නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස.

礼敬彼世尊、阿罗汉、正自觉者。

බාලාවතාර

童蒙入门

පණාම

礼敬

[ක]

[迦]

සබ්බං නිරුත්තිපථපාරගතං සබුද්ධං,බුද්ධං තිලොකතිලකං හතපාපධම්මං;

ධම්මං විමුත්තිසුඛදං විහතාඝසංඝං,සංඝං ච නිච්චමභිවන්දිය දක්ඛිණෙය්‍යං.

我常礼敬那超越一切言语之道的正觉者佛陀，他是三界之宝，已摧毁恶法；礼敬那带来解脱之乐的正法；以及那已除去过恶、值得供养的僧团。

[ඛ]

[佉]

වුද්ධිප්පත්තොස්මි මුද්ධො මම වරගරවො සීලපඤ්ඤාදිසොභෙ,චන්දාදිච්චෙව සුද්ධෙ වරජිනඨපිතෙ සාසනාබ්භෙ පතීතෙ;

නිස්සායෙවා තිපෙමා පණමිය සිරසා නිච්චමෙසං සරිත්වා,පාදම්භොජෙ ගුණග්ගෙ හතදුරිතමලො ආනුභාවෙන තස්සා.

我虽已成长，却仍愚昧。我最敬重的是戒、慧等德行的光辉，它们在殊胜胜者所建立、如日月般清净、声名远播的教法天空中闪耀。唯依止于深切的敬爱，我常以头顶礼并忆念他们。凭借其力量，在他们至高德行的莲足下，我罪恶的污垢得以摧毁。

[ග]

[伽]

පොරාණ සීහළ පදත්ථ විනිච්ඡයඤ්ච,සබ්බම්පි මාගධනිරුත්තිනයං පසත්ථං;

අඤ්ඤඤ්ච නෙකවිධ සක්කත සද්දසත්ථං,පාරම්පරාභත මතඤ්ච නිසම්ම සම්මා.

我已如实审察古代僧伽罗(Sīhaḷa)的词义抉择、所有受称赞的摩揭陀(Māgadha)语的表达方式、其他各种梵语(Sakkata)的声明论，以及依传统传承下来的观点。

[ඝ]

[伽]

බාලාවතාර වරමාගධ සද්දසත්ථෙ,දුබ්බොධ නෙකපදඅත්ථ විනිච්ඡයෙන;

අත්ථාය ආධුනික බාලපරම්පරාය,බාලාවතාර වරගණ්ඨිපදං කරිස්සං.

由于优秀的摩揭陀语声明论《愚童入》(Bālāvatāra)中许多词义的抉择难以理解，为了利益现代的年轻学子，我将撰写殊胜的《愚童入疑难义释》。

[ඞ]

[昂]

නිච්චං යෙ මෙත්ථ බාලා වරහදයයුතා සුට්ඨු නික්ඛිත්තනෙත්තා,පුණ්ණෙ නානානයානං සුරතරුසදිසෙ ධීරපාසංසියෙ වෙ;

ගම්භීරං දුත්තරං තෙ ජිනවචනුදධිං තිණ්ණථාමා භවෙය්‍යුං,ලද්ධොපායා ච චන්දං තදිතරපචුරං සක්කතං සොතුකාමා.

愿那些常具善心、专注学习的年轻学子们，于此如天树般充满各种方法、为智者所称赞的著作中，能获得力量，渡过甚深难越的胜者语之海洋。并且，在获得此方法后，亦乐于听闻其他丰富的梵语等学问。

[ච]

[遮]

ගන්ථනිප්ඵත්තියා සෙස – දුක්කරත්තං යථාවතො;

ජානන්ති කුසලා ධීරා, නෙකසත්ථන්තරාදිසු;

ගන්ථෙසු ගුණදොසම්පි, තෙයෙව විදුරා සදා.

完成一部著作的其余困难之处，唯有通晓各种论典的善巧智者才能如实了知。也只有他们，才能永远明了诸书的功过得失。

[ඡ]

[彻]

තස්මා එත්ථ පමාදාදි – දොසලෙසො භවෙ යදි;

පොරාණාචෙරලද්ධීහි, විලොමං වා භවෙය්‍ය චෙ.

因此，若此书有任何因疏忽等而产生的微小过失，或与古师之传统相悖之处，

[ජ]

[阇]

ගන්ථන්තරං විගාහෙත්වා, විචාරෙත්වා පුනප්පුනං;

යුත්තිමෙව ච ගණ්හන්තු, හුත්වා වීමංසබුද්ධිකාති.

愿读者们深入研究其他典籍，再三审察，以审察之心，只吸取其中合理的部分。

පණාම

礼敬

1. බුද්ධං [Pg.1] තිධා භිවන්දිත්වා, බුද්ධම්බුජ විලොචනං.

1. 我以三门礼敬双目如莲的佛陀。

බාලාවතාරං භාසිස්සං, බාලානං බුද්ධිවුද්ධියා.

我将宣说《愚童入》，为令初学者智慧增长。

1. සන්ධි කණ්ඩ

1. 连音章

සඤ්ඤා

术语

2. අක්ඛරාපාදයො එකචත්තාලීසං.

2. 字母，以“a”等为首，共四十一个。

අක්ඛරාපි [Pg.6] අකාරාදයො එකචත්තාලීසං සුත්තන්තොපකාරා. තං යථා-අ ආ-ඉ ඊ-උ ඌ-එ ඔ, ක ඛ ග ඝ ඞ, ච ඡ ජ ඣ ඤ, ට ඨ ඩ ඪ ණ, ත ථ ද ධ න, ප ඵ බ භ ම, ය ර ල ව ස හ ළ අං-ඉති.

字母，即以“a”等为首的四十一个，有助于经典。它们是：阿、啊、伊、咿、乌、呜、诶、欧；迦、佉、伽、伽、昂；遮、彻、阇、贾、娘；吒、侘、荼、陀、拏；多、塔、达、陀、那；巴、帕、跋、婆、玛；雅、啰、拉、瓦、萨、哈、拉、盎——就是这些。

3. තත්ථොදන්තාසරා අට්ඨ.

3. 其中，以字母“o”为结尾的八个是元音。

තත්ථ [Pg.8] අක්ඛරෙසු ඔකාරන්තා අට්ඨ සරා නාම. තත්ථෙති වත්තතෙ.

在这些字母中，以字母“o”为结尾的八个被称为元音。（前句的）“其中”(tattha)一词在此处依然有效。

4. ලහුමත්තා තයො රස්සා.

4. 音量轻的三个是短元音。

තත්ථ [Pg.9] සරෙසු ලහුමත්තා අ, ඉ, උ ඉති තයො රස්සා.

其中，在元音里，a、i、u这三个是短元音。

5. අඤ්ඤෙ දීඝා.

5. 其他是长元音。

තත්ථ [Pg.10] සරෙසු රස්සෙහඤ්ඤෙ දීඝා.

在元音中，除短元音外，其余为长元音。

සංයොගතො පුබ්බෙ එඔ රස්සා ඉවොච්චන්තෙ, අනන්තරා බ්‍යඤ්ජනා සංයොගො. එත්ථ, සෙය්‍යො, ඔට්ඨො, සොත්ථි.

在辅音连缀之前，e和o被当作短元音。辅音连缀是相连的辅音。例如：seyyo、oṭṭho、sotthi。

6. සෙසා බ්‍යඤ්ජනා.

6. 其余是辅音。

සරෙ [Pg.12] ඨපෙත්වා සෙසා කාදයො නිග්ගහීතන්තා බ්‍යඤ්ජනා.

除元音外，其余从“k”开始到鼻音(niggahīta)为止的，都是辅音。

7. වග්ගා පඤ්චපඤ්චසො මන්තා.

7. 诸组(vaggā)应知每组五个字母。

බ්‍යඤ්ජනානං [Pg.13] කාදයො මකාරන්තා පඤ්චපඤ්චසො අක්ඛරවන්තො වග්ගා.

在辅音中，从“k”到“m”的字母，每五个为一组，称为“组”(vaggā)。

8. වග්ගානං [Pg.16] පඨමදුතියා සො චාඝොසො. ළන්තාඤ්ඤෙ ඝොසා. ඝොසාඝොසසඤ්ඤා ච ‘‘පරසමඤ්ඤා පයොගෙ’’ති සඞ්ගහීතා. එවං ලිඞ්ග, සබ්බනාම, පද, උපසග්ග, නිපාත, තද්ධිත, ආඛ්‍යාත, කම්මප්පවචනීයාදිසඤ්ඤා ච.

8. 各组的第一个和第二个字母以及“s”是清音(aghosa)。其余直到“ḷ”为止的字母是浊音(ghosa)。“浊音”和“清音”的名称，以及性、代词、词、前缀、小品词、派生词、动词、业声词(kammappavacanīya)等名称，都包含在“用法中的其他名称”中。

9. අංඉති නිග්ගහීතං.

9. “aṃ”是鼻音(niggahīta)。

අංඉති [Pg.18] අකාරතො පරං යො බින්දු සූයතෙ, තං නිග්ගහීතං නාම.

在字母“a”之后所见的那个点，如“aṃ”，就称为鼻音(niggahīta)。

බින්දු [Pg.19] චූළාමණාකාරො, නිග්ගහීතන්ති වුච්චතෙ.

点如顶髻之宝，被称为鼻音(niggahīta)。

කෙවලස්සා ප්පයොගත්තා, අකාරො සන්නිධීයතෙ.

因为它不能单独使用，所以与字母“a”相连。

10. අ, කවග්ග, හා කණ්ඩජා, ඉ, චවග්ග, යා තාලුජා, උ, පවග්ගා ඔට්ඨජා, ටවග්ග, ර, ළා මුද්ධජා, තවග්ග, ල, සා දන්තජා, එ කණ්ඨතාලුජො, ඔ කණ්ඨොට්ඨජො, වො දන්තොට්ඨජො.

10. a、k组、h为喉音；i、c组、y为腭音；u、p组为唇音；ṭ组、r、ḷ为顶音；t组、l、s为齿音；e为喉腭音；o为喉唇音；v为齿唇音。

සඤ්ඤා

术语

සරසන්ධි

元音连音

11. ලොක [Pg.21] අග්ගොඉත්‍යස්මිං – ‘‘පුබ්බමධොඨිත මස්සරං සරෙන වියොජයෙ’’ති පුබ්බබ්‍යඤ්ජනං සරතො පුථක්කාතබ්බං.

11. 在“loka aggo”（世间第一）一例中——依据规则“应将前辅音从元音中分离”，前辅音应从其元音中分离。

සරා සරෙ ලොපං.

元音后接元音时，前一个元音省略。

අනන්තරෙ සරෙ පරෙ සරා ලොපං පප්පොන්ති.

当一个元音紧随其后时，前一个元音会被省略。

‘‘නරෙ [Pg.22] පරං යුත්තෙ’’ති අස්සරො බ්‍යඤ්ජනො පරක්ඛරං නෙතබ්බො ලොකග්ගො.

依据规则“Nare paraṃ yutte”，无元音的辅音应连接到后一个音节。例如：lokaggo。

සරෙත්‍යස්මිං [Pg.24] ඔපසිලෙසිකො කාසසත්තමී, තතො වණ්ණකාලබ්‍යවධානෙ කාරියං න හොති. යථා-මං අහා සීති, ‘‘පමාදමනුයුඤ්ජන්තී’’ත්‍යාදිගාථායං ‘ජනා අප්පමාද’න්ති ච. එවං සබ්බසන්ධීසු.

“sare”一词是表示邻近的方位格(opasilesikā sattamī)，因此，若有字母或时间的间隔，则连音规则不起作用。例如：“maṃ ahāsi”，以及在“pamādam anuyuñjanti”等偈颂中的“janā appamādaṃ”。所有连音规则都是如此。

අනන්තරං පරස්ස සරස්ස ලොපං වක්ඛති, තස්මානෙන පුබ්බස්ස ලොපො ඤායති, තෙනෙව සත්තමීනිද්දිට්ඨස්ස පරතාපි ගම්‍යතෙ.

接下来将要说明后元音的省略，因此，由此（规则）可知是前元音的省略。也正因如此，可以理解由方位格所指示的是后续的（元音）。

12. සරෙත්‍යධිකාරො. [Pg.26] පන ඉමෙ පන ඉමෙතීහ-සරා ලොපං ඉත්වෙව.

12. “Sare”是总纲。在“pana ime”一例中，正是依据“元音省略”的规则。

වා පරො අසරූපො.

或者，后接的非同类元音（被省略）。

අසමානරූපාසරම්හා පරො සරො වා ලුප්‍යතෙ, පනමෙ, පනිමෙ.

在不同形貌的元音之后，后随的元音可选择性地被省略。例如：paname、panime。

13. බන්ධුස්ස [Pg.27] ඉව, න උපෙතීතීධ –

13. 在“bandhussa iva”（如亲友般）和“na upeti”（不来）等例子中——

ක්වචාසවණ්ණං ලුත්තෙ.

有时，在省略后，会变为非同类音。

සරෙ ලුත්තෙ පරසරස්ස ක්වචි අසවණ්ණො හොතීති ඉ උ ඉච්චෙතෙසං ඨානාසන්නා එ ඔ. බන්ධුස්සෙව. නොපෙති.

当（前一个）元音被省略时，后一个元音有时会变成非同类音，即“i”、“u”会变成发音位置相近的“e”、“o”。例如：Bandhusseva、Nopeti。

14. තත්‍ර [Pg.29] අයං, යානි ඉධ, බහු උපකාරං, සද්ධා ඉධ, තථා උපමන්ත්‍යෙතස්මිං –

14. 在“tatra ayaṃ”（在此，这个）、“yāni idha”（哪些在此处）、“bahu upakāraṃ”（多有助益）、“saddhā idha”（于此有信）、“tathā upamaṃ”（如是譬喻）等例子中——

දීඝං.

长音化。

සරෙ ලුත්තෙ පරො සරො ක්වචි ඨානාසන්නං දීඝං යාති. තත්‍රායං, යානීධ, බහූපකාරං, සද්ධීධ, තථූපමං.

当（前一个）元音被省略时，后一个元音有时会变长。例如：Tatrāyaṃ、yānīdha、bahūpakāraṃ、saddhīdha、tathūpamaṃ。

15. කිංසු ඉධෙත්‍යත්‍ර –

15. 在“kiṃsu idha”（此中为何）一例中——

පුබ්බො ච.

以及前者。

සරෙ ලුත්තෙ පුබ්බො ච ක්වචි දීඝං යාති. කිං සූධ.

当元音被省略时，前一个元音有时会变长。例如：“Kiṃ sūdha”(此中为何)。

16. තෙ [Pg.30] අජ්ජ, තෙ අහංතෙත්ථ –

16. 在“Te ajja”(他们今日)、“te ahaṃ”(他们我)等词中——

යමෙදන්තස්සාදෙසො.

词尾e替换为y。

සරෙ පරෙ අන්තස්ස එකාරස්ස ක්වචි යො ආදෙසො හොති, ත්‍යජ්ජ, ‘‘දීඝ’’න්ති බ්‍යඤ්ජනෙ පරෙ ක්වචි දීඝො, ත්‍යාහං.

当后接元音时，词尾的e音有时被替换为y音，例如“tyajja”(te + ajja)；后随的元音有时也会变长，例如“tyāhaṃ”(te + ahaṃ)。

ක්වචීති කිං. නෙත්ථ.

为何说“kvaci”(有时)？(因为)在此处不适用，例如“Nettha”。

17. සො [Pg.33] අස්ස, අනු එතිත්‍යෙත්ථ –

17. 在“So assa”(他应是)、“anu eti”(跟随)等词中——

වමොදුදන්තානං.

词尾o、u替换为v。

සරෙ පරෙ අන්තො කාරුකාරානං ක්වචි වො ආදෙසො හොති. ස්වස්ස, අන්වෙති.

当后接元音时，词尾的o音和u音有时被替换为v音。例如“Svassa”(so + assa)、“anveti”(anu + eti)。

ක්වචීති කිං. තයස්සු, සමෙතායස්මා.

为何说“kvaci”(有时)？(因为规则不适用于此)，例如“Tayassu”、“sametāyasmā”(具寿，请靠近)。

18. ඉධ [Pg.34] අහං තීධ –

18. 在“Idha ahaṃ”(我在此处)一词中——

දො ධස්ස ච.

dh替换为d。

සරෙ පරෙ ධස්ස ක්වචි දො හොති. දීඝෙ – ඉදාහං. ක්වචීති කිං. ඉධෙව. චකාරෙන බ්‍යඤ්ජනෙපි, ඉධ භික්ඛවෙ.

当后接元音时，dh音有时会变为d音。例如，伴随长音化：“idāhaṃ”(idha + ahaṃ)。为何说“kvaci”(有时)？例如在“idheva”(idha + eva)中(不适用)。由“ca”(以及)字可知，此规则也关涉后接辅音的情况，例如“idha bhikkhave”(诸比丘，在此)。

19. පති අන්තුං, වුත්ති අස්සෙතීහ –

19. 在“Pati antuṃ”(朝向终点)、“vutti assa”(他的存在)等词中——

ඉවණ්ණො යන්නවා.

i音可选地替换为y。

සරෙ පරෙ ඉවණ්ණස්ස යො නවා හොති. කත යකාරස්ස තිස්ස ‘‘සබ්බො චන්තී’’ති ක්වචි චාදෙසෙ ‘‘පරද්වෙභාවො ඨානෙ’’ති සරතො පරබ්‍යඤ්ජනස්ස ඨානාසන්නවසා ද්විත්තං. පච්චන්තං, වුත්‍යස්ස.

当后接元音时，i音可选地被替换为y音。有时，根据“sabbo cantī”的规则，y音前的t音被替换为c音；再根据“paradvebhāvo ṭhāne”的规则，元音后的辅音因发音位置相近而双重化。例如“Paccantaṃ”(边境)、“vutyassa”(他的存在)。

නවාති කිං. පටග්ගි,

为何说“navā”(可选地)？例如“Paṭaggi”(paṭi + aggi，此处i音未变为y音)。

එත්ථ ‘‘ක්වචි පටි පතිස්සෙ’’ති පතිස්ස පටි, වණ්ණග්ගහණං සබ්බත්ථ රස්සදීඝ සඞ්ගහණත්ථං.

此处，根据“kvaci paṭi patisse”(有时pati作paṭi)的规则，pati变为paṭi。提及“vaṇṇa”(音)是为了涵盖所有地方的长短音。

20. යථා [Pg.36] එවෙතීහ –

20. 在“Yathā eva”(正如)一词中——

එවාදිස්ස රි පුබ්බො ච රස්සො.

“eva”等词的首音节变为ri，且前一个(元音)变短。

සරතො පරස්ස එවස්සාදිඑකාරො රිත්තං නවා යාති. පුබ්බො ච ඨානාසන්නං රස්සං. යථරිව. යථෙව.

元音之后“eva”的首e音可选地变为ri。并且，前一个元音变短。例如：“Yathariva”、“Yatheva”。

21. න [Pg.37] ඉමස්ස, ති අඞ්ගිකං, ලහු එස්සති, අත්ථ අත්ථං, ඉතො ආයති, තස්මා ඉහ, සබ්භි එව, ඡ අභිඤ්ඤා, පුථ එව, පා එවතීහ වා ත්වෙව –

21. 在“Na imassa”(非此)、“ti aṅgikaṃ”(三支)、“lahu essati”(将速来)、“atta atthaṃ”(自己的利益)、“ito āyati”(由此而来)、“tasmā iha”(因此在此)、“sabbhi eva”(与善者)、“cha abhiññā”(六神通)、“putha eva”(各自)、“pā eva”(早上)等词中——

ය ව ම ද න ත ර ළා චාගමා.

y、v、m、d、n、t、r、ḷ是增音。

සරෙ පරෙ යාදයො ආගමා වා හොන්ති, චකාරෙන ගො ච. නයිමස්ස, තිවඞ්ගිකං, ලහුමෙස්සති, අත්තදත්ථං, ඉතොනායති, තස්මාතිහ, සබ්භිරෙව, ඡළභිඤා, පුථගෙව, ‘‘රස්ස’’න්ති බ්‍යඤ්ජනෙ පරෙ ක්වචි රස්සො. පගෙව.

当后接元音时，y等音可选地作为增音出现，由“ca”字可知，g音亦然。例如：“Nayimassa”、“tivaṅgikaṃ”、“lahumessati”、“attadatthaṃ”、“itonāyati”、“tasmātiha”、“sabbhireva”、“chaḷabhiññā”、“puthageva”。根据“rassa”(短音化)的规则，当后接辅音时，(元音)有时会变短。例如：“Pageva”。

වාති කිං. ඡ අභිඤ්ඤා, පුථ එව, පා එව.

为何说“vā”(可选地)？(因为增音不是必须的，)例如：“Cha abhiññā”、“putha eva”、“pā eva”。

එත්ථ ‘‘සරෙ ක්වචී’’ති සරානං පකති හොති, සස්සරූපමෙව, න විකාරොත්‍යත්ථො.

此处，根据“sare kvacī”(元音有时)的规则，元音保持其自然形态，意思是保持其自身形式，而非发生变化。

22. අභි [Pg.39] උග්ගතොත්‍යත්‍ර –

22. 在“Abhi uggato”(升起)一词中——

‘‘අබ්භො අභී’’ති අභිස්ස අබ්භො. අබ්භුග්ගතො.

根据“Abbho abhī”的规则，“abhi”变为“abbho”。例如：“Abbhuggato”。

සරසන්ධි

元音连音

බ්‍යඤ්ජනසන්ධි

辅音连音

23. බ්‍යඤ්ජනෙත්‍යධිකාරො. ක්වචීත්වෙව. සො භික්ඛු, කච්චි නු ත්වං, ජානෙම තන්තීහ –

23. “Byañjane”（在辅音前）是标题。“Kvacī”（有时）也同样适用。例如：So bhikkhu, kacci nu tvaṃ, jānema tantīha——

ලොපඤ්ච තත්‍රාකාරො.

并且有省略，其处则增补a音。

බ්‍යඤ්ජනෙ පරෙ සරානං ක්වචි ලොපොහොති, තත්‍ර ලුත්තෙ ඨානෙ අකාරාගමො, චකාරෙන ඔකාරුකාරාපි. සභික්ඛු කච්චිනො ත්වං, ජානෙමු තං.

当辅音在后时，元音有时会省略；在该省略之处，增补a音，并且由于“ca”字，也增补o音和u音。例如：Sabhikkhu, kaccino tvaṃ, jānemu taṃ。

ක්වචීති කිං, සොමුනි.

为何要说“有时”（kvaci）？例如：so muni。

24. උඝොසො[Pg.40], ආඛාතන්තීහ – ද්වෙභාවෙ ඨානෙ ඉත්වෙව.

24. 例如：Ughoso, ākhātaṃ。此（规则）也同样适用于双写之处。

වග්ගෙ ඝොසාඝොසානං තතියපඨමා.

在音组中，有声辅音和无声辅音（分别变为）其组的第三音和第一音。

වග්ගෙ ඝොසාඝොසානං චතුත්ථදුතියානං තබ්බග්ගෙ තතියපඨමා හොන්ති යථාසඞ්ඛ්‍යං යුත්තෙ ඨානෙ, උග්ඝොසො, රස්සෙ අක්ඛාතං.

在音组中，有声辅音的第四音和无声辅音的第二音，于其各自音组中，依次变为第三音和第一音，此于相应之处。例如：ugghoso, rasse akkhātaṃ。

25. පර [Pg.41] සහස්සං, අතිප්පඛොතීහ – ‘‘ක්වචි ඔ බ්‍යඤ්ජනෙ’’ති ඔකාරාගමො. පරොසහස්සං. ගාගමෙ ච, අතිප්පගොඛො.

25. 于Para sahassaṃ, atippakho此处——依“kvaci o byañjane”（辅音前有时有o）之规，有o音的增补，成Parosahassaṃ。并且有g音的增补，成atippagokho。

26. අව නද්ධාත්‍යත්‍ර – ‘‘ඔ අවස්සෙ’’ති ක්වචි අවස්ස ඔ. ඔනද්ධා.

26. 于Ava naddhā此处——依“o avasse”（ava的o）之规，有时ava变为o，成Onaddhā。

ක්වචීති කිං. අවසුස්සතු.

为何要说“有时”（kvaci）？例如：Avasussatu。

බ්‍යඤ්ජනසන්ධි.

辅音连音。

නිග්ගහීතසන්ධි

鼻音连音

27. නිග්ගහීතන්ත්‍යධිකාරො[Pg.42]. කිං කතො, සං ජාතො, සං ඨිතො, තං ධනං, තං මිත්තන්තිහ –

27. “Niggahītaṃ”（鼻音ṃ）是标题。例如：Kiṃ kato, saṃ jāto, saṃ ṭhito, taṃ dhanaṃ, taṃ mittaṃ——

වග්ගන්තං වා වග්ගෙ.

（鼻音ṃ）于音组（辅音）前，或（变为）该音组的末位音。

වග්ගබ්‍යඤ්ජනෙ පරෙ බින්දුස්ස තබ්බග්ගන්තො වා හොති. කිඞ්කතො, සඤ්ජාතො, සණ්ඨිතො, තන්ධනං, තම්මිත්තං.

当音组辅音在后时，鼻音点（ṃ）或变为该音组的末位音。例如：Kiṅkato, sañjāto, saṇṭhito, tandhanaṃ, tammittaṃ。

වාති කිං. න තං කම්මං.

为何要说“或”（vā）？例如：Na taṃ kammaṃ。

වාකාරෙනෙව ලෙ ලො ච. පුල්ලිඞ්ගං.

由于“vā”字，（鼻音ṃ）于l音前，也变为l音。例如：Pulliṅgaṃ。

28. වාත්‍යධිකාරො[Pg.43]. එවං අස්ස, එතං අවොචෙතීහ –

28. “Vā”（或）是标题。例如：Evaṃ assa, etaṃ avoca——

මදා සරෙ.

（鼻音ṃ）于元音前，（变为）m音和d音。

සරෙ පරෙ බින්දුනො ම දා වා හොන්ති. එවමස්ස, එතදවොච.

当元音在后时，鼻音点（ṃ）或变为m音或d音。例如：Evamassa, etadavoca。

වාති කිං. මං අජිනි.

为何要说“或”（vā）？例如：Maṃ ajini。

29. තං එව, තං හීතීහ –

29. 例如：Taṃ eva, taṃ hi——

එහෙඤං.

（鼻音ṃ）于e音、h音前，（变为）ñ音。

එකාරෙ, හෙ ච පරෙ බින්දුනො ඤො වා හොති. ද්විත්තෙ – තඤ්ඤෙව, තමෙව. තඤ්හි, තං හි.

当e音和h音在后时，鼻音点（ṃ）或变为ñ音。双写后——例如：taññeva, tameva。又如：Tañhi, taṃ hi。

30. සංයොගොතීහ –

30. 例如：Saṃyogo——

සයෙ ච.

并且于y音前。

යකාරෙ පරෙ තෙන සහ බින්දුනො ඤො වා හොති. ද්විත්තෙ – සඤ්ඤොගො, සංයොගො.

