นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส

礼敬彼世尊、阿罗汉、正自觉者

อภิธมฺมปิฏก

阿毗达摩藏

สํคายนสฺส ปุจฺฉา วิสฺสชฺชนา

结集问答

ปุจฺฉา – ปฐมมหาสํคีติกาเล [Pg.1] อาวุโส ธมฺมสํคาหกา มหากสฺสปาทโย มหาเถรวรา โปราณสํคีติการา ปฐมํ วินยปิฏกํ สํคายิตฺวา สุตฺตนฺตปิฏเก จ ทีฆมชฺฌิมสํยุตฺตองฺคุตฺตรสํขาเต จตฺตาโร มหานิกาเย สํคายิตฺวา ตทนนฺตรํ กึ นาม ปาวจนํ สํคายึสุ.

问：贤友，第一次大结集时，法结集者大迦叶等大上座、古结集者，首先结集了律藏，然后在经藏中结集了长部、中部、相应部、增支部这四大尼迦耶。此后，他们结集了何种教法呢？

วิสฺสชฺชนา – ปฐมมหาสํคีติกาเล ภนฺเต ธมฺมสํคาหกา มหากสฺสปาทโย มหาเถรวรา โปราณสํคีติการา ปฐมํ วินยปิฏกํ สํคายิตฺวา สุตฺตนฺตปิฏเก จ ทีฆมชฺฌิมสํยุตฺตองฺคุตฺตรสํขาเต จตฺตาโร นิกาเย สํคายิตฺวา ตทนนฺตรํ อภิธมฺมปิฏกํ นาม ปาวจนํ สํคายึสุ.

答：尊者，第一次大结集时，法结集者大迦叶等大上座、古结集者，首先结集了律藏，然后在经藏中结集了长部、中部、相应部、增支部这四大尼迦耶。此后，他们结集了名为阿毗达摩藏的教法。

ปุจฺฉา – อิมิสฺสมฺปิ [Pg.2] อาวุโส ฉฏฺฐสํคีติยํ สกลญฺเจว วินยปิฏกํ สํคีตํ, เต จ จตฺตาโร มหานิกายา. กาโล ทานิ อาวุโส สมฺปตฺโต อภิธมฺมปิฏกํ สํคายิตุํ, ตสฺมาหํ ตํ ตตฺถ ปุจฺฉิตพฺพานิ ปุจฺฉิสฺสามิ. อภิธมฺโม นาเมส อาวุโส เกนฏฺเฐน อภิธมฺโมติ วุจฺจติ.

问：贤友，在这第六次结集中，已经完整地结集了律藏和这四大尼迦耶。现在正是结集阿毗达摩藏的时候了，因此我将向您询问相关事宜。贤友，这“阿毗达摩”是因为什么意义而被称为“阿毗达摩”的呢？

วิสฺสชฺชนา – ธมฺมาติเรก ธมฺมวิเสสฏฺเฐน ภนฺเต อภิธมฺโมติ วุจฺจติ.

答：尊者，因为法之超越与法之殊胜的意义，所以称为“阿毗达摩”。

ปุจฺฉา – โส [Pg.5] ปเนส อาวุโส อภิธมฺโม เกน กตฺถ กทา จ อธิคโต.

问：贤友，这阿毗达摩是由谁、在何处、何时证得的呢？

วิสฺสชฺชนา – โส โข ภนฺเต อภิธมฺโม สพฺพญฺญุพุทฺเธน มหาโพธิมณฺฑมูเล เวสาขปุณฺณมิยํ ยถาภูตํ อธิคโต.

答：尊者，这阿毗达摩是一切知佛陀在卫塞月圆日，于大菩提座下如实证悟的。

ปุจฺฉา – กตฺถ ปเนส อาวุโส อภิธมฺโม ภควตา กทา จ วิจิโต.

问：贤友，这阿毗达摩是世尊在何处、何时思惟的呢？

วิสฺสชฺชนา – โส โข ภนฺเต อภิธมฺโม ภควตา มหาโพธิมณฺเฑ รตนฆรสตฺตาเห วิจิโต.

答：尊者，这阿毗达摩是世尊在大菩提座的宝屋七日期间所思惟的。

ปุจฺฉา – กตฺถ [Pg.7] ปเนส อาวุโส อภิธมฺโม ภควตา กทา กสฺสตฺถาย จ เทสิโต.

问：贤友，这阿毗达摩是世尊在何处、何时、为谁说的呢？

วิสฺสชฺชนา – โส โข ภนฺเต อภิธมฺโม ภควตา เทเวสุ ตาวตึเสสุ ปาริจฺฉตฺตกมูลมฺหิ ปณฺฑุกมฺพลสิลายํ อภิสมฺโพธิโต สตฺตเม วสฺเส มาตรํ ปมุขํ กตฺวา ทสหิ จกฺกวาฬสหสฺเสหิ อาคมฺม สนฺนิสินฺนานํ เทวตานํ จตุโรฆนิตฺถรณตฺถาย อนฺโต วสฺสํ เทสิโต.

答：尊者，这阿毗达摩是世尊在证悟后第七年，于忉利天众中，在巴瑞恰达树下的斑色石座上，为令以其母亲为首的、来自一万个轮围世界而聚集的天神们得以出离四瀑流，而在雨安居期间所开示的。

ปุจฺฉา – เกเนส [Pg.8] อาวุโส อภิธมฺโม ปฐมํ มนุสฺสโลเก ปติคฺคหิโต, กสฺส จ ปุน เตน เทสิโต.

问：贤友，这阿毗达摩最初是在人间由谁接受的，他又向谁开示了呢？

วิสฺสชฺชนา – อายสฺมตา ภนฺเต สาริปุตฺตตฺเถเรน ธมฺมเสนาปตินา เอส อภิธมฺโม ปฐมํ มนุสฺสโลเก ปติคฺคหิโต, เตเนว ภนฺเต อายสฺมตา สาริปุตฺตตฺเถเรน อตฺตโน สทฺธิวิหาริกานํ ปญฺจนฺนํ ภิกฺขุสตานํ เทสิโต.

答：尊者，这阿毗达摩是由具寿法将舍利弗长老最初在人间接受的。正是这位具寿舍利弗长老，为他的五百位比丘弟子开示的。

ปุจฺฉา – เก [Pg.11] อาวุโส สิกฺขนฺติ.

问：贤友，谁在学习？

วิสฺสชฺชนา – เสขา จ ภนฺเต ปุถุชฺชนา กลฺยาณกา จ สิกฺขนฺติ.

答：尊者，有学和善凡夫在学习。

ปุจฺฉา – เก อาวุโส สิกฺขิตสิกฺขา.

问：贤友，谁是学已学者？

วิสฺสชฺชนา – อรหนฺโต ภนฺเต สิกฺขิตสิกฺขา.

答：尊者，阿罗汉是学已学者。

ปุจฺฉา – เก [Pg.12] อาวุโส ธาเรนฺติ.

问：贤友，谁在执持？

วิสฺสชฺชนา – เยสํ ภนฺเต วตฺตติ, เต ธาเรนฺติ.

答：尊者，凡是能背诵的，他们都能执持。

ปุจฺฉา – กสฺส อาวุโส วจนํ.

问：贤友，这是谁的言语？

วิสฺสชฺชนา – ภควโต ภนฺเต วจนํ อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส.

答：尊者，这是世尊、阿罗汉、正自觉者的言语。

ปุจฺฉา – เกนาวุโส [Pg.13] อาภตํ.

问：贤友，这是谁带来的？

วิสฺสชฺชนา – ปรํปราย ภนฺเต อาภตํ.

答：尊者，这是通过传承带来的。

ธมฺมสงฺคณี

法集论

ปุจฺฉา – โส [Pg.14] ปเนส อาวุโส อภิธมฺโม ธมฺมสงฺคณิวิภงฺคาทิปกรณปริจฺเฉทวเสน สตฺตวิโธ. เตสุ ปฐมํ ภควตา กตรํ ปกรณํ เทสิตํ.

问：贤友，这阿毗达摩依据《法集论》、《分别论》等论的区分方式，共有七种。在这七种论著中，世尊最先开示了哪一部？

วิสฺสชฺชนา – ปฐมํ ภนฺเต ธมฺมสงฺคณิปกรณํ ภควตา เทสิตํ.

答：尊者，世尊最初开示了《法集论》。

ปุจฺฉา – ธมฺมสงฺคณิยํ อาวุโส อตฺถิ มาติกา, อตฺถิ ปทภาชนียํ. เตสุ มาติกํ นิกฺขิปนฺเตน ภควตา กตํ นิกฺขิตฺตา.

问：贤友，在《法集论》中有论母和句分解。其中，世尊是如何确立论母的呢？

วิสฺสชฺชนา – มาติกํ ภนฺเต นิกฺขิปนฺเตน ภควตา ‘‘กุสลา ธมฺมา อกุสลา ธมฺมา อพฺยากตา ธมฺมา. สุขาย เวทนาย สมฺปยุตฺตา ธมฺมา ทุกฺขาย เวทนาย สมฺปยุตฺตา ธมฺมา อทุกฺขมสุขาย เวทนาย สมฺปยุตฺตา ธมฺมา. วิปากา ธมฺมา วิปากธมฺมธมฺมา เนววิปากนวิปากธมฺมธมฺมา’’ติ เอวมาทินา ทฺวาวีสติยา ติกานํ วเสน. ‘‘เหตู ธมฺมา น เหตู ธมฺมา. สเหตุกา ธมฺมา อเหตุกา ธมฺมา.

答：尊者，世尊在确立论母时，以二十二种三法的方式宣说：“善法、不善法、无记法。与乐受相应的法、与苦受相应的法、与不苦不乐受相应的法。异熟法、异熟法之法、非异熟非异熟法之法。”如此等等。“因法、非因法。有因法、无因法。”

เหตุสมฺปยุตฺตา [Pg.15] ธมฺมา เหตุวิปฺปยุตฺตา ธมฺมา. เหตู เจว ธมฺมา สเหตุกา จ สเหตุกา เจว ธมฺมา น จ เหตู. เหตู เจว ธมฺมา เหตุสมฺปยุตฺตา จ เหตุสมฺปยุตฺตา เจว ธมฺมา น จ เหตู. น เหตู โข ปน ธมฺมา สเหตุกาปิ อเหตุกาปี’’ติ เอวมาทินา ทุกสตานญฺจ วเสน มาติกา นิกฺขิตฺตา.

与因相应的法，不与因相应的法。是因且具因之法，是具因而非因之法。是因且与因相应之法，是与因相应而非因之法。非因之法，有具因者，亦有无因者。像这样，以百种二法的方式确立了论母。

กามาวจรกุสล

欲界善

ปุจฺฉา – อภิธมฺมปิฏเก [Pg.16] อาวุโส ธมฺมสงฺคณิยํ ปทภาชนีเย จิตฺตุปฺปาทกณฺเฑ กุสลา ธมฺมาติปทสฺส อตฺถํ วิภชนฺเตน ภควตา กถํ กามาวจรกุสลํ วิตฺถารโต วิภชิตฺวา เทสิตํ.

问：贤友，在阿毗达摩藏的《法集论》(Dhammasaṅgaṇī)中，在词句分别中，在心生品(Cittuppādakaṇḍa)中，世尊在分析“善法”一词的含义时，是如何详细地分别解说欲界善的？

วิสฺสชฺชนา – อภิธมฺมปิฏเก ภนฺเต ธมฺมสงฺคณิปกรเณ จิตฺตุปฺปาทกณฺเฑ กุสลา ธมฺมาติ ปทสฺส อตฺถํ วิภชนฺเตน ภควตา ‘‘กตเม ธมฺมา กุสลา. ยสฺมึ สมเย กามาวจรํ กุสลํ จิตฺตํ อุปฺปนฺนํ โหติ โสมนสฺสสหคตํ ญาณสมฺปยุตฺตํ รูปารมฺมณํ วา สทฺทารมฺมณํ วา คนฺธารมฺมณํ วา รสารมฺมณํ วา โผฏฺฐพฺพารมฺมณํ วา ธมฺมารมฺมณํ วา ยํ ยํ วา ปนารพฺภ. ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ เวทนา โหติ สญฺญา โหติ เจตนา โหติ จิตฺตํ โหติ วิตกฺโก โหติ วิจาโร โหติ ปีติ โหติ สุขํ โหติ จิตฺตสฺเสกคฺคตา โหตี’’ติ เอวมาทินา กามาวจรกุสลํ ตีหิ มหาวาเรหิ วิภชิตฺวา เทสิตํ.

答：尊者，在阿毗达摩藏《法集论》(Dhammasaṅgaṇipakaraṇa)心生品中，世尊在分析“善法”一词的含义时，如此分别解说：“诸法云何为善？当欲界善心生起时，与喜俱行，与智相应，以色为所缘，或以声为所缘，或以香为所缘，或以味为所缘，或以触为所缘，或以法为所缘，或以任何事物为所缘。于其时，有触、有受、有想、有思、有心、有寻、有伺、有喜、有乐、有心一境性。”世尊以此等方式，通过三大章分别解说了欲界善。

รูปาวจรกุสล

色界善

ปุจฺฉา – อภิธมฺมปิฏเก [Pg.18] อาวุโส ธมฺมสงฺคณีปาฬิยํ จิตฺตุปฺปาทกณฺเฑ กุสลา ธมฺมาติ ปทสฺส อตฺถํ วิภชนฺเตน ภควตา กถํ รูปาวจรกุสลญฺจ อรูปาวจรกุสลญฺจ วิตฺถารโต วิภชิตฺวา เทสิตํ.

问：贤友，在阿毗达摩藏的《法集论》(Dhammasaṅgaṇīpāḷi)心生品中，世尊在分析“善法”一词的含义时，是如何详细地分别解说色界善和无色界善的？

วิสฺสชฺชนา – รูปาวจรกุสลญฺจ อรูปาวจรกุสลญฺจ ภนฺเต ‘‘กตเม ธมฺมา กุสลา. ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิตกฺกํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ปถวีกสิณ’’นฺติ เอวมาทินา ภควตา วิตฺถารโต เทสิตํ.

答：尊者，世尊如此详细地解说了色界善和无色界善：“诸法云何为善？当修习趣向色界生的道时，远离诸欲，远离不善法，有寻有伺，由远离所生的喜乐，证得并安住于初禅，如地遍(pathavīkasiṇa)等。”

โลกุตฺตรากุสล

出世间善

ปุจฺฉา – อภิธมฺมปิฏเก [Pg.21] อาวุโส ธมฺมสงฺคณีปาฬิยํ จิตฺตุปฺปาทกณฺเฑ กุสลา ธมฺมาติ ปทสฺส อตฺถํ วิภชนฺเตน ภควตา กถํ โลกุตฺตรกุสลํ วิตฺถารโต วิภชิตฺวา เทสิตํ.

问：贤友，在阿毗达摩藏的《法集论》(Dhammasaṅgaṇīpāḷi)心生品中，世尊在分析“善法”一词的含义时，是如何详细地分别解说出世间善的？

วิสฺสชฺชนา – อภิธมฺมปิฏเก ภนฺเต ธมฺมสงฺคณิยํ จิตฺตุปฺปาทกณฺเฑ กุสลา ธมฺมาติ ปทสฺส อตฺถํ วิภชนฺเตน ภควตา ‘‘กตเม ธมฺมา กุสลา. ยสฺมึ สมเย โลกุตฺตรํ ฌานํ ภาเวติ นิยฺยานิกํ อปจยคามึ ทิฏฺฐิคตานํ ปหานาย ปฐมาย ภูมิยา ปตฺติยา วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญ’’นฺติ เอวมาทินา ภควตา โลกุตฺตรกุสลํ วิตฺถารโต วิภชิตฺวา เทสิตํ.

答：尊者，在阿毗达摩藏《法集论》(Dhammasaṅgaṇī)心生品中，世尊在分析“善法”一词的含义时，以“‘诸法云何为善？于其时，修习出世间禅，其禅乃出离、导向灭尽、为断诸见、为证初地，远离诸欲……乃至……证得并安住于初禅，是苦行道、迟通达。’”等文，详细分别解说了出世间善。

อกุสล

不善

ปุจฺฉา – ตตฺเถว [Pg.23] อาวุโส อกุสลา ธมฺมาติ มาติกาปทสฺส อตฺถํ วิภชนฺเตน ภควตา กถํ อกุสลํ วิตฺถารโต วิภชิตฺวา เทสิตํ.

提问——贤友，世尊在那里分析“不善法”这一母题句的意义时，是如何详细地分别解说不善的？

วิสฺสชฺชนา – ตตฺเถว ภนฺเต อกุสลา ธมฺมาติ มาติกาปทสฺส อตฺถํ วิภชนฺเตน ภควตา ‘‘กตเม ธมฺมา อกุสลา. ยสฺมึ สมเย อกุสลํ จิตฺตํ อุปฺปนฺนํ โหติ โสมนสฺสสหคตํ ทิฏฺฐิคตสมฺปยุตฺตํ รูปารมฺมณํ วา สทฺธารมฺมณํ วา คนฺธารมฺมณํ วา รสารมฺมณํ วา โผฏฺฐพฺพารมฺมณํ วา ธมฺมารมฺมณํ วา ยํ ยํ วา ปนารพฺภ. ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ เวทนา โหติ สญฺญา โหติ เจตนา โหติ จิตฺตํ โหตี’’ติ เอวมาทินา อกุสลํ วิตฺถารโต วิภชิตฺวา เทสิตํ.

答复——尊者，世尊在那里分析“不善法”这一母题句的意义时，以如是等方式详细地分别解说了不善法：“哪些法是不善法？当不善心生起时，与喜俱行，与邪见相应，以色为所缘，或以声为所缘，或以香为所缘，或以味为所缘，或以触为所缘，或以法为所缘，或以任何事物为所缘。在那时，有触、有受、有想、有思、有心。”

อพฺยากต

无记

ปุจฺฉา – อภิธมฺมปิฏเก อาวุโส ธมฺมสงฺคณีปาฬิยํ จิตฺตุปฺปาทกณฺฑรูปกณฺเฑสุ อพฺยากตา ธมฺมาติ มาติกาปทสฺส อตฺถํ วิภชนฺเตน [Pg.24] ภควตา กถํ อพฺยากตา ธมฺมา วิตฺถารโต วิภชิตฺวา เทสิตา.

提问——贤友，世尊在阿毗达摩藏的《法集论》心生品和色品中，分析“无记法”这一母题句的意义时，是如何详细地分别解说无记法的？

วิสฺสชฺชนา – อภิธมฺมปิฏเก ภนฺเต ธมฺมสงฺคณิยํ อพฺยากตา ธมฺมาติ ปทสฺส อตฺถํ วิภชนฺเตน ภควตา ‘‘กตเม ธมฺมา อพฺยากตา. ยสฺมึ สมเย กามาวจรสฺส กุสลสฺส กมฺมสฺส กตตฺตา อุปจิตตฺตา วิปากํ จกฺขุวิญฺญาณํ อุปฺปนฺนํ โหติ อุเปกฺขาสหคตํ รูปารมฺมณํ. ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ เวทนา โหติ สญฺญา โหติ เจตนา โหติ จิตฺตํ โหตี’’ติ เอวมาทินา จ จิตฺตุปฺปาทกณฺเฑ, รูปกณฺเฑ จ ‘‘กตเม ธมฺมา อพฺยากตา. กุสลากุสลานํ ธมฺมานํ วิปากา กามาวจรา รูปาวจรา อรูปาวจรา อปริยาปนฺนา เวทนากฺขนฺโธ สญฺญากฺขนฺโธ สงฺขารกฺขนฺโธ วิญฺญาณกฺขนฺโธ. เย จ ธมฺมา กิริยา เนว กุสลา นากุสลา น จ กมฺมวิปากา. สพฺพญฺจ รูปํ อสงฺขตา จ ธาตุ. อิเม ธมฺมา อพฺยากตา’’ติ เอวมาทินา จ อพฺยากตา ธมฺมา วิตฺถารโต วิภชิตฺวา เทสิตา.

答复——尊者，在阿毗达摩藏的《法集论》中，世尊在分析“无记法”这个词的含义时，在心生品和色品中详细地分别解说了无记法。在心生品中，他以如是等方式说：“哪些法是无记法？当由于欲界善业的造作和积累，作为果报的眼识生起时，与舍俱行，以色为所缘。在那时，有触、有受、有想、有思、有心。”在色品中，他又以如是等方式说：“哪些法是无记法？善与不善法的果报，即属于欲界、色界、无色界或不摄的受蕴、想蕴、行蕴、识蕴；还有那些唯作法，既非善也非不善，也不是业报；以及一切色法和无为界。这些法是无记法。”

วิภงฺค

分别论

ปุจฺฉา – สตฺตสุ [Pg.26] อาวุโส อภิธมฺมปฺปกรเณสุ วิภงฺคปฺปกรเณ ภควตา กติ วิภงฺคา เทสิตา.

问：贤友，世尊在七部阿毗达摩论的《分别论》中开示了多少种分别？

วิสฺสชฺชนา – อภิธมฺมปิฏเก ภนฺเต สตฺตสุ ปกรเณสุ ทุติเย วิภงฺคปฺปกรเณ ขนฺธวิภงฺโค อายตนวิภงฺโค ธาตุวิภงฺโค สจฺจวิภงฺโค อินฺทฺริยวิภงฺโค ปฏิจฺจสมุปฺปาทวิภงฺโค สติปฏฺฐานวิภงฺโค สมฺมปฺปธานวิภงฺโค อิทฺธิปาทวิภงฺโค โพชฺฌงฺควิภงฺโค มคฺคงฺควิภงฺโค ฌานวิภงฺโค อปฺปมญฺญาวิภงฺโค สิกฺขาปทวิภงฺโค ปฏิสมฺภิทาวิภงฺโค ญาณวิภงฺโค ขุทฺทกวตฺถุวิภงฺโค ธมฺมหทยวิภงฺโคติ ภควตา อฏฺฐารส วิภงฺคา เทสิตา.

答：尊者，在阿毗达摩藏七部论的第二部《分别论》中，世尊开示了十八种分别，即：蕴分别、处分别、界分别、谛分别、根分别、缘起分别、念住分别、正勤分别、神足分别、觉支分别、道支分别、禅那分别、无量分别、学处分别、无碍解分别、智分别、小事分别、法心分别。

ขนฺธวิภงฺค

蕴分别

ปุจฺฉา – เตสุ อาวุโส อฏฺฐารสสุ วิภงฺเคสุ ปฐเม ขนฺธวิภงฺเค ภควตา กถํ ขนฺธา วิตฺถารโต วิภชิตฺวา เทสิตา.

问：贤友，在这十八种分别中，世尊在第一蕴分别中，是如何详细地分别开示诸蕴的？

วิสฺสชฺชนา – เตสุ [Pg.27] ภนฺเต อฏฺฐารสสุ วิภงฺเคสุ ปฐเม ขนฺธวิภงฺเค ‘‘ปญฺจกฺขนฺธา รูปกฺขนฺโธ เวทนากฺขนฺโธ สญฺญากฺขนฺโธ สงฺขารกฺขนฺโธ วิญฺญาณกฺขนฺโธ. ตตฺถ กตโม รูปกฺขนฺโธ, ยํกิญฺจิ รูปํ อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนํ อชฺฌตฺตํ วา พหิทฺธา วา โอฬาริกํ วา สุขุมํ วา หีนํ วา ปณีตํ วา ยํ ทูเร สนฺติเก วา, ตเทกชฺฌํ อภิสญฺญูหิตฺวา อภิสงฺขิปิตฺวา อยํ วุจฺจติ รูปกฺขนฺโธ’’ติ เอวมาทินา สุตฺตนฺตภาชนียอภิธมฺมภาชนียปญฺหาปุจฺฉกสงฺขาเตหิ ตีหิ มหานเยหิ ภควตา ขนฺธา วิตฺถารโต วิภชิตฺวา เทสิตา.

