නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස.

礼敬彼世尊、阿罗汉、正自觉者。

සුබොධාලඞ්කාරටීකා

易解修辞学注

ගන්ථාරම්භකථා

序言

යො [Pg.1] පාදනීරජවරොදරරාධිතෙන,ලොකත්තයෙන’විකලෙන නිරාකුලෙන;

විඤ්ඤාපයී නිරුපමෙය්‍යතමත්තනො තං,වන්දෙ මුනින්දමභිවන්දිය වන්දනීයං.

彼以足莲之殊胜，令三界圆满安稳，并彰显自身之无与伦比；我今敬礼彼应敬之牟尼主。

පත්තො සපත්තවිජයො ජයබොධිමූලෙ,සද්ධම්මරාජපදවිං යදනුග්ගහෙන;

සත්තාපසත්ත විපුලාමලසග්ගුණස්ස,සද්ධම්මසාරරතනස්ස නමත්ථු තස්ස.

他于菩提树下战胜敌军，仗其恩光，证得正法王位；礼敬彼正法宝藏，其具足广大无垢之善德，能令受苦众生得安乐。

යො භාජනත්තමභිසම්භුණි සග්ගුණස්ස,තස්සාපි ධම්මරතනස්ස මහාරහස්ස;

සම්භාවිතං සසිරසාහිතසන්නතෙහි,සම්භාවයාමි සිරසා ගණමුත්තමං තං.

他成为善德之器，亦是珍贵法宝之器；我以头顶礼彼至上僧伽，其为恭敬顶礼者所尊重。

යෙ’නන්තතන්තරතනාකරමන්ථනෙන,මන්ථා’චලොල්ලසිතඤාණවරෙන ලද්ධා;

සාරා මතාති සුඛිතා සුඛයන්ති චඤ්ඤෙ,තෙ මෙ ජයන්ති ගුරවො ගුරවො ගුණෙහි.

彼等搅动无尽法宝之海，以如曼陀罗山般闪耀之殊胜智慧而获得精髓；他们自得安乐亦令他者安乐；愿我之师，以其功德而受尊敬者，常胜不败！

1. දොසාවබොධ පඨමපරිච්ඡෙද

1. 过患之明解 第一章

රතනත්තයප්පණාමවණ්ණනා

三宝礼敬之释义

1.

1.

මුනින්දවදනම්භොජ-ගබ්භසම්භවසුන්දරී;

සරණං පාණිනං වාණී, මය්හං පීණයතං මනං.

从牟尼主(Muninda)莲华般之口中生出之妙语，是众生之皈依处；愿其令我心意愉悦。

1. අථායං [Pg.2] ගන්ථකාරො ගන්ථාරම්භෙ පුබ්බපයොගානුබන්ධසභාවසිද්ධිකවිගුණොපෙතානං යතිපොතානං තදුපායන්තරවිරතා කමන්තරාපෙතපරක්කමසම්භවෙනාධිගතබ්‍යසනසතමුපලබ්භ දයාසඤ්ජාතරසරසහදයතාය තදුපායභූතං බන්ධලක්ඛණං විරචයිතුකාමොභිමතසිද්ධිනිමිත්තමත්තනොධිගතසද්ධම්මදෙවතානුස්සරණං තාව දස්සෙතුමාහ ‘‘මුනින්දෙ’’ච්චාදි. නනු ‘‘බන්ධලක්ඛණං විරචයිතුකාමො’’ති වුත්තං, කිමෙත්ථ ලක්ඛණකරණෙන අදිට්ඨලක්ඛණාපි දිස්සන්ති බන්ධන්තාති? සච්චං, තථාපි තෙ ඝුණක්ඛරප්පකාසා තබ්බිදූනං පයොගානුසාරිනො වා සියුං, පුබ්බෙ කතසත්ථපරිචයා වා සියුන්ති විඤ්ඤෙය්‍යං. වාණී මය්හං මනං පීණයතන්ති සම්බන්ධො. වාණීති වා සරස්සත්‍යපරනාමධෙය්‍යා කාචි දෙවතා, සා සබ්බාවදාතා යථිච්ඡිතත්ථසාධනපුණ්ඩරීකගබ්භෙ නිසීදතීති ලොකවාදො. වාණීති පන පච්චුහවිරහෙනාභිමතසිද්ධිනිබන්ධනෙකතාණො සම්මාසම්බුද්ධභාසිතො සද්ධම්මො, තතොයෙවායං දෙවතා රුප්පතෙ. තත්ථ සරස්සතියා යථා’සත්තා ජාතාය මනොසම්පීණනන්ති ලොකො, සද්ධම්මදෙවතාය තු මනොපීණනං, තස්සා සබ්බවජ්ජරහිතායච්චන්තනිම්මලාය නිරන්තරත්ථනෙකතාණප්පවත්තියා මනසො සම්පීණනං. තෙන ච පස්සද්ධි, තාය පන සුඛං, තෙනාපි සමාධි, සමාධිසම්භවෙන යථාභූතාවබොධසම්භවතො විචිත්තානෙකසද්දත්ථවිසෙසා පටිභන්ත්‍යනායාසෙන, තතො ච යථිච්ඡිතසිද්ධිනිප්ඵත්තීති වඞ්කවුත්තියා තප්පසාදමාසීසති.

1. 于是，这位作者在著作之初，看到一些学人，虽有宿慧与勤勉，却因方法不当而屡遭挫败，备受困扰。作者见此，心生悲悯，欲撰写一部阐明构作法(bandhalakkhaṇaṃ)的著作，作为助其成功之法门。为求所愿成就，他首先以“牟尼主”等偈来忆念自己所证之正法天女。或许有人会问：既然说“欲撰写一部阐明构作法的著作”，为何还要制定法则呢？因为我们也能看到未曾学习过法则的人在进行创作。答：确实如此。然而，应当知道，他们的创作或许如蛀木成字般纯属偶然，或许是效仿了此道专家的作法，又或许是他们先前已有经论素养。“愿其令我心意愉悦”是此偈与全书的连接。此处的“语”(vāṇī)，或指名为萨拉洒蒂(Sarassatī)的某位天女，世间传说她通体洁白，安住于能满足所愿的白莲胎中。然而，此处的“语”实为正法，乃正自觉者所说，因其远离障碍，是成就所愿的唯一依怙，这位天女正是由此正法所化现。世人认为萨拉洒蒂能随众生根机令其心意愉悦，而正法天女之所以能令心意愉悦，是因为她远离一切过失、极其清净、恒常作为唯一依怙而流布。通过正法获得轻安，由轻安生起快乐，由快乐得定，由定而有如实觉知，由此不费力地呈现出种种奇妙的文句义理，进而成就所愿。因此，作者以委婉的方式祈求她的加持。

කිංවිසිට්ඨොච්චාහ [Pg.3] ‘‘මුනින්දෙ’’ච්චාදි. උභො ලොකෙ මුනාති ජානාතීති මුනි, ඉන්දති පරමිස්සරියං පවත්තෙති සබ්බත්ථාති ඉන්දො, මුනි ච සො ඉන්දො ච, මුනීනං ඉන්දොති වා මුනින්දො, සම්මාසම්බුද්ධො. තතොයං තස්ස නිමිත්තකසඤ්ඤා. විජ්ජමානෙසුපි පරියායසද්දෙස්වඤ්ඤෙසු කවිකාමිතස්සත්ථස්සෙකන්තවාචකත්තෙනො’ චිත්‍යසම්පොසකොයං මුනින්දසද්දො, තථා හි යො උභයලොකජානනෙන මුනීනං පරමිස්සරියපුග්ගලානම්පි පරමිස්සරියං වත්තෙති, සො පරං පීණෙති හෙතුභාවෙන’ත්‍රෙ’ත්‍යු’චිතමෙව, තථා පදන්තරානම්පි ඔචිත්‍යං පොසෙති. තථා හි තාදිසස්ස වදනාරවින්දොදරෙ සම්භවා සුන්දරී, තතොයෙව පටිසරණං, තස්මා ච මනො පීණෙතීති. තස්ස වදනං, තමිව මුනින්දවදනං, අම්භොජං. තමෙව වා ලක්ඛිසංයොගිතාදිසධම්මෙන’ම්භොජං, පදුමං. තස්ස ගබ්භො. තත්ථ සම්භවෙන පවත්තියා, උප්පත්තියා වා සුන්දරී නිරවජ්ජා දෙවතා. වාචා පන දොසලෙසෙනාප’සම්ඵුට්ඨාව නිරවජ්ජා, තථා ච වක්ඛති ‘‘ගුණාලඞ්කාරසංයුත්තා’’ ඉච්චාදි. තතොවායං සරණං පාණිනං සත්තානං පටිභානාදිගුණවිසෙසාවහත්තමත්තෙන පටිසරණභූතා දෙවතා. වාචා පන සබ්බුපද්දවනිවාරණෙන සබ්බහිතසුඛසම්පදාසම්පාදනෙනච්චන්තපටිසරණභූතා. සභාවනපුංසකත්තා චෙත්ථ න ලිඞ්ගපරිවත්තනං. මය්හන්ති එකවචනෙනත්තනො නිරභිමානත’මානෙති සජ්ජනමාචාරං. අභින්නපදසිලෙසො චායං, සබ්බත්ථෙවාවීකතසද්දප්පයොගතො. සිලෙසො චායං වඞ්කවුත්තියා සබ්බත්ථ සිරිං පොසෙති. තථා ච වක්ඛති ‘‘වඞ්කවුත්තීසු පොසෙති, සිලෙසො තු සිරිං පර’’න්ති. අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපෙන නයෙන අත්ථවණ්ණනා. විත්ථාරනයෙන පන නානප්පකාරෙනත්ථො සංවණ්ණෙතුං සක්කා. තථා සති ගන්ථගාරවොපි සියාති පකාරොයමෙවබ්භුපගතො.

为何特别说“牟尼主”(muninda)等？能了知两世间者为“牟尼”(muni)；能于一切处行使至上主权者为“主”(inda)；他既是牟尼又是主，或为诸牟尼之主，故称“牟尼主”，即正等觉者。此乃对其名号的诠释。即使有其他同义词，但“牟尼主”一词能完全表达诗人所欲之义，极为适切，故受青睐。的确，他以了知两世间之智，于诸牟尼及具至上主权之人中行使至上主权，并作为(众生安乐的)因由而令他人愉悦，故此称谓实为恰当，亦能衬托其他文句。的确，从彼莲花般的口中生出的美妙言教，是皈依处，因此能令心意愉悦。他的面容，即牟尼主的面容，犹如莲花(ambhoja)。或因其具足吉祥等特质，其本身即是莲花(paduma)。从其花蕊中，生起了美妙无瑕的女神(devatā，指佛语)。而言教(vācā)则远离丝毫过失，故为无瑕，如后文将说：“具足功德庄严”等。因此，这位女神，仅因能带来辩才等特殊功德，即成为有情众生的皈依处。而言教则因能防止一切灾患、成就一切利乐，而成为究竟的皈依处。此处，由于(ambhoja)固有的中性，故无性的转换。通过单数的“我”(mayhaṃ)，作者显示了自身的无我慢，此为善人之行仪。这是一种不分语词的双关语(abhinnapadasileso)，因其处处使用意义深奥的词语。此双关语通过曲折的表达方式(vaṅkavutti)处处增添光彩，如后文将说：“双关语于曲折语中，增添无上光彩。”以上为对此处要义的简要解释。若详细解释，则其义可从多方面阐述，但那样会使篇幅过大，故采用此种方式。

1. සුපරිසුද්ධබුද්ධිගොචරපරමවිචිත්තගන්ථකාරකොයමාචරිය- සඞ්ඝරක්ඛිතමහාසාමිපාදො [Pg.4] සපිටකත්තයසබ්බසත්ථපාරාවතරණෙන සඤ්ජාතානප්පකපීතිසුඛමනුභවං පටිපත්තිපටිවෙධසාසනද්වයස්ස පරියත්තිමූලකත්තා යෙන කෙනචි පරියායෙන තස්සා පරියත්තියා අත්ථාවබොධෙන ‘‘අප්පෙව නාම සාධුජනං පරිතොසෙය්‍ය’’මිති තදධිගමොපායභූතමිදං පකරණමාරභන්තො ගන්ථාරම්භෙ ඉට්ඨදෙවතාය පණාමකරණං සතාචාරානුරක්ඛණත්ථං, විසෙසතො අභිමතගන්ථස්සානන්තරායෙන පරිසමත්තියා ච කාරණමිති ඉට්ඨදෙවතානුස්සරණං, ගන්ථන්තරාරම්භපටික්ඛෙපකජනපටිබාහනපුබ්බකානි අභිධානාභිධෙය්‍යකරණප්පකාරපයොජනානි ච දස්සෙන්තො ‘‘මුනින්දවදනම්භොජ…පෙ… පරිස්සමො’’ති ගාථත්තයමාහ. එත්ථ පඨමගාථාය ඉට්ඨදෙවතාසඞ්ඛාතරතනත්තයප්පණාමො දස්සිතො, දුතියගාථාය ආරම්භපටික්ඛෙපකජනා නිසෙධිතා, තතියගාථාය අභිධානාදිකං දස්සිතං. තථා හි ලොකුත්තරධම්මනිස්සිතපරියත්තිසඞ්ඛාතසබ්බඤ්ඤුභාරතියා මනොසම්පීණනාසීසනාපදෙසෙන අත්තනො නිස්සෙසධම්මරතනෙ පසාදො පකාසිතො. සො පන ධම්මප්පසාදො තදවිනාභාවතො බුද්ධසඞ්ඝෙසුපි සිද්ධොති රතනත්තයවිසයං පණාමං වඞ්කවුත්තියා දස්සෙති. සො හි අත්ථතො පණාමක්‍රියාභිනිප්ඵාදිකා කුසලචෙතනා. එත්ථ ඵලං හෙට්ඨා වුත්තමෙව.

1. 这位作者，阿阇梨僧护(Saṅgharakkhita)大长老，其智境极为清净，是此绝妙论典的作者。他已渡达三藏及一切论典的彼岸，体验到无量的喜悦与安乐。由于行(paṭipatti)与证(paṭivedha)二教法以教理(pariyatti)为根本，他为了“愿能令善人欢喜”，希望他们能通过某种方式理解教理的意义，而开始撰写这部作为通达教理之方法的论典。在著作之初，为守护善人之行仪，特别是为了使所著之论能无障碍地圆满完成，他忆念所敬奉的本尊(iṭṭhadevatā)，向其致敬。同时，为了预先驳斥可能反对另启新论之人，并开示（本书的）名称(abhidhāna)、所诠义(abhidheyya)、作者(karaṇa)、方式(pakāra)及旨趣(payojana)，他说了三首偈颂：“牟尼主莲华面……（中略）……勤劳。”其中，第一首偈颂开示了对被称为“本尊”的三宝的礼敬；第二首偈颂驳斥了反对开篇之人；第三首偈颂开示了名称等。的确，作者以“愿（此论）令心意愉悦”为由，宣示了自己对于依止出世间法、被称为“教理”的“一切知者之语”(sabbaññubhāratī)，即对于完整的法宝的净信。而此法净信，因与佛、僧不可分离，故亦成就于佛、僧之中。因此，他以曲折的表达方式(vaṅkavutti)显示了对三宝的礼敬。此礼敬在义理上即是能完成礼敬行为的善思。其果报已在下文说明。

පුන සන්තෙසු රාමසම්මාද්‍යලඞ්කාරෙසු පිට්ඨපිසනං විය හොතීදං අලඞ්කාරකරණන්ති වදන්තා විරුද්ධවාදිනො රාමසම්මාදීනමත්ථිභාවං උබ්භාවෙත්වා තෙ සුද්ධමාගධිකා න වළඤ්ජෙන්තීති ඉමිනා පටිසිද්ධා. නිරාකරණඵලඤ්හි ගන්ථස්ස නිද්දොසභාවොව. අපිච සද්දාලඞ්කාරඅත්ථාලඞ්කාරදීපකෙන අලඞ්කාරසද්දෙන [Pg.5] ගන්ථසරීරසඞ්ඛාතසඤ්ඤිනො සඤ්ඤාසඞ්ඛාතඅභිධානඤ්ච අලඞ්කාරසද්දස්ස සද්දාලඞ්කාරාද්‍යභිධෙය්‍යඤ්ච සුද්ධමාගධිකත්තං වත්වා අලඞ්කාරසද්දස්ස විසෙසනභූතඅනුරූපසද්දොපාදානෙන බුද්ධවචනස්ස උපයොගත්තං මාගධිකවොහාරෙන භවතීති ගම්‍යමානත්තා කරණප්පකාරඤ්ච අලඞ්කාරගන්ථප්පවත්තියා අත්ථාලඞ්කාරාදිනිස්සිතත්තා ඉමිනා අලඞ්කාරසද්දෙනෙව අලඞ්කාරසඞ්ඛරණසඞ්ඛාතප්පයොජනඤ්ච දස්සෙති.

再者，对于那些说“（既然已有罗摩(Rāma)等人的修辞论著，再写一部）犹如研磨已成之粉，多此一举”的反对者，作者以“彼等论著非纯正摩揭陀语”为由，驳斥了他们。驳斥的成果即是证明本论的无过失性。此外，通过能阐明声庄严(saddālaṅkāra)与义庄严(atthālaṅkāra)的“庄严”(alaṅkāra)一词，（作者）开示了本书的名称(abhidhāna)、以声庄严等为所诠义(abhidheyya)，并说明了本书的纯正摩揭陀语特性。又因采用与“庄严”一词相应的修饰语，显示了佛语可以摩揭陀语运用，由此可知其著作方式(karaṇappakāra)。再者，修辞论著的流传有赖于义庄严等，故此“庄严”一词亦开示了其旨趣(payojana)，即名为“庄严之构成”(alaṅkārasaṅkharaṇa)。

සත්ථප්පයොජනානං සාධ්‍යසාධනලක්ඛණො සම්බන්ධො පන සම්බන්ධස්ස නිස්සයභූතසත්ථප්පයොජනානං දස්සනෙනෙව තන්නිස්සිතත්තා සයම්පි වුත්තො හොති. වුත්තං හි–

论著与旨趣的关系，其特征是能成办与所成办。然而，关系的所依之处是论著与旨趣，仅仅通过展示论著与旨趣，关系自身也被说到了，因为它依赖于论著与旨趣。正如所说——

‘‘සත්ථං පයොජනඤ්චෙව, උභො සම්බන්ධනිස්සයා;

වුත්තා තංවුත්තියායෙව, වුත්තො තන්නිස්සිතොපි සො’’ති.

“论著与旨趣，两者皆为关系之所依；当其被说出，依彼而生者亦被说出。”

තස්සත්ථො– සම්බන්ධනිස්සයා සම්බන්ධස්ස ආධාරභූතා සත්ථං, පයොජනඤ්ච උභො වුත්තා, තංවුත්තියායෙව තෙසං උභින්නං කථනෙනෙව තන්නිස්සිතො තෙ නිස්සාය පවත්තො සොපි සම්බන්ධො වුත්තො භවතීති.

其义是——关系之所依，即关系的基础——论著与旨趣，两者都已说明。通过对这两者的叙述，依附于它们并由此而生的关系，也就可以说是被说明了。

එත්ථ අභිධානකථනං වොහාරසුඛත්ථං, අභිධෙය්‍යාදිකථනං පන තෙහි යුත්තානංයෙව ගන්ථානං සුබුද්ධිපුබ්බකාදීනං උපාදෙය්‍යත්තඤ්ච තබ්බිපරීතානං උම්මත්තකවචනාදීනමිවඅනුපාදෙය්‍යත්තඤ්ච පකාසනත්ථන්ති වෙදිතබ්බං. වුත්තඤ්හි –

在此，说明名称是为了便于使用，而说明所诠义等，则是为了表明：那些与所诠义等相应的典籍，例如善慧等论，是应受取的；而那些与所诠义等不相应的典籍，例如狂言等，是不应受取的。如是说：

‘‘සම්බන්ධානුගුණොපායං, පුරිසත්ථාභිධායකං;

වීමංසාධිගතං වාක්‍ය-මතොනධිගතං පර’’න්ති.

“关系相应法，诠说丈夫利；审察所证言，非此则非得。”

තස්සත්ථො– සම්බන්ධානුගුණොපායං සාධියසාධනලක්ඛණසම්බන්ධස්ස නිස්සයභූතවාච්චවාචකානං සම්බන්ධිභූතානං අඤ්ඤමඤ්ඤානුරූපගුණපරිජානනෙ කාරණභූතං පුරිසත්ථාභිධායකං චතුබ්බිධධම්මඅත්ථකාමමොක්ඛසඞ්ඛාතානං පුරිසත්ථානං වාචකභූතං [Pg.6] වාක්‍යං ‘‘එකාඛ්‍යාතො පදච්චයො, සියා වාක්‍යං සකාරකො’’ති වුත්තලක්ඛණමජ්ඣපතිතවාක්‍යසමුදායොපෙතං මහාවාක්‍යසරූපසත්ථං වීමංසාධිගතං ඤාණගතිලක්ඛණඋපපරික්ඛාය අධිගතං අධිප්පෙතං, අතො පරං වුත්තලක්ඛණසත්ථතො අඤ්ඤං අනධිගතං නාධිප්පෙතන්ති. ඉදං පනෙත්ථ ගාථානං නික්ඛෙපප්පයොජනං.

其义为：与关系相应的法门，是了知能成所成相之关系的所依——能诠与所诠——此二相关者相互相应之功德的原因；诠说丈夫利，是作为诠说由法、义、欲、解脱所构成的四种丈夫利的能诠；言，是包含在“一动词为句，具作者”此定义中的句子集合，是具有大句子形式的论著；审察所证，是经由以智行为特征的考察所证得、所意欲的；因此，除了上述具有此特征的论著外，其他则非所证得、非所意欲。此即此处偈颂的安置目的。

ලොකෙ පදුමගබ්භෙ වසන්තියා සබ්බඞ්ගධවලාය යථිච්ඡිතත්ථසාධිකාය සරස්සතීනාමිකාය දෙවතාය ‘‘වාණී’’ති වොහාරතො ඉමිනා අත්ථෙන යොජෙත්වා අභින්නපදසිලෙසාලඞ්කාරවසෙන වුත්තත්තා පදත්ථො එවං වෙදිතබ්බො – මුනින්දස්ස සොභාසුගන්ධාදිගුණයොගතො මුඛසදිසස්ස, නො චෙ මුඛසඞ්ඛාතඅම්භොජස්ස ගබ්භෙ උදරෙ සම්භවෙන පවත්තියා උප්පත්තියා වා සුන්දරී නිද්දොසා, සොභනා වා පාණිනං සරණං අතොයෙව අහිතාපනයනහිතාවහත්ථෙන සබ්බසත්තානං පටිස්සරණභූතා වාණී යථාවුත්තගුණොපෙතා සරස්සතීදෙවතා, නො චෙ සබ්බඤ්ඤුභාරතීති වුත්තසද්ධම්මරතනං මය්හං මනං ගන්ථවිරචනෙ බ්‍යාවටස්ස මෙ චිත්තං පීණයතං අභිමතත්ථසම්පාදනෙන පීණයතූති.

世间人称居住在莲花胎中、全身洁白、能成办所愿的萨拉洒蒂(Sarassatī)天女为“妙音”(Vāṇī)。由于（偈颂中的词语）是以不分离词语的双关修辞(abhinnapadasilesālaṅkāra)而说，故应结合此义理解其词义如下：此“妙音”，因其出自具足美妙、芬芳等功德而犹如莲花的牟尼主之口——而非出自名为“口”的莲花胎——由相续或生起而有，是美妙、无过失的，或为众生的庄严归宿；又因其能除不益、引来利益，而成为一切有情的庇护所。（此偈颂中的“妙音”是指）具有如上所述功德的萨拉洒蒂天女，而非名为“一切知者之言”(sabbaññubhāratī)的正法之宝。愿她能令我这正致力于论著写作的人，因所愿之义的达成而心生欢喜。

උභයලොකජානනතො මුනි ච සො ඉන්දභාවපවත්තනතො ඉන්දො චෙති කම්මධාරයෙන වා, අගාරියමුනිඅනගාරියමුනිසෙඛමුනිඅසෙඛමුනීනං චතුන්නං පඤ්චමො හුත්වා ඉන්දොති ඡට්ඨීතප්පුරිසෙන වා මුනින්දො. දෙවතාපක්ඛෙ වදනමිව වදනන්ති අම්භොජෙ, සද්ධම්මපක්ඛෙ අම්භොජමිව අම්භොජන්ති වදනෙ ච උපචාරෙන ගහිතෙ කම්මධාරයො. මුනින්දස්ස වදනම්භොජමිති ච, තස්ස ගබ්භොති ච, තස්මිං සම්භවොති ච, තෙන සුන්දරීති ච වාක්‍යං. වාණියා විසෙසනත්තෙපි එකන්තනපුංසකත්තා සරණසද්දස්ස න ලිඞ්ගපරිවත්තනභාවො. පාණිනන්ති රස්සත්තං, දීඝස්ස බ්‍යභිචාරත්තා. මය්හන්ති එකවචනෙන අත්තනො සාධුගුණොදයකාරණං [Pg.7] නිරතිමානතං දීපෙති. සන්තෙසුපි අඤ්ඤෙසු ජිනපරියායෙසු මුනින්දසද්දො ඉට්ඨමනොසම්පීණනඅම්භොජතුල්‍යතාසුන්දරිත්තසරණත්තසඞ්ඛාතානං අත්ථන්තරානං ඔචිත්‍යං පොසෙතීති පයුත්තො. තථා හි තාදිසස්ස මුඛං අම්භොජතුල්‍යං, තස්මිං මුඛොදරෙ සම්භවා සුන්දරී, තතොයෙව පාණිනං සරණං. තස්මායෙව මනොසම්පීණනෙ පටුත්තං සුබ්‍යත්තමිති ඔචිත්‍යං හොති. ලොකෙ පත්ථටමිදමොචිත්‍යමාදරණීයං හොති. තස්මිඤ්හි උත්තමකවයොයෙව උපදෙසකාති. වුත්තඤ්හි –

知晓两界故为牟尼，因其主宰故为因陀罗(Inda)，此为同位语复合词的解说；或因其为在家牟尼、出家牟尼、有学牟尼、无学牟尼此四者之上的第五位主宰，故称牟尼主，此为第六格属格复合词的解说。于天神方面，莲花犹如面容；于正法方面，面容犹如莲花。两者皆以譬喻的方式构成同位语复合词。可解为“牟尼主之莲花面容”、“其胎藏”、“于其中所生”、“因此而庄严”等句。虽为妙音之形容词，然因“皈依”一词恒为中性，故无词性变化。“有情”(pāṇinaṃ)一词用短音，因长音不合常规。以单数“我”(mayhaṃ)一词，显示了作为自身善德生起之因的无我慢。虽有其余诸佛名号，然“牟尼主”一词，因其恰当地含摄了令心欢喜、如莲花般美丽、堪为皈依等义，故被使用。确实，彼之面容犹如莲花，于此面容之胎藏中所生者是庄严的，因此成为有情之皈依。正因如此，能令心欢喜之义才如此明显而恰当。世间广传之此恰当性是值得尊重的，因唯有最优秀的诗人才堪为导师。如是说——

‘‘ඔචිත්‍යං නාම විඤ්ඤෙය්‍යං, ලොකෙ විඛ්‍යාතමාදරා;

තත්ථොපදෙසප්පභවා, සුජනා කවිපුඞ්ගවා’’ති.

“恰当性应知，世间广受尊；彼中教导源，善士与诗尊。”

නිමිත්තවණ්ණනා

相之释义

2.

2.

රාමසම්මාද්‍යලඞ්කාරා, සන්ති සන්තො පුරාතනා;

තථාපි තු වළඤ්ජෙන්ති, සුද්ධමාගධිකා න තෙ.

罗摩三摩等文饰，善美古老诚然在；然纯正摩揭陀语者，彼等皆不予采用。

2. අථෙවමභිගතාමිතසිද්ධිසම්පදාපාදනෙකචතුරපරමිට්ඨදෙවතා- භාවරූපිතසද්ධම්මරතනස්සො’ පදස්සිතනිපච්චකාරෙන ඉට්ඨදෙවතාපූජං දස්සෙත්වා ‘‘නනු බන්ධලක්ඛණමත්ථියෙව පුබ්බකං, තස්මා කිමනෙන පිට්ඨපිසනෙනෙ’’ති ලක්ඛණන්තරාරම්භපටික්ඛෙපකජනපටිබාහනපුබ්බකමභිධෙය්‍යප්පයොජන- සම්බන්ධෙ දස්සෙතුමාහ ‘‘රාමසම්මෙ’’ච්චාදි. රාමසම්මාදීනං රාමසම්මපභුතීනං පුබ්බාචරියානං, රාමසම්මාදයො වා තංසම්බන්ධතො. භවති හි තංසම්බන්ධතො තබ්බොහාරො යථා කිඤ්චිපි වෙජ්ජසත්ථං ‘‘බිම්බිසාරො’’ති. අලඞ්කාරා භූසාවිසෙසා, බන්ධාලඞ්කාරපටිපාදකත්ථෙන අලඞ්කාරඛ්‍යා ගන්ථවිසෙසා වා. සන්තො සොභනා. ද්වෙපි පුරා පුබ්බකාලෙ භවා පුරාතනා, පොරාණිකා. උභොපි සන්ති. යජ්ජපි සංවිජ්ජන්ති. තථාපි තූති නිපාතසමුදායොයං [Pg.8] විසෙසාභිධානාරම්භෙ. එවං සන්තෙපීති අත්ථො. සුද්ධමාගධිකාති මගධෙසු භවා, තත්ථ විදිතා වා මගධා, සද්දා. තෙ එතෙසං සන්ති, තෙසු වා නියුත්තාති මාගධිකා. සුද්ධා ච සක්කටාදිභාසිතකාලුසියාභාවෙන විසුද්ධා, අසම්මිස්සා වා අපරිචිතත්තා තෙ මාගධිකා චාති සුද්ධමාගධිකා, යතිපොතා. තෙ යථාවුත්තෙ අලඞ්කාරෙ ආභරණවිසෙසෙ න වළඤ්ජෙන්ති, පසාධනවිසෙසෙ නානුභවන්ති. ගන්ථවිසෙසෙ පන උග්ගහණධාරණාදිවසෙන අත්තනො සුද්ධමාගධිකත්තා, රාමසම්මාදීනඤ්ච සක්කටාදිභාවතොති අයමෙත්ථ සද්දත්ථො. භාවත්ථලෙසොපෙත්ථ පරිපූරති, තථාවිධපතීතියොගතො. සුද්ධමාගධිකා අත්තනො පරිසුද්ධභාවෙන පුබ්බෙ සොභනාපි තෙ අලඞ්කාරා ඉදානි මලග්ගහිතභාවප්පත්තා ‘‘කිං තෙහි මලග්ගහිතෙහි අම්හාදිසානං සුද්ධසත්තාන’’න්ති න වළඤ්ජෙන්තීති.

2. 如是，在以谦恭之态展示了对所愿天神的崇拜之后——此天神乃是以能带来无量成就圆满与众多四波罗蜜的天神之相所象征的正法宝藏——为了驳斥那些反对开启另一作法特征的人（他们说：“作诗的法则难道不是自古就有了吗？既然如此，何必再多此一举呢？”），并阐明所说义、目的与关联，作者说“罗摩三摩”等。“罗摩三摩(Rāmasamma)等人”，是指以罗摩三摩为首的古代阿阇梨，或因与他们相关而如此称呼。因为通过关联而产生那样的称呼是存在的，就像某部医典被称为“频婆娑罗(Bimbisāra)”一样。“文饰”(Alaṅkārā)是指特殊的装饰品，或因阐述诗歌的文饰手法而被称为“文饰”的特殊论著。“善”(Santo)是庄严美好的意思。两者都是“古老”(purātanā)的，即生于往昔的、古代的。两者都存在，即使它们确实存在。“然而”(Tathāpi tu)这个虚词组合用于开始特殊的论述，意思是“即便如此”。“纯正摩揭陀语者”(Suddhamāgadhikā)：生于摩揭陀(Magadha)国或在那里为人所知的，是摩揭陀语的词汇。拥有这些词汇或使用它们的人，就是摩揭陀语者。而“纯正”(suddhā)是指因没有受到梵语(sakkaṭa)等语言的污染而清净，或因不混杂而不为人所熟悉。那些摩揭陀语者就是纯正摩揭陀语者，即行者们(yatipotā)。他们不使用如前所述的“文饰”，即特殊的装饰品；不采用特殊的修饰手法。至于特殊的论著，由于他们自身是纯正摩揭陀语者，而罗摩三摩等人则使用梵语等，这便是此处的字面意思。此处的言外之意也得以圆满，因为与如此的信念相符。纯正摩揭陀语者，凭借其纯净的本质，[认为]即使那些文饰过去很美好，如今也已染污，故说：“我等纯净者，何用那些染污之物？”因此不使用它们。

‘‘පතීයමානං පන කිඤ්චි වත්ථු,අත්ථෙව වාණීසු මහාකවීනං;

යං තං පසිද්ධාවයවාතිරිත්ත-මාභාති ලාවණ්‍යමිවඞ්ගනාසූ’’ති.

“然而在大诗人的言语中，确实存在某种可被领会之物，它超越了众所周知的组成部分而闪耀，犹如女子身上的魅力。”

හි වුත්තං.

诚如所说。

2. සන්තො විඤ්ඤූහි පසත්ථත්තා සොභනා පුරාතනා පුබ්බකාලසම්භූතා රාමසම්මාද්‍යලඞ්කාරා රාමසම්මාදීහි ආචරියෙහි විරචිතත්තා, තෙසං තංසම්බන්ධතො තබ්බොහාරසදිසනාමත්තා වා රාමසම්මාදයො නාම අලඞ්කාරා කිස්මිඤ්චි වෙජ්ජසත්ථෙ ‘‘බිම්බිසාරො’’ති වොහාරො විය. අලඞ්කාරා භූසාවිසෙසා, අලඞ්කාරත්තපටිපාදනතො අලඞ්කාරනාමිකා ගන්ථවිසෙසා වා සන්ති කිඤ්චාපි විජ්ජන්ති, තථාපි තු එවං සන්තෙපි සුද්ධමාගධිකා සක්කටපාකතාදීසු අඤ්ඤභාසාසු පරිචයාභාවතො කෙවලමාගධිකා තෙ රාමසම්මාදිකෙ අලඞ්කාරෙ න වළඤ්ජෙන්ති පසාධනවසෙන, උග්ගහණධාරණාදිවසෙන [Pg.9] න සෙවන්ති. මගධෙසු භවා, තෙසු වා විදිතා මගධා, සද්දා. තෙ එතෙසං අත්ථි, තෙසු නියුත්තාති වා මාගධිකා. සුද්ධසද්දො මගධවිසෙසනො, මාගධිකවිසෙසනො වා හොති. සද්දානං තාදිසපතීතිවිසෙසයොගතො භාවත්ථලෙසොපි ඉධ දිප්පති. තථා හි සුද්ධමාගධිකා අත්තනො සුද්ධත්තා තෙසං වින්‍යාසෙන සොභනත්තෙ සතිපි භාසාය පුරාතනත්තා අපරිසුද්ධොති අවමඤ්ඤමානා න වළඤ්ජෙන්තීති. වත්තිච්ඡිතස්සත්ථස්ස උපත්ථම්භකභූතො භාවත්ථලෙසොපි මහාකවීනං වචනෙසුයෙව ලබ්භතීති දට්ඨබ්බො. වුත්තං හි–

2. 因被智者所赞而善、因生于往昔而古老的罗摩三摩(Rāmasammādi)等文饰，因由罗摩三摩等阿阇梨所创作，或因与他们相关、名称类似，故称罗摩三摩等文饰，犹如某些医书中称“频婆娑罗(Bimbisāra)”一般。文饰是殊胜的装饰品，或因阐述文饰之法而被称为“文饰”的特殊论著，虽然确实存在，但即使如此，纯正的摩揭陀语者因不熟悉梵语(sakkaṭa)、俗语(pākata)等其他语言，而仅使用摩揭陀语，故不使用那些罗摩三摩等文饰，不以之为庄严，不以学习、忆持等方式来运用它们。生于摩揭陀(Magadha)国，或在该国为人所知的，是摩揭陀语词；拥有或使用这些语词的人，是摩揭陀语者。“纯正”一词是“摩揭陀”的形容词，或是“摩揭陀语者”的形容词。由于词语与此种特殊的愉悦感相结合，此处亦显现出一种微妙的言外之意。确实，纯正的摩揭陀语者因其自身的纯正，即使那些文饰的编排优美，也因其语言古老而轻视为“不纯”，故不予采用。应当看到，这种作为所欲表达意义之支撑的言外之意，唯有在大诗人的言语中方能得见。如是说——

‘‘පතීයමානං පන කිඤ්චි වත්ථු,අත්ථෙව වාණීසු මහාකවීනං;

යං තං පසිද්ධාවයවාතිරිත්ත-මාභාති ලාවණ්‍යමිවඞ්ගනාසූ’’ති.

“然而在大诗人的言语中，确有某种可领会之物，它超越了那些为人熟知的部分而闪耀，犹如女子身上的魅力。”

තස්සත්ථො – මහාකවීනං පූජිතකවීනං වාණීසු වචනවිසෙසෙසු පතීයමානං ගම්මමානං යං කිඤ්චි වත්ථු යො කොචි අත්ථලෙසො අත්ථෙව අත්ථි එව, තං වත්ථු අඞ්ගනාසු වනිතාසු පසිද්ධාවයවාතිරිත්තං හත්ථපාදාදිපාකටසරීරාවයවතො අධිකං ලාවණ්‍යමිව මනොගොචරීභූතසුන්දරත්තං විය පසිද්ධාවයවාතිරිත්තං පකාසසද්දාවයවතො අධිකං හුත්වා ආභාති දිප්පතීති.

其义为：在大诗人或受尊敬之诗人的言语，即其特殊的表达中，任何可被领会或理解的事物，任何细微的意义，都确实存在。那事物，犹如女子身上的魅力——那超越了手足等为人熟知的、显在的身体部位，如同成为心之所缘的美——它也同样超越了为人熟知的、显在的语词部分而闪耀、发光。

අභිධානාදිවණ්ණනා

词汇论等释义

3.

3.

තෙනාපි නාම තොසෙය්‍ය-මෙතෙ’ලඞ්කාරවජ්ජිතෙ;

අනුරූපෙනා’ලඞ්කාරෙ-නෙ’සමෙසො පරිස්සමො.

因此，愿我能以适宜的文饰，取悦那些无文饰者；此番努力正是为他们而作。

3. තෙනෙච්චාදි. යෙන තෙ අලඞ්කාරෙ න වළඤ්ජෙන්ති, තෙන කාරණෙන අලඞ්කාරවජ්ජිතෙ ආභරණෙහි, ගන්ථවිසෙසෙහි වා රහිතෙ, අලඞ්කාරා වා යථාවුත්තවජ්ජිතා යෙහි [Pg.10] තෙ, එතෙ යතිපොතෙ එසං යතිපොතානං අනුරූපෙන ඉදානි විරචියමානත්තාභිනවභාවතො, දසබලවදනකමලමජ්ඣවාසිතභාසිතවිරචිතභාවතො ච අනුච්ඡවිකෙන අලඞ්කාරෙන ආභරණෙන, අලඞ්කාරසත්ථෙන වා තොසෙය්‍යං අපිනාම යථිච්ඡිතපසාධනවසෙන, සවනධාරණාදිවසෙන වා වළඤ්ජනෙන සන්තුට්ඨෙ කරෙය්‍යං අප්පෙව නාම යන්නූනාති එසො පරිස්සමො අයං අම්හාකං තාදිසසන්තුට්ඨිජනකාලඞ්කාරපකරණප්පයොගො.

3. “因此”等等。因为他们不使用那些文饰，由于这个原因，（说他们）“无文饰”，即没有装饰品或特殊的论著，或者说他们舍离了如前所述的文饰。“这些”年轻修行人，“为他们”这些年轻修行人，“以适宜的”——因其现在新近写成，且由十力者莲口中所出、芬芳之言所构成，故是相称的——“文饰”，即装饰品，或关于文饰的论著，“愿我能取悦”，即但愿我能通过如其所愿的庄严方式，或通过听闻、受持等运用方式，使他们感到满足。“此番努力”是指我们这部能带来如此满足的文饰论著的运用。

අලඞ්කරොන්ති අත්තභාවමනෙනාති අලඞ්කාරො, ආභරණං හාරකෙයූරාදි. අලඞ්කරොන්ති බන්ධසරීරමනෙනාති අලඞ්කාරොතිමිනා පන අලඞ්කාරසද්දෙන පසාදාදයො සද්දාලඞ්කාරා, සභාවවුත්‍යාදයො ච අත්ථාලඞ්කාරා නානප්පකාරා සඞ්ගහිතා, යෙහි සද්දත්ථසඞ්ඛාතං බන්ධසරීරං සොභතෙ, යථා හි පුරිසසරීරෙ හාරකෙයූරාද්‍යලඞ්කාරො න්‍යස්‍යතෙ, යෙන සොභතෙ, තථා බන්ධසරීරෙපි සද්දාලඞ්කාරා, අත්ථාලඞ්කාරා ච නික්ඛිපීයන්ති, යතො සොභතෙ. තෙනෙව වක්ඛති ‘‘තං තු පාපෙන්තුලඞ්කාරා, වින්දනීයතරත්තන’’න්ති ච, ‘‘අත්ථාලඞ්කාරසහිතෙ’’ච්චාදිකඤ්ච.

“人们以此装饰自身”，故名为“文饰”(alaṅkāra)，即项链、臂钏等饰品。“人们以此装饰文句之身”，故名为“文饰”。然而，“文饰”一词也包含了各种音韵文饰(saddālaṅkārā)，如明晰(pasāda)等，以及意义文饰(atthālaṅkārā)，如自然描绘(sabhāvavutti)等，它们能使由音与义构成的文句之身变得优美。正如在人的身体上佩戴项链、臂钏等文饰而显得优美一样，在文句之身上也安置音韵文饰和意义文饰，从而变得优美。因此将会说到：“文饰能导向更易得之宝”，以及“具足意义文饰”等等。

අලඞ්කාරවිධානභාවෙන තු බන්ධසරීරම්පි තදත්ථියා අලඞ්කාරො, තථා තප්පටිපාදකං සුබොධාලඞ්කාරනාමධෙය්‍යසත්ථං අලඞ්කතපටිපාදකත්තෙන මඞ්ගලසුත්තන්ති විය. වක්ඛති හි ‘‘ගන්ථොපි කවිවාචාන-මලඞ්කාරප්පකාසකො’’ ච්චාදි. අත්‍ර උච්චතෙ –

然而，就作为文饰的方法而言，文句之身本身为了那个目的也可称为“文饰”；同样地，阐述此理的、名为《善解文饰》(Subodhālaṅkāra)的论著，因其阐明了被修饰之物，也（可被称为“文饰”），就像（阐明吉祥的）《吉祥经》一样。因为将会说到：“论著亦是彰显诗人言语文饰者”等等。于此，有说：

‘‘මුඛ්‍යොලඞ්කාරසද්දොයං, සද්දත්ථාලඞ්කතිස්සිතො;

සාමත්ථියා ත්වධිට්ඨානෙ, තථා සත්ථෙපි තබ්බතී’’ති.

“此‘文饰’一词，主要依于音与义之修饰；然依其能力，亦转用于其所依（文句之身），以及论著之上。”

අනෙනස්සාභිධෙය්‍යාදීනි [Pg.11] වුච්චන්ති. අභිධීයතෙ ඉති අභිධෙය්‍යං, සමුදිතෙන සත්ථෙන වචනීයත්ථො. සො ච සරීරාලඞ්කාරවිභාගකප්පනාය තෙසං පටිපාදනං. සුබොධාලඞ්කාරෙන හි තෙ පටිපාදීයන්ති. යෙන ච යො පටිපාදීයති, තස්සායමත්ථො භවතීති අභිධෙය්‍යසත්ථොපි. දස්සිතමෙව තු සරීරාලඞ්කාරසඞ්ඛරණං පයොජනං, තං නිස්සාය සුබොධාලඞ්කාරප්පවත්තිතො. යස්ස හි යමුද්දිස්ස පවත්ති හොති, තං තස්ස පයොජනං, තං පන කවිත්තකිත්තිපසිද්ධාදිලක්ඛණං, පරම්පරාය තදත්ථතාය සුබොධාලඞ්කාරසඞ්ඛරණස්ස. සත්ථපයොජනානං, සාධියසාධනලක්ඛණො සම්බන්ධො තු නිස්සයපදස්සිනා දස්සිතොයෙව. යථාහ –

以此，其“所诠”(abhidheyya)等被说明。“所诠”是指应当被说明的，也就是以完整的论著来表达需要说明的内容。它指的是为了说明文体与修辞的分类安排，对它们的阐明，因为这些内容是通过《善解文饰》(Subodhālaṅkāra)来阐明的。通过什么方式阐明什么内容，其意义就在于此，因此“所诠”也可以说是论典之义。至于整理文体与修辞的功用，已经说明过了，这是《善解文饰》得以展开的依据。凡是为某个目的而展开，那个目的就是它的功用，这种功用具有诗歌创作、名声、成就等特征，并且通过传承，其目的在于《善解文饰》的整理。至于论典和功用之间的关系，是所成与能成的关系，这一点已经由明示其所依之语所阐明。例如说：

‘‘සත්ථං පයොජනඤ්චෙව, උභො සම්බන්ධනිස්සයා;

වුත්තාතංවුත්තියායෙව, වුත්තො තන්නිස්සිතොපි සො’’ති.

“论典与功用，二者互为关联与所依；因其义已说，故依于彼者亦已说。”

අභිධෙය්‍යාදිකථනඤ්ච තංසමඞ්ගිස්සෙව ච වීමංසාවිසෙසසමඞ්ගීනමුපාදීයමානත්තා, අඤ්ඤාදිසස්ස පන උම්මත්තකවචනාදිනො විය හෙය්‍යත්තා. වුත්තඤ්හෙතං –

并且，关于“所诠”等的论述，是为具足特殊审察力者所采纳的；而其他如疯人之言等，则应被舍弃。正如所说：

‘‘සම්බන්ධානුගුණොපායං, පුරිසත්ථාභිධායකං;

වීමංසාධිගතං වාක්‍ය-මතොනධිගතං පර’’න්ති.

“随顺关联之方便，阐明人生之目的；言语须经审察而得，非此则不为所取。”

වාක්‍යන්ති චෙත්ථ වාක්‍යලක්ඛණොපෙතමන්තරවාක්‍යසන්නිචයං මහාවාක්‍යසරූපං සත්ථමෙවාධිප්පෙතං.

此处所说的“言语”，是指具备言语之相、由内在言语集合而成、具有大言语形态的论典本身。

3. යෙන තෙ තෙ අලඞ්කාරෙන වළඤ්ජෙන්ති, තෙන කාරණෙන අලඞ්කාරවජ්ජිතෙ ආභරණවිසෙසෙහි, ගන්ථවිසෙසෙහි වා වජ්ජිතෙ, තෙ විරහිතෙ යෙහි එතෙ සුද්ධමාගධිකෙ එසං සුද්ධමාගධිකානං අනුරූපෙන අභිනවභාවතො මාගධිකසරූපං අනුගතරූපෙන, දසබලභාසිතවිරචිතත්තා වා අනුකූලෙන අලඞ්කාරෙන ආභරණවිසෙසෙන, ගන්ථවිසෙසෙන වා තොසෙය්‍යං අලඞ්කාරවළඤ්ජාපනෙන, ගන්ථවිසෙසෙ උග්ගහණධාරණාදිකාරාපනෙන [Pg.12] වා සන්තුට්ඨෙ කරෙය්‍යං අපිනාම යංනූන සුන්දරමිති, එසො පරිස්සමො අයං මම අලඞ්කාරපකරණප්පයොගො. අපිනාමාති එත්ථ ඉතිසද්දො ගම්‍යමානො.

3. 因为他们使用那些修辞，所以，对于那些缺少特殊饰品或特殊著作、远离这些的纯正摩揭陀语者，为了这些纯正摩揭陀语者，我愿以适合他们的方式——因其崭新且随顺摩揭陀语的形态，又因其是十力者所说所作——以合宜的修辞、特殊的饰品或特殊的著作来取悦他们；或通过运用修辞，或通过让他们学习、受持特殊著作等来使他们满意。“啊，这真是美好！”——这便是我的努力，我作此修辞论的意趣。此处的“apināma”（或许）应理解为含有“iti”（如是想）之义。

අලඞ්කාරෙහි වජ්ජිතා, අලඞ්කාරා වජ්ජිතා යෙහි වාති ච. රූපස්ස අනු අනුරූපං, රූපං අනුගතං අනුරූපං වා, තෙන අනුරූපෙන. අලඞ්කරොන්ති අත්තභාවමනෙනෙති අලඞ්කාරො, හාරකෙයූරාදි ආභරණපක්ඛෙ, ගන්ථපක්ඛෙ තු අලඞ්කරොන්ති බන්ධසරීරමනෙනෙති අලඞ්කාරො. ඉමිනා මුඛ්‍යභාවෙන පසාදාදිසද්දාලඞ්කාරා ච සභාවවුත්‍යාදිඅත්ථාලඞ්කාරා ච පවුච්චන්ති. අමුඛ්‍යතො පන ඉමෙසං ද්වින්නං අලඞ්කාරානමධිට්ඨානභූතබන්ධසරීරම්පි, තථා මඞ්ගලසුත්තරතනසුත්තාදිවොහාරො විය අලඞ්කාරපකාසකං ‘‘සම්මා බුජ්ඣන්ති ද්විප්පකාරා අලඞ්කාරා අනෙනෙ’’ති ඉමිනා අත්ථෙන ලද්ධසුබොධාලඞ්කාරවරනාමධෙය්‍යසත්ථම්පි වුච්චති. වුත්තමිදමෙව –

“远离修辞”，或“修辞所远离者”。“随顺于色”为“随色”(anurūpa)，或“色所随行”为“随色”，因此为“以随色”。“以此装饰自身”，故为“修辞”(alaṅkāra)，在饰品方面，如项链、臂钏等；在著作方面，“以此装饰其结构”，故为“修辞”。以此，主要被称为“修辞”的是明净(pasāda)等音韵文饰和自性语(sabhāvavutti)等意义文饰。次要方面，此二种修辞所依附的结构本身，以及如《吉祥经》、《宝经》等言说，也像能阐明修辞的论典一样，以“由此能正确理解两种修辞”之义，而获得《善解文饰》这一殊胜名称的论典，亦被称为“修辞”。此即所说：

‘‘මුඛ්‍යොලඞ්කාරසද්දොයං, සද්දත්ථාලඞ්කතිස්සිතො;

සාමත්ථියා ත්වධිට්ඨානෙ, තථා සත්ථෙපි තබ්බතී’’ති.

“此‘修辞’一词，主要依于声与义之庄严；然依其功能，亦转用于所依处及论典。”

එත්ථ සාමත්ථියං නාම තදාධාරතප්පටිපාදකත්තවොහාරතො තදාධෙය්‍යතප්පටිපාදනීයං න භවති චෙ, අඤ්ඤං කිං භවතීති අඤ්ඤථානුපපත්තිලක්ඛණමෙවාති.

此处所谓“功能”，即是“非此则不成立”(aññathānupapatti)之相。也就是说，就其所依处与能阐明者之言说而言，若非其所含与所应阐明者，则此言说便不成立，“若非如此，还能为何？”

4.

4.

යෙසං න සඤ්චිතා පඤ්ඤා-නෙකසත්ථන්තරොචිතා;

සම්මොහබ්භාහතාවෙ’තෙ, නාවබුජ්ඣන්ති කිඤ්චිපි.

彼等未曾积集通达多部论典之慧，为愚痴所击，故而一无所解。

5.

5.

කිං තෙහි පාදසුස්සූසා, යෙසං නත්ථි ගුරූනී’හ ;

යෙ තප්පාදරජොකිණ්ණා, තෙ’ව සාධූවිවෙකිනො.

于此无有师长者，承事师足有何用？唯有遍染师足尘者，方为善士具抉择。

4-5. එවං ලක්ඛණාරම්භපටික්ඛෙපකජනපටිබාහනපුබ්බකමභිධෙය්‍යාදිකං දස්සෙත්වා ඉදානි සත්ථතොව සබ්බත්ථ ගුණදොසවිවෙචනං. අතොයෙව වුච්චති –

4-5. 如此，在首先驳斥了对此论开篇的反对者，并展示了“所诠”等之后，现在当从论典本身来辨别一切功过。因此说：

‘‘සබ්බත්ථ [Pg.13] සත්ථතොයෙව, ගුණදොසවිවෙචනං;

යං කරොති විනා සත්ථං, සාහසං කිමතොධික’’න්ති.

“于一切处辨功过，唯依论典而成立；若离论典而妄为，有何鲁莽过于此？”

තස්මා ගුණදොසවිභාගවිචාරණං නාම තබ්බිදූනංයෙව, නාසත්ථඤ්ඤූනං පුරිසපසූනං. තථා චාහ –

是故，审察功过之分，唯属于通晓此论者，而不属于不知论典、如人形之兽者。如是说——

‘‘ගුණදොසමසත්ථඤ්ඤූ, ජනො විභජතෙ කථං;

අධිකාරො කිමන්ධස්ස, රූපභෙදොපලද්ධිය’’න්ති.

“不知论典之人，如何能分辨功过？盲者于辨别色相差别，有何能力？”

යෙනෙවං, තෙනෙත්ථ ගුණදොසදස්සනෙ පසන්නානෙකසත්ථචක්ඛුයෙවාධිගතො, නඤ්ඤො තබ්බිපරීතොත්‍යන්වයබ්‍යතිරෙකවසෙන දස්සෙන්තො ‘‘යෙස’’න්තිආදිගාථාද්වයමාහ. තත්ථ යෙසන්ති අනියමුද්දෙසො, යෙහීති අත්ථො. යෙහි න සඤ්චිතා න රාසිකතා, නානාසන්තානවුත්තිනීපි එකත්තනයෙන එකස්මිං සන්තානෙ න වාසිතා නපරිභාවිතාති වුත්තං හොති. කා සා? පඤ්ඤා හෙය්‍යොපාදෙය්‍යවිවෙකරූපා. කීදිසීති ආහ ‘‘අනෙකසත්ථන්තරොචිතා’’ති. අනෙකස්මිං තිපිටකතක්කබ්‍යාකරණාලඞ්කාරසත්ථාදිකෙ සත්ථන්තරෙ උචිතා සවනධාරණාදිවසෙන පරිචිතා සායං පඤ්ඤා යෙසං න සඤ්චිතාති පකතං. එතෙති යථාඋද්දිට්ඨානං නියමවචනං. සම්මොහබ්භාහතාති යථාවුත්තායාතිසයවතියා පඤ්ඤායාභාවතො බලප්පත්තෙන මොහෙන අබ්භාහතා විසෙසෙන පහතා, එවසද්දිතා හොන්තීති අධිප්පායො. යතො එවං, තස්මාපි කිඤ්චිපි හෙය්‍යොපාදෙය්‍යරූපං යං කිඤ්චිදෙව අට්ඨානානියොජකතාදිසගුරුපාදසුස්සූසානිස්සයපටිලද්ධවිවෙකපඤ්ඤාති- සයාලාභෙන නාවබුජ්ඣන්ති, න ජානන්තීත්‍යත්ථො. යතො ආලසියාදිදොසලෙසපරිග්ගහොපි සතතාචරියසෙවනවසෙන සිරොවිකිණ්ණතාදිසගුරුපාදපඞ්කජම්බුජපරායනො චිරෙනපි කාලෙන නානාවිධසත්ථන්තරකතපරිචයබලෙන පප්පොති තාදිසං පඤ්ඤාවෙයත්තියං. තෙනෙවාහ භගවා –

正因如此，于此观察功德过失时，唯有具足清净多论之眼者方能通达，而非与此相反之人。为以顺、逆方式显示此义，而说“彼等”(yesaṃ)等二偈。其中，“彼等”(yesaṃ)为不定指称，意为“由某些人”(yehi)。由某些人而未曾积集、未曾集成，虽流转于不同相续，亦未曾于一相续中以统一方式熏习、修习，此即偈颂所言。是何者？是辨别应舍应取之慧。其相如何？偈言“通达多部论典”。于三藏、因明(takka)、声明(byākaraṇa)、修辞(alaṅkāra)等众多论典中，通过听闻、受持等方式而熟习，此慧若未为彼等所积集，即是此况。“此等”(ete)一词，是确定之言，指前述之人。所谓“为愚痴所击”(Sammohabbhāhatā)，意指因缺乏前述殊胜之慧，而被强盛之愚痴所特为伤害、击败。正因如此，彼等因未能获得依止于承事善知识师长之足而得的抉择慧之殊胜成就，故而对任何应舍应取之事，如于不当之处强行安立等，丝毫不能了悟，即不能知晓。然而，纵有为懒惰等些微过失所染者，若能恒常侍奉阿阇梨，以师长莲足之尘遍洒其首，经长时日，以熟习多种论典之力，亦能获得如是智慧善巧。为此，世尊说：

‘‘නිහීයති [Pg.14] පුරිසො නිහීනසෙවී,න ච හායෙථ කදාචි තුල්‍යසෙවී;

සෙට්ඨමුපනමං උදෙති ඛිප්පං,තස්මා’ත්තනො උත්තරිතරං භජෙථා’’ති.

“亲近卑劣者，其人必衰退；与同等者交，从不致衰退；亲近贤胜者，能迅速提升；是故当亲近，胜于己之人。”

තතො එතාදිසො පඤ්ඤවායෙවෙත්ථ ගුණදොසවිභාගවිවෙචනෙ අධිකාරී, නඤ්ඤො තබ්බිපරීතො පුරිසපසූති අයමෙත්ථාධිප්පායො. රුළ්හො අත්ථවිසෙසො. තෙනාහ ‘‘කිං තෙහි පාදසුස්සූසා, යෙසං නත්ථි ගුරූනිහා’’ති. ඉහාති ඉමස්මිං ලොකෙ යෙසං ජනානං ගුරූනං කාතබ්බා පාදසුස්සූසා පාදපරිචරියා නත්ථි, තෙහි ජනෙහි යථාවුත්තනයෙන පඤ්ඤාවෙයත්තියරසානභිඤ්ඤෙහි කිං පයොජනං, ලෙසමත්තම්පි නත්ථි, අනධිගතායෙවෙත්ථ එතෙති අධිප්පායො. ඉදානි බ්‍යතිරෙකමුඛෙන ආහ ‘‘යෙ’’තිආදි. යෙ පුබ්බෙ කතපුඤ්ඤතාදිසම්පත්තිසම්පන්නා තප්පාදරජෙහි තෙසං ගුරූනං පාදධූලීහි ඔකිණ්ණා ඔනද්ධා ගවච්ඡිතා, තෙව සාධූ යථාවුත්තනයෙන පඤ්ඤාවෙයත්තියෙන අභිඤ්ඤාතා සජ්ජනා එව විවෙකිනො හෙය්‍යොපාදෙය්‍යගුණදොසවිභාගනියමනපඤ්ඤාසම්පත්තිසමඞ්ගිනො හොන්ති, තෙයෙවෙත්ථ ගුණදොසවිවෙචනෙ අධිගතාති අධිප්පායො. සා චායං ගුරුපාදසුස්සූසා විසිට්ඨාදරෙන කරණීයාති වඞ්කවුත්තියා තදභ්‍යාසෙ සාධුජනෙ නියොජෙති.

是故，唯有此等具慧者方有资格于此辨别抉择功过，而非其他与此相反、如人形之兽者，此即此处之意趣。此中特殊之义已成定说。因此说：“于此无有师长者，承事师足有何用？”此中‘于此’(iha)指于此世间。若人无有应行之师长足下承事之礼，对彼等不解智慧善巧之味者，有何益处？丝毫也无。意即彼等于此一无所获。如今以对显方式说‘彼等’(ye)等句。彼等往昔具足福德等成就，为彼等师长之足尘所洒、所覆、所遍者，彼等贤善之人，依前述方式，以智慧善巧而为人所知，方为真正的善人，具足辨别、规定应舍应取、功过之慧的成就，唯彼等方能通达此中功过之辨，此即其意。此师足承事之礼，当以殊胜敬意行之，作者乃以委婉之言，劝勉善人修习此行。

4-5. යෙ සකලසත්ථපරිචිතඤ්ඤාණපාටවා යදි දොසමාරොපයන්ති, තෙසං තද්දොසනිරාකරණං විනා පදෙසාවබොධනමත්තෙන පණ්ඩිතමානීනං වචනස්සාගුරුකරණං වඞ්කවුත්තියා දස්සෙන්තො ච තංද්වාරෙනෙව අත්තනො අනඤ්ඤසාධාරණගුරුගාරවතං සාධුජනෙහි පරමාදරෙන සම්පාදෙතබ්බමිති දස්සෙතුං ‘‘යෙසං…පෙ… කිනො’’ති ගාථාද්වයමාහ. අනෙකසත්ථානං [Pg.15] තිපිටකතක්කබ්‍යාකරණාදීනං අනෙකෙසං ගන්ථානං අන්තරෙ තත්වත්ථසඞ්ඛාතඅබ්භන්තරෙ උචිතා සවනඋග්ගහණධාරණාදිවසෙන පරිචිතා පඤ්ඤා සුතමයා පඤ්ඤා යෙසං යෙහි න සඤ්චිතා, ද්වින්නමෙකක්ඛණෙ පවත්තියාභාවෙපි උපචිතසමූහභාවතො, පුබ්බකාලිකපඤ්ඤාය අපරකාලිකපඤ්ඤාය අනන්තරආසෙවනාදිපච්චයලාභතො අවත්ථබාහුල්ලපවත්තිතො වා සඤ්චිතබ්බාපි න රාසිකතා. එතෙ ඊදිසපඤ්ඤාපාටවරහිතා ඉමෙ සම්මොහබ්භාහතා පඤ්ඤාපාටවාභාවතො බලප්පත්තෙන මොහෙන විසෙසෙන පහතා එව කිඤ්චිපි හෙය්‍යොපාදෙය්‍යං නාවබුජ්ඣන්ති. න එකෙ අනෙකෙති ච, තෙ ච තෙ සත්ථා චෙති ච, තෙසමන්තරමිති ච, තස්මිං උචිතාති ච සම්මොහෙන අබ්භාහතාති ච විග්ගහො. තෙන වුත්තං–

4-5. 为以委婉之言显示，对于那些仅凭片面理解便自诩为智者之人，若他们对通晓一切论典、具足智巧者加以指责，却又不能驳斥其所谓的过失，则当轻视其言论；并借此显示，善人当以最高敬意成就对师长无与伦比的敬重，故说“彼等……”(yesaṃ…pe… kino)等二偈。于三藏、因明、声明等众多论典的众多典籍之内核，即名为“真实义”(tatvattha)的阿邦答勒(abbhantara)中，通过听闻、领会、受持等方式而熟习的智慧，即闻所成慧，未为彼等所积集。虽二者（智慧与所缘）不同时生起，然因积集为一整体，或由前时之慧为后时之慧提供无间、重复等缘，或由众多心境相续而转起，本应积集，却未集成。此等缺乏如是智慧善巧之人，因无智慧善巧，故为已得势力的愚痴所特为伤害，对任何应舍应取之事皆不能了悟。其语法分析(viggaha)如下：“非一”(na eke)即“多”(aneke)；“彼等”(te)与“彼论典”(te satthā)；“彼等之中”(tesaṃ antaraṃ)；“于其中娴熟”(tasmiṃ ucitā)；以及“为愚痴所击”(sammohena abbhāhatā)。因此说——

‘‘ගුණදොසමසත්ථඤ්ඤූ, ජනො විභජතෙ කථං;

අධිකාරො කිමන්ධස්ස, රූපභෙදොපලද්ධිය’’න්ති.

“不知论典者，如何能分辨功过？盲者于辨别色相差别，有何能力？”

තස්සත්ථො – අසත්ථඤ්ඤූ ජනො ගුණදොසං කථං විභජතෙ. තථා හි රූපභෙදොපලද්ධියං නීලපීතාදිරූපවිසෙසාවබොධනෙ අන්ධස්ස අධිකාරො අභිමුඛකරණං කිං හොති, න භවත්‍යෙව, තස්මා අනෙකසත්ථන්තරගතසුප්පසන්නපඤ්ඤාචක්ඛුනා එව ගුණදොසවිවෙචනං භවති, තදභාවෙ න භවත්‍යෙව. ඉදමෙව වුච්චතෙ–

其义为——不通晓论典的人如何能辨别功过？正如对于色相差别之认知，盲人于青黄等色相之辨别有何能力？实无能力。因此，唯有通达多种论典、具备清净智慧之眼者，方能辨别功过，若无此，则不可能。这就是所谓的——

‘‘සබ්බත්ථ සත්ථතොයෙව, ගුණදොසවිවෙචනං;

යං කරොති විනා සත්ථං, සාහසං කිමතොධික’’න්ති.

“于一切处辨别功过，唯依于论典；若无论典而擅行，有何比此更鲁莽？”

තස්සත්ථො – සබ්බත්ථ ගුණදොසවිවෙචනං සත්ථතොයෙව හොති, සත්ථං විනා සත්ථොචිතතාදිසපඤ්ඤං විනා යං කරොති ගුණාගුණවිභාගං කරොති, යං කරණං අත්ථි, අතොධිකං සාහසං කිං ආසුං කිරියා අනුපපරික්ඛනකිරියා නත්ථෙව.

其义为——于一切处，功过之辨别唯依于论典。若无论典，亦无适于论典之智慧等，而自行分辨功过，此行，有何比此更鲁莽？实无有比此更仓促、未经考察之行。

ඉහ [Pg.16] ඉමස්මිං ලොකෙ යෙසං අකතපුඤ්ඤානං ජනානං ගුරූනං

于此世间，那些未积福德之人，对于师长，

‘‘පියො ගරු භාවනීයො,වත්තා ච වචනක්ඛමො;

ගම්භීරඤ්ච කථං කත්තා,නො චා’ට්ඨානෙ නියොජකො’’ති.

“可爱、可敬、可培育，能言、能忍、说甚深，不于非处强行安排。”

නිද්දිට්ඨගුණොපෙතානං ආචරියානං කාතබ්බා පාදසුස්සූසා පාදපරිචරියා නත්ථි, තෙහි කිං පයොජනං. යෙ කතපුඤ්ඤා ජනා තප්පාදරජොකිණ්ණා තෙසං ගුරූනං පාදරජෙහි ගවච්ඡිතා, තෙව සාධූ ජනා එව විවෙකිනො කල්‍යාණමිත්තගුරුපාසනාහි අධිගතවිසිට්ඨවිවෙකබුද්ධිනො භවන්ති, තෙ එව විවෙකං ජානන්තීති භාවො. සොතුමිච්ඡා සුස්සූසා, තං නිස්සාය කත්තබ්බපාදපරිචරියාපි තදත්ථියා සුස්සූසා නාම හොති. පාදෙසු සුස්සූසාති ච, තෙසං පාදාති ච, තෙසු රජානීති ච, තෙහි ඔකිණ්ණාති ච විග්ගහො. සිස්සානං සකලාභිබුද්ධියා ගුරුපටිබද්ධත්තා අත්තනො ගුණතො අධිකතරායෙව සෙවිතබ්බා. වුත්තඤ්හි භගවතා –

对于具足所述功德的阿阇梨，若不行应行的足下侍奉与足下承事，则于彼等何益？那些已积福德的人，为师长足尘所覆，彼等方是贤善之人、有辨别力者。他们因亲近善知识与师长而获得殊胜的辨别智慧，他们才了知辨别，此是其义。欲闻之心为“敬奉”，依此而行的足下承事，亦因其意而名为“敬奉”。其文法分析为：于足下敬奉、彼等之足、于彼等之尘、为彼等所覆。弟子的一切增上慧皆系于师长，故应侍奉功德胜于己者。诚如世尊所言——

‘‘නිහීයති පුරිසො නිහීනසෙවී,න ච හායෙථ කදාචි තුල්‍යසෙවී;

සෙට්ඨමුපනමං උදෙති ඛිප්පං,තස්මා’ත්තනො උත්තරිතරං භජෙථා’’ති.

“亲近卑劣者，人必趋下劣；亲近等同者，则无有退失；趋近殊胜者，人迅速提升；是故当亲近，胜于己之人。”

6.

6.

කබ්බනාටකනික්ඛිත්ත-නෙත්තචිත්තා කවිජ්ජනා;

යංකිඤ්චි රචයන්තෙ’තං, න විම්හයකරං පරං.

“诗人将眼与心，投入诗歌与戏剧；彼等所作任何诗文，亦非特别令人惊奇。”

7.

7.

තෙයෙ’ව පටිභාවන්තො, සො’ව බන්ධො සවිම්හයො;

යෙන තොසෙන්ති විඤ්ඤූයෙ, තත්ථාප්‍ය’විහිතාදරා.

“唯有反思，其 रचना 方令人惊奇；彼等以此令智者欢喜，于此亦不懈怠。”

6-7. එවමෙත්ථාන්වයබ්‍යතිරෙකවසෙනාධිගතෙ දස්සෙත්වා ඉදානි ‘‘කිං අම්හාකං කබ්බනාටකපරිචයාභාවෙරචනාවිසෙසාභියොගොපජනිතපරිස්සමෙනා’’ති ඔලීනවුත්තිනො සොතුජනෙ සමුස්සාහෙති [Pg.17] ‘‘කබ්බනාටකා’’තිආදිනා. කවිප්පයොගසඞ්ඛාතො බන්ධොව කවිනො ඉදන්ති කබ්බං. මුත්තකාදිවාක්‍යස්වමුත්තිකාද්‍යවයවසභාවා අන්තරවාක්‍යසමුදායසම්පන්නං වුත්තජාතිභෙදභින්නං පජ්ජමයං ගජ්ජමයං පජ්ජගජ්ජමයං චම්පූනාමකඤ්ච, මහාවාක්‍යරූපං මහාකබ්බඤ්ච, තං පන මහාකබ්බං සග්ගෙහි සග්ගනාමකෙහි පරිච්ඡෙදවිසෙසෙහි බන්ධ්‍යතෙ කරීයතීති සග්ගබන්ධොති පවුච්චති. තස්ස තු ලක්ඛණං ‘‘සග්ගබන්ධස්ස මුඛං ඉට්ඨාසීසනං සියා පණාමො වා බන්ධසම්බන්ධිනො කස්සචි අත්ථස්ස නිද්දෙසො වා’’තිආදිනා අනෙකධා වණ්ණෙන්ති. තං යථා?

6-7. 如此通过顺逆推理显示其义后，今为激励那些心生退怯的听众——他们会说：“我们不熟悉诗歌与戏剧，致力于特殊创作而产生的辛劳又有何用？”——而说“诗歌与戏剧”等。诗人之创作，名为“结合”，此即“诗(kabba)”。其体裁多样，有如独咏等句，自有其独咏等部分之性质，由内在句群构成，分为韵文体、散文体、韵散混合体及名为“占布体(campū)”者，亦有大句形式的“大诗(mahākabba)”。此大诗由名为“章(sagga)”的特定章节构成，故称“分章体(saggabandha)”。其特征，有多方面释义，如：“分章体之开篇，或为祈求吉祥之祝福，或为敬礼，或为对与作品相关之某事的解释”等。此云何？

‘‘සග්ගබන්ධො මහාකබ්බ-මුච්චතෙ ත්වස්ස ලක්ඛණං;

පණාමො වත්ථුනිද්දෙසො, ආසීසාපි ච තම්මුඛං.

“分章体称为大诗，其特征如下：开篇为敬礼、事之解释，或亦为祝福。”

ඉතිහාසකථුබ්භූතං, සන්තසන්නිස්සයම්පි වා;

චතුවග්ගඵලායත්තං, චතුරොදාත්තනායකං.

“或源于历史故事，或依于贤善之人；以四类成果为所依，以聪慧高尚者为主角。”

පුරණ්ණවුතුසෙලින්දු-සවිතූදයවණ්ණනං;

උය්‍යානසලිලක්කීළා, මධුපානරතුස්සවං.

“描绘城池、海洋、季节、山峦、月亮、太阳之升起；以及园林、水戏、饮酒、宴乐之欢庆。”

විප්පලම්භවිවාහෙහි, කුමාරොදයවඩ්ඪිහි;

මන්තදූතප්පයානාජි-නායකාභ්‍යූදයෙහිපි.

“包含离别与婚嫁，王子之诞生与成长；以及谋略、使者、出征、战斗与主角之胜利。”

අලඞ්කතමසංඛිත්ත-රසභාවනිරන්තරං;

නාතිවිත්ථිණ්ණසග්ගෙහි, පියවුත්තසුසන්ධිභි.

“文辞庄严不简略，滋味情态相续不断；篇章不过于冗长，韵文悦耳衔接美妙。”

සබ්බත්ථ භින්නසග්ගන්තෙ-හුපෙතං ලොකරඤ්ජකං;

කබ්බං කප්පන්තරට්ඨායි, ජායතෙ සාධ්වලඞ්කතී’’ති.

“各章结尾韵文各异，能令世人欢喜；此诗善巧庄严，得以传颂至另一劫。”

තත්ථ ඉතිහාසකථුබ්භූතන්ති පුරාවුත්තකථාසන්නිස්සයං. සන්තසන්නිස්සයන්ති ඉතරසොභනාධිකරණගුණරාජචරිතාදිනිස්සයං වා. චතුවග්ගඵලායත්තන්ති ධම්මාදිචතුවග්ගඵලායත්තං. ධම්මො [Pg.18] නාම අබ්භූදයනිබ්බානහෙතුකො. අත්ථො නාම විජ්ජාභුම්‍යාදීනං යථාඤ්ඤායමජ්ජනං, අජ්ජිතානඤ්ච රක්ඛණං. කාමො නාම නිරයො විසයො පයොගො. මොක්ඛො නාම සබ්බසංසාරදුක්ඛනිවත්ති. චතුරොදාත්තනායකන්ති උස්සාහසත්තිමන්තසත්තිපභූසත්තියොගෙන චතුරො කුසලො චාගාතිසයාදියොගෙන උදාත්තො උදාරො නායකො විපක්ඛො, පටිපක්ඛො ච යත්ථ, තං. මධු නාම සුරා. විප්පලම්භො විරහො. මන්තො නීතිවෙදීහි සහ කාරීයනිච්ඡයො. දූතො සන්ධානප්පවත්තො පුරිසො. පයානං සඞ්ගාමාදිනිමිත්තගමනං. ආජි සන්ධ්‍යාභාවෙ විග්ගහො. අසඞ්ඛත්තරසභාවනිරන්තරන්ති අසංඛිත්තා බහුත්තා රසා සිඞ්ගාරවීරාදයො, භාවා රතිඋස්සාහාදයො, තෙහි නිරන්තරං පත්ථටං. පියවුත්තසුසන්ධිභීති පියානි සුතිසුභගානි වුත්තානි ඉන්දවජිරාදීනි අඤ්ඤමඤ්ඤසම්බන්ධසංසග්ගතාය සොභනො සන්ධි අඤ්ඤමඤ්ඤසඞ්ගහා යෙසං සග්ගානං, තෙහීති.

此处，“源于历史故事”(itihāsakathubbhūtaṃ)是指依据古代传说。“依于贤善之人”(santasannissayaṃ)是指以其他善德、国王传记等为所依。“以四类成果为所依”(catuvaggaphalāyattaṃ)是指依于法等四类成果。法(dhammo)，是增上生与涅槃之因。利(attho)，是如理获得学问、土地等，并守护已得之物。欲(kāmo)，是（感官）境界及其运用之所依。解脱(mokkho)，是止息一切轮回之苦。“聪慧高尚的主角”(caturodāttanāyakaṃ)是指：主角因具备奋发力、谋略力、威力而聪慧、善巧；因具备超胜的布施等而高尚、慷慨；其中亦有对立者与敌对者。蜜(madhu)，即是酒。离别(vippalambho)，即是分离。谋略(manto)，是与精通策略者共决要事。使者(dūto)，是促成和议之人。出征(payānaṃ)，是因战争等而前往。战争(āji)，是在无和议时之战斗。“庄严、不简略、滋味与情态相续”(alaṅkatamasaṃkhitta-rasabhāvanirantaraṃ)是指：不简略、众多的滋味(rasa)，如爱欲、英勇等；情态(bhāva)，如爱恋、奋发等，以此相续不断。“以悦耳之韵文与美妙之衔接”(piyavuttasusandhibhi)是指：悦耳动听的韵文，如因陀罗金刚韵(indavajira)等，以及因彼此关联组合而有美妙衔接的篇章。

පුනපි යථාවුත්තෙසු අඞ්ගෙසු නගරවණ්ණනාදීසු කිඤ්ච යථාසම්භවං මධුපානාදිරහිතම්පි තඤ්ඤූනං මනො රඤ්ජෙති උපාදියතෙව සබ්භීති දස්සෙතුමාහ–

再者，为开示此义——即在如前所述的城市描述等部分中，即便可能缺少饮酒等细节，只要为贤善者所接受，就能愉悦知者之心——而说：

‘‘කබ්බං න දුස්සතඞ්ගෙහි, න්‍යූනමප්‍යත්‍ර කෙහිචි;

බන්ධඞ්ගසම්පදා තඤ්ඤූ, කාමමාරාධයන්ති චෙ’’ති.

“诗作不因某些部分有缺而受损；只要其结构要素圆满，就必能取悦知者。”

පුනපි –

又：

‘‘ගුණතො පඨමං වත්වා, නායකං තෙන සත්තුනො;

නිරාකරණමිච්චෙස, මග්ගො පකතිසුන්දරො.

“首先称颂主角的功德，并以此驳斥敌人，此乃自然美好的方法。

වංසවීරසුතාදීනි, වණ්ණයිත්වා රිපුස්සපි;

තජ්ජයා නායකුක්කංස-කථනඤ්ච සුඛෙති නො’’ති ආහු.

他们说：“描述了敌人的家世、英勇、学识等之后，再通过战胜他来称颂主角的卓越，这也令我们愉悦。”

සබ්බම්පෙතං [Pg.19] සද්ධම්මාමතරසපානසරසහදයානං සම්ඵප්පලාපවිපුලවිසප්පවෙසොපද්දුතකබ්බනාටකපරම්මුඛානං සතතචරිතසඤ්චරිතරතනභාජනානං සප්පුරිසානං කිං හදයඛෙදොපජනිතපරිස්සමෙනෙති තදනුරූපමෙවොපදස්සිතන්ති.

这一切都是为了那些以正法甘露为饮、心如明湖，厌离空谈与广布之诗剧所带来的困扰，且恒常奉行善行、堪为宝器之善人。又何须以令心疲惫之功？只需展示与之相应者即可。

නාටකං නාම භරතාදිනාට්‍යසත්ථෙ නානප්පකාරනිරූපිතරූපං කප්පං, තංලක්ඛණෙකදෙසභූතලක්ඛණානි පකරණාදීනි නව රූපකානි. නාටිකා ච එත්ථෙවාවරුම්භන්ති. කබ්බඤ්ච නාටකඤ්ච, තෙසු නික්ඛිත්තං ඨපිතං නෙත්තඤ්ච චිත්තඤ්ච යෙහීති විග්ගහො. කෙ තෙ? කවිනො. තත්ථ නික්ඛිත්තනෙත්තචිත්තවචනෙන සුතස්ස චින්තනඤ්ච ඌහාපොහමුඛෙන යථුග්ගහිතනියාමං, අවිපරීතත්ථනිච්ඡයනං, නිච්ඡිතස්ස භාවනා, නිරන්තරාභියොගො ච දස්සිතො. කබ්බනාටකවචනෙන සුතං, චින්තිතං, භාවිතඤ්ච දස්සිතං. සුතෙ දස්සිතෙ තන්නිස්සයං සුතමයඤාණම්පි දස්සිතමෙව සියාති. ‘‘කබ්බනාටකනික්ඛිත්තනෙත්තචිත්තා’’ති ඉමිනා සුතචින්තාභාවනානුක්කමෙන සම්පාදිතපඤ්ඤාපාටවානං කබ්බරචනාය සාමත්ථියං දස්සෙති. හොති හි තාදිසානං තංසුතාදි බන්ධනකාරණං. වුත්තඤ්හි –

所谓戏剧(nāṭakaṃ)，乃婆罗多(Bharata)等人之戏剧论典中所阐释的、具有各种形式的体裁。其部分特征构成了《本事剧》(pakaraṇa)等九种戏剧形式的特征。《小剧》(nāṭikā)亦包含在内。“诗与剧，眼与心投入安放于其中者”，此乃其语法分析。彼等为谁？诗人。此处，“投入眼心”一词，表明了听闻之后，通过推敲思择如实把握规则，无误地抉择义理；抉择之后，加以修习；以及持续不断的努力。“诗与剧”一词，表明了闻、思与修。既已表明听闻，其所依之闻所成慧也必然已被表明。“于诗与剧中投入眼心”，以此表明，通过闻、思、修之次第而成就敏锐智慧者，具有创作诗歌之能力。对于此等人，听闻等确实是创作之因缘。诚如所言：

‘‘සාභාවිකී ච පටිභා,සුතඤ්ච බහු නිම්මලං;

අමන්දො චාභියොගොයං,හෙතු හොතිහ බන්ධනෙ’’ති.

“天生的才智，广博清净的听闻，以及不懈的努力，在此成为创作的因缘。”

යංකිඤ්චීති අත්තනො චිත්තාරුළ්හං යංකිඤ්චි බන්ධජාතං. ඉමිනා පන අනියමවචනෙන අත්තනො තත්ථ ආදරාභාවං දීපෙති. රචයන්ති කරොන්ති. එතං තෙහි රචිතං බන්ධජාතං පරං අච්චන්තමෙව විම්හයකරං න හොති, තාදිසොපායසම්පත්තිසම්පන්නස්ස උපෙය්‍යසම්පත්තිසබ්භාවතො අනච්ඡරියමෙවාති අධිප්පායො. තත්ථ තෙසු කබ්බනාටකෙසු රචනාවිසෙසඑකන්තොපායභූතෙසු අවිහිතාදරාඅපි සුතාදිවසෙන අකතාදරාපි [Pg.20] යෙ සප්පුරිසා පඤ්ඤවන්තො යෙන බන්ධවිසෙසෙන විඤ්ඤූ ගුණදොසවිදුනො සත්ථඤ්ඤුනො පණ්ඩිතජනෙ තොසෙන්ති පීණෙන්ති. තොසෙන්තියෙව හි තෙ තාදිසෙ සාභාවිකිපටිභාවිරහෙපි එතාදිසෙසු අත්ථෙසු සුතචින්තාභාවනාවසෙන වායමන්තා. වුත්තඤ්හි –

“任何”，即心中生起的任何作品。通过这种不确定的说法，显示出自己对此不予重视。他们创作，他们制作。他们所创作的这些作品，对于具备如此方便成就者而言，因其目标成就已然存在，故并非极其令人惊叹，不足为奇，此即其义。在那些诗与剧中，即使有些人对作为特殊创作之唯一方便的它们不予重视，或因听闻等而未加关注，但那些身为善人、有智慧者，却能以某种特殊创作，令智者、善恶明辨者、论典通晓者、贤者们欢喜满足。他们确实能令此等人欢喜，即使缺乏天生才智，亦能于此类事上，通过闻、思、修而努力。诚如所言——

‘‘න විජ්ජතී යජ්ජපි පුබ්බවාසනා-ගුණානුබන්ධි පටිභානමබ්භුතං;

සුතෙන වාචු’ස්සහනෙනුපාසිතා,ධුවං කරොත්‍යෙව කමප්‍යනුග්ගහ’’න්ති.

“即使没有与往昔习气之德相应的奇特才智，但通过听闻或言语的努力而修习，也必定会带来某种助益。”

පටිභාවන්තො හෙය්‍යොපාදෙය්‍යපරිච්ඡෙදලක්ඛණපඤ්ඤාය පඤ්ඤවන්තො නාම, තෙයෙව සප්පුරිසා. සවිම්හයො ‘‘කීදිසායං, තාදිසොපායන්තරරහිතානම්පි එතාදිසො බන්ධො සියා’’ති විම්හයෙන සහ වත්තමානොපි. සොව බන්ධො තමෙව බන්ධනං තාදිසොපායසම්පත්තිවිරහෙනොපෙය්‍යසම්පත්තියා සබ්භාවතො, නාඤ්ඤොති.

具足才智者，即以辨别应舍应取为特征之智慧而被称为有智慧者，彼等即是善人。他感到惊讶：“此为何等作品？即使无有彼等其他方便，亦能有如此作品耶？”他心怀惊异。那样的作品就是那样的作品，而非其他，此乃因即使缺乏方便之成就，亦有目标之成就存在故。

6-7. ඉදානි කබ්බනාටකෙසු අපරිචිතානමම්හාකං ගන්ථරචනාසභාවාවබොධොව කුතොති ඔසක්කන්තෙ ‘‘කබ්බනාටකා’’දිගාථාද්වයෙන සමුස්සාහෙති. කබ්බනාටකනික්ඛිත්තනෙත්තචිත්තා කබ්බනාටකෙසු සුතානුලොකනචින්තාභාවනාවසෙන ඨපිතනෙත්තචිත්තා කවිජ්ජනා කබ්බකාරකා යං කිඤ්චි අත්තනො අභිමතං රචයන්ති කරොන්ති, එතං බන්ධනං පරං අතිසයෙන න විම්හයකරං අච්ඡරියකරං න හොති, නිරන්තරාභියොගතො සිද්ධොපායමූලපඤ්ඤාසම්පදාය උපෙය්‍යභූතගන්ථසඞ්ඛරණං භවත්‍යෙවාති අධිප්පායො. කවිනො ඉදං කබ්බන්ති ච, නටකස්ස ඉදං නාටකං, නච්චගීතාදි. ඉධ පන තප්පටිපාදකකථාපකාසකගන්ථො නාටකං නාම. කබ්බඤ්ච නාටකඤ්චාති ච, කබ්බනාටකෙසු නික්ඛිත්තං නෙත්තචිත්තං යෙහීති ච [Pg.21] විග්ගහො. යෙ ජනා තත්ථ තෙසු කබ්බනාටකෙසු අවිහිතාදරාපි සවනධාරණාදිවසෙන අකතසම්භමා එව විඤ්ඤූ යෙන ගන්ථරචනාවිසෙසෙන තොසෙන්ති පීණෙන්ති, තෙයෙව පටිභාවන්තො පටිභානසඞ්ඛාතපඤ්ඤවන්තො භවන්ති. සොව බන්ධො සවිම්හයො අඤ්ඤෙසං උප්පජ්ජමානවිම්හයෙන සහිතො. පටිභා එතෙසං අත්ථීති ච, සහ විම්හයෙන වත්තතීති ච, අවිහිතො ආදරො යෙහීති ච විග්ගහො. බාහිරසත්ථාභියොගාභාවෙපි පුබ්බවාසනාභාවෙපි ඉහ නිරන්තරාභියොගං කරොන්තො තාදිසසාමත්ථියං සාධෙතීති වුත්තං හොති. වුත්තඤ්හි –

6-7. 如今，对于不熟悉诗与剧的我们，当心生“从何处获得对著作本质的理解呢？”之念而退缩时，作者以“诗与剧”等二颂来鼓励我们。将眼心投入诗与剧中者，即通过听闻、观察、思惟、修习而将眼心安放于诗与剧中的诗人、作者，他们创作任何自己喜爱的作品，这种创作并非极其令人惊叹、奇异。其义为：通过持续努力，以已成就之方便为根本的智慧，作为目标之著作的编纂必然发生。“此乃诗人之作”，故为诗；“此乃演员之作”，故为戏剧，如舞蹈、歌唱等。然于此处，阐明其内容之典籍被称为戏剧。“诗与剧”，及“彼等将眼心投入诗与剧中者”，此乃其语法分析。彼等人，即使对诗与剧不予重视，通过听闻、忆持等方式而未加勤勉，然其身为智者，能以某种特殊著作令他人欢喜满足，彼等即是具足才智者，被称为具足名为“辩才”之智慧者。那样的创作是令人惊奇的，伴随着在他人心中生起的惊异。“才智于彼等中存在”，“与惊异同行”，及“彼等不予重视”，此乃其语法分析。即使无有对外部论典之勤习，亦无往昔之习气，然于此处持续努力者，亦能成就如是能力，此即所言之义。诚如所言——

‘‘න විජ්ජතී යජ්ජපි පුබ්බවාසනා-ගුණානුබන්ධි පටිභානමබ්භුතං;

සුතෙන වාචු’ස්සහනෙනුපාසිතා,ධුවං කරොත්‍යෙව කමප්‍යනුග්ගහ’’න්ති.

“即使没有与往昔习气之德相应的奇特才智，但通过听闻或言语的努力而修习，也必定会带来某种助益。”

තස්සත්ථො – යදි පුබ්බවාසනාගුණානුබන්ධී අතීතජාතියා පරිචයවාසනාගුණස්ස අනුබලප්පදානවසෙන අනුබන්ධො යස්සත්ථි, තාදිසං අබ්භුතං පටිභානං න විජ්ජතිපි, තථාපි සුතෙන සවනෙන උස්සහනෙන පගුණකරණාදිවාචුස්සහනෙන වා උපාසිතා කතගුරුපාසනා වාචා කමපි අනුග්ගහං කිඤ්චිපි පඤ්ඤාපාටවං ධුවං එකන්තෙන කරොති එවාති.

其义为：即使没有与往昔习气之德相应的奇特才智——即没有那种通过辅助过去生中熟习之习气功德而相应的奇特才智，然而，通过听闻，或通过努力（如熟练言辞等之努力），或已侍奉师长之言辞，也必定、必然地会带来某种助益，即某种智慧的敏锐。

එත්ථ කබ්බං නාම මුත්තකකුලකාදිවාක්‍යවසෙන ච අවයවසභාවෙහි තෙසංයෙව අන්තරවාක්‍යාවයවසමූහෙහි පරිපුණ්ණං වුත්තවිසෙසෙහි පභෙදගතං කෙවලං පජ්ජමයං වා ගජ්ජමයං වා චම්පූතිඛ්‍යාතපජ්ජගජ්ජමයං වාති මහාවාක්‍යසභාවෙන ච තිට්ඨති. නාටකං නාම භරතාදිනටසත්ථගතනානප්පකාරදස්සිතසභාවං. කබ්බඤ්ච ඉධෙව දස්සිතලක්ඛණතො එකදෙසයුත්තප්පකරණාදිනවරූපකානි ච නාටිකා ච භවන්ති. කබ්බලක්ඛණං පන එවං දට්ඨබ්බං–

此处所谓“诗作”(kabba)，是指由单节诗(muttaka)、组诗(kulaka)等语句构成，或由其自身分句的集合而成的完整、具有特定区别分类的表述，可以是纯粹的韵文，或纯粹的散文，或名为“香蒲”(campū)的韵文散文混合体，并具有长句的性质。所谓“戏剧”(nāṭaka)，是指具有依照婆罗多(Bharata)等人的戏剧论典所展示的各种性质。而诗作，以及符合此处所示特征、由部分情节构成的剧作(prakaraṇa)等新形式和戏剧小品(nāṭikā)也属此类。诗作的特征则应如是理解：

‘‘සග්ගබන්ධො [Pg.22] මහාකබ්බ-මුච්චතෙ ත්වස්ස ලක්ඛණං;

පණාමො වත්ථුනිද්දෙසො, ආසීසාපි ච තම්මුඛං.

“由章回组成者，称为‘大诗’(mahākabba)；其特征是：礼敬、主旨陈述，以及祝愿，也作为其开端。

ඉතිහාසකථුබ්භූතං, සන්තසන්නිස්සයම්පි වා;

චතුවග්ගඵලායත්තං, චතුරොදාත්තනායකං.

源自历史故事，或以善人为依止；依赖于四类之果，有聪慧高尚的主人公。

පුරණ්ණවුතුසෙලින්දු-සවිතූදයවණ්ණනං;

උය්‍යානසලිලක්කීළා, මධුපානරතුස්සවං.

描述城市、海洋、时节、山脉、月亮、日出；花园、水上嬉戏、饮酒、爱情节庆。

විප්පලම්භවිවාහෙහි, කුමාරොදයවඩ්ඪිහි;

මන්තදූතප්පයානාජි-නායකාභ්‍යූදයෙහිපි.

以分离与婚姻，以王子的诞生与成长；以谋略、使者、远征、战斗，以及主人公的成功为内容。

අලඞ්කතමසංඛිත්ත-රසභාවනිරන්තරං;

නාතිවිත්ථිණ්ණසග්ගෙහි, පියවුත්තසුසන්ධිභි.

以修辞装饰，不简略，情味(rasa)与情感(bhāva)连贯；章回不过于冗长，言辞悦人，衔接良好。

සබ්බත්ථ භින්නසග්ගන්තෙ-හුපෙතං ලොකරඤ්ජකං;

කබ්බං කප්පන්තරට්ඨායි, ජායතෙ සාධ්වලඞ්කතී’’ති.

处处以变化的章回结尾，能愉悦世人；诗作善加修饰，可流传至劫末。”

තස්සත්ථො – සග්ගබන්ධො සග්ගසඞ්ඛාතෙහි පරිච්ඡෙදවිසෙසෙහි බන්ධො ‘‘මහාකබ්බ’’න්ති උච්චතෙ. අස්ස ලක්ඛණං තු වුච්චතෙති සම්බන්ධො කාකක්ඛිගොළකනයෙන තම්මුඛං තස්ස කබ්බස්ස ආදි පන පණාමො දෙවතානමස්සනං වා, වත්ථුනිද්දෙසො –

其义为：“由章回组成”，即由名为“章回”(sagga)的特定章节(pariccheda)所组成，被称为“大诗”。“其特征则说”这一关联，是依“乌鸦眼珠之理”(kākakkhigoḷakanāya)。该诗的开端，则是礼敬，或对天神的敬拜，或是主旨陈述——

‘‘අස්ත්‍යුත්තරස්‍යාං දිගි දෙවතාත්ම,හිමාලයො නාම නගාධිරාජ?;

පූවාපරෙඞ වාරිනිධී විගාහ්‍ය,ස්ථිත? පථිඣා ඉව මානදණ්ඩ?’’.

“北方有天神之灵，喜马拉雅山王擎。东西两海遥相渡，俨然大地标准衡。”

ඉච්චාදිබන්ධසම්බන්ධිනො කස්සචි වත්ථුනො දස්සනං, ආසීසාපි ‘‘මය්හං පීණයතං මන’’ මිච්චාදිඉට්ඨාසීසනං වා භවති.

（如上偈颂）即是展示与此类开篇相关的某一主题，或是如“愿我的心愉悦”等所期望的祝愿。

ඉතිහාසකථුබ්භූතං පුරාවුත්තකථාසන්නිස්සයං වා සන්තසන්නිස්සයම්පි සොභනානම්පි රාජචරියාදිනිස්සයං වා චතුවග්ගඵලායත්තං [Pg.23] ලොකියලොකුත්තරසුඛකාරණං ධම්මො, විජ්ජාභූමිආදීනං සඤ්චයො, සඤ්චිතානං රක්ඛා ච අත්ථො, අපායසංවත්තනිකපඤ්චකාමගුණසඞ්ඛාතො කාමො, සබ්බදුක්ඛා නිවත්තිහෙතු මොක්ඛො චාති චතුවග්ගඵලාධීනං චතුරොදාත්තනායකං උස්සාහසත්තිමන්තසත්තිපභූසත්තියොගතො චතුරො දක්ඛො චාගාතිසයාදියොගෙන උදාත්තො උළාරො සපක්ඛො, විපක්ඛො වා නායකො යත්ථ, තං යථාවුත්තං පුරණ්ණවුතුසෙලින්දු-සවිතූදයවණ්ණනං පුරං නගරං, අණ්ණවං සාගරං, උතු හෙමන්තවසන්තාදිඋතු, සෙලං පබ්බතො, ඉන්දුසවිතූදයො චන්දසූරියානං උදයො චාති ඉමෙසං වණ්ණනං යත්ථ, තං. සවිතාති එත්ථ තුපච්චයන්තො. උය්‍යානසලිලක්කීළාමධුපානරතුස්සවං උය්‍යානකීළාසුරාපානරතිකීළාසඞ්ඛාතො උස්සවො යත්ථ, තං විප්පලම්භවිවාහෙහි දාරාවියොගදාරපරිග්ගහෙහි ච කුමාරොදයවඩ්ඪිහි කුමාරුප්පත්තිකුමාරවඩ්ඪීහි ච මන්තදූතප්පයානාජිනායකාභ්‍යූදයෙහි නීතිජානනපඤ්ඤා මන්තො, සන්ධානකාරකො දූතො, යුද්ධාභිගමනං පයානං, යුද්ධසඞ්ඛාතො ආජි, සපක්ඛනායකස්ස අභිවඩ්ඪිසඞ්ඛාතො අභ්‍යූදයො චාති ඉමෙහි අලඞ්කතං සජ්ජිතං අසංඛිත්ත…පෙ… න්තරං අසංඛිත්තා විත්ථාරා රසා සිඞ්ගාරාදයො අට්ඨ භාවා රතිඋස්සාහාදයො චාති ඉමෙහි නිරන්තරං විත්ථිණ්ණං පියවුත්තසුසන්ධිභි සුතිසුභගෙහි ඉන්දවජිරාදීහි වුත්තෙහි පුබ්බාපරසම්බන්ධපරිච්ඡෙදතාය සොභනා සන්ධි යෙසං සග්ගානං, තෙහි සබ්බත්ථ සබ්බස්මිං පරිච්ඡෙදෙ භින්නසග්ගන්තෙහි භින්නසග්ගා පරියොසානා යෙසං, තෙහි නාතිවිත්ථිණ්ණසග්ගෙහි නාතිවිත්ථාරසග්ගසඞ්ඛාතෙහි පරිච්ඡෙදෙහි උපෙතං යුත්තං සාධ්වලඞ්කති සොභනාලඞ්කාරවන්තං කබ්බං ලොකරඤ්ජකං තං සමානං කප්පන්තරට්ඨායි කප්පනිරන්තරට්ඨායි කප්පන්තරෙ ඨායි වා ජායතෙ. එත්ථ මධුපානාදිරහිතපුරවණ්ණනාදයොපි තඤ්ඤූනං චිත්තං ආරාධෙති චෙ, තංප්‍යදුට්ඨං. වුත්තඤ්හි –

其内容源自历史故事，或依据古代传说，或依据善人，或依据君王等的美好操行；其成果依于四类目的：法，即世间与出世间之乐的因；义，即明地等的积集与守护；欲，即导向恶趣的五种感官欲乐；解脱，即止息一切苦的因。其主人公聪慧而高尚：因奋发力、谋略力与统率力而聪慧，因极度慷慨等而高尚卓越；其中可描述己方或敌方的主人公。如前所述，其中描述城市、海洋、时节、山岳、月升日出。此处的“savitā”一词以“tu”为后缀。其中有园林嬉戏、水上嬉戏、饮酒、欢爱等节庆。以恋人别离与婚姻，以王子的诞生与成长，以谋略、使者、出征、战斗及主人公的成功等事加以庄严。谋略是了知策略的智慧，使者是缔结和约者，出征是前往战斗，战斗即战争，主人公的成功即己方主将的兴盛。以此等修饰，内容详实，情味(rasa)与情感(bhāva)连贯。情味有爱欲等八种，情感有喜悦、奋发等。其篇章(sagga)不过于冗长，由悦耳的韵律（如因陀罗伐耆罗(Indavajirā)等）构成，前后衔接优美。各章结尾富于变化。如此善加修饰的诗作(kabba)能取悦世人，流传一劫乃至劫末。于此，即使对城市的描述等缺少了饮酒等内容，但若能取悦鉴赏家，亦非过失。如是说：

‘‘කබ්බං [Pg.24] න දුස්සතඞ්ගෙහි, න්‍යූනමප්‍යත්‍ර කෙහිචි;

බන්ධඞ්ගසම්පදා තඤ්ඤූ, කාමමාරාධයන්ති චෙ’’ති.

“诗篇不因其某些部分有所欠缺而败坏；只要其结构圆满，能取悦鉴赏家即可。”

තස්සත්ථො – අත්‍ර ඉමෙසු කබ්බඞ්ගෙසු මජ්ඣෙ කෙහිචි අඞ්ගෙහි කෙහිචි අවයවෙහි න්‍යූනමපි ඌනමපි, නිසද්දොත්‍රතබ්භාවෙ. කබ්බං න දුස්සති, තං පන අදුස්සනං බන්ධඞ්ගසම්පදා රචිතපුරවණ්ණනාදිඅඞ්ගසම්පදා තඤ්ඤූ කබ්බඤ්ඤූ ජනෙ කාමං ඉච්ඡානුරූපං චෙ ආරාධයන්ති, එවං සන්තෙ භවති. පුනපි නායකවණ්ණනාසු සපක්ඛනායකං වණ්ණෙත්වා තෙන නිරාකරණභාවම්පි. නො චෙ, පච්චත්ථිකං වණ්ණෙත්වා අත්තනො නායකෙන තස්සාභිභවනම්පි වණ්ණෙතුං වට්ටති. වුත්තඤ්හි –

其含义是：在此诗篇的组成部分中，即使某些部分有所欠缺或不足（此处的“ni”音表示欠缺之义），诗篇本身也不会败坏。只要其结构圆满，如对城邑等的描绘圆满，能随意取悦鉴赏家、知晓诗篇者，那么这种无过失便能成立。此外，在描写主人公时，可以先描写己方主人公，再描写其如何击败敌人。若不如此，亦可先描写敌方，再描写己方主人公如何战胜彼等。正如所说——

‘‘ගුණතො පඨමං වත්වා, නායකං තෙන සත්තුනො;

නිරාකරණමිච්චෙස, මග්ගො පකතිසුන්දරො.

“首先赞扬主人公的功德，以此击败敌人，此乃自然之美道。

වංසවීරසුතාදීනි, වණ්ණයිත්වා රිපුස්සපි;

තජ්ජයා නායකුක්කංස-කථනඤ්ච සුඛෙති නො’’ති.

即使描写敌人的家族、英勇、子嗣等，若能以其战胜来彰显主人公的卓越，亦能令我等喜悦。”

8.

8.

බන්ධො ච නාම සද්දත්ථා, සහිතා දොසවජ්ජිතා;

පජ්ජගජ්ජවිමිස්සානං, භෙදෙනා’යං තිධා භවෙ.

所谓“结构”(bandha)，即言语与意义结合，且无过失；依韵文、散文及混合体之分，此有三种。

8. එවමෙතෙහි සොතුජනසමුස්සාහනං දස්සෙත්වා ඉදානි කත්තුමිච්ඡිතබන්ධොති වුත්තං බන්ධස්ස ලක්ඛණං කත්තුමාරභතෙ ‘‘බන්ධො චා’’තිආදි. දොසවජ්ජිතා දොසෙහි සද්දනිස්සිතෙහි, අත්ථනිස්සිතෙහි ච විරොධෙහි වජ්ජිතා පරිච්චත්තා, තෙ වා වජ්ජිතා යෙහි, සද්දත්ථා සහිතා එකීභූතා. වුත්තලක්ඛණා යෙහි තෙ පුබ්බාචරියෙහි සහිතා වුච්චන්ති. සහිතානං භාවො සහදයහිලාදකාරණං සාධ්‍යං සාහිච්චං. ඉති දොසවජ්ජිතෙ සහිතෙ සද්දත්ථෙ පසිද්ධභාවෙන අනුවදිත්වා බන්ධො නාම සභාවවුත්තිවඞ්කවුත්තිඅලඞ්කාරවුත්තිවසෙන තිවිධොපීති අප්පසිද්ධං බන්ධසරීරං විධීයතෙ යථා ‘‘යො කුණ්ඩලී, සො දෙවදත්තො’’ති. චසද්දොවත්තබ්බන්තරස්ස සමුච්චයො, කිඤ්චීති අත්ථො.

8. 如此通过这些言辞激励听者之后，现在开始阐述在“所欲作之结合”(kattumicchitabandha)中所说的“结合”(bandha)的特征，即以“结合者……”等开始。无过失者，即远离了依声和依义的过失与矛盾，或说，那些被舍弃的（过失），以及声与义结合为一者。具有上述特征者，被古代导师们称为“善合”(sahita)。善合的状态是令有心者欢喜的原因，是应达成的“文学”(sāhicca)。如此，在以广为人知的方式转述了无过失、善合的声与义之后，所谓“结合”，依其自然叙述、曲折叙述与修饰叙述之分而有三种。因此，“结合体”(bandhasarīraṃ)得以完全确立，如同“戴耳环者，即是提婆达多”一样。“ca”字是其他应说之事的集合，意为“以及”。

තත්ථ [Pg.25] ජාතිගුණක්‍රියාදබ්බලක්ඛණො සද්දානමත්ථො මුඛ්‍යො චතුබ්බිධො හොති. මුඛ්‍යස්සත්ථස්ස චතුබ්බිධත්තා තිවිධෙසු සද්දෙසු තබ්බාචකො චතුබ්බිධො හොති ජාතිසද්දො ගුණසද්දො ක්‍රියාසද්දො දබ්බසද්දොති. තිවිධො හි සද්දො වාචකො ලක්ඛණිකො බ්‍යඤ්ජකොති බ්‍යාපාරභෙදෙන. බ්‍යාපාරො ච නාම සද්දස්ස’ත්ථප්පතීතිකාරිත්තමෙව. සො හි තිවිධො මුඛ්‍යො ලක්ඛණො බ්‍යඤ්ජනසභාවො චෙති. තත්ථ ජාත්‍යාදිනිරන්තරත්ථවිසයො සද්දබ්‍යාපාරො මුඛ්‍යො. සොයෙව අභිධාති උච්චතෙ. තංබ්‍යාපාරවා අබ්‍යවහිතජාත්‍යාදිසකෙහි තමත්ථං මුඛ්‍යභාවෙන යො වදති ගොආදිකො, සො වාචකො. සද්දන්තරත්ථවිසයනිද්දිට්ඨො සද්දබ්‍යාපාරො ලක්ඛණො. සා දුවිධා සුද්ධා, උපචාරමිස්සා චෙති. තත්ථ සුද්ධා යථා ‘‘ගො මුච්චතු, මඤ්චා උග්ඝොසෙන්ති, ගඞ්ගායං ඝොසො’’ති. එත්ථ ගොසද්දෙන විසෙසනං ගොත්තසාමඤ්ඤමෙවොච්චතෙ, න තු ගොබ්‍යත්ති. වුත්තඤ්හි –

其中，词语的主要义有四种特征：种性(jāti)、性质(guṇa)、动作(kriyā)和实体(dabba)。由于主要义有四种，在三种词语中，其表达者亦有四种：种性词(jātisadda)、性质词(guṇasadda)、动作词(kriyāsadda)和实体词(dabbasadda)。词语依其作用(byāpāra)之分，有三种：直接表达(vācaka)、指示(lakkhaṇika)和暗示(byañjaka)。所谓作用，即是词语使意义得以理解。此作用有三种：主要(mukhya)、指示(lakkhaṇa)和暗示(byañjana)的性质。其中，词语直接针对种性等意义的作用是主要的。此即被称为“直接表达”(abhidhā)。凡是凭借此作用，用不间断的种性等词语直接表达该义的，如“牛”等，即是直接表达者(vācaka)。词语指向其他词语之义的作用称为指示作用(lakkhaṇa)。此有二种：纯粹指示(suddhā)和比喻指示(upacāramissā)。其中，纯粹指示例如“释放牛”、“床在叫”、“恒河里有喧闹声”。在此，以“牛”一词所说者，是作为属性的牛之共相(gottasāmañña)，而非牛之个体(gobyatti)。诚如所说——

‘‘විසෙස්‍යංනාභිධා ගච්ඡෙ, ඛීණසත්ති විසෙසනෙ’’ති.

“直接表达不至被限定者(visesya)，因其力已尽于限定词(visesana)上。”

සාමඤ්ඤස්ස බ්‍යාපකත්තා, අසරීරත්තා ච. තත්ථ බන්ධනමොචනානි න සම්භවන්තීති අත්තනො නිස්සයභූතා ගොබ්‍යත්ති ආකඩ්ඪීයතෙ, තථා මඤ්චානමුග්ඝොසනං න සම්භවතීති අත්තනො උග්ඝොසනක්‍රියාසිද්ධ්‍යත්ථං මඤ්චසමඞ්ගිනො පුරිසා ආකඩ්ඪීයන්ති. තථා ගඞ්ගාසද්දවාච්චස්ස ජලප්පවාහස්ස ඝොසප්පත්‍යාකරතා න සම්භවතීති ගඞ්ගාසද්දො අත්තනොභිධෙය්‍යස්සොදකප්පවාහස්ස නිකටං තටං ලක්ඛෙති. උපචාරස්සානෙකප්පකාරත්තා උපචාරමිස්සා ලක්ඛණාප්‍යනෙකධා සියා. යථා කත්ථචි කාරණෙ කාරීයමුපචරියතෙ, යථා ‘‘ආයු ඝත’’න්ති. කත්ථචි කාරණකාරියානමභෙදො යථා ‘‘ආයුයෙවෙද’’න්ති. කත්ථචි [Pg.26] උපමානෙ උපමෙය්‍යමුපචරීයතෙ, යථා ‘‘ගො බාහිකො’’ති. කත්ථචි අභෙදො තෙසං, යථා ‘‘ගොයෙවාය’’න්ති. කත්ථචි තදාධාරතාය තංබ්‍යපදෙසො, යථා ‘‘පදීපට්ඨා කපල්ලිකා පදීපො’’ති. කත්ථචි තංකම්මසම්බන්ධා තංබ්‍යපදෙසො, යථා ‘‘අවඩ්ඪකීපි වඩ්ඪකී අය’’න්ති. කත්ථචි සංසාමිසම්බන්ධා, යථා ‘‘රාජසම්බන්ධී පුරිසො රාජාය’’න්ති. කත්ථචි අවයවෙ සමුදායබ්‍යපදෙසො, යථා ‘‘පටෙකදෙසෙ පටසද්දො’’ ඉච්චාදි.

由于共相(sāmañña)是遍布的且无实体(asarīra)，故其束缚(bandhana)与解脱(mocana)不可能存在，因此将作为其所依的牛个体(gobyatti)牵引过来。同样地，床的喧闹(ugghosana)不可能存在，因此为了成就其喧闹之作用，将与床相关的人(mañcasamaṅgino purisā)牵引过来。同样地，“恒河”(gaṅgā)一词所指的水流(jalappavāha)不可能产生喧闹，因此“恒河”一词指示其所指的水流附近的河岸(taṭa)。由于比喻(upacāra)有多种形式，比喻指示(upacāramissā lakkhaṇā)亦有多种。例如，有时以因称果，如说“酥油(ghata)即寿命”。有时原因与结果无别，如说“阿输吠陀(āyurveda)即是寿命”。有时以喻体称本体，如说“愚者(bāhika)是牛”。有时两者无别，如说“此即是牛”。有时因其依处而称呼，如说“灯座上的陶片是灯”。有时因其行为关系而称呼，如说“此人即使不是木匠也是木匠”。有时因其主从关系，如说“与国王相关的人是国王”。有时以部分指代整体，如说‘在布的一角说“布”字’等等。

ලක්ඛණාය නිස්සයො සද්දො ලක්ඛණිකො. බ්‍යඤ්ජනසභාවො පන පරපරියායො සද්දස්ස තතියො බ්‍යාපාරො. තස්ස නිස්සයො සද්දො බ්‍යඤ්ජනකො. ඉච්චෙතං තිණ්ණං සද්දානං වසෙන අත්ථොපි තිවිධො හොති වාච්චො ලක්ඛණියො බ්‍යඞ්ග්‍යොති. තත්ථ බ්‍යඞ්ග්‍යොයෙවත්ථො බන්ධසත්ථා වුච්චතෙ. තෙනෙව පධානබ්‍යඞ්ග්‍යො බන්ධො උත්තමො, අපධානබ්‍යඞ්ග්‍යො මජ්ඣිමො, අබ්‍යඞ්ග්‍යො අධමො, බ්‍යඞ්ග්‍යෙන විනා බන්ධො නිජ්ජීවො සියාති පුබ්බාචරියානං පවත්ති, සභාවවුත්ති බන්ධොපි තු නිජ්ජීවොති නාසඞ්කනීයො. යස්මා කවීනං ලොකවොහාරකොසල්ලං සභාවවුත්තියෙව ගමෙති. යො හි සකලලොකට්ඨිතිං න ජානාති, සො කවියෙව න හොතීති.

指示作用(lakkhaṇā)的所依之词是指示词(lakkhaṇika)。而暗示的自性(byañjanasabhāva)，则是词语的第三种作用，即间接表达(parapariyāya)。其所依之词是暗示词(byañjanaka)。因此，依此三种词语，义亦有三种：直接义(vācca)、指示义(lakkhaṇiya)和暗示义(byaṅgya)。其中，唯有暗示义被称为“结合”(bandha)的精髓。因此，以主要暗示(padhānabyaṅgya)为特征的“结合”是最好的(uttama)，以次要暗示(apadhānabyaṅgya)为特征的是中等的(majjhima)，没有暗示(abyangya)的是低劣的(adhama)。若无暗示，“结合”则如无生命(nijjīva)——此乃古代导师们(pubbācariya)的传统说法。然而，自然叙述(sabhāvavutti)的“结合”亦不应被认为是没有生命的，因为诗人的世俗语言技巧(lokavohārakosalla)正是通过自然叙述来展现的。若有人不了解整个世界的存在方式(sakalalokaṭṭhiti)，他便不能被称为诗人。

අථෙත්ථ තිවිධම්පි අත්ථං තාදිසජනාවබොධත්ථං සමුදාහරිස්සාම ‘‘මුනින්දවදනම්භොජෙ’’ත්‍යාදි. එත්ථ වාණීසද්දස්ස සද්ධම්මසඞ්ඛාතො අත්ථො වාච්චත්ථො. වාණී නාම චෙතනා, තස්සං යාව දෙවතත්ථං නාරොප්‍යතෙ, තාව තප්පතී අත්තනො මනොසම්පීණනආසීසනා න සංගච්ඡතීති වාක්‍යසාමත්ථියායෙව වාණියං සායමොචිත්‍යභෙදෙන දෙවතාසද්දස්ස ආරොපිතොත්ථො ලක්ඛණියො. තථා වදනසද්දස්සාපි මුඛං වාච්චත්ථො. අම්භොජසද්දස්ස සමාරොපිතොත්ථො ලක්ඛණියො. මනොසම්පීණනස්ස තු අඤ්ඤථා අනුපපත්තියා පස්සද්ධ්‍යාදික්කමෙන යථාභූතාවබොධසම්භවා අනායාසෙන [Pg.27] විචිත්තානෙකසද්දත්ථපටිභානෙන ගන්ථපරිසමත්තිසඞ්ඛාතා යථිච්ඡිතත්ථනිප්ඵත්ති හොතෙව, අයං බ්‍යඞ්ග්‍යත්ථො. තබ්බාචකා සද්දා වාචකලක්ඛණිකබ්‍යඤ්ජකා හොන්තීති එවං සබ්බත්ථ සද්දත්ථවිචාරො ගන්තබ්බො.

在此，为令此类人理解，我们将举例说明此三种义，如“圣主面莲”(munindavadanambhoje)等。此处，“语”(vāṇī)一词的直接义，是名为“正法”(saddhamma)之义。“语”即是思(cetanā)，于其中，若不赋予天神之义，则无法达成其内心满足之愿望。因此，仅凭语句之力，依循适宜性，在“语”中赋予“天神”一词的意义，即是指示义(lakkhaṇiya)。同样，“面”(vadana)一词的直接义是“脸”。“莲”(ambhoja)一词所赋予的意义是指示义。至于内心满足，因其无法以他法达成，故通过轻安等次第，如实了知得以生起，毫不费力，以对种种奇妙声义的领悟力，名为“著作圆满”的所欲之义得以成就，此即暗示义(byaṅgya)。表达这些意义的词语，即是直接表达词、指示词与暗示词。如是，于一切处，皆应探究词与义。

තමෙවං යථාවුත්තබන්ධසරීරං කතිවිධමිච්චාහ ‘‘පජ්ජෙ’’ච්චාදි. අයං යථාවුත්තො බන්ධො බන්ධසරීරං තිධා භවෙ තිප්පකාරෙන සියා, නාධිකං නාප්‍යූනං. කථං? පජ්ජගජ්ජවිමිස්සානං භෙදෙන පජ්ජසභාවාදීනං විසෙසෙන තිධා භවෙති පකතං. තත්ථ පජ්ජං නාම අම්හෙහියෙව විරචිතවුත්තොදයාඛ්‍යෙ ඡන්දසි නිරූපිතා වුත්තජාතිප්පභෙදා චතුප්පදිකත්ථා නිරූපිතො මුත්තකාදිපි වුත්තජාතිප්පකාරොයෙව. තෙනෙවෙත්ථ තෙසමදස්සනං. තෙසු එකගාථා නිට්ඨිතත්ථා සප්පධානා ගාථන්තරානිරපෙක්ඛා මුත්තකං, එකක්‍රියාදානෙන අඤ්ඤමඤ්ඤසාපෙක්ඛා නිට්ඨිතත්ථා පච්චෙකං අනිට්ඨිතත්ථා ගාථා කුලකං, නානාභිත්තියො භින්නකිරියො සප්පධානා ගාථා කොසො විය ඨපිතා කොසො, එකභිත්තිපදොසාදිකං වණ්ණෙතුං සමුදායෙන පවත්තා භින්නක්‍රියා ගාථා සඞ්ඝාතො, සොපි චතුබ්බිධො පජ්ජප්පකාරො යථාවුත්තසග්ගබන්ධොවාති විඤ්ඤාතබ්බං. ගජ්ජං නාම පාදසන්නිට්ඨානරහිතො ස්‍යාද්‍යන්තත්‍යාද්‍යන්තප්පබන්ධො. තස්ස තු ද්වෙ පකාරා ආඛ්‍යායිකා, කථාති. විමිස්සං පජ්ජගජ්ජමයං නාටකප්පකරණාදි, චම්පූ ජාතකමාලාදිකා ච.

这如前所述的文体(bandhasarīra)，可分为几种？即说“诗体”(pajja)等。这个如前所述的文体，有三种，不多也不少。怎么分呢？以诗体、散体(gajja)、混合体(vimissa)的差别，因诗体性质等的不同而分为三种，如是安立。其中，诗体即由我等所作《韵律学》(Vuttodaya)一书中已阐明之韵律种类，四句偈之义已明，穆塔迦(muttaka)等亦是韵律之类别。因此在此不予展示。于彼等中，一首偈颂意义完备，自身独立不依赖其他偈颂的，称为穆塔迦；以一个动词连接，互相依赖而意义完备，但每一首偈颂本身意义不完备的，称为俱罗迦(kulaka)；主题多样，动词各异，自身独立的一组偈颂如库藏般被放置在一起，称为拘舍(koso)；为描述同一主题或过失等，许多动词各异的偈颂组合在一起，称为僧伽多(saṅghāto)；这四种诗体形式，当知亦如前述之《天界篇》(Saggabandha)等。散体即无韵脚规定，首尾相连之文。其有两种：叙事体(ākhyāyikā)与故事体(kathā)。混合体即诗体和散体混合，如戏剧(nāṭaka)、仪式剧(prakaraṇa)等，以及章甫(campū)体裁、《本生鬘》(Jātakamālā)等。

8. ඉදානි සඤ්ජානනාභිලාසීනං අලඞ්කාරනිස්සිතං බන්ධසරීරං, සොව බන්ධොති අධිකතං, ‘‘යො කුණ්ඩලී, සො දෙවදත්තො’’ති පසිද්ධකුණ්ඩලිත්තානුවාදෙන අප්පසිද්ධස්ස දෙවදත්තත්තවිධානං විය දස්සෙන්තො ‘‘බන්ධො’’ච්චාදිමාහ. තත්ථ බන්ධො නාම ච බන්ධනං පන. දොසවජ්ජිතා සද්දත්ථනිස්සිතදොසෙහි පරිච්චත්තා, තෙ වා වජ්ජිතා එතෙහි තාදිසා. සහිතා අඤ්ඤමඤ්ඤානුරූපත්ථෙන සහභාවං ගතා. සද්දත්ථා සද්දො, [Pg.28] අත්ථො ච. එවංපකාරෙහි තු ඊදිසසද්දත්ථානං විඤ්ඤූනං තුට්ඨිජනකඅඤ්ඤමඤ්ඤානුරූපගුණසහිතානං භාවොති වචනත්ථෙන ‘‘සාහිච්ච’’මිති වදන්ති. සද්දත්ථාති එත්ථ සද්දත්ථානං කිං නානාකරණන්ති? සද්දො පන අත්ථප්පතීතියං අත්තනො මුඛ්‍යබ්‍යාපාරං ලක්ඛණබ්‍යාපාරං බ්‍යඤ්ජනසභාවබ්‍යාපාරඤ්චෙති තිවිධං බ්‍යාපාරභෙදෙන. කමතො වාචකො ලක්ඛණිකො බ්‍යඤ්ජනකො චෙති තිවිධො. තථා අත්ථොපි වාච්චො ලක්ඛණියො බ්‍යඞ්ග්‍යො චෙභි තිවිධො. අත්‍ර තු වාචකො සද්දො අත්තනා දීපෙතබ්බමුඛ්‍යත්ථස්ස ජාතිගුණක්‍රියාදබ්බභෙදෙන චතුබ්බිධත්තා සයම්පි ජාතිගුණක්‍රියාදබ්බසද්දවසෙන චතුබ්බිධො. වාචකසද්දස්ස මුඛ්‍යබ්‍යාපාරො ‘‘අභිධා’’ති ච වොහරීයති. සො මුඛ්‍යබ්‍යාපාරො ජාත්‍යාදීහි අබ්‍යවහිතත්ථෙව වත්තතෙ. තථා හි ‘‘ගො නීලං පාචකො විසාණි’’ච්චාදො ගොආදිසද්දානං මුඛ්‍යබ්‍යාපාරො ගොපිණ්ඩනීලපටපාචකකත්තුසිඞ්ගීති දබ්බානං විසෙසනභූතජාතිගුණක්‍රියාදබ්බෙස්වෙව පවත්තති, න පන ජාත්‍යාදීනං නිස්සයභූතගොපිණ්ඩාදීසූති. වුත්තං හි–

8. 如今，对于那些渴望理解修辞(alaṅkāra)的人来说，作品的体裁(bandhasarīra)是依赖修辞的。这种作品体裁(bandha)被视为主要论题，就像通过众所周知的“戴耳环者即提婆达多(Devadatta)”来确立不为人知的提婆达多身份一样，所以才说“作品体裁”等等。这里所说的“作品体裁”，就是“束缚”的意思。它没有过失，即摆脱了依附于声音和意义的过失，或者说，这些过失已被舍弃。它具有“相应”性，即声音和意义彼此协调而共存。声音和意义，就是声音和意义。像这样，智者们称这种使人欢喜、具有彼此协调之优点的声音和意义的状态为“相应”(sāhicca)。说到声音和意义，这里声音和意义有什么不同呢？声音在表达意义时，有三种作用上的差别：主要作用(mukhyabyāpāra)、象征作用(lakkhaṇabyāpāra)和暗示作用(byañjanasabhāvabyāpāra)。因此，声音也相应地分为直指的(vācako)、象征的(lakkhaṇiko)和暗示的(byañjanako)三种。同样，意义也有三种：直指义(vācco)、象征义(lakkhaṇiyo)和暗示义(byaṅgyo)。在此，直指的声音，它所应显示的根本意义有种类(jāti)、性质(guṇa)、动作(kriyā)、实体(dabba)这四种分别，因此声音本身也分为种类声、性质声、动作声和实体声这四种。直指声的主要作用被称为“直指”(abhidhā)。这种主要作用只在没有被间隔的种类等含义上起作用。例如，“牛、青色、煮饭者、有角者”等词语的主要作用，只在作为牛个体、青色布匹、煮饭者、有角者等实体的限定性种类、性质、动作、实体上起作用，而不在作为种类等依托的牛个体等事物上起作用。经中说：

‘‘විසෙස්‍යං නාභිධා ගච්ඡෙ, ඛීණසත්ති විසෙසනෙ’’ති.

“直指作用在限定词上已穷尽其力，无法抵达被限定的事物。”

තස්සත්ථො – විසෙසනෙ විසෙසනභූතජාත්‍යාදිම්හි ඛීණසත්ති ඛීණබ්‍යාපාරවතී අභිධා මුඛ්‍යබ්‍යාපාරොව විසෙස්‍යං දබ්බං න ගච්ඡෙ න පාපුණාතීති.

其义为：直指作用(abhidhā)，其在作为限定词的种类等属性上已穷尽其力，无法抵达被限定的事物(dabba)。

ජාත්‍යාදීනං නිස්සයගොපිණ්ඩාදිකං අභිධා න වදති චෙ, එවඤ්ච සති ‘‘ගො ගච්ඡති, නීලං නිවාසෙති, පාචකො ආගච්ඡති, සිඞ්ගී ධාවති’’ච්චාදීසු ජාත්‍යාදිවිසිට්ඨගොපිණ්ඩාදීනං ගොආදිසද්දස්ස කථං වාචකත්තං යුජ්ජතීති? දබ්බාධීනජාතිගුණාදීසු වුත්තෙසු තබ්බිසිට්ඨස්ස දබ්බස්ස පරියායතො වාචකත්තා. නිප්පරියායතො පන සුද්ධලක්ඛණබ්‍යාපාරස්සෙව විසයො. ලක්ඛණබ්‍යාපාරොපි සුද්ධො උපචාරමිස්සොති දුවිධො. [Pg.29] තත්ථ සුද්ධො ලක්ඛණබ්‍යාපාරො ජාත්‍යාදිවජ්ජිතත්ථවිසයො. තථා හි ‘‘ගො ගච්ඡති, නීලං නිවාසෙති, පාචකො ආගච්ඡති, සිඞ්ගී ධාවති, මඤ්චා උග්ඝොසෙන්ති, ගඞ්ගායං ඝොසො’’ත්‍යාදීසු ජාතිගුණක්‍රියාසිඞ්ගදබ්බමඤ්චගඞ්ගාදීනං ගමනාදීහි යොගාසම්භවතො ජාතිගුණාදයො අතික්කම්ම යථාක්කමං ගමනනිවාසනආගමනධාවනඋග්ඝොසනඝොසාදීනං නිස්සයභූතගොපිණ්ඩාදයො පරාමසති.

如果直指作用不表达种类等所依的牛个体等事物，那么在“牛行走、穿青色衣、厨师到来、有角者奔跑”等语句中，牛等词语如何能具有直指作用呢？这是因为当说到依附于实体的种类、性质等时，词语通过间接方式成为这些实体的表达者。但直接方式仅涉及纯粹象征作用的范围。象征作用(lakkhaṇabyāpāra)又分为纯粹的和带有隐喻(upacāra)的两种。其中，纯粹的象征作用以排除种类等属性的事物为对象。例如在“牛行走、穿青色衣、厨师到来、有角者奔跑、床榻呼喊、恒河上的牧村”等语句中，由于种类、性质、动作、有角之物、床、恒河等不可能与行走等行为相关联，这些词语就超越种类、性质等，依次指向作为行走、穿衣、到来、奔跑、呼喊、居住等行为所依的牛个体等具体事物。

මිස්සො තු උපචාරභෙදෙන බහුවිධො. තථා හි කත්ථචි කාරණෙ කාරියමුපචරීයතෙ, යථා ‘‘ආයුඝත’’න්ති, එත්ථ ආයුවඩ්ඪනකාරණභූතෙ ඝතෙ කාරියභූතආයුනො වොහාරො ආරොපිතො හොති. උපරිපි උපචාරො යථායොගං යොජෙතබ්බො. අතංසභාවෙ හි තංසභාවාරොපනං උපචාරො. කත්ථචි කාරණකාරියානමභෙදො, යථා ‘‘ආයුයෙව ඝත’’න්ති. කත්ථචි උපමෙය්‍යඋපමානොපචාරො, යථා ‘‘ගො බාහිකො’’ති. කත්ථචි උපමානඋපමෙය්‍යානමභෙදො, යථා ‘‘ගොයෙවායං බාහිකො’’ති. කත්ථචි තදාධාරතාය තදූපචාරො, යථා ‘‘පදීපට්ඨා කපල්ලිකා පදීපො’’ති. කත්ථචි ක්‍රියාසම්බන්ධෙන තංබ්‍යපදෙසො, යථා ‘‘අවඩ්ඪකීපි වඩ්ඪකී අය’’න්ති. කත්ථචි සංසාමිසම්බන්ධෙන තංබ්‍යපදෙසො, යථා ‘‘රාජවල්ලභොපි රාජා අය’’න්ති. කත්ථචි අවයවෙ සමුදායබ්‍යපදෙසො, යථා ‘‘පටො දඩ්ඪො’’ති. ඉමිනා මුඛෙන උපචාරභෙදො දට්ඨබ්බො. බ්‍යඤ්ජනසභාවබ්‍යාපාරො එව ‘‘ධන’’න්ති ච වුච්චති, තස්ස තතියබ්‍යාපාරස්ස විසයො තාදිසවාක්‍යමෙව වාති දට්ඨබ්බො.

混合的（转喻）则因譬喻方式不同而种类繁多。具体来说，有时以因喻果，例如“寿酥油”(āyughataṃ)，此处是在作为增寿之因的酥油上，安立了作为果的寿命之称。其他譬喻也应如理运用。于非彼自性之物上安立彼自性，即是譬喻。有时因果无别，例如“寿即是酥油”。有时于被喻体转喻喻体，例如“婆希迦是牛”。有时喻体与被喻体无别，例如“此婆希迦即是牛”。有时以能依转喻所依，例如“灯碟是灯”。有时通过行为关系来指代，例如“此非木匠亦是木匠”。有时通过主从关系来指代，例如“此王之宠臣亦是王”。有时以部分指代整体，例如“布烧了”。应由此门径得见譬喻的种种差别。暗示自性作用亦被称为“财富”(dhana)，而这第三种作用的范围，当知即是此类语句本身。

එත්ථ බ්‍යඞ්ග්‍යත්ථං බන්ධස්ස ජීවිතමිති ච, බ්‍යඞ්ග්‍යත්ථපධානං බන්ධමුත්තමන්ති ච, බ්‍යඞ්ග්‍යත්ථපධානරහිතං මජ්ඣිමන්ති ච, අබ්‍යඞ්ග්‍යබන්ධං අධමමිති ච වදන්ති. හොන්ති චෙත්ථ –

于此，言：“暗示义是文构之生命”，“以暗示义为主的文构为上等”，“不以暗示义为主的为中等”，“无暗示义的文构为下等”。于此有偈——

අත්ථප්පතීතියං සද්ද-බ්‍යාපාරො තිවිධො භවෙ;

මුඛ්‍යො ලක්ඛණබ්‍යඤ්ජන-සභාවො චාති එත්ථ තු.

于义显现中，语之作用有三；于此，即主要、转喻与暗示之自性。

අභිධාපරපරියායො, [Pg.30] බ්‍යාපාරො පඨමො භවෙ;

ධනන්තාපරපරියායො, බ්‍යාපාරො තතියො පුන.

“说示”(abhidhā)为第一作用之别名；复次，“财富”(dhana)为第三作用之别名。

මුඛ්‍යො නිරන්තරත්ථෙසු, ලක්ඛණා තු තිරොහිතෙ;

අත්ථෙ’තරො තු වාක්‍යස්ස, අත්ථෙයෙව පවත්තති.

主要作用于无间义，转喻则于隐蔽义；其他作用则仅于句义中转起。

බ්‍යාපාරස්ස පභෙදෙන, තිධා සද්දොපි වාචකො;

ලක්ඛණිකො බ්‍යඤ්ජකොති, තදත්ථොපි තිධා මතො.

依作用之差别，语亦有三：即直指词、转喻词与暗示词；其义亦被认为有三。

වාච්චො ලක්ඛණියො බ්‍යඞ්ග්‍යො-ච්චෙවං සද්දෙසු වාචකො;

ජාතිගුණක්‍රියාදබ්බ-භෙදෙන සො චතුබ්බිධො.

所说义(vācca)、所转喻义(lakkhaṇiya)、所显发义(byaṅgya)——如是，于诸语中，直指词(vācaka)依种类、德、作用、实物之差别而有四种。

වාච්චත්ථස්ස චතුද්ධාව, භින්නත්තා ජාතිආදිතො;

ජාත්‍යාදීනං පභෙදෙන, තථා ලක්ඛණිකො මතො.

因所说义由种类等而分为四种，同样，转喻词亦被认为依种类等之差别而有差别。

උපචාරබහුත්තෙන, භෙදෙ සතිපි තස්ස තු;

බ්‍යඤ්ජකො තු අනඤ්ඤත්තා, විසුං තෙහි න වුච්චතීති.

彼（转喻词）虽因譬喻众多而有差别，然暗示词因其非他性，故不与彼等分别说。

ලක්ඛණතො එවං වෙදිතබ්බං – ‘‘මුනින්දවදනම්භොජෙ’’ ත්‍යාදිගාථායං වදනසද්දස්ස මුඛත්ථො වාච්චත්ථො, ආරොපිතඅම්භොජත්ථො ලක්ඛණියත්ථො. අම්භොජසද්දස්ස පදුමත්ථො වාච්චත්ථො, උපචරිතමුඛත්ථො ලක්ඛණියත්ථො. වාණිසද්දස්ස සද්ධම්මසඞ්ඛාතො අත්ථො වාච්චත්ථො, ආරොපිතදෙවතාඅත්ථො ලක්ඛණියත්ථො. එත්ථ ආසීසනා නාම යථාවුත්තනයෙන පුඤ්ඤාතිසයතා, තතො ඉධ අභිමතත්ථබාධකාකුසලනිවාරණඤ්ච කුසලානමනුබලප්පදානඤ්ච තතො කායචිත්තපීළාවිගමො ච තතො සුඛප්පටිලාභො ච තතො චිත්තසමාධානඤ්ච තතොයෙව අනෙකවිධත්ථාවබොධො ච තතො අභිමතගන්ථපරිසමත්ති ච භවතීත්‍යයං වාක්‍යසාමත්ථියතො ලද්ධත්ථො බ්‍යඞ්ග්‍යත්තො. තංතංඅත්ථප්පකාසකා සද්දා වාචකලක්ඛණිකබ්‍යඤ්ජනකා නාම භවන්ති. එවං සද්දසද්දත්ථවිචාරො වෙදිතබ්බො.

应如是知其相——于“牟尼王面莲”(munindavadanambhoje)等偈中，“面”(vadana)一词，口义是所说义，所安立之莲花义是所转喻义。“水生”(ambhoja)一词，莲花义是所说义，所譬喻之面义是所转喻义。“语”(vāṇi)一词，名为正法之义是所说义，所安立之天女义是所转喻义。于此，所谓“祝愿”(āsīsanā)，即如前所说之殊胜福德，由此能遮止障碍所欲义之不善，并资助诸善，由此远离身心之苦，由此获得安乐，由此心意安定，由此了悟多种义，由此圆满所欲之论——此乃由句力所得之义，是为所显发义。显示彼彼义之语，名为直指词、转喻词、暗示词。应如是辨析语与语义。

ඉදානි [Pg.31] පකාසිතබන්ධස්ස භෙදං වදති ‘‘පජ්ජා’’දිනා. අයං වුත්තලක්ඛණො බන්ධො පජ්ජගජ්ජවිමිස්සානං භෙදෙන ගාථාචුණ්ණියතදුභයමිස්සානං වසෙන තිධා භවෙ. සද්දො ච අත්ථො චෙති ච, සහභාවං ඉතා පත්තාති ච, දොසෙහි වජ්ජිතා, දොසෙ වා වජ්ජිතා යෙහීති ච, පජ්ජඤ්ච ගජ්ජඤ්ච විමිස්සඤ්චෙති ච විග්ගහො. ඉහ පජ්ජං නාම මුත්තකකුලකකොසකසඞ්ඝාතවසෙන චතුප්පභෙදං ඡන්දසි නිද්දිට්ඨවුත්තවිසෙසවිරචිතං චතුප්පදිකගාථාබන්ධං. තත්ථ මුත්තකං නාම නිට්ඨිතත්ථා සප්පධානා එකා ගාථා, කුලකං නාම පච්චෙකමනිට්ඨිතත්ථා අඤ්ඤමඤ්ඤසාපෙක්ඛා එකක්‍රියාද්වාරිකා නානාගාථා, කොසකො නාම නානාවිධවණ්ණනාභූමිකා භින්නක්‍රියාද්වාරප්පවත්තා සප්පධානා ගාථාරාසි, සඞ්ඝාතො නාම සඤ්ච්‍යාකාලාදිඑකවණ්ණනාභූමිනිස්සිතා භින්නක්‍රියාසමුදායෙන පවත්තා ගාථා. ගජ්ජං නාම අනියතපදො ආඛ්‍යායිකාකථාවසෙන ද්විප්පභෙදො ස්‍යාද්‍යන්තත්‍යාද්‍යන්තො වචනප්පබන්ධො. මිස්සො පන ඉමෙහි ද්වීහි සංමිස්සො නාටකපකරණාදි ච ජාතකමාලාදිචම්පූ ච.

今以“偈颂”等句，说已明文构之差别。此已说相之文构，依偈颂、散文、混合之别，以偈、散文、彼二者混合之方式，而有三种。其语源分析为：“语与义”、“达于俱有”、“离过失”、“过失为彼所离”，以及“偈颂、散文与混合”。于此，所谓偈颂，乃依独绝偈、集组偈、库藏偈、合集偈之方式而有四种差别，是于韵律学中依所定格律而作之四句偈体文构。其中，独绝偈，是义理完足、自为主体之单首偈。集组偈，是诸偈各自义理未完，相依相待，以一作用为门。库藏偈，是基于多种释义，以不同作用为门而转起之自为主体的偈集。合集偈，是依于结集时间等单一释义，以不同作用之集合而转起之偈。所谓散文，是句式不定，依小说、故事之方式而有二种差别，为有韵散文与纯散文之言语结构。而混合者，则为此二者之混合，如戏剧、传奇等，以及如《本生鬘》之锦蒲体。

9.

9.

නිබන්ධො චා’නිබන්ධො ච, පුන ද්විධා නිරුප්පතෙ;

තං තු පාපෙන්ත්‍ය’ලඞ්කාරා, වින්දනීයතරත්තනං.

著作(nibandha)与非著作(anibandha)，复分为二种；诸庄严(alaṅkāra)则令其达到更可喜之境。

9. එවං තිප්පකාරං බන්ධසරීරං වත්වා ඉදානි අඤ්ඤථාපි දස්සෙතුමාහ ‘‘නිබන්ධොචා’නිබන්ධො ච, පුන ද්විධා නිරුප්පතෙ’’ ඉති. පුන භිය්‍යො යථාවුත්තො පජ්ජමයබන්ධො ද්විධා ද්විප්පකාරෙන නිරුප්පතෙ නිච්ඡීයතෙ. කථං? නිබන්ධො ච තදෙකදෙසභූතෙහි මුත්තකාදීහි චතූහි සග්ගබන්ධාදිවසෙන බන්ධො ච අනිබන්ධො ච කෙවලං මුත්තකවසෙනාති එවං ද්විධා නිරුප්පතෙ ඉති පකතං. නනු තස්සෙතස්ස යථාවුත්තවාතිමයස්ස සක්කටං පාකතං අපබ්භංසො පෙසාචිකං මිස්සඤ්චෙති පඤ්චවිධත්තං වත්වා ‘‘සක්කටං නාම දෙවතාභාසා. පාකතං චතුබ්බිධං සක්කටෙහි වණ්ණඤ්ඤත්තමත්තෙන උප්පන්නත්තා [Pg.32] මහින්දසින්ධවාදි තබ්භවං, තස්සමං හිරිහරකමලාදි, මහාරට්ඨාදිදෙසපසිද්ධං දෙසීයං, තබ්භවාදීහි සම්මිස්සං මිස්සං. ආභීරාදීනං වාචා අපබ්භංසො, සො ච පාකතං විය චතුබ්බිධො, තිවිධො ච නාගරඋපනාගරවුද්ධභෙදෙන. පිසාචානං වචනං පෙසාචිකං. සබ්බෙසං වසෙන මිස්ස’’න්ති සක්කටාදීනං ලක්ඛණං වුත්තං. තථා ‘‘සිඞ්ගාරප්පධානනච්චසඞ්ඛාතලාස්‍යාදීනං පටිපාදකත්ථෙන ලාස්‍යාදිකමභිනයප්පධානත්තා දස්සනීයං, ඉතරං කබ්බං සවනීය’’න්ති දුවිධං වුත්තං, එවං පුබ්බාචරියෙහි භාසාභෙදෙන වුත්තං පඤ්චවිධත්තං, විනියොගභෙදෙන වුත්තං දුවිධත්තඤ්ච ඉධ කස්මා න වුත්තන්ති? සච්චං, තථාපි තදෙවමිධානුපයොගිතාය න වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං.

9. 说了三种系缚之体(bandhasarīra)后，现在为了以另一种方式说明，而说：“有系缚(nibandha)与无系缚(anibandha)，再分为二种”。如是，前面所说的偈颂体系缚(pajjamayabandha)，再以两种方式，即二种类别而确立(niruppate)。如何确立？有系缚，是指由作为其一部分的孤立偈(muttaka)等四种，以长篇诗(saggabandha)等方式而系缚；无系缚，则仅以孤立偈的方式。如此，此系缚被确立为两种，这是通常的说法(pakata)。难道不是说过，前面所说的瓦提摩(vātimaya)有五种：梵语(sakkaṭa)、俗语(pākata)、讹变语(apabbhaṃsa)、鬼语(pesācika)和混合语(missa)吗？“梵语是天神语言。俗语分四种：因与梵语在音韵上稍有差异而产生的，如摩哂陀(Mahinda)语、信度(Sindhava)语等，是为源生语(tabbhava)；与梵语相似的，如诃梨诃罗(Harihara)、迦摩罗(Kamala)等，是为等同语(tassama)；在大国(Mahāraṭṭha)等地通行的，是为地方语(desīya)；与源生语等混合的，是为混合语。阿毗罗(Ābhīra)等所说的是讹变语，它也像俗语一样分四种，又按城市(nāgara)、半城市(upanāgara)、乡村(vuddha)分为三类。毕舍遮(Pisāca)的语言是鬼语。所有这些混合就是混合语”——这样说明了梵语等的特征。又如“以艳情(siṅgāra)为主的舞蹈(nacca)、配乐舞蹈(lāsya)等，因为侧重表演(abhinaya)而悦目(dassanīya)；其他诗(kabba)则悦耳(savanīya)”分为两类。古师(pubbācariya)这样按语言差异说了五类，按运用差别说了两类，此处为何不说呢？诚然，但须知，彼等于此无用，故而不说。

එවමලඞ්කාරාධිට්ඨානභාවෙන පඨමං බන්ධසරීරං දස්සෙත්වා ඉදානි හාරකෙයූරාදිනා පුරිසසරීරමිව බන්ධසරීරං සද්දාලඞ්කාරඅත්ථාලඞ්කාරෙහි වින්දනීයතරං හොතීති දස්සෙතුමාහ ‘‘තං තු’’ ඉච්චාදි. තුසද්දො විසෙසවචනිච්ඡායං. තං බන්ධසරීරං තු අලඞ්කාරා අලඞ්කරියති තං බන්ධසරීරමෙතෙහීති පසාදාදයො සද්දාලඞ්කාරා, සභාවවුත්‍යාදයො අත්ථාලඞ්කාරා ච වින්දනීයතරත්තනං අතිසයෙන වින්දනීයභාවං අස්සාදනීයභාවං පාපෙන්ති නයන්ති. සබ්බථා නිද්දොසභූතානං සද්දත්ථානං අඤ්ඤමඤ්ඤානුරූපතො සහිතභාවෙන පරමාය වණ්ණපොක්ඛරතාය සමන්නාගතං තාදිසපුරිසසරීරමිව වින්දනීයම්පි සමානං අලඞ්කාරෙහි පසාධිතෙ සති අච්චන්තමෙව වින්දනීයං සියාති අධිප්පායො.

如是，首先说明了作为庄严(alaṅkāra)之所依(adhiṭṭhāna)的系缚之体(bandhasarīra)后，现在为了说明“系缚之体犹如人之身体，通过项链(hāra)、臂钏(keyūra)等而更美，亦通过音庄严(saddālaṅkāra)与义庄严(atthālaṅkāra)而更可爱(vindanīyatara)”，而说“彼则(taṃ tu)”等。‘则(tu)’字，意在区别。彼系缚之体，则由庄严——即悦意(pasāda)等音庄严与如实说(sabhāvavutti)等义庄严——引至更可爱之境(vindanīyatarattanaṃ)，即可赏味之境。其意为：完全无过(niddosa)之声与义，因彼此相称而和谐，具足最上之文采(vaṇṇapokkharatā)，犹如彼人之身体，虽本已可爱，若加以庄严，则成至为可爱。

9. පුනපි තස්සෙව බන්ධස්ස භෙදං කථෙතුං ‘‘නිබන්ධො චා’’දිමාහ. පුන නිබන්ධො ච මුත්තකාදීහි චතූහි අවිනාභාවතො මහාකබ්බාදිසභාවෙන නිරන්තරං කත්වා බන්ධො ච අනිබන්ධො ච කෙවලං මහාකබ්බාදිසභාවෙන මුත්තකත්තා අනිරන්තරං කත්වා බන්ධො චාති සොව බන්ධො ද්විධා නිරුප්පතෙ නිච්ඡීයතෙ. [Pg.33] පුනපි සො බන්ධො සක්කටපාකතඅපබ්භං සපෙසාචිකමිස්සභාසාභෙදෙන පඤ්චවිධො. සිඞ්ගාරපධානනච්චසඞ්ඛාතලාස්‍යාදීනං දස්සනප්පධානත්තා තාදිසං නච්චංදස්සනීයං, තදඤ්ඤං කබ්බං සවනීයමිති වළඤ්ජනභෙදතො දුවිධො ච හොති. සො සබ්බොපි පයොජනාභාවතො ඉහ න ගහිතො. තත්ථ සක්කටං නාම දෙවතාභාසා. තතො කෙහිචි අක්ඛරෙහි භින්නං පාකතං නාම. තං පන තබ්භවතස්සමදෙසියමිස්සවසෙන චතුබ්බිධං හොති. තත්ථ සක්කටතො වණ්ණඤ්ඤත්තමත්තෙන නිබ්බත්තං තබ්භවං නාම, තං මහින්දසින්ධවාදි. තස්සමං හිරිහරකමලාදි. දෙසෙ පසිද්ධං දෙසියං. මිස්සං නාම තබ්භවාදීහි සම්මිස්සං. අපබ්භංසො නාම ගොපාලකාදීනං වාචා, සො ච තබ්භවාදීහි චතුබ්බිධො, නාගරඋපනාගරවුද්ධභෙදෙන තිවිධො ච හොති. පිසාචානං වචනං පෙසාචිකං. තෙහි සක්කටාදීහි සම්මිස්සං මිස්සං නාම හොති. ඉදානි ඊදිසප්පභෙදවන්තබන්ධස්ස අලඞ්කාරෙන සොභනත්තං වත්තුං ‘‘තං තු’’ච්චාදිමාහ. තං තු තං පන වුත්තප්පකාරං බන්ධසරීරං අලඞ්කාරා පසාදාදිසද්දාලඞ්කාරා, සභාවවුත්‍යාදිඅත්ථාලඞ්කාරා ච වින්දනීයතරත්තනං අතිසයපසාදනීයත්තං පාපෙන්ති. නිරන්තරං බන්ධො නිබන්ධොති ච, න නිබන්ධො අනිබන්ධොති ච, අතිසයෙන වින්දනීයො වින්දනීයතරො, තස්ස භාවො වින්දනීයතරත්තනන්ති ච විග්ගහො.

9. 为了再次说明该系缚的分类，而说“有系缚(nibandha)”等。再者，有系缚，是指由孤立偈(muttaka)等四种不可分离，以大诗(mahākabba)等体性而为连续的系缚；无系缚(anibandha)，则仅因其孤立性(muttakattā)而为非连续的系缚。如是，该系缚被确立(niruppate)为二种。再者，该系缚又根据梵语(sakkaṭa)、俗语(pākata)、讹变语(apabbhaṃsa)、鬼语(pesācika)和混合语(missa)的差别分为五种。由于以艳情(siṅgāra)为主的舞蹈(nacca)、配乐舞蹈(lāsya)等侧重于观赏，此类舞蹈是悦目的(dassanīya)，其他的诗(kabba)则是悦耳的(savanīya)，根据其运用方式的差别，又可分为两种。所有这些因为于此无益(payojanābhāva)，故不予采纳。其中，梵语是天神之语。与此相比在某些音节上有所差异的，名为俗语。俗语又根据源生语(tabbhava)、等同语(tassama)、地方语(desiya)和混合语(missa)分为四种。其中，从梵语仅通过音韵变化而产生的名为源生语，例如摩哂陀(Mahinda)语、信度(Sindhava)语等。等同语如诃梨诃罗(Hirihara)、迦摩罗(Kamala)等。在地方流行的名为地方语。混合语是与源生语等混合的语言。讹变语是牧童(gopālaka)等人所说的话，它也可根据源生语等分为四种，又可根据城市(nāgara)、半城市(upanāgara)、乡村(vuddha)的差别分为三种。毕舍遮(Pisāca)的语言名为鬼语。与梵语等混合的名为混合语。现在，为了说明具有此类分别的系缚因庄严而美，而说“彼则(taṃ tu)”等。“彼则”，即是前面所说的系缚之体，由庄严——即悦意(pasāda)等音庄严与如实说(sabhāvavutti)等义庄严——引至更可爱之境(vindanīyatarattanaṃ)，即极其悦意之境。“连续的系缚为有系缚”，“非有系缚为无系缚”，“极其可爱者为更可爱者，其状态为更可爱之境”，此为语基分析(viggaha)。

10.

10.

අනවජ්ජං මුඛම්භොජ-මනවජ්ජා ච භාරතී;

අලඞ්කතාව සොභන්තෙ, කිං නු’තෙ නිරලඞ්කතා?

无过之莲面，无过之言语；唯庄严乃美，不庄严岂然？

10. තමෙව සමත්ථෙති ‘‘අනවජ්ජ’’ මිච්චාදිනා. අනවජ්ජං අඤ්ඤමඤ්ඤානුරූපාධිකතනෙත්තකණ්ණාදිඅවයවෙන පිළකතිලකකාළකාද්‍යනාහතාය ච සුන්දරභාවතො අගරහිතං මුඛම්භොජං වදනාරවින්දඤ්ච තථා අනවජ්ජා පදාදිදොසානභිභූතාය සුන්දරභාවෙන අගරහිතා භාරතී ච වාණී උපචාරතො තප්පටිපාදනීයො අත්ථො චාති එතෙ අලඞ්කතාව [Pg.34] මුඛං තිලකතාඩඞ්කාදිනාලඞ්කාරෙන, සද්දත්ථා සද්දාලඞ්කාරඅත්ථාලඞ්කාරෙහි පසාධිතා සජ්ජිතා එව, නිරලඞ්කතා තථා අපසාධිතා අසජ්ජිතා සොභන්තෙ කිං නු, න සොභන්තෙවාති විතක්කෙමීති අත්ථො. නුඉති විතක්කෙ.

10. 以“无过失(anavajja)”等偈颂来支持此义。“无过失的”莲面(mukhambhoja)，是指眼、耳等诸根相互匀称，且不为粉刺(piḷaka)、痣(tilakakāḷaka)等所损，因其美好而无可指摘的面容(vadanāravinda)；同样，“无过失的”言语(bhāratī)，是指不为语病(padādidosa)等过失所染，因其美好而无可指摘的话语(vāṇī)，以及由转喻(upacāra)而言，其所表达的义理。此二者，唯经庄严方显其美：面容以额饰(tilaka)、耳环(tāḍaṅka)等庄严，声与义以音庄严(saddālaṅkāra)与义庄严(atthālaṅkāra)修饰整治。未经庄严，即未经修饰整治者，岂能美乎？其意为：“（不，）彼等不美，我作是思。”“nu”字，用于推测。

10. තමෙව ‘‘අනවජ්ජ’’ මිච්චාදිනා සමත්ථෙති. වණ්ණසණ්ඨානාදිඅවයවසම්පත්තියා ච පිළකතිලකකාළකාදිදොසරහිතත්තා ච අනින්දිතං මුඛම්භොජඤ්ච අනවජ්ජා පදදොසවාක්‍යදොසඅත්ථදොසෙහි අමිස්සත්තා අගරහිතා භාරතී වාණී ච අභෙදොපචාරෙන තප්පටිපාදනීයත්ථො චාති ඉමෙ අලඞ්කතාව කුණ්ඩලතිලකාදිආභරණෙහි ච සද්දාලඞ්කාරඅත්ථාලඞ්කාරෙහි ච සජ්ජිතා එව, නිරලඞ්කතා තෙහි අවිභූසිතා සොභන්තෙ කිං නු, න සොභන්තෙති මඤ්ඤෙ. නත්ථි අවජ්ජමස්සාති ච, මුඛමෙව අම්භොජමිති ච විග්ගහො. කිමිති පටිසෙධෙ, නුඉති විතක්කෙති.

10. 以“无过失”等（词）证实了这一点。因具备色泽、形相等部分的优点，且无粉刺、胎记、黑痣等过失，故（面容）无有可呵责，此面如莲花；又因不混杂词过、句过、义过，故言语（bhāratī vāṇī）无过失、无可呵责；以及通过无差别转喻所表达的意义——此等本身即已庄严，如同以耳环、额饰等饰品，以及以声庄严和义庄严所装饰一般。若无此等装饰，未被庄严，难道还会庄严吗？我认为不会庄严。其词义分析为：“彼无过失”，以及“面即莲花”。“kiṃ”用于否定，“nu”用于思量。

11.

11.

විනා ගුරූපදෙසං තං, බාලො’ලඞ්කත්තුමිච්ඡති;

සම්පාපුණෙ න විඤ්ඤූහි, හස්සභාවං කථං නු සො?

愚者无师教，妄图自庄严；岂不为智者，所笑而蒙羞？

11. අලඞ්කරණඤ්ච තෙසං විනා ගුරූපදෙසෙන කරොන්තො විනා පහාසං නාපරං විසෙසමධිගච්ඡතීති දස්සෙතුං සිලෙසාලඞ්කාරමාහ ‘‘විනා’’තිආදි. ගුරූනං පසාධනොපායොපදෙසකානං, අලඞ්කාරකාරණොපායොපදෙසකානං වා උපදෙසං ‘‘එත්ථ එවං කතෙ සොභෙය්‍යා’’ති උපදිසනං විනා පරිච්චජ්ජ මුඛස්ස, බන්ධස්ස ච අලඞ්කරණානභිඤ්ඤතාය බාලො අඤ්ඤාණකො යො කොචි පුග්ගලො තං මුඛං, බන්ධං වා අලඞ්කත්තුං අනුරූපවසෙන සජ්ජෙතුං ඉච්ඡති අධිප්පෙති, සො තාදිසො අඤ්ඤාණපුග්ගලො විඤ්ඤූහි තබ්බිදූහි පණ්ඩිතජනෙහි හස්සභාවං අවහාසං කථං කෙන [Pg.35] පකාරෙන න සම්පාපුණෙය්‍ය. ‘‘කිමිදං අඤ්ඤාණපුරිසෙන කරියතී’’ති හසන්තෙවාති අධිප්පායො. නුඉති විතක්කෙ.

11. 为显示“对彼等进行装饰时，若无师长教导，则除了招致嘲笑外，不能获得其他特别之处”，（作者）以“若无”等句表达了双关庄严。师长，即教导装饰方法者，或教导庄严方法者，若舍弃其“于此处如是做，方能庄严”的教导，某个愚昧无知的个人（puggala）因不熟悉装饰面容与（文辞）篇章的技巧，却意欲以相应方式装饰那面容或（文辞）篇章，如此无知的个人，怎能不被智者、内行、贤者所嘲笑、讥讽呢？其意为：“此无知之人所做何事？”而遭嘲笑。“nu”用于思量。

11. ඉදානි පදාදිදොසරහිතබන්ධසරීරස්ස අලඞ්කාරෙහි භූසනමපි ගුරූපදෙසසහිතමෙව සෙට්ඨන්ති දස්සෙතුං ‘‘විනා ගුරූපදෙස’’ මිච්චාදිසිලෙසාලඞ්කාරමාහ. බාලො මුඛාදිසරීරාලඞ්කාරෙ, බන්ධාලඞ්කාරෙ වා අසමත්ථො යො කොචි ගුරූපදෙසං විනා සරීරාලඞ්කාරකරණස්ස, බන්ධාලඞ්කාරකරණස්ස වා අනුරූපොපදෙසමන්තරෙන තං සරීරං, බන්ධං වා අලඞ්කත්තුං තිලකතාඩඞ්කාදීහි, සද්දාලඞ්කාරඅත්ථාලඞ්කාරෙහි වා සජ්ජෙතුං ඉච්ඡති චෙ, සො විඤ්ඤූහි තදුභයඤ්ඤූහි හස්සභාවං අවහසිතබ්බතං කථං න සම්පාපුණෙ, පාපුණාත්‍යෙව, තස්මා ගුරූහි සාදරතො උග්ගණ්හිත්වා කත්තබ්බන්ති භාවො.

11. 如今，为显示“即便是对无词过等过失的篇章主体，以庄严进行装饰，亦须有师长教导方为最胜”，（作者）说了“无有师长教导”等双关庄严。某个于面容等身体庄严，或于篇章庄严无能的愚者，若无师长教导，无相应指导，而意欲以额饰、耳环等装饰那身体，或以声庄严、义庄严等装饰那篇章，他怎能不被了知此二者的智者所嘲笑、讥讽呢？必然会招致嘲笑。是故，其意为：应恭敬地从师长学习后方可为之。

12.

12.

ගන්ථොපි කවිවාචාන-මලඞ්කාරප්පකාසකො;

යාති තබ්බචනීයත්තං, තබ්බොහාරූපචාරතො.

论著亦然，显诗人言辞之庄严；因其转喻之用法，故得庄严之称谓。

12. නනු සද්දගම්මා, අත්ථගම්මා ච අලඞ්කාරාති ගන්ථො කථන්ති ආහ ‘‘ගන්ථොපී’’තිආදි. කවිවාචානං කවිප්පයොගානං සමුදායරූපානං, පටිපාදනීයතාය තබ්බචනීයානඤ්ච අත්ථානං අලඞ්කාරප්පකාසකො අලඞ්කාරානං යථාවුත්තානං විභාවිතො ගන්ථොපි කිරියාකප්පසඞ්ඛාතං සත්ථම්පි තබ්බචනීයත්තං තෙන අලඞ්කාරසද්දෙන වාච්චතං යාති උපගච්ඡති. කින්ති ආහ ‘‘තබ්බොහාරූපචාරතො’’ති. තස්ස කතවොහාරස්ස අලඞ්කාරසද්දස්ස, තස්මිං වා මණ්ඩනවිසෙසෙ පවත්තස්ස අලඞ්කාරවොහාරස්ස උපචරණං සොයමිත්‍යභෙදෙන පරිකප්පනං උපචාරො. කස්මා? පටිපාදනීයපටිපාදකානං අභෙදවසෙන කාරණෙ කාරීයස්ස උපචරියතොති අධිප්පායො.

12. 庄严岂不是由声所知、由义所知吗？论著如何（是庄严）呢？（作者）说“论著亦然”等。阐明诗人言辞（即诗人用法的集合体）以及因应被表达而由彼（言辞）所称的意义之庄严的论著，即阐明如前所述的庄严的论著，乃至被称为“行为规范”的论典，也获得由彼“庄严”一词所称的性质。为何如此？（作者）说：“因彼语词的转喻”。转喻，即是将已成惯例的“庄严”一词，或用于特定装饰的“庄严”语词，以“此即是彼”的方式无差别地加以设想。为何？其意为：因能诠与所诠无差别，故将果转喻于因。

12. ඉදානි [Pg.36] සද්දාලඞ්කාරඅත්ථාලඞ්කාරගන්ථො කථමලඞ්කාරොති ආහ ‘‘ගන්ථො’’ච්චාදි. කවිවාචානං කවීහි වුත්තවාක්‍යසඞ්ඛාතානං, උපචාරතො තප්පටිපාදනීයඅත්ථසඞ්ඛාතානඤ්ච කවිප්පයොගානං අලඞ්කාරප්පකාසකො සද්දත්ථාලඞ්කාරප්පකාසකො ගන්ථොඅපි කිරියාකප්පසඞ්ඛාතං සත්ථම්පි තබ්බොහාරූපචාරතො තස්ස අලඞ්කාරොති කතවොහාරස්ස අලඞ්කාරසද්දස්ස කාරණෙ කාරීයූපචාරෙන තබ්බචනීයත්තං තෙන අලඞ්කාරසද්දෙන වත්තබ්බතං යාති. අපිසද්දො අලඞ්කාරමපෙක්ඛති. අලඞ්කාරෙ පකාසෙති, අලඞ්කාරානං වා පකාසකොති ච, තෙන වචනීයො, තස්ස භාවොති ච විග්ගහො. එත්ථ භාවොති වාච්චවාචකසම්බන්ධො. තස්ස සද්දාදිඅලඞ්කාරස්ස වොහාරොති ච, තබ්බොහාරස්ස අලඞ්කාරසද්දස්ස උපචාරොති ච වාක්‍යන්ති.

12. 如今，（有人问：）阐明声庄严与义庄严的论著如何是庄严呢？（作者）以“论著”等句作答。阐明诗人用法——即诗人所说的语句，以及由转喻所表达的应诠释之义——的庄严者，即阐明声义庄严的论著，乃至被称为“行为规范”的论典，也因彼“庄严”语词的惯用，通过“果转喻于因”的转喻，而获得由彼“庄严”一词所称的性质。“亦”（api）字关联到“庄严”。其词义分析为：“阐明庄严”，或“庄严的阐明者”；以及“由彼所称”，“彼之性质”。此处的“性质”指所诠与能诠的关系。此句（的含义是）：“彼声等庄严的语词”，以及“彼语词即‘庄严’一词的转喻”。

13.

13.

ද්විප්පකාරා අලඞ්කාරා, තත්ථ සද්දත්ථභෙදතො;

සද්දත්ථා බන්ධනාමාව, තංසජ්ජිතතදාවලි.

庄严有二种，依声义而分；声义即篇章，为彼所饰缀。

13. ඉදානි යථාවුත්තඅලඞ්කාරානං පභෙදං, තප්පසඞ්කඤ්ච තංබන්ධසරීරඤ්ච හෙට්ඨා වුත්තම්පි එකතො සම්බන්ධෙත්වා දස්සෙතුං ‘‘ද්විප්පකාරා’’දි ආරද්ධං. තත්ථ තස්මිං කිරියාකප්පසඞ්ඛාතෙ ගන්ථෙ, තස්මිං වා බන්ධාලඞ්කාරාධිකාරෙ අලඞ්කාරා යථාවුත්තා ද්විප්පකාරා හොන්ති. කථං? සද්දභෙදතො, අත්ථභෙදතො ච, සද්දාලඞ්කාරා අත්ථාලඞ්කාරාති අලඞ්කාරා ද්විප්පකාරා හොන්තීති අත්ථො. යෙසං භෙදෙන තෙ ද්විප්පකාරා, තෙ සද්දා, අත්ථා ච. ‘‘බන්ධො’’ ඉති වුත්තං නාමං යස්සා ආවලියා සා බන්ධනාමා එව. තංසජ්ජිතතදාවලි තෙහි අලඞ්කාරෙහි සජ්ජිතා පකාසිතා තංසජ්ජිතා, තෙසං සද්දත්ථානං ආවලි සමුදායා, මහාවාක්‍යං, අන්තරවාක්‍යං වා. පරිපුණ්ණො බන්ධො මහාවාක්‍යං, මුත්තකාදයොවයවා අන්තරවාක්‍යානි, තංසජ්ජිතතදාවලිකං පසිද්ධභාවෙන අනුවදිත්වා අප්පසිද්ධා සද්දත්ථා විධීයන්තෙ.

13. 如今，为将如前所述的庄严之分类，与下文所述及的、与之相关的彼篇章主体结合起来一并展示，故开篇说“有二种”等。于此，于此被称为“行为规范”的论典中，或于此篇章庄严的章节中，庄严如前所述，有二种。如何（分）？由声之差别与义之差别，即声庄严与义庄严，是故庄严有二种。依彼等之差别而有二种，彼等即声与义。彼序列之名为“篇章”，故名“篇章”。“由彼所饰之彼序列”，即由彼等庄严所装饰、所阐明，此即“由彼所饰”；彼声义之序列、集合体，即大句或中句。圆满的篇章为大句，独立偈等部分为中句。复述因由彼（庄严）所装饰的彼（声义）序列而著名的（声义）后，再规定未被建立的声义。

13. ඉදානි [Pg.37] යථාවුත්තඅලඞ්කාරානං අවුත්තභෙදඤ්ච තදාධාරාධිකතං යථාවුත්තබන්ධසරීරඤ්ච එකතො දස්සෙතුං ‘‘ද්විප්පකාරෙ’’ච්චාදිමාහ. තත්ථ තස්මිං කිරියාකප්පසඞ්ඛාතෙ අලඞ්කාරගන්ථෙ, නො චෙ, අලඞ්කාරාධිකාරෙ වා අලඞ්කාරා වක්ඛමානාලඞ්කාරා සද්දත්ථභෙදතො සද්දාලඞ්කාරඅත්ථාලඞ්කාරභෙදෙන ද්විප්පකාරා හොන්ති, යෙසං භෙදෙන අලඞ්කාරා භින්නා, තෙ සද්දත්ථා බන්ධනාමාව. තංසජ්ජිතතදාවලි තෙහි සද්දත්ථාලඞ්කාරෙහි අලඞ්කතා, තෙසං සද්දත්ථානං මහාකබ්බාදිසමුදායරූපා පටිපාටිබන්ධොති වුත්තං හොති. ‘‘බන්ධො’’ ඉති නාමං යස්සෙති ච, තෙහි සද්දත්ථාලඞ්කාරෙහි සජ්ජිතාති ච, තෙසං සද්දත්ථානං ආවලීති ච සමාසො.

13. 如今为同时开示前述之庄严(alaṅkāra)、其未述之差别，以及作为其基础的前述之篇章主体(bandhasarīra)，故说“二种”等。此中，于名为“行规定”(kiriyākappa)之庄严论(alaṅkāragantha)中，或于庄严之章节(alaṅkārādhikāra)中，将说之庄严(alaṅkāra)依声与义之别，有声庄严(saddālaṅkāra)与义庄严(atthālaṅkāra)二种。庄严因其（声与义）之别而有别，此声与义即是“篇章”(bandha)之名。由彼声义庄严所饰，彼声与义之次第结构，其形式为《大 काव्य》(Mahākabba)等之总集，此即所谓“篇章”。而“其名为‘篇章’”、“由彼声义庄严所饰”、“彼声与义之序列”，此为复合词(samāsa)之解析。

14.

14.

ගුණාලඞ්කාරසංයුත්තා, අපි දොසලවඞ්කිතා;

පසංසියා න විඤ්ඤූහි, සා කඤ්ඤා විය තාදිසී.

虽与功德(guṇa)及庄严(alaṅkāra)相应，然为微瑕(dosalava)所染，智者(viññū)亦不赞赏，犹如彼少女(kaññā)。

14. එවං ගුණෙන අලඞ්කාරෙන සජ්ජිතාපි සා සද්දත්ථාවලි අප්පකෙනපි දොසෙන සංයුත්තා සතී අසම්ඵුසිතබ්බාව විඤ්ඤූහි සියාති දස්සෙතුමාහ ‘‘ගුණ’’ ඉච්චාදි. සද්දාලඞ්කාරාඛ්‍යෙන ගුණෙන, අත්ථාලඞ්කාරෙන ච සංයුත්තාපි විසෙසෙන සජ්ජිතාපි සද්දත්ථාවලි දොසලවෙන දොසලෙසෙනාපි අඞ්කිතා අභිලඤ්ඡිතා සතී විඤ්ඤූහි ගුණදොසවිභාගවිදූහි පණ්ඩිතපුරිසෙහි න පසංසියා නෙව පසංසිතබ්බා. කාවියාති ආහ ‘‘කඤ්ඤා වියතාදිසී’’ති. යථා හි කඤ්ඤා දසවස්සිකා සන්නද්ධයොබ්බනාභිමුඛභාවෙන ජනනයනමනොවිලුබ්භිනීගුණෙන, ආභරණවිසෙසෙන චාලඞ්කතා කෙනචි කුට්ඨදොසලෙසෙන අඞ්කිතා විඤ්ඤූනං අසම්ඵුසනීයා සියා, පගෙවාපරා, එවමෙව සද්දත්ථාවලිපි අප්පකෙනපි සද්දරූපෙන, අත්ථලක්ඛණෙන ච දොසෙන කුට්ඨකප්පෙන වජ්ජනීයා එව විඤ්ඤූනං, පගෙව බහුනාති වුත්තං හොති.

14. 为示彼声义之鬘(saddatthāvali)虽以此等功德(guṇa)与庄严(alaṅkāra)所饰，然若与些许过失(dosa)相应，智者(viññū)亦实不应触碰，故说“功德”等。声义之鬘虽与名为“声庄严”(saddālaṅkāra)之功德及义庄严(atthālaṅkāra)相应，虽经特殊装饰，然若为些许乃至丝微过失(dosalava/dosalesa)所染，为知功德过失分别之智者(viññū)贤人(paṇḍitapurisa)所不赞，实不应赞。于诗作(kāviya)中，云“犹如彼少女”等。譬如十岁少女(dasavassikā kaññā)，因其青春初至之态，具悦人眼目心意之德，复以殊胜饰物(ābharaṇavisesa)庄严，然若染有些许麻风(kuṭṭha)之疾，则为智者所不应触，何况其他。如是，声义之鬘纵有少许声之形式(saddarūpa)或义之特征(atthalakkhaṇa)上如麻风病般之过失，亦实为智者所应远离，何况众多（过失），此其所说义。

14. එවං [Pg.38] සද්දත්ථානං ගුණීභූතෙහි අලඞ්කාරෙහි සජ්ජිතා සද්දත්ථාවලි කෙනචි පදාදිදොසෙන අභිලක්ඛිතා චෙ, අප්පසත්ථාති දස්සෙන්තො ‘‘ගුණාලඞ්කාරි’’ච්චාදිමාහ. ගුණාලඞ්කාරසංයුත්තා අපි සද්දාලඞ්කාරසඞ්ඛාතගුණෙන, අත්ථාලඞ්කාරෙන ච විසෙසෙන යුත්තාපි සා සද්දත්ථාවලි දොසලවඞ්කිතා පදදොසාදිනා අණුමත්තෙනපි දොසෙන අඞ්කිතා යුත්තා සහිතා තාදිසී ගුණාලඞ්කාරසංයුත්තාපි දොසලවඞ්කිතා කඤ්ඤා විය දසවස්සිකා යොබ්බනප්පත්තා වනිතාව විඤ්ඤූහි ගුණදොසපරික්ඛකෙහි න පසංසියා න පසංසිතබ්බා. යථා හි දසවස්සිකා ඉත්ථී පියසභාවසණ්ඨිතා මනුඤ්ඤෙහි ගුණෙහි, සොභනානුරූපගීවෙය්‍යාදිආභරණවිසෙසෙහි යුත්තාපි දිස්සමානෙන කෙනචි සෙතකුට්ඨලවෙන යුත්තා සමානා ගුණදොසපරික්ඛකෙහි දස්සනීයා න හොති, එවං වුත්තප්පකාරාපි බන්ධපද්ධති කුට්ඨතුල්‍යෙන කෙනචි පදාදිදොසෙන යුත්තා විඤ්ඤූහි අස්සාදනීයාති අධිප්පායො. දොසානං ලවො, තෙන අඞ්කිතාති ච, සා විය දිස්සතීති තාදීසීති ච විග්ගහො.

14. 如是，为示声义之鬘(saddatthāvali)虽以已成附属功德之庄严所饰，然若为字句等过失(padādidosa)所染，则为不善，故说“功德庄严”等。彼声义之鬘虽与功德庄严相应，虽特别与名为声庄严(saddālaṅkāra)之功德及义庄严相应，然若为微瑕所染，为字句过失等乃至微尘许之过失所染、所相应、所具有，则彼虽与功德庄严相应，亦如为微瑕所染之十岁已届青春之少女，不为审察功过之智者所赞，不应赞。譬如十岁女子，虽具可爱天性、悦意功德，并配有华美相称之项链等殊胜饰物，然若带有可见之些许白癞(setakuṭṭha)，则于审察功过者眼中并不可爱。如是，前述类型之篇章体式(bandhapaddhati)，若带有如白癞般之字句等过失，于智者亦不可品味，此其意趣。“过失之微尘”、“为彼所染”、“如彼可见”，此为（复合词之）解析。

15.

15.

තෙන දොසනිරාසොව, මහුස්සාහෙන සාධියො;

නිද්දොසා සබ්බථා සා’යං, සගුණා න භවෙය්‍ය කිං.

是故，应以大勤勇(mahussāha)成就过失之断除。此作若全然无过(niddosā)，岂不具足功德(saguṇā)？

15. යතො එවං, තෙන තස්මා කාරණා මහුස්සාහෙන මහතා වායාමෙන දොසානං පදදොසාදීනමනත්ථනිමිත්තානං නිරාසොව සත්ථදිට්ඨියා සත්ථප්පභාවතො පරිච්චාගොයෙව සාධියො සාධෙතබ්බො, ‘‘විඤ්ඤූහී’’ති සෙසො. එවං දොසනිරාසෙ කො ගුණො උපලබ්භතීති චෙ. සබ්බථා සබ්බප්පකාරෙන නිද්දොසා දොසෙහි නිග්ගතා සායං සද්දත්ථාවලි සගුණා සද්දාලඞ්කාරසඞ්ඛාතෙහි ගුණෙහි සහිතා න භවෙය්‍ය කිං, භවත්‍යෙව, ගුණරහිතං තංඅලඞ්කතමනුපාදෙය්‍යං සියාති අධිප්පායො.

15. 以是之故，应以大勤勇(mahussāha)、大努力(mahant vāyāma)，成就对字句过失(padadosa)等无益之因的诸过失之断除，即依论典之见(satthadiṭṭhi)与论典之力(satthappabhāva)而彻底舍弃。此应由“智者”（成就），此为应补充之语。若问：如是断除过失，有何功德可得？（答曰：）此声义之鬘(saddatthāvali)若于一切处、以一切方式皆无过失、远离过失，具足名为声庄严(saddālaṅkāra)等功德，岂不成就耶？必然成就。其意趣谓：无功德者，虽经修饰，亦不可取。

15. තෙන [Pg.39] යතො දොසයුත්තා විඤ්ඤූහි අනුපාදෙය්‍යා, තස්මා මහුස්සාහෙන අධිකවායාමෙන දොසනිරාසොව පදදොසාදීනං නිරාකරණමෙව සාධියො අනෙකසත්ථවිසයාය පඤ්ඤාය විඤ්ඤූහි සාධෙතබ්බො, එවං සති සබ්බථා සබ්බාකාරෙන නිද්දොසා දොසරහිතා සා අයං සද්දත්ථාවලි සගුණා සද්දාලඞ්කාරසඞ්ඛාතෙහි ගුණෙහි යුත්තා න භවෙය්‍ය කිං, ගුණයුත්තා භවෙය්‍යාති අධිප්පායො. දොසානං නිරාසොති ච, නත්ථි දොසා එතිස්සා, නිග්ගතා දොසෙහි වාති ච, සහ ගුණෙහි වත්තමානාති ච විග්ගහො.

15. 是故，因有过者不为智者所取，故应以大勤勇(mahussāha)、增上之努力(adhikavāyāma)，成就过失之断除，即字句过失(padadosa)等之遣除。此当由智者以通达众多论典领域之慧而成就。如是，此声义之鬘(saddatthāvali)于一切处、以一切相皆无过失、远离过失，与名为声庄严(saddālaṅkāra)等功德相应，岂不成就耶？其意趣谓：应与功德相应。“过失之断除”、“于此无过失”或“已离诸过失”、“与诸功德共存”，此为（复合词之）解析。

16.

16.

සා’ලඞ්කාරවියුත්තාපි, ගුණයුත්තා මනොහරා;

නිද්දොසා දොසරහිතා, ගුණයුත්තා වධූ විය.

彼作虽无庄严(alaṅkāra)，然具功德(guṇa)而悦人心意(manoharā)；无过(niddosā)、离失(dosarahitā)、具功德，犹如新妇(vadhū)。

16. කිංකාරණමෙවංභූතො දොසපරිච්චාගෙන ගුණාදානෙන බන්ධොති ආහ ‘‘සා’ලඞ්කාරෙ’’ච්චාදි. සා සද්දත්ථාවලි අලඞ්කාරෙහි වියුත්තාපි සතී නිද්දොසා සබ්බප්පකාරෙන දොසෙහි නිග්ගතා ගුණෙහි සද්දාලඞ්කාරසඞ්ඛාතෙහි සංයුත්තා ජනානමානන්දසන්දොහාභිසන්දනෙකහෙතුතාය මනො හරති අත්තනො සන්තිකමාකඩ්ඪතීති මනොහරා හොතීති. තත්ථොදාහරණමාහ ‘‘දොසරහිතා ගුණයුත්තා වධූ වියා’’ති. යථා යෙන කෙනචිපි දොසෙන විරහිතා වධූ මනාපචාරිතාදීහි ගුණවිසෙසෙහි සංයුත්තා සතී කෙනචි ආභරණෙන අමණ්ඩිතා අපසාධිතාපි කින්නාම මධුරා කවීනං පසාධනං කින්නාම මනොහරා හොති, එවමයං සද්දත්ථාවලිපි මනොහරා හොතීති අත්ථො.

16. 为何篇章(bandha)须如是舍过取德？（为答此问，）故说“彼作虽无庄严”等。彼声义之鬘(saddatthāvali)虽无庄严，然以一切方式无过、离失，与名为声庄严(saddālaṅkāra)等功德相应，因其为引生众人无量欢喜之流的众多原因，能夺人心意、引至自身旁，故为“悦意”(manoharā)。于此举例，云“犹如离失、具德之新妇”。譬如新妇，远离任何过失，具足悦意之行仪等殊胜功德，虽无任何饰物庄严、修饰，何以不甜美？何以不为诗人之饰物？何以不悦意？如是，此声义之鬘亦悦意，此其义。

16. ඉදානි දොසපරිච්චාගෙන ගුණාදානෙ පයොජනං දස්සෙති ‘‘සා’ලඞ්කාරවියුත්තෙ’’ච්චාදිනා. සා සද්දත්ථාවලි අලඞ්කාරෙහි වියුත්තා සතීපි නිද්දොසා සබ්බප්පකාරෙන දොසරහිතා ගුණයුත්තා තතොයෙව ගුණීභූතා සද්දාලඞ්කාරෙන යුත්තා දොසරහිතා දුබ්බණ්ණදුස්සණ්ඨානාදිදොසෙහි [Pg.40] පරිච්චත්තා ගුණයුත්තා හදයඞ්ගමගුණයුත්තා වධූ විය අඞ්ගනා විය මනොහරා සාධුජනෙ ආරාධෙති.

16. 现在，为说明舍弃过失、采纳功德的利益，（作者）以“彼虽无文采”等句阐明。此《声义鬘论》(Saddatthāvali)，纵无文采修饰，然无过失，即彻底远离过失，且具足功德。是故，其具足品质，赋有声韵之美，远离丑陋、畸形等过失，具足动人心弦之功德，犹如新娘，犹如女子，令人心悦，能令善人欢喜。

17.

17.

පදෙ වාක්‍යෙ තදත්ථෙ ච, දොසා යෙ විවිධා මතා;

සොදාහරණමෙතෙසං, ලක්ඛණං කථයාම්‍ය’හං.

于词、于句及其义理中，所认为的种种过失；我将连同示例，阐述其等之特征。

17. යතො එවං ගුණාලඞ්කාරසංයුත්තායපි දොසලවඞ්කිතාය විඤ්ඤූනමනාදරණීයතා, අලඞ්කාරවියුත්තාපි දොසාභාවෙන ගුණයුත්තාය මනොහරතා, එවමනත්ථාවහස්සාපි දොසස්ස පරිහරිතබ්බතා සත්ථදිට්ඨියා, තස්මා තෙ දොසෙ දස්සෙතුං පටිජානාති ‘‘පදෙ’’තිආදිනා. තෙසං පදානං වාක්‍යානං අත්ථො තදත්ථො, තස්මිං. උදාහරීයති ලක්ඛ්‍යභාවෙනාති උදාහරණං, සහ උදාහරණෙහීති සොදාහරණං. ලක්ඛියති ලක්ඛියමනෙනාති ලක්ඛණං.

17. 正因如此，一部作品纵然具足功德与文采，若有些微过失，亦不为智者所重；反之，纵无文采修饰，若无过失且具足功德，亦能令人喜爱。同理，纵使是无害的过失，依圣教之见，亦当避免。是故，为开示彼等过失，（作者）以“于词”等句宣示。彼等词句之义为“其义”，即“于其义中”。“因其作为目标被援引”，故为“示例”(udāharaṇa)；“与示例一起”，故为“连同示例”(sodāharaṇa)；“以此为标识”或“被此标识”，故为“特征”(lakkhaṇa)。

17. එවං අලඞ්කාරයුත්තාපි අප්පකෙන දොසෙන යුත්තබන්ධස්ස අනුපාදෙය්‍යත්තා, අලඞ්කාරඅලඞ්කරණෙ අසතිපි දොසරහිතෙ විඤ්ඤූහි උපාදෙය්‍යත්තා ච මුඛ්‍යස්ස දොසපරිහාරස්ස අවස්සං කත්තබ්බත්තා ඉදානි අධිගතදොසෙ දස්සෙතුං පටිජානාති ‘‘පදෙ වාක්‍යෙ’’ච්චාදිනා. පදෙ නාමාදිචතුබ්බිධපදෙ ච, වාක්‍යෙ ‘‘ස්‍යාද්‍යන්තත්‍යාද්‍යන්තානං චයො වාක්‍යං සකාරකකිරියා’’ති වුත්තලක්ඛණෙ වාක්‍යෙ ච, තදත්ථෙ ච තෙසං පදවාක්‍යානං අත්ථෙ ච විවිධා අනෙකප්පකාරා යෙ දොසා විඤ්ඤූහි දොසභාවෙන මතා ඤෙය්‍යා, එතෙසං පදාදිදොසානං සොදාහරණං උදාහරණසහිතං ලක්ඛණං අහං කථයාමි. එත්ථ ච–

17. 因此，作品纵然具足文采，但因微小过失亦不为所取；纵无文采修饰，若无过失，仍为智者所采纳。由于避免过失是首要且必须之事，现在（作者）为开示所要阐述的过失，而宣说“于词、于句”等。于词，即名等四种词；于句，即具足“由名词格词尾与动词词尾构成的词语组合，包含作者与动词”此等特征的句子；及其义，即彼等词句之义中，凡智者认为是过失的种种类型，皆当了知。我将连同示例，说明此等词等过失之特征。于此——

‘‘පදං චතුබ්බිධං වුත්තං, නාමාඛ්‍යාතොපසග්ගිකං;

නිපාතකඤ්ච තඤ්ඤූහි, අස්සො ඛල්වාභිධාවතී’’ති.

“词有四类已宣说，名、动、前缀与小品；智者皆知此分类，如‘马确实在奔跑’。”

වුත්තනියාමෙන පදං තාව දට්ඨබ්බං. උදාහරීයන්ති ලක්ඛියභාවෙනාති උදාහරණානීති ච, සහ උදාහරණෙනාති සොදාහරණන්ති [Pg.41] ච, ලක්ඛීයති ලක්ඛියමනෙනාති ච විග්ගහො.

应依照所说的规则首先观察词。“因其作为目标被援引”，故为“示例”(udāharaṇa)；“与示例一起”，故为“连同示例”(sodāharaṇa)；“以此为标识”或“被此标识”，此乃其解析。

පදදොසඋද්දෙස

语词过失纲要

18.

18.

විරුද්ධත්ථන්තරාඣත්ථ-කිලිට්ඨානි විරොධි ච;

නෙය්‍යං විසෙසනාපෙක්ඛං, හීනත්ථකමනත්ථකං.

义相违、义冗、染污、抵触；应引、待修饰、义劣、无义。

වාක්‍යදොසඋද්දෙස

语句过失纲要

19.

19.

දොසා පදාන, වාක්‍යාන-මෙකත්ථං භග්ගරීතිකං;

තථා බ්‍යාකිණ්ණගාම්මානි, යතිහීනං කමච්චුතං;

අතිවුත්තමපෙතත්ථං, සබන්ධඵරුසං තථා

词语与语句之过失有：重说、破格、杂乱、粗鄙、失律、失序、过说、离义，以及结构粗涩。

වාක්‍යත්ථදොසඋද්දෙස

句义过失纲要

20.

20.

අපක්කමො’චිත්‍යහීනං, භග්ගරීති සසංසයං;

ගාම්මං දුට්ඨාලඞ්කතීති, දොසා වාක්‍යත්ථනිස්සිතා.

失序、失宜、破格、可疑；粗鄙、恶饰，此等为依于句义之过失。

පදදොසාදිඋද්දෙසවණ්ණනා

语词过失等纲要释义

18-19-20. ඉදානි යථාපටිඤ්ඤාතෙ දොසෙ උද්දිසති ‘‘විරුද්ධත්ථන්තර’’ ඉච්චාදිනා. විරුද්ධං අත්ථන්තරං යස්ස තං විරුද්ධත්ථන්තරං. කිං තං? පදං. එවමුපරිපි යථායොගං. අධිකො අත්ථො විසෙස්‍යස්ස යෙන තං අධ්‍යත්ථං. නීයති අවුත්තො හෙතු එත්ථ ආනීයතීති නෙය්‍යං. දොසා පදානන්ති යෙහි දොසෙහි පදානි දුට්ඨානි, තෙ විරුද්ධත්ථන්තරතාදයො පදානං දොසාති අත්ථො. එවමුපරිපි යථායොගං. වාක්‍යානං දොසාති සම්බන්ධො. භග්ගා රීති කමො යස්මිං තං භග්ගරීතිකං, වාක්‍යං. අපක්කමතාදයො වාක්‍යත්ථදොසා, වාක්‍යත්ථානං දොසතො. වාක්‍යං දුට්ඨං සියාති වාක්‍යමෙව විසෙස්‍යතෙ. තෙන සබ්බත්ථ නපුංසකලිඞ්ගෙන නිද්දෙසො.

18-19-20. 现在，按照先前承诺，以“义相违”(viruddhatthantara)等来指出过失。其有相违之他义者，是为“义相违”。那是什么？是语词。以上其余部分也应按适合的情况类推。“义冗”(adhyattha)是指其意义对于被修饰者而言过多者。“应引”(neyya)是指其中引入了未言之理者。所谓“语词的过失”，是指那些使语词有缺陷的过失，即义相违等，此等是语词的过失之义。以上其余部分也应按适合的情况类推。此与“语句的过失”相连接。“破格”(bhaggarītika)是指其风格与次第破碎的语句。失序等是句义之过失，因其为句义上的缺陷。语句可能是有缺陷的，即语句本身被修饰。因此，处处都以中性词性来作解释。

18-19-20. ඉදානි කථෙතබ්බභාවෙන පටිඤ්ඤාතෙ දොසෙ උද්දිසන්තො ‘‘විරුද්ධ…පෙ… නිස්සිතා’’ති ආහ. කවීහි ඉච්ඡිතත්ථතො [Pg.42] විරුද්ධො අඤ්ඤත්ථො යස්ස පදස්සාති තං විරුද්ධත්ථන්තරං නාම. විසෙස්‍යස්ස අධිකත්ථභාවකරණතො අඣත්ථං නාම. කවීහි ඉච්ඡිතත්ථස්සාවීකරණෙ අවිසදත්තා කිලිට්ඨං නාම. දෙසකාලකලාදීනං විරුද්ධත්තා විරොධි නාම. අඤ්ඤමාහරිත්වා වත්තබ්බතො නෙය්‍යං නාම. විසෙසනං පත්වාව සාත්ථකභාවප්පත්තිතො විසෙසනාපෙක්ඛං නාම. විසෙස්‍යස්ස හීනතාපාදනතො හීනත්ථකං නාම. අත්ථරහිතත්තා අනත්ථකං නාමාති ඉමෙ අට්ඨ පදනිස්සිතත්තා පදදොසා නාම.

18-19-20. 现在为了说明应当指出的过失，所以宣说“相违……乃至……依止”等。诗人们所期望的意义相反，而表达其他意义的语词，称为“义相违”(viruddhatthantara)。由于使被修饰的事物显得意义更重，所以称为“义冗”(ajhattha)。由于未能清楚地表达诗人们所期望的意义，所以称为“染污”(kiliṭṭha)。由于与处所、时间、技艺等相违背，所以称为“抵触”(virodhi)。需要引用其他意义才能说明，所以称为“应引”(neyya)。只有获得修饰才能变得有意义，所以称为“待修饰”(visesanāpekkha)。由于使被修饰的事物显得低劣，所以称为“义劣”(hīnatthaka)。由于毫无意义，所以称为“无义”(anatthaka)。这八种过失因为依止于语词而产生，所以称为“语词之过”(padadosa)。

වුත්තත්ථස්සෙව පුන වචනතො එකත්ථං නාම. භින්නක්කමත්තා භග්ගරීතිකං නාම. තථා සම්මොහකාරණත්තා බ්‍යාකිණ්ණං නාම. විසිට්ඨවචනවිරහතො ගාම්මං නාම. යතිසම්පත්තිවිරහතො යතිහීනං නාම. පදත්ථක්කමතො චුතත්තා කමච්චුතං නාම. ලොකියං වොහාරමතික්කම්ම වුත්තත්තා අතිවුත්තං නාම. සමුදායත්ථතො අපගතත්තා අපෙතත්ථං නාම. බන්ධඵරුසයුත්තත්තා බන්ධඵරුසං නාම, තෙන සහිතං සබන්ධඵරුසන්ති ඉමෙ නව වාක්‍යානං තථා දොසා නාම. එත්ථ තථාසද්දො ‘‘දොසා’’ති පදං උපසංහරති.

重复已说之义，名为“重说”(ekattha)。因文句结构断裂，名为“破格”(bhaggarītika)。因其为迷惑之因，名为“杂乱”(byākiṇṇa)。因缺少优美文辞，名为“粗鄙”(gāmma)。因缺少音节停顿，名为“失律”(yatihīna)。因脱离词义次第，名为“失序”(kamaccuta)。因超出世俗惯用语，名为“过说”(ativutta)。因脱离整体之义，名为“离义”(apetattha)。因与结构粗涩相应，名为“结构粗涩”(bandhapharusa)。此九种亦是语句之过失。在此，“如是”(tathā)一词，是与“过失”(dosā)一词相连接。

අපගතක්කමත්තා අපක්කමං නාම. උචිතභාවස්ස පරිහීනත්තා ඔචිත්‍යහීනං නාම. භින්නවිභත්තික්කමත්තා භග්ගරීති නාම. සංසයජනනතො සසංසයං නාම. දුප්පතීතිකරත්තා ගාම්මං නාම. දූසිතාලඞ්කාරත්තා දුට්ඨාලඞ්කති නාමාතිමෙ ඡ වාක්‍යත්ථනිස්සිතත්තා වාක්‍යත්ථදොසා නාම.

因远离次第，名为“失序”(apakkama)。因失去适宜之态，名为“失宜”(ocityahīna)。因格位次第破碎，名为“破格”(bhaggarīti)。因产生疑惑，名为“可疑”(sasaṃsaya)。因其难以理解，名为“粗鄙”(gāmma)。因修饰被玷污，名为“恶饰”(duṭṭhālaṅkati)。此六种因依止于句义，名为“句义之过”(vākyatthadosa)。

අඤ්ඤො අත්ථො අත්ථන්තරො. විරුද්ධො අත්ථන්තරො යස්සාති විග්ගහො. දොසපකාසකපදම්පි දොසතො අබ්‍යතිරිත්තත්තා දොසො නාම. එවං සන්තෙපි සමාසෙන පදස්ස ගහිතත්තා නපුංසකං හොති. එසෙවනයො ඉතො පරෙසුපි. විසෙස්‍යස්ස අධිකො අත්ථො යස්ස තං, කිලිට්ඨං විය කිලිට්ඨං. යථා හි මලග්ගහිතො ආදාසො අත්තනො කිලිට්ඨත්තා [Pg.43] මුඛාදීනං පකාසනෙ අවිසදො හොති, එවමධිප්පෙතත්ථප්පකාසනෙ අසමත්ථං පදං කිලිට්ඨං නාම. විරොධො අස්ස අත්ථීති විරොධි. නීයති අවුත්තො හෙතු එත්ථාති නෙය්‍යං. විසෙසනෙ අපෙක්ඛා යස්ස තං. හීනො විසෙස්‍යස්ස අත්ථො යෙන තං. නත්ථි අත්ථො යස්ස තන්ති විග්ගහො.

另一义是为“他义”(atthantara)。“其有相违之他义者”，是为“义相违”(viruddhatthantara)的解析。揭示过失的语词，也因与过失无异，故称为过失。即使如此，由于以复合词形式把握语词，故为中性。此理亦适用于其后诸处。其意义对于被修饰者而言过多的词语，(即是“义冗”)。如同“染污”(kiliṭṭha)一般，(此词亦是)“染污”。正如被污垢沾染的镜子，因其自身染污，故不能清晰地映现面容等；同样地，在表达所期之义时无能的语词，即称为“染污”。“其有相违者”，是为“抵触”(virodhi)。“于此引入未说之理者”，是为“应引”(neyya)。“其有待于修饰者”，是为“待修饰”(visesanāpekkha)。“因此而使被修饰者之义低劣者”，是为“义劣”(hīnatthaka)。“其无有意义者”，是为“无义”(anatthaka)的解析。

පදදොසානං අනඤ්ඤත්තෙපි විකප්පනාභෙදතො ‘‘පදානං දොසා’’ති වුත්තං, යථා ‘‘සිලාපුත්තකස්ස සරීර’’න්ති. වාක්‍යානං දොසාති එත්ථාපි එසෙව නයො. එකො අත්ථො යස්ස තං. භග්ගාරීති කමො යස්ස තං. විසුං විසුං ආකිණ්ණං බ්‍යාකිණ්ණං. ගාමෙ භවො ගාම්මො, අබ්‍යත්තානං වොහාරො. තප්පකාසකපදම්පි උපචාරතො ගාම්මං නාම. යති හීනා එත්ථාති යතිහීනං. කමතො චුතං කමච්චුතං. අතික්කම්ම වුත්තං අතිවුත්තං. අත්ථතො අපෙතං අපෙතත්ථං. බන්ධෙ ඵරුසං ඵරුසතා යත්ථ තං. අපගතො කමො යස්මා තං. ඔචිත්‍යං හීනං යත්ථ තං. භග්ගා රීති යත්ථ තං. සහ සංසයෙන වත්තතීති තං. ගාම්මං වුත්තනයමෙව. දුට්ඨා දූසිතා අලඞ්කති අලඞ්කාරො යත්ථ තං. වාක්‍යානං අත්ථො, තන්නිස්සිතා වාක්‍යත්ථනිස්සිතාති විග්ගහො. එත්ථ අනත්ථකාපෙතත්ථදොසද්වයං පදවාක්‍යතො භින්නං, අඤ්ඤං භග්ගරීතිදොසද්වයං, ගාම්මද්වයං, කමච්චුතඅපක්කමද්වයඤ්ච වාක්‍යවාක්‍යත්ථතො භින්නං.

语词之过，虽非（与过失）有异，然因分别之不同而说为“语词之过”，如同“石像之身”一般。“语句之过”于此亦是同理。“其义为一者”，是为“重说”。“其风格次第破碎者”，是为“破格”。“处处散乱者”，是为“杂乱”。“生于乡村者”，是为“粗鄙”，即无知者之言说。表达此意之语词，亦由转喻而称“粗鄙”。“于此音节有缺者”，是为“失律”。“从次第脱离者”，是为“失序”(kamaccuta)。“超越而说者”，是为“过说”。“从义理脱离者”，是为“离义”。“其结构有粗涩者”，是为“结构粗涩”。“次第已离者”，是为“失序”(apakkama)。“适宜性有缺者”，是为“失宜”。“风格破碎者”，是为“破格”。“与疑惑共存者”，是为“可疑”。“粗鄙”如前已说。“其修饰被玷污者”，是为“恶饰”。“语句之义，依止于彼者”，是为“依止句义”(vākyatthanissita)的解析。在此，“无义”与“离义”二过，区别于语词与语句（之过）；另有“破格”二过、“粗鄙”二过、以及“失序”(kamaccuta)与“失序”(apakkama)二过，区别于语句与句义（之过）。

පදදොසනිද්දෙසවණ්ණනා

词过失解释释义

21.

21.

විරුද්ධත්ථන්තරං තඤ්හි, යස්ස’ඤ්ඤත්ථො විරුජ්ඣති;

අධිප්පෙතෙ යථා මෙඝො, විසදො සුඛයෙ ජනං.

意义相违者，其异义与所欲表达之义相悖；譬如清净之云，能令众生喜悦。

21. අථොද්දෙසක්කමෙන පදාදිදොසෙ උදාහරති ‘‘විරුද්ධි’’ ච්චාදිනා. හි යස්මා කාරණා, පසිද්ධියං වා හිසද්දො. යස්ස පදස්ස අඤ්ඤො අධිප්පෙතතො අපරො අත්ථො අධිප්පෙතෙ වත්තුමිච්ඡිතෙ අත්ථෙ විරුජ්ඣතීති අනුවදිත්වා තස්මා [Pg.44] තං ‘‘විරුද්ධත්ථන්තර’’න්ති විධීයතෙ. ‘‘යථෙ’’ත්‍යුදාහරති. යථා ඉදං විරුද්ධත්ථන්තරං, තථා අඤ්ඤම්පි තාදිසං දට්ඨබ්බං. න ත්විදමෙවෙති යථාසද්දස්ස අත්ථො. මෙඝො විසදො සුඛයෙ ජනන්ති. විසං උදකං, තං දදාතීති විසදො මෙඝො වාරිවහො ජනං ලොකං සුඛයෙ සුඛයතීති කවිච්ඡිතත්ථො. විසසද්දො ගරළස්ස ච වාචකො සියාති ගරළදො මෙඝො මාරයති, න පන සුඛයතීති ‘‘විසදො’’ති විසෙසනපදස්ස විරුද්ධතා.

21. 然后，依照概要的次第，举出词等过失中的“相违”等例子。“hi”字是因为这个原因，或者“hi”字用于惯常用法。当某个词语，其异义与所欲表达的、意欲言说的意义相违背时，（此义）被转述，因此它被规定为“意义相违”。以“譬如”为例。正如这个“意义相违”，其他类似的也应如此看待。“譬如”一词的意思并非仅限于此。“清净之云令众生喜悦”。“visa”是水，给予水者即是“visado”，即降雨之云使世人喜悦，这是诗人所欲表达的意义。“visa”一词也可以指毒药，因此“给予毒药之云”会致人死亡，而非使人喜悦，所以形容词“visado”存在矛盾。

21. ඉදානි උද්දිට්ඨානුක්කමෙන විරුද්ධත්ථන්තරාදීනං සලක්ඛණලක්ඛියං දස්සෙන්තො ‘‘විරුද්ධි’’ච්චාදිමාහ. යස්ස පදස්ස අඤ්ඤත්ථො කවිච්ඡිතත්ථතො අඤ්ඤො අත්ථො අධිප්පෙතෙ ඉච්ඡිතත්ථෙ හි යස්මා විරුජ්ඣති, තස්මා තං පදං විරුද්ධත්ථන්තරං නාම. පසිද්ධියං වා හිසද්දො. තථා හෙස අප්පසිද්ධං විරුද්ධත්ථන්තරං ‘‘යස්ස අඤ්ඤත්ථො අධිප්පෙතෙ විරුජ්ඣතී’’ති පකාසෙත්වා තස්මිං පකාසිතත්ථවිසයෙ වත්තති. ‘‘තං හී’’ති යොජිතත්තා ‘‘යස්ස අඤ්ඤත්ථො අධිප්පෙතෙ විරුජ්ඣතී’’ති ලක්ඛණං පසිද්ධභාවෙන අනුවදිත්වා තං විරුද්ධත්ථන්තරන්ති අනුවදිතබ්බඅප්පසිද්ධවිරුද්ධත්ථන්තරං විධීයතෙ, යථා ‘‘යො කුණ්ඩලී, සො දෙවදත්තො’’ති. උපරි පසිද්ධානුවාදෙන අප්පසිද්ධවිධානමෙව දට්ඨබ්බං. ‘‘යථා…පෙ… ජන’’න්ති උදාහරණං ලක්ඛියං දස්සෙති. යථා ‘‘මෙඝො විසදො’’ච්චාදි විරුද්ධත්ථන්තරස්ස උදාහරණං, එවමීදිසමඤ්ඤම්පි ඉමස්සුදාහරණං, න කෙවලං ‘‘මෙඝො’’ච්චාදිමෙව භවතීති වුත්තං හොති. යථාසද්දො චෙත්ථ ඉවසද්දපරියායත්ථෙපි උදාහරණත්ථො දට්ඨබ්බො, උපරිප්‍යෙවං. මෙඝො අම්බුධරො විසදො විසසඞ්ඛාතං ජලං දදන්තො ජනං සුඛයෙ සුඛයතීති කවීහි අධිප්පෙතත්ථො. එත්ථ විසසද්දස්ස ගරළසඞ්ඛාතසප්පවිසවාචකත්තා, ‘‘විසං දදාතීති විසදො’’ති එත්ථ විසස්ස උදකවිසානං සාධාරණත්තා විසදායකො මෙඝො නාසෙතියෙව, න සුඛයතීති කවිනා [Pg.45] අධිප්පෙතස්ස සුඛකාරණස්ස මෙඝවිසෙසනවිසසද්දස්ස විරුද්ධඅඤ්ඤත්ථතාති විසපදං විරුද්ධත්ථන්තරදොසෙන දුට්ඨන්ති.

21. 现在，依照所概述的次第，为显示“意义相违”等（词过失）的自相和所相，（作者）说“相违”等。某个词语，其异义与诗人所欲表达的、意欲言说的意义相违背，因此那个词语就叫做“意义相违”。或者“hi”字表示惯用义。同样地，这个未被公认的“意义相违”，在说明“其异义与所欲表达之义相违背”后，就在所说明的意义范畴内成立。由于连接了“那正是”，通过公认的方式重述“其异义与所欲表达之义相违背”这一特征，从而规定了未被公认的“意义相违”，如同“那个戴耳环的人就是提婆达多(Devadatta)”。以上是通过公认的重述方式来规定未被公认者，应当这样看待。“譬如……世人”这个例子说明了所相。正如“清净之云”等是“意义相违”的例子，同样地，其他这类例子也是如此，并非仅指“云”等而已，这是所说的意思。此处“譬如”一词，即使在“如同”一词的同义词中，也应理解为例子之义，上文亦是如此。云，即降雨者，“visado”（清净），给予名为“visa”的水，使世人喜悦，这是诗人们所欲表达的意义。在此，由于“visa”一词也指名为“garaḷa”的蛇毒，而“给予‘visa’者即是‘visado’”，在此“visa”对水和毒是共通的，因此给予“visa”的云只会带来毁灭，而非喜悦，这与诗人所欲表达的、作为快乐原因的云的修饰语“visado”的意义相违背，所以“visa”一词因“意义相违”的过失而被指摘。

22.

22.

විසෙස්‍යමධිකං යෙනා’-ධ්‍යත්ථමෙතං භවෙ යථා;

ඔභාසිතාසෙසදිසො,ඛජ්ජොතො’යං විරාජතෙ.

若使被修饰语增益，此即“增益义”过失，譬如：此萤火虫，普照诸方，熠熠生辉。

22. යෙන පදෙන විසෙස්‍යං විසෙසිතබ්බං අපරං පදං අත්ථවසෙන අධිකං භවතීත්‍යනුවදිත්වා එතං අඣත්ථං භවෙති විධීයතෙ. ‘‘යථෙ’’ත්‍යුදාහරති ‘‘ඔභාසිතෙ’’ච්චාදි. එවමුපරිපි සුවිඤ්ඤෙය්‍යං. ඔභාසිතා දීපිතා අසෙසා නිඛිලා දිසායෙන සොයං ඛජ්ජොතො විරාජතෙ දිප්පති. එත්ථ ඛජ්ජොතස්සාඛිලදිසාභාගාවභාසනමතිවුත්තීති අධිකත්ථං.

22. 当某个词语使被修饰的另一个词在意义上变得增益时，转述说此即“增益义”(ajhattha)。以“譬如”为例，即“普照”等。同样地，以上也容易理解。“普照”即是照亮、使明亮，所有、全部的方位都被照亮，此萤火虫闪耀光芒。在此，萤火虫照亮所有方位的说法是夸张，因此是“增益义”。

22. යෙන විසෙසනපදෙන විසෙස්‍යං විසෙසිතබ්බං පදං අත්ථවසෙන අධිකං හොති, එතං යථාවුත්තලක්ඛණොපෙතං පදං අඣත්ථං භවෙ අඣත්ථං නාම පදදොසො භවෙ. යථා තස්සුදාහරණමෙවං. ඔභාසිතාසෙසදිසො ජොතිතසබ්බදිසො අයං ඛජ්ජොතො අයං ජොතිරිඞ්ගණො විරාජතෙ දිප්පති. එත්ථ විසෙස්‍යස්ස ඛජ්ජොතස්ස සකලදිසොභාසනස්ස අඣත්ථත්තා ‘‘ඔභාසිතාසෙසදිසො’’ති විසෙසනපදං අඣත්ථපදදොසො නාම. ඔභාසිතා අසෙසදිසා යෙනාති විග්ගහො.

22. 当修饰词使被修饰的词在意义上显得过分时，这种符合上述特征的词语，即是名为“增益义”(ajhattha)的词过失。譬如其例子就是这样。“普照诸方”，即照亮所有方位，此萤火虫，此萤火虫，闪耀光芒。在此，由于被修饰语萤火虫照亮所有方位是“增益义”，所以“普照诸方”这个修饰词即是名为“增益义”的词过失。“普照诸方”的分解是：所有方位都被其照亮。

23.

23.

යස්ස’ත්ථාවගමො දුක්ඛො,පකත්‍යාදිවිභාගතො;

කිලිට්ඨං තං යථා තාය,සො’යමාලිඞ්ග්‍යතෙ පියා.

若其意义因词根等之分别而难以理解，那即是“晦涩”(kiliṭṭha)过失，譬如：他被那亲爱的女子拥抱。

23. පකත්‍යාදිවිභාගතොති [Pg.46] පච්චයා පඨමං කරීයතීති පකති. ආදිසද්දෙන පච්චයාදීනං පරිග්ගහො. පකත්‍යාදීනංවිභාගතො විභජනතො, ‘‘අයං පකති, අයං පච්චයො, අයමාදෙසො’’තිආදිනා පකතිපච්චයවිභාගකප්පනතොති වුත්තං හොති. පීණෙතීති පී, තාය පියා වල්ලභාය සොයං සාමී ආලිඞ්ග්‍යතෙ සිලිස්සතෙ. එත්ථ ‘‘පියා’’ති කිලිට්ඨං.

23. “因词根等之分别”，即是说，首先被造作的因缘即是“词根”(pakati)。“等”字包含词缀(paccaya)等。通过分别“词根”等，即通过区分“这是词根，这是词缀，这是替换”(ādesa)等，这样说明了“词根”和“词缀”的分类安排，这是所说的意思。“pī”（使满足），因此他被那亲爱的、可爱的女子拥抱、缠绕。在此，“piyā”一词是“晦涩”(kiliṭṭha)过失。

23. යස්ස පදස්ස අත්ථාවගමො අත්ථාවබොධො පකත්‍යාදිවිභාගතො ‘‘අයං පකති, අයං පච්චයො, අයමාදෙසො’’තිආදිනා පකත්‍යාදීනං විභජනජානනෙන, ‘‘පකත්‍යාදි නාම කි’’න්ති ගවෙසනතො වා දුක්ඛො, තං කිලිට්ඨං නාම. යථා තස්සුදාහරණමෙවං. තාය පියා වනිතාය සො අයං වල්ලභො ආලිඞ්ග්‍යතෙ සිලිස්සතෙ. පච්චයා පඨමං කරීයතීති පකති. සා ආදි යෙසං පච්චයානං, තෙසං විභාගොති වාක්‍යං. පීණෙතීති පී, නාරී. තාය පියා එත්ථ පියාසඞ්ඛාතාය වල්ලභාය කථනෙ පීසද්දස්ස අවිසදත්තා ‘‘පියා’’ති පදං කිලිට්ඨං.

23. 某个词语，若其意义的理解或领悟，因“词根”(pakati)等之分别——即通过区分“这是词根，这是词缀”(paccaya)，这是替换(ādesa)等方式，或因探究“何为词根等”而变得困难，那它就叫做“晦涩”(kiliṭṭha)过失。譬如其例子就是这样。他，这位可爱的男子，被那亲爱的女子拥抱、缠绕。首先被造作的因缘即是“词根”。此句（pakatyādivibhāgato）即是对以本性为首的词缀等进行分别。“pī”（使满足），指女人。在此，在谈论被称为“亲爱的”的可爱女子时，由于“pī”这个词不清晰，所以“piyā”一词是“晦涩”过失。

24.

24.

යං කිලිට්ඨපදං මන්දා-භිධෙය්‍යං යමකාදිකං;

කිලිට්ඨපදදොසෙව, තම්පි අන්තො කරීයති.

凡是“晦涩词”(kiliṭṭhapada)，意义晦涩(mandābhidheyya)，或双关语(yamaka)等；它也被归入“晦涩词过失”之中。

24. ඉදානි යමකාදිකමනධිප්පෙතම්පි කිලිට්ඨෙයෙව අන්තොගධං දස්සෙතුමාහ ‘‘ය’’න්තිආදි. තත්ථ යන්ති අනියමවචනං, තස්ස නියමවචනං යමකාදිකන්ති. යමකමාදි යස්ස පහෙළිකාජාතස්ස තං යමකාදිකං. කීදිසන්ති ආහ ‘‘කිලිට්ඨපද’’න්තිආදි. කිලිට්ඨානි අප්පතීතදොසසභාවෙ ඨිතතාය මලිතාන්‍යවිසදානි පදානි යස්ස තං කිලිට්ඨපදං. මන්දො අප්පකො අභිධෙය්‍යො අත්ථො යස්ස තං මන්දාභිධෙය්‍යං, තාදිසං තම්පි යමකාදිකං කිලිට්ඨපදදොසෙයෙව යථාවුත්තෙ අන්තො අබ්භන්තරෙ කරීයති විධීයති [Pg.47] තත්ථෙව පක්ඛිපීයති, කිලිට්ඨපදදොසතො න බ්‍යතිරිච්චතීති අධිප්පායො.

24. 现在，为显示即使非所意指的双关语(yamaka)等亦被包含在染污(kiliṭṭha)中，（作者）说“凡是”等。其中，“凡是”为不定之词，其确定之词为“双关语等”。以双关语为首的谜语类，即是“双关语等”。是怎样的呢？（作者）说“染污词”等。其词语因住于不悦意过失之自性而污浊、不清晰，即是“染污词”。其所说义少，即是“义少者”。像这样的双关语等，也被置于、规定、投入如前所述的染污词过失的内部(anto)，即阿邦答勒(abbhantare)中。其意为：不外于染污词过失。

24. ඉදානි අනධිප්පෙතමපි යමකාදිං කිලිට්ඨදොසෙයෙව අන්තොකරණබ්‍යාජෙන ආවීකරොන්තො ආහ ‘‘යං කිලිට්ඨෙ’’ච්චාදි. කිලිට්ඨපදං අප්පතීතදොසෙන මිස්සකත්තා අවිසදපදං මන්දාභිධෙය්‍යං අප්පකාභිධෙය්‍යං යං යමකාදිකං යං යමකප්පහෙළිකාජාතමත්ථි, තම්පි කිලිට්ඨපදදොසෙයෙව යථාවුත්තකිලිට්ඨපදදොසෙයෙව අන්තො කරීයති අබ්භන්තරෙ කරීයති, කිලිට්ඨපදදොසතො අබ්‍යතිරිත්තන්ති අධිප්පායො. කිලිට්ඨානි පදානි යස්ස, මන්දො අභිධෙය්‍යො යස්ස, යමකං ආදි යස්ස පහෙළිකාජාතස්ස, කිලිට්ඨපදානං දොසොති විග්ගහො.

24. 现在，（作者）以将非所意指的双关语(yamaka)等包含在染污(kiliṭṭha)过失中为由而阐明，说“凡是染污的”等。染污词，因与不悦意过失混合，故为不清晰之词，其所说义少、所说义浅。凡是双关语等，凡是双关语谜语类，它也被置于如前所述的染污词过失的内部(anto)，即阿邦答勒(abbhantare)中。其意为：不外于染污词过失。其释语(viggaha)为：“其词语是染污的”（即染污词）；“其所说义是少的”（即义少者）；“其谜语类以双关语为首”（即双关语等）；“染污词的过失”（即染污词过失）。

25.

25.

පතීතසද්දරචිතං, සිලිට්ඨපදසන්ධිකං;

පසාදගුණසංයුත්තං, යමකං මත’මෙදිසං.

由悦意词构成，词语连接流畅，与明净之德相应，如是双关语(yamaka)方为所许。

25. හොතු කාමමනභිමතමෙදිසං යමකාදිකං, කිඤ්චරහි අභිමතන්ති ආහ ‘‘පතීති’’ච්චාදි. අත්තනො වචනීයත්ථප්පතීතවසෙන වාචකාපි සද්දා පතීතායෙව නාමාති පතීතෙහි පසිද්ධෙහි සද්දෙහි පාටිපදිකෙහි රචිතං කතං පතීතසද්දරචිතං. සිලිට්ඨා අඤ්ඤමඤ්ඤාලිඞ්ගනෙන මට්ඨා පදානං ස්‍යාද්‍යන්තාදීනං සන්ධයො සන්ධනා යස්ස තං සිලිට්ඨපදසන්ධිකං. පතීතසද්දරචිතත්තායෙව පසාදසඞ්ඛාතෙන ගුණෙන සද්දාලඞ්කාරෙන සංයුත්තං සම්මදෙවොපෙතං එදිසං යථාවුත්තගුණාසයං රමණීයං යමකං මතං අභිමතන්ති අත්ථො.

25. “诚然，此等双关语(yamaka)等非所意许，然何者为所意许？”（作者）说“由悦意”等。因其所说之义悦意，故能说之词亦名“悦意”。因此，由悦意的、著名的词与语基所构成，即是“由悦意词构成”。“词语连接流畅”，是指其词语（如格等结尾）的连接，因互相结合而平滑。正因其“由悦意词构成”，故与名为“明净”之德，即言语庄严(saddālaṅkāra)，相应(saṃyutta)且圆满具足。其义为：如是具备所述功德、令人愉悦的双关语，方为所许、所意许。

25. ඉදානි අධිගතෙසු යමකෙසු ඊදිසං යමකමිට්ඨමිති සිස්සානං උපදිසන්තො ආහ ‘‘පතීතෙ’’ච්චාදි. පතීතසද්දරචිතං ‘‘ඉමස්සත්ථස්සායං වාචකො’’ති පතීතෙහි පසිද්ධෙහි සද්දෙහි රචිතං පාටිපදිකෙහි කතං සිලිට්ඨපදසන්ධිකං සිලිට්ඨා ස්‍යාද්‍යන්තාදිපදානං සන්ධයො යස්ස තං [Pg.48] පසාදගුණසංයුත්තං පතීතසද්දරචිතත්තායෙව පසාදසඞ්ඛාතෙන සද්දාලඞ්කාරගුණෙන සංයුත්තං ඊදිසං එවංභූතං ගුණාධිකතො රමණීයං උපරි වක්ඛමානයමකසදිසං යමකං මතං විඤ්ඤූහි අභිමතං. පතීතා ච තෙ සද්දා ච, තෙහි රචිතං, සිලිට්ඨා පදානං සන්ධයො යස්ස, පසාදොති ගුණො සද්දාලඞ්කාරො, තෙන සංයුත්තන්ති විග්ගහො.

25. 如今，于已通晓的双关语中，为向弟子们开示“如是双关语为所喜爱”，（作者）说“由悦意”等。“由悦意词构成”，即由“此为此义之能说者”这样悦意的、著名的词与语基所构成。“词语连接流畅”，即其格等结尾之词语的连接流畅。“与明净之德相应”，即正因其“由悦意词构成”，故与名为“明净”的言语庄严之德相应(saṃyutta)。如是，此双关语因功德殊胜而令人愉悦，如同下文将述之双关语，为智者所许、所意许。其释语(viggaha)为：“彼等词亦悦意，由彼等所构成”；“其词语之连接流畅”；“明净，即言语庄严之德，与彼相应”。

26.

26.

අබ්‍යපෙතං බ්‍යපෙත’ඤ්ඤ-මාවුත්තානෙකවණ්ණජං;

යමකං තඤ්ච පාදාන-මාදිමජ්ඣන්තගොචරං.

无间、有间及其他，由多音重复而生；此双关语(yamaka)，遍及偈颂句首、中、尾。

26. ඉදානි තං යථාවුත්තමභිමතං දස්සෙතුමුපක්කමතෙ ‘‘අබ්‍යපෙතෙ’’ච්චාදිනා. ආවුත්තා අධිවුත්තා පුනප්පුනුච්චාරණුපෙතා අනෙකෙසං පතිරූපත්තා, බහුවණ්ණා සරබ්‍යඤ්ජනරූපා, න එකො වණ්ණො තස්සානුප්පාසත්තා, තථා ච වක්ඛති ‘‘වණ්ණාවුත්ති පරො යථා’’ති, තෙහි ජාතං යමකන්ති විඤ්ඤායතෙ. කතිවිධං තං විකප්පීයතීති ආහ ‘‘අබ්‍යපෙතං බ්‍යපෙතඤ්ඤ’’න්ති. තත්ථ යං වණ්ණන්තරාබ්‍යවහිතං වණ්ණසමුදායෙන වුත්තං. තදබ්‍යපෙතං යමකං. යං තු බ්‍යවහිතං, තං බ්‍යපෙතං. යං පන උභයමිස්සං, තං අඤ්ඤං අපරං අබ්‍යපෙතබ්‍යපෙතන්ති තිධා යමකං තාව විකප්පීයතෙ. තමෙතං තිවිධං යමකං විසයවිභාගනිරූපනායං ආදි ච මජ්ඣො ච අන්තො ච ගොචරො විසයො යස්සෙති ආදිමජ්ඣන්තගොචරං විඤ්ඤෙය්‍යං. කෙසං පාදානං? පච්චෙකං චතුන්නංගාථාවයවානං. සාපෙක්ඛත්තෙපි සමාසො ගම්මකත්තා.

26. 现在，（作者）以“无间”等开始，着手阐述如前所述的所意许者。“重复”(āvuttā)，即增说、具足反复念诵，因其适合于多种（语境），故为多音，即元音与辅音之形式，而非单一音，因后者为随韵(anuppāsa)。如（后文）将说：“音之重复为另一（修辞）”。由彼等（多音重复）所生，当知为双关语(yamaka)。其分别有几种？（作者）说“无间、有间及其他”。其中，由音群所说，无他音间隔者，是为无间双关语。有间隔者，是有间。而兼具二者，则为其他，即无间有间（混合），如是双关语暂分三种。为确定此三类双关语之范围，当知“其范围为句首、中、尾”，即以句首、中、尾为其行境、范围。是何者之句？是每一偈颂的四个组成部分。虽有相待关系，但（此）复合词因能表意而是成立的。

තත්ථ පාදචතුක්කස්ස ආදිමජ්ඣන්තභාවීනං යමකානං යාවන්තො පකාරා සම්භවන්ති, තෙ මූලා සත්ත. කථං? එකස්මිංයෙව පාදෙ ක්වචි ආදියමකං, ක්වචි මජ්ඣයමකං, ක්වචි අන්තයමකං, ක්වචි මජ්ඣන්තයමකං, ක්වචි මජ්ඣාදියමකං, ක්වචි ආද්‍යන්තයමකං, ක්වචි සබ්බයමකන්ති. එවං පච්චෙකං මූලභූතා සත්තාති [Pg.49] චතූසු අට්ඨවීසති හොන්ති. පාදාදියමකඤ්ච පඨමපාදාදියමකමබ්‍යපෙතං තථා දුතියතතියචතුත්ථපාදාදියමකමබ්‍යපෙතං පඨමදුතියපාදාදියමකමබ්‍යපෙතං පඨමතතියපාදාදියමකමබ්‍යපෙතං පඨමචතුත්ථපාදාදියමකමබ්‍යපෙතන්තිආදිනා අනෙකධා පසංසන්ති. යදා ච සබ්බතොයමකං, තදා මහායමකාදයො විකප්පා ජායන්තීති වෙදිතබ්බං.

其中，于四句（偈）中，在句首、中、尾出现的双关语(yamaka)，所有可能之类别，根本有七种。云何？于一句之中，或为句首双关，或为句中双关，或为句尾双关，或为句中句尾双关，或为句中句首双关，或为句首句尾双关，或为全句双关。如是，每一（句）根本有七种，故于四（句）中有二十八种。句首双关亦可多方分别，如：无间第一句句首双关，及无间第二、三、四句句首双关；无间第一、二句句首双关，无间第一、三句句首双关，无间第一、四句句首双关等。当有遍于全偈的双关语时，当知会产生大双关语等分别。

26. ඉදානි අභිමතයමකං දීපෙති ‘‘අබ්‍යපෙතෙ’’ච්චාදිනා. ආවුත්තෙහි පුනප්පුනං වුත්තෙහි අනෙකවණ්ණෙහි සමුදායරූපත්තා අනෙකෙහි සරබ්‍යඤ්ජනසරීරෙහි වණ්ණෙහි ජාතං යමකං අඤ්ඤෙහි වණ්ණෙහි අබ්‍යවහිතත්තා අබ්‍යපෙතං, වණ්ණන්තරෙහි බ්‍යවහිතත්තා බ්‍යපෙතං, උභයමිස්සකත්තා තෙහි අඤ්ඤං අබ්‍යපෙතබ්‍යපෙතඤ්චාති තිවිධං හොති. තඤ්ච යමකං විසයවිභාගනියමෙන ගාථාපාදානං ආදිගොචරං මජ්ඣගොචරං අන්තගොචරමිති තිවිධං හොති. එත්ථ චසද්දො වත්තබ්බන්තරෙ පවත්තති, වත්තබ්බන්තරං නාම යථාවුත්තඅබ්‍යපෙතාදිභෙදතො අඤ්ඤං වත්තබ්බතාය සමුඛීභූතං පාදානං ආදිමජ්ඣාවසානන්තරං, උපන්‍යාසො වාක්‍යාරම්භොති ච එතස්සෙව නාමං. විසදිසෙන වණ්ණෙන අපෙතං බ්‍යපෙතං. තබ්බිපරීතමබ්‍යපෙතං. අබ්‍යපෙතඤ්ච බ්‍යපෙතඤ්ච අඤ්ඤඤ්චාති සමාහාරද්වන්දො. අනෙකෙ ච තෙ වණ්ණා ච, ආවුත්තායෙව අනෙකවණ්ණා, තෙහි ජාතං, ආදි ච මජ්ඣො ච අන්තො ච, තෙ ගොචරා යස්සාති විග්ගහො.

26. 如今，以“abyapete”等句阐明所欲说之双叠(yamaka)。由反复诵说之众多音节(vaṇṇa)——即众多之元音与辅音——所构成，由此而生之双叠，因不为其他音节所间隔，故称“无间”(abyapeta)；因被其他音节所间隔，故称“有间”(byapeta)；因二者混合，故称“其他”(añña)，即“无间有间”，此为三种。该双叠复依范围划分之规定，有偈颂句首、句中、句末三种行境。此处“ca”字，转入其他所说之事。所谓“其他所说之事”，即于前述“无间”等区别之外，作为当说之事而现前，与句之首、中、尾相邻者，亦名“引言”(upanyāso)或“句首”(vākyārambho)。为相异之音节所离，是为“有间”。与此相反，是为“无间”。“Abyapetañca byapetañca aññañcāti”是集合式持业释(samāhāradvanda)。其释义(viggaho)为：众多之音节，即是“多音节”(anekavaṇṇā)；由彼等所生。初、中、后，此等为其所行境者。

තත්ථ පාදචතුක්කස්ස ආදිමජ්ඣාවසානෙසු ලබ්භමානයමකභෙදා එකෙකස්මිං පාදෙ සත්ත සත්ත භවන්ති. කථං? පාදාදියමකං පාදමජ්ඣයමකං පාදන්තයමකං මජ්ඣන්තයමකං මජ්ඣාදියමකං ආද්‍යන්තයමකං සබ්බතොයමකන්ති එවං පච්චෙකං සත්ත සත්ත කත්වා චතූසු මූලභූතයමකා අට්ඨවීස [Pg.50] භවන්ති. එත්ථ පාදාදියමකාදිකම්පි අබ්‍යපෙතපඨමපාදාදියමකං තථා දුතියතතියචතුත්ථපාදාදියමකමිති ච අබ්‍යපෙතපඨමදුතියපාදාදියමකං තථා පඨමතතියපාදාදියමකං පඨමචතුත්ථපාදාදියමකමිති ච අබ්‍යපෙතදුතියතතියපාදාදියමකං තථා දුතියචතුත්ථපාදාදියමකමිති ච අබ්‍යපෙතතතියචතුත්ථපාදාදියමකමිති ච එවමබ්‍යපෙතපාදාදියමකා දස හොන්ති. තථා බ්‍යපෙතාපි දසාති වීසති, අබ්‍යපෙතපඨමපාදමජ්ඣයමකං තථා දුතියපාදමජ්ඣයමකමිච්චාදිනා මජ්ඣයමකම්පි වීසතිවිධං හොති. අබ්‍යපෙතපඨමපාදන්තයමකං තථා දුතියපාදන්තයමකමිච්චාදිනා අන්තයමකම්පි වීසතිවිධං. සංසග්ගභෙදතො පන අනෙකවිධං හොති.

于此，四句偈之首、中、尾可得之双叠差别，于每一句中各有七种。云何为七？句首双叠(pādādiyamaka)、句中双叠(pādamajjhayamaka)、句尾双叠(pādantayamaka)、中尾双叠(majjhantayamaka)、中首双叠(majjhādiyamaka)、首尾双叠(ādyantayamaka)、遍一切双叠(sabbatoyamaka)。如是，每一句各作七种，于四句中，根本双叠格有二十八种。此处，句首双叠等，亦有“无间第一句句首双叠”，及“无间第二、三、四句句首双叠”；亦有“无间第一、二句句首双叠”，及“无间第一、三句句首双叠”、“无间第一、四句句首双叠”；亦有“无间第二、三句句首双叠”，及“无间第二、四句句首双叠”；亦有“无间第三、四句句首双叠”。如是，“无间句首双叠”有十种。同理，“有间”亦有十种，共为二十。“无间第一句句中双叠”及“第二句句中双叠”等，“句中双叠”亦有二十种。“无间第一句句尾双叠”及“第二句句尾双叠”等，“句尾双叠”亦有二十种。然依组合之不同，则有多种。

අබ්‍යපෙතපඨමපාදාදියමකවණ්ණනා

无间第一句句首双叠格释义

27.

27.

සුජනා’සුජනා සබ්බෙ, ගුණෙනාපි විවෙකිනො;

විවෙකං න සමායන්ති, අවිවෙකිජනන්තිකෙ.

所有善人与不善人，虽因其德而有辨别力，然于无辨别力者之面前，则不能得其辨别。

27. ‘‘සුජනා’’ඉච්චාදි. සුජනා සජ්ජනා, අසුජනා අසජ්ජනාති එතෙ සබ්බෙ උභයපක්ඛපාතිනො විසෙසා ජනා ගුණෙන සීලාදිනා කරණභූතෙන, හෙතුභූතෙන වා විවෙකිනොපි සාධූසු ලබ්භමානානමසාධූස්වනුපලබ්භනතො පුථුභූතාපි අවිවෙකීනං ජනානං අන්තිකෙ සමීපෙ තෙසං සන්නිධානෙ විවෙකං විභාගං න සමායන්ති නපාපුණන්ති, විභාගවිජානනපඤ්ඤාවෙකල්ලෙන ච විවෙකිනොපි ජනා තෙ එකතො කත්වා පස්සන්තීති. ඉදං පඨමපාදාදියමකමබ්‍යපෙතං.

27. “善人(Sujanā)”等句。善人(sujanā)即贤善之人(sajjanā)，不善人(asujanā)即不贤善之人(asajjanā)。此等一切分属两派之特殊众人，虽因戒等功德为工具或原由而有辨别力，且虽因（某些特质）于善人中可得而于不善人中不可得，故而有别，然于无辨别力者之近处、面前、跟前，则不能得、不能达于辨别(viveka)与区分(vibhāga)。并且，因（无辨别力者）缺乏辨别之智，故见此等有辨别力之人亦混为一体。此即“无间第一句句首双叠”。

27. ඉදානි අබ්‍යපෙතපඨමපාදාදියමකස්ස මුඛමත්තං දස්සෙතුමාහ ‘‘සුජනි’’ච්චාදි. සුජනා සාධුජනා, අසුජනා අසාධුජනා චෙති සබ්බෙ උභයපක්ඛිකා සීලාදිනා, පාණාතිපාතාදිනා ගුණෙන හෙතුනා විවෙකිනො අපි සාධූසු [Pg.51] පාණාතිපාතාදීනං, අසාධූසු සීලාදීනං අප්පවත්තිතො ගුණෙන පුථුභූතාපි අවිවෙකිජනන්තිකෙ විවෙකඤාණරහිතානං ජනානං සන්තිකෙ විවෙකං විභාගං න සමායන්ති න පාපුණන්ති. විවෙකො විනාභවනමෙතෙසමත්ථීති විවෙකිනො. එත්ථ විසයොපචාරෙන විවෙකොති පඤ්ඤා, න විවෙකිනොති අවිවෙකිනො, තෙයෙව ජනා, තෙසං අන්තිකමිති ච විග්ගහො. ඉදං අබ්‍යපෙතපඨමපාදාදියමකං.

27. 如今，为示“无间第一句句首双叠”之开端，而说“sujanā”等句。善人(sujanā)即贤善之人(sādhujanā)，不善人(asujanā)即不贤善之人(asādhujanā)，此等一切皆属两派。虽因戒等或杀生等特质(guṇa)为因而有辨别力，且虽因杀生等于善人中不转起、戒等于不善人中不转起之特质而有别，然于无辨别力者——即于无辨别智之人——面前，则不能得、不能达于辨别(viveka)与区分(vibhāga)。其释义(viggaho)为：“辨别”(viveka)即分离(vinābhāvana)，此为彼等所有，故为“有辨别力者”(vivekino)。此处，依所缘转喻，“辨别”(viveka)即是慧(paññā)；“非有辨别力者”(na vivekino)即是“无辨别力者”(avivekino)，即是彼等人；“于彼等之近处”(tesaṃ antikaṃ)。此即“无间第一句句首双叠”。

අබ්‍යපෙතපඨමදුතියපාදාදියමකවණ්ණනා

无间断第一第二句首双叠格释义

28.

28.

කුසලා’කුසලා සබ්බෙ, පබලා’පබලා’ථවා;

නො යාතා යාව’හොසිත්තං, සුඛදුක්ඛප්පදා සියුං.

一切善与不善法，或强或弱；只要尚未失效，便能带来乐与苦。

28. ‘‘කුසලා’’ඉච්චාදි. පබලා ආසෙවනප්පටිලාභවසෙන බලවන්තො ච. අථාති අනන්තරත්ථෙ නිපාතො. අපබලා තදභාවතො දුබ්බලා ච සබ්බෙ කුසලාකුසලා ධම්මා යාව යත්තකං කාලං අහොසිත්තං විනා උප්පත්තිමත්තං ඵලදානාසම්භවතො කෙවලං ‘‘අහොසී’’ති වචනීයත්ථනිමිත්තමත්තකම්මභාවෙන අහොසිකම්මත්තං නො යාතා න සම්පත්තා, තාව තත්තකං කාලං සුඛඤ්ච දුක්ඛඤ්ච තං පදන්තීති සුඛදුක්ඛප්පදා සියුං. යාව සංසාරපවත්ති, තාව සුඛදුක්ඛදායකා හොන්තීති. ඉදං පඨමදුතියපාදාදියමකමබ්‍යපෙතං.

28. “善”等等。强大，是因获得修习而有力。‘或’(atha)是表示‘其次’义的不变词。弱小，是因无此而无力。所有善与不善法，只要尚未达到失效业的状态——即因无法给予果报，而仅是生起，仅是作为被称为‘已发生’(ahosī)之业的状态——那么在那个时候，它们就会带来快乐和痛苦，所以是‘乐苦之施与者’。只要轮回流转，它们就会是乐与苦的给予者。这是无间断第一第二句首双叠格。

28. පබලා ආසෙවනාදිපච්චයලාභෙන බලවන්තො වා අථ අපබලා තදභාවෙන දුබ්බලා වා සබ්බෙ කුසලාකුසලා අහොසිත්තං ඵලදානාභාවතො පවත්තිමත්තතං යාව යත්තකං කාලං නො යාතා අප්පත්තා, තාව තත්තකං සුඛදුක්ඛප්පදා යථාක්කමං සුඛදුක්ඛපදායිනො සියුං භවන්ති. ඉදං අබ්‍යපෙතපඨමදුතියපාදාදියමකං. කුසලපටිපක්ඛා අකුසලා. ‘‘අහොසී’’ති වත්තබ්බස්ස භාවො අහොසිත්තං. ‘‘එහිපස්සිකො’’තිආදීසු විය ක්‍රියාපදතොපි ණාදිපච්චයා හොන්ති.

28. 强大，是因获得修习等缘而有力；或者弱小，是因无此而无力。一切善与不善法，只要尚未达到失效的状态——即因不给与果报而仅是存续——便会依次成为乐与苦的给予者。这是无间断第一第二句首双叠格。不善是善的对立面。“失效”(ahosittaṃ)是“应被称为‘已发生’”(ahosī'ti vattabbassa)的状态(bhāvo)。就像在“来见”(Ehipassiko)等词中，ṇā等后缀也可来自[动词]词根。

අබ්‍යපෙතපඨමදුතියතතියපාදාදියමකවණ්ණනා

无间断第一第二第三句首双叠格释义

29.

29.

සාදරං සා දරං හන්තු, විහිතා විහිතා මයා;

වන්දනා වන්දනාමාන-භාජනෙ රතනත්තයෙ.

愿我虔诚地对作为礼敬与恭敬之容器的三宝(Ratanattaya)所作的、此特别有益的礼敬，能摧毁忧苦。

29. ‘‘සාදර’’මිච්චාදි. [Pg.52] වන්දනා ද්වාරත්තයොපදස්සියමානා මානො ච පූජා, තෙසං භාජනෙ ආධාරභූතෙ රතිජනනාදිනා අත්ථෙන රතනසඞ්ඛාතානං බුද්ධාදීනං තයෙ සමූහභූතෙ රතනත්තයෙ සාදරං ආදරසහිතං කත්වා මයා විහිතා කතා, විහිතා අලංසංසාරදුක්ඛවිසටනිරාකරණතො විසෙසෙන හිතා පධ්‍යා සා වන්දනා සො පණාමො දරං දරථං කායචිත්තපරිළාහං හන්තු හිංසතු. මයාති වුත්තත්තා මෙති අත්ථතො විඤ්ඤායති. ඉදං පන පඨමදුතියතතියපාදාදියමකමබ්‍යපෙතං.

29. “虔诚”等等。于三宝(Ratanattaya)前，我虔诚地作礼。三宝是佛等三者的集合，因能生起喜悦等义而被称为“宝”，是经由三门所显现的礼敬与恭敬或供养的容器与基础。此礼敬，此致敬，是特别有益的，因为它能完全去除轮回之苦的蔓延。愿它摧毁忧苦，即身心的苦恼与热恼。因为文中说了‘由我’(mayā)，故从义理上可知是‘我的’(me)。这即是无间断第一第二第三句首双叠格。

29. වන්දනාමානභාජනෙ ද්වාරත්තයෙන විධියමානපණාමපූජානං ආධාරභූතෙ රතනත්තයෙ රතිජනනාදිඅත්ථෙන රතනසඞ්ඛාතානං බුද්ධාදීනං තයෙ මයා යා වන්දනා සාදරං ආදරසහිතං විහිතා කතා, විහිතා ලොකිය ලොකුත්තර සම්පත්තිසාධනතො විසෙසෙන හිතා සා වන්දනා දරං මය්හං කායචිත්තදරථං හන්තු විනාසෙතු. ඉදං අබ්‍යපෙතපඨමදුතියතතියපාදාදියමකං. සහ ආදරෙන වත්තමානං සාදරං, ක්‍රියාවිසෙසනං. එත්ථ ක්‍රියා නාම විහිතාසද්දෙන නිද්දිට්ඨකරණං. කරණඤ්හි විහිතාසද්දස්ස වුත්තකම්මත්තෙපි අඤ්ඤථානුපපත්තිලක්ඛණසාමත්ථියතො භිජ්ජිත්වා විජ්ජමානං ‘‘අකාසි’’න්ති ක්‍රියාය සම්බන්ධමුපෙන්තං කම්මඤ්ච හොති, භාවෙ විහිතස්ස යුපච්චයන්තස්ස නපුංසකත්තා නපුංසකඤ්ච, සත්තාය එකත්තා එකවචනඤ්ච තබ්බිසෙසනත්තා සාදරසද්දොපි නපුංසකදුතියෙකවචනො හොති.

29. 于三宝(Ratanattaya)前——三宝是佛等三者的集合，因能生起喜悦等义而被称为“宝”，是经由三门所行之礼敬与供养的基础——我虔诚恭敬所作的礼敬，此礼敬因能成就世间与出世间之圆满而特别有益，愿此礼敬摧毁、灭除我身心的忧苦。这是无间断第一第二第三句首双叠格。“虔诚”(sādaraṃ)是“与恭敬俱行”之义，为动状语。此处的“行”(kriyā)是指由“所作”(vihita)一词所表示的“作为”(karaṇaṃ)。此“作为”，虽是“所作”一词所表达的业(kamma)，但依“义不容他”之理进行分析，它亦是与潜在动词“作”(akāsi)相关联的业。又，“所作”(vihita)一词在表示抽象行为时，由yu后缀构成，故为中性；因其体性为一，故为单数。作为它的修饰词，“虔诚”(sādara)一词也因此是中性、第二格、单数。

‘‘විසෙස්‍යෙ [Pg.53] දිස්සමානා යා,ලිඞ්ගසඞ්ඛ්‍යාවිභත්තියො;

තුල්‍යාධිකරණෙ භිය්‍යො,කාතබ්බා තා විසෙසනෙ’’ති.

在被修饰语中出现的性、数、格，在同格的修饰语中也应如此。

හි වුත්තං. එවං ක්‍රියාවිසෙසනෙ ගහිතෙ සාමත්ථියතො ‘‘මයා’’ති තතියන්තස්ස පඨමන්තත්තං, ‘‘වන්දනා’’ති පඨමන්තස්ස ඡට්ඨුන්තඤ්ච හොති. වන්දනා ච මානො ච, තෙසං භාජනං. තිණ්ණං සමූහො තයං, රතනානං තයන්ති ච විග්ගහො.

确实如是说。如是，当作为动状语来理解时，依其文义，第三格的“由我”(mayā)应转为第一格，第一格的“礼敬”(vandanā)应转为第六格。“礼敬与恭敬，是它们的容器”。其语法分析(viggaho)为：“三者之集合为三”，以及“宝之三者”。

අබ්‍යපෙතචතුක්කපාදාදියමකවණ්ණනා

不离四句首字双韵偈释义

30.

30.

කමලං ක’මලං කත්තුං-වනදො වනදො’ම්බරං;

සුගතො සුගතො ලොකං, සහිතං සහිතං කරං.

莲花庄严水，施护者、云庄严虚空；善逝庄严世间，令其圆满具益。

30. ‘‘කමල’’මිච්චාදි. කමලං අරවින්දං කං ජලං අලඞ්කත්තුං සජ්ජනත්ථාය හොති, විකසිතාරවින්දසන්දොහසම්භාවිතොදකස්ස වාපාදීසු තාදිසරමණීයත්තසම්පත්තිසම්භවතො, අවනං රක්ඛං දදාති සස්සසම්පත්‍යාදිකාරණභාවෙනාති අවනදො. වනං ජලං දදාති න තුච්ඡොති වනදො මෙඝො අම්බරං ආකාසං ජලධාරභාරභරිතම්බරකුහරස්ස දස්සනීයතාගුණයොගතො අලංකත්තුන්ති අධිකතං. සහිතං සම්පුණ්ණං හිතං අභිවුද්ධිං කරං කරොන්තො සුට්ඨු ගදතීති සුගතො මඤ්ජුභාණී පුබ්බබුද්ධා විය නෙක්ඛම්මාදිනා කාමච්ඡන්දාදිකෙ පජහන්තො ගන්ත්වා අරහත්තමග්ගෙන සවාසනසකලකිලෙසෙ සමුච්ඡින්දිත්වා සොභනං නිබ්බානපුරං ගතොති වා සුගතොති වුත්තො සො මහාමුනි අත්තනො අපරිමිතපාරමිතාසිම්පකචගලිතතිලකභාවෙන ලොකං ලොකත්තයං, සහිතං ලොකන්ති වා යොජනීයං අලඞ්කත්තුං අලංකරණායාති. ඉදං පාදචතුක්කාදියමකමබ්‍යපෙතං.

30. “‘莲花’等词。‘莲花’（kamalaṃ）即红莲（aravinda），能装饰水（kaṃ jalaṃ）以为庄严，或因其盛开时红莲丛中水光潋滟，令池塘等处具足如是庄严相；‘施护者’（avanado），因其作为丰收等之因，而给予庇护；‘施水者’（vanado），指云，施予水而非空，能庄严天空，因其满载水流之腹而具可观之德；‘善逝’（sugato）者，谓其善说（suṭṭhu gadati），行圆满利益（sahitaṃ sampuṇṇaṃ hitaṃ）而令其增长，亦如过去诸佛，以出离等法舍离爱欲等，以阿罗汉道断尽一切烦恼习气，抵达美妙涅槃城；此大牟尼因其无量波罗蜜之精粹已然圆满，庄严三界（lokaṃ lokattayaṃ），或可连结为庄严‘具足利益之世界’（sahitaṃ lokaṃ）。此乃不离四句首字双韵偈。

30. කමලං [Pg.54] පදුමං කං ජලං අලඞ්කත්තුං පඤ්චවිධපදුමසඤ්ඡන්නස්ස උදකස්ස රමණීයත්තා සජ්ජෙතුං හොති. අවනදො කාලෙ වුට්ඨිසම්පදාය සස්සසම්පදාදීනං කාරණත්තා ආරක්ඛං දෙන්තො වනදො මෙඝො අම්බරං ආකාසං අලඞ්කත්තුං ජලධාරභාරභරිතම්බරකුච්ඡියා දස්සනීයත්තා සජ්ජෙතුං හොති, සහිතං සම්පුණ්ණං හිතං අභිවුඩ්ඪිං කරං කරොන්තො සුගතො චිත්‍රකථී සුන්දරං නිබ්බානං ගතො වා සො සුගතො සො තථාගතො ලොකං ලොකත්තයං, සහිතං ලොකං වා අලඞ්කත්තුං චිත්‍රකථාදිකාරණෙහි තාදිසස්ස අඤ්ඤස්ස ච ලොකරාමණෙය්‍යස්සාභාවා සජ්ජෙතුං හොති. සබ්බපදත්ථානං සත්තාබ්‍යභිචාරිත්තා හොතීති ගම්මං. තතොයෙව සබ්බෙ පඨමන්තභවනක්‍රියාය යුජ්ජන්තීති වදන්ති. ඉදං අබ්‍යපෙතචතුක්කපාදාදියමකං.

30. 莲花（padumaṃ）能装饰水，因五种莲花覆盖而水面悦目。“施护者”（avanado），因其及时降雨，作为丰收等之因，而施予庇护；“施水者”（vanado），即云，因其满载水流之腹而具可观之德，能庄严天空。“善逝”（sugato），言辞善巧（citrakathī），或已达美妙涅槃，行圆满利益而令其增长；彼善逝、彼如来能庄严三界（lokaṃ lokattayaṃ），或庄严“具足利益之世界”（sahitaṃ lokaṃ），因世间无有他物能与之媲美。应知一切词义皆与存在不可分离。因此，（语法家）说一切（主词）皆与第一格（主格）的存在动词相应。此为不离四句首字双韵偈。

31.

31.

අබ්‍යපෙතාදියමක-ස්සෙසො ලෙසො නිදස්සිතො;

ඤෙය්‍යානි’මායෙව දිසා-ය’ඤ්ඤානි යමකානිපි.

不离首字双韵偈，此其所示之法；应知其他双韵偈，亦循此道而解。

31. ඉච්චෙවමභිමතයමකෙ අබ්‍යපෙතපාදාදියමකස්ස දිසාමත්තං දස්සෙත්වා උපසංහරති ‘‘අබ්‍යපෙතෙ’’ච්චාදිනා. අබ්‍යපෙතස්ස අබ්‍යවහිතස්ස චතුන්නං පාදානං ආදො, ආදිභූතස්ස වා යමකස්ස එසො යථාවුත්තො ලෙසො කොචිදෙව භෙදො නිදස්සිතො විකප්පිතො. අපරානිපි කිං න විකප්පියන්තීතිචෙති ආහ ‘‘ඤෙය්‍යානි’’ච්චාදි. ඉමාය දිසාය ඉමිනා උපායෙන මග්ගෙනෙව අඤ්ඤානි වුත්තතො අපරානි දුතියපාදාදියමකතතියපාදාදියමකචතුත්ථපාදාදියමකාදීනි අබ්‍යපෙතානිපි පඨමදුතියපාදාදියමකපඨමතතියපාදාදියමකානිපි බ්‍යපෙතානි, පඨමචතුත්ථදුතියතතියපාදාදියමකාදීනිපි අබ්‍යපෙතබ්‍යපෙතානි, තථා මජ්ඣන්තපාදයමකානි ඤෙය්‍යානි ජානිතබ්බානි, විඤ්ඤූනං තාදිසාය දිසාය දස්සිතත්තාති. තත්ථ ච –

31. 如此，于合意双韵偈中，仅开示不离句首双韵偈之方向后，以“不离”等偈颂总结。“不离”者，即未被间隔。此乃对四句之首，或对首字双韵偈，如前所述，所示现、所分别之某种差别而已。若问：“为何其他不加分别？”故说“应知”等。循此方向、此方法、此途径，除已说者外，其他如第二句首双韵偈、第三句首双韵偈、第四句首双韵偈等不离者，及第一、二句首双韵偈，第一、三句首双韵偈等已离者，乃至第一、四句与第二、三句首双韵偈等不离已离相间者，以及句中、句末双韵偈，皆应了知，因已为智者开示此方向故。其中——

‘‘ගුණාගුණෙන [Pg.55] සහ තෙ, සාධවො’සාධවො ජනා;

විගාහන්තෙ සමං නාථ, චිත්තං චිත්තෙ කථං නු තෙ’’.

世尊，善人与恶人，具德与不具德，如何能平等进入汝心？汝心实奇妙！

ඉච්චාදිනා දුතියපාදාදියමකාදීනි අබ්‍යපෙතානි,

如是等，为不离第二句首双韵偈等。

‘‘පියෙන වචසා සබ්බෙ,පියෙන’ප්පියභාණිනො;

පාදානතෙ ජිනොකාසි,සො ධම්මො හන්තු වො’ප්පියං’’.

以爱语待一切，纵说不悦语者；胜者令其足下伏，愿彼法灭汝不悦。

ඉච්චාදිනා පඨමදුතියපාදාදියමකාදීනි අබ්‍යපෙතානි,

如是等，为不离第一、二句首双韵偈等。

‘‘ස’මලං සමලං කත්තුං, සුචිරංසුචි රංජයෙ;

සුචිරං සුචිරංගං තං, ස’මලං සමලංභි යො’’.

以垢染造垢染，令极清净者欢喜；彼久远清净身，谁得垢染与垢染。

ඉච්චාදිනා පඨමචතුත්ථදුතියතතියපාදාදියමකාදීනි අබ්‍යපෙතබ්‍යපෙතානි,

如是等，为第一、四句与第二、三句首之不离已离相间双韵偈等。

‘‘මනොහර හර ක්ලෙසං, ජින චෙතොභවං මම;

නනු ත්වං පාරමීසාරා-මතභාවිතමොසධං’’.

悦意者，去除烦恼；胜者，去除我心生之苦。汝岂非由波罗蜜精华之甘露所修成之药？

ඉච්චාදිනා මජ්ඣපාදයමකානි,

如是等，为句中双韵偈。

‘‘සාධුනා රංජය ජය-ද්ධනිනා’පූරයි මහිං;

යො තං ජිනවරං ධීර-මත්ථකාමොසි චෙ තුවං’’.

以善妙令欢喜，以胜利声充满大地；若汝智者欲求义，彼尊胜者汝当喜。

ඉච්චාදිනා අන්තපාදයමකානි ජානිතබ්බානි.

如是等，应知为句末双韵偈。

31. එවං අභිමතයමකෙන අබ්‍යපෙතයමකානමුපායාදීනි නිගමෙන්තො ආහ ‘‘අබ්‍යපෙති’’ච්චාදි. අබ්‍යපෙතාදියමකස්ස විසදිසවණ්ණෙහි අබ්‍යවහිතාදියමකස්ස, අබ්‍යපෙතපාදාදියමකස්ස වා එසො ලෙසො ‘‘සුජනි’’ච්චාදිකො අප්පකොදාහරණනයො නිදස්සිතො නිද්දිට්ඨො. අඤ්ඤානි යමකානිපි ඉමායෙව දිසාය ඉමිනා නයෙනෙව ඤෙය්‍යානි විඤ්ඤූහි ඤාතබ්බානි. ආදො යමකං, ආදිභූතං වා යමකං, අබ්‍යපෙතඤ්ච තං ආදියමකඤ්චාති වාක්‍යං. එවං දස්සිතෙන [Pg.56] ඉමිනා කමෙන අබ්‍යපෙතදුතියපාදාදියමකාදයො ඤාතබ්බාති අධිප්පායො.

31. 如是，于合意双韵偈中，总结不离双韵偈等之方法时，说“不离”等偈。“不离首字双韵偈”，即由不同音节而不间断之首字双韵偈，或“不离句首双韵偈”，其法如“善人”等，仅以少量范例之方式开示、指明。其他双韵偈，智者亦应循此方向、此方法而知。“首字双韵偈”，即最初之双韵偈，或根本之双韵偈，此句义为“不离之首字双韵偈”。其意为：应以此所示之次第，了知不离第二句首双韵偈等。

තත්ථ අබ්‍යපෙතදුතියපාදාදියමකමෙවං වෙදිතබ්බං –

其中，不离第二句首双韵偈应如是知——

ගුණාගුණෙන සහ තෙ, සාධවො’සාධවො ජනා;

විගාහන්තෙ සමං නාථ, චිත්තං චිත්තෙ කථං නු තෙ.

世尊，善人与恶人，具德与不具德，如何能平等进入汝心？汝心实奇妙！

භො නාථ තෙ තුය්හං චිත්තෙ සාධවො අසාධවො තෙ ජනා ගුණාගුණෙන සකසකගුණෙන අගුණෙන ච සහ සමං එකජ්ඣං කථං නු විගාහන්තෙ, චිත්තං අච්ඡරියං සුජනදුජ්ජනෙසු සමමෙත්තා අච්ඡරියාති අධිප්පායො.

世尊，于汝心中，彼善人恶人，具各自之德与不德，如何能平等一同进入？心实奇妙！其意为：于善人恶人，平等之慈心，实为奇妙。

අබ්‍යපෙතපඨමදුතියපාදාදියමකමෙවං දට්ඨබ්බං –

不离第一、二句首双韵偈应如是见——

පියෙන වචසා සබ්බෙ, පියෙන’ප්පියභාණිනො;

පාදානතෙ ජිනොකාසි, සො ධම්මො හන්තු වො’ප්පීයං.

以爱语待一切，纵说不悦语者；胜者令其足下伏，愿彼法灭汝不悦。

ජිනො අප්පියභාණිනොපි සබ්බෙ ජනෙ පියෙන යෙන වචසා පාදානතෙ අකාසි, සො ධම්මො වො අප්පියං හන්තු. එත්ථ අපිසද්දපරියායස්ස පිසද්දස්ස ගහිතත්තා යතිභඞ්ගො නත්ථි.

胜者纵然对言语不悦者，亦以悦意之语使其悉皆俯首，愿此法消除汝等之不悦。此处因取了“api”词的同义词“pi”，故无韵律中断。

පඨමචතුත්ථදුතියතතියපාදාදිඅබ්‍යපෙතබ්‍යපෙතයමකමෙවං දට්ඨබ්බං –

第一与第四、第二与第三句首之不离、已离双声，当如是观——

ස’මලං සමලං කත්තුං, සුචිරංසුචි රංජයෙ;

සුචිරං සුචිරංගං තං, ස’මලං සමලංභි යොති.

有垢之我应作无垢，以净妙光长时欢喜；彼具恒久清净身者，已证无垢寂静涅槃。

එත්ථ ‘‘සමලං සමලං, සුචිරං සුචිර’’න්ති විසදිසවණ්ණෙහි අබ්‍යවහිතත්තා අබ්‍යපෙතං, ‘‘සමලං සමල’’න්ති පුබ්බපරයුගළං ‘‘කත්තු’’මිති භින්නවණ්ණෙහි, ‘‘සුචිරං සුචිර’’න්ති පුබ්බපරයුගළං ‘‘ජයෙ’’ති භින්නවණ්ණෙහි ච බ්‍යවහිතත්තා බ්‍යපෙතඤ්ච හොති. සුචිරංසුචි සොභනරංසිනා උචි යුත්තො යො ජිනො සං [Pg.57] සන්තිං නිබ්බානං සමලංභි අලභි, අලං අච්චන්තං අතිසයෙන සුචිරංගං විසුද්ධදෙහං තං ජිනං සමලං ජල්ලිකාසඞ්ඛාතෙන, රාගාදිකුච්ඡිතසඞ්ඛාතෙන වා මලෙන සහිතං සං අත්තානං අලංකත්තුං නිම්මලං කත්වා සජ්ජෙතුං සුචිරං සුචිරකාලං රංජයෙ අත්තනි අභිරමාපෙය්‍ය.

此处，“samalaṃ samalaṃ”与“suciraṃ suciraṃ”，因未被相异音节所隔，故为“不离”；而“samalaṃ samalaṃ”前后双词被“kattuṃ”此相异音节所隔，“suciraṃ suciraṃ”前后双词被“jaye”此相异音节所隔，故亦为“已离”。[此偈义为：]具净妙光辉、可喜可乐之胜者，已善得寂静涅槃。彼胜者身躯极为清净，恒久不变。有垢（即尘垢，或贪等鄙秽之垢）之身，当庄严之，令其无垢，并长时令自心欢喜。

පාදමජ්ඣයමකමෙවං දට්ඨබ්බං –

句中双声当如是观——

මනොහර හර ක්ලෙසං, ජින චෙතොභවං මම;

නනු ත්වං පාරමීසාරා-මතභාවිතමොසධන්ති.

悦意者，请除烦恼！胜者，请除我心生之苦！汝岂非由波罗蜜精华培育而成之不死甘露药？

මනොහර ජින මම චෙතොභවං ක්ලෙසං සන්තාපං හර අපනය, ත්වං පාරමීසාරාමතභාවිතං ඔසධං දිබ්බොසධං නනු.

悦意之胜者啊，请去除我心生之烦恼与热恼。您确实是由波罗蜜精华与甘露所培育而成之神药。

පාදන්තයමකමෙවං දට්ඨබ්බං –

句末双声当如是观——

සාධුනා රංජය ජය-ද්ධනිනා’පූරයි මහිං;

යො තං ජිනවරං ධීර-මත්ථකාමොසි චෙ තුවන්ති.

彼以善妙胜利之声充满大地；智者，汝若求义利，当令彼最胜尊欢喜。

යො ජිනවරො සාධුනා ජයද්ධනිනා වෙනෙය්‍යජයඝොසෙන මහිං ආපූරයි, ධීරං තං ජිනවරං තුවං සප්පුරිස චෙ අත්ථකාමො අසි, රංජය අභිරමාපෙහි. ඉමිනා නිද්දිට්ඨයමකෙහෙව අවසෙසා තතියපාදාදියමකාදයො විඤ්ඤෙය්‍යා.

彼最胜尊以善妙之胜利声，即调伏有缘者之胜利声，充满大地。善男子，汝若求义利，当令彼贤智最胜尊欢喜。以这些已示之双声为例，其余如第三句首双声等，皆应可知。

32.

32.

අච්චන්තබහවො තෙසං,භෙදා සම්භෙදයොනියො;

තත්ථාපි කෙචි සුකරා,කෙචි අච්චන්තදුක්කරා.

彼等种类极繁多，其源出于相混杂；其中有些易于作，有些则为极难者。

32. කිං පන සාකල්ලෙන න විකප්පිතානීති ආහ ‘‘අච්චන්ති’’ච්චාදි. තෙසං විකප්පානං සම්භෙදො සඞ්කරො මිස්සත්තමුච්චාරණප්පකාරො යොනි පභවො යෙසං තෙ සම්භෙදයොනියො, භෙදා පකාරා අච්චන්තබහවො අතිසයෙන බහුලා යථාවුත්තනයෙන සම්භවන්ති, තත්ථාපි තෙසු විකප්පෙසුපි කෙචි විකප්පා සුඛෙන කරීයන්ති පයුජ්ජන්තීති [Pg.58] සුකරා, තබ්බිපරීතො ච කෙචි විකප්පා අච්චන්තදුක්කරා. ඉති ද්විධා සඞ්ගය්හන්ති, තෙසු සුකරානං කෙසඤ්චි අභිමතයමකානං මුඛමත්තං දස්සිතං. ඉදානි දුක්කරානං කෙසඤ්චි මුඛමත්තං න සබ්බමෙවං වෙදිතබ්බං.

32. 然则为何不全部加以辨别？故云“极其繁多”等。彼等辨别之混杂、交错、混合、发音方式为其根源、所出，故称“混杂为源”。其类别、样式极其繁多，依前述方法而生。于彼等辨别中，有些辨别易于作成与运用，故称“易作者”；与此相反，有些辨别则极其难作。如是分为二类。于易作者中，已开示某些合意双声之门径。今于难作者中，亦仅示其门径，当知并非全部如此。

සමුන්නතෙන තෙ සතා,කථං න තෙ න තෙ සියුං;

යතො නතෙනතෙපි’තො,සියුං න තෙ නතෙ සුභා.

贤善而崇高之您，（诸善法）岂能不属于您？因您之故，无论谦下与否，彼等善法无不归属；于谦下时，彼等善法岂不更显光辉？

ඉදං පාදචතුක්කමජ්ඣයමකමබ්‍යපෙතබ්‍යපෙතමෙකරූපං දුක්කරං.

此为四句句中双声，属不离、已离之单一形式，是难作者。

න භාසුරා තෙපි සුරා විභූසිතා,තථාසුරා භූරි සුරාපරාජිතා;

සභාසු රාජාපි තථා සුරාජිතො,යථා සුරාජන්ති සුරාවිනිස්සටා.

纵然装饰华丽，彼等天神亦不辉耀；众多阿修罗因酒而败，亦复如是。于诸会中，纵然善饰之王，其光辉亦不如远离酒者之闪耀。

ඉදං චතුක්කපාදමජ්ඣයමකමෙකරූපබ්‍යපෙතං.

此为四句句中双声，属单一形式之已离类。

32. සබ්බමිදමනුද්දිසිත්වා ලක්ඛණාතිදෙසෙන නිගමනං කිමත්ථමිච්චාසඞ්කායමාහ ‘‘අච්චන්තෙ’’ච්චාදි. තෙසං යමකානං සම්භෙදයොනියො පභෙදුප්පත්තිකාරණභූතා භෙදා උච්චාවචපකාරා අච්චන්තබහවො, තත්ථාපි තෙසුපි කෙචි යමකා සුකරා සුසාධියා, කෙචි අච්චන්තදුක්කරා අතිසයෙන දුස්සාධියා. සම්භෙදො යොනි යෙසන්ති විග්ගහො.

32. 总括说明这一切之后，为遣除“以特征类推作结，究竟有何意义”之疑，故说“极其”等偈。彼等双声之“混杂为源”，意指其类别生起之因，即高下不同之种类，极其繁多。于彼等双声中，有些易于成就，是为“易作者”；有些则极其难成，是为“难作者”。“混杂为其源”，此乃复合词之分析。

ඉහ සුකරස්ස උපදිසිතත්තා දුක්කරයමකපවෙසොපායමත්තමුපදිසීයතෙ –

此处因已开示易作者，故仅说进入难作双声之方便法门——

‘‘මනං මනං සත්ථු දදෙය්‍ය චෙ යො,මනං මනං පීණයත’ස්ස සත්ථු;

මනං මනං තෙන දදෙය්‍ය චෙ න,මනං මනංප’ස්ස න සාධුපුජ්ජ’’න්ති.

若人能以心，片刻献导师，导师之心亦将愉悦彼之心。是故若不能，刹那复刹那，以心作奉献，彼心纵片刻，亦非善者敬。

ඉදං පාදචතුක්කාදියමකමෙකරූපං අබ්‍යපෙතබ්‍යපෙතං.

此为四句句首双声，属不离、已离之单一形式。

යො [Pg.59] පුග්ගලො මනං අත්තනො චිත්තං සත්ථු ජිනස්ස මනං ඛණමත්තම්පි දදෙය්‍ය චෙ, සත්ථු මුනින්දස්ස මනං චිත්තං අස්ස පුග්ගලස්ස මනං චිත්තං පීණයති සම්පීණෙති, තෙන තස්මා මනං මනං චිත්තං චිත්තං දදෙය්‍ය චෙ න යදි නො දදෙය්‍ය, අස්ස පුග්ගලස්ස මනං චිත්තං මනංපි මුහුත්තම්පි සාධුපුජ්ජං සාධූහි පූජිතබ්බං න භවති.

若有个人能将自心，哪怕仅一刹那，奉献于导师胜者，则导师牟尼之主的心，能令此人之心欢喜、满足。是故，若彼不能刹那复刹那地奉献其心，则此人之心，纵然片刻，亦不为善士所敬。

‘‘සමුන්නතෙන තෙ සතා,කථං න තෙ න තෙ සියුං;

යතො නතෙ’නතෙපි’තො,සියුං න තෙ නතෙ සුභා’’ති.

贤善而崇高之您，（诸善法）岂能不属于您？因您之故，无论谦下与否，彼等善法无不归属；于谦下时，彼等善法岂不更显光辉？

ඉදං පාදචතුක්කමජ්ඣයමකමෙකරූපමබ්‍යපෙතබ්‍යපෙතං.

此为四句句中双声，属不离、已离之单一形式。

යතො යෙන කාරණෙන තෙ තුය්හං සතා සොභනෙන සමුන්නතෙන සම්මා උන්නතෙන හෙතුනා නතෙපි අවනතෙපි අනතෙපි අනවනතෙපි තෙ තෙ සුභා තෙ තෙ සොභනා න න සියුං, භවන්තෙව, අතො තෙන කාරණෙන තෙ සුභා තෙ සොභනා නතෙ අවනතෙ කථං න සියුං, භවන්තෙව.

“因”者，即“因由”。因您贤善、崇高、真正崇高之故，无论谦下（屈身）或不谦下（不屈身），彼等善法、彼等美好品质无有不存，实则恒存。是故，因彼之故，彼等善法、美好品质于谦下时，岂有不存之理？实则恒存。

‘‘ජිනං පණාමොනතසජ්ජනං ජනං,ගුණෙ නිවෙසෙන්තමසජ්ජනං’ජනං;

වෙනෙය්‍යනෙත්තෙ ගුණභාජනං ජනං,නමෙ මමෙන්තං ඛලු සජ්ජනංජන’’න්ති.

我敬礼彼胜者，彼令善人俯首敬，令非善人住功德，为应度者之引导，为诸功德之容器，视诸众生为我所，实乃善人之明目。

ඉදං පාදචතුක්කන්තයමකමෙකරූපමබ්‍යපෙතබ්‍යපෙතයමකං දුක්කරං.

此为四句句末双声，属不离、已离之单一形式，是难作者。

පණාමොනතසජ්ජනං පණාමිතුකාමොනතසාධුජනවන්තං ජනං වෙනෙය්‍යජනං අසජ්ජ පමාදමකත්වා ගුණෙ සීලාදිගුණෙ නිවෙසෙන්තං නියොජෙන්තං වෙනෙය්‍යනෙත්තෙ අඤ්ජනං අඤ්ජනභූතං ගුණභාජනං ගුණානමාධාරභූතං සජ්ජනංජනං ඉමිනා කාරණෙන සාධුජනානං අඤ්ජනභූතං ජනං සාධුජනං ඛලු එකන්තෙන මමෙන්තං මමායන්තං නං ජිනං නමෙ නමාමි.

我礼敬彼胜者，善人向其俯首致敬；彼令可调伏者不放逸地安住于戒等功德，如可调伏者之眼的眼药，是功德的容器；彼确实完全地视我为己有，是善人之眼药与善人。

‘‘සාභාසු [Pg.60] සාභා භුවනෙ ජිනස්ස,සාභාය සා භාසතියෙව ජාතු;

සාභාය සා භාති න චෙ කථං න,සාභා සසාභානමතිච්ච භාතී’’ති.

于世间诸光明中，有胜者之光明，彼因其光而恒常照耀；若非其光照耀，何以能超越具光明者而照耀？

ඉදං පාදචතුක්කාදියමකෙකරූපබ්‍යපෙතං.

此为四足偈首字双关，属单一形式离合对。

භුවනෙ සත්තලොකෙ සාභාසු විජ්ජමානාභාසු ජිනස්ස සාභා සොභනා ආභා සාභාය විජ්ජමානාය, සොභනාය වා ආභාය ආභාතො ජාතු එකන්තෙන භාසතියෙව දිප්පතෙව, සා ජිනාභා සාභාය විජ්ජමානාභාතො අධිකා හුත්වා චෙ න භාති යදි න භාසති, සසාභානං විජ්ජමානසොභනාභානං බ්‍රහ්මාදීනං සාභා සොභනාභායො අතිච්ච අතික්කම්ම කථං න භාති, භාසතියෙව.

于世间有情界中，于现有的光明中，胜者的美好光明，因其现有的光明，或因其美好光明，确实总是照耀闪耀。如果胜者的光明不比现有的光明更胜，亦不照耀，那么它又怎能超越具有美好光明的梵天等而照耀呢？它当然会照耀。

‘‘න භාසුරා තෙපි සුරා විභූසිතා,තථාසුරා භූරි සුරාපරාජිතා;

සභාසු රාජාපි තථා සුරාජිතො,යථා සුරාජන්ති සුරාවිනිස්සටා’’ති.

那些装饰华丽的天神也不光彩，同样，因饮酒而战败的众多阿修罗；同样，装饰华丽的国王在集会中，不如远离饮酒之人光彩照人。

ඉදං පාදචතුක්කමජ්ඣයමකෙකරූපබ්‍යපෙතං.

此为四足偈中字双关，属单一形式离合对。

සුරාවිනිස්සටා සුරාපානතො අපගතා ජනා යථා සුරාජන්ති, තථා විභූසිතා විසෙසෙන අලඞ්කතා තෙපි සුරා තෙ දෙවා අපි න භාසුරා සොභමානා න හොන්ති, තථා එවං සුරාපරාජිතා සුරාපානහෙතු පරාජිතභාවං පත්තා භූරි අසුරා බහවො වෙපචිත්තිආදයො අසුරාපි න භාසුරා න සොභන්ති, තථා එවං සුරාජිතො සුට්ඨු අලඞ්කතො රාජාපි සභාසු න භාසුරො.

如同远离饮酒之人般光彩照人，同样，那些装饰华丽的天神亦不光彩，不闪耀。同样，因饮酒而战败的众多阿修罗，如韦巴吉帝(Vepacitti)等，亦不光彩，不闪耀。如是，即使是装饰华丽的国王，在集会上亦不光彩。

‘‘ජිනාණත්තියං [Pg.61] යො’හිතාසා සිතාසා,අවස්සංව තෙ හොන්ත්‍ය’තාසා හතාසා;

අතො සබ්බපාපෙ සතාසා වතාසා,කරොන්තෙව සන්තිස්සිතා සාමිතාසා’’ති.

若人于胜者教令中，安住希望，清净希望，彼等必定无畏，已断希望；因此，于一切罪恶中，怀有恐惧，渴望德行，他们确实依止于寂静，渴望主宰。

ඉදං පාදචතුක්කන්තයමකමෙකරූපබ්‍යපෙතං.

此为四足偈末字双关，属单一形式离合对。

යෙ සප්පුරිසා ජිනාණත්තියං බුද්ධස්ස විනයපඤ්ඤත්තිසඞ්ඛාතාණත්තියං ඔහිතාසා අවීතික්කමවසෙන පතිට්ඨිතආසා හොන්ති සිතාසා පරිසුද්ධාසා, තෙ සාධවො හතාසා අනුක්කමෙන හතතණ්හා අවස්සංව එකන්තෙනෙව අතාසා භයරහිතා යතො හොන්ති, අතො තස්මා සබ්බපාපෙ සබ්බාකුසලෙ සතාසා භයසහිතා වතාසාව නිරවජ්ජවතාභිලාසවන්තො සාධුජනා සන්තිස්සිතා සන්තිනිස්සිතායො සාමිතාසා සාමිභාවාසායො කරොන්තෙව.

那些善人，在胜者的教令中，即佛陀的律藏规定中，因不违越而安住希望，且希望清净。他们已断除希望，即逐渐地断除渴爱，因此必定是无畏的。所以，那些善人，对于一切罪恶、一切不善，怀有恐惧，渴望无过失的德行，他们确实依止于寂静，生起主宰之希望。

33.

33.

යමකං තං පහෙළී ච, නෙකන්තමධුරානි’ති;

උපෙක්ඛියන්ති සබ්බානි, සිස්සඛෙදභයා මයා.

双关语和谜语，并非全然悦耳；我因弟子疲倦恐惧，而舍置一切。

33. නනු යමකං නාම කවීනං සාමත්ථියවිසෙසසූචකන්ති තත්ථ තං සොපයොගං, පහෙළිකා ච සොපයොගා කීළාවිනොදනෙ සම්බාධට්ඨානමන්තනෙ පරබ්‍යාමොහනෙ ච, තස්මා තත්ථ කථමුපෙක්ඛා භවතොති ආහ ‘‘යමක’’න්තිආදි. තං යථාවුත්තං යමකඤ්ච සුකරදුක්කරප්පභෙදං. පහෙළිකා පන පුබ්බාචරියෙහි සොළස නිද්දිට්ඨා සමාගතාවඤ්චිතාදිකා. තත්ථිදං ලක්ඛණං –

33. 难道双关语不是诗人才能的一种特殊体现吗？它在那里的确有用，谜语也一样，可以用来娱乐消遣、在拥挤处商议、以及迷惑他人。因此，怎么能对这种情况漠不关心呢？所以说“双关语”等等。正如前面所说，双关语有容易和困难之分。至于谜语，则被先前的导师们归纳为十六种，例如聚集、欺骗等。以下是它的定义——

සමාගතා නාම සියා, ගුළ්හත්ථා පදසන්ධිනා;

වඤ්චිතාඤ්ඤත්ථ රුළ්හෙන, යත්ථ සද්දෙන වඤ්චනා.

因词语连接而意义隐晦者，名为聚集谜；若以他处常用之词欺骗者，名为欺骗谜。

උක්කන්තාතිබ්‍යවහිත-ප්පයොගා [Pg.62] මොහකාරිනී;

සියා පමුස්සිතා යස්සා, දුබ්බොධත්ථා පදාවලි.

因过度分隔之词语运用而迷惑者，名为极晦谜；若其词语排列难以理解者，名为遗忘谜。

සමානරූපා’මුඛ්‍යත්ථා-රොපාහිතපදා සියා;

ඵරුසා පච්චයාදීහි, ජාතසද්දා කථඤ්චිපි.

以同形之词强加非主要意义者，名为同形谜；以词缀等构成而略显生硬之词，名为粗涩谜。

සඞ්ඛ්‍යාතා නාම සඞ්ඛ්‍යානං, යත්ථ බ්‍යාමොහකාරණං;

අඤ්ඤථා’භාසතෙ යත්ථ, වාක්‍යත්ථො සා පකප්පිතා.

若计数反成迷惑之因者，名为数算谜；若语句意义以他种方式显现者，名为构设谜。

සා නාමන්තරිකා යස්සා, නාමෙ නානත්ථකප්පනා;

නිභූතා’වට්ඨිතඤ්ඤත්ථා, තුල්‍යත්ථසුතිහෙතුතො.

若于名字中设定不同意义者，名为名字间隔谜；因听到相似意义而将真实意义确立于他处者，名为隐伏谜。

සමානසද්දා සා ඉට්ඨ-සද්දපරියායසාධිතා;

සම්මුළ්හා මූළ්හතායෙව, නිද්දිට්ඨත්ථාපි සාධුකං.

若以悦耳之词的同义词达成者，名为同音谜；若虽已善示其义，仍因愚痴而迷惑者，名为迷惑谜。

යස්සා සම්බන්ධබාහුල්‍යා, නාමං සා පාරිහාරිකී;

එකච්ඡන්නා භවෙ බ්‍යඤ්ජා-ධෙය්‍යං නිස්සයගොපනා.

若因关联众多者，名为关联谜；隐藏所依（而显能依）者，名为单重隐藏谜。

සා භවෙ උභයච්ඡන්නා, යස්සා උභයගොපනා;

සංකිණ්ණා නාම සා යස්සා, නානාලක්ඛණසඞ්කරොති.

若隐藏两者者，名为双重隐藏谜；若其特征混杂者，名为混杂谜。

දොසත්තෙපි චෙසං සබ්බෙසං උක්කන්තාදීසු දොසභාවෙ නාරොපිතබ්බා. එසා හි ‘‘බහුගුණෙ පණමති’’ච්චාදිනා වාක්‍යසංකිණ්ණනාමෙන න වුත්තා, පකප්පිතා ච සංසයදොසපරිහාරෙන ‘‘යාතෙ දුතියං නිලය’’න්ති ආදිනා නිද්දිට්ඨා.

即使所有这些（谜语）都有过失之嫌，也不应将极晦等（谜语本身）视为过失。此（过失）并未以“礼敬具多功德者”等句子的“语句混杂”之名而说，而“构设谜”则是为了避免疑惑之过，以“到达第二住所”等方式来指明。

‘‘පභවා’නතවිත්තිණ්ණා, තවා’ණා මහතී සති;

චිරාය ජයතං නාථ, පහුතඵලසාධනී’’ති.

源头无尽，广布，你的教令与大念；愿导师长久胜利，成就丰硕果报。

අයං සමාගතා.

此为聚集谜。

‘‘භද්දමෙවො’පසෙවෙය්‍ය, [Pg.63] විධූතමදකිබ්බිසං;

සම්පාපයෙ පුරං ඛෙමං, ස දන්තො’ත්තනිසෙවින’’න්ති.

应亲近贤善者，彼已除骄慢与罪垢；彼已调伏者，将引导自我修习者，到达安稳之城。

අයං වඤ්චිතා.

此为欺骗谜。

පමුස්සිතාදයො තු ලක්ඛණානුසාරෙන, තත්ථොදාහරණානුසාරෙන ච වෙදිතබ්බා.

至于遗忘谜等，则应依照其特征及示例来理解。

එවං පුබ්බාචරියෙහි පරිකප්පිතා පහෙළිකා චෙති එතානි සබ්බානි එකන්තෙන නියමෙන න මධුරානි අත්ථරසස්ස වා සද්දරසස්ස වා කස්සචි අභාවෙන අස්සාදිතබ්බානි න හොන්තීති ඉමිනා කාරණෙන සිස්සානමුප්පන්නො ඛෙදොයෙව භයං තතො තෙසං ඛෙදතො වා උප්පන්නභයතො මයා උපෙක්ඛියන්තීති සම්බන්ධනීයං.

如是，先前诸师所构想的谜语等，凡此一切，因缺乏义味或声味而无可品尝，故并非全然悦耳。以此因缘，弟子们生起疲厌，此即是怖畏。是故，因他们的疲厌或由此而生的怖畏，我舍置彼等——应如是理解其关联。

33. එවං සුකරදුක්කරවසෙන දුවිධත්තං වත්වා කවීනං සාමත්ථියප්පකාසනෙ සප්පයොජනයමකානඤ්ච, කීළාවිනොදනෙ සම්බාධට්ඨානසම්මන්තනෙ පරබ්‍යාමොහනෙ චාති ඉමෙසු සප්පයොජනානඤ්ච පහෙළිකානමවචනෙ කාරණං නිද්දිසති ‘‘යමක’’මිච්චාදිනා. තං යමකං යථාවුත්තං සුකරදුක්කරාදිභෙදං යමකජාතඤ්ච පහෙළි ච පුබ්බාචරියෙහි නිද්දිට්ඨා සමාගභාදිකා පහෙළිකා ච ඉති ඉමානි සබ්බානි එකන්තමධුරානි න ඉති අස්සාදෙතබ්බස්ස අත්ථරසස්ස, සද්දරසස්ස වා නියමතො අභාවා එකන්තෙන අමධුරානි, ඉති ඉමිනා කාරණෙන ච සිස්සඛෙදභයා සිස්සානං අසහනසඞ්ඛාතාය අසහනෙන ජාතාය වා භීතියා ච මයා උපෙක්ඛීයන්ති. සිස්සානං ඛෙදොයෙව භයං, සිස්සඛෙදතො උප්පන්නං වා භයං, තතොති විග්ගහො.

33. 如此说明了易行与难行两种情况后，为了展示诗人的能力，以及双关(yamaka)在娱乐消遣、在拥挤之处商议、迷惑他人等方面的适当用途，并且为了说明不讲述谜语(paheḷikā)的原因，用“双关”等词语来指明。那双关，如前所说，有易行难行等分类，以及双关的种类和谜语，还有先前的导师们所指出的“聚集”(samāgatā)等谜语，所有这些，并非全然美妙，因为必定缺乏可品味的义味或声味，故而全然不美妙。又因为害怕弟子们疲劳，或因难以忍受而生起的畏惧，我舍弃了它们。弟子们的疲劳即是畏惧，或从弟子们的疲劳中生起的畏惧，此即其释义。

එත්ථ පහෙළිකා එවං දට්ඨබ්බා –

此处谜语应当如此理解——

සමාගතා ච වඤ්චිතු-ක්කන්තා පමුස්සිතාපි ච;

සමානරූපා ඵරුසා, සඞ්ඛ්‍යාතා ච පකප්පිතා.

聚集、欺骗、极晦、遗忘；同形、粗涩、数算、构设。

අථොපි [Pg.64] නාමන්තරිකා, නිභූතා ච පහෙළිකා;

අථො සමානසද්දා ච, සම්මුළ්හා පාරිහාරිකී;

එකච්ඡන්නොභයච්ඡන්නා, සංකිණ්ණාති ච සොළසාති.

此外，名相、隐语、同音、困惑、戏弄；一覆、双覆、混杂，如是十六种。

තත්‍රිදං ලක්ඛණං –

此中相状如下——

සමාගතා නාම සියා, ගුළ්හත්ථා පදසන්ධිනා;

වඤ්චිතාඤ්ඤත්ථ රුළ්හෙන, යත්ථ සද්දෙන වඤ්චනා.

所谓“聚集”，即因词语连接而义理隐晦。所谓“欺骗”，即以他处惯用之词，于此处生起欺骗。

උක්කන්තාතිබ්‍යවහිත-ප්පයොගා මොහකාරිනී;

සියා පමුස්සිතා යස්සා, දුබ්බොධත්ථා පදාවලි.

所谓“极晦”，即因过度分隔的运用而生起迷惑。所谓“遗忘”，即其词句排列之义理难以理解。

සමානරූපා’මුඛ්‍යත්ථා-රොපාහිතපදා සියා;

ඵරුසා පච්චයාදීහි, ජාතසද්දා කථඤ්චිපි.

所谓“同形”，即因将表达主要义理之词，依托某种相似性，强加于非主要义理而形成。所谓“粗涩”，即因词缀等，以某种方式生起词语。

සඞ්ඛ්‍යාතා නාම සඞ්ඛ්‍යානං, යත්ථ බ්‍යාමොහකාරණං;

අඤ්ඤථා’භාසතෙ යත්ථ, වාක්‍යත්ථො සා පකප්පිතා.

若在某个谜语中，即使提及计数，却反而成为迷惑之因，则称为“数算”。若在某个谜语中，语句之义或整体之义以另一种方式显现或被理解，则称为“构设”。

සා නාමන්තරිකා යස්සා, නාමෙ නානත්ථකප්පනා;

නිභූතා’වට්ඨිතඤ්ඤත්ථා, තුල්‍යත්ථසුතිහෙතුතො.

所谓“名相”，即其名称中，或所用之称谓中，能生起多种义理的构想，或多种所指的构想。所谓“隐语”，即因同义之声，或因使用同义词，而固定于他义。

සමානසද්දා සා ඉට්ඨ-සද්දපරියායසාධිතා;

සම්මුළ්හා මූළ්හතායෙව, නිද්දිට්ඨත්ථාපි සාධුකං.

所谓“同音”，即以所欲之词的同义词，或以所欲之义的异名达成。所谓“困惑”，即即使义理已妥善指明，或已显示其义，仍因愚痴而生起迷惑。

යස්සා සම්බන්ධබාහුල්‍යා, නාමං සා පාරිහාරිකී;

එකච්ඡන්නා භවෙ බ්‍යඤ්ජා-ධෙය්‍යං නිස්සයගොපනා.

所谓“戏弄”，即其谜语在创作时，所显示的名称因关联众多而生起。所谓“一覆”，即通过暗示所指，并隐藏所依而生起。

සා භවෙ උභයච්ඡන්නා, යස්සා උභයගොපනා;

සංකිණ්ණා නාම සා යස්සා, නානාලක්ඛණසඞ්කරොති.

所谓“双覆”，即其运用中，两者皆被隐藏，即所依与所指皆被隐藏。所谓“混杂”，即其具有多种特征的混合，即“聚集”等多种特征的混合。

අයං පනෙත්ථ අත්ථො – පදසන්ධිනා පදානං සන්ධානතො ගුළ්හත්ථා අපාකටත්ථා සමාගතා නාම සියා. ගුළ්හත්ථාති පසිද්ධානුවාදෙන අපසිද්ධා සමාගතා විධීයතෙ. ඉතො පරම්පි අනුවාදානුවාද්‍යභාවො එවං වෙදිතබ්බො. යත්ථ පහෙළිකායං අඤ්ඤත්ථ රුළ්හෙන සද්දෙන අඤ්ඤස්මිං අත්ථෙ පසිද්ධෙන රුළ්හිසද්දෙන වඤ්චනා වඤ්චිතා නාම සියා.

此处所述之义——因字词连接而使词义隐晦、不明确者，称为“聚集谜”。所谓‘隐义’，即用已知的说法来规定未知的聚集谜。此后凡是类似的转述和被转述关系都应如此理解。若谜语中，以在别处惯用的词语，或以在其他含义上已确立的词语来生起欺骗，则称为‘欺骗谜’。

අතිබ්‍යවහිතප්පයොගා [Pg.65] අතිසයෙන අන්තරිතපයුජ්ජමානපදයුත්තා තතොයෙව මොහකාරිනී සම්මොහකාරිකා පහෙළිකා උක්කන්තා නාම. යස්සා පහෙළිකාය පදාවලි පදපන්ති දුබ්බොධත්ථා දුරනුබොධාභිධෙය්‍යා, සා පමුස්සිතා නාම.

若因过度分隔之词语运用而迷惑者，它本身即是迷惑之因，这样的谜语名为“极晦谜”。凡是谜语的词语排列难以理解，表达的含义难以理解的，名为“遗忘谜”。

අමුඛ්‍යත්ථාරොපාහිතපදා අප්පධානත්ථෙ මුඛ්‍යත්ථපකාසකසද්දානං කිඤ්චි සධම්මං නිස්සාය ආරොපනතො උපට්ඨිතපදයුත්තා සමානරූපා නාම සියා. පච්චයාදීහි පච්චයාදෙසාදීහි කථඤ්චිපි යෙන කෙනචි පකාරෙන ජාතසද්දා නිප්ඵන්නසද්දා ඵරුසා නාම.

所谓“同形谜”，即因将表达主要义理的词语，依托某种相似性，强加于非主要义理而形成。所谓“粗涩谜”，即以词缀、替换等种种方式，通过任何途径产生的词语。

යත්ථ යස්සං පහෙළිකායං සඞ්ඛ්‍යානං ගණනං වුත්තමපි බ්‍යාමොහකාරණං හොති, සා පහෙළිකා සඞ්ඛ්‍යාතා නාම සියා. යත්ථ යස්සං පහෙළිකායං වාක්‍යත්ථො සමුදායත්ථො අඤ්ඤථා අඤ්ඤෙන පකාරෙන ආභාසතෙ විඤ්ඤායතෙ, සා පකප්පිතා නාම.

若在某个谜语中，即使说了数字计算，却反而成为困惑的原因，那么这个谜语名为“数算谜”。若在某个谜语中，语句的意思或整体的意思以另一种方式显现和被理解，那么这个谜语名为“构设谜”。

යස්සා පහෙළිකාය නාමෙ පයුත්තාභිධානෙ නානත්ථකප්පනා විවිධාභිධෙය්‍යකප්පනා සම්භවති, සා පහෙළිකා නාමන්තරිකා නාම. තුල්‍යත්ථසුතිහෙතුතො සමානත්ථසද්දානං පයොගහෙතුයා අවට්ඨිතඤ්ඤත්ථා පතිට්ඨිතඅඤ්ඤත්ථා හොති, සා නිභූතා නාම.

若一谜语，其名称在使用时能产生多种意义的构想及种种不同所指的构想，此谜语名为“名相谜”。由于听到相似的意义，或由于使用同义词，而确立或固定了另一层含义，此谜语名为“隐语谜”。

යා පහෙළිකා ඉට්ඨසද්දපරියායසාධිතා ඉච්ඡිතත්ථසද්දස්ස වෙවචනෙහි නිප්ඵාදිතා හොති, සා සමානසද්දා නාම. සාධුකං නිද්දිට්ඨත්ථාපි දස්සිතඅත්ථයුත්තාපියා මූළ්හතායෙව සම්මොහභාවත්ථං එව භවති, සා සම්මුළ්හා නාම.

若一谜语，是藉由所欲言词的同义词，即藉由所欲意义之词的异名而构成，此谜语名为“同音谜”。即使其意义已被妥善指明，且符合所开示的义理，但仍因愚痴而导致错乱，此谜语名为“困惑谜”。

යස්සා පහෙළිකාය විරචනෙ නාමං දස්සියමානං නාමං සම්බන්ධබාහුල්‍යා සම්බන්ධස්ස බහුලභාවතො භවති, සා පාරිහාරිකී නාම. යස්සා ආධෙය්‍යං බ්‍යඤ්ජ අභිබ්‍යඤ්ජිය පකාසෙත්වා [Pg.66] නිස්සයගොපනා ආධාරගුත්ති භවති, සා එකච්ඡන්නා නාම.

若一谜语，其构成是因所显示的名称具有繁多的关联，此谜语名为“戏弄谜”。若一谜语，其内容经由暗示而彰显，但其所依却被隐藏，此谜语名为“一覆谜”。

යස්සා පයොගෙ උභයගොපනා උභින්නමාධාරාධෙය්‍යානං ගොපනා භවති, සා උභයච්ඡන්නා නාම. යස්සා නානාලක්ඛණසඞ්කරො සමාගතාදිනානාවිධලක්ඛණානං සඞ්කරො හොති, සා සංකිණ්ණා නාම සියා.

若一谜语，其在使用时隐藏了两者，即同时隐藏了所依与内容，此谜语名为“双覆谜”。若一谜语，其混杂了多种特征，即混合了“聚集”等种种不同特征，此谜语名为“混杂谜”。

ඉදානි සමාගතාදීනං ලක්ඛියං කමෙන එවං ඤාතබ්බං –

现在，应当依次了知“聚集”等的范例——

‘‘පභවා’නතවිත්තිණ්ණා, තවා’ණා මහතී සතී;

චිරාය ජයතං නාථ, පහුතඵලසාධිනී’’ති.

“导师啊，您那从源头弯曲而广布、伟大且能成就丰硕果实的威德，愿其长久胜利！”

අයං සමාගතා.

此为“聚集”。

නාථ තව පභවතො පට්ඨාය නතවිත්තිණ්ණා ඔණතවසෙන පත්ථටා, එවං සති නදී විය දිස්සති. පභව පකට්ඨත්ත සොභාවන්ත. භො නාථ තව තුය්හං මහතී සතී මහන්තී සමානා ආණා ආනතවිත්තිණ්ණා අත්තනි නතෙසු ජනෙසු පත්ථටා පහුතඵලසාධිනී බහුලත්ථනිප්ඵාදනී චිරාය චිරකාලං ජයතං උක්කංසභාවෙන පවත්තතු. එත්ථ පභවආනතඉතිසන්ධිනා අත්ථො ගුළ්හො.

导师啊，从您的源头开始，弯曲而广布，如此看来，宛如河流一般。“源头”(pabhava)意为卓越、庄严。导师啊，您的伟大威德，即伟大的威德，弯曲而广布于那些谦逊的人们之中，成就丰硕的果实，产生众多的利益，愿其长久地以卓越之相持续。此处因“源头”(pabhava)与“弯曲”(ānata)的连读，义理隐晦。

‘‘භද්දමෙවො’පසෙවෙය්‍ය, විධූතමදකිබ්බිසං;

සම්පාපයෙ පුරං ඛෙමං, ස දන්තො’ත්තනිසෙවිත’’න්ති.

“应亲近贤善者，（他）已去除骄慢与罪垢；彼调伏者能令亲近自己者，到达安稳之城。”

අයං වඤ්චිතා.

此为“欺瞒”（vañcitā）。

විධූතමදකිබ්බිසං විනාසිතමදදොසං භද්දමෙව මන්දපිය – භද්දජාතිකෙසු හත්ථීසු භද්දජාතිකහත්ථිමෙව උපසෙවෙය්‍යාති වුත්තං විය දිස්සති. භද්දමෙව උත්තමපුරිසමෙව සෙවෙය්‍යාති අත්ථො. සෙවනං කිමත්ථන්ති චෙ? හත්ථිපක්ඛෙ දන්තො සික්ඛිතො සො හත්ථි අත්තනිසෙවිතං අත්තානං භජිතං ජනං ඛෙමං නිබ්භයං පුරං නගරං සම්පාපෙති. පුරිසපක්ඛෙ පන [Pg.67] දන්තො දමිතො සො අරියපුග්ගලො අත්තනිසෙවිතං අත්තානමුපසෙවිතං ජනං ඛෙමං නිද්දුක්ඛං පුරං නිබ්බානපුරං පාපෙති. එත්ථ කවිච්ඡිතඋත්තමත්ථතො අඤ්ඤෙන හත්ථිඅත්ථෙ රුළ්හෙන සද්දෙන වඤ්චනා නාම.

“已去除骄慢与罪垢”（vidhūtamadakibbisaṃ）即“已灭尽骄慢与过失”。“唯贤善”（bhaddameva）即“为迟钝者所喜爱”——如同所说“于良种象中，应唯亲近良种之象”。其义是：应唯亲近最上之人。若问亲近何为？于象而言，彼调伏、善教之象，能令亲近、侍奉自己者，到达安稳无畏之城。于人而言，彼调伏、制御之圣者（ariyapuggala），能令亲近、侍奉自己者，到达安稳无苦之涅槃城。此处，以一个惯用于象之义、而非诗人所欲之最高义的词语，构成了名为“欺瞒”（vañcanā）的辞格。

‘‘බහුගුණෙ පණමති, දුජ්ජනානංප්‍යයං ජනො;

හිතං පමුදිතො නිච්චං, සුගතං සමනුස්සර’’න්ති.

“此人礼敬多德者，亦礼敬恶人；（他）恒常欢喜，（你当）为利益故忆念善逝。”

අයං උක්කන්තා. ඉමස්සත්ථො උපරි ආගමිස්සති.

此为“越格”（ukkantā）。其义理将于后文阐明。

බ්‍යාකිණ්ණදොසත්තෙ සතිපි පහෙළිකාරුළ්හත්තා එසා ඉට්ඨා. වුත්තඤ්හි ‘‘පහෙළිකායමාරුළ්හා, න හි දුට්ඨා කිලිට්ඨතා’’ති. ඉහ සම්බන්ධීපදානං අට්ඨානට්ඨාපනෙන බ්‍යවහිතත්තං හොති.

即使有过失之混杂，但因其为谜语之惯例，此亦为可取。诚如所言：“依于谜语，则晦涩不为过失。”此处，相关词语因不当放置而相互分隔。

‘‘මුඛඵුල්ලං ගිඞ්ගමකං, නියුරුග්ගත්ථනුන්නතං;

පටච්චරී වරං පොසො, භීරුයා ධාරයන්තියා’’ති.

“面花、金刚宝、臂钏、胸衣、顶饰。衣衫褴褛之男子，胜过佩戴此物之怯懦女。”

අයං පමුස්සිතා.

此为“隐僻”（pamussitā）。

මුඛඵුල්ලං තිලකාදිං ගිඞ්ගමකං එවංනාමකං පසාධනං නියුරුග්ගත්ථනුන්නතං නියුරං වලයං, උග්ගත්ථනං පයොධරපටං, උන්නතං නලාටපටාදිකං, මුඛතො උන්නතාභරණඤ්ච ධාරයන්තියා භීරුයා ඉත්ථියා පටච්චරී ජිණ්ණවත්ථනිවාසී පොසො පුරිසො වරං උත්තමො. එත්ථ බහුපයොගරහිතෙහි සද්දෙහි රචිතත්තා අත්ථස්ස දුරවබොධතා.

“面花”（mukhaphullaṃ）即吉祥痣等，“金刚宝”（giṅgamakaṃ）即如此名称之饰品，“臂钏”（niyuraṃ）即手镯，“胸衣”（uggatthanaṃ）即乳房之布，“顶饰”（unnataṃ）即额头之布等，以及脸上高耸之饰品——穿着破旧衣服的男子，胜过佩戴这些饰品的胆怯女子。此处因使用众多不常用之词语，致使义理难以理解。

‘‘නව’ග්ගරතනාන’ස්මිං, දිස්සන්ති රතනාකරෙ;

පුරිසානෙත්ථ අට්ඨන්නං, අට්ඨා’සාධාරණා’පර’’න්ති.

“于此宝藏中，得见九种胜宝。此处八种为八种人所独有，另一种则（为众人所）有。”

අයං සමානරූපා.

此为“同喻”（samānarūpā）。

අස්මිං රතනාකරෙ අග්ගරතනානි නව දිස්සන්ති, එත්ථ ඉමෙසු රතනෙසු අට්ඨ රතනානි අට්ඨන්නං පුරිසානං අසාධාරණානි, අපරං රතනං සාධාරණං. ඉමානි නව ලොකුත්තරානි චිත්තීකතාදිඅත්ථෙන ‘‘රතනානී’’ති ච තප්පභවො සම්මාසම්බුද්ධො [Pg.68]‘‘ආකරො’’ති ච කප්පිතොති අමුඛ්‍යත්ථෙසු රතනාදිසද්දානමාරොපනං හොති.

于此宝藏中可见九种最胜珍宝，其中八种珍宝为八种人所独有，另一种珍宝则是共同的。这九种都是出世间的，因为具有值得重视等意义，所以称为“珍宝”，而从这里产生的正自觉者，则称为“宝藏”。在这里，珍宝等词语都是在非本义上转用。

‘‘වින්දන්ති දෙවගන්ධබ්බා, හිමවන්තමහාතලෙ;

රසවන්තෙ සරෙ සත්ත, න නාගාපි උපොසථා’’ති.

“天神与乾闼婆于雪山（Himavanta）大地，得七美味之湖；纵然守布萨之龙族亦不得。”

අයං ඵරුසා.

此为“粗犷”（pharusā）。

හිමවන්තමහාතලෙ හිමාලයස්ස මත්ථකෙ රසවන්තෙ සොදකෙ සත්ත සරෙ අනොතත්තාදිකෙ දෙවගන්ධබ්බා වින්දන්ති සෙවන්ති, උපොසථා නාගාපි න වින්දන්ති. අයමපරත්ථො. හිමවන්තමහාතලෙ චන්දරංසියුත්තෙ මහාපාසාදතලෙ දෙවගන්ධබ්බා කීළමානා ගන්ධබ්බා රසවන්තෙ මධුරගුණයුත්තෙ සත්ත සරෙ වීණාය ඡජ්ජාදිකෙ සත්ත සරෙ වින්දන්ති, නාගාපි අරියාපි උපොසථාපි උපවුත්ථාපි න වින්දන්ති නානුභවන්ති. එත්ථ දිබ්බන්තීති දෙවා. උපොසථො එතෙසමත්ථීති උපොසථාති විග්ගහො. ලක්ඛණක්කමතො පසිද්ධපචුරපයොගතො අඤ්ඤදත්ථා යෙන කෙනචි ලෙසෙන පච්චයාදීනං ජාතසද්දස්ස අත්ථිතා.

于雪山（Himavanta）大地，即喜马拉雅山之巅，有七个具味、含水之湖，如阿耨达池（Anotatta）等，天神与乾闼婆寻得并享用，而守布萨之龙族亦不得。此为另一义。于雪山大地，月光所照之大殿堂上，天神与乾闼婆嬉戏，彼乾闼婆得闻具味、有甜美特质之七声，即毗奈耶琴之“舍时调”（chajja）等七音，而龙族、圣者、守布萨者、持戒者皆不得闻、不得体验。此处，“天”（deva）是因其嬉戏（dibbanti）而得名。“有布萨”（uposatho etesam atthi），此为“布萨者”（uposathā）之语法分析。从特征、次第、通行之广用，以及由任何细微因缘而生的词语，其意义皆可成立。

‘‘ගීතසද්දෙ සරා ද්වෙ ද්වෙ, ද්වෙ ඡජ්ජඤ්ඤත්‍ර ඡස්සරා;

පඤ්චවණ්ණං යථා චක්ඛු, ඡබ්බණ්ණා නාසිකා තථා’’ති.

“歌声之词有二元音，二音，除舍时调外有六音；眼如五色，鼻亦六色。”

අයං සඞ්ඛ්‍යාතා.

此为“计数”（saṅkhyātā）。

ගීතසද්දෙ සරා ද්වෙ හොන්ති, ඡජ්ජ’ඤ්ඤත්‍ර ඡජ්ජතො අඤ්ඤත්‍ර ඡජ්ජං වජ්ජෙත්වා උසභො ගන්ධාරො මජ්ඣිමො පඤ්චමො ධෙවතො නිසාදොති. එත්ථ යුගළතො ද්වෙ ද්වෙ ඡස්සරා ඡසරවන්තො. යථා චක්ඛු පඤ්චවණ්ණං හොති, තථා එවං නාසිකා ඡබ්බණ්ණා හොති, ගීතසද්දෙ ඊකාරඅකාරසරද්වයසබ්භාවතො ච ඡජ්ජං ඨපෙත්වා උසභාදීසු සරානං තිවිධත්තා ච ‘‘චක්ඛූ’’ති සරබ්‍යඤ්ජනවසෙන පඤ්චවණ්ණානං සබ්භාවතො ච ‘‘නාසිකා’’ති ඡන්නං සබ්භාවතො ච එවං වුත්තං. එත්ථ වුත්තසඞ්ඛ්‍යාගීතාදිසද්දසන්නිට්ඨානතො සම්මොහකාරිනී හොති.

在“歌声”（gītasadda）一词中有二元音，除“舍时调”（chajja）外，有“ ऋषभ”（usabha）、“gāndhāra”、“madhyama”、“pañcama”、“dhaivata”、“niṣāda”。此处，此六音成双作对，具六声。譬如“眼”（cakkhu）有五“色”（字母），“鼻”（nāsikā）亦有六“色”（字母）。如此说，是因“歌声”（gītasadde）一词中有ī（伊）与a（阿）二元音之故，亦因除去“舍时调”后，“ ऋषभ”等音有三种之故，亦因“眼”（cakkhu）一词依元音与辅音有五字母之故，亦因“鼻”（nāsikā）一词有六（字母）之故。此处，所述及之计数、歌声等词语的确定，会令人迷惑。

‘‘පාතු [Pg.69] වො උදිතො රාජා, සිරිමා රත්තමණ්ඩලො;

සකන්තිගහනක්ඛත්ත-සඞ්ඝයුත්තො සුලක්ඛණො’’ති.

“愿升起之王护佑您，吉祥且具赤红圆盘；与光辉密集之星群相伴，具足好相。”

අයං පකප්පිතා.

此为“构想”（pakappitā）。

සිරිමා සිරිමන්තො රත්තමණ්ඩලො අනුරත්තජනපදමණ්ඩලො, අනුරත්තඅමච්චමණ්ඩලො වා සකන්තිගහනක්ඛත්තසඞ්ඝයුත්තො සකස්ස අත්තනො අන්තෙ සමීපෙ ගහනෙහි අවිරළෙහි ඛත්තසඞ්ඝෙහි ඛත්තියසමූහෙහි යුත්තො සංයුත්තො සුලක්ඛණො පසත්ථපුරිසලක්ඛණො උදිතො පසිද්ධො රාජා නරින්දො වො තුම්හෙ පාතු රක්ඛතූති අයං අනධිප්පෙතත්ථො. සිරිමා ‘‘ලක්ඛියා වාසට්ඨානත්තා’’ති වුත්තත්තා සිරිමන්තො රත්තමණ්ඩලො උග්ගමනෙ රත්තමණ්ඩලො සකන්තිගහනක්ඛත්තසඞ්ඝයුත්තො කන්තිසහිතෙහි ගහනක්ඛත්තතාරගණෙහි යුත්තො සුලක්ඛණො සුට්ඨු සසලක්ඛණො උදිතො උග්ගතො රාජා චන්දො වො තුම්හෙ පාතූති උභයපක්ඛස්ස සාධාරණගුණගුණීපදපරිග්ගහෙන ඉධ වාක්‍යත්ථස්ස අඤ්ඤථා දිස්සමානතා හොති.

“吉祥”（sirimā）即具祥瑞者；“赤红圆盘”（rattamaṇḍalo）即国土人民皆爱戴，或大臣之众皆爱戴；“与光辉密集之星群相伴”（sakantigahanakkhattasaṅghayutto）即与在自己身边密集之刹帝利众、武士群相应；“具足好相”（sulakkhaṇo）即具足可赞叹之人相；“升起”（udito）即声名远播；“王”（rājā）即人主。愿彼护佑汝等——此非所欲之义。“吉祥”（sirimā），因经说为“吉祥天女之住处”，故为具祥瑞者；“赤红圆盘”（rattamaṇḍalo）即升起时圆盘为赤色；“与光辉密集之星群相伴”（sakantigahanakkhattasaṅghayutto）即与具光辉之密集星群相伴；“具足好相”（sulakkhaṇo）即善具兔相；“升起”（udito）即升起；“王”（rājā）即月亮。愿彼护佑汝等——此处，因采用了对双方而言共通的、描述品德及其拥有者的词语，句义便呈现出别样面貌。

‘‘වුච්චතා’දො ඉසිත්‍යෙ’කො, සුමහන්තොපකාරවා;

සනාතනො ච න ඉසි, න සඛා න සනාතනො’’ති.

“最初被称为‘仙人’者，具足极大助益；他既非古老亦非仙人，既非朋友亦非永恒。”

අයං නාමන්තරිකා.

此为“藏名”（nāmantarikā）。

එකො ආදො පුබ්බෙ ‘‘ඉසී’’ති වුච්චති, සුමහන්තොපකාරවා අතිමහන්තොපකාරසමන්නාගතො සනාතනො ච සස්සතො ච හොති, තථාපි න ඉසි ඉසි නාම න හොති, න සඛා මිත්තොපි න හොති, න සනාතනො සස්සතොපි න හොති, අයං ගම්‍යමානත්ථො. සුමහා අතිමහන්තො එකො ආදො නාමාදිම්හි ඉසීති වුච්චති, අන්තො මජ්ඣෙ පකාරවා ප-කාරෙන සමන්නාගතො, සනාතනො ච සස්සතො ච හොති, ඉසිපි නාම න හොති, මිත්තොපි න හොති, සො නාතනො තනඉති අක්ඛරද්වයරහිතො න [Pg.70] හොති. ආදිමජ්ඣානං වුත්තත්තා අන්තෙති ඤායති, ‘‘ඉසිපතනවිහාරො’’ති ගහෙතබ්බං. තත්ථ ඉසිපතනනාමෙන ඉසිආදීනං ගම්‍යමානත්ථත්තා නානත්ථකප්පනා හොති.

往昔，有一最初者被称为“仙人”，他有大助益，具足极大助益，既古老又永恒。即便如此，他并非名为仙人的仙人，不是同伴或朋友，也非古老永恒者，此是应理解之义。有一伟大、极伟大者，其最初被称为“仙人”，中间具足“pa”音之助益，既古老又永恒。他并非名为仙人者，亦非朋友，他不是“nātano”（非古老者），不是没有“tanai”这两个音节的。因已说初与中，故可知其后，应理解为“仙人堕处(Isipatana)精舍”。于此，由“仙人堕处”之名，因仙人等词的所指之义可被推知，故有各种意义的构想。

‘‘ධාවන්තං උදයා අත්ථං, මුහුත්තං න නිවත්තති;

න චන්දමණ්ඩලං එතං, නාපි ආදිච්චමණ්ඩල’’න්ති.

从生起至坏灭而奔行，刹那不返回；这既不是月轮，也不是日轮。

අයං නිභූතා.

此已平息。

උදයා උදයතො පභුති අත්ථං යාව අත්ථං ධාවන්තං ජවන්තං මුහුත්තං මුහුත්තකාලං න නිවත්තති න පුනාවත්තති. එතං චන්දමණ්ඩලම්පි න හොති, ආදිච්චමණ්ඩලම්පි න හොති. උදයා පටිසන්ධිතො අත්ථං යාවචුති. ධාවන්තන්ති ආයුකිච්චතො ආයුචන්දාදීනමත්ථානං, තප්පකාසකසද්දානඤ්ච තුල්‍යත්තා එත්ථ පතිට්ඨිතචන්දාදිඅත්ථන්තරානං සම්භවො.

从生起，即从生起之时起，至坏灭，即直到坏灭之时，奔行、疾驰，片刻之时亦不回转，不复返。这既不是月轮，也不是日轮。“从生起”指从结生，“至坏灭”指直到死亡。所谓“奔行”，是因寿命的作用，以及寿命、月亮等事物和揭示它们的词语之间具有相似性，故于此，有成立月亮等其他事物的意义之可能。

‘‘දෙවිං කිත්තිමහීනාමං, කළාරත්ථව්හයං පුරිං;

හිත්වා න සරි සො ධීරො, කරොන්තොප්‍යු’ය්‍යමව්හය’’න්ති.

那位智者舍弃了名为吉提玛希(Kittimahī)的王后，与名为迦拉罗陀(Kaḷāratthavhaya)的城市，即使做着名为“勤勇”的事，亦不忆念。

අයං සමානසද්දා.

此为同音词。

කිත්තිමහීනාමං කිත්තිමහීනං ද්වින්නං නාමෙන සමන්නාගතං දෙවිං අග්ගමහෙසිං කළාරත්ථව්හයං පුරිං කළාරඅත්ථානං ද්වින්නං නාමෙන සමන්නාගතං පුරිං නගරඤ්ච සො ධීරො හිත්වා පරිච්චජිත්වා උය්‍යමව්හයං උය්‍යමනාමෙන සමන්නාගතං කරොන්තො අපි න සරි සම්පත්තිං නානුසරි, යසොධරාදෙවිඤ්ච කපිලවත්ථුපුරිඤ්ච හිත්වා වීරියසඞ්ඛාතපධානං කරොන්තො මහාසත්තො සම්පත්තිං න සරි, එත්ථාභිමතයසොධරාදිසද්දානං පරියායෙහි කිත්තිමහීසද්දාදීහි රචිතතා.

具足“kitti”（名声）与“mahī”（大地）二名之义的王后，即首席王后；以及具足“kaḷāra”与“attha”（事）二名之义的城市。那位智者舍弃、抛弃了她们，即使做着名为“勤勇”的事，亦不忆念、不追忆那份成就。大士舍弃了耶输陀罗(Yasodharā)王后与迦毗罗卫(Kapilavatthu)城，做着名为精勤的“精进”(vīriya)，亦不忆念那份成就。于此，是以“吉提玛希”等词作为同义词，构成了所意指的“耶输陀罗”等词。

‘‘චතුද්දිසාමුඛා බන්ධා, චත්තාරො සින්ධවා සයං;

පරිභුඤ්ජන්ති නික්ඛිත්තං, තිණං මජ්ඣෙ යථාසුඛ’’න්ති.

四匹辛度马(sindhavā)，面向四方而被拴住；它们随意享用放置在中间的草料。

අයං සම්මුළ්හා.

此为迷惑。

සින්ධවා [Pg.71] චත්තාරො අස්සා චතුද්දිසාමුඛා යථා චතුද්දිසාසම්මුඛා හොන්ති, තථා බන්ධා මජ්ඣෙ නික්ඛිත්තං තිණං සයං යථාසුඛං පරිභුඤ්ජන්ති, අඤ්ඤමඤ්ඤං පිට්ඨිං කත්වා බන්ධා විය ඛායති, තෙ පන සම්මුඛං කත්වා බන්ධා හොන්ති. එත්ථ ‘‘චතුද්දිසාමුඛාබන්ධා’’ති නිද්දිට්ඨත්තා පිට්ඨිං කත්වා බන්ධාති සම්මුළ්හතා හොති.

四匹辛度马(sindhavā)被拴住，以便它们面向四个方向。它们随意享用放置在中间的草料。这看起来像是它们背靠背地被拴住，但实际上它们是面对面地被拴住的。于此，因指明“面向四方而被拴住”，便产生了“背靠背地被拴住”的迷惑。

‘‘ජනො ජීවනජානන්ද-කරබන්ධුස්ස භාසිතං;

සක්කරොන්තොව පප්පොති, පුඤ්ඤාරික්ඛයගොචරෙ’’ති.

世人若恭敬“令水生者喜悦之亲族”所说，便能到达“福德之敌灭尽”的境地。

අයං පාරිහාරිකී.

此为间接谜。

ජීවනජානන්දකරබන්ධුස්ස ජීවනතො උදකතො ජාතානං පදුමානං ආනන්දකරස්ස සූරියස්ස බන්ධුස්ස සම්මාසම්බුද්ධස්ස භාසිතං වචනං සක්කරොන්තො පූජෙන්තො ජනො පුඤ්ඤාරික්ඛයගොචරෙ පුඤ්ඤානං පටිපක්ඛත්තා පුඤ්ඤාරිසඞ්ඛාතානං අකුසලානං ඛයස්ස නිමිත්තභූතං නිබ්බානමාරම්මණං කත්වා උප්පන්නෙ මග්ගඵලෙ පප්පොති පාපුණාති. එත්ථ ජීවනජානං ආනන්දකරස්ස බන්ධුස්සෙති ච, පුඤ්ඤාරීනං ඛයනිමිත්තං ආරම්මණං කත්වා පවත්තෙති ච ඉමිනා බුද්ධො මග්ගඵලා ච පාරම්පරියෙන සම්බන්ධෙන වුත්තාති සම්බන්ධානං බාහුල්ලභාවො.

“令从生命（即水）而生的莲花喜悦者的亲族”，即令莲花喜悦的太阳之亲族——正自觉者，人们恭敬、供养其所说之言，以作为“福德之敌”（因与福德对立，故称福德之敌）的不善法灭尽之相的涅槃为所缘，便能证得所生起的道与果。于此，通过“令水生者喜悦之亲族”以及“以福德之敌的灭尽之相为所缘而转起”等语，佛陀及道果是以间接关系而说，故此中有多重关联。

‘‘න ගණ්හාති මහන්තම්පි, සද්දං න ච විභූසනං;

චතුප්පදස්ස කස්සාපි, කණ්ණොයං න කිලාඵලො’’ති.

它不接收巨大的声音，也不接受装饰；任何四足兽的这只耳朵，确实不是无果的。

අයං එකච්ඡන්නා.

此为单层隐藏。

කස්සාපි චතුප්පදස්ස කණ්ණො මහන්තම්පි සද්දං න ගණ්හාති, ආරම්මණං න කරොති, විභූසනම්පි න ගණ්හාති. තථාපි අයං කණ්ණො අඵලො න කිල, සඵලතො නිප්ඵලො න හොති කිර. අස්සකණ්ණො රුක්ඛො. එත්ථ කණ්ණොති ආධෙය්‍යං කත්වා තදාධාරස්ස අවචනතො නිස්සයගුත්ති.

任何四足兽的耳朵，即使是巨大的声音也不接收，不作为所缘，也不接受装饰。即便如此，这耳朵确实并非无果，它是有果的。这是马耳树(Assakaṇṇa)。于此，将“耳”作为被支持物，因未言及其支持者（马），故为“支持者之隐藏”。

‘‘අලඞ්කරොන්තො [Pg.72] භුවනං, සස්සිරිකො සදෙවකං;

කස්මිං සඤ්ජාතසංවද්ධො, කො කෙන නුපලිම්පතී’’ති.

庄严着包含天神的世界，光彩熠熠；于何处出生长大？何者不被何者所染？

අයං උභයච්ඡන්නා.

此为双层隐藏。

සස්සිරිකො සදෙවකං භුවනං අලඞ්කරොන්තොති බුද්ධො විය ඛායති. භුවනං භුවනසඞ්ඛාතං කං ජලං සදා එව අලඞ්කරොන්තො සස්සිරිකො ලක්ඛියසමන්නාගතො කස්මිං ජලෙ සඤ්ජාතසංවද්ධො කො කතරො කෙන ජලෙන න උපලිම්පති න ලිම්පති. පදුමොති විසජ්ජනං. පදුමො හි පුංනපුංසකලිඞ්ගො. ඉහ ජලපදුමානං ද්වින්නම්පි ඡාදිතත්තා උභයච්ඡන්නා නාම.

“庄严着包含天神的世界，光彩熠熠”，此句看似佛陀。〔实则指：〕恒常庄严着名为“bhuvana”的水，光彩熠熠、具足祥瑞，于何水中出生长大？是何物，不被何水所染、所沾？答案是：莲花(paduma)。“Paduma”一词，实通阳性与中性。于此，因水与莲花二者皆被隐藏，故名为“双层隐藏”。

‘‘ආදො සොයෙව යො අන්තෙ, මජ්ඣිමස්සාදි මජ්ඣිමො;

සිද්ධන්තාදීසු වත්තන්තං, අසඞ්ඛතපදං වදා’’ති.

最初的即是最终的，中间的开端即是中间；请说出那通行于宗义等中、无为的言词。

අයං සංකිණ්ණා.

此为混杂。

අන්තෙ අවසානෙ යො හොති, ආදොපි සොයෙව හොති, මජ්ඣිමස්ස ආදිභූතො මජ්ඣිමො එව හොති, සිද්ධං නිප්ඵන්නං තාදීසු අරියෙසු වත්තන්තං අසඞ්ඛතපදං වද කථෙහීති අයමපරත්ථො. ආදො ආදිම්හි සොයෙව සකාරො එව අන්තෙ පරියොසානෙ යො යකාරොයෙව, මජ්ඣිමො මජ්ඣිමවණ්ණො මජ්ඣිමස්ස සද්දස්ස ආදි මකාරො, සිද්ධන්තාදීසු මතසමයකාලාදීසු වත්තන්තං වාචකභාවෙන පවත්තන්තං අසඞ්ඛතපදං සඞ්ඛතතො අඤ්ඤත්තා අසඞ්ඛතභූතං පඤ්ඤත්තිං වද කථෙහීති. සමයසද්දො හි නාමපඤ්ඤත්ති. එත්ථ සිද්ධන්තසද්දෙන ආදිසද්දස්ස සඞ්ගහිතත්තා තාදිඅත්ථො ලබ්භතීති අත්ථස්ස ගුළ්හතාය සමාගතාලක්ඛණෙන ච ‘‘සො’’ති ‘‘යො’’ති ‘‘අසඞ්ඛතපද’’න්ති අඤ්ඤත්ථරුළ්හසද්දෙන වඤ්චිතත්තා වඤ්චිතාලක්ඛණෙන ච සමයසද්දෙ නානත්ථකප්පනතො නාමන්තරිකාලක්ඛණෙන චාති තීහිපි ලක්ඛණෙහි මිස්සිතොති. සෙසෙසුපි සංකිණ්ණත්තං එවමෙව [Pg.73] වෙදිතබ්බං. තත්ථ තත්ථ වුත්තලක්ඛණානුසාරෙනෙව සමාගතාදීනං අන්වත්ථසඤ්ඤතා වෙදිතබ්බා.

在终点与究竟处者，在开始处亦是彼；中间的开端，即是中间。请讲述那在圣者(tādī)中存在的、已成就的、已圆满的无为法(asaṅkhatapada)，此是另一种解释。最初，在开始处，就是“萨”(sa)音；最后，在究竟处，就是“亚”(ya)音；中间的音节，即是中间词的开始“摩”(ma)。请讲述那在宗义(siddhanta)、见解(mata)、时节(samaya)、时期(kāla)等之中，以表述方式运作的无为法(asaṅkhatapada)，它因异于有为法而是无为的状态，是一种概念安立(paññatti)。“时节”(samaya)一词实为一种名相安立(nāmapaññatti)。此处，由于“宗义”(siddhanta)一词包含了“等”(ādi)字，故可获得“如是者”(tādī)之义。又因其义理深奥，具有“会集”的特征；以及“彼”(so)、“此”(yo)、“无为法”(asaṅkhatapada)等在其他语境中常见的词语造成误导，具有“欺瞒”的特征；以及“时节”(samaya)一词的多重含义，具有“名相间隔”的特征，故此（解释）被这三种特征所混淆。其余的混杂之处亦应如是理解。于各处所说的特征，应依此了知“会集”等词语的真实含义。

34.

34.

දෙසකාලකලාලොක-ඤායාගමවිරොධි යං;

තං විරොධිපදං චෙ’ත-මුදාහරණතො ඵුටං.

违逆处、时、艺、世间、理、教者；此违逆之句，由例证而彰明。

34. ‘‘දෙසි’’ච්චාදි. දෙසො ථලජලදෙසාදි. කාලො රත්තින්දිවො. කලා නච්චගීතාදයො. ලොකො චරාචරභූතප්පවත්ති. ඤායො යුත්ති. ආගමො ඉධ බුද්ධවචනං. අඤ්ඤත්ථ තු සුතිධම්මසංහිතා, තෙ ච. තෙහි විරොධො අස්ස අත්ථීති දෙස…පෙ… විරොධි. යන්ති අනුවදිත්වා. තං විරොධිපදන්ති විධීයතෙ. එතඤ්ච පදං උදාහරණතො ලක්ඛියතො ඵුටං පාකටං. යතො ජලජාදීනං ථලාදීසු පාතුභාවාදි, රත්‍යාදීසු සම්භවන්තානං කුසුමාදීනං දිවාදීසු සම්භවො ච, ‘‘නච්චගීතාදිචතුසට්ඨියා කලාසු භින්නඡජ්ජො නාම සත්තසරො’’තිආදිනා කලාසත්ථාභිහිතලක්ඛණාතික්කමවිරොධො ච, ‘‘අග්ගිසීතලො, නිස්සාරො ඛදිරො’’තිආදිනා ලොකසීමාතික්කමො ච, වුත්තායපා’නරුප්පත්තසමුප්පත්තියා මිද්ධස්ස රූපභාවාපාදනාදිඤායවිරොධො ච, යථාසකමාගමෙන විරොධො ච සුඛෙන ච සක්කා පාකටත්තා විඤ්ඤාතුං, තතො සබ්බමෙතං නොදාහටන්ති අධිප්පායො.

34. “处”(Desa)等。“处”指陆地、水域等地。“时”(Kāla)指昼夜。“艺”(Kalā)指舞蹈、歌唱等。“世间”(Loka)指有情与无情的生起流转。“理”(Ñāya)指道理。“教”(Āgama)在此指佛陀言教，他处则指经藏与律藏等。若有与这些（处、时等）相违者，即称为“处……乃至……相违”。在复述了“何者”(yaṃ)之后，便安立此名为“相违句”(virodhipada)。此句由例证与特征而明显昭著。例如，水中生物在陆地显现等；夜间开放的花朵在白昼绽放；以及‘在六十四艺中，名为“破初音”(bhinnachajja)的七音阶’等，此乃违背技艺论著所说之特征；又如‘火是冷的，无髓的儿茶树(khadira)’等，此乃超越世间常理；以及将经中所说为无色法的昏沉(middha)归为色法等，此乃违背正理；以及各自信奉之教义间的相违，皆因其显著而易于理解，因此这一切皆不举例，此乃其意趣。

34. එවං යමකපහෙළිකානමදස්සනෙ කාරණං වත්වා ඉදානි උද්දෙසක්කමෙන සම්පත්තවිරොධිදොසං ‘‘දෙසකාලි’’ච්චාදිනා වදති. යං පදං දෙසො ථලජලපබ්බතාදි. කාලො රත්තින්දිවො හෙමන්තාදිවසෙන තිවිධො, වසන්තාදිවසෙන ඡබ්බිධො. කලා නච්චගීතාදිචතුසට්ඨි. ලොකො ථාවරජඞ්ගමභූතපවත්තිසඞ්ඛාතො. ඤායො යුත්ති. ආගමො ඉහ බුද්ධවචනං, අඤ්ඤත්ථ පන සුතිධම්මසංහිතො ච. තෙහි විරොධො අස්ස අත්ථීති දෙස…පෙ… විරොධි. තං විරොධිපදං නාම. [Pg.74] එතං විරොධිපදං උදාහරණතො ලක්ඛියතො ඵුටං පරිබ්‍යත්තං. වස්සිකජාතිසුමනාදීනං ජලජාදිභාවො ච, පදුමකුමුදාදීනං ථලජාදිභාවො ච, රත්තිආදීසු ලබ්භමානානං කුමුදාදීනං දිවාදීසු සම්භවො ච, නච්චගීතාදිචතුසට්ඨියා කලාසු ‘‘ඡජ්ජො උසභො ගන්ධාරො මජ්ඣිමො පඤ්චමො ධෙවතො නිසාදො’’ති දස්සිතසත්තසරානමෙකදෙසස්ස ඡජ්ජස්ස භින්නසත්තසරො ඡජ්ජො නාමාති සමුදායවසෙන වොහාරකරණාදීහි සත්ථාගතතං, ලක්ඛණාතික්කමඤ්ච, ‘‘අග්ගි සීතලො, චන්දනං උණ්හං, ඛදිරරුක්ඛො නිස්සාරො, එරණ්ඩො සසාරො’’ ඉච්චාදිනා ලොකමරියාදාතික්කමො ච, මිද්ධස්ස අරූපභාවුපපත්තියා වුත්තායපි රූපභාවසාධනසදිසයුත්තිවිරොධිකථනඤ්ච, යථාසකමාගමමතික්කම්ම කථනඤ්චාති සබ්බෙසං විරුද්ධසභාවස්ස පාකටත්තා උදාහරණං න දස්සයිස්සාමාති අධිප්පායො. ඉමෙසමෙව දෙසාදිවිරොධීනමවිරුද්ධත්තං එත්ථෙව විරොධිපදදොසපරිහාරෙ ‘‘බොධිසත්තප්පභාවෙනා’’තිච්චාදිනා දිස්සති. දෙස…පෙ… ගමෙහි විරොධො, සො අස්ස අත්ථීති දෙස…පෙ… විරොධි. නින්දායං අයමස්සත්ථීති විවච්ඡිතා.

34. 在说明了不见双关语和谜题的原因后，现在按照纲要的顺序，以“处、时”等来说明相违的过失。“处”(desa)指的是陆地、水域、山岳等。“时”(kāla)依冬、夏等分为三季，或依春季等分为六季。“技艺”(kalā)指的是歌舞等六十四种。“世间”(loka)指不动生物与活动生物的流转。“道理”(ñāya)指的是理则。“教”(āgama)在此处指佛语，在其他语境中则指经藏、律藏。如果与这些相违，就称为“处……乃至……相违”。此即名为“相违句”。这些相违之处，可通过举例和特征来清楚、明白地了解。例如：素馨花等应生于陆地，却生于水中；莲花、睡莲等应生于水中，却生于陆地；于夜晚可见之睡莲等，却于白昼出现；在歌舞等六十四种技艺中，所显示的七音阶——“初音(chajja)、牛音(usabha)、乾陀罗音(gandhāra)、中音(majjhima)、第五音(pañcama)、提婆音(dhevata)、尼沙陀音(nisāda)”，其中初音(chajja)被称作“破七音初音”，此乃集合称谓等，违背了音律学的原则，并超越了其特征；又例如说“火是冷的，檀香是热的，儿茶树(khadira)没有树心，蓖麻树(eraṇḍa)有树心”等，这是违背世间常理的说法；以及，昏沉(middha)虽已被说为是无色法，却又提出与之相违的、类似于证明其为色法的道理；还有各自违背自身经典之论述等等——因所有这些自性相违之事已甚明显，故不再举例说明，此乃作者之意图。这些处等相违之处，本身并非绝对相违，故在补救此相违之处的过失时，即以“因菩萨威力”(bodhisattappabhāvena)等来说明。与处……教(āgama)等相违，如果存在这些过失，就称为“处……相违”。所谓“应受谴责”(nindāyaṃ)，即指此类过失，已明确辨析。

35.

35.

ය’දප්පතීත’මානීය, වත්තබ්බං නෙය්‍යමාහු තං;

යථා සබ්බාපි ධවලා, දිසා රොචන්ති රත්තියං.

凡有未明之义理，引导诠释方是宜；犹如皎月升夜空，四方皆沐清辉里。

35. ‘‘ය’’මිච්චාදි. අප්පතීතං සද්දතො, අත්ථතො වා අනධිගතං නහ්‍යඤ්ඤථාවගමො ගන්ථන්තරාභාවතො. වක්ඛති හි ‘‘දුල්ලභාවගතී සද්ද-සාමත්ථියවිලඞ්ඝිනී’’ති. යං කිඤ්චි පදං සමානීය ආනෙත්වා වත්තබ්බං, තං නෙය්‍යමාහු. යථෙත්‍යුදාහරති. සබ්බාපි සකලාපි දිසා පුබ්බදිසාදයො දස දිසා රත්තියං රජන්‍යං ධවලා උජ්ජලා රොචන්ති දිප්පන්තීති එත්තකෙ නිද්දිට්ඨෙ චන්දමරීචිනො එත්ථ නෙය්‍යත්තං.

35. “何”(Yaṃ)等词，是指不熟悉字面意义，或不了解其含义，因无其他理解方式，亦无其他文本可供参考。因为将会说“超越词语能力范围的理解，是难以获得的”。任何词语，若需汇集并引入才能说明，则称之为“待诠释”(neyya)。例如：所有方向，即东方等十个方向，在夜晚(rattiyaṃ)，在黑夜中(rajanyaṃ)，是洁白明亮的(dhavalā)，闪耀的(ujjalā)，发光的(rocanti dippanti)。既然已如此明确指出，那么在此处，月亮的光辉(candamarīci)就属于“待诠释”(neyya)范畴。

35. ඉදානි නෙය්‍යදොසමුදාහරති ‘‘ය’’මිච්චාදිනා. යං පදං අප්පතීතං පදන්තරෙන, තෙනාභිහිතත්ථෙන වා ‘‘ඉමස්සත්ථොය’’මිති [Pg.75] අවිඤ්ඤාතං ආනීය වත්තබ්බං, තතොයෙව පදන්තරමානීය වත්තබ්බං හොති, තං නෙය්‍යමාහු ‘‘නෙය්‍යදොසො’’ති පොරාණා ආහු. යථා තත්ථොදාහරණමීදිසං ‘‘සබ්බාපි ධවලා දිසා රොචන්ති රත්තිය’’න්ති. සබ්බාපි දිසා පුබ්බදක්ඛිණාදයො දස දිසා ධවලා සෙතා රත්තියං රජන්‍යං රොචන්ති දිප්පන්ති. එත්ථ දිසාය විසෙසනං ධවලගුණං කෙලාසකූටසුධාභිත්තිචන්දරංසිආදීසු කුතො සඤ්ජාතමිති අනිච්ඡිතත්තා අඤ්ඤනිවත්තනත්ථං චන්දකිරණාදිවාචකපදං ආනෙත්වා ධවලතා ඉමිනෙති වත්තබ්බත්තා ධවල පදං නෙය්‍යදොසෙන දුට්ඨං හොති. පතීතං විඤ්ඤාතං, න පතීතං අප්පතීතං. එත්ථ අකාරො පසජ්ජපටිසෙධෙ.

35. 现在以“yaṃ”等词来说明“待诠释过失”(neyyadosa)。若一词语(pada)，其义不显，无法借由其他词语或其自身所指来理解，而必须引入另一词语加以说明时，古人称此为“待诠释”(neyya)，此即“待诠释过失”(neyyadosa)。例如，此处的例子是：“一切白色的方向在夜间闪耀”。所有方向，如东、南等十方，在夜晚(rattiyaṃ)呈现白色(dhavalā, setā)而闪耀(rocanti, dippanti)。在此，“方向”的修饰语“白色”(dhavala)这一属性，不知是来自凯拉萨(kelāsa)山顶、石灰墙(sudhābhitti)还是月光(candaraṃsi)等，因其来源不定，为排除其他可能，须引入表示月光之类的词语来说明“白色”的来源，因此“白色”一词便有“待诠释过失”。“易解”(patītaṃ)即“已知”(viññātaṃ)，“不易解”(na patītaṃ)即“待诠释”(appatītaṃ)。此处的“a”用于否定(pasajjapaṭisedha)。

36.

36.

නෙදිසං බහු මඤ්ඤන්ති, සබ්බෙ සබ්බත්ථ විඤ්ඤුනො;

දුල්ලභා’වගතී සද්ද-සාමත්ථියවිලඞ්ඝිනී.

一切智者于一切处，皆不重视此类(待诠释)言说；超越词语及其功能之领悟，实为难得。

36. අප්පතීතං නිච්ඡන්ති විඤ්ඤූති දස්සෙතුමාහ ‘‘නෙ’’තිආදි. ඊදිසං අනන්තරෙ වුත්තප්පකාරං නෙය්‍යං සබ්බෙපි විඤ්ඤුනො ඤෙය්‍යවිදූ සබ්බත්ථ ගජ්ජාදිකෙ න බහු මඤ්ඤන්ති න සම්භාවෙන්ති නප්පයුජ්ජන්ති. කිං න බහුමඤ්ඤන්තීති චෙ ආහ ‘‘දුල්ලභා’’තිආදි. තථා හි අවගතී අත්ථාවගමො සද්දං වාචකං, සාමත්ථියඤ්ච ඤායං විලඞ්ඝයති චජති අනුපදස්සනතොති සද්දසාමත්ථියවිලඞ්ඝිනී දුල්ලභා න ලභ්‍යතෙ. ඤායොපත්ථො වා සද්දොපත්ථො වා යොත්ථො න හොති. සො නප්පතීයතෙ යථා මනසි අවට්ඨිතමත්තෙනාති අත්ථො. තස්මා සද්දතො, අත්ථතො වා පතීතබ්බමනෙය්‍යං, තබ්බිපරීතං නෙය්‍යන්ති විඤ්ඤෙය්‍යං.

36. 为示智者不欲(用)不显之义，故说“na”等。如是，于前所说之“待诠释”(neyya)，一切智者、知所应知者，于散文等一切处，皆不重视、不推崇、不使用。若问：“为何不重视？”答曰：“难得”等。诚然，领悟，即对意义的理解，若超越言语(vācaka)及其功能(sāmatthiya)——亦即正理(ñāya)，舍弃而不彰显，则此“超越言语功能之领悟”为难得、不可得。若一意义，既非由正理所支持，亦非由言语所支持，则此义不会仅因存于(作者)心中而被理解。是故，当知可从言语或意义直接理解者为“非待诠释”(aneyya)，与此相违者为“待诠释”(neyya)。

36. ඉමං අප්පතීතපදං විඤ්ඤූහි නාභිමතන්ති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘නෙදිස’’මිච්චාදි. ඊදිසං යථාවුත්තප්පකාරං නෙය්‍යං සබ්බෙ විඤ්ඤුනො සබ්බත්ථ ගජ්ජපජ්ජාදිකෙ න බහු මඤ්ඤන්ති න සම්භාවෙන්ති නප්පයොජෙන්ති. අවගතී අත්ථාවබොධො සද්දසාමත්ථියවිලඞ්ඝිනී [Pg.76] සද්දසඞ්ඛාතවාචකඤ්ච සාමත්ථියසඞ්ඛාතඤායඤ්ච අතික්කම්ම පවත්තිනී දුල්ලභා තාදිසපයොගාභාවතො දුල්ලභා හොති. යො අත්ථො සද්දාගතො, ඤායාගතො වා න හොති, සො කත්තුනො මනසි පතිට්ඨිතමත්තෙන පතීතො න හොතීති තං පදං නෙය්‍යදොසමිති සබ්බෙ කවිනො පරිහරන්තීති අධිප්පායො. බහුමානං කරොන්තීති වාක්‍යෙ බහුමඤ්ඤන්තීති නාමධාතු. සද්දසාමත්ථියං විලඞ්ඝයති සීලෙනාති සද්දසාමත්ථියවිලඞ්ඝිනී.

36. 为示智者不赞同此不显之词，故说“na īdisaṃ”等。如是，于前所说之“待诠释”(neyya)，一切智者于散文、韵文等一切处，皆不重视、不推崇、不使用。领悟，即对意义的理解，若超越名为“言语”的能诠(vācaka)及名为“功能”的正理(ñāya)而转起，则为难得；因无如是用法，故为难得。若一意义，非源于言语，亦非源于正理，则此义不会仅因存于作者心中而被理解。是故，一切诗人(kavi)皆避免此具“待诠释过失”之词，此即其意。于“bahumānaṃ karonti”(致以尊重)句中，“bahumaññanti”(重视)为名动词。“saddasāmatthiyaṃ vilaṅghayati sīlena iti saddasāmatthiyavilaṅghinī”(其性超越言语功能，故为超越言语功能者)。

37.

37.

සියා විසෙසනාපෙක්ඛං,යං තං පත්වා විසෙසනං;

සාත්ථකං තං යථා තං සො,භිය්‍යො පස්සති චක්ඛුනා.

或有词语需修饰，得此修饰义乃彰；犹如彼人以眼见，则见更明。

37. ‘‘සියා’’ඉච්චාදි. යං පදං විසෙසනං පත්වා අත්ථෙන සහ වත්තතීති සාත්ථකං. නිබ්බිසෙසනන්තු වුත්තත්ථමෙව හොති. තං විසෙසනාපෙක්ඛං සියා. ‘‘තං යථෙ’’ත්‍යාදිනා උදාහරති. ‘‘පස්සතී’’ති වුත්තෙ ‘‘චක්ඛුනා’’ති ලබ්භතෙව.

37. “siyā”(或有)等。若一词语，在获得修饰语(visesana)后，能与意义相应，即为“有义”(sātthaka)。若无修饰语，则仅有其字面之义。此类词语即可能为“待修饰”(visesanāpekkhaṃ)。以“taṃ yathā”(犹如彼)等为例。当说“看见”(passati)时，“以眼”(cakkhunā)之义已可得知。

37. ‘‘සියා’’මිච්චාදි. යං පදං විසෙසනං පත්වා සාත්ථකං අත්ථසහිතං, තදභාවෙ නිරත්ථකං හොති, තං විසෙසනාපෙක්ඛං නාම සියා. තං යථා තස්සොදාහරණමෙවං ‘‘තං සො භිය්‍යො පස්සති චක්ඛුනා’’ති. සො පුරිසො තං පුරිසං භිය්‍යො යෙභුය්‍යසා චක්ඛුනා පස්සති. එත්ථ ‘‘පස්සතී’’ති වුත්තෙයෙව ‘‘චක්ඛුනා’’ති ඤායති. චක්ඛුනාති විසෙස්‍යපදං විසෙසනං ලද්ධාව සාත්ථකං හොති. විසෙසනෙ අපෙක්ඛා අස්සාති ච, සහ අත්ථෙන වත්තමානං සාත්ථකමිති ච සමාසො.

37. “siyā”(或有)等。若一词语，在获得修饰语(visesana)后，便具意义(sātthakaṃ)，即与意义相应，若无修饰语则无意义，此词即可称为“待修饰”(visesanāpekkhaṃ)。例如，其例为：“so taṃ bhiyyo passati cakkhunā”(彼以眼更见彼)。即彼人以眼更常见彼人。在此，仅说“看见”(passati)，便可知是“以眼”(cakkhunā)。而“以眼”(cakkhunā)一词，在获得其所修饰的词后，方有意义。“visesane apekkhā assā iti visesanāpekkhaṃ”(其于修饰语有所期待，故为待修饰)，及“saha atthena vattamānaṃ iti sātthakaṃ”(与意义共存，故为有义)，此为复合词之解析。

38.

38.

හීනං කරෙ විසෙස්‍යං යං, තං හීනත්ථං භවෙ යථා;

නිප්පභීකතඛජ්ජොතො, සමුදෙති දිවාකරො.

若有词语使被修饰者低劣，则该词具有低劣义，例如：令萤火虫黯然失色，太阳升起。

38. ‘‘හීන’’මිච්චාදි[Pg.77]. යං විසෙසනපදං විසෙස්‍යං විසෙසිතබ්බං හීනං ලාමකං කරෙ කරෙය්‍ය, තං විසෙසනපදං හීනත්ථං හීනො අත්ථො යස්ස තං හීනත්ථං නාම භවෙය්‍ය. ‘‘යථා’’ඉත්‍යාදිනා උදාහරති. නිප්පභීකතො ඛජ්ජොතො යෙන සො දිවාකරො පභාකරො සමුදෙති උපගච්ඡතීති. එත්ථ ඛජ්ජොතප්පභාපහරණෙ න ථුති දිවාකරස්සාති.

38. “hīna”(低劣)等。若一修饰词(visesanapada)，使其所修饰之词(visesya, visesitabba)显得低劣(hīna)、卑下(lāmaka)，则此修饰词即可称为“有低劣义”(hīnatthaṃ)，即其义为低劣。以“yathā”(例如)等为例。“nippabhīkato khajjoto yena so divākaro pabhākaro samudeti upagacchati”(令萤火虫失其光者，彼太阳、光明作者升起、出现)。在此，夺去萤火虫之光，于太阳并非赞颂。

38. ‘‘හීනං කරෙ’’ච්චාදි. යං පදං විසෙස්‍යං හීනං කරොති, තං හීනත්ථං භවෙ. යථා තත්ථොදාහරණමෙවං ‘‘නිප්පභීකතඛජ්ජොතො, සමුදෙති දිවාකරො’’ති. පභාරහිතකතා ඛජ්ජොතා යෙන සො දිවාකරො සූරියො සමුදෙති උග්ගච්ඡති. ‘‘නිප්පභීකතඛජ්ජොතො’’ති ඉමිනා විසෙසනෙන ලාමකාලොකලද්ධයුත්තස්ස ඛජ්ජොපනකස්ස අභිභවනප්පකාසනං සහස්සරංසිනො නින්දායෙව, න ථුතීති විසෙස්‍යං හීනත්ථං හොති. හීනො අත්ථො යස්සෙති ච, නත්ථි පභා එතෙසන්ති ච, නිප්පභා කතාති ච, නිප්පභීකතා ඛජ්ජොතා යෙනාති ච විග්ගහො.

38. “hīnaṃ kare”(使低劣)等。若一词语使其所修饰之词(visesya)低劣，则该词具有低劣义(hīnatthaṃ)。例如，其例为：“nippabhīkatakhajjoto, samudeti divākaro”(令萤火虫黯然失色，太阳升起)。“pabhārahitakatā khajjotā yena so divākaro sūriyo samudeti uggacchati”(令萤火虫之光尽失者，彼太阳、日轮升起)。以“nippabhīkatakhajjoto”(令萤火虫黯然失色)此一修饰语，彰显了仅具微弱光芒之萤火虫被压制，此于千光者(太阳)实为贬损，而非赞颂，是故被修饰词(太阳)带有低劣义。其解析为：“hīno attho yassa”(其义低劣)，“natthi pabhā etesaṃ”(彼等无光)，“nippabhā katā”(被夺去光芒)，以及“nippabhīkatā khajjotā yena”(萤火虫被彼夺去光芒)。

39.

39.

පාදපූරණමත්තං යං, අනත්ථමිති තං මතං;

යථා හි වන්දෙ බුද්ධස්ස, පාදපඞ්කෙරුහම්පිච.

若仅为填充音节，当知彼词为无义。例如：“我实(hi)礼敬佛陀之莲足，亦(ca)复(api)如是。”

39. හි අපි චසද්දානං පාදපූරණමත්තත්තා අනත්ථකත්තං. විසෙසනවිසෙස්‍යපදදොසො.

39. “hi”、“api”、“ca”等词，因仅为填充音节，故无意义。此为修饰词与被修饰词之过失。

39. ‘‘පාදපූරණි’’ච්චාදි. යං පදං පාදපූරණමත්තං චතුත්ථංසසඞ්ඛාතස්ස පාදස්ස පූරණමත්තමෙව හොති, තං අනත්ථමිති මතං ඤාතං. යථාසද්දො වුත්තත්ථො. බුද්ධස්ස පාදපඞ්කෙරුහං පාදම්බුජං වන්දෙති. එත්ථ හි අපිචාති ඉමෙසං සමත්තනාදිඅත්ථෙසු අප්පවත්තිතො කෙවලං පාදපූරණමත්තතො අනත්ථකත්තං. මත්තසද්දො අවධාරණෙ. විසෙසනවිසෙස්‍යපදදොසො.

39. “补足句”等。若某词仅为补足句，即仅为补足偈颂的四分之一，则被认为无义，此乃共识。“如”一词其义已说。他礼敬佛陀的莲花足。于此，`hi`与`api ca`等词，因未用于其‘完成’等义，仅为补足句，故无义。`matta`一词用于限定。此为能修饰词与所修饰词之过失。

පදදොසනිද්දෙසවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

词过失解释之释义 终。

වාක්‍යදොසනිද්දෙසවණ්ණනා

句过失解释之释义

40.

40.

සද්දතො අත්ථතො වුත්තං, යත්ථ භිය්‍යොපි වුච්චති;

තමෙකත්ථං යථා’භාති, වාරිදොවාරිදො අයං.

由声或由义已说，复于何处更说；彼为“一义”，犹如：此云，此云闪耀。

40. ‘‘සද්දතො’’ඉච්චාදි. සද්දතො වාචකෙන තස්මිංයෙවත්ථෙ තස්සෙව සද්දස්ස පුන පයොගතො අත්ථතො අභිධෙය්‍යෙන පුබ්බපටිපාදිකස්සෙව වත්ථුස්සාවිසෙසෙන පුන පටිපාදනතො වුත්තං පයුත්තං යං පදත්ථරූපං යත්ථ යස්මිං වාක්‍යෙ භිය්‍යොපි වුච්චති පුනපි පයුජ්ජතෙ, තමෙකත්ථන්ති අනුවදිත්වා ‘‘යථෙ’’ච්චාදිනා විධීයතෙ. වාරිං දදාතීති වාරිදො. අයං වාරිදො මෙඝො ආභාති දිප්පතීති. ජලදානමත්තාපෙක්ඛාය ඉදං සද්දතො එකත්ථං.

40. “由声”等。由声，即由能说者，于同一义中重复使用同一词；由义，即由所说者，无差别地复述先前已阐明之事；即所说、所用之词句形式，于何句中复说、复用，复述为“一义”后，以“如”等词规定之。“施予水者，故为云”。此云，即雨云，闪耀、发光。仅就施水而言，此乃由声之“一义”。

40. ඉදානි උද්දිට්ඨක්කමෙන වාක්‍යදොසං නිද්දිසති ‘‘සද්දතො’’ච්චාදිනා. සද්දතො වාචකෙන අත්ථතො අභිධෙය්‍යෙන වුත්තං පයුත්තං යං පදත්ථරූපං යත්ථ යස්මිං වාක්‍යෙ භිය්‍යොපි පුනපි වුච්චති යුජ්ජතෙ, තං වාක්‍යං එකත්ථං නාම දොසො. උදාහරණං ‘‘යථි’’ච්චාදි. වාරිදො ජලදායකො අයං වාරිදො මෙඝො ආභාති දිප්පති. සම්පත්තිසාධකං ‘‘ජලදායකො’’ච්චාදිවිසෙසනං විනා ජලදානමත්තස්ස වුත්තත්තා සද්දතො එකත්ථං නාම හොති.

40. 今依所示次第，以“由声”等词指示句过失。由声，即由能说者；由义，即由所说者；所说、所用之词句形式，于何句中复说、复用，彼句即为名“一义”之过失。其例为“如”等。云，施水者，此云，即雨云，闪耀、发光。因无“施水者”等成就义理之能修饰词，仅说施水之事，故成名“由声之一义”。

යථා ච

又如：

41.

41.

තිත්ථියඞ්කුරබීජානි, ජහං දිට්ඨිගතානි’හ;

පසාදෙති පසන්නෙ සො, මහාමුනි මහාජනෙ.

于此舍弃外道之芽种，即诸邪见；彼大牟尼令已净信之大众，更生净信。

41. තිත්ථියසඞ්ඛාතානං අඞ්කුරානං බීජානි උප්පත්තිහෙතුභූතානි දිට්ඨිගතානි ද්වාසට්ඨි දිට්ඨියො ජහං ජහන්තො දූරීකරොන්තො සො මහාමුනි සම්මාසම්බුද්ධො ඉහ ලොකෙ අත්තනි පසන්නෙ පසාදබහුලෙ මහාජනෙ පසාදෙතීති අපරමුදාහරණං. [Pg.79] පසාදසඞ්ඛාතස්ස අත්ථස්ස ‘‘පසන්නෙ පසාදෙතී’’ති වුත්තත්තා ඉදමත්ථතො එකත්ථං.

41. 名为外道之苗芽的种子，即作为生起之因的六十二种邪见，彼大牟尼、正等觉者舍弃、远离之，于此世间，于自身已净信、多净信之大众中，令生净信，此为另一例。因名为“净信”之义，由“于净信者”与“令净信”所说，故此为由义之“一义”。

41. ‘‘තිත්ථියි’’ච්චාදි. සො මහාමුනි තිත්ථියඞ්කුරබීජානි තිත්ථියසඞ්ඛාතානං අඞ්කුරානං උප්පත්තිකාරණභූතානි දිට්ඨිගතානි සස්සතාදිභෙදභින්නා ද්වාසට්ඨිදිට්ඨියො ජහං ජහන්තො අපනෙන්තො ඉහ ලොකෙ පසන්නෙ අත්තනි පසන්නෙ මහාජනෙ පසාදෙති. පසන්නසද්දෙන වුත්තප්පසාදසඞ්ඛාතස්ස අත්ථස්ස පසාදෙතීති ක්‍රියාපදෙනපි වුත්තත්තා සද්දෙ භින්නෙපි අත්ථතො එකන්ති අත්ථතො එකත්ථස්සුදාහරණං. තිත්ථියා එව අඞ්කුරානි, තෙසං බීජානි, දිට්ඨීසු ගතානි, දිට්ඨියො එව ගතානීති වා විග්ගහො.

41. “外道”等。彼大牟尼舍弃外道之芽种，即作为名为外道之苗芽生起之因的、有常见等区别的六十二种邪见，远离之，于此世间，于自身已净信之大众中，令生净信。由`pasanna`（已净信）一词所说之名为‘净信’的意义，复由动词`pasādeti`（令净信）所说，故虽词有别，其义则一，此即由义‘一义’之例。或可分析为：‘外道即是苗芽’，‘彼等之种子’，‘于诸见中行’，或‘诸见即所行’。

42.

42.

ආරද්ධක්කමවිච්ඡෙදා, භග්ගරීති භවෙ යථා;

කාපි පඤ්ඤා, කොපි ගුණො, පකතීපි අහො තව.

因已开始的次第中断，则成“破碎格”。犹如：汝慧为某种，德为某种，性亦然，呜呼！

42. ආරද්ධො වත්තුමුපක්කමන්තො, කමො වචනපටිපාටි. තස්ස විච්ඡෙදො භඞ්ගො, තතො. ‘‘යථෙ’’තිආදිනා උදාහරති. අවුත්තස්සපි පසාදවසා අජ්ඣාහාරොති. මහාමුනි තව තෙ පඤ්ඤා කාපි සාතිසයත්තා අනිද්ධාරිතං සභාවවිසෙසා කාචියෙව, අහො පවත්තමානායපි වසභාවස්සානිද්ධාරිතත්තා අච්ඡරියන්ති අත්ථො. එත්ථ කාපි කොපීති සබ්බනාමපදක්කමස්ස පකතීති එත්ථ විච්ඡින්නත්තා භග්ගරීති.

42. “已始”者，着手宣说也；“次第”者，言说之顺序也。其“中断”即破坏，由此产生过失。以“如”等词举例。虽未明言，亦由文义明了而补充。其义为：大牟尼，汝之慧，因其超胜，自性之差别未定，故为“某种”；呜呼！纵然现行，其自在性亦未定，故为稀有。于此，`kāpi`、`kopi`等代词之次第，至`pakatī`处中断，故为“破碎格”。

42. ‘‘ආරද්ධක්කමි’’ච්චාදි. ආරද්ධක්කමවිච්ඡෙදා වත්ථුමාරද්ධපදක්කමස්ස විච්ඡෙදහෙතු භග්ගරීති භවෙ භග්ගරීතිවාක්‍යදොසො භවති. උදාහරති ‘‘යථි’’ච්චාදි. මහාමුනි තව තුය්හං පඤ්ඤා සාතිසයභූතා පඤ්ඤා කාපි වචනවිසයාතික්කන්තත්තා කාපියෙව. ගුණො සීලසමාධිආදිඅනඤ්ඤසාධාරණගුණසමූහො කොපි පමාණපරිග්ගහස්ස කෙනචි [Pg.80] ලෙසෙනපි කත්තුමසක්කුණෙය්‍යත්තා කොපියෙව. පකතීපි අචින්තෙය්‍යභූතා පකතීපි එවමෙව අහො විජ්ජමානානංයෙව පඤ්ඤාදීනං සභාවාවබොධස්ස දුක්කරතා අච්ඡරියා. කාපි කොපීති පදක්කමස්ස ‘‘පකතී’’ති එත්ථ සුඤ්ඤත්තා රීතිභඞ්ගො. ආරද්ධොයෙව කමො, තස්ස විච්ඡෙදො, භග්ගා රීති අස්ස, එත්ථ වාති විග්ගහො.

42. “已始次第”等。因已开始的次第中断，即作为已开始之词语次第中断之因，则有‘破碎格’，即‘破碎格’句过失。以‘如’等词举例。大牟尼，汝之慧，即超胜之慧，因超越言说范围，故为‘某种’。德，即戒、定等不共功德之总集，因无法以任何方式衡量把握，故为‘某种’。性，即不可思议之性，亦复如是。呜呼！即便是存在之慧等，其自性之了知亦甚难，实为稀有。`kāpi`、`kopi`之词语次第，于`pakatī`处空缺，故为格之破碎。其分析为：‘已开始之次第’，‘彼之中断’，‘彼之格破碎’，或如是。

43.

43.

පදානං දුබ්බිනික්ඛෙපා, බ්‍යාමොහො යත්ථ ජායති;

තං බ්‍යාකිණ්ණන්ති විඤ්ඤෙය්‍යං, තදුදාහරණං යථා.

因诸词放置不当，于何处产生迷惑；彼应知为“散乱”，其例如下。

43. ‘‘පදාන’’මිච්චාදි. යත්ථ යස්මිං වාක්‍යෙ පදානං ස්‍යාද්‍යන්තාඛ්‍යාතිකානං දුබ්බිනික්ඛෙපා දුට්ඨපනතො බ්‍යාමොහො සංමුළ්හතා ජායති උප්පජ්ජති, තං වාක්‍යං බ්‍යාකිණ්ණන්ති විඤ්ඤෙය්‍යං ඤාතබ්බං. තස්ස බ්‍යාකිණ්ණස්ස උදාහරණං ලක්ඛියං ‘‘යථෙ’’ති දස්සෙති. යථා ඉදං, තථා අඤ්ඤම්පීති අත්ථො.

43. “诸词”等。于何句中，因名词、动词等诸词放置不当、安置恶劣，而产生迷惑、错乱，彼句应知为‘散乱’。为示彼‘散乱’之例，以‘如’一词说明。其义为：如此例，其他亦然。

43. ‘‘පදානි’’ච්චාදි. පදානං ස්‍යාද්‍යන්තත්‍යාද්‍යන්තපදානං දුබ්බිනික්ඛෙපා දුට්ඨපනතො යත්ථ වාක්‍යෙ බ්‍යාමොහො සංමොහො ජායති, තං බ්‍යාකිණ්ණදොසොති විඤ්ඤෙය්‍යං. තදුදාහරණං තස්ස බ්‍යාකිණ්ණදොසස්ස ලක්ඛියං යථා ඉමිනා වක්ඛමානනයෙන.

43. “诸词”等。因名词、动词等诸词放置不当、安置恶劣，于何句中产生迷惑、错乱，应知彼为‘散乱’之过失。彼‘散乱’过失之例，如下文将说之理趣。

44.

44.

බහුගුණෙ පණමති, දුජ්ජනානං ප්‍යයං ජනො;

හිතං පමුදිතො නිච්චං, සුගතං සමනුස්සරං.

此人恒常欢喜，忆念善逝，礼敬于具多功德、亦为恶人作利益者。

44. බහුඅනන්තත්තා බහුභූතෙ ගුණෙ සීලාදිකෙ සමනුස්සරං සම්මදෙව උට්ඨාය සමුට්ඨාය අනුස්සරන්තො ගුණවිසයසතිං පච්චුපට්ඨාපෙන්තො තෙනෙව කාරණෙන පමුදිතො හට්ඨපහට්ඨො අයං ජනො සබ්බොපි ලොකො දුජ්ජනානං සුජනෙතරානම්පි දෙවදත්තාදීනං නිච්චං කාලං හිතං සුගතං සම්මාසම්බුද්ධං පණමති නමස්සතීති අයං අත්ථො කවිවඤ්චිතො. තත්ථ ‘‘බහුගුණෙ පණමතී’’ත්‍යාදි බ්‍යවහිතපදප්පයොගා මොහො ජායතීති බ්‍යාකිණ්ණං.

44. 由于正确地、一再生起地忆念无量、众多的戒等功德，令功德所缘之念现前，因此心生欢喜踊跃。这一切世间人，乃至善人以外的恶人如提婆达多(Devadatta)等，亦恒常敬礼、顶礼于有利乐的善逝、正等觉者——此乃诗人所欲表达之义。于此，因“礼敬具多功德者”等词语的间隔使用而产生迷惑，故为“杂乱”之过。

44. ‘‘බහුගුණෙ’’ච්චාදි. [Pg.81] බහුගුණෙ අනන්තත්තා බහුභූතෙ සීලසමාධිආදිගුණෙ සමනුස්සරං විසෙසතො අනුස්සරන්තො පමුදිතො තතොයෙව පහට්ඨො අයං ජනො සත්තනිකායො දුජ්ජනානම්පි අසප්පුරිසානම්පි නිච්චං සතතං හිතං මිත්තභූතං සුගතං සබ්බඤ්ඤුං පණමති වන්දති. එත්ථ පදානං අට්ඨානපයොගතො බ්‍යාකිණ්ණත්තං පදත්ථානුසාරෙනෙව ගම්‍යතෙ.

44. “具多功德”等句。忆念无量、众多的戒、定等功德，特别是忆念此，故而欢喜，由此欣悦。此众生群体，乃至恶人、非善士，亦恒常礼敬、顶礼于如友朋般有利乐的善逝、一切知者。此处，因词语错置而造成的杂乱，应仅依词义来理解。

45.

45.

විසිට්ඨවචනා’පෙතං, ගාම්මං’ත්‍ය’භිමතං යථා;

කඤ්ඤෙ කාමයමානං මං, න කාමයසි කිං න්වි’දං.

远离殊胜言语，被视为粗俗，譬如：“少女啊，我爱慕你，你为何不爱慕我？这是什么？”

45. විසිට්ඨස්ස කස්සචි අත්ථස්ස වචනතො කථනතො අපෙතං පරිච්චත්තං. කඤ්ඤෙඉත්‍යාමන්තනං. අහං තං ඉච්ඡාමි, තාදිසං මං ත්වං කස්මා නිච්ඡසි, ඉදං කිං නු ඉති ගාමිකජනවචනත්තා ‘‘කඤ්ඤි’’ච්චාදිකං ගාම්මං.

45. 因言说中缺乏殊胜之义，故为舍弃。“少女”是称呼语。“我欲求你，你为何不欲求我这样的人？这是什么？”由于是乡野之人的言语，故“少女”等词被视为粗俗。

45. ‘‘විසිට්ඨෙ’’ච්චාදි. විසිට්ඨවචනාපෙතං පියභූතෙන උත්තිවිසෙසෙන විසෙසිතබ්බස්ස කථනතො පරිහීනං වාක්‍යං ‘‘ගාම්මදොස’’න්ති කවීහි අභිමතං. උදාහරති ‘‘යථි’’ච්චාදි. කඤ්ඤෙ හෙ කඤ්ඤෙ කාමයමානං මං තුවං ඉච්ඡයමානං මං න කාමයසි ත්වං න ඉච්ඡසි, ඉදං කිං නු. ඊදිසෙ ඉච්ඡාවිඝාතෙ වුච්චමානෙ එවං–

45. “殊胜”等句。缺乏殊胜言语，即语句因未能以可爱、殊胜的言语来表达应予特定说明之义，故被诗人认为是“粗俗之过”。举例说“譬如”等。少女啊，少女啊，我爱慕着你，你却不爱慕我；我渴求着你，你却不渴求我，这是为何呢？当欲求受阻时，便会如是说——

‘‘යාචනා මදීයා තව කාරණායං,දිනෙ දිනෙ නිප්ඵලතං උපෙති;

දක්ඛො සදා මානිනිමානභඞ්ගෙ,ස මන්මථොන්‍යත්‍ර ගතො මතො නු’’ඉති විය.

“我因你而作的恳求，日复一日地归于徒劳；那常善于摧毁傲慢女子之傲慢的爱神，是去了别处，还是已死去了呢？”

පියත්ථස්ස කථනාභාවතො ‘‘කඤ්ඤෙ’’ත්‍යාදිකං වචනං මිලක්ඛුකානං වචනත්තා ගාම්මං. එත්ථ කඤ්ඤාසද්දො දසවස්සිකාය වත්තතීති නියමො නත්ථි. විසිට්ඨස්ස අත්ථස්ස වචනතො අපෙතන්ති වාක්‍යං.

因未表达可爱之义，且为边鄙之人的言语，故“少女”等词是粗俗的。此处，并无规定“少女”一词必指十岁女孩。此句是“缺乏殊胜之义的表达”。

46.

46.

පදසන්ධානතො කිඤ්චි, දුප්පතීතිකරං භවෙ;

තම්පි ගාම්මංත්‍ය’භිමතං, යථා යාභවතො පියා.

若因词语连接，而导致某种不良的理解，那亦被视为粗俗，譬如“yābhavato piyā”（为行淫者所爱）。

46. ‘‘පදෙ’’ච්චාදි. පදසන්ධානතො පුබ්බාපරානං පදානං සන්ධිවසෙන යං කිඤ්චි වාක්‍යං දුට්ඨු අසුතිසුභගං පතීතිමවබොධං කරොතීති කරං භවෙ, තම්පි යථාවුත්තං ගාම්මන්ත්‍යභිමතං. යථාත්‍යුදාහරති. භවතො යා කාචි වනිතා පියා හොතීති එකොත්ථො. යභ මෙථුනෙ. යභනං යාභො. සො විජ්ජතෙ යස්ස සො යාභවා. තස්ස යාභවතො පියාඉත්‍යපි භවති.

46. “词语”等句。因前后词语连接，若有任何语句导致恶劣、不悦耳的理解，那也被认为是如前所述的粗俗。举例：其一义为“于您，任何女子之所爱”。（另一义为：）词根‘yabh’义为行淫。‘yabhanaṃ’即‘yābho’。有此行为者为‘yābhavā’。其所有格为‘yābhavato’，故亦可成“为行淫者所爱”之义。

46. ‘‘පදසන්ධානි’’ච්චාදි. කිඤ්චි වාක්‍යං පදසන්ධානතො පුබ්බාපරපදානං ඝටනතො දුප්පතීතිකරං භවෙ අසබ්භභූතදුට්ඨත්ථස්ස පකාසකො හොති, තම්පි ගාම්මන්ති යථාවුත්තගාම්මදොසෙන දූසිතන්ති සබ්බෙහි කවීහි අභිමතං ඤාතං. යථාති උදාහරති. භවතො භවන්තස්ස යා කාචි ඉත්ථී පියා භවතීති අයං කවිනා ඉච්ඡිතත්ථො. යාභවතො මෙථුනවන්තස්ස පියාතිපි අත්ථො. ‘‘යභ මෙථුනෙ’’ති හි ධාතු. යභනං යාභො, සො අස්ස අත්ථීති යාභවා, තස්ස යාභවතොති ගහිතෙ අසොතබ්බත්තා දුප්පතීතිකරතා. දුට්ඨායෙව පතීති අවබොධො, තං කරොතීති විග්ගහො.

46. “词语连接”等句。某些语句因前后词语连接组合，会产生不良理解，揭示了不雅、恶劣的含义，此亦被所有诗人认为已为前述“粗俗之过”所染污。举例：诗人所欲之义为“于您，任何女子之所爱”。但亦有“为行淫者所爱”之义。词根‘yabh’义为行淫。‘yabhanaṃ’即‘yābho’，有此行为者为‘yābhavā’。当取其所有格‘yābhavato’时，因其不悦耳而导致不良理解。其构词解析为：它导致了恶劣的理解。

47.

47.

වුත්තෙසු සූචිතෙ ඨානෙ, පදච්ඡෙදො භවෙ යති;

යං තාය හීනං තං වුත්තං, යතිහීනන්ති සා පන.

于已说、已示之处，词语切分应为句读（yati）；凡有缺此句读者，则被称为“句读失当”。而彼句读……

47. ‘‘වුත්තෙස්වි’’ච්චාදි. වුත්තෙසු ඡන්දොසත්ථපරිනිද්දිට්ඨෙසු අනුට්ඨුභාදීසු සූචිතෙ ඨානෙ ‘‘එත්ථයතී’’ති ඡන්දොවිචිතියා පකාසිතට්ඨානෙ පදානං ස්‍යාද්‍යන්තානං ඡෙදො විච්ඡිති විභාගො අනුවාදො යං යති භවෙති විධීයති. තාය [Pg.83] යතියා හීනං පරිහීනං විරුද්ධං යං වාක්‍යං, තං යතිහීනන්ති වුත්තං, ‘‘යමනං විරාමො යති, සා හීනා එත්ථා’’ති කත්වා. පනාති විසෙසෙ, සා යති පනාති සම්බන්ධො.

47. “于已说”等句。于韵律论中所指定的阿奴图跋(Anuṭṭhubh)等韵律中，于音韵分析所示“此处为句读”之处，对以‘syā’等结尾的词语进行切分、断开、划分、重复，此即规定为句读（yati）。若有语句于此句读有缺、不足或相违，则被称为“句读失当”，此乃因“止息（yamanaṃ）、间歇（virāmo）即句读，于此有缺失”之故。‘pana’一词表特殊义，与‘sā yati pana’（而彼句读）相关联。

47. ‘‘වුත්තෙස්ව’’ච්චාදි. වුත්තෙසු ඡන්දොසත්ථෙ නිද්දිට්ඨඅනුට්ඨුභාදීසු සූචිතෙ ඨානෙ ‘‘අයමෙත්ථ යතී’’ති පකාසිතෙ ඨානෙ පදච්ඡෙදො ස්‍යාද්‍යන්තත්‍යාද්‍යන්තාදීනං පදානං විච්ඡෙදො යති නාම භවෙ, තාය යතියා යං වාක්‍යං හීනං අභිමතට්ඨානෙ වණ්ණවිච්ඡෙදෙන පරිහීනං, තං වාක්‍යං යතිහීනන්ති යතිහීනදොසෙන දුට්ඨන්ති විඤ්ඤූහි වුත්තං.

47. “于已说”等句。于韵律论中所指定的阿奴图跋(Anuṭṭhubh)等韵律中，于标明“此为句读之处”的位置，对以‘syā’、‘tyā’等结尾的词语进行切分，即名为句读（yati）。若有语句于应有句读之处，因音节切分而有缺失，智者则称此语句为“句读失当”，即已为“句读失当”之过所染。

48.

48.

යති සබ්බත්ථ පාදන්තෙ, වුත්තඩ්ඪෙ ච විසෙසතො;

පුබ්බාපරානෙකවණ්ණ-පදමජ්ඣෙපි කත්ථචි.

句读（yati）遍在于所有句末，尤其于半偈之处；亦有时在于前后多音节词语的中间。

48. ‘‘යති’’ච්චාදි. සබ්බත්ථ පාදන්තෙ සබ්බස්මිං චතුත්ථංසසඞ්ඛාතානං ගාථාපාදානං අන්තෙ අවසානෙ ච විසෙසතො විසෙසෙන එකන්තෙන වුත්තඩ්ඪෙ ච වුත්තානං පාදද්වයසඞ්ඛාතෙ අඩ්ඪෙ ච, තදවසානෙ චාති අධිප්පායො. ‘‘සියා’’ති සෙසො. නනු ‘‘පදච්ඡෙදො’’ති වුත්තත්තා පදමජ්ඣෙ යති න හොතෙවාති චෙති ආහ ‘‘පුබ්බ’’ඉච්චාදි. කත්ථචි කිස්මිඤ්චි ඨානෙ, න සබ්බත්ථ. පුබ්බාපරානෙකවණ්ණපදමජ්ඣෙපි යතීති සම්බන්ධො. පුබ්බෙ ච අපරෙ ච පුබ්බාපරෙ. අනෙකෙ වණ්ණා අනෙකවණ්ණා. පුබ්බාපරෙ අනෙකවණ්ණා යස්ස තං තථා. තඤ්ච තං පදඤ්ච, තස්ස මජ්ඣෙපි.

48. “句读”等句。遍在于所有句末，即于所有计为四分之一部分的偈颂句（gāthāpāda）之末尾、终了处。并尤其、确定无疑地在于半偈，即计为双句之半偈的终了处，此为其意。省略了“应有”。（问：）难道不是因为说了“词语切分”，故词语中间绝无句读吗？（答：）对此而说“前后”等句。即在某些地方，并非所有地方。（句义）关联为“句读亦在前后多音节词语的中间”。‘Pubbāpare’即‘pubbe ca apare ca’（前与后）。‘Anekavaṇṇā’即‘aneke vaṇṇā’（多音节）。具有前后多音节者即是此词。此词之中间亦然。

48. ඉදානි යතිම්හි ලබ්භමානං සබ්බවිසයං දස්සෙති ‘‘යති’’ච්චාදිනා. සා පන යති සබ්බත්ථ පාදන්තෙ චතුත්ථංසසඞ්ඛාතගාථාපාදානං අන්තෙ ච විසෙසතො නියමතො වුත්තඩ්ඪෙ ච වුත්තානං පාදද්වයසඞ්ඛාතෙ අඩ්ඪෙ ච, තදවසානෙ චාති අධිප්පායො. කත්ථචි කිස්මිඤ්චි ඨානෙ පුබ්බාපරානෙකවණ්ණපදමජ්ඣෙපි පුබ්බාපරභූතඅනෙකවණ්ණසමන්නාගතපදානං මජ්ඣෙ [Pg.84] ච සියා. පදච්ඡෙදස්ස ‘‘යතී’’ති වුත්තත්තා පදමජ්ඣෙ න හොතීති සඞ්කාපරිහරණත්ථං ‘‘පුබ්බාපරානෙකවණ්ණපදමජ්ඣෙ’’ති වුත්තං. එත්ථ පාදන්තො, වුත්තඩ්ඪො, පදමජ්ඣඤ්ච යතිට්ඨානන්ති. පදමජ්ඣෙයෙව ලබ්භමානා යති කත්ථචි හොති, ද්වක්ඛරත්‍යක්ඛරපදමජ්ඣෙ පන න හොති.

48. 现在以“休止”(yati)等词来显示在休止中可得的一切范围。该休止遍及所有句末，即于称作四分之一分的偈句(gāthāpāda)之末，尤其规定于已说之半偈(aḍḍha)，即于称作两句的半偈之末，此为其意。在某些地方，也可能出现在由前后多音节构成的词语中间。因为词语的切分(padaccheda)被称为“休止”，为消除“词语中间不会出现休止”的疑惑，故说“前后多音节词语的中间”。此处，句末、半偈末以及词语中间，是为休止之处。仅在词语中间可得的休止，在某些地方才有，但不会出现在双音节或三音节词语的中间。

තත්ථොදාහරණපච්චුදාහරණානි යථා –

于此，其正例与反例如下：

49.

49.

තං නමෙ සිරසා චාමී-කරවණ්ණං තථාගතං;

සකලාපි දිසා සිඤ්ච-තීව සොණ්ණරසෙහියො.

我以头顶礼那位金色光辉的如来(Tathāgata)；他仿佛以金色的光芒遍洒所有方向。

49. උදාහරීයතීති උදාහරණං. පටිපක්ඛමුදාහරණං පච්චුදාහරණං. චාමීකරස්සෙව සුවණ්ණස්ස විය වණ්ණො යස්ස තං තථාගතං සිරසා නමාමි. කීදිසං? යො තථාගතො සකලාපි දිසා සබ්බායෙව දස දිසා සොණ්ණරසෙහි චාමීකරවණ්ණත්තා රසෙහි සුවණ්ණරසෙහි සිඤ්චතීව සිඤ්චතීති මඤ්ඤෙ, තං තථාගතන්ති අපෙක්ඛතෙ. එත්ථ පුබ්බපාදන්තෙ වුත්තඩ්ඪෙ ච නියතා යති. චාමීකරසද්දො චෙත්ථ චතුරක්ඛරො. තත්ථ චාමීඉති පුබ්බභාගො, කරඉති පරො. එත්ථ පුබ්බාපරානෙකවණ්ණපදමජ්ඣෙ යති. සිඤ්චතීති එත්ථ පන පුබ්බාපරානෙකවණ්ණපදමජ්ඣත්තාභාවා සිඤ්චඉත්‍යත්‍ර යති දුට්ඨාති. ඉදං පච්චුදාහරණං.

49. “被举出为例”，是为例证(udāharaṇa)。与正例相对者，是为反例(paccudāharaṇa)。我以头顶礼那位拥有如纯金(suvaṇṇa)色泽的如来。是怎样的呢？是那位以金色之液，即因其为金色故，以黄金之液，仿佛遍洒所有方向，即所有十方，我如是想，（礼敬）那位如来，此为关联。此处，在前句之末与已说之半偈处，休止是固定的。“cāmīkara”一词在此是四音节。其中“cāmī”是前部分，“kara”是后部分。此处在前后多音节词语的中间有休止。然而在“siñcati”一词中，由于不具备前后多音节词语中间的性质，故于“siñca”处的休止是错误的。这是一个反例。

49. තත්ථ පාදන්තවුත්තඩ්ඪෙසු යතියා පාකටත්තා තස්මිං පදමජ්ඣෙ යතියා උදාහරණපච්චුදාහරණානි ඉට්ඨොදාහරණපටිපක්ඛොදාහරණානි යථා. ‘‘තං නමෙ’’ච්චාදි. යො තථාගතො සකලාපි දිසා සොණ්ණරසෙහි සුවණ්ණරසධාරාහි සිඤ්චතීව සිඤ්චති මඤ්ඤෙ, ඉවසද්දො විතක්කෙ. චාමීකරවණ්ණං සුවණ්ණවණ්ණසදිසඡවිවණ්ණං තං තථාගතං සිරසා නමෙ. එත්ථ ‘‘චාමීකරවණ්ණ’’න්ති යතියා චාමීති අක්ඛරද්වයමතික්කම්ම ඨිතත්තා අන්තෙපි කරඉති අක්ඛරද්වයෙනානූනත්තා [Pg.85] පදච්ඡෙදස්ස පුබ්බාපරවණ්ණානමනෙකත්තමිතිට්ඨොදාහරණං. සිඤ්චතීති පදෙ සිඤ්චාති වණ්ණද්වයමතික්කම්ම යතියා දිස්සමානත්තෙපි තිඉති පරභාගෙ එකවණ්ණත්තා අනෙකවණ්ණාභාවොති පච්චුදාහරණං. එත්ථ අනෙකවණ්ණත්තං පදවසෙනෙව ඤාතබ්බං. චාමීකරස්ස වණ්ණො විය වණ්ණො යස්ස සොති විග්ගහො.

49. 于此，因句末与已说之半偈处的休止是明显的，故于该词语中间的休止，其正例与反例，即合宜之例与相对之例如下。“Taṃ name”等。那位如来仿佛以金色之液，以黄金之液流，遍洒所有方向，我如是想，“iva”一词表推测。我以头顶礼那位肤色如黄金之色的如来。此处于“cāmīkaravaṇṇa”，因休止于“cāmī”之后，越过二音节而立，且末尾“kara”亦不少于二音节，故词语切分前后音节众多，是为合宜之例。于“siñcati”一词，休止虽见于“siñca”之后，越过二音节，但后半部分“ti”仅为一音节，故无众多音节，是为反例。此处，众多音节之性，当依词语本身而知。其语法分析(viggaha)为：“Cāmīkarassa vaṇṇo viya vaṇṇo yassa so”（彼之色如黄金之色）。

50.

50.

සරො සන්ධිම්හි පුබ්බන්තො, විය ලොපෙ විභත්තියා;

අඤ්ඤථා ත්ව’ඤ්ඤථා තත්ථ, යාදෙසාදි පරාදි’ව.

于连声(sandhi)中，当格(vibhatti)省略时，元音如前词之末；否则，则不然，于彼处，y-音置入等如后词之首。

50. ‘‘සරො’’ච්චාදි. විභත්තියා ලොපෙ සති සන්ධිම්හි සංහිතායං කතායං සරො පරපදාදිභූතො පුබ්බන්තො විය පුබ්බපදස්ස අන්තභූතො යො සරො, සො විය හොති, අනෙකවණ්ණත්තාභාවෙපි තතො විහිතයතියා නෙවත්ථි භඞ්ගොති අධිප්පායො. අඤ්ඤථා තු විභත්තියා අලොපෙ තු සති සංහිතායං කතායං පුබ්බපදන්තභූතො සරො චෙ, අඤ්ඤථා අඤ්ඤෙන පකාරෙන හොති, පරපදස්සාදිසරො විය හොතීති අත්ථො. තං විභත්තියා සද්ධිං විහාය කතයතියා නත්ථි භඞ්ගොති අධිප්පායො. තත්ථ තස්සං යතියං යාදෙසාදි ඉවණ්ණාදීනං කාතබ්බො යකාරාදෙසාදි පරාදිව පරපදස්ස ආදිසරො විය හොති. කතයාදෙසාදිසහිතං බ්‍යඤ්ජනං විහාය කතාය යතියා නත්ථි භඞ්ගොති අධිප්පායො.

50. “元音”等。当格(vibhatti)省略时，于连声(sandhi)即结合(saṃhitā)中，（后词词首的）元音，如同前词之末的元音。其意为：即使不具众多音节之性，于其后所作之休止亦无破损。否则，当格未省略而作结合时，若有前词之末的元音，则以另一种方式存在，其意为：如同后词之首的元音。其意为：将其与格一同舍弃后所作的休止，亦无破损。于彼休止中，对i-元音等所作之y-音置入(y-ādesa)等，如后词之首。其意为：将带有已作之y-音置入等的辅音舍弃后所作的休止，亦无破损。

50. ඉදානි හෙට්ඨා වුත්තස්ස විරුද්ධත්තෙපි යතිභඞ්ගාභාවං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘සරො’’ච්චාදි. විභත්තියා ලොපෙ සන්ධිම්හි සති සරො සන්ධිසරො පුබ්බන්තො විය පුබ්බපදස්ස අන්තො විය හොති, අඤ්ඤථා තු විභත්තියා අලොපෙ සංහිතායං කතායං අඤ්ඤථා හොති, පුබ්බපදන්තභූතො සරො පරපදස්ස ආදිසරො විය හොති. තත්ථ යතියං යාදෙසාදි [Pg.86] ඉවණ්ණාදීනං කත්තබ්බයකාරාදෙසාදි පරාදිව පරපදස්ස ආදිසරො විය හොති, පුබ්බන්තසදිසසරමතික්කමිත්වාපි පරපදාදිසරසදිසවණ්ණමාගම්ම තං අනතික්කමිත්වාපි පරපදාදිසරසදිසයාදෙසාදිමතික්කමිත්වාපි යතියා පයුත්තාය සති අනෙකවණ්ණත්තාභාවෙපි යතිභඞ්ගො න හොතීති අධිප්පායො. පුබ්බස්ස අන්තොති ච, යො ච සො ආදෙසො ච, සො ආදි යස්ස මකාරාදිනොති ච, පරස්ස ආදීති ච වාක්‍යං.

50. 现在，为显示即使与前述相违，亦无休止破损，故说“元音”等。当格省略而有连声时，其连声元音如同前词之末；否则，当格未省略而作结合时，则不然，前词之末的元音如同后词之首的元音。于彼休止中，对i-元音等所作之y-音置入等，如后词之首。其意为：即使越过了如同前词之末的元音，或达到如同后词之首的元音而不越过它，或越过了如同后词之首的y-音置入等，当使用休止时，即便不具众多音节之性，亦无休止破损。“前词之末”、“彼替换，是为m等之首”、以及“后词之首”，是为（复合词的）分析句(vākya)。

51.

51.

චාදී පුබ්බපදන්තාව, නිච්චං පුබ්බපදස්සිතා;

පාදයො නිච්චසම්බන්ධා, පරාදීව පරෙන තු.

ca等词恒常依附于前词，如前词之末；而pa等词恒常连接于后词，如后词之首。

51. නිච්චං අනවරතං පුබ්බපදං සිතා නිස්සිතා චාදී චකාරාදයො නිපාතා පුබ්බස්ස පදස්ස අන්තා අවයවා විය හොන්ති, තෙ අන්තො කත්වා යති කාතබ්බාති අධිප්පායො. පරෙන පරපදෙන නිච්චසම්බන්ධා සතතයොගිනො, තුසද්දො අට්ඨානප්පයුත්තො, පාදයො තු පරාදීව පරපදස්ස ආදී අවයවා විය හොන්ති, තං විහාය පුබ්බපදන්තෙ යති කාතබ්බාති අධිප්පායො.

51. 恒常不断依附于前词的ca等小品词(nipāta)，如同前词的末尾部分，其意为：应将它们包含在内而作休止。与后词恒常相连、持续结合的pa等词（“tu”字在此处为赘词），则如同后词的开头部分，其意为：应将其舍弃而在前词之末作休止。

51. ‘‘චාදි’’ච්චාදි. නිච්චං සතතං පුබ්බපදස්සිතා පුබ්බපදං නිස්සාය පවත්තා චාදී චකාරාදිනිපාතා පුබ්බපදන්තාව පුබ්බපදස්ස අන්තා අවයවා විය හොන්ති, පරෙන පරපදෙන නිච්චසම්බන්ධා නිරන්තරයොගිනො පාදයො තු පාදිඋපසග්ගා පන පරාදීව පරපදස්ස ආදී අවයවාවිය හොන්ති. චාදයො ආගම්ම තෙ බහි කත්වාපි පාදයො ආගම්ම තෙ අන්තො කත්වාපි පවත්තො විරාමො යතිභඞ්ගොති අධිප්පායො. චොආදි යෙසන්ති ච, පුබ්බපදං සිතාති ච, පො ආදි යෙසන්ති ච, නිච්චං සම්බන්ධාති ච විග්ගහො. එත්ථ ච තග්ගුණසංවිඤ්ඤාණත්තා චකාරපකාරාදීනම්පි පරිග්ගහො.

51. “Cādi”等等。恒常依附于前词的ca等小品词(nipāta)，如同前词的末尾部分；与后词恒常相连的pa等前缀(upasagga)，如同后词的开头部分。其意为：若将ca等词排除在外而作停顿，或将pa等词包含在内而作停顿，所产生的休止即是破坏音步(yatibhaṅga)。“ca是其首者”、“依附前词者”、“pa是其首者”以及“恒常相连者”，这些是其语基分析(viggaha)。在此，由于了知其性质，也涵盖了ca、pa等词。

සබ්බත්ථොදාහරණානි යථා

一切处的例子如下：

52.

52.

නමෙ තං සිරසා සබ්බො-පමාතීතං තථාගතං;

යස්ස ලොකග්ගතං පත්ත-ස්සො’පමා න හි යුජ්ජති.

我以头顶礼彼超越一切譬喻的如来；他已达世间之顶，故无有譬喻能与之相称。

53.

53.

මුනින්දං තං සදා වන්දා-ම්‍ය’නන්තමති’මුත්තමං;

යස්ස පඤ්ඤා ච මෙත්තා ච, නිස්සීමාති විජම්භති.

我常礼敬彼牟尼主(Muninda)，具无限慧、最为上者；其智慧与慈悲，彰显无边。

52-53. සබ්බත්ථාති [Pg.87] පුබ්බන්තසදිසාදීසු. ‘‘නමෙත’’න්තිආදිගාථාද්වයෙ පදත්ථො පාකටො, අධිප්පායො තු යතො ලොකග්ගතං පත්තො, තතො සබ්බොපමාතීතො, යතො පඤ්ඤාමෙත්තා ලොකෙ නිරන්තරමිව වත්තන්ති, තතො අනන්තමති, උත්තමො චාති. එත්ථ ‘‘සබ්බා උපමා’’ති සමාසං කත්වා විභත්තිලොපෙ සංහිතායඤ්ච කතායං පරපදාදිඋකාරො පුබ්බපදන්තබ්බකාරට්ඨඅකාරො විය හොතීති සබ්බො ඉච්චත්‍ර පාදන්තයති. පත්තස්සොපමා ඉච්චත්‍ර යකාරාදෙසස්ස පරාදිසදිසභාවො විය හොති, විභත්තියා අලොපෙ සංහිතායං කතායං සවිභත්තියා අකාරො පරපදාදි උකාරො විය හොතීති තංවිභත්තියා පසිද්ධං විහාය පත්තඉච්චත්‍ර පාදන්තයති. තථා වන්දාම්‍යනන්තඉච්චත්‍ර යකාරාදෙසස්ස පරාදිසදිසභාවො විහිතොති ම්‍යසද්දං වජ්ජෙත්වා වන්දාඉච්චත්‍ර පාදන්තයති. පුබ්බපදස්සිතානං චාදීනං පුබ්බපදන්තසදිසතා වුත්තාති මෙත්තා චාති චසද්දතො යති, අපරපදසම්බන්ධා පාදයො පරපදාදිසදිසා හොන්තීති නිස්සීමාති එත්ථ නිසද්දං විහාය තතො ආදිම්හි යති.

52-53.“一切处”(sabbattha)是指在类似前词词尾等情况中。在“礼敬彼”(Name taṃ)等两首偈颂中，词义是明显的，其意则为：因为已达世间之顶，故超越一切譬喻；因为智慧与慈悲在世间如恒流转，故具无限慧，且为最上者。于此，在“sabbā upamā”中，作复合词、省略格尾并作连音后，后词词首的u音如同前词词尾-bba-中的a音，因此在“sabbo”处为音步之末。在“pattassopamā”处，y音的替换(yakārādesa)如同后词之首；当格尾不省略而作连音时，带格尾的a音如同后词词首的u音，因此舍弃该格尾的常规处理，在“patta”处为音步之末。同样，在“vandāmyananta”处，y音的替换已规定为如同后词之首，故省去“mya”音，在“vandā”处为音步之末。已说依附于前词的ca等词如同前词词尾，故在“mettā cā”的ca字后有休止(yati)；与后词相连的pa等词如同后词词首，故在“nissīmā”处，将ni音节置于音步之外，从其后开始休止。

52-53. සබ්බත්ථ යථාවුත්තපුබ්බන්තසදිසසරාදීසු පඤ්චසු උදාහරණානියථා. ‘‘නමෙ ත’’මිච්චාදි, ලොකග්ගතං පත්තස්ස යස්ස බුද්ධස්ස උපමා න හි යුජ්ජති සකලපදත්ථානං අතික්කම්ම ඨිතත්තා න හි යුජ්ජති. සබ්බොපමාතීතං තං තථාගතං සිරසා නමෙ නමාමි. සබ්බොති එත්ථ ඔකාරස්ස පුබ්බපදන්තසරසදිසත්තා තතො පරාය යතියා ච ස්සොපමාති පරපදාදිසදිසං [Pg.88] වණ්ණමනතික්කම්ම ඨිතාය යතියා ච උදාහරණං.

52-53.在所有如前所述的五种情况中，如类似前词词尾的元音等，例子如下。“礼敬彼”(Name taṃ)等偈：对于已达世间之顶的佛陀，任何譬喻都不相称，因为他已超越一切词义而安住，故不相称。我以头顶礼敬(name namāmi)彼超越一切譬喻的如来。于此，“sabbo”中的o音，因其类似前词词尾的元音，其后的休止(yati)是其一例；“ssopamā”处，休止安立于不超越类似后词词首之音的位置，此亦为例。

‘‘මුනින්දෙ’’ච්චාදි. යස්ස සම්බුද්ධස්ස පඤ්ඤා ච මෙත්තා චනිස්සීමා අනන්තසත්තඅනන්තඤෙය්‍යවිසයකරණතො සීමාරහිතා අතිවිජම්භති. අනන්තමතිං උදයබ්බයසම්භවෙපි ඤෙය්‍යස්සානන්තත්තා විසයිම්හි විසයවොහාරෙන අනන්තපඤ්ඤාය සමන්නාගතං උත්තමං තතො එව පවරං තං මුනින්දං සදා වන්දාමි, යාදෙසස්ස පරාදිසදිසත්තා තමනාගම්ම යති භවති. මෙත්තාචනිස්සීමාති එත්ථ චාදීනං පුබ්බපදන්තසදිසත්තාච පාදීනං පරපදාදිසදිසත්තා ච ‘‘චා’’ති ‘‘නී’’ති ඉමෙසම්පි යති භවති.

“牟尼主”(Muninda)等偈。彼正等觉者(Sambuddha)的智慧与慈悲，因以无量有情与无量所知为所缘，故无有边际、极为显扬。我常礼敬彼牟尼主，他具足无限慧(anantamati)，即是说，纵有生灭，然因所知境无限，故由所知转称能知，谓其具足无限智慧；他亦是最上者(uttama)，因此是卓越者(pavara)。由于y音的替换(yādesa)如同后词之首，故休止(yati)发生于其前。在“mettācanissīmā”处，因ca等词如同前词词尾，pa等词如同后词词首，故在“cā”后与“ni”后亦有休止。

චාදිපාදීසු පච්චුදාහරණානි යථා

ca等词与pa等词的反例如下：

54.

54.

මහාමෙත්තා මහාපඤ්ඤා, ච යත්ථ පරමොදයා;

පණමාමි ජිනං තං ප-වරං වරගුණාලයං.

大慈与大慧，于彼处有最上之增长；我顶礼彼胜者，最卓越者，殊胜功德之所依。

54. ‘‘මහා’’ඉච්චාදි. යත්ථාති යස්මිං ජිනෙ. පරමොදයාති මහාමෙත්තාදයො උක්කට්ඨාභිවුඩ්ඪියො. තතොයෙව වරගුණාලයං, තෙනෙව පවරං උත්තමං තං ජිනන්ති සම්බන්ධො. එත්ථ පුබ්බපදනිස්සිතං චකාරං පරපදාදිභූතං කත්වා තතො පුබ්බෙ කතා යති ච, පරපදාදිසම්බන්ධපකාරං පුබ්බපදන්තභූතං කත්වා පකාරතො පරං කතා යති ච විරුද්ධාති උභයත්ථ පච්චුදාහරණං.

54. “大”(Mahā)等偈。“何处”(yattha)是指在哪位胜者(jina)处。“最上增长”(paramodaya)是指大慈等卓越的增长(ukkaṭṭhābhivuḍḍhi)。因此是“殊胜功德之所依”(varaguṇālaya)，并因此是“卓越者”(pavara)、最上者，与“彼胜者”(taṃ jinaṃ)相关联。于此，将依附于前词的ca字当作后词之首，并于其前作休止(yati)，以及将与后词词首相连的pa字当作前词之尾，并于pa字后作休止，此二者皆相违逆，故于两处皆为反例(paccudāharaṇa)。

54. චාදිපාදීසු විසයභූතෙසු පච්චුදාහරණං යථා. ‘‘මහාමෙත්ති’’ච්චාදි. යත්ථ යස්මිං ජිනෙ මහාමෙත්තා ච මහාපඤ්ඤා ච ඉමා පරමොදයා උක්කට්ඨාභිවුඩ්ඪියො හොන්ති. වරගුණාලයං උත්තමගුණාකරං පවරං තතොයෙව උත්තමං තං ජිනං පණමාමි. එත්ථ චකාරං පරපදාදිං කත්වා පකාරං පුබ්බපදන්තං කත්වා යතියා පවත්තත්තා ‘‘ච යත්ථ, තං පා’’තිද්වයමපි පච්චුදාහරණං.

54. 当ca等词与pa等词作为主题时，反例如下。“大慈”(Mahāmettā)等偈。于何处，即于彼胜者(jina)处，有大慈与大慧，此二者为最上之增长(paramodayā)，即卓越的增长(ukkaṭṭhābhivuḍḍhi)。我顶礼(paṇamāmi)彼胜者，他是殊胜功德之所依(varaguṇālaya)、最上功德之宝藏(uttamaguṇākara)、卓越者(pavara)，因此亦是最上者(uttama)。于此，因将ca字作为后词之首、将pa字作为前词之尾而施行休止(yati)，故“ca yattha”与“taṃ pā”二者皆为反例(paccudāharaṇa)。

55.

55.

පදත්ථක්කමතො [Pg.89] මුත්තං, කමච්චුතමිදං යථා;

ඛෙත්තං වා දෙහි ගාමං වා, දෙසං වා මම සොභනං.

脱离词义顺序者，此即“顺序错乱”(kamaccuta)，譬如：请赐予我美好的田地，或村庄，或地方。

55. ‘‘පද’’ඉච්චාදි. පදානං අත්ථක්කමතො මුත්තං ගළිතං කමච්චුතමිදන්ති විධීයතෙ. ඛෙත්තං වා ඉච්චාදිනා අරුචිතොයං යාචනක්කමො වත්තුනො අවිඤ්ඤුතං ගමෙති. යො හි ඛෙත්තම්පි දාතුං නිච්ඡති, කථං සො ගාමාදිකං දස්සතීති.

55. “词”(Pada)等偈。脱离(muttaṃ)、错失(gaḷitaṃ)词义顺序者，此被规定为“顺序错乱”(kamaccuta)。“田地或”等，这种请求顺序(yācanakkama)不当，显示了说话者的不识时务(aviññutā)。因为，若有人连田地都不愿给，他又怎会给村庄等呢？

55. ‘‘පදත්ථි’’ච්චාදි. පදත්ථක්කමතො පදානං අත්ථක්කමතො මුත්තං ගළිතං ඉදං වාක්‍යං කමච්චුතං නාම. උදාහරති ‘‘යථි’’ච්චාදි. මම සොභනං ඛෙත්තං වා ගාමං වා දෙසං වා ජනපදං වා දෙහි. එත්ථ ඛෙත්තමිච්චාදි යාචනක්කමො වත්තුනො අවිඤ්ඤුභාවං විනා උචිතපදත්ථක්කමං නප්පකාසෙති, තථා හි ඛෙත්තමපි දාතුමනිච්ඡන්තො ගාමනිගමජනපදාදිං කථං දස්සතීති කමහානි.

55. “词义”(Padattha)等。脱离(muttaṃ)、错失(gaḷitaṃ)词义顺序(padatthakkama)的语句，名为“顺序错乱”(kamaccuta)。举例为“譬如”(yathā)等偈：请赐予我美好的田地，或村庄，或地方，或国土(janapada)。于此，“田地”等请求顺序(yācanakkama)，除了显现说话者的不识时务(aviññubhāva)之外，并未展示出恰当的词义顺序。诚然，连田地都不愿给予者，又如何会给予村庄、城镇(nigama)、国土等呢？此即顺序之缺失(kamahāni)。

56.

56.

ලොකියත්ථ’මතික්කන්තං, අතිවුත්තං මතං යථා;

අතිසම්බාධ’මාකාස-මෙතිස්සා ථනජම්භනෙ.

超越世间义，是为过言，譬如：于其乳房扩张时，虚空亦极拥挤。

56. ‘‘ලොකි’’ච්චාදි. ලොකෙ විදිතො ලොකියො, තං ලොකියත්ථමභිධෙය්‍යං අතික්කන්තං අනනුවුත්තං යං තං අතිවුත්තං මතන්ති විධීයතෙ. යථෙත්‍යාදිනා උදාහරති. එතිස්සා වනිතාය ථනානං පයොධරානං ජම්භනෙ බ්‍යාපනෙ ආකාසං ගගනං අතිසම්බාධං අච්චන්තප්පකං.

56. “世间”（loki）等。世间所知者（loke vidito）为世间（lokiyo），超越该世间义（lokiyattha）、不合世间义（ananuvutta）者，此即被认为是过言（ativutta）。以“譬如”（yathā）等词举例。于此女子（vanitā）乳房（thana / payodhara）扩张（jambhana / byāpana）时，虚空（ākāsa / gagana）亦极度拥挤（atisambādha / accantappaka）。

56. ‘‘ලොකියත්ථි’’ච්චාදි. ලොකියත්ථං ලොකෙ පසිද්ධමභිධෙය්‍යං අතික්කන්තං කථනාකාරෙන අතික්කමිතං වාක්‍යං අතිවුත්තමිති මතං. උදාහරති ‘‘යථි’’ච්චාදි. එතිස්සා ථනජම්භනෙ ථනානං විජම්භනෙ ආකාසං අතිසම්බාධං අනොකාසං. එත්ථ පයොධරානං මහන්තත්තං වදාමාති ලොකෙ මහන්තන්ති [Pg.90] පසිද්ධං ගගනමපි අතික්කන්තත්තා වාක්‍යමතිවුත්තදොසෙන දූසිතං.

56. “世间义”（lokiyattha）等。超越世间公认含义（loke pasiddhamabhidheyya）的言说语句，被认为是过言（ativutta）。以“譬如”（yathā）等词举例。于其乳房增大（thanajambhane）、乳房伸展（thanānaṃ vijambhane）时，虚空（ākāsa）亦极拥挤（atisambādha）、无有空间（anokāsa）。此处，为言乳房（payodhara）之巨大（mahantatta），而超越了世间公认巨大之虚空（loke mahantanti pasiddhaṃ gaganaṃ），故此语句因过言（ativutta）之过失（dosa）而受染污（dūsita）。

57.

57.

සමුදායත්ථතො’පෙතං, තං අපෙතත්ථකං යථා;

ගාවිපුත්තො බලීබද්ධො, තිණං ඛාදී පිවී ජලං.

离于集义者，是为离义语，譬如：牛子、力牛，食草饮水。

57. ‘‘සමුදායි’’ච්චාදි. සමුදායස්ස පකරණතො පදසන්ධිනො වාක්‍යස්ස අත්ථො අභිධෙය්‍යං අඞ්ගඞ්ගිභූතං ක්‍රියාකාරකසම්බන්ධීවිසෙසලක්ඛණං සංවොහාරිකං, තතො අපෙතං අපගතං සුඤ්ඤං, විනා පදත්ථමත්තෙන තස්ස කත්ථචි බ්‍යභිචාරාභාවතො එතාදිසං යං තමපෙතත්ථකන්ති විධි. න හි ‘‘ගාවිපුත්තො’’ච්චාදීසු සමුදායත්ථො සම්භවති.

57. “集”（samudāya）等。集义，即由文脉（pakaraṇa）或词语组合（padasandhi）而成的语句（vākya）之义（attha / abhidheyya），具有部分与整体（aṅgaṅgibhūta）、作用与作者关系（kriyākārakasambandhī）之特殊相（visesalakkhaṇa），是世俗通用（saṃvohārika）的。离于（apetaṃ）、远离（apagataṃ）、空于（suññaṃ）此集义，仅有词语本身之义（padatthamattena），因其（词义）在任何地方皆无矛盾，如是者即被定为离义语（apetatthaka）。诚然，于“牛子”（gāviputta）等词中，集义（samudāyattha）实不生起。

57. ‘‘සමුදායි’’ච්චාදි. සමුදායත්ථතො විසෙසනවිසෙස්‍යභූතක්‍රියාකාරකසම්බන්ධෙහි යුත්තවාක්‍යසඞ්ඛාතපදසමුදායස්ස සම්බන්ධපදත්තා වොහාරානුරූපඅත්ථතො අපෙතං අපගතං, අවයවත්ථමත්තස්ස වා සබ්බත්ථ ලබ්භමානත්තා සමුදායත්ථතො සුඤ්ඤං, තං වාක්‍යං අපෙතත්ථකං නාම. යථිච්චාදිනා උදාහරති ‘‘ගාවිපුත්තො බලීබද්ධො උසභො තිණං ඛාදි, ජලං පිවී’’ති. එත්ථ අවයවත්ථමත්තෙන විනා සමුදායෙන ගම්‍යමානස්ස කස්සචි විසෙසත්ථස්ස අභාවා සමුදායත්ථතො අපගතං නාම හොති.

57. “集”（samudāya）等。所谓离于集义（samudāyattha），即是离于（apetaṃ / apagataṃ）由修饰与被修饰（visesanavisesyabhūta）、作用与作者关系（kriyākārakasambandha）等关联而构成、符合惯用之义（vohārānurūpaattha）的词语组合（padasamudāya）；或因仅有部分义（avayavattha）遍处可得，故空于（suññaṃ）集义，彼语句即名为离义语（apetatthaka）。以“譬如”（yathā）等词举例：“牛子（gāviputta）、力牛（balībaddha）、公牛（usabha）食草（tiṇaṃ khādi）、饮水（jalaṃ pivī）。”此处除部分义（avayavattha）外，无有由集（samudāya）而可知之任何特殊义（visesattha），故名为离于集义（samudāyatthato apagataṃ）。

58.

58.

බන්ධෙ ඵරුසතා යත්ථ, තං බන්ධඵරුසං යථා;

ඛරා ඛිලා පරික්ඛීණා, ඛෙත්තෙ ඛිත්තං ඵලත්‍ය’ලං.

于文句中有粗涩者，是为句粗涩，譬如：粗硬之桩已尽，于田中播种，能充分结果。

58. ‘‘බන්ධෙ’’ච්චාදි. [Pg.91] ඛරාඉච්චාදිකං බන්ධඵරුසං සුතිසුභගත්තාභාවතො ඛරා කක්කසා ඛිලා ඛාණුකාදයො පරික්ඛීණා ඛයං පත්තා යතො, තස්මා ඛෙත්තෙ කෙදාරෙ ඛිත්තං වුත්තං අලමච්චන්තං ඵලති නිප්ඵජ්ජති. වාක්‍යදොසො.

58. “文句”（bandhe）等。“粗硬”（kharā）等语，因听闻不悦耳（sutisubhagattābhāvato）而为句粗涩（bandhapharusaṃ）。粗硬（kharā）即粗糙（kakkasā），桩（khilā）即木桩等（khāṇukādayo），已尽（parikkhīṇā）即已达毁坏（khayaṃ pattā）。因此（tasmā），于田地（khette / kedāre）中所播之种（khittaṃ / vuttaṃ），能充分（alaṃ）、极致（accantaṃ）地结果（phalati）、成就（nipphajjati）。此为语句之过失。

58. ‘‘බන්ධෙ’’ච්චාදි. බන්ධෙ බන්ධසරීරෙ ඵරුසතා සුතිසුඛතාභාවතො ඵරුසභාවො යත්ථ වාක්‍යෙ භවති, තං වාක්‍යං බන්ධඵරුසං නාම හොති. යථාති උදාහරති. ඛරා කක්කසා ඛිලා ඛාණුකාදයො පරික්ඛීණා යස්මා ඛීණා හොන්ති, තස්මා ඛෙත්තෙ ඛිත්තං වුත්තං බීජං අලං අතිසයෙන ඵලති නිප්ඵජ්ජති.

58. “文句”（bandhe）等。于文句（bandhe）中，即文句之体（bandhasarīre）中，因听闻不安乐（sutisukhatābhāvato）而有粗涩相（pharusabhāvo），凡语句中有此相者，彼语句即名为句粗涩（bandhapharusaṃ）。以“譬如”（yathā）举例。粗硬（kharā）即粗糙（kakkasā），桩（khilā）即木桩等（khāṇukādayo），已尽（parikkhīṇā）即是已毁坏（khīṇā honti）。因此（tasmā），于田中（khette）所播之种（khittaṃ / vuttaṃ bījaṃ），能充分（alaṃ）、卓越（atisayena）地结果（phalati）、成就（nipphajjati）。

වාක්‍යදොසනිද්දෙසවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

语句过失的解释之释义终。

වාක්‍යත්ථදොසනිද්දෙසවණ්ණනා

句义过失解释的释义

59.

59.

ඤෙය්‍යං ලක්ඛණමන්වත්ථ-වසෙනා’පක්කමාදිනං;

උදාහරණමෙතෙසං, දානි සන්දස්සයාම්‍ය’හං.

离去等之相，当随义而知；如今我将展示彼等之例证。

59. ‘‘ඤෙය්‍ය’’මිච්චාදි. අපක්කමාදීනං යථාඋද්දිට්ඨානං ලක්ඛීයති උදාහරණමනෙනාති අත්ථෙන ලක්ඛණං අන්වත්ථවසෙන අපගතො කමො යත්ථ තං අපක්කමන්තිආදිනා අත්ථානුගමනවසෙන ඤෙය්‍යං විඤ්ඤාතබ්බං. ඉදානි වාක්‍යදොසෙ නිද්දිසිත්වා අවසරප්පත්තෙ ඉමස්මිං කාලෙ එතෙසං අපක්කමාදීනං උදාහරණං ලක්ඛියං අහං සන්දස්සයාමි පකාසෙස්සාමි.

59. “应知”等。如前所述，离去等之相，当依随义而知，即依循“次第已失之处，即为离去”等义理而知；所谓“相”，其义为“范例由此而被标识”。如今，在指出了句中过失之后，于此适当时机，我将展示并阐明此等离去等之例证。

59. ඉදානි උද්දිට්ඨානුක්කමෙන අපක්කමාදිඅත්ථදොසානි විභාවෙති ‘‘ඤෙය්‍ය’’මිච්චාදිනා. අපක්කමාදීනං අපක්කමොචිත්‍යහීනාදීනං ලක්ඛණං අපක්කමාදිවිසයබුද්ධියා අවිපරීතවුත්තියා පවත්තිකාරණං අන්වත්ථවසෙන අපගතො කමො යත්ථිච්චාදිවචනත්ථානුගතඤාණවසෙන ඤෙය්‍යං ඤාතබ්බං, විසුං ලක්ඛණං න වදාමාති වුත්තං හොති. ඉදානි අහං එතෙසං අපක්කමාදීනං උදාහරණං ලක්ඛියං සන්දස්සයාමි. අත්ථානුගතමන්වත්ථං අන්වත්ථස්ස ඤාණස්ස වසොති විග්ගහො.

59. 如今依所说顺序，以“应知”等句辨析离去等义过失。离去等（即离去、不当等）之相，是令对离去等为对象之智不颠倒运作的生起之因，当依随义，即依循“次第已失之处”等言说之义理的智力而知；此即是说：“我不另外说明其相”。如今我将展示此等离去等之例证。随义(anvattha)即随顺于义，其分解(viggaho)为“随义之智力”。

තත්ථාපක්කමං යථා

其中，离去之例，如下：

60.

60.

භාවනාදානසීලානි, සම්මා සම්පාදිතානි’හ;

භොගසග්ගාදිනිබ්බාන-සාධනානි න සංසයො.

修习、布施与持戒，于此善巧已成就；财富、天界乃至涅槃之因，无疑。

60. ‘‘භාවනා’’ඉච්චාදි. [Pg.92] සම්මා අලොභාදිහෙතුසම්පත්තියා සක්කච්චං සම්පාදිතානි නිප්ඵාදිතානි. එත්ථ භොගසග්ගාදිනිබ්බානානං හෙතවො යථාක්කමං දානසීලභාවනායො, න තු භාවනාදානසීලානි.

60. “修习”等。由于不贪等因之具足，而恭敬地成就、完成。在此，财富、天界乃至涅槃之因，次第是布施、持戒、修习，而非修习、布施与持戒。

60. තත්ථ තෙසු අපක්කමාදීසු අපක්කමං යථා අපක්කමස්සොදාහරණමෙවං. ඔචිත්‍යහීනං යථාත්‍යාදීසුපි එවමත්ථො වෙදිතබ්බො. ‘‘භාවනි’’ච්චාදි. ඉහ ඉමස්මිං අත්තභාවෙ සම්මා සම්පාදිතානි අලොභාදිහෙතුසම්පත්තියා සක්කච්චං සම්පාදිතානි රාසිකතානි භාවනාදානසීලානි භොගසග්ගාදිනිබ්බානසාධනානි උපභොගපරිභොගානි, සග්ගුප්පත්තිආයුආරොග්‍යාදීනි, නිබ්බානඤ්චෙති එතෙසං සාධකානි. න සංසයො සදිසවිසදිසවිපාකදානෙ සංසයො නාම නත්ථි. එත්ථ භොගසග්ගනිබ්බානානං හෙතුභූතා පන කමතො දානසීලභාවනායො භවන්තීති ඵලක්කමස්ස හෙතුක්කමං විරුද්ධමිති කමාපෙතං නාම හොති.

60. 在离去等过失中，“离去之例，如下”意为此乃离去之例证；“不当之例，如下”等亦应如是理解。“修习”等。于此自身中，由于不贪等因之具足，恭敬地成就、积聚之修习、布施与持戒，是财富、天界乃至涅槃之成就具，即受用、消费，天界之生起、寿命、健康等，以及涅槃，彼等之成就具。无疑，于给予相似、不相似之异熟时，实无有疑。然而，成为财富、天界、涅槃之因者，次第是布施、持戒、修习，果之次第与因之次第相违，此即名为次第离去。

ඔචිත්‍යහීනං යථා

不当之例，如下：

61. පූජනීයතරො ලොකෙ, අහ’මෙකො නිරන්තරං.මයෙකස්මිං ගුණා සබ්බෙ, යතො සමුදිතා අහුං.

61. 世间中，唯我一人，恒常最应受供养。因为一切功德，皆汇聚于我一人。

61. ‘‘පූජනීයි’’ච්චාදි. යතො යස්මා කාරණා සබ්බෙ ගුණා සීලාදයො එකස්මිං කෙවලෙ මයි එව සමුදිතා රාසිභූතා අහුං අහෙසුං, තස්මා කාරණා ඉමස්මිං සත්තලොකෙ එකො කෙවලො අහමෙව නිරන්තරං සතතං පූජනීයතරො අතිසයෙන පුජ්ජොති. එවමත්තපසංසනමරුචිතං සප්පුරිසස්ස.

61. “最应受供养者”等。因为一切功德，即戒等，皆汇聚、积聚于我一人身上，故于此有情世间，唯我一人，恒常、持续地最应受供养，即极应受供养。如是自我称赞，不为善士所喜。

61. ‘‘පූජනීයතරෙ’’ච්චාදි. [Pg.93] යතො යස්මා සබ්බෙ ගුණා සීලාදයො එකස්මිං මයි අදුතියෙ මයි එව සමුදිතා රාසිභූතා අහුං අහෙසුං, තස්මා ලොකෙ සත්තලොකෙ එකො අදුතියො අහමෙව නිරන්තරං සතතං පූජනීයතරො අතිසයෙන පූජනීයො. එවං අත්තප්පසංසනතො උචිතතාය පරිහානීති ඔචිත්‍යහීනං නාම.

61. “最应受供养者”等。因为一切功德，即戒等，皆汇聚、积聚于我独一无二之身中，故于世间，即有情世间中，唯我一人，恒常、持续地最应受供养，即极应受供养。如是自我称赞，因其失当，故名为不当。

යථා ච

又如：

62.

62.

යාචිතොහං කථං නාම, න දජ්ජාම්‍යපි ජීවිතං;

තථාපි පුත්තදානෙන, වෙධතෙ හදයං මම.

我既被求，岂能不施，乃至生命？然因施子，我心颤动。

62. ‘‘යාචිතො’’ඉච්චාදි. එත්ථ ‘‘යදි යාචිංසු, ජීවිතම්පි යාචකානං දජ්ජාමී’’ති දස්සිතොදාරතායානුචිතං පුත්තදානෙ හදයපවෙධනකථනං වෙස්සන්තරස්ස යජ්ජෙවමවොච.

62. “被乞求”等。在此，鉴于韦桑达拉(Vessantara)曾言“若有乞求，我连生命亦将施予乞求者”所展现的慷慨，其讲述于施子时心之颤动，乃为不当。

62. යථා ච, එවම්පි ඔචිත්‍යහීනස්ස උදාහරණං දට්ඨබ්බං ‘‘යාචිතො’’ච්චාදි. යාචිතො යාචකෙහි යාචිතො අහං ජීවිතමපි කථං නාම න දජ්ජාමි, තථාපි එවං දානජ්ඣාසයෙ සතිපි පුත්තදානෙන මම හදයං වෙධතෙ කම්පතෙ. එත්ථ වෙස්සන්තරස්ස ‘‘යදි යාචෙය්‍යුං, ජීවිතමපි යාචකානං දජ්ජාමී’’ති කතපටිඤ්ඤාය පුත්තදානෙන හදයකම්පනස්ස කථනං චාගාතිසයයොගසඞ්ඛාතඋදාරගුණස්ස අනනුච්ඡවිකන්ති ඔචිත්‍යහීනං.

62. 又如，此亦应视为不当之例，即“被乞求”等句。我被乞求者所乞求，岂能不施生命？即使有如是布施之意乐，然因施子，我心亦颤动、摇动。在此，韦桑达拉(Vessantara)曾作誓言：“若有乞求，我连生命亦将施予乞求者。”其后讲述因施子而心颤动，与名为“极度舍弃”之慷慨功德不相称，故为不当。

භග්ගරීති යථා

破律之例，如下：

63.

63.

ඉත්ථීනං දුජ්ජනානඤ්ච, විස්සාසො නොපපජ්ජතෙ;

විසෙ සිඞ්ගිම්හි නදියං, රොගෙ රාජකුලම්හී ච.

女人与恶人，不应信任；于毒、有角者、河流、疾病、王族中亦然。

63. ‘‘ඉත්ථීන’’මිච්චාදි. නොපපජ්ජතෙ න යුජ්ජති. එත්ථ සම්බන්ධෙ ඡට්ඨියා පරිච්චාගෙන විසෙඉච්චාදිනා ආධාරෙ සත්තමීනිද්දෙසො [Pg.94] අත්ථරීතියා භඞ්ගො. ආදො මජ්ඣෙ ච චකාරපරිච්චාගා සද්දරීතියා භඞ්ගො, රීතීනං අනන්තත්තා භඞ්ගාප්‍යනන්තා. උදාහරණං තු දිසාමත්තං.

63. “女人”等。不应，即不合宜。在此，因舍弃表示关联之第六格，而以“于毒”等语表示处所之第七格，故为义律之破坏。开头与中间舍弃“ca”字，故为声律之破坏。因律无尽，故破亦无尽。此例仅为指示方向。

63. ‘‘ඉත්ථීන’’මිච්චාදි. ඉත්ථීනඤ්ච දුජ්ජනානඤ්ච විස්සාසො සහවාසාදීහි විස්සාසො නොපපජ්ජතෙ අනත්ථසංසයානිවත්තිකාරණත්තා න යුජ්ජති. විසෙ ගරළෙ ච සිඞ්ගිම්හි සිඞ්ගවති මහිං සාදො ච නදියඤ්ච රොගෙ වඩ්ඪමානකෙ රොගෙ ච රාජකුලම්හි ච වධබන්ධනාදිකාරකෙ රාජකුලෙ ච විස්සාසො නොපපජ්ජතෙ. එත්ථ ආදො සම්බන්ධෙ ඡට්ඨියා ආරභිත්වා තං පහාය සත්තමියා වුත්තත්තා අත්ථරීති ච, ආදිමජ්ඣෙසු චසද්දපරිච්චාගතො සද්දරීති ච භින්නා. චසද්දං පයුඤ්ජන්තෙන ආදො එව වා අන්තෙ එව වා පච්චෙකං වා යොජෙතබ්බං හොති. ඊදිසො පයොගො රීතිභඞ්ගො නාම හොති. රීතීනං බහුත්තා රීතිභඞ්ගදොසාපි බහුවිධා. ඉදං පන මුඛමත්තනිදස්සනං.

63. “女人”等。女人与恶人，以及因同住等而生的信任，不应，因其不能止息祸患与疑虑，故不恰当。于毒中，即毒药中；于有角者中，即有角之牛等中；于河流中；于疾病中，即增长之疾病中；于王族中，即导致杀戮、束缚等之王族中，信任皆不应。在此，开头以关联之第六格开始，舍弃彼而以第七格言说，故义律被破坏；开头与中间舍弃“ca”字，故声律被破坏。使用“ca”字者，应只置于开头，或只置于结尾，或分别置于各处。如是之用法即名为破律。因律繁多，故破律之过失亦多种多样。此仅为指示其首要者。

සසංසයං යථා

含疑之例，如下：

64.

64.

මුනින්දචන්දිමාලොක-රසලොලවිලොචනො;

ජනො’වක්කන්තපන්ථො’ව, ගොපදස්සනපීණිතො.

有情之眼，因贪著于牟尼主明月之光味而摇曳，犹如已入正道者，见牛迹而心喜。

64. ‘‘මුනින්දි’’ච්චාදි. [Pg.95] චන්දිමා විය චන්දිමා, මුනින්දොයෙව චන්දිමා, තස්ස ආලොකනං දස්සනං, ආලොකො පකාසො වා, තස්මිං රසො අනුරාගො, තෙන ලොලානි චපලානි ලොචනානි අක්ඛීනි යස්ස සො ජනො අවක්කන්තො ඔක්කන්තො පවිට්ඨො පන්ථො මග්ගො යෙන අවක්කන්තපන්ථො එව ගුන්නං රංසීනං, ඉට්ඨත්ථනිප්ඵත්තිසූචකභාවෙන ගොපදත්ථස්ස වා පදස්සනෙන පීණිතො මුදිතොති එත්ථ ගොරූපස්ස පදස්සනෙනාතිපි විඤ්ඤායතීති සන්දෙහො.

64. “牟尼王”等。牟尼王即是月，犹如月亮。其眼目因贪著于其光辉或光耀而摇曳不定之人，已入正道。因见功德之光，或因见作为所愿成就之征兆的牛迹而喜悦。此处，亦可解为因见牛形，故有此疑。

64. ‘‘මුනින්දි’’ච්චාදි. මුනින්දචන්දිමාලොකරසලොලවිලොචනො මුනින්දසඞ්ඛාතස්ස චන්දිමස්ස ආලොකෙ දස්සනෙ පාතුභාවෙ වා රසෙන ආලයෙන චඤ්චලනෙත්තො ජනො අවක්කන්තපන්ථොව ඔතිණ්ණමග්ගොව බුද්ධස්ස දස්සනත්ථාය මග්ගමොතිණ්ණොති අධිප්පායො. ගොපදස්සනපීණිතො ගොසඞ්ඛාතරංසිපදස්සනෙන, අභිමඞ්ගලසම්මතගොපදස්සනෙන වා සන්තුට්ඨො හොති. එත්ථ ගොපදස්සනෙනාති ච අත්ථස්ස ගම්‍යමානත්තා විඤ්ඤාතුං සංසයො උප්පජ්ජතීති සසංසයං නාම. අවක්කන්තො පන්ථො යෙනාති ච, ගුන්නං රංසීනං, ගාවස්ස වා පදස්සනන්ති ච, ගොපදස්සනෙන පීණිතොති ච විග්ගහො.

64. “牟尼王”等。“因贪著于牟尼王月之光、见或显现之味（即执著）而眼目摇曳不定之人”，即是“已入道者”，其意为“为见佛陀而入道”。“因见牛而喜悦”，即因见名为“牛”之光芒，或因见被视为吉祥的牛而满足。此处，“因见牛”一语，因其义可被理解，故生疑惑，此即所谓“有疑”。“道为其所入”、“功德之光，或牛之所见”及“因见牛而喜悦”，此皆为词语的解释。

65.

65.

වාක්‍යත්ථතො දුප්පතීති-කරං ගාම්මං මතං යථා;

පොසො වීරියවාසො’යං, පරං හන්ත්වාන විස්සමි.

从句义上难以理解者，被认为是粗俗的，例如：此人是精进之所住，杀敌之后我将休息。

65. ‘‘වාක්‍ය’’ඉච්චාදි. පරං සත්තුං හන්ත්වාන පහරිත්වා වීරියවා සූරො සොයං පොසො පුරිසො විස්සමි විස්සත්ථො. අයමත්ථො තාව න දුප්පතීතො. පරං අච්චන්තං හන්ත්වාන වීරියවා උචිතසම්භවො සොයං පොසො විස්සමීති දුප්පතීතොයමත්ථො.

65. “语句”等。“杀敌、击敌后，此有精进力的勇士，已无所畏”。此义尚不难解。“彻底杀敌后，此有精进力、出身合宜之人，得以休息”，此义则难解。

65. අන්වත්ථවසෙන ලක්ඛණස්ස අපාකටත්තා සලක්ඛණං ලක්ඛියමුදාහරති ‘‘වාක්‍යත්ථතො’’ච්චාදිනා. වාක්‍යත්ථතො දුප්පතීතිකරං විරුද්ධප්පකාසකං ගාම්මන්ති මතං. යථාති උදාහරති. පරං සත්තුං හන්ත්වාන මාරෙත්වාන වීරියවා සූරො සො අයං පොසො විස්සමි විගතපරිස්සමො අහොසි, අයමත්ථො ඉට්ඨො. පරං අතිසයෙන හන්ත්වාන වීතික්කමං කත්වා වීරියවා උපචිතසම්භවො උපචිතසුක්කො සො අයං පුරිසො වායාමෙන විස්සමි විගතවායාමො අහොසීති. ඉමස්සත්ථස්ස අසබ්භාරහත්තා ගාම්මත්තං. වීරියං උස්සාහො සම්භවො වා අස්ස අත්ථීති විග්ගහො.

65. 因随义的特征不明显，故以“从句义”等句，举出具有其特征的所诠为例。从句义上难以理解、表达矛盾者，被认为是粗俗的。例如：“杀敌之后，此有精进力的勇士得以休息，消除疲劳”，此义是可取的。“过度杀敌，犯下过失后，此有精进力、积集善业之人，因努力而得以休息，不再努力”，此义因不合宜而为粗俗。“其人有精进，即努力或潜能”，此为词语的解释。

66.

66.

දුට්ඨාලඞ්කරණං [Pg.96] තෙතං, යත්ථාලඞ්කාරදූසනං;

තස්සාලඞ්කාරනිද්දෙසෙ, රූපමාවීභවිස්සති.

彼即是恶庄严，其中有庄严之过失；其相状将在庄严的解释中显现。

66. ‘‘දුට්ඨා’’ඉච්චාදි. යත්ථ යස්මිං වාක්‍යෙ අලඞ්කාරානං දූසනං විකටතා, එතන්තු දුට්ඨාලඞ්කරණං දුට්ඨාලඞ්කරණං නාම, තස්ස දුට්ඨාලඞ්කාරස්ස රූපං සරූපං අලඞ්කාරනිද්දෙසෙ තංනාමකෙ පරිච්ඡෙදෙ ආවීභවිස්සති පකාසිස්සති, තත්ථෙව තං දස්සයිස්සාමීති අධිප්පායො.

66. “恶庄严”等。于何句中有庄严的过失或扭曲，此即名为恶庄严。此恶庄严的相状、自性，将在名为“庄严的解释”的章中显现、阐明。其意为：我将于彼处展示之。

66. ‘‘දුට්ඨාලඞ්කරි’’ච්චාදි. යත්ථ වාක්‍යෙ අලඞ්කාරදූසනං අලඞ්කාරානං විරොධො හොති, එතං වාක්‍යත්ථනිස්සිතං එතං වාක්‍යං දුට්ඨාලඞ්කරණං දුට්ඨාලඞ්කාරො නාම, තස්ස දුට්ඨාලඞ්කරණදොසොපලක්ඛිතවාක්‍යස්ස රූපං සරූපං ලක්ඛියං අලඞ්කාරනිද්දෙසෙ අලඞ්කාරානං නිදස්සනට්ඨානභූතෙ පරිච්ඡෙදෙ ආවීභවිස්සති. එත්ථ වුත්තෙපි පුන තත්ථාපි වත්තබ්බං සියාති න වුත්තන්ති අධිප්පායො. උද්දෙසෙ ‘‘දුට්ඨාලඞ්කතී’’ති වත්වා ඉදානි ‘‘දුට්ඨාලඞ්කරණ’’න්ති වචනං අලඞ්කති අලඞ්කරණඅලඞ්කාරසද්දානං තුල්‍යත්ථත්තා න විරුජ්ඣති.

66. “恶庄严”等。于句中有庄严之过失，即庄严之矛盾，此依句义之句，名为恶庄严。彼为恶庄严之过所标识的句子的相状、自性、所诠，将在作为庄严示例之处的“庄严的解释”章中显现。此处不述，意谓纵使此处已述，彼处仍须再述。总说中言“恶庄严”(duṭṭhālaṅkati)，今言“恶庄严”(duṭṭhālaṅkaraṇa)，因 alaṅkati、alaṅkaraṇa、alaṅkāra 三词意义相同，故不相违。

67.

67.

කතො’ත්‍ර සඞ්ඛෙපනයා මයා’යං,දොසානමෙසං පවරො විභාගො;

එසො’ව’ලං බොධයිතුං කවීනං,තමත්ථි චෙ ඛෙදකරං පරම්පි.

于此，我已简要地作此等过失之殊胜分类。此足以启悟诗人，纵有其他恼人之过亦然。

ඉති සඞ්ඝරක්ඛිතමහාසාමිපාදවිරචිතෙ සුබොධාලඞ්කාරෙ

圣僧护大长老尊者所造《善解庄严论》中

දොසාවබොධො නාම

名为过失之理解

පඨමො පරිච්ඡෙදො.

第一章。

67. එවං ‘‘සොදාහරණමෙතෙසං, ලක්ඛණං කථයාම්‍යහ’’න්ති කතපටිඤ්ඤානුරූපං පටිපජ්ජ දානි ‘‘කතොත්‍රි’’ච්චාදිනා නික්ඛිපනනයං සඞ්ඛිපති. අත්‍ර ඉමස්මිං අධිකාරෙ, පරිච්ඡෙදෙ [Pg.97] වා එසං යථාවුත්තානං දොසානං පදදොසාදීනං පවරො උත්තමො විභාගො විභජනං සඞ්ඛෙපනයා සඞ්ඛෙපක්කමෙන, න විත්ථාරතො, යතො අපරිසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානං නත්ථි පරියන්තො මයා කතො නිට්ඨාපිතො. නනු ‘‘සඞ්ඛෙපනයා’’ති වුත්තත්තා පුරාතනෙහි දීපිතා සන්ති බහූ දොසා, තෙ පරිච්චත්තා සියුන්ති? එත්ථ වුච්චතෙ, විත්ථාරක්කමස්ස අනධිප්පෙතත්තා ‘‘සඞ්ඛෙපනයා’’ති වුත්තං, න පන සබ්බථා පරිච්චාගෙන. තථා හි–

67. 如是，为履行“我将举例说明此等之特征”的承诺，现以“于此，我已作”等句总结。于此主题或章中，对上述语词之过等过失，我已以简要而非详尽的方式，作了此殊胜的分类，因为无量之过失无穷无尽，我已完成此说。然，或谓因言“简要地”，古人所示之诸多过失，岂非被舍弃耶？对此当说：言“简要地”，因无意详述，而非全然舍弃。即如——

‘‘නිහන්තු සොයං ජලිතං, පතඞ්ගො අරිපාවක’’න්තිආදීනං

“愿此飞蛾，杀灭燃烧之敌火”等句中，

අක්ඛමත්ථන්තරාදිකං විරුද්ධත්ථන්තරානුගතන්ති ච. එත්ථ හි පතඞ්ගසද්දෙන ජොතිරිඞ්ගණසඞ්ඛාතමත්ථන්තරමසමත්ථමිච්ඡිතත්ථෙ ‘‘වචන්ති ගණ්ඩා’’ත්‍යෙවමාදිකං අමඞ්ගලඅපයුත්තපදාදිකං කිලිට්ඨෙ අන්තොගධන්ති ච.

不合宜的异义等，则归入“伴随矛盾异义”中。此处，“飞蛾”(pataṅga)一词，其“萤火虫”之异义，于所欲表达之义上并不恰当。又如“彼等言疮”等不祥、不当之语，则归入“染垢”之中。

ගජහෙසාදි සම්බන්ධදූසිතං ලොකවිරොධි, සොගතාගමාදීසු පසිද්ධං රූපක්ඛන්ධාදිකමඤ්ඤත්‍ර වුත්තං අප්පතීතං නාම. ඉදං ආගමවිරොධිඉති, සම්බන්ධදූසිතප්පතීතාදිකං විරොධිම්හි පවිට්ඨන්ති ච, ආනෙතබ්බහෙතුත්තා හෙත්වපෙක්ඛං නෙය්‍යතො න බ්‍යතිරිච්චතීති ච.

“象鸣”等关联之过，是与世间相违。于善逝教典等中熟知之色蕴等，于他处说及，则名为“不解”。此即与圣教相违。关联之过、不解等，皆归入“矛盾”之中。又因其为应引入之因，故“待因”不异于“应推知”。

‘‘දෙවො වොහරතු ක්ලෙසං, රාහුඛින්නො දිවාකරො’’

“愿天驱散烦恼，罗睺所苦之日。”

ඉච්චාදිකං අසාමත්ථ්‍යාභිධෙය්‍යාදිකං ඔචිත්‍යහීනෙ සඞ්ගහිතන්ති ච. ජිගුච්ඡඅසබ්භසංසූචකඅත්ථන්තරකඤ්ච ගාම්මං දුප්පතීතිකරෙ සඞ්ගය්හතීති ච. ( ) සබන්ධඵරුසමෙවෙති ච.

如此等等，因表达无力等，皆归入“不合宜”之中。又，暗示令人厌恶、不雅之异义，以及粗俗者，皆归入“难解”之中。又，仅是“关联粗语”。

එත්ථ පන ඔචිත්‍යහීනදුප්පතීතිකරානං වාක්‍යත්ථදොසත්තෙපි ඵන්ධඵරුසස්ස ච වාක්‍යදොසත්තෙ පදපදත්ථානං දොසතො වාක්‍යමෙව දුට්ඨං සියා, වාක්‍යඤ්ච පදෙහි විරිච්චතෙ, පදෙ දුට්ඨෙ වාක්‍යත්ථො ච දුට්ඨො සියා. පදදොසතො වාක්‍යවාක්‍යත්ථානං නානාභාවාභාවඤාපනත්ථං අසාමත්ථියාභිධෙය්‍යාදිකං පදං ඔචිත්‍යහීනාදිවාක්‍යත්ථදොසාදීසු [Pg.98] අන්තො කථිතං. තථා හි පුරාතනෙහි විරුද්ධත්ථන්තරාදීහි පදෙහි විරචිතං වාක්‍යං විරුද්ධන්තිආදිනා බහූනි දුට්ඨානි වාක්‍යානි දස්සිතානි. ‘‘හරිසමානයී’’ති එත්ථ හපුබ්බං රිස’මානයීති ඉච්ඡිතත්ථා පරි භට්ඨං භට්ඨං. නානත්ථමප්පසිද්ධෙහි යුත්තං ගුළ්හං, යථා ‘‘සක්කො සහස්සගූ’’ති. ඉති භට්ඨගුළ්හත්ථාදයො පසාදාලඞ්කාරවිරුද්ධාති ච.

此处，即使因不合宜、难解而致句义有缺陷，或因音韵粗糙而致语句有缺陷，然因词语及词义之缺陷，语句本身亦可能有缺陷。语句由词语构成，若词语有缺陷，句义亦将有缺陷。为阐明词语缺陷与语句、句义缺陷之间有无差异，故将表达无力等词语（缺陷），归入不合宜等句义缺陷之中。例如，古人已用含义相反等词语组成的语句，以“互相矛盾”等为例，展示了许多有缺陷的语句。如“Harisamānayī”，此处因“ha”置于“risa”之前，所欲之义便已失落。又如用多义、不常用词语组成的隐晦句，例如“sakko sahassagū”。如此，意义失落、隐晦等，皆与清晰流畅及文采修饰相违。

වාක්‍යෙපි විසන්ධිකමිහානුපයොගීති ච, වාක්‍යන්තරොපගතං වාක්‍යං වාක්‍යගබ්භං, වාක්‍යන්තරපදසම්මිස්සං ‘‘අපාථ්‍යමෙසො දිස්සති, වෙජ්ජං ඛාදත්‍යනාරත’’මිච්චාදිකං වාක්‍යසංකිණ්ණඤ්ච බ්‍යාකිණ්ණෙ සමොහිතන්ති ච.

又，语句中连音不当；以及插入其他语句的语句，即“语句之胎”（或“语句中之语句”）；又如“此人似不宜行道，医生常食（不净物）”等语句，与其他语句的词语混杂，此等“语句混杂”皆归入“散乱”之中。

‘‘කාචුය්‍යානෙ මයා දිට්ඨා, වල්ලරී පඤ්චපල්ලවා;

පල්ලවෙ පල්ලවෙ මුධා, යස්සා කුසුමමඤ්චරී’’ති.

“曾见某园中，五叶之藤蔓；叶叶徒然生，其花簇无用。”

ඉදමවාචකං පහෙළිකාය පමුස්සිතාසන්නිස්සිතන්ති ච, තත්ථ ච කවිනා උය්‍යානසද්දෙන ගෙහං, ලතාවාචිනා වල්ලරීසද්දෙන අඞ්ගනා, පල්ලවසද්දෙන කරචරණදසනච්ඡදා, මඤ්චරීසද්දෙන නඛසොභා දන්තකන්තියො ච වත්තුමිච්ඡිතා, වාක්‍යත්ථෙපි පදුමිනීනං රත්තියමුන්නිද්දතාදිකං විරුද්ධං විරොධිනිලීනන්ති ච නාත්‍යනුඤ්ඤාතා, න තු සබ්බථා පරිච්චාගෙන. එසොව එවං යථාවුත්තනයෙන නිට්ඨාපිතො අයං සඞ්ඛෙපනයො එව කවීනං පණ්ඩිතජනානං ඛෙදකරං ‘‘කථං නාම බන්ධෙපීදිසං සති සන්තී’’ති එවමාසුහනොපජනං පරං පදදොසෙ අසාධුසන්දිද්ධපරියාය ඤෙය්‍යඅප්පතීතත්ථඅප්පයොජක දුබ්බොධදෙසියාදිකං, වාක්‍යදොසෙ අධිකඌනභග්ගච්ඡන්දාදිකං, වාක්‍යත්ථදොසෙ උපක්කමොපසංහාරවිසමඤ්චෙති ඉච්චෙවමාදිකමපරම්පි දූසනං අත්ථි චෙ යදි භවෙය්‍ය, තම්පි බොධයිතුමවගමෙතුං අලං සමත්ථං යථාවුත්තදොසානුසාරෙන බුද්ධිමන්තෙහි සක්කා ඌහිතුන්ති.

此为不表义之谜语，依赖于暗示与联想。诗人欲以“花园”一词指代房屋，以表藤蔓之“藤蔓”一词指代女子，以“嫩芽”一词指代手足、牙齿、嘴唇，以“花簇”一词指代指甲光泽与牙齿光泽。在句义上，“莲花夜间绽放”等矛盾之意，以及隐藏于矛盾中者，并非完全不被允许，亦非全然摒弃。正如所述，此简略之法，足以令诗人学者感到困扰，生起“在创作中怎会有此等（过失）存在？”之念。此外，若有其他过失，例如词语上的过失：不善巧、歧义、需由同义词推知、意义不显、无用、难解、方言等；语句上的过失：增词、减词、破韵等；句义上的过失：开篇与结尾不一致等，若有此等过失，智者亦能依照上述过失加以辨识领会。

එවං [Pg.99] වදතො ච ගන්ථකාරස්සායමධිප්පායො – යෙ දොසා විභාගසො න වුත්තා, තෙ මයා ගන්ථගාරවභයා සඞ්ඛෙපිතා, ලක්ඛණතො තු සඞ්ගහිතා. න හි තෙසමන්තං කො ජහාපෙති.

编者如此说，其意图是：那些未详细分别说明的过失，我因惧怕篇幅过长而加以简略，但已在特征方面加以归纳。确实无人能使其穷尽。

තත්ථ සද්දසත්ථවිරුද්ධමසාධු. යං ක්‍රියාදිනිමිත්තමුපාදාය අත්ථන්තරෙපි වත්තතෙ, තං සඤ්ඤාභාවෙනෙව පයුත්තං සන්දිද්ධං, යථා ‘‘රවිම්හිහිමහා’’ති, ඉදං පන විසෙසනත්ථෙ සාධු හොති. පසිද්ධසඤ්ඤාසද්දස්ස පරියායන්තරෙන පරිකප්පිතපදං පරියායඤෙය්‍යං, යථා ‘‘වළවාමුඛෙනෙ’’ති එත්ථ ‘‘අස්සවනිතානනෙන’’ ඉති. යං අච්චන්තාබ්‍යභිචාරීභාවෙන විසෙස්‍යස්ස ගුණං වදති, තං අප්පතීතත්ථං, යථා ‘‘කණ්හමසී’’ති. අධිගතත්ථානුපයොගං අප්පයොජකං, යථා ‘‘අතිඵෙනිලං සාගරමලඞ්ඝී’’ති. ‘‘මනුඤ්ඤද්ධනයො පාදෙ, ඛාදයො කනි භන්ති තෙ’’ ඉච්චාදිකො දුබ්බොධො, කනි කඤ්ඤෙ ඛාදයො ගග්ඝරිකා. ‘‘ඉමෙ ලාවණ්‍යතල්ලා තෙ, ගල්ලා ලොලවිලොචනෙ’’ඉච්චාදිකො දෙසියො, තල්ලො ජලාසයවිසෙසො, ගල්ලො කපොලො. ‘‘සග්ගසෙවීනං රිපූනමිත්ථීනමකඞ්කණො පාණි. නෙත්තමනඤ්ජන’’න්තිආදිකං අධිකං. ‘‘අකඞ්කණො පාණී’’තිආදිනා වෙධබ්‍යස්ස ගම්මමානත්තා ‘‘සග්ගසෙවීන’’න්ති අධිකන්ති. යත්ථ වත්තබ්බස්ස ඌනතා, තං ඌනං, යථා ‘‘තිලොකතිලකං මුනි’’න්තිආදි. එත්ථ ‘‘වන්දාමී’’ති ඌනං, ඡන්දොභඞ්ගාන්විතං වචො භග්ගච්ඡන්දං පාකටං. ආරම්භාවසානෙන විසමං උපක්කමොපසංහාරවිසමං, තං පන ආරද්ධක්කමපරිච්චාගෙනාපරෙන නික්ඛිපනං වෙදිතබ්බං.

其中，与语法相违者为“不善巧”(asādhu)。若一词基于动作等原因可用于他义，却仅作为名称使用，则为“歧义”(sandiddhaṃ)，如“ravimhihimahā”；但若用于修饰义，则为善巧。对已确立的名词，以另一同义词构想词语，为“同义词推知”(pariyāyañeyyaṃ)，例如以“assavanitānanena”（母马之面）代“vaḷavāmukhena”（马口）。陈述对象固有属性者，其义“不显”(appatītatthaṃ)，如“黑墨”(kaṇhamasī)。对所证之义无用者，为“无用”(appayojakaṃ)，如“越过泡沫极盛之海”。“Manuññaddhanayo pāde, khādayo kani bhanti te”等，为“难解”(dubbhodho)，其中kani指“少女”(kaññe)，khādayo指“脚铃”(gaggharikā)。“Ime lāvaṇyatallā te, gallā lolavilocane”等，为“方言”(desiyo)，其中tallo指“一种水池”(jalāsayaviseso)，gallo指“脸颊”(kapolo)。“天人之敌的妇女手中无镯”、“眼中无膏”等，为“赘余”(adhikaṃ)。因“手中无镯”等已暗示寡妇之境，故“天人之敌”为赘余。所应说之义有欠缺，为“缺略”(ūnaṃ)，如“三界之饰，牟尼”，此处省略了“我敬礼”(vandāmi)。与韵律相悖之言，为“破韵”(bhaggacchandaṃ)，此乃显而易见。开篇与结尾不一致，为“首尾不应”(upakkamopasaṃhāravisamaṃ)，此当理解为放弃已开始之次第而另起炉灶。

ඉති සුබොධාලඞ්කාරෙ මහාසාමිනාමිකාටීකායං

如是在《善显修辞论》大长老释论中

දොසාවබොධපරිච්ඡෙදො.

过失觉了章。

67. එවං ‘‘සොදාහරණමෙතෙසං, ලක්ඛණං කථයාම්‍යහ’’න්ති කතපටිඤ්ඤානුරූපං සම්පාදෙත්වා ඉදානි ‘‘කතොත්‍රෙ’’ච්චාදිනා නිගමෙන්තො දොසෙ සඞ්ඛිපති. අත්‍ර ඉමස්මිං අධිකාරෙ, [Pg.100] පරිච්ඡෙදෙ වා එසං දොසානං යථාවුත්තපදදොසාදීනං පවරො ලක්ඛණාවිරොධලක්ඛියතො උත්තමො විභාගො අසඞ්කරතො විභජනං සඞ්ඛෙපනයා විත්ථාරාපනියසඞ්ඛෙපක්කමෙන මයා කතො වුත්තො එසොව යථාවුත්තො එසො සඞ්ඛෙපක්කමො එව කවීනං විරචයන්තානං ඛෙදකරං බන්ධසරීරෙ ඊදිසං ඊදිසප්පයොගං කථං නාම කරොමීති එවං පවත්තඛෙදමුප්පාදයන්තං පරම්පි අසාධුසන්දිද්ධාදි අඤ්ඤම්පි දූසනමත්ථි චෙ, තං සබ්බං බොධයිතුං බොධෙතුං අලං සමත්ථො හොති. නියති අවුත්තොපි අත්ථො එතෙනාති ච, සඞ්ඛෙපො ච සො නයො චාති විග්ගහො.

67. 如是，在完成了“我将说明这些具有例证的特征”(sodāharaṇametesaṃ, lakkhaṇaṃ kathayāmyahaṃ)这一承诺后，现在以“何等为三”(katotre)等语句来总结过失。在此主题(adhikāre)或章(paricchede)中，关于这些如前所述的词语过失等，其最殊胜的区分，在于其不与特征相违的特质，即以不混杂的方式，用详略交替的简略法加以阐述。我所说的此简略法，正如所述，正是令诗人们在创作时感到困扰，生起“在作品中如何能作此等运用？”之念的原因。若还有其他如不善巧、歧义等过失，此法也足以阐明。即使未明说之义，亦能由此推知；“简略”即是此“方法”，此乃其分析。

ඉහානිද්දිට්ඨං

此处未明说者

‘‘නිහන්තු සොයං ජලිතං, පතඞ්ගො අරිපාවක’’න්තිආදිකං

“愿此飞蛾摧毁燃烧的敌火”等。

අක්ඛමත්ථන්තරාදිකං විරුද්ධත්ථන්තරෙ අනුපතත්තා න වුත්තං, එත්ථ සූරියවාචකො පතඞ්ගසද්දො ජොතිරිඞ්ගණවාචකොපි හොතීති වත්තුමිච්ඡිතඅමිත්තග්ගිවිනාසෙ අසමත්ථඤ්ඤත්ථො හොති.

因其落入相违之义，故未提及不适宜的异义(atthantara)等。此处，“飞蛾”(pataṅga)一词既可指太阳(sūriya)，亦可指萤火虫(jotiriṅgaṇa)，故其所欲表达的摧毁敌火(amittaggivināse)之义，便成了无能(asamattha)之义。

‘‘වචන්ති ගණ්ඩි’’ච්චාදිකං ආගමෙ අප්පසිද්ධං ලක්ඛණමත්තෙන සාධියං. අප්පයුත්තපදාදිදොසො කිලිට්ඨපදදොසෙ අන්තොගධො හොතීති න වුත්තො.

“空无犍稚”(Vacanti gaṇḍi)等语，在圣典(āgama)中不为人知，仅凭其特征即可成立。不当用词(appayuttapada)等过失，因已包含在晦涩词(kiliṭṭhapada)的过失中，故未另说。

ගජහෙසාතුරඞ්ගකොඤ්චනාදාදිසම්බන්ධදූසිතඤ්ච. ජිනාගමාදීසු පසිද්ධරූපක්ඛන්ධාදිකමඤ්ඤත්‍ර පයුත්තමප්පතීතන්නාමාතීදං ද්වයං යථාක්කමං ලොකවිරොධමාගමවිරොධඤ්ච හොතීති විරොධිපදෙ අන්තොගධං හොති. හෙත්වපෙක්ඛං ආනෙතබ්බහෙතුත්තා නෙය්‍යෙ අන්තොගධන්ති න වුත්තං.

与象(gaja)、嘶鸣(hesā)、马(turaṅga)、鹤(koñca)等相关的过失(dūsita)亦然。在佛典(Jināgama)等处广为人知的色蕴(rūpakkhandha)等，若使用在其他地方，采用不显明(appatīta)或不悦耳(anāmā)的名称，这两种情况分别会造成世间相违(lokavirodha)和圣教相违(āgamavirodha)，因此都包含在相违词(virodhipada)之中。至于需待原因者(hetvapekkhaṃ)，因其需被引导故，已包含在应引导(neyya)中，故未另说。

‘‘දෙවො වොහරතු ක්ලෙසං, රාහුඛින්නො දිවාකරො’’

“愿天驱散烦恼，罗睺所苦的太阳。”

ඉච්චාදිකං අසමත්ථාභිධායිච්චාදි ඔචිත්‍යහීනෙ අන්තොගධන්ති න වුත්තං. එත්ථ දිවාකරො සයං රාහුගහිතො අඤ්ඤෙසං කිලෙසාපනයනෙ [Pg.101] අසමත්ථොති තමසාමත්ථියං විසෙසනභූතෙන ‘‘රාහුඛින්නො’’ති පදෙන ඤායති.

像这类表达能力不足(asamatthābhidhāyi)等的过失，因已包含在不合宜(ocityahīna)之中，故未另说。此处，日天子(divākaro)自身被罗睺(rāhu)所擒(rāhugahito)，无力消除他人烦恼(kilesāpanayane asamattho)，其无能(asāmatthiyaṃ)便由修饰词“罗睺所困”(rāhukhinno)一词而得知。

ජිගුච්ඡාවමඞ්ගලඅසබ්භානං තිණ්ණමඤ්ඤත්‍රස්ස ජොතකං වාචකං වා අත්ථන්තරං වා ගාම්මං දුප්පතීතිකරත්තා වාක්‍යත්ථගාම්මදොසෙයෙව අන්තොගධන්ති න වුත්තං. දුරුච්චාරණභූතලක්ඛණං කට්ඨං බන්ධඵරුසතො අබ්‍යතිරිත්තන්ති න වුත්තන්ති. ‘‘හරිසමානයී’’ති වත්තබ්බෙ හපුබ්බං රිස’මානයිඉච්චාදිකං ඉච්ඡිතත්ථතො පරිභට්ඨත්තා භට්ඨඤ්ච ‘‘සක්කො සහස්සගූ’’ඉච්චාදිකං අපසිද්ධවිසයෙ පරියුත්තගුළ්හඤ්චෙති ඉමෙ අත්ථගුළ්හාදයො පසාදාලඞ්කාරවිරුද්ධත්තා පසාදගුණාදානෙනෙව පරිච්චත්තාති න වුත්තං. එත්ථ හි සහස්සං ගාවො චක්ඛූනි අස්සාති සහස්සගූති සක්කස්ස නාමං ගුළ්හං නාම හොති.

厌恶、不吉祥与不雅，这三者或指示、或表达其他意义，或因令人不悦而显得粗俗，这些皆已包含在语句意义的粗俗过失中，故未另说。难以发音、粗硬的特征，因与结构粗糙(bandhapharusa)的过失无异，故未另说。例如，应说“带来喜悦”(Harisamānayī)，却说成“喜悦之前带来愤怒”(hapubbaṃ risa”mānayi)等等，因其偏离了期望的意义，故为错谬；又如“拥有千眼的帝释”(sakko sahassagū)等等，因其在不为人知的领域中使用而隐晦。这些意义隐晦(atthaguḷha)等过失，因与明净(pasāda)的修辞相悖，仅因选取明净之品质而被舍弃，故未另说。此处，“sahassaṃ gāvo cakkhūni assāti sahassagūti”(千是牛群或眼睛，故为千眼者)是帝释(Sakka)的隐晦之名。

වාක්‍යදොසෙපි විසන්ධිවාක්‍යං ඉධ අනුපයොගිත්තා න වුත්තං. වාක්‍යමජ්ඣපතිතවාක්‍යයුත්තං වාක්‍යගබ්භඤ්ච, වාක්‍යන්තරපදසම්මිස්සං.

在语句过失中，不连贯的语句(visandhivākya)因在此处不适用，故未另说。语句中插入其他语句的复合句(vākyagabbha)，以及语句之间词语混杂(vākyantarapadasammissaṃ)的情况亦然。

‘‘අපාථ්‍යමෙසො දිස්සති, වෙජ්ජං ඛාදත්‍යනාරතං’’

“此不宜之物被见，他不断地吃医生。”

ඉච්චාදිකං වාක්‍යසංකිණ්ණඤ්ච බ්‍යාකිණ්ණෙ අන්තොගධන්ති න වුත්තං. එත්ථ එසො භිසක්කො අනාරතං නිච්චං අපාථ්‍යං රොගස්ස අහිතං දිස්සති වදති. එසො රොගී අනාරතං සතතං අපාථ්‍යං අහිතං ඛාදති. වෙජ්ජං භිසක්කං දිස්සති කුජ්ඣති. එවං අනෙකවාක්‍යෙහිපි සන්ධිවාක්‍යං සංකිණ්ණං නාම.

像这类语句杂糅(vākyasaṃkiṇṇa)的过失，因已包含在混淆(byākiṇṇa)的过失中，故未另说。此处，这位医生(bhisakka)不断地、总是说些不合适的、对病有害的话。这位病人(rogī)不断地、总是吃些不合适的、有害的东西。他看到医生(vejjaṃ bhisakkaṃ)就生气。像这样，能与多个句子连接的句子，就称为杂糅(saṃkiṇṇa)。

‘‘කාචුය්‍යානෙ මයා දිට්ඨා, වල්ලරී පඤ්චපල්ලවා;

පල්ලවෙ පල්ලවෙ මුධා, යස්සා කුසුමමඤ්චරී’’ති.

“曾见园中葛，新枝五叶发；叶间徒有蕊，枉自作繁花。”

ඉදමවාචකං පහෙළිකාසු පමුස්සිතාසන්නිස්සිතමිති න වුත්තං. නනු චෙත්ථ අත්තනා පහෙළිකාය අදස්සිතත්තා අවාචකස්ස පමුස්සිතාය අන්තොගධකරණං අසිද්ධෙන අසිද්ධසාධනන්ති? නයිදමෙවං, ‘‘උපෙක්ඛියන්ති සබ්බානි, සිස්සඛෙදභයා මයා’’ති ච උපරි කිලිට්ඨපදදොසපරිහාරෙ ‘‘පහෙළිකායමාරුළ්හා, න හි දුට්ඨා කිලිට්ඨතා’’ති චෙති ඉමිනා [Pg.102] පුරාතනෙහි නිද්දිට්ඨසොළසපහෙළිකායොපි දස්සිතාති සිද්ධෙන අසිද්ධසාධනං හොති. තත්ථ කවිනා උය්‍යානසද්දෙන ගෙහඤ්ච ලතාපරියායවල්ලරීසද්දෙන අඞ්ගනා ච පල්ලවසද්දෙන කරචරණාධරා ච මඤ්චරීසද්දෙන නඛදන්තකන්තියො ච වත්තුමිච්ඡිතා.

此无言暗示(avācaka)未被提及为谜语(paheḷikā)中的隐晦(pamussita/āsannissita)。难道不是因为自己没有展示谜语，而想用无言暗示(avācaka)或隐晦(pamussita)来证明未成立的道理吗？并非如此。正如“我舍弃一切，因为害怕弟子感到厌倦”(upekkhiyanti sabbāni, sissakhedabhayā mayā)以及上文为避免晦涩词(kiliṭṭhapada)过失而说的“沉浸于谜语，实无晦涩过”(paheḷikāyamāruḷhā, na hi duṭṭhā kiliṭṭhatā)等，通过这些古人所指出的十六个谜语(soḷasapaheḷikā)，也已显示此理，因此这是用已成立的道理来证明未成立的道理。在此，诗人想用“园”(uyyāna)字来表示房屋(geha)，用“藤蔓”(vallarī)这个与蔓草同义的词来表示女子(aṅganā)，用“新叶”(pallava)来表示手、脚和嘴唇(karacaraṇādharā)，用“花穗”(mañcarī)来表示指甲和牙齿的光泽(nakhadantakantiyo)。

වාක්‍යත්ථදොසෙපි පදුමිනීනං රත්තියං පබුජ්ඣනාදිකං විරුද්ධං විරොධිපදෙයෙව අන්තොගධත්තා න වුත්තන්ති දස්සෙතුං ‘‘කතොත්‍ර සඞ්ඛෙපනයා’’ති වුත්තං, න පන තෙසං සබ්බථා පරිච්චත්තත්තාති. එත්ථ ඔචිත්‍යහීනදුප්පතීතිකරානං ද්වින්නං වාක්‍යත්ථදොසත්තෙ සති බන්ධඵරුසස්ස වාක්‍යදොසත්තෙ සති විරොධිනො පදදොසත්තෙ සති ‘‘අසමත්ථාභිධායි’’ආදිපදං, ‘‘ජිගුච්ඡාදිත්තයපකාසකා’’දිපදං, කට්ඨපදං, පදුමිනීනං රත්තියං ඵුල්ලතාදි වාක්‍යත්ථඤ්චෙති ඉමෙ චත්තාරො දොසා භින්නජාතිකෙසු ඔචිත්‍යාදීසු කථං සඞ්ගහිතාති? සච්චං, තථාපි පදානං දුට්ඨත්තෙ සති වාක්‍යවාක්‍යත්ථානමදුට්ඨතා නාම නත්ථීති පදදොසෙන සන්ධිවාක්‍යවාක්‍යත්ථදොසානමනඤ්ඤත්තං සිස්සානං ඤාපනත්ථං පදදොසාදිකං වාක්‍යත්ථදොසාදීසු සඞ්ගහිතන්ති වෙදිතබ්බං. ඉමිනායෙව පුරාතනෙහි විරුද්ධත්ථන්තරාදිපදෙහි විචරිතං වාක්‍යං විරුද්ධන්තිආදිනා දුට්ඨානි බහූනි වාක්‍යානි දස්සිතානීති දට්ඨබ්බං.

在语句意义(vākyattha)的过失中，莲花(paduminī)在夜晚开放等相违(viruddha)之处，因其已包含在相违词(virodhipada)的过失中，故未另说。这是为了表明“此处略说”(katotra saṅkhepanayā)，而非全然舍弃。此处，若有不合宜(ocityahīna)与令人不悦(duppatītika)这两种语句意义(vākyattha)的过失，有结构粗糙(bandhapharusa)的语句过失，或有相违(virodhi)的字词过失，例如“表达能力不足”(asamatthābhidhāyi)等词语、“指示厌恶等三者”(jigucchādittayapakāsakā)等词语、粗硬(kaṭṭha)的字句，以及莲花在夜晚开放等语句意义——这四种过失，如何能被包含在不同种类的不合宜(ocitya)等之中呢？诚然，即便如此，当词语(pada)存在过失时，语句(vākya)和语句意义(vākyattha)便不可能没有过失。因此，为令弟子了知词语的过失与语句及语句意义的过失并无二致，故应知词语过失等皆可包含在语句意义过失等之中。由此可知，古人(purātana)以“意义相违”(viruddhatthantara)等词语所考察的语句，以及以“相违”(viruddha)等所指出的诸多错误语句，皆应如此理解。

ඉමායෙව ගාථාය ‘‘තමත්ථි චෙ ඛෙදකරං පරම්පී’’ති එත්ථ පරසද්දෙනඅසාධුසන්දිද්ධපරියායඤෙය්‍යාප්පතීතත්ථඅප්පයොජක- දුබ්බොධදෙසියාදිපදදොසෙ ච අධිකඌනභග්ගච්ඡන්දාදිවාක්‍යදොසෙ ච උපක්කමොපසංහාරවිසමසඞ්ඛාතෙ වාක්‍යත්ථදොසෙ ච පරිග්ගණ්හාති. එත්ථ සද්දසත්ථවිරුද්ධමසාධු නාම. ක්‍රියානිප්ඵත්තිකාරණමුපාදාය අත්ථන්තරෙ පවත්තනාමං විසෙසනත්ථෙන විනා සඤ්ඤාභාජනෙ පයුත්තං සන්දිද්ධං නාම, යථා ‘‘රවිම්හි හිමහා’’ති. එත්ථ හිමහා රවීති විසෙසනෙ කතෙ දොසො [Pg.103] නත්ථි. පසිද්ධසඤ්ඤාසද්දස්ස පරියායනාමෙන කප්පිතපදං පරියායඤෙය්‍යං නාම, යථා ‘‘වළවාමුඛස්ස අස්සවනිතානන’’න්ති. අතිසයා විනා භාවිතත්ථෙන විසෙස්‍යස්ස ගුණවාචකං පදං අප්පතීතත්ථං නාම, යථා ‘‘කණ්හමසී’’ති. අධිගතත්තානුපයොගිපදං අප්පයොජකං නාම, යථා ‘‘අතිඵෙනිලං සාගරමලඞ්ඝී’’ති. අප්පසිද්ධවචනං දුබ්බොධං නාම, යථා–

仅以此偈“若有其他恼人事”为例，此中“其他”(para)一词，涵摄了不善、含糊、迂回、义晦、无用、难解、方言等词过，以及增、减、破韵等句过，还有开篇与结尾不一的句义过。于此，与声明学相违，名为“不善”。无限定词而用于他义，名为“含糊”，例如“日中有雪”。若作“雪日”之限定，则无过。以常用名词的同义词所造之词，名为“迂回”，例如“牝马之面为雌马之颜”。在无特殊意义的情况下，用以形容名词的品质词，名为“义晦”，例如“黑墨”。于已解之义无用之词，名为“无用”，例如“跨越泡沫甚多之海”。不常用之语，名为“难解”，例如：

‘‘මනුඤ්ඤද්ධනයො පාදෙ, ඛාදයො කනි භන්ති තෙ’’ති.

“少女(kani)啊，你足上悦耳作响的脚铃(khādayo)闪耀。”

කනි හෙ කඤ්ඤෙ තෙ තවපාදෙ මනුඤ්ඤද්ධනයො මනොහරසද්දසමන්නාගතා ඛාදයො ගග්ඝරිකා භන්ති දිබ්බන්තීති. කිස්මිඤ්චි දෙසෙයෙව සිද්ධනාමං දෙසියං නාම. යථා–

（此偈义为：）少女(kani)啊，你足上悦耳作响的脚铃(khādayo, gaggharikā)闪耀(bhanti, dibbanti)。仅在某些地方成立之名，名为“方言”。例如：

‘‘ඉමෙ ලාවණ්‍යතල්ලා තෙ, ගල්ලා ලොලවිලොචනෙ’’ති.

“眼波流转者啊，你这些脸颊(gallā)是美的池塘(lāvaṇyatallā)。”

හෙ ලොලවිලොචනෙ තෙ තව ඉමෙ ගල්ලා කපොලා ලාවණ්‍යතල්ලා මනුඤ්ඤතල්ලා ජලාසයවිසෙසා භවන්ති. කෙනචි ලෙසෙන පකාසිතමත්ථමුපාදාය පයුත්තමධිකං නාම. යථා–

（此偈义为：）眼波流转者啊，你这些脸颊(gallā)即面颊(kapolā)，是美的池塘(lāvaṇyatallā)，是可爱的池塘(manuññatallā)，是特别的水池。于已由某种方式表明之义，复用他词，名为“增益”。例如：

‘‘ත්වයි රාජති රාජින්ද, රිපූනං සග්ගසෙවිනං;

ථීනං අකඞ්කණො පාණි, සියා නෙත්තමනඤ්ජන’’න්ති.

“王中之王，在你光耀之时，敌人往生天界，其妻手无镯，眼无妆。”

එත්ථ ‘‘අකඞ්කණො පාණි, නෙත්තමනඤ්ජන’’න්ති ඉමිනායෙවථීනං විධවත්තං ගම්‍යමානං හොතීති තප්පකාසනත්ථං පයුත්තං ‘‘සග්ගසෙවින’’න්ති ඉදං අධිකං නාම. වත්තබ්බයුත්තතො ඌනං වාක්‍යං ඌනං නාම. ‘‘තිලොකතිලකං මුනි’’න්ති එත්ථ ‘‘වන්දාමී’’ති වත්තබ්බස්ස අවුත්තත්තා ඌනං. ඡන්දොහානිසංයුත්තං භග්ගච්ඡන්දං නාම. ඉදං තෙසං තෙසං ඡන්දානං අක්ඛරගණනතො ඌනාධිකවසෙන පාකටං හොති. ආද්‍යන්තතො විසමං උපක්කමොපසංහාරවිසමං නාම. ඉදං ආරද්ධක්කමං පරිච්චජිත්වා කමන්තරෙන නියමන්ති වෙදිතබ්බං.

于此，“手无镯，眼无妆”已能令人了知其寡妇之境，故为表明此义而用的“享天乐”一词，名为“增益”。应说而未说之句，名为“减损”。如“三界之严饰，牟尼”，此处因未说应说的“我敬礼”，故为“减损”。与韵律失误相应，名为“破韵”。此由各韵律的音节数增减而显明。首尾不一，名为“开篇与结尾不一”。此应知为舍弃已开始的次第，而依他次第而行。

ඉති සුබොධාලඞ්කාරනිස්සයෙ

《善觉庄严论》义疏中

පඨමො පරිච්ඡෙදො.

第一章。

2. දොසපරිහාරාවබොධපරිච්ඡෙදවණ්ණනා

2. 除过觉悟章释义

68.

68.

කදාචි කවිකොසල්ලා, විරොධො සකලොප්‍ය’යං;

දොසසඞ්ඛ්‍යමතික්කම්ම, ගුණවීථිං විගාහතෙ.

有时因诗人巧慧，此一切过失，超越过失之数，步入功德之道。

69.

69.

තෙන වුත්තවිරොධාන-මවිරොධො යථා සියා;

තථා දොසපරිහාරා-වබොධො දානි නීයතෙ.

因此，为使所说之过失无违碍，如是，除过之觉悟今当阐述。

68-69. ඉච්චෙවං [Pg.104] දොසවිභාගං පරිච්ඡිජ්ජ ඉදානි යථාවුත්තදොසපරිහාරක්කමමුපදිසිතුමාහ ‘‘කදාචී’’ත්‍යාදි. සකලොපි අයං විරොධො විරුද්ධත්ථන්තරාදිකතො න කොචි එකො එව දොසෙසු, දොසානං වා සඞ්ඛ්‍යං ගණනං දොසභාවං අතික්කම්ම පරිච්ඡිජ්ජ ගුණානං වීථිං පදවිං ගුණසභාවතං විගාහතෙ අබ්භුපගච්ඡති කදාචි, න සබ්බදා. කවිනො පයුජ්ජකස්ස කොසල්ලා තාදිසවිසයපරිග්ගහලක්ඛණනෙපුඤ්ඤකාරණා, න තු යථා තථා චෙති. ‘‘තෙනෙ’’ච්චාදි. යෙනෙවං, තෙන කාරණෙන වුත්තානං විරුද්ධත්ථන්තරාදීනං විරොධානං යථා යෙන පකාරෙන අවිරොධො නිද්දොසතා සියා භවෙය්‍ය, තථා තෙන පකාරෙන දොසානං පරිහාරො දූරීකරණං අවබුජ්ඣති ඤායති එතෙනාති අවබොධො, තස්ස අවබොධො, තන්නාමිකො පරිච්ඡෙදො ඉදානි නීයතෙ ආනීයතෙ වුච්චතෙති අත්ථො.

68-69. 如是区分过失之部类后，今为教示如前所说之除过次第，故说“有时”等（偈）。此一切过失，从意义相违等而言，并非仅一过失，或超越过失之数、计算、过失之性，有时（非恒常）会进入功德之道、功德之位、功德之性。因诗人（即使用者）之巧慧，乃把握此类特殊领域之善巧因，而非随意为之。“因此”等（偈）。正因如此，为使所说之意义相违等过失，能以某种方式无违碍、无过失，如是，以彼方式，过失之去除（即远离）得以了知，此即“觉悟”；以此为名之章，今当阐述。

68-69. එවං දොසවිභාගං පරිච්ඡින්දිත්වා ඉදානි යථාවුත්තදොසානං පරිහාරත්ථමාරභන්තො ‘‘කදාචී’’ත්‍යාදිමාහ. සකලොපි අයං විරොධො පදදොසාදිකො දොසසඞ්ඛ්‍යං දොසානං, දොසෙසු වා ගණනං දොසභාවං අතික්කම්ම කදාචි කවිකොසල්ලා කවිනො බ්‍යාකරණාභිධානඡන්දොඅලඞ්කතිආදීසු පරිචයලක්ඛණෙන පඤ්ඤාපාටවෙන යතො ගුණවීථිං ගුණපදවිං කෙවලං ගුණසභාවං විගාහතෙ අබ්භුපගච්ඡති, තෙන කාරණෙන වුත්තවිරොධානං යථාවුත්තපදදොසාදිවිරොධානං අවිරොධො අවිරුද්ධතා යථා [Pg.105] සියා යෙන පකාරෙන භවෙය්‍ය, තථා තෙන පකාරෙන දොසපරිහාරාවබොධො යථාවුත්තපදදොසාදිසම්බන්ධිනො පරිහරණක්කමස්ස අවබොධකාරණත්තා තන්නාමිකපරිච්ඡෙදො ඉදානි ලද්ධාවසරෙ නීයතෙ වුච්චතෙ. යථාවුත්තදොසා කවිසාමත්ථියෙන නිද්දොසත්තං භජන්ති, තස්ස සාමත්ථියස්ස උපදෙසං දස්සාමාති අධිප්පායො.

68-69. 如是辨别过失之部类后，今为去除如前所说之过失，故开始说“有时”等（偈）。此一切过失，即词过等，超越过失之数，或过失之计算、过失之性，有时因诗人之巧慧，即诗人凭借在语法、词汇、韵律、修辞等之熟练所具之敏锐智慧，故能进入功德之道、功德之位、纯粹功德之性。因此，为使所说之过失，即如前所说之词过等过失，能以某种方式无违碍、无矛盾，如是，以彼方式，除过之觉悟，即因能觉悟如前所说之词过等相关之去除次第，故此名为“除过觉悟”之章，今于得机时阐述。如前所说之过失，因诗人能力而变得无过失，此意在开示彼能力。

පදදොසපරිහාරවණ්ණනා

语病消除释义

තත්ථ විරුද්ධත්ථන්තරස්ස පරිහාරො යථා –

此处，意义矛盾之消除，如下——

70.

70.

වින්දන්තං පාකසාලීනං, සාලීනං දස්සනා සුඛං;

තං කථං නාම මෙඝො’යං, විසදො සුඛයෙ ජනං.

见熟稻而得乐者，此清澈之云，岂能悦彼人？

70. ‘‘වින්දන්ත’’මිච්චාදි. පාකෙන පරිණතභාවෙන සාලීනං යුත්තානං, මනුඤ්ඤානං වා සාලීනං රත්තසාලිආදීනං සාලිජාතීනං දස්සනා සුඛං චෙතසිකං සොමනස්සං වින්දන්තං තං ජනං විසදො අයං මෙඝො අම්බුදො කථං නාම සුඛයෙති. එත්ථ තාදිසස්ස ජනස්ස අසුඛප්පදානං ගරළස්ස මෙඝස්සානුරූපන්ති විරුද්ධත්ථන්තරතා පරිහටා.

70. “得”等句。因见通过成熟而适宜的稻谷，或悦人的红稻等稻种，而获得心乐与喜悦的彼人，此清澈之水云（ambudo）如何能令其快乐？于此，对那样的人施加不快，对云而言是不相称的，犹如毒物一般，因此意义的矛盾得以消除。

70. තත්ථ විරුද්ධත්ථන්තරස්ස පරිහාරො යථා එවං. ‘‘වින්දන්ති’’ච්චාදි. පාකසාලීනං පරිණාමෙන යුත්තානං, මනුඤ්ඤානං වා සාලීනං රත්තසාලිආදීනං දස්සනා දස්සනහෙතු සුඛං චෙතසිකසොමනස්සං වින්දන්තං අනුභොන්තං තං ජනං තං කස්සකජනං විසදො ජලදායකො අයං මෙඝො කථං නාම සුඛයෙ, න සුඛයතෙව. තාදිසස්ස ජනස්ස දුක්ඛදානං ගරළදායකස්ස මෙඝස්සාපි අනුරූපමිති විරුද්ධඤ්ඤත්ථො අපනීතො හොති. පාකෙන සාලිනොති විග්ගහො. සුඛං කරොතීති සුඛයෙති නාමධාතු.

70. 此处，消除意义矛盾的方法亦是如此。“得”等句。因见已成熟、适宜的稻谷，或悦人的红稻等，而体验到心乐与喜悦的彼人，即彼农夫，此清澈的施水之云，如何能令其快乐？它根本不能令其快乐。对那样的人施加痛苦，甚至与施毒之云亦相称，因此矛盾之义得以消除。“以熟稻”是其语法分析。“使其快乐”（sukkaye）是由名词（sukha）形成的动词。

යථා වා –

又如——

71.

71.

විනායකොපි [Pg.106] නාගොසි,ගොතමොපි මහාමති;

පණීතොපි රසාපෙතො,චිත්තා මෙ සාමි තෙ ගති.

调御者亦是龙象，乔达摩(Gotama)亦大智者；胜妙者亦离味，主啊，汝行令我心奇。

71. ‘‘විනායකොපි’’ච්චාදි. වීනං පක්ඛීනං නායකො, ගරුළො, සත්තෙ විනෙතීති විනායකො, වුද්ධො, භගවා ච. තත්ථ යදා විනායකො ගරුළො, තදා තු නාගො පන්නගොසීති විරුද්ධං, පක්ඛන්තරෙ ත්වවිරුද්ධං භගවතො ආගුස්ස රාගාදිනො අභාවතො. ඉමෙසං ගුන්නං අතිසයෙන ගො ගොතමො හීනපසු, ගොතමවංසාවතිණ්ණත්තා ගොතමො භගවා ච. හීනපසු ච ත්වං මහාමති අසීති විරුද්ධං අච්චන්තහීනපසුනො මහතියා පඤ්ඤාය අභාවතො. පක්ඛන්තරෙ තු න බ්‍යාඝාතො. පණීතො මධුරො රසො, උත්තමො ච සුගතො. තත්ථ මධුරරසතො අපෙතො අපගතොසීති විරුජ්ඣති, භගවතො තු රසෙහි සිඞ්ගාරාදීහි අපෙතොති යුජ්ජති. මෙ මම. සාමීති ආමන්තනං. තෙ තව ගති පවත්ති චිත්තා අබ්භුතාති. එත්ථ විරුද්ධත්ථන්තරං විරොධාලඞ්කාරං සිලාඝනීයන්ති තෙන තං පරිහටං.

71. “调御者”等句。鸟类之主，即金翅鸟(garuḷa)；能调伏众生，故称调御者，亦指佛陀、世尊。此处，若调御者指金翅鸟，则与龙（或蛇）相矛盾；但在另一种解释中则不矛盾，因世尊已无过失（如贪等）。在诸牛（go）中，最卓越者为乔达摩（gotama，最胜牛）；（go亦指）劣等牲畜。又因降生于乔达摩族，故世尊亦称乔达摩。而说“你是劣等牲畜，且是大智慧者”则相矛盾，因极劣等牲畜不可能有大智慧。但在另一种解释中则无妨碍。胜妙者（paṇīta）指甘美的味道，亦指最上者、善逝。此处，若指“远离甘美的味道”则相矛盾；但若指世尊远离爱欲等诸味，则说得通。“Me”指“我的”。“Sāmi”是称呼语。“Te”指“你的”，“gati”指行状，“cittā”指奇妙。此处，意义矛盾构成了值得称赞的矛盾修辞法，因此该矛盾得以消除。

71. යථා වා උත්තදොසස්ස පරිහාරො ඊදිසො වා. ‘‘විනායකො’’ච්චාදි. හෙ සාමි ත්වං විනායකොපි ගරුළොපි නාගොසි පන්නගො අසි. නො චෙ, විනායකොපි සත්තෙ විනෙන්තො එව නාගොසි නික්කිලෙසො අසි. ගොතමොපි පසුතමොපි මහාමති මහාපඤ්ඤවාසි. නො චෙ, ගොතමොපි ගොත්තතො ගොතමොයෙව මහාමති මහාපඤ්ඤවාසි. පණීතොපි මධුරොපි රසාපෙතො මධුරරසතො අපගතොසි. නො චෙ, පණීතොපි උත්තමො එව රසාපෙතො සිඞ්ගාරාදිරසතො අපගතොසි. තෙ තුය්හං ගති පවත්ති මෙ මය්හං චිත්තා අච්ඡරියා. [Pg.107] එත්ථ ගරුළස්ස නාගත්තඤ්ච පසුතමස්ස පඤ්ඤවන්තත්තඤ්ච පණීතස්ස නිරසත්තඤ්ච විරුද්ධං, තථාපි අඤ්ඤපක්ඛස්ස අවිරුද්ධත්තා විරුද්ධත්ථන්තරදොසො පසත්ථෙන විරුද්ධාලඞ්කාරෙන නිරාකතො. වීනං පක්ඛීනං නායකො, ගරුළො. සත්තෙ විනෙතීති විනායකො, බුද්ධො. නත්ථි ආගු එතස්සාති නාගො, බුද්ධො. ගුන්නමතිසයෙන ගොතමො, පසු. මහතී මති අස්සාති මහාමති, බුද්ධො. පධානත්තං නීතො පණීතො, මධුරො රසො. රසතො අපෙතොති රසාපෙතො, බුද්ධොති විග්ගහො.

71. 又如，或如此消除所述之过失。“调御者”等句。主啊，您既是调御者、金翅鸟，亦是龙、是蛇。若非如此解，您作为调御者调伏众生，故是无烦恼（nikkilesa）之龙（nāga）。您是乔达摩，亦是最胜的牲畜，是大智者，具大智慧。若非如此解，您依种姓为乔达摩，是大智者，具大智慧。您是胜妙者、甘美者，亦远离甘味。若非如此解，您是胜妙者、最上者，亦远离爱欲等味。您的行状令我心奇。此处，金翅鸟是龙，最胜的牲畜有智慧，胜妙者无味，此乃矛盾。然因另一方面的解释并不矛盾，故意义矛盾之过失，由贴切的矛盾修辞法所遣除。鸟（vī）之主（nāyaka）为金翅鸟。调伏众生，故为调御者，即佛陀。无过失（āgu）者，故为龙（nāga），即佛陀。在诸牛（go）中最为卓越，故为乔达摩（gotama）；亦指牲畜。有大智慧（mahā mati），故为大智者，即佛陀。达到卓越（padhānattaṃ nīto），故为胜妙者（paṇīto）；亦指甘味。远离诸味，故为离味者，即佛陀，此为词语分析。

අඣත්ථස්ස යථා –

如隐含义——

72.

72.

කථං තාදිගුණාභාවෙ,ලොකං තොසෙති දුජ්ජනො;

ඔභාසිතාසෙසදිසො,ඛජ්ජොතො නාම කිං භවෙ.

若无彼等德，恶人何悦众？遍照诸方者，萤火岂能是？

72. ‘‘කථ’’මිච්චාදි. දුජ්ජනො තාදිනො ගුණා ලොකං තොසෙන්ති, තාදීනං ගුණානං අත්තනි අභාවෙ සති ලොකං සත්තලොකං කථං තොසෙති, න තොසෙතීති අත්ථො. වුත්තමෙවත්ථන්තරෙන සාධෙති ‘‘ඛජ්ජොතො නාම ඔභාසිතා දීපිතා අසෙසදිසා යෙන තථාවිධො කිං භවෙ, න භවෙය්‍ය තාදිනො ගුණස්ස අභාවතො’’ති. එත්ථ ඛජ්ජොතස්ස අධිකත්ථභාවෙන සිතො ඔභාසිතාසෙසදිසත්තදොසො ‘‘කථං තාදිගුණාභාවෙ’’තිආදිවචොභඞ්ගියා පරිහටො.

72. “如何”等句。恶人若无那样的德行，如何能令世间（即有情世间）欢喜？意即不能令其欢喜。复以另一义理成之：“萤火虫岂能是遍照、燃亮所有方位者？它不能是，因其缺乏那样的德行。”此处，对萤火虫赋予“遍照所有方位”此一过分之义的过失，通过“若无彼等德”等句的巧妙言辞而得以消除。

72. අඣත්ථස්ස යථාති එත්ථ පරිහාරො අජ්ඣාහාරො, එවමුපරිපි. ‘‘කථි’’ච්චාදි. දුජ්ජනො ගුණහීනජනො තාදිගුණාභාවෙ සන්තොසජනනකාරණානං තාදිසානං සීලාදිගුණානං [Pg.108] අත්තනි අවිජ්ජමානත්තෙ සති ලොකං සත්තලොකං කථං තොසෙති, න තොසෙතියෙව, තථා හි ඛජ්ජොතො නාම ඔභාසිතාසෙසදිසො කිං භවෙ, න භවත්‍යෙව. එත්ථ ඛජ්ජොතස්ස සකලදිසොභාසනසඞ්ඛාතමධිකත්ථදොසො ‘‘කථං තාදිගුණාභාවෙ’’ච්චාදිවාක්‍යලීලාය නිරාකතො. තාදී ච තෙ ගුණා චෙති විග්ගහො.

72. 于“如隐含义”此处，（过失的）消除是依靠文义的补充，以上亦然。“如何”等句。恶人，即无德之人，若自身不存在能令众生满足的戒等德行，如何能令世间，即有情世间欢喜？根本不能令其欢喜。诚然，萤火虫岂能是遍照所有方位者？根本不能是。此处，萤火虫能遍照所有方位这一夸大之义的过失，通过“若无彼等德”等句的行文之妙而得以遣除。“彼等德”是其语法分析。

73.

73.

පහෙළිකායමාරුළ්හා, න හි දුට්ඨා කිලිට්ඨතා;

පියා සුඛා’ලිඞ්ගිතං ක-මාලිඞ්ගති නු නො ඉති.

置于谜语中，染垢非过失；（谜曰：）为爱人所拥，何人不受乐？

73. ‘‘පහෙළිකායං’’ඉච්චාදි. කිලිට්ඨතා කිලිට්ඨපදදොසො පහෙළිකාය විසයෙ ආරුළ්හා සහී න හි නො දුට්ඨො සියා. කීදිසීති ආහ ‘‘පියෙ’’ච්චාදි. ඉතීති නිදස්සනෙ. පියා වල්ලභාය ආලිඞ්ගිතං කං ජනං සුඛං කායිකං චෙතසිකඤ්ච නො ආලිඞ්ගති න සංයුජ්ජති නු. නුඉති පරිවිතක්කෙ නිපාතො. එත්ථ පියාති කිලිට්ඨං පහෙළිකාය සමාරොපෙන පරිහටං.

73. “于谜语中”等句。染垢，即染垢词语之过失，若置于谜语的范畴中，则实非过失。是何种（谜语）？曰“爱人”等句。“iti”（ इति）用于示例。为爱人（vallabhā）所拥抱的何人，身心之乐不与之结合呢？“nu”是表示疑问的助词。此处，“piyā”（爱人）一词的染垢义，通过置入谜语中而得以消除。

73. ‘‘පහෙළිකෙ’’ච්චාදි. කිලිට්ඨතා කිලිට්ඨපදදොසසඞ්ඛාතා පහෙළිකායං විසයෙ ආරුළ්හා චෙ, න හි දුට්ඨා දුට්ඨා න හොති. කිමුදාහරණං? පියා සුඛාලිඞ්ගිතං කමාලිඞ්ගති නු නො ඉති, ඉතිසද්දස්ස නිදස්සනත්ථත්තා සෙසඋදාහරණානමෙතමුපලක්ඛණන්ති ඤාතබ්බං. නො චෙ, එවංපකාරානමුදාහරණානමපරිග්ගහෙතබ්බත්තා ඉතිසද්දො පකාරත්ථොති. පියා වල්ලභාය ආලිඞ්ගිතං උපගුහිතං කං නාම ජනං සුඛං කායිකමානසිකං නො ආලිඞ්ගති නු, ආලිඞ්ගතෙවාති. එත්ථ පියාති කිලිට්ඨපදං පහෙළිකායමාරොපනෙන නිරාකතං හොති.

73. “谜语”等句。污秽，即所谓污秽词语的过失，若用于谜语的范畴，则不成其为过失。有何例证？“为爱人所拥，何人不感乐？”由于“iti”一词意在举例，应知这是其余例子的代表。若非如此，因无法包含所有这类例子，“iti”一词则表示种类。被亲爱者，即被爱人所拥抱，哪个人不会感受到身体和心理的快乐呢？必然会感受到。此处，“piyā”这一污秽词语通过置于谜语中而被消除了。

74.

74.

යමකෙ නො පයොජෙය්‍ය, කිලිට්ඨපද’මිච්ඡිතෙ;

තතො යමක’මඤ්ඤං තු, සබ්බමෙතංමයං විය.

不应在所欲双关中，使用污秽词；此外所有双关，皆似由其构成。

74. ‘‘යමකෙ’’ච්චාදි. [Pg.109] තතො අඤ්ඤන්ති ඉච්ඡිතයමකතො අඤ්ඤං. තුඉති විසෙසජොතකො. එතංමයං වියාති එතෙන කිලිට්ඨපදෙන නිබ්බත්තං විය.

74. “双关”等句。“此外”是指不同于所欲双关。“Tu”是表示区别的助词。“皆似由其构成”意指如同由这污秽词所产生。

74. ‘‘යමකෙ’’ච්චාදි. කිලිට්ඨපදං ඉච්ඡිතෙ යමකෙ ඉට්ඨයමකෙ නො පයොජෙය්‍ය නප්පයුජ්ජෙය්‍ය, තතො ඉට්ඨයමකතො අඤ්ඤං සබ්බං යමකං පන එතංමයං විය ඉමිනා කිලිට්ඨපදදොසෙන කතං විය හොති. එත්ථ ඉට්ඨයමකං වුත්තනයෙන ඤාතබ්බං, එතෙන නිබ්බත්තං එතංමයන්ති විග්ගහො.

74. “双关”等句。不应在所欲双关中运用污秽词，即不应使用；此外，除了所欲双关以外的所有双关，都好像是由这种污秽词的过失所造成的。此处，所欲双关应按前述方式理解，“由此产生者，即是其构成”是词语的分析。

දෙසවිරොධිනො යථා –

地域相违者，例如——

75.

75.

බොධිසත්තප්පභාවෙන, ථලෙපි ජලජාන්‍ය’හුං;

නුදන්තානි’ව සුචිරා-වාසක්ලෙසං තහිං ජලෙ.

因菩萨威德力，陆地亦生水生花；似驱水中久住苦。

75. ‘‘බොධිසත්තෙ’’ච්චාදි. බොධිසත්තස්ස මායාදෙවියා සුතස්ස වක්ඛමානස්ස විසෙසස්ස තදුප්පන්නදිනෙ සම්භවා පභාවෙන පුඤ්ඤප්පභාවතො ජලජානි අම්බුජානි ථලෙපි අහුං අහෙසුං අචින්තනීයත්තා පුඤ්ඤප්පභාවස්ස. කිං පන වාප්‍යාදීසු කිං කරොන්තාව තහිං තස්මිඤ්ච ජලෙ සුචිරං සබ්බදාව ආවසනමාවාසො තෙන ජාතො ක්ලෙසො තං නුදන්තානිව දූරතො ජහන්තානිවෙති. අචින්තනීයත්තා පුඤ්ඤප්පභාවස්ස ඊදිසම්පි අච්ඡරියමහොසීති න දෙසවිරොධො.

75. “菩萨”等句。因菩萨，即摩耶夫人(Māyādevī)之子，其殊胜事迹将于后述，于其出生之日，因其福德威力不可思议，故水生之莲花亦于陆地生起。何况在池塘等处呢？它们仿佛在驱除、远离那水中因长久居住而产生的烦恼。因福德威力不可思议，如此奇迹亦得以发生，故无地域相违之过。

75. බොධිසත්තප්පභාවෙන බොධිසත්තස්ස අචින්තෙය්‍යානුභාවෙන ජලජානි ජලජසදිසත්තා තන්නාමකානි පදුමකෙරවාදීනි තහිං ජලෙ විසයත්තෙන පසිද්ධෙ තස්මිං උදකෙ සුචිරාවාසක්ලෙසං අතිචිරං නිවාසතො ජාතආයාසං නුදන්තානි ඉව චජන්තානි ඉව ථලෙපි අහුං අහෙසුං, වාපිආදීසු කා කථා. එත්ථ ජලජානං ථලුප්පත්තිකථනසඞ්ඛාතං දෙසවිරොධං අචින්තෙය්‍යපුඤ්ඤප්පභාවෙන ඊදිසානං [Pg.110] අච්ඡරියානං පාතුභාවතො ‘‘බොධිසත්තප්පභාවෙනා’’ති ඉමිනා නිරාකරොති. බොධියං චතුමග්ගපඤ්ඤායං සත්තොති ච, තස්ස පභාවොති ච, සුචිරං ආවාසොති ච, තෙන භූතො ක්ලෙසොති ච වාක්‍යං.

75. 因菩萨(Bodhisatta)威德力，即菩萨不可思议之神力，水生之物(jalajāni)，即莲花(paduma)、白睡莲(kerava)等，在以水域为领域的彼水中，仿佛驱除、舍弃因长久居住所产生的疲惫，竟亦于陆地生起，何况池塘等处。此处，讲述水生之物于陆地生起，此所谓地域相违(desavirodha)之过，因不可思议之福德力能显现此类奇迹，故以“因菩萨威德”一语消除之。词语分析如下：“于菩提(bodhi)，即四道智，心存向往之有情(satto)”；“其威力”；“长久居住”；“因此而生之烦恼”。

කාලවිරොධිනො යථා –

时间相违者，例如——

76.

76.

මහානුභාවපිසුනො, මුනිනො මන්දමාරුතො;

සබ්බොතුකමයං වායි, ධුනන්තො කුසුමං සමං.

大威德之预兆，牟尼之微风；遍应时节而吹拂，平等摇落众花。

76. ‘‘මහා’’ඉච්චාදි. මන්දො මුදුභූතො මාරුතො අයං සබ්බොතුකං සබ්බෙසු උතූසු පුප්ඵනකං කුසුමං පුප්ඵං සමං එකතො කත්වා ධුනන්තො විකිරන්තො මුනිනො මුනිසදිසත්තා භවිස්සන්තමුනිභාවෙන ච බොධිසත්තස්ස, මුනිනොයෙව වා සම්මාසම්බොධිසමධිගමසමයෙ මහානුභාවස්ස පිසුනො සූචකො වායි පවායතීති. එත්ථ යද්‍යපෙකදා සබ්බොතුකාසම්භවො නානාඋතූසු නානාකුසුමස්ස සම්භවා, තථාපි භගවතො මහානුභාවපිසුනමීදිසමෙකපදිකං සම්භවතීති කාලවිරොධො ඉමිනා පරිහටො.

76. “大”等句。此微弱轻柔之风，将一切季节中绽放之花，平等地汇集一处，摇动、吹散。此风乃牟尼(muni)之风，即菩萨之风，因其与牟尼相似，且未来将成为牟尼；或是在牟尼（佛陀）证得正等正觉(sammāsambodhi)之时，作为其大威力(mahānubhāva)的预兆与表征而吹拂。此处，虽然不同季节的不同花朵不可能同时出现，然而，作为世尊(Bhagavā)大威力的预兆，如此奇迹亦能于同一时刻发生，因此时间相违(kālavirodha)之过由此得以消除。

76. ‘‘මහානුභාවෙ’’ච්චාදි. අයං මන්දමාරුතො අචණ්ඩසමීරණො සබ්බොතුකං වසන්තාදීසු සබ්බඋතූසු විකසන්තං කුසුමං පුප්ඵජාතං සමං එකතො කත්වා ධුනන්තො කම්පෙන්තො මුනිනො එකන්තභාවිත්තා මුනිසඞ්ඛාතස්ස බොධිසත්තස්ස, සම්මාසම්බොධිසමධිගමසමයෙ භූතත්තා මුනිනො සබ්බඤ්ඤුනො වා මහානුභාවපිසුනො මහන්තං පුඤ්ඤප්පභාවං පකාසෙන්තො වායි සම්පවායීති. එත්ථ නානාකාලෙ සම්භවන්තානම්පි කුසුමානං එකකාලෙ සම්භවස්ස කාලවිරොධත්තෙපි භගවතො පුඤ්ඤානුභාවො තාදිසමච්ඡරියමෙකක්ඛණෙ ජනෙතුං සමත්ථොති කාලවිරොධං ‘‘මහානුභාවපිසුනො’’ති ඉමිනා නිරාකරොති. මහානුභාවස්ස, මහානුභාවං වා පිසුනොති වාක්‍යං.

76. “大威力”等句。此微弱而非强烈之风，将春季等所有时节盛开之花，平等地汇集一处，摇动、震动着。此风乃牟尼(muni)之风，即菩萨(Bodhisatta)之风，因其已达独处修行之境而被称为牟尼；或是在证得正等正觉(sammāsambodhi)之时，作为牟尼（佛陀）——即一切智者(sabbaññu)——大威力(mahānubhāva)的预兆，彰显其巨大福德威力(puññappabhāva)而吹拂。此处，虽然不同时节产生的花朵同时出现，似有时间相违(kālavirodha)之过，但世尊(Bhagavā)的福德威力(puññānubhāva)能够在一瞬间产生如此奇迹，因此以“大威力之预兆”(mahānubhāvapisuno)一语消除了时间相违。词语分析为：“大威力的预兆”或“预示大威力”。

කලාවිරොධිනො යථා –

艺术相违者，例如——

77.

77.

නිමුග්ගමනසො [Pg.111] බුද්ධ-ගුණෙ පඤ්චසිඛස්සපි;

තන්තිස්සරවිරොධො සො, න සම්පීණෙති කං ජනං.

五髻仙人纵潜心，佛陀功德沐浴身；琴弦之声虽相违，谁人闻之不欢欣？

77. ‘‘නිමුග්ගි’’ච්චාදි. බුද්ධස්ස ගුණෙ සීලාදිකෙ අපරිමාණෙ නිමුග්ගං ඔගාළ්හං මනං චිත්තං යස්ස තස්ස පඤ්චසිඛස්ස ගන්ධබ්බදෙවපුත්තස්සපි වීණාය තන්තියා සරො කිරියාකාලමානලක්ඛණවිලම්බිතදුතමජ්ඣභෙදභින්නො ඡජ්ජාදිකො තස්ස විරොධො කලාසත්ථපරිනිද්දිට්ඨකමවෙසමං කං ජනං න සම්පීණෙති, පීණෙතියෙව. සම්මාසම්බුද්ධස්ස ලොකියගුණානුබන්ධබුද්ධීනං වික්ඛෙපප්පවත්තිපි තථාවිධං පීණෙතීති. ‘‘බුද්ධගුණෙ නිමුග්ගමනසො’’ති ඉමිනා කලාවිරොධො පරිහටො.

77. “沉浸”等句。对于佛陀戒行等无量功德，其心已深深沉浸其中的五髻乾闼婆天子(Pañcasikha gandhabbadevaputta)，他以维纳琴(vīṇā)弹奏，其琴弦之声，虽有违于由动作、时间、节拍所规定，由慢、快、中等节奏所区分，以及由六调(chajja)等音阶所构成的艺术理论(kalāsattha)之和谐，但又有谁人听闻而不喜悦呢？必然会令人喜悦。即使是那些心系于正等正觉者(Sammāsambuddha)世间功德(lokiyaguṇa)而心生散乱之人，亦能被此乐音所取悦。以“心已沉浸于佛陀功德”(Buddhaguṇe nimuggamanaso)一语，消除了艺术相违(kalāvirodha)之过。

77. ‘‘නිමුග්ගි’’ච්චාදි. බුද්ධගුණෙ සබ්බඤ්ඤුනො විම්හයජනකසීලාදිගුණසම්භාරෙ නිමුග්ගමනසො ඔතිණ්ණචිත්තස්ස පඤ්චසිඛස්සපි ගන්ධබ්බදෙවපුත්තස්සාපි සො තන්තිස්සරවිරොධො වීණාය තන්තියා ඝට්ටනකිරියා, අද්ධමත්තිකාදිකාලො, හත්ථාදීනං සන්නිවෙසලක්ඛණො මානොති ඉමෙහි තීහි ලක්ඛණෙහි යුත්තස්ස මන්දසීඝමජ්ඣිමප්පමාණෙහි භින්නස්ස ඡජ්ජාදිසත්තසරස්ස කලාසත්ථාගතක්කමස්ස විනාසසඞ්ඛාතො විරොධො කං ජනං න සම්පීණෙති, සම්පීණෙති එව. එත්ථ අකන්තියා කාරණභූතො කලාසත්ථාගතක්කමභඞ්ගො ලොකුත්තරබුද්ධගුණානුගතබුද්ධියා ජාතොති සො භඞ්ගො ‘‘නිමුග්ගමනසො බුද්ධගුණෙ’’ති වුත්තත්තා පීතියා කාරණමෙවෙති න විරොධො. නිමුග්ගො මනො අස්සාති ච, තන්තියා සරොති ච, තෙසං විරොධොති ච වාක්‍යං.

77. “心沉溺”等。对于全知者(Sabbaññu)佛陀的功德，那令人惊叹(vimhayajanaka)的戒(sīla)等功德藏(guṇasambhāra)，心已沉溺、心已浸入的五髻(Pañcasikha)乾闼婆天子，其琴弦之声的相违——即由维纳琴(vīṇā)琴弦的拨动、半拍(addhamattikā)等时节、手等安布之相所构成的量度，具备此三相，并以慢、快、中等量度区分的、以do音(chajja)等七音(sattasara)构成的艺术论(kalāsattha)所规定之次第的破坏，此即相违，怎能不使人苦恼呢？确实使人苦恼。于此，作为不快(akanti)之因的艺术论规定次第的破坏，是因随顺出世间(lokuttara)佛陀功德之慧而生，故此破坏，因已说“心沉溺于佛陀功德”，实为喜悦(pīti)之因，故非相违。此为“心已沉溺”(Nimuggo mano assā’ti)、“琴弦之声”(tantiyā saro’ti)及“彼等之相违”(tesaṃ virodho’ti)的句解。

ලොකවිරොධිනො යථා –

与世间相违者，如：

78.

78.

ගණයෙ [Pg.112] චක්කවාළං සො, චන්දනායපි සීතලං;

සම්බොධිසත්තහදයො, පදිත්තඞ්ගාරපූරිතං.

心系正觉者，视充满炽燃炭火的轮围世界，比檀香更为清凉。

78. ‘‘ගණයෙ’’ච්චාදි. චන්දනාය අපි සීතලං ගණයෙ චින්තෙසි. කින්තං? පදිත්තඞ්ගාරපූරිතං චක්කවාළං. කො සො? සම්බොධියං සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණෙ සත්තං පරිබද්ධං හදයං චිත්තං යස්ස සො. සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණානුබන්ධබුද්ධිනො හි තාදිසො මනොබන්ධොති න ලොකවිරොධො.

78. “思量”等。甚至比檀香更清凉，如此思量。什么？充满炽燃炭火的轮围世界。谁？心系于正觉、一切智智者。因为追随一切智智的智者，其心是如此相系的，这并不与世间相违。

78. ‘‘ගණයෙ’’ච්චාදි. සම්බොධිසත්තහදයො සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණෙ ආසත්තචිත්තො සො බොධිසත්තො පදිත්තඞ්ගාරපූරිතං ආදිත්තඞ්ගාරෙහි පරිපුණ්ණං චක්කවාළං චක්කවාළගබ්භං චන්දනායපි චන්දනතො අපි සීතලං අතිසීතලං කත්වා ගණයෙ චින්තෙය්‍යාති. ඉට්ඨත්ථලුද්ධස්ස චිත්තප්පවත්තියා ඊදිසත්තා අග්ගිනො චන්දනතොපි අධිකසීතත්තකප්පනා ‘‘චන්දනං සීතලං, අග්ගි උණ්හො’’ති පවත්තලොකසීමාය විරුද්ධා න හොති. සම්බොධියං සත්තහදයං යස්සෙති ච, පදිත්තානි අඞ්ගාරානීති ච, තෙහි පූරිතන්ති ච විග්ගහො.

78. “思量”等。心专注于一切智智的正觉菩萨，会将充满炽燃炭火、被燃尽之炭火填满的轮围世界内部，视为比檀香更清凉、极其清凉而思量。由于心念趋向所乐之境的特性，将火构想为比檀香更清凉，与“檀香清凉，火是热的”这一世间通行界定并不相违。此为“心系正觉者”、“炽燃之炭火”及“彼所充满”的解析。

ඤායවිරොධිනො යථා –

与正理相违者，如：

79.

79.

පරිච්චත්තභවොපි ත්ව-මුපනීතභවො අසි;

අචින්ත්‍යගුණසාරාය, නමො තෙ මුනිපුඞ්ගව.

纵已舍弃诸有，你却能带来福乐；具难思功德精髓，礼敬您牟尼中雄。

79. ‘‘පරිච්චත්තෙ’’ච්චාදි. මුනිපුඞ්ගව මුනීනං උත්තම පරිච්චත්තො විසට්ඨො භවො සුගතිදුග්ගතිසඞ්ඛාතො යෙනාති පරිච්චත්තභවොපි ත්වං උපනීතො ආනීතො පවත්තිතො භවො වුඩ්ඪි යෙනාති උපනීතභවො අසි. තස්මා කාරණා අචින්ත්‍යගුණසාරාය තෙ නමො අත්ථූති සෙසො. ඊදිසං න ඤායවිරුද්ධමෙවංවිධත්තා මුනිපුඞ්ගවස්ස.

79. “已舍离”等。牟尼中雄(Munipuṅgava)，诸牟尼中的至上者！“已舍离有(pariccattabhava)”者，即已舍弃、已抛弃名为善趣、恶趣之“有”者。而你，“已带来有(upanītabhava)”者，即已带来、引来、转起名为增长(vuḍḍhi)之“有”者。是故，余句为“具难思功德精髓者，我礼敬你”。此说不违背正理，因牟尼中雄本性即是如此。

79. ‘‘පරිච්චත්තෙ’’ච්චාදි. මුනිපුඞ්ගව මුනිසෙට්ඨ ත්වං පරිච්චත්තභවොපි අපනීතසුගතිදුග්ගතිභවොපි උපනීතභවො ලොකස්සානීතඅභිවුද්ධිකො අසි භවසි, අචින්ත්‍යගුණසාරාය තතො එව චින්තාවිසයාතික්කන්තසාරගුණස්ස තෙ තුය්හං නමො අත්ථූති සබ්බාකාරතො භවස්ස පරිච්චත්තත්තා අත්තනි අවිජ්ජමානං [Pg.113] සුගතිභවං ලොකස්ස දෙතීති එතං ඤායාගතං න හොතීති පටිභාති, තථාපි ච සබ්බඤ්ඤූනං පවත්ති ඊදිසායෙවාති ඤායවිරොධො නිරාකතො. අචින්ත්‍යා ගුණසාරා යස්මින්ති විග්ගහො.

79. “已舍离”等。牟尼中雄(Munipuṅgava)、牟尼中的最胜者！你虽已舍离有(pariccattabhava)，即已去除善趣、恶趣之有，却为世间带来增长(abhivuddhika)，是为“带来有(upanītabhava)”。是故，“具超越思虑范围之精髓功德的你，我礼敬你”。从各方面看，已舍离有、自身不存在善趣之有，却能给予世间，此事看似不合道理。然一切知者(sabbaññū)之行事本即如此，故与正理的相违已被遣除。此为“于其身中有难思功德精髓”的解析。

ආගමවිරොධිනො යථා –

与圣教相违者，如：

80.

80.

නෙවාලපති කෙනාපි, වචීවිඤ්ඤත්තිතො යති;

සම්පජානමුසාවාදා, ඵුසෙය්‍යාපත්තිදුක්කටං.

行者(yati)不与任何人交谈，然因语表及故意妄语，会触犯恶作(dukkaṭa)罪。

80. ‘‘නෙවෙ’’තිආදි. යතීති භික්ඛු කෙනාපි සහ නෙවාලපති න වදත්‍යෙව, තථාපි වචීවිඤ්ඤත්තිතො චොපනවාචාසඞ්ඛාතෙන වචීවිඤ්ඤත්තිහෙතුනා පවත්තිතො සම්පජානන්තස්ස මුසාවාදතො කාරණා ආපත්තිදුක්කටං ‘‘සම්පජානමුසාවාදස්ස හොතී’’ති වුත්තදුක්කටාපත්ති ඵුසෙය්‍ය ආපජ්ජතීති. එත්ථ අනාලපතො වචීවිඤ්ඤත්තියා කථං මුසාවාදොති අභිධම්මාපන්නවිරොධො නත්ථි, අපරවචනත්ථෙ ත්වීදිසො විරුජ්ඣතීති.

80. “不”等。行者(yati)即比丘，他不与任何人交谈，一言不发。即便如此，由名为“隐藏话语”(copanavācā)的语表之因的语表，以及由已发生的故意妄语之因，他会触犯在“有故意妄语”中所说的恶作(dukkaṭa)罪。于此，“不语者如何由语表而构成妄语”，此说与阿毗达摩(abhidhamma)所许并无相违，然在其他言说义理上则有此相违。

80. ‘‘නෙවි’’ච්චාදි. යති සමණො කෙනාපි කෙනචි සද්ධිං නෙවාලපති නො භාසති, තථාපි වචීවිඤ්ඤත්තිතො චොපනවාචාසඞ්ඛාතවිඤ්ඤත්තිකාරණා පවත්තනතො සම්පජානමුසාවාදා සම්පජානන්තස්ස මුසාභණනතො ආපත්තිදුක්කටං දුක්කටාපත්තිං ඵුසෙය්‍ය ආපජ්ජෙය්‍යාති. එත්ථ අනාලපන්තස්ස වචීවිඤ්ඤත්තිතො මුසාවාදො කථං සම්භවතීති අභිධම්මාපන්නවිරොධො, ‘‘සන්තිං ආපත්තිං නාවිකරෙය්‍ය, සම්පජානමුසාවාද’ස්ස හොතී’’ති නිදානුද්දෙසෙ නිද්දිට්ඨවචීද්වාරෙ අකිරියසමුට්ඨානා දුක්කටාපත්ති හොතීති ආගමවිරොධො නිරාකතො. මුසාභණනං විනා ආපත්ති කථං භවතීති? යථා කාලෙ අවස්සමානමෙඝතො සඤ්ජාතදුබ්භික්ඛං ‘‘මෙඝකතං දුබ්භික්ඛ’’න්ති වත්තබ්බං හොති, එවං කථෙතබ්බකාලෙ අකථනතො සඤ්ජාතා වචීද්වාරෙ අකිරියසමුට්ඨානා දුක්කටාපත්තිපි [Pg.114] තතො සඤ්ජාතාති වත්තබ්බා හොති. සම්පජානන්තස්ස මුසාවාදොති ච, ආපත්තියෙව දුක්කටන්ති ච වාක්‍යං.

80. “不”等。行者(yati)、沙门(samaṇa)不与任何人交谈、不说话。即便如此，由名为“隐藏话语”(copanavācā)的表识之因的发生，以及由故意妄语，他会触犯恶作(dukkaṭa)罪。于此，“不语者如何由语表而有妄语”，此说与阿毗达摩(abhidhamma)所许相违。然因《缘起诵》(Nidānuddesa)中已指明：“若不揭示已有的罪，则成故意妄语”，此为由语门无作而生的恶作罪，故与圣教(āgama)的相违已被遣除。问曰：不作妄语，如何成罪？譬如，当雨时云不雨而生饥馑，可说“此饥馑为云所作”；如是，当说时不说，由语门无作而生的恶作罪，亦可说由彼而生。此为“故意妄语”及“罪即恶作”的句解。

නෙය්‍යස්ස යථා –

应引申义者，如：

81.

81.

මරීචිචන්දනාලෙප-ලාභා සීතමරීචිනො ;

ඉමා සබ්බාපි ධවලා, දිසා රොචන්ති නිබ්භරං.

由清凉光(sītamarīci)者(月亮)获得光焰(marīci)旃檀涂香，所有此等洁白方所，皆极光耀。

81. ‘‘මරීචී’’ත්‍යාදි. සීතමරීචිනො චන්දස්ස මරීචියො දීධිතියො එව චන්දනං, තස්ස ආලෙපො උපදෙහො, තස්ස ලාභෙන ඉමා සබ්බාපි දිසා නිබ්භරමතිසයං ධවලා සෙතා රොචන්තීති නත්ථෙත්ථ නෙය්‍යතා මරීචියා සද්දොපාත්තත්ථාය තු.

81. “光焰”等。清凉光(sītamarīci)者月亮的光焰(marīci)、光线(dīdhiti)即是旃檀，其涂抹(ālepa)即是涂香(upadeha)。由获得此，所有此等方所皆极度、超胜地洁白(dhavalā)、素白(setā)而光耀。于此，对“光焰(marīci)”一词并无应引申义(neyyatā)，仅是其字面所取之义。

81. ‘‘මරීචි’’ච්චාදි. සීතමරීචිනො චන්දස්ස මරීචිචන්දනාලෙපලාභා මරීචිසඞ්ඛාතචන්දනාලෙපස්ස පටිලාභතො ඉමා සබ්බාපි දිසා නිබ්භරමතිසයං ධවලා සෙතා රොචන්ති දිබ්බන්තීති. දිසානං ධවලකාරණස්ස ‘‘මරීචිචන්දනාලෙපලාභා සීතමරීචිනො’’ති වුත්තත්තා නෙය්‍යදොසො න පතිට්ඨාති, චන්දනමිව චන්දනං, මරීචියොයෙව චන්දනමිති ච, තස්ස ආලෙපොති ච, තස්ස ලාභොති ච විග්ගහො.

81. “摩利支”等等。从清凉光芒的月亮获得光芒檀香涂香，即因获得此名为“摩利支”的檀香涂香，所有这些方向都极其洁白、明亮、照耀。由于“从清凉光芒的月亮获得摩利支檀香涂香”已说明了方向洁白的原因，故“所引导”之过失不成立。其解析为：檀香如同檀香，光芒即是檀香，此为彼之涂香，此为彼之获得。

යථා වා –

犹如——

81.

81.

මනොනුරඤ්ජනො මාර-ඞ්ගනාසිඞ්ගාරවිබ්භමො;

ජිනෙනා’සමනුඤ්ඤාතො, මාරස්ස හදයානලො.

魔女娇媚姿，悦意惑人心；胜者不认可，魔罗心火炽。

82. ‘‘මනො’’ච්චාදි. මනං පස්සන්තානමනුස්සරන්තානඤ්ච චිත්තං අනුරඤ්ජෙතීති මනොනුරඤ්ජනො, මාරඞ්ගනානං සිඞ්ගාරකතො විබ්භමො විලාසො ජිනෙන අසමනුඤ්ඤාතො අබ්භුපගතො මාරස්ස වසවත්තිනො හදයානලො හදයග්ගි ජාතො. සොකො චෙත්ථ අනලත්ථෙ නිරුප්පිතො තස්ස [Pg.115] තාදිසත්ථානතිවත්තනතො, කාරණන්තුපචාරෙනාති. එත්ථ යජ්ජපි මාරඞ්ගනාපරාජයො න සද්දොපාත්තත්ථො, තථාපි ‘‘සිඞ්ගාරවිබ්භමො මාරස්ස හදයග්ගී’’ති වුත්තෙ සාමත්ථියා මාරඞ්ගනාපරාජයො ගම්‍යතෙ, තථාවිධස්ස මාරසොකස්ස මාරඞ්ගනාපරාජයාබ්‍යභිචාරතො. නෙවෙදිසස්ස නෙය්‍යතා, වඞ්කවුත්තීදිසී ගුණොයෙව බන්ධස්ස.

82. “心”等。令见者、忆念者之心愉悦，故称“悦意”。魔女由情爱所作的娇媚姿态与风情，不为胜者所认可、所接受，成为自在主魔罗的心火、心焰。此处，忧愁被譬喻为火，因其不离彼状态，此乃因喻。在此，虽然没有词语直接表达魔女的失败，但当说“娇媚姿态是魔罗的心焰”时，通过文义即可推知魔女的失败，因为魔罗的此等忧愁必然伴随着魔女的失败。此非“所引导”之过失，如此曲折的表达方式正是作品的优点。

82. වත්තබ්බස්ස ඤායොපාත්තත්තා නෙය්‍යදොසපරිහාරත්ථමුදාහරති ‘‘මනො’’ච්චාදි. මනොනුරඤ්ජනො දස්සනසවනානුස්සරණං කරොන්තානං ජනානං චිත්තමත්තනි අනුරඤ්ජන්තො මාරඞ්ගනාසිඞ්ගාරවිබ්භමො මාරවධූනං රතිකීළාහෙතුභූතකාමපත්ථනාසඞ්ඛාතසිඞ්ගාරෙන කතලීලා ජිනෙන ජිතපඤ්චමාරෙන සත්ථුනා අසමනුඤ්ඤාතො අනබ්භුපගතො අසම්පටිච්ඡිතො මාරස්ස වසවත්තිනො හදයානලො හදයග්ගි අහොසීති. අනලත්තෙන කප්පිතකාරියභූතො සොකො මාරඞ්ගනාසිඞ්ගාරවිබ්භමසඞ්ඛාතකාරණෙන සද්ධිං අභෙදකප්පනාය ‘‘ගුළො සෙම්හං, තිපුසං ජරො’’තිආදීසු විය තුල්‍යාධිකරණභාවෙන වුත්තො හොති. එත්ථ කිඤ්චාපි මාරඞ්ගනානං පරාජයවාචකො සද්දො නත්ථි, තථාපි ‘‘සිඞ්ගාරවිබ්භමො මාරස්ස හදයානලො’’ති වුත්තෙ මාරඞ්ගනාපරාජයං විනා තාදිසසොකුප්පත්තිකාරණස්ස අනධිගතත්තා අඤ්ඤථානුපපත්තිලක්ඛණසාමත්ථියෙන තාසං පරාජයො පකාසිතො හොතීති ඊදිසවඞ්කවුත්තියා බන්ධගුණත්තා නෙය්‍යදොසො නිරාකතො හොතීති. මනො අනුරඤ්ජෙතීති ච, මාරඞ්ගනානං සිඞ්ගාරොති ච, තෙන කතො විබ්භමොති ච වාක්‍යං.

82. 为避免因义理需推导而产生的“所引导”之过失，举“心”等为例。令见、闻、忆念之人，心生愉悦，故为“悦意”。魔女的情爱姿态与风情——即魔女们以作为情爱游戏之因的爱欲渴求所作的嬉戏——不为已降服五魔的导师、胜者所认可、所接受、所赞同，成为自在主魔罗的心火、心焰。被譬喻为火的果法——忧愁，与名为“魔女的情爱姿态与风情”的因法，通过不加区别的设定，如同“糖浆是痰，铅是热病”等句，以同格关系被讲述。此处，虽然没有直接言说魔女失败的词语，但当说“情爱姿态与风情是魔罗的心火”时，因若无魔女的失败，则此等忧愁生起之因便不可得，故以“非此不可”的文义，彰显了她们的失败。由于此等曲折表达是作品的优点，故“所引导”之过失得以排除。其解析为：“令心愉悦”、“魔女的情爱姿态”、“由此所作的风情”。

විසෙසනාපෙක්ඛස්ස යථා –

对于修饰语缺失的（过失），譬如——

83.

83.

අපයාතාපරාධම්පි, අයං වෙරී ජනං ජනො;

කොධපාටලභූතෙන, භිය්‍යො පස්සති චක්ඛුනා.

此敌之人，纵使他人已无过失，亦以嗔火赤眸，更甚注视之。

83. ‘‘අපයාතෙ’’ච්චාදි. [Pg.116] අයං වෙරී ජනො අපයාතාපරාධම්පි ජනන්ති සම්බන්ධො. අපයාතො අපගතො අපරාධො යස්ස තං, කොධෙන පාටලභූතෙන සෙතරත්තෙන. ඉමිනා විසෙසනාපෙක්ඛදොසො පරිහටො.

83. “远离”等等。‘此怀恨者，即使对方已无过失，（仍注视）那人’——这是（句子的）关联方式。‘远离’是指过错已经从某人那里消失。‘因愤怒而变得红白相间’。通过这种（修饰语的使用），避免了修饰语缺失的过失。

83. ‘‘අපයාති’’ච්චාදි. අයං වෙරී ජනො අපයාතාපරාධම්පි අපගතාපරාධම්පි ජනං කොධපාටලභූතෙන කොධෙන භූතසෙතලොහිතවණ්ණයුත්තෙන චක්ඛුනා භිය්‍යො යෙභුය්‍යෙන පස්සතීති. ‘‘පස්සතී’’ති වචනස්ස විජ්ජමානත්තෙපි ‘‘චක්ඛුනා’’ති විසෙස්‍යවචනං ‘‘කොධපාටලභූතෙනා’’ති විසෙසනස්ස ලබ්භමානත්තා සාත්ථකං හොතීති විසෙසනාපෙක්ඛදොසො නිරාකතොති. අපයාතො අපගතො අපරාධො අස්මාති ච, කොධෙන පාටලභූතන්ති ච විග්ගහො.

83. “离去”等。此怀恨者，即使对方过失已离去，仍以因愤怒而变作红白之色的眼睛，更加注视之。虽然已有“见”一词，但“以眼”这个被修饰词，因其能与“因怒而变红白”这个修饰词相连而获得意义，故而有其作用，因此“修饰语缺失”之过失得以排除。其解析为：“过失已从彼离去”，以及“因怒而变红白”。

හීනත්ථස්ස යථා –

对于含义低劣的（过失），譬如——

84.

84.

අප්පකානම්පි පාපානං,පභාවං නාසයෙ බුධො;

අපි නිප්පභතානීත-ඛජ්ජොතො හොති භාණුමා.

智者当灭微小罪恶之势力，犹如烈日令萤火失其光。

84. ‘‘අප්පකාන’’මිච්චාදි. බුධො පණ්ඩිතපොසො අප්පකානං පාපානම්පි කිමුතමධිකානං පභාවං ආනුභාවං නාසයෙ අප්පවත්තිං පාපෙය්‍ය. තං අත්ථන්තරන්‍යාසෙන සාධෙති. භාණුමා සූරියො නිප්පභතං ආනීතො ඛජ්ජොතො යෙන තථාවිධො අපි හොති. ‘‘මන්දප්පභො අය’’න්ති ජොතිරිඞ්ගණම්පි නොපෙක්ඛති චක්කවාළකුහරානුචරිතමහානුභාවොපීති. එත්ථ අපීත්‍යාදිනා වචොභඞ්ගියා හීනත්ථදොසො පරිහටො.

84. “少恶”等。智者、贤人，应摧毁微小罪恶的力量、影响，使其不复生起，更何况大的罪恶。他用“义转”修辞法来证明此理。太阳也能使萤火虫失去光芒。即使太阳有遍行宇宙洞穴的大威力，它也不会因萤火虫“此光微弱”而轻视之。此处，通过“也”等词语的转折，避免了“义劣”之过失。

84. ‘‘අප්පකානි’’ච්චාදි. බුධො පඤ්ඤවා අප්පකානම්පි අතිමන්දානම්පි පාපානං අකුසලානං පභාවං විපාකදානසාමත්ථියසඞ්ඛාතානුභාවං නාසයෙ අහොසිකම්මතාපාදනෙන නාසෙය්‍ය, [Pg.117] බහූනං පාපානං වත්තබ්බමෙව නත්ථි. තමත්ථමත්ථන්තරන්‍යාසාලඞ්කාරෙන සමත්ථෙති අපිච්චාදි. භාණුමා සූරියො නිප්පභතානීතඛජ්ජොතො අපි නිප්පභතමාපාදිතජොතිරිඞ්ගණෙහි සමන්නාගතොපි හොතීති. හීනපභාවො හොති ඛජ්ජොපනකෙ පහාය අත්තනො ආලොකං කරොන්තො න හොතීති අධිප්පායො. එත්ථ අපි නිප්පභතිච්චාදිවචනවිලාසවසෙන හීනපක්ඛං ගහෙත්වාපි සූරියඋදාරත්තස්සෙව පොසිතත්තා ‘‘නිප්පභතානීතඛජ්ජොතො’’ති විසෙසනපදං හීනත්ථදොසං න නිස්සයති. නත්ථි පභා යෙසන්ති ච, තෙසං භාවොති ච, තං ආනීතා ඛජ්ජොතා යෙනෙති ච විග්ගහො.

84. “微小之事”等。有智慧的智者，即使对极微小的恶、不善业，也应通过使其成为无效业的方式，摧毁其能导致果报的力量，更何况众多恶业。为支持此义，以“义转”庄严法阐述，如“也”等。太阳也能使萤火虫失去光芒，即伴随着被其夺去光芒的萤火虫。其意为：太阳并非是舍弃萤火虫，仅照耀自身，而成为光芒微弱者。此处，通过“也使……无光”等语句的文采，虽然提及了较弱的一方，但正因如此才彰显了太阳的宏伟，故“使萤火虫无光”这一修饰语不含“义劣”之过失。其解析为：“彼等无光”、“彼等之状态”、“萤火虫为彼所致”。

අනත්ථස්ස යථා –

对于无意义的（过失），譬如——

85.

85.

න පාදපූරණත්ථාය, පදං යොජෙය්‍ය කත්ථචි;

යථා වන්දෙ මුනින්දස්ස, පාදපඞ්කෙරුහං වරං.

不应为凑足诗节而随意用词；例如：我顶礼牟尼主之胜莲足。

85. ‘‘න පාදෙ’’ච්චාදි. එත්ථ වන්දෙඉච්චාදො හෙට්ඨා විය පාදපූරණස්ස කස්සචි අභාවෙන අනත්ථාභාවො.

85. “不应凑足”等。此中，“礼敬”等句，如同前文，因为没有任何补足诗节的词，所以没有无意义的情况。

85. ‘‘න පාදි’’ච්චාදි. පාදපූරණත්ථාය ගාථාපාදානං පූරණසඞ්ඛාතපයොජනත්ථාය පදං නාමාදිකං කත්ථචි න යොජෙය්‍ය විඤ්ඤූති, යථා නිරත්ථකපදායොජනෙ උදාහරණමෙවං ‘‘මුනින්දස්ස වරං පාදපඞ්කෙරුහං වන්දෙ’’ති. හෙට්ඨා දුට්ඨොදාහරණෙ විය පාදපූරණත්ථං කස්සචි පදස්ස අයොජිතත්තා සාත්ථකපදෙහි නිරත්ථකදොසො නිරාකතොති. මුදුනිම්මලසොභාදිසාධාරණගුණයොගතො පඞ්කෙරුහසදිසං උපචාරතො පඞ්කෙරුහං නාම. පාදමෙව පඞ්කෙරුහන්ති විග්ගහො. විසෙසනවිසෙස්‍යපදදොසපරිහාරො.

85. “不应凑足”等。为了补足诗节，在填充诗句时，智者不应随意添加词语，比如为了凑数而添加无意义的名词等。例如：“我顶礼圣尊者的妙足莲华”。不像前面举的错误例子，此处因为没有为了补足诗节而使用任何词语，所以通过有意义的词语，排除了无意义的过失。因为具有柔软、清净、光辉等共同的优点，所以用莲花来比喻，称为“莲花足”。“足即是莲花”是一种解析。这是对形容词与被形容词之过失的避免。

86.

86.

භයකොධපසංසාදි-විසෙසො තාදිසො යදි;

වත්තුං කාමීයතෙ දොසො,න තත්ථෙ’කත්ථතාකතො.

若欲表达怖畏、瞋恚、赞叹等特殊情况，则（即使）有（重复的）词语，也不会因意义重复而有过失。

86. ‘‘භයෙ’’ච්චාදි. [Pg.118] භයඤ්ච චිත්තුත්‍රාසො කොධො ච දොසො පසංසා ච ථුති, තා ආදි යස්ස තුරිතාදිනො සො තාදිසො විසෙසො යදි වත්තුං කාමීයතෙ ඉච්ඡීයතෙ, තත්ථ තස්මිං භයාදිවිසෙසෙ විසයෙ එකත්ථතාය එකත්ථභාවෙන කතො දොසො නත්ථි.

86. “怖畏”等。怖畏是心的战栗，瞋恚是瞋恨，称赞是赞叹。如果想要描述以这些开头的急速等特质，那么，对于这些怖畏等特质来说，不会有因意义重复而造成的过失。

86. ඉදානි වාක්‍යදොසපරිහාරත්ථමාරභති ‘‘භයකොධෙ’’ච්චාදි. භයකොධපසංසාදි චිත්තුත්‍රාසපටිඝථුතිආදීහි සමන්නාගතො තාදිසො විසෙසො වත්තුං යදි කාමීයතෙ චෙ විඤ්ඤූහි ඉච්ඡීයතෙ, තත්ථ භයකොධාදිකෙ විසෙසෙ එකත්ථතාකතො එකත්ථභාවෙන කතො දොසො වාක්‍යදොසො න භවති. භයාදිවිසෙසෙ වත්තුමිච්ඡිතෙ පුබ්බුච්චාරිතපදස්ස පුනුච්චාරණෙ එකත්ථදොසො න හොතීති අධිප්පායො. භයඤ්ච කොධො ච පසංසා චාති ච, තා ආදි යස්ස තුරිතකොතූහලඅච්ඡරාහාසසොකපසාදසඞ්ඛාතස්ස අත්ථවිසෙසස්සෙති ච විග්ගහො. තග්ගුණසංවිඤ්ඤාණඅඤ්ඤපදත්ථසමාසත්තා භයාදීසු කථිතමපි ගහෙත්වා පුනප්පුනං කථනමවිරොධං. එකො අත්ථො යෙසං පදාදීනං තෙ එකත්ථා, තෙසං භාවො එකත්ථතා, තාය කතොති විග්ගහො.

86. 现在为了避免语句的过失，开始解释“怖畏与瞋恚”等。如果智者想要表达具有怖畏、瞋恚、赞叹等特性，以及内心恐惧、抗拒、赞扬等特质的特殊含义，那么，对于怖畏等特殊含义，不会有因意义重复而造成的语句过失。当想要表达怖畏等特殊含义时，重复先前说过的词语并不会造成意义重复的过失，这是本意。‘怖畏、瞋恚、赞叹等’，是“等”字的含义，它指代急速、好奇、响指、欢笑、悲伤、欣喜等各种特殊含义。因为是具有其特质的复合词，即使在怖畏等词中重复陈述也不矛盾。‘意义重复’是指那些词语等具有同一意义，它们的这种状态，由此造成（过失）——这是其解析。

යථා –

譬如——

87.

87.

සප්පො සප්පො අයං හන්ද, නිවත්තතු භවං තතො;

යදි ජීවිතුකාමො’සි, කථං තමුපසප්පසි.

这是蛇！这是蛇！唉！尊者请从那里退回！如果你想活命，为何靠近它？

87. ‘‘යථෙ’’ත්‍යුදාහරති ‘‘සප්පො’’ඉච්චාදි. ‘‘අයං සප්පො සප්පො’’ති භයෙනාමෙඩිතං හන්දාති ඛෙදෙ තතො තම්හා ඨානා, සප්පතො වා භවං භවන්තො නිවත්තතු ගතමග්ගාභිමුඛො ආවත්තතු. තං ඨානං, සප්පං වා. නත්ථෙත්ථ එකත්ථතාදොසො භයෙනාමෙඩිතප්පයොගතො.

87. 譬如说“蛇”等词。因恐惧，此人重复说“这是蛇、这是蛇”，表达了惊恐。尊者请从那个地方，或者从蛇那里退回，转向来时的路。那个地方，或者蛇。这里没有意义重复的过失，因为这是由于恐惧而重复使用（语句）。

87. ‘‘සප්පො’’ච්චාදි. [Pg.119] හන්ද නට්ඨො වත, අයං සප්පො සප්පො භවං තතො ඨානතො, සප්පතො වා නිවත්තතු ආවත්තතු යදි ජීවිතුකාමො අසි, තං ඨානං, සප්පං වා කථමුපසප්පසි කථමුපගච්ඡසීති. භයෙ ආමෙඩිතවචනත්තා එකත්ථතාදොසො නත්ථි, ජීවිතුකාමොසීති එත්ථ බින්දුලොපො.

87. “蛇”等等。唉，你真是要丧命了！这是蛇，这是蛇，尊者请从那个地方退开，或者从蛇那里转身离开。如果你想活命，为何靠近那个地方，或者那条蛇？为何走近它？因为是在恐惧中重复言说，所以没有意义重复的过失。在‘jīvitukāmosīti’（如果你想活命）一词中，此处有鼻音点（bindu）的省略。

පදදොසපරිහාරවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

词语过失避免释义 终。

වාක්‍යදොසපරිහාරවණ්ණනා

避免文句过失释义

භග්ගරීතිනො යථා –

如文风破裂般——

88.

88.

යො කොචි රූපාතිසයො,කන්ති කාපි මනොහරා;

විලාසාතිසයො කොපි,අහො බුද්ධමහොදයො.

无论何种形色之超胜，无论何种悦意之光辉；无论何种仪态之超胜，啊，佛陀之伟大兴盛！

88. ‘‘යො’’ඉච්චාදි. රූපස්ස අනුබ්‍යඤ්ජනෙහි අනුබ්‍යඤ්ජිතබාත්තිංසවරපුරිසලක්ඛණොපසොභිතස්ස බ්‍යාමප්පභාකෙතුමාලාවිරාජිතස්ස අතිසයො ආධික්කං වාචාගොචරභාවාතික්කමෙන අවචනීයත්තා යො කොචියෙව. මනො අනෙකලොකස්ස චිත්තං හරතීති මනොහරා චිත්තමවහරන්තී කන්ති සොභා කාපි අවචනපථා කාපියෙව. විලාසස්ස ගත්‍යාදිනො අතිසයො වචනපථාතික්කන්තො කොපියෙව, තස්මා බුද්ධස්ස මහන්තො උදයො අභිවුඩ්ඪි අහො අබ්භුතොති. එත්ථ කිංසද්දෙනාරද්ධා රීති න කත්ථචි භග්ගා.

88. “无论何种”等等。形色之超胜与卓越，乃由三十二殊胜大人相所庄严、诸随形好所显发、一寻光与光环所照耀，因其超越言语境界而不可言说，故为‘无论何种’。能夺多世间之心，故为‘悦意’；那摄受心意之光辉与美丽，因超越言语之道，故为‘无论何种’。行止等仪态之超胜，超越言语之道，故为‘无论何种’。是故，佛陀之伟大兴盛与增长，啊，稀有！于此，以‘何’(kiṃ)字开始之文风，无任何一处破裂。

88. ‘‘යො කොචි’’ච්චාදි. රූපාතිසයො සුප්පහිට්ඨිතපාදතාදිද්වත්තිංසපුරිසලක්ඛණෙහි සොභිතස්ස චිත්තඞ්ගුලිතාදිඅසීතිඅනුබ්‍යඤ්ජනෙහි [Pg.120] අලඞ්කතස්ස බ්‍යාමප්පභාකෙතුමාලාහි උජ්ජලස්ස රූපකායස්ස ආධික්‍යං යො කොචියෙව මනොගොචරභාවං විනා වචනවිසයාතික්කන්තත්තා යො කොචියෙව. මනොහරා ලොකස්ස චිත්තං හරන්තී කන්ති සොභා කාපියෙව වචීවිසයාතික්කන්තත්තා කාපියෙව. විලාසාතිසයො විසයභූතපියභාවසඞ්ඛාතස්ස ගමනාදිවිලාසස්ස ආධික්‍යම්පි කොපියෙව වුත්තකාරණෙනෙවකොපියෙව. තතො බුද්ධමහොදයො බුද්ධස්ස මහාභිවුද්ධිසඞ්ඛාතො උදයො අහො අච්ඡරියොති. එත්ථ සබ්බනාමිකෙන කිං සද්දෙන වත්තුමාරද්ධක්කමො න කත්ථචි භින්නොති භග්ගරීතිදොසො නත්ථීති.

88. “无论何种”等等。形色之超胜，即以足平安立等三十二大人相所庄严，以八十随形好所装饰，以一寻光与光环所辉耀之色身的卓越，因其超越心境、言语之范围，故为‘无论何种’。悦意，即那摄受世间人心之光辉与美丽，因超越言语境界，故为‘无论何种’。仪态之超胜，即那作为所缘而令人喜爱的行止等仪态之卓越，亦因前述理由，故为‘无论何种’。是故，佛陀之伟大兴盛，即佛陀之巨大增长，啊，稀有！于此，以代词‘何’(kiṃ)字开始之叙述次第，无任何一处破裂，故无文风破裂之过失。

89.

89.

අබ්‍යාමොහකරං බන්ධං, අබ්‍යාකිණ්ණං මනොහරං;

අදූරපදවින්‍යාසං, පසංසන්ති කවිස්සරා.

不生迷惑之文句，不杂乱而悦人心；词语排列不远置，诗中之王皆赞叹。

89. ‘‘අබ්‍යාමොහ’’ඉච්චාදි. නත්ථි දූරමෙසන්ති අදූරානි, තානියෙව පදානි, තෙසං වින්‍යාසො යාථාවතො ඨපනං යස්ස තං. තතොයෙව අබ්‍යාකිණ්ණො අසම්මිස්සො ච. සො අබ්‍යාකිණ්ණතාය එව මනොහරො චාති අබ්‍යාකිණ්ණං මනොහරං. තෙනෙව ‘‘අයමෙත්ථ අත්ථො අයං වා’’ති එවං බ්‍යාමොහං න කරොතීති අබ්‍යාමොහකරො, තං. පසාදාලඞ්කාරාලඞ්කිතං බන්ධං. කවීනං ඉස්සරා පධානා. යෙ කනිට්ඨඞ්ගුලිගණනානිට්ඨා, තෙ පසංසන්ති ථුවන්ති තාදිසබන්ධගුණස්සාතිසයපසංසාරහභාවෙන.

89. “不生迷惑”等等。‘不远’(adūra)即无距离，这些词语的排列(vinyāso)是如实的安立，此即指该文句。因此它是不杂乱、不混淆的。正因其不杂乱，故而悦人心，此即‘不杂乱而悦人心’。因此它不会产生‘此义为是，或为彼’之类的迷惑，故为‘不生迷惑’。指那以明净(pasāda)之庄严所庄严的文句。‘诗中之王’(kavissarā)即诗人之主、首领。那些可用小指计数者（即顶尖诗人），他们赞叹、称扬，因如是文句之功德极应赞叹。

89. ‘‘අබ්‍යාමොහෙ’’ච්චාදි. අදූරපදවින්‍යාසං නාමාදිපදානං වොහාරකාලෙ අදූරසම්බන්ධො යථා සියා, තථා පටිපාටියා පදට්ඨපනෙන සමන්නාගතං අබ්‍යාකිණ්ණං, තතොයෙව අඤ්ඤසම්බන්ධීපදෙහි අසම්මිස්සං මනොහරං, තතොයෙව විඤ්ඤූනං චිත්තමාරාධෙන්තං අබ්‍යාමොහකරං ‘‘ඉමස්සත්ථො ඉමස්සත්ථො එසො එසො වා’’ති සංසයමනුප්පාදෙන්තං බන්ධං පසාදාලඞ්කාරසංයුත්තං බන්ධනං කවිස්සරා කවීනං [Pg.121] පධානා පණ්ඩිභජනා, කනිට්ඨඞ්ගුලියා ගණිතබ්බා අග්ගකවිනොති අධිප්පායො. පසංසන්ති ථොමෙන්ති. බ්‍යාමොහං න කරොතීති අබ්‍යාමොහකරො. වි ආකිණ්ණො බ්‍යාකිණ්ණො, න බ්‍යාකිණ්ණො අබ්‍යාකිණ්ණො. නත්ථි දූරං යෙසං, තානියෙව පදානි, තෙසං වින්‍යාසො ඨපනං යස්ස බන්ධස්සාති විග්ගහො.

89. “不生迷惑”等等。‘词语不远置’(adūrapadavinyāsaṃ)，是指在使用名词等词语时，其关联不远，如是依序排列词语而构成，故为‘不杂乱’；因此不与其他相关词语混淆，故为‘悦人心’；因此能令智者心生欢喜，不产生‘此义为是，或为彼’之疑惑，故为‘不生迷惑’之文句，是与明净之庄严相应(saṃyutta)的文句。‘诗中之王’(kavissarā)是诗人之首领、为智者所敬奉者，意指以小指可数之顶尖诗人。他们赞叹、称扬。不生迷惑，故为‘不生迷惑’(abyāmohakaro)。‘杂乱’(byākiṇṇo)即是杂乱，‘不杂乱’(abyākiṇṇo)即是不杂乱。其释义(viggaho)为：彼等词语无有距离，此文句即是彼等词语之排列安立。

යථා –

如：

90.

90.

නීලුප්පලාභං නයනං,බන්ධුකරුචිරො’ධරො;

නාසා හෙමඞ්කුසො තෙන,ජිනොයං පියදස්සනො.

眼如青莲般光辉，唇似红花般红润；鼻若黄金之钩，故此胜者实喜见(piyadassano)。

90. ‘‘යථෙ’’ත්‍යුදාහරති ‘‘නීලුප්පලාභ’’මිච්චාදි. යස්ස ජිනස්ස නයනං නෙත්තං නීලුප්පලාභං ඉන්දීවරද්වයනිභං, අධරො අධරොට්ඨො බන්ධුකමිව බන්ධුකකුසුමමිව රුචිරො කන්තො, නාසා නාසිකා සයං හෙමඞ්කුසො සුවණ්ණඞ්කුසොයෙව, තෙන කාරණෙන අයං ජිනො පියං මධුරං දස්සනමස්සාති පියදස්සනො. ඊදිසො න බ්‍යාකිණ්ණදොසො, අබ්‍යාකිණ්ණො පසාදොයෙවාති.

90. 以“如”举例，即“眼如青莲”等等。彼胜者之眼，即其双目，有青莲之光辉，如一对青莲花；其下唇，即下嘴唇，如红花(bandhuka)般红润可爱；其鼻，即鼻梁，本身即是金钩(hemaṅkuso)。以此因缘，此胜者为喜见(piyadassano)，即其容貌可爱、甜美。如是则无杂乱之过失，不杂乱即是明净(pasāda)。

90. ඉදානි බ්‍යාකිණ්ණදොසපරිහාරං පරිහරති ‘‘නීලුප්පලි’’ච්චාදිනා. නයනං යස්ස නෙත්තයුගළං නීලුප්පලාභං නීලුප්පලදලසදිසං, අධරො අධරොට්ඨො බන්ධුකරුචිරො බන්ධුකපුප්ඵමිව මනුඤ්ඤො, නාසා නාසිකා හෙමඞ්කුසො සුවණ්ණඞ්කුසොයෙව, තෙන කාරණෙන අයං ජිනො පියදස්සනො මනුඤ්ඤදස්සනො හොතීති. එත්ථ පසාදාලඞ්කාරෙන යුත්තත්තා න බ්‍යාකිණ්ණදොසො. ආභාසද්දො නිභාසද්දො විය ඉවත්ථො. නො චෙ, පභාපරියායො වා හොති. බන්ධුකමිව රුචිරොති ච, පියං දස්සනං යස්සෙති ච විග්ගහො. ඉහ දස්සනස්ස කත්තුභූතසාධුජනසම්බන්ධත්තෙපි විසයත්තෙනෙව [Pg.122] ජිනසම්බන්ධො හොතීති අඤ්ඤපදත්ථෙන තථාගතො ගහිතොති.

90. 如今，以“青莲”等句避免杂乱之过失。彼之眼，即其双目，有青莲之光辉，如青莲花瓣；其下唇，即下嘴唇，如红花(bandhuka)般悦意；其鼻，即鼻梁，本身即是金钩(hemaṅkuso)。以此因缘，此胜者为喜见(piyadassano)，即见者悦意。于此，因与明净之庄严相应，故无杂乱之过失。‘Ābha’一词如‘nibha’一词，有‘如’(iva)之义。不然，亦可为‘光辉’(pabhā)之同义词。其释义(viggaho)为‘如红花般红润’及‘其见可喜’。于此，‘见’虽与作为能见者之善人相关，然仅以所见境之方式与胜者相关，是故如来乃以异 पद义(aññapadattha)被理解。

91.

91.

සමතික්කන්තගාම්මත්ත-කන්තවාචාභිසඞ්ඛතං;

බන්ධනං රසහෙතුත්තා, ගාම්මත්තං අතිවත්තති.

由已超越粗俗之可爱言语所构成；此文句因是妙味之因，故能超越粗俗。

91. ‘‘සමතික්කන්ති’’ච්චාදි. සම්මා අතික්කන්තං නිග්ගතං. ගාම්මස්ස භාවො ගාම්මත්තං. යාසං කන්තානං මධුරානං වාචානං තාහි අභිසඞ්ඛතං රචිතං බන්ධනං රසස්ස මාධුරියස්ස හෙතුත්තා කාරණභාවෙන ගාම්මත්තං යථාවුත්තං අතිවත්තති අතික්කමති.

91. “超越”等等。‘完全超越’(samatikkantaṃ)即是出离。‘粗俗’(gāma)之状态即是‘粗俗性’(gāmmattaṃ)。由彼等可爱、甜美之言语所构成、所创作之文句，因其是妙味、甜美之因，故能超越如前所说之粗俗性。

91. ‘‘සමති’’ච්චාදි. සමතික්කන්තගාම්මත්තකන්තවාචාභිසඞ්ඛතං විසෙසතො අතික්කන්තගාම්මභාවාහි කන්තවාචාහි රචිතං බන්ධනං මුත්තකාදිබන්ධනං රසහෙතුත්තා පණ්ඩිතානං පීතිරසස්ස කාරණත්තා යථාවුත්තගාම්මදොසං අතිවත්තති අතික්කම්ම පවත්තතීති. සම්මා අතික්කන්තං ගාම්මත්තං යාසං, තාහියෙව කන්තවාචාහි අභිසඞ්ඛතන්ති ච, රසස්ස හෙතු, තස්ස භාවොති ච විග්ගහො.

91. “超越”等等。‘由完全超越粗俗之可爱言语所构成’(Samatikkantagāmmatta-kantavācābhisaṅkhataṃ)，是指由特别超越粗俗状态之可爱言语所创作的文句，如散文(muttaka)等；因是妙味之因，即是智者欢喜之味(pītirasa)的原因，故能超越前述之粗俗过失而行。其释义(viggaho)为：‘彼等（言语）之粗俗性已被完全超越’，且‘由彼等可爱言语所构成’，以及‘是妙味之因’，‘此即其状态’。

යථා –

如：

92.

92.

දුනොති කාමචණ්ඩාලො,සො මං සදය නිද්දයො;

ඊදිසං බ්‍යසනාපන්නං,සුඛීපි කිමුපෙක්ඛසෙ.

慈悲者啊，那无悲悯的爱欲贱民折磨我；你虽安乐，为何对陷入如此不幸的我置之不理？

92. ‘‘යථෙ’’ත්‍යුදාහරති. කාමාතුරා කාචි වනිතා අත්තනො පියං පතිං විරවති ‘‘දුනොති’’ච්චාදිනා. දයාය සහ පවත්තීති සදයඉති අනුනයවසෙන පියස්ස ආමන්තනං, සානුනයාමන්තනඤ්හි තතොනුග්ගහාභිකඞ්ඛායමච්චන්තමුචිතං, සො කාමො කන්දප්පො එව චණ්ඩාලො අකණ්ඩො [Pg.123] වා අසය්හොපතාපාවහත්තා. කාමෙ චණ්ඩාලත්තාරොපනඤ්ච උචිතමෙව යතොනෙන කයිරමානමසහනමුපතාපමසහමානා තං පරිභවන්තං විප්පලපති, නිද්දයො නික්කරුණො, ඉදමපි උචිතමුපතාපෙ නික්කරුණානං තාදිසී ගතීති. මං දුනොති අධිකමුපතාපෙති නිද්දයත්තා, න භවන්තං, තෙනෙව භවං සුඛී. ඉමිනා අඤ්ඤාසත්තතං තස්ස දීපෙති. යදි නාඤ්ඤාසත්තොසි, නාහමෙකාකිනී භවාමි. අසහායානඤ්හි පටිසත්තවො හොන්ති. එකාකිත්තායෙවාහමප්පටිසරණත්තානෙන දුසාමීති තව කාමං ත්වං සුඛී හොසි. සනාථානං තාදිසී වුත්තීති එවං සුඛීපි ත්වං ඊදිසං බ්‍යසනමාපන්නං කිං කස්මා උපෙක්ඛසෙති. එවමයං වඞ්කවුත්තියා අත්තනො, තං විසයමනුභවන්තස්ස ච විමුඛත්තං නිදස්සෙතීතීදිසං න ගාම්මං.

92. 他以“如”为例。一位为情欲所苦的女子，对她心爱的丈夫哭诉道：“折磨”等。“慈悲者啊”（sadaya）是说“与慈悲同行”，这是以温婉的方式称呼爱人，因为在渴望得到对方恩惠时，这种温婉的称呼最为恰当。那情欲，即爱神（kandappo），就是贱民（caṇḍāla），或无缘由（akaṇḍo），因为它带来无法忍受的痛苦。将“贱民”之名加于情欲也是恰当的，因为她无法忍受由它带来的难忍之苦，故而斥责那轻视她的人。“无悲悯”（niddayo）即无慈悲（nikkaruṇo），这也恰当，因为在折磨（他人时），无悲悯者的行径就是如此。“他折磨我”，即因其无悲悯而更加折磨我，而不是你，因此你是安乐的。她以此表明他钟情于他人。“如果你不钟情于他人，我就不会是独自一人。因为无伴侣者，便有敌人。正因我孤身无依，才被它折磨，你尽管安乐好了。”（暗示）有依靠的人不会是这种境况。“既然你如此安乐，为何对陷入这般不幸的我置之不理？”就这样，她以这种曲折的言辞，既显示了自己的（处境），也显示了他对那境界的超然体验，这样的（文句）不粗俗。

92. ගාම්මදොසපරිහාරෙ ලක්ඛියං දස්සෙති ‘‘දුනොති’’ච්චාදි. කාමතණ්හාභිභූතා අඞ්ගනා අත්තනො වල්ලභං නිස්සාය එවං විලපති ‘‘සදය හෙ කාරුණික සො කාමචණ්ඩාලො සො අනඞ්ගනීචො නිද්දයො නික්කාරුණිකො මං දුනොති පීළෙති, සුඛීපි මම විය අනාථභාවාභාවතො සුඛිතොපි ත්වං ඊදිසං බ්‍යසනාපන්නං එවං කාමචණ්ඩාලෙන අකාරුණෙන කතඅසය්හසන්තාපසඞ්ඛාතබ්‍යසනමනුප්පත්තං මං කිමුපෙක්ඛසෙ කස්මා උදාසීනොසී’’ති. අත්තනො දුක්ඛාතුරත්තා දුක්ඛදූරීකරණං කාරුණිකානංයෙව විසයන්ති ‘‘සදයෙ’’ති අනුනයවසෙන ආමන්තනුචිතං අත්තනො දුක්ඛාතුරතං පොසෙතුං පීළාකාරකෙ කාමෙ චණ්ඩාලත්තාරොපනඤ්ච නිද්දයත්තකථනඤ්ච උචිතමෙව අත්තනි උපෙක්ඛකත්තා. සුඛීපීති ඉමිනා තස්ස පරවිසයාසත්තතාය අතිචාරං අබ්භුපගමෙති. එවං වඞ්කවුත්තියා අත්තනො වල්ලභෙ සානුරාගත්තඤ්ච අත්තනි තස්ස තදභාවත්තඤ්ච දස්සෙතීති. ‘‘කඤ්ඤෙ කාමයමානං මං, න කාමයසි කිංන්විද’’න්ති එත්ථ විය ඉහ ගාම්මදොසො නත්ථීති [Pg.124] ගාම්මදොසපරිහාරමිදං. කාමොයෙව චණ්ඩාලො කාමචණ්ඩාලො, සහ දයාය යො වත්තතීති ච, නත්ථි දයා අස්සෙති ච, සුඛමස්ස අත්ථීති ච විග්ගහො. අපිසද්දො අක්ඛමෙ.

92. 为避免粗俗之过，他以“折磨”等句为例。被爱欲征服的女子，依偎着她的爱人，如此哀叹道：“慈悲者啊！那爱欲贱民，那卑劣的无形（爱神），无悲悯、无慈悲地折磨我、压迫我！你虽安乐——因不像我这样无依无靠而安乐——但见我陷入如此不幸，遭受那无悲悯的爱欲贱民所施加的难忍之苦，为何还袖手旁观，为何如此冷漠呢？”因自身为痛苦所折磨，而消除痛苦正是慈悲者的本分，故以“慈悲者啊”温婉地称呼是恰当的。为凸显自身的苦楚，将那痛苦的根源——爱欲——比作贱民，并说它无悲悯，也甚为恰当，因为（她的爱人）对她漠不关心。“你虽安乐”一语，暗示了他钟情于他人、行为不忠之过。如此以曲折之言，既显示了自己对爱人的深情，也显示了爱人对自己的无情。此处如“少女啊，我爱慕你，你为何不爱慕我呢？”一例，并无粗俗之过，故此是为避免粗俗之过。“爱欲即贱民”，故为“爱欲贱民”；“与慈悲同行者”；“无有慈悲者”；“有安乐者”，此乃其分析。`api`一词用于不堪忍受之义。

93.

93.

යතිහීනපරිහාරො, න පුනෙ’දානි නීයතෙ;

යතො න සවනුබ්බෙගං, හෙට්ඨා යෙතං විචාරිතං.

破格律之过失的避免，今不再举出；因（于此）听闻无碍，此义已在下文论及。

93. ‘‘යති’’ච්චාදි. විචාරිතන්ති ‘‘තං නමෙ සිරසා චාමී-කරවණ්ණං තථාගත’’න්තිආදිනා හෙට්ඨා පකාසිතන්ති අත්ථො.

93. “Yati”等句。所谓“论及”，其义为：如“我以头顶礼，彼金色如来”等句，已在下文阐明。

93. ‘‘යතිහීනි’’ච්චාදි. යතො යස්මා සවනුබ්බෙගං ‘‘දොසානමුද්දෙසක්කමෙන දොසපරිහාරක්කමො න වුත්තො’’ති එවං විඤ්ඤූනමුප්පජ්ජමානං ඉමස්ස ගන්ථස්ස සවනාසහනං නත්ථි, තතො යතිහීනපරිහාරො යතිහීනදොසස්ස පරිහරණවසෙන පවත්තමුදාහරණං ඉදානි පුන න නීයතෙ නාහරීයතෙති. ඉමිනාධිගතමාදො වුත්තත්ථමෙව සමත්ථෙති. හෙට්ඨා යෙතං විචාරිතන්ති එවං යතිහීනදොසපරිහරණං හෙට්ඨා අනන්තරපරිච්ඡෙදෙ විචාරිතං ‘‘තං නමෙ සිරසා චාමී-කරවණ්ණං තථාගත’’න්තිආදිනා පකාසිතන්ති. ආදො යතිහීනදොසපාතුභාවෙයෙව පරිහාරක්කමස්සාපි දස්සිතත්තා ඉහාදස්සනෙපි ගන්ථස්ස ඌනතා නත්ථීති අධිප්පායො. යති හීනා එත්ථෙති ච, තස්ස පරිහාරොති ච, සවනෙ උබ්බෙගන්ති ච විග්ගහො.

93. “破格律之过失”等句。“因（于此）听闻无碍”，是说：由于不会有智者生起“未按过失列举的顺序说明避免过失的方法”这样的烦恼，而对此论著听不下去，因此，现在不再重复举出避免破格律之过失的例子。此句证实了开头所说的意义。“此义已在下文论及”，是说避免破格律之过失的方法，已在下文紧邻的章中，以“我以头顶礼，彼金色如来”等句阐明。其意为：因最初出现破格律之过失时，就已显示了避免的方法，故此处即便不再显示，论著也无缺失。“格律于此有缺”、“对其之避免”、“听闻时有碍”，此乃其分析。

කමච්චුතස්ස යථා –

如次序错乱之过：

94.

94.

උදාරචරිතො’සි ත්වං, තෙනෙවා’රාධනා ත්වයි;

දෙසං වා දෙහි ගාමං වා, ඛෙත්තං වා මම සොභනං.

汝德行高尚，故我祈请于汝；请赐我国土，或村庄，或良田。

94. ‘‘උදාර’’ඉච්චාදි. උදාරං උදාරත්තං චාගාතිසයසම්බන්ධතො චරිතං අතිගුණපවත්ති යස්සාති විග්ගහො. එත්ථ උචිතත්තා [Pg.125] දෙසාදීනං යාචනක්කමස්ස කමච්චුතස්ස පරිහාරොයං.

94. “Udāra”等句。其分析为：其人之德行（caritaṃ）高尚（udāraṃ），此高尚（udārattaṃ）乃因与殊胜布施相关，是为超胜之品行。此处，因请求国土等事物的次序得当，故此为例句乃为避免次序错乱之过。

94. ‘‘උදාරි’’ච්චාදි. ත්වං පුඤ්ඤවන්ත උදාරචරිතොසි චාගාතිසයයොගතො විසාරදපවත්තියුත්තොසි, තෙනෙව තෙන කාරණෙනෙව ආරාධනා මම යාචනා ත්වයි හොති. දෙසං වාජනපදං වා, නො චෙ, ගාමං වා සංවසථං වා, නො චෙ, සොභනං ඛෙත්තං වා කෙදාරං වා මම දෙහීති අනුපුබ්බං හීනපදත්ථයාචනා දායකස්ස දානස්සාපි යාචකස්ස ඉච්ඡිතත්ථපටිලාභස්සාපි අනුරූපත්තා කමච්චුතදොසමපනෙති. උදාරං චරිතං අස්සාති විග්ගහො.

94. “Udāra”等句。有福者啊，汝德行高尚，因具殊胜布施而行为自信，正因如此，我向你祈请。“请赐我国土或邦国，若不能，则赐村庄或住所，若再不能，则赐我良田或耕地。”如此依次请求价值递减之物，既与施者之布施相符，也与求者获得所愿之物相合，故能去除次序错乱之过。“其人德行高尚”，此乃其分析。

අතිවුත්තස්ස යථා –

如增益语之过：

95.

95.

මුනින්දචන්දසම්භූත-යසොරාසිමරීචිනං;

සකලොප්‍ය’යමාකාසො,නා’වකාසො විජම්භනෙ.

由牟尼王之月所生之盛誉光聚，纵使整个虚空，亦不足其遍照。

95. ‘‘මුනින්ද’’ඉච්චාදි. මුනින්දොයෙව චන්දො, තතො සම්භූතා පාතුභූතා, යසොරාසී එව මරීචියො, තාසං. අයං සකලො ආකාසොපි ගගනමෙව, න තස්සෙකො පදෙසො. විජම්භනෙ බ්‍යාපනෙ නාවකාසො තාදිසත්තා තාසං මරීචිනන්ති නාතිවුත්තං.

95. “Muninda”等句。牟尼王即是月，从彼而生、显现；盛誉之聚即是光芒，（此句乃言）彼等（光芒）。此整个虚空，即是苍穹，而非仅其一隅。于扩展、遍布时，（整个虚空）亦无余地，彼等光芒之体性即是如此，故非增益语。

95. ‘‘මුනින්දි’’ච්චාදි. මුනින්දචන්දසම්භූතයසොරාසිමරීචිනං මුනින්දසඞ්ඛාතචන්දතො පාතුභූතානං කිත්තිසමූහසඞ්ඛාතකිරණානං විජම්භනෙ බ්‍යාපනෙ අයං සකලොපි ආකාසො නාවකාසො න ඔකාසො හොතීති. හෙතුඵලාදිඑකෙකකාරණෙනාපි අප්පමෙය්‍යානං සබ්බඤ්ඤුගුණානං පවත්තියා අප්පමෙය්‍යසාමඤ්ඤභූතාකාසස්ස නිරවකාසස්ස ඉව කථනමුචිතන්ති අතිවුත්තදොසො ඉහ න භවති. චන්දො ඉව [Pg.126] චන්දො, මුනින්දො එව චන්දො, තතො සම්භූතානංයෙව යසානං රාසී ච තා මරීචියො චාති විග්ගහො.

95. “牟尼主”等（句）。从名为牟尼主(Muninda)之月亮所生起之名誉光芒的扩展与遍布中，此整个虚空亦无空间，亦无余地。即使仅以因果等单一原因，由于无量一切智功德之生起，故言说无量普遍虚空如同无空间般，亦属恰当，此处无言过其实之过患。“月亮如月亮”、“牟尼主即是月亮”、“从彼处所生之名誉堆积与彼等光芒”，此乃其分解（词义）。

96.

96.

වාක්‍යං බ්‍යාපන්නචිත්තානං, අපෙතත්ථං අනින්දිතං;

තෙනු’ම්මත්තාදිකානං තං, වචනා’ඤ්ඤත්‍ර දුස්සති.

心意败坏者之言语，无义而无过失；因此，彼言语，若非疯癫者等所说，则于他处有染污。

96. ‘‘වාක්‍ය’’මිච්චාදි. බ්‍යාපන්නං නට්ඨං අයථාපවත්තං චිත්තං යෙසං, තෙසං. වාක්‍යං වාක්‍යලක්ඛණොපෙතං. අපෙතො අපගතො සුඤ්ඤො අත්ථො අභිධෙය්‍යං සංවොහාරිකං යස්ස, තං. අනින්දිතං අහීළිතං. තෙන යථාවුත්තෙන කාරණෙන. තං වාක්‍යං උම්මත්තො ධාතුක්ඛොභාදිනා ඛිත්තචිත්තො, සො ආදි යෙසං බාලාදීනං තෙසං වචනා අසඞ්ගතාය වාචාය අඤ්ඤත්‍ර අඤ්ඤස්මිං අබ්‍යාපන්නචිත්තවිසයෙ දුස්සති දුට්ඨං ජායතෙ, උම්මත්තාදීනංයෙව තථාවිධාය වාචාය උචිතත්තාති.

96. “言语”等（句）。心意败坏、丧失、行为不正者，彼等（之言语）。言语者，具言语之相者。无义者，谓其义理、所指、世俗义已离去、空无者。无过失者，谓不被谴责者。因此，如前所述之原因，彼言语，若非疯癫者（因四大不调等而心乱者）以及愚痴者等所说的不相应言语，而在其他心意未败坏者之境域中，则会染污，成为过失，因唯有此类言语适于疯癫者等。

96. ‘‘වාක්‍ය’’මිච්චාදි. බ්‍යාපන්නචිත්තානං විරුද්ධභාවමාපන්නචිත්තානං වාක්‍යං ස්‍යාද්‍යන්තත්‍යාද්‍යන්තපදසමුදායරූපං වාක්‍යං අපෙතත්ථං අපගතසමුදායත්ථං අනින්දිතං විඤ්ඤූහි ගරහිතං න හොති, තෙන කාරණෙන උම්මත්තාදිකානං උම්මත්තවෙදනට්ටාදීනං වචනාඤ්ඤත්‍ර වචනං විනා අනුම්මත්තාදිවචනෙ තං සමුදායත්ථසම්බන්ධරහිතං වචනං දුස්සති දොසදුට්ඨං හොති. බ්‍යාපන්නං චිත්තං යෙසන්ති ච, අපෙතො අත්ථො අස්සාති ච, උම්මත්තො ආදි යෙසන්ති ච විග්ගහො.

96. “言语”等（句）。心意败坏者，即心意陷入敌对状态者之言语，虽由具“syā”等词尾与“tyā”等词尾之词语组合而成，然无义，即无整体意义，智者亦不谴责；因此，除了疯癫者等（如疯癫感受者等）之言语外，在非疯癫者等之言语中，彼缺乏整体意义关联之言语，则会染污，成为过失。“心意败坏者”、“无义者”、“疯癫者等”，此乃其分解（词义）。

යථා –

如：

97.

97.

සමුද්දො පීයතෙ සො’ය-මහ’මජ්ජ ජරාතුරො;

ඉමෙ ගජ්ජන්ති ජීමූතා, සක්කස්සෙ’රාවණො පියො.

此大海被饮尽，我今日为衰老所苦；此等云朵雷鸣，帝释的埃拉瓦那(Erāvaṇa)象可爱。

97. ‘‘යථෙ’’ත්‍යුදාහරති ‘‘සමුද්දො’’ඉච්චාදි. න හෙත්ථ ‘‘සමුද්දො පීයතෙ’’ඉච්චාදිනො පදසමුදායස්ස කොචි එකො අත්ථො ගය්හති, යො සො බන්ධත්ථො සියා. අවයවත්ථා [Pg.127] එව තු අයොසලාකාකප්පාපටිභන්තීති ඊදිසමපෙතත්ථමනින්දිතං විඤ්ඤෙය්‍යං බ්‍යාපන්නචිත්තානං.

97. “如是”等句，是以“大海”等句为例。此处，“大海被饮尽”等词语组合，无任何单一意义可被理解，亦无连贯之义。然其各部分之义，则如铁锥般显现，当知此等无义而无过失之言语，乃心意败坏者所说。

97. ‘‘සමුද්දො’’ච්චාදි. සො අයං සමුද්දො පීයතෙ යෙන කෙනචි පීයතෙ, අහං අජ්ජ ජරාතුරො ජරරොගාභිභූතො, ඉමෙ ජීමූතා මෙඝා ගජ්ජන්ති ථනයන්ති. සක්කස්ස එරාවණො පියොති. ඉදං නින්දිතානින්දිතානං ද්වින්නමුදාහරණං. ඉදං වාක්‍යං අවයවත්ථමන්තරෙන සමුදායතො ගම්‍යමානත්ථස්සාභාවා අපෙතත්ථං නාම හොති. ඊදිසං වාක්‍යං උම්මත්තකාදීහි වුත්තමප්පීතිකරං න හොති, අඤ්ඤෙහි වුත්තං පන කණ්ණෙ අයොසලාකා විය අප්පීතිකරං. ජරාය ආතුරොති වාක්‍යං.

97. “大海”等（句）。此大海被饮尽，无论被何人饮尽，我今日为衰老所苦，为衰老病所压倒。此等云朵雷鸣，发出轰响。帝释的埃拉瓦那象可爱。此乃可谴责与不可谴责两者之例证。此言语因无各部分之义外可被理解之整体义，故名为无义。此类言语若由疯癫者等所说，则不令人不悦；然若由他人所说，则如铁锥入耳般令人不悦。“为衰老所苦”是其构句。

98.

98.

සුඛුමාලාවිරොධිත්ත-දිත්තභාවප්පභාවිතං;

බන්ධනං බන්ධඵරුස-දොසං සංදූසයෙය්‍ය තං.

由细柔、无违、光明显耀之态所增强，彼（言语）组合应能消除组合粗恶之过患。

98. ‘‘සුඛුමාලි’’ච්චාදි. න විරුජ්ඣති සීලෙනාති අවිරොධී, තස්ස භාවො අවිරොධිත්තං. සුඛුමාලස්ස අවිරොධිත්තං යස්ස සො දිත්තභාවො, තෙන පභාවිතං වඩ්ඪිතං සංයුත්තං තං බන්ධනං බන්ධඵරුසදොසං සංදූසයෙය්‍ය නාසයෙති අත්ථො.

98. “细柔”等（句）。不与体式相违者，名为无违(Avirodhī)；其状态，名为无违性(Avirodhittaṃ)。细柔的无违性，即是光明显耀之态，由此所增强、增长、结合之彼（言语）组合，应能消除组合粗恶之过患，此乃其义。

98. ‘‘සුඛුමාලි’’ච්චාදි. සුඛුමාලාවිරොධිත්තදිත්තභාවප්පභාවිතං ‘‘අනිට්ඨුරක්ඛරප්පායෙ’’ච්චාදිනා වුච්චමානසුඛුමාලගුණස්ස අවිරුද්ධභාවසමන්නාගතෙන වණ්ණානං අඤ්ඤමඤ්ඤසඞ්ගභිලක්ඛණෙන දිත්තභාවෙන පියභාවෙන අනුබ්‍රූහිතං තං බන්ධනං බන්ධඵරුසදොසං බන්ධඵරුසසඞ්ඛාතදොසං සංදූසයෙය්‍ය නාසෙය්‍ය, තං බන්ධඵරුසදොසන්ති වා සම්බන්ධොති. න විරුජ්ඣති සීලෙනාති අවිරොධී, තස්ස භාවොති ච, සුඛුමාලස්ස අවිරොධිත්තං යස්සාති ච, සොයෙව දිත්තස්ස භාවොති ච, තෙන පභාවිතන්ති ච වාක්‍යං.

98. “细柔”等（句）。由“不粗恶字句为主”等所说之细柔品质，以其不相违之态，以音节相互融合为特征之光明显耀可爱之态所增强，彼（言语）组合应能消除名为组合粗恶之过患，或说，此乃与“彼组合粗恶之过患”相关联。“不与体式相违者，名为无违”、“其状态”、“细柔者之无违性”、“彼即光明显耀之状态”、“由此所增强”，此乃其构句。

යථා –

如：

99.

99.

පස්සන්තා [Pg.128] රූපවිභවං, සුණන්තා මධුරං ගිරං;

චරන්ති සාධූ සම්බුද්ධ-කාලෙ කෙළිපරම්මුඛා.

见到色相的庄严，听到甜美的言语；善士在正觉者时代，远离嬉戏而行。

99. ‘‘යථෙ’’ත්‍යුදාහරති ‘‘පස්සන්තා’’ඉච්චාදි. කෙළියා කීළාය පරම්මුඛා විගතච්ඡන්දා චරන්තීති සම්බන්ධො.

99. “如是”等句，是以“见者”等句为例。（其关联是）“对嬉戏玩乐彻底背离、没有欲望地行走”。

99. ‘‘පස්සන්තෙ’’ච්චාදි. සාධූ සජ්ජනා සම්බුද්ධකාලෙ සම්බුද්ධස්ස ධරමානකාලෙ රූපවිභවං තස්ස රූපසම්පත්තිං පස්සන්තා චක්ඛුං සන්තප්පෙත්වා ඔලොකෙන්තා මධුරං ගිරං තස්සෙව භගවතො අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතං මධුරවචනං සුණන්තා කෙළිපරම්මුඛා කීළාය විමුඛා කීළාභිරතිරහිතා චරන්ති ගච්ඡන්ති පවත්තන්තීති. කෙවලං ඵරුසසිථිලවණ්ණෙහි විනා සුඛුච්චාරණීයවණ්ණෙහි සම්භූතසුඛුමාලගුණාවිරොධඅඤ්ඤමඤ්ඤසඞ්ගතවණ්ණවිසදප්පවත්තගුණයුත්තත්තා එත්ථ බන්ධඵරුසදොසො නත්ථි. කෙළියා පරානි පරිවත්තිතානි මුඛානි එතෙසන්ති විග්ගහො. එත්ථ කාලොති කිරියා. සා ච අත්ථතො තදාකාරප්පවත්තසම්බන්ධොයෙව. ලොකො පන විසුං එකො පදත්ථොයෙවාති වොහරති. වාක්‍යදොසපරිහාරො.

99. “见者”等（句）。善士于正觉者时代，即世尊住世之时，见到其色相的庄严，即其色相的圆满，以眼观照而心生欢喜；听到彼世尊具八支(aṭṭhaṅgasamannāgata)的甜美言语后，远离嬉戏，即背离嬉戏，无嬉戏之乐，而行、而往、而住。此处，仅以无粗糙、松散之音节，而以易于发音之音节构成，因具细柔品质之无违性，以及音节相互融合、清晰流畅之优点，故无组合粗恶之过患。“其面已转向而远离嬉戏”，此乃其词义分解。此处“时”(kāla)是指动作。其意义仅与该状态的活动相关联。然而世人却将其分别称为单一词义。这是对语句过失的避免。

වාක්‍යදොසපරිහාරවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

语句过失避免释义 终。

වාක්‍යත්ථදොසපරිහාරවණ්ණනා

避免句义过失释义

අපක්කමස්ස යථා –

如离题过失：

100.

100.

භාවනාදානසීලානි, සම්මා සම්පාදිතානි’හ;

නිබ්බානභොගසග්ගාදි-සාධනානි න සංසයො.

修习、布施与持戒，于此如法善圆成；无疑是涅槃、受用、天界等之成就法。

100. ‘‘භාවනා’’ඉච්චාදි. එත්ථ භාවනාදීනි නිද්දිසිත්වා යථාක්කමං නිබ්බානාදීනං නිද්දෙසෙන අපක්කමදොසො පරිහටො.

100. “修习”等。在此，指出了修习等之后，又依其次第解释涅槃等，由此避免了离题的过失。

100. ‘‘භාවනෙ’’ච්චාදි. [Pg.129] ඉහ මනුස්සලොකෙ සම්මා සම්පාදිතානි කම්මඵලං සද්දහිත්වා යථාවිධි සම්පාදිතානි අත්තනො සන්තානෙ පවත්තාපිතානි භාවනාදානසීලානි නිබ්බානභොගසග්ගාදිසාධනානි යථාක්කමං නිබ්බානඋපභොගපරිභොගසම්පත්තිසග්ගුප්පත්තිආදීනං හෙතුභාවෙන සාධකානි හොන්ති, එත්ථ සාධනෙ න සංසයො හොතීති. ඉහ භාවනාදයො උද්දිසිත්වා උද්දෙසක්කමං අනතික්කම්ම නිබ්බානාදීනමනුද්දෙසස්ස කතත්තා අපක්කමවාක්‍යත්ථදොසස්ස ඔකාසො න හොති.

100. “修习”等。在此人世间，深信业果、如法善成、于自身相续中生起的修习、布施与持戒，将依序成为证得涅槃、受用圆满、生天等的成就之因，于此成就，无有疑问。在此，指出了修习等，且未超越其列举顺序而对涅槃等作了随后的解释，因此没有产生离题句义过失的余地。

101.

101.

උද්දිට්ඨවිසයො කොචි, විසෙසො තාදිසො යදි;

අනුද්දිට්ඨෙසු නෙව’ත්ථි, දොසො කමවිලඞ්ඝනෙ.

若有如是特质，其范围限于已说者，且于未说者中无有，则逾越次第亦无过。

101. ‘‘උද්දිට්ඨෙ’’ච්චාදි. උද්දිට්ඨා පඨමං යුත්තා අත්ථා විසයො ගොචරො යස්ස උද්දෙසානුද්දෙසසම්බන්ධවිජානනලක්ඛණස්ස විසෙසස්ස සො තාදිසො කොචි විසෙසො අනුද්දිට්ඨෙසු යථාක්කමමුද්දෙසකමානමතික්කමෙන පුන අත්ථන්තරනිස්සයෙන පරාමට්ඨෙසු යදි භවෙය්‍ය, කමස්ස යථොද්දිට්ඨෙසු අනුක්කමස්ස විලඞ්ඝනෙ අතික්කමෙ දොසො නෙවත්ථි.

101. “已说”等。若有某种特质——其所缘范围是最初所说的相关义理，且具有能辨别先说与后说之关联的特征——此特质若存在于那些超越先说次第、另依他义而论的未说者中，那么，在逾越、超越如其所说之次第时，则无过失。

101. ‘‘උද්දිට්ඨෙ’’ච්චාදි. උද්දිට්ඨවිසයො පඨමං පයුත්තත්ථවිසයො තාදිසො කොචි විසෙසො උද්දෙසානුද්දෙසානං ‘‘ඉදමස්ස පුබ්බකථනං, ඉදමස්ස පච්ඡාකථන’’න්ති එවං අඤ්ඤමඤ්ඤාපෙක්ඛලක්ඛණසම්බන්ධපරිජානනලක්ඛණො විසෙසො අනුද්දිට්ඨෙසු අත්ථන්තරං නිස්සාය පුන වුත්තෙසු යදි ‘‘භවෙය්‍යා’’ති සෙසො. කමවිලඞ්ඝනෙ උද්දෙසානුද්දෙසානං කමාතික්කමෙ දොසො සත්ථඤ්ඤූනං සුතිකාලෙ අසහනකාරණං නෙවත්ථීති. උද්දිට්ඨා පඨමුච්චාරිතා අත්ථා විසයො ගොචරො අස්සෙති ච, කමස්ස විලඞ්ඝනන්ති ච වාක්‍යං.

101. “已说”等。‘其范围限于已说者’，即其范围是最初所运用的义理。所谓‘某种如是特质’，是指具有了知‘此为前说，此为后说’这样相互观待之关联的特质。若此特质于‘另依他义而复说’的未说者中‘存在’——此为应补充之文。‘逾越次第’，即逾越先说后说之次第的过失——此过失是令了知教法者于听闻时无法忍受之因——是不存在的。‘Uddiṭṭhavisayo’(已说为境)是说：‘已说，即最初说出的义理，是其所缘范围’。而‘kamassa vilaṅghanaṃ’(逾越次第)是另一文句。

යථා –

如：

102.

102.

කුසලාකුසලං [Pg.130] අබ්‍යා-කත’මිච්චෙසු පච්ඡිමං;

අබ්‍යාකතං පාකදං න, පාකදං පඨමද්වයං.

善、不善与无记法，其中后者不生异熟；前二者则生异熟。

102. ‘‘යථෙ’’ත්‍යුදාහරති ‘‘කුසලෙ’’ච්චාදි. කුසලං කාමාවචරාදිකමෙකවීසතිවිධං, අකුසලඤ්ච ද්වාදසවිධං, අබ්‍යාකතං විපාකක්‍රියාසඞ්ඛාතමිති එතෙසු තීසු පච්ඡිමං අබ්‍යාකතං, පාකං විපාකං දදාතීති පාකදං. නෙති නිපාතපදං. පඨමද්වයං කුසලාකුසලං පාකං දදාතීති පාකදන්ති. එත්ථ අපාකදත්තං අබ්‍යාකතස්සෙව, පාකදත්තං තෙසමෙව ද්වින්නන්ති විසෙසො දට්ඨබ්බො.

102. 以“如”字开始，举“善”等之例。善法有欲界等二十一种，不善法有十二种，无记法含摄异熟与唯作。于此三者中，后者无记法，“pākadaṃ na”(不生异熟)。“pākadaṃ”(生异熟)是因其能给予“pāka”(异熟，即果报)。“na”(不)是表示否定的虚词。前二者，即善与不善，因能给予异熟，故为“pākadaṃ”(生异熟)。于此应见此特质：不生异熟仅限于无记法，而生异熟仅限于前二者。

102. ‘‘කුසලෙ’’ච්චාදි. කුසලං කාමාවචරාදිඑකවීසතිකුසලඤ්ච අකුසලං ද්වාදසවිධං අකුසලඤ්ච අබ්‍යාකතං විපාකක්‍රියාරූපනිබ්බානවසෙන චතුබ්බිධමබ්‍යාකතඤ්ච ඉච්චෙසු එවමෙතෙසු තීසු පච්ඡිමං උද්දෙසක්කමෙන පච්ඡිමමබ්‍යාකතං පාකදං න විපාකදායකං න හොති, පඨමද්වයං කුසලාකුසලං පාකදං යථාසකං විපාකදායකං හොතීති. ‘‘යථාසඞ්ඛ්‍යමනුදෙසො සමාන’’න්ති වුත්තත්තා උද්දිට්ඨෙහි සමානමනුද්දිට්ඨානමෙව සමසඞ්ඛ්‍යාය ලබ්භමානත්තා සඞ්ඛ්‍යායානතික්කමො හොති. එත්ථ පන කුසලාදිසභාවතො තිවිධත්තෙපි විපාකදානාදානවසෙන දුවිධකුසලාකුසලාදිවිසයභූතවිසෙසස්ස පවත්තියා වත්තිච්ඡාතො පඨමං වත්තබ්බතං විනා කමෙන නිස්සයනං නාම නත්ථීති අපක්කමදොසො න හොතීති.

102. “善”等。善法即欲界等二十一种善，不善法即十二种不善，无记法依异熟、唯作、色、涅槃而有四种。于此三者中，依列举次第，后者无记法不成为异熟之给予者；前二者善与不善，则各随其身而成为异熟之给予者。虽有‘次第相应之解释应按同等数目’之说，但在此处，善等之自性虽有三种，然依给予或不给予异熟，存在着仅涉及善与不善二法之特质。因言者之意欲，此特质优先当说，离此则无所谓次第可依，故无离题之过失。

103.

103.

සගුණානා’විකරණෙ, කාරණෙ සති තාදිසෙ;

ඔචිත්‍යහීනතාපත්ති, නත්ථි භූතත්ථසංසිනො.

若有如是因缘，如实宣说之人，显扬自身功德，无有失当之过。

103. ‘‘සගුණාන’’මිච්චාදි. [Pg.131] සොතූනං අත්තත්ථනිප්ඵාදනාදිකෙ තාදිසෙ කාරණෙ හෙතුම්හි සති භූතං යථාපවත්තං අත්ථං අත්තනො චරිතලක්ඛණං සංසිනො වදන්තස්ස සස්ස අත්තනො, සානං වා ගුණානං ආවිකරණෙ අධිකාරවසෙන ‘‘පූජනීයතරො ලොකෙ’’ඉච්චාදිකථනෙ ඔචික්‍යහීනතාය ආපත්ති පාපුණනං සම්භවො නත්ථි.

103. “自身功德”等。当有能令听者成就自利等如是因缘时，如实宣说者，言说如实发生之事，即自身行为之特征，在显扬自身功德时——例如依其权德而说“世间最应礼敬者”等语——则无可能失于不当。

103. ‘‘සගුණි’’ච්චාදි. තාදිසෙ කාරණෙ සති සොතූනං අත්තත්ථනිප්ඵාදනාදිකෙ තාදිසෙ හෙතුම්හි විජ්ජමානෙ භූතත්ථසංසිනො අත්තනි විජ්ජමානකායාදිසංවරලක්ඛණගුණසඞ්ඛාතමත්ථං ‘‘පූජනීයතරො ලොකෙ අහමෙකො’’ඉච්චාදිනා තාදිසාවසරෙ වදන්තස්ස සගුණානං සස්ස අත්තනො, සානං වා සකානං ගුණානං ආවිකරණෙ පාකටීකරණෙ ඔචිත්‍යහීනතාපත්ති ඔචිත්‍යහීනසඞ්ඛාතදොසස්සාපත්ති නත්ථීති. සසද්දස්ස අත්තඅත්තනියවාචකත්තා සස්ස අත්තනො ගුණා සෙ ච තෙ ගුණා චෙති වා විග්ගහො. භූතොයෙව අත්ථො, තං සංසති වදති සීලෙනාති විග්ගහො.

103. “具德者”等。当有能令听者成就自利等如是因缘时，如实宣说者，于此等场合，言说自身存在的、以身律仪等为特征的功德，如说“我乃世间最应供者”等，如此显扬、揭示自身之功德，则无失于适宜之过。因为‘sa’(自)一词意为‘自己’与‘自己的’，故可解析为‘sassa attano guṇā’(自己的功德)，或‘se ca te guṇā’(彼等，即此功德)。‘bhūtatthasaṃsino’(如实宣说者)可解析为：其义理为真实，而彼以如是言说为常性。

104.

104.

ඔචිත්‍යං නාම විඤ්ඤෙය්‍යං, ලොකෙ විඛ්‍යාතමාදරා;

තත්ථො’පදෙසපභවා, සුජනා කවිපුඞ්ගවා.

适宜之名当了知，世间敬重广流传；教诲之源于此生，贤者诗雄出于焉。

104. ‘‘ඔචිත්‍ය’’මිච්චාදි. ලොකෙ සත්තලොකෙ විඛ්‍යාතං පසිද්ධං ආබාලජනං යථාසකමනුරූපං විජානනතො ඔචිත්‍යං උචිතභාවො නාමෙති පසිද්ධියං ආදරා ආදරෙන උස්සාහෙන තතො පරමාදරණීයස්සාභාවතො, න හි අනුචිතං කිඤ්චි කෙනාප්‍යාදරණීයං සබ්බථා අනස්සාදනීයත්තා, විඤ්ඤෙය්‍යං ‘‘සොතූන’’න්ති සෙසො. තත්ථ තස්මිං ඔචිත්‍යෙ උපදෙසස්ස පඨමුච්චාරණස්ස උග්ගණ්හාපනවසෙන පවත්තස්ස පභවා උප්පත්තිට්ඨානභූතා සුජනා සුට්ඨුජනා කවිපුඞ්ගවා උත්තමා, කවිසෙට්ඨාති වුත්තං හොති.

104. “适宜”等。在世间、有情界中，名闻遐迩，妇孺皆知，依各自能力所相应了知者，名为适宜(ocitya)，即恰当的状态。因其值得尊重，故以尊重、热忱待之，超乎其外，更无值得尊重者。任何不适宜之事，皆不为任何人所尊重，因其在各方面都不可喜乐故，此义应为“听者”所了知，此为省略之语。于彼适宜中，作为教导、初次言说、以令学习之方式而进行者，其源头与生起之处，乃是善人、极善之人、卓越诗人、最上之人，此即所谓“最胜诗人”。

104. ‘‘ඔචිත්‍යෙ’’ච්චාදි. [Pg.132] ලොකෙ සත්තලොකෙ විඛ්‍යාතං ආබාලපසිද්ධං ඔචිත්‍යං නාම ආදරා ගාරවෙන විඤ්ඤෙය්‍යං විඤ්ඤූහි ඤාතබ්බං හොති, තත්ථ ඔචිත්‍යවිසයෙ උපදෙසපභවා පඨමුච්චාරණස්ස උප්පත්තිට්ඨානභූතා සුජනා සාධුජනභූතා කවිපුඞ්ගවා උත්තමකවයො භවන්තීති, පසිද්ධඔචිත්‍යපදෙන යුත්තත්තා එත්ථ නාමසද්දො පසිද්ධියං. උපදෙසස්ස පභවාති ච, පුමානො ච තෙ ගාවො චෙති ච, කවීනං පුඞ්ගවාති ච වාක්‍යං.

104. “适宜”等。在世间、有情界中，妇孺皆知、名闻遐迩，名为适宜(ocitya)者，应为智者以尊重、恭敬心所了知。于彼适宜之事，作为教导之源头、初次言说之生起处者，乃是善人，即贤善之人；卓越诗人，即最上诗人。因与著名的“适宜”一词相应，此处“名”(nāma)字，作“著名”解。诸如“教导之源头”、“彼诸男子如牛”、“诗人中的俊杰”等，即是其句例。

105.

105.

විඤ්ඤාතොචිත්‍යවිභවො-චිත්‍යහීනං පරිහරෙ;

තතො’චිත්‍යස්ස සම්පොසෙ,රසපොසො සියා කතෙ.

了知适宜之成就者，应远离不适宜之过；由是，于适宜善加培育，美感亦得以滋长。

105. ‘‘විඤ්ඤාත’’මිච්චාදි. විඤ්ඤාතො අවබුද්ධො යථාවුත්තකවිවරපසාදා ඔචිත්‍යමෙව විභවො සම්පත්ති යෙන සො ඔචිත්‍යහීනං නාම දූසනං පරිහරෙ පරිවජ්ජෙය්‍ය. තතො තස්මා පරිහාරතො හෙතුතො ඔචිත්‍යස්ස සම්පොසෙ සුට්ඨු වඩ්ඪිභාවෙ වඩ්ඪනෙ කතෙ රසස්ස අස්සාදිතබ්බතාසඞ්ඛාතස්ස මාධුරියස්ස සම්පොසො සියා භවෙය්‍ය.

105. “已了知”等。“已了知”(viññāta)即是觉悟(avabuddha)。了知适宜(ocitya)本身即是成就(vibhava/sampatti)者，彼应远离、应舍弃名为“不适宜”之过失(dūsana)。由是，即以此远离为因，于适宜之事善加培育、令其增长时，则名为“可品尝性”之甘美(mādhuriyassa)的美感(rasa)，亦得以滋养。

105. ‘‘විඤ්ඤාතෙ’’ච්චාදි. විඤ්ඤාතොචිත්‍යවිභවො තාදිසකවීනමනුග්ගහෙන විඤ්ඤාතඔචිත්‍යසඞ්ඛාතසම්පත්තිසමන්නාගතො කවි ඔචිත්‍යහීනං නාම දූසනං පරිහරෙ නිරාකරෙය්‍ය, තතො දොසපරිහාරතො ඔචිත්‍යස්ස සම්පොසෙ උපබ්‍රූහනෙ කතෙ සති රසපොසො මාධුරියසඞ්ඛතස්ස අස්සාදෙතබ්බස්ස පූරණං සියා භවෙය්‍යාති. ඔචිත්‍යමෙව විභවොති ච, විඤ්ඤාතො ඔචිත්‍යවිභවො යෙනෙති ච, රසස්ස පොසො පුට්ඨභාවො පොසෙතබ්බභාවොති ච වාක්‍යං.

105. “已了知”等。所谓“了知适宜之成就者”(viññātocityavibhavo)，是指诗人因得到此类诗人之助，而具足名为“了知适宜”之成就，彼应远离、应弃绝名为“不适宜”之过失(dūsana)。由是，因远离过失，于适宜之事善加培育、增益时，则美感(rasa)得以滋养，即可谓“甘美”之应品尝者，亦得以圆满。‘适宜即是成就’、‘由彼而了知适宜之成就’、以及‘美感之滋养，即是滋长之状态、应受滋养之状态’，此即是其句义。

යථා –

如：

106.

106.

යො [Pg.133] මාරසෙනමාසන්න-මාසන්නවිජයුස්සවො;

තිණායපි න මඤ්ඤිත්ථ, සො වො දෙතු ජයං ජිනො.

彼胜利庆典已临近之胜者，于逼近之魔军，视若草芥亦不为；愿彼胜者(jina)赐予汝等胜利。

106. ‘‘යථෙ’’ත්‍යුදාහරති ‘‘යො’’ඉච්චාදි. විජයො පරාභිභවො ආසන්නො විජයො එව උස්සවො අබ්භුදයො නිප්පටිපක්ඛා පවත්ති යස්ස එදිසො යො ආසන්නං අත්තනො සමීපමුපගතං මාරසෙනං තිණායපි න මඤ්ඤිත්ථ තිණම්පි න මඤ්ඤිත්ථ, තිණතොපි හීනං මඤ්ඤිත්ථ, සො ජිනො මාරජි වො තුම්හාකං ජයං දෙතූති විදධාතු. එත්ථ ජයාසීසනා ‘‘ජිනො’’ති අච්චන්තමුචිතං, යො අජිනි පඤ්චමාරෙති ජිනො පරාභිභවෙකරසො, තස්ස පරෙසං විජයප්පදානෙ සාමත්ථියෙකයොගො සියාති. ‘‘මාරසෙනමාසන්නං තිණායපි න මඤ්ඤිත්ථා’’ති ඉදං පනෙත්ථ අතිසමුචිතං යතො සමීපමුපගතම්පි තාදිසං මාරසෙනං තිණතොපි හීනං මඤ්ඤි, තෙනස්ස පරෙසං විජයප්පදානෙකරසතා විසෙසතො යුත්තාති.

106. 以“如”字举例，即“彼”等偈。胜利(vijayo)即是降伏(parābhibhava)。胜利临近，胜利即是庆典(ussavo)、是兴盛(abbhudayo)，其行进已无敌对(nippaṭipakkhā pavatti)，具此特质之彼，于逼近、来到自身跟前之魔军，视若草芥亦不为，甚至视其比草芥还低劣。彼胜者(jino)，即降魔者(māraji)，愿他赐予(detu)汝等胜利。此处，于祈愿胜利时，用“胜者”一词极为适宜，因其战胜五魔(pañcamāra)故为胜者，其唯一本质即是降伏，故彼具有赐予他人胜利之独一无二的能力。‘于逼近之魔军，视若草芥亦不为’，此句于此极为适宜，因其连如此逼近之魔军亦视为比草芥还低劣，由是，其赐予他人胜利之唯一本质，便显得格外恰当。

106. ඉහ සත්ථෙ සබ්බත්ථ සඞ්ඛෙපක්කමමිච්ඡන්තොපි ආචරියො ඔචිත්‍යං නාම ආදරෙන සග්ගරූහි උග්ගණ්හිත්වා පයුජ්ජිතබ්බමිච්චෙවං විත්ථාරෙන සිස්සෙ අනුසාසිත්වා ඉදානි ඔචිත්‍යහීනපරිහරණත්ථං ‘‘යො මාරසෙනමාසන්නෙ’’ච්චාදිනා ලක්ඛියමුදාහරති. ආසන්නවිජයුස්සවො අදූරසත්තුවිජයසඞ්ඛාතඋස්සවො, අථ වා අච්චාසන්නපටිපක්ඛවිරහප්පවත්තිසඞ්ඛාතඅභිවුද්ධියා සමන්නාගතො යො ජිනො ආසන්නං අනෙකප්පකාරභිංසනකරූපෙන අත්තනො සමීපමාගතං මාරසෙනං මාරබලං තිණායපි තිණලවං කත්වාපි න මඤ්ඤිත්ථ සල්ලක්ඛණං නාකාසි, සො ජිනො සො ජිතපඤ්චමාරො වො තුම්හාකං ජයං දෙතූති. එත්ථ යො පඤ්චමාරෙ ජිතත්තා ජිනො නාම හොති, සො පරාභිභවනෙ අසහායකිච්චත්තා පරෙසං ජයදානෙ සාමත්ථියයුත්තොති ‘‘ජයං දෙතූ’’ති කතං ජයාසීසනමතිඋචිතං [Pg.134] හොති, ජයදානෙ සාමත්ථියස්සෙව පොසකත්තා. ‘‘මාරසෙනමාසන්නං තිණායපි න මඤ්ඤිත්ථා’’ති ඉදං වත්තබ්බමෙව නත්ථීති. එවං අච්චන්තඋචිතපයොගෙන ඔචිත්‍යහීනදොසො නිරාකතොති. විජයො එව උස්සවො, ආසන්නො විජයුස්සවො යස්සෙති විග්ගහො.

106. 于此论中，导师虽欲处处从略，然亦希望弟子能以尊重心，善学并运用名为“适宜”(ocitya)之法，故如此详细教导。如今为远离不适宜之过，以“彼于逼近之魔军”等偈，举例说明其特征。‘胜利庆典已临近者’(āsannavijayussavo)，即名为“战胜不远之敌”的庆典；或谓：具足名为“极近无敌之行进”的增长(abhivuddhi)之彼胜者(jina)，于以种种恐怖之相逼近自身之魔军(mārasena)、魔力(mārabala)，视若草芥(tiṇalava)亦不为，不加思量。彼胜者，即战胜五魔(jitapañcamāra)者，愿赐予汝等胜利。此处，因其战胜五魔而名为胜者，又因其于降伏之事上无需助伴，故具足赐予他人胜利之能力，是故“愿赐胜利”之祈愿(jayāsīsana)极为适宜，因其能滋养赐予胜利之能力故。‘于逼近之魔军，视若草芥亦不为’，此句之妙，无需多言。如是，以极为适宜之运用，则远离不适宜(ocityahīna)之过失(dosa)。‘胜利即是庆典，胜利庆典已临近于彼’，此为复合词之解析。

107.

107.

ආරද්ධකත්තුකම්මාදි-කමාතික්කමලඞ්ඝනෙ;

භග්ගරීතිවිරොධො’යං, ගතිං න ක්වාපි වින්දති.

于已开始之作格(kattu)、业格(kamma)等次第，若有逾越、违越，此即“破则”(bhaggarīti)之过，于任何处皆不得安立。

107. ‘‘ආරද්ධ’’ඉච්චාදි. කත්තා ච කම්මඤ්ච තානි ආදීනි යෙසං කරණාදීනං ආරද්ධානි වත්තුං පට්ඨපිතානි කත්තුකම්මාදීනි තෙසං කමො තස්ස අතික්කමො පරිච්චාගො තස්ස ලඞ්ඝනෙ සති, වත්තුමාරද්ධකත්තුකම්මාදිකමානතික්කමෙති වුත්තං හොති. අයං යථාවුත්තො භග්ගරීතිවිරොධො ක්වාපි කත්ථචිපි ඨානෙ ගතිං න වින්දති පතිට්ඨං න ලභතෙ.

107. “已开始”等。作格(kattā)、业格(kamma)，以及以彼等为首之具格(karaṇa)等，此等已开始、已建立宣说之作格、业格等，其次第，及其逾越(atikkama)、舍弃(pariccāga)，于此违越(laṅghana)发生时，即所谓“逾越已开始宣说之作格、业格等之次第”。如是所说之“破则”之过(bhaggarītivirodha)，于任何处皆不得安立(gati/patiṭṭha)。

107. ‘‘ආරද්ධි’’ච්චාදි. ආරද්ධකත්තුකම්මාදිකමාතික්කමලඞ්ඝනෙ වත්තුමාරද්ධකත්තුකම්මාදීනං කමපරිච්චාගස්සාතික්කමෙ අයං යථාවුත්තභග්ගරීතිවිරොධො ක්වාපි කත්ථචිපි ඨානෙ ගතිං පතිට්ඨං න වින්දති න ලභතෙති. ආරද්ධානි ච තානි කත්තුකම්මාදීනි යෙසං කරණාදීනං තෙසං කමස්ස අතික්කමො තස්ස ලඞ්ඝනන්ති විග්ගහො.

107. “已开始”等。于逾越、违越已开始之作格、业格等次第，即于逾越已开始宣说之作格、业格等之次第舍弃中，此如前所说之“破则”之过(bhaggarītivirodha)，于任何处皆不得安立(gati/patiṭṭha)。‘已开始之作格、业格等，以具格(karaṇa)等为其余，彼等次第之逾越，即是其违越’——此为复合词之解析(viggaho)。

යථා –

如：

108.

108.

සුජනඤ්ඤාන’මිත්ථීනං, විස්සාසො නො’පපජ්ජතෙ;

විසස්ස සිඞ්ගිනො රොග-නදීරාජකුලස්ස ච.

于恶人、女人、毒物、有角兽、疾病、河流及王族，不应生信。

109.

109.

භෙසජ්ජෙ විහිතෙ සුද්ධ-බුද්ධාදිරතනත්තයෙ;

පසාද’මාචරෙ නිච්චං, සජ්ජනෙ සගුණෙපි ච.

于已制定的药物中，于纯净的佛陀等三宝中，于善人、有德者中，应常行净信。

108-109. එත්ථ ච ‘‘සුජන’’මිච්චාදිකෙ ‘‘භෙසජ්ජෙ’’ඉච්චාදිකෙ ච ගාථාද්වයෙ ඡට්ඨියා, සත්තමියා ච අපරිච්චාගෙන නාත්ථරීතියා භඞ්ගො, චකාරස්සෙකස්ස කතත්තා න සද්දරීතියා [Pg.135] භඞ්ගො. බහූනමත්ථානඤ්හි සමුච්චයත්ථං වාක්‍යෙ එකො වා චකාරො කාතබ්බො පටිපදං වා.

108-109. 此处，“善人”等偈与“医药”等偈此二颂中，因第六格与第七格未被舍弃，故无义理之破格；因“ca”字仅用一次，故无声律之破格。为聚合众多义理，句中或用一“ca”字，或于每词之后皆用。

108. ‘‘සුජනෙ’’ච්චාදි. සුජනඤ්ඤානං සජ්ජනෙහි අඤ්ඤෙසං දුජ්ජනානඤ්ච ඉත්ථීනඤ්ච විසස්ස ජීවිතහරණසමත්ථස්ස සිඞ්ගිනො විසාණවතො ච රොගනදීරාජකුලස්ස ච විස්සාසො සංසග්ගො න උපපජ්ජතෙ කිඤ්චිකාලෙ විරුජ්ඣනතො න යුජ්ජතෙති. එත්ථ ආරද්ධස්ස ඡට්ඨුන්තක්කමස්ස සබ්බත්ථ අපරිච්චාගතො අත්ථරීතිභඞ්ගො ච, යුත්තට්ඨානෙ එකස්සෙව චකාරස්ස යුත්තත්තා සද්දරීතිභඞ්ගො ච නත්ථි. චසද්දස්ස අනෙකත්ථසමුච්චයත්තා ‘‘සුජනඤ්ඤානඤ්චා’’තිආදිම්හි වා, ඉහ වුත්තනියාමෙන අවසානෙ වා, සබ්බත්ථ වා යොජනමරහති.

108. “善人”等句。对善人之外者，即恶人与女人，以及能夺取性命之毒物、有角之兽、疾病、河流与王族，不应信赖、交往，因其随时可能相违，故不适宜。此处，已开始使用的第六格贯穿各处而未舍弃，故无义理之破格；于适当之处仅用一“ca”字，故亦无声律之破格。“ca”字有多义聚合之用，故于“sujanaññānañcā”等处，或如前述规则置于句末，或于各处连接，皆为合宜。

109. ‘‘භෙසජ්ජෙ’’ච්චාදිගාථායම්පි එසෙව නයො සත්තමීමත්තමෙව විසෙසො. විහිතෙ පථ්‍යෙ භෙසජ්ජෙ ඔසධෙ ච සුද්ධබුද්ධාදිරතනත්තයෙ ච සජ්ජනෙ සාධුජනෙ ච අපි පුනපි සගුණෙ විජ්ජමානගුණෙ ච පසාදං අත්තනො චිත්තපසාදං නිච්චං සතතං ආචරෙ සප්පුරිසො කරෙය්‍ය සෙවෙය්‍යාති.

109. “医药”等偈颂，其理亦同，唯第七格为异。于已制定的适宜药物，于清净的佛陀等三宝，于善人、贤者，复于有德、具德者，善士应恒常生起、修习内心之净信。

සසංසයස්ස යථා –

有疑义者，如：

110.

110.

මුනින්දචන්දිමාලොක-රසලොලවිලොචනො;

ජනො’වක්කන්තපන්ථො’ව,රංසිදස්සනපීණිතො.

犹如迷途之人，其眼贪求牟尼王之月光，因见光辉而喜足。

110. ‘‘මුනින්දෙ’’ච්චාදි. එත්ථ රංසිසද්දො සසංසයං පරිහරති.

110. “牟尼王”等句。此处“光辉”一词消除了疑义。

110. සසංසයපරිහාරලක්ඛියභූතා ‘‘මුනින්දි’’ච්චාදිගාථා අනන්තරපරිච්ඡෙදෙ වුත්තත්ථාව. රංසිසද්දොයෙව හි විසෙසො, එත්ථ රංසිසද්දෙන සුණන්තානං උප්පජ්ජමානසංසයෙන සසංසයභූතං බන්ධදොසමොහතීති.

110. 具有消除疑义特征的“牟尼王”等偈颂，其义已于前一章述说。唯“光辉”一词是其差别，此处正是以“光辉”一词，消除了因听者生起疑惑而造成的、具有疑义的作法之过。

111.

111.

සංසයායෙව [Pg.136] යං කිඤ්චි, යදි කීළාදිහෙතුනා;

පයුජ්ජතෙ න දොසො’ව, සසංසයසමප්පිතො.

若为嬉戏等因由，任何具疑义之语，仅为生疑而使用者，则非过失。

111. ‘‘සංසයෙ’’ච්චාදි. කීළාදීති ආදිසද්දෙන ආකිණ්ණසම්මන්තනාදිං සඞ්ගණ්හාති, කීළාදිහෙතුනා යං කිඤ්චි සංසයායෙව යදි පයුජ්ජතෙති සම්බන්ධො.

111. “为疑义”等句。‘嬉戏等’中之‘等’字，包含杂谈、商议等。‘若为嬉戏等因由，任何仅为生疑而使用者’，此乃其关联。

111. ‘‘සංසයායෙවෙ’’ච්චාදි. කීළාදිහෙතුනා කීළාසම්බාධසම්මන්තනාදිකාරණෙන යං කිඤ්චි සංසයුප්පාදනසමත්ථං යං කිඤ්චි පදං සංසයාය එව සොතූනං උප්පජ්ජමානසංසයත්ථමෙව යදි පයුජ්ජතෙ තස්මිං බන්ධනෙ වත්තාරෙහි පයුජ්ජතෙ චෙ, සසංසයසමප්පිතො සසංසයදොසසහිතො බන්ධො න දොසොව අදුට්ඨොවාති. සසංසයෙන සමප්පිතොති විග්ගහො.

111. “仅为疑义”等句。因嬉戏、问答、商议等缘由，任何能生疑义之词，若说者于作法中，仅为令听者生疑而使用，则此具疑义、含疑义之过的作法，并非过失，亦非有瑕。‘与疑义相应’，此乃其释。

යථා –

如：

112.

112.

යාතෙ දුතියංනිලයං, ගුරුම්හි සකගෙහතො;

පාපුණෙය්‍යාම නියතං, සුඛ’මජ්ඣයනාදිනා.

师尊自其家，前往第二宅，我等必将由修学，获得安乐。

112. ‘‘යාතෙ’’ච්චාදි. ගුරුම්හි අජ්ඣාපකෙ සකගෙහතො අත්තනො මූලනිලයතො දුතියං නිලයං දුතියං ඝරං යාතෙ සති නියතමෙකන්තමජ්ඣයනාදිනා සුඛං පාපුණෙය්‍යාමාති අයමනිච්ඡිතත්ථො. ගුරුම්හි සුරාචරියෙ සකගෙහතො අත්තනො ජාතරාසිතො දුතියං නිලයං දුතියං රාසිං යාතෙ සති නියතමජ්ඣයනාදිනා සුඛං පාපුණෙය්‍යාමාති අයමෙත්ථ ඉච්ඡිතත්ථො.

112. “前往”等句。当导师（ajjhāpaka）从自家，即其本宅，前往第二住所，即第二家时，我等必能因学习等而得安乐——此为非意欲之义。当岁星（surācariya, 即木星）从其本宫（sakageha），即其所属星座（jātarāsi），行至第二宫（dutiyaṃ nilayaṃ），即第二星座时，我等必能因学习等而得安乐——此为此处意欲之义。

112. ‘‘යාතෙ’’ච්චාදි. ගුරුම්හි ආචරියෙ සකගෙහතො අත්තනො වාසාගාරතො දුතියං නිලයං දුතියං ඝරංයාතෙ සති, අයමනිච්ඡිතත්ථො. ගුරුම්හි සුරාචරියෙ සකගෙහතො අත්තනො ජාතරාසිතො දුතියං නිලයං දුතියං [Pg.137] රාසිං යාතෙ ගතෙ සති අනුකූලත්තා නියතමෙකන්තෙන අජ්ඣයනාදිනා උග්ගහණාදිනා සුඛං මානසිකසුඛං, නො චෙ සුඛකාරණං ගන්ථපරිසමත්තිං පාපුණෙය්‍යාමාති. උභයපක්ඛස්සාපි අපරත්ථෙ අත්ථො සාධාරණො හොති. එත්ථ අජ්ඣයනසද්දසන්නිධානෙන පයුත්තගුරුසද්දස්ස ආචරියත්ථවාචකත්තෙපි ඉච්ඡිතත්ථගොපනත්ථං පයුත්තත්තා අදුට්ඨොති.

112. “前往”等句。当导师（ācariya）从自家，即其住处，前往第二住所，即第二家时，此为非意欲之义。当岁星（surācariya）从其本宫（sakageha），即其所属星座（jātarāsi），行至第二宫（dutiyaṃ nilayaṃ），即第二星座时，因其顺遂，我等必能因学习、领会等而获得安乐，即内心之乐，并能达成我等安乐之因——典籍的圆满。于两种解释，其另一义理亦共通。此处，虽因邻近“学习”一词而使用意为导师的“guru”字，然其为隐藏意欲之义而用，故非过失。

113.

113.

සුභගා භගිනී සා’යං, එතස්සි’ච්චෙවමාදිකං;

න ‘‘ගාම්ම’’මිති නිද්දිට්ඨං, කවීහි සකලෙහිපි.

“此君之妹甚美”，如此等等之言，所有诗人皆不称其为“粗俗”。

113. ‘‘සුභගා’’ඉච්චාදි. ඉච්චෙවමාදිකං භගිනීඉච්චෙවමාදිකං.

113. “甚美”等句。‘如此等等’，即‘妹妹’等如此等等。

113. ‘‘සුභගෙ’’ච්චාදි. එතස්ස පුරිසස්ස සා අයං භගිනී සුභගා සුන්දරාති ඉච්චෙවමාදිකං සකලෙහි කවීහි අපි න ගාම්මමිති ගාම්මදොසෙන න දුට්ඨමිති නිද්දිට්ඨන්ති. සුභං සුන්දරභාවං ගතාති ‘‘සුභගා’’ති අග්ගහෙත්වා බහුබ්බීහිසමාසෙ කතෙ ලබ්භමානත්ථස්ස අසබ්භභාවෙපි කවීනං චිත්තඛෙදං න ජනෙතීති අධිප්පායො. ඉති එවං අයං පකාරො ආදි අස්ස ඊදිසස්ස වාක්‍යස්සාති වාක්‍යං.

113. “甚美”等句。‘此男子的这位妹妹甚美（subhagā sundarā）’，如此等等之言，所有诗人皆不称其为‘粗俗’，即不认为其被粗俗之过所染。其意为：即便不将“subhagā”解作“已达美好状态者”，而作多财格复合词时，所获之义虽有不雅（asabbha），亦不令诗人心生烦恼。末句是对“evamādikaṃ”（如此等等）的解释，意为此类文句之开端。

114.

114.

දුට්ඨාලඞ්කාරවිගමෙ, සොභනාලඞ්කතික්කමො;

අලඞ්කාරපරිච්ඡෙදෙ, ආවිභාවං ගමිස්සති.

有过之饰去除时，善饰之法，将于饰论章中显明。

114. ‘‘දුට්ඨ’’ඉච්චාදි. දුට්ඨාලඞ්කාරස්ස දොසදූසිතස්ස අලඞ්කාරස්ස විගමෙ අපගමෙ සති.

114. “有过”等句。有过之饰，即被过患染污之饰，当其去除、远离时。

114. ‘‘දුට්ඨි’’ච්චාදි. දුට්ඨාලඞ්කාරවිගමෙ දොසදුට්ඨස්ස අලඞ්කාරස්ස අපගමෙ සති සොභනාලඞ්කතික්කමො පසත්ථානමලඞ්කාරානං පවත්තිආකාරො අලඞ්කාරපරිච්ඡෙදෙ අලඞ්කාරපකාසකත්තා තන්නාමකෙ පරිච්ඡෙදෙ ආවිභාවං පකාසත්තං ගමිස්සති පාපුණිස්සතීති. පරිච්ඡිජ්ජතීති පරිච්ඡෙදො. අලඞ්කාරපකාසකත්තා තදත්ථෙන අලඞ්කාරො ච සො පරිච්ඡෙදො චෙති විග්ගහො.

114. “有过”等句。当有过之饰，即被过患染污之饰去除时，善饰之法，即值得称赞之诸饰的呈现方式，将于饰论章中，即因其阐明诸饰而得名之章节中，得以显现、明了。所谓“章”（pariccheda），因其有所界定。其复合词可解作：因其阐明庄严（alaṅkāra），故此章亦为庄严，且其本身为一章（pariccheda）。

115.

115.

දොසෙ [Pg.138] පරීහරිතුමෙස වරො’පදෙසො,සත්ථන්තරානුසරණෙන කතො මයෙවං;

විඤ්ඤායි’මං ගුරුවරාන’ධිකප්පසාදා,දොසෙ පරං පරිහරෙය්‍ය යසොභිලාසී.

此为远离过失之殊胜教诫，我依循他论而作；由对诸胜师之大净信了知此已，求名者应极远离过失。

ඉති සඞ්ඝරක්ඛිතමහාසාමිපාදවිරචිතෙ

如是僧护大长老足下所造

සුබොධාලඞ්කාරෙ

《易解庄严》中

දොසපරිහාරාවබොධො නාම

名为“明辨远离过失”

දුතියො පරිච්ඡෙදො.

第二章。

115. ‘‘දොසෙ’’ඉච්චාදි. දොසෙ යථාවුත්තෙ පදදොසාදිකෙ පරිහරිතුං පරිච්චජිතුං එසො වරො උත්තමො උපදෙසො සත්ථන්තරානං බහූනං අනුසරණෙන අනුගමෙන මයා එවං කතො නිප්ඵාදිතො, ඉමං උපදෙසං ගුරුවරානං අධිකප්පසාදා මහතා පසාදෙන න අප්පකෙන, තථාවිධෙන තාදිසස්ස මහතො අත්ථස්ස අපසිජ්ඣනතො, විඤ්ඤාය ජානිත්වා ආදරතො කරෙය්‍ය දොසෙ යථාවුත්තෙ දොසෙ යසො පරිසුද්ධබන්ධනං ක්‍රියාලක්ඛණතො එකන්තෙන කිත්තිහෙතුත්තා, තංසබ්භාවා කිත්ති වා, තං අභිලසති සීලෙනෙති යසොභිලාසී පරං අච්චන්තමෙව පරිහරෙය්‍ය දූරතො කරෙය්‍ය.

115. “过失”等者。为远离、舍弃如前所述的句过失等，此为最殊胜之教诫。我依循、随行众多他论而如是作成。应由对诸胜师之大净信——非由少信，因若非如此则无法成就此等重大利益——了知、明白此教诫，并恭敬行之。此中，‘名誉’(yaso)即清净的作语，因其行相，是绝对的名声之因，或因其存在而有名声。‘求名者’(yasobhilāsī)即是希求于此之人，他应当极其、彻底地远离、避开如前所述的过失。

ඉති සුබොධාලඞ්කාරෙ මහාසාමිනාමිකායං ටීකායං

如是，于《易解庄严》之大长老疏中。

දොසපරිහාරාවබොධපරිච්ඡෙදො දුතියො.

明辨远离过失章 第二。

115. ‘‘දොසෙ’’ච්චාදි. දොසෙ යථාවුත්තපදදොසාදිකෙ පරිහරිතුමපනෙතුං වරො උත්තමො එසො උපදෙසො සත්ථන්තරානුසරණෙන බහූනං බාහිරසත්ථානං අනුස්සතියා මයා එවං අනන්තරුද්දිට්ඨක්කමෙන කතො විරචිතො, ඉමං උපදෙසං ගුරුවරානං අධිකප්පසාදා අධිකප්පසාදෙන විඤ්ඤාය සභාවතො ඤත්වා යසොභිලාසී යසපටිලාභකාරණත්තා [Pg.139] කාරණෙ කාරියොපචාරෙන දොසාපගමෙන පරිසුද්ධබන්ධනං වා තාදිසබන්ධනහෙතු උප්පජ්ජමානකිත්තිං වා ඉච්ඡන්තො පඤ්ඤවා දොසෙ යථාවුත්තදොසෙ පරං අතිසයෙන පරිහරෙය්‍ය දූරතො කරෙය්‍යාති. එත්ථ පුබ්බද්ධෙන දොසපරිහාරපරිච්ඡෙදස්ස පසත්ථභාවො දස්සිතො, අපරද්ධෙන සිස්සජනානුසාසනං දස්සිතං හොති. තථා පුබ්බද්ධෙන කරුණාපුබ්බඞ්ගමපඤ්ඤාකිච්චං දස්සිතං, අපරද්ධෙන පඤ්ඤාපුබ්බඞ්ගමකරුණාකිච්චං දස්සිතං. තථා පුබ්බද්ධෙන අත්තහිතසම්පත්ති, අපරද්ධෙන පරහිතසම්පත්ති දස්සිතාති. එවමනෙකාකාරදීපිකාය ඉමාය ගාථාය පරිච්ඡෙදං නිගමෙති. අඤ්ඤෙ සත්ථා සත්ථන්තරා, අන්තරසද්දො හි අඤ්ඤසද්දපරියායො. යථා ‘‘ගාමන්තරං න ගච්ඡෙය්‍යා’’ති. යසං අභිලසති සීලෙනාති වාක්‍යං.

115. “过失”等者。为远离、断除如前所述的句过失等，此为最胜之教诫。我忆念众多外部论典，依前述次第而如是造。有智者应由对诸胜师之大净信，如实了知此教诫。希求名誉者——即希求因去除过失而有的清净作语，或希求因有此等作语而生的名声者（此乃以果喻因，因其为得誉之因）——应极其、格外远离、避开如前所述的过失。此处，前半偈显示了远离过失章的优越性，后半偈则显示了对弟子的教诫。同样，前半偈显示了以悲为先的慧业，后半偈显示了以慧为先的悲业；前半偈显示了自利之成就，后半偈显示了利他之成就。如是，作者以此多方阐明之偈颂总结此章。‘他论’(satthantarā)即其他论师。此中‘antara’一词为‘其他’(añña)之同义词，如‘不应去他村’。‘天性希求名誉’(Yasaṃ abhilasati sīlena)是此句之义。

ඉති සුබොධාලඞ්කාරනිස්සයෙ

如是，于《易解庄严》义疏中

දුතියො පරිච්ඡෙදො.

第二章。

3. ගුණාවබොධපරිච්ඡෙද

3. 功德觉知章

අනුසන්ධිවණ්ණනා

关联释义

116.

116.

සම්භවන්ති ගුණා යස්මා,දොසානෙ’ව’මතික්කමෙ;

දස්සෙස්සං තෙ තතො දානි,සද්දෙ සම්භූසයන්ති යෙ.

功德由此生，超越诸过失；我今将宣说，能饰音声者。

116. එවං දොසපරිහාරොපදෙසං දස්සෙත්වා ඉදානි දොසපරිහාරා සමුපගතගුණං උපදස්සිතුමධිකාරං විරචයන්තො ආහ ‘‘සම්භවන්ති’’ඉච්චාදි. දොසානං යථාවුත්තානං පදදොසාදීනං එවං යථාවුත්තනයෙන අතික්කමෙ සති ගුණා ධම්මා [Pg.140] සද්දාලඞ්කාරසභාවා පසාදාදයො යස්මා කාරණා සම්භවන්ති සිජ්ඣන්ති, තඤ්ච ‘‘පසාදො කිලිට්ඨාදීනං වජ්ජනා සම්භවතී’’ත්‍යාදිනා යථායොගං විඤ්ඤෙය්‍යං, තතො තස්මා කාරණා යෙ ගුණා සද්දෙ සම්භූසයන්ති අලඞ්කරොන්ති, තෙ සද්දාලඞ්කාරසඞ්ඛාතෙ ගුණෙ ඉදානි දස්සෙස්සං උපදිසිස්සාමි.

116. 既已显示避免过失的教诫，现在为了显示因避免过失而获得的功德，他撰写了“由此生起”等（偈颂），并说：如前所述的字句过失等，若能以如前所述的方式超越，则具有音声庄严特性的功德法，即明净等，因此而生起并成就。而“明净因远离染污等而生起”等（义理），应依其相应之处而理解。因此，那些能庄严音声的功德，即所谓的音声庄严，我现在将予以说明和指示。

116. එවං දොසපරිහාරපවෙසොපායං දස්සෙත්වා ඉදානි යථාවුත්තදොසානං පරිහාරෙන ‘‘බන්ධනිස්සිතගුණා එතෙ’’ති දස්සෙතුං පුබ්බාපරපරිච්ඡෙදානං සම්බන්ධං ඝටෙන්තො ‘‘සම්භවන්ති’’ච්චාදිගාථමාහ. දොසානං නිද්දිට්ඨපදදොසාදීනං එවං අනන්තරපරිච්ඡෙදෙ නිද්දිට්ඨක්කමෙන අතික්කමෙ සති ගුණා පසාදාදිසද්දාලඞ්කාරසඞ්ඛාතා පසාදාදයො සද්දධම්මා යස්මා සම්භවන්ති, තතො යෙ සද්දධම්මා සද්දෙ සම්භූසයන්ති සජ්ජන්ති, තෙ සද්දධම්මෙ දස්සෙස්සං පකාසිස්සාමීති. එත්ථ කිලිට්ඨදොසබ්‍යාකිණ්ණදොසපරිහාරෙහි පසාදාලඞ්කාරො සිජ්ඣති, සෙසාපි යථාලාභතො ඤාතබ්බා.

116. 既已显示避免过失的入门方法，现在为了通过避免如前所述的过失，来显示“这些是依于构作的功德”，从而连接前后章节的关联，他说了“由此生起”等偈。如前所述的过失，即已指出的字句过失等，若能以在前一章中已指出的方式超越，则明净等被算作音声庄严的功德，即明净等音声法，因此而生起。因此，我将开示那些能庄严音声的音声法。此处，通过避免染污过失和混杂过失，可成就明净庄严，其余的也应依其相应之处而了知。

සද්දාලඞ්කාරඋද්දෙසවණ්ණනා

音声庄严概要释义

117.

117.

පසාදො’ජො මධුරතා,සමතා සුඛුමාලතා;

සිලෙසො’දාරතා කන්ති,අත්ථබ්‍යත්තිසමාධයො.

明净、强力、甘美，均齐、柔和；黏合、崇高、优美，义显、移转。

117. ඉදානි තෙ විභජති ‘‘පසාදො’’ඉච්චාදිනා පසත්ථි පසාදො පකාසත්ථතා, ඔජො සමාසවුත්තිබාහුල්ලං අත්ථපාරිණත්‍යඤ්ච, මධුරතා සද්දානං රසවන්තතා, සමතා පජ්ජාපෙක්ඛාය චතුන්නං පාදානමෙකජාතියසම්බන්ධතා, ගජ්ජාපෙක්ඛාය තු පදානං, සුඛුමාලතා අඵරුසක්ඛරබාහුල්ලං, සිලෙසනං සිලෙසො බන්ධගාරවං, උදාරතා උක්කංසතා කෙනචි අත්ථෙන සනාථතා විසිට්ඨවිසෙසනයුත්තතා ච, කන්ති සබ්බලොකමනොහරතා, අත්ථබ්‍යත්ති සිද්ධෙන [Pg.141] ඤායෙන වා අභිධෙය්‍යස්ස ගහණං, සමාධි ලොකප්පතීත්‍යනුසාරිඅමුඛ්‍යත්ථතා, තෙසු ඔජඋදාරතා සද්දත්ථගුණා, සමාධි අත්ථගුණො, අත්ථානුගාමිත්තා එත්ථ සද්දානං, අඤ්ඤෙ තු සද්දගුණාව.

117. 现在他以“明净”等词来分别解释这些（功德）。“明净”是明晰之义，即显现之义；“强力”是复合词语的丰富性，以及意义的圆满；“甘美”是音声的有味性，即悦耳性；“均齐”就诗而言，是四句之间具有同类关联性；就散文而言，则是词语之间（具有同类关联性）；“柔和”是多用不粗厉之音节；“黏合”是构作的稳重；“崇高”是卓越性，即因某种意义而具价值，以及使用殊胜修饰语；“优美”是令一切世人悦意；“义显”是依已成立之理或方法，理解所指之义；“移转”是依世俗惯例而有的非主要意义。其中，强力与崇高是音声与意义的功德，移转是意义的功德，此处音声随顺于意义，其余的则都是音声的功德。

117. ඉදානි ‘‘පසාදොජො’’ඉච්චාදිනා තෙ සද්දාලඞ්කාරෙ කමෙන විභජිතුං උද්දිසති. පසාදො පසන්නඵළිකාවලි අත්තනි ආවුනිතරත්තකම්බලසුත්තමිව සද්දානං අත්ථස්ස පසාදනසඞ්ඛාතො පසාදාලඞ්කාරො ච, ඔජො සමාසවුත්තිබාහුල්‍යඅත්ථපාරිණත්‍යසඞ්ඛතො සද්දත්ථානං ගුණො ච, මධුරතා සද්දානං රසවන්තභාවසඞ්ඛාතකණ්ණමධුරතා ච, සමතා පජ්ජෙ පාදස්ස සුතිතො සදිසතා ච, ගජ්ජෙ පදානං තථෙව සදිසතාති එවං පාදානං පදානඤ්ච තුල්‍යගුණතා ච, සුඛුමාලතා වණ්ණානං අතිඵරුසඅතිසිථිලභාවං විනා සමප්පමාණමුදුගුණො ච, සිලෙසො ඨානකරණාදිසම්භූතසභාගවණ්ණසුතීහි අච්ඡිද්දගුරුගුණො ච, උදාරතා උක්කට්ඨෙන කෙනචි අත්ථෙන බන්ධස්ස සජ්ජිතභාවො ච, විසිට්ඨවිසෙසනපදෙන යුත්තතා ච, කන්ති සබ්බෙසං පියගුණතා ච, අත්ථබ්‍යත්ති ඉච්ඡිතත්ථස්ස සිද්ධෙන වා න්‍යායෙන වා සුපාකටභාවො ච, සමාධයො ලොකප්පතීතිඅනතික්කන්තඅඤ්ඤධම්මාරොපනෙන අමුඛ්‍යත්ථතා චාති ඉමෙ සද්දත්ථගුණා දස හොන්ති. ‘‘සමාධයො’’ති තස්සෙව බහුත්තං දීපෙති, ඉමෙසු දසසු ඔජොදාරතාති ද්වෙ සද්දත්ථගුණා, සමාධි අත්ථගුණො පරියායෙන තදත්ථජොතකසද්දගුණොපි, සෙසා සත්ත සද්දගුණා එව, එතෙ සබ්බෙපි අලඞ්කරොන්ති බන්ධමනෙනාති වාක්‍යෙන අලඞ්කාරා නාම.

117. 现在他以“明净、强力”等词，次第地列举并解释这些音声庄严。“明净”是指明净庄严，犹如清澈的水晶串，或如缠绕在自身上的红毛毯线，能使音声的义理澄净；“强力”是指音声与意义的功德，即复合词语的丰富性与意义的圆满；“甘美”是指音声的有味性，即悦耳性；“均齐”是指诗中音步听觉上的相似性，以及散文中词语的相似性，如此音步与词语具有同等品质；“柔和”是指字词不粗糙、不过于松弛，而是适中柔和的品质；“黏合”是指由发音部位等产生的相似音听觉上无间断的厚重品质；“崇高”是指文辞因某种卓越意义而庄严，以及使用殊胜修饰语；“优美”是指令一切（人）喜爱的品质；“义显”是指所期望之义，通过已成立之理或方法，得以清晰显现；“移转”是指通过移置他法而不违越世俗惯例所产生的非主要意义。以上这十种是音声与意义的功德。“移转”的复数形式显示了其多样性。在这十种（功德）中，强力与崇高是两种音声与意义的功德，移转是意义的功德，间接而言，它也是照亮该意义的音声功德。其余七种则纯粹是音声的功德。所有这些都能庄严构作，因此被称为“庄严”。

සද්දාලඞ්කාරපයොජනවණ්ණනා

声饰用途释义

118.

118.

ගුණෙහෙ’තෙහි සම්පන්නො, බන්ධො කවිමනොහරො;

සම්පාදයති කත්තූනං, කිත්තිමච්චන්තනිම්මලං.

具足如是德，作品悦诗人；令作者成就，清净名恒芳。

118. ‘‘ගුණෙහි’’ච්චාදි. [Pg.142] එතෙහියෙව වුත්තෙහි දසහි ගුණෙහි ධම්මෙහි සද්දාලඞ්කාරසබ්භාවෙහි සම්පන්නො යුත්තො සමිද්ධො වා කවීනං මනො හරති සවසෙ වත්තෙතීති කවිමනොහරො කවිහදයහිලාදකාරී බන්ධො කත්තූනං බන්ධන්තානං කවීනං අච්චන්තනිම්මලං අතිසයපරිසුද්ධං අගුණලෙසෙනාප’නාලිම්පත්තා කිත්තිං ගුණඝොසං සම්පාදයති නිප්ඵාදෙති.

118. “以功德等”：此句开始。以这十种已述的功德法，即声饰的本质，作品(bandho)具足、相应或圆满，能夺取诗人的心，使其受自己支配，故称‘悦诗人心’，即令诗人心生欢悦。作品能使创作诗歌的诗人成就无比清净、极其纯净、没有丝毫过失沾染的美誉与名声。

118. ‘‘ගුණෙ’’ච්චාදි. එතෙහි ගුණෙහි ඉමෙහි සද්දාලඞ්කාරසඞ්ඛාතදසවිධසද්දධම්මෙහි සම්පන්නො සමන්නාගතො සමිද්ධො වා බන්ධො පජ්ජාදිබන්ධො කවිමනොහරො අත්තනො නිරවජ්ජත්තා කවීනං චිත්තං පීණෙන්තො කත්තූනං රචයන්තානං අච්චන්තනිම්මලං අප්පකදොසෙනාපි අසම්මිස්සත්තා අතිපරිසුද්ධං කිත්තිං බන්ධනවිසයභූතයසොරාසිං සම්පාදයති නිප්ඵාදෙතීති. ඉමිනා කාරණෙන බන්ධස්ස යථාවුත්තදසවිධගුණපරිග්ගහො සඋස්සාහං කාතබ්බොති අධිප්පායො. මනො හරතීති මනොහරො, කවීනං මනොහරො කවිමනොහරොති විග්ගහො.

118. “功德”等：此句开始。作品(bandho)，如诗歌等作品(pajjādibandho)，具足、相应或圆满于这些功德，即这十种名为声饰的法(saddadhammehi)，因其自身无过失，能令诗人们的心欢喜，使创作的诗人成就极其清净、没有丝毫过失掺杂的、极其纯净的声誉，即作品领域中的名声积累。因此，其意是作品应努力具备上述十种功德。‘夺取人心者’(Mano haratīti)即‘悦意’(manoharo)，‘夺取诗人们的心者’(kavīnaṃ manoharo)即‘悦诗人心’(kavimanoharo)——这是词的解析(viggaho)。

සද්දාලඞ්කාරනිද්දෙසවණ්ණනා

声饰解释之释义

119.

119.

අදූරාහිතසම්බන්ධ-සුභගා යා පදාවලි;

සුපසිද්ධාභිධෙය්‍යා’යං, පසාදං ජනයෙ යථා.

关联近置词序美，所说之义极显明；如是能生明净德，如下所示为例证。

119. ඉදානි යථොද්දෙසානමෙසං නිද්දෙසං සොදාහරණං කරොන්තො ආහ ‘‘අදූර’’ඉච්චාදි. අදූරෙ ආසන්නෙ අදූරෙන වා අදූරාහිතක්‍රියාකත්තුකම්මාදිපදවසෙන ආහිතො ඨපිතො කතො සම්බන්ධො අන්වයො, තෙන සුභගා මනොහරා සුපසිද්ධො සුප්පකාසො සුගම්මො අභිධෙය්‍යො අත්ථො යස්සා සාති තථා, න තු භාවත්ථො තස්ස සභාවගම්භීරත්තා. වුත්තඤ්හි –

119. 现在，依照提纲(yathoddesānaṃ)，对这些(声饰)进行带例子的解释(niddesaṃ sodāharaṇaṃ)，故说“不远”等。“不远”(adūre)即邻近(āsanne)，或通过不远安置的动词、主语、宾语等词语而建立(āhito ṭhapito kato)的关联(sambandho anvayo)，因此美好动人(subhagā manoharā)，其所表达的意义(abhidheyyo attho)非常清晰(supasiddho suppakāso)、易懂(sugammo)。但不是指深奥的真实义(bhāvattho)，因为它本身就深奥(sabhāvagambhīrattā)。正如所说：

‘‘කවීන’ධිප්පාය’මසද්දගොචරං,[Pg.143] පදෙ ඵුරන්තං මුදුකම්හි කෙවලං;

විසන්ති භාවාවගමා කතස්සමා,පකාසයන්ත්‍යා’කතියො තු තාදිසා’’ති.

诗人意趣超言表，唯于柔语中闪耀；熟悉义理能领会，如是形式自显了。

තාදිසා යා පදාවලි පදපන්ති අයං පසාදං තන්නාමකං ගුණං ජනයෙ උප්පාදයති. යථාති තමුදාහරති.

像那样的词语序列(padāvali padapanti)，这能产生一种名为“明净”(pasāda)的品质(guṇaṃ)。“如是”(Yathā)是为了举例说明。

119. ඉදානි උද්දෙසක්කමෙන එතෙසං සද්දාලඞ්කාරාදීනං නිද්දෙසං සොදාහරණං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘අදූරාහිතෙ’’ච්චාදි. අදූරෙ ආසන්නපදෙසෙ තදුපචාරෙන ආසන්නෙ වා ආහිතො ක්‍රියාය, ලද්ධක්‍රියායොගකත්තුකම්මාදිපදානං වසෙන ච කතො, නො චෙ වින්‍යාසවසෙන ඨපිතො වා සම්බන්ධො ඉච්ඡිතත්ථපතීතික්කමෙන අඤ්ඤමඤ්ඤාපෙක්ඛලක්ඛණක්‍රියාකාරකයොගො තෙන සුභගා මනොහරා, සුපසිද්ධො පසිද්ධත්ථවිසයෙ සද්දපයොගතො අතිපාකටො අභිධෙය්‍යො සද්දත්ථො යස්සා සා අයං පදාවලි පදපන්ති පසාදං පසාදනාමකං ගුණං ජනයෙ උප්පාදයති. යථාති ලක්ඛියං දස්සෙති. අදූරෙ ආහිතොති වා, උපචරිතත්තා අදූරො ච සො ආහිතො චාති වා, සො ච සො සම්බන්ධො චෙති ච, තෙන සුභගාති ච, සු අතිසයෙන පසිද්ධොති ච, සො අභිධෙය්‍යො අස්සෙති ච වාක්‍යං. එත්ථ සුපසිද්ධො නාම සද්දත්ථො, අධිප්පායත්ථො පන පකතිගම්භීරො. වුත්තඤ්හි –

119. 现在，依照提纲的顺序，展示这些声饰(saddālaṅkāra)等的解释(niddesaṃ)并附带例子(sodāharaṇaṃ)，故说“不远安置”(adūrāhite)等。“安置”(āhito)是指在附近(adūre āsannapadese)，或通过转喻(upacārena)表示邻近(āsanne)，通过动词(kriyāya)、获得动词关联的主语、宾语等词语(laddhakriyāyogakattukammādipadānaṃ)而建立(kato)，而不是通过排列(vinyāsavasena)的方式来安立(ṭhapito)。其关联(sambandho)，即通过期望意义的理解(icchitatthapatītikkamena)而具有相互依赖特征的动词与施事者(kriyākārakayogo)的结合，因此显得非常美好动人(subhagā manoharā)。这种词语序列(padāvali padapanti)，其所表达的意义(abhidheyyo saddattho)在已知的意义领域中(pasiddhatthavisaye)，由于词语的使用(saddapayogato)而极为明显(supasiddho atipākaṭo)。这种词语序列能够产生名为“明净”(pasāda)的品质(guṇaṃ)。“如是”(Yathā)是为了指示其特征(lakkhiyaṃ dasseti)。此句亦可作如下解析：或作“不远安置”(Adūre āhito)；或因其为转喻(upacaritattā)，故作“不远”(adūro)与“安置”(āhito)；亦作“此与此之关联”(so ca so sambandho ceti)；亦作“因此而美”(tena subhagā)；亦作“su”为“极其”(atisayena)，“pasiddho”为“显明”；亦作“此乃其所说义”(so abhidheyyo assa)。这里所说的“极显明”(supasiddho)指的是词语的意义(saddattho)，而其意趣(adhippāyattho)则本性深奥(pakatigambhīro)。正如所说：

‘‘කවීන’ධිප්පාය’මසද්දගොචරං,පදෙ ඵුරන්තං මුදුකම්හි කෙවලං;

විසන්ති භාවාවගමා කතස්සමා,පකාසයන්ත්‍යා’කතියො තු තාදිසා’’ති.

诗人意趣超言表，唯于柔语中闪耀；熟悉义理能领会，如是形式自显了。

තස්සත්ථො – අසද්දගොචරං සද්දස්ස අවිසයං හුත්වා මුදුකම්හි පදෙ කෙවලං විසුං ඵුරන්තං චාපෙන්තං කවීනධිප්පායං කවීනමජ්ඣාසයං [Pg.144] කතස්සමා සද්දත්ථවිසයෙ කතපරිචයා පණ්ඩිතා භාවාවගමා පදත්ථාවබොධෙන විසන්ති පවිසන්ති, තාදිසා ආකතියො තු සද්දසද්දත්ථානං ආකාරා පකාසයන්ති අධිප්පායත්ථං ජොතෙන්තීති.

其义如下：诗人的意趣(kavīnadhippāyaṃ)，即诗人的心意(kavīnamajjhāsayaṃ)，是言语无法触及(asaddagocaraṃ saddassa avisayaṃ)的，仅仅在柔和的语句(mudukamhi pade)中独自(kevalaṃ visuṃ)闪耀(phurantaṃ cāpentaṃ)。因为在词语和意义的领域中已熟悉(saddatthavisaye kataparicayā)，智者(paṇḍitā)通过对词语意义的理解(padatthāvabodhena)而深入(visanti pavisanti)领会其真实义(bhāvāvagamā)。像那样的形式(tādisā ākatiyo)则揭示了词语和词语意义的形状(saddānaṃ saddatthānaṃ ākārā)，照亮其意趣(adhippāyatthaṃ jotenti)。

120.

120.

අලඞ්කරොන්තා වදනං, මුනිනො’ධරරංසියො;

සොභන්තෙ’රුණරංසී’ව, සම්පතන්තා’ම්බුජොදරෙ.

庄严牟尼面，彼唇之光辉，犹如晨曦光，降于莲心而闪耀。

120. ‘‘අලඞ්කරොන්තා’’ඉච්චාදි. මුනිනො සම්මාසම්බුද්ධස්ස වදනං සභාවමධුරපකතිමුඛං අලඞ්කරොන්තා සජ්ජන්තා සොභයමානා අධරානං රංසියො සුපක්කබිම්බඵලොපමඔට්ඨයුගළවිනිස්සටබහුතරකන්තිච්ඡිතාභා මුනිනොති විඤ්ඤායති සුතත්තා. අම්බුජොදරෙ තා කාලොපනතපුප්ඵකාසරමණීයෙ පදුමබ්භන්තරෙ සම්පතන්තා පවත්තමානා අරුණරංසීව බාලසූරියරංසියො විය සොභන්තෙ විරාජන්ති.

120. “装饰着”等句。装饰(alaṅkarontā)、庄严(sajjantā)、美化(sobhayamānā)着牟尼(Munino)、正等觉者(sammāsambuddhassa)自然甜美的面容(vadanaṃ sabhāvamadhurapakatimukhaṃ)，其唇光(adharānaṃ raṃsiyo)——如同熟透的频婆果(bimbaphala)般的双唇所散发出的极为明亮的光辉(supakkabimbaphalopamaoṭṭhayugaḷavinissaṭabahutarakanticchitābhā)，因经上听闻(sutattā)，故知是属于牟尼。在莲花胎中(Ambujodare)，即那恰逢时机开放的美丽莲花内部(kālopanatapupphakāsaramaṇīye padumabbhantare)，[彼光辉]降临(sampatantā pavattamānā)，如同朝霞(aruṇaraṃsīva)，又如同初升太阳的光芒(bālasūriyaraṃsiyo viya)般闪耀(sobhante)、辉映(virājanti)。

120. ‘‘අලඞ්කරොන්තෙ’’ච්චාදි. මුනිනො වදනං පකතිසුන්දරමුඛං අලඞ්කරොන්තා සජ්ජන්තා අධරරංසියො තස්සෙව මුනිනො ඔට්ඨද්වයතො නික්ඛන්තකන්තිසමූහා අම්බුජොදරෙ විකසනානුරූපකාලාභිමුඛෙ පදුමගබ්භෙ උපඩ්ඪවිකසිතෙති වුත්තං හොති. සම්පතන්තා පවත්තමානා අරුණරංසී ඉව බාලසූරියරංසීව සොභන්තෙ දිබ්බන්තීති. එත්ථ අදූරසම්බන්ධං පසිද්ධත්ථඤ්ච නිස්සාය පසාදගුණො පාකටො. අධරරංසීනං මුනිසම්බන්ධො සුතානුමිතසම්බන්ධෙසු සුතසම්බන්ධස්ස බලවත්තා, කාකක්ඛිගොළකනයෙන වා ලබ්භතීති. අධරෙ රංසීති ච, අම්බුජස්ස උදරන්ති ච වාක්‍යං.

120. “装饰”等等。装饰(alaṅkarontā)、庄严(sajjantā)着牟尼(Munī)自然美丽的容颜(pakatisundaramukhaṃ)，其唇光(adhararaṃsiyo)，即从那位牟尼的双唇流出的光辉集合(oṭṭhadvayato nikkhantakantisamūhā)，在莲花胎中(ambujodare)，即在适合开放时节的莲花胎(vikasanānurūpakālābhimukhe padumagabbhe)中，此即是说在半开的莲花中(upaḍḍhavikasite)。[彼光辉]降临(Sampatantā pavattamānā)，如同朝霞(aruṇaraṃsī iva)，又如初升太阳的光芒(bālasūriyaraṃsīva)般闪耀(sobhante)、光彩夺目(dibbanti)。在此，凭借不远的关联(adūrasambandhaṃ)和显明的意义(pasiddhatthaṃ)，明净的品质(pasādaguṇo)得以显现。唇光与牟尼的关系，在听闻而知的关系和推测而知的关系中，听闻而知的关系更为有力，或者可以通过乌鸦眼珠的准则(kākakkhigoḷakanayena)来获得。所谓“唇上之光”(Adhare raṃsī)以及“莲花之腹”(ambujassa udaraṃ)即是其文句。

121.

121.

ඔජො සමාසබාහුල්‍ය-මෙසො ගජ්ජස්ස ජීවිතං;

පජ්ජෙප්‍ය’නාකුලො සො’යං,කන්තො කාමීයතෙ යථා.

雄浑乃复合词繁多，此为散文之生命；用于韵文亦不乱，悦意可取如下例。

121. ‘‘ඔජො’’ඉච්චාදි. [Pg.145] සමාසස්ස එකත්ථවුත්තියා බාහුල්‍යං භිය්‍යොභාවො ඉත්‍යනුවදිත්වා පුන ඔජො විධීයතෙ, එසො ඔජො සමාසබාහුල්ලලක්ඛණො ගජ්ජස්ස වුත්තිරූපස්ස ජීවිතං හදයං සාරං තප්පධානත්තා ගජ්ජස්ස, න පජ්ජස්ස, සොයං ඔජො අනාකුලො අගහනො අතොයෙව කන්තො හදයඞ්ගමො, පජ්ජෙපි න කෙවලං ගජ්ජෙ කාමීයතෙ පයුජ්ජතෙ. යථෙත්‍යුදාහරති.

121. “雄浑”等。在解释了复合词因其表一义的特性而繁多，即是增多之后，再次规定了“雄浑”。这种以复合词繁多为特征的雄浑，是散文体裁的生命、核心、精华，因为散文以此为主，而非韵文。这种雄浑不混乱、不艰深，因此可爱、悦心。它不仅在散文中，在韵文中也被希求和运用。例如。

121. ඉදානි ඔජගුණං දස්සෙති ‘‘ඔජො’’ච්චාදිනා. ඔජො නාම සමාසබාහුල්‍යං භින්නත්ථෙසු පවත්තසද්දානං එකත්ථපවත්තිලක්ඛණස්ස සමාසස්ස බහුලතා, එසො ඔජො ගජ්ජස්ස ගජ්ජබන්ධස්ස ජීවිතං හදයං, ජීවිතසීසෙන හදයසඞ්ඛතං චිත්තං වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං. සො අයං ඔජො අනාකුලො නිබ්‍යාකුලො කන්තො තතොයෙව විඤ්ඤූනං පියභූතො පජ්ජෙපි පජ්ජබන්ධෙපි කාමීයතෙ කවීහි පයුජ්ජතෙති. බහුලස්ස භාවො බාහුල්‍යං, සමාසස්ස බාහුල්‍යන්ති විග්ගහො. ගජ්ජබන්ධාධිකාරස්සාභාවා පජ්ජවිසයස්ස ඔජගුණස්ස ලක්ඛියං දස්සෙති ‘‘යථෙ’’ච්චාදිනා.

121. 现在用“雄浑”等词来阐释雄浑的品质。所谓雄浑，是指在意义各异的词语中，复合词因其表一义的特性而繁多。这种雄浑是散文和散文作品的生命、核心，应知，此核心即是以生命之首而被称为心脏的心。这种雄浑不混乱、不杂乱、可爱，因此被智者所喜爱，在韵文和韵文作品中也被诗人们希求和运用。多的状态是繁多，其分析是“复合词的繁多”。因为没有以散文作品为主，所以用“犹如”等词来阐释韵文领域中雄浑品质的例子。

122.

122.

මුනින්දමන්දසඤ්ජාත-හාසචන්දනලිම්පිතා;

පල්ලවා ධවලා තස්සෙ-වෙකොනා’ධරපල්ලවො.

牟尼王(Muninda)微生之笑，如檀香所涂抹；诸嫩叶皆变白，唯其下唇瓣不然。

122. ‘‘මුනින්ද’’ඉච්චාදි. මුනින්දස්ස මන්දං ඊසකං සඤ්ජාතො පවත්තො තංසභාවත්තා භගවතො හාසස්ස හාසො හසිතං සොව චන්දනමිව චන්දනං ධවලත්තරූපත්තා, තෙන ලිම්පිතා උපදෙහිතා පල්ලවා සබ්බානි කිලසයානි ‘‘ඉදමෙවෙ’’ති නියමාභාවතො, ධවලා පකතිවණ්ණපරිච්චාගෙන සුක්කා අහෙසුං ගාහාපිතත්තා සගුණස්ස තාදිසවිසිට්ඨස්ස පටිලාභතො, එවං සන්තෙපි තස්ස මුනින්දස්සෙව එකො අඤ්ඤස්ස තාදිසස්සාභාවා අධරපල්ලවො න ධවලො [Pg.146] ධවලො නාහොසි. අච්චාසන්නදෙසියොපි බහුමන්තබ්බො’ය’මස්සානුභාවොති.

122. “牟尼王”等。牟尼王(Muninda)的微笑、欢笑是轻微生起的，因为那是世尊的本性。它如同檀香，因其白色特性。所有被其涂抹的嫩叶（喻指烦恼），因无“唯此”之限定，因获得具功德、如此殊胜者的摄受，舍弃原有颜色而变白。即便如此，那位牟尼王唯一的下唇瓣，因无其他类似者，没有变白，没有变白。此乃其威德，即使是非常接近的人也应深思之。

‘‘පෙමාවබන්ධහදයෙ සදයෙ ජිනස්මිං,තස්මිං නු කිං කුමතයො භවථ’ප්පසන්නා;

කිං තෙන වො න විහිතං හිත’මුග්ගදුග්ග-සංසාරසාගරසමුත්තරණාවසානං’’.

“于心为爱所系、具悲悯之胜者(Jina)，汝等邪见者啊，为何于彼不生净信？彼岂未为汝等作成以度脱险恶轮回大海为究竟之利益？”

ඉච්චපරමුදාහරණං. එවමෙතාදිසො අනාකුලො කන්තො ඔජො ජානිතබ්බොති. නනු ච ය-තසද්දානං නිච්චො සම්බන්ධො, තස්මා කථං ‘‘තස්සෙවෙකො නාධරපල්ලවො’’ති එත්ථ යසද්දාභාවොති? සච්චං, කින්තු පක්කන්තවිසයො, තථා පසිද්ධවිසයො, අනුභූතවිසයො ච තසද්දො යසද්දං නාපෙක්ඛතෙ. යථා –

这是另一个例子。应知如此这般不混乱、可爱的雄浑。然，ya词与ta词之间岂非有恒常的关联？那么，为何在“唯其一下唇瓣不然”之处没有ya词呢？确实如此。但是，当ta词的所指是已提及的、著名的或已体验的对象时，它不需要ya词。例如——

‘‘සවාසනෙ කිලෙසෙ සො, එකො සබ්බෙ නිඝාතිය;

අහු සුසුද්ධසන්තානො, පූජානඤ්ච සදාරහො’’.

他独自摧毁所有带习气的烦恼；成就极清净相续，且恒常堪受供养。

ඉච්චාදි. එත්ථ බුද්ධො ‘‘බුද්ධානුස්සතිමාදිතො’’ති පක්කන්තො.

等等。在此，佛陀是从“佛随念等”开始提及的。

පසිද්ධවිසයො යථා –

著名的对象，例如——

‘‘අග්ගිං පක්ඛන්ද’ අථ වා, ‘පබ්බතග්ගා පතෙ’ති වා;

යදි වක්ඛති කත්තබ්බං, ඤාතකාරීහි සො ජිනො’’.

“或跃入火中，或坠于山顶”；若彼胜者(Jina)言“应为”，亲族必奉行。

ඉච්චාදි.

等等。

අනුභූතවිසයො යථා –

已体验的对象，例如——

‘‘අතීතං නානුසොචාමි, නප්පජප්පාම’නාගතං;

පච්චුප්පන්නෙන යාපෙමි, තෙන වණ්ණො පසීදති’’.

“不追悔过去，不希求未来；我以现在维生，因此肤色清净。”

ඉච්චාදි.

等等。

යසද්දො තුත්තරවාක්‍යට්ඨො පුබ්බවාක්‍යෙ තසද්දමෙව ගමයති. යථා –

然而，当ya词位于后句时，它指向前句中的ta词。例如——

‘‘බොධිං [Pg.147] නමාමි නතිභාජනමච්චුළාරං,පුඤ්ඤාකරං භුවනමණ්ඩලසොත්ථිභූතං;

යො චක්ඛුසොතසතිගොචරතං සමෙතො,දොසාරිදප්පමථනෙ’කරසො බුධානං’’.

我敬礼菩提，彼是至极崇高的礼敬对象，是福德之矿藏，是世间的福祉；彼是眼、耳、念的所行境，在摧伏烦恼敌慢上，是智者们的唯一味。

ඉච්චාදි.

等等。

පුබ්බවාක්‍යොපාත්තො තු යසද්දො උත්තරවාක්‍යෙතසද්දොපාදානං විනා සාකඞ්ඛෙ වාක්‍යස්ස ඌනත්තං ජනෙති. එත්ථ පක්කන්තවිසයො තසද්දො.

然而，出现在前句的ya词，若后句中没有使用ta词，则会因有所期待而造成句子的不完整。在此处，ta词是已提及的对象。

122. මුනින්දස්ස මන්දං ඊසකං සඤ්ජාතො පවත්තො හාසොයෙව සිතං චන්දනචුණ්ණමිව තෙන ලිම්පිතා ආලෙපිතා පල්ලවා රුක්ඛලතාදීනං පකතිරත්තානි කිසලයානි ධවලා සගුණපරිච්චාගෙන සෙතා අහෙසුං, තථාපි තස්සෙව තථාගතස්ස එකො අතුලො අසහායො වා අධරපල්ලවො දන්තාවරණසඞ්ඛාතපල්ලවො න රංසිසංසට්ඨොපි සමීපට්ඨොපි ධවලො සෙතො නාහොසි. එවමෙත්ථ අගහනසමාසබාහුල්‍යං දීපිතං හොති.

122. 牟尼王(Muninda)轻微生起的微笑，犹如白色的檀香粉。树木藤蔓等本性为红色的嫩芽，被它涂抹、涂敷后，因舍弃其本有属性而变得雪白。然而，那位如来唯一的、无与伦比的或无可匹敌的下唇瓣，即被称为“齿障”的嫩叶，即使与光芒接触，即使位于近处，也没有变白。如此，在此阐明了不艰深复合词的繁多。

‘‘පෙමාවබන්ධහදයෙ සදයෙ ජිනස්මිං,තස්මිං නු කිං කුමතයො භවථ’ප්පසන්නා;

කිං තෙන වො න විහිතං හිත’මුග්ගදුග්ග-සංසාරසාගරසමුත්තරණාවසාන’’න්ති.

“于心为爱所系、具悲悯之胜者(Jina)，汝等邪见者啊，为何于彼不生净信？彼岂未为汝等作成以度脱险恶轮回大海为究竟之利益？”

අපරමුදාහරණං. තස්සත්ථො – කුමතයො හෙ අඤ්ඤාණා! පෙමාවබන්ධහදයෙ සබ්බෙසු තුම්හෙසු නිච්චං පවත්තිතදළ්හපෙමානුබන්ධචිත්තෙ සදයෙ තතොයෙව දයාසහිතෙ තස්මිං ජිනස්මිං විසයභූතෙ කිං නු කස්මා අප්පසන්නා භවථ, තථා හි වො තුම්හාකං තෙන ජිනෙන උග්ගො දාරුණො ච, දුග්ගො ගන්තුමසක්කුණෙය්‍යො ච, සොයෙව සංසාරසාගරො තස්ස සමුත්තරණං පරියන්තප්පත්තියෙව අවසානං යස්ස තං න විහිතං අකතං හිතං වුද්ධි නාම කිං හොති, න [Pg.148] හොතෙව. එත්ථාපි සමාසස්ස පාකටත්තා ඔජො ගුණො කන්තො හොතීති.

另一个例子。其义为——嘿，无知的邪见者们！于彼胜者为对象，其心对你们所有众生恒常怀有坚固的爱之系缚，因此具足悲悯，为何不生净信呢？须知，彼胜者为汝等所作的，以度脱那险恶、残酷且难行的轮回大海并达到彼岸为终结的利益、增长，难道没有吗？那还算什么[利益]？根本没有。在此处，也因复合词的清晰，雄浑之品质是可爱的。

නනු ය-තසද්දානං නිච්චසම්බන්ධොති කථං ‘‘තස්සෙවෙකො’’ති ච ‘‘තස්මිං නු කිං කුමතයො’’ති ච ඉච්චාදීසු හෙට්ඨා වුත්තයසද්දො නත්ථීති? සච්චං, තථාපි පක්කන්තත්ථවිසයො, පසිද්ධත්ථවිසයො, අනුභූතත්ථවිසයො වා තසද්දො යසද්දං නාපෙක්ඛති. තථා හි –

ya词与ta词之间岂非有恒常的关联？为何在“唯其一”及“于彼为何邪见者”等语中，没有所需的ya词呢？确实如此。即使如此，当ta词的所指是已提及之义、已知名之义或已体验之义的对象时，它不依赖于ya词。例如——

‘‘සවාසනෙ කිලෙසෙ සො, එකො සබ්බෙ නිඝාතිය;

අහු සුසුද්ධසන්තානො, පූජානඤ්ච සදාරහො’’ති.

彼独自摧毁所有带习气的烦恼；其心相续极清净，且恒常堪受供养。

එවමාදීසු ‘‘සො’’ති නිද්දිට්ඨතසද්දො ‘‘බුද්ධානුස්සතිමාදිතො’’ති එත්ථ අතීතෙන බුද්ධසද්දෙන වචනීයවිසයො හොති.

在诸如此类之处，所指示的ta词“so”，是以在“从佛随念等”之处已经提及的“佛”这个词为所指对象的。

‘‘අග්ගිං පක්ඛන්ද’ අථවා, ‘පබ්බතග්ගා පතෙ’ති වා;

යදි වක්ඛති කත්තබ්බං, ඤාතකාරීහි සො ජිනො’’ති.

“‘投入火中’，或‘从山顶坠落’；若彼胜者言此当为，亲族应行之。”

එවමාදීසු තසද්දො ඤාතකාරීහි කත්තබ්බත්තා පසිද්ධබුද්ධපදත්ථවිසයො.

于此等处，“ta”词因是亲族应行之事，故其义域为著名之“佛陀”一词。

‘‘අතීතං නානුසොචාමි, නප්පජප්පාම’නාගතං;

පච්චුප්පන්නෙන යාපෙමි, තෙන වණ්ණො පසීදතී’’ති.

不追悔过去，不空想未来；以当下维生，故容颜清净。

එවමාදීසු තසද්දො අනනුසොචනනප්පජප්පනයාපනසඞ්ඛාතවිජානනවසෙන අනුභූතත්ථවිසයො, තස්මා තීසුපි ඨානෙසු තසද්දො යසද්දං නාපෙක්ඛතෙ. එත්ථ පන පක්කන්තවිසයො තසද්දො අධිප්පෙතො. අපිච උත්තරවාක්‍යෙ ඨිතො යසද්දො පුබ්බවාක්‍යෙ තසද්දෙ අසතිපි තමෙව දීපෙති. තථා හි –

于此等情形中，“ta”词，通过不追悔、不空想、以当下维生所标识的了知方式，是指已体验之义。因此，于所有三处，“ta”词皆不依赖“ya”词。然于此处，“ta”词意指已逝之境。此外，后句中的“ya”词，即使前句中没有“ta”词，也指明同一事物。即如——

බොධිං නමාමි නතිභාජනමච්චුළාරං,පුඤ්ඤාකරං භුවනමණ්ඩලසොත්ථිභූතං;

යො චක්ඛුසොතසතිගොචරතං සමෙතො,දොසාරිදප්පමථනෙ’කරසො බුධානන්ති.

我敬礼菩提，彼至为崇高，堪为敬奉之器，是功德之藏，世间之福祉；彼为眼、耳、念之行境，于摧伏烦恼敌慢，为诸智者之唯一精华。

යො [Pg.149] බුධානං චක්ඛුසොතසතීනං ගොචරතං විසයභාවං සමෙතො පත්තො, තෙසංයෙව දොසාරීනං කිලෙසපච්චත්ථිකානං දප්පමථනෙ දප්පමද්දනෙ එකරසො පධානකිච්චො සමිද්ධිවන්තො වා හොති, තං බොධිං නමාමීති සම්බන්ධො. පුබ්බවාක්‍යෙ පයොජිතො යසද්දො උත්තරවාක්‍යෙ තසද්දොපාදානෙ අසති සංසයමුප්පාදයමානො වාක්‍යස්ස ඌනත්තං කරොති. උදාහරණං පන පාකටං.

彼已达智者之眼、耳、念的行境，为其所缘；于彼等烦恼怨敌之慢的摧伏、骄的压制上，为唯一精华、主要作用，或成就者。（此句与）“我敬礼彼菩提”一句相连接。前句所用之“ya”词，若后句无“ta”词，则生疑惑，致使文句不全。然其范例已甚明显。

123.

123.

පදාභිධෙය්‍යවිසයං,සමාසබ්‍යාසසම්භවං;

යං පාරිණත්‍යං හොති’හ,සොපි ඔජොව තං යථා.

词义为境，由合说与分说而生；此中所具之圆熟，彼亦如活力。其例则如——

123. ‘‘පදි’’ච්චාදි. පදස්ස අභිධෙය්‍යො අත්ථො සො විසයො යස්ස. යත්ථ පචුරසද්දාභිධෙය්‍යො අත්ථො සංඛිත්තපදෙහි වුච්චතෙ, සො සමාසො. යත්ථප්පකෙහි පදෙහි අභිධෙය්‍යත්ථො පචුරපදෙහි වුච්චතෙ, සො බ්‍යාසො. තතො සමාසබ්‍යාසතො සම්භවො යස්ස. තං තථාවිධං යං පාරිණත්‍යං පරිණතභාවො හොතීති අනුවදිත්වා සොපි ඉහ සසත්ථෙ ඔජොවාති විධීයතෙ. තං යථෙත්‍යුභයම්පි උදාහරති.

123. “词”等偈颂释。其境域为词之所诠义。以简略词说多词所诠义，是为合说（samāsa）。以众多词说少词所诠义，是为分说（byāsa）。由是合说、分说而有其生起。复述“如是之法，是为圆熟（pāriṇatya），即成熟之态”后，规定“彼于此论中亦是活力（oja）”。“其例则如”一句为二者举例。

123. ‘‘පදෙ’’ච්චාදි. පදානං බහූනං අප්පකානං වා පදානං අභිධෙය්‍යවිසයං විත්ථාරසංඛිත්තත්ථවිසයවන්තං සමාසබ්‍යාසසම්භවං යථාක්කමං සඞ්ඛෙපවිත්ථාරද්වයෙන නිප්ඵන්නං නිප්ඵත්තිවන්තං වා යං පාරිණත්‍යං කත්තූනං ගන්ථවිසයෙ පරිණතිප්පකාසකො යො සද්දධම්මො අත්ථධම්මො හොති, සද්දගුණො අත්ථගුණොති වුත්තං හොති, සොපි ඉහ සුබොධාලඞ්කාරෙ ඔජො නාම සද්දගුණො අත්ථගුණො. තං යථාති ද්වීසු ලක්ඛියං දස්සෙති, පදානං අභිධෙය්‍යො විසයො යස්ස පාරිණත්‍යස්සෙති ච, සමාසො ච බ්‍යාසො චාති ච, තතො සම්භවන්ති ච, තතො සම්භවො අස්සාති ච, පරිණතස්ස [Pg.150] කත්තුනො ගන්ථස්ස එව වා භාවොති ච විග්ගහො. කත්තු පාරිණත්‍යපක්ඛෙ තප්පකාසකගන්ථස්ස තදත්ථෙන පාරිණත්‍යං සිද්ධං.

123. “词”等偈颂释。或多或少词语之所诠境，具广略义境，由合说与分说而生，次第以简约与详尽二法而成，或具成就性，此即圆熟（pāriṇatya）。其为作者于著作方面所显之圆熟，即是词法与义法，亦即所谓词之功德与义之功德。彼于此《善觉庄严论》（Subodhālaṅkāra）中，亦名活力（oja），即词之功德与义之功德。“其例则如”一句，于二者中显示所相：（一）此圆熟以词之所诠为境；（二）合说与分说；（三）由彼等而生；（四）由彼而有其生起；（五）或即是已圆熟作者之著作本身之状态：此等皆为语法分析（viggaha）。于作者圆熟之场合，其著作以能彰显彼义，故圆熟得以成就。

124.

124.

ජොතයිත්වාන සද්ධම්මං,සන්තාරෙත්වා සදෙවකෙ;

ජලිත්වා අග්ගිඛන්ධො’ව,නිබ්බුතො සො සසාවකො.

辉耀正法，度脱含天（sadevaka）众生；如火聚般炽盛，彼与弟子们般涅槃。

124. ‘‘ජොතයිත්වානෙ’’ච්චාදි. ඉමිනා හෙට්ඨා පචුරපදාභිහිතො බුද්ධවංසො සඞ්ඛෙපරූපෙන වුත්තො.

124. “辉耀”等偈颂释。以此，先前以众多言词所述之佛史（Buddhavaṃsa），今以简略形式而说。

124. ‘‘ජොතයි’’ච්චාදි. සො තථාගතො සද්ධම්මං සපරියත්තිකං නවලොකුත්තරසද්ධම්මං ජොතයිත්වාන ඤාණාලොකෙන ඔභාසෙත්වා සදෙවකෙ සත්තෙ සන්තාරෙත්වා සංසාරසාගරපරියන්තමුපනෙත්වා අග්ගිඛන්ධොව මහාතෙජෙන අග්ගික්ඛන්ධො විය ජලිත්වා අනඤ්ඤසාධාරණරූපකායසම්පත්තියා පජ්ජලිත්වා අන්තෙ සසාවකො සාවකෙහි සහ නිබ්බුතො ඛන්ධපරිනිබ්බානෙන පරිනිබ්බුතොති. ඉමිනා සකලබුද්ධවංසෙ බහූහි පදෙහි වුත්තත්ථො සඞ්ඛෙපක්කමෙන වුත්තො. සතං ධම්මො, සන්තො සංවිජ්ජමානො වා ධම්මොති ච, සහ දෙවෙහි වත්තමානාති ච, සහ සාවකෙහි වත්තමානොති ච විග්ගහො.

124. “辉耀”等偈颂释。彼如来辉耀正法——即含摄教理（pariyatti）之九种出世间正法，以智慧之光照耀，度脱天人（sadevaka）众生，引至轮回大海彼岸；如大火聚，以大威力炽燃，以无与伦比之色身成就而光耀，最终与诸声闻弟子，同以蕴之般涅槃（khandhaparinibbāna）而寂灭。此偈以简略次第，说尽全部佛史（Buddhavaṃsa）中以众多言词所述之义。“saddhamma”之语法分析（viggaha）为：“贤善者之法”（sataṃ dhammo），或“存在之法”（santo saṃvijjamāno vā dhammo）；“sadevaka”为：“与天共存”（saha devehi vattamānā）；“sasāvako”为：“与声闻共存”（saha sāvakehi vattamānā）。

125.

125.

මත්ථකට්ඨී මතස්සාපි, රජොභාවං වජන්තු මෙ;

යතො පුඤ්ඤෙන තෙ සෙන්ති, ජෙනපාදම්බුජද්වයෙ.

纵使我已死，头骨亦愿化为尘埃；因为福德故，彼等安住于胜者（Jina）双莲足。

125. ‘‘මත්ථකට්ඨී’’ඉච්චාදි. මතස්සාපි මරණමාපන්නස්සාපි මෙ මත්ථකෙ මුද්ධනි අට්ඨී රජොභාවං ධූලිත්තං වජන්තු පාපුණන්තු. කස්මාති චෙ? යතො යස්මා කාරණා පුඤ්ඤෙන කුසලෙන කම්මෙන හෙතුනා තෙ රජා ජිනස්ස ඉමෙ ජෙනා, පාදා, තෙයෙව අම්බුජානිව අම්බුජානි, තෙසං ද්වයෙ [Pg.151] සෙන්ති පවත්තන්ති, තථා හොතු වා මා වා, පණතිගෙධෙනෙව වදති. එත්ථ ‘‘කථමහං භගවතො පාදෙ නිච්චං සිරසා පණමාමී’’ත්‍යධිප්පායො විත්ථාරෙන වුත්තො.

125. “头骨”等偈颂释。我虽已死，已趣入死亡，然我头顶之骨，愿化为尘土（rajobhāva），愿其能至、能达。若问何故？因由福德（puñña）、善业（kusala kamma）故，彼尘埃安住、流转于胜者（Jina）之双莲足上——“胜者之”（jinassa ime=jenā）足，彼足如莲，其双足之上。此事或成或否，皆仅由敬慕之渴望而说。此处详说之意趣（adhippāya）为：“我如何能恒以头顶礼世尊（Bhagavā）之足？”

125. ‘‘මත්ථකි’’ච්චාදි, මතස්සාපි මෙ මය්හං මත්ථකට්ඨී මුද්ධනි අට්ඨීනි රජොභාවං අතිසුඛුමරජත්තං වජන්තු පාපුණන්තු. කස්මා ආසීසනං කරොතීති චෙ? යතො යස්මා කාරණා පුඤ්ඤෙන මය්හං තථාවිධෙන කුසලකම්මෙන හෙතුනා තෙ රජා ජෙනපාදම්බුජද්වයෙ ජිනපටිබද්ධචරණපදුමයුගළෙ සෙන්ති පවත්තන්ති, බුද්ධස්ස සිරිපාදෙ කිඤ්චිපි රජොජල්ලං න උපලිම්පතෙව, තථාපි වන්දනාභිලාසෙන එවං වුත්තං. එත්ථ ‘‘කථමහං භගවතො සිරිපාදෙ මුද්ධනා නිච්චං පණමාමී’’ත්‍යභිලාසො විත්ථාරෙන වුත්තො. මත්ථකෙ අට්ඨීති ච, රජසො භාවොති ච, ජිනස්ස ඉමෙති ච, ජෙනා ච තෙ පාදා චෙති ච, තෙයෙව අම්බුජානීති ච, තෙසං ද්වයන්ති ච විග්ගහො.

125. “头骨”等偈颂释。我虽已死，然我头顶之骨，愿化为极细之尘，愿其能至、能达。若问何作此愿？因我如是福德、善业，彼尘埃能安住、流转于胜者之双莲足上，即与胜者相连之莲花双足。佛陀之圣足实无丝毫尘垢染着，然由礼敬之渴望而作是说。此处详说之愿望为：“我如何能恒以头顶礼世尊（Bhagavā）之圣足？”语法分析（viggaho）如下：“头顶之骨”（Matthake aṭṭhī）、“尘之状态”（rajaso bhāvo）、“胜者之”（jinassa ime）、“彼胜者之足”（jenā ca te pādā ceti ca）、“彼即莲花”（teyeva ambujāni）、“彼二者”（tesaṃ dvayanti ca）。

126.

126.

ඉච්චත්‍ර නිච්චංපණති-ගෙධො සාධු පදිස්සති;

ජායතෙ’යං ගුණො තික්ඛ-පඤ්ඤාන’මභියොගතො.

于此，恒常礼敬的渴望善妙地显现；此功德由锐智者的精勤而生。

126. බ්‍යාසත්තමෙවස්ස විවරති ‘‘ඉච්චත්‍රි’’ච්චාදිනා. ඉච්චෙවං අත්‍ර ගාථායං පණතියං පණාමෙ ගෙධො අධිකච්ඡන්දො සාධු සුන්දරං පදිස්සති විඤ්ඤායතෙ, අයං යථාවුත්තො ඔජො ගුණො පරිණතභාවසඞ්ඛාතො තික්ඛපඤ්ඤානං සාතිසයමතීනං එවං සන්තෙපි අභියොගතො පුනප්පුනප්පවත්තිතපරිචයබලෙන ජායතෙ උප්පජ්ජති.

126. 他以“于此”等词开显其详尽义。即是说，在此偈颂中，对恭敬、礼拜的热望(gedho)与增上意乐(adhikacchando)，美好地显现、被了知。如前所说，这种名为“滋味”(ojo)的功德，被称为成熟的状态，属于利慧者、具卓越智慧者，即使如此，也能由勤勉及不断重复行使的熟习之力而生起。

126. ඉදානි සංඛිත්තස්සත්ථස්ස විත්ථාරෙන පකාසිතභාවං ‘‘ඉච්චත්‍ර’’ඉච්චාදිනා නිද්දිසති. ඉති ඉමිනා අනන්තරගාථායං වුත්තක්කමෙන අත්‍ර ඉමිස්සං ගාථායං නිච්චංපණතිගෙධො නිරන්තරපණාමෙ අධිකකත්තුකාමතාකුසලච්ඡන්දො සාධු විභූතො විභූතං වා පදිස්සති පඤ්ඤායති, අයං [Pg.152] ගුණො යථාවුත්තො අයං පරිණතභාවසඞ්ඛාතො ඔජො නාම සද්දත්ථගුණො තික්ඛපඤ්ඤානං සුඛුමබුද්ධිමන්තානං අභියොගතො ගන්ථවිසයභූතෙන නිරන්තරාභ්‍යාසෙනෙව ජායතෙ සිජ්ඣති, වත්තු පාරිණත්‍යෙනෙව භවනතො යෙසං කෙසඤ්චි යෙන කෙනචි පකාරෙන න සිජ්ඣතීති. නිච්චං පවත්තා පණතීති ච, තස්සං ගෙධොති ච, තික්ඛා පඤ්ඤා යෙසන්ති ච, අභි පුනප්පුනං යොගො යුඤ්ජනන්ති ච විග්ගහො.

126. 现在以“于此”等词，指明简略义被详细阐明。如是，依前一偈颂所说之次第，于此偈颂中，“恒常恭敬之热望”，即对不断礼拜的增上作为欲、善欲，美好地显现、被了知。这种如前所说的功德，即名为“滋味”(ojo)的声义功德，是被称为成熟的状态，属于利慧者、具细慧者，由勤勉、由以典籍为所缘的不断修习而生起、成就。因为它是作者唯由成熟而有，故非任何人以任何方式能成就。“恒常行使的恭敬”、“于此之热望”、“彼等有利慧”及“一再地努力、致力”，是其语法分析。

127.

127.

මධුරත්තං පදාසත්ති-රනුප්පාසවසා ද්විධා;

සියා සමසුති පුබ්බා, වණ්ණාවුත්ති පරො යථා.

甜美性因词语邻近与声韵重复而有二种；前者或为同音，后者则为音素重复。

127. මාධුරියමවධාරයමාහ ‘‘මධුරත්ත’’මිච්චාදි. සවනීයත්තෙන මනොහරත්තං මධුරත්තං. තං පදානි වාක්‍යාලඞ්කාරානි සමානානි උත්තරුත්තරෙහි, තෙසං ආසත්ති ඨානාදිනායථාකථඤ්චි සමසුතීනං ආසන්නතා පදාසත්ති, පඨමප්පයුත්තස්සක්ඛරස්ස පච්ඡා පාසො පක්ඛෙපො අනුප්පාසො, පදාසත්ති ච අනුප්පාසො ච, තෙසං වසෙන ද්විධා හොති. ‘‘කීදිසා තෙ’’ති ආහ ‘‘සියා’’තිආදි. පුබ්බා පඨමාභිහිතා පදාසත්ති සමා යෙන කෙනචි ඨානමත්තාසංයොගාදිනා පදන්තරෙන සුති වණ්ණො යස්සා සා සියා භවෙය්‍ය, පරො පච්ඡිමො අනුප්පාසො තු වණ්ණස්ස සරබ්‍යඤ්ජනලක්ඛණස්ස ආවුත්ති පුනප්පුනුච්චාරණං සියාති. එවං කත්ථචි බන්ධෙ සමානපදාසත්ති කත්ථචි අනුප්පාසො කත්ථචි තදුභයං, ද්වයෙන රහිතො විරසො බන්ධො නස්සාදීයතෙ කවීහි, තාදිසං මධුරත්තං දුවිධං පටිපජ්ජිතබ්බං, සිලෙසසමතාන්විතන්තුච්චන්තමෙව රමණීයං සියාති ලක්ඛණං දස්සෙත්වා ‘‘යථෙ’’ති ලක්ඛියමුභයත්ථොදාහරති ‘‘යදෙ’’ච්චාදිනා, ‘‘මුනින්දි’’ච්චාදිනා ච.

127. 为确定甜美性，他说了“甜美性”等。因悦耳而悦意，即是甜美性。它有两种，是基于词语邻近与声韵重复。词语，作为句子的庄严，与后续者相似，它们因发音位置等而以某种方式同音，其接近性即是“词语邻近”(padāsatti)；在首次使用的音素之后，再次抛出、放置，即是“声韵重复”(anuppāsa)。他以“或为”等说：“它们是怎样的呢？”前者，即首先所说的词语邻近，是其音或音素通过发音位置、音量、结合等某种方式与另一词语相同；而后者，即声韵重复，则是具有元音和辅音特征的音素之重复，即反复发音。如是，在某些作品中，有同音的词语邻近，某些有声韵重复，某些两者兼有。缺乏此二者的作品是无味的，不为诗人所欣赏。应实现此二种甜美性。在展示了“唯有与双关语(silesa)和匀称性(samatā)相应者方为美妙”此一特征后，他以“如彼”等和“圣者之主”等，在两者中举例说明其所诠义。

127. ඉදානි මධුරගුණං දස්සෙති ‘‘මධුරි’’ච්චාදිනා. මධුරත්තං සවනීයභාවතො මනොහරත්තං මධුරගුණං, පදානං වාක්‍යාවයවසඞ්ඛාතානං ස්‍යාද්‍යන්තාදීනං උපරූපරිපදෙහි සමානානං [Pg.153] ආසත්ති ඨානකරණාදිනා යෙන කෙනචි පකාරෙන අඤ්ඤමඤ්ඤං ආසන්නතා, අනුප්පාසො පුබ්බුච්චාරිතවණ්ණානං පුන පක්ඛිපනඤ්චාති ද්වින්නං වසා විභාගෙන ද්විධා හොති. තත්ථ පුබ්බා පදාසත්ති සමසුති සියා, පුබ්බාපරවණ්ණානං ඨානමත්තාකරණාදීහි ආසන්නසුතිසඞ්ඛතවණ්ණවුත්ති හොති, පරො අනුප්පාසො පන වණ්ණාවුත්ති සරබ්‍යඤ්ජනසභාවානං පුබ්බුච්චාරිතවණ්ණානං පුනප්පුනුච්චාරණං සියාති. යථාති ද්වීසු උදාහරණමාදිසති. එවං කත්ථචි බන්ධෙ පදාසත්ති කත්ථචි අනුප්පාසො කත්ථචි තදුභයං, ද්වීහි විනිමුත්තො පන බන්ධො විඤ්ඤූහි අස්සාදනීයො න හොති. උපරි වක්ඛමානාහි සිලෙසසමතාහි යුත්තං මධුරත්තං පන විසෙසතො අස්සාදනීයං හොතීති. මධුරස්ස බන්ධස්ස භාවොති ච, පදානං ආසත්තීති ච, අනු පච්ඡා පාසො පක්ඛෙපොති ච, පදාසත්ති ච අනුප්පාසො චාති ච, තෙසං වසො භෙදොති ච, සමා සුති වණ්ණො යස්සාති ච, වණ්ණස්ස ආවුත්තීති ච විග්ගහො.

127. 现在以“甜美”等词阐释甜美之功德。甜美性(madhuratta)，即因悦耳而悦意的甜美功德(madhuraguṇa)。词语，即被称为句子成分、以“sya”等结尾者，与后续词语相似，它们通过发音位置、发音器官等任何方式彼此接近，即是“词语邻近”(padāsatti)；而“声韵重复”(anuppāsa)则是对先前已发音素的再次放置。基于此二者，依其分别而有两种。其中，前者“词语邻近”或为同音，即前后音素通过发音位置、音量、发音器官等而有被称为“邻近音”的音素出现；而后者“声韵重复”则是具有元音和辅音性质的、先前已发音素的重复发音。“如彼”是在二者中指示例子。如是，在某些作品中，有词语邻近，某些有声韵重复，某些两者兼有。然而，远离此二者的作品，不为智者所欣赏。而与下文将说的双关语(silesa)和匀称性(samatā)相应的甜美性，则尤其值得欣赏。“甜美作品之性质”、“词语之邻近”、“在后放置”、“词语邻近与声韵重复”、“彼等之分别”、“其音或音素相同者”及“音素之重复”，是其语法分析。

128.

128.

යදා එසො’භිසම්බොධිං,සම්පත්තො මුනිපුඞ්ගවො;

තදා පභුති ධම්මස්ස,ලොකෙ ජාතො මහුස්සවො.

当此牟尼牛王(munipuṅgavo)，抵达正自觉(abhisambodhi)时；从那时起，正法之盛大庆典(mahussavo)，已于世间生起。

128. එසො මුනිපුඞ්ගවො යදා යතො පභුති අභිසම්බොධිං සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණං සම්පත්තො සමධිගතො, තදා පභුති තතො ආරබ්භ ධම්මස්ස චතුසතිපට්ඨානාදිභෙදස්ස සත්තතිංසබොධිපක්ඛියසඞ්ඛාතස්ස මහුස්සවො මහන්තො අබ්භුදයො නිප්පටිපක්ඛා පවත්ති ලොකෙ තිවිධෙ ජාතො අහොසීති. ඉහ ක්වචි දීඝතාකතං සදිසත්තං, ක්වචි ඨානකතං, ක්වචි සංයොගකතං, ක්වචි අඤ්ඤථා, තෙනාහ ‘‘සියා සමසුති පුබ්බා’’ති.

128. 此牟尼牛王(munipuṅgavo)，当他、从何时起抵达、获得正自觉(abhisambodhi)——即一切知智(sabbaññutaññāṇa)——从那时起、从彼开始，于三种世间中，有四念处等差别、被称为三十七菩提分法的正法，其盛大庆典(mahussavo)，即巨大的兴盛、无障碍的转起，已然生起。此处，相似性有时由长音所作，有时由发音位置所作，有时由结合所作，有时由其他方式所作。因此他说：“前者或为同音”。

128. ‘‘යදි’’ච්චාදි. [Pg.154] එසො මුනිපුඞ්ගවො යදා අභිසම්බොධිං සබ්බඤ්ඤුතං සම්පත්තො සසන්තානෙ උප්පාදනවසෙන සම්පාපුණි, තදා පභුති තතො පට්ඨාය ධම්මස්ස කායානුපස්සනාසතිපට්ඨානාදිපභෙදස්ස සත්තතිංසබොධිපක්ඛියධම්මස්ස මහුස්සවො මහාභිවුද්ධි ලොකෙ කාමාදිලොකත්තයෙ ජාතොති. ඉහ ‘‘යදා එසො’’ති දීඝකාලවසෙන ආසන්නතා, ‘‘ය එ’’ති ඨානවසෙන ආසන්නතා, ‘‘අභිසම්බොධිං සම්පත්තො’’ති සංයොගවසෙන ආසන්නතා, ‘‘භි ධි’’න්ති ධනිතතො ආසන්නතාති ඉච්චාදිනා පදාසත්ති දට්ඨබ්බා. අභිසම්බුජ්ඣති එතායාති ච, පුමා ච සො ගොචෙති ච, මුනීනං පුඞ්ගවොති ච, මහන්තො ච සො උස්සවො චාති ච විග්ගහො.

128. “若”等词。此牟尼牛王(munipuṅgavo)，当他以在自相续中生起的方式抵达一切知智(sabbaññuta)的正自觉(abhisambodhi)时，从那时起、从彼开始，于欲界等三界中，有身随观念处等差别的三十七菩提分法，其盛大庆典(mahussavo)、大增长(mahābhivuddhi)已然生起。此处，应知“词语邻近”(padāsatti)如下：“yadā eso”是因长元音而邻近；“ya e”是因发音位置而邻近；“abhisambodhiṃ sampatto”是因结合而邻近；“bhi dhi”是因送气音而邻近。“凭借它而正自觉”、“他是男人，也是牛”、“牟尼中的牛王”、“他是大的，也是庆典”，是其语法分析。

129.

129.

මුනින්දමන්දහාසා තෙ, කුන්දසන්දොහවිබ්භමා;

දිසන්ත’මනුධාවන්ති, හසන්තා චන්දකන්තියො.

牟尼王(muninda)的柔和微笑(mandahāsa)，具有素馨花丛(kunda-sandoha)般的风采(vibbhamā)；它们追逐着四方(disanta)，嘲笑着月亮的光辉(candakantiyo)。

129. කුන්දානං කුසුමානං සන්දොහො සමූහො, තස්ස විබ්භමො යෙසං තෙ, මුනින්දස්ස මන්දහාසා මනුඤ්ඤා හසිතානි චන්දස්ස කන්තියො සොභායො හසන්තා විඩම්බයන්තා දිසන්තමනුධාවන්ති අනුවිචරන්ති. ඉච්චත්‍ර නකාරසහිතස්ස දකාරස්ස, තකාරස්ස චානුවත්තනං.

129. 拘陀花(kunda)的花丛(sandoho)、花簇(samūho)，牟尼王(muninda)那悦意的柔和微笑(mandahāsa)具有此等风采(vibbhamo)，它们嘲笑着(hasantā)、仿效着(viḍambayantā)月亮的光辉(kantiyo)与美妙(sobhāyo)，追逐着(anudhāvanti)、遍行着(anuvicaranti)各个方向(disanta)。于此，可见带有n音(nakāra)的d音及t音的重复(anuvattana)。

‘‘ඉන්දනීලදලද්වන්ද-සුන්දරං සිරිමන්දිරං;

මුනින්දනයනද්වන්දං, වින්දති’න්දීවරජ්ජුතිං’’.

牟尼王(muninda)的双眼(nayanadvandaṃ)，如一对帝青莲(indanīla)花瓣般美丽(sundaraṃ)，是吉祥的殿堂(sirimandiraṃ)，获得了青莲(indīvara)的光辉(jutiṃ)。

ඉච්චපරමුදාහරණං.

此为另一示例。

129. ‘‘මුනින්දි’’ච්චාදි. කුන්දසන්දොහවිබ්භමා සුපුප්ඵිතකුන්දකුසුමරාසිසදිසලීලාවන්තා තෙ මුනින්දමන්දහාසා බුද්ධස්ස මනුඤ්ඤා හසිතා චන්දකන්තියො නිම්මලචන්දකිරණෙ හසන්තා නින්දන්තා දිසන්තං තං තං දිසං, දිසාපරියන්තං වා අනුධාවන්ති විධාවන්තීති. එත්ථ නකාරසහිතදකාරස්ස, නකාරසහිතතකාරස්ස ච ආවුත්ති දට්ඨබ්බා. මන්දා ච තෙ හාසා චෙති [Pg.155] ච, මුනින්දස්ස මන්දහාසාති ච, කුන්දානං සන්දොහොති ච, තස්ස විබ්භමො යෙසන්ති ච, දිසායෙව දිසන්තං, දිසානං වා අන්තන්ති ච විග්ගහො.

129. 关于“牟尼王(muninda)”等句。彼等牟尼王之柔和微笑(mandahāsa)，即佛陀之悦意微笑，具有盛开的拘陀花(kunda)簇之风采(vibbhamā)，嘲笑着(hasantā)、诃责着(nindantā)无瑕的月光(candakanti)，追逐着(anudhāvanti)、奔向(vidhāvanti)各个方向(disantaṃ)，或方向的尽头。于此，应见带有n音(nakāra)的d音及带有n音的t音的重复(āvutti)。其解析(viggaho)为：“柔和(mandā)且彼等是微笑(hāsā)”；“牟尼王之柔和微笑”；“拘陀花之花丛(sandaho)”；“其风采属于彼等”；“方向(disā)即是四方(disantaṃ)”或“诸方向之尽头(antanti)”。

‘‘ඉන්දනීලදලද්වන්ද-සුන්දරං සිරිමන්දිරං;

මුනින්දනයනද්වන්දං, වින්දති’න්දීවරජ්ජුති’’න්ති.

“牟尼王(muninda)的双眼(nayanadvandaṃ)，如一对帝青莲(indanīla)花瓣般美丽(sundaraṃ)，是吉祥的殿堂(sirimandiraṃ)，获得了青莲(indīvara)的光辉(jutiṃ)。”

ඉදම්පි නකාරසහිතදකාරවණ්ණාවුත්තියා අපරමුදාහරණං.

此亦为带有n音(nakāra)的d音(dakāra)之音韵(vaṇṇa)重复(āvutti)的另一示例。

තත්ථ ඉන්දනීලදලද්වන්දසුන්දරං ඉන්දනීලමණිසකලිකායුගළමිව මනොහරං සිරිමන්දිරං තතොයෙව සොභාය නිවාසට්ඨානභූතං මුනින්දනයනද්වන්දං ඉන්දීවරජ්ජුතිං නීලුප්පලකන්තිං වින්දති අනුභොති, ඉන්දීවරජ්ජුතිසමානාති අධිප්පායො.

其中，“如一对帝青莲(indanīla)花瓣般美丽(sundaraṃ)”，意为如一对帝青宝(indanīlamaṇi)石碎片般悦意(manoharaṃ)；“吉祥的殿堂(sirimandiraṃ)”，意为因此成为庄严(sobhā)的住所(nivāsaṭṭhāna)；牟尼王(muninda)的双眼(nayanadvandaṃ)获得(vindati)、感受(anubhoti)青莲(indīvara)的光辉(jutiṃ)，即青莲(nīluppala)的光彩(kantiṃ)。其意(adhippāyo)为：与青莲的光辉相等。

130.

130.

සබ්බකොමලවණ්ණෙහි, නා’නුප්පාසො පසංසියො;

යථා’යං මාලතීමාලා, ලිනලොලාලිමාලිනී.

由一切柔软音韵(komalavaṇṇa)构成的随韵(anuppāso)，不值得称赞(pasaṃsiyo)；譬如这茉莉(mālatī)花环，有依附(līna)而贪恋(lola)的蜂群(ali)环绕。

130. යෙහි කෙහිචි ආවුත්තිතො අනුප්පාසොති චෙ? නෙත්‍යාහ ‘‘සබ්බ’’ඉච්චාදි. සබ්බෙහි කොමලෙහි සුකුමාරෙහි වණ්ණෙහි අක්ඛරෙහි අනුප්පාසො න පසංසියො සිලාඝනීයො න හොති සිලෙසවිරොධිත්තා. ‘‘යථෙ’’ති තං උදාහරති. අයං මාලතීමාලා ජාතිකුසුමදාමං ලිනානං බ්‍යාධිතානං ලොලානං [Pg.156] කුසුමරසාරබ්භ ලොලුපානං අලීනං භමරානං මාලා පන්ති සා අස්සා අත්ථීති ලිනලොලාලිමාලිනී.

130. 若问：“由任何重复构成者即是随韵(anuppāso)吗？”答曰：非也。故说“一切(sabba)”等偈。由一切柔软(komala)、细致(sukumāra)的音韵(vaṇṇa)或字母(akkhara)构成的随韵，因与双关(silesa)相违，故不值得称赞(pasaṃsiyo)、不值得称扬(silāghanīyo)。以“譬如(yathā)”一词举例说明。此茉莉(mālatī)花环，即素馨花(jātikusuma)鬘，有依附(līna)的、疲惫的(byādhita)、贪恋(lola)花蜜而渴望的(lolupa)蜜蜂(ali)、蜂群(bhamara)行列(mālā panti)，拥有此者，即是“有依附且贪恋的蜂群环绕者(linalolālimālinī)”。

130. වුත්තානුප්පාසොපි සබ්බකොමලවණ්ණෙහි විරචිතො න පසංසියොති දස්සෙතුං ‘‘සබ්බකොමලවණ්ණෙහී’’තිආදිමාහ. සබ්බකොමලවණ්ණෙහි සබ්බෙහි සුකුමාරක්ඛරෙහි කතො අනුප්පාසො වණ්ණාවුත්තිලක්ඛණො න පසංසියො සිලෙසාලඞ්කාරවිරුද්ධත්තා පසත්ථො න හොති. ‘‘යථා’’ති තමුදාහරති. අයං මාලතීමාලා එසා ජාතිසුමනමාලිකා ලිනානං බ්‍යාවටානං පතන්තානං ලොලානං ගන්ධලුද්ධානං අලීනං භමරානං මාලිනී පන්තියුත්තාති. එත්ථ ලකාරස්සෙව පුනප්පුනප්පයොගෙන කොමලවණ්ණාවුත්ති. මාලතීනං මාලාති ච, ලොලා ච තෙ අලයො චාති ච, ලිනා ච තෙ ලොලාලයො චාති ච, තෙසං මාලාති ච, සා අස්ස අත්ථීති ච විග්ගහො.

130. 为示“纵是言语随韵(vuttānuppāsa)，若由一切柔软音韵(komalavaṇṇa)构成，亦不值得称赞”，故说“由一切柔软音韵”等偈。由一切柔软音韵，即一切细致字母(sukumārakkhara)所构成，具音韵重复(vaṇṇāvutti)特征之随韵，因与双关(silesa)庄严(alaṅkāra)相违，故不值得称赞(pasaṃsiyo)、不佳(pasattho)。以“譬如(yathā)”一词举例说明。此茉莉(mālatī)花环，即此素馨(jātisumana)花鬘，有依附(līna)、忙碌(byāvaṭa)、落下(patanta)、贪恋(lola)香气(gandha)的蜜蜂(ali)、蜂群(bhamara)行列。于此，仅由l音(lakāra)的再三使用，构成柔软音韵的重复。其解析(viggaho)为：“茉莉(mālatī)之花环(mālā)”；“贪恋(lolā)且彼等是蜜蜂(alayo)”；“依附(linā)且彼等是贪恋的蜜蜂(lolālayo)”；“彼等之行列(mālā)”；以及“彼拥有此”。

131.

131.

මුදූහි වා කෙවලෙහි,කෙවලෙහි ඵුටෙහි වා;

මිස්සෙහි වා තිධා හොති,වණ්ණෙහි සමතා යථා.

或唯由柔软音(mudu)，或唯由清晰音(phuṭa)，或由混合音；音韵之等同(samatā)有此三类，譬如是也。

131. සමතං සම්භාවෙති ‘‘මුදූහි’’ච්චාදිනා. කෙවලෙහි කෙවලඵුටාදිභාවාපවත්තෙහි සකලෙහි මුදූහි චතූසුපි පාදෙසු සජාතියෙහි අසිථිලකොමලෙහි වා කකාරාදීහි වා සිථිලකොමලස්ස සිලෙසපටිපක්ඛත්තා කෙවලෙහි ඵුටෙහි වා අධිමත්තසුතීහි භකාරාදීහි වා අකිච්ඡවචනීයෙ කිච්ඡවචනීයස්ස සුඛුමාලවිපරියයත්තා මිස්සෙහි වා මජ්ඣිමසුතීහි මුදුභූතසංසට්ඨෙහි වා වණ්ණෙහි අක්ඛරෙහි කරණභූතෙහි සමතා තිධා හොති ගජ්ජෙ පජ්ජෙ වා. ‘‘යථෙ’’ති තිවිධමුදාහරති.

131. 以“由柔软音(mudūhi)”等偈阐明等同(samatā)。无论在散文(gajja)或偈颂(pajja)中，以音韵(vaṇṇa)、字母(akkhara)为工具，等同性可成三类：或唯由柔软音(mudu)构成，然松弛柔软(sithilakomala)之音与双关(silesa)相违；或唯由清晰音(phuṭa)构成，即不过分响亮(adhimattasuti)如bh等音，且不难发音(akicchavacanīya)，因难发音者与细致(sukhumāla)相反；或由混合音(missa)构成，即中等响亮(majjhimasuti)或与柔软音相混合。以“譬如(yathā)”一词举此三类之例。

131. ඉදානි සමතං විභාවෙතුං ‘‘මුදූහි’’ච්චාදිමාහ. කෙවලෙහි ඵුටමිස්සෙහි අඤ්ඤත්තා සකලෙහි මුදූහි සිථිලකොමලෙහි වණ්ණෙහි කකාරාදීහි වා කෙවලෙහි ඵුටෙහි කෙවලකොමලවණ්ණරහිතත්තා සකලෙහි අකිච්ඡුච්චාරණීයෙහි අධිමත්තසුතීහි භකාරාදීහි වණ්ණෙහි වා මිස්සෙහි යථාවුත්තමුදුඵුටසම්මිස්සෙහි වණ්ණෙහි වා කරණභූතෙහි සමතා ගජ්ජෙ වා පජ්ජෙ වා තිධා හොතීති. යදි සිථිලකොමලවණ්ණෙහි විචරිතං සිලෙසාලඞ්කාරස්ස, කිච්ඡුච්චාරණීයෙහි ඵුටවණ්ණෙහි කතං සුඛුමාලාලඞ්කාරස්ස [Pg.157] ච විරුජ්ඣතීති. ‘‘යථා’’ති තිවිධමුදාහරති.

131. 如今为阐明等同性(samatā)，故说“由柔软音”等偈。或唯由纯粹的柔软音(mudu)构成，即不同于清晰(phuṭa)与混合(missa)音的一切松弛柔软(sithilakomala)音韵；或唯由纯粹的清晰音构成，即因无纯柔软音韵，故为一切不难发音(akicchuccāraṇīya)、不过分响亮(adhimattasuti)如bh等音韵；或由混合音构成，即如前述之柔软与清晰的混合音韵。以此等为工具，无论在散文(gajja)或偈颂(pajja)中，等同性皆有三类。若由松弛柔软音韵构成，则与双关(silesa)庄严相违；若由难发音(kicchuccāraṇīya)的清晰音韵构成，则与细致(sukhumāla)庄严相违。以“譬如(yathā)”一词举此三类之例。

කෙවලමුදුසමතා

纯粹柔软平等性

132.

132.

කොකිලාලාපසංවාදී,මුනින්දාලාපවිබ්භමො;

හදයඞ්ගමතං යාති,සතං දෙති ච නිබ්බුතිං.

与杜鹃鸣声相应，牟尼主之语态庄严；能入人心，予贤者以寂灭。

132. ‘‘කොකිලෙ’’ච්චාදි. කොකිලානං කරවීකසකුණානං ආලාපො කූජිතං, තං සංවදති පකාසති සීලෙනාති කොකිලාලාපසංවාදී, තංසදිසොති අත්ථො, මුනින්දස්ස ආලාපො විසට්ඨාදිඅට්ඨඞ්ගිකො සරො තස්ස විබ්භමො විලාසො සතං සප්පුරිසානං හදයඞ්ගමතං මනොනුසාරිතං මධුරභාවං යාති, නිබ්බුතිං නිබ්බානඤ්ච තෙසං දෙති.

132. “如杜鹃”等。杜鹃鸟与迦陵频伽鸟的鸣叫声，以其本性与此相应并彰显，故称“与杜鹃鸣声相应”，意思是与此相似。牟尼主的音声，是具有清晰等八支分的音声，其庄严与美妙，能令贤善之人达到入心、随心、甜美的状态，并给予他们寂灭和涅槃。

132. ‘‘කොකිලි’’ච්චාදි. කොකිලානං කරවීකසකුණානං ආලාපං නාදලීලං සංවාදී පකාසනසීලො, තංසදිසොති අධිප්පායො, මුනින්දස්ස සබ්බඤ්ඤුනො ආලාපස්ස විසට්ඨාදිඅට්ඨඞ්ගිකනාදස්ස විබ්භමො විලාසො සතං සප්පුරිසානං හදයඞ්ගමතං චිත්තාරාධිතභාවං යාති ච, නිබ්බුතිං සුතසම්බන්ධෙන තෙසංයෙව සාධූනං නිබ්බානං දෙති ච දෙන්තොපි හොතීති. එත්ථ කොකිලාලාපසද්දෙන නිස්සිතෙ නිස්සයවොහාරෙන ලීලා ගහිතා.

132. “如杜鹃”等。杜鹃鸟与迦陵频伽鸟的鸣叫声，其音韵之美，是相应并彰显本性的，意思是与此相似。牟尼主、一切知者的音声，即具有清晰等八支分的音声，其庄严与美妙，能令贤善之人达到入心和心悦的状态，并通过听闻为这些贤善之人带来寂灭和涅槃，甚至能给予。在此处，“杜鹃鸣声”一词，是以所依与能依的关系，来表达其优雅的特质。

කෙවලඵුටසමතා

纯粹清晰平等性

133.

133.

සම්භාවනීයසම්භාවං,භගවන්තං භවන්තගුං;

භවන්තසාධනාකඞ්ඛී,කො න සම්භාවයෙ විභුං.

应受尊敬之存在，世尊，已达有尽者；希求有尽成就者，谁不尊敬大能者？

133. ‘‘සම්භාවනීයෙ’’ච්චාදි. [Pg.158] සම්භාවනීයො ආදරණීයො. සදෙවකෙ ලොකෙ සන්තො සොභනො භාවො අධිප්පායො යස්ස තං. භවන්තං නිබ්බානං ගතොති භවන්තගු, තං විභුං. භගවන්තං සම්මාසම්බුද්ධං. භවස්ස සංසාරස්ස අන්තො අවසානං නිබ්බානං, තස්ස සාධනං සම්පාදනමාකඞ්ඛති සීලෙනාති භවන්තසාධනාකඞ්ඛී, කො නාම සංසාරවත්තිජනො. න සම්භාවයෙ ආදරං න කරෙය්‍ය, කරොත්‍යෙවාති අත්ථො.

133. “应受尊敬者”等。“应受尊敬者”即是值得敬重者。在天人世间中，其意向真实而美好者。“已达有尽者”即是已到达涅槃者，即是那位大能者。“世尊”即是正等觉者。“希求有尽成就者”即是依其自性而希求轮回之终结——涅槃——之成就者。哪个轮回中的人不会尊敬呢？意即，必然尊敬。

133. ‘‘සම්භාවනීයි’’ච්චාදි. සම්භාවනීයසම්භාවං සදෙවකෙන ලොකෙන ආදරණීයසොභනාධිප්පායං භවන්තගුං භවස්ස අන්තසඞ්ඛාතං නිබ්බානං ගතං විභුං පභුං භගවන්තං සම්මාසම්බුද්ධං භවන්තසාධනාකඞ්ඛී නිබ්බානසාධනාභිලාසී කො කතමො සංසාරවත්තිජනො න සම්භාවයෙ ආදරං න කරෙය්‍ය, කරොත්‍යෙව. සන්තො ච සො භාවො චාති ච, සම්භාවනීයො සම්භාවො යස්සෙති ච, භවස්ස අන්තන්ති ච, භවන්තං ගතොති ච, තස්ස සාධනන්ති ච, තං ආකඞ්ඛති සීලෙනාති ච විග්ගහො.

133. “应受尊敬者”等。“应受尊敬之存在”，指为天人世间所敬重、意向美好者。“已达有尽者”，指已达名为“有之终结”的涅槃者；“大能者”，指主宰者；“世尊”，指正等觉者。“希求有尽成就者”，指渴望成就涅槃者。哪个轮回中的人不会尊敬呢？意即，必然尊敬。其文句解析如下：“是善，是存在”；“其存在应受尊敬”；“有之终结”；“已达有之终结”；“彼之成就”；以及“依其自性而希求”。

මිස්සකසමතා

混杂相似

134.

134.

ලද්ධචන්දනසංසග්ග-සුගන්ධිමලයානිලො;

මන්ද’මායාති භීතොව, මුනින්දමුඛමාරුතා.

得旃檀之触而芬芳的马拉雅山风，仿佛畏惧圣主口风，缓慢吹来。

134. ‘‘ලද්ධි’’ච්චාදි. ලද්ධො චන්දනතරූනං සංසග්ගො පරිචයො තෙන සොභනො ගන්ධො අස්සාති සුගන්ධී සුරභි මලයානිලොදක්ඛිණපවමානො මුනින්දස්ස මුඛමාරුතා භීතොව තාදිසමුදුත්තසීතලත්තසුගන්ධසම්පත්තියා අත්තනො දූරතරත්තා ආයාති අනුවත්තති. මන්දන්ති ආගමනක්‍රියාවිසෙසනං.

134. “Laddhi”等句。获得旃檀树的接触、亲近，因此具有美妙的香气，故称“芬芳”（sugandhī）、“芳香”（surabhi）。马拉雅(Malaya)山风，即南风，仿佛畏惧圣主口中之风——因自身远不及那（口风）的柔和、清凉、芬芳等圆满特质——而来，并随顺之。“缓慢”（mandaṃ）是修饰“来”这个动作的状语。

134. ‘‘ලද්ධි’’ච්චාදි. [Pg.159] ලද්ධචන්දනසංසග්ගසුගන්ධිමලයානිලො පටිලද්ධචන්දනතරුසාරසමවායෙන සොභනගන්ධසමන්නාගතො මලයදෙසතො ආගච්ඡමානමාලුතො මුනින්දමුඛමාරුතා බුද්ධස්ස මුඛසුරභිවාසිතපවනතො භීතො ඉව තාදිසමුදුසුරභිසීතලත්තස්ස අත්තනි අසම්භවතො භීතොව මන්දං සණිකං යාති අභිමුඛමෙතීති. චන්දනානං සංසග්ගොති ච, ලද්ධො ච සො චන්දනසංසග්ගොති ච, සොභනො ගන්ධො යස්සාති ච, ලද්ධචන්දනසංසග්ගෙන සුගන්ධීති ච, මලයතො ආගතො අනිලොති ච, මුනින්දමුඛතො නික්ඛන්තො මාරුතොති ච විග්ගහො. මන්දන්ති ක්‍රියාවිසෙසනං. එත්ථ තිවිධසමතායං ‘‘කොකිලාලාපසංවාදි’’ච්චාදිතිවිධලක්ඛියස්සාපි ‘‘මුදූහි වා කෙවලෙහි’’ච්චාදිනා දස්සිතලක්ඛණත්තයෙන තුල්‍යතා සුපාකටාවාති.

134. “Laddhi”等句。‘得旃檀触而芬芳的马拉雅山风’，是说通过获得旃檀树精华的结合而具备美妙的香气，从马拉雅(Malaya)国吹来的风。它仿佛畏惧于佛陀口中芬芳所熏之风，因自身不具有那样的柔软、芬芳、清凉，而缓慢、轻柔地迎面吹来。其（复合词的）解析为：‘旃檀之触’、‘彼得旃檀之触’、‘其有美妙之香’、‘由得旃檀之触而芬芳’、‘从马拉雅来的风’、‘从圣主口中吹出的风’。“缓慢”（mandaṃ）是动词的状语。于此三法相似中，‘与杜鹃鸟鸣声相应’等三所相，与‘由柔软或纯粹’等所示三能相，其相似性甚为明显。

135.

135.

අනිට්ඨුරක්ඛරප්පායා, සබ්බකොමලනිස්සටා;

කිච්ඡමුච්චාරණාපෙත-බ්‍යඤ්ජනා සුඛුමාලතා.

以不粗涩音为主，全由柔和音构成，远离难发之辅音，此为微细性。

135. සුඛුමාලතා කථීයති ‘‘අනිට්ඨුරක්ඛරෙ’’ච්චාදිනා. අනිට්ඨුරානි අඵරුසානි අක්ඛරානි වණ්ණානි පායානි බහූනි යස්සා සා තථා, ‘‘නිට්ඨුරානි අප්පකානී’’ති පායග්ගහණෙන සූචිතං, තතොයෙව සබ්බෙහි කෙවලෙහි කොමලෙහි සිථිලෙහි ලඝූහි අක්ඛරෙහි නිස්සටා නිග්ගතා කිච්ඡෙන දුක්ඛෙන උච්චාරණා තතො අපෙතානි අපගතානි බ්‍යඤ්ජනානි යස්සා සාති අනුවදිත්වා සුඛුමාලතා විධීයතෙ.

135. 微细性以“不粗涩音”等句来描述。其音不粗涩、不粗糙者为主、为多，故如此说。通过“为主”（pāya）一词，暗示了“粗涩音少”。因此，它完全由纯粹、柔软、松弛、轻快之音构成，远离发音困难的辅音。如此复述之后，微细性便得以界定。

135. ඉදානි සුඛුමාලතං දස්සෙති ‘‘අනිට්ඨුරෙ’’ච්චාදිනා. අනිට්ඨුරක්ඛරප්පායා අකක්කසවණ්ණබහුලා සබ්බකොමලනිස්සටා අනිට්ඨුරක්ඛරානං යෙභුය්‍යග්ගහණතොයෙව සකලසිථිලවණ්ණවිරහිතා කිච්ඡමුච්චාරණාපෙතබ්‍යඤ්ජනා දුක්ඛුච්චාරණීයවණ්ණෙහි විගතඅක්ඛරසමන්නාගතා සුඛුමාලතා නාමාති. අනිට්ඨුරානි අක්ඛරානි පායානි බහූනි යස්සන්ති ච, සබ්බෙ ච තෙ කොමලා චෙති ච, තෙහි නිස්සටාති [Pg.160] ච, කිච්ඡෙන උච්චාරණාති ච, තෙහි අපෙතානීති ච, තානි බ්‍යඤ්ජනානි යස්සාති ච විග්ගහො. නිග්ගහීතාගමො.

135. 现在以“aniṭṭhure”等句说明微细性。所谓“微细性”，即以不粗涩音为主，多不粗硬之音，全由柔和音构成；正因以不粗涩音为主，故无任何松弛之音；远离发音困难的辅音，具备无难诵读音节之特质。其（复合词的）解析为：“其音以不粗涩者为多”；“且彼等皆柔和”；“由彼等构成”；“发音困难”；“远离彼等”；“其有如是辅音”。此中有鼻音（ṃ）的加入。

136.

136.

පස්සන්තා රූපවිභවං, සුණන්තා මධුරං ගිරං;

චරන්ති සාධූ සම්බුද්ධ-කාලෙ කෙළිපරම්මුඛා.

见色法之盛美，闻言语之甜柔；于正等觉者时，贤善者远离嬉戏而行。

136. උදාහරති ‘‘පස්සන්තා’’ඉච්චාදි. රූපවිභවං රූපසම්පත්තිං පස්සන්තා මධුරං ගිරං වාචං සුණන්තා සාධවො කෙළිපරම්මුඛා කීළාය නිච්ඡන්තා චරන්තීති සම්බන්ධො. කත්ථාති ආහ ‘‘සම්බුද්ධකාලෙ’’ති.

136. 以“passantā”等句为例。见色法之盛美（rūpavibhavaṃ），即色法之圆满（rūpasampattiṃ）；闻甜美之言语（madhuraṃ giraṃ），即话语（vācaṃ）；贤善者远离嬉戏（keḷiparammukhā），即不乐于玩乐（kīḷāya nicchantā）而行持，此为其关联。于何时？答曰：“于正等觉者时”。

136. ‘‘පස්සන්ති’’ච්චාදිනා ලක්ඛියමුදාහරති, තං වුත්තත්ථමෙව.

136. 以“Passanti”等句举例说明所相，其义已如前述。

137.

137.

අලඞ්කාරවිහීනාපි, සතං සම්මුඛතෙ’දිසී;

ආරොහති විසෙසෙන, රමණීයා තදුජ්ජලා.

纵然没有文采修饰，如此（微细性）亦能呈现于贤善者面前；若因彼（文采）而光辉，则尤其令人喜悦。

137. විසිට්ඨස්සාඤ්ඤධම්මස්ස අභාවෙපිමිනාවොපාදෙයො බන්ධොති ආහ ‘‘අලඞ්කාරෙ’’ච්චාදි. අලඞ්කාරෙහි විහීනාපි එදිසී සුඛුමාලතා සතං පණ්ඩිතජනානං සම්මුඛතං අභිමුඛභාවං වාචාගොචරත්තං ආරොහති උපගච්ඡති, කිමුතඅත්ථාලඞ්කාරාලඞ්කිතෙත්‍යපිසද්දො. තෙන සභාවවුත්‍යාදිනා අලඞ්කාරෙන උජ්ජලා දිත්තා පන විසෙසෙනාතිසයෙන රමණීයා මනුඤ්ඤාති.

137. 为说明“纵无其他殊胜之法，仅凭此（微细性），文句亦堪受纳”，故说“alaṅkāre”等句。即使没有文采修饰，如此微细性亦能抵达贤善智者面前，成为其言谈之境，更何况以义庄严所修饰者呢？此乃“api”一词所蕴含之义。而若以自性语等文采而光辉、明亮，则尤其、极度地令人喜悦、称意。

137. ‘‘අලඞ්කාරෙ’’ච්චාදි. එදිසී එවංවිධා සුඛුමාලතා අලඞ්කාරවිහීනාපි අත්ථාලඞ්කාරවිරහිතාපි සතං පඤ්ඤවන්තානං සම්මුඛතං අභිමුඛභාවං තෙසං වචනවිසයභාවන්ති අත්ථො ආරොහති පාපුණාති. තදුජ්ජලා තෙන සභාවවුත්තිවඞ්කවුත්තිසම්භූතෙන අත්ථාලඞ්කාරෙන ජොතමානා විසෙසෙන අතිසයෙන රමණීයා මනුඤ්ඤා හොති. අලඞ්කාරෙහි විහීනාති ච, තෙන උජ්ජලාති ච විග්ගහො.

137. “Alaṅkāre”等句。如此这般的微细性，即使缺乏文采修饰，即使没有义庄严，亦能抵达贤善智者面前，意即成为其言谈之境。若因自性语、曲折语所生之义庄严而光辉，则尤其、极度地令人喜悦、称意。其（复合词的）解析为：“缺乏文采修饰”与“因彼而光辉”。

138.

138.

රොමඤ්චපිඤ්ඡරචනා, [Pg.161] සාධුවාදාහිතද්ධනී;

ලළන්ති’මෙ මුනීමෙඝු-ම්මදා සාධු සිඛාවලා.

身毛竖立如孔雀开屏，发出“善哉”赞叹之声；此等贤善之孔雀，因圣者之云而狂喜嬉戏。

138. තමුදාහරති ‘‘රොමඤ්චෙ’’ච්චාදිනා. රොමඤ්චා ලොමහංසා ඉව රොමඤ්චා එව වා, පිඤ්ඡානි බරිහානි තෙසං රචනා ඡත්තාකාරෙන විධානං යෙසං තෙ තථා, ‘‘සාධූ’’ති වාදො වචනං තංසදිසොයෙව වා, ආහිතො ධනි කෙකාසඞ්ඛාතො යෙසං තෙ තථා, මුනිමෙඝෙන මුනිසදිසෙන මුනිසඞ්ඛාතෙන වා වාරිදෙන උම්මදා මත්තා සාධුසදිසා සාධු එව වා සිඛාවලා මයූරා ලළන්ති ලීලොපෙතා විචරන්ති, අඤ්ඤමඤ්ඤං රමන්තීති අත්ථො.

138. 以“romañce”等句为例。“毛发竖立”（romañca）如“毛发悚然”（lomahaṃsa），或即是毛发竖立。其尾羽（piñcha, bariha）排列如伞盖状。其赞叹之语为“善哉”，或与此类似。其所发之声，名为“kekā”（孔雀鸣）。因圣者云——即如圣者之云，或名圣者之云——而狂喜、陶醉。彼等如贤善者，或即是贤善者，此等孔雀（sikhāvalā, mayūra）嬉戏，优雅地游走，其义为彼此愉悦。

138. අත්ථාලඞ්කාරයුත්තසුඛුමාලතමුදාහරති ‘‘රොමෙ’’ච්චාදිනා. රොමඤ්චපිඤ්ඡරචනා ලොමහංසසදිසා රොමා එව වා පිඤ්ඡානං බරිහානං රචනා ඡත්තාකාරෙන විත්ථාරවන්තා සාධුවාදාහිතද්ධනී ‘‘සාධූ’’ති වචනසදිසෙහි සාධුවාදෙහි වා පවත්තකෙකානින්නාදෙහි සමන්නාගතා මුනිමෙඝුම්මදා මුනිසදිසෙන මුනිසඞ්ඛාතෙන වා මෙඝෙන සඤ්ජාතමදා ඉමෙ සාධුසිඛාවලා සජ්ජනසදිසා සාධුනො එව වා මයූරා ලළන්ති ලීලොපෙතා භවන්තීති. ඉදං අසෙසවත්ථුවිසයං සමාසරූපකං අමුඛ්‍යපක්ඛෙ ‘‘රොමඤ්චා විය සාධුවාදො විය මුනි විය සාධවො වියා’’ති ච, මුඛ්‍යපක්ඛෙ ‘‘පිඤ්ඡරචනා විය ආහිතද්ධනී විය මෙඝො විය සිඛාවලා වියා’’ති උපචරිතබ්බං. රොමඤ්චා එව පිඤ්ඡානීති ච, තෙසං රචනා යෙසන්ති ච, ‘‘සාධු’’ඉති වාදොති ච, ආහිතො ච සො ධනි චෙති ච, සාධුවාදො ආහිතද්ධනි යෙසන්ති ච, මුනි එව මෙඝොති ච, තෙන උම්මදාති ච, සාධවො එව සිඛාවලාති ච වාක්‍යං. ‘‘මුනීමෙඝො’’ති එත්ථ දීඝත්තං ඡන්දානුරක්ඛණත්ථං.

138. 以“毛发(rome)”等词语举例说明具有义饰的微细性。毛发竖立(romañca)如孔雀尾羽(piñcha)的排列，犹如毛发悚然(lomahaṃsa)；或毛发本身即是孔雀尾羽(bariha)的构成，如伞盖般展开。它们具有如“善哉(sādhu)”之语般的赞叹声，或具有孔雀鸣叫(kekāninnāda)之声。这些贤善的孔雀(sikhāvala)，因圣者(muni)之云(megha)而狂喜(ummada)，它们犹如善人(sajjana)，或本身即是贤善的孔雀(mayūra)，姿态优美地嬉戏。这是一个涵盖所有事(vatthu)的概括性譬喻(samāsarūpaka)。在非主要方面，可譬喻为“如毛发竖立、如善哉之赞、如圣者、如贤善者”；在主要方面，可譬喻为“如孔雀尾羽的排列、如发出的声音、如云、如孔雀”。“毛发竖立即是孔雀尾羽”、“其排列如此”、“‘善哉’即是赞叹”、“所发出的声音”、“善哉之赞即是所发出的声音”、“圣者即是云”、“因此而狂喜”、“贤善者即是孔雀”，此为句子的解析。“圣者云(munīmegho)”中的长音是为了保持格律。

139.

139.

සුඛුමාලත්තමත්ථෙව, පදත්ථවිසයම්පි ච;

යථා මතාදිසද්දෙසු, කිත්තිසෙසාදිකිත්තනං.

微细性不仅在于义理，亦在于词义所指的范畴；犹如在“已死”等词语中，称说“仅留声名”等。

139. න [Pg.162] කෙවලං සුඛුමාලතා සද්දෙව, අත්ථෙපීති දස්සෙතුමාහ ‘‘සුඛුමාලත්ත’’මිච්චාදි. අත්ථෙවාති විජ්ජතෙව, තං තු අනොචිත්‍යගාම්මාදිවජ්ජනා සම්භවති. ‘‘යථෙ’’ති තමුදාහරති. මතාදිසද්දෙසු වත්තබ්බෙසු කිත්තිසෙසාදීනං සද්දානං කිත්තනං කථනං.

139. 为表明微细性不仅在于言词，亦在于义理，故说“微细性”等。义理中确实存在，然此须通过避免不当、粗俗等而实现。“犹如”即是举例说明。在当说“已死”等词语时，称说“仅留声名”等词语。

139. අයං සුඛුමාලතා න කෙවලං සද්දෙව, අත්ථෙපීති දස්සෙතුං ආහ ‘‘සුඛුමාලත්ත’’මිච්චාදි. සුඛුමාලත්තමත්ථෙව පදත්ථවිසයම්පි ච පදාභිධෙය්‍යගොචරම්පි සුඛුමාලත්තං අත්ථෙව, තඤ්ච ඔචිත්‍යහීනගාම්මදොසපරිහාරෙන සිජ්ඣති. ‘‘යථා’’ති තමුදාහරති. මතාදිසද්දෙසු වත්තබ්බෙසු කිත්තිසෙසාදිසද්දානං කිත්තනං කථනන්ති. මතො ඉතිආදි යෙසං ‘‘ජීවිතක්ඛයං පත්තො’’ ඉච්චාදීනමිති ච, කිත්තිසෙසො ඉතිආදියෙසං ‘‘දෙවත්තං ගතො, සග්ගකායමලඞ්කරී’’ත්‍යාදීනමිති ච විග්ගහො.

139. 为表明此微细性不仅在于言词，亦在于义理，故说“微细性”等。微细性不仅在于义理，亦在于词义所指的范畴，即词语所表达的范围，此微细性通过避免不得体与粗俗之过失而成就。“犹如”即是举例说明。在当说“已死”等词语时，称说“仅留声名”等词语。所谓“已死”等，是指“已达生命终点”等；所谓“仅留声名”等，是指“已生天界”、“庄严天身”等，此为解析(viggaho)。

140.

140.

සිලිට්ඨපදසංසග්ග-රමණීයගුණාලයො;

සබන්ධගාරවො සො’යං,සිලෙසො නාම තං යථා.

词语紧密结合，为悦人特质之所依；其结构庄重紧实，此即名为“黏合”(silesa)，如下所示。

140. සිලෙසං දස්සෙති ‘‘සිලිට්ඨෙ’’ච්චාදිනා. සිලිට්ඨානං බන්ධලාඝවාභාවෙන අඤ්ඤමඤ්ඤං සිලිට්ඨානං පදානං සංසග්ගෙන රමණීයො මනුඤ්ඤො ගුණො තස්ස ආලයො පවත්තිට්ඨානං. බන්ධස්ස රචනාය ගාරවො අසිථිලතා, සහ තෙන වත්තතීති සබන්ධගාරවොති අනුවදිත්වා සොයං සිලෙසො නාමාති විධීයතෙ. ‘‘තං යථෙ’’ත්‍යුදාහරති. යථා අයං සිලෙසො, තථා අඤ්ඤොපි තාදිසො දට්ඨබ්බො, න ත්වයමෙවෙති ‘‘තං යථා’’ සද්දස්සත්ථො.

140. 以“紧密”等词语说明黏合。因结构无轻浮之感，词语之间相互紧密结合，由此产生悦意可爱的特质，此即其所依与生起之处。其结构之庄重(gārava)即不松散(asithilatā)，以“具结构之庄重”(sabandhagāravo)复述后，定义此即名为“黏合”。以“如下所示”举例。此“如下所示”一词之义为：犹如这个黏合的例子，其他类似的亦应如是看待，而非仅此一例。

140. ඉදානි සිලෙසං නිද්දිසති ‘‘සිලිට්ඨෙ’’ච්චාදිනා. සිලිට්ඨපදසංසග්ගරමණීයගුණාලයො ඨානකරණාදීහි ආසන්නවණ්ණානං [Pg.163] වින්‍යාසහෙතු අඤ්ඤමඤ්ඤනිස්සිතානං පදානං සමවායෙන මනුඤ්ඤගුණස්ස පවත්තිට්ඨානභූතො සබන්ධගාරවො බන්ධගාරවසඞ්ඛාතරචනාය අසිථිලභාවෙන සහ පවත්තො සො අයං බන්ධො සිලෙසො නාමාති. සිලෙසො නාම බන්ධගාරවො, තප්පටිපාදකබන්ධොප්‍යෙත්ථ සිලෙසොති වුච්චති. සිලිට්ඨා ච තෙ පදා චෙති ච, තෙසං සංසග්ගොති ච, තෙන රමණීයොති ච, සො එව ගුණොති ච, තස්ස ආලයොති ච, බන්ධස්ස ගුරුනො භාවොති ච, තෙන සහ පවත්තතීති ච වාක්‍යං. තං යථා ‘‘බාලින්දු’’ඉච්චාදි.

140. 现在以“紧密”等词语指示黏合。所谓“词语紧密结合，为悦人特质之所依”，是指因发音部位(ṭhāna)、发音器官(karaṇa)等，相近音(vaṇṇa)的排列使词语相互依存，其组合成为悦人特质的生起之处。所谓“具结构之庄重”，是指伴随着名为“结构庄重”的不松散的作法。此种结合即名为“黏合”。黏合即是结构的庄重，在此，能表达它的结构亦被称为黏合。句子的解析为：“彼等词语是紧密的”、“彼等之结合”、“因此而悦人”、“此即是特质”、“此特质之所依”、“结构之庄重状态”、“与此共同作用”。例如“新月(bālindu)”等。

141.

141.

බාලින්දුවිබ්භමච්ඡෙදි-නඛරාවලිකන්තිභි;

සා මුනින්දපදම්භොජ-කන්ති වො වලිතා’වතං.

圣者之王(muninda)的莲足(padambhoja)之光辉，与那能截断新月(bālindu)之美的指甲行列(nakharāvali)的光辉相结合，愿此光辉护佑你们。

141. ‘‘බාලින්දු’’ඉච්චාදි. බාලින්දුනො පඤ්චමී පඤ්චදසකලස්ස විබ්භමො මනොහරත්තං, තං ඡින්දති සීලෙනාති බාලින්දුවිබ්භමච්ඡෙදියො පඤ්චමීචන්දස්ස කලාසන්නිභානං නඛරානං නඛානං ආවලියො තාසං කන්තිභි සොභාහි සහ වලිතා සංයුත්තා සා, මුනින්දස්ස පදානියෙව අම්භොජානි පදුමානි තෙසං කන්ති. වො තුම්හෙ සාමඤ්ඤෙන වදති. අවතං පාලයතු.

141. “新月(bālindu)”等。新月之美(vibhama)即其可爱之处(manoharattaṃ)。“能以其本性截断此美者”，是指如同初五新月之月牙(kalā)的指甲(nakha)行列，那圣者之王(muninda)的莲足(padāniyeva ambhojāni)之光辉，与彼等指甲行列的光辉(kanti)或光彩(sobhā)相结合(valitā/saṃyuttā)。“你们(vo)”是一般性的称呼。“愿其护佑(avataṃ)”即是愿其守护(pālayatu)。

141. බාලින්දු…පෙ… කන්තිභි තරුණචන්දවිලාසවිනාසනසභාවසමන්නාගතනඛපන්තිසොභාහි සහ වලිතා සංයුත්තා සා මුනින්දපදම්භොජකන්ති සා සම්බුද්ධපාදපදුමසොභා වො තුම්හෙ අවතං රක්ඛතූති. බාලො ච සො ඉන්දු චාති ච, තස්ස විබ්භමොති ච, තං ඡින්දති සීලෙනාති ච, නඛානං ආවලියොති ච, තාසං කන්තීති ච, බාලින්දුවිබ්භමච්ඡෙදියො ච තා නඛරාවලිකන්තියො චාති ච, මුනින්දස්ස පදානීති ච, තානියෙව අම්භොජානීති ච, තෙසං කන්තීති ච විග්ගහො.

141. “新月”……乃至……与具有摧毁新月(taruṇacanda)美姿(vilāsa)之本性的指甲行列(nakhapanti)的光彩相结合，那圣者之王(muninda)的莲足之光辉，即正自觉者(sambuddha)足莲的光彩，愿其护佑(avataṃ)你们(vo)。其解析(viggaho)为：“是年幼的月亮”、“其美姿”、“以其本性截断之”、“指甲的行列”、“彼等之光辉”、“能截断新月之美者即是彼指甲行列之光辉”、“圣者之王的足”、“彼等即是莲花”、“彼等之光辉”。

142.

142.

උක්කංසවන්තො [Pg.164] යො කොචි,ගුණො යදි පතීයතෙ;

උදාරො’යං භවෙ තෙන,සනාථා බන්ධපද්ධති.

若有任何卓越特质，于此中得以彰显，此即是“崇高”(udāra)；由此，作法之次第即有所依。

142. උදාරත්තමවධාරයමාහ ‘‘උක්කංසවන්තො’’ඉච්චාදි. යො කොචි ‘‘ඉදමෙවෙ’’ති නියමාභාවා ගුණො චාගාතිසයාදිකො උක්කංසවන්තො අධිමත්තො යදි පතීයතෙ විඤ්ඤායතෙ බන්ධෙති විඤ්ඤායති ‘‘බන්ධපද්ධතී’’ති වක්ඛමානත්තා, අයං උදාරො භවෙති විධි. උදාරොයං හොතු, කිං තතො සියාති ආහ ‘‘තෙනි’’ච්චාදි. තෙන උක්කංසවතා ගුණෙන බන්ධපද්ධති රචනක්කමො නාථභූතෙන උදාරගුණෙන සහ වත්තතීති සනාථා, සම්පදාවාති වුත්තං හොති.

142. 为确定高贵性，（作者）说“卓越”等。任何没有‘唯此’限制的特质，如布施之超胜等，若在结构中被认知、被理解为卓越、超胜，因为接下来会说‘结构之次第’，此即为高贵之法。愿此高贵存在，其后如何？（作者）说“因此”等。依此卓越之特质，结构之次第（即创作之顺序），与作为依止的高贵特质共存，故为‘有依止’，此即是说‘圆满’。

142. ඉදානි උදාරත්තමුද්දිසති ‘‘උක්කංසෙ’’ච්චාදිනා. උක්කංසවන්තො අතිසයවා යොකොචි ගුණො චාගාතිසයාදිකො සද්දාවලියා පටිපාදනීයො ආනුභාවො යදි පතීයතෙ සචෙ කත්ථචි බන්ධෙ විඤ්ඤායතෙ, අයං යථාවුත්තගුණො උදාරො නාම භවෙ. තෙන කිං පයොජනන්ති චෙ? බන්ධබන්ධති පදාවලි තෙන උක්කංසවතා ගුණෙන සනාථා සප්පතිට්ඨා හොති. උක්කංසො අස්ස අත්ථීති ච, නාථෙන සහ වත්තතීති ච, බන්ධස්ස පද්ධතීති ච විග්ගහො.

142. 如今以“卓越”等词阐明高贵性。任何卓越、超胜之特质，如布施之超胜等，其威力应由文句表达，若在某结构中被认知、被理解，此如前所说之特质，即名为高贵。若问：“此有何用？”（答：）文句之结构，因彼卓越之特质而成为有依止、有根基者。“彼有卓越”，“与依止共存”，“结构之次第”，此为词语分析。

143.

143.

පාදම්භොජරජොලිත්ත-ගත්තා යෙතව ගොතම;

අහො තෙ ජන්තවො යන්ති, සබ්බථා නිරජත්තනං.

乔达摩啊，凡身体沾染您莲足之尘者，啊！彼等众生，彻底达到无尘垢之境。

143. තමුදාහරති ‘‘පාදෙ’’ච්චාදිනා. ගොතමාති භගවන්තං ගොත්තෙන ආලපති. තව භගවතො පාදම්භොජානං රජානි රෙණවො, තෙහි ලිත්තානි උපදෙහිතානි ගත්තානි යෙසන්ති විග්ගහො. යෙ ජනා තෙ ජන්තවො සබ්බප්පකාරෙන රජොලවෙනාප්‍යනුපලිත්තත්තා රජෙහි කිලෙසසඞ්ඛාතෙහි [Pg.165] නිග්ගතා නිරජා, තෙසං භාවො නිරජත්තනං නික්කිලෙසභාවං යන්ති පාපුණන්ති. අහො අච්ඡරියං යතො රජසා ලිත්තා නාම සංකිලිට්ඨායෙව සියුං, භවං පන පාදරජසා විලෙපනෙ ජනෙ නිරජෙ කරොති. අච්ඡරියං භවතො ඉදන්ති අත්ථො.

143. （作者）以“足”等偈颂举例说明。“乔达摩”，是依其氏族称呼世尊。“您的，世尊的，莲足之尘，即是微尘，彼等之身体为彼所涂染”，此为词语分析。那些人，那些众生，因丝毫不为尘垢所染，已离名为“烦恼”之尘垢，故为无尘垢者；他们达到无尘垢之状态，即无烦恼之状态。啊，奇哉！因凡为尘所染者，必为所污；而您却以足尘涂染众人，令其无尘。此即“您（世尊）之事，诚为奇特”之义。

143. ඉදානි උදාහරති ‘‘පාදම්භොජෙ’’ච්චාදිනා. භො ගොතම යෙ සත්තා තව තුය්හං පාදම්භොජරජොලිත්තගත්තා පාදපදුමරෙණුලිත්තමත්ථකනලාටාදිසරීරාවයවයුත්තා තෙ ජන්තවො සත්තා සබ්බථා කිලෙසසඞ්ඛාතරජොජල්ලෙහි අනුපලිත්තත්තා සබ්බප්පකාරෙන නිරජත්තනං විගතකිලෙසරජොභාවං යන්ති පාපුණන්ති, අහො අච්ඡරියං. රජොලිත්තා නාම සංකිලිට්ඨා සියුං, ත්වං පන පාදරජසා උපලිත්තෙපි සත්තෙ නිරජෙ කරොසීති භාවො. ඉහ භගවතො උක්කංසගුණො දීපිතො හොති. පාදානියෙව අම්භොජානීති ච, තෙසං රජානීති ච, තෙහි ලිත්තානි ගත්තානි යෙසන්ති ච, රජෙහි කිලෙසෙහි නිග්ගතාති ච, තෙසං භාවොති ච වාක්‍යං.

143. 如今以“莲足”等偈颂举例说明。“乔达摩啊！凡夫众生，其头、额等身体部位，皆为您的莲足之尘所涂染，彼等众生，因完全不为名为烦恼之尘垢所染，故以各种方式达到无尘垢之境，即远离烦恼尘垢之状态，啊，奇哉！”“为尘所染”本应为“被染污”，而您却能使被足尘所染之众生变为无尘，此即其义。于此，世尊之卓越功德得以彰显。“足即是莲”，“彼之尘”，“彼等之身体为彼所涂染”，“已离名为烦恼之尘垢”，“彼之状态”，此为文句分析。

144.

144.

එවං ජිනානුභාවස්ස, සමුක්කංසො’ත්‍රදිස්සති;

පඤ්ඤවා විධිනා’නෙන, චින්තයෙ පරමීදිසං.

如是胜者之威德，其卓越于此彰显；有慧者应以此法，思量其他类似义。

144. කො පනෙත්ථ උක්කංසවන්තො ගුණො යෙන බන්ධො සනාථො සියාති චෙ? ආහ ‘‘එව’’මිච්චාදි. එවමිති ජිනානුභාවස්ස සම්මාසම්බුද්ධපභාවස්ස සමුක්කංසො අතිසයො දිස්සති පදිස්සතෙ අත්‍ර බන්ධෙ, තස්මා ජිනානුභාවෙන උක්කංසවතා ගුණෙන බන්ධො සනාථො සියාති. පකාරමිමමඤ්ඤත්‍රපිඅතිදිසන්තො ආහ ‘‘පඤ්ඤවා’’තිආදි. පඤ්ඤවා පඤ්ඤාසම්පන්නො අනෙන විධිනා ඉමිනා පකාරෙන එදිසං එවරූපං පරං අඤ්ඤං චින්තයෙ විතක්කෙය්‍ය.

144. 若问：“此处有何卓越特质，能令结构有依止？”（答：）说“如是”等。即：如是，于此结构中，得见胜者之威德，即正自觉者之威力，其卓越超胜之处。是故，依胜者威德此一卓越特质，结构方有依止。为将此法亦推及他处，（作者）说“有慧者”等。有慧者，即智慧圆满者，应以此法、此式，思量、审察其他如此、此类者。

144. ඉදානි [Pg.166] යථාවුත්තගුණනිදස්සනඤ්ච සිස්සානුසාසනඤ්ච දස්සෙති ‘‘එව’’මිච්චාදිනා. අත්‍ර ඉමිස්සං අනන්තරගාථායං එවං යථාවුත්තක්කමෙන ජිනානුභාවස්ස තථාගතප්පභාවස්ස සමුක්කංසො ආධික්කං දිස්සති පදිස්සතෙ, තස්මා ජිනානුභාවසඞ්ඛාතෙන උක්කංසවතා ගුණෙන බන්ධො සනාථො භවෙය්‍ය. පඤ්ඤවා පසත්ථඤාණවන්තො අනෙන විධිනා ඉමිනා කමෙන ඊදිසං පරං අඤ්ඤං චින්තයෙ කප්පෙය්‍ය.

144. 如今，（作者）以“如是”等偈颂，显示如前所说特质之范例及对弟子之教诫。于此紧随之偈中，如是，依前述次第，胜者之威德，即如来之威力，其卓越、优胜得以彰显。是故，依名为“胜者威德”之卓越特质，结构当有依止。有慧者，即具卓越智慧者，应以此法、此序，思量、构想其他此类者。

145.

145.

උදාරො සොපි විඤ්ඤෙය්‍යො,යං පසත්ථවිසෙසනං;

යථා කීළාසරො ලීලා-හාස හෙමඞ්ගදාදයො.

凡是值得称赞之修饰，彼亦应知为高贵；例如游戏池、嬉戏之笑、金臂钏等。

145. අපරමුදාරප්පකාරං දස්සෙතුමාහ ‘‘උදාරො’’ඉච්චාදි. යං පසත්ථං සිලාඝනීයං විසෙසනං උපාදියති, සොපි න පන යථාවුත්තොව උදාරො විඤ්ඤෙය්‍යො. ‘‘යථෙ’’ත්‍යුදාහරති. කීළාය කීළත්ථං සරො, ලීලාය යුත්තො හාසො, හෙමං හෙමමයමඞ්ගදන්ති සමාසො, තං ආදි යෙසන්ති බාහිරත්ථො. ආදිසද්දෙන කුසුමදාමමණිමෙඛලාදීනං සඞ්ගහො. අයං තු බන්ධඵරුසගාම්මපරිච්චාගා සම්භවති.

145. 为显示另一类高贵，（作者）说“高贵”等。凡所用之修饰为值得称赞、值得赞扬者，彼亦应知为高贵，而非仅如前所说者。以“例如”举例说明。“为游戏之池”，“与嬉戏相应之笑”，“黄金所制之臂钏”，此为复合词。“彼等以此为首”是其外在含义。“等”字包含花环、宝带等。此种高贵，由舍弃结构之粗俗、鄙陋而成就。

145. අඤ්ඤමපි උදාරං දස්සෙති ‘‘උදාරො’’ච්චාදිනා. යං පසත්ථවිසෙසනං පසංසනීයවිසෙසනං හොති, සොපි උදාරොති විඤ්ඤෙය්‍යො. ‘‘යථා’’ති තමුදාහරති. කීළාසරො කීළාය කතො සරො. ලීලාහාසො ලීලාය යුත්තො හාසො. හෙමඞ්ගදාදයො සුවණ්ණකෙයූරාඉච්චාදයොති. කීළත්ථාය සරොති ච, ලීලාය යුත්තො හාසොති ච, හෙමං හෙමමයං අඞ්ගදන්ති ච, ලීලාහාසො ච හෙමඞ්ගදඤ්චාති ච, තානි ආදීනි යෙසං කුසුමදාමමණිමෙඛලාදීනන්ති ච විග්ගහො. අයමුදාරො බන්ධඵරුසගාම්මාදිදොසපරිච්චාගෙන සිජ්ඣති.

145. 又以“高贵”等词显示另一高贵。凡为值得称赞之修饰，即值得赞颂之修饰，彼亦应知为高贵。以“如”举例说明。“游戏池”是为游戏所造之池。“嬉戏之笑”是与嬉戏相应之笑。“金臂钏等”即金手镯等。“为游戏之池”，“与嬉戏相应之笑”，“黄金所制之臂钏”，“嬉戏之笑与金臂钏”，及“彼等以花环、宝带等为首”，此为词语分析。此种高贵，由舍弃结构中粗俗、鄙陋等过失而成就。

146.

146.

ලොකියත්ථානතික්කන්තා,[Pg.167] කන්තා සබ්බජනානපි;

කන්ති නාමා’තිවුත්තස්ස,වුත්තා සා පරිහාරතො.

不逾世间义，普悦一切人；是名为“优美”，由离增语说。

යථා ‘‘මුනින්ද’’ඉච්චාදි.

如“牟尼王”等例。

146. කන්තිං කථයති ‘‘ලොකියි’’ච්චාදිනා. ලොකෙ විදිතො ලොකියො, තං ලොකියං අත්ථං අභිධෙය්‍යං අනතික්කන්තා අනතීතා සබ්බෙසං කවීනමිතරෙසං වා ජනානං එව කන්තා මනොහරා කන්ති නාමාති වුච්චති. අයං පන සද්දගුණො අතිවුත්තස්ස වාක්‍යදොසස්ස පරිච්චාගෙන සම්භවති. තෙනාහ ‘‘අතිවුත්තස්සා’’තිආදි. උදාහරණත්ථො හෙට්ඨා වුත්තොයෙව.

146. 以“世间的”(lokiya)等词来解释优美性(kanti)。“在世间广为人知”即是世间，不超越、不违背此世间之义与所说之义，为所有诗人或其他大众所喜爱、悦意，此即称为优美。然而，此语言品质，是通过舍弃“过度言说”(ativutta)的语句过失而产生的。因此说“过度言说”等。其示例之义已于前述。

146. ඉදානි කන්තිං දස්සෙති ‘‘ලොකියි’’ච්චාදිනා. ලොකියත්ථානතික්කන්තා ලොකෙ පසිද්ධසද්දත්ථමනතික්කන්තා සබ්බජනානං සකලකවීනං කන්තා මනුඤ්ඤා කන්ති නාම වුච්චතෙ, සා අතිවුත්තස්ස අතිවුත්තදොසස්ස පරිහාරතො වුත්තා දොසපරිහාරපරිච්ඡෙදෙ කථිතා හොති. අතිවුත්තදොසපරිහාරතො එව කන්තියා සිද්ධත්තා තස්ස ලක්ඛියො එව එතිස්සා හොතීති අධිප්පායො. ලොකෙ විදිතොති ච, සො ච සො අත්ථො චෙති ච විග්ගහො. ‘‘යථා’’ති කන්තියා උදාහරණං දස්සෙති ‘‘මුනින්ද’’ඉච්චාදි. තං වුත්තමෙව.

146. 现在以“世间的”(lokiya)等语开示优美性(kanti)。不超越世间之义，不违背世间通行的词义，为一切人与所有诗人所喜爱、所悦意，此名为“优美”。此优美性因其能免除“过度言说”(ativutta)之过失，故于“除过章”(Dosaparihāra-pariccheda)中被论及。其意为：优美性正是由免除过度言说之过失而成就，故此即是其特征。其语法分析为“世间所知”(loke vidita)以及“此与彼义”(so ca so attho ca)。“如”字则以“牟尼主”(muninda)等句来开示优美性的例子，此已如前述。

147.

147.

අත්ථබ්‍යත්තා’භිධෙය්‍යස්සා-නෙය්‍යතා සද්දතො’ත්ථතො;

සා’යං තදුභයා නෙය්‍ය-පරිහාරෙ පදස්සිතා.

义之明了(atthabyatti)者，所说之义不需衍义(aneyyatā)，无论从词或从义；此不需衍义性由彼二者所生，已于“除衍义”(neyyaparihāra)中开示。

යථා ‘‘මරීචි’’ච්චාදි ච, ‘‘මනොනුරඤ්ජනො’’ච්චාදි ච.

如“阳焰”(marīci)等，以及“悦意”(manonurañjano)等。

147. අත්ථබ්‍යත්තිං [Pg.168] බ්‍යඤ්ජයති ‘‘අත්ථබ්‍යත්තාභිධෙය්‍යි’’ච්චාදිනා. අභිධෙය්‍යස්ස සම්බන්ධඅත්ථස්ස සද්දතො අත්ථතො වා සාමත්ථියතො වා අනෙය්‍යතා පතීති අඤ්ඤථා වගමො ගත්‍යන්තරාභාවා, යතො වුත්තං ‘‘දුල්ලභාවගතී සද්ද-සාමත්ථියවිලඞ්ඝිනී’’ති. තමනුවදිත්වා අත්ථබ්‍යත්ති විධීයතෙ. සා පන බ්‍යාකිණ්ණනෙය්‍යාදිදොසවජ්ජනාය ජායතෙ. තදුභයා ජාතා සායං අනෙය්‍යතා නෙය්‍යපරිහාරෙ පදස්සිතා පකාසිතා. පඨමදුතියොදාහරණස්සත්ථො වුත්තො.

147. 以“义之明了所说”(atthabyattābhidheyyi)等偈颂来阐明“义之明了”(atthabyatti)。所说相关之义，从词、从义、或从功能(sāmatthiya)上，皆不需衍义(aneyyatā)，此即是其理解(patīti)，因无其他理解之途径。如言：“理解难得，超越词之功能(saddasāmatthiya)。”复述此义后，“义之明了”得以确立。此(义之明了)之产生，是为了避免“杂乱衍义”(byākiṇṇaneyya)等过失。此由二者所生的不需衍义性，已于“除衍义”(neyyaparihāra)中开示说明。第一及第二例之义已述。

147. ඉදානි අත්ථබ්‍යත්තිං දස්සෙති ‘‘අත්ථබ්‍යත්ති’’ච්චාදිනා. අභිධෙය්‍යස්ස අත්ථස්ස සද්දතො අත්ථතො අත්ථසාමත්ථියතො ච අනෙය්‍යතා තත්ථෙව විජ්ජමානත්තා සද්දස්ස අත්ථස්ස වා ආහරිත්වා වත්තබ්බස්ස අභාවො අත්ථබ්‍යත්ති නාම, තදුභයා තෙහි ද්වීහි ජාතා සා අයං අනෙය්‍යතාසඞ්ඛතා අත්ථබ්‍යත්ති නෙය්‍යපරිහාරෙ නෙය්‍යදොසපරිහාරපදෙසෙ පදස්සිතා පකාසිතාති. ‘‘දුල්ලභාවගතී සද්ද-සාමත්ථියවිලඞ්ඝිනී’’ති වුත්තත්තා අත්ථපතීති පන විනා සද්දඤ්ච සාමත්ථියඤ්ච අඤ්ඤථානුපලබ්භතීති ඉහ ‘‘සද්දතො අත්ථතො’’ති වුත්තං. අත්ථස්ස බ්‍යත්ති පතීතීති ච, නත්ථි නෙය්‍යං ආහරිතබ්බං අස්ස අභිධෙය්‍යස්සාති ච, තස්ස භාවොති ච, තෙ ච තෙ උභො සද්දත්ථා චාති ච, තෙ අවයවා එතිස්සාති ච, නෙය්‍යස්ස පරිහාරොති ච වාක්‍යං. ඉදානි ‘‘යථෙ’’ච්චාදිනා ද්විප්පකාරාය අත්ථබ්‍යත්තියා යථාක්කමං උදාහරණමනුස්සාරෙති ‘‘මරි’’ච්චාදිගාථාද්වයෙන, තං හෙට්ඨා වුත්තමෙව.

147. 现在以“义之明了”(atthabyatti)等语开示“义之明了”。所说之义，从词、从义、及从义之功能(atthasāmatthiya)上，皆不需衍义(aneyyatā)，因其义已然存在，无须引入或言说任何词或义，此即名为“义之明了”。此由彼二者所生、名为“不需衍义性”(aneyyatāsaṅkhata)的“义之明了”，已于“除衍义”(neyyaparihāra)即“除衍义过失”(neyyadosaparihāra)之处开示说明。因已言“理解难得，超越词之功能”，且若无词与功能，则义之理解无从获得，故此处说“从词、从义”。其语句分析为：“义之明了即是理解”(Atthassa byatti patīti)；“于此所说之义，无有需衍引者”(natthi neyyaṃ āharitabbaṃ assa abhidheyyassa)；“彼之状态”(tassa bhāvo)；“彼二者，即词与义”(te ca te ubho saddatthā ca)；“彼等为其组成部分”(te avayavā etissā)；以及“衍义之免除”(neyyassa parihāro)。现在以“如”(yathā)等语，藉由以“阳焰”(marīci)等开头的两首偈颂，依次引述两种义之明了的例子，此已于下文述及。

පුන අත්ථෙන යථා –

再者，依义而言，如：

148.

148.

සභාවාමලතා ධීර,මුධා පාදනඛෙසු තෙ;

යතො තෙ’වනතානන්ත-මොළිච්ඡායා ජහන්ති නො.

贤者啊(dhīra)，汝足甲之天生洁净，实为徒然；因其不曾舍离，俯首者无尽宝冠之倒影。

148. පුන [Pg.169] දුතියෙ තු ධීරාති ආමන්තනං. තෙ තව පාදනඛෙසු සභාවාමලතා පකතිපරිසුද්ධතා මුධා තුච්ඡා. කස්මාති චෙ? යතො යස්මා කාරණා තෙ පාදනඛා අවනතස්ස සන්නතස්ස අනන්තස්ස නාගරාජස්ස මොළිනො කිරීටස්ස අවනතානං වා නරමරානං අනන්තානං මොළීනං ඡායා ඡවියො නො ජහන්ති න පරිච්චජන්ති, සඤ්ඡවියො පන ජහන්තීති. එත්ථ නඛෙසු සඤ්ඡවිත්තා පාදනඛස්ස මොළීනං නිරන්තරප්පණාමාබ්‍යභිචාරානරමරාදීනං භගවතො පාදාරවින්දවන්දනං සාමත්ථියා ඵුටං ගම්‍යතෙ.

148. 再者，于第二例中，“贤者”(dhīra)是称呼。汝足甲之天生洁净(sabhāvāmalatā)、自然清净(pakatiparisuddhatā)，实为徒然(mudhā)、空虚(tucchā)。若问何故？因为汝之足甲，不曾舍离俯首、谦恭的无尽龙王(ananta nāgarāja)之宝冠(moḷi, kirīṭa)，或俯首的无量人天(naramara)之宝冠的倒影(chāyā)与光泽(chavi)，反而舍弃了自身的光泽。在此，从足甲带有宝冠的光泽这一点，可以由其言外之义(sāmatthiyā)清楚地推知：人、天等众生对世尊(bhagavā)莲足无有间断、无有差谬的顶礼。

148. ‘‘පුන අත්ථෙන යථා සභාවි’’ච්චාදි. ධීර තෙ තව පාදනඛෙසු සභාවාමලතා පකතිපරිසුද්ධතා මුධා තුච්ඡා. කස්මාති චෙ? යතො යස්මා තෙ චරණනඛා අවනතානන්තමොළිච්ඡායා පාදානතස්ස අනන්තනාගරාජස්ස කිරීටස්ස සම්බන්ධිනී, අවනතානං වා අනන්තානං දෙවමනුස්සානං මොළීනං ඡායා කන්තියො නො ජහන්ති න විජහන්ති, පකතිවණ්ණං පහාය කිරීටකන්තිසදිසා තෙ හොන්ති, තස්මා එත්ථ චන්දකිරණසන්නිභානං නඛරංසීනං සමීපෙ මොළීනං නඛරංසීහි අමද්දිතසකකන්තියුත්තභාවමාපජ්ජනං තාදිසානං නිරන්තරප්පණාමාභාවාභාවතො ඛත්තියාදීනං මුනින්දපාදාරවින්දද්වන්දෙ නිරන්තරප්පණාමො සාමත්ථියා විභූතං ගම්‍යතෙ. සස්ස භාවොති ච, තෙන අමලාති ච, තෙසං භාවොති ච, පඨමපක්ඛෙ අවනතො ච සො අනන්තො චාති ච, තස්ස මොළීති ච, තස්ස ඡායායොති ච, දුතියපක්ඛෙ අනන්තා ච තෙ මොළී චෙති ච, අවනතානං අනන්තමොළීති ච, තෙසං ඡායායොති ච වාක්‍යං.

148. “再者，依义理者，如自性”等。贤者啊！汝足甲之天生无垢、自然清净，实为徒然、空虚。若问何故？因为汝之足甲，与俯首之无尽龙王(Anantanāgarāja)之宝冠相关，或不舍离俯首之无量天人宝冠的倒影与光泽，舍弃了本来的颜色，变得如同宝冠的光彩一般。因此，在此处，于月光般的指甲光芒旁，宝冠能保有不为指甲光芒所压制的自身光辉，此种状态是因该类众生持续不断的顶礼之故。由此，由其言外之义(sāmatthiyā)可清楚了知，刹帝利(khattiya)等人对牟尼主双莲足的持续顶礼。其语句分析为：“自之状态”(Sassa bhāvo)；“因此无垢”(tena amalā)；“彼等之状态”(tesaṃ bhāvo)；于第一种解释：“彼俯首者与无尽龙王”(avanato ca so ananto ca)；“彼之宝冠”(tassa moḷi)；“彼之倒影”(tassa chāyā)；于第二种解释：“无量者与彼等宝冠”(anantā ca te moḷī)；“俯首者之无量宝冠”(avanatānaṃ anantamoḷī)；“彼等之倒影”(tesaṃ chāyā)。

149.

149.

‘‘බන්ධසාරො’’ති මඤ්ඤන්ති, යං සමග්ගාපි විඤ්ඤුනො;

දස්සනාවසරං පත්තො, සමාධි නාම’යං ගුණො.

一切智者皆认为，此乃文构之精髓；此名为“一贯”(samādhi)之德，已得机缘获开示。

149. සමාධිඵලං කිච්චාහ ‘‘බන්ධෙ’’ච්චාදි. යන්ති යං සමාධිං බන්ධස්ස ගජ්ජපජ්ජමිස්සභාවස්ස සාරොති සබ්බස්ස ජීවිතං [Pg.170] තප්පරායත්තා බන්ධස්ස සමග්ගාපි විඤ්ඤුනො සබ්බෙපි කවිනො මඤ්ඤන්ති චින්තෙන්ති ජානන්ති, අයං සමාධි නාම සමාධිඛ්‍යො ගුණො දස්සනෙ පකාසනෙ අවසරං ඔකාසං අනොත්තරත්තා පරස්ස සම්පත්තො උද්දිට්ඨානුක්කමෙනාති.

149. 为说“一贯”(samādhi)之果，而言“于文构”等。一切具足的智者、一切诗人都认为、思量、了知，彼“一贯”是文构（即散文与诗歌混合体）之精髓，是其全体之生命，因其文构之成立依赖于彼。此名为“一贯”之德，因其无上性，已依所列顺序，获得为他人开示说明之机缘。

149. ඉදානි සමාධයො නිද්දිසති ‘‘බන්ධි’’ච්චාදිනා. සමග්ගා අපි විඤ්ඤුනො සබ්බෙපි කවයො යං සමාධිං ‘‘බන්ධසාරො’’ති පජ්ජගජ්ජවිමිස්සසඞ්ඛාතස්ස බන්ධස්ස ජීවිතමිති මඤ්ඤන්ති, අයං සමාධි නාම ගුණො දස්සනාවසරං පත්තො උද්දිට්ඨානුක්කමෙන දස්සනොකාසං පත්තො හොති. බන්ධස්ස සාරොති ච, දස්සනෙ අවසරන්ති ච, තං පත්තොති ච විග්ගහො.

149. 现在以“于文构”等语指示“一贯”。一切智者与一切诗人都认为，彼“一贯”是名为“文构之髓”者，是名为诗歌与散文混合体之文构的生命。此名为“一贯”之德，已得开示之机缘，即已依所列顺序，获得开示之机会。其语法分析为：“文构之髓”；“于开示之机缘”；以及“已得彼者”。

150.

150.

අඤ්ඤධම්මො තතො’ඤ්ඤත්ථ,ලොකසීමානුරොධතො;

සම්මා ආධීයතෙ’ච්චෙ’සො,සමාධීති නිරුච්චති.

一物之属性，用于另一物，随顺世间惯例，善巧施设故，此名为“一贯”。

150. කථමයං සද්දවොහාරො බන්ධෙ ‘‘සමාධී’’ති වුච්චතීත්‍යාහ ‘‘අඤ්ඤෙ’’ච්චාදි. අඤ්ඤස්ස වත්ථුනො පකතාපෙක්ඛාය ධම්මො ගුණො පසිද්ධො, තතො තස්මා මුඛ්‍යවිසයා අඤ්ඤත්ථ අමුඛ්‍යෙ විසයෙ ලොකසීමානුරොධතො ලොකප්පතීත්‍යනුවත්තනෙන සම්මා සාධු ලොකසීමානුවත්තනමෙවෙහ සාධුත්තං ආධීයතෙ ආරොප්‍යතෙ, ඉති ඉමිනා කාරණෙන එසො එවංවිධො ධම්මො ‘‘සමාධී’’ති නිරුච්චතීතිධ සම්මා ආධීයතීති එවං නීහරිත්වා වුච්චතීති අත්ථො.

150. “一贯”此语，为何用于“文构”？故言“一物之”等。相对于当前所论及者，另一事物之著名的法或德，从彼主要对象，转至另一非主要对象，乃是随顺世间惯例，即随顺世间共许而为，被善巧地施设、安立。此中，随顺世间惯例本身即是“善”。以此之故，如是之法被称为“一贯”。其义为：此处，以“被善巧地施设”（sammā ādhīyati）之方式抉择而言说。

150. ‘‘සමාධී’’ති අයං වොහාරො බන්ධවිසයෙ කථං පවත්තතීති ආසඞ්කායං පඨමං නිබ්බචනං දස්සෙතුං ආහ ‘‘අඤ්ඤි’’ච්චාදි. යස්මා අඤ්ඤධම්මො සමාධානස්ස විසයභූතඅමුඛ්‍යතො අඤ්ඤස්ස මුඛ්‍යවත්ථුනො පසිද්ධගුණො, තතො [Pg.171] මුඛ්‍යවිසයතො අඤ්ඤත්ථ අමුඛ්‍යවිසයෙ ලොකසීමානුරොධතො ලොකවොහාරමරියාදාවිරොධභාවෙන ලොකප්පතීත්‍යනුවත්තනෙනෙව සම්මා ආධීයති ඨපීයති, ඉති ඉමිනා කාරණෙන එසො යථාවුත්තගුණො ‘‘සමාධී’’ති නිරුච්චති වුච්චතීති. අඤ්ඤස්ස ධම්මොති ච, ලොකස්ස සීමාති ච, තස්සා අනුරොධොති ච විග්ගහො.

150. 为遣除“‘一贯’此语，如何用于文构之领域？”的疑问，为开示其最初的释义，故言“一物之”等。因为一法，乃另一主要事物之著名功德，而非作为施设对象的非主要事物之功德，故从主要对象，转至另一非主要对象时，乃是随顺世间惯例，即不违背世间言谈之规范，仅随顺世间共许而善巧地施设、安立。以此之故，此如上所述之德，被称为、言为“一贯”。其语法分析为：“一物之法”；“世间之界限”；以及“随顺于彼”。

සමාධිඋද්දෙස

一贯之概述

151.

151.

අපාණෙ පාණිනං ධම්මො, සම්මා ආධීයතෙ ක්වචි;

නිරූපෙ රූපයුත්තස්ස, නිරසෙ සරසස්ස ච.

于无生命者，有生命者之法，有时被善巧施设；于无色者，有色者之法；于无味者，有味者之法亦然。

152.

152.

අද්‍රවෙ ද්‍රවයුත්තස්ස, අකත්තරිපි කත්තුතා;

කඨිනස්සා’සරීරෙපි, රූපං තෙසං කමා සියා.

于无流动物，有流动物之法；于非作者，亦有作者性；于无身体者，亦有坚硬者之法。彼等之例，依序可知。

151-152. සමාධානවිසයමාහ ‘‘අපාණෙ’’ඉච්චාදි. ක්වචි ඨානෙ පාණිනං පාණවන්තානං පදත්ථානං ධම්මො ගුණො අපාණෙ පාණවිරහිතෙ වත්ථුනි සම්මා ලොකපතීත්‍යනුවත්තනෙන ආධීයතෙ ආරොප්‍යතෙ, එවමුපරිපි යථානුරූපං. නිරූපෙති රූපවිරහිතෙ වත්ථුනි, ක්වචීති සබ්බත්ථ අනුවත්තති. අසරීරෙ අඝනෙ අසංහතෙ වත්ථුනි කඨිනස්ස දළ්හස්ස, තෙසං යථාවුත්තානං සමාධීනං රූපං උදාහරණං කමා උද්දිට්ඨානුක්කමෙන.

151-152. 以“于无生命者”等语说明施设之对象。在某些地方，有生命者（pāṇinaṃ），即有气息者（pāṇavantānaṃ）之法或德，于无生命、无气息之事物上，随顺世间共许而被善巧地施设、安立。同样，其余亦应类推。‘于无色者’（Nirūpe）指于无色之事物。‘有时’（kvaci）一词遍通一切处。于无身体（asarīre），即不坚实（aghane）、不积聚（asaṃhate）之事物上，[施设]坚硬（kaṭhinassa）、坚固（daḷhassa）[者之法]。彼等如前所说诸“一贯”之形式，即其范例，依所列举之顺序[可知]。

151-152. උද්දෙසෙ ‘‘සමාධයො’’ති බහුවචනෙන නිද්දිට්ඨානං සමාධීනං විසයමුපදස්සෙති ‘‘අපාණෙ’’ච්චාදිනා. ක්වචි කිස්මිඤ්චි ඨානෙ පාණිනං ධම්මො ඉන්ද්‍රියබද්ධානං ගුණො අපාණෙ පාණරහිතවත්ථුම්හි සම්මා ලොකපතීතිඅනුසාරෙන ආධීයතෙ ආරොප්‍යතෙ, ක්වචි රූපයුත්තස්ස රූපවන්තවත්ථුනො ධම්මො නිරූපෙ රූපරහිතවත්ථුම්හි, ක්වචි සරසස්ස රසවන්තස්ස වත්ථුනො ධම්මො නිරසෙ රසරහිතෙ ච, ක්වචි ද්‍රවයුත්තස්ස ද්‍රවවන්තවත්ථුනො ධම්මො අද්‍රවෙ ද්‍රවරහිතෙ ච, [Pg.172] ක්වචි කත්තුතා කත්තුගුණො අකත්තරිපි, ක්වචි කඨිනස්ස ථද්ධස්ස වත්ථුනො ධම්මො අසරීරෙපි සරීරරහිතෙපි සම්මා ආධීයතෙ. තෙසං ඡන්නං සමාධීනං රූපං උදාහරණං කමා ‘‘අපාණෙ පාණින’’න්ති උද්දිට්ඨානුක්කමෙන සියා භවෙය්‍යාති. න සන්ති පාණා අස්සෙති ච, රූපා නිග්ගතොති ච, රූපෙන යුත්තොති ච, රසා නිග්ගතොති ච, රසෙන සහ වත්තමානොති ච, ද්‍රවාඅඤ්ඤොති ච, ද්‍රවෙන ද්‍රවභාවෙන යුත්තොති ච, කත්තුතො අඤ්ඤොති ච, කත්තුනො භාවොති ච, නත්ථි සරීරං අස්සාති ච විග්ගහො.

151-152. 以“于无生命者”等语，说明在概述中以复数“诸一贯”（samādhayo）所指示的诸“一贯”之对象。有时在某些地方，有生命者（即为诸根所缚者）之法或德，能随顺世间共许而善巧地施设、安立于无生命之事物上；有时，有色事物之法能安立于无色事物上；有时，有味事物之法能安立于无味事物上；有时，有流动物之法能安立于无流动物上；有时，作者之性（kattutā），即作者之德，能安立于非作者上；有时，坚硬（kaṭhinassa）、坚固（thaddhassa）事物之法，亦能善巧地安立于无身体（asarīre）、无形体（sarīrarahite）者上。彼六种“一贯”之形式，即其范例，应依“于无生命者，有生命者”等所列举之顺序而有。其语法分析为：“无生命”（apāṇa）者，“彼无诸气息”；“无色”（nirūpa）者，“离于色”；“与色相应”（rūpayutta）者，“与色结合”；“无味”（nirasa）者，“离于味”；“有味”（sarasa）者，“与味共存”；“无流动物”（adrava）者，“异于流动物”；“与流动相应”（dravayutta）者，“与流动性结合”；“非作者”（akattari）者，“异于作者”；“作者性”（kattutā）者，“作者之状态”；“无身体”（asarīra）者，“彼无身体”。

සමාධිනිද්දෙස

定的解释

අපාණෙ පාණිනං ධම්මො

于无生命者中，有情之法

153.

153.

උණ්ණාපුණ්ණින්දුනා නාථ, දිවාපි සහ සඞ්ගමා;

විනිද්දා සම්පමොදන්ති, මඤ්ඤෙ කුමුදිනී තව.

主啊，我思惟，您的睡莲，即使在白天，因与毫相圆月相会，亦无眠而极度欢喜。

153. ‘‘උණ්ණා’’ඉච්චාදි. නාථාති ලොකත්තයෙකපටිසරණභූතතාය භගවන්තං ආලපති. තව උණ්ණාරොමධාතුසඞ්ඛාතෙන පුණ්ණින්දුනා සහ සඞ්ගමා සංයොගෙන කුමුදිනී කුමුදිනියො කුමුදාකරා දිවාපි විනිද්දා විගතසොප්පා සම්පමොදන්ති මඤ්ඤෙ සුට්ඨුයෙව පමොදන්තීති පරිකප්පෙමීති. එත්ථ පාණිධම්මස්ස සුරතරූපස්ස සඞ්ගමස්ස විනිද්දාය සම්පීණනස්ස ච අපාණිනි ආරොපිතපුම්භාවෙ උණ්ණාපුණ්ණින්දුම්හි, තථා ආරොපිතඉත්ථිභාවාසු කුමුදිනීසු ලොකසීමානුරොධෙන සමාධානතො සොයං පසිද්ධො ධම්මො ‘‘සමාධී’’ති වුච්චති. තදභිධායී සද්දො ච උපචාරතො අත්ථානුගාමිත්තා සද්දිකවොහාරං දස්සෙති, එවමුපරිපි යථායොගං.

153. “毫相”（Uṇṇā）等。称呼世尊为“主”（Nātha），因为他是三界的唯一皈依处。我思惟，您的毫毛（Uṇṇā）舍利，即圆月，因与之相会结合，睡莲池中的睡莲，即使在白天也清醒无眠，消除了昏睡，我想它们一定非常欢喜。在这里，有情之法，即性爱形式的结合与无眠的欢悦，在被赋予男性特征的无生命之物——毫相圆月上，以及被赋予女性特征的睡莲上，通过根据世间习惯进行调和，这种众所周知的法就被称为“定”（samādhi）。表达它的词语，也因顺应含义而显示了世俗约定俗成的用法，其他地方也应如此类推。

153. තෙසු පාණිධම්මසමාධිනො උදාහරණමාදිසති ‘‘උණ්ණා’’ඉච්චාදිනා. නාථ තව තුය්හං උණ්ණාපුණ්ණින්දුනා උණ්ණාරොමමණ්ඩලසඞ්ඛාතපුණ්ණචන්දෙන සහ සඞ්ගමා අඤ්ඤමඤ්ඤසමවායහෙතුනා කුමුදිනී කෙරවාකරසඞ්ඛාතා කුමුදිනියො දිවාපි [Pg.173] විනිද්දා විකසිතා සම්පමොදන්ති මඤ්ඤෙ අතිසන්තුට්ඨා හොන්තීති කප්පෙමීති ඉන්දුසම්පමොදො සහසද්දෙන ඤායතෙ. එත්ථ පාණිධම්මසඞ්ඛාතො සුරතසඞ්ගමො ච නිද්දාපගමො ච සම්පමොදනඤ්චාති තිණ්ණං උණ්ණාපුණ්ණින්දුකුමුදිනීසඞ්ඛාතෙසු අපාණෙසු ලොකවොහාරානතික්කම්ම බුද්ධියා ආරොපනෙන පාණිධම්මතො පසිද්ධා තයො අත්ථා ඉධ සමාධයො නාම, තප්පටිපාදකගන්ථොපි අත්ථානුගාමිත්තා තදුපචාරෙන සමාධීති දට්ඨබ්බො. පුණ්ණො ච සො ඉන්දු චෙති ච, උණ්ණා එව පුණ්ණින්දු චාති ච, විගතා නිද්දා යෙහීති ච විග්ගහො.

153. 他以“毫相”（Uṇṇā）等词语开始说明有情之法定（pāṇidhammasamādhi）的例子。主啊，我认为您的毫毛光轮，即圆月，因相互结合的缘故，睡莲，即被称为睡莲池的睡莲，即使在白天也清醒绽放，感到非常喜悦，我这样认为是因为月亮带来的喜悦可以通过“共同”（saha）这个词来理解。在这里，被称为有情之法的性交合、无眠和欢喜这三者，通过不超越世间惯例的智慧，投射于毫相圆月和睡莲这些无生命之物上，从有情之法确立了这三种意义，在此被称为诸“定”。阐释这点的典籍，也因为随顺这个意义，通过譬喻可以被看作是“定”。“圆满的”就是那月亮；“毫相”（Uṇṇā）本身就是圆月；以及“已经远离睡眠的”（viniddā）等等，都是这样解释的。

නිරූපෙ රූපයුත්තස්ස

于无色者中，有色之法

154.

154.

දයාරසෙසු මුජ්ජන්තා, ජනා’මතරසෙස්වි’ව;

සුඛිතා හතදොසා තෙ, නාථ පාදම්බුජානතා.

主啊，归敬您莲足的众生，沉浸于慈悲之味中，犹如沉浸于甘露之味；彼等已除诸过失，获得安乐。

154. ‘‘දයා’’ඉච්චාදි. නාථ තෙ පාදම්බුජෙසු ආනතා පණාමවසෙන ජනා තිලොකකුහරපවත්තිනො සත්තා අමතරසෙස්විව පීයූසරසෙසු විය දයාරසෙසු කරුණාරසෙසු ගුණෙසු. ‘‘සිඞ්ගාරාදො විසෙ වීරියෙ, ගුණෙ රාගෙ ද්‍රවෙ රසො’’ති හි නිඝණ්ටු. මුජ්ජන්තා නිමුජ්ජමානා හතා නට්ඨා දොසා වාතාදයො අමතපක්ඛෙ, අඤ්ඤත්ථ තු හතා නට්ඨා දොසා රාගාදයො යෙසන්ති විග්ගහො, තතොයෙව සුඛිතා සුඛං කායිකචෙතසිකසුඛං ඉතා පත්තා ගතාති අත්ථො.

154. “慈悲”等。主啊，在三界洞穴中流转的众生，因敬礼而归向您的莲足，如同沉浸在甘露般的慈悲与怜悯功德中。“在爱欲等、毒、精进、德行、贪欲、流动中，有滋味”，词典是这么解释的。沉浸其中，过失如风等被摧毁、消失，归于不死的一方；另一种解释是，过失如贪欲等被摧毁、消失，从而获得身心安乐。

154. ඉදානි රූපධම්මසමාධිනො උදාහරණං උද්දිසති ‘‘දයා’’ඉච්චාදිනා. නාථ තෙ තව පාදම්බුජානතා චරණපදුමෙ පණතා ජනා දෙවමනුස්සා අමතරසෙසු ඉව සුධාජලෙසු විය දයාරසෙසු අනඤ්ඤසාධාරණකරුණාගුණෙසු මුජ්ජන්තා නිමුජ්ජමානා හතදොසා විනට්ඨවාතපිත්තාදයො විනට්ඨරාගාදිදොසා වා සුඛිතා තතොයෙව අජරාමරසඞ්ඛාතසුඛං [Pg.174] ඉතා පත්තාති. එත්ථ රූපයුත්තජලෙ ලබ්භමානං මුජ්ජනං නිරූපෙ දයාගුණෙ ආරොපිතං හොති. දයා එව රසා ගුණාති ච, අමතා එව රසාති ච, හතා වාතාදයො රාගාදයො වා දොසා යෙසන්ති ච, පාදානි එව අම්බුජානීති ච, තෙසු ආනතාති ච විග්ගහො.

154. 现在以“慈悲”等语阐述色法之定（rūpadhammasamādhi）的例子。主啊，向您的莲足顶礼的众生、天人，犹如沉浸于甘露水般的慈悲与不共的悲悯功德中，过失如风、胆等已被摧毁，或贪等过失已被摧毁，因此获得不老不死的快乐。此处将有色之水中所获得的沉浸体验，安立（āropita）于无色（nirūpa）的慈悲功德中。慈悲就是味道和功德，不死就是味道，风等和贪等过失已被摧毁，双足就是莲花，向它们顶礼——可以这样解释。

‘‘සිඞ්ගාරාදොවිසෙ වීරියෙ, ගුණෙ රාගෙ ද්‍රවෙරසො’’ති එත්ථ රසසද්දො ගුණජලෙසු වත්තති.

“在爱欲等、毒、精进、德行、贪欲、流动中，有滋味”——此处“滋味”（rasa）一词指德行与液体。

නිරසෙ සරසස්ස

于无味者中，有味之法

155.

155.

මධුරෙපි ගුණෙ ධීර, නප්පසීදන්ති යෙ තව;

කීදිසීමනසො වුත්ති, තෙසං ඛාරගුණානභො.

智者啊，于您甜美之德，若有不生信者，彼等具苦涩之性者，其心行是何等状？

155. ‘‘මධුරෙ’’ච්චාදි. ධියා ඊරතීති ධීරො, භො ධීර තව මධුරෙපි මනොහරෙපි ගුණෙ කරුණාදිකෙ යෙ නප්පසීදන්ති පසාදං න කරොන්ති, ඛාරගුණානං අමධුරගුණානං තෙසං ජනානං මනසො වුත්ති චිත්තප්පවත්ති කීදිසීති කිමිව දිස්සති, න විඤ්ඤායතෙ ‘‘ඊදිසී’’ති. යතො තාදිසගුණාවබොධපරම්මුඛා මොහන්ධකාරසම්බන්ධිතාති.

155. “甘美”等句。以智慧而行者，名为智者（dhīra）。贤者啊！即使是你那些甘美（madhura）而迷人的功德，例如慈悲等，如果有人不生信净，不欢喜，那么那些具有苦涩（khāra）功德、不甘美功德之人的心意活动、心思动向会是怎样的呢？看起来像什么呢？无法知晓“是这样的”。因为他们背离了对这些功德的领悟，与愚痴的黑暗相连结。

155. ඉදානි සරසධම්මසමාධිනො උදාහරණමුද්දිසති ‘‘මධුරි’’ච්චාදිනා. භො ධීර තව තෙ මධුරෙ අපි ගුණෙ පකතිසුන්දරෙ කරුණාපඤ්ඤාගුණෙපි යෙ හීනාධිමුත්තිකා ජනා නප්පසීදන්ති, ඛාරගුණානං අමධුරගුණානං තෙසං ජනානං මනසො වුත්ති චිත්තප්පවත්ති කීදිසී කථං රුහති. ධියා ඊරති පවත්තතීති ච, කා විය සා දිස්සතීති ච, ඛාරා ගුණා යෙසන්ති ච විග්ගහො. එත්ථ සමාධි නාම රසහීනෙ ආරොපිතරසයුත්තධම්මභූතං මධුරඛාරගුණද්වයං.

155. 今以“甘美”等语阐述有味之法之定（sarasadhammasamādhi）的例子。贤者啊！即使你具有甘美（madhura）且天性美好的功德，以及慈悲与智慧的功德，那些意欲低下的众生也不生信净。对于那些具有苦涩（khāra）功德、不甘美功德的人来说，他们的心意活动、心的倾向是怎样的呢？是如何生起的呢？它通过智慧而运转流动，它看起来像什么呢？“具有苦涩功德者”是其解释。这里所说的“定”，是指在无味之法上，安立具有味道之法，也就是甘美与苦涩这两种功德。

අද්‍රවෙ ද්‍රවයුත්තස්ස

于无流动者中，有流动之法

156.

156.

සබ්බත්ථසිද්ධ [Pg.175] චූළක-පුටපෙය්‍යා මහාගුණා;

දිසා සමන්තා ධාවන්ති, කුන්දසොභාසලක්ඛණා.

一切义成就者（Sabbatthasiddha）啊，您那可由小钵饮用、具茉莉花光辉的大功德，流淌遍于四方。

156. ‘‘සබ්බත්ථසිද්ධි’’ච්චාදි. සබ්බත්ථසිද්ධස්ස මහාමුනිනො චූළකපුටෙන පෙය්‍යා පාතබ්බා කුන්දසොභාසලක්ඛණා කුන්දකුසුමස්ස සොභාසවන්තා ජුතිවිජම්භිනො මහාගුණා සමන්තා පරිතො දිසා දිසන්තානි ධාවන්ති.

156. “一切义成就”等句。一切义成就的大牟尼，其大功德可以小钵饮用，具茉莉花之光辉、光彩与闪耀，流淌遍于四方。

156. ඉදානි ද්‍රවයුත්තසමාධිනො උදාහරණමුද්දිසති ‘‘සබ්බත්ථි’’ච්චාදිනා. සබ්බත්ථසිද්ධ සබ්බකිච්චෙ පරිනිප්ඵන්න, නිප්ඵන්නෙහි සබ්බත්ථෙහි වා සමන්නාගත හෙ තථාගත තව චූළකපුටපෙය්‍යා චූළකපුටෙන පාතබ්බා කුන්දසොභාසලක්ඛණා කුන්දසොභාහි සමානලක්ඛණා කුන්දසොභාසදිසා වා මහාගුණා සඞ්ඛ්‍යාමහන්තත්තා ආනුභාවමහන්තත්තා වා මහන්තා වා අරහත්තාදයො ගුණා සමන්තා සමන්තතො දිසා දසදිසාසු ධාවන්තීති. එත්ථ ද්‍රවයුත්තගුණභූතො චූළකපුටපෙය්‍යභාවො ද්‍රවරහිතෙ ගුණෙ ආරොපිතො සමාධි නාම හොති. සබ්බෙ ච තෙ අත්ථා චෙති ච, තෙ සිද්ධා යස්සෙති ච, චූළකමෙව පුටමිති ච, තෙන පෙය්‍යාති ච, මහන්තා ච තෙ ගුණා චෙති ච, කුන්දානං සොභාති ච, තාහි සමානං ලක්ඛණං යෙසන්ති ච විග්ගහො.

156. 现在以“一切义成就”等语阐述流动相应三摩地(dravayuttasamādhi)的例子。“一切义成就(Sabbatthasiddha)，于一切事业圆满，或具足一切圆满义的如来(Tathāgata)啊！您那应以小钵饮用、具茉莉花(kunda)光辉之相、与茉莉花光辉同相、或似茉莉花光辉的大功德，因数量巨大或威力巨大而为大，或阿罗汉果(arahatta)等功德，从周遭、从四面八方于十方流淌。”此处，将流动相应的功德，即“可以小钵饮用”的性质，安立(āropita)于无流动(dravarahita)的功德上，这名为三摩地。“一切义”与“彼等成就于彼者”，“唯是小钵”，“因此是饮品”，“彼等功德广大”，“茉莉花的光辉”，“彼等与此有相同特征者”——以上是复合词的解释。

අකත්තරි කත්තුතා

于非作者中，有作者性。

157.

157.

මාරාරිබලවිස්සට්ඨා, කුණ්ඨා නානාවිධා’යුධා;

ලජ්ජමානා’ඤ්ඤවෙසෙන, ජින පාදානතා තව.

由魔敌(Mārāri)之力所释放的种种武器变得迟钝；它们羞愧地改变了装束，胜者(Jina)啊，向您的足下屈服。

157. ‘‘මාරා’’ඉච්චාදි. මාරොයෙව අරි සත්තූති මාරාරී, තෙන, බලෙන අත්තනො සත්තියා, තස්ස වා බලෙන සෙනාය විස්සට්ඨා අභිමුඛං ඡඩ්ඩිතා නානාවිධා අනෙකප්පකාරා [Pg.176] ආයුධා භින්දිවාළාදයො කුණ්ඨා පරිච්චත්තතිඛිණභාවා තායෙව කුණ්ඨභාවප්පත්තියා ලජ්ජමානා ‘‘ලොකප්පතීතානුභාවානමම්හාකම්පි එවරූපං ජාත’’න්ති ලජ්ජන්තා අඤ්ඤවෙසෙන ‘‘කථං නාම පරෙ අම්හෙ න ජානෙය්‍යු’’න්ති අත්තනො ආවුධවෙසං පරිවත්තිත්වා කුසුමවෙසෙන, ජිනාති ආමන්තනං, තව පාදානතා පාදෙසු සන්නතා.

157. “魔”等等。魔即是敌人(ari)，即仇敌(sattu)，故称“魔敌”(mārārī)。由他，以其力量，即以自己的威力，或以他的军队之力所释放、迎面抛来的种种、各种兵器，如短矛(bhindivāla)等，都变钝了，舍弃了锋利。正因达到变钝的状态而感到羞愧，想着：“连我们这些世间闻名有大威力者，也发生了这样的事！”它们感到羞愧，以别的装束，想着“如何才能让别人认不出我们呢？”，于是改变自己兵器的装束，以花的装束。‘胜者(jina)’是称呼语。‘向您的足下屈服’(tava pādānatā)意为在您的足边俯首。

157. ඉදානි කත්තුධම්මසමාධිනො උදාහරණමුද්දිසති ‘‘මාරාරි’’ච්චාදිනා. හෙ ජින මාරාරිබලවිස්සට්ඨා මාරසත්තුනා අත්තනො සත්තියා විස්සට්ඨා, මාරාරිනො වා සෙනාය විස්සට්ඨා අභිමුඛෙ පාතිතා නානාවිධායුධා අනෙකප්පකාරභින්දිවාළඋසුසත්තිතොමරාදයො ආවුධා කුණ්ඨා අතිඛිණා ලජ්ජමානා ‘‘කස්මා එවං ලොකපසිද්ධානුභාවානමම්හාකම්පි ඊදිසං විප්පකාරමහොසී’’ති ලජ්ජන්තා අඤ්ඤවෙසෙන ‘‘කථමම්හෙ පරෙ න ජානෙය්‍යු’’න්ති ආවුධවෙසං හිත්වා තදඤ්ඤභූතෙන පුප්ඵවෙසෙන තව පාදානතා පාදසමීපෙ නතා අහෙසුන්ති. එත්ථ කත්තුධම්මභූතං ලජ්ජනඤ්ච අඤ්ඤවෙසෙන පරිවත්තනඤ්ච ආනතඤ්චෙති ඉමෙ ලජ්ජනාදීනං අකත්තුභූතෙසු විසයෙසු ආරොපිතා සමාධයො නාම හොන්ති. මාරො එව අරීති ච, බලෙන විස්සට්ඨාති ච, මාරාරිනා බලවිස්සට්ඨාති ච මාරාරිනො බලං සෙනාති ච, තෙන විස්සට්ඨාති ච, නානා අනෙකවිධා පකාරා යෙසන්ති ච, අඤ්ඤෙසං වෙසොති ච, අඤ්ඤො ච සො වෙසො චාති ච, පාදෙසු ආනතාති ච විග්ගහො.

157. 现在以“魔敌”等偈颂阐述作者法三摩地(kattudhammasamādhi)的例子。胜者(jina)啊！由魔敌之力所释放——由魔仇敌以自己的威力所释放，或由魔敌的军队所释放，迎面投来的种种兵器，如短矛(bhindivāla)、箭(usu)、矛(satti)、铁矛(tomara)等武器，都变钝了，不再锋利，感到羞愧，想着：“为何我们这些世间闻名有大威力者，也发生了这样的变异？”它们感到羞愧，以别的装束，想着“如何才能让别人认不出我们呢？”，于是舍弃兵器的装束，以那之外的花的装束，在您的足边屈身。此处，将成为作者法的羞愧、以别的装束改变、以及屈服，将这些羞愧等[行为]安立于非作者的对象(visaya)上，这名为三摩地。其复合词解释如下：“魔即是敌”、“以力所释放”、“由魔敌以力所释放”、“魔敌之力即军队”、“由彼所释放”、“有种种类型者”、“他者之装束”、“彼即是另一装束”、“于足下屈服”。

කඨිනස්ස අසරීරෙ

坚固性于无形体中

158.

158.

මුනින්දභාණුමා කාලො-දිතො බොධොදයාචලෙ;

සද්ධම්මරංසිනා භාති,ඉන්දමන්ධතමං පරං.

牟尼王日于菩提(bodhi)日出山适时升起，以正法之光辉照耀，破除至极的黑暗。

158. ‘‘මුනින්ද’’ඉච්චාදි. [Pg.177] බොධො සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණසදිසො සොයෙව වා උදයාචලො උදයපබ්බතො තස්මිං කාලෙ රත්තිපරියන්තෙ අභිනික්ඛන්තසමයෙ උදිතො පාතුභූතො මුනින්දො මුනින්දසදිසො සොයෙව වා භාණුමා සූරියො අන්ධතමං අන්ධකාරං මොහං වා පරං අච්චන්තමෙව සද්ධම්මරංසිනා සද්ධම්මසදිසෙන සද්ධම්මසඞ්ඛතෙන වා රංසිනා භින්දං පදාලෙන්තො භාති සොභතීති.

158. “牟尼王”等等。菩提(bodhi)如同一切知智(sabbaññutaññāṇa)，或彼即是日出山(udayācala)。于彼山，于夜晚终尽、出离之时升起、出现的牟尼王(muninda)，如同牟尼王，或彼即是日轮、太阳(sūriya)，以正法之光辉——即以如同正法或名为正法之光辉——完全地破除、粉碎至极的黑暗或愚痴(moha)，而照耀、庄严。

158. ඉදානි කඨිනධම්මසමාධිනො උදාහරණමුද්දිසති ‘‘මුනින්දි’’ච්චාදිනා. බොධොදයාචලෙ සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණසදිසෙ සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණසඞ්ඛාතෙ වා උදයපබ්බතෙ කාලොදිතො රත්තික්ඛයෙ මාරපරාජිතසමයෙ වා උදිතො පාතුභූතො මුනින්දභානුමා මුනින්දසදිසො මුනින්දොයෙව වා සූරියො අන්ධතමං පකතිඝනන්ධකාරං බහලමොහන්ධකාරං සද්ධම්මරංසිනා සද්ධම්මසදිසෙන සද්ධම්මභූතෙන වා කිරණෙන පරමතිසයෙන භින්දං පදාලෙන්තො භාති සොභතීති. එත්ථ ථද්ධධම්මභූතං භෙදනං අසරීරභූතෙ අන්ධකාරෙ බුද්ධියා ආරොපිතං සමාධි නාම හොති. මුනීනං ඉන්දොති ච, සොයෙව භානුමාති ච, බොධො එව උදයාචලොති ච, සද්ධම්මො එව රංසීති ච විග්ගහො.

158. 现在以“牟尼王”等偈颂阐述坚固法三摩地(kaṭhinadhammasamādhi)的例子。在如同一切知智(sabbaññutaññāṇa)或名为一切知智的菩提(bodhi)日出山上，于夜晚终尽时或于降伏魔时适时升起、出现的牟尼王日轮——如同牟尼王或即是牟尼王之太阳(sūriya)——以正法之光辉，即以如同正法或即是正法之光芒，极度地破除、粉碎天然的浓厚黑暗与深厚的愚痴黑暗，而照耀、庄严。此处，将成为坚固法(thaddhadhamma)的破除[这一行为]，以智慧(buddhi)安立于无形体的黑暗之上，这名为三摩地。其复合词解释如下：“牟尼之王”、“彼即是日轮”、“菩提即是日出之山”、“正法即是光辉”。

159.

159.

වමනුග්ගිරනාද්‍යෙ’තං, ගුණවුත්‍යපරිච්චුතං;

අතිසුන්දරමඤ්ඤං තු, කාමං වින්දති ගාම්මතං.

这呕吐、吐出等（譬喻），若不离其次要用法，则极其优美；但另一（主要用法），则确实变得粗俗。

159. කොචි ධම්මො අමුඛ්‍යවිසයෙ බන්ධෙ සොභතෙ, න මුඛ්‍යවිසයෙති දස්සන්තො ආහ ‘‘වමනං’’ඉච්චාදි. වමනඤ්ච උග්ගිරනඤ්ච, ආදිසද්දෙන විරෙචනාදිපරිග්ගහො. එතං යථාවුත්තං ගුණා පධානෙතරා පසිද්ධවිසයා විසයන්තරපරිග්ගහලක්ඛණා වුත්ති පයොගරූපා, තතො අපරිච්චුතං අපරිගළිතං සන්තං අමුඛ්‍යභූතං අතිසුන්දරං අච්චන්තමනොහරමලඞ්කාරරූපත්තා, අඤ්ඤං තු ඉතරං පන මුඛ්‍යන්ති වුත්තං හොති. කාමං එකන්තෙන [Pg.178] ගාම්මතං අසබ්භසභාවං බන්ධෙ තස්සානුචිතභාවතො වින්දති පටිලභති පසවතීති අත්ථො.

159. 为了说明某个法在用于非主要对象的文句中显得庄严，而非用于主要对象，他说了“呕吐”等偈颂。“呕吐”与“吐出”，“等”字包含泻下(virecana)等。这如所说的用法(vutti)，是次要的(guṇa)、非主要的(padhānetara)，其特征是从一个著名的对象来把握另一个对象；当不离于此、不脱离此用法时，作为非主要用法，因其是庄严(alaṅkāra)的形式，故极其优美、非常悦意。但另一个，即所说之主要用法，则确实会获得、达到、产生粗俗、不雅的性质，因为在文句中它是不适合的。这就是其义。

159. ඉදානි ඉමෙසුයෙව පාණිධම්මාදීසු කොචි ධම්මො අමුඛ්‍යවිසයෙ පයුත්තො පසත්ථො, මුඛ්‍යවිසයෙ පයුත්තො අපසත්ථොති දස්සෙන්තො ‘‘වමනුග්ගි’’ච්චාදිමාහ. එතං වමනුග්ගිරනාදි වමනඋග්ගිරනවිරෙචනාදිකං ගුණවුත්‍යපරිච්චුතං අමුඛ්‍යපයොගතො අගළිතං අමුඛ්‍යභූතං අතිසුන්දරං සබ්බෙසං අතිපියං හොති, අඤ්ඤං තු උත්තතො බ්‍යතිරෙකං මුඛ්‍යවිසයෙ පයුත්තං වමනුග්ගිරනාදිකං පන කාමං එකන්තෙන ගාම්මතං සභාවඅප්පියගාම්මදොසතං වින්දති සෙවතීති. වමනඤ්ච උග්ගිරනඤ්චෙති ච, තානි ආදීනි යස්සෙති ච, ගුණා අප්පධානා වුත්තීති ච, තතො අපරිච්චුතන්ති ච විග්ගහො.

159. 现在，为说明在这些有情之法等之中，某一法在非主要语境中使用时是值得称赞的，而在主要语境中使用时则不值得称赞，（作者）说了“呕吐”等。这呕吐、吐出、泻下等，不离其次要用法，不失其非主要运用，作为非主要者，极其优美，为所有人所喜爱。但与此相反，用于主要语境的呕吐、吐出等，则确实会获得、趋于其本质上令人不悦的粗俗过失。其语法分析如下：“呕吐与吐出”，“彼等为首者”，“次要的、非主要的用法”，以及“不离于此”。

160.

160.

කන්තීනං වමනබ්‍යාජා, මුනිපාදනඛාවලී;

චන්දකන්තී පිවන්තීව, නිප්පභං තං කරොන්තියො.

牟尼足甲之行列，以呕吐光辉为借口，仿佛饮啜月光，令那明月失光彩。

160. උදාහරති ‘‘කන්තීන’’මිච්චාදි. මුනිනො සම්මාසම්බුද්ධස්ස පාදනඛානං ආවලී සෙණියො කන්තීනං අත්තනො නිරන්තරං නිස්සරන්තීනං සොභාවිසෙසානං වමනබ්‍යාජා උග්ගිරනලෙසෙන චන්දකන්තී චන්දච්ඡවියො සබ්බත්ථ පත්ථටත්තා පිවන්තීව පානං කරොන්තීති තක්කෙමි. කීදිසී වියාති පරිකප්පනාබීජමාහ ‘‘නිප්පභ’’න්තිආදි. තං චන්දං නිප්පභං පභාවිරහිතං කරොන්තියො විදහමානා. ඉදඤ්හි කප්පනාබීජං යතො නඛසොභාලිඞ්ගනෙන චන්දස්ස සොභාවතො නිප්පභත්තං පස්සිත්වා මහත්තඤ්ච තස්සා නඛාවලියො චන්දකන්තී පිවන්තීති පරිකප්පෙති කන්තීනඤ්ච වමනබ්‍යාජං.

160. 他举示了“光辉”等（偈颂）。我想，牟尼、正自觉者的足甲行列，以呕吐、吐出自身不断流出的特殊光辉为借口，仿佛在饮啜月光、月影，因为（这些光辉）遍布各处。他以“无光”等词语说明了此构想的缘由，即它们使那月亮失去光辉、毫无光彩。这确实是构想的缘由：因为见到月亮因被指甲的光辉拥抱而黯然失色，又见到那指甲行列的宏伟，（诗人）便构想出指甲行列饮啜月光，并以呕吐自身光辉为借口。

160. ඉට්ඨවිසයෙ පයුත්තවමනුග්ගිරනාදීනමුදාහරණමුද්දිසති ‘‘කන්තීන’’මිච්චාදිනා. මුනිපාදනඛාවලී මුනිපාදනඛසෙණියො කන්තීනං අත්තනො චන්දමරීචිසදිසසොභානං වමනබ්‍යාජා උග්ගිරනලෙසෙන තං නිම්මලචන්දං නිප්පභං කරොන්තියො අත්තනො සබ්බත්ථ පත්ථටත්තා නිප්පභං කරොන්තියො චන්දකන්තී චන්දරංසියො [Pg.179] පිවන්ති මඤ්ඤෙ. නඛරංසීනං සබ්බත්ථ පත්ථටත්තා සප්පභස්සාපි චන්දස්ස නිප්පභත්තඤ්ච නඛරංසීනං අධිකත්තඤ්ච දිස්වා චන්දකන්තී පිවන්ති ඉවෙති නඛාවලීනං චන්දකන්තිපිවනඤ්ච සකකන්තිවමනඤ්ච පකති න හොති, බ්‍යාජමිති කවිනා පරිකප්පිතං හොති. එත්ථ භත්තසිත්ථාදිමුඛ්‍යවිසයතො අඤ්ඤකන්තිසඞ්ඛතඅමුඛ්‍යවිසයෙ පයුත්තං වමනං ගුණවුත්තීති ඤාතබ්බං. වමනමෙව බ්‍යාජමිති ච, මුනිනො පාදාති ච, තෙසු නඛාති ච, තෙසං ආවලියොති ච, චන්දස්ස කන්තියොති ච, නිග්ගතො පභාහීති ච විග්ගහො.

160. 他以“光辉”等（偈颂）举示了用于悦意语境的呕吐、吐出等（比喻）的例子。我想，牟尼足甲之行列，以自身如同月光的光辉，借口呕吐、吐出，使那无瑕的月亮失去光彩，因其光辉遍布各处而令月亮失色，它们仿佛在饮啜月光、月芒。见到指甲的光芒遍布各处，连有光辉的月亮也变得黯淡，又见到指甲光芒的优越，（诗人）便构想出“仿佛饮啜月光”，而指甲行列饮啜月光及呕吐自身光辉并非自然发生，是诗人构想出的“借口”。此处应知，从饭粒等主要语境，转而用于以“光辉”为名的另一非主要语境，此处的“呕吐”即是“次要用法”。其语法分析如下：“呕吐即是借口”、“牟尼之足”、“于彼之甲”、“彼等之行列”、“月之光辉”、“已离光辉者”。

161.

161.

අචිත්තකත්තුකං රුඣ-මිච්චෙවං ගුණකම්ම තං ;

සචිත්තකත්තුකං පෙ’තං, ගුණකම්මං යදු’ත්තමං.

如此，那无心作者所作的次要之业是悦意的；而这有心作者所作的次要之业，亦是卓越的。

161. යථාවුත්තං නිගමෙති ‘‘අචිත්ත’’ඉච්චාදිනා. ඉච්චෙවං අචිත්තො කත්තා යස්ස තං අචිත්තකත්තුකං. ගුණො කම්මං යස්ස තං ගුණකම්මං. තඤ්ච වමනාදි රුඣමතිමනොහරං භවති බන්ධොචිතත්තා. නඛාවලියො හි අචිත්තකත්තාරො, කන්තියො ගුණකම්මන්ති වමනමත්‍රාතිසුන්දරං. නෙදමෙව රුඣන්ති ආහ ‘‘සචිත්ත’’ඉච්චාදි. එතං වමනාදිකං සචිත්තකත්තුකම්පියදිගුණකම්මං, උත්තමං සෙට්ඨං බන්ධොචිතත්තා.

161. 他以“无心”等（偈颂）总结了如上所述。如此，其作者是无心者，是为“无心作者所作”。其业是次要的，是为“次要之业”。而那呕吐等（比喻）是悦意的、非常迷人的，因为适合文句。指甲行列确实是无心的作者，（呕吐）光辉是次要之业，因此此处的呕吐（比喻）极其优美。他以“有心”等（偈颂）说，不仅此者是悦意的。这呕吐等，若作为有心作者所作的次要之业，也是卓越的、殊胜的，因为适合文句。

161. අනන්තරොදාහරණස්ස පසත්ථත්තඤ්ච කම්මනි ගුණෙ සති සචිත්තකත්තුකවමනාදිකඤ්ච ඉට්ඨමිති දස්සෙන්තො ‘‘අචිත්තකත්තුක’’මිච්චාදිමාහ. ඉච්චෙවං ඉමිනා පකාරෙන අචිත්තකත්තුකං නඛාවලිසඞ්ඛාතඅවිඤ්ඤාණකකත්තුවන්තං ගුණකම්මං නඛකන්තිසඞ්ඛාතඅප්පධානකම්මවන්තං වමනාදිකං රුඣං රචනාය උචිතත්තා රුචිජනකං හොති, එතං වමනාදිකං සචිත්තකත්තුකම්පි සවිඤ්ඤාණකකත්තුවන්තම්පි යදි ගුණකම්මං අමුඛ්‍යකම්මං චෙ, උත්තමං විසිට්ඨමෙව, ‘‘කන්තීන’’න්ති භාවසම්බන්ධෙ ඡට්ඨියා සතිපි වමනක්‍රියාය කම්මත්තං නාතිවත්තති. නත්ථි චිත්තං යෙසන්ති ච, අචිත්තා කත්තාරො යස්සාති ච, ගුණො කම්මං යස්සෙති ච, සහ [Pg.180] චිත්තෙන වත්තමානොති ච වාක්‍යං. ඉති නිදස්සනෙ එවං පකාරෙ නිපාතො, අථ වා වචනවචනීයානං නිගමාරම්භෙ නිපාතසමුදායො.

161. 为显示前述例子（指甲行列）的卓越性，以及当业是次要的（比喻性的）时，有心作者所作的呕吐等（比喻）亦是可取的，（作者）说了“无心作者”等。如此，通过这种方式：具有被称为“指甲行列”的无识作者，且具有被称为“指甲光辉”的非主要之业的呕吐等（比喻），因其适合于诗文创作而令人愉悦。而这呕吐等（比喻），即使具有被称为“有识”的作者，如果它是次要之业，即非主要之业，那么它就是卓越的、殊胜的。在“光辉”一词中，虽然是表示状态关联的第六格，但其作为呕吐行为之业的性质并未被超越。其语法分析如下：“彼等无心”；“其作者无心”；“其业是次要的”；以及“与心共存者”。如此，在示例中，这是此类的虚词；或者说，是在言说与所说之事的结论开端所用的虚词集合。

162.

162.

උග්ගිරන්තොව ස ස්නෙහ-රසං ජිනවරො ජනෙ;

භාසන්තො මධුරං ධම්මං, කං න සම්පීණයෙ ජනං.

胜者向众生倾吐慈爱之味，宣说甘美之法，何人闻之不欢欣？

162. තදුදාහරති ‘‘උග්ගිරන්තොවා’’තිආදිනා. සො ජිනවරො ජනෙ සකලසත්තනිකායෙ ස්නෙහරසං අත්තනො පෙමසඞ්ඛාතං අනුරාගං උග්ගිරන්තොව වමන්තො විය මධුරං අතිපණීතං ධම්මං භාසන්තො කං ජනං න සම්පීණයෙ, සබ්බමෙව සම්පීණෙති. එත්ථ ජිනවරො කත්තා සචිත්තො, ස්නෙහරසො ගුණකම්මං.

162. 他举示了“犹如涌出”等（偈颂）作为例子。那位胜者，犹如倾吐一般，将自己那被称为爱恋的慈爱之味，向所有众生倾吐，宣说甘美而极其殊胜的法，能使何人不欢喜呢？他令一切众生都欢喜。此处，胜者是有心作者，慈爱之味是次要之业。

162. ඉදානි සචිත්තකකත්තුපක්ඛෙ උදාහරණමුද්දිසති ‘‘උග්ගිරන්තො’’ච්චාදිනා. සො ජිනවරො ජනෙ සකලසත්තනිකායෙ ස්නෙහරසං අත්තනො පෙමසඞ්ඛාතඅනුරාගං උග්ගිරන්තො ඉව වමන්තො විය මධුරං ආදිකල්‍යාණාදිභාවෙන පණීතං ධම්මං සද්ධම්මං භාසන්තො දෙසෙන්තො යථාසයං වදන්තො කං ජනං කීදිසං පුග්ගලං න සම්පීණයෙ, පීණෙති එවාති. එත්ථ උග්ගිරනං ජිනවරසඞ්ඛතසචිත්තකකත්තුවන්තම්පි ස්නෙහරසසඞ්ඛාතඅමුඛ්‍යකම්මයුත්තත්තා පසත්ථං හොති. ස්නෙහො එව රසො අනුරාගොති විග්ගහො.

162. 如今，（作者）以“涌出”等偈颂，举示了有心作者方面的例子。那位胜者，犹如倾吐一般，向一切众生，倾吐着自身那被称为“爱恋”的慈爱之味，以初善等方式宣说着甘美、精妙的正法，随顺（众生）意乐而开示，能不令何种众生、何种个人(puggala)欢喜呢？必定令其欢喜。此处，“涌出”这一行为，即使具有被称为“胜者”的有心作者，也因与被称为“慈爱之味”的非主要之业相结合而值得称赞。其语法分析是：“爱即是味，即是爱恋”。

163.

163.

යො සද්දසත්ථකුසලො කුසලො නිඝණ්ටු-ඡන්දොඅලඞ්කතිසු නිච්චකතාභියොගො;

සො’යං කවිත්තවිකලොපි කවීසු සඞ්ඛ්‍ය-මොගය්හ වින්දති හි කිත්ති’මමන්දරූපං.

凡是精通声论，善于词汇、韵律、修辞，且恒常精进之人；即便他缺乏诗才，亦能跻身诗人行列，获得极大的声誉。

ඉති සඞ්ඝරක්ඛිතමහාසාමිපාදවිරචිතෙ

如是僧护大长老所造

සුබොධාලඞ්කාරෙ

《善解庄严》中

ගුණාවබොධො නාම තතියො පරිච්ඡෙදො.

名为功德领悟的第三章。

163. ගන්ථන්තරාහිතවාසනාය, [Pg.181] තදනුබන්ධපටිභානෙ චාවිජ්ජමානෙපි සුතෙන අභියොගබලෙන කවිතා කිත්ති ච තදනුගතා සමුපලබ්භතීති සමනුසාසති ‘‘යො’’ඉච්චාදිනා. සද්දසත්ථෙ බ්‍යාකරණෙ කිස්මිඤ්චි ‘‘ඉදමෙවෙ’’ති නියමාභාවා කුසලො ඡෙකො නිඝණ්ටුම්හි අභිධානසත්ථෙ ච ඡන්දසි වුත්තිජාතිප්පපඤ්චපකාසකඡන්දොවිචිතිසත්ථෙ ච අලඞ්කතිසු අලඞ්කාරසත්ථෙ ච කුසලො න කෙවලං සද්දසත්ථෙයෙව, අථ ච පන නිච්චමනවරතං දිවා ච රත්තො ච කතො අභියොගො වායාමො රචනාවිසයෙ යස්ස සොයං කවිත්තවිකලොපි බන්ධකරණසඞ්ඛාතකවිගුණපරිහීනොපි කවීසු කවිගුණොපෙතෙසු සඞ්ඛ්‍යං ගණනං ඔගය්හ පටිලභිත්වා අමන්දරූපං අතිබහුං කිත්තිං පරිසුද්ධබන්ධරචනාලක්ඛණං තප්පභවං ඛ්‍යාතං වින්දති පටිලභතෙවාති.

163. 虽无他典习气，也无相应的敏捷智慧，但凭借听闻和精进的力量，诗歌和名声也能随之而来。因此用“凡是”等语句教诫说：在声论，即语法学中，并没有“只有这样”的限定。善于词典学和名相学，也善于解释韵律种类及差别的韵律学，以及修辞学的人，不仅仅精通声论而已。而且这个人日夜不停地努力，在创作方面精进不懈，即使这个诗人因为创作上的缺陷，缺少诗人应有的才能，但在具备诗人才能的人当中，也能被计算和衡量，获得极大的名声，得到纯净的创作特征带来的赞誉。

ඉති සුබොධාලඞ්කාරෙ මහාසාමිනාමිකායං

如是，在《善解庄严》中，大长老所著的

සුබොධාලඞ්කාරටීකායං

《善解庄严论注》中

ගුණාවබොධපරිච්ඡෙදො තතියො.

功德领悟章第三。

163. ඉදානි උද්දෙසක්කමෙන සද්දාලඞ්කාරෙ නිද්දිසිත්වා බ්‍යාකරණනිඝණ්ටුඡන්දොපරිවාරිතෙ ඉමස්මිං නිරන්තරාභියොගො ඉහලොකියාදිමහන්තයසස්ස කාරණමිති සිස්සානමනුසාසන්තො ‘‘යො සද්දසත්ථකුසලො’’ච්චාදිමාහ. යො ථෙරනවමජ්ඣිමෙසු කොචි සද්දසත්ථකුසලො සද්දානුසාසනබ්‍යාකරණවිසයෙ පකතිපච්චයාදිවිභාගකප්පනාය ඡෙකො නිඝණ්ටුඡන්දොඅලඞ්කතීසු අභිධානඡන්දොඅලඞ්කාරසත්ථෙසුපි කුසලො තංතංවිභාගබුද්ධීනං පටිපාදනෙන ඡෙකො නිච්චකතාභියොගො ධාරණමනසිකාරවසෙන නිච්චං කතුස්සාහො හොති. සො අයං අප්පමාදී කවිත්තවිකලොපි පකතිසිද්ධකබ්බරචනගුණරහිතොපි කවීසු සඞ්ඛ්‍යං කබ්බකත්තූසු ගණනං ඔගය්හ කබ්බකරණටීකාකරණාදිපකාරෙන ඔගාහෙත්වා තං ගණනං පාපුණිත්වා [Pg.182] අමන්දරූපං අනප්පකසභාවං අතිබහුං කිත්තිං නිද්දොසං සත්ථරචනලක්ඛණං පුඤ්ඤසඤ්චයං, තප්පභවං පසිද්ධිං වා වින්දති ලභතෙවාති. යථාවුත්තසත්ථෙසු අභියොගො බන්ධස්ස එකන්තකාරණමෙව. වුත්තං හි–

163. 今按纲要顺序略说声庄严(saddālaṅkāra)后，为教导弟子，说在此为文法、词典、韵律所围绕之处，精勤不懈是获得现世等大名声之因，故说“凡是精通声论者”等语。若于长老、新学、中等之中，有善巧声论者，于声论教诫(saddānusāsana)及文法领域，能善于分析词根、词缀等差别，精通词典、韵律与修辞，在名相学、韵律学、修辞学中亦善巧，通过教授各种分别智而精通，恒常精进，由忆持与作意之力，恒常努力。此不放逸者，即使缺乏诗才(kavitta)，或缺少自然成就的诗歌创作功德，亦能进入诗人(kavi)之列，在诗歌创作者(kabbakattu)中获得一席之地，通过诗歌创作、注释(ṭīkā)等方式深入其中，达到那样的地位，获得巨大、广大的名声(kitti)，具足无过失的论典著作特征，积聚福德，或获得由此产生的声誉(pasiddhi)。如是对上述论典的精进，确实是著作(bandha)的唯一原因。正如所说：

‘‘සාභාවිකී ච පටිභා,සුතඤ්ච බහුනිම්මලං;

අමන්දො චාභියොගො’යං,හෙතු හොති’හ බන්ධනෙ’’ති.

“天赋智慧本自然，多闻清净无垢染；巨大精进亦不懈，此乃著作之因缘。”

තත්ථ සාභාවිකී සභාවසිද්ධා පටිභා ච පඤ්ඤා ච බහු නිම්මලං අනප්පකං නිජ්ජටං සුතඤ්ච අමන්දො අභියොගො ච අනප්පකො අභ්‍යාසො චෙති අයමෙසො සබ්බොපි ඉහ බන්ධනෙ ඉමිස්සං කබ්බරචනායං හෙතු හොති කාරණං භවතීති. සද්දෙ සාසති එත්ථ එතෙනාති ඉමස්මිං අත්ථෙ තප්පච්චයඤ්ච තස්ස ථාදෙසඤ්ච කත්වා සද්දසත්ථන්ති ඤාතබ්බං, සද්දසත්ථෙ කුසලොති ච, නිඝණ්ටු ච ඡන්දො ච අලඞ්කති අලඞ්කාරඤ්චෙති ච විග්ගහො, එත්ථ අලඞ්කතිසද්දො සත්ථාපෙක්ඛාය නපුංසකො හොති, නිච්චං කතො අභියොගො අස්සෙති ච, කවිනො භාවොති ච, තෙන විකලොති ච, අමන්දං රූපං සභාවො යස්සෙති ච වාක්‍යං.

其中，自然成就的智慧(paṭibhā)和般若(paññā)，以及广博无垢的学识(suta)，和巨大的精进(abhiyoga)与不懈的修习(abhyāsa)，所有这一切，在此著作(bandha)中，即在此诗歌创作(kabbaracanā)中，都是因缘。在此，“声论”(saddasattha)一词，应理解为在“在此以此教导声音”的意义上，通过添加后缀和音变而构成。还有“精通声论者”(saddasatthe kusalo)，以及“词典、韵律、修辞(alaṅkati)与装饰(alaṅkāra)”等，都是词义分析(viggaha)。在此，“修辞”(alaṅkati)一词，就其作为学问(sattha)而言是中性的。还有“恒常精进者”(niccaṃ kato abhiyogo assa)，以及“诗人的状态”(kavino bhāvo)，以及“因此而缺乏”(tena vikalo)，以及“其本性是巨大的形态”(amandaṃ rūpaṃ sabhāvo yassa)等句子。

ඉති සුබොධාලඞ්කාරනිස්සයෙ

如是，《善解庄严释》中

තතියො පරිච්ඡෙදො.

第三章。

4. අත්ථාලඞ්කාරාවබොධපරිච්ඡෙද

4. 义庄严觉知章

164.

164.

අත්ථාලඞ්කාරසහිතා, සගුණා බන්ධපද්ධති;

අච්චන්තකන්තා කන්තාව, වුච්චන්තෙතෙ තතො’ධුනා.

具义庄严，具善德之文章体裁；极致可爱犹如佳人，因此，现在宣说这些。

164. එවං [Pg.183] සද්දාලඞ්කාරෙ පරිච්ඡිජ්ජ සම්පත්‍යත්ථාලඞ්කාරං බොධයිතුමාහ ‘‘අත්ථාලඞ්කාර’’ඉච්චාදි. සගුණා යථාවුත්තෙහි පසාදාදීහි සද්දගුණෙහි සහිතා බන්ධපද්ධති කබ්බරචනං. අලඞ්කරීයති කන්තිං නීයති බන්ධො එතෙහි සරීරමිව හාරාදීහීති අලඞ්කාරා, තෙහි අත්ථාලඞ්කාරෙහි ජාත්‍යාදිලක්ඛණෙහි සහිතා සංයුත්තා සතී සගුණා පතිබ්බතාදිගුණොපෙතා අත්ථෙන ධනෙන අලඞ්කාරෙන ආභරණෙන සහිතා යුත්තා කන්තාව අඞ්ගනා විය. යතො අච්චන්තකන්තා අතිසයරමණීයා සියා, තතො තෙන කාරණෙන යෙ අත්ථාලඞ්කාරා අවසරං පත්තා, තෙ අධුනා ඉදානි වුච්චන්තෙ කථීයන්ති.

164. 如此，在分别了声庄严之后，为了阐明义庄严而说“义庄严”等。具有如前所述清净等声德的写作方式即诗歌创作。犹如用项链等装饰身体一般，文句因这些义庄严而变得美丽，所以称为庄严。那些与种类等特征相结合的义庄严，具贞洁等德行，犹如具财富与饰品之佳人。因为可以达到非常美丽、极其可爱的程度，因此，现在宣说那些适时之义庄严。

164. එවං සද්දාලඞ්කාරවිභාගං දස්සෙත්වා ඉදානි තන්නිස්සයංයෙව අත්ථාලඞ්කාරබන්ධමාරභන්තො ‘‘අත්ථාලඞ්කාරි’’ච්චාදිමාහ. සගුණා යථාවුත්තපසාදාදිසද්දගුණයුත්තා බන්ධපද්ධති පජ්ජගජ්ජාදිපභෙදා රචනාවලි අත්ථාලඞ්කාරසහිතා සභාවවුත්තිවඞ්කවුත්තිසඞ්ඛාතෙන අත්ථාලඞ්කාරෙන සංයුත්තා සගුණා අත්ථාලඞ්කාරසහිතා කන්තා ඉව පතිබ්බතාදීහි ගුණෙහි යුත්තා සුවණ්ණරජතමණිමුත්තාදිධනෙහි ගීවෙය්‍යකටකනූපුරාදීහි ආභරණෙහි ච යුත්තා අඞ්ගනාව අච්චන්තකන්තා යතො අතිසයෙන රමණීයා, තතො තස්මා තෙ අත්ථාලඞ්කාරා අධුනා දානි වුච්චන්තෙ. අලඞ්කරොන්ති බන්ධං සරීරං වා එතෙහීති ච, අත්ථස්ස අලඞ්කාරාති ච, තෙහි සහිතාති ච, ගුණෙහි සහ වත්තතීති ච, බන්ධස්ස පද්ධතීති ච, අච්චන්තං අතිසයෙන කන්තාති ච විග්ගහො.

164. 像这样说明了声庄严的分类之后，现在接着开始讲述以此为基础的义庄严的组合，所以才说“义庄严”等等。具有如前所述清净等声德的组合方式，也就是诗歌、散文等不同类别的文章，与义庄严相结合，义庄严包括自性语和曲语，具善德与义庄严，犹如具贞洁等德行之佳人，又如佩戴金银珠宝、项链、手镯、脚镯等饰物之女子，因其极致可爱，格外动人，因此，现在要讲述这些义庄严。之所以称为庄严，是因为它们装饰文章或身体，或者因为是意义的庄严，或者因为与它们相结合，或者因为与善德共存，或者因为是文章的组合方式，或者因为极其美丽——这就是它的语释。

165.

165.

සභාවවඞ්කවුත්තීනං, භෙදා ද්විධා අලංක්‍රියා;

පඨමා තත්ථ වත්ථූනං, නානාවත්ථාවිභාවිනී.

庄严分为自性语与曲语二种；其中第一种，能显诸事之种种状态。

165. කතිප්පභෙදා තෙ ඉච්චාහ ‘‘සභාව’’ඉච්චාදි. සභාවවුත්ති වඞ්කවුත්තීති ඉමෙසං භෙදා පභෙදෙන අලංක්‍රියා අත්ථාලඞ්කාරාද්විධාද්විප්පකාරා. [Pg.185] තෙසු සභාවවුත්ති කීදිසීති ආහ ‘‘පඨමා’’තිආදි. තත්ථ තාසු පඨමා සභාවවුත්ති වත්ථූනං පදත්ථානං ජාතිගුණක්‍රියාදබ්බසභාවානං නානා විචිත්තා, න ද්වෙකාව අවත්ථා අවසරා විභාවිනී පකාසිකා විඤ්ඤෙය්‍යා. ජාත්‍යාදීනං පදත්ථානං යථාසභාවමනෙකප්පකාරං සම්මදෙව විවරන්තී සභාවං පදත්ථානං විචිත්තං වදතීති සභාවවුත්ති නාමාති අධිප්පායො, සාව ජාතියා පදත්ථසරූපස්ස තථාතථාපටිපාදකත්තෙන වුත්තියා ජාතිපි වුච්චති.

165. 它们有多少种分类呢？因此说“自性”等等。自性语与曲语，依此区别，义庄严有二种不同类型。其中，自性语是怎样的呢？因此说“第一种”等等。其中，第一种自性语，应知其能明了地展现诸事之词义，即种类、性质、行为、实体等自性的种种不同状态，并非仅一二种状态，而是多种多样。其意为：它能以符合自性的多种方式，正确地阐明种类等词义，说明词义自性的多样性，因此名为自性语。它也因如实地表达了词义自性的种类，故亦称‘种类语’。

165. පසත්ථාලඞ්කාරා පභෙදතො එත්තකාති දස්සෙන්තො ‘‘සභාවි’’ච්චාදිමාහ. අලංක්‍රියා අත්ථාලඞ්කාරා සභාවවඞ්කවුත්තීනං භෙදා පභෙදතො ද්විධා ද්විප්පකාරා හොන්ති. තත්ථ තාසුද්වීසු පඨමා සභාවවුත්ති වත්ථූනං ජාතිගුණක්‍රියාදබ්බලක්ඛණානං පදත්ථානං නානාවත්ථාවිභාවිනී අනෙකප්පකාරස්ස පකාසිනී හොති. එත්ථ ජාත්‍යාදීනං පදත්ථානං අනෙකප්පකාරසභාවපකාසිනී සභාවවුත්ති නාම. එසාව ජාති ගුණාදිචතුබ්බිධපදත්ථානං සරූපසඞ්ඛාතජාතියා තෙහි ආකාරෙහි පටිපාදනතො උපචාරතො ජාති නාම හොති. ජාත්‍යාදිපදත්ථානංයෙව යථාසභාවං හිත්වා වත්ථුපරිකප්පිතඅතිසයොපමාරූපකාදිසරූපසඞ්ඛාතං වඞ්කසභාවං පකාසෙන්තී වඞ්කවුත්ති නාම. යභාවො ච වඞ්කො චාති ච, තෙසං වුත්තීති ච, අලංකරොන්ති එතාහීති ච, නානා අනෙකා ච සා අවත්ථා චාති ච වාක්‍යං.

165. 为说明卓越的庄严有多少种分类，因此说“自性”等等。庄严，即义庄严，从分类上说，分为自性语与曲语二种类型。其中，这二种中的第一种，即自性语，能明了地展现诸事之词义，即种类、性质、行为、实体等特征的种种不同状态，能显现多种多样。此处，能显现种类等词义之多种自性者，名为自性语。它也因以种类、性质等四种词义所表之自性，通过这些方式来表达，故由转喻而称‘种类语’。而所谓曲语，则是舍弃种类等词义的如实自性，通过由事构想的夸张、譬喻、比喻等形式来显示其曲折之性。所谓“自性与曲折”，即指此二者；所谓“语”，即指它们的表达；所谓“庄严”，即指凭借它们进行庄严；所谓“种种不同状态”，即指多种多样的状态——此即其句释。

යථා –

如同：

166.

166.

ලීලාවිකන්තිසුභගො,දිසාථිරවිලොකනො;

බොධිසත්තඞ්කුරො භාසං,විරොචි වාචමාසභිං.

姿态优美步履轻，目光坚定环四方；菩萨萌芽宣狮吼，光辉灿烂显威光。

166. ‘‘යථෙ’’ති තං උදාහරති. ලීලාය විලාසෙන විහිතාය විකන්තියා ගමනෙන සත්තපදවීතිහාරසඞ්ඛාතෙන සුභගො සුන්දරො දිසාසු දසසු ථිරමචලං විලොකනං යස්ස සො බොධිසත්තඞ්කුරො තදහුජාතො මහාබොධිසත්තො ආසභිං වාචං ‘‘අග්ගොහමස්මී’’තිආදිකමුත්තමං නිබ්භයවචනං භාසං වදන්තො විරොචි විසෙසෙන රමණීයත්තං පත්තො. අයං සභාවවුත්ති. එවං ජාතිසභාවවුත්‍යාදයොපි පරිකප්පනීයා.

166. 以“如同”为例说明。菩萨以嬉戏之姿，以优美之步态，行走七步，因此而优美。其目光坚定不动，环视十方，此菩萨萌芽（即刚出生的菩萨），宣说“我是最胜者”等至高无上的无畏之语，光辉灿烂，格外庄严。这是自性语。像这样，种类自性语等也应加以构想。

166. ඉදානි සභාවවුත්තියා උදාහරණං ආහ ‘‘යථා – ලීලාවිකන්ති’’ච්චාදි. ලීලාවිකන්තිසුභගො විලාසගමනෙන සත්තපදවීතිහාරෙන සුන්දරො දිසාථිරවිලොකනො දසදිසාසු අචලඔලොකනො බොධිසත්තඞ්කුරො මහාබොධිසත්තඞ්කුරො ආසභිං වාචං ‘‘අග්ගොහමස්මී’’තිආදිනා අභීතවචනං භාසං වදන්තො විරොචි අසොභීති. ඉහ බොධිසත්තසඞ්ඛාතස්ස දබ්බස්ස ලීලාවිකන්තිදිසාථිරවිලොකනවචොනිච්ඡාරණසඞ්ඛතානං අවත්ථානං පකාසිතත්තා දබ්බසභාවවුත්තීති ඤාතබ්බා. එසායෙව දබ්බගතගත්‍යාදිවිචිත්‍රසරූපං අලඞ්කරණතො අලඞ්කාරො නාම, දබ්බගතගත්‍යාදයො පන අලංකිරියමානත්තා අලංකිරියා නාම. ජාතිගුණක්‍රියාසභාවවුත්තියොපි එවමෙව දට්ඨබ්බා. ලීලාය යුත්තා විකන්තීති ච, තාය සුභගොති ච, දිසාසු ථිරං විලොකනං යස්සෙති ච, බොධියා පඤ්ඤාය සත්තොති ච, සොයෙව අඞ්කුරොති ච, උසභස්ස භාවොති ච වාක්‍යං. උසභස්ස භාවසඞ්ඛාතා අකම්පනීයා ඨිති ආසභං නාම, අකම්පභාවතො තෙන සමාපි වාචා උපචාරතො ආසභී නාම හොති.

166. 现在以自性语为例说明，如“姿态优美”等等。“姿态优美步履轻”是指以优美之步态，行走七步，因此而优美；“目光坚定环四方”是指目光坚定不动，环视十方；菩萨萌芽，即大菩萨萌芽，宣说“我是最胜者”等无畏之语，而大放光明，显得庄严。在此，应知这是在表述菩萨此一实体的姿态优美、目光坚定环视四方、口出妙语等状态，故为实体自性语。这正是以实体所具有的行止等种种奇妙形态来庄严，故名为“庄严”；而实体所具有的行止等，因其被庄严，故名为“被庄严”。种类、性质、行为的自性语也应作如是观。至于（复合词的）分析句则是：“与嬉戏相应的步态”，以及“因此而优美者”，以及“目光坚定环视各方者”，以及“菩提之有情”，以及“他即是萌芽”，以及“牛王之性”。所谓牛王之性，即不可动摇之位，名为“雄健”；因其不可动摇之性，与之相应的言语也由转喻而名为“雄健之语”。

167.

167.

වුත්ති වත්ථුසභාවස්ස, යා’ඤ්ඤථා සා පරාභවෙ;

තස්සා’නන්තවිකප්පත්තා, හොති බීජොපදස්සනං.

事的自性言说，若非如是则为他者；因其变化无穷尽，故作种子之例示。

167. දුතියමාහ [Pg.186] ‘‘වුත්ති’’ච්චාදිනා. වත්ථුනො ජාත්‍යාදිරූපස්ස පදත්ථස්ස සභාවො යස්සං අවත්ථායං යාදිසං රූපං තස්ස අඤ්ඤථාභාවෙන තස්ස රූපස්ස තථෙතං දබ්බාපනෙන වුත්ති වචනං. පරා භවෙ අඤ්ඤා වඞ්කවුත්ති නාම සියා. කිං සා සාකල්ලෙන වත්තුං සක්කාති ආහ ‘‘තස්සා’’ඉච්චාදි. තස්සා වඞ්කවුත්තියා අනන්තවිකප්පත්තා අපරිමිතභෙදකත්තා බීජස්ස කාරණත්තා සකලබ්‍යත්තිබ්‍යාපිසාමඤ්ඤරූපස්ස යතො පරෙ විචිත්තාලඞ්කාරා පසවන්ති, උපදස්සනං කථනං හොති නිරවසෙසාභිධානස්ස කෙනාප්‍යසක්කුණෙය්‍යත්තා.

167. 以“言说”等（偈颂）言第二者。当言说事的自性（即种类等形态的词义）在某种状态下的形态为“非如是”时，此言说即为另一种，名为曲说(vaṅkavutti)。它能被完全言说吗？故言“其”等等。因彼曲说有无穷变化，差别无量，又因其为种子——即遍及一切个别显现的共相，从中生出种种奇妙庄严——故仅作例示之说，以其无法为任何人无遗地说明故。

167. ඉදානි වඞ්කවුත්තිං දස්සෙති ‘‘වුත්ති’’ච්චාදිනා. වත්ථුසභාවස්ස ජාත්‍යාදිපදත්ථසම්බන්ධිනො තාසු තාසු අවත්ථාසු යො සභාවො විජ්ජති, තස්ස සභාවස්ස අඤ්ඤථා විජ්ජමානාකාරං හිත්වා වත්තුපරිකප්පිතෙන අතිසයඋපමාරූපකාදිඅඤ්ඤපකාරෙන යා වුත්ති යං කථනං අත්ථි, සා පරාභවෙ සභාවවුත්තිතො අඤ්ඤා වඞ්කවුත්ති නාම සියා. තස්සා වඞ්කවුත්තියා අනන්තවිකප්පත්තා අප්පමාණපක්ඛත්තා කථනෙන පරිසමාපෙතුං අසක්කුණෙය්‍යත්තා නයතො තස්ස අනන්තපක්ඛස්ස පරිග්ගහණත්ථං බීජොපදස්සනං කාරණමත්තස්ස නිදස්සනං හොති. වක්ඛමානභෙදතො එකමෙකම්පි අත්තනා සදිසං අනන්තභෙදපරිග්ගහජානනත්ථං පහොතීති අධිප්පායො. වත්ථූනං සභාවොති ච, අනන්තා විකප්පා යස්ස සභාවස්සෙති ච, තස්ස භාවොති ච, බීජස්ස උපදස්සනන්ති ච විග්ගහො.

167. 现在以“言说”等（偈颂）来说明曲说。事的自性，即与种类等词义相关联，在各种情况下存在的自性，若舍弃其真实存在的形态，而用说话者构想的夸张、譬喻、譬喻等其他方式来描述，这种言说就不同于自性言说，名为曲说(vaṅkavutti)。由于曲说具有无穷变化、无量方面的特性，无法通过言语完全表达，因此为了从方法上把握其无量方面，仅作种子之例示，即仅指示其原理。其意是，从下文将说的分类中，即使仅举一例，也足以使人了解与它相似的无穷分类。至于（复合词的）分析句则是：“诸事之自性”，以及“其自性有无穷变化”，以及“彼之状态”，以及“种子之例示”。

වඞ්කවුත්තිඅත්ථාලඞ්කාරඋද්දෙසවණ්ණනා

曲笔义饰概要释义

168.

168.

තත්ථා’තිසයඋපමා-රූපකාවුත්තිදීපකං;

අක්ඛෙපො’ත්ථන්තරන්‍යාසො,බ්‍යතිරෙකො විභාවනා.

此处有超胜、譬喻、暗喻、反复、灯喻；抑止、义理别置、差异、离因。

169.

169.

හෙතුක්කමො [Pg.187] පියතරං, සමාසපරිකප්පනා;

සමාහිතං පරියාය-වුත්තිබ්‍යාජොපවණ්ණනං.

因果次第、悦意、总摄、构想；善置、迂回表达、托辞描述。

170.

170.

විසෙස රුළ්හාහඞ්කාරා,සිලෙසො තුල්‍යයොගිතා;

නිදස්සනං මහන්තත්තං,වඤ්චනා’ප්පකතත්ථුති.

殊异、惯用我慢、双关、同等连结；例证、宏大、欺骗、间接赞叹。

171.

171.

එකාවලි අඤ්ඤමඤ්ඤං, සහවුත්ති විරොධිතා;

පරිවුත්තිබ්භමොභාවො, මිස්ස’මාසී රසී ඉති.

连环、相互、共存、矛盾；转换、错觉、情状、混合、祝福、情味。

172.

172.

එතෙ භෙදා සමුද්දිට්ඨා, භාවො ජීවිතමුච්චතෙ;

වඞ්කවුත්තීසු පොසෙති, සිලෙසො තු සිරිං පරං.

这些差别已被概述，情状被称为生命；而双关则在曲笔中滋养至上之美。

168-172. යථොද්දෙසං නිද්දිසිතුකාමො උද්දිසති ‘‘තත්ථෙ’’ච්චාදි. තත්ථාති තස්සං වඞ්කවුත්තියං ‘‘එතෙ භෙදා සමුද්දිට්ඨා’’ති ඉමිනා සම්බන්ධො. සමුද්දිට්ඨාති සඞ්ඛෙපනයෙන වුත්තා. අතිසයො උපමා රූපකං ආවුත්ති දීපකඤ්ච, සමාසො සමාසවුත්ති පරිකප්පනා ච, විසෙසො රුළ්හාහඞ්කාරො ච, ජීවිතමුච්චතෙති තදභාවෙ බන්ධස්ස ඡවස්සෙව හෙය්‍යත්තා වුත්තං, සිලෙසො තු වඞ්කවුත්තීසු සභාවවුත්තිං හිත්වා වත්ථුසභාවතො අඤ්ඤථා යථා තථා පරිකප්පනරූපාසු අතිසයාදීසු වුත්තීසු පරං සිරිං කන්තිං පොසෙති තං පූරෙති ආවහතීති.

168-172. 欲依纲要解释，故说“于此”等。所谓“于此”，即指在那曲笔中，与“这些差别已被概述”相关联。“已概述”即以简略的方式说出。（例如）超胜、譬喻、暗喻、反复与灯喻，总摄、总摄表达与构想，以及殊异与惯用我慢。“被称为生命”，如此说是因若无此情状，作品便如尸体般当舍。而双关，在曲笔中——即在舍弃自然表达，以不同于事物自性的方式进行构想的超胜等表达方式中——滋养、圆满并带来至上的光辉与美。

168-172. භෙදවන්තානං පදත්ථානං සභාවකථනං උද්දෙසක්කමෙන පාකටං හොතීති වත්තමානෙහි අලඞ්කාරෙහි උද්දිසන්තො ‘‘තත්ථාතිසය…පෙ… රසී’’ති ගාථාචතුක්කමාහ. තත්ථ තත්ථාති තිස්සං වඞ්කවුත්තියං ඉති එවං එතෙ පඤ්චතිංස භෙදා සමුද්දිට්ඨා සඞ්ඛෙපෙන වුත්තාති. එතෙසං පන පදානං අත්ථො නිද්දෙසෙ ආවිභවිස්සති. ඉමිනා භාවො ච සිලෙසො ච අතිප්පසත්ථොති දීපෙති. භාවො භාවාලඞ්කාරො ජීවිතං බන්ධස්ස පාණභූතොති වුච්චතෙ, [Pg.188] භාවරහිතස්ස බන්ධස්ස ඡවසරීරස්ස විය අනුපාදෙය්‍යත්තා, සිලෙසො තු සිලෙසාලඞ්කාරො පන වඞ්කවුත්තීසු අතිසයොපමාදිවඞ්කවුත්තීසු පරමුක්කංසභූතං සිරිං සොභං පොසෙති පූරෙති.

168-172. 因“具差别之词义，其自性的阐述，通过纲要次第而变得明显”，故以现有的修辞手法概述，说出“于此超胜……（乃至）……情味”这四首偈颂。这里，“于此”是指在那曲笔中，如此，这三十五种差别已被简略地概述。这些词的含义将在解释(niddesa)中显现。以此表明，情状和双关都极受称赞。情状，即情状修辞，被称为作品的生命、气息，因为没有情状的作品，就像尸体一样不可取。而双关，即双关修辞，在曲笔中，例如在超胜、譬喻等曲笔表达方式中，能够培育、充实至高的庄严与美。

නිද්දෙසවණ්ණනා

解释之释义

173.

173.

පකාසිකා විසෙසස්ස,සියා’තිසයවුත්ති යා;

ලොකාතික්කන්තවිසයා,ලොකියාති ච සා ද්විධා.

显扬殊胜者，即是超胜语；它有二种：超越世间之境，以及世间之境。

173. තත්ථාතිසයවුත්තීනං තාව නිද්දිසන්තො ආහ ‘‘පකාසිකා’’ඉච්චාදි. විසෙසස්ස වත්ථුගතස්සාතිමත්තස්ස පකාසිකායාති අනුවදිත්වා සා අතිසයවුත්ති සියාති විධීයතෙ, අතිසයස්ස වත්ථුනො උක්කංසස්ස පටිපාදිකා වුත්ති අතිසයවුත්ති. සා ච දුවිධාති ආහ ‘‘ලොක’’ඉච්චාදි. ලොකං ලොකප්පතීතිං අතික්කන්තො විසයො ගොචරො යස්සා සා ලොකාතික්කන්තවිසයා ච ලොකෙ භවා ලොකඨිතිමනතික්කන්තත්තාති ලොකියා චාති අතිසයවුත්ති ද්විධා ද්විප්පකාරා භවති.

173. 于此，首先，在解释超胜语时，论中说“显扬”等。在复述“能显扬事物本身过度殊胜之处的表达”之后，规定它就是超胜语。超胜语是指能阐明事物超胜、卓越的表达方式。它有二种，如说“世间”等。一种是其对象、所缘超越世间、世俗认知的，称为“超越世间之境”；另一种是在世间，因不超越世间常规，称为“世间”的。如此，超胜语便有两种类型。

173. ඉදානි උද්දෙසක්කමෙන අතිසයවුත්තිං දස්සෙති ‘‘පකාසි’’ච්චාදිනා. විසෙසස්ස ජාත්‍යාදිපදත්ථගතඅධිකවිසෙසස්ස යා වුත්ති පකාසිකා, සා අතිසයවුත්ති නාම සියා, සා අතිසයවුත්ති ලොකාතික්කන්තවිසයා ච ජාත්‍යාදිපදත්ථානං යථාසභාවසඞ්ඛතලොකඨිත්‍යාතික්කන්තවිසයත්තා ලොකාතික්කන්ත විසයාති ච ලොකියාති ච යථාවුත්තලොකමනතික්කම්ම පවත්තනතො ලොකියාති චෙවං ද්විධා ද්විප්පකාරා හොන්ති. වදතීති වුත්ති, අතිසයස්ස වුත්තීති ච, ලොකං අතික්කන්තො විසයො එතිස්සාති ච, ලොකෙ භවාති ච විග්ගහො. ‘‘විසෙසස්ස පකාසිකා’’ති පසිද්ධගුණානුවාදෙන [Pg.189] සා අතිසයවුත්ති සියාති අපසිද්ධං අතිසයවුත්තිවිධානං කරොති, යථා ‘‘යො කුණ්ඩලී, සො දෙවදත්තො’’ති. අනුවාදකඅනුවාදනීයභෙදො උපරිප්‍යෙවමෙව දට්ඨබ්බො.

173. 现在依照纲要次第，通过“显扬”等词语来说明超胜语。能够显扬特殊事物，也就是种姓等词义所包含的额外殊胜之处的表达，就叫做超胜语。这种超胜语有两种：超越世间之境和世间之境。因为种姓等词义的对象超越了其自性所构成的世间常规，所以是“超越世间之境”；又因为它不超越已述的世间而运作，所以是“世间之境”。“言说，故为语”（vadatīti vutti），“超胜之语”（atisayassa vutti），“其境超越世间”（lokaṃ atikkanto visayo etissā），“存在于世间”（loke bhavā），此为其语源分析。通过复述“显扬殊胜”这一公认的特性，来建立“彼即是超胜语”这未成立的定义，例如“有耳环者，是提婆达多”。能述语与所述语的区别，也应如是理解。

174.

174.

ලොකියාතිසයස්සෙ’තෙ,භෙදා යෙ ජාතිආදයො;

පටිපාදීයතෙ ත්ව’ජ්ජ,ලොකාතික්කන්තගොචරා.

此等种姓等差别，乃世间超胜语；如今则将阐明，超越世间之境者。

174. අයං ද්විප්පකාරා අතිසයවුත්ති සභාවවුත්‍යාදීහි භින්නාති චෙ? ආහ ‘‘ලොක’’ඉච්චාදි. ජාතිආදයො යතො පදත්ථස්ස විචිත්තං සරූපං වදතීති විචිත්තසරූපපටිපාදිකා සභාවවුත්තිපි අලඞ්කාරො, අලඞ්කාරියං තු වත්ථුමත්තං, තතො සභාවවුත්‍යාදයො යෙ භෙදා විසෙසා, එතෙ ලොකියාතිසයස්ස භෙදා, යථා සරීරෙ යං සහජං සුන්දරත්තං, තස්ස පොසකාපි මුත්තාවලිප්පභුති අලඞ්කාරොති වුච්චති, එවං බන්ධෙප්‍යලඞ්කාරියවත්ථුනිමිත්තං ධම්මත්තං යාය උක්කංසීයති, සා උක්කංසොති වුච්චති. සා ච වුත්ති අලඞ්කාරසද්දෙන වුච්චතෙ. සා පන අතිසයවුත්තියෙව. තෙනෙවාහ ‘‘ලොකියාතිසයස්සෙතෙ, භෙදා යෙ ජාතිආදයො’’ති. යතො එවං, තතො ලොකාතික්කන්තවිසයා ච විසුං දස්සනීයාති ආහ ‘‘පටී’’තිආදි. තුසද්දො භෙදෙ. අජ්ජ තු ඉදානි පන ලොකාතික්කන්තගොචරා පටිපාදීයතෙති සම්බන්ධො.

174. 若问：这两种超胜语是否与自性语等不同？答曰：如“世间”等所说。因为种姓等能言说词义的奇妙形态，所以能阐明奇妙形态的自性语也属于文饰，而被文饰的仅仅是事物本身。因此，自性语等这些差别，都是世间超胜语的差别。例如，身体与生俱来的美丽，能滋养它的珍珠项链等也称为文饰；同样，在作品中，能使被文饰之事的根本特性得以提升的，就称为提升。而这种语，也用文饰一词来称呼，但它实际上就是超胜语。因此说：“此等种姓等差别，乃世间超胜语。”既然如此，那么超越世间之境者就需要另外说明，所以说“阐明”等。“则”（tu）字表示差别。如今则将阐明超越世间之境者，此为关联。

174. ඉදානි එසා ද්විප්පකාරාපි අතිසයවුත්තිසභාවවුත්‍යාදීහි අනඤ්ඤාති දස්සෙතුං ‘‘ලොකියෙ’’ච්චාදිමාහ. ජාතිආදයො ජාතිගුණාදිපදත්ථගතවිචිත්තසරූපස්ස පකාසනතො නිස්සයවොහාරෙන ‘‘ජාත්‍යාදයො’’ති නිද්දිට්ඨා ජාතිසභාවවුත්තිගුණසභාවවුත්‍යාදයො යෙ භෙදා [Pg.190] විසෙසා, එතෙ ලොකියාතිසයස්ස ලොකියාතිසයවුත්තියායෙව භෙදා අවයවා. තත්ථ ලොකියාතිසයවුත්ති නාම ජාතිසභාවවුත්තිගුණසභාවවුත්‍යාදයොයෙවාති. එසායෙව විචිත්‍රරූපපටිපාදිකා උක්කංසාති ච වුච්චති. එවං ලොකියාතිසයවුත්තියා ‘‘ලීලාවිකන්තිසුභගො’’ති උදාහරණස්ස ගම්‍යමානත්තා වක්ඛමානං පටිජානාති ‘‘පටිපාදීයතෙ’’ච්චාදිනා. අජ්ජ තු ඉදානි පන ලොකාතික්කන්තගොචරා අතිසයවුත්ති පටිපාදීයතෙ උදාහරණතො නිප්ඵාදීයති. ලොකෙ භවොති ච, තස්ස අතිසයො ආධික්කමිති ච වාක්‍යං.

174. 如今，为了显示这两种超胜语与自性语等并非不同，所以说“世间”等。由于能彰显种姓、功德等词义所含的奇妙形态，故以所依言说的方式，将种姓自性语、功德自性语等差别，指称为“种姓等”，此等皆为世间超胜语的差别与部分。其中，世间超胜语即是种姓自性语、功德自性语等等。这种能阐明奇妙形态的，也被称为提升。如此，既然从世间超胜语的例子“姿态优雅、仪容美好”中可以领会，那么就用“将阐明”等语句来预告将要说明的内容。如今则将从例子中阐明、构成那超越世间之境的超胜语。其文句是：“存在于世间”（loke bhava），以及“其超胜在于超越”（tassa atisayo ādhikkamati）。

175.

175.

පිවන්ති දෙහකන්තී යෙ,නෙත්තඤ්ජලිපුටෙන තෙ;

නා’ලං හන්තුං ජිනෙ’සං ත්වං,තණ්හං තණ්හාහරොපි කිං.

彼等以眼为ंजलि，饮汝身光无厌足；胜者汝能除渴爱，如何不除彼渴爱？

175. තමුදාහරති ‘‘පිවන්ති’’ච්චාදිනා. ජින තෙ දෙහකන්තී සරීරසොභායො යෙ ජනා නෙත්තඤ්ජලිපුටෙන අත්තනො නයනද්වන්දසඞ්ඛාතෙන අඤ්ජලිපුටෙන පිවන්ති, එසං ජනානං තණ්හං පිපාසං ලොභමෙව වා හරති අනුපතති. තණ්හාහරොපි සමානො ත්වං හන්තුං නිවත්තිතුං කිං නාලං කස්මා අසමත්ථොසි. තණ්හාහරා නාම තණ්හමෙව නුදන්ති. අත්‍ර හනන්තාමපිහ සම්පනුදති ලොකඨිතිං අතික්කම්ම දෙහකන්තියා බහුත්තනධම්මො වුත්තො.

175. 他举例说：“饮取”等。胜利者啊！那些人用眼目之ंजलि——即以自己的双眼为合掌之器——饮取您的身光与身体之美。您能消除这些人的渴爱、口渴或贪婪。所谓的渴爱消除者，就是驱逐渴爱者。于此，（颂文）超越世间常规，言说身体光辉的丰盛特质，（此光辉）甚至能摧毁并完全驱除（渴爱）。

175. ඉදානි පටිඤ්ඤාතානුසාරෙන පටිපාදෙති ‘‘පිවන්ති’’ච්චාදිනා. භො ජින තෙ තුය්හං දෙහකන්තී සරීරසොභායො යෙ ජනා නෙත්තඤ්ජලිපුටෙන නෙත්තසඞ්ඛාතෙන හත්ථපුටෙන පිවන්ති, එසං සාධුජනානං තණ්හං පිපාසං ලොභමෙව [Pg.191] වා තණ්හාහරොපි ත්වං සබ්බෙසං තණ්හාවිනාසකොපි හන්තුං නිවාරෙතුං කිං නාලං කස්මා අසමත්ථොසීති. එත්ථ පිවනං නාම පිපාසං විනෙතීති ලොකසභාවො. තණ්හං හන්තුං නාලමිති ලොකසභාවමතික්කන්තත්ථො. කන්තීනං අධිකපියතා අතිසයධම්මො, තස්ස වුත්ති පන තණ්හං හන්තුං නාලමිති ලොකාතික්කන්තඅත්ථං විසයං කත්වා පවත්තො හොති. සා පන කථෙතුමිච්ඡිතං කන්තීනං අධිකපියතං තණ්හාහනනෙ අසමත්ථං වත්වා දීපෙතීති වඞ්කවුත්ති නාම. වුච්චමානානං උපමාරූපකාදීනම්පි වඞ්කවුත්තිතා ඉච්ඡිතත්ථස්ස පකාරන්තරෙන පකාසනතොයෙව. යථා නාම සරීරසහජං පීනත්තාදිසුන්දරත්තං උද්දීපනාකාරෙන ඨිතා කටකඋණ්හීසහාරාදයො අලඞ්කාරා නාම භවන්ති, එවං බන්ධසරීරසඞ්ඛාතෙ අලඞ්කරණීයවත්ථුම්හි විජ්ජමානඅතිපියතාදිමෙව උද්දීපෙත්වා අලඞ්කුරුමානා ‘‘තණ්හාහරොසි ත්වං එසං කන්තී පිවන්තානං තණ්හං හන්තුං නාල’’මිති වාචාභඞ්ගී අලඞ්කාරො නාම. අලඞ්කාරියං නාම අලඞ්කාතබ්බකන්තිපියතාය බහුත්තන්ති. උත්තරිපි අලඞ්කාරඅලඞ්කාරියවිභාගො ච අනුරූපතො යොජනක්කමො ච එවමෙව දට්ඨබ්බො. දෙහෙ කන්තීති ච, අඤ්ජලීයෙව පුටොති ච, නෙත්තානියෙව අඤ්ජලිපුටොති ච, තණ්හං හරතීති ච විග්ගහො.

175. 如今依照先前承诺，以“饮取”等词语阐明。胜者啊！那些人用眼目之杯——即以眼目为合掌之杯——饮取您的身光与身美，您作为渴爱的去除者，对于这些善士的渴爱、口渴或贪婪，为何不能断除、阻止呢？为何没有能力呢？此处所谓“饮取”，能消除口渴，是为世间常情；而说“无力断除渴爱”，则超越了世间常情之义。身光的极其可爱是超胜法，但其作用却以“无力断除渴爱”此一超越世间之义为境而展开。此说虽欲表达身光的极其可爱，却说它无力断除渴爱，从而显明，这便称为“曲说”。所说的譬喻、比喻等，其曲说性皆因欲以另一种方式展现所欲表达的意义。譬如身体与生俱来的丰腴等美好特质，以映衬方式存在的镯、冠、项链等称为“庄严”；同样，在这被视为庄严对象的结构之身中，通过凸显极其可爱等特质来庄严，说出“您是渴爱的去除者，却不能断除这些饮取您身光者的渴爱”这般言辞转折，即称为“庄严”。所谓“可庄严者”，即指极具庄严价值的身光可爱性之多。后续庄严与可庄严的区分及相应配合方式，亦当如是观照。“身之光”、“合掌即杯”、“眼目即合掌之杯”，以及“去除渴爱”，此为语释。

176.

176.

උපමානොපමෙය්‍යානං, සධම්මත්තං සියො’පමා;

සද්දත්ථගම්මා වාක්‍යත්ථ-විසයාති ච සා තිධා.

喻体与所喻之共同法性，即是譬喻；彼有依声、依义及依句义所涉三类。

176. උපමං නිද්දිසති ‘‘උපමානෙ’’ච්චාදිනා. උපමීයතෙ අනෙනාති උපමානං, පදුමාදිකවත්ථු. පදුමාදිකො තු සද්දො උපමානවාචකො. උපමීයතීති උපමෙය්‍යං, මුඛාදිකවත්ථු. මුඛාදිකො සද්දො තු උපමෙය්‍යවාචකො. තෙසං උපමානොපමෙය්‍යානං පදුමාදිමුඛාදිවත්ථූනඤ්ච. සධම්මත්තන්ති සමානො ධම්මො කන්තිමන්තතා යස්ස සො සධම්මො, තස්ස භාවො සධම්මසද්දස්ස පවත්තිනිමිත්තසමානෙන ධම්මෙන සහ සම්බන්ධො සධම්මත්තං [Pg.192] උපමානොපමෙය්‍යපතිට්ඨිතං උපමා සියා, උපමීයති යථාවුත්තො සම්බන්ධොති කත්වා. සා පනාලඞ්කාරියස්ස ධම්මස්සාතිසයපටිපාදනප්පකාරො. කතිවිධා සාති ආහ ‘‘සද්ද’’ඉච්චාදි. සද්දො ච අත්ථො ච, තෙහි ගම්මා පතීයමානා සද්දත්ථගම්මා. වාක්‍යං පදසමුදායො. තස්ස අත්ථො විසයො ගොචරො යස්සා වාක්‍යත්ථවිසයාති ච සා උපමා තිවිධා සද්දගම්මඅත්ථගම්මවාක්‍යත්ථවිසයාති තිධා හොති.

176. 以“喻体”等词解释譬喻。所谓“喻体”(upamāna)，是“以此作比”之物，如莲花等事物；而“莲花”等词则是喻体词。所谓“所喻”(upameyya)，是“被比”之物，如面容等事物；而“面容”等词则是所喻词。彼喻体与所喻，即莲花等事物与面容等事物。“共同法性”(sadhammattaṃ)是指，具有相同之法（如光洁）的状态。此建立在喻体与所喻之上的共同法性即是譬喻，因其是如前所述被比拟的关联。而彼是阐明可庄严之法超胜性的一种方式。问：“彼有几类？”答：“依声”等。彼譬喻有三类：依声可解(saddagammā)、依义可解(atthagammā)、依句义所涉(vākyatthavisayā)。“依声义可解”(saddatthagammā)是依声与义而可被理解。语句(vākya)是词的集合，其义为所涉范围者，是为“依句义所涉”。

176. ඉදානි උපමාලඞ්කාරං නිද්දිසති ‘‘උපමානො’’ච්චාදිනා. උපමානොපමෙය්‍යානං චන්දනීලුප්පලදලාභාදීනං ආනනනයනාදීනඤ්ච පදත්ථානං සධම්මත්තං කන්තිමන්තතාපීනතාදිතුල්‍යධම්මසම්බන්ධො උපමා නාම සියා, සා අලඞ්කරණීයවත්ථුනො ආධික්කපටිපාදනප්පකාරා උපමා සද්දත්ථගම්මා සද්දගම්මා ච අත්ථගම්මා ච වාක්‍යත්ථවිසයා ච, ඉති එවං තිධා තිප්පකාරා හොති. එත්ථ උපමානොපමෙය්‍යභූතානං චන්දානනාදිපදත්ථානං සධම්මසඞ්ඛතො අඤ්ඤමඤ්ඤතුල්‍යකන්තිමන්තතාපීනතාදිධම්මයොගො පදත්ථානං උපමත්ථස්ස පතිට්ඨිතත්තා උපට්ඨානතාය උපමා නාම හොති, තන්නිස්සයචන්දාදයො පන නිස්සිතවොහාරෙන උපමා නාම හොති, උපමානභූතචන්දාදිඅත්ථපටිපාදකො චන්දිමාදිසද්දොපි තදත්ථෙන උපමා නාම හොති, උපමෙය්‍යුපමෙය්‍යනිස්සයතප්පටිපාදකානම්පි උපමෙය්‍යභාවො එවමෙව දට්ඨබ්බො. උපමීයතෙ අනෙනාති උපමානන්ති කත්වා චන්දාදි උපමානං වුච්චති, උපමීයතීති උපමෙය්‍යං, ආනනාදි, උපමානඤ්ච උපමෙය්‍යඤ්චාති ච, සමානො ච සො ධම්මො චෙති ච, තස්ස භාවොති ච, සද්දො ච අත්ථො චාති ච, තෙහි ගම්මාති ච, වාක්‍යස්ස අත්ථොති ච, සො විසයො යස්සා උපමායාති ච වාක්‍යං.

176. 如今以“喻体”等词解释譬喻庄严(upamālaṅkāra)。喻体(upamāna)与所喻(upameyya)，即月亮、青莲花瓣等与面容、眼睛等词义的共同法性，即与光辉、丰满等相似之法的关联，名为譬喻。它是一种阐明可庄严之事超胜性的方式。彼譬喻有三类：依声可解、依义可解及依句义所涉。于此，作为喻体与所喻的月亮、面容等词义，其由共同法性所摄的相互相似的光辉、丰满等法之结合，因词义的譬喻义已确立并呈现，故名为譬喻。而作为其所依的月亮等，则依所依之称谓亦名为譬喻。表达喻体月亮等意义的“月亮”等词，亦依其义名为譬喻。同样，所喻、所喻之所依及其表达词，亦应如是了知其所喻性。以“以此作比”故为喻体，月亮等被称为喻体；“被比”故为所喻，如面容等。以及“喻体与所喻”、“相同之法”、“其状态”、“声与义”、“依彼等可解”、“句之义”、“彼譬喻之所涉范围”，此为相关语句。

177.

177.

සමාසපච්චයෙවාදී, සද්දා තෙසං වසා තිධා;

සද්දගම්මා සමාසෙන, මුනින්දො චන්දිමානනො.

复合词(samāsa)、词缀(paccaya)及“如”(iva)等词，依彼等故，依声可解之喻有三类。依复合词之喻，如“牟尼主月面”(munindo candimānano)。

177. තත්ථ [Pg.193] සද්දගම්මාපි තිධා සියාති දස්සෙතුමාහ ‘‘සමාස’’ඉච්චාදි. සමාසො ච පච්චයො ච ඉවාදි ච, තෙ සද්දා නාම, සද්දසද්දෙන සමාසාදයො වත්තුමධිප්පෙතාති අත්ථො. තෙසං සමාසාදීනං වසා සද්දගම්මා තිධා හොති සමාසසද්දගම්මා පච්චයසද්දගම්මා ඉවාදිසද්දගම්මාති, සමාසෙන සමාසසද්දෙන ගම්මා උපමා වුච්චතීති සෙසො. උදාහරති ‘‘මුනින්දො චන්දිමානනො’’ති, චන්දිමා විය රුචිරමානනං මුඛං යස්ස සො චන්දිමානනො. එත්ථ ච චන්දිමං උපමානං, ආනනං උපමෙය්‍යං, රුචිරත්තං ධම්මො, චන්දිමානනානං සමානධම්මසම්බන්ධිජොතකො වියසද්දො, තෙසු සාධාරණධම්මවාචකස්ස වියසද්දස්ස චොපමාජොතකස්සාප්පයොගො සමාසෙනෙව වුත්තත්තා, එත්ථ පන වියසද්දො චන්දිමාසද්දෙන උපමානවාචකෙන සම්බන්ධමුපගතො චන්දගතමෙව සදිසත්තං වදති, මුඛගතං පන සාමත්ථියා පදීයතෙ, එවමීදිසං දට්ඨබ්බං.

177. 为说明“依声可解”(saddagammā)亦有三类，故说“复合词”等。复合词(samāsa)、词缀(paccaya)及“如”(iva)等，彼等名为“词”。此意是说，以“词”(sadda)一词意指复合词等。依彼等复合词等，“依声可解”有三类：依复合词声可解、依词缀声可解、依“如”等词声可解。余者是说，依复合词，即依复合词而可解的譬喻。举例说“牟尼主月面”(munindo candimānano)，即“其面容如月亮般美丽”，故名“月面”。此处，月亮是喻体(upamāna)，面容是所喻(upameyya)，美丽是共同法。显示月亮与面容共同法关联的“如”(viya)字，以及表达此共同法并标示譬喻的“如”字，因已由复合词表达，故不使用。于此，“如”字与表达喻体的“月亮”一词相结合，仅言及与月亮相似，而与面容的相似性则依文义而可理解。应如是看待此类情况。

177. තෙසු යථාවුත්තෙසු සද්දගම්මස්ස තිවිධත්තං දස්සෙතුං ආහ ‘‘සමාසෙ’’ච්චාදි. සමාසපච්චයෙවාදී සමාසො, ආයාදිපච්චයා, ඉවාදයො ච සද්දා නාම, තෙසං සමාසාදීනං වසා භෙදෙන සද්දගම්මා තිධා සමාසසද්දගම්මා පච්චයසද්දගම්මා ඉවාදිසද්දගම්මාති තිවිධා හොති. සමාසෙන සමාසසද්දෙන ගම්මොපමා වුච්චති ‘‘මුනින්දො චන්දිමානනො’’ති. මුනින්දො සම්මාසම්බුද්ධො චන්දිමානනො චන්දසමානමනොහරමුඛමණ්ඩලෙන යුත්තො හොති, සමාසො ච පච්චයො ච ඉවඉති ඉදං ආදි යෙසං වාදීනන්ති ච, සද්දෙන ගම්මාති ච, මුනීනං ඉන්දොති ච, චන්දිමා විය රුචිරං ආනනං මුඛං යස්සෙති ච විග්ගහො. එත්ථ ‘‘චන්දිමා’’ති උපමානං, ‘‘ආනන’’න්ති උපමෙය්‍යං, රුචිරත්තං උපමානොපමෙය්‍යානං සාධාරණධම්මො, ‘‘වියා’’ති සද්දො චන්දානනානං ද්වින්නං ආනනගතරුචිරත්තං චන්දෙ ච, චන්දගතරුචිරත්තං ආනනෙ ච අත්ථීති සමානධම්මසම්බන්ධං [Pg.194] ජොතෙති, ඉහ සාධාරණධම්මවාචකස්ස රුචිරසද්දස්ස, තුල්‍යධම්මසඞ්ඛාතොපමාජොතකස්ස වියසද්දස්ස ච අප්පයොගො තෙසං අත්ථානං සමාසෙන වුත්තත්තා. එත්ථ උපමානවාචකෙන චන්දිමාසද්දෙන යුත්තො විය සද්දො චන්දගතසදිසත්තං ජොතෙති, මුඛගතසදිසත්තං පන සාමත්ථියා පතීයතෙ. තථා හි මුඛං චන්දසමානමාගච්ඡන්තං චන්දස්ස මුඛසදිසත්තං විනා න භවතීති අඤ්ඤථානුපපත්ති සාමත්ථියන්ති.

177. 为说明前述声喻有三种，故说“samāse”等。复合词、以“āya”等为首的词缀，以及“iva”等词，此等名为“词”。依此等复合词等之差别，声喻有三种：复合词声喻、词缀声喻、“iva”等词声喻。通过复合词，即以复合词所表达的譬喻，如言：“牟尼主(munindo)月面(candimānano)”。牟尼主，即正等觉者，具足如月亮般悦意的面容。其分解为：“samāso ca paccayo ca iva iti idaṃ ādi yesaṃ vādīnaṃ”(复合词、词缀及‘如’，此为‘vādi’等之首)、“saddena gammā”(依词而解)、“munīnaṃ indo”(牟尼之主)以及“candimā viya ruciraṃ ānanaṃ mukhaṃ yassa”(其面容如月亮般美丽)。此处，“candimā”(月亮)是喻体，“ānanaṃ”(面容)是所喻，“rucirattaṃ”(美丽)是喻体与所喻的共同法。“viya”(如)一词，显示月亮与面容二者之间共同法的关联，即面容之美丽亦存于月亮中，月亮之美丽亦存于面容中。此处，表示共同法的“rucira”(美丽)一词，以及表示等同法之譬喻的“viya”(如)一词，因其义已由复合词表达，故不使用。此处，与喻体词“candimā”(月亮)结合的“viya”(如)一词，显示了月亮所具有的相似性，而面容所具有的相似性则依义势而得知。诚然，若说面容如月，此必待月亮亦有面容之相似性，否则不能成立，此即‘非此不可’之义势。

178.

178.

ආයාදී පච්චයා තෙහි, වදනං පඞ්කජායතෙ;

මුනින්දනයනද්වන්දං, නීලුප්පලදලීයති.

以“āya”等词缀，面容如莲花；牟尼主之双眸，如青莲花瓣。

178. ඉදානි පච්චයසද්දගම්මං දස්සෙති ‘‘ආයාදි’’ච්චාදිනා. ආයාදීති ආයඊයකපච්චයාදයො පච්චයා පච්චයසද්දා නාම, තෙහි පච්චයසද්දෙහි ගම්මා උපමා වුච්චති. උදාහරති ‘‘වදන’’මිච්චාදි. පඞ්කජමිව රුචිරමාචරති පඞ්කජායතෙ. එත්ථාපි පඞ්කජමුපමානං, ආචරණක්‍රියාය කත්තුභූතං ආනනමුපමෙය්‍යං, රුචිරත්තං සධම්මො, පඞ්කජානනානං සමානධම්මසම්බන්ධජොතකො ඉවසද්දො. තත්ථ රුචිර ඉවසද්දානං පුබ්බෙ වියාප්පයොගො පච්චයෙන වුත්තත්තාති සබ්බත්ථ විඤ්ඤෙය්‍යං. එවමුපරිපි.

178. 现在以“āyādi”等词说明词缀声喻。“āyādi”是指以“āya”、“īya”、“ka”等为首的词缀，此等名为“词缀词”。依此等词缀词而可解的譬喻。举例说“vadanaṃ”(面容)等。“paṅkajāyate”意为“paṅkajamiva ruciramācarati”(如莲花般美丽地行动)。此处，“paṅkaja”(莲花)是喻体，作为行动之主体的“ānana”(面容)是所喻，“rucirattaṃ”(美丽)是共同法，“iva”(如)一词是显示莲花与面容之间共同法关联者。其中，“rucira”(美丽)与“iva”(如)二词，如前所述，因其义已由词缀表达，故不使用。此理应于一切处得知。下文亦然。

178. ඉදානි පච්චයසද්දගම්මොපමං නිදස්සෙති ‘‘ආයාදි’’ච්චාදිනා. ආයාදී ‘‘ආය ඊය ක’’ඉතිආදයො පච්චයා පච්චයසද්දා නාම, තෙහි පච්චයසද්දෙහි ගම්මොපමා වුච්චති ‘‘වදනං…පෙ… දලීයතී’’ති. වදනං මුඛං පඞ්කජායතෙ පදුමමිව රුචිරං ආචරති. මුනින්දනයනද්වන්දං සබ්බඤ්ඤුනො නෙත්තයුගළං නීලුප්පලදලීයති නීලුප්පලපත්තමිව රුචිරමාචරති. ආයො ආදි යෙසං ඊයාදීනන්ති ච, පඞ්කජමිව රුචිරමාචරති පවත්තතීති ච, මුනින්දස්ස නයනද්වන්දමිති ච, නීලුප්පලස්ස දලමිති ච, තමිව රුචිරමාචරතීති ච වාක්‍යං. එත්ථ ‘‘පඞ්කජ’’මිති ච ‘‘නීලුප්පල’’මිති ච උපමානං, ආචරණක්‍රියාය කත්තුභූතං වදනං [Pg.195] නයනද්වන්දඤ්ච උපමෙය්‍යං, රුචිරත්තං උපමානොපමෙය්‍යානං සධම්මො, උපමානොපමෙය්‍යානං සමානධම්මජොතකො ඉවසද්දො, තෙසං අත්ථානං පච්චයෙන වුත්තත්තා තෙසමප්පයොගො. එවරූපෙසු අඤ්ඤෙසුපි එවමෙව වෙදිතබ්බො.

178. 现在以“āyādi”等词为例，展示词缀声喻。“āyādi”是指以“āya”、“īya”、“ka”等为首的词缀，此等名为“词缀词”。依此等词缀词而可解的譬喻，如言：“vadanaṃ…pe…dalīyati”(面容……如花瓣)。“vadanaṃ mukhaṃ paṅkajāyate”意为“padumamiva ruciraṃ ācarati”(面容如莲花般美丽地行动)。“munindanayanadvandaṃ”，即“sabbaññuno nettayugaḷaṃ”(一切知者之双眸)，“nīluppaladalīyati”意为“nīluppalapattamiva ruciramācarati”(如青莲花瓣般美丽地行动)。其语句分解为：“āyo ādi yesaṃ īyādīnaṃ”(‘āya’为‘īya’等之首)、“paṅkajamiva ruciramācarati pavattatīti”(如莲花般美丽地行动或发生)、“munindassa nayanadvandaṃ”(牟尼主之双眸)、“nīluppalassa dalaṃ”(青莲花之瓣)以及“tamiva ruciramācarati”(如彼一般美丽地行动)。此处，“paṅkaja”(莲花)与“nīluppala”(青莲花)是喻体，作为行动之主体的“vadanaṃ”(面容)与“nayanadvandaṃ”(双眸)是所喻，“rucirattaṃ”(美丽)是喻体与所喻的共同法，“iva”(如)一词是显示喻体与所喻之间共同法者，因其义已由词缀表达，故不使用。于其他此类情况，亦应如是了知。

179.

179.

ඉවාදී ඉව වා තුල්‍ය-සමාන නිභ සන්නිභා;

යථාසඞ්කාස තුලිත-ප්පකාස පතිරූපකා.

“iva”等词有：iva(如)、vā(或、犹如)、tulya(同等)、samāna(相等)、nibha(相似)、sannibha(酷似)；yathā(如同)、saṅkāsa(仿佛)、tulita(堪比)、pakāsa(显现如)、patirūpaka(形似)。

180.

180.

සරීසරික්ඛ සංවාදී, විරොධී සදිසා විය;

පටිපක්ඛපච්චනීක-සපක්ඛො’පමිතො’පමා.

sarī(相似)、sarikkha(相似)、saṃvādī(相应)、virodhī(相违)、sadisā(相似)、viya(如)；paṭipakkha(对立)、paccanīka(敌对)、sapakho(同类)、upamita(被喻)、upamā(譬喻)。

181.

181.

පටිබිම්බ පටිච්ඡන්න-සරූප සම සම්මිතා;

සවණ්ණා’භා පටිනිධි, සධම්මාදි සලක්ඛණා.

paṭibimba(影像)、paṭicchanna(隐藏如)、sarūpa(同形)、sama(平等)、sammitā(等量)；savaṇṇā(同色)、ābhā(光彩如)、paṭinidhi(替代)、sadhammādi(同法等)、salakkhaṇā(同相)。

182.

182.

ජයත්‍ය’ක්කොසති හසති, පතිගජ්ජති දූභති;

උසූයත්‍ය’වජානාති, නින්දති’ස්සති රුන්ධති.

jayati(战胜)、akkosati(辱骂)、hasati(嘲笑)；patigajjati(反驳)、dūbhati(伤害)；usūyati(嫉妒)、avajānāti(轻蔑)；nindati(责备)、issati(嫉妒)、rundhati(阻碍)。

183.

183.

තස්ස චොරෙති සොභග්ගං, තස්ස කන්තිං විලුම්පති;

තෙන සද්ධිං විවදති, තුල්‍යං තෙනාධිරොහති.

coreti tassa sobhaggaṃ(偷窃其幸运)，vilumpati tassa kantiṃ(抢夺其光辉)；vivadati tena saddhiṃ(与彼争论)，tulyaṃ tenādhirohati(与彼同等而超越)。

184.

184.

කච්ඡංවිගාහතෙ තස්ස, තමන්වෙත්‍ය’නුබන්ධති;

තංසීලං, තං නිසෙධෙති, තස්ස චානුකරොති’මෙ.

kacchaṃ vigāhate tassa(与彼争锋)，tam anveti anubandhati(追随并紧随彼)；taṃsīlaṃ(与彼同品)，taṃ nisedheti(制止彼)，ime tassa anukaroti(此等模仿彼)。

179-184. ඉවාදී ඉවාදයො නාම ඉමෙති සම්බන්ධො. ඉවො ච වා ච තුල්‍යො ච සමානො ච නිභො ච සන්නිභො චාති ද්වන්දෙ ඉව…පෙ… සන්නිභා. සද්දමපෙක්ඛිය පුල්ලිඞ්ගතා. එවමුපරිපි යථායොගං. ‘‘සධම්මාදී’’ති ආදිසද්දෙන සාධාරණසච්ඡායාදීනං පරිග්ගහො. ජයතිච්චාදීසු කම්මං.

179-184. “Ivādī”(‘如’等词)与“ime ivādayo nāma”(此等名为‘如’等词)是其关联。“Ivo ca vā ca tulyo ca samāno ca nibho ca sannibho ca”(如、或、同等、相等、相似、酷似)是双合词，[简略为]“iva…pe…sannibhā”。其阳性是依“sadda”(词)一词而定。下文亦应作相应理解。“Sadhammādi”(同法等)中的“ādi”(等)字，包含了“sādhāraṇa”(共同)、“sacchāya”(实影)等。对于“jayati”(战胜)等动词，[其比较对象]使用业格。

179- 184. ඉවාදිසද්දගම්මොපමාධිකාරෙ පඨමං තාව ‘‘ඉවාදයො නාම එතෙ’’ති දස්සෙති ‘‘ඉවාදි’’ච්චාදිනා. ඉවාදීති පදස්ස ඡට්ඨමගාථාය ඉමෙති ඉමිනා සම්බන්ධො, තස්ස චාති චසද්දං යුජ්ජනට්ඨානෙ යොජෙත්වා සන්නිභා චාතිආදයො යොජෙතබ්බා. ‘‘සධම්මාදී’’තිආදිසද්දෙන සාධාරණසච්ඡායාදයො ගහිතා. නින්දති ඉස්සතීති පදච්ඡෙදො, ඉමෙ [Pg.196] ද්වෙපඤ්ඤාස ඉවාදයො නාම. ‘‘ජයති අක්කොසති හසති’’ඉච්චාදිකං තංතංක්‍රියාපදසඞ්ඛතඅනුකාරියානං අනුකරණන්ති කත්වා ද්වන්දොයෙව, ‘‘සන්ධිසමාසා අද්ධස්සා’’ති වුත්තත්තා සන්ධිසමාසානං ගාථද්ධස්ස විනා උභයද්ධමජ්ඣෙ අලබ්භනතො දූභතිපදතො පුබ්බෙයෙව සමාසො කාතබ්බො, නො චෙ, අසමාසොති ගහෙතබ්බො. තස්ස චොරෙති සොභග්ගමිච්චාදිකම්පි වාක්‍යානුකරණන්ති කත්වා තත්ථ සමාසො, වාක්‍යෙ කෙවලපදානීති වා ගහෙතබ්බො. ඉමෙසං සබ්බෙසම්පි ඉව සද්දපරියායත්තා සදිසත්ථාති සබ්බත්ථ භාවත්ථො, අවයවත්ථො පන පාකටොයෙව.

179-184. 首先，在以“如”(iva)等词所表达的譬喻的章节中，用“如等”等词来说明“这些名为如等词”。“如等”一词与第六颂中的“此”(ime)相关联，“及”(ca)字应连接在适当的位置，之后接“相似”(sannibhā)等词。“同法等”(sadhammādi)中的“等”字包含了“共同”(sādhāraṇa)、“真实相”(sacchāya)等。“讥嫌”(nindati)和“嫉妒”(issati)是词的切分，这五十二个词都称为“如等词”。“战胜、辱骂、嘲笑”等词，应视为对相应动词所表示的被模仿者的模仿，故为并列复合词。由于有“连声与复合词在半颂中”的说法，若连声复合词在半颂中无法从前后两半获得，则应在难解词之前构成复合词，否则应视为非复合词。至于“他偷窃其美貌”等，也可视为对句子的模仿，故此处应作复合词处理，或视为句子中的单纯词语。所有这些词都因是“如”一词的同义词而具有相似的含义，各处都应理解为整体意义，而其构成部分的意义则是显而易见的。

185.

185.

උපමානොපමෙය්‍යානං, සධම්මත්තං විභාවිහි;

ඉමෙහි උපමාභෙදා, කෙචි නිය්‍යන්ති සම්පති.

譬喻与被喻者的共同属性已被阐明；现在，通过这些，将引出某些譬喻的差别。

185. ඉවාදීනං විනියොගවිසයං දස්සෙත්වා උපමාභෙදං දස්සෙතුං පටිජානාති ‘‘උපමාන’’ඉච්චාදි. කෙචීති ඉමිනා අපරියන්තත්තමෙසං දස්සෙති. තථා ච වක්ඛති ‘‘පරියන්තො විකප්පාන’’න්තිආදි. නිය්‍යන්ති උදාහරීයන්ති.

185. 在说明了“如”(iva)等词的应用范围后，作者承诺要说明譬喻的差别，说“譬喻”等。“某些”一词表明这些差别是无穷无尽的。正如他将要说“种种分别的界限”等。“被引出”(niyyanti)意为“被举例说明”(udāharīyanti)。

185. ඉදානි ඉවාදිසද්දගම්මොපමං දස්සෙතුං පටිජානාති ‘‘උපමානො’’ච්චාදිනා. උපමානොපමෙය්‍යානං සධම්මත්තං සමානධම්මසම්බන්ධො. විභාවිහි පකාසකෙහි. ඉමෙහි ඉවාදීහි සද්දෙහි ජානිතබ්බා කෙචි උපමාභෙදා අපරියන්තත්තා සම්පති දානි ලද්ධාවසරෙ නිය්‍යන්ති උදාහරණමත්තෙන පටිපාදීයන්ති.

185. 现在，为了展示由“如”(iva)等词语所表达的譬喻，作者以“譬喻”等词语作为开端。譬喻与被喻者的“共同属性”(sadhammattaṃ)是指相同属性的关联。“已被阐明”(vibhāvihi)意为由阐明者。这些由“如”等词语可以识别的某些譬喻类型，因为其数量无限，所以在当前时机，仅以举例的方式来阐述。

186.

186.

විකාසිපදුමං’වා’ති-සුන්දරං සුගතානනං;

ඉති ධම්මොපමා නාම, තුල්‍යධම්මනිදස්සනා.

善逝之面容，美丽如绽放之莲；此名法喻，乃显示相同之法。

186. ‘‘විකාසි’’ච්චාදි. සුගතානනං මුනින්දස්ස වදනං අතිසුන්දරං අච්චන්තරමණීයං. කිමිව? විකාසිපදුමංව පබුජ්ඣමානපදුමංවිය. ඉති අයමෙවංවිධා ධම්මොපමා නාම හොති. කස්මා? [Pg.197] ආනනපදුමානං සමානස්ස ධම්මස්ස ගුණස්ස සුන්දරස්ස ලක්ඛණස්ස නිදස්සනා සුන්දරත්තන්ති පටිපාදනතො.

186. “绽放”等。善逝的面容，即牟尼王的面容，非常美丽，极其悦意。像什么呢？像绽放的莲花，如初醒的莲花。如此，这便是所谓的法喻。为什么呢？因为它展示了面容与莲花共同的法、功德、美的特征，从而阐明了其美丽。

186. උදාහරණමාහ ‘‘විකාසි’’ච්චාදිනා. සුගතානනං භගවතො මුඛං විකාසිපදුමංව බුජ්ඣමානපඞ්කජමිව අතිසුන්දරං හොති. ඉති ඊදිසා උපමා තුල්‍යධම්මනිදස්සනා අතිසුන්දරමිති සමානගුණදස්සනෙන ධම්මොපමා නාම හොති. පදුමානනානං සාධාරණගුණස්ස පකාසනතො අතිසුන්දරමිති තුල්‍යධම්මො නාම හොති. එත්ථ පදුමගතතුල්‍යධම්මසම්බන්ධසඞ්ඛාතාය උපමාය ඉවසද්දෙන ජොතියමානත්තෙපි අතිසුන්දරන්ති වුත්තත්තා යථාවුත්තොපමාය ධම්මෙන යුත්තත්තා ධම්මොපමා නාම හොතීති අධිප්පායො.

186. 作者以“绽放”等词为例。善逝的面容，即世尊的面容，犹如绽放的莲花，如同初醒的莲花一般，非常美丽。如此，这种显示相同属性的比喻，因其显示了“非常美丽”这一共同功德，故名为法喻。因其彰显了莲花和面容的共同功德，故“非常美丽”被称为相同之法。在此，虽然以莲花为喻体、由“如”(iva)字所阐明的同法关联之譬喻已被表达，但因亦言及“非常美丽”，且与前述譬喻之法相应，故名为法喻，此即其意。

187.

187.

ධම්මහීනා මුඛ’ම්භොජ-සදිසං මුනිනො ඉති;

විපරීතොපමා තුල්‍ය-මානනෙන’ම්බුජං තව.

“牟尼之面容，犹如莲花”，此为缺法喻；“汝莲花与汝面容相等”，此为颠倒喻。

187. ‘‘ධම්ම’’ඉච්චාදි. මුනිනො සම්මාසම්බුද්ධස්ස මුඛං අම්භොජෙන පදුමෙන සදිසං සමානං. ඉති අයං ධම්මහීනොපමා නාම සුන්දරසඞ්ඛාතස්ස ගුණස්ස අනිද්දිට්ඨත්තා, සා තු අත්ථවසා ගම්‍යතෙ. කථමඤ්ඤථා යුජ්ජතීති? එත්ථ පන සදිසසද්දො උපමෙය්‍යස්ස මුඛස්ස විසෙසනන්ති මුඛගතමෙව සදිසත්තං වදති, අම්භොජගතං තු සාමත්ථියා ගම්‍යතෙ. එවමීදිසං ඤෙය්‍යං. ‘‘විපරීතෙ’’ච්චාදි. මුනීති ගම්‍යතෙ සුතත්තා, භො මුනි තව ආනනෙන මුඛෙන අම්බුජං තුල්‍යන්ති අයං විපරීතොපමා. ධම්මහීනත්තෙපි පසිද්ධිවිපරියයෙනාභිහිතත්තා තන්නාමෙනෙව වුත්තා. එවමුපරිපි.

187. “缺法”等。牟尼，即正等觉者的面容，与莲花相似。此名缺法喻，因其未指明“美丽”等功德，但此功德可由义理推知。否则如何能成立呢？在此，“相似”一词是被喻者“面容”的修饰语，故只说明了面容的相似性，而莲花的相似性则由理势可知。应如是理解。“颠倒”等。因前文已闻，故“牟尼”之义可知。“牟尼啊，汝面容与莲花相等”，此为颠倒喻。此喻虽亦缺法，但因其表达与世俗惯例相反，故仍以此为名。下文亦然。

187. ‘‘ධම්මහීනෙ’’ච්චාදි. ‘‘මුඛම්භොජසදිසං මුනිනො’’ත්‍යයං උපමා. ධම්මහීනා තුල්‍යධම්මපකාසකසුන්දරාදිසද්දහීනත්තා ධම්මහීනා නාම. වාචකාභාවෙ තුල්‍යධම්මො කථං පතීයතීති චෙ? මුනිනො මුඛං වදනං අම්භොජසදිසං පදුමසදිසමිති. එත්ථ මුඛස්ස අම්භොජසමානත්තං මුඛම්භොජානං සාධාරණධම්මෙ අසති [Pg.198] කථං භවතීති? අඤ්ඤථානුපපත්තිලක්ඛණසාමත්ථියාති, ඉවපරියායො සදිසසද්දො මුඛස්ස විසෙසනං යස්මා හොති, තස්මා මුඛගතසදිසත්තං වදති, අම්භොජගතසදිසත්තං පන සාමත්ථියා එව විඤ්ඤායතෙ. හෙ මුනි තව තුය්හං ආනනෙන අම්භොජං තුල්‍යං සමානන්ති අයං විපරීතොපමා. ‘‘අම්බුජෙන ආනනං තුල්‍ය’’න්ති ලොකප්පසිද්ධියා විපරියයෙන ‘‘ආනනෙන අම්බුජං තුල්‍ය’’න්ති වුත්තත්තා ධම්මහීනත්තෙ සතිපි විපරීතොපමා නාම හොති. ‘‘සුතානුමිතෙසු සුතසම්බන්ධො බලවා’’ති වුත්තත්තා එත්ථ ‘‘මුනී’’ති අවිජ්ජමානෙපි පුබ්බද්ධෙ ‘‘මුනිනො’’ති සුතත්තා ලබ්භමානො ‘‘තවා’’ති තුම්හසද්දසන්නිධානෙන ආමන්තනත්ථො විඤ්ඤායති. එත්ථ ඉවපරියායො තුල්‍යසද්දො අම්බුජවිසෙසනභූතො අම්බුජගතසදිසත්තං වදති, ආනනගතසදිසත්තඤ්ච අම්බුජානනානං සාධාරණධම්මො ච සාමත්ථියා ඤායතිච්චාදිකං වුත්තනයෙන ඤාතබ්බං. උපරිපි පාකටට්ඨානං යථාරහං යොජෙතබ්බං.

187. “缺法”等。“牟尼之面容犹如莲花”，此为譬喻。因其缺少阐明相同之法（如“美丽”等）的词语，故名为缺法喻。若问：“在缺少表述词的情况下，如何能理解相同之法呢？”答：牟尼的面容与莲花相似。在此，若面容与莲花无共同属性，其相似性如何能成立呢？此乃由“理不容他”之理势可知。因为作为“如”(iva)之同义词的“相似”(sadisa)一词是面容的修饰语，故其说明的是面容的相似性，而莲花的相似性则仅由理势可知。“牟尼啊，汝之莲花与汝面容相等”，此为颠倒喻。世俗惯例为“面容与莲花相等”，此处反说“莲花与面容相等”，故虽亦为缺法，仍名为颠倒喻。又因有言“于所闻与所推论中，与所闻之关联更强”，故此处虽无“牟尼”(muni)一词，但因前半颂已闻“牟尼之”(munino)，故可得此词，且因临近“汝”(tava)一词，可知其为呼格义。在此，作为“如”之同义词的“相等”(tulya)一词是莲花的修饰语，说明了莲花的相似性；而面容的相似性以及莲花与面容的共同属性，则应如前述之理，由理势可知。下文明显之处，亦应酌情运用。

188.

188.

තවානන’මිව’ම්භොජං, අම්භොජ’මිව තෙ මුඛං;

අඤ්ඤමඤ්ඤොපමා සා’යං, අඤ්ඤමඤ්ඤොපමානතො.

汝面如莲花，莲花如汝面；此是相互譬喻，因相互为喻故。

188. ‘‘තව’’ඉච්චාදි. අඤ්ඤමඤ්ඤොපමානතොති අඤ්ඤමඤ්ඤස්ස මුඛස්ස අම්භොජස්ස ච අඤ්ඤමඤ්ඤෙන තංද්වයෙන උපමානතො.

188. “汝”等句。“因相互为喻故”（aññamaññopamānato）者，即面容与莲花彼此，以此二者相互为喻故。

188. ‘‘තවානනි’’ච්චාදි. ‘‘අම්භොජං තවානනමිව, තෙ මුඛං අම්භොජමිවා’’ති අයමුපමා. අඤ්ඤමඤ්ඤොපමානතො අඤ්ඤමඤ්ඤස්ස උපමානත්තා අඤ්ඤමඤ්ඤොපමා නාම හොති. අඤ්ඤමඤ්ඤස්ස උපමාති ච, අඤ්ඤමඤ්ඤස්ස උපමානන්ති ච විග්ගහො. විග්ගහද්වයෙපි පුබ්බවිභත්තිලොපො. සබ්බාදීනං බ්‍යතිහාරලක්ඛණෙන උත්තරවිභත්තිලොපො. සමාසලක්ඛණෙන අඤ්ඤත්ථස්ස අපෙක්ඛාසිද්ධත්තා [Pg.199] මුඛාපෙක්ඛාය අඤ්ඤං අම්භොජඤ්ච, අම්භොජාපෙක්ඛාය අඤ්ඤං මුඛඤ්ච කමෙන උපමෙය්‍යා නාම. අම්භොජාපෙක්ඛාය අඤ්ඤං මුඛඤ්ච, මුඛාපෙක්ඛාය අඤ්ඤං අම්භොජඤ්ච උපමානං නාම.

188. “汝面”等句。“莲花如汝面，汝面如莲花”，此为譬喻。因相互为喻体故（aññamaññassa upamānattā），名为相互譬喻（aññamaññopamā）。其分解（viggaho）为“相互之譬喻”（aññamaññassa upamā）及“相互之喻体”（aññamaññassa upamānaṃ）。于二分解中，皆有前分格尾之省略。因“一切”（sabba）等词之相互作用（byatihāra）特征，有后分格尾之省略。依复合词之特征，另一者之所依已成立，故依于面，另一者莲花；依于莲花，另一者面，次第名为所喻体（upameyya）。依于莲花，另一者面；依于面，另一者莲花，名为喻体（upamāna）。

189.

189.

යදි කිඤ්චි භවෙ’ම්භොජං,ලොචනබ්භමුවිබ්භමං;

ධාරෙතුං මුඛසොභං තං,තවෙ’ති අබ්භුතොපමා.

若有某种莲，具眼眉娇态；能持汝面之美，此为奇特譬喻。

189. ‘‘යදි’’ච්චාදි. ලොචනානි ච භමුයො ච, තාසං විබ්භමො යස්මිං, තං, තාදිසමම්භොජං කිඤ්චි කිමපි යදි භවෙ. තමීදිසමම්භොජං තව මුඛසොභං වදනකන්තිං ධාරෙතුං නිසිජ්ඣතෙ. කිං න්වච්ඡරියමීදිසන්ති අබ්භුතත්ථවිභාවනෙන වදනමම්බුජෙනොපමීයතීති අයමබ්භුතොපමා ඤාතබ්බාති.

189. “若”等句。眼与眉，其娇态（vibbhamo）所在，若有如是之莲花。此等莲花，能持汝面之美（mukhasobhaṃ）、容之辉（vadanakantiṃ）。“此何其奇妙！”如是阐明奇特之义，以莲花譬喻面容，此当知为奇特譬喻。

189. ‘‘යදි’’ච්චාදි. ලොචනබ්භමුවිබ්භමං ලොචනභමූනං ලීලාවන්තං කිඤ්චි අම්භොජං කිඤ්චි අච්ඡරියං පදුමං යදි භවෙ චෙ සියා, තමම්භොජං තව මුඛසොභං වදනකන්තිං ධාරෙතුං සමත්ථො හොති. ඉති ඊදිසී උපමා අබ්භුතොපමා අබ්භුතධම්මපකාසකත්තා අබ්භුතොපමා නාම. එත්ථ අවිජ්ජමානොපි විජ්ජමානත්තෙන පරිකප්පිතො පදුමගතො ලොචනබ්භමුවිබ්භමසම්බන්ධො අම්භොජවිසෙසනෙන ‘‘ලොචනබ්භමුවිබ්භම’’න්ති ඉමිනා ජොතිතො. තස්මා අම්භොජං ලොචනබ්භමුවිබ්භමසම්බන්ධසඞ්ඛතඋපමාය ජොතකත්තා නිස්සිතවොහාරෙන උපමා, මුඛං උපමෙය්‍යන්ති මුඛගතො ලොචනබ්භමුවිබ්භමසම්බන්ධො යදි මුඛෙ න භවෙය්‍ය, තාදිසං මුඛසොභං ධාරෙතුං කථං සමත්ථොති සාමත්ථියා ඤායති. ලොචනබ්භමුවිබ්භමසඞ්ඛාතසාධාරණධම්මො පන ‘‘ලොචනානි ච භමුයො චෙති ච, තාසං විබ්භමො යස්මි’’න්ති ච විග්ගහෙ නිප්ඵන්නෙන [Pg.200] භින්නාධිකරණඅඤ්ඤපදත්ථසමාසෙන ගුණීභූතස්සපි ගහිතත්තා විඤ්ඤායති.

189. “若”等句。具眼眉娇态（locanabhamūnaṃ līlāvantaṃ）者，若有某种奇特之莲花，彼莲花则能持汝面之美、容之辉。如是譬喻，因其彰显奇特之法，故名奇特譬喻（abbhutopamā）。于此，莲花上眼眉娇态之关联，虽非实有，然被构想为实有，并以此“具眼眉娇态”（locanabbhamuvibhama）之限定词而彰显。是故，莲花因彰显此由眼眉娇态之关联所构成之譬喻，依附言说而为喻体，面为所喻体。若面上无眼眉娇态之关联，如何能持有如是面容之美？此由其功能可知。而此名为眼眉娇态之共通法，乃由“眼与眉，其娇态于彼”之分解所成之不同主格他义复合词，虽已成其属性，亦被摄取，故可知之。

190.

190.

සුගන්ධි සොභසම්බන්ධි, සිසිරංසුවිරොධි ච;

මුඛං තව’ම්බුජංවෙ’ති, සා සිලෙසොපමා මතා.

具芳香，关联美，亦与月相违；汝面实如莲，此谓双关喻。

190. ‘‘සුගන්ධි’’ච්චාදි. තව මුඛං අම්භොජමිව සිසිරංසුනොචන්දස්ස විරොධි පච්චනීකං, මුඛං තංසමානකන්තිත්තා අම්බුජඤ්ච තදුදයෙ සඞ්කොචභජනතො. සොභසම්බන්ධි කන්තියුත්තං, මුඛමම්බුජඤ්ච. සුගන්ධො අස්ස අත්ථීති සුගන්ධි ච ද්වයමපීති එවං සිලෙසපරිග්ගහෙන මුඛම්බුජානං උපමායොගතො සා යථාවුත්තා සිලෙසොපමා මතා.

190. “具芳香”等句。汝面如莲花，与月亮（sisiraṃsu no canda）相违逆（virodhi paccanīkaṃ）。面，因其光辉与月相等；莲花，则因月升时收拢。面与莲花，皆关联于美（sobhasambandhi），具足光彩（kantiyuttaṃ）。其有芳香，故为“具芳香”（sugandhi），二者皆然。如是，以双关（silesa）之法摄取，令面与莲花得以譬喻，此如前说，谓之双关喻。

190. ‘‘සුගන්ධි’’ච්චාදි. තව මුඛං අම්භොජමිව සිසිරංසුවිරොධි චන්දස්ස විරුද්ධං හොති තුල්‍යත්තා. පදුමං පන චන්දොදයෙන අත්තනො සඞ්කොචනත්තා තස්ස විරුද්ධං හොති. සොභසම්බන්ධි ච අනඤ්ඤසාධාරණමුඛගතකන්තිසම්බන්ධයුත්තඤ්ච හොති. පදුමං පන පදුමගතකන්තිසම්බන්ධිනා යුත්තං හොති. සුගන්ධි ච චතුජ්ජාතිසුගන්ධවහනතො සුගන්ධි ච හොති. අම්බුජං පන පදුමසුගන්ධෙනෙව යුත්තං හොති. ඉති ඊදිසී උපමා සිලෙසොපමා එකපදාතිහිතඋභයත්ථලක්ඛණෙන සිලෙසවසෙන වුත්තත්තා සිලෙසොපමා නාම හොති. සිසිරා සීතලා අංසු කන්ති අස්සෙති ච, තස්ස විරුජ්ඣති සීලෙනෙති ච, පච්චයසාමත්ථියවසෙන ද්වින්නං ද්වින්නං අත්ථානං ලබ්භනතො සිලිස්සති අපරොපි අත්ථො එත්ථ අලඞ්කාරෙති ච, සිලෙසවසෙන වුත්තා උපමාති ච විග්ගහො. එත්ථ සුගන්ධො ච සොතසම්බන්ධො ච සිසිරංසුවිරොධිත්තඤ්චෙති ඉමෙ උපමානොපමෙය්‍යානමම්බුජමුඛානං තුල්‍යධම්මො, තෙසු අම්බුජගතතුල්‍යධම්මසම්බන්ධො සධම්මත්තා උපමා නාම හොති, සා අම්බුජසම්බන්ධිනා ඉවසද්දෙන ජොතිතා, [Pg.201] මුඛගතතුල්‍යධම්මො පන අස්සත්ථිතස්සීලත්ථෙ කතපච්චයෙ සතිපි සාමත්ථියායෙව ගම්‍යතෙ.

190. “具芳香”等句。汝面如莲花，与月亮（sisiraṃsu）相违，因其相等故。莲花则因月升而自收拢，故与其相违。又“关联于美”（sobhasambandhi），具足非凡之面容光彩。莲花则具足莲花自身之光彩。又“具芳香”（sugandhi），因带有四种名香（catujjātisugandha）而芳香；莲花则仅具莲花之香。如是譬喻，以一词含二义之特征，依双关法而说，故名双关喻（silesopamā）。其分解为：“清凉（sisirā）之光（aṃsu）于彼”及“其性相违”，依后缀之力，得二种义，另一义亦附着（silissati）于此而为庄严，故为“依双关法而说之譬喻”。于此，芳香、与美相关（sobhasambandho）、与月相违，此等为喻体莲花与所喻体面容之共通法。其中，莲花所具之共通法，因其自性，名为譬喻（upamā），此由与莲花相关之“如”（iva）字所彰显。而面容所具之共通法，纵然于表“所有”或“其性”之义而造之后缀中，亦唯由其功能而可知。

191.

191.

සරූපසද්දවාච්චත්තා, සා සන්තානොපමා යථා;

බාලා’වු’ය්‍යානමාලා’යං, සාලකානනසොභිනී.

因由同形之语所表，故为延续譬喻。譬如：此园林花蔓犹如少女，因娑罗林而美丽。

191. ‘‘සරූප’’ඉච්චාදි. අයමුය්‍යානමාලා බාලාව ඉත්ථී විය. කථං? සාලකානනසොභිනී බාලා තාව සහාලකෙන කෙසසන්නිවෙසවිසෙසෙන වත්තතෙ සාලකමානනං තෙන සොභතෙ. සාලකානනසොභිනී උය්‍යානමාලාපි සාලානං රුක්ඛවිසෙසානං කානනෙන ගහනෙන සොභතෙ, එවරූපා සා තාදිසී සන්තානොපමා ආඛ්‍යායතෙ, කස්මා? සිලෙසොපමත්තසභාවෙපි සරූපෙන සදිසෙන සද්දෙන ‘‘සාලකානනසොභිනී’’ත්වෙවංවිධෙන සද්දසන්තානෙන විසෙසභූතෙන වාච්චත්තා පකාසියත්තා තස්සාඉති ගම්‍යතෙ. යථෙති නිදස්සනෙ.

191. “同形”等句。此园林花蔓犹如少女（bālā）。何以故？“由娑罗林而美丽”（sālakānanasobhinī）者，于少女，谓其有特定之发饰（sālaka），其面容因此而美丽。于园林花蔓，则谓其因娑罗树林（sālakānana）而美丽。如是，此被称为延续譬喻（santānopamā）。何故？虽其本质为双关譬喻，然因其由“由娑罗林而美丽”此一同形同音之特殊语词延续体（saddasantāna）所表达、所彰显，故得此名。如示例中所示。

191. ‘‘සරූපෙ’’ච්චාදි. සරූපසද්දවාච්චත්තා තුල්‍යසුතියා අච්ඡින්නසම්බන්ධවචනමාලාය වුච්චමානත්තා සා උපමා සන්තානොපමා නාම හොති, සිලෙසත්තෙ සතිපි කතසමාසෙහි පදසන්තානෙහි වුච්චමානත්තා සන්තානොපමා නාම හොතීති අධිප්පායො. ‘‘යථෙ’’ති උදාහරති. අයං උය්‍යානමාලා එසා උය්‍යානපන්ති සාලකානනසොභිනී අලකසඞ්ඛාතකෙසසන්නිවෙසසහිතෙන මුඛෙන සොභමානා බාලාව අඞ්ගනා ඉව සාලකානනසොභිනී සාලවනෙහි සොභමානා හොති. උපමානොපමෙය්‍යානං සමානං රූපං යෙසන්ති ච, සරූපා ච තෙ සද්දා චෙති ච, තෙහි වාච්චා උපමාති ච, තස්සා භාවොති ච, සන්තානෙන යුත්තා උපමාති ච, උය්‍යානානං මාලාති ච, සහ අලකෙන වත්තමානන්ති ච, තඤ්ච තං ආනනඤ්චාති ච, තෙන සොභති සීලෙනාති ච, සාලානං කානනන්ති ච, තෙන සොභති සීලෙනාති ච වාක්‍යං.

191. “同形”等。因由同形之词所表达，因发音相似，因由不间断的关联词串而说，彼譬喻名为“相续喻”(santānopamā)。其意为：即使在有双关语的情况下，也因由已造复合词的词语相续而说，故名为“相续喻”。“犹如”是举例。此花园之鬘，即此花园之行，因娑罗树林而美丽；犹如少女，因名为“额发”(alaka)的发型而面容美丽，（同时）因娑罗树林而美丽。此句的分析是：喻依与喻体有相同之形，故为“同形”；彼等词语亦为“同形”；由彼等所说为“譬喻”；彼之状态；与相续结合为“譬喻”；（复合词分析为）“花园之鬘”；“与额发俱”；“彼与彼面容”；“因此而美丽”；“娑罗树之林”；“因此而美丽”。

192.

192.

ඛයී [Pg.202] චන්දො බහුරජං, පදුමං තෙහි තෙ මුඛං;

සමානම්පි සමුක්කංසී-ත්‍ය’යං නින්දොපමා මතා.

亏蚀之月，多尘之莲，汝面虽与彼等相似，却更超胜；此即所谓“贬喻”(nindopamā)。

192. ‘‘ඛයී’’ඉච්චාදි. චන්දො ඛයී ඛයො අච්චයො යස්සෙති, පදුමං බහුරජං බහූනි රජානි පරාගාවයවා යස්මින්ති, තෙහි එවංභූතෙහි චන්දපදුමෙහි කන්තිආදිනා සමානම්පි සදිසම්පි සන්තං තව මුඛං සමුක්කංසි පරමුක්කංසවන්තං, ඛයසද්දස්ස ච රජස්ස ච දොසෙපි වත්තනතො, සද්දච්ඡලෙන ඛයස්ස දොසරූපස්ස බහුරජත්තස්ස ච තත්ථාභාවතොති. ඉති එවරූපා අයං නින්දොපමා මතා නින්දිතෙන චන්දාදිනා ඛයස්සොපමිතත්තා.

192. “亏蚀”等。月亮是亏蚀的，其有衰败(khaya)、消逝(accaya)；莲花是多尘的，其上有多尘、花粉(parāga)微粒。你的面容，即使在光辉(kanti)等方面与此月亮、莲花相似，却更为超胜，具最上之卓越。因为“衰败”(khaya)与“尘”(raja)之词亦可指过失(dosa)，通过词语的巧辩(saddacchala)，（听者便知）衰败之过失与多尘之性于彼面容上实为不有。因此，此类譬喻被认为是“贬喻”(nindopamā)，因其是用受贬斥的月亮等事物来作譬喻。

192. ‘‘ඛයි’’ච්චාදි. චන්දො ඛයී පාටිපදතො පට්ඨාය දිනෙ දිනෙ එකමෙකාය කලාය සූරියස්ස ආසන්නහෙතු ඛීයනසභාවයුත්තො හොති, පදුමං බහුරජං බහුරෙණුසමන්නාගතං හොති, තෙහි චන්දපදුමෙහි සමානම්පි කන්තිසුගන්ධාදීහි සදිසම්පි තෙ මුඛං තවානනං සමුක්කංසි ඛයරජසද්දෙහි දොසස්සාපි වාච්චත්තා සද්දච්ඡලෙහි ගම්‍යමානස්ස තාදිසස්ස දොසස්ස මුඛෙ අවිජ්ජමානත්තා අධිකුක්කංසගුණවන්තං හොති, ඉති ඊදිසී අයං උපමා නින්දොපමා නින්දිතානං චන්දපදුමානං මුඛස්ස උපමිතාති නින්දොපමා නාම හොති, මුඛවිසෙසනෙන ඉවසද්දපරියායෙන සමානසද්දෙන මුඛගතසධම්මො ජොතිතො හොති, උපමාසඞ්ඛතචන්දපදුමගතසධම්මොපි ද්වීසු තුල්‍යධම්මොපි සාමත්ථියා ගම්‍යතෙ, අපිසද්දො චෙත්ථ වත්තබ්බන්තරසමුච්චයෙ, සමුක්කංසොති වත්තබ්බන්තරො.

192. “亏蚀”等。月亮从（黑分）初一(pāṭipada)开始，因接近太阳，每日减损一分(kalā)，故有衰减之性；莲花多尘，具足大量花粉(reṇu)。你的面容，即使在光辉(kanti)、芳香(sugandha)等方面与此月亮、莲花相似，却更为超胜。因为“衰败”(khaya)与“尘”(raja)之词亦可指过失(dosa)，通过词语的巧辩(saddacchala)可知，此类过失于彼面容上并不存在，故（面容）具更卓越之德。因此，此类譬喻名为“贬喻”(nindopamā)，因其是用受贬斥的月亮与莲花来譬喻面容。此处，通过作为“如”(iva)之同义词的“相同”(samāna)一词，阐明了属于面容的共同属性；而属于被称作喻体的月亮和莲花的共同属性，以及存在于二者中的相同属性，也由文义推知。“亦”(api)字在此用于连接另一叙述，而“超胜”(samukkaṃsi)即是那另一叙述。

193.

193.

අසමත්ථො මුඛෙනි’න්දු, ජින තෙ පටිගජ්ජිතුං;

ජළො කලඞ්කී’ති අයං, පටිසෙධොපමා සියා.

胜者啊！月亮无力与你的面容争辩；它迟钝且有斑点；此即“否定喻”(paṭisedhopamā)。

193. ‘‘අසමත්ථො’’ඉච්චාදි. ජින තෙ මුඛෙන ජළො සීතො අකුසලො ච කලඞ්කො මිගලඤ්ඡනලක්ඛණො දොසො [Pg.203] අස්ස අත්ථීති කලඞ්කී. සද්දච්ඡලෙන දොසකථනං. තාදිසො ඉන්දු චන්දො පටිගජ්ජිතුං විවදිතුං අසමත්ථො, මුඛන්තු විසදං අලඞ්කතඤ්චෙති කථමනෙනායං සදිසොති නිසෙධද්වාරෙන සධම්මතාව ගම්මතෙ, අයං පටිසෙධොපමා සියා.

193. “无力”等。胜者啊！月亮是愚钝(jaḷa)的、冰冷(sīta)的、不善巧(akusala)的，且有污点(kalaṅka)，即有鹿斑(migalañchana)之相的过失(dosa)，故称“有污点者”(kalaṅkī)。这是通过词语的巧辩(saddacchala)来说明其过失。这样的月亮，无力反驳(paṭigajjituṃ)、争论(vivadituṃ)。而你的面容却清净(visada)、庄严(alaṅkata)，此（月亮）怎能与此（面容）相似？正是通过这种否定的方式，（二者的）共同属性才被领会。此即“否定喻”(paṭisedhopamā)。

193. ‘‘අසමත්ථො’’ච්චාදි. හෙ ජින තෙ තුය්හං මුඛෙන පටිගජ්ජිතුං විවදිතුං ජළො සීතලො අවිසදො කලඞ්කී සසලක්ඛණො වා සදොසො වා ඉන්දු චන්දො අසමත්ථො හොතීති, අයං එදිසී උපමා පටිසෙධොපමා නාම. කලඞ්කො අස්ස අත්ථීති වාක්‍යං. එත්ථ විසදෙන කලඞ්කරහිතෙන මුඛෙන සීතලො අවිසදො සදොසො චන්දො සමානො භවිතුමසමත්ථොති එවං පටිසෙධද්වයෙන ඉන්දමුඛසඞ්ඛාතානං උපමානොපමෙය්‍යානං තුල්‍යධම්මසම්බන්ධස්ස පකාසිතත්තා සතිපි නින්දොපමාභාවෙ පටිසෙධොපමා නාම හොතීති අධිප්පායො. ‘‘පටිගජ්ජිතු’’න්ති ඉදං චන්දස්ස විසෙසනත්තා චන්දගතසධම්මං ජොතෙති.

193. “无力”等。喂，胜者！彼愚钝(jaḷa)、冰冷(sītala)、不净(avisada)、有斑(kalaṅkī)——或有兔影(sasalakkhaṇa)或有过失(sadosa)——的月亮，是无力与你的面容争辩(paṭigajjituṃ)、争论(vivadituṃ)的。此类譬喻名为“否定喻”(paṭisedhopamā)。“其有斑”是（对kalaṅkī一词的）句子分析。此处，其意为：通过“冰冷、不净、有过失的月亮，无力与清净、无斑的面容相等”这样的否定方式，揭示了名为月亮和面容的喻体与喻依之间相同属性的关联，因此即使它也具有“贬喻”的性质，仍名为“否定喻”。“争辩”(paṭigajjituṃ)一词，因其是月亮的修饰语，故阐明了属于月亮的共同属性。

194.

194.

කච්ඡං චන්දාරවින්දානං, අතික්කම්ම මුඛං තව;

අත්තනාව සමං ජාත-මිත්‍ය’සාධාරණොපමා.

你的面容，超越月亮与莲花的境地，唯与自身等同；此即“不共喻”(asādhāraṇopamā)。

194. ‘‘කච්ඡ’’මිච්චාදි. චන්දස්ස අරවින්දස්ස ච කච්ඡං පදවිං අතික්කම්ම අවත්ථරිය තෙස’මවකංසතො, තව මුඛං අත්තනො සරූපෙනෙව සමං ජාතමිති එවරූපා අසාධාරණතාභිධානෙන සදිසත්තපතීතියා අසාධාරණොපමෙති නිගද්‍යතෙ.

194. “境地”等。超越月亮与莲花的境地(kacchaṃ)、地位(padaviṃ)，凌驾于彼等之上，你的面容唯与自身之形貌等同。像这样，通过表述其不共性而获得相似性的认知，故被称为“不共喻”(asādhāraṇopamā)。

194. ‘‘කච්ඡ’’මිච්චාදි. හෙ මුනි තව මුඛං චන්දාරවින්දානං ලොකපූජිතානං සසිඅම්බුජානං කච්ඡං පදවිං අවත්ථං වා අතික්කම්ම අත්තනො අතුල්‍යත්තෙන අත්තනා එව සමානත්තවත්ථුනො අභාවා සමං ජාතං, ඉති ඊදිසා උපමා අසාධාරණොපමා [Pg.204] අතුල්‍යධම්මභාවස්ස පකාසනතො අසාධාරණොපමා නාම හොති. ඉහ උපමාභූතානං චන්දාරවින්දානං මුඛස්ස හීනභාවපටිපාදනද්වාරෙන චන්දාරවින්දෙහි මුඛං තුල්‍යන්ති පඤ්ඤාපනතො චන්දාරවින්දා අසාධාරණොපමා නාම හොති. සමසද්දො මුඛගතස්ස සාධාරණධම්මං ජොතෙති. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යං.

194. “境地”等。牟尼！你的面容超越了世间所敬奉的月亮(sasi)与莲花(ambuja)的境地(kacchaṃ)、地位(padaviṃ)或状态(avatthaṃ)，因其自身无与伦比，且无他物可与之等同，故唯与自身相等。像这样，此譬喻因其揭示了无与伦比的特性，故名为“不共喻”(asādhāraṇopamā)。此处，通过阐明作为喻体的月亮与莲花相较于面容的低劣，从而显示出面容的无与伦比，故（此譬喻）名为“不共喻”。“相等”(sama)一词，阐明了属于面容的共同属性。其余易知。

195.

195.

සබ්බම්භොජප්පභාසාරො, රාසිභූතොව කත්ථචි;

තවා’නනං විභාතීති, හොතා’භූතොපමා අයං.

所有莲花光辉的精华，仿佛在某处汇聚成堆；你的面容如此照耀，此即“非实有喻”(abhūtopamā)。

195. ‘‘සබ්බ’’ඉච්චාදි. කත්ථචි එකට්ඨානෙ රාසිභූතො සබ්බෙසමම්භොජානං පභාසාරොව තවානනං විභාතීති එවංභූතා අයං අභූතොපමා හොති.

195. “所有”等。在某处，于一地，你的面容仿佛是所有莲花光辉的精华汇聚而成，如此照耀，此类譬喻即是“非实有喻”(abhūtopamā)。

195. ‘‘සබ්බ’’මිච්චාදි. කත්ථචි ඨානෙ රාසිභූතො සබ්බම්භොජප්පභාසාරොව සකලපදුමානං උත්තමකන්තිපුඤ්ජො විය තවානනං විභාති විසෙසෙන පභාති, ඉති ඊදිසී උපමා අභූතොපමා අවිජ්ජමානවත්ථුනො උපමිතත්තා අභූතොපමා නාම හොති. අරාසි රාසිභූතොති විග්ගහො. එත්ථ යොජනාවිභූතො තාදිසපභාසාරාභාවතො අවිජ්ජමානත්ථෙන පරිකප්පිතො.

195. “一切”等等。在某处，“你的脸庞，如同所有莲花光辉精华的聚合，如同所有莲花最胜光彩的积聚，格外地照耀”，像这样的比喻，因为是用不存在的事(avijjamānavatthu)作譬喻，所以称为“非实有譬喻”。其词义分析为：‘非堆积’而‘成为堆积’。在此，句中所显现的，因为不存在那样的光辉精华，故被构想为具有不存在的意义。

196.

196.

පතීයතෙ’ත්ථගම්මා තු, සද්දසාමත්ථියා ක්වචි;

සමාසප්පච්චයෙවාදි-සද්දයොගං විනා අපි.

于某处，纵然没有复合词、词缀、“如”(iva)等词语的连接，仅凭词语的力量，意义可解之譬喻也能被了知。

196. අත්ථගම්මොපමං දස්සෙති ‘‘පතීයතෙ’’ඉච්චාදි. අත්ථගම්මා තු’පමා ක්වචි කිස්මිඤ්චි ඨානෙ සමාසාදිසද්දානං යොගං විනා අපි සද්දානං පයොගවිසෙසාදිගාළ්හෙන අඤ්ඤථානුපපත්තිලක්ඛණෙන සාමත්ථියෙන පතීයතෙ.

196. 他以“可被了知”等（偈颂）来显示意义可解之譬喻。意义可解之譬喻，在某些地方，纵然没有复合词等词语的连接，也能仅凭词语的力量被了知，此力量来自于词语的特殊用法等深层原因，并具有若非如此则无法成立的特征。

196. තිවිධං සද්දගම්මොපමං දස්සෙත්වා ඉදානි අත්ථගම්මොපමං දස්සෙති ‘‘පතීයතෙ’’ත්‍යාදිනා. අත්ථගම්මා තු අත්ථගම්මොපමා [Pg.205] පන ක්වචි ඨානෙ සමාසපච්චයෙවාදිසද්දයොගං විනාපි තෙසං සද්දානං සම්බන්ධං හිත්වාපි සද්දසාමත්ථියා සම්බන්ධෙ පයුත්තාවසෙසසද්දානං අත්ථසත්තියා පතීයතෙ. සද්දානං සාමත්ථියන්ති විග්ගහො.

196. 展示了三种由词语而知的譬喻后，现在以“可被了知”等（偈颂）来展示意义可解之譬喻。然而，意义可解之譬喻，在某些地方，即使没有复合词、词缀、‘如’(iva)等词语的连接，甚至舍弃了那些词语的关联，也能凭借词语的力量，即凭借在关联中使用的剩余词语的意义之力而被理解。“词语之力”是其解释。

197.

197.

භිඞ්ගානෙ’මානි චක්ඛූනි, නා’ම්බුජං මුඛ’මෙවි’දං;

සුබ්‍යත්තසදිසත්තෙන, සා සරූපොපමා මතා.

此非蜜蜂，乃是眼眸；此非莲花，乃是面容。因其相似极为明显，此被视为同形譬喻。

197. උදාහරති ‘‘භිඞ්ගෙ’’ච්චාදිනා. න භිඞ්ගා එතෙ, කිඤ්චරහි චක්ඛූනිමානි, නම්බුජමෙතං, කින්තු මුඛමෙවිදන්ති එවරූපා සා සරූපොපමා මතා භිඞ්ගාදීනමවිපරීතසරූපස්ස දීපනතො. තෙනාහ ‘‘සුබ්‍යත්තෙ’’ත්‍යාදි. සුබ්‍යත්තෙන භිඞ්ගචක්ඛූනං අම්බුජමුඛානඤ්ච පරිඵුටෙන සදිසත්තෙන චඤ්චලත්තකන්ත්‍යාදිලක්ඛණෙන තෙනෙවාභෙදසඞ්කාපුබ්බමෙව විවෙචිතං අඤ්ඤත්‍ර චක්ඛාදීසු යං භිඞ්ගාදිඤ්ඤාණමුප්පන්නං, තස්ස පච්චක්ඛානතො උපමාජොතකානමිවාදීනමභාවෙපි භිඞ්ගලොචනාදීනං සදිසත්තං පතීයතෙ සාමත්ථියතො. එවමුපරිපි යථායොගං.

197. 他用“蜜蜂”等词来举例说明。“这些不是蜜蜂，而是眼睛；这不是莲花，而是脸。”这样的譬喻，因其显示了蜜蜂等事物（与眼眸等）不相违的形态，而被认为是同形譬喻。因此，他说“极为明显”等。由于蜜蜂与眼睛、莲花与面容之间，在灵动、光彩等方面具有极为明显而圆满的相似性，那先前在眼等事物中生起的，因无差别之疑而产生的“是蜜蜂等”的认知，通过否定它，即使没有“如”(iva)等譬喻标识词，蜜蜂与眼眸等（事物）的相似性也凭其能力而被理解。其他地方也应作相应的理解。

197. ඉදානි උදාහරණමාහරති ‘‘භිඞ්ගානි’’ච්චාදිනා. ඉමානි භිඞ්ගානි භමරා න භවන්ති, කිඤ්චරහි චක්ඛූනි. අම්බුජං න ඉදං පදුමං න හොති, කින්තු මුඛමෙවාති. ඊදිසී සා උපමා සුබ්‍යත්තසදිසත්තෙන සුපාකටෙන භිඞ්ගලොචනානං අම්බුජමුඛානඤ්ච තුල්‍යභාවෙන සරූපොපමා නාම හොති. එත්ථ සමාසපච්චයඉවාදිසද්දපයොගාභාවෙපි ‘‘භිඞ්ගානෙමානි චක්ඛූනි’’ච්චාදිනා චක්ඛුමුඛෙසු භිඞ්ගඅම්බුජන්ති විපරීතපවත්තබුද්ධිං පටිසෙධෙත්වා චක්ඛුමුඛවිධානතො චඤ්චලත්තකන්තිමත්තාදීසු සුබ්‍යත්තං තුල්‍යත්තං විනා චක්ඛුමුඛෙසු භිඞ්ගම්බුජබුද්ධිං කීදිසමුප්පජ්ජතීති අඤ්ඤථානුපපත්තිලක්ඛණසාමත්ථියා උපමානභූතානං භිඞ්ගම්බුජානං උපමෙය්‍යභූතානං චක්ඛුමුඛානඤ්ච සදිසත්තං ඤායති. සුට්ඨු බ්‍යත්තං පාකටන්ති ච, තඤ්ච තං සදිසත්තඤ්චාති ච, සමානං රූපං සභාවො යස්සා උපමායාති ච, සා ච සා උපමා චාති ච වාක්‍යං.

197. 现在他用“蜜蜂”等词来举例说明。“这些蜜蜂不是蜜蜂，而是眼睛。这莲花不是莲花，而是脸。”这样的譬喻，因蜜蜂与眼睛、莲花与面容之间具有极为明显、昭著的等同性，故名为同形譬喻。此处即使没有使用复合词、词缀、‘如’(iva)等词语，也通过“这些不是蜜蜂，是眼睛”等陈述，否定了对于眼、脸生起的“是蜜蜂、莲花”的错误认知。并且，由于眼、脸的配置，若无灵动、光彩等极为明显的等同性，则对于眼、脸又怎会生起“是蜜蜂、莲花”的认知呢？通过此“非此则不然”之理所显现的能力，作为譬喻标准（喻体）的蜜蜂和莲花与作为被譬喻者（本体）的眼睛和面容之间的相似性便被了知。此处的句子分析是：“极为明显”即“昭著”；“（此即）极为明显的相似性”；“其形相、自性相同的譬喻”；以及“彼即是彼譬喻”。

198.

198.

මයෙව [Pg.206] මුඛසොභා’ස්සෙ-ත්‍යල’මින්දු විකත්ථනා;

යතො’ම්බුජෙපිසා’ත්ථීති, පරිකප්පොපමා අයං.

“月亮啊，‘其面容光彩，唯我独有’——你这样的夸耀，够了！因为那光彩在莲花中亦有。”此即是构想譬喻。

198. ‘‘මයෙවි’’ච්චාදි. ඉන්දු චන්ද, අස්ස මුනිනො මුඛසොභා වදනජුති මයෙව, නාඤ්ඤත්‍රාති එවරූපා විකත්ථනා අත්ථපසංසනෙන අලමිති පටිසෙධො. කිමිති? යතො යස්මා කාරණා සා මුඛසොභා අම්බුජෙපි න කෙවලමින්දුම්හි අත්ථි, නො නත්ථීති අසතොපි තථා විකත්ථනස්ස පරිකප්පනතො වදනමින්දුනොපමීයතීති එවරූපා අයං පරිකප්පොපමා.

198. “唯我”等。Indu即月亮。“这位圣者的面容之美、容颜之辉唯我独有，别无其他”——对如此的夸口，以“足矣”来驳斥。为何如此？因为那面容之美不仅存于月亮，亦存于莲花中。如此，通过构想那并不存在的夸口，而将面容与月亮作比，这样的譬喻即是构想譬喻。

198. ‘‘මයෙ’’ච්චාදි. හෙ ඉන්දු අස්ස ඉමස්ස ලොකසාමිනො මුඛසොභා වදනකන්ති එකකෙ මයි එව, ඊදිසී විකත්ථනා අත්තසිලාඝෙන අලං නිප්පයොජනං. කස්මාති චෙ? යතො සා මුඛසොභා අම්බුජෙපි අත්ථි, තස්මාති. ඉති ඊදිසා අයං උපමා පරිකප්පොපමා නාම හොති. යතොති අනියමනිද්දිට්ඨකාරණං පන අම්බුජෙපි සා අත්ථීති දස්සියමානං පදුමෙපි තස්ස අත්ථිත්තමෙව. පරිකප්පනාය වුත්තා උපමාති විග්ගහො. ඉධ චන්දස්ස අවිජ්ජමානවිකත්ථනස්ස විජ්ජමානත්තෙන පරිකප්පනතො සධම්මජොතකසද්දන්තරෙ අසතිපි උපමානභූතඉන්දුනො ච උපමෙය්‍යභූතමුඛස්ස ච සදිසත්තං ඉමෙසං ද්වින්නං සදිසත්තං විනා වත්තුනො තාදිසකප්පනා කථං හොතීති ඉමාය අත්ථසත්තියා ගම්‍යතෙ.

198. “唯我”等。“嗨，月亮！这位世间之主的容颜之美、面容之辉仅在于我”——如此的自夸是无益的，（月亮，）够了。若问为何？因为那面容之美亦存于莲花中。因此，这样的譬喻名为构想譬喻。“因为”(yato)一词在此是未明确指明的原因，但通过“其亦存于莲花中”的表述，显示了其亦存于莲花之中的事实。其解释为“由构想而说之譬喻”。此处，由于将月亮不实的夸口构想为实有，故即使没有其他词语来点明其共同属性，作为譬喻标准（喻体）的月亮与作为被譬喻者（本体）的面容之间的相似性，也能通过此意义之力而被理解，即：“若此二者没有相似性，言说者又怎能作出如此构想呢？”

199.

199.

කිං වා’ම්බුජ’න්තොභන්තාලි,කිං ලොලනයනං මුඛං;

මම දොලායතෙ චිත්ත-මිච්ච’යං සංසයොපමා.

此为莲花，内有蜂群盘旋？抑或面容，上有眼波流转？我心摇摆不定——此即是疑惑譬喻。

199. ‘‘කිං වා’’ඉච්චාදි. අන්තො භන්තා අලී භමරා යස්මිං, තමීදිසමම්බුජං කිං වා. ලොලානි චපලානි නයනානි යස්මිං, තාදිසං වා. ජින තවෙදං මුඛං කින්ති මම චිත්තං දොලායතෙ [Pg.207] දොලෙවාචරති. එවං පක්ඛද්වයපරිග්ගහෙන සංසයතීති අත්ථො. ඉච්චයමීදිසී සංසයවෙසෙන අම්බුජමුඛානමොපමාවගමා සංසයොපමා.

199. “是……吗”等。“其内有蜂群盘旋，是这样的莲花吗？或其上有灵动、闪烁的眼睛，是这样的面容吗？胜利者(Jina)啊，你的这张脸是什么呢？”我的心摇摆不定，如秋千般摆动。意思是，如此执取二者而心生疑惑。因此，这种以疑惑的形式来理解莲花与面容之譬喻的，即是疑惑譬喻。

199. ‘‘කිං වා’ම්බුජෙ’’ච්චාදි. අන්තොභන්තාලි අබ්භන්තරෙ භමමානභමරවන්තං අම්බුජං කිං වා, තුය්හං ලොලනයනං චඤ්චලනෙත්තං මුඛං කිං වාති මම චිත්තං දොලායතෙ උභයසම්භමජනනතො දොලා විය හොති. ඉති අයං එවරූපා උපමා සංසයොපමා ද්වින්නං සදිසත්තස්ස සංසයෙන පකාසිතත්තා සංසයොපමා නාම හොති. අන්තො භන්තා අලී යස්මින්ති ච, ලොලානි නයනානි යස්මින්ති ච, දොලා විය ආචරතීති ච, සංසයෙන වුත්තා උපමාති ච විග්ගහො. ඉහාපි සධම්මපකාසකෙ සද්දන්තරෙ අසතිපි යථාවුත්තවිසෙසනද්වයෙන විසිට්ඨානං ද්වින්නං අම්බුජමුඛානං සංසයනිමිත්තෙ තුල්‍යත්තෙ අසති කථං සංසයො උප්පජ්ජතීති ඉමිනා සාමත්ථියෙනෙව තුල්‍යධම්මසම්බන්ධො ගම්‍යතෙ.

199. “是莲花吗”等。“是在内部有盘旋蜂群的莲花吗？还是你那有着灵动之眼、闪烁眼眸的面容吗？”我的心摇摆不定，因两者皆能引生困惑，故如秋千一般。因此，这样的譬喻名为疑惑譬喻(saṃsayopamā)，因为二者的相似性是由疑惑所揭示的。其解释为：“其内有盘旋的蜜蜂”；“其上有灵动的眼睛”；“如秋千般摆动”；以及“由疑惑而说之譬喻”。此处亦然，即使没有其他揭示共同属性的词语，但若具有前述两种特征的莲花与面容二者，在作为疑惑之因上不具等同性，疑惑又怎能生起呢？正是通过此能力，其相似属性的关联便被了知。

200.

200.

කිඤ්චි වත්ථුං පදස්සෙත්වා,සධම්මස්සා’භිධානතො;

සාම්‍යප්පතීතිසබ්භාවා,පතිවත්ථූපමා යථා.

先展示某一事，再陈述另一具有共同属性之事；因存在对相似性的理解，故有对应譬喻，如下所示。

200. ‘‘කිඤ්චි’’ඉච්චාදි. කිඤ්චි වත්ථුමිච්ඡිතං සම්බුද්ධාදිකං උපදස්සෙත්වා සධම්මස්ස තෙන වත්ථුනා කෙනචි ආකාරෙන සදිසස්ස අඤ්ඤස්ස වත්ථුනො අභිධානතො සාම්‍යස්ස තෙසං ද්වින්නං සදිසත්තස්ස පතීතියා අවසායස්ස සම්භාවා විජ්ජමානත්තෙන පතිවත්ථූපමා වුච්චතෙ. පතිවත්ථුනා තථාවිධෙනාධිගතස්ස වත්ථුනො තුල්‍යතා පටිපාදිතා. යථෙත්‍යුදාහරති.

200. “任何”等。先展示某一所愿求的事，如正自觉者等，然后陈述另一在某方面与该事相似且具有共同属性的事；由于存在对二者相似性、等同性产生确定理解的可能性，故被称为对应譬喻(pativatthūpamā)。通过此对应之物，所领悟之事物的等同性即被确立。以“如下”一词举例说明。

200. ‘‘කිඤ්චි’’ච්චාදි. කිඤ්චි වත්ථුමිච්ඡිතං ජිනාදිකිඤ්චිපදත්ථං උපදස්සෙත්වා පඨමං නිදස්සෙත්වා සධම්මස්ස පටිපාදනීයඅත්ථෙන සහ [Pg.208] කිඤ්චි ආකාරෙන සදිසභාවස්ස කස්සචි වත්ථුනො අභිධානතො කථනතො සාම්‍යප්පතීතිසබ්භාවා සදිසතාසම්බන්ධිනො පරිජානනස්ස විජ්ජමානත්තා පතිවත්ථූපමා වත්ථුනො උපට්ඨිතස්ස ජිනාදිපදත්ථස්ස තුල්‍යත්ථපකාසනතො නාමෙන පතිවත්ථූපමා නාම. සමානො ධම්මො යස්ස වා පාරිජාතාදිනො ඉති ච, සමානානං තුල්‍යානං උපමානොපමෙය්‍යානං භාවොති ච, සාම්‍යස්ස පතීති ච, සාම්‍යප්පතීතියා සබ්භාවොති ච, පතිවත්ථුනා වුත්තා උපමාති ච වාක්‍යං. යථාති උදාහරති.

200. “任何”等。先展示某一所愿求的事，即“胜利者”(jina)等词的少许意义，然后陈述某一事物，此事物在某方面与那应被阐述的、具有共同属性的意义相似；由于存在对相似性的理解，即存在对相似性关联的遍知，故名为对应譬喻(pativatthūpamā)。此譬喻因其揭示了与已呈现的“胜利者”等词义等同的意义，故名为对应譬喻。其解释为：“彼与波利质多树(pārijāta)等有相同属性”；“相同的、等同的譬喻标准与被譬喻者的状态”；“对等同性的理解”，以及“对等同性理解的存在”；以及“由对应之物而说之譬喻”等句。以“如下”一词举例说明。

201.

201.

ජනෙසු ජායමානෙසු,නෙ’කොපි ජිනසාදිසො;

දුතියො නනු නත්ථෙව,පාරිජාතස්ස පාදපො.

于芸芸众生中，无一能与胜利者相比；诚然，波利质多树，亦无第二株。

201. ‘‘ජනෙසු’’ච්චාදි. ජායමානෙසු ජනෙසු මජ්ඣෙ එකොපි ජනො ගුණවා ජිනසාදිසො සම්මාසම්බුද්ධසමානො න විජ්ජතීත්‍යෙකං තාව වත්ථු උපදස්සිතං, දුතියො ඉච්චාදි පතිවත්ථූපමදස්සනං, නනූත්‍යනුමතියං, පාරිජාතස්ස දිබ්බරුක්ඛවිසෙසස්ස දුතියො සමානො පාදපො නත්ථෙව. පාරිජාතොයෙව රුක්ඛජාතීසු උත්තමො, තථා ජිනො ජනෙසූති.

201. “于众生中”等。“在出生的众人之中，没有一个具德之人能与胜利者、正自觉者相等”——这一个事首先被展示出来；“第二”等词是对应譬喻的展示。“诚然”(nanu)一词用于表示同意。波利质多树，一种特殊的天界之树，绝无第二株与之相等。正如波利质多树在众树之中最为殊胜，胜利者在众人之中也是如此。

201. ‘‘ජනෙසු’’ච්චාදි. ජායමානෙසු ජනෙසු එකොපි ජිනසාදිසො සම්බුද්ධසදිසො නත්ථි, පාරිජාතස්ස රුක්ඛස්ස දුතියො තෙන සමො දුතියො පාදපො රුක්ඛො නත්ථි එව නනු, නනූති අනුඤ්ඤායං. තෙන සබ්බඤ්ඤුනො අඤ්ඤෙන අතුල්‍යභාවං අනුජානාති. ඉහ පාරිජාතරුක්ඛස්ස අඤ්ඤෙහි රුක්ඛෙහි උත්තමත්තඤ්ච බුද්ධස්ස අඤ්ඤෙසු සත්තෙසු උත්තමත්තඤ්චාති ඉදං ද්වයං උපමානොපමෙය්‍යභූතානං ද්වින්නං වත්ථූනං සාම්‍යං නාම, එතං සාම්‍යං වුත්තත්ථස්ස සමත්ථනවසෙන පතිවත්ථුභූතපාරිජාතස්ස රුක්ඛෙහි අසමානත්තකථනෙනෙව ජොතිතං හොති.

201. “于众生中”等。在出生的众生中，没有一人像胜利者、像正自觉者，就像波利质多树(pārijāta)没有第二棵能与之相比的树一样，“诚然”(nanu)表示赞同。藉此，它赞同了一切智者的无与伦比。此处，波利质多树超越其他树，以及佛陀超越其他众生——这对作为譬喻标准与被譬喻者的两种事物的相似性，是通过说明作为对应之物的波利质多树与其他树木的不相等而得以阐明的。

202.

202.

වාක්‍යත්ථෙනෙව [Pg.209] වාක්‍යත්ථො,යදි කොච්‍යු’පමීයතෙ;

ඉවයුත්තවියුත්තත්තා,සා වාක්‍යත්ථොපමා ද්විධා.

若以一句义比喻另一句义，此句义譬喻(vākyatthopamā)因与“如”字连用或不连用而分为两种。

202. වාක්‍යත්ථවිසයොපමං දස්සෙති ‘‘වාක්‍යත්ථෙනෙවි’’ච්චාදිනා. වාක්‍යත්ථො ක්‍රියාකාරකසම්බන්ධවිසෙසො, තෙනෙව, න පදත්ථමත්තෙන වාක්‍යත්ථො වුත්තලක්ඛණො කොචි වත්තුමිච්ඡිතො කොචි යදි උපමීයතෙ සදිසො කථ්‍යතෙ, සා වාක්‍යත්ථොපමා ද්විධා භිජ්ජතෙ. කථං? යුත්තා ච වියුත්තා ච යුත්තවියුත්තා, ඉවෙන අත්ථනිද්දෙසොයං යුත්තවියුත්තා උපමා, තස්සා භාවා කාරණා ද්විධාති අධිකතං.

202. 他用“以一句义”等偈颂来阐明以句义为对象的譬喻。句义是动词、作用者与关系的特殊关联。若任何想表达的、具有上述特征的句义，是藉由另一句义而非仅藉由词义来作比喻或被说成相似，该譬喻即是句义譬喻，它被分为两种。如何分呢？连用与不连用。这是通过“如”字来指明意义的，即譬喻与“如”字连用或不连用。由于此性质与原因，故说分为两种。

202. ඉදානි වාක්‍යත්ථවිසයොපමං දස්සෙති ‘‘වාක්‍යත්ථෙ’’ච්චාදිනා. වාක්‍යත්ථෙනෙව ක්‍රියාකාරකසම්බන්ධවිසෙසසඞ්ඛතසමුදායභූතෙන වාක්‍යත්ථෙන කොචි වත්තුමිච්ඡිතො යො කොචි වාක්‍යත්ථො වුත්තලක්ඛණො යදි උපමීයතෙ සදිසභාවෙන කථීයතෙ, සා උපමා වාක්‍යත්ථොපමා නාම හොති. ඉවයුත්තවියුත්තත්තා ඉවයුත්තවියුත්තවසෙන ද්විධා ද්විප්පකාරා. එත්ථ ‘‘ඉවා’’ති ඉවාදීනමත්ථස්ස ගහිතත්තා ඉවසද්දොපි තප්පරියායසද්දාපි ගය්හන්තෙ.

202. 现在用“句义”等词来展示以句义为对象的譬喻。所谓“句义”，就是由动词、作用者与特殊关系所构成的整体。若有任何欲表达的、具有上述特征的句义，以相似性被比喻或被描述，这种譬喻就称为句义譬喻。因与“如”字连用或不连用，故分为两种类型。此处，“如”一词因其含义被采纳，故“如”字及其同义词皆可被接受。

ඉවයුත්ත

与“如”字连用

203.

203.

ජිනො සංක්ලෙසතත්තානං,ආවිභූතො ජනාන’යං;

ඝම්මසන්තාපතත්තානං,ඝම්මකාලෙ’ම්බුදො විය.

此胜利者为杂染所苦的众生而出现；犹如热季的云朵为暑热所苦者。

203. උදාහරති ‘‘ජිනො’’ඉච්චාදි. සංක්ලෙසෙහි දසවිධෙහි තත්තානං සන්තාපං අනුප්පත්තානං ජනානං අයං ජිනො සම්මාසම්බුද්ධො [Pg.210] ආවිභූතො කතකිච්චත්තා සම්මාසම්බොධාධිගමෙන ලොකෙ පාතුභූතො. එකං තාව වාක්‍යමුපමෙය්‍යභූතං. කිමිවෙත්‍යාහ ‘‘ඝම්මෙ’’ච්චාදි. ඝම්මසන්තාපෙන තත්තානං ජනානං ඝම්මකාලෙ ගිම්හානසමයෙ අම්බුදො මෙඝො වියාති දුතියවාක්‍යමුපමානභූතමිත්‍යයමිවයුත්තා වාක්‍යත්ථොපමා. එත්ථ පුබ්බුත්තරවාක්‍යත්ථානං විසෙස්‍යවිසෙසනභාවො එකවාක්‍යත්ථත්තාව වෙදිතබ්බො. එවමුපරිපි.

203. 他举例说“胜利者”等等。此胜利者、正等觉者，因已作所作，通过证得正等觉而在世间显现，是为十种杂染所苦、遭受痛苦的众生而出现的。此为喻依句。他问：“像什么呢？”并说：“炎热”等等。如热时，为暑热所苦的众生，遇到雨云。此为喻体句，故此为与“如”字连用的句义譬喻。此处，前后句义应理解为被修饰语与修饰语的关系，因其为同一句义。其他地方也像这样。

203. උදාහරති ‘‘ජිනො’’ච්චාදිනා. අයං ජිනො එසො ජිතපඤ්චමාරො සත්ථා සංක්ලෙසතත්තානං අනෙකප්පකාර කිලෙසසන්තාපතත්තානං ජනානං ආවිභූතො කතකිච්චො හුත්වා සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණාධිගමෙන ලොකෙ උපට්ඨිතො. කෙන සන්තත්තස්ස කස්සචි කිමිවෙති චෙ? ඝම්මසන්තාපතත්තානං ජනානං ඝම්මකාලෙ ගිම්හසමයෙ අම්බුදොවිය මෙඝො ඉව. ඉහ උත්තරවාක්‍යත්ථො භෙදකත්තා විසෙසනං හොති, පුබ්බවාක්‍යත්ථො පන භෙද්‍යත්තා විසෙස්‍යො හොති. එවං වාක්‍යභෙදෙ සතිපි වාක්‍යත්ථො එකොවෙති දට්ඨබ්බො. එවමුත්තරත්‍රාපි. උත්තරවාක්‍යෙ ඉවසද්දො තස්මිංයෙව ගුණගුණීපදත්ථානං සදිසත්තං දීපෙති, පුබ්බවාක්‍යෙ ගුණගුණීනං සදිසත්තං පන උත්තරවාක්‍යත්ථස්ස පුබ්බවාක්‍යෙන සමානත්තං විනා අඤ්ඤථානුපපත්තියා ඤායති. සංක්ලෙසෙහි තත්තාති ච, ඝම්මො එව සන්තාපොති ච, තෙන තත්තාති ච, ඝම්මො එව කාලොති ච වාක්‍යං.

203. 以“胜者”等（偈）为例。此胜者，即彼已胜五魔之导师，为杂染所苦、为种种烦恼热恼所苦之众生而显现，已作所作，以证得一切知智而住立于世。若问：为某物所苦者，像什么呢？如于暑时夏季，为暑热所苦之众生，犹如雨云。此处，后句之义因其能区别，故为修饰语；前句之义则因其所区别，故为被修饰语。应知纵有句别，其义则一。下文亦然。在后句中，“如”（iva）字显示了彼处性质与具性质者之词义的相似性；而前句中性质与具性质者的相似性，则唯有通过后句之义与前句之义的等同性方能了知，舍此则不成立。此处的句子分析为：“为杂染所苦”，“热即是热恼”，“为彼所苦”，以及“热即是时节”。

ඉවවියුත්ත

无“如”字

204.

204.

මුනින්දානන’මාභාති, විලාසෙකමනොහරං;

උද්ධං සමුග්ගතස්සාපි, කිං තෙ චන්ද විජම්භනා.

牟尼主之面容，风姿独绝而悦意，光辉灿烂；月亮啊，纵然高高升起，汝之炫耀有何用？

204. දුතියමාහ ‘‘මුනින්ද’’ඉච්චාදිනා. විලාසෙන එකමතුල්‍යං මනොහරං දුතියස්ස තාදිසස්සාභාවතො මුනින්දානනං [Pg.211] ආභාති අතිසයෙන සොභතෙති එකං තාව වාක්‍යමුපමෙය්‍යභූතං. භො චන්ද උද්ධං ගගනතලං සමුග්ගතස්සාපි අබ්භුට්ඨිතස්සාපි තෙ තව විජම්භනා සාහංකාරපරිබ්භමනෙන කිං පයොජනං න කිංපි, තංසදිසසොභාසම්පත්තියාභාවතො. අසදිසත්තං මුනින්දානනස්ස තස්ස තතොපි උද්ධමුග්ගච්ඡතො විලාසමත්තමෙව ඵලසම්භවතොති දුතියවාක්‍යමුපමානභූතං. තථා හෙත්ථ සබ්බථා සදිසතාපතීතියා කරියමානානමුග්ගමනවිජම්භනානං පටික්ඛෙපෙන කථඤ්චිපි මුඛචන්දානං සාධම්මපතීති උපමාවගමොති අයමිවවියුත්තවාක්‍යත්ථොපමා.

204. 以“牟尼主”等（偈）说明第二种。“牟尼主之面容，以其风姿独绝而悦意，因无第二者可比，故光辉灿烂，极其庄严。”此为一句，是所喻句。“喂，月亮！纵然高升于空，汝之傲然炫耀有何用？毫无用处，因不具与彼（面容）相似之庄严。”（此为第二句）。“因牟尼主之面容无与伦比，彼月亮纵然升得更高，其结果亦仅是徒然展现而已。”此第二句为能喻句。如是，此处通过否定那“为求全方位相似”而作的升起与炫耀，从而了知面容与月亮在某种程度上的共性，此即譬喻之理解，是为无“如”字句义喻。

204. ඉදානි ඉවවියුත්තවාක්‍යත්ථොපමංයෙව උදාහරති ‘‘මුනින්දානනි’’ච්චාදිනා. විලාසෙකමනොහරං ලීලාය අතුල්‍යං තතොයෙව මනොහරං මුනින්දානනං සබ්බඤ්ඤුනො වදනං ආභාති අතිදිබ්බති, තස්මා හෙ චන්ද උද්ධං උච්චං නභං සමුග්ගතස්සාපි තෙ තුය්හං විජම්භනා අහංකාරෙන පරිබ්භමනෙන කිං පයොජනං. ඉහ පුබ්බවාක්‍යත්ථස්ස උත්තරවාක්‍යත්ථො ඉවවියුත්තොපමා නාම හොති. තථා හි ‘‘සබ්බථා මුඛෙන සදිසො භවාමී’’ති මානං කරොන්තස්ස චන්දස්ස ගගනතලාරොහොපි විජම්භනඤ්චෙති ඉමෙසං ද්වින්නං පටික්ඛෙපෙන මුඛචන්දානං විලාසෙකමනොහරත්තං කන්තිමත්තසඞ්ඛාතසදිසත්තං ඉවාදීනමභාවෙපි විඤ්ඤායතීති කත්වා උත්තරවාක්‍යත්ථො පුබ්බවාක්‍යත්ථස්ස උපමා ච විසෙසනඤ්ච හොති. විලාසෙන එකමතුල්‍යන්ති ච, තඤ්ච තං මනොහරඤ්චාති ච විග්ගහො. අපිසද්දො සම්භාවනත්ථො.

204. 现在以“牟尼主之面容”等（偈）为例，说明无“如”字句义喻。“风姿独绝而悦意”，即以其优雅而无与伦比，因此悦意。牟尼主之面容，即一切知者之面容，光辉灿烂，极其闪耀。因此，“喂，月亮！纵然高升于空，汝以我慢而炫耀，有何用？”此处，后句之义是前句之义的无“如”字喻。诚然，对于心怀“我当在各方面与彼面容相似”之慢的月亮，其升上天空与炫耀此二者皆被否定，由此，纵无“如”等字，亦能了知面容与月亮在所谓“仅有光辉”此点上的相似性。因此，后句之义既是前句之义的譬喻，亦是其修饰语。“以风姿而独绝无伦”，以及“彼独绝者亦是悦意者”，是其文法分析。“亦”（api）字表可能性义。

205.

205.

සමුබ්බෙජෙති ධීමන්තං, භින්නලිඞ්ගාදිකං තු යං;

උපමාදූසනායා’ල-මෙතං කත්ථචි තං යථා.

凡性别等有异者，则令智者心不安；此于某些情况，足以构成譬喻之过失，例如：

205. දොසපරිච්ඡෙදෙ [Pg.212] දුට්ඨාලඞ්කතීතිමුපමාලඞ්කාරදූසනං දස්සෙතුමාහ ‘‘සමුබ්බෙජෙති’’ච්චාදි. යං භින්නලිඞ්ගාදිකං තු, ආදිසද්දෙන භින්නවචනහීනතාඅධිකතාදීනං පරිග්ගහො. තුසද්දො අත්ථජොතකො, තථාපීති අත්ථො. ධීමන්තං මෙධාවිං සමුබ්බෙජෙති න පීණෙති, එතං භින්නලිඞ්ගදිකං කත්ථචි න සබ්බත්ථ උපමාදූසනාය විරොධත්ථං අලං සමත්ථං. ‘‘තං යථෙ’’ති උදාහරති.

205. 于《过失章》中，为示明恶劣修饰，即譬喻修饰之过失，而说“令……不安”等（偈）。凡性别等有异者，“等”字包含数不同、缺、增等。“tu”字为显义，其义为“纵然如此”。令智者、贤者不安，而非令其愉悦。此性别等有异者，于某些情况，而非全部情况，足以构成譬喻之过失，即相违逆。以“例如”来举例。

205. දොසපරිච්ඡෙදෙ දොසානමනුද්දෙසාවසානෙ නිද්දිට්ඨාය දුට්ඨාලඞ්කතියා දස්සෙතබ්බඋදාහරණෙ –

205. 在《过失章》中，于诸过失之略说结束时，为示明所指之恶劣修饰，当举之例为：

‘‘දුට්ඨාලඞ්කරණං තෙතං, යත්ථාලඞ්කාරදූසනං;

තස්සාලඞ්කාරනිද්දෙසෙ, රූපමාවිභවිස්සතී’’ති.

“彼即恶劣修饰，其中有修饰之过失；于彼修饰之解释中，其相状将显现。”

කතපටිඤ්ඤානුසාරෙන ඉදානි දස්සෙතුමාහ ‘‘සමුබ්බෙජෙති’’ච්චාදි. යං භින්නලිඞ්ගාදිකං තු වක්ඛමානං යං භින්නලිඞ්ගවචනාදිකං පන ධීමන්තං පඤ්ඤවන්තං කවිං සමුබ්බෙජෙති ‘‘එවං නාම වත්තබ්බං සියා’’ති උබ්බෙගං ජනෙති, එතං භින්නලිඞ්ගාදිකං උපමාදූසනාය යථාවුත්තඋපමාවිනාසනත්ථං කත්ථචි ‘‘ඉත්ථීවායං ජනො යාති’’ඉච්චාදිවත්තබ්බවිසයතො අඤ්ඤත්ථ අලං සමත්ථං. ‘‘තං යථා’’ති උදාහරති. භින්නං විසදිසඤ්ච තං ලිඞ්ගඤ්චෙති ච, තං ආදි යස්ස විසදිසවචනාදිනොති ච, උපමාය දූසනමිති ච වාක්‍යං.

今依所作之承诺，为示明而说“令……不安”等（偈）。凡性别等有异者，即下文将说之性别、数等有异者，却令有智、有慧之诗人不安，产生“理应如是说”之忧虑。此性别等有异者，于“此人如女人般行走”等应说范围之外的某些情况，足以构成譬喻之过失，以毁坏如前所述之譬喻。以“例如”来举例。此处的句子分析为：“彼性别有异，即不相似”；“以彼为首，有数不等者”；以及“譬喻之过失”。

206.

206.

හංසීවා’යං සසී භින්න-ලිඞ්ගා’කාසං සරානිව;

විජාතිවචනා හීනා,සා’ව භත්තො භටො’ධිපෙ.

此月亮如雌鹅，是为性别相异；天空如众湖，是为数不相应；仆于主，如犬于食，是为下劣。

206. ‘‘හංසීවාය’’න්ති අයං සසී චන්දො හංසීව හංසීසදිසො. භින්නලිඞ්ගා භින්නලිඞ්ගොපමා. ‘‘ආකාසං සරානිවා’’ති විජාතිවචනා විසදිසවචනොපමා. ‘‘භටො අධිපෙ සාමිනි සාව [Pg.213] භත්තො’’ති හීනා හීනොපමා කුක්කුරස්ස හීනෙන ජාත්‍යාදිනා අධිකස්ස උපමිතත්තා.

206. “此月如雌鹅”者：此月亮（sasī），即月（cando），如雌鹅，与雌鹅相似。此为性别相异喻。“天空如众湖”者：此为数不相应喻，即数量不相似之譬喻。“仆于主，如犬于食”者：此为下劣喻，因以种姓等下劣之犬譬喻高贵者故。

206. ‘‘හංසි’’ච්චාදි. අයං සසී චන්දො හංසී ඉව හංසිධෙනූව හොති. ඉච්චාදිකොපමා භින්නලිඞ්ගා උපමෙය්‍යතො භින්නලිඞ්ගත්තා භින්නලිඞ්ගොපමා නාම හොති. ආකාසං නභං සරානිවාති අයං විජාතිවචනා උපමෙය්‍යෙන විසදිසවචනත්තා විජාතිවචනොපමා නාම හොති. අධිපෙ සාමිනි භටො සෙවකො සාව සුනඛො ඉව භත්තොති අයං හීනා ජාතිහීනෙන සුනඛෙන උත්තමස්ස පුරිසස්ස උපමිතත්තා හීනොපමා නාම හොති. භින්නං ලිඞ්ගමෙතිස්සාති ච, විවිධා ජාති සභාවො අස්සෙති ච, විජාති වචනං අස්සා උපමායාති ච විග්ගහො.

206. “雌鹅”等。此月亮，即月，如雌鹅，如母天鹅。像这样的譬喻，因其与喻体的性别不一致，故名为“异性譬喻”。“天空，即苍穹，如众湖”：此譬喻因其与喻体的数不一致，故名为“异数譬喻”。“于主、于主宰，仆人、侍者如狗”：此譬喻因以种姓低贱的狗譬喻高尚之人，故名为“低劣譬喻”。其语法分析是：“其性别是不同的”；“其种类或性质是多样的”；以及“其譬喻的数是不同种类的”。

207.

207.

ඛජ්ජොතො භානුමාලීව,විභාතීත්‍යධිකොපමා;

අඵුට්ඨත්ථා බලම්භොධි,සාගරො විය සංඛුභි.

“萤火虫亮如太阳”，此为增胜譬喻；“军队之海如海洋般骚动”，此为无触义譬喻。

207. ‘‘ඛජ්ජොතො’’ඉච්චාදි. ඛජ්ජොතො භානුමාලීව සූරියො විය විභාතීත්‍යධිකොපමා අධිකෙන හීනස්ස උපමිතත්තා. බලම්භොධි සෙනාසාගරො සාගරො විය සංඛුභීති අඵුට්ඨත්ථොපමා ‘‘බලම්භොධී’’ති රූපකෙන සෙනාය මහන්තත්තාවගමතො පුන ‘‘සාගරො වියා’’ති උපමාය කස්සචි විසෙසත්ථස්ස අසංඵුට්ඨත්තා.

207. “萤火虫”等。“萤火虫亮如具光之日”，此为增胜譬喻，因为是以殊胜者来譬喻低劣者。“军队之海（balambhodhi），即军队的海洋，如海洋般骚动”，此为无触义譬喻，因为通过“军队之海”这一隐喻（rūpaka），军队的宏大已可了知，故再用“如海洋般”的譬喻，并未触及任何特殊的意义。

207. ‘‘ඛජ්ජොතො’’ච්චාදි. ‘‘ඛජ්ජොතො භානුමාලීව විභාතී’’ති අයං අධිකොපමා අධිකාය උපමාය උපමිතත්තා අධිකොපමා නාම හොති. ‘‘බලම්භොධි සෙනාසමුද්දො සාගරො විය සංඛුභී’’ති අයං අඵුට්ඨත්ථා සෙනාය මහත්තං ‘‘බලම්භොධී’’ති තිරොභූතඋපමායෙව අවගතං, [Pg.214] තස්මා පුන ‘‘සාගරො වියා’’ති උපමාය ඵුසිතබ්බත්ථස්සාභාවා අඵුට්ඨත්ථොපමා නාම හොති. අඵුට්ඨො අත්ථො එතිස්සාති ච, බලං එව අම්භොධීති ච වාක්‍යං.

207. “萤火虫”等。“萤火虫亮如具光者（太阳）”，此为增胜譬喻，因其以殊胜之喻作譬，故名增胜譬喻。“军队之海（balambhodhi），即军队的海洋，如海洋般骚动”，此为无触义譬喻，因为军队的宏大已仅凭“军队之海”这一隐喻（tirobhūtaupamā）便可了知，因此，再用“如海洋般”的譬喻，已无意义可触及，故名无触义譬喻。其分析为：“其义未被触及”；以及“军队即是海洋”。

208.

208.

චන්දෙ කලඞ්කො භිඞ්ගොවෙ-ත්‍යු’පමාපෙක්ඛිනී අයං;

ඛණ්ඩිතා කෙරවාකාරො,සකලඞ්කො නිසාකරො.

“月亮上的斑点像蜜蜂”，此为期待譬喻；“有斑点的造夜者（月亮）形如白睡莲”，此为断缺譬喻。

208. ‘‘චන්දෙ’’ඉච්චාදි. කලඞ්කො භිඞ්ගො වියාත්‍යයමුපමා ‘‘චන්දෙ කුසුමගච්ඡසදිසෙ’’ ඉත්‍යුපමන්තරමපෙක්ඛතෙති යතො චන්දෙ භිඞ්ගො න සම්භවති, පුප්ඵගච්ඡෙ තු සම්භවතීති අයමුපමා උපමාපෙක්ඛිනී. සකලඞ්කො සසලක්ඛණො නිසාකරො චන්දො කෙරවාකාරො කුමුදසන්නිභොති ඛණ්ඩිතොපමා කෙරවස්ස අන්තොකණ්හත්තං පටිපාදෙතුං ‘‘සභිඞ්ගකෙරවාකාරො’’ති වත්තබ්බත්තා.

208. “于月亮中”等句。‘斑点如蜜蜂’这一譬喻，乃‘期待譬喻’，因为它期待着‘月亮如花丛’等另一譬喻。因为蜜蜂不可能存在于月亮上，但却可能存在于花丛中，所以此譬喻乃‘期待譬喻’。‘有斑点的、有兔影的造夜者——月亮，形如白睡莲’，此为‘断缺譬喻’，因为为了表述白睡莲内部的黑色部分，应说‘形如带有蜜蜂的白睡莲’。

208. ‘‘චන්දෙ’’ච්චාදි. ‘‘චන්දෙ කලඞ්කො භිඞ්ගො ඉවා’’ති අයං උපමාපෙක්ඛිනී චන්දස්සඋපමාභූතපුප්ඵගච්ඡකාදිඅපෙක්ඛනතො උපමාපෙක්ඛිනී නාම හොති. චන්දෙ භිඞ්ගපවත්තියා අභාවතො තස්ස විසයභූතපුප්ඵගච්ඡකාදි චන්දස්ස උපමත්තෙන ගහෙත්වා අවුත්තත්තා දුට්ඨාති අධිප්පායො. සකලඞ්කො කලඞ්කසහිතො නිසාකරො චන්දො කෙරවාකාරො කුමුදසදිසොති අයං ඛණ්ඩිතා චන්දගතං කණ්හත්තං පකාසෙතුං ‘‘සභිඞ්ගකෙරවාකාරො’’ති වත්තබ්බෙ භිඞ්ගොපමාභාවස්ස ඛණ්ඩිතත්තා ඛණ්ඩිතොපමා නාම හොති. උපමං අපෙක්ඛතීති ච, ඛණ්ඩං ඉතා ගතාති ච, ඛණ්ඩෙන ඉතා යුත්තා වාති ච, කෙරවස්සාකාරො අස්සෙති ච, සහ කලඞ්කෙන වත්තතීති ච වාක්‍යං.

208. “于月亮中”等句。‘月亮中的斑点如蜜蜂’，此为‘期待譬喻’。其所以名为‘期待譬喻’，是因为它期待着作为月亮譬喻的花丛等。其意为：由于月亮上并无蜜蜂活动，而作为其对象的花丛等，虽被用作月亮的譬喻，却未被述及，故此譬喻是有缺陷的。‘有斑点的造夜者——月亮，形如白睡莲’，此为‘断缺譬喻’。为显示月亮上的黑色部分，本应说‘形如带有蜜蜂的白睡莲’，因蜜蜂之喻的缺失而断缺，故名为‘断缺譬喻’。其分析是：‘期待譬喻’；‘断缺’即‘已去其部分’或‘与部分相连’；‘其有白睡莲之形’；以及‘与斑点共存’。

209.

209.

ඉච්චෙවමාදිරූපෙසු, භවන්ති විගතාදරා;

කරොන්ති චා’දරං ධීරා, පයොගෙ ක්වචිදෙව තු.

于此等诸形式，智者不以为意；然于某些运用，亦会心存敬意。

209. වුත්තං [Pg.215] නිගමෙති ‘‘ඉච්චෙව’’මාදිනා. රූපෙසු පයොගෙසු. විගතො අපගතො ආදරො සම්භාවනා යෙසං තථා භවන්ති. කිං භින්නලිඞ්ගාදිකං නියමෙනානාදරණීයමෙව, අනියමෙනෙති චෙ ගය්හූපගම්පි අත්ථීති ආහ ‘‘කරොන්ති’’ච්චාදිං. ක්වචිදෙව තු පයොගෙ ධීරා කවයො ආදරං කරොන්ති චාති. චසද්දො වත්තබ්බන්තරත්ථං සමුච්චිනොති.

209. 以“如是”等句总结所述。“于形式中”即于运用中。“彼等变得不尊重”意为，对彼等而言，尊重（即尊敬）已离去、消失。为表明“若问：性别不同等（用法）是否必然不应受尊重？答：并非必然，因亦有可取之处”，故说“彼等亦会”等句。“然智者、诗人亦有尊重，唯于某些运用中。”“亦”（ca）字总括了其他应述之义。

209. ‘‘ඉච්චෙ’’ච්චාදි. ඉති අනන්තරං නිද්දිට්ඨෙසු එවමාදිරූපෙසු පයොගෙසු ධීරා විගතාදරා භවන්ති. ඉමෙයෙව ධීරා ක්වචිදෙව තු පයොගෙ භින්නලිඞ්ගාදිකෙ ආදරං කරොන්ති ච. ඉති එවං අයං පකාරො ආදි යෙසමිති ච, තානි ච තානි රූපානි චෙති ච, විගතො ආදරො යෙසමිති ච විග්ගහො. චසද්දො වාක්‍යන්තරසමුච්චයෙ. තස්මා විගතාදරත්ථෙන අඤ්ඤමාදරකරණං වුච්චමානකථාසන්තතිං ආකඩ්ඪති.

209. “如是”等句。即，于前述此等形式的运用中，智者们变得不予尊重。然而，正是这些智者，于某些运用中，对不同性别等（用法）亦会表示尊重。其语法分析为：‘如是，此种为彼之始’；‘彼等即是彼等之形式’；以及‘尊重已离彼等’。‘亦’（ca）字用于连接另一句子。因此，‘不予尊重’之义，引出了即将讲述另一‘表示尊重’的论述之延续。

210.

210.

ඉත්ථීවා’යං ජනො යාති,වදත්‍යෙසා පුමා විය;

පියො පාණා ඉවා’යං මෙ,විජ්ජා ධනමිව’ච්චිතා.

此人行路如女子，彼女言谈似男儿；彼于我爱如生命，所积智慧如财宝。

210. උදාහරති ‘‘ඉත්ථි’’ච්චාදි. අයං ජනො ඉත්ථීව යාති ක්‍රියානුවත්තිතො. එසා ඉත්ථී පුමාව පුරිසො විය වදති තාදිසස්ස පාගබ්භියයොගතො. එත්ථ ලිඞ්ගනානත්තමුපමානොපමෙය්‍යානං. අයමිච්ඡිතො කොචි මෙ පාණා ඉව පියො ඉට්ඨො, විජ්ජා බ්‍යාකරණාදයො ධනමිව අච්චිතා රාසිකතාති වචනභෙදො.

210. 以“女子”等句举例。“此人行如女子”，是随其行为而喻。“此女言如男子”，是因其具有如是的胆识。此处是喻依与喻体的性别不同。“此一意中人于我，珍爱如诸生命”，以及“知识，如语法等，被积聚、堆积如财”——此处是数之不同。

210. ඉදානි භින්නලිඞ්ගානං ගහෙතබ්බවිසයං දස්සෙති ‘‘ඉත්ථීවා’ය’’මිච්චාදිනා. අයං ජනො ඉත්ථීව අවිසදගමනෙන මහිලා [Pg.216] විය යාති. එසා ඉත්ථී පුමා විය තාදිසපාගබ්භියයුත්තත්තා පුරිසො විය වදතීති. ඉහ ද්වින්නං උපමානොපමෙය්‍යානං ලිඞ්ගභෙදෙ සතිපි කවයො ආදරං කරොන්ති. අයං පුරිසො මෙ මම පාණා ඉව ආයවොව පියො. අච්චිතා සඤ්චිතා විජ්ජා බ්‍යාකරණනිඝණ්ටුආදයො ධනමිව හොන්තීති. එත්ථ උපමානොපමෙය්‍යානං වචනතො විසෙසත්තෙ සතිපි ඉට්ඨමෙව.

210. 现在以“此人如女”等句，展示异性（用法）的可取范围。“此人行如女子”，即因其步态不稳而如女性。“此女言如男子”，即因其具有如是的胆识而言如男性。于此，纵然喻依与喻体二者性别有别，诗人们亦予重视。“此人于我，珍爱如诸生命，如我寿命。”“所积、所集之知识，如语法、词典学等，犹如财富。”于此，纵然喻依与喻体在数上有所差异，此（用法）亦是可取的。

211.

211.

භවං විය මහීපාල, දෙවරාජා විරාජතෙ;

අල’මංසුමතො කච්ඡං, තෙජසා රොහිතුං අයං.

哦，大地守护者，天王亦如尊驾您一般闪耀；此君凭其威力，足以登上太阳之境地。

211. හීනාධිකමුත්තමුදාහරණමාහ ‘‘භවං වියි’’ච්චාදි. මහීපාලෙත්‍යාමන්තනං, දෙවරාජා භවං විය විරාජතෙ. ඉති හීනෙනාපි හොති. එවංවිධෙ සමුචිතෙ විසයෙ ලිඞ්ගවචනභෙදාදිකං නොපමං දූසෙතීති.

211. 以“如尊驾”等句，（作者）举出关于下劣者与超胜者比较的殊胜之例。“大地守护者”是呼格。“天王如尊驾您一般闪耀。”如是，亦可与下劣者为喻。于此等适当情境中，性、数等之差异，并不会损害譬喻。

211. ‘‘භව’’මිච්චාදි. මහීපාල භො රාජ, දෙවරාජා සක්කො දෙවරාජා භවං විය විරාජතෙති. එත්ථ සක්කමුපාදාය ‘‘භවං වියා’’ති හීනත්තෙපි ඉට්ඨමෙව. අයං රාජා අංසුමතො සූරියස්ස කච්ඡං පදවිං තෙජසා ආරොහිතුං පත්තුං අලං සමත්ථොති. එත්ථ තෙජසා අධිකොපි සූරියො උපමාභූතො ඉට්ඨොව, ‘‘කච්ඡං ආරොහිතු’’න්ති ඉවසද්දපරියායො. ඊදිසං භින්නලිඞ්ගාදිකොපමාදිකං උපමාදූසනං න කරොති.

211. “尊驾”等句。“大地守护者，哦，国王，天王帝释如尊驾您一般闪耀。”于此，关于帝释，说“如尊驾您”，虽是与下劣者为喻，却亦是可取的。“此王凭其威力，足以能登上、能达到太阳之境地、轨道。”于此，太阳虽在威力上更为超胜，作为能喻亦是可取的。“登上……之境地”是“如”字的同义表达。此种性等不同，不构成譬喻的过失。

212.

212.

උපමානොපමෙය්‍යානං, අභෙදස්ස නිරූපනා;

උපමෙව තිරොභූත-භෙදා රූපකමුච්චතෙ.

能喻与所喻， 表述其无别； 譬喻差别隐， 是名为隐喻。

212. රූපකං නිරූපයති ‘‘උපමානෙ’’ච්චාදිනා. උපමානොපමෙය්‍යානං යථාවුත්තානං අභෙදස්ස නානත්තාභාවස්ස නිරූපනා ආරොපනෙන උපමානොපමෙය්‍යානමභෙදං රූපයති දස්සෙතීති [Pg.217] රූපකමුච්චතෙ. උපමානස්ස උපමානොපමෙය්‍යානමභෙදාරොපනෙන තිරොභූතො අපාකටො භෙදො නානත්තං යස්සාති තාදිසී උපමෙව යථාවුත්තලක්ඛණා රූපකමුච්චතෙ ‘‘රූපක’’න්ති. ‘‘පදම්බුජ’’න්ති එත්ථ පදමෙව අම්බුජසදිසත්තා අම්බුජං රුප්‍යතෙ. ඉත්‍යුපමෙය්‍යොපමානභූතානං පදම්බුජානමභෙදාරොපනෙන උපමානොපමෙය්‍යගතසාධම්මසඞ්ඛාතායපි උපමාය භෙදො විජ්ජමානොපි තිරොහිතො. න තු ආවිභූතො ‘‘පදං අම්බුජමිවෙ’’ති. සා චොපමා තථාවිධා උපමානොපමෙය්‍යානමභෙදමායාති නාමාති රූපකමුච්චතෙති අධිප්පායො.

212. 以“能喻”等句阐明隐喻。通过叠加，（隐喻）塑造、显示了能喻与所喻的无别（abheda），即无异（nānatta），故被称为“隐喻”（rūpaka）。或者说，譬喻（upamā）本身，通过叠加能喻与所喻的无别，使其差别（bheda）——即其异相（nānatta）——被隐藏（tirobhūta）而不显（apākaṭa），具有如是特征者，被称为“隐喻”。于“莲足”（padambuja）一例中，足因似莲花，故被喻作莲花。如是，通过将作为所喻与能喻的足与莲花叠合为无别，即使在被称为“能喻与所喻之共同属性”的譬喻中，存在的差别也被隐藏了，而不像在“足如莲花”中那样显现。其意为：此种譬喻，因其成就了能喻与所喻的无别，故得名“隐喻”。

212. ඉදානි උද්දිට්ඨක්කමෙන රූපකාලඞ්කාරං දස්සෙති ‘‘උපමානො’’ච්චාදිනා. උපමානොපමෙය්‍යානං අනන්තරනිද්දිට්ඨඋපමානොපමෙය්‍යානං අභෙදස්ස සභාවතො භෙදෙ සතිපි විභූතසදිසත්තං නිස්සාය ‘‘සො එසො, එසො සො’’ති වත්තාරෙහි පරිකප්පිතස්ස අභෙදස්ස නිරූපනා උපමානොපමෙය්‍යපදත්ථෙසු බුද්ධියා ආරොපනං නිස්සාය තිරොභූතභෙදා ‘‘පදං අම්බුජමිවා’’ති එවං පාකටනානත්තං විනා ‘‘පදම්බුජ’’න්ති තිරොහිතභෙදා උපමෙව පදත්ථානං සාධම්මසඞ්ඛාතා උපමා එව රූපකං ඉති වුච්චතෙ. විභූතසදිසත්තං නිස්සාය උපමානොපමෙය්‍යවත්ථූනි අභෙදෙන ගය්හන්ති. තෙසමභෙදග්ගහණෙනෙව තෙ නිස්සාය පවත්තමානභින්නසාධම්මසඞ්ඛාතාය උපමායපි භෙදො තිරොහිතො හොති. එවං තිරොභූතනානත්තවන්තසාධම්මසඞ්ඛාතා උපමා එව වත්ථූනමභෙදං දීපෙතීති රූපකං නාම හොතීති අධිප්පායො. තිරොභූතො භෙදො යස්සෙති ච, අභෙදං රූපයති පකාසෙතීති ච වාක්‍යං.

212. 现在，依照所列次序，以“能喻”等句展示隐喻（rūpaka）修辞。能喻与所喻，即方才所述之能喻与所喻，虽自性有别，然言者依据其显著的相似性，而构想出“彼即此，此即彼”的无别性。此种无别性的表述，是凭借心智将能喻与所喻之词义加以叠合，从而使差别得以隐藏。譬如，不说“足如莲花”般显露其异，而说“莲足”般隐藏其别。此譬喻本身，即被称为“词义之共同属性”者，即是所谓的“隐喻”。其意为：依据显著的相似性，能喻与所喻之事被理解为无别。正因把握了此无别性，依之而起的、被称为“共同属性”的譬喻，其差别亦被隐藏。如是，具有已隐没之差异性的、被称为“共同属性”的譬喻，因其彰显了事物的无别，故名为“隐喻”。其词语分析是：“其差别已隐没者”（tirobhūtabheda），以及“其构成、显示无别者”（rūpaka）。

213.

213.

අසෙසවත්ථුවිසයං, එකදෙසවිවත්ති ච;

තං ද්විධා පුන පච්චෙකං, සමාසාදිවසා තිධා.

一者遍及全体事， 一者仅运用于一分； 如是隐喻分为二， 复各依复合等分三。

213. තස්ස [Pg.218] භෙදං නිද්දිසති ‘‘අසෙස’’ඉච්චාදිනා. අසෙසවත්ථු විසයො යස්ස තං තථාවිධඤ්ච, එකදෙසෙ අවයවෙ විවත්තතීති එකදෙසවිවත්ති චෙති තං රූපකං ද්විධා, පුන පච්චෙකං විසුං විසුං සමාසාදිවසා උපමානොපමෙය්‍යානං කතසමාසත්තා සමාසරූපක අසමාසරූපක සමාසාසමාසරූපකවසෙන තිධා සියා.

213. 以“无余”等句指示其分类。一者，其境界为无余之事；另一者，因其仅运用于一分（即一部份），故为“一分运用”。如是，该隐喻分为二种。复次，每一种又各别地，依复合等方式，因能喻与所喻构成复合词之故，而有“复合隐喻”、“非复合隐喻”及“复合非复合隐喻”三种。

213. ‘‘අසෙසි’’ච්චාදි. තං රූපකං අසෙසවත්ථුවිසයං එකදෙසවිවත්ති චාති ද්විධා හොති, පුන පච්චෙකං තං ද්වයම්පි සමාසාදිවසා සමාසරූපකං අසමාසරූපකං සමාසාසමාසරූපකඤ්චෙති ඉමෙසං භෙදෙන තිධා හොති. අසෙසං වත්ථු විසයො අස්සෙති ච, එකදෙසෙ විවත්තතීති ච, එකං එකං පතීති ච, සමාසො සමාසරූපකං ආදි යෙසමිති ච, තෙසං වසො භෙදොති ච, තීහි පකාරෙහීති ච විග්ගහො.

213. “无余”等。此隐喻分为“无余事隐喻”和“一分运用隐喻”两种。然后，这两种隐喻又各自因“复合”等因素，依“复合隐喻”、“非复合隐喻”和“复合非复合隐喻”之别而分为三种。其词语分析（viggaha）是：“无余之事是其境界”（asesavatthuvisaya），“运用于一分”（ekadesavivatti），“逐一”（paccekaṃ），“复合等是其始”（samāsādi），“依彼等而分别”（tesaṃ vasā bhedo），以及“以三种方式”（tidhā）。

අසෙසවත්ථුවිසයසමාස

全事境复合

214.

214.

අඞ්ගුලීදලසංසොභිං, නඛදීධිතිකෙසරං;

සිරසා න පිළන්ධන්ති, කෙ මුනින්දපදම්බුජං.

以趾为瓣而庄严，以甲光为蕊；牟尼主(muninda)之莲足，谁不以头顶戴？

214. උදාහරති ‘‘අඞ්ගුලි’’ච්චාදි. අඞ්ගුලීහියෙව උපමානගම්මත්තා සිනිද්ධතම්බාහි දලෙහි පත්තෙහි සංසොභිං අච්චන්තං විරොචමානං නඛානං දීධිතියො කිරණා එව කෙසරානි යත්ථ තාදිසං මුනින්දස්ස පදමෙව අම්බුජං සිරසා මුද්ධනා කෙ නාම ජනා න පිළන්ධන්ති පසාධනවසෙන න ධාරෙන්තීති. ඉදමසෙසවත්ථුවිසයං සමාසරූපකං අඞ්ගිනො පදස්ස අඞ්ගානමඞ්ගුල්‍යාදීනමසෙසානං රූපනතො. එවමුපරිපි යථායොගං.

214. 他举例说“趾”等。因为趾本身就被譬喻为花瓣，（圣主之足）以光滑铜色的花瓣（即叶）而庄严，极其闪耀；指甲的光芒（即光线）就是花蕊，对于如此的牟尼主莲足，何人不用头（即头顶）顶戴，不作为装饰来佩戴呢？此为全事境复合譬喻，因为对于整体（即足）的所有部分（如趾等）都作了譬喻。此后的例子也应作相应理解。

214. ඉදානි උදාහරති ‘‘අඞ්ගුලි’’ච්චාදි. අඞ්ගුලීදලසංසොභිං අඞ්ගුලිසඞ්ඛතෙහි පත්තෙහි සංසොභිං නඛදීධිතිකෙසරං නඛරංසිසඞ්ඛතකෙසරං මුනින්දපදම්බුජං සිරසා කෙ [Pg.219] න පිළන්ධන්ති. විසෙස්‍යභූතං චරණං විසෙසනභූතා අඞ්ගුලී නඛදීධිති චෙති ඉමෙසං උපමාභූතෙහි අම්බුජදලකෙසරෙහි අභෙදකප්පනාය එකත්තං ගහෙත්වා සමාසෙනෙව නිද්දිට්ඨත්තා ඉදං අසෙසවත්ථුවිසයසමාසරූපකං නාම. අඞ්ගුලියො එව දලානීති ච, තෙහි සංසොභීති ච, නඛෙසු දීධිතියොති ච, තා එව කෙසරානි අස්සෙති ච වාක්‍යං.

214. 现在他举例说“趾”等。“以趾为瓣而庄严”，即以称为趾的花瓣而庄严；“以甲光为蕊”，即以称为甲光的蕊；对于牟尼主之莲足，谁不用头顶戴呢？作为被修饰的足，以及作为修饰语的趾和甲光，通过与作为譬喻的莲瓣和莲蕊作无分别的构想而将它们视为一体，并仅以复合词来指称，因此这被称为全事境复合譬喻。“趾即是瓣”、“以此而庄严”、“甲上有光”、“彼即其蕊”，这是（分解后的）文句。

අසෙසවත්ථුවිසයඅසමාස

全事境非复合

215.

215.

රතනානි ගුණා භූරී, කරුණා සීතලං ජලං;

ගම්භීරත්තමගාධත්තං, පච්චක්ඛො’යං ජිනො’ම්බුධි.

众多功德是珍宝，慈悲是清凉水；甚深即是无底，此胜者(Jina)是现前的大海。

215. ‘‘රතනානි’’ඉච්චාදි. අයං ජිනො සම්මාසම්බුද්ධො, පච්චක්ඛො න පරොක්ඛො අම්හාකං අම්බුධි සාගරො. කථං? යෙ තස්ස භූරී බහවො ගුණා මෙත්තාදයො, තෙ රතනානි අතුල්‍යදුල්ලභදස්සනාදිසාධම්මෙන. යා තස්ස කරුණා, සා සීතලං ජලං සකලජනසන්තාපාපහත්තසාධම්මෙන. යං තස්ස ගම්භීරත්තමනුත්තානතා ලාභාදීසු, තං අගාධත්තමකලලම්භසො අම්බුධිට්ඨතාසාධම්මෙනාති ඉදමසෙසවත්ථුවිසයං අසමාසරූපකං.

215. “珍宝”等（偈颂）。这位胜者、正自觉者，对我们来说是现见的、非隐蔽的大海（即海洋）。如何是呢？他那众多的功德，如慈等，是珍宝，因为具有无与伦比、难得一见等共通特性。他的悲是清凉的水，因为具有能除去一切众生热恼的共通特性。他在利得等方面的甚深（即不浮浅），就是（大海的）深不可测（即不浑浊），因为具有如大海般的共通特性。此为全事境非复合譬喻。

215. ‘‘රතනානි’’ච්චාදි. අයං ජිනො අම්හාකං පච්චක්ඛො අම්බුධි සාගරො, තථා හි තස්ස භූරී ගුණා සීලසමාධිආදයො රතනානි චිත්තීකතාදිසාධම්මතො රතනානෙව, කරුණා අනඤ්ඤසාධාරණකරුණා සීතලං ජලං සන්තාපවිනොදනසාධම්මෙන සීතලජලමෙව හොති, ගම්භීරත්තං ලාභාලාභාදීසු එකාකාරතා අගාධත්තං ගම්භීරතා එව හොති. ඉදං අසෙසවත්ථුවිසයඅසමාසරූපකං. ‘‘භූරී’’ති අබ්‍යයං.

215. “珍宝”等（偈颂）。这位胜者对我们来说是现前的海洋、大海。的确，他那众多的功德，如戒、定等，是珍宝，因其具有被珍视等共通特性而确实是珍宝。他的悲，即不共于他人的悲，是清凉的水，因其具有能消除热恼的共通特性而确实是清凉的水。他的甚深，即在得失等方面的一致性，就是深不可测，就是甚深。此为全事境非复合譬喻。“Bhūrī”（众多）是不变词。

අසෙසවත්ථුවිසයමිස්සක

遍涉全事的混合式

216.

216.

චන්දිකා [Pg.220] මන්දහාසා තෙ, මුනින්ද වදනින්දුනො;

පබොධයත්‍ය’යං සාධු-මනොකුමුදකානනං.

牟尼主，您脸庞是月亮，微笑是月光；这月光唤醒了善人们心识的睡莲园。

216. ‘‘චන්දිකා’’ඉච්චාදි. ‘‘මුනින්ද’’ඉච්චාමන්තනං, තෙ වදනමෙව ඉන්දු වදනින්දුනො ඉති සමාසරූපකං, අයං මන්දහාසා චන්දිකා චන්දකන්තියො, අසමාසරූපකං. සාධූනං මනානියෙව කුමුදානි කෙරවානි, සමාසරූපකං. තෙසං කානනං වනං, පබොධයති විකාසයතීති ඉදං සමාසාසමාසරූපකං.

216. “月光”等偈。“牟尼主”(Muninda)是称呼语。“您的脸庞就是月亮”(vadanameva indu)，因此是“脸庞之月”(vadaninduno)，这是一个复合譬喻(samāsarūpaka)；“这微笑是月光”(mandahāsā candikā)，即月亮的光辉，这是一个非复合譬喻(asamāsarūpaka)。“善人们的心识就是睡莲”(manāniyeva kumudāni)，这是一个复合譬喻。“它们的园林”(tesaṃ kānanaṃ)，即森林，“唤醒”(pabodhayati)即“使之绽放”(vikāsayatīti)。因此，这是一个复合与非复合的譬喻(samāsāsamāsarūpaka)。

216. ‘‘චන්දි’’ච්චාදි. හෙ මුනින්දතෙ තුය්හං වදනින්දුනො මුඛචන්දස්ස මන්දහාසා මන්දමිහිතභූතා චන්දිකා චන්දකන්තියො, ‘‘අය’’න්ති ජාත්‍යෙකවචනෙන මන්දහාසචන්දිකා නිද්දිට්ඨා. අථ වා අයං වදනින්දු. සාධුමනොකුමුදකානනං සප්පුරිසානං චිත්තසඞ්ඛාතකෙරවකානනං පබොධයති විකාසයති. ‘‘චන්දිකා මන්දහාසා’’ති අසමාසරූපකං. ‘‘වදනින්දුනො’’ති ච ‘‘මනොකුමුදකානන’’න්ති ච සමාසරූපකං. තස්මා ඉදං අසෙසවත්ථුවිසයසමාසාසමාසරූපකං. මන්දා ච තෙ හාසා චාති ච, වදනමෙව ඉන්දූති ච, සාධූනං මනානීති ච, තානියෙව කුමුදානීති ච, තෙසං කානනමිති ච විග්ගහො.

216. “月光”等偈。噢，牟尼主！您月面的，即脸庞之月的，微笑，即轻柔的微笑，是月光，即月亮的光辉。“这”(ayaṃ)是以集合单数(jātyekavacana)指称“微笑月光”。或者，“这”指脸庞之月。它唤醒、使之绽放“善人们心识的睡莲园”，即善士们心识所成的睡莲林。“微笑是月光”(Candikā mandahāsā)是非复合譬喻(asamāsarūpaka)。而“脸庞之月”(Vadaninduno)和“心识睡莲园”(manokumudakānana)是复合譬喻(samāsarūpaka)。因此，这是一个遍涉全事的复合与非复合譬喻(asesavatthuvisayasamāsāsamāsarūpaka)。其复合词分析(viggaha)如下：“轻柔的，以及，那些微笑”；“脸庞就是月亮”；“善人们的心识”；“它们就是睡莲”；以及“它们的园林”。

217.

217.

අසෙසවත්ථුවිසයෙ, පභෙදො රූපකෙ අයං;

එකදෙසවිවත්තිම්හි, භෙදො දානි පවුච්චති.

此乃遍涉全事譬喻之分类；今当说局部彰显譬喻之差别。

217. නිගමයති ‘‘අසෙසි’’ච්චාදිනා. දුතියස්ස පභෙදං වත්තුං පටිජානාති ‘‘එකි’’ච්චාදිනා.

217. 以“无余”(asesi)等词作结。为说明第二种分类，以“局部”(eki)等词宣示。

217. ‘‘අසෙසෙ’’ච්චාදි. අසෙසවත්ථුවිසයෙ රූපකෙ අයං ‘‘අඞ්ගුලීදලසංසොභිං’’ඉච්චාදිකං උදාහරණත්තයං පභෙදො හොති. ඉදානි එකදෙසවිවත්තිම්හි රූපකෙ භෙදො විසෙසො පවුච්චති.

217. “无余”等偈。在遍涉全事的譬喻中，“以指为瓣而庄严”等三个例子是其分类。现在，在局部彰显譬喻中，将阐述其特殊的分类。

එකදෙසවිවත්තිසමාස

局部彰显的复合譬喻

218.

218.

විලාසහාසකුසුමං, [Pg.221] රුචිරාධරපල්ලවං;

සුඛං කෙ වා න වින්දන්ති, පස්සන්තා මුනිනො මුඛං.

优雅的微笑是花朵，美丽的下唇是嫩芽；见到牟尼的脸庞，谁人能不获得安乐？

218. ‘‘විලාස’’ඉච්චාදි. විලාසෙන යුත්තො හාසොයෙව කුසුමං යස්ස. රුචිරො මනුඤ්ඤො අධරොයෙව පල්ලවො යස්ස. තාදිසං මුනිනො මුඛං පස්සන්තා කෙ නාම ජනා සුඛං න වින්දන්ති සබ්බෙපීති. ඉදං අඞ්ගානි හාසාදීනි රූපයිත්වා මුඛමඞ්ගි න රූපිතන්ති එකදෙසවිවත්තිසමාසරූපකං. එවං උපරිපි යථායොගං.

218. “优雅”等偈。“其花朵是与优雅相应的微笑”。“其嫩芽是美丽可爱的下唇”。见到牟尼这样的一张脸庞，什么人会得不到安乐呢？意即所有人都会。此处，对微笑等部分(aṅga)作了譬喻，但对作为整体(aṅgin)的脸庞没有作譬喻，因此是局部彰显的复合譬喻(ekadesavivattisamāsarūpaka)。同样，以上的例子也应作适当的理解。

218. ‘‘විලාසි’’ච්චාදි. විලාසහාසකුසුමං ලීලායුත්තහාසසඞ්ඛතපුප්ඵං රුචිරාධරපල්ලවං මනුඤ්ඤඅධරසඞ්ඛාතකිසලයං මුනිනො මුඛං පස්සන්තා කෙ වා කෙ නාම ජනා සුඛං න වින්දන්ති පීතිසුඛං නානුභොන්ති, අනුභවන්තෙව. විසෙසනභූතානං හාසඅධරානං උපමාභූතකුසුමපල්ලවෙහි අභෙදං දස්සෙත්වා විසෙස්‍යභූතස්ස මුඛස්ස අඤ්ඤතරඋපමාවත්ථුනා අභෙදෙන අවුත්තත්තා අභෙදාරොපනං එකදෙසෙයෙව විවත්තීති ඉදං එකදෙසවිවත්තිසමාසරූපකං. විලාසෙන යුත්තො හාසොති ච, සොයෙව කුසුමං අස්සෙති ච, රුචිරො ච සො අධරො චෙති ච, සොයෙව පල්ලවො අස්සෙති ච වාක්‍යං.

218. “优雅”等偈。“优雅的微笑之花”(Vilāsahāsakusumaṃ)意为“被称为与优雅相应的微笑的花朵”；“美丽的下唇嫩芽”(rucirādharapallavaṃ)意为“被称为可爱下唇的嫩芽”。见到牟尼的脸庞，什么人会得不到安乐，不会体验到喜悦之乐呢？他们当然会体验到。因为作为定语的微笑和下唇，与作为喻体的花朵和嫩芽显示了无别，而作为主体的脸庞，却没有被说成与任何喻依无别，所以无别性的叠加(abhedāropana)只在一部分上彰显，因此这是局部彰显的复合譬喻(ekadesavivattisamāsarūpaka)。其句式分析(vākya)为：“与优雅相应的微笑”，而“那正是它的花朵”；“那美丽的下唇”，而“那正是它的嫩芽”。

එකදෙසවිවත්තිඅසමාස

局部显扬非复合譬喻

219.

219.

පාදද්වන්දං මුනින්දස්ස, දදාතු විජයං තව;

නඛරංසී පරං කන්තා, යස්ස පාපජයද්ධජා.

愿牟尼主的双足赐予你胜利；其指甲的光芒极其可爱，是战胜邪恶的旗帜。

219. ‘‘පාද’’ඉච්චාදි. මුනින්දස්ස විජයිනො පාදද්වන්දං තව විජයං පටිපක්ඛපරාභවං දදාතු. කීදිසං? යස්ස පරමච්චන්තං කන්තා මනුඤ්ඤා නඛරංසී පාපානං ලොභාදීනං ජයෙ උස්සිතා ධජා කෙතවොති. ඉදමෙකදෙසවිවත්තිඅසමාසරූපකං.

219. “足”等。愿胜利的牟尼主的双足赐予你战胜敌对者的胜利。是怎样的呢？其指甲的光芒无比可爱、令人愉悦，是为战胜贪婪等邪恶而高举的旗帜。这即是局部显扬非复合譬喻。

219. ‘‘පාදෙ’’ච්චාදි.[Pg.222] යස්ස සම්බුද්ධස්ස පරං අතිසයෙන කන්තා මනුඤ්ඤා නඛරංසී චරණනඛකන්තියො පාපජයද්ධජා පාපවිජයෙ උස්සාපිතධජායෙව හොන්ති, තස්ස මුනින්දස්ස පාදද්වන්දං චරණයුගළං තව තුය්හං විජයං පටිපක්ඛපරාභවං දදාතූති. නඛරංසීනං උපමාභූතධජෙහි අභෙදමාරොපෙත්වා ‘‘පාදද්වන්ද’’මිති අනිරූපිතත්තා එකදෙසවිවත්තිඅසමාසරූපකං නාම. පාපානං ජයොති ච, තස්මිං ධජාති ච විග්ගහො.

219. “足”等。那位正等觉者，其指甲的光芒极其美丽可爱，正是于战胜邪恶中升起的旗帜；愿那位牟尼主的双足赐予你战胜敌对者的胜利。由于指甲的光芒被等同于作为喻体的旗帜，而“双足”却没有被描绘，因此这被称为局部显扬非复合譬喻。其（复合词pāpajayaddhajā的）分解是：“对邪恶的胜利”，以及“于此（胜利）中的旗帜”。

එකදෙසවිවත්තිමිස්සක

局部显扬混合譬喻

220.

220.

සුනිම්මලකපොලස්ස, මුනින්දවදනින්දුනො;

සාධුප්පබුද්ධහදයං, ජාතං කෙරවකානනං.

牟尼主的面容如月，其脸颊洁净无瑕；善人觉醒之心，化为白睡莲林。

220. ‘‘සුනිම්මල’’ඉච්චාදි. සුනිම්මලො කපොලො යස්ස, තස්ස මුනින්දවදනින්දුනො සාධූනං පබුද්ධං ධම්මාවබොධවසෙන විකසිතං හදයං චිත්තං කෙරවකානනං ජාතන්ති එකදෙසවිවත්තිසමාසාසමාසරූපකං.

220. “纯净无瑕”等。（此偈颂是说）那位脸颊纯净无瑕的牟尼主，其面容如月；善人们的心因了悟法而绽放，化为了白睡莲林。这即是局部显扬复合非复合譬喻。

220. ‘‘සුනිම්මලි’’ච්චාදි. සුනිම්මලකපොලස්ස මුනින්දවදනින්දුනො සාධුප්පබුද්ධහදයං සජ්ජනානං චතුසච්චාවබොධෙන පසන්නමානසං කෙරවකානනං කුමුදවනං ජාතන්ති. වදනහදයානං උපමාභූතෙහි ඉන්දුකෙරවෙහි අභෙදාරොපනං කත්වා කපොලස්ස මණ්ඩලාදීහි උපමාවිසෙසෙහි අනිරූපිතත්තා එකදෙසවිවත්තිසමාසාසමාසරූපකං. එත්ථ සමාසො නාම වදනින්දූනමෙව. අසමාසො නාම හදයකෙරවානමෙවාති. තථා හි රූපකවිසයෙ සමාසාසමාසත්තං උපමානොපමෙය්‍යපදානං ද්වින්නමෙවාති. සුට්ඨු නිම්මලොති ච, සො කපොලො අස්සාති ච, මුනින්දවදනමෙව ඉන්දූති ච, පබුද්ධඤ්ච තං හදයඤ්චාති ච, සාධූනං පබුද්ධහදයමිති ච, කෙරවානං කානනමිති ච වාක්‍යං.

220. “净白”等。脸颊洁净无瑕的牟尼主，其面容如月；善人们因了悟四圣谛而心意澄净，（此心）化为白睡莲林，即俱牟陀林(kumudavana)。由于将面容和心等同于作为喻体的月亮和白睡莲，而面颊却没有以圆润等特定的比喻来描绘，因此这是局部显扬复合非复合譬喻。此处，“面容如月”是复合（譬喻），而“心如白睡莲”是非复合（譬喻）。要知道，在譬喻的范畴里，复合与非复合性仅关乎喻体和喻依这两个词。其（复合词的）句子分析是：“极其清净”，“他有此面颊”，“牟尼主的面容即是月亮”，“那已觉醒的心”，即“善人已觉醒的心”，以及“白睡莲之林”。

221.

221.

රූපකානි [Pg.223] බහූන්‍යෙව, යුත්තායුත්තාදිභෙදතො;

විසුං න තානි වුත්තානි, එත්ථෙ’ව’න්තොගධානි’ති.

譬喻确实有许多种，依其恰当、不恰当等而有区别；它们未被单独讲述，因为它们都已包含于此中。

221.

221.

එත්තකොයෙව කිං රූපකභෙදොති ආහ‘‘රූපකානි’’ච්චාදි;

සුබොධං;

තත්ථ –

（有人问：）“譬喻的类别仅有这些吗？”（作者）答曰：“譬喻”等（偈颂）。（其义）易于理解。其中——

‘‘සිතපුප්ඵුජ්ජලං ලොල-නෙත්තභිඞ්ගං තවානනං;

කස්ස නාම මනො ධීර, නාකඩ්ඪති මනොහර’’න්ති.

“哦，智者！你那迷人的脸庞，因洁白的花朵（般的微笑）而明亮，因游移的眼睛（般的）蜜蜂而生动，究竟有谁的心能不被它吸引呢？”

යුත්තරූපකං යුත්තත්තා පුප්ඵභිඞ්ගානං, තදනුසාරෙන අයුත්තරූපකාදිපි විඤ්ඤෙය්‍යන්ති.

（这被称为）恰当譬喻，因为花与蜜蜂是相称的。依此，不恰当譬喻等也应被了知。

221. රූපකානි පුනපි සන්තීති දස්සෙතුමාහ ‘‘රූපකානි’’ච්චාදි. රූපකානි යුත්තායුත්තාදිභෙදතො යුත්තරූපකඅයුත්තරූපකාදිභෙදෙන බහූනි එව හොන්ති, තානි රූපකානි එත්ථෙව රූපකෙ අන්තොගධානි. ඉති තස්මා කාරණා තානි විසුං න වුත්තානි. අන්තො මජ්ඣෙ ගධානි පවත්තානීති විග්ගහො.

221. 为了表明“还有其他譬喻”，（作者）说了“譬喻”等（偈颂）。譬喻根据恰当、不恰当等差别，分为恰当譬喻、不恰当譬喻等多种。那些譬喻都已包含在此（处所论的）譬喻之中。因此，它们未被单独讲述。其（复合词antogadhāni的）分解是：“在内部被包含，在中间发生”。

‘‘සිතපුප්ඵුජ්ජලං ලොල-නෙත්තභිඞ්ගං තවානනං;

කස්ස නාම මනො ධීර, නාකඩ්ඪති මනොහර’’න්ති.

“哦，智者！你那迷人的脸庞，因洁白的花朵（般的微笑）而明亮，因游移的眼睛（般的）蜜蜂而生动，究竟有谁的心能不被它吸引呢？”

එත්ථ පුප්ඵභිඞ්ගානං අඤ්ඤමඤ්ඤයුත්තත්තා යුත්තරූපකං නාම.

此处，因花与蜜蜂彼此相称，故称“恰当譬喻”。

හෙ ධීර සිතපුප්ඵුජ්ජලං මන්දහසිතසඞ්ඛාතෙහි කුසුමෙහි විජොතන්තං ලොලනෙත්තභිඞ්ගං මනොහරං තවානනං කස්ස නාම මනො නාකඩ්ඪතීති. ඉමස්ස පටිපක්ඛතො අයුත්තරූපකං වෙදිතබ්බං.

“哦，智者！你那迷人的脸庞，因被称为‘柔和微笑’的花朵而闪耀，（并有着）游移的眼睛（般的）蜜蜂，有谁的心能不被它吸引呢？”与此相反的，当知为不恰当譬喻。

222.

222.

චන්දිමා’කාසපදුම-මිච්චෙතං ඛණ්ඩරූපකං;

දුට්ඨ’මම්භොරුහවනං, නෙත්තානි’ච්චාදි සුන්දරං.

“‘月亮是天空之莲’，这是一个有缺陷的残缺譬喻；而‘眼睛是莲花林’等（说法）则是优美的。”

222. රූපකස්ස විරොධාවිරොධො උපමායමිවො’හිතුං සක්කාති උපලක්ඛෙති ‘‘චන්දිමා’’ඉච්චාදිනා. එත්ථ ආකාසස්ස තළාකෙ රූපිතෙ චන්දස්ස පදුමත්තං රූපකං යුත්තන්ති එතං [Pg.224] ඛණ්ඩරූපකං දුට්ඨං, ‘‘අම්භොරුහවනං නෙත්තානි’’ච්චාදි තු වචනභෙදෙපි සුන්දරං.

222. （作者）以“月亮”等（偈颂）来指明，譬喻的矛盾与否可以像在明喻中一样被推断。此处，若将天空比喻为湖泊，则月亮为莲花之喻是恰当的，（但由于前者未被言明，）故此为有缺陷的残缺譬喻。而“眼睛是莲花林”等说法，即使数量有别，依然是优美的。

222. රූපකෙ දොසාදොසං උපමායං විය පරිකප්පෙත්වා ගහෙතබ්බන්ති උපදිසන්තො ආහ ‘‘චන්දිමි’’ච්චාදි. ‘‘චන්දිමා චන්දො ආකාසපදුම’’න්ති එතං ඛණ්ඩරූපකං ආකාසස්ස තළාකත්තෙන අනිරූපිතත්තා ඛණ්ඩරූපකං නාම. දුට්ඨං ඛණ්ඩිතොපමා විය දොසදුට්ඨං නාම. ‘‘අම්භොරුහවනං නීලුප්පලවනං නෙත්තානී’’තිආදිකං උපමානොපමෙය්‍යානං වචනනානත්තෙපි සුන්දරමෙව.

222. 为了教导应当像在明喻中那样，通过构想来理解譬喻的优点与缺点，他说了“月亮”等。“月亮，月亮是天空的莲花”，这是残缺譬喻(khaṇḍarūpaka)，因为天空未被描绘为池塘，故称残缺譬喻。有缺陷的，就像残缺的明喻一样，被称为“因缺陷而有瑕疵”。“莲林，青莲林，是眼睛”等，虽然喻体与喻依的数量不同，却依然优美。

223.

223.

පරියන්තො විකප්පානං, රූපකස්සො’පමාය ච;

නත්ථි යං තෙන විඤ්ඤෙය්‍යං, අවුත්ත’මනුමානතො.

譬喻和明喻的种类没有穷尽；因此，未说的部分应通过推论来理解。

223. කිමෙත්තකා එවොපමාරූපකභෙදා? නෙති පරිදීපෙන්තො අවුත්තං අතිදිසති ‘‘පරියන්තො’’ඉච්චාදිනා. රූපකස්ස උපමාය ච විකප්පානං පභෙදානං පරියන්තො අවසානං නත්ථි යං යස්මා කාරණා, තෙන කාරණෙන අවුත්තං ඉහානුපාතං විකප්පජාතං සබ්බවිකප්පබ්‍යාපකසාමඤ්ඤලක්ඛණානුගතරූපකවිකප්පානුසාරෙන විඤ්ඤෙය්‍යං. කස්මා? අනුමානතො යථාවුත්තවිකප්පසඞ්ඛාතලිඞ්ගතො අවුත්තසෙසරූපකාවගමසඞ්ඛාතෙන අනුමානඤාණෙනාති අත්ථො.

223. 明喻和譬喻的分类就只有这些吗？并非如此。为了阐明这点，他用“没有穷尽”等词语来类推未说的部分。因为譬喻和明喻的各种变化与分类没有穷尽，所以，那些未说的、此处未包含的种类，应当根据遵循普遍共相的譬喻变化规律来理解。为何如此？因为可以通过推论，即凭借以已说的各种变化为标记的推论智，来理解未说的其余譬喻，这就是其含义。

223. ඉදානි ඉමෙසමෙව උපමාරූපකානං අවුත්තානන්තභෙදො වුත්තානුසාරෙනෙව ඤාතබ්බොති දස්සෙතුමාහ ‘‘පරියන්තො’’ඉච්චාදි. රූපකස්ස ච රූපකාලඞ්කාරස්ස ච උපමාය ච උපමාලඞ්කාරස්ස ච විකප්පානං විවිධාකාරෙන කප්පිතපක්ඛානං පරියන්තො කොටි යං යස්මා නත්ථි, තෙන කාරණෙන අවුත්තං ඉමස්මිං සුබොධාලඞ්කාරෙ අවුත්තපක්ඛං සමූහං අනුමානතො අනුමානඤාණෙන විඤ්ඤෙය්‍යන්ති. උපමාරූපකානං සකලමවුත්තපක්ඛං බ්‍යාපෙත්වා ඨිතං සාමඤ්ඤලක්ඛණං අනතික්කමිත්වා වුත්තෙහි තෙහි තෙහි පක්ඛසඞ්ඛාතෙහි ලිඞ්ගෙහි [Pg.225] සිද්ධානුමානඤාණෙන සාමඤ්ඤලක්ඛණෙ අන්තොගධානමනුත්තරූපකසඞ්ඛාතානුමෙය්‍යානං අවබොධො සක්කාති අධිප්පායො. රූපකස්ස පන උපමන්තොගධත්තා උපමාය නිද්දිට්ඨදොසාදොසං ද්වින්නමපි උත්තානුත්තපක්ඛස්ස සාධාරණං හොති.

223. 现在，为了说明这些明喻和譬喻的无数未说分类，应当依照已说的内容来理解，他说了“没有穷尽”等。因为譬喻与譬喻庄严、明喻与明喻庄严的各种构想分类没有穷尽、没有极限，因此，在这《善解庄严论》(Subodhālaṅkāra)中，未说的方面应当通过推论，即以推论智来理解。其意趣是：通过已说的那些方面为标记，凭借已成立的推论智，在不超越涵盖明喻和譬喻所有未说方面的共相的情况下，可以理解包含在共相中那些被称为未说喻类的待推论对象。再者，由于譬喻包含在明喻之中，因此为明喻所指出的功过，对于两者已说和未说的方面是共通的。

224.

224.

පුනප්පුනමුච්චාරණං, ය’මත්ථස්ස පදස්ස ච;

උභයෙසඤ්ච විඤ්ඤෙය්‍යා, සා’ය’මාවුත්ති නාමතො.

对意义、词语，以及对二者的反复言说，当知此在名相上是“复述”。

224. ආවුත්තිමධිකිච්චාහ ‘‘පුන’’ඉච්චාදිනා. අත්ථස්ස අභිධෙය්‍යස්ස පදස්ස සද්දස්ස ච උභයෙසං අත්ථපදානඤ්ච පුනප්පුනං භිය්‍යො භිය්‍යො යං උච්චාරණං, සායං තිවිධා නාමතො ආවුත්ති විඤ්ඤෙය්‍යා, උච්චාරණවසෙන ආ පුනප්පුනං වත්තනමාවුත්තීති.

224. 关于复述，他用“反复”等词来说明。对意义（即所指）、词语（即声音），以及意义与词语二者，一次又一次、一再地言说，当知此在名相上是三种复述。依据言说的方式，反复叙述即是“复述”。

224. ඉදානි ආවුත්තිං දස්සෙති ‘‘පුනප්පුනෙ’’ච්චාදිනා. අත්ථස්ස සද්දාභිහිතඅත්ථස්ස ච පදස්ස ච උභයෙසං අත්ථපදානඤ්ච යං පුනප්පුනුච්චාරණං, සා අයං තිවිධා නාමතො ආවුත්ති ඉති විඤ්ඤෙය්‍යා. පුනප්පුනෙති එතදබ්‍යයං ක්‍රියාබාහුල්‍යෙ වත්තතෙ. උච්චාරණවසෙන ආ පුනප්පුනං වත්තනමාවුත්ති.

224. 现在，他用“反复”等词来说明复述。对意义（即由词语所表达的意义）、对词语，以及对意义与词语二者，凡是反复言说，当知此在名相上即是三种复述。“反复”（punappunaṃ）这个不变词用于表示动作的频繁发生。依据言说的方式，反复叙述即是“复述”。

අත්ථාවුත්ති

义复述

225.

225.

මනො හරති සබ්බෙසං, ආදදාති දිසා දස;

ගණ්හාති නිම්මලත්තඤ්ච, යසොරාසි ජිනස්ස’යං.

胜者名望聚，摄取众人心，声扬十方界，亦得无垢性。

225. උදාහරති ‘‘මනො’’ඉච්චාදි. ජිනස්ස අයං යසොරාසි සබ්බෙසං ජනානං මනො චිත්තං හරති, දස දිසා ආදදාති සබ්බදා තංවිසයත්තා, නිම්මලත්තං නිම්මලභාවං ගණ්හාති, එත්ථ ගහණලක්ඛණස්ස අත්ථස්ස අනෙකෙහි පරියායවචනෙහි ආවත්තිතත්තා අයං අත්ථාවුත්ති.

225. 举“心”等（偈颂）为例。这位胜者之名望聚，摄取一切众生之心，亦摄取十方——因其恒常是所缘境，并获得无垢之性。在此，‘摄取’之义，以多种同义词反复阐述，故此为义复述。

225. උදාහරති [Pg.226] ‘‘මනො හරති’’ච්චාදිනා. ජිනස්ස අයං යසොරාසි සබ්බෙසං සත්තානං මනො චිත්තං හරති ගණ්හාති, දස දිසා ආදදාති අවිසයට්ඨානාභාවතො ගණ්හාති, නිම්මලත්තඤ්ච භූතපරිසුද්ධගුණෙන නිප්ඵන්නත්තා ගණ්හාති. එත්ථ ‘‘ගණ්හාතී’’ති එකස්සෙවත්ථස්ස ‘‘හරති, ආදදාති, ගණ්හාතී’’ති අඤ්ඤෙහි පරියායවචනෙහි ආවත්තිතත්තා අයමත්ථාවුත්ති නාම. නිග්ගතො මලෙහීති ච, තස්ස භාවොති ච, යසසො රාසිඉති ච විග්ගහො.

225. 举“夺取心”等为例。这位胜者之名望聚，摄取一切有情之心，亦摄取十方——因无非其所缘之处；并因由真实清净之功德所成就而获得无垢性。在此，‘获得’此一义，以‘夺取’（harati）、‘摄受’（ādadāti）、‘获得’（gaṇhāti）等其他同义词反复阐述，故名为义复述。其解析（viggaha）为：‘离于诸垢’（Niggato malehi），故为‘无垢’（nimmala）；‘彼之状态’（tassa bhāvo），故为‘无垢性’（nimmalatta）；‘名望之积聚’（yasaso rāsi），故为‘名望聚’（yasorāsi）。

පදාවුත්ති

词复述

226.

226.

විභාසෙන්ති දිසා සබ්බා, මුනිනො දෙහකන්තියො;

විභා සෙන්ති ච සබ්බාපි, චන්දාදීනං හතා විය.

牟尼身光遍照十方，日月等光皆如被夺。

226. ‘‘විභාසෙන්ති’’ච්චාදි. මුනිනො දෙහකන්තියො සබ්බා දිසා විභාසෙන්ති විසෙසෙන දීපෙන්ති, යතො එවං තස්මා කාරණා චන්දාදීනං සබ්බාපි විභා සොභා හතා පහතා විය සෙන්ති පවත්තන්තීති පදාවුත්ති.

226. “遍照”等（偈颂）言：牟尼之身光遍照一切方，特别显明。正因如此，日月等一切光辉皆如被夺而显现。此为词复述。

226. ‘‘විභාසෙන්ති’’ච්චාදි. මුනිනො දෙහකන්තියො සබ්බා දිසා විභාසෙන්ති යස්මා විසෙසෙන පකාසෙන්ති, තස්මා චන්දාදීනං සබ්බාපි විභා කන්තියො හතා පහතා විය සෙන්ති පවත්තන්ති ච, ‘‘විභාසෙන්තී’’ති පදස්සෙව ආවත්තනතො අයං පදාවුත්ති නාම. දෙහෙ කන්තියොති වාක්‍යං.

226. “遍照”等（偈颂）言：因为牟尼之身光遍照一切方，特别显明，所以日月等一切光辉皆如被夺而显现。此乃因“vibhāsenti”（遍照）一词的复用，故称为词复述。其解析为“身上有光辉”（dehe kantiyo）。

උභයාවුත්ති

双复述

227.

227.

ජිත්වා විහරති ක්ලෙස-රිපුං ලොකෙ ජිනො අයං;

විහරත්‍යා’රිවග්ගො’යං, රාසීභූතොව දුජ්ජනෙ.

这位胜者战胜烦恼敌，安住于世间；此怨敌之众，则安住于恶人，犹如堆积成团。

227. ‘‘ජිත්වා’’ඉච්චාදි. අයං ජිනො ක්ලෙසරිපුං ජිත්වා ලොකෙ විහරති පවත්තති, අයං තෙන ජිතො අරිවග්ගො සත්තුසමූහො [Pg.227] දුජ්ජනෙ රාසීභූතො විය තතො අලද්ධප්පතිට්ඨත්තා. ‘‘විහරතී’’ති අත්ථස්ස පදානඤ්ච ආවුත්තිතො උභයාවුත්ති.

227. “战胜”等（偈颂）言：这位胜者战胜烦恼怨敌，于世间安住、行进。被他战胜的这群怨敌，即敌人群体，因无法在胜者处获得立足之地，便犹如在恶人中堆积起来。因“安住”（viharati）之义与词皆有重复，故此为双复述。

227. ‘‘ජිත්වා’’ඉච්චාදි. අයං ජිනො ක්ලෙසරිපුං ජිත්වා ලොකෙ විහරති, අයං අරිවග්ගො ක්ලෙසරිපුසමූහො දුජ්ජනෙ රාසීභූතොව විහරතීති. වාසසඞ්ඛතස්ස අත්ථස්ස ච ‘‘විහරතී’’ති පදස්ස ච පුන උච්චාරණතො අයං උභයාවුත්ති නාම හොති. ක්ලෙසො එව රිපූති ච, අරීනං වග්ගොති ච, අරාසි රාසි අභවීති ච, කුච්ඡිතො ජනොති ච වාක්‍යං.

227. “战胜”等（偈颂）言：这位胜者战胜烦恼怨敌，安住于世间；此怨敌之众，即烦恼怨敌之集合，则安住于恶人，犹如堆积成团。由于“安住”（viharati）此词及“住”（vāsa）之义的重复使用，故此为双复述。其解析为：“烦恼即怨敌”（kleso eva ripu），故为“烦恼敌”（klesaripu）；“敌之群体”（arīnaṃ vaggo），故为“敌群”（arivagga）；“非聚而成聚”（arāsi rāsi abhavi），故为“成聚”（rāsībhūta）；“可鄙之人”（kucchito jano），故为“恶人”（dujjana）。

228.

228.

එකත්ථ වත්තමානම්පි, සබ්බවාක්‍යොපකාරකං;

දීපකං නාම තඤ්චාදි-මජ්ඣන්තවිසයං තිධා.

虽现于一处，能益一切句；此名为灯喻，初中后三类。

228. දීපකං පරිදීපයමාහ ‘‘එකත්ථෙ’’ච්චාදි. එකත්ථ වාක්‍යස්සාදො මජ්ඣෙ අන්තෙ වා වත්තමානම්පි ක්‍රියාජාත්‍යාදිකං සබ්බස්ස අභිමතස්ස කස්සචි වාක්‍යස්ස ක්‍රියාකාරකසම්බන්ධාභිධායිනො පදසන්තානස්ස උපකාරකං වාක්‍යත්ථාන්වයවසෙන දීපකං නාම, දීපො විය එකදෙසෙ වත්තිතොපි සකලපදත්ථවසෙන සබ්බවාක්‍යං දීපයති පකාසෙතීති. තඤ්ච දීපකං ආදි ච මජ්ඣඤ්ච අන්තඤ්ච විසයො ගොචරො යස්ස තාදිසං තිධා ආදිදීපකං මජ්ඣදීපකං අන්තදීපකන්ති තිවිධං හොතීති අත්ථො, තම්පි ක්‍රියාදීනං වසෙන පච්චෙකං තිවිධං හොති.

228. 他以“一处”等（偈颂）阐明灯喻（Dīpaka）。在句首、句中或句末仅出现一次的动词、名词等，通过与句义的关联，对整个句子——即表达动作与作用者关系的词语系列——有所助益，故名为灯喻。犹如灯火，虽仅置于一处，却能照亮所有词义，从而显明整句。此灯喻，以其作用于句首、句中、句末而分为三类，即：初灯喻（Ādidīpaka）、中灯喻（Majjhadīpaka）、后灯喻（Antadīpaka）。此三类，依动词等（不同词类）又可各自分为三种。

228. ඉදානි දීපකාලඞ්කාරං දස්සෙති ‘‘එකත්ථෙ’’ච්චාදිනා. එකත්ථ වාක්‍යස්ස ආදිමජ්ඣාවසානෙස්වෙකස්මිං වත්තමානම්පි ක්‍රියාජාතිගුණත්තයං සබ්බවාක්‍යොපකාරකං වත්තුමිච්ඡිතක්‍රියාකාරකසම්බන්ධප්පකාසකපදසන්තානසඞ්ඛාතවාක්‍යස්ස වාක්‍යත්ථාවබොධවසෙන පයොජනං දීපකං නාම එකට්ඨානෙ [Pg.228] ඨත්වා විසයීභූතසබ්බට්ඨානගතදබ්බපකාසකපදීපසමානත්තා දීපකං නාම හොති. තඤ්ච දීපකං ආදිමජ්ඣන්තවිසයං වාක්‍යස්ස ආදිවිසයං මජ්ඣවිසයං අන්තවිසයඤ්චෙති තිධා හොති. එතෙසු එකෙකමපි ක්‍රියාජාතිගුණභෙදෙන පුනපි තිවිධං හොතීති විඤ්ඤෙය්‍යං. දීපෙතීති දීපො, පදීපො. පටිභාගත්ථෙ කප්පච්චයෙන දීපො වියාති දීපකං. වාක්‍යස්ස ආදි ච මජ්ඣඤ්ච අන්තඤ්චෙති ච, තං විසයො අස්සෙති ච වාක්‍යං.

228. 现在以“在一处”等句展示灯喻（dīpaka）。在一个语句的开头、中间或结尾处出现的行为、种类、性质三者，它们对整个语句有助益，能阐明所欲表达的行为、作者及其关系，由这些词语序列构成的语句，通过理解句义而产生作用，这称为灯喻。之所以称为灯喻，是因为它像一盏灯，立于一处，却能照亮其范围内的所有事物。此灯喻，依其作用于语句的开头、中间、结尾而有三种。应知，此三者中的每一种，又因行为、种类、性质之别而再分为三种。能照亮者是灯（dīpa），即明灯（padīpa）。在相似义上，由“ka”后缀构成，意为“如灯一般”，故为灯喻。“语句之初、中、末”，此乃其作用范围。

ආදිදීපක

句首灯喻

229.

229.

අකාසි බුද්ධො වෙනෙය්‍ය-බන්ධූනමමිතොදයං;

සබ්බපාපෙහි ච සමං-නෙකතිත්ථියමද්දනං.

佛陀为应受教化的亲友们带来了无量的兴盛，也一同摧伏了众多外道与一切恶。

229. උදාහරති ‘‘අකාසි’’ච්චාදි. බුද්ධො වෙනෙය්‍යා විනෙතබ්බායෙව බන්ධවො තෙසං අමිතමපරිමිතං උදයමභිවුද්ධිං අකාසි. න කෙවලං තමෙව, සබ්බපාපෙහි සමං එකතො අනෙකානං තිත්ථියානං මද්දනඤ්ච අකාසීති. ඉහ ‘‘අකාසී’’ති ක්‍රියාපදෙනාදිවත්තිනා සබ්බමෙව වාක්‍යං දීපයතීති ක්‍රියාදිදීපකමෙතං.

229. 举“作了”等句为例。佛陀为应受教化者，即其亲友，带来了无量、无际的增长与兴盛。不仅如此，他还一同摧伏了众多外道与一切恶。此处，动词“作了”(akāsi)位于句首而照亮全句，因此这是动词句首灯喻。

229. ‘‘අකාසි’’ච්චාදි. බුද්ධො වෙනෙය්‍යබන්ධූනං අමිතොදයං පමාණරහිතාභිවුද්ධිං අකාසි. න කෙවලං තමෙව, සමං එකක්ඛණෙ සබ්බපාපෙහි සහානෙකතිත්ථියමද්දනඤ්ච අකාසීති. වාක්‍යාදිම්හි ක්‍රියාය ඨිතත්තා ඉදං ක්‍රියාදිදීපකං නාම. අමිතො ච සො උදයො චෙති ච, අනෙකා ච තෙ තිත්ථියා චෙති ච, තෙසං මද්දනමිති ච විග්ගහො.

229. “作了”等句。佛陀为应受教化的亲友们带来了无量的兴盛，即无法衡量的增长。不仅如此，他还在同一时刻，连同一切恶一起，摧伏了众多外道。因为动词位于句首，所以这被称为动词句首灯喻。其语法分析(viggaha)是：“无量的兴盛”，“众多的外道”，以及“对他们的摧伏”。

මජ්ඣෙදීපක

句中灯喻

230.

230.

දස්සනං මුනිනො සාධු-ජනානං ජායතෙ’මතං;

තදඤ්ඤෙසං තු ජන්තූනං, විසං නිච්චොපතාපනං.

对善人而言，得见牟尼，生起不死甘露；然于其他众生，则生起恒常折磨的毒药。

230. ‘‘දස්සන’’මිච්චාදි. [Pg.229] මුනිනො දස්සනං සාධුජනානං අමතං නිබ්බානං නාම ජායතෙ අමතස්ස සාධනතො, තෙහි සාධුජනෙහි අඤ්ඤෙසං ජන්තූනං නිච්චමුපතාපෙතීති නිච්චොපතාපනං විසං ජායතෙ, තස්මිං මනොපදොසස්ස විසසදිසත්තා නිරයාදිදුක්ඛාවහභාවතොති. ක්‍රියාමජ්ඣදීපකමෙතං.

230. “见”等句。对善人而言，得见牟尼，生起名为涅槃的不死境，因为这是证得不死的途径。而对那些善人之外的其他众生，则生起恒常折磨的毒药，因为它恒常地折磨。于此，由于心的败坏有如毒药，会带来地狱等痛苦。这是动词句中灯喻。

230. ‘‘දස්සන’’මිච්චාදි. මුනිනො දස්සනං සාධුජනානං අමතං අමතසඞ්ඛාතනිබ්බානස්ස එකන්තකාරණත්තා කාරියොපචාරෙන අමතං භූතං ජායතෙ, තදඤ්ඤෙසං තෙහි සාධුජනෙහි අඤ්ඤෙසං ජන්තූනං තු නිච්චොපතාපනං සතතමුපතාපකරණතො විසං ජායතෙ විසතුල්‍යපටිඝකාරණත්තා කාරියොපචාරෙන විසං භවතීති. ඉදං ක්‍රියාය මජ්ඣෙ ඨිතත්තා ක්‍රියාමජ්ඣදීපකං. සාධවො ච තෙ ජනා චෙති ච, තෙහි අඤ්ඤෙති ච වාක්‍යං.

230. “见”等句。对善人而言，得见牟尼，生起不死境，因为这是名为“不死”的涅槃的唯一原因，故通过“以果喻因”的转喻(kāriyopacāra)，它生起为不死境。然而，对那些善人之外的其他众生，则生起毒药，因为它不断造成折磨，并且是产生如毒药般嗔恚的原因，故通过“以果喻因”的转喻，它成为毒药。此乃因动词位于句中，故为动词句中灯喻。其语法分析是：“善的那些人”，以及“他们之外的”。

අන්තදීපක

句末灯喻

231.

231.

අච්චන්තකන්තලාවණ්‍ය-චන්දාතපමනොහරො;

ජිනානනින්දු ඉන්දු ච, කස්ස නා’නන්දකො භවෙ.

极其可爱、美丽，如月光般怡人的胜者月容与月亮，对谁不生欢喜呢？

231. ‘‘අච්චන්තෙ’’ච්චාදි. අච්චන්තං කන්තං මනුඤ්ඤං ලාවණ්‍යං පියභාවො, තමෙව, තමිව වාචන්දාතපො චන්දිකා, තෙන මනොහරො ජිනානනින්දු ඉන්දු චන්දො ච කස්ස ජනස්ස ආනන්දකො න භවතීති. ක්‍රියාන්තදීපකං.

231. “极其”等。极其可爱、可意、美丽、亲爱的状态，那正是，或如同月光、月辉，因此，胜者的月容，以及月亮，对何人不令人欢喜呢？这是动词句末灯喻。

231. ‘‘අච්චන්ති’’ච්චාදි. අච්චන්තකන්තලාවණ්‍යචන්දාතපමනොහරො අතිසයෙන මනුඤ්ඤපියභාවසඞ්ඛාතවිලාසනාමකෙන චන්දකිරණෙන, නො චෙ, අතිසයෙන මනුඤ්ඤපියතාසඞ්ඛාතවිලාසසදිසෙන චන්දකිරණෙන මනොහරො ජිනානනින්දු සම්බුද්ධස්ස මුඛචන්දො ච ඉන්දු ච පකතිචන්දො ච කස්ස ආනන්දකො න භවෙ. ඉදං ක්‍රියාය අන්තෙ ඨිතත්තා ක්‍රියාන්තදීපකං නාම. අන්තං අතික්කන්තන්ති ච, තඤ්ච තං කන්තඤ්චෙති ච, [Pg.230] ලවණස්ස භාවො ලාවණ්‍යං, මධුරභාවො, තංසදිසත්තා අච්චන්තකන්තඤ්ච තං ලාවණ්‍යඤ්චාති ච, චන්දස්ස ආතපො කිරණොති ච, අච්චන්තකන්තලාවණ්‍යමෙව චන්දාතපොති ච, චන්දපක්ඛෙ අච්චන්තකන්තලාවණ්‍යමිව ච සො චන්දාතපො චාති ච, තෙන මනොහරොති ච, ජිනානනමෙව ඉන්දූති ච වාක්‍යං. ඉමිනා ක්‍රියාදීපකත්තයෙනෙව අවුත්තජාතිදීපකගුණදීපකානිපි ඤාතබ්බානි.

231. “极其”等。以名为‘魅力’(vilāsa)，即极其可意与亲爱之情的月光，或者以如同名为‘魅力’，即极其可意与亲爱之情的月光，而令人心醉的胜者月容——即正等觉者的月面，以及月亮——即自然的月亮，对谁不令人欢喜呢？这因为位于动词之末而被称为动词句末灯喻。〔其词语分析如下：〕“超越其限”；以及“彼与彼皆可爱”；以及“盐的状态是‘美丽’(lāvaṇya)，即甜美之态”；以及“因与其相似，故是极其可爱与美丽”；以及“月亮的光即是光线”；以及“极其可爱与美丽本身即是月光”；以及“在月亮方面，那月光也如同极其可爱与美丽”；以及“因此而令人心醉”；以及“胜者之面即是月亮”等句。通过这三种动词灯喻，也应了知未言说的种类灯喻与功德灯喻。

මාලාදීපක

鬘灯

232.

232.

හොතා’විප්පටිසාරාය,සීලං පාමොජ්ජහෙතු සො;

තං පීතිහෙතු, සා චා’යං,පස්සද්ධාදිපසිද්ධියා.

持戒为无悔，无悔则生悦；由悦而生喜，依喜得轻安。

232. ආදිදීපකාදීසුපි තෙසු පයොගක්කමෙන පකාරන්තරමත්ථීති වදති ‘‘හොති’’ච්චාදි. සීලං පඤ්චසීලාදිකං, අවිප්පටිසාරාය පච්ඡානුතාපාභාවාය හොති, සො අවිප්පටිසාරො පාමොජ්ජස්ස උප්පන්නමත්තාය පීතියා හෙතු හොති, තං පාමොජ්ජං පීතියා බලවභූතාය හෙතු හොති, සා චායං පීති පස්සද්ධාදීනං පස්සද්ධිසුඛාදීනං පසිද්ධියා නිප්ඵත්තියා හොතීති යොජනීයං.

232. 在初灯(ādidīpaka)等中，依其运用次第亦有其他种类，故说“是(hoti)”等。戒，即五戒等，是为了无悔，即没有后悔。那无悔是悦(pāmojja)之因，即初生之喜(pīti)。那悦是强盛之喜的因。而这喜是为了轻安等，即轻安、乐等的成就，即圆满，应如此连接。

232. ඉදානි නවසු දීපකෙසු පයොගවිසෙසෙන සාධෙතබ්බෙ අඤ්ඤප්පකාරෙ දස්සෙති ‘‘හොති’’ච්චාදිනා. සීලං සුරක්ඛිතං පඤ්චඞ්ගදසඞ්ගාදිසීලං අවිප්පටිසාරාය හොති, සො අවිප්පටිසාරො පාමොජ්ජහෙතු හොති උප්පන්නමත්තාය තරුණපීතියා කාරණං භවති, තං පාමොජ්ජං පීතිහෙතු බලවපීතිකාරණං හොති, සා අයඤ්ච පීති පස්සද්ධාදිපසිද්ධියා කායපස්සද්ධිචිත්තපස්සද්ධිආදීනං සිද්ධියා හෙතු හොති. න විප්පටිසාරො අවිප්පටිසාරො, නසද්දො පසජ්ජපටිසෙධෙ වත්තතෙ. පමුදිතස්ස භාවොති ච, තස්ස හෙතූති [Pg.231] ච, පස්සද්ධි ආදි යෙසං සුඛාදීනන්ති ච, තෙසං පසිද්ධීති ච විග්ගහො.

232. 现在，在九种灯(dīpaka)中，为示以特殊运用可成就其他种类，故说“是(hoti)”等。善护持的戒，即五支戒、十支戒等，是为了无悔。那无悔是悦(pāmojja)之因，即刚生起的、初生的喜(pīti)之因。那悦是喜之因，即强盛之喜的因。而这喜是轻安等成就的原因，即身轻安、心轻安等的成就。“无悔(avippaṭisāro)”即“非后悔(na vippaṭisāro)”，“不(na)”字用于遮止性否定。其语法分析(viggaha)为：‘喜悦者的状态’，‘它的原因’，‘轻安是其开端，即安乐等’，以及‘它们的成就’。

233.

233.

ඉච්චා’දිදීපකත්තෙපි, පුබ්බං පුබ්බමපෙක්ඛිනී;

වාක්‍යමාලා පවත්තාති, තං මාලාදීපකං මතං.

如此，即使是初灯，但因语句之鬘前后相望、延续不断，故被视为鬘灯。

233. කිමිදං තව පකාරන්තරමිච්චාහ ‘‘ඉච්චාදි’’ච්චාදි. ඉච්චෙවමිමං යං තං මාලාදීපකං මතං. නනු ක්‍රියාදිදීපකමෙතමිච්චාහ ‘‘ආදිදීපකත්තෙපී’’ති. යජ්ජප්‍යාදිදීපකමෙතං පුබ්බං පුබ්බං වාක්‍යං ‘‘හොතාවිප්පටිසාරාය සීල’’න්තිආදිකං අපෙක්ඛිනී අපෙක්ඛමානා වාක්‍යානං යථාවුත්තානං මාලා පරම්පරා පවත්තාති. තං යථාවුත්තං මාලාදීපකං මතං, නාදිදීපකන්ති.

233. （问：）“为何说这是另一种类型呢？”（答：）以“如此(iccā)”等偈颂回答。此偈颂即被视为鬘灯。（问：）难道这不是动词初灯吗？（答：）以“即使是初灯”回答。即使这是初灯，但前一个接一个的句子，例如“戒为无悔”等，都相互关联，如是所说的语句之鬘，即其前后相续得以展开。那如是所说的被称为鬘灯，而非初灯。

233. ‘‘ඉච්චාදි’’ච්චාදි. ආදිදීපකත්තෙපි ක්‍රියාදිදීපකභාවෙ සතිපි වාක්‍යමාලා අනෙකවාක්‍යෙන සම්බජ්ඣමානා පරම්පරා පුබ්බං පුබ්බං ‘‘හොතාවිප්පටිසාරායා’’තිආදිකං වාක්‍යං අපෙක්ඛිනී පවත්තා. ඉති ඉදං අනන්තරගතප්පකාරං දීපකං ‘‘මාලාදීපක’’න්ති මතන්ති. ආදිම්හි දීපකමිති ච, විසයොපචාරෙන ආදි ච තං දීපකඤ්චාති ච, මාලා එව දීපකමිති ච වාක්‍යං.

233. “如此(iccā)”等。即使是初灯，即使具有动词初灯的性质，但语句之鬘由多个语句相互连接，前后相继，依赖于前一个接一个的句子，例如“为无悔”等，而得以延续。因此，这紧接其后的灯(dīpaka)类型，被认为是“鬘灯”。其语法分析为：‘在开头是灯’；以及通过转喻，‘开头即是灯’；以及‘鬘本身即是灯’。

234.

234.

අනෙනෙව පකාරෙන, සෙසානමපි දීපකෙ;

විකප්පානං විධාතබ්බා-නුගතී සුද්ධබුද්ධිභි.

以同样的方式，在其余的灯(dīpaka)中，各种变体的理解，应由具清净智慧者完成。

234. අවුත්තෙ දීපකවිකප්පෙ අතිදිසන්තො නිගමෙති ‘‘අනෙනි’’ච්චාදිනා. අනෙනෙව අනන්තරා වුත්තෙන පකාරෙන විධිනා දීපකෙ දීපකවිසයෙ සෙසානමවුත්තානං විකප්පානං ජාත්‍යාදිදීපකාදිභෙදානං අනුගති අවබොධො සුද්ධබුද්ධිභි පරිසුද්ධමතීහි කවීහි විධාතබ්බා කාතබ්බාති.

234. （作者）通过“以此(anena)”等总结，并类推至未述及的灯喻(dīpaka)的诸种变化。以这同样的方式，即以上文所述的方式与方法，在灯喻的范畴内，其余未述及的变化，即种类初灯喻(jātyādidīpaka)等差别，其理解与领悟，应由具清净智慧、心意纯净的诗人们(kavi)完成。

234. ඉදානි අවුත්තදීපකානිපි අතිදිසති ‘‘අනෙනෙවි’’ච්චාදිනා. අනෙනෙව පකාරෙන යථාවුත්තදීපකප්පකාරෙන දීපකෙ දීපකවිසයෙ සෙසානං අපි විකප්පානං අවුත්තජාතිදීපකගුණදීපකසඞ්ඛාතානං [Pg.232] පක්ඛානං ජාත්‍යාදිදීපකගුණාදිදීපකාදීනං ඡන්නං මාලාදීපකානඤ්ච අනුගති අවබොධො සුද්ධබුද්ධිභි කවීහි විධාතබ්බා වුත්තානුසාරෙනෙව කාතබ්බා. විසෙසතො අසඞ්කරතො කප්පීයන්තීති ච, සුද්ධා බුද්ධි යෙසන්ති ච වාක්‍යං.

234. 现在，亦以“以此(anena)”等，类推至未述及的灯喻。以这同样的方式，即如前所述的灯喻类型的方式，在灯喻的范畴内，对于其余的变化，即被称为未述及的种类灯喻、功德灯喻的方面，以及种类初灯喻、功德初灯喻等六种鬘灯喻，其理解与领悟，应由具清净智慧的诗人们，依照已述及的内容来完成。其文句分析为：‘因其被特别地、不混淆地加以分别，故为变体(vikappa)’，以及‘他们具有清净智慧(suddhabuddhi)’。

235.

235.

විසෙසවචනිච්ඡායං,නිසෙධවචනං තු යං;

අක්ඛෙපො නාම සො’යඤ්ච,තිධා කාලප්පභෙදතො.

在想要表达特殊之处时，那否定之语，被称为驳斥(akkhepa)；此亦依时间之分有三种。

235. අක්ඛෙපමුපක්ඛිපති ‘‘විසෙසි’’ච්චාදිනා. විසෙසස්ස යස්ස කස්සචි වචනිච්ඡායං යං නිසෙධස්ස පටිසෙධස්ස වචනං වුත්ති, සො අක්ඛෙපො නාම අක්ඛිපනං පටිසෙධොති කත්වා. සොයමක්ඛෙපො ච කාලප්පභෙදතො අතීතාදිතො තිධා තිප්පකාරො.

235. （作者）通过“特殊(visesa)”等，引入驳斥(akkhepa)。在想要表达任何特殊之处时，那否定之语，即禁止之语，被称为驳斥，因为它是一种驳斥、一种禁止。此驳斥依时间之分，即依过去等，有三种类型。

235. ඉදානි අක්ඛෙපං දස්සෙති ‘‘විසෙසෙ’’ච්චාදිනා. විසෙසවචනිච්ඡායං තු යස්ස කස්සචි පදත්ථවිසෙසස්ස කථනිච්ඡාය එව යං නිසෙධවචනං පටිසෙධවචනං අත්ථි, සො පටිසෙධො අක්ඛෙපො නාම අක්ඛෙපාලඞ්කාරො නාම. අයඤ්ච අක්ඛෙපො කාලප්පභෙදතො අතීතාදිකාලවිසෙසෙන තිධා හොති. විසෙසස්ස කස්සචි වචනන්ති ච, තස්මිං ඉච්ඡාති ච, නිසෙධස්ස පටිසෙධස්ස වචනමිති ච, අක්ඛිපනං පටික්ඛිපනන්ති ච, කාලස්ස ක්‍රියාය වා පභෙදොති ච වාක්‍යං.

235. 现在，（作者）通过“特殊(visesa)”等，说明驳斥(akkhepa)。在想要表达任何词义上的特殊之处时，那否定之语，即禁止之语，就是驳斥，被称为驳斥修辞(akkhepālaṅkāra)。此驳斥依时间之分，即依过去等时间之别，有三种。其文句分析为：“表达某个特殊之处”，“于此之欲求”，“否定之语，即禁止之语”，“驳斥，即拒绝”，以及“时间或行为的区分”。

236.

236.

එකාකී’නෙකසෙනං තං, මාරංසවිජයීජිනො;

කථං ත’මථ වා තස්ස, පාරමීබලමීදිසං.

独自一人，胜者战胜了那有众多军队的魔罗(Māra)，这怎么可能呢？然而，他的波罗蜜之力就是如此。

අතීතක්ඛෙපො.

过去驳斥。

236. ‘‘එකාකි’’ච්චාදි. සො ජිනො එකාකී එකො සමානො අනෙකසෙනං තං මාරං විජයි පරාජෙසි, තං කථං යුජ්ජතෙ. [Pg.233] අථ වා කිං න යුජ්ජතෙ, යතො තස්ස ජිනස්ස පාරමී සමතිංසවිධා පාරමිතා එව බලං ඊදිසං යාදිසං තස්ස විජයකාරණන්ති. එත්ථ එකාකිත්තකාරණසාමත්ථියා මාරවිජයායොගබුද්ධි ‘‘සසෙනං මාරං විජිතවාති කථං යුජ්ජතී’’ති එවමාකාරා අතීතා අක්ඛිත්තාති අතීතක්ඛෙපොයං.

236. “独自一人”等。那位胜者独自一人，孤身一人，战胜了那有众多军队的魔罗，征服了他，这如何能说得通呢？或者说，为何不能说得通呢？因为那位胜者的力量就是三十种波罗蜜，正是这种力量成为他胜利之因。在此，由于他是独自一人，“如何能战胜有军队的魔罗”这种关于征服魔罗的不合逻辑的想法，因其关乎一件过去之事而被驳斥，故此为过去驳斥。

236. ඉදානි උදාහරති ‘‘එකාකි’’ච්චාදිනා. ස ජිනො සො සබ්බඤ්ඤූ එකාකී අසහායො අදුතියො අනෙකසෙනං තං මාරං විජයී අජිනීති, තං කථං යුජ්ජති. අථ වා යුජ්ජතෙව, තස්ස ජිනස්ස පාරමීබලං සමතිංසපාරමීබලං සමතිංසපාරමීතාසඞ්ඛතසෙනා ඊදිසමීදිසාති. බුද්ධස්ස අදුතියභාවඤ්ච මාරස්ස සපරිවාරභාවඤ්ච නිස්සාය කස්සචි උප්පන්නා ‘‘එකාකිනා කථමනෙකසෙනො මාරො ජිතො’’ති විපරීතබුද්ධි අතීතමාරවිජයවිසයත්තා අතීතා හොති, ‘‘තස්ස පාරමීබලං ඊදිස’’න්ති අත්ථවිසෙසස්ස කථනිච්ඡාය ‘‘අථ වා’’ති නිද්දිට්ඨපටිසෙධවචනෙන අක්ඛිත්තන්ති අතීතස්ස අක්ඛෙපනතො අතීතක්ඛෙපො නාම.

236. 现在以“独自一人”等（偈颂）来举例。那位胜者，那位一切知者，独自一人，无有协助，无有同伴，战胜、征服了拥有众多军队的魔罗，这如何说得通呢？或者说，这确实说得通，因为那位胜者的波罗蜜之力，三十波罗蜜之力，即名为三十波罗蜜的军队，就是如此。基于佛陀的无有同伴与魔罗的有眷属，某人升起了“独自一人如何能战胜有众多军队的魔罗”这样的颠倒之智。此颠倒之智，因其主题是过去降伏魔罗之事，故而是“过去的”；为了说明“他的波罗蜜之力就是如此”这一特殊意义，它被“或者说”这一所指的驳斥之语所驳斥。由于驳斥了过去之事，故名为“过去驳斥”。

237.

237.

කිං චිත්තෙ’ජාසමුග්ඝාතං,අප්පත්තො’ස්මිති ඛිජ්ජසෙ;

පණාමො නනු සොයෙව,සකිම්පි සුගතෙ කතො.

心啊，为何因“我未达渴爱(ejā)之拔除”而苦恼？难道向善逝仅作一次礼敬，那礼敬本身不就是（渴爱的）拔除吗？

වත්තමානක්ඛෙපො.

当下驳斥。

237. ‘‘කිං චිත්තෙ’’ච්චාදි. චිත්ත එජාය තණ්හාය සමුග්ඝාතං සබ්බථා අප්පවත්තිං අප්පත්තොස්මීති කිං ඛිජ්ජසෙ, තුච්ඡො තව ඛෙදො. සුගතෙ සකිම්පි එකවාරම්පි කතො පණාමො සොයෙව තණ්හාය සමුග්ඝාතොයෙව නනු එකන්තකාරණත්තා තස්සාති වත්තමානක්ඛෙපොයං වත්තමානස්ස ඛෙදස්සාක්ඛිතත්තා.

237. “心啊，为何”等。心啊，你为何因“我尚未达到对渴爱(ejā)，即渴爱(taṇhā)的拔除、完全不生起”而苦恼？你的忧愁是徒劳的。即使只向善逝作一次礼敬，那礼敬本身难道不就是对渴爱的拔除吗？因为它是其绝对之因。此为“当下驳斥”，因其驳斥了当下的苦恼。

237. ‘‘කිං චිත්තෙ’’ච්චාදි. [Pg.234] හෙ චිත්ත එජාසමුග්ඝාතං එජාසඞ්ඛතාය තණ්හාය සමුච්ඡෙදපහානං අප්පත්තොස්මීති කිං ඛිජ්ජසෙ, තුච්ඡො තව ඛෙදො. තථා හි සුගතෙ බුද්ධවිසයෙ සකිම්පි කතො පණාමො සොයෙව නනු තණ්හාසමුච්ඡෙදස්ස එකන්තකාරණත්තා කාරණකාරියානමභෙදබුද්ධියා සො එජාසමුග්ඝාතොයෙව කිං න භවති, භවත්‍යෙව. ‘‘පණාමො’’ත්‍යාදිවිසෙසකථනාධිප්පායෙන ‘‘කිං ඛිජ්ජසෙ’’ති චිත්තස්ස වත්තමානඛෙදස්ස පටිසෙධිතත්තා අයං වත්තමානක්ඛෙපො නාම. එජාය සමුග්ඝාතොති වාක්‍යං.

237. “心啊，为何”等。喂，心啊！你为何因“我尚未达到渴爱(ejā)的拔除”——即对名为渴爱的渴爱(taṇhā)的断灭与舍弃——而苦恼呢？你的苦恼是徒劳的。确实，对于善逝，即佛陀的境界，即使只作一次礼敬，那礼敬难道不就是断灭渴爱的绝对之因吗？以因果无别之智，那礼敬本身难道不就是渴爱的拔除吗？确实如此。由于以“礼敬”等特别说明为意趣，通过“你为何苦恼”这句话驳斥了心的当下之苦恼，因此这被称为“当下驳斥”。此处的文句是“渴爱的拔除”。

238.

238.

සච්චං න තෙ ගමිස්සන්ති, සිවං සුජනගොචරං;

මිච්ඡාදිට්ඨිපරික්කන්ත-මානසා යෙ සුදුජ්ජනා.

彼等实不能到达，善人所行之吉祥（境）；彼等是极恶之人，其心为邪见所制。

අනාගතක්ඛෙපො.

未来驳斥。

238. ‘‘සච්ච’’මිච්චාදි. සුජනගොචරං සිවං සන්තිපදං තෙ සච්චං නියතං න ගමිස්සන්ති. යෙ මිච්ඡාදිට්ඨියා සස්සතාදිකාය පරික්කන්තං අභිභූතං මානසං චිත්තං යෙසං තාදිසා සුට්ඨු අතිසයෙන දුජ්ජනාති යොජනීයං. අයමනාගතක්ඛෙපො භාවිනො ගමනස්සාක්ඛිත්තත්තා.

238. “真实”等。他们确实、决定性地不会到达善人所行之处、吉祥的寂静之境。那些心被常见(sassatadiṭṭhi)等邪见所征服、压倒的人，是极其恶劣之人，应如此连结（文义）。此乃“未来驳斥”，因其驳斥了未来的到达。

‘‘ජීවිතාසා බලවතී, ධනාසා දුබ්බලා මම;

ගච්ඡ වා තිට්ඨ වා කන්ත, මමාවත්ථා නිවෙදිතා’’ති.

“我求生之欲甚强，求财之欲甚弱；爱人啊，你或去或留，我之状况已告知。”

අයමනාදරක්ඛෙපොති එවමාදයො තු තබ්භෙදායෙවාති උපෙක්ඛිතා.

此乃“不顾驳斥”，此等（驳斥）亦仅为其（前述驳斥的）类别，故被忽略了。

238. ‘‘සච්ච’’මිච්චාදි. සුජනගොචරං සාධූනං විසයගතං සිවං සන්තිපදං තෙ සච්චමෙකන්තෙන න ගමිස්සන්ති. කෙ? යෙ මිච්ඡාදිට්ඨිපරික්කන්තමානසා සුදුජ්ජනා, තෙයෙවාති. ‘‘මිච්ඡාදිට්ඨී’’තිආදිවිසෙසස්ස කථනාධිප්පායෙන ‘‘තෙ න ගමිස්සන්තී’’ති තිත්ථියානං භාවිනො නිබ්බානගමනස්ස බුද්ධියා පටිසිද්ධත්තා [Pg.235] අයං අනාගතක්ඛෙපො නාම. මිච්ඡා විපරීතා ච සා දිට්ඨි චාති ච, තාය පරික්කන්තං මානසං යෙසන්ති ච වාක්‍යං.

238. “真实”等。他们绝然不会到达善人所行、贤者所至的吉祥、寂静之境。是何人呢？即那些心为邪见所制的极恶之人。以“邪见”等特别说明为意趣，通过“他们不会到达”这句话，驳斥了外道(titthiya)们未来能趣向涅槃的观点，因此这被称为“未来驳斥”。“邪见”即是错误且颠倒的见解，而“心为彼所制之人”即是此（复合词）的文句（分析）。

‘‘ජීවිතාසා බලවතී, ධනාසා දුබ්බලා මම;

ගච්ඡ වා තිට්ඨ වා කන්ත, මමාවත්ථා නිවෙදිතා’’ –

“我求生之欲甚强，求财之欲甚弱；爱人啊，你或去或留，我之状况已告知”——

ත්‍යාදිකො අනාදරක්ඛෙපොපි දස්සිතාතීතක්ඛෙපාදීහි අනඤ්ඤත්තා විසුං න වුත්තො. අයං පනෙත්ථ අත්ථො – හෙ කන්ත වල්ලභ මම ජීවිතාසා බලවතී හොති, ධනාසා දුබ්බලා, ත්වං ගච්ඡ වා තිට්ඨ වා, මමාවත්ථා මම පකති නිවෙදිතා විඤ්ඤාපිතා. ‘‘එත්ථ මමාවත්ථා නිවෙදිතා’’ති විසෙසස්ස කථනාධිප්පායෙන ‘‘ගච්ඡ වා තිට්ඨ වා’’ති ඉමිනා අනාදරවචනෙන අත්තනො වල්ලභස්ස වත්තමානස්ස අනාගතස්ස වා ගමනස්ස පටිසෙධිතත්තා වත්තමානක්ඛෙපො වා අනාගතක්ඛෙපො වා හොති.

诸如此类的“不顾驳斥”，因与所示之“过去驳斥”等无异，故未单独说明。此中之义是：“喂，爱人(kanta)、所爱者(vallabha)！我求生之欲甚强，求财之欲甚弱。你或去或留，我的状况、我的本性都已告知、说明了。”在此，以“我的状况已告知”此特别说明为意趣，用“或去或留”这句不顾之语，驳斥了自己所爱之人当下或未来的离去，因此它既是“当下驳斥”，也是“未来驳斥”。

239.

239.

ඤෙය්‍යො සොත්ථන්තරන්‍යාසො,යො’ඤ්ඤවාක්‍යත්ථසාධනො;

සබ්බබ්‍යාපී විසෙසට්ඨො,හිවිසිට්ඨ’ස්ස භෙදතො.

应知彼为“义转引”，能证成他句之义；其类别有“遍通”与“别义”，由“hi”字而显其别。

239. අත්ථන්තරන්‍යාසං න්‍යාසයති ‘‘ඤෙය්‍යි’’ච්චාදිනා. අඤ්ඤවාක්‍යත්ථසාධනො අඤ්ඤස්ස වත්තුමිච්ඡිතස්ස කස්සචි වාක්‍යත්ථස්ස සාධනො සමත්ථකො කස්සචිදෙව අත්ථස්ස පරස්ස න්‍යාසො යො, සො අත්ථන්තරන්‍යාසො ඤෙය්‍යො අත්ථන්තරස්ස කස්සචි වත්ථුනො න්‍යාසො පයොගොති කත්වා. තස්ස භෙදමාහ ‘‘සබ්බෙ’’ච්චාදිනා. අස්ස අත්ථන්තරන්‍යාසස්ස භෙදතො විකප්පතො හිවිසිට්ඨා හිසද්දෙන විසෙසිතා සබ්බබ්‍යාපී ච විසෙසට්ඨො චාති ඉමෙ භවන්ති. නනු පතිවත්ථූපමාය ඉමස්ස ච කො භෙදොති? සච්චං, තථාපි උභයත්ථ අත්ථන්තරන්‍යාසමත්තෙන සදිසත්තෙපි යත්ථ මුඛ්‍යතො සාම්‍යප්පතීතිසබ්භාවො, සා පතිවත්ථූපමා. යත්ථ පන සාධනරූපස්සෙවත්ථන්තරන්‍යාසො, සො අත්ථන්තරන්‍යාසොති පාකටොයෙවුභින්නං භෙදොති.

239. 以“应知”等（偈颂），阐明“义转引”。“能证成他句之义”者，是指能有力地证成他人想要表达的某个句义，即运用某个其他的义理。这应知为“义转引”，因为它是对另一事的运用。以“遍通”等（偈颂）说明其类别。此“义转引”，从其分类或变体而言，有由“hi”字所限定的“遍通”与“别义”这两类。那么，此（修辞）与“对事喻”(pativatthūpamā)有何区别呢？确实，虽然两者在同为“义转引”这一点上相似，但若主要存在相似性的领会，则为“对事喻”。若仅是作为论证形式的“义转引”，则为“义转引”，两者之区别是显而易见的。

239. ඉදානි අත්ථන්තරන්‍යාසං දස්සෙති ‘‘ඤෙය්‍ය’’ච්චාදිනා. යො අඤ්ඤවාක්‍යත්ථසාධනො අඤ්ඤවාක්‍යත්ථස්ස සාධනො හොති, අඤ්ඤවාක්‍යත්ථං සාධෙති, සො අත්ථන්තරන්‍යාසො සාධියවාක්‍යත්ථතො අඤ්ඤත්ථස්ස ඨපනං කථනං ‘‘අත්ථන්තරන්‍යාසො’’ති ඤෙය්‍යො, අස්ස අත්ථන්තරන්‍යාසස්ස භෙදතො පභෙදෙන සබ්බබ්‍යාපී විසෙසට්ඨො ච, එතෙයෙව හිවිසිට්ඨා චාති චත්තාරො භවන්ති. අත්ථො ච සො අන්තරො අඤ්ඤො චෙති ච, තස්ස න්‍යාසොති ච, සබ්බං බ්‍යාපෙති සීලෙනාති ච, විසෙසෙ පදෙසෙ තිට්ඨතීති ච, හිසද්දෙන විසිට්ඨාති ච වාක්‍යං.

239. 现在以“应知”等词来阐明义转引(atthantaranyāsa)。凡是能证实另一句意义、能成就另一句意义者，即是义转引。应知，义转引是从待证实的句义中，确立或阐述另一意义。此义转引，依其分别与细分，共有四种：遍通者、特义者，以及此二者各为“hi”字所修饰者。此句义是：“义”(attha)即内在(antara)与其他(añña)；“引”(nyāsa)即是它的置入；“遍通”(sabbabyāpī)是因其本性遍及一切；“特义”(visesaṭṭha)是因其立于特定之处；“为hi字所修饰”(hivisiṭṭha)即是由“hi”一词所修饰。

හි-රහිතසබ්බබ්‍යාපී

不含“hi”字的遍通者

240.

240.

තෙපි ලොකහිතාසත්තා, සූරියො චන්දිමා අපි ;

අත්ථං පස්ස ගමිස්සන්ති, නියමො කෙන ලඞ්ඝ්‍යතෙ.

即使是那致力于世间福祉的日月，它们也将走向灭尽。看啊！此法则谁能逾越？

240. උදාහරති ‘‘තෙපි’’ච්චාදි. ලොකස්ස හිතෙ අභිවුද්ධියං ආසත්තා අභිරත්තා සූරියො චන්දිමා අපීති තෙ මහන්තාපි අත්ථං උදයවිපරියාස’මභාවං ගමිස්සන්ති, න තථෙව තිට්ඨන්ති, ‘‘පස්සෙ’’ති තමවබොධයති. තථා හි නියමො ‘‘භාවො නාම න පායිනි. සබ්බෙ සඞ්ඛාරා වයධම්මිනො’’ති අයං නියති. කෙන නාම වත්ථුනා ලඞ්ඝ්‍යතෙ අතික්කමිතුං සක්කාති. අයං හිසද්දරහිතො සබ්බබ්‍යාපී අත්ථන්තරන්‍යාසො තාදිසස්ස නියමස්ස සබ්බගතත්තා.

240. (作者)引用“彼等亦”等偈颂。致力于世间福祉与繁荣、乐于此道的太阳和月亮，即使是这些大能者也将走向灭尽——即与生起相反的非存在状态，它们不会如是常住。以“看啊”一词令彼了悟。确实，有此法则：“所谓存在，实不永恒；诸行皆是坏灭法。”此是定律。究竟有何事物能逾越、能超越此定律？此即不含“hi”字的遍通义转引，因为此等法则是遍及一切的。

240. ‘‘තෙපි’’ච්චාදි. ලොකහිතාසත්තා ලොකාභිවුද්ධියං ලග්ගා සූරියො අපි චන්දිමා අපි තෙපි මහානුභාවා අත්ථං විනාසං ගමිස්සන්ති, පස්ස එතෙසං පාකටං විනාසං [Pg.237] ඔලොකෙහි. තථා හි නියමො ‘‘සබ්බෙ සඞ්ඛාරා අනිච්චා’’ති සබ්බපදත්ථමනතික්කම්ම පවත්තනියමො කෙන ලඞ්ඝ්‍යතෙ පච්චයසමුප්පන්නෙන කෙන පදත්ථෙන අතික්කම්‍යතෙති. අයං හිසද්දරහිතො අත්ථගමනසඞ්ඛාතො නියමො සබ්බත්ථ ගතොති සබ්බබ්‍යාපී අත්ථන්තරන්‍යාසො. පතිවත්ථූපමාය ච අත්ථන්තරන්‍යාසස්ස ච අත්ථන්තරන්‍යාසත්තෙන තුල්‍යත්තෙපි තත්ථ සාධම්මපකාසත්තසභාවො, එත්ථ වුත්තත්ථස්ස සාධනසභාවොති එවමිමෙසං නානත්තං සුබ්‍යත්තං. අපීති සම්භාවනායං, දුතියො අපිසද්දො සමුච්චයෙ.

240. “彼等亦”等。致力于世间福祉、依附于世间繁荣的太阳和月亮，这些大威力者也将走向毁灭、败坏。看啊，观察它们这昭然的毁灭！确实，有此法则：“诸行无常。”此法则行于一切事物而不逾越，能被何种缘生之物所超越？此即不含“hi”字的遍通义转引，因为这个名为“走向灭尽”的法则遍及一切处。虽然对等譬喻(pativatthūpamā)与义转引在作为一种引喻的性质上是相同的，但前者具有阐明共同性质的特点，而后者具有证实所述意义的特点，它们的差异由此而极为明显。(偈颂中的)第一个“亦”(api)字用于表示可能性，第二个“亦”(api)字用于表示集合。

හි-සහිතසබ්බබ්‍යාපී

与“hi”共之普遍义

241.

241.

සත්ථා දෙවමනුස්සානං, වසී සොපි මුනිස්සරො;

ගතොව නිබ්බුතිං සබ්බෙ, සඞ්ඛාරා න හි සස්සතා.

天人之师、自在者，那位牟尼主，亦已入涅槃。诚然，诸行实无常。

241. ‘‘සත්ථා’’ඉච්චාදි. දෙවමනුස්සානං දෙවානඤ්ච මනුස්සානඤ්ච උක්කට්ඨපරිච්ඡෙදවසෙන සත්ථා දිට්ඨධම්මිකසම්පරායිකෙහි පරමත්ථෙහි යථාරහං අනුසාසතීති, වසී පඤ්චහි වසිතාහි අතිසයවසීහි වසිප්පත්තො සොපි මුනිස්සරො නිබ්බුතිං ඛන්ධපරිනිබ්බානසඞ්ඛාතං ගතො පත්තොයෙව, හිසද්දො සමත්ථනෙ. සබ්බෙ සඞ්ඛාරා පච්චයසමුප්පන්නා න සස්සතා න නිච්චා උප්පාදවයධම්මත්තා අනිච්චා. අයම්පි හිසද්දසහිතසබ්බබ්‍යාපී අත්ථන්තරන්‍යාසො අනිච්චතාය සබ්බගතත්තාති.

241. “导师”等颂：导师，是就天人中的卓越者而言，以现世和来世的究竟利益恰如其分地教导他们。自在者(vasī)，是凭藉五种自在(vasitā)和超胜的自在力而达到自在。那位牟尼主也确实已达到名为蕴般涅槃(khandhaparinibbāna)的寂灭。“hi”(诚然)一词用于支持。一切缘生的行都不是永恒的，因其具有生灭的性质，故为无常。这也是一个与“hi”连用的普遍义例证(atthantaranyāsa)，因为无常是遍及一切的。

241. ‘‘සත්ථා’’ඉච්චාදි. දෙවමනුස්සානං උක්කට්ඨවසෙන සත්ථා දිට්ඨධම්මිකසම්පරායිකත්ථෙහි යථාරහමනුසාසකො වසී වුට්ඨානඅධිට්ඨානාදීසු පඤ්චසු වසිභාවෙසු සාතිසයං ඉස්සරියවා සො මුනිස්සරො අපි නිබ්බුතිං ඛන්ධනිබ්බානං ගතො එව. හි තථෙව, සබ්බෙ සඞ්ඛාරා සස්සතා න හොන්තීති. අයං හිසද්දසහිතො අනිච්චතාය සබ්බගතත්තා සබ්බබ්‍යාපී අත්ථන්තරන්‍යාසො. වසො අස්ස අත්ථීති වාක්‍යං.

241. “导师”等颂：导师，是就天人中的卓越者而言，是能以现世和来世的利益如理教导者。自在者(vasī)，是在出定、决意等五种自在状态中拥有超胜主权者。那位牟尼主也确实已达到蕴涅槃(khandhanibbāna)。“hi”(诚然)就是如此，即：一切行都不是永恒的。这是一个与“hi”连用的普遍义例证(atthantaranyāsa)，因为无常是遍及一切的。“他拥有自在”(vaso assa atthīti)是其语源学解释。

හි-රහිතවිසෙසට්ඨ

不含“hi”之特殊义

242.

242.

ජිනො [Pg.238] සංසාරකන්තාරා, ජනං පාපෙති නිබ්බුතිං;

නනු යුත්තා ගති සා’යං, වෙසාරජ්ජසමඞ්ගිනං.

胜者引导众生，使其从轮回旷野到达涅槃。难道这不正是具足无畏者所应行的道路吗？

242. ‘‘ජිනො’’ඉච්චාදි. ජිනො සංසාරොයෙව කන්තාරො දුග්ගමත්තා, තතො ජනං සකලම්පි ලොකං නිබ්බුතිං පාපෙති. නනු පසිද්ධියමනුමතියං වා. සායං ගති නිබ්බුතිපාපනසඞ්ඛාතා පවත්ති, විගතො සාරදො භයමස්සාති විසාරදො, තස්ස භාවො නිබ්භයතා වෙසාරජ්ජං, තෙන සමඞ්ගීනං යුත්තානං. යුත්තාති අනුරූපාති. අයං හිසද්දවිරහිතො විසෙසට්ඨො අත්ථන්තරන්‍යාසො, වෙසාරජ්ජසමඞ්ගීනමෙව තථාභාවතො න සබ්බබ්‍යාපී.

242. “胜者”等颂：胜者引导众生，即整个世间，从轮回——因其难行而为旷野——中到达涅槃。“nanu”(难道不)用于表示公认或征求同意。“此行径”(sāyaṃ gati)是指名为“引导至涅槃”的行持。“无畏者”(visārado)是指其恐惧(sārada)已离去者；其状态，即无惧，是为“无畏”(vesārajjaṃ)；对于具足此(品质)者而言是“相符的”(yuttānaṃ)。“相符的”(yuttā)意即“适合的”(anurūpā)。这是一个不含“hi”的特殊义例证(atthantaranyāsa)，因为它仅适用于具足无畏者，所以不是普遍的。

242. ‘‘ජිනො’’ඉච්චාදි. ජිනො ජනං සත්තලොකං සංසාරකන්තාරා නිබ්බුතිං පාපෙති, සා අයං ගති පවත්ති වෙසාරජ්ජසමඞ්ගීනං චතුවෙසාරජ්ජගුණසමන්නාගතානං තථාගතානං යුත්තා නනූති. අයං ජනානං නිබ්බානං පාපනා වෙසාරජ්ජසමඞ්ගීනංයෙව ආවෙණිකත්තා විසෙසට්ඨො හිසද්දරහිතො අත්ථන්තරන්‍යාසො. විගතො සාරදො භයං අස්සෙති ච, කස්ස භාවොති ච, තෙන සමඞ්ගිනොති ච වාක්‍යං. නනූති පසිද්ධියං අනුමතියං වා වත්තතෙ. ද්වින්නම්පි අත්ථො වුත්තනයෙන ඤාතබ්බො.

242. “胜者”等颂：胜者引导众生，即有情世间，从轮回的旷野中到达涅槃。难道此行径、此行持，不正是适合于具足无畏、拥有四无畏功德的如来吗？此引导众生至涅槃之行，是一个不含“hi”的特殊义例证(atthantaranyāsa)，因为这是唯独具足无畏者才拥有的不共法。“其恐惧已离去”、“（此）是谁的状态”、“具足此者”是其语源学解释。“nanu”(难道不)用于表示公认或征求同意。两者的意义应以上述方式了知。

හි-සහිතවිසෙසට්ඨ

与“hi”一词相伴的特殊含义

243.

243.

සුරත්තං තෙ’ධරපුටං, ජින රඤ්ජෙති මානසං;

සයං රාගපරීතා හි, පරෙ රඤ්ජෙන්ති සඞ්ගතෙ.

胜者啊，你红润的下唇愉悦人心；诚然，其自为贪染所遍，故于接触时令他人染著。

243. ‘‘සුරත්ත’’මිච්චාදි. ජින තෙ තව සුරත්තං බිම්බඵලසමානවණ්ණත්තා අධරපුටං මානසං පස්සතං යෙසං කෙසඤ්චි රඤ්ජෙති පීණෙතීති. හි සමත්ථනෙ, තථා හීති අත්ථො. සයං [Pg.239] යෙන කෙනචි රාගෙන රත්තවණ්ණෙන අනුරාගෙන වා පරීතා ගතා සඞ්ගතෙ අත්තනා සංසට්ඨෙ පරෙ අඤ්ඤෙ රඤ්ජෙන්ති රත්තවණ්ණෙ අනුරත්තෙ වා කරොන්තීති සසිලෙසො සාධනො. අයඤ්ච හිසද්දසහිතො විසෙසට්ඨො අත්ථන්තරන්‍යාසො තථාභාවස්ස තථාවිධානමෙව සම්භවතො.

243. “红润”等颂：胜者啊！你那因颜色犹如频婆果(bimbaphala)而红润的下唇，能使任何观看者的心欢喜愉悦。‘Hi’在此是确证之义，即‘确实如此’。它们自身为某种‘rāga’——即红色或贪爱——所遍满，故能使与自身接触的他人也染上红色或贪爱。这是一个双关语，其理成立。这个与‘hi’一词相伴的特殊含义是一种泛义例证(atthantaranyāso)，因为事物的这种状态只可能如此发生。

243. ‘‘සුරත්ත’’මිච්චාදි. භො ජින තෙ තව සුරත්තං අධරපුටං ඔට්ඨයුගළං මානසං පස්සන්තානං චිත්තං රඤ්ජෙති පීණයති. හි තථෙව, සයං රාගපරීතා රත්තවණ්ණෙන අනුරාගෙන වා යුත්තා සඞ්ගතෙ අත්තනා සංසට්ඨෙ පරෙ අඤ්ඤෙ රඤ්ජෙන්ති රත්තවණ්ණෙ අනුරත්තෙ වා කරොන්ති. ඉදං තෙසං සභාවමෙවෙති. අයං ඊදිසානමෙව ආවෙණිකත්තා විසෙසට්ඨො හිසද්දසහිතො අත්ථන්තරන්‍යාසො. පුටසදිසත්තා අධරො එව පුටමිති ච, රාගෙන පරීතා යුත්තාති ච විග්ගහො.

243. “红润”等颂：喂！胜者啊，你那红润的下唇、那双唇，能使见到者的心意欢喜满足。‘Hi’确实如此，它们自身为‘rāga’所遍满——即赋有红色或贪爱——故能使与自身接触的他人也染上红色或贪爱。这正是它们的自性。此与‘hi’一词相伴的特殊含义，因其是此类事物独有的特性，故为一种泛义例证(atthantaranyāso)。其词义分析(viggaha)为：因如容器(puṭa)，故下唇即是‘puṭa’；以及，‘parītā’即为‘为rāga所赋有’。

244.

244.

වාච්චෙ ගම්මෙ’ථ වත්ථූනං,සදිසත්තෙ පභෙදනං;

බ්‍යතිරෙකො’ය’මප්‍යෙ’කො-භයභෙදා චතුබ්බිධො.

于事物之相似性中，对其进行区分，无论明说或意会，是为“对比”(byatireka)。此法复因单一与双重之别，而有四种。

244. බ්‍යතිරෙකවිකප්පමාහ ‘‘වාච්චෙ’’ඉච්චාදිනා. වත්ථූනං වත්තුමිච්ඡිතානං කෙසඤ්චි වත්ථූනං සදිසත්තෙ කථඤ්චි වත්ථූනං තුල්‍යත්තෙ වාච්චෙ සද්දෙන වාචකෙන පටිපාදිතෙ අථ ගම්මෙ අසද්දපටිපාදිතෙ සබ්බත්ථබලෙන පකරණාදිනා ඤාතෙ වා, න කෙවලං සද්දපටිපාදිතෙ. පභෙදනං තෙසමෙව වත්ථූනං විසෙසකථනං බ්‍යතිරෙකො බ්‍යතිරෙචනං පුථක්කරණන්ති කත්වා. අයං බ්‍යතිරෙකොපි එකොභයභෙදා එකබ්‍යතිරෙකො උභයබ්‍යතිරෙකොති වාච්චගම්මානං පච්චෙකං විසෙසෙන චතුබ්බිධො.

244. 以“明说”等颂说明对比法(byatireka)的分类。对于某些意欲言说的事物，当其相似性或同等性被‘明说’——即通过能说的词语来传达时；或者被‘意会’——即非由词语传达，而是通过语境等所有理据而了知，不仅限于词语传达时——对其进行‘区分’，即对这些事物进行特殊的论述，此即‘对比’(byatireka)，亦即‘排除’(byatirecana)或‘分离’(puthakkaraṇa)。此对比法亦因单一与双重之别——即单一对比与双重对比——而对明说与意会二者各别运用，从而有四种。

244. ඉදානි [Pg.240] බ්‍යතිරෙකං දස්සෙති ‘‘වාච්චෙ’’ඉච්චාදිනා. වත්ථූනං වත්තුමිච්ඡිතානං කෙසඤ්චි පදත්ථානං සදිසත්තෙ යෙන කෙනචි ආකාරෙන සමානත්තෙ වාච්චෙ වාචකසද්දෙන පටිපාදනීයෙ අථ පුන ගම්මෙ තස්මිංයෙව සදිසත්තෙ අත්ථසත්තිසඞ්ඛාතසාමත්ථියෙන ගම්මමානෙ පභෙදනං තෙසංයෙව වත්ථූනං නානත්තකථනං බ්‍යතිරෙකො නාම. අයම්පි බ්‍යතිරෙකො එකොභයභෙදා බ්‍යතිරෙචනසඞ්ඛාතපුථක්කරණසාමඤ්ඤෙන අභින්නොපි වාච්චගම්මානං ද්වින්නං පච්චෙකමෙව එකබ්‍යතිරෙකො උභයබ්‍යතිරෙකොති විසෙසෙන චතුබ්බිධො හොති. සදිසානං භාවොති ච, පකාරෙන භෙදනං කථනමිති ච, බ්‍යතිරෙචනං පුථක්කරණමිති ච, එකො ච උභයො චාති ච, තෙසං භෙදො විසෙසනන්ති ච විග්ගහො.

244. 现在以“明说”等颂来阐明对比法(byatireka)。对于某些意欲言说的词义，当其在某方面相同的相似性，是‘明说’的，即可用能说的词语来表达时；又或者，当其在相同的相似性上，是‘意会’的，即可通过名为‘义力’(atthasatti)的能力来理解时，对这些事物之差异性的论述，即名为‘对比’。此对比法，虽然就其名为‘排除’(byatirecana)与‘分离’(puthakkaraṇa)的共同性质而言并无不同，但因明说与意会二者各具单一对比与双重对比，故特别地有四种。其词义分析(viggaha)为：‘相似事物的状态’(sadisatta)；‘以方式进行区分的论述’(pabhedana)；‘排除即分离’(byatirecanaṃ puthakkaraṇaṃ)；‘一与双’(eko ca ubhayo ca)；以及‘它们的区别即是具体分类’(tesaṃ bhedo visesanaṃ)。

වාච්චඑකබ්‍යතිරෙක

可言说的单一差别

245.

245.

ගම්භීරත්තමහත්තාදි-ගුණා ජලධිනා ජින;

තුල්‍යො ත්ව’මසි භෙදො තු,සරීරෙනෙ’දිසෙන තෙ.

胜者啊！你因深广、伟大等功德而与大海相似；但差别在于，你这般的身体。

245. උදාහරති ‘‘ගම්භීර’’ඉච්චාදි. ත්වං ගම්භීරත්තං අගාධතා අජ්ඣාසයවිසිට්ඨතා ච මහත්තං වෙපුල්ලං ගුණමහන්තතා ච තං ආදි යස්ස උපකාරිතාදිනො, තස්මා ගුණා ජලධිනා සාගරෙන තුල්‍යො. ‘‘අසී’’තිසද්දපටිපාදිතං සදිසත්තං වුත්තං. භෙදං දස්සෙති ‘‘භෙදො තු’’ඉච්චාදිනා. භෙදො තු විසෙසො පන සාගරෙන සහ ඊදිසෙන දිස්සමානෙන කරචරණාදිමතා රුචිරෙන තෙ සරීරෙනෙව හෙතුනා, නාඤ්ඤථා, තස්සෙදිසං සරීරං නත්ථීති. සදිසත්තෙ පටිපාදිතෙ එකබ්‍යතිරෙකොයං එකස්මිං ජිනෙ වත්තමානෙන ධම්මෙන උපමෙය්‍යොපමානභූතජිනසාගරානං තස්ස භෙදස්ස පතීයමානත්තා.

245. 他举“深邃”等偈为例。你因深邃（即深不可测，以及意乐殊胜）、伟大（即广大，以及功德巨大）以及助益性等功德，而与大海（jaladhi, sāgara）相似。相似性由“asi”（你是）一词所阐明。他以“但差别”等词显示其差别。但差别，即殊异之处，在于与大海相比，正是因为你这般可见、具足手足、美妙的身体，别无其他，因为大海没有这样的身体。当相似性被阐明时，这是“单一差别”（ekabyatireka），因为通过仅存在于胜者一方的特质，作为喻依（upameyya）的胜者与作为喻体（upamāna）的大海，其差别被领会。

245. ඉදානි [Pg.241] තමුදාහරති ‘‘ගම්භීරත්ති’’ච්චාදිනා. හෙ ජින ත්වං ගම්භීරත්තමහත්තාදිගුණා ජලධිනා තුල්‍යො අසි. ඉමිනා වාක්‍යෙන ජිනසාගරානං ද්වින්නං සද්දෙන වාච්චසදිසත්තං වුත්තං. භෙදො තු සාගරෙන සහ තව විසෙසො පන තෙ තුය්හං ඊදිසෙන එවරූපෙන දිස්සමානහත්ථපාදාදිඅවයවයුත්තෙන සරීරෙන සරීරහෙතුනා හොති. ද්වින්නං වත්ථූනං වත්තබ්බසදිසත්තං වත්වා ඉමිනා වාක්‍යෙන ‘‘ඊදිසෙන සරීරෙනා’’ති එකස්මිංයෙව ජිනපදත්ථෙ විසෙසකථනෙන ජලධිතො ජිනපදත්ථස්ස විසුං කතත්තා සදිසත්තෙ සද්දෙන වාච්චෙ සති අයමෙකබ්‍යතිරෙකො නාම. ගම්භීරස්ස ගම්භීරගුණයුත්තස්ස සාගරස්ස වා ගම්භීරජ්ඣාසයසමඞ්ගිනො ජිනස්ස වා භාවොති ච, මහතො පකතියා මහතො සාගරස්ස වා ගුණෙහි මහතො ජිනස්ස වා භාවොති ච, ගම්භීරත්තඤ්ච මහත්තඤ්චාති ච, තං ආදි යස්ස උපකාරිතාදිනොති ච, සො ච සො ගුණො චෙති ච වාක්‍යං.

245. 现在，他以“深广”等偈为例说明。胜者啊！你因深广、巨大等功德而与大海相似。此句说明了胜者与大海二者言语上可表达的相似性。但你与大海的差别，即你的殊异之处，在于你这般形态、可见、具足手足等肢体的身体，身体即是其原因。在说明两种事物的可言说相似性之后，通过“以这样的身体”这句话，仅就“胜者”一词的意义作了特别阐述，由此将胜者的意义与大海区分开来。当相似性可用言语表达时，这便名为“单一差别”（ekabyatireka）。语句的解释是：“深广”，即具有深广功德的大海之状态，或具有甚深意乐的胜者之状态；“巨大”，即本性巨大的大海之状态，或因功德而巨大的胜者之状态；以及“深广与巨大”；以及“以助益性等为首”；以及“彼彼功德”。

වාච්චඋභයබ්‍යතිරෙක

可言说的双重差别

246.

246.

මහාසත්තා’තිගම්භීරා, සාගරො සුගතොපි ච;

සාගරො’ඤ්ජනසඞ්කාසො, ජිනො චාමීකරජ්ජුති.

大海与善逝（sugata）两者皆为大有情，且极深邃；大海色如眼煤，胜者（jina）则有纯金之辉。

246. ‘‘මහා’’ඉච්චාදි. සාගරො සුගතොපි චාති තෙ උභො මහන්තා සත්තා මකරාදයො යත්ථ සාගරෙ, මහන්තං වා සත්තං සම්මප්පධානං යස්ස සුගතස්ස, අතිගම්භීරා අතිසයෙන අගාධා ඉති. සදිසතාභෙදමාහ ‘‘සාගරො’’ඉච්චාදිනා. සාගරො අඤ්ජනසඞ්කාසො අඤ්ජනෙන තුල්‍යො, කණ්හොති වුත්තං හොති. ජිනො තු චාමීකරස්ස සුවණ්ණස්සෙව ජුති සොභා අස්සෙති චාමීකරජ්ජුති. වාච්චෙ සදිසත්තෙ උභයබ්‍යතිරෙකොයං උභයත්ථ වත්තමානෙන ගුණෙන උභින්නමුපමානොපමෙය්‍යානං භෙදස්ස පතීයමානත්තා.

246. “大”等偈。大海与善逝两者皆为“大有情”（mahāsattā）：大海之中有摩竭（makara）等大有情；或者，善逝具有伟大的“勤”（satta），即正勤。两者皆“极深邃”（atigambhīrā），即极其深不可测。他以“大海”等词说明相似与差别。大海色如眼煤（añjana），即与眼煤相似，也就是说，是黑色的。而胜者（jina）是“纯金之辉”（cāmīkarajjuti），即他具有纯金（cāmīkara, suvaṇṇa）的光辉、亮丽。当相似性可言说时，这是“双重差别”（ubhayabyatireka），因为通过存在于两方的特质，喻体（upamāna）与喻依（upameyya）两者间的差别被领会。

246. ‘‘මහා’’ඉච්චාදි. [Pg.242] සාගරො සුගතොපි චාති ඉමෙ ද්වෙ මහාසත්තා කමෙන තිමිතිමිඞ්ගලාදිමහාසත්තා ච, ලාභාලාභාදීසු අනඤ්ඤසාධාරණත්තා මහන්තතාදිභාවසඞ්ඛාතසදිසත්තයුත්තා ච, අතිගම්භීරා අවගාහිතුමසක්කුණෙය්‍යත්තා ච, අජ්ඣාසයගම්භීරත්තා ච ද්වෙපි අතිගම්භීරා හොන්ති. තෙසු සාගරො අඤ්ජනසඞ්කාසො, ජිනො චාමීකරජ්ජුති සුවණ්ණසදිසකන්තියුත්තො හොති. එත්ථ පුබ්බද්ධෙන ද්වින්නං වත්ථූනං සදිසත්තං වත්වා අපරද්ධෙන තදුභයවත්ථුගතවිසෙසෙන තෙසං ද්වින්නමඤ්ඤමඤ්ඤතො විසෙසිතත්තා සදිසත්තෙ සද්දෙන වත්තබ්බෙ සති අයං උභයබ්‍යතිරෙකො නාම. මහන්තා සත්තා මච්ඡකච්ඡපාදයො යත්ථ සාගරෙති වා, මහන්තං සත්තං සමානභාවො යස්ස සුගතස්සාති වා, අතිසයෙන ගම්භීරාති ච, අඤ්ජනෙන සඞ්කාසො සදිසොති ච, චාමීකරස්ස ඉව ජුති අස්සෙති ච වාක්‍යං.

246. “大”等偈。大海与善逝这二者皆为“大有情”（mahāsattā）：大海方面，是有提弥（Timi）、提弥伽罗（Timiṅgala）等大有情；善逝方面，是因在得失等方面无与伦比，而具有被称为“伟大”等状态的相似性。两者又都“极深邃”（atigambhīrā）：大海因难以测度而深邃，善逝因意乐深邃而深邃。其中，大海色如眼煤（añjana），胜者（jina）则为“纯金之辉”（cāmīkarajjuti），即具有黄金般的色泽。此处，偈颂的前半部分说明了两种事物的相似性，后半部分则通过两者各自的特质将它们相互区分，因此当相似性可用言语表达时，这被称为“双重差别”（ubhayabyatireka）。语句的解释是：或者“大海，其中有鱼、龟等大有情”；或者“善逝，他具有伟大的‘勤’（satta）与平等心（samānabhāvo）”；以及“极其深邃”；以及“与眼煤相似”；以及“他有如纯金般的光辉”。

ගම්මඑකබ්‍යතිරෙක

深奥的单重区别

247.

247.

න සන්තාපාපහං නෙවි-ච්ඡිතදං මිගලොචනං;

මුනින්ද නයනද්වන්දං, තව තග්ගුණභූසිතං.

鹿眼既不能消除苦恼，也不能给予所求；而牟尼尊者的双眼，却以那些功德为庄严。

247. ‘‘නි’’ච්චාදි. මිගස්ස ලොචනං සන්තාපං කිලෙසපරිළාහං අපහනති හිංසතීති සන්තාපාපහං න භවති. නෙව ඉච්ඡිතං සග්ගමොක්ඛසම්පත්තිං දදාතීති නෙවිච්ඡිතදං. මුනින්ද තව නයනානං ද්වන්දං යුගළං තු තෙහි යථාවුත්තෙහි සන්තාපාපහත්තඉච්ඡිතදත්තගුණෙහි භූසිතමලඞ්කතං. එත්ථ පන මිගලොචනනයනානං දීඝත්තාදිනා සදිසත්තං පතීයතෙ. ගම්මෙ සදිසත්තෙ එකබ්‍යතිරෙකොයං වුත්තනයෙන.

247. 以“不”（Na）等偈颂而言。鹿眼不能消除苦恼，即烦恼的焦热，因此它不是“苦恼的消除者”；它也不能给予所希望的天界与解脱的成就，因此不是“所愿的给予者”。牟尼尊者啊！您的双眼——那一对——却以如上所述的消除苦恼和给予所愿的功德而装饰、美化。在此，鹿眼和（佛陀的）眼睛的相似性，是就其长度等方面而言的。当此相似性是深奥的，这便是以所说的方式构成的“单重区别”。

247. ‘‘න සන්තා’’ඉච්චාදි. මිගලොචනං මිගපොතකචක්ඛුයුගළං සන්තාපාපහං කිලෙසසන්තාපාපහං න හොති. ඉච්ඡිතදං ලොකෙහි පත්ථිතලොකියලොකුත්තරත්ථානං දායකං [Pg.243] න හොති. හෙ මුනින්ද තව නයනද්වන්දං පන තග්ගුණභූසිතං ජනසන්තාපාපහානාදියථාවුත්තගුණෙහි සොභිතං හොති, ඉහ සන්තාපාපහනනාදීනං පටිසෙධද්වාරෙන උපමානොපමෙය්‍යභූතඋභයලොචනසඞ්ඛාතවත්ථූනං දීඝපුථුලතාදිසදිසධම්මං සාමත්ථියෙන පකාසෙත්වා අපරද්ධෙන සන්තාපාපහනනාදිගුණහෙතු ජිනනයනානං විසුං කතත්තා සදිසත්තෙ ගම්මමානෙ අයමෙකබ්‍යතිරෙකො නාම. සන්තාපං අපහනති හිං සතීති ච, ඉච්ඡිතං දදාතීති ච, තෙ ච තෙ ගුණා චාති ච, තෙහි භූසිතන්ති ච වාක්‍යං.

247. “不除苦恼”等。鹿眼，即幼鹿的双眼，不能消除苦恼，即烦恼的焦热。它不能成为世人所求的世间与出世间利益的给予者。然而，牟尼尊者啊！您的双眼却以那些功德为庄严，以消除众生苦恼等如上所述的功德而焕发光彩。在此，通过否定（鹿眼）能消除苦恼等，从而含蓄地揭示了作为譬喻（鹿眼）和被喻者（佛眼）的两种眼睛在长度、宽度等方面的相似性；另一方面，由于胜者之眼具有消除苦恼等功德而被区别开来，当此相似性被领会时，这便名为‘单重区别’。（此中的）文句是：‘消除苦恼’，‘给予所愿’，‘那些功德’，以及‘以此庄严’。

ගම්මඋභයබ්‍යතිරෙක

深奥的双重区别

248.

248.

මුනින්දානන’මම්භොජ-මෙසං නානත්ත’මීදිසං;

සුවුත්තාමතසන්දායි, වදනං නෙ’දිස’ම්බුජං.

牟尼尊者的容颜与莲花，它们的差异是这样的：容颜能施予善说甘露，莲花则不能这样。

248. ‘‘මුනින්ද’’ඉච්චාදි. මුනින්දානනං අම්භොජඤ්චෙති යානි වත්ථූනි කන්තාදිනා පතීයමානත්තා සදිසත්ථානි, එසං නානත්තං භෙදො ඊදිසං. කථං? වදනං සුවුත්තාමතං සද්ධම්මාමතං සන්දදාතීති සුවුත්තාමතසන්දායි, අම්බුජං තු නෙදිසන්ති. ඉමිනා භෙදෙන ඉමෙසං විසදිසත්තා ‘‘එස’’න්ත්‍යාදිනාහු. පතීයමානෙන සදිසානීති ගම්මෙ සදිසත්තෙ උභයබ්‍යතිරෙකොයං වුත්තනයෙනෙති.

248. “牟尼尊者”等。牟尼尊者的容颜与莲花，这些事物因其可爱等特性而被认为是相似的。它们的差异、区别是这样的。如何？容颜能施予善说甘露，即正法甘露，因此是‘善说甘露的施予者’；而莲花则不是这样。由于此差异，经由‘它们的’等词语说明了它们的不相似。由于在所见上相似，当此相似性是深奥的，这便是以所说的方式构成的‘双重区别’。

248. ‘‘මුනින්ද’’ඉච්චාදි. මුනින්දානනං අම්භොජඤ්චෙති ඉමෙසං ද්වින්නං නානත්තං ඊදිසං. කථන්ති චෙ? එසං ද්වින්නං වදනං සුවුත්තාමතසන්දායි සුට්ඨු වුත්තත්තා සුවුත්තසඞ්ඛාතස්ස සද්ධම්මාමතස්ස දායකං හොති, අම්බුජං තු එදිසං න ඊදිසං න හොති, තාදිසං ධම්මාමතං න දදාතීති අධිප්පායො. ‘‘එසං නානත්තමීදිස’’න්ති වචනෙන සුගන්ධකන්තිමත්තාදීහි ගුණෙහි ද්වින්නම්පි භෙදො නත්ථීති ගම්මමානත්තා තං පකාසෙත්වා අපරද්ධෙන වදනතො අම්බුජස්ස, අම්බුජතො වදනස්ස විසුං කතත්තා සදිසත්තෙ ගම්මමානෙ අයමුභයබ්‍යතිරෙකො නාම. නානා අනෙකප්පකාරානං [Pg.244] භාවොති ච, සාධු වුත්තමිති ච, තමෙව අමතන්ති ච, තං සම්මා දෙති සීලෙනාති ච වාක්‍යං.

248. “牟尼尊者”等。牟尼尊者的容颜与莲花，这两者的差异是这样的。若问如何？这两者之中，容颜是‘善说甘露的施予者’，因其善说，故能施予名为‘善说’的正法甘露；而莲花则不是这样，意即它不能给予那样的法甘露。通过‘它们的差异是这样的’这句话，揭示了这一点，因为可以领会到两者在香气、光泽等功德上并无差异；另一方面，由于莲花区别于容颜，容颜也区别于莲花，当此相似性被领会时，这便名为‘双重区别’。（此中的）文句是：‘种种’即多种多样的状态；‘善说’；‘彼即甘露’；以及‘以戒善施’。

249.

249.

පසිද්ධං කාරණං යත්ථ, නිවත්තෙත්වා’ඤ්ඤකාරණං;

සාභාවිකත්ත’මථ වා, විභාබ්‍යං සා විභාවනා.

若舍弃已成立之因，而以他因；或者，显明其自然性，此即名为显明法（vibhāvanā）。

249. විභාවනං සම්භාවෙති ‘‘පසිද්ධ’’මිච්චාදිනා. යත්ථ අලඞ්කතියං පසිද්ධං ලොකප්පතීතං කාරණං කිඤ්චි නිවත්තෙත්වා නිරස්‍ය අඤ්ඤං කාරණං පසිද්ධකාරණතො අඤ්ඤං නිමිත්තං විභාබ්‍යං අවගම්‍යතෙ. යත්ථ කාරණන්තරං නත්ථි, තත්ථ කා ගතීති ආහ ‘‘සාභාවිකත්ත’’න්තිආදි. අථ වා පක්ඛන්තරෙ, සාභාවිකං ධම්මතාසිද්ධං, තස්ස භාවො සාභාවිකත්තං විභාබ්‍යං, සා තාදිසී විභාවනා විඤ්ඤෙය්‍යා, විභාවීයතෙ පකාසීයතෙ කාරණන්තරං සාභාවිකත්තං වා එතායාති, එතිස්සන්ති වා කත්වා.

249. 他用“已成立”等词语来说明显明法。在某一修辞格中，当舍弃、否定了某个已成立的、世间公认的原因，而阐明了另一个原因，即不同于已成立原因的另一个缘由时，这便被领会。当没有其他原因时，其归趣为何？于是说“自然性”等。或者，在另一种情况下，自然（sābhāvika）即法性所成，其状态即是应被阐明的自然性。这样的法应被理解为显明法，因为它能阐明、揭示另一个原因或自然性。

249. ඉදානි විභාවනං දස්සෙති ‘‘පසිද්ධ’’මිච්චාදිනා. යත්ථ අලඞ්කාරෙ පසිද්ධං ලොකප්පතීතං කාරණං තංතංගුණසාධනහෙතුං නිවත්තෙත්වා පටිසෙධෙත්වා අඤ්ඤකාරණං ලොකප්පසිද්ධකාරණතො අඤ්ඤං කාරණං, අථ වා නො චෙ පසිද්ධකාරණතො අඤ්ඤකාරණෙ ලබ්භමානෙ සාභාවිකත්තං ධම්මතාසිද්ධගුණං විභාබ්‍යං පකාසනීයං හොති, සා විභාවනා නාම හොති, කාරණන්තරවිභාවනා සාභාවිකවිභාවනාති දුවිධා හොතීති අධිප්පායො. අඤ්ඤඤ්ච තං කාරණඤ්චෙති ච, සස්ස අත්තනො භාවොති ච, තෙන සම්භූතමිති ච, තස්ස භාවොති ච, විභාවීයති අඤ්ඤකාරණං සාභාවිකත්තං වා එතාය විභාවනාය, එතිස්සං විභාවනායන්ති ච වාති විග්ගහො.

249. 现在，以“已成立”等词开始，作者阐明了显明法（vibhāvanā）。在某种修饰法中，否定或排除一个世间公认的、已成立的原因，而（通过暗示）建立另一个不同于世间公认原因的原因，以成就其特定品质；或者，当无法找到另一个不同于公认原因的原因时，便阐明其法尔如是、本性自成的特质，这便称为显明法。其意为：显明法有两种，即他因显明法与自性显明法。其语法分析（viggaho）为：“另一原因”；“其自身的性质”；“由彼而生”；“彼之性质”；或“另一原因或自性由此显明法而得以阐明”，或“于此显明法中（得以阐明）”。

කාරණන්තරවිභාවනා

异因阐明

250.

250.

අනඤ්ජිතා’සිතං [Pg.245] නෙත්තං, අධරො රඤ්ජිතා’රුණො;

සමානතා භමු චා’යං, ජිනා’නාවඤ්ඡිතා තව.

尊眼未涂而绀黑，尊唇未染而丹红；胜者，尊眉未经修，自然弯曲且匀称。

250. උදාහරති ‘‘අනඤ්ජිත’’ඉච්චාදි. ජින තව නෙත්තඤ්ච අනඤ්ජිතං අඤ්ජනසලාකාය යවතට්ඨීනමඵුට්ඨමෙව අසිතං කණ්හං, අධරො ච අනඤ්ජිතොයෙව ලාඛාරාගාදිනා අරුණො රත්තො, අයං භමු ච අනාවඤ්ඡිතා උස්සාහෙන යෙන කෙනචි අනාමිතා සමානා සමානතා සුට්ඨු ආනතා, තතො සබ්බං ලොකියං තවෙති. එත්ථ පසිද්ධකාරණමඤ්ජනාදි, තන්නිවත්තනෙපි කාරණන්තරමත්ථාදිනාවගම්‍යතෙ, තඤ්ච කම්මං, කාරියස්ස අකාරණත්තායොගතොති කාරණන්තරවිභාවනා’යං.

250. 作者举例说“未经涂抹”等等。胜者(Jina)啊！您的眼睛未经涂抹，未被眼药棒或大麦膏所触，却自然绀黑；您的下唇也未经虫胶红等物染色，却自然红润；这双眉毛未经任何刻意努力修饰，却自然弯曲，弧度优美。因此，一切世间之物都属于您。在此，眼药等是公认的原因，即使排除了这些原因，通过文义等也能了知存在另一个原因，那就是业(kamma)，因为果不可能无因而生。因此，这是异因阐明。

250. ඉදානි උදාහරති ‘‘අනඤ්ජි’’ච්චාදිනා. හෙ ජින තව නෙත්තං පකතිමධුරං නයනයුගළඤ්ච අනඤ්ජිතං විලොචනානං කණ්හත්තසාධනත්ථං ලොකප්පසිද්ධඅඤ්ජනෙහි අනඤ්ජිතං සමානං අසිතං භවන්තරසිද්ධෙන කුසලකම්මෙන නීලං හොති, අධරො ච අරඤ්ජිතො කෙනචි රාගෙන අරඤ්ජිතො සමානො අරුණො රත්තොහොති, අයං භමු ච අනාවඤ්ඡිතා කෙනචි වායාමෙන අනාමිතා සමානා සමානතා සුට්ඨු ආනතා හොතීති. එත්ථ නයනඅධරභමූනං කණ්හරත්තකුටිලගුණසාධනෙ ලොකප්පසිද්ධානි අඤ්ජනානි කාරණානි පටිසෙධෙත්වා නෙත්තාදීනං අසිතාදිභාවකථනෙනෙව කාරණවිනිමුත්තස්ස කාරියස්ස ලොකෙ අවිජ්ජමානත්තා අත්ථප්පකරණාදිනා අසිතාදිභාවස්ස කාරණං නාම පුබ්බජාතියං සිද්ධකුසලකම්මමෙවාති පතීයමානත්තා අයං කාරණන්තරවිභාවනා නාම. න අඤ්ජිතන්ති ච, න රඤ්ජිතොති ච, න ආවඤ්ඡිතොති ච වාක්‍යං. නසද්දො පසජ්ජපටිසෙධෙ වත්තතෙ. සං සම්මා ආනතාති විග්ගහො.

250. 现在，作者以“未经涂抹”等词为例进行说明。胜者啊！您那双天生悦目的眼睛，虽未经世间流行的、用以染黑眼眸的眼药涂抹，却因他世成就的善业而自然绀黑；您的下唇虽未经任何染料染色，却自然红润；这双眉毛虽未经任何费力修饰，却自然弯曲，弧度优美。在此，虽然否定了世间公认的眼药等是成就眼黑、唇红、眉曲等特质的原因，但仅凭叙述眼眸等的绀黑等状态，便可知世间不存在无因之果。因此，通过文义与语境等可以推知，其绀黑等状态的原因，正是于过去生中成就的善业。这便称为异因阐明。句中的“未经涂抹”、“未经染色”、“未经修饰”等，“不”字用于断然否定(pasajjapaṭisedha)。“samānatā”的语法分析(viggaho)是：“saṃ”意为“完美地”(sammā)，“ānatā”意为“弯曲”。

සාභාවිකවිභාවනා

自性阐明

251.

251.

න [Pg.246] හොති ඛලු දුජ්ජන්‍ය-මපි දුජ්ජනසඞ්ගමෙ;

සභාවනිම්මලතරෙ,සාධුජන්තූන චෙතසි.

纵然与恶人交往，在善者那本性更清净的心中，恶性确实不会生起。

251. ‘‘න හොති’’ච්චාදි. දුජ්ජනෙහි සහ සඞ්ගමෙ සමාගමෙ සත්‍යපි සාධුජන්තූනං සප්පුරිසානං සභාවෙන තාදිසෙන පයොගෙන විනාව නිම්මලතරෙ අතිසයෙන නිම්මලෙ චෙතසි දුජ්ජන්‍යං සුජනෙතරභාවො න හොති තාදිසාතිසයසාධුත්තසමායොගතොති. ඉහ කිඤ්චාපි සභාවසද්දෙන සබ්බථා හෙතුනිවත්තනං කතං, තථාපි යොනිසොමනසිකාරාදිතථාවිධනිමිත්තමත්ථෙව. තථාපි ලොකො තමනපෙක්ඛමානො, පසිද්ධඤ්ච කාරණං තාදිසමපස්සන්තො සාභාවිකං ඵලං වොහරති, තදනුසාරෙන ච සාභාවිකං ඵලං විභාබ්‍යතෙති, අයං සාභාවිකඵලවිභාවනා.

251. “不会发生”等（偈颂）的意思是：即使与恶人交往、相处，在善人(sappurisa)那无需造作、本性就更清净乃至极其清净的心中，恶性，即非善人的状态，也不会生起，这是因为他们与那样超胜的善性相应。在此，虽然用“本性”(sabhāva)一词完全排除了原因，但如理作意(yonisomanasikāra)等那样的征相依然存在。然而，世人不考虑它，也看不到那样一个公认的原因，便称之为“自然之果”，并且与此相应地，自然之果被阐明。这即是“自性果的阐明”(sābhāvikaphalavibhāvanā)。

251. ‘‘න හොති’’ච්චාදි. දුජ්ජනසඞ්ගමෙ අපි දුජ්ජනෙහි සහ වාසෙ සතිපි සාධුජන්තූනං සභාවනිම්මලතරෙ කිඤ්චි පයොගං විනා පකතියා එව අතිනිම්මලෙ චෙතසි දුජ්ජන්‍යං දුජ්ජනගුණං ඛලු එකන්තෙන න හොතීති. ඉහ චිත්තනිම්මලහෙතුභූතානං යොනිසොමනසිකාරාදීනං විජ්ජමානත්තෙපි ලොකෙන තං කාරණං අනපෙක්ඛිත්වා අඤ්ඤම්පි පසිද්ධකාරණං චිත්තනිම්මලකාරණමදිස්වා සභාවසිද්ධං නිම්මලන්ති වොහරියමානත්තාතෙනෙව ලොකවොහාරානුසාරෙන ‘‘සභාවනිම්මලතරෙ’’ති සබ්බාකාරෙන කාරණං පටිසෙධං කත්වා සභාවසිද්ධනිම්මලත්තසඞ්ඛාතඵලස්ස පකාසිතත්තා අයං සාභාවිකඵලවිභාවනා නාම. දුජ්ජනානං භාවොති ච, සස්ස අත්තනො භාවොති ච, තෙන නිම්මලතරන්ති ච වාක්‍යං.

251. “不会发生”等（偈颂）的意思是：即使与恶人交往或共住，在善者那无需任何造作、本性就极其清净的心中，恶性——恶人的品性——确实完全不会生起。在此，即使存在如理作意等令心清净的因，世人也不考虑它，并且因为看不到其他公认的令心清净的原因，就称之为“本性成就的清净”。正是根据这种世俗说法，通过“本性更清净”一语，在各方面否定了（外在）原因，从而彰显了“本性成就的清净”之果，这即名为“自性果的阐明”。词语分析：dujjanyaṃ是“恶人的状态”；sabhāva是“自己的状态”；nimmalatara是“比那更清净”。

252.

252.

ජනකො [Pg.247] ඤාපකො චෙති,දුවිධා හෙතවො සියුං;

පටිසඞ්ඛරණං තෙසං,අලඞ්කාරතයො’දිතං.

因(hetu)有二种：生起因(janaka)与指示因(ñāpaka)。对它们的阐明，被称为一种庄严（修辞）。

252. හෙතුං නිද්දිසති ‘‘ජනකො’’ඉච්චාදිනා. ජනකො භාවාභාවරූපස්ස නිබ්බත්‍යාදිකාරියස්ස කාරකො ඤාපකො විජ්ජමානස්සෙව කස්සචි සම්බන්ධතො කුතොචි පටිබොධකො චාති හෙතවො දුවිධා සියුං. නනු කිමෙත්ථ අසනං, කෙවලං ‘‘අනෙනෙතං කරීයතී’’ති සරූපකථනමත්ත, විසෙසො තු න කොචි විසෙසරූපො වාචාලඞ්කාරොති විසෙසං යොජයති ‘‘පටී’’තිආදිනා. තෙසං කාරියුප්පාදයොගීනං හෙතූනං පටිසඞ්ඛරණං උපබ්‍රූහනං විසිට්ඨභාවෙන පරිඵුටං කත්වා යාථාවතො කථනං අලඞ්කාරතාය බන්ධභූසනරූපෙන උදිතං අභිහිතං විසෙසරූපත්තා, න පනෙතෙනෙතං කරීයතීති.

252. 他以“生起因”等（偈颂）来指出因。生起因(janaka)是对于有或无形态的、能被生成等作用的造作者；指示因(ñāpaka)是对于已存在者，通过某种关联，从某处而来的指示者。因此，因有二种。（有人会问：）“难道这不就只是‘由此而成此’这样一种对自性的陈述吗？并没有任何特别之处，也不是一种特别的语言庄严。”为了说明其特别之处，他用“阐明”(paṭisaṅkharaṇaṃ)等词来连接。对那些能够产生结果的因进行阐明、增强，以一种特殊的方式使其圆满，并如实地叙说，这因其特殊性而被说成、被称为一种庄严，一种构文的装饰，而不仅是“由此而成此”。

252. ඉදානි හෙත්වාලඞ්කාරං දස්සෙති ‘‘ජනකො’’ච්චාදිනා. ජනකො ච කස්සචි ‘‘සත්තා අසත්තා’’ති වුත්තස්ස භාවාභාවසඞ්ඛාතකාරියස්ස ජනකහෙතු ච ඤාපකො ච කස්සචි විජ්ජමානත්තං අඤ්ඤෙන කෙනචි සම්බන්ධෙන අවබොධෙන්තො ඤාපකහෙතු චාති එවං හෙතවො දුවිධා සියුං. ඉහ ඵලපකාසකහෙතුම්හි වුච්චමානෙ ‘‘ඉමිනා හෙතුනා ඉදං ඵලං ජාත’’න්ති සරූපකථනමත්තං විනා විසෙසරූපාලඞ්කාරො ඉධ නත්ථීති ආසඞ්කිය අලඞ්කාරසරූපවිසෙසො එසොති දස්සෙතුමපරද්ධමාහ. තෙසං ඵලපකාසනඛමානං හෙතූනං පටිසඞ්ඛරණං විසිට්ඨභාවෙන පකාසං කත්වා තත්වතො කථනං අලඞ්කාරතාය අලඞ්කාරසභාවෙන උදිතං පසිද්ධං හොති, කවීහි පත්ථිතං වා හොති. සාලිඅඞ්කුරාදීනං සාලිබීජාදයො විය ජන්‍යස්ස අච්චන්තොපකාරකො ජනකහෙතු [Pg.248] නාම, විජ්ජමානඅග්ගිආදීනං ධූමාදයො විය කස්සචි විජ්ජමානත්තඤාපකො ඤාපකහෙතු නාම. අලඞ්කාරස්ස භාවො අලඞ්කාරතා. අලඞ්කාරතයාති ඡන්දං නිස්සාය මත්තාහානි.

252. 现在，他以“生起因”等（偈颂）来开示因庄严（hetvālaṅkāra）。生起因（janakahetu）是对于被称为“存在”或“不存在”的，名为有与无之果的生起者；指示因（ñāpakahetu）是通过某种关联来告知某物存在的指示者。因此，因有二种。在此，当说到能彰显结果的因时，有人会怀疑：“除了‘此果从此因而生’这样一种对自性的陈述外，这里并没有特别的庄严。”为了表明这确实是一种特别的庄严形态，他说了（偈颂的）后半部分。对那些能够彰显结果的因进行阐明，以一种特殊的方式来揭示，并如实地叙说，这以庄严之名、以庄严之性而被称说，是公认的，或是诗人们所期求的。名为生起因者，是对所生之物有极大助益者，犹如稻种之于稻芽等；名为指示因者，是某物存在状态的指示者，犹如烟之于已存在的火等。庄严的状态即是“庄严性”（alaṅkāratā）。（偈颂中的）“alaṅkāratayo”是由于格律而导致的音节减省。

253.

253.

භාවාභාවකිච්චවසා,චිත්තහෙතුවසාපි ච;

භෙදා’නන්තා ඉදං තෙසං,මුඛමත්තනිදස්සනං.

依有与无的作用，亦依种种奇特的因，其区别无穷。此仅为对彼等的入门开示。

253. උදාහරති ‘‘භාව’’ඉච්චාදි. භාවො සත්තා ච, අභාවො අසත්තා ච, තෙයෙව කිච්චානි තෙසං වසෙන ච, චිත්තා පසිද්ධහෙතුවිපරීතා අච්ඡරියාරහා හෙතවො තෙසං වසෙනාපි ච භෙදා හෙතුවිකප්පා අනන්තා අනවවියො, යතො එවං තස්මා තෙසං හෙතූනං ඉදං මුඛමත්තනිදස්සනං, තස්මා තම්මුඛෙන සක්කා හෙතුවිසෙසෙ පවිසිතුන්ති.

253. 他举例说：“有”等等。“有”是存在，“无”是不存在。凭借它们的作用，以及凭借那些与已知原因相反的、值得惊叹的种种奇特之因，因的差别无量无穷。因此，这只是对这些因的入门性展示，通过这个入门，可以进入各种具体的因。

253. ‘‘භාවා’’ඉච්චාදි. භාවාභාවකිච්චවසා භාවඅභාවසඞ්ඛතසත්තාඅසත්තාක්‍රියාවසෙන ච, චිත්තහෙතුවසාපි ච පසිද්ධහෙතුනො විරුද්ධෙන අච්ඡරියහෙතූනං පභෙදෙන ච, භෙදා හෙතුවිසෙසා අනන්තා යස්මා අපරියන්තා හොන්ති, තස්මා ඉදං වක්ඛමානං තෙසං හෙතූනං මුඛමත්තනිදස්සනං අවසෙසහෙතූනං ඔගාහණද්වාරමත්තස්ස නිදස්සනං හොති. භාවො ච අභාවො චාති ච, තෙයෙව කිච්චානීති ච, තෙසං වසො භෙදොති ච, චිත්තා විචිත්තා ච තෙ හෙතවො චාති ච, තෙසං වසොති ච, මුඛමෙව මුඛමත්තං, මුඛඤ්ච තං වා මත්තං සාමඤ්ඤඤ්චෙති ච, තස්ස නිදස්සනමිති ච වාක්‍යං. මත්තසද්දො අවධාරණෙ සාමඤ්ඤෙ වා වත්තතෙ.

253. “有”等等。凭借有与无的作用力，即凭借名为“有”与“无”的存在与不存在的活动，也凭借种种奇特之因的力量，即与已知之因相反的、令人惊叹的诸因的差别，因的具体差别无量无边。因此，这即将要说的，只是对那些因的入门性展示，即指示了进入其余诸因的门径。此偈颂可分析为：“有与无”、“彼等的作用”、“其差别依于彼等之力”、“种种奇特的因”、“依于彼等之力”。而“入门性展示”（mukhamattanidassanaṃ）一句可分析为：“仅是入门”或“入门与泛指”，此即对它的展示。“matta”一词，用于限定或泛指。

254.

254.

පරමත්ථපකාසෙක-[Pg.249] රසා සබ්බමනොහරා;

මුනිනො දෙසනා’යං මෙ,කාමං තොසෙති මානසං.

显明究竟义是其唯一作用，令一切心喜悦；这牟尼的教法，令我的心意极其满足。

භාවකිච්චො කාරකහෙතු.

具有令其存在之作用的能作因。

254. උදාහරති ‘‘පරමත්ථ’’ඉච්චාදි. පරමත්ථසභාවස්ස නාමරූපාදිනො පකාසොයෙව එකරසො අසහායකිච්චං යස්සා සා තාදිසී. සබ්බෙසං මනො හරතීති සබ්බමනොහරා මුනිනො අයං දෙසනා මෙ මානසං චිත්තං කාමමෙකන්තෙන තොසෙතීති අයං භාවකිච්චො කාරකහෙතු සන්තොසසත්තාය කාරණතො.

254. 他举例说：“究竟”等。显明具有究竟自性的名色等法，是其唯一的作用（ekarasa），即独立的功能（asahāyakiccaṃ），（教法）就是如此。因为它能摄取一切众生之心，所以是“令一切心喜悦”（sabbamanoharā）。“这牟尼的教法，令我的心意完全、彻底地满足。”——这即是具有‘令其存在’之作用的能作因，因为它是令满足得以存在的原因。

254. ඉදානි උදාහරති ‘‘පරමත්ථ’’ඉච්චාදිනා. පරමත්ථපකාසෙකරසා නාමරූපඛන්ධආයතනාදිඋත්තමත්ථානං පකාසනසඞ්ඛාත අසහායකිච්චවතී සබ්බමනොහරා වොහාරානුරූපෙන විසයභාවූපගමනෙන සබ්බෙසං මනොහරා මුනිනො අයං දෙසනා මෙ මය්හං මානසං කාමං එකන්තෙන තොසෙතීති. බුද්ධස්ස ධම්මදෙසනා පුබ්බෙ අවිජ්ජමානස්ස සන්තොසස්ස සත්තාසඞ්ඛාතසමුප්පාදං කරොතීති කාරකහෙතු නාම හොති. සා ච දෙසනා ‘‘මානසං තොසෙතී’’ති එත්තකෙන අදස්සෙත්වා ‘‘පරමත්ථපකාසෙකරසා’’ති සවිසෙසනං කත්වා වුත්තත්තා අලඞ්කාරොති අභිමතා. එකො ච සො රසො චෙති ච, පරමත්ථපකාසොයෙව එකරසො එකකිච්චමස්සෙති ච විග්ගහො. භාවකිච්චො භාවසඞ්ඛාතං සත්තාකිච්චං කත්වා පවත්තො කාරකහෙතු ජනකහෙතු.

254. 现在，他以“究竟”等（偈颂）来举例。“显明究竟义是其唯一作用”（Paramatthapakāsekarasā）是指，具有名为“开显名色、蕴、处等胜义”的独立功能。“令一切心喜悦”（sabbamanoharā）是指，通过随顺世俗言说而成为所缘，从而令一切众生心生喜悦。“这牟尼的教法，令我、我自己的心意完全、彻底地满足。”佛陀的法教，使先前不存在的满足得以生起，即令其“存在”，因此称为“能作因”。并且，该教法并非仅以“令心意满足”来表述，而是加上了“显明究竟义是其唯一作用”的修饰语，因此被认为是“庄严”（alaṅkāra）。其语法分析（viggaha）是：“彼作用是唯一的”，以及“显明究竟义即是唯一作用，其功能是唯一的”。“具有‘令其存在’之作用的能作因”是指通过完成名为“令其存在”的作用而运作的能作因，即生起因。

255.

255.

ධීරෙහි සහ සංවාසා, සද්ධම්මස්සා’භියොගතො;

නිග්ගහෙනි’න්ද්‍රියානඤ්ච, දුක්ඛස්සු’පසමො සියා.

与智者共住、勤修正法、以及调伏诸根，苦便得以止息。

අභාවකිච්චො කාරකහෙතු.

具有令其不存在之作用的能作因。

255. ‘‘ධීරෙහි’’ච්චාදි. [Pg.250] ධීරෙහි සප්පඤ්ඤෙහි සහ සංවාසා සංසග්ගෙන ච, සද්ධම්මස්ස සම්බුද්ධදෙසිතස්ස අභියොගතො අභ්‍යාසෙන ච, ඉන්ද්‍රියානං චක්ඛාදීනං නිග්ගහෙන විසයප්පවත්තිනිරොධරූපෙන විජයෙන ච හෙතුනා දුක්ඛස්ස පඤ්චක්ඛන්ධසඞ්ඛතස්ස අනුප්පාදනිරොධසඞ්ඛාතො උපසමො සියා භවෙය්‍යාති අයං අභාවකිච්චො කාරකහෙතු අනුප්පාදනිරොධසඞ්ඛාතස්ස අභාවස්ස කාරණතො.

255. “智者”等（偈颂）是指：凭借与具慧的智者共住、交往，凭借勤修、实践正自觉者所教导的正法，以及凭借对眼等诸根的调伏——即以止息其流向外境之活动的形式而取得胜利——以此为因，名为五蕴的苦，其名为“不生与息灭”的止息，就会发生。这即是具有‘令其不存在’之作用的能作因，因为它造成了名为“不生与息灭”的“不存在”。

255. ‘‘ධීරෙහි’’ච්චාදි. ධීරෙහි සහ සංවාසා සමග්ගවාසෙන ච, සද්ධම්මස්ස බුද්ධදෙසිතස්ස අභියොගතො නිරන්තරාභ්‍යාසෙන ච, ඉන්ද්‍රියානං චක්ඛුආදීනං නිග්ගහෙන රූපාදිආරම්මණෙසු සුභාදිග්ගහණස්ස නිවාරණෙන චාති ඉමෙහි කාරණෙහි දුක්ඛස්ස ඛන්ධායතනාදිකස්ස උපසමො අනුප්පාදනිරොධො ඛන්ධපරිනිබ්බානං වා සියාති. අභිණ්හසො යොගොති විග්ගහො. අභාවකිච්චො දුක්ඛස්ස උපසමසඞ්ඛාතං අසත්තාකිච්චං කත්වා පවත්තො කාරකහෙතු අවිජ්ජමානසඞ්ඛාතාය අසත්තාය උප්පාදනතො ජනකහෙතු නාම. අභාවො කිච්චමස්සෙති ච, කාරකො ච සො හෙතු චාති ච වාක්‍යං. භාවකිච්චොපි වුත්තබ්‍යතිරෙකතො ඤායති.

255. “智者”等（偈颂是指）：凭借与智者共住，以及和合而住；凭借勤修、不断实践佛陀所教导的正法；以及凭借对眼等诸根的调伏，即防止在色等所缘上取著净相等——由于这些原因，蕴、处等苦的止息，即不生与息灭，或蕴的般涅槃，就会发生。（“abhiyoga”）的语法分析（viggaha）是“不断地致力”。“具有‘令其不存在’之作用的能作因”，是指通过完成名为“苦的止息”的“不存在”作用而运作的能作因；因为它能生成名为“不存在”的“无”，所以是生起因。其句义分析是：“不存在是其作用”，以及“彼既是作者又是原因”。具有‘令其存在’之作用的（能作因），也可由上述的反面而得知。

256.

256.

මුනින්ද චන්දසංවාදි-කන්තභාවොපසොභිනා;

මුඛෙනෙව සුබොධං තෙ, මනං පාපාභිනිස්සටං.

牟尼主，你那与月亮相似、可爱庄严的面容，使你那远离诸恶的心意极易被理解。

භාවකිච්චො ඤාපකහෙතු.

具有令其存在之作用的指示因。

256. ‘‘මුනින්දි’’ච්චාදි. මුනින්දෙති ආමන්තනං. තෙ තව චන්දසංවාදිනා චන්දසදිසෙන කන්තභාවෙන උපසොභිනා සොභමානෙන මුඛෙනෙව පාපෙහි රාගාදීහි අභිනිස්සටං බ්‍යපගතං මනං චිත්තං සුබොධං සුට්ඨු විඤ්ඤායතීති අයං භාවකිච්චො ඤාපකහෙතු අවබොධසත්තාය ඤාපනතො.

256. “牟尼主”等。“牟尼主”是称呼语。由你那与月亮相似、可爱庄严的面容，你那远离贪(rāga)等诸恶的心意便极易被理解。这是有作的能知因(bhāvakicco ñāpakahetu)，因为它告知了觉悟的存在。

256. ‘‘මුනින්ද’’ඉච්චාදි. හෙ මුනින්ද තෙ තව චන්දසංවාදිකන්තභාවොපසොභිනා චන්දකන්තභාවසදිසෙන කන්තභාවෙන සොභමානෙන මුඛෙන මනං තුය්හං චිත්තං පාපාභිනිස්සටං රාගාදීහි කිලෙසෙහි නික්ඛන්තන්ති සුබොධං සුට්ඨු විඤ්ඤායතීති. ඉහ මුඛං මනකන්තභාවසම්බන්ධෙන සමන්නාගතං සයං විජ්ජමානමෙව කිලෙසාපගමස්ස අවබොධසත්තං ඤාපෙතීති භාවකිච්චො ඤාපකහෙතු නාම ජාතො. චන්දෙන අභෙදොපචාරතො චන්දලාවණ්‍යෙන සංවාදී සදිසොති ච, සො ච සො කන්තභාවො චෙති ච, තෙන උපසොභිතොති ච, පාපෙහි අභිනිස්සටන්ති ච වාක්‍යං.

256. “牟尼主”等。牟尼主啊，由你那以与月亮可爱之美相似的可爱之美而庄严的面容，你的心意，即你的心，已远离罪恶，已从贪等烦恼(kilesa)中解脱，便极易被理解。在此，面容本身就具备与心意可爱之美相关的特质，它自然地显示出烦恼已除的觉悟，因此成为所谓的有作的能知因。‘与月亮不加区分地使用比喻’是指‘与月亮的光泽相似’；以及‘它就是那种可爱之美’；以及‘以此而庄严’；以及‘远离诸恶’：这是对此句的分析。

257.

257.

සාධුහත්ථාරවින්දානි, සඞ්කොචයතිතෙ කථං;

මුනින්ද චරණද්වන්ද-රාගබාලාතපො ඵුසං.

牟尼主，你双足的赤色晨光，触及善士之手莲花，如何使之收缩？

අයුත්තකාරී චිත්තහෙතු.

不当行奇特因。

257. ‘‘සාධු’’ඉච්චාදි. මුනින්ද තෙ චරණානං ද්වන්දස්ස රාගො බාලො ච සො ආතපො චෙති රාගබාලාතපො තරුණකිරණසමූහො ලොහිතත්තාදිනා සාධූනං හත්ථාරවින්දානි කන්තාදිනා ඵුසං විසාරිත්තෙනා’මසන්තො කථං සඞ්කොචයති මකුලයති, අඤ්ජලිපණාමබන්ධෙන අයුත්තමෙතං. බාලාතපො හි පදුමානමුම්මීලනහෙතු, අයං තු අපුබ්බො බාලාතපො යො පදුමානි නිමීලෙතීති අනුචිතකාරියකාරණා අයුත්තකාරී චිත්තහෙතු, එවංවිධො විඤ්ඤෙය්‍යො භාවකිච්චත්තෙපීති.

257. “善哉”等。牟尼主，你双足的赤色晨光(rāgabālātapo)——即由其红色等特征而形成的初生光芒——触及并遍布善士们可爱的手莲花，如何能使它们收缩、闭合成蕾？（这是指）以合掌礼敬的方式（收缩），这是不恰当的。因为晨光本是使莲花开放的原因，而这却是前所未有的晨光，竟使莲花闭合。由于它造成了不相称的行为，因此是“不当行奇特因”(ayuttakārī cittahetu)。应当理解，即使在有作(bhāvakicca)中，也有此类情况。

257. ‘‘සාධු’’ඉච්චාදි. හෙ මුනින්ද තෙ තව චරණද්වන්දරාගබාලාතපො පාදයුගළස්ස අරුණවණ්ණසඞ්ඛතඅභිනවසූරියකිරණො සාධුහත්ථාරවින්දානි සුජනානං කරපදුමානි ඵුසං අත්තනො සබ්බබ්‍යාපිත්තා ඵුසන්තො කථං සඞ්කොචයති කරසම්පුටරූපෙන මකුලයතීති. බාලාතපො නාම පදුමවිකසනං විනා සඞ්කොචනං න කරොති, එසො ආතපො අච්ඡරියො විචිත්තොති ගම්‍යමානත්තා අයුත්තසඞ්කොචසත්තාකරණතො අයං අයුත්තකාරී චිත්තහෙතු [Pg.252] නාම. අයුත්තං කරොතීති ච, චිත්තඤ්ච තං හෙතු චාති ච වාක්‍යං.

257. “善哉”等。牟尼主啊，你双足的赤色晨光，即你双足赤红色的新日光，以其遍在性触及善士们的手莲花，如何能使之以合掌之形收缩成蕾？名为晨光者，只会使莲花开放，而不会使其收缩。这晨光真是奇妙，因为它造成了不应有的收缩，因此这被称为“不当行奇特因”。‘行不当之事’以及‘那奇特的因’是对此句的分析。

258.

258.

සඞ්කොචයන්ති ජන්තූනං, පාණිපඞ්කෙරුහානි’හ;

මුනින්දචරණද්වන්ද-නඛචන්දාන’මංසවො.

牟尼主双足之指甲月光，在此世间使众生之手莲花收缩。

යුත්තකාරී චිත්තහෙතු.

当行奇特因。

258. ‘‘සඞ්කොචයන්ති’’ච්චාදි. මුනින්දස්ස පාදානං ද්වන්දෙ නඛා එව චන්දා කන්තාදිනා තෙසං අංසවො කිරණා ඉහ ලොකෙ ජන්තූනං සත්තානං පාණයො එව පඞ්කෙරුහානි කන්තාදිනා සඞ්කොචයන්ති පණාමකරණසම්පුටරූපෙන මිලීයන්තීති යුත්තකාරී චිත්තහෙතු චන්දතො පඞ්කජසඞ්කොචස්ස උචිතත්තා. වුත්තනයෙපීති.

258. “收缩”等。牟尼主双足上的指甲，因其可爱等特质而如月亮，其光芒(aṃsavo)在此世间，使众生(jantū)之手——因其可爱等特质而如莲花——以行礼合掌之形收缩闭合。这是“当行奇特因”(yuttakārī cittahetu)，因为月亮使莲花收缩是恰当的。如前所述。

258. ‘‘සඞ්කො’’ඉච්චාදි. මුනින්දචරණද්වන්දනඛචන්දානං සම්බුද්ධස්ස පාදද්වන්දෙ නඛාවලිසඞ්ඛාතානං චන්දානං අංසවො රංසයො ඉහ ලොකෙ ජන්තූනං පාණිපඞ්කෙරුහානි සඞ්කොචයන්ති කරසම්පුටාකාරෙන සඞ්කොචයන්ති මකුලං කරොන්තීති. චන්දකිරණෙහි කත්තබ්බාය එව පදුමසඞ්කොචසත්තාය කතත්තා ච, පකතිචන්දකිරණකත්තබ්බකිච්චස්ස චන්දමරීචිසමානඅඤ්ඤාදිට්ඨපුබ්බවිචිත්‍රඅංසූහි කතත්තා ච අයං යුත්තකාරී චිත්තහෙතු නාම. පාණයො ච තෙ පඞ්කෙරුහානි චෙති ච, මුනින්දස්ස චරණද්වන්දමිති ච, තස්මිං නඛානීති ච, තෙව චන්දාති ච වාක්‍යං.

258. “收缩”等。牟尼主双足之指甲月光，即正等觉者双足上指甲串所成的月亮之光芒，在此世间使众生之手莲花收缩，以合掌之形收缩，使其成为花苞。因为莲花收缩之事本应由月光所为，且此[收缩]确实发生了；又因为普通月光所应做之事，是由与月光相似、前所未见、奇妙的其他光芒所完成，因此这被称为“当行奇特因”。‘手即是莲花’、‘牟尼主之双足’、‘其上的指甲’、‘它们即是月亮’：这是对此句的分析。

259.

259.

උද්දිට්ඨානං පදත්ථානං, අනුද්දෙසො යථාක්කමං;

සඞ්ඛ්‍යාන’මිති නිද්දිට්ඨං, යථාසඞ්ඛ්‍යං කමොපි ච.

已列举之词义，依序重述，这被称为“数说”(saṅkhyāna)，也称为“如数说”(yathāsaṅkhyaṃ)或“次第”(kama)。

259. කමං විවරිතුමුපක්කමති ‘‘උද්දිට්ඨාන’’මිච්චාදි. උද්දිට්ඨානං පුබ්බෙ වුත්තානං පදත්ථානං වත්ථූනං කෙසඤ්චි යථාක්කමං උද්දෙසක්කමානතික්කමෙන [Pg.253] අනුද්දෙසො පුන අත්ථන්තරනිද්දෙසනයෙන අනුකථනං ‘‘සඞ්ඛ්‍යාන’’මිත්‍යපි ච, ‘‘යථාසඞ්ඛ්‍ය’’මිත්‍යපි ච නිද්දිට්ඨං වුත්තං. විධෙය්‍යත්තා තෙසං පධානත්තමිති තදපෙක්ඛාය නපුංසකත්තං, අනුවදිතබ්බත්තානුද්දෙසස්සාප්පධානත්තමිති න පුල්ලිඞ්ගපරිග්ගහො. ‘‘කමො’’ඉච්චපි නිද්දිට්ඨොති ලිඞ්ගවිපරිණාමො.

259. 为了解释次第，（作者）开始说“已列举的”等语。对于先前已说的某些词义和事物，依序进行随说，即不超越列举的次第，以解释另一层意义的方式再次叙述，这也被称为“数说”，也被称为“如数说”。因为它们是应被说明的，是主要的，所以（动词）根据它们而使用中性。因为随说是应被复述的，是次要的，所以不采用阳性。“次第”也被说明，这是词性的变化。

259. ඉදානි කමාලඞ්කාරං උද්දිසති ‘‘උද්දිට්ඨාන’’මිච්චාදිනා. උද්දිට්ඨානං පඨමකථිතානං පදත්ථානං යථාක්කමං උද්දිට්ඨක්කමමනතික්කම්ම අනුද්දෙසො අත්ථන්තරං නිස්සාය පුනකථනං ‘‘සඞ්ඛ්‍යාන’’මිති ච, ‘‘යථාසඞ්ඛ්‍ය’’මිති ච නිද්දිට්ඨං, කමොපි ච නිද්දිට්ඨො. එත්ථ පසිද්ධං අනුද්දෙසං පුබ්බද්ධෙන අනුවදිත්වා අප්පසිද්ධං කමම්පි කමපරියායං සඞ්ඛ්‍යානයථාසඞ්ඛ්‍යද්වයම්පි අපරද්ධෙන විදධාති. එත්ථ විධාතබ්බං දස්සෙතුං අනුවාදස්ස ආහරියමානත්තා අනුවාදො අප්පධානො, විධාතබ්බො පධානො. යඤ්හි විධාතබ්බං, තං පධානං, ඉතරමප්පධානන්ති ඉමිනා කාරණෙන වුච්චති. තස්මා ‘‘නිද්දිට්ඨ’’න්ති ‘‘සඞ්ඛ්‍යානං, යථාසඞ්ඛ්‍ය’’න්ති ද්වයං අපෙක්ඛාය (තස්ස අප්පධානත්තා) නපුංසකං හොති. ‘‘කමො’’ති අපෙක්ඛාය ‘‘නිද්දිට්ඨො’’ති පුල්ලිඞ්ගො හොති. අප්පධානො අනුද්දෙසොති නාපෙක්ඛති. කමමනතික්කම්මාති ච, සඞ්ඛ්‍යාය අනභික්කමොති ච වාක්‍යං.

259. 现在以“已列举的”等语来说明次第修饰法(kamālaṅkāra)。对于最初已说的词义，不超越其列举次第而依序进行随说，即依据其他意义再次叙述，这被称为“数说”，也被称为“如数说”；次第也被说明。在此，（作者）用前半颂复述广为人知的随说，用后半颂说明不那么广为人知的次第，以及次第的同义词，即数说与如数说二者。在此，为了显示应被说明者，由于复述(anuvāda)是被引用的，所以复述是次要的，应被说明者是主要的。因为凡是应被说明的，才是主要的，其他的则不重要——由于这个原因而这么说。因此，“已说明”(niddiṭṭhaṃ)一词，是考虑到“数说、如数说”二者而用中性。考虑到“次第”(kamo)，“已说明”(niddiṭṭho)则用阳性。它不考虑次要的随说。这是“不超越次第”和“不违背数说”的句子。

260.

260.

ආලාපහාසලීලාහි, මුනින්ද විජයා තව;

කොකිලා කුමුදානි චො-පසෙවන්තෙ වනං ජලං.

牟尼主，您以言笑之优雅而胜利；杜鹃栖于林，白莲依于水。

260. තමුදාහරති ‘‘ආලාපි’’ච්චාදිනා. මුනින්ද තව ආලාපහාසා ච තෙසං ලීලාහි, උද්දෙසොයං. විජයා කොකිලකුමුදානං පරාභවෙන කොකිලා කරවීකා කුමුදානි ච, යථොද්දෙසමනුද්දෙසොයං වුත්තාපෙක්ඛාය. වක්ඛමානාපෙක්ඛාය තු අයම්පි උද්දෙසොව, ‘‘කොකිලා වනං, කුමුදානි ජල’’මිති යථොද්දෙසමනුද්දෙසොයං. උපසෙවන්තෙ ඉව නිස්සයන්ති මඤ්ඤෙ. ඉති වත්ථුතො එව සම්භවො ඉවෙති [Pg.254] පරිකප්පතෙ. යජ්ජෙවං පරිකප්පනාය කථං යථාසඞ්ඛ්‍යන්ති චෙ? අත්‍රොච්චතෙ – යත්ථාලඞ්කාරන්තරමපි පතීයතෙ. තත්ථුද්දෙසානුරූපානුද්දෙසසම්භවෙ සඞ්ඛ්‍යානමෙවාලඞ්කාරො වොහරීයතෙ තස්සෙව මුඛ්‍යතො වත්තුමිච්ඡිතත්තා. යත්ථාලඞ්කාරන්තරං න ගම්‍යතෙ, තත්ථ අච්චන්තමෙව කමොති විඤ්ඤෙය්‍යං.

260. 他以“ālāpa”等（偈颂）为例。‘牟尼主(Muninda)，您的言谈和微笑以及它们的优雅’，这是总说(uddesa)。‘胜利’是指（您的言谈和微笑）胜过了杜鹃、迦陵频伽(karavīka)和白莲；就已说者而言，这是相应的随说(anuddesa)。而就将说者而言，这（杜鹃、白莲）也是总说；‘杜鹃（栖于）林，白莲（依于）水’，这是与总说相应的随说。‘依附’(upasevante)的意思，我认为是‘仿佛在依靠’。因此，这是将事实上可能发生的事，构想为‘仿佛’如此。如果这样构想，又怎么是‘如数’(yathāsaṅkhya)呢？于此，答曰：在也出现其他修辞格的情况下，如果总说与随说之间可能相应，那么‘数说’(saṅkhyāna)本身就被称为修辞格，因为这才是主要意图表达的。在不理解为其他修辞格之处，则应知其纯粹是‘次第’(kama)。

260. උදාහරති ‘‘ආලාපි’’ච්චාදිනා. හෙ මුනින්ද තෙ තව ආලාපහාසලීලාහි මධුරසරලීලාහි සද්ධිං මන්දහසිතලීලාහි සඤ්ජාතා විජයා ජයහෙතු කොකිලා කරවීකා ච කුමුදානි කෙරවානි ච වනං ජලඤ්ච කමෙන උපසෙවන්තෙ ඉව නිස්සයං කරොන්තීති මඤ්ඤෙති. එත්ථ ‘‘ආලාපහාසලීලාහී’’ති උද්දෙසො, ‘‘කොකිලා කුමුදානී’’ති වුත්තාපෙක්ඛාය අනුද්දෙසො, ‘‘වනං ජල’’න්ති වක්ඛමානාපෙක්ඛාය උද්දෙසොව හොති, තත්වතො ඊදිසවිජයෙන කොකිලාදීනං වනාදිනිස්සයකාරණාභාවතො ඉවසද්දපයොගෙන නිද්දිට්ඨො. එවං සති අයං පරිකප්පනා න භවති. කස්මා? නානාලඞ්කාරසන්නිපාතෙ සති යො යො අලඞ්කාරො වත්තුනා ඉච්ඡිතො, තස්සෙව මුඛ්‍යතො වොහරීයමානත්තා. එවං පරිකප්පනාලඞ්කාරසංසග්ගෙ සතිපි උද්දෙසක්කමෙන දස්සිතස්ස අනුද්දෙසස්ස මුඛ්‍යත්තා අයං කමාලඞ්කාරො නාම. ඊදිසඤ්ඤම්පි එවමෙව දට්ඨබ්බං. ආලාපො ච හාසො චෙති ච, තෙසං ලීලායොති ච විග්ගහො.

260. 他以“ālāpa”等（偈颂）为例。‘哦，牟尼主！由您言谈(即甜美声音的优雅)与微笑(即温和笑容的优雅)之优雅所产生的胜利，（作者）认为：杜鹃、迦陵频伽(karavīka)、白莲与红莲(kerava)仿佛依序依靠着森林与水。’此处，‘以言笑之优雅’是总说(uddesa)；‘杜鹃、白莲’是就已说者而言的随说(anuddesa)；‘森林、水’是就将说者而言的总说。实际上，因为杜鹃等依靠森林等，并非由于（佛陀的）这种胜利，所以用‘如’(iva)一词来指明。既然如此，这便不是构想(parikappanā)。为什么呢？因为当多种修辞格聚合时，作者意图使用哪一种，那一种就被当作主要的来使用。这样，即便与构想修辞格有关联，但由于依照总说次第所显示的随说更为主要，所以这被称为次第修辞格(kamālaṅkāra)。其他此类也应如是观。其语法分析(viggaha)是‘言谈与微笑’以及‘它们的优雅’。

261.

261.

සියා පියතරං නාම, අත්ථරූපස්ස කස්සචි;

පියස්සා’තිසයෙනෙ’කං, යං හොති පටිපාදනං.

对某一极其可爱之事，其某种表述，即可名为“更可爱”。

261. පියතරමාහරති ‘‘සියා’’ඉච්චාදිනා. අතිසයෙන පියස්ස කස්සචි අත්ථරූපස්ස අභිධෙය්‍යසභාවස්ස යං පටිපාදනමාඛ්‍යානං හොති, එතං පියතරං නාම සියා.

261. 他以“或有”(siyā)等（偈颂）引出‘更可爱’(piyatara)的定义。对某一极其可爱之事，对其可言说之自性所作的任何呈现或讲述，即可名为‘更可爱’。

261. ඉදානි [Pg.255] පියතරාලඞ්කාරං දස්සෙති ‘‘සියා’’ඉච්චාදිනා, අතිසයෙන පියස්ස කස්සචි අත්ථරූපස්ස අභිධෙය්‍යසභාවස්ස යං පටිපාදනං කථනං හොති, එතං පටිපාදනං පියතරං නාම පියතරාලඞ්කාරො නාම හොති. අතිසයෙන පියන්ති ච, අත්ථො එව රූපං සභාවොති ච වාක්‍යං.

261. 现在以“siyā”(或有)等词展示“更可爱”(piyatara)修辞。对极其可爱的某一事之形态(attharūpa)的可言说之自性(abhidheyyasabhāva)所作的阐述，此阐述即是所谓的“更可爱”，名为“更可爱”修辞。“极其可爱”以及“义即是相，即是自性”都是语句。

262.

262.

පීති යා මෙ සමුප්පන්නා, සන්ත සන්දස්සනා තව;

කාලෙනා’යං භවෙ පීති, තවෙව පුන දස්සනා.

我心中生起的喜悦，是因见到寂静的您；愿此喜悦适时因再次见到您而生起。

262. උදාහරති ‘‘පීති’’ච්චාදි. සන්ත සප්පුරිස මහාමුනි තව සන්දස්සනා චක්ඛුපථාපාථමත්තෙන මධුරකථාසවනා යා පීති මෙ මම සමුප්පන්නා, අයං පීති කාලෙන ඊදිසෙන සුඛෙන තවෙව නාඤ්ඤස්ස කස්සචි, කො හි නාමොඤ්ඤො තවාදිසොති, පුන දස්සනා භවෙය්‍යාති.

262. 他以“pīti”(喜悦)等词为例。“寂静的善人(santa sappurisa)，大牟尼(mahāmuni)啊！仅因见到您，来到我的视线范围，听闻您甜美的言语，我心中便生起喜悦。愿此喜悦，在适时，以这样的快乐，唯独因再次见到您而生起，而非因其他任何人——还有谁能像您一样呢？”

262. ‘‘පීති’’ච්චාදි. හෙ සන්ත සප්පුරිස තථාගත තව සන්දස්සනා මම නෙත්තෙ ආපාථගමනතො යා පීති මෙ සමුප්පන්නා, අයං පීති කාලෙන ඊදිසක්ඛණෙන තයා සදිසස්ස අඤ්ඤස්සාභාවා තවෙව පුන දස්සනා දස්සනතො භවෙති. එත්ථ පීතියා’තිසයහෙතුභූතං අතිඉට්ඨාරම්මණඤ්ච දස්සනෙ අතිගෙධඤ්ච පකාසනෙන අතිපීතීති පදත්ථං, පකාසිතං හොති. ‘‘අයං පීති භවෙ’’ති පුබ්බකාලෙ උප්පන්නපීතියා පුනාසම්භවතො තංසදිසායෙව පීති ගහිතා යථා ‘‘සොයෙව වට්ටකො, තානියෙව ඔසධානී’’ති.

262. “pīti”(喜悦)等。“哦，寂静的善人，如来！因见到您，来到我的眼界，我心中生起了喜悦。此喜悦，在适时，在这样的时刻，因没有与您相似的他人，唯有因再次见到您的果报而生起。”在此，通过阐明作为喜悦之增长原因的极可喜所缘(atiiṭṭhārammaṇa)，以及见到时的极度渴求(atigedha)，“极喜”(atipīti)一词的含义便被阐明了。“愿此喜悦生起”一句，由于先前已生起的喜悦不可能再次生起，故取其同类之喜悦，犹如“还是那只鹌鹑，还是那些草药”。

263.

263.

වණ්ණිතෙනො’පමානෙන, වුත්‍යා’ධිප්පෙතවත්ථුනො;

සමාසවුත්ති නාමා’යං, අත්ථසඞ්ඛෙපරූපතො.

以被称颂之譬喻，言说所欲之事；此名“略说”，因其义理概括之相。

263. සමාසවුත්තිංවත්තුමාහ ‘‘වණ්ණිතෙනි’’ච්චාදි. වණ්ණිතෙන පසංසිතෙන උපමානෙන අධිප්පෙතස්ස මනසි නිහිතස්ස වත්ථුනො අත්ථස්ස වුත්‍යා කථනෙන අයං වුත්තලක්ඛණා සමාසවුත්ති නාම. කස්මා? අත්ථස්ස වත්තුමිච්ඡිතස්ස සඞ්ඛෙපො සඞ්ඛිපිත්වා [Pg.256] කථනං රූපං සභාවො, තස්මා තතොයමන්වත්ථසඤ්ඤා සඞ්ඛෙපවුත්ති සමාසවුත්තීති කත්වා. කස්මා? අයං ගුණීභූතා සකත්ථා අත්ථන්තරං විදධාති, න තු සකත්ථපධානා.

263. 为说明“略说”(samāsavutti)，他以“vaṇṇitena”(以被称颂的)等词开示。通过被称颂、赞扬的譬喻，以言说心中所存之事义，此具有所述特征者名为“略说”。为何？因为其形态、自性即是对所欲言说之义的概括、简略的言说，故因此而得“略说”此名副其实之称谓(anvatthasaññā)。为何？因为此法自身意义居于次位(guṇībhūta)，而能产生他义，并非以自身意义为主。

263. ඉදානි සමාසවුත්තිං නිද්දිසති ‘‘වණ්ණිතෙ’’ච්චාදිනා. වණ්ණිතෙන පසංසිතෙන උපමානෙන උපමානවත්ථුනා කරණභූතෙන අධිප්පෙතවත්ථුනො ඉච්ඡිතත්ථස්ස වුත්‍යා කථනෙන අත්ථසඞ්ඛෙපරූපතො වත්තුමිච්ඡිතත්ථස්ස සඞ්ගහරූපත්තා අයං යථාවුත්තලක්ඛණා සමාසවුත්ති නාම හොති. එත්ථ වත්තුමිච්ඡිතත්ථං සඞ්ගහෙත්වා මනසි කත්වා තස්ස උපමාභූතත්ථස්ස වණ්ණනාය මනසි කතස්ස පකාසනතො අයං සමාසවුත්ති නාම. එතිස්සා පදාභිහිතො සකත්ථො අප්පධානො, ගම්මමානත්ථො පන පධානො හොති. අධිප්පෙතඤ්ච තං වත්ථු චෙති ච, සමාසෙන සඞ්ඛෙපෙන වුත්ති කථනමිති ච, සඞ්ඛෙපොයෙව රූපං සරූපන්ති ච, අත්ථස්ස සඞ්ඛෙපරූපන්ති ච විග්ගහො.

263. 现在以“vaṇṇite”(被称颂)等词指示“略说”(samāsavutti)。通过被称颂、赞扬的譬喻，即作为工具的譬喻物，对所意欲之事，即所欲之义的言说，因其为所欲言说之义的概括形态、摄集形态，故此具有如是所述特征者名为“略说”。在此，将所欲言说之义摄集于心，通过对此譬喻之义的称颂来彰显心中所存者，故名“略说”。于此，由词所言之自身意义非主，而所领会之义为主。其语法分析(viggaha)为：“所意欲之事”；“以简略的方式叙述”；“简洁即是其形态”；以及“意义的简洁形态”。

264.

264.

සා’යං විසෙස්‍යමත්තෙන, භින්නා’භින්නවිසෙසනා;

අත්ථෙව අපරාප්‍ය’ත්ථි, භින්නාභින්නවිසෙසනා.

此（略说）仅因所饰(visesya)而异，具无别修饰(abhinnavisesanā)；亦有另一种，具相异与无别之修饰(bhinnābhinnavisesanā)。

264. තස්සා පභෙදං දස්සෙති ‘‘සාය’’මිච්චාදිනා. සා අයං සමාසවුත්ති යංකිඤ්චි වත්ථු සාමඤ්ඤාකාරප්පතීතං ‘‘ඊදිසමිදං නාඤ්ඤථා’’ති කුතොචි බ්‍යවච්ඡිජ්ජතෙ කෙනචි ගුණාදිනා වවත්ථාපීයතෙ, තං විසෙස්‍යං, තමෙව මත්තං විසෙසනභෙදබ්‍යවච්ඡෙදතො, තෙන. භින්නා අතුල්‍යා අවයවධම්මස්ස සමුදායෙ වත්තනතො. අභින්නං තුල්‍යාකාරං විසෙසනං යස්සං සා අභින්නවිසෙසනාපි අත්ථෙව. අපරාප්‍යත්ථි, න කෙවලං සායෙව. කීදිසී? භින්නඤ්ච අභින්නඤ්ච විසෙසනං යස්සන්ති භින්නාභින්නවිසෙසනා. විසෙස්‍යං තු භින්නන්ති.

264. 以“sā ayaṃ”等词说明其分类。此复合表达(samāsavutti)是：任何事物(vatthu)，当其依共相显现时，被认知为“此是如此，非他”，并从某处被某种属性等所限定、确定，那（事物）就是“所修饰词”(visesya)。仅就此所修饰词而言，因排除了修饰语的差异，故（此复合表达）是“有别”(bhinnā)的，即不相等，因为部分的属性存在于整体之中。具有“无别”(abhinna)——即形式相似——修饰语的（复合表达），即“具无别修饰语者”(abhinnavisesanā)，也确实存在。还有另一种，不仅限于此。是怎样的呢？即具有“有别”和“无别”两种修饰语的，称为“具别无别修饰语者”(bhinnābhinnavisesanā)。但其“所修饰词”则是不同的。

264. ඉදානි තස්සා සමාසවුත්තියා භෙදං දස්සෙති ‘‘සාය’’මිච්චාදිනා. සා අයං සමාසවුත්ති විසෙස්‍යමත්තෙන ගුණාදිසදිසධම්මෙන [Pg.257] කරණභූතෙන කෙනචි උපමානවත්ථුනා මනසි කතං ‘‘ඉදං උපමෙය්‍යවත්ථු ඊදිස’’න්ති සාමඤ්ඤාවත්ථතො විසුං කතවිසෙස්‍යෙන භින්නා විසුං ජාතා, තත්තකෙන අතුල්‍යා වා, අභින්නවිසෙසනා තුල්‍යවිසෙසනයුත්තා අත්ථෙව භින්නාභින්නවිසෙසනා අතුල්‍යතුල්‍යවිසෙසනයුත්තා භින්නවිසෙස්‍යයුත්තා අපරාපි අත්ථි. එවං සමාසවුත්ති ද්විධා හොති. විසෙස්‍යමෙව මත්තමිති ච, අවයවෙන සම්භවභෙදසභාවස්ස සමුදායෙපි පවත්තත්තා භින්නාති වුත්තා. අභින්නානි විසෙසනානි යස්සමිති ච, භින්නානි ච අභින්නානි චෙති ච, තානි විසෙසනානි යස්සමිති ච විග්ගහො.

264. 现在以“sāyaṃ”等词说明该复合表达的分类。此复合表达，是凭借某个作为工具、具有相似属性等的譬喻物(upamānavatthu)，在心中思量“此所喻物(upameyyavatthu)是这样的”，从而使所修饰词从一般事物中区别开来，由此而“有别”(bhinnā)，成为独立的，或仅就此而言是不相等的。具有“无别修饰语”(abhinnavisesanā)——即与相等修饰语结合的（复合表达）——也确实存在；也确实存在另一种“具别无别修饰语者”(bhinnābhinnavisesanā)，它与不相等和相等的修饰语结合，并与有别的所修饰词结合。如此，复合表达分为两类。又，因“仅是所修饰词”（有别），且由部分所生之差别性亦存在于整体中，故被称为“有别”。其语法分析(viggaha)为：“于此，修饰语是无别的”，以及“于此，那些修饰语是有别且无别的”。

අභින්නවිසෙසන

无别修饰语

265.

265.

විසුද්ධාමතසන්දායී,පසත්ථරතනාලයො;

ගම්භීරො චා’ය’මම්භොධි,පුඤ්ඤෙනා’පාදිතො මයා.

清净甘露施予者，尊贵珍宝之所依；此大海深广无涯，吾以福德所成就。

265. උභයමුදාහරති ‘‘විසුද්ධ’’ඉච්චාදිනා. අයමම්භොධි සාගරො පුඤ්ඤෙන චිරානුචිතකුසලමූලෙන හෙතුනා මයා ආපාදිතො පත්තො, කීදිසො? විසුද්ධං ලොකවොහාරතො දෙවාසුරානං මථනෙ විසෙනාසම්මිස්සත්තා අමතං පීයූසං සන්දදාතීති විසුද්ධාමතසන්දායී, අම්භොධි. විසුද්ධං දොසලෙසෙනාප්‍යසම්ඵුට්ඨත්තා අච්චන්තනිම්මලං අමතං මරණාභාවෙන අමතසඞ්ඛාතං නිබ්බානධාතුං සන්දදාති උපදෙසකභාවෙනාති විසුද්ධාමතසන්දායී, සද්ධම්මො. පසත්ථානි නිරවජ්ජත්තා රතනානි මුත්තාමණිආදීනි, තෙසං ආලයො පවත්තිට්ඨානං, අම්භොධි. පසත්ථානි බුද්ධාදීහි අනෙකධා, වණ්ණිතානි රතනානි සත්තතිංසබොධිපක්ඛියධම්මසඞ්ඛතානි, තෙසං ආලයො, සද්ධම්මො. ගම්භීරො ච අගාධත්තා සාගරො [Pg.258] සද්ධම්මො ච අයමාපාදිතොති පකතං. අයං විසෙස්‍යමත්තභින්නා අභින්නවිසෙසනා විසෙස්‍යස්ස අම්භොධිනො විවච්ඡිතා සද්ධම්මා භින්නත්තා, විසුද්ධාමතසන්දායිත්තාදිනො ච විසෙසනස්ස වුත්තෙන පකාරෙනාභින්නත්තාති.

265. 以“visuddha”等词举二者之例。此大海，即海洋(sāgaro)，是我以福德——即长久修习的善根——为因，所成就、所获得。它是怎样的呢？从世间言说而言，此大海在天人与阿修罗搅动时，因未与毒药混杂，而施予不死甘露(amata pīyūsa)，故称“清净甘露施予者”。正法(saddhammo)因未被丝毫过患所触及，故极其清净；又以教导的方式施予因无死而被称为“不死”的涅槃界，故称“清净甘露施予者”。此大海，因其无过失，是珍珠、摩尼等受赞叹的珍宝的生起处。正法，是佛陀等以多种方式赞叹的、由三十七菩提分法所构成的珍宝的生起处。海洋因其深不可测而深奥，正法亦然；而“此为我所成就”是所阐述的内容。此为仅所修饰词有别而修饰语无别者(visesyamattabhinnā abhinnavisesanā)，因为所修饰词——大海——与所欲言说的正法是不同的，而“清净甘露施予者”等修饰语，则如前所述，是无别的。

265. ඉදානි උදාහරති ‘‘විසුද්ධා’’ඉච්චාදිනා. විසුද්ධාමතසන්දායී ලොකවොහාරතො දෙවාසුරානං සමුද්දමථනෙ විසෙන අමිස්සත්තා විසුද්ධභූතපීයූසදායකො, උපමාභූතසමුද්දවණ්ණනාය බුද්ධියං වත්තමානස්ස සද්ධම්මස්ස පකාසනතො විසුද්ධාමතසන්දායී කාමාමිසාදිදොසලවෙනාපි අමිස්සිතත්තා අතිනිම්මලං ජරාමරණරහිතං නිබ්බානං උපදෙසදානෙන වෙනෙය්‍යානං දායකො, පසත්ථරතනාලයො නිද්දොසත්තා පසත්ථානං මුත්තාමණිආදීනං රතනානං පවත්තිට්ඨානභූතො සමුද්දපක්ඛෙ, සද්ධම්මපක්ඛෙ පන පසත්ථරතනාලයො බුද්ධාදීහි පසත්ථානං සත්තතිංසබොධිපක්ඛියධම්මසඞ්ඛතරතනානං පවත්තිදෙසභූතො, ගම්භීරො පකතියායෙව අගාධො, එකත්තනයාදිචතුබ්බිධනයෙහි ගම්භීරො අයං අම්භොධි ච එසො සමුද්දො ච, චිත්තෙන ගහිතසද්ධම්මො ච පුඤ්ඤෙන භවන්තරොපචිතකුසලකම්මෙන මයා ආපාදිතො පත්තොති විසෙස්‍යභූතස්ස අම්භොධිනො වත්තුමිච්ඡිතසද්ධම්මතො භින්නත්තා ච, ‘‘විසුද්ධාමතසන්දායී’’ති ඉච්චාදිකානං විසෙසනානං උභයවිසෙස්‍යෙපි යථාවුත්තනයෙන අභින්නත්තා ච අයං සමාසවුත්ති විසෙස්‍යමත්තෙන භින්නා අභින්නවිසෙසනා හොති.

265. 现在以“visuddhā”等词为例说明。“清净甘露施予者”，从世间言说而言，在天人与阿修罗搅动大海时，因未与毒药混杂，故是纯净甘露的施予者；又，通过对作为譬喻的大海的描述，揭示了心中现起的正法，（正法）亦是“清净甘露施予者”，因为它未被丝毫欲饵等过患所混杂，故极其清净，并以教导的方式施予应受教化者(veneyya)无老死之涅槃。“受赞叹珍宝之所依”，就大海而言，因其无过失，是珍珠、摩尼等受赞叹珍宝的生起处；而就正法而言，“受赞叹珍宝之所依”，是佛陀等所赞叹的、由三十七菩提分法所构成的珍宝的生起处。“深奥”，大海自然深不可测；正法则以一性等四种理趣而深奥。此大海，即此海洋，以及心中所领会的正法，都是我以福德，即多世累积的善业所成就、所获得。因为作为所修饰词的大海与所欲言说的正法是不同的，而“清净甘露施予者”等修饰语，如前所述，对于这两个所修饰词而言都是无别的，所以此复合表达(samāsavutti)是仅所修饰词有别而修饰语无别者(visesyamattena bhinnā abhinnavisesanā)。

භින්නාභින්නවිසෙසන

同异修饰

266.

266.

ඉච්ඡිතත්ථපදො සාරො,ඵලපුප්ඵොපසොභිතො;

සච්ඡායො’ය’මපුබ්බොව,කප්පරුක්ඛො සමුට්ඨිතො.

能赐予所欲之利，亦为精髓，以花果为庄严，具足荫影；此未曾有的劫波树(kapparukkha)已然生起。

266. ‘‘ඉච්ඡිතෙ’’ච්චාදි. [Pg.259] අයමපුබ්බොව වුත්තගුණයොගෙන අච්ඡරියරූපත්තා කප්පරුක්ඛො සමුට්ඨිතො, කීදිසො? ඉච්ඡිතං ලොකියං යං කිඤ්චි අත්ථං පදදාතීති ඉච්ඡිතත්ථපදො, කප්පරුක්ඛො. ඉච්ඡිතං ලොකියලොකුත්තරං යං කිඤ්චි අත්ථං පදදාතීති ඉච්ඡිතත්ථපදො, ජිනො. සාරො සෙට්ඨො, කප්පරුක්ඛො ජිනො ච. ඵලානි පුප්ඵානි, තෙහි උපසොභිතො, කප්පරුක්ඛො. සහ ඡායාය චන්දසූරියාලොකවිලොමරූපාය වත්තතෙ සච්ඡායො, කප්පරුක්ඛො. ජිනො තු පුබ්බෙ වුත්තාය කායකන්තාදිරූපාය ඡායාය යුත්තොති සච්ඡායොති. අයං විසෙස්‍යමත්තභින්නා භින්නාභින්නවිසෙසනා ජිනතො විසෙස්‍යස්ස කප්පරුක්ඛස්ස භින්නත්තා, ඵලපුප්ඵොපසොභිතත්ථස්ස කප්පරුක්ඛෙයෙව සම්භවා, ඉච්ඡිතත්ථපදත්ථස්ස සාරතාය සච්ඡායතාය උභයත්ථෙව භාවතො වුත්තවිධිනාති.

266. “能赐所欲”等：此劫波树已然生起，因其具有所述的功德而形态奇妙，故是前所未有的。它是怎样的呢？能赐予任何所欲的世间之利，故称“能赐所欲之利者”(icchitatthapado)，此指劫波树。能赐予任何所欲的世间与出世间之利，故称“能赐所欲之利者”，此指胜者(jino)。“精髓”(sāro)是最殊胜者，此指劫波树与胜者二者。“以花果庄严”(phalapupphopasobhito)，此指劫波树。“具荫者”(sacchāyo)，是因其伴随能遮蔽日月之光的荫影而存在，此指劫波树。而胜者则因具有前述的身体光彩等形态的光辉(chāyā)，故也称为“具光辉者”(sacchāyo)。这是一种仅在被修饰的主体(visesya)上有所不同的“同异修饰”(bhinnābhinnavisesanā)，因为作为被修饰主体的劫波树与胜者是不同的；“以花果庄严”的含义只可能存在于劫波树中；而“能赐所欲之利者”、“精髓”、“具荫/光辉者”的含义，则如前所述，两者都具备。

266. ‘‘ඉච්ඡිතත්ථි’’ච්චාදි. ඉච්ඡිතත්ථපදො සත්තෙහි ඉච්ඡිතානං ලොකියඅවිඤ්ඤාණකවත්ථාභරණාදීනං දායකො කප්පරුක්ඛවණ්ණනාය චිත්තෙ පතිට්ඨිතස්ස ජිනපදත්ථස්ස කථෙතුකාමතාය ඉච්ඡිතත්ථපදො සත්තෙහි පත්ථිතානං ලොකියලොකුත්තරානං සකලත්ථානං අනුරූපවසෙන තෙසං තෙසං සත්තානං දායකො, සාරො රුක්ඛෙසු ඊදිසරුක්ඛස්සාභාවතො උත්තමො, සාරො සදෙවකාදිසත්තලොකෙසු තාදිසසත්තවිසෙසාභාවතො උත්තමො, ඵලපුප්ඵොපසොභිතො කප්පද්දුමානුරූපඵලෙහි පුප්ඵෙහි ච උපසොභිතො, සච්ඡායො චන්දසූරියාලොකෙහි ආවරණීයරුක්ඛච්ඡායාය සමන්නාගතො, සච්ඡායො නීලපීතාදිඡබ්බිධරංසිජාලෙහි සමන්නාගතො, අපුබ්බො පුබ්බෙ අසඤ්ජාතො අයං කප්පරුක්ඛො එසො පච්චක්ඛො කප්පපාදපො සමුට්ඨිතො සත්තානං පුඤ්ඤානුභාවෙන ලොකෙ පාතුභූතොති. වත්තුමිච්ඡිතත්ථජිනපදත්ථතො විසෙස්‍යස්ස කප්පරුක්ඛස්ස [Pg.260] භින්නත්තා ච, ඉච්ඡිතත්ථදානසාරභාවසච්ඡායසඞ්ඛතානං විසෙසනානං උභයසාධාරණත්තා ච, ඵලපුප්ඵොපසොභිතතාය රුක්ඛස්සෙව විසෙසනත්තා ච අයං සමාසවුත්ති විසෙස්‍යභින්නාව භින්නාභින්නවිසෙසනා හොති. ඉච්ඡිතො ච සො අත්ථො චෙති ච, තං පදදාතීති ච, ඵලපුප්ඵෙහි උපසොභිතොති ච, සහ ඡායාය වත්තමානොති ච වාක්‍යං.

266. “能赐所欲之利”等：“能赐所欲之利者”(icchitatthapado)是对众生而言，赐予他们所欲求的世间无情物、衣饰等的施予者。由于作者想通过对劫波树的释义，来阐述已在其心中确立的胜者之义，故“能赐所欲之利者”也是指能随顺各个众生所希求的世间与出世间的一切义利而赐予他们的施予者。“精髓”(sāro)，就树木而言，因无此类树木而是最上者；就天人等众生世界而言，因无此类殊胜众生而是最上者。“以花果庄严”(phalapupphopasobhito)是指以与劫波树相应的花果而庄严。“具荫者”(sacchāyo)是指其具有能遮蔽日月光芒的树荫；“具光辉者”(sacchāyo)是指其具有青、黄等六种光芒之网。“前所未有”(apubbo)是指过去未曾生起。此劫波树，这棵眼前的如意树(kappapādapo)，因众生福德之力而生起、出现于世。因为作为被修饰主体的劫波树与意欲言说的胜者之义是不同的，并且名为“赐予所欲之利”、“是为精髓”、“具荫/光辉”的修饰语对两者是共通的，而“以花果庄严”仅是树木的修饰语，所以这个复合词(samāsavutti)在被修饰的主体上是不同的，因此是“同异修饰”(bhinnābhinnavisesanā)。其文句的分析是：“所欲求者，即是其利”；“能施予彼”；“以花果庄严”；以及“与荫影共存”。

267.

267.

සාගරත්තෙන සද්ධම්මො,රුක්ඛත්තෙනො’දිතො ජිනො;

සබ්බෙ සාධාරණා ධම්මා,පුබ්බත්‍රා’ඤ්ඤත්‍ර තු’ත්තයං.

正法以大海之相而说，胜者以树木之相而说；前例中所有属性皆为共有，后例中则有三者共有。

267. තදුභයං විවරති ‘‘සාගරත්තෙනි’’ච්චාදිනා. සද්ධම්මො සම්බුද්ධභාසිතො සාගරත්තෙන සාගරගුණසදිසත්තා සාගරරූපෙන උදිතොති සම්බන්ධො, කිත්තිතොති අත්ථො. ජිනො රුක්ඛත්තෙන යථාවුත්තනයෙන උදිතො තං පත්තො අනුපෙක්ඛිතස්ස කක්ඛවුත්තියා අම්භොධිආදිසද්දානං. පකරණාදිනා තු තථා පතීත්‍යුදයො, අඤ්ඤථා කථං අම්භොධිආදිසද්දානං ධම්මාදිසච්ඡායකත්තං සියා. භෙදො තු අයං පුබ්බත්‍ර ‘‘විසුද්ධාමතසන්දායි’’ච්චාදිකෙ සබ්බෙ යෙ කෙචි තත්‍රොපාත්තා විසුද්ධාමතසන්දායිත්තාදයො සාධාරණා තුල්‍යා ධම්මා විසෙසනානි උභයත්‍රාපි සම්භවා, අඤ්ඤත්‍ර තු අනන්තරවුත්ත ‘‘ඉච්ඡිතත්ථපදො’’ඉච්චාදො පන තයං සාධාරණං, අසාධාරණඤ්ච විසෙසනං වුත්තනයෙනෙති.

267. 他以“以大海之相”等词阐明此二者。由正等觉者所说的正法，因其与大海的功德相似，故以大海之形相被言说，这是其关联，其义为“被赞叹”。胜者以树木之相，如前所述而被言说。若不加审视，粗略地使用‘大海’(ambhodhi)等词，则无法通达此义。然而，通过上下文等，才能生起如此的理解；否则，‘大海’等词如何能为正法等提供‘荫影/光辉’(sacchāyaka)呢？其区别在于：在前一个例子，即“清净甘露的赐予者”(visuddhāmatasandāyī)等中，所有在那里被引用的“清净甘露的赐予者”等属性，作为修饰语，都是共通、等同的，在两者中都可能存在。但在另一个例子中，即紧接着提到的“能赐所欲之利者”(icchitatthapado)等中，则如前所述，有三个修饰语是共通的，一个是不共通的。

267. ඉදානි තෙහි ද්වීහි සමාසවුත්තෙහි වුත්තත්ථද්වයං පකාසෙති ‘‘සාගරි’’ච්චාදිනා. සාගරත්තෙන සාගරරූපෙන සද්ධම්මො සම්මාසම්බුද්ධෙන දෙසිතපරියත්තිසද්ධම්මො උදිතො කථිතො, රුක්ඛත්තෙන ජිනො උදිතො. සාගරකප්පරුක්ඛාදිසද්දා අත්තනො අභිධෙය්‍යභූතසාගරරුක්ඛාදිකෙ අත්ථෙ මුඛ්‍යභාවෙන [Pg.261] අපවත්තිත්වා බුද්ධියං පවත්තඅත්ථස්සාපි සාධාරණභූතවිසෙසනපරිග්ගහෙන ගම්මමානෙ වත්තුමිච්ඡිතසද්ධම්මජිනපදත්ථෙයෙව පකරණාදිතො තාදිසඅත්ථප්පතීතියාසම්භවතො මුඛ්‍යභාවෙන පවත්තන්තීති අධිප්පායො. තථා හි යදි එතෙ මුඛ්‍යත්ථෙන න පවත්තන්ති, අම්භොධිකප්පරුක්ඛසද්දා සද්ධම්මජිනපදත්ථෙ කථං පකාසෙන්තීති තෙසු ද්වීසු උදාහරණෙසු පුබ්බත්‍ර ‘‘විසුද්ධාමතසන්දායී’’ඉච්චාදිපුබ්බුදාහරණෙ සබ්බෙ ධම්මා ‘‘විසුද්ධාමතසන්දායී’’ති සබ්බෙ විසෙසනධම්මා සාධාරණා අම්භොධිසද්ධම්මානං සමානා, අඤ්ඤත්‍ර තු ‘‘ඉච්ඡිතත්ථපදො’’තිආදිකෙ අඤ්ඤස්මිං උදාහරණෙ පන තයං ‘‘ඉච්ඡිතත්ථපදො, සාරො, සච්ඡායො’’ති විසෙසනත්තයං සාධාරණං. ඵලපුප්ඵොපසොභිතභාවො පන රුක්ඛාවෙණිකො, ‘‘අපුබ්බො’’ඉච්චාදිකං විසෙසනමෙව. තථා හි ඉමිනා රුක්ඛධම්මභූතො කොචි විසෙසො පකාසිතො න හොතීති විසෙසනත්තං අඤ්ඤෙසුයෙව වුත්තං.

267. 现在，他以“如大海”等词，通过这两个复合词所言，阐明了两种意义。正法，即由正等觉者所宣说的教法正法，以大海的形态被言说、被开示；胜者以树木的形态被言说。“大海”、“劫波树”等词语，并非主要在其字面所指的大海、树木等义上运作，而是通过把握在智识中生起的、作为共通修饰语的意义，在想要表达的正法与胜者之词义中，由于语境等原因，能够产生那样的意义，因此其意趣在于，它们主要是在此（引申）义上运作。确实，如果这些词语不在此主要意义上运作，“大海”(ambhodhi)、“劫波树”等词语又如何能阐明正法与胜者之词义呢？在这两个例子中，前一个例子，即“清净甘露施予者”(visuddhāmatasandāyī)等先前的例子中，所有的属性，即“清净甘露施予者”等所有修饰属性，对于大海和正法而言都是共同的、相同的。但在另一个例子中，即“能赐所欲之利者”(icchitatthapado)等例子中，“能赐所欲之利者”、“精髓”、“具荫”这三个修饰语是共同的。然而，“以花果庄严”的特性则是树木所独有的(rukkhāveṇiko)；“前所未有”(apubbo)等也仅是修饰语。确实，因为此词并未揭示任何属于树木特性的特别之处，所以“修饰语”这一说法仅针对其他几项而言。

268.

268.

වත්ථුනො’ඤ්ඤප්පකාරෙන, ඨිතා වුත්ති තදඤ්ඤථා;

පරිකප්පීයතෙ යත්ථ, සා හොති පරිකප්පනා.

事物之状态，存于一方式，却被构想为另一方式；凡如此构想之处，即是构想(parikappanā)。

268. පරිකප්පනං පරිකප්පෙති ‘‘වත්ථුනො’’ච්චාදිනා. වත්ථුනො සජීවස්ස නිජ්ජීවස්ස වා වුත්ති අවත්ථා අඤ්ඤප්පකාරෙන වත්තුමිච්ඡිතප්පකාරාපෙක්ඛාය අඤ්ඤෙනෙව රූපෙන ඨිතා, තස්සෙව තතො යථාවට්ඨිතප්පකාරතො අඤ්ඤථා අඤ්ඤෙන පකාරෙන පරිකප්පීයතෙ යත්ථ වුත්තියං, සා පරිකප්පනා හොති, පරිකප්පීයතෙ අඤ්ඤථා කරීයතෙ වත්ථුට්ඨිති එතිස්සන්ති කත්වා.

268. 他以“事物之”等来定义构想。事物，无论是有生命的还是无生命的，其状态或状况，相对于想要言说的方式，以另一种形态而存在；当此事物本身从其如实存在的方式，被构想为另一种不同的方式时，于此表达中，即是构想。其所以如此称呼，是因为“事物之状态被此作成别样”。

268. ඉදානි පරිකප්පනං දස්සෙති ‘‘වත්ථුනො’’ඉච්චාදිනා. වත්ථුනො යස්ස කස්සචි සවිඤ්ඤාණකඅවිඤ්ඤාණකපදත්ථස්ස වුත්ති පවත්ති අඤ්ඤප්පකාරෙන කප්පනීයප්පකාරතො අඤ්ඤෙන විජ්ජමානප්පකාරෙන ඨිතා පවත්තමානා, තදඤ්ඤථා [Pg.262] තතො විජ්ජමානප්පකාරතො අඤ්ඤෙනාවිජ්ජමානප්පකාරෙන යත්ථ වුත්තියං පරිකප්පීයතෙ, සා පරිකප්පනා නාම හොති. පරිකප්පීයතෙ අඤ්ඤථා කරීයතෙ වත්ථුට්ඨිති එතිස්සමිති විග්ගහො.

268. 现在，他以“事物之”等来阐明构想。任何有情或无情之事物的词义，其运作或进行，是相对于要构想的方式，以另一种现存的方式而安住、进行的；当它从该现存的方式，被构想为另一种不存在的方式时，于此表达中，即名为构想。其语法分析(viggaho)是：“事物之安住于此中被作成别样”。

269.

269.

උපමාබ්භන්තරත්තෙන, කිරියාදිවසෙන ච;

කමෙනො’දාහරිස්සාමි, විවිධා පරිකප්පනා.

以喻内含故，兼以行等别；我今次第说，种种诸构想。

269. භෙදං තස්සා දස්සෙති ‘‘උපමා’’ඉච්චාදිනා. උපමා අබ්භන්තරෙ යස්සා, තස්සා භාවො, තෙන ච, කිරියාදිවසෙන ච විවිධා නානප්පකාරා පරිකප්පනා ඉදානි කමෙන උදාහරිස්සාමි.

269. 他以“以喻”等来显示其差别。由于比喻内含于其中，以及通过行(kiriyā)等方式，（而有）各种不同的构想，我现在将依次举例说明它们。

269. ඉදානි තස්ස භෙදං දස්සෙති ‘‘උපමාබ්භන්තරෙ’’ච්චාදිනා. උපමාබ්භන්තරත්තෙන උපමාය අබ්භන්තරෙ විජ්ජමානත්තා ච කිරියාදිවසෙන ච විවිධා පරිකප්පනා කමෙන උදාහරිස්සාමි. උපමා අබ්භන්තරෙ අස්සා පරිකප්පනායෙති ච, තස්සා භාවොති ච, අනෙකෙ විධා පකාරා යාසමිති ච විග්ගහො.

269. 现在，他以“以喻内含”等来说明它的分类。由于比喻内含，即因有比喻存在于其内部，以及由于行(kiriyā)等方式，（而有）种种构想，我将依次举例说明。其语法分析(viggaho)是：“比喻在此构想之内”，以及“此即其状态”（指 upamābbhantarattena），以及“它们有多种类型”（指 vividhā）。

උපමාබ්භන්තරපරිකප්පනා

内含比喻的构想

270.

270.

ඉච්ඡාභඞ්ගාතුරා’සීනා,තා’තිනිච්චල’මච්ඡරා;

වසං නෙන්තීව ධීරං තං,තදා යොගාභියොගතො.

欲求挫败心苦恼，彼等天女极寂然；仿佛欲令智者伏，彼时精进瑜伽故。

270. උදාහරති ‘‘ඉච්ඡා’’ඉච්චාදි. ඉච්ඡාභඞ්ගෙන ‘‘බුද්ධං භගවන්තං වසෙ වත්තෙස්සාමා’’ති බොධිමූලෙ කතාභිලාසවිනාසෙන ආතුරා දුක්ඛිතා අතිනිච්චලසභාවප්පත්තා අතිනිච්චලං නාසිකග්ගෙ නයනෙ කතානතාවසෙන අච්චන්තමක්‍රියමාසීනා නිසින්නා තා අච්ඡරා යොගිනිසඞ්කාසා මාරඞ්ගනාති [Pg.263] යථාවට්ඨිතාය සචෙතනානං මාරඞ්ගනාලක්ඛණානං වත්ථූනං වුත්ති වුත්තා, සායමඤ්ඤථා පරිකප්පීයතෙ. ධීරං දෙවඞ්ගනානම්පි සිඞ්ගාරභාවොපචරිතවිලාසාතිසයෙනාපි අකම්පත්තා. තං භගවන්තං. යොගො මන්තානුට්ඨානං, තත්ථ අභියොගතො යුඤ්ජනෙන වසමත්තනො ආයත්තභාවං තදා නෙන්තීව වහන්ති මඤ්ඤෙති. එත්ථ ඉව සද්දසුතියා උපමාසන්දෙහො න කාතබ්බො, සවසානයනමකුබ්බන්තියො මාරඞ්ගනා වසං නෙන්තීවාති පරිකප්පීයන්තෙ. හොති ච–

270. （经文）举例说“欲”等。因欲求的破灭，即“我们将使世尊顺从我们”——在菩提树下所作的愿望被摧毁，故而痛苦不堪，达到极度寂静的状态，以鼻尖低垂、眼目低垂之姿，极其不动地安坐着，那些天女，如同瑜伽女(yoginī)，即魔女们——正如对真实存在的、有情识的魔女特征之物的描述那样，在此处则被构想成另一种样子。智者，即便天女们以极度的爱欲姿态表现出过分的娇媚，也不能使他动摇。那世尊。瑜伽是咒语的实践，在那里精勤修习，那时她们仿佛令他顺从，使他处于自己的掌控之下，如此被认为。此处不应因为听到“仿佛”一词而产生比喻的疑惑，那些不使（佛陀）顺从的魔女们，被构想成仿佛令（佛陀）顺从。并且说：

‘‘වසං නෙන්තීව ධීර’’න්ති, නයනෙ නො’පමානතා;

න හි කත්තුක්‍රියාය’ත්ථි, උපමානොපමෙය්‍යතාති.

“仿佛令智者顺从”，在引导中没有比喻性；因为主语的行为，没有喻体与所喻的关系。

ක්‍රියාපරිකප්පත්තෙපි අයමුපමාබ්භන්තරා පරිකප්පනා, න කෙවලක්‍රියාපරිකප්පනා මාරඞ්ගනානමචලොපවෙසනස්ස යොගාභියොගෙන සාම්‍යසන්දස්සනතො, තථාභූතාය චොපවෙසනක්‍රියාය ධීරස්සාපි තාදිසස්ස භගවතො අවසානයනත්තන්ති පරිකප්පනතොති.

即使是关于行为的构想，这也是内含比喻的构想，而不仅仅是纯粹关于行为的构想，因为魔女们不动地安坐与瑜伽精进有相似之处；并且，由于通过如此安坐的行为，那样坚定的世尊事实上并未被降伏，因此这是一种构想。

270. ඉදානි උදාහරති ‘‘ඉච්ඡා’’ඉච්චාදිනා. ඉච්ඡාභඞ්ගාතුරා අජපාලනිග්‍රොධමූලෙ නිසින්නං භගවන්තං ‘‘පලොභෙස්සාමා’’ති මාරඞ්ගනා අත්තනායෙව කතාය ඉච්ඡාය අනිබ්බත්තියා පීළිතා, අතිනිච්චලං හුත්වා නාසිකග්ගෙ පතිතදිට්ඨෙහි සමන්නාගතානඤ්ඤවුත්තියා ක්‍රියන්තරවිරහතො. ආසීනා ඣායමානා නිසින්නා තා අච්ඡරා යොගිනිසදිසා තණ්හාඅරතිරගාසඞ්ඛාතා මාරඞ්ගනායො ධීරං සිඞ්ගාරාධිප්පායෙන කතානෙකලීලාවිලාසෙනාපි අකම්පමානං තං භගවන්තං යොගාභියොගතො මන්තජප්පනසඞ්ඛාතයොගෙ යුඤ්ජනෙන වසං අත්තනො වසං තදා අත්තනො පරාජිතකාලෙ නෙන්තීව පාපෙන්ති මඤ්ඤෙති. එත්ථ පුබ්බද්ධෙන මාරඞ්ගනාසඞ්ඛාතසජීවපදත්ථානං විජ්ජමානප්පකාරං දස්සිතං. [Pg.264] පුන අපරද්ධෙන තෙසමෙව අවිජ්ජමානයොගාභියොගෙන වසීකරණං කප්පිතං. මාරඞ්ගනානං නිච්චලනිසජ්ජාය යොගිනීනං මන්තජ්ඣයනසදිසත්තා මාරඞ්ගනානං යොගිනීනං උපමානොපමෙය්‍යත්තං සාමත්ථියා ගම්‍යතෙති එසා උපමාබ්භන්තරපරිකප්පනා නාම. ‘‘නෙන්ති ඉවා’’ති පයොගෙ කතෙපි ක්‍රියාපරිකප්පනං න හොතෙව. ඉච්ඡාය භඞ්ගොති ච, තෙන ආතුරාති ච, නිග්ගතං චලං චලනං අස්මා ආසනස්මාති ච, අතිසයෙන නිච්චලන්ති ච, ක්‍රියාවිසෙසනං, යොගෙ අභියොගොති ච වාක්‍යං.

270. 现在举例说明“欲”等。魔女们因自己所生的欲求无法实现而苦恼，即因“我们将引诱在阿迦巴喇榕树(ajapālanigrodha)下安坐的世尊”这一愿望不成就而受折磨，变得极其不动，因为除了目光落在鼻尖上之外，没有其他行为。安坐着、禅修着、就座着，那些天女，如同瑜伽女，即被称为渴爱(Taṇhā)、不乐(Arati)、贪欲(Ragā)的魔女们，虽以爱欲为目的作出种种娇态，也无法动摇那位坚定的世尊，她们通过被称为念诵咒语的瑜伽精进，在那自己失败的时刻，仿佛将他置于自己的控制之下，如此被认为。此处，前半颂展示了被称为魔女的有情众生存在的方式；后半颂则构想了以不存在的瑜伽精进来降伏他。因为魔女们不动地安坐，与瑜伽女念诵咒语相似，所以从言外之意可知，魔女们与瑜伽女有喻体与所喻的关系，这被称为“内含比喻的构想”。即使使用了“仿佛令……”的表达，也绝不是关于行为的构想。（此中，）“欲求的破灭”、“因此而苦恼”、“动摇已离”是（复合词的）分析；“极其不动”是行为的修饰语；“于瑜伽中精进”是（另一个复合词的）文句。

‘‘නෙන්ති ඉවා’’ති ඉධ ඉවසද්දසුතියා උපමාජොතනත්ථං චෙති සංසයො න කාතබ්බො, සාධම්මසඞ්ඛාතගුණවිසෙසස්ස සම්බන්ධෙ අසති ක්‍රියාමත්තස්ස උපමාභාවතො. වුත්තං හි–

“仿佛令……”在此，不应怀疑‘仿佛’一词是为了表示比喻，因为如果没有与被称为共同特性的特殊品质相关联，仅仅是行为本身不能作为比喻。

‘‘වසං නෙන්තීව ධීර’’න්ති, නයෙන නො’පමානතා;

න හි කත්තුක්‍රියාය’ත්ථි, උපමානොපමෙය්‍යතාති.

“仿佛令智者顺从”，在引导中没有比喻性；因为主语的行为，没有喻体与所喻的关系。

‘‘වසං නෙන්තීව ධීර’’න්ති එත්ථ නයනෙ ගම්‍යමානෙ පාපනෙ උපමානතා උපමානභාවො නත්ථි, හි තථෙව, කත්තුක්‍රියාය කත්තුසම්බන්ධියා ක්‍රියාය උපමානොපමෙය්‍යතා උපමානභාවො උපමෙය්‍යභාවො නත්ථීති අයං හෙත්ථත්ථො.

“仿佛令智者顺从”在此处，在引导或使之到达的意义上，没有比喻性，确实如此；因为主语的行为，即与主语相关的行为，没有喻体与所喻的关系，这是此处的含义。

ක්‍රියාපරිකප්පනා

行为构想

271.

271.

ගජං මාරො සමාරුළ්හො, යුද්ධාය’ච්චන්ත’මුන්නතං;

මග්ග’මන්වෙසති නූන, ජිනභීතො පලායිතුං.

魔罗骑乘着极度高大的大象，为了战斗；他必定是畏惧胜者而寻找逃跑的道路。

271. ‘‘ගජ’’මිච්චාදි. යුද්ධාය අච්චන්තමතිසයෙන උන්නතමුච්චං ගජං හත්ථිං සමාරුළ්හො මාරො වසවත්තී තං ජිනාතීති අත්ථෙන ජිනතො භීතො පලායිතුං කිඤ්චි නිලීයනට්ඨානං මග්ගං පථං අන්වෙසති නූන මඤ්ඤෙ. ඉති ක්‍රියාපරිකප්පනා ආරොහනක්‍රියාය මග්ගමන්වෙසනත්ථන්ති පරිකප්පිතත්තා.

271. “象”等（词语）。自在天魔罗(Māro Vasavattī)为了战斗而骑上极度高大的大象；我想他必定是畏惧胜者，正在寻找可以藏身之处或逃跑的道路。这被称为行为构想，因为骑乘的行为被构想为是为了寻找道路。

271. ‘‘ගජ’’මිච්චාදි. [Pg.265] යුද්ධාය යුද්ධත්ථං අච්චන්තං අතිසයෙන උන්නතං දියඩ්ඪසතයොජනායාමානුරූපඋච්චගුණසමන්නාගතං ගජං ගිරිමෙඛලං සමාරුළ්හො මාරො ජිනා භීතො පලායිතුං මග්ගං නිබ්භයං පථං අන්වෙසති නූන ගවෙසති මඤ්ඤෙ. යුද්ධත්ථං කුරුමානො ගජාරොහනං මග්ගාන්වෙසනත්ථමිති කවිනා පරිකප්පිතත්තා එසා ක්‍රියාපරිකප්පනා නාම. අච්චන්තමිති අසඞ්ඛ්‍ය සසඞ්ඛ්‍යභාවෙපි පකරණතො ආධික්කෙ එව වත්තති.

271. “象”等（词语）。为了战斗，魔罗骑上名为“山环”(Girimekhala)的大象，它极其高大，具有一百五十由旬的身长及与之相称的身高。我想，他因畏惧胜者而要逃跑，必定是在寻找一条无畏之路。因为诗人构想，为战斗而骑乘大象的行为，是为了寻找道路，所以这被称为行为构想。“极其”(accantaṃ)一词，无论是在可数还是不可数的情况下，根据上下文，都表示在程度上超胜。

ගුණපරිකප්පනා

特质构想

272.

272.

මුනින්ද පාදද්වන්දෙ තෙ, චාරුරාජීවසුන්දරෙ;

මඤ්ඤෙ පාපාභිසම්මද්ද-ජාතසොණෙන සොණිමා.

牟尼主啊，我想你那如美丽红莲般庄严的双足的红色，是由于压碎罪恶所生的鲜血而呈现的。

272. මුනින්ද තෙ චාරු ච තං රාජීවං පදුමඤ්ච තමිව සුන්දරං තස්මිංතෙ පාදද්වන්දෙ සොණිමා ලොහිතත්තගුණො, ඉති යථාවට්ඨිතා අචෙතනස්ස ලොහිතත්තලක්ඛණස්ස වත්ථුනො වුත්ති වුත්තා, සායමඤ්ඤථා පරිකප්පීයතෙ. පාපානං කිලෙසාරීනං අභිසම්මද්දෙන අතිසයං සම්පිසනෙන ජාතං සොණං රුධිරං, තෙන ජාතොති මඤ්ඤෙ. ඉති ගුණපරිකප්පනා පාදද්වන්දසන්නිහිතලොහිතත්තගුණස්ස ‘‘පාපා…පෙ… සොණෙනෙ’’ති පරිකප්පිතත්තා.

272. 牟尼主啊，在你那美丽如可爱红莲的双足上，其红色，即红的特质，这是对无心之物的红色特征的如实描述，但它被作了另一种构想。我想，那是通过极度压碎罪恶，即烦恼之敌，所产生的鲜血而生成的。因此，这是特质构想，因为与双足相关的红色特质被构想为是由“压碎罪恶……所生的鲜血”所致。

272. ‘‘මුනින්දෙ’’ච්චාදි. හෙ මුනින්ද තෙ තව චාරුරාජීවසුන්දරෙ මනුඤ්ඤපදුමසුන්දරෙ පාදද්වන්දෙ සොණිමා රත්තවණ්ණං පාපාභිසම්මද්දජාතසොණෙන මඤ්ඤෙ සපරසන්තානගතපාපානං සම්මද්දනෙන ජාතෙන රුධිරෙනාති මඤ්ඤෙ. සබ්බඤ්ඤුනො පාදෙ භවන්තරසිද්ධපුඤ්ඤකම්මානුභාවෙන ජාතරත්තවණ්ණං ‘‘පාපාභිසම්මද්දනෙනා’’ති පරිකප්පිතත්තා අයං ගුණපරිකප්පනා නාම. චාරු ච තං රාජීවඤ්චාති ච, පාපානං අභිසම්මද්දොති ච, තෙන ජාතඤ්චාති ච, තඤ්ච තං සොණඤ්චාති ච, සොණස්ස භාවොති ච විග්ගහො.

272. “牟尼主”等（词语）。牟尼主啊，在你那如美丽红莲、如可爱莲花般庄严的双足上，其红色，我想是由于压碎自他相续中的罪恶所产生的鲜血。一切智者(Sabbaññu)的双足，其红色是由于过去世所成就的福业之力而生，但在此却被构想为“由于压碎罪恶”，因此这被称为特质构想。其语法分析(viggaha)是：“既是美丽，又是红莲”；“罪恶的压碎”；“由此所生”；“那即是血”；“红的状态”。

273.

273.

මඤ්ඤෙසඞ්කෙ [Pg.266] ධුවං නූන-මිව’මිච්චෙවමාදිහි;

සා’යං බ්‍යඤ්ජීයතෙ ක්වාපි, ක්වාපි වාක්‍යෙන ගම්‍යතෙ.

“我想”、“我怀疑”、“确实”、“必定”、“如同”等（词语），这种（构想）有时通过（这些词语）表达出来，有时通过语句被理解。

273. වොහාරත්ථං පරිකප්පනාසූචකෙ සද්දෙ දස්සෙන්තො ආහ ‘‘මඤ්ඤෙ’’ඉච්චාදි. ඉති එවරූපො සද්දරාසි ආදි යෙසං ‘‘තක්කෙමි, පරිකප්පෙමි, චින්තයාමි, යථෙ’’ත්‍යෙවමාදීනං, තෙහි සායං පරිකප්පනා ක්වාපි යථාවුත්තෙ බ්‍යඤ්ජීයතෙ පකාසීයතෙ, ක්වාපි කත්ථචි පන වාක්‍යෙන ගම්‍යතෙ මඤ්ඤෙඉච්චාදීනමභාවෙපීති.

273. （作者）为了说明日常用语中表示构想的词语，举出“我想”等词。通过这些以“我推测”、“我构想”、“我思考”、“如同”等为首的词语，这种构想有时在如前所述的语句中被表达、阐明；有时，即使没有“我想”等词语，也能从语句中被理解。

273. වොහාරසුඛත්ථං පරිකප්පනාපකාසකෙ සද්දෙ දස්සෙති ‘‘මඤ්ඤෙ’’ච්චාදිනා. මඤ්ඤෙ, සඞ්කෙ, ධුවං, නූන, ඉව, එවමාදීහි සද්දෙහි සායං පරිකප්පනා ක්වාපි එත්ථ විය කත්ථචි බ්‍යඤ්ජීයතෙ පකාසීයතෙ, ක්වාපි කත්ථචි වාක්‍යෙන ක්‍රියාකාරකසම්බන්ධසහිතපදසමුදායෙන ගම්‍යතෙ ඉවාදිසද්දයොගාභාවෙපි කෙවලං වාක්‍යසාමත්ථියෙනෙව ඤායතෙ. ‘‘මඤ්ඤෙ’’ච්චාදිපදපඤ්චකංද්වන්දසමාසෙන නිද්දිට්ඨං. ඉති එවං පකාරො සද්දසමුදායො ආදි යෙසං ‘‘තක්කෙමි, පරිකප්පෙමි, චින්තයාමි, යථා’’තිආනීනන්ති විග්ගහො.

273. 为了日常用语的便利，（作者）用“我想”等词语来展示表示构想的词语。通过“我想”、“我怀疑”、“确实”、“必定”、“如同”等词语，这种构想有时像此处一样被表达、阐明；有时，即使没有“如同”等词语的连接，也能仅凭语句本身的力量，通过包含动词和施事者关系的词组而被理解。“我想”等五个词语是以并列复合词的形式被指出的。其语法分析是：像这样的一组词语，以“我推测”、“我构想”、“我思考”、“如同”等为首。

ගම්මපරිකප්පනා

隐含构想

274.

274.

දයාසඤ්චාරසරසා, දෙහා නික්ඛන්තකන්තියො;

පීණෙන්තා ජින තෙ සාධු-ජනං සරසතං නයුං.

胜者啊，从你那因慈悲的周流而充满爱意的身体散发出的光辉，令善人欣悦，并引导他们达到充满爱意的状态。

274. උදාහරති ‘‘දයා’’ඉච්චාදි. රසො සිනෙහො, තෙන සහ වත්තමානො සරසො. දෙහො. දයාය කරුණාය සඤ්චාරො දුක්ඛිතසත්තවිසයා නිරන්තරප්පවත්ති, තෙන සරසො, තතො. ජින තෙ දෙහා සරීරතො නික්ඛන්තකන්තියො සාධුජනං පීණෙන්තා තප්පෙන්තා තමෙව ජනං සරසතං සපෙමතං නයුං පාපෙසුං, තාදිසං තථාවිධදෙහනික්ඛන්තකන්තී නං සාධුජනං පීණෙන්ති. ගම්මමානපරිකප්පනායං යතො කන්තියො [Pg.267] ලද්ධසරසසරීරසංසග්ගා සයම්පි සරසා ඉව අත්තානං සෙවමානම්පි සාධුජනං සරසතං නෙන්තීති ගම්‍යතෙ.

274. （作者）引用以“dayā”等开头的（偈颂）。“情感”（rasa）即是“爱”（sineha），与它共存即是“充满爱意”（sarasa）。（这是指）身体。慈悲的周流，即是对受苦众生的领域无间断地运作，因此（身体）是充满爱意的。所以（偈颂）说：胜者啊！从你的身体散发出的光辉，令善人欣悦、满足，引导或使他们达到那充满爱意、带有慈爱的状态。像这样从如此的身体散发出的光辉，令善人欣悦。在此隐含构想中，可以这么理解：由于光辉获得了与充满爱意的身体的接触，它们自身也仿佛充满爱意，从而引导那些关注它们的善人达到充满爱意的状态。

274. වාක්‍යගම්මපරිකප්පනමුදාහරති ‘‘දයෙ’’ච්චාදිනා. හෙ ජින තෙ දයාසඤ්චාරසරසා දුක්ඛිතසත්තවිසයාය කරුණාය සවිසයෙ නිරන්තරප්පවත්තියා සඤ්ජාතස්නෙහතො දෙහා සරීරතො නික්ඛන්තකන්තියො දසදිසාසු නිග්ගතා නීලාදිඡබ්බණ්ණරංසියො සාධුජනං කතපුඤ්ඤං උත්තමජනං පීණෙන්තා සරසතංසස්නෙහභාවං පෙමසහිතත්තං නයුං තමෙව සාධුජනං පාපෙසුං. ‘‘සරසතං නයු’’න්ති එත්ථ ‘‘සාධුජන’’න්ති සුතසම්බන්ධෙන ඤායති. කරුණාසිනෙහසොම්මදෙහසංසග්ගතො කන්තියො සයම්පි නිස්සයගුණතො සොම්මභූතා අත්තානං විසයං කත්වා පවත්තජනෙපි මුදුං කරොන්තෙවාති ඉවාදීනං අභාවෙපි වාක්‍යගම්මපරිකප්පනා. එත්ථ අචෙතනානං කන්තිවත්ථූනං ජනපසාදසඞ්ඛාතවත්ථුට්ඨිති ‘‘දයාසඤ්චාරසරසා ඉවා’’ති එවමාදිඅඤ්ඤප්පකාරෙන පරිකප්පිතො. දයාය සඤ්චාරො පුනප්පුනං පවත්තීති ච, සහ රසෙන ස්නෙහෙන වත්තමානොති ච, දයාසඤ්චාරෙන සරසොති ච, නික්ඛන්තා ච තා කන්තියො චෙති ච, සාධු ච සො ජනො චෙති ච, සරසස්ස භාවොති ච වාක්‍යං.

274. （作者）以“dayā”等开头的（偈颂）阐明语句隐含构想。胜者啊！从你那因对受苦众生的领域无间断地运作慈悲而生起爱意的身体中，散发出青色等六色光芒，遍及十方。这些光辉令已造福德的善人、最上之人欣悦，引导或使他们达到充满爱意、带有慈爱、含藏爱恋的状态。在“引导他们达到充满爱意的状态”一句中，“善人”一词是通过语境关联而得知的。由于接触了那充满慈悲与爱意的柔和身体，光辉自身也因其所依止者的特质而变得柔和，并且也使那些以它们为对象的人变得柔和。因此，即使没有“如”等词语，这也是语句隐含构想。此处，对于无情的光辉之物，其令人生起净信这一事，被以另一种方式构想，如“仿佛因慈悲的周流而充满爱意”等。“慈悲的周流”即是“一再地运作”；“与情感、与爱意共存”；“因慈悲的周流而充满爱意”；“那些光辉已散发出来”；“那位善人”；以及“充满爱意的状态”，（这些都是其背后的）短语。

275.

275.

ආරභන්තස්ස යං කිඤ්චි, කත්තුං පුඤ්ඤවසා පුන;

සාධනන්තරලාභො යො, තං වදන්ති සමාහිතං.

无论谁，为了做任何事而开始，若因福德之力，又获得其他助缘，智者称之为“成就”。

275. සමාහිතං සමාහරති ‘‘ආරභන්තස්සි’’ච්චාදිනා. යං කිඤ්චි කාරියං කත්තුං සත්තුභඞ්ගාදිකං ආරභන්තස්ස සජ්ජීභූතස්ස යස්ස කස්සචි පුමුනො පුඤ්ඤවසා කුසලබලෙන කාරණෙන කුසලසාමත්ථියෙන පුන සාධ්‍යතෙ සාධියමනෙනෙති සාධනං, තතො තමෙව වා අන්තරමඤ්ඤං, තස්ස ලාභො, අඤ්ඤකාරණලාභොති අත්ථො. තං සමාහිතං වදන්ති, සමාධානං සමාහිතං.

275. （作者）以“ārabhantassa”等开头的（偈颂）阐明“成就”（samāhita）。对于任何一个为了做某件工作——如击破敌人等——而开始并准备就绪的人，若因福德之力、善业之力、善巧能力，又获得了其他助缘，（此即“成就”）。“助缘”（sādhana）是“凭借它而得以成办”的意思；因此，获得它本身或获得另一个（助缘），其意义就是“获得另一个原因”。他们称此为“成就”（samāhita）；“安立”（samādhāna）即是“成就”。

275. ඉදානි [Pg.268] සමාහිතාලඞ්කාරං දස්සෙති ‘‘ආරභ’’මිච්චාදිනා. යං කිඤ්චි අමිත්තවිජයාදිකං කත්තුං ආරභන්තස්ස යස්ස පුඤ්ඤවසා කුසලබලෙන පුන යො සාධනන්තරලාභො තස්සෙව කාරියසිද්ධියා උපකාරකස්ස අඤ්ඤසාධනස්ස යො ලාභො අත්ථි, තං කාරණලාභං සමාහිතං වදන්ති තස්සෙව කාරියස්ස සමාධානත්තා පතිට්ඨිතත්තා සමාහිතං ඉති කවිනො කථෙන්ති. සාධ්‍යතෙ සාධියමනෙනෙති ච, තඤ්ච තං අන්තරමඤ්ඤඤ්චෙති ච, තස්ස ලාභොති ච, සමාධානමිති ච වාක්‍යං.

275. 现在（作者）以“ārabha”等开头的（偈颂）来展示“成就”的文采。对于任何一个为了做某件事——如征服敌人等——而开始的人，若因福德之力、善业之力，又获得了对那件事的成功有帮助的另一个助缘，诗人们称这种原因的获得为“成就”（samāhita），因为那件事因此而得以“安立”（samādhāna）和“确立”（patiṭṭhita）。“凭借它而得以成办”、“那另一个（助缘）”、“获得它”以及“安立”，（这些都是其背后的）短语。

276.

276.

මාරාරිභඞ්ගාභිමුඛ-මනසො තස්ස සත්ථුනො;

මහාමහී මහාරාවං, රවී’ය’මුපකාරිකා.

对于那位心向于击破敌人魔罗的导师，此大地作为助缘者，发出了巨大的吼声。

276. උදාහරති ‘‘මාර’’ඉච්චාදි. මාරාරිනො මාරසත්තුනො භඞ්ගෙ අභිභවෙ අභිමුඛං න පරම්මුඛං මනං යස්ස තස්ස සත්ථුනො උපකාරිකා ආරද්ධමාරභඞ්ගක්‍රියානුග්ගාහිකා මහාමහී අයං මහාරාවං මාරාරිදුස්සහං මහානාදං රවී අකාසි. ඉධ මාරාරිභඤ්ජනං කාරියමාරද්ධං, තස්ස පුඤ්ඤවසෙනෙව මහීරාවො අපරං සාධනං සමාපන්නන්ති ලක්ඛණං යොජනීයං.

276. （作者）引用以“māra”等开头的（偈颂）作为例子。（这是说：）当那位导师的心朝向于、而非背离于击破、降伏敌人魔罗时，此大地作为助缘者，为了支持他已开始的破魔行动，发出了敌人魔罗难以忍受的巨大吼声。此处，击破敌人魔罗的工作已经开始；正是由于他的福德之力，大地的吼声作为另一个助缘出现了。其特征应如是应用。

276. ‘‘මාරාරි’’ච්චාදි. මාරාරිභඞ්ගාභිමුඛමනසො මාරසඞ්ඛාතස්ස සත්තුනො මද්දනෙ අභිමුඛචිත්තස්ස තස්ස සත්ථුනො උපකාරිකා ආරද්ධමාරවිජයස්ස උපත්ථම්භිකා අයං මහාමහී මහාරාවං මාරස්ස හදයවත්ථුං මද්දන්තො විය සහිතුමසක්කුණෙය්‍යං මහානාදං රවී අකාසි. එත්ථ මාරභඞ්ගජනනං සත්ථූහි ආරද්ධකාරියං, තස්සෙව සිද්ධියා හෙතුභූතං අඤ්ඤකාරණං නාම මහීරාවො. මාරො එව අරි සත්තූති ච, තස්ස භඞ්ගොති ච, තස්මිං අභිමුඛං මනං යස්සෙති ච, මහන්තී ච සා මහී චෙති ච විග්ගහො.

276. “魔罗之敌”等。那位导师的心意朝向于击破名为魔罗的敌人，此大地发出魔罗无法忍受的巨大吼声，犹如要压碎魔罗的心脏，以助成导师已开始的降魔胜利。在此，击破魔罗是导师所开始的事业，而大地之吼是成就此事的另一个原因。其文法分析是：“魔罗即是敌人”、“他的击破”、“心向于此者”、“以及那广大地”。

277.

277.

අවත්වා’භිමතං [Pg.269] තස්ස, සිද්ධියා දස්සන’ඤ්ඤථා;

වදන්ති තං පරියාය-වුත්තීති සුචිබුද්ධයො.

清净智者说：不直言所意图之事，而是为了成就它而以另一种方式来表达，他们称此为“间接表达”（pariyāyavutti）。

277. පරියායවුත්තිං පටිපාදෙති ‘‘අවත්වා’’ඉච්චාදිනා. අභිමතං කිඤ්චි අත්ථං ධනදානාදිලක්ඛණං අවත්වා අඤ්ජසා වාචකබ්‍යාපාරෙන අනාඛ්‍යාය තස්සාභිමතස්සත්ථස්ස සිද්ධියා නිප්ඵාදනත්ථං අඤ්ඤථා අඤ්ඤෙන පකාරෙන තන්නිබ්බත්තිඅනුගුණෙන යං දස්සනං වචනං, තං සුචිබුද්ධයො පරියායවුත්තීති වදන්ති. පරියායෙන වචනං පරියායවුත්තීති.

277. 以“不直言”等语阐释间接表达。不以直接的言语行为明说所意图的任何意义——例如布施财物等——而是为了达成该意图，以另一种适合于达成它的方式来显示或言说，清净智者称此为间接表达。以间接的方式言说，即是“间接表达”。

277. ඉදානි පරියායවුත්තිං දස්සෙති ‘‘අවත්වා’’ඉච්චාදිනා. අභිමතං ඉට්ඨං ධනදානාදිසරූපං යං කිඤ්චි අත්ථං අවත්වා උජුමකථෙත්වා තස්ස අභිමතත්ථස්ස සිද්ධියා නිප්ඵත්තියා අඤ්ඤථා වත්තුමිච්ඡිතත්ථස්සානුරූපෙනාඤ්ඤප්පකාරෙන දස්සනං යං කිඤ්චි දස්සනං කථනමත්ථි, සුචිබුද්ධයො පරියායවුත්තීති තං වදන්ති. පරියායෙන වුත්ති කථනමිති ච, සුචි බුද්ධි යෙසමිති ච වාක්‍යං.

277. 现在以“不直言”等语来展示间接表达。不直接说出任何所意图的、所期望的意义——其形态如布施财物等——而是为了实现该意图的意义，以符合所欲言说之义的另一种方式来展示，任何这样的展示或言说，清净智者称之为间接表达。“间接表达”即是间接的言说，而“清净智者”是指那些智慧清净的人。

278.

278.

විවටඞ්ගණනික්ඛිත්තං, ධන’මාරක්ඛවජ්ජිතං;

ධනකාම යථාකාමං, තුවං ගච්ඡ යදි’ච්ඡසි.

财富置于敞开的庭院，且无守护者；喂，求财者，若你意欲，可随愿而去。

278. උදාහරති ‘‘විවටඞ්ගණෙ’’ච්චාදි. ධනං විවටෙ කෙනචි අනාවටත්තා අඞ්ගණෙ පකාසප්පදෙසෙ නික්ඛිත්තං අථ ච පන ආරක්ඛවජ්ජිතං. ධනං කාමෙතීති ධනකාමාති ආමන්තනං. තුවං යදි ඉච්ඡසි ගන්තුං ධනං වා, යථාකාමං ගච්ඡෙති ධනාවහරණමිච්ඡිතමඤ්ජසා අවත්වා තංසිද්ධියා බ්‍යාජෙන වදති. පරියායවුත්ති.

278. （作者）以“于敞开庭院”等（偈颂）举例。财富被放置于敞开的庭院，即因未被任何事物遮蔽而显露之处，并且无守护者。“欲求财富者”（dhanakāma）是称呼语。“若你意欲离去或（取）财，可随愿而去”——（他）未直接言明拿取财富的意图，而是为达成此事而巧妙言说。此为旁说（pariyāyavutti）。

278. උදාහරති ‘‘විවට’’මිච්චාදිනා. ධනං මුත්තාමණිආදි විවටඞ්ගණනික්ඛිත්තං පාකාරාදිපරික්ඛෙපරහිතත්තා නිරාවරණට්ඨානෙ යෙන කෙනචි ඨපිතං අපිච ආරක්ඛවජ්ජිතං. භො ධනකාම තුවං යදිච්ඡසි ධනං ගමනං වා, යථාකාමං ගච්ඡාති [Pg.270] චිත්තෙනිච්ඡිතධනාවහරණවිධානං ‘‘ධනමාහරා’’ති උජුමවත්වා එවං බ්‍යාජෙන වුත්තත්තා ඉදං පරියායවුත්ති නාම. විවටඤ්ච තං අඞ්ගණඤ්චෙති ච, තස්මිං නික්ඛිත්තන්ති ච, ආරක්ඛෙන වජ්ජිතමිති ච, ධනං කාමෙතීති ච, කාමං තණ්හං තංසම්පයුත්තං වා චිත්තමනතික්කම්මාති ච වාක්‍යං.

278. （作者）以“敞开”等（偈颂）举例。财富，如珍珠、宝石等，被放置于敞开的庭院——即因无围墙等围绕而无遮蔽之处，由某人放置，并且无守护者。“喂，求财者！若你意欲（取）财或离去，可随愿而去”——因为心中所欲的取财之事，未曾直说“取财去”，而是如此巧妙言说，故此名为旁说（pariyāyavutti）。其释句（vākya）为：“彼为敞开之庭院”；“于彼处放置”；“无守护者”；“欲求财富”；以及（yathākāmaṃ是）“不逾越欲望、渴爱或与此相应之心”。

279.

279.

ථුතිං කරොති නින්දන්තො, විය තං බ්‍යාජවණ්ණනං;

දොසාභාසා ගුණා එව, යන්ති සන්නිධි’මත්‍රහි.

看似谴责而实作赞叹，此为隐赞（byājavaṇṇanaṃ）；于此，看似过失者，实则确立为功德。

279. බ්‍යාජවණ්ණනං වණ්ණෙති ‘‘ථුති’’මිච්චාදිනා. නින්දන්තො විය දොසං නිදස්සෙන්තො විය ථුතිං කරොති වණ්ණං භාසති, තං බ්‍යාජථුතිලක්ඛණං බ්‍යාජවණ්ණනං නාම. කථමෙත්ථ ගුණා පතීයන්තීති ආහ ‘‘දොසි’’ච්චාදි. අත්‍ර වුත්තිවිසෙසෙ දොසා විය ආභාසන්ති පටිභන්ති. තාදිසපදාදිනා දොසාභාසා ගුණා එව ඉද්ධිමන්තතාදයො න දොසොපි කොචි සන්නිධිමවට්ඨානං යන්ති. හීති අවධාරණෙ අත්‍ර බ්‍යාජවණ්ණනමෙවිදං, න නින්දකමිති.

279. （作者）以“赞叹”等（偈颂）释义隐赞（byājavaṇṇanaṃ）。看似谴责，看似指出过失，而实作赞叹、称颂，此以巧赞（byājathuti）为特征者，名为隐赞。“于此，功德如何被理解？”（为答此问，）他以“过失”等（偈颂）言。于此特殊言说中，（彼等）显现、呈现如过失。通过此类词语等，看似过失者，实为功德，如神通力等；无有任何过失得以确立。“hi”字表强调，意为此处实为隐赞，而非谴责。

279. ඉදානි බ්‍යාජවණ්ණනං දස්සෙති ‘‘ථුති’’ච්චාදිනා. නින්දන්තො විය දොසං දස්සෙන්තො විය ථුතිං කරොති වණ්ණනං කරොති, තං වණ්ණනාකරණං බ්‍යාජවණ්ණනං නාම හොති. නින්දාසභාවෙන පවත්තථුතිත්තා නින්දා එවෙති චෙ? අත්‍ර අස්මිං වුත්තිවිසෙසෙ දොසාභාසා දොසා විය පටිභාසමානා ගුණා එව තාදිසපදප්පයොගෙන ඉද්ධිමන්තතාදයො ගුණාව සන්නිධිං ගුණසභාවාවට්ඨානං යන්ති පාපුණන්තීති. බ්‍යාජෙන වණ්ණනමිති ච, දොසා ඉව ආභාසන්ති පටිභාසන්තීති ච වාක්‍යං.

279. 今以“赞叹”等（偈颂）阐明隐赞（byājavaṇṇanaṃ）。看似谴责，看似揭示过失，而实作赞叹、称扬，此称扬之举即名为隐赞。若问：“因其以谴责之自性而行赞叹，故即是谴责吗？”（答曰：非也。）于此特殊言说中，看似过失、显现如过失者，实为功德；通过使用此类词语，神通等功德即得以确立为功德自性。其释句为：“以巧伪而作释义”及“彼等显现如过失”。

280.

280.

සඤ්චාලෙතු’මලං ත්වං’සි, භුසං කුවලයා’ඛිලං;

විසෙසං තාවතා නාථ, ගුණානං තෙ වදාම කිං.

怙主（nātha），您能猛烈动摇整个青莲（kuvalaya）与大地；仅凭此，吾等该如何言说您功德之殊胜？

280. උදාහරති ‘‘සඤ්චාලෙතු’’මිච්චාදිනා. නාථ ත්වං අඛිලං කුවලයං උප්පලං පථවීවලයඤ්චෙති සිලිට්ඨං සඤ්චාලෙතුං භමයිතුමිතො [Pg.271] චිතො ච භුසමච්චන්තං අලං සමත්ථොපි තාවතා තංමත්තෙන තෙ ගුණානං විසෙසං අතිසයලක්ඛණං කිං කෙන කාරණෙන වදාම. ඉහ උප්පලචාලනසාමත්ථියවිභාවනවසෙන නින්දති, තාව නිඛිලභූමණ්ඩලසඤ්චාලාවිකරණතො පරමාය ථුතියා සංයොජිතොයං භගවා මහානුභාවං විචිතවාති භුවනමණ්ඩලසිඛාමණීති. බ්‍යාජවණ්ණනමීදිසමච්චන්තං රමණීයං, තදිදඤ්ච සබ්බථා සිලෙසමුපජීවති.

280. （作者）以“能动摇”等（偈颂）举例。怙主，您虽能且有力，可猛烈地、从此处彼处动摇、旋转整个青莲（uppalaṃ）与地轮（pathavīvalaya）——此为双关语（siliṭṭhaṃ）——然仅凭此，吾等能以何理由言说您功德之殊胜，即其卓越之相？此处，通过显现动摇青莲之能力而作谴责，然因（此词亦指）能动摇整个地轮，故此世尊（bhagavā）便与最高赞誉相结合，（如是赞言：）“具大威力，功德庄严，世界顶饰”。此类隐赞极为美妙，且其完全依赖于双关语（silesa）而成立。

280. ඉදානි උදාහරති ‘‘සඤ්චාලෙතු’’මිච්චාදිනා. නාථ ත්වං අඛිලං කුවලයං නිස්සෙසං නීලුප්පලවනං පථවීමණ්ඩලං වා සඤ්චාලෙතුං කම්පෙතුං භුසමතිසයෙන අලං සමත්ථො, තාවතා තෙ ගුණානං විසෙසමතිසයං කිං වදාම කථං භණාමාති. කුවලයසද්දස්ස උප්පලවිසෙසවාචකත්තා පඨමං නින්දාව, තස්සෙව සද්දස්ස පථවීමණ්ඩලවාචකත්තා ‘‘ඉද්ධිමතො තව ඉදං කිං විසෙස’’න්ති උත්තමගුණවණ්ණනා කතා හොති. ඊදිසා බ්‍යාජවණ්ණනා පසත්ථා, සා ච සබ්බථා සිලෙසං නිස්සාය පවත්තතීති. කුයා පථවියා වලයං මණ්ඩලමිති සමාසො.

280. 今以“能动摇”等（偈颂）举例。怙主，您能且有力，可极其猛烈地动摇、震撼整个青莲林（nīluppalavanaṃ）或地轮（pathavīmaṇḍalaṃ）。仅凭此，吾等该如何言说、如何道出您功德之殊胜与卓越？因“kuvalaya”一词指一种青莲，故首先是谴责；然因该词亦指地轮，故（又）作了至上功德之释义，（意谓：）“于具神通之您，此有何殊胜可言？”此类隐赞值得称道，且其完全依赖于双关语而成立。“地（ku）之轮围（valaya）”即“地之轮围（pathaviyā maṇḍalaṃ）”，此为其复合词（samāso）分析。

281.

281.

විසෙසි’ච්ඡායං දබ්බස්ස, ක්‍රියාජාතිගුණස්ස ච;

වෙකල්ලදස්සනං යත්‍ර, විසෙසො නාම’යං භවෙ.

于实体、行为、种类及功德，于欲求殊胜之际，若于此中显现阙失，此即名为殊胜（viseso）。

281. විසෙසවුත්තිං වත්තෙති ‘‘විසෙසිච්ඡාය’’මිච්චාදිනා. විසෙසෙ අතිසයෙ කිස්මිඤ්චිපි කාරියවිසෙසෙ ඉච්ඡායං දබ්බාදීනං යත්‍ර වෙකල්ලස්ස අභාවස්ස දස්සනං වචනං, අයං විසෙසො නාම විසෙසවුත්ති නාම භවෙ.

281. （作者）以“于欲求殊胜时”等（偈颂）阐述殊胜言说（visesavutti）。于任何殊胜、卓越或任何特殊成果，当有所欲求时，若于此显示或言说实体等之阙失，即其无有，此即名为殊胜，或名殊胜言说。

281. ඉදානි විසෙසාලඞ්කාරං දස්සෙති ‘‘විසෙසි’’ච්චාදිනා. විසෙසිච්ඡායං අතිසයෙ කාරියවිසෙසෙ ඉච්ඡායං සති දබ්බස්ස ච ක්‍රියාජාතිගුණස්ස ච යත්‍ර යස්මිං වුත්තිවිසෙසෙ වෙකල්ලදස්සනං අභාවකථනමත්ථි, අයං විසෙසො [Pg.272] නාම භවෙ විසෙසවුත්ති නාම සියාති. විකලස්ස භාවොති ච, තස්ස දස්සනමිති ච වාක්‍යං.

281. 今以“殊胜”等（偈颂）阐明殊胜庄严（visesālaṅkāra）。当有欲求殊胜、卓越、特殊成果时，若于任何特殊言说中，存在对实体、行为、种类及功德之阙失的显现，或对其无有之说明，此即名为殊胜，或可谓殊胜言说。其释句为：“有阙失之状态”及“对此之显现”。

282.

282.

න රථා න ච මාතඞ්ගා, න හයා න පදාතයො;

ජිතො මාරාරි මුනිනා, සම්භාරාවජ්ජනෙන හි.

无战车，无大象，无马匹，亦无步兵；牟尼仅凭省思资粮，实已战胜敌魔罗。

දබ්බවිසෙසවුත්ති.

实体之殊胜言说。

282. උදාහරති ‘‘න රථා’’ඉච්චාදි. සුබොධං. අත්‍ර ච විජයොපකරණචතුරඞ්ගානීකලක්ඛණදබ්බාභාවෙන සමතිංසපාරමිතාසඞ්ඛතසම්භාරාවජ්ජනස්සෙව මාරාරිවිජයලක්ඛණො විසෙසො වුත්තො.

282. （作者）以“无战车”等（偈颂）举例。其义易解。此处，因无有作为胜利工具之四种军力此一特征的实体，故言说仅凭省思三十波罗蜜所成之资粮，即是战胜敌魔罗之殊胜相。

282. ‘‘න රථා’’ඉච්චාදි. රථා තයො අන්තමසො සපරිවාරානං තිණ්ණං රථානං අනීකවොහාරතො තාදිසා තයො රථා ච නත්ථි. මාතඞ්ගා තයො වුත්තනයෙන අනීකසඞ්ඛාතා තයො මාතඞ්ගා ච නත්ථි. න හයා තයො තාදිසා අනීකසඞ්ඛාතා තයො අස්සා ච නත්ථි. පදා න අන්තමසො සායුධානං චතුන්නං පුරිසානං අනීකවොහාරතො තාදිසා චත්තාරො පුරිසා පදා ච නත්ථි. තථාපි මුනිනා සම්භාරාවජ්ජනෙන හි සමතිංසපාරමිධම්මානං ආභොගකරණෙනෙව මාරාරි මාරපච්චත්තිකො ජිතො අභිභවිතො. ඉහ ජයොපකරණභාවෙන ඨිතානං රථානීකාදීනං දබ්බානං වෙකල්ලං දස්සෙත්වා සත්තුවිජයසභාවානං සම්භාරානං ආවජ්ජනවිසෙසස්ස වුත්තත්තා එසා දබ්බවිසෙසවුත්ති නාම. රථො නාම චතුපුරිසපරිවාරො, තාදිසං රථත්තයං රථානීකං නාම. හත්ථී පන ද්වාදසපුරිසපරිවාරො හොති, තාදිසං හත්ථිත්තයං හත්ථානීකං නාම. අස්සො තිපුරිසපරිවාරො, තාදිසං හයත්තයං හයානීකං නාම. සායුධා චත්තාරො පුරිසා පදානීකං නාම. ඉහ රථාදීසු ඨිතා විය සීඝං පාදබලෙන ගන්ත්වා යුජ්ඣමානා පුරිසා පාදොපචාරෙන ‘‘පාදා’’ති වුත්තා. රථාදීනං පමාණං තයොති අනීකට්ඨානෙ [Pg.273] දස්සෙත්වා පුරිසපමාණස්සාවුත්තෙපි අන්තමසො චත්තාරො පුරිසා අනීකං නාම හොන්තීති පකරණතො චත්තාරොති ඤායති. නො චෙ? සාවුධපුරිසවාචකස්ස පදාතිසද්දස්ස ‘‘පදාතයො’’ති බහුවචනෙන රූපසම්භවතො ‘‘රථා න, මාතඞ්ගා න, හයා න, පදාතයො න’’ ඉති සම්බන්ධො. දබ්බවිසෙසවුත්ති දබ්බෙන දබ්බපටිසෙධනතො විසෙසකථනං විසෙසස්ස වුත්තීති ච, දබ්බෙන දබ්බපටිසෙධෙන විසෙසවුත්තීති ච වාක්‍යං. ක්‍රියාවිසෙසවුත්‍යාදිත්තයම්පි එවමෙව දට්ඨබ්බං.

282. “‘无战车’等。连同随从在内的三辆战车，被称为‘军’(anīka)者，这样的三辆战车亦无。依前述方式被称为‘军’的三头大象亦无。如此被称为‘军’的三匹马亦无。连同武装的四人，被称为‘军’的四名步兵亦无。然而，牟尼仅通过省察资粮，即忆念三十波罗蜜法，便战胜、征服了魔敌。此处，通过显示作为胜利工具的战车军等事物的缺乏，而说明了能战胜敌人的资粮在于特殊的省察，因此这被称为‘事物殊胜说’(dabbavisesavutti)。所谓战车，有四人随从，三辆这样的战车称为战车军。大象则有十二人随从，三头这样的大象称为象军。马有三人随从，三匹这样的马称为马军。四名武装人员称为步兵军。此处，如同立于战车等之上者，那些以足力疾行作战之人，以‘足’(pāda)的转喻而被称为‘步兵’(pādā)。在军阵之处，已示战车等之量为三，虽未言及人之数量，但从上下文可知，至少四人亦可称为一军，故知为四人。否则，表示武装人员的‘步兵’(padāti)一词，其复数形式‘padātayo’是可能的，故其关联应是‘无战车，无大象，无马，无步兵们’。‘事物殊胜说’(Dabbavisesavutti)，即通过否定事物而述说殊胜，或殊胜之说；亦可分析句型为：通过否定事物而有殊胜之说。‘行为殊胜说’等三者亦应如是理解。

283.

283.

න බද්ධා භූකුටිනෙව, ඵුරිතො දසනච්ඡදො;

මාරාරිභඞ්ගඤ්චා’කාසි, මුනිවීරො වරො සයං.

眉头未曾紧锁，嘴唇也未颤动；最胜牟尼雄者，亲自摧破魔敌。

ක්‍රියාවිසෙසවුත්ති.

行为殊胜说。

283. ‘‘න බද්ධා’’ඉච්චාදි. භූකුටි භමුභඞ්ගො කොපජනිතො න බද්ධා න රචිතා, දසනච්ඡදො චාධරො නෙව ඵුරිතො නෙව කම්පිතො කොපෙන. තථාපි ච වරො උත්තමො මුනිවීරො සයං මාරාරිනො භඞ්ගං පරාජයං අකාසීති. භූකුටිබන්ධනාදික්‍රියාවිගමෙන නිබ්බිකාරවිජයලක්ඛණො විසෙසො දස්සිතො.

283. “‘未曾皱起’等。由愤怒所生的皱眉，即眉毛弯曲，未曾系缚、未曾造作；牙齿的覆盖物，即下唇，亦未曾因愤怒而颤动、抖动。然而，最上之牟尼雄者亲自使魔敌遭受摧破与战败。通过远离皱眉等行为，显示了无变化而胜利的殊胜之相。

283. ‘‘න බද්ධා’’ඉච්චාදි. භූකුටි කොපවිකාරභූතො භමුභඞ්ගොපි න බද්ධා න කතා, දසනච්ඡදො දන්තාවරණො නෙව ඵුරිතො න කම්පාපිතො. තථාපි වරො උත්තමො මුනිවීරො මුනිගුණවීරගුණයුත්තො තථාගතො සයං මාරාරිභඞ්ගඤ්ච අකාසීති. එත්ථ භමුභඞ්ගරචනාදිකං ක්‍රියං අකත්වා නිබ්බිකාරස්ස මාරභඞ්ගසභාවවිසෙසස්ස වුත්තත්තා එසා ක්‍රියාවිසෙසවුත්ති නාම. භූනං කුටි වඞ්කතාති ච, මාරො එව අරීති ච, තෙසං භඞ්ගොති ච වාක්‍යං.

283. “‘未曾皱起’等。作为愤怒变化的眉毛弯曲亦未曾系缚、未曾造作，牙齿的覆盖物亦未曾颤动或被引动。然而，最上之、具足牟尼之德与雄者之德的如来，亲自完成了摧破魔敌之事。此处，因述说了不作皱眉等行为，而有无变化地摧破魔罗的特殊自性，故此被称为‘行为殊胜说’(kriyāvisesavutti)。以及‘眉(bhūnaṃ)之弯曲(kuṭi vaṅkatā)’、‘魔罗(māro)即是(eva)敌人(ari)’、‘对彼等(tesaṃ)之摧破(bhaṅgo)’这些句型。

284.

284.

න [Pg.274] දිසාසු බ්‍යත්තා රංසි,නා’ලොකො ලොකපත්ථටො;

තථාප්‍ය’න්ධතමහරං,පරං සාධුසුභාසිතං.

光芒未显于诸方，光明未遍布世间；然而善人之善说，最能去除深沉黑暗。

ජාතිවිසෙසවුත්ති.

种类殊胜说。

284. ‘‘නි’’ච්චාදි. දිසාසු දසසු බ්‍යත්තා පත්ථටා රංසි න භවති. ලොකෙ සකලස්මිං පත්ථටො විත්ථතො ආලොකොන භවති. තථාපීති විසෙසනිච්ඡායං, තජ්ජාතිකත්තාභාවෙපි සාධූනං සුභාසිතං සද්ධම්මසඞ්ඛාතං පරමච්චන්තමෙව අන්ධතමං ඉට්ඨානිට්ඨාවෙකල්ලතො පඤ්ඤාචක්ඛුස්ස අන්ධකාරං මොහන්ධකාරං හරතීති අන්ධතමහරන්ති. රංසියා අන්ධකාරාපහාරසමත්ථාය නිවත්තියා විසෙසො සුභාසිතස්ස දස්සිතො.

284. “‘不’等。于十方，无显现、遍布之光芒。于整个世间，无遍布、广布之光明。‘然而’一词，是为了确定其殊胜之处：即使不属于光的种类，善人之善说，即所谓的正法，亦能最极究竟地去除深沉的黑暗——因不能辨别可意与不可意而有的智慧之眼的黑暗，以及无明之黑暗——故被称为‘去除最深黑暗者’。通过（善说）免除了能去除黑暗的光芒，显示了善说的殊胜之处。

284. ‘‘න දිසාසු’’ඉච්චාදි. දිසාසු බ්‍යත්තා පත්ථටා රංසිපි නත්ථි, ලොකපත්ථටො ආලොකොපි නත්ථි. තථාපි සාධුසුභාසිතං සද්ධම්මො පරමච්චන්තං අන්ධතමහරං අත්ථානත්ථතීරණක්ඛමස්ස පඤ්ඤාචක්ඛුස්ස අන්ධකාරකමොහතමං හරං හොතීති. ඉධ අන්ධකාරවිද්ධංසනෙ සමත්ථං රංසිජාත්‍යාදිකං පටිසෙධෙත්වා සුභාසිතස්ස අන්ධකාරාපහරණසඞ්ඛාතස්ස විසෙසස්ස වුත්තත්තා අයං ජාතිවිසෙසවුත්ති නාම. ලොකෙ පත්ථටොති ච, අන්ධෙතීති අන්ධො මොහො, තමසදිසත්තා අන්ධොයෙව තමොති ච, තං හරතීති ච, සාධූනං සුභාසිතමිති ච වාක්‍යං.

284. “‘于诸方不’等。于诸方显现、遍布之光芒亦无，遍布世间之光明亦无。然而，善说之正法能最极究竟地去除幽暗，为能辨别利与非利的智慧之眼去除黑暗、愚痴与迷惑。此处，通过否定能驱散黑暗的光芒等种类，而说明了善说具有去除黑暗这一殊胜，故此被称为‘种类殊胜说’(jātivisesavutti)。其句型分析为：‘遍布于世间’；‘使盲目，故为盲，即是愚痴’；‘因与黑暗相似，故盲即是黑暗’；‘去除彼’；以及‘善人之善说’。

285.

285.

න ඛරං න හි වා ථද්ධං, මුනින්ද වචනං තව;

තථාපි ගාළ්හං ඛනති, නිම්මූලං ජනතාමදං.

牟尼主之言，非粗亦非硬；然能深掘除，众生之骄慢。

ගුණවිසෙසවුත්ති.

特质殊胜说。

285. ‘‘න [Pg.275] ඛර’’මිච්චාදි. මුනින්ද තව වචනං න ඛරං න ලූඛං, න ථද්ධං වා කඨිනඤ්ච න හි. තථාපි තාදිසඛරත්තාදිගුණාභාවෙපි ජනතාය ජනසමූහස්ස මදං ගාළ්හං දළ්හං කත්වා නිම්මූලං ඛනතීති. අයොසඞ්කුම්හි පසිද්ධඛරත්තාදිගුණනිසෙධෙන මුනින්දවචනස්ස විසෙසො ආවිකතො.

285. “‘不粗砺’等。牟尼主，汝之言不粗砺、不粗涩，亦不僵硬或坚硬。然而，即使没有此等粗砺之特质，亦能将民众、群众之骄慢，深深地、牢固地连根掘除。通过否定铁钉(ayosaṅku)所具有的众所周知的粗砺等特质，彰显了牟尼主言语的殊胜之处。

285. ‘‘න ඛර’’මිච්චාදි. හෙ මුනින්ද තව වචනං ඛරං කක්කසං න හොති, ථද්ධං වා න හොති. තථාපි ජනතාමදං ජනසමූහස්ස ජාත්‍යාදිං නිස්සාය පවත්තං ගබ්බං ගාළ්හං දළ්හං කත්වා නිම්මූලං මූලමසෙසෙත්වා ඛනතීති. ඛණනක්ඛමඅයොසඞ්කුආදීසු ලබ්භමානං ඛරත්තාදිගුණං පටිසෙධෙත්වා බුද්ධවචනස්ස මදඛණනසභාවසඞ්ඛාතස්ස විසෙසස්ස වුත්තත්තා අයං ගුණවිසෙසවුත්ති නාම හොති. නත්ථි මූලමස්ස ඛණනස්සාති ච, ජනානං සමූහොති ච, තාය මදොති ච විග්ගහො. ‘‘ගාළ්හං නිම්මූල’’න්ති ඛණනක්‍රියාය විසෙසනත්තා ගාළ්හං නිම්මූලං ඛණනං කරොතීති යොජනා.

285. “不粗砺”等等。牟尼主啊，您的言语不粗暴、不粗糙，也不僵硬。即便如此，它也能将民众因种姓等而生的骄慢牢固地、彻底无余地连根掘除。通过否定在能够挖掘的铁钉等物中存在的粗砺等特质，而说明了佛语具有挖掘骄慢之自性这一特点，因此这被称为‘功德殊胜说’(guṇavisesavutti)。其语法分析(viggaho)为：‘此挖掘无根’；‘众人的集合’；以及‘因此而有骄慢’。“牢固地、无根地”(gāḷhaṃ nimmūlaṃ)是修饰挖掘这一行为的，因此应连接为‘进行牢固的、无根的挖掘’。

286.

286.

දස්සීයතෙ’තිදිත්තං තු,සූරවීරත්තනං යහිං;

වදන්ති විඤ්ඤූ වචනං,රුළ්හාහඞ්කාරමීදිසං.

勇士英雄气，若彰显过度；智者称此言，名为“已生我慢”(Ruḷhāhaṅkāra)。

286. රුළ්හාහඞ්කාරං වදන්ති.

286. 已生我慢(Ruḷhāhaṅkāra)。

286. ඉදානි රුළ්හාහඞ්කාරං දස්සෙති ‘‘දස්සීයතෙ’’ ඉච්චාදිනා. සූරවීරත්තනං සූරභාවවීරභාවං අතිදිත්තං තු අතිසයෙන පන දිත්තං යහිං වාක්‍යෙ දස්සීයතෙ, ඊදිසං වචනං විඤ්ඤූ කවයො රුළ්හාහඞ්කාරමිති වදන්තීති. සූරො ච වීරො චාති ච, තෙසං භාවොති ච, රුළ්හො උග්ගතො අහඞ්කාරො එත්ථ වුත්තිවිසෙසෙති ච වාක්‍යං.

286. 现在，作者以“被显示”等词说明‘已生我慢’。在某个句子中，‘勇士与英雄的状态’(sūravīrattanaṃ)，即勇士的特质与英雄的特质，被‘过度地’(atidittaṃ)，即非常耀眼地显示出来，有智慧的诗人们(kavayo)称这样的言语为‘已生我慢’。其文句分析为：‘勇士与英雄’；‘他们的状态’；以及‘此处生起、出现的我慢是其特殊的表达方式’。

287.

287.

දමෙ [Pg.276] නන්දොපනන්දස්ස,කිං මෙ බ්‍යාපාරදස්සනා;

පුත්තා මෙ පාදසම්භත්තා,සජ්ජා සන්තෙව තාදිසෙ.

调伏难陀优波难陀(Nandopananda)，我何须展现自身之力？我子已臣服于足下，彼等已为此备妥。

287. උදාහරති ‘‘දමෙ’’ඉච්චාදිනා. නන්දොපනන්දස්ස නාගරාජස්ස අප්පමෙය්‍යමහානුභාවස්ස දමෙ දමනෙ මෙ මම නිරවධිසරන්තිප්පමෙය්‍යප්පභාවානුචරිතකිත්තිනොපි පරස්ස බ්‍යාපාරදස්සනා පයොගපටිපාදනෙන කිං පයොජනං, න කිම්පි, යතො මෙ පාදසම්භත්තා පාදාවනතා තාදිසෙ කම්මනි සජ්ජා බද්ධකච්ඡා සන්තෙව විජ්ජන්තෙව, තතොති යොජනීයං.

287. 他以“于调伏时”等偈颂举例。在调伏具有无量大威力的龙王难陀优波难陀(Nandopananda)时，对于我——一个声誉伴随着无边流布、无量威力的人——来说，向他人展现行动、施展作为，又有何用呢？毫无用处。因为我的儿子们，已臣服于我的足下，躬身于足前，对那样的任务早已准备就绪、束紧腰带，他们确实存在。因此，应当这样连接文义。

287. ‘‘දමෙ’’ච්චාදි. නන්දොපනන්දස්ස නාගරඤ්ඤො දමෙ දමකරණෙ බ්‍යාපාරදස්සනා භුවනත්තයෙ පවත්තමානආනුභාවෙන ච සම්පවත්තිතකිත්තිසමූහෙන ච සමන්නාගතස්ස මය්හං තාදිසපයොගදස්සනෙන කිං පයොජනං. යස්මා මෙ පාදසම්භත්තා මය්හං චරණාවනතා තාදිසෙ කිච්චෙ සජ්ජා සන්නද්ධා පුත්තා බහවො සන්ති එව, තස්මාති. චෙතොවසිතාය සූරවීරභාවො ඉහ අතිදිත්තො දස්සිතො හොති. බ්‍යාපාරස්ස දස්සනමිති ච, පාදෙසු සම්භත්තාති ච වාක්‍යං.

287. “于调伏时”等等。在调伏龙王难陀优波难陀时，为了降伏他而展现行动——对于在三界中拥有通行无碍的神通威力、并具足广大名声的我来说，展现那样的作为有何用处呢？因为我有很多儿子，他们已臣服于我足下，躬身于我脚前，对于那样的任务，他们早已准备就绪、整装待发，确实如此。因此（偈颂中省略了‘因此’一词）。此处，由于心自在(cetovasitā)，勇士与英雄的气概被表现得极为耀眼。其文句分析为：‘行动的展现’以及‘于足下恭敬’。

288.

288.

සිලෙසො වචනා’නෙකා-භිධෙය්‍යෙ’කපදායුතං;

අභින්නපදවාක්‍යාදි-වසා තෙධා’ය’මීරිතො.

具多义且由一词构成的言语，即为双关语(silesa)；依不分割之词、句等，此法被说为三种。

288. සිලෙසං නිද්දිසති ‘‘සිලෙසො’’ඉච්චාදිනා. අනෙකං භින්නමභිධෙය්‍යත්ථො යස්සාත්‍යනෙකාභිධෙය්‍යං. එකෙන සමානෙන පදෙන සරූපෙන ආයුතමන්විතං යං වචනං වුත්තීති අනුවදිත්වා සො සිලෙසොති විධීයතෙ, යෙන කෙනචි [Pg.277] රූපෙන උපමානොපමෙය්‍යලක්ඛණත්ථානං සිලෙසනතො. අයඤ්චෙවංලක්ඛණො සිලෙසො තෙධා ඊරිතො. කථං? අභින්නපදවාක්‍යාදිවසා අභින්නමෙකං පදං ස්‍යාද්‍යන්තත්‍යාද්‍යන්තරූපං යත්‍ර, තමෙව වාක්‍යං වාක්‍යලක්ඛණොපෙතත්තා. තං ආදි යෙසං, තෙසං වසාති අත්ථො.

288. 以“sileso”(双关)等词指示双关。“多义”(anekābhidheyyaṃ)是指其有许多不同的所诠义。用一个相同形式的词语连接的话语，即是“双关”，因为它通过某种形式使喻体和喻依的特征义黏合在一起。具有此特征的双关被说为有三种。如何？依据不分离的词、句等，即其中有一个不分离的词（其形式如以syādyanta或tyādyanta结尾），以及那同一个句子（因为它具备句子的特征）。“它们是其开端”，此即“依据它们”之义。

288. ඉදානි සිලෙසාලඞ්කාරං දස්සෙති ‘‘සිලෙසො’’ච්චාදිනා. අනෙකාභිධෙය්‍යං එකපදායුතං උභයත්ථ සාධාරණත්තා තුල්‍යෙන සද්දරූපෙන යුත්තං යං වචනං අත්ථි, සො සිලෙසො නාම. සො පන යෙන කෙනචි සාධම්මරූපෙන උපමානොපමෙය්‍යභූතානමත්ථානං සිලිට්ඨත්තා අඤ්ඤමඤ්ඤං ඵුසිත්වා ඨිතත්තා සිලෙසො නාම. අයං වුත්තලක්ඛණො සිලෙසො අභින්නපදවාක්‍යාදිවසා අකතවිකාරානං ස්‍යාද්‍යන්තත්‍යාද්‍යන්තපදසමන්නාගතානං වාක්‍යලක්ඛණොපෙතවාක්‍යානං පභෙදෙන තෙධා ඊරිතොති. අනෙකමභිධෙය්‍යං යස්සෙති ච, එකඤ්ච තං පදඤ්චෙති ච, තෙන ආයුතන්ති ච, අභින්නානි පදානි යස්මින්ති ච, තඤ්ච තං වාක්‍යඤ්චාති ච, තං ආදි යෙසං අභින්නපදවාක්‍යානන්ති ච, තෙසං වසො භෙදොති ච වාක්‍යං.

288. 现在，他以“sileso”(双关)等词说明双关庄严(silesālaṅkāra)。有多重所诠义、由单一词语构成，且因在两种情况下共通而使用相同音形的言语，称为“双关”。它之所以被称为“双关”，是因为通过某种相似之处，使作为喻体和喻依的事物相互黏合，互相接触而存在。这种具有上述特征的双关，根据不分离的词、句等，可分为三种：即由词形未变的词语（如以syādyanta或tyādyanta结尾的词）构成，以及具备句子特征的句子。其文句分析为：“其具多义”，“其为一词”，“由此相连”，“其中词语不分离”，“其为句子”，“不分离的词语和句子是其开端”，以及“它们的分类”。

289.

289.

අන්ධන්තමහරො හාරී, සමාරුළ්හො මහොදයං;

රාජතෙ රංසිමාලී’යං, භගවා බොධයං ජනෙ.

驱除极暗者，令人喜悦，已登上大 उदय(mahodaya，大山或大兴盛)；这位具光鬘的世尊，觉醒众生而辉耀。

අභින්නපදවාක්‍යසිලෙසො.

词句不分离双关。

289. උදාහරති ‘‘අන්ධන්තමි’’ච්චාදි. අයං භගවා සූරියො මහාමුනි ච. තත්ථ සූරියො තාව අන්ධන්තමහරො පකතියන්ධකාරොපහාරී, මහාමුනි තු අන්ධකාරමොහතමාපහාරී. හාරී මනුඤ්ඤො සූරියො මහාමුනි ච, සූරියො [Pg.278] මහොදයං මහන්තං උදයං පබ්බතං සමාරුළ්හො, මහාමුනි තු මහොදයං මහන්තමබ්භුදයං සම්මාසම්බොධිසමධිගමරූපං සමාරුළ්හො පත්තො. රංසීනං මාලා, සා අස්ස අත්ථීති රංසිමාලී, සූරියො මහාමුනි ච. ජනෙ බොධයං නිද්දාපගමනෙන කිලෙසනිද්දාපගමනෙන වා පබොධයන්තො රාජතෙ දිබ්බතීති. අභින්නපදවාක්‍යසිලෙසො භඞ්ගෙන විනා යථාවට්ඨානමුභයත්ථ පදයොජනතො.

289. 他举例说“andhantam…'(驱除极暗)等。此处的世尊既指太阳，也指大牟尼。其中，太阳是驱除自然的黑暗，而大牟尼则驱除无明愚痴的黑暗。两者都是令人喜悦的。太阳登上了巍峨的 उदय山(日出山)，而大牟尼则证得了伟大的兴盛，即证得正自觉。两者都拥有光鬘。他辉耀着，通过驱除（世俗的）睡眠或驱除烦恼的睡眠来觉醒众生。这是“词句不分离双关”，因为词语在两方面都按其原样运用，没有拆分。

289. ඉදානි උදාහරති ‘‘අන්ධ’’මිච්චාදිනා. මහොදයං මහන්තං උදයං පබ්බතං, සබ්බඤ්ඤුපදවිසඞ්ඛාතමහාභිවුද්ධිං වා සමාරුළ්හො ආරුළ්හො, සම්පත්තො වා, අන්ධන්තමහරො චක්කවාළගබ්භෙ පත්ථටපකතිඝනන්ධකාරස්ස, ඤාණලොචනස්ස අන්ධකරණතො අන්ධකාරොති වුත්තමොහස්ස වා විද්ධංසකො, හාරී තෙනෙව මනුඤ්ඤො රංසිමාලී අත්තනො රංසිමාලාය සමන්නාගතො ජනෙ පකතිනිද්දාය කිලෙසනිද්දාය වා සමන්නාගතෙ සත්තෙ බොධයං බොධයන්තො අයං භගවා දිවාකරො, ඡහි භගධම්මෙහි සමන්නාගතො බුද්ධො වා රාජතෙ දිබ්බතීති. ද්වීසු පක්ඛෙසු පදානං සමානභාවෙන ඨිතත්තා අයං අභින්නපදවාක්‍යසිලෙසො. අන්ධො ච සො තමො චෙති ච, තං හරතීති ච, මහන්තො ච සො උදයො පබ්බතො චාති ච, මහන්තො ච සො උදයො අබ්භුදයො අභිවුද්ධි චාති ච, රංසීනං මාලාති ච, සා අස්ස අත්ථීති ච, භගො සිරී අස්ස සූරියස්ස අත්ථීති ච, භගො සිරීකාමපයතනාදිප්පකාරො අස්ස සත්ථුනො අත්ථීති ච විග්ගහො. අභින්නපදවාක්‍යසඞ්ඛාතො සිලෙසො. අපරොපි අත්ථො එත්ථ සිලිස්සතීති සිලෙසො. ‘‘භින්නපදවාක්‍යසිලෙසො’’තිආදිකම්පි ඉමිනා නයෙන ඤාතබ්බං.

289. 现在，他以“andha”(暗)等词为例。这位世尊，如同日轮，或作为具足六种“薄伽”(bhaga)之法的佛陀，辉耀着。他已登上“mahodayaṃ”，即巍峨的乌达雅山(udayapabbata)，或已达到名为“一切知位”的伟大增上；他能摧毁遍布于轮围世界中本然的浓密黑暗，或能摧毁那因蒙蔽智慧之眼而被称作“黑暗”的痴；他因能摧毁黑暗而令人愉悦，具足光鬘，以自身的光芒唤醒那些沉溺于本性之眠或烦恼之眠的众生。由于词语在两方面都以相同形式存在，这是一种“词句不分离双关”(abhinnapadavākyasileso)。其词义解析为：即是“盲”，即是“暗”，且能“去除它”；“大”即是“升起的山”，或“大”即是“兴盛、增上”；“光之鬘”，以及“拥有它的人”；“薄伽”(福德)属于太阳，或“薄伽”(福德、欲、精进等)属于导师。这是一种名为“词句不分离”的双关。此处还有其他意义可以黏合，故称“双关”(sileso)。“词句分离双关”(bhinnapadavākyasileso)等也应以此方式了知。

290.

290.

සාරදාමලකාභාසො, සමානීතපරික්ඛයො;

කුමුදාකරසම්බොධො, පීණෙති ජනතං සුධී.

皎如秋月耀清辉，垢净圆满障翳稀；莲池觉醒光灿烂，智者喜乐润群黎。

භින්නපදවාක්‍යසිලෙසො.

词句分离双关。

290. ‘‘සාරදෙ’’ච්චාදි. සුධා අස්ස අත්ථීති සුධී, චන්දො. සොභනා සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණරූපං බුද්ධි අස්ස අත්ථීති සුධී, [Pg.279] සම්මාසම්බුද්ධො. සාරදො සරදකාලෙ සම්භූතො අමලකො නිම්මලො ආභා සොභා යස්ස සො, චන්දො. පරෙසං නිබ්බානසාරං දදාතීති සාරදො, අමලකො ආභාසො, අමලකස්ස හත්ථාමලකස්සෙව වා ආභාසො අසෙසඤෙය්‍යාවබොධො යස්ස සො, සම්මාසම්බුද්ධො. සං සම්මා කමෙනානීයමානත්තා ආනීතො පරික්ඛයො කණ්හපක්ඛො යෙන සො, චන්දො. සමං වූපසමං ආනීතො පරික්ඛයො හානි කිලෙසසත්තුකතො අධිගතක්ඛයත්තා යෙනසො, සම්මාසම්බුද්ධො. කුමුදාකරස්ස කුමුදස්ස රංසියා සම්බොධි විකාසො යස්ස සො, චන්දො. කුයා පථවියා මුදං පීතිං කරොතීති කුමුදාකරො, සම්බොධො චතුසච්චාවබොධො යස්ස සො, සම්මාසම්බුද්ධො, ජනතං ජනසමූහං පීණෙතීති. අයං භින්නපදවාක්‍යසිලෙසො වුත්තෙන විධිනා පදානං භින්නත්තා.

290. “于秋”(Sārade)等。拥有甘露(sudhā)，故名‘具甘露者’(sudhī)，是为明月。具足善妙的遍一切知智之智慧(buddhi)，故名‘具善慧者’(sudhī)，是为正等觉者。‘秋月’(sārado)是秋季所生，无垢无瑕，具光辉与庄严者，是为明月。能给予他人涅槃之精华(nibbānasāraṃ dadāti)，故名‘施精要者’(sārado)；无垢光明，或其对一切所知法的了悟无余，如同掌中庵摩罗果(hatthāmalaka)般清晰者，是为正等觉者。其黑分(kaṇhapakkho)的亏损(parikkhayo)被圆满、次第地引来者，是为明月。由其将烦恼敌之损减引至平等寂静，因已证得灭尽，是为正等觉者。由其光芒令白莲(kumuda)盛开(sambodhi vikāso)，是为明月。令大地(ku)生起喜悦(mudaṃ)，故名‘令地喜者’(kumudākaro)；其圆满觉悟(sambodho)即是四圣谛之觉悟，是为正等觉者，令众生群体感到愉悦。这是‘词句分离双关’(bhinnapadavākyasileso)，因为词语以所说的方式分离。

290. ‘‘සාර’’ඉච්චාදි. සාරදො සරදකාලෙ සම්භූතො, වෙනෙය්‍යානං නිබ්බානසාරදායකො වා, අමලකාභාසො නිම්මලසොභො, නිම්මලකෙතුමාලාසමන්නාගතත්තා තාදිසමත්ථකසොභො වා, අථ වා සාරදාමලකාභාසො සරදකාලෙ සඤ්ජාතනිම්මලසොභො, වෙනෙය්‍යානං නිබ්බානසාරදායකනිම්මලසොභො වා, අථ වා සාරදආමලකආභාසො නිබ්බානසාරදායකහත්ථාමලකසදිසඤෙය්‍යාවබොධො. සමානීතපරික්ඛයො කණ්හපක්ඛෙ සුට්ඨු කමෙන ආනීතො පරික්ඛයො පරිපුණ්ණො වා චන්දො, සමසඞ්ඛතසන්තිං ආනීතකිලෙසපරිහානිසඞ්ඛාතපරික්ඛයො වා. කුමුදාකරසම්බොධො කුමුදවිකාසනෙන සමන්නාගතො, කුසඞ්ඛාතපථවීනිස්සිතානං ජනානං පීතිජනනචතුසච්චාවබොධෙන සමන්නාගතො වා. සුධී සුධාසඞ්ඛාතඅමතවන්තතාය [Pg.280] තන්නාමකො චන්දො, සුන්දරපඤ්ඤවන්තතාය තන්නාමකො සම්මාසම්බුද්ධො වා. ජනතං ජනසමූහං පීණෙතීති. උභයපක්ඛෙසු පදං භින්දිත්වා අත්ථස්ස යොජනතො අයං භින්නපදවාක්‍යසිලෙසො. සරදෙ භවො සාරදො, චන්දො. සාරං දදාතීති සාරදො, භගවා. ‘‘සාරදො’’ති ඉදං ‘‘ආභාසො’’ති පදස්ස විසෙසනං හොති. අමලකොනිම්මලො ආභාසො අස්ස චන්දස්සාති ච, කම්හි මත්ථකෙ ආභාසොති ච, අමලො කාභාසො අස්ස සත්ථුනොති ච, සාරදො අමලකො ආභාසො යස්ස චන්දස්ස භගවතො වාති ච, සාරදො ආමලකස්ස විය ආභාසො ඤෙය්‍යාවබොධො අස්ස භගවතොති ච, සං සම්මා ආනීතො පරික්ඛයො කලාහානි අනෙනෙති ච, සමං වූපසමං ආනීතො පරික්ඛයො හානි කිලෙසසත්තුතො යෙනෙති ච, කුමුදානං ආකරොති ච, තෙසං සම්බොධො විකාසො යස්සෙති ච, මුදං පීතිං කරොතීති මුදාකරො. කුයා පථවියා මුදාකරොති ච, සො සම්බොධො චතුසච්චාවබොධො යස්සෙති ච, සුධා අමතං අස්ස චන්දස්ස අත්ථීති ච, සු සොභනා ධී බුද්ධි අස්ස සම්බුද්ධස්සාති ච විග්ගහො.

290. “精华”(Sāra)等。‘秋月’(sārado)，是秋季所生，或能为所化者带来涅槃精华者；‘无垢光’(amalakābhāso)，即无垢庄严，或因具足无垢幢幡之鬘而有此等顶上庄严；又或者，‘秋净光’(sāradāmalakābhāso)，意为秋季所生的无垢庄严，或为能为所化者带来涅槃精华之无垢庄严；又或者，‘秋庵摩罗果光’(sāradaāmalakābhāso)，意为其对所知法的了悟，如同能赐予涅槃精华的掌中庵摩罗果一般。‘圆满灭尽者’(samānītaparikkhayo)，或为黑分期间次第圆满亏尽之月亮；或为已将名为‘烦恼损减’的灭尽引至名为‘平等’的寂静者。‘莲池觉悟者’(kumudākarasambodho)，具足令白莲盛开者；或具足能令依止名为‘地’(ku)之人众生起喜悦之四圣谛觉悟者。‘具善慧者’(sudhī)，或因具足被称为‘甘露’(sudhā)的不死之性而得名之月亮，或因具足善妙智慧而得名之正等觉者。令众生群体感到愉悦。由于在两方面都将词语分离并连接其意义，故此为‘词句分离双关’(bhinnapadavākyasileso)。其解析为：生于秋季者为‘秋月’(sārado)，即月亮。赐予精华(sāraṃ dadāti)者为‘施精要者’(sārado)，即世尊。‘秋月’是‘光明’一词的修饰语。月亮有无垢(amalako)光明(ābhāso)；或其顶上(kamhi)有光明(ābhāso)；或导师有无垢(amalo)水(ka)光(ābhāso)；或月亮和世尊都有秋季的无垢光明；或世尊的了悟(ābhāso)如同秋季的庵摩罗果般；或由其正确地引至名为‘月相亏损’的灭尽；或由其将烦恼敌之损减引至平等寂静；或为白莲之源；或其觉悟即是白莲之盛开；令喜悦(mudaṃ)者，故名‘喜悦之源’(mudākaro)；或为大地(kuyā)之喜悦之源；其觉悟是四圣谛之觉悟；月亮有甘露(sudhā)不死之性；或正觉者有善妙(su)智慧(dhī)。

291.

291.

සමාහිතත්තවිනයො, අහීනමදමද්දනො;

සුගතො විසදං පාතු, පාණිනං සො විනායකො.

自心善调伏，摧伏诸慢者；善逝为导师，清净护众生。

භින්නාභින්නපදවාක්‍යසිලෙසො.

词句分合双关。

291. ‘‘සමාහිතෙ’’ච්චාදි. සං සම්මා ආහිතො පතිට්ඨාපිතො අත්තස්ස විනයො විනයනං සබ්බත්ථ සවිසයෙ අප්පටිහතචාරවසෙන යස්ස සො, ගරුළො. විනයනං පවිවිත්තකායචිත්තප්පවත්තිවසෙන දමනං යස්ස සො, සම්මාසම්බුද්ධො. ඉති අභින්නපදං. අහීනං සප්පානං ඉනා නායකා, තෙසං මදං මද්දතීති අහීනමදමද්දනො, ගරුළො. අහීනානමුත්තමපුරිසානම්පි මහාබ්‍රහ්මාදීනං මදං මද්දතීති අහීනමදමද්දනො, සම්මාසම්බුද්ධො. සුන්දරං ගතං ගමනං සමුද්දං භින්දිත්වා ජලසඞ්ගමතො පඨමමෙවඋග්ගමනසාමත්ථියයොගතො [Pg.281] යස්ස සො, ගරුළො. සුන්දරං ගමනමස්ස නාගවික්කන්තචාරත්තා සුගතො, සම්මාසම්බුද්ධො. අභින්නපදං. සො වීනං පක්ඛීනං නායකො, ගරුළො. විසං දදාතීති විසදං පාණිනං නාගලොකං පාතු අහිංසනවසෙන පාලයතු, සො විනෙති වෙනෙය්‍යෙති විනායකො, සම්මාසම්බුද්ධො. පාණිනං සකලසත්තලොකං විසදං අසල්ලීනං පාතු. භින්නාභින්නපදවාක්‍යසිලෙසොයං වුත්තනයෙන පදානං උභයමිස්සත්තා.

291. ““自心善调伏”等句。自身的调伏被善确立、善安立，于一切自境中行无障碍者，是为金翅鸟。其调伏是藉由身心远离之行而达至的调御，具此者是为正自觉者。此为不分词。摧伏诸蛇之主的骄慢者，是为金翅鸟。摧伏甚至非劣之最上者如大梵天等之骄慢者，是为正自觉者。其行进美妙，因能破海，从水流中率先升起，是为金翅鸟。其行进美妙，因其行步如龙象般威猛，是为善逝、正自觉者。此为不分词。他是鸟类的首领，是为金翅鸟。他调伏所化者，故名‘调御者’，是为正自觉者。愿他以不伤害的方式守护有情的龙界，令其清净；愿他守护一切有情界，令其清净无滞。此为词句分合的双关语，因为词语以所说的方式兼具两种含义。

291. ‘‘සමාහිතෙ’’ච්චාදි. සමාහිතත්තවිනයො සම්මා ආහිතාය ඨපිතාය සරීරස්ස සවිසයෙ ගතියා සමන්නාගතො, සම්මා ආහිතෙන ඨපිතෙන චිත්තදමනෙන සමන්නාගතො වා, අහීනමදමද්දනො නාගරාජූනං මදමද්දනො, අහීනානං උත්තමානං බකබ්‍රහ්මාදීනම්පි මදමද්දනො වා, සුගතො පක්ඛවාතවෙගෙන සමුද්දජලං ද්විධා කත්වා තස්මිං ජලෙ අනෙකීභූතෙයෙව නාගභවනං ගන්ත්වා නාගෙ ගහෙත්වා ගමනෙ සමත්ථත්තා සුන්දරගමනො, සමන්තභද්දකඅනෙකප්පකාරගමනො වා, විනායකො පක්ඛීනං නායකො සො ගරුළරාජා විසදං ඝොරවිසත්තා විසදායකං පාණිනං නාගලොකං පාතු අහිංසනවසෙන පාලෙතු. නො චෙ, විනායකො වෙනෙය්‍යෙ විනෙන්තො සො සම්මාසම්බුද්ධො පාණිනං සකලසත්තලොකං විසදං විසාරදං කත්වා පාතු අහිතාපනයනහිතොපනයනෙන රක්ඛතූති. උභයපක්ඛෙසු ‘‘අහීනමදමද්දනො’’ඉච්චාදිකෙහි භින්නෙහි ච ‘‘සමාහිතත්තවිනයො’’ඉච්චාදිකෙහි අභින්නෙහි ච පදෙහි සමන්නාගතත්තා අයං භින්නාභින්නපදවාක්‍යසිලෙසො. අත්තස්ස විනයොති ච, සමාහිතො අත්තවිනයො යස්ස ගරුළස්ස තථාගතස්ස වාති ච, අහීනං ඉනා නායකාති ච, අහීනානං නාගරාජූනං මදොති ච, හීනෙහි අඤ්ඤෙ අහීනා උත්තමා, තෙසං මදොති [Pg.282] ච, තං මද්දතීති ච, වීනං පක්ඛීනං නායකොති ච, වෙනෙය්‍යජනෙ විනෙතීති ච වාක්‍යං. දුතියපක්ඛෙ ‘‘විසද’’න්ති ක්‍රියාවිසෙසනං.

291. ““自心善调伏”等句。自心善调伏者，即具足在其自境中被善安立、善确立的身体行止者，或具足被善安立、善确立的心调伏者；摧伏非劣者之慢者，即摧伏诸龙王之骄慢者，或摧伏非劣之最上者如婆伽梵天（Baka Brahmā）等之骄慢者；善逝者，因能以翅风之速将海水一分为二，在水尚未合拢时即前往龙宫擒龙而行，故其行进美妙，或因其行进遍处吉祥且具多种形态；调御者，即鸟类之首领，彼金翅鸟王，因其剧毒而为施毒者，愿他以不伤害的方式守护有情的龙界。又或者，调御者，即调伏所化者之正自觉者，愿他守护一切有情界，令其清净无畏，藉由去除无益、带来有益而保护。由于在两方面都具足“摧伏非劣者之慢者”等分立词，以及“自心善调伏者”等不分词，故此为词句分合的双关语。句义分析如：“自身的调伏”；或“金翅鸟或如来之自心善调伏”；或“非劣者之首领”；或“诸龙王之骄慢”；或“劣者之外的非劣者，即最上者，他们的骄慢”；或“摧伏它”；或“鸟类之首领”；或“调伏所化之人”。在第二种解释中，“清净地”是动词的状语。

292.

292.

විරුද්ධාවිරුද්ධාභින්න-කම්මා නියමවා පරො;

නියමක්ඛෙපවචනො, අවිරොධි විරොධ්‍ය’පි.

其行相有相违、不相违与不分三种；另有具规定者；有否定规定之言说者；有不相违者，亦有相违者。

293.

293.

ඔචිත්‍යසම්පොසකාදි, සිලෙසො පදජාදි’ති ;

එසං නිදස්සනෙස්වෙව, රූප’මාවිභවිස්සති.

增益适切性等者，及由词语等所生之双关语；于此等之示例中，其形态自会显现。

292-3. සිලෙසභෙදමඤ්ඤථාපි දස්සෙතුමාහ ‘‘විරුද්ධ’’ඉච්චාදි. විරුද්ධානි චාවිරුද්ධානි ච අඤ්ඤමභින්නඤ්ච, තානියෙව කම්මානි ක්‍රියානි යෙසං, තෙ තයො සිලෙසා. නියමො’වධාරණමස්මිං අත්ථීති නියමවා, පරො අඤ්ඤො සිලෙසොපි. නියමස්ස අක්ඛෙපො නිසෙධනං යස්ස, තං වචනමභිධානං යස්ස, තාදිසොපි. නාස්ස විරොධො අත්ථීත්‍යවිරොධි, සොපි. විරොධො අසඞ්ගති එත්ථ විජ්ජතීති විරොධි, සොපි. ඔචිත්‍යං සම්පොසෙතීති ඔචිත්‍යසම්පොසකො, සො ආදි යස්ස අලඞ්කාරන්තරගොචරස්ස සිලෙසස්ස, සො පදතො ජාතාදිසිලෙසොපි. ඉතිතෙ පරෙපි සිලෙසභෙදා සන්ති. එසං යථාවුත්තානං නිදස්සනෙසු පයොගෙස්වෙව රූපං සභාවො ලක්ඛණං ආවිභවිස්සතීති.

292-3. 为了以另一种方式说明双关语（silesa）的差别，而说“相违”等等。相违、不相违以及不分，其行相（kammāni）或作用（kriyāni）即是如此者，此为三种双关语。于此中有规定（niyamo）或限定（avadhāraṇaṃ）者，是为‘具规定者’（niyamavā），这是另一种双关语。其言说（vacanam）或表达（abhidhānaṃ）是对规定的驳斥（akkhepo）或否定（nisedhanaṃ）者，亦有此类。于此中无矛盾（virodho）者，是为‘不相违者’（avirodhi），亦有此种。于此中存在矛盾或不一致（asaṅgati）者，是为‘相违者’（virodhi），亦有此种。增益适切性（ocitya）者，是为‘适切性增益者’（ocityasamposako），以此为首，属于其他文采（alaṅkāra）范畴的双关语，以及由词语等所生之双关语。像这样还有其他双关语的类别。如前所述，于此等之示例与应用中，其形态、自性与特征自会显现。

292-3. අවුත්තසිලෙසවිසෙසෙ දස්සෙතුං උද්දිසති ‘‘විරුද්ධා’’ඉච්චාදි. විරුද්ධාවිරුද්ධාභින්නකම්මා අපි උභයත්ථස්ස විරුද්ධෙන ච අවිරුද්ධෙන ච අභින්නෙන ච කම්මෙන සමන්විතා තයො සිලෙසා ච, පරො අඤ්ඤො නියමවාපි අවධාරණෙන යුත්තසිලෙසො ච, නියමක්ඛෙපවචනොපි අවධාරණස්ස පටිසෙධපකාසකාභිධානසිලෙසො ච, අවිරොධිපි උභයපක්ඛාවිරොධිසිලෙසො ච, විරොධිඅපි උභයත්ථස්ස [Pg.283] විරොධිසිලෙසො ච, පදජාදි පදෙන ජාතො වාක්‍යෙන ජාතො ඔචිත්‍යසම්පොසකාදිසිලෙසොපීති එසං සිලෙසානං නිදස්සනෙස්වෙව නිදස්සනසඞ්ඛතඋදාහරණෙස්වෙව රූපං සරූපං තෙසං ලක්ඛණං වා ආවිභවිස්සති, නිදස්සියමානඋදාහරණෙනෙව ලක්ඛණස්ස ගම්මමානත්තා විසුං න කථෙස්සාමීති අධිප්පායො. විරුද්ධානි ච අවිරුද්ධානි ච අභින්නඤ්චෙති ච, තමෙව කම්මං ක්‍රියා යෙසං සිලෙසානමිති ච, නියමො අවධාරණං අස්මිං අත්ථීති ච, නියමස්ස අක්ඛෙපො පටිසෙධො අස්ස අත්ථීති ච, තං වචනං අභිධානං යස්ස සිලෙසස්සාති ච, නාස්ස විරොධො අත්ථීති ච, ඔචිත්‍යං සම්පොසෙතීති ච, සො ආදි යස්ස උපමාසිලෙසාදිනොති ච, පදතො ජාතොති ච, සො ආදි යස්ස වාක්‍යස්සාති ච විග්ගහො.

292-3. 为了展示未提及的双关语（silesa）的差别，提出“相违”等词。具有相违、不相违与无差别之业，且与双方义理的相违、不相违与无差别之业相应的三种双关语；另一种是具有确定性的双关语；还有排除确定性言说的双关语，即揭示否定限定之义的双关语；无冲突的双关语，即对双方立场无冲突的双关语；有冲突的双关语，即对双方义理有冲突的双关语；以及由词而生、由句而生、能增益恰当性等的双关语。在这些双关语的示例中，即在被称为范例的示例中，它们的形态或其特征将会显现。因为通过所展示的范例就能理解其特征，所以不再分别说明，这就是（此处的）意思。其分析如下：“相违的、不相违的与无差别的”，即那些双关语的作用就是那样的业行；“确定性”是指“于此有确定性”；“排除确定性”是指“此处存在对确定性的排除”；“彼言说”是指该双关语的表述；“无有冲突”是指没有冲突；“增益恰当性”是指促进适宜；“彼为首”是指以譬喻双关语等为首；“从词而生”是指从词语产生；“从句而生”是指从该语句产生。

විරුද්ධකම්මසිලෙස

相违业双关

294.

294.

සවසෙ වත්තයං ලොකං, අඛිලං කල්ලවිග්ගහො ;

පරාභවති මාරාරි, ධම්මරාජා විජම්භතෙ.

令整个世界随己运转，具美妙之身；魔罗之敌遭击败，法王正兴盛。

294. තතො කමෙන තෙදස්සීයන්ති ‘‘සවසෙ’’ඉච්චාදි. අඛිලං ලොකං සවසෙ වත්තයං මාරාරි ධම්මරාජා ච, කල්ලො මනුඤ්ඤො විග්ගහො කලහො යස්ස මාරාරිනො, විග්ගහො සරීරසම්පදා යස්ස ධම්මරාජස්ස, තෙසු මාරාරි පරාභවති පරාභවමපෙති බොධියං පටිලද්ධපරාජයවසෙන, ධම්මරාජා සමන්තභද්දො තු විජම්භතෙ ලොකත්තයබ්‍යාපිසමුල්ලපිතවිජයද්ධනිපවත්තිවසෙන සමං භවතීති අයං විරුද්ධකම්මසිලෙසො පරාභවවිජම්භනානමඤ්ඤොඤ්ඤවිරොධතො.

294. 于是，依次以“令随己自在”等句来展示它们。魔罗之敌与法王都使整个世界随己运转。对魔罗之敌而言，其“争斗”(viggaha)是“美妙的”(kalla)；对法王而言，其“身”(viggaha)是“美妙的”(kalla)。他们之中，魔罗之敌因在菩提(bodhi)座下所获得的失败而被击败；而法王，即普贤(Samantabhadra)，则因其胜利之声响彻三界而兴盛。这即是“相违业双关”，因为“被击败”与“兴盛”是相互对立的。

294. ඉදානි උද්දෙසක්කමෙන උදාහරති ‘‘සවසෙ’’ඉච්චාදි. අඛිලං ලොකං සවසෙ වත්තයං අනත්ථෙ යුඤ්ජනතො අත්තනො වසෙ වත්තයන්තො, නො චෙ, සකලලොකං හිතෙ [Pg.284] යුඤ්ජනතො අත්තනො වසෙ වත්තයන්තො කල්ලවිග්ගහො මනුඤ්ඤකලහො, නො චෙ, මනුඤ්ඤසරීරසම්පත්තියුත්තො මාරාරි පරාභවති බොධිමූලෙ ලද්ධපරාජයවසෙන පරාභවං පාපුණාති, ධම්මරාජා තථාගතො පන විජම්භතෙ ලොකත්තයෙ පත්ථටජයඝොසවසෙන විජම්භතීති. පරාභවනවිජම්භනක්‍රියානං අඤ්ඤමඤ්ඤවිරුද්ධත්තා අයං විරුද්ධකම්මසිලෙසො නාම. සස්ස අත්තනො වසො ඉස්සරියමිති ච, කල්ලො මනුඤ්ඤො විග්ගහො විවාදො දෙහො වා යස්සෙති ච වාක්‍යං.

294. 现在，遵循纲要的顺序，以“令随己自在”等句来举例说明。魔罗之敌——通过让众生陷入无益之事而使整个世界随己运转，且有“美妙的争斗”——在菩提树根因遭受失败而被击败；而法王如来——通过让整个世界趋向利益而使之随己运转，且具“美妙的色身”——则因胜利之声传遍三界而兴盛。因为“被击败”与“兴盛”这两种行为相互对立，故此名为“相违业双关”。其语句分析为：“自己的”(sassa)，即自己的(attano)；“自在”(vaso)，即主权(issariya)。以及“其争论(vivādo)或身体(deho)是美妙的(kallo manuñño)”。

අවිරුද්ධකම්මසිලෙස

不相违业双关

295.

295.

සභාවමධුරං පුඤ්ඤ-විසෙසොදයසම්භවං;

සුණන්ති වාචං මුනිනො, ජනා පස්සන්ති චා’මතං.

本性甜美，由殊胜功德生起；人们听闻圣者之语，亦得见甘露。

295. ‘‘සභාවෙ’’ච්චාදි. සභාවෙනෙව මධුරා පියා වාචා, මධුරං අමතං, පුඤ්ඤවිසෙසස්ස උදයො අභිවඩ්ඪි, තෙන සම්භවො, යස්ස වා තං, මුනිනො වාචං සද්ධම්මසඞ්ඛාතං ජනා සුණන්ති, තස්සයං අමතඤ්ච පස්සන්තීති අයමවිරුද්ධකම්මසිලෙසො සවනදස්සනානං අවිරුද්ධත්තාති.

295. “本性”等偈。言语以其自性而甜美可爱，甘露也是甜美的。它是殊胜功德的生起与增长，由此而生。人们听闻圣者被称为正法的言语，也见到这甘露。因为听闻和看见互不冲突，所以这是不相违业双关。

295. ‘‘සභාව’’මිච්චාදි. සභාවමධුරං ‘‘වාචාමධුරං කරිස්සාමී’’ති කත්තබ්බපයොගං විනාපි මධුරත්තා පකතිමධුරං, නො චෙ, කෙනචි පච්චයෙන අනුප්පන්නත්තා සඞ්ඛරවිසෙසං විනාපි පකතිපණීතං, පුඤ්ඤවිසෙසොදයසම්භවං පුඤ්ඤවිසෙසදෙසකස්ස මුනිනො කස්සචි කුසලවිසෙසස්ස අභිවුද්ධියා සම්භූතං, නො චෙ, වෙනෙය්‍යජනානං නිබ්බානාධිප්පායෙන කතකුසලවිසෙසස්ස අභිවුද්ධියා ආරම්මණත්තෙන පටිලද්ධං මුනිනො වාචං සද්ධම්මසඞ්ඛාතං සුණන්ති, අමතං නිබ්බානඤ්ච ජනා වෙනෙය්‍යජනා පස්සන්තීති. සවනදස්සනක්‍රියානං අඤ්ඤමඤ්ඤාවිරුද්ධත්තා අයං අවිරුද්ධකම්මසිලෙසො. සස්ස අත්තනො භාවොති [Pg.285] ච, තෙන මධුරා, මධුරමිති ච, පුඤ්ඤමෙව විසෙසොති ච, තස්සොදයොති ච, තෙන සම්භවො යස්සෙති ච විග්ගහො.

295. “本性”等偈的解释。‘本性甜美’是指，即使没有‘我要使言语甜美’这样的造作，也因其自性而甜美，是天生的甜美；或者说，它并非由任何因缘所生，因此即使没有特殊的造作，也是天生就卓越的。‘由殊胜功德生起’是指，为了增长某位宣说殊胜功德的圣者的某种特殊善法而产生；或者说，它是为了增长那些以涅槃为目标的待教化众生所行的特殊善法，作为所缘而被获得的。人们，即待教化众生，听闻圣者被称为正法的言语，并见到甘露，即涅槃。因为听闻和看见的行为互不相违，所以这是不相违业双关。其语法分析(viggaha)是：“自己的体性”，因此甜美；“甜美”；“功德即是殊胜”；“它的生起”；“由它所生”。

අභින්නකම්මසිලෙස

无别业双关

296.

296.

අන්ධකාරාපහාරාය,සභාවමධුරාය ච;

මනො පීණෙති ජන්තූනං,ජිනො වාචාය භාය ච.

驱散幽冥暗，本性具甘甜；胜者言语与光辉，悦乐众生心。

296. ‘‘අන්ධකාරෙ’’ච්චාදි. අන්ධකාරං මොහසඞ්ඛාතං පකතිඅන්ධකාරං වා අපහරතීති අන්ධකාරාපහාරා, වාචා, භා ච. තාය සභාවභාසාය, සොභාය ච ජිනො ජන්තූනං මනො චිත්තං පීණෙතීති අයමභින්නකම්මසිලෙසො පීණනලක්ඛණායෙකාය ක්‍රියාය වාචාය භාය ච සම්පන්නොති.

296. “黑暗”等偈。因为它驱除被称为愚痴的黑暗或自然的黑暗，所以是‘驱暗者’，这既指言语，也指光辉。胜者以那自性的光辉与庄严，愉悦众生的心。因此这是无别业双关，因为它通过一个具有愉悦特性的行为，就言语与光辉两者而得以完成。

296. ‘‘අන්ධකාරා’’ඉච්චාදි. අන්ධකාරාපහාරාය මොහන්ධකාරං පකතිඅන්ධකාරං වා අපහරණාය සභාවමධුරාය ච සභාවතො කණ්ණසුඛාය, සභාවතො නෙත්තාභිරාමාය වාචාය භාය සරීරකන්තියා ච ජිනො ජන්තූනං මනො චිත්තං ධිනොති පීණෙතීති. පීණයනසභාවාය එකාය ක්‍රියාය සද්ධිං කරණභූතානං ද්වින්නං වාචාභානං යොජිතත්තා අයං අභින්නකම්මසිලෙසො. අන්ධකාර’මපහරතීති ච, සභාවෙන මධුරාති ච වාක්‍යං.

296. “黑暗”等偈。‘为驱除黑暗’是指为驱除愚痴的黑暗或自然的黑暗；‘且以其自性甜美’是指，胜者以其自性悦耳的言语，以及自性悦目、属于身体光彩的光辉，使众生的心满足、愉悦。因为具有愉悦特性的单一行为，与作为工具的言语和光辉两者相结合，所以这是无别业双关。‘驱除黑暗’和‘自性甜美’是（解释的）文句。

නියමවන්තසිලෙස

限定粘着语

297.

297.

කෙසක්ඛීනංව කණ්හත්තං, සමූනංයෙව වඞ්කතා;

පාණිපාදාධරානංව, මුනින්දස්සා’තිරත්තතා.

牟尼主(Muninda)的黝黑仅在发与眼，其弯曲仅在双眉，其极红仅在手、足与唇。

297. ‘‘කෙසි’’ච්චාදි. [Pg.286] කණ්හත්තං කෙසක්ඛීනංයෙව, න මනසි, කණ්හත්තගුණො පාපත්තඤ්ච සිලිට්ඨං. වඞ්කතා භමූනංයෙව, න අජ්ඣාසයෙ, වඞ්කතානතත්තං සඨත්තඤ්ච සිලිට්ඨං. අතිරත්තතා පාණිපාදාධරානංයෙව, න චිත්තෙ, අතිරත්තතාගුණො රාගො ච සිලිස්සතෙ. ‘‘මුනින්දස්සා’’ති ‘‘කණ්හත්ත’’න්තිආදීසු සබ්බත්ථ සම්බන්ධනීයං. නියමවා සිලෙසො කෙසක්ඛීනංවාති අවධාරණප්පයොගාති.

297. “发”等：黝黑仅指头发与眼睛，而非内心；于此，黝黑的性质与罪恶(pāpatta)粘着。弯曲仅指眉毛，而非意向(ajjhāsaya)；于此，弯曲的性质与虚伪(saṭhatta)粘着。极红仅指手、足、唇，而非内心；于此，极红的性质与贪欲(rāga)粘着。“牟尼主的”一词应与“黝黑”等处处相连。此即限定粘着语(Niyamavantasilesa)，因“仅是头发与眼睛”是限定(avadhāraṇa)用法。

297. ‘‘කෙසක්ඛීන’’මිච්චාදි. මුනින්දස්ස කණ්හත්තං කෙසක්ඛීනං එව හොති, කණ්හත්තසඞ්ඛතමකුසලං න චිත්තෙ. වඞ්කතා භමූනංයෙව, නජ්ඣාසයෙ. අතිරත්තතා පාණිපාදාධරානං එව, න කෙසුචි වත්ථූසූති. ‘‘කෙසක්ඛීනංවා’’තිආදීසු නියමසඞ්ඛාතඅවධාරණපදස්ස විජ්ජමානත්තා කණ්හභාවෙන සද්ධිං පාපත්තස්ස ච, වඞ්කගුණෙන සද්ධිං සාඨෙය්‍යස්ස ච, රත්තගුණෙන සද්ධිං රාගස්ස ච සිලිට්ඨත්තා අයං නියමවන්තසිලෙසො නාම. කෙසානි ච අක්ඛීනි චෙති ච, කණ්හස්ස භාවොති ච, වඞ්කස්ස භාවොති ච, පාණයො ච පාදානි ච අධරානි චාති ච, අතිරත්තස්ස භාවොති ච විග්ගහො.

297. “发眼”等：牟尼主的黝黑仅在于头发与眼睛，那称为“黑”的不善法(akusala)则不在心中。弯曲仅在于眉毛，而不在于意向。极红仅在于手、足与唇，而不在于任何事物。在“仅是头发与眼睛”等词中，由于存在名为“限定”(niyama)的限定词(avadhāraṇapada)，并且黑的状态与罪恶、弯曲的性质与奸诈(sāṭheyya)、红的性质与贪欲粘着在一起，因此这被称为限定粘着语(Niyamavantasilesa)。其词义分析(viggaha)如下：“头发与眼睛”，“黑的状态”，“弯曲的状态”，“手、足与唇”，“极红的状态”。

නියමක්ඛෙපසිලෙස

限定破除粘着语

298.

298.

පාණිපාදාධරෙස්වෙව, සාරාගො තව දිස්සති;

දිස්සතෙ සො’ය’මථ වා, නාථ සාධුගුණෙස්වපි.

主啊（Nātha），您的爱染（sārāga，或作美色）仅见于手、足与唇；抑或，它也见于众善德之中。

298. ‘‘පාණි’’ච්චාදි. නාථ තව පාණිපාදාධරෙස්වෙව සාරාගො සොභනො රත්තවණ්ණො දිස්සති, න චිත්තෙ, සාරාගො රත්තවණ්ණො ඡන්දරාගො චාති සිලිට්ඨං. අයං නියමො අක්ඛිප්‍යතෙ. අථ වා කථං නියම්‍යතෙ, යතො සො අයං සාරාගො සාධූනං ගුණෙස්වෙව විරාගලක්ඛණො දිස්සතෙ ඉති. තස්මා කථමවධාරීයතීති නියමක්ඛෙපවචනො සිලෙසොයං.

298. “手”等：主啊，您的‘sārāga’（美色），即美丽的红色，仅见于手、足与唇，而不在心中。‘sārāga’一词粘着了‘红色’与‘欲贪’（chandarāga）二义。此限定被破除。或者说，如何能限定呢？因为这‘sārāga’（爱染）正是在圣者们的德行中，才显现为离贪（virāga）的特征。因此，（偈颂反问）如何能限定呢？此即是限定破除粘着语（Niyamakkhepasilesa）。

298. ‘‘පාණි’’ච්චාදි. [Pg.287] හෙ නාථ තව සාරාගො සොභනො රත්තවණ්ණො පාණිපාදාධරෙස්වෙව දිස්සති, චිත්තෙ ලොභො පන න දිස්සති. අථ වා සො අයං සාරාගො කත්තුකම්‍යතාකුසලච්ඡන්දභූතො සාධුගුණෙස්වපි සජ්ජනානං සීලාදිගුණෙසුපි දිස්සති. ‘‘එවා’’ති දස්සිතනියමස්ස පටිසෙධකෙන ‘‘අථ වා’’ති වචනෙන සමන්නාගතත්තා රත්තවණ්ණසඞ්ඛාතරාගෙන ලොභස්ස සිලිට්ඨත්තා ච අයං නියමක්ඛෙපවචනසිලෙසො. සං සොභනො රාගොති විග්ගහො.

298. “手”等：主啊！您的‘sārāga’，即美丽的红色，仅见于手、足、唇等处，而贪（lobha）则不见于心中。抑或，这个‘sārāga’，作为一种行善的善欲（kattukamyatākusalacchanda），也见于善人们的戒行等善德之中。由于表示限定的‘仅’（eva）字，与否定它的‘抑或’（atha vā）一词相连，并且那称为红色的‘染’（rāga）与贪（lobha）粘着，因此这是限定破除粘着语（Niyamakkhepasilesa）。其词义分析（viggaha）是：美好的（saṃ sobhano）染（rāgo）。

අවිරොධිසිලෙස

不相违粘着

299.

299.

සලක්ඛණො’තිසුභගො,තෙජස්සී නියතොදයො;

ලොකෙසො ජිතසංක්ලෙසො,විභාති සමණිස්සරො.

具相极庄严，威光恒升起，世主胜烦恼，沙门主辉耀。

299. ‘‘සලක්ඛණො’’ඉච්චාදි. සහ ලක්ඛණෙන සසරූපෙන ද්වත්තිං සවරපුරිසලක්ඛණෙන වා වත්තමානො සලක්ඛණො, චන්දො මුනින්දො ච, අතිසුභගො සො ච, තෙජස්සී සූරියො පභාවිසෙසයුත්තො ච, නියතො පතිදිනමුදයො පභාලක්ඛණො යස්ස සො නියතොදයො, සූරියො, නියතො ථිරො උදයො සම්මාසම්බුද්ධො සම්බොධිරූපො යස්ස සො නියතොදයො, මුනින්දො, ලොකෙසො බ්‍රහ්මා මුනින්දො ච, ජිතො සංක්ලෙසො ඣානරතිවසෙන කායචිත්තාබාධො යෙන සො, බ්‍රහ්මා, ජිතො සංක්ලෙසො දසවිධො අග්ගමග්ගඤ්ඤාණලාභා යෙන සො. සො මණීනං ඉස්සරො උපමණි, සමණානං ඉස්සරො මුනින්දො විභාතීති යොජ්ජං. අයමවිරොධිසිලෙසො ලක්ඛණසුභගාදීනමුභයත්ථාපි අබ්‍යවහිතත්තා.

299. “具相者”等。与相俱行，即与其自相，或与三十二大士相俱行者，是为“具相者”，指月亮与牟尼主。他（牟尼主）也“极庄严”。“有威力者”是太阳，也指具足殊胜光辉者。“其升起确定者”：其每日的升起是确定的，以光明为相，他是“其升起确定者”，指太阳；其（觉悟的）生起是确定、稳固的，即正等觉的正觉形态，他是“其升起确定者”，指牟尼主。“世间主”是梵天与牟尼主。“已征服烦恼者”：他通过禅那之乐征服了身心的病患，即烦恼，他是梵天；他通过获得顶道智而征服了十种烦恼。他，珍宝之主，最胜之宝，以及沙门之主，牟尼主，“辉耀”，应如是连结。此为“不相违粘着”，因为“具相”、“庄严”等（特质）在两者（的描述）中都没有被隔断。

299. ‘‘සලක්ඛණො’’ඉච්චාදි. [Pg.288] සලක්ඛණො ලක්ඛණෙන සහිතො, අතිසුභගො අතිසුන්දරාය ලක්ඛියා සමන්නාගතො, නො චෙ, ද්වත්තිංසමහාපුරිසලක්ඛණෙහි සහිතො අතිවිය සොභාදීහි යුත්තො, තෙජස්සී අන්ධකාරවිධමනසඞ්ඛතමහානුභාවෙන යුත්තො, නියතොදයො පතිදිනං පුබ්බණ්හකාලෙ නියමිතගගනුග්ගමනො, නො චෙ, නිරන්තරපවත්තබුද්ධතෙජසා යුත්තො ථිරසබ්බඤ්ඤුපදවිසඞ්ඛාතාභිවුඩ්ඪියා සමන්නාගතො, ලොකෙසො බ්‍රහ්මභූතො, ජිතසංක්ලෙසො ඣානපීතියා විජිතකායචිත්තදරථො, නො චෙ, තිලොකස්ස ඉස්සරභූතො චතුත්ථමග්ගඤ්ඤාණෙන හතදසවිධසංකිලෙසො, සමණිස්සරො සො උත්තමො මණි විභාති සොභති, නො චෙ, සමණානං ඉස්සරො විභාති දිබ්බතීති. ‘‘සලක්ඛණො සුභගො’’ඉච්චාදිකානං ද්වින්නං පදානං අවිරුද්ධත්තා ච, පඨමපාදෙ චන්දෙන දුතියෙ සූරියෙන තතියෙ බ්‍රහ්මුනා චතුත්ථෙ මණිනා ච සබ්බඤ්ඤුපදත්ථස්ස සිලිට්ඨත්තා ච අයං අවිරොධිසිලෙසො නාම. සහ ලක්ඛණෙන වත්තමානොති ච, අතිසොභනො භගො සිරී වා සිරීකාමපයතනාදිකො වා අස්සාති ච, තෙජො අස්ස අත්ථීති ච, නියතො උදයො අස්සෙති ච, ලොකස්ස ඉසො ඉස්සරොති ච, ජිතො සංක්ලෙසො යෙනෙති ච, මණීනං සමණානං වා ඉස්සරොති ච වාක්‍යං.

299. “具相者”等。“具相者”即与相俱行者；“极庄严者”即具足极美祥瑞者，或者，与三十二大士相俱行，具足极度的庄严等。“有威力者”即具足被称为“驱除黑暗”的大威力者。“其升起确定者”即每日清晨其升上天空是确定的；或者，具足不间断延续的佛陀威力，具足被称为“稳固的一切智位”的增长。“世间主”即已成为梵天者。“已征服烦恼者”即以禅那的喜悦征服了身心的苦恼；或者，已成为三界之主，以第四道智摧毁了十种烦恼。“沙门主”即彼最胜之宝“辉耀”、“庄严”；或者，沙门之主“辉耀”、“发光”。因为“具相”、“庄严”等两个词并不相违，并且在第一句中与月亮，第二句中与太阳，第三句中与梵天，第四句中与珍宝，一切智位的含义都粘着于此，故此名为“不相违粘着”。（此等词语的）文句（分析如下）：‘与相俱行’，‘他有极美的祥瑞或光彩，或光彩与欲乐的所依等’，‘他有威力’，‘他有确定的升起’，‘世间之主’，‘他已征服烦恼’，以及‘珍宝之主或沙门之主’。

විරොධිසිලෙස

矛盾双关

300.

300.

අසමොපි සමො ලොකෙ,ලොකෙසොපි නරුත්තමො;

සදයොප්‍ය’දයො පාපෙ,චිත්තා’යං මුනිනො ගති.

于世间，无与伦比者亦平等；为世间主，亦为人之最上；具悲悯心，于恶者亦无悲悯；此是牟尼(muni)奇特之行境。

300. ‘‘අසමොපි’’ච්චාදි. නත්ථි සමො රාජගුණාදීහි අස්සාති අසමො, කොචි රාජාදි, ‘‘අසමො’’ති ලොකෙකසිඛාමණිභාවෙන [Pg.289] මුනි. තත්ථ යදා අසමො රාජාදි, තදා ලොකෙ සමොති විරුද්ධං අසමත්තා තස්ස. අපිසද්දො විරොධං ජොතෙති. පක්ඛන්තරෙ ත්වවිරුද්ධං, ලොකෙ දෙවදත්තාදීනං විරොධිසත්තානං රාහුලාදීනං අවිරොධිසත්තානඤ්ච සමත්තා, තතොයෙවායං විරොධාභාසානඤ්චසා විරොධොයෙව. ලොකෙසො බ්‍රහ්මා මුනි ච. තත්ථ ‘‘බ්‍රහ්මා නරුත්තමො’’ති විරුද්ධං දිබ්බයොනිත්තා තස්ස. පක්ඛන්තරෙ ත්වබ්‍යාඝාතො උත්තමනරත්තා තස්ස. දයො දානං, සහ දයෙනාති සදයො, කොචි පුරිසො. සහ දයාය වත්තතීති සදයො, මුනි. තත්ථ පුරිසො දායකො පාපෙ ජනෙ කථමදයොති විරුජ්ඣති. මුනි පාපෙ රාගාදිකෙ අදයොති විරුජ්ඣති. තස්මා මුනිනො අයං යථාවුත්තා ගති පවත්ති චිත්තා අබ්භුතාති අයං වුත්තනයෙන විරොධිසිලෙසො උදාහටො.

300. “无等亦”等等。没有人能与国王等在王德上相等，故称‘无等’(asamo)，指某些国王等。‘无等’也是指作为世间唯一顶髻宝珠的牟尼。在此，当国王等是无等时，‘于世间平等’便因其不平等而成为矛盾。‘亦’(api)一词显示了此矛盾。但在另一种情况下则无矛盾，因为牟尼对世间上提婆达多(Devadatta)等敌对有情与罗睺罗(Rāhula)等非敌对有情是平等的，因此这并非貌似矛盾，而确实是矛盾本身。‘世间主’(lokeso)是梵天(Brahmā)和牟尼。在此，‘梵天是人之最上’因其天神出身而成为矛盾。但在另一种情况下则无妨碍，因牟尼是人之最上。‘施与’(dayo)即布施(dānaṃ)。‘具施与者’(sadayo)，指与布施同在之人，即某个人。‘具悲心者’(sadayo)，指与悲心同行之人，即牟尼。在此，一个布施者怎能对恶人无施与呢？此相矛盾。牟尼对贪等恶法无悲心，此亦相矛盾。因此，牟尼如是所述之行境与行持是奇特、稀有的，此即以所述方式所举之矛盾双关的例证。

300. ‘‘අසමො’’ඉච්චාදි. අසමොපි අතුල්‍යොපි කොචි රාජාදිකො ලොකෙ සමො තුල්‍යො, නො චෙ, සදිසපුග්ගලරහිතො එව රාහුලභද්‍රදෙවදත්තාදිසබ්බලොකෙ අනුනයපටිඝාභාවෙන සමො හොති. ලොකෙසොපි බ්‍රහ්මභූතොපි නරුත්තමො නරවරො හොති, නො චෙ, සකලලොකාධිපති හුත්වා එව නරුත්තමො. සදයොපි යාචකෙසු දයසඞ්ඛාතෙන දානෙන යුත්තොපි පාපෙ පාපිට්ඨෙ අදයො දානරහිතො, නො චෙ, දයාසහිතො එව අකුසලෙ නිද්දයො. මුනිනො අයං ගති පවත්ති චිත්තා විචිත්තාති රාජාදිනො අසමසමතා ච, බ්‍රහ්මා හුත්වා උත්තමනරභාවො ච, දානසහිතස්ස කස්සචි පුරිසස්ස දානරහිතභාවො ච විරුද්ධො හොති. තස්මා රාජබ්‍රහ්මපුරිසෙහි මුනිනො සිලිට්ඨත්තා අයං විරොධිසිලෙසො නාම. පුබ්බපුබ්බපක්ඛෙ විරොධො අපරාපරපක්ඛෙහි නිරාකතො හොති. පුබ්බපක්ඛෙ අපිසද්දො විරොධං ජොතෙති, අපරපක්ඛෙ අවධාරණන්ති. [Pg.290] නත්ථි සමො යස්සෙති ච, නරො ච සො උත්තමො චෙති ච, සහ දයෙන දයාය වා වත්තමානොති ච, නත්ථි දයො දයා වා අස්සෙති ච විග්ගහො.

300. “无等”等等。无等(asamo)、无比(atulyo)者如某些国王等，于世间亦是平等(samo)、相等(tulyo)的；或者，正因为没有与他相似的个人(puggala)，他对罗睺罗、跋陀(Bhadda)、提婆达多等一切世间，因无喜爱与憎恶而平等。为世间主(lokeso)，即已成梵天者，亦是人之最上(naruttamo)、人中优胜者(naravaro)；或者，已成一切世间之主，故为人之最上。具施与者(sadayo)，即对求者具足名为‘施与’(daya)的布施，亦对恶人、极恶者无施与(adayo)，无有布施；或者，具足悲心者，唯对不善法无悲悯(niddayo)。牟尼的此一行境与行持是奇特的、多样的。国王等的无等与平等，成为梵天而为人中至上，以及某个具布施之人而无布施，这些都是相互矛盾的。因此，由于牟尼与国王、梵天、凡夫的粘合(双关)，此名为矛盾双关。前一方面的矛盾，被后一方面所消除。在前一方面，‘亦’(api)一词显示矛盾；在后一方面，则用于肯定。其词义分解(viggaho)为：‘无有与之等者’；‘彼是人，亦是最上者’；‘与施与或悲心同行’；以及‘彼无施与或悲心’。

ඔචිත්‍යසම්පොසකපදසිලෙස

滋养恰当性的词语双关

301.

301.

සංසාරදුක්ඛොපහතා-වනතා ජනතා ත්වයි;

සුඛ’මිච්ඡිත’මච්චන්තං, අමතන්දද වින්දති.

为轮回之苦所伤害，众生向您俯首；哦，施与不死者，于您获得所希求的究竟安乐。

301. උදාහරති ‘‘සංසාරෙ’’ච්චාදි. සංසාරො අබ්බොච්ඡින්නං වත්තමානා ඛන්ධපටිපාටියෙව දුක්ඛං දුක්ඛමත්තාදිනා, තෙන උපහතා පහටා ජනතා, අමතං සුඛං අමතං වා නිබ්බානං දදාතීති අමතන්දදාති ආමන්තනං, ත්වයි අවනතා පණාමවසෙන ඉච්ඡිතමතිමතං දුක්ඛාපගමනිබ්බත්තං කායිකං චෙතසිකඤ්ච සුඛං අච්චන්තං වින්දති පටිලභතීති. එත්ථ අමතං සුධා නිබ්බානඤ්ච, අමතන්දදො දුක්ඛොපහතෙ සුඛයතීති උචිතන්ති ‘‘අමතං දදාතී’’ති පදමධිගතෙ වත්ථුනි ඔචිත්‍යං සම්පොසයතීති ඔචිත්‍යසම්පොසකො පදසිලෙසොයං. ආදිසද්දෙන ‘‘සුගන්ධිසොභාසම්බන්ධී’’ත්‍යාද්‍යුපමාසිලෙසාදයො සඞ්ගහිතාති.

301. 他举例说“于轮回中”等。轮回是无间断流转的五蕴相续，就是苦，如“纯粹是苦”等所述；众生被此苦所伤害、击倒。“施与不死者”(amatandada)是称呼语，因为他施与不死之乐，或不死即涅槃。当向您以顶礼的方式俯首时，便究竟地获得所希求的、由痛苦之止息所产生的身心之乐。在此，“不死”(amata)指甘露与涅槃。“施与不死者”意为使被苦伤害者获得安乐，这是恰当的。因此，“施与不死”一词，在所通达的事上滋养了恰当性，此即滋养恰当性的词语双关。以“等”字摄集了“妙香庄严相应”等譬喻双关等。

301. ‘‘සංසාර’’ඉච්චාදි. සංසාරදුක්ඛොපහතා ඛන්ධධාතුආයතනානං නිරන්තරපවත්තිසඞ්ඛාතෙන දුක්ඛෙන උපහතා ජනතා, අමතන්දද හෙ සුධාදායක නො චෙ, නිබ්බානදායක තථාගත ත්වයි අවනතා පණමනවසෙන ඔනතා ඉච්ඡිතං අභිමතං සුඛං කායිකචෙතසිකසුඛං අච්චන්තං අතිසයෙන වින්දති සෙවතීති. අමතදායකා දුක්ඛිතෙ සුඛිතෙ කරොන්තීති ඉදං උචිතමෙවෙති උභයත්ථස්සාපි වාචකං ‘‘අමතං දදාතී’’ති පදං තාදිසජනස්ස සුඛදානෙ ඔචිත්‍යං පොසෙතීති අයං ඔචිත්‍යසම්පොසකපදසිලෙසො. සංසාරොයෙව දුක්ඛන්ති ච, තෙන උපහතාති ච, අමතං සුධං නිබ්බානං වා දදාතීති ච වාක්‍යං.

301. “轮回”等。众生被轮回之苦，即被五蕴、界、处无间断流转之苦所伤害。哦，施与不死者！哦，施与甘露者！或者，施与涅槃者，如来！当众生以顶礼的方式向您俯首时，就能极其超胜地获得所希求、所意欲的身心安乐。施与不死者能使受苦者获得安乐，这确实恰当。因此，作为两者意义的表达者，“施与不死”一词在给予此类人安乐方面滋养了恰当性，此即滋养恰当性的词语双关。以及“轮回即是苦”、“众生因此受苦”、“施与不死即甘露或涅槃”这些文句。

302.

302.

ගුණයුත්තෙහි [Pg.291] වත්ථූහි, සමං කත්වාන කස්සචි;

සංකිත්තනං භවති යං, සා මතා තුල්‍යයොගිතා.

以具特性之事，与某人等同并列；所作之称扬，即是均齐配合。

302. තුල්‍යයොගිතං යොජයති ‘‘ගුණෙ’’ච්චාදිනා. ගුණො ධම්මො සාධු අසාධු වා, තෙන යුත්තෙහි වත්ථූහි සහ සමං කත්වාන වත්ථුතො අසාම්‍යෙපි තථාභාවමාරොප්‍ය කස්සචි පුරිසාදිනො ථුතිනින්දත්ථං යං කිත්තනමාඛ්‍යානං, සා තුල්‍යක්ඛණා තුල්‍යයොගිතා මතා, වත්තුමිච්ඡිතෙන ගුණෙන තාදිසානං තුල්‍යයොගිතාපටිපාදනතො තදත්ථියෙන තුල්‍යයොගිතා තථා ද්විධා වත්තති.

302. 以“特性”等(偈颂)来阐述均齐配合。特性(guṇa)是一种性质，可以是善的或不善的。将与此特性相应之事，即使实际上不相等，也通过赋予其相同状态而使之等同，为了赞美或谴责某人等而作的称扬叙述，这具有相同特征的，即被认为是均齐配合。由于通过想要言说的特性来显示此类事的均齐配合性，因此，均齐配合根据其(赞美或谴责的)目的而分为两种。

302. ඉදානි තුල්‍යයොගිතාලඞ්කාරං දස්සෙති ‘‘ගුණයුත්තෙහි’’ඉච්චාදිනා. ගුණයුත්තෙහි සුන්දරාසුන්දරෙහි යෙහි කෙහිචි ගුණෙහි යුත්තෙහි වත්ථූහි, සමං කත්වාන තත්වතො අසමානෙසුපි සමානත්තබුද්ධියා ආරොපනං කත්වා, කස්සචි පුරිසාදිනො ථුතිං නින්දං වා නිස්සාය යං සංකිත්තනං ගුණාගුණකථනං භවති, සා තුල්‍යයොගිතාති මතාති. ගුණෙහි යුත්තාති ච, තුල්‍යෙන ගුණෙන සහ යොගොති ච, සො එතෙසං රංසිමාලීභගවන්තාදීනමත්ථීති ච, තෙසං භාවො තුල්‍යගුණසම්බන්ධොති ච විග්ගහො. එත්ථ තුල්‍යගුණයුත්තපදත්ථානං තග්ගුණසම්බන්ධස්ස තුල්‍යයොගිතාභාවතො තප්පටිපාදකො උත්තිවිසෙසො තදත්ථියෙන තුල්‍යයොගිතාති ඤෙය්‍යා.

302. 现在以“具特性者”等(偈颂)来阐明均齐配合(tulyayogitā)此一庄严。“具特性者”，是指与美好或不美好的任何特性相应之事，即使实际上不相等，也通过平等的观念来比附，然后基于对某个人等的赞扬或贬低，而作出对特性与非特性的评说，这就被认为是均齐配合。“与特性相应”、“与同等特性相配合”、“光鬘者(raṃsimālī)与世尊等具有此”、“他们的状态是同等特性之关联”，这些是其语法分析(viggaho)。在此，由于“具同等特性”的词义及其特性关联具有均齐配合的状态，因此，为达此目的而表达它的特殊言说，应知为均齐配合。

303.

303.

සම්පත්තසම්මදො ලොකො,සම්පත්තාලොකසම්පදො;

උභොහි රංසිමාලී ච,භගවා ච තමොනුදො.

世间获得大喜悦，获得光明之圆满；此乃因光鬘者与世尊，二者皆为驱暗者。

303. උදාහරති ‘‘සම්පත්තෙ’’ච්චාදි. තමං නුදතීති තමොනුදො. රංසිමාලී සූරියො ච, අථ වා සම්මාසම්බුද්ධො චාති උභොහි කරණභූතෙහි හෙතුභූතෙහි වා [Pg.292] ලොකො සත්තලොකො, සම්පත්තො සම්මදො පීති යෙන තථාවිධො ච, සම්පත්තො ආලොකස්ස සම්පදා යෙන තථාවිධො චාපීති. එත්ථ පීතිදානාදිගුණයුත්තෙන රංසිමාලිනා සමං කත්වා භගවතො ථුතිවසෙන කිත්තනන්ති ලක්ඛණං යොජනීයං.

303. 他举例说“获得”等(偈颂)。“驱暗者”(tamonudo)即驱散黑暗者。“光鬘者”(Raṃsimālī)即太阳，而世尊即正自觉者。由于此二者作为工具或原因，有情世间才成为获得喜悦者，才成为获得光明之圆满者。在此，应适用的法则是：通过将世尊与具备“给予喜悦”等特性的光鬘者等同并列，而对他进行称扬。

303. ඉදානි උදාහරති ‘‘සම්පත්ති’’ච්චාදිනා. තමොනුදො අන්ධකාරං පහරන්තො රංසිමාලී ච භගවා ච උභොහි කරණභූතෙහි හෙතුභූතෙහි වා, ලොකො සත්තලොකො සම්පත්තසම්මදො පටිලද්ධපීතිකො ච සම්පත්තාලොකසම්පදා ච හොතීති. එත්ථ පීතිදානාලොකකරණසඞ්ඛාතගුණයුත්තෙන සූරියෙන තුල්‍යං කත්වා භගවතො ථුතිවසෙන ගුණකථනං හොති. සම්පත්තො සම්මදො පීති යෙනෙති ච, ආලොකස්ස සම්පදාති ච, සම්පත්තා ආලොකසම්පදා යෙනෙති ච, තමං නුදතීති ච වාක්‍යං. උදාහරණෙ අදස්සිතෙපි අසාධුගුණයුත්තෙන කෙනචි වත්ථුනා සමං කත්වා කස්සචි කාතබ්බනින්දාපි එවමෙව දට්ඨබ්බා.

303. 现在以“获得”等词来举例说明。驱暗者，即驱除黑暗的光鬘者(raṃsimālī，太阳)与世尊，由于此二者作为工具或原因，有情世间获得大喜悦与欣喜，并获得光明的圆满。在此，通过将世尊与具备“给予喜悦、产生光明”等特质的太阳等同并列，以赞扬的方式称颂其功德。其句义分析为：“由此获得大喜悦与欣喜”、“光明的圆满”、“由此获得光明的圆满”以及“驱散黑暗”。即使未举出范例，若将某人与具有不良特质之事相比而加以谴责，也应同样理解。

304.

304.

අත්ථන්තරං සාධයතා, කිඤ්චි තංසදිසං ඵලං;

දස්සීයතෙ අසන්තං වා, සන්තං වා තං නිදස්සනං.

为成就另一义，而展示出某种相似的结果；无论其为非实有或实有，此即是明证。

304. නිදස්සනං පදස්සෙති ‘‘අත්ථන්තර’’මිච්චාදිනා. අත්ථන්තරං නිදස්සෙතබ්බාපෙක්ඛාය අඤ්ඤං කිඤ්චි උචිතං කාරියං සාධයතා කෙනචි වත්ථුනා හෙතුභූතෙන, තෙන අත්ථන්තරෙනෙව සදිසං තුල්‍යං ඵලං කිඤ්චි අසන්තං අනිට්ඨං වා සන්තං ඉට්ඨං වා දස්සීයතෙ පටිපාදීයතෙ, තං එවංලක්ඛණං නිදස්සනං සියා.

304. 以“另一义”等词来展示明证。当为了指出另一层意义，而以某事为原因来成就某个其他适当的行为时，由此展示或阐明了与该另一义本身相似或等同的某个结果——无论其为非实有且不可喜的，或为实有且可喜的——具有如此特征的，即是明证。

304. ඉදානි නිදස්සනාලඞ්කාරං නිදස්සෙති ‘‘අත්ථන්තරි’’ච්චාදිනා. අත්ථන්තරං නිද්දිසිතබ්බතො අඤ්ඤං උචිතකාරියසඞ්ඛාතමත්තං සාධයතා සාධයන්තෙන කෙනචි වත්ථුනා තංසදිසං [Pg.293] තෙන අත්ථන්තරෙන සමානං අසන්තං අනිට්ඨං වා සන්තං ඉට්ඨං වා කිඤ්චි ඵලං දස්සීයතෙ වත්ථූහි පටිපාදීයතෙ, තං තාදිසං ඵලං නිදස්සනං නාමාති. අත්ථො ච සො අන්තරො අඤ්ඤො චාති ච, තෙන අත්ථන්තරෙන සදිසමිති ච, නිදස්සීයතෙති ච විග්ගහො.

304. 现在以“另一义”等词来阐明“明证”此一修辞法。当某人以某事来成就某个异于所要指明之另一义的适当行为时，若由此展示或阐明了与该另一义相似的某个结果——无论其为非实有且不可喜的，或为实有且可喜的——那么，此种结果即名为明证。其词义分析为：“彼义为另一”、“与该另一义相似”以及“被显示”。

අසන්තඵලනිදස්සන

不可喜果之明证

305.

305.

උදයා සමණින්දස්ස, යන්ති පාපා පරාභවං;

ධම්මරාජවිරුද්ධානං, සූචයන්තා දුරන්තතං.

由于沙门之主的出现，诸恶法走向毁灭，这预示了那些与法王敌对者的悲惨结局。

305. ‘‘උදයා’’ඉච්චාදි. සමණින්දස්ස මහාමුනිනො උදයා පාතුභාවෙන පාපා ලොභාදයො පරාභවං නිධනං යන්ති, පරාභවන්තීති වුත්තං හොති. උදයපුබ්බකෙන පාපපරාභවනත්ථන්තරෙන සදිසං ඵලං නිදස්සෙති. කිං කරොන්තා? ධම්මරාජා ධම්මානපෙතො රාජා, මුනින්දො චාති සිලිට්ඨං, තෙන විරුද්ධානං, දුට්ඨො විරුද්ධො අන්තො අවසානං යස්ස, තස්ස භාවො, තං සූචයන්තාති ධම්මරාජවිරොධහෙතුකං අසන්තඵලමෙතං නිදස්සනං පරාභවස්සානිට්ඨත්තා.

305. “‘出现’(Udayā)等偈颂。由于大仙牟尼、沙门之主的出现，贪等诸恶法走向毁灭、消亡，此即所谓‘毁灭’。此偈颂以‘以出现为先导的诸恶法毁灭’这一另一义，来明证一个相似的结果。（它们）做着什么呢？‘法王’(Dhammarāja)是不离于法的君王，也是牟尼之主，这是一个双关语。‘与彼敌对者’，（此偈颂）即在预示此种状态：其结局是恶劣的、敌对的。这是由敌对法王所导致的不可喜果的明证，因为毁灭是不可喜的。

305. ඉදානි උදාහරති ‘‘උදයා’’ඉච්චාදිනා. සමණින්දස්ස මුනින්දස්ස උදයා ලොකෙ පාතුභාවෙන පාපා ලොභාදයො ධම්මරාජවිරුද්ධානං රාජධම්මෙහි සමන්නාගතරාජූහි, ධම්මාධිපතිනා මුනින්දෙන වා විරුද්ධානං දුරන්තතං අනිට්ඨාවසානතං සූචයන්තා පකාසෙන්තො පරාභවං පරිහානිං යන්ති පාපුණන්තීති. එත්ථ පුබ්බද්ධෙන උදයපුබ්බකො පාපපරාභවනසඞ්ඛාතො අත්ථන්තරො දස්සිතො, අපරද්ධෙන තංසදිසවිරොධහෙතුකං දුරන්තසඞ්ඛාතං අසන්තඵලං දස්සෙති. ධම්මරාජවිරොධහෙතුකං අසන්තඵලමෙතං පරාභවස්සානිට්ඨත්තා. සමණානමින්දොති ච, ධම්මෙන යුත්තො රාජාති වා ධම්මෙසු රාජාති [Pg.294] වාති ච, තෙන විරුද්ධාති ච, දුට්ඨො විරූපො අන්තො පරියොසානං යෙසමිති ච, තෙසං භාවොති ච වාක්‍යං.

305. 如今以“出现”(udayā)等词句来举例说明。由于沙门之主、牟尼之主出现于世，贪等诸恶法走向衰败与没落，这预示并阐明了那些与法王(dhammarāja)——即与具备王法的君王们，或与法主牟尼之主——敌对者的悲惨结局与不可喜的下场。在此偈颂中，前半部分展示了以“出现”为先导的“诸恶法毁灭”这一另一义；后半部分则展示了由相似的敌对原因所导致的名为“悲惨结局”的不可喜果。这是由敌对法王所导致的不可喜果，因为衰败是不可喜的。其句义分析为：“沙门之主”，“与法相应的君王”或“诸法之王”，“与彼敌对”，“其结局是恶劣、丑陋的”，以及“彼等之状态”。

සන්තඵලනිදස්සන

可喜果之明证

306.

306.

සිරොනික්ඛිත්තචරණො-ච්ඡරියාන’ම්බුජාන’යං;

පරමබ්භුතතං ලොකෙ,විඤ්ඤාපෙත’ත්තනො ජිනො.

这位胜者，将双足置于稀有莲花之顶，于世间彰显了自身的无上稀有。

306. ‘‘සිරො’’ච්චාදි. අච්ඡරියානං භගවතො චරණාරවින්දද්වන්දසම්පටිග්ගහණත්ථං පථවිං භින්දිත්වා සමුග්ගතානමච්ඡරියගුණොපෙතානමම්බුජානං සිරසි මත්ථකෙ නික්ඛිත්තා චරණා යෙන සො ජිනො. අම්බුජොපරිචරණනික්ඛෙපලක්ඛණෙනත්ථන්තරෙන සදිසං ඵලං දස්සෙති. අත්තනො පරමච්ඡරියභාවං විඤ්ඤාපෙති. සන්තඵලමිදං නිදස්සනං ජිනබ්භුතත්ථදීපනස්ස ඉට්ඨත්තාති.

306. “‘头顶’(Siro)等句：为了承接世尊(bhagavā)的双莲足，大地裂开而涌现出具足稀有功德的莲花，他将双足置于其顶上，是为胜者。以双足置于莲花之上相，通过另一层含义，显示了相似之果。它彰显了自身至极稀有的状态。这是可喜果的明证，因为它能令人欣喜地阐明胜者的稀有之义。

306. ‘‘සිරො’’ඉච්චාදි. අයං ජිනො අච්ඡරියානං අත්තනො පාදපටිග්ගහණත්ථං පථවිං භින්දිත්වා උග්ගතත්තා අච්ඡරාපහරණයොග්ගානං අම්බුජානං සිරොනික්ඛිත්තචරණො මත්ථකෙ ඨපිතපාදො ලොකෙ සත්තලොකෙ අත්තනො පරමබ්භුතතං අතිඅච්ඡරියගුණං විඤ්ඤාපෙති අවබොධෙතීති. එත්ථ අච්ඡරියපදුමානං මත්ථකෙ චරණනික්ඛෙපසඞ්ඛාතෙන අත්ථන්තරෙන පරමබ්භුතතං විඤ්ඤාපෙතීති අයං සදිසසන්තඵලං ජිනබ්භුතත්ථදීපනස්ස ඉට්ඨත්තා. සිරසි නික්ඛිත්තානි චරණානි යෙනෙති ච, අච්ඡරං අච්ඡරාසඞ්ඝාතං අරහන්තීති ච, පරමො උත්තමො අබ්භුතො ගුණො අස්සෙති ච, තස්ස භාවොති ච විග්ගහො.

306. “‘头’(Siro)等句：这位胜者，为了承接其双足，大地裂开而涌现出值得弹指赞叹的莲花，他将双足置于其顶上，在有情世间中，彰显、开示了自身至极稀有、无上稀有的功德。于此，以‘将双足置于稀有莲花之顶’此另一层含义来彰显至极稀有，此即为相似的可喜之果，因其意在阐明胜者的稀有之义。其语法分析(viggaha)如下：‘他将双足置于其顶’；‘值得弹指赞叹或值得天女(accharā)群集’；‘他有此至上、最高的稀有功德’；以及‘彼之状态’。

307.

307.

විභූතියාමහන්තත්තං, අධිප්පායස්ස වා සියා;

පරමුක්කංසතං යාතං, තං මහන්තත්ත’මීරිතං.

通过富盛或意向而达到至极卓越，此即被称为“伟大”。

307. මහන්තත්තමුපදස්සෙති [Pg.295] ‘‘විභූතියා’’ඉච්චාදිනා. විභූතියා සම්පත්තියා අධිප්පායස්ස වා අජ්ඣාසයස්ස වා පරමුක්කංසතං පරමාතිසයභාවං යාතං උපගතං මහන්තත්තං නාම ඊරිතං කථිතං.

307. 以“富盛”(vibhūtiyā)等句显示伟大。通过富盛，即成就(sampatti)，或通过意向(adhippāya)，即意乐(ajjhāsaya)，而达到至极卓越、至极优越的状态，此即被称为“伟大”。

307. ඉදානි මහන්තත්තාලඞ්කාරං දස්සෙති ‘‘විභූති’’ ඉච්චාදිනා. විභූතියා සම්පත්තියා වා අධිප්පායස්ස අජ්ඣාසයස්ස වා පරමුක්කංසතං අත්‍යුක්කංසභාවං යාතං යං මහන්තත්තං සියා, තං මහන්තත්තමිති ඊරිතන්ති. මහතො භාවොති ච, පරමො උක්කංසො අතිසයො යස්සෙති ච, තස්ස භාවොති ච වාක්‍යං.

307. 现在，以“富盛”(vibhūti)等句显示伟大的修辞(mahantattālaṅkāra)。通过富盛，即成就(sampatti)，或通过意向，即意乐(ajjhāsaya)，而达到至极卓越、极度卓越的状态，此即是伟大，如是宣说。其词句分析(vākyaṃ)为：“伟大之状态”；“他具有至上的卓越与优越”；以及“彼之状态”。

විභූතිමහන්තත්ත

威德之宏大

308.

308.

කිරීටරතනච්ඡායා-නුවිද්ධාතපවාරණො;

පුරා පරං සිරිං වින්දි, බොධිසත්තො’භිනික්ඛමා.

菩萨于出家前，已获无上吉祥，其宝冠珠宝之光辉遍照伞盖。

308. උදාහරති ‘‘කිරීටෙ’’ච්චාදි. අභිනික්ඛමා පුරා පුබ්බෙ බොධිසත්තො මායාදෙවියා පුත්තො පරමුක්කට්ඨං අනාඤ්ඤසාධාරණං සිරිං විභූතිං වින්දි පටිලභි. කීදිසො? කිරීටෙ මකුටෙ රතනානං ඡායාහි සොභාහි අනුවිද්ධො ඡුරිතො ආතපවාරණො සෙතච්ඡත්තං යස්ස සො තාදිසොති විභූතියා මහන්තත්තං වුත්තං ‘‘ආතපවාරණො රතනච්ඡායානුවිද්ධො’’ති.

308. 以“宝冠”等偈颂为例。昔时，菩萨于出家前，身为摩耶（Māyādevī）夫人之子时，获得了至为殊胜、无与伦比的吉祥与威德。是怎样的呢？他便是这样的一位：其宝冠（makuṭe）上珠宝的光辉与光彩，遍照浸染其遮阳的白伞盖。“伞盖为珠宝光辉所遍照”一语，即是说明其威德之宏大。

308. ඉදානි උදාහරති ‘‘කිරීට’’ඉච්චාදිනා. බොධිසත්තො අන්තිමජාතියං මහාබොධිසත්තො අභිනික්ඛමා අභිනික්ඛමනතො පුරා පුබ්බෙ කිරීටරතනච්ඡායානුවිද්ධාතපවාරණො මොලිරතනරංසීහි රඤ්ජිතසෙතච්ඡත්තො පරමුක්කට්ඨං සිරිං විභූතිං වින්දි අනුභවීති. එත්ථ මොලිරතනකන්තියා සෙතච්ඡත්තස්ස ඔවිද්ධභාවකථනෙන විභූතියා මහන්තත්තං හොති. කිරීටෙ රතනානීති ච, තෙසං ඡායායොති [Pg.296] ච, තාහි අනුවිද්ධො ඡුරිතො ආතපවාරණො යස්සෙති ච වාක්‍යං.

308. 现在以“宝冠”等（偈颂）为例。菩萨，即最后一世的大菩萨，于出家前，其伞盖为宝冠珠宝之光辉所遍照，其白伞为顶髻宝（moliratana）之光芒所染饰，获得了至为殊胜的吉祥与威德。于此，通过叙述白伞为顶髻宝之美所遍照，显示了其威德之宏大。此句的分析是：“宝冠上有珠宝”，以及“有彼等之光辉”，以及“其遮阳之具为彼光辉所遍照、浸染者”。

අධිප්පායමහන්තත්ත

意向之宏大

309.

309.

සත්තො සම්බොධියං බොධි-සත්තො සත්තහිතාය සො;

හිත්වා ස්නෙහරසාබද්ධ-මපි රාහුලමාතරං.

彼菩萨为有情之利益而专注于无上正觉，舍弃了为情爱之味所束缚的罗睺罗之母。

309. ‘‘සත්තො’’ඉච්චාදි. ස්නෙහෙන පියභාවෙන ජාතෙන රසෙන රාගෙන ආබද්ධමත්තනි රාහුලමාතරං බිම්බාදෙවිම්පි, කිමුතඤ්ඤං යුවතිජනං, හිත්වා අනපෙක්ඛිත්වා අනාසත්තො හුත්වා සත්තානං හිතාය ලොකියලොකුත්තරාය වඩ්ඪියා බොධිසත්තො සිද්ධත්ථො සම්බොධියං සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණෙයෙව සත්තො ආසත්තො, තත්ථෙව ලග්ගොති අධිප්පායො. මහන්තත්තමුක්කට්ඨං තාදිසවනිතාරතනානාසජ්ජනලක්ඛණමාලක්ඛීයතීති.

309. 以“专注”等（偈颂）为例。菩萨悉达多（Siddhattha）舍弃了因情爱与喜爱所生之味、之欲而与自身相系缚的罗睺罗之母——亦即频婆提毗（Bimbādevī），且不顾、不执，更何况其他年轻女子。为了有情的利益，为了他们世间与出世间的增长，菩萨悉达多唯独专注于无上正觉，即一切智智，执著于此，其意在此。其意向之宏大与卓越，即不执著于如是女宝之相，由此可见。

309. ‘‘සත්තො’’ඉච්චාදි. සො බොධිසත්තො ස්නෙහරසාබද්ධං පියභාවසඞ්ඛාතරාගෙන ආබද්ධං රාහුලමාතරං අපි බිම්බාදෙවිම්පි හිත්වා සත්තහිතාය සත්තානං ලොකියලොකුත්තරත්ථාය සම්බොධියං සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණෙයෙව සත්තො ලග්ගොති. තාදිසඉත්ථිරතනෙපි අලග්ගතාකථනෙන බොධිසත්තස්ස උක්කට්ඨජ්ඣාසයමහන්තත්තං වුත්තං හොති. සම්මා බුජ්ඣති එතායාති ච, බොධියං සත්තො ලග්ගොති ච, සත්තානං හිතමිති ච, ස්නෙහෙන පියභාවෙන ජාතො රසො රාගොති ච, තෙන ආබද්ධාති ච විග්ගහො.

309. 以“专注”等（偈颂）为例。彼菩萨舍弃了为情爱之味所缚——即为名为“喜爱”之欲所缚——的罗睺罗之母，亦即频婆提毗（Bimbādevī），为了有情的利益，为了有情世间与出世间的义利，唯于无上正觉，即一切智智，而专注、执著。通过叙述其甚至对如是女宝亦不执著，说明了菩萨意乐（ajjhāsaya）之崇高与宏大。其词义分析（viggaho）是：“由此而正觉”；“专注于菩提”；“有情之利益”；“由情爱、喜爱所生之味即是欲”；以及“为彼所缚”。

310.

310.

ගොපෙත්වා වණ්ණනීයං යං,කිඤ්චි දස්සීයතෙ පරං;

අසමං වා සමං තස්ස,යදි සා වඤ්චනා මතා.

若隐藏某应赞美之物，而展示另一与它不等同或等同之物，此即被认为是“欺瞒”（vañcanā）。

310. වඤ්චනං [Pg.297] වදති ‘‘ගොපෙත්වා’’ඉච්චාදිනා, වණ්ණනීයං කිඤ්චි වත්ථුං ගොපෙත්වා නිරංකත්වා තස්ස වණ්ණනීයස්ස අසමං විසමං විසදිසං පරමඤ්ඤං යං කිඤ්චි වත්ථු යදි දස්සීයතෙ කවිනාති අනුවදිත්වා සා වඤ්චනා මතාති විධීයතෙ.

310. 他以“隐藏”等（偈颂）来说明“欺瞒”（vañcanā）。若诗人隐藏、遮蔽了某应赞美之事，而展示了另一与该应赞美之事不等、不相称、不相似的任何事物，那么，这就被规定为“欺瞒”。

310. ඉදානි වඤ්චනාලඞ්කාරං දස්සෙති ‘‘ගොපෙත්වා’’ඉච්චාදිනා. වණ්ණනීයං කිඤ්චි වත්ථුං ගොපෙත්වා තස්ස වණ්ණනීයස්ස සමං සදිසං වා අසමං විසදිසං වා පරං යං කිඤ්චි වත්ථු යදි දස්සීයතෙ කවිනා, සා වඤ්චනාඉති මතාති. වඤ්චෙති වණ්ණනීයං එතාය වුත්තියාති වාක්‍යං.

310. 现在以“隐藏”等（偈颂）来展示“欺瞒”（vañcanā）此一庄严（alaṅkāra）。若诗人隐藏某应赞美之事，而展示另一与该应赞美之事相等、相似，或不等、不相似的任何事物，此即被认为是“欺瞒”。其释义为：“以此言说欺瞒应赞美者”。

අසමවඤ්චනා

不相等欺瞒

311.

311.

පුරතො න සහස්සෙසු,න පඤ්චෙසු ච තාදිනො;

මාරො පරෙසු තස්සෙ’සං,සහස්සං දසවඩ්ඪිතං.

于不动者前，（魔罗）无千箭，亦无五箭；然于他人，其此等箭矢，一千增为十倍。

311. උදාහරති ‘‘පුරතො’’ඉච්චාදි. මාරො කාමො තාදිනො ලොභාදීසු තාදිසත්තා මුනිනො පුරතො සම්මුඛෙ සහස්සං ඉසවො අස්සාති සහස්සෙසු ච න හොති. පඤ්ච ඉසවො අස්සාති පඤ්චෙසු ච න හොතීති වණ්ණනීයො මාරොත්‍ර ගොප්‍යතෙ. තස්ස යො තිභුවනං ජයී. පරෙසු අඤ්ඤසත්තෙසු සරාගෙසු එසමිසූනං දසවඩ්ඪිතං දසහි ගුණිතං සහස්සං, කථමඤ්ඤථාභුවනත්තයං ජයෙය්‍යාති මාරං ගොපෙත්වා දසසහස්සොපලක්ඛිතවත්ථන්තරස්ස දස්සිතත්තා අසමවඤ්චනායං.

311. 举例说明“在前”等句。魔罗，即欲，对于在贪等（烦恼）中不动的牟尼，在他面前，无千箭，亦无五箭。在此，应受称赞的魔罗被隐藏了。那位征服三界的（魔罗），对于其他有贪欲的众生，这些箭矢的一千会增长十倍，即一万。否则他如何能征服三界呢？通过隐藏魔罗而展示了以一万为特征的另一事，故此为“不相等欺瞒”。

311. ඉදානි උදාහරති ‘‘පුරතො’’ඉච්චාදිනා. මාරො තාදිනො ලාභාලාභාදීසු අවිකාරිනො තථාගතස්ස පුරතො අභිමුඛෙ සහස්සෙසු ච සහස්සසරොපි න හොති, පඤ්චෙසු පඤ්ච ඉසු ච තාදිසෙ ඨපෙත්වා පඤ්ච ඉසු න හොති. [Pg.299] පරෙසු සුගතසම්මුඛෙ ඊදිසෙසුපි අඤ්ඤෙසු සංකිලෙසෙසු තස්ස තිලොකජෙතුනො මාරස්ස එසං සරානං දසවඩ්ඪිතං දසගණනාය වඩ්ඪිතං සහස්සං හොති දසසහස්සං හොතීති. වණ්ණනීයං මාරං ගොපෙත්වා දසසහස්සසඞ්ඛ්‍යාහි ගණිතස්ස අඤ්ඤස්ස සරසඞ්ඛාතවත්ථුනො දස්සිතත්තා අයං අසමවඤ්චනා නාම. සහස්සං ඉසවො අස්සෙති ච, පඤ්ච ඉසවො අස්සෙති ච, දසහි වඩ්ඪිතන්ති ච වාක්‍යං.

311. 现在以“在前”等词来举例说明。魔罗对于在利得与不利得等方面毫不动摇的不动者(tādino)如来(Tathāgata)面前，无千箭，亦无五箭。然于在善逝(Sugata)面前有类似烦恼的其他人，那位三界征服者魔罗的此等箭矢，一千以十倍增长，成为一万。因隐藏了应受称赞的魔罗，而展示了以一万之数计算的、名为箭的另一事，故此名为“不相等欺瞒”。“他有千箭”、“他有五箭”以及“以十倍增长”是其文句。

සමවඤ්චනා

相等欺瞒

312.

312.

විවාද’මනුයුඤ්ජන්තො,මුනින්දවදනින්දුනා;

සම්පුණ්ණො චන්දිමා නා’යං;

ඡත්ත’මෙතං මනොභුනො.

与牟尼王(Muninda)的月面争辉，此非圆满的月亮；此乃心生者(Manobhu)的伞盖。

312. ‘‘විවාද’’මිච්චාදි. මනොභුනොති කාමස්ස. සමවඤ්චනායං පුණ්ණචන්දං නිරංකත්වා ඡත්තස්ස දස්සිතත්තා.

312. “争论”等。“心生者”(Manobhu)即欲(kāma)。在此相等欺瞒中，因否定了满月而展示了伞。

312. ‘‘විවාද’’ඉච්චාදි. මුනින්දවදනින්දුනා සබ්බඤ්ඤුනො මුඛචන්දෙන විවාදං අනුයුඤ්ජන්තො සම්පුණ්ණො අයං පච්චක්ඛො චන්දිමා න හොති. කිඤ්චරහි එතං චන්දමණ්ඩලං මනොභුනො අනඞ්ගස්ස උබ්භූතියං ඡත්තං සමුස්සිතසෙතච්ඡත්තන්ති. වණ්ණනීයං චන්දමණ්ඩලං ඨපෙත්වා තතො අඤ්ඤස්ස චන්දසදිසස්ස ඡත්තස්ස දස්සිතත්තා අයං වුත්ති සමවඤ්චනා නාම. මුනීනං ඉන්දොති ච, තස්ස වදනමිති ච, ඉන්දුසදිසො ඉන්දු, මුනින්දවදනමෙව ඉන්දූති ච, සමන්තතො පුණ්ණොති ච, මනසි භූතොති ච විග්ගහො.

312. “争论”等。与牟尼王(Muninda)的月面，即一切知者(sabbaññu)的月面争辉，此眼前圆满的月亮并非（月亮）。那么，这月轮是什么呢？它是心生者(Manobhu)，即无形者(Anaṅga)生起时的伞，即高举的白伞。因搁置了应受称赞的月轮，而展示了另一个如月亮般的伞，故此言说方式(vutti)名为“相等欺瞒”。其语源分析为：“牟尼之王”、“其面容”、“如月，故为月”、“牟尼王之面即是月”、“完全圆满”以及“从心而生”。

313.

313.

පරානුවත්තනාදීහි, නිබ්බින්දෙනි’හ යා කතා;

ථුතිර’ප්පකතෙ සා’යං, සියා අප්පකතත්ථුති.

于此，由厌离随顺他人等事者，对未显现之事所作之赞叹，此即为“未显现赞”。

313. අප්පකතත්ථුතිං පකාසෙති ‘‘පරි’’ච්චාදිනා. පරෙසං යෙසං කෙසඤ්චි අනුවත්තනං සෙවා, තමාදි යෙසං තෙහි නිබ්බින්දෙන විරත්තෙන අප්පකතෙ අසන්නිහිතෙ බුද්ධිවිසයෙයෙව ඉහ කිස්මිඤ්චි වත්ථුම්හි කතා යා ථුති සංරාධනං, සායං අප්පකතත්ථුති සියා.

313. 以“随他”等词说明“未显现赞”。由随顺、侍奉任何他人等事而厌离、离贪者，于此对未显现、不现前的佛陀境界中的任何事所作的赞叹，即取悦，此即为“未显现赞”。

313. ඉදානි අප්පකතත්ථුතිං දස්සෙති ‘‘පරානු’’ච්චාදිනා. පරානුවත්තනාදීහි අඤ්ඤස්ස යස්ස කස්සචි අනුවත්තනාදීහි නිබ්බින්දෙන උබ්බෙගං පත්තෙන අප්පකතෙ අනධිගතෙ බුද්ධිවිසයෙ එව ඉහ ඉමස්මිං කිස්මිඤ්චි වත්ථුම්හි කතා යා ථුති සංරාධනසඞ්ඛාතා පසංසා අත්ථි, සා අයං අප්පකතත්ථුති නාම සියාති. පරෙසමනුවත්තනමිති ච, තං ආදි යෙසං පරපීළාදීනමිති ච, න පකතොති ච, රකාරො සන්ධිජො, අප්පකතෙ කතා ථුතීති ච වාක්‍යං.

313. 现在以“随他”等词来展示“未显现赞”。由随顺任何他人等事而感到厌倦、达到不安者，于此对未显现、未证得的佛陀境界中的任何事所作的赞叹，即名为“取悦”的称赞，此即为“未显现赞”。其文句分析为：“随顺他人”、“以恼害他人等为首”、“未显现”(na pakata)、r音是连音所生，以及“于未显现中所作之赞叹”。

314.

314.

සුඛං ජීවන්ති හරිණා, වනෙස්ව’පරසෙවිනො;

අනායාසොපලාභෙහි, ජලදබ්බඞ්කුරාදිභි.

鹿群林中乐生活，不侍他人自安然；无劳而获水草芽，以及诸般自然物。

314. උදාහරති ‘‘සුඛ’’මිච්චාදි. ජලෙහි දබ්බඞ්කුරෙහි දබ්බතිණුග්ගමෙහි. ආදිසද්දෙන තරුපල්ලවාදීහි. කීදිසෙහි? අනායාසෙන සෙවාපරික්ලෙසාදිනා විනා උපලාභෙහි පාපුණිතබ්බෙහි. පරමඤ්ඤං කිඤ්චි න සෙවන්ති සීලෙනෙති අපරසෙවිනො. පරචිත්තාරාධනබ්‍යසනපරම්මුඛා හරිණා වනෙසු සුඛං නිරාකුලං ජීවන්තීති. එත්ථ රාජානුවත්තනක්ලෙසනිබ්බින්දෙන සන්නිහිතා මිගවුත්ති පසංසිතාති.

314. 以“快乐”等词来举例说明。通过水、吉祥草(dabba)的嫩芽，即初生的青草。“等”字则包括树的嫩叶等。是怎样的（食物）呢？是无需努力，即无需侍奉的烦恼等，即可获得的。“不侍奉他人者”(aparasevino)是因其天性不侍奉任何其他（众生）。鹿群远离取悦他心的灾患，在森林中快乐、安稳地生活。在此，由厌倦于追随国王的烦恼，而赞叹了眼前鹿的生活方式。

314. ඉදානි උදාහරති ‘‘සුඛ’’මිච්චාදිනා. හරිණා මිගා අපරසෙවිනො වුත්තිං නිස්සාය පරං අසෙවමානා අනායාසොපලාභෙහි පරපරිග්ගහාභාවතො පරසෙවාපරිස්සමං විනා ලබ්භනීයෙහි ජලදබ්බඞ්කුරාදිභි උදකදබ්බඞ්කුරරුක්ඛලතාපල්ලවාදීහි වනෙසු ඉච්ඡිතිච්ඡිතාරඤ්ඤෙසු සුඛං ජීවන්ති සුඛජීවනං කරොන්තීති. එත්ථ රාජසෙවාබ්‍යසනප්පත්තෙන කෙනචි අනධිගතාපි මිගජීවිකා පසංසිතා හොති. පරං න සෙවන්ති සීලෙනාති ච, අභාවො ආයාසස්සෙති ච, [Pg.300] තෙන උපලභිතබ්බාති ච, දබ්බානං අඞ්කුරානීති ච, ජලඤ්ච දබ්බඞ්කුරානි චෙති ච, තානි ආදි යෙසං පල්ලවාදීනමිති ච විග්ගහො.

314. 现在以“快乐”(sukhaṃ)等词来举例说明。鹿(hariṇā migā)，依靠不侍奉他人的生活方式，不侍奉他人，通过不费力即可获得的——因无他人占有而无需侍奉他人的辛劳即可获得的——水、草芽、树、藤、嫩叶等，在随心所欲的森林中快乐地生活，过着安乐的生活。在此，鹿的生活方式，即使是（赞叹者）未曾体验过的，也为某个遭遇了侍奉君王之不幸者所称赞。其语源分析为：“因其品性而不侍奉他人”、“无劳苦”、“由此可获得”、“草的嫩芽”、“水与草芽”、“它们是嫩叶等的开端”。

315.

315.

උත්තරං උත්තරං යත්ථ, පුබ්බපුබ්බවිසෙසනං;

සියා එකාවලී සා’යං, ද්විධා විධිනිසෙධතො.

若后后者为前前者之修饰，此即是连锁法(ekāvalī)；因肯定与否定，它分为二种。

315. එකාවලිං කථයති ‘‘උත්තර’’මිච්ඡාදිනා. යත්ථ වුත්තියං උත්තරං උත්තරං උපරිට්ඨානමුපරිට්ඨානං පුබ්බස්ස පුබ්බස්ස විසෙසනං විධිනිසෙධනවසෙන එකාවලි නාම සියා. අයං එකාවලි විධිනිසෙධතො විධිවසෙන නිසෙධනවසෙන ච ද්විධා.

315. 以“后后”(uttaraṃ)等词说明连锁法。若在陈述中，后后者，即后续者，通过肯定与否定的方式，成为前前者的修饰语，此即名为连锁法。此连锁法因肯定与否定，即通过肯定方式与否定方式，而分为二种。

315. ඉදානි එකාවලිං දස්සෙති ‘‘උත්තර’’මිච්චාදිනා. යත්ථ උත්තියං උත්තරං උත්තරං උපරූපරිභවං පදං පුබ්බපුබ්බවිසෙසනං පුබ්බපුබ්බපදස්ස විධිනිසෙධනවසෙන විසෙසනං හොති, සා එකාවලි නාම සියා. අයං එකාවලි විධිනිසෙධතො විධිනිසෙධවසෙන ද්විධා හොතීති. උත්තරං පුබ්බන්ති ඨානූපචාරෙන ඨානීභූතං පදමෙව වුච්චති. පුබ්බස්ස පුබ්බස්ස විසෙසනමිති ච, එකතො ආවලියන්ති සංවලියන්ති පදානි එතායාති ච, විධිවිධානඤ්ච නිසෙධො පටිසෙධො චාති ච වාක්‍යං. එත්ථ ‘‘උත්තරං උත්තර’’න්ති ච ‘‘පුබ්බස්ස පුබ්බස්ස’’ඉති ච කමෙන විසෙසනවිසෙස්‍යගුණෙන බ්‍යාපනිච්ඡායං නිබ්බචනං, විසෙස්‍යගුණං ගම්මමානමෙව.

315. 现在以“后”(uttaraṃ)等词来展示连锁法(ekāvali)。若在陈述中，后继的词，即位置在后的词，通过肯定与否定的方式，成为前继词的能饰，此即名为连锁法。此连锁法因肯定与否定，即通过肯定与否定的方式，而分为二种。“后”与“前”是就位置作的比喻性说法，指的是占据该位置的词本身。其释义为：“前前者的能饰”、“词语由此被串联、连接”、“肯定即是规定，否定即是遮止”。在此，“后后”与“前前”是依序对能饰与所饰性质的概括性表述，而所指的仅是所饰的性质。

විධිඑකාවලි

肯定连锁法

316.

316.

පාදා නඛාලිරුචිරා,නඛාලී රංසිභාසුරා;

රංසී තමොපහානෙක -රසා සොභන්ති සත්ථුනො.

导师的双足，因指甲行列而秀美；指甲行列，因光芒而璀璨；光芒，以驱散黑暗为唯一作用；（导师的双足）因此而庄严。

316. උදාහරති [Pg.301] ‘‘පාදා’’ඉච්චාදි. සුගම්මං. එත්ථ පාදාදීනං විසෙස්‍යානං නඛාලිරුචිරත්තාදිවිධානෙන විසෙසනෙන විසෙසිතබ්බත්තා අයං විධිඑකාවලි.

316. 以“足”(pādā)等词来举例。这很容易理解。此处，因为“足”等所饰，需要被“因指甲行列而秀美”等起肯定作用的能饰来修饰，所以这是肯定连锁法(vidhiekāvali)。

316. ඉදානි උදාහරති ‘‘පාදා’’ඉච්චාදිනා. සත්ථුනො පාදා නඛාලිරුචිරා නඛපන්තීහි මනුඤ්ඤා නඛාලී නඛපන්තියො රංසිභාසුරා රංසීහි දිබ්බමානා රංසී කන්තියො තමොපහානෙකරසා අන්ධකාරවිධමනෙ අසහායකිච්චා හුත්වා සොභන්තීති. එත්ථ පාදාදීනං පුබ්බපදානං නඛාලිරුචිරත්තාදිවිධායකෙහි උත්තරඋත්තරවිසෙසනෙහි විසෙසිතත්තා අයං විධිඑකාවලි නාම. නඛානං ආලි පාළීති ච, නඛාලීහි රුචිරාති ච, රංසීහි භාසුරාති ච, තමසො අපහාරො අපහරණමිති ච, සො එකො රසො කිච්චං එතාසං රංසීනමිති ච විග්ගහො.

316. 现在以“足”(pādā)等词来举例说明。导师的双足“因指甲行列而秀美”(nakhālirucirā)，意即因指甲的行列(nakhapantīhi)而令人愉悦(manuññā)；“指甲行列”(nakhālī)“因光芒而璀璨”(raṃsibhāsurā)，意即指甲的行列因光芒(raṃsīhi)而闪耀(dibbamānā)；“光芒”(raṃsī)“以驱散黑暗为唯一作用”(tamopahānekarasā)，意即光辉(kantiyo)在驱散黑暗(andhakāravidhamane)方面能独立完成其作用(asahāyakiccā)；（双足）因此而“庄严”(sobhanti)。此处，因为“足”等前继词，被“因指甲行列而秀美”等起肯定作用的后继能饰所修饰，所以这名为肯定连锁法。其释义为：“指甲的行列(āli)或队列(pāḷī)”、“因指甲行列而秀美”、“因光芒而璀璨”、“黑暗的去除或消除”、“那些光芒的唯一作用或功能就是这个”。

නිසෙධඑකාවලි

否定连锁法

317.

317.

අසන්තුට්ඨො යතී නෙව,සන්තොසො නා’ලයාහතො;

නා’ලයො යො සජන්තූනං,නා’නන්තබ්‍යසනාවහො.

不知足者非行者，为贪爱所击者不得为知足；不为众生带来无尽灾祸者，非是贪爱。

317. ‘‘අසන්තුට්ඨො’’ඉච්චාදි. අසන්තුට්ඨො චතුපච්චයසන්තොසවසෙන යො කොචි යති නාම නෙව සියා. ආලයෙන තණ්හාය ආහතො ච යො, සො සන්තොසො නාම න හොති. යො ජන්තූනං සත්තානං අනන්තබ්‍යසනාවහො න හොති, සො ආලයො නාම න භවතීති. අසන්තුට්ඨාදීනං යතිත්තාදිනිසෙධනවසෙන විසෙසනානං පවත්තියා නිසෙධඑකාවලි අයං.

317. “不知足”等偈颂的意思是：就对四资具的知足而言，任何不知足者都不能称为行者。被贪爱(即渴爱)所击者，不称为知足者。不为众生(即有情)带来无尽灾祸者，不称为贪爱。由于“不知足”等是通过否定“行者”等状态的方式而起作用的能饰，因此这是否定连锁法(nisedhaekāvali)。

317. ‘‘අසන්තුට්ඨො’’ඉච්චාදි. අසන්තුට්ඨො චීවරාදීසු චතූසු පච්චයෙසු දස්සිතද්වාදසවිධසන්තොසානං අඤ්ඤතරෙන අසන්තුට්ඨො [Pg.302] යති න එව භික්ඛු නාම න හොති. ආලයාහතො තණ්හාය පහතො සන්තොසො න හොති. යො ජන්තූනං අනන්තබ්‍යසනාවහො න යො සත්තානං අපරියන්තපීළාපාපකො න හොති, සො ආලයො න හොතීති. අසන්තුට්ඨාදීනං යතිභාවාදිපටිසෙධවසෙන විසෙසනානං පවත්තත්තා අයං නිසෙධඑකාවලි නාම. අසන්තුට්ඨපදං යතිසහිතසකලසත්තසමුදායස්ස සාධාරණභාවෙන ඨිතං, යති න භවතීති යතිතො අඤ්ඤෙසු සකලසත්තසඞ්ඛාතෙසු අවයවෙසු පතිට්ඨාපනතො ‘‘අසන්තුට්ඨො’’ති විසෙස්‍යො, ‘‘යති නෙ’’ති ඉදං විසෙසනං. සෙසෙසුපි විසෙසනවිසෙස්‍යත්තං වුත්තනියාමෙන යථාරහං යොජෙතබ්බං. න සන්තුස්සතීති ච, ආලයෙන හතොති ච, නත්ථි අන්තො එතෙසමිති ච, තානි ච තානි බ්‍යසනානි චෙති ච, තානි ආවහතීති ච වාක්‍යං.

317. “不知足”等偈颂的意思是：对于衣等四种资具，在所开示的十二种知足中，以任何一种方式不知足者，非是行者，不能称为比丘。被渴爱所击者，不是知足者。那不为众生带来无尽灾祸、不为有情带来无边痛苦者，他不是贪爱。由于“不知足”等是通过否定“行者状态”等的方式而起作用的能饰，因此这名为否定连锁法。‘不知足’一词，对包括行者在内的所有众生群体是共通的。通过说‘非行者’，就将其安立于除行者外的所有其他众生，因此‘不知足’是所饰(visesya)，‘非行者’是能饰(visesana)。其余的能饰与所饰关系，也应按所述规则妥当应用。其文句分析为：“彼不知足”；“被贪爱所击”；“彼等无有尽头”；“此等种种灾祸”；及“彼带来此等”。

318.

318.

යහිං භූසියභූසත්තං, අඤ්ඤමඤ්ඤං තු වත්ථුනං;

විනාව සදිසත්තං තං, අඤ්ඤමඤ්ඤවිභූසනං.

诸事物相互为能饰所饰，纵然并无相似之处，此即“相互庄严”。

318. අඤ්ඤමඤ්ඤමාහ ‘‘යහි’’මිච්චාදිනා. යහිං සදිසත්තං විනා එව වත්ථුනං පදත්ථානං අඤ්ඤමඤ්ඤං භූසියභූසත්තං, තං අඤ්ඤමඤ්ඤං නාම විභූසනමලඞ්කාරොති.

318. 他以“于何处”(yahiṃ)等偈颂说明相互庄严。于何处，诸事物（即词义）即便没有相似性，也相互具有能饰与所饰的状态，那即是名为‘相互庄严’(aññamañña)的文饰(alaṅkāra)。

318. ඉදානි අඤ්ඤමඤ්ඤාලඞ්කාරං දස්සෙති ‘‘යහි’’මිච්චාදිනා. යහිං අලඞ්කාරෙ සදිසත්තං විනා එව වත්ථුනං අඤ්ඤමඤ්ඤං තු භූසියභූසත්තං අලඞ්කාරියඅලඞ්කාරත්තං හොති, තං අඤ්ඤමඤ්ඤවිභූසනං හොතීති. භූසියඤ්ච භූසා චාති ච, තාසං භාවොති ච, අඤ්ඤඤ්ච අඤ්ඤඤ්චෙති ච විග්ගහො. ‘‘අඤ්ඤමඤ්ඤ’’න්ති එත්ථ ඡට්ඨුන්තඅසඞ්ඛ්‍යමබ්‍යයං, සසඞ්ඛ්‍යෙ චෙති ‘‘භූසියභූසත්ත’’න්ති ඉමස්ස විසෙසනං කත්වා වත්තබ්බං. අලඞ්කාරියමපෙක්ඛාය අලඞ්කාරවත්ථු ච, තමපෙක්ඛාය අලඞ්කාරියවත්ථු ච අඤ්ඤමඤ්ඤං නාම. තන්දීපකාලඞ්කාරොපි තදත්ථියෙන තන්නාමකො හොති.

318. 现在他以“于何处”等偈颂来展示相互庄严文饰。在此文饰中，诸事物即便没有相似性，也相互具有所饰与能饰(alaṅkāriya-alaṅkāra)的状态，这即是相互庄严。其文句分析为：“所饰与能饰”、“彼等的状态”、“一者与另一者”。此处的“相互”(aññamañña)是第六格结尾的不变数词，当与数词连用时，应作为“所饰与能饰的状态”的能饰。相对于所饰物，能饰物是相互的；相对于能饰物，所饰物也是相互的。所谓“明灯”文饰(dīpakālaṅkāra)也是因此义而得名。

319.

319.

බ්‍යාමංසුමණ්ඩලං [Pg.303] තෙන, මුනිනා ලොකබන්ධුනා;

මහන්තිං වින්දතී කන්තිං, සොපි තෙනෙව තාදිසිං.

一寻光轮因彼世间亲友牟尼而获得巨大光彩，彼牟尼亦因之而获得如是光彩。

319. උදාහරති ‘‘බ්‍යාමංසු’’ඉච්චාදිනා. සුබොධං.

319. 以“一寻光”(byāmaṃsu)等偈颂举例。易于理解。

319. ඉදානි උදාහරති ‘‘බ්‍යාමංසු’’ඉච්චාදිනා. බ්‍යාමංසුමණ්ඩලං බ්‍යාමපභාමණ්ඩලං ලොකබන්ධුනා තෙන මුනිනා කරණභූතෙන මහන්තිං මහතිං පූජනීයං වා කන්තිං සොභං වින්දති සෙවති, සොපි මුනි තෙන එව බ්‍යාමංසුමණ්ඩලෙන තාදිසිං කන්තිං වින්දතීති. අඤ්ඤමඤ්ඤං අසදිසානං බ්‍යාමංසුමණ්ඩලමුනිසඞ්ඛාතානං ද්වින්නං වත්ථූනං බ්‍යාමංසුමණ්ඩලං පඨමවාක්‍යෙ අලඞ්කාරියං හොති, මුනිපදත්ථො අලඞ්කාරො හොති. අපරවාක්‍යෙ ඉමෙ ද්වෙ විපල්ලාසෙන අලඞ්කාරියඅලඞ්කාරා හොන්ති. අංසූනං මණ්ඩලමිති ච, බ්‍යාමං එව අංසුමණ්ඩලමිති ච, ලොකො බන්ධු අස්සෙති ච, සා විය දිස්සතීති ච විග්ගහො.

319. 现在他以“一寻光”等偈颂举例。一寻光轮(byāmaṃsumaṇḍala)，即一寻光环(byāmapabhāmaṇḍala)，以那作为工具的世间亲友牟尼为缘，获得巨大或可敬的光彩与美丽；彼牟尼亦因那一寻光轮而获得如是光彩。对于一寻光轮与牟尼这两个相互不相似的事物，在第一句中，一寻光轮是所饰，牟尼的词义是能饰。在后一句中，此二者则反转为所饰与能饰。其文句分析为：“诸光之轮”；“一寻即光轮”；“世间是彼之亲”；及“如彼所见”。

320.

320.

කථනං සහභාවස්ස, ක්‍රියාය ච ගුණස්ස ච;

සහවුත්තීති විඤ්ඤෙය්‍යං, තදුදාහරණං යථා.

说明行动与性质之共同存在，当知是为“共述”。其示例如下。

320. සහවුත්තිං වදති ‘‘කථන’’මිච්චාදිනා. සුබොධං.

320. （作者）以“说明”等偈颂阐述“共述”。此义易解。

320. ඉදානි සහවුත්තිං දස්සෙති ‘‘කථන’’මිච්චාදිනා. ක්‍රියාය ගුණස්ස චාති ද්වින්නං සහභාවස්ස සහත්තස්ස කථනං සහවුත්තීති විඤ්ඤෙය්‍යං. තදුදාහරණං යථා තස්ස උදාහරණං එවං වක්ඛමානනයෙන දට්ඨබ්බන්ති. සහ සද්ධිං භවනමිති ච, සහභාවස්ස වුත්ති කථනමිති ච, තස්ස උදාහරණමිති ච විග්ගහො. සහභාවො චන්දරස්මිනඛංසුආදීනං පදත්ථානං. එවං සන්තෙපි තෙසං තංසහත්තං යස්සං ක්‍රියායං ගුණෙ වා භවතීති සහත්තං ක්‍රියාගුණානං හොතීති කත්වා ‘‘කථනං සහභාවස්ස ක්‍රියාය ච ගුණස්ස චා’’ති වුත්තං.

320. 现在以“说明”等偈颂来展示“共述”。当知，“共述”即是说明行动与性质二者之共同存在、共同状态。其示例如下，即其示例当依下述方式而见。其语法分析为：“与……共同存在”，以及“对共同状态的说明”，以及“它的例子”。共同存在是指月光、指甲光芒等词义。即使如此，因为它们的共同状态存在于某个行动或性质中，所以共同状态是属于行动和性质的，故说“说明行动与性质之共同存在”。

ක්‍රියාසහවුත්ති

行动共述

321.

321.

ජලන්ති [Pg.304] චන්දරංසීහි, සමං සත්ථු නඛංසවො;

විජම්භති ච චන්දෙන, සමං තම්මුඛචන්දිමා.

导师的指甲光辉与月光一同闪耀；他的月脸与月亮一同绽放光芒。

321. ‘‘ජලන්ති’’ඉච්චාදි. සමන්ති සහ, තස්ස සත්ථුනො මුඛචන්දිමා. සෙසං සුබොධං. එත්ථ ජලනවිජම්භනානං උභයසාධාරණානං ක්‍රියානං සහභාවො විහිතොති ක්‍රියාසහවුත්ති අයන්ති.

321. “闪耀”等偈颂。“Samaṃ”意为“一同”；“tassa satthuno mukhacandimā”指那位导师的月脸。其余的易于理解。于此，因安立了“闪耀”与“绽放”这两种共通行动的共同存在，故此为“行动共述”。

321. ඉදානි යථාපටිඤ්ඤාතඋදාහරණං දස්සෙති ‘‘ජලන්ති’’ඉච්චාදිනා. සත්ථු සත්ථුනො නඛංසවො නඛකිරණා චන්දරංසීහි සමං ජලන්ති, තම්මුඛචන්දිමා ච චන්දෙන සමං විජම්භතීති. එත්ථ උභයපදත්ථානං සාධාරණභූතජලනවිජම්භනක්‍රියානං සහභාවස්ස වුත්තත්තා එසා ක්‍රියාසහවුත්ති නාම. චන්දස්ස රංසියොති ච, නඛානං අංසවොති ච, තස්ස සත්ථුනො මුඛන්ති ච, තමෙව චන්දිමසදිසත්තා චන්දිමාති ච වාක්‍යං. සමංඉති සහපරියායො නිපාතො.

321. 现在以“闪耀”等偈颂来展示先前所承诺的例子。导师（satthu）的指甲光芒（nakhaṃsavo），即指甲的光辉（nakhakiraṇā），与月光（candaraṃsīhi）一同闪耀；他的月脸（tammukhacandimā）也与月亮（candena）一同绽放。于此，因说明了对两种词义都共通的“闪耀”和“绽放”行动的共同存在，所以这被称为“行动共述”。“月亮的光芒”、“指甲的光芒”、“那位导师的面容”，以及“那面容因如月亮，故为月脸”——这些是其文句。“Samaṃ”是与“saha”（一同）同义的不变词。

ගුණසහවුත්ති

性质共述

322.

322.

ජිනොදයෙන මලිනං, සහ දුජ්ජනචෙතසා;

පාපං දිසා සුවිමලා, සහ සජ්ජනචෙතසා.

随着胜者（Jina）的出现，罪恶与恶人的心一同变得污秽；十方与善人的心一同变得极其清净。

322. ‘‘ජිනොදයෙන’’ච්චාදි. ජිනොදයෙන කරණභූතෙන, හෙතුභූතෙන වා දුජ්ජනචෙතසා සහ පාපං මලිනං කිලිට්ඨං, සජ්ජනචෙතසා සහ දිසා දසවිධාපි සුවිමලා අච්චන්තනිම්මලා සුවිමලයසොමාලාවලයිතත්තා සජ්ජනචෙතො පාපාපගමෙනෙති. එත්ථ මලිනත්තස්ස ච සුවිමලත්තස්ස ඤායසම්බන්ධිනො සහභාවො වුත්තොති අයං ගුණසහවුත්ති.

322. “胜者出现”等偈颂。以胜者的出现为工具或为原因，罪恶与恶人的心一同变得污秽、染污；与善人的心一同，十方也变得极其清净、完全无瑕，这是因为善人的心远离了罪恶，也因为十方被极其清净的名声花环所围绕。于此，因说明了污秽和极其清净这两者之间合乎逻辑的共同存在，故此为“性质共述”。

322. ‘‘ජිනො’’ඉච්චාදි. ජිනොදයෙන ජිතමාරස්ස භගවතො පාතුභාවෙන, කරණභූතෙන හෙතුභූතෙන වා [Pg.305] පාපං ලොභාදිධම්මං දුජ්ජනචෙතසා දුජ්ජනානං චිත්තෙන සහ මලිනං කිලිට්ඨං හොති. ඉමිනායෙව ජිනොදයෙන දිසා දස දිසායො සජ්ජනචෙතසා සහ සුවිමලා සජ්ජනචෙතසන්තානතො පාපානං අපගමෙන කිත්තිමාලාය භුවනත්තයෙ පත්ථටත්තා අතිනිම්මලාති උභයපදත්ථානං සාධාරණභූතමලිනභාවසුවිමලභාවසඞ්ඛාතස්ස ගුණස්ස සහභාවස්ස වුත්තත්තා එසා ගුණසහවුත්ති නාම. ජිනස්ස උදයොති ච, දුජ්ජනානං චෙතොති ච, විගතං මලං එතාහිති ච, සු අතිසයෙන විමලාති ච, සන්තො ච තෙ ජනා චෙති ච, තෙසං චෙතොති ච වාක්‍යං.

322. “胜者”等偈颂。由于胜者的出现，即征服了魔罗的世尊的显现，以此为工具或原因，贪欲等恶法与恶人的心一同变得污秽、染污。正是由于这位胜者的出现，十方与善人的心一同变得极其清净；由于从善人的心相续中清除了诸恶，名声的花环遍布三界，故而极其清净。因说明了对两种词义都共通的、被称为“污秽状态”和“极其清净状态”的性质之共同存在，故此名为“性质共述”。“胜者的出现”、“恶人的心”、“其污秽已离”、“su-是‘极其’清净”、“他们是善人”，以及“他们的心”——这些是其文句。

323.

323.

විරොධීනං පදත්ථානං, යත්ථ සංසග්ගදස්සනං;

සමුක්කංසාභිධානත්ථං, මතා සා’යං විරොධිතා.

为表达卓越，而显示对立词义之结合，此即被认为是“矛盾”（修辞）。

323. විරොධං විභාවෙති ‘‘විරොධීන’’මිච්චාදි. විරොධීනං අඤ්ඤමඤ්ඤවිරුද්ධානං ක්‍රියාදීනං යත්ථ වුත්තිවිසෙසෙ සංසග්ගස්ස සන්නිධිනො දස්සනං, කිමත්ථං? සමුක්කංසස්ස අතිසයස්ස අභිධානත්ථං කථනත්ථාය, සා අයං විරොධිතා විරොධීති මතා.

323. 以“对立的”等偈颂来阐明“矛盾”。在某个特定的表达方式中，显示相互对立的行为等的结合或邻近，是为了什么呢？是为了表达、叙述其卓越与殊胜。这被认为是“矛盾性”，即“矛盾”（修辞）。

323. ඉදානි විරොධාලඞ්කාරං දස්සෙති ‘‘විරොධීන’’මිච්චාදිනා. යත්ථ උත්තිවිසෙසෙ සමුක්කංසාභිධානත්ථං වණ්ණනීයවත්ථුගතඅධිකකථනාය විරොධීනං අඤ්ඤමඤ්ඤවිරුද්ධානං පදත්ථානං ක්‍රියාගුණාදීනං සංසග්ගදස්සනං සන්නිට්ඨානදස්සනං සම්බන්ධදස්සනං හොති, සා අයං උත්ති විරොධිතාති මතාති. විරොධො එතෙසං ගුණාදීනං අත්ථීති ච, සංසග්ගස්ස සම්බන්ධස්ස දස්සනමිති ච, සමුක්කංසස්ස අධිකස්ස අභිධානන්ති ච, විරොධීනං භාවො අසඞ්ගහිතොති ච වාක්‍යං. විරොධිතාදීපකවුත්ති තදත්ථෙන තන්නාමිකා හොති.

323. 现在以“对立事物”等词句来展示矛盾修辞（virodhālaṅkāra）。在某种特殊的表达中，为了彰显卓越，为了更充分地描述所要描绘的事物，而将相互对立的词义、行为、品质等加以联系、并列、关联地呈现，这种表达方式就被认为是“矛盾”。“这些品质等存在矛盾”，“呈现了它们的结合与关联”，“表达了卓越之处”，以及“对立事物的状态是不相容的”——这是对此句的分析。阐明矛盾的用法，因其义而得其名。

324.

324.

ගුණා සභාවමධුරා, අපි ලොකෙකබන්ධුනො;

සෙවිතා පාපසෙවීනං, සම්පදූසෙන්ති මානසං.

世间唯一亲友（lokekabandhu）的功德，其自性甜美，但若为作恶者所亲近，反而会彻底污染他们的心。

324. උදාහරති [Pg.306] ‘‘ගුණා’’ඉච්චාදි. ලොකෙකබන්ධුනො ලොකනාථස්ස සභාවමධුරා සාධුජනසම්පීණනෙකචාතුරා අපි ගුණා අරහන්තතාදයො සෙවිතා පාපසෙවීහි තෙසං පාපසෙවීනං මානසං සම්පදූසෙන්ති දොසදුට්ඨාපාදනවසෙනාවිකරොන්ති ‘‘තාදිසො ගුණාතිසයො තස්සා’’ති. එත්ථ ගුණානං සභාවමධුරානං පීතිවිසෙසුප්පාදනයොග්ගානං සම්පදූසනෙන සහ විරොධොති දට්ඨබ්බං.

324. （作者）以“功德”等偈颂来举例。世间唯一亲友、世间导师（lokanātha）的功德，如阿罗汉果位等，其自性甜美，能令善人满足，具足种种善巧，但若为作恶者所亲近，就会通过引发过失与嗔怒而彻底污染那些作恶者的心，使之扭曲，（他们会想：）“他竟有如此超胜的功德！”于此，应当了知：那些自性甜美、能引发特殊喜悦的功德，与（它们所造成的）污染之间，存在着矛盾。

324. උදාහරති ‘‘ගුණා’’ඉච්චාදිනා. ලොකෙකබන්ධුනො බුද්ධස්ස ගුණා අරහත්තාදයො සභාවමධුරා අපි පකතිමධුරා අපි සෙවිතා පාපසෙවීහි සෙවිතා සමානා පාපසෙවීනං මානසං සම්පදූසෙන්ති අතිසයෙන කොපෙන්තීති. එවං හීනාධිමුත්තිකෙහි සහිතුමසක්කුණෙය්‍යො තස්ස ගුණාතිසයො වත්තති. නනු සභාවමධුරො ගුණො පීතිං විනා සම්පදූසනං න කරෙය්‍ය, සම්පදූසනම්පි තාදිසසභාවමධුරං විනා න භවෙය්‍යාති අඤ්ඤොඤ්ඤවිරුද්ධානමෙසං මධුරගුණසම්පදූසනක්‍රියානං සංසග්ගගුණාධිකදස්සනත්ථන්ති ලක්ඛණෙන යොජෙතබ්බං. අපිසද්දො විරොධත්ථෙ වත්තතෙ. සභාවෙන මධුරාති ච, එකො ච සො බන්ධු චාති ච, ලොකස්ස එකබන්ධූති ච, පාපං සෙවන්ති සීලෙනාති ච වාක්‍යං.

324. 以“guṇā”等为始（之偈）举例。世间唯一亲友佛陀之功德，如阿罗汉等，虽自性甜美、本性甜美，然为作恶者所亲近时，则会彻底污染其心，使其极度愤怒。如此，其功德之超胜，为低劣倾向者所不能忍受。难道自性甜美的功德，除了（带来）喜悦之外，还会造成污染吗？难道没有这样自性甜美的功德，污染就不会发生吗？对于这些相互矛盾的“甜美功德”与“污染行为”之结合，应依其特征加以联系，以显示功德之卓越。api词用于矛盾义。“自性甜美”、“彼是唯一亲友”、“世间唯一亲友”、“彼等以作恶为习”，是（对此偈的）句解。

325.

325.

යස්ස කස්සචි දානෙන, යස්ස කස්සචි වත්ථුනො;

විසිට්ඨස්ස ය’මාදානං, පරිවුත්තීති සා මතා.

以任何物，施予任何人，从而获得殊胜之物，此被认为是“置换”(parivutti)。

325. පරිවුත්තිං පවත්තෙති ‘‘යස්ස’’ඉච්චාදිනා. යස්ස කස්සචීති පටිග්ගාහකං දස්සෙති. විසිට්ඨස්ස යං ආදානන්ති සම්බන්ධො. සෙසං සුබොධං.

325. 以“yassa”等为始（之偈）阐述“置换”(parivutti)。“yassa kassaci”（给任何人）显示了接受者。“visiṭṭhassa yaṃ ādānaṃ”（获得殊胜之物）是其关联。其余易解。

325. ඉදානි පරිවුත්තිං දස්සෙති ‘‘යස්ස කස්සචි’’ච්චාදිනා. යස්ස කස්සචි වත්ථුනො ඛුද්දකවත්ථුනො යස්ස කස්සචි පටිග්ගාහකස්ස දානෙන හෙතුභූතෙන විසිට්ඨස්ස උත්තමවත්ථුනො [Pg.307] යං ආදානං ගහණං අත්ථි, සා පරිවුත්තීති මතාති. දානග්ගහණපරිවුත්තත්තා පරිවුත්ති නාම.

325. 现在以“yassa kassaci”等为始（之偈）展示“置换”(parivutti)。以布施任何微小之物予任何接受者为因，从而获得殊胜、至上之物，此被认为是“置换”。因其为布施与领受之置换，故名“置换”。

326.

326.

පුරා පරෙසං දත්වාන, මනුඤ්ඤං නයනාදිකං;

මුනිනා සමනුප්පත්තා, දානි සබ්බඤ්ඤුතාසිරී.

往昔施予他人悦意之眼等，牟尼如今已获得遍知之光辉。

326. උදාහරති ‘‘පුරා’’ඉච්චාදි. සුබොධං. එත්ථ නයනාදිදානෙන සබ්බඤ්ඤුතාසිරියා ආදානන්ති පරිවුත්ති අයං.

326. 以“purā”等为始（之偈）举例。此易解。于此，以布施眼等而获得遍知之光辉，此即“置换”。

326. ඉදානි උදාහරති ‘‘පුරා’’ඉච්චාදිනා. මුනිනා පුරා පුබ්බෙ පරෙසං මනුඤ්ඤං නයනාදිකං දත්වාන ඉදානි සබ්බඤ්ඤුතාසිරී සබ්බඤ්ඤුතාසඞ්ඛාතා අනඤ්ඤසාධාරණා සිරී සමනුපත්තාති. ඉහ යස්ස දින්නං තතො එව ගහණෙ පරිවුත්තිසද්දස්ස නිරුළ්හත්තා නයනාදීනං දානෙන සබ්බඤ්ඤුතාසිරියා ආදානතො, දානාභාවෙ ආදානාභාවතො ච පටිග්ගාහකජනෙ අවිජ්ජමානෙපි සබ්බඤ්ඤුතා විජ්ජමානත්තෙන පරිකප්පිතාති පරිවුත්ති හොති. තෙනෙව දණ්ඩියං–

326. 现在以“purā”等为始（之偈）举例。牟尼往昔布施他人悦意之眼等，如今获得名为遍知、无与伦比之光辉。于此，虽“置换”一词常规用法指从所施予者处获得回报，然因以布施眼等而获得遍知之光辉，无布施则无获得，且纵使接受者身上不存在遍知，然（作为结果的）遍知确实存在，由此构想，故亦成为“置换”。因此，如檀丁（Daṇḍin）所说：

‘‘සත්ථප්පහරණං දත්වා, භුජෙන තව රාජුනං;

චිරං චිතාභටො තෙසං, යසො කුමුදපණ්ඩරො’’ති.

“以汝之臂，施予诸王兵器之击，夺其长久积累、如白莲般之名声。”

ඉමස්මිං උදාහරණෙ පච්චත්ථිකානං ආයුධප්පහාරං දත්වා තව බාහුනා තෙසං රාජූනං චිරං රාසිකතො කෙරවනිම්මලො යසො ආභටොති. දදාති කම්මයුත්තතො එව ආදානං දස්සෙත්වා පරිවුත්තිඵුටා කතා. නයනානි ආදීනි යස්ස උත්තමඞ්ගාදිනොති ච, සබ්බං ජානාතීති ච, තස්ස භාවොති ච වාක්‍යං.

在此范例中，（其义为：）“以汝之臂，施予敌人兵器之击，夺取彼诸王长久积累、如白莲般洁净之名声。”通过展示从“给予”（此指打击）之对象处直接获得（名声），“置换”之义被清晰地揭示了。“眼等为其头等肢体等”、“了知一切者”、“彼之状态”，是（对此前偈颂的）句解。

327.

327.

කිඤ්චි දිස්වාන විඤ්ඤාතා,පටිපජ්ජති තංසමං;

සංසයාපගතං වත්ථුං,යත්ථ සො’යං භමො මතො.

识者见一物，无疑地认知为与彼相似之（另一）物，于此，此被认为是“迷妄”(bhamo)。

327. භමං [Pg.308] සම්භාවෙති ‘‘කිඤ්චී’’තිආදිනා. විඤ්ඤාතා පුරිසො කිඤ්චි දිස්වා උජ්ජලනාදිකං දිස්වාන තංසමං තස්ස පුරෙ දිස්සමානස්ස පදත්ථස්ස සදිසමඤ්ඤං වත්ථුං සංසයාපගතං අසන්නිධිං කත්වා පටිපජ්ජති ජානාති යත්ථ විසෙසෙ, සායං භමො මතො.

327. 以“kiñci”等为始（之偈）阐释“迷妄”。有识别力之人，见到某物（如闪光等），而将与眼前所见之物相似的另一物，无疑地认知为不在场的（那件东西），在这样的特定情况下，此被认为是“迷妄”。

327. ඉදානි භමාලඞ්කාරං දස්සෙති ‘‘කිඤ්චි’’ඉච්චාදිනා. යත්ථ උත්තිවිසෙසෙ විඤ්ඤාතා අවබොධකාරකො කිඤ්චි දිසාවිලොචනාදිකං දිස්වාන තංසමං වත්ථුං තෙන දිස්සමානවත්ථුනා තුල්‍යමඤ්ඤං වත්ථුං සංසයාපගතං නිස්සංසයං කත්වා පටිපජ්ජති ජානාති, සො අයං අලඞ්කාරො භමොති මතොති. තෙන තස්ස වා සමන්ති ච, සංසයො අපගතො එතස්මාති ච, භමනං අනවට්ඨානං වත්ථූනන්ති ච විග්ගහො. සංසයාපගතන්ති ක්‍රියාවිසෙසනං.

327. 现在以“kiñci”等为始（之偈）展示“迷妄修辞格”(bhamālaṅkāra)。在这种特殊的言说中，有识别力者见到某物，如环顾四周等，而将与所见之物相似的另一事物，毫无疑问地认知（为前者），此修辞格被认为是“迷妄”。其词源分析是：“与彼相似”(tassa vā samaṃ)；“疑惑已从其中离去”(saṃsayo apagato etasmā)；以及“诸事之摇摆不定”(bhamanaṃ anavaṭṭhānaṃ vatthūnaṃ)（即是迷妄）。“saṃsayāpagataṃ”（无疑地）是动状语。

328.

328.

සමං දිසාසු’ජ්ජලාසු, ජිනපාදනඛංසුනා;

පස්සන්තා අභිනන්දන්ති, චන්දාතපමනා ජනා.

胜者足甲之光，于诸方一同闪耀；见者心作月光想，众人欢欣喜悦。

328. උදාහරති ‘‘සම’’මිච්චාදි. ජිනස්ස පාදෙසු නඛංසුනා දිසාසු සබ්බාසු සමං එකතො උජ්ජලාසු සජොතීසු තා උජ්ජලා දිසා පස්සන්තා ජනා, චන්දාතපොති මනො යෙසං තෙ තථාවිධා. අභිනන්දන්ති සන්තුස්සන්තීති.

328. 以“samaṃ”等为始（之偈）举例。因胜者足甲之光，于所有方向一同、同时明亮发光。见到那些明亮方向的人们，其心作“此是月光”想，故如此。他们欢欣、满足。

328. ඉදානි උදාහරති ‘‘සම’’මිච්චාදිනා. ජිනපාදනඛංසුනා කරණභූතෙන දිසාසු දසසු සමං එකක්ඛණෙ උජ්ජලාසු තා උජ්ජලා දිසා පස්සන්තා ජනා චන්දාතපමනා චන්දාතපොති පවත්තචිත්තා අභිනන්දන්තීති. විජ්ජමානනඛමරීචියං බුද්ධිමකත්වා චන්දාතපෙ බුද්ධියා පවත්තාපනතො භමො නාම. සමන්ති අසඞ්ඛ්‍යං. චන්දාතපොඉති මනො යෙසන්ති වාක්‍යං.

328. 现在以“samaṃ”等为始（之偈）举例。以胜者足甲之光为工具，于十方同时、平等地照耀，见到那些被照亮的方向的人们，心中生起“此是月光”之念而欢欣喜悦。不于实际存在的指甲光芒上作意，反而令心转向月光之念，因此名为“迷妄”。“samaṃ”（一同）在此意为无数。“candātapo iti mano yesaṃ”（其心作‘此是月光’想）是（对此词的）句解。

329.

329.

පවුච්චතෙ [Pg.309] යං නාමාදි,කවීනං භාවබොධනං;

යෙන කෙනචි වණ්ණෙන,භාවොනාමා’ය’මීරිතො.

所谓的名等，能令诗人了知其意趣，无论以何种形式言说，此即被称为“意趣”(bhāva)。

329. භාවං භාවෙති ‘‘පවුච්චතෙ’’ච්චාදිනා. කවීනං භාවො අධිප්පායො, තං බොධෙතීති භාවබොධනං යං නාමාදි. ආදිසද්දෙන විසෙසනවාක්‍යානං ගහණං. යෙන කෙනචි නිසෙධනරූපෙන ආකාරෙන පවුච්චතෙ, අයං භාවො නාම ඊරිතොති.

329. 以“pavuccate”等为始（之偈）阐明“意趣”。诗人之“意趣”(bhāva)即是其“意图”(adhippāyo)，能令此意图被了知者，即是“意趣之了知”(bhāvabodhanaṃ)，也就是所谓的“名等”。“等”字包含修饰分句。以任何否定的形式言说，此即被称为“意趣”。

329. ඉදානි භාවාලඞ්කාරං දස්සෙති ‘‘පවුච්චතෙ’’ ඉච්චාදිනා. කවීනං වත්තූනං භාවබොධනං අධිප්පායපකාසකං යං නාමාදි නාමපදවිසෙසනපදාදි යෙන කෙනචි වණ්ණෙන ආකාරෙන සාගරාදිඅත්ථන්තරං පටිසෙධෙත්වා වා නො වා පවුච්චතෙ, අයං භාවො නාමාති ඊරිතොති. නාමං ආදි යස්ස විසෙසනවාක්‍යද්වයස්සෙති ච, භාවං බොධෙතීති ච වාක්‍යං. කවීනං අධිප්පායසඞ්ඛාතභාවපකාසකො උත්තිවිසෙසො තදත්ථෙන භාවො නාම, තස්ස නිස්සයභූතං නාමාදිපදසන්තානං ඉහ නිස්සිතොපචාරෙන භාවො නාමාති ඊරිතං.

329. 现在以“所说”（pavuccate）等词来展示意趣庄严（bhāvālaṅkāra）。能令诗人、言说者了知其意趣、彰显其意图的，即是所谓的“名等”（nāmādi），也就是名词、修饰词等。无论以何种形式，无论是否通过否定大海等其他意义的方式来言说，此即被称为“意趣”。其句法分析为：“名是其两种修饰分句之首”以及“令意趣被了知”。能彰显诗人被称为“意图”之“意趣”的特殊言说，就其意义而言，名为“意趣”；而作为其所依的名词等词语系列，在此通过依附转喻（nissitopacāra）而被称为“意趣”。

330.

330.

නනු තෙයෙ’ව සන්තා නො,සාගරා න කුලාචලා;

මනම්පි මරියාදං යෙ,සංවට්ටෙපි ජහන්ති නො.

大海并非真大海，群山也非真群山；实乃彼等贤善者，纵在坏劫中，亦丝毫不舍其界限。

330. උදාහරති ‘‘නනු’’ච්චාදි. මනම්පීති ඊසකම්පි. මරියාදන්ති අත්තනො ආචාරසීමං, සංවට්ටෙපි පලයකාලෙපි. සෙසං සුබොධං. එත්ථ න ඉමෙ පකතිසමුද්දාදයො සමුද්දාදයො හොන්ති, යෙ පලයකාලෙ අත්තනො වෙලානුල්ලඞ්ඝනසඞ්ඛාතං අචලත්තසඞ්ඛාතඤ්ච මරියාදං පරිච්චජන්ති. කිඤ්චරහි [Pg.310] සන්තා එවෙතෙ සමුද්දාදයො, යෙ යදි පලයකාලෙපි සමාපතෙය්‍යුං, තදාපි අත්තනො මරියාදං න මුඤ්චන්ති. කොචි විපත්තිං පත්තො නිරතිසයං ධීරත්තමත්තනොවබොධෙතීති අඤ්ඤනිසෙධෙන කථිතං නාමං කවිසභාවං යථාවුත්තං බොධෙතීති භාවොයමිති.

330. 他以“难道”等词举例。“哪怕”（manampi）意为“即使少许”（īsakampi）。“界限”（mariyādaṃ）意为“自身的行为界限”，“即使在坏劫中”（saṃvaṭṭepi）即“即使在毁灭之时”（palayakālepi）。其余的容易理解。此处，这些自然的大海等并非真正的大海等，因为它们在毁灭之时会舍弃其不超越潮界与不动摇的界限。然而，贤善者才是真正的大海等，他们即使遭遇毁灭之时，也不放弃自身的界限。有人遭遇不幸时，以此彰显自身无与伦比的坚毅，这便是通过否定他者而说出的名称，如前所述，它令诗人的意趣被了知，因此这是“意趣”。

330. ඉදානි උදාහරති ‘‘නනු’’ච්චාදිනා. සාගරා සංවට්ටකාලෙ තීරමරියාදං අතික්කමෙන්තා පකතිසමුද්දා සාගරා න භවන්ති. කුලාචලා තාදිසකාලෙ අචලසඞ්ඛාතමරියාදමතික්කමෙන්තා සත්ත කුලපබ්බතා කුලාචලා නාම න භවන්ති. කිඤ්චරහි සාගරාදයො. යෙ සාධවො සංවට්ටෙපි සබ්බවත්ථුවිනාසකකප්පවිනාසකාලෙපි මරියාදං අත්තනො ආචාරමරියාදං මනම්පි ඊසකම්පි නො ජහන්ති. සන්තා එව තෙ සාගරාදයො නාම හොන්ති නනූති. කොචි බ්‍යසනං පත්තො අත්තනො අනඤ්ඤසාධාරණං ධීරත්තං පකාසෙතීති ඉහ සාගරාදිඅත්ථන්තරපටිසෙධරූපෙන දස්සිතසාගරාදිනා වත්තුනො අකම්පනාධිප්පායං අවබොධෙතීති අයං භාවාලඞ්කාරො නාම. මනන්ති අප්පකාලවාචකමසඞ්ඛ්‍යං. අපීති සම්භාවනෙ.

330. 如今以“难道”等词举例说明：寻常之大海，在坏劫时逾越海岸之界限，故不名为大海。七大山脉，在那样的时刻，逾越不动摇之界限，故不名为七大山脉。那么，何者才是大海等呢？那些贤善者，即使在坏劫，即一切事物毁灭之劫灭时期，亦不舍弃自身之行为界限，哪怕丝毫。难道不是贤善者才是真正的大海等吗？有人遭遇不幸时，展现自身无与伦比之坚毅，故此处以否定大海等其他义理之相状，所显示之大海等，令言说者了知其不动摇之意图，此即名为意趣庄严（bhāvālaṅkāra）。“manaṃ”一词表示时间短暂与数量微少。“api”一词用于表示可能性。

331.

331.

අඞ්ගඞ්ගීභාවා සදිස-බලභාවා ච බන්ධනෙ;

සංසග්ගො’ලඞ්කතීනං යො, තං මිස්සන්ති පවුච්චති.

在结合中，诸庄严的结合，若基于主从关系或力量均等的关系，则被称为“混合”。

331. මිස්සං දස්සෙති ‘‘අඞ්ග’’ඉච්චාදිනා. අඞ්ගමුපකාරකං, අඞ්ගී උපකාරියං, තෙසං භාවො අඞ්ගඞ්ගිභාවො සාධියසාධනත්තං, තතො ච. සදිසං සමං බලං යෙසං තෙ, තෙසං භාවො අඞ්ගඞ්ගිභාවමන්තරෙන අප්පධානභාවෙනාවට්ඨානං තතො ච හෙතුතො. බන්ධනෙ විසයෙ, යො අලඞ්කතීනං සංසග්ගො එකත්ථ සන්නිධානං, තං මිස්සන්ති පවුච්චති.

331. 以“支分”等词说明“混合”。“支分”（aṅgaṃ）是助益者（upakārakaṃ），“所支分”（aṅgī）是被助益者（upakāriyaṃ）。彼等的关系，即主从关系（aṅgaṅgibhāvo），亦即所成与能成之关系（sādhiyasādhanattaṃ），由此（构成混合）。以及，彼等力量相等者（sadisaṃ samaṃ balaṃ yesaṃ te）的状态，是指不存在主从关系，以非主导的地位并存，亦由此因。在结合（bandhane）的范畴内，诸庄严的结合（saṃsaggo），即共处一处（ekattha sannidhānaṃ），被称为“混合”。

331. ඉදානි [Pg.311] මිස්සාලඞ්කාරං දස්සෙති ‘‘අඞ්ගඞ්ගී’’ච්චාදිනා. අඞ්ගඞ්ගීභාවා උපකාරකඋපකාරියසඞ්ඛාතපටිපාදකපටිපාදනීයසභාවෙන හෙතුභූතෙන සදිසබලභාවා ච සාධියසාධනභාවං විනා සමානබලවන්තභාවෙන ච බන්ධනෙ පජ්ජාදිබන්ධනවිසයෙ අලඞ්කතීනං අලඞ්කාරානං යො සංසග්ගො සන්නිධානං, තං මිස්සන්ති පවුච්චතීති. අඞ්ගං සාධනං අස්ස සාධියස්ස අත්ථීති ච, අඞ්ගඤ්ච අඞ්ගී චෙති ච, තෙසං භාවො සාධියසාධනසඞ්ඛාතො සම්බන්ධොති ච, සදිසං බලං යෙසමලඞ්කාරානමිති ච, තෙසං භාවො අඤ්ඤමඤ්ඤනිරපෙක්ඛතාති ච, මිස්සනං මිස්සීභවනමිති ච වාක්‍යං.

331. 现在以“主从”等词说明“混合”庄严。主从关系，以助益者与被助益者之自性为因；以及力量相等之关系，即不依赖所成与能成之关系，而是力量均等之相状；在结合（bandhane），即在诗偈等结合的范畴中，诸庄严（alaṅkārānaṃ）的结合（saṃsaggo），即共处一处（sannidhānaṃ），被称为“混合”。其句法分析为：“支分”是“所成”之“能成”；“支分”与“所支分”，彼等的关系，即所成与能成之关系，名为“关联”；诸庄严具有相似之力量，彼等的状态是互不依赖；“混合”即“成为混合体”。

අඞ්ගඞ්ගිභාවමිස්ස

主从混合

332.

332.

පසත්ථා මුනිනො පාද-නඛරංසිමහානදී;

අහො ගාළ්හං නිමුග්ගෙපි, සුඛයත්‍යෙ’ව තෙ ජනෙ.

备受赞扬的圣者足甲光芒大河；啊！即使人们深陷其中，也只会令他们安乐。

332. උදාහරති ‘‘පසත්ථා මුනි’’ච්චාදි. මුනිනො පාදෙසු නඛා තෙසං රංසි එව මහානදීසදිසත්තා මහානදී, සා පසත්ථා අච්ඡරියප්පත්තිසබ්භාවතො ගාළ්හමච්චන්තං නිමුග්ගෙපි තෙ ජනෙ සුඛයත්‍යෙව, අහො අච්ඡරියං යතො සෙසනදීවිධුරං. ‘‘අයං අත්තනි ගාළ්හං නිමුග්ගෙපි සුඛයතී’’ති එත්ථ ‘‘නිමුග්ගෙපී’’ති සමාධිනො සාධියත්තෙනඞ්ගිතායාවට්ඨිතස්ස ‘‘පාදනඛරංසිමහානදී’’ති රූපකං සාධනත්තෙනඞ්ගතායාවට්ඨිතන්ති මිස්සමිදමලඞ්කරණං.

332. 他举出“受赞扬的圣者”(pasatthā muni)等偈颂为例。圣者足甲，其光芒因如大河一般，故为大河；它因其成就奇妙的特质而备受赞扬。即使人们极深地沉浸其中，它也只会令他们安乐。啊，奇哉！因为它与其他河流相异。在此，“即使沉浸”(nimuggepi)所代表的定庄严(samādhi)，因其为所欲成就者而确立为主要部分(aṅgī)；而“足甲光芒大河”(pādanakharaṃsimahānadī)所代表的隐喻(rūpaka)，因其为成就之工具而确立为从属部分(aṅga)。因此，这是混合的庄严。

332. ඉදානි උදාහරති ‘‘පසත්ථා’’ ඉච්චාදිනා. මුනිනො පසත්ථා අච්ඡරියත්තා පසංසනීයා පාදනඛරංසිමහානදී චරණනඛකිරණසඞ්ඛාතමහාගඞ්ගා ගාළ්හං අතිසයෙන නිමුග්ගෙපි තෙ ජනෙ සාධුසප්පුරිසෙ සුඛයති එව සුඛිතෙ කතො එව. අහො අච්ඡරියං සෙසනදීනමෙසා පවත්ති විරුද්ධාති. එත්ථ සාධනීයභාවෙන අඞ්ගිනො ‘‘නිමුග්ගෙ’’ති සමාධිඅලඞ්කාරස්ස [Pg.312] ‘‘පාදනඛරංසිමහානදී’’ති රූපකාලඞ්කාරො සාධනභාවෙන අඞ්ගන්ති කත්වා අඞ්ගාඅඞ්ගීභාවෙන ඉමෙසං අලඞ්කාරානං මිස්සිතා. පාදෙසු නඛාති ච, තෙසං රංසීති ච, මහතී ච සා නදී චෙති ච, මහානදී විය මහානදී පාදනඛරංසියො එව මහානදීති ච වාක්‍යං. ගාළ්හන්ති ක්‍රියාවිසෙසනං. ගාළ්හං නිමුජ්ජනං යෙ අකංසු, තෙපීති යොජනා. සුඛසමඞ්ගිනො ජනා සුඛිතෙ සුඛෙ කරොතීති වාක්‍යං.

332. 如今，以“受赞扬”(pasatthā)等偈颂为例。圣者因其奇妙而备受赞叹的足甲光芒大河——即名为足甲光辉的大恒河，即使那些善士们极深地沉浸其中，也只会令他们安乐，确实令他们喜悦。啊，奇哉！这与其他河流的特性相反。在此，“沉浸”(nimugge)所代表的定庄严(samādhialaṅkāra)，因其为所欲成就者而为“主”(aṅgī)；而“足甲光芒大河”(pādanakharaṃsimahānadī)所代表的隐喻庄严(rūpakālaṅkāra)，因其为成就之工具而为“从”(aṅga)。由于此主从关系，这些庄严便混合在一起。“足上之甲”、“彼等之光芒”、“彼为大河”、“如大河”、“足甲光芒即是大河”，这是句子的解析。“深深地”(gāḷhaṃ)是动状词。“那些深深沉浸者，他们也……”，这是句子的连接方式。此句意为：它使具足安乐的人们获得安乐。

සදිසබලභාවමිස්ස

等力混合

333.

333.

වෙසො සභාවමධුරො, රූපං නෙත්තරසායනං;

මධූවමුනිනො වාචා, න සම්පීණෙති කං ජනං.

威仪自然甘美，色身是悦目甘露；圣者之语甜如蜜，谁人不为之欣悦？

333. ‘‘වෙසො’’ඉච්චාදි සුබොධං. ඉදං පන සමාධිරූපකොපමාමිස්සසදිසබලන්ති.

333. “威仪”(veso)等偈颂易于理解。此乃定庄严、隐喻、譬喻的混合，它们具有同等的力量。

333. ‘‘වෙසො’’ඉච්චාදි. මුනිනො සභාවමධුරො පකතිමධුරො වෙසො ජිනාවෙණිකො බුද්ධවෙසො ච නෙත්තරසායනං රූපං ලක්ඛණානුබ්‍යඤ්ජනසම්පන්නං රූපඤ්ච මධූව මධුරත්තෙන මධුසමානා වාචා භාරතී ච කං ජනං න සම්පීණෙතීති. ‘‘සභාවමධුරො’’ති සමාධිඅලඞ්කාරො ච, ‘‘නෙත්තරසායන’’න්ති රූපකාලඞ්කාරො ච, ‘‘මධූවා’’ති උපමාලඞ්කාරො චාති ඉමෙ තයො පීණනෙ අඤ්ඤමඤ්ඤාපෙක්ඛරහිතත්තා තුල්‍යබලාති ඉමෙසං මිස්සත්තං හොති. සභාවෙන මධුරොති ච, රසීයති අස්සාදීයතීති ච, රසො රසභූතො ආයනං ගති පවත්ති අස්සාති රසායනං, රසවත්ථු. රසායනමිව රූපං රසායනං, නෙත්තානං රසායනන්ති ච වාක්‍යං.

333. “威仪”(veso)等偈颂。圣者自然甘美、本性甜美的威仪，是胜者特有、佛陀的威仪；其色身是悦目甘露，是具足诸相与随形好的色身；其言语、话语因甜美而如蜂蜜，能令何人不欣悦呢？“自然甘美”(sabhāvamadhuro)是定庄严，“悦目甘露”(nettarasāyanaṃ)是隐喻庄严，“如蜜”(madhūva)是譬喻庄严。这三者在引人欣悦上，因不互相依赖而力量相等，因此它们是混合的。“本性甜美”；“被品尝、被享用，故为味(rasa)”；“味是其根源、趣向、转起，故为甘露(rasāyana)”，是味之物。“色身如甘露”，“是双目之甘露”，这是句子的解析。

334.

334.

ආසී නාම සියා’ත්ථස්ස,ඉට්ඨස්සා’සීසනං යථා;

තිලොකෙකගතී නාථො,පාතු ලොක’මපායතො.

名为“愿”(Āsī)者，即是对所欲之事的祈愿。例如：愿三界唯一归宿的怙主，保护世间远离恶趣。

334. ආසිං [Pg.313] දස්සෙති ‘‘ආසි’’ච්චාදිනා. ඉට්ඨස්ස අභිමතස්ස වත්ථුනො ආසීසනං පත්ථනමිත්‍යනුවදිත්වා ආසී නාම සියාති විධීයතෙ. ‘‘යථෙ’’ත්‍යුදාහරති. තිලොකස්ස ලොකත්තයවත්තිනො ජනස්ස එකගති අසහායගති පටිසරණභූතො නාථො ලොකං සත්තලොකං අපායතො පාතු පාලෙතූති. එත්ථාතිලසිතං පාලනමාසීසිතන්ති.

334. 他以“愿”(āsī)等偈颂来开示“愿”庄严。对所喜爱、所意欲事物的祈愿与期盼，即规定为名为“愿”者。他以“如”(yathā)来举例。三界众生的唯一归宿、无与伦比的归宿、作为庇护所的怙主，愿他保护、守护世间，即有情世间，远离恶趣。在此，所祈愿的，是那极度渴望的守护。

334. ඉදානි ආසීඅලඞ්කාරං දස්සෙති ‘‘ආසී’’ ඉච්චාදිනා. ඉට්ඨස්ස අත්ථස්ස ඉච්ඡිතවත්ථුනො ආසීසනා පත්ථනා ආසී නාම සියා. යථා තත්ථොදාහරණමෙවං. තිලොකෙකගති තිභවස්ස අසහායසරණභූතො නාථො ලොකසාමි ලොකං සත්තලොකං අපායතො පාතු රක්ඛතූති. ආසී නාම පත්ථනා, තද්දීපිකාපි උත්ති තන්නාමිකාව හොති. ‘‘තිලොකෙකගතී’’ති ඉමස්මිං උදාහරණෙ පාලනං ආසීසිතං. තිණ්ණං ලොකානං සමාහාරොති ච, එකොයෙව ගති පටිසරණන්ති ච, තිලොකස්ස එකගතීති ච වාක්‍යං.

334. 如今，他以“愿”(āsī)等偈颂来开示“愿”庄严。对所欲之事、所愿之物的祈愿、期盼，可名为“愿”。例如，此处的例子如下：三界的唯一归宿、三有中无与伦比的庇护所、世间之主，愿他保护、守护此世间，即有情世间，远离恶趣。“愿”是祈愿，而阐明它的言语也同样得此名称。在“三界的唯一归宿”这个例子中，“守护”即是所祈愿者。“三个世界的集合”(三界)、“唯一的归宿与庇护所”(一归宿)，合为“三界的唯一归宿”，这是句子的解析。

335.

335.

රසප්පතීතිජනකං, ජායතෙ යං විභූසනං;

රසවන්තන්ති තං ඤෙය්‍යං, රසවන්තවිධානතො.

凡能引生情味体验的文采庄严，当知其为“具味”(rasavanta)，此由具味之法成就故。

335. රසවන්තමුදාහරති ‘‘රස’’ඉච්චාදිනා. යං විභූසනමලඞ්කරණං රසාභාසාදිනො පතීතිජනකං අවගමසම්පාදකං ජායතෙ, තං විභූසනං රසවන්තවිධානතො සම්පාදනතො ‘‘රසවන්ත’’න්ති විඤ්ඤෙය්‍යං යථා අත්ථප්පතීති ජනකො සද්දො ‘‘අත්ථවා’’ති.

335. 以“情味”(rasa)等词阐述“有情味的”。凡是能产生情味、情味之似相(rasābhāsa)等，并能达成理解的装饰，由于其以具有情味的方式构成，因此应知此装饰为“有情味的”(rasavanta)，正如能产生意义之理解的词语被称为“有义的”。

335. උද්දෙසෙ රසීති උද්දිට්ඨරසාලඞ්කාරං දස්සෙති ‘‘රස’’ඉච්චාදිනා. යං විභූසනං වුත්තාලඞ්කාරානමන්තරෙ යො කොචි අලඞ්කාරො රසප්පතීතිජනකං සිඞ්ගාරාදිනවවිධරසෙසු එකස්ස රසස්ස වා තස්සෙව රසාභාසස්ස වා [Pg.314] අවබොධනං සම්පාදෙන්තො ජායතෙ, තං විභූසනං රසවන්තවිධානතො අත්තනො රසසහිතභාවස්ස පකාසනතො රසවන්තන්ති රසීති ඤෙය්‍යන්ති. යථා අත්ථප්පතීතිජනකො සද්දො ‘‘අත්ථවා’’ති වුච්චති, එවං රසප්පතීතිජනකො අලඞ්කාරො රසවන්තො ‘‘රසී’’ති ච වුච්චති. රසස්ස පතීති ච, තං ජනෙතීති ච, රසො අස්ස අත්ථීති ච, රසවතො භාවොති ච, තස්ස විධානං සම්පාදනන්ති ච වාක්‍යං.

335. 在纲要中说“具味者”(rasī)，他以“情味”等词来展示已解说的情味修辞。在所述的各种修辞中，任何能产生情味之理解的修辞，即在爱欲(siṅgāra)等九种情味中，能达成对其中一种情味或其似相的理解，这样的修辞，由于其以具有情味的方式构成，并显示其自身具有情味的状态，因此应知为“有情味的”(rasavanta)或“具味者”。正如能产生意义之理解的词语被称为“有义的”，同样，能产生情味之理解的修辞也被称为“有情味的”或“具味者”。此句可分析为：“情味的理解”，“它产生此”，“它有情味”，“有情味者的状态”，以及“它的构成与成就”。

336.

336.

රාගානතබ්භුතසරොජමුඛං ධරාය,පාදා තිලොකගුරුනො’ධිකබද්ධරාගා;

ආදාය නිච්චසරසෙන කරෙන ගාළ්හං,සඤ්චුම්බයන්ති සතතාහිතසම්භමෙන.

大地之面，是因爱而低垂的奇妙莲花；三界导师之足，亦因爱而深系；（大地）以常湿润之手紧紧握持，以持续的恭敬亲吻。

336. උදාහරති ‘‘රාග’’ඉච්චාදි. ධරාය පථවීඅඞ්ගනාය රාගෙන ආනතං, මුඛං. රාගං රත්තවණ්ණං ආනතං නින්නමිතං, සරොජං. පඨමෙ අබ්භුතසරොජසදිසතාය මුඛං, තෙන සමානාධිකරණන්ති රාගානතෙන සමාසො. දුතියෙ තු රාගානතඤ්ච තං අබ්භුතසරොජං පථවිං භින්දිත්වා සිරීපාදසම්පටිග්ගහණත්ථං උට්ඨහමච්ඡරියපදුමඤ්ච, තමෙව තස්සා මුඛසදිසත්තා මුඛන්ති රාගානතබ්භුතසරොජමුඛං. තිලොකගුරුනො සම්මාසම්බුද්ධස්ස පාදා. කීදිසා? අධිකබන්ධො රාගො අනුරාගො, රත්තවණ්ණො වා යෙසං තෙ, තථාවිධා. නිච්චමනවරතං සරසෙන රසවතා කරෙන හත්ථෙන, රංසිනා වා ගාළ්හං ආදාය ගහෙත්වා සතතං නිච්චං ආහිතො සම්භමො ආදරො, තදභිමුඛතා වා, තෙන සඤ්චුම්බයන්ති, නික්ඛිපන්ති වා. එත්ථ සිලෙසරූපකෙහි සම්භොගසිඞ්ගාරරසාභාසො ජන්‍යතෙ. සිඞ්ගාරො දුවිධො විප්පලම්භො, සම්භොගො චෙති. තෙසු විප්පලම්භොව සමග්ගවණ්ණනාධාරත්තා මනොහරො, නෙදිසො සම්භොගො. සම්භොගාභාසෙ තු වත්තබ්බමෙව නත්ථි. තථාපි’හා’ධිගතං සම්භොගාභාසොදාහරණං බාලප්පබොධනත්ථං කිඤ්චි විචාරෙස්සාම. තත්‍ර පාදානං කාමුකත්තං [Pg.315] ධරාය කාමිනිත්තඤ්ච වාක්‍යසාමත්ථියා විඤ්ඤායතෙ. සද්දෙන වුච්චමානං පුන වුත්තං සියා. අත්‍ර පාදානං තං විඤ්ඤෙය්‍යං, රත්‍යුක්කංසාභාසො යදි කවිනා පටිපාදෙතබ්බො න භවෙය්‍ය, තදා ගාථායමනනුපපන්නං සියාති එවංවිධවචනතොව පාදා රත්‍යාභාසවන්තොති ගම්‍යතෙ. රතියා ආලම්බණවිභාවාභාසො ධරාකාමිනි, රම්මදෙසාදිවිසෙසාභාවෙ අච්ඡරියපදුමුග්ගමනාභාවතො අබ්භුතසරොජසද්දසවනෙන ගම්මමානා රම්මදෙසාදයො උද්දීපනවිභාවාභාසා, බ්‍යභිචාරීභාවාභාසබොධකානි කවිවචනානි අනුභාවාභාසො. තථා හි ‘‘නිච්චසරසෙන කරෙන ගාළ්හං ආදායා’’ති කරස්ස සරසතාගාළ්හග්ගහණකථනෙන හරිසාදයො ගම්‍යන්තෙ. ‘‘සතතාහිතසම්භමෙනා’’ති ඉමිනා උස්සුක්කත්තාදයො පහීයන්තීති එවං බන්ධවුත්තීති විභාවාදීහි බන්ධත්ථාභාසානං මනසි යො උප්පජ්ජති ආනන්දාභාසො, සො රසාභාසො සම්භොගරසාභාසො වුත්තොති.

336. 举“rāga”等为例。大地(Dharā)女之面，因爱(rāga)而低垂。爱亦指红色，莲花(saroja)因红色而低垂。第一种解释，面容与奇妙莲花相似，因此与“因爱而低垂”(rāgānatena)是同格复合词。第二种解释，那因爱而低垂的奇妙莲花，即为迎接圣足而破地生长的奇异莲花，正因其与她的面容相似，故称之为面，因此是“因爱而低垂的奇妙莲花面”(rāgānatabbhutasarojamukhaṃ)。三界导师(Tilokaguru)、正自觉者(sammāsambuddha)的双足。是怎样的呢？是那些以极度的爱(rāga)、爱恋(anurāga)或红色为束缚的双足。（大地）以常时湿润、充满情味的手(kara)，或以光芒(raṃsi)，紧紧握持，以持续的恭敬(sambhamo)与尊重(ādaro)，或以朝向之态，亲吻或安放。此处通过双关(silesa)和譬喻(rūpaka)产生了交合爱欲(sambhogasiṅgāra)之情味似相(rasābhāsa)。爱欲情味(siṅgāra)有两种：离别(vippalambha)与交合(sambhoga)。其中，离别者因能支撑完整的释义(vaṇṇanā)而悦意，交合者则不然。关于交合之似相，实无可说。然为启迪蒙昧者，兹将此处所得交合之似相的例子稍作探讨。在此，双足的爱者之性，与大地的爱人之性，可由文句之力了知。若以言词明说，则成复述。此处对双足应如是了知：若诗人无意表达爱乐(rati)高涨之似相，则此偈颂便不成立。正是由于这样的言词，才可推知双足具有爱乐之似相。爱乐的所依之因的似相(ālambaṇavibhāvābhāso)是作为爱人的大地；在没有美景等特殊之处的情况下，仅从听到“奇妙莲花”一词便可推知的美景等，是激发之因的似相(uddīpanavibhāvābhāsā)；诗人的言语指示了暂时情感的似相(byabhicārībhāvābhāsabodhakāni)，是（情感）表现的似相(anubhāvābhāso)。例如，由“以常湿润之手紧紧握持”之语，从手的湿润与紧握之描述中，可知有欢喜(harisa)等（情感）。由“以持续的恭敬”，可知渴求(ussukka)等已舍离。构句之法即是如此。由决定因(vibhāva)等构成要素的似相，于心中所生起的喜悦之似相，即是情味之似相，被称为交合情味之似相。

336. ඉදානි උදාහරණං දස්සෙන්තො උත්තරිපි දස්සෙතබ්බසිඞ්ගාරහස්සකරුණාදිරසුද්දෙසස්ස අනුරූපතො සිඞ්ගාරරසයුත්තමෙව දස්සෙති ‘‘රාගා’’ඉච්චාදිනා. ධරාය මහීඅඞ්ගනාය රාගානතබ්භුතසරොජමුඛං රාගෙන අනුරාගෙන අභිමුඛං කත්වා නමිතං අච්ඡරියගුණොපෙතපදුමසදිසානනං නො චෙ, රත්තවණ්ණං ආනතං අබ්භුතසරොජසඞ්ඛතමුඛං තිලොකගුරුනො භුවනත්තයානුසාසකස්ස සම්මාසම්බුද්ධස්ස පාදා අධිකබද්ධරාගා අධිකබද්ධානුරාගවන්තා නො චෙ, පුබ්බකම්මෙන කතඅධිකරත්තවණ්ණා නිච්චසරසෙන කරෙන සතතානුරාගයුත්තෙන හත්ථෙන නො චෙ, අවිකලත්තා සතතසම්පත්තිසහිතෙන කිරණෙන ගාළ්හං ආදාය ගාළ්හං ගහෙත්වා නො චෙ, ඵුසිත්වා සතතාහිතසම්භමෙන නිච්චං කතාදරෙන නො චෙ, නිරන්තරාහිතඅභිමුඛභාවෙන සඤ්චුම්බයන්ති [Pg.316] චුම්බන්ති නො චෙ, ඨිතික්‍රියාසාධනත්තෙන ඵුසන්තීති.

336. 现在，在展示范例时，为了与后面将要展示的爱欲(siṅgāra)、喜笑(hassa)、悲悯(karuṇā)等诸情味的章节相符，他以“rāgā”等词展示了与爱欲之情味相应的内容。大地(Dharā)女神(mahīaṅganā)那因爱而低垂的奇妙莲花面容：[此即]因爱(rāga)、爱恋(anurāga)而转向、低垂，具足稀有功德、如莲花般的面容；或者，是红色的、低垂的、被称为奇妙莲花的面容。三界导师(tilokaguru)、三界教导者(bhuvanattayānusāsaka)、正自觉者的双足，是极度束缚于爱者，或极具爱恋者；或者，是因过去业(pubbakamma)而造成极红的颜色。以恒常有味(niccasarasa)之手(kara)，以恒具爱恋之手(hattha)；或者，以其无缺而恒具成就之光(kiraṇa)，紧紧地拿起，紧紧地抓住；或者，触碰之后，以持续生起的恭敬(sambhama)，以恒常的尊重(ādara)；或者，以不间断生起的朝向状态，亲吻，亲吻；或者，以完成站立的动作为方式而触碰。

රාගෙන අනුරාගෙන ආනතං අභිමුඛීකතමිති ච, අබ්භුතඤ්ච තං සරොජඤ්චෙති ච, තෙන සදිසතාය අබ්භුතසරොජඤ්ච තං මුඛඤ්චෙති ච, රාගානතඤ්ච තං අබ්භුතසරොජමුඛඤ්චෙති ච, රාගං රත්තවණ්ණං ආනතං නින්නමිති ච, තඤ්ච තං අබ්භුතසරොජඤ්චෙති ච, තමෙව තාදිසමුඛසදිසත්තා මුඛමිති ච, තිලොකස්ස ගුරූති ච, අධිකං කත්වා බද්ධො, අත්තනො පුබ්බකම්මෙන වා කතො, රාගො අනුරාගො රත්තවණ්ණො වා යෙසමිති ච, රසෙන අනුරාගෙන සම්පත්තියා වා සහ වත්තමානොති ච, ආහිතො විහිතො ච සො සම්භමො ආදරො තදභිමුඛභාවො වා චෙති ච විග්ගහො.

词义分解(viggaha)如下：“因爱(rāga)、爱恋(anurāga)而低垂、朝向”；“既是奇妙的，也是莲花”；“因与它相似，所以是奇妙的莲花，那也是面容”；“因爱而低垂的奇妙莲花面容”；“朝向爱，即红色，意为向下倾斜”；“那也是奇妙的莲花”；“正因为与那样的面容相似，所以是面容”；“三界之导师”；“对他们来说，爱、爱恋或红色被极度地束缚，或由自己的过去业所造”；“与情味(rasa)、爱恋或成就(sampatti)共同存在”；“那被置入、被造作的恭敬(sambhama)，即是尊重或朝向它的状态”。

එත්ථ ‘‘රාගානතා’’තිආදිකෙන සිලෙසාලඞ්කාරෙන ච ‘‘අබ්භුතසරොජමුඛ’’න්ති රූපකාලඞ්කාරෙන ච සම්භොගසිඞ්ගාරරසාභාසො උප්පාදීයති. තාදිසං ඉත්ථිපුරිසානං සම්භොගාභාවෙන, තදාකාරෙන ච කප්පිතත්තා රසාභාසො නාමාති දට්ඨබ්බො. සිඞ්ගාරස්ස ආයොගවිප්පයොගසම්භොගවසෙන තිවිධත්තෙපි ආයොගවිප්පයොගද්වයං විප්පලම්භමෙවාති විප්පලම්භො, සම්භොගො චෙති දුවිධො හොති. තෙසු විප්පලම්භොව අනූනවණ්ණනාය භූමිත්තා මනොහරො. සම්භොගො පන තාදිසො න හොති. සම්භොගාභාසොපි හීනො හොති. එවං සන්තෙ පයොගං කත්වා කුරුමානාය වණ්ණනාය උචිතභාවෙන ඉහාධිගතසම්භොගසිඞ්ගාරරසාභාසෙන රසිභූතාලඞ්කාරස්ස උදාහරණෙ රසාභාසො එවං වෙදිතබ්බො. පාදානං කාමුකභාවාභාසෙ ච ධරාය කාමිනීභාවාභාසෙ ච වාචකපදෙන අවුත්තෙපි ‘‘ධරාය පාදා තිලොකගුරුනො’’ති ඉදං ඨපෙත්වා පාණිධම්මපකාසකෙහි අවසෙසපදෙහි ඤායතෙ.

此处，通过“rāgānatā”（因爱而低垂）等的双关庄严(silesālaṅkāra)和“abbhutasarojamukha”（奇妙莲花面容）的譬喻庄严(rūpakālaṅkāra)，产生了交合爱欲之情味似相(sambhogasiṅgārarasābhāsa)。由于男女之间并无此种交合，而只是依其形式构想，故应知此为情味似相(rasābhāsa)。爱欲(siṅgāra)虽有向往(āyoga)、分离(vippayoga)、交合(sambhoga)三类，但向往与分离二者实为离别(vippalambha)，故有离别与交合二种。其中，离别因是进行完整释义(vaṇṇanā)的基础而更引人入胜，交合则不然，交合之情味似相甚至是低劣的。即便如此，由于此处经过努力而作的释义是恰当的，因此，在这个已成为情味庄严(rasibhūtālaṅkāra)的范例中，所获得的交合爱欲之情味似相，应当如是理解为一种情味似相。虽然双足作为爱慕者(kāmuka)之相与大地作为爱慕者(kāminī)之相并未被言说之词明言，但除了“大地之上三界导师之足”这部分外，可通过其余揭示“手”(pāṇi)之性质的词语而了知。

ද්වින්නං [Pg.317] අඤ්ඤමඤ්ඤං රතිආභාසො ‘‘අධිකබද්ධරාගා රාගානත’’න්ති ඉමෙහි වුත්තො. අයං රතිආභාසො ඉධ ඨායීභාවො පුරිසරතියා ඉත්ථියා ච, ඉත්ථිරතියා පුරිසස්ස ච ආලම්බණත්තා පාදකාමුකධරාකාමිනියො ද්වෙ අඤ්ඤමඤ්ඤං ආලම්බණවිභාවාභාසා හොන්ති. රම්මදෙසාදිවිසෙසං විනා අච්ඡරියපදුමොදයස්ස අභාවතො අබ්භුතසරොජසද්දස්ස උච්චාරණෙන ගම්මමානා රම්මදෙසාදයො රතිං උද්දීපයන්තීති උද්දීපනවිභාවාභාසා නාම. ‘‘නිච්චසරසෙන කරෙන ගාළ්හමාදායා’’ති ඉමිනා කරස්ස සරසභාවස්ස ච ගාළ්හං ගහණස්ස ච වුත්තත්තා හරිසාදයො ඤායන්තෙ. ‘‘සතතාහිතසම්භමෙනා’’ති ඉමිනා උස්සාහාදයො ඤායන්ති. තත්ථ හරිසඋස්සාහාදයො බ්‍යභිචාරීභාවාභාසා නාම හොන්ති. තෙ බ්‍යභිචාරීභාවාභාසෙ පකාසෙන්තානි යථාවුත්තකවිවචනානි අනුභාවාභාසා නාමාති එවං බන්ධෙ දිස්සමානඨායීභාවබ්‍යභිචාරීභාවවිභාවඅනුභාවෙහි අත්ථාවබොධං කරොන්තානං පණ්ඩිතානං උප්පජ්ජමානො යො සන්තොසාභාසසඞ්ඛාතො රසාභාසො අත්ථි, සො ඉධ සම්භොගරසාභාසොති කථිතොති. ඨායීභාවාදයො උපරි ආවිභවිස්සන්ති.

二者相互间的爱乐相(ratiābhāsa)，是由“adhikabaddharāgā”(极度束缚于贪爱)和“rāgānata”(因贪爱而低垂)这些词所表达的。此爱乐相在此即是常住情状(ṭhāyībhāvo)。因为女子的爱乐以男子为所缘，男子的爱乐以女子为所缘，所以爱慕者之足与爱慕者之大地二者，相互成为所缘激发因素相(ālambaṇavibhāvābhāsa)。由于若无优美的处所等，奇妙的莲花便不会出现，因此通过“奇妙莲花”(abbhutasarojam)一词的表述，可以理解为优美的处所等激发了爱乐，这被称为助缘激发因素相(uddīpanavibhāvābhāsa)。通过“niccasarasena karena gāḷhamādāyā”(以恒常有味之手紧紧拿起)一句，可知手的有味状态和紧握，由此可了知欢喜(harisa)等。通过“satatāhitasambhamena”(以持续生起的恭敬)一句，可了知精进(ussāha)等。在此，欢喜、精进等被称为变动情状相(byabhicārībhāvābhāsa)。那些揭示变动情状相的如上所述的表述，被称为随感相(anubhāvābhāsa)。如此，对于通过在作品中看到的常住情状、变动情状、激发因素、随感之相而理解其义的智者们来说，所生起的名为满足相(santosābhāsa)的味相(rasābhāsa)，在此即被称为交合之味相(sambhogarasābhāsa)。常住情状等将在下文阐明。

337.

337.

ඉච්චා’නුගම්ම පුරිමාචරියානුභාවං,සඞ්ඛෙපතො නිගදිතො’ය’මලඞ්කතීනං;

භෙදො’පරූපරි කවීහි විකප්පියානං,කො නාම පස්සිතු’මලං ඛලු තාස’මන්තං.

如是依循前代导师之威力，此等庄严的差别已简要宣说；对于诗人们不断构想的庄严，谁又能完全洞悉其边际？

ඉති සඞ්ඝරක්ඛිතමහාසාමිපාදවිරචිතෙ

此为僧护大主尊所著

සුබොධාලඞ්කාරෙ

《善明庄严论》

අත්ථාලඞ්කාරාවබොධො නාම

名为“义庄严之觉悟”

චතුත්ථො පරිච්ඡෙදො.

第四章。

337. එවමුද්දෙසානුක්කමෙන යථාපටිඤ්ඤාතං නිට්ඨපෙත්වා ඉදානි නිගමනපුබ්බකං බහුත්තමෙසං නිද්දිසිතුමාහ ‘‘ඉච්චි’’ච්චාදි. ඉති [Pg.318] ඉමිනා වුත්තප්පකාරෙන පුරිමානං දණ්ඩීආදීනං ආචරියානං ආනුභාවං බන්ධලක්ඛණානි අනුගම්ම අනුගන්ත්වා අලඞ්කතීනමලඞ්කාරානං අයං භෙදො සඞ්ඛෙපතො නිගදිතො කථිතො. සඞ්ඛෙපතොති වුත්තො, කස්මාති ආහ ‘‘උපරූපරී’’තිආදි. උපරූපරි දීඝකාලමාරබ්භ යාවෙදානි මත්ථකමත්ථකෙ කවීහි විකප්පියානං පභෙදියමානානං තාසමලඞ්කතීනං අන්තං පරියන්තං පස්සිතුං ඛලු එකන්තෙන කො නාම ජනො අලං සමත්ථො.

337. 如此依照纲要次第完成论述后，现在为了以结论来指出其众多性，而说“如是”等。即是说：如是依照以上所说的方式，随顺前代导师(如檀丁(Daṇḍin)等)之威力与构作特征，此等庄严的分类，已简要地宣说。说为“简要”，是为何呢？答曰：“不断地”等。从漫长的时间开始，直到今天，对于诗人们不断构思、区分的种种庄严，究竟有谁能够完全洞悉其边际呢？

ඉති මහාසාමිනාමිකායං සුබොධාලඞ්කාරටීකායං

此为名为《大主尊》的《善明庄严论疏》中

චතුත්ථො පරිච්ඡෙදො.

第四章。

337. එවං උද්දෙසක්කමෙන යථාපටිඤ්ඤාතෙ අත්ථාලඞ්කාරෙ නිට්ඨපෙත්වා ඉදානි නිගමනමුඛෙන එසං අත්ථාලඞ්කාරානං බහුභාවං දස්සෙති ‘‘ඉච්චානුගම්ම’’ඉච්චාදිනා. ඉති යථාවුත්තනයෙන පුරිමාචරියානුභාවං පුබ්බකාලිකානං දණ්ඩීභද්දපාණාදීනං අලඞ්කාරසත්ථසඞ්ඛාතානුභාවං අනුගම්ම අලඞ්කතීනං අයං භෙදො සඞ්ඛෙපතො නිගදිතො මයා වුත්තො සඞ්ගහිතො. කස්මාති චෙ? උපරූපරි දීඝකාලතො පට්ඨාය යාවජ්ජතනා කවීහි රචනාකත්තාරෙහි විකප්පියානං අනෙකප්පකාරතො කප්පියමානත්තා පුථක්කරියමානානං තාසමලඞ්කතීනං අන්තං පරියන්තං පස්සිතුං ඛලු එකන්තෙන කො නාම පුග්ගලො අලං සමත්ථොති. සඞ්ගහමනාදියිත්වා කෙනාපි පරියන්තං අධිගන්තුං න සක්කාති අධිප්පායො. පුරෙ භවාති ච, පුරිමා ච තෙ ආචරියා චෙති ච, තෙසමානුභාවොති ච, විසෙසතො අසඞ්කරතො කප්පියන්ති ච වාක්‍යං.

337. 如此依照纲要次第，如其所承诺般完成了义庄严的阐述后，现在通过结论的方式，以“如是依循”等偈颂来显示这些义庄严的众多性。其义为：如是依上述方式，随顺前代导师——即往昔的檀丁(Daṇḍin)、贤手(Bhaddapāṇi)等人——被称为庄严论典的威力，此等庄严的差别已由我简要地宣说、汇集。若问为何如此？因为从漫长的时间开始，直到今天，它们被诗人们与创作者们以种种方式构想、分别制作，对于这些庄严，究竟有哪个人(puggala)能完全洞悉其边际呢？其意为：若不加以汇集，则无人能通达其边际。此句亦可解为：“往昔存在”(pure bhava)，故为“前代”(purima)；他们是“导师”(ācariyā)；此即“他们的威力”(tesamānubhāvo)；以及“被特别地、不混淆地构想”(visesato asaṅkarato kappiyanti)。

ඉති සුබොධාලඞ්කාරනිස්සයෙ

此为《善明庄严论依释》中

චතුත්ථො පරිච්ඡෙදො.

第四章。

5. භාවාවබොධපරිච්ඡෙද

5. 情态解说章

338.

338.

පටිභානවතා [Pg.319] ලොක-වොහාර’මනුසාරිනා;

තතො’චිත්‍යසමුල්ලාස-වෙදිනා කවිනා පරං.

具辩才者，随顺世间言说；进而了知恰当之光辉，方为卓越诗人。

338. තදෙව යථාපටිඤ්ඤාතමලඞ්කාරවිභාගං බොධෙත්වා සම්පති රසවන්තාලඞ්කාරප්පසඞ්ගෙනාධිගතං රසං සකල සංසාරදුක්ඛනිස්ස රණෙකනිමිත්තවිමුත්තිරසෙකරසවිසුද්ධසද්ධම්මාගමවිග්ගාහසප්පීණනොණතමතීනං පරමසද්ධාලූනමනධිගතත්තෙපි ලක්ඛණමත්තෙන ලොකවොහාරකොසල්ලමත්තපරිග්ගහාය කