī,Bodhiddumo navutivassasahassamāyuĀsuṃ tayo ariyasāvakasantipātā;

()

婆悉吒比丘(Vāseṭṭha bhikkhu)侍奉他。其身量为八十八肘。菩提树是大赤树(mahāsoṇa)。其寿命为九万岁。曾有三次圣弟子集会。

33.

33.

Tassā’parena padumuttara dhammarājāJāto tilokapadumo padumappitaṅghī,Aḍḍho uḷāravibhavo maharaṭṭhiyo soBuddhaṅkuro bhavi tadā jaṭilābhidhāno;

()

其后，莲花上首(Padumuttara)法王诞生，他是三界之莲，足踏莲花。彼时，佛种是一位名为阇提罗(Jaṭila)的大统治者，他富有且拥有巨大的财富。

34.

34.

Sambodhiyā’dhigama paccayapatthanaṃ soVirovidhāya padumuttarapādamūle,Saṅghassa buddhapamukhassa ticivarāniPādāsi tīsuratanesu abhippasanno;

()

那位英雄在莲花上首(Padumuttara)佛的足下，立下了证得正等觉的誓愿。他对三宝具足净信，向以佛为首的僧团供养了三衣。

35.

35.

Tassā’si haṃsavatināma puraṃ jinassaĀnandabhupati pitā janikā sujātā,Dve tassa devalasujātavasi vasinaṃAggā bhaviṃsu samaṇisvāmitāsamā’ggā;

()

胜者的城市名为天鹅城(Haṃsavatī)。父亲是阿难(Ānanda)王，母亲是善生(Sujātā)。其上首弟子双贤是提婆罗(Devala)与善生(Sujāta)。上首比丘尼是阿弥陀(Amitā)与阿萨玛(Asamā)。

36.

36.

Lakkhāyuko sajayabodhika visālasālaRukkho upaṭṭhahi muniṃ sumanābhidhāno,Tassa’ṭṭha’sitiratanappamitaṃ sarīraṃĀsuṃ tayo bhagavato gaṇasannipātā;

()

其寿为十万岁，菩提树为大娑罗树。名为苏摩那者侍奉此牟尼。其身量为八十八肘。世尊曾有三次弟子集会。

37.

37.

Tassā’parena samayena sumedhanāmoLokamhi pātubhavi lokahitāya satthā,Buddhaṅkuro kira tadānyu’bhato sujātoSvā’sitikoṭivibhavo’ttara māṇavo’si;

()

其后，名为善慧的导师为世间利益而出现于世。彼时，佛种是一位名为郁多罗的青年，他出身高贵，拥有八十俱胝的财富。

38.

38.

Vissajjiyāna vibhavaṃ tiṃsatikoṭiṃDatvāna dānamasmaṃ sugate sasaṅghe,Pabbajjito paramabodhi mapatthayitthaByākāsi somuni ta’mijjhanabhāva’maddhā;

()

舍弃三十俱胝财富，对善逝与僧团作布施后，他出家并祈求无上菩提。彼牟尼授记其必将成就。

39.

39.

Rammaṃ sudassanamahū nagaraṃ sudantoTassā’si bhūpati pitā jananī sudattā,Saṅghesu’hosu saraṇo vasi sabbakāmoRāmā yamāni paramānya’bhavuṃka surāmā;

()

其城为悦意的善见城。父亲为善御王，母亲为善施。其上首弟子为萨罗那与萨婆迦摩，上首女弟子为罗摩与苏罗摩。

40.

40.

Bodhī’pi nīpataru sāgaranāmathero’Paṭṭhāsi taṃ navutivassasahassamāyu,Tassā’ḍhasitiratanu’ggatamāsi gattaṃĀsuṃ tayo satimato gaṇasantipātā;

()

其菩提树为尼波树，萨伽拉长老为彼佛侍者。其寿量为九万年，身量高达八十八肘。曾有三次具念者之集会。

41.

41.

Tassā’parena samayena janappadīpoJāto sujātabhagavā jitapañcamāro,Sampannasattaratato varacakkavattiRājā babhūvi’ha mahāpuriso tadāso;

()

其后，国土之灯、已降伏五魔的善生世尊出世。彼时，此大士为具足七宝之殊胜转轮王。

42.

42.

Dhammā’matena mudito ratanadvayassaDatvā sasattaratanaṃ catudīparajjaṃ,Pabbajji bodhipaṇidhiṃ paṇidhāya dhīmāÑatvā mahāmuni tamijjhanabhāvamāha;

他因法甘露而喜悦，为二宝舍弃了具足七宝的四洲王位。智者出家，立下菩提之愿。大牟尼知其必将成就而授记。

43.

43.

Rammaṃ sumaṅgalamahū puramuggatākhyoRājā pitābhavi pabhāvatināma mātā,Aggābhaviṃsu ca sudassanadevatherāNāgā gaṇassadasi nāgasamālatheri;

()

其城为悦意的善吉祥城。其父为优伽陀王，母名波婆瓦提。上首弟子为善见长老与天长老，上首女弟子为那伽萨玛拉长老尼。

44.

44.

Taṃ nāradomuniru’paṭṭhahi ca’ttabhāvoPaṇṇāsahatthapamito bhaviveṇubodhi,Tassā’bhavī navutivassasahassamāyuĀsuṃ tayo dhītimato gaṇasannipātā;

()

那罗达牟尼为彼侍者。其身量为五十肘，菩提树为竹苇。其寿量为九万年，曾有三次具慧者之集会。

45.

45.

Tassā’pareni’ha nirūpamarūpasāroJātobabhūva piyadassisamantadassi,Dhīro tadanya’bhavi kassapamāṇavo soVedesu tīsu kusalo kusalaṃ gavesi;

()

其后，无与伦比、形色殊胜的喜见遍见者降生于此。彼时，有智者为迦叶童子，他精通三吠陀，寻求善法。

46.

46.

So koṭilakkhaparimāṇadhatabbayenaSaṅgassa buddhapamukhassa mahāvihāraṃ,Katvā padāsi abhipatthitabuddhabhāvoBuddho’pi tappaṇidhisiddhi siyā’tya’bhāsi;

()

他以价值十万俱胝之财，建造大精舍供养以佛陀为首的僧伽，并希求佛果。佛陀亦言：“汝之誓愿必将成就。”

47.

47.

Candāmahesi jananī janako pudinnoRājā babhūva puramassa anomanāmaṃ,Āsuṃ tadaggayugalāni sujātadhamma-Dinnā gaṇassadasi pakālitasabbadassi;

()

其母为旃陀王后，父为苏丁那王，其城名为阿诺玛。其上首弟子为善生与法施，上首女弟子为波迦利多与萨婆达西。

48.

48.

Taṃ sotavhasamaṇo samupaṭṭhahitthaBodhī piyaṅgu bhagavā’si asitihattho,Aṭṭhāsika so navutivassasahassama’ssaĀsuṃ tayo matimato gaṇasannipātā;

()

善闻沙门侍奉彼佛。其菩提树是频伽树。世尊身量八十肘高。其寿量九万年，曾有三次具智者之集会。

49.

49.

Tassā’parena samayenu’dapādi lokeLokatthasādhanarato munira’tthadassī,Sattuntamo’pi niratikkamadhammasimoTejiddhimā isi tadā’si susimanāmo;

()

此后，致力于世间利益的义见牟尼出世。彼时，有名为苏西摩之仙人，具大威力，为众生之最，无与伦比。

50.

50.

Ānīya dibbabhavanā kusumāni tassaMandāravāni supatiṭṭhitapādapīṭhe,Sampūjiyāna paṇidhānamakāsi satthāTvaṃ mādiso’bruvi bhavissasi cā’yatinti;

()

他从天界带来曼陀罗花，供养于佛陀安立的足座上。他立下誓愿，导师说：“你将来会像我一样。”

51.

51.

Tassā’si sobhitapuraṃ bhavisāgaravhoRājā pitā janatidevi sudassanākhyā,Santopasantasamaṇā varasāvakā’suṃDhammā tadaggasamaṇipya’bhavuṃ sudhammā;

()

其城为苏毗多，父为萨伽拉王，母为善见王后。上首弟子为桑塔与乌波桑塔沙门，上首女弟子为达玛与苏达玛。

52.

52.

Tañcā’bhayo munirūpaṭṭhahi sopya’sīti-Hatthuggato satasahassapamāṇamāyu,Campeyyasākhi bhavi bodhi subodhihetuĀsuṃ tayo ariyasavakasannitā;

()

无畏牟尼为彼侍者。其身量高达八十肘，寿为十万年。为得善菩提，其菩提树为瞻波树。曾有三次圣弟子之集会。

53.

53.

Tassā’parena udapādi’ha dhammadassīNissīmadhī’nadhivaro bhavapāradassi,So tāvatiṃsabhavatamhi mahānubhāvoBuddhaṅkuro bhavi tadā kira devarājā;

()

此后，法见者降生于此，他智慧无边，超越一切，彻见生死彼岸。彼时，佛种在三十三天中是具大威德的天王。

54.

54.

Dibbāni gandhakusumāni kathāgatassaCakkaṅkitorucaraṇamburuhāsanamhi,Pūjesi dibbaturiyehi ca buddhabhāvaṃSo patthayaṃ munitamijjha nabhāvamāha;

()

他以天界香花与天乐，供养如来标有轮相之莲足。他希求佛果，牟尼言其必将成就。

55.

55.

Ṭhāniyamāsi saraṇaṃ sugatassa tassaRājā pitā’si saraṇo janani sunandā,Aggābhaviṃsu padumovasi phussadevoKhemā ca bhikkhusamaṇisva’pi sabbanāmā;

()

其城名为萨罗那。其父为萨罗那王，其母名为善喜。其上首弟子是莲花与普萨迭瓦，上首比丘尼是翅摩与萨婆那摩。

56.

56.

Thero sunettavisuto tadupaṭṭhahi soLakkhāyuko’si jayabodhi ñca bimbijālo,Tassā’pya’sitiratanappamitaṃ sarīraṃĀsuṃ tayo ariyasāvakasannipātā;

()

闻名之善眼长老为彼侍者。其寿为十万年，胜菩提树为频毗阇罗树。其身量为八十肘。曾有三次圣弟子之集会。

57.

57.

Tassā’parena samayeni’ga siddhabodhiSiddhatthanāmavidito udapādi satthā,Buddhaṅkuro bhavi tadā’khīlaṅajhānalābhīBhoji pavattitaphalaṃ vasi maṅgalākhyo;

()

其后，已证菩提、名为悉达多的导师出世。彼时，佛种为名为曼伽拉之仙人，已得完备禅那，食自生之果。

58.

58.

Sampannagandharasikaṃ paripakkamekaṃĀnīya so vipakulajambubhalaṃ vanamhā,Pādāsi tassa paṇidhīkatabuddhabhāvoTañcānubhuya bhagavāpi viyākarittha;

()

他从林中带来一个具足香气和味道的成熟阎浮果，供养给世尊，并立下成佛的誓愿。世尊受用后，也为他授记。

59.

59.

Vehāramāsi nagaraṃ jayasenanāmoRājā ahosi janako jananī suphassāBhikkhūsu tassa vasi sambahulo sumittoDve sīvali ñca samaṇīsu varā surāmā;

()

其城名为韦巴拉。父为胜军王，母名苏帕萨。其上首比丘为桑巴胡拉与苏弥多，上首女弟子为西瓦莉与苏罗摩。

60.

60.

Taṃ revatomuni munindamuṭṭhahitthaBodhī’pi tassa kaṇikāramabhīruho’si,Lakkhāyuko sa’narasārathi saṭṭhihatthoĀsuṃ tayo ariyasāvakasannipātā;

()

瑞瓦达牟尼侍奉彼佛。其菩提树是迦尼迦罗树。彼调御丈夫寿为十万年，身量六十肘。曾有三次圣弟子之集会。

61.

61.

Tassā’pareni’ha samubbhavi nissanāmoSatthā pasatthacaraṇo caturo’ghatiṇṇo,Buddhaṅkuro bhavi tadāni sujātarājāRājaññamoḷimaṇilaṅkatapādapīṭho;

()

其后，名为提萨的导师降生于此，他行止受赞叹，已渡四暴流。彼时，佛种是善生王，其足座以王冠上的摩尼宝珠庄严。

62.

62.

Hitvā sa’rajjamisiveyadharo sudhīroDibbehi’nekakusumehi jinaṃ vajantaṃ,Pūjesi muddhani tamāpavitānasobhaṃSatthā’pi tappaṇidhisiddhi siyā’tya’bhāsi;

()

彼大智者舍弃王位，持仙人相。他以众多天花供养行走之胜者，花于其顶，美如华盖。导师亦言：“汝之誓愿必将成就。”

63.

63.

Khemaṃ purañhi janako janasandhanāmoRājā janetti padumā nijasaṅghamajjhe,Dve brahmadevudaya vissutatheranāgāPhussā ca aggayugalānya’bhavuṃ sudattā;

()

其城名为稽摩(Khemaṃ)。其父为迦那三达(Janasandha)王，其母名为莲华(Padumā)。其上首比丘为梵天(Brahmadeva)与优陀耶(Udaya)，上首比丘尼为弗沙(Phussā)与善施(Sudattā)。

64.

64.

Taṃ sambhavovasi vasindamupaṭṭhahitthaTassā’sanavhataru bodhi sa’saṭṭhitattho,Aṭṭhāsi vassagaṇanāya mahesi lakkhaṃĀsuṃ tayo ariyasāvakasannipātā;

()

僧婆(Sambhava)侍奉彼调御主。其菩提树为阿萨那(Āsana)树，身量六十肘高。彼大仙寿量十万年，有三次圣弟子集会。

65.

65.

Tassā’parena bhavasāgarapādassiPhusso mahāmuniri’hakabbhudapādi loke,Dhīro tadāni vijitāvi jitārivaggoRājā babhūva surarājanibho’rutejo;

()

其后，已渡生死海之弗沙(Phusso)大牟尼，于此世间出世。彼时，菩萨为一智王，名为维吉塔维(Vijitāvī)，已降伏敌军，具大威力，犹如天王。

66.

66.

Sambodhi maggapuriso paṇīdhāya phītaṃRajjaṃ vivajjiya sa’pabbajito janassa,Aññāya tīṇipiṭakāni kathesi dhammaṃVyākāsi phussabhagavā’pi’va pubbabuddhā;

()

彼大丈夫为求正等觉，舍弃广大王国，为众生而出家。他通达三藏，宣说正法。弗沙(Phusso)世尊亦如过去诸佛，为彼授记。

67.

67.

Tassā’si kāsinagaraṃ jayasenanāmoRājā pitā’si janati sirimā mahesi,Saṅghesu’bhosu’pi surakkhitadhammasetāCālā tadaggayugalāni tathū’pañcālā;

()

其城名为迦尸(Kāsi)。其父为胜军(Jayasena)王，其母为师利摩(Sirimā)王后。其上首比丘为善护(Surakkhita)与法将(Dhammasetā)，上首比丘尼为遮罗(Cālā)与优波般遮罗(Upapañcālā)。

68.

68.

Bodhiddumā’malakasākhi sarīramaṭṭha-Paṇṇāsahatthapamitaṃ sabhiyābhidhāno,Sopaṭṭhahī navutivassasahassamāyuĀsuṃ tayo bhakavato gaṇasannipātā;

()

其菩提树为庵摩勒迦(Āmalaka)树，身量五十八肘。萨毗亚(Sabhiya)为其侍者。其寿量九万年，有三次世尊的弟子集会。

69.

69.

Tassā’parena sanarāmarasattasāroSatthā vipassi’ha samubbhavi sabbadassī,Kammena kenaci mahiddhimahānubhāvoBuddhaṅkuro’bhavi tadā’tulanāgarājā;

()

其后，人天众生之精华、具一切知见之毗婆尸(Vipassī)导师，于此世间出世。彼时，菩萨因某业行，为一无与伦比之龙王，具大神通、大威力。

70.

70.

Aṅgīrasassa ghanakañcanahaddapīṭhaṃPādāsi tassa khavitaṃ ratanehi nānā,So buddhabhāvamahipatthiya bodhisattoVyākāsi tatthasunisajja jino vipassi;

()

彼菩萨供养盎耆罗娑(Aṅgīrasa)一纯金座，其上镶嵌种种珍宝，并发愿成就佛果。毗婆尸(Vipassī)胜者善坐其上，为彼授记。

71.

71.

Tassā’si bandhumatināmapuraṃ tadeva-Nāmo pitā janani bandhumatī mahesi,Dve khaṇḍatissavasino varasāvakā’suṃCandā ca bhaddayugalaṃ bhavi candamittā;

()

其城名为槃头末帝(Bandhumatī)。其父王名为槃头摩(Bandhumā)，其母为槃头末帝(Bandhumatī)王后。其上首弟子为骞荼(Khaṇḍa)与帝沙（Tissa），上首比丘尼为旃陀(Candā)与旃陀蜜多(Candamittā)。

72.

72.

Dehaṃ asitiratataṃ tamasokathero-Paṭṭhāsi bodhiviṭapī bhavi kaṇhavaṇṭā,Vāsaṃakā munira’sītisahassavassaṃĀsuṃ tayo ariyasāvakasannipātā;

()

其身量八十肘高。无忧(Asoka)长老为其侍者。其菩提树为波吒厘(Pāṭalī)树。彼牟尼住世八万年，有三次圣弟子集会。

73.

73.

Tassā’parena adhisīlasamādhipaññoSatthā samubbhavī sikhī janakappasākhī,Dhīro tadā’bhavi arindamanāmarājāSaddho pahūtaratato ratanattayamhi;

()

其后，具足增上戒、定、慧之尸弃(Sikhī)导师出世。彼时，菩萨为一智王，名为无敌(Arindama)，于三宝具足信心与财富。

74.

74.

Bhikkhañca sattaratanābharaṇābhirāmaṃÑatvāna hatthiratanaṃ sugate sasaṅghe,So buddhabhāvamahipatthayi sattasāroVyākāsi lacchasi sukhodhipadanti satthā;

()

彼众生之精华，以七宝庄严之象宝及饮食，供养善逝及其僧团，并发愿成就佛果。导师为彼授记：“汝将证得安乐之境。”

75.

75.

Buddhassa cāriṇavatī nagaraṃ ahosiMātā pabhāvati pitā aruṇavha rājā,Saṅghesu’bhosu abhibhuvasi sambhavo caAggābhaviṃsu makhilāpadumābhidhānā;

()

彼佛之城为阿രു那婆帝(Aruṇavatī)。其母为光明(Pabhāvatī)，其父为阿രു那(Aruṇa)王。其上首比丘为阿毗浮(Abhibhū)与僧婆(Sambhava)，上首比丘尼为摩企罗(Makhilā)与莲华(Padumā)。

76.

76.

Khemaṅkaro jinamupaṭṭhahi sattatiṃsa-Hatthucchito vijayabodhi ca puṇḍariko,So sattatiṃsatisahassa mitāyuko’siĀsuṃ tayo tadiyasāvakasannipātā;

()

安稳(Khemaṅkara)为其侍者。彼佛身量三十七肘高，其菩提树为芬陀利(Puṇḍarīka)树。其寿量三万七千年，有三次弟子集会。

77.

77.

Tassā’pareni’ha samubbhavi ketumālā-Byāmappabhāparilasaṃ munivessabhū’ti,Buddhaṅkuro kira tadāni sudassanavha-Rājā babhūva pararājagajindasīho;

()

其后，毗舍浮(Vessabhū)牟尼于此世间出世，身光一寻，如幢幡鬘。彼时，菩萨为善见(Sudassana)王，于诸王中如狮子王。

78.

78.

Saṅghassa buddhapamukhassa sacīvaraṃ soDatvāna dānamatulaṃ jinasāsanamhi,Sabbaññubodhimabhipatthiya pabbajitthaBuddho bhavissasi dhuvanti tamāhasatthā;

()

彼于胜者教法中，以衣物等向以佛陀为首之僧团作无上布施，并发愿求一切知智而出家。导师告曰：“汝必当成佛。”

79.

79.

Tassā’pya’nopamapuraṃ bhavi suppatītoRājā pitā yasavatī janikā mahesī,Soṇuttarā ca nijasāvakasāvikānaṃDāmā matiddhiparamā paramā samālā;

()

其城名为无譬(Anopama)。其父为善立(Suppatīta)王，其母为名闻(Yasavatī)王后。其上首比丘为苏那(Soṇa)与郁多罗(Uttarā)，上首比丘尼为达摩(Dāmā)与娑摩罗(Samālā)。

80.

80.

Bodhī’pi tassa bhavi sālamahīrūho’pa-Sampannabhikkhu tadupaṭṭhahi saṭṭhihattho,Satthā vihāsi samasaṭṭhisahassavassaṃĀsuṃ tayo tadiyasāvakasattipātā;

()

其菩提树为娑罗(Sāla)巨树。优波扇多(Upasanta)比丘为其侍者。彼佛身量六十肘高，住世六万年，有三次弟子集会。

81.

81.

Tassā’pareni’kaha samubbhavi saccasandoVeneyyabandhu bhagavā kakusandhanāmo,Buddhaṅkuro bhuvi tadā’bhavi khemarājāDānappabandhajalasekasudhotahattho;

()

其后，世尊拘留孙(Kakusandha)于此世间出世，彼乃谛语者、可化导者之亲友。彼时，菩萨于世为稽摩(Khema)王，其手常因布施之水而净。

82.

82.

So pattacīvarapabhūtikamannapānaṃDatvā sasāvakajinassa gharā’bhigantvā,Pabbajji bodhipaṇidhiṃ paṇidhāya rājāSatthāsayā’tya’vaca tappaṇidhānasiddhi;

()

彼王供养胜者及其弟子衣钵、饮食等，返回家中后，发菩提愿而出家。导师宣说其大愿必成。

83.

83.

Khemavahayaṃ nagaramassa pitā’ggidattoVippo vibhāvi abhavi janikā visākhā,Sañjivatheradutiyo vidhuro ca theroSāmā tadaggayugalaṃ bhavi campakākhyā;

()

其城名为稽摩婆帝(Khemavatī)。其父为火授(Aggidatta)婆罗门，其母为毘舍佉(Visākhā)。其上首比丘为毗楼罗(Vidhura)与等活(Sañjīva)，上首比丘尼为娑摩(Sāmā)与瞻波迦(Campakā)。

84.

84.

Taṃ buddhijo jinamupaṭṭhahi tassa gattaṃTāḷisahatthamitamāsi sirisabodhi,TāḷisahāyanasahassapamāṇamāyuEko’va tassa bhavi sāvakasannipāto;

()

觉生(Buddhija)为其侍者。彼佛身量四十肘高，菩提树为尸利沙(Sirīsa)树。其寿量四万年，仅有一次弟子集会。

85.

85.

Tassā’paramhi samaye karuṇānidhānoLokābhibhū kanakabhudharahārirūpo,Uppajji koṇagamanomuni pabbatākhyoBhumissaro bhavi mahāpuriso tadāni;

()

其后，慈悲之藏、世间之主、身如金山之拘那含(Koṇāgamana)牟尼出世。彼时，大士为山(Pabbata)王。

86.

86.

Saṅghassa buddhapamukhassa uḷāradānaṃDatvā mahagghavaracivarasāṭake ca,So pakabbajittha abhipatthita buddhabhāvoBuddho bhavissasi tuvanti tamāhasatthā;

()

彼向以佛陀为首之僧团，布施广大、贵重之上妙衣物，并发愿成就佛果而出家。导师告曰：“汝将成佛。”

87.

87.

Nāmena sobhavati tampuramuttarākhyāMātā pitā’vanisuro bhavi yaññadatto,Hīyosottaravasī samaṇi samuddāTasso’ttarā ca paramā parisāsu’bhosu;

()

其城名为善avati(Sobhavatī)。其父为雅那达多(Yaññadatta)婆罗门，其母为郁多罗(Uttarā)。其上首比丘为毗优沙(Bhiyyosa)与郁多罗(Uttara)，上首比丘尼为娑目陀(Samuddā)与郁多罗(Uttarā)。

88.

88.

Taṃ sotthijo jinamupaṭṭhahi tiṃsahatthoAṅgīraso bhavi udumbarasākhi bodhi,So tiṃsahāyanasahassamitāyuko’siEko’va tassa bhavi sāvakasantipāto;

()

安稳(Sotthija)为其侍者。彼盎耆罗娑(Aṅgīrasa)身量三十肘高，其菩提树为优昙婆罗(Udumbara)树。其寿量三万年，仅有一次弟子集会。

89.

89.

Tassā’pareni’ha mahāmuni kassapākhyoLokamhi pātubhavi khaggavisāṇakappo,Buddhaṅkuro bhuvi tadā’bhavi jotipāloVedesu tīsu sakalāsu kalāsu cheko;

()

其后，迦叶(Kassapa)大牟尼于此世间出世，如犀角独行。彼时，菩萨于世为光护(Jotipāla)，精通三吠陀及一切技艺。

90.

90.

Kalyāṇamittadutiyo sugataṃ upeccaSutvāna dhammamathasāsana motaritvā,Sabbaññubhāvamhipatthayi māṇavo soVyākāsi kassapamunī’pi munī’ca pubbā;

()

他以善友为伴，来到善逝处，听闻佛法，然后进入教法。那位青年渴望一切知智。迦叶牟尼和过去的牟尼们都为他授记。

91.

91.

Bārāṇasi nagaramāsi pitā ca mātāDve brahmadattadhanavatya’bhidhānavanto,Bhikkhusu tassa samaṇisva’pi tissabhāra-Dvājā ca bhaddayugalātya’nuloruvelā;

()

城市是波罗奈城(Bārāṇasī)。父亲是梵授王，母亲是达那瓦提(Dhanavatī)。其比丘弟子中有帝沙（Tissa）与婆罗堕阇(Bhāradvāja)，比丘尼弟子中有贤善的一对，即阿奴罗(Anulā)与优楼频螺(Uruvelā)。

92.

92.

Taṃ sabbamittasamaṇo samupaṭṭhahitthaNigrodhasākhī jayabodhi sa’vīsahattho,Tassā’si visatisahassa pamāṇamāyuEko’va’hū ariyasāvakasannīpāto;

()

那位沙门萨巴弥陀(Sabbamitta)侍奉他。他的菩提树是尼拘陀树，他有二十肘高。他寿命有两万年。他只有一次圣声闻集会。

Iti medhānandābhidhānena yatitā viracite sakalakavijana hadayānanda dānanidāne jinavaṃsadīpe dūrenidāne bodhisattassa sesapaṇidhātaṭṭhapana pavatti paridīpo tatiyo saggo.

如是，由名为慧喜(Medhānanda)的修行者所撰写，在为一切诗人带来内心喜悦、作为布施根源的《佛种灯·远因缘》中，阐述菩萨其余誓愿确立过程的第三章完。

1.

1.

Dīpaṅkarādicatuvīsati buddhapāda-Mūlesu laṅapaṇidhāna mahānidhāno,Lakkhādhikaṃ caturasaṅkhiyakappasaṅkhaṃPuññābhisandamabhisaṅkhari bodhisatto;

()

在燃灯佛等二十四位佛陀的足下，他立下了大愿，如同宝藏。菩萨积累了福德之流，历经四阿僧祇劫又十万大劫。

2.

2.

Etthantare vividhabāhiravatthujātaṃSisa’kkhimaṃsarudhirāni ca puttadāre,So jivitampi kapaṇaḍikayācakānaṃVīro pariccaji pajāya hitatthameva;

()

在此期间，那位勇者为了众生的利益，甚至为了贫穷的乞丐们，舍弃了各种外在的物品，包括头、眼、肉、血，以及妻子儿女和自己的生命。

3.

3.

Dānādhimuttipariyesana vippavesoPatvā tapovanamakitti tapodhanassa,Tihaṃ alattha sakaṭāhamaloṇaḍākaṃYassā’bhibhūtajaṭharassa jighacchitattā;

() (Akitticariyaṃ)

苦行者阿吉提(Akitti)舍离了对布施的希求，进入苦行林。因腹中饥饿所迫，他获得了三天的一钵无盐粥水。

4.

4.

Kantāramagga paṭipanna manātapattaṃPacceka buddhamahipassiya saṅakkhavippo,Phuṭṭhaṃ sakiccapasuto sūriyātapenaYo chattupāhaṇamadāsi sudhotapāṇi;

() (Saṅkhacariyaṃ)

婆罗门商伽(Saṅkha)行走于无伞遮蔽的荒野之道，见到一位为己务奔波、被烈日所灼的辟支佛，便以洗净之手供养了伞与鞋履。

5.

5.

Dubbhikkhapīḷanabhayena kaliṅgaraṭṭhāSaṃyācataṃ yadupagamma dhanañjayavho,Soṇḍāya gayha nijamañjana nāgarājaṃYo dakkhiṇodaka nisekamakāsi rājā;

() (Kurudhammacariyaṃ)

因惧怕饥荒的折磨，应羯陵伽国(Kaliṅgaraṭṭha)人民的请求，那位名为达南伽耶(Dhanañjaya)的国王走近他们，牵着自己名为安缮那(Añjana)的象王，行灌水礼将其布施。

6.

6.

Hutvāna yo mahasudassana cakkavattīRājā kusāvatipuramhi divā ca ratto,Vatthattapānamupatesi carāpayitvāBheriṃka asesakapaṇḍikayācakānaṃ;

() (Mahāsudassanacariyaṃ)

他曾是摩诃善见(Mahāsudassana)转轮王，在拘舍婆提城(Kusāvatīpura)日夜不停地击鼓，为所有贫穷的乞丐布施衣食与饮品。

7.

7.

Yo sattabhumibhujasāsi purohito’piRājūhi laddhamakhilaṃ dhanadhaññarāsiṃ,Sampattayācakajanassa paricchajitvāPuññappabandhamabhisañcini bodhihetu;

() (Mahāgovindacariyaṃ)

他曾是七位国王的国师大果文达，将从国王们那里得到的所有财富与谷物，全都布施给前来乞求的人们，为了菩提而积累了相续的福德。

8.

8.

Dhammānusāsi nimināma mahībhujo’piSālaṃ vidhāya mithilāya catummukhaṃ yo,AcchinnamatthijanapakkhicatuppadānaṃDānaṃ pavattayī purā dadataṃ variṭṭho;

() (Nimirājacariyaṃ)

那位教导正法、名为尼弥(Nimi)的国王，在弥提罗城建造了一座四门厅堂，为有需求的人、鸟类与四足动物持续地进行布施；他是古代布施者中的最胜者。

9.

9.

Yo ekarājasutacandakumārabhūtoMuddhābhiseka karaṇāya janehi gacchaṃ,Saṃvejito savibhave tibhave’pi yaññā-Vāṭaṃ vidhāya’bhipavattayi dānavaṭṭaṃ;

() (Candakumāracariyaṃ)

他曾为国王独子的月王子，当与众人前去举行灌顶仪式时，他对三界中的所有财富感到震撼，于是建造了祭祀场，持续地进行布施。

10.

10.

Yo vatthusāragahaṇena atittarūpoBhumissaro’pi sivināma surādhipassa,Jaccandhavesagahitassa vilocanāniUppāṭayitva padadaṃ labhi dibbacakkhū;

() (Sivirājacariyaṃ;

)

名为斯毗(Sivi)的国王，虽为大地之主，却对布施永不满足。他挖出自己的双眼，布施给化现为天生盲者的天主(Sakka)，并因此获得了天眼。

11.

11.

Dānādhimuttiparamo sasapaṇḍito yoMittenu sāsiya adhiṭṭhituposathaṅgo,Aṅgāramuddhani papāta sajīvitāsaṃHitvā dvijassa tanumaṃsapadātukāmo;

() (Sasapaṇḍitacariyaṃ;

Itidānapāramīṃ)

那位名为萨萨(Sasa)的智者，对布施的决心最为超胜。他教导朋友们并受持布萨，为了将自己的身体血肉布施给一位婆罗门，他舍弃了对生命的希望，跃入炭火堆中。

12.

12.

Yo mātuposakakari bhisamuddharattoAndhāya hatthidamakena kareṇukāya,Soṇḍāya suṭṭhugahito’pya’vikaṇḍitassaSīlassa khaṇḍanabhayā najanesi kopaṃ;

() (Mātuposakacariyaṃ)

他曾是孝养盲母的象，在为母亲拔取莲藕时，虽被一位驯象师紧紧抓住象鼻，但因害怕毁坏自己无缺的戒行，而未生起嗔恨。

13.

13.

Yo bhuridattabhujago’parivammikaṭṭho,Sīlabbataṃ visadharo samadhiṭṭhahitvā,Peḷāya khittabhujage ahiguṇṭhikamhiSīlassa kuppanabhayena jahāsi kopaṃ;

() (Bhuridattacariyaṃ;

)

他曾是名为布利达多(Bhūridatta)的龙王，住在蚁丘之上。这位带毒者在受持戒律与誓言时，虽被一位捕蛇人投入筐中，但因害怕动摇戒行而舍弃了嗔恨。

14.

14.

Sīlabbatādivibhavo jalitiddhimā yoCampeyyanāmabhujago ahiguṇṭhikamhi,Icchānurūpavicaro camarī’va vālaṃSīlaṃ jugopa napi tabbadhake cukopa;

() (Campeyyacariyaṃ;

)

他曾是名为瞻波(Campeyya)的龙王，具足戒律、誓言等财富，神力炽盛。当被捕蛇人抓住，被迫随其意愿而行时，他像牦牛爱护自己的尾巴一样守护着戒行，对折磨他的人也未曾生起嗔恨。

15.

15.

Yo cūlabodhivisuto samadiṭṭhahatvāSīlabbataṃ vanamupecca vasaṃ piyāya,Tāyaṃ pasayha gahitāya’pi kāsiraññāSīlabbisodhanaparo pajahittha rosaṃ;

() (Cūlabodhicariyaṃ)

他曾是著名的“小菩提”(Cūlabodhi)，受持戒律与誓言，与爱妻共住于林中。即使妻子被迦尸国(Kāsi)的国王强行掳走，他为了清净戒行，依然舍弃了愤怒。

16.

16.

Yo bhiṃsarūpi mahiso’pi valimukhassaĀguṃ titikkhamakhīlaṃ parisuddhasilo,Rukkhaṭṭhayakkhavacanāni paṭikkhipitvāTaṃ sīlabhaṅgabhayato bhayato mumoca;

()

他曾是形象可怖的水牛，戒行纯净无瑕。他忍受了一只猴子(valimukha)的冒犯，并拒绝了树栖夜叉的怂恿之言，因害怕毁坏戒行，而使那猴子从恐惧中解脱。

17.

17.

Yo vuyhamānamapanīya nadīpavāhāMittadduhiṃ putasajīvitadānahetu,Raññā mumoca vadhiyaṃ avikopanenaSīlassa rūruhariṇo’pi harissavaṇṇo, () (rūrumigarājacariyaṃ;

)

他曾是金色的鲁鲁(Ruru)鹿，从河水中救起一个将被冲走的背信弃义之人。后来，他因持戒而不生嗔怒，被国王免于处决。

18.

18.

Yo dantakaṭṭhasakalehi jaṭākulehiKuddhena kuṭajaṭilena katāhisāpo,Mātaṅganāmamuni sīladhanaṃ jugopaSampātasāparipumiddhibalena rakkhaṃ;

() (Mātaṅgacariyaṃ;

)

名为马汤伽(Mātaṅga)的牟尼，虽被一位愤怒的、发髻中夹着齿木残片的虚伪结发苦行者(jaṭila)所诅咒，依然守护着戒律的财富，并以抵御来犯的神通之力保护自己。

19.

19.

Maggāvatiṇṇamadhamaṃ kalhābhīlāsā-Saṅghaṭṭitobhayarathaṅgamadhammayakkhaṃ,Kopagginā naparijhāpayamiddhimā yoSīlaṃ rarakkha khalu dhammikayakkharājā;

() (Dhammādhamma devaputtacariyaṃ;

)

当在路上与一个渴望争吵、卑劣不义的夜叉相遇，两人的车轮相互碰撞时，那位具足神通者并没有被嗔恨之火所吞噬。他守护着戒行，确实是一位如法的夜叉王。

20.

20.

Yo porisādavasagassa jayaddisassaRañño paṭiññamadhikicca vijivitāso,Khīttāyudho tadupagamma alīnasattoYakkhaṃ damesi nanu sīlavataṃ nidānā;

() (Alīnasattacariyaṃ;

)

他曾是无倦王子，为了遵守对受食人夜叉控制的阇耶提舍王(Jayaddisa)的承诺，他舍弃了生命的希望。他放下武器，来到他面前，调伏了夜叉，这难道不是因为戒行的缘故吗？

21.

21.

Yo saṅkhapālabhujago nijabhogapūra-Vyābhaṅgibhārataravāhiti bhojaputte,Kāruññamāpa abhigantumapādatāyaSīlassa bhaṅgabhayato’pi hutāsatejo;

() (Saṅkhapālacariyaṃ;

Iti sīlapāramiṃ;

)

彼为桑喀巴拉(Saṅkhapāla)龙王，威力犹如烈火。当为婆罗多(bhārata)之子众所折磨拖拽时，彼心生悲悯，因惧破戒而未反击。（桑喀巴拉行；此为戒波罗蜜。）

22.

22.

SaṅkhāradhammakhaṇabhaṅgasabhāvadassiUssāvabinduvilayaṃ’va yudhañjayo yo,Rājā janassa rudato pavihāya rajjaṃNekkhammapāramimapurayi pabbajitvā;

() (Yudhañjaya cariyaṃ;

)

彼优陀阇耶(Yudhañjaya)王，见诸行法如露珠消散般刹那坏灭之自性，遂不顾人民哭泣，舍弃王国而出家，圆满出离波罗蜜。（优陀阇耶行。）

23.

23.

Yo somanassavisuto kururājaputtoDussīlakuṭajaṭilabbacanaṃ paṭicca,Raññā niyojitavadho vadhakāvakāsaṃLaddhānusāsiya’bhinikkhami cattarajjo;

() (Somanassa cariyaṃ;

)

彼为俱卢王子，名闻之索马那萨(Somanassa)，因听信一无戒结发苦行者之言，为王下令处死。于行刑时获得机会开示后，舍弃王国而出家。（索马那萨行。）

24.

24.

Yo kāsirājatanujo’pi ayogharākhyoĪhaṃ bhato ciramayogharavāsahīrū,Rajjaṃ pahāya paramaṃ pitarā padattaṃNekkhammapāramiparo vanamotarittha;

() (Ayogharacariyaṃ;

)

彼为迦尸王之子，名阿瑜伽罗(Ayoghara)。彼长养于铁屋中，并为此感到羞愧。彼舍弃父亲所赐之至高王位，进入森林，致力于出离波罗蜜。（阿瑜伽罗行。）

25.

25.

Yo pañcakāmaguṇadīpanato’padiṭṭha-Sambhattamittavacanampi paṭikkhipitvā,Niddhantakañcananibhacchavi kañcanākhyoPatvā tapovanamapabbaji bandhavehi;

() (Bhisacariyaṃ;

)

彼名金(Kañcana)，肤色如纯金。彼拒绝忠诚友人所阐明之五种欲乐言，与亲族一同前往苦行林出家。（莲茎行。）

26.

26.

Pakkhittadaddulanahārurivā’nalamhiSaṅkhāradhammavisaye paṭivaṭṭitatto,Yo soṇabhusurasudhī vibhavaṃ pahāyaPabbajjituṃ sapariso pavanaṃ jagāma;

() (Soṇapaṇḍitacariyaṃ;

Iti nekkhamma pārami;

)

犹如干草投于火中，彼于诸行之境心生厌离。彼智者婆罗门索那(Soṇa)，舍弃财富，率随从入林出家。（索那智者行；此为出离波罗蜜。）

27.

27.

Yo seṇako sudhi pasibbakagabbhasāyiṃVippassi mohakalusikatamānasassa,Sappaṃ sughoramupadassiya dīghadassīPaññāsupāramimapūrayi bhurimedho;

() (Seṇakapaṇḍita cariyaṃ;

)

彼具远见之广慧者，智者舍那(Seṇaka)，向内心为愚痴所染、如卧袋中之维巴西(Vippassi)王，示现一极可怖之蛇，以此圆满无上智慧波罗蜜。（舍那智者行。）

28.

28.

Yo yaṃ mahosadhasamākhyasudhī sudhīsoUmmaggasaṃvutanisaggavatisamo’pi,Ummaggato’va sabalaṃ mithilādhināthaṃPaññāpajāpatipati riputo mumoca;

() (Mahosadhacariyaṃ iti paññā pāramī;

)

彼名闻为马霍萨达(Mahosadha)之智者、智者之王，以地道之计，将弥提罗(Mithilā)王及其军队从敌人手中解救出来。（马霍萨达行；此为智慧波罗蜜。）

29.

29.

Vālenu’ḷāravīriyo vīriyena ghoraṃSaṃsāradukkhamiva yo kisakālako’pi,Gambhīrasāgarajalaṃ sapajānukampīUssiñcituṃ satatamārahi sattasāro;

() (Kālaka cariyaṃ)

彼为伟大有情，虽是瘦小之黑鸟(kālaka)，然为悲悯己子，以巨大精进力，恒常舀出深海之水，犹如以精进力克服轮回之剧苦。（小黑鸟行。）

30.

30.

Rājāmahādijanako janakundacandoGambhīrabhurisalilaṃ salilākaraṃ yo,Sūro’rubāhuvīriyo vīriyaṃ tatāraSaṃsārasindhutaraṇe taraṇīsarūpo;

() (Mahājanakacariyaṃ;

Iti vīriyapārami;

)

大迦那咖(Mahājanaka)王，人民之皓月，彼为英雄，以巨大臂力与精进，渡过深广之大海，其身犹如能渡轮回之海的船。（大迦那咖行；此为精进波罗蜜。）

31.

31.

Yo khantitintahadayo yatikhantivādīChedāpite’pi sakalaṃ sakalattabhāve,Samapūtakhantijalamevabhūsaṃ sisecaVyāpādapāvakapadittakalāburāje;

() (Khantivādī cariyaṃ)

彼宣说忍辱之苦行者，忍辱仙人(Khantivādī)，其心沉浸于忍辱。纵然全身被肢解，彼仍以平静清净之忍辱水，大量洒向为嗔火所燃之咖拉布(Kalābu)王。（忍辱仙人行。）

32.

32.

Yo dhammapālanaparo susu dhammapāloKārāpite’pi vadhakeha’simālakammaṃ,Āsannatāpanirayamhi patāparājeKhantiṃ pavattayi manappitakhantimetto;

() (Dhammapāla cariyaṃ;

Iti khantipāramī;

)

彼致力于护法之法护(Dhammapāla)童子，纵为刽子手施以肢解之刑，于临近酷热地狱之暴君前，仍心怀忍辱与慈爱，保持忍耐。（法护行；此为忍辱波罗蜜。）

33.

33.

Yo antarīpagabhayaṃkarasuṃsumāra-Muddhāsamappitapado kapirājabhūto,Dinnaṃ paṭiññamanukubbamanaññalabbhaṃNajjā papāta paratīramasaccabhīrū;

() (Kapirāja cariyaṃ)

彼身为猴王，双足踏于河中可怖鳄鱼之首，因畏惧不实语而履行所作之承诺，从河中一跃登上对岸。（猴王行。）

34.

34.

Yo saccapāramiparo vasi paccanāmoSaccena saccamahīsandhiya saccadassī,Poriṃ samaggakaraṇiṃ sirijambudīpeSampālayaṃ sakalalokamavoca vācaṃ;

() (Saccasavbhaya cariyaṃ;

)

彼为致力于真实波罗蜜之自在者，名萨遮萨婆耶(Saccasavhaya)，乃真理之见证者。彼以真实立誓，于光辉之瞻部洲(Jambudīpa)维系古老和谐，守护一切世间而宣说此语。（萨遮萨婆耶行。）

35.

35.

Yo vaṭṭapotakadijo avirūḷhapakkha-Pādo’tikhuddakakulāvakagabbhasāyī,Saccena soḷasakarisamitappadeseDāvagginibbutimakā thiramāyugantaṃ;

() (Vaṭṭapotaka cariyaṃ;

)

彼鹌鹑雏鸟，羽翼足爪皆未长成，卧于小小巢中。彼以真实之力，使十六迦里沙(karīsa)范围内之林火熄灭，其效力持续至寿终。（鹌鹑雏鸟行。）

36.

36.

Yo gijjhakākabakabāṇakabhakkhabhuta-Bandhu nidāgharavitāpaparikkhayā’pe,Ritte saramhi parimocayi maccharājāSaccena’kālajaladāgamapaccayena;

() (Maccharāja cariyaṃ;

)

彼鱼王之亲族，于干涸湖中，因酷暑骄阳而濒临灭绝，沦为秃鹫、乌鸦、白鹭与猎鹰之食。彼鱼王以真实之力，感得非时之雨云到来，从而解救其亲族。（鱼王行。）

37.

37.

Duṭṭhāhidaṭṭhavisavegavimucchitaṃ yoMaṇḍabbatāpasavaro’rasayaññadattaṃ,Katvāna saccakiriyaṃ karuṇāya kaṇha-Dīpāyano muni mumoca tamāpadamhā;

() (Kaṇhādīpāyana cariyaṃ;

)

卓越苦行者曼达(Maṇḍabba)之子雅那达多(Yaññadatta)，为毒蛇所咬，因毒发而昏迷。黑岛(Kaṇhadīpāyana)仙人出于悲悯，行真实誓言，将彼从灾难中解救出来。（黑岛仙人行。）

38.

38.

Yo porisādavasago sutasomarājāRajje tiyojanasate sakajīvite’pi,Saccaṃ rarakkha nanu saccaparo nirāsoDinnaṃ paṭissavamubhinnamapānukubbaṃ;

() (Sutasomacariyaṃ;

Iti saccapāramī;

)

苏陀娑摩(Sutasoma)王落入食人者之手，然彼依然守护真实，纵关乎三百由旬之王国与自身性命。彼致力于真理，毫无执着，履行对双方所作之承诺。（苏陀娑摩行；此为真实波罗蜜。）

39.

39.

Nibbinnarajjavibhavo bhavabhīrūtāyaYo mūgapakkhabadhirākati mūgapakkho,Nīte nikhātumapaki sīvathikāvakāseDaḷhaṃ adhiṭṭhitavataṃ vata nojahāsi;

() (Temiyacariyaṃ;

Iti adhiṭṭhāna pāramī;

)

彼提弥耶(Temiya)，因怖畏轮回而厌离王位与财富，遂伪装成哑、跛、聋。当被带至墓地活埋时，彼仍坚守稳固誓愿，绝不放弃。（提弥耶行；此为决意波罗蜜。）

40.

40.

Mettavihāraparamo piturandhayaṭṭhiYo somasommayadayo’pi suvaṇṇasāmo,Vāḷehi samparivuto pavane vihāriMettākhyapāramimapūrayi pāpabhīrū;

() (Suvaṇṇasāmacariyaṃ;

)

彼为最上慈住者苏婆那萨摩(Suvaṇṇasāma)，是盲父之杖，苏摩(Soma)与苏摩耶(Sommaya)之依靠。彼为野兽环绕，住于林中，畏惧罪恶，圆满名为慈之波罗蜜。（苏婆那萨摩行。）

41.

41.

Yo ekarājavisuto bhuvi kāsirājāMettākalattadutiyo sakajīvite’pi,Avachinnarajjavibhāve paṭipakkharājeMettāya samphari samaṃ paribhāvitāya;

() (Ekarājacariyaṃ;

Iti mettā pāramī;

)

彼迦尸国王，于世闻名独一王(Ekarāja)，以慈为伴侣。纵王权财富为敌王所夺，于己命亦然，彼仍以平等、已培育之慈心遍满一切。（独一王行；此为慈波罗蜜。）

42.

42.

Yā lomehaṃsavisuto’pi tulāsarikkhoMānāvamānanakaresu sukhe ca dukkha,Vāsaṃ cavaṭṭhiparikiṇṇasusānamajjheVeraṃ averamanupecca rarakkhu’pekkhaṃ;

() (Lomahaṃsacariyaṃ;

Iti upekkhāka pakāramiṃ)

彼名闻为身毛竖立(Lomahaṃsa)者，于致敬与不敬者中，于乐与苦中，皆如天平。彼住于骸骨遍布之墓地，不以嗔报嗔，守护舍心。（身毛竖立行；此为舍波罗蜜。）

43.

43.

So bodhiyā’bhiniyato paripakkañāṇoBuddhaṅkuro’pacitapāramitābalena,Nijjhāmataṇha’sitakañjakkhuppipāsa-Lokantarorunirayesu na jātu jāto;

()

彼志求菩提，智慧已熟，身为佛芽，以所积集波罗蜜之力，从未生为焦渴饿鬼、食秽饿鬼或饥渴饿鬼，亦未曾生于世间地狱。

44.

44.

Nālattha paṇḍakanapuṃsakamūgapakkha-Chaccandhajātibadhiritthijaḷattabhāvaṃ,So makkhikāmakasakutthakipillikādi-Jātyā napātubhavi kīṭapaṭaṅgajātyā;

()

彼未曾得黄门、无性者、哑者、瘫者、生盲、生聋、女身或愚痴之身，亦未曾生为苍蝇、蚊子、臭虫、蚂蚁等，或生为昆虫、飞蛾之类。

45.

45.

Nālattha gandhagajato puthulatta bhāvaṃNālattha vaṭṭasusukā sukhumanta bhāvaṃ,Nālattha umdanamammanakatta bhāvaṃNālattha evamatihīnataratta bhāvaṃ;

他未曾生为香象般庞大之身，也未曾生为小猪般微小之身，未曾生为蠕虫之身，也未曾生为如此极度卑微之身。

46.

46.

Nāhosi mātuvadhako pitughātako vāNāhosi saṅghabhiduro arahantaghāto,Nāhosi duṭṭhahadayena tathāgatassaNāhosi saṃjananako rudhirassa kāye;

()

彼未曾弑母，亦未曾弑父；未曾分裂僧团，未曾杀害阿罗汉；亦未曾以恶意，令如来身出血。

47.

47.

Kammaṃ phakhalaṃ tadubhayaṃ paṭibāhino yeUcchedadiṭṭhigatikā vihariṃsu tesaṃ,Laddhiṃ kadāci naparāmasi saddahānoKammaṃ phalaṃ niyatabodhiparāyaṇo so;

()

于彼持断灭见、排斥业与果二者之人，彼从未执取其学说；彼信业与果，以决证菩提为归宿。

48.

48.

Yasmiṃ bhave bhavati nāmacatukkamattaṃTatrā’pi puññakaraṇattha masaññasatte,Aṭṭhānato napaṭisandhimagaṇhi suddhā-Vāsesu pañcasu kadāci papañcabhīrū;

()

彼未曾于仅有四名蕴之无色界结生，亦未曾生于无想有情天，以其为不可能处故。畏惧戏论故，彼亦从未于五净居天中结生。

49.

49.

Buddhaṅkuro niyatabodhipado kadāciDīghāyukesu’pibhavesu sukhānapekho,Katvā’dhimuttivacanaṃ idha jīvalokeNibbatti so tidasapāramipūraṇatthaṃ;

()

作为佛芽，他必证菩提，有时虽生于长寿天，却不期求安乐；他在此生命世界中作出决意，为圆满三十波罗蜜而投生。

50.

50.

Iccevaṃ so purisanisabho duppavesassa bodhi-Pāsādassā’vataraṇasamattiṃsatisseṇirūpaṃ,Nipphādento parahitarato pāramīdhammajātaṃSaṃsāre saṃsari cirataraṃ ghoradukkhaṃ titikkhaṃ;

()

如是，彼人中之雄，乐于利他，为入难入之菩提宫殿，成就如三十阶梯之波罗蜜法；彼于轮回中长久流转，忍受剧苦。

Iti medhānandābhidhānena yatinā viracite sakalakavijana hadayānanda dānanidāne jinavaṃsadīpe durenidāne pāramidhammābhisaṅkharaṇa pavatti paridīpo catuttho saggo.

慧喜（Medhānanda）贤者所造，能令一切诗人心中悦豫之《胜者世系灯》中，远因缘之波罗蜜法成就过程阐明，第四章竟。

1.

1.

Atthavattapadaṃ nānāvaṇṇamaṇṇavajānvitaṃ,Patthyāvattamivāhosi jetuttarapuraṃ pure;

() (Silesa bandhanaṃ;

)

往昔，胜都（Jetuttara）犹如一首赞颂之诗：其言辞充满意义，其民众阶层各异，其珍宝多如海洋。（双关语）

2.

2.

Parikhāmekhalādāma baddhapākārasoṇinī,Rarāja rājadhānī sā vadhūva patimaṇḍitā;

()

那座王都，护城河如腰带，城墙如束臀，犹如一位精心妆点的新娘，光彩照人。

3.

3.

Maṇisiṅgaṃsumālābhi bālaṃsumālivibbhamaṃ,Sasaṅkamaṇḍalaṃ tasmiṃ palamhesā’bhīsārikā;

()

城中宝珠、象牙、光芒与花环，展现出朝阳般的光彩；月轮之下，是情人幽会的场所。

4.

4.

Indirāmandirā’mandamaṇimandirasālinī,Hemaddhajāvali tasmiṃ kiḷāpayi kalāpino;

()

城中遍布吉祥天女（Indirā）的住所，拥有无数珠宝宫殿；一排排金色的旗幡，引得孔雀嬉戏起舞。

5.

5.

Rarāja nāgarājānaṃ kappitābharaṇehi ca,Dāṭhāhi dānadhārāhi meghavacchantā’va sā purī;

()

那座城市因其大象而闪耀：它们佩戴着饰物，长着巨牙，流下阵阵体液，犹如降雨的云朵。

6.

6.

Turaṅganikaroṇḍutadhulidhūsaritambaraṃ,Nivāritātapaṃraṅgavitānassirimāhari;

()

成群的骏马扬起的尘土染灰了天空，遮蔽了日光，呈现出舞台华盖般的壮丽。

7.

7.

Nīlasevāladhammillā samphullakamalā’nanā,Tahimuppalalola’kkhī haṃsapīnapayodharā;

()

那里的女子，发髻如青苔，面容如盛开的莲花，眼波流动如青莲，双乳丰满如天鹅。

8.

8.

Kiñjakkharājirasānāruddharodhanitambinī,Bhiṅgālimaṇimañjirā nārī’vā’suṃ sarojinī;

() (Silesa bandhanaṃ;

)

莲池犹如女子：莲蕊花丝是她们的腰带，河岸是她们的臀部；蜜蜂的行列是她们叮当作响的珠宝脚镯。（双关语）

9.

9.

Kevakalaṃ kapparukkhehi vinā sā rājadhānya’hu,Visāṇārājadhānī’va sabbasampattisālinī;

()

那座王都，除了没有如意树，具足一切财富，犹如毗沙门天（Vessavaṇa）的王都。

10.

10.

Kadāci purisājañño rājā’hosi pure tahiṃ,Vessantaro’tināmena vissuto bhuvanattaye;

()

往昔，在那里有一位人中豪杰之王，名为韦桑达拉（Vessantara），闻名于三界。

11.

11.

Kumāro’va samāno so dānakīḷāparāyaṇo,Kāyūpagāni dhātīnaṃ ratanābharaṇāni’pi;

()

当他还是王子时，就热衷于布施之乐，甚至将自己身上的珠宝饰物布施给他的乳母们。

12.

12.

Khaṇḍākhaṇḍaṃ karitvāna navakkhantuṃ kapariccaji,Evaṃ bāhiravatthūnidadanto aṭṭhavassiko;

()

彼曾九次，于心中将己身切割成块而行布施。当彼八岁时，即如是布施外物。

13.

13.

Pāsādamabhirīhitvā sonisajjā’bhiyācanaṃ,Dassāmī’ti vicintesi sisakkhimaṃsalohitaṃ;

()

登上宫殿后，彼坐下思惟乞求之事，心念：“我将施予头、眼、肉与血。”

14.

14.

Sukhedhito mahāsatto sukkapakkhe’va candimā,Pālesi dasadhammena patvā rajjasiriṃ pajaṃ;

()

在安乐中长大的大士，犹如白月期间的月亮；获得王位荣耀后，他以十法护佑人民。

15.

15.

Nisajjo paripāsāde so rājā ekadā raho,Kāmānaṃ saṅkilesañca vokārādīnavaṃ sari;

()

一日，国王独自坐在宫殿上，思惟欲乐的染污与存在的过患。

16.

16.

Pabbajjāhirato rājā nibbinto vibhavebhave,Sampattisāramādāya hitvā rajjasiriṃ varaṃ;

()

国王乐于出家，厌离一切有生，舍弃殊胜的王位荣耀，摄取出家之精要。

17.

17.

Mattamātaṅgarājā’va aggipajjalakānanā,Rudato ñātisaṅghassa agārasmā’bhi nikkhamī;

()

犹如狂象王从烈火燃烧的森林中挣脱而出，在亲眷的哭泣声中，他从家中出离。

18.

18.

Campakāsokavakulatarusaṇḍasumaṇḍitaṃ,Sikhaṇḍimaṇḍalākhaṇḍakīḷaṃ kokilakūjanaṃ;

()

由瞻波迦（campaka）、阿输迦（asoka）和婆俱罗（vakula）树林所庄严，有成群的孔雀嬉戏，有杜鹃鸟鸣叫。

19.

19.

Anekamigapakkhīnamāsayaṃ salilāsayaṃ,Vīkāsakusumāmodappavāsitasamīraṇaṃ;

()

是众多野兽和鸟类的栖息地，有水池，微风吹拂，散发着盛开花朵的芬芳。

20.

20.

Madhumattā’liṅdhaṅkāranibbhara’mburuhākaraṃ,Sampātanijjharā’rāvagambhīrabhuribhūdharaṃ;

()

有蜜蜂嗡嗡作响的莲花池，有瀑布的深山，发出隆隆的巨响。

21.

21.

Pavavekakkhamaṃ vaṅkapabbhāraṃ girigabbharaṃ,Duppavesapakathaṃ vaṅkagirināmatapovanaṃ;

()

有适合独处的弯曲山坡和山洞，难以进入，名为弯曲山（Vaṅkagiri）的苦行林。

22.

22.

Patvā laddhe’sipabbajjā kavilāso so mahībhujo,Caranto brahmacariyaṃ cirassaṃ vītināmayi;

()

那位国王到达那里，获得了贤者的出家身份，他犹如迦毗罗娑山（Kavilāsa）一般，长久地修习梵行。

23.

23.

Tassarañño mahesipi maddīnāma sukhedhitā,Puttadhītūbhisaddhiṃ taṃ tapovanamupāvisi;

()

那位国王的王后，名为玛蒂(Maddī)，在安乐中长大，她带着儿女，也进入了那苦行林。

24.

24.

Mahiccho pūjakovippo tadā bīgacchadassano,Yena vessantarosattasāro tenupasaṅkami;

()

那时，一位贪婪的婆罗门居嘉咖(Jūjaka)，因见其布施之心，便去到韦桑达拉(Vessantara)菩萨所在之处。

25.

25.

Attho kammakarehī’ti jarājajjaritassa me,Puttañcadhītaraṃ yācī dhīraṃ patvā dayāparaṃ;

()

“我年老体衰，需要仆人。”他来到那位有智慧、充满慈悲的菩萨面前，乞求他的儿女。

26.

26.

Ubho kaṇhājinaṃ jāliṃ sasenahabhārabhājanaṃ,Sammāsambodhikāmo so taṇhādāsabyamuttiyā;

()

为求正等正觉，为从贪欲的奴役中解脱，他布施了阇利(Jāli)和黑羚(Kaṇhājinā)两个孩子。

27.

27.

Dakkhiṇodakasamputajūjaka’ñjalibhājane,Samappayittha bandhitvā agamā’dāya niddayo;

()

他将净水倒入居嘉咖合掌之中，交出了孩子；那无情之人将他们捆绑起来带走了。

28.

28.

Dānādhimuttīvīmaṃsī vippākappenu’pāgato,Saṃyāci devarājā’tha maddideviṃ patibbataṃ;

()

于是，天王为考验他布施的决心，化为婆罗门来到他面前，向他乞求贞洁的玛蒂王后。

29.

29.

Dakkhiṇodakaniddhotahattho so dakkhiṇodakaṃ,Katvā devesavippassa deviṃ devo pariccaji;

()

他以净水洗手，为那位天王婆罗门行净水布施，这位天人般的国王舍弃了王后。

30.

30.

Sattakkhattuṃ pakampittha tassa pāramitejasā,Sādhusādhūti pattānumodantī’va mahīvadhū;

()

由于他波罗蜜的威德，大地七次震动，犹如大地之女喊着“善哉！善哉！”表示随喜。

31.

31.

Iccevaṃ purisārañño paripācinapāramī,Maṇiraṃsismujjota pāsādasatalaṅkate;

()

就这样，那位圆满了波罗蜜的人中之王，身处于百座宫殿庄严、宝珠光芒闪耀之处。

32.

32.

Mandamandāniloṇḍūta pañcavaṇṇaddhajālīnaṃ,Maṇikiṃkiṇijālānurāvasotarasāyane;

()

微风轻拂，五彩的旗帜飘扬，宝珠铃网发出悦耳的声音。

33.

33.

Dibbehi naccagītehi vāditehi manorame,Kandappamaṇḍapākāra raṅgamaṇḍapamaṇḍite;

()

有美妙的天界歌舞和乐器演奏，以爱神殿堂般的围墙和舞台所庄严。

34.

34.

Dibbantadibbarājūnaṃ indacāpasatehi’va,Cūḷāmaṇīmarīcihī sambādhīkaḷita’mbare;

()

天界诸天王顶髻宝珠的光芒，犹如百道彩虹，遍满虚空。

35.

35.

Accharāhi kucañcandanamitaṅgīhi dūrato,Vidhūtacandikārāji cārucāmara mārute;

()

有众多天女，胸前涂着檀香；在美丽拂尘扇出的微风中，她们的身影从远处望去，犹如一排摇曳的月光。

36.

36.

Suttappabuddhaposo’va tusite tidasālaye,Tato cavitvā nibbatti hutvā santusita’vhayo;

()

犹如从睡梦中醒来的人，在兜率天宫，他从那里命终，投生为名为善喜(Santusita)的天人。

37.

37.

Dibbesu pañcakāmesu vasanto tusitālaye,Pañcindriyāni lokekalocano paricārayi;

()

他住在兜率天宫，享受着天界的五种欲乐，这位世间唯一的眼护持着五根。

38.

38.

Tadā dasasahassesu cakkavāḷesu devatā,Ekattha sannipatitā sutvā buddhahaḷāhaḷaṃ;

()

那时，一万个世界体系中的诸天人，听到佛陀出世的喧告，都聚集到一处。

39.

39.

Teno’pasaṅkamitvāna yenā’si purisuttamo,Katvā tabbadanambhojaṃ nayanālikulālayaṃ;

()

他们来到那位人中至尊所在之处，将他们蜂群般的目光，汇聚于他莲花般的脸庞上。

40.

40.

Cūḷāmaṇimayukhambutiddhotacaraṇāsane,Baddhañjalipuṭambhojamakulāti samappayuṃ;

()

他们在他那被顶髻宝珠光芒所照亮的足座前，献上如莲花花苞般的合十之掌。

41.

41.

Cakkavattipadaṃ sakkamārabrahmapadatayā,Nakho mārisa patthetvā pāramī paripācitā;

()

“尊者，您圆满波罗蜜，并非为了希求转轮王位，或帝释、魔罗、梵天之位。”

42.

42.

Veneyyabandhubhutena sammāsambodhimicchatā,Tayā mārisa kicchena pūritā dasapāramī;

()

“尊者，您作为可调伏者的亲友，为求正等正觉，历经艰辛圆满了十波罗蜜。”

43.

43.

Sadevakassa lokassa hitāya mātukucchiyaṃ,Uppajjatūti yāciṃsu taṃdhīraṃ karuṇāparaṃ;

()

“为了世间及其天神的利益，愿您投生母胎！”他们如此向那位充满悲悯的贤智者祈请。

44.

44.

Satavassāyuheṭṭhāpi uddhaṃ sahasahassato,Yasmā akālo buddhānaṃ tasmā kālaṃ vipassi so;

()

因为寿命低于一百岁或高于十万岁，非诸佛出世之时机，所以他观察了时机。

45.

45.

Yasmā aññesu dīpesu sambuddhā nopapajjare,Jāyanti jambudīpasmiṃ tasmā dīpaṃ vipassi so;

()

因为正等正觉者不会在其他洲出世，只在瞻部洲(Jambudīpa)出世，所以他观察了此洲。

46.

46.

Yasmā milakkhadesesu nūppajjanti tathāgatā,Jāyare majjhime dese tasmādesaṃ vipassi so;

()

因为如来不会在边地出世，只在中部地区出世，所以他观察了此地区。

47.

47.

Yasmā najāyare vessasuddatvayesu jāyare,Khantiye brāhmaṇe buddhā kulaṃ tasmā vipassi so;

()

因为佛陀不会在吠舍或首陀罗种姓中出世，只在刹帝利或婆罗门种姓中出世，所以他观察了种姓。

48.

48.

Yasmā anaññavisayā kucchi sambuddhamātuyā,Tasmā āyuparicchedavasena passi mātaraṃ;

()

因为正等正觉者的母亲的子宫非他人所用，所以他通过确定寿命来观察母亲。

49.

49.

Lokekalocano evaṃ katvā pañcāvalokanaṃ,Tāsaṃ paṭiññaṃ pādāsi karuṇāpuṇṇamānaso;

()

那位世间唯一的眼这样作了五种观察，他以充满慈悲的心，给予了他们承诺。

50.

50.

Tappādatāmarasacumbita moḷimālāSampattadevaparisā’ntaradhāyi tāva,Ogayha nandanavanaṃ tusitādhirājāTamhā cavī matidayādayināsabhāyo;

()

那些顶髻花鬘触及他莲花般足部的天人众，随即隐没。那位充满智慧与悲悯的尊者，兜率天主，进入欢喜园(Nandanavana)后，从彼天界命终。

Iti medhānandābhidhānenayatinā viracite sakalakavijana hadayānandadānatidāne jinavaṃsadīpe durenidāne vessantaracariyappabhutidevārādhanā pavatti paridīpo pañcamo saggo.

此为由名为梅达难陀(Medhānanda)的沙门所著，能为一切诗人带来内心喜悦之《佛种灯》的深远因缘中，记述以韦桑达拉本生为首、天神祈请事件的第五章。

Jinavaṃsadīpe dūrenidāna bhāgo paṭhamo.

《佛种灯》深远因缘，第一部分。

1.

1.

Yā sattasārapabhavā sirijambudīpePhītā’marāvatipurī’va purīvataṃsā,Ādiccavaṃsikanarindapaveṇi bhūmiLakkhyālayā kapilavatthupurī pure’si;

()

在光辉的瞻部洲(Jambudīpa)，昔有迦毗罗卫(Kapilavatthu)城，此城乃众城之冠，犹如富饶的阿摩罗婆提(Amarāvatī)城，是七宝之源，亦是日种王族世代相承、吉祥天女所居之地。

2.

2.

Vaṇṇehi kaṇṇasukhasaddarasehi jāta-Rūpehi atthavisarehi yatīhi yuttā,Yā rājadhāni puthupāṇagaṇappadehiĀsī (vasantatilakā) racanā yatheva;

() (Silesa bandhanaṃ;

)

此都城，色彩斑斓，具悦耳之声与美味，形貌优美，义理深广，贤者云集，众生熙攘，宛如一首《春日庄严》(Vasantatilakā)诗篇。（此为双关语）

3.

3.

Pācīdisābhujalatāya mahīyuvatyāSannaddhasaṅkhavalayassirimāvahantaṃ,Yassā sudhāsuparikammakataṃ rarājaPākāracakkamacalaṃ makuṭānukāraṃ;

()

其坚固的环形城墙，以白灰善加涂饰，犹如宝冠，为大地少女东方的臂蔓，增添了紧扣其上的螺镯之美。

4.

4.

Yassā rarāja parikhā nagarindirāyaKiñjakkhiñjaritatīradasābhirāmā,SaṃsibbitālivittīmaṇitantupantīPākārasoṇibharato galitambaraṃ’va;

()

其护城河环绕王城，光华灿烂，河岸因花粉而呈棕黄色，景色宜人，犹如一件从城墙的宽阔腰部滑落的衣裳，上面缀有由蜂群串成的宝石线。

5.

5.

KandappadappamadirāmadamattadhuttāMandānileritasunīlalatāvitānaṃ,Yasmiṃ vilolanayanañjalipiyamānaṃĀpānabhuminibhamopavanaṃbhajiṃsu;

()

城中，被爱欲傲慢之酒灌醉的浪子们，在微风吹拂的深蓝色藤蔓棚架下，享受着如同酒馆般的园林，以摇曳的眼波为杯而饮。

6.

6.

Mattaṅganāya navayobbanagabbitāyaRaṅgālayaggamaṇidappaṇabimbitehi,Yā rājadhāni ghanapīnapayodharehiSommānanehi bhaji mānasavāpisobhaṃ;

()

那座都城，因其舞榭顶上宝镜中映出的、犹如青春得意醉女般的温柔面庞与丰满胸脯，而拥有了马纳萨(Mānasa)神湖般的美景。

7.

7.

Saṅkappitābharaṇaraṃsi sateratālīDāṭhābalākavisarā madavuṭṭhidhārā,Yasmiṃ pure gharamayūrakulaṃ akāleKīḷāpayiṃsu varavāraṇavārivāhā;

()

城中，犹如神象的乌云，以意想饰品之光为闪电，以列队白鹤为象牙，以降洒情液为甘霖，引得家养孔雀错时起舞。

8.

8.

Pākāracakkabahiniggata muggarāgaṃYasmiṃ turaṅganikaruddhaṭadhūlijālaṃ,Racchāvatārajanatāya khaṇaṃ janesiBhītiṃ padittapalayānalajālasobhaṃ;

()

城中，马群自城墙外奔腾而出，扬起的红褐色尘土弥漫，其状犹如末劫之火，令街上行人一时惊惧。

9.

9.

Yasmiṃ vimānamaṇisiṅgajutippabandha-Sañcumbitaṃ jitaraviṃ hariṇḍakabimbaṃ,NārījanānanasarojakatāvamānaṃKodhābhibhutamiva vaṇṇavikāramāpa;

()

城中，月轮光华胜过骄阳，又与宫殿的宝顶光辉交相辉映，却因不敌仕女们的莲花娇颜而受辱，仿佛被嗔怒所染，颜色都黯淡了。

10.

10.

Yatthissarehi samadhiggahitāni tuṅga-Kelāsakuṭadhavalāti manoharāti,Niccaṃ sudhāsuparikammakatāni cā’suṃLakkhīniketananibhāni niketanāni;

()

城中富人所居的宅邸，高耸而洁白，一如凯拉萨(Kelāsa)山峰，悦人心意，常以白灰精心修饰，宛如吉祥天女的住所。

11.

11.

YatthindanilamaṇimāpitamaṇḍapaggeHemaddhajāvaliparibbhamaṇaṃka puramhi,Jīmūtakūṭapamukhe satavijjumālā-Līlāvahaṃ virahinīnamaghaṃ janesi;

()

城中，蓝宝石所建的亭台顶上，金幡飘扬，宛如乌云峰顶的百道闪电，徒然引起离妇的哀愁。

12.

12.

SañjhānurāgamaṇitoraṇadīdhitīhiBhinnandhakāranikarā’khilanāgarānaṃ,Yā rājadhāni janayantipi tuṅgatuṭṭhiṃPītyā navāsi rajanīsma bhisārikānaṃ;

()

那都城，以其宝门楼上如暮色般艳丽的宝石光辉驱散了黑暗，为所有市民带来了极大的满足，但在夜晚，这对于需要幽会的女子来说，却不是一件乐事。

13.

13.

SevālakesarasamākulatīrabhāgāSamphullarattapadumuppalakallahārā,HaṃsālisārasasamosaraṇābhirāmāYasmiṃ sunimmalajalā kamalākarāsuṃ;

()

城中莲池，池水清澈，池岸长满水藻与花蕊，红莲、青莲、白莲盛开，天鹅与沙拉斯鹤云集，景色宜人。

14.

14.

Yasmiṃpure kulavadhūvadanambujānaṃLaddhuṃ nirūpamasiriṃ bhusamussahantā,Yāvajja setasarasiruhasītaraṃsīAññoññabaddhapaṭighā’va vajanti nāsaṃ;

()

城中，白莲与月亮极力想要企及贵妇们莲花脸庞的无上之美，却因相互嫉恨，双双走向毁灭。

15.

15.

Yasmiṃ suvaṇṇamakaṇirūpiyavaṃsavaṇṇa-Muttāpavāḷacajirehi mahārahehi,Nānāpaṇā sukhumakāsikasāṇahaṅga-Koseyyakhomavasanehi’bhavuṃ papuṇṇā;

()

城中，各种商店充满了贵重的金、宝、银、竹色宝、珍珠、珊瑚、金刚石，以及由精细的迦尸(Kāsika)布、麻布、丝绸和亚麻布制成的衣物。

16.

16.

CakkāsisattidhanukuntagadādibhatthāSannaddhahemakavacā vijitārivaggā,SaṅgāmasāgarasamuttaraṇātisurāYodhā yahiṃ puravare akariṃsu rakkhaṃ;

()

在那座卓越的城市里，战士们守护着它：他们手持轮、剑、矛、弓、枪、棍棒等武器，身穿黄金甲，战胜了敌军，并且极为英勇，足以跨越战场之海。

17.

17.

Phūṭṭhā ka vāṭanikaṭe maṇimandirānaṃKappāsapaṭṭadhavalā saradabbharājī,Yasmiṃ khaṇaṃ javanikāsirimādadhānāThīnaṃ jugopa madhupehi mukhambujāni;

()

在那座城市里，一列洁白如棉布的秋云，飘到珠宝殿堂的门楼附近，一时呈现出帷幕的美态，保护着女士们的莲花脸庞免受蜜蜂的侵扰。

18.

18.

Nibbiddhavīthivisarehi susajjitehiNiccussavāya puramussitatorasehi,Bhogindabhoganikarehi rasātalaṃ’vaYaṃ sampasāritaphaṇehi babhuva rammaṃ;

()

那座城市令人愉悦，它有宽阔无瑕、装饰精美的街道，高耸的牌楼，并且节庆不断；它就像地底世界一般，有着龙王(Bhoginda)展开头罩的无数盘曲身体。

19.

19.

Yasmiṃpure vivaṭamandirajālakānaṃUddhūtadhulimalinīkaḷitālakānaṃ,Nārinamindurucīrānana dappaṇesuLokassa locanamaṇi paṭibimbitā’suṃ;

()

在那座城市里，世人的眼眸，都映照在那些女子的明镜般美丽如月的脸庞上；她们站在敞开的宫殿窗前，发卷被扬起的灰尘所染，却也成了一种装饰。

20.

20.

GambhīrasaṅkhapaṭabhaddhanibhūrighosaṃKelāsakūṭadhavalālayapheṇapiṇḍaṃ,Yaṃ puṇṇasattaratanaṃ purakhīrasindhuṃLakkhī alaṅkari turaṅgataraṅgavegaṃ;

()

那座城市，就如乳海一般：其巨大的声响，有如海螺和大鼓的深沉之音；其洁白的宫殿，有如凯拉萨(Kelāsa)山顶的泡沫；其充满了七宝；其骏马迅疾如波涛；并由吉祥天女(Lakkhī)所妆点。

21.

21.

Reṇuppabandhamalinaṃ kavanarājinīlaṃMadhavātimattamadhupaṃ padumābhirāmaṃ,Yaṃ rājahaṃsabhajitaṃ avatiṇṇalokaṃĀsi puraṃ vikacakañjavanaṃ yatheva;

() (Silesabandhanaṃ;

)

那座城市降临世间，恰如一片盛开的莲花林：它因不断的尘埃（或花粉）而蒙尘；因水道（或水色）而显深蓝；因嗜酒者（或蜜蜂）陶醉于美酒（或花蜜）而喧闹；因莲花而美丽；为君王（或王雁）所常驻。（双关语）

22.

22.

Yasmiṃpuramhi ratanujjalanīlakaṇṭhāRāgāvamadditadharā’vivaṭadvijāli,Āsuṃpayodharabharā’viraḷappadesāSampattavuṭṭhidivasāviyamātugāmā;

() (Silesabandhanaṃ;

)

在那座城市里，女人们就像雨季来临的日子：她们的脖颈因珠宝而闪耀，如同雨天的孔雀；她们的嘴唇因激情而红润，如同雨后大地上的红虫；她们露出牙齿，如同天空中成行的白鹭；她们胸部丰满，如同承载雨水的乌云；她们成群结队，如同密布的云层。（双关语）

23.

23.

Dhammānudhammapaṭipatti parāyaṇassaSaṃsārabhīrukajanassa tapovanābhā,Yā rājadhāni pacurandhaputhujjanānaṃĀpānabhumiva babhūvu’bhayappakārā;

()

那座都城兼具两种特性：对于致力于随法而行、畏惧轮回的人们，它犹如一座苦行林；而对于众多盲目的凡夫，它又像一处酒肆。

24.

24.

Buddhaṅkurassa ravivaṃsapabhaṅkarassaSammā sukhānubhāvanāya subhumibhutā,Bho yādisi kapilavatthupuri pure’siDhammassabhāvamadhunā paridīpaye sā;

()

哦，昔日的迦毗罗卫(Kapilavatthu)城，曾是那位太阳王朝的光明创造者、未来佛陀体验正乐的沃土！愿它如今能阐明诸法的实相！

25.

25.

Tasmiṃ babhūva nagare nagarādhirājeRājā sunīticaturo catusaṅgahehi,Dhammena sabbajanarañjanako kadāciSuddhodanavhavisuto ravivaṃsaketu;

()

在那座众城之王般的城市里，曾有一位国王，他是太阳王朝的旗帜，以净饭(Suddhodana)之名为人所知。他善于治理，以四摄法如法地取悦所有人民。

26.

26.

Disvā’vatārakalusikatamattabhāvaṃUkkaṇṭhite’va kamalā kamalāpatissa,Bhūpālipālibhajitaṃ caraṇāravindaṃSaṃsevi yassa ravivaṃsadhajassa rañño;

()

莲华女神(Kamalā)，莲华之主（太阳）的配偶，看见太阳在西沉时自身变得黯淡污浊，仿佛心生不满，便转而侍奉那位太阳王朝的旗帜——净饭王；他的莲足为诸王所礼敬。

27.

27.

Yassā’vanīsakavino kavikaṇṭhabhusāVāṇivadhū madhurakomakalakattavāṇī,Patvā catummukhamukhambujakānanamhāHaṃsīva mānasataḷākamalaṅkarittha;

()

言语女神(Vāṇivadhū)，诗人喉中的庄严，其言语甜美、温柔、巧妙，她离开了四面梵天(Catummukha)的莲口森林，来到这位诗人国王的口中，就如同天鹅来到玛那斯湖(Mānasa)一样。

28.

28.

Sabbāridappamathanopari ekadhatvāAjjhattikāriparājiyamappasayhaṃ,Saṃsuddhacittanikase nisitena tāvaPaññāyudhena avadhittha mahībhujo yo;

()

那位大地的主人，在彻底粉碎所有外敌的傲慢之后，便以在纯净之心的试金石上磨砺的智慧之剑，摧毁了那难以征服、无法战胜的内在之敌。

29.

29.

Yasmā mahīpatimahīdharato upekkhā-Veḷātalāvadhi dayāsalilena puṇṇā,Mettāsavanti pabhavā muditumimālāAjjhottharittha bhuvanattayagaṃjanoghaṃ;

()

从那位如大山般的国王，涌现出慈爱之河，其河充满了悲悯之水，掀起喜悦的波涛，直至舍(upekkhā)的岸边，淹没了三界中的芸芸众生。

30.

30.

Sampannadānasadanambudharehi yassaDānādhimuttiparamassa manodahesu,Taṇhātaṭāni kapaṇaddhikayācakānaṃHinnāni sattaratanambunipātanena;

()

那位对布施有最高决意的国王，从其作为布施堂的云朵般的心湖中，降下了七宝之雨，冲垮了贫者、富人和乞丐们贪爱的堤岸。

31.

31.

Yassindanīlanayanaṃ rajatāvadāta-Dantaṃ suvaṇṇavadanañca pavāḷasīsaṃ,Muttāmayaṅgavayavaṃ ratanehi nānāDehaṃ sumāpitamivāsi pitāmahena;

() (Sīlesabandhanaṃ)

他的身体仿佛由造物主(Pitāmaha)用各种珍宝精心打造而成：双眼是蓝宝石，牙齿是洁白的银，脸庞是黄金，头是珊瑚，肢体是珍珠。（双关语）

32.

32.

Yassātipaṇḍarayasovisaro’sadhīsoSaṅekkācitānanasaro’rinarādhipānaṃ,Sokandhakārabhiduro ripurājinīnaṃĀsāgarantapathaviṃ paridhikarittha;

()

他那极为洁白的名声，如同草药之主（月亮），使敌国君王的莲花脸庞为之闭合；它驱散了敌国王后们悲伤的黑暗，并将远至海洋的大地当作自己的衣裳。

33.

33.

Rājaññachappadakulaṃ sakalaṃ padesa-Rajjādhipaccamakarandarasābhilāsaṃ,YassattabhāvakamalākaraphullitāniSaṃsevi cārucaraṇambūruhāni bhatyā;

()

所有刹帝利(Rājañña)部族，如同渴望着邦国统治权花蜜的蜜蜂，都虔诚地侍奉着他那从其生命莲池中绽放的美丽莲足。

34.

34.

Setātapattamiva vissutakittipuñjaṃKatvā’sipattamiva pāvakabhīmatejaṃ,Yasmiṃ sarajjamanusāsati sesabhūpāChattāsibhūsitakarā sakakiṅkarā’va;

()

当他统治自己的王国时，他将自己远扬的声誉作为白伞，将自己如火的威严作为利剑，因此其余的君王，虽然手中也持着伞与剑作为装饰，却都像是他的仆人。

35.

35.

Dvārāni’nekakapaṇḍikayācakānaṃUgghāṭitopya’virataṃ ratanālayesu,Saddhādisattadhanarakkhaṇatapparo saṃDvārattayaṃ pidahi yo kapilādhinātho;

()

他为无数贫者与乞丐，恒常敞开珍宝府邸的大门；但为守护信等七圣财，那位迦毗罗主(Kapilādhinātha)紧闭了三门。

36.

36.

Yassussitaddhanueṇo pabalārivaggaṃVissaṭṭhābāṇavisarabbisamubbahanto,Bhasmikari karikarāyatapīnabāhu-Sappo suphoṭhitajiyāpariphandajivho;

()

他那如象鼻般长而粗壮的手臂是条巨蛇，其舌是那被猛力拉动而振颤的弓弦；他举起坚固的弓，射出如毒般的箭雨，将强大的敌军化为灰烬。

37.

37.

LakkhīnidhānanagaraṇṇavapātubhūtoMantindakūṭasikharīvalayāvuto yo,Vālaggamattampi rājasiṇerurājāKodhānilena ripuraññamakampiyo’si;

()

他从吉祥宝藏之城的海洋中出现，为曼陀罗(Mantinda)群峰所环绕；这位国王如须弥山王，敌王的愤怒之风不能动他分毫。

38.

38.

BhasmikatākhīlavipakkhanarindakaṭṭhoKodhānalo sarasamīraṇabhāvitopi,Nibbāyi paggharitabappajalehi yassaLolabbilocanaghaṭehi vipakkhathīnaṃ;

()

他那将所有敌王当做柴薪焚烧成灰的愤怒之火，即使被激情之风所助长，最终也被敌方女人们颤抖的、如水瓶般的双眼所流淌的泪水熄灭了。

39.

39.

SannītimaggajalituggamatippadīpoKittippabandhadhavalīkatajivaloko,RājindamoḷimaṇilaṅkatapādapīṭhoDhammena rajjamanusāsi ciraṃ sarājā;

()

他是善政之道上点燃的智慧明灯，以其不绝的声誉光耀了世间；他的脚凳为众王之冠上宝珠所严饰。那位国王长久地以法治理国家。

40.

40.

Tassatipīvarapayodharabhaddakumbha-Dvandātibhāraviraḷīkatamajjhabhāgā,NiddosabālaravimaṇḍalacārugaṇḍāDibbaccharājitavirājitarūpasobhā;

()

她丰满的双乳如吉祥宝瓶，其重量使腰肢显得纤细；她无瑕的面颊美如初升的太阳，其容貌之美胜过天女(accharā)，光彩照人。

41.

41.

SamphullanīlakamalāmalanīlanettāOlambamānamaṇikuṇḍalalambakaṇṇā,Muttāvalivadasanāvali haṃsadhenu-Helāpahāsagamanā muducāruvāṇī;

()

她深蓝色的双眼纯净无瑕，如同盛开的青莲；长长的耳朵上悬挂着珠宝耳环；她的齿列如一串珍珠；她的步态优雅堪比天鹅，言语温柔悦耳。

42.

42.

Bimbādharā jaladharāyatakesapāsāSovaṇṇadappaṇanibhānanacandabimbā,SannīrapupphamakuḷopamacārujaṅghāKandappa maṅgalasilātalasoṇibhāgā;

()

她的嘴唇如频婆果(bimba)，长发如雨云；她月亮般的脸庞如一面金镜；她优美的腿肚如含苞待放的花蕾，她的臀部如爱神(Kandappa)的吉祥石板。

43.

43.

Nābhālavāḷaruhanīlatamālavallī-Līlāvinaddhanavakomalaromarājī,Lāvaṇṇavāridhitaraṅgabhujā’bhinīla-Subbhulatāmakaraketanacāparūpā;

()

她肚脐上新生而柔软的毛发犹如一排优雅缠绕的深蓝色多摩罗(tamāla)藤蔓；她的手臂是魅力海洋中的波浪；她那极黑的秀美眉毛，其形状犹如爱神(Makaraketana)的弓。

44.

44.

BhupālavaṃsakamalākararājabhaṃsiMāyāvadhu iva sujampatino sujātā,Candassakomudi’va vijjuriva’mbudassaRañño’ticārucaritāsi piyā mahesi;

()

您是王室莲池中的天鹅，如同摩耶(Māyā)夫人，如同善生(Sujātā)之于其夫；如同月亮的光明，如同云中的闪电。您是国王宠爱的皇后，品行极为美好。

45.

45.

Tasmiṃ nagopamaghare nagare tadāsiĀsāḷhimaṅgalamaho divasānisatta,Milāsugandhaparamaṃ vigatāsavaṃ taṃNakkhattakīḷamakarittha mahesi māyā;

()

当时，在那有着如山般房屋的城中，举行了为期七天的阿沙荼(Āsāḷhi)吉祥节。摩耶王后参与了那场星宿庆典，庆典中充满了最上等花环的芬芳，并且禁绝了酒饮。

46.

46.

Vuṭṭhāya sattamadināgatapuṇṇamāyaPāto sugandhaparivāsitavārinā sā,Katvā sinānamatulaṃ kapaṇḍikānaṃDānaṃ adāsi catulakkhadhanabbayena;

()

第七日是月圆之日，她清晨起身，用香水沐浴。沐浴后，她花费四十万钱财，对贫者们作了无与伦比的布施。

47.

47.

Vatthāhatehi sunivatthasupārutā sāBhutvā’ggabhojanamadhiṭṭhituposatha’ṅgā,Niddāturā supinamovarakaṃ pavissaKalyāṇamaddasa sirīsayane nipannā;

()

她身着新衣，穿戴整齐，享用上等食物后，持守布萨(uposatha)之戒。倦意袭来，她进入卧房，躺在华丽的卧榻上，做了一个吉祥的梦。

48.

48.

Netvā nipannasayanaṃ himavantapasseHeṭṭhā visālatarasāḷamahīruhassa,Naṃ saṭṭhiyojanakacārumanosilāyaṃĀropayiṃsu caturo kira devarājā;

()

据说，四大天王将她连同卧榻带到喜马拉雅山旁，在一棵巨大的娑罗树下，将她安置在一块方圆六十由旬、美丽的红石(manosilā)上。

49.

49.

Netvā manussamalasaṃharaṇāya tamhā’Notattanāmarahadaṃ sunahāpayitvā,Devitthiyo sapadi dibbamayehi nesaṃVatthehi gandhakusumehi alaṅkaritvā;

()

之后，天女们为了去除她人间的垢染，将她带到阿耨达(Anotatta)池并让她沐浴，随即用天界的衣服、香水和花朵为她妆饰。

50.

50.

Tatthubbhavo lasati rūpiyapakabbato yoTassodare’tirucire kanakabbimāne,Pācīnasīsavati dibbamayamhi sammāPaññāpitaggasayanamhi sayāpayiṃsu;

()

附近有一座闪耀的银山，山腹中有一座极其华美的黄金宫殿。在那里，天女们让她头朝东方，躺在一张精心准备的天界最上等卧榻上。

51.

51.

Oruyha setavaravāraṇarājavesoBuddhaṅkuro rucirakañcanapabbatamhā,Āruyha sajjhudharaṇidharamuttarāyaSoṇḍāya setasarasiruhamubbahanto;

()

菩萨化身为一头高贵的白象王，从一座美丽的金山降下，从北方登上那座银山，用象鼻卷着一朵白莲花。

52.

52.

Patvā vimānavathakuñcanadaṃ naditvāKatvā padakkhiṇamalaṅkatamātuseyyaṃ,Bhetvāna tāyapana dakkhiṇapassamantoKucchiṃ paviṭṭhasadiso supinena diṭṭho;

()

他到达黄金宫殿，发出一声象鸣，右绕母亲装饰华丽的卧榻三次，然后仿佛从她的右胁进入子宫。她在梦中见到了此景。

53.

53.

Māyāya rājavadhuyā rucirānanāyaĀsāḷhipuṇṇamiyamuttara’sāḷhabhena,Buddhaṅkurassa paṭhamena mahāvipāka-Cittena sampati ahū paṭisandhigabbhe;

()

在阿沙荼(Āsāḷhi)月圆、北阿沙荼(Uttarāsāḷha)星宿合相之时，菩萨以其第一念大异熟心，在容颜美丽的摩耶王后胎中结生。

54.

54.

Buddhaṅkurassa paṭisandhigatassa gabbheMāyāya cārucaritāya ca khaggahatthā,Nissesupaddavanirākaraṇāya rakkhaṃGaṇhiṃsu tāva caturo surarājaputtā;

()

当菩萨在品行美好的摩耶夫人胎中受生时，四位天子便手持宝剑，为消除一切灾厄而承担起护卫之责。

55.

55.

Māyāya bhattuparamāya tatoppabhutiNūppajji kiñci purisesu sarāgacittaṃ,Sā pañcakāmasukhinī akilantakāyāLābhenuḷārayasasāpyabhivaḍḍhitāsi;

()

从那时起，对于拥有至上之夫的摩耶夫人，她对任何男子都未曾生起贪欲之心。她享受着五欲之乐，身体不知疲倦，利养和声誉也日益增长。

56.

56.

Paññāyi dhotaratane janikāya antoKucchiṃ gato yatharivāvutapaṇḍusuttaṃ,Taṃ kucchinā pariharī dasamāsamattaṃPattena telamiva rājini appamattā;

()

他进入母胎，清晰可辨，犹如白线穿过净宝；王后小心翼翼地怀胎十月，犹如手捧满钵油。

57.

57.