答：尊者，在这十八种分别中，在第一个蕴分别中，世尊以经分别(suttantabhājanīya)、阿毗达摩分别(abhidhammabhājanīya)与问答(pañhāpucchaka)这三种大方法详细地分别开示诸蕴，其开头如下：“五蕴是色蕴、受蕴、想蕴、行蕴、识蕴。其中，什么是色蕴呢？无论是过去、未来、现在，内在或外在，粗显或微细，低劣或殊胜，遥远或邻近的一切色法，将它们归纳、汇集在一起，这就叫做色蕴。”

อายตนวิภงฺค

处分别

ปุจฺฉา – ทุติเย [Pg.28] ปน อาวุโส อายตนวิภงฺเค ภควตา กถํ อายตนานิ วิตฺถารโต วิภชิตฺวา เทสิตานิ.

问：贤友，在第二处分别中，世尊如何详细地分别开示了诸处？

วิสฺสชฺชนา – ทุติเย ภนฺเต อายตนวิภงฺเค ‘‘ทฺวาทสายตนานิ จกฺขายตนํ รูปายตนํ โสตายตนํ สทฺทายตนํ ฆานายตนํ คนฺธายตนํ ชิวฺหายตนํ รสายตนํ กายายตนํ โผฏฺฐพฺพายตนํ มนายตนํ ธมฺมายตนํ. จกฺขุํ อนิจฺจํ ทุกฺขํ อนตฺตา วิปริณามธมฺมํ, รูปา อนิจฺจา ทุกฺขา อนตฺตา วิปริณามธมฺมา’’ติ เอวมาทินา ภควตา สุตฺตนฺตภาชนียอภิธมฺมภาชนียปญฺหาปุจฺฉกสงฺขาเตหิ ตีเหว อายตนานิ วิตฺถารโต วิภชิตฺวา เทสิตานิ.

答：尊者，在第二处分别中：“十二处，即眼处、色处、耳处、声处、鼻处、香处、舌处、味处、身处、触处、意处、法处。眼是无常的、苦的、无我的、是变易之法，色是无常的、苦的、无我的、是变易之法。”像这样，世尊同样以经分别、阿毗达摩分别与问答这三种方法，详细地分别开示了诸处。

ธาตุวิภงฺค

界分别

ปุจฺฉา – อภิธมฺมปิฏเก [Pg.29] อาวุโส วิภงฺคปฺปกรเณ ตติเย ธาตุวิภงฺเค ภควตา กถํ ธาตุโย วิตฺถาเรน วิภชิตฺวา เทสิตา.

问：贤友，在阿毗达摩藏《分别论》的第三界分别中，世尊是如何详细地分别开示诸界的？

วิสฺสชฺชนา – ตติเย ภนฺเต ธาตุวิภงฺเค ‘‘ฉ ธาตุโย ปถวีธาตุ อาโปธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตุ อากาสธาตุ วิญฺญาณธาตู’’ติ ภนฺเต สุตฺตนฺตภาชนียอภิธมฺมภาชนียปญฺหาปุจฺฉกสงฺขาเตหิ ตีหิ มหานเยหิ ภควตา ธาตุโย วิตฺถารโต วิภชิตฺวา เทสิตา.

答：尊者，在第三界分别中，“有六界：地界、水界、火界、风界、空界、识界。”尊者，世尊以经分别、阿毗达摩分别和问答这三种大方法，详细地分别开示了诸界。

สจฺจวิภงฺค

谛分别

ปุจฺฉา – จตุตฺเถ [Pg.31] ปน อาวุโส สจฺจวิภงฺเค ภควตา กถํ สจฺจานิ วิตฺถารโต วิภชิตฺวา เทสิตานิ.

问：贤友，在第四谛分别中，世尊是如何详细地分别开示诸谛的？

วิสฺสชฺชนา – จตุตฺเถ ภนฺเต สจฺจวิภงฺเค ‘‘จตฺตาริ อริยสจฺจานิ ทุกฺขํ อริยสจฺจํ, ทุกฺขสมุทยํ อริยสจฺจํ, ทุกฺขนิโรธํ อริยสจฺจํ, ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา อริยสจฺจํ. ตตฺถ กตมํ ทุกฺขํ อริยสจฺจํ, ชาติปิ ทุกฺขา, ชราปิ ทุกฺขา, มรณมฺปิ ทุกฺขํ, โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสาปิ ทุกฺขา, อปฺปิเยหิ สมฺปโยโค ทุกฺโข, ปิเยหิ วิปฺปโยโค ทุกฺโข, ยมฺปิจฺฉํ น ลภติ, ตมฺปิ ทุกฺขํ, สํขิตฺเตน ปญฺจุปาทานกฺขนฺธา ทุกฺขา’’ติ เอวมาทินา สุตฺตนฺตภาชนียอภิธมฺมภาชนียปญฺหาปุจฺฉกสงฺขาเตหิ ตีหิ มหานเยหิ ภควตา สจฺจานิ วิตฺถารโต วิภชิตฺวา เทสิตานิ.

答：尊者，在第四谛分别中，“有四圣谛：苦圣谛、苦集圣谛、苦灭圣谛、导向苦灭的道圣谛。其中，什么是苦圣谛？生是苦，老是苦，死是苦，愁、悲、苦、忧、恼是苦，与不喜爱者结合是苦，与喜爱者分离是苦，所求不得也是苦；简言之，五取蕴是苦。”世尊以经分别、阿毗达摩分别和问答这三种大方法，详细地分别开示了诸圣谛。

อินฺทฺริยวิภงฺค

根分别

ปุจฺฉา – ปญฺจเม [Pg.32] ปน อาวุโส อินฺทฺริยวิภงฺเค ภควตา กถํ อินฺทฺริยานิ วิตฺถารโต วิภชิตฺวา เทสิตานิ.

问：贤友，在第五根分别中，世尊是如何详细地分别开示诸根的？

วิสฺสชฺชนา – ปญฺจเม ปน ภนฺเต อินฺทฺริยวิภงฺเค ‘‘พาวีสตินฺทฺริยานิ จกฺขุนฺทฺริยํ โสตินฺทฺริยํ ฆานินฺทฺริยํ ชิวฺหินฺทฺริยํ กายินฺทฺริยํ มนินฺทฺริยํ…เป… อญฺญาตาวินฺทฺริย’’นฺติ เอวมาทินา อภิธมฺมภาชนียปญฺหาปุจฺฉกสงฺขาเตหิ ทฺวีหิ มหานเยหิ ภควตา อินฺทฺริยานิ วิตฺถารโต วิภชิตฺวา เทสิตานิ.

答：尊者，在第五根分别中，“有二十二根：眼根、耳根、鼻根、舌根、身根、意根……乃至具知根。”世尊以阿毗达摩分别和问答这两种大方法，详细地分别开示了诸根。

ปฏิจฺจสมุปฺปาท วิภงฺค

缘起分别

ปุจฺฉา – อภิธมฺมปิฏเก [Pg.33] อาวุโส วิภงฺคปฺปกรเณ ฉฏฺเฐ ปฏิจฺจสมุปฺปาทวิภงฺเค ภควตา กถํ ปฏิจฺจสมุปฺปาโท วิตฺถาเรน วิภชิตฺวา เทสิโต.

问：贤友，在阿毗达摩藏的《分别论》中，第六缘起分别里，世尊是如何详细分别解说缘起的？

วิสฺสชฺชนา – ฉฏฺเฐ ภนฺเต ปฏิจฺจสมุปฺปาทวิภงฺเค ‘‘อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา…เป… สมุทโย โหตี’’ติ เอวมาทินา ภควตา ปฏิจฺจสมุปฺปาโท สุตฺตนฺตภาชนียอภิธมฺมภาชนียสงฺขาเตหิ ทฺวีหิ มหานเยหิ วิตฺถารโต วิภชิตฺวา เทสิโต.

答：尊者，在第六缘起分别中，世尊以“无明缘行……乃至……集起”等语，通过被称为经分别(suttantabhājanīya)和阿毗达摩分别(abhidhammabhājanīya)的两种大方法，详细分别解说了缘起。

สติปฏฺฐานวิภงฺค

念住分别

ปุจฺฉา – สตฺตเม [Pg.34] ปน อาวุโส สติปฏฺฐานวิภงฺเค ภควตา กถํ สติปฏฺฐานา วิตฺถารโต วิภชิตฺวา เทสิตา.

问：贤友，在第七念住分别中，世尊是如何详细地分别解说念住的？

วิสฺสชฺชนา – สตฺตเม ภนฺเต สติปฏฺฐานวิภงฺเค ‘‘จตฺตาโร สติปฏฺฐานา อิธ ภิกฺขุ อชฺฌตฺตํ กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ, พหิทฺธา กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ, อชฺฌตฺตพหิทฺธา กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺส’’นฺติ เอวมาทินา สุตฺตนฺตภาชนียอภิธมฺมภาชนียปญฺหาปุจฺฉกสงฺขาเตหิ ตีหิ มหานเยหิ ภควตา สติปฏฺฐานา วิตฺถารโต วิภชิตฺวา เทสิตา.

答：尊者，在第七念住分别中，世尊以“在此，比丘于内身随观身而住，于外身随观身而住，于内外身随观身而住，热忱、正知、具念，调伏对世间的贪与忧”等语，通过被称为经分别(suttantabhājanīya)、阿毗达摩分别(abhidhammabhājanīya)和问答(pañhāpucchaka)的三种大方法，详细地分别开示了念住。

สมฺมปฺปธานวิภงฺค

正勤分别

ปุจฺฉา – อฏฺฐเม [Pg.35] ปน อาวุโส สมฺมปฺปธานวิภงฺเค ภควตา กถํ สมฺมปฺปธานา วิตฺถารโต วิภชิตฺวา เทสิตา.

问：贤友，在第八正勤分别中，世尊是如何详细地分别解释正勤的？

วิสฺสชฺชนา – อฏฺฐเม ภนฺเต สมฺมปฺปธานวิภงฺเค ‘‘จตฺตาโร สมฺมปฺปธานา อิธ ภิกฺขุ อนุปฺปนฺนานํ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ อนุปฺปาทาย ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ, อุปฺปนฺนานํ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ, อนุปฺปนฺนานํ กุสลานํ ธมฺมานํ อุปฺปาทาย ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ, อุปฺปนฺนานํ กุสลานํ ธมฺมานํ ฐิติยา อสมฺโมสาย ภิยฺโยภาวาย เวปุลฺลาย ภาวนาย ปาริปูริยา ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหตี’’ติ เอวมาทินา ภควตา สมฺมปฺปธานา วิตฺถารโต วิภชิตฺวา เทสิตา.

答：尊者，在第八正勤分别中，世尊以“在此，比丘为使未生的恶不善法不生起，生起意欲，努力，发起精力，策励心，勤勉；为使已生的恶不善法断除，生起意欲，努力，发起精力，策励心，勤勉；为使未生的善法生起，生起意欲，努力，发起精力，策励心，勤勉；为使已生的善法住立、不忘、增长、广大、修习、圆满，生起意欲，努力，发起精力，策励心，勤勉”等语，详细地分别解释了正勤。

อิทฺธิปาทวิภงฺค

神足分别

ปุจฺฉา – นวเม [Pg.36] ปน อาวุโส อิทฺธิปาทวิภงฺเค ภควตา กถํ อิทฺธิปาทา วิตฺถารโต วิภชิตฺวา เทสิตา.

问：贤友，在第九神足分别中，世尊如何详细地分别与开示神足？

วิสฺสชฺชนา – นวเม ภนฺเต อิทฺธิปาทวิภงฺเค ‘‘จตฺตาโร อิทฺธิปาทา อิธ ภิกฺขุ ฉนฺทสมาธิปธานสงฺขารสมนฺนาคตํ อิทฺธิปาทํ ภาเวติ…เป… วีมํสาสมาธิปธานสงฺขารสมนฺนาคตํ อิทฺธิปาทํ ภาเวตี’’ติ เอวมาทินา ตีหิ มหานเยหิ ภควตา อิทฺธิปาทา วิตฺถารโต วิภชิตฺวา เทสิตา.

答：尊者，在第九神足分别中，世尊以三种大方法详细地分别与开示神足：“在此，比丘修习具备欲定和精勤之行的神足……乃至……修习具备观定和精勤之行的神足”等等。

โพชฺฌงฺควิภงฺค

觉支分别

ปุจฺฉา – อภิธมฺมปิฏเก [Pg.37] อาวุโส วิภงฺคปฺปกรเณ ทสเม โพชฺฌงฺควิภงฺเค ภควตา กถํ โพชฺฌงฺคา วิตฺถารโต วิภชิตฺวา เทสิตา.

问：贤友，在阿毗达摩藏《分别论》的第十觉支分别中，世尊是如何详细地分别与开示觉支的？

วิสฺสชฺชนา – ทสเม ภนฺเต โพชฺฌงฺควิภงฺเค ‘‘สตฺต โพชฺฌงฺคา สติสมฺโพชฺฌงฺโค ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺโค วีริยสมฺโพชฺฌงฺโค ปีติสมฺโพชฺฌงฺโค ปสฺสทฺธิสมฺโพชฺฌงฺโค สมาธิสมฺโพชฺฌงฺโค อุเปกฺขาสมฺโพชฺฌงฺโค. ตตฺถ กตโม สติสมฺโพชฺฌงฺโค, อิธ ภิกฺขุ สติมา โหติ ปรเมน สติเนปกฺเกน สมนฺนาคโต จิรกตมฺปิ จิรภาสิตมฺปิ สริตา โหติ อนุสฺสริตา, อยํ วุจฺจติ สติสมฺโพชฺฌงฺโค’’ติ เอวมาทินา ภควตา สุตฺตนฺตภาชนียอภิธมฺมภาชนียปญฺหาปุจฺฉกสงฺขาเตหิ ตีหิ นเยหิ โพชฺฌงฺคา วิตฺถารโต วิภชิตฺวา เทสิตา.

答：尊者，在第十觉支分别中，世尊以“七觉支是：念觉支、择法觉支、精进觉支、喜觉支、轻安觉支、定觉支、舍觉支。其中，什么是念觉支呢？在此，比丘是有念者，具足最殊胜的念与熟练，能够忆持、随念很久以前做过的事、很久以前说过的话，这被称为念觉支”等文为始，通过被称为经分别、论分别和问答分别的三种方式，对觉支作了详细的分别与开示。

มคฺคงฺควิภงฺค

道支分别

ปุจฺฉา – เอกาทสเม [Pg.38] ปน อาวุโส มคฺคงฺควิภงฺเค ภควตา กถํ มคฺคงฺคา วิตฺถารโต วิภชิตฺวา เทสิตา.

问：贤友，在第十一道支分别中，世尊如何详细地分别与开示道支？

วิสฺสชฺชนา – เอกาทสเม [Pg.39] ภนฺเต มคฺคงฺควิภงฺเค ‘‘อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค. เสยฺยถิทํ, สมฺมาทิฏฺฐิ สมฺมาสงฺกปฺโป สมฺมาวาจา สมฺมากมฺมนฺโต สมฺมาอาชีโว สมฺมาวายาโม สมฺมาสติ สมฺมาสมาธี’’ติ เอวมาทินา ภควตา สุตฺตนฺตภาชนียอภิธมฺมภาชนียปญฺหาปุจฺฉกสงฺขาเตหิ ตีหิ มหานเยหิ มคฺคงฺคา วิตฺถารโต วิภชิตฺวา เทสิตา.

答：尊者，在第十一道支分别中，世尊以“八支圣道，即：正见、正思惟、正语、正业、正命、正精进、正念、正定”等文为始，通过被称为经分别、论分别和问答分别的三种大方法，详细地分别与开示了道支。

ฌานวิภงฺค

禅那分别

ปุจฺฉา – ทฺวาทสโม [Pg.40] ปน อาวุโส ฌานวิภงฺโค ภควตา กถํ วิตฺถาเรน วิภชิตฺวา เทสิโต.

提问——贤友，世尊如何详细地分别解说第十二禅那分别？

วิสฺสชฺชนา – ทฺวาทสโม ภนฺเต ฌานวิภงฺโค ‘‘อิธ ภิกฺขุ ปาติโมกฺขสํวรสํวุโต วิหรติ อาจารโคจรสมฺปนฺโน อณุมตฺเตสุ วชฺเชสุ ภยทสฺสาวี สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวาโร โภชเน มตฺตญฺญู ปุพฺพรตฺตาปรรตฺตํ ชาคริยานุโยคมนุยุตฺโต’’ติ เอวมาทินา ภควตา วิตฺถารโต วิภชิตฺวา เทสิโต.

回答——尊者，第十二禅那分别，世尊如此详细地分别解说：“在此，比丘以波罗提木叉律仪防护而住，具足正行与行处，于微细过失见怖畏，受持学习诸学处；守护诸根之门，饮食知量，致力于初夜与后夜的警醒”等等。

อปฺปมญฺญาวิภงฺค

无量分别

ปุจฺฉา – เตรสเม [Pg.41] ปน อาวุโส อปฺปมญฺญาวิภงฺเค ภควตา กถํ อปฺปมญฺญาโย วิตฺถารโต วิภชิตฺวา เทสิตา.

提问——贤友，在第十三无量分别中，世尊是如何详细分别解说诸无量的？

วิสฺสชฺชนา – เตรสเม ภนฺเต อปฺปมญฺญาวิภงฺเค ‘‘จตสฺโส อปฺปมญฺญาโย อิธ ภิกฺขุ เมตฺตาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหรติ, ตถา ทุติยํ. ตถา ตติยํ. ตถา จตุตฺถํ. อิติ อุทฺธมโธ ติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ เมตฺตาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเชน ผริตฺวา วิหรตี’’ติ เอวมาทินา ภควตา สุตฺตนฺตภาชนียอภิธมฺมภาชนียปญฺหาปุจฺฉกสงฺขาเตหิ ตีหิ มหานเยหิ อปฺปมญฺญาโย วิตฺถารโต วิภชิตฺวา เทสิตา.

回答——尊者，在第十三无量分别中，世尊如此详细地分别解说：“在此，比丘以与慈俱的心遍满一方而住，同样遍满第二方，同样遍满第三方，同样遍满第四方。这样，上下、四维，处处都以与慈俱的广大、胜大、无量、无怨、无嗔的心，遍满一切世界而住。”世尊如此详细地分别解说诸无量，通过经藏分类、阿毗达摩分类以及问答这三种大方法。

สิกฺขาปทวิภงฺค

学处分别

ปุจฺฉา – อภิธมฺมปิฏเก [Pg.42] อาวุโส วิภงฺคปฺปกรเณ จุทฺทสเม สิกฺขาปทวิภงฺเค ภควตา กถํ สิกฺขาปทานิ วิตฺถารโต วิภชิตฺวา เทสิตานิ.

提问——贤友，在阿毗达摩藏的《分别论》中，世尊在第十四学处分别里，是如何详细地分别解说诸学处的？

วิสฺสชฺชนา – จุทฺทสเม ภนฺเต สิกฺขาปทวิภงฺเค ‘‘ปญฺจ สิกฺขาปทานิ ปาณาติปาตา เวรมณี สิกฺขาปทํ, อทินฺนาทานา เวรมณี สิกฺขาปทํ, กาเมสุมิจฺฉาจารา เวรมณี สิกฺขาปทํ, มุสาวาทา เวรมณี สิกฺขาปทํ, สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา เวรมณี สิกฺขาปทํ. ตตฺถ กตมํ ปาณาติปาตา เวรมณี สิกฺขาปทํ, ยสฺมึ สมเย กามาวจรํ กุสลํ จิตฺตํ อุปฺปนฺนํ โหติ โสมนสฺสสหคตํ ญาณสมฺปยุตฺตํ ปาณาติปาตา วิรมนฺตสฺสา’’ติ เอวมาทินา อภิธมฺมภาชนียปญฺหาปุจฺฉกสงฺขาเตหิ ทฺวีหิ มหานเยหิ ภควตา สิกฺขาปทานิ วิตฺถารโต วิภชิตฺวา เทสิตานิ.

回答——尊者，在第十四学处分别中，世尊如此详细地分别解说：“五学处是：离杀生学处、离不与取学处、离欲邪行学处、离虚妄语学处、离作为放逸之因的酒类与麻醉品学处。其中，什么是离杀生学处？在任何时候，当欲界善心生起，伴随着喜悦，与智慧相应时，他就会远离杀生。”世尊如此详细地分别解说诸学处，通过阿毗达摩分类以及问答这两种大方法。

ปฏิสมฺภิทาวิภงฺค

无碍解分别

ปุจฺฉา – ปนฺนรสเม [Pg.43] ปน อาวุโส ปฏิสมฺภิทาวิภงฺเค ภควตา กถํ ปฏิสมฺภิทาโย วิตฺถารโต วิภชิตฺวา เทสิตา.

问：贤友，在第十五无碍解分别中，世尊是如何详细地分别解说各种无碍解的？

วิสฺสชฺชนา – ปนฺนรสเม ภนฺเต ปฏิสมฺภิทาวิภงฺเค ‘‘จตสฺโส ปฏิสมฺภิทา อตฺถปฏิสมฺภิทา ธมฺมปฏิสมฺภิทา นิรุตฺติปฏิสมฺภิทา ปฏิภานปฏิสมฺภิทา. อตฺเถ ญาณํ อตฺถปฏิสมฺภิทา, ธมฺเม ญาณํ ธมฺมปฏิสมฺภิทา, ตตฺร ธมฺมนิรุตฺตาภิลาเป ญาณํ นิรุตฺติปฏิสมฺภิทา, ญาเณสุ ญาณํ ปฏิภานปฏิสมฺภิทา’’ติ เอวมาทินา ภควตา จตสฺโส ปฏิสมฺภิทาโย สุตฺตนฺตภาชนียอภิธมฺมภาชนียปญฺหาปุจฺฉกสงฺขาเตหิ [Pg.44] ตีหิ มหานเยหิ วิตฺถารโต วิภชิตฺวา เทสิตา.

答：尊者，在第十五无碍解分别中，世尊通过经藏分类、阿毗达摩分类以及问答这三种大纲要，如此详细地分别解说了四种无碍解：“四种无碍解：义无碍解、法无碍解、词无碍解、辩才无碍解。于义之智为义无碍解，于法之智为法无碍解，于彼法之词言说之智为词无碍解，于诸智之智为辩才无碍解。”

ญาณวิภงฺค

智分别

ปุจฺฉา – โสฬสเม ปน อาวุโส ญาณวิภงฺเค ภควตา กถํ ญาณานิ วิตฺถารโต วิภชิตฺวา เทสิตานิ.

问：贤友，在第十六智分别中，世尊是如何详细地分别解说各种智的？

วิสฺสชฺชนา – โสฬสเม ภนฺเต ญาณวิภงฺเค ‘‘เอกวิเธน ญาณวตฺถุ ปญฺจวิญฺญาณา น เหตู, อเหตุกา, เหตุวิปฺปยุตฺตา, สปฺปจฺจยา[Pg.45], สงฺขตา, อรูปา, โลกิยา, สาสวา’’ติ เอวมาทินา เอกกโต ปฏฺฐาย ยาว ทสกา ภควตา ญาณานิ วิตฺถารโต วิภชิตฺวา เทสิตานิ.

答：尊者，在第十六智分别中，世尊从“一法之智事：五识非因、无因、与因不相应、有缘、有为、无色、世间、有漏”等一法开始，直至十法，如此详细地分别解说了诸智。

ขุทฺทกวตฺถุวิภงฺค

小事分别

ปุจฺฉา – อภิธมฺมปิฏเก อาวุโส วิภงฺคปฺปกรเณ สตฺตรสโม ขุทฺทกวตฺถุวิภงฺโค ภควตา กถํ เทสิโต.