当y音在后时，鼻音点（ṃ）与它（y音）或一同变为ñ音。双写后成saññogo，不变则为saṃyogo。

31. චක්ඛු අනිච්චං, අව සිරොතීහ - ආගමො, ක්වචිත්වෙව.

31. 于Cakkhu aniccaṃ, ava siro此处——有增音，并且“kvaci”（有时）也同样适用。

නිග්ගහීතඤ්ච.

并且（所增之音）为鼻音点（ṃ）。

සරෙ, බ්‍යඤ්ජනෙ වා පරෙ ක්වචි බින්ද්වාගමො හොති. චක්ඛුංඅනිච්චං, අවංසිරො.

当元音或辅音在后时，有时会增补鼻音（ṃ）。例如：Cakkhuṃaniccaṃ, avaṃsiro。

32. විදූනං [Pg.44] අග්ගං, තාසං අහංතීහ –

32. 于 Vidūnaṃ aggaṃ 和 tāsaṃ ahaṃ 此二例中——

‘‘ක්වචි ලොපං’’ති සරෙ බින්දුලොපො, විදූනග්ගං. දීඝෙතාසාහං.

依据“有时省略”（kvaci lopaṃ）的规则，当元音在后时，鼻音（ṃ）被省略，如 vidūnaggaṃ。在 tāsāhaṃ 中，（前元音）被延长。

33. බුද්ධානං සාසනං, සං රාගොතීහ –

33. 于 Buddhānaṃ sāsanaṃ 和 saṃ rāgo 此二例中——

‘‘බ්‍යඤ්ජනෙ චෙ’’ති බින්දුලොපො, බුද්ධානසාසනං. දීඝෙසාරාගො.

依据“亦当辅音在后时”（byañjane ce）的规则，鼻音（ṃ）被省略，如 buddhānasāsanaṃ。在 sārāgo 中，（前元音）被延长。

34. බීජං ඉවෙතීහ –

34. 于 Bījaṃ iva 此例中——

පරො වා සරො.

或者后随的元音（被省略）。

බින්දුතො පරො සරො වා ලුප්‍යතෙ, බීජංව.

或者，鼻音（ṃ）之后的元音被省略，如 bījaṃva。

35. එවං අස්සෙතීහ –

35. 于 Evaṃ assa 此例中——

බ්‍යඤ්ජනො ච විසඤ්ඤොගො.

并且复合辅音被分离。

බින්දුතො පරෙ සරෙ ලුත්තෙ සංයොගො බ්‍යඤ්ජනො විනට්ඨසංයොගො හොතීති පුබ්බසලොපො. එවංස.

当鼻音（ṃ）之后的元音被省略时，复合辅音被分离，此即前元音省略。例如：evaṃsa。

නිග්ගහීතසන්ධි.

鼻音连接。

වොමිස්සක සන්ධී

混合连接

36. අනුපදිට්ඨානං වුත්තයොගතො.

36. 未说明者，当由已说之应用而知。

ඉධානිද්දිට්ඨා [Pg.45] සන්ධයො වුත්තානුසාරෙන ඤෙ ය්‍යා, යථා – යදි එවං, බොධි අඞ්ගාතීහ – යාදෙසෙ ඉමිනා සුත්තෙන දයකාරසංයොගස්ස ජො, ධයකාරසංයොගස්ස ඣො, ද්විත්තෙ – යජ්ජෙවං, බොජ්ඣඞ්ගා.

此处未指明的连接，应根据已说的规则来理解。例如：于 yadi evaṃ 和 bodhi aṅga 此二例中——在 y 的替换中，依据此经，d 与 y 的复合变为 j，dh 与 y 的复合变为 jh；经过双写后，（分别得到）yajjevaṃ 和 bojjhaṅgā。

37. අසදිසසංයොගෙ [Pg.46] එකසරූපතා ච.

37. 于异类辅音复合中，亦有同化现象。

පරි එසනාතීහ – යාදෙසෙ රකාරස්ස යො, පය්‍යෙස නා.

于 Pari esanā 此例中——在 y 的替换中，r 音变为 y 音，得 payyesanā。

38. වණ්ණානං [Pg.47] බහුත්තං, විපරීතතා ච.

38. 音素的增多，及其颠倒。

සරති, ඉති එව, සා ඉත්ථී, බුසං එව, බහු ආබාධො, අධි අභවි, සුඛං, දුක්ඛං, ජීවොතීහ –

于 sarati、iti eva、sā itthī、busaṃ eva、bahu ābādho、adhi abhavi、sukhaṃ、dukkhaṃ、jīvo 等例中——

මාගමො සකාරෙ අකාරස්ස උ ච, සුමරති.

（在 sarati 中，）于 sa 音节处，增补 m 音，并且 a 音变为 u 音，得 sumarati。

ඉස්ස වො, ඉත්වෙව.

i 音变为 v 音，得 itveva。

පරලොපෙ ආකාරස්ස ඔ, සොත්ථී.

当后音被省略时，ā 音变为 o 音，得 sotthī。

මාදෙසෙ[Pg.48], පුබ්බදීඝෙ ච එකාරස්ස ඉ. බුසාමිව.

当 ṃ 被替换为 m，并且前元音被延长时，e 音变为 i 音，得 busāmiva。

වාදෙසෙ හවකාරවිපරියයො. බහ්වාබාධො.

于 v 的替换中，发生 h 音与 v 音的颠倒。例如：bahvābādho。

අධිස්ස ක්වචි අද්ධො, දීඝෙ-අද්ධාභවි.

adhi 有时变为 addho，延长后为 addhābhavi。

බින්දුනො, ඔකාරස්ස ච එ. සුඛෙ, දුක්ඛෙ, ජීවෙ.

鼻音（ṃ）以及 o 音变为 e 音。例如：sukhe、dukkhe、jīve。

39. රදානං [Pg.50] ළො, පටිබොධො, පරිළාහො.

39. r 音和 d 音变为 ḷ 音。例如：paṭibodho、pariḷāho。

40. සරෙ, බ්‍යඤ්ජනෙ වා පරෙ බින්දුනො ක්වචි මො. මම අභාසි, බුද්ධම සරණං, පුබ්බෙ මො පරං න නෙතබ්බො අයුත්තත්තා.

40. 当元音或辅音在后时，鼻音（ṃ）有时变为 mo。例如：Mama abhāsi、buddhama saraṇaṃ。之前的 mo 不应连接到后续词，因为不合适。

41. බින්දුතො පරසරාන මඤ්ඤස්සරතාපි.

41. 鼻音（ṃ）之后的元音亦可变为其他元音。

තං ඉමිනා, එවං ඉමං, කිං අහං තීහ-ඉස්ස අ. තදමිනා.

于 Taṃ iminā、evaṃ imaṃ、kiṃ ahaṃ 等例中——i 音变为 a 音。例如：tadaminā。

ඉස්ස උ, අකාරස්ස ච එ, බින්දුලොපාදො. එවුමං, කෙහං.

i元音作u，a元音作e，以及鼻音(bindu)的省略等。例如：evumaṃ, kehaṃ。

42. වාක්‍යසුඛුච්චාරණත්ථං, ඡන්දහානිත්ථඤ්ච වණ්ණලොපොපි.

42. 为了语句易于发音，以及不损害韵律，亦有字母的省略。

පටිසඞ්ඛාය යොනිසොතීහ – පුබ්බයලොපො, පටිසඞ්ඛායොනිසො.

在“Paṭisaṅkhāya yoniso”中——前面的ya被省略，成为“paṭisaṅkhāyoniso”。

43. අලාබූනිත්‍යාදො [Pg.51] අකාරලොපො. ලාබූනි සීදන්ති, සිලා ප්ලවන්ති.

43. 在“alābūni”等词中，a元音被省略。例如：“葫芦沉，石头浮。”

44. වුත්‍යභෙදාය විකාරොපි.

44. 为了不破坏格律，亦有变异。

අකරම්හසෙ තෙත්‍යාදො සකාරෙ ගරුනො එකාරස්ස ඉමිනා ලහුඅකාරො, අකරම්හස තෙ කිච්චං.

在“akaramhase te”等词中，s音后的重元音e依此规则变为轻元音a。例如：“akaramhasa te kiccaṃ”。

45. අක්ඛරනියමො [Pg.52] ඡන්දං, ගරුලහුනියමො භවෙ වුත්ති,

45. 字母（音节）的规则为韵律(chanda)，轻重音节的规则为格律(vutti)。

දීඝො, සංයොගාදිපුබ්බො රස්සො ච ගරු, ලහු තු රස්සො. යථා- ආ, අස්ස, අං, අ.

长元音，以及在结合音等之前的短元音，皆为重音节；而（其他）短元音则为轻音节。例如：ā、assa、aṃ、a。

46.

46.

එවමඤ්ඤාපි [Pg.53] විඤ්ඤෙය්‍යා, සංහිතා තන්තියා හිතා;

සංහිතාති ච වණ්ණානං, සන්නිධබ්‍යවධානතො.

如是其他亦应知，合音(saṃhitā)利于教法；而合音，即是诸字母因邻近无间隔（而产生）。

වොමිස්සකසන්ධි.

混合合音。

2. නාමකණ්ඩ

2. 名词章

පුල්ලිඞ්ග

阳性

47. ‘‘ජිනවචනයුත්තං [Pg.55] හී’’ති සබ්බත්ථාධිකාරො.

47. “与胜利者之语相应”，此为一切处之主导规则。

ලිඞ්ගඤ්ච නිපච්චතෙ.

词干亦被确立。

ධාතුප්පච්චයවිභත්තිවජ්ජිතමත්ථයුත්තං සද්දරූපං ලිඞ්ගං නාම, ජිනවචනයොග්ගං ලිඞ්ගං ඉධ ඨපීයති නිප්ඵාදීයති ච.

除去了词根、词缀和词尾变化，具有意义的词形，称为词干。此处安立并形成与胜利者之语相应的词干。

48. බුද්ධඉති [Pg.56] ඨිතෙ –

48. 当“Buddha”一词存在时——

තතො ච විභත්තියො.

然后是诸词尾变化。

තස්මා ලිඞ්ගා පරා විභත්තියො හොන්ති. චකාරෙන තාසං එකවචනාදිපඨමාදිසඤ්ඤා ච.

因此，词尾变化在词干之后。并且，通过“ca”（与）字，也确立了它们的“单数”等和“第一格”等名称。

‘‘සි යො අං යො නා හි ස නං ස්මා හි ස නං ස්මිං සූ’’ ති විභත්තියො. සි යො ඉති පඨමා, අං යො ඉති දුතියා, නා හි ඉති තතියා, ස නං ඉති චතුත්ථී, ස්මා හි ඉති පඤ්චමී, ස නං ඉති ඡට්ඨී, ස්මිං සු ඉති සත්තමී.

“si, yo, aṃ, yo, nā, hi, sa, naṃ, smā, hi, sa, naṃ, smiṃ, sū”是诸词尾变化。si, yo是第一格；aṃ, yo是第二格；nā, hi是第三格；sa, naṃ是第四格；smā, hi是第五格；sa, naṃ是第六格；smiṃ, sū是第七格。

ලිඞ්ගත්ථෙ පඨමා.

在词干义中，使用第一格。

යො [Pg.59] කම්මකත්තාදිවත්තන්තරමප්පත්තො සස්සරූපට්ඨො සුද්ධො, සො ලිඞ්ගත්ථො නාම, තස්සාභිධානමත්තෙ පඨමාවිභත්ති හොති. තස්සාපනියමෙ එකම්හි වත්තබ්බෙ එකවචනං සි, වුච්චතෙ නෙනෙතිවචනං, එකස්සත්ථස්ස වචනං එකවචනං. එවං බහුවචනං.

凡未达到业、作者等其他状态，仅是纯粹地立于自身形式者，称为“词干义”。仅在表述其名时，使用第一格词尾。在没有特定规则的情况下，当要表达单个事物时，使用单数词尾si。“通过它而说”，故为“数”；表达单一意义的数，即是“单数”。复数亦然。

අතොත්වෙව.

仅从a（元音）词干。

සො.

si作o。

අකාරන්තා [Pg.60] පරස්ස සිස්ස ඔ හොති.

a元音结尾（词干）后的si，变为o。

සරලොපො මාදෙසප්පච්චයාදිම්හි සරලොපෙ තු පකති.

在m-替代、词缀等之后，（前面的）元音被省略；但元音省略后，则保持原样（不进一步合音）。

අංආදීසු පරෙසු සරස්ස ලොපො හොති, තස්මිං කතෙ තු ක්වචාදිනා අසවණ්ණෙ පත්තෙ පකති හොති.

当aṃ等（词尾）在后时，（前面的）元音被省略；但在省略之后，若（因其他规则）会变为异类元音，则依kvaci等规则，有时会保持其本来形态。

නයෙ [Pg.61] පරං යුත්තෙ. එවමුපරි සරලොපාදි. බුද්ධො.

应将后续者与规则结合。如是，通过上述的元音省略等规则，（形成）“Buddho”。

බහුම්හි වත්තබ්බෙ බහුවචනං යො.

当应表达多数时，用复数词尾yo。

අතො වාත්වෙව.

仅从a（元音）词干，且为可选。

සබ්බයොනීනමාඑ.

（对于a元音词干，）所有的yo变为ā或e。

අකාරන්තා පරෙසං පඨමදුතියායොනීනං යථාසඞ්ඛ්‍යං ආඑ වා හොන්ති. බුද්ධා.

于a-词之后，第一格与第二格复数词尾，依序可选地变为ā与e。Buddhā。

වාති කිං. අග්ගයො.

为何说“或”？Aggayo。

49. ලිඞ්ගත්ථෙ [Pg.62] පඨමාත්වෙව.

49. 第一格仅用于表名义。

ආලපනෙ ච.

在呼格中亦然。

අභිමුඛීකරණමාලපනං, තදධිකෙ ලිඞ්ගත්ථෙ පඨමා හොති.

转向称呼即是呼格。于名义之上增此义时，使用第一格。

‘‘ආලපනෙ සි ගසඤ්ඤො’’ති සිස්ස ගසඤ්ඤා. ගෙඉත්වෙව.

由“于呼格中，si名为ga”故，si得ga之名。仅于ga。

අකාරා පිතාද්‍යන්තානමා.

于a-词及pitu等词之末，作ā。

ගෙ පරෙ අකාරො පිතුසත්ථුඅත්තරාජාදීනමන්තො ච ආත්තං යාති.

当ga在后时，a-词之a，以及pitu、satthu、atta、rāja等词之末，变为ā。

‘‘ආකාරො වා’’ති ගෙ පරෙ ආකාරස්ස රස්සො වා.

“ā或（变短）”。当ga在后时，ā可选地变为短音。

සෙසතො ලොපං ගසීපි.

于其余处，ga与si亦省略。

සො සිං ස්‍යා ච සඛාතො ගස්සෙවාත්‍යාදිනිද්දිට්ඨෙහඤ්ඤෙ අවණ්ණිවණ්ණුවණ්ණොකාරන්තා සෙසා, තෙහි පරෙ ගසී ලුප්‍යන්තෙ. හෙ - බුද්ධ, බුද්ධා. යො - බුද්ධා.

除在“so siṃ syā ca”、“sakhāto”、“gasseva”等规则中已指定者外，其余以a, i, u, o结尾之词，其后的ga与si被省略。例如：He buddha, he buddhā。Yo - buddhā。

50. කම්මත්ථෙ දුතියා.

50. 于业义，用第二格。

යං [Pg.63] කරොති, තං කම්මං නාම. තත්ථ දුතියා හොති. අංබුද්ධං. යොස්ස එ-බුද්ධෙ.

所作之事，名为“业”。于此，用第二格。Aṃ - buddhaṃ。Yo作e - buddhe。

51. තතියාත්වෙව.

51. 仅限于第三格。

කත්තරි ච.

于作者义中亦然。

යො කරොති, ස කත්තා නාම. තත්ථ තතියා හොති. නා.

行事者，名为“作者”。于此，用第三格。Nā。

අතො නෙන.

于a-词之后，nā变为ena。

අකාරා පරො නා එනං යාති. බුද්ධෙන.

于a-词之后，nā变为ena。Buddhena。

හි.

hi。

සුහිස්වකාරො එ.

当su与hi在后时，a变为e。

සුහිසු [Pg.64] පරෙස්වකාරස්ස එ හොති.

当su与hi在后时，a变为e。

ස්මාහිස්මින්නං ම්හාභිම්හි වා.

smā, hi, smiṃ, naṃ 或作 mhā, bhi, mhi。

සබ්බසද්දෙහි පරෙසං ස්මාහිස්මින්නං යථාසඞ්ඛ්‍යං ම්හාභිම්හිඉච්චෙතෙ වා හොන්ති. බුද්ධෙභි, බුද්ධෙහි.

于所有词之后，smā, hi, smiṃ, naṃ，依序可选地变为mhā, bhi, mhi。例如：Buddhebhi, buddhehi。

52. කරණෙ තතියා.

52. 于工具义，用第三格。

යෙන [Pg.65] වා කයිරතෙ, තං කරණං නාම. තත්ථ තතියා හොති. සබ්බං කත්තුසමං.

用以行事者，名为“工具”。于此，用第三格。其（变化）皆同于作者。

53. සම්පදානෙ චතුත්ථී.

53. 于为格义，用第四格。

යස්ස දාතුකාමො රොචතෙ, ධාරයතෙ වා, තං සම්පදානං නාම. තත්ථ චතුත්ථී හොති. ස.

所欲施与者，或所喜乐者，或所亏欠者，名为“为格”。于此，用第四格。Sa。

අතො වාත්වෙව.

于a-词，（此法）亦可选。

ආය චතුත්ථෙකවචනස්ස තු.

第四格单数（词尾）作āya。

අකාරා පරස්ස චතුත්ථෙකවචනස්ස ආයො වා හොති. බුද්ධාය.

于a-词之后，第四格单数（词尾）可选地变为āya。Buddhāya。

‘‘සාගමො [Pg.66] සෙ’’ති සෙ සකාරාගමො. බුද්ධස්ස. නං.

依“Sāgamo se”，此中“se”是s的增添。如：Buddhassa（佛陀的）。Naṃ。

දීඝන්ත්වෙව.

确实是长音。

සුනංහිසු ච.

以及在`su`、`naṃ`、`hi`之后。

සුනංහිසු පරෙසු සරාදීනං දීඝො හොති. චසද්දෙන ක්වචි න. බුද්ධානං.

当`su`、`naṃ`、`hi`等在后时，前面的元音会变长。由于`ca`字，有时则不然。如：Buddhānaṃ（诸佛的）。

54. අපාදානෙ පඤ්චමී.

54. 在离格义中为第五格。

යස්මාදපෙති, භයමාදත්තෙ වා, තදපාදානං නාම, තත්ථ පඤ්චමී හොති. ස්මා.

从何处分离，或从何处产生恐惧，那称为离格，在此处使用第五格。Smā。

අතො ආඑත්වෙව.

从“a”之后，确实是“ā”和“e”。

55. ස්මාස්මින්නං වා.

55. （对于）`smā`、`smiṃ`，或……

අකාරා පරෙසං ස්මාස්මින්නං ආඑ වා හොන්ති. බුද්ධා, බුද්ධම්හා, බුද්ධස්මා. බුද්ධෙභි, බුද්ධෙහි.

在以“a”结尾的词干之后，词尾`smā`和`smiṃ`有时变为`ā`和`e`。如：Buddhā（从佛陀），buddhamhā（从佛陀），buddhasmā（从佛陀）。Buddhebhi（以诸佛），buddhehi（以诸佛）。

56. සාමිස්මිං ඡට්ඨී.

56. 在属主义中为第六格。

යස්ස [Pg.67] වා පරිග්ගහො, තං සාමී නාම. තත්ථ ඡට්ඨී හොති. බුද්ධස්ස. බුද්ධානං.

拥有所有物者，称为“属主”。在此处使用第六格。Buddhassa（佛陀的）。Buddhānaṃ（诸佛的）。

57. ඔකාසෙ සත්තමී.

57. 在处所义中为第七格。

යොධාරො, තමොකාසං නාම. තත්ථ සත්තමී හොති. ස්මිං-බුද්ධෙ, බුද්ධම්හි, බුද්ධස්මිං. සු-බුද්ධෙසු.

凡为依处，即名“处所”。在此处使用第七格。Smiṃ-buddhe（在佛陀中），buddhamhi（在佛陀中），buddhasmiṃ（在佛陀中）。Su-buddhesu（在诸佛中）。

58.

58.

බුද්ධො බුද්ධ සුඛං දදාති සරතො බුද්ධං තතො දුක්කරං,කිං බුද්ධෙන මහිද්ධයොපි මුනයො බුද්ධෙන ජාතාසුඛී;

බුද්ධස්සෙව මනං දදෙ පදමහං බුද්ධා ලභෙය්‍යාච්චුතං,බුද්ධස්සිද්ධි න කිං කරෙ භවභවෙ භත්ත්‍යත්ථු බුද්ධෙ මම.

佛陀赐予安乐，忆念佛陀则更为难；佛陀何用？大神通牟尼亦因佛陀而得乐。我唯献身心于佛陀，愿从佛陀得不死。佛陀神力何所不为？愿我生生世世，皆虔信于佛。

59. ඉතො [Pg.68] පරං තතියාපඤ්චමීනඤ්ච චතුත්ථීඡට්ඨීනඤ්ච සරූපත්තා පඤ්චමීඡට්ඨියො භීයො උපෙක්ඛන්තෙ.

59. 此后，由于第三格与第五格、第四格与第六格的形式相同，第五格和第六格多被省略。

60. අත්ත, සි.

60. Atta，si。

බ්‍රහ්මත්තසඛරාජාදිතො ත්වෙව.

确实是从梵天（brahma）、我（atta）、朋友（sakha）、王（rāja）等词之后。

ස්‍යා ච.

并且`si`变为`ā`。

බ්‍රහ්මාදිතො සිස්ස ආ හොති. අත්තා.

从梵天等词之后，`si`变为`ā`。如：Attā（我）。

‘‘යොනමානො’’ති බ්‍රහ්මාදිතො යොනං ආනොත්තං. අත්තානො.

依“Yonamāno”，从梵天等词之后，`yo`变为`āno`。如：Attāno（诸我）。

61. හෙ - අත්ත, අත්තා. යො, අත්තානො.

61. 呼格：atta，attā。复数主格：attāno。

62. ‘‘බ්‍රහ්මත්තසඛරාජාදිතො [Pg.69] අමාන’’න්ති බ්‍රහ්මාදිතො අංවචනස්ස ආනං වා හොති. අත්තානං, අත්තං. අත්තානො.

62. 依“Brahmattasakharājādito amāna”，从梵天等词之后，宾格单数词尾`aṃ`有时变为`āna`。如：Attānaṃ（我），attaṃ（我）。Attāno（诸我）。

63. අත්තෙන, අත්තනා. පක්ඛෙ-ජිනවචනානුරොධෙන එනාභාවො.

63. Attena，attanā。另一说：依据胜利者（佛陀）之语，没有`-ena`的形式。

‘‘අත්තාන්තො [Pg.70] හිස්මිමනත්තං’’ති හිම්හි අත්තන්තස්ස අනො. අත්තනෙහි. එවං කරණෙ.

依“Attānto hismimanattaṃ”，当`hi`在后时，以`atta`结尾的词干变为`ano`。如：Attanehi（以诸我）。此为工具格。

64. ‘‘සස්ස නො’’ති නොකාරො. අත්තනො. අත්තානං.

64. 依“Sassa no”，（`ssa`）变为`no`。如：Attano（我的）。Attānaṃ（诸我的）。

65. අම්හතුම්හන්තු රාජබ්‍රහ්මත්තසඛ සත්ථුපිතාදීහි ස්මා නාව.

65. 从我（amha）、你（tumha）、王（rāja）、梵天（brahma）、我（atta）、朋友（sakha）、导师（satthu）、父（pitu）等词之后，`smā`有时变为`nā`。

අම්හාදිතො ස්මා නා ඉව හොති. අත්තනා.

从我（amha）等词之后，`smā`变为`nā`。如：Attanā（从我）。

66. ‘‘තතො ස්මින්නී’’ති ස්මිනො නි. අත්තනි. ‘‘අනත්ත’’න්ති භාවනිද්දෙසෙන සුම්හි ච අනො. අත්තනෙසු.

66. 依“Tato sminnī”，`smiṃ`变为`ni`。如：Attani（在我中）。依“Anattaṃ”，通过意义的解释，当`su`在后时，（词干）也变为`ano`。如：Attanesu（在诸我中）。

67. රාජා [Pg.71] අත්තාව. නා.

67. Rājā（王）如同Attā（我）。Nā。

සවිභත්තිස්ස රාජස්සෙත්වෙව.

确实是对于带格位变化的`rāja`一词。

නාම්හි රඤ්ඤා වා.

於具格(nā)中，(rājan)或作raññā。

නාම්හි සවිභත්තිස්ස රාජසද්දස්ස රඤ්ඤා වා හොති. රඤ්ඤා, රාජෙන.

帶格(savibhatti)之rāja詞，於具格單數中，或作raññā。如：raññā, rājena。

රාජස්ස රාජු සුනංහිසු ච.

於su、naṃ、hi等格後，rāja(詞)亦作rāju。

සුනං හිසු පරෙසු රාජස්ස රාජු හොති, චකාරෙන ක්වචි න.

當su、naṃ、hi等格在後時，rāja(詞)作rāju；因(規則中之)ca字，有時不然。

‘‘සුනංහිසු [Pg.72] චෙති’’ දීඝෙ - රාජූභි, රාජූහි, රාජෙභි, රාජෙහි.

依“Sunaṃhisu ca”之規則，(詞幹元音)延長。如：rājūbhi, rājūhi, rājebhi, rājehi。

68. සවිභත්තිස්සෙත්‍යධිකාරො.

68. “savibhattissa”(帶格)為通貫下文之權力章(adhikāra)。

‘‘රාජස්ස රඤ්ඤො රාජිනො සෙ’’ති සෙ රඤ්ඤො රාජිනො හොන්ති. රඤ්ඤො, රාජිනො.

依“Rājassa rañño rājino se”之規則，於與格/屬格單數(se)格後，(詞幹)作rañño、rājino。如：rañño, rājino。

‘‘රඤ්ඤං නම්හි වා’’ති නම්හි රඤ්ඤං වා. රඤ්ඤං, රාජූනං, රාජානං.

依“Raññaṃ namhi vā”之規則，於屬格複數(naṃ)中，(rāja)或作raññaṃ。如：raññaṃ, rājūnaṃ, rājānaṃ。

69. ස්මාස්සනාතුල්‍යත්තා-නාම්හි [Pg.73] රඤ්ඤා වා. රඤ්ඤා, රාජම්හා, රාජස්මා.

69. 因離格單數(smā)與具格單數(nā)相似，(rāja)亦或作raññā。如：raññā, rājamhā, rājasmā。

70. ‘‘ස්මිම්හි රඤ්ඤෙ රාජිනී’’ති ස්මිම්හි රඤ්ඤෙ රාජිනි හොන්ති. රඤ්ඤෙ, රාජිනි. රාජූසු, රාජෙසු.