Pāto’va pāṭipadage divase pabuddhāRañño kathesi supinaṃ atha so narindo,Vedaṅgavedacature catusaṭṭhamattePakkosayī dvijavare dvijavaṃsaketū;

()

清晨初一日，她醒来后将梦境告诉了国王。于是国王召集了六十四位精通吠陀及其支分的婆罗门翘楚，他们是婆罗门种姓的旗帜。

58.

58.

Lājuttarāya paribhaṇḍakatāya bhumyāPaññāpitesu sukhumattharaṇatthatesu,Bhaddāsanesu bhavanamhinisinnakānaṃNemittikānamavanīpati bhusurānaṃ;

()

地面上撒满上等炒米，装饰一新，铺设了精美的垫子。国王向那些在宫殿中安坐于吉祥座位上的婆罗门占相师们询问：

59.

59.

Pakkhittasappimadhusakkhirakhīramissa-Pāyāsapuṇṇaharirūpiyabhājanehi,Vatthāhatāni dhanadhaññacayañca dhenūDatvāna diṭṭhasupinassa phakhalaṃ apucchi;

()

国王用盛满酥油、蜂蜜、糖、牛奶混合米粥的金银钵，以及新衣、财谷、奶牛布施后，询问所见梦境的征兆。

60.

60.

Mācintayittha tava rājiniyā janindaKucchimhi tampati patiṭṭhahi puttagabbho,Ajjhāvasissati sañcepana cakkavattiRājā bhavissati agāramasaṃsayaṃ so;

()

“国王啊，请勿担忧。你的王后腹中已怀有王子。如果他过在家生活，毫无疑问，他将成为一位转轮王。”

61.

61.

Hitvā sasattaratanaṃ catudīparajjaṃSo pabbajissati sace bhavanā’bhigantvā,Buddho bhavissati dhuvaṃ catusaccabuddhoIccabruviṃsu supinatthavidū vidū te;

()

“如果他舍弃七宝和四洲的王权，离家出家，他必将成为一位觉悟四圣谛的佛陀。”那些智慧的解梦者们如是说。

62.

62.

Sā gabbhabhāravaṭharikatamajjhabhāgāGantuṃ sakaṃ kulagharaṃ kulakañjahaṃsi,Icchāmahanti paṭivedayi devi raññoSo sampaṭicchi vacanaṃ karavīkavāṇyā;

()

如王鹅般的她，因怀胎而腰肢沉重，渴望回到自己的娘家。王后向国王禀告了此愿望，国王同意了她那迦陵频伽(karavīka)般的声音所说的话。

63.

63.

Tamhā mahānagarato nagaraṅgapuṇṇaṃSo yāva devadahanāmikarājadhānī,Muttā’vadātapuḷinattharaṇehi rājāLājopahāravidhinā kamaluppalehi;

()

于是国王下令，从那座大城一直到名为天臂城(Devadaha)的都城，用洁白如珍珠的沙子铺路，并以炒米、红莲和青莲作为供品。

64.

64.

Santīrapupphakalasehi samappitehiMandātileritapaṭāka dhajāvalīhi,Kārāpayī kanakarūpiyatoraṇehiAddhānamaggasamalaṅkaraṇaṃ’takhippaṃ;

()

国王迅速地命人装饰道路，摆放满盛鲜花的宝瓶，挂起微风吹拂的旗帜和成排的幡幢，并建造了金银拱门。

65.

65.

Vandī’bhigītathutimaṅgalagītikāhiPañcaṅgikehi turiyehi katupahāraṃ,Tasmiṃ sumaṇḍitapasādhitamañjasamhiDibbavcarāsiriviḍambanarūpasobhaṃ;

()

伴随着吟游诗人歌唱的赞美诗和吉祥歌曲，以及五种乐器的演奏，在那装饰华丽的轿子中，她的美貌可与天女的庄严媲美。

66.

66.

Deviṃ suvaṇṇasivikāya susajjitāyaĀropayitva khacitāya maṇīhi nānā,Pesesi bhupati purakkhatañātisaṅghaṃSaddhiṃ sahassasacivehi sukhedhitaṃ so;

()

国王将王后安置在装饰精美、镶嵌着各种宝石的黄金轿子中，并派遣由亲族率领的一千名大臣，护送她安然前行。

67.

67.

Samthullapupphaphalapallavavattabhāra-Rukkhākulaṃ ghanasunīlalatāvitānaṃ,Hintālatālanaḷakīcakanāḷikera-Sannīrapūgatiṇapādapapantisāliṃ;

()

那里树木繁茂，枝头挂满花朵、果实和嫩叶，覆盖着浓密的深蓝色藤蔓华盖，并有成排的枣椰树、棕榈树、芦苇、竹子、椰子树、水边槟榔树和各种草木。

68.

68.

SevālanīlasalilānilasītalehiOtiṇṇakahaṃsavisarehi samullasattaṃ,Jhaṅkārarāvamukharālikulākarāla-Kiñjakkhajālabharitamburuhākarehi;

()

那里因长满青苔的碧水和凉风而清凉，因成群降落的天鹅而生机勃勃，莲池中花蕊如网，蜂群嗡嗡作响。

69.

69.

PupphābhigandhasurabhīkatagandhavāhaṃAddakkhisabbajanalocanapīyamānaṃ,Nindantanandanavanaṃ vanajāyatakkhīSā lumbinīvanamanaṅgavimānabhūtiṃ;

()

风中弥漫着花朵的芬芳，莲眼佳人看到那令所有人赏心悦目、超越欢喜园(Nandanavana)的蓝毗尼园(Lumbinī)，其庄严胜过爱神宫殿。

70.

70.

Sā rājinī navadalaṅgulipantīcāru-Sākhābhujopahitamañjaricāmarehi,SannaddhakomalalatāvanitānamaggeAttupahārakaraṇāya katāvakāsā;

()

在柔嫩藤蔓交织成的女郎小径上，树枝伸出如手臂，新叶如指，花簇如拂尘，仿佛为王后献上供奉，为她创造了机会。

71.

71.

Senāya cārucaraṇamburuhoddhaṭehiReṇūhi dhūsaritamaggamanakkamanti,Saddhiṃ sakāya parisāya tatotaritvāTaṃ lumbinīvanamupāvisi rāmaṇeyyaṃ;

()

她与随从们从轿中下来，为免踏上随从们莲足扬起的尘土所染的道路，进入了那令人愉悦的蓝毗尼园。

72.

72.

Taṃ rājiniṃ vanavadhu jitahaṃsagāmiṃĀmodamandamalayānilahatthagehi,Sambhāvayittha mukharālikulābhikiṇṇa-Reṇuppabandhaharisaṅkhasatehi magge;

()

那王后，如林中仙女，步态胜过天鹅，芬芳柔和的马拉雅(Malaya)微风如手般轻抚着她。道路上，蜂群嗡嗡作响，花粉弥漫，百螺齐鸣，仿佛在向她致敬。

73.

73.

Gacchantiyā caraṇanūpuranādapāsa-Baddhānamunnatasiromigapotakānaṃ,UmmīlitāyatavilocanapantipakkheDassesi nīlanalinīvanarājisobhaṃ;

()

当她行走时，小鹿们仿佛被她脚踝铃声的罗网所缚而抬起头，在它们排成一行的、睁大的长眼中，映现出蓝莲花林的美景。

74.

74.

Uddhaṃ samaggasikharehi katāvakāsa-Maggantarehi kalikākusumākulehi,NānālatākulamahiruhatoraṇehiUyyānabhumi upahārarate’va bhuya;

()

高耸的树顶交织，在花蕾与花朵遍布的路径上方形成空间；各种藤蔓缠绕的树木构成拱门，园林大地仿佛再次乐于献上供奉。

75.

75.

Ukkhittapiñchabharamantasikhaṇḍimālā-Kīḷāhi kokilakulaṅanikāhaḷehi,Uyyānabhumi makaraṅajaraṅgabhumi-Līlaṃ bhajittha bhamaraddhanivallakīhi;

()

孔雀们高举尾羽，如戴花环般嬉戏，杜鹃鸟群鸣叫。园林呈现出爱神舞台般的优雅，蜜蜂如弹奏琵琶般嗡嗡作响。

76.

76.

Niccaṃ vasantasamayassirimubbahantaṃTaṃkhovanaṃ vanavadhūhadayānutāpī,Patto nidāghasamayopi janesi tuṭṭhiṃTassā sirisakusumālikulāvataṃso;

()

那片森林总是带着春天的华丽，令林中仙女们心生妒羡；即使到了夏季，也令她感到满足，她头戴着吸引蜂群的合欢花饰。

77.

77.

Tasmiṃ nidāghasūriyātapatāpitāmbhaṃRittālavāḷamivakālamakālamegho,Cintāturaṃ hadayamattasakhījanopiPīṇesi gabbhaparipākabharaṃ vāhantyā;

()

如同非时之云，令夏日烈阳炙烤下的干涸池塘欣喜，那园林也取悦了怀着足月之胎而心怀忧虑的她，以及她的朋友们。

78.

78.

Kaṭṭhāvasiṭṭhataravo parihīnapattāTassādharakkhidasanajjutisaṅgamena,Āsuṃ navaṅkurapalāsavikāsapuppha-Saṃvellitā’va ramaṇīyavanappa dese;

()

在那令人愉悦的林地里，仅剩枯木、叶已凋零的树木，因与她唇、眼、齿的光辉相遇，便仿佛被新芽、嫩叶与盛开的花朵所缠绕。

79.

79.

GimhābhītāpaparipīḷitaṅdhallikānaṃGambhīrarāvamukharīkatadāyarāji,DukkhāturabbirahinīpamadājanassaĀsi vilāpabadhirīkaḷite’va sāḷā;

()

林地因夏日酷热所苦的众生之深沉叫声而喧闹不已，犹如娑罗树被离愁别苦的女子们的哀号所震聋。

80.

80.

Tasmiṃ vikāsakalikāvalihārihārāKiñcāpi pakkaphakhalavallarikaṇṭhabhusā,Nāsakkhi pūgatarupanti sumaṇḍitāyaMāyāya tāya sirimābharituṃ ghaṭantī;

()

尽管槟榔树行列有着盛开花蕾串成的迷人项链，以及果实累累的藤蔓作为颈饰，它们极力妆点，却也无法与精心妆点的摩耶(Māyā)王后的庄严媲美。

81.

81.

UyyānamubbhamitamattamadhubbatehiCampeyyapupphamakulehi samākulaṃtaṃ,Uddhutadhumapaṭalehi manobhavassaDīpehi vāsabhavakanaṃ’va lasantamāsi;

()

那座园林，遍布着瞻波(Campeyya)花簇与漫舞的醉蜂，爱神(Manobhava)扬起的尘雾如香，盛开的花朵如灯，园林闪耀着光芒，宛如爱神的居所。

82.

82.

Gabbhūpagaṃ bhamarakesakalāpabhārāBuddhaṅkuraṃ pariṇataṅkuralomahaṃsā,Vandantiyo viya tahiṃ thabakañjalīhiMandānileritalatāvanitā kanatā’suṃ;

()

在那里，被微风吹拂的藤蔓女郎们，其上蜂群聚集如发髻，其身毫毛竖立如成熟的嫩芽，她们仿佛以花簇为合掌，向胎中的佛芽(Buddhaṅkura)礼敬，并低声歌唱。

83.

83.

Gabbhūpagassa paripakkaphalehi nānāPuññānubhāvapabhavotusamubbhavehi,Māyāya gabbhabalikammani tappare’vaUyyānabhumi janataṃ bhavi tappayanti;

()

园林之地，以各种由入胎者福德力所生的应时成熟之果，满足了人们，仿佛是为摩耶王后的胎儿虔诚献上的供养。

84.

84.

Gabbhūpagassa hi mahāpurisassa gabbha-Vuṭṭhānamaṅgalamahussavavāsaramhi,Uyyānabhumi sakalotusamubbhavehiĀsi vikāsakusumehi samābhikiṇṇā;

()

确实，在那位大士(mahāpurisa)出胎的吉祥庆典之日，园林之地遍覆着一切季节盛开的花朵。

85.

85.

Sālumbinīvanasiriṃ kalahaṃsaghosaṃSamaphullapupphasurabhiṃphalasambhavojaṃ,Pañcindriyehi girinijjharasitavātaṃPaccakkhapañcavidhakāmarasaṃavindi;

()

她以五根亲身感受了蓝毗尼(Lumbinī)娑罗林之美、天鹅的鸣声、盛开花朵的芬芳、果实与新芽的活力，以及山涧的凉风，体验了这五种直接的感官之乐。

86.

86.

NiyyāsasārasurahiṃphakhalapallavehiJhaṃkāritālikulakujitakokilehi,Samphullapupphanikarehi samābhikiṇṇaMaddakkhisāyuvatimaṅgalasāḷasālaṃ;

()

那位年轻女子看见了吉祥的娑罗树林，它散发着树脂精华的芬芳，长满了果实与嫩叶，遍布着盛开的花丛，充满了蜂群的嗡鸣与杜鹃的啼唱。

87.

87.

SamphullasāḷakalikaṃtayatālimālāSañcumbitaṃkuvalayāmalalocanāya,SākhaṃsukomalakaraṅgulipallavehiMāyāmahesisamalaṅkari vitamāyā;

()

毫无虚幻的摩耶王后，她双眸清澈如青莲，以她嫩叶般柔软的手指，握住了那被蜂群亲吻、缀满盛开花朵与花蕾的娑罗树枝。

88.

88.

Bhāronatā’va ruciraṅgulipallavānaṃJhaṅkārarāvamukharālikulābhirāmā,Sākhā vikāsakusumehisamākulā sāOlambayaṭṭhi bhavi gabbhabharāturāya;

()

那枝条，悦人可爱，因蜂群嗡鸣而喧响，缀满了盛开的花朵；它仿佛因她那嫩叶般美丽手指的重量而垂下，成为了那位为妊娠所苦者的扶杖。

89.

89.

Tassā calittha pavano calalocanāyaKammubbhavo varatirokaraṇehi tāva,Deviṃ nirūpamasiriṃ suparikkhipitvāTamhā paṭikkami jano kaḷitāvakāso;

()

那时，业报所生之风（产痛）于眼波流转的她身上生起。于是，人们围成一道绝佳的屏障，护持着那位光彩无与伦比的王后，随后，识趣地从那里退去。

90.

90.

BrahmāmarāsuranaroragapūjanīyaṃBattiṃsalakkhaṇasamujjalarūpa sāraṃNiddhotajātimaṇisannibhasuddhagattaṃSattuttamaṃ sapadi devi ṭhitā vijāyi;

()

王后站立着，即刻生下了这位最胜有情。他为梵天、天人、阿修罗、人、龙所礼敬，具足三十二相，形体庄严光耀，身体清净如磨亮的纯净宝珠。

91.

91.

DuggandhamuttamalasoṇitamakkhitaṅgāJāyantya’sesamanujā manujesune’vaṃ,Caṅgoṭakamhi jinadhāturivādhivāsoThūpamhi soṇṇapaṭimāriva mātugabbhaṃ;

()

所有人类出生时，肢体都沾染着恶臭的尿、粪与血，但他并非如此。他安住于母胎中，如同胜者(Jina)的舍利安住于宝函，如同金像安住于佛塔。

92.

92.

Nisseṇitova puriso ratanāsanamhāTherova dhammakathiko ṭhitako’taranto,Sammā pasāriya ubho mudupāṇipādeSo nikkhamittha kuṇapehi amakkhitaṅgo;

()

他伸直柔软的双手双足，身体不为秽物所染，就这样出来了，如同一个人走下梯级，如同说法长老站着走下法座。

93.

93.

Tatropagamma caturo caturānanā taṃJālena kañcanamayena visuddhacittā,Ādāya mātupurato tanayaṃ ṭhapetvāCandānane bhavatu nandamanā’tya’vocuṃ;

()

于是，四位心意清净的四面梵天走上前去，用一张金网接住他，将儿子放在母亲面前，对月容的母亲说：“愿您心生欢喜！”

94.

94.

ĀdiccavaṃsakamalākarabhākarassaBuddhaṅkurassa subhasītalavāridhārā,Nikkhamma tāva nabhasā nijamātuyā caGāhāpayuṃ utumubhosu kalebaresu;

()

于是，为着那位日族莲池之日的佛芽，两股吉祥的清凉水流，一道从天而降，一道从他母亲身上涌出，为母子二人的身体作了适时的沐浴。

95.

95.

Tesaṃ karehi caturo surarājaputtāGaṇhiṃsu saṇhasukhumāya’jiṇappaveṇyā,Tesañhi pāṇitalato paṇipātapubbaṃGaṇhiṃsu taṃ dukulacumbaṭakena’maccā;

()

四天王从梵天手中，以柔软细致的羚羊皮巾接住了他。然后，大臣们先行礼拜，再从四天王手中，以精细的布垫接住了他。

96.

96.

Tesaṃ karehi pathavitalamotaritvāṬhatvā puratthimadisaṃ asamo vipassi,Uddhaṃ adho catudisānudisā ca evaṃEkaṅganaṃ bhavitadā’khilalokadhātu;

()

他从大臣们手中下到地面，站立起来。无与伦比的彻见者面向东方，环顾上下、四方与四维，那时整个世界体系都成了一片平坦的空地。

97.

97.

Tumhehi uttaritaro bhuvase tīsuNatthīti matthakajaṭāmakuṭappitehi,Katvānijañjalipuṭehi nipaccakāraṃBrahmāmarāsuranarā tamabhitthaviṃsu;

()

梵天、天人、阿修罗和人类，以头顶的髻冠，合掌行礼，赞叹他说：“在三界中没有比你更殊胜的了！”

98.

98.

Soca’ttanā samamadisva disāsu tāsūTappādavītiharaṇena padānisatta,Gantvāna uttaradisā’bhimukho avanyāAbbhuggatamburuhamuddhani tiṭṭhamāno;

()

他看见在那些方向上没有与自己相等者，便面向北方迈出七步，站立在从地上升起的莲花顶上。

99.

99.

Aggo’hamasmi ahamasmi janassa jeṭṭhoSeṭṭho’hamasmi ayamantima’jāti mayhaṃ,Dhīro mametarahi natthi punabbhavo’tiNicchāritāsabhivaco nadi sīhakanādaṃ;

()

贤哲的他发出如牛王般的言语，作狮子吼道：“我是世间第一，我是世间最长，我是世间最胜。此为我最后之生，如今再无后有。”

100.

100.

Vesākhemāse suhakujadine puṇṇamāyaṃ visākheNakkhatteyoge suragurugate so kuḷīravharāsiṃ,Sañjāto nātho paramakaruṇābhāvanābhāvatattoMāyākucchimhā kusumitalatāvelalituyyānabhumyā;

()

在卫塞月吉祥的星期二，当满月与毘舍佉(Visākhe)星宿交会，木星进入巨蟹座时，这位导师，因修习无上悲心而达到圆满，从摩耶(Māyā)夫人腹中，于繁花盛开、藤蔓摇曳的园林之地诞生。

Iti medhānandābhidhānena yatinā viracite sakala kavijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe avidurenidāne pacchimabhavika mahābodhi sattuppatti pavattiparidīpo chaṭṭhosaggo.

如是，在名为《胜者世系灯》，能为一切诗人带来心中喜悦的典籍中，近因缘部分里，阐明最后有大菩萨出生事迹的第六品，由名为慧喜(Medhānanda)的行者所作，至此完毕。

1.

1.

Atharammatarā’si jātikhetta-Pariyāpatta’vakāsalokadhātu,Kamaluppala (mālabhārinī) hiTadupaṭṭhānagatāhi devatāhi;

()

于是，遍及出生之地的整个世界体系，都变得更加赏心悦目，因为有前来侍奉、佩戴着莲花与青莲花环的天女们作为庄严。

2.

2.

KamalāsanadevadānavānaṃBhuvane’kattha samāgamo tadā’si,Jinacakkapaṭiggahassa ṭhānaṃAvivādena sadevamānusānaṃ;

()

那时，梵天、天人与阿修罗在世间一处集会，天人与人类之间毫无争执，此地成为接受胜者之轮的所在。

3.

3.

PaṭilābhanimittamādisantīVata sabbaññutañāṇasampadāya,DasasaṅkhasahassilokadhātuAbhikampī pahaṭe’va kaṃsapātī;

()

作为获得一切知智成就的预兆，一万个世界体系发生震动，犹如被敲击的铜盘。

4.

4.

Jananussavavāsaramhi tasmiṃNijadehajjutipiñjaro’dapādi,Dasasaṅkhasahassacakkavāḷa-Kuharālokakaro mahāvabhāso;

()

在那诞辰庆典之日，他自身发出了金色的光辉，一道大光明生起，照亮了一万个轮围世界的所有洞穴。

5.

5.

Apatāḷitacammanaddhabherī-Vikatīnaṃ sayameva vajjanampi,TadanuttaradhammadesanāyaBhavi ṭhānaṃ anusāvaṇassa loke;

()

无人敲击的蒙皮鼓及各种乐器也自行鸣响，这成为将来在世间听闻其无上法教的因缘。

6.

6.

Ghaṇakāhaḷavaṃsasaṅkhavīṇā-Bharaṇānaṃ sayameva vajjanampī,AnupubbavihārabhāvanānaṃPaṭilābhāya nibandhanaṃ babhūva;

()

钟、号角、笛、螺、琴与饰品等也自行鸣响，这成为获得次第安住禅修的因缘。

7.

7.

Parimuttivarattapāsakārā-Ghara,yosaṅkhalikādibandhanehi,Migapakkhinarānamasmimāna-Vigamassā’si nidānamādibhutaṃ;

()

众生从绳索、罗网、牢狱、铁链等束缚中解脱，这成为野兽、飞鸟与人类“我是”之慢得以去除的最初因缘。

8.

8.

Bhuvanesu mahājanassa rogā-Pagamenā’disanaṃ ahosukhanti,CaturāriyasaccadassanenaBhavi ṭhānaṃ catusaccadesanāya;

()

世间大众的疾病消除，预示着未来的安乐；这成为他将来通过彻见四圣谛而宣说四谛的因缘。

9.

9.

VividhabbhutarūpagocarānaṃBhuvi jaccandhajanassalocanānaṃ,Pabhavo pabhavo’si dibbacakkhuPaṭilābhāya tilokalocanassa;

()

世间天生盲者重获视觉，得见种种奇妙色相，这成为三界之眼（佛陀）获得天眼的因缘。

10.

10.

Thutagītisudhārasassa pānaṃBadhirānaṃ savaṇañjalīpuṭehi,Atimānusadibbasotadhātu-Paṭivedhāya nidānamāsi tassa;

()

聋人以耳倾听，如饮赞歌之甘露，这成为他（佛陀）证得超人天耳界的因缘。

11.

11.

Bhuvi jātijaḷādipuggalānaṃTadahe’nussatiyā supātubhāvo,Bhavi pubbamupaṭṭhitassatissaSatipaṭṭhānanibodhanāya ṭhānaṃ;

()

世间天生愚钝之人，于彼日忆念清晰现前，这成为已预立正念者（菩萨）觉悟念住的因缘。

12.

12.

Visikhācaraṇaṃ sarojacāru-Padaviññāsavasena paṅgulānaṃ,Purimaṃ caturiddhipādavega-Paṭilābhāya nimittamāsi loke;

()

跛足者能以莲花般优美的步态行走于街市，这成为世间（将来）获得四神足神速的先兆。

13.

13.

Madhurena sarena jātimūgāThutigītānya’vadiṃsu vandino’va,Bhuvi khujjajano’jugattalābhoKuṭilattā’pagamāya ṭhānamāsi;

()

天生喑哑者以甜美之声，如赞颂者般唱出赞歌；世间驼背者身躯变得正直，这成为（心意）弯曲得以去除的因缘。

14.

14.

Saraṇaṃ purisāsabho siyānoBhavato duggatito vimuttiyā’ti,Karino’pi kariṃsu kuñcanādaṃTuragā hesamakaṃsu pītiye’va;

()

大象亦发长鸣，马匹亦因喜悦而嘶鸣，仿佛在说：“愿此人中之牛王，为我等之皈依，令我等从轮回与恶趣中解脱！”

15.

15.

Visadā paṭisambhidā catassoPaṭivijjhissati cā’yatiṃ sacā’yaṃ,Sakapaṭṭanameva tannidānāTaraṇī sīghamupāgamuṃ videsā;

()

作为其将来必将证得四无碍解之因缘，外国船只迅速抵达其自家港口城市。

16.

16.

Sayameva virocanaṃ tadāniRatanānaṃ bhuvanākarubbhavānaṃ,Ravivaṃsaravissa dhammaraṃsīVisarassu’jjalanāya ṭhānamāsī;

()

彼时，产自世间矿藏之诸宝，自行发光；此为日族之日（佛陀）之法光得以散发闪耀之因缘。

17.

17.

Turiyāni sakaṃsakaṃ ninādaṃAkaruṃ tagguṇadīpakānivā’tra,Vivaṭā vidisādisā sakitti-Visarokāsakate’va’hippasattā;

()

诸乐器各自鸣响，仿佛在此彰显其功德；四方四隅皆已敞开，仿佛为使其声名远播而创造空间，令众生无比喜悦。

18.

18.

Sakalassa kilesapāvakassaParinibbānasabhāvadīpanena,Nirayesu hutāsajālamālāTadahe nibbutimāpa jātikhette;

()

为昭示一切烦恼之火彻底寂灭之自性，于彼日，地狱中之火焰花环亦皆熄灭。

19.

19.

Parisāsu visāradassa tassaCatuvesāradañāṇalābhahetu,Bhuvanesu tadāmahānadīnaṃAnabhissandanamāsi kunnadīnaṃ;

()

为其（未来）于会众中无畏、获得四无畏智之因缘，彼时世间之大小河流皆平静无波，不再泛滥。

20.

20.

Udapādi pabhā nirākaritvā-Bilalokantariyesu andhakāraṃ,Hatamohatama’gga maggañāṇa-Jjutilābhāya nibandhanaṃ tamāsi;

()

光明生起，驱散世界间隙之黑暗；此为（其）获得能摧毁愚痴黑暗之最高道智光明之因缘。

21.

21.

Suvimuttiraso siyā’va tassaCaturāsitasahassadhammakhandho,Madhuraṃ caturodadhīnamāsiSalilaṃ santataraṃ taraṅgarittaṃ;

()

四海之水变得甘甜，更为平静，波澜不起；此乃预示其八万四千法蕴将具善解脱之味。

22.

22.

Vidisāsu catuddisāsu caṇḍa-Pavanassā’pi avāyanaṃ tadāni,Bhavi pubbanimittamattano’piBhaṭadiṭṭhyābhavadaṭṭhibhedanāya;

()

彼时，即使是猛烈之风，亦不吹向四方与四维。此乃为其自己粉碎邪见与有见之骨之先兆。

23.

23.

NavapallavapattasekharānaṃViṭapīnaṃ kusumāhikiṇṇabhāvo,Bhavi pubbanibandhanaṃ vimuttiKusumehā’tumadehabhūsaṇāya;

()

以新叶嫩芽为冠冕之树木繁花似锦，此乃为以解脱之花庄严自身之先兆。

24.

24.

Kumudākarabodhakassa canda-Kiraṇassā’tivirocanaṃ tadāsi,Satibuddhasudhākaro’dayamhiJanasandohamanopasādahetu;

()

彼时，唤醒睡莲池之月光格外明亮；此乃当正念与觉慧之月升起时，令大众心意清净之因。

25.

25.

Vimalattamanuṇhatā nidāgha-Sūriyassū’pasamo nimittamaggaṃ,Bhavi cetasikassa kāyikassaPaṭilābhāya sukhassa tamhijāte;

()

清净、清凉以及夏日骄阳之平息，乃是殊胜之先兆，预示其诞生之时，将获得身心之安乐。

26.

26.

Gaganā’ganagādito’taritvāPathavisaṅkamaṇaṃ tadā khagānaṃ,Saraṇāgamanassa ṭhānamāsiJinadhammaṃ sunisamma sajjanānaṃ;

()

彼时，飞鸟从天空、山峦、树木等处降下，于大地上行走；此乃善人听闻胜者之法后得以皈依之征兆。

27.

27.

Nabhasā’bhipavassanaṃ tadāniCatudīpesu akālavāridānaṃ,Parisāsu akhaṇḍadhammavuṭṭhi-Patanassā’si nibandhanaṃ jinamhā;

()

彼时，天空于四大洲降下非时之雨；此乃胜者于诸会众中降下不间断法雨之因。

28.

28.

Chaṇamaṅgalakīḷaṇaṃ tadāniTidasānampi sakesake vimāne,Upagamma tahiṃtahiṃ udānaSamudānassanidānamā’si bodhiṃ;

()

彼时，即使是三十三天之天神，亦于各自天宫中举行节庆与吉祥之嬉戏。他们来往各处，此乃为菩提而发出感兴语之因。

29.

29.

Vivaṭā sayameva mandirānaṃPihitañcārakavāṭavātapānā,Bhavadukkhanirodhagāmimagga-Paṭilābhāya nimittamāhariṃsu;

()

彼时，殿堂与监狱紧闭之门窗皆自行敞开；此乃带来获得“导向止息生存之苦的道路”之先兆。

30.

30.

Tadahe madhurāmisassa pettī-Visayesvāharaṇaṃ khudāturānaṃ,Bhavi kāyagatāsatāmatassaPaṭilābhāya nimittamattano’pi;

()

彼日，有人将甘美食粮带予饿鬼界中饥饿之众；此亦为其自己获得身至念甘露之先兆。

31.

31.

Divase jananussave pipāsā-Vigamo dīnajanassa petaloke,Sukhitattassa upeccabuddhabhāvaṃ;

()

于其诞生庆典之日，饿鬼界中苦难众生之渴得以止息；安乐者已趋近佛境。

32.

32.

Paṭipakkhajanassa mettilābhoTadahe vāyasavāyasārinampi,Bhaviṭhānamanantasattaloka-Visayabrahmavihārabhāvanāya;

()

彼日，敌对者之间，乃至乌鸦与其仇敌（猫头鹰）之间，皆获得慈爱；此乃为于无量众生世界中修习梵住提供了基础。

33.

33.

Satimaggaphalubbhave yathevaBhavabhītyāpagamo tathāgatānaṃ,Sati jātamahāmahe bhayaṃ vāNatiracchānagatānamāsi tāso;

()

正如当道与果于正念中生起时，如来便远离对存在之恐惧；同样，当此盛大庆典发生时，即使是畜生道众生亦无恐惧或惊慌。

34.

34.

Piyabhāvupasaṅkamo pajānaṃHadayānandakarāya kho girāya,Jinadhammakathāya sāvakānaṃViya sāmaggirasassa pātubhāvo;

()

众人以令心喜悦之言语，达到亲善和睦，此景犹如胜者为诸弟子宣说正法时，和合之味显现一般。

35.

35.

Sitakittilatāya ropitāyaBhavato’smiṃ bhuvanālavāḷagabbhe,Viya nimmitayantavāridhārāJaladhārā dharaṇītaluṭṭhahiṃsu;

()

道道水柱从地表升起，犹如机关喷泉之水流；此乃源于您栽种于此世界苗床中之清净美誉之藤。

36.

36.

Bhamarāvalibhārapañcavaṇṇa-Kamalacchannamahītalaṃ rarāja,Jalajaṃ thalajaṃ parāgahāraṃBhuvi sabbattha apupphi pupphajātaṃ, ()

大地为五色莲花所覆盖，其上蜂群云集，大放光明。水生与陆生之花，带着花粉，于各地盛开；一切花类皆绽放花朵。

37.

37.

Viṭapīsu latāsu khandhasākhā-Satapattāni tadā supupphitāni,Naravīra’bhirūpadassanāyaBhūsamummīlitalocanāni’vāsuṃ;

()

彼时，树木与藤蔓之树干与枝条上，百瓣之花盛开；仿佛是大地为瞻仰人中之雄的绝美容姿而睁开的眼睛。

38.

38.

Uparūpari sattasatta hutvāSatapattāni sīlātalubbhavāni,Tava abbhudayo sudullabhotiKathayantivi’ha kapātubhāvato no;

()

莲花从岩石上生出，七朵一丛，层层叠叠；其出现仿佛在说：“您之出世如此稀有难得，故我等于此显现。”

39.

39.

Nijapāramitālatāya katti-Latayā’laṅkatapupphahāsarūpā,Samalaṅkari yāvatā bhavaggaṃDhajamālā jananussave tilokaṃ;

()

于诞生庆典上，旗幡花环庄严三界，上至有顶天；其形如绽放笑容之花，以自身波罗蜜之藤与美誉之藤为饰。

40.

40.

AvakujjasaroruhābhirāmaṃNabhavambhojavanassiriṃ babandha,Bhuvi pokkharavassamīdisantiVadamānaṃva pavassi dhammavassaṃ;

()

天空莲花林以低垂莲花而美不胜收，其辉煌被系住；天降法雨，仿佛在说：“此乃地上之莲花雨”。

41.

41.

Ramaṇī ramaṇīyarūpasobhāAcaruṃ dhammamanaṅgaraṅgabhūmi,Madhupā madhupānamandirāniTadahe nāvasariṃsu dhammakāmā;

() (Abyapeta paṭhamadutiya pādādiyamekaṃ)

彼时，美貌女子以其悦人身姿，行于无欲法地；求法之蜂，于彼日亦不入饮蜜之所。

42.

42.

Kamalā kamalālayā vivesaBhuvanaṃ bhūrinavāvatārahārī,Dharaṇī dharaṇīdharāvataṃsāUpahārātibharātureva kampi;

() (Abyapeta paṭhamadutiya pādādiyamakaṃ)

吉祥天女（Kamalā），莲花之居者，进入世间，带来诸多新降生者；大地，以山峦为冠，仿佛因供养之重负而颤抖。

43.

43.

Ruciraṃ ruciraṅganā tadāniAkaruṃ kīḷamanekacandikāsu,Suvīraṃ suciraṃsikiṇṇatārā-Nikaro’bhāsataro’si bhākaro’va;

() (Abyapeta paṭhamadutiya pādādiyamakaṃ)

彼时，美丽女子于众多月夜中，尽情嬉戏；哦，善勇！那散发着长久光芒之星群，比太阳更为明亮。

44.

44.

Pavano’pavano’pavāyamānoPavinodesi parissamaṃ janassa,Vanadā vanadāhavupasantiṃAkaruṃ sabbadhi sassasampadañca;

() (Abyapeta paṭhamadutiya pādādiyamakaṃ)

从林间吹拂而来的风，消除了众人的疲劳；云朵平息了林火，并使各地庄稼丰收。

45.

45.

Visadā visadā sakittirāmāMukharaṅgālaya māpakovidānaṃ,Sujanā’sujanā bhajiṃsu tassaCaraṇānyaṅkitacakkalakkhaṇāni;

() (Abyapeta paṭhamadutiya pādādiyamakaṃ)

清净而声名显赫，以美誉为乐，是善巧工匠喧闹的殿堂；善人与恶人皆礼敬其标有轮相的双足。

46.

46.

Vasudhaṃ vasudhampatī samaggāDasadhammena’nusāsayuṃ tadāni,Hadayaṃ yadayaṅgamāya vāṇyāAsataṃ mittaduhī vidhānayiṃsu;

() (Abyapeta paṭhamadutiya pādādiyamakaṃ)

彼时，诸王团结和合，以十法教诫大地；他们以悦人心意之语，调伏了恶人与叛友之心。

47.

47.

Timadā’timadā gajādhipāpiMigarājūhi tadā samācariṃsu,Pabalā’pabalā migā tadaññePaṭisatthāramakaṃsu aññamaññaṃ;

() (Abyapeta paṭhamadutiya pādādiyamakaṃ)

彼时，即便是狂暴的象王，亦与狮王和睦相处；其他强壮或弱小的野兽，亦彼此友好问候。

48.

48.

Bhuvane bhuvanekalocanassaJananasmiṃ divase samujjalānī,Nihanitā’nihitāyudhāti bhitiṃJanayuṃ pāpimatova netaresaṃ;

() (Abyapeta paṭhamadutiya pādādiyamakaṃ)

于世间，当世间唯一之眼诞生之日，祥光普照；此光芒仅令魔罗(Pāpimā)而非其他众生心生怖畏，犹如被永不放下武器者击倒一般。

49.

49.

Parivāditadibbabherivīṇā-Turiyaṃ dassitadibbanaccabhedaṃ,Gaganaṃ suraraṅgamaṇḍalābhaṃTidasānaṃ upahārasāramāsi;

()

天鼓、天琴等乐器齐鸣，展现着各种天舞；虚空如同诸天的舞台，此乃诸天供养之精华。

50.

50.

Sovaṇṇavaṇṇavadhuyā garugabbhagasmiṃTaṃnandanabbanasamānavanaṅgatasmiṃ,Bhutabbhutanvitamahe nayanañjanasmiṃJātamhi tamhi tanuje bhavi bhaddabhatti;

() (Mālābandhanaṃ)

金色夫人身怀重孕，于悦目、奇特、盛大、堪比难陀那(Nandana)园之林苑中，当其子诞生时，世间生起吉祥之虔敬。

Iti medhānandābhidhānena yatinā viracite sakalakavijana hadayānandananidāne jinavaṃsadīpe avidūrenidāne vividhapubbanimittapātubhāvappavatti paridipo. Sattamosaggo.

如是，由名为慧喜(Medhānanda)的勤行者所作，为一切诗人心中喜悦之源的《胜者种姓灯》中，此为阐明“不远因缘”中种种前兆出现与发生的第七品。

1.

1.

Visuddha (vaṃsaṭṭha) masesabandhavoKumāramādāya tilokalocanaṃ,Agaṃsu tamhā kapilavhayaṃpuraṃPurīvataṃsaṃ samalaṅkatañjasaṃ;

()

净饭王(Suddhodano)与所有亲族，带着三界之眼的太子，从彼处前往名为迦毗罗(Kapila)之城，该城乃诸城之冠，庄严美丽。

2.

2.

Tadā abhiññāsu vasisu pāragoSamādhivikkhambhitasabbakibbiso,Vihāsi suddhodanabhumibhattunoKulūpago devalanāmatāpaso;

()

彼时，有位名为提婆罗(Devala)的苦行者，已达神通与自在之彼岸，一切罪垢皆为定力所伏，他依止净饭王家族而住。

3.

3.

Tapodhano so pavivekakāmavāDivāvihāratthamupāgato divaṃ,Tamatthamaññātumapucchi devatā-Pavattitaṃ passiyamaṅgalussavaṃ;

()

那位苦行者乐于独处，为作日住而前往天界。他看见诸天正在举行吉祥庆典，便询问其缘由。

4.

4.

TavevupaṭṭhāyakabhumibhattunoVaroraso māriya māravāhiniṃ,Parājayaṃ lacchati bodhimāyatiṃMahussavo tampati vattate, bravuṃ;

()

他们说：“您那位护持者君王的卓越之子，未来将摧破魔军，证得菩提；此盛大庆典正是为他而举行。”

5.

5.

Imāya vuttantakathāya coditoTapodhano iddhibalena iddhimā,Surālaye antaradhāna’nantaraṃNiketane pāturahosi rājino;

()

受此番话所激励，那位具神通的苦行者以神通力，从天界消失后，立刻出现在国王的宫殿中。

6.

6.

Kumāranijjhānamanorathoka vasiTahiṃ supaññattamahārahakāsane,Nisajja suddhodanarājino’bruviTavatrajaṃ daṭṭhumidhāgatotya’haṃ;

()

那位仙人怀着瞻仰太子的心愿，在为他准备好的贵重座位上坐下后，对净饭王说：“我来此是为了瞻仰您的儿子。”

7.

7.

Narindacūḷāmaṇicumbitānya’thaPadāni vandāpayitu tapassino,VibhusaṇālaṅkatamattasambhavaṃNarādhipo rājakumāramāhari;

()

于是，国王带来了自己以饰物庄严的儿子——王子，欲令其礼拜苦行者之足，彼足已为国王顶冠上的宝珠所触及。

8.

8.

Tadattabhāvena’hivādanāraha-Ssa’bhāvato tassa rarāja sūnuno,Pavaṭṭayitvā jaṭilassa sampatiJaṭāsu cakkaṅkitapādapaṅkajaṃ;

()

彼时，因那王子自身堪受礼敬，他那带有轮相的莲足便自行转到苦行者的发髻上，大放光明。

9.

9.

Kumāramādāya samappitañjaliṃVidhāya pādesvanisammakārino,Sace ṭhapeyyuṃ jaṭilassa sattadhāPhaleyya muddhā jaṭitojaṭāya’pi;

()

（苦行者心想：）“若他们抱起那合掌的王子，让他礼拜我这轻率者的双足，我的头颅必将碎为七片！”

10.

10.

Sakāsanuṭṭhāya athe’sibhūmiyāNihacca so dakkhiṇajānumaṇḍalaṃ,Akā mahākāruṇikassa gāravaṃSirovirūḷhañjali pupphamañjarī;

()

于是，那位仙人从自己的座位上起来，将右膝置于地面，向大悲者致以敬意，合掌高举过顶，犹如花束。

11.

11.

Udikkhamāno vasinā samappitaṃTamañjaliṃ bhattibharena bhūpati,Atho’nametvā tanumīsakaṃ sakaṃPavandi pādamburuhāni sununo;

()

国王仰望着仙人满怀虔敬所作的合掌，随后也稍稍躬身，顶礼其子的莲足。

12.

12.

Siyā’va buddho purisāsabho ayaṃNadassanaṃ tassa siyā mamantī so,Nirūpamaṃ rūpasiriṃ samekkhiyaPayāsi niṭṭhaṃ upadhārayaṃ vasi;

()

见其无与伦比的相好庄严，那位仙人思忖后得出结论：“此人中之雄，必是佛陀！而我将无缘得见他成道。”

13.

13.

VavatthayitvevamuḷārabuddhimāVitiṇṇakaṅkho hasamīsakaṃ rudaṃ,Narindamorodhapurakkhataṃ vasīTadavasīdāpayi saṃsayaṇṇave;

()

如此断定后，那位具崇高智慧、已除疑惑的仙人，时而微笑，时而哭泣，使国王及其宫眷沉入了怀疑的海洋。

14.

14.

Tamāharitvāna pakavattimabbhutaṃPurakkhato’rodhajanassa rājino,Yatissaro saṃsayasallamuddharaṃSabandhave’nussari kāladevalo;

()

于是，苦行者之主迦罗提婆(Kāladevala)，在国王及其眷属面前，说出了那奇妙的缘由，拔除了众人的疑箭，然后他忆念起自己的亲属。

15.

15.

Sakekule nāḷakanāmadārakoSayambhuno lacchati dassanaṃ iti,Tamatthamaññā samupecca taṃkulaṃTvamāha pabbajjiti bhāgineyyakaṃ;

()

他心想：“我的族人中，有个名叫那罗迦(Nāḷaka)的男孩，他将有缘得见自觉者。”了知此事后，他便前往那家，对他的外甥说：“你应当出家！”

16.

16.

Nirāmayaṃ pañcamavāsaramhi soVarorasaṃ vāsitagandhavārinā,Pavattamāne bhavane mahāmaheNahāpayi bhūpati bandhumajjhago;

()

在第五日，国王在亲属的环绕下，于宫殿中举行盛大庆典之际，用芬芳的香水为他那健康的优秀儿子沐浴。

17.

17.

Pasatthamanvatthabhidhāna mattanoKumāramāropayituṃ parosataṃ,SavedavedaṅgapabhedakovideDvije nimantāpayi so narādhipo;

()

为给自己的王子起一个受赞颂且具意义的名字，那位国王邀请了百余位精通吠陀及其分支的婆罗门。

18.

18.

Surindarūpo suramandiropamaṃTamindirādhāranarindamandiraṃ,Janindasīho’pagatā’vanīsureAmandapūjāvidhinā’bhirādhayi;

()

那位形如天帝、人中之狮的国王，在其辉煌壮丽、堪比天宫的殿堂中，以盛大供养仪式，令前来之地上神祇（婆罗门）欢喜满足。

19.

19.

Anenasiddhā samatiṃsapāramī-Sadatthasampattiparatthakārinā,Tathā’ttha saṅkhātadhanaṃ nidhānagaṃImamhi siddhaṃ sahajātiyā yato;

(5)

因他圆满了三十波罗蜜，成就自利利他，是故，名为“义”(attha)之财富，如宝藏一般，于其诞生之时便已成就(siddha)。

20.

20.

Dvijehi tantibbacanadvayārahaṃSamāsasaṃkhittapadatthasaṃhitaṃ,Sutassa siddhattha’bhidhānamattanoTato’bhivohārasukhāya kārayi;

()

于是，国王让婆罗门们为自己的儿子取了“悉达多”(Siddhattha)之名，此名蕴含简明复合之义，且适于两种圣典之言，亦为便于称呼。

21.

21.

Suyāmarāmaddhajamantilakkhaṇa-Subhojakoṇḍaññasudattasaññino,Ime dvijā rājasupūjitā tadāVicakkhaṇālakkhaṇapāṭhakā’bhavaṃ;

()

苏亚马(Suyāma)、拉玛(Rāma)、达阇(Ddhaja)、曼提(Manti)、拉卡那(Lakkhaṇa)、苏波阇(Subhoja)、憍陈如(Koṇḍañña)、善施(Sudatta)——这些婆罗门，当时受到国王的隆重供养，他们都是善于观察相貌的明智者。

22.

22.

Subhāsubhaṃ passiya dehalakkhaṇaṃVibhāvayavho iti tesamabruvi,Samukkhipitvā’ṅgulipallavadvayaṃJanādhipaṃ sattajanā’bravuṃ dvidhā;

()

国王对他们说：“请你们观察身体的吉凶相，并加以解释！”于是，七位相师向国王举起两根手指，作了两种不同的预言。

23.

23.

Sace mahārāja agāramāvaseVaroraso te paricāritindriyo,Samaṅgibhuto ratanehi sattahiBhaveyya rājā vatacakkavatya’yaṃ;

()

“大王，若您这位优秀的儿子住于家中，诸根调伏，他将具足七宝，成为一位转轮王。”

24.

24.

Mahādayo’yaṃ karuṇāya coditoGharā’bhigantvā yadi pabbajissati,Bhaveyya buddho’khilañeyyamaṇḍalaṃSayaṃ abhiññāya nahe’tthasaṃsayo;

()

“此人若为大悲所驱，舍家而出家，他将亲自证知一切所知之境，成为佛陀，于此无疑。”

25.

25.

Kaṇiṭṭhabhūto vayasā tadantarePasatthasatthā’vagamena jeṭṭhako,Samukkhipitvā’ṅgulimekamabruviItīha koṇḍaññasamaññabhusuro;

()

“在彼等中，名为憍陈如的婆罗门，虽以年岁为最幼，却因通达受赞之圣典而为最长。他举起一指，如是说道：”

26.

26.

Imassa veneyyajanākatañjalīSamaṃ phusantāni vasundharātalaṃ,Subhāni bhopādatalāti sabbadāBhajanti bhatyā kamalānivālino;

()

“大王，其双足平踏地面，恒时吉祥。应受教化之人众，合掌恭敬，虔诚侍奉其足，犹如群蜂之于莲花。”

27.

27.

Imassa khemantamasesapāṇinoTipaṭṭakantārapathāvatāraṇe,Susajjitaṃ cakkayugaṃva pāramīRathamhi pādaṅkitacakkalakkhaṇaṃ;

()

“其足底之轮相，犹如波罗蜜车乘上备好之双轮，能引一切众生，安稳渡越三有荒野之道，抵达安稳之境。”

28.

28.

Imassa bho kambalabheṇḍukopamaṃSumaṭṭavaṭṭāyatapaṇhimaṇḍalaṃ,Sadā padambhojanivāsalakkhiyāTanoti pīnatthanapiṇḍavibbhamaṃ;

()

“大王，其脚跟圆润修长，光滑如毛球。其足如莲花，为吉祥天女所居，常显丰满坚实之美姿。”

29.

29.

Imassa dīghaṅgulipanti vaṭṭita-Manosilālattakavattikopamā,Vibhāti bho bāhulatāya pāramī-Latāya vā nūtanapattapantiva;

()

“大王，其指列修长，犹如涂有红石与虫胶之圆棍。又因波罗蜜藤之繁茂，而焕发光彩，犹如新叶成行。”

30.

30.

Imassa pārevaṭapāda pāṭalāSapāṇipādā taḷuṇātikomalā,UḷārapūjāvidhisampaṭicchanePavāḷapāti’va samullasanti bho;

()

“大王，其手足幼嫩柔软，色泽红润如鸽足。于接受盛大供养时，焕发光彩，犹如珊瑚之钵。”

31.

31.

ImassarūpassirimandirodareSamappamāṇābhinavaṅgulīhi bho,Padissare jālakavāṭasantibhāSapāṇipādā tatajālalakkhaṇā ()

“大王，于其色身庄严殿堂中，其手足具网缦相。诸指均匀新嫩，显现如窗格之光辉。”

32.

32.

Imassa ussaṅkhapadassa gopphakāPadambujānaṃ caturaṅgulopari,Patiṭṭhitā puṇṇaghaṭesukandharā-Vilāsamāliṅgiya rājabhāsare;

()

“大王，其足踝高隆，位于莲足之上四指处，稳固犹如满瓶之颈，焕发王者之光辉。”

33.

33.

Imassa dehajjutivāripūrita-Sarīrakedārabhavā phalatthino,Surattasālyodarasannibhā subhāDuveṇijaṅghā abhipīṇayantī bho;

()

“大王，其双胫如羚羊，优美犹如饱满之红米。于其身光为水所充满之身田中，能令求果之人丰饶满足。”

34.

34.

Imassa bho jānuyugaṃ parāmasaṃAnonamanto ṭhitako mahābhujo,Sahattanā sambhavabodhisākhinoVisālasākhāya vilāsamādise;

()

“大王，此具大臂者，站立时无需弯腰，即能以手抚膝。其双臂昭示未来菩提树王广大枝干之风姿。”

35.

35.

Imassa kosohitavatthaguyhakoAbhinnakokāsakakosakosago,Anaññasādhāraṇatādinā’yatiṃAnaṅgasaṅgāmaparammukho siyā;

()

“其阴藏隐于鞘中，犹如未开莲苞之鞘。因其非凡之相，未来必将远离爱欲之争。”

36.

36.

Imassa bho gotamagottaketunoKalevare kañcanasattibhattaco,Suvaṇṇavaṇṇo jinacīvarassapiTanoti sobhaṃ ghanabuddharaṃsino;

()

“大王，此乔达摩(Gotama)族之光，其肤色如金，光洁犹如金鞘。其身所放之炽盛佛光，能增胜者袈裟之庄严。”

37.

37.

Imassa jambonadīpiñjarāya bhoSirisapupphassukumāracāriyāRajonumattaṃ chaviyā nalimpateSarojapatteriva vāribindavo;

()

“大王，其身色如阎浮金，其皮肤娇嫩如合欢花，尘垢丝毫不染，犹如水珠之于莲叶。”

38.

38.

Imassa lomāni kalevare vareVisuṃ visuṃ kūpagatāni sūnuno,Vilumpare rūpavilāsalakkhiyāManoramaṃ bho kamaṇikañcukassiriṃ;

()

“大王，此子殊胜之身，一一毛生于一一孔。其身形之庄严优美，胜夺悦意之金甲光辉。”

39.

39.

Imassa uddhaggamukhaṃ mukhassiriṃPadakkhiṇāvatta mapekkhino yathā,Tirokare romavitāna mindirā-Niketanindīvarakānanassiriṃ;

()

“其身毛上靡，向右旋卷，为面容增添光彩。其美妙能令作为吉祥天女居所之青莲林苑黯然失色。”

40.

40.

Imassa bhorāja sarojayoninoYathojugattaṃ ujugattamāyatiṃ,AnaññasāmaññaguṇāvakāsatoPajābhipūjāvidhibhājanaṃ siyā;

()

“大王，其身躯端直如梵天，此正直之相亦将延续至未来。因其无与伦比之功德，他必将成为众人礼敬之器。”

41.

41.

Imassa sattussadalakkhaṇaṃ subhaṃSamaṃsamaddiṭṭhasirāvaliṃ sadā,Dadhāti bho pāramidhammasipakpinoSudhantacāmīkarapiṇḍavibbhamaṃ;

()

“大王，其身具七处平满之妙相，肌肉匀称，不见筋脉。此波罗蜜法之巧匠，常显纯净金块之美姿。”

42.

42.

Imassa puṇṇobhayakāyabhāgimaṃMigindapubbaddhasarīralakkhaṇaṃ,KudiṭṭhivādībhasirovidāraṇeNarindasāmatthiyamubbahe nakiṃ;

()

“其身前后两部皆圆满，具足兽王狮子之前身相。为破邪见论者之象头，岂不荷担人王之威力耶？”

43.

43.

Imassu’peto ghanamaṃsavaṭṭiyāCitantaraṃso muducārupiṭṭhiyaṃ,Bhavaṇṇavā kañcanapaccarisiraṃTanoti sattuttaraṇe narādhipa;

()

“人主，其两肩之间，厚肉填满，背部柔软优美。为度众生越轮回之海，其身宛如金山之巅。”

44.

44.

Imassa nigrodhamahīruhassivaSamappamāṇo parimaṇḍalopya’yaṃ,Kadāci dukkhātapakhinnadehinaṃParissamaṃ bho pajahe bhavañjase;

()

“大王，其身形圆满匀称，犹如尼拘律(nigrodha)大树。他将令那些为轮回苦热所恼之众生，于生命道上，舍弃一切疲劳。”

45.

45.

Imassa rājittayarañjito’ttariṃKarīyamānu’ttamadhammanissano,Sumaṭṭavaṭṭo samavattakhandhakoMutiṅgakhandhoriva rāja rājate;

() (Silesa bandhanaṃ)

“大王，其肩颈圆润平滑，犹如鼓身。其身由三王之威所染，发出无上法音，大王啊，他光辉照耀。”

46.

46.

Imassa bho sattasahassasammitāYathā’matajjhoharaṇābhilāsino,Rasaggasā santi rasādanummukhāRasaggasaggī’tya’bhidhīyate tato;

()

“诸位，其身具七千味脉，皆朝向味之上首，犹如渴求甘露者。是故，彼得名为‘最上味觉者’。”

47.

47.

Imassa’nubyañjanatārakākuleAnantarūpāyatanambaro dare,VirocatebārasamīsasirivaNarindasīhassahanūpamāhanū;

()

“于其无边色处之虚空中，随好(anubyañjana)如繁星密布。其下颌犹如狮王，焕发十二日之光辉。”

48.

48.

Imassa tāḷisatidantapanti bhoPahūtajivhārathikaṃ carantiyā,Manuññavāṇivanitāya tatvatePasatthamuttāvalilīlamāyatiṃ;

()

“诸位，其四十齿列，当广长之舌发出妙语时，未来将展现受赞之珍珠串般之优雅。”

49.

49.

Imassa javhāvarakaṇṇikāvaheMukhambuje saccasugandhavāsite,Samappamāṇā dasanāvalī subhāVibhāti kiñjakkhatatīva bhūpatī;

()

“大王，于其真理妙香所熏之莲口中，广长之舌能触及耳轮。其齿列匀称美好，犹如花蕊成行，焕发光彩。”

50.

50.

Imassa bho khaṇḍitasaṅkhapaṇḍarāDvijāvalī nibbivarantarāyatiṃ,Samubbhavāyuttilatāya tāyatiMukhālavāḷe mukulāvalissiriṃ;

()

“诸位，其齿列洁白如剖开之海螺，排列紧密而无间。于其口中，展现出蓓蕾成行之美，犹如新生藤蔓之姿。”

51.

51.

Imassa pīṇānanacandacandikāSusukkadāṭhāvali saccavādino,Padissate dhammataḷākakīḷaneKatābhilāsārivahaṃsamālinī;

()

“此谛语者，其面圆满如月，其齿洁白如月光。此皓齿之列，犹如一行白鹅，渴望嬉戏于正法之池。”

52.

52.

Imassa cānuttaradhammadesanā-Taraṇyamālolalakārarūpinī,Pahūtajivhā bhavasāgarā’yatiṃNarinda pāraṃ janatā’vatāraye;

()

“大王，其广长之舌，未来将引渡众人，越过轮回之海，抵达彼岸。此舌犹如宣说无上法之舟，于波涛中航行。”

53.

53.

Imassa bho brahmasaropamo sadāSahassadhā’yaṃ karavīkarāvato,ManoharaṭṭhaṅgasamaṅgisussaroSasotakānaṃ maṇikuṇḍalāyate;

()

诸位，他这声音恒如梵音，又如迦陵频伽（karavīka）鸟千样鸣唱，具足八支，悦耳动听，对有耳者而言，犹如珍宝耳环。

54.

54.

Imassa nīlaṃ nayanuppalañcayaṃNirūpame rūpavilāsamandire,Niropitaṃ bho maṇisīhapañjara-Dvayaṃva bhāse kusalena kenaci;

()

诸位，在他无可比拟的优美色身殿堂中，他那对绀青莲花般的眼睛，犹如由某位巧匠所安置的一对闪耀的珍宝狮子窗。

55.

55.

Imassa pāṭhīnayugaṃ’va dissateVisiṭṭharūpāyatanāpagāsayaṃ,Subhaṃ gavacchāpavilocanopamaṃMaṇippabhaṃ gopakhumadvayaṃ sadā;

()

他那对牛王般的睫毛，恒常闪耀着珍宝的光辉，美如小牛的眼睛，又像一对游鱼，照亮了殊胜的色尘。

56.

56.

Imassā uṇṇā bhamukantarubbhavāḶāṭamajjhopagatā virocati,Yadatthi sañajhāghanarājimajjhagaṃSasaṅkahīnaṃ sasimaṇḍalaṃ tathā ()

他生于双眉之间、位于额头中央的白毫（uṇṇā），闪耀着光辉，犹如傍晚云彩间一轮无瑕的明月。

57.

57.

Imassa uṇhīsakasīsalakkhaṇaṃSadhammarajjissariyaṃ anāgate,Kariyamānassa hi cakkavattinoDadhāti uṇhīsakasisavibbhamaṃ;

()

他这顶髻之相（uṇhīsasīsa），预示着未来在正法王国中的主权；若成为转轮王，则展现出头戴宝冠的威仪。

58.

58.

Imassa bhumissara supakpatiṭṭhita-Padaṅkite cakkayugamhi dissare,Arāsahassāni ca neminābhiyoTivaṭṭarekhā sirivacchakādayo;

()

大地之主，在他平稳安立的足底，显现着一对轮相，千辐、轮辋与轮毂俱全，还有三重线与吉祥喜旋（sirivaccha）等标志。

59.

59.

Imehi battiṃsatilakkhaṇehi bhoAsītyanubyañjanalakkhaṇehi’pi,Samujjalanto purisāsabhotyayaṃBhaveyya buddho bhavabandhanacchido;

()

诸位，这位人中之雄，因这三十二大丈夫相以及八十随好而光芒四射，他将斩断存在的束缚，成为一位佛陀。

60.

60.

Sasotamāpāthagatāya tāvadeDvijassa vitthārakathāya codito,Apucchi rājā kimayaṃ samekkhiyaAnāgate brāhmaṇa pabbajissati;

()

当婆罗门的详尽解说传入耳中时，国王受到触动，他问道：“婆罗门，仔细审视之后，他未来会出家吗？”

61.

61.

Kadāci uyyānagato mahāpatheJarārujāmaccuvirūpadassanaṃ,Vidhāya nibbintamano bhavattayeTapodhanaṃ passiya pabbajissati;

()

有一次，当他前往御苑，在大道上见到老、病、死这些丑恶之相后，他将对三有生起厌离之心，在见到一位苦行者后，便会出家。

62.

62.

Itiha vatvāna sakaṃsakaṃ gharaṃTato’pagantvā’ddhanimittapāṭhakā,Mahallakā’dāni mayanti sunavoTamānupabbajjitumovadiṃsu te;

()

那些占相师说完这话，便各自返回家中。他们心想：“我们现在已经年老了”，于是劝告自己的儿子们，要追随他而出家。

63.

63.

Dvijesu vuddhesu matesu sattasuAyaṃhi koṇḍaññasamavhayo sudhī,Mahāpadhānaṃ purisāsabho’dhunāKaroti sutvā karuṇāya codito;

()

七位年长的婆罗门去世后，这位名为憍陈如（Koṇḍañña）的智者，听闻人中之雄正在进行大精进，因悲悯而受到触动。

64.

64.

Samānaladdhihi kulesu tesu hiCatuhi vippehi saha’ntapañcamo,Atho’ruvelaṃ upagamma pabbajiBhaviṃsu tepañci’dha pañcavaggiyā;

()

在那些见解相同的家族中，他与四位婆罗门一起，自己作为第五人，前往优楼频螺（Uruvelā）出家。他们五人在此处成为了五比丘团体。

65.

65.

Kadāci laddhā pariyantasāgaraṃImaṃ catuddīpikarajjamatrajaṃ,Jitārivaggaṃ vicarantamambareKaromi paccakkhamahanti cintiya;

()

（国王）有一次想：“我将亲眼见到我的儿子获得以海洋为边界的四洲王国，降伏所有敌众，并在天空中行走。”

66.

66.

NimittarūpakkhipathappavesanaṃNivāraṇatthaṃ tanijarājasūnunā,Narādhipo so purisehi sabbathāDisāsu rakkhāvaraṇaṃ akārayi;

()

为了防止那些征相进入他王子的视线，那位国王命令手下在所有方向都设置了全面的防护。

67.

67.

Ayaṃ kumāro yadi cakkavattivāBhaveyya sambodhipadaṃ labheyyavā,Sakekule khattiyabandhavehi soPurakkhatoyeva carissataṃ iti;

()

（他们想：）“这位王子无论是成为转轮王，还是证得无上菩提，都将被自己家族的刹帝利亲属所拥戴。”

68.

68.

Kumāranāmaṭṭhapanamhi vāsareSahassamattesu kulesva’sitiyā,Adāsi paccekajano paṭissavaṃPadātukāmova visuṃvisuṃ sute;

()

在王子命名那天，八万个家族中的每一个人都各自许下承诺，愿意献出自己的儿子来追随王子。

69.

69.

Asesadosāpagatā sukhedhi tāSuvaṇṇakumbhorupayodharo na tā,Anekadhātī varavaṇṇagabbi tāSapaccupaṭṭhāpayi taṅkhaṇepi tā;

()

（国王）任命了许多奶妈，她们毫无缺陷，在安乐中长大，因自己卓越的美貌而自豪，且有如金瓶般丰满的双乳。

70.

70.

Taḷākatīramhi taraṅgabhāsureYatheva haṃsyā kalahaṃsapotakaṃ,Mahesiyā’ṅke sayane sitatthareSuvāsare bhupati puttamaddasa;

()

在一个吉祥的日子里，国王看见儿子躺在铺着白毯的床上，在王后怀中，犹如在波光粼粼的湖畔，一只天鹅与其幼雏。

71.

71.

Adiṭṭhaputtānanapaṅkajā ciraṃLahuṃ parikkhīṇavayoguṇā ito,Cutā’va māyājanani nirāmayāUpāvisi sattamavāsare divaṃ;

()

母亲摩耶（Māyā），还未看够儿子的莲花脸庞，她的寿元已尽，于第七日安然离世，往生天界。

72.

72.

Mahesimāyābhaginī tadā mahā-Pajāpatigotamināmarājinī,Nijaṃ kumāraṃ bharaṇāya dhātinaṃVidhāya bhāraṃ paṭijaggi taṃ sayaṃ;

()

那时，摩耶王后的妹妹，名为摩诃波阇波提·乔达弥（Mahāpajāpatī Gotamī）的王后，将自己儿子的养育之事托付给奶妈，而亲自照料他。

73.

73.

Tadā’bhavuṃ dīpasikhā jagantayeKalebaro’bhāsalavena sununo,Vinaṭṭhatejāriva raṅgadīpikāVimānadipesu kathāvakā’ttano;

()

那时，仅凭王子身体的一丝光芒，三界中的灯火便都失去了光彩，犹如舞台上的灯火一般；至于天宫中的明灯，就更不用说了。

74.

74.

Vicittabhummattharaṇe abhikkhaṇaṃSajannukehā’cari mandirodare,Mahāvanasmiṃ maṇivālukātaleVijambhamānoriva sihapotako;

()

他时常在宫殿内，在色彩缤纷的地毯上用双膝爬行，犹如一只狮子幼崽，在大森林里遍布珍宝的沙地上伸展身体。

75.

75.

Sutassa kīḷāpasutassa mandi reBhamantabimbaṃ maṇidappaṇoda reNibaddhamaddakkhi carantamamba reYatheva cakkaṃ ratanaṃ mahībhu jo;

()

当王子在宫殿里玩耍时，国王在珍宝明镜中，时常看到他移动的身影，犹如转轮王看见轮宝在天空中行进一般。

76.

76.

Tadaṅghiviññāsavasena bhumiyāVajantamaṅko’panidhāya bhumipo,Tadā’bhinicchārita māsabhiṃ giraṃIdāni maṃ sāvaya puttamabruvi;

()

那时，当王子在地上迈步行走时，国王将他抱到膝上，说出这番高贵的话语：“儿子，现在说给我听。”

77.

77.

NibaddhamantomaṇivedikātaleMukhendubimbuddharaṇe payojayaṃ,Sayaṃ palambhesi amaccasūnavoVayena mando’pi amandabuddhimā;

()

虽然年纪尚幼，但（王子）智慧敏锐，他在镶嵌珠宝的议事台上，于“捧月脸”等游戏中，亲自戏弄并胜过了大臣们的儿子。

78.

78.

Uḷārasokaṃ pitucittasambhavaṃTilokadīpo nijapuññatejasā,Tamopabandhaṃ bhuvano’darubbhavaṃNirākari bālaravī’va raṃsinā;

()

这位三界之灯，以其自身的福德威力，消除了父亲心中生起的巨大忧愁，犹如初升的太阳以其光芒，驱散了世间的重重黑暗。

79.

79.

VikiṇṇalājākusumākulañjaseVitānaraṅgaddhajanibbharambare,Pure tahiṃ maṅgalakiccasammataṃKadāci rañño bhavi vappamaṅgalaṃ;

()

有一次，城中举行国王的耕种节，此乃公认的吉祥仪式。道路上遍撒炒米与鲜花，空中满是华盖、彩饰与旗幡。

80.

80.

Sugandhamālābharaṇādimaṇḍita-Pasādhitā kāpilavatthavā narā,Sakiṅkarā kammakarā’pi kappitāTato tato sattipatiṃsu taṃ kulaṃ;

()

迦毗罗卫（Kapilavatthu）城的民众，以及他们的仆人与工匠，都用香、花环、饰品等精心装扮，从各处前来接近王室。

81.

81.

MahaccasenāyapurakkhatohisoUḷārarājiddhisamujjalaṃtatoPayāsikammantapadesamatrajaṃKumāramādāyapurindadopamo;

()

那位如帝释天（Purindada）般的国王，在大军护卫下，带着他的王子，以盛大的王室威仪，光彩照人地前往那工作之地（田野）。

82.

82.

Chaṇamhi tasmiṃ manuvaṃsaketunoManoramaṃ maṅgalanaṅgalādikaṃ,Suvaṇṇapaṭṭehi parikkhaṭaṃka mahā-Janassa’pī rūpiyapaṭṭachāditaṃ;

()

在那场庆典上，人中之王的吉祥犁具等装饰得赏心悦目：他的犁以金片装饰，大臣们的则以银片覆盖。

83.

83.

VisālasākhākulajambusākhinoVidhāya heṭṭhā sayane mahārahe,Nijaṃ kumāraṃ sajano janādhipoSamārahī sampati vappamaṅgalaṃ;

()

国王将自己的儿子安置在一棵枝叶繁茂的阎浮树下，一张华丽的卧榻上，然后与随从们一起，开始举行耕种节。

84.

84.

Kumārarakkhāvaraṇāyu’paṭṭhitāTamussavaṃ dhātijanā vipassituṃ,Apakkamitvā bahi sāṇito khaṇaṃPamattarūpā vicariṃsvi’tocito;

()

被派来守护王子的乳母们，为了观看那场庆典，她们走出了帷帐，一时放逸，到处闲逛。

85.

85.

Pariggahetvā’namapāna māsaneNisajja pallaṅka malattha bandhiya,Jinaṅkuro nīvaraṇehi nissaṭaṃVivekajaṃ jhānamagādhabuddhimā;

()

那位有甚深智慧的未来佛，在座位上结跏趺坐，把握住出入息，证得了脱离诸盖、由离而生的禅那。

86.

86.

Vipassa puttassu’pavesanaṃ tahiṃDumassa chāyāya nivattataṃ tathā,Pavandi rājā paṭihārikākathā-Pacoditoputtamupecca taṅkhaṇe;

()

国王听闻奇迹后，深受触动，在那一刻，他走近儿子，看见树影静止不动，便向他行礼。

87.

87.

Kalāsu vujjāsu ca puttamattanoVinetukāmo vinayakkhamaṃ pitā;

PasatthasatthantarapāradassinaṃKadāci vippācariyaṃ kirā’nayi;

()

据说，父亲希望在各种技艺和学问上训练自己那堪以受教的儿子，有一次，他请来了一位通晓各种美誉学问的婆罗门导师。

88.

88.

Samappitaṃ taṃ guruno karambujeSadevalokassa guruṃ sagāravaṃ,Mahīsuro so jalabindunā yathāSuduttarāgādhamahodadhīrasaṃ;

()

国王恭敬地将那位人天导师交到导师的莲花手中，犹如欲以一滴水测量那难以跨越、深不可测的大海之水。

89.

89.

Savaṇṇabhedaṃ sanighaṇṭukeṭubhaṃAthabbabedeni’nihāsapañcamaṃ,Tivedamuddesapadena duddasaṃTathā kalāsippataṃ nibodhayī;

()

（老师）教导他音韵学、词汇学、仪轨学，以及以《过去时》(Itihāsa)为第五的《阿闼婆吠陀》，乃至仅凭纲要都难以通晓的三吠陀，还有各种工艺和技能。

90.

90.

Anaññasādhāraṇapuññavāsanā-Vidhūtasammohavisuddhabuddhino,Samattavijjā sakalākalā dhiyāKalampi nālaṃ bahubhāsanena kiṃ;

()

因其无与伦比的福德习气，迷惑涤除，觉智纯净，他以智慧通达一切明行与所有技艺。何需多言？片刻即足。

91.

91.

Na kevalaṃ tassa kalebaraṃ bahiVibhāti battiṃsatilakkhaṇehi bho,Bhusaṃ tadabbhantaravatthu dippateSubuddhasatthantaralakkhaṇehī’pi;

()

贤友啊！不仅他的外在身体因三十二相而辉煌，其内在之事也因善觉导师的内在相而更加熠熠生辉。

92.

92.

Tilocanassā’pi tilokacakkhunoAyaṃ viseso nayanehi dissate,Lalāṭanetto purimo nasobhatiParo’va abbhattarañāṇalocano;

()

三眼者（湿婆）与三界之眼（菩萨）相比，其殊胜差异显现于眼中：前者额上之眼并不辉煌，唯有后者内在的智慧之眼才光辉灿烂。

93.

93.

Anubbajanto navayobbanassiriṃYasopabandhena sake niketane,Pavaḍḍhi dhīro sakalaṃ kalāntaraṃKalānidhī raṃsicayeni’va’mbare;

()

伴随着青春的华彩，他在自己的家中声名日盛。这位智者增长了一切技艺，犹如技艺的宝库——月亮，在天空中光芒汇聚。

94.

94.

Upaḍḍhagaṇḍāhitadāṭhikāya soYasodhano soḷasavassiko yadā,KapolaphuṭṭhañjanadānarājiyāKari yathā bāladasaṃ vyatikkami ()

当那位声名远扬者十六岁，双颊初生胡须时，他超越了童年时期，犹如太阳穴上流淌着眼膏般黑色情液的象王。

95.

95.

Tadā narindo suramandiro’pamaṃUtuttayānucchavikaṃ manoramaṃ,Payojayitvāna paviṇasippikeSutāya kārāpayi mandirattayaṃ;

()

彼时人王雇佣熟练工匠，为儿子建造了三座宫殿，如同天宫般，适合三季居住，令人愉悦。

96.

96.

Nisitasambādhatalaṃ nivārita-Saronilaṃ phassitasihapañjaraṃ,Mahivataṃsaṃ navabhumikaṃ gharaṃBabhuva rammaṃ bhuvi rammanāmikaṃ;

()

一座九层楼的宫殿，名为“悦意”(Ramma)，成了世间的悦意之处。它地面平坦宽敞，能遮蔽风尘，装有狮子窗，堪为大地之冠。

97.

97.

Sasikara’mbhodhararāvanibbhara-Vitāna mugghāṭakavāṭabandhanaṃ,Surammanāmaṃ hataghammamindirā-Nivāsarammaṃ bhavi pañcabhūmikaṃ;

()

名为“善悦意”(Suramma)的五层楼宫殿，是一处消除暑热的宜人住所。它有充满月光与雷云之声的华盖，以及可以开关的门闩。

98.

98.

Ahiṇhasituṇbhaguṇehi pāvuseSukhānulomaṃ samasattabhumikaṃ,Suphassitā’phassitasihapañjaraṃSubhaṃ subhaṃ nāma niketanaṃ bhavi;

()

在雨季，一座七层楼的宫殿，名为“吉祥”(Subha)，成了一处美好的住所。它不热不冷，随顺安乐，其狮子窗可开可合。

99.

99.

Vayonupattassa narindasununoUḷārarājiddhivilāsadassane,Katā’bhilāso janako janādhipoPadātukāmo nijarajjasampadaṃ;

()

当王子达到适婚年龄时，身为国王的父亲，看到他宏伟的王室威仪和风采，心生渴望，想要将自己的王国财富赐予他。

100.

100.

Vasanti ce yobbanahāridārikāNarindasandesaharehi pesayiSa sākiyānaṃ sacivehi sāsane;

()

国王派遣信使，带讯息给释迦族的大臣们，询问他们是否有青春貌美的少女。

101.

101.

Nivedayuṃ yobbanagabbitassa teNakiñcisikappāyatana’ntadassino,Sutassa dārābharaṇāya dhītaroKathannu dassāma mayanti khattiyā;

()

那些刹帝利们回答道：“那个王子只知骄傲于自己的青春，却未通晓任何技艺。我们怎能将女儿嫁给他作妻子呢？”

102.

102.

Sutena taṃ rājasutena coditoPitā carāpesi puramhi bheriyo,Mama’trajo kāhati sippadīpanaṃItoparaṃ sattamavāsare iti;

()

被王子所激励，父亲在城中敲响了鼓，宣告：“从现在起第七天，我的儿子将展示技艺。”

103.

103.

Varo kumāro hi kumāravikkamoKalāpasannaddha kalebaro tadā,Vipassataṃ bandhujanānamosariAnappadappo raṇakeḷimaṇḍalaṃ;

()

那优秀的王子，确实是王子般的勇猛，那时他身着铠甲，在亲戚们观看时，带着无与伦比的骄傲，走向比武场。

104.

104.

Dhanuddharo so paṭhamaṃ sake bhujeSahassathāmaṃ sasaraṃ sarāsanaṃ,Vidhāya poṭhesi jiyaṃ vasundharā-Vidāraṇākāramahāravaṃ ravi;

()

那位弓箭手首先将千钧之力的弓与箭置于臂上，他拨动弓弦，发出了仿佛能震裂大地般的巨响。

105.

105.

Catuddisā’dharadhanuddharā mamaṃKarontu lakkhaṃ nijakhāṇapattiyā,Itīha vatvā saravāraṇena soAbhutapubbaṃ sarasippamāhari;

()

他如此说道：“让四方的弓箭手都以我为目标！”然后，他以箭为屏障，展示了前所未有的箭术。

106.

106.

Catuddisāyaṃ caturo dhanuddhareMame’kabāṇena haṇāma’haṃ iti,Akāsi tadadīpayamaññathā’bbhutaṃSa cakkavedhavhayasippadīpanaṃ;

()

他说：“我将以一箭击中四方四位弓箭手。”他展示了那非凡的、名为“轮穿”的箭术。

107.

107.

Sarehi veṇyā’yatayaṭṭhirajjukaṃSarehi cā’rohaṇamaṇḍapālayaṃ,Sarehi pākārataḷākapaṅkajaṃSarehi vassaṃ itisippamāhari;

()

他展示了以箭矢编织长辫和绳索，以箭矢建造攀爬的亭阁，以箭矢建造围墙、池塘和莲花，以及以箭矢降雨的技艺。

108.

108.

Mahāsatto lokappabhavamasamaṃ sippajātaṃ janānaṃTadā saṃdassesi muditahadayā sākiyā dārikāyo,Upaṭṭhāpesuṃ tā suratiratisaṅgāmacaturāSahassānaṃ tāḷisatiparimitā nāṭikā’suṃ gharesū;

()

那时，大士(Mahāsatta)向人们展示了世间无与伦比的种种技艺。释迦族的少女们心生欢喜，前来侍奉他。她们是四万名舞女，在宫殿里，擅长情爱之戏。

Iti medhānandābhidhānena yatinā viracite sakalakavijana hadayānanda dānanidāne jinavaṃsadīpe avidūrenidāne lakkhaṇapaṭiggahaṇa kumārasambharaṇādi pavatti paridipo aṭṭhamo saggo.

由名为慧喜(Medhānanda)的修行者所撰、能为一切诗人带来内心喜悦的《胜者种姓灯》(Jinavaṃsadīpa)中，“不远因缘”(Avidūrenidāna)部分，阐明“相好受持”、“王子资粮”等事迹的第八品，至此结束。

1.

1.

Iti vihite sati sippadīpanasmiṃTadabhimukhe’tarakhattiyā’tisūrā,Apagatamānamadābhaviṃsumañño(Taruṇamigindamukhe)va mattadanti;

()

当技艺展示完毕时，面对他，其他刹帝利勇士们都变得没有了傲慢和自负，如同醉象面对幼狮王。

2.

2.

Vijaṭita saṃsayabandhano padātuṃSumariya devadahamhi supakpabuddho,Narapavaro nijadhītaraṃ kumāriṃSuvimala koliyavaṃsakañjahaṃsiṃ;

()

人中之杰，天臂城(Devadaha)的善觉(Suppabuddha)王，解开了疑惑的束缚，要将他纯洁的女儿，拘利耶(Koliya)族如莲花天鹅般的公主嫁出去。

3.

3.

Tahimathamantivarehi mantayitvāNikhilapavattinivedanāya dūte,Pahiṇi kavivāhamahe vidhiyatantiTava tanujena mamañhi dhītukaññā;

()

在那里，他与大臣们商议后，派遣使者去通报所有事情，传话说：“我的女儿将与你的儿子举行婚礼仪式。”

4.

4.

Valayitatāramupaṭṭhito’dayaṃ teHimakarabimbamivo’paviṭṭhapīṭhaṃ,Parivutamantigaṇaṃ paṇamma rājaṃKapilapuropagatā tamatthamāhu;

来到迦毗罗卫城(Kapilapura)的使者们，向国王顶礼并报告了此事。国王安坐于宝座，为群臣所围绕，犹如众星环绕的初升之月。

5.

5.

Atha paṭiladdhapaṭissavenu’daggāPadayugamañjalipupphamañjarīhi,Sumahiya taṃ paṭivedayiṃsu raññoSakavisayaṃ samupecca rājadūtā;

()

然后，王室使者们因得到应允而欢欣鼓舞，他们回到自己的国家，以花束般的合十之手礼敬国王的双足，并向他报告了此事。

6.

6.

Ubhayakulamhi mahībhujā’ññamaññaṃPunarapi mantivarehi mantayitvā,Visadamatīhi nimittapāṭhakehiNiyamitamaṅgalavāsaramhitamhā;

()

两族国王再次通过大臣们相互商议，并由智慧聪明的占相师们确定了吉祥的日子。

7.

7.

KanakavitānavinaddhahārihāraṃKusumasamākulahemapuṇṇakumbhaṃ,Tidivavimānasamānamullasanna-Ratanavicittavivāhamaṇḍapaggaṃ;

()

顶级的婚礼亭阁以众宝庄严，闪耀如天宫；上有金色天篷，悬挂美丽花环，旁有金色满瓶，遍插各色鲜花。

8.

8.

Gahitavitānasitātapattaketu-Ddhajamaṇivijanicarucāmarehi,Pacurajanehi katupahāramaggeSuparivutaṃ catuṅgiranidhajinyā;

(6)

在献上供品的路上，公主为四兵（象、马、车、步）组成的军队紧密护卫着，许多人手持天篷、白伞、旗帜、宝幡、宝珠、扇子和美丽的拂尘。

9.

9.

VividhavibhūsaṇabhusitattabhāvaṃAbhinavapīnapayodharābhirāmaṃ,Harisivikāya yasodharaṃ kumāriṃMaṇikhacitāya vidhāya cā’nayiṃsu;

()

他们将耶输陀罗(Yasodharā)公主安置于镶满宝石的宝轿中带走，她以各种饰品庄严其身，因其新生丰满的乳房而显得妩媚动人。

10.

10.

ValayitamālatidāmahemamālāParimalabhāvitakuntalappaveṇi,ViraḷabakāvalimappavijjurājiṃJaladharamālamajesi komalāya ()

她那娇嫩的身姿，其发辫以茉莉花环和金环围绕，并以香气熏染，胜过了那点缀着稀疏白鹭和微弱电光的云彩行列。

11.

11.

Niravadhirūpanabhotalamhi tassāJanamanakundavikāsanaṃ babhāsa,Kuṭilatarālakakālamegharāji-Jaṭitalalāṭataladdhacandabimbaṃ;

()

在她无边美貌的天空中，她那额头犹如一轮半月，被乌云般的卷曲发丝缠绕，其光芒令人们的心如茉莉花般绽放。

12.

12.

MigamadakuṅkumagandhapaṅkalittoKulavadhuyā tilako lalāṭamajjhe,Makaradhajena niropitori’vā’siTibhuvanabhutajayāya pupphaketu;

()

贵族新娘额头中央，涂抹着麝香和藏红花香膏的提拉卡(tilaka)，犹如爱神(Makaradhaja)为征服三界众生而竖立的花幡。

13.

13.

JananayanañjanarūpasampadāyaKulamapadāya rarāja nimmadāya,Paramasiriṃ sarusīruhābhirāmaṃVadanamanaṅgasuvaṇṇadappaṇābhaṃ;

()

她因其家族的高贵与悦人眼目的美貌而容光焕发，且毫无骄慢。她那如莲花般娇美的脸庞，犹如爱神(Anaṅga)的金镜，拥有无上的光彩。

14.

14.

Maṇigaṇamaṇḍitakuṇḍalehi tassāSavaṇyugaṃ ghaṭitāvagaṇḍabhāgaṃ,Manasijasākuṇikena khittapāsa-Yugalamivakkhivibhaṅgamānamāsi;

()

她的一双耳朵，佩戴着镶满宝石的耳环，紧贴着双颊，犹如爱神(Manasija)猎人投出的双重圈套；她的眼波流转，亦是顾盼生姿。

15.

15.

SuvimalakantipabandhasandanatthaṃNayananadīnamubhinnamantarāḷe,Kanakapaṇāḷisamappite’va tāyaVaravadanāya rarāja tuṅganāsā;

()

在她美丽的脸庞上，高挺的鼻子闪耀着光芒，它位于双眼之河的中间，宛如一条安放妥当的金色水渠，为了让纯净的光辉持续流淌。

16.

16.

NirupamarūpavilāsamandirasmiṃSajavanikāni’va sīhapañjarāni,Ruciravilāsiniyā lasiṃsu pambhā-Valisahitāni sunīlalocanāni;

()

在她那无与伦比的美貌殿堂中，这位妩媚女郎的深蓝色双眸，伴随着长长的睫毛，闪烁着光芒，犹如带有帷幔的格子窗。

17.

17.

Kanakakapālanibhaṃ manobhavassaVimalakapolayugaṃ siniddhakanniṃ,Navasasimaṇḍalapuṇḍarīkasaṇḍa-Sasirimavarundhimanoharādharāya;

(6)

她那纯净的双颊和光滑的耳朵，犹如爱神(Manobhava)的金钵，这位有着迷人双唇的女郎，其面容的光彩胜过了新月和成片的白莲。

18.

18.

Sucaritapāramitālatāya tāyaPariṇatarāgalatāya bhūlatāya,Adharayugaṃ taruṇaṅkuradvayaṃ vāKimiti vitakkahato’yamāsi loko;

()

看到她那善行圆满、情意成熟、眉如弯藤的姿态，世人不禁困惑：“她的双唇莫非是一对嫩芽？”

19.

19.

Kulavadhuyā vadanā’lavāḷagabbheNavakalikāvaliphullite’vakiñci,Sumadhuravāṇilatāya mandahāsa-Jjutidhavali dasanavali rarāja;

()

在这位贵族新娘的脸庞花圃中，她那因微笑而闪耀光芒的洁白牙齿，犹如一排含苞待放的新蕾，伴随着她那藤蔓般婉转的甜美话语。

20.

20.

KuvalayanīlavilolalocanāyaMukhakamalā’likulānukārinībhu,Nayanamayūkhaguṇeha’pāṅgabhaṅga-Nisitsarehi anaṅgacāparūpā;

()

她那双眉犹如爱神(Anaṅga)的弓，仿若蜂群盘旋于她的莲花面容之上；其弓弦是眼中的光芒，其利箭是流转的眼波；而她的双眸，则如蓝色睡莲般摇曳不定。

21.

21.

Kalaravamañjugirā tivaṭṭarājiGhanakucabhaddaghaṭāya kambugīvā,Madhuragabhīravirāva raṅgalekhaṃAjini suvaṇṇamutiṅgabherisaṅkhaṃ;

()

她声音甜美悦耳，颈项如海螺般有三道优美的褶痕，丰满的乳房犹如吉祥宝瓶。她那甜美深沉的声音，胜过了金鼓、手鼓和海螺号角之音。

22.

22.

Abhinavapinapayodharo’padhānaṃSukhumataracchavikojavābhirāmaṃ,Urasayanaṃ samalaṅkataṃ viyā’siNijapatisaṅgamamaṅgalāya tāya;

()

她那胸膛犹如一张卧榻，仿佛是为与自己丈夫的吉祥结合而装饰：以新生丰满的乳房为枕，以极为娇嫩的肌肤为迷人的床单。

23.

23.

Kucakanakā’calasambhavāya nābhi-Kuharataṭābhimukhāya kantinajjā,ChaṭhāravalittayamindiropamāyaAvahari tuṅgataraṅgapantikantiṃ;

()

她那三道腹部的褶痕，夺去了高耸波浪的魅力；这魅力之河发源于她那金色的乳房山峦，流向她深邃的肚脐河岸。

24.

24.

Maṇirasanāguṇamantharāya tassāGhanakucabhārakiso kisodarāya,HarisirivacchasuhajjamajjhabhāgoMadadhanumuṭṭhivilāsamāharittha;

()

她腰肢纤细，因丰满乳房的重压而更显苗条，珠宝腰带缓缓摇曳。她的腰部犹如毗湿奴(Hari)胸前的吉祥喜旋(sirivacchasuhajja)，展现出爱神(Mada)弓柄般的魅力。

25.

25.

SarasijatantupavesanāvakāsaMavahari pīnapayodharantarāḷaṃ,NijagaḷabhāsurahāranijjharehiKanakadarimukhavibbhamaṃ yuvatyā;

()

她丰满双乳之间的空隙，被颈上闪耀项链流下的光辉所覆盖，夺去了莲丝进入的余地，展现出金色洞穴入口般的魅力。

26.

26.

AvikalarūpavilāsasindhuvelāViralavilagginiyāka visālasoṇi,Parihari rājakumārikāya tāyaKusumasarābhavabhumibhāgasobhaṃ;

()

那位公主，她是完美色与魅之海洋的岸边，她那纤腰与宽臀，胜过了爱神(Kusumasara)殿堂之地的光彩。

27.

27.

Kulavadhuyā kamalāmalānanāyaKuvalayakomalanilaromarāji,Bhusamabhicumbi gabhiranābhigabbhaṃ;

Kamalavivāyatamattabhiṅgarāji ()

那位莲颜无垢的贵妇，她那如青莲般柔嫩的深色细毛之线，深深地吻着她深邃的肚脐，宛如一群陶醉的蜜蜂从莲花中飞出。

28.

28.

Rucirataroruyugaṃ suvaṇṇa rambhā-Karikarapīvaramindiropamāya,Bhaji makaraddhajaraṅgamandirasmiṃHarimayathambhayugassiriṃ ramāya;

()

她那双秀丽的玉腿，丰腴如金色的芭蕉树干或大象的鼻子，在爱神(Makaraddhaja)的舞台殿堂中，为悦乐而呈现出一对翡翠宝柱般的光彩。

29.

29.

Madarayarūparasadvayaṃ tulāyaSuparimitāya catummukhena tulyaṃ,Nijamihajānuyugaṃ pavāḷapāti-Yugalavivāsi avammukhopanītaṃ;

()

她那双膝，宛如一对倒置的珊瑚碗，其美妙的形与质，仿佛由四面神(Catummukha)用精准的天平称量过。

30.

30.

Visayavitakkatamākulaṃ yuvatyāMadanupasaṅkamaṇe manovimānaṃ,JitamadamattamayūrakaṇṭhabhūtiJalitapadīpasikhe’va cārujaṅghā;

()

当爱神(Madana)临近时，那少女的心殿因感官之念而纷乱。她那秀丽的小腿，犹如燃烧的灯焰，其光彩胜过了骄傲沉醉的孔雀颈项之美。

31.

31.

Maṇimayanūpurabhāsurehi tassāCaraṇatalehi parājitāni thīnaṃ,Mukhapadumāniva saṅkucanti maññeBhamarabharamburuhāni kañjanīnaṃ;

()

我想，因被她那闪耀着宝石脚镯的双足所击败，那些为蜜蜂所萦绕的莲花也收缩起来，犹如其他女子的莲花脸庞（因嫉妒而黯淡）一般。

32.

32.

Karacaraṇaṅgulipalla’vaggasālī-Jalalavapantinibhā’tikomalāya,Abhinavatambanakhāvalī babhūvaMakaradhajassa kate’va pupphapūjā;

()

那位至为娇嫩的女子，她那手足指（趾）尖犹如嫩芽；其一排崭新红润的指甲，宛如一列水珠，仿佛是为爱神(Makaradhaja)献上的花供。

33.

33.

Saparijano vanitāya tāya saddhiṃMaṇigaṇamaṇḍitamaṇḍapappadese,Dinakaravaṃsadhajassa rājaputta-Ssupagamanaṃ apalokayaṃ nisīdi;

()

那位女子与她的随从们，坐在遍饰众宝的亭阁区域，期盼着那位日族之旗(Dinakaravaṃsadhaja)的王子前来。

34.

34.

Parivutabandhujanehi rājaputtoYathariva devagaṇehi devarājā,Sapadi turaṅgarathaṃ samāhirūḷhoTadabhimukho yasasā jalaṃ payāsi;

()

王子为亲族所围绕，犹如天王为天神众所围绕。他随即登上马车，朝她的方向，带着荣耀与光辉前行。

35.

35.

Tahimupagamma ṭhitassa maṇḍapasmiṃParidahitu’ttarasāṭakena tassa,Harimaṇimaṇḍanamaṇḍita’ttabhāvoHimapaṭalena himācalo rivāsi;

()

他来到那亭阁中站定，身披上衣，其佩戴着翡翠饰物的身躯，犹如被白雪覆盖的雪山(Himācala)一般。

36.

36.

Maṇimakuṭena nivatthakāsikenaNarapatisunu sumaṇḍito rarāja,Surabhavanena ca khīrasāgarenaKanakasiṇerugirī’va niccalaṭṭho;

()

王子头戴宝冠，身着迦尸(Kāsika)国衣，装饰华美而闪耀，犹如天宫与乳海之间的金色须弥山(Sineru)一般，巍然屹立。

37.

37.

Nabhasi samākulatārakāvalī’vaUrasi virājitatārahārapantī,Narapavaro pivi tāya rūpasāraṃAmatamivā’yatalocana’ñjalīhi;

()

她胸前闪耀的星形项链，犹如布满天空的星辰。那位卓越的男子，以他宽阔的双眼为杯，饮下了她绝色的精华，宛如饮用甘露。

38.

38.

Tadahani rājakumārapubbasela-Ppabhavavarānanacandamaṇḍalena,MukuḷitalocananīlanīrajāyaAbhavimanokumudākarappabodho;

()

那一日，由王子那如从东方山升起的殊胜月轮般的面容，她那如闭合之青莲的双眼，以及她那心意白莲池，皆得以绽放。

39.

39.

Yuvatayuvānamapekkhataṃ janānaṃAnimisalocananīlakantigaṅgā,Ruciravadhūhi vidhūtacāmarehiAnilavilolataraṅgasālinīva;

()

凝视着那对年轻男女的众人，他们不眨眼的目光汇成一道深邃光芒的恒河，而由美貌侍女们挥舞的拂尘，便如同微风，使这道光河泛起层层涟漪。

40.

40.

Gaganatalopari tārakākulamhiYuvayuvatīnavacandacandikeva,Nicitasuvaṇṇakahāpaṇe varejuṃAthamaṇimaṇḍapavedikātalamhi;

()

于是，在那宝石亭阁的平台上，遍撒的金币闪闪发光，犹如布满繁星的天空；而那对年轻男女，则宛若新月与月光。

41.

41.

Sakalakalākusalo’pagammavippā-Cariyagaṇo jayamaṅgalāya tesaṃ,Suparisamāpayi sabbapubbakiccaṃSapadi pavassi akhaṇḍalāvujaṭṭhi;

()

精通一切技艺的婆罗门导师们上前，为他们的胜利与吉祥，圆满完成了所有前行仪式。随即天降大雨，因陀罗(Akhaṇḍala)的雷杖亦同时落下。

42.

42.

Karatalatāmarasesu kuṇḍikāyaMaṇikhavitāya purohito ubhinnaṃ,Subhamabhisekajalaṃ nipātayaṃ tePunahipayojayi pāṇipīḷaṇasmiṃ;

()

祭司(purohita)手持镶嵌宝石的水瓶，将吉祥的灌顶之水洒在他们二人莲花般的掌中，然后又让他们行了牵手之礼。

43.

43.

Suradhanuvijjulate’va vārivāhaṃRathamabhiruyha gahīramandaghosaṃ,Parivutakhattiyabandhavehi tamhāKapilapurā’bhimukhābhavuṃ ubhota te;

()

他们二人登上了声响低沉的马车，犹如彩虹与闪电登上了云朵。在刹帝利亲族的围绕下，他们二人从那里出发，朝迦毗罗城(Kapilapura)而去。

44.

44.

Atha samalaṅkatavīthimajjhigānaṃVivaṭaniketanasīhapañjaraṭṭhā,AnimisalocanapaṅkajopahāraṃBhūsamakaruṃ kapilaṅganā pasannā;

()

于是，当他们行至装饰华美的街道中央时，迦毗罗城(Kapila)的女子们心怀喜悦，站在敞开的宅邸窗(sīhapañjara)前，献上了她们不眨的莲花眼眸作为至高的献礼。

45.

45.

Gamanavilāsamudikkhataṃ janānaṃRucirasiropahita’ñjalīhi bhattyā,MaṇikalasappitapupphamañjarīhiRacitamivobhayavīthipassamāsi;

()

众人仰望着他们优雅的行伍，虔诚地将双手举至头顶合十。街道两旁，就仿佛是用镶嵌宝石的宝瓶与供奉的花簇装饰而成。

46.

46.

TikhiṇavilocanabāṇalakkhabhāvaṃNirupamarūpini kāminīhi nīte,Patita’nurāgasarehiyeva tāsaṃHadayavidāraṇamāsi tapphalaṃ’va;

()

当那位相貌无与伦比的王子，成为爱慕的女子们锐利目光之箭的目标时，她们的心被自己坠落的爱欲之箭所刺穿，这仿佛就是其结果。

47.

47.

Kathamapi kāpilavatthavā ahesuṃTadahani niccalalocanuppalehi,Kapilapuraṃ tidasālayāvatiṇṇāTidasagaṇā’va vipassanāyu’bhinnaṃ;

()

那一日，迦毗罗卫(Kāpilavatthu)的居民们，以他们不动的青莲眼眸凝视着，竟仿佛是从天界降临迦毗罗城，为对他们二人行观(vipassanā)的天神众一般。

48.

48.

Tidivapurā nijavejayantanāma-Surabhavanaṃ’va sujampatī sujātā,Kapilapurā punarāgamiṃsu tamhāPatipatinī nijarājamandiraṃ dve;

()

那对夫妇二人从那里回到了迦毗罗城(Kapilapura)他们自己的王宫，犹如帝释天与善生(Sujātā)天后从天城回到了他们名为胜利殿(Vejayanta)的天宫一般。

49.

49.

Dharaṇipatisuto pattarajjābhisekoKapilapuravare tesu tisvālayesu,Aparimitasukhaṃ tāya bimbāya saddhiṃSuciramanubhavi candabimbānanāya;

()

大地之主的儿子，在卓越的迦毗罗城(Kapilapura)中，于那三座宫殿里接受了王位灌顶。他与月亮般面庞的王妃频婆(Bimbā)长久地享受着无量的快乐。

50.

50.

Vikacakamala (nandīmukhi) mañjubhāṇīTividhavayasi dibbaccharārūpasobhā,Agami khayavayaṃ sā’pi bimbāmahesiSaratha saratha saṅkhāradhammassabhāvaṃ;

()

她容颜如绽放的莲花，面带欢喜(nandīmukhi)，声音甜美，在人生三时都拥有天女般的美貌。然那位频婆王后(Bimbā mahesī)也走向了衰败与消亡，此乃有为法(saṅkhāradhamma)之本性。

Iti mbedhānandābhidhānena yatinā viracite sakalakavijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe avidūrenidāne pāṇiggahamaṅgalussavapavattiparidīpo. Navamo saggo.

如是，在名为梅陀难陀(Medhānanda)的苦行者所著，能为一切诗人带来心中喜悦之源的《胜者世系明灯》的〈近因缘〉中，此为阐明婚礼吉祥庆典流程的第九章。

1.

1.

Guṇamaṇimaṇimā so devarājā’va rājāSukhamanubhavamāno vājiyānena yena,Bhamarabharitamālā maṅgaluyyānabhūmiTadavasari kadāci sālinī (mālinī) hi;

()

那位国王，德行如宝石般璀璨，如同天帝(devarājā)一般。他乘坐马车，享受着快乐，有时会来到那遍满蜜蜂与花环的吉祥园林之地。

2.

2.

Upagatasamayo’ti bujjhanatthāya bodhiṃSumariya suraputtā bodhisatte vajante,Bhavaviratisamatthaṃ dassayuṃ māpayitvāJarasakaṭasarūpaṃ jiṇṇarūpaṃka virūpaṃ;

()

当菩萨(Bodhisatta)出行时，天子们忆念着“觉悟的时机已到”，为了让他觉悟菩提，便幻化并展现出一种能令他厌离世有的形相：一个如破旧车乘般衰朽的形体，一个衰老、丑陋的形体。

3.

3.

Kimidamitihapuṭṭho jiṇṇarūpaṃ vipassaVimatiparavaso so sārathiṃ rūpasāro,Nijahadayanidhāne devatācoditassaNidahi dhanamivagghaṃ tassadhammopadesaṃ;

()

那位形貌俊美的王子，看到那衰老的形体后，心生困惑，便问御者(sārathi)：“这是什么？”他将被天神所启发的御者所说之法教，如同珍贵宝藏般铭记于心。

4.

4.

Haritanaḷakalāpaṃ maṅgaluyyānamaggeYathariva’himukhaṭṭhā kuñjari bhañjamānā,Tathariva’bhibhavantī sabbayobbaññadappaṃKharatarajaratā sā attapaccakkhabhūtā;

()

在吉祥园林的路上，正如一头母象(kuñjarī)立于一丛青翠的芦苇前将其摧折，同样地，那严酷的老化也显现于前，摧毁了所有青春的骄傲。

5.

5.

Mukhakukavalayagabbhā bhaṭṭhakiñjakkhasobhāBhavi kaṭhinajarārikhaṇḍadantaṭṭhipanti,Kuṭilapalitajātaṃ tañjarāyā’bhisekeSirasi racitasetacchattasobhaṃ babandha;

()

口中如莲苞的牙齿，其花蕊般的光泽已然消逝；一排骨牙被衰老这坚硬(kaṭhina)的敌人所摧毁，变得残缺不全。在衰老的灌顶仪式上，头上生出的弯曲白发，呈现出如一顶白伞般的庄严之美。

6.

6.

Aviraḷavaliyo tā jiṇṇarūpassa cammePabhavabalavatejodhātuveguṭṭhitā’suṃ,Taralasalilapiṭṭhe seyyathāpo’dadhissaTaralasalilapiṭṭhe seyyathāpo’dadhissaPalayapavanavegu’ttuṅgakallolamālā ()

那衰老形体皮肤上的密集皱纹，是由于体内强有力元素的冲击而生起，如同大洋的动荡水面上，因毁灭之风的冲击而掀起的一系列滔天巨浪。

7.

7.

Ṭhitamupavanapanthe vaṅkagopāṇasi’vaAnujukamujubhutaṃ daṇḍamolubbha bhumyā,Nijataruṇavilāsaṃ lakkhamāpādayantaṃDhanumiva saguṇaṃ taṃ rūpamaddakkhi dhīro;

()

智者看到那衰老的形体：他站在园林小径上，拄着拐杖，身体弯曲如椽，不再挺直。这形体如同上弦的弓，将他自身的青春魅力作为目标。

8.

8.

Jiniajagarabhoge jiṇṇanimmokabhāraṃTilakavibatacammaṃ tantirojattabhāve,Apagataghanamaṃso phāsukaṭṭhippandhoAjinitiravalepaṃ kuḍḍadāruppabandhaṃ;

()

（他看到那衰老的形体：）皮肤松弛如古旧的蛇蜕，龟裂如芝麻地，筋腱显露。厚实的肌肉已然消逝，只剩一副肋骨架，其丑陋胜过了墙壁的灰泥与木板的拼接。

9.

9.

Vigatabalamadādiṃ vissavantaṃ sarīreNavhi vaṇamukhehi guthamuttādya’sūviṃ,Valivisamakapolaṃ kampamānuttamaṅgaṃSuvisadamatino taṃ passato jiṇṇarūpaṃ;

()

当那位心智清明者观看那衰老之相时，（看到他）身体的力量与傲慢等都已消逝，从九个伤口般的孔窍中流出粪、尿等不净物；脸颊布满皱纹而不平，头颅不住地颤抖。

10.

10.

Bhuvanamanavasesaṃ tassu’paṭṭhāsi sampa-Jjalitamatha jarāyā’dittagehattayaṃ’va,Ahamapaki anatīto dhammametanti vatvāBhavanavanamagañchi jātiyu’kkaṇṭhitatto;

()

整个世界向他显现，犹如三座燃烧的房子，被衰老之火点燃。他说道：“我亦未超越此法。”他因对“生”感到忧惧，便回到了宫殿。

11.

11.

Punarupavanamaggaṃ ogahantassa raññoSukhamanubhavanatthaṃ devatāmāpayitvā,Parapariharanīyaṃ ghorarogāvatiṇṇaṃAparamapi virūpaṃ dassayuṃ vyādhirūpaṃ;

()

为体验安乐，国王再次走上林苑之路时，诸天神化现，向他展示了另一丑陋之相——一病者之相，其为恶疾所侵，为他人所避。

12.

12.

Visadamati vimatyā sakyavaṃsekaketuKimimivapalipannaṃ vaccapassāvapaṅke,Pabhavabalavadukkhaṃ taṃ parādhīnavuttiṃKimidamiti padisvā pājitāraṃ apucchi;

()

心智清明、释迦族(Sakyavaṃsa)之独旗者，带着困惑，见彼人如蛆虫般陷入粪尿泥中，承受剧苦，依赖他人而活，遂问御者：“此为何物？”

13.

13.

Varamati varadhammaṃ tena sūtena vuttaṃAmatamiva pibanto sotadhātvañjalīhi,Agamapi anatito byādhidhammanti tamhāNijabhavanavanaṃ sopā’ga saṃviggarūpo;

()

具卓越慧者，以耳界之合掌，如饮甘露，聆听彼御者(sūta)所说之胜法。思惟：“我亦未越此病法。”由是心生悚惧，返回自家宫苑。

14.

14.

Tadupavanavimānaṃ vājiyānena nātheVajati sati kadāci māpayuṃ devatāyo,Suṇakhakulalagijjhādīhīvā khajjamānaṃNarakuṇapasarīraṃ uddhumātaṃ paṭhamhi;

()

有时，当怙主(nātha)乘马车前往彼林苑宫殿时，诸天神于路上化现一具肿胀之人类尸骸，正为犬、鹰、鹫等所食。

15.

15.

Pabhavakimikulānaṃ cālayaṃ nīlavaṇṇaṃVaṇavivaramukhehi lohitaṃ paggharantaṃ,Sakuṇagaṇvitacchiṃ makkhikāmakkhitaṅgaṃSumati matasarīraṃ addasā sārahīnaṃ;

()

具慧者见彼无实义之死尸：其为蛆虫族类之源，蠕动而青瘀，从伤口流血，双目为鸟群所啄，身体为蝇虫所覆。

16.

16.

Abhigami gamayanto bhāratiṃ sārathissaNijasavaṇayugasmiṃ hematāḍaṅkasobhaṃ,Ahampi maraṇaṃ bho nātivattoti vatvāVanamiva migarājā sakyarājā vimānaṃ;

()

释迦王走近彼御者——其双耳金环庄严——对他说道：“朋友，我亦未越于死。”言毕，如兽王归林，返回宫殿。

17.

17.

Punapi sapariso so yānamāruyha bhadraṃKatipayadivasānaṃ accayenā’dhirājā,Kapilapuravaramhā’naṅgaraṅgālayābhaṃTadupavanamagañchi pañcabāṇābhirūpo;

()

数日之后，大王与随从再登华车，从光辉如爱神殿堂之迦毗罗卫城(Kapilapura)出发。其身姿俊美如五箭爱神，前往彼林苑。

18.

18.

Guṇamaṇi maṇivaṇṇaṃ pattamādāya patthePanasasarasarāgaṃ vīvaraṃpārupitvā,Ṭhitamavikalacakkhuṃ nimmitaṃ devatāhiSumati samaṇarūpaṃ buddharūpaṃ’va passi;

()

具慧者于路上见一沙门相，乃诸天神所化现：其手持宝珠色之钵，身披波罗蜜果汁色之衣，安然而立，眼目不动，宛如佛陀之相。

19.

19.

Tadahani vibudhā’dhiṭṭhānato bhāvanīyoYatipatiriva sūto atthadhammānusāsi,Samaṇaguṇamanekādīnavaṃ pañcakāmeTamavadi gamanasmiṃ ānisaṃsañca gehā;

()

是日，因诸天神加持，彼御者犹如苦行主，为菩萨宣说义与法，言及沙门功德、五欲之诸多过患，以及出家之利益。

20.

20.

Kuhanalapanamicchājīvamohāya kucchi-Paraharaṇasamatthaṃ mattikāpattamassa,Kara kamakalagataṃ so pāramīcoditattoVisadamati padisvā sampasādaṃ janesi;

()

为波罗蜜所驱，彼心清净之智者，见彼沙门莲花手中之瓦钵——此钵足以养命，远离欺诈、言谈、邪命之惑——遂生净信。

21.

21.

Vikasitakalikālaṅkāramuddālasāla-Miva samaṇavilāsaṃ cīvarobhāsamagge,Nayanamadhukarānaṃ bhāramādhāya dhīroNijamanasi janesi cīvare sampasādaṃ;

()

沙门于袈裟光辉中之风姿，犹如饰以盛开花蕾之乌达拉(uddāla)树。智者以目为蜂，饱览此景，于自心中对袈裟生起净信。

22.

22.

Khaṇikamaraṇadukkhāvaṭṭamābādharāsi-Makaranikarabhimaṃ taṃ jarāvīcivegaṃ,Bhavajaladhimagādhaṃ jātivelāvadhiṃ soAyamiva paṭipannā nittareyyuntya’vedi;

()

彼了知：“行者如是行道，方能渡过此无底之有海。此海以生为岸，以老为浪，以病为摩伽罗(makara)恶兽，以刹那死苦为漩涡。”

23.

23.

SamaṇavadanapīnaccandabimbodayenaVikasitamanakundo nandanuyyānasobhaṃ,Upavanamabhīgantuṃ sandanaṃ cāraye’tiTadahani manujindo sandanācārimāha;

()

因沙门圆月般之面容升起，人王之心如军荼(kunda)花绽放，美如欢喜园(Nandana)。是日，彼对御者言：“驱车前往林苑。”

24.

24.

ValayitanaḷatāḷītālahintālapantiṃMalayajatarujāyāsītalaṃ nimmalāpaṃ,Upavanamavatiṇṇo nandanaṃ vāsavo’vaAkari divasabhāgaṃ sādhukīḷaṃ sarājā;

()

彼王进入林苑，犹如帝释天(Vāsava)进入欢喜园。此苑有成行之芦苇、棕榈、海枣，因檀香(malayaja)树荫而清凉，其水清澈。彼于此善嬉戏，度过白日。

25.

25.

Dasasatakiraṇasmiṃ yassa kittippabandha-Saradajaladarājichāditasmiṃ nabhasmiṃ,Uparisirasi setacchattasobhaṃ bhajanteTadiyacaraṇalakkhyā’laṅkari vāpitīraṃ;

()

其名声之流犹如一列秋云，遮蔽千光之日所在之天空；其头顶之上，白伞生辉。于此之时，彼之足印庄严池岸。

26.

26.

Sarasijavadanehi haṃsapīnatthanehiKuvalayanayanehī nīlikākuntalehi,Madhumadamuditālīnūpurebhā’varodha-Janamiva ramaṇīyaṃ otari so taḷākaṃ;

() (Silesabandhanaṃ)

彼进入彼悦意之池，此池犹如后宫佳丽：以莲为面，以丰满之天鹅为乳，以青莲为目，以青苔为发，以酣于花蜜之蜂群为叮当作响之足铃。

27.

27.

Varayuvatijanānaṃ kumbhagambhīranābhi-Vivaragahitavāri vāpi sā rittarūpā,Ghanathanajaghanānaṃ saṅgamene’tarāsaṃPunarabhavi kapapuṇṇā pītivipphārinīva;

()

彼池之水，为妙龄女郎深如瓮之脐所取而空，复因其他女子丰乳肥臀之聚合而满，犹如喜悦充满而膨胀。

28.

28.

Abhinavaramaṇinaṃ jātulajjāturānaṃVimukhanayanamīne mīnaketupamena,Upavadhitumīvagge khittajālabbilāsaṃKhaṇamavahari raññā viddhahatthambudhārā;

()

国王犹如鱼旗爱神(Mīnaketu)，其手中洒出之水流，带着仿佛为捕捉而撒下之网的魅力，瞬间捕获了那些初尝欢愉、新生羞涩而转开之鱼般眼眸。

29.

29.

NavajalakaṇikālaṅkāravattāravindāGhanakucakalahaṃsā kesasevālanīlā,PatimathitataraṅgākiṇṇasussoṇivelāSarasi sarasi’vā’si tatra kīḷāture’kā;

()

彼处有一嬉戏女子，身在池中，宛如池塘：其莲花面庞饰以新水珠，丰乳为天鹅，青丝为水藻，美臀之岸为激荡之波涛所环绕。

30.

30.

Sasirūciramukhīnaṃ khomavatthantarīyeSanikamapanayante vicīhatthehi raññā,Racitanayanakantī byanta gambhīranābhī-Sarasijapariyantā nāḷapantīri’vā’si;

()

当国王以波浪之手，缓缓移开彼等月貌女子之麻衣时，其深邃之脐犹如莲池，其目光之美犹如环绕池边之莲茎。

29.

29.

NavajalakaṇikālaṅkāravattāravindāGhanakucakalahaṃsā kesasevālanīlā,PatimathitataraṅgākiṇṇasussoṇivelāSarasi sarasi’vā’si tatra kīḷāture’kā;

()

彼处有一嬉戏女子，身在池中，宛如池塘：其莲花面庞饰以新水珠，丰乳为天鹅，青丝为水藻，美臀之岸为激荡之波涛所环绕。

30.

30.

Sasiruciramukhīnaṃ khomavatthantarīyeSanikamapanayante vivibhaṇthehi raññā,Racitanayanakantī byanta gamhīranāhīSarasijapariyantā nāḷapantiri’vā’si;

()

当国王以波浪之手，缓缓移开彼等月貌女子之麻衣时，其深邃之脐犹如莲池，其目光之美犹如环绕池边之莲茎。

31.

31.

Punarapi kucakumbhañcandahārenivā’peNijagaḷaparimāṇe sannimuggaṅganānaṃ,Malinakamalinī sā locanehā’nanehiAbhavi bhamarabhāra’mbhojasaṇḍā’kule’ca;

()

复次，当彼等乳房如瓮、沉浸至颈之女子移开月光项链时，彼莲池因其眼眸与面容而显得幽深，亦因蜂群与莲丛而骚动。

32.

32.

Madhumadamadhupehi gīyamānehi vici-Bhujasatapahaṭāhi soṇibherīhi thinaṃ,Lalitakamalasīse naccamānindirāyaAjini jalajinī sā dibbasaṅgītasālaṃ;

()

彼莲池胜过天界乐坊：有酣于花蜜之蜂群歌唱，有百千波涛之臂击打坚实之臀鼓，有吉祥天女(Indirā)于妙莲之顶上舞蹈。

33.

33.

Tuhinakaramukhīnaṃ tantaḷāka’ntalikkheSulalitabhujavallī vijjulekhābhirāmā,Kuvalayavanarāji nīlajīmutarājiPatinayanamayūre kīḷayantī rarāja;

()

于彼池塘水面之上，彼等月貌女子之柔美藤臂，时而如悦意之闪电，时而如青莲花丛，时而如一列乌云，逗引其主君孔雀般之双目，闪耀生辉。

34.

34.

Phuṭakuvalayahatthaṃ rājabhaṃsehi khittaṃVividhamadhupabhuttaṃ dhammavelātivattaṃ,Yathariva gaṇikaṃ taṃ kañjaniṃ so janindoTadahani paribhutvā’mandamānanvdamāpa;

() (Silesabandhanaṃ)

是日，人主享用彼金色莲池，如享用一娼妓，获得无量之喜悦。其手如盛开之青莲，为王家天鹅所弃，为种种蜜蜂所享，超越法度之堤岸。

35.

35.

Caraṇa’nuvajamānabbīcisaṅkhobhatīraṃJahati sati taḷākaṃ sāvarodhe narinde,SarasivirahinīsaṃruddhanissāsarūpoMudusurabhisamīro mandamandaṃ pavāyi;

()

当君王与他的后宫离开那池塘时，其岸边被追随其足迹的涟漪所激荡。柔和芬芳的微风轻轻吹拂，如同那莲池化作的离别女子所发出的压抑叹息。

36.

36.

Paribhavi ravibimbaṃ taṅkhaṇatthācalaṭṭhaṃTahimupalatalaṭṭho bhānuvaṃsekabhānu,Atha sarasivadhūnaṃ kiñcisaṅkovitāniSarasijavadanāti sokadīnānivā’suṃ;

()

立于彼处石地上的日族之日（指菩萨），其光辉胜过了彼时西山之上的日轮。于是，莲池中众莲女的莲花面庞微微收合，仿佛因悲伤而黯淡。

37.

37.

Asitanabhasi sañjhāmeghamālāvilāsaṃAbhibhaviya nisinne tatra sakyādhināthe,Tuvaṭamupagatā taṃ kappakā’nekavatthā-Bharaṇavikatihatthā bhūpatiṃ bhūsaṇatthaṃ;

()

当释迦族之主(Sakyādhinātha)坐在那里，其威光胜过了黑空中晚霞云鬘的丽色时，手持各种衣饰与珍奇饰品的妆点师们迅速来到君王面前，为他妆点。

38.

38.

Ravikularavino kho dhammatejābhibhūtoSurapati suraputtaṃ vissakammābhidhānaṃ,Sapadi pahiṇi sammā dibbavatthādinā bhoTibhuvanasaraṇaṃ taṃ bhūsayassū’ti vatvā;

()

天主为日族之日（指菩萨）的法威所慑服，立即派遣名为毗首羯摩(Vissakamma)的天子，说道：“汝当以天衣等善加妆点那三界归依处！”

39.

39.

Gahitamanujaveso so’pasaṅkamma sīseSukhumapaṭasatehī veṭhanañcā’pi datvā,Maṇikanakamayehi bhūsayi bhūsaṇehiTadahani bhavi sakko devarājā’va rājā;

()

他（毗首羯摩）化作人形上前，以数百匹细布为他缠绕头冠，并以珠宝黄金所制的饰品为他妆点。那一日，君王变得如同天帝释迦一般。

40.

40.

Timirahamarabhāra’kkantapācīnapassaṃMukulitasatasañjhāmeghapattāvalīnaṃ,GaganatalataḷākādhāramandāranāḷaṃKamalamakulasobhaṃ bhānubimbaṃ babandha;

()

夜幕以其黑暗的重负笼罩东方，同时以数百含苞的晚霞云叶为绳，系住了那日轮——它光华如莲苞，是支撑天空之池的曼陀罗花茎。

41.

41.

Pahiṇi pitunarindo sāsanaṃ tāva tassaNijatanujakumāru’ppattimārocayitvā,Pamuditabhadayo so lekhaṇālokanenaAvaditi mama jātaṃ bandhanaṃ rāhujāto;

()

其父王派人送信给他，告知其亲生王子的诞生。他看了信，心生欢喜，说道：“一个束缚生起了，一个罗睺(rāhu)生起了！”

42.

42.

Tadahanipituraññā vuttavākyānurūpaṃTahimakhilapadatthaṃ saddasatthakkamena,Karahacī manujindo ayyako saṅgahetvāAvaditi mamatattā rāhulonāmahotaṃ;

()

于是，祖父人主听从了父王（指菩萨）那日所说的话，按照语法次第，汇集了其中所有词语的含义，说道：“我的孙儿应名为罗睺罗(Rāhula)。”

43.

43.

Vanasuravanitānaṃ locanindīvarehiMahitasirisariro bhadramāruyha yānaṃ,Sabhavanamabhigantuṃ osari nāgarānaṃSuvimalanayanālītoraṇākiṇṇavīthiṃ;

()

他光辉的身体为林中天女的青莲眼所崇敬，他登上华丽的车乘，为回归自己的宫殿，进入了那遍布着由市民们纯净眼眸之行列所形成的拱门的街道。

44.

44.

Vivaṭamaṇikavāṭo’pantikaṭṭhā vimāneJitasuravanitā’si yā pitucchāya dhītā,Nayanakarapuṭehi rūpasāraṃ nipīyaSamitaratipipāsā sā kisāgotamī thī;

()

在宫殿中，立于敞开的宝门之侧的是菩萨的姑母之女，瘦乔达弥(Kisāgotamī)，其美貌胜过天女。她以杯盏般的双眼畅饮他容貌的精华，从而平息了爱欲之渴。

45.

45.

Jitamanasijarūpaṃ īdisaṃ yesamatthiTanujaratanamaddhā nibbutā sā’pi mātā,Pitujagatipatī so nibbuto sītibhūtoNijapiyabhariyā’pi nibbutā’tye’vamāha;

()

她如此说道：“拥有如此能战胜爱神之美貌的宝子，其母亲确实已得寂静！其父，世间之主，确实已得寂静，已得清凉！其爱妻，也确实已得寂静！”

46.

46.

Hadayagatakilese nibbute vūpasanteYatipatiriva diṭṭho nibbuto so’hamasmi,Iti varamati sutvā tāya gāthaṃ sugītaṃVividhanayavibhattaṃ tappadatthaṃ avedi;

()

具卓越智慧者听了她善颂的偈颂，领会了其中以各种方式阐释的词义，心想：“当心中的烦恼被熄灭、平息时，人便得寂静。”

47.

47.

Ahamitipadamassā nibbutiṃ sāvito’smiSumariya garubhatyā tāya lakkhagghamaggaṃ,Dhavalakiraṇabhāraṃ bhāsuraṃ hārihāraṃPahiṇiya bhavanaṃ so pāvisi sāvarodho;

()

他想：“我已由她听闻了‘寂静’之教导。”出于深深的敬意，他忆念此事，便将一串价值十万、洁白璀璨、悦意迷人的上好项链送给了她，然后与后宫眷属一同进入宫殿。

48.

48.

Mayamiva varabodhiṃ bujjhamānassa jātuManasi vupasame’ti tuyhamekādasaggi,Upagamumupasantiṃ vyākarontī’va tāvaAparadisi vinaddhā’nekasañjhāghanālī;

()

其时，西方的天边布满了连绵的晚霞，它们趋于沉寂，仿佛在预言：“当你觉悟无上菩提时，你心中的十一把火也将如我们这般平息。”

49.

49.

Atuladhavajachattaṃ dhotamuttāvalīhiValayitamiva rañño tassa sihāsanasmiṃ,Udayasikharisīse tāvatārāvalīhiParivutamatisobhaṃ candabimbaṃ bahāsa;

()

其时，月轮在东山之巅极其辉煌地闪耀，为列星所环绕，宛如君王狮子座上无与伦比的白伞盖，为洁净的珍珠串所围绕。

50.

50.

Ghanataratimirehā’vattharattehi lokeMasimalinavilāsaṃ taṅkhaṇe dassayanti,Rajanikarakarehi vipphurattehi phītāKatanavaparikamme’vā’si sā rājadhāni;

()

当世间为愈加浓厚的黑暗所笼罩，刹那间显现出污秽之相时，那王都为普照的月光所沐浴，变得繁盛，宛如经过一番新的妆点。

51.

51.

Himakarakarabhārakkattarattandhakāra-Galitatimiralekhākāramāvī karonti,Phuṭakumuda vanesu cāsikundāṭavīsuSumadhura madhumattā bhiṅgamālā pamattā;

()

月光驱散了夜的黑暗，显现出犹如融化了的黑暗线条般的景象。在盛开的睡莲林与素馨园中，蜂群为至甜的花蜜而沉醉，纵情嬉戏。

52.

52.

Jitasurapativeso dhammacintāparo soJalita maṇipadīpālokabhinnandhakāre,Nijasiribhavanasmiṃ hemasīhāsanasmiṃNacira mabhinisajjī pañcakāme viratto;

()

他，其威仪胜过天主，专注于思惟正法，于五种欲乐离染，不久后，便在他自己辉煌宫殿中，于宝灯之光破除黑暗之处，登上黄金狮子座端坐。

53.

53.

Sapadi turiyahatthā nīlajimutakesāKuvalayadalanettā candalekhālalāṭā,Vikacakamalavattā mekhalābhārasoṇīKucaharaviraḷaṅgī cāruvāmorujaṅghā;

()

手持乐器，秀发如蓝云，明眸似青莲花瓣，额如新月。脸庞如盛开的莲花，腰系宝带，臀部丰满，胸饰项链，身姿纤细，腿股曲线优美。

54.

54.

Kumudamudakapolā kuṇḍalolambakaṇṇāAvivaradasanālimālatīdāmalilā,Kanakaratanamālābhāragīvā, bhirāmā,Abhinavavanitāyo naccagītesu chekā;

()

脸颊如白莲般喜悦，耳垂悬挂着耳环，齿列整齐，美如茉莉花环。颈戴沉甸甸的金宝项链，这些年轻貌美的女子，姿容悦意，擅长歌舞。

55.

55.

Rahadamivapasannaṃ niccalāsinaminaṃSumatimupanisinnaṃ saṃvutadvārupetaṃ,Tamabhiratinirāsaṃ buddhabhāvābhilāsaṃAbhiramayitukāmā otaruṃ raṅgabhūmiṃ;

()

他如湖水般清澈，寂静不动地坐着，具足善慧，诸根门已防护。他已舍离欲乐，渴求佛境。她们渴望取悦他，于是登上舞台。

56.

56.

Maṇimayavasumatyā pādasaṅghaṭṭanenaKanakavakalayaghosaṃ kāci nicchārayantī,Calakisalayalīlā aṅguli cālayantiAnulayamabhinaccuṃ hemavallīvilāsā;

()

一位女子，双足踏在珍宝铺成的地面上，发出金脚镯的声响；她舞动着手指，姿态犹如摇曳的新芽；她随着节拍起舞，风姿绰约，宛如金色的藤蔓。

57.

57.

Narapatimukhabimbaṃka lakkhamāpādayantīNayanakharasarānaṃ raṅgasaṅgāmabhūmyā,Jitakalaravavāṇī kāci rāmā bhirāmāSavaṇasubhagagītaṃ gāyamānā vibhāsuṃ;

()

一位可爱动人的女子，在舞台的战场上，以国王的脸庞为目标，以她锐利的眼神为箭。她歌声婉转，胜过鸟鸣，唱着悦耳的歌曲，焕发着光彩。

58.

58.

Jitasuralalanāyokāvi pañcaṅgikāniTadahani turiyāni vādayuṃ lolapāṅgā,Savaṇamadhuravīṇā bherinādehi tāsaṃGaganatala mivā,si pāvuse raṅgabhūmi;

()

那些胜过天女的女子，眼波流转，在那时弹奏着五种乐器。舞台上充满了她们悦耳的琴声与鼓声，犹如雨季天空中的雷鸣。

59.

59.

Varamati ramaṇīnaṃ taṃ mahābhūtarūpa-Ppabhavamivavikāraṃ naccamaddakkhi tāsaṃ,Visamabhavakuṭīre rājarogāturānaṃAsunituriyarāvaṃ gītamaṭṭassaraṃ,va;

()

具足卓越智慧的他，看到那些美丽女子的舞蹈，视之为四大种所生的变异，又如在险恶的轮回孤邸(kuṭi)中，重病患者的痛苦呻吟，以及刺耳的乐器声与歌声。

60.

60.

Bhusamanahirato so naccagītesu tāsaṃSirisayanavarasmiṃ sīhaseyyaṃ akāsi,Itigahitavihesā laddhaniddāvakāsāSapadi madanapāsā tā nipajjiṃsunārī;

()

他对她们的歌舞极度不喜，于是在华贵的卧榻上作狮子卧。于是，那些女子因疲惫而得以入睡，她们即刻倒下，犹如陷入了爱神(Madana)的罗网。

61.

61.

Sahakumudiniyā so suttamattappabuddhoNijasirisayanasmiṃ sannisinno rajanyā,Gahitaturiyabhaṇḍe tatthatattho, ttharitvāYuvatijanamapassi daḷhaniddābhibhūtaṃ;

()

他于夜间刚从睡梦中醒来，坐在自己华贵的卧榻上，看到那些年轻女子，她们还拿着乐器，被沉睡所征服，散落在各处。

62.

62.

Anilacalakapo lā kāci lālaṃ gilanteGalitabahaḷakhe ḷā kāci khādanti dante,Bhagamapagataco ḷā kāci saṃdassaya nneKhalitavacanamā lā kāci yaṃyaṃ lapante;

()

有的女子脸颊随着呼吸起伏，有的在吞咽口水；有的流着浓稠的唾液，有的在磨牙；有的衣衫滑落，私处暴露；有的含糊不清地胡言乱语。

63.

63.

Khipitamapi karontī kāci kāsantikāciIti pacuravikāraṃ nissirikaṃ asāraṃ,Bhavanamanavasesaṃ tassu, paṭṭhāsi daḷhaṃNarakuṇapavikiṇṇaṃ āmakāḷāhaṇaṃva;

()

有的在打喷嚏，有的在咳嗽。如此种种丑态，毫无光彩，毫无实质。在他看来，整个宫殿俨然成了一个抛满人尸的墓地。

64.

64.

Tadahani tibhavaṃ cā,dittagehattayaṃ,vaSumariya vatabho, passaṭṭhamopaddutaṃ bho,Iti paramamudānaṃ kavattayaṃ tabbimutyāManasi purisasūro sūrabhāvaṃ janesi;

()

在那时，他忆起三有如同三座燃烧的房子，心想：“唉，看啊！世间为灾难所困扰！”因此，为了那解脱，这位人中勇士在心中生起了勇气与至上的喜悦。

65.

65.

SuratacaturarāmārakkhasivāsabhūteSiribhavanavanasmiṃ mohayantamhi bāle,Alamiti mama vāso handa nikkhamma tamhāTibhavabhayavimuttiṃ esayissāmahaṃ,ti;

()

在这华丽宫殿的园林中，它已成为感官之乐的罗刹女的住所，迷惑着愚人。他想：“够了，我住在这里！好了，我将离开此地，去寻求那能解脱三有怖畏的境界。”

66.

66.

Upakamiya vimānadvāramummārupanteSayanupari nipannaṃ channamuṭṭhāpayitvā,Tamavadi abhigantuṃ kappayitvaṃ, nayetiPabalajavabalaggaṃ vājirājaṃ sarājā, ()

国王来到宫殿门槛附近，唤醒了睡在床上的车匿(Channa)，对他说：“去备好那匹强壮、迅捷、力大无比的马王，把它带来。”

67.

67.

Gatasati hayasāḷaṃ taṅkhaṇe channamacceSakapatigamanatthaṃ esamaṃ kappanattho,Agamiti sahajāto katthako vājirājāAkari vipulahesārāvamānandabhāro;

()

大臣车匿立刻前往马厩，为他主人的离去准备马匹。心想：“他来了！”那与菩萨同日出生的马王犍陟(Kanthaka)，满心欢喜，发出了响亮的嘶鸣。

68.

68.

Pavisiya sirigabbhaṃ teladīpujjalantaṃRatanakhacitamañce gandhapupphābhikiṇṇe,Dharaṇipatinipannaṃ hemabimbopamānaṃNijatanujakumāraṃ passibimbāyasaddhiṃ;

()

他进入燃着油灯的华美寝宫，看到自己的王子与耶输陀罗(Bimbā)躺在镶满宝石、遍撒香花的大床上。他的儿子犹如一尊金像。

69.

69.

Yadi ahamapanetvā deviyā hatthapāsaṃMama tanujakumāraṃ aṅkamāropayāmi,Vadanajitasarojā rājinī vuṭṭhahitvāVanamahīgamanaṃ me vāraye dunnivāraṃ;

()

“如果我移开王妃伸手所及之处，将我的儿子抱入怀中，那么，这位脸庞胜过莲花的王后将会醒来，她会阻碍我前往林地，那将是难以克服的障碍。”

70.

70.

Tanujamukhasarojaṃ buddhabhūto samānoNayanamadhukarānaṃ jātu kāhāmibhāraṃ,Sumariya caraṇaṃ so uddharanto,va meruṃAvatari bhavanamhā ukkhipitvā pavīro;

()

“待我成佛之后，必能再见到我儿莲花般的脸庞。”如此思惟后，这位大英雄抬起他的脚，犹如举起须弥山(Meru)一般，走出了宫殿。

71.

71.

KuvalayadalanettañcandamamhojavattaṃMadanaratharathaṅgākārasussoṇibhāraṃ,Kathamavatari bimbānāmadeviṃ pahāyaNarapati bhavanamhā hemabimbābhirāmaṃ;

()

她的双眸如青莲花瓣，脸庞如明月与莲花，丰满的臀部形如爱神(Madana)战车的车轮。国王如何能舍弃这位名为耶输陀罗(Bimbā)的王妃，她美如金像，而走出宫殿呢？

72.

72.

Marakatapaṭimābhaṃ sambhavaṃ sakyavaṃseSamupacitasupuññaṃ lakkhaṇākiṇṇagattaṃ,Pajahiya sukumāraṃ rāhulākhyaṃ kumāraṃKathamavatari pādamandamukkhippa dhīro;

()

他（罗睺罗）生于释迦族，积累了众多善福，身具诸相，容光焕发如翡翠宝像。这位勇士如何能舍弃如此娇柔的、名为罗睺罗的王子，而缓慢地举步离开呢？

73.

73.

Ripugajamigarājaṃ jambudīpaggarājaṃTadahani piturājaṃ puttasokaṇṇavamhi,Kathamamitadayo so niddayo pakkhipitvāAvatari bhavanamhāka uddharitvāna pāde;

()

在那时，他如何能如此无情，将身为敌象中之狮王、瞻部洲最卓越国王的父王，投入儿子离别的悲伤大洋中，然后抬起脚步，走出了宫殿？

74.

74.

Sakalapathavicakkaṃ cakkavāḷāvadhiṃ soAbhivijiya asattho sattame vāsaramhi,Narahari katapuñño cakkavatti ahutvāKathamavatari tamhā ukkhipitvāna pāde;

()

他为何不成为那在第七天即可征服整个大地乃至世界边缘的、无可匹敌的、积有福德的人中之狮、转轮王，反而从那里抬起脚步，走了出来？

75.

75.

Avatariya vimānā ajja maṃ tārayatvaṃTvamapitibhavato)haṃ uttareyya’nti vatvā,Tamabhiruhi janindo vājirājinda’maṭṭhā-Rasaratanapamāṇaṃ dhotasaṅkhāvadātaṃ;

()

“今日请载我渡过，我亦将令你渡过三有！”如此说完，人主（菩萨）便骑上了那匹马王，它高达十八肘，洁白如洗净的海螺。

76.

76.

Pavanaturitavego kanthako vājirājāYadahani padasaddaṃ cā’pi hesaṃ kareyya,Nanu sakalapuraṃ so yāti ajjhottharitvāTadahani katasaddaṃ vārayuṃ devatāyo;

()

马王犍陟(Kanthaka)，其速如风。如果它在那时发出蹄声或嘶鸣，那声音必将响彻全城。因此，在那时，诸天神阻止了它发出任何声响。

77.

77.

Karakamalatalesu devatānimmitesuPanihitapadavāraṃ assa māruyha dhīro,Lahumupagami channaṃ vāladhiṃ gāhayitvāThirapihitakavāṭadvārapākārupantaṃ;

()

勇士骑上马，马蹄则踏在诸天神所化现的莲花般的手掌上。他让车匿(Channa)抓住马尾，迅速地来到紧闭的城门和城墙附近。

78.

78.

Yadi pihitakavāṭugghāṭanaṃ nā’bhavissāHayavaramapi channāmaccamādāya sohaṃ,Asari purisasiho uppateyyanti aṭṭhā-Rasaratatapamāṇu’ttuṅgapākāracakkaṃ;

()

“如果那紧闭的城门没有打开，我，这位人中之狮，将带着这匹骏马和大臣车匿，一跃跳过那十八肘高的城墙。”

79.

79.

Tathariva hayarājā channanāmo ca mantīVīriyabalasamaṅgī cīntayuṃ tāvadeva,Vivari tadadhivatthā devatā coditattāPurisadasasatenu’gghāṭiyaṃ dvārabāhaṃ;

()

同样，马王和名为车匿的大臣，二者皆具足精进与力量，在那时也如此想。于是，在居于城门之天神的催促下，那需要千人之力才能开启的门扇，自行打开了。

80.

80.

Mama visayamasesaṃ esasiddhatthanāmoAbhibhaviya subodhiṃ jātu bujjhissatīti,Atha sumariya māro pāpimā’tīvakuddhoPaṭipathamupagañchi nikkhamitvā vimānā;

()

“这位名叫悉达多(Siddhattha)的人，必将完全征服我的领域，证得无上菩提。”恶魔波旬(Māra pāpimā)忆起此事，勃然大怒，于是离开天宫，迎上前去。

81.

81.

Turitamahivajante māraverimhi māroAsitanabhasi ṭhatvā itthamārocayittha,Varapurisa ito kho sattame vāsaramhiTvamahivijiya lokaṃ hessase cakkavattī;

()

当魔罗的敌人（指菩萨）迅速前行时，魔罗站在虚空中，如此宣告道：“贤士啊，从今日起的第七天，你将征服世界，成为转轮王。”

82.

82.

Sukhamanubhavamāno cakkavattī bhavitvāGharamadhivasa cakkaṃ vattayaṃ yāvajīvaṃ,Amitamati tuvaṃ mā nikkhamassū’ti māroAbhigamananisedhaṃ kātumiccānusāsi;

()

“成为转轮王，享受快乐，住在家中，尽形寿转动宝轮吧！无量智者(Amitamati)啊，你不要出家！”魔罗如此劝说，意图阻止他前行。

83.

83.

Namuvilapitavācaṃ sotadhātvañjalīhiSavisamiva pibanto taṃ tuvaṃ ko’si pucchi,Pavanapathaṭhito’haṃ issaro devatānaṃNaravara vasavattī pāpimā’tye’va māha;

()

菩萨听闻那牟(Namuci)那如毒药般的哀诉之语，问道：“你是谁？”他回答说：“人中之贤啊，我是立于空中的婆娑跋提(Vasavattī)，诸天神的主宰，邪恶者。”

84.

84.

Suranarasaraṇo so nibbhayo dibbacadda-Ratanajananamaddhā mārajānāmaha’nti,Paṭivacanamadāsi mādiso duppasayhoBhavati dasasahassehā’pi tumhādisehi;

()

他，天人的皈依处，无所畏惧，诚然如生出宝珠的皎洁天月，他回答道：“魔罗，我认识你。像我这样的人，是难以被征服的，即使有成千上万个像你一样的魔罗也不行。”

85.

85.

Yadi manasi siyā te kāmadosabbihiṃsā-Pabhutiparivitakko tāvajānāma’hanti,Paṭighaparavaso so kiñciotārapekhoAnupadamanubandhi tassa chāyāyatheva;

()

“如果你心中生起欲、嗔、害等寻思，我就会知道。”那魔罗被嗔恨所控制，寻找着可乘之机，如影子般紧随其后。

86.

86.

Punarabhivajatovā’sāḷhiyā puṇṇamāyaKapilapuravibhūtiṃ daṭṭhukāmamhi jāte,Vasumati parivattī dassayi assaraññoPuravarabhimukhaṭṭho cetiyaṭṭhānabhumiṃ;

()

又于阿沙荼(Āsāḷhī)月圆日，当他生起回望迦毗罗城(Kapilapura)之念时，大地为之转动，向他显现了那面对圣城的未来塔寺之地。

87.

87.

Sapadi dasasahassicakkavāḷesu devāTibhuvanasaraṇassā’rakkhaṇe vyāvaṭāsuṃ,Maṇikanakamayehi daṇḍadīpādikehiAnimisatanaye’ke maggamālokayiṃsu;

()

十千世界诸天众，守护三界皈依处，摩尼黄金为灯杖，不瞬诸天照前路。

88.

88.

Surabhikusumadāmolambamānabbitāna-Kanakakalasasetacchattaketuddhajehi,Tadahigamanamaggaṃ devatā’laṅkariṃsuBhuvanakuharamāsi pupphapūjābhirāmaṃ;

()

天人以芬芳花鬘、垂悬的华盖、金瓶、白伞、旗帜、宝幢庄严其离去之路，世界充满悦意的花之供养。

89.

89.

Gaganamasanighosacchantamevaṭṭhasaṭṭhi-Turiyasatasahassāravavipphāramāsi,MahitasurabhipupphākiṇṇamaggāvatiṇṇoAturitamabhigantvā yojanantiṃsamattaṃ;

()

天际雷鸣震耳，六百八十万乐音响彻云霄。他踏上遍撒芬芳供花之路，不疾不徐，行过了三十由旬。

90.

90.

Vimalasalilapuṇṇaṃ pheṇamālābhikiṇṇaṃVikacakamalarājiṃ tuṅgakallolarājiṃ,Sasiratarasamīraṃ vāḷukākiṇṇatiraṃSamupagami anomānāmagaṅgaṃ savīro;

()

英雄走近了名为阿诺玛的河，那里河水清澈，满是泡沫花环，莲花成行绽放，波涛连绵高涨，凉风习习，河岸铺满沙子。

91.

91.

Asitamaṇitalābhā channa kā nāmikā’yaṃIti varamati pucchi so anomānadīti,Tamavadi yadi tīre ettha’haṃ pabbajeyyaṃAtiviya saphakhalā me sā anomāsiyā’ti;

()

“车匿，这条闪耀着黑宝石光泽的河叫什么名字？”具足殊胜智慧的他问道。车匿回答说：“此乃阿诺玛河(Anomānadī)。”（菩萨想：）“如果我在此河岸出家，我的出家将是真正‘不凡’(anomā)的，必将成功。”

92.

92.

Ravikulatilako so paṇhiyā vājirājaṃSajavamadadi saññaṃ tāya aṭṭhosabhāya,Suvimalasalilāyā’nomagaṅgāya tīreTaraṇiriva ṭhito’si uppatitvā turaṅgo;

()

彼日族之光以脚跟向马王示意，骏马奋蹄，一跃而起，越过宽达八优萨婆、水质清澈的阿诺玛河，立于彼岸，宛如旭日。

93.

93.

Sitapulinatalaṭṭho tiṇhadhārā’sihatthoVisadamati samoḷiṃ cūḷamādāya daḷhaṃ,Aluni sirasi sesā dvaṅgulā nīlakesāNa tadupari parūḷhā dakkhiṇāvattayiṃsu;

()

立于白沙之上，手持利剑，心智澄明。他紧握头巾与发髻，将其斩断。头上余留两指长的青丝，此后不再生长，并且向右卷曲。

94.

94.

Abhavi tadanurūpaṃ dāṭhikā massucā’piAyamupari sacā’haṃ ṭhātu buddho bhaveyyaṃ,Nabhasi khipi sikhaṃ taṃ iccadhiṭṭhāya dhīroParibhaviya ṭhitā sā meghamālāvilāsaṃ;

()

胡须与唇髭也变得与之相称。智者决意道：“若我将成佛，愿此发髻留住空中。”他将发髻抛向天空，它停留在那里，其华美胜过云鬘。

95.

95.

Sapadi surapuramhā devarājābhi’gantvāTamabhihariya cūḷaṃ cāricaṅgoṭakena,Ratanamayamuḷāraṃ cetiyaṃ māpayitthaSuragaṇamahanīyaṃ tatra cūḷāmaṇinti;

()

天王立即从天城前来，用一个美丽的宝匣接住那发髻，并在那里建造了一座宏伟的宝石塔，名为“顶髻宝珠塔”(Cūḷāmaṇi)，受诸天众所尊崇。

96.

96.

Vidhirabhavi sahāyo yo ghaṭikāranāmoAdadi samaṇakappaṃka so kaparikkhāramassa,Gahitasamaṇaveso pubbabuddhā’va nāthoNabhasi khipi nivatthaṃ sāṭakaṃ saṃharitvā;

()

他的朋友，名为伽提卡罗(Ghaṭikāra)的梵天出现了，他为菩萨带来了沙门的必需品。世尊穿上沙门之服，一如往昔诸佛，然后脱下所穿的衣物，将其抛向空中。

97.

97.

Tamabhihariya dussaṃ pakkhipitvā samuggeRatanamayamatulyaṃ yojanadvādasuccaṃ,Akari parahitatthaṃ brahmalokeka vidhātāMakuṭamaṇimaricīcumbiyaṃ cetiyaṃso;

()

梵界唯一的创造主接住那件衣物，放入宝匣中。为利益他人，他建造了一座无与伦比的宝石塔，高达十二由旬，其光辉触及梵天的冠冕宝珠。

98.

98.

Pitunarapatino tvaṃ bhusaṇādīni datvāIti mama vacanenā’rogyamārocayassu,Sacivamanupalabbhā’ dāni pabbajjituṃ tePahiṇi hayasahāyaṃ ovaditvāna channaṃ;

()

“你将这些饰品等物交给我的父王，并以我的名义向他禀报安康，（告诉他）我如今将独自出家。”如此教导车匿(Channa)后，他将车匿与作为同伴的马儿一同遣回。

99.

99.

Paṭipathamavatiṇṇo gantukāmo saraṭṭhaṃDharaṇipativiyogā sokanibbiddhagatto,Turagapati cavitvā kanthako devaputtoBhavi kanakavimāne taṅkhaṇetāvatiṃse;

()

在返回故国的路上，马王犍陟(Kanthaka)因与主人分离而悲痛欲绝，它当即死去，投生为天子，在三十三天(Tāvatiṃsa)的黄金天宫中。

100.

100.

Sakalavanasurānaṃ añjalimañjarihiMahitañcaraṇapīṭho yena pabbajjito so,Tadavasarianomānāmanajjā samīpeVanamanupiyanāmaṃ ambarukkhābhirāmaṃ;

()

他来到阿诺玛河附近，一个名为阿奴毗耶(Anupiya)、景色宜人的芒果林苑。在那里，他出了家，一切林中天神都合掌如花簇般礼敬他的双足。

101.

101.

So nikkhamma abhinnakhattiyakulā nekkhamma dhammālayoBhogakkhandhamuḷāracakkaratanaṃ uccārabhāraṃ viya,Ohāyā’nupiyambanāmavipine sattāhamajjhāvasaṃPabbajjāpaṭilābhasambhavasukhaṃ vedesi buddhaṅkuro;

()

他出身于显赫的刹帝利家族，以出离为法之归宿，舍弃了巨额财富与尊贵的轮宝，视之如粪土。这位佛陀的幼苗，在名为阿奴毗耶的芒果林中住了七天，体验着由获得出家而生起的快乐。

Iti medhānandābhidhānena yatinā viracite sakala kavijana hadayānanda dānanidāne jinavaṃsadīpe avidūre nidāne mahābhinikkhamana pavattiparidīpo dasamo saggo.

如是，在名为慧喜(Medhānanda)的行者所著、能为一切诗人带来心中喜悦的《胜者史灯》(Jinavaṃsadīpa)中，此乃近因缘篇中阐明大出离事迹的第十品。

1.

1.

MandānileritatarusaṇḍamaṇḍiteTasmiṃ tapovanagahaṇe tapodhano,Bhutvā (pabhāvati) vanadevatā yathāDibbaṃ sukhaṃ sukhamanagāriyaṃ tato;

()

在微风吹拂的林苑点缀下的苦行林深处，那位苦行者，如同享受天福的林中天神一般，体验着无家的快乐，一种神圣的快乐。

2.

2.

Yo seniyo narapati māgadho tadāYasmiṃ pure vasati puraṅgabhāsure,Rājaggahaṃ tamahipavesanatthikoAddhānamosari samatiṃsayojanaṃ;

()

当时，摩揭陀主斯尼耶王(Seniyo)住在辉煌的王舍城(Rājagaha)。菩萨为了进入该城，走完了三十由旬的路程。

3.

3.

Cakkaṅkitassiricāraṇo susaññamoDīghañjasaṃ vasi tadahena khepayaṃ,Rājaggahaṃ kapuravaramindirālayaṃSampāvisi jitagajarājagāmi so;

()

他善于自制，双足有吉祥的轮相，在一天之内走完了漫长的路程。他进入了王舍城，那座如同帝释天居所的卓越城市，其步态宛如一头被降伏的象王。

4.

4.

Indāsudhāvalivalayikato mahā-Maggamhi jaṅgammaṇipabbatoriva,Khattiṃsalakkhaṇasamalaṅkato mahā-Vīro taponidhi yugamattadassano;

()

在那以白泥围绕的大道上，这位大英雄、苦行的宝库，具足三十二相，行走时宛如一座移动的宝石山，目光垂视前方一寻之地。

5.

5.

Bodhāpayaṃ budhajanamānasambujeAvhāpayaṃ pathikajana’kkhipakkhino,Vimhāpayaṃ nijasiriyā sadevakeTasmiṃ pure cari sapadānacārikaṃ;

()

他令智者心莲绽放，令路人眼目追随，以自身的光辉令包含天神在内的世间感到惊奇。他在那座城里次第乞食。

6.

6.

Piṇḍāya gacchatisati rūpadassana-Pabyāvaṭā’khilajanatāya gotame,Saṅghobhitā’suramisarehi sā puriPatte yatheva’surapuri purindade;

()

当乔达摩前行乞食时，所有人都忙着瞻仰他的身相。那座城市骚动起来，犹如“破城者”因陀罗(Purindada)抵达阿修罗城时，城中诸阿修罗主骚动一般。

7.

7.

KhattiṃsalakkhaṇasuracāpabhāsureRūpambare varapurisassa gacchato,Lokassa locanasakuṇāvalitadāAntaṃ napāpuṇi parisaṅkamantīpi;

()

当那位伟人行走时，在他那由三十二相庄严、如天虹般绚丽的色身天空中，世人眼目所化成的鸟群，即便四处盘旋，也无法探究其边际。

8.

8.

Mañjīrapiñjarakara kandharāmaṇi-Keyūrabhāsuracaraṇā sirimato,Sīmantinī paramasiriṃ vipassituṃDhāviṃsu nijjitakalahaṃsakāminī;

()

那些佩戴着脚镯、手镯、颈饰珠宝而光彩照人的女子，为了一睹那位具足荣耀者的无上光辉而奔跑前来，她们的步态优雅，胜过了天鹅。

9.

9.

Nārijanā mahitumivā’bhigacchatoRūpindirāya’ nimisalocanuppale,DhammillavellitabhujacampakāvalīDhāviṃsu pīvarakucahārapīḷitā;

()

为了礼敬那位走来的、仪表堂堂的世尊，女人们奔跑着，她们不眨的莲花眼凝视着他。她们发辫飘动，手臂上缠绕的占波(campaka)花环也随之摇曳，丰满胸膛上的珠链也成了奔跑时的累赘。

10.

10.

Nissāsinī samajalabinducumbita-Vattambujā sithilitakāsikambarā,Kācitthiyo samaṇamudikkhituṃ patheDhāvantiyo kimupatisaṅkiyā’bhavuṃ;

()

一些女子在路上奔跑，想一睹那位沙门的风采。她们喘着气，莲花般的脸上沾着汗珠，丝衣松散。她们是在怀疑什么呢？

11.

11.

Ugghāṭitā’sitamaṇisihapañjarāRāmāpasāritavadanambujāka vasiṃ,Daṭṭhuṃ pabhujanabhavanesu taṅkhaṇeMandākinisarasivilāsamāharuṃ;

()

为了看见他，豪宅中镶有黑宝石的狮子窗在那一刻被打开，女人们伸出她们莲花般的脸庞，展现出犹如曼达基尼(Mandākinī)湖中莲花般的风姿。

12.

12.

Ucchaṅgatopatitasutā’bhirūpinoRūpappalamhitahadayāka pūrīvadhū,Passantiyo pathikajanassahatthageNākaṃsu kiṃ adhikaraṇā’dhiropaṇaṃ;

()

城中仕女，心为其俊美之色相所惑，见其子从怀中坠入路人手中，亦未作任何责难。

13.

13.

Eke janā yatipatirūpadassana-Kotuhaḷā sakapaṭibhānamabravuṃ,Sīmantinī manakumudāni bodhayaṃPatto’tya’yaṃ pakatinisāpatīnukho;

()

一些人渴望见到这位苦行主的样子，便说出自己的想法：“这位唤醒了女人们心中睡莲的人，难道就是那寻常的月亮吗？”

14.

14.

Sutvāna taṃ sakalakalāntaropagaṃBimbaṃ tadaṅkitahariṇaṅkamambare,Tumhe napassatha himaraṃsino itiGabbābhijappitavacanā’parejanā;

()

另一些人听了，骄傲地低声说道：“难道你们没看见天空中那圆满清凉、带着鹿影的月轮吗？”

15.

15.

Accherapaṅkajavisarāni cintiyaSañcumbituṃ puralalanānana’mbuje;

Verocano idhupagamā virūpimāIccabravuṃ punaranisammakārino;

()

又有轻率之人说道：“是太阳(Verocano)想亲吻城中女子们那如奇妙莲花般绽放的脸庞，才化作此形来此。”

16.

16.

Sutvāna taṃ gaganatalaṅgane’dhunāVerocanassa’bhicarato napassatha,Caṇḍātapaṃ thiraparivesamambuja-Pāṇinti gajjitavacanā’parejanā;

()

听了这话，另一些人高声反驳道：“难道你们没看见正在天空中运行的太阳吗？它有酷热和稳定的日晕，手中还拿着莲花！”

17.

17.

UttuṅgamandiramaṇicandikātaleDibbaccharānibharamaṇihi vañcito,Eyā’marāvatinagariti cintiyaSakko care nanu sakavādamapakpayuṃ;

()

又有人提出自己的看法：“想必是天帝释(Sakko)被高楼宝石露台上那些天女般的美人所迷惑，以为这里是天城阿摩罗婆提(Amarāvatī)，所以在此闲游。”

18.

18.

Sakkassa dānavavijayā’bhilāsinoPāṇimhi dissati vajirāyudhaṃ kharaṃ,Saṃvijjare dasasatalocanāni’piNotādiso ayamiti tabbipakkhino;

()

反对者说：“那渴望战胜恶魔的帝释，手中有锐利的金刚杵，也有一千只眼睛。而此人并非如此。”

19.

19.

Yā sālavatya’dhivacanā’bhirūpinīSañcodito jitagirijāya tāya ho,Kelāsapabbatanibhapaṇḍavācala-Ñattaṃ vajaṃ ayamitiissaro’bravuṃ;

()

有人说：“此人是自在天(Issara)，他被那美貌胜过山女(Girijā)的萨拉瓦蒂(Sālavatī)所催促，正要前往那如同凯拉萨山的畔达瓦山。”

20.

20.

Tumhe napassatha paramissarassa kiṃNaggattanaṃ pasusayano’pavesanaṃ,Pāṇiṃ kapālakamadhikakkhimaṇḍalaṃItthaṃ paveditavacanā’parejanā;

()

另一些人反驳道：“难道你们没看见那位大自在天(Paramissara)是裸体的，卧于兽皮之上，手持骷髅碗，额上还有第三只眼吗？”

21.

21.

Esā’valambitapurakhīranīradhiṃLakkhiṃ samekkhiya nijalakkhisaṃsayo,Pītambaraṃ paridahiya’ñjase caraṃNārāyano iti matimappayuṃ sakaṃ;

()

又有人提出自己的想法：“此人是那罗延，他看见了从乳海中出现的吉祥天女(Lakkhī)，对自己的样貌产生了怀疑，于是身穿黄袍，行走在这路上。”

22.

22.

Nārāyano kuvalayanīlaviggahoKopantaro’ragasayanindirādhano,Cakkāyudho’llasitakaro’tivāmanoTabbādamaddanacature’tare janā;

()

善于反驳此说的人说：“那罗延的身体像青莲花一样黝黑，他睡在蛇身上，以吉祥天女(Indirā)为财富，手持闪耀的轮宝，而且他非常矮小。”

23.

23.

Vedattayaṃ vibudhajanānamānaneSva’jjhāyataṃ vasatinukho sarassatī,Sañjātasaṃsaya jaṭito pitāmahoTassāgavesanapasuto’tyu’dīrayuṃ;

()

又有人说：“三吠陀(Vedattayaṃ)正在智者口中被诵读，而萨拉洒蒂是否还住在那里呢？对此生起疑惑的、长着发髻的祖父(Pitāmaha，即梵天)，正出来寻找她。”

24.

24.

Sutvāna taṃ sarasijayonino sadāPāṇimhi vijjati varamattapotthakaṃ,Cattāricānanapadumāni dissareGacchaṃ ayaṃpana puriso natādiso;

()

听了这话，有人反驳道：“莲花生者(Sarasijayoni，即梵天)的手中总有一本殊胜的书，也能看见他有四张莲花面孔。但这位正在行走的人并非如此。”

25.

25.

Suddhodanavhayavasudhādhipa’trajoBuddho bhavissati iti vedakovidā,Koṇḍaññabhusurapamukhā dvijā tadāPabyākaruṃ tanu bahubhāsaṇena kiṃ;

()

当时，以憍陈如(Koṇḍañña)为首、通晓吠陀的婆罗门们曾预言：“净饭王之子将成为佛陀。”何需多言呢？

26.

26.

Ukkaṇṭhito sakabhavanā mahāmatīNikkhamma sattamadivasoti vissuto,Āpāthagaṃ nijasavaṇañjalihi bhoTaṃ byappathaṃ napivatha kiṃ yathāmataṃ;

()

众所周知，这位大智者厌离自家而出家，至今已是第七日。贤友们，这传闻已入耳中，你们为何不用那如合掌般的耳朵，像饮甘露一样，倾听此言呢？

27.

27.

Vedāgataṃ varapurisaṅgalakkhaṇaṃDehamhi vijjati samaṇassa gacchato,Andhā’va bho apagatarūpadassanāTumhe’pi kiṃ talahatha rūpadassanaṃ;

()

吠陀中所载的大人相，都存在于这位行走中的沙门身上。贤友们，你们就像失去视力的盲人，为何也看不见他的相好呢？

28.

28.

Nikkhamma chaḍḍitavibhavo mahākulāSuddhāsayo sugahiya pattacīvaraṃ,Pabbajjiyā’nahiramito bhavattayeAtthācaraṃ anugharamañjase’dhunā;

()

他出身豪族，舍弃财富，心地清净，善持衣钵。出家后，他不乐于三有，如今正在为众生利益而挨家挨户地行乞。

29.

29.

Suddhodanāvanipatino varorasoEso samujjalasatapuññalakkhaṇo,Vyāpārito kusalabalena bodhiyāHote’va gotamasamaṇo nasaṃsayo;

()

此人是净饭王的嫡子，具足百福所成的辉煌之相。他为求菩提而被善业之力所驱动，毫无疑问，这位沙门乔达摩必将成佛。

30.

30.

Disvā tapodhanamahiyantamañjaseYe mānavā sakasakavādamappayuṃ,Tabbādabandhanaviniveṭhanā paraṃIccāhu paṇḍitapurisā yathāvato;

()

见到那位在路上受到崇敬的苦行者，人们各自提出了自己的看法。在摆脱了那些言论的束缚之后，智者们如是如实地说道。

31.

31.

Dutā tadā surasi samappitañjalīRañño tamacchariyapavattimāharuṃ,Addakkhi bhupati caramānamañjasePiṇḍāya’thabbivariya sihapañjaraṃ;

()

当时，使者们恭敬地合着掌，将这件奇特的事禀报给国王。于是国王打开狮子窗，看见了他正在路上为食物而行乞。

32.

32.

Nā go siyā paṭhaminimujjanaṃ ka reYakkho siyā sahayamadassanaṃ ka re,De vo siyā gaganatalaṅgaṇañca rePoso siyā yadi paṭiladdhamāha re;

()

初次潜入者，非牛；不见其友者，是夜叉；漫步天空者，是天神；若言其复得，则为人。

33.

33.

Dūtenu’sāsiya magadhādhipo itiVīmaṃsituṃ pakatimanaṅgahaṅgino,Pāhesi te padamanugammu’pāgamuṃSaddhiṃ mahāsamaṇavarena paṇḍavaṃ;

()

摩揭陀王被使者所劝，为探究那无欲者的本性，便派遣他们。他们跟随其足迹，与那位卓越的大沙门一同去到了畔达瓦山。

34.

34.

Vikkhālayaṃ mukhakamalaṃ kule kuleBhikkhāṭanena’ bhihaṭamissabhojanaṃ,Laddhā jigucchiya vasi paṇḍavācala-Cchāyāya mārabhi sunisajja bhuñjituṃ;

()

他通过托钵乞食，从一家家获得杂食。得到后，他洗净如莲花般的脸，但心生厌恶。这位住者在畔达瓦山荫下善坐已，开始进食。

35.

35.

Bhattamhī kukkuravamathūpame muhuṃAntodaraṃ pavisati dhīmato sati,Antāni bāhirakaraṇāni’vā’bhavuṃTaṃkho sahī vasisanisampajaññavā;

()

当那如同狗呕吐物的食物进入腹中时，具慧者的肠胃翻腾，几欲呕出。但那位住者具足正念与正知，确实地忍受了这一切。

36.

36.

Pabbajjitaṃ sugahitapattacīvaraṃDisvā ratiṃ pajahiya rājabhojane,Siddhattha no tvamabhigamittha attanāAttānamovadiya pabhuñji bhojanaṃ;

()

“你已出家，善持衣钵，舍弃了对王膳的喜爱。悉达多(Siddhattha)，你难道不是自愿前来的吗？”他如此自我劝诫，然后享用了那份食物。

37.

37.

Dūtehi coditahadayo dayādhanoSo māgadho narapati tena pāvisi,Yenā’si paṇḍavagiri bhadravāhanaṃĀruyha dassanarasaghedhalocano;

()

那位富有悲心的摩揭陀王，其心为使者所动，于是乘坐高贵的坐骑，前往畔达瓦山所在之处，眼中充满了见贤的渴望。

38.

38.

Aññāya sākiyakulasambhavaṃ vasiṃRājā pasidiya ariye’riyāpathe,Mā kāhase sakha iti dukkaraṃ kharaṃRajjena taṃnarapavaraṃ pavārayi;

()

国王得知那位住者出身于释迦族，又对他的圣者威仪生起净信，便劝请那位人中之杰：“朋友，不要行此艰难的苦行！”并以王国相赠。

39.

39.

Rajjena kiṃ tava caturaṇṇavāvadhiṃRajjaṃ nijaṃ pajahiya āgatassa me,Bodhiṃ pabujjhiya paṭhamaṃ tathāsatiĀgacchataṃ mama vijitantya’voca naṃ;

()

“你的王国于我何用？我已舍弃自己四海环绕的王国而来。待我先证得菩提，届时，愿你来到我的胜利之境。”他对他如此说道。

40.

40.

Datvā paṭissavamatha bhumibhattunoLokassa locanamaṇitoraṇākule,Dīghañjase vasi ṭhapitaṅghipaṅkajoĀḷārākaṃ isipavaraṃ upāvisi;

()

于是，在对国王作出承诺后，那位在世人眼中如宝饰拱门的住者，将莲足踏上长路，去到卓越的仙人阿罗逻(Āḷāra)那里。

41.

41.

Patvāna kiṃ kusalagavesi so vasiĀḷārakaṃ virajamuḷārajhāyinaṃ,Icchāmahanti’si tava santike’dhunāDhammaṃ samācaritumidhāgato bruvi;

()

那位寻求善法的住者抵达后，对离尘、崇高的禅修者阿罗逻说道：“仙人，我今来到您这里，希望在您座下修习正法。”

42.

42.

Sutvāna taṃ tatiyamarūpikaṃ vasiJhānaṃ viyākari paṭiladdhamattanā,Khippaṃ taponidhipaguṇaṃ akāsi taṃDhammaṃ sakācariyanayā’valambiya;

()

听闻后，那位自在者（阿罗逻）便为他解说了自己所证得的第三无色禅。那位苦行宝藏者（菩萨）依循其师之法，迅速地通达了该法。

43.

43.

Nā’yaṃ vasi tanutarasaddhayā mamaṃDhammaṃ sayaṃ samadhigataṃ viyākare,Gosāmiko yathariva pañcagorasaṃAddhāphalaṃ anubhavatīti tintiya;

()

（阿罗逻思惟道：）“这位修行者不只是凭着浅薄的信心来宣说他自己所证得的法，而是如牧牛主品尝五种牛乳产品般，确实地体验到了其成果。”

44.

44.

Kālāma dve adhigatajhānasambhavaṃTvaṃ yāvatāsukha manubhosi maṃ vada,Puṭṭhassa tassi’ti nacakiñci bhāviyaṃĀkiñcanaṃ avaca akiñcanālayo;

()

“卡拉玛，你所亲证的此法，其境界究竟至何程度？请告诉我。”当被如此问时，那位安住于无所有处者（阿罗逻）便宣说了无所有处。

45.

45.

Saṃvijjare mamapaki imassi’ve’sinoSaddhāsatīvīriyasamādhibuddhiyo,Evaṃ vitakkiya naciraṃ katussahoJhānaṃ labhī tatīyamarūpikaṃ vasī;

“正如这位仙人，我亦同样具有信、念、精进、定、慧。”如此思惟后，那位自在者（菩萨）努力不久，便证得了第三无色禅。

46.

46.

Yaṃ kho tuvaṃ viharasi jhātamapakpitoSampajja sampati viharāmahanti taṃ,Āḷāri’si varapurisena sāvitoLābhā’vusotyavaca suladdhamāvuso;

“你所安住的不动摇禅定，我如今也已证得并安住于此。”当那位卓越之人（菩萨）如此告知后，仙人阿罗逻说道：“贤友，你获得了大利益！贤友，你获得了善利！”

47.

47.

Jānāmi pāvacanamahaṃ yathā tuvaṃJānāsi pāvacanamahaṃ yathā tuvaṃ,Tvaṃ tādiso ahamapi yādiso bhaveTvaṃ yādiso ahamapaki tādiso bhave;

我所了知的教法，你也同样了知；你了知的教法，我也同样了知。你如何，我亦如何；我如何，你亦如何。

48.

48.

Ehā’vuso samaṇa mayaṃ ubho janāKāhāmi’to pariharaṇaṃ gaṇassi’daṃ,Vatvāna ācariyasamānako sakaṃSissaṃ akā tamasamamattanā samaṃ;

()

“来，贤友沙门！从今以后，让我们两人一同领导这个团体。”如此说后，他便将这位无与伦比的弟子，立为与自己同等的老师。

49.

49.

Dhammopya’yaṃ nabhavati nibbidāya vāBodhāyavā navupasamāya kevalaṃ,Āruppabhumiyamupapattiyā siyāIccānalaṅkariya tato apakkami;

()

“此法并非导向厌离，不为觉悟，不为寂静，它仅仅导向在无色界的再生。”因感到此法不足，他如此思惟后，便从那里离开了。

50.

50.

Kālamato uparivisesamuddakoJaññā’tya’yaṃ sumariya rāmaputtako,Patvā’ssamaṃ samadhigataṃ tvayā’pa’haṃDhammaṃ samācaritumidhāgato’bruvi;

()

他忆起罗摩子优陀迦(Uddaka Rāmaputta)的成就高于卡拉玛，于是去到他的净修处，说道：“我来此，是为修习你所证得之法。”

51.

51.

Ñatvā sakācariyamatañhi buddhimāDhammañcare mama samayo ca tādiso,Vatve’vamuddakavasi khippamattanoSikkhesi pāvacanapathe tapodhanaṃ;

()

“你是一位智者，必能了知我师之见，且会修习此法，我的教导亦是如此。”自在者优陀迦如此说后，便迅速地在那教法之道上训练那位苦行财富者（菩萨）。

52.

52.

Saddhāya maṃ sakasamayā’nusāsakoAddhā samādhijaphalamāhare’tya’yaṃ,Cintāparo varapuriso arūpikaṃJhānaṃ valañjasi katamantya’pucchi naṃ;

()

那位卓越之人（菩萨）思惟道：“这位依其自宗教导者，若我具信，必能令我获得定生之果。”他思虑着无色禅，于是问他（优陀迦）：“你修习的是哪一种禅？”

53.

53.

Sutvā tamuddakavasi santamānasoSantaṃhi’daṃ paramamidanti bhāviyaṃ,Sāmaṃ valañjanakamarūpabhumikaṃJhānaṃ catutthakamavikampamāharī;

()

听了这话，心意寂静的自在者优陀迦思惟道：“这确实是寂静，这确实是至上。”于是他宣说了自己所修习的、属于无色地、不动摇的第四禅。

54.

54.

Saṃvijjare mamapi manoniketaneSaddhādisagguṇaratanāni’massi’va,Evaṃsaraṃ naciramarūpikaṃ vasiJhānaṃ labhī vīriyabalenavā’ntamaṃ;

()

“在我心宅中，也像他一样，存在着信等善德的珍宝。”如此忆念，不久，这位自在者便凭借精进之力，证得了最终的无色禅。

55.

55.

Laddhaṃ tayā yamadhigatanti tammayāĀrocite samaṇa vare’sipuṅgavo,Amhe gaṇaṃ supariharāmu’bho’timaṃVatvā tamācariyadhurena mānayi;

()

“你所证得的，我已证得。”当这位卓越的沙门如此宣告后，那位仙人之雄（优陀迦）说：“我们两人将共同善护此众。”说完，便以师位敬奉他。

56.

56.

Nā’yaṃ patho bhavaparimuttiyā siyāAddhābhave mamapaki bhavaggapattiyā,Evaṃ vavatthitahadayo mahādayoNibbijjaso tadapagato’nalaṃiti;

()

“此道并非导向从有中解脱，它确实只会导向有顶(bhavagga)的证得。”如此决意后，这位大悲者心生厌离，便从那里离去。

57.

57.

Mokkhesako jitavaravāraṇakkamoEkocaraṃ vasi magadhesu cārikaṃ,Senānivissunnigamo yahiṃsiyāTaṃ tāpasālayamuruvelamosari;

()

寻求解脱者，其步态如被调伏的优良大象，独自在摩揭陀国游行。他来到一个名叫色那尼(Senāni)的村镇，走近了优楼频螺的苦行林。

58.

58.

Addakkhi so hariṇavihaṅgamākulaṃMandānileritatarusaṇḍamaṇḍitaṃ,NerañjarāsalilapavāhasitalaṃPāsādikaṃ paramatapovanaṃ tahiṃ;

()

他看见那里鹿与鸟群集，被微风吹拂的树林所点缀，尼连禅河水流清凉。那是一个令人愉悦的殊胜苦行林。

59.

59.

Antojaṭaṃ jaṭilajaṭā’livumbita-Pādambujo vijaṭayituṃ ghaṭaṃ vasī,Attāhitāpanapaṭipattiyā tahiṃVijjādhare jaṭilavare pasādayī;

()

为解开内心的缠结，这位自在者精勤努力，他莲花般的双足被结发苦行者们如蜂群般围绕。在那里，他通过自我折磨的修行，令持明者与卓越的结发苦行者们心生喜悦。

60. Sañcārito janapadacārikaṃ tadā

60. 那时，在乡野间游行之后，

Patvā tapovanamatha pañcavaggiyā,

五比丘抵达了苦行林，

Bhikkhu mahāpurisamupaṭṭhahiṃsu taṃ

他们服侍那位大士，

Āraddhadukkarakiriyaṃ yathābalaṃ. ()

他已开始进行难行苦行，他们则尽力服侍。

61. Dhīro’tidukkarapaṭipattipūrako

61. 为圆满极难的修行，这位智者

Dantāni vīsatidasanehi vīsati,

以齿咬齿，

Tāluṃ nirumhiya rasanāya cetasā

以舌抵腭，用意念

Cittaṃ nipīḷayi paritāpayi tahiṃ. ()

来压制、折磨自心。

62. Paggayha muddhani balavā’tidubbalaṃ

62. 犹如一位大力士抓住一位体弱之人，

Nipphīḷaye yathariva dhīmato tathā,Attāhitāpanapasutassa paggharuṃKacchādinā’dhīkatarasedabindavo;

()

扼住其头颈而压制；同样地，当我致力于自我折磨时，大量的汗水便从我腋下流出。

63. Maggobhavatya’yamiti bodhisiddhiyā

63. 我心想：“这便是证得菩提之道！”

Appāṇakaṃ paṭipada mācaraṃ ciraṃ,Vāsaṃ akā vasi mukhato ca nāsatoAssāsamappaṭipaṭimo’parundhiya;

()

我长时修行无息法，作为无与伦比的自在者，我止住了从口与鼻的出入息。

64.

64.

Ruddhesu tesva’ pihitasotarandhatoVāto’bhinikkhami adhimattanissano,Kammāragaggarimukhato ravo bhusaṃNiggacchate abhidhamanena seyyathā;

()

当彼等（口鼻）被堵塞时，风便从耳孔冲出，发出极大声响，犹如铁匠的风箱被猛力吹动时发出的巨响。

65.

65.

Yāvedanā kharasikharena jāyareSīsassa vijjhanasamaye sukhatthino,Evaṃ tadā kaṭhinasirorujā’bhavuṃRuddhānilassa hi mukhakaṇṇanāsato;

()

犹如以利器刺头时会生起剧痛；同样地，当我从口、耳、鼻阻断气息时，也生起了剧烈的头痛。

66.

66.

Vātābhighātanasamaye sudhimatoSīse’bhavuṃ punarapisisavedanā,Daḷhena yo sirasi varattakena yaṃDaḷhaṃ dade yathariva sisaveṭhanaṃ;

()

犹如以坚固的皮带作头箍紧紧绑在头上；同样地，当体内的风冲击时，我这智者的头部也再次生起了疼痛。

67.

67.

Sammā nirumhitamukhakaṇṇanāsatoDhīro samīraṇamuparundhicu’ttariṃ,Gabbhantaraṃ kharataravedanā’turaṃVātā’bhimanthiya parikantayuṃ tato;

()

这位智者更进一步，善巧地止住了从口、耳、鼻出入的风。于是，有风在腹内翻搅、切割，带来了剧烈的疼痛。

68.

68.

Goghātako caturataro vikattayeKucchiṃ gavaṃ tikhiṇavikantanena ce,Ruddhātileha’nariyamaggagāminoJātā tathā kharatara kucchivedanā;

()

犹如熟练的屠牛夫用利刃切开牛腹；同样地，行于此非圣道的我，也生起了如此剧烈的腹痛。

69.

69.

Appānakaṃ punarapi jhānamācaraṃVīro samīraṇa muparundhi sabbathā,Cīntubbhavaṃ sakamukhakaṇṇanāsagaṃTenā’si kāyikadaratho dhitīmato;

()

勇者我再次修行无息禅，完全止住了从自己口、耳、鼻出入的风。因此，这位坚毅者生起了强烈的身体灼热。

70.

70.

Daḷhaṃ ubho carapurisā mahabbalāBāhāsu gaṇhiya purisaṃ’tidubbalaṃ,AṅgārakāsuyamahitāpayanticeSo tādisiṃ anubhavi dukkhavedanaṃ;

()

犹如两个大力士抓住一个弱者的双臂，将他在炽燃的炭坑上烧烤；我便感受到了如此痛苦的感受。

71.

71.

Khittaṃ kaliṅgaramivakāvidevatāRuddhānilubbhavakharavedanāturaṃ,Vīraṃ vilokiya patitaṃ tapovanePabyākaruṃka varapuriso mato iti;

()

诸天神看见勇者，为闭气所生的剧痛所苦，如弃木般倒在苦行林，便宣称：“这位卓越者已死！”

72.

72.

Kālaṃkarotya’yamiti kāci devatāNocāhukiṃ taditara devatā vataṃ,Asse’va gotamasamaṇassa mārisāĀrocayuṃ viharaṇamīdisaṃiti;

()

一位天神说：“此人正在死去。”另一位天神说：“不，他没有死。诸位，这便是沙门乔达摩的安住方式。”

73.

73.

Yaṃnūna’haṃ paṭipadaheyyamāyatiṃĀhārayāpanaharaṇāya sabbaso,Evaṃ sacintayi karuṇāya coditāTā devatā tuvaṭumupecca gotamaṃ;

()

他心生此念：“我何不完全断绝食物？”于是，诸天神心怀悲悯，迅速前来拜见乔达摩。

74.

74.

Ārocayuṃ yadipana niccabhojano-Pacchedanaṃ samaṇatuvaṃ karissasi,Kāhāma te mayamitilomakupatoDibbojamokiriya sariratappaṇaṃ;

()

他们说道：“沙门，如果你决意完全断绝食物，那么，我们将通过你的毛孔为你注入天界的精华，以此滋养你的身体。”

75.

75.

Ghāsassachedanavīriyaṃ karomi ceYāpenti tā madhura sudhārasena maṃ,Tenā’bhiyāpanavidhimicchato satoTaṃkhotapaṃ nabhavati kiṃ musā mamaṃ;

()

我思忖：“如果我声称完全断食，而这些天神却通过我的毛孔为我注入天界的精华来维持我的生命，那对我来说，岂不就是一种欺骗吗？”

76.

76.

Nālanti so kuhanavasena devatā-Vimhāpaneti’ha nijadehatappaṇaṃ,Evaṃ anussariya’nuvāsaraṃ vasīĀhāramāhari virasaṃ parittakaṃ;

()

他想，以欺骗来惊动天神并滋养自身是不当的。如此忆念后，他每天只摄取少量无味的食物。

77.

77.

Svācelako vicarikarāpalekhaṇoĀcāramuttya’bhavi nacehitiṭṭhiko,Uddissakaṃ abhihaṭakaṃ nimantanaṃNāsādayi piṭakakalopikumbhikaṃ;

()

他是一位裸行者，舔食手掌，不受常规约束。他不接受特意准备的、带来的或邀请的食物，也不接受从篮中、锅中或罐中取出的食物。

78.

78.

So daṇḍamuggaramusale’ḷakantaraṃPāyantigabbhinipanitīhi cā’haṭaṃ,Sāmakkhikāvisaya muhinnamekikaṃSaṅkittinodanamapi nābhisādayī;

()

他不接受在棍棒、木槌、臼杵或门槛之间供养的食物；不接受正在哺乳、怀孕或与男人同在的妇女所供养的食物；不接受在集食处收集的食物，也不在有狗等待的地方接受食物。

79.

79.

Sovīrakaṃ napivi suraṃ namerayaṃSukkhāmakaṃ yadapi tikovisuddhikaṃ,So macchamaṃsakavikatiṃ paṭikkhipiAppekadā tapasi nirāmagandhiko;

()

他不饮用酸粥、烈酒或酒。他拒绝鱼、肉以及干肉，即使是三净肉也不例外。有时，这位苦行者身上没有生肉的气味。

80.

80.

So sattatoppabhuti kamena hāpayaṃYāvekamāhari kabalaṃ balatthiko,So sattatoppabhuti kamena hāpayaṃEkaṃ kulaṃ upagami yāva bhikkhituṃ;

() (Yamakabandhanaṃ)

这位欲求力量者，从七口食物开始，逐渐减少，直到只食一口；他从七家乞食开始，逐渐减少，直到只到一家乞食。

81.

81.

Ekāya dīhipi ticatūhi pañcahiDinnaṃ paṭiggahi chahi dattisattahi,EkāhikappabhutikamaddhamāsikaṃMūlaṃ sayaṃ patitaphalaṃ pabhuñji so;

()

他每隔一天、两天，乃至七天进食一次，后来更以每半月进食一次为周期。他以自行落下的果实和根为食。

82.

82.

SāmākataṇḍulamathasākamaddakaṃNīvārakuṇḍakahaṭadaddulādikaṃ,Piññākagomayatiṇa jhāmakodanaṃVīro mahāvikaṭamapānubhuñji so;

()

沙摩粳米野菜羹，尼婆罗谷杂苦荞，油渣牛粪与焦饭，勇者皆食此粗粮。

83.

83.

Thokaṃ pivi pakasatamitaṃ hareṇuka-Yūsaṃ tathā canaka kulatthamuggajaṃ,So appabhojanaparamo sajīvitaṃEkena yāpayi tilataṇḍulena’pi;

()

他喝少量的豆汤，如豌豆、鹰嘴豆、豇豆或绿豆所制。他饮食至极，有时甚至仅靠一粒芝麻或一颗米来维持生命。

84.

84.

Sāṇammasāṇa?Jina’jinakkhipacchava-Dussaṃ tirīṭakakusavākacīrakaṃ,So kesakambalamapivāḷakambalaMoḷukapakkhikaphalakānya’dhārayi;

()

他穿着麻衣、粗麻衣、尸布、皮革衣、树皮衣、草衣、毛发衣、马毛衣、猫头鹰羽毛衣或木板衣。

85.

85.

DubbaṇṇanattakamayamaggapuggaloAppekadā paridahi paṃsukūlakaṃ,Attantapovaraṇa parāyaṇo bhaviSo massukuntalatanulomalocako;

()

有时他穿粪扫衣。他致力于自我折磨的苦行。他拔除自己的须发和体毛。

86.

86.

Ubbhaṭṭhako’bhavi parivajjitāsanoUkkaṭṭhamukkuṭikavataṃ adhiṭṭhahī,Uddhaggakaṇṭakavīsame apassayeSeyyaṃ akā tadupariṭhānacaṅkamaṃ;

()

他总是站着，从不坐下。他修行蹲踞。他在荆棘床上躺卧，并于其上站立和经行。

87.

87.

So sāyatatiyakamudakāvarohaṇa-Yutto pavāhayitumaghaṃ samussa hī,Ātāpayaṃ iti paritāpayaṃ sakaṃDehaṃ ciraṃ parihari pāpabhīruko;

()

他投入到每晚三次下到水中的修行中，以图洗去罪恶。这位畏惧罪恶者，长久地以这种方式折磨、烧灼自己的身体。

88.

88.

Yo nekahāyanagaṇiko’tthi’tinduka-Rukkhassa kho papaṭikajātakhāṇuko,Evaṃ tathā papaṭikajātamattanoGattañca sannivitarajomalaṃ bhavi;

()

犹如一棵黑柿树桩，经过许多年后，会长出一层外皮；同样地，我的身上也积聚了一层厚厚的尘垢。

89.

89.

Sovā paro natu parivajjayī rajo-Jallāni kajjalamalināni pāṇinā,Dehaṃ subhojanajahanena jajjaraṃTelaṃ vilepiya rajasā’bhithūlayī;

()

我不用手擦去身上的尘垢。因舍弃美食，身体变得衰弱，身上的尘垢与油污结成了硬壳。

90.

90.

So dve’kapassayikavataṃ papūrayīĀpānako’ bhavi phalake’pi thaṇḍile,Seyyaṃ akāka vihari vivekakāmavāAjjhogahaṃ adutiyako mahāvanaṃ;

()

他修行卧一侧的誓言，睡在木板上或光秃的地上。他乐于独处，无有同伴，独自深入大森林中。

91.

91.

Pāṇe ime visamagate’tikhuddakeNā’haṃ vadhissamiti paṭicca’nuddayaṃ,Ussāvamaddanahirabhīrutāya soNātho abhikkami ca sato paṭikkami;

()

出于慈悲，心想“我不要伤害这些小生命”，那位守护者，因害怕踩到它们而心怀惭愧，于是正念地前进和后退。

92.

92.

Ninnatthalā vanagahanā vanāsayoNinnatthalaṃ vanagahanaṃ migo yathā,Hīto vipassiya vipinopage janeTāsābhibhū papanati evamevakho;

()

犹如林中深处的野鹿，一见到人便逃走；同样地，当我看到有人进入森林时，也会因害怕而逃离。

93.

93.

Disvāna luddakavanakammikādayoGopālake tiṇanaḷakaṭṭhahārake,Mācaddasaṃ ahamapi tetya’yaṃjanoMā maṃ vipassatu samadhiṭṭhahaṃ vataṃ;

()

见到猎人、林中劳作者、牧牛人、以及割草、芦苇、木柴的人，我便立下誓言：“愿他们不见我，我亦不见他们。”

94.

94.

EkovasaṅgaṇikavihārabhītiyāNinnatthalā vanagahanā taponidhī,Ninnatthalaṃ vanagahanaṃ papāta soTassāsi tādisi pavivittatā tadā;

()

因畏惧与大众共住，这位苦行宝藏便遁入林中深处。彼时，他的独处便是如此。

95.