问：贤友，在阿毗达摩藏的《分别论》中，世尊是如何解说第十七小事分别的？

วิสฺสชฺชนา – อภิธมฺมปิฏเก ภนฺเต ทุติเย วิภงฺคปฺปกรเณ สตฺตรสโม ขุทฺทกวตฺถุวิภงฺโค ‘‘ชาติมโท, โคตฺตมโท, อาโรคฺยมโท, โยพฺพนมโท, ชีวิตมโท’’ติ เอวมาทินา เอกกโต ปฏฺฐาย ยาว อฏฺฐสตตณฺหาวิจริตํ ภควตา วิตฺถารโต วิภชิตฺวา เทสิโต.

答：尊者，在阿毗达摩藏的第二部《分别论》中，世尊从“出身慢、姓氏慢、健康慢、年轻慢、生命慢”等一法开始，直至一百零八种渴爱行相，如此详细地分别解说了第十七小事分别。

ธมฺมหทยวิภงฺค

法心分别

ปุจฺฉา – ตตฺถ [Pg.46] อาวุโส อฏฺฐารสโม ธมฺมหทยวิภงฺโค ภควตา กถํ วิภชิตฺวา เทสิโต.

问：贤友，世尊在此如何分别解说第十八《法心分别》？

วิสฺสชฺชนา – อฏฺฐารสโม [Pg.47] ภนฺเต ธมฺมหทยวิภงฺโค ‘‘กติ ขนฺธา, กติ อายตนานิ, กติ ธาตุโย, กติ สจฺจานิ, กติ อินฺทฺริยานิ, กติ เหตู, กติ อาหารา, กติ ผสฺสา, กติ เวทนา, กติ สญฺญา, กติ เจตนา, กติ จิตฺตานิ. ปญฺจกฺขนฺธา, ทฺวาทสายตนานิ, อฏฺฐารส ธาตุโย, จตฺตาริ สจฺจานิ, พาวีสตินฺทฺริยานิ, นว เหตู, จตฺตาโร อาหารา, สตฺต ผสฺสา, สตฺต เวทนา, สตฺต สญฺญา, สตฺต เจตนา, สตฺต จิตฺตานี’’ติ เอวมาทินา สพฺพสงฺคาหกาทีหิ ทสหิ วาเรหิ ภควตา วิตฺถาเรน วิภชิตฺวา เทสิโต.

答：尊者，在第十八《法心分别》中，世尊通过总摄等十门，详细地分别解说了诸法，如：“有几蕴、几处、几界、几谛、几根、几因、几食、几触、几受、几想、几思、几心？五蕴、十二处、十八界、四谛、二十二根、九因、四食、七触、七受、七想、七思、七心。”

ปุจฺฉา – กถญฺจาวุโส ตตฺถ ภควตา อุปฺปาทกกมฺมอายุปฺปมาณวาโร วิตฺถาเรน วิภชิตฺวา เทสิโต.

问：贤友，在那里，世尊是如何详细分别解说生起业与寿命长短之章的？

วิสฺสชฺชนา – ทานํ ทตฺวา สีลํ สมาทิยิตฺวา อุโปสถกมฺมํ กตฺวา กตฺถ อุปปชฺชนฺติ. ทานํ ทตฺวา, สีลํ สมาทิยิตฺวา อุโปสถกมฺมํ กตฺวา [Pg.48] อปฺเปกจฺเจ ขตฺติยมหาสาลานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชนฺติ, อปฺเปกจฺเจ พฺราหฺมณมหาสาลานํ, อปฺเปกจฺเจ คหปติมหาสาลานํ, อปฺเปกจฺเจ จาตุมหาราชิกานํ เทวานํ, อปฺเปกจฺเจ ตาวตึสานํ เทวานํ, อปฺเปกจฺเจ ยามานํ เทวานํ, อปฺเปกจฺเจ ตุสิตานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชนฺตีติ เอวมาทินา ภนฺเต ตตฺถ ภควตา อุปฺปาทกกมฺมอายุปฺปมาณวาโร วิตฺถาเรน วิภชิตฺวา เทสิโต.

答：“行布施、持戒、作布萨业后，会投生于何处？行布施、持戒、作布萨业后，一些人投生为刹帝利大富长者的同伴，一些人投生为婆罗门大富长者的同伴，一些人投生为居士大富长者的同伴，一些人投生为四大王天众的同伴，一些人投生为三十三天众的同伴，一些人投生为夜摩天众的同伴，一些人投生为兜率天众的同伴。”尊者，世尊在那里如此详细地分别解说了生起业与寿命长短之章。

อุกฺขิตฺตา [Pg.51] ปุญฺญเตเชน, กามรูปคตึ คตา;

ภวคฺคตมฺปิ สมฺปตฺตา, ปุนาคจฺฉนฺติ ทุคฺคตึ –

由福德威力所高举，得生欲界、色界；纵然到达有顶天，仍会返回恶趣。

ธาตุกถา

界论

ปุจฺฉา – เตนาวุโส [Pg.52] ภควตา อฏฺฐารสหิ พุทฺธธมฺเมหิ สมนฺนาคเตน อภิธมฺเม อฏฺฐารสหิ วิภงฺเคหิ ปฏิมณฺฑิตํ ทุติยํ วิภงฺคปฺปกรณํ เทเสตฺวา ตทนนฺตรํ ธาตุกถํ นาม ตติยํ ปกรณํ กถํ วิภชิตฺวา เทสิตํ.

问：贤友，具备十八种不共佛法的世尊，在宣说了以十八种分别装饰的第二部《分别论》后，是如何分别解说名为《界论》的第三部论的呢？

วิสฺสชฺชนา – ตติยํ ภนฺเต ธาตุกถํ นาม อภิธมฺมปิฏกํ ‘‘สงฺคโห อสงฺคโห, สงฺคหิเตน อสงฺคหิตํ, อสงฺคหิเตน สงฺคหิตํ, สงฺคหิเตน สงฺคหิตํ, อสงฺคหิเตน อสงฺคหิตํ. สมฺปโยโค วิปฺปโยโค, สมฺปยุตฺเตน วิปฺปยุตฺตํ, วิปฺปยุตฺเตน สมฺปยุตฺตํ, สมฺปยุตฺเตน สมฺปยุตฺตํ, วิปฺปยุตฺเตน วิปฺปยุตฺตํ. สงฺคหิเตน สมฺปยุตฺตํ วิปฺปยุตฺตํ, สมฺปยุตฺเตน สงฺคหิตํ อสงฺคหิตํ, อสงฺคหิเตน สมฺปยุตฺตํ วิปฺปยุตฺตํ, วิปฺปยุตฺเตน สงฺคหิตํ อสงฺคหิต’’นฺติ เอวมาทินา ปญฺจ มาติกาโย ปฐมํ นิกฺขิปิตฺวา สงฺคหาสงฺคหาทีหิ จุทฺทสหิ นเยหิ ภควตา วิตฺถารโต วิภชิตฺวา เทสิตํ.

答：尊者，第三部名为《界论》的阿毗达摩藏，是由世尊首先确立以“摄与不摄，以摄对不摄，以不摄对摄，以摄对摄，以不摄对不摄。相应与不相应，以相应对不相应，以不相应对相应，以相应对相应，以不相应对不相应。以摄对相应与不相应，以相应对摄与不摄，以不摄对相应与不相应，以不相应对摄与不摄”等开头的五种论母，然后以摄与不摄等十四种方法详细地分别解说的。

ปุคฺคลปญฺญตฺติ

人施设论

ปุจฺฉา – เตนาวุโส [Pg.54] ภควตา สพฺพธาตุกุสเลน อภิธมฺมปิฏเก ตติยํ ธาตุกถาปกรณํ เทเสตฺวา ตทนนฺตรํ จตุตฺถํ ปุคฺคลปญฺญตฺติปฺปกรณํ กถํ วิภชิตฺวา เทสิตํ.

问：贤友，善巧于一切界的世尊在阿毗达摩藏中开示了第三部《界论》之后，接着又是如何分别解说第四部《人施设论》的呢？

วิสฺสชฺชนา – อภิธมฺมปิฏเก ภนฺเต จตุตฺถํ ปุคฺคลปญฺญตฺติปฺปกรณํ ‘‘ฉ ปญฺญตฺติโย ขนฺธปญฺญตฺติ อายตนปญฺญตฺติ ธาตุปญฺญตฺติ สจฺจปญฺญตฺติ อินฺทฺริยปญฺญตฺติ ปุคฺคลปญฺญตฺติ. กิตฺตาวตา ขนฺธานํ ขนฺธปญฺญตฺติ, ยาวตา ปญฺจกฺขนฺธา, รูปกฺขนฺโธ เวทนากฺขนฺโธ สญฺญากฺขนฺโธ สงฺขารกฺขนฺโธ วิญฺญาณกฺขนฺโธ. เอตฺตาวตา ขนฺธานํ ขนฺธปญฺญตฺตี’’ติ เอวมาทินา ขนฺธายตนธาตุสจฺจอินฺทฺริยปญฺญตฺติโย สํขิตฺเตน อุทฺทิสิตฺวา ปุคฺคลปญฺญตฺตึ จ เอกกทุกติกจตุกฺกปญฺจกฉกฺกสตฺตกอฏฺฐกนวกทสกวเสน วิตฺถารโต วิภชิตฺวา ภควตา เทสิตา.

答：尊者，在阿毗达摩藏的第四部《人施设论》中，世尊开示：“有六种施设：蕴施设、处施设、界施设、谛施设、根施设、人施设。蕴的施设到什么程度呢？就是五蕴，即色蕴、受蕴、想蕴、行蕴、识蕴。到此即是蕴的施设。”像这样简略地指出蕴、处、界、谛、根的施设后，世尊又依一法、二法、三法、四法、五法、六法、七法、八法、九法、十法，详细地分别解说人施设。

กถาวตฺถุ

论事

ปุจฺฉา – เตนาวุโส [Pg.56] ภควตา สพฺพปรมตฺถปญฺญตฺติธมฺมกุสเลน อภิธมฺมปิฏเก จตุตฺถํ ปุคฺคลปญฺญตฺติปฺปกรณํ เทเสตฺวา ตทนนฺตรํ ปญฺจมํ กถาวตฺถุปฺปกรณํ กถํ เทสิตํ.

问：贤友，那通晓一切胜义法与施设法的世尊，在阿毗达摩藏中宣说了第四部《人施设论》之后，是如何开示第五部《论事》的呢？

วิสฺสชฺชนา – สพฺพปรมตฺถปญฺญตฺติธมฺมกุสเลน ภนฺเต ภควตา โลเก อคฺคปุคฺคเลน อภิธมฺมปิฏเก จตุตฺถํ ปุคฺคลปญฺญตฺติปฺปกรณํ เทเสตฺวา ตทนนฺตรํ กถาวตฺถุเทสนาย วาเร สมฺปตฺเต ‘‘อนาคเต มม สาวโก โมคฺคลิปุตฺตติสฺสตฺเถโร นาม อุปฺปนฺนํ สาสนมลํ โสเธตฺวา ตติยสงฺคีตึ กโรนฺโต ภิกฺขุสงฺฆสฺส มชฺเฌ นิสินฺโน สกวาเท ปญฺจ สุตฺตสตานิ ปรวาเท ปญฺจาติ สุตฺตสหสฺสํ สโมธาเนตฺวา, อิมํ ปกรณํ ภาเชสฺสตี’’ติ ตสฺโสกาสํ กโรนฺเตน ปุคฺคลวาเร อฏฺฐมุขา วาทยุตฺตึ อาทึ กตฺวา สพฺพกถามคฺเคสุ อสมฺปุณฺณภาณวารตฺถาย ตนฺติยา มาติกา นิกฺเขปมตฺเตน ปญฺจมํ กถาวตฺถุปฺปกรณํ สํเขปโต เทสิตํ.

答：尊者，世间最上的个人、通晓一切胜义法与施设法的世尊，在阿毗达摩藏中宣说了第四部《人施设论》后，当轮到讲说《论事》时，他作了如下授记：“未来我的弟子名叫目犍连子帝须长老(Moggaliputtatissatthero)，他将清除教法中已生起的垢染，主持第三次结集，坐在比丘僧团中，结合自宗的五百个论题和异宗的五百个论题，总共一千个论题，来辨析这部论。”为了给这位长老创造机会，世尊在关于人的论题中，以八门论法为开端，为了补足所有论述途径中未圆满的部分，仅以安立论母的方式，简要地开示了第五部《论事》。

ปุจฺฉา – อธุนา [Pg.57] ปากฏํ ปนาวุโส วิตฺถารํ กถาวตฺถุปฺปกรณํ กทา เกน กตฺถ กถญฺจ วิตฺถารโต วิภชิตฺวา เทสิตํ.

问：贤友，那么，现在这部广为人知的详尽的《论事》，是在何时、由何人、于何处、以何种方式详细辨析开示的呢？

วิสฺสชฺชนา – ตํ โข ภนฺเต ภควโต นยมุขํ นิสฺสาย อายสฺมตา มหาโมคฺคลิปุตฺตติสฺสตฺเถเรน ตติยสํคีติกาเล ปาฏลิปุตฺเต อโสการาเม สฏฺฐิภิกฺขุสตสหสฺสานํ สมาคเม ภควตา ทินฺนนยวเสน ตถาคเตน ฐปิตมาติกํ วิภชนฺเตน สกวาเท ปญฺจสุตฺตสตานิ ปรวาเท ปญฺจาติ สุตฺตสหสฺสํ อาหริตฺวา อิทํ ปรวาทมถนํ อธุนา ปากฏํ กถาวตฺถุปฺปกรณํ วิตฺถารโต วิภชิตฺวา เทสิตํ.

答：尊者，具寿大目犍连子帝须长老依据世尊的理路之门，在第三次结集时，于华氏城(Pāṭaliputta)的阿育王寺(Asokārāma)，在六百万比丘的集会中，依循世尊所给予的理路，辨析如来所安立的论母，引述自宗的五百个论题和异宗的五百个论题，总共一千个论题，从而详细地辨析开示了这部如今广为人知的、摧破异论的《论事》。

ปุจฺฉา – กติ [Pg.62] อาวุโส ตตฺถ กถาโย เตน อายสฺมตา มหาโมคฺคลิปุตฺตติสฺสตฺเถเรน วิตฺถารโต วิภชิตฺวา กถิตา.

问：贤友，当时具寿大目犍连子帝须长老详细辨析并讲述了多少论题？

วิสฺสชฺชนา – ตตฺถ ภนฺเต วาจนามคฺคโต ทฺเว จ สตานิ สตฺตวีสติ จ กถาโย อายสฺมตา มหาโมคฺคลิปุตฺตติสฺสตฺเถเรน วิตฺถารโต วิภชิตฺวา กถิตา.

答：尊者，从诵读的途径而言，具寿大目犍连子帝须长老详细辨析并讲述了二百二十七个论题。

ปุคฺคลกถา

补特伽罗论

ปุจฺฉา – กถญฺจาวุโส [Pg.63] ตตฺถ ปฐมา ปุคฺคลกถา อายสฺมตา มหาโมคฺคลิปุตฺตติสฺสตฺเถเรน วิตฺถารโต วิภชิตฺวา กถิตา.

问：贤友，当时具寿大目犍连子帝须(Mahāmoggaliputtatissa)长老如何详细分别解说这第一补特伽罗论？

วิสฺสชฺชนา – ปุคฺคโล อุปลพฺภติ สจฺจิกฏฺฐปรมตฺเถนาติ, อามนฺตา. โย สจฺจิกฏฺโฐ ปรมตฺโถ, ตโต โส ปุคฺคโล อุปลพฺภติ สจฺจิกฏฺฐปรมตฺเถนาติ, น เหวํ วตฺตพฺเพ. อาชานาหิ นิคฺคหํ หญฺจิ ปุคฺคโล อุปลพฺภติ สจฺจิกฏฺฐปรมตฺเถน, เตน วต เร วตฺตพฺเพ ‘‘โย สจฺจิกฏฺโฐ ปรมตฺโถ, ตโต โส ปุคฺคโล อุปลพฺภติ สจฺจิกฏฺฐปรมตฺเถนา’’ติ. ยํ ตตฺถ วเทสิ ‘‘วตฺตพฺเพ โข ‘ปุคฺคโล อุปลพฺภติ สจฺจิกฏฺฐปรมตฺเถน’, โน จ วตฺตพฺเพ ‘โย สจฺจิกฏฺโฐ ปรมตฺโถ, ตโต โส ปุคฺคโล อุปลพฺภติ สจฺจิกฏฺฐปรมตฺเถนา’’ติ, มิจฺฉาติ เอวมาทินา ภนฺเต ตตฺถ ปฐมา ปุคฺคลกถา ปญฺจ ภาณวารมตฺตาย ตนฺติยา อายสฺมตา มหาโมคฺคลิปุตฺตติสฺสตฺเถเรน วิตฺถารโต วิภชิตฺวา กถิตา.

答：补特伽罗以真实义与第一义可得吗？是的。从那真实义与第一义中，那补特伽罗以真实义与第一义可得吗？不应该这么说。请知此责难：如果补特伽罗以真实义与第一义可得，那么就应该说：“从那真实义与第一义中，那补特伽罗以真实义与第一义可得。”你若在那里说：“可以说‘补特伽罗以真实义与第一义可得’，但不可以说‘从那真实义与第一义中，那补特伽罗以真实义与第一义可得’”，这是错误的。尊者，如此这般，在那（部论）中，第一补特伽罗论由具寿大目犍连子帝须长老以五诵的篇幅详细分别解说。

อญฺญาณกถา

论无知

ปุจฺฉา – อภิธมฺมปิฏเก [Pg.64] อาวุโส กถาวตฺถุปฺปกรเณ ทุติยวคฺเค ทุติยา อญฺญาณกถา อายสฺมตา มหาโมคฺคลิปุตฺตติสฺสตฺเถเรน กถํ วิตฺถารโต วิภชิตฺวา กถิตา.

问：贤友，在阿毗达摩藏《论事》(Kathāvatthu)的第二品第二无知论中，具寿大目犍连子帝须长老如何详细分别解说的？

วิสฺสชฺชนา – อภิธมฺมปิฏเก ภนฺเต ปญฺจเม กถาวตฺถุปฺปกรเณ ทุติยวคฺเค ทุติยา อญฺญาณกถา ‘‘อตฺถิ อรหโต อญฺญาณนฺติ, อามนฺตา. อตฺถิ อรหโต อวิชฺชา อวิชฺโชโฆ อวิชฺชาโยโค อวิชฺชานุสโย อวิชฺชาปริยุฏฺฐานํ อวิชฺชาสํโยชนํ อวิชฺชานีวรณนฺติ, น เหวํ วตฺตพฺเพ. นตฺถิ อรหโต อวิชฺชา อวิชฺโชโฆ อวิชฺชาโยโค อวิชฺชานุสโย อวิชฺชาปริยุฏฺฐานํ อวิชฺชาสํโยชนํ อวิชฺชานิวรณนฺติ, อามนฺตา. หญฺจิ นตฺถิ อรหโต อวิชฺชา อวิชฺโชโฆ อวิชฺชาโยโค อวิชฺชานุสโย อวิชฺชาปริยุฏฺฐานํ อวิชฺชาสํโยชนํ อวิชฺชานีวรณํ, โน จ วต เร วตฺตพฺเพ ‘‘อตฺถิ อรหโต อญฺญาณ’’นฺติ เอวมาทินา อายสฺมตา มหาโมคฺคลิปุตฺตติสฺสตฺเถเรน วิตฺถารโต วิภชิตฺวา ภาสิตา.

答：尊者，在阿毗达摩藏第五《论事》第二品第二无知论中：“阿罗汉有无知吗？”是的。“阿罗汉有无明、无明瀑流、无明轭、无明随眠、无明缠、无明结、无明盖吗？”不应这样说。“阿罗汉没有无明、无明瀑流、无明轭、无明随眠、无明缠、无明结、无明盖吗？”是的。既然阿罗汉没有无明、无明瀑流、无明轭、无明随眠、无明缠、无明结、无明盖，就不应该说“阿罗汉有无知”。如此这般，由具寿大目犍连子帝须长老详细分别解说。

อสญฺญกถา

无想论

ปุจฺฉา – อภิธมฺมปิฏเก [Pg.67] อาวุโส ปญฺจเม กถาวตฺถุปฺปกรเณ ตติยวคฺเค เอกาทสมา อสญฺญกถา อายสฺมตา มหาโมคฺคลิปุตฺตติสฺสตฺเถเรน กถํ วิตฺถารโต วิภชิตฺวา กถิตา.

问：贤友，在阿毗达摩藏第五《论事》的第三品第十一无想论中，具寿大目犍连子帝须(Mahāmoggaliputtatissa)长老如何详细分别解说的？

วิสฺสชฺชนา – อภิธมฺมปิฏเก ภนฺเต ปญฺจเม กถาวตฺถุปฺปกรเณ ตติยวคฺเค เอกาทสมา อสญฺญกถา ‘‘อสญฺญสตฺเตสุ สญฺญา อตฺถีติ, อามนฺตา. สญฺญาภโว สญฺญาคติ สญฺญาสตฺตาวาโส สญฺญาสํสาโร สญฺญาโยนิ สญฺญตฺตภาวปฏิลาโภติ, น เหวํ วตฺตพฺเพ’’ติ เอวมาทินา อายสฺมตา มหาโมคฺคลิปุตฺตติสฺสตฺเถเรน วิตฺถารโต วิภชิตฺวา กถิตา.

答：尊者，在阿毗达摩藏第五《论事》的第三品第十一无想论中，具寿大目犍连子帝须长老是这样详细分别解说的：“‘无想有情中有想存在’吗？”“是的。”“是想有、想趣、想有情居、想轮回、想生、想自体获得吗？”“不应如此说。”

อสญฺญสตฺเตสุ [Pg.68] สญฺญา อตฺถิ.

无想有情中有想存在。

สญฺญาภโว [Pg.69] สญฺญาคติ สญฺญาสตฺตาวาโส สญฺญาสํสาโร สญฺญาโยนิ สญฺญตฺตภาวปฏิลาโภ.

想有、想趣、想有情居、想轮回、想生、想自体获得。

น เหวํ วตฺตพฺเพ.

不应如此说。

นนุ อสญฺญภโว อสญฺญคติ อสญฺญสตฺตาวาโส อสญฺญสํสาโร อสญฺญโยนิ อสญฺญตฺตภาวปฏิลาโภ.

难道不是无想有、无想趣、无想有情居、无想轮回、无想生、无想自体获得吗？

หญฺจิ [Pg.70] อสญฺญภโว อสญฺญคติ อสญฺญสตฺตาวาโส อสญฺญสํสาโร อสญฺญโยนิ อสญฺญตฺตภาวปฏิลาโภ, โน จ วต เร วตฺตพฺเพ อสญฺญสตฺเตสุ สญฺญา อตฺถิ.

如果确实是无想有、无想趣、无想有情居、无想轮回、无想生、无想自体获得，那么就不应说“无想有情中有想存在”。

อสญฺญสตฺเตสุ สญฺญา อตฺถิ.

无想有情中有想存在。

ปญฺจโวการภโว คติ สตฺตาวาโส สํสาโร โยนิ อตฺตภาวปฏิลาโภ.

五蕴有、趣、有情居、轮回、生、自体获得。

นนุ [Pg.71] เอกโวการภโว คติ สตฺตาวาโส สํสาโร โยนิ อตฺตภาวปฏิลาโภ.

难道不是一蕴有、趣、有情居、轮回、生、自体获得吗？

หญฺจิ เอกโวการภโว คติ สตฺตาวาโส สํสาโร โยนิ อตฺตภาวปฏิลาโภ, โน จ วต เร วตฺตพฺเพ อสญฺญสตฺเตสุ สญฺญา อตฺถิ.

如果确实是一蕴有、趣、有情居、轮回、生、自体获得，那么就不应说“无想有情中有想存在”。

ฉฏฺฐวคฺค

第六品

ปถวีธาตุสนิทสฺสนาติอาทิกถา

地界可见等论

ปุจฺฉา – ฉฏฺฐวคฺเค [Pg.72] ปน อาวุโส อฏฺฐมา ปถวีธาตุ สนิทสฺสนาติอาทิกถา อายสฺมตา มหาโมคฺคลิปุตฺตติสฺสตฺเถเรน กถํ วิตฺถารโต วิภชิตฺวา กถิตา.