70. 依“Smimhi raññe rājini”之規則，於位格單數(smiṃ)中，(rāja)作raññe、rājini。如：raññe, rājini。位格複數：rājūsu, rājesu。

71. ගුණවන්තු, සි.

71. 詞幹guṇavantu(具德者)，格為si(主格單數)。

සවිභත්තිස්ස න්තුස්සෙත්වෙව.

僅適用於帶格之-ntu結尾詞。

‘‘ආ සිම්හී’’ති සිම්හි සවිභත්තිස්ස න්තුස්ස ආ. ගුණවා.

依“Ā simhi”之規則，於主格單數(si)中，帶格之-ntu結尾變為ā。如：guṇavā。

යොම්හි පඨමෙත්වෙව.

僅適用於第一格(主格)之yo(複數格)。

න්තුස්ස න්තො.

-ntu結尾變為-nto。

පඨමෙ යොම්හි සවිභත්තිස්ස න්තුස්ස න්තොකාරො හොති. ගුණවන්තො.

於第一格(主格)複數yo中，帶格之-ntu結尾變為-nto。如：guṇavanto。

සුනංහිසු අත්තංත්වෙව.

於su、naṃ、hi等格中，僅作anta。

න්තුස්සන්තො යොසු ච.

於yo(主/賓格複數)、su(位格複數)等格中，-ntu結尾亦變為-anta。

සුනංහිසු, යොසු, චකාරෙන අඤ්ඤෙසුපි පරෙසු න්තුස්සන්තො අත්තං යාති. ගුණවන්තා.

於su、naṃ、hi、yo等格後，並因ca字之故，於其他格後，-ntu結尾變為-anta。如：guṇavantā。

72. සවිභත්තිස්සෙත්‍යධිකාරො[Pg.74]. අංඉත්වෙව.

72. “savibhattissa”(帶格)為權力章(adhikāra)。僅適用於aṃ(賓格單數)。

අවණ්ණො ච ගෙ.

於呼格單數(ge)中，亦作a母音。

ගෙ පරෙ සවිභත්තිස්ස න්තුස්ස අංඅආ හොන්ති. හෙගුණවං,ගුණව, ගුණවා. යො - ගුණවන්තො, ගුණවන්තා.

當呼格單數(ge)在後時，帶格之-ntu結尾變為aṃ、a或ā。如：he guṇavaṃ, guṇava, guṇavā。呼格複數：guṇavanto, guṇavantā。

73. අත්තං – ගුණවන්තං. ගුණවන්තෙ.

73. 賓格單數：guṇavantaṃ。賓格複數：guṇavante。

74. ‘‘තොතිතා [Pg.75] සස්මිං නාස්වී’’ති සවිභත්තිස්ස න්තුස්ස නාම්හි තා, සෙ තොකාරො, ස්මිම්හි ති ච වා. ගුණවතා, ගුණවන්තෙන. ගුණවන්තෙභි, ගුණවන්තෙහි.

74. 依“Totitā sasmiṃ nāsvī”之規則，帶格之-ntu結尾，於具格單數(nā)中變為tā，於與格/屬格單數(se)中變為to，於位格單數(smiṃ)中或作ti。如，具格單數：guṇavatā, guṇavantena。具格複數：guṇavantebhi, guṇavantehi。

75. ගුණවතො, ගුණවන්තස්ස.

75. 與格/屬格單數：guṇavato, guṇavantassa。

‘‘නම්හි තං වා’’ති නම්හි න්තුස්ස තං වා. ගුණවතං, ගුණවන්තානං. ස්මා නාව.

依“Namhi taṃ vā”之規則，於屬格複數(naṃ)中，-ntu結尾或作taṃ。如：guṇavataṃ, guṇavantānaṃ。離格(smā)同具格(nā)。

76. ගුණවති, ගුණවන්තෙ, ගුණවන්තම්හි, ගුණවන්තස්මිං, ගුණවන්තෙසු.

76. 位格單數：guṇavati, guṇavante, guṇavantamhi, guṇavantasmiṃ。位格複數：guṇavantesu。

77. ගච්ඡන්ත, සි.

77. 詞幹gacchanta(行者)，格為si(主格單數)。

‘‘සිම්හි ගච්ඡන්තාදීනං න්තසද්දො අ’’න්ති න්තසද්දස්ස අංවා, සිලොපො. ගච්ඡං, සිස්ස ඔ – ගච්ඡන්තො.

依“Simhi gacchantādīnaṃ ntasaddo aṃ”之規則，於主格單數(si)中，gacchanta等詞之-nta結尾或作aṃ，並省略si。如：gacchaṃ。或si變為o，如：gacchanto。

ගච්ඡන්තාදීනං න්තසද්දොත්වෙව.

僅適用於gacchanta等詞之-nta結尾。

සෙසෙසුන්තුව.

于其余格，与“ntu”相同。

වුත්තං හිත්වා සෙසෙසු ගච්ඡන්තාදීනං න්තසද්දො න්තු ඉව දට්ඨබ්බො. ගච්ඡන්තො, ගච්ඡන්තාඉච්චාදි.

除已说者外，在其余格中，应知“gacchanta”等词的“nta”词尾与“ntu”相同。例如：Gacchanto, gacchantā等。

සෙසං ගුණවන්තුසමං.

其余变格与“guṇavantu”（具德者）相同。

78. ගච්ඡන්තාදයො [Pg.77] නාම අන්තප්පච්චයන්තා.

78. “gacchanta”等词，名为以“anta”为后缀之词。

79. අග්ගි, සිලොපො.

79. Aggi（火），省略“si”。

‘‘ඉවණ්ණුවණ්ණා ඣලා’’ති ඉවණ්ණුවණ්ණානං යථාසඞ්ඛ්‍යං ඣලසඤ්ඤා.

依“Ivaṇṇuvaṇṇā jhalā”，“i”元音与“u”元音依次得“jhala”之名。

ඣලතො වාත්වෙව.

于“jhala”后，则为任选。

ඝපතො ච යොනං ලොපො.

于“ghapa”后，亦省略“yo”。

ඝපඣලතො යොනං ලොපො වා හොති.

于“ghapa”与“jhala”后，“yo”之省略为任选。

යොසු කතනිකාරලොපෙසු දීඝං.

于“yo”、“su”，当“ka”与“nikāra”省略时，作长音。

කතො නිකාරො ලොපො ච යෙසං තෙසු යොසු සරානං දීඝො හොති. අග්ගී. පක්ඛෙ-අත්තන්ත්වෙව.

于彼“yo”、“su”，若其“ka”与“nikāra”已省略，则元音作长音。如：Aggī。另一情况，则仅为“attaṃ”。

යො ස්වකතරස්සො ඣො.

未短化之“yo”，成“jho”。

යොසු අකතරස්සො ඣො අත්තං යාති. අග්ගයො. තථාලපනෙ.

于“yo”，未短化之“jho”成“attaṃ”。如：Aggayo。于呼格亦然。

80. අං මො නිග්ගහීතං ඣලපෙහි.

80. 于“jhala”与“pa”后，“aṃ”与“mo”成“niggahīta”（鼻音）。

ඣලපතො අං මො ච බින්දුං යන්ති. අග්ගිං. අග්ගී, අග්ගයො.

于“jhala”与“pa”后，“aṃ”与“mo”亦成“bindu”（圆点，即鼻音）。如：Aggiṃ。Aggī, aggayo。

81. අග්ගිනා. දීඝෙ-අග්ගීභි, අග්ගීහි.

81. Agginā（以火）。长音时：aggībhi, aggīhi。

82. ‘‘ඣලතො සස්ස නො වා’’ති සස්ස නොත්තං වා. අග්ගිනො, අග්ගිස්ස. අග්ගීනං.

82. 依“Jhalato sassa no vā”，“sa”可任选作“no”。如：Aggino, aggissa。Aggīnaṃ。

83. ‘‘ඣලතො චෙ’’ති ස්මාස්ස නා. අග්ගිනා.

83. 依“Jhalato ce”，“smā”成“nā”。如：Agginā。

84. අග්ගිම්හි, අග්ගිස්මිං. අග්ගීසු.

84. Aggimhi, aggismiṃ（于火）。Aggīsu（于诸火）。

85. ආදි අග්ගීව. ස්මිංනො පන ‘‘ආදිතො ඔ චෙ’’ති අං, ඔ ච වා. ආදි, ආදො, ආදිම්හි, ආදිස්මිං. ආදීසු.

85. “Ādi”（等）词同“aggi”。然而，于“smiṃ”格，依“ādito o ce”，任选成“aṃ”与“o”。例如：Ādi, ādo, ādimhi, ādismiṃ. Ādīsu。

86. දණ්ඩී[Pg.79], සි.

86. Daṇḍī（持杖者），“si”。

‘‘අඝො රස්ස’’මාදිනා රස්සෙ සම්පත්තෙ ‘‘න සිස්මිමනපුංසකානී’’ති සිම්හි අනපුංසකානං න රස්සො. සිලොපො, දණ්ඩී, යොලොපෙ – දණ්ඩී. පක්ඛෙ –

依“Agho rassa”等规，当得短音时，复依“na sismimanapuṃsakāni”，于“si”，非中性词不作短音。省略“si”，作daṇḍī；省略“yo”，作daṇḍī。另一情况——

අඝො රස්සමෙකවචනයොස්වපි ච.

于“a-gha”，于单数与“yo”亦作短音。

එකවචනයොසු ඣලපා රස්සං යන්ති.

于单数与“yo”，“jhala”与“pa”作短音。

ඣතො කතරස්සාත්වෙව.

然仅于已短化之“jha”后。

යොනං නො.

“yo”成“no”。

කතස්සා ඣතො යොනං නොත්තං හොති. දණ්ඩිනො.

于已短化之“jha”后，“yo”成“no”。如：Daṇḍino。

87. ‘‘ඣලපා රස්ස’’න්ති ගෙ පරෙ ඣලපානං රස්සො. හෙදණ්ඩි. දණ්ඩී, දණ්ඩිනො.

87. 依“Jhalapā rassa”，当“ge”在后，“jhala”与“pa”作短音。如：Hedaṇḍi。Daṇḍī, daṇḍino。

88. වා [Pg.80] අංඉත්වෙව.

88. 或仅为“aṃ”。

‘‘නං ඣතො කතරස්සා’’ති අංඉච්චස්ස නං වා. දණ්ඩිනං, දණ්ඩිං. දණ්ඩී, දණ්ඩිනො.

依“Naṃ jhato katarassā”，“aṃ”任选成“naṃ”。如：Daṇḍinaṃ, daṇḍiṃ。Daṇḍī, daṇḍino。

89. දණ්ඩිනා. දණ්ඩීභි, දණ්ඩීහි.

89. 以持杖者。以诸持杖者，以诸持杖者。

90. දණ්ඩිනො, දණ්ඩිස්ස. දණ්ඩීනං.

90. 持杖者的，持杖的。诸持杖者的。

91. ඣතො කතරස්සාත්වෙව.

91. 仅在“jha”之后，且为短元音时。

‘‘ස්මින්නී’’ති ස්මිනො නි. දණ්ඩිනි. දණ්ඩීසු.

依“Sminnī”，“smiṃ”变为“ni”。如：daṇḍini。Daṇḍīsu。

92. භික්ඛු, සිලොපො.

92. 比丘，“si”省略。

වා යොනංත්වෙව.

或者，仅对“yo”（格）而言。

‘‘ලතො වො කාරො චෙ’’ති ලතො යොනං වොත්තං වා.

依“Lato vo kāro ce”，在“la”之后，“yo”或变为“vo”。

අත්තං අකතරස්සොත්වෙව.

仅在非短音“ka”或“ta”时，（才）作“a”。

වෙවොසු ලො ච.

“ve”和“vo”亦（称）“lo”。

වෙවොසු අකතරස්සො ලො අත්තං යාති. භික්ඛවො, පක්ඛෙ – යොලොප දීඝා. භික්ඛූ.

在“ve”和“vo”中，当非短音“ka”或“ta”时，“lo”变为“a”。如：bhikkhavo。另一情况是：“yo”省略后长音化。如：bhikkhū。

93. හෙ-භික්ඛු.

93. 嘿，比丘。

‘‘අකතරස්සා ලතො ය්වාලපනස්ස වෙවො’’ති ආලපනෙ යොස්ස වෙවොකාරා, අත්තං. භික්ඛවෙ, භික්ඛවො, භික්ඛූ.

依“Akatarassā lato yvālapanassa vevo”，在呼格中，“yo”变为“ve”、“vo”或“a”。如：bhikkhave, bhikkhavo, bhikkhū。

94. භික්ඛුං. භික්ඛවො, භික්ඛූ. සෙසං අග්ගීව.

94. 比丘（业格）。诸比丘（业格），诸比丘（业格）。其余如“aggi”。

95. එවං ජන්තු. ජන්තූ, ජන්තවො.

95. “jantu”亦如是。jantū, jantavo。

‘‘ලතො [Pg.81] වොකාරො චෙ’’තීහ කාරග්ගහණෙන යොනං නොත්තං, චකාරෙන ක්වචි වොනොනමභාවොව විසෙසො. ජන්තුනො, ජන්තුයො.

依“Lato vokāro ce”，此处因（规则中）有“kāra”一词，“yo”亦变为“no”；又因有“ca”一词，有时不作“vo”或“no”亦是特例。如：jantuno, jantuyo。

96. සත්ථු, සි.

96. Satthu, si。

‘‘සත්ථුපිතාදීනමා සිස්මිං සිලොපො චෙ’’ති සත්ථාද්‍යන්තස්ස ආ, සිලොපො ච. සත්ථා.

依“Satthupitādīnamā sismiṃ silopo ce”，“satthu”等词的词尾变为“ā”，且“si”省略。如：satthā。

සත්ථුපිතාදීනන්ත්‍යධිකාරො.

“satthu”、“pitu”等词词尾变化的总则。

අඤ්ඤෙස්වාරත්තං.

在其他（格）中，变为“ār”。

සිතොඤ්ඤෙසු සත්ථාද්‍යන්තස්ස ආරො හොති.

在除“si”格以外的（格）中，“satthu”等词的词尾变为“āro”。

තතො යොනමො තු.

其后，“yo”则变为“o”。

තතො ආරතො යොනං ඔ හොති. සත්ථාරො.

其后，在“ār”之后，“yo”变为“o”。如：satthāro（诸导师）。

97. හෙ-සත්ථ, සත්ථා. සත්ථාරො.

97. 嘿，导师（sattha），导师（satthā）。诸导师（satthāro）。

98. සත්ථාරං. සත්ථාරෙ, සත්ථාරො.

98. 导师（业格单数）。诸导师（业格复数），诸导师（业格复数）。

99. ‘‘නා ආ’’ති ආරතො නාස්ස ආ. සත්ථාරා. සත්ථාරෙභි, සත්ථාරෙහි.

99. 依“Nā ā”，在“ār”之后，“nā”变为“ā”。如：satthārā（以导师）。Satthārebhi, satthārehi（以诸导师）。

100. උ සස්මිං සලොපො ච.

100. 当“sa”（格）在“u”（音）后时，亦省略“sa”。

සෙ [Pg.82] සත්ථාද්‍යන්තස්ස උ හොති සලොපො ච වා. සත්ථු, සත්ථුනො, සත්ථුස්ස.

于“ssa”（格）中，“satthu”等词的词尾变为“u”，且“sa”或省略。如：satthu, satthuno, satthussa（导师的）。

‘‘වා නම්හී’’ති නම්හි ආරො වා. සත්ථාරානං.

依“Vā namhī”，于“naṃ”（格）中，（词尾）或作“ār”。如：satthārānaṃ（诸导师的）。

‘‘සත්ථුනාත්තඤ්චෙ’’ති නම්හි සත්ථාද්‍යන්තස්ස අත්තං වා. දීඝෙසත්ථානං.

依“Satthunāttañce”，于“naṃ”（格）中，“satthu”等词的词尾或变为“a”。（长音化后作）satthānaṃ。

101. ‘‘තතො ස්මිමී’’ති ආරතො ස්මිනො ඉ. ‘‘ආරො රස්සමීකාරෙ’’ති ඉම්හි ආරස්ස රස්සො. සත්ථරි. සත්ථාරෙසු. එවං නත්තාදි.

101. 依“Tato smimī”，在“ār”之后，“smiṃ”变为“i”。依“Āro rassamīkāre”，在“i”前，“ār”变短。如：satthari（于导师）。Satthāresu（于诸导师）。“nattar”等词亦如是。

102. පිතා [Pg.83] සත්ථෙව. ‘‘පිතාදීනමසිම්හී’’ති සිතොඤ්ඤෙසු ආරස්ස රස්සොව විසෙසො. පිතරො.

102. 父亲（的变格）同导师。依据“Pitādīnamasimhī”，在`si`格以外的格中，其特殊之处在于`ār`变为短音。诸父（主格复数）。

නම්හි – පිතූනන්තිපි හොති. එවං භාතුප්පභුතයො.

于“nam”（词尾）中，亦变为“pitūnaṃ”。如是“bhātu”（兄弟）等（词亦如此）。

103. අභිභූ. රස්සෙ-අභිභුවො. යොලොපෙඅභිභූ. සෙසං භික්ඛූව, රස්සොව විසෙසො.

103. 征服者（Abhibhū）。短音时为“abhibhuvo”。“yo”（词尾）省略时为“abhibhū”。其余与比丘（的词形变化）相同，仅在短音上有区别。

104. එවං [Pg.84] සබ්බඤ්ඤූ. පුබ්බෙව යොනං නොකාරො ච. සබ්බඤ්ඤුනො, සබ්බඤ්ඤූ.

104. 一切知者（sabbaññū）的变格也一样。并且如前，`yo`不会变成`o`。`sabbaññuno`（属格/与格单数；主格/业格复数），`sabbaññū`（主格单数）。

105. ගො.

105. 牛。

ගාවඉත්වෙව.

就像“gāva”一样。

‘‘යොසු චෙ’’ති ගොසද්දොකාරස්ස ආවො, ‘‘තතො යොනමො තු’’තීහ තුසද්දෙන යොනං ඔ. ගාවො. තථාලපනෙ.

根据“Yosu ce”，`go`（牛）一词的`o`音变为`āva`。根据“tato yonamo tu”，在此，通过规则中的`tu`字，`yo`（词尾）变为`o`。`gāvo`（诸牛，主格复数）。呼格也一样。

106. අවම්හි ච.

106. 并且在`am`格前（`o`变为）`ava`。

අම්හි පරෙ ගොසද්දොකාරස්ස ආවඅවා හොන්ති, චසද්දෙන හිනංවජ්ජිතෙසු සෙසෙසුපි.

当“am”（词尾）在后时，“go”（牛）这个词的“o”音变为“āva”或“ava”，并且根据“ca”（字），在除了“hi”和“naṃ”之外的其余（词尾）中亦如此。

107. ‘‘ආවස්සු වා’’ති අම්හි ආවන්තස්ස උත්තං වා, ගාහ්වං, ගාවං, ගවං. යො-ගාවො. ගාවෙන, ගවෙන. ගොභි, ගොහි.

107. 依据“Āvassu vā”，在`am`格前，以`āva`结尾者，其尾音`a`可选地变为`u`。`gāhvaṃ`、`gāvaṃ`、`gavaṃ`（业格单数）。`yo`（主格复数）作`gāvo`。`gāvena`、`gavena`（具格单数）。`gobhi`、`gohi`（具格复数）。

108. ‘‘ගාව සෙ’’ති සෙ ඔස්ස ආවො. ගාවස්ස, ගවස්ස. ‘‘තතො න’’මාදො චකාරෙන නංඉච්චස්ස අං, ඔස්ස අවො ච. ගවං.

108. 根据“Gāva se”，当`sa`（词尾）在后时，`o`音变为`āva`。`gāvassa`、`gavassa`（属格/与格单数）。根据“Tato na...”，通过`ca`字，`naṃ`变为`aṃ`，并且`o`音变为`avo`。`gavaṃ`（属格复数）。

109. ‘‘සුහිනාසු [Pg.85] චෙ’’තීහ චකාරෙන ගොස්ස ගු ච. ද්විත්තෙ-ගුන්නං, ගොනං. ගාවා, ගවා, ගාවම්හා, ගවම්හා, ගාවස්මා, ගවස්මා. ගොභි, ගොහි.

109. 根据“Suhināsu ce”，在此，通过`ca`字，`go`（词根）也变为`gu`。（`n`）双写时作`gunnaṃ`，又作`gonaṃ`（均为属格复数）。`gāvā`、`gavā`、`gāvamhā`、`gavamhā`、`gāvasmā`、`gavasmā`（离格单数）。`gobhi`、`gohi`（具格/离格复数）。

110. ගාවෙ, ගවෙ, ගාවම්හි, ගවම්හි, ගාවස්මිං, ගවස්මිං. ගාවෙසු, ගවෙසු, ගොසු.

110. `gāve`、`gave`、`gāvamhi`、`gavamhi`、`gāvasmiṃ`、`gavasmiṃ`（在牛中，处格单数）。`gāvesu`、`gavesu`、`gosu`（在诸牛中，处格复数）。

පුල්ලිඞ්ගා.

阳性词。

ඉත්ථිලිඞ්ග

阴性词

111. කඤ්ඤා[Pg.86]. සිලොපො.

111. 少女（Kaññā）。“si”（词尾）省略。

‘‘ආ ඝො’’ති ඉත්ථියං ආකාරස්ස ඝසඤ්ඤා. යො ලොපෙ – කඤ්ඤා. පක්ඛෙ – කඤ්ඤායො.

根据“Ā gho”，在阴性词中，`ā`音的名称是“gha”。“yo”（词尾）省略时为“kaññā”（主格复数）。另一形式为“kaññāyo”（主格复数）。

112. ‘‘ඝතෙ චෙ’’ති ගස්ස එ. හෙ-කඤ්ඤෙ. කඤ්ඤා, කඤ්ඤායො.

112. 根据“Ghate ce”，`gha`变为`e`。`he kaññe`（呼格）。`kaññā`（主格单数），`kaññāyo`（主格复数）。

113. කඤ්ඤං. කඤ්ඤා, කඤ්ඤායො.

113. `kaññaṃ`（业格单数）。`kaññā`、`kaññāyo`（业格复数）。

114. ආය එකවචනස්සෙත්වෙව.

114. “āya”确实是单数（词尾）。

‘‘ඝතො නාදීන’’න්ති නාදෙකවචනානමායො. කඤ්ඤාය. කඤ්ඤාභි, කඤ්ඤාහි.

根据“Ghato nādīnaṃ”，以“nā”开头的单数（词尾）变为“āya”。`kaññāya`（具格单数）。`kaññābhi`、`kaññāhi`（具格/离格复数）。

115. කඤ්ඤාය. කඤ්ඤානං.

115. `kaññāya`（属格/与格单数）。`kaññānaṃ`（属格复数）。

116. ඝපතො ස්මිං යං වා.

116. 在`gha`和`pa`之后，`smiṃ`可选地变为`yaṃ`。

ඝපෙහි ස්මිනො යං වා හොති. කඤ්ඤායං, කඤ්ඤාය. කඤ්ඤාසු.

在`gha`和`pa`之后，`smiṃ`可选地变为`yaṃ`。`kaññāyaṃ`、`kaññāya`（在少女中，处格单数）。`kaññāsu`（在诸少女中，处格复数）。

117. රත්ති[Pg.87], සිලොපො.

117. 夜晚（Ratti）。“si”（词尾）省略。

‘‘තෙ ඉත්ථිඛ්‍යා පො’’ති ඉත්ථියමිවණ්ණුවණ්ණානං පසඤ්ඤා. යොලොපදීඝා. රත්තී. පක්ඛෙ – රත්තියො. තථාලපනෙ.

根据“Te itthikhyā po”，在阴性词中，`i`和`u`元音的名称是“pa”。“yo”（词尾）省略且元音变长。`rattī`（主格复数）。另一形式为`rattiyo`（主格复数）。呼格也一样。

118. රත්තිං, රත්තී. රත්තියො.

118. `rattiṃ`（业格单数），`rattī`、`rattiyo`（业格复数）。

119. එකවචනස්ස නාදීනන්ත්වෙව.

119. 以“nā”开头的单数（词尾）确实如此。

‘‘පතො යා’’ති නාදෙකවචනානං යා. රත්තියා. රත්තීභි, රත්තීහි.

根据“Pato yā”，在`pa`之后，以“nā”开头的单数（词尾）变为“yā”。`rattiyā`（具格单数）。`rattībhi`、`rattīhi`（具格/离格复数）。

120. රත්තියා. රත්තීනං.

120. `rattiyā`（属格/与格单数）。`rattīnaṃ`（属格复数）。

121. රත්තියං, රත්තියා. රත්තීසු.

121. 于夜，于夜。于诸夜。

122. නදී[Pg.88]. සෙසං රත්තීව. අඝත්තා රස්සොව විසෙසො.

122. Nadī（河）。其余如ratti（夜）。其差异在于词干为短元音。

123. යාගු රත්තීව.

123. Yāgu（粥）如ratti（夜）。

124. මාතු, ධීතු, දුහිත්වාදයො පිතෙව.

124. Mātu（母）、dhītu（女）、duhitā（女）等词，如pitā（父）。

125. ජම්බූ නදීව.

125. Jambū（阎浮树）如nadī（河）。

කඤ්ඤඉති ඨිතෙ –

当为kaññā（少女）时——

ඉත්ථියමතො ආපච්චයො.

于阴性，从a（词干）得ā后缀。

ඉත්ථියං වත්තමානා අකාරන්තතො ආපච්චයො හොති. සරලොපපකල්‍යාදි. කඤ්ඤා.

表阴性时，从a结尾（词干）得ā后缀。依Saralopapakalyādi等（规则）。Kaññā（少女）。

‘‘ධාතුප්පච්චයවිභත්ති වජ්ජිතමත්ථවං ලිඞ්ග’’න්ති වචනතො පච්චයන්තස්සාලිඞ්ගත්තා තද්ධිතාදිසුත්තෙ චකාරෙන නාමමිව කතෙ – ස්‍යාදි. එවං ඊඉනීසු.

依“除语根、后缀、词尾，有义即是性”之说，因后缀结尾者无性，故于派生词等经中，以ca字使之如名词，而后加si等。于ī、inī（后缀）亦然。

එවං අජා, එළකා, කොකිලා, අස්සා, මූසිකා, බලාකා, මන්දා, ජරාඉච්චාදි.

如是，ajā（母山羊）、eḷakā（母绵羊）、kokilā（雌杜鹃）、assā（母马）、mūsikā（母鼠）、balākā（白鹭）、mandā（迟钝女）、jarā（老）等。

126. ඉත්ථියන්ත්‍යධිකාරො.

126. 此为阴性章。

නදාදිතො වා ඊ.

从nadī等（词组），或得ī（后缀）。

ඉත්ථියං [Pg.89] නදාදිතො වා අනදාදිතො වා ඊ හොති. නදී, නගරී, කුමාරී, බ්‍රාහ්මණී, තරුණී, කුක්කුටී, ඉත්ථී ඉච්චාදි.