95.

Yasmiṃvane caratamavītarāgīnaṃRomuggamo caraṇatalāni kampare,Disvāna bhiṃsaṇakavanaṃ tathāvidhaṃAjjhogahaṃ vasi pavivekakāmavā;

()

那是一片如此恐怖的森林，未离贪欲者进入其中，会毛骨悚然，双足颤抖。然而，乐于独处的他，却进入其中居住。

96.

96.

Ussāvapātatasamaye’ntaraṭṭhakeHemantike sisiratarāya rattiyā,Abbhāvakāsika mabhipūrayi vataṃKicchaṃ vasi vasi vanasaṇḍago divā;

()

在寒冷的冬夜，霜露降下之时，他履行露地住的誓愿，白天也艰难地住在林中。

97.

97.

Gimhotu pacchimadivasantare divāAbbhāvakāsikadhutadhammapūrako,Rattiṃ vane vihari javaṭṭhikānyu’paNissāya so asayi susānabhūmiyaṃ;

()

在夏末之日，白天他履行露地住的苦行；夜晚他住在林中，依止骨堆，睡在冢墓地。

98.

98.

Buddhaṅkuraṃ upagamiyo’ṭhubhanti’piOmuttayantipi rajaso’kiranti’pi,Gomaṇḍalā savaṇakhilesu daṇḍakaṃDatvā vadāpayitumupakkamanti’pi;

()

他们走近菩萨，对他吐唾沫，对他撒尿，还对他抛洒尘土。牧牛人也将木棍插入他的耳中，试图让他发出声音。

99.

99.

Sovādhivāsayi satimā upekkhakoTaṃvedanaṃ kaṭukaka manaññavediyaṃ,Dukkhe sukhe sumati tulāsarikkhakoBālesu tesva’pi navikopayimanaṃ;

()

他具足正念与舍心，忍受那苦涩难忍的感受。在苦乐中，他如秤般智慧，即使对那些愚人，他也不动嗔心。

100.

100.

Āhāratappaṇavidhinā visuddhi’tiEke vadanti’ha samaṇāññatitthiyā,Kolādibhojanavikatiṃ tathāvidhaṃAppicchatāya’nubhavi suddhikāmavā;

()

一些沙门与其他外道在此说，清净是通过节制饮食而得。那位希求清净者，因少欲而体验了那类粗劣的食物。

101.

101.

Appojabhojanavikatiṃ pabhuñjatoKhattiṃsalakkhaṇasiriyā samujjalaṃ,Kāyo suraddumaruciro’dhimattaka-Sīmānamaṭṭhikataca māpadhīmato;

()Pabbānivā asitalanāsva’sitika-Vallisu unnata’vanatāni seyyathā,Āsuṃ tathā karacaraṇādikāni’piTassu’nnatonata’vayavāti viggahe;

()

他食用少有养分的劣食，其身虽曾因三十二大人相的光辉而明亮，如今却皮肉紧贴骨骼，犹如一棵枯树。正如枯萎藤蔓的节瘤高低不平，他的手足等肢体在他的身体上也高低起伏。

103.

103.

Mokkhesino karabhapadaṃva nissiriṃNimmaṃsa mānisada mahū sirimato;

Tassu’ntatāvanatakapiṭṭhikaṇṭakoĀsi yathāvalayitavaṭṭanāvali;

()

寻求解脱者（菩萨）的臀部，无肉而变得丑陋，如同骆驼的脚一般。他的脊椎骨向内向外弯曲，如同串珠般扭曲。

104.

104.

Gopāṇasi sithilitabandhanā jara-Sāḷāya heṭṭhupariṭhite’va dhīmato,Nimmaṃsalohitakakalebare pya’va-Bhaggā bhavuṃ pavisamaphāsukāvalī;

()

那位智者的肋骨，如同系缚松弛的老屋椽木般高低不平，在他无肉无血的身体里，肋骨仿佛折断般向外突出。

105.

105.

Appaṃ kubhojanavikatiṃ pabhuñjanoTassa’kkhikūpagayugalakkhitārakā,Okkāyikā abhavu magādhagā tadāGambhīrakupagadakatārakāka viya;

()

他食用极少量的粗劣食物，他的眼球深陷于眼窝中，如同星星坠入深井般深邃。

106.

106.

Vātātapena’ bhiphusito yathā’maka-Cchinno’bhisamphuṭani alābu tittako,Sīsacchavī sukhumachavissa bhojano-Pacchedanena’bhiphuṭitā ṭhitaṃ tathā;

()

如同一个生切的苦瓜，被风和日晒后变得干瘪皱缩；同样，那位曾有细嫩皮肤者的头皮，也因断绝食物而皱缩了。

107.

107.

Tassodaracchavi pana piṭṭhikaṇṭakaṃAlliyi so muni malamuttamocako,Okujjito paripati pūtimūlaka-Lomāni tabbapugalitāni bhūmiyaṃ;

()

那位牟尼的腹部皮肤紧贴着脊骨。当他大小便利时，便向前仆倒，身上根部腐烂的毛发也脱落于地。

108.

108.

So piṭṭhikaṇṭakamavasaṅgapāṇināKucchicchaviṃ phusitumito parāmasi,So piṭṭhikaṇṭakamavasaṅgapāṇināKucchicchaviṃ phusitumito parāmasi;

() (Yamakabandhanaṃ)

当他想触摸腹部的皮肤时，他抓到的是脊骨；当他想触摸脊骨时，他抓到的却是腹部的皮肤。

109.

109.

Kālonukho varapuriso’ti no tathāSāmonukho napi nanumaṅguracchavi,Āsuṃ tadā kavimatikathāparā narāDisvā malaggahitamasobhanacchaviṃ;

()

那时，那些好议论的人们，看到他那被污垢所染、不甚庄严的容貌后，便议论道：“他是黑皮肤吗？不。是尊贵之人吗？不像。是黝黑吗？也不是。当然更不是金色皮肤。”

110.

110.

Ye santī sampatī samaṇā’bhavuṃ pureAttantapā tapasi anāgate siyuṃ,Te vedanaṃ kaṭukamitodhikaṃ kimuVedenti vedayu mabhivedayissare;

()

那些过去、现在和将来折磨自己的苦行沙门，他们是否曾体验、正在体验或将体验比这更剧烈的痛苦呢？

111.

111.

Īhāya dukkarakiriyāyi’māya’piNeva’jjhagā yamariyañāṇadassanaṃ,Attūpatāpanakasirassa kevalaṃBhāgī bhavi anariyamaggagāmiso;

()

即使通过这般努力的苦行，他也没有获得圣者的智见。他只是徒然承受自我折磨之苦，走在非圣道上。

112.

112.

Saṃsāre sātisāre barataradarathe saṃsaraṃ saccasandhoKhedevedesi devāsiranarasaraṇoesayaṃsattasantiṃ,DhīrovīrovaroyopabhavabhavabhayopāpatāpabbipattoĀyogaṃ yogiyogī parihari hirimāevamevacchavassaṃ;

() (Muttāhāra bandhanaṃ)

那位信守承诺者，在充满沉重苦恼、极有实质的轮回中流转，作为天、阿修罗与人的皈依处，他悲伤地寻求着众生的寂静。那位智者、勇者、最胜者，已超越了生起、存在、怖畏、罪恶与苦恼。那位具惭愧心的瑜伽行者，就这样舍离了此种努力，长达六年。

Iti medhānandābhidhānena yatinā viracite sakala kavijana hakayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe avidurenidāne mahābodhisattassa mahā padhānānuyogappavattiparidīpo ekādasamosaggo.

如是，在名为慧喜（Medhānanda）的修行者所著，作为一切诗人心中欢喜之源的《胜者世系灯》（Jinavaṃsadīpa）中，此为《近因缘》里阐明大菩萨大精进修行过程的第十一章。

1.

1.

Kāmaṃ kāmasukhallikā’nuyogoHīno’natthakaro’tya’ne(’karūpaṃ),Cintetvāna tapovanaṃ vimānāTvaṃ siddhatthu’pagamma kāhase kiṃ;

()

“悉达多（Siddhattha），你思量着‘沉迷于欲乐是低劣且无益的’，从而舍弃宫殿来到这苦行林，如今你打算做什么呢？”

2.

2.

Konāma’ntu’patāpanā’nuyuttoPatto hoti sukhappadaṃ kadāci,Tasmā attu’patāpanā’nuyogoHīno’natthakaro’ti cintayassu;

()

谁曾通过自苦而达到安乐呢？因此，你当思惟：自苦是低劣且无益的。

3.

3.

Attānaṃ sayamevamovaditvāPiṇḍāyā’nugharaṃ caritva laddhaṃ,Bhattaṃ bhuttavato sakamhi kāyeĀsuṃ pākatikāni lakkhaṇāni, ()

他如此自我劝诫后，便挨家挨户行乞。在食用了乞得的食物后，他身上的诸相便恢复了正常。

4.

4.

Hīnantadvayavajjanena jātuÑāṇukkaṃsagatamhi tamhi vīre,Bodhāyū’pasamāya nibbidāyaUkkaṭṭhaṃ paṭipattimācarante;

()

那位勇者，通过避免那两种低劣的极端，为了觉悟、寂静与厌离而修习最上之道，其智慧确实达到了顶峰。

5.

5.

Chabbassānya’nidukkaraṃ karitvāBodhiṃ nājjhagato subhojanāni,Bhuñjanto kimu kubbate’ padhānāVibbhanto iti pañcavaggiyāyaṃ;

()

“他苦行六年，未能证得菩提，如今却享用美食。他吃着好食物，怎能精进呢？他已迷失了！” 五众比丘如此想道。

6.

6.

Madaditvā sikataṃ sinehaladdhāKevā’suṃ samaṇaṃ hi’maṃ upecca,Ko mūḷho’dhigamādhigantumiccheCintetvā migadāyamotariṃsu;

()

“有谁曾从沙中榨出油呢？（同样，）亲近这位沙门，哪个愚人才会想获得成就呢？” 他们如此思量后，便进入了鹿野苑。

7.

7.

Senānīnigame tadāni seṭṭhi-Dhītā sāmikulaṃ alaṅkatā’si,Bhārenā’vanataṅginī kucānaṃHaṃsivā’lasagāminī sujātā;

()

那时，在将主村（Senānīnigama），商主之女善生（Sujātā）已嫁入夫家，盛装打扮。她因乳房丰满而身躯微倾，步履如天鹅般优雅。

8.

8.

Jāte patthitapatthanāsamiddheRukkhā’dhiggahitāya devatāya,Kātuṃ sābalikammaka mānayitvāDhenū laṭṭhivanopagā sahassaṃ;

()

当树神满足了她所祈求的愿望时，为了献供，她带来了一千头在甘蔗林中放养的母牛。

9.

9.

Tāsaṃ pañcasatāni duddhakhīraṃPāyetvā katapuna yāvatā’ḍhadhenū,Khīrānaṃ parivattanaṃ vidhāyaPaccūsamhi dudoha tā’ḍhadhenū;

()

她将五百头母牛的奶喂给另外五百头母牛，通过这种奶的转化，她在拂晓时分挤了那五百头母牛的奶。

10.

10.

Missetvā sayamevava duddhakhīraṃPāyāsaṃ pacituṃ samārabhittha,Devā tattha sudhārasaṃ khipitvāĀrakkhādimakaṃsu uddhanasmiṃ;

()

她亲自混合乳汁，开始烹煮乳糜。诸天神向其中注入甘露，并在炉灶上进行守护。

11.

11.

Tassā’si himāvācalo’padhānaṃPallaṅko pathavitalaṃ ahū ce,Hatthā pacchimapubbasāgaresuPādā dakkhiṇasāgare bhaviṃsū;

()

喜马拉雅山为枕，大地为床榻，双手伸向东西两海，双足踏在南海。

12.

12.

Uggantvā tiṇajāti nāhirandhāTassā’hacca ṭhitā nabhaṃ asesaṃ,Chādesuṃ caraṇuṭṭhitā’ssa kaṇha-Sīsā’jānuyugā’pya’kaṇhakīṭā;

()

一株草从他的肚脐长出，直抵整个天空；又有黑头的白蛆从他双脚爬起，覆盖至双膝。

13.

13.

Cattāro sakuṇā catuddisāhiPatvā tappadapañjaraṃ vivaṇṇā,Setā’suṃ puthumīḷhapabbatassaSīse caṅkami so alimpamāno;

()

四只不同颜色的鸟从四方飞来，到他脚边时都变成了白色。他行走在一座巨大的粪山顶上，却不被玷污。

14.

14.

Iccevaṃ sumati’ṭṭhapākadāniPassitvā supināni pañca niṭṭhaṃ,Patto ajja bhavāmahanti buddhoNigrodhaṃ samupecca sannisīdi;

()

智者如此见到这五个预示着所愿成熟的梦境后，便得出结论：“我今日必成佛陀。”于是他来到尼拘律树下坐下。

15.

15.

Sodhetaṃ sahitā tu puṇṇadāsīPaccūse vaṭamūlapubbasele,Taṃ lokekaraviṃ virājamānaṃDisvā’voca sujātametamatthaṃ;

()

拂晓时分，婢女普那(Puṇṇā)偕伴来到榕树根部的东侧，看见他如世间唯一的太阳般闪耀，便将此事告知善生。

16.

16.

Lakkhagghaṃ haripātimāharitvāSā āvajjayi pakkabhājanaṃ so,Pāyāso vinivaṭṭito ṭhito’siTāyaṃ pokkharapattatova’toyaṃ;

()

她带来了价值十万的金钵，并将煮好的食物倒入其中。乳糜一经倒入，便凝聚不散，犹如莲叶上的水珠。

17.

17.

Sā aññāya suvaṇṇapātiyā taṃChādetvā muditā pasantacittāGantvā maṇḍana maṇḍitā sasīseKatvā pūjayi bhojanaṃ sujātā;

()

善生明白此兆后，心生欢喜，意甚虔敬。她用一个金盘盖好，盛装打扮，将那份食物顶在头上，前去供养。

18.

18.

Kālaṃ ettakamevabodhisattaṃNātikkamma vidhātudinnapatto,Sampatto’si adassanaṃ tato taṃPātiṃ soṇṇamayaṃ paṭiggahetvā;

()

菩萨接受那金钵后，先前由梵天所赐的钵便消失了，它陪伴菩萨的时节至此而终。

19.

19.

Haṃsālimalinīkatāravinda-Reṇucchannasunīlanīrapurā,Yā nerañjaravissutā’si tāyaNajjātīramagañji sattasāro;

()

众生之精华(菩萨)来到著名的尼连禅河(Nerañjarā)岸边，那河水湛蓝，因天鹅与蜜蜂搅乱莲花，水面覆满了花粉。

20.

20.

PāyāsāmisapuṇṇasoṇṇapātiṃKāsāvāni jinaṅkuro ṭhapetvā,Tīre tāya savantiyā nahātuṃTitthaṃ gandhagajorivo’tarittha;

()

佛苗(菩萨)将盛满乳糜的金钵和他的袈裟放下，来到那条河的岸边，如同香象般下到浴场，准备沐浴。

21.

21.

RolambākulanīlanīrajehiSevālehi nadījalaṃ sunilaṃ,Nikkhantajjutisañcayehi dehāOtiṇṇassa jagāma piñjarattaṃ;

()

河水因被群蜂搅动的蓝色莲花与水藻而呈深蓝色，但当他下水时，他那因苦行而失去光泽的身体，使河水也染上了淡黄色。

22.

22.

Gaṅgākāmini kañjareṇugandha-Cuṇṇaṃ tuṅgataraṅgabāhunā taṃ,Bhattāraṃ salilena sītalenaMakkhetvāsunahāpayantī’vā’si;

()

河之女神，仿佛以高扬的波浪为臂膀，用带着莲花花粉馨香的清凉河水，为她的夫君涂抹、沐浴。

23.

23.

Tulyaṃ tabbadanambujena laddhuṃĀyantaṃ raviraṃsisaṅgamena,Haṃsasseṇi sarojakosarāsiṃSaṃdūsesi āvāriyo hi pāko;

()

太阳前来，欲以其光芒与他莲花般的面容媲美，而鹅群却搅乱了莲苞，因为业的成熟确实是一种障碍。

24.

24.

Tīre sārasacakkavākapakkhīSosāya’ssavisāritaṃ’sapakkhā,Gambhīrambhasi mattamāhariṃsuMaññe nikkaruṇāya ettakantī;

()

岸边的白鹤与赤麻鸭，张开翅膀晾晒，在深水中觅食。我想，它们是多么无情啊！

25.

25.

Tuṇḍe maṇḍitapuṇḍarīkadaṇḍoPakkhe keravapaṇḍare pasārī,Nāthassu’bbahi mattahaṃsarājāSetacchattavibhutimuttamaṅge;

()

一只高贵的鹅王，喙衔白莲茎，展开洁白如睡莲的双翼，为尊者在其头顶上高举，犹如华丽的白伞盖。

26.

26.

VattamhojapalobhitālicakkaṃCakkhavāpāthagataṃ jinaṅkurassa,Saṃdassesi padhānabhuṭhitassaNilasmiṃ kasiṇamhi bhūtibhāraṃ;

()

蜂群为未来佛陀的莲花脸庞所诱，飞入其视线之内，向立于精勤之地的他，展示了犹如在青遍处中的巨大景象。

27.

27.

VeyyāvaccakarārivāpagāyaṃSevālādimalāpanena mīnā,PādañcandagamīnalakkhaṇassaTassa’gge vimalikariṃsu vāriṃ;

()

鱼儿犹如仆从般，通过清除苔藓等污垢，为具足轮相之足者，澄清了前方的水。

28.

28.

Uttiṇṇassa visālasāḷasākhī-Sākhāhatthapuṭehi puñknāya,Gattaṃ mandasugandhagandhavāha-Vatthaṃ sāḷavanaṅganā adāsi;

()

当他上岸时，娑罗林中的一位女神，通过一棵巨大的娑罗树，用其枝条般的手掌为他擦拭身体，并献上一件由微风与妙香带来的衣裳。

29.

29.

Lokindo parimaṇḍalaṃ nivatthoChādetvāna timaṇḍala’ntariyaṃ,Bandhitvopari kāyabandhanampiKāsāvaṃ paridhāyi paṃsukūlaṃ;

()

世间主穿着得体，下衣遮盖了肚脐与双膝三处，其上系好腰带后，穿上了粪扫衣袈裟。

30.

30.

Pāyāsassa nirūdakassa ūna-Paññāsappamite vidhāya piṇḍe,Pācīnābhimukho nisajja najjāTīre tāya akāsi bhattakiccaṃ;

()

他将无水的乳粥做成四十九个饭团，然后面向东方，坐在那河岸上用餐。

31.

31.

Pāyāso madhuro’yamassa satta-Sattāhaṃ paṭividdhabodhino hi,Ojāsamapharaṇāya ṭhānamāsiTasmā so pavihāsi nibbihesaṃ;

()

此甜美乳粥，能为将证悟菩提并持续七周的他提供营养，使其遍布全身。因此，他安住而无需再食。

32.

32.

Bujjheyyaṃ yadi bodhimajja sohaṃUddhaṃsotamayaṃ suvaṇṇapāti,Gaṅgāyaṃ khipaki gacchatūti vatvāDhīmā dakkhiṇahatthagaṃ tamagghaṃ;

()

智者发愿道：“若我今日能证得菩提，愿此金碗逆流而上。”说罢，便将右手中的贵重金碗抛入恒河。

33.

33.

Sotaṃ bhindiya sā savantimajjheṬhatvā pāti yato asītihatthaṃ,Uddhaṃsotamupecca sannimujjiTasmā so’pi nimujji pītinajjaṃ;

()

那金碗劈开水流，在河中央逆流而上八十肘，然后沉没了。因此，他也沉浸在喜悦之河中。

34.

34.

Nāgānaṃ bhavanaṃ upecca tiṇṇaṃBuddhānaṃ panimamhi bhaddakappe,SāpātiparibhuttasoṇṇapātiGhaṭṭetvāna ṭhitā katānurāvā;

()

那金碗到达龙宫后，碰撞了此贤劫中前三佛所用过的金碗，发出声响后便停了下来。

35.

35.

Taṃ dīghāyukakālanāgarājāSutvā saddamathajjape’kabuddho,Uppannoti jinaṃ abhitthavantoAṭṭhāsi thutigītikāsatehi;

()

长寿的迦罗龙王(Kālanāgarājā)听到那声音，便说：“今日又有一位佛陀出世了！”他遂以数百首赞歌来赞颂那位胜者。

36.

36.

ChāyābaddhavisālasāḷasālaṃPatvāsāḷavanaṃ nadīsamīpe,ĀjīvaṭṭhamasīlasaṃvarenaĀdoyeva visuddhakāyavāco;

()

他，从一开始就以正命为第八的戒律防护而身语清净，到达了河边一个由巨大娑罗树构成的荫凉娑罗林。

37.

37.

KatvāṭṭhārasapiṭṭhikaṇṭakānaṃKoṭīnaṃpaṭipādanaṃ kamena,PallaṅkassanisajjabandhanenaKammaṭṭhānasatiṃ upaṭṭhapetvā;

()

他依次安顿好十八节脊椎骨，以结跏趺坐的姿势，建立起对业处的念住。

38.

38.

ĀnāpānasatiṃpariggahetvāNibbattesimalaggahītapubbe,Rūpārūpasamādhayo’ṭṭhapañcā-Bhiññāyo vasitāca so vasīso ()

他，自在之主，掌握了入出息念，成就了前所未得的八种色界与无色界定，以及五神通与诸自在力。

39.

39.

Jhānassādarato divāvihāraṃKatvā sāḷavane surāsurehi,Dhīro maggamalaṅkataṃ karīvaGantuṃ otariyatrabodhimūlaṃ;

()

智者在娑罗林中，乐于禅味，度过白日。然后，他如大象般，走上了由天神与阿修罗所庄严的道路，前往菩提树下。

40.

40.

LājādīkusumehivippakiṇṇoMuttāpaṇḍaravāḷukātthato so,Maggo tuṅgataraṅga bhaṅgahāriLakkhīvāsapayodadhīri’vā’si;

()

那条路遍撒着炒米等花卉，铺着珍珠般洁白的沙子，如同吉祥天女所居、波涛汹涌迷人的乳海。

41.

41.

Majjhā’ropitapaṅkajābhirāmaṃMuttādāmasamākulaṃ samantā,KaṇṇolambasuvaṇṇaghaṇṭamassaDeṭā dibbavitāna mukkhipiṃsu;

()

中央饰有庄严莲花，四周遍满珍珠璎珞，金铃垂角，诸天为彼撑起天界华盖。

42.

42.

Lokatthaṃ karaṇāya coditasmiṃTasmiṃ lokadivākare’kavīre,Gacchante sahajātabodhimūlaṃĀloko udapādi sabbaloke;

()

为利世间而被策励，彼世间日、独一英雄，走向与己俱生之菩提树下时，光明于一切世界生起。

43.

43.

Āyantaṃ tiṇhārako pathamhiDisvā sotthiyanāmabhūsuro taṃ,Pādāsi tiṇamuṭṭhiyo’ṭṭhamattāNātho tāni tiṇāni sampaṭicchi;

()

途中，一位名为索提亚(Sotthiya)的婆罗门割草人，见彼前来，便献上八把茅草。世尊领受了那些茅草。

44.

44.

Vattatte varapāṭihāriyamhiMagge gandhagajo’ca jamhamāno,Sampatto karuṇākalattabhattāSambodhādhigamāya bodhimūlaṃ;

()

道上示现胜妙神变时，以慈悲为依怙者，如香象般庄严而行，为证得正自觉，抵达菩提树下。

45.

45.

Tassosīdaṭhitaṃ’va cakkavāḷaṃHeṭṭhā dakkhiṇato’ttarānanassa,Paññāyu’ttaracakkavāḷamuddhaṃLaṅghitvānaṭhitaṃ’va ābhavaggaṃ;

()

当彼立于南方，面朝北时，下方轮围世界仿佛沉陷，而其智慧仿佛超越上方轮围世界，直达有顶天。

46.

46.

Evaṃ pacchimamuttaraṃ disampiAṭṭhānanti padakkhiṇaṃ karonto,Gantvā ṭhānavaraṃ puratthimasmiṃAṭṭhāsi vasi pacchimānano so;

()

如是，彼右绕而行，思惟西方与北方亦非其处。遂往东方之殊胜地，彼自在者面向西方而立。

47.

47.

Dhīmā dakkhiṇapāṇipallavenaAgge tāni tiṇāni sattharī so,Tamhā cuddasahatthamuppatitvāPallaṅko samalaṅkarī dumindaṃ;

()

智者以其嫩芽般的右手，执草之末端而铺洒。随即，一个十四肘高的宝座出现，庄严了彼树王。

48.

48.

Dakkho kārupavīṇacittakāroKātuṃ vā’likhituṃ yathānasakkā,Aṭṭhaṃsu haritāni santhatāniEvaṃ tāni tiṇāni uppatitvā;

()

那些茅草出现时，翠绿而平整，纵使是善巧聪慧的工匠或画家，亦无法制作或描绘。

49.

49.

Maṃsādī upasussare nahārūAṭṭhīcepyavasissare sarīre;

Muñceyyaṃ caturāsavehi yāvaBhindissāmi natāvimaṃ ahanti;

()

“纵我身中血肉筋脉干枯，唯余骨骸，若未自四漏解脱，我终不从此座起。”

50.

50.

Daḷhaṃ cintiya daḷhamānaso soPācīnābhimukho dumindabandhaṃ;

Katvā piṭṭhigataṃ nisīdi bodhi-Pallaṅkamhi yugandhare ravī’va;

()

彼作此坚定思维后，心意坚定，面向东方，背靠树王之干，坐于菩提座上，犹如太阳在持双山(Yugandhara)上升起。

51.

51.

Lokeso sasimaṇḍalāvabhāsaṃSetacchattamadhārayī tadaññe,Suddhāvāsatalaṭṭhadevatā taṃPūjesuṃ makuṭappitañjalīhi;

()

世主（大梵天）为彼持一白伞盖，光如月轮。其时，其他居于净居天之天神，合掌于顶，向彼致敬。

52.

52.

Ye rūpāvacare vasanti devāTe ca’ññatra asaññasattadeve,Sampatvā vajirāsane nisinnaṃPūjesuṃ kusumākulañjalīhi ()

除无想有情天外，所有居住在色界之天神，皆前来坐于金刚座上之彼前，以满捧鲜花之合掌来供养。

53.

53.

Ekacce paranimmitādilokāPatvā bhattibharā’marā mahiṃsu,PūjābhaṇḍasamābhikiṇṇahatthāMārāriṃ tahimāpa pāpimā kiṃ;

()

一些从他化自在天等天界而来、充满虔诚的诸天，手中满是供品，前来致敬。然彼处，恶者魔罗为何来到魔罗之敌面前？

54.

54.

Ye nimmāṇaratimhi nijjarā te;

Patvā gandhakaraṇḍamaṇḍalehi,SampūjesumalaṅkataṅghipīṭhaṃNaṃ seṭṭhaṃ vijayāsanopaviṭṭhaṃ;

()

化乐天之诸天神前来，以一圈圈香盒，供养坐于胜利宝座上之至上者，及其庄严之足座。

55.

55.

Aṭṭhāsi tusitālayā sasenoPatvā santusitavhadevarājā,Vijento harimora piñchapuñja-Sobhaṃ kañcanatālavaṇṭapantiṃ;

()

名为善兜率之天王，与其军队从兜率天前来，挥舞着一排排金色多罗扇，其美犹如绿色孔雀之羽束。

56.

56.

Patvā yāmasurālayā sasenoSaṃvijesi suyāma devarājā,Dhīraṃ soṇṇapaṇāḷikānipāta-Dhārāsannibhacārucāmarehi;

()

苏亚马(Suyāma)天王与其军队从夜摩天前来，以美丽拂尘为智者扇凉，其拂尘犹如从金管中倾泻而下之水流。

57.

57.

Devindo vijayuttarākhyasaṅkhaṃVīsaṃ hatthasataṃ dhamītadaññe,Pūjesuṃ tamupecca koviḷāra-Pupphādīhi ca tāvatiṃsadevā;

()

天帝释吹响其一百二十肘长之胜利螺。其他忉利天之天神亦前来，以天赤华(koviḷāra)等花卉供养。

58.

58.

Yakkhādīhi purakkhatā’pi deva-Rājāno caturo catuddisāsu,Rakkhaṃ saṃvidahiṃsu devalokāTaṃ patvāna vinaṭṭhalomahaṭṭhaṃ;

()

四天王在四方，为夜叉(yakkha)等众所围绕，从天界前来，为彼毫无畏惧者安排守护。

59.

59.

Vādento saramaṇḍalaṃ vidhāyaVīṇaṃ pañcasikho’pi beḷuvākhyaṃ,Taṃ sampūjayi kālanāgarājāThomento thutigītikāsatehi;

()

五髻(Pañcasikha)乾闼婆亦弹奏其名为贝卢瓦(Beḷuva)之琴，奏出和谐乐音供养。迦罗(Kāla)龙王亦以数百首赞歌来赞颂。

60.

60.

Evaṃ kāhaḷabherisaṅkhavīṇā-Ghaṇṭāvījanichattacāmarehi,NaccādīhicalājapañcamehiDīpaddhupadhajehi mānayuṃ taṃ;

()

如是，彼等以号角、大鼓、法螺、琴、铃、扇、伞、拂尘，以及舞蹈等、五种炒米、灯、香、幡来致敬。

61.

61.

Siddhattho paṭisiddhamāradheyyoKattuṃ attavase sadevalokaṃ,Sutvā vāyamatīti bodhimaṇḍeMāro tatra samārabhitthagantuṃ;

()

魔罗闻：“悉达多(Siddhattha)于菩提座下精进，欲将天人世界置于己控，并阻绝魔罗之境。”于是，魔罗便开始前往彼处。

62.

62.

Tasmiṃ kho samaye bhayāvahāniMārasso’taraṇāya kāraṇāni,Cakkhacāpāthagatāni dunnimitta-Rūpādīni tilokalocanassa;

()

就在那时，作为魔罗来袭之兆，种种可怖、不祥之景象，出现于三界之眼(菩萨)的视野中。

63.

63.

Sukkha’mhodhararāvabherirāva-Vipphārābadhirīkatambarampi,Bhīmaṃ vijjulatā’sighaṭṭaṇehiMārassā’havambḍalābhamāha;

()

干海之咆哮与战鼓之轰鸣响彻云霄，震耳欲聋；可怕的闪电之剑的碰撞，宣告了魔罗战阵的出现。

64.

64.

Mārassā’gamanañjase rajovaVājīnaṃ khuraghaṭṭaṇena jāto,Ukkāpātasataṃ janesi tassaCakkhavāniṭṭhaphakhalaṃ disāsu ḍāho;

()

战马铁蹄踩踏，尘土飞扬，标志着魔罗的迅速到来；数百颗陨星坠落，四方燃起大火，呈现于眼之不祥景象。

65.

65.

Vehāse vicaruṃ kabandharūpāKākolā balipuṭṭhavāyasārī,Unnādiṃsu kharānilo pavāyīAbbhuṭṭhāsi rajo disāsu dhūmo;

()

无头身躯于空中游荡，渡鸦与乌鸦厉声鸣叫。狂风呼啸，尘土与烟雾于四方升起。

66.

66.

Āloko vigato ghaṇandhakāroOtiṇṇo mahikāsamābhikiṇṇo,Ākāso pathavi bhūsaṃ pakampiMeghacchannadinaṃ dinaṃ babhūva;

()

光明消逝，浓黑降临，遍布浓雾。天空与大地剧烈震动，白昼变得如同阴云密布之日。

67.

67.

Siddhatthañhi asiddhamatthametaṃKātuṃ assavamārakiṅkarāme,Vatve’thā’ti pajāpatī sasenoTattheva’ntaradhāyi tāvadeva;

()

“悉达多将成就此未竟之业！”——当魔罗之仆从如是说时，大梵天王(Pajāpati)与其眷属便立即从彼处消失。

68.

68.

Sā setā purato pajāpatissaĀsī bārasayojanaṃ vinaddhā,Evaṃ dakkhiṇavāmano ca loka-Dhātvantāvadhīmāsi pacchato’pi;

()

在魔王(Pajāpati)前方，其军队绵延十二由旬。其右方与左方亦然，其后方则一直延伸至世界体系之边缘。

69.

69.

Uddhaṃ sā navayojanappamāṇāSaddo bhūmividāraṇori’vā si,So’paḍḍhaṃ satayojanaṃ babhūvaUccaṃ so girimekhalo gajindo;

()

其军向上有九由旬高，声响犹如大地开裂。彼象王吉利美卡拉(Girimekhala)则高一百五十由旬。

70.

70.

Nāhesuṃ parisāsu nimmitāsuṃDveyodhā sadisāyudhādadhānā,Tabyāsena alañhi lomahaṃsoYassā’nussaraṇena ce siyā me;

()

在彼化现之军队中，无二战士持有相同武器。仅详述此事便足以令人毛骨悚然——然若我忆念起彼(菩萨)，则不然。

71.

71.

Māpetvā sahasā sahassabāhuṃGaṇhitvā vividhāyudhāni tehi,Ārūḷho girimekhalaṃ sasenoMāro pāturahosi baddhavero;

()

魔罗迅速化现千臂，手持各种武器，骑着吉利美卡拉(Girimekhala)象，率领军队，怀着深仇大恨现身。

72.

72.

Deveso yasasā samaṃ sakenaSetacchatta magañchi saṃharitvā,Deveso yasasā samaṃ sakenaSaṅakkhaṃ piṭṭhigataṃ vidhāya dhāvī;

() (Yamakabandhanaṃ)

天神之主收起其白伞，连同其荣耀一同离去。天神之主将法螺置于身后，连同其荣耀一同疾驰而去。

73.

73.

Saṅkocā’nanakāhalo jagāmaPātālaṃ khalu kālanāgarājā,Vīṇādoṇisakho sakhānapekhoTamhā pañcasikho kalahuṃ palāyi;

()

迦罗(Kāla)龙王脸色收缩地遁入了地狱。五髻(Pañcasikha)也抱着他的琴，不顾朋友，从那里仓皇逃走了。

74.

74.

Disvā mārabalaṃ samosarantaṃSampattā janatā palāyi bhītā,Sosīho’va vihāsi sakyasīhoEko kamārakarindakumhabhedī;

()

见到魔罗大军逼近，聚集的民众惊恐地逃散。唯有释迦狮子(Sakyasīha)独自安住，如狮子般，是击破魔罗恶象头颅者。

75.

75.

Passitvā’dharakantibhāramassaVattamhoruha mindirāvihāraṃ,Siddhatthena samo nacatthi lokeIccevaṃ kalimā’ha mārasenaṃ;

()

见到他下唇的光辉，以及他那如莲花般、光彩驻留的容颜，邪恶的魔罗对他的军队如此说道：“世间无与悉达多(Siddhattha)等同者。”

76.

76.

Etasasā’bhimukhā mayaṃ kadāciNosakkoma’bhiyujjhitunti tātā,Vatvā uttarapassato samāroKhandhāvāramabandhi baddhavero;

“父亲啊，我们绝不能与此人正面交锋！”他的军队如此说后，魔罗便怀着深仇大恨，在北面扎营。

77.

77.

Disvā’jjhottharamānamārasenaṃĀrakkhāvaraṇaṃ thiraṃ vidhāya,Khandhāvāramabandhi sopi vīroJetuṃ taṃ dasapāramī bhaṭehi;

()

见到魔罗大军压境，那位英雄也建立了坚固的防护，扎下营盘，以十波罗蜜为战士，来战胜他。

78.

78.

Māro bhudharamerucakkavāḷeRukkhādīni vicuṇṇituṃ samatthaṃ,Khobhetvā bhuvanattayaṃ disāsuUṭṭhāpesi samīraṇaṃ sughoraṃ;

()

魔罗在四方掀起了一股极其可怕的狂风，它能够摧毁须弥山(Meru)和铁围山(Cakkavāḷa)上的树木等，并震动三界。

79.

79.

Vāto pāramidhāmavārito soNittejaṃ palayānilassamopi,Patto cāmaramandamārutovaTandehotuparissamaṃ jahāsi;

()

那风被波罗蜜的力量所阻挡，纵然它堪比劫末之风，也变得毫无威力。当它抵达菩萨身边时，已如拂尘的微风，消除了他身体的疲劳。

80.

80.

DhārāvegavihinnabhūmibhāgaṃGambhīrā’sanirāvanibbharā’ghaṃ,Māro māpayi tuṅgavīcabhaṅgaṃVassoghaṃ paripātarukkhaselaṃ;

()

魔罗化现了一场暴雨洪流，其激流冲破大地，其高浪翻涌，其威力摧毁树木和岩石，并充满了深沉的雷鸣之声。

81.

81.

Vīro pāramipāḷibandhanenaRakkhaṃ bandhi nijantabhāvakhette,Teno’gho vipathaṅgamo vipakkha-Senāyā’si pavāhaṇe nidānaṃ;

()

勇者以波罗蜜的堤防，在自身境界中建立防护。因此，那洪流偏离了路径，成为敌军溃散的原因。

82.

82.

Tejokhaṇḍasamānamattano soTattaṃ pajjalitaṃ sajotibhūtaṃ,Māpetvo’palavassamappasayhaṃJhāpetuṃ tamupakkamittha māro;

()

魔罗化现出一场无法抵挡的石雨，它犹如一团火焰，炽热、燃烧、发光，企图以此烧毁菩萨。

83.

83.

Mārasseva patantamuttamaṅgeGhoraṃ pāramivāyuvegaruddhaṃ,Taṃvassaṃ vajirāsanūpacārePūjāpupphaguḷattanaṃ jagāma;

()

那可怕的石雨，在落向菩萨头顶时，被波罗蜜之风的威力所阻，于是在金刚座(Vajirāsana)周围，变成了供养的花束。

84.

84.

Assaddho visadiddhatiṇhadhāraṃĀdittaṃ pihitambaro’daraṃ so,Māpesi asisattitomarādi-Vassaṃ sabbadisānipātamānaṃ;

()

无信者(魔罗)化现出一场武器之雨，包括刀、枪、箭等，它们刃上涂毒、锋利无比、燃烧着，遮蔽天空，从四面八方落下。

85.

85.

Tasmiṃ pāramivammavammitasmiṃVissaṭṭhā’yudhavuṭṭhi kuṇṭhitaggā,Patvā sampati pupphavuṭṭhibhāvaṃTappādāsanamatthake papāta;

()

在那位被波罗蜜之铠甲所护卫的菩萨身上，射出的武器之雨锋芒受挫，随即变成了花雨，落在他的足座上。

86.

86.

Māro vicciṭacicciṭāyamānaṃSaṃvaṭṭānalakhaṇḍavibbhamaṃ so,Vassaṅgāramayaṃ savipphuliṅgaṃUṭṭhāpesi palāsapakupphavaṇṇaṃ;

()

魔罗降下一场嘶嘶作响、火星四溅的炭雨，它犹如劫末之火的碎片般旋转飞舞，颜色如同鲜红的波罗奢花(palāsa)。

87.

87.

KhippaṃpāramimantajappanenaAṅgārāninivāritānitāni,TaṃbuddhaṅkurapuṇṇacandabimbaṃSevantānivikiṇṇabhānivāsuṃ;

()

那些炭火被波罗蜜咒语迅速地阻止了，它们化为散落的光辉，仿佛在侍奉着那位如满月般的佛芽(buddhaṅkura，菩萨)。

88.

88.

BhasmīkātumalantimāraveriṃDhūmākiṇṇamaniggataggijālaṃ,Mārobheravarāvamussadābha-Mabbhuṭṭhāpayikhārabhasmavassaṃ;

()

魔罗升起一场碱性灰烬之雨，它充满烟雾，不发火焰，伴随着可怕的巨响，却无法将魔罗的敌人(菩萨)化为灰烬。

89.

89.

SetāmuddhanivippakiṇṇabhasmiṃTaṃvassaṃcitapāramībalena,PatvācandanagandhacuṇṇabhāvaṃMārārissapapātapādamūle;

()

那场本应散落在头上的白灰之雨，因所积累的波罗蜜之力，变成了旃檀香粉，落在魔罗之敌(菩萨)的足下。

90.

90.

Asmiṃ guvalayālavāḷagabbheSampātānaladaḍḍhavaṇṇudhāraṃ,Uttāsāvahamattano’pi kaṇhoVassāpesi uḷāravaṇṇuvassaṃ;

()

在这圆盆般的空间里，黑魔罗(Kaṇha)降下了一场猛烈的沙雨，其沙流犹如被撞击之火烧焦，连他自己都感到恐惧。

91.

91.

Disvā’ṅakghīnakharāliraṃsigaṅgā-Tīrussāritavaṇṇurāsi massa,Aṅgāro’va’dhikodhapāvakenaKaṇho kaṇhataro’si jhāpitatto;

()

见到那沙堆（对菩萨毫无作用），黑魔罗(Kaṇha)被极度的嗔火所烧灼，变得比炭还要黑。

92.

92.

DhūpāyantamavīcimaccimantaṃSamphuṭṭhaṃ ghanapheṇaṇabubbulehi,Vassaṃ paṅkamayaṃ bhusaṃ nimuggoMāro māpayi pañcakāmapaṅke;

()

魔罗自己深深沉溺于五欲之泥，他化现出一场泥雨，那泥雨冒着烟，带有无间地狱(Avīci)的火焰，充满了浓密的泡沫和气泡。

93.

93.

TasmiṃpāramisattīsitibhūtePaṅke candanapaṅkabhāvayāte,Māro passiya phullapaṅkajāhaṃKopā paṅkahatānanorivāsi;

()

那泥浆因波罗蜜的力量而变得清凉，化为旃檀香泥，并从中生出盛开的莲花。魔罗见到此景，气得面如泥色。

94.

94.

Mārāriṃ iminā hanāmahantīSo lokantariyandhakāraghoraṃ,Māro sūvividāriyaṃ disāsuUṭṭhāpesighanandhakārakhandhaṃ;

()

魔罗心想：“我们要用这个来杀死魔罗之敌！”于是他掀起一团浓密的黑暗，它犹如世界间隙(lokantariya)中的黑暗般可怕，向四方蔓延。

95.

95.

So’yaṃ pāramijātaraṃsijāla-Bhinnā’sesatamojinaṅkureṇo,Pallaṅkodayapabbatodito’siKāmaṃ māratusārasosanāya;

()

这位佛芽，以其由波罗蜜所生的光网刺破了一切黑暗，他犹如从宝座(pallaṅka)这座日出之山升起，为的是要晒干魔罗的霜雪。

96.

96.

Etaṃ gaṇhatha bandhathā’ti vatvāNiṭṭhaṃ kappamavaṇṇiyaṃ kavīhi,Saddhiṃ mārabalenu’pāgato soKuddho yuddhamakā pamattabandhu;

()

“抓住他！绑住他！”——放逸者的亲友(pamattabandhu)、愤怒的魔罗如此号令着，与他的魔军一同前来发动战争，其结局非诗人所能描述。

97.

97.

Taṃ disvā’calaniccalaṭṭhamesaPallaṅko nacapāpuṇāti tuyhaṃ,Mayhaṃ he’su’pakapakpateva tasmāAsmā vuṭṭhahathā’vusotya’voca;

()

见到他(菩萨)如山岳般巍然不动，魔罗说道：“朋友(āvuso)，此宝座不属于你，它只属于我。因此，请从这里起来！”

98.

98.

Ekā’pī samatiṃsapāramīnaṃPallaṅkatthamapūritā tayā’ti,Vutte so khipi nijjito’racakkaṃCakkaṃ cakkavaraṅkitassa sīse;

()

“你连三十波罗蜜中的一个都未曾为这宝座而圆满！”说罢，魔罗便掷出所向无敌的轮宝，掷向那位(足下)有殊胜轮相者的头顶。

99.

99.

Taṃ cakkāyudhamujjhitappabhāvaṃYuddhe laddhajayassa mārajissa,Ussisamhi varāsanūpacāreSetacchantamivussitaṃ rarāja;

()

那轮宝武器在降魔胜利者的头顶上方失去了威力，它在尊贵宝座的周围闪耀，犹如一柄撑开的白伞。

100.

100.

Tuyhaṃ sañcinanamhi pāramīnaṃKo sakkhī’ti ahañca sakkhihomi,Sakkhī’ganti pavattamārasenā-Ghoso bhumividāraṇori’vāsi;

()

魔罗问：“谁是你积累波罗蜜的证人？”他的魔军随即发出如大地开裂般的吼声：“我们是证人！我们作证！”

101.

101.

DāpentonijasakkhimuggatejoBāhuṃtāvapasārayī paviro,Sakkhīhantīvadaṃ’va mārasenaṃTajjento’va babhūva bhumicālo;

()

威力强大的英雄为示现其证人，便伸出手臂。随即发生了地震，仿佛大地在斥责魔罗军，并宣称：“我就是证人！”

102.

102.

Mātaṅgo girimekhalo chitāriṃVandanto’vapapāta jannukehi,Māro laddhaparājayo nivattha-Vatthassā’pi anissaro palāyi;

()

象王吉利美卡拉(Girimekhala)双膝跪下，仿佛在礼拜那位降伏敌寇者。魔罗已然战败，连自己身上的衣服都无法控制，仓皇逃窜。

103.

103.

Ghoramārabalavāraṇādhipa-Mānadappanibhakumbhadāraṇo,BodhimūlavajirāsanopariKesarīva virarāja māraji;

()

降魔胜利者，他摧毁了魔罗可怕军队中象王那如骄慢之镜般的前额，在菩提树下的金刚座上，如雄狮般发出光辉。

Iti medhānandābhidhānena yatinā viracite sakala kavakijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe avidūre nidāne devaputta mārabala viddhaṃsana pavattiparidīpo dvādasamo saggo.

如是，在名为智喜(Medhānanda)的行者所著、能为一切诗人带来心中喜悦的《胜者史灯》(Jinavaṃsadīpa)之〈近事记〉中，此为阐明摧毁天子魔军之事的第十二章。

1.

1.

NikhilamāratusāravisosinoAthajinaṅkuradīdhitimālino,Ravi katāvasaro’va’parācalaṃ(Duta’vilambita) gāmimupāgamī;

()

于是，太阳仿佛在为那位能晒干所有魔罗霜雪、光芒四射的佛芽让路，走向西山。

2.

2.

JaladhivārisinehasupuriteAbhavi paṃsumahītalamallake,Paṇihitāparabhudharavattikā-Jalitadīpasikhe’va nabhomaṇi;

()

天空的宝石（太阳）犹如一盏点燃的明灯：西山是其灯芯，尘埃大地是其灯盏，其中满盛着大洋之水化成的灯油。

3.

3.

UdayapabbatagabbhasamubbhavaṃSakayasopaṭibimbasamaṃsubhaṃ,Sapadi tappamukhe sasimaṇḍalaṃKasiṇamaṇḍalavibbhamamubbahi;

()

自乌达亚山(Udayapabbata)腹中升起，美如释迦之子的影像；月轮瞬间临其面，呈现遍处圆轮相。

4.

4.

Aruṇavaṇṇasudhākara bhākarāDivasasandhivilāsiniyā khaṇaṃ,Parihariṃsu’dayāparabhudhara-Savaṇagaṃ maṇimaṇḍana vibbhamaṃ;

()

黎明色的日月，在暮光佳人的瞬间，夺去了东西山脉耳畔珠宝饰物的光彩。

5.

5.

Ravidhurā vidhurā sarasīvadhuKamalakomalakosapuṭañjalī,Upavane pavane’ritabhūruhāPanamitānamitāva tapodhanaṃ;

() (Yamakabandhanaṃ;

)

莲池女郎因日晒而忧伤，以娇嫩莲苞行合掌礼；林苑中，风吹树摇，仿佛向着不屈的苦行者俯首致敬。（双关语）

6.

6.

Aparasāgaramuddhani bhāsuraṃTimirajālaparaṃ ravimaṇḍalaṃ,MukulitamburuhassirimāhariBhamaracakkabharaṃ sarasūpari;

()

闪耀的日轮在西海之巅，被黑暗之网所笼罩；它夺去了湖面上含苞莲花与盘旋蜂群的庄严。

7.

7.

LavaṇavāridhikācasarāvakeAparabhūdhara kūṭa bhujappitā,Sūriyamaṇḍalapāti nimujjiyaPurimayāmamukhaṃnakimāhari;

()

日轮之钵，由西山峰臂置于咸海琉璃碗中，沉没之后，难道不是迎来了初夜的面容吗？

8.

8.

Maṇipabhāruṇa bhākara maṇḍalaṃTamanubhuya mahambudhirāhunā,Mukhagataṃvamitaṃ viyaka lohitaṃJaladarāji rarāja dinaccaye;

()

宝珠般红艳的日轮，被巨海罗睺(Rāhu)所吞；犹如从其口中吐出的鲜血，日暮时分，云霞灿烂。

9.

9.

Vitatameghapabhāhi muhuṃ muhuṃKaḷita pāṭala pallava sampadaṃ,Vanaghaṭaṃ viṭapantaragaṃ kamāPhūṭatamopaṭalaṃpariṇāmayī ()

频频的闪电之光，逐渐将林间枝头浓厚的黑暗，转化为具有淡红嫩芽之美的景象。

10.

10.

SubhajanebhajanenirapekkhinīVipatinī patinīva rajassalā,Sumadhupe madhupe parivajjayuṃKamalinīmalinīkatanirajā;

() (Yamakabandhanaṃ;

)

善饮花蜜的蜜蜂，避开了那被污染且无花粉的莲池；犹如遭遇不幸的行经妇女，对亲近善人也漠不关心。（双关语）

11.

11.

Madhumadālikulā makulāvalīAnilabhaṅga taraṅga bhujeritā,Paduminī ramaṇīhi sirimatoSumahitāmaṇikiṅkiṇiseṇiva;

()

莲池上，醉蜜蜂群环绕的成排花蕾，被风浪之臂摇曳，犹如庄严美女所佩戴的珍贵宝铃串。

12.

12.

Rasikapakka phalāphala sālisuTarusiresu samosaramānakā,Timirakhaṇḍanibhā badhirīkaruṃRavipathaṃ virutehi vibhaṅgamā;

()

聚集在长满美味熟果的娑罗(Sāla)树顶上，那些状如黑块的鸟儿，用它们的啼鸣声，震聋了太阳的行道。

13.

13.

Kumudinīpamadā’thasudhākara-Karasatehi parāmasanāparaṃ,Kusumahāsavilāsadharā bhusaṃBhuvanavandiragabbhamalaṅkari;

()

其后，白莲仙子在被月亮的百千光芒触摸之后，带着如花绽放的笑容，极大地庄严了世界殿堂的内室。

14.

14.

Himakaro hariṇañjanahārināNijakarena nirākari taṅkhaṇe,Sakalaloka’vilocana sambhavaṃGhanatamopaṭalaṃhisajo yathā;

() (Silesabandhanaṃ)

月轮（佛陀）以其如羚羊眼影般迷人的光芒，刹那间驱散了由全世界无明所生的浓厚黑暗，犹如光明驱散黑暗一般。（双关语）

15.

15.

SapadipāramitāramitāsayoNavama’nussatiyāsatiyā paraṃ,Adhikatā’dhi samādhi samāhitoPurimajātibhave tibhave sari;

() (Yamakabandhanaṃ)

他，其心意乐于诸波罗蜜，以超胜的正念与忆念，安住于卓越的增上定中，忆起了在三有中的过去诸生。（双关语）

16.

16.

Sumatipādaka jhāna samuṭṭhitoPurimakhandhasamūhamanukkamaṃ,Asariso’panisinnajayāsana-Ppabhuti yāvasumedhabhavāvadhiṃ;

()

从以慧为基的禅定中出定，无与伦比的他依次忆念过去的诸蕴，从坐上胜利宝座开始，一直上溯到作为苏美达(Sumedha)的那一生为止。

17.

17.

Idhabhave samanantarajātiyaṃTadiyakhandhapabandhamanussari,Ticatupañcachasatta nava’ṭṭhapiDasapi visatitiṃsati jātiyo;

()

他忆念起在此生与紧接前一世中诸蕴的相续，乃至三、四、五、六、七、八、九、十、二十、三十生。

18.

18.

Lahumanussaritāḷisa jātiyoPabhava khandhavasena tahiṃtahiṃ,Bhavasataṃbhavupaḍḍhasataṃbhava-Dasasataṃbhavalakkhamathāparaṃ ()

他迅速忆念起四十生，依循彼处彼处其诸蕴的生起，乃至百生、五十生、千生、十万生，以及更多。

19.

19.

Aparimāṇa yugantagajātiyoAparimāṇa vivaṭṭagajātiyo,Aparimāṇa yuganta vivaṭṭagāAparimāṇa guṇo sarijātiyo;

()

具无量功德的他，忆起了无量世界收缩之劫中的生世，无量世界扩张之劫中的生世，以及无量世界收缩与扩张之劫中的生世。

20.

20.

Catusuyonisusattamanaṭṭhiti-Tibhavapañcagatīsuparibbhamiṃ,Kasirabhāravaho ahamañjaseSakaṭabhāravaho gavajoyathā;

()

“在四生中，众生心不安住，我在三有五趣中流转。我真实地承担着沉重的负担，犹如一头拉着重车的牛。”

21.

21.

Itisamañña dharo’simamutra’haṃIti nihīnapasattha kulo bhaviṃ,Iti bhaviṃ abhīrūpavirūpimāItipi bhatta phakhalāphala māhariṃ;

()

“我曾在彼处有这样的名字，出身于卑贱或高贵的家族；我曾是美貌或丑陋，也曾获得这样的食物与果实。”

22.

22.

AnubhaviṃkusalākusalārahaṃVividhadukkhamadukkha madukkha khaṃ,Dasasatāyu satāyumitobhaviṃItibhavaṃtibhavaṃsamanussari;

() (Yamakabandhanaṃ)

“我曾体验善与不善的果报，以及各种苦、乐与不苦不乐受；我曾有千岁或百岁的寿命。”他如此忆念着三有中的生命。（双关语）

23.

23.

Itiha yāvasumedha bhavaṃ sudhīSumariyā’tigatā’mitajātiyo,Asari sopaṭilomavasā tato-Ppabhuti yāva ito tatiyaṃ bhavaṃ;

()

如此，智者忆念了无量过去生，一直上溯到作为苏美达(Sumedha)的那一生；从那时起，他又逆向地忆念，直到此世之前的第三生。

24.

24.

Punaramutra tatobhavato cutoSamupapajji manantarajātiyaṃ,Tahimahaṃtusite tidasālayeBhavimatijjuti santusitābhidho;

()

“再者，我从那一世死后，立即投生于下一世。在那里，我生于兜率(Tusita)天宫，名为善喜(Santusita)，具有大光明。”

25.

25.

TusitadevanikāyasamatvayoParamarūpa vilāsadharo’bhaviṃ,Sumadhurāmatamāhari midisaṃAnubhaviṃsukhamindriya gocaraṃ;

()

“我与兜率天众寿量相等，拥有最上色身之美，享用如此甜美的甘露，体验着感官之乐。”

26.

26.

Samupajīvimamānusahāyana-Catusahassa mahaṃtusitālaye,MarugaṇamburuhāsanayācanaṃIha paṭicca tato bhavato cuto;

()

“我在兜率天宫活了四千人年。因应天神与梵天众的请求，我从那一世死后，投生于此。”

27.

27.

Jananirājiniyā maṇicetiyeSugatadhātumivā’samakucchiyaṃ,Ravikule paṭisandhimahaṃ pitra-Narapatiṃ adhikicca samappayiṃ;

()

犹如善逝舍利(安奉)于珠宝塔，我于日族中，在母后无与伦比的母胎里结生，并将自己托付给了父王。

28.

28.

Itiha rūpamarūpamanādikaṃViparivattati vattati nāparaṃ,Visatiyā sati yāva dhiyā’sanaṃVihatamohatamo’si bhave sudhī;

() (Yamakabandhanaṃ;

)

如是，此无始之色与无色不断轮转，别无其他。贤智者，当二十种(身见)存在时，直至智慧之座，你已于轮回中摧毁了无明之黑暗。（双结偈）

29.

29.

CutupapattipabandhavasenahiAvasavakattanadhātuparamparā,Jalitadīpasikhe’va pavattatiNayidhapuggalavedakakārako;

()

由于死生的相续，不受主宰的诸界之延续，犹如燃烧的灯焰般持续。于此，并无个人、感受者或作者。

30.

30.

PurimakhandhapabandhamanekadhāItivavatthayato hi kudiṭṭhiyo,Apagatā’ttani vīsativatthukāTamihadiṭṭhivisuddhi’ti vuccati;

()

对于如此以多种方式辨明前蕴相续的人，那二十种基于“我”的邪见便会离去。于此，这被称为“见清净”。

31.

31.

Satimato ravimaṇḍalasantibhāSakaṭamagganibhā’yamanussati,Purimajātisu nābhivirajjhatiSaravaye sarabhaṅgasaro yathā;

()

具念者，此忆念犹如日轮之光辉，犹如车道；于前生不染着，犹如萨拉邦咖(Sarabhaṅga)湖中的莲花。

32.

32.

Acutiyācutiyāmati māsaneSutavatī’tavatī’hati bujjhituṃ,Samudite’mudite kumudāni’maNakamalā kamalāni alaṅkari;

() (Yamakabandhanaṃ;

)

非智非智障蔽昧，闻习闻习慧光明，莲开莲放辉池沼，妍丽妍丽自天成。（双结偈）

33.

33.

RuciracandamaricivilepinīKumudasaṇḍavikāsavihāsinī,RajanimajjhimayāmavilāsinīTadadhisīladhanaṃ vijābhāsi kiṃ ()

皎洁月光辉，莲池吐芳菲，夜半展威仪，戒德岂不辉？

34.

34.

GhanasunīlavisālatapovanaṃAnalabhāsurakīṭakulākulaṃ,Rajanirājiniyā kusumākulā-Viraḷakesakalāpasiriṃ bhajī;

()

浓密青郁的苦行林，遍布着闪耀如火的昆虫，在夜女王（月亮）的照耀下，繁花点缀，呈现出稀疏发髻般的美丽。

35.

35.

Tadupahāraratāyi’va komudī-Bhujalatāya vibhāvaribhīruyā,GahitalājakabhājanavibbhamaṃPhuṭitakeravakānana māhari;

()

那盛开的白睡莲林，借着畏惧黎明、仿佛乐于献供的月光藤臂，展现出犹如捧着炒米容器般的美态。

36.

36.

Tibhuvanekaraviṃ ravibhattariAparadīpagate sarasīvadhū,Rajaniyā vihitāvasarā’pi kiṃParicariṃsu patibbatamabbhutaṃ;

()

当三界唯一的太阳——她们的丈夫西沉之时，湖中的新妇（莲花）们，纵然黑夜提供了机会，依然持守着奇妙的贞节。

37.

37.

Parilasiṃsu bhusaṃ bhuvane’vu bhoRavipathe vitatā, vitatārakā,Animise hi mahāya mahimatoJalitadīpasikhāca mahītale;

()

世间极光耀，天道星罗布，诸天因威德，地上灯火燃。

38.

38.

MakaratenaketanasantibhāTuhinadīdhitidīdhiti majjhime,Nisi dadāra sadārasarāginaṃHadayakeravakeravakānanaṃ;

() (Yamakabandhanaṃ)

月光犹如欲天之旗幡，于夜色中，既绽放了白睡莲林，也撕裂了有爱之人的心莲。（双结偈）

39.

39.

Atha bhavābhavadiṭṭhivibheda naṃVimati moha tamopuṭapāṭa naṃ,Cutupapātapabhuti vijāna naṃKathamalattha sadibbaviloca naṃ;

()

那么，他如何获得了那神圣之眼——它能破除有见与无有见，撕裂疑与痴的黑暗包覆，了知死生等事？

40.

40.

KusalakammapabhāvasamubbhavaṃSukhumaduragatāni’pi gocaraṃ,Animisāna pasādavilocanaṃRudhirasembhamakalāpagataṃka yathā;

()

善业力所生，微妙极远行，无瞬净妙眼，离血痰垢净。

41.

41.

Tathariva’kkhisamena sudhāsinaṃVimatidiṭṭhimisodhanahetunā,Hatamanopakilesamalena soVigatamānusakenahi cakkhunā;

()

如是慧眼净无瑕，涤荡邪见释疑法。垢秽尽除心清澈，非人天眼见弥遐。

42.

42.

KaratalamburuhoparicakkhumāYathārivā’malakībadarīphalaṃ,Cutupapattigatepi tathāgateTibhuvanamhi yathicchita maddasa;

()

具眼者（佛陀）于三界中，随心所欲地看见众生的死与生，清晰犹如看见掌中的庵摩罗迦果(āmalakī)或枣子。

43.

43.

Navupapātakhaṇeca cutikkhaṇeVisayabhāvamupenti tathāgatā,Tadupacāravaseni’hadassanaṃKhamati aṭṭhakathācariyāsabho;

()

在新生与死亡的刹那，众生进入（天眼）的范围。于此，凭借着临近那些刹那而得以看见——这是诸位义注大师所认可的。

44.

44.

Upadhihīna’dhihanīnatathāgateAnapanītapaṇīta tathāgate,Anabhirūpa’bhirūpatathāgateSugati duggati dugga mupāgate;

() (Yamakabandhanaṃ;

)

他看见有执或无执的众生，卑劣或高尚的众生，丑陋或美丽的众生，以及去往善趣、恶趣、险趣的众生。（双结偈）

45.

45.

Tiriyamuddhamadhopatitīya soMatipahaṃ abhipassi yathārahaṃ,Nicitakammapatheca tathāgateUpari pādakajhānasamuṭṭhito;

()

他从作为基础的禅那中出定，破除愚痴，如实地彻见了上下十方，以及在所积集业道上的众生。

46.

46.

Akusalāni kariṃsu ime tidhāSucaritāni kariṃsu tidhā ime,Ariyamaggaphalehika samaṅginoNasamaṇā’tipi antimavatthunā;

()

他看见：“这些众生造作了三类不善行，这些众生造作了三类善行；这些众生具足了圣道与圣果；也有些众生虽处最后身却非真沙门。”

47.

47.

Guṇanirākaraṇena asādhavoUpavadiṃsu nasanti guṇā’ti’me,Apicasappurisā’riyapuggaleTadanurūpaguṇehi pasaṃsayuṃ;

()

恶人否定圣人的德行而辱骂他们说：“他们没有德行。”然而，善人则以相应的德行称赞那些圣人。

48.

48.

Vitathaladdhiparāmasanā imeParamaladdhiparāmasanā ime,Gahitaladdhivasena tahiṃtahiṃNicitakammapathā janatā ayaṃ;

()

此辈耽溺于虚妄，复有执迷至高想。处处紧握所得执，众生业道自缚藏。

49.

49.

CaturapāyamapāyamapāyatiṃUpagatā sugati sugatiṃiti,Yati samāhitavāhitavā’ ddasaAnimisakkhisamakkhisamanvito;

() (Yamakabandhanaṃ)

四恶趣通向毁灭，善趣则为善处。禅定比丘心如镜，不动慧眼鉴尘寰。（双结偈）

50.

50.

Sammāsammasatosato satimato kammādihetubbhavaṃRūpārūpamanāgataṅni mahā mohandhakāro dhiyā,Abbhatthaṅgami yāya soḷasavidhā kaṅkhācatekālikāSākaṅkhātaraṇabbisuddhu dutiyeyāme pavattā mati;

()

对于具念、如实、正确思察者而言，那了知由业等因所生的未来色与无色法、并藉此摧毁了巨大无明黑暗与关于三世的十六种疑惑的智慧——此等智慧，于中夜生起，即是“度疑清净”。

Iti medhānandābhidhānenayatinā viracite sakalakavijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe avidure nidāne pubbenivāsañāṇadibbacakkhuñāṇādhigama pavattiparidīpo terasamo saggo.

如是，由名为慧喜(Medhānanda)的比丘所撰著，作为令一切诗人心中欢喜之源的《佛种姓灯》中，关于宿命智、天眼智证得之开端描述的近因缘篇，第十三章圆满。

1.

1.

Sudhākare vikasitakeravākareKamenu’ pāsati sati pacchimaṃ disaṃ,Vihāvarī sasirucirānanaṃ jinaṃBhajanti pacchimamathayāma motari;

()

当月亮渐渐西沉，白莲在其光华中绽放，后夜时分已然降临。长夜礼敬着面容皎洁如月的胜者。

2.

2.

Khaṇaṃ nisāpati virahātureva’yaṃNisāvadhū malinapayodharambarā,Catuddisāyatanayanehi sampatiMumoca sīkaranikarassubindavo;

()

刹那间，夜之新娘仿佛因与月离别而忧伤，她以乌云为胸衣，从四方之眼，洒落了露珠般的泪滴。

3.

3.

Kilesanāsanapasuto samādhināPuthujjano tadanusayaṃ yathubbahe,Tathaṃ’sunā bhuvanakalaṅkasodhanoNahe kalānidhi sakalaṅka mubbahī;

()

凡夫以禅定致力于灭除烦恼，然其随眠烦恼仍会生起。如是，以其光芒净化世间污垢的月亮，却未能去除自身的污点。

4.

4.

Puratthime nabhasi vikiṇṇa tārakā-Pabandhanibbharatimiraṃ viyākarīNisāvadhu valayitahārabhāsura-Sunīlakomalanavakuntalassiriṃ;

()

东方天宇星光灿，驱散重重暗夜缠。夜女华鬘光辉绕，绀发如云美妙添。

5.

5.

VipassanābalavimalīkatantaroJinaṅkuro duritamalaṃva candimā,MaricisañcayadhavalīkatambaroTamocayaṃ tamanucaraṃ nirākarī;

()

佛芽（菩萨）以观(Vipassanā)力净化内心，犹如以其光芒使天空皎洁的月亮驱散黑暗及其随从一般，他也驱散了烦恼的垢染。

6.

6.

Pavāyi sītalamalayānilo bhusaṃDisaṅganā sisiratusārabindavo,Mumoca sā vicari nisā nisākara-Marīcimañjariparicumbite bhuvi;

()

凉风从马拉雅(Malaya)山猛烈吹拂，方位女神们洒下清凉的露珠。夜晚在月光花序亲吻的大地上漫步。

7.

7.

Niraṅgaṇe nirupakilesa niccaleMudumhi kammaniyavisuddhibhāvage,Samāhite manasi vipassanāmanaṃAthāsavakkhayamatiyā’ bhīnīhari;

()

于心无瑕、无烦恼、不动摇、柔软、适业、清净、得定时，他便将心倾向于观(vipassanā)，以求漏尽之智。

8.

8.

Sabārasaṅgikabhavacakka majjhagāAnukkamena’pi paṭilomato sudhīVavatthayaṃ yamariyañāṇadassanaṃVisuddhiyā visaddhiyā taduccate;

()

智者于十二支缘起之轮中，顺次与逆次地辨别，此圣智见，被称为清净与明信。

9.

9.

Khaṇena yo sarati sahassalocanoYathāvato dasasatamattha massapi,Vidhātuno nijacaraṇaṅgulippabhā-Vibhusitā’khilabhuvanodarassa’pi;

()

刹那间，他，这位千眼者，如实忆念乃至造物主(Vidhātu)的千种意义，造物主以其足趾的光辉庄严着整个世间。

10.

10.

AsesanīvaraṇatusārasosinoSamādhisambhava’ khilajhānalābhino,Jagattayaṃ karabadaraṃ’va dassinoNayassa kassaci visayatta māgataṃ;

()

令一切障碍之霜干涸，得一切定生之禅，视三界如掌中之果，此非任何人之智境。

11.

11.

Adiṭṭha mappaṭi viditaṃ sayaṃpurāAnuttaraṃtamariyañāṇadassanaṃ,Imassa gotamasamaṇassa sijjhateGarūpasevanavirahassa abbhūtaṃ;

()

往昔未曾见、未曾了知、未曾自证的无上圣智见，由这位沙门乔达摩(Gotama)所成就，此乃无师承事之奇迹。

12.

12.

Bhavebhave parivitadānapārami-Balena’hū vijaṭitalobhabandhano,Samettikhantyanugatasīlapāramī-Jalena nibbutapaṭighādipāvako;

()

生生世世，他以圆满布施波罗蜜之力，解开贪欲之束缚；以伴随慈心与忍辱的戒波罗蜜之水，熄灭嗔恚等之火。

13.

13.

Bhavebhave bhavi thirañāṇapāramī-Padhaṃsitā’khilaviparītadassano,Vināyakappabhuti garūpasevana-Vasena pucchiya hatamohasaṃsayo;

()

生生世世，他以坚固的智波罗蜜，摧毁一切颠倒见；通过侍奉导师(Vināyaka)等师长，请教而破除愚痴与疑惑。

14.

14.

Bhavebhave budhajanapujanādināGarūbhivādanabahumānanādinā,Janāpacāyanavidhinā vinodayiSadappa munnati mabhimāna muddhaṭaṃ;

()

生生世世，通过礼敬智者、恭敬尊重师长等谦恭之法，他遣除了骄慢、自负、傲慢与掉举。

15.

15.

Bhavebhave vibhavaratiṃ ratiṃbhaveAnaṅgasaṅgamarati maṅganāratiṃ,Gharā’bhinikkhamiya’nagāriyaṃratoApānudī paṭilabhi jhāna mattanā;

()

生生世世，他舍离对有与无有的爱乐，舍离对欲乐与女色的爱乐；从家出家，乐于无家，亲自证得禅那。

16.

16.

Bhavebhave sa’vīriya saccapāramī-Parāyaṇo adhikusalesu cāratiṃ,Jahaṃ vacīduritamalaṃ catubbidhaṃVisodhayī nijahadayañca paggahī;

()

生生世世，他精进地致力于真实波罗蜜，乐于增上善法；舍离四种语恶行之垢，清净自心并策励之。

17.

17.

Bhave bhave iti samatiṃsapāramī-Visujjhitā’ kusalamanomalimaso,Kamena indriya paripākataṃ gatoNacaññasampada mahipatthayī sudhī;

()

生生世世，他如此净化三十波罗蜜，清除不善心垢，次第达到诸根成熟。这位智者不曾希求其他任何成就。

18.

18.

Bhave bhave agaṇitameva bodhiyāDayāya coditahadayo’hi kapatthanaṃ,Akā catubbidhaphalasampadā tatoPadissare niravasarā riva’ntani;

()

生生世世，其心为菩提与慈悲所驱使，诚然作了无数祈愿。由此，四种果之成就显现，仿佛无待时机而生。

19.

19.

Bhave bhave sakapaṇidhānasattiyāTidhā’hisaṅkhatakusalaṃ imassa bho,Nasādhaye kimariyañāṇadassanaṃAnaññapuggalavisayaṃ nasaṃsayo;

()

生生世世，以其自身誓愿之力，所积集之三种善业，岂不能成就非其他个人(puggala)所及之圣智见？此无疑也。

20.

20.

Aniccato’dayavayatāya dukkhatoSadukkhatāyapi avidheyatādinā,Anattato varamati khandhapañcakaṃPunappunaṃ samupaparikkha mussahī;

()

他以殊胜之智，努力地再三审察五蕴：由其生灭故为无常，由其是苦故为苦，由其不受控等故为无我。

21.

21.

Kalāpasammasanamukhena bārasa-Vidhe anādikabhavacakkanissite,Kamena sattasu anupassanāsu soJinaṅkuro tadavayave’bhinīhari;

()

彼佛芽(菩萨)以聚观(kalāpasammasana)法门，于依止无始十二支缘起之轮的诸分中，次第于七随观中，生起智见。

22.

22.

AniccatobhusamanupassamuddhariAsesasaṅkhatagataniccasaññitaṃ,Anattato samanuvipassa dukkhatoSasaṅkhatepajahi sukhattasaññitaṃ;

()

他以无常观，去除对一切有为法的常想；以苦观与无我观，舍离对有为法的乐想与我想。

23.

23.

Vinodayī sumati virāganibbidā-Vasena saṅkhatagatarāganandiyo,Nirodhanissajanavasā’nupassiyaTathodayādiyanamasesaṅghate;

()

智者观照一切有为法的生起等相，以及其灭尽与舍离，从而以厌离与离欲，遣除对有为法的贪爱与喜乐。

24.

24.

Vidhāyadubbidhamanupassato kasatoAsesasaṅkhatamapi nāmarūpato,Nidānato punakhaṇato’dayabbayaṃUpaṭṭhahi dviguṇitapañcavisadhā;

()

对于勤修难见之法，从名色、因缘与刹那观照一切有为法生灭者，法以五十种行相显现。

25.

25.

Sudhīmato taruṇavipassanāyi’meVipassakassi’ti dasupakkilesakā,BhavuṃpabhāsatimatipītinicchayoSukhī’hanāsamathanikantyupekkhanā;

()

于具慧之初修观(vipassanā)者，生起此十种观之染(upakkilesa)：光明、念、智、喜、决信、乐、精勤、止、耽著与舍。

26.

26.

Pasannalohita paripuṇṇaviggahāViniggatā niravadhilokadhātusu,Vipassanābalapabhavā’bhipatthariSudhantakañcanarasapiñjarappabhā;

()

由观(vipassanā)力所生，如纯炼金汁般黄赤之光，从其清净血肉圆满之身中散发，遍布于无边世界。

27.

27.

Ayaṃpatho nabhavati tappabhādayoVisattikāpabhutikilesavatthukā,Punodayabbaya manupassato tatoPatho samubbhavi dasupakkilesagaṃ;

()

彼光明等，以执着等为烦恼之基，此非是道。复次，于观照生灭者，道乃生起，超越十种观之染。

28.

28.

Pathāpathaṃ samupaparikkhatoitiSudhīmato taruṇavipassakassayā,Samuṭṭhitā nisitavipassanāmatiPathāpathikkhaṇakavisuddhi vuccate;

()

如是，具慧之初修观(vipassanā)者，因审察道与非道，生起敏锐之观智，此称为道非道智见清净。

29.

29.

Narāsabho adhigatañātatīraṇa-Pariññavā uparipahāṇasaṅkhayā,Pariññayā ubhaya visuddhisiddhiyāTisaccadassanapasuto samārabhī;

()

人中雄猛，具足知遍知与度遍知，为成就断遍知与二种清净，开始致力于见三谛。

30.

30.

Aniccalakkhaṇamapaki dukkhalakkhaṇaṃAnattalakkhaṇamatha sabbasaṅkhate,Yathāvato nasamanupassi santati-Riyāpathehica pihitaṃghaṇenaso;

()

于一切有为法中，他未能如实观见无常相、苦相与无我相，因其被相续、威仪与密集所覆盖。

31.

31.

Visodhayaṃ matimudayabbaye tatoLahuṃ tilakkhaṇavisadattago bhusaṃ,Vipassanāpathapaṭipanna mattanāAlatthabhaṅgadhibhayañāṇamādikaṃ;

()

其后，他于生灭中清净其智，迅速且猛利地达至三相之明晰。他亲身踏上观(vipassanā)道，获得坏灭智、怖畏智等。

32.

32.

Sayambhuno uparinavānupassanā-Vibhāvanā navaguṇavaṇṇanāyidha,Vidhīyate navavidhañṇabhāvanāPavuccate sapakaṭipadāvisuddhiti;

()

于此，为赞颂自觉者之九种功德，阐明九种上层随观(anupassanā)。此九种智之修习，被称为行道智见清净。

33.

33.

Matīhitihipi catusaccachādaka-Tamovidhaṃsana samanantaraṃ thiraṃ,Nirodhagocaramalabhittha gotrabhu-Matiṃ sudhī anariyagottabāhiraṃ;

()

以诸智慧摧破覆盖四谛之黑暗后，智者随即获得坚固、以灭为境、超越凡俗种姓的种姓智(gotrabhū-ñāṇa)。

34.

34.

PasatthagotrabhumatidinnasaññakaṃSamūlamuddhaṭakalusattayaṃ sudhī,VibandhaduggativinipātanādikaṃAthādimaṃpaṭilabhī ñāṇadassanaṃ;

()

智者以殊胜种姓智为标识，根除三垢及束缚、恶趣、堕处等，而后获得第一智见。

35.

35.

Yadevanantaraphaladanti paṇḍitāVadantitapphalamapi paccavekkhaṇaṃ,Alattha so puna dutiyāya bhumiyāVipassanaṃ samadhigamāya bhāvayī;

()

贤哲们所说的无间果，他证得其果，亦得省察智(paccavekkhaṇa-ñāṇa)。为证第二地，他复修习观(vipassanā)。

36.

36.

Bhusovisosita bhavadukkhakaddamaṃAkālikaṃ tanukatakibbisattayaṃ,Anuttaraṃ dutiyamalattha tapphalaṃSapaccavekkhaṇamatha ñāṇadassanaṃ;

()

他已极大地涤净生存之苦的泥沼，即时地令三种罪垢变得微薄。他获得了无上的第二果，以及其后伴随省察的智见。

37.

37.

Vipassanaṃpunarapibhāvayaṃ sayaṃSamuddhaṭālayapaṭighaṃ bhavāpahaṃ,SapaccavekkhaṇaphalañāṇamajjhagāAnuttaraṃ tatiyaka ñāṇadassanaṃ;

()

他再次亲自修习能断除生存的观(vipassanā)，拔除了爱著(ālaya)与瞋恚(paṭigha)。他证得了伴随省察的果智，即无上的第三智见。

38.

38.

Tilakkhaṇaṃ thiramatimā’bhipattiyāSubhāvayika upari catutthabhumiyā,Avāriyāsaniriva tālamatthakeKilesamuddhaniranihaccacārinaṃ;

()

具足坚固智慧者，为证得更高的第四地而善修三法印。如同不可阻挡的霹雳击中棕榈树顶，他摧毁了烦恼之首，自在而行。

39.

39.

Nivāritākhila bhavacakkavibbhamaṃSavāsanāparimita pakāpanāsanaṃ,Anaññagocara varañāṇadassanaṃAlattha tapphalamapipaccavekkhaṇaṃ;

()

他获得了无与伦比的殊胜智见，此智见已止息所有轮回的妄动，连同习气无量地灭尽了动摇。他也获得了其果以及省察。

40.

40.

Tadāsavakkhayamatigñāṇadassana-Visuddhivuccati arahattapattiyā,Sahevacuddasavidha buddhabuddhiyoJino catubbidha paṭisambhidālabhī;

()

那时，漏尽智见清净被称为阿罗汉果的证得。胜者连同十四种佛智，获得了四无碍解(paṭisambhidā)。

41.

41.

Asādhāraṇaṃ ñāṇachakkaṃbalāniDasa’ṭṭhārasāveṇikā buddhadhammā,CatuddhāvisārajjamiddhānubhāvāSamiddhāsahecārahattena tassa;

()

六种不共智、十力、十八不共佛法、四无畏，以及神通威力，连同阿罗汉果，他皆已成就。

42.

42.

Abhiññeyyadhamme abhiññāya sāmaṃPariññeyya dhamme pariññāya sāmaṃ,Pahātabba dhamme pahantvāna sāmaṃSanibbānamaggapphalaṃ sacchikatvā;

()

于当证之法，他亲自证知；于当遍知之法，他亲自遍知；于当断之法，他亲自断除；并亲证了涅槃道果。

43.

43.

Siyāyāvatāñeyya dhammappavattiSiyātāvatā tassa ñāṇappavatti,Abhiññāya sabbaññutāñāṇa māsiSahevārahattena sabbaññu buddho;

()

应知之法的范围有多大，他的智慧范围就有多大。通过证知，他拥有一切知智，连同阿罗汉果，成为一切知佛陀。

44.

44.

Mahāmohaniddāpagomaggañāṇa-Ppabuddho’hisambodhiyā sobhamāno,Munindo dinindaṃ’ susandohahāsi-’Ndirāmandirindivarābhaṃahāsi;

()

以能去除大愚痴睡眠的道智而觉醒，以正等觉而光耀，牟尼之主的光辉胜过日主。他拥有如青莲华般的美妙光彩，那是庄严的居所。

45.

45.

SubuddhābhisambodhipubbācalambhāSahevāruṇo buddhasūrodayena,Samuṭṭhāsi veneyya bandhūhisaddhiṃPabujjhiṃsu abbhuggatamhojakosā;

()

从圆满正等觉的东方山，佛日与黎明一同升起。应化度的眷属们也随之觉醒，犹如莲苞绽放。

46.

46.

Uḷārāvabhāso tadā jātikhetteBhusaṃpātubhuto mahīsampavedhi,Siḷāsāḷaseḷāvataṃsā subhāniNimattāni battiṃsajātātiloke;

()

那时，在出生地，广大光明显现，大地为之震动。岩石、娑罗树、山峰等，三十二种祥瑞之相出现于三界。

47.

47.

Tamojālaviddhaṃsanādīni lokeKarontova cattārikiccāni’māni,Samuṭṭhāsi tasmiṃkhaṇe raṃsimāliRivādiccavaṃsubbhavo buddhasūro;

()

在世间行持摧毁黑暗之网等四种事业，佛日于此刻升起，犹如日族所生、光芒万丈的太阳。

48.

48.

Mahīlājavuṭṭhīhi sañchannabhutāNabhaṃ kanibbharaṃ gandhadhupaddhajehi,Chaṇhokulā kevalaṃ lokadhātuMahāmaṅgalāvāsa kalīlāvalambiṃ ()

大地被谷花之雨所覆盖，天空遍满香、熏香与旗帜。整个世界体系喜庆洋溢，处处悬挂着大吉祥的饰品。

49.

49.

Tadātappadambhoja pūjāgatānaṃSiro bhattibhārañjalīnaṃ surānaṃ,Nirālambamākāsa randhaṃ babhāsaPabhāsāra cūḷāmaṇihakā’karāḷaṃ;

()

那时，为供养其莲足而来的诸天，头顶着充满虔敬的合掌。无所依止的虚空，因其顶髻宝珠的光芒而璀璨生辉。

50.

50.

Guṇonāma sakkhandhasantāna suddhiSakosuddhakhanvdhappabandhohi buddho,Namobuddhabhutassa nipphantañāṇa-Ppahāṇānubhāvāhirūpassatassa;

()

所谓功德，即自身五蕴相续清净；佛陀者，其自身诸蕴相续清净。礼敬已成佛者，具足圆满之智、断除之力、殊胜之相好。

Iti medhānandābhidhānenayatinā viracite sakalakavijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe avidure nidāne mahā bodhisattassa ariyamaggañāṇābhisambodhi samadhigama pavattiparidīpo cuddasamo saggo.

如是，在为一切诗人带来心中喜悦之源的《胜者世系灯》(Jinavaṃsadīpa)近因缘中，此为名为慧喜(Medhānanda)的行者所造，阐明大菩萨证得圣道智与正自觉悟过程的第十四章。

Jinavaṃsadīpe avidure nidānabhāgo dutiyo.

《胜者世系灯》近因缘第二部分。

1.

1.

Asseva pakallaṅkavarassakāraṇāSīsakkhimaṃsāni ca dārasunavo,Datvā cirassaṃ akarinti dukkaraṃSo (indavaṃsā’)bhidhajo vicintayī;

()

彼帝释种姓(Indavaṃsa)者思惟道：“为得此殊胜跏趺坐，我长久以来行难行之事，布施头、眼、肉以及妻与子。”

2.

2.

Pallaṅkato tāva navuṭṭhahaṃ tahiṃPallaṅkamādhāya nisajja sattahaṃ,Saṅkappapuṇṇo’dhisamādhayo muniSammā samāpajji anekakoṭiyo;

()

他安住于跏趺坐，七日未起。那位牟尼，意愿圆满，具足增上定，正入于无数俱胝之禅定。

3.

3.

Nā’yaṃ jahāte vijayāsanā’layaṃYaṃkiñcikiccaṃ karaṇiyamassahi,Saṃvijjate dānipi kāci devatāSaṅkābhighā’tābhivitakkayuṃ iti;

()

“他是否仍有未竟之事，故而不舍此胜利宝座？”一些天神心生疑虑，如此思忖。

4.

4.

Tāsaṃ viditvāna vitakkamāsanāAbbhuṭṭhito so gaganaṅgaṇaṃ khaṇaṃ,Saṃdassayanto yamapāṭihāriyaṃNissaṃsayo saṃsayasallamuddharī;

()

他了知彼等心念，便从座起，顷刻间升至虚空，示现双神变。为除其疑，拔彼等疑惑之箭。

5.

5.

Nissāya pallaṅkamimaṃ mahīruhaṃSampattasambodhipado’smi cintiya,Oruyha pakallaṅkaṭhitappadesatoPubbuttarānañhi disāna mantarā;

()

他思惟：“依靠此树此座，我已证得正等觉位。”于是从跏趺坐处而下，立于东北方向。

6.

6.

Sattāha mindivaracārulocana-Pañcappabhāsāranisecanena so,Samapūjayanto jayabodhimāsanaṃAṭṭhāsi lokekavilocano jino;

()

世间独眼之胜者，以青莲华般的美目，流注五色光芒，供养胜利菩提树与宝座，如是站立了七日。

7.

7.

Gantvā ṭhītaṭṭhānajayāsanantarāPubbāparassaṃ disi sattavāsaraṃ,NikkhittacakkaṅkitapādapaṅkajoSo caṅkamī nimmitaratanacaṅkame;

()

他去到站立处与胜利宝座之间，于东西方向，七日间，在化成的宝经行处上，以其印有轮相的莲足经行。

8.

8.

So bodhito uttarapacchimantarāDevehi nānāratanehi nimmite,Sattāhamattaṃ maṇimandire muniSammābhidhammaṃ pavihāsi sammasaṃ;

()

其后，牟尼于菩提树的西北方，在诸天以种种珍宝化成的宝屋中，安住七日，思择圆满的阿毗达摩(Abhidhamma)。

9.

9.

Manthācale’nambunidhiṃ’va kesavoViññāṇakaṇḍādiṭasā catubbidhaṃ,Tasmiṃ nisinno muni dhammasaṅgaṇi-Mālolayī ñāṇabalena duddasaṃ;

()

犹如毗湿奴(Kesava)以曼陀罗山搅动大海，彼牟尼安坐于彼处，以智慧力，审察难见的《法集论》(Dhammasaṅgaṇī)中识蕴等四法。

10.

10.

Vebhaṅgiyaṃ khandhavibhaṅgamādikaṃGambhīramaṭṭhārasadhā sudubbudhaṃ,So mārabhaṅgo’tha vibhaṅgasāgaraṃSaṃkhobhayī ñāṇayugantavāyunā;

()

于《分别论》(Vibhaṅga)中，蕴分别等十八种法门，甚深极难了悟。其后，彼降魔者以智慧的劫末之风，搅动了分别论的大海。

11.

11.

So dhātusuññattapajānano jinoNissattanijjivasabhāvadhātuyo,Vitthārayanto tadanantaraṃ varaṃNānānayaṃ dhātukathaṃ vavatthayī;

()

彼胜者了知诸界空性，即诸界无有情、无命、无自性。其后，他继而阐明并确立了种种方式的殊胜《界说》(Dhātukathā)。

12.

12.

Khandhādipaññattivasena chabbidhāPaññattiyo’ti suvibhattamātikaṃ,Paññāya sabbaññujino’tha puggala-Paññatti mālolayi aggapuggalo;

()

蕴等施设凡六种，如是善分别之论母。其后，一切知胜者、最上之人，以智慧审察《人施设论》(Puggalapaññatti)。

13.

13.

Vādībhasīho sakavādamaṇḍalaṃOruyha sammā paravādamaṇḍalaṃ,Suttāni saṅgayha sahassamaṭṭhadhāSaṃkhitta mādo mukhavādayuttikaṃ;

()

彼辩论中之雄狮，从自宗论场而出，正入他宗论场，摄集八千经，初作简略纲要，以适于口头论议。

14.

14.

Ñāṇena vitthāriyamāna mattanoKiñcāpya’nantāpariyanta muttamaṃ,Takkīhi nakkāvacaraṃ nakehiciNātho kathāvatthu mathā’bhisammasi;

()

导师于是思择《论事》，此法虽由己智所广演，然其至上、无边、无际，非任何寻思者所能行境。

15.

15.

Yaṃ mūlakhandhādivasā dasabbidhaṃUddesaniddesapadā’nurūpato,Niṭṭhānato saṃsayato vibhāgiyaṃGambhīrañāṇena’tha sāgarūpamaṃ;

()

此法依根本蕴等分为十种，随顺纲要与解释之文句，由决疑而分别，以深邃之智，犹如大海。

16.

16.

Santaṃ paṇitaṃ nipuṇaṃ sududdasaṃGuḷhaṃ atakkāvacaraṃ acintiyaṃ,Nānānayaṃ taṃ yamakaṃ susaññamoDhammassaro sammasi nippadesato;

()

寂静、殊妙、精微、极难见，甚深、非寻思所行、不可思议。善调御者、法之主，无余思择彼种种理趣之《双论》。

17.

17.

Nānānayu’ttuṅgataraṅganibbharaṃNeyyatthanītatthamaṇihi maṇḍitaṃ,Dhammantarāvaṭṭasataṃ athāparaṃSaddhammakhandhodakakhandhapūritaṃ;

()

充满种种理趣之高浪，以了义不了义之宝严饰，复有百种法义之旋流，充满正法蕴之水聚。

18.

18.

Satthā catubbisa timattapaccaya-Velaṃ paricchedavisālapaṭṭanaṃ,Gambhīrapaṭṭhāna mahaṇṇavaṃ kathaṃĀlolayaṃ sammasi ñāṇamerunā;

()

导师如何以智慧之须弥，搅动甚深之《发趣论》大洋？其岸为二十四缘，其广阔之港为诸章。

19.

19.

Nissaṅgañāṇo muni hetupaccayoIccādinā’ropitamātikārahaṃ,Niddiṭṭhanidedasapadaṃ papañcita-Ñeyyaṃ catubbīsavidhaṃ sudubbudhaṃ;

()

无碍智之牟尼，以“因缘”等建立应行之本母，其所示、所解之文句，广演二十四种所知法，甚为难解。

20.

20.

Nissāya bāvīsavidhe tike tika-Paṭṭhāna mantogadhanāmarūpikeNissāya nissesake tathā duka-Paṭṭhāna mantogadhanāmarūpike ()

依于二十二种三法，于三法发趣中含摄名色；如是复依所有二法，于二法发趣中含摄名色。

21.

21.

Bāvisamattā tikamātikā dukePakkhippa paṭṭhānavidaṃ dukantikaṃ,Bāvīsamattāya tike sataṃdukePakkhippa paṭṭhānamidaṃka tikaddukaṃ;

()

置二十二种三法本母于二法中，此为二法三法发趣。置二十二种三法于百种二法中，此为三法二法发趣。

22.

22.

Katvā tikesve’va tike duvīsatiPaṭṭhāna mantogatike tikattikaṃ,Katvā dukesve’va tathā sataṃdukePaṭṭhāna mantāgetike dukaddukaṃ;

()

于二十二种三法中造作三法发趣，此为三法三法发趣。如是于百种二法中造作二法发趣，此为二法二法发趣。

23.

23.

Iccānulome janayāni pakkhipaṃCha ppaccanīye’pi nayāni pakkhipaṃ,Evaṃ khipitvā anulomapaccani-Yecā’pi cha ppaccaniyā’nulomake;

()

如是置入而生起顺法，亦置入而生起六种逆法；如是置入顺逆法，亦置入六种逆顺法。

24.

24.

Gambhīrapaṭṭhānamahodadhiṃ itiSaṅkhobhayaṃ sammasi ñāṇamerunā,Taṃ sammasantassa savatthukaṃ chavi-Vaṇṇo pasanto’si pasīdi lohitaṃ;

()

如是以智慧之须弥，搅动甚深《发趣论》大洋而思择。彼思择时，有根身之肤色澄净，血液亦清净。

25.

25.

Tasmiṃkhaṇe cattajavaṇṇadhātuyoAṭṭhaṃsu ṭhānamhi asitihatthake,Aññatra’dhiṭṭhānabalaṃ sarīratoChabbaṇṇaraṃsī visarā’hiniccharuṃ;

()

于彼刹那，除决意力所持之身外，六色光明从身中散发而出，其四种色界元素遍住八十肘处。

26.

26.

Sevālakālindinadi’ndirāpati-Nilambari’ndivaravaṇṇasantibhā,Kesa’kkhimassūhika viniggatā bhusaṃNīlappabhā’sesadisā alaṅkaruṃ;

()

如青苔、迦陵底河、帝释之青衣、青莲花色，寂静之蓝色光明，从发、眼、须中强烈放出，庄严一切方所。

27.

27.

Tāsaṃ vasā’ sesadisāvilāsinīĀsuṃ yathā pārutanīlakambalā,Tā cakkavāḷāti papūrayantiyoDhāviṃsu nilopalacuṇṇasannibhā;

()

因此光明，一切方所变得庄严，犹如披上蓝色毛毯。彼光充满轮围内外，如青莲花粉末般流散。

28.

28.

Nissesalokaṃ haritālakuṅkuma-Cuṇṇehi sovaṇṇarasehi missakaṃ,Ālepayantīviya pītaraṃsiyoYā niggatā kañcanasannibhattacā;

()

从金色之皮肤所出之黄色光明，犹如以雌黄、藏红花粉及金汁之混合物，涂遍一切世间。

29.

29.

Tāsaṃ vasenā’si siṇerupabbata-Rājā vilino’va mahaṇṇave jalaṃ,Saṃkappitā’va’ṭṭha disāgajā’bhavuṃNiddhantacāmīkarakappanādinā;

()

因此光明，须弥山王犹如融入大洋之水中；八方巨象亦仿佛以纯金饰物庄严其身。

30.

30.

Lākhārasānaṃ parisecanaṃ viyaNindūracuṇṇo’kiraṇaṃ’va yādisi,SañjhāpabhārattasurattaraṃsiyoNikkhamma dhāviṃsu samaṃsalohitā;

()

从血肉中发出，如晚霞般深红之光明奔流而出，犹如遍洒紫矿汁，亦如遍撒红铅粉。

31.

31.

Tāsaṃ vasenā’khilabhūmikāminīĀsī nimuggāriva uttaraṇṇave,Ambhojarāgehi sunimmitāni’vaSabbāni dabbānya’bhavuṃ jagattaye;

()

因此光明，大地女神犹如沉入北方大洋；三界之中一切事物，皆如莲华之色所善成。

32.

32.

Yākundasogandhikacandacandikā-Kappūrakhīrodadhivīcipaṇḍarā,Aṭṭhīhi dāṭhāhī vitassaṭā bhusaṃOdātaraṃsī dhavalīkaruṃ disā;

()

白如君陀花、白莲、月轮、月光、樟脑、乳海之波，白色光明从骨与牙中强烈散发，令诸方皆白。

33.

33.

Tāsaṃ vasenā’si yathā mahīvadhuOdātavatthehi nivatthapārutā,Tā khīradhārāparisekabandhurāDhāviṃsu buddhassa yasonibhāpabhā;

()

因此光明，大地新妇犹如身着白衣。彼光辉美如乳流之灌注，奔流而出，仿若佛陀之声誉。

34.

34.

Sabbādisāyo’khilalokadhātuyoMañjiṭṭhapaṅkehi vilepayanti’ca,Nikkhamma mañjiṭṭhapabhā tatotatoDhāviṃsu sañcuṇṇapavāḷasantibhā ()

茜草色光明从身中各处散发奔流，犹如碎珊瑚，仿佛以茜草泥涂遍一切方所及所有世界。

35.

35.

Nīlādidhātussarasehi pañcahiVaṇṇehi pupphehi maṇīhisattahi,Sampūrayantī’va pabhā pabhassarāNikkhamma lokaṃ sakalaṃ alaṅkaruṃ;

()

灿烂之光明发出，犹如以青等五色之精华、五色之花、七种宝，充满并庄严一切世间。

36.

36.

Tā raṃsiyo byāpiya mediniṃ mahī-Sandhārakaṃ vāri matho samīraṇaṃ,Heṭṭhā’jaṭākāsatalaṃ tathūpariGaṇhiṃsu lokaṃ tiriyaṃ nirāvadhiṃ;

()

彼光明遍满大地，及持地之水，复及于风；下至无结虚空，上彻有顶，横遍无边世界。

37.

37.

Devaddumu’yyānavimānabhusaṇa-Canda’kkatārānikarā’marā tato,Saṇṭhānamattehi vijāniyā’bhavuṃTā niggatā ajjatanā’pi dhāvare;

()

天人、天树、园林、宫殿、饰物、日月星辰，皆因此光明而仅能以形辨认。彼时所出之光明，至今依然流转。

38.

38.

Tamhā’bhīgantvā ghananīlasākhinoNigrodhasākhissa’japālasaññino,Mūle nisajjā’dhisukhaṃ vimuttijaṃSatthā’nubhonto pavihāsi sattahaṃ;

()

导师从彼处前往阿阇波罗尼拘律树，其枝叶浓密青黑。坐于树下，受用解脱之胜乐，安住七日。

39.

39.

Oruyha tasmiṃsamaye vimānatoDānādayo pāramiyo bhavābhavaṃ,Dhāvaṃ asādhāraṇañāṇasiddhiyāEso’va nā’haṃ abhisaṅkhariṃ iti;

()

彼时，魔罗从天宫降下，（思惟：）“（彼）于生死轮回中，为布施等波罗蜜而奔走，以非凡之智得成就。成此者乃彼，非我！”

40.

40.

Otārapekho navipassa ettakaṃKālaṃ kalaṅkaṃ akalaṅkarūpino,Sokā’kulo acchi chamāya soḷasa-Lekhā vilekhaṃ kalimā avammukho;

()

彼罪人寻隙不得，长时未见无垢者之瑕疵，遂忧愁所恼，俯首于地，画十六道线。

41.

41.

Kasmā napaññāyati’dāni nopitāOlokayanti kva gato’ti dukkhitaṃ,Sokena lekhā likhamāna mañjaseDisvā nisinnaṃ pitaraṃ sudummukhaṃ;

()

“为何如今不见我父？”彼等寻觅，“他去何处？”见其父忧愁苦恼，于路上划线，默然枯坐，面容愁惨。

42.

42.

Tatro pagantvā vasavattidhītaroPucchiṃsu taṇhā aratī ragā lahuṃ,Kiṃ tāta kiṃ tāta kimettha jhāyasiKo te paro kena parājito tuvaṃ;

()

于是自在天之女——渴爱、不乐、贪——迅速上前问道：“父亲，父亲，您在此处思虑何事？谁是您的敌人？您为谁所败？”

43.

43.

Suddhodanassā’vanipassa orasoPatvā’hisambodhipadaṃka mukhe masiṃ,Makkhesi me chinditamārabandhanoTasmā’nusocāmi kathesi pāpimā;

()

恶者言：“净饭王之嫡子，已证正等觉之位，彼于我面涂墨，斩断魔罗之束缚，是故我忧伤。”

44.

44.

Ānīya taṃ mattagajaṃ’va mārajiṃRāgādipāsehi mayaṃ subandhiya,Dassāma vo passatha tāta no balaṃMāsoci mājhāyi’ti dhītaro’bravuṃ;

()

我们将把那位降魔者，像（对待）醉象一样，用贪欲等绳索牢牢捆绑后带来。父亲，请看我们的力量，我们将展示给您。不要悲伤，不要忧思，女儿们如是说。

45.

45.

Siṅgārasaṅgāmadharā’vatārinīBhubhaṅgabāṇāsanamattadhārinī,Āropitā’pāṅgasarā’pya’nissarāKāmārimārārisaravyadāraṇe;

()

她们进入爱欲战场，手持眉弓，虽已搭上眼角之箭，却无法射出，以刺穿那欲魔之敌。

46.

46.

SevālanīlāmalakuntalākulāBālindulekhe’valalāṭamaṇḍalāNiluppalakkhī calahemakuṇḍalā-Laṅkārakaṇṇā’likalāpabhā’lakā ()

她们秀发浓密，如青苔般洁净青黑；额头圆润，宛如一弯新月。双眸有如青莲，耳垂饰有摇曳的金环，发卷光泽如蜂群。

47.

47.

Vāṇilatāvellitaphullamālatī-Dantāvalī pallavapāṭalādharā,Kandappakīḷālayahemakāhaḷa-Saṅkāsanāsā kamalāmalānanā;

()

齿列如素馨花，缠绕藤蔓盛开；嘴唇如嫩芽般，色泽淡红。鼻梁仿若爱神游戏场的金号角，面容洁净无瑕如莲花。

48.

48.

Vijjullatā cārubhujā calācala-Līlāvalambatthanahaṃsamaṇḍalā,CāmīkarāliṅgavilāsakandharāLāvaṇṇa vallidalakomalaṅgulī;

()

双臂优美如闪电藤，双乳圆润如摇曳天鹅。颈项优雅如金鼓，手指柔嫩如藤叶。

49.

49.

NimmekhalālinavilaggabhāginīKīḷānadīkulavisālasoṇinī,Kandappadappānaladhūmakajjala-Romāvalivellitanābhimaṇḍala;

()

腰肢纤细如蜂，未束腰带；臀部宽阔，有如嬉戏之河岸。脐周一列细毫，卷曲如爱神骄焰之烟尘。

50.

50.

Pīnorujaṅghā kalikānakhāvalīTā’naṅakgaraṅgaṅajahāriviggahā,Māraṅganā yatra niraṅgaṇo jinoTatrā’gamuṃ rāgasurāmadā’turā;

()

腿股丰腴，指甲如蓓蕾。她们的身姿，能夺爱神之风采。魔女们来到无垢的胜者所在之处，为贪欲之酒所醉而颠狂。

51.

51.

Aṅgīrasassā’nanasoṇṇadappaṇeTā sundarī bimbitalocanindirā,Kandappakīḷākalahaṃ vidhātaveKāloyamiccāhu tuvaṃ yadicchasi;

()

在鸯耆罗娑(Aṅgīrasa)的金镜面容上，映照出那些美女莲花般的眼眸。她们说：“若您愿意，现在正是进行爱神嬉戏争闹之时。”

52.

52.

Vyāpāritā te paricārikā mayaṃEtthāgatā homa manobhunā’dhunā,Vattambujānaṃ paricumbane ayaṃKālonu bhogotama kiṃnayicchasi;

()

我们是您的侍女，如今为心生者(Manobhū)所遣，来到此处。此正是亲吻莲花面容之时，乔达摩啊，您为何不愿？

53.

53.

Bho puṇṇakumbhe’va tavo’ramandireUddhaggalomu’ssitanīlaketane,Kāmāhisekussavamaṅgalāya noSajjethi’me pīnapayodhare nakiṃ;

()

啊！在您胸前的殿堂，竖立着青色旗帜般的毫毛。为何不将我们这丰满的乳房，作为爱欲灌顶庆典的吉祥满瓶呢？

54.

54.

Vattambuje no adharaṃ’subandhureNettālimālā nahivumbare tava,Amhesuyevā’bhipatanti bhomuniKandappabāṇā karuṇā kuhiṃ tavaṃ ()

在我们莲花般的脸上，嘴唇何其优美。您那蜂群般的双眼，为何不飞临此处，却在空中游移？牟尼啊，爱神之箭正射向我们，您的慈悲心又在何处？

55.

55.

Tvaṃ yobbano sāmi mayañca yobbanīKālo vasatto vipinaṃ manoramaṃ’Mandānilo vāyati kiṃ cirāyateTuyhaṃ anaṅgo’va niraṅgaṇo’si kiṃ;

()

主君，您正值青春，我们也正当韶华。时节是春天，林地也令人愉悦，微风正和煦地吹拂，为何还要迟疑？您是无欲(anaṅga)之人，还是无垢(niraṅgaṇa)之人？

56.

56.

Dibbāni vatthābharaṇāni’māni’piLajjāya saddhiṃka sithilibhavanti no’Amhesvanaṅgena samaṃ anaṅgaṇaṃDaḷahatta māyāti manaṃ tava’bbhutaṃ;

()

我们这些天衣宝饰，连同羞耻心，都已松弛。无垢者啊，爱神与我们同在，您的心却变得如此坚固，真是奇特！

57.

57.

Iccānigammaṃ hadayaṅgamaṃ giraṃVatvāna dibbena sarena mañjunā,Kāmāturānanti pumānamāsayāUccāvacā cintiyamāradhītaro;

()

魔罗的女儿们，以悦耳的天音，说出这般扣人心弦、诱惑人心的话语，心中思量着种种（引诱）为爱欲所苦恼的男人的方法。

58.

58.

Kaññāvilāsādivasena viggaheNimmāya paccekasataṃ padassiya,Pāde mayaṃ bho paricārayāma teVatvā tamārādhayituṃ parakkamuṃ;

()

她们以少女的娇媚等姿态，各自化现出百种身形来展示，并说道：“尊者，让我们来服侍您的双足吧！”她们如是说，努力地想要取悦他。

59.

59.

Gāthā imā dhammapade mahāmuniSaṅgāyi tāsaṃ tamanaṅgabhaṅgīnaṃ,Vatvā nasakkoma mayaṃ pakalobhituṃTā rittahatthā pitaraṃ upāgamuṃ;

()

大牟尼为那些爱欲已破败者，诵出了《法句经》中的这些偈颂。她们说道：“我们无法引诱他。”于是空手回到父亲那里。

60.

60.

Gantvā tato so mucalindasaññinoRukkhassa mūle mucalindabhogino,Bhogāvaligandhakuṭiṃka samappitoSattāhamajjhāvasi jhānamuttamaṃ;

()

其后，他前往名为目支邻陀(Mucalinda)的树下，此树为目支邻陀龙王所有。他为龙王盘绕之身所护，如处香室，于最上禅定中安住了七日。

61.

61.

Mulamhi rājāyatanassa sākhinoPallaṅka mādhāya nisajja sattahaṃ,Tamhābhi’gantvā bhavabandhanacchidoSatthā valañjesi vimuttijaṃ sukhaṃ;

()

在罗阇耶多那(Rājāyatana)树的根部，他结跏趺坐七日。其后，断除有结的导师从该处起身，享受解脱之乐。

62.

62.

Satthā evakaṃ vasanto parahitatirato sattasattāhamattaṃYaṃkiñcāhārakiccaṃ dhuvaparihariyaṃ kiccamuccāvacampi;

Nākāsi jhānamaggapphakhalasukhamakhilaṃ samphusanto vibhāsiPādāsi dantapoṇodaka magada’bhayaṃ tassa devanamindo;

()

导师如是安住，七七日间致力于利他。他未行任何饮食之事，亦未行任何日常身体所需之务；他全然体验着禅、道、果之乐，并焕发光彩。天主(devanamindo)向他献上齿木、净水与无畏药（诃梨勒果）。

Iti medhānandābhidhānena yatinā viracite sakalakavijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe santikenidāne bhagavato sattasattāhavitikkamappavatti paridīpo paṇṇarasamo saggo.

如是，在为一切诗人带来心中喜悦之源的《胜者灯史》(Jinavaṃsadīpa)中，于近因缘(Santikenidāna)篇，由名为慧喜(Medhānanda)的行者所造，此为阐明世尊七七日行状的第十五品。

1.

1.

Mūle rājāyatanaviṭapacchāyāmano (hārini)Vikkhāletvā bhagavati mukhaṃ tasmiṃ nisinne sati,Vāṇijjatthaṃ nija janapadā dve bhātikāka vāṇijāGacchantā majjhimajanapadaṃ taṃṭhāna majjhotaruṃ;

()

在罗阇耶多那(Rājāyatana)树悦意的枝荫下，世尊洗净面容，安坐于其根部。此时，有两位商人兄弟，为经商故，从自己的国家前往中土，途经此地。

2.

2.

Buddhaṃ disvā nirupamasiriṃ saddhāya sañcoditāSampādetvā madhurivamadhuṃ manthaṃ madhūpiṇḍikaṃ,Bhante tumhe anubhavatha no bhikkhaṃ paṭiggaṇhiyaEvaṃ vatvātadubhayajanā aṭṭhaṃsu baddhañjalī;

()

他们见到佛陀无与伦比的祥瑞之相，为信心所激励，便准备了炒面与蜜糕。他们说道：“尊者，请您接受我们的供养并享用吧！”如是说完，二人合掌而立。

3.

3.

Sabbe buddhā nahi karatalambhojesu gaṇhanti khoSaṅkappettassi’ti bhagavatokismiṃ paṭicchāmahaṃ,Cittācāraṃ sumariya silāpatte pamāṇupagePādāsuṃ sampati catumahārājā kuverādayo;

()

世尊心想：“诸佛皆不以手掌受食，我当以何物接受？”了知其心意后，以俱毗罗(Kuvera)为首的四大天王，即刻献上四只大小合宜的石钵。

4.

4.

Ekaṃ katvā samuti caturo patte adhiṭṭhāya teBhutvā’hāraṃ bhuvananayano bhuttānumodaṃ kari,Buddhaṃ dhammaṃ saraṇamagamuṃ te tenuho’vāṇijāJātā loke sakalapaṭhamaṃ dvevāciko’ pāsakā;

()

世间之眼(Bhuvananayano)以神通力将四钵合为一钵，受食之后，为他们作了饭后随喜。那两位商人于是皈依佛、法，成为世上最初的二皈依优婆塞(dvevācika-upāsaka)。

5.

5.

Tesaṃ dvinnaṃ suparihariyaṃ dethā’ti saṃyācataṃJālaṅkā’laṅkatakaratalo rupindirā mandire,Sīsaṃ nilopalamaṇighaṭīlīlāvilāsaṃ phusaṃSevāli’ndīvaradalasiriṃ so kesamuṭṭhiṃ adā;

()

当他们二人请求道：“请赐予我们可供礼拜之物”时，他，那位手掌饰有网纹者，便以手抚摸自己那有如青莲、宝珠之严饰，光彩如青苔、青莲花瓣的头，赐予他们一握头发。

6.

6.

Patvā tesaṃ janapadamubho pakkhippa tā dhātuyoJīvantasmiṃ bhagavati mahāthūpaṃ patiṭṭhāpayuṃ,Vimhāpento vanasuragaṇaṃ yatrā’japālābhidhoNigrodho’si tahimupagamī muṭṭhāya tamhā jino;

()

二人回到自己的国家，在世尊住世之时，便将发舍利安奉，并建起大塔。其后，胜者(Jina)从（罗阇耶多那树下）起身，前往阿阇波罗尼拘律陀树(Ajapāla Nigrodha)下，令林中天众惊叹。

7.

7.

Svā’yaṃ dhammo sayamadhigato dubbodhanoduddasoIccevaṃ so samabhivivinaṃ dhammassa gambhīrataṃ,Appo’ssukko’bhavi bhagavato cittaṃ viditvā mahā-Brahmā’gantvā sayamadhigataṃ desetumāyācī taṃ;

()

“此法乃我亲证，甚深难解，甚深难见。”他如是思惟此法的深奥。世尊心向少欲，大梵天(Mahābrahmā)了知其心意后，便前来祈请他宣说亲证之法。

8.

8.

Gaṇhitvā so bhuvanasaraṇo ajjhosanaṃ brahmunoDeseyyaṃ kho paṭhamamasamaṃ dhammaṃ imaṃ duddasaṃ,Kassā’hanti sumariya vasī āḷārakocuddakoAbbhaññātuṃ vata paṭibalātesaṃ cutiṃ addasaṃ ()

世间皈依处接受了梵天之请求，心想：“我当宣说此初、无与伦比、难见之法。”他思惟：“我当为谁而说？”忆起阿罗逻与郁陀迦，心想：“彼等实能了知。”却见其已命终。

9.

9.

Āvajjento munikatavidū te pañcavagge bhavāBhikkhu dhamme kataparicayā kutrā’dhunā vijjare,Bārānasyaṃ itisipatane ñatvāna āsāḷhiyāMāse pañcaddasiya masamo bārāṇasiṃ pāvisi;

()

知所应行的牟尼思惟着：“彼五众比丘，已熟知法，现于何处？”了知他们在波罗奈(Bārāṇasī)的仙人堕处后，无与伦比者便于阿沙荼月(Āsāḷhī)十五日进入波罗奈。

10.

10.

Āgacchantaṃ samuni upakaṃ ājīvakaṃ antarā-Magge disvā gamanasamaye buddhattanaṃ attano,Ācikkhitvā vimati matarī saññāya taṃ dūratoNibbinditvā katika makaruṃ vaggā samaggā vasī;

()

牟尼在途中遇见裸行顺命外道优波迦(Upaka)，于行进时向其宣说自己已成佛。彼已断除疑惑。彼五位苦行者从远处认出他后，心怀不满，遂共同约定。

11.

11.

Ñatvā tesaṃ manasi vikatiṃ odissakaṃ samphariMettaṃ cittaṃ narahari tato phuṭṭhāsamānā vasī,Nāthaṃ natvā dasanakhasamodhāna’jalīhā’gataṃPaccuggantvā tahimahiharuṃ papphoṭhayitvā’sanaṃ;

()

人中狮子了知他们心生异念，便对他们散发慈心，于是那些苦行者被慈心所触动。他们合掌向导师顶礼，起身迎接，并拂拭座位。

12.

12.

Mākho tumhe pariharathamaṃ eyā’vusotyā’dināSaññāpetvā samuni samaṇe sabbaññutaṃ attano,Koṭīha’ṭṭhārasahi navuto brahmehi cā’laṅkariBārāṇasyaṃ pani’sipatane paññattabuddhāsanaṃ;

()

牟尼以“贤友，汝等勿复称我”等语，令彼等沙门了知自己已得一切智。在波罗奈的仙人堕处，所设之佛座，为一亿八千万梵天所庄严。

13.

13.

Saṃvattetvā parahitakaro so dhammacakkaṃ jinoKoṇḍaññākhyassamaṇapamukhe koṭīnamaṭṭhārasa,Brahmāno te paṭhamakaphale sammā patiṭṭhāpayiKampitthā’yaṃka vasumativadhū suttāvasāne bhusaṃ;

()

彼为利他者、胜者转动了法轮，使以憍陈如(Koṇḍañña)沙门为首的一亿八千万梵天，善住于初果。经文结束时，此大地之女剧烈震动。

14.

14.

Vappatthero dutiyadivase’ tye’vaṃ dinānukkamaṃSotāpannā taditaravasī ātappamanvāya te,Sabbetherā bhaṇitasamaye vitthāritassuññateSuttattasmiṃ vigatadarathā āsuṃ pahiṇāsvā;

()

瓦帕(Vappa)长老于第二日，如是次第，其余苦行者亦依精勤而证得预流果。所有长老在宣说广大的无我经时，皆已离苦，成为漏尽者。

15.

15.

Nibbinditvā nikhilavisaye nikkhanta māvāsatoDisvā satthā yasakulasutaṃ pakkosayitvāna taṃ,Tāyaṃ ratyaṃ paṭhamakaphalaṃ ratyāvasāne dinePabbājesi uparimakhilaṃ maggapphalaṃ pāpayaṃ;

()

导师见到耶舍(Yasa)族姓子，其已于一切境界心生厌离，从家中出走，便呼唤他。于彼夜证得初果，夜尽天明时，令其出家，并使之证得所有更高的道果。

16.

16.

Pabbājetvā yasakulasutassambhattamitte janeSampāpesi adhikacaturo paññāsa maggapphalaṃ,Evaṃ khīṇāsavavasigaṇe jāte’kasaṭṭhyā bhuviVassāna’nte pahiṇi muni te bhikkhu disācārikaṃ;

()

为耶舍族姓子的五十四位友人剃度，使他们证得道果。如是，世间有六十一漏尽苦行者。雨安居结束后，牟尼派遣彼等比丘至各方游行。

17.

17.

Gacchanto so haririva mahāvīro’ruvelaṃ sayaṃDisvā kappāsikavanaghaṭe tiṃsappamāṇe jane,Pabbājesi katavinayanā te bhaddavaggeyyakāBhikkhūmaggapphalarasamudā anvācaruṃ cārikaṃ;

()

彼大勇士如狮子般独自前往优楼频螺(Uruvelā)，见到棉林边有三十人。他为那些已受调伏的跋陀婆耆(Bhaddavaggiyā)比丘们剃度，他们品尝了道果之味，随之游行。

18.

18.

Netā jetā vijaṭitajaṭo patto’ruvelaṃ tatoSaṃdassetvā vimatiharaṇaṃ so pāṭihīraṃ varaṃ,Pabbājetvā jaṭilapavare tebhātike’nekadhāChindāpetvā vinayamakā antobahiddhajaṭaṃ;

()

导师、胜者，解结之结者，抵达优楼频螺，示现了能除疑惑的殊胜神变。他为三位卓越的结发外道兄弟剃度，以多种方式令其断除内外之结，并确立律仪。

19.

19.

Pabbājetvā pacurajaṭile katve’tare nijjaṭeSaddhiṃ tehī dasasatamahākhīṇāsavehā’samo,Nicchārento disidisi bhusaṃ chabbaṇṇaraṃsiṃka subhaṃRañño vācaṃ sumariya puraṃ rājaggahaṃ pāvisi;

()

他为众多结发外道剃度，使其成为无结发者，无与伦比者与那一千位大漏尽者一同，向四面八方散发着美丽的六色光芒，忆念起国王之言，进入了王舍城(Rājagaha)。

20.

20.

Tatrā’sante vasati sugate laṭṭhibbanuyyānageVuttantaṃ taṃ savaṇasubhagaṃ uyyānapāloditaṃ,Sutvā baddhañjalisarasije pādāsane pūjayīBhunātho bārasahi nahutehā’gamma so māgadho ()

善逝住在附近的杖林园(Laṭṭhivana)中。园丁讲述了那悦耳之事。摩揭陀(Magadha)国主听闻后，与十二万随从前来，合掌于佛足前顶礼供养。

21.

21.

Bhetvā diṭṭhiṃ ciraparicitaṃ te kassapādī vasīDisvā rājā bhagavati tadā dhammaṃcarante tahiṃ,Nikkaṅkho so sumadhurataraṃ pitvāna dhammāmataṃSaddhiṃ ekādasahi nahutehā’dophalaṃ pāpuṇi;

()

国王见到迦叶等苦行者已破除长久熟悉的邪见，当时世尊正在那里行法。他毫无疑惑地饮用那极其甘美的法甘露，并与十一万随从一同证得了初果。

22.

22.

Laddhassāso darathavigamā hutvā mahopāsakoSvemebhikkhaṃ kasugatapamukho saṅghādhivāsessatu,Āyācitvā namiya caraṇadvandāravindadvayaṃPaccuṭṭhāyā’gami sapariso so bimbisārābhidho;

()

他因苦恼消除而获得安慰，成为大优婆塞，并请求：“愿以善逝为首的僧伽明日接受我的饭食。”名为频婆娑罗的国王请求后，顶礼佛陀的双莲足，然后与随从一同起身离去。

23.

23.

Pāto rājaggahanagarato koṭīnamaṭṭhārasaDaṭṭhuṃ buddhaṃ nirupamasiriṃ laṭṭhīvane nāgarā,Rāsibhūtā dutiyadivase ekassa bhikkhussa’piSambādhattā nahipavisanokāso’si dighañjase;

()

黎明时分，一亿八千万王舍城居民，为瞻仰佛陀无与伦比的庄严，来到杖林园。第二天，他们聚集如山，因通道拥挤，甚至连一位比丘也无进入的机会。

24.

24.

Āvajjetvākimanabhimataṃ sakko nisinnāsanaṃUṇhākāraṃ janayi’ti tadā hutvā navo māṇavo,Maggo’tiṇṇo abhavi purato gāthāhi vatthuttayaṃSaṃvaṇṇetto bhavatu bhagavā māchintabhatto iti;

()

帝释天(Sakka)思惟着，其座生起热相，于是他化作一位年轻的婆罗门青年。他走上前去，以偈颂赞叹三宝，并说：“愿世尊的饭食不会断绝。”

25.

25.

Dānaṃ datvā sugatapamukhassaṅghassa rājaggahaṃSampattassā’vanipatipuraṃ aññatravatthuttayā,Bhante sohaṃ kathamihavase velāya’velāyapiĀkaṅkheyyaṃ tvadupagamituṃ iccevamārocayī;

()

国王向来到王舍城的以善逝为首的僧伽行布施。他禀告说：“尊者，我如何能在此，无论何时，都能前来拜见您呢？”

26.

26.

Sandacchāyaṃ vijanapavanaṃ yaṃ veḷudāyavhayaṃUyyānaṃ me jitasuravanaṃ taṃ nātidurantike,Sampūjento jinakaratale jālāvanaddhe hari-Bhiṅkārenā’hariyaka salilaṃ pātesi taṃ patthivo;

()

“我那名为竹林(Veḷudāya)的园林，荫浓寂静，胜过天神之园，离此不远。”国王供养时，以金瓶向胜者那饰有网纹的手中倾倒净水。

27.

27.

Lokālokācalataṭakaṭī viñjhāṭavīlocanāGaṅakgāpāṅakgā danakasikharibāhā tikuṭatthanā,Ugghosentī jaladhivasanā puññānumodantivaSādhū’tyā’yaṃ vasumativadhū saṅkampi tasmiṃkhaṇe;

()

大地之女，以世界山为腰，以毗阇林(Vindhya)为眼，以恒河为眼角，以檀陀迦(Daṇḍaka)山峰为臂，以三峰山(Tikuṭa)为乳，身着海洋之衣，仿佛随喜功德般，高呼“善哉！”那一刻，她剧烈震动。

28.

28.

Āramaṃ taṃ parama ruciraṃ satthā paṭiggaṇhiyaDhammaṃ vatvā’gami parivuto bhikkhūhi vuṭṭhā’sanā,Tasmiṃ kāle paramamamataṃ ye daḷhamittā ubhoTaṃ taṃ gāmaṃ nigamanagaraṃ anvesamānā’caruṃ;

()

导师接受了那最胜妙的园林。说法后，他从座位上起身，在比丘围绕下离去。那时，有两位情谊深厚的朋友，为寻求无上甘露，正游行寻觅于各个村庄、市镇和城市。

29.

29.

Āhiṇḍantaṃ tahimanugharaṃ piṇḍāya tesva’ssaji-Ttheraṃ disvā samitadamitaṃ vippo’patissā’bhidho,Laddho’kāso padamanuvajaṃka sutvādvi gāthāpadaṃSotāpanno’ bhavi vijaṭayaṃ saṃyojanāhaṃ tayaṃ;

()

在那里，名为优波提舍(Upatissa)的婆罗门，见到阿说示(Assaji)长老为乞食挨家挨户而行，见其寂静调伏。他得到机会，跟随其后，听闻了两句偈颂，断除了三结，成为预流者。

30.

30.

Gāthaṃ sutvā amatamadhuraṃ taṃ sāriputto’ditaṃMoggallāno kaapanuditathāsaṃyojanānaṃ tayaṃ,Pabbajjitvā tadubhaya janā netvā paribbājakePatvārāmaṃ amataparamā satthāramārādhayuṃ;

()

舍利弗听闻了那甘露般甜美的偈颂，目犍连也同样断除了三结。两人出家后，带领着游方者们来到园林，取悦了证得无上甘露的导师。

31.

31.

Sattāhene’va’dhigami mahābhute pariggaṇhiyaMoggallāno vasi taditaraṃ maggattayaṃ tapphalaṃ,Māsassa’ddhaṃ katavīriyavā suttaṃ parasso’ditaṃSutvā dhammaṃ adhigami vasī taṃ dhammasenāpatī;

()

目犍连仅于七日内，在遍知诸大种后，证得了其余三道及其果，成为自在者。法将舍利弗精进半月，听闻他人所说之法后，亦于法中得自在而证道果。

32.

32.

Dhammassāmī karahaci ubho te sāvakānaṃ mamaṃAggaṃ bhaddaṃ yugamiti ime pabyākarotto munī,Aggaṭṭhāne purimacaritaṃ ñatvā patiṭṭhāpayīSampinento sakalaparisaṃ cando’va kundāṭaviṃ;

()

法主牟尼曾宣称：“此二人是我弟子中最上贤善的一双。”他了知其往昔之行后，将他们安立于上首之位，令整个僧团欢喜，犹如明月照耀茉莉林(kundāṭavi)。

33.

33.

Sutvā suddhodananarapati putto mamaṃ sampatiBuddho hutvā padahiya ciraṃ nissāya rājaggahaṃ,Uttārento sakalajanataṃ saṃsārakantāratoSaṃvattetto vasati sivadaṃ saddhammacakkaṃiti;

()

净饭王(Suddhodana)听说：“我的儿子如今已成佛，他长久地住于王舍城(Rājagaha)，转动着吉祥的正法轮，救度一切众生脱离轮回(saṃsāra)的旷野。”

34.

34.

Jiṇṇovuddho pariṇatavayappatto’ hamasmyā dhunāJīvantoyevahi mamasutaṃ icchāmi daṭṭhuṃ bhaṇe,Evaṃvatvā’dhikadasasataṃ ekaṃ amaccaṃ tahiṃUyyojesi nayanavisayaṃka puttaṃ karohīti me;

()

“我如今已衰老，年迈体衰，我希望在我有生之年能见到我的儿子。”如此说完，他派遣了一位大臣(amacca)及一千随从，并嘱咐道：“去把我的儿子带到我眼前。”

35.

35.

Gantvā’macco catuparisatiṃ dhammaṃ bhaṇantaṃjinaṃDisvā baddhañjali sapariso tatre’kamantaṃ ṭhito,Sutvādhammaṃ paramamadhuraṃ patvā’ggamaggapphalaṃPabbajjitvā hadayakamalaṃ kasaṅkocayī rājino;

()

大臣(amacca)前往，见到胜者(Jina)正在四众中说法，便与随从合掌立于一旁。他听闻了那极其甘美的法，证得无上道果并出家，令国王的心莲为之枯萎。

36.

36.

Aṭṭhakkhattuṃ puna saparise pāhesi rājāpareAṭṭhā’macce tathariva gatā’maccā napaccā’gatā,Pabbajjitvā adhigataphalā tecā’pi raññomanaṃNā’rādhesuṃ sunisitadhiyā sañchintasaṃyojanā;

()

国王又八次派遣了其他八位大臣(amacca)及其随从，他们也同样前往而未归。他们出家并证得果位，以其敏锐的智慧斩断了结(saṃyojana)，也未能令国王的心意满足。

37.

37.

Dujjāno me maraṇasamayo jiṇṇo’smi tātā’dhunāTasmā puttaṃ nayanavisayaṃ kātuṃ samattho’sikiṃ,Evaṃ vatvā kapuna saparisaṃ sokāphadāyiṃ tahiṃDinnokāsaṃ pahiṇi sacivaṃ pabbajjituṃ bhubhujo;

()

“亲爱的优陀夷，我的死期难测，如今我已老迈，因此你是否能够将我的儿子带到我眼前？”如此说完，国王便派遣了大臣优陀夷及其随从，并允许他出家。

38.

38.

Patvā’rāmaṃ parivutajano saccaddaseno’ditaṃSutvā’macco thiramati catussaccā’nupubbikathaṃ,Pabbajjitvā hatabhavabhayo hutvāna khīṇāsavoAggaṭṭhānaṃ paṭilabhi kulappāsādikānaṃ idha;

()

那位大臣(amacca)与随从抵达园林，心意坚定地听闻了见谛者(saccaddasī)所说的四圣谛(catussacca)次第法。他出家后，断除了对“有”(bhava)的怖畏，成为漏尽者(khīṇāsava)，并在此世间，于令家族欢喜者中，获得了上首之位。

39.

39.

Bārāṇasyaṃ kesipatanato pattassa rājaggahaṃSambuddhassā’dhikadinakatī pañcevamāsā’ bhavuṃ,Hemantā’tusamayavigamā sante vasante maṇi-Bhusākārā upavanavadhū cūtaṅkurā’ laṅkaruṃ;

()

从佛陀自波罗奈(Bārāṇasī)的仙人堕处(Isipatana)抵达王舍城(Rājagaha)以来，已过了五个多月。寒冬时节已过，在宁静的春天里，园林中的树木如同佩戴珠宝的少女，被芒果新芽(cūtaṅkura)所装点。

40.

40.

Kālaṃ ñatvā kapilanagaraṃ kālaññuno satthunoGantuṃ kālo’yamiti adhunā so kāludāyi vasī,Saṃvaṇṇento gamanasamayaṃ kātuṃ alaṃ saṅgahaṃÑātinantī sumadhurasaro gāthābhigāyī puthu;

()

自在者优陀夷了知，对于知时(kālaññu)的导师而言，现在是前往迦毗罗卫城(Kapilanagara)的时候了。为了摄受亲族，他便以极其甜美的声音，广唱偈颂，赞颂着这旅程的时节。

41.

41.

Mandaṃmandaṃ surabhipavano sito’dhunā vāyatiPupphākiṇṇā vipinaviṭapī mattālimālākulā,Gaṅgāvāpī vimalasalīlā samphullakañjuppalāSāyaṃka pāto ahani vivaṭā sabbādisā pākaṭā;

()

如今，清凉的香风(surabhipavana)徐徐吹拂。林木(vipinaviṭapī)繁花遍布，醉蜂(ali)成行，喧闹其间。恒河(Gaṅgā)的水池(vāpī)水质清澈，莲花(kañja)与睡莲(uppala)竞相盛开。黄昏、清晨与白昼，四方皆清晰显露。

42.

42.

Bhante magge navadalasikhā jālo’jjalā mañjarī-Bhasmacchannā bhamaravisaraddhumandhakārā bhusaṃ,Jhāpennā’pe’tarahi virahī samphullacūtāṭavi-Dāvaggī te lavamapi manotāpāya vattanti kiṃ;

()

尊者，路上新叶的顶端如火焰般闪耀，花簇(mañjarī)被花粉覆盖，蜂群(bhamara)如烟雾般弥漫，使林间一片昏暗。如今，那盛开的芒果林(cūtaṭavi)的林火燃烧着离别者(virahī)的心，难道它也曾令您心中生起一丝烦恼吗？

43.

43.

Kāmandhānaṃ bhadayamadhunā socāpayattā bhusaṃSākhacchinnā vigalitadalā magge asokaddumā,Aññatrā’pī vanacaravadhū pādappahārā’turaṃTatvante te karakisalayassobhaṃka virūḷhaṅkurā;

()

如今，路上的无忧树(asokadduma)枝叶凋零，令欲望蒙蔽者(kāmandha)的心中充满极大的悲伤。而在别处，那些曾被林中女子(vanacaravadhū)的脚踢所伤的无忧树，如今也长出了新芽，其美犹如您的手掌嫩芽。

44.

44.

Pitvā cutaddūmaphalarasaṃ sammattapuṅkokilāSaṃkujante sarasamadhuraṃ vetāḷikā’va’ñjase,Seṇībhutā janapadavadhū te pādapīṭhe muniSampūjetuṃ navasarasije hiyyo’vinante dhunā;

()

沉醉的雄性杜鹃鸟(puṅkokila)饮尽芒果树(cūtaddūma)的果汁，如吟游诗人(vetāḷika)般，鸣唱着甜美的歌声。乡村女子(janapadavadhū)列队而来，今日在您这位牟尼的足下供奉新鲜的莲花(sarasija)，弥补昨日的缺憾。

45.

45.

Āmulaggā dalitaviṭapi pupphañjalihakā’dhunāĀgacchantaṃ tvamahimahituṃ saṃdissare’vo’natā,Vātoddhutā bhamaramukharā kiñjakkhapuñjā’ñjaseĀtatvante tavaparimukhe sovaṇṇasaṅkhassiriṃ;

()

如今，树木从根到梢皆已绽放，它们如同手捧花束(pupphañjali)般低垂着，仿佛前来致敬您。被风吹动的花蕊(kiñjakkha)堆与喧闹的蜂群(bhamara)，在您的面前展现出金色海螺(sovaṇṇasaṅkha)般的光辉。

46.

46.

Bhante antokalalasalilāvāsena kālaṃ ciraṃAmbhojānaṃ mukulavikatī siteti’vā’kuñcitā,Esantī’ve’tarahi saraṇaṃ te pādabhaddāsaneUggacchante pajahiya manotāpaṃ vasantātapaṃ;

()

尊者，莲花(ambhoja)的花苞，因长久地住在泥水(kalalasalila)中，仿佛因寒冷而收缩。如今，它们仿佛在您的吉祥足座(pādabhaddāsana)上寻求庇护，舍弃了心中的烦恼(manotāpa)和春日的酷热(vasantātapa)，绽放开来。

47.

47.

Pātheyya’mbhoruhakuvalayā’laṅkāratuṇḍā kalaṃSaṅkujantī pavanapadaviṃ uḍḍīyamānā’dhunā,Haṃsasseṇika sirasi vajato te bhuyate kiṅkiṇi-Ghosākiṇṇaṃ kusumavikaticchannaṃ vitānaṃ yathā;

()

鹅群(haṃsa)的喙尖以莲花(ambhoruha)与睡莲(kuvalaya)为饰，如今它们沿着风的路径飞翔，发出悦耳的鸣叫。当这鹅群从您头上飞过时，就如同一个充满铃铛声、被盛开花朵覆盖的华盖(vitāna)。

48.

48.

Sampūjenti ratanakanakālaṅkārabhārañjalīMaggo’tiṇṇā vanasuravadhū te lājavuṭṭhīhi’va,Kiñjakkhehi caraṇayugalaṃ kamandātilandolitāVallī bhiṅgāvalikisalayā’laṅkārasākhāvalī;

()

林间天女(vanasuravadhū)来到路上，双手合十捧着珍宝与黄金饰物，如降下爆米花(lāja)雨般供养您。您的双足被花粉(kiñjakkha)覆盖，而装饰着蜂群(bhiṅgāvali)与嫩叶(kisalaya)的藤蔓(vallī)与枝条(sākhāvalī)正轻轻摇曳。

49.

49.

Sammārūḷho pavanaturagaṃ kāmākaro mañjari-Tuṇiresū madhukarasare sandhānayanto’dhunā,CampeyyādīkusumakalikāsannāhasambhāsuroNaṭṭho loko bahujanamanosaṅakgāma mogāhati;

()

爱神(Kāma)骑着风马(pavanaturaga)，如今正从花序(mañjari)箭筒中取出蜜蜂(madhukara)箭矢搭在弓上。他以瞻波(Campeyya)等花蕾(kusumakalikā)为铠甲(sannāha)而闪耀，令迷失的世人陷入大众心中的欲爱之战(manosaṅgāma)。

50.

50.

Yasmā suddhodananarapabhu ādiccavaṃsaddhajoJiṇṇo vuddho mamihapahiṇi tvaṃ daṭṭhukāmo pitā,Tasmā bhante kapilanagaraṃ veneyyasattākaraṃKantvā rañño hadayamakulaṃ bodhetu sokākulaṃ;

()

尊者，因为我父——年迈衰老的净饭王(Suddhodana)、日种(Ādiccavaṃsa)的旗帜——渴望见到您，才派我来此。因此，尊者，请前往迦毗罗城(Kapilanagara)，那应受教化众生(veneyyasatta)的宝藏之地，去唤醒国王那被忧愁(soka)困扰的心莲(hadayamakula)。

51.

51.

Sādhu’dāyi savisayamahaṃ patvā narādhissaraṃUttāreyyaṃ pitaramitare bandhū’pi dukkhaṇṇavā,Evaṃvatvā radanakira ṇālaṅkārabimbādharoDhammassāmiparivutavasīrājaggahānikkhami;

()

“善哉，优陀夷！我将前往我的领地，去解救人主我父及其他亲属，使他们脱离苦海(dukkhaṇṇava)。”法主(Dhammassāmi)——其唇如饰以齿光的频婆果——如此说完，便在自在者(vasī)的围绕下，离开了王舍城(Rājagaha)。

52.

52.

Patvā rañño uparibhavanaṃ sokāludāyi’ddhiyāBhuttā’hāro tadupagamanaṃ atvāha mārocayaṃ,Sambuddhatthaṃ pituru’pahaṭaṃ bhikkhaṃka pakaṭiggaṇhiyaAssāsento vajati nabhasā sokākulaṃtaṃ kulaṃ;

()

彼优陀夷以神通抵达国王宫殿，用过餐后，禀告了世尊前来之事。正自觉者接受父亲所献之食，安慰着忧戚的家族，而后腾空而去。

53.

53.

Taṃ bhuñjanto divasadivase so yojanaṃ yojanaṃSaṅkhepento paramakaruṇārāmāya sañcodito,Netvā khīṇāsavayativare vīsaṃ sahassaṃ jinoLakkhīvāsaṃ kapilanagaraṃ māsehidvīho’tari;

()

他日日用膳，缩短着一由旬又一由旬的路程，为无上悲心之喜乐所驱使。胜者带领着两万名漏尽的行者，在两个月内抵达了吉祥的迦毗罗城。

54.

54.

Nānuppatte bhagavati puraṃ no ñātiseṭṭhaṃ kuhiṃPassissāmā’tya’jahitamanokotuhaḷā sākiyā,Ārāmoyanaṃ vijanapavano nigrodhasakkassa taṃ-Sāruppoti tahimabhinave senāsane māpayuṃ;

()

世尊尚未抵达城中，释迦族人心中充满好奇，想着：“我等族中最殊胜者，将于何处得见？”他们认为尼拘律(Nigrodha)园林僻静空旷，适合释迦族之英杰（Sakka，指佛陀），便在那里建造了新的住处。

55.

55.

Paccuggantvā surabhikusumākiṇṇañjaliha’ñjaseĀgacchantaṃ sumahakiya jinaṃ rājiddhiyā’laṅkate,Ketuggāhe daharadahare katvā kumāre pureRājā’maccā paramaruciraṃ ārāma motārayuṃ;

()

国王与大臣们手捧芬芳花朵，合掌于道，迎接以盛大王者威仪庄严而来的胜者。他们让年幼的王子们在前方手持旗帜，而后将世尊迎入那极其美丽的园林。

56.

56.

Pallaṅkeno’dayagirisire cando’va tārāvutoNānākhiṇāsavaparivuto paññattabuddhāsane,Āsino’yaṃ manakumuduniṃ sakyānamunniddayaṃNissoko so muni parihari sokandhakāraṃ pitu;

()

他结跏趺坐于为佛所设之座，犹如月亮在日出山顶为众星围绕，亦为众漏尽者所围绕。这位无忧的牟尼坐着，令释迦族人的心莲绽放，并驱散了父亲心中的忧愁黑暗。

57.

57.

Siddhattho’yaṃ paramadaharo amhehi vuddhā mayaṃJāmātā’yaṃbhavati tanujo nattānujo no iti,Mānatthaddhā daharadahare sakyā kumāre’bravuṃTumhegantvā paṇamatha jinaṃ vo piṭṭhitāhomै no;

()

释迦族人心怀傲慢，说道：“此悉达多尚且年幼，我等皆为长辈。他是我等之女婿、儿子、孙子、弟弟。”他们傲慢地对年轻的释迦族王子们说：“你们去礼敬胜者，我们站在你们后面。”

58.

58.

Āvajjetvā sakalaparisaṃ ñatvā tadajjhāsayaṃMānummattā vibhavamadirāmattā ime khattiyā,Muddhābaddhañjalikisalayā yasmā navandanti maṃVandāpetuṃ alamiti tato jhānaṃ samāpajjiya;

()

佛陀观察了整个会众，了知他们的心意。这些刹帝利因我慢而狂，为财富之酒所醉。因他们未曾举起嫩芽般的合掌置于头顶礼敬于我，佛陀心想：“应让他们行礼敬。”于是便进入禅定。

59.

59.

Pattā’bhiñño nijapadarajoraṃsihi sañcumbiteTesaṃ cūḷāmaṇigirisire sambuddhasuro lasaṃ,Saṃdassento yamakamasamaṃ mānandhakāraṃ haraṃBodhāpesi vadanakamale gaṇḍambamūle yathā;

()

已证得神通的佛陀，犹如太阳般在他们顶髻宝冠之上闪耀，其足尘之光触及彼等。他示现了无与伦比的双神变，驱散了慢心之黑暗，令他们觉悟，犹如在健杜（Gaṇḍa）芒果树下，于佛陀莲华般的面前一般。

60.

60.

Disvā suddhodananaravaro taṃ pāṭihīraṃ varaṃPādambhoje paṇami sirasā ānandabhāronato,Cakkaṅkālaṅkatapadarajo samphuṭṭhamuddhāñjaliRājaññānaṃ kamalakalikāsaṇḍassiriṃ vyākaruṃ;

()

净饭王见此殊胜神变，满心喜悦，俯身以头顶礼佛陀莲足。佛陀标有轮相之足尘触及其头顶，而诸王族之合掌犹如莲苞之丛，彰显其族之荣耀。

61.

61.

Sañjhāmeghāvaliparivuto suroriva’tthācalaṃKhamhā bhaddāsanamavatarī sovaṇṇavaṇṇo jino,Subabhujiñche nayanabarihī keḷāyanaṃ pokkhara-Vassaṃ vassi nijanakharuciṃ tesaṃ samāje sati;

()

金色的胜者从空中降临吉祥宝座，犹如太阳被暮云围绕，落于西山。当他在彼等会众中时，他嬉戏般地，从其秀眉、孔雀般的眼睛与指甲的光辉中，降下了莲花之雨。

62.

62.

Sutvā vuttaṃ purimacaritaṃ vessantarākhyaṃ tatoPakkantānaṃ phusiya sirasā tappādacūḷāmaṇiṃ,Bhante bhikkhaṃ sugatapamukho saṅghodhivāsetu noIcce’kopi paṭhamadivase nākāsi ajjhesanaṃ;

()

他们听闻了名为韦桑达拉的过去生平事迹，而后离去，临行前以头顶礼佛陀之足。然而，在第一天，竟无一人发出邀请：“尊者，愿善逝与僧团能接受我等之食物供养。”

63.

63.

Nānākhīṇāsavaparivuto lokānukampāparoLokādhiso dutiyadivase āciṇṇakappārahaṃ,Sambuddhānaṃ kapilanagare pāto’va lakhyākareHīnukkaṭṭhaṃ kulamavijahaṃ piṇḍāya sampāvisi;

()

为众漏尽者所围绕，世间之主怀怜悯心，于第二日清晨，在吉祥的迦毗罗城，依诸佛之惯例，不分贵贱之家，为乞食而入城。

64.

64.

Āhiṇḍattaṃ tahimanugharaṃ piṇḍāya santindriyaṃSatthāraṃ taṃ nirupamasiriṃ chabbaṇṇaraṃsujjalaṃ,Pāsādaṭṭhā’nimisanayanambhojehi sampūjayuṃUgghāṭetvā harimaṇimayaṃ jālāvaliṃ nāgarā;

()

城中之人开启翡翠窗格，从宫殿中以不眨的莲花般眼睛，敬仰着那位光辉无比、六色光芒四射的导师，他正诸根寂静，挨家挨户为乞食而行。

65.

65.

Ohāretvā kusumasurabhīsaṅkhārasambhāviteKese massuṃ rajanamalinaṃ kāsāvavatthaṃ kharaṃ,Acchādetvā kapaṇapuriso’va’yyo gahetvā sīḷāPattaṃ patto kapilanagaraṃ pakiṇḍāya āhiṇḍati;

()

尊者弃却以香花熏染之发须，披上染尘粗糙之袈裟，犹如贫士，手持石钵，抵达迦毗罗城，为乞食而行。

66.

66.

Vuttantaṃ taṃ savaṇakaṭukaṃ sutvāna bimbādharāBimbādevī marakatasiḷājālantarā vithiyaṃ,Āhiṇḍantaṃ parivutagaṇaṃ mattebhagāmiṃ jitaṃOlokentī nayanamaṇike assūhi sampūrayi;

()

闻此逆耳之事，唇如频婆果的频婆妃，从翡翠石窗内，凝视着那为大众围绕、步态如雄象的胜者在街上行走，泪水充满了她宝石般的双眼。

67.

67.

Cumbanti sātanujaratanaṃ tandassanabyāvaṭā’-Sityā’nubyañjanavilasitaṃ byāmappabhālaṅkataṃ,Rūpaṃ rūpassiri nirupamaṃ saṅgāyi gāthaṭṭhakaṃSaṃvaṇṇetvā caraṇatalato yāva’ssa uṇhisato;

()

她亲吻着自己如宝珠般的儿子，忙于瞻仰那以八十随形好庄严、一寻光围绕、形相无与伦比的世尊。她从其足底赞叹至顶髻，唱诵了八首偈颂。

68.

68.

Īsaṃ kālaṃ alasagamanaṃ sā kālahaṃsopakariOropenti abhinavakucandā’tibhārāturā,Gantvā sīghaṃ khaḷitavacatā putto mahārāja tePiṇḍāya’smiṃ carati nagare rājānamiccabruvi;

()

她步态稍缓，犹如黑天鹅，因新月般的双乳沉重而疲惫。她疾步前去，言语仓促地对国王说：“大王，您的儿子正在此城中乞食。”

69.

69.

Rājā senāparivutasamo tejonubhāvādināTaṃ sutvāṃ’se sukhumavasanaṃ katvā navaṃsāṭakaṃ,Acchādetvā nihitamakuṭo nikkhittakhaggo bhusaṃLajjāpanno tuvaṭatuvaṭaṃ gantvā tadagge ṭhito;

()

国王威德显赫，堪比大军环绕。闻此言后，他整好肩上柔软的新衣，卸下王冠，放下宝剑，深感羞愧，急忙赶去，立于世尊面前。

70.

70.

Koṭṭhagārānya’pi pitukule rittāni kimmaññasiKasmā lajjāpayasi pitaraṃ tvaṃ bhānuvaṃsubbhavo,Bhante tuyhaṃ pakarivutavasīsaṅghassi’to bhojanaṃMā kapiṇḍāyā’cari anudinaṃ dajjeyya miccabruvi;

()

“你难道认为你父家的仓库是空的吗？你这日种之后裔，为何要让父亲蒙羞？尊者，我可日日供养您及所随之僧团，请勿再行乞了。”他如是说。

71.

71.

Tuyhaṃ vaṃso anariyapado ādiccavaṃso siyāMayhaṃ vaṃso sadariyapado sambuddhavaṃso siyā,Asmiṃvaṃse anuvicaraṇaṃ piṇḍattha manvālayaṃCārittaṃ bhopurimasugatā’ciṇṇanti kavatvā jino;

()

胜者说：“大王，汝之族系为日种，非圣者之道；我之族系为佛种，乃圣者之道。于此族系中，为乞食而游行，不依赖于家，乃是过去诸善逝所行之传统。”

72.

72.

Uttiṭṭhādiṃ avadi kasugamaṃ gāthaṃ ṭhito vīthiyaṃSotāpanto’vanipati bhavī sotāvadhānena so,Gāthādhammaṃ suṇiya madhuraṃ dhammaṃcare’tyā’dikaṃPatto maggaṃ dutiyamavīraṃ dhammānudhammaṃ caraṃ;

()

他站在街上，说了“奋起”等易解的偈颂。那位国王专心聆听，即成入流者。听闻“依法而行”等甜美的法偈后，他随法行法，证得第二道果，成为无畏者。

73.

73.

Sutvā rājā cariyamaparaṃ yo dhammapālavhayaṃPatto maggaṃ tatiyamakhilaṃ kāmālayaṃ cālayaṃ,Setacchattu’llasitasayane’nuṭṭhānaseyyu’pagoSaṅkhārānaṃ visadamatiyā yo lakkhaṇaṃ sammasi;

()

国王听闻了名为法护的另一本生故事后，彻底动摇了所有欲乐之巢，证得了第三道果。他于白伞映饰之卧榻上，行不放逸卧，以清明之智，思择诸行之相。

74.

74.

Viddhaṃsetvā namuviparisaṃ saṃkelasamārādikaṃSuro ramhāvanamiva’sinā so aggamaggāsinā,Tuṭṭho maggapphalasukhasudhāpānena verisamePañcakkhandhe vijaya malbhī nibbānarajjassiriṃ;

()

彼以最上道之剑，摧毁魔罗之眷属及诸烦恼等，犹如勇士以利剑摧毁茂密森林。彼饮道果之乐的甘露而心生满足，战胜五蕴之敌，获得涅槃王国之荣耀。

75.

75.

Āropetvā uparibhavanaṃ pattaṃ gahetvā tatoRājā saṅghaṃ sugatapamukhaṃ khajjena bhojjena ca,Santappetvā puna sapariso nīce nisajjāsaneSārānīyaṃ kathayamavasi sammodanīyaṃ kathaṃ;

()

国王将钵带上楼阁，随后以嚼食与啖食，供养以善逝(Sugata)为首的僧团，使其满足。之后，国王与眷属坐于低座，宣说有益且令人欢喜之言。

76.

76.

Itthāgāraṃ hadayasarasimajjhe nimuggatthana-Haṃsaṃ dinānanasarasijaṃ soke’ṇatāpeniva,Buddhaṃ baddhañjaliharasirokumbhehi sampūjayīTaṃ vātabbhāhataharilatālīlaṃ jagāmo’nataṃ;

()

宫女们，其心如莲池，沉浸着天鹅般的乳房；其面如白昼之莲，因悲伤热恼而枯萎。她们俯身前行，姿态犹如被风吹拂的青藤，将合掌置于宝瓶般的头顶，以此礼敬佛陀。

77.

77.

Antogabbhe nayanasalalaṃ samapuñchamānā jinaṃBimbādevī saparijanatāvyāpāritā vandituṃ,Appatvā me yadiguṇadhanaṃ attha’yyaputto sayaṃTaṃ kamaṃ daṭṭhuṃ nanupavisatī’tve’vaṃ vadantī ṭhitā;

()

内室之中，频婆提毗(Bimbādevī)擦拭着泪水，其侍从正忙于礼敬胜者。她站立一旁言道：“若我尚有功德之财，王子(Ayyaputta)自会前来见我。彼为何不入内见我？”

78.

78.

Raññā saddhiṃ purisanisaho tāyindirāmandiraṃAntogabbhaṃ maṇigaṇapahābhinnandhakāraṃsadā,Ādāya’ggaṃ yatipatiyugaṃ patvā’cchi bhaddāsanePaññatte so’dayagirisire bālaṃsumālī yathā;

()

人中之雄与国王一同进入内室，其室犹如帝释天(Inda)之殿，恒为众宝之光所破除黑暗。彼带领两位上首弟子，安坐于备妥之吉祥座上，犹如初升之日轮在于乌达耶山(Udayagiri)顶。

79.

79.

Disvā pīnatthanabharanatā sā rājadhītā jinaṃPatvā mālā kanakaratanālaṅkārahīnā lahuṃ,Haṃsimaññe sarasijavanaṃ pāde yathājjhāsayaṃSañcumbantī paṇami sirasā ādāyagopphadvayaṃ;

()

彼王女见到胜者，因丰乳之重而俯身。她迅速上前，除去花鬘与金宝饰物，犹如天鹅趋向莲林。她随心所欲地亲吻佛足，双手捧起双踝，以头顶礼。

80.

80.

Pāsāda’ntovarakasarasi dhammillasevālakeOmujjantī nijabhujalatālīlātaraṅgākule,Nāthassa’ṅghītalanakhasikhākantippabandhāmbhasiLaddhassāsā ciravirahajaṃ tāpaṃ vinodesi sā;

()

她将如青苔的发髻，浸于导师足底指甲尖光芒相续而成之水中；其藤蔓般的手臂嬉戏其中，犹如泛起涟漪。于此宫内之胜莲池中，她获得慰藉，消除了久别所生之热恼。

81.

81.

Sutvā nesā kanakaratanā’saṃdhāraṇaṃ dhāraṇaṃKāsāvānaṃ tavahiridhanā’vissajjanaṃ sajjanaṃ,Nā’jjhācāre anabhiramaṇaṃ uccāsane cā’saneRājā’voca tvamanukurute snehodayā’hodayā;

()

国王听闻她不佩戴金宝，身着袈裟，不舍惭愧之财而成善人，不乐于邪行，不坐于高座。国王言道：“汝因爱慕之情而效仿于彼。”

82.

82.

Sutvā tassāniravadhiguṇādhārāya’nūnaṃ guṇaṃĀvīkatvā’gami bhavapaṭicchannāpadānaṃ jino,Netvā gehappavisanakaraggāhā’bhisekussaveSaṃvattante dutiyadivase nandākhyarājatrajaṃ;

()

胜者听闻她无尽功德之所依的圆满功德，便开示了为轮回所覆盖的本生事迹。于第二日，当名为难陀(Nanda)的王子正举行入家、执手与灌顶庆典之时，胜者引领他而去。

83.

83.

Gacchanto’pī saha bhagavatā so pañcakalyāṇiyāSīghaṃ jālaṃ vivariya thiyā vīthiṃ vilokentiyā,BhaṅgāpāṅgāyatabhujalatāsaṅkaḍḍhitabbhantaroPattaṃ bhante haratha vacanaṃ bhatyā na taṃ vyākari;

()

彼难陀虽与世尊同行，然心系其五妙姝。彼女子迅速打开窗户，向街上张望。难陀之心为其一瞥之眼角与藤蔓般之长臂所牵引，然彼终未向世尊言：“尊者，请收回此钵。”

84.

84.

Pabbājetvā visayamadirāmattāya tassā gīraṃSutvā nandāpahanahadayaṃ nandaṃ narindatrajaṃ,Icchāpetvā kakuṭacaraṇidibbaccharāliṅganeÑāyenā’nuttarasukhamahārajje patiṭṭhāpayī;

()

世尊令难陀(Nanda)王子出家，彼王子之心因听闻其妻如五欲之酒般醉人之言语而被夺。世尊令其生起拥抱鸡足天女之欲，复以善巧方便，将其安立于无上安乐之大王国中。

85.

85.

Bimbādevi sukhaparibhataṃ kīḷāparaṃ rāhulaṃĀliṅgitvā tanujaratanaṃ sā sattame vāsare,Ugghaṭetvā ratanakhacitaṃ jālaṃ vimānodareĀgacchantaṃ purisatisabhaṃ nijjhāyamānā ṭhitā;

()

于第七日，频婆提毗(Bimbādevī)拥抱着她那娇养爱嬉戏的珍宝之子罗睺罗(Rāhula)。她于宫殿内打开镶宝之窗，伫立凝视着前来之人中之雄。

86.

86.

Nānākūṭācalavalayito devindacāpākuloĀgacchanto kanakasikharīrājāka yathā jaṅgamo,Tatā khīṇāsavaparivuto jabbaṇṇabhānujjaloEso tuyhaṃ naraharika pitā iccākaha pakassāhi naṃ;

()

“孩子，彼前来者，犹如一座移动之金山王，为群峰所环绕，为帝释天之弓所庄严。彼为诸漏尽者所围绕，焕发六色光芒。此乃汝之人中之狮父亲，去向他索取吧。”她如是说。

87.

87.

Etassā’suṃ vividhanidhayo puññānubhāvuṭṭhitāNāhaṃja kapakassāma’bhigamanato paṭṭhāya tekhonidhī,Bhūsāpetvā tanujaratanaṃ sā sattavassāyukaṃYācassū’ti pahiṇi pituno ñattaṃ dhanaṃ pettikaṃ;

()

“彼有福德威力所生之种种宝藏，然自彼离去后，我未曾见此等宝藏。”她为七岁之珍宝之子著上盛装，派遣他道：“去向你父亲索要那份祖传的财富吧。”

88.

88.

Uppādetvā pitari balavaṃ pemaṃ jalevu’ppalaṃPuttotyā’haṃ tvamasijanako chāyā’pi teme sukhā,Aḍhāse’vaṃ lapitavacano vuṭṭhāya bhaddāsanāBhuttāhāroka parivutavasi gantuṃ jinocā’rabhī;

()

罗睺罗于其父心中生起强烈之爱，犹如水中之莲。他言道：“我是您的儿子，您是我的父亲，您的影子也令我安乐。”他如是说后，胜者用餐已毕，从吉祥座上起身，与随从开始离去。

89.

89.

Dāyajjaṃ me samaṇa dadataṃ atthodhanenā’ti meYācaṃ yācaṃ jinamanuvajaṃ sāraṅgarājakkamaṃ,Sīhacchāporiva bhagavato daḷhaṃ surattaṅgulī-Mālāyālaṅkari bhujalataṃ bhogindabhogāyataṃ;

()

“沙门，请赐予我遗产！我需要此财富！”他如此再三恳求，追随胜者，犹如幼狮追随步态威严之狮王。他以坚实红润之指鬘，缠绕庄严世尊那如龙王之身般修长的手臂。

90.

90.

Saṃyācannaṃ vibhava kamanugaṃka vaṭṭānugaṃ rāhulaṃPabbājetvā’riyadhananidhiṃdemīti cintāparo,Patvā’rāmaṃ ajahitasuto saddhammarājā imaṃPabbājehi’tya’vadi sumukhaṃ tvaṃ dhammasenāpati;

()

佛陀心想：“罗睺罗(Rāhula)正恳求追随轮回之世俗财富，我当令其出家，赐予圣财之宝藏。”正法之王未舍其子，抵达园林后，对法将舍利弗(Dhammasenāpati Sāriputta)言：“你且为彼剃度。”

91.

91.

Chetvā nīluppaladalamuduṃ cūḷākalāpaṃ mahā-Moggallāno kavasi abhinavaṃ kāsāvamacchādayī,Tasso’vādaṃ akari dhutavā thero mahākassapoPabbājesi tanujaratanaṃ taṃ sāriputto vasi;

()

大目犍连(Mahā-Moggallāna)为彼剪去如青莲花瓣般柔软之顶髻，舍利弗(Sāriputta)令其披上新袈裟，并作为戒师使其出家。头陀行者大迦叶(Mahākassapa)长老则为彼珍宝之子说教诫。

92.

92.

Sikkhākāmo aparasamaye thero mahārāhulo-Vādaṃ sutvā’dhikataraguṇaṃ sampāpuṇī rāhulo,Sutvā kasuttaṃ puna taditaraṃ sikkhāgarūnaṃ garu-Ṭṭhānaṃ patto tibhavamatari patvā’ggamaggapphalaṃ;

Ka ()

其后，罗睺罗(Rāhula)长老乐于学习，听闻教诫后，获得更胜功德。复听闻《芒果林教诫罗睺罗经》及其他教诫，于乐学者中得最上之位，证得最上道果，超越三有。

93.

93.

Tasmiṃ suddhodananaravaro pabbajjite nattariAjjhogāḷho ravikuladhajonissīmasokaṇṇave,Dinno’kāsaṃ kamapitanayaṃ mātāpitūhā’yatiṃPabbājeyyuṃ alamitivaraṃ saṃyāci vosāvakā;

()

当其孙出家时，人主净饭王(Suddhodana)，彼日族之旗帜，沉入无边悲伤之海。彼向世尊乞求一愿：“愿未来诸子，须得父母应允，方可出家。”

94.

94.

Rañño datvā varamati varaṃ bhuttāsano āsanā-Vuṭṭhāya’ntobhavanavanato nikkhamma mandānilaṃ,Rukkhacchāyāviraḷasarasītīraṃ vivekakkhamaṃSītaṃ sitabbanamavasarī chaddantadantī’vaso;

()

具胜慧之世尊应允国王所请之愿。用餐毕，从座起，走出宫殿园林，迎着微风，进入清凉之尸陀林(Sītavana)。其地湖畔树影稀疏，适于独处，世尊之行，犹如六牙象王。

95.

95.

Tasmiṃkāle gahapatikule jāto mahāseṭṭhipiPatto rājaggahapuravaraṃ saddho sudattābhidho,Buddhoka hutvā yamadhivasate’tya’ssosi suddhodanīPaccūsasmiṃ amaravivaṭadvārena tatrā’gamā;

()

彼时，有一位生于长者家之大富长者，名为善施(Sudatta)，具足信心。彼抵达殊胜之王舍城(Rājagaha)，听闻净饭王之子已成佛陀，正住于彼处。遂于拂晓时分，经由敞开之天门，来到佛所。

96.

96.

Appetvā’ṅakghīratanaphalake khittañjalīmañjariṃBhatyācūḷārajatakalasaṃ cittappasādāvahanaṃ,Dhammaṃ sutvā paṭhamadivase laddhādimaggapphaloDānaṃ datvā sugatapamukhe saṅghe sudattodhanī;

()

将花束般的合掌置于宝足之下，以虔诚之心，头顶银瓶，带来心的澄净。初日闻法即证初果，富有的善施(Sudatta)向以善逝为首的僧团行了布施。

97.

97.

Bhante lakkhīkamakalamalakā saṅkāsamatthāya noIddhaṃ phakhītaṃ sujanabhajitaṃ sāvatthisaṅkhaṃ puraṃ,Dhammassāmi vajatu karuṇāchāyāsakahāyo lahuṃLaddhassāso savisayamagāevaṃ katajjhesano;

()

世尊！名为舍卫城(Sāvatthī)的城市，繁荣昌盛，为善人所亲近，吉祥且无垢如莲花。法主啊，请您迅速前来，以慈悲为荫，为我等消除疑虑。如此请求后，他获得安慰，返回了自己的地方。

98.

98.

Buddhatthaṃ so gahapati mahāmagge samagge divā-Rattiṭṭhānappabhutisubhage paccekalakkhaṃ dhanaṃ,Vissajjetvā pacuravibhavo daṭṭhabbasārepureKāropesi amarabhavanākāreka vihāre vare;

()

那位财富丰厚的长者，为了佛陀，在宽阔的大道上，于昼夜皆宜的吉祥之地，花费了数百万财富，在这座值得一见的精华城市（舍卫城）中，建造了一座如天宫般殊胜的精舍。

99.

99.

Koṭīha’ṭṭhārasahī asamaṃ bhūmiṃ kiṇitvā samaṃKoṭīha’ṭṭhārasahi pacuraṃ māpetva senāsanaṃ,Koṭīha’ṭṭhārasahi paramaṃ ārāmapūjāmahaṃSajjetvā so gahapati navaṃkammaṃ suniṭṭhāpayi;

()

十八俱胝铺金购土地，十八俱胝广造诸房舍，十八俱胝庄严献园祭，彼长者善成此新建业。

100.

100.

Evaṃ jetavanaṃ vihārapavaraṃ kārāpayitvā mahā-Vīrassā’gamanāya dūtapurise pesesi seṭṭhissaro,Tesaṃ sīsaharañjalihi mahito sutvāna taṃ sāsanaṃSambuddho jalitiddhimā sapariso rājaggahā nikkhami;

()

如此，那位大长者建造了殊胜的祇陀林精舍，并派遣使者去迎接大雄的到来。正自觉者听闻此讯息，接受了他们头顶合掌的礼敬，随后以炽盛的神通力，率领眷属从王舍城(Rājagaha)出发。

Iti medhānandābhidhānena yatinā viracite sakala kavijana hadayānandadāna nidāne jinavaṃsadīpe santikeka nidāne bhagavato pakiṇṇaka caritappavatti paridīpo soḷasamo saggo.

在名为智喜(Medhānanda)的行者所撰、能为一切诗人带来心中欢喜之源的《胜者种姓灯》(Jinavaṃsadīpa)之近事记中，此为阐明世尊杂行事迹的第十六品。

1.

1.

Satthu jetavananāmamindirā-Rāma motaraṇamaṅgalussave,Rāmalakkhaṇabhagī (rathoddhatā)Seṭṭhiputtapamukhā sumaṇḍitā;

()

在世尊进入名为祇陀林(Jetavana)的殿堂园林的吉祥庆典上，以长者子为首的众人，装饰华丽，仪态庄严。

2.

2.

Pañcamattasatamāṇavā navāPañcavaṇṇadhajabhāsura’ñjalī,Pañcakhāṇasiriyu’jjalā’bhavuṃPañcamārajinarājino pure;

()

五百名新来的年轻男子，手持五色幡幢，合掌光辉。他们如同五蕴之光辉般闪耀，站立于战胜五魔的胜者之王面前。

3.

3.

HemakumbhakucakumbhavibbhamāSeṭhidhītupamukhā kumārikā,Puṇṇakumbhasatanibbhara’ñjalīTassa satthu purato tato bhavuṃ;

()

以长者女为首的少女们，胸如金瓶，仪态娇媚。她们手捧百只满瓶，合掌致敬，站立于那位导师面前。

4.

4.

SeṭṭhipādaparicārikāsakhīMantharā’vajitahaṃsadhenuyo,Pañcamattasatanāriyo’bhavuṃPacchato gahitapuṇṇapātiyo;

()

以长者侍女朋友曼陀罗为首，五百女子步态胜天鹅，手持满钵，跟在后面。

5.

5.

SetavatthasunivatthapārutoPañcaseṭṭhisatamattasevito,Lokanāyaka manāthapiṇḍikoSeṭṭhi pītierito tamanvagā;

()

给孤独(Anāthapiṇḍika)长者，身着洁白衣裳，在约五百名长者的簇拥下，被喜悦所激励，跟随于世间导师之后。

6.

6.

Nīlapītapabhūtīhi mārajīDeharaṃsivisarehi jotayaṃ,Añjasaṃ sahacarācaraṃ bhuviJaṅgamo kanakabhūdharoriva;

()

战胜魔罗者以青黄等色身光束照耀世间，如移动的金山行走于大地，光照动与不动的一切。

7.

7.

Maggadesakajanassa piṭṭhitoBhikkhusaṅghaparivārito yahiṃ,Jetanāmavanamotarī tahiṃLokalocananipīyamānako;

()

随后，指路者为比丘僧团所围绕，进入名为祇陀林(Jetavana)的园林，为世人所瞻仰。

8.

8.

Pucchitassa paṭipajjanakkamaṃTāya jetavanapujanāya so,Dehi buddhapamukhe tapovanaṃBhikkhusaṅghavisaye’ti pabruvi;

()

当他（给孤独）询问关于供养祇陀林的程序时，彼（佛陀）说：“请将此苦行林布施给以佛陀为首的比丘僧团。”

9.

9.

Dammi buddhapamukhe tapovanaṃBhikkhusaṅghavisaye’ti bhindiya’Byappathaṃ thiramanāthapiṇḍikoSeṭṭhi dhotakarapaṅkajoka sadā;

()

“我将这苦行林布施给以佛陀为首的比丘僧团。”如此说着，心意坚定的给孤独(Anāthapiṇḍika)长者打破了障碍，他的双手恒如清净的莲花。

10.

10.

Jālalakkhaṇavicitrakomaḷa-Pāṇipallavatalesu satthuto,Dakkhiṇodakamadāsi kañcana-Kuṇḍikāya surabhippavāsitaṃ;

()

导师手掌柔嫩，具网缦相，长者以金瓶倾泻芬芳水，行献净水礼于其掌中。

11.

11.

Sitamuṇhamanilātapaṃ paṭi-Hanti ḍaṃsamakase siriṃsape,Svā’numodanamakā jino paṭi-Ggayha jetavanamevamādinā;

()

“此能防冷热，风阳与蚊虻，以及诸蛇蝎。”胜者接受祇陀林后，以此等语作随喜。

12.

12.

So sudattavisuto samāpayiVatrabhūpamapabhūvibhūsaṇo,Seṭṭhi jetavanapūjanāmahaṃCattakoṭidhanasañcayo sadā;

()

彼长者善施名远扬，身饰庄严如君王，圆满祇园供养祭，常舍四俱胝财藏。

13.

13.

Indirāya suramandiropamāCandanāgarusugandhabandhurā,Tatra gandhakuṭi bhāti medinī-Sundarisirasi sekharo yathā;

()

彼处香室犹如天神殿，旃檀沉香气味芬芳，其光辉耀眼，犹如大地佳人头顶之冠。

14.

14.

Tāya gandhakuṭiyā’dhirohiṇīDhammarājacaraṇindirā’dharā,Saggamokkhabhavanappavesani-Sseṇipaddhatirivā’ti nomati;

()

那香室(gandhakuṭi)的阶梯，承载着法王莲花般的双足，犹如通往天界与解脱之城的阶梯，令人无比敬仰。

15.

15.

Tabbihāraparito sudhāmaṇi-Baddhamāvaraṇacakka māhare,Satthu kittisirikhīrasāgaru-Tatuṅgavīcivalayassiriṃ sadā;

()

围绕那精舍的纯净宝珠围栏，恒常展现出导师令名乳海中，高耸波涛般的辉煌。

16.

16.

Tabbihārapariveṇamosadhi-Tārakādhavalavāḷukākulaṃ,Vyākaroti jinakundabandhunoSaṅgamena saradambarassiriṃ;

()

那精舍的庭院，遍布着如药草星般洁白的沙子，与胜者（佛陀）的会遇，彰显出秋日天空般的庄严。

17.

17.

Tattharattamaṇiketusaṃhatī-Raṃsibhinnatimirambare na kiṃ,Kovidehi ravicanda tārakāJotiriṅgananibhā’ti vuccare;

()

在那里，红宝石旗帜的光芒刺破黑暗的天空，智者言，日月星辰的光芒与之相比，不过萤火之微光。

18.

18.

Bhāti phullavanarājilakkhiyāRattakambalamivā’hisanthataṃ,Caccaraṃ caraṇasampaṭicchaneSatthuno kusumareṇu nibbharaṃ;

()

繁花盛开的林地，其景象辉煌，犹如铺展开的红色毛毯；导师足迹所至的庭院，遍布花粉。

19.

19.

BhiṅgapantimaṇitantusibbitaṃMandamārutatharussitaṃ tahiṃ,Pupphareṇupaṭalabbitāna mā-Bhātisatthu’pari vāritātapaṃ;

()

蜂群如宝石线般穿梭，微风轻拂，花粉的帷幕在导师上方闪耀，遮蔽了日光。

20.

20.

RājarukkhakaṇikārasākhinoPhullitā parisamantato tahiṃ,Satthu dhammasavaṇena dissareCīvarāni’va nivatthapārutā;

()

在那里，王 अशोक树与金合欢树的枝条繁花盛开，仿佛因听闻导师之法而披上了袈裟。

21.

21.

Uggatā’likuladhūmakajjalāNibbikāsakalikāsikhāvalī,CampakadadumapadīpasākhinoUjjalanti satavaṇṭavattikā;

()

升起的蜂群如黑烟，绽放的花蕾如火焰，瞻波(Campaka)树的枝条如同百芯的油灯般明亮。

22.

22.

Jhāyataṃ kamadhuradhammabhārati-Nijjharehi sikharidari tahiṃ,Sammavegaparisositā da’piKiṃ navūpasamayanti sādhavo;

()

在那里，禅修者的甘美法音自山洞流出，即使曾被剧烈烦恼所干涸的贤者，难道不能重获寂静吗？

23.

23.

Kujitālikulakokilā tahiṃPhullitaggasahakārasākhino,Tibbarāgacarite’pi mūlageBhāvanāsu naramāpayanti kiṃ;

()

在那里，盛开的芒果树枝头，蜂群与杜鹃鸟鸣叫，难道不能使耽于极重贪欲之人，亦乐于修行吗？

24.

24.

LājapañcamakapupphasanthataṃTantapovanapavesanañjasaṃ,VītarāgacaraṇaṅkasajjitaṃSaggamaggamapahāsate sadā;

()

那通往苦行林的道路，铺满了以炒米为第五的五种花，因离贪者的足迹而庄严，其光辉恒常地令天界之道黯然失色。

25.

25.

Nārivāmacaraṇāturā’pi yeSaṅgamena vigataṅgaṇaṅginaṃLomahaṃsajanite’va pītiyā;

Tatra’sokatarurāji rājate, ()

彼处，无忧树(asoka)行光彩夺目，纵然是为女色所恼之人，一旦与离垢者相遇，亦因生起喜悦而毛发竖立。

26.

26.

Kiṃsukādikusumehi bhāsuraṃTaṃ tapovana manālayālayaṃ,Tesa muggatapatejasā bhusaṃAggipajjalitameva dissate;

()

那无执者之居所——苦行林(tapovana)，由金苏迦(kiṃsuka)等花朵映照而辉煌；因彼等修行者所发之苦行威力，其林看似烈火熊熊燃烧。

27.

27.

Uddhavaṇṭagaḷitehi phullase-Phālikākuḍumalehi sālinī,Mālakā rajatavedikā kaviyaVidadumehi khavitā virājate;

()

银色平台般的台地，因从朝上花梗坠落、盛开的夜香树(sephālikā)花蕾而显得富丽，并由智慧树(vidaduma)所庄严而闪耀。

28.

28.

Pīta cuta makaranda bindavoTatra kīrakaravikasārikā,Kiṃka haranti madhuraṃ ravantipiMañjubhāṇīmunibhāratissiriṃ;

()

彼处，鹦鹉(kīra)、杜鹃(karavika)与八哥(sārikā)饮尽芒果(cuta)花蜜滴，其鸣也甜美，岂非夺走善语牟尼之言说庄严？

29.

29.

Hemakūṭamakuṭehi nijjhara-Bhārabhāsurataṭo’rapīvarā,Bhuribhuridharabhubhujā tahiṃCumbare jinasuta’ṅghipaṅkaje;

()

彼处，群山雄伟，有金为峰冠，瀑流之重使其崖岸生辉；无数山神前来亲吻佛子之莲足。

30.

30.

CārucañcupuṭatuṅgacucukāCakkavākakucamaṇḍalā tahiṃ,NīlikākacakalāpasālinīNīlanīrajavilolalocanā;

()

彼处有女，唇形优美，乳头高耸，胸如赤麻鸭(cakkavāka)般圆润；秀发绀黑，眼波流动如青莲。

31.

31.

Seṇibaddhakalahaṃsamekhalā-Dāmabhārataṭapīnasoṇinī,BhiṅgacakkaratanaṅgadāvalīBhaṅgavīcikaṇahārabhāsurā;

()

彼等腰束天鹅(kalahaṃsa)列队之饰带，丰臀宽圆如负花环之坡；臂着蜂群状之宝钏，颈戴碎浪沫之项链而闪耀。

32.

32.

Kaṇṇikāgaḷitakañjakesara-Piñjarambuvimalambarā subhā,Gandhavāhasukhaphassadā siri-Mandirā kumudamandahāsinī;

()

彼等身着净衣，美善可爱，衣色澄净如水，染有莲蓬(kaṇṇikā)坠落之金色花蕊；其身予人风般愉悦之触，是为吉祥之殿堂，含笑恰似白莲(kumuda)绽放。

33.

33.

Kesarāliradanā sarojinī-Kāminī vikacapaṅkajānanā,Vītasabbadarathehi sevitāDibbapokkharaṇiyo najenatikiṃ;

()

此等天池(dibbapokkharaṇī)，为离一切怖畏者所受用。池中莲花(saroja)可爱，盛开之莲(paṅkaja)如其面容，列列花蕊如其皓齿。此池岂不胜于一切？

34.

34.

Muddikāpabhutivallivellita-Jiṇṇacīvarakuṭīhi jhāyataṃ,Piñchāsāritasikhaṇḍimaṇḍalā-Khaṇḍataṇḍavasumaṇḍitaṃ vanaṃ;

()

彼林由禅修者之孤邸(kuṭi)而庄严，孤邸为葡萄(muddikā)等藤蔓所缠绕；又有孔雀(sikhaṇḍin)群展开翎羽，以其曼舞点缀林间。

35.

35.

Satthu kasāvakasatehi bhāvanā-Sattibhinnatimisāti katthaci,Dissare niracakāsato tahiṃGabbharo’darasamosarāni’va;

()

彼处，导师之数百名袈裟衣弟子，以修行(bhāvanā)之力破除黑暗，于某处从净空中显现，宛如自宝库腹中降临。

36.

36.

Kālakā dhutapisaṅgavāladhīMāḷakesu kalaviṅkasāḷikā,Bhattasitthamanubhūya nibbhayāDhammarāvamanukūjare tahiṃ;

()

彼处台地(māḷaka)上，有迦陵频伽(kalaviṅka)与八哥(sāḷikā)，亦有黑鸟摇动着黄褐色尾羽。彼等饱食饭粒，无所畏惧，和着法音而鸣唱。

37.

37.

VitamaccubhayabhantalocanaṃĀlavālajalapānadohaḷaṃ,Satthu mañjusarapāsaniccalaṃDissate hariṇamaṇḍalaṃ tahiṃ;

()

彼处可见鹿群(hariṇa)，其眼已无死畏与游移，虽渴求饮树盆之水，却因导师之妙音所缚而静止不动。

38.

38.

Hatthavellitalatāhi vāraṇāVānarāca maṇivijanīhi’va,Vijayanti bhavatāpabhīrukeRukkhamūlagatajhāyino tahiṃ;

()

彼处，大象(vāraṇa)以鼻卷动藤蔓，猿猴(vānara)亦然，犹如挥舞宝扇，为彼等畏惧轮回之苦、于树下禅修者们扇风。

39.

39.

MeghavaṇṇavanarājirājinīKandamūlaphalabhojanehi sā,Dānapāramirate’va pīṇayeBhikkhūsaṅghasahitaṃ tathāgataṃ;

()

彼云色林行之女王，以根、茎、果为食，宛如乐于行施波罗蜜(dānapāramī)者，令如来及比丘僧伽皆得满足。

40.

40.

DhammamaṇḍapavitānamuddhatiLambamānamaṇibubbulodare,NiccapajjalitavijjurājiyoBhanti nijjitaravindutārakā;

()

法堂(dhammamaṇḍapa)之上悬有宝盖，其内垂饰摩尼宝珠，常有电光闪耀，其辉煌胜于日月星辰。

41.

41.

RukkhakoṭarakulāvakodareKujitehi sakuṇehi taṃvanaṃ,Jeti saṅkhaghaṇavaṃsavallakī-Rāvasārasuraraṅgabhusiriṃ;

()

彼林中，鸟儿于树洞鸟巢深处鸣唱，其声胜过螺(saṅkha)、鼓(ghaṇa)、笛(vaṃsa)、琴(vallakī)之妙音，亦胜天界舞台之庄严。

42.

42.

Indanīlamaṇitoraṇippabhā-Bhinditabbatimiropamaṃ tahiṃ,CandacaṇḍakaramaṇḍaladvayaṃVindateva asurindavibbhamaṃ;

()

彼处，蓝宝石(indanīlamaṇi)拱门之光辉，能破除黑暗；犹如日月双轮并出，令阿修罗王亦感迷惑。

43.

43.

KhīrasāgarataraṅgapaṇḍarāNekacaṅkamanamālakā tahiṃ,Phuṭṭhacārucaraṇindirā bhusaṃBhanti jhānapasutāna massame;

()

于彼禅修者之净修处(assama)，有多处经行台地，白如乳海波涛；因被尊贵之足履踏，而大放光彩。

44.

44.

Bhāvanāya pavanāni pāvanāDesanāya rasanā vibhūsanā,Sevakā danavakā sasāvakāMānayantī kavikanayaṃ sukhānayaṃ;

() (Yamakabandhanaṃ;

)

林野(pavana)为修行(bhāvanā)而清净，言辞(rasanā)为说法(desanā)而庄严；侍者、施主与弟子，皆敬诗人善巧说，此说能引安乐来。

45.

45.

Kīcakā tyanilakūja kīcakāVācakā rivagaṇassa vā cakā,Mocakā navaphalassa mocakāMecakā camaṇithambha mecakā;

() (Yamakabandhanaṃ;

)

翠竹(kīcakā)因风鸣响，彼竹(kīcakā)声声；或为敌军之言说(vācakā)，或为战车之轮(cakā)；芭蕉(mocakā)能出新果，令其解脱(mocakā)；其色深黑(mecakā)，犹如宝柱之深黑(mecakā)。

46.

46.

Kūjitā’li bhajitā’parākajitāRājitā’lakajitā hi pūjitā,Gāravā’kararavāyakeravāKeravākararavā sagāravā;

() (Yamakabandhanaṃ;

)

蜂群(ali)鸣唱，为众所依，战无不胜(aparājitā)；光彩(rājitā)照耀，受人崇敬(pūjitā)；白莲(keravā)丛中传来声响，其声可敬(sagāravā)；白莲(keravā)之声，充满敬意(gāravā)。

47.

47.

Ketakī kusumahantacātakīAmbare ṇukaṇikā’valambare,Vuñcitā utuniyāmayañjitāRāmabhumi paramābhirāmabhū;

() (Yamakabandhanaṃ;

)

露兜树(ketakī)花开，杜鹃(cātakī)鸟鸣；微尘(aṇukaṇikā)悬于空中(ambare)；土地为时节规律所严饰，此悦意之地(rāmabhūmi)成最胜悦意处。

48.

48.

Tāsadā havisadāna māsadāYo sadātiya sadā kama taṃ sadā,So tamo dahatamo hi tattamoVītamo muhatamo hī gotamo;

() (Yamakabandhanaṃ;

)

彼恒施无畏，施如献祭，断除渴爱；彼常行善业，常制伏欲念。彼实为破暗之最上者，了达真实；彼实为离痴之最上者，乔达摩(Gotama)是也。

49.

49.

Sālakā nanavilāsapā latāMālakā valisubhāsamā lakā,Māḷakā valisubhāsamā lakāSāḷakā nanavilāsapā lakā;

() (Yamakabandhanaṃ)

娑罗(sāla)林中藤蔓展娇姿，花环(mālā)之褶美无匹；殿堂(māḷaka)之构美无匹，八哥(sāḷikā)护持种种媚态。

50.

50.

Vāneva jāto vijito vanevaJinova’nejo kavanajānano no,Netā vinetā vijanānu vāteVanī janaṃ jetavane vinento;

() (Caturakkharika citta yamakaṃ;

)

生于林(vana)中，亦于林(vana)中得胜；胜者(jina)无欲(aneja)，谁知我等所作？彼为引导者、调御者，犹如风行于静处；于祇陀林(Jetavana)中，调伏世人之贪欲(vanī)。

Iti medhānandābhidhānanayatinā viracite sakalakavijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe santike nidāne jetavana vihārālaṅkāra paridīpo sattarasamo saggo.

如是，在名为慧喜(Medhānanda)之比丘所作、能为一切诗人带来心中喜悦之源的《胜者种姓灯》(Jinavaṃsadīpa)中，此为《近因缘》篇，名为“庄严祇陀林(Jetavana)精舍之明灯”的第十七章，终。

1.

1.

Bhuvika yassa jinassa tādinoVidurānaṃ mukharaṅgamandire,Arahādi guṇāti sundarī)Lasate kitti vilāsa sundarī;

()Migadāyatapovane isi-patane gotama gotta ketuso,Narasārathi vassa mādimaṃVasi bārāṇasirājadhāniyaṃ;

()

彼胜者、如是者，其阿罗汉等功德庄严之美名，于智者口中舞台大放光彩。人中调御师，乔达摩(Gotama)族之旗帜，于仙人堕处(Isipatana)鹿野苑(Migadāya)苦行林中，在波罗奈(Bārāṇasī)王都度过第一个雨季安居。

3.

3.

Puna veḷuvane vināyakoNagare rājagahe giribbaje,Dutiyaṃ tatiyaṃ catutthakaṃAvasi vassamanuddayāparo;

()

复次，调御主(vināyaka)心怀悲悯，于山城(Giribbaja)王舍城(Rājagaha)之竹林(Veḷuvana)中，度过第二、第三及第四个雨季安居。

4.

4.

Muni pañcamavassa mindirā-Layavesāli puraṃ mahāvane,Pavihāsi puraṅgapīvaraṃUpanissāya yatheva kesari;

()

牟尼于第五个雨季，安住于大林(Mahāvana)中。彼时，其所依止之毗舍离(Vesālī)城，乃富饶之居、城郭坚固，牟尼于此，犹如狮子。

5.

5.

Timirāpaharo’sadhīlatā-Jalite sītala nijjharākule,Munichaṭṭhamanālayo sukhaṃVasi vassaṃ puthumaṅkulācale;

()

于驱暗药藤所照亮、寒瀑遍布之普图曼古拉山，牟尼无所恋著，安乐度过第六雨季。

6.

6.

Tidasālayago sudubbudhaṃAbhidhammaṃ kathayaṃ silāsane,Sunisajja savītināmayīSugato sattamavassa manvahaṃ;

()

善逝前往三十三天，于石座上安坐，每日宣说极难通达之阿毗达摩，度过第七雨季。

7.

7.

Haricandanagandhapāvana-Pavane bhesakalābhidhe vane,Sanarāmara lokanāyakoMunināgo vasi vassamaṭṭhamaṃ;

()

人天世界之导师，牟尼龙象，于黄檀香气清净之贝沙迦罗林中，安度第八雨季。

8.

8.

Madhurassarabhāṇi ghosita-Visute ghosita seṭṭhikārite,Navamaṃ vasi vassamassameVarakosambi pure munissaro;

()

牟尼之主，于殊胜之憍赏弥城，在由瞿师罗长者所建、以音声美妙而闻名之瞿师罗园中，安度第九雨季。

9.

9.

Munikesari pārileyyaka-Karinājīvitadānato bhato,Dasamaṃ vasi pārileyyakeVanasaṇḍe tarusaṇḍamaṇḍite;

()

牟尼狮子，受波利莱耶迦象之奉养，于林木庄严之波利莱耶迦林中，安度第十雨季。

10.

10.

Varadhammasudhārasena sa-Jjana mekādasamaṃ samaṃ jino,Dvijagāmavare’bhipīṇayaṃVasi nāḷāvidite nirālayo;

()

胜者无所恋著，于名为那罗之优良婆罗门村，以胜法甘露饶益善人，安度第十一雨季。

11.

11.

Dharaṇīsuragāma māsadāPunaverañja maniñjano jino,PucimandadumindamūlagoAsamo bārasamaṃ samaṃ vasī;

()

无与伦比、不动摇之胜者，再临维兰迦婆罗门村，于波จ曼陀树下，安度第十二雨季。

12.

12.

VikacappalacārulocanoMunirājā vajirācalācalo,SikharākulacāliyācaleAvasī teḷasamaṃ guṇālayo;

()

眼如盛开青莲般迷人，牟尼之王，如金刚山般不动，功德之所，于山峰林立之迦利耶山安度第十三雨季。

13.

13.

Salilāsayasītale mudu-Pavane jetavane tapovane,Vasi cuddasamaṃ samaṃ mahā-Samaṇo assamaṇā’pasādano;

()

于水池清凉、和风吹拂之祇陀林苦行园中，大沙门、折伏外道者，安度第十四雨季。

14.

14.

KapilavhayarājadhāniyāAvidure nararāhaseyyake,Pavihāsi tipañcamaṃ samaṃMuni nigrodhatapovane subhe;

()

牟尼于迦毗罗卫王城不远处，人迹罕至之优美尼拘律陀苦行林中，安度第十五雨季。

15.

15.

Khara mālavakañca rakkhasaṃDamayaṃ bhūdhara pīvarodaraṃ,RucirālavirājadhāniyaṃViharī soḷasamaṃ samaṃ jino;

()

胜者于庄严之阿罗毗王城，调伏腹大如山之凶恶旷野夜叉，安度第十六雨季。

16.

16.

Puna veḷuvanaṃ tapovanaṃUpanissāya giribbajaṃ puraṃ,Dasa sattama vassa māvasīMunisīho hatamāravāraṇo;

()

已摧伏魔象之牟尼狮子，再依王舍城之竹林苦行园，安度第十七雨季。

17.

17.

Bhavadukkharujāhi mocayaṃJanataṃ dhammakathā’gadena so,Vasi cāliyapabbatālayeJinavejjācariyo dasaṭṭhamaṃ;

()

彼胜者医王导师，以法说为药，令众生解脱轮回苦病，于迦利耶山居处安度第十八雨季。

18.

18.

Tadanantaravassa muggadhiVipule cāliyapakabbate’va so,Vasi vīsatimaṃ giribbajeNagare veḷuvane tapovane;

()

其后一年，彼大慧者亦于广阔之迦利耶山；第二十雨季则于山城王舍城之竹林苦行园安住。

19.

19.

Anibaddhavihārato itiViharanto bhagavā tahiṃtahiṃMaṇijotiraso’va kāmadoSarade vīsati vītināmayī;

()

如是，世尊无定所地于此彼处安住，如意摩尼宝珠，度过二十雨季。

20.

20.

Muni jetavane tapovaneBhavane cā’pi migāramātuyā,Mahite vasi pañcavīsati-Mitavassāni tibaddhavāsago;

()

牟尼于备受尊崇之祇陀林苦行园，及鹿母讲堂，安居二十五年，此为固定住处。

21.

21.

AnibaddhanibaddhavāsatoVasato tassa sato tahiṃ tahiṃ,Nanu vijjati kiccapañcakaṃKatakiccassa kathananuvāsaraṃ;

()

彼具念者，或有定所，或无定所，于此彼处安住，虽已作已办，岂不仍有每日五种事务？

22.

22.

Aruṇuggamane samuṭṭhitoTadupaṭṭhākajanassa’nuggahaṃ,MunirānanapādadhovanaṃPavidhāyā’khilakicca mattano;

()

牟尼于黎明时起身，为饶益彼等侍者，先行洗漱面足等自身一切事务。

23.

23.

Sunisajja susajjitā’saneSapadānācaraṇāya yāvatā,Samayo samayaññu vindatiNaciraṃ jhānasukhaṃ rahogato;

()

知时者于善设座上安坐，待次第乞食之时机到来前，暂入独处，享受禅定之乐。

24.

24.

Paribandhiya tāyabandhanaṃSunivatthantaravāsako’pari,ArahaddhajachāditaṅgimāMaṇivaṇṇopalapatta mubbahaṃ;

()

系好腰带，穿好下衣，身披阿罗汉之幢（袈裟），手持宝色石钵。

25.

25.

AbhisaṅkhatapuññasattiyāVivaṭadvāravihāragabbhato,Girigabbharato’va kesarīBahinikkhamma kadāci ekako, ()

有时，他独自从积集福德之力所成、门户洞开之精舍内室走出，犹如雄狮出于山窟。

26.

26.

ValayikatatārakāvalīNavacandoriva vāridodarā,Yatisaṅghapurakkhato tatoBahi nikkhamma kadāci so muni;

()

有时，彼牟尼由僧团围绕而出，犹如众星环绕自云中出之新月。

27.

27.

Pakatīgatiyā’pi bhikkhituṃGatiyā sappaṭihāriyā’yapi,Yugamattadaso samācareNigamaggāmapurīsu katthaci;

()

或以平常步态，或以神变步态，于某处村镇城市行乞，其目光注视一轭之距。

28.

28.

Carato varapāṭihāriyaṃSamadhiṭṭhāya kadāci bhikkhituṃ,Vimalīkurute mahītalaṃPurato mandasugandhamāruto;

()

有时，为乞食而行，决意示现殊胜神变，前方则有清香微风，令大地清净。

29.

29.

Purato’pasamenti dhūliyoCarato cārutarañjase sire,Vilasanti vitāna vibbhamāNavameghā phusitāni muñcare;

()

行走时，前方尘埃平息，顶上有华盖之美闪耀，新云洒落微雨。

30.

30.

Kusumāni samīraṇā’pareVipinenā’hariyo’kirantipi,Nijapādatalaṃ’va bhūtalaṃSamataṃ yāti pathe padappite;

()

微风从林中带来花朵散布，当他踏足于路，地面变得平坦，犹如其足底。

31.

31.

Mudukā sukhaphassadā mahī-Vanitā tappadasaṅgame’kadā,Kamalānipi cumbare’kadāPathaviṃ bhejja tadaṅghīpaṅkaje;

()

有时，大地柔软、触感安乐，如仕女般于彼足下亲吻其莲足；有时，莲花亦破土而出，亲吻其足。

32.

32.

Caraṇakkamitā’ravindaja-Makarandā’ti sugandhabandhurā,Jinagandhagajinda māsiraṃParivāsenti samokirantipi;

()

由其足踏莲花所生花蜜，芬芳馥郁，遍熏胜者、香象之王。

33.

33.

MakarandapabandhavibbhamaṃJuti sindhūravicuṇṇabandhurā,Abhibhūya supiñjarāyateCarato lokamimaṃ carācaraṃ;

()

行走之时，金色光芒遍照动与不动之世间，胜过花蜜流溢之美与朱砂粉之艳丽。

34.

34.

Kalahaṃsa mayūrasārikāKaravīkā’pi sakaṃsakaṃ ravaṃ,Dvipadā’pi catuppadā’pareVajato tassa napūjayanti kiṃ;

()

天鹅、孔雀、鸲鹆、迦陵频伽，以及其他二足、四足众生，当他行走时，岂不以各自之声礼敬于彼？

35.

35.

Turiyāni vibhūsaṇāni’piSayamevā’bhiravanti taṅkhaṇe,Tamudikkhiya pāṭihāriyaṃSugate koka hi nasampasīdati;

()

乐器与饰物，亦于彼时自然鸣响。见善逝此神变，谁能不生净信？

36.

36.

Vividhabbhutapāṭihāriya-Katasaññāya mahājano jino,Janayaṃ janatāya’nuddayaṃIdhapiṇḍatthamupāgato iti;

()

大众因见种种奇妙神变，作是念言：“此胜者为悲悯众生，故来此处乞食。”

37.

37.

KusumādiyamākulañjalīSadaneha’ntaravithi motare,Jinaraṃsi pabandha kambala-Satasañchanna vivaṇṇaviggahā;

()

面容憔悴、身形瘦弱者，手捧花等，遍满屋舍内外街道，其身形为胜者之光所覆，犹如百张锦缎相连。

38.

38.

Janatā nakharālidīdhiti-Nikarākāsanadīnimujjitā,Abhivandati vandanārahaṃMunino pādayugaṃ pamoditā;

()

大众沉浸于（佛）指甲所出光芒汇成的虚空之河中，心怀欢喜，顶礼牟尼应受礼敬之双足。

39.

39.

Dasavisativā mahājanoJinapāmokkhayatī satampivā,Abhiyācati detha noitiBhagavantaṃ vibhavānurūpato;

()

大众或十人，或二十人，或百人，皆随其财力，向以胜者为首的比丘众及世尊乞求：“请接受我等供养！”

40.

40.

Adhivāsanamassa jāniyaJanatā’dāya jinassa hatthato,Tamadhiṭṭhitapatta mindirā-Sadanaṃ dānagharaṃ pavesaye;

()

大众知其（佛）已默许，便从胜者手中接过所加持之钵，带入富丽堂皇的布施堂中。

41.

41.

CatujātikagandhabhāviteBhuvi paññattavarāsanopari,AhatāhatavatthajātiteSunisinnaṃ sugataṃ sasāvakaṃ;

()

于四种香所熏之地上，铺设殊胜之座，善逝与诸声闻弟子，安坐于崭新衣物之上。

42.

42.

Paṭiyattapaṇītabhojana-Vikatīhe’va sahatthapaṅkajā,Abhitappayate mahājanoPatimāneti ca cīvarādinā;

()

大众以莲花般之手，亲自供养已备妥的种种美味食物，并以衣物等致以敬意。

43.

43.

Saraṇāgamane’pi pañcayuAdhisīlesu patiṭṭhahanti ye,Catumaggaphalesu katthaviTadabhiññā’nusayāsayādito;

()

安住于三皈依与五戒者，或证四道四果，或以神通断除随眠。

44.

44.

Bhagavā katabhattakiccavāAnurūpāya kathāya dhammiyā,Ravibandhu vineyya bandhunaṃHadayambhojavanaṃ pabodhaye;

()

世尊食事已毕，为诸亲族作随顺法谈而教导之，犹如日亲（佛陀）令其心莲之林绽放。

45.

45.

Harimerugiri’va jaṅgamoParinaddhindasarāsanāvalī,Visate satapuññalakkhaṇoMuniru’ṭṭhāya vihāramāsanā;

()

具足百福相之牟尼，从座起身走向精舍，犹如移动之金须弥山，周身环绕虹霓之彩。

46.

46.

Varamaṇḍalamāḷake tahiṃMuni paññattamahārahāsane,Khaṇamāgamayaṃ nisidatiYaminaṃ bhojanakiccasādhanaṃ;

()

牟尼于彼处殊胜圆亭中，坐于已设之大宝座上，稍待片刻，以候夜叉完成供食之事。

47.

47.

Maṇivammasuvammitā viyaKarino pārutapaṃsukūlikā,Yatayo yatirājayūthapaṃParivārenti upecca taṅkhaṇe;

()

彼时，诸比丘身着粪扫衣，前来围绕比丘之王、僧团之首，犹如以珠宝黄金为铠甲之大象。

48.

48.

Samayaṃ samayaññuno tatoTadupaṭṭhākavaro nivedaye,Jinagandhagajo suvāsitaṃVisate gandhakuṭiṃ sugandhinā;

() (Purebhattakiccaṃ)

尔时，善知时宜之殊胜侍者前来禀告时至。胜者香象（佛陀）身带妙香，进入芬芳之香孤邸。（午前所作）

49.

49.

Athagandhakuṭīmukhe jinoVirajo pādarajo nacatthipi,Paridhotapadāni nikkhipaṃMaṇisopāṇatale khaṇaṃ ṭhito;

()

尔时，胜者立于香孤邸门前，双足已洗净，无有尘垢，置于宝阶之上，伫立片刻。

50.

50.

Udayo’pi jinassa dullabhoKhaṇasampattisamiddhi dullabhā,Manujesu’papatti dullabhāJinadhammassavaṇampi dullabhaṃ;

()

胜者出世难得，具足善缘成就难得，得生人中难得，得闻胜法亦难得。

51.

51.

Samaṇatta mape’ttha dullabhaṃTividhaṃ sāsana mappamādato,Yatayo’vadatā’nusāsatiAbhisampādayathā’ti bhikkhave;

()

于此，出家亦难得。彼教导诸比丘言：“诸比丘！汝等当不放逸，圆满成就三学教法。”

52.

52.

Abhivandiya keci bhikkhavoBhagavantaṃtaka paṭipattipūrakā,Atha sampaṭipādanakkamaṃPaṭipucchantivipassanādisu;

()

有比丘众，乃圆满行者，顶礼世尊已，便请示有关观等修行之实践次第。

53.

53.

Padadāti vipassanādisuMuni tesaṃ cariyānurūpikaṃ,Paṭigaṇhiya satthusāsanaṃMaṇidāmaṃ viya makaṇḍanatthiko;

()

牟尼随其根性，授予观等法门。彼等领受导师教诲，犹如爱妆饰者得摩尼宝鬘。

54.

54.

Pavidhāya jinaṃ padakkhiṇaṃAtha te bhattisamappitañjalī,Pavisanti yatī sakaṃsakaṃVasatiṃ santanivātavuttino;

()

彼等比丘右绕胜者，虔诚合掌，随后各自返回住处，安住于寂静谦下之行。

55.

55.

Vatapabbatapādakandara-Pabhūtīsva’ññataraṃka padhānikā,Pavisanti surāsuroraga-Garuḷānaṃ bhavanesucā’pare;

()

有精勤行者，或入山麓、洞窟等处；亦有其他行者，进入天、阿修罗、龙、金翅鸟之住处。

56.

56.

Atha gandhakuṭiṃ yadicchatiPavisitvā pavivekakāmavā,Muni dakkhiṇapassato satoSayanaṃ kappayatī’sakaṃ divā;

()

尔后，若乐独处之牟尼意欲进入香孤邸，则于日间，正念右胁而卧。

57.

57.

VupasantasarirajassamoMuniru’ṭṭhāya anekakoṭiyo,Anubhūyaka samādhayo khaṇaṃBhuvanaṃ passati buddhacakkhunā;

()

身之疲劳平息已，牟尼从座而起，于片刻间体验无数俱胝三摩地，而后以佛眼观察世间。

58.

58.

Samathamhi vipassanāyavāDhuranikkhepakate tathāgate,Tahimiddhibalenu’paṭṭhitoPuna vuṭṭhāpayate dayānidhi;

()

如来于止或观中放下重担时，大悲藏以神通力现前，复令其起。

59.

59.

Iti pañcasatampi sāvakeAtikhippaṃ kabhagavā’nusāsiya,Padumāniva te pabodhayaṃNabhāsā yāti vihāra mattano;

()

世尊如是极迅速地教导五百声闻，令彼等如莲花绽放，而后经由虚空，返回自己之精舍。

60.

60.

JinasindhavapādavikkamaṃJinachaddantagajindakuñcanaṃ,JinakesarasīhagajjanaṃAbhipassāma suṇoma no iti;

()

愿我等得见胜者如骏马之步履、如六牙象王之威仪、得闻胜者如狮子之吼声！

61.

61.

Vihareyya yahiṃ jino tahiṃAparaṇhe kusumākulañjalī,Sunivatthasupārutā bhusaṃMuditā sannipatantikho janā;

()

无论胜者住于何处，午后时分，众人皆手捧鲜花，善着衣袍，满心欢喜，聚集一处。

62.

62.

Atha dassitapāṭihāriyoPavisatvā varadhammamaṇḍapaṃ,Sūriyova yugandharo’pariSunisajjā’sanamatthake jino;

()

尔时，胜者示现神通，进入殊胜法堂，安坐于法座之上，犹如日轮在于持双山(Yugandhara)顶。

63.

63.

KaravikavirāvahārināMadhuro’dārasarena sotunaṃ,Caturā’riyasaccamīrayeAnupubbāya kathāya nissitaṃ;

()

彼以迦陵频伽鸟般美妙悦耳、宏亮之音，为诸听者，依于次第说，而开示四圣谛。

64.

64.

Paṭigaṇhiya dhammamādarāNijavohāra’nurūpagocaraṃ,Abhiyāti padakkhiṇena sāParisātaṃ sirasā’bhivandiya;

() (Pacchābhattakiccaṃ)

彼等会众，恭敬领受适合自身行持境界之法，以头顶礼彼（佛陀），右绕而后离去。（午后所作）

66.

66.

VaravāraṇakumbhadāraṇoMigarājāva kudiṭṭhabhañjano,Atha niṭṭhitadhammagajjanoMuniru’ṭṭhāyu’pavesanā’sanā;

()

牟尼摧破诸邪见，犹如兽王撕裂最胜象额。法音雷震已终，从座而起，复行安坐。

65.

65.

Kamalaṃ’va kalevaraṃ varaṃVimalaṃ vitarajomalaṃ jino,Avasiñcitukāmavā sacePavisitvāna nahānakoṭṭhakaṃ;

()

胜者之殊胜色身，犹如莲花，清净无垢，远离尘染。若欲沐浴，则入浴室。

67.

67.

Tadūpaṭṭhitikena bhikkhunāPaṭiyattenudakena viggahe,Samitotuparissamo muhuṃPunarāgamma nivatthacīvaro;

()

由侍者比丘以所备之水，沐浴其身，时节之疲劳顿消。尔后，复披衣袍而归。

68.

68.

Sunisajja sina’ssame samePariveṇe ṭhapitāsanopari,Anubhoti muhutta mattanāSuvimutto’pi vimuttijaṃ sukhaṃ;

()

于寂静僧院中，在所设之座上善坐，虽已善解脱，仍享受片刻解脱之乐。

69.

69.

TadupaṭṭhitipaccupaṭṭhitāAbhinikkhammatatotatoyatī,MahitañjalipupphamañjarīParivārentitilokanāyakaṃ;

()

前来侍奉之诸行者，从各处而出，以合掌及花束，围绕三界导师。

70.

70.

PaṭipattipapūraṇakkamaṃPaṭipucchanti vipucchanāni’pi,Yatayo hi visuṃvisuṃ jinaṃSavaṇaṃ dhammakathāya yācare;

()

诸行者亦询问圆满修行之次第，及种种疑问；复又各自向胜者请求听闻法谈。

71.

71.

Bhagavā karuṇāya coditoTadadhippāya mavecca buddhiyā,Abhisādhaya matthamuttamaṃPurimaṃ yāmamatikkame iti;

() (Purimayāmakiccaṃ)

世尊为悲悯所驱使，以智慧了知其意，为成就最上之义利，如是度过初夜。（初夜所作）

72.

72.

Bhagavanta manantadassinaṃSirasā tesugatesu bhikkhusu,Abhivandiya jātikhettatoLabhamānā’vasaraṃ surāsurā;

()

诸天与阿修罗，从其自界得机缘，顶礼无边见世尊，及诸善逝比丘。

73.

73.

Upagamma tapovanaṅgaṇaṃKurumānā chavivaṇṇapiñjaraṃ,Maṇimoḷimaricisañcaya-Paricumbīkaḷitaṃ sirimato;

()

趋近苦行林之庭院，令其色现金黄。彼等宝冠所出光芒，遍触庄严者之身。

74.

74.

NakhakesaramaṅgulīdalaṃCaraṇambhojayugaṃka pavandiya,Caturakkharikampi pucchareVarapañha’ntamaso’hisaṅkhataṃ;

()

顶礼其莲花双足，其甲如蕊，其趾如瓣。乃至仅具四字之问，或称最上之问，彼等亦皆请问。

75.

75.

Sivado vadataṃanuttaroMuni vissajjati tabbipucchanaṃ,Atha vitakathaṅkathi tada-Bbhanumodanti abhitthavantipi;

()

言说者中无上、赐予吉祥之牟尼，解答彼等所问。于是彼等疑惑消除，随喜并赞叹。

76.

76.

NijadhammapadīpatejasāJanasammoha tamovidhaṃsano,Iti majjhimayāma manvahaṃKatakicco muni vītināmaye;

() (Majjhimayāmakiccaṃ)

以自身法灯之光，破除众生痴暗，所作已办之牟尼，每日如是度中夜。（中夜所作）

77.

77.

AbhibhutasarīrajassamoKatakiccehi’riyāpathehica,Atha caṅkamaṇena pacchimePaṭhamaṃ bhāga matikkame muni;

()

为除已办诸事及威仪所生之身疲，牟尼于后夜初分，以经行度过。

78.

78.

Paṭivāta’nuvāta vāyita-Guṇagandhehi sugandhitaṅgimā,MaṇidīpapabhāsamujjalaṃSugato gandhakuṭiṃka upāgato;

()

其身具德香，逆风顺风皆熏，善逝趋近宝灯光耀之香孤邸。

79.

79.

Sayanopari sampasārayaṃPaṭimārūpasarūpaviggahaṃ,Sayanaṃ kurute’va kesarīDutiyasmiṃ satisampajaññavā;

()

于卧具上伸展其身，身形犹如塑像。于后夜第二分，具足念与正知，如狮子而卧。

80.

80.

AsamiddhakilesamiddhavāBhagavā bhaṅgabhavaṅgasattati,Sunisajja pabujjhito mahā-Karuṇājhāna mupeticā’sane;

()

世尊烦恼沉滞已息，从有分相续中觉醒，善坐于座上，而入大悲禅定。

81.

81.

Purimesu bhavesu pāṇinoYadi vijjanti katādhikārino,Raviraṃsivikāsanūpaga-Padumānī’va pabodhanārahā;

()

若有众生于过去有，曾作增上行，则堪受觉醒，犹如莲花，待日之光而开。

82.

82.

Karuṇāya samuṭṭhito tatoKaruṇāsītalamānaso muni,Abhipassati buddhacakkhunāBhuvi te maggaphalopanissaye;

()

尔时，牟尼从悲定起，心因悲悯而清凉，以佛眼观照世间具道果依止者。

83.

83.

Iti pacchimayāma manvahaṃTatiyaṃ bhāga matikkame jino,PurimoditakiccakārinoKatakiccassa acintiyāguṇā;

() (Pacchimayāmakiccaṃ)

胜者每日如是度过后夜第三分。彼乃已办先前所述诸事、所作已办者，其功德不可思议。（后夜所作）

84.

84.

Pasidanti rūpappa māṇapi buddhePasidanti ghosappamāṇapi buddhePasidanti ḷukhappa māṇapi buddhePasidanti dhammappamāṇapi buddhe ()

于佛身相生净信，于佛言音生净信，于佛苦行生净信，于佛正法生净信。

Iti medhānandābhidhānenayatinā viracite sakalakavijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe santike nidāne pañjavidhabuddhakicca paridīpo aṭṭhārasamoka saggo.

如是，于名为慧喜(Medhānanda)之行者所造、能令一切诗人心中生喜之《胜者史灯》(Jinavaṃsadīpa)之近因缘(Santike Nidāna)中，明五种佛所作事之第十八章终。

1.

1.

NiravadhibhuvanālavālagabbheSucaritamūlavirūḷhakittivallī,Navaguṇaniyamotu saṅgamenaBhagavatamāsiyatheva (pupphitaggā);

()

于无边世界之苗圃，善行之根生长名声之藤，此藤因与九种功德相应，于世尊身而盛开。

2.

2.

Suvisadamatimā savāsanehiSakala kilesa malehi cārakāyo,Itipi bhagavato budhābhigītoBhuvivisuto arahanti kittighoso;

()

彼具足清净智慧，远离一切烦恼垢，乃至习气。是故世尊为智者所赞，“阿罗汉”之名声，遍闻于世。

3.

3.

Gahita nisita maggañāṇa khaggoVaramati duccaritārayo achindi,Itipi bhagavato hatārinoyoBhuvivisuto arahanti kittighoso;

()

手持道智之利剑，以最胜慧，斩断恶行之敌。是故世尊摧伏敌者，“阿罗汉”之名声，遍闻于世。

4.

4.

Tibhavarathasamappitaṃ avijjā-Bhavatasiṇāmayanābhika māsavakkhaṃ,Vicitupacitakamma sañcāyā’raṃJaṭitajarāmaraṇerunemi vaṭṭiṃ ()

置于三有之车，以无明、有爱为毂，以诸漏为轴，以种种所集之业为辐，以老死为辋。

5.

5.

Avidita pariyanta kālasīmaṃParibhamitaṃ bhavacakkamatthi tassa,Thiravīriyapadehi bodhimaṇḍeSuvimalasīlamahītaleṭhito yo;

()

彼有生死轮，轮转之时限，其末不可知。彼以坚固精进之足，立于菩提座下，极清净戒之大地上。

6.

6.

Hanivihani are visuddhasaddhā-Karakamalena samādhisāṇapiṭṭhe,Sunisita masamaṃ nihanti kamma-Kkhayakarañāṇakuṭhārimādadhāno;

()

以清净信之莲手，于三昧之磨石上，磨利无等之智斧，能灭尽业。持此斧以斩众敌。

7.

7.

Hatabhavaratha vibbhamassa magga-Rathamabhiruyha sivaṃpuraṃ gatassa,Itipi bhagavato hatārakassaBhuvivisuto arahanti kittighoso;

()

彼已摧有车之迷妄，乘于道车，趣吉祥城。是故世尊毁轮回辐，“阿罗汉”之名声，遍闻于世。

8.

8.

Avidita pariyanta dukkha vaṭṭaṃAthabhavacakkaka mituccate avijjā,Tahimupahitanābhī mūlakattāBhavatijarāmaraṇaṃ tadantanemi;

()

无尽之苦轮，即称“有轮”，此乃无明。无明为根本，作此轮之毂，老死为此轮之辋。

9.

9.

Ghaṭita tadubhayantarā arāssuDasa abhisaṅkharaṇādisesa dhammā,Kasirasamudaye nirodha maggeBhavati pajānamajānanaṃ avijjā;

()

于此二者（毂与辋）之间，连接行等其余十法，以为其辐。所谓无明，即于苦、集、灭、道之无知。

10

10

Bhavati tividhabhumikā avijjāCatuvidha saccasabhāva chādakā’yaṃ,Abhivicinana cetanāna maddhāVividhanayena bhavattaye nidānaṃ;

()

此无明是三地性的，遮蔽四圣谛的自性，它确实是以各种方式，在三有中作为审虑与思的因。

11.

11.

Sakasaka paṭisandhicittahetuDvaya mabhisaṅkhata kammameva kāme,Cita kusala marūpa rūpa gāmiṃTadubhayabhupaṭisandhihetu hoti;

()

在欲界中，两种行作之业是各自结生心的因。所积聚的善业，导向色界和无色界，是彼二地结生的因。

12.

12.

Kusalamakusalaṃ tidhā vibhattaṃPurimabhavenicitaṃ yathānurūpaṃ,Nabhavati paṭisandhitoparaṃ kiṃTibhava pavatti vipāka citta hetu;

()

善与不善分为三类，是过去有中相应积聚的。结生之后，难道不就是三有流转中异熟心的因吗？

13.

13.

Samudayamaya kāmarūpapākāSati paṭisandhi pavattiyaṃ bhavantī,Saka saka bhavanāma rūpahetuVividha nidānavasena cānurūpaṃ, ()

欲界和色界的异熟果，在结生和流转中生起，是各自存在中名色的因，并有各种相应的因缘。

14.

14.

Tathariva caturo arūpapākāSakasakabhumikanāmapaccayāva,Samupacita manaṃ asaññasatteNabhavatikiṃka bhuvi rūpamattahetu;

()

同样地，四种无色界异熟果，仅各自依其地之名法为缘。在无想有情天(asaññasatta)中，难道不是只有色法为因，而没有积聚的心吗？

15.

15.

Tadubhaya mavipāka cittatopiPabhavati tīsubhavesu cā’nu rūpaṃ,Sugati dugatiyaṃ padaṃhi kāmeBhavati saḷāyatanassa nāma rūpaṃ;

()

彼二（名色）亦从非异熟心生起，在三有中相应地生起。在欲界的善趣和恶趣中，名色确实是六处的因。

16.

16.

Bhavati padaka masaññi vajjarūpa-Bhuvi tividhāyatanassa nāma rūpaṃ,Havati samudayo bhave arūpeSukhuma manāyatanassa nāma mattaṃ;

()

在除去无想有情天的色界中，名色成为三处之因。在无色界中，只有作为微细意处的名法生起。

17.

17.

Iti tividhabhave bhavanti taṃ taṃ-Bhava pabhavāyatanāti phassahetu,Tathariva kamato bhavānu rūpaṃTividhabhavesu chaphassavedanejā;

()

因此，在三有中，有彼彼由各自存在所生起的处，它们是触的因。同样地，在三有中，六触和受也相应于其有而次第生起。

18.

18.

Vividha bhavagatiṭṭhitīsu taṃ taṃChaṭita jaṭā gahaṇassa hetu hoti,Punarubhaya bhavassa daḷhagāho,Bhavati bhavotibhavamhi hetujātyā;

()

在种种生命形态、趣向与住处中，彼彼（受）是执取此缠结的因。复次，对两有（业有与生有）的坚固执取，在三有中成为有，是生的因。

19.

19.

Tividha bhavu’papattijātiresāBhavati jarāmaraṇādi dukkha hetu,Sakalakasirupaddavā’savānaṃSamudayahetutatosiyā avijjā;

()

此三有的生，是老死等苦的因；因此，无明是一切困厄、灾患与诸漏的集起之因。

20.

20.

Thiragahaṇavasena yohi kociSucarita duccaritaṃcareyya tassa,Sugati dugati gāmi kammametthaKathayati kammabhavo’ti kammavādī;

()

凡是有人以坚固执取而行善行或恶行，其业导向善趣或恶趣，业论者于此称之为业有。

21.

21.

Vicitupacita kammasattijātāVadatupapatti bhavo’ti pañcakhandhā,Tadabhijanana māhajāti tesaṃCuticavanaṃ paripākatājarā’ti;

()

由种种积聚的业力所生起的五蕴，被称为生有；它们的生起是大生，它们的衰亡是老。

22.

22.

Pahavaphalapabandhato ṭhītānaṃSarasagabhīrapaṭicca sambhavānaṃ,Kayirati visadāya yāya dhamma–Ṭhitimatināmadhiyā pariggahaṃsā;

()

对于那些依因果相续而住立的、深奥的缘起法，当以名为法住智的清净智慧来摄持。

23.

23.

Idhapana caturosiyuṃsamāsāPurimabhavo’daya moha kammameko,Bhavatihanabhavacittanāma rūpā-Yatana cha phassa cha vedanāti ceko;

()

于此有四种总摄：一者是前有之因，即无明与业；另一者是（现在果）识、名色、六处、触、受，以及（现在因）爱、取、有。

24.

24.

Api bhavati bhavo nikanti gāhoJanana jarāmaraṇaṃ anāgate’ko,Pabhava phalavasena sambhavānaṃIti catu saṅkhipanaṃ siyātiyaddhaṃ;

()

再者，另一者是关于未来的：有、爱、取、生、老死。如是，依因果生起，此四种总摄是确定的。

25.

25.

Idha yathariva’tītahetupañcaAbhiratigāhabhavehi kammamohā,Tathariva saha mohakammunāpiAbhiratigāhabhavā idāni hetū;

()

于此，正如过去的五因是爱、取、有、业与无明；同样地，现在，与无明、业一起的爱、取、有也是因。

26.

26.

Nabhavati phalapañcakaṃ kimeta-Rahipaṭisandhika manādipañca dhammā,Bhavati phakhalamanāgate tathevaJanana jarāmaraṇādi pañca dhammā;

()

难道没有这五种果法，即以结生识为首的五法吗？同样地，在未来有果，即生、老死等五法。

27.

27.

Bhavati bhavupapattiya’ntare’koAbhirati vedayitāna mantare’ko,Tathariva citacetanāmanānaṃIti bhavacakkatisandhayo bhavanti;

()

在有与生之间有一连结，在爱与受之间有一连结，同样地，在思与识、名之间也有一连结。如是，有轮有三连结。

28.

28.

Suvisadamativīsatā’ katāraṃSa’tiparivaṭṭa tisandhikaṃ tiyaddhaṃ,Tadavagamiyatāya dhātu dhamma-Ṭṭhitimatiyā catusaṅgahaṃ dvimūlaṃ;

()

此缘起法，以极清净的智慧可知，有二十行相、三轮、三连结与三时。通过法住智来了解它，则知其有四种总摄与二根。

29.

29.

Hanivibhani jagattaye bhavanta-Bhavaratha cakkasamappitākhilāre,Itipi bhagavato budhāhigītoBhuvi visuto arahanti kittighoso;

()

他摧毁了在三界中转动之有车轮上的一切轮辐。因此，世尊被智者所歌颂，其阿罗汉之美名遍布世间。

30.

30.

Bhagavati udite mahānubhāvoTamahimaheyya bhusaṃ sadevaloko,Tadahimahi kadāvi neru matta-Maṇiratanāvaliyā sahampatīpi;

()

世尊出世时，具大威力，天人世界皆极力赞叹他。甚至娑婆主梵天(Sahampati)也曾以须弥山般的宝珠串赞叹他。

31.

31.

Pacurasuranarā balānurūpaṃYamabhimahiṃsu anātha piṇḍikopi,Gahapati tamupāsikāvisākhāSaparisa kosalabimbisārabhūpā;

()

众多天人依其能力赞叹他，给孤独长者、优婆夷毘舍佉，以及憍萨罗王与频婆娑罗王及其眷属，也都赞叹他。

32.

32.

Bhagavati parinibbute asoka-Vahayadharaṇīpati dīpacakkavatti,Dasabalamasamaṃ pariccajitvāAbhimahi channavutippamāṇakoṭī;

()

世尊般涅槃后，无忧王(Asoka)，这位统治大地的转轮王，舍弃九十六亿财物，供养了无与伦比的十力者。

33.

33.

Agaṇita vibhavaṃ pariccachitvāIharatanāvali cetiyaṃ vidhāya,Suranarasaraṇassa dhātudehaṃNarapatimānayi duṭṭhagāminī’pi;

()

杜吒伽摩尼王(Duṭṭhagāminī)亦舍弃无数财富，在此地建造宝鬘塔，供奉天人皈依处（佛陀）的舍利身。

34.

34.

Dasabalamabhipūjayiṃsu pūjā-Vidhibahumānana bhājanaṃ tadaññe,Itijana mahanīya cīvarādī-Catuvidhapaccaya pūjanāka visesaṃ;

()

其他众人亦供养十力者，他是各种供养与崇敬的容器，并以众人所敬重的衣等四资具作特别供养。

35.

35.

Guṇajaladhi yadagga dakkhiṇeyyoArahati cāhuṇa pāhuṇā rahassa,Itipi bhagavato kavippa satthoBhuvi visuto arahanti kittighoso;

()

他是功德大海，最上应供者，应受献供与款待。因此，世尊被诗人所赞叹，其阿罗汉之美名遍布世间。

36.

36.

Idhaparamanipaccakāra giddhāSamaṇaka bhusurakā vibhāvimānī,Rahasi akusalaṃ silokakāmāNa kimasilokabhayena sañcinanti;

()

于此，那些极度贪求恭敬、自视甚高的卑劣沙门与婆罗门，为求名声而暗中积集不善，难道不因畏惧恶名吗？

37.

37.

Nacakarahaci kiñcideva pāpaṃKayirati resarahopipāpabhīrū,Itipi bhagavato rahāpagassaBhuvivisuto arahanti kittighoso;

()

他从不造作任何恶业，因畏惧罪恶，即使在隐秘处亦然。因此，远离隐秘（恶行）的世尊，其阿罗汉之美名遍布世间。

38.

38.

Anupasamita rāgadosa mohāThiramanabhāvita kāyacitta paññā,Ariyapaṭipadāya ye vipannāAnariya dhammacarā narādhamāte;

()

那些贪嗔痴未止息，身、心、慧未坚固修习，于圣道上堕败者，是行非圣法的人中之下劣者。

39.

39.

Sugahita sugatārahaddhajantāJinamanubandhiya santikeka varāpi,Itipi bhagavato bhavanti dureBhuvivisuto arahanti kittighoso ()

那些执持善逝阿罗汉旗帜者，纵然优秀，虽紧随胜者身旁，亦远离世尊。因此，世尊之阿罗汉美名遍布世间。

40.

40.

Tathariva suvidura bhāvamāpaMunirapitehinihīna puggalehi,Itipi bhagavato satampa satthoBhuvivisuto arahanti kittighoso;

Ka ()

同样地，牟尼远离了那些卑劣的众生，因此，世尊为贤者所称赞，其“阿罗汉”之美名遍闻于世。

41.

41.

Vihata sakalasaṃkilesa dhammāSatata subhāvita kāya cittapaññā,Ariyapaṭipadaṃ papūrakārīAnariyadhammapathārakāka sudhīrā;

()

彼等已断尽一切杂染法，恒常善修身、心、慧，圆满圣道，远离非圣法道，是为智者。

42.

42.

Satadasasata yojanehi dūreYadiviharanti jinassa ārakāte,Itipi bhagavato na tāva dūreBhuvi visuto arahanti kittighoso;

()

纵然他们安住于离胜者十万由旬之遥远处，亦不远离于世尊。是故，世尊“阿罗汉”之美名遍闻于世。

43.

43.

Tathariva avidūra bhāvamāpaMunirapi sappurisāna mīdisānaṃ,Itipi bhagavato bhavantagassaBhuvivisuto arahanti kittighoso;

()

同样地，对于此等善士，牟尼亦非遥远。是故，已达有之边际的世尊，其“阿罗汉”之美名遍闻于世。

44.

44.

Budha jana rahitabba pāpadhammāPavūramanatthakarāka rahāvadanti,Itipi bhagavato rahā na yassaBhuvivisuto arahanti kitti ghoso;

()

智者所应舍离的诸恶法，常于隐秘处言说而招致无益。是故，世尊无有隐秘恶行，其“阿罗汉”之美名遍闻于世。

45.

45.

Garahiya rahitabbatā’riyehiParamaputhujjana puggalehi yasmā,Itipi bhagavato naca’tthi’massaBhuvivisuto arahanti kittighoso;

()

因其无有可为圣者所呵责或舍离之处，此唯凡夫所为。是故，此世尊无有过失，其“阿罗汉”之美名遍闻于世。

46.

46.

Apica bhagavatā natekadāciVigarahiyā rahitabbakā bhavanti,Itipi bhagavato rahānayassaBhuvivisuto arahanti kittighoso;

()

再者，世尊从未有过任何应被呵责或舍离之事，是故，世尊无有隐秘，其“阿罗汉”之美名遍闻于世。

47.

47.

Gamana miharahoti vuccate taṃTibhavaparibbhamaṇaṃ raho na yassa,Itipi bhagavato gatassa pāraṃBhuvi visuto arahanti kittighoso;

()

于此，轮回于三有被称为“辐”（ara），而彼世尊无有隐秘（raha）。是故，已达彼岸的世尊，其“阿罗汉”之美名遍闻于世。

48.

48.

Niratisaya’dhisīlacittapaññoParama vimutti vimutti ñāṇalābhī,Asandisa guṇa bhājanoka anejoAsamasamo asamo anuttaro’ti;

()

具无上增上戒、增上心、增上慧，得究竟解脱与解脱知见，为无与伦比功德之器，唯一不动摇者，与无等者相等，无与伦比，无上士。

49.

49.

Kusalabala samiddharūpavātiVividhaguṇehi siyā pasaṃ siyo yo,Itipi bhagavato pasaṃsiyassaBhuvivisuto arahanti kittighoso;

()

彼以善力成就色身，以种种功德而应受称赞。是故，应受称赞的世尊，其“阿罗汉”之美名遍闻于世。

50.

50.

Iminā imināpi kāraṇenaBhagavā gotama gotta ketubhūto,Arahaṃ arahanti kittirāvoDakatelaṃvatatāna sattaloke;

()

以此等诸多因缘，世尊乔达摩(Gotama)为乔达摩族之幢，其“阿罗汉”之声誉，如油滴水，遍布于有情世间。

Iti medhānandābhidhānenayatinā viracite sakalakavijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe santike nidāne bhagavato arahantināmapaññattiyāabhidheya paridīpo ekūnavīsatimoka saggo.

如是，名为慧喜(Medhānanda)之行者所造，为一切诗人心中喜悦之源泉的《胜者种姓灯》，于近因缘中，阐明世尊“阿罗汉”名号之义，第十九章竟。

1.

1.

Sammā sāmaṃ sabbadhammāna maddhāBuddhattā paññānubhāvena tassa,Sammā sambuddhoti abbhuggatāyaĀsikityā(sālinī) loka dhātu;

()

以其智慧之力，如实地、无师自通地觉悟了一切法，是故，其“正等觉者”之令誉，扬于世界。

2.

2.

Yo cā bhiññeyye pariññeyya dhammeBhāvetabbe sacchikātabba dhamme,Sammāsāmaṃ bujjhi tasmāsa buddhoSammā sambuddhoti vikhyāsi loke;

()

彼于应亲证、应遍知、应修习、应作证之法，皆正等亲证，是故彼为佛陀，于世间以“正等觉者”之名而著称。

3.

3.

Tatrā’bhiññeyyā catussacca mevaDukkhaṃ saccaṃ kho pariññeyya dhammā,Bhāvetabbā magga saccaṃ nirodha-Saccaṃ tacchaṃ sacchikā tabba dhammā;

()

其中，应亲证者即四圣谛。苦谛是应遍知之法，道谛是应修习之法，灭谛是应如实作证之法。

4.

4.

Taṇhāpakkhe sambhavaṃ dhamma jātaṃMaggānaṃvajjhaṃka pahātabba dhammā,Saddhiṃ jātyādīhi dukekhahi pañcu-Pādānakkhandhā siyā dukkha saccaṃ;

()

源于渴爱之诸法，为道所应断之法；与生等诸苦俱行之五取蕴，则为苦谛。

5.

5.

Yāyaṃ taṇhā kāma taṇhādibhedāDukkhānaṃ sāhetu saccaṃ dvitiyaṃ,Bandhānaṃ yatrāpya’bhāvo nirodha-Saccaṃ yañcā gamma taṇhāya cāgo;

()

此爱，即欲爱等种种差别，是为苦因，乃第二圣谛。诸系缚于此无有，即是灭谛，依此而舍离渴爱。

6.

6.

Sammādiṭṭhādyaṭṭhamaggaṅga dhammāNibbānaṃ sampāpakā magga saccaṃ,Tesaṃ dhammānampi sambujjhinattāSammā sambuddhoti vikhyāsi loke;

()

以正见为首的八支圣道之法，能导向涅槃，是为道谛。因其正等觉此等诸法，故于世间以“正等觉者”之名而著称。

7.

7.

Cakkheva’daṃ dukkhaṃ taduppāda hetuTaṇhā nesānaṃ abhāvo nirodho,Maggo bodhūpāya paññāti tassaEvaṃ paccekaṃ padaṃ coddharitvā;

()

此苦如轮，渴爱是其生起之因；此二者之无有，即是寂灭；道是趣向菩提之方便。如是逐一提取其名相，

8.

8.

Āropetvā sacca dhammesu sacca-Sandhātā yo saccadassī sa buddho,Sammā sāmaṃ tikkhapaññāya bujjhiSammā sambuddhoti vikhyāsi loke;

()

将（名相）安立于诸谛法中。彼为真谛之连结者、真谛之见者，彼即是佛。其以敏锐智慧独自正等觉，是故于世间以“正等觉者”之名著称。

9.

9.

Channaṃ dvārānañca chārammaṇānaṃ,Channaṃ cittānañca chabbeda nānaṃ,Channaṃ saññānaṃ cha sañcetanānaṃChannaṃ phassā naṃ vitakkādi kānaṃ;

()

六门与六境，六识及其六种分别，六想与六思，六触与寻等；

10.

10.

Evaṃ channaṃ rūpa taṇhādikānaṃTaṇhākāyānaṃ samāropaṇena,Sammā sāmaṃ bujjhi saccesu tasmāSammā sambuddhoti vikhyāsi loke;

()

如是将六种色爱等渴爱身安立于诸谛中，独自正等觉，是故于世间以“正等觉者”之名著称。

11.

11.

Pañcannaṃ khandhāna maṭṭhārasannaṃDhātūnaṃ cakkhādinaṃ bārasannaṃ,Sammā sāmaṃ bujjhitattā sayambhuSammā sambuddhoti vikhyāsi loke;

()

因其独自正等觉五蕴、十八界及眼等十二处，乃为无师自觉者，故于世间以“正等觉者”之名著称。

12.

12.

Rūpajjhānānaṃ catunnaṃ arūpa-Jjhānānañcānussatīnaṃ dasannaṃ,Khatti sākāra’ppamaññāsubhānaṃKammaṭṭhānānaṃ navannaṃ bhavānaṃ;

()

四色禅、四无色禅、十随念、四无量心、不净想等诸业处，以及九有；

13.

13.

Buddhattā saṃsāra cakke avijjā-Dyaṅgānaṃ saccesucāropaṇena,Sammāsāmaṃ esa nissaṅga ñāṇeSammā sambuddho vikhyāsi loke;

()

因已觉悟，将轮回之轮中无明等诸支分安立于诸谛中，彼以无著之智独自正等觉，故于世间以“正等觉者”之名著称。

14.

14.

Paccuppannānāgatātīta dhammeNibbānaṃ nissesa paṇṇatti dhamme,Sāmaṃ abbhaññāsya’naññopa desoSammā sambuddhoti vikhyāsi loke;

()

于现在、未来、过去诸法，以及涅槃与一切概念法，无师自通，独自遍知，故于世间以“正等觉者”之名著称。

15.

15.

Sabbaṃñeyyaṃ tassa ñāṇanti kaṃhiÑāṇampevaṃ ñeyya dhammantikaṃhi,ÑeyyantaṭṭhānomañāṇassalābhāSammāsambuddhoti vikhyāsi loke;

()

一切所知皆在其智境之内，其智本身亦在所知法之内。因获此穷尽所知之智，故于世间以“正等觉者”之名著称。

16.

16.

Klesānaṃ yāvāsanāsatatītāyaSaddhiṃyoka sammohaniddāya sammā,Sāmaṃbuddho magga ñāṇena tasmāSammā sambuddhoti vikhyāsi loke;

()

彼以道智，独自、正当地觉悟，超越了诸烦恼及其所有习气，以及痴眠，是故于世间以“正等觉者”之名著称。

17.

17.

Sattādhīso pāramīcoditattoPallaṅkenāsajjayo bodhimule,Ambhojaṃka bhānuppahāka saṅgamenaSobhaggappattaṃ pabuddhaṃ’va sāmaṃ;

()

众生之主，其身为波罗蜜所驱策，于菩提树下结跏趺坐而得胜。犹如莲花，因与阳光相遇，自行绽放而臻于庄严。

18.

18.

Sāmaṃ sammā’nañña sādhāraṇagga-Maggobhāsenappabuddho samāno,Sampatto sabbaññutāñāṇa sobhaṃSammā sambuddhoti vikhyāsi tasmā;

()

其以不共之殊胜道的辉光，独自正等觉悟，证得一切知智之庄严，是故以“正等觉者”之名著称于世。

19.

19.

Evaṃ sabbesaṃ dhammānaṃSammā sāmaṃ buddhattā so,Sammā sambuddho buddhotiSaddo loke abbhuggañji;

()

如是，因其亲自正自觉悟一切法，“正等觉者”、“佛陀”之名于世间广传。

Iti medhānandābhidhānenayatinā viracite sakalakavijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe santikeka nidāne bhagavato kasammāsambuddhoti nāmapaññattiyā abhidheya paridīpo vīsatimo saggo.

如是，由名为慧喜(Medhānanda)之比丘所著，能令一切诗人心中欢喜之《胜者世系灯》(Jinavaṃsadīpa)中，于近因缘篇，阐明世尊“正等觉者”名号之义，此为第二十章。

Taṃ kho pana bhavantaṃGotamaṃ evaṃ kalyāṇe kittisaddo abbhuggatoItipi so bhagavā vijjācaraṇa sampannoti;

关于那位乔达摩(Gotama)尊者，有如此美好的名声传扬：“彼世尊是明行具足者。”

1.

1.

Sampannavijjācaraṇe avijjā-Ghaṇandhakāraṃ bhiduro pavīro,Rāja vijjācaraṇubbhavāyaUḷārakittissiriyā kathaṃ taṃ;

()

明行具足者，乃摧破无明厚暗之勇士。为令明行之王出现，如何能有彼殊胜名声与荣耀？

2.

2.

Asaṅkhakappepi nivutthakhandhePeyyālapāḷiṃ viya ñāṇagatyā,Kaṇṭhiravassu’ppatanaṃ yathevaSaṅkippa khippaṃ visayāvalambaṃ;

(1)

对于无数劫中曾经历的诸蕴，他以智慧之行，如读省略文，又如狮子之跳跃，简捷迅速地把握所缘。

3.

3.

Saro’tisūro sarabhaṅgaka satthu-Khitto saravyamhi virajjhate kiṃEvaṃ atitesu bhavantaresuAsajjamānaṃ avirajjhamānaṃ;

()

勇猛的萨拉邦咖(Sarabhaṅga)导师所射之箭，岂会偏离箭靶？如是，其智于过去诸有中，无所执著，无所偏离。

4.

4.

Yathicchitaṭṭhāna matitakhandha-Saṅkhāta māhacca pavattamānaṃ,Pubbenivāsānugatañhi ñāṇaṃAnaññasādhāraṇamāsi yassa;

()

其宿命随念智，能随其所欲，触及并遍知所谓过去诸蕴，此智实乃无与伦比。

5.

5.

Pahīṇa’vijjānusayo jino soVijjāyu’peto paṭhamāya tāya,Iccassa daṇḍāhatakaṃsapāti-Saddova sampatthari kittisaddo;

()

彼胜者已断无明随眠，具足彼第一明。是故其美名远扬，犹如杖击铜钵之声。

6.

6.

Hanīnappaṇītādi pabheda vatteUppajjamāne ca nirujjhamāne,Satte yathākammu’page gatīsuPasādacakkhā’visaye ca rūpe;

()

于有劣、胜等差别，于正生、正灭，于随业而趣向诸趣之众生，以及于肉眼所不见之色法……

7.

7.

Anañña sādhāraṇa dibbacakkhu-Saṅkhātañāṇena pahassarena,Dibbena cā’loka pariggahenaYenā’hijānāti jino anejo;

()

无欲之胜者，以其不共于他、名为天眼之智，以其明亮光辉及天光遍照，了知彼等众生与色法。

8.

8.

Cutupapātabbisayāya satthāVijjāyu’peto dutiyāya tāya,Iccassa sampatthari hema ghaṇṭā-Ṭaṅkāraghosoriva kittighoso;

()

导师具足彼第二明，其境乃众生之死生。是故其名声远扬，犹如金钟敲击之声。

9.

9.

Dukkhañca dukkhappabhavo nirodhoMaggo ca dukkhassa nirodhako’ti,Cattāri saccāni yathāsabhāvaṃPavedi ñāṇena sayambhu yena;

()

苦、苦之集、苦之灭、以及导向苦灭之道——自生者以此智慧，如实了知此四圣谛。

10.

10.

Yecā’savā āsavasambhavo yoTesaṃ khayo yavā’savanāsupāyo,Taṃ sabbamaññāsi sayambhu ñāṇa-Balena yenā’sava vippamutto;

()

诸漏、漏之生起、彼等之灭尽、以及灭尽诸漏之方法——自生者以智慧之力遍知此一切，由是而从诸漏解脱。

11.

11.

Khīṇa’ti jātī vusita’nti seṭṭha-Cariyaṃ kataṃ’tī karaṇiya maddhā,Nacā’parantye’va manantañāṇoÑāṇena’bhiññāya vihāsi yena;

()

“生已尽，梵行已立，所作已办，不受后有。”具无边智者，以此智证知而住。

12.

12.

Sayambhu sabbāsava saṅkhayāyaVijjāyupeto tatiyāya tāya,Iccassa vipphāragahīrateri-Rāvo’va sampatthari kittirāvo;

()

自生者具足彼第三明，即一切漏尽之明。是故其名声远扬，犹如广大深远之回响。

13.

13.

Vijjāhiheṭṭhā gaditāhi tīhiSamaṅakgi bhutassa tathāgatassa,Tadubbhavaṃ kitti sarīra bimbaṃSataṃmanodappaṇagaṃ vibhāti;

()

具足上述三明之如来，其所生起之名声身相，于贤者心镜中映现。

14.

14.

Cātummahābhūtikarūpiko yaṃMātāpitunnaṃ karajamhi jāto,Yo bhattakummāsahatopi kāyoAniccaviddhaṃsanabheda dhammo;

()

此由四大种所成之色身，从父母精血而生，由饭食粥糜所成，其性无常，有毁坏、分解之法。

15.

15.

Parittakāmāvacaramhi bhuto-Pādāya bhedamhi tadattabhāve,Yaṃ nissitaṃ vedayitatta saññā-Saṅkhāra viññāṇa pabhedanāmaṃ;

()

以及依止于彼色身的，有名为受、想、行、识等差别之名法；彼色身乃于微小欲界中，由执取而生，终将坏灭。

16.

16.

Yo vippasanno maṇivaṃsa vaṇṇoTatrāvutaṃ suttamivakkhimā taṃ,Ñāṇakkhinārūpa mavekkhi yenaSacakkhumā tatrasitañca nāmaṃ;

()

有眼者以智眼观察彼色法，其清净犹如摩尼宝珠之色；并观察依止于彼之名法，犹如织入其中之丝线。

17.

17.

Sītādinā ruppaṇalakkhaṇantiRūpañca nāmaṃ natilakkhaṇanti,Taduttariṃ vedakakārako vāAttāttabhāvī paramatthato na;

()

色法以被冷热等恼坏为相，名法以倾向所缘为相。于此二者之外，胜义中实无感受者、作者，亦无我或我所。

18.

18.

Aññoññasambandhavasena yantīNāpaṅgulandhā puthageva yanti,Tathā’ññamañño’panidhāya nāma-Rūpāni vattanti’ha novisunti;

()

犹如跛者与盲者，无法各自独行，必相互依存；如是，于此世间，名色亦相互依止而转起，非得分离。

19.

19.

Vavatthayantassi’ti nāmarūpaṃNissattanijjivasabhāva massa,Yā diṭṭhi duddiṭṭhivisodhanenaSamuṭṭhitā diṭṭhi visuddhisaṅkhā;

()

如是辨别名色为无有情、无生命之自性，由净化邪见而生起之见，是为“见清净”。

20.

20.

Avijju’pādānanikantikamma-Hetubbhavaṃ rūpamarūpamādo,Pakavattiyaṃ hetucatūhi rūpaṃVatthādihetuppabhava’nti nāmaṃ;

()

无明、取、爱、业为因，生起色法与无色法。于流转时，色法由四因生，名法由依处等因起。

21.

21.

Sabbattha sabbesu sadā samo naNā’hetukaṃ tena naniccahetu,Evaṃ taduppādaka paccayānaṃPariggahaṃ yāya dhiyā akāsi;

()

果非于一切处、一切时、一切法中皆同，故非无因，亦非常因。他以此智慧，如是把握彼等生起之缘。

22.

22.

Ahaṃ nu kho’siṃ nanukho ahosiṃIccā’dya’tītādipabheda bhutā,Kaṅkhā’ssa kaṅkhātaraṇabbisuddhi-Saṅkhātapaññāya vigañchi yāya;

()

“我于过去世存在吗？我于过去世不存在吗？”诸如此类关于过去等之疑，他皆以此名为“度疑清净”之慧而断除。

23.

23.

Khandhā atītādi pabhedavantoParikkhayaṭṭhena anicca dhammā,Bhayāvahaṭṭhena dukhā anattāAsārakaṭṭheni’ti sammasanto;

()

思惟诸蕴有过去等差别，以灭尽义故为无常法，以可畏义故为苦，以无实义故为无我。

24.

24.

Tāḷisadhā lakkhaṇapāṭavatthaṃKhandhāna mesaṃ navadhā’tha nātho,Tikkhindriyo so bhaya sattakānaṃVasena sammadditanāmarūpo;

()

彼利根者，为善巧于四十行相，以九种方式为诸蕴之主。又以七种怖畏之力，折伏名色。

25.

25.

Paññāsadhā bandhudayabbayānaṃPariggahaṃ yāyadhiyā akāsi,Yadā’ssa tāruññavipassanāyaUpakkilesā dasa pātubhūtā;

()

当他以智慧，依五十行相把握名色之因与生灭时，于其初起之观(vipassanā)中，十种随染显现。

26.

26.

Ñāṇakkhiṇā yena tilakkhaṇaṃ soAddakkhi dhammesu tadā’pi tesu,Jahāsu’pakelasapaduṭṭhamaggaṃVipassanā sodhitamaggagāmi;

()

彼以智眼于诸法中得见三相，即便于彼随染中亦见之。舍离随染所秽之道，而行于为观(vipassanā)所净之道。

27.

27.

Vavatthapetvāna pathāpathe’vaṃVipassanāvīthi manokkamitvā,Yā magga’maggikkha visuddhi nāmaSamubbhavā tīraṇatikkha buddhi;

()

如是确立道与非道，循观(vipassanā)道而行，此即名为“道非道智见清净”，由此生起锐利之决择智。

28.

28.

Anantaraṃ tīraṇuṇapāraṃPatto pariññāya parikkhayāya,Nipphattiyā yo navañāṇupetaṃVisuddhi mākaṅkhi visuddhikāmo;

此后，彼以审察遍知，为达遍尽而抵达彼岸；彼欲求清净者，为成就故，希求具足九种智之清净。

29.

29.

Pabandhato ce’riyato ghanenaChannesu dhammesva’nupaṭṭhahanne,Tilakkhaṇe yenu’dayabbayenaPunāpi so sammasi nāmarūpaṃ;

若于持续不断的行住坐卧中，于被密集覆盖之诸法未能观照，则彼再次以生灭的方式，于三相中思惟名色。

30.

30.

Uppādabhaṅgaṭṭhitito yadā’ssaVivaṭṭayitvāna vipassato yaṃ,Saṅkhārabhaṅge’va pavatta maṭṭha-Vidhānisaṃsaṃbhavi bhaṅgañāṇaṃ;

()

当彼观者(vipassato)揭示诸行之生、住、坏时，于诸行坏灭中，具足八种功德之坏灭智即生起。

31.

31.

Vipassato bhaṅgamahiṇhamassaHutvā bhayaṃ vāḷamigādayo’va,Upaṭṭhitā’tītabhavādibheda-Bhavattayaṃ yaṃ bhayañāṇamāsi;

()

当彼观者持续观照（诸行）坏灭时，怖畏现起，犹如猛兽等；过去、未来、现在三有亦显现为可怖，此即是怖畏智。

32.

32.

Atha’ssa khandhāyatanādhi dhammāUkkhittakhaggā madhakādayo’va,Upaddavādīnavato vibhutāPatvā yadādīnavañāṇa māsuṃ;

()

其后，蕴、处等诸法，犹如举起利剑的醉象等，显现为灾患与过患，过患智迅速生起。

33.

33.

Suvaṇṇahaṃsādi’va pañjaresuBhavesu diṭṭhādinavesu tīsu,Nibbinditatto bhuvanekanettoYaṃ nibbidāñāṇa malattha tibbaṃ;

()

犹如金鹅等被困于笼中，彼世间独眼者于三有中见到过患，心生厌离，获得了强烈的厌离智。

34.

34.

Pāsādito pāsagate’va sattāVimuttikāmassa bhavehi tīhi,Nissesasaṅkhāra vimokkha kāmaṃBabhuva yaṃ muñcitukāma ñāṇaṃ;

()

犹如从宫殿落入陷阱的众生，彼渴望从三有中解脱，欲从一切行中完全解脱，此即是欲解脱智之生起。

35.

35.

Aniccadukkhā’subhato ca khandheAnattato bhāvayato abhiṇhaṃ,Tassā’si saṅkhāravimokkhūpāya-Sampādakaṃ yaṃ paṭisaṅkhañāṇaṃ;

()

彼不断地思惟诸蕴为无常、苦、不净、无我，此即是省察智，它成就了诸行解脱之方便。

36.

36.

Attena vā attaniyena suññoDvidhātya’yaṃ saṅkhata dhammapuñjo,Evaṃ catuddhā bahudhā chadhā’piVipassato buddhimato abhiṇhaṃ;

()

具慧者不断地观照此有为法聚，知其于我与我所二方面为空，并如是于四种、多种、乃至六种方式中观照。

37.

37.

Yā kho sikhāppattavipassanākhyāVuṭṭhānagāmīnica sānulomā,Sāmuddakākīriva kūpayaṭṭhiṃTilakkhaṇalambanikā babhūva;

()

那名为顶达观(sikhāppattavipassanā)，以及出离行(vuṭṭhānagāminī)与随顺智，它以三相为所缘，犹如海鸦飞向船桅。

38.

38.

Nahārudaddūlla mivaggipattaṃSaṅkhāradhammaṃ paṭiliyamānaṃ,Vissaṭṭhadāraṃ’va upekkhakassaSaṅkhārupekkhā’si mahesinoyā;

()

犹如置于火上而收缩之筋腱，诸行法在消逝；彼大仙的行舍智便生起，犹如舍弃其妻一般。

39.

39.

Āgrotrabhuñāṇa masesakhandheTilakkhaṇa’ropaṇa ninnapoṇaṃ,Vipassanāñāṇa manekabhedaṃYade’ttha saṅkhepanayena vuttaṃ;

()

彼随顺智与种姓智，将三相安立于一切蕴中，使其倾向于（涅槃）；此中已略说多种观智。

40.

40.

Vijjāya so māraji tāya tāyaVipassanāñāṇagatāyu’peto,Iccassa saṃvaḍḍhita kittivalliLokālavālamhi vikāsa māpa;

()

彼降魔者，具足彼等种种观智之明，如是，其增长之名誉藤蔓，于世间苗圃中绽放。

41.

41.

Muñjā isikaṃ asikosiyā’siṃYathā karaṇḍā phaṇi muddhareyya,Sabbaṅga paccaṅgika mindriyaggaṃ;

Manomayaṃ rūpimito sarīrā;

()

犹如从芒草中抽出芦苇，从剑鞘中抽出利剑，犹如从篮中取出蛇，他从这色身中，取出具足一切肢节、诸根卓越的意生身。

42.

42.

Aññaṃ sarīraṃ abhinimmiṇitvāMahiddhimā iddhimatānu rūpaṃ,CetovasipakpattavasippadhānoYvākāsi veneyyajanānamatthaṃ;

()

彼具大神通者，化现出另一个与神通者相应的身体，彼乃心自在已达圆熟之最上自在者，为应调伏之众生成就利益。

43.

43.

Mahiddhiko tāyamanomayiddhi-Saṅkhāta vijjāya samanvito so,Iccassa abbhuggatakittirāvoNissesalokaṃ badhirīkarittha;

()

彼具大神通者，具足那名为意生神通之明，如是，他高扬的名声使整个世间都为之震动。

44.

44.

Ekopihutvā bahudhāca hotiYo hotice’ko bahudhāpi hutvā,Kare tirobhāva mathāvibhāvaṃMahiddhiko iddhimataṃ cariṭṭho;

()

彼能一变多，亦能多变一；能隐身，亦能显形；彼具大神通，乃神通者中最上。

45.

45.

Yathā nirālambanabhotalamhiYo iddhimā viṇṇavasi vasindo,Vaje tiropabbata gehabhitti-Pākāra macchidda masajjamāno;

()

彼具神通者、心识自在之主，能穿透山、屋、墙、城廓，毫无滞碍，犹如行于无碍之境。

46.

46.

Karoti ummujjanimujjaniddhiṃYo vāripiṭṭheriva bhumipiṭṭhe,Abhejjamāno salile salīlaṃPadappito yāti yathā pathavyā;

()

彼能于大地之上作浮出与沉没之神通，犹如在水中一般；又能于水上行走而不沉，犹如在陆地一般。

47.

47.

Pakkhī’va yo saṅkamate nabhamhiPallaṅka mābhujja mahānubhāvaṃ,Mahiddhimantaṃ ravicandabimbaṃSapāṇiphuṭṭho parimajjate yo;

()

他犹如鸟儿在空中飞行，结跏趺坐，具大威力；他以手触摸、抚摸具大神通的日月。

48.

48.

Ābrahmalokāpi kalebarenaVasaṃ pavatteti mahiddhimā yo,Suvaṇṇakāroviya yaṃyadevaIcchānurupābharaṇabbisesaṃ;

()

那具大神通者，乃至能以身体自在地行于梵天界，犹如金匠，随其所欲，造作种种殊胜饰品。

49.

49.

Yathicchitaṃ paccanubhoti jātuNānāvidhaṃ iddhividhaṃ jino yo,So tāya vijjāyapi saṅgato’tiAbbhuggato tassa yasopabandho;

()

彼胜者，随其所欲，体验种种神通，他具足此明，如是，其相续之名声高扬。

50.

50.

Sotappasādabbisayaṃ yathevaAddhānamaggaṃ paṭipannaposo,Visuṃvisuṃ kāhaḷasaṅkhabheri-Vīṇādisaddaṃ vividhaṃ suṇeyya;

()

犹如行于远道之人，于其耳根所及范围，能分别听闻号角、螺、鼓、琴等种种声音。

51.

51.

Dūrantike mānusake ca dibbeUbhopisadde sukhume uḷāre,Visuddhanimmānusaketa yenaSo dibbasotena suṇāti nātho;

()

远近、人与天、细与粗的两种声音，那导师以清净、超人之天耳，能听到这一切。

52.

52.

Samaṅgibhūtoti sadibbasota-Saṅkhātavijjāya jitāri tāya,Abbhuggato tassa kavībhigīta-Silokasaddo’va silokasaddo;

()

彼战胜怨敌者，具足名为天耳之明，如是，其高扬之名声，犹如诗人所歌颂之诗声。

53.

53.

Sarāgacittampi virāgacittaṃSadosacittampi adosacittaṃ,Samohacittampi vimoha cittaṃSaṃkhittavikkhittagatampi cittaṃ;

()

有贪心、离贪心，有瞋心、离瞋心，有痴心、离痴心，收摄心、散乱心，

54.

54.

Mahaggatampī amahaggatampīSottaraṃ citta manuttarampi,Samāhitampī asamāhitampiVimuttacittampya’vimuttacittaṃ;

()

广大心、非广大心，有上心、无上心，定心、不定心，解脱心、未解脱心。

55.

55.

Sakaṃ mukhaṅkaṃviya dappaṇamhiAcchodake maṇḍanajātiko yo,Paricca ceto parapuggalānaṃYenā’bhijanāti vimuttaceto;

()

犹如爱美之人在明镜或清水中看到自己的脸，彼心解脱者，以此（他心智）遍知其他众生之心。

56.

56.

So tāya cetopariyābhidhāna-Vijjāyu’petoti dayānidhāno,Tilokagabbhe’ka vitānasobhāTatāna tassu’bbhavasetakitti;

()

那慈悲之源，具足那名为他心通之明，如是，他生起的白净名声，在三界之中犹如独一的华盖般广布庄严。

57.

57.

Vijjāttayena’ṭṭhavidhāhi’māhi-Vijjāhu’peta’ssa tathāgatassa,Veneyya kundākaracandikābhaṃVibhāti yāvajja yasosarīraṃ;

()

如来具足此三明与八明，其名声之身至今依然闪耀，犹如月光照耀于堪可调伏者之素馨花丛。

58.

58.

Sumaṇḍito saṃvutapātimokkha-Saṅkhātasīlābharaṇena yena,Irīyate yo karuṇa nidhānoTapodhano sīlavataṃ padhāno ()

彼慈悲之藏，苦行者，持戒者之首，以名为“波罗提木叉律仪”之戒庄严善加装饰，如是行止。

59.

59.

Veḷupakpadānadivasena cāṭu-Kamyena duteyyapahenakena,So pāribhaṭyenapi muggasūpya-Samena saccālikabhāsaṇena;

()

以赠送竹叶等方式，以谄媚，以充当信使，以侍奉，以及如豆汤般半真半假的言语；

60.

60.

Agocaraṭṭhāna mupāsanenaVikopaye kimpana pātimokkhaṃ,Hitvā anācāramagocaraṃ taṃCare sadācārasugocaraṃ so;

()

若亲近非行处，岂能不毁坏波罗提木叉？舍弃彼不当行为与非行处，彼常行于正当行为与善行处。

61.

61.

Anuppamāṇesupi sabbadassiSāvajjadhammesu bhayānupassi,Laddhaggamaggapaphalasiddhasīla-Sikkhāya sikkhāgaru sikkhate so;

()

于微细过失中亦能遍见，于有过失法中见其怖畏，彼尊重学处，修学为证最上道果之戒学。

62.

62.

Khemaṃ disaṃ sañcaratī’ti pāti-Mokkhādhisikkhācaraṇena tena,Abbhuggato taccaraṇanu bandhoĀdiccabandhussa yasopabandho;

()

他以那波罗提木叉增上学(Pātimokkhādhisikkhā)的行持，游行于安稳之处，如是，日亲族(Ādiccabandhu)的名声之蔓，因其行持而高扬。

63.

63.

Kantampirūpāyatanādi chakkaṃCakkhādinā so visayīkaritvā,Nimitta’nubyañjanagāhi nāthoNahoti yeni’ndriyasaṃvarena;

()

他以眼等根，将可意之色处等六处作为其所缘，然彼依怙主不取总相(nimitta)与随相(anubyañjana)，以此而具足根律仪。

64.

64.

Cakkhādichadvāra masaṃvaritvāRāgādidhammā viharanta menaṃ,Atvāssa veyyuṃ satisaṃvarenaTassaṃvaratthaṃ paṭipajji yena;

()

若不防护眼等六门，贪等诸法便会侵袭安住于此的他；为防护故，他以正念律仪(satisamvara)而行持。

65.

65.

Khemaṃdisaṃ so caraṇena tenaJitindriyo indriyasaṃvarena,Abbhuggato saṃcaratīti tassaTilokanāthassa siloka saddo;

()

彼以根律仪(indriyasamvara)制伏诸根，以彼行持游行于安稳之处。如是，彼三界导师(Tilokanātha)“游行于安稳处”之名声高扬。

66.

66.

Ye lābhasakkārasilokakāmāPāpicchake’cchāpakatāsamānā,Kevi’dhaloke catupaccayānaṃPaṭikkhipitvā paṭisevanena;

()

那些贪求利养、恭敬、名誉，为恶欲(pāpiccha)与邪愿(icchāpakata)所驱使者，他们在此世间，通过不正当地拒绝和受用四种资具；

67.

67.

Sāmantajappāya catubbidhassaIriyāpathassā’ṭhapanādināca,Kuhāyanenā’lapanādinācaSaccaṃ hiyā’nuppiya bhāsanena;

()

以旁敲侧击(sāmantajappa)，以不安立四威仪(iriyāpatha)等方式，以欺骗(kuhanā)与谄媚(lapanā)等方式，舍弃真实而说奉承之语；

68.

68.

Attā’vacaṭṭhānu’paropaṇenaMuggassa sūpyenava pāribhaṭyā,Nemitta kattādivasena micchā-Jīvena dujjīvika mācarantī;

()

以抬高自己、贬低他人，以如豆汤般的侍奉，以作相(nemittakattā)、暗示(nippesikatā)等方式，他们以邪命(micchājīva)过着恶劣的生活。

69.

69.

Yatheva te no bhagavā kadāciKohaññavutyā’lapanādināca,Nemitta nippesikatāya kiñciLāhena lābhaṃka nijigiṃsa nena;

()

正如世尊从不曾以欺诈(kuhanā)、谄媚(lapanā)等方式，或以作相(nemittakattā)、暗示(nippesikatā)，或以利求利(lābhena lābhaṃ nijigiṃsanā)而欲获取任何东西；

70.

70.

Nimittasatthā’dipakāsanenaĀjīvasīlaṃ avikopayitvā,Namaṇḍanatthaṃ na vibhusaṇatthaṃDavāya vā neva madāya neva;

()

不以宣说占相之学等方式毁坏活命戒(ājīvasīla)，（受用资具时）不为装饰，不为美化，不为嬉戏，亦不为骄慢；

71.

71.

Anuppabandhaṭṭhitiyā imassaKāyassa cā’bādha nisedhanatthaṃ,Pavattiyā paggahanāya seṭṭha-Cariyassa porāṇa khudāpanetuṃ;

()

为令此身得以持续安住，为防止病恼，为资助殊胜梵行，为消除旧饿；

72.

72.

Nūppādanatthañca navaṃ jighacchaṃYātrāya kāyassa’navajjatāya,Sukhaṃ vihārāya ca bhojanamhiMattaññuko bhuñjati piṇḍapātaṃ;

()

为不生新饿，为身体存续，为无过失，及为安乐住，彼于食物知量(bhojane mattaññutā)者，受用其乞食。

73.

73.

Tilokanātho caraṇena tenaMattaññubhāvena hi bhojanamhi,Khemaṃ disaṃ sañcaratīti lokeAbbhuggato tassa siloka saddo;

()

三界依怙主，实因于食物知量(bhojane mattaññutā)之行持，而游行于安稳之处。是故，其“游行于安稳处”之名声于世间高扬。

74.

74.

Divā nisajjāya ca caṅka menaTathā rajanyā’varaṇīya dhammā,Suddhantaro dvīhi’riyāpathehiSapacchimevā paṭhamamhi yāme;

()

于白日，以坐禅与经行，从诸障法(āvaraṇīya dhammā)中净化内心。同样，于初夜(paṭhama yāma)与后夜(pacchima yāma)，亦以此二威仪（净化内心）。

75.

75.

Vuṭṭhānasañño satisampajaññoSa’majjhimasmiṃ muni dakkhiṇena,Passena kappeti ca sīha seyyaṃPāde padaṃ thokaka matibbidhāya;

()

于中夜，牟尼作意起身之想(vuṭṭhānasaññā)，具足念与正知(satisampajañña)，右胁而卧，行狮子卧(sīhaseyyā)，一足稍叠于另一足上。

76.

76.

Aṅgīraso jāgariyānuyoga-Dhammena sammācaraṇena tena,Khemaṃdisaṃ sañcaratīti tassaAbbhuggato abbhutakitti ghoso;

()

安耆罗(Aṅgīrasa)以彼警寤精勤(jāgariyānuyoga)之法与正行，游行于安稳之处。是故，其“游行于安稳处”之奇妙名声已传扬开来。

77.

77.

Sambodhiyā saddahanā samiddha-Visuddhasaddhācaraṇena tena,Khemaṃdisaṃ sañcaratīti tassaAbbhuggato abbhutakitti ghoso;

()

以对正觉(sambodhi)的信，以彼圆满清净之信(saddhā)的行持，他游行于安稳之处。是故，其“游行于安稳处”之奇妙名声已传扬开来。

78.

78.

Guthaṃyathā pāpa jigucchanenaAriyena lajjācaraṇena tena,Khemaṃdisaṃ sañcaratīti lokeAbbhuggato tassasilokasaddo;

()

以如厌粪秽般厌恶罪恶之圣者惭(hiri)的行持，他游行于安稳之处。是故，其“游行于安稳处”之名声于世间高扬。

79.

79.

PāpāsamuttāsanalakkhaṇenaOttappasaṅkhācaraṇena tena,Khemaṃ disaṃ sañcaratīti lokeAbbhuggato tassa siloka saddo;

()

以怖畏罪恶为特征、名为“愧”(ottappa)的行持，他游行于安稳之处。是故，其“游行于安稳处”之名声于世间高扬。

80.

80.

Anañña sādhāraṇa bāhu sacca-Dhammena dhīmā’caraṇena tena,Khemaṃdisaṃ sañcaratīti tassaSamubbhavo’dāta yasosadhīso;

()

智者以不共于他人的多闻(bāhusacca)之法，以彼行持游行于安稳之处。是故，彼成为纯净名声之源。

81.

81.

Thāmena daḷhena parakkamenaVīriyena vīro caraṇena tena,Khemaṃdisaṃ sañcaratīti tassaSamubbhavo’ dāta yasosadhī so;

()

英雄以坚定稳固的努力(parakkama)，以彼精进(vīriya)之行持，游行于安稳之处。是故，彼成为纯净名声之源。

82.

82.

Cirakriyānussaraṇe’tisūra-Tarāya satyā’caraṇena satthā,Khemaṃdisaṃ sañcaratīti tassaYasopabandho visaribabhuva;

()

导师以能忆念久远所作之事、极其勇健之念(sati)的行持，游行于安稳之处。是故，其美名流传开来。

83.

83.

AnaññasāmaññagabhīrañāṇoAriyena paññācaraṇena tena,Khemaṃdisaṃ sañcaratīti tassaYasopabandho visarībabhuva;

()

具足不共于他人的甚深智慧(ñāṇa)者，以彼圣者之慧(paññā)的行持，游行于安稳之处。是故，其美名流传开来。

84.

84.

Yo diṭṭha dhammamhi sukhāvahassaVinissaṭassā’caraṇehi yassa,Catukkajhānassa nikāmalābhīAkicchalābhī bhagavā’si buddho;

()

世尊、佛陀，于能带来现法乐的四种禅那(jhāna)，是随意得者(nikāmalābhī)、不艰难得者(akicchalābhī)，其行持已然出离。

85.

85.

Nikāmalābhehi catūhi rūpa-Jjhānehi nātho caraṇehi tehi,Khemaṃdisaṃ sañcaratīti lokeAbbhuggato tassa yaso pabandho;

()

依怙主以彼随意而得的四种色界禅那(rūpajjhāna)之行持，游行于安稳之处。是故，其“游行于安稳处”之名声于世间高扬。

86.

86.

Tīha’ṭṭhahi vijjāhiTipañcacaraṇehi’mehi sampantassa,Vijjācaraṇa visuddhaṃYasosarīraṃ virājate yāvajja ()

具足八明与十五行，其明行清净，名声之身至今依然闪耀。

Iti medhānandābhidhānenayatinā viracite sakalakavijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe santike nidāne bhagavato vijjācaraṇa sampannoti nāmapaññattiyāabhidheya paridīpo ekavīsatimo saggo.

如是，在名为智喜(Medhānanda)的行者所著，能为一切诗人带来心中喜悦之源的《胜者世系灯》(Jinavaṃsadīpa)之近因缘篇(Santikenidāna)中，此为阐明“世尊明行具足”之名相意义的第二十一章。

Taṃkho pana bhavantaṃ gotamaṃ evaṃ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato itipi so bhagavā sugatoti.

又，关于乔达摩(Gotama)尊者，有如此美好的名声传扬开来：“彼世尊是善逝。”

Sobhanagamanattā sugatoti.

因其行止美好，故称为善逝。

1.

1.

Gamana māhu gatanti susobhanaṃAriyamaggagatena sivaṃdisaṃ,(Dutavilambita)tā’pagato gatoItipi so sugato sugato siyā;

()

其行进被称为善妙，因以圣道去往吉祥之处；彼已离垢而去，是故可被称为善逝。

2.

2.

Gamana mācariyā ya manuttara-Vibhavadaṃ pavadanti’ha sobhanaṃ,Tadariyena gatena gato yatoItipi so sugato sugato siyā;

()

其行持能带来无上安乐，在此世间被称为善妙。因其已由那圣道而去，是故可被称为善逝。

3.

3.

Muni timaṇḍalachādanatapparoSuparimaṇḍala mantaravāsakaṃ,Kanakakattariyā sunivāsayeNavadalaṃ kamalaṃ’va vikantayaṃ;

()

牟尼善覆三轮，其下衣(antaravāsaka)穿着圆整，犹如金剪所裁，亦如新绽之莲；

4.

4.

Kanakadāmavarena parikkhipaṃPaduma hattha mivo’pari bandhati,Samuni thāvaravijjulatāsiri-Musitacārikalebarabandhanaṃ;

()

牟尼以殊胜金带环绕系结，其腰带之光彩，胜于稳固的闪电；

5.

5.

Sirighaṇo ghanakañcanacetiyeRatanakambalavattha mivā’hataṃ,TaruṇabhānupabhāruṇacīvaraṃSirisarīravare paṭisevati;

()

吉祥之尊，于其荣耀之身上，穿着晨曦般赤红的衣袍，犹如在纯金塔上，覆盖着珍宝毛毯；

6.

6.

Samuni jālavinaddhamanohara-Karatalehi sunīlamaṇippabhaṃ,Upalapatta malaṅkurute yathāBhamaramamburuhehi sarovaro;

()

牟尼以其具有网缦相的可爱手掌，庄严着绀青宝色之石钵，犹如湖泊因莲花上的蜜蜂而庄严；

7.

7.

Vajati sobhana mindasarāsana-Jaṭitajaṅgamameruriva’ñjase,SamaṇamaṇḍanamaṇḍitaviggahoItipi so sugato sugato siyā;

()

其身以沙门之饰庄严，行走姿态优美，犹如一座为彩虹所缠绕的移动须弥山。因此，他可被称为善逝。

8.

8.

Suragajo’riva nandanakānanāMaṇiguhāya harī’va yugandharā,Navaravinduri’vā’maravāpitoSamadahaṃsavaro’va’hinikkhamaṃ;

()

犹如天帝之象出自欢喜园，犹如雄狮出自持双山(Yugandhara)之宝窟，犹如新月出自天池，犹如鹅王现身而出；

9.

9.

Vanaguhāditapovanato subhaṃVajati nikkhamiyā’samarūpimā,Nirupamassiriyā bhusa mullasaṃItipi so sugato sugato siyā;

()

无与伦比者，从林窟等苦行林中庄严地走出，以无可比拟的祥光极大地闪耀着。因此，他可被称为善逝。

10.

10.

Visaravipphuritā’mitaraṃsināSuparisekasuvaṇṇaraseni’va,Vajati piñjarito vasudhambaraṃItipi so sugato sugato siyā;

()

他以扩散、脉动的无量光芒，如倾泻的金色液体之流，将天地染成金黄而行走。因此，他可被称为善逝。

11.

11.

Karivaro’va karīhi purakkhatoSakalapāpamalā’pagato sayaṃ,Vajati vitamalehi nisevitoItipi so sugato sugato siyā;

()

他自己已远离一切罪恶污垢，为离垢者所侍奉而行走，犹如象王为众象所前导。因此，他可被称为善逝。

12.

12.

Asamabuddhavilāsalavena yoAbhibhavaṃ sanarāmaravibbhamaṃ,Paṭipathaṃ paṭipajjati sobhanaṃItipi so sugato sugato siyā;

()

彼以无等觉者之少分威光，即胜伏人天之迷妄，行于善妙之道。因此，他可被称为善逝。

13.

13.

PurimapacchimadakkhiṇavāmatoPabhavadehapabhāhi pahāsayaṃ,Ratana’sītimitaṃ vajate bhuviItipi so sugato sugato siyā;

()

他以自身发出的光芒，照亮前后左右八十肘之地而行走。因此，他可被称为善逝。

14.

14.

Nigamagāmapurisu ca cārikaṃCarati yo karuṇāparicāriko,Amitasattamanoratha māvahaṃItipi so sugato sugato siyā;

()

他以慈悲为伴，游化于市镇、村庄、城市，成就无量众生之愿。因此，他可被称为善逝。

15.

15.

Kumudapaṅkaja campakamālati-Kusumavuṭṭhisuphassitaviggaho,Vajati cārutaraṃ jalitiddhimāItipi so sugato sugato siyā;

()

其身躯为睡莲、白莲、瞻波花(campaka)、茉莉(mālati)等花雨所触，具炽盛神变者，行走极为优雅。因此，他可被称为善逝。

16.

16.

Tagarakuṅkumalohita candana-Surabhicuṇṇavikiṇṇamahāpathe,Vajati gandhagajo viya sobhanaṃItipi so sugato sugato siyā;

()

他在遍撒山矾(tagara)、番红花(kuṅkuma)、赤栴檀(lohita candana)等香粉的大道上，如香象般庄严地行走。因此，他可被称为善逝。

17.

17.

Turiyarāva satānugatatthuti-Padasatehi abhitthutasagguṇo,Vajati haṃsavilāsitagāmiyoItipi so sugato sugato siyā;

()

其胜德为百千乐音与赞颂之词所称扬，以天鹅般优雅的步态而行。因此，他可被称为善逝。

18.

18.

Suranarādivilocanabhājana-Pivitarūpavilāsasudhāraso,Vajati sīhavijambhitavikkamoItipi so sugato sugato siyā;

()

其形色之美妙犹如甘露，为天人等之眼所饮；以狮子般雄健的步态而行。因此，他可被称为善逝。

19.

19.

CaraṇatāmarasassiribhārataṃAnadhivāsini’vā’vanikāminī,Vajati tamhi pavedhati kampatiItipi so sugato sugato siyā;

()

大地女神仿佛无法承受其莲足光辉的重量，当他行走时，大地便为之震动、颤抖。因此，他可被称为善逝。

20.

20.

Sukhumakunthakipakilalikamakkhikā-Makasakīṭapaṭaṅga manuddayo,Vajati yo aviheṭhaya mañjaseItipi so sugato sugato siyā;

()

他怜悯细微的蚂蚁(kunthaka)、蜜蜂(pakilalika)、苍蝇(makkhikā)、蚊子(makasa)、昆虫(kīṭa)和飞蛾(paṭaṅga)；他行走于正道，不伤害任何众生。因此，他可被称为善逝。

21.

21.

Ṭhapitacakkavaraṅkitadakkhiṇa-Caraṇa paṅkaja piñjaritañjaso,Vajati yo paṭhamaṃ yadi nikkhipaṃItipi so sugato sugato siyā;

()

其莲花般的右足，印有殊胜轮相，散发金色光辉；行走之时，总是先放下右足。因此，他可被称为善逝。

22.

22.

Anupalitta malehi samaṃ phusaṃKamalakomalapādatalehi yo,Vajati dhūtamalaṃ vasudhātalaṃItipi so sugato sugato siyā;

()

他以莲花般柔软的足底，平等地触及地面，而不为尘垢所染；行走之时，大地尘垢自除。因此，他可被称为善逝。

23.

23.

Bhavati bheritalaṃ’va pakasārita-Caraṇatāmarasehi suduggamaṃ,Avanatunnataṭhāna mapāvanīItipi so sugato sugato siyā;

()

其莲足所踏之处，即使是高低不平、崎岖难行之地，亦变得平坦如鼓面。因此，他可被称为善逝。

24.

24.

Pathavitu’bbhavapaṅkajamuddhaniṬhapitakomalapādatalambujo,Vajati reṇupisaṅgasubhaṅgimāItipi so sugato sugato siyā;

()

他将莲花般柔嫩的足底，安放在从大地涌出的莲花之上；行走之时，身姿吉祥，如染花粉而呈淡黄。因此，他可被称为善逝。

25.

25.

Vajati antamaso’palasakkharāSakalikākaṭhelā’pi sakaṇṭakā,Apavajanti pathā dipaduttameItipi so sugato sugato siyā;

()

当二足尊(dipaduttama)行走时，就连碎石、瓦砾、荆棘也会自行从其道上避开。因此，他可被称为善逝。

26.

26.

Nijapadaṃ atidura manuddharaṃAtisamīpa manikkhipa mañjase,Vajati gopphakajānu maghaṭṭayaṃItipi so sugato sugato siyā;

()

他行走时，步履平正，抬足不过远，落足不过近，脚踝与膝盖亦不相碰。因此，他可被称为善逝。

27.

27.

Atilahuṃ sanikaṃ samitindriyoNa carate carate jutiyu’jjalaṃ;

Bhuvi same visame asamo samaṃItipi so sugato sugato siyā;

()

他行走时，不急不缓，诸根寂静，光明炽盛；于平坦或崎岖之地，无与伦比者皆能平等而行。因此，他可被称为善逝。

28.

28.

Anavalokiya uddhamadhodisaṃAnudisañca catuddisa mañjase,Vajati yo yugamatta mapekkhakoItipi so sugato sugato siyā;

()

他行走时，不仰视、不俯瞰、不环顾四方四维，唯注视前方一寻之地。因此，他可被称为善逝。

29.

29.

Timadabandhurasindhurakesarī-Gativilāsaviḍambanavikkamo,Vajati pādatalaṅka madassayaṃItipi so sugato sugato siyā;

()

其步履威猛，仿若三处流液之象王与雄狮之雅姿；彼行时，足底不现；是故彼为善逝，称为善逝。

30.

30.

Nirupamajjutiyā purisāsabhoVasabharājaparājitavikkamo,Vajati sañjanayaṃ janasammadaṃItipi so sugato sugato siyā;

()

彼以无比之光辉，为人中之牛王，其威德胜过牛王；彼行时，令众生心生欢喜；是故彼为善逝，称为善逝。

31.

31.

Sūriyaraṃsi sameti pavāyatiKusumagandhasugandhasamīraṇe,Vajati tabbimalañjasamajjhagoItipi so sugato sugato siyā;

()

当日光收敛，花香馥郁之微风吹拂时，彼行于彼清净无垢之道中央；是故彼为善逝，称为善逝。

32.

32.