问：又，贤友，在第六品中，第八地界可见等论由具寿大目犍连子帝须(Mahāmoggaliputtatissa)长老是如何详细分别解说的？

วิสฺสชฺชนา – ฉฏฺฐวคฺเค ภนฺเต อฏฺฐมา ปถวีธาตุ สนิทสฺสนาติอาทิกถา ‘‘ปถวีธาตุ สนิทสฺสนาติ อามนฺตา. รูปํ รูปายตนํ รูปธาตุ นีลํ ปีตกํ โลหิตกํ โอทาตํ จกฺขุวิญฺเญยฺยํ จกฺขุสฺมึ ปฏิหญฺญติ จกฺขุสฺส อาปาถํ อาคจฺฉตีติ, น เหวํ วตฺตพฺเพ’’ติ เอวมาทินา อายสฺมตา มหาโมคฺคลิ ปุตฺตติสฺสตฺเถเรน วิตฺถารโต วิภชิตฺวา กถิตา.

答：尊者，在第六品中，第八地界可见等论由具寿大目犍连子帝须长老是这样详细分别解说的：“‘地界是可见的’吗？”“是的。”“是色、色处、色界，是青色、黄色、赤色、白色，为眼所识，撞击于眼，来到眼的范围吗？”“不应如此说。”

ปถวีธาตุ [Pg.73] สนิทสฺสนา.

地界是可见的。

จกฺขุญฺจ [Pg.74] ปฏิจฺจ ปถวีธาตุญฺจ อุปฺปชฺชติ จกฺขุวิญฺญาณํ.

缘于眼与地界，眼识生起。

เตน [Pg.75] หิ น วตฺตพฺพํ จกฺขุญฺจ ปฏิจฺจ ปถวีธาตุญฺจ อุปฺปชฺชติ จกฺขุวิญฺญาณํ.

那么，就不应说“缘于眼与地界，眼识生起”。

อนฺตราภวกถา

中有论

ปุจฺฉา – อภิธมฺมปิฏเก อาวุโส ปญฺจเม กถาวตฺถุปฺปกรเณ อฏฺฐมวคฺเค ทุติยา อนฺตราภวกถา อายสฺมตา มหาโมคฺคลิปุตฺตติสฺสตฺเถเรน [Pg.76] กถํ วิตฺถารโต วิภชิตฺวา กถิตา.

问：贤友，在阿毗达摩藏第五《论事》(Kathāvatthuppakaraṇa)第八品第二《中有论》中，具寿大目犍连子帝须长老(Mahāmoggaliputtatissatthera)是如何详细分析解说的？

วิสฺสชฺชนา – อภิธมฺมปิฏเก ภนฺเต ปญฺจเม กถาวตฺถุปฺปกรเณ อฏฺฐมวคฺเค ทุติยา อนฺตราภวกถา ‘‘อตฺถิ อนฺตราภโวติ, อามนฺตา. กามภโวติ, น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป… อตฺถิ อนฺตราภโวติ, อามนฺตา. รูปภโวติ, น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป… อตฺถิ อนฺตราภโวติ, อามนฺตา. อรูปภโวติ, น เหวํ วตฺตพฺเพ’’ติ เอวมาทินา อายสฺมตา มหาโมคฺคลิปุตฺตติสฺสตฺเถเรน วิตฺถารโต วิภชิตฺวา กถิตา.

答：尊者，在阿毗达摩藏第五《论事》第八品第二《中有论》中，具寿大目犍连子帝须长老详细地分析解说道：“有中有吗？”“是的。”“是欲有吗？”“不应如此说。”……乃至……“有中有吗？”“是的。”“是色有吗？”“不应如此说。”……乃至……“有中有吗？”“是的。”“是无色有吗？”“不应如此说。”

อตฺถิ [Pg.77] อนฺตราภโว.

有中有。

น [Pg.78] เหวํ วตฺตพฺเพ.

不应如此说。

อตฺถิ อนฺตราภโว.

有中有。

กามภวสฺส [Pg.79] จ รูปภวสฺส จ อนฺตเร อตฺถิ อนฺตราภโว.

在欲有和色有之间，有中有。

น เหวํ วตฺตพฺเพ.

不应如此说。

รูปภวสฺส จ อรูปภวสฺส จ อนฺตเร อตฺถิ อนฺตราภโว.

在色有和无色有之间，有中有。

กามภวสฺส จ รูปภวสฺส จ อนฺตเร นตฺถิ อนฺตราภโว.

在欲有和色有之间没有中有。

หญฺจิ [Pg.80] กามภวสฺส จ รูปภวสฺส จ อนฺตเร นตฺถิ อนฺตราภโว, โน จ วต เร วตฺตพฺเพ อตฺถิ อนฺตราภโว.

如果欲有和色有之间没有中有，那么，确实不应说“有中有”。

สฬายตนุปฺปตฺติกถา

六处生起论

ปุจฺฉา – อภิธมฺมปิฏเก อาวุโส ปญฺจเม กถาวตฺถุปฺปกรเณ จุทฺทสมวคฺเค ทุติยา สฬายตนุปฺปตฺติกถา อายสฺมตา มหาโมคฺคลิปุตฺตติสฺสตฺเถเรน กถํ วิตฺถารโต วิภชิตฺวา เทสิตา.

问：贤友，在阿毗达摩藏第五《论事》第十四品中，具寿大目犍连子帝须长老是如何详细分析并开示第二《六处生起论》的？

วิสฺสชฺชนา – อภิธมฺมปิฏเก ภนฺเต ปญฺจเม กถาวตฺถุปฺปกรเณ จุทฺทสเมวคฺเค ทุติยา สฬายตนุปฺปตฺติกถา ‘‘สฬายตนํ อปุพฺพํ อจริมํ มาตุกุจฺฉิสฺมึ สณฺฐาตีติ, อามนฺตา. สพฺพงฺคปจฺจงฺคี อหีนินฺทฺริโย มาตุกุจฺฉิสฺมึ โอกฺกมตีติ, น เหวํ วตฺตพฺเพ’’ติ เอวมาทินา [Pg.81] อายสฺมตา มหาโมคฺคลิปุตฺตติสฺสตฺเถเรน วิตฺถารโต วิภชิตฺวา กถิตา.

答：尊者，在阿毗达摩藏第五《论事》第十四品第二《六处生起论》中，具寿大目犍连子帝须长老详细地分析解说道：“六处在母胎中非前非后地安立，是吗？”“是的。”“具足所有肢节、诸根无缺者进入母胎，是吗？”“不应如此说。”

สฬายตนํ [Pg.82] อปุพฺพํ อจริมํ มาตุกุจฺฉิสฺมึ สณฺฐาติ.

六处在母胎中非前非后地安立。

สพฺพงฺคปฺปจฺจงฺคี อหีนินฺทฺริโย มาตุกุจฺฉิสฺมึ โอกฺกมติ.

具足所有肢节、诸根无缺者进入母胎。

น [Pg.83] เหวํ วตฺตพฺเพ.

不应如此说。

อุปปตฺเตสิเยน จิตฺเตน จกฺขายตนํ สณฺฐาติ.

以结生心(upapatticitta)安立眼处。

อุปปตฺเตสิเยน จิตฺเตน หตฺถา สณฺฐนฺติ, ปาทา สณฺฐนฺติ, สีสํ สณฺฐาติ, กณฺโณ สณฺฐาติ, นาสิกา สณฺฐาติ, มุขํ สณฺฐาติ, ทนฺตา สณฺฐนฺติ.

以结生心安立手、足、头、耳、鼻、口、齿。

น [Pg.84] เหวํ วตฺตพฺเพ.

不应如此说。

ปุจฺฉา – เตนาวุโส [Pg.85] ภควตา ยมกปาฏิหีราวสาเน ตาวตึสเทวโลกํ คนฺตฺวา ทสสหสฺสโลกธาตูหิ อาคมฺม สนฺนิสินฺนานํ เทวานํ อภิธมฺมเทสนํ เทเสนฺเตน ปฐมํ อภิธมฺมปิฏเก ปญฺจปฺปกรณานิ เทเสตฺวา ตทนนฺตรํ ฉฏฺฐํ ยมกปฺปกรณํ เทเสนฺเตน กติ ยมกปฺปกรณานิ วิภชิตฺวา เทสิตานิ.

问：贤友，世尊在双神变(yamakapāṭihīra)结束后，前往三十三天(Tāvatiṃsa)，为从一万个世界体系汇集而来的诸天宣讲阿毗达摩，在阿毗达摩藏中首先宣讲了五部论，其后在宣讲第六部《双论》(Yamaka)时，将它分成了多少部来宣讲？

วิสฺสชฺชนา – ภควตา ภนฺเต ยมสฺส วิสยาตีเตน ยมกปาฏิหีราวสาเน ตาวตึสเทวโลกํ คนฺตฺวา ตตฺถ ทสสหสฺสโลกธาตูหิ อาคมฺม สนฺนิสินฺนานํ เทวตานํ อภิธมฺมปิฏกํ เทเสนฺเตน อภิธมฺมปิฏเก ปูริมานิ ปญฺจปฺปกรณานิ เทเสตฺวา ตทนนฺตรํ ฉฏฺฐํ ยมกปฺปกรณํ มูลยมกํ ขนฺธยมกํ อายตนยมกํ ธาตุยมกํ สจฺจยมกํ สงฺขารยมกํ อนุสยยมกํ จิตฺตยมกํ ธมฺมยมกํ อินฺทฺริยยมกนฺติ ทส ยมกปฺปกรณานิ วิตฺถารโต วิภชิตฺวา เทสิตานิ.

答：尊者，超越了阎摩(Yama)境界的世尊，在结束双神变之后，前往三十三天，在那里为从一万个世界体系汇集而来的诸天宣说阿毗达摩藏。他在阿毗达摩藏中先讲授了前五部论，之后在宣讲第六部《双论》时，详细地将它分为十部双论来解说，即：根本双论(Mūlayamaka)、蕴双论(Khandhayamaka)、处双论(Āyatanayamaka)、界双论(Dhātuyamaka)、谛双论(Saccayamaka)、行双论(Saṅkhārayamaka)、随眠双论(Anusayayamaka)、心双论(Cittayamaka)、法双论(Dhammayamaka)、根双论(Indriyayamaka)。

มูลยมก

根本双论

ปุจฺฉา – กถญฺจาวุโส [Pg.86] ตตฺถ ภควตา ปฐมํ มูลยมกํ วิตฺถารโต วิภชิตฺวา เทสิตํ.

问：贤友，世尊最初在那里是如何详细分析解说根本双论的？

วิสฺสชฺชนา – เย เกจิ กุสลา ธมฺมา, สพฺเพ เต กุสลมูลา. เย วา ปน กุสลมูลา, สพฺเพ เต ธมฺมา กุสลา. เย เกจิ กุสลา ธมฺมา, สพฺเพ เต กุสลมูเลน เอกมูลา. เย วา [Pg.87] ปน กุสลมูเลน เอกมูลา, สพฺเพ เต ธมฺมา กุสลา. เย เกจิ กุสลมูเลน เอกมูลา ธมฺมา, สพฺเพ เต ธมฺมา กุสลมูเลน อญฺญมญฺญมูลา. เย วา ปน กุสลมูเลน อญฺญมญฺญมูลา, สพฺเพ เต ธมฺมา กุสลาติ เอวมาทินา ภนฺเต ตตฺถ ภควตา ปฐมํ มูลยมกํ พาวีสติยา จ ติเกหิ ทุกสเตน จ วิตฺถารโต วิภชิตฺวา เทสิตํ.

答：凡是任何善法，彼等一切都以善为根。又，凡以善为根者，彼等一切法都是善的。凡是任何善法，彼等一切都以善根为同一根。又，凡以善根为同一根者，彼等一切法都是善的。凡是以善根为同一根的法，彼等一切法都以善根为互相的根。又，凡以善根为互相的根者，彼等一切法都是善的。尊者，世尊就是这样，在那里以二十二个三法组和一百个二法组，详细地分析并教导了第一根本双论。

เย เกจิ กุสลา ธมฺมา, สพฺเพ เต กุสลมูลา.

凡是任何善法，彼等一切都以善为根。

เย เกจิ กุสลา ธมฺมา, สพฺเพ เต กุสลมูลาติ, ตีเณว กุสลมูลานิ อวเสสา กุสลา ธมฺมา, น กุสลมูลา, เย วา ปน กุสลมูลา, สพฺเพ เต ธมฺมา กุสลาติ, อามนฺตา –

凡是任何善法，都以善根为根吗？只有三种善根，其余的善法不是善根。又，凡以善根为根者，彼等一切法都是善的吗？是的。

ขนฺธยมก

蕴双论

ปุจฺฉา – อภิธมฺมปิฏเก [Pg.88] อาวุโส ฉฏฺเฐ ยมกปฺปกรเณ ทุติยํ ขนฺธยมกํ ภควตา กถํ วิตฺถารโต วิภชิตฺวา เทสิตํ.

问：贤友，在阿毗达摩藏第六部《双论》的第二《蕴双论》中，世尊是如何详细地分别和教导的呢？

วิสฺสชฺชนา – อภิธมฺมปิฏเก ภนฺเต ฉฏฺเฐ ยมกปฺปกรเณ ทุติยํ ขนฺธยมกํ ‘‘ปญฺจกฺขนฺธา – รูปกฺขนฺโธ เวทนากฺขนฺโธ สญฺญากฺขนฺโธ สงฺขารกฺขนฺโธ วิญฺญาณกฺขนฺโธ. รูปํ รูปกฺขนฺโธ, รูปกฺขนฺโธ รูปํ. เวทนา เวทนากฺขนฺโธ, เวทนากฺขนฺโธ เวทนา. สญฺญา สญฺญากฺขนฺโธ, สญฺญากฺขนฺโธ สญฺญา. สงฺขารา สงฺขารกฺขนฺโธ, สงฺขารกฺขนฺโธ สงฺขารา. วิญฺญาณํ วิญฺญาณกฺขนฺโธ, วิญฺญาณกฺขนฺโธ วิญฺญาณ’’นฺติ เอวมาทินา ภควตา ปณฺณตฺติวารปวตฺติวารปริญฺญาวารสงฺขาเตหิ ตีหิ วาเรหิ วิตฺถารโต วิภชิตฺวา เทสิตํ.

答：尊者，在阿毗达摩藏第六部《双论》的第二《蕴双论》中，世尊以被称为施设篇(Paṇṇattivāra)、转起篇(Pavattivāra)和遍知篇(Pariññāvāra)的三篇，详细地分别和教导了“五蕴——色蕴、受蕴、想蕴、行蕴、识蕴。色是色蕴，色蕴是色。受是受蕴，受蕴是受。想是想蕴，想蕴是想。行是行蕴，行蕴是行。识是识蕴，识蕴是识”等等。

อายตนยมก

处双论

ปุจฺฉา – อภิธมฺมปิฏเก [Pg.89] อาวุโส ฉฏฺเฐ ยมกปฺปกรเณ ตติยํ อายตนยมกํ ภควตา กถํ วิตฺถารโต วิภชิตฺวา เทสิตํ.

问：贤友，在阿毗达摩藏第六部《双论》的第三《处双论》中，世尊是如何详细地分别和教导的呢？

วิสฺสชฺชนา – อภิธมฺมปิฏเก ภนฺเต ฉฏฺเฐ ยมกปฺปกรเณ ตติยํ อายตนยมกํ ‘‘ทฺวาทสายตนานิ – จกฺขายตนํ โสตายตนํ ฆานายตนํ ชิวฺหายตนํ กายายตนํ รูปายตนํ สทฺทายตนํ คนฺธายตนํ รสายตนํ โผฏฺฐพฺพายตนํ มนายตนํ ธมฺมายตนํ. จกฺขุ จกฺขายตนํ, จกฺขายตนํ จกฺขุ. โสตํ โสตายตนํ, โสตายตนํ โสต’’นฺติ เอวมาทินา ปณฺณตฺติวารปวตฺติวารปริญฺญาวารสงฺขาเตหิ ตีหิ วาเรหิ ภควตา วิตฺถารโต วิภชิตฺวา เทสิตํ.

答：尊者，在阿毗达摩藏第六部《双论》的第三《处双论》中，世尊以被称为施设篇(Paṇṇattivāra)、转起篇(Pavattivāra)和遍知篇(Pariññāvāra)的三篇，详细地分别和教导了“十二处——眼处、耳处、鼻处、舌处、身处、色处、声处、香处、味处、触处、意处、法处。眼即是眼处，眼处即是眼。耳即是耳处，耳处即是耳”等等。

ธาตุยมก

界双论

ปุจฺฉา – อภิธมฺมปิฏเก [Pg.90] อาวุโส ฉฏฺเฐ ยมกปฺปกรเณ ทสสุ ยมเกสุ จตุตฺถํ ธาตุยมกํ ภควตา กถํ วิตฺถารโต วิภชิตฺวา เทสิตํ.

问：贤友，在阿毗达摩藏第六部《双论》的十双论中，世尊是如何详细地分别和教导第四《界双论》的呢？

วิสฺสชฺชนา – อภิธมฺมปิฏเก [Pg.91] ภนฺเต ฉฏฺเฐ ยมกปฺปกรเณ ทสสุ ยมเกสุ จตุตฺถํ ธาตุยมกํ ‘‘อฏฺฐารส ธาตุโย – จกฺขุธาตุ โสตธาตุ ฆานธาตุ ชิวฺหาธาตุ กายธาตุ รูปธาตุ สทฺทธาตุ คนฺธธาตุ รสธาตุ โผฏฺฐพฺพธาตุ จกฺขุวิญฺญาณธาตุ โสตวิญฺญาณธาตุ ฆานวิญฺญาณธาตุ ชิวฺหาวิญฺญาณธาตุ กายวิญฺญาณธาตุ มโนธาตุ มโนวิญฺญาณธาตุ ธมฺมธาตู’’ติ เอวมาทินา ภควตา ปณฺณตฺติวารปวตฺติวารปริญฺญาวารสงฺขาเตหิ ตีหิ มหาวาเรหิ วิตฺถารโต วิภชิตฺวา เทสิตํ.

答：尊者，在阿毗达摩藏第六部《双论》的十双论中，第四是《界双论》，“十八界——眼界、耳界、鼻界、舌界、身界、色界、声界、香界、味界、触界、眼识界、耳识界、鼻识界、舌识界、身识界、意界、意识界、法界”，世尊以此为始，通过名为施设、转起与遍知的三大章，详细地分别和教导。

สจฺจยมก

谛双论

ปุจฺฉา – อภิธมฺมปิฏเก [Pg.92] อาวุโส ฉฏฺเฐ ยมกปฺปกรเณ ทสสุ ยมเกสุ ปญฺจมํ สจฺจยมกํ ภควตา กถํ วิตฺถารโต วิภชิตฺวา เทสิตํ.

问：贤友，在阿毗达摩藏第六部《双论》的十双论中，世尊是如何详细地分别和教导第五《谛双论》的呢？

วิสฺสชฺชนา – อภิธมฺมปิฏเก ภนฺเต ฉฏฺเฐ ยมกปฺปกรเณ ทสสุ ยมเกสุ ปญฺจมํ สจฺจยมกํ ‘‘จตฺตาริ สจฺจานิ – ทุกฺขสจฺจํ สมุทยสจฺจํ นิโรธสจฺจํ มคฺคสจฺจํ. ทุกฺขํ ทุกฺขสจฺจํ, ทุกฺขสจฺจํ ทุกฺขํ. สมุทโย สมุทยสจฺจํ, สมุทยสจฺจํ สมุทโย. นิโรโธ นิโรธสจฺจํ, นิโรธสจฺจํ นิโรโธ. มคฺโค มคฺคสจฺจํ, มคฺคสจฺจํ มคฺโค’’ติ เอวมาทินา ภควตา วิตฺถารโต วิภชิตฺวา เทสิตํ.

答：尊者，在阿毗达摩藏第六部《双论》的十双论中，第五是《谛双论》，“四圣谛——苦圣谛、集圣谛、灭圣谛、道圣谛。苦是苦圣谛，苦圣谛是苦；集是集圣谛，集圣谛是集；灭是灭圣谛，灭圣谛是灭；道是道圣谛，道圣谛是道”，世尊以此为始，详细地分别和教导。

สงฺขารยมก

行双论

ปุจฺฉา – อภิธมฺมปิฏเก [Pg.93] อาวุโส ฉฏฺเฐ ยมกปฺปกรเณ ทสสุ ยมเกสุ ฉฏฺฐํ สงฺขารยมกํ ภควตา กถํ วิตฺถารโต วิภชิตฺวา เทสิตํ.

问：贤友，在阿毗达摩藏第六部《双论》的十双论中，世尊是如何详细地分别和教导第六《行双论》的呢？

วิสฺสชฺชนา – อภิธมฺมปิฏเก ภนฺเต ฉฏฺเฐ ยมกปฺปกรเณ ทสสุ ยมเกสุ ฉฏฺฐํ สงฺขารยมกํ ‘‘ตโย สงฺขารา – กายสงฺขาโร วจีสงฺขาโร[Pg.94], จิตฺตสงฺขาโร. อสฺสาสปสฺสาสา กายสงฺขาโร, วิตกฺกวิจารา วจีสงฺขารา, สญฺญา จ เวทนา จ จิตฺตสงฺขาโร ฐเปตฺวา วิตกฺกวิจาเร สพฺเพปิ จิตฺตสมฺปยุตฺตกา ธมฺมา จิตฺตสงฺขาโร’’ติ เอวมาทินา ภควตา ปณฺณตฺติวารปวตฺติวารปริญฺญาวารสงฺขาเตหิ ตีหิ มหาวาเรหิ วิตฺถารโต วิภชิตฺวา เทสิตํ.

答：尊者，在阿毗达摩藏第六部《双论》的十双论中，第六是《行双论》，“三种行——身行、语行、心行。入息出息是身行，寻与伺是语行，想与受是心行；除寻、伺外，一切心相应法皆是心行”，世尊以此为始，通过名为施设、转起与遍知的三大章，详细地分别和教导。

อนุสยยมก

随眠双论

ปุจฺฉา – อภิธมฺมปิฏเก [Pg.95] อาวุโส ฉฏฺเฐ ยมกปฺปกรเณ ทสสุ ยมเกสุ สตฺตมํ อนุสยยมกํ ภควตา กถํ วิตฺถารโต วิภชิตฺวา เทสิตํ.

问——贤友，在阿毗达摩藏第六部《双论》中，世尊是如何详细地分别解说十双论中的第七《随眠双论》的？

วิสฺสชฺชนา – อภิธมฺมปิฏเก ภนฺเต ฉฏฺเฐ ยมกปฺปกรเณ ทสสุ ยมเกสุ สตฺตมํ อนุสยยมกํ ‘‘สตฺต อนุสยา – กามราคานุสโย ปฏิฆานุสโย มานานุสโย ทิฏฺฐานุสโย วิจิกิจฺฉานุสโย ภวราคานุสโย อวิชฺชานุสโย. กตฺถ กามราคานุสโย อนุเสติ, กามธาตุยา ทฺวีสุ เวทนาสุ เอตฺถ กามราคานุสโย อนุเสตี’’ติ เอวมาทินา ภควตา อุปฺปตฺติฏฺฐานวาร อนุสยวาร สานุสยวาร ปชหนวาร ปริญฺญาวาร ปหีนวาร อุปฺปชฺชนวาร ธาตุวารสงฺขาเตหิ อฏฺฐหิ มหาวาเรหิ วิตฺถารโต วิภชิตฺวา เทสิตํ.