于阴性，从nadī等（词组）或非nadī等（词组），或得ī（后缀）。如：nadī（河）、nagarī（城）、kumārī（少女）、brāhmaṇī（婆罗门女）、taruṇī（年轻女子）、kukkuṭī（母鸡）、itthī（女人）等。

‘‘මාතුලාදීනමානත්තමීකාරෙ’’ති [Pg.90] ඊම්හි මාතුලාද්‍යන්තස්ස ආනො. මාතුලානීත්‍යාදි.

依“于ī（后缀），mātula（舅父）等（词）得āna”之说，当加ī时，mātula等结尾者得āna。如：mātulānī（舅母）等。

අනදාදිතො වා ඊ. සඛී, හත්ථී.

从非nadī等（词组），或得ī（后缀）。Sakhī（女伴），hatthī（母象）。

භවතො භොතො.

Bhavant作bhoto。

ඊම්හි භවන්තස්ස භොතො හොති. භොතී.

当加ī时，bhavant作bhoto。Bhotī（女尊者）。

127. ‘‘ණ [Pg.91] ව ණිකණෙය්‍ය ණන්තූහී’’ති ඊ. මානවී, නාවිකී, වෙනතෙය්‍යී, ගොතමී.

127. 依“从ṇa、ṇava、ṇika、ṇeyya、ṇantu（等后缀）得ī”之说。Mānavī（人类女）、nāvikī（航海女）、venateyyī（毗娜达之女）、gotamī（乔达弥）。

128. ‘‘න්තුස්ස තමීකාරෙ’’ති න්තුස්ස තො වා. ගුණවතී, ගුණවන්තී. ධිතිමතී, ධිතිමන්තී.

128. 依“于ī（后缀），ntu作t”之说，ntu或作t。Guṇavatī、guṇavantī（具德女）。Dhitimatī、dhitimantī（具慧女）。

න්තස්ස න්තුබ්‍යපදෙසො. මහතී, මහන්තී.

Nt（后缀）被称作ntu。Mahatī、mahantī（伟大者）。

129. පතිභික්ඛුරාජීකාරන්තෙහි ඉනී.

129. 从pati、bhikkhu、rāja及ī结尾者，得inī。

පත්‍යාදීහි [Pg.92] ඊකාරන්තෙහි ච ඉත්ථියං ඉනී හොති.

于阴性，从pati等词及ī结尾者，得inī后缀。

‘‘පතිස්සිනීම්හී’’ති පත්‍යන්තස්ස අත්තෙ සරලොපාදො තුකාරෙන ලොපාභාවො. ‘‘වා පරො අසරූපා’’ති ඉලොපො, දීඝො ච. ගහපතානී, භික්ඛුනී, රාජිනී, මෙධාවිනී, තපස්සිනී, ධම්මචාරිණී, භයදස්සාවිනී, භුත්තාවිනීත්‍යාදි.

依“于inī，pati...”等规则，以及“或，当后有异元音”规则，i被省略，且有长音。如：gahapatānī（女家主）、bhikkhunī（比丘尼）、rājinī（王后）、medhāvinī（具慧女）、tapassinī（苦行女）、dhammacāriṇī（行法女）、bhayadassāvinī（见畏女）、bhuttāvinī（食已女）等。

ඉත්ථිලිඞ්ගා.

阴性词。

නපුංසකලිඞ්ග

中性词

130. චිත්ත[Pg.93], සි.

130. Citta（心），si（主格单数后缀）。

නපුංසකෙහි අතො නිච්චන්තෙව.

从中性a（词干），恒为……

සිං.

Si作aṃ。

අකාරන්තෙති නපුංසකෙහි සිස්ස නිචං අං හොති. චිත්තං.

从a结尾之中性词，si恒作aṃ。Cittaṃ（心）。

යොනං නි නපුංසකෙහිත්වෙව.

于中性词，yo作ni。

අතො නිච්චං.

从以'a'为尾者，恒常如此。

අකාරන්තෙහි න පුංසකෙහි යොනං නිච්චං නි හොති, නිස්ස ආ. චිත්තා. පක්ඛෙ – යොස්වාදිනා දීඝෙ – චිත්තානි.

于以'a'为尾的中性词，'yo'恒常变为'ni'，'ni'则变为'ā'。如：cittā（诸心）。或者，依'yosu-ādi'等规则使元音延长，则为cittāni（诸心）。

131. ගලොපෙ – හෙ – චිත්ත. චිත්තා, චිත්තානි.

131. 于呼格中，当'ga'（呼格单数词尾）被省略时，[词形为]citta。Cittā，cittāni。

132. චිත්තං[Pg.94]. නිස්ස එ – චිත්තෙ, චිත්තානි. සෙසං බුද්ධොව.

132. Cittaṃ。'ni'（处格单数词尾）变为'e'，[得]citte。Cittāni。其余变格如同'buddha'。

133. මන, සි, මනං.

133. [词干]mana，[加主格单数词尾]si，[得]manaṃ。

නා වාත්වෙව.

或者并非如此。

134. මනොගණාදිතො ස්මින්නානමිආ.

134. 从'manas'组等，[得]'smiṃ'、'na'、'ānaṃ'、'i'、'ā'。

මනාදිතො ස්මින්නානං ඉආ වා හොන්ති.

于'manas'等词之后，'smiṃ'、'na'、'ānaṃ'等词尾可选择地变为'i'、'ā'。

ස සරෙ වාගමො.

当元音在后，'s'音可选择地加入。

විභත්‍යාදෙසෙ සරෙ පරෙ මනාදිතො සාගමො වා හොති. මනසා.

当以元音为首的格尾或其替代形式在后时，于'manas'等词之后，可选择地加入's'音增益。如：manasā。

135. සස්ස චො

135. 's'亦为'o'。

මනාදිතො සස්ස ඔ හොති, චසද්දෙන ස්මාස්ස ආ ච. මනසො, මනසා.

于'manas'等词之后，'s'变为'o'；并且，通过'ca'一词，'smā'（从格单数词尾）亦变为'ā'。如：manaso，manasā。

136. මනසි[Pg.95]. සෙසං චිත්තංව.

136. Manasi。其余[变格]如同'citta'。

137.

137.

මනං සිරං උරං තෙජං, රජං ඔජං වයං පයං;

යසං තපං වචං චෙතං, එවමාදි මනොගණො.

Manaṃ（意）、siraṃ（头）、uraṃ（胸）、tejaṃ（光）、rajaṃ（尘）、ojaṃ（滋养素）、vayaṃ（年龄）、payaṃ（乳）；yasaṃ（名声）、tapaṃ（苦行）、vacaṃ（语）、cetaṃ（心），诸如此类，属'manas'组。

138. ගුණවන්තු[Pg.96], සි.

138. [词]Guṇavantu（具德者），[加]si（主格单数词尾）。

‘‘අං නපුංසකෙ’’ති සිම්හි සවිභත්තිස්ස න්තුස්ස අං. ගුණවං. න්තුස්ස ත්තෙ – ගුණවන්තානි.

依“Aṃ napuṃsake”规则，于主格单数(si)中，带格尾的'ntu'变为'aṃ'。如：guṇavaṃ。'ntu'变为'tte'——如：guṇavantāni。

139. යොතොඤ්ඤං පුමෙව. එවං ගච්ඡං.

139. 除'yo'（主格/业格复数词尾）外，其余变格如同阳性。'gacchaṃ'（去者）等亦如此。

140. අට්ඨි.

140. [词]Aṭṭhi（骨）。

වාත්වෙව.

或者亦如此。

‘‘යොනන්නි නපුංසකෙහී’’ති යොනං නි වා. අට්ටීනි. ඣත්තා යොලොපෙ – අට්ඨී. තථාලපනෙ.

依“Yonanni napuṃsakehī”规则，'yo'可选择地变为'ni'。如：aṭṭhīni。当'yo'被省略时，[词形为]aṭṭhī。于呼格中亦如此。

141. අට්ඨිං, අට්ඨීනි, අට්ඨී. සෙසං අග්ගීව.

141. Aṭṭhiṃ, aṭṭhīni, aṭṭhī。其余[变格]如同'aggi'（火）。

142. දණ්ඩී, සි.

142. [词]Daṇḍī（持杖者），[加]si（主格单数词尾）。

අඝත්තා රස්සො, දණ්ඩි. යොතොඤ්ඤං පුමෙව.

于非'gha'格中，[元音]缩短，[得]daṇḍi。除'yo'外，其余变格如同阳性。

143. ආයු අට්ඨීව.

143. 'Āyu'（寿命）[的变格]如同'aṭṭhi'（骨）。

නපුංසකලිඞ්ගා.

中性词

පුමිත්ථිලිඞ්ග

阳性与阴性词

144. පුමිත්ථිලිඞ්ගා [Pg.98] – ඝට, කට, යට්ඨි, මුට්ඨි, සින්ධු, රෙණුප්පභුතයො ද්විපද චතුප්පද ජාතිවාචිනො ච.

144. 阳性与阴性词有：ghaṭa（罐）、kaṭa（席）、yaṭṭhi（杖）、muṭṭhi（拳）、sindhu（河）、reṇu（尘）等，以及表示二足和四足动物种类的词。

යථා – ඝටො, ඊපච්චයෙ-ඝටී. එසො යට්ඨි, එසා යට්ඨිච්චාදි.

例如：ghaṭo（阳性），加'ī'后缀，[得]ghaṭī（阴性）。Eso yaṭṭhi（此杖，阳性），esā yaṭṭhi（此杖，阴性）等。

ද්විපදජාතිවාචිනො යථා – ඛත්තියො. ආපච්චයෙ- ඛත්තියා, සමණො, ඊම්හි-සමණීඉච්චාදි.

表示二足动物种类的词，例如：khattiyo（刹帝利，阳性），加'ā'后缀，[得]khattiyā（刹帝利女，阴性）；samaṇo（沙门，阳性），加'ī'[后缀]，[得]samaṇī（沙门尼，阴性）等。

චතුප්පදජාතිවාචිනො යථා – ගජො, ආ-ගජා, බ්‍යග්ඝො, ඊම්හි - බ්‍යග්ඝීඉච්චාදි.

表示四足动物种类的词，例如：gajo（象，阳性），[加]'ā'[后缀]，[得]gajā（母象，阴性）；byaggho（虎，阳性），加'ī'[后缀]，[得]byagghī（母虎，阴性）等。

පුමනපුංසකලිඞ්ග

阳性与中性

145. පුමනපුංසකලිඞ්ගා [Pg.100] – ධම්ම, කම්ම, බ්‍රහ්ම, කුසුම සඞ්ගම, පදුම, අස්සම, විහාර, සරීර, සුවණ්ණ, වණ්ණ, කහාපණ, භවන, භුවන, යොබ්බන, භුසන, ආසන, සයන, ඔදන, ආකාස, උපවාස, මාස, දිවස, රස, ථල, ඵල, රට්ඨ අම්බු, මධ්වාදයො.

145. 阳性与中性词有：dhamma(法)、kamma(业)、brahma(梵)、kusuma(花)、saṅgama(会合)、paduma(莲花)、assama( आश्रम)、vihāra(住处)、sarīra(身体)、suvaṇṇa(黄金)、vaṇṇa(色)、kahāpaṇa(钱币)、bhavana(住所)、bhuvana(世间)、yobbana(青年)、bhusana(饰品)、āsana(座位)、sayana(卧具)、odana(饭)、ākāsa(虚空)、upavāsa(斋戒)、māsa(月)、divasa(日)、rasa(味)、thala(陆地)、phala(果)、raṭṭha(国)、ambu(水)、madhu(蜜)等。

ඉත්ථිනපුංසකලිඞ්ග

阴性与中性

146. ඉත්ථිනපුංසකලිඞ්ගා – නගර, අච්චිප්පමුඛා.

146. 阴性与中性词有：nagara(城市)、acci(火焰)等。

සබ්බලිඞ්ග

通三性

147. සබ්බලිඞ්ගා [Pg.101] – තට පුට පත්ත මණ්ඩල කලසා දයො, නාමීකතා, සබ්බනාමානි ච. යථා – තටො, ඊම්හි – තටී, තටමිච්චාදි.

147. 通三性词有：taṭa(岸)、puṭa(容器)、patta(钵)、maṇḍala(圆)、kalasa(水壶)等，以及专有名词和所有代词。例如：taṭo(阳性)，taṭī(阴性)，taṭaṃ(中性)等。

නාමීකතා යථා – දෙවදත්තො, ආ – දෙවදත්තා දෙවදත්තමිච්චාදි.

专有名词，例如：devadatto(提婆达多，阳性)，加ā为devadattā(阴性)，devadattaṃ(中性)等。

සබ්බනාම

代词

148. සබ්බ[Pg.102], කතර, කතම, උභය, ඉතර, අඤ්ඤ, අඤ්ඤතර, අඤ්ඤතම, පුබ්බ, පර, අපර, දක්ඛිණ, උත්තර, එක, ය, ත, එත, ඉම, අමු, කිං, තුම්හ, අම්හ-ඉති සබ්බනාමානි.

148. sabba(一切)、katara(二中择一之何者)、katama(多中择一之何者)、ubhaya(两者)、itara(其他)、añña(另一)、aññatara(某一)、aññatama(多中之某一)、pubba(前)、para(后)、apara(另一)、dakkhiṇa(南)、uttara(北)、eka(一)、ya(任何)、ta(那)、eta(这)、ima(此)、amu(彼)、kiṃ(什么)、tumha(你)、amha(我)——此等为代词。

සබ්බො බුද්ධොව. අයං විසෙසො.

sabba(一切)的变格与buddha(佛)相同。此为特例。

යොත්වෙව.

然则，关于yo尾

සබ්බනාමකාරතෙ පඨමො.

于a尾代词，其后之第一格[复数yo尾]

සබ්බාදීනමකාරතො [Pg.103] පරො පඨමො යො එත්තං යාති සබ්බෙ.

sabba等a尾代词后，第一格复数格尾yo转为e。例如：sabbe。

‘‘තයො නෙව ච සබ්බනාමෙහී’’ති නිසෙධා සස්මාස්මින්නං ආය ආ එ න හොන්ති. සබ්බස්ස.

依“Tayo neva ca sabbanāmehī”(三者不用于代词)此一禁则，sa(属格单数)、smā(从格单数)、smiṃ(处格单数)之[替代式]āya、ā、e不成立。例如：sabbassa。

සබ්බතො නං සංසානං.

于sabba等词后，naṃ转为saṃ、sānaṃ。

සබ්බාදිතො නංඉච්චස්ස සංසානං හොන්ති.

于sabba等词之后，格尾naṃ转为saṃ、sānaṃ。

අකාරො එඉත්වෙව.

a音转为e。

සබ්බනාමානං නම්හි ච.

于代词，当后接naṃ时亦然。

නම්හි සබ්බාදීනමකාරස්ස එ හොති. සබ්බෙසං, සබ්බෙසානං.

当后接naṃ时，sabba等词之a音转为e。例如：sabbesaṃ、sabbesānaṃ。

149. ඉත්ථියං [Pg.104] ආ, සබ්බා කඤ්ඤාව. අයං විසෙසො. වාත්වෙව.

149. 于阴性，[词尾为]ā。sabbā之变格与kaññā(少女)相同。此为特例。然，或可...

ඝපතො ස්මිංසානං සංසා.

于gha、pa[类词]后，smiṃ、sa转为saṃ、sā。

ඝපසඤ්ඤාතො සබ්බාදිතො ස්මිංසානං සංසා වා හොන්ති.

于标示为gha、pa之词与sabba等词之后，smiṃ(处格单数)与sa(属格单数)之格尾，或转为saṃ与sā。

‘‘සංසාස්වෙකවචනෙසු චෙ’’ති සාගමො.

依“Saṃsāsvekavacanesu ce”(以及于单数格之saṃ、sā)之规则，有s之增音。

ඝො රස්සං.

Gha[类词]转为短音。

එකවචනසංසාසු ඝො රස්සං යාති. සබ්බස්සා, සබ්බාය. සබ්බාසං, සබ්බාසානං. සබ්බස්සං, සබ්බායං. සබ්බාසු.

于单数格之saṃ、sā中，gha[类词]转为短音。例如：sabbassā、sabbāya(阴性属格/与格单数)。sabbāsaṃ、sabbāsānaṃ(阴性属格复数)。sabbassaṃ、sabbāyaṃ(阴性处格单数)。sabbāsu(阴性处格复数)。

නෙතාහි ස්මිමායයා.

不从此等词[派生]smiṃ、āya、yā。

ඝපඤ්ඤාහි සබ්බාදීහි ස්මිනො ආය යා න හොන්ති.

于标示为gha、pa之词与sabba等词之后，smiṃ、āya、yā等形式不成立。

150. නපුංසකෙ [Pg.105] – සබ්බං. සබ්බානි. එවං දුතියා.

150. 中性：sabbaṃ(单数)，sabbāni(复数)。第二格(宾格)亦然。

සබ්බාදයො නපුංසකෙ තතියාදීසු සකසකපුමසමා. එවං ය - සද්දන්තා.

sabba等词于中性，自第三格起，各各与其阳性[词形]相同。以ya结尾之词亦然。

151. පුබ්බපරාපරෙහි තු ස්මිනො ‘‘යදනුපපන්නා නිපාතනා සිජ්ඣන්තී’’ති අනිත්ථියං එ වා. පුබ්බෙ, පුබ්බස්මිංඉච්චාදි.

151. 然于pubba、para、apara等词，依“未规定者由例外规定成就”(yadanupapannā nipātanā sijjhanti)之原则，于非阴性，其smiṃ[尾]或可转为e。例如：pubbe、pubbasmiṃ等。

එකසද්දො සඞ්ඛ්‍යාතුල්‍යඤ්ඤාසහායත්ථො. යදා සඞ්ඛ්‍යත්ථො, තදෙකවචනො, අඤ්ඤත්ථ සබ්බවචනො ච.

eka（一）词，有数、等同、其他、无伴等义。当为数义时，唯用于单数；于余义时，则通于诸数。

යාදීනමාලපනං නත්ථි.

ya等词，无呼格。

152. ත, සි.

152. Ta（词干），si（词尾）。

සිම්හි සං අනපුංසකස්සෙත්වෙව.

于si格，（ta词之t）作s，仅用于非中性。

එතතෙසං තො.

eta与ta二词，（复数主格作）to。

සිම්හි අනපුංසකානං එතතඉච්චෙතෙසං තකාරස්ස ස හොති. සො.

于si格，非中性之eta与ta二词，其t音变为s。如：so。

තස්ස වා නත්තං සබ්බත්ථ.

ta词之t，于诸格中，或可作n。

තිලිඞ්ගෙසු [Pg.106] සබ්බාදීනං තකාරස්ස නො වා හොති. නෙ, තෙ. සෙසං සබ්බසමං, නත්තංව විසෙසො.

于三性中，（sabba等词中之）ta词，其t音或可作n。如：ne, te。余者同sabba词，唯t音作n为异。

153. ඉත්ථියං – සා, නා, නායො, තා, තායොඉච්චාදි.

153. 阴性：sā, nā, nāyo, tā, tāyo等。

වාත්වෙව.

唯有“或”（任选）。

තතො සස්ස ස්සාය.

其后，sa格（属格）作ssāya。

තාඑතාඉමාහි සස්ස ස්සායො වා හොති.

于tā, etā, imā之后，sa格（属格）或可作ssāyo。

සංසාස්වෙකවචනෙසු ඉඉත්වෙව.

于saṃ（复数属格）、sāsu（复数处格）及诸单数格中，（词尾）仅作i。

තස්සා වා.

或作tassā。

එකවචනසංසාසු තාසද්දස්ස ආ ඉත්තං වා යාති. තිස්සාය, තිස්සා, තස්සා, තාය. තාසං, තාසානං. තිස්සං, තස්සං, තායං. තාසු.

于诸单数格、saṃ（复数属格）及sāsu（复数处格）中，tā词之ā或可变为i。如：Tissāya, tissā, tassā, tāya。Tāsaṃ, tāsānaṃ。Tissaṃ, tassaṃ, tāyaṃ。Tāsu。

154. නපුංසකෙ [Pg.107] – තංඉච්චාදි.

154. 中性：taṃ等。

155. එසො. සෙසං සබ්බසමං.

155. Eso。余者同sabba词。

156. ඉත්ථියං – එසා.

156. 阴性：esā。

සංසාස්වෙකවචනෙස්වෙත්වෙව.

于saṃ（复数属格）、sāsu（复数处格）及诸单数格中，（eta词之词尾）仅作i。

එතිමාසමි.

于smiṃ格（处格），就etā与imā二词而言。

එකවචනසංසාසු එතාඉමානමන්තස්ස ඉ හොති. එතිස්සාය, එතිසා, එතාය. එතාසං, එතාසානං. එතිස්සං, එතස්සං, එතායං. එතාසු. සෙසං සබ්බාව.

于诸单数格、saṃ（复数属格）及sāsu（复数处格）中，etā与imā二词之末音ā作i。如：Etissāya, etisā, etāya。Etāsaṃ, etāsānaṃ。Etissaṃ, etassaṃ, etāyaṃ。Etāsu。余者同sabbā（阴性）。

157. නපුංසකෙ – එතං ඉච්චාදි.

157. 中性：etaṃ等。

158. ඉම, සි.

158. Ima（词干），si（词尾）。

‘‘අනපුංසකස්සායං සිම්හී’’ති ඉමස්ස අයං. සිලොපො. අයං, ඉමෙ. ඉමං, ඉමෙ.

依“Anapuṃsakassāyaṃ simhi”（于si格，非中性作ayaṃ）之规则，ima词作ayaṃ。si脱落。如：Ayaṃ, ime（主格）；Imaṃ, ime（宾格）。

‘‘අනිමි නාම්හි චෙ’’ති ඉමස්ස අනො, ඉමි ච. අනෙන, ඉමිනා.

依“Animi nāmhi ce”（于nā格，亦作an, im）之规则，ima词（词头）作an或im。如：Anena, iminā。

‘‘සබ්බස්සිමස්සෙ වා’’ති සුනංහිසු එවා. එහි, ඉමෙහි. වා ස්මාසස්මිංසංසාස්වත්තන්ත්වෙව.

依“Sabbassimasse vā”（sabba与ima或作e）之规则，仅于su, naṃ, hi等格中（适用）。如：Ehi, imehi。又，于smā, sa, smiṃ, saṃ, sāsu等格中，（ima词）或仅作a（词干）。

ඉමසද්දස්ස ච.

以及imasmā。

සස්මාස්මිංසංසාසු [Pg.108] ඉමස්ස අත්තං වා හොති. අස්ස, ඉමස්ස. එසං, එසානං, ඉමෙසං, ඉමෙසානං. අස්මා, ඉමම්හා, ඉමස්මා. එහි, ඉමෙහි. අස්මිං, ඉමම්හි, ඉමස්මිං. එසු, ඉමෙසු.

于sa, smā, smiṃ, saṃ, sāsu等格中，ima词之词干或可作a。如：Assa, imassa（单数属格）。Esaṃ, esānaṃ, imesaṃ, imesānaṃ（复数属格）。Asmā, imamhā, imasmā（单数从格）。Ehi, imehi（复数具格）。Asmiṃ, imamhi, imasmiṃ（单数处格）。Esu, imesu（复数处格）。

අත්තපක්ඛෙ – ‘‘න තිමෙහි කතාකාරෙහී’’ති ස්මාස්මින්නං ම්හාම්හි න සිජ්ඣන්තෙ.

于a词干之情形（attapakkhe）：依“na timehi katākārehī”等（用法），于smā, smiṃ等格中，不成mhā, mhi等形。

159. ඉත්ථියං – අයං. සෙසං එතාව, සංසාස්වත්තංව විසෙසො.

159. 阴性：ayaṃ。余者同etā，唯于saṃ, sāsu等格中，其词干作a为异。

160. නපුංසකෙ – සවිභත්තිස්ස වාත්වෙව.

160. 于中性——连同格尾的（词根），亦可选择（同样的变化）。

‘‘ඉමස්සිදමංසිසු නපුංසකෙ’’ති ඉමස්ස ඉදං වා. ඉදං, ඉමං ඉමෙ, ඉමානි. එවං දුතියා.

依“Imassidamaṃsisu napuṃsake”，`ima`可选择变为`idaṃ`。例如：Idaṃ, imaṃ, ime, imāni。第二格亦如是。

161. අමු[Pg.109], සි.

161. 彼，si。

වා අනපුංසකස්ස සිම්හිත්වෙව.

于非中性，于`si`（格尾）前，亦可选择（同样的变化）。

‘‘අමුස්ස මො සං’’ති මස්ස සො වා, සිලොපො. අසු.

依“Amussa mo saṃ”，`m`可变为`s`，并脱落`si`。得`Asu`。

‘‘සබ්බතො කො’’ති සබ්බනාමතො කාගමො. ‘‘සො’’ති ඔ, අමුකො, පක්ඛෙ – අමු. අමූ, අමුයො.

依“Sabbato ko”，于一切代词后增添`ka`。依“So”，（阳性a尾音词干的`si`格尾）变为`o`，得`amuko`；另一形式为`amu`。复数作`Amū`, `amuyo`。

පුබ්බෙව [Pg.110] යොනං වොකාරො න. අමුං. අමූ, අමුයො. සෙසං භික්ඛූව සබ්බාදිකාරියාඤ්ඤත්‍ර.

对于复数格尾`yo`，不适用先前所述的`o`音变。例如：Amuṃ。Amū, amuyo。其余变化与比丘同，但不适用`sabba`等（代词）的通则。

162. ඉත්ථියං – අසු. සෙසං යාගුසමං. විසෙසොයං – අමුස්සා, අමුයා. අමූසං, අමූසානං. අමුස්සං, අමුයං. අමූසු.

162. 于阴性——`asu`。其余与`yāgu`（粥）同。特殊之处为：amussā, amuyā。Amūsaṃ, amūsānaṃ。Amussaṃ, amuyaṃ。Amūsu。

163. නපුංසකෙ – සවිභත්තිස්ස අංසිසු නපුංසකෙත්වෙව.

163. 于中性——连同格尾的（词根），于`aṃ`和`si`（格尾）前，亦同样适用中性词（的变化规则）。

‘‘අමුස්සාදුං’’ති අදුං. අදුං. අමූ, අමූනි. එවං දුතියා.

依“Amussāduṃ”，（`amu`）变为`aduṃ`。得`Aduṃ`。复数作`Amū`, `amūni`。第二格亦如是。

164. ‘‘සෙසෙසු චෙ’’ති සබ්බත්ථ කිස්ස කො. කො, කා, කං ඉච්චාදි. ලිඞ්ගත්තයෙ සබ්බසමො.

164. 依“Sesesu ce”，于所有格，`ki`变为`ko`。例如：Ko, kā, kaṃ 等。于三性中，其变化与`sabba`同。

165. තුම්හ[Pg.112], සි, අම්හ, සි.

165. Tumha, si, amha, si。

සවිභත්තිස්ස තුම්හම්හානන්ත්‍යධිකාරො.

此为关于连同格尾的`tumha`与`amha`词尾变化的章节。

ත්වමහං සිම්හි ච.