Jaladharā purato jalabindavoNaramarū kusumāti kirantipi,Tadupasattarajamhi pathe vajeItipi so sugato sugato siyā;

()

云于前方降下水滴，人天亦散布花朵；彼行于彼尘埃已息之路上；是故彼为善逝，称为善逝。

33.

33.

Ruciracāmarachattadharāmarā-Suranarehi’pi gacchati sakkato,Garukato mahito patimānitoItipi so sugato sugato siyā;

()

由手持庄严拂尘与伞盖之天人所恭敬，彼受尊重、崇敬、敬仰而行；是故彼为善逝，称为善逝。

34.

34.

Yadi migindagajindaturaṅgama-Migavihaṅgamanādasupūjito,Vajati pupphavitānadharo sireItipi so sugato sugato siyā;

()

彼为狮王、象王、骏马、野兽与飞鸟之鸣声所善供养；彼行时，头顶有花幔覆盖；是故彼为善逝，称为善逝。

35.

35.

Nayanatoraṇacārutara’ñjaseParilasanti gate jinakuñjare,Sakasakā’bharaṇāni’pi pāṇinaṃItipi so sugato sugato siyā;

()

当胜者之象行于路上，彼路比悦目之牌坊更为庄严，众生各自之饰物亦皆闪耀；是故彼为善逝，称为善逝。

36.

36.

Bhavati acchariyabbhutamaṅgala-Chaṇamahussavakeḷinirantaraṃ,Tibhuvanaṃ sugate sugate patheItipi so sugato sugato siyā;

()

当善逝行于路上，三界之中恒常有稀有、未曾有、吉祥之节日、庆典与嬉戏；是故彼为善逝，称为善逝。

37.

37.

Siva masaṅkhatadhātu manuttaraṃParamasundaraṭhāna manāsavaṃ,Vigatajātijarāmaraṇaṃ gatoItipi so sugato sugato siyā;

()

彼已去至吉祥、无为界、无上、最美妙、无漏之处，已离生、老、死；是故彼为善逝，称为善逝。

38.

38.

Murajadundubhichidda mivo’pariNabhasi yāvabhavagga masaṃvuṭaṃ,Vivaṭa kameti yadubbhavapaṅkaja-Pamitiyā jinasaṅkha mapādise;

()

犹如鼓面洞穿，天空无有遮蔽，上至有顶；彼开显此道，而胜者之数不可计量，亦非譬喻所能及。

39.

39.

Yadapi maṇḍanabhumi subodhiyāAcalaṭhāna manaññavalañjiyaṃ,Lalitapiñjakalāpanibho yahiṃVijayabodhi idāni’pi rājate;

()

彼为胜菩提之庄严地，为不动摇、非他所用之处；于彼处，胜利菩提至今仍如美丽孔雀尾屏般辉耀。

40.

40.

Paṭhama mubbhava mantapabhaṅguraṃVasumatīyuvatihadayopamaṃ,Tada’pi kasundaraṭhāna mupāgatoItipi so sugato sugato siyā;

()

彼初生时，能摧毁黑暗，犹如大地少女之心；彼亦已去至彼美妙之处；是故彼为善逝，称为善逝。

41.

41.

Yadapi bodhipadanti pavuccatiAriyañāṇamihagga manuttaraṃ,Yada’pi ñāṇa manāvaraṇaṃ tathāNikhilañeyyapathā’nativattanaṃ;

()

彼被称为菩提之境，即此世间顶首、无上之圣智；彼智亦无障碍，且不逾越一切所知之范围。

42.

42.

Purimajātisu pūritapārami-Balavapaccayasantiparāyaṇo,Tada’pi sundaraṭhāna mupāgatoItipi so sugato sugato siyā;

()

彼于往昔诸生中圆满波罗蜜，以其强力为缘而趣向寂静；彼亦已去至彼美妙之处；是故彼为善逝，称为善逝。

43.

43.

AriyamaggacatukkapahīṇakaṃNapunare’ti kilesagataṃ sataṃ,Apunarāgamanaṃ sugato yatoItipi so sugato sugato siyā;

()

由四圣道所断除之诸烦恼，不再复返；以善逝已至不还之境；是故彼为善逝，称为善逝。

44.

44.

Sumati suṭhugato paṇidhānatoPpabhuti yāva jayāsanupāsanaṃ,Tidasapāramiyo paripūrayaṃItipi so sugato sugato siyā;

()

从发愿之始，乃至坐于胜利座，彼善妙而行，圆满十波罗蜜；是故彼为善逝，称为善逝。

45.

45.

TadubhayantabhavābhavadiṭṭhiyoAnupagamma gato hitamāvahaṃ,Paṭipadāya hi suṭṭhutarāya yoItipi so sugato sugato siyā;

()

彼不近有见与无有见此二边见，已行于带来利益之最善妙道；是故彼为善逝，称为善逝。

46.

46.

Rucirabhāratibhattutibhocatu-Parisamajjhagato viyakesari,Gadati vītabhayo giramāsabhiṃItipi so sugato sugato siyā;

()

彼犹如狮子，进入享受美妙言辞与赞颂之四众中，无所畏惧，作牛王之语；是故彼为善逝，称为善逝。

47.

47.

Surabhinā mukhatāmarase vacī-Sucaritappabhavena subhāsitaṃ,Gadati dhammasabhaṃ parivāsayaṃItipi so sugato sugato siyā;

()

彼由语善行之威力，从芬芳之莲口，宣说善说之语，熏香于法会；是故彼为善逝，称为善逝。

48.

48.

Ratikaraṃ karavīkavirāvatoPaṭutaraṃ sutaraṃ sarasaṃ giraṃ,Gadati sotarasaṃ parisattareItipi so sugato sugato siyā;

()

彼于众中之最胜者前，宣说悦意、悦耳之语，其言辞比迦陵频伽鸟鸣更清晰、更美妙、更有味；是故彼为善逝，称为善逝。

49.

49.

Gadati sabbavacīduritehi yoPavirato abhisandhiya bhindiya,Avitathena tathañca kathaṃkathāItipi so sugato sugato siyā;

()

彼远离一切语恶行，破除邪思，以不虚、如实之言而说，并断除疑惑；是故彼为善逝，称为善逝。

50.

50.

Thirakathaṃ nakadāvi visaṃvadoGadati paccayikaṃ acalācalaṃ,Parisago catusaccadaso sadāItipi so sugato sugato siyā;

()

彼言说坚定，从不相违，所说可信、不动摇；彼恒入会中，为见四谛者；是故彼为善逝，称为善逝。

51.

51.

SahitabhinnajanesudayāparoAnupadāniyameva’bhisandhiyaṃ,GadatiyovacanaṃpaṭigaṇhiyaṃItipi so sugato sugato siyā;

()

彼于和合与分裂之众生具足慈悲，怀不执取之意，宣说堪受之言；是故彼为善逝，称为善逝。

52.

52.

Piyakaraṃ sukumārataraṃ giraṃSutisukhaṃ sugamaṃ hadayaṅgamaṃ,Gadati nela manelagalaṃ yatoItipi so sugato sugato siyā;

()

彼宣说可爱、极柔软、悦耳、易解、入心之语，其言辞清净、言说无碍；是故彼为善逝，称为善逝。

53.

53.

VihitavāṇivilāsinisaṅgamoSumati sāmayikaṃ samayaṃ vidū,Gadati bhuta pavatti manaññathāItipi so sugato sugato siyā;

()

彼言辞庄严优雅，具足智慧，知时、知机，如实宣说事物之实况；是故彼为善逝，称为善逝。

54.

54.

Gadati ñeyyapadatthavido sadāJanahitattha manatthapanūdanaṃ,Gadita matthagataṃ ubhayatthadaṃItipi so sugato sugato siyā;

()

彼为知晓所知法之文义者，恒常宣说饶益众生、去除无益之事；其言说有义，能予二利；是故彼为善逝，称为善逝。

55.

55.

SakalasaṅkhatadhammavimuttiyāGadati damma masaṅkhadhātuyā,Ariyamaggaphalehi’pi nissitaṃItipi so sugato sugato siyā;

()

彼为从一切有为法中解脱，宣说关于无为界之法，此法亦为圣道与圣果所依；是故彼为善逝，称为善逝。

56.

56.

Vinayavādi vineyyajane yatoVinayanattha manattanayatvitaṃ,Vinayanissitakaṃ gadate kathaṃItipi so sugato sugato siyā;

()

因彼为宣说律者，为所化众生宣说调伏之义，此义与无我之理相应，彼宣说依止于律之教法；是故彼为善逝，称为善逝。

57.

57.

Hadayakosanidhānavatiṃ sadāSadupamaṃ pariyantavatiṃ kathaṃ,Gadati mañjugado vadanaṃ varoItipi so sugato sugato siyā;

()

彼为最胜言说者，恒以美妙之音，宣说善譬、有节、如心中宝藏之教法；是故彼为善逝，称为善逝。

58.

58.

Muni rasaṅkuvitānanapaṅkajoPurimameva giraṃ parisantare,Gadati aṭṭhavidhaṅgikaka māsabhiṃItipi so sugato sugato siyā;

()

牟尼之莲面清净无染，于大众中宣说最上、雄健之语，即八支圣道；是故彼为善逝，称为善逝。

59.

59.

Avitathaṃ vitathampi niratthaka-Mapi kathaṃ suṇataṃ piya mappiyaṃ,Nahivadanti kadāci tathāgatāItipi so sugato sugato siyā;

()

虚妄或无益之语，无论听者喜爱或不喜爱，如来绝不宣说；是故彼为善逝。

60.

60.

Avitthaṃ suṇataṃ pakiya mappiyaṃAbhivadantī sadatthasitaṃ kathaṃ,Ya’dahivoharaṇe samayaññunoItipi so sugato sugato siyā;

()

无论听者喜爱或不喜爱，彼宣说真实、具义利之语，且于言说时了知时宜；是故彼为善逝。

61.

61.

Tāya tāya’bhisāvayaṃ janataṃ sakāya niruttiyāEhisāgatavādi gotamagottaketu tathāgato,Mūlamāgadhibhāsayā gadate sabhaṃ kaparitosayaṃTena so bhuvanattaye sugato siyāti suvissuto;

()

彼以各自方言教导众生；身为乔达摩(Gotama)族之旗帜、宣说“来，欢迎”之语的如来，以根本摩揭陀语说法，令会众全然欢喜；是故，彼于三界中以善逝之名而远扬。

62.

62.

Lokaṃ lokappabhavaṃLokanirodhañca lokamokkhūpāyaṃ,Catubhī abhisamayehiNātho sammā gato tato so sugato;

()

了知世间、世间之集、世间之灭、以及世间解脱之道，导师以四种现观而善行，是故彼为善逝。

Iti medhānandābhidhānena yatināna viracite sakalakavijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe santikeka nidāne bhagavato sutagoti paññattiyā abhidheya paridīpo. Bāvīsatimo saggo.

由名为慧喜(Medhānanda)的行者所著，为一切智者诗人带来喜悦之源的《胜者史灯》之近因缘中，此为阐明世尊“善逝”(Sugata)称号之义。第二十二章。

Taṃkho pana bhavantaṃ gotamaṃ evaṃ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato. Itipiso bhagavā lokavidūti.

再者，关于尊者乔达摩(Gotama)，有此美誉传扬：“彼世尊是世间解(Lokavidū)”。

1.

1.

Tassa sa (dodhaka) lakkhaṇacāru-Cakkavara’ṅkitapādatalassa,Lokavidū’tipi yāva bhavaggāEkasilokaravo udapādi;

()

彼足底庄严，具妙轮相；“世间解(Lokavidū)”之名声，上达有顶，一音回荡。

2.

2.

Lakkhaṇamūlanirodhanirodho-Pāyavasena paki lokakamasesaṃ,Yo paṭivijjhi tilokahito kaghoLokavidūti pavuccati tasmā;

()

彼以相、因、灭、道，彻知一切世间；彼为三界之利益者，是故被称为世间解(Lokavidū)。

3.

3.

Lokamidheva kalebaramatteLokanidānanirodhamavedi,Lokanirodhakaraṃka paṭipattiṃLokavidūti pavuccati tasmā;

()

仅于此身中，了知世间、世间之因、世间之灭，以及导向世间灭尽之行道；是故彼被称为世间解(Lokavidū)。

4.

4.

Lokamahambudhipāragu satta-Saṅkhatabhājanalokapabhedaṃ,So bhagavā’navasesamavediLokavidūti pavuccati tasmā;

()

彼世尊已渡世间大洋，无余了知有情世间、行世间、器世间之差别；是故被称为世间解(Lokavidū)。

5.

5.

So hi bhavābhavadaṭṭhisabhāva-Ñāṇanulomikakhantipabhedaṃ,Āsayadhamma mabujjhi pajānaṃLokavidūti pavuccati tasmā;

()

彼了知众生之意乐与随眠，以及于有、无之见、智、随顺忍的种种差别；是故被称为世间解(Lokavidū)。

6.

6.

Pātubhavaṃ sati kāraṇalābheSattavidhānusayampi janānaṃ,So paṭivijjhi vicaṭṭitalokoLokavidūti pavuccati tasmā;

()

彼彻知众生之七种随眠，于其得缘而显现时亦了知；彼已超越世间，是故被称为世间解(Lokavidū)。

7.

7.

Rajjanadussanamuyhanasaddhā-Buddhivitakkavimissavasena,So caritaṃ paṭivijjhi pajānaṃLokavidūti pavuccati tasmā, ()

彼彻知众生之行，即由贪、嗔、痴、信、慧、寻之混合而成；是故被称为世间解(Lokavidū)。

8.

8.

Hīnapaṇīta’dhimuttivasenaDubbidhameva’dhimutti mavedi,Lokaniruttivido janatāyaLokavidūti pavuccati tasmā;

()

彼了知众生之下劣与殊胜二种胜解，亦通达世间之言说，是故被称为世间解(Lokavidū)。

9.

9.

Apparajakkha manussadapāpaṃUssadapāpa muḷārarajakkhaṃ,Dubbidhalokamabujjhi yatosoLokavidūti pavuccati tasmā;

()

彼了知两种世间：少尘垢、少罪恶者，以及多尘垢、多罪恶者；是故被称为世间解(Lokavidū)。

10.

10.

Indriyapubbaparopariyatti-Ñāṇapabho tikhiṇindriyalokaṃ,So paṭivijjhika mudindriyalokaṃLokavidūti pavuccati tasmā;

()

彼以根之胜劣智光，彻知利根世间与钝根世间；是故被称为世间解(Lokavidū)。

11.

11.

Vaṭṭavivaṭṭapatiṭṭha masādhu-Sādhusabhāvagataṃ bhagavā so,Dvāktike’taraloka mavediLokavidūti pavuccati tasmā;

()

彼世尊了知轮回与非轮回之安立，以及善与不善之自性；彼亦了知此世与他世，是故被称为世间解(Lokavidū)。

12.

12.

SādhupasatthasadattaniyāmaṃÑāpayituṃ sukarāsukarampi,Sattanikāyamavedi yato soLokavidūti pavuccati tasmā;

()

彼了知众生之善、应赞叹、正定，以及易教化与难教化；是故被称为世间解(Lokavidū)。

13.

13.

Kammakilesavipākavibandha-Muttyavimuttigate paṭivijjhi,Bhabbajaneya mabhabbajane soLokavidūti pavuccati tasmā;

()

彼彻知业、烦恼、果报、系缚，以及解脱与未解脱之趣向，亦了知可教化与不可教化之人；是故被称为世间解(Lokavidū)。

14.

14.

Nipphalatāya navuttamananta-Sattapamāṇa manāvaraṇena,Ñāṇabalena sayaṃ viditaṃhiLokavidūti pavuccati tasmā;

()

彼以无碍智力，亲自了知众生之无果、无上与无量；是故被称为世间解(Lokavidū)。

15.

15.

Vuttanayeni’ha so muni satta-Lokamanekavidhaṃ paṭivijjhiSattanikāyasarojavane’ṇoLokavidūti pavuccati tasmā;

()

如前所述，彼牟尼于此彻知多种有情世间；于众生群此莲林中，彼清净无染，是故被称为世间解(Lokavidū)。

16.

16.

Paccayasaṇṭhitikaṃ paṭivijjhiSaṅkhatalokamasaṅkhatadassi,EkavidhampyavaropitalokoLokavidūti pavuccati tasmā;

()

彼彻知依缘而立之行世间，亦亲见无为；彼已破除世间之单一相，是故被称为世间解(Lokavidū)。

17.

17.

Ruppaṇalakkhaṇato’khilarūpaṃNāmasalakkhaṇato catunāmaṃ,Dubbidhaloka mavedi munindoLokavidūti pavuccati tasmā;

()

牟尼主了知二种世间：即以变坏为相之一切色法，以及以倾向为相之四种名法；是故被称为世间解(Lokavidū)。

18.

18.

Lokahito sukhadukkhamupekkhā-Vedayitattikato suvibhattaṃ,So bhagavā kapaṭivijjhi tilokaṃLokavidūti pavuccati tasmā;

()

彼世尊彻知由乐、苦、舍受善加分别的三界；是故被称为世间解(Lokavidū)。

19.

19.

Pañcavidhaṃka muni bandhavasenā-Hāravasena catubbidhalokaṃ,Lokapadīpanibho paṭivijjhiLokavidūti pavuccati tasmā;

()

彼牟尼如世间之灯，彻知由蕴而成的五种世间，及由食而成的四种世间；是故被称为世间解(Lokavidū)。

20.

20.

Advayavādi saḷāyatanākhya-Chabbidhalokamavedi jino so,Sattavidhampi manaṭṭhitilokaṃLokavidūti pavuccati tasmā;

()

彼胜者乃无二说者，了知名为六处之六种世间，亦了知七识住世间；是故被称为世间解(Lokavidū)。

21.

21.

Lābhapabhutika maṭṭhavidhampiLokasabhāvamavedi yato so,Sakyamunī navasantanivāseLokavidūti pavuccati tasmā;

()

彼释迦牟尼了知九有情居，以及以利得等为首的八种世间法；是故被称为世间解(Lokavidū)。

22.

22.

So dasabārasadhā’yatanānaṃBhedavasena tilokapadīpo,Lokamavedi tilakkhaṇavedīLokavidūti pavuccati tasmā;

()

彼为三界之灯，了知世间依十处与十二处之差别；彼亦了知三相，是故被称为世间解(Lokavidū)。

23.

23.

Dhātuvasena yato suvibhattaṃLoka matha’ṭṭhadasapparimāṇaṃ,Saṅkhatalokabhido paṭivijjhiLokavidūti pavuccati tasmā;

()

彼彻知由十八界善加分别之世间，亦是行世间之知者；是故被称为世间解(Lokavidū)。

24.

24.

So maṇikañcanarūpiyamuttā-Saṅkhapavālasilākaṭhalādiṃ,Lokamavedi atindriyabaddhaṃLokavidūti pavuccati tasmā;

()

彼了知由摩尼(maṇi)、金、银、珍珠、螺、珊瑚、石、瓦砾等构成的世间，亦了知被束缚与超越感官之境；是故被称为世间解(Lokavidū)。

25.

25.

Rukkhalatāphalapallavapatta-Pupphapakarāgapabhedavasena,So sukhumantaralokamavediLokavidūti pavuccati tasmā;

()

以树、藤、果、芽、叶、花及诸色之差别，彼了知微细世间，是故被称为世间解。

26.

26.

Yattakamevu’tujaṭṭhakalāpa-Rapagataṃ ihabhājanaloke,Vijjati tampaṭivijjhi asesaṃLokavidūti pavuccati tasmā;

()

于此器世间中，凡有时节所生之色聚，彼皆无余彻知，是故被称为世间解。

27.

27.

So bhagavā himavatta pamāṇaṃAṭṭhamahānirayādi pamāṇaṃ,Nāgasupaṇṇavimāna pamāṇaṃBrahmasurāsuraloka pamāṇaṃ;

()

世尊了知雪山(Himavatta)之量，八大地狱等之量，龙与金翅鸟(Supaṇṇa)宫殿之量，梵天、天与阿修罗界之量。

28.

28.

Paṃsujalānilabhumi pamāṇaṃDīpasavantisamudda pamāṇaṃ,Merumahidharakūṭa pamāṇaṃKappatarūravicanda pamāṇaṃ;

()

尘土、水、风、地之量，洲、河、海之量，须弥山(Meru)顶之量，劫树(Kappataru)、日、月之量。

29.

29.

PaccayasaṅkhatadhammasamuhaṃBhājanalokagataṃ sakalampi,UddhamadhotiriyaṃpaṭivijjhiLokavidūti pavuccatitasmā;

()

彼彻知器世间中一切缘生有为法之集合，及其上下横向，是故被称为世间解。

30.

30.

Lokālokakaro tilokatilakoso sattalokaṃ imaṃBujjhitthā’nusayāsayādividhinā saṅkhāralokaṃ tathā,Āhārādipamāṇatādividhinā okāsalokaṃ yatoTasmā lokavidūti vuccati jino saṅkhāraloka’ntago;

()

彼为三界之顶严，世间之光明。彼了知此有情世间，并以随眠、意乐等法了知行世间，复以食量等法了知器世间。是故，抵达行世间彼岸之胜者，被称为世间解。

Itimedhānandābhidhānena yatinā viracite sakalakavijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe santikenidāne bhagavatolokavidūti nāmapaññattiyā abhidheyaparidīpo tevīsatimosaggo.

如是，于名为慧喜(Medhānanda)之行者所著、为一切诗人心中欢喜之源泉之《胜者史灯》(Jinavaṃsadīpa)近因缘品(Santikenidāna)中，此为阐明世尊“世间解”名号之义理，第二十三章竟。

Taṃkho pana bhavantaṃ gotamaṃ evaṃ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato itipi so bhagavā anuttaro purisadammasārathīti.

又，关于尊者乔达摩(Gotama)，有如是善好名声传扬：“彼世尊是无上调御丈夫。”

1.

1.

Abhāvato paramatarassa kassaciJanassa sagguṇavisarehi attanā,Samāsanibbacananayena so muniAnuttaro sasi (rucirā)’nanambujo;

()

因其善德广布，无人能及，故彼牟尼实为无上。总而言之，其面如皎月，美似莲华。

2.

2.

Tathāhi so narahari sīlasampadā-Guṇeni’maṃ abhibhavate sadevakaṃ,Samādhinā varamatiyā vimuttiyāVimuttidassanaguṇasampadāyapi;

()

诚然，彼人中之狮，以戒圆满之德，胜过此天人世间；亦以定、胜慧、解脱，及解脱知见之德圆满而胜之。

3.

3.

Yato navijjati adhisīlasampadā-Samādhidhipabhutiguṇehi tassamo,Kutonu vijjati’ha taduttarītaroSiyā tatopya’ya masamo mahāmuti;

()

因于增上戒、增上定、增上慧等功德，无有能与彼等同者，于此又何能有超越彼者？是故此大牟尼实无与伦比。

4.

4.

Nirūpamo asamamunīhi somuniYato samo asamasamo siyā tato,Tathāgatassi’ha dutiyassa kassaciAbhāvato adutiyako tathāgato;

()

彼牟尼于诸无等牟尼中，亦是无与伦比，是故堪称无等之等。于此世间，因无有第二如来，故如来是为独一无二。

5.

5.

Yato navijjati paṭimāpi tassamāSamo tadā’samatanusampadāyapi,Sahāyako nahi paṭividdhabodhiyāTato yamappaṭima’sahāyako muni;

()

因无有与彼等同之形像，其身相圆满亦无与伦比；于彻证菩提上无有助伴，故彼牟尼无譬无侣。

6.

6.

Kalebarenapi abhirūpahārināGuṇehi tappaṭisamapuggalo nahi,Nacatthi pāvacanavibhāgakapakpaneSayaṃ vinā bhuvi paṭibhāgapuggalo;

()

于其殊妙悦意之身，或于其诸功德，皆无有与彼等同之人。于此世间，除彼自己，亦无有能同样善巧分别教法之人。

7.

7.

AnaññagocaravarabodhisiddhiyāSa’haṃ sayambhuti paṭipuggalonahi,Paṭiññamappayitu malaṃ sayaṃ vinā,Anuttaro’tipi naradammasārathi;

()

因证得非他行境之殊胜菩提，彼实为自觉者，无有对等之人。无须誓言，自离诸垢，故亦是无上调御丈夫。

8.

8.

SudantapuggaladamitabbapuggaleDameti sārayati adantapuggale,Yato jino vinayanupāyakovidoAnuttaro’tipi naradammasārathi;

()

彼调伏已善调伏者、应调伏者，并引导未调伏者。因彼胜者善巧于调伏方便，故亦是无上调御丈夫。

9.

9.

Yathā haye mudukaguṇekhana sārathiTathāgato sugatikathāya dhammiyā,Dameti sārayati tathā tathāgateAnuttaro’tipi naradammasārathi;

()

犹如御者以柔软之缰绳调驯马匹，如来亦以导向善趣之正法，如是调伏并引导众生。故彼亦是无上调御丈夫。

10.

10.

Yathā haye pharusaguṇena sārathiApāyatajjanavidhinā tathāgato,Dameti sārayati tathā tathāgateAnuttaro’tipi naradammasārathi;

()

犹如御者以粗厉之缰绳调驯马匹，如来亦以阻遏恶趣之法，如是调伏并引导众生。故彼亦是无上调御丈夫。

11.

11.

Adammiye mudupharusena sārathiYathā’bhimārayati tathā tathāgato,Jahātya’novadiya nacānusāsiyaAnuttaro’tipi naradammasārathi;

()

犹如御者以软硬兼施之法，处死不可调伏之马匹，如来亦如是，舍弃那些不可教导、不听劝诫之人。故彼亦是无上调御丈夫。

12.

12.

Karī’bhidhāvati damakena sāritoPuratthimādisu disameva kevalaṃ,Anuttarena hi naradammasārathi-Jinena sāritapurisānatādisā;

()

大象为调御者所驱使，仅奔赴东方等方向；然为无上调御丈夫、胜者所引导之人，其所往非彼世间方向。

13.

13.

Nisajja katthaci sayanāsanamhi teDisāsu aṭṭhasu atisaṅgacārino,Vidhāvare turitamanuttaraṃ disaṃAnuttaro’tipi naradammasārathi;

()

彼等或坐于某卧具座位，或于八方过度游行，皆迅速奔赴无上之方。故彼亦是无上调御丈夫。

14.

14.

Patiṭṭhite muni’radhisīlasikkhayāVasī’nusāsiya adhicittasikkhayā,Yathārahaṃ damayati bhabbapuggaleAnuttaro’tipi naradammasārathi;

()

牟尼安住于增上戒学，以自在力教导增上心学，如其所应调伏可化度之人。故彼亦是无上调御丈夫。

15.

15.

Samāhite muni radhicittasikkhayāVipassanāya’pi samaṇe’nusāsiya,Yathārahaṃ damayati bodhanāraheAnuttaro’tipi naradammasārathi;

()

牟尼安住于增上心学，亦以观(vipassanā)教导沙门，如其所应调伏应觉悟之人。故彼亦是无上调御丈夫。

16.

16.

Tathuparūpari paṭivedhapattiyāYathākkamaṃ anariyasekkhapuggale,Dameti so vinayati lokanāyakoAnuttaro’tipi naradammasārathi ()

彼世间导师为令其次第证得更高之洞见，而调伏、教导凡夫与有学之人。故彼亦是无上调御丈夫。

17.

17.

VineyyabandhavamanakundacandimāVinesi kosalamagadhādhipādayo,Anekakhattiyapurise vināyakoAnuttaro’tipi naradammasārathi;

()

彼为应调伏者心中白莲之月，彼导师调伏了憍萨罗(Kosala)与摩揭陀(Magadha)等王，以及众多刹帝利男子。故彼亦是无上调御丈夫。

18.

18.

Kudiṭṭhikuñjarahari kūṭadantabhuSurādibhūsurapurise vibhāvinoJināsabho vinayi yato’nusāsiyaAnuttaro’tipi naradammasārathi;

()

彼为邪见之象的雄狮，堪比古达丹达(Kūṭadanta)。彼胜者牛王，为诸天神、婆罗门等开示，以教导而调伏之。故彼亦是无上调御丈夫。

19.

19.

Upālināmikapamukhe durāsadeVināyako gahapatipaṇḍite puthuVinesi so upanayanakkhame yatoAnuttaro’tipi naradammasārathi;

()

彼导师调伏以优波离(Upāli)为首之难调伏者，以及众多堪受引导之居士智者。故彼亦是无上调御丈夫。

20.

20.

Asaccadiṭṭhikamapi saccakavhayaṃAnaññavenayikanigaṇṭhanāyakaṃVinesi tappabhutidigambare jinoAnuttaro’tipi naradammasārathi;

()

彼胜者调伏了持邪见而名为萨遮迦(Saccaka)者，及非他所能调伏之尼乾陀(Nigaṇṭha)首领，乃至裸形外道(Digambara)等。故彼亦是无上调御丈夫。

21.

21.

Jināsabho sabhiyasubhaddasaññinoTappassino timisabhido sadhammiyāKathāyi’tobahi samaṇepi sikkhayiAnuttaro’tipi naradammasārathi;

()

彼胜者牛王教导了名为萨毗亚(Sabhiya)与须跋陀(Subhadda)者；亦以正法之说，教导了此外精勤、破除黑暗之诸沙门。故彼亦是无上调御丈夫。

22.

22.

Damesi somuni uruvelakassapa-Gayādikassapajaṭilādike yato,Jaṭādhare vijaṭitajālinījaṭoAnuttaro’tipi naradammasārathi;

()

彼牟尼调伏了优楼频螺迦叶(Uruvelakassapa)、伽耶迦叶(Gayākassapa)等结发外道。彼已解开渴爱之结，故能调伏彼等结发者。是故，彼亦是无上调御丈夫。

23.

23.

Pahāṇasaṃvaravinayuttaro muniAnekakhattiyasamaṇepi sāsane,Vinesi sārathiriva uttaruttariṃAnuttaro’tipi naradammasārathi;

()

彼牟尼于断、律仪、调伏上无有能及，于教法中，如御者般次第调伏了众多刹帝利与沙门。故彼亦是无上调御丈夫。

24.

24.

Manussasoṇitapisitāsanehi soVinesi pīvarajaṭharaṃ nisācaraṃ,Sughoramānavaka manekarakkhaseAnuttaro’tipi naradammasārathi, ()

彼调伏了以人血肉为食、腹大如鼓之夜叉，以及极凶恶之青年与众多罗刹。故彼亦是无上调御丈夫。

25.

25.

Vināyako suvinayi rāhunāmikaṃMahattabhāvika masurādhipaṃ yato,Surādhipappabhutisure tathā’sureAnuttaro’tipi naradammasārathi;

()

彼导师善巧调伏了名为罗睺(Rāhu)、有大威力的阿修罗王，以及以天主为首的诸天和阿修罗。故彼亦是无上调御丈夫。

26.

26.

Pajāpatiṃ nikhilapajānukampakoBakābhidhānikampi tucchaladdhikaṃ,Vinesi so naditaranīrajāsaneAnuttaro’tipi naradammasārathi;

()

彼怜悯一切众生者，调伏了名为跋迦(Baka)、持有空见的梵天。故彼亦是无上调御丈夫。

27.

27.

Kasaṅkusehi’pi avineyyake yatoTiracchajātikapurise narāsabho,Vinesi so tisaraṇasilasaṃvareAnuttaro’tipi naradammasārathi;

()

彼人中牛王，以钩刺调伏了那些不可调伏的畜生，亦以三皈依及戒律调伏了人类。故彼亦是无上调御丈夫。

28.

28.

KapolasecanamadakaṇṇacāmaraṃHutāsanāsanirivabhiṃsanaṃ yato,Damesi māraji dhanapālakuñjaraṃAnuttaro’tipi naradammasārathi;

()

彼降魔者调伏了护财(Dhanapāla)象，其象两颊流淌着体液，双耳如拂尘，恐怖如火雷。故彼亦是无上调御丈夫。

29.

29.

Vinesi somuni himavantavāsinaṃPatāpapajjala mapalālabhoginaṃ,Kharaṃ bhayaṅkara maravālabhoginaṃAnuttaro’tipi naradammasārathi;

()

彼牟尼调伏了居住在喜马拉雅山、威势炽盛、享受非糠秕之物、粗暴可畏的阿罗婆罗(Aravāla)龙王。故彼亦是无上调御丈夫。

30.

30.

Nando’panandu’ragapatiṃ mahodara-Cūlodaroragapamukhe ca nibbise,Dhumassikhā’nalasikhabhogīno akāTenā’pyanuttaranaradammasārathi;

()

彼调伏了名为难陀(Nanda)和优波难陀(Upananda)的龙王，以及以大腹(Mahodara)和朱罗腹(Cūlodara)为首的诸龙，使彼等变得无毒。彼使彼等（龙）显现烟焰之火。故彼亦是无上调御丈夫。

31.

31.

Damanupāyakovido hi bodhaneyyabandhaveAriyamaggavīthibhāsuraṃ varaṃ sivamapakuraṃ,Paṭipadārathena sārayi yatheva sārathiPurisadammasārathiti vuccate anuttaro;

()

彼善巧于调伏之方便，引导应证悟之亲眷。以殊胜、吉祥、能除恶、光辉灿烂之圣道，如御者般以行道之车引导之。故彼被称为无上调御丈夫。

Itimedhānandābhidhānena yatinā varacite sakalakavijana hadayānanda dānanidāne jinavaṃsadīpe santikenidāne bhagavato anuttaro purisadammasārathīti nāma paññattiyā abhidheya paridīpo catubbīsatimosaggo.

如是，在由名为梅陀难陀(Medhānanda)的行者所善著、能为一切诗人带来心中喜悦、作为布施之源的《胜者史灯》(Jinavaṃsadīpa)的〈近因篇〉(Santikenidāna)中，此为阐明世尊“无上调御丈夫”名号所指意义的第二十四章。

Taṃkho pana bhavantaṃ gotamaṃ evaṃ kalyāṇekitti saddo abbhuggato itipi sobhagavā satthā devamanussānaṃti.

关于乔达摩尊者，有这样的美好声誉流传开来：“诚然，彼世尊是天人之师。”

1.

1.

Kantāraṃ kharatakkaraṃ nirudakaṃ kattāramotārimaṃKantāraṃ migarājakuñjaramahā (saddulavikkīḷitaṃ),Kantāraṃ avatārabhurijanataṃ yo satthavāho sudhiTāretvā nayate dayāparavaso khemantabhumiṃ yathā;

()

犹如一位智慧的商队领袖，出于慈悲，引领众人度过那遍布粗砾荆棘、无水无渡、狮象猛虎嬉戏、众多人陷入的荒野，将他们带到安稳之地；

2.

2.

Iccevaṃkaruṇānidhānahadayo saṃsāradukkhātureSatte jātijarāvikāramaraṇassokādikantārato,Tāretvā dasasaṃkilesagahanā pāpesi khemaṃpuraṃTasmā satthupasatthakittivisaro satthā’ti sampattharī;

()

如是，彼心怀慈悲宝藏者，引领轮回中受苦的众生，脱离生、老、病、死、忧等荒野，以及十种烦恼的密林，使其到达安稳之城。是故，“导师”之美名广为流传。

3.

3.

Atthā’natthavicāraṇā’ticaturo lokuttaratthena’piYasmā sāsati lokiyena ubhayena’tthenalokaṃ imaṃ,Sabrahmaṃ sanarāmaraṃ sasamaṇaṃ sabrāhmaṇaṃ yohi soSatthā’tveva pasatthakittinikaro satthāramabbhuggato;

()

彼于辨别义与非义上极为善巧，乃至出世间义亦然。因彼以世间与出世间二种义理教导此世间，包括梵天、人、天、沙门、婆罗门。故“导师”之美名广为流传。

4.

4.

Bhītiṃ jātijarārujādikasiraṃ nissāya jātaṃhi yoSatthā satthadharorivā’rivisaraṃ nikkhittasattho sadā,Sattānaṃ tasasate vihiṃsati dhiyā siddhatthasāro tatoSo satthā’ti yasosarīrasurabhī lokattayaṃ vyāpayī;

()

彼导师以智慧摧毁了源于生、老、病等为首的怖畏，亦如放下武器的战士摧毁众敌（烦恼）。他摧毁了众生的恐惧，故成就了义利之精髓。因此，“导师”之美名芬芳，遍及三界。

5.

5.

Lokatthābhirato anatthavirato jātyādikantāratoUttāretica satthavāhasadiso yo atthadhammenavā,Satte sāsati hiṃsatī’ti janatāsantānajātaṃ bhayaṃVuttā’nvatthavasena sohibhagavā satthāti vaṇṇīyate;

()

彼乐于世间之利益，远离无益之事。彼如商主般，以义理与正法，引导众生脱离生等之荒野。彼教导众生，并摧毁众生心中所生之怖畏。故彼世尊依其真实之义，被称为“导师”而受赞叹。

Taṃkho panabhavantaṃ gotamaṃ evaṃkalyāṇe kittisaddo abbhuggato itipiso bhagavā buddhoti.

关于乔达摩尊者，有这样的美好声誉流传开来：“诚然，彼世尊是佛陀。”

6.

6.

Yo saṅkhāravikāralakkhaṇaparosaṅkhārapaññattisuÑeyyatthesva’nanussutesu purimaṃ cattāri saccāni’pi,Bujjhitvā’cariyopadesarahito tattheva sabbaññutaṃPatto ñāṇabalesu pāpuṇi vasībhāvaṃ sayamabhuka sayaṃ;

()

于诸行变异相、诸行之假名施设、未曾听闻之所知义理、以及四圣谛，彼皆已通达。离师教授，彼自证悟，于彼处证得一切知智，并于智力上获得自在，皆由其自身所成就。

7.

7.

Bodhetā’ti pajāya nibbacanato saccāni so bujjhitāSaccānīti’pi saccavādi bhagavāka nissesañeyyassapi,Matyā bujjhanasattiyā mahatiyā yasmā samaṅakgī tatoBuddho nāmasiyāti kittivisaro tambuddhamabbhuggato;

()

因他令众生觉悟，且他自己已觉悟诸真理。世尊是真实语者，一切应知者，他皆已无余地知晓。因他具足大觉悟力，故名为佛陀，其美誉远扬。

8.

8.

Yesaṃja bodhanavasattiyā sumatiyā cā’naññaneyyo sayaṃBuddhattā ca yathāvikāsapadumaṃ so bujjhanaṭṭhenapi,Nānābuddhaguṇassa vissavanato buddhoti suddhodanīAbbhuggañchi tibuddhakhettabhavane taṃkittigītassaro;

()

因他具足觉悟力与善慧，且不依他教自知自证，犹如莲花绽放般，他已觉悟。因种种佛陀功德广为流传，净饭王子佛陀之名在三界中高扬，其赞歌响彻。

9.

9.

Rāgassādhigataggamaggamatiyā dosassa mohassapiChinnattā ca samulaghātamakhilakelasārivaggassapi,So khīṇāsavatāya copadhipariccāgena buddhotyayaṃUccāriyati cārikittiracanā viññūhi yāvajjapi;

()

因他以究竟道智断尽贪、瞋、痴，并连根拔除一切烦恼敌。因他漏尽，且舍弃一切执取，故智者至今仍称他为佛陀，其美誉广为流传。

10.

10.

Dhammassāmi yathā pabuddhapuriso okkantaniddakkhayāNājjho’tiṇṇakilesamiddhavidhamā bodhāpito kenaci,Buddhambhojatibhānano hī bhagavā sāmaṃ pabuddho yatoBuddhonāmasiyāti tabbhavayasoghoso vibhusāyate;

()

法主犹如已觉醒者，已断除睡眠，不为烦恼与昏沉所缠缚，不被任何人所教导而觉悟。因世尊犹如莲花般自发觉悟，故名为佛陀，其美誉之声响彻。

11.

11.

Gatyatthāvagamatthadhātusamatāsabbhāvato vā gatoYenekāyanamaggamuggamatimā eko, hīsambujjhīso,Sambodhiṃ jayabodhimūlamupago sattuttaro’nuttaraṃBuddhotī’dha jagattaye nijayaso yāvajja vijjumbhate;

()

因他已通达诸趣之义、觉悟之义、以及界之平等性，他独自一人，以超凡的智慧，觉悟了一乘道。他在胜利的菩提树下证得无上正等正觉，是众生中无与伦比的至上者。故名为佛陀，其美誉至今仍在此三界中广传。

12.

12.

Khīṇattā paramāya maggamatiyā dubbuddhiyā buddhiyāLaddhattāpi kaanuttaruttaraguṇālaṅakkārasāmaggiyā,So sambodhiparāyaṇo sirighaṇo buddhoti suddhodanīLokambhodhimalaṅkari nijayasokallolamālāhi’maṃ;

()

因他以究竟道智断尽愚痴，且已获得无上殊胜功德的庄严具足。净饭王子佛陀，以其正等正觉为依归，具足吉祥，以其美誉的波浪庄严了此世间大海。

13.

13.

Sambuddho’ti’mināpadena munino saccāvabodhāvahaṃÑāṇaṃ tappaṭivedhañāṇa managhaṃ nā’ññehisādhāraṇaṃ,Buddho’tī’dha padena satthu karuṇāpubbaṅgamaṃ desanā-Ñāṇaṃ ñeyyapadatthabodhanakaraṃ ñāṇañca dassiyate;

()

以“正自觉者”此词，显示牟尼觉悟真理之智，此无垢的通达智是他人所不共有的。而以“佛陀”此词，则显示导师以悲心为先导的教导智，以及能令所知义理觉悟之智。

14.

14.

Taṃ sabbaññutañāṇathomanavasā sammādisambuddhi’ti-Saddassā’riyamaggakittanavasā buddhotisaddassaca,Yogo’pe’tthakato’tya’bhāsi vibudho so dhamma pālābhidhoBuddhānussativaṇṇanāvivaraṇe viññātasatthāgamo;

()

依赞颂一切知智之故，有“正自觉者”之词；依赞颂圣道之故，有“佛陀”之词。通晓圣典的智者法护(Dhamma Pāla)在《佛随念释义疏》(Buddhānussativaṇṇanāvivaraṇa)中如此解释此二词的用法。

Itimedhānandābhidhānena yatinā viracite sakalakavijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe santikenidāne satthādevamanussānaṃ buddhoti nāmapaññattīnaṃ abhidheya paridīpo pañcavīsatimo saggo.

由名为梅达难陀(Medhānanda)之勤行者所著，为一切诗人带来心中喜悦之源的《佛种姓灯》(Jinavaṃsadīpa)之近因篇(Santikenidāne)中，阐明天人导师佛陀名号含义的第二十五章终。

Taṃkho pana bhavantaṃ gotamaṃ evaṃ kalyāṇe kittisaddo abbhuggato itipi sobhagavā bhagavāti.

然对彼乔达摩(Gotama)尊者，有如是美誉传扬：“彼乃世尊……”

1.

1.

Kavibhāratipaddhatichandasi ta-Gguṇathomana (toṭaka) vutya’bhavi,Bhagavā’ti vibhattapadatthavatīMadhurā suṇataṃ surataṃ madhurā;

()

在《诗人言语之道》(Kavibhāratipaddhati)的韵律中，以陀伽(Toṭaka)韵律赞颂其功德。“世尊”一词，其义已分别，于听闻者，悦耳甜美，令人喜乐。

2.

2.

Adhisīlasamādhimatippabhuti-Guṇarāsivisiṭṭhatarassa tato,Bhagavā’ti sadevamanussapajā-Pavarassa sagāravanāma’midaṃ;

()

因他具足增上戒、增上定、增上慧等殊胜功德聚，故“世尊”是天人众中最胜者之尊称。

3.

3.

Bhagavāvacanena pavuccati yoSaniruttinayo vacanatthavaro,Sa’hi gāravaseṭṭhavisiṭṭhataroBhagavāti nimittakanāmamidaṃ;

()

“世尊”一词所指称者，是具足词源学意义上最胜之义者。确实，此“世尊”之名是尊贵、最胜、殊胜的表征。

4.

4.

Paripācitasañcitapāramitā-Mitabhāgya manuttariyu’ttariyaṃ,Yadi vijjati’massa anaññasamaṃBhagavā’ti pavuccati so bhagavā;

()

若他已圆满成熟并积聚波罗蜜，获得无量、无上、殊胜的福德，且无有等者，故称他为世尊。

5.

5.

Yadi mārabalaṃ pabalaṃ sakalaṃKadalī dviradoriva tālavanaṃ,Asanī’va kilesamabhañji tatoBhagavā’ti pavuccati so bhagavā;

()

若他摧毁了所有强大的魔军，如同大象摧毁芭蕉林，犹如霹雳般摧毁了烦恼，故称他为世尊。

6.

6.

Yadi bhaggamakā’khilalobhamapā-Khiladosamapā’khilamohamapi,Viparītamanokaṇañca tatoBhagavā’ti pavuccati so bhagavā;

()

若他已摧毁一切贪、一切瞋、一切痴，且摧毁了颠倒的心垢，故称他为世尊。

7.

7.

Yadi kodhu’panāha musuyanama-Cchariyaṃ ahirikkanirottapanaṃ,Api makkhapalāsa mabhañji bhavā-Bhavadiṭṭhi manajjava’maddavataṃ;

()

若他摧毁了忿、恨、嫉、悭、无惭、无愧，且摧毁了覆、恼、有见、无有见以及不正直、不柔和。

8.

8.

Kharaphārusatā karaṇuttariyaṃYadi māna’bhimāna’pamādamadaṃ,Saṭhaphārusatā karaṇuttariyaṃSaṭhamāyamabhañji’ti mohajaṭaṃBhagavā’ti pavuccati so bhagavā;

()

若他摧毁了粗恶、傲慢、我慢、放逸、憍慢，且摧毁了欺诈、虚伪、以及痴的缠结，故称他为世尊。

9.

9.

Tividhā’kusalaṃ tividhabbisamaṃTivitakkatimūlatisaññamapi,Timalaṃ tipapañca mabhañji tatoBhagavā’ti pavuccati so bhagavā;

()

若他摧毁了三不善、三不平、三寻思、三想、三垢、三戏论，故称他为世尊。

10.

10.

Caturogha catubbidhayoga catu-Bbidhagantha catubbidhagāha mapi,Caturāsavadhamma mabhañjitatoBhagavā’ti pavuccati so bhagavā;

()

若他摧毁了四瀑流、四轭、四结、四执取，以及四漏法，故称他为世尊。

11.

11.

Vinibaddha manokhīla nīvaraṇā-Nya’bhīnandanamaccariyāni tato,Yadi pañcavidhāni’pi bhaggamakāBhagavā’ti pavuccati so bhagavā;

()

若他摧毁了五种心结、五盖、五种欢喜、五种悭吝，故称他为世尊。

12.

12.

Chavivādapadāni’pi sattavidhā-Nusayehi kusitakavatthu’mato,Ya mabhañji’tarāti’pi aṭṭhavidhaṃBhagavā’ti pavuccati so bhagavā;

()

若他摧毁了六诤论事、七随眠、八懈怠事，故称他为世尊。

13.

13.

Navadhā’layamula mabhañji tathāDasadhā’kusalaṃ dasakammapathaṃ,Sakalāni kudiṭṭhigatāni tatoBhagavā’ti pavuccati so bhagavā;

()

若他摧毁了九种爱之根、十不善业道，以及一切邪见，故称他为世尊。

14.

14.

Pariḷāhadaraṃ vividha’ddhasataṃBhavakanettivicāra mahañji tato,SatamattasahassakilesagataṃBhagavā’ti pavuccati so bhagavā;

()

若他摧毁了百种热恼、百种痛苦、轮回之导引、百种思虑，以及十万烦恼，故称他为世尊。

15.

15.

Aṇimā laghimā mahimā vasitā-Pabhuti’ssariya’ṭṭhabhagehi yato,Subhagehi samaṅakgībbhūva tatoBhagavā’ti pavuccati so bhagavā;

()

因他具足微细、轻快、广大、自在等八种神变，且具足吉祥，故称他为世尊。

16.

16.

Aṇuno nanuno’ nanunokaraṇaṃKaraṇaṃ lahuno’lahuno aṇimā,Laghimā mahimā mahimākaraṇaṃKaraṇaṃ vasitā vasitāya tahiṃ;

()

能令微细者变为不微细，令不微细者变为微细，此即“微细通”。能令轻快者变为不轻快，令不轻快者变为轻快，此即“轻快通”。能造就广大，此即“广大通”。于彼处得自在，此即“自在通”。

17.

17.

Saya micchitaṭhāna mupāgamanaṃLahu vicchitakāriyasādhanatā,Abhipatti pakamya masesavasī-Karaṇe’sikatā paramissaratā;

()

能随心所欲到达任何地方，能迅速成就所欲之事，能获得一切所欲，能完全掌控一切，具足至上主宰力。

18.

18.

Nabhasā padasā gamanādivasāVajato pariniṭṭhitakāriyatā,Nijakāma’vasāyikatātiyahiṃ-Paramissariyākhyabhagā’ṭṭhavidhā;

()

因他能于空中行走，能以足迹行走，能完成一切所欲之事，故他具足八种名为至上自在的功德。

19.

19.

Catumagga catupphalasantipadā-Riyadhammasamuhabhagehi yuto,Vinalīkatapāpamalehi tatoBhagavā’ti pavuccati so bhagavā;

()

因他具足四道、四果、寂静、圣法等功德聚，且已清除罪恶与垢染，故称他为世尊。

20.

20.

Caraṇadiguṇa’tisayādhigatā-Samakittisarīrabhageta yuto,Bhuvanattayavipphuritena tatoBhagavāti pavuccati so bhagavā;

()

因他具足戒行等超胜功德，以及无与伦比的美誉与身相功德，且其光辉遍及三界，故称他为世尊。

21.

21.

Janalocananīharaṇāya nirū-Pama rūpasarīragatāya tato,Nikhilāvayavassiriyā sabitoBhagavā’ti pavuccati so bhagavā;

()

因他具足能夺众人之目的无譬色身，且其一切肢体皆具吉祥，故称他为世尊。

22.

22.

Abhipatthita micchita mattahitaṃParasattahitampi samijjhati yaṃ,Iti tādisakāmabhagena yutoBhagavā’ti pavuccati so bhagavā;

()

因他所愿、所欲、自利、利他皆能成就，故他具足如是所欲之功德，故称他为世尊。

23.

23.

Yadanuttariyena ca pāramitā-Vīriyena payattabhagena yuto,Garubhāvapadappabhavena tatoBhagavā’ti pavuccati so bhagavā;

因他具足无上波罗蜜、精进、努力等功德，且具足尊贵之位与威势，故称他为世尊。

24.

24.

Paramissariyāyamadhammayaso-Sirikāmapayattabhāgā chayime,Yadi yassa jinassa bhavanti tatoBhagavā’ti pavuccati so bhagavā;

()

若胜者具足此六种功德：至上自在、法、名誉、吉祥、所欲、努力，故称他为世尊。

25.

25.

Subhagena anaññasamena nirū-Pamarūpavilāsabhagena yuto,Satapuññasamujjalitena tatoBhagavāti pavuccati so bhagavā;

()

因他具足吉祥、无与伦比、无譬色身之庄严等功德，且为百福所庄严，故称他为世尊。

26.

26.

Nijadhammasarīravibhūti yathāNijarūpasariravibhūti tathā,Iha vuccati bhaggasubhāgyamitiApi tehi samaṅgi jino bhagavā;

()

犹如其法身之庄严，其色身亦如是庄严。于此，此被称为“摧破”与“吉祥”，胜者世尊亦具足此等功德。

27.

27.

Kusalādipadehi vibhattamakā’-Yatanādivasena ca bandhavasā,Vata dhammasamuhasabhāva matoBhagavā’ti pavuccati so bhagavā;

()

他以善等诸词分析诸法，复依处等及关联而分析，且已了知诸法总集之自性，是故彼世尊被称为“世尊”。

28.

28.

Catudhā catudhā catudhā catudhāCatusaccadaso’riyasaccampi,Vibhajī vibhajī vibhajī vibhajīBhagavā’ti pavuccati so bhagavā;

(Yamakabandhanaṃ)

彻见四圣谛者，以四法、四法、四法、四法，分析、分析、分析、分析了圣谛，是故彼世尊被称为“世尊”。

29.

29.

Yadi dibbavihāra masevi bhajiSurajeṭṭhavihāra manaññasamaṃ,Ariyañcavihāra manaññasamaṃ,Ariyañca vihāra masevi tatoBhagavā’ti pavuccati so bhagavā;

()

若他已修习天住、无与伦比的梵住、无与伦比的圣住，是故彼世尊被称为“世尊”。

30.

30.

Yadi kāyavivekasukhaṃ abhajīBhaji cittavivekasamādhisukhaṃ,Upadhīhi vivekaka masevi tatoBhagavā’ti pavuccati so bhagavā;

()

若他已受用身远离之乐，受用心远离与三摩地之乐，且已修习远离诸取，是故彼世尊被称为“世尊”。

31.

31.

Bhaji vaṭṭagatañca vivaṭṭagataṃSaya muttarimānusadhamma mapi,Tividhañahi vimokkha masevi tatoBhagavā’ti pavuccati so bhagavā;

()

他通达轮回与还灭，亦亲自证得超人胜法，且已修习三解脱，是故彼世尊被称为“世尊”。

32.

32.

Punarāgamanāvaraṇena bhaveBhavanettisamañña midaṃ gamanaṃ,Yadi vantamakā’riyamaggamukhoBhagavā’ti pavuccati so bhagavā;

()

此名为“有之导管”的轮回，是诸有中再来之障碍。若他已藉圣道之门将其舍弃，是故彼世尊被称为“世尊”。

33.

33.

Bhagavā’ti visiṭṭha’bhidhānamimaṃNa’ca mātupituppabhutihi kataṃ,Sahabodhipadādhigamena gatāTathasammuti tassajinassa’bhavi;

()

“世尊”此殊胜之名，非由父母等所作，乃于证得菩提位时，彼战胜者获此称谓。

Athamahāniddesāgatanayo vuccate.

现在讲述《大义释》中所载之理路。

34.

34.

Lokuttarāya matiyāRāgaṃ bhaggaṃ akāsi dosaṃ mohaṃ,Yasmā kaṇṭakamānaṃKilesamāraṃ tatopi buddho bagavā;

()

因为他以出世间慧，破除了贪、瞋、痴、刺般的我慢与烦恼魔，是故佛陀为世尊。

35.

35.

Yasmā vibhajjavādiBhaji vibhaji pavibhajī sadhammakkhandhaṃ,Lokuttarañca katavāBhavānamattaṃ tatopi buddho bhagavā;

()

因为他是分别说者，他分析、辨析、详析了正法蕴，并已成就出世间法，尽诸有之边际，是故佛陀为世尊。

36.

36.

Yasmā bhāvitakāyoBhāvitasilo sadā subhāvitacitto,Bhāvitapañño sabbhiSubhāvanīyo tatopi buddho bhagavā;

()

因为他身已修习，戒已修习，心常善修习，慧已修习，为诸贤善者所敬重，是故佛陀为世尊。

37.

37.

Bhagavā kavanapatthāniPaṭisallānabbihārasāruppāni,JanavātāpagatāniVanāni senāsanāni yo pantāni;

()

世尊寻觅适合宴坐静住、远离人群喧嚣、偏僻 secluded 的林野坐卧处。

38.

38.

BhudharakandaraleṇaṃGuruhamūlaṃ pakalāla mabbhokāsaṃ,Sivathikaṃ bhaji yasmāTiṇasatthāraṃ tatopi buddho bhagavā;

()

因为他常住于山洞、岩穴、树下、草堆、露地、尸陀林与草席，是故佛陀为世尊。

39.

39.

Catubbidhānaṃ saddhā-Deyyānaṃ cīvarādisambhārānaṃ,Subharo yasmā bhāgīParamappiccho tatopi buddho bhagavā;

()

因为他易于供养且欲望极少，是四种信施——即衣等资具——的分享者，是故佛陀为世尊。

40.

40.

Attharasassa subhāgīDhammarasassa ca yato vimuttirasassa,Adhisīlassa’dhicitta-Ssa’dhipaññāyaca tatopi buddho bhagavā;

()

因为他是义味、法味、解脱味，以及增上戒、增上心、增上慧的分享者，是故佛陀为世尊。

41.

41.

Rūpārūpāvacara-Jjhānāna catunna mapakpamaññānampi,ViddhaṃsitīvaraṇoYasmā bhāgī tatopi buddho bhagavā;

()

因为他已破除诸盖，是色界与无色界禅那及四无量心的分享者，是故佛陀为世尊。

42.

42.

AṭṭhannañcaṭṭhannaṃVimokkhadhammāna mābhibhāyatanānaṃ,Anupubbavihārānaṃ bhāginavannaṃ tatopi buddho bhagavā;

()

因为他是八解脱、八胜处与九次第住的分享者，是故佛陀为世尊。

43.

43.

DasakasiṇasamāpattiDasasaññābhāvanāna mapi bhāgīvā,Asubhasamāpatyā’nā-Pānassatiyā tatopi buddho bhagavā;

()

因为他是十遍处等至、十想修习、不净等至与安那般那念的分享者，是故佛陀为世尊。

44.

44.

Sammappadhāna pabhuti-Satipaṭṭhāni’ddhipādadhammānampi,Catudhā suvibhattānaṃBhāgī yasmā tatopi buddho bhagavā;

()

因为他是善妙分析的四正勤、四念处、四神足等法的分享者，是故佛陀为世尊。

45.

45.

Pañcannampi balānaṃYasmā pañcanna mindriyānaṃ bhāgī,Tasmā dasabaladhārīJitindriso yo tatopi buddho bhagavā;

()

因为他是五根与五力的分享者，故为十力持有者、诸根调伏者，是故佛陀为世尊。

46.

46.

Yasmā bojjhaṅgānaṃAriyassa’ṭṭhaṅgikassa maggassāpi,Tathāgatabalānaṃ yoBhāgi dasannaṃ tatopi buddho bhagavā;

()

因为他是七觉支、圣八支道与十如来力的分享者，是故佛陀为世尊。

47.

47.

CatuvesārajjānaṃYadi catupaṭisambhidāna maddhabhāgī,ChabuddhadhammānampiChaḷabhiññānaṃ tatopibuddhobhagavā;

()

因为他是四无畏、四无碍解、六不共法与六神通的分享者，是故佛陀为世尊。

48.

48.

Bhagavā’tye’taṃ nāmaṃNakataṃ mātāpitūhi bhātubhaginīhi,SakamittāmaccehiNa ñātisālohitehivā paññattaṃ;

()

“世尊”此名，非由父母、兄弟姐妹、亲友大臣，亦非由亲族血缘所安立。

49.

49.

Samaṇehi bhusurehiNa devatāhi ca nana yena kenaci racitaṃ,UṭṭhaṭakibbisamūleSubodhimūle subuddhasambodhīnaṃ;

()

此名非沙门、婆罗门、天神或任何人所造作，乃于菩提树下，断尽罪恶之根，善觉正等觉时所得。

50.

50.

Paṭilābhahetu tesaṃBhagavantānaṃ anāvaraṇañāṇassa,PavimokkhantikametaṃYadidaṃ bhagavāti sacchikāpaññatti;

()

诸世尊证得无碍智，此乃解脱之究竟，是故“世尊”之名，为亲证之施设。

Athaṭīkāgatanayovuccate.

现在讲述复注中所载之理路。

51.

51.

Niratisayāsīlādi-Sagguṇabhāgā anaññasāmaññā yeYassu’palabbhanti tatoBhagavā’tya’bhidhīyate sabuddho bhagavā;

()

因他具有无上、不共于他之戒等善德，是故彼佛陀世尊被称为“世尊”。

52.

52.

Tathāhi sīlaṃ samādhiPaññā vimutti vimuttidassanañāṇaṃ,Hiri ottappaṃ saddhaṃVīriyaṃ sati sampajañña mete dhammā;

()

此即戒、定、慧、解脱、解脱知见，以及惭、愧、信、精进、念、正知等法。

53.

53.

Sīlavisuddhi ca diṭṭhi-Visuddhi kusalāni tīṇi tammūlāni,Tayo vitakkā sammāTisso dhātvānavajjasaññā tisso;

()

戒清净、见清净、三善根、三正思惟、三界、三无过失想。

54.

54.

Catusatipaṭṭhāni’ddhi-Ppādā sammappadhānadhammā caturo,Paṭisambhidā catassoCaturo maggā phalānikho cattāri;

()

四念处、四神足、四正勤法、四无碍解、四道与四果。

55.

55.

Cattāro, riyavaṃsāYoniparicchedakāni catuñāṇāni,CatuvesārajjāniPadhāniyaṅgāni pañca parimāṇāni;

()

四圣种，四如理抉择智，四无畏，五精勤支与五度量。

56.

56.

Pañcaṅgiko’pi sammāSamādhi pañcindriyāni pañcabalāni,NissāraṇīyadhātuPañcavimuttiparipācaniyā dhammā;

()

五支正定，五根与五力，五驱摈界，五种令解脱成熟之法。

57.

57.

Pañca vimuttāyatana-Ñāṇāni chagāravā chabahulavihārā,Chā’nussatiṭhānāniNissāraṇiyā chadhātu chalabhiññāyo;

()

五解脱处智，六敬，六常住，六随念处，六驱摈界与六神通。

58.

58.

Chabbidha’nuttariyāniJabbidhanibbedhabhāgiyā saññāyo,Chaasādhāraṇañānā-Nya’riyadhanānya’parihāniyā dhammā;

()

六无上，六决择分想，六不共智，七圣财与七不退法。

59.

59.

SappurisāriyadhammāBojjhaṅgā satta sattasaññā satta,KhīṇāsavabalakathanāSattavivadhā dakkhiṇarahānañca kathā;

()

七善士法，七觉支，七想，漏尽力说，以及七种应供者说。

60.

60.

Aṭṭhannaṃ paññānaṃPaṭilābha nidānadesanā sammattā;

Lokasabhāva’ccagamāAṭṭha’kkhaṇadesanā ca aṭṭhavimokkhā;

()

八智之获得、因缘与正说，超越世间本性，八无暇说与八解脱。

61.

61.

Vatthunyā’ramhāniMahāpurisatakkanā’bhibhāyatanutti,Aṭṭhavidhā navu’pāyāManasikaraṇamūlakā padhānyaṅgāni;

()

事与所缘，大士寻，八胜处，八种与九种方便，以作意为根本的精勤支。

62.

62.

Nava sattāvāsakathāĀghātapaṭivinayā ca nava nānattā,Navā’nupubbavihārāNavasaññā dasavidhā kusalakammapathā;

()

九有情居说，九种除遣怨恨，九种性，九次第住，九想，十善业道。

63.

63.

Dasa kasiṇāyatanāniDasa sammattāni nāthakaraṇadhammā,Balāni cā’riyavāsāMettāye’kādasānisaṃsā dhammā;

()

十遍处，十正性，十作依怙法，诸力与圣住，十一种慈心功德。

64.

64.

Bārasadhammā cakkā-Kārā terasadhutaṅgadhammā ce’pi,Cuddasamattā buddhiPañcadasavimuttipācanīyā dhammā;

()

十二缘起支，十三头陀支，十四佛智，十五种令解脱成熟之法。

65.

65.

ĀnāpānassatiyoSoḷasa soḷasavidhā’ parantapatīyā,Aṭṭharasa buddhaguṇāEkūṇavīsati paccavekkhaṇabuddhi;

()

十六入出息念，十六种通达未来智，十八佛功德，十九省察智。

66.

66.

CatucattāḷisavidhāPaññāvatthū’dayabbayeñāṇāni,Paññāsa kusaladhammāSattādhikasattatippabhāvatthūni;

()

四十四种慧事与生灭智，五十善法，七十七光明事。

67.

67.

Catuvīsati koṭilakkha-Ppamita samāpattiyañcaravajirañāṇaṃ,Samantapaṭṭhānapacca-Vekkhaṇañāṇāni desanāñāṇāti;

()

行于二千四百万等至之金刚智，遍观发趣省察智，以及说法智。

68.

68.

Sattāna manattānaṃVibhagañāṇānicā’sayānusayānaṃ,Vuttavibhāgā santīGuṇabhāgā bhagavato tato bhagavā so;

()

于诸有情心性、意乐、随眠有分别智，此等为世尊之功德分，是故彼为世尊。

69.

69.

Manussattabhāvādike aṭṭhadhammeSamodhānayitvā’hisambodhiyā ye,Samiddhā’dhikārehi sattuttamehiMahābodhisattehi sampādanīyā;

()

为证正觉，当由已成办所愿之最上士大菩萨，圆满人身等八法。

70.

70.

Adhiṭṭhānadhammādayo pañcu’ḷāra-Pariccāgadhammā catussaṅgahā ca,Cariyattayaṃ pāramīdhammarāsiBhavattyā’bhisambodhisambhārabhūtā;

()

决意等诸法，五大施，四摄事，三行，此波罗蜜法聚，皆成正觉之资粮。

71.

71.

Pabhutyā’bhinīhārato yāvabodhiAsaṅkheyyakappāni cattāri’massa,Salakkhāni te bodhisambhāradhammāBhavā vuddhipakkhe bhatā sambhatā’ti;

()

从发愿起至菩提，于四阿僧祇劫，彼等具相之菩提资粮，为增长故，于诸有中被资养、积集。

72.

72.

Bhajīyanti yā puññavantehi lokePayogaṃ samāgamma sampattiyo tā,Bhagānāma vaṭṭabbivaṭṭānugā’tiPavuccanti tesaṃ ubhinnaṃ bhagānaṃ;

()

世间有福者，由精勤而得之成就，随顺轮回与还灭，名为“福”。此二种福皆被称说。

73.

73.

Pure bodhito bodhisatto samānoBhusaṃ bodhisambhāradhamme vinanto,Patiṭṭhāsi yasmiṃ bhage te vanītiManussesu devesu ukkaṃsabhute;

()

菩提之前，身为菩萨，勤修菩提资粮法，安住于人天中最上之福德。

74.

74.

Tathā’naññasāmaññasāhiññajhāna-Ssamāpattibhedaggamaggapphalādī,Bhage bodhimūle vivaṭṭānuge’piSayaṃ buddhabhuto samāno vanī’ti;

()

同样，于菩提树下，自成佛陀，亦安住于随顺还灭之福，即不共、超胜之禅那、等至、最上道果等差别福。

75.

75.

Catubbisa ye koṭilakkhappamāṇa-Samāpattibhāgā kamahābhāgadheyyo,Paresaṃ nahitāya?Ttano diṭṭhadhamma-Sukhatthāya te niccakappaṃ vanīti;

()

彼二千四百万量等至分，何其大福！非为他人利耶？为自现法乐，彼恒常安住。

76.

76.

Abhiññeyyadhammesu ye bhāvitabba-Pahātabbabhāgā pariññeyyabhāgā,Siyuṃ sacchikātabbabhāgā vanī’tiJino bhāvanāgocarāsevano te;

()

于应遍知法中，有应修分、应断分、应遍知分、应作证分，胜者安住于彼，常行于修行之境。

77.

77.

Asādhāraṇe sesasādhāraṇa yeIme dhammabhāgā’dhisīlādibhedā,Phalaṃ yāvatā bodhaneyyesu satthāVanī patthayī suppatiṭṭhānukhoti;

()

此等不共与其余共通之法分，以增上戒等为差别，导师为令所化者证果故，安住于彼，且愿彼等善安住。

78.

78.

Aveccappasantā imassa’tthi deva-Manussā bahū bhattiyuttā tathāhi,Asādhāraṇā’nopamānattañāṇa-Ppabhāvādito sabbasattuttamo so;

()

诚然，众多天人于彼具足虔信与不坏净，因其具不共、无譬、无量之智与威力，彼为一切有情中最上士。

79.

79.

AnatthāpahārādipubbaṅgamāyaHitatthā’bhinipphādane tapparāya,Payogābhisampattiyā bodhaneyya-Pajāyo’pakārāvahāyā’mitāya;

()

以去除无益为先导，专致于成就利益，由精进之圆满，为所化众生带来无量利益故。

80.

80.

Viyāmappabhā ketumālākulāyaBhusaṃ lakkhaṇā’sityanubyañjanehi,Vicittāya rūpindirāmandirāyaSamiddhattabhāvā’bhisampattiyāpi;

()

由一寻光、幢幡光环所围绕，由众多相好所庄严，由色身之庄严殿堂，以及由圆满成就之故。

81.

81.

YathābhuccasīlādidhammubbhavenaUḷārena lokattayabyāpināpi,Samannāgatattā kavisuddhena kitti-Ssarīrena khīrodadhīpaṇḍarena;

()

亦因具足名望之身故；此身由如实戒等法所生，广大遍及三界，贤智清净，白如乳海。

82.

82.

Ṭhitattā visiṭṭhāsu ukkaṃsakoṭiṃPaviṭṭhāsu santuṭṭhitā’ppicchatāsu,Catunnaṃ visārajjadhammāna maddhāDasannaṃ balānañca sabbhāvatopi;

()

因安住于已达顶峰之殊胜知足与少欲，亦因真实具足四无畏法与十力故。

83.

83.

Samantāpasādāvahattā’pirūpa-Ppamāṇadike jīvaloke surānaṃ,Narāna’ñjalīvandanāmānapūjā-Vidhānārahattāpi sambhattiṭhānaṃ;

()

因其色身、威仪等能普令众生生净信，于有情世间，堪受天人合掌、礼敬、尊重、供养，故为正信之所依。

84.

84.

Aveccappasādenu’petā’nusiṭṭhi-Paṭiggāhakā yejanā kenacāpi,Manussena devena vā brahmunā vāAsaṃhāriyā bhatti tesaṃ kadāci;

()

凡具不坏净、受持教诫之人，其虔信永不为任何人、天、梵天所动摇。

85.

85.

Pariccajja te sāvakā jivitampiJinaṃ dhammapūjāya pūjenti daḷhaṃ;

Tathāhi’ssa paññattasikkhāpadāniNavītikkamante samuddo’va velaṃ;

()

彼诸声闻，为法供养，乃至舍弃生命，坚固地供养胜者(Jina)；犹如大海不越其岸，彼等亦不违越其所制定的学处。

86.

86.

Pavuccanti bhāgāti dhammassabhāva-Vibhāgā hi te khandhadhātvādinā’pi,Atītādirūpādibhedehi tepiAnekappabhedā vibhattā bhavantī;

()

彼等被称为“分”，因其是法性之分，如蕴、界等；彼等亦因过去等、色法等之差别，而分为多种。

87.

87.

Papañcattayaṃ sabbasaṃyojanāniJino ganthayogā’savo’gho’padhīca,Samucchijja maggena nibbānadhātvā-Mataṃ so pibanto vamī te ca bhāge;

()

胜者(Jina)以道断除戏论三法、一切结、系缚、轭、漏、暴流、执取，饮得涅槃不死界，彼吐出了那些法分。

88.

88.

Chacakkhādivatthuni jā’rammaṇāniChacittāni chabbedanā phassachakkaṃ,Chasaññā chataṇhā chasañcetanā cha-Bbitakke vicāre cha bhāge vamīti;

()

六眼等依处与六所缘，六识、六受、六触，六想、六爱、六思，六寻与六伺——彼吐出此等六法之分。

89.

89.

Yamā’nanda cattañca vantaṃ vimuttaṃPahīṇaṃ vinissaṭṭha maṅgīrasassa,Na taṃ jātu paccessatītyā’bha satthāYathāvuttabhāge vamītvevameva;

()

阿难，导师说：“安吉拉萨(Aṅgīrasa)所舍弃、吐出、解脱、断除、舍离者，彼绝不再复返。”彼即如是吐出了上述诸分。

90.

90.

Jino kaṇhasukkeca vajjānavajjeNihīnappaṇite adhamme ca dhamme,Asādhāraṇena’ ggamaggā’nanenaApaccāgamaṃ pāpayī uggirīti;

()

胜者(Jina)将黑白、应呵责与不应呵责、低劣与殊胜、非法与正法，以其不共、最上、无量之道智，使之不再复返，彼吐出了彼等。

91.

91.

Paresañca saṃsāranirākaramhāSamullumpanatthāya kullūpamaṃ so,Yathājjhāsayaṃ desayitvāna dhammaṃPamāpesi tehā’pi bhāge’ti sabbe;

()

为令他人从轮回中解脱，为救拔彼等，彼如筏喻，随顺其意乐而宣说正法，亦令彼等舍弃所有此等诸分。

92.

92.

Pure pūrayaṃ pāramīdhammajātaṃMahābodhisatto samāno bhagābyaṃ,Siriṃ issarattaṃ yasohatthasāraṃVamī chaḍḍhanīyaṃ yathākheḷapiṇḍaṃ;

()

往昔，当为大菩萨时，彼圆满波罗蜜法聚，将荣耀、主权、名声与权势之精华，如应舍弃之唾团般吐出。

93.

93.

Tathāhi’ssa laddhaṃ pure somanassa-Vhayo temiyo’yogharo hatthipālo,Kumārosamāno’bhinikkhamma gehāSiriṃ devarajjassiriṃ uggiri so, ()

诚然，往昔彼为须摩那(Somanassa)、提弥(Temiya)、铁室(Ayoghara)、象护(Hatthipāla)等王子时，从家中出离，吐出了王位之荣耀与天界之荣耀。

94.

94.

Anekāsu jātīsu sampannabhogoBhāge laddhabhoge’vamevu’ggiritvā,Sakaṃ hatthagaṃ pacchime attabhāveAnomassiriṃ cakkavattissirimpi;

()

于多生中，彼财富具足，亦如是吐出所获之福报；于最后之有身，彼甚至吐出了唾手可得之无上转轮王荣耀。

95.

95.

Catuddīpikaṃ devarajjā’dhipacca-Samānādhipaccaṃ yathābhucca muccaṃ,Yasañcā’pi tatnissayaṃ pañcakāmeAlaggo tiṇaggāya’pā maññamāno;

()

于四洲之主权，与天王主权相等之真实至上主权，以及依此而生之名声与五欲，彼视之如草芥，心不执着。

96.

96.

Pahāyā’ bhigantvābhisambodhirajjePatiṭṭhāya saddhammarājā babhuva,Asāre tusāre’va saṃsārasāreSuvuttappakāre bhage so vamīti;

()

彼舍弃彼等，趋于正觉之国，安住于此，成为正法之王。彼如是吐出轮回中如糠秕般无实义、所谓善好之诸福。

97.

97.

Pavattanti nakkhattarūpehi bhehiSamaṃ cakkavāḷāvakāsesu yātā,Tikuṭaddi kuṭaddi canda’kka neru-Vimānādisobhā bhagā nāma honti;

()

于轮围世界(cakkavāḷa)空间中平等运行之星宿形色，三峰山(Tikuṭa)、高峰山(Kūṭa)、日月、须弥山(Neru)、天宫等之庄严，皆名为“福”(bhaga)。

98.

98.

Jino tassamaṅgī janokāsalokeHave chandarāgappahāṇena yena,Mahābodhimaṇḍe nisinnosamānoVibhūtāvibhūte bhāge te vamīti;

()

胜者(Jina)于有情世间与器世间中，因断除欲贪，安坐于大菩提座(Mahābodhimaṇḍa)时，吐出了彼等已显现与未显现之福。

99.

99.

Sobhāgavā’ti bhatavā’ti bhagevanī’tiBhāgevanī’ti abhipatthayi bhattavā’ti,Bhāgevamī’ti tibhavesu bhagevamī’tiAnvatthato hi bhagavā bhagavā samañño;

()

彼具祥瑞(So bhāgavā)，已分析(bhatavā)，具福德(bhagevanī)，受希求(abhipatthayi)，受崇敬(bhattavā)。于三有中，彼吐出诸福(bhāgevamī)。是故，“世尊”(Bhagavā)之名，诚为名副其实。

100.

100.

Icceva’massa arahādiguṇappabandha-Pubbācalu’bbhavayasovisarosadhīso,Pajjañca sajjanamanokumudāni’ve’daṃCittāni bodhayati kiṃ purisādhamānaṃ;

()

如是，彼阿罗汉等功德相续，犹如东方山；其名声之远播，犹如升起之月亮。此偈能令善士之心莲绽放，于下劣之人则如何？

Itimedhānandābhidhānena yatinā viracite sakalakavijana hadayānanda dānanidāne jinavaṃsadīpe santikenidāne bhagavā’tināmapaññattiyā abhidheyaparidīpo chabbīsatimo saggo.

由名为慧喜(Medhānanda)之行者所造，能令一切诗人内心欢喜之《胜者世系灯》，于近因缘中，释“世尊”(Bhagavā)名义，此为第二十六章。

1.

1.

Ettha’ttahisampattiparahitapaṭipattitoNissīmāpi dvidhā buddhaguṇā saṅgahitā kathaṃ;

()

于此，佛陀无量功德，由自利圆满与利他行，如何摄为二种？

2.

2.

Tāsva’ttahitasampattisaddhammacakkavattino;

Pahāṇasampadāñāṇasampadābhedato dvidhā;

()

其中，正法转轮王之自利圆满，由断除圆满与智慧圆满之别，分为二种。

3.

3.

Rūpakāyā’nubhāvāsuṃ tatthe’va’ntogadhā dvidhā,Paratthapaṭipattī’pi payogāsayabhedato;

()

色身之威力亦含摄于此二者中。利他行亦由加行与意乐之别，分为二种。

4.

4.

Payogo lābhasakkārasilokanirapekkhino,Dukkhū’pasamaṇatthāya nīyyāniko’padesanā;

()

加行者，不顾利养、恭敬与名声，为寂止诸苦而作引导出离之教导。

5.

5.

Āsayo devadattādipaccāmittajanesupi,Hitajjhāsayatā niccaṃ mettākantāya bhattuno;

()

意乐者，纵于提婆达多等怨敌，世尊亦恒怀利益之心，此乃出于慈爱。

6.

6.

Indriyā’paripakkānaṃbodhaneyyāna manvahaṃ,Paññindriyādisampākasamayā’vagamādito;

()

于诸根未熟之所化众，彼每日了知其慧根等成熟之时机（而教导）。

7.

7.

Deyyadhammapaṭiggāhappabhutīhā’ nukampiya,Parahitapaṭipatyā’si paresaṃ hitasādhanaṃ;

()

以悲悯心接受供养等，依利他行而成办他人之利益。

8.

8.

Tesaṃ guṇaviseyānaṃ vibhāvanavasenapi,Pāḷiyaṃ arahantyādipadānaṃ gahaṇaṃ kathaṃ;

()

为阐明彼等殊胜功德，于圣典(Pāḷi)中，“阿罗汉”等名相之使用如何？

9.

9.

Tatthā’rahanti iminā padena paridīpitā,Pahāṇasampadānāma attano hitasampadā, ()

于此，以“阿罗汉”一词，阐明名为“断除圆满”之自利圆满。

10.

10.

Padehi sammāsambuddho lokavidūti attano,Ñāṇasampattisaṅkhātā nahitasampatti dīpitā;

()

以“正等觉者”、“世间解”等词，阐明名为“智慧圆满”之自利圆满。

11.

11.

Vijjācaraṇasampanno’ti’minā dassitā’ttano,Vijjācaraṇappabhuti sabbā’pi hitasampadā;

()

以“明行具足”一词，显示其明行等一切自利圆满。

12.

12.

Sugato’ti’minā vuttā paṭṭhāyapaṇidhānato,Attanohitasampatti paratthapaṭipattica;

()

以“善逝”一词，阐明其从最初发愿以来之自利圆满与利他行。

13.

13.

Satthā devamanussānaṃ purisadammasārathī,Paratthapaṭipatye’va padañcayehi dīpitā;

()

以“天人师”、“调御丈夫”二词，唯阐明其利他行。

14.

14.

Padañcayena buddhoti bhagavāti vibhāvitā,Yāva’ttahitasampatti parahitapaṭipatti ca;

()

以“佛陀”、“世尊”等词，阐明了自利之成就与利他之行。

15.

15.

Tidhā buddhaguṇā hetuphakhalasatto’pakārato,Saṃkhittā arahaṃ sammāsambuddho’ti padehica;

()

佛陀功德有三方面：因、果、利益有情，并由“阿罗汉”、“正等觉者”等词所概括。

16.

16.

Vijjācaraṇasampanno lokavidū’ti’mehi ca,Catūhi phakhalasampattisaṅkhātā kittitā guṇā;

()

以“明行具足”、“世间解”等四词，称颂其果成就之功德。

17.

17.

Purisadammasārathi satthā dvīhipadehi tu,Sattopakārasampattivasena gaditā guṇā;

()

以“调御丈夫”、“导师”二词，宣说了依于利益有情成就之功德。

18.

18.

Phalasamapattisattopakārasamapattibhedato,Ubho buddhaguṇā buddho’ti’minā paridīpitā;

()

依果成就与利益有情成就之分，此二种佛陀功德，皆由“佛陀”一词所阐明。

19.

19.

Sugato bhagavā dvīhi padehā’diccabandhuno,Vibhāvitā hetu phalasatto’pakārasampadā;

()

以“善逝”、“世尊”二词，阐明了日亲(Ādiccabandhu)的因、果、利益有情之成就。

20.

20.

Thīrasārataro’dāruttuṅga sagguṇamerunā,Girirājā’pi nīcattaṃ jagāma jinarājino;

()

因其坚固、精要、广大、崇高之善德如须弥山，连山王亦在胜者之王面前变得低微。

21.

21.

Tassā’nupubbagambhīrasampuṇṇaguṇasāgare,Sāgaro’yaṃ paricchinno bindumattaṃ’va khāyati;

()

于其渐次深邃、圆满之功德海中，此大海亦显得仅如一滴水。

22.

22.

Thāvarā’calapatthiṇṇapatiṭṭhāguṇabhumiyā,Nopeti paṃsupathavī kalabhāgampi satthuno;

()

于导师稳固、不动、广阔、有根基之功德地上，此尘世大地亦不及十六分之一。

23.

23.

Cakkavāḷasahassāni sambādhikaḷitāni’va,Guṇalesānubhāvena dissanteravibandhuno;

()

千世界亦因日亲(Ravibandhu)功德之微小部分的力量而显得拥挤。

24.

24.

Anantāpariyantena guṇākāyena satthuno,Ākāso’mananto’pi antabhuto’va gamyate;

()Evaṃ buddhaguṇānantāpariyantā acintiyā,Avāciyā’nopameyyā ahoacchariyabbhutā;

()

导师之功德身无量无边，连无边虚空亦显得有边；如是佛陀功德无量无边、不可思议、不可言说、无可比拟，实是稀有奇特！

Itimedhānandābhidhānena yatinā viracite sakalakavijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe santikenidāte navannamarahādiguṇānaṃ saṅkhepanayaparidīpo

于名为智喜(Medhānanda)之比丘所作、为一切诗人心中欢喜之源的《胜者种姓灯》(Jinavaṃsadīpa)之〈近因缘〉(Santikenidāna)中，此为对阿罗汉等九种功德的简要阐明。

Sattavīsatimosaggo.

第二十七品。

1.

1.

DhutanijjharacāmarānilenaSisire kūṭabhujehi gijjhakūṭe,HaribhudharahāridehadhāriViharanto karuṇākaro kadāci;

()

一时，悲悯者，身姿悦目如青山，住于鹫峰山。其山峰如臂，凉风吹拂，如瀑上摇曳之拂尘。

2.

2.

Vasamāna masesabhikkhusaṅghaṃIha rājaggahanāmarājadhānyā,Varamaṇḍalamāla mānayassuMunirānandayanindamiccavoca;

()

牟尼对阿难说：“请将住在此王舍城(Rājagaha)的所有比丘僧团，召集到殊胜的圆厅来。”

3.

3.

Yati sampati sannipātayitvāYatisaṅghaṃ yatirājamabruvī so,RucirañjalipūjitaṅghikañjoSamayaṃ maññatha yassadāni bhante;

()

于是，阿难比丘召集了比丘僧团，对诸比丘之王（佛陀）说，他以合掌顶礼其莲足，说：“尊者，现在正是时候。”

4.

4.

Atha kho sugato tato’higantvāNavasañjhāghanaraṃsivippakiṇṇo,Varamaṇḍalamāḷa motaritthaRavi mandāramivodayā’calamhā;

()

于是，善逝从那里前来，光芒四射如初升晚霞，降临到殊胜的圆厅，如同太阳从东升之山降临曼陀罗树一般。

5.

5.

Tahi māsanamatthake nisinnoMigarājāriva kañcanācalagge,Parisāsu visārado abhāsiMunirājā’parihāniyeca dhamme;

()

牟尼之王（佛陀）坐在那里的上座，如同金山顶上的狮子王，在会众中无畏地宣说不退转法。

6.

6.

Abhinkhamiya’mbalaṭṭhikāyaṃViharanto bhagavā tato puramhā,NavapallavamaṇḍitambasākhīRiva’nubyañjanacārurūpakāso;

()

世尊从那座城前往芒果幼树园(Ambalaṭṭhikā)住在那里，其庄严的相好如同被新叶装饰的芒果树枝。

7.

7.

Itisīlapabhāvito samādhiSaphalo cittapabhāvitā ca paññā,Saphalā’ti pavattadhammacakkoAtha nālandamupāgamī sasaṅgho;

()

如是，由戒所熏修之定有果，由心所熏修之慧亦有果，如是转法轮后，他与僧团一同前往那烂陀(Nālandā)。

8.

8.

Tahi mambavane yathābhirantaṃViharantaṃ tamupecca theranāgo,Makahītañjalimañjarika sirenaCaraṇacanda mavandi sāriputto;

()

在那里，长老中的龙象舍利弗，来到随心所欲住在芒果林中的世尊那里，以高举如花束般的合掌，顶礼其月亮般的双足。

9.

9.

Sunisajja asajjamānañāṇaṃBhagavantaṃ pacuraṃ abhitthavanto,Nadi sihanibho abhītavācaṃBhagavā ca’bbhanumodi bhāsitaṃ taṃ;

()

他（舍利弗）坐下后，大量赞叹那具有无碍之智的世尊，发出如狮子吼般无畏之言，世尊亦随喜其所说。

10.

10.

Kathayaṃ adhisīlacattapaññā-Paṭisaññuttakathaṃ tahiṃ vasitvā,Yatisaṅghapurakkhato tato soAgamā pāṭaligāmamuggadhīmā;

()

在那里住下后，他宣说与增上戒、增上心、增上慧相关的法，然后，这位大智者在僧团的围绕下，从那里前往华氏村(Pāṭaligāma)。

11.

11.

Muni pāṭaligāmupāsakānaṃAnukampāya sumāpite nivāse,Nivasaṃ savaṇañjalīhi peyyaṃVadhuraṃ dhammasudhārasaṃ adāsi;

()

牟尼（佛陀）住在为悲悯华氏村优婆塞们而建造的住处，以其悦耳之音，施予如甘露般的法味，令他们合掌倾听。

12.

12.

Acirāpagatesu’pāsakesuBhagavā pāṭaligāmikesu tesu,Janasuññaniketanaṃ anaññoPavisitvāna akāsi sīhaseyyaṃ;

()

在那些华氏村的优婆塞们刚离开不久后，世尊独自进入空无一人的住所，作狮子卧。

13.

13.

Magadhādhipatissa bhupatissaNagaraṃ tatra sunidhavassakārā,Sacivā tidasehi mantayitvāViya tasmiṃsamaye sumāpayanti;

()

那时，摩揭陀国王的两位大臣——苏尼达和瓦萨卡拉(Vassakāra)，正在那里建造一座城，仿佛与诸天商议后建造一般。

14.

14.

Abhipassiya dibbacakkhunā taṃBhagavā’nanda mavoca hessate’daṃ,Ariyā’yatanaṃ vaṇippatho’tiNagaraṃ pāṭaliputtanāma maggaṃ;

()

世尊以天眼观见此事，对阿难说：“此地将成为圣者之居所，商贾之道，名为华氏城。”

15.

15.

Mithubhedavasena aggitovāDakato pāṭaliputtasaññino kho,Nagarassa kadāci antarāyāMuni vedehamuniṃ tayo’tya’voca;

()

牟尼对维德哈牟尼(Vedehamuni)说：“名为华氏城的此城，有时会因内部纷争、火灾或水灾而遭遇三种灾难。”

16.

16.

Tadahe’vupasaṅkamiṃsu yenaBhagavā tena sunīdhavassakārā,JinapādakirīṭaphuṭṭhasīsāAbhisitte’va khaṇaṃ lasiṃsu’ ho te;

()

就在那天，苏尼达和瓦萨卡拉(Vassakāra)来到世尊所在之处，他们的头触及胜者之足，仿佛刹那间被灌顶般闪耀。

17.

17.

Thirasāraguṇena dhammaraññoDhanudaṇḍeva ṭhitā nataṅakgayaṭṭhi,Tadubho savivā nimantayiṃsuSugataṃ ajjatanāya bhojanena;

()

因法王坚实之德，那两位大臣身姿挺立如弓，又谦逊地弯下身躯，一同邀请善逝今日用膳。

18.

18.

Adhivāsana massa te vidatvāPaṭiyattehi paṇītabhojanehi,Bhagavanta matappayuṃ sasaṅgaṃKamalāvāsanivāsagaṃ sahatthā;

()

彼等知晓世尊已默许，便以准备好的上妙食物，亲手供养世尊及僧团，彼犹如安住于莲花宅中。

19.

19.

Bhagavā’tha sunīdhavassakāreParibhutto apanītapattapāṇī,Anumodi nipīya dhammapānaṃPacuraṃ pītiphuṭantarā’bhavuṃ te;

()

其后，世尊用膳完毕，手已离钵，便为苏尼达(Sunīdha)与瓦萨卡拉(Vassakāra)随喜。彼等饮用法饮后，内心充满丰沛的喜悦。

20.

20.

Anuyantajanehi dhammaraññoVajato bhikkhupūrakkhatassa tamhā,Puthuloratalena yaṃ visālaṃNagaradvāra manantaribabhuva;

()

法王由比丘众前导，为随从者所跟随，从彼处离去时，那宽阔的城门变得畅行无碍。

21.

21.

Iti gotamabuddhapādaphuṭṭhaṃTadidaṃ dvāra mahosī gotamākhyaṃ,Tahi motari yattha kākakapeyyāMuni gaṅgākhyasavanti tuṅgavīci;

()

如是，此门因被乔达摩佛陀之足所触，故得名为“乔达摩门”。牟尼于彼处渡过名为恒河之流，其处波涛高耸，（但水）浅至乌鸦可饮。

22.

22.

Bahaḷā’nilabhaṅgavīcimālā-Lulitāyā’ti gabhīraninnagāya,Ya manaṅgapabhaṅguro taritthaTayidaṃ gotamatitthanāma māsi;

()

彼摧毁爱欲者渡过为强风与碎浪所搅动之深河，是故此地得名为“乔达摩津”。

23.

23.

Sugato paratīrago’ghatiṇṇoJanataṃ passiya sāvakehi saddhiṃ,Taraṇattha mulumpakullanāvāPariyesanta mudānagātha māha;

()

已至彼岸、已度洪流的善逝，与诸弟子一同观见寻求木筏、小舟与船只以便渡河的众人，于是说此感兴偈。

24.

24.

Narasārathi yena bhumikantā-Makuṭākārakuṭīhi nāvakāso,Upasaṅkami tena koṭigāmoUditambhoru hu’pāhanappitaṅghī;

()

人中调御师前往边际村(Koṭigāma)，彼处大地为王冠形之孤邸所点缀而无余地。彼以莲足踏地，犹如旭日升起，莲花绽放。

25.

25.