答——尊者，在阿毗达摩藏第六部《双论》中，对于十双论中的第七《随眠双论》，世尊以“七种随眠是：欲贪随眠、嗔恚随眠、慢随眠、见随眠、疑随眠、有贪随眠、无明随眠。欲贪随眠潜伏于何处？在欲界的两种感受中，欲贪随眠潜伏于此”等文为始，通过名为生起处门、随眠门、有随眠门、舍断门、遍知门、已断门、生起门、界门的八大门，作了详细的分别解说。

จิตฺตยมก

心双论

ปุจฺฉา – อภิธมฺมปิฏเก [Pg.96] อาวุโส ฉฏฺเฐ ยมกปฺปกรเณ ทสสุ ยมเกสุ อฏฺฐมํ จิตฺตยมกํ ภควตา กถํ วิตฺถารโต วิภชิตฺวา เทสิตํ.

问——贤友，在阿毗达摩藏第六部《双论》中，世尊是如何详细地分别解说十双论中的第八《心双论》的？

วิสฺสชฺชนา – อภิธมฺมปิฏเก ภนฺเต ฉฏฺเฐ ยมกปฺปกรเณ ทสสุ ยมเกสุ อฏฺฐมํ จิตฺตยมกํ ‘‘ยสฺส จิตฺตํ อุปฺปชฺชติ น นิรุชฺฌติ, ตสฺส จิตฺตํ นิรุชฺฌิสฺสติ น อุปฺปชฺชิสฺสติ. ยสฺส วา ปน จิตฺตํ นิรุชฺฌิสฺสติ น อุปฺปชฺชิสฺสติ, ตสฺส จิตฺตํ อุปฺปชฺชติ น นิรุชฺฌตี’’ติ เอวมาทินา ภควตา สุทฺธจิตฺตสามญฺญสุตฺตนฺตจิตฺตมิสฺสกวิเสสอภิธมฺมจิตฺตมิสฺสกวิเสส- สงฺขาเตหิ ตีหิ มหานเยติ วิตฺถารโต วิภชิตฺวา เทสิตํ.

答——尊者，在阿毗达摩藏第六部《双论》中，对于十双论中的第八《心双论》，世尊以“若某人的心生起而不灭，则他的心将灭而不再生起。反之，若某人的心将灭而不再生起，则他的心生起而不灭”等文为始，通过名为纯净心通则、经混合心特则、阿毗达摩混合心特则的三大方法，作了详细的分别解说。

ธมฺมยมก

法双论

ปุจฺฉา – อภิธมฺมปิฏเก [Pg.98] อาวุโส ฉฏฺเฐ ยมกปฺปกรเณ ทสสุ ยมเกสุ นวมํ ธมฺมยมกํ ภควตา กถํ วิตฺถารโต วิภชิตฺวา เทสิตํ.

问——贤友，在阿毗达摩藏第六部《双论》中，世尊是如何详细地分别解说十双论中的第九《法双论》的？

วิสฺสชฺชนา – อภิธมฺมปิฏเก ภนฺเต ฉฏฺเฐ ยมกปฺปกรเณ ทสสุ ยมเกสุ นวมํ ธมฺมยมกํ ‘‘กุสลา กุสลา ธมฺมา, กุสลา ธมฺมา กุสลา. อกุสลา อกุสลา ธมฺมา, อกุสลา ธมฺมา อกุสลา. อพฺยากตา อพฺยากตา ธมฺมา, อพฺยากตา ธมฺมา อพฺยากตา’’ติ เอวมาทินา ภควตา ปณฺณตฺติวารปวตฺติวารปริญฺญาวารสงฺขาเตหิ ตีหิ มหาวาเรหิ วิตฺถารโต วิภชิตฺวา เทสิตํ.

答——尊者，在阿毗达摩藏第六部《双论》中，对于十双论中的第九《法双论》，世尊以“善是善法吗？善法是善吗？不善是不善法吗？不善法是不善吗？无记是无记法吗？无记法是无记吗？”等文为始，通过名为概念门、转起门、遍知门的三大门，作了详细的分别解说。

อินฺทฺริยยมก

根双论

ปุจฺฉา – อภิธมฺมปิฏเก [Pg.99] อาวุโส ฉฏฺเฐ ยมกปฺปกรเณ ทสสุ ยมเกสุ ทสมํ อินฺทฺริยยมกํ ภควตา กถํ วิตฺถารโต วิภชิตฺวา เทสิตํ.

问——贤友，在阿毗达摩藏第六部《双论》的十双论中，世尊是如何详细地分别解说第十《根双论》的？

วิสฺสชฺชนา – อภิธมฺมปิฏเก ภนฺเต ฉฏฺเฐ ยมกปฺปกรเณ ทสสุ ยมเกสุ ทสมํ อินฺทฺริยยมกํ ‘‘พาวีสตินฺทฺริยานิ – จกฺขุนฺทฺริยํ โสตินฺทฺริยํ ฆานินฺทฺริยํ ชิวฺหินฺทฺริยํ กายินฺทฺริยํ อิตฺถินฺทฺริยํ ปุริสินฺทฺริยํ ชีวิตินฺทฺริยํ มนินฺทฺริยํ สุขินฺทฺริยํ ทุกฺขินฺทฺริยํ โสมนสฺสินฺทฺริยํ โทมนสฺสินฺทฺริยํ อุเปกฺขินฺทฺริยํ สทฺธินฺทฺริยํ วีริยินฺทฺริยํ สมาธินฺทฺริยํ ปญฺญินฺทฺริยํ อนญฺญาตญฺญสฺสามีตินฺทฺริยํ อญฺญินฺทฺริยํ อญฺญาตาวินฺทฺริย’’นฺติ เอวมาทินา ภควตา ปณฺณตฺติวาร ปวตฺติวาร ปริญฺญาวารสงฺขาเตหิ ตีหิ มหาวาเรหิ วิตฺถารโต วิภชิตฺวา เทสิตํ.

答——尊者，在阿毗达摩藏第六部《双论》的十双论中，世尊通过概念章(paṇṇattivāra)、流转章(pavattivāra)和遍知章(pariññāvāra)这三大章，以“二十二根：眼根、耳根、鼻根、舌根、身根、女根、男根、命根、意根、乐根、苦根、喜根、忧根、舍根、信根、精进根、定根、慧根、未知当知根、已知根、具知根”等方式，详细地分别解说了第十《根双论》。

อตีตวาร

过去章

ปุจฺฉา – อภิธมฺมปิฏเก [Pg.100] อาวุโส อินฺทฺริยยมเก ตีสุ มหาวาเรสุ ปวตฺติวาเร อุปฺปาทอตีตวาโร ภควตา กถํ วิตฺถาเรน วิภชิตฺวา เทสิโต.

问——贤友，在阿毗达摩藏的《根双论》中，世尊是如何详细地分别解说三大章的流转章中的生起过去章的？

วิสฺสชฺชนา – อภิธมฺมปิฏเก [Pg.101] ภนฺเต อินฺทฺริยยมเก ตีสุ มหาวาเรสุ ปวตฺติวาเร อุปฺปาทอตีตวาโร ‘‘ยสฺส จกฺขุนฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิตฺต, ตสฺส โสตินฺทฺริยํ, ฆานินฺทฺริยํ, ชิวฺหินฺทฺริยํ, กายินฺทฺริยํ, อิตฺถินฺทฺริยํ, ปุริสินฺทฺริยํ, ชีวิตินฺทฺริยํ, โสมนสฺสินฺทฺริยํ, อุเปกฺขินฺทฺริยํ, สทฺธินฺทฺริยํ, วีริยินฺทฺริยํ, สตินฺทฺริยํ, สมาธินฺทฺริยํ, ปญฺญินฺทฺริยํ, มนินฺทฺริยํ, อุปฺปชฺชิตฺถาติ, อามนฺตา. ยสฺส วา ปน มนินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิตฺถ, ตสฺส จกฺขุนฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิตฺถาติ, อามนฺตา’’ติ เอวมาทินา ภควตา วิภชิตฺวา เทสิโต.

答——尊者，在阿毗达摩藏《根双论》三大章的流转章中，世尊是这样详细地分别解说生起过去章的：“若某人的眼根已生起，他的耳根、鼻根、舌根、身根、女根、男根、命根、喜根、舍根、信根、精进根、念根、定根、慧根、意根也已生起吗？”答：“是的。”“或者，若某人的意根已生起，他的眼根也已生起吗？”答：“是的。”

อุปฺปาทอนาคตวาร

生起未来章

ปุจฺฉา – อภิธมฺมปิฏเก [Pg.103] อาวุโส อินฺทฺริยยมเก ตีสุ มหาวาเรสุ ปวตฺติวาเร อุปฺปาทอนาคตวาโร ภควตา กถํ วิตฺถาเรน วิภชิตฺวา เทสิโต.

问——贤友，在阿毗达摩藏《根双论》三大章的流转章中，世尊是如何详细地分别解说生起未来章的？

วิสฺสชฺชนา – อภิธมฺมปิฏเก ภนฺเต อินฺทฺริยยมเก ตีสุ มหาวาเรสุ ปวตฺติวาเร อุปฺปาทอนาคตวาโร ‘‘ยสฺส จกฺขุนฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ, ตสฺส โสตินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ, อามนฺตา. ยสฺส วา ปน โสตินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ, ตสฺส จกฺขุนฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตี’’ติ อามนฺตา. ยสฺส จกฺขุนฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ, ตสฺส ฆานินฺทฺริยํ, ชิวฺหินฺทฺริยํ, กายินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ, เย รูปาวจรํ อุปปชฺชิตฺวา ปรินิพฺพายิสฺสนฺติ, เตสํ จกฺขุนฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ, โน จ เตสํ กายินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ, อิตเรสํ เตสํ จกฺขุนฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ กายินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสตี’’ติ เอวมาทินา ภควตา วิตฺถารโต วิภชิตฺวา เทสิโต.

答——尊者，在阿毗达摩藏《根双论》三大章的流转章中，世尊是这样详细地分别解说生起未来章的：“若某人的眼根将生起，他的耳根也将生起吗？”“是的。”“或者，若某人的耳根将生起，他的眼根也将生起吗？”“是的。”“若某人的眼根将生起，他的鼻根、舌根、身根也将生起吗？”对于那些投生色界(rūpāvacara)后将般涅槃者，他们的眼根将生起，但他们的身根不会生起；对于其余的人，他们的眼根和身根都将生起。

ยสฺส [Pg.105] จกฺขุนฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ, ตสฺส อิตฺถินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ. เย รูปาวจรํ อุปปชฺชิตฺวา ปรินิพฺพายิสฺสนฺติ, เย จ ปุริสา เอเตเนว ภาเวน กติจิ ภเว ทสฺเสตฺวา ปรินิพฺพายิสฺสนฺติ เตสํ จกฺขุนฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ, โน จ เตสํ อิตฺถินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ, อิตเรสํ เตสํ จกฺขุนฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ อิตฺถินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ.

“若某人的眼根将生起，他的女根也将生起吗？”那些投生色界后般涅槃者，以及那些以同样的身份示现若干生后般涅槃的男子，他们的眼根将生起，但他们的女根不会生起；其余众生，他们的眼根和女根都将生起。

ยสฺส [Pg.106] จกฺขุนฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ, ตสฺส ปุริสินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ, เย รูปาวจรํ อุปปชฺชิตฺวา ปรินิพฺพายิสฺสนฺติ, ยา จ อิตฺถิโย เอเตเนว ภาเวน กติจิ ภเว ทสฺเสตฺวา ปรินิพฺพายิสฺสนฺติ, เตสํ จกฺขุนฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ, โน จ เตสํ ปุริสินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ. อิตเรสํ เตสํ จกฺขุนฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ ปุริสินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ.

“若某人的眼根将生起，他的男根也将生起吗？”那些投生色界后般涅槃者，以及那些以同样的身份示现若干生后般涅槃的女子，她们的眼根将生起，但她们的男根不会生起；其余众生，他们的眼根和男根都将生起。

ยสฺส อิตฺถินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ, ตสฺส ปุริสินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ, ยา อิตฺถิโย เอเตเนว ภาเวน กติจิ ภเว ทสฺเสตฺวา ปรินิพฺพายิสฺสนฺติ, ตาสํ [Pg.107] อิตฺถินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ, โน จ ตาสํ ปุริสินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ. อิตเรสํ เตสํ อิตฺถินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ ปุริสินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ.

“若某人的女根将生起，其男根也将生起吗？”那些以同样的状态示现几生后将般涅槃的女性，她们的女根将生起，但其男根将不生起。对于其余的人，其女根和男根都将生起。

ปฏฺฐาน

发趣论

ปุจฺฉา – เตนาวุโส [Pg.109] ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน อภิสมฺพุทฺธกาลโต สตฺตมวสฺเส มนุสฺสโลเก ยมกปาฏิหีรํ ทสฺเสตฺวา ตทนนฺตรํ ตาวตึสเทวโลกํ คนฺตฺวา ตตฺถ ปณฺฑุกมฺพลสิลายํ สนฺนิสีทิตฺวา ทสหิ จกฺกวาฬสหสฺเสหิ อาคมฺม สนฺนิสินฺนานํ เทวานํ อภิธมฺมเทสนํ เทเสนฺเตน ยาว ยมกปฺปกรณา ปุริมานิ ฉ อภิธมฺมปฺปกรณานิ เทเสตฺวา ตทนนฺตรํ กึนาม ปกรณํ เทสิตํ.

问：贤友，那位知者、见者、阿罗汉、正等正觉者世尊，于证悟后的第七年，在人间示现双神变后，随即前往三十三天界，坐在班都甘巴拉石(Paṇḍukambalasilā)座上，为从十千轮围世界前来集会的诸天讲说阿毗达摩，在讲完前六部阿毗达摩论之后，接着讲了哪一部论典呢？

วิสฺสชฺชนา – เตน ภนฺเต ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน อภิสมฺพุทฺธกาลโต สตฺตเม วสฺเส มนุสฺสโลเก สาวตฺถิยํ กณฺฑมฺพมูเล ยมกปาฏิหีรํ ทสฺเสตฺวา ตทนนฺตรํ ตาวตึสเทวโลกํ คนฺตฺวา ตตฺถ ปณฺฑุกมฺพลสิลายํ สนฺนิปติตฺวา ทสหิ จกฺกวาฬสหสฺเสหิ อาคมฺม สนฺนิสินฺนานํ เทวานํ อภิธมฺมเทสนํ เทเสนฺเตน ปุริมานิ ฉ อภิธมฺมปฺปกรณานิ เทเสตฺวา ตทนนฺตรํ อนนฺตนยสมนฺตปฏฺฐานํ นาม สตฺตมํ มหาปกรณํ เทสิตํ.

答：尊者，那位知者、见者、阿罗汉、正等正觉者世尊，于证悟后的第七年，在人间的舍卫城(Sāvatthī)健陀芒果树(Kaṇḍamba)下示现双神变后，随即前往三十三天界，在那里坐在班都甘巴拉石座上，为从十千轮围世界前来集会的诸天讲说阿毗达摩，在讲完前六部阿毗达摩论之后，接着讲了名为“无边法门遍摄发趣”(Anantanayasamantapaṭṭhāna)的第七部大论典。

ปุจฺฉา – ตํ [Pg.110] ปเนตํ อาวุโส ปฏฺฐานํ เกนฏฺเฐน ปฏฺฐานนฺติ วุจฺจติ.

问：贤友，那么，这部论典是因何义而被称为“发趣”呢？

วิสฺสชฺชนา – ตํ ปเนตํ ภนฺเต ปฏฺฐานํ นานปฺปการปจฺจยฏฺเฐน วิภชนฏฺเฐน ปฏฺฐิตฏฺเฐน จ ปฏฺฐานนฺติ วุจฺจติ.

答：尊者，这部论典被称为“发趣”，是因其具有种种缘的意义、分别的意义以及确立的意义。

ปุจฺฉา – ตญฺจาวุโส [Pg.111] ภควตา ปฏฺฐานมหาปกรณํ เทเสนฺเตน กติหิ วาเรหิ วิภชิตฺวา เทสิตํ.

问：贤友，世尊在讲说《发趣大论典》时，是将其分为几章来宣说的呢？

วิสฺสชฺชนา – ตํ โข ภนฺเต ภควตา ปฏฺฐานมหาปกรณํ เทเสนฺเตน มาติกานิกฺเขปวารสงฺขาโต ปจฺจยุทฺเทโส ปจฺจยนิทฺเทโส มหาวาเรติ ทฺวีหิ ปริจฺเฉทวาเรหิ วิภชิตฺวา เทสิตํ.

答：尊者，世尊讲说此《发趣大论典》时，将其分为两章：其一为总纲安置章(Mātikānikkhepavāra)，包含缘的略说与缘的解释；其二为大章(Mahāvāra)。

ปุจฺฉา – เตสุ [Pg.112] อาวุโส วาเรสุ ปฐเม มาติกานิกฺเขปวาเร ปจฺจยุทฺเทสวาโร ภควตา กถํ เทสิโต.

问：贤友，在这些章中，于第一“总纲安置章”里，世尊是如何宣说“缘的略说”部分的？

วิสฺสชฺชนา – เตสุ ภนฺเต ทฺวีสุ ปริจฺเฉทวาเรสุ ปฐเม มาติกานิกฺเขปวาเร ปจฺจยุทฺเทเส เหตุปจฺจโย อารมฺมณปจฺจโย อธิปติปจฺจโย อนนฺตรปจฺจโย สมนนฺตรปจฺจโย สหชาตปจฺจโย อญฺญมญฺญปจฺจโย นิสฺสยปจฺจโย…เป… อวิคตปจฺจโย’’ติ. เอวํ โข ภนฺเต ภควตา วิภชิตฺวา เทสิโต.

答：尊者，在这两章中，于第一“总纲安置章”的“缘的略说”里，世尊分别宣说了：因缘、所缘缘、增上缘、无间缘、等无间缘、俱生缘、相互缘、依止缘……乃至不离去缘。尊者，世尊正是这样分别宣说的。

ปุจฺฉา – ตทนนฺตรํ [Pg.113] ปน อาวุโส ปจฺจยนิทฺเทสวาโร ภควตา กถํ วิภชิตฺวา เทสิโต.

问：贤友，那么在此之后，世尊是如何分别宣说“缘的解释”部分的呢？

วิสฺสชฺชนา – ตทนนฺตรํ ปน ภนฺเต ปจฺจยนิทฺเทสวาโร ‘‘เหตุปจฺจโยติ – เหตู เหตุสมฺปยุตฺตกานํ ธมฺมานํ ตํสมุฏฺฐานานญฺจ รูปานํ เหตุปจฺจเยน ปจฺจโย. อารมฺมณปจฺจโยติ – รูปารมฺมณํ จกฺขุวิญฺญาณธาตุยา ตํสมฺปยุตฺตกานญฺจ ธมฺมานํ อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย. สทฺธายตนํ โสตวิญฺญาณธาตุยา…. คนฺธายตนํ ฆานวิญฺญาณธาตุยา…. รสายตนํ ชิวฺหาวิญฺญาณธาตุยา…. โผฏฺฐพฺพายตนํ กายวิญฺญาณธาตุยา ตํสมฺปยุตฺตกานญฺจ ธมฺมานํ อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย. รูปายตนํ สทฺทายตนํ คนฺธายตนํ รสายตนํ โผฏฺฐพฺพายตนํ มโนธาตุยา ตํสมฺปยุตฺตกานญฺจ ธมฺมานํ อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย. สพฺเพ ธมฺมา มโนวิญฺญาณธาตุยา ตํสมฺปยุตฺตกานญฺจ ธมฺมานํ อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย. ยํ ยํ ธมฺมํ อารพฺภ เย เย ธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ จิตฺตเจตสิกา ธมฺมา, เต เต ธมฺมา เตสํ เตสํ ธมฺมานํ อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย’’ติ เอวมาทินา ภควตา วิภชิตฺวา เทสิโต.

答：尊者，在此之后，世尊如此分别宣说了“缘的解释”部分：“因缘：诸因，对于与因相应的诸法以及彼等所生起的色法，以因缘为缘。所缘缘：色所缘对于眼识界及其相应诸法，以所缘缘为缘。声处对于耳识界……香处对于鼻识界……味处对于舌识界……触处对于身识界及其相应诸法，以所缘缘为缘。色处、声处、香处、味处、触处对于意界及其相应诸法，以所缘缘为缘。一切法对于意识界及其相应诸法，以所缘缘为缘。以任何法为所缘而生起任何心、心所法，彼所缘法对彼等心、心所法，以所缘缘为缘。”世尊即是如此等等分别宣说的。

ปุจฺฉา – เตนาวุโส…เป… [Pg.114] สมฺมาสมฺพุทฺเธน อภิธมฺมปิฏเก สตฺตเม มหาปกรเณ ทฺวีสุ ปธานวาเรสุ ทุติเย มหาวาเร กติ ฐานานิ วิภชิตฺวา เทสิตานิ.

问：贤友，世尊在阿毗达摩藏第七部大论典中，于两个主要章的第二大章里，分别开示了多少处？

วิสฺสชฺชนา – อภิธมฺมปิฏเก ภนฺเต สตฺตสุ ปกรเณสุ สตฺตเม อนนฺตนยสมนฺตปฏฺฐาเน มหาปกรเณ ทฺวีสุ ปธานปริจฺเฉทวาเรสุ ทุติเย มหาวาเร ธมฺมานุโลเม ฉ ปฏฺฐานานิ, ตถา ธมฺมปจฺจนีเย ธมฺมานุโลมปจฺจนีเย ธมฺมปจฺจนียานุโลเมติ จตุวีสติ ปฏฺฐานานิ ภควตา วิภชิตฺวา เทสิตานิ.

答：尊者，在阿毗达摩藏七部论典的第七部“无边法门遍摄发趣”大论典中，于两个主要章的第二大章里，世尊分别开示了二十四种发趣：在法随顺(dhammānuloma)中有六种发趣，同样，在法逆(dhammapaccanīya)、法随顺逆(dhammānulomapaccanīya)及法逆随顺(dhammapaccanīyānuloma)中也各有六种。

ธมฺมานุโลม ติกปฏฺฐาน

法随顺三法发趣

ปุจฺฉา – เตสุปิ [Pg.116] อาวุโส จตุวีสติยา ปฏฺฐาเนสุ ปฐเม ธมฺมานุโลมติกปฏฺฐาเน ทฺวาวีสติติกา ภควตา กติหิ วาเรหิ วิภชิตฺวา เทสิตา.

问：贤友，在那二十四种发趣中，于第一法随顺三法发趣里，世尊以多少门分别开示了二十二种三法？

วิสฺสชฺชนา – เตสุ ภนฺเต จตุวีสติยา มหาปฏฺฐาเนสุ ปฐเม ธมฺมานุโลมติกปฏฺฐาเน ทฺวาวีสติติกา ปฏิจฺจวาโร สหชาตวาโร ปจฺจยวาโร นิสฺสยวาโร สํสฏฺฐวาโร สมฺปยุตฺตวาโร ปญฺหาวาโรติ สตฺตหิ สตฺตหิ วาเรหิ วิภชิตฺวา ภควตา เทสิตา.

答：尊者，在那二十四种大发趣中，于第一法随顺三法发趣里，世尊以七门，即缘起门、俱生门、缘法门、依止门、混合门、相应门及问门，分别开示了二十二种三法。

กุสลติก ปฏิจฺจวาร

善三法缘起门

ปุจฺฉา – เตสุ [Pg.117] จาวุโส ทฺวาวีสติยา ติเกสุ ปฐเม กุสลตฺติเก สตฺตสุ มหาวาเรสุ ปฐโม ปฏิจฺจมหาวาโร ภควตา กถํ วิภชิตฺวา เทสิโต.