于`si`（格尾）前，（词根分别）变为`tvaṃ`与`ahaṃ`。

සිම්හි සවිභත්තීනං තුම්හම්හානං ත්වං අහං හොන්ති. චසද්දෙන තුම්හස්ස තුවං ච. ත්වං, තුවං, අහං. යො – තුම්හෙ.

于`si`（格尾）前，连同格尾的`tumha`与`amha`分别变为`tvaṃ`与`ahaṃ`。又因`ca`字，`tumha`亦可变为`tuvaṃ`。例如：Tvaṃ, tuvaṃ, ahaṃ。于`yo`（格尾）前——`tumhe`。

‘‘මයං යොම්හි පඨමෙ’’ති අම්හස්ස මයං හොති. මයං.

依“Mayaṃ yomhi paṭhame”，`amha`变为`mayaṃ`。得`Mayaṃ`。

166. ‘‘තංමමම්හී’’ති අම්හි තං මං හොන්ති.

166. 依“Taṃmamamhī”，于`aṃ`（格尾）前，（`tumha`与`amha`分别）变为`taṃ`与`maṃ`。

‘‘තවං මමඤ්ච නවා’’ති අම්හි තවං මමඤ්ච නවා.

依“Tavaṃ mamañca navā”，于`aṃ`（格尾）前，亦变为`tavaṃ`与`mamaṃ`，此非可选项。

‘‘තුම්හස්ස තුවං ත්වමම්හී’’ති තුම්හස්ස තුවං, ත්වඤ්ච. තං, තවං, තුවං, ත්වං, මං, මමං.

依“Tumhassa tuvaṃ tvamamhī”，`tumha`亦变为`tuvaṃ`与`tvaṃ`。第二格单数形式有：Taṃ, tavaṃ, tuvaṃ, tvaṃ, maṃ, mamaṃ。

ආකන්ත්වෙව.

亦可变为`ākaṃ`。

‘‘වා යොප්පඨමො’’ති දුතියායොස්ස ආකං වා. තුම්හාකං, තුම්හෙ. අම්හාකං, අම්හෙ.

依“Vā yoppaṭhamo”，第二格的`yo`（格尾）可选择变为`ākaṃ`。例如：Tumhākaṃ, tumhe。Amhākaṃ, amhe。

167. ‘‘නාම්හි තයා මයා’’ති නාම්හි තයා මයා හොන්ති. ‘‘තයාතයීනං තකාරො ත්වත්තංවා’’ති තස්ස ත්වො වා. ත්වයා, තයා, මයා. තුම්හෙහි, අම්හෙහි.

167. 依“Nāmhi tayā mayā”，于`nā`（格尾）前，（词根分别）变为`tayā`与`mayā`。依“Tayātayīnaṃ takāro tvattaṃvā”，`t`可选择变为`tv`。例如：Tvayā, tayā, mayā。复数作：Tumhehi, amhehi。

168. ‘‘තව [Pg.113] මම සෙ’’ති සෙ තව මම හොන්ති.

168. 依“Tava mama se”，于`sa`（格尾）前，（词根分别）变为`tava`与`mama`。

‘‘තුය්හං මය්හං චෙ’’ති සෙ තුය්හං මය්හඤ්ච.

依“Tuyhaṃ mayhaṃ ce”，于`sa`（格尾）前，亦变为`tuyhaṃ`与`mayhaṃ`。

‘‘සස්සං’’ති සස්ස අං වා.

依“Sassaṃ”，`sa`（格尾）可选择变为`aṃ`。

‘‘අම්හස්ස මමං සවිභත්තිස්ස සෙ’’ති සෙ අම්හස්ස මමං ච. තව, තුය්හං, තුම්හං, මම, මය්හං, අම්හං, මමං.

依“Amhassa mamaṃ savibhattissa se”，于`sa`（格尾）前，`amha`亦变为`mamaṃ`。总览：Tava, tuyhaṃ, tumhaṃ, mama, mayhaṃ, amhaṃ, mamaṃ。

‘‘තුම්හම්හෙහි නමාකං’’ති නංවචනස්ස ආකං. තුම්හාකං, අම්හාකං. ස්මානාව.

依“Tumhamhehi namākaṃ”，`naṃ`（格尾）变为`ākaṃ`。例如：Tumhākaṃ, amhākaṃ。与`smā`（格）的变化同理。

169. ‘‘තුම්හාම්හානං තයි මයී’’ති ස්මිම්හි තයි මයි හොන්ති. ත්වෙ කතෙ - ත්වයි, තයි, මයි, තුම්හෙසු, අම්හෙසු. ලිඞ්ගත්තයෙ සමං.

169. 依“Tumhāmhānaṃ tayi mayī”，于`smiṃ`（格尾）前，（词根分别）变为`tayi`与`mayi`。当`t`变为`tv`时，得`tvayi`。例如：tvayi, tayi, mayi。复数作：tumhesu, amhesu。于三性中皆同。

170. නවාත්වෙව.

170. 亦非可选项。

පදතො දුතියා චතුත්ථී ඡට්ඨීසු වොනො.

于句中一词之后，于第二、第四、第六格中，（`tumhe`与`amhe`）可变为`vo`与`no`。

අත්ථජ්ජොතකා වණ්ණා පදං, දුතියා චතුත්ථී ඡට්ඨී බහුවචනෙසු පරෙසු පදස්මා පරෙසං සවිභත්තීනං තුම්හාම්හානං වොනොකාරා නවා හොන්ති.

能表义的音节是词。在第二、第四、第六格复数之后，以及在词之后，具格的“你”(tumha)与“我”(amha)二代词，其形可选择性地变为vo与no。

රක්ඛතු [Pg.114] වො, පස්සතු නො, දදාති වො, දදාහි නො, සද්ධා වො, සත්ථා නො.

愿他守护你们(vo)，愿他看见我们(no)，他给予你们(vo)，请你给予我们(no)，你们的信心(vo)，我们的导师(no)。

නවාති කිං, එසො අම්හාකං සත්ථා.

为何说“可选择性地”(navā)？（是为了涵盖此形：）“这是我们的(amhākaṃ)导师”。

171. පදතොත්‍යධිකාරො.

171. “从词”(Padato)是总贯规则。

‘‘තෙමෙකවචනෙසු චෙ’’ති චතුත්ථීඡට්ඨෙකවචනෙසු තෙ මෙ හොන්ති. දදාමි තෙ, දදාහි මෙ, ඉදං තෙ, අයං මෙ.

“Temekavacanesu ce”：在第四格与第六格单数中，（代词）变为te与me。例如：我给你(Dadāmi te)，你给我(dadāhi me)，这是你的(idaṃ te)，这是我的(ayaṃ me)。

‘‘නඅම්හී’’ති [Pg.115] අම්හි නිසෙධො. පස්සෙථ තං, අජිනි මං.

“Naamhī”：在第二格单数(aṃ)中，禁止（替换）。例如：你们当见他(Passetha taṃ)，他战胜我(ajini maṃ)。

‘‘වා තතියෙ චෙ’’ති තතියෙකවචනෙ තෙ මෙ වා හොන්ති. කතං තෙ තයා වා. කතං මෙ මයා වා.

“Vā tatiye ce”：在第三格单数中，（代词）可选择性地变为te与me。例如：由你所作(Kataṃ te)或(tayā vā)；由我所作(Kataṃ me)或(mayā vā)。

‘‘බහුවචනෙසු වොනො’’ති තතියාබහුවචනෙසු වො නො හොන්ති. බහුවචනෙ පඨමෙ යොම්හි ච. කතං වො, කතං නො, ගාමං වො ගච්ඡෙය්‍යාථ, ගාමං නො ගච්ඡෙය්‍යාම.

“Bahuvacanesu vono”：在第三格复数中，（代词）变为vo与no。在第一格复数(yo)中亦然。例如：由你们所作(Kataṃ vo)，由我们所作(kataṃ no)；你们应去村庄(gāmaṃ vo gaccheyyātha)，我们应去村庄(gāmaṃ no gaccheyyāma)。

සඞ්ඛ්‍යා

数词

172. සඞ්ඛ්‍යා වුච්චතෙ.

172. （在此）宣说数词(saṅkhyā)。

එකසද්දො සබ්බනාමෙසු වුත්තො.

词“一”(eka)已在代词(sabbanāma)品中宣说。

173. ද්වාදයො [Pg.117] අට්ඨාරසන්තා බහුවචනන්තා.

173. 从“二”(dvi)到“十八”(aṭṭhārasa)为止，（数词）皆是复数。

සවිභත්තිස්ස, ඉත්ථිපුමනපුංසකසඞ්ඛ්‍යන්ති චාධිකාරො.

“具格的”(Savibhattissa)与“阴、阳、中性数词”(itthipumanapuṃsakasaṅkhyā)是总贯规则。

‘‘යොසු ද්වින්නං ද්වෙ චෙ’’ති ද්විස්ස ද්වෙ හොති. ද්වෙ, ද්වෙ, ද්වීභි, ද්වීහි.

“Yosu dvinnaṃ dve ce”：“二”(dvi)变为dve。例如：dve, dve（第一、二格复数），dvībhi, dvīhi（第三格复数）。

නො ච ද්වාදිතො නම්හි.

从“二”(dvi)开始，在naṃ格中则不（适用前条规则）。

නම්හි ද්වාදිතො නකාරාගමො හොති. ද්වින්නං, ද්වීසු, ලිඞ්ගත්තයෙ සමං.

在naṃ格中，从“二”(dvi)开始，加入n字母。例如：二者的(Dvinnaṃ)（第六格），于二者中(dvīsu)（第七格）。三性相同。

174. තිචතුන්නං තිස්සො චතස්සො තයො චත්තාරො තීණි චත්තාරි.

174. （对于）“三”(ti)与“四”(catu)，（其第一、二格复数形）为tisso, catasso（阴性）；tayo, cattāro（阳性）；tīṇi, cattāri（中性）。

යොසු ඉත්ථිපුමනපුංසකෙසු සවිභත්තීනං තිචතුන්නං තිස්සො චතස්සො ආදයො හොන්ති. තයො, තයො, තීභි, තීහි, තින්නං.

在第一、二格复数(yo)中，于阴、阳、中性，具格的“三”(ti)与“四”(catu)变为tisso, catasso等形。例如（阳性）：三(Tayo), 三(tayo)（第一、二格）；以三(tībhi), 以三(tīhi)（第三格）；三者的(tinnaṃ)（第六格）。

‘‘ඉණ්ණමිණ්ණන්නං තීහි සඞ්ඛ්‍යාහී’’ති තිසද්දතො නංඉච්චස්ස ඉණ්ණං ඉණ්ණන්නං ච. තිණ්ණං, තිණ්ණන්නං, තීසු.

“Iṇṇamiṇṇannaṃ tīhi saṅkhyāhi”：从数词“三”(ti)之后，naṃ格变为iṇṇaṃ与iṇṇannaṃ。例如：三者的(Tiṇṇaṃ), 三者的(tiṇṇannaṃ)（第六格）；于三者中(tīsu)（第七格）。

175. ඉත්ථියං-තිස්සො[Pg.118], තිස්සො, තීභි, තීහි.

175. 阴性中：三(tisso), 三(tisso)（第一、二格）；以三(tībhi), 以三(tīhi)（第三格）。

‘‘නො චා’’දො චකාරෙන නම්හි ස්සංආගමො, වග්ගන්තෙතිස්සනං, තීසු.

依“No ca”等规则中的ca字，在naṃ格中加入ssaṃ，（得tissanaṃ）。（第七格为）tīsu。

176. නපුංසකෙ-තීණි, තීණි, තීහි.

176. 中性中：三(tīṇi), 三(tīṇi)（第一、二格）；以三(tīhi)（第三格）。

177. චත්තාරො.

177. 四(Cattāro)（阳性第一格）。

‘‘ඔසරෙ චෙ’’තීහ චකාරෙන යොසු උස්ස උරො. ‘‘තතො යොනමොතූ’’තීහ තුකාරෙන යොනං ඔ. චතුරො. එවං දුතියා. චතූහි, චතුන්නං, චතූසු.

依“Osare ce”，此中以ca字，在第一、二格复数(yo)中，u变为uro。依“Tato yonamotū”，此中以tu字，yo格变为o，（得）四(Caturo)。第二格亦如此。以四(Catūhi)（第三格），四者的(catunnaṃ)（第六格），于四者中(catūsu)（第七格）。

178. ඉත්ථියං[Pg.119], චතස්සො, චතස්සො, චතූහි. පුබ්බෙව ස්සංආගමො. යදාදිනා උස්ස අත්තං. චතස්සන්නං, චතූසු.

178. 阴性中：四(catasso), 四(catasso)（第一、二格）；以四(catūhi)（第三格）。如前加入ssaṃ。依ya等词类(yadādi)规则，u变为a，（得）四者的(Catassannaṃ)（第六格）；于四者中(catūsu)（第七格）。

179. නපුංසකෙ, චත්තාරි, චත්තාරි.

179. 中性中：四(cattāri), 四(cattāri)（第一、二格）。

180. ‘‘පඤ්චාදීන මකාරො’’ති යොසු සවිභත්තිස්ස පඤ්චාද්‍යන්තස්ස අත්තං. පඤ්ච, පඤ්ච.

180. “Pañcādīnamakāro”：在第一、二格复数(yo)中，具格的、以“五”(pañca)等结尾的（数词），其尾音为a。例如：五(Pañca), 五(pañca)。

‘‘පඤ්චාදීන මත්තං’’ති සුනංහිසු පඤ්චාද්‍යන්තස්ස අත්තං. එදීඝානමපවාදොයං. පඤ්චහි, පඤ්චන්නං, පඤ්චසු. ලිඞ්ගත්තයෙ සමං.

“Pañcādīnamattaṃ”：在su, naṃ, hi等格中，以“五”(pañca)等结尾的（数词），其尾音为a。此是长音规则的例外。例如：以五(Pañcahi)（第三格），五者的(pañcannaṃ)（第六格），于五者中(pañcasu)（第七格）。三性相同。

181. එවං ඡ සත්ත අට්ඨ නව දසාදයො අට්ඨාරසන්තා.

181. 如是，“六”(cha)、“七”(satta)、“八”(aṭṭha)、“九”(nava)、“十”(dasa)等，乃至“十八”(aṭṭhārasa)亦然。

182. වීසත්‍යාදයො [Pg.120] ආනවුතියා ඉත්ථිලිඞ්ගා එකවචනන්තා, වීසති රත්තීව. එවං තිංසති.

182. 从“二十”(vīsati)等乃至“九十”(navuti)，皆为阴性、单数。“二十”(vīsati)如同“夜”(ratti)般变格。“三十”(tiṃsati)亦然。

චත්තාලීසං පඤ්ඤාසං සද්දෙහි පරාසං සබ්බාසං විභත්තීනං ‘‘සබ්බාසමා’’දොතීහ ආදිසද්දෙන ලොපො, සට්ඨි වීසතී ව. එවං සත්තති අසීති නවුති.

于`cattālīsaṃ`(四十)与`paññāsaṃ`(五十)二词，其后所有格尾，依`sabbāsamā`等规则中的`ādi`一词而省略。如`saṭṭhi`(六十)与`vīsati`(二十)。如是，`sattati`(七十)、`asīti`(八十)、`navuti`(九十)亦然。

සතං නපුංසකමෙකවචනන්තං. එවං සහස්සාදි.

`sataṃ`(百)是中性单数。`sahassa`(千)等亦然。

කොටි වීසතීව.

`koṭi`(千万)如同`vīsati`(二十)一样变格。

183. රාසිභෙදෙ [Pg.122] තු සබ්බත්ථ බහුවචනම්පි. යථා-ද්වෙවීසතියො බුද්ධදන්තා. තිස්සො වීසතියො දිනඝටිකා. එවමඤ්ඤත්‍ර.

183. 然而，在表示集合或区分时，各处亦可用复数。例如：`dvevīsatiyo buddhadantā`(二十二颗佛牙)，`tisso vīsatiyo dinaghaṭikā`(一日的六十时分)。其他情况亦如是。

එසෙසො එතන්තිප්පසිද්ධි, ලොකස්ස හොති යත්ථත්ථෙසු.

`Esa`、`eso`、`etaṃ`等，乃世间于各种意义中的惯用语。

ථීපුමනපුංසකානිත්‍යුච්චන්තෙ, තානිමානි ලොකෙනාත්ථා.

阴性、阳性、中性，此等在世间被称为性。

අලිඞ්ග

无性(词)

184. අලිඞ්ගා වුච්චන්තෙ.

184. 被称为无性词。

ක්වචි තො පඤ්චම්‍යත්ථෙ.

有时，`to`后缀表示第五格义。

ලිඞ්ගතො පඤ්චම්‍යත්ථෙ ක්වචි තොප්පච්චයො හොති.

有时，于第五格义，有`to`后缀。

‘‘ත්වාදයො විභත්තිසඤ්ඤායො’’ති තොප්පභුතිදාන්‍යන්තානං විභත්තිසඤ්ඤා. තස්මා තදන්තානම්පි විභත්‍යන්තත්තා පදත්තං සිද්ධන්ති න පුන විභත්ති. චොරස්මා චොරතො. එවං පිතිතො, එත්ථ ‘‘පිතාදීන මසිම්හි’’ ත්‍යත්‍රාසිම්හිග්ගහණෙන තොම්හි පිතාදීනං උස්ස ඉ.

依`Tvādayo vibhattisaññāyo`(tvā等是格尾名)此一规则，从`to`开始至`dāni`结尾的后缀，皆有格尾之名。因此，以此等为结尾的词，因其已是格尾结尾，而成就词(pada)的地位，不需再加其他格尾。例如：`corasmā`(从盗贼)，`corato`(从盗贼)。同样地，`pitito`(从父亲)。于此例中，在`pitādīnaṃ asimhi`此一规则中，因提及`asimhi`，故于`to`格尾前，`pitu`等词的`u`音变为`i`。

ඉමස්සි ථන්දානිහතොධෙසු ච.

于`thaṃ`、`dāni`、`hi`、`to`、`dha`等后缀前，`ima`(此)变为`i`。

ථංආදීසු පරෙසු ඉමස්ස ඉ හොති. ඉතො.

当`thaṃ`等后缀在后时，`ima`(此)变为`i`。例如：`ito`(由此)。

‘‘සබ්බස්සෙතස්සාකාරො වා’’ති තොථෙස්වෙතස්ස අත්තං වා, අතො, එත්තො. පක්ඛෙ- ‘‘සරලොපා’’දිනා අකාරලොපො.

依`Sabbassetassākāro vā`规则，于`to`与`tha`前，`eta`(此)可选择性地变为`a`。例如：`ato`(由此)，`etto`(由此)。于另一情况，依`saralopā`等规则，`a`音被省略。

‘‘ත්‍රතොථෙසු [Pg.126] චෙ’’ති කිස්ස කු. කුතො.

依`Tratothesu ca`规则，于`tra`、`to`、`tha`等后缀前，`ki`(何)变为`ku`。例如：`kuto`(从何处)。

‘‘ක්වචි තො’’ති සුත්තද්විධාකරණෙන සත්තම්‍යත්ථෙ ච තො හොති, ආදිස්මිං, ආදිතො.

依`Kvaci to`规则，通过将其分开解释，`to`后缀亦可表示第七格义。例如：`ādismiṃ`(在开始处)，`ādito`(在开始处)。

185. ‘‘ත්‍රථ [Pg.127] සත්තමියා සබ්බනාමෙහී’’ති සත්තම්‍යත්ථෙ ත්‍රථප්පච්චයා හොන්ති. සබ්බස්මිං, සබ්බත්‍ර, සබ්බත්ථ, ද්විත්තං. එවං අත්‍ර, අත්ථ. එත්ථ ‘‘ත්‍රෙ නිච්ච’’න්ති පුබ්බෙ එතස්ස අ. කුත්‍ර, කුත්ථ.

185. 依`Tratha sattamiyā sabbanāmehī`规则，于第七格义，代词后有`tra`与`tha`后缀。例如：`sabbasmiṃ`(在一切中)，`sabbatra`(在一切处)，`sabbattha`(在一切处)，此有二形。同样地，`atra`(在此处)，`attha`(在此处)。于此，依`tre niccaṃ`规则，在`tra`前，`eta`变为`a`。例如：`kutra`(在何处)，`kuttha`(在何处)。

‘‘සෙසෙසු චෙ’’ති කාදෙසෙ-කත්ථ.

依`Sesesu ca`规则，`ka`被置换时，作`kattha`。

186. ‘‘කිස්මා වො චෙ’’ති වප්පච්චයො. ‘‘කිස්ස ක වෙචෙ’’ති කො, කකාරාකාරලොපො. ක්ව.

186. 依`Kismā vo ca`规则，有`va`后缀。依`Kissa ka ve ca`规则，作`ko`，并省略`ka`音与`ā`音。例如：`kva`(何处)。

187. ‘‘හිං හං හිඤ්චන’’න්ති කස්මා හිං ආදිපච්චයා. ‘‘කු හිං හංසු චෙ’’ති කිස්ස කු. චකාරෙන හිඤ්චනං දාචනංසු ච. කුහිං, කුහං, කුහිඤ්චනං.

187. 依`Hiṃ haṃ hiñcanaṃ`规则，从`ka`(何)有`hiṃ`等后缀。依`Ku hiṃ haṃsu ca`规则，`ki`(何)变为`ku`。通过`ca`字，亦有`hiñcanaṃ`与`dācanaṃ`后缀。例如：`kuhiṃ`(何处)、`kuhaṃ`(何处)、`kuhiñcanaṃ`(何处)。

188. ‘‘තම්හා චෙ’’ති හිංහං. තහිං, තහං.

188. 依`Tamhā ca`规则，有`hiṃ`与`haṃ`后缀。例如：`tahiṃ`(在彼处)，`tahaṃ`(在彼处)。

189. ‘‘යතො හිං’’ති හිං. යහිං.

189. 依`Yato hiṃ`规则，有`hiṃ`后缀。例如：`yahiṃ`(于其处)。

190. ‘‘ඉමස්මා [Pg.128] හධා චෙ’’ති හධා. ඉහ, ඉධ.

190. 依`Imasmā hadhā ca`规则，有`ha`与`dha`后缀。例如：`iha`(在此处)，`idha`(在此处)。

191. ‘‘සබ්බතො ධී’’ති ධි. සබ්බධි.

191. 依`Sabbato dhī`规则，有`dhi`后缀。例如：`sabbadhi`(在一切处)。

192. කාලෙත්‍යධිකාරො.

192. `Kāle`(时)是本章的主题。

‘‘කිංසබ්බඤ්ඤෙකයකුහි දාදාචන’’න්ති කිං ආදිතො දා, දාචනං ච. කස්මිං කාලෙ කදා, කුදාචනං.

依`Kiṃsabbaññekayakuhi dādācana`规则，从`kiṃ`等词有`dā`与`dācana`后缀。`kasmiṃ kāle`(在何时)即`kadā`(何时)，`kudācanaṃ`(任何时候)。

‘‘සබ්බස්ස සො දාම්හි වා’’ති සබ්බස්ස සො වා. සදා, සබ්බදා.

依`Sabbassa so dāmhi vā`规则，在`dā`后缀前，`sabba`(一切)可选择性地变为`so`。例如：`sadā`(恒常)，`sabbadā`(一切时)。

193. ‘‘තම්හා දානි චෙ’’ති දානි, දා ච. තදානි, තදා.

193. 依`Tamhā dāni ca`规则，有`dāni`与`dā`后缀。例如：`tadāni`(那时)，`tadā`(那时)。

194. යදාදිනා ඉමසද්දා, සමානාපරෙහි ච යථාසඞ්ඛ්‍යං ජ්ජ ජ්ජුප්පච්චයා, ඉම, සමානානං අ, සා ච. අජ්ජ, සජ්ජු, අපරජ්ජු.

194. 从`yadā`等词、`ima`词，以及`samāna`与`apara`等词，依序有`jja`与`jju`后缀。同时，`ima`变为`a`，`samāna`变为`sa`。例如：`ajja`(今天)，`sajju`(立刻)，`aparajju`(次日)。

195. ‘‘ඉමස්මා [Pg.129] රහිධුනාදානි චෙ’’ති රහ්‍යාදිප්පච්චයා. ‘‘එත රහිම්හී’’ති ඉමස්ස එතො. එතරහි.

195. 依`Imasmā rahidhunādāni ca`规则，有`rahi`等后缀。依`Eta rahimhī`规则，`ima`(此)变为`eto`。例如：`etarahi`(现在)。

‘‘අ ධුනාම්හි චෙ’’ති ඉමස්ස අ. අධුනා, ඉදානි.

“Adhunā”：此词之义为“adhunā”、“idāni”。

196. ලොපං ඉත්වෙව.

196. 此即为省略。

සබ්බාසමාවුසොපසග්ගනිපාතාදීහි ච.

以及在“贤友”(āvuso)、前缀、小品词等之后，所有格皆省略。

එතෙහි පරා සබ්බා විභත්තී ලුප්‍යන්තෙ. ත්වං ආවුසො, තුම්හෙ ආවුසො.

在这些词之后，所有变格都会被省略。例如：Tvaṃ āvuso（你，贤友），tumhe āvuso（你们，贤友）。

උපසග්ගනිපාත

前缀与小品词

197. උපසග්ගනිපාතා වුච්චන්තෙ.