Ahamasmi pabuddhasaccadhammoPunaruppatti nacatthi me’ti vatvā;

Tahi movadi vāsago tisikkhā-Paṭisaṃyuttakathāya bhikkhusaṅghaṃ;

()

说：“我已觉悟真实法，我不再有后有。”如是说已，彼于其处，以与三学相应的教说，教诫比丘僧团。

26.

26.

Muni nātikanāmagāmayātoKathitānandayatindapuṭṭhapañho,Paridīpayi dhammadappaṇākhyaṃPariyāyaṃ gatipaccavekkhaṇāya;

()

牟尼前往名为那提迦(Nātika)的村庄，为回答阿难(Ānanda)尊者所问之问题，开示了名为“法镜”的法门，以省察趣向。

27.

27.

Arahādiguṇakaroka mahesiViharaṃ tatrapi giñjakānivāse,Piṭakattayasaṅgahaṃ vasinaṃAdhisīlādikathaṃ kathesi bhīyyo;

()

具足阿罗汉等功德之源的大仙，亦安住于彼处之砖屋(Giñjakāvasatha)中。彼为已摄持三藏、得自在者，更宣说关于增上戒等之法。

28.

28.

Sugato pagato sabhikkhusaṅghoAtha vesālipuriṃ purīnamaggaṃ,Tahi mambavane vasaṃ vasinaṃSatipaññāparamaṃ abhāsi dhammaṃ;

()

其后，善逝与比丘僧团一同前往诸城中最胜之毗舍离(Vesālī)城。彼于彼处芒果林安住，为诸自在者宣说以念与慧为最上之法。

29.

29.

Jinagandhagajo mama’mbapāli-Gaṇikā ambavane’ni’dāni sutvā,Abhiruyha payāsi bhaddayānaṃKucabhārātisamiddhabhattibhārā;

()

妓女庵婆波利(Ambapālī)听闻胜者、香象般的世尊正在其芒果园中，她胸脯丰满，信心亦然深厚，遂登上华丽车乘前往。

30.

30.

Gaṇikā’tha katañjalinisinnāGhanapīnatthanabhārarumbhīteva,KaravikavirāvamañjughosoMadhuraṃ dhamma mabhāsi tāya satthā;

()

其后，妓女合掌而坐，仿佛因丰满的胸部而微颤。导师以迦陵频伽鸟般美妙之音，为她宣说甘美之法。

31.

31.

Katabhattanimantanā pasādaṃRasanādāmasarehi vāharanti,Pavidhāya padakkhiṇaṃ munindaṃAgamā haṃsavadhuva mandiraṃ sā;

()

她已作供食之邀请，以悦耳之言语表达净信，右绕牟尼主后，便如天鹅女般返回自己的住所。

32.

32.

Ahatāhatanīlapītaratta-Sitamañjiṭṭhavirāgasāṭakehi,Sunivatthasupārutā’bhirūḷhāSuraputtāriva bhaddabhaddayānaṃ;

()

（离车族人）身着或新或旧、或蓝、或黄、或红、或白、或茜色、或无染之衣，善着善披，登上华丽车乘，犹如天子。

33.

33.

Atha licchavirājarājaputtāUpasaṅkamma paṇamma dhammarañño,NakharaṃsipabandhasindhutīreSamayuṃ maggaparissamaṃ nisinnā;

()

其后，离车族(Licchavi)的王与王子们，前来顶礼法王，于其指甲光芒如河之岸边坐下，消除旅途的疲劳。

34.

34.

Vilasiṃsu kiriṭabhiṅgamālā-Viraḷā licchavikañjakosarāsi,RavibandhavadhammabhākarenaPhuṭitā’dhaṭṭhitasilagandhasāli;

()

离车族少年犹如莲花之聚，其宝冠上蜂群如花环般稀疏点缀，焕发光彩。彼等为太阳亲族（佛陀）之法光所照，犹如置于石上未碾之香米绽裂开来。

35.

35.

SaphalīkatadullabhantabhāvāViphalībhutanimantānā janā te,VirajaṅghirajopisaṅgamoḷīPura mārūḷharathā tato payāsuṃ;

()

彼众人已令难得之最后生获得果报，却使其邀请落空。彼等足上无尘，头冠蒙尘，登上车乘，从彼处返回城中。

36.

36.

JanalocanatoraṇākarāḷaṃAvatiṇṇo vimalañjasaṃ sasaṅgho,Gaṇikāya gharaṃ mahesi pātoCaraṇakkantathalambujo jagāma;

()

清晨，大仙与僧团一同走上清净之道，对众人之眼而言，犹如壮丽的牌坊。彼足踏之地如莲花，前往妓女之家。

37.

37.

KatabhojanasaṅgabhāvasāneGaṇikā pañjalikā nisajja dhammaṃ,Sunisamma sasāvakassa’dāsiSugatassa’mbavanaṃ samiddhasaddhā;

()

供食完毕后，妓女合掌而坐，善听正法。她信心丰盈，将芒果园布施给善逝及其弟子。

38.

38.

Muni rambavanaṃ paṭiggahetvāViharitvātahimeta deva dhammaṃ,Kathayaṃ adhisīlacittapaññā-Paramaṃ beḷuvagāmakaṃ jagāma;

()

牟尼接受了芒果园，于彼处安住，宣说了以增上戒、增上心、增上慧为至上的天法后，前往贝卢瓦(Beḷuva)村。

39.

39.

Ahamettha vasāmi bhikkhave’koSamaṇhe’ttasahāyakehi tumhe,Upagacchatha vassa massamesuMuni vesālisamanatatotya’bhāsi;

()

牟尼说：“诸比丘，我将独自于此处安住。你们则在毗舍离(Vesālī)的周边，与各自的朋友、同伴一起，在各自的住处进入雨安居。”

40.

40.

Jitamārabalasasa beḷuvasmiṃAtha vassupagatassa ghorarogo,Udapādi ca māraṇantikā’suṃKaṭukā kāyikavedanā’tibāḷhā;

()

其后，于贝卢瓦(Beḷuva)，已战胜魔军者进入雨安居时，生起了重病，以及濒临死亡、剧烈而苦涩的强烈身受。

41.

41.

Adhivāsanakhantipārago soSukhadukkhesu tulāsamo tadāni,Bhagavā avihaññamānarūpoAdhivāsesi sato ca sampajāno;

()

彼世尊已达忍耐与忍辱的彼岸，彼时于苦乐中如天平般平衡。他不为所恼，具念正知地忍受着。

42.

42.

Anapekkhiya tāva bhikkhusaṅghaṃIdhu’paṭṭhākanivedanaṃ akatvā,Analanti mamā’nupādisesa-Parinibbānapadaṃ sace labheyyaṃ;

()

“若我不告别比丘僧团，不告知侍者，就证入无余依般涅槃，这对我而言是不适宜的。”

43.

43.

Vīriyena paṭippaṇāmayitvāBalavā’bādha malabbhayāpanīyaṃ,Paṭisaṅkharaṇārahaṃ visesaṃSamadhiṭṭhāya sajīvitindriyassa;

()

以精进力制伏了那难以疗愈的强疾，他决意维持其命根，使其得以修复。

44.

44.

Bhagavā’tha samādhi mappayitvāPaṭipassambhiya dukkhavedanaṃ so,Pavihāsi mahāvipassanāyaNahi vikkhamhita vedanā punāsuṃ;

()

其后，世尊专注于定，平息了苦受，安住于大观(mahāvipassanā)中。被抑制的感受不再生起。

45.

45.

Ravibandhu vihārato’higantvāBahichāyāeraṇaṅgaṇappadese,Sunisajji susajajitā sanamhiPariyuṭṭhāya lahuṃ gilānabhāvā;

()

太阳的亲族从病中迅速恢复后，走出精舍，在外面庭院的荫凉处，坐于备好之座上。

46.

46.

Jitajātijarārujo nisīdiYahimānandatapodhano’ pagamma,Tahi mañjaliko mayā sudiṭṭhaṃKhamanīyaṃ tava sāta miccavoca;

()

已战胜生、老、病者正坐于彼处，阿难(Ānanda)尊者上前，于其地合掌言：“我庆幸得见世尊，世尊身体尚可，情况安好。”

47.

47.

Tava bāḷhagilānatāya bhanteMama patthaṅghano viya’ttabhāvo,Sakalāpi disā’nupaṭṭhahantiNapi dhammā paṭibhanti manti vatvā;

()

（阿难）说：“尊者，因您病重，我的身体也变得沉重僵硬，诸方于我皆不显现，法亦不复明了。”

48.

48.

Apicā’si mame’sa sāvakānaṃHadayassā’salavo nakiñcivatvā,Bhagavā napanā’nupādisesa-Parinibbāna padaṃ bhaje’ti bhante;

()

尊者，世尊若不对弟子们有所言说，我等心中将有忧箭；世尊不应证入无余涅槃之境。

49.

49.

Yamanantarabāhiraṃ karitvāNanu cā’nandapakāsito hi dhammo,Gurumuṭṭhi tathāgatesu natthiVada kiṃ patthayate mame’sa saṅgho;

()

阿难，我已内外无别地宣说法，法难道未曾被开显吗？于诸如来，无有师拳。此僧伽于我复有何求？

50.

50.

Adhunā’ha masīti vassikosmiParijiṇṇosmi tathāgatassa kāyo,Sakaṭaṃviya jajjaraṃ jarāyaBhiduro vattati vekhamissakena;

()

我今已八十岁，如来之身已衰老。身体如破旧之车，因衰老而易坏，仅靠修补而运行。

51.

51.

SanimittakavedanānirodhāUpasampajja vimuttijaṃ samādhiṃ,Vihareyya yadā tadāttabhāvoVayadhammopi atīvaphāsuhoti;

()

由有相之受止息，得入解脱所生之定。当安住于此，此身虽有坏灭之法，亦得极为安乐。

52.

52.

Adhunāga miva’ttadhammadīpāBhavathā’naññaparāyaṇāttha tumhe,Bhagavāvadi te’va sattamā’tiSamaṇā bhāvitakāya cittapaññā;

()

“汝等当自为洲渚，法为洲渚，自为归依，不以他为归依。”世尊对已修身、心、慧之沙门说此第七颂。

53.

53.

Punarāgami tattha vutthavassoBhagavā jetavanaṃ mahāvihāraṃ,Upagamma tadāni dhammasenā-Pati satthāra mavandi sāriputto;

()

世尊于彼处度雨安居后，复还祇陀林大精舍。尔时，法将舍利弗前来顶礼导师。

54.

54.

Vividhiddhivikubbaṇaṃ vidhāyaYatināgo muninā katāvakāso,Tava pacchimadassananti vatvāNivuto pañcasatehi satthukappo;

()

彼长老龙象示现种种神通变化，得牟尼允许后，言：“此乃最后见您。”彼具导师之德者，为五百弟子所围绕。

55.

55.

Abhinamma padakkhiṇaṃ karitvāBhagavantaṃ samupecca mātugehaṃ,Janito’varake nipajjaka mañceParinibbāyi tadā’si bhūmicālo;

()

顶礼右绕世尊后，彼至母亲之家，于出生之室卧于床上而般涅槃，尔时大地颤动。

56.

56.

Atha kolitanāmatheranāgoParinibbāyi tathā katāvakāso,Puna dhātusarīra mappayitvāMunikārāpayi cetiyāni tesaṃ;

()

其后，名为拘利陀（目犍连）之长老龙象，亦如是得允许而般涅槃。牟尼分其舍利，为彼等建造塔庙。

57.

57.

JanalocanapīyamānarūpoMuni vesālipuraṃ kamena patvā,Sunivatthasupāruto kulesuCari piṇḍāya karī’va sericārī;

()

牟尼容颜悦众目，次第行至毗舍离城。彼善着衣披，于诸家乞食，如大象之自在而行。

58.

58.

Bhagavā paribhuttapātarāsoBhavatā’nandadivāvihārakāmo,Atha gaṇha nisīdananti vatvāGami cāpālasamaññacetiyaṃhi;

()

世尊食朝食已，欲作日住，告阿难言：“取坐具来。”遂往遮波罗塔庙。

59.

59.

Atha kho bhagavā nisidi yenaTadupaṭṭhākavaro’pagamma tena,Katapañjaliko nisidi vatvāRamaṇīyaṃti udenacetiyampi;

()

世尊就座已，其上首侍者（阿难）亦随至，合掌而坐，言：“尊者，乌登塔庙亦甚可乐。”

60.

60.

Sugatassa panī’ddhipādadhammāCaturo bhikkhu subhāvitā suciṇṇā,Bahulīkaḷitā’ti cāha bhīyyoMuni tiṭṭheyya sace khameyya kappaṃ;

()

善逝之四神足法，已善修习，善行持，多作多修。牟尼复言，若彼意乐，可住一劫。

61.

61.

KaruṇāparibhāvitāsayenaJitamārena tivāra mattamevaṃ,Ujukaṃ muninā karīyamāneVipulobhāsanimittajappanamhi;

()

已降魔者，其心为悲所熏，正直之牟尼三番给予广大光明之相与暗示。

62.

62.

Pariyuṭṭhitamānaso riva’ññoKharamārena pamuṭṭhamānaso so,Na ca taṃ paṭivijjhi neva yāciBhagavā tiṭṭhatu yāvatā’yukappaṃ;

()

彼（阿难）心意被扰，为暴恶之魔罗所迷惑，故未领会其义，亦未祈请：“愿世尊住寿一劫。”

63.

63.

Vaja kaṅkhasi yassadānikālaṃPahitā’nandatapodhano’tivatvā,Vasavattivasikato muhuttaṃAvidūramhi nisīdi rukkhamūle;

()

苦行尊（佛陀）对阿难说：“去吧，汝自知时。”言毕遣之。其后，他化自在天主（魔罗）于片刻间，坐于不远处之树下。

64.

64.

Upagañchiya bodhaneyya bandhuBhagavā yena pamatta bandhu tena,Bhujagoriva bhuttanaṅgalenaAbhimānena anonataṅgayaṭṭhi;

()

彼放逸之亲族（魔罗）走向应受觉悟之亲族（佛陀）所在之处；彼充满我慢，身躯不屈，犹如饱食之蛇。

65.

65.

Ajapālasamaññino kadāciUruvelāya vaṭaddumassa mūle,Katakicca? Tayā katā paṭiññāLikhitā vattati cittapotthake me;

()

“昔日于优楼频螺，阿阇波罗榕树下，汝所作已办否？汝所作之承诺，已铭刻于我心版。”

66.

66.

Samaṇā tava sāsanā’va tiṇṇāAdhunā dhammadharā’nudhammacārī,Paṭipattiratā bahussutā caSuviyattā suvisāradā vinītā;

()

“如今汝教法中之沙门皆已得度，彼等持法、随法行，乐于实践且多闻，善巧、无畏、善调伏。”

67.

67.

PaṭisiddhaparappavādivādāSahadhammena sapāṭihāriyaṃ te,Kathayanti kathāpayanti dhammaṃParinibbātu tato bhavantya voca, ()

“彼等以正法及神通，善破外道之论；彼等宣说并教导正法。是故，尊者，请般涅槃吧！”我如是说。

68.

68.

PariniṭṭhitasabbabuddhakiccoMunirevaṃ samudirite tivāraṃ,Analanti nirālayo bhavesuTadū’(pacchandasikaṃ) nisedhanāya;

()

已终一切佛业之牟尼，闻此三请，于诸有已无乐、无执，故无由拒绝。

69.

69.

Appossukko samāno viharatu kalimā ho timāsaccayenaSaccālokappakāso durita tamahido pañcatāḷisavassaṃ;

Sammā khīṇassineho tibhuvanabhavane dhammarājappadīpoNibbāyissatya’bhāsi tadahani vijahañcā’yu saṅkhāravegaṃ ()

“恶者，汝且安心！三月之后，照耀四十五载、驱散罪恶黑暗之真理之光，于三界中情爱已尽之法王明灯，即将熄灭。”彼日，彼如是说，并舍弃寿行之力。

70.

70.

Cāpāle cetiye’vaṃ vijahati satiyā sampajaññenavāyu-Saṅkāre bhūmicālo bhavi paṭupaṭahārāva gambhiraghoso,Gajjiṃsu vijjurājibhujasatapahaṭā sukkhajimūtabheriLoko sokandhakāre paripati janito bhiṃsano lomahaṃso;

()

于遮波罗塔，彼以正念正知舍寿行时，大地随之震动，其声深远如巨鼓。电光闪耀，雷声轰鸣，如百臂击打干云之鼓；世界陷入忧悲黑暗，生起恐怖，令人毛骨悚然。

Itimedhānandābhidhānena yatinā viracite sakalakavijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe santike nidāne bhagavato āyusaṅkhārossajjana pavatti paridīpo aṭṭhavīsatimo saggo.

智增（Medhānanda）行者所作，为一切诗人心中欢喜之源，《胜者世系灯》（Jinavaṃsadīpa）近因缘篇中，阐明世尊舍寿行之事，此为第二十八章。

1.

1.

Yenā’nando vasati bhagavā tena gantvā nisinnoPādambhoje sumahiya suhebaddhamuddhāñjalihi,Bhante sukkhāsati ca elitā hiṃsano lomahaṃsoJāto kasmā vasumativadhū sampavedhītya’pucchi;

()

阿难前往世尊所在之处，以合十之手置于顶上，善礼莲足，而后问道：“尊者，是何因缘，生此恐怖、令人毛骨悚然之事，令大地颤动？”

2.

2.

Heṭṭhā’kāse balavapavane vāyamāne kadāciVātaṭṭhā yā salilapathavī taṭṭhitā paṃsubhumi,Saṅkampante yatharivatari lola kallolamāli-Majjhotiṇṇā pathavicalanaṭṭhāna mānanda ce’taṃ;

()

阿难，下方虚空强风吹起，此大地依水，水复依风。风动则水动，水动则地动，犹如航入汹涌波涛中之船。阿难，此乃地动之一因。

3.

3.

Appekacce samaṇa samaṇabrāhmaṇā appamāṇāĀposaññā sukhumapathavi bhāvitā santi yesaṃ,Pattābhiññā paricitavasī te samāpattilābhīKampentīmaṃ tadapi bhavate bhūmicālassa ṭhānaṃ;

()

复有沙门、婆罗门，已得神通，自在娴熟，证得禅定，彼等修习无量水想及微细地想，能令此地动摇。此亦为地动之因。

4.

4.

Gabbhokkanto bhacati ca yadā sampajāno satovaGabbhasmā nikkhamati carime attabhāve tadāpi,Sambodhiṃ vā purisanisaho bujjhate kampate’yāEte dhammā samaṇa mahato bhumicālassa hetu;

()

当菩萨以正念正知入胎时，及于最后有而出胎时；又当人中之雄狮觉悟无上菩提时，大地亦为震动。沙门，此等皆为大地震动之因。

5.

5.

Buddho hutvā bhuvananayano dhammacakkaṃ pajānaṃSaṃvattetī vijahati yadā cā’yusaṅkhāravegaṃ,Kampatye’sāpathavi phusate khandhanibbānadhātuṃĀnande’te mahatipathavikampanatthāya hetu;

()

当世界之眼之佛陀为众生转法轮时；当彼舍弃寿行之力时；及证入无余涅槃界时，阿难，此大地亦为大动。此等皆为大地大动之因。

6.

6.

Tabyāsenabbigatahadayā’nandamānandatheraṃAssāsetvā uparupari so desanaṃ vaḍḍhayitvā,Ānandā’haṃ karahacivasiṃ yassa nerañjarāyaNajjā tire jitajalamucassā’japālassa mūle;

()

世尊安慰了因那（地震）而心生惊怖的阿难长老，并进一步开示道：“阿难，我曾一度住在尼连禅河(Nerañjarā)畔，阿阇波罗(Ajapāla)榕树下。”

7.

7.

Tatrā’gantvā phusatu bhagavā khandha nibbānadhātuṃIssāmāyāmalinahadayo pāpimā iccavoca,Laddhokāso punarapi kamamaṃ evamevā’bhiyāciAjjā’sīnaṃ paramarucire pya’tra cāpālacetye;

()

“那时，心怀嫉妒与欺诈的恶魔波旬(Pāpimā)前来对我说：‘世尊，请证入般涅槃吧！’后来，当我今天坐在这优美的遮波罗塔(Cāpālacetiya)时，他又得到机会，再次向我作了同样的请求。”

8.

8.

Apposasukekā tvamiha kalimā hohi māsehi tīhiKhandhānaṃ nibbuti bhagavato hessatī’ccetamatthaṃ,Ārocentena hi kasatimatā samapajaññena bhikkhuOssaṭṭho me jitanamucinā cā’yusaṅkhāradhammo;

()

“恶者，你且安心！三月之后，世尊的诸蕴将完全寂灭。”比丘，当我，那已战胜魔罗(Namuci)者，以正念正知宣告此义时，我已舍弃了寿行。

9.

9.

Evaṃ vutte caraṇakamalacanda mānandatheroNatvā bhante bahujanahitatthāya tiṭṭhā’yukappaṃ,Vatatikkhattuṃ paramakaruṇācodito yācidāniNā’yaṃ kālo bhavati sugataṃ yāvanāyi’cca’voca;

()

如是说已，阿难长老顶礼世尊月光般的莲足，出于大悲心，他三番祈请道：“尊者，为了众多有情的利益与安乐，请住世一劫！”世尊答道：“阿难，如今已非祈请善逝之时。”

10.

10.

Sambodhiṃ tvaṃ yadi bhagavato saddahanto’si kasmāNippīḷesī dasabala manullaṅghanīyā’bhilāpaṃ,Tasmiṃ tasmiṃ sati bhagavatā ka yamāne nimitteTumheve’taṃ viya kalimatā dukkatañcā’paraddhaṃ;

()

“阿难，你若信受世尊的觉悟，为何（现在才）烦扰十力尊？当世尊在不同场合给予你明显的暗示时，你却未能领会而祈请，这正是你的过失与罪愆。”

11.

11.

Yāceyyāsi yadi dasabalaṃ ce paṭikkhippa vācāSatthā’datte tava tatiyakaṃ vippayogo piyehi,Naṇvā’kkhāto samaṇa paṭigacceva me saṅkhataṃ yaṃJātaṃ bhūtaṃ avipariṇataṃ taṃ kuto’ pe’ttha labbhā;

()

“你若祈请十力者，导师纵然拒绝两次，第三次也必应允。阿难，我岂非早已说过，一切所爱之物，终将别离？凡是已生、已成、有为之法，欲其不坏，岂有此理？”

12.

12.

Ekaṃsenā’vitathavacasā saccasandhena cāyu-Saṅkhāro’ hīyati bhagavatā vyākatā’nanda bhikkhu,Yāsā vācā yathariva chiyāmuttakhāṇo tathā taṃPaccāgacche napunavacanaṃ jīvitārakkhahetu;

()

“阿难，诸比丘，言语不虚、信守承诺的世尊已明确宣告：寿行已被舍弃。此言一出，犹如已吐出的唾沫，绝不会为了保全生命而收回。”

13.

13.

Evaṃ vatvā sapadi sugato gandhanāgindagāmīYenāraññaṃ vipulamalakāsāravesāliyaṃ so,Kūṭāgāraṃ tadavasariyā’nandatherena saddhiṃIccābhāsī samaṇaparisaṃ sannipātehi sīghaṃ;

()

如是说已，善逝以香象之步，与阿难长老一同前往毗舍离的大林，进入重阁讲堂，然后说道：“阿难，请速将所有比丘召集到讲堂来。”

14.

14.

Evaṃ bhante lapitavacano sokasallena viddhoSohā’yasmā vasigaṇa mupaṭṭhānasāḷāya māsuṃ,Rāsikatvā mahitacaraṇo’pāhano tassa kālaṃĀrocesi gamiya bhagavā pīṭhikāyaṃ nisajja;

()

具寿阿难答道：“是的，尊者。”他心中被忧悲之箭刺穿，迅速将比丘僧众召集到讲堂。然后他走近世尊，禀告时至。世尊于是前往，在备好的座位上坐下。

15.

15.

Āmantetvā samaṇaparisaṃ bodhipakakkhe bhavā meYete dhammā sayamadhigatā desitā sādhukaṃ vo,Uggaṇhitvā yathariva siyā sāsanañcaddhanīyaṃBhāvetabbā suparihariyā sevitabbā’ti vatvā;

()

他对比丘僧众说：“诸比丘，凡我亲证后为你们所说的、有助于觉悟的法，你们当善加学习，实行、培育、多作，好让此清净教法久住，为了众生的利益与安乐。”

16.

16.

Nibbāyissatya’vaca bhagavā accayenā’cirenaTemāsānaṃ bhuvanabhavanu’jjotapajjotarūpo;

Tumhe sampādayatha samaṇā appamādena sabbeSaṅkhārā yaṃ samudayamayā lakkhaṇabbhāhatā’ti;

()

世尊说：“再过不久，三个月后，我这盏照亮世界的灯将要熄灭。诸位沙门，你们当不放逸地努力！诚然，一切行法都具有生灭的本性。”

17.

17.

Pubbaṇhe so karakisalayā’dhāna’viṭṭhānapattoPatto satthā pacuracaraṇo cīvaracchannaganto,GattobhāsāruṇitaparikhāvīthipākāracakkaṃCakkaṅkeha’ṅkitapadatalassālivesālināmaṃ;

() (Yamakabandhanaṃ)

清晨，导师着衣持钵，与众多弟子同行，抵达了名为毗舍离的城邦。他足底有轮印，身放光明，映红了城池的护城河、街道与城墙。

18.

18.

Āhiṇḍitvā tahi manugharaṃ piṇḍa manvesamānoPacchābhattaṃ bhuvananayano locanindīvarehi,Taṃ vesāliṃ dviradagatimā’nanda nāgāpalokaṃOloketvā ida mavaca me pacchimaṃ dassana’nti;

()

他在城中乞食，饭食之后，世界之眼（佛陀）以其青莲般的眼睛，转身作象王之回顾，凝望着毗舍离，然后对阿难说：“阿难，这是我对毗舍离的最后一次瞻望。”

19.

19.

Tambhāṭhānā nayanasubhagaṃ sevito sāvakehiBhaṇḍaggāmāṭavi mavasaṭo diṭṭhivādībhasīho,Nicchāretvā sarasamadhuraṃ dhammagambhīraghosaṃTaṇhākhīṇā mamapunabhavo bhikkhave natthya’bhāsi;

()

从那地方，为弟子们所围绕，那眼目秀美的世尊，那摧破邪见的狮子，进入了饭荼村(Bhaṇḍaggāma)。他发出甘美、深沉的法音，说道：“诸比丘，我已断尽渴爱，再无后有。”

20.

20.

Tisso sikkhā pariharatha vo sādhukaṃ bhikkhave’tiEvaṃ vatvā matibhagavatibhattubhūto sayambhu,Tamhāgāmā punarupagamī hatthigāma’mbagāmaṃJambuggāmaṃ vamitagamano hatthivikkantigantā;

()

“诸比丘，你们当善护三学。”如是说已，自觉的世尊，以象王之步，从那村庄出发，次第经过象村、芒果村(Ambagāma)与阎浮村(Jambuggāma)。

21.

21.

Patvā bhogāyatana manaso bhoganāmaṃ subhikkhaṃNibbhogo so nagaramaparaṃ bhāratibhatturūpo,Cittābhogaṃ kurutha samaṇā sādhukaṃtaṃ suṇāthaDesissāmī’tya’vadi caturo vo uḷārāpadese;

()

抵达了富饶的财城(Bhoga)后，他，那无有欲乐享受者，说道：“诸沙门，请注意听，仔细听！我将为你们宣说四大教法。”

22.

22.

Eso dhammo bhavati vinayo sāsanaṃ satthu cedaṃAbbhaññātaṃ vata bhagavato sammukhā me sutanti,Sakkhīkatvā yadi vadati maṃ bhikkhave koci bhikkhuNādatabbaṃ tadadhivacanaṃ nappaṭikkositabbaṃ;

()

“诸比丘，若有比丘如是说：‘此是法，此是律，此是导师之教。我曾从世尊面前亲闻、亲受。’诸比丘，对此比丘之言，不应认可，亦不应驳斥。”

23.

23.

Pakkhittānaṃ mama tipiṭake tappadabyañjanānaṃYaṃyaṃṭhānaṃ avatarati saṃdissate niddhamettha,Gantabbaṃ vo sugahitamidaṃ bhāsitaṃ bhikkhunoti

“应将那些字句与经、律对照。若能与经、律相合，你们就应作出结论：‘此确为世尊之语，为该比丘善受持。’”

Chaḍḍetabbaṃ kavacanamitaraṃ duggahītanti no ce;

()

“若不相合，则应将其作为‘恶说、误执’而舍弃。”

24.

24.

Āvāse yo viharati mahābhikkhusaṅgo amutraTherā bhikkhū tipiṭakadharā theravaṃsaddhajā ye,Yvābhiññāto paṭibalataro bhikkhu vā sammukhā meTesaṃ tesaṃ idamavagataṃ suggahītatti vutte;

()

“又或，在某寺院住有大比丘僧团，其中有持三藏、为长老传承之栋梁的长老比丘们。若有比丘说：‘我从那僧团面前，或从那些长老面前，亲闻亲受此法。’（亦当如是检证。）”

25.

25.

Otāretvā tadapi vinaye satthu suttābhidhammeSaṃsandantaṃ yadipana paṭiggaṇhitabbaṃkata na noce,Cattāro me itivibhajite nippadesāpadeseDhāreyyātha’bruvi muni ranādhānagāhī sadā vo;

()

“（对此言论），亦应与经、律对照。若相合，则应接受；若不合，则不应接受。牟尼说：‘我已无遗漏地剖析了这四大教法，你们当永远谨记于心。’”

26.

26.

Patvā pāvāpuravara matho’ropitakkhandhabhāroAmbāraññe viharati mamaṃ dhammarājāti sutvā,Tibbacchando javanamatino dassanassādanamhiCundo gantvā caraṇakamalaṃ vandi kammāraputto;

()

世尊抵达殊胜的波婆城(Pāvā)，卸下肩上重担，住于芒果园。纯陀铁匠闻法王（世尊）在此，心生强烈渴仰，急切欲见，遂前往礼敬世尊双足。

27.

27.

Sammādhammassavaṇapasuto ekamantaṃ nisinnoSotāpanno paṭhamadivase dassanenevasatthu,Buddhaṃ paññābhagavatipatiṃ svatanāyā’bhiyācaṃCando pubbācalamiva gharaṃ pāvisi cundanāmo;

()

纯陀闻法精进，坐于一旁，初见世尊即证得须陀洹果。他虔心祈请具足智慧的世尊明日降临，随后纯陀便如月升东山般返回家中。

28.

28.

Sampādetvāgahapati bahuṃ tāyaratyā’vasāneKhajjaṃ bhojjaṃ sumadhutaraṃ sūkaraṃ maddavampi,Pakkhittojaṃ pacuravibhavo ñāpayī dhammaraññoKālo bhante’tarahi bhagavā niṭṭhitaṃ bhojananti;

()

家主于长夜将尽时，备办好许多硬食与软食，以及极为甘美的软猪肉。财富丰饶者告知法王：“尊者，世尊，现在是时候了，食物已终。”

29.

29.

Sālakkhandhāyatabhujayugo muggavaṇṇaṃ gahetvāPattaṃ pattatthavikapihitaṃ pakkanigrodhavaṇṇaṃ,Acchādetvā parivutavasi cīvaraṃ paṃsukūlaṃPāsādabbhantara mabhiruhī tassa sovaṇṇavaṇṇo;

()

彼双臂修长如娑罗树干，手持绿豆色之钵，钵盖如熟榕果色。身色如金者披上粪扫衣，登上殿堂之阿邦答勒。

30.

30.

Bālādiccori’va dasabalo tāva pubbācalaggePaññattasmiṃ ratanakhavite bhaddapīṭhe nisajja,Āmantetvā jitadhanapatiṃ cundamādiccabandhuSatthāraṃ tvaṃ parivisiminā maddavenātya’bhāsi;

()

十力者犹如东山之巅初升的太阳，坐于备好的、镶嵌珠宝的贤座上。日亲(Ādiccabandhu)呼唤纯陀后说道：“你当用此柔软之食侍奉导师。”

31.

31.

Santappetvā sugatapamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ sahatthāMaṃsaṃ sobbhe nikhaṇiya tato satthubhuttāvasesaṃ,Bhatyā dhammassavaṇanirataṃ bodhayitvāpayāsiPūro paṅkeruhamiva jino cundakammāraputtaṃ;

()

亲手令以善逝(Sugata)为首的比丘僧团满足后，他便将导师食用后剩余的肉埋入坑中。其后，胜者令乐于闻法、具虔敬心的铁匠之子纯陀觉悟，犹如莲花出淤泥，然后离去。

32.

32.

Bāḷhābādho balavakaṭukā vedanā tassa bhattaṃBhuttāvissā’bhavi bhagavato rattapakkhandikā’si,Vikkhambhetvā tamapi satimā sampajāno’vidūreMaggotiṇṇo muni rupagamīrukkhamūlaṃ kilanto;

()

世尊食用该餐后，生起剧烈的疾病，感受强烈而剧痛，患上了血痢。疲惫的牟尼(Muni)具念、正知，抑制住病痛，离开道路不远处，去到一棵树下。

33.

33.

Paññāpetvā catuguṇamupaṭṭhākathero adāsiYaṃ saṅghāṭiṃ narahari tahiṃ vissamatto nisajja,Gantvā’nandā’hara sarabhasaṃ tvaṃ pipāsāturassaPānīyyaṃ me nikhiladarathā nibbutassetya’bhāsī;

()

侍者长老铺好四叠的僧伽梨，人狮(Narahari)于其上坐下休息。他对阿难说：“阿难，你速去为我这口渴难耐者取饮用水来，我已平息一切苦恼。”

34.

34.

Yasmā bhatte sakaṭasatasañcārasambhinnamaggāGorūpānaṃ vigaḷitaṭī siṅgasaṅghaṭṭaṇena,Cakkacchinnā kalalakalusībhutasantattavāriNālaṃ pātuṃ salilamadhunā kunnadi sandate’dha;

()

“尊者，因为数百辆车通行，道路已被毁坏，牛群犄角的碰撞也使河岸崩塌。河水被车轮搅动，变得泥泞、浑浊而沸腾。现在，此处流淌的小河之水不适合饮用。”

35.

35.

Accāsanne kakudhaviṭapīmūlasaṃsaṭṭhakulāVātakkhittā’malajalakaṇā sātasitodapuṇṇā,Sakkā bhante savati kakudhāsindhu gattāni sīkiṃKātuṃ pātuṃ dharaṇiramaṇi baddhahārābhirāmā;

()

“尊者，不远处流淌着迦俱陀(Kakudha)河，其岸与迦俱陀树根交织。河水充满宜人的清凉，风吹拂着纯净的水珠。尊者，此河水可以饮用，亦可沐浴使身体清凉。它在美丽的大地上，悦人如佩戴的花环。”

36.

36.

Evaṃ vutte puna bhagavatā codito pattahatthoPatvā’nando kalalavisamaṃ kunnadītitthamāsuṃ,Netvā sitodaka malulitaṃ nimmalaṃ sandamānaṃÑato bhante pivatu bhagavā’tyā’ha buddhānubhāvo;

()

被世尊再次如此催促后，阿难手持钵，迅速来到那泥泞不平的小河渡口。因佛陀之威力，他取来清凉、无扰、清澈、流淌的水，然后说：“尊者，世尊请饮用吧。”

37.

37.

Tasmiṃkāle samitatasiṇaṃ rukkhamūle nisinnaṃNaṃ disvāna’ṅkusanisitadhī pukkuso kamallaputto,Pabyākāsika paṭutarasamāpattiyākittanenaĀḷārassā’dhikavupasame attano’bhippasādaṃ;

()

彼时，摩罗子普库萨(Pukkusa)，其智敏锐如钩，见到渴意已息的世尊坐于树下。他通过赞叹阿罗罗(Āḷāra)的殊胜寂静，表达了自己对该卓越等至的深切净信。

38.

38.

Gajjantisvā’sanisu parito niccharantīsu jātuVijjummālāsu ca galagalāyantiyā vuṭṭhiyāhaṃ,Saññibhuto nanu khaphasamāpattiyā santavittoNā’ssosiṃ bho sutikaṭuravaṃ nāddasaṃ rūpavāha;

()

“当雷霆四面咆哮，闪电链条般划过，倾盆大雨哗哗落下时，我安住于灭尽定，内心平静，故既没有听到刺耳的喧嚣，也没有看到任何形色。”

39.

39.

Vuttaṃ sutvā’matarasahīraṃ uddharitvāna dhīmāSaddhābījaṃ panihita kamathā’ḷārakālāmakhette,Yebhuyyenā’samacupasame siṅgīvaṇṇe pasannoDatvā buddhaṃ saraṇa magamā sāṭakaṃ siṅgīvaṇṇaṃ;

()

智者听闻此甘露味之语，便拔除先前种在阿罗罗·卡拉玛(Āḷāra Kālāma)田地里的信心之种。他对金色世尊及那无与伦比的寂静生起极大的净信，于是供养了金色衣，并皈依佛陀。

40.

40.

Tattaṅgārodaramiva tamaṅgīrasaṅgopanītaṃVatthaṃ vītaccika mabhinavaṃ siṅgivaṇṇaṃ rarāja,Pacchā paccuttariya kakudhāsindhu majjhogahetvāAmbāraññaṃ tahi mavatarī sakyasiho sasaṅgho;

()

穿在光耀者身上的那件崭新金色衣，闪耀如无焰的炽热炭火。其后，释迦狮子(Sakyasiha)与僧团一同渡过迦俱陀河，进入并抵达了芒果园(Ambārañña)。

41.

41.

Saṅghāṭiṃ patthariya sahasā cundatherena mañcePaññattasmiṃ sapadi samadhiṭṭhāya vuṭṭhānasaññaṃ,Accadhāyā’dhikakilamatho so sato sampajaññoPāde pādaṃ bhavabhayabhido sīhaseyyaṃ akāsi;

()

纯陀长老迅速在备好的卧具上铺好僧伽梨。世尊虽极度疲惫，但仍具念、正知，他即刻决意于起身之想，以足叠足，行狮子卧(sīhaseyya)，彼乃破除轮回怖畏者。

42.

42.

Āmantetvā niravadhidayo thera mānandanāmaṃDve me laddhā samasamaphalā piṇḍapātā visiṭṭhā,Sandeho yo karabhavi siyā cundakammāraputta-Sse’vaṃ vatvā pariharatu tañcāha me accayena;

()

无量慈悲者呼唤名为阿难的长老，说道：“我曾获得两份殊胜的、果报相等的施食。在我去世后，若有人对铁匠之子纯陀(Cundakammāraputta)生起疑虑，你当为他消除。”

43.

43.

Tamhā khīṇāsavaparivuto bhuripañño hirañña-Vatyā najjā vijanapavanaṃ pārime tirabhāge,Phullaṃ sālabbana mavasarī kosiṇārāna maggaṃMallānaṃ so suravanasiriṃ rājadhānyā’vidūre;

()

从那里，被诸漏尽者围绕的大智慧者，去到希连禅(Hiraññavatī)河对岸的寂静林中。他抵达了摩罗族(Malla)都城拘尸那罗(Kusinārā)不远处，那花朵盛开、美如天界园林的娑罗林。

44.

44.

Ānandenā’ nadhivaravaco coditeno’ pacārePaññantasmiṃ tathaṇayamakassālarukkhantarāḷeMañce paññāsatiparimukho uttarādhānasīseKatvā pādoparipada manuṭṭhānaseyyaṃakāso ()

阿难遵从世尊的无上言教，在双娑罗树之间备好卧具。世尊头朝北方，以足叠足，行不再起身之卧。

45.

45.

Sitacchāyā vigaḷitarajodhūsarā sabbaphāli-Phullā bhantī jaṭitaviṭapakkhandhamūlā’ ññamaññaṃ,Saṅkiṇṇālī sapadi yamakassālasālā visālāDissante’vaṃ vakulatilakā’sokacampeyyasākhī;

()

宽广的双娑罗树林，树荫清凉，离尘无垢，所有枝条繁花盛开，光彩照人，其枝、干、根相互交织。此刻林中显得拥挤，亦可见婆俱罗(Vakula)、蒂拉卡(Tilaka)、阿输迦(Asoka)和瞻波迦(Campaka)等树的枝条。

46.

46.

Naccaṃ gītaṃ vividhaturiyaṃ vattate’dāni dibbaṃDibbaṃ cuṇṇaṃ malayajamayaṃ dibbamandāravāni,Passā’nandabbikacayamakassālapupphānya’kāleSamūjāye’vahi bhagavato antalikkhā patanti;

()

“阿难，你看，现在天界的歌舞与各种乐器正在进行。天界的香粉、马拉雅(malayaja)檀香粉、天界曼陀罗花，以及非时节盛开的双娑罗花，为供养世尊故，正从空中飘落。”

47.

47.

Ete brahmāmaranaraphaṇī cāmaracchattahatthāMālāmālāguḷaparimalaṇḍupadīpaddhajehi,Channaṃ tāḷāvacarabhajitaṃ maṅgalāgārabhutaṃJātikkhettaṃ nanu bhagavato kevalaṃ pūjanāya;

()

“这些梵天、天人、人类和龙族，手持拂尘与伞盖，带着花环、香丸、香膏、灯与幡旗，难道他们仅仅是为了供养世尊那如吉祥殿堂、有音乐礼敬的诞生之地吗？”

48.

48.

Ānande’vaṃ satipi bhagavā tāvatā sakkatovāSammā tesaṃ nacagarukato namānito pūjitovā,Yo kho dhammaṃ carati samaṇo’ pāsako vā’nudhammaṃBhatyā so maṃ paramavidhānā kamānaye pūjayeti;

()

“阿难，即使如此，如来也并非因此就受到适当的恭敬、尊重、敬仰或供养。若有比丘或优婆塞，能行法、随法行，他才是以最上之供养来供养我。”

49.

49.

Amhe tasmātiha paṭipadaṃ suṭṭhu dhammānudhammaṃSampādemā’tya’vaca muni vo sikkhitabbañhi evaṃ,Dhammāssāmiṃ sapadi purato vījamāno samānoHatthicchāpo yathariva ṭhīto theranāgo’pavāno;

()

“因此，我们于此应善加成就法、随法之道。”牟尼(Muni)说：“你们确实应当如此学习。”当时，龙象长老优波瓦那(Upavāṇa)正站于法主面前为他扇风，犹如幼象侍立一旁。

50.

50.

Mallānaṃ kho nagaravarato yāvatā sāladāyaṃRāsibhūtā’surasuravarabrahmarājūhi yasmā,Daṭṭhuṃ buddhaṃ dasabaladharaṃ khittavālaggakoṭi-Mattaṭṭhāne dasadasahi vā natthya’phuṭṭhappadeso;

()

从摩罗人的殊胜城市到娑罗林，阿修罗、天人、梵天王等云集，欲见具足十力的佛陀。其地甚至连一发尖大小之处，都没有未被触及的空隙。

51.

51.

Kandantīnaṃ pakiriya sake kesapāse ca bāhāPaggaṇahitvā sirasi pathavisaññinīdevatānaṃ,Jhāyantīnaṃ bhuviparipatantīna mujjhāyinīnaṃDento’kāsaṃ apanayi parañceḷhakeno’pavānaṃ;

()

地神们悲啼哭泣，散乱着头发，双手抱头；天神们哀叹着，倒在地上。为给他们留出空间，[世尊]令优波瓦那退到一旁。

52.

52.

Saṅkhārānaṃ khayavaya manāgāmino vītarāgāDevabrahmā sumariya yathevi’ndakhīlācalaṭṭhā,Nāmhe bhante’tarahī viya vo accayenātya’vocuṃPassissāmā’yati miga manobhāvanīyepi bhikkhū;

()

不还者和离贪的诸天与梵天，忆念诸行坏灭，如同因陀罗柱般屹立不动。他们说：“尊者，您般涅槃后，我们再也无法像现在这样见到您了，也无法再见到那些如鹿般令我们心生喜爱的比丘了。”

53.

53.

Jātaṭṭhānappabhutika midhānandaṭhānaṃ catukkaṃPuññakkhettaṃ bhuvi bhagavato sabbhisaṃvejaniyaṃ,Addhā saddhāvisadahadayā sādhavo cārikāyaṃĀhiṇḍantā pavurakusalaṃ tatrapatvā viṇanti;

()

“阿难，世尊于此世间有四处能令善人生起感动之情的福田：诞生之地、成道之地、转法轮之地及般涅槃之地。具足清净信心的善人，游行至彼处时，必能获得殊胜的善业。”

9 54.

9 54.

Puṭṭhassevaṃ kathamapi mayaṃ mātugāmesu bhanteVattissāmā’tyamitamatimā’ nandatherassa’bhāsi,Tannijjhānaṃ tadabhilapanaṃ mākarothāti tumheEvaṃsante satiparimukhā hotha chadvārarakkhā;

()

当被问及：“尊者，我们应如何对待女众？”具无量智慧者对阿难长老说：“你们不要注视她们，也不要与她们交谈。若遇此情况，当正念现前，守护六根门。”

55.

55.

Puṭṭhassevaṃ maya mutusamuṭṭhānarūpāvasiṭṭheVatteyyāmhe tavanirupame rūpakāye kathannu,Mākho tumhe bhavatha munino dehapūjāvidhāneSakhyāpārā upari ghaṭathā’hā’savānaṃ khayeti;

()

当被问及：“尊者，对于您这无与伦比的色身遗体，我们该如何处理？”牟尼说：“你们不要为供养遗体之事操劳。你们应当为更高的目标而努力，致力于断尽诸漏。”

56.

56.

Saṃvijjante bhagavati idhānanda bhīyyopasannāRūpībrahmāmarapabhutayo khattiyabrāhmaṇā ye,Sakkaccaṃ te yathariva janā cakkavattissarīreSabyāpārā naraharisariropahāre siyunti;

()

“阿难，于此有众多对世尊深具信心的色界梵天、天人、刹帝利与婆罗门。他们将如对待转轮圣王的遗体般，恭敬地供养人中之狮的遗体。”

57.

57.

Cattāro me bahujanahitā buddhapaccekabuddhāYasmā maggapphalasukhamudā sāvakā cakkavattī,Rājā pūjāvidhisumahiyā honti thūpārahe’vaTasmā thūpo mamapi bhavatā’nandasiṅghāṭakamhi;

()

“有四种人利益众多世人，值得为之建塔并受隆重供养：佛陀、独觉佛、欣乐道果之乐的声闻，以及转轮王。因此，阿难，也应在四衢道口为我建塔。”

58.

58.

Evaṃ vutte sariya tamurotomaribhūtasokoTherānando pavisiya nirālambadhammo vihāraṃ,Ālambitvā vilapiya bahuṃ aggalatthambhasīseSatthā sekhe kaḷitakaruṇāpāṅgabhaṅgo parodi;

()

听闻此言，阿难长老悲痛如矛刺心，感到法无所依，便进入精舍。他倚靠着门柱，放声大哭。导师以慈悲的目光，为尚在有学位的弟子们而悲泣。

59.

59.

Āmantetvā tamanadhivaro puñchamakānassudhāraṃTheraṃ mākhovilapi ala mānanda māsoci hevaṃ,Saṅkhārānaṃ kathamiha labhe niccataṃ nibbikāraṃAkkhātaṃ me nanu piyajanabbippayogo siyāti;

()

无上者对正在擦拭泪水的长老说：“阿难，够了，不要哭泣，不要忧伤。于此，诸行如何能得恒常不变？我岂非已说过，必有与所爱之人别离之时？”

60.

60.

Mettāpubbena hi cirataraṃ kāyakammena vācā-Kammenā’yaṃ guṇamaṇimanokammunā bhikkhave maṃ;

Sakkaccaṃ sannicitakusalopaccupaṭṭhāsi tasmāĀtāpī so tvamasi nipapako hesi khīṇāsavoti;

()

“比丘们，长久以来，此人以慈为先导，以身业、语业及如宝之功德的意业，恭敬地、积善地侍奉我。因此，你当精勤、审慎，成为漏尽者。”

61.

61.

Chāyāmaññe cira manucaraṃ seyyathā’nandabhikkhū-Paṭṭhāko me bhavati sutavā nāgatātitakānaṃ,Sambuddhānaṃ bhagavata mupaṭṭhāyakā ce’tadaggāIccā’he’tapparamasamaṇāyeva hessantya’hesuṃ;

()

“阿难比丘如影随形，长久地侍奉我，他博学多闻。过去与未来诸佛世尊的侍者，也都是最上首的。”世尊说：“他们过去是，将来也必是至上的沙门。”

62.

62.

Saṃvaṇṇesi niravadhiguṇo ukkhipanto’va meruṃSaṅkhobhento viya jalanidhiṃ pattharanto’va bhumiṃ,Vitthārento viya ravipathaṃ saṅghamajjhe ṭhitassaĀnandassu’ttaritaraguṇaṃ abbhutaccherabhūtaṃ;

()

具无边功德者(世尊)赞扬了立于僧伽中的阿难，其功德殊胜、奇特稀有，其赞叹之语犹如擎起须弥山，搅动大海，铺展大地，开辟日道。

63.

63.

Hitvā sākhānagara manalaṃjaṅgalaṃ issarānaṃVāsaṭṭhānaṃ taditarapuraṃ sabbasampattisāraṃ,Patvā rājaggahapabhutikaṃ nātha nibbāyatūtiEvaṃ vutte muni ravaca māhevamānandavoca;

()

阿难说：“世尊，请您舍弃此枝叶小城、此鄙陋丛林，前往王舍城等其他大城——彼处为权贵所居，财富汇集——愿您在那里般涅槃！” 听闻此言，牟尼说：“阿难，切莫如是说。”

64.

64.

Pubbe dibbopamasukha vidhā’nanda’haṃ cakkavatti-Rājā hutvā cira manubhaviṃ dhammiko dhammarājā,Mallānaṃ kho tadahani kusāvatya’yaṃ rājadhāniĀsi lakkhivasati ralakārājadhānī’va phītā;

()

“阿难，往昔我曾为转轮圣王，是如法的法王，长时享受天神般的安乐。那时，此拘舍婆提(Kusāvatī)是摩罗人的王都，繁荣昌盛，犹如天神之都Āḷakā，吉祥天女的居所。”

65.

65.

Gāmakkhette jitaripuraṇo kosiṇārāna masmiṃSālāraññe jinakarivaro mārakaṇṭhiravena,Yāme ajjāhani rajaniyā pacchime haññate’tiVāseṭṭhānaṃ pahiṇi yatimārocanatthaṃ tamatthaṃ;

()

战胜敌阵的胜者、人中之象，在拘尸那罗的娑罗林中，于今夜最后时分即将般涅槃。他派遣一位行者去向婆希舍族(Vāseṭṭhas)宣告此事。

66.

66.

Santhāgāre mahatiparisā kiñcikammaṃ paṭiccaRāsibhūtā yativaravacocoditā mucchitāsi,Uyyānaṃ te pavisiya tadā mallaputtā ca mallāVyāpajjiṃsū kasiranikarāvārapāre nimuggā;

()

在集会堂中，大众因某事而聚集，被最上修行者的话语所触动而心神恍惚。那时，摩罗青年与摩罗人进入园林，沉陷于无边无际的苦恼之中。

67.

67.

Yaṃnūnāhaṃ narapatikulaṃ ekamekaṃ gahetvāVandāpeyyaṃ caraṇakamaladvanda maṅgīrasassa,Iccānando yati sapariso puttadārehisaddhiṃItthannāmo paṇamati jinaṃ mallarājāti vatvā;

()

阿难心想：“我应引领各王族，一一前来顶礼安吉拉萨(Aṅgīrasa)的莲足。” 于是他便通报：“名为某某的摩罗王，与其随从、妻儿，前来顶礼胜者。”

68.

68.

Mallānañcāhariya paṭhameyeva yāme rajanyāVandāpesi sakalaparisaṃ tenupāyena buddhaṃ,Sutvā vidvā bhagavata manuṭṭhānaseyyappavattiṃSāḷāraññaṃ avasari paribbājako yo subhaddo;

()

阿难以那种方式，在初夜时分，便让所有摩罗人礼敬了佛陀。其时，有位博学的游方者须跋陀罗(Subhadda)，听闻世尊即将般涅槃卧息之事，便来到娑罗林。

69.

69.

Okāsaṃ me dadatha samaṇaṃ gotamaṃ pucchanāyaKaṅkhādhammaṃ pajahitu midhānandapatto hamasmi,Vutte satthā kilamati alaṃhāvuso mā vihaññiVatvā’nando bhagavati dayācodito vārayī taṃ;

()

“请给我一个机会，向沙门乔达摩提问，我来此是为了断除疑惑。”听闻此言，阿难出于对世尊的悲悯而制止他，说道：“贤友，够了，不要打扰导师，他已疲倦。”

70.

70.

Laddhokāso dasabaladayājālabaddho subhaddoAññāpekho pavisiya tahiṃ tabbihesānapekkho,Pañhaṃ pucchi tadupanayane kovido’bhāsidhammaṃVitthārento ariyavinaye puggale suppatiṭṭhe;

()

得蒙应允，须跋陀罗被十力者的悲网所摄受，他怀着求知之心，不再顾虑[阿难的]阻挠，进入佛前。他善巧地提出问题，[世尊]便为他开示法要，详述于圣律中善安住的诸人。

71.

71.

Pabbajjitvā bhagavati sayaṃ bhikkhubhāvābhisittoSaṅkhārānaṃ khayavaya matho bhāvayitvā subhaddo,Viddhaṃsetvā sakalakalusaṃ satthupaccakkhabhutoUnnādetvā parisamarahaṃ pacchimosāvakosi;

()

须跋陀罗于世尊座下出家，亲受比丘身份。其后，他修习诸行坏灭，摧毁一切垢染，于导师面前亲证阿罗汉果，令大众欢喜，成为最后一位声闻弟子。

72.

72.

Paññatto yo bhavati vinayo desito yoca dhammoSo vo satthā paramasaraṇo’tyā’ha me accayena,There bhikkhū taditaravasī gāravaṃ voharantuBhante vatvā pariharatha vo sādarāsappatissā;

()

我所制定的律与所教导的法，在我去世后，便是你们的导师与无上皈依处。诸比丘，长老与新学当互相尊重，以“尊者”之称恭敬相待。

73.

73.

Paccakkho no bhavi dasabalo pucchituṃ sammukhā taṃNāsakkhimhā mayamidamitī māhuvatthānutāpā,Mutte tuṇhībhavi vasigaṇokiñci buddhecadhammeSaṅghe magge vimati yadivo bhikkhave pucchathāti;

()

莫令你们日后追悔，说：“十力者曾在我等面前，我等却未能当面询问此义。”（世尊言毕，）比丘众默然。“诸比丘，若你们对佛、法、僧、道有任何疑惑，现在就问！”

74.

74.

Yasmā khandhe pajahati jino bhikkhave bhandadāniĀmantemī niyatabhadurā sabbasaṅkhāradhammā,Sampādethā’tya’mitamatimā appamādena tumhePabyākāsi bhagavata mayaṃ pacchimāhotivācā;

()

诸比丘，胜者今舍弃诸蕴。我劝告你们：诸行皆归于坏灭，你们当以不放逸精勤成就！此乃世尊，无量慧者之最后遗教。

75.

75.

Rūpārūpāvacarakiriyajjhānasaññānirodha-Saṅkhātā yā navavidhasamāpattiyo tā’nulomaṃ,Nissīmamhonidhinibhaguṇo mārasaṅgāmasūroBuddho nārāyanabaladharo so samāpajji tāva;

()

色界、无色界禅那及想受灭尽定，此九次第定，佛陀顺次而入。佛陀，其功德如无边宝藏，为降魔战场之勇士，具那罗延(Nārāyana)之力，如是入定。

76.

76.

Taṃ taṃ jhānaṃ muni paṭisamāpajjamāno nirodhāSammā paccuṭṭhahiya paṭhamajjhānavosāna māpa,Taṃ taṃ jhānaṃ punaranusamāpajjamāno catuttha-Rūpajjhānu’ṭṭhahiya vigatāsesasaṅkhāradhammo;

()

牟尼从灭尽定逆次而出，善巧出定，直至初禅。复又顺次入定，从第四色界禅出定之时，一切行法皆已息灭。

77.

77.

SnehaparikkhayajātoPajjoto viya tilokamaṇipajjoto,Buddhonirupadhisesa-Parinibbutiyā sayambhu parinibbāyi;

()

三界之宝灯佛陀，如灯油（爱）已尽而熄灭。自觉者以无余依涅槃界而般涅槃。

78.

78.

Sampati devamanussa-Pajāya saddhiṃ parodamānāya bhusaṃ,Sokeni’va saṅkampiSahassarāvena’yaṃ mahāpathavī;

()

此时，天人大众悲恸共号啕，此大地亦似因悲伤而震动，发出千声巨响。

79.

79.

Vipphuritavijjurāji-Daṇḍāhatameghadundubhīphalitā’suṃ,Kadalivanaṃ viya nāgoNippīḷesi asesalokaṃ soko;

()

电光如鞭闪烁，雷云如鼓轰鸣。悲伤如象蹂躏芭蕉园般，压垮了整个世间。

80.

80.

Jātikkhettaṃ khettaṃViya sambādhaṃ chaṇehi tesaṃtesaṃ,Vijanokāsā’ kāsāLoke maṅgalanimittajātaṃ jātaṃ;

() (Yamakabandhanaṃ)

生之原野，如同田地，因彼等之节庆而拥挤。空旷之处即是天空，世间吉祥之兆已然生起。

Itimedhānandābhidhānena yatinā viracite sakalakavijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe santike nidāne tathāgata parinibbānappavatti paridīpo ekūnatiṃsatimo saggo.

如是，在名为梅丹衍陀(Medhānanda)的行者所著，为一切诗人内心带来喜悦之宝藏《胜者世系灯》(Jinavaṃsadīpa)的近事(Santike Nidāna)中，阐明如来般涅槃事迹的第二十九章（终）。

Parinibbute bhagavati sahaparinibbānā brahmāsahampati imaṃ gāthaṃ abhāsi.

世尊般涅槃时，娑婆主梵天即说此偈：

Sabbevanikkhipissanti bhūtā loke samussayaṃYathā etādiso satthā loke appavipuggalo,Tathāgato balappatto sambuddho parinibbutoti;

世间一切有情众，皆将舍弃此身躯。如是导师世间无与伦比，具足十力、正等觉之如来，已般涅槃。

Parinibbute bhagavati sahaparinibbānāsakko devānamindo imaṃ gāthaṃ abhāsi.

世尊般涅槃时，天帝释即说此偈：

Aniccā vatasaṅkārā uppāda vayadhammino,Uppajjitvā nirujjhanti tesaṃvūpasamo sukhoti;

诸行无常，是生灭法；生灭灭已，寂灭为乐。

Parinibbute bhagavati sahaparinibbānā āyasmā anuruddho imā gāthāyo abhāsi.

世尊般涅槃时，具寿阿那律即说此等偈颂：

Nāhuassāsapassāso ṭhita cittassa tāditoAnejāsanti mārabbha sokālamakarī muni,Asallīnena cittena vedanaṃ ajjhavāsayiPajjotasseva nibbānaṃ vimokkho cetaso ahūhi;

心不动摇之坚固者，已无出入息。牟尼为求寂静，安然逝去。彼以无退缩之心，忍受诸受。心之解脱，犹如灯灭。

Parinibbute bhagavati sahaparinibbānā āyasmā ānando imaṃ gāthaṃ abhāsi.

世尊般涅槃时，具寿阿难即说此偈：

Tadāsiyaṃ hiṃsanakaṃ tadāsilomahaṃsanaṃ,Sabbākāravarūpete sambuddhe parinibbuteti;

彼时有可怖之事，彼时有可骇之闻，当具足一切胜相之正等觉者般涅槃时。

1.

1.

LokattayekanayanomunikhippamevaPaggayhamuddhanibhuje parinibbutoti,Kandiṃsu tāva vilapiṃsu vivaṭṭayiṃsuĀvaṭṭayiṃsu papatiṃsu mavītarāgī;

()

三界唯一眼，牟尼疾速般涅槃，如举臂至头。彼时，未离贪者哭泣、悲叹、辗转、翻滚、倒地。

2.

2.

Assāsayaṃ vasigaṇaṃ samalaṃ sasokaṃRatyāvasesa matha dhammakathāya thero,Taṃ vītināmayi niruddhatamo’nuruddhoĀnandatherasuhado hadayaṅgamāya;

()

其时，无明已尽的具寿阿那律(Anuruddha)长老，亦为具寿阿难(Ānanda)之友，以悦人心意的法谈，安慰有染有忧的自制者众，度过此夜余时。

3.

3.

Mallāna magganagaraṃ kusiṇāra middhaṃĀrocanāya parinibbutabhāva massa,Ānandathera maniruddhayaso sarīroPāhesi attadutiyaṃ anuruddhathero;

()

为向富饶的末罗(Malla)族主城拘尸那罗(Kusinārā)宣告世尊般涅槃之事，具寿阿那律(Anuruddha)长老派遣具寿阿难(Ānanda)为第二人前往。

4.

4.

Mallā tadatthapasutā samayena tenaYatrā’bhisannipatitā patimattayanti,Theropana’ttadutiyo tamupecca santhā-Gāraṃ tamattha mabhivedayi sokadīno;

()

末罗人当时正为此事而聚集等候。阿难长老，作为第二人前往，来到那集会堂，悲痛地宣布了此事。

5.

5.

Therassa tassa suniyamakma samallaputtāMallā samallasuṇisā bhuvika mallachāyā,Kandiṃsu tāva papatiṃsu pariddaviṃsuDhammillavellitabhujā’hatasokasallā;

()

听闻长老之言，末罗王子、末罗人、末罗媳妇与末罗青年，皆被悲伤之箭所刺，披头散发，挥舞手臂，哭泣、倒地、悲号。

6.

6.

Nānāvidhāni turiyāni sugandhamālaṃĀdāya pañcasatadussayugāni mallā,Yenā’si tassasugatassu’tujaṃ sarīraṃTaṃ sāḷadāya mupavattana mosariṃsu;

()

末罗人带着各种乐器、香与花环，以及五百双布，前往善逝遗体所在的乌波瓦塔那(Upavattana)娑罗林苑。

7.

7.

Te gandhadhūpakusumehi ca naccagīta-Vajjehi chattamaṇivijanicāmarehi,Celabbitāna navamaṇḍalamāḷakādiṃKatvāna chāhamakariṃsu sarīrapūjaṃ;

()

他们以香、熏香、花朵，以及歌舞、音乐、伞盖、宝珠、扇、拂尘，并搭建布幔、新亭、花环等，供养佛身六日之久。

8.

8.

Pamokkhamallapurisā’ṭṭhanahātasīsāGandhodakena sunivatthasupārutattā,Muttāmaṇīhi khacitāya tathāgatassaGattaṃ suvaṇṇasivikāya niropitaṃ taṃ;

()

八位末罗主事者，沐浴净首，身着新衣，将如来之身安放于镶嵌珍珠宝玉的黄金轿上。

9.

9.

Cāletu mappamapi sattamavāsaramhiPucchiṃsu thera manuruddha masayha kinti,So dibbacakkhumatiyā’mitadevatānaṃPabyākari parivitakka mavecca thero;

()

第七日，彼等丝毫不能移动（金轿），于是询问具寿阿那律(Anuruddha)长老：“此是何故？”长老以天眼智，了知无量天神之意念，便为之解说。

10.

10.

NissesamānusikadibbamahāmahehiTaṃviggahaṃ bhagavato’bhimahīyamānaṃ,Ukkhippa tāsamanuvattakamakallabhūpāGantvāna uttaradisāya purassu’dīciṃ;

()

世尊之身，为人天以无上盛大之礼敬拜。彼等（末罗人）遵从彼等（天神）之意，抬起（金轿），从城北向北而去。

11.

11.

Majjhenamajjha kamahinībharu muttarenaDvārena tassanagarassa pavesayitvā,Sutvāna bandhulapajāpatimallikā taṃDvāre ṭhitā’thanavakovidhānabbayāya;

()

从城北门入，经城中央，（抬至）跋如(Bharu)之地。班度拉(Bandhula)之妻茉莉夫人(Mallikā)闻此事，立于门前，为作新供养。

12.

12.

Dhotāya gandhasalilena mahālatābya-Bhusāya sattaratanehi samujjalāya,Aṅgīrasassa satapuññavīlāsacittaṃChādesi gatta matulaṃ kaḷitāvakāsā;

()

（茉莉夫人）得此良机，以香水洗净、七宝严饰、璀璨夺目之大络（Mahālatā）饰品，覆盖于具百福庄严相、无与伦比之鸯耆罗萨（Aṅgīrasa，佛陀）身上。

13.

13.

Mallāna magganagarassa puratthimāyaṃSaṃvijjate makuṭabandhanacetiyaṃ yaṃ,Dehaṃ tilokasaraṇassa puratthimenaDvārena nikkhamiya tatra samappayiṃsu;

()

在摩罗人(Malla)的摩迦城(Magganagara)东方，有一座名为顶髻缠束(Makuṭabandhana)的塔庙。他们将三界皈依处(世尊)的遗体，从东门抬出，安奉于彼处。

14.

14.

Sā yāvasandhisamalā nagarī tadāniMandāravehi pihitā’bhavi channumattaṃ,Pucchiṃsu satthu paṭipajjana mattabhāveĀnandathera matha bhumibhujā kathanti;

()

彼时，那座城市，乃至所有接合平整之处，皆被曼陀罗花(Mandārava)所覆盖，深达六肘。于是，国土之主们向阿难(Ānanda)长老请教，应如何处理世尊的遗体。

15.

15.

Dehe yatheva paṭipajjati cakkavatti-Rañño tatheva paṭipajjatha buddhadehe,Iccāha so bhagavato’tujarūpakāyaṃTe veṭhayuṃ ahatakāsikasāṭakehi;

()

“应如对待转轮王之遗体一般，对待佛陀的遗体。”他如此说后，他们便用崭新的迦尸国(Kāsika)布，包裹世尊那无与伦比的色身。

16.

16.

Kappāsapaṭṭavihatehipi veṭhayiṃsuKatvāna pañcasatadussayugehi evaṃ,Pakkhippa telaparipuṇṇasuvaṇṇadoṇyāAññā’yasāya paṭikujjiya doṇiyā te;

()

他们又用洁净的棉布包裹，如此共用了五百对布料。之后，他们将遗体放入一个装满油的金棺中，再用另一个铁棺盖上。

17.

17.

Gattaṃ jinassa citakaṃ katacittakammaṃMālālatāvilasitaṃ satahatthamuccaṃ,Vīsādhikaṃ agarucandanadāruka puṇṇaṃĀropayiṃsu siriyā jitavejayantaṃ;

()

他们将胜者的遗体，抬上那装饰精美、花蔓环绕、高达一百肘的火葬柴堆。柴堆满载二十多车的沉香木与檀香木，其辉煌胜过了胜利殿(Vejayanta)。

18.

18.

Pāvāya mallanagaraṃ kusiṇāranāmaṃGantā mahāpabhutikassapatheranāgo,Bhikkhūhi pañcasatikehi pathokkamitvāRukkhassa mūla mupagamma khaṇaṃ nisīdi;

()

大长老迦叶(Kassapa)，具大威力者，正从帕维亚(Pāvā)前往名为拘尸那罗(Kusinārā)的摩罗城。他与五百比丘一道，离开大路，走到一棵树下，稍坐片刻。

19.

19.

Addhānamagga mathakho paṭipajji tamhāMandāravaṃ kusuma maññataro gahetvā,Ājīvako ta mahipassiya kassapākhyoJānāsi gotama manantajinantyapucchi;

()

迦叶从彼处继续长途跋涉。此时，一位裸行顺命外道(Ājīvaka)手持曼陀罗花(Mandārava)而来，他看见迦叶，便问道：“你可知道无边胜者乔达摩(Gotama)？”

20.

20.

Āmāvuso bhagavato parinibbutassaHontya’jja santadivasāti tatomayedaṃ,Mandāravaṃ kusuma māharitanti vutteKandiṃsu keci vilapiṃsu avītarāgā;

()

“是的，贤友，世尊已般涅槃，今日是第七天。因此我带来了这朵曼陀罗花(Mandārava)。”听闻此言，那些尚未离欲者，有的悲泣，有的哀号。

21.

21.

Tāya’cchi bhikkhuparisāya subhaddabuḍḍha-Pabbajjito sapadi satthari baddhavero,Yo dubbaco yati mahāsamaṇena tenaMuttā mayaṃhi yadupaddutakāyavācā;

()

在那比丘僧众中，有一位名为须跋陀(Subhadda)的老年出家者，他对导师心怀怨恨。这位恶语者说：“我们总算解脱了！摆脱了那位大沙门，他总是烦扰我们的言行举止。”

22.

22.

Icchāma yaṃja maya midānikaroma taṃyaṃNecchāma’dāni nakaroma mayaṃ tatomā,Sovittha mācavilapittha’ lamāvusotiVatvā pahāra madadī jinadhammacakke;

()

（须跋陀说：）“现在我们想做什么就做什么，不想做什么就不做。”（迦叶听后说道：）“贤友们，够了！不要悲伤，不要哀号！”此言（须跋陀之言）给予了胜者的法轮一记重击。

23.

23.

Mallā narindamakuṭaṅakkitapādapīṭhā’-Limpetu massa caturo cita mappasayha,Pucchiṃsu thera manuruddha mi’tabruvi soPatte’dha pajjalati kassapatherasīhe;

()

摩罗人(Malla)，其足凳为众王之冠所触，（此四位首领）却无法点燃柴堆。他们请教阿那律(Anuruddha)长老，长老答道：“狮子般的迦叶(Kassapa)长老抵达此地时，柴堆自会燃烧。”

24.

24.

Dhammāgadena hatasokahadehi yenaBhikkhūhi satthucitako vasikassapavho,Teno’pasaṅkami subhaddakathaṃ sasīseSukkhāsanī’vu’rasi satti’va maññamāno;

()

自在者迦叶(Kassapa)，在以法为药、已除心忧的比丘们簇拥下，走向导师的火葬柴堆。他忆起须跋陀(Subhadda)之言，感觉如同一支利矛刺入胸膛。

25.

25.

Katvā padakkhiṇa madhiṭṭhahi so catuttha-Jjhānuṭṭhito bhagavato citakaṃ tivāraṃ,Baddhañjalī sirasi theravarassa bhetvāTaṃ supakpatiṭṭhitapadāni patiṭṭhahiṃsu;

()

他从第四禅定中出定，右绕世尊的火葬柴堆三匝，然后合掌于顶。当这位最上长老作意时，世尊那安稳的双足便（从裹尸布中）显现出来，安立于外。

26.

26.

Therāsahassa karatāmarasehi satthuPādaṃsumāli vihitāhinipaccakāro,Omujji gandhavitakāparasāgaramhiLokoca tappabhava sokaghanandhakāre;

()

千位长老以莲花般的手，向导师那放出光芒的双足致以崇敬。世间沉入了由彼而生的浓重悲伤黑暗中，亦沉入了无边香海之中。

27.

27.

Therenacāhinamite citako samantāSampajjalittha sayamevu’tujattabhāve,Daḍḍhe jinassa masivā napichārikāsiSārīrikaṭṭhīvisaro’bhayathāvasiṭṭho;

()

当长老礼敬完毕，火葬柴堆便从四面自行燃起，犹如天时所致。胜者之身火化后，不见烟尘与灰烬，唯有舍利骸骨完整地留存下来。

28.

28.

Satteva nābhivakiriṃsu lalāṭagīvāDhātvakkhakaṭṭhi munino catudantadhātū,SiddhatthakhaṇḍakatataṇḍulamuggamattāSesā pabhāyapi tidhā pakiriṃsu dhātu;

()

圣者的七种舍利未曾散坏：即额骨、双锁骨与四颗牙齿舍利。其余舍利则分为三等，大小犹如芥子、碎米与绿豆，光色各异。

29.

29.

Nibbāpayiṃsu citakānala mantalikkhāNikkhamma cāmaramanohara nīradhārā,Sāḷaddumehi salilāni tathā samantāMallā sugandhaparivāsitavārināpi;

()

从空中降下如拂尘般悦意的清泉，熄灭了柴堆之火。同样，娑罗(Sāḷa)双树也流出水来，摩罗人(Malla)亦用遍薰香料的净水浇洒。

30.

30.

OlambamānamaṇidāmasuvaṇṇadāmaṃCittabbitānamathabandhiyamallabhūpāKatvā sugandhaparibhaṇḍa muḷārasanthā-Gāre susanthariya kojavakambalāni;

()

于是，摩罗(Malla)诸王悬起珠宝与黄金的璎珞，系上彩绘的华盖，备妥芬芳的用具，并在华丽的议事堂中，铺设了精美的毛毯。

31.

31.

Taṭṭhānato kamakuṭabandhananāmasāḷaṃYāvañjasaṃ rajatakañcanatoraṇehi,Lājādinā kadalipuṇṇaghaṭehi dīpa-Dhūpaddhajehi parito patimaṇḍayitvā;

()

他们从火葬处一路到名为顶髻缠束(Makuṭabandhana)的殿堂，沿途用金银牌楼、炒谷、满盛香蕉的宝瓶，以及灯、香、旗幡等，将四周庄严地装饰起来。

32.

32.

Taṃ satthudhātuparipuṇṇa suvaṇṇadoṇiṃMallāna maggapura māhariyu’ssavehi,Setātapattalasite sarabhāsanamhiMuttāmaṇīhi khacite tahi mappayitvā;

()

摩罗人(Malla)以盛大的庆典，将那装满导师舍利(dhātu)的金瓮，运至摩迦城(Maggapura)。他们将其安奉于一座镶嵌着珍珠宝石、并有白伞庄严的宝座之上。

33.

33.

Kumbhena kumbha mupahacca gaḷaṃ gaḷenaCakkena cakka mupahacca bhujaṃ bhujena,Rakkhaṃ vidhāya caturaṅginiyā samantāSenāya hemakavacehi gavacchikaṃva;

()

他们以四种军队在四周设防，象首相抵，马颈相连，车轮相接，兵臂相交，身着金甲，密不透风，犹如一道金窗格。

34.

34.

Katvevameva dhanurāvaraṇañca satti-Hatthehi pañjara manantajinassadhātū,Sammānayiṃsu sumahiṃsu susādhukīḷaṃKīḷiṃsu sattadivasaṃ sahanāgarehi;

()

他们手持弓与矛，为无边胜者的舍利(dhātu)结成一道弓栅与矛笼。他们与城中所有居民一道，举行了七日的盛大庆典，致以最上的尊敬与供养。

35.

35.

Sutvāna bhupati tamattha majātasattuSatthāhi khattiyakulappabhavo ahampi,Sārīrabhāga marahāma mayampi tasmāPāhesi dūta matha mallanarādhipānaṃ;

()

阿闍世(Ajātasattu)王听闻此事，心想：“世尊出身于刹帝利(khattiya)族，我也是。因此，我也理应分得一份舍利。”于是，他便派遣使者前往摩罗(Malla)诸王之处。

36.

36.

Vesālikā pacuralicchavibhubhujā caSakyādhipā kapilavatthupurādhivāsī,Bhūpā’llakappavijite bulayāca rāma-Gāmamhi koliyamahīpatayo tatheva;

()

同样，毗舍离(Vesālī)的离车(Licchavi)诸王、迦毗罗卫(Kapilavatthu)城的释迦(Sakka)诸王、阿勒迦波(Allakappa)的布利(Buli)诸王，以及罗摩村(Rāmagāma)的拘利耶(Koliya)诸王，也都（派遣了使者）。

37.

37.

Yo veṭhadīpanagare dharaṇīsuro soPāveyyakā ca mahipā pahiṇiṃsu tesaṃ;

Paccekadūtapurise caturaṅginīhiSenāhi tepi nivutā’bhimukhībhaviṃsu;

()

住在吠陀提帕(Veṭhadīpa)城的那位婆罗门，以及帕维亚(Pāveyya)的摩罗人(Malla)也同样派遣了使者。他们各自的使者，也都在四种军队的护卫下，前来此地。

38.

38.

Āgamma yena bhagavā sayameva gāma-Kkhetto’pavattanavane parinibbuto no,Dassāma no’ti jinadhātulavampi mallāPāhesu munnatimanā paṭisāsanāni;

()

（使者们抵达后，）摩罗人(Malla)心怀傲慢地回复道：“世尊是在我们的村镇属地，在优波跋檀(Upavattana)娑罗林中般涅槃的。我们连一丝一毫的胜者舍利(dhātu)也不会给你们。”

39.

39.

Sā rājadhāni nijarājapurakkhatāhiSaṅgāmasūracaturaṅginivāhinīhi,Yuddhāya baddhakalahāhi khaṇaṃjagāmaVelātivattapalayambudhinibbisesaṃ;

()

那座王都，瞬间被前来求战、结下纷争的诸王及其善战的四种军队所包围，其景象无异于超越堤岸的末劫之海。

40.

40.

Yo doṇabhusurasudhī bhavi jambudīpeRājūhi pūjitapado sunisammakārī,So doṇagajjanamakā kaparisaṃ vinentoDvebhāṇavāramita māhavakeḷisajjaṃ;

()

于瞻部洲，有名为多那之婆罗门智者，其足为诸王所敬，行事审慎。彼为调伏备战之众，作多那之吼，宣说二诵分量之法。

41.

41.

Sutvā’nusāsana mathācariyassa tassaSabbe samagganiratā vasudhādhināthā,Atthāya no vibhajathā’ti samena tumheDhātūna maṭṭhapaṭiviṃsaka mabruviṃsu;

()

诸王闻彼阿阇梨之教诲，皆乐和合，言：“为我等之利益，请汝公平分此舍利为八份。”

42.

42.

Khīṇāsavo hi sarabhū citakena gīvā-Dhātuṃ samāhariya lokahitāya yattha,Laṅkāya bhāti mahiyaṅgaṇathūparājāTasmiṃ samappayi subhe maṇithūpagabbhe;

()

漏尽者萨拉布(Sarabhū)为利世间，从火葬堆中取走颈骨舍利，并将其供奉于楞伽岛(Laṅkā)摩喜央伽那(Mahiyangana)塔王之庄严珠宝塔室中，彼塔于彼处光辉闪耀。

43.

43.

Khemavhayo citakato vasi vāmadāṭhā-Dhātuṃ samaggahiya’ dāsi kaliṅgarañño,Doṇodvijo bhariya dhātuvibhāgasajjoVeṭhantare nidahi dakkhiṇadantadhātuṃ;

()

名为谶摩(Khema)之自在者，从火葬堆中取走左犬齿舍利，献予迦陵伽(Kaliṅga)王。婆罗门多那于分配舍利时，将右犬齿舍利藏于头巾之内。

44.

44.

Dāṭhaṃ jaṭārajatacetiyagaṃ dvijassaTaṃ dakkhiṇakkhaka mapāhari devarājā,Doṇo suvaṇṇamayadoṇimavāpuritvāTesaṃ vibhajja samabhāgamadāsidhātu;

()

天帝从彼婆罗门之发髻中取走右犬齿舍利。其后多那打开金瓮，将舍利均分予彼等。

45.

45.

Te bhubhujā sakasakevisaye vidhāyaSampūjayiṃsu jinadhātunidhānathūpeAṅgāra māhariya moriyakhattiyā’thaDoṇopi hemamayakumbha makaṃsu thupe;

()

彼诸王于各自国土建塔安置胜者舍利并作供养。其后，孔雀族(Moriyā)刹帝利取走余烬，多那亦为金瓮建塔。

46.

46.

Disvāna tassapamahāvasi tatthatatthaDhātvantarāya matha gaṇhiya rāmagāme,Aññatra doṇa mitadhātu majātasattu-Rañño thiraṃ nidahituṃ padadāsi dhātu;

()

其后，预见舍利将有危难，除罗摩村(Rāmagāma)之一份外，其余以多那瓶所量之舍利，皆交予阿阇世(Ajātasattu)王，使其永久安奉。

47.

47.

Aṭṭha’ṭha vaḍḍhitakaraṇḍakathūpagabbhePakkhippabhumipati dhātumahānidhānaṃ,So theranāgasaraṇo pavidhāsi vāḷa-Saṅghāṭayanta miha yojayi devarājā;

()

国王将舍利大藏安置于层层相套之函箧塔室中。天帝于此设置了精巧的自动机关。

48.

48.

Rājā asokavidito sirijambudīpeTamhā samāhariya satthu sarīradhātu,Kārāpayī caturasitisahassathūpeDhīmā mahindavasi dīpamimaṃ tadā’pa;

()

于吉祥瞻部洲(Jambudīpa)，闻名之阿育王从彼处取出导师之身骨舍利，兴建八万四千塔。彼时，智者摩哂陀(Mahinda)长老抵达此岛。

49.

49.

DevānamādipiyatissanarādhipenaThūpe vidhāya jinadhātacihapattamattā,Vitthāritā paṇihitā jayabodhisākhā-Vāmetarakkhakasilāmayapattadhātu;

()

天爱帝须(Devānaṃpiyatissa)王建塔，供奉叶量大小之胜者舍利；又广植、安立胜菩提树枝；并供奉右锁骨舍利与石钵舍利。

50.

50.

Nattā pana’ssa abhayo jalituggatejoYo duṭṭhagāmini raṇambudhipāragāmī,Rājā’nurādhanagare nagarādhirājeKatvāna laṅkamakalaṅkamakāsirajjaṃ;

()

其孙无畏(Abhaya)，威光炽盛，名为“忿怒伽弥尼”(Duṭṭhagāmaṇi)，渡越战海。彼于阿耨罗陀(Anurādhapura)城为王中之王，令楞伽国清净无瑕，行使王权。

51.

51.

Laṅkaṅganāya kucamaṇḍalanibbisesaṃSovaṇṇamāli matulaṃ ratanujjalantaṃ,So thuparāja makari thira mappayitvāDhātuppabandha mabhinimmitabuddharūpaṃ;

()

彼建造坚固之塔王，名为金鬘(Suvaṇṇamālī)，无与伦比，宝光闪耀，犹如楞伽女之胸饰。其中安奉舍利系列及所造佛像。

52.

52.

Sārīrikehi’tarathupavarehi laṅkā-Bhumitthi moḷimaṇi kañcanamālināmaSaggāpavaggasukhado vara thūparājāSo yāva dhātuparinibbutiyā vibhātu;

()

此殊胜塔王，名为金鬘(Kañcanamālī)，乃楞伽大地之女顶上宝珠，由身骨舍利及其他胜塔所庄严。愿其赐予天界与解脱之乐，乃至舍利般涅槃时，恒放光明。

53.

53.

Iddhānubhāva madhikicca jinassa dhātu-Kāyo’pahārarahito garukāraṭhānaṃ,Patvā tahiṃtahi mathantaradhānakāleYo saṅkamissati’ha kañcanamālithupaṃ;

()

依胜者之神通威力，其舍利身不为劫夺，堪受恭敬。于隐没之时，彼将从各处汇集于此金鬘塔(Kañcanamālī-thūpa)。

54.

54.

So nāgadīpamupagamma tatovidhātu-Lokā ca nāgabhavanā tidasālayamhā,Nikkhamma nimmita nirūpamabuddharūpoRāsi bhavissati sumaṇḍita bodhimaṇḍe;

()

彼（舍利身）将前往龙岛(Nāgadīpa)，其后，从各舍利界、龙宫及天界出来，化为无与伦比之佛身，聚集于庄严之菩提道场。

55.

55.

Buddhānubhāvapabhavā’bhinavaggijālā-Mālāhi pajjalitadhātumayattabhāve,Tāvānu’mattamapi dissati nāvasesaṃKatvāna dhātuparinibbuti hessateva;

()

由佛陀威力所生之新火焰鬘燃烧舍利身时，乃至微尘许亦无余可见，如是，舍利乃究竟般涅槃。

56.

56.

Buddhāpadāna marahādiguṇavadātaṃBhatyā punappuna mimaṃ sarataṃ sataṃ bho,Cittaṃ kilesapariyuṭṭhita mujjubhūtaṃAddhā sudhantakanakaṃva visuddhimeti;

()

诸善士，若虔诚反复忆念此佛陀之事迹，及阿罗汉等清净功德，其为烦恼所扰之心，将变得正直，诚如纯金，必臻清净。

57.

57.

Cittojutāyapi vitakkavicāradhammāVattanti satthuguṇasañcayagocarā’tha,Saṃjāyate pavurapīti ca kāyacitta-Passaddhi niddarathatāya sukhaṃ samādhi;

()

心正直故，寻伺等法亦缘导师功德聚而转。于是生起殊胜之喜，身心轻安，远离热恼，得安乐与三摩地。

58.

58.

Gambhīratāya tadadhīnaguṇaṇṇavassaNiddhutanīvaraṇato pavivekabhūtaṃ,Chāyetha jhānamupacāra mathā’dhigaccheTappādakaṃ ariyamga phakhalañca yogī;

()

因彼功德之海甚深，行者之心得以远离，断除诸盖。彼时，瑜伽士或可证得近行定与禅那，并证得以之为基础之圣道与圣果。

59.

59.

Tassā’ticārucaritassaraṇānuyuttoHotevava satthari sagāravasapakpatisso,Saddhindriyādi pariṇāmagato’dhigacchePītippamodabahulo kusalo’bhisandaṃ;

()

彼随行于忆念导师最上妙行，于导师具恭敬与顺从。由信根等成熟，彼得多喜悦与欢欣之善法流。

60.

60.

Satthussa cetiyagharaṃva tadattabhāvoPūjāraho ca bhayabheravadukkhasayho,Lajji ca bhīru labhate sahavāsasaññaṃSaggāpavaggavibhavassa bhaveyya bhāgī;

()

彼之自身犹如导师之塔庙，堪受供养，能忍怖畏、恐怖与苦。具惭、愧者，得（与圣者）共住之想，亦得分享天界与解脱之财富。

61.

61.

Laṅkāya lakkhapatigāmavaramhi khettā-Rāmādhipena guṇabhusaṇabhusitena,Vikhyātanimmalayasovisarena valli-Gāmubbhavena parisāvacarakkhamena;

()

由生于瓦利伽马(Valligāma)、住于楞伽(Laṅkā)胜地勒克珀蒂村(Lakkhapatigāma)之园主所作。彼以德为饰，令名远扬，清净皎洁，善于护持众僧。

62.

62.

Therenu’pāyacaturena bhadattasaṅghā-Nandābhidhena garunā garubhāvagena,Sissoraso’panayanena nijaṃva nettaṃRakkhaṃ vidhāya mabhivuddhiya mappito yo;

()

彼乃由方便善巧、可敬之师长，名为跋陀但·僧伽难陀(Bhadanta Saṅghananda)之长老所付托。长老引导此嫡传弟子，如护己目，令其增长。

63.

63.

Yo jīvitampi nirapekkhiya tambapaṇṇī-Dīpaṃ tivāra mavatiṇṇa mimaṃ vasīhi,Muttāmaṇīhi khacitena namahagghasiddhagī-Caṅgoṭakena mahituṃ jinadantadhātuṃ;

()

彼甚至不顾身命，为供养嵌有珍珠摩尼、价值无量之宝函中所奉之胜者齿舍利，曾三度与诸自在者共赴此铜鍱岛(Tambapaṇṇī)。

64.

64.

Sikkhāgaruṃ vajiranāma vihārasāmiṃRājādhirājagurulañchadharaṃ yatindaṃ,Katvānu’pajjhamupasampādamāpa dhamma-Majjhetu motariya rammamarammaraṭṭhaṃ;

()

彼以名为金刚(Vajira)、持“王中之王导师”印、尊重戒学之寺主、僧中之主为和尚，而得具足戒。为学正法，彼前往庄严之罗曼那国(Ramannaraṭṭha)。

65.

65.

Saṃvaḍḍhitaṃ pitupadādhigatena meṇḍunaRaññā pasīdiya kusaggadhiyā sakāya,Sissaṃ asesapariyattidharassa ñeyya-Dhammābhivaṃsaviditassa’pi saṅgharañño;

()

彼亦为僧王之弟子，此僧王通达一切圣教，名为“应知法胜”(Ñeyyadhammābhivaṃsa)。彼为具敏锐智慧、继承父位之国王所喜悦、护持。

66.

66.

SaṃjayuttabhāṇakakumārabhivaṃsanāmaṃRājādhirājagarulañchadharaṃ sudhīraṃ,Therāsabhaṃ supaṭipattigaruṃ garuṃ yoNissāya dhammavinaye paṭutaṃ jagāma;

()

彼依止具“王中之王导师”印、极贤善、重胜行、名为“相应诵者鸠摩罗毗旺萨”(Saṃyuttabhāṇakakumārābhivaṃsa)之长老牛王、导师，而于法律二藏，通达熟练。

67.

67.

Lakkhīsare moraṭunāmapure surammeJātena issarajanāyananamhi jātyā,VassaṭṭhatiṃsaparimāṇavayoguṇenaPāsāṇadūrapuragocaragāmikena;

()

生于吉祥、美丽的摩罗突那(Moraṭunāma)城，出身贵族，年三十八岁，为帕萨那杜拉普拉(Pāsāṇadūrapura)村之居民。

68.

68.

Tenā’bhayādikaruṇāratanābhidhānā-Rāmādhipena gaṇvācakābhāvagena,SaṃsuddhabuddhaguṇādīpanatapparenaSaṃsārasāgarasamuttaraṇāsayena;

()

由名为“无畏等慈悲珍宝”之罗摩(Rāma)领主，彼为僧团之宣讲者，致力于阐明佛陀之清净功德，并怀有渡越轮回大海之意乐。

69.

69.

Pītippamodajananaṃ samaṇena medhā-Nandābhidhena kavinā kavikuñjarānaṃ,Ādiccabandhujinarājaguṇappabandha-Suddhāpadānaparidīpakathāsarīraṃ;

()

由名为慧喜(Medhānanda)之沙门、诗人中之象王所作，此论能生喜悦与欢欣，其内容为阐明关于日种、胜者之王功德之清净本行。

70.

70.

Saddānusāsani’tihāsanighaṇṭuchando-Laṅkārasāra mabhidhammakathāgabhīraṃ,Saggāpavaggasukhadaṃ samatiṃsasaggaṃVyākhyāsameta manurūpa padappayogaṃ;

()

包含语法训诫、历史、词典、韵律、修辞精华及甚深阿毗达摩论，赐予天界与解脱之乐，共三十品，附有注释，用词恰当。

71.

71.

Dvisahassabandhasamākulaṃ jinavaṃsadīpamanākulaṃRacitaṃ samāpa samāpanaṃ paramaṃpabandhasiromaṇiṃ,Subhamāghamāsikavāsare nirupaddavena tathāgateParinibbute dvisahassasaṭṭhicatussatodayahāyate;

()

此《佛种姓灯》由二千偈颂构成，清晰无惑，此最上之文冠已告完成。于如来般涅槃后二千四百六十年，摩伽(Māgha)月之吉日，无有障碍，撰著圆满。

Iti medhānandābhidhānena yatinā viracite sakalakavijana hadayānandadāna nidāne jinavaṃsadīpe santikenidāne bhagavato dhātuparinibbānappavattiparidīpo tiṃsatimosaggo.

如是，于为一切诗人心中喜悦之源、由名为慧喜(Medhānanda)之行者所造《佛种姓灯》之近因缘中，阐明世尊舍利般涅槃事之第三十品终。

Sātireko santikenidānabhāgo tatiyo.

近因缘篇，第三部分竟。