问：贤友，在那二十二种三法中，于第一善三法里的七大门中，世尊是如何分别开示第一缘起大门的？

วิสฺสชฺชนา – เตสุ ภนฺเต ทฺวาวีสติยา ติเกสุ ปฐเม กุสลตฺติเก สตฺตสุ มหาวาเรสุ ปฐโม ปฏิจฺจมหาวาโร สิยา กุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ กุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺเชยฺย เหตุปจฺจยา. สิยา กุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อกุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺเชยฺย เหตุปจฺจยา. สิยา กุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อพฺยากโต ธมฺโม อุปฺปชฺเชยฺย เหตุปจฺจยา. สิยา กุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ กุสลา จ อพฺยากตา จ ธมฺมา อุปฺปชฺเชยฺยุํ เหตุปจฺจยา. สิยา กุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อกุสโล จ อพฺยากโต จ ธมฺมา อุปฺปชฺเชยฺยุํ เหตุปจฺจยา. สิยา กุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ กุสโล จ อกุสโล จ ธมฺมา อุปฺปชฺเชยฺยุํ เหตุปจฺจยา. สิยา กุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ กุสโล จ อกุสโล จ อพฺยากโต จ ธมฺมา อุปฺปชฺเชยฺยุํ เหตุปจฺจยา’’ติ เอวมาทินา ปุจฺฉาวาเรน จ. ‘‘กุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ กุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. กุสลํ เอกํ ขนฺธํ ปฏิจฺจ ตโย ขนฺธา, ตโย ขนฺเธ ปฏิจฺจ เอโก ขนฺโธ, ทฺเว ขนฺเธ ปฏิจฺจ ทฺเว ขนฺธา. กุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อพฺยากโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. กุสเล ขนฺเธ ปฏิจฺจ จิตฺตสมุฏฺฐานํ รูปํ. กุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ กุสโล จ อพฺยากโต จ ธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ เหตุปจฺจยา. กุสลํ เอกํ ขนฺธํ ปฏิจฺจ ตโย ขนฺธา จิตฺตสมุฏฺฐานญฺจ รูปํ, ตโย ขนฺเธ ปฏิจฺจ เอโก ขนฺโธ จิตฺตสมุฏฺฐานญฺจ รูปํ, ทฺเว ขนฺเธ ปฏิจฺจ ทฺเว ขนฺธา จิตฺตสมุฏฺฐานญฺจ รูป’’นฺติ เอวมาทินา วิสฺสชฺชนา วิสฺสชฺชนาวาเรน จ. ‘‘เหตุยา นว, อารมฺมเณ ตีณิ, อธิปติยา นว, อนนฺตเร สมนนฺตเร ตีณิ, สหชาเต นว, อญฺญมญฺเญ ตีณิ, นิสฺสเย นว, อุปนิสฺสเย ตีณิ, ปุเรชาเต ตีณิ, อาเสวเน ตีณิ, กมฺเม นว, วิปาเก เอกํ, อาหาเร ฌาเน อินฺทฺริเย [Pg.118] มคฺเค นว, สมฺปยุตฺเต ตีณิ, วิปฺปยุตฺเต อตฺถิยา นว, นตฺถิยา วิคเต ตีณิ, อวิคเต นวา’’ติ เอวมาทินา สงฺขฺยาวาเรน จ ภควตา วิตฺถารโต วิภชิตฺวา เทสิโต.

答：尊者，在那二十二种三法中，于第一善三法里的七大门中，世尊依问门、答门及计数门，如此详细地分别开示了第一缘起大门。问门：“或许，缘于一善法，一善法以因缘而生起？或许，缘于一善法，一不善法以因缘而生起？或许，缘于一善法，一无记法以因缘而生起？或许，缘于一善法，善法与无记法以因缘而生起？或许，缘于一善法，不善法与无记法以因缘而生起？或许，缘于一善法，善法与不善法以因缘而生起？或许，缘于一善法，善法、不善法与无记法以因缘而生起？”答门：“缘于一善法，一善法以因缘而生起：即缘于一个善蕴，三个蕴生起；缘于三个蕴，一个蕴生起；缘于两个蕴，两个蕴生起。缘于一善法，一无记法以因缘而生起：即缘于诸善蕴，心生色生起。缘于一善法，善法与无记法以因缘而生起：即缘于一个善蕴，三个蕴与心生色生起；缘于三个蕴，一个蕴与心生色生起；缘于两个蕴，两个蕴与心生色生起。”计数门：“因缘有九，所缘缘有三，增上缘有九，无间缘与等无间缘有三，俱生缘有九，相互缘有三，依止缘有九，亲依止缘有三，前生缘有三，数习缘有三，业缘有九，异熟缘有一，食缘、禅那缘、根缘、道缘各有九，相应缘有三，不相应缘与有缘有九，无有缘与离去缘有三，不离去缘有九。”

สิยา กุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ กุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺเชยฺย เหตุปจฺจยา.

或许，缘于一善法，一善法会以因缘而生起。

กุสลติก สหชาตวาร

善三法俱生论门

ปุจฺฉา – เตนาวุโส [Pg.119] ภควตา…เป… สมฺมาสมฺพุทฺเธน อภิธมฺมปิฏเก มหาปกรเณ จตุวีสติยา ปฏฺฐาเนสุ ปฐเม ธมฺมานุโลมติกปฏฺฐาเน ทฺวาวีสติยา ติเกสุ ปฐเม กุสลตฺติเก สตฺตสุ มหาวาเรสุ ทุติโย สหชาตวาโร กถํ วิตฺถาเรน วิภชิตฺวา เทสิโต.

问：贤友，世尊……乃至……正自觉者，在阿毗达摩藏大论中，于二十四发趣中的第一法随顺发趣中，于二十二种三法中的第一善三法中，于七大论门中的第二俱生论门，是如何详细分别解说的？

วิสฺสชฺชนา – อภิธมฺมปิฏเก ภนฺเต อนนฺตนยปฏฺฐาเน มหาปกรเณ จตุวีสติยา ปฏฺฐาเนสุ ปฐเม ธมฺมานุโลมติกปฏฺฐาเน ทฺวาวีสติยา ติเกสุ ปฐเม กุสลตฺติเก สตฺตสุ มหาวาเรสุ ทุติโย สหชาตาวาโร ‘‘กุสลํ ธมฺมํ สหชาโต กุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา, กุสลํ เอกํ ขนฺธํ สหชาตา ตโย ขนฺธา, ตโย ขนฺเธ สหชาโต เอโก ขนฺโธ, ทฺเว ขนฺเธ สหชาตา ทฺเว ขนฺธา. กุสลํ ธมฺมํ สหชาโต อพฺยากโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา, กุสเล ขนฺเธ สหชาตํ จิตฺตสมุฏฺฐานํ รูปํ. กุสลํ ธมฺมํ สหชาโต กุสโล จ อพฺยากโต จ ธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ เหตุปจฺจยา, กุสลํ เอกํ ขนฺธํ สหชาตา ตโย ขนฺธา จิตฺตสมุฏฺฐานญฺจ รูปํ, ตโย ขนฺเธ สหชาโต เอโก ขนฺโธ จิตฺตสมุฏฺฐานญฺจ รูปํ, ทฺเว ขนฺเธ จิตฺตสมุฏฺฐานญฺจ รูป’’นฺติ เอวมาทินา วิสฺสชฺชนาวาเรน จ. เหตุยา นว, อารมฺมเณ ตีณิ, อธิปติยา นว, อนนฺตเร สมนนฺตเร ตีณี’’ติ เอวมาทินา สงฺขฺยาวาเรน จ วาจนามคฺคโต ทฺวีหิ วาเรหิ ปฏิมณฺฑิตฺวา ภควตา วิตฺถารโต วิภชิตฺวา เทสิโต.

答：尊者，在阿毗达摩藏无尽理趣发趣大论中，于二十四发趣中的第一法随顺发趣中，于二十二种三法中的第一善三法中，于七大论门中的第二俱生论门，世尊如此开示：“善法俱生善法而生起，以因缘为缘；一个善蕴俱生三个善蕴，三个善蕴俱生一个善蕴，两个善蕴俱生两个善蕴。善法俱生无记法而生起，以因缘为缘；诸善蕴俱生心生色。善法俱生善法和无记法而生起，以因缘为缘；一个善蕴俱生三个善蕴和心生色，三个善蕴俱生一个善蕴和心生色，两个善蕴俱生两个善蕴和心生色。”世尊以如是解答论门，以及“因缘有九，所缘有三，增上有九，无间与等无间有三”等数目论门，以此二门庄严，而作了详细的分别解说。

กุสลติก ปจฺจยวาร

善三法缘论门

ปุจฺฉา – เตนาวุโส [Pg.121] ภควตา…เป… สมฺมาสมฺพุทฺเธน ปฏฺฐานมหาปกรเณ จตุวีสติยา ปฏฺฐาเนสุ ปฐเม ธมฺมานุโลมติกปฏฺฐาเน ทฺวาวีสติยา ติเกสุ ปฐเม กุสลตฺติเก สตฺตสุ มหาวาเรสุ ตติโย ปจฺจยวาโร กถํ วิภชิตฺวา วิตฺถาเรน เทสิโต.

问：贤友，世尊……乃至……正自觉者，在《发趣大论》的二十四发趣中的第一法随顺发趣中，于二十二种三法中的第一善三法中，于七大论门中的第三缘论门，是如何详细分别解说的？

วิสฺสชฺชนา – อภิธมฺมปิฏเก ภนฺเต สตฺตสุ ปกรเณสุ สตฺตเม อนนฺตนยสมนฺตปฏฺฐาเน มหาปกรเณ จตุวีสติยา ปฏฺฐาเนสุ ปฐเม ธมฺมานุโลมติกปฏฺฐาเน พาวีสติยา ติเกสุ ปฐเม กุสลตฺติเก สตฺตสุ มหาวาเรสุ ตติโย ปจฺจยวาโร ‘‘สิยา กุสลํ ธมฺมํ ปจฺจยา กุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺเชยฺย เหตุปจฺจยา, สิยา กุสลํ ธมฺมํ ปจฺจยา อกุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺเชยฺย เหตุปจฺจยา, สิยา กุสลํ ธมฺมํ ปจฺจยา อพฺยากโต ธมฺโม อุปฺปชฺเชยฺย เหตุปจฺจยา’’ติ เอวมาทินา ปุจฺฉาวาเรน จ. ‘‘กุสลํ ธมฺมํ ปจฺจยา กุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา, กุสลํ เอกํ ขนฺธํ ปจฺจยา ตโย ขนฺธา, ตโย ขนฺเธ ปจฺจยา เอโก ขนฺโธ, ทฺเว ขนฺเธ ปจฺจยา ทฺเว ขนฺธา’’ติ เอวมาทินา วิสฺสชฺชนาวาเรน จ. ‘‘เหตุยา สตฺตรส, อารมฺมเณ สตฺต, อธิปติยา สตฺตรส, อนนฺตเร สมนนฺตเร สตฺต, สหชาเต สตฺตรส. อญฺญมญฺเญ สตฺตา’’ติ เอวมาทินา สงฺขฺยาวาเรน จ. ปจฺจยานุโลม ปจฺจย ปจฺจนิย ปจฺจยานุโลม ปจฺจนีย ปจฺจย ปจฺจนียานุโลมสงฺขาเตหิ [Pg.122] จตูหิ นเยหิ วิภชิตฺวา ภควตา เทสิโต.

答：尊者，在阿毗达摩藏七部论中的第七部无尽理趣发趣大论中，于二十四发趣中的第一法随顺发趣中，于二十二种三法中的第一善三法中，于七大论门中的第三缘论门，是以提问论门说：“以善法为缘，善法可能生起，以因缘为缘；以善法为缘，不善法可能生起，以因缘为缘；以善法为缘，无记法可能生起，以因缘为缘”等；又以解答论门说：“以善法为缘，善法生起，以因缘为缘；以一个善蕴为缘，三个蕴生起；以三个蕴为缘，一个蕴生起；以两个蕴为缘，两个蕴生起”等；又以数目论门说：“因缘有十七，所缘有七，增上有十七，无间与等无间有七，俱生有十七，相互有七”等；世尊并以缘随顺、缘逆、缘随顺逆、缘逆随顺这四种理趣作了分别解说。

กุสลํ ธมฺมํ ปจฺจยา กุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. กุสลํ เอกํ ขนฺธํ ปจฺจยา ตโย ขนฺธา, ตโย ขนฺเธ ปจฺจยา เอโก ขนฺโธ, ทฺเว ขนฺเธ ปจฺจยา ทฺเว ขนฺธา- ….

以善法为缘，善法生起，以因缘为缘。以一个善蕴为缘，三个蕴生起；以三个蕴为缘，一个蕴生起；以两个蕴为缘，两个蕴生起……

ปญฺหาวาร

问品

ปุจฺฉา – เตนาวุโส [Pg.123] ภควตา…เป… สมฺมาสมฺพุทฺเธน อภิธมฺมปิฏเก สตฺตสุ มหาปกรเณสุ สตฺตเม ปฏฺฐานมหาปกรเณ จตุวีสติยา ปฏฺฐาเนสุ ปฐเม ธมฺมานุโลมติกปฏฺฐาเน ทฺวาวีสติยา ติเกสุ ปฐเม กุสลตฺติเก สตฺตสุ มหาวาเรสุ สตฺตโม ปญฺหาวาโร กถํ วิตฺถาเรน วิภชิตฺวา เทสิโต.

提问——贤友，那位世尊……乃至……正自觉者，在阿毗达摩藏七部大论中，第七部《发趣大论》的二十四发趣中，于第一法随顺发趣中，二十二三法中，于第一善三法中，七大品中第七问品，是如何详细分别解说的？

วิสฺสชฺชนา – อภิธมฺมปิฏเก ภนฺเต สตฺตสุ ปกรเณสุ สตฺตเม อนนฺตนยสมนฺตปฏฺฐาเน มหาปกรเณ จตุวีสติยา ปฏฺฐาเนสุ ปฐเม ธมฺมานุโลมติกปฏฺฐาเน ทฺวาวีสติยา ติเกสุ ปฐเม กุสลตฺติเก สตฺตสุ มหาวาเรสุ สตฺตโม ปญฺหาวาโร ‘‘สิยา กุสโล ธมฺโม กุสลสฺส ธมฺมสฺส เหตุปจฺจเยน ปจฺจโย. สิยา กุสโล ธมฺโม อกุสลสฺส ธมฺมสฺส เหตุปจฺจเยน ปจฺจโย. สิยา กุสโล ธมฺโม อพฺยากตสฺส [Pg.124] ธมฺมสฺส เหตุปจฺจเยน ปจฺจโย’’ติ เอวมาทินา ปุจฺฉาวาเรน จ. ‘‘กุสโล ธมฺโม กุสลสฺส ธมฺมสฺส เหตุปจฺจเยน ปจฺจโย, กุสลา เหตู สมฺปยุตฺตกานํ ขนฺธานํ เหตุปจฺจเยน ปจฺจโย. กุสโล ธมฺโม อพฺยากตสฺส ธมฺมสฺส เหตุปจฺจเยน ปจฺจโย, กุสลา เหตู จิตฺตสมุฏฺฐานานํ รูปานํ เหตุปจฺจเยน ปจฺจโย’’ติ เอวมาทินา วิสฺสชฺชนาวาเรน จ ‘‘เหตุยา สตฺต, อารมฺมเณ นว, อธิปติยา ทส, อนนฺตเร สมนนฺตเร สตฺต, สหชาเต นว, อญฺญมญฺเญ ตีณิ, นิสฺสเย เตรส, อุปนิสฺสเย นว, ปุเรชาเต ปจฺฉาชาเต อาเสวเน ตีณิ, กมฺเม สตฺต, วิปาเก เอกํ. อาหาเร อินฺทฺริเย ฌาเน มคฺเค สตฺต, สมฺปยุตฺเต ตีณิ, วิปฺปยุตฺเต ปญฺจ, อตฺถิยา เตรส, นตฺถิยา วิคเต สตฺต, อวิคเต เตรสา’’ติ เอวมาทินา สงฺขฺยาวาเรน จ ปจฺจยานุโลมปจฺจยปจฺจนียปจฺจยานุโลมปจฺจนียปจฺจยปจฺจนียานุโลมสงฺขาเตหิ จตูหิ นเยหิ ภควตา วิตฺถารโต วิภชิตฺวา เทสิโต.

答复——尊者，在阿毗达摩藏七部论中的第七部《无尽理趣发趣大论》(Anantanayasamantapaṭṭhāna)中，二十四发趣中的第一法随顺发趣中，二十二三法中的第一善三法中，七大品中第七问品，是由世尊以“善法可以是善法的因缘吗？善法可以是不善法的因缘吗？善法可以是无记法的因缘吗？”等提问品，“善法以因缘为缘于善法：诸善因以因缘为缘于相应的诸蕴。善法以因缘为缘于无记法：诸善因以因缘为缘于心生诸色”等答复品，“因缘七，所缘缘九，增上缘十，无间缘与等无间缘七，俱生缘九，相互缘三，依止缘十三，近依止缘九，前生缘、后生缘与修习缘三，业缘七，异熟缘一，食缘、根缘、禅缘与道缘七，相应缘三，不相应缘五，有缘十三，无缘与离去缘七，不离去缘十三”等计数品，以及缘随顺、缘逆、缘随顺逆、缘逆随顺此四理趣，而详细分别解说的。

กุสโล [Pg.125] ธมฺโม กุสลสฺส ธมฺมสฺส เหตุปจฺจเยน ปจฺจโย, กุสลา เหตู สมฺปยุตฺตกานํ ขนฺธานํ เหตุปจฺจเยน ปจฺจโย. กุสโล ธมฺโม อพฺยากตสฺส ธมฺมสฺส เหตุปจฺจเยน ปจฺจโย, กุสลา เหตู จิตฺตสมุฏฺฐานานํ รูปานํ เหตุปจฺจเยน ปจฺจโย. กุสโล ธมฺโม กุสลสฺส จ อพฺยากตสฺส จ ธมฺมสฺส เหตุปจฺจเยน ปจฺจโย, กุสลา เหตู สมฺปยุตฺตกานํ ขนฺธานํ จิตฺตสมุฏฺฐานานญฺจ รูปานํ เหตุปจฺจเยน ปจฺจโย ….

善法以因缘为缘于善法：诸善因以因缘为缘于相应的诸蕴。善法以因缘为缘于无记法：诸善因以因缘为缘于心生诸色。善法以因缘为缘于善法与无记法：诸善因以因缘为缘于相应的诸蕴与心生诸色……

วิสฺสชฺชนาวาร

解说品

เหตุปจฺจยวิภงฺค

因缘分析

ปุจฺฉา – เตนาวุโส [Pg.126] ภควตา…เป… สมฺมาสมฺพุทฺเธน อภิธมฺมปิฏเก สตฺตสุ ปกรเณสุ สตฺตเม ปฏฺฐานมหาปกรเณ จตุวีสติยา ปฏฺฐาเนสุ ปฐเม ธมฺมานุโลมติกปฏฺฐาเน ทฺวาวีสติยา ติเกสุ ปฐเม กุสลตฺติเก สตฺตสุ มหาวาเรสุ สตฺตเม ปญฺหาวาเร ปุจฺฉาวิสฺสชฺชนาสงฺขฺยาวารสงฺขาเตสุ ตีสุ วาเรสุ วิสฺสชฺชนาวาเร เหตุปจฺจยวิภงฺโค กถํ วิตฺถาเรน วิภชิตฺวา เทสิโต.

问：贤友，世尊……乃至……正自觉者，在阿毗达摩藏的七部论中，于第七部《发趣大论》，在其二十四缘中的第一法随顺，在其二十二个三法中的第一善三法，在其七大遍中的第七问遍，在被称为问遍、解说遍、计数遍的三遍中的解说遍里，因缘分析是如何被详细地分别解说的？

วิสฺสชฺชนา – อภิธมฺมปิฏเก ภนฺเต สตฺตสุ ปกรเณสุ สตฺตเม อนนฺตนยสมนฺตปฏฺฐาเน มหาปกรเณ จตุวีสติยา ปฏฺฐาเนสุ ปฐเม ธมฺมานุโลมติกปฏฺฐาเน ทฺวาวีสติยา ติเกสุ ปฐเม กุสลตฺติเก สตฺตสุ มหาวาเรสุ สตฺตเม ปญฺหาวาเร ปจฺจยานุโลมปจฺจยปจฺจนีย ปจฺจยานุโลม ปจฺจนียปจฺจย ปจฺจยนียานุโลมสงฺขาเตสุ จตูสุ นเยสุ ปฐเม ปจฺจยานุโลมนเย ปุจฺฉาวารวิสฺสชฺชนาวารสงฺขฺยาวารสงฺขาเตสุ ตีสุปิ วาเรสุ ทุติเย วิสฺสชฺชนาวาเร เหตุปจฺจยวิภงฺโค ‘‘กุสโล ธมฺโม กุสลสฺส ธมฺมสฺส เหตุปจฺจเยน ปจฺจโย, กุสลา เหตู สมฺปยุตฺตกานํ ขนฺธานํ เหตุปจฺจเยน ปจฺจโย. กุสโล ธมฺโม อพฺยากตสฺส ธมฺมสฺส เหตุปจฺจเยน ปจฺจโย. กุสลา เหตู จิตฺตสมุฏฺฐานานํ รูปานํ เหตุปจฺจเยน [Pg.127] ปจฺจโย. กุสโล ธมฺโม กุสลสฺส จ อพฺยากตสฺส จ ธมฺมสฺส เหตุปจฺจเยน ปจฺจโย, กุสลา เหตู สมฺปยุตฺตกานํ ขนฺธานํ จิตฺตสมุฏฺฐานานญฺจ รูปานํ เหตุปจฺจเยน ปจฺจโย’’ติ เอวมาทินา ภควตา วิตฺถารโต วิภชิตฺวา เทสิโต.

答：尊者，在阿毗达摩藏的七部论中，于第七部无边法门遍摄的《发趣大论》(anantanayasamantapaṭṭhāne mahāpakaraṇe)，在其二十四缘中的第一法随顺，在其二十二个三法中的第一善三法，在其七大遍中的第七问遍，在被称为缘随顺、缘逆、缘随顺逆、缘逆随顺的四种方法中的第一缘随顺法，在被称为问遍、解说遍、计数遍的所有三遍中的第二解说遍里，世尊如此详细地分别解说了因缘分析：“善法以因缘为缘，资助善法；善因以因缘为缘，资助相应的诸蕴。善法以因缘为缘，资助无记法；善因以因缘为缘，资助心生诸色。善法以因缘为缘，资助善法与无记法；善因以因缘为缘，资助相应的诸蕴及心生诸色。”

… ‘‘กุสโล [Pg.129] ธมฺโม กุสลสฺส ธมฺมสฺส เหตุปจฺจเยน ปจฺจโย, กุสลา เหตู สมฺปยตฺตกานํ ขนฺธานํ เหตุปจฺจเยน ปจฺจโย. กุสโล ธมฺโม อพฺยากตสฺส ธมฺมสฺส เหตุปจฺจเยน ปจฺจโย, กุสลา เหตู จิตฺตสมุฏฺฐานํ รูปานํ เหตุปจฺจเยน ปจฺจโย. กุสโล ธมฺโม กุสลสฺส จ อพฺยากตสฺส จ ธมฺมสฺส เหตุปจฺจเยน ปจฺจโย, กุสลา เหตู สมฺปยุตฺตกานํ ขนฺธานํ จิตฺตสมุฏฺฐานานญฺจ รูปานํ เหตุปจฺจเยน ปจฺจโย’’.