197. （以下）称为前缀与小品词。

ප [Pg.130] පරා නි නී උ දු සං වි අව අනු පරි අධි අභි පති සු ආ අති අපි අප උප එතෙ වීසත්‍යුපසග්ගා.

pa、parā、ni、nī、u、du、saṃ、vi、ava、anu、pari、adhi、abhi、pati、su、ā、ati、api、apa、upa，此为二十前缀。

ච න ව වා මා හි ධි චි කු තු නු චෙ රෙ හෙ ස්වෙ වෙ වො ඛො නො තො යං නං තං කිං හන්ද කිර එව කීව යාව තාව වත වථ අථ අඞ්ග ඉඞ්ඝ තග්ඝ ආම නාම නූන පුන පන ආහ සහ සක්කා ලබ්භා හෙට්ඨා ආරා දූරා දිවා නවා විනා නානා අද්ධා මුධා මිච්ඡා පච්ඡා ආවි සක්ඛි සච්චි සච්ඡි බහි යදි ඉති කින්ති අත්ථි සොත්ථි ඛලු නනු කිමු අස්සු යග්ඝෙ සචෙ හවෙ සුවෙ අරෙ පුරෙ නමො තිරො අධො අථො අහො රහො හීයො භීයො අන්තො පාතො සුදං කල්ලං එවං ධුවං අලං හලං සයං සායං සමං සාමං කාමං පාරං ඔරං චිරං හුරං අහං සහං උච්චං නීචං සකිං සද්ධිං, අථවා අන්තරා ආරකා බාහිරා බහිද්ධා යාවතා තාවතා සමන්තා සාමන්තා ආමන්තා සම්මුඛා චරහි තරහි සම්පති ආයති උපරි යාවදෙ තාවදෙ තිරියං සනිකං සසක්කං එත්තාවතා පරම්මුඛා කිත්තාවතා එතරහි අඤ්ඤදත්ථු සෙය්‍යථිදං අප්පෙවනාම භීයොසොමත්තාය ඉච්චාදයො නිපාතා.

ca(和)、na(不)、va(或)、vā(或)、mā(勿)、hi(确实)、dhi(呸)、ci(任何)、ku(何处)、tu(则)、nu(岂)、ce(若)、re(喂)、he(喂)、sve(明日)、ve(确实)、vo(你们)、kho(确实)、no(我们，不)、to(则)、yaṃ(所)、naṃ(彼)、taṃ(彼)、kiṃ(何)、handa(来)、kira(据说)、eva(仅)、kīva(多少)、yāva(乃至)、tāva(尔时)、vata(实)、vatha(实)、atha(其次)、aṅga(啊)、iṅgha(来)、taggha(诚然)、āma(是)、nāma(名义上)、nūna(确实)、puna(再)、pana(又)、āha(说)、saha(与)、sakkā(能够)、labbhā(可得)、heṭṭhā(下)、ārā(远)、dūrā(远)、divā(日间)、navā(新)、vinā(无)、nānā(种种)、addhā(确实)、mudhā(徒然)、micchā(邪)、pacchā(后)、āvi(明显)、sakkhi(亲自)、sacci(真实地)、sacchi(亲自)、bahi(外)、yadi(若)、iti(如是)、kinti(如何)、atthi(有)、sotthi(安乐)、khalu(确实)、nanu(岂非)、kimu(何况)、assu(愿)、yagghe(祈)、sace(若)、have(确实)、suve(明日)、are(喂)、pure(以前)、namo(敬礼)、tiro(越过)、adho(下)、atho(其次)、aho(啊)、raho(秘密地)、hīyo(昨日)、bhīyo(更)、anto(内)、pāto(晨)、sudaṃ(仅)、kallaṃ(适时)、evaṃ(如是)、dhuvaṃ(常)、alaṃ(足够)、halaṃ(犁)、sayaṃ(自己)、sāyaṃ(傍晚)、samaṃ(平等地)、sāmaṃ(亲自)、kāmaṃ(随意)、pāraṃ(彼岸)、oraṃ(此岸)、ciraṃ(长久)、huraṃ(在彼界)、ahaṃ(我)、sahaṃ(我忍)、uccaṃ(高)、nīcaṃ(低)、sakiṃ(一次)、saddhiṃ(与)，或者antarā(中间)、ārakā(远)、bāhirā(外)、bahiddhā(外)、yāvatā(乃至)、tāvatā(尔所)、samantā(周围)、sāmantā(附近)、āmantā(喂)、sammukhā(面前)、carahi(何时)、tarahi(那时)、sampati(现在)、āyati(未来)、upari(上)、yāvade(乃至)、tāvade(尔时)、tiriyaṃ(横)、sanikaṃ(缓慢)、sasakkaṃ(尽力)、ettāvatā(至此)、parammukhā(背后)、kittāvatā(多少)、etarahi(现在)、aññadatthu(诚然)、seyyathidaṃ(譬如)、appevanāma(或许)、bhīyosomattāya(多半)，等等是小品词。

198. සදිසා [Pg.134] යෙ තිලිඞ්ගෙසු, සබ්බාසු ච විභත්තීසු.

198. 于三性及诸格中，

වචනෙසු ච සබ්බෙසු, තෙ නිපාතාති කිත්තිතා.

并于所有数中皆相同者，彼等被称为小品词。

යථා [Pg.135] – උච්චං රුක්ඛො, ලතා, ඝරං වා, උච්චං රුක්ඛො. හෙ රුක්ඛ, රුක්ඛං, රුක්ඛෙන, රුක්ඛස්ස, රුක්ඛස්මා, රුක්ඛෙ වා ඉච්චාදි. උච්චං රුක්ඛො, රුක්ඛා වා ඉච්චාදි. එවං ලතා, ඝරානි.

譬如：“uccaṃ rukkho, latā, gharaṃ vā”（高树、藤或屋）。（uccaṃ的形式不变，而rukkho有）“he rukkha”（呼格）、“rukkhaṃ”（业格）、“rukkhena”（具格）、“rukkhassa”（为格）、“rukkhasmā”（从格）、“rukkhe”（依格）等变格。“uccaṃ rukkho”（高树，单数），或“rukkhā”（诸树，复数）等。“latā”（藤）、“gharāni”（诸屋）亦然。

199.

199.

උභයෙසු විභත්‍යත්ත -ක්‍රියදෙස සමය දිසාගුණත්ථෙහි;

සබ්බාපි යථායොගං,විභත්තියොඤ්ඤෙහි තුප්පඨමා.

二者义各别，业处时方质，诸格随其用，唯初格有异。

තං යථා – අධිඅන්තොසද්දෙහි සත්තමී. සයංසද්දා තතියා, ඡට්ඨී ච. නමොසද්දා පඨමා, දුතියා ච. පාරංසද්දා සත්තමී. දිවාසද්දා පඨමා, දුතියා, සත්තමී ච. හෙට්ඨාසද්දා සත්තමී. උච්චංසද්දා සබ්බාපි. පසද්දා ච චසද්දා ච පඨමා, හෙසද්දා ආලපනෙ පඨමා. තථාඤ්ඤෙහිපි.

此例如：“adhi”、“anto”与第七格连用。“sayaṃ”与第三格及第六格连用。“namo”与第一格及第二格连用。“pāraṃ”与第七格连用。“divā”与第一格、第二格及第七格连用。“heṭṭhā”与第七格连用。“uccaṃ”与所有格连用。“pa”与“ca”与第一格连用，“he”于呼格中与第一格连用。其他亦然。

200. උපසග්ගා [Pg.136] සබ්බෙපි සද්දන්තරෙන සහ පයුජ්ජන්තෙ. නිපාතා තු කෙචි විසුම්පි. යථා – පහාරො, පහරති, සා ච සො ච භාසති වා කරොති වා, සොත්ථිත්‍යාදි.

200. 所有前缀皆与其他词连用，而某些小品词亦可单独使用。例如：pahāro（击打）、paharati（他击打）；sā ca so ca bhāsati vā karoti vā（她和他，说或做）；sotthi（安乐）等。

201. එකෙකලිඞ්ගං [Pg.137] ද්විලිඞ්ගං, තිලිඞ්ගං චාප්‍යලිඞ්ගිකං.

201. 单性、二性、三性，以及无性，

චතුධෙති නාමං නාමං, නමත්‍යත්ථන්ති කිත්තිතං.

名有此四类；因其倾向于义，故称为“名”。

නාමිකං.

名词品

3. සමාසකණ්ඩ

3. 复合词章

සමාසලක්ඛණාදි

复合词之特征等

202. නාමානං [Pg.138] සමාසො යුත්තත්ථොත්‍යධිකාරො. සමාසොති භින්නත්ථානං පදාන මෙකත්ථතා. යුත්තත්ථොති අඤ්ඤමඤ්ඤසම්බන්ධත්ථො.

202. 诸名词的复合，于其义相关时，是为本章之主题。复合词者，乃诸义相异之词合为一义。义相关者，乃互相连接之义。

විභාසාත්‍යධිකාතබ්බං [Pg.142] වාක්‍යත්ථං.

应补充“任选”（vibhāsā）一词于句义中。

කම්මධාරයසමාස

持业复合词

203. ‘‘මහන්තො ච සො වීරො චා’’ති වාක්‍යෙ –

203. 于“Mahanto ca so vīro ca”（彼乃大英雄）句中——

ද්විපදෙ තුල්‍යාධිකරණෙ කම්මධාරයො.

于二同格之词，（其复合）为持业复合词。

භින්නප්පවත්තිනිමිත්තා [Pg.143] සද්දා එකස්මිං වත්ථුනි පවත්තා තුල්‍යාධිකරණා, විසෙසනවිසෙසස්සභූතා සමානාධිකරණා ද්වෙ පදා යදා සමස්‍යන්තෙ, තදා සො සමාසො කම්මධාරයො

其转起之因虽异，然于同一事物转起之诸词，是为“同所依”。当作为限定与被限定、同格位的二词复合时，彼复合词即是持业复合词。

නාම[Pg.144], ඉධ වා සමාසසුත්තානි සඤ්ඤාද්වාරෙන සමාසවිධායකානි.

又，或于此处，复合词诸经乃通过术语（saññā）来规定复合词。

අග්ගහිතවිසෙසනා [Pg.146] බුද්ධි විසෙස්සම්හි න උප්පජ්ජතීති විසෙසනං පුබ්බං හොති, සමාසෙනෙව තුල්‍යාධිකරණත්තස්ස වුත්තත්තා තප්පකාසනත්ථං පයුත්තා සමාසතො අතිරිත්තා ච සො ඉච්චෙතෙ ‘‘වුත්තට්ඨානමප්පයොගො’’ති ඤායා නප්පයුජ්ජන්තෙ. එවමඤ්ඤත්‍ර.

不解限定词则于被限定词智不得生，是故限定词在前。又因同所依性已由复合词表达，故为表明此义而使用、且于复合词之外多余的“so”（彼）等词，依“义已说则不复用”之理，不应使用。于余处亦然。

තෙසං විභත්තියො ලොපා ච.

及其格之省略

තෙසං යුත්තත්ථානං සමාසානං පුබ්බුත්තරපදානං විභත්තී ලුප්‍යන්තෙ, චකාරෙන ක්වචි න.

彼等义相关之复合词，其前、后词之格被省略；因（前经之）“ca”字，故有时不省略。

තතො මහන්ත වීර ඉති ච රූපප්පසඞ්ගෙ –

于是，于“mahanta vīra”之词形生起时——

පකති චස්ස සරන්තස්ස.

及其元音结尾者，恢复本形。

විභත්තීසු [Pg.147] ලුත්තාසු සරන්තස්ස පුබ්බභූතස්ස, පරභූතස්ස ච අස්ස සමාසපදස්ස පකති හොතීතීහ ලුත්තාකාරා පුනානීයන්තෙ.

于诸格已省略时，此复合词之元音结尾的前词及后词，恢复其本形。是故，此处已省略之“a”音被重新引来。

තතො මහන්ත වීරඉති ඨිතෙ –

于是，当“mahanta vīra”（之词形）确立时——

‘‘මහතං [Pg.149] මහා තුල්‍යාධිකරණෙ පදෙ’’ති මහන්තස්ස මහා.

依“于同格之词，mahant作mahā”之规则，mahant变为mahā。

තද්ධිත සමාස කිතකා නාමංවාතවෙතුනාදීසු ච.

派生词（taddhita）、复合词（samāsa）、初级派生词（kitaka）亦为名词，然tave、tun等（后缀）除外。

තද්ධිතාදයො නාමං ඉව දට්ඨබ්බා තවෙප්පභුතිපච්චයෙ වජ්ජෙත්වා.

派生词等应视同名词，然tave等开头的后缀除外。

තතො [Pg.150] වත්තිච්ඡාය ස්‍යාදි. මහාවීරො, මහාවීරාඉච්චාදි.

其后，依言者之意欲，加si等格缀。如：Mahāvīro、mahāvīrā等。

204. කම්මධාරයො [Pg.152] ද්වන්දො ච, තප්පුරිසො ච ලාභිනො.

204. 持业复合词、并合复合词及依主复合词，（其性）获得……

තයො පරපදෙ ලිඞ්ගං, බහුබ්බීහි පදන්තරෙ.

此三者（之性）取后词之性，而多财释（之性）则取他词（之性）。

205. රත්තා ච සා පටී චාති රත්තපටී, මහන්තී ච සා සද්ධා චාති මහාසද්ධා. එත්ථ ‘‘කම්මධාරයසඤ්ඤෙ චෙ’’ති පුබ්බපදෙ පුමෙව කතෙ ආඊපච්චයානං නිවුත්ති.

205. “是红，且是布”，故为“红布”（rattapaṭī）；“是大，且是信”，故为“大信”（mahāsaddhā）。此处，于持业复合词中，将前词作阳性后，其后缀ā、ī即被去除。

206. නීලඤ්ච තං උප්පලඤ්චාති නීලුප්පලං, සත්ථීව සත්ථි, සත්ථි ච සා සාමා චාති සත්ථිසාමා. මුඛමෙව චන්දො මුඛචන්දො.

206. “是青，且是莲花”，故为“青莲”（nīluppalaṃ）；“是腿，且其色黑”，故为“黑腿”（satthisāmā）；“脸即是月”，故为“脸月”（mukhacando）。

විසෙසනවිසෙස්සානං [Pg.154] යථෙච්ඡත්තා ක්වචි විසෙසනං පරං හොති, ඛත්තියභූතොඉච්චාදි, ඉච්ඡා ච යථාතන්ති.

限定词与被限定词之次序可随欲，故有时限定词在后，如“khattiyabhūto”（身为刹帝利者）等；而此随意，亦依于语法体系。

උභෙ තප්පුරිස සමාස

两者皆为依主释复合词

207. නසද්දා සි, තස්ස ලොපො. න සුරො අසුරො.

207. 于`na`语根后之`si`，其被省略。非天(na suro)为阿修罗(asuro)。

එත්ථ කම්මධාරයෙ කතෙ – ‘‘උභෙ තප්පුරිසා’’ති තප්පුරිසසඤ්ඤා. ‘‘අත්තන්නස්ස තප්පුරිසෙ’’ති නස්ස අ. න අස්සො අනස්සො. එත්ථ ‘‘සරෙ අන’’ති නස්ස අන.

此处，当构成持业释(kammadhāraya)时，依“两者皆为依主释”之说，得依主释之名。依“Attannassa tappurise”之规则，`na`作`a`。非马(na asso)为`anasso`。此处，依“sare ana”之规则，`na`作`ana`。

208. ‘‘නාමානං [Pg.155] සමාසො’’ති සුත්තෙ ද්විධාකතෙ අයුත්තත්ථානම්පි ක්වචි සමාසො. න පුන ගෙය්‍යා අපුනගෙය්‍යා ගාථෙත්‍යාදි. එත්ථ ගෙය්‍යෙන සම්බන්ධො න-සද්දො අයුත්තත්ථෙනාපි පුනෙන යොගවිභාගබලා සමස්‍යතෙ.

208. 于“名词之复合”(Nāmānaṃ samāso)此经中，分为二法，有时亦于不相应处复合。如：不再应诵(na puna geyyā)为“不再应诵之偈”(apunageyyā gāthā)等。此处，与“应诵”(geyya)相关的`na`词，虽与`puna`不相应，然依规则切分(yogavibhāga)之力而复合。

දිගුසමාස

带数释

209. තයො [Pg.156] ලොකා සමාහටා තිලොකං.

209. 三界(tayo lokā)之集合为三界(tilokaṃ)。

එත්ථ ‘‘සඞ්ඛ්‍යාපුබ්බො දිගූ’’ති කම්මධාරයස්ස දිගුසඤ්ඤා. ‘දිගුස්සෙකත්තං’’ති එකත්තං, නපුංසකත්තඤ්ච.

此处，依“数词在前为带数释”(saṅkhyāpubbo digū)之说，此持业释(kammadhāraya)得带数释(digu)之名。依“带数释为单数”(Digussekattaṃ)之规则，其为单数且为中性。

සුද්ධතප්පුරිසසමාස

纯依主释

210. තප්පුරිසා [Pg.157] ත්වෙව.

210. 实为依主释(tappurisa)。

අමාදයො පරපදෙහි.

`am`等(格)与后 पद(pada)复合。

දුතියන්තාදයො පරපදෙහි නාමෙහි යදා සමස්‍යන්තෙ, තදා සො සමාසො තප්පුරිසො නාම.

第二格等结尾之词与后续名词复合时，彼复合词名为依主释(tappurisa)。

ගාමං [Pg.158] ගතො ගාමගතො.

去至村庄(gāmaṃ gato)，为“已到村庄者”(gāmagato)。

‘‘පස්ස වාසිට්ඨ ගාමං, ගතො තිස්සො සාවත්ථිං’’ත්‍ය ත්‍රායුත්තත්ථතාය න සමාසො. තථා ඤ්ඤත්‍ර ඤෙය්‍යං.

于“婆私吒(Vāsiṭṭha)，观村庄！帝沙（Tissa）已去舍卫城(Sāvatthī)”句中，因其义不相应，故不复合。于余处亦应如是知。

211. රඤ්ඤා [Pg.159] හතො රාජහතො.

211. 为王所杀(raññā hato)，为“王所杀”(rājahato)。

කිච්චන්තෙහි භීයො අධිකත්ථවචනෙ.

于增上义之言说中，多与`kicca`结尾之词复合。

තබ්බ, අනීය, ණ්‍ය, තෙය්‍ය, රිච්චප්පච්චයා කිච්චා. ථුතිනින්දත්ථමජ්ඣාරොපිතත්ථං වචනං අධිකත්ථවචනං. සොණලෙය්‍යො කූපොඉච්චාදි. සොණෙහි යථා ලිය්හතෙ, තථා පුණ්ණත්තා ථුති. තෙහි උච්ඡිට්ඨත්තා නින්දා ච.

`tabba`、`anīya`、`ṇya`、`teyya`、`ricca`等语缀为`kicca`。附加赞毁之义的言说为增上义之言说(adhikatthavacanaṃ)。如“狗可舔之井”(soṇaleyyo kūpo)等。如其为狗所舔，以其充满而有赞；又以其为彼所污而有毁。

දධිනා උපසිත්තං භොජනං දධිභොජනං, සමාසපදෙනෙව උපසිත්තක්‍රියාය කථනා නත්ථෙත්ථායුත්තත්ථතා. උපසිත්තසද්දාප්පයොගො පුබ්බෙව.

以酸乳浇之食(dadhinā upasittaṃ bhojanaṃ)为“酸乳食”(dadhibhojanaṃ)。因复合词本身已述浇洒之行为，故此处无不相应。如前例，`upasitta`一词不复使用。

212. කරණෙ [Pg.160] තු-අසිනා කලහො අසිකලහො.

212. 于具格(karaṇa)中，则如：以剑争斗(asinā kalaho)为“剑斗”(asikalaho)。

213. බුද්ධස්ස දෙය්‍යං බුද්ධද්දෙය්‍යං, පරස්සපදං, එත්ථ විභත්‍යලොපො. එවං අත්තනොපදමිච්චාදි.

213. 应施予佛陀者(buddhassa deyyaṃ)为“佛陀所施物”(buddhaddeyyaṃ)。于此复合词中，有格尾之省略。又如“为他语”(parassapadaṃ)、“为我语”(attanopadaṃ)等亦然。

214. චොරස්මා [Pg.161] භයං චොරභයං. එවං බද්ධනමුත්තොච්චාදි.

214. 由盗贼而生之怖(corasmā bhayaṃ)为“盗贼之怖”(corabhayaṃ)。如是“缚脱”(baddhanamutta)等亦然。

215. රඤ්ඤො පුත්තො රාජපුත්තො.

215. 王之子(rañño putto)为“王子”(rājaputto)。

‘‘බ්‍රාහ්මණස්ස කණ්හා දන්තා’’ ඉච්චත්‍ර දන්තාපෙක්ඛා ඡට්ඨීති කණ්හෙන සම්බන්ධාභාවා න සමාසො. යදා තු කණ්හා ච තෙ දන්තා චෙති කම්මධාරයො, තදා ඡට්ඨී කණ්හදන්තාපෙක්ඛාති බ්‍රාහ්මණකණ්හදන්තාති සමාසො හොතෙව.

于“婆罗门之齿黑”(brāhmaṇassa kaṇhā dantā)句中，第六格(属格)是依于“齿”，以其与“黑”无关联故，不与“黑”复合。然若作持业释(kammadhāraya)“彼黑之齿”(kaṇhadantā)，则第六格依于“黑齿”，故“婆罗门之黑齿”(brāhmaṇakaṇhadantā)确实成立复合。

216. ‘‘රඤ්ඤො [Pg.162] මාගධස්ස ධන’’ න්ත්‍යත්‍ර රඤ්ඤොති ඡට්ඨී ධන මපෙක්ඛතෙ, න මාගධං. රාජා එව මාගධසද්දෙන වුච්චතෙති භෙදාභාවා සම්බන්ධාභාවොති තුල්‍යාධිකරණෙන මාගධෙන සහ රාජා න සමස්‍යතෙ. ද්විට්ඨො හි සම්බන්ධො.

216. 于“摩揭陀(Māgadha)王之财”(rañño māgadhassa dhanaṃ)句中，第六格“王”(rañño)是依于“财”(dhanaṃ)，而非“摩揭陀”(māgadhaṃ)。王即被称为摩揭陀，因无差别亦无关联，故王不与同格(tulyādhikaraṇa)之摩揭陀复合。此中实有二重关联。

රඤ්ඤො [Pg.163] අස්සො පුරිසො චෙ’’ ත්‍ය ත්‍ර රඤ්ඤො අස්සො, රඤ්ඤො පුරිසො ති ච පච්චෙකං සම්බන්ධතො සාපෙක්ඛතා අත්ථීති න සමාසො. ‘‘අස්සො ච පුරිසො චා’’ති ද්වන්දෙ කතෙ තු රාජස්සපුරිසාති හොතෙව, අඤ්ඤානපෙක්ඛත්තා.

于“王之马与人”(rañño asso puriso ce)句中，因“王之马”(rañño asso)与“王之士”(rañño puriso)各别关联，有相待(sāpekkhatā)之故，不复合。然若作“马与士”(asso ca puriso ca)之并列释(dvanda)，则成“王之马士”(rājassapurisā)，因其不待他故。

‘‘රඤ්ඤො ගරුපුත්තො’’ ඉච්චත්‍ර රාජාපෙක්ඛිනොපි ගරුනො

于“王之重子”(rañño garuputto)句中，`garu`(重)虽有待于王，

පුත්තෙන [Pg.164] සහ සමාසො, ගමකත්තා. ගමකත්තම්පි සමාසස්ස නිබන්ධනං. තත්ථ ගරුනො පුත්තොති විග්ගහො, එවමඤ්ඤත්‍ර.

然与“子”(putta)复合，因其能诠义(gamakattā)故。能诠义亦是复合之因。此处，其解析(viggaha)为“重之子”(garuno putto)。于余处亦然。

217. රූපෙ සඤ්ඤා රූපසඤ්ඤා.

217. 于色(rūpa)之想(saññā)为“色想”(rūpasaññā)。

ක්වචි නින්දායං - කූපෙ මණ්ඩූකො විය කූපමණ්ඩූකො. එවං නගරකාකො ඉච්චාදි. අත්‍රොපමාය නින්දා ගම්‍යතෙ.

有时于毁訾义中，如：如井中之蛙，为“井蛙”(kūpamaṇḍūko)。如是“城乌”(nagarakāko)等亦然。此处，由譬喻而知其毁訾义。

අන්තෙවාසිකො ත්‍යාදො විභත්ත්‍යලොපො.

于“近住弟子”(antevāsiko)等复合词中，有格尾之省略。

බහුබ්බීහිසමාස

有财释

218. අඤ්ඤපදත්ථෙසු බහුබ්බීහි.

218. 当（复合词）表达其他词的含义时，即为有财释。

අප්පඨමන්තාන [Pg.165] මඤ්ඤෙසං පදානං අත්ථෙසු ද්වෙ වා බහූනි වා නාමානි යදා සමස්‍යන්තෙ, තදා සො සමාසො බහුබ්බීහි නාම.

当两个或多个非第一格的名词，为了表达其他词的含义而复合时，该复合词即名为有财释。

ආගතා සමණා යං සා ආගතසමණො, විහාරො.

沙门已来之（处），彼即“沙门已来”(āgatasamaṇo)之精舍。

219. ජිතානි [Pg.166] ඉන්ද්‍රියානි යෙන සො ජිතින්ද්‍රියො, භගවා. ආහිතො අග්ගි යෙන සො ආහිතග්ගි. අග්‍යාහිතො වාත්‍යාදො යථෙච්ඡං විසෙසනස්ස පරතා.

219. 诸根已被其调伏，彼即“调伏诸根者”(jitindriyo)，世尊。火已被其燃起，彼即“燃火者”(āhitaggi)。于“燃火者”等词中，其形容词部分亦可随愿置于后。

220. කරණෙ තු-ඡින්නො රුක්ඛො යෙන සො ඡින්නරුක්ඛො, ඵරසු.

220. 就工具格而言：树被其所断，彼即“断树之具”(chinnarukkho)，（此即）斧(pharasu)。

221. දින්නො සුඞ්කො යස්ස සො දින්නසුඞ්කො, රාජා.

221. 税已被献予其人，彼即“已受税者”(dinnasuṅko)，（此即）国王。

222. නිග්ගතා ජනා යස්මා සො නිග්ගතජනො, ගාමො.

222. 人民已离其处，彼即“人已离”(niggatajano)之村庄。

223. දස [Pg.167] බලානි යස්ස සො දසබලො, භගවා. නත්ථි සමො යස්ස සො අසමො. එත්ථ ‘‘අත්තන්නස්සා’’ති යොගවිභාගෙන නස්ස අ.

223. 拥有十力者，彼即“十力者”(dasabalo)，世尊。无有等同者，彼即“无等者”(asamo)。此处，依（语法）规则之剖解，（否定词）na变为a。

පහූතා ජිව්හා යස්ස සො පහූතජිව්හො, මහන්තී පඤ්ඤා යස්ස සො මහාපඤ්ඤො. ද්වීසු ‘‘ඉත්ථියම්භාසිතපුමිත්ථීපුමාව චෙ’’ති පුම්භාවාතිදෙසා පුබ්බුත්තරපදෙසු ආඊප්පච්චයානමභාවො.

拥有广长舌者，彼即“广舌者”(pahūtajivho)；拥有大智慧者，彼即“大慧者”(mahāpañño)。于此二例中，因（阴性词）被赋予阳性特征，故前后成分中无有-ā、-ī等（阴性）后缀。

224. ‘‘ක්වචි [Pg.169] සමාසන්තගතානමකාරන්තො’’ති අන්තස්ස අත්තං. කාරග්ගහණෙන ආ ඉ ච. ඉත්ථියමිවණ්ණන්තා, ත්වන්තෙහි ච කප්පච්චයොපි. යථා - විසාලං අක්ඛි යස්ස සො විසාලක්ඛො, පච්චක්ඛධම්මා, සිලොපො. සොභනො ගන්ධො යස්ස සො [Pg.171] සුගන්ධි. බහුකන්තිකො, බහුනදිකො, සමුද්දො. එත්ථ යදාදිනා රස්සො. බහුකත්තුකො. මත්තා බහවො මාතඞ්ගා යස්මිං තං මත්තබහුමාතඞ්ගං, වනං.

224. 依据“有时复合词尾非-a者亦变为-a”之规则，词尾变为-a。例如：眼大者，彼即“大眼者”(visālakkho)；现见法(paccakkhadhammā)，（此处）省略si。香气美好者，彼即“芳香者”(sugandhi)。多荆棘者(bahukantiko)，多河流者(bahunadiko)，（此即）海洋(samuddo)。此处，依据（以）ya等（开头的规则），（元音）缩短。多作者(bahukattuko)。于其处有多头醉象，彼林即“多醉象”(mattabahumātaṅgaṃ)之林。

තුල්‍යාධිකරණො.

同格有财释

225. සුවණ්ණස්ස [Pg.172] විය වණ්ණො යස්ස සො සුවණ්ණවණ්ණො. වජිරං පාණිම්හි යස්ස සො වජිරපාණි. උරසි ලොමානි යස්ස සො උරසිලොමො. එත්ථ විභත්‍යලොපො.

225. 其色如金，彼即“金色者”(suvaṇṇavaṇṇo)。其手中有金刚，彼即“金刚手”(vajirapāṇi)。其胸有毛，彼即“胸毛者”(urasilomo)。此处（复合时）格的词尾被省略。

‘‘අත්ථෙසූ’’ති බහුත්තග්ගහණෙන ක්වචි පඨමන්තානම්පි. සහ හෙතුනා යො වත්තතෙ සො සහෙතුකො, ‘‘යදා’’ දිනා සහස්ස සො.

因（定义中）“义”(atthesu)一词用多数，故有时亦可由第一格（主格）词构成。与因俱行者，彼即“有因者”(sahetuko)。依据（以“yadā”等开头的）规则，saha变为sa。

226. සත්ත [Pg.173] වා අට්ඨ වා සත්තට්ඨ, මාසා, එත්ථඤ්ඤපදත්ථො වා සද්දස්සත්ථො. දක්ඛිණස්සා ච පුබ්බස්සා ච දිසාය යං අන්තරාලං, සා දක්ඛිණපුබ්බා, දිසා.

226. 七或八，即“七八”(sattaṭṭha)月。此处，（复合词）或表他词之义，或表其词自身之义。南与东二方之间，彼即“东南”(dakkhiṇapubbā)方。

භින්නාධිකරණො.

异格有财释

අප්පඨමන්තානන්ති කිං, දෙසිතො බුද්ධෙන යො ධම්මො.

（规则中说）“非第一格”是为何？（是为了排除如）“佛陀所说之法”(desito buddhena yo dhammo)（此类情况）。

ද්වන්දසමාස

双合释

227. නාමානං සමුච්චයො ද්වන්දො.

227. 名词的集合是双合释。

සමුච්චයො[Pg.177], ති පිණ්ඩීකරණං එකවිභත්තිකානං නාමානං යො සමුච්චයො, සො ද්වන්දො නාම, ඉදං සුත්තං බහුවචනවිසයං.

“合集”(Samuccayo)，即具有相同格(ekavibhattikānaṃ)的诸名词的集合，名为双合释。此经(suttaṃ)适用于复数(bahuvacanavisayaṃ)。

චන්දො ච සූරියො ච චන්දසූරියා. තිට්ඨන්ති ත්‍යාදි-

月亮和太阳，即日月(candasūriyā)。“站立”(Tiṭṭhanti)等——

ක්‍රියාසම්බන්ධසාමඤ්ඤතො [Pg.178] අත්ථෙත්ථාපෙකත්ථතා, එවං නරනාරියො, අක්ඛරපදානි.

由于与动词关联的共通性，在此有意义上的单一性，如男女(naranāriyo)、字母与词(akkharapadāni)。

228. තථා ද්වන්දෙ පාණි තුරිය යොග්ග සෙනඞ්ග ඛුද්දජන්තුක විවිධ විරුද්ධ විසභාගත්ථාදීනඤ්ච.

228. 如是在双合释中，有肢体(pāṇi)、乐器(turiya)、车乘(yogga)、军队部分(senaṅga)、小生物(khuddajantuka)、种种对反(vividha viruddha)、不同种类(visabhāgatthā)等。

විවිධෙනාකාරෙන විරුද්ධා විවිධවිරුද්ධා, සභාගා සදිසා, විවිධා ච තෙ සභාගා චෙති විසභාගා. යථා දිගුසමාසෙ, තථා ද්වන්දෙ පාණ්‍යඞ්ගත්ථාදීනං එකත්තං, නපුංසකත්තඤ්ච හොති.

以种种方式对反的，是“种种对反”(vividhaviruddhā)；`sabhāgā`是同类；种种不同类的，是“不同类”(visabhāgā)。如在数词复合词(digusamāse)中，同样在双合释中，肢体等词语成为单数，并且是中性。

චක්ඛුසොතං, ගීතවාදිතං, යුගනඞ්ගලං, හත්ථස්සං, අසිචම්මං, ඩංසමකසං, කොකාලූකං.

眼耳(cakkhusotaṃ)、歌乐(gītavāditaṃ)、轭与犁(yuganaṅgalaṃ)、象与马(hatthassaṃ)、刀与盾(asicammaṃ)、虻与蚊(ḍaṃsamakasaṃ)、杜鹃与猫头鹰(kokālūkaṃ)。

නාමරූපං[Pg.182], නාමං නමනලක්ඛණං, රූපං රුප්පනලක්ඛණං. එවමෙතෙ ධම්මා ලක්ඛණතො විවිධා, පරමත්ථතො සභාගා ච.

名色(nāmarūpaṃ)，名(nāma)以倾向(namana)为相，色(rūpa)以变坏(ruppana)为相。如此这些法，就相状来说是种种不同，但就胜义来说是同类的。

ආදිසද්දෙනාඤ්ඤත්ථාපි[Pg.183]. යථා - භින්නලිඞ්ගානං - ඉත්ථිපුමං. යදාදිනා රස්සො, දාසිදාසං, පත්තචීවරං. ගඞ්ගාසොණං.

以“等”(ādi)一词，亦指其他情况。例如：不同性别的——男女(itthipumaṃ)。(词首的)长元音变短：女奴与男仆(dāsidāsaṃ)、衣钵(pattacīvaraṃ)、恒河与索那河(Gaṅgāsoṇaṃ)。

සඞ්ඛ්‍යාපරිමාණානං - තිකචතුක්කං.

数量与度量——三与四(tikacatukkaṃ)。

සිප්පීනං - වෙණරථකාරං.

工匠中——竹匠与车匠(veṇarathakāraṃ)。

ලුද්දකානං - සාකුන්තික මාගවිකං.

猎人中——捕鸟人与猎鹿人(sākuntika māgavikaṃ)。

අප්පාණිජාතීනං - ආරසත්ථි.

无生命种类中——锥子与刀(ārasatthi)。

එකජ්ඣායනබ්‍රාහ්මණානං - කඨකාලාපං ඉච්චාදි.

同诵婆罗门中——迦陀与迦罗波(kaṭhakālāpaṃ)等。

229. විභාසා රුක්ඛ තිණ පසු ධන ධඤ්ඤ ජනපදාදීනඤ්ච.

229. 树木(rukkha)、草(tiṇa)、牲畜(pasu)、财富(dhana)、谷物(dhañña)、国土(janapada)等，可任选(Vibhāsā)。

ද්වන්දෙ [Pg.185] රුක්ඛාදීනං එකත්තං නපුංසකත්තඤ්ච වා හොති.

在双合释中，树木等(词语)可任选成为单数(ekattaṃ)和中性(napuṃsakattaṃ)。

ධවඛදිරං, ධවඛදිරා, මුඤ්ජපබ්බජං, මුඤ්ජපබ්බජා, අජෙළකං, අජෙළකා, හිරඤ්ඤසුවණ්ණං, හිරඤ්ඤසුවණ්ණානි, සාලියවං, සාලියවා.

达瓦木与卡迪拉木(dhavakhadiraṃ, dhavakhadirā)；文邪草与芭茅草(muñjapabbajaṃ, muñjapabbajā)；山羊与绵羊(ajeḷakaṃ, ajeḷakā)；金与银(hiraññasuvaṇṇaṃ, hiraññasuvaṇṇāni)；稻米与大麦(sāliyavaṃ, sāliyavā)。

කාසිකොසලං [Pg.187] කාසිකොසලා.

迦尸与憍萨罗(Kāsikosalaṃ, kāsikosalā)。

ආදිසද්දෙන අඤ්ඤෙසුපි වා. යථා – නිච්චවිරොධීනමද්දබ්බානං - කුසලාකුසලං, කුසලාකුසලානි.

以“等”(ādi)一词，亦可任选用于其他。例如：对于恒常对立的非实物——善与不善(kusalākusalaṃ, kusalākusalāni)。

සකුණීනං - බකබලාකං, බකබලාකා.

鸟类中——苍鹭与白鹭(bakabalākaṃ, bakabalākā)。

බ්‍යඤ්ජනානං - දධිඝතං, දධිඝතානි.

调味品中——凝乳与酥油(dadhighataṃ, dadhighatāni)。

දිසානං - පුබ්බාපරං, පුබ්බාපරා ඉච්චාදි.

方向中——东与西(pubbāparaṃ, pubbāparā)等。

අබ්‍යයීභාවසමාස

不变格复合词

230. අධිසද්දා [Pg.189] ස්මිං, තස්ස ලොපො. අධිසද්දෙන තුල්‍යාධිකරණත්තා ඉත්ථිසද්දාපිස්මිං. නිච්චසමාසත්තා ආධාරභූතායමිත්ථියන්ති පදන්තරෙන විග්ගහො. අධි ඉත්ථියන්ති ඨිතෙ –

230. 从`adhi`词，`smiṃ`[格]被省略(lopo)。因与`adhi`词同格(tulyādhikaraṇattā)，故从`itthi`词，`smiṃ`[格]亦然。因其为恒常复合词(Niccasamāsattā)，故以“在作为基础的女人中”(ādhārabhūtāyaṃ itthiyaṃ)等其他词来分析(viggaho)。当`adhi itthi`并列时——

උපසග්ගනිපාතපුබ්බකො අබ්‍යයීභාවො.

以前缀(upasagga)或小品词(nipāta)为首的，是不变格复合词(abyayībhāva)。

උපසග්ගාදිපුබ්බකො සද්දො විභත්‍යත්ථාදීසු සමාසො හොති, අබ්‍යයීභාවසඤ්ඤො ච.

以接头词(upasagga)等为首的词，在格义(vibhatyatthā)等中构成复合词，名为不变格复合词(abyayībhāvasañño)。

‘‘සො නපුංසකලිඞ්ගො’’ති අබ්‍යයීභාවො නපුංසකලිඞ්ගො, යදාදිනා එකවචනො ච.

“彼为中性”(So napuṃsakaliṅgo)，即不变格复合词是中性(napuṃsakaliṅgo)，并且(根据规则)是单数(ekavacano)。

‘‘සරො [Pg.191] රස්සො නපුංසකෙ’’ති රස්සො.

“元音在中性词中为短音”(Saro rasso napuṃsake)，因此是短音(rasso)。

අඤ්ඤස්මා ලොපො ච.

另一者亦省略(lopo)。

අනකාරන්තා අබ්‍යයීභාවා පරා සබ්බා විභත්තී ලුජ්ජරෙ. අධිත්ථි, විභත්තීනමත්ථො ආධාරාදි.

不以-a结尾的不变格复合词，其后的所有格都被省略。例如adhitthi，格的意义是处所等。

ඉධාධිසද්දො ආධාරෙවත්තතෙ, අධිත්ථිඉච්චෙතං පදං ඉත්ථිය මිච්චෙතමත්ථං වදති.

此处，adhi一词用于处所义，adhitthi这个词表达“在女性中”之义。

සමීපං [Pg.193] නගරස්ස උපනගරං. ‘‘අංවිභත්තීනමකාරන්තබ්‍යයීභාවා’’ති විභත්තීනං ක්වචි අං.

城市附近是upanagaraṃ（近城）。“以-a结尾的不变格复合词，其格有时变为aṃ。”

ක්වචීති කිං. උපනගරෙ.

“有时”是什么意思？Upanagare（在近城中）。

අභාවො මක්ඛිකානං නිම්මක්ඛිකං රස්සො. අනුපුබ්බො ථෙරානං අනුථෙරං, අනතික්කම්ම සත්තිං යථාසත්ති.

无蝇之处为nimmakkhikaṃ（无蝇），（且元音）短化。长老的次第为anutheraṃ（随长老），不超越力量为yathāsatti（如其力量）。

යෙ [Pg.195] යෙ බුඩ්ඪා යථාබුඩ්ඪං, විච්ඡායං.

凡是年长者，如其年长（yathābuḍḍhaṃ）；无影（vicchāyaṃ）。

යත්තකො පරිච්ඡෙදො ජීවස්ස යාවජීවං, අවධාරණෙ.

生命的界限，即yāvajīvaṃ（尽其一生），用于限定之义。

ආ පබ්බතා ඛෙත්තං ආපබ්බතං ඛෙත්තං, මරියාදායං, වජ්ජමානා සීමා මරියාදා, පබ්බතං විනාත්‍යත්ථො.

从山到田地，即āpabbataṃ khettaṃ（直到山为止的田地），用于界限义。被排除的界限是mariyādā，其义为不包括山。

ආ ජලන්තා සීතං ආජලන්තං සීතං, අභිවිධිම්හි, ගය්හමානා සීමා අභිවිධි, ජලන්තෙන සහෙත්‍යත්ථො.

寒冷直到燃烧处，即ājalantaṃ sītaṃ（直到燃烧处为止的寒冷），用于周遍义。被包含的界限是abhividhi，其义为与燃烧处一起。

ආසද්දයොගෙ ‘‘ධාතුනාමා’’දිනා අපාදානවිධානෙනෙව වාක්‍යම්පි සිද්ධං. තථාඤ්ඤත්‍ර.

在与ā一词连用时，通过“dhātunāmā...”等（规则）的离格规定，（不使用复合词的）句子也能成立。其他地方也是如此。

231. ‘‘උත්තමො [Pg.197] වීරො පවීරො’’ ඉච්චාදො පන පුබ්බපදත්ථප්පධානත්තාභාවාබ්‍යයීභාවාභාවො කම්මධාරයොඑව. එවං විසිට්ඨො ධම්මො අභිධම්මො. කුච්ඡිතං අන්නං කදන්නං. එත්ත්ථ [Pg.198] ‘‘කද කුස්සා’’ති සරෙ කුස්ස කදාදෙසො.

231. 然而，在“uttamo vīro pavīro”（最上勇士，即最胜勇士）等（复合词）中，因不具前 पद（词）义为主的性质，故非不变格复合词，而仅是持业释。同样地，visiṭṭho dhammo（殊胜法）即是abhidhammo（阿毗达摩）。kucchitaṃ annaṃ（劣食）即是kadannaṃ。此处，根据“kada kussā”这一规则，当元音在后时，ku被kada替代。

අප්පකං ලවණං කාලවණං, එත්ථ ‘‘කාප්පත්ථෙසු චා’’ති කුස්ස කා, බහුවචනෙනාඤ්ඤත්‍රාපි ක්වචි. කුච්ඡිතො පුරිසො කාපුරිසො, කුපුරිසො වා, එවමසුරාදි.

少量盐是kālavaṇaṃ。此处，根据“kā appatthesu ca”这一规则，ku变为kā，且由（规则中的）复数可知，在其他地方有时也如此。恶人是kāpuriso或kupuriso，asura（阿修罗）等词也是如此。

පුබ්බපරූභයමඤ්ඤපදත්ථ - ප්පධානාබ්‍යයීභාව සමාසො;

කම්මධාරයක තප්පුරිසා ද්වෙ, ද්වෙන්දො ච බහුබ්බීහි ච ඤෙය්‍යා.

以前 पद 义、后 पद 义、两 पद 义、他 पद 义为主的，应知分别为：不变格复合词、持业释与依主释二种、双数复合词与多财复合词。

සමාසො.

复合词（章）终。

4. තද්ධිතකණ්ඩ

4. 派生词章

අපච්චතද්ධිත

后裔派生词

232. වාණපච්චෙ.

232. （后裔义的）ṇa等后缀

ඡට්ඨන්තා [Pg.200] සද්දා ‘‘තස්සාපච්ච’’මිච්චස්මිං අත්ථෙ ණො වා හොති. වාති වාක්‍යත්ථං. ණෙනෙවාපච්චත්ථස්ස වුත්තත්තා අපච්චසද්දාප්පයොගො.

第六格结尾的词，在“彼之后裔”这一意义上，可选用ṇo后缀。vā（或）表示（可使用）句子（来表达）。因仅通过ṇo后缀即可表达后裔之义，故不使用apacca一词。

‘‘තෙසං විභත්‍යා’’ දො තෙසංගහණෙන විභත්තිලොපො. තථොත්තරත්‍ර.

在“Tesaṃ vibhatyā...”等（规则）中，通过tesaṃ的引用，格被省略。其后（的规则）也是如此。

‘‘තෙසං ණො ලොපං’’ති පච්චයානං ණස්ස ලොපො.

（规则）“Tesaṃ ṇo lopaṃ”是指后缀中ṇ的省略。

‘‘වුද්ධාදිසරස්ස වා සංයොගන්තස්ස සණෙ චෙ’’ති සණකාරෙ පරෙ අසංයොගන්තස්සාදිසරස්ස වුද්ධි.

（根据规则）“Vuddhi ādisarassa vā saṃyogantassa saṇe ce”，当有带ṇ的后缀在后时，非复辅音结尾的（词干）其首元音发生增长。

තස්සාපනියමෙ –

其例外是——

අයුවණ්ණානඤ්චායො වුද්ධි.

a、i、u元音的增长（分别为）ā、e、o。

අකාරිවණ්ණුවණ්ණානං ආඑඔවුද්ධියො හොන්ති, චසද්දෙන ක්වචි න.

a、i、u元音发生ā、e、o的增长，且因有ca一词，（此规则）有时不适用。

සරලොපාදි, තද්ධිතත්තා නාමමිව කතෙ ස්‍යාදි.

（适用）元音省略等（规则），因其为派生词，故视同名词，可加si等格尾。

තද්ධිතාභිධෙය්‍යලිඞ්ග–විභත්තිවචනා [Pg.202] සියුං.

派生词应随其所指（之词）的性、格与数。

සමූහභාවජා භීයො, සකත්ථෙ ණ්‍යො නපුංසකෙ.

（表示）群体、状态、出生等义（的派生词）为多；表示抽象义的ṇya后缀（派生词）为中性。

තා තුත්ථියං නිපාතා තෙ, ධාමිථංපච්චයන්තකා.

而那些以dhā和ithaṃ为后缀的（词），在第三格（的意义上）是不变品。

වසිට්ඨස්සාපච්චං [Pg.203] පොසො වාසිට්ඨො, ඉත්ථී වාසිට්ඨී, නපුංසකං වාසිට්ඨං. විකප්පවිධානතො තද්ධිතෙන සමාසස්සාච්චන්තං බාධායා භාවා වසිට්ඨා පච්චන්තිපි හොති.

Vasiṭṭha的后裔，阳性为vāsiṭṭho，阴性为vāsiṭṭhī，中性为vāsiṭṭhaṃ。根据选择规则，因派生词并不完全妨碍复合词（的构成），故也有vasiṭṭhāpaccaṃ的形式。

නපුංසකෙන වාපීති, සද්දසත්ථවිදූ විදුං.

语法学家知晓：或亦通过中性（形式）。

233. වා [Pg.205] අපච්චෙති චාධිකාරො.

233. “或”与“后裔”是（此后的）标题。

ණායන ණාන වච්ඡාදිතො.

从跋蹉(Vaccha)等（姓氏后，加）ṇāyana和ṇāna（后缀）。

වච්ඡාදිතො ගොත්තගණතො ණායනො ණානො ච වා හොති.

从跋蹉(Vaccha)等姓氏群后，可任选（加）ṇāyana和ṇāna（后缀）。

අපච්චං පපුත්තප්පභුති ගොත්තං. කච්චස්සාපච්චං කච්චායනො, කච්චානො වා. සංයොගන්තත්තා න වුද්ධි.

氏族(gottaṃ)是始于曾孙的后裔。迦察(Kacca)的后裔是迦旃延(Kaccāyano)，或迦旃那(Kaccāno)。因（词根）以辅音丛结尾，故无元音增长。

234. ‘‘ණෙය්‍යො [Pg.206] කත්තිකාදීහී’’ති ණෙය්‍යො, විනතාය අපච්චං වෙනතෙය්‍යො විනතෙය්‍යො වා. න පක්ඛෙ වුද්ධි, ණෙය්‍යොති යොගවිභාගෙන ‘‘තස්ස දීයතෙ’’ ත්‍යත්ථෙපි ණෙය්‍යො, දක්ඛිණා දීයතෙ යස්ස සො දක්ඛිණෙය්‍යො.

234. 根据“Ṇeyyo kattikādīhī”（此规则），（加）ṇeyya（后缀）。维那达(Vinatā)的后裔是韦那提耶(Venateyyo)，或维那提耶(Vinateyyo)。在（后一）情况下无元音增长。通过规则分析(yogavibhāgena)，ṇeyya（后缀）亦可用于“施与彼”之义；供品(dakkhiṇā)应施与之人，即是应供者(dakkhiṇeyyo)。

235. අතො ණි වා.

235. 于a（音）后，可任选（加）ṇi（后缀）。

අකාරන්තතො [Pg.207] අපච්චෙ ණි වා හොති, පුන වාසද්දෙන ණිකො, අකාරන්තා අනකාරන්තා ච බොපි.

于a音结尾（的词根）后，在“后裔”义上，可任选（加）ṇi（后缀）。再者，由（规则中的）“或”字，（亦可加）ṇika（后缀），（此后缀可用于）a音结尾及非a音结尾（的词根）。

දක්ඛි, සක්‍යපුත්තිකො, මණ්ඩබ්බො, භාතුබ්බො. ද්විත්තං.

达克希(Dakkhi)、释迦子(Sakyaputtiko)、曼达波(Maṇḍabbo)、婆多波(Bhātubbo)。双音化。

236. ‘‘ණවො [Pg.208] පග්වාදීහී’’ ති ණවො. මනුනො අපච්චං මාණවො.

236. 根据“Ṇavo pagvādīhī”（此规则），（加）ṇava（后缀）。摩奴(Manu)的后裔是摩那婆(Māṇavo，意为年轻人)。

237. ‘‘ණෙර [Pg.209] විධවාදිතො’’ති ණෙරො, සාමණෙරො.

237. 根据“Ṇera vidhavādito”（此规则），（加）ṇera（后缀），（例如）沙弥(sāmaṇero)。

සංසට්ඨාදිඅනෙකත්ථතද්ධිත

混合等多种意义的派生词缀

238. ‘‘යෙන [Pg.210] වා සංසට්ඨං තරති චරති වහති ණිකො’’ති ණිකො. වාකාරෙන නෙකත්ථෙනෙකපච්චයා ච. ඝතෙන සංසට්ඨො ඝාතිකො, ඔදනො. උළූපෙන තරතීති ඔළූපිකො, උළූපිකො වා, න පක්ඛෙ වුද්ධි.

238. 根据“Yena vā saṃsaṭṭhaṃ tarati carati vahati ṇiko”（此规则），（加）ṇika（后缀）。由“vā”字可知，（此规则适用于）多种意义和多种后缀。与酥油(ghata)混合者是ghātiko，如米饭(odano)。以筏(uḷūpa)渡越者是oḷūpiko，或uḷūpiko，在（后一）情况下无元音增长。

සකටෙන චරතීති සාකටිකො. සීසෙන වහතීති සීසිකො, න වුද්ධි.

以车(sakaṭa)行者是sākaṭiko（车夫）。以头(sīsa)运载者是sīsiko，无元音增长。

ඉත්ථිලිඞ්ගතො එය්‍යකො, ණකො ච. චම්පායං ජාතො චම්පෙය්‍යකො. එවං බාරාණසෙය්‍යකො. ණකො – කුසිනාරායං වසතීති කොසිනාරකො. ජනපදතො ණකො ච – මගධෙසු වසති, තෙසං ඉස්සරො වා මාගධකො.

从阴性词（词根）后，（加）eyyaka和ṇaka（后缀）。生于瞻波城(Campā)者是campeyyako。同样，（生于）波罗奈(Bārāṇasī)者是bārāṇaseyyako。关于ṇaka（后缀）：住于古西那罗(Kusinārā)者是kosinārako。从地方名后，亦（加）ṇaka（后缀）：住于摩揭陀(Magadha)者，或其主，是māgadhako。

තජ්ජාතියා [Pg.212] විසිට්ඨත්ථෙ ආජානීයො. අස්සජාතියා විසිට්ඨො අස්සාජානීයො. ඤො - අග්ගන්ති ජානිතබ්බං අග්ගඤ්ඤං, ද්විත්තං.

在“于其种类中殊胜”义上，（加）ājānīya（后缀）。于马类中殊胜者是assājānīyo（骏马）。（加）ña（后缀）：应知为“最上”(aggaṃ)者是aggaññaṃ，（此处有）双音化。

239. තමධීතෙ තෙන කතාදිසන්නිධානනියොගසිප්පභණ්ඩ ජීවිකත්ථෙසු ච.

239. 亦用于“学彼”、“彼所作”等义，及“近处”、“委任”、“技艺”、“商品”、“生计”等义。

තං [Pg.213] අධීතෙ ඉච්චාදීස්වත්ථෙසු ආදිසද්දෙන හතාදීසු ච ණිකො වා හොති. අභිධම්මමධීතෙති ආභිධම්මිකො, අභිධම්මිකො වා, න පක්ඛෙ වුද්ධි. වචසා කතං කම්මං වාචසිකං. එවං මානසිකං, එත්ථ –

在“学彼”等义，以及由“等”字所含的“彼所杀”等义中，可任选（加）ṇika（后缀）。学阿毗达摩(Abhidhamma)者是ābhidhammiko，或abhidhammiko，在（后一）情况下无元音增长。由语所造之业是vācasikaṃ（语业）。同样，（有）mānasikaṃ（意业），此处——

‘‘ස [Pg.214] සරෙ වාගමො’’තීහානුවත්තිතාදිසද්දෙන සාගමො.

此处，通过沿用规则“Sa sare vāgamo”，（manas-ikaṃ 变成 mānasikaṃ 时）有元音增益。

සරීරෙ සන්නිධානා වෙදනා සාරීරිකා. ද්වාරෙ නියුත්තො දොවාරිකො, එත්ථ- ‘‘මායූනමාගමො ඨානෙ’’ති වකාරතො පුබ්බෙ ඔකාරාගමො.

于身体(sarīra)中存在的感受(vedanā)是sārīrikā（身受）。于门口(dvāra)被委任者是dovāriko（守门人）。此处，根据“māyūnamāgamo ṭhāne”（此规则），在v音前增益o音。

සිප්පන්ති [Pg.215] ගීතාදිකලා, වීණා අස්ස සිප්පන්ති වෙණිකො, අත්‍ර වීණෙති වීණාවාදනං. ගන්ධො අස්ස භණ්ඩන්ති ගන්ධිකො, මගෙ හන්ත්වා ජීවතීති මාගවිකො, වකාරාගමො. ජාලෙන හතො ජාලිකො, සුත්තෙන බද්ධො සුත්තිකො, චාපො අස්ස ආයුධන්ති චාපිකො, වාතො අස්ස ආබාධො අත්ථීති වා වාතිකො, බුද්ධෙ පසන්නො බුද්ධිකො, වත්ථෙන කීතං භණ්ඩං වත්ථිකං.

技艺(sippa)指歌唱等艺术。琵琶(vīṇā)是其技艺者是veṇiko（琵琶师），此处vīṇā指弹奏琵琶。香(gandha)是其商品者是gandhiko（香贩）。猎鹿(miga)为生者是māgaviko（猎人），（此处）增益va音。以网(jāla)捕杀者是jāliko。以线(sutta)捆绑者是suttiko。弓(cāpa)是其武器者是cāpiko（弓箭手）。风(vāta)是其疾病者是vātiko。于佛陀有净信者是buddhiko（佛弟子）。以布(vattha)所购之物是vatthikaṃ。

කුම්භො [Pg.217] අස්ස පරිමාණං, ත මරහති, තෙසං රාසි වා කුම්භිකො. අක්ඛෙන දිබ්බතීති අක්ඛිකො, මගධෙසු වසති, ජාතොති වා මාගධිකො ඉච්චාදි.

罐(kumbha)是其量器，或彼值得一罐，或彼等之堆集，（称）kumbhiko。以骰子(akkha)赌博者是akkhiko（赌徒）。住于摩揭陀(Magadha)或生于彼处者是māgadhiko，等等。

240. ණ රාගා තෙන රත්තං තස්සෙදමඤ්ඤත්ථෙසු ච.

240. （加）ṇa（后缀），用于“因彼而染”、“此乃彼之物”及其他意义。

තෙන [Pg.218] රත්තං ත්‍යාද්‍යත්ථෙසු ණො වා හොති. කසාවෙන රත්තං කාසාවං.

在“因彼而染”等义中，可任选（加）ṇa（后缀）。以袈裟色染料(kasāva)所染者是kāsāvaṃ（袈裟色的）。

එවං [Pg.219] නීලං පීතමිච්චාදි. න වුද්ධි, මහිසස්ස ඉදං මාහිසං, සිඞ්ගං.

同样，（有）nīlaṃ（青色）、pītaṃ（黄色）等。无元音增长。此乃水牛(mahisa)之物，（称）māhisaṃ，如牛角(siṅgaṃ)。

එවං [Pg.220] රාජපොරිසං, එත්ථ ‘‘අයුවණ්ණානඤ්චා’’ දො පුන වුද්ධිග්ගහණෙන උත්තරපදස්ස වුද්ධි. මගධෙහි ආගතො, තත්‍ර ජාතො, තෙසං ඉස්සරො, තෙ අස්ස නිවාසොති වා මාගධො, කත්තිකාදීහි යුත්තො කත්තිකො, මාසො.

同样，（有）rājaporisaṃ（王臣）。此处，在“ayuvaṇṇānañcā”（此规则）中，通过再次提及“增长”，（复合词的）后一部分发生元音增长。从摩揭陀(Magadha)而来，或生于彼处，或彼等之主，或彼是其住所，（称）māgadho。与迦提迦(Kattikā)等（星宿）相应者是kattiko，指月份。

බුද්ධො [Pg.222] අස්ස දෙවතාති බුද්ධො. බ්‍යාකරණං අවෙච්ච අධීතෙති වෙය්‍යාකරණො. එත්ථ ‘‘මායූනමා’’දිනා යකාරතො පුබ්බෙ එ ආගමො, යස්ස ද්විත්තං. සගරෙහි නිබ්බත්තො සාගරොඉච්චාදි.

佛陀是其天神者是buddho（佛弟子）。通晓并学习文法(byākaraṇaṃ)者是veyyākaraṇo（语法家）。此处，根据“māyūnamā”等（规则），在y音前增益e音，且y音双音化。由萨竭罗(Sagara)诸子所成者是sāgaro（海洋），等等。

241. ජාතාදීනමිමියා ච.

241. 在“出生”等义上，亦（加）imi和iya（后缀）。

ජාතාදීසු [Pg.224] ඉමො ඉයො ච හොති, චසද්දෙන කියො ච. පච්ඡා ජාතො පච්ඡිමො, මනුස්සජාතියා ජාතො මනුස්සජාතියො. අන්තෙ නියුත්තො අන්තිමො, අන්තියො.

在“出生”等义上，（加）ima和iya（后缀），由“ca”字亦（加）kiya（后缀）。后生者是pacchimo（最后的）。生于人种(manussajāti)者是manussajātiyo。被定于末尾者是antimo（最终的），或antiyo。

එවං අන්ධකියො. පුත්තො අස්ස අත්ථීති පුත්තිමො, පුත්තියො. එවං කප්පියො.

同样，（有）andhakiyo（安陀迦人）。有子(putta)者是puttimo，或puttiyo。同样，（有）kappiyo（适宜的）。

242. ‘‘තදස්සට්ඨානමීයො [Pg.225] චෙ’’ති ඊයො, චකාරෙන හිතාද්‍යත්ථෙපි, බන්ධනස්ස ඨානං බන්ධනීයං, චඞ්කමනස්ස හිතං චඞ්කමනීයං.

242. 根据“Tadassaṭṭhānamīyo ce”（此规则），（加）īya（后缀）。由“ca”字，亦可用于“有益于”等义。束缚(bandhana)之处是bandhanīyaṃ（应缚处）。有益于经行(caṅkamana)者是caṅkamanīyaṃ（宜经行）。

243. ‘‘ආලු [Pg.226] තබ්බහුලෙ’’ති ආලු. අභිජ්ඣාබහුලො අභිජ්ඣාලු.

243. “Ālu”用于“多有彼”义。多贪欲者为“abhijjhālu”（贪欲者）。

විසෙසතද්ධිත

特殊义派生词缀

244. විසෙසෙ තරතමිස්සිකියිට්ඨා.

244. 于特殊义中，使用“tara”、“tama”、“issika”、“iya”、“iṭṭha”后缀。

අතිසයත්ථෙ තරාදයො හොන්ති.

于优胜义中，有“tara”等后缀。

අයමෙතෙසං [Pg.227] අතිසයෙන පාපොති පාපතරො, පාපතමො, පාපිස්සිකො, පාපියො, පාපිට්ඨො වා.

此人于彼等中极其为恶，故为“pāpataro”（更恶者）、“pāpatamo”（最恶者）、“pāpissiko”、“pāpiyo”或“pāpiṭṭho”。

‘‘වුද්ධස්ස [Pg.228] ජො ඉයිට්ඨෙසූ’’ති වුද්ධස්ස ජාදෙසෙ – ‘‘සරලොපා’’දො පකතිග්ගහණෙන පකත්‍යභාවා ඉස්ස එ. ජෙය්‍යො, ජෙට්ඨො.

依据“vuddhassa jo iyiṭṭhesū”（于“iya”、“iṭṭha”前，“vuddha”作“ja”）规则，“vuddha”被替换为“ja”。——因“saralopa”等规则中提及“pakati”（原形）而导致原形不存在，“issa”变为“e”。得“jeyyo”（更优者）、“jeṭṭho”（最长者）。

එවං ‘‘පසත්ථස්ස සො චෙ’’ති සාදෙසෙ සෙය්‍යො, සෙට්ඨො.

同理，依据“pasatthassa so ce”（“pasattha”作“sa”）规则，当替换为“sa”时，得“seyyo”（更殊胜者）、“seṭṭho”（最殊胜者）。

අස්සත්ථිතද්ධිත

所有义派生词缀

245. ‘‘තදස්සත්ථීති [Pg.230] වී චෙ’’ති වී. මෙධා අස්ස අත්ථීති මෙධාවී.

245. 依据“tadassatthīti vī ce”（于“彼有此”义，后缀为“vī”）规则，有“vī”后缀。有智慧(medhā)者，故为“medhāvī”（有慧者）。

246. එවං [Pg.231] ‘‘තපාදිතො සී’’ති සී, ද්විත්තං, තපස්සී.

246. 同理，依据“tapādito sī”（从“tapa”等词，后缀为“sī”）规则，有“sī”后缀，发生重叠，得“tapassī”（苦行者）。

247. ‘‘දණ්ඩාදිතො [Pg.232] ඉක ඊ’’ති ඉකො, ඊ ච. දණ්ඩිකො, දණ්ඩී.

247. 依据“daṇḍādito ika ī”（从“daṇḍa”等词，后缀为“ika”、“ī”）规则，有“ika”和“ī”后缀。得“daṇḍiko”（执杖者）、“daṇḍī”（持杖者）。

248. ‘‘ගුණාදිතො වන්තූ’’ති වන්තු. ගුණවා, පඤ්ඤවා. යදාදිනා රස්සො.

248. 依据“guṇādito vantū”（从“guṇa”等词，后缀为“vantu”）规则，有“vantu”后缀。得“guṇavā”（有功德者）、“paññavā”（有智慧者）。由“yadādi”（“yadā”等词组）致使短音化。

249. ‘‘සත්‍යාදීහි [Pg.233] මන්තූ’’ති මන්තු. සතිමා, භානුමා.

249. 依据“satyādīhi mantū”（从“sati”等词，后缀为“mantu”）规则，有“mantu”后缀。得“satimā”（具念者）、“bhānumā”（具光者）。

250. ‘‘ආයුස්සුකාරාස්මන්තුම්හී’’ති [Pg.235] උස්ස අස. ආයස්මා.

250. 依据“āyussukārāsmantumhī”规则，（词干末的）“us”变为“as”。得“āyasmā”（具寿）。

251. ‘‘සද්ධාදිතො ණ’’ ඉති ණො. සද්ධො.

251. 依据“saddhādito ṇa”（从“saddhā”等词，后缀为“ṇa”）规则，有“ṇa”后缀。得“saddho”（有信者）。

252. ‘‘තප්පකතිවචනෙ [Pg.236] මයො’’ති මයො. සුවණ්ණෙන පකතං සොවණ්ණමයං, සුවණ්ණමයං වා. පක්ඛෙ - යදාදිනා වුද්ධි.

252. 依据“tappakativacane mayo”（于“彼所作”义，后缀为“maya”）规则，有“maya”后缀。由金所作者为“sovaṇṇamayaṃ”或“suvaṇṇamayaṃ”。另一情况，由“yadādi”规则发生增长（vuddhi）。

එතෙසමො ලොපෙ.

于此等词的词尾省略

විභත්තිලොපෙ මනාදීනමන්තස්ස ඔ හොති. මනොමයං.

当格结尾省略时，“manas”等词的词尾变为“o”。如“manomayaṃ”（心所成）。

සඞ්ඛ්‍යාතද්ධිත

数词派生词缀

253. සඞ්ඛ්‍යාපූරණෙ [Pg.237] ත්‍යධිකාරො.

253. 于序数词，此为“tya”等后缀之统辖规则。

‘‘ද්විතීහි තියො’’ති තියො, ‘‘තියෙ දුතාපි චෙ’’ති ද්විතීනං දුතා. ද්වින්නං පූරණො දුතියො, එවං තතියො.

依据“dvitīhi tiyo”（从“dvi”、“ti”，后缀为“tiya”）规则，有“tiya”后缀。又依据“tiye dutāpi ce”规则，“dvi”与“ti”（的词基）作“du”与“ta”。二之序数为“dutiyo”（第二），同理有“tatiyo”（第三）。

254. ‘‘චතුච්ඡෙහි ථඨා’’ති ථඨා. චතුත්ථො, ඡට්ඨො.

254. 依据“catucchehi thaṭhā”（从“catu”、“cha”，后缀为“tha”、“ṭha”）规则，有“tha”和“ṭha”后缀。得“catuttho”（第四）、“chaṭṭho”（第六）。

255. තෙසමඩ්ඪූපපදෙන අඩ්ඪුඩ්ඪ දිවඩ්ඪ දියඩ්ඪාඩ්ඪතියා.

255. 于此等词，当与“aḍḍha”（半）连用为前缀时，得“aḍḍhuḍḍha”（三又二分之一）、“divaḍḍha”（一又二分之一）、“diyaḍḍha”（一又二分之一）、“aḍḍhatiyā”（二又二分之一）。

චතුත්ථ [Pg.238] දුතිය තතියානං අඩ්ඪූපපදෙන සහ අඩ්ඪුඩ්ඪ දිවඩ්ඪ දියඩ්ඪාඩ්ඪතියා හොන්ති.

“catuttha”（第四）、“dutiya”（第二）、“tatiya”（第三）与“aḍḍha”（半）连用为前缀时，成为“aḍḍhuḍḍha”（三又二分之一）、“divaḍḍha”（一又二分之一）、“diyaḍḍha”（一又二分之一）、“aḍḍhatiyā”（二又二分之一）。

අඩ්ඪෙන චතුත්ථො අඩ්ඪුඩ්ඪො, අඩ්ඪෙන දුතියො දිවඩ්ඪො, දියඩ්ඪො වා, අඩ්ඪෙන තතියො අඩ්ඪතියො.

半加第四为“aḍḍhuḍḍho”（三又二分之一）；半加第二为“divaḍḍho”或“diyaḍḍho”（一又二分之一）；半加第三为“aḍḍhatiyo”（二又二分之一）。

256. ‘‘සඞ්ඛ්‍යාපූරණෙ [Pg.239] මො’’ති මො, පඤ්චමො. ඉත්ථියං පඤ්චන්නං පූරණී පඤ්චමී.

256. 依据“saṅkhyāpūraṇe mo”（于序数词，后缀为“ma”）规则，有“ma”后缀，如“pañcamo”（第五）。于阴性，五之序数为“pañcamī”（第五）。

එකො ච දස චාති ද්වන්දෙ කතෙ –

“一”与“十”，如是作双合词时——

ද්වෙකට්ඨානමාකාරො වා.

“dvi”、“eka”、“aṭṭha”等词（词尾）或作“ā”。

සඞ්ඛ්‍යානෙ උත්තරපදෙ ද්විඑකඅට්ඨඉච්චෙතෙස මන්තස්ස ආ වා හොති. එකාදස පඤ්චීව. එවං ද්වාදස.

于数词中，当“dvi”、“eka”、“aṭṭha”等词作为复合词后分时，其词尾或变为“ā”。如“ekādasa”（十一）、“pañcīva”（如五）。同理，有“dvādasa”（十二）。

යදාදිනා තිස්ස තෙආදෙසෙ ‘‘එකාදිතො දස්ස ර සඞ්ඛ්‍යානෙ’’ති දසසද්දෙ දස්ස රො. තෙරස.

由“yadādi”规则，“ti”被替换为“te”；依据“ekādito dassa ra saṅkhyāne”（于数词中，从“eka”起，“dasa”之“da”作“ra”）规则，于“dasa”一词中，“da”作“ra”。得“terasa”（十三）。

257. ‘‘චතූපපදස්ස [Pg.241] ලොපො තුත්තරපදාදිචස්ස චුචොපි නවා’’ති චතුසද්දෙ තුස්ස ලොපො චස්ස චු ච. චුද්දස.

257. “‘四’(catu)为前缀时，其‘tu’省略，后续词首的‘ca’亦可选择性地变为‘cu’。”于‘catu’一词中，‘tu’省略，‘ca’变为‘cu’。如：cuddasa (十四)。

‘‘දසෙ සො නිච්චඤ්චෙ’’ති ඡස්ස සොආදෙසෙ – ‘‘ළ දරානං’’ති දසසද්දෙ දස්ස ළො. සොළස, අට්ඨාරස.

“当‘dasa’(十)在后时，‘cha’(六)恒常变为‘so’。”即‘cha’替换为‘so’。——“‘da’与‘ra’作‘ḷa’。”即于‘dasa’一词中，‘da’作‘ḷa’。如：soḷasa (十六)、aṭṭhārasa (十八)。

258. ‘‘වීසති [Pg.242] දසෙසු බා ද්විස්ස තූ’’ති ද්විස්ස බා. බාවීසති, එකාදසන්නං පූරණො එකාදසමො.

258. “当后接‘vīsati’(二十)与‘dasa’(十)时，‘dvi’(二)变为‘bā’。”即‘dvi’变为‘bā’。如：bāvīsati (二十二)。十一个的序数词是ekādasamo (第十一)。

259. ‘‘එකාදිතො දසස්සී’’ති ඉත්ථියං ඊ. එකාදසී ඉච්චාදි.

259. “从十一等起，(以‘dasa’结尾的词)作‘ī’。”此为阴性。如：ekādasī (第十一，阴性)等。

‘‘ද්වාදිතො කොනෙකත්ථෙ චෙ’’ති කො, ද්වෙ පරිමාණානි අස්සෙති ද්විකං. එවං තිකාදි.

“从二等起，于‘一组’义时，(后缀为)‘ko’。”其量为二，故为dvikaṃ (二个一组)。如是，tika (三个一组)等。

260. ‘‘සමූහත්ථෙ [Pg.243] කණ්ණා’’ති කණ ච, ණො ච. මනුස්සානං සමූහො මානුස්සකො, මානුස්සො වා.

260. “于‘群体’义时，(后缀为)‘ka’与‘ṇa’。”即后缀‘ka’与‘ṇa’。人的群体(manussānaṃ samūho)为mānussako，或mānusso。

ණෙ කතෙ – ‘‘ඣලානමියුවා සරෙ වා’’ තීහ වාකාරෙන ඉස්ස අයාදෙසෙ – ද්වයං, තයං. එවං ‘‘ගාමජනබන්ධුසහායාදීහි තා’’ති තා. ගාමතා, නාගරතා.

加“ṇa”后缀时——依‘jhalānamiyuvā sare vā’一节，此处以“vā”(选择性)故，“i”替换为“aya”——得dvayaṃ (二个一组)、tayaṃ (三个一组)。如是，依‘从“gāma”(村庄)、“jana”(人)、“bandhu”(亲属)、“sahāya”(朋友)等词，(加)“tā”’一节，(后缀为)“tā”。如：gāmatā (村民群体)、nāgaratā (市民群体)。

භාවතද්ධිත

状态义派生词

261. ණ්‍යත්තතා භාවෙ තු.

261. 于状态义，则(加)“ṇya”、“tta”、“tā”。

භාවත්ථෙ ණ්‍යත්තතා හොන්ති. තුසද්දෙන ත්තනො ච. සකත්ථාදීසුපි ණ්‍යො, සකත්ථෙ තා ච.

于状态义时，有“ṇya”、“tta”、“tā”。由“tu”一词，亦有“ttana”。于“自身”等义时，亦有“ṇya”；于“自身”义时，亦有“tā”。

262.

262.

හොන්ත්‍යස්මා [Pg.245] සද්දඤාණානි,භාවො සා සද්දවුත්තියා;

නිමිත්තභූතං නාමඤ්ච,ජාති දබ්බං ක්‍රියා ගුණො.

词智由此而生，状态即是词之功用；其名为根据，即种类、实体、行为、性质。

263. යථා [Pg.246] – චන්දස්ස භාවො චන්දත්තං. ඉහ නාමවසා චන්දසද්දො චන්දද්දබ්බෙ වත්තතෙ, නිමිත්තස්ස රූපානුගතඤ්ච ඤාණං. එවං මනුස්සත්තන්ති මනුස්සජාතිවසා. යදාදිනා ඊස්ස රස්සෙ – දණ්ඩිත්තන්ති දණ්ඩද්දබ්බසම්බන්ධා. පාචකත්තන්ති පචනක්‍රියාසම්බන්ධා. නීලත්තන්ති නීලගුණවසා.

263. 譬如——月亮的状态是candattaṃ (月性)。此处，依于名称，“canda”(月)一词用于月的实体，其智则随根据之相。如是，manussattaṃ (人性)是依于人的种类。依“yadādi”等(规则)，“ī”作短音——daṇḍittaṃ (持杖性)是与杖的实体相关。pācakattaṃ (烹饪性)是与烹饪的行为相关。nīlattaṃ (青性)是依于青的性质。

එවං ණ්‍යාදීසුපි යථායොගං ඤෙය්‍යං. ණ්‍යො.

如是，于“ṇya”等(后缀)亦应如理而知。“ṇya”(后缀)。

අවණ්ණො යෙ ලොපඤ්ච.

“ya”在后，“a”音类及(“i”音)省略。

යෙ [Pg.247] පරෙ අවණ්ණො ලුප්‍යතෙ, චකාරෙන ඉකාරොපි.

“ya”在后时，“a”音类被省略；由“ca”一词，“i”音亦然。

යවතං තලණදකාරානං බ්‍යඤ්ජනානි චලඤ ජකාරත්ත’’න්ති යකාරයුත්තානං තාදීනං චාදයො, කාරග්ගහණෙන සකපභමාදිතො පරයකාරස්ස පුබ්බෙන සහ ක්වචි පුබ්බරූපඤ්ච, ද්විත්තං. පණ්ඩිච්චං, කොසල්ලං, සාමඤ්ඤං, සොහජ්ජං, පොරිස්සං, නෙපක්කං, සාරුප්පං, ඔසබ්භං, ඔපම්මං.

“与‘ya’相连的‘ta’、‘la’、‘ṇa’、‘da’等辅音，变为‘ca’、‘la’、‘ña’、‘ja’等。”即与‘ya’音相连的‘ta’等变为‘ca’等。由提及‘kāra’，于‘saka’、‘pabha’等词之后，‘ya’音有时与前音同化，并发生重叠。如：paṇḍiccaṃ (博学)、kosallaṃ (善巧)、sāmaññaṃ (沙门性)、sohajjaṃ (友谊)、porissaṃ (丈夫性)、nepakkaṃ (审慎)、sāruppaṃ (适合)、osabbhaṃ (公牛性)、opammaṃ (譬喻性)。

ආත්තඤ්ච.

及“ātta”。

ඉඋඉච්චෙතෙසං ආ හොති, රිකාරාගමො ච ඨානෙ.

于“i”、“u”等，作“ā”，并于其处增益“ri”音。

සරලොපාදිනා ඉලොපො. ඉසිනො භාවො.

依元音省略等(规则)，“i”音省略。仙人(isi)的状态。

ආරිස්සං[Pg.248]. එවං මුදුතා, අරහතා, න්තස්ස යදාදිනා ලොපො.

Ārissaṃ (仙人性)。如是，mudutā (柔软性)、arahatā (阿罗汉性)。依“yadādi”等(规则)，“nt”省略。

පුථුජ්ජනත්තනං, අකිඤ්චනමෙව ආකිඤ්චඤ්ඤං, කුණ්ඩනියා අපච්චං කොණ්ඩඤ්ඤො, එත්ථ වුද්ධාදො වාකාරෙන සංයොගන්තස්සාපි වුද්ධි.

Puthujjanattanaṃ (凡夫性)；无所有(akiñcana)即是ākiñcaññaṃ (无所有处)；Kuṇḍanī的后代是Koṇḍañño (憍陈如)。此处，依“vuddhādo”(规则)，由“vā”(选择性)故，音节尾为辅音丛者亦有vuddhi (增长)。

පදාය [Pg.250] හිතං පජ්ජං, ධනායං සංවත්තනිකං ධඤ්ඤං, සතිතො සම්භූතං සච්චං, ඉලොපො, තීසු න වුද්ධි. දෙවො එව දෙවතා.

有益于文句(pada)者为pajjaṃ (诗)；有助于财富(dhana)者为dhaññaṃ (谷物)；由存在(sant)而有者为saccaṃ (真实)。(其中)“i”音省略，此三者无vuddhi (增长)。天(deva)即是devatā (天神)。

264. ‘‘ණ [Pg.251] විසමාදීහී’’ති භාවෙ ණො. වෙසමං. උජුනො භාවො අජ්ජවං. එත්ථ උස්ස ආත්තෙ පරූකාරස්ස යදාදිනා අවො.

264. “从‘visama’(不等)等词，(加)‘ṇa’。”于状态义时，(加)‘ṇa’。如：vesamaṃ (不平等)。正直(uju)的状态是ajjavaṃ (正直)。此处，‘u’作‘ā’，后续的‘u’音依‘yadādi’等(规则)作‘av’。

265. ‘‘රමණීයාදිතො [Pg.252] කණ්ති කණ. මානඤ්ඤකං.

265. “从‘ramaṇīya’(可喜)等词，(加)‘kaṇa’。”即(后缀)‘kaṇa’。如：mānaññakaṃ (傲慢)。

අබ්‍යයතද්ධිත

不变格派生词

266. ‘‘විභාගෙ [Pg.254] ධා චෙ’’ති ධා, චකාරෙන සොප්පච්චයො ච. එකෙන විභාගෙන එකධා, නිපාතත්තා සිලොපො. පදවිභාගෙන පදසො.

266. 依“Vibhāge dhā ce”，（加）dhā（后缀），并由ca字，也（加）so后缀。以一种分别，（成）ekadhā；因其为无变化词，故省略si。以词分别，（成）padaso。

267. ‘‘සබ්බනාමෙහි පකාරවචනෙ තු ථා’’ති ථා. තුකාරෙන ථත්තා ච. සබ්බො පකාරො, සබ්බෙන පකාරෙන වා සබ්බථා. එවං අඤ්ඤථත්තා.

267. 依“Sabbanāmehi pakāravacane tu thā”，（加）thā（后缀）。由tu字，也（加）thattā（后缀）。一切方式，或以一切方式，（成）sabbathā。同样地，（有）aññathattā。

268. ‘‘කිමිමෙහි [Pg.255] ථ’’න්ති ථං, කාදෙසෙ-කථං. ඉආදෙසෙ-ඉත්ථං, ථන්ති යොගවිභාගෙන ථං-බහුත්ථං.

268. 依“Kimimehi tha”，（加）thaṃ（后缀）。当（kiṃ）被替换为ka时，（成）kathaṃ。当（ima）被替换为i时，（成）itthaṃ。通过规则分解，thaṃ（后缀也用于他处，如）bahutthaṃ。

269. අමලිනං මලිනං කරොතීත්‍යාද්‍යත්ථෙ-අභූතතබ්භාවෙ ගම්‍යමානෙ කරභූයොගෙ සති නාමතො යදාදිනා ඊප්පච්චයො, මලිනීකරොති සෙතං. අභස්මනො භස්මනො කරණන්ති භස්මීකරණං කට්ඨස්ස. අමලිනො මලිනො භවතීති මලිනීභවති සෙතො. ඊප්පච්චයන්තොපි නිපාතො. අභූතතබ්භාවෙති කිං, ඝටං කරොති, ඝටො භවති.

269. 在“使不脏的变脏”等义中，当表示“未曾是而今是”（abhūtatabbhāva）的状态，且与kar、bhū（词根）连用时，在名词后加ī后缀，（如）malinīkaroti setaṃ（使白色的变脏）。使非灰的成为灰，即是bhasmīkaraṇaṃ kaṭṭhassa（使木头成灰）。不脏的变成脏的，即是malinībhavati seto（白色的变脏了）。以ī后缀结尾的（词）也是无变化词。为何要说“在未曾是而今是（的状态）”？（为了排除）ghaṭaṃ karoti（他造罐），ghaṭo bhavati（罐子生成）。

කරභූයොගෙති [Pg.256] කිං, අමලිනො මලිනො ජායතෙ.

为何要说“与kar、bhū连用”？（为了排除）amalino malino jāyate（不脏的生为脏的）。

අවත්ථාවතොවත්ථයා, භූතස්සඤ්ඤාය වත්ථුනො.

从事物已然的状态，转为另一状态，

තායාවත්ථාය භවනං, අභූතතබ්භවං විදුං.

成为那种状态，智者知其为“未曾是而今是”（abhūtatabbhāva）。

තද්ධිතො.

派生词