“善法以因缘为缘，资助善法；善因以因缘为缘，资助相应的诸蕴。善法以因缘为缘，资助无记法；善因以因缘为缘，资助心生诸色。善法以因缘为缘，资助善法与无记法；善因以因缘为缘，资助相应的诸蕴及心生诸色。”

อารมฺมณปจฺจยวิภงฺค

所缘缘分别

ปุจฺฉา – เตนาวุโส…เป… สมฺมาสมฺพุทฺเธน อภิธมฺมปิฏเก สตฺตสุ ปกรเณสุ สตฺตเม ปฏฺฐานมหาปกรเณ จตุวีสติยา ปฏฺฐาเนสุ ปฐเม ธมฺมานุโลมติกปฏฺฐาเน ทฺวาวีสติยา ติเกสุ ปฐเม กุสลตฺติเก สตฺตสุ มหาวาเรสุ สตฺตเม ปญฺหาวาเร จตูสุ นเยสุ ปฐเม ปจฺจยานุโลมนเย ปุจฺฉาวิสฺสชฺชนาสงฺขฺยาวารสงฺขาเตสุ ตีสุ วาเรสุ ทุติเย วิสฺสชฺชนาวาเร เหตุปจฺจยวิภงฺคาทีสุ จตุวีสติยา วิภงฺเคสุ ทุติโย อารมฺมณปจฺจยวิภงฺโค กถํ วิตฺถาเรน วิภชิตฺวา เทสิโต.

问：贤友……正等觉者在阿毗达摩藏七部论中的第七部《发趣大论》，于二十四缘中的第一法随顺发趣，于二十二个三法中的第一善三法，于七大遍中的第七问遍，于四种方法中的第一缘随顺法，于问遍、解说遍、计数遍三遍中的第二解说遍，于因缘分别等二十四分别中的第二所缘缘分别，是如何被详细分别开示的？

วิสฺสชฺชนา – อภิธมฺมปิฏเก [Pg.130] ภนฺเต สตฺตสุ ปกรเณสุ สตฺตเม อนนฺตนยสมนฺตปฏฺฐาเน มหาปกรเณ จตุวีสติยา ปฏฺฐาเนสุ ปฐเม ธมฺมานุโลมติกปฏฺฐาเน ทฺวาวีสติยา ติเกสุ ปฐเม กุสลตฺติเก สตฺตสุ มหาวาเรสุ สตฺตเม ปญฺหาวาเร จตูสุ นเยสุ ปฐเม ปจฺจยานุโลมนเย ตีสุ จ วาเรสุ ทุติเย วิภงฺควาเร เหตุปจฺจยวิภงฺคาทีสุ จตุวีสติยา วิภงฺเคสุ ทุติโย อารมฺมณปจฺจยวิภงฺโค ‘‘กุสโล ธมฺโม กุสลสฺส ธมฺมสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย, ทานํ ทตฺวา สีลํ สมาทิยิตฺวา อุโปสถกมฺมํ กตฺวา ตํ ปจฺจเวกฺขติ, ปุพฺเพ สุจิณฺณานิ ปจฺจเวกฺขติ, ฌานา วุฏฺฐหิตฺวา ฌานํ ปจฺจเวกฺขติ, เสกฺขา โคตฺรภุํ ปจฺจเวกฺขนฺติ, โวทานํ ปจฺจเวกฺขนฺติ, เสกฺขา มคฺคา วุฏฺฐหิตฺวา มคฺคํ ปจฺจเวกฺขนฺติ, เสกฺขา วา ปุถุชฺชนา วา กุสลํ อนิจฺจโต ทุกฺขโต อนตฺตโต วิปสฺสนฺติ, เจโตปริยญาเณน กุสลจิตฺตสมงฺคิสฺส จิตฺตํ ชานนฺติ, อากาสานญฺจายตนกุสลํ วิญฺญาณญฺจายตนกุสลสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย. อากิญฺจญฺญายตนกุสลํ เนวสญฺญานาสญฺญายตนกุสลสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย. กุสลา ขนฺธา อิทฺธิวิธญาณสฺส, เจโตปริยญาณสฺส, ปุพฺเพนิวาสานุสฺสติญาณสฺส, ยถากมฺมุปคญาณสฺส, อนาคตํสญาณสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย’’ติ เอวมาทินา ภควตา วิตฺถารโต วิภชิตฺวา เทสิโต.

答：尊者，在阿毗达摩藏七部论中的第七部《发趣大论》中，于二十四缘中的第一法随顺发趣，于二十二个三法中的第一善三法，于七大遍中的第七问遍，于四种方法中的第一缘随顺法，于三遍中的第二分别遍，于因缘分别等二十四分别中的第二所缘缘分别，世尊如此详细分别开示：“善法以所缘缘为善法之缘。布施后、持戒后、行布萨业后，对此加以省察；省察先前所行的善业；从禅那出定后，省察该禅那；有学省察种姓，省察清净；有学从道出定后，省察该道；有学或凡夫以无常、苦、无我观善法；以他心智了知具善心者的心。空无边处善以所缘缘为识无边处善之缘。无所有处善以所缘缘为非想非非想处善之缘。诸善蕴以所缘缘为神变智、他心智、宿住随念智、业果智、未来分智之缘。”像这样，世尊广为分别开示。

อธิปติปจฺจยวิภงฺค

增上缘分别

ปุจฺฉา – อภิธมฺมปิฏเก [Pg.133] อาวุโส สตฺตสุ ปกรเณสุ สตฺตเม ปฏฺฐานมหาปกรเณ จตุวีสติยา ปฏฺฐาเนสุ ปฐเม ธมฺมานุโลมติกปฏฺฐาเนสุ พาวีสติยา ติเกสุ ปฐเม กุสลตฺติเก สตฺตสุ มหาวาเรสุ สตฺตเม ปญฺหาวาเร จตูสุ นเยสุ ปฐเม ปจฺจยานุโลมนเย ปุจฺฉาวิสฺสชฺชนาสงฺขฺยาสงฺขาเตสุ ตีสุ วาเรสุ ทุติเย วิสฺสชฺชนาสงฺขาเต วิภงฺควาเร เหตุปจฺจยวิภงฺคาทีสุ จตุวีสติยา วิภงฺเคสุ ตติโย อธิปติปจฺจยวิภงฺโค กถํ วิตฺถาเรน วิภชิตฺวา เทสิโต.

问：贤友，在阿毗达摩藏七部论中的第七部《发趣大论》，于二十四缘中的第一法随顺发趣，于二十二个三法中的第一善三法，于七大遍中的第七问遍，于四种方法中的第一缘随顺法，于问、答、数三遍中的第二答遍，于因缘分别等二十四分别中的第三增上缘分别，是如何被详细分别开示的？

วิสฺสชฺชนา – อภิธมฺมปิฏเก ภนฺเต สตฺตสุ ปกรเณสุ สตฺตเม อนนฺตนยสมนฺตปฏฺฐาเน มหาปกรเณ จตุวีสติยา ปฏฺฐาเนสุ ปฐเม ธมฺมานุโลมติกปฏฺฐาเน พาวีสติยา ติเกสุ ปฐเม กุสลตฺติเก สตฺตสุ มหาวาเรสุ สตฺตเม ปญฺหาวาเร จตูสุ นเยสุ ปฐเม ปจฺจยานุโลมนเย ปุจฺฉาวิสฺสชฺชนาสงฺขฺยาสงฺขาเตสุ ตีสุ วาเรสุ ทุติเย วิสฺสชฺชนาสงฺขาเต วิภงฺควาเร เหตุปจฺจยวิภงฺคาทีสุ จตุวีสติยา วิภงฺเคสุ ตติโย อธิปติปจฺจยวิภงฺโค ‘‘กุสโล ธมฺโม กุสลสฺส ธมฺมสฺส อธิปติปจฺจเยน ปจฺจโย. อารมฺมณาธิปติ, สหชาตาธิปติ. อารมฺมณาธิปติ–ทานํ ทตฺวา สีลํ สมาทิยิตฺวา อุโปสถกมฺมํ กตฺวา ตํ ครุํ กตฺวา ปจฺจเวกฺขติ. ปุพฺเพ สุจิณฺณานิ ครุํ กตฺวา ปจฺจเวกฺขติ, ฌานา วุฏฺฐหิตฺวา ฌานํ ครุํ กตฺวา ปจฺจเวกฺขติ, เสกฺขา โคตฺรภุํ ครุํ กตฺวา ปจฺจเวกฺขนฺติ, โวทานํ ครุํ กตฺวา ปจฺจเวกฺขนฺติ, เสกฺขา มคฺคา วุฏฺฐหิตฺวา มคฺคํ ครุํ กตฺวา ปจฺจเวกฺขนฺติ. สหชาตาธิปติ–กุสลาธิปติ สมฺปยุตฺตกานํ ขนฺธานํ อธิปติปจฺจเยน ปจฺจโย’’ติ เอวมาทินา ภควตา วิตฺถารโต วิภชิตฺวา เทสิโต.

答：尊者，在阿毗达摩藏七部论中的第七部《发趣大论》中，于二十四缘中的第一法随顺发趣，于二十二个三法中的第一善三法，于七大遍中的第七问遍，于四种方法中的第一缘随顺法，于问、答、数三遍中的第二答遍，于因缘分别等二十四分别中的第三增上缘分别，世尊如此详细分别开示：“善法以增上缘为善法之缘。所缘增上，俱生增上。所缘增上——布施后、持戒后、行布萨业后，尊重它而省察；尊重先前所行的善业而省察；从禅那出定后，尊重该禅那而省察；有学尊重种姓而省察，尊重清净而省察；有学从道出定后，尊重该道而省察。俱生增上——善增上以增上缘为相应诸蕴之缘。”像这样，世尊广为分别开示。

อนนฺตรปจฺจยวิภงฺค

无间缘分别

ปุจฺฉา – เตนาวุโส [Pg.137] ภควตา…เป… จตุตฺโถ อนนฺตรปจฺจยวิภงฺโค กถํ วิตฺถาเรน วิภชิตฺวา เทสิโต.

问——贤友，那么世尊……乃至……第四无间缘分别，是如何详细地分别解说的呢？

วิสฺสชฺชนา – อภิธมฺมปิฏเก ภนฺเต…เป… จตุตฺโถ อนนฺตรปจฺจยวิภงฺโค ‘‘กุสโล ธมฺโม กุสลสฺส ธมฺมสฺส อนนฺตรปจฺจเยน ปจฺจโย, ปุริมา ปุริมา กุสลา ขนฺธา ปจฺฉิมานํ ปจฺฉิมานํ กุสลานํ ขนฺธานํ อนนฺตรปจฺจเยน ปจฺจโย. อนุโลมํ โคตฺรภุสฺส, อนุโลมํ โวทานสฺส, โคตฺรภุ มคฺคสฺส, โวทานํ มคฺคสฺส อนนฺตรปจฺจเยน ปจฺจโย’’ติ เอวมาทินา ภควตา วิตฺถารโต วิภชิตฺวา เทสิโต.

答——尊者，在阿毗达摩藏中……乃至……第四无间缘分别，由世尊如是等详细地分别解说：“善法以无间缘为善法之缘，前前诸善蕴以无间缘为后后诸善蕴之缘。随顺以无间缘为种姓之缘，随顺以无间缘为清净之缘，种姓以无间缘为道之缘，清净以无间缘为道之缘。”

สหชาตปจฺจยวิภงฺค

俱生缘分别

ปุจฺฉา – เตนาวุโส…เป… [Pg.138] ฉฏฺโฐ สหชาตปจฺจยวิภงฺโค กถํ วิตฺถาเรน วิภชิตฺวา เทสิโต.

问——贤友，那么……乃至……第六俱生缘分别是如何详细地分别解说的？

วิสฺสชฺชนา – อภิธมฺมปิฏเก [Pg.139] ภนฺเต…เป… ฉฏฺโฐ สหชาตปจฺจยวิภงฺโค ‘‘กุสโล ธมฺโม กุสลสฺส ธมฺมสฺส สหชาตปจฺจเยน ปจฺจโย, กุสโล เอโก ขนฺโธ ติณฺณนฺนํ ขนฺธานํ สหชาตปจฺจเยน ปจฺจโย, ตโย ขนฺธา เอกสฺส ขนฺธสฺส สหชาตปจฺจเยน ปจฺจโย, ทฺเว ทฺวินฺนํ ขนฺธานํ สหชาตปจฺจเยน ปจฺจโย. กุสโล ธมฺโม อพฺยากตสฺส ธมฺมสฺส สหชาตปจฺจเยน ปจฺจโย, กุสลา ขนฺธา จิตฺตสมุฏฺฐานานํ รูปานํ สหชาตปจฺจเยน ปจฺจโย’’ติ เอวมาทินา ภควตา วิตฺถารโต วิภชิตฺวา เทสิโต.

答——尊者，在阿毗达摩藏中……乃至……第六俱生缘分别，由世尊如是等详细地分别解说：“善法以俱生缘为善法之缘，一个善蕴以俱生缘为三个蕴之缘，三个蕴以俱生缘为一个蕴之缘，两个蕴以俱生缘为两个蕴之缘。善法以俱生缘为无记法之缘，诸善蕴以俱生缘为心生色之缘。”

อุปนิสฺสยปจฺจยวิภงฺค

亲依止缘分别

ปุจฺฉา – เตนาวุโส [Pg.140] ภควตา…เป… นวโม อุปนิสฺสยปจฺจยวิภงฺโค กถํ วิตฺถาเรน วิภชิตฺวา เทสิโต.

问——贤友，那么，世尊是如何详细地分别解说……乃至……第九亲依止缘分别的？

วิสฺสชฺชนา – อภิธมฺมปิฏเก ภนฺเต…เป… นวโม อุปนิสฺสยปจฺจยวิภงฺโค ‘‘กุสโล ธมฺโม กุสลสฺส ธมฺมสฺส อุปนิสฺสยปจฺจเยน ปจฺจโย. อารมฺมณูปนิสฺสโย, อนนฺตรูปนิสฺสโย, ปกตูปนิสฺสโย. อารมฺมณูปนิสฺสโย–ทานํ ทตฺวา สีลํ สมาทิยิตฺวา อุโปสถกมฺมํ กตฺวา กํ ครุํ กตฺวา ปจฺจเวกฺขติ…เป…

答——尊者，在阿毗达摩藏中……乃至……第九亲依止缘分别：“善法以亲依止缘为善法之缘。有三种：所缘亲依止(ārammaṇūpanissaya)、无间亲依止(anantarūpanissaya)、自然亲依止(pakatūpanissaya)。所缘亲依止——布施后、持戒后、作布萨业后、敬重某人后，加以省察……乃至……

ปกตูปนิสฺสโย – สทฺธํ [Pg.141] อุปนิสฺสาย ทานํ เทติ สีลํ สมาทิยติ อุโปสถกมฺมํ กโรติ, ฌานํ อุปฺปาเทติ, วิปสฺสนํ อุปฺปาเทติ, มคฺคํ อุปฺปาเทติ, อภิญฺญํ อุปฺปาเทติ, สมาปตฺตึ อุปฺปาเทตี’’ติ เอวมาทินา ภควตา วิตฺถารโต วิภชิตฺวา เทสิโต.

自然亲依止——依于信而布施、受持戒、作布萨业、生起禅那、生起观、生起道、生起神通、生起等至。”如是等，由世尊详细地分别解说。

ปุเรชาตปจฺจยวิภงฺค

前生缘分别

ปุจฺฉา – เตนาวุโส…เป… [Pg.144] ทสโม ปุเรชาตปจฺจยวิภงฺโค กถํ วิตฺถาเรน วิภชิตฺวา เทสิโต.

问——贤友，……乃至……第十前生缘分别是何以被详细分别解说？

วิสฺสชฺชนา – อภิธมฺมปิฏเก ภนฺเต…เป… ทสโม ปุเรชาตปจฺจยวิภงฺโค ‘‘อพฺยากโต ธมฺโม อพฺยากตสฺส ธมฺมสฺส ปุเรชาตปจฺจเยน ปจฺจโย. อารมฺมณปุเรชาตํ, วตฺถุปุเรชาตํ. อารมฺมณปุเรชาตํ–อรหา จกฺขุํ อนิจฺจโต ทุกฺขโต อนตฺตโต วิปสฺสติ. ฆานํ, ชิวฺหํ, กายํ, รูเป, สทฺเท, คนฺเธ, รเส, โผฏฺฐพฺเพ, วตฺถุํ อนิจฺจโต ทุกฺขโต อนตฺตโต วิปสฺสติ. ทิพฺเพน จกฺขุนา รูปํ ปสฺสติ, ทิพฺพาย โสตธาตุยา สทฺทํ สุณาติ, รูปายตนํ จกฺขุวิญฺญาณสฺส, สทฺทายตนํ โสตวิญฺญาณสฺส, คนฺธายตนํ ฆานวิญฺญาณสฺส, รสายตนํ ชิวฺหาวิญฺญาณสฺส, โผฏฺฐพฺพายตนํ กายวิญฺญาณสฺส ปุเรชาตปจฺจเยน ปจฺจโย. วตฺถุปุเรชาตํ–จกฺขายตนํ จกฺขุวิญฺญาณสฺส, โสตายตนํ โสตวิญฺญาณสฺส, ฆานายตนํ ฆานวิญฺญาณสฺส, ชิวฺหายตนํ ชิวฺหาวิญฺญาณสฺส, กายายตนํ กายวิญฺญาณสฺส, วตฺถุ วิปากาพฺยากตานํ กฺริยาพฺยากตานํ ขนฺธานํ ปุเรชาตปจฺจเยน ปจฺจโย’’ติ เอวมาทินา ภควตา วิตฺถารโต วิภชิตฺวา เทสิโต.

答——尊者，在阿毗达摩藏中……乃至……第十前生缘分别，乃世尊如此详细分别解说：“无记法以前生缘为无记法之缘。所缘前生(ārammaṇapurejātaṃ)、依处前生(vatthupurejātaṃ)。所缘前生者——阿罗汉观眼为无常、苦、无我；观鼻、舌、身、色、声、香、味、触、事为无常、苦、无我；以天眼见色，以天耳界闻声。色处以前生缘为眼识之缘，声处以前生缘为耳识之缘，香处以前生缘为鼻识之缘，味处以前生缘为舌识之缘，触处以前生缘为身识之缘。依处前生者——眼处以前生缘为眼识之缘，耳处以前生缘为耳识之缘，鼻处以前生缘为鼻识之缘，舌处以前生缘为舌识之缘，身处以前生缘为身识之缘，事以前生缘为异熟无记与唯作无记诸蕴之缘。”

กมฺมปจฺจยวิภงฺค

业缘分别

ปุจฺฉา – เตนาวุโส [Pg.147] ภควตา…เป… เตรสโม กมฺมปจฺจยวิภงฺโค กถํ วิตฺถาเรน วิภชิตฺวา เทสิโต.

问——贤友，世尊……乃至……第十三业缘分别是何以被详细分别解说？

วิสฺสชฺชนา – อภิธมฺมปิฏเก ภนฺเต…เป… เตรสโม กมฺมปจฺจยวิภงฺโค ‘‘กุสโล ธมฺโม กุสลสฺส ธมฺมสฺส กมฺมปจฺจเยน ปจฺจโย, กุสลา เจตนา สมฺปยุตฺตกานํ ขนฺธานํ กมฺมปจฺจเยน ปจฺจโย. กุสโล ธมฺโม อพฺยากตสฺส ธมฺมสฺส กมฺมปจฺจเยน ปจฺจโย. สหชาตา, นานากฺขณิกา. สหชาตา–กุสลา เจตนา จิตฺตสมุฏฺฐานานํ รูปานํ กมฺมปจฺจเยน ปจฺจโย. นานากฺขณิกา–กุสลา เจตนา วิปากานํ ขนฺธานํ กฏตฺตา จ รูปานํ กมฺมปจฺจเยน ปจฺจโย. กุสโล ธมฺโม กุสลสฺส จ อพฺยากตสฺส จ ธมฺมสฺส กมฺมปจฺจเยน ปจฺจโย. กุสลา เจตนา สมฺปยุตฺตกานํ ขนฺธานํ จิตฺตสมุฏฺฐานานญฺจ รูปานํ กมฺมปจฺจเยน ปจฺจโย’’ติ เอวมาทินา ภควตา วิตฺถารโต วิภชิตฺวา เทสิโต.

答——尊者，在阿毗达摩藏中……乃至……第十三业缘分别，乃世尊如此详细分别解说：“善法以业缘为善法之缘，善思以业缘为相应诸蕴之缘。善法以业缘为无记法之缘。俱生(sahajātā)、异刹那(nānākkhaṇikā)。俱生者——善思以业缘为心生诸色之缘。异刹那者——善思以业缘为异熟诸蕴与已作业所生诸色之缘。善法以业缘为善法与无记法之缘。善思以业缘为相应诸蕴与心生诸色之缘。”

อาหารปจฺจยวิภงฺค

食缘分别

ปุจฺฉา – เตนาวุโส…เป… [Pg.150] ปนฺนรสโม อาหารปจฺจยวิภงฺโค กถํ วิตฺถาเรน วิภชิตฺวา เทสิโต.

提问——贤友，世尊……乃至……第十五食缘分别是如何详细分别解说的？

วิสฺสชฺชนา – อภิธมฺมปิฏเก ภนฺเต…เป… ปนฺนรสโม อาหารปจฺจยวิภงฺโค ‘‘กุสโล ธมฺโม กุสลสฺส ธมฺมสฺส อาหารปจฺจเยน ปจฺจโย. กุสลา อาหารา สมฺปยุตฺตกานํ ขนฺธานํ อาหารปจฺจเยน ปจฺจโย. กุสโล ธมฺโม อพฺยากตสฺส ธมฺมสฺส อาหารปจฺจเยน ปจฺจโย. กุสลา อาหารา จิตฺตสมุฏฺฐานานํ รูปานํ อาหารปจฺจเยน ปจฺจโย’’ติ เอวมาทินา ภควตา วิตฺถารโต วิภชิตฺวา เทสิโต.

答复——尊者，在阿毗达摩藏中……乃至……第十五食缘分别：“善法是善法的食缘。善食是相应诸蕴的食缘。善法是无记法的食缘。善食是心生色的食缘。”世尊如此详细分别解说。

อินฺทฺริยปจฺจยวิภงฺค

根缘分别

ปุจฺฉา – เตนาวุโส [Pg.151] ภควตา…เป… โสฬสโม อินฺทฺริยปจฺจยวิภงฺโค กถํ วิตฺถาเรน วิภชิตฺวา เทสิโต.

提问——贤友，世尊……乃至……第十六根缘分别是如何详细分别解说的？

วิสฺสชฺชนา – อภิธมฺมปิฏเก ภนฺเต…เป… โสฬสโม อินฺทฺริยปจฺจยวิภงฺโค ‘‘กุสโล ธมฺโม กุสลสฺส ธมฺมสฺส อินฺทฺริยปจฺจเยน ปจฺจโย, กุสโล อินฺทฺริยา สมฺปยุตฺตกานํ ขนฺธานํ อินฺทฺริยปจฺจเยน ปจฺจโย. กุสโล ธมฺโม อพฺยากตสฺส ธมฺมสฺส อินฺทฺริยปจฺจเยน ปจฺจโย, กุสลา อินฺทฺริยา จิตฺตสมุฏฺฐานานํ [Pg.152] รูปานํ อินฺทฺริยปจฺจเยน ปจฺจโย’’ติ เอวมาทินา ภควตา วิตฺถารโต วิภชิตฺวา เทสิโต.

答复——尊者，在阿毗达摩藏中……乃至……第十六根缘分别：“善法是善法的根缘；善根是相应诸蕴的根缘。善法是无记法的根缘；善根是心生色的根缘。”世尊如此详细分别解说。

สงฺขฺยาวาร

计数品

ปุจฺฉา – เตนาวุโส…เป… [Pg.154] ปุจฺฉาวิสฺสชฺชนาสงฺขฺยาวารสงฺขาเตสุ ตีสุ วาเรสุ ตติโย สงฺขฺยาวาโร กถํ วิตฺถารโต วิภชิตฺวา เทสิโต.

提问——贤友……乃至……在提问、解答和计数这三品中，第三计数品是如何详细分别解说的？

วิสฺสชฺชนา – อภิธมฺมปิฏเก ภนฺเต…เป… ตติโย สงฺขฺยาวาโร ‘‘เหตุยา สตฺต, อารมฺมเณ นว, อธิปติยา ทส, อนนฺตร สมนนฺตเร สตฺต, สหชาเต นว, อญฺญมญฺเญ ตีณิ, นิสฺสเย เตรส, อุปนิสฺสเย นว, ปุเรชาเต ปจฺฉาชาเต อาเสวเน ตีณิ[Pg.155], กมฺเม สตฺต, วิปาเก เอกํ, อาหาเร อินฺทฺริเย ฌาเน มคฺเค สตฺต, สมฺปยุตฺเต ตีณิ, วิปฺปยุตฺเต ปญฺจ, อตฺถิยา เตรส, นตฺถิยา วิคเต สตฺต, อวิคเต เตรสา’’ติ เอวมาทินา ภควตา วิตฺถารโต วิภชิตฺวา เทสิโต.

答复——尊者，在阿毗达摩藏中……乃至……第三计数品，世尊如此详细分别解说：“因缘有七，所缘缘有九，增上缘有十，无间缘与等无间缘有七，俱生缘有九，相互缘有三，依止缘有十三，近依缘有九，前生缘、后生缘、习行缘各有三，业缘有七，异熟缘有一，食缘、根缘、禅缘、道缘各有七，相应缘有三，不相应缘有五，有缘有十三，无有缘与离去缘有七，不离去缘有十三。”

เหตุ [Pg.156] สหชาต นิสฺสย อตฺถิ อวิคตนฺติ สตฺต, เหตุ สหชาต อญฺญมญฺญ นิสฺสย อตฺถิ อวิคตนฺติ ตีณิ, เหตุ สหชาต อญฺญมญฺญ นิสฺสย สมฺปยุตฺต อตฺถิ อวิคตนฺติ ตีณิ …

因、俱生、依止、有、不离去有七；因、俱生、相互、依止、有、不离去有三；因、俱生、相互、依止、相应、有、不离去有三……

เวทนาติก ปฏิจฺจวาร

受三法之缘起品

ปุจฺฉา – เตนาวุโส ภควตา…เป… ปฐมํ กุสลตฺติกํ วิตฺถารโต วิภชิตฺวา ตทนนฺตรํ อวเสสา เวทนาตฺติกาทโย เอกวีสติติกา กถํ วิตฺถารโต วิภชิตฺวา เทสิตา.

提问——贤友，世尊……乃至……首先详细地分别了善三法，其后，其余的受三法等二十一种三法，是如何详细地分别及开示的呢？

วิสฺสชฺชนา – อภิธมฺมปิฏเก ภนฺเต…เป… ปฐมํ กุสลตฺติกํ วิตฺถารโต วิภชิตฺวา ตทนนฺตรํ อวเสสา เวทนาตฺติกาทโย เอกวีสติติกา [Pg.157] ‘‘สุขาย เวทนาย สมฺปยุตฺตํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สุขาย เวทนาย สมฺปยุตฺโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. สุขาย เวทนาย สมฺปยุตฺตํ เอกํ ขนฺธํ ปฏิจฺจ ทฺเว ขนฺธา, ทฺเว ขนฺเธ ปฏิจฺจ เอโก ขนฺโธ, ปฏิสนฺธิกฺขเณ สุขาย เวทนาย สมฺปยุตฺตํ เอกํ ขนฺธํ ปฏิจฺจ ทฺเว ขนฺธา, ทฺเว ขนฺเธ ปฏิจฺจ เอโก ขนฺโธ’’ติ เอวมาทินา จ. วิปากํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ วิปาโก ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. วิปากํ เอกํ ขนฺธํ ปฏิจฺจ ตโย ขนฺธา, ตโย ขนฺเธ ปฏิจฺจ เอโก ขนฺโธ, ทฺเว ขนฺเธ ปฏิจฺจ ทฺเว ขนฺธา, ปฏิสนฺธิกฺขเณ วิปากํ เอกํ ขนฺธํ ปฏิจฺจ ตโย ขนฺธา, ตโย ขนฺเธ ปฏิจฺจ เอโก ขนฺโธ, ทฺเว ขนฺเธ ปฏิจฺจ ทฺเว ขนฺธา. วิปากํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ เนววิปากนวิปากธมฺมธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา, วิปาเก ขนฺเธ ปฏิจฺจ จิตฺตสมุฏฺฐานรูปํ, ปฏิสนฺธิกฺขเณ วิปาเก ขนฺเธ ปฏิจฺจ กฏตฺตารูปํ, ขนฺเธ ปฏิจฺจ วตฺถู’’ติ เอวมาทินา จ เอเกกสฺมึ ติเก สตฺตหิ สตฺตหิ มหาวาเรหิ เอเกกสฺมิญฺจ มหาวาเร จตูหิ จตูหิ นเยหิ ภควตา วิตฺถารโต วิภชิตฺวา เทสิตา.

回答——尊者，在阿毗达摩藏中……乃至……首先详细地分别善三法，其后，其余的受三法等二十一种三法，世尊以“缘与乐受相应之法，与乐受相应之法以因缘生起。缘与乐受相应之一蕴，二蕴生起；缘二蕴，一蕴生起。于结生之时，缘与乐受相应之一蕴，二蕴生起；缘二蕴，一蕴生起”等方式，又以“缘异熟法，异熟法以因缘生起。缘异熟之一蕴，三蕴生起；缘三蕴，一蕴生起；缘二蕴，二蕴生起。于结生之时，缘异熟之一蕴，三蕴生起；缘三蕴，一蕴生起；缘二蕴，二蕴生起。缘异熟法，非异熟非能生异熟法之法以因缘生起；缘异熟诸蕴，心生色生起；于结生之时，缘异熟诸蕴，业生色生起；缘诸蕴，所依生起”等方式，于每一三法，皆以七大门，于每一大门，又以四理趣，详细地分别及开示。

ทุกปฏฺฐาน

二法发趣

ปุจฺฉา – เตนาวุโส…เป… [Pg.158] ติกปฏฺฐานาทีสุ ฉสุ อนฺโตคธปฏฺฐานาทีสุ ปฐมํ ติกปฏฺฐานํ เทเสตฺวา ตทนนฺตรํ ทุกปฏฺฐานํ กถํ วิตฺถารโต วิภชิตฺวา เทสิตํ.

提问——贤友……乃至……于三法发趣等六种内含发趣中，首先开示三法发趣，其后，二法发趣是如何详细地分别及开示的呢？

วิสฺสชฺชนา – อภิธมฺมปิฏเก ภนฺเต…เป… ติกปฏฺฐานาทีสุ ฉสุ อนฺโตคธปฏฺฐานาทีสุ ปฐมํ ติกปฏฺฐานํ วิภชิตฺวา ตทนนฺตรํ ทุกปฏฺฐานํ ‘‘เหตุํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ เหตุ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา, อโลภํ ปฏิจฺจ อโทโส อโมโห, อโทสํ ปฏิจฺจ อโลโภ อโมโห, อโมหํ ปฏิจฺจ อโลโภ อโทโส. โลภํ ปฏิจฺจ โมโห, โมหํ ปฏิจฺจ โลโภ, โทสํ ปฏิจฺจ โมโห, โมหํ ปฏิจฺจ โทโส’’ติ เอวมาทินา จ. สรณํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สรโณ ทมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา, สรณํ เอกํ ขนฺธํ ปฏิจฺจ ตโย ขนฺธา, ตโย ขนฺเธ ปฏิจฺจ เอโก ขนฺโธ, ทฺเว ขนฺเธ ปฏิจฺจ ทฺเว ขนฺธา. สรณํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อรโณ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา, สรโณ ขนฺเธ ปฏิจฺจ จิตฺตสมุฏฺฐานํ รูปํ. สรณํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สรโณ จ อรโณ จ ธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ เหตุปจฺจยา. สรณํ เอกํ ขนฺธํ ปฏิจฺจ ตโย ขนฺธา จิตฺตสมุฏฺฐานญฺจ รูปํ, ตโย ขนฺเธ ปฏิจฺจ เอโก ขนฺโธ จิตฺตสมุฏฺฐานญฺจ รูปํ, ทฺเว ขนฺเธ ปฏิจฺจ ทฺเว ขนฺธา จิตฺตสมุฏฺฐานญฺจ [Pg.159] รูป’’นฺติ เอวมาทินา จ. เอเกกสฺมึ ทุเก สตฺตหิ สตฺตหิ มหาวาเรหิ เอเกกสฺมิญฺจ มหาวาเร จตูหิ จตูหิ นเยหิ ภควตา วิตฺถารโต วิภชิตฺวา เทสิตํ.

回答——尊者，在阿毗达摩藏中……乃至……于三法发趣等六种内含发趣中，首先分别三法发趣，其后，二法发趣，是以“缘因法，因法以因缘生起。缘无贪，无瞋、无痴生起；缘无瞋，无贪、无痴生起；缘无痴，无贪、无瞋生起。缘贪，痴生起；缘痴，贪生起。缘瞋，痴生起；缘痴，瞋生起”等方式，又以“缘有染法，有染法以因缘生起。缘有染之一蕴，三蕴生起；缘三蕴，一蕴生起；缘二蕴，二蕴生起。缘有染法，无染法以因缘生起；缘有染诸蕴，心生色生起。缘有染法，有染与无染之法以因缘生起。缘有染之一蕴，三蕴与心生色生起；缘三蕴，一蕴与心生色生起；缘二蕴，二蕴与心生色生起”等方式。于每一二法，世尊皆以七大门，于每一大门，又以四理趣，详细地分别及开示。

สรณํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สรโณ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา, สรณํ เอกํ ขนฺธํ ปฏิจฺจ ตโย ขนฺธา, ตโย ขนฺเธ ปฏิจฺจ เอโก ขนฺโธ, ทฺเว

缘有染法，有染法以因缘生起。缘有染之一蕴，三蕴生起；缘三蕴，一蕴生起；二

ขนฺเธ [Pg.160] ปฏิจฺจ ทฺเว ขนฺธา …

蕴为缘，二蕴生起……

ทุกติกปฏฺฐาน ทุกทุกปฏฺฐาน

二法三法发趣、二法二法发趣

ปุจฺฉา – เตนาวุโส…เป… ติกปฏฺฐานาทีสุ ฉสุ อนฺโตคธปฏฺฐาเนสุ ปฐมํ ติกปฏฺฐานญฺจ ทุติยํ ทุกปฏฺฐานญฺจ วิภชิตฺวา ตทวเสสานิ ทุกติกปฏฺฐานาทีนิ จตฺตาโร ปฏฺฐานานิ กถํ วิภชิตฺวา เทสิตานิ.

问——贤友，那么……乃至……在以三法发趣为首的六种内摄发趣中，三法发趣和二法发趣已分别解说，那么剩下的以二法三法发趣为首的四种发趣，是如何分别解说的呢？

วิสฺสชฺชนา – อภิธมฺมปิฏเก ภนฺเต…เป… ติกปฏฺฐานาทีสุ ฉสุ อนฺโตคธปฏฺฐาเนสุ ปฐมํ ติกปฏฺฐานญฺจ ทุติยํ ทุกปฏฺฐานญฺจ วิภชิตฺวา ตทวเสสา [Pg.161] ทุกติกปฏฺฐานาทโย ‘‘เหตุํ กุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ เหตุ กุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. เหตุํ กุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นเหตุ กุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. เหตุํ กุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ เหตุ กุสโล จ นเหตุ กุสโล จ ธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ เหตุปจฺจยา, นเหตุํ กุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นเหตุ กุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา, นเหตุํ กุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ เหตุ กุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา, นเหตุํ กุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ เหตุ กุสโล จ นเหตุ กุสโล จ ธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ เหตุปจฺจยา’’ติ เอวมาทินา วิตฺถารโต วิภชิตฺวา เทสิตานิ.

答——尊者，在阿毗达摩藏中……乃至……在以三法发趣为首的六种内摄发趣中，分别解说第一三法发趣与第二二法发趣后，对其余以二法三法发趣为首者，如是广为分别解说：“以有因善法为缘，有因善法以因缘生起。以有因善法为缘，无因善法以因缘生起。以有因善法为缘，有因善法与无因善法以因缘生起。以无因善法为缘，无因善法以因缘生起。以无因善法为缘，有因善法以因缘生起。以无因善法为缘，有因善法与无因善法以因缘生起。”

ธมฺมปจฺจนียปฏฺฐาน

法逆发趣

ปุจฺฉา – เตนาวุโส [Pg.163] ภควตา…เป… ปฐมํ ธมฺมานุโลมปฏฺฐานํ วิภชิตฺวา ตทนนฺตรํ ทุติยํ ธมฺมปจฺจนียปฏฺฐานํ กถํ วิภชิตฺวา เทสิตํ.

问——贤友，那位世尊……乃至……分别解说第一法随顺发趣后，其后的第二法逆发趣，是如何分别解说的？

วิสฺสชฺชนา – อภิธมฺมปิฏเก ภนฺเต…เป… ปฐมํ ธมฺมานุโลมปฏฺฐานํ วิภชิตฺวา ตทนนฺตรํ ทุติยํ ธมฺมปจฺจนียปฏฺฐานํ ‘‘นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นกุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. อกุสลาพฺยากตํ เอกํ ขนฺธํ ปฏิจฺจ อกุสลาพฺยากตา ตโย ขนฺธา จิตฺตสมุฏฺฐานญฺจ รูปํ. ตโย ขนฺเธ ปฏิจฺจ เอโก ขนฺโธ จิตฺตสมุฏฺฐานญฺจ รูปํ. ทฺเว ขนฺเธ ปฏิจฺจ ทฺเว ขนฺธา จิตฺตสมุฏฺฐานญฺจ รูปํ. นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นอกุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุ ปจฺจยา. วิปากาพฺยากตํ กิริยาพฺยากตํ เอกํ ขนฺธํ ปฏิจฺจ ตโย ขนฺธา จิตฺตสมุฏฺฐานญฺจ รูปํ. ตโย ขนฺเธ ปฏิจฺจ เอโก ขนฺโธ จิตฺตสมุฏฺฐานญฺจ รูปํ. ทฺเว ขนฺเธ ปฏิจฺจ ทฺเว ขนฺธา จิตฺตสมุฏฺฐานญฺจ [Pg.164] รูปํ. ปฏิสนฺธิกฺขเณ…เป… นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นอพฺยากโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. อกุสลํ เอกํ ขนฺธํ ปฏิจฺจ ตโย ขนฺธา, ตโย ขนฺเธ ปฏิจฺจ เอโก ขนฺโธ, ทฺเว ขนฺเธ ปฏิจฺจ ทฺเว ขนฺธา’’ติ เอวมาทินา ติกปฏฺฐานาทีหิ ฉหิ อนฺโตคธปฏฺฐาเนหิ เอเกกสฺมิญฺจ ติกปฏฺฐาเน ทุกปฏฺฐาเน ทุกติกปฏฺฐาเน ติกทุกปฏฺฐาเน ติกติกปฏฺฐาเน ทุกทุกปฏฺฐาเน สตฺตหิ สตฺตหิ มหาวาเรหิ เอเกกสฺมิญฺจ มหาวาเร จตูหิ จตูหิ นเยหิ ภควตา วิตฺถารโต วิภชิตฺวา เทสิตํ.

答——尊者，在阿毗达摩藏中……乃至……分别解说第一法随顺发趣后，其后的第二法逆发趣，如是广为分别解说：“缘于非善法，非善法以因缘生起。缘于一个不善无记蕴，三个不善无记蕴与心生色生起；缘于三个蕴，一个蕴与心生色生起；缘于二个蕴，二个蕴与心生色生起。缘于非善法，非不善法以因缘生起。缘于一个异熟无记、唯作无记蕴，三个蕴与心生色生起；缘于三个蕴，一个蕴与心生色生起；缘于二个蕴，二个蕴与心生色生起。于结生时……乃至……缘于非善法，非无记法以因缘生起。缘于一个不善蕴，三个蕴生起；缘于三个蕴，一个蕴生起；缘于二个蕴，二个蕴生起。”如是，世尊以三法发趣等六种内摄发趣，于每一三法发趣、二法发趣、二法三法发趣、三法二法发趣、三法三法发趣、二法二法发趣中，各以七大章，复于每一大章中，各以四理趣，广为分别解说。

ธมฺมานุโลมปจฺจนียปฏฺฐาน

法随顺逆发趣

ปุจฺฉา – เตนาวุโส [Pg.165] ภควตา…เป… ตติยํ ธมฺมานุโลมปจฺจนียปฏฺฐานํ กถํ วิตฺถารโต วิภชิตฺวา เทสิตํ.

问——贤友，那位世尊……乃至……第三法随顺逆发趣是如何详细分别开示的？

วิสฺสชฺชนา – อภิธมฺมปิฏเก…เป… ตติยํ ธมฺมานุโลมปจฺจนียปฏฺฐานํ ‘‘กุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นกุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. กุสเล ขนฺเธ ปฏิจฺจ จิตฺตสมุฏฺฐานรูปํ. กุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นอกุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. กุสลํ เอกํ ขนฺธํ ปฏิจฺจ ตโย ขนฺธา จิตฺตสมุฏฺฐานญฺจ รูปํ. ตโย ขนฺเธ ปฏิจฺจ เอโก ขนฺโธ จิตฺตสมุฏฺฐานญฺจ รูปํ. ทฺเว ขนฺเธ ปฏิจฺจ ทฺเว ขนฺธา จิตฺตสมุฏฺฐานญฺจ รูปํ. กุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นอพฺยากโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. กุสลํ เอกํ ขนฺธํ ปฏิจฺจ ตโย ขนฺธา, ตโย ขนฺเธ ปฏิจฺจ เอโก ขนฺโธ, ทฺเว ขนฺเธ ปฏิจฺจ ทฺเว ขนฺธา. กุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นอกุสโล จ นอพฺยากโต จ ธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ เหตุปจฺจยา. กุสลํ เอกํ ขนฺธํ ปฏิจฺจ [Pg.166] ตโย ขนฺธา…เป… ทฺเว ขนฺเธ ปฏิจฺจ ทฺเว ขนฺธา. กุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นกุสโล จ นอกุสโล จ ธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ เหตุปจฺจยา. กุสเล ขนฺเธ ปฏิจฺจ จิตฺตสมุฏฺฐานรูป’’นฺติ เอวมาทินา ภนฺเต ติกปฏฺฐานาทีหิ ฉหิ อนฺโตคธปฏฺฐาเนหิ เอเกกสฺมิญฺจ ติกปฏฺฐาเน ทุกปฏฺฐาเน ติกทุกปฏฺฐาเน ทุกติกปฏฺฐาเน ติกติกปฏฺฐาเน ทุกทุกปฏฺฐาเน สตฺตหิ สตฺตหิ มหาวาเรหิ เอเกกสฺมิญฺจ มหาวาเร จตูหิ จตูหิ นเยหิ ภควตา วิตฺถารโต วิภชิตฺวา เทสิตํ.

答——于阿毗达摩藏中……乃至……第三法随顺逆发趣：“以善法为缘，非善法以因缘生起。以诸善蕴为缘，心生色生起。以善法为缘，非不善法以因缘生起。以一个善蕴为缘，三个蕴与心生色生起。以三个蕴为缘，一个蕴与心生色生起。以两个蕴为缘，两个蕴与心生色生起。以善法为缘，非无记法以因缘生起。以一个善蕴为缘，三个蕴生起；以三个蕴为缘，一个蕴生起；以两个蕴为缘，两个蕴生起。以善法为缘，非不善法与非无记法以因缘生起。以一个善蕴为缘，三个蕴……乃至……以两个蕴为缘，两个蕴生起。以善法为缘，非善法与非不善法以因缘生起。以诸善蕴为缘，心生色生起。”如是，尊者，世尊以三法发趣等六种所含摄的发趣，于每一三法发趣、二法发趣、三二法发趣、二三法发趣、三三法发趣、二二法发趣中，各以七大章，复于每一大章中，各以四理趣，详细分别开示。

ธมฺมปจฺจนียานุโลมปฏฺฐาน

法逆随顺发趣

ปุจฺฉา – เตนาวุโส [Pg.167] ภควตา…เป… ธมฺมานุโลมาทีสุ ปธานภูเตสุ จตูสุ ปฏฺฐาเนสุ จตุตฺถํ ปริโยสานภูตํ ธมฺมปจฺจนียานุโลมปฏฺฐานํ กถํ วิตฺถารโต วิภชิตฺวา เทสิตํ.

问——贤友，世尊……乃至……于以法随顺为首的四种主要发趣中，作为究竟的第四法逆随顺发趣，是如何详细分别开示的？

วิสฺสชฺชนา – อภิธมฺมปิฏเก ภนฺเต…เป… ธมฺมานุโลมปฏฺฐานาทีสุ จตูสุ ปธานภูเตสุ มหาปฏฺฐาเนสุ จตุตฺถํ ปริโยสานภูตํ ธมฺมปจฺจนียานุโลมปฏฺฐานํ ‘‘นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อกุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา, อกุสลํ เอกํ ขนฺธํ ปฏิจฺจ ตโย ขนฺธา, ตโย ขนฺเธ ปฏิจฺจ เอโก ขนฺโธ, ทฺเว ขนฺเธ ปฏิจฺจ ทฺเว ขนฺธา. นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นอกุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. อกุสเล ขนฺเธ ปฏิจฺจ จิตฺตสมุฏฺฐานรูปํ, วิปากาพฺยากตํ กฺริยาพฺยากตํ เอกํ ขนฺธํ ปฏิจฺจ ตโย ขนฺธา จิตฺตสมุฏฺฐานญฺจ รูปํ…เป… ทฺเว ขนฺเธ ปฏิจฺจ ทฺเว ขนฺธา จิตฺตสมุฏฺฐานญฺจ รูปํ. ขนฺเธ ปฏิจฺจ วตฺถุ, วตฺถุํ ปฏิจฺจ ขนฺธา. นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นอพฺยากโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา, อกุสลํ เอกํ ขนฺธํ ปฏิจฺจ ตโย ขนฺธา, ตโย ขนฺเธ ปฏิจฺจ เอโก ขนฺโธ, ทฺเว ขนฺเธ ปฏิจฺจ ทฺเว ขนฺธา’’ติ เอวมาทินา ติกปฏฺฐานาทีหิ จาติ อนฺโตคธปเภทปฏฺฐาเนหิ เอเกกสฺมิญฺจ ติกปฏฺฐาเน ทุกปฏฺฐาเน ทุกติกติกทุกติกติกทุกทุกปฏฺฐาเน ปฏิจฺจวาราทีหิ สตฺตหิ มหาวาเรหิ เอเกกสฺมิญฺจ มหาวาเร ปจฺจยานุโลมาทีหิ จตูหิ จตูหิ นเยหิ ภควตา วิตฺถารโต วิภชิตฺวา เทสิตํ.

答——于阿毗达摩藏中，尊者……乃至……于以法随顺发趣等四种主要大发趣中，作为究竟的第四法逆随顺发趣，如是开示：“以非善法为缘，不善法以因缘生起；以一个不善蕴为缘，三个蕴生起；以三个蕴为缘，一个蕴生起；以两个蕴为缘，两个蕴生起。以非善法为缘，非不善法以因缘生起。以诸不善蕴为缘，心生色生起；以异熟无记、唯作无记的一个蕴为缘，三个蕴与心生色生起……乃至……以两个蕴为缘，两个蕴与心生色生起。以诸蕴为缘，事生起；以事为缘，诸蕴生起。以非善法为缘，非无记法以因缘生起；以一个不善蕴为缘，三个蕴生起；以三个蕴为缘，一个蕴生起；以两个蕴为缘，两个蕴生起。”如是，以三法发趣等所含摄的种种差别发趣，于每一三法发趣、二法发趣、三二法发趣、二三法发趣、三三法发趣、二二法发趣中，各以缘起章等七大章，复于每一大章中，各以缘随顺等四理趣，世尊详细分别开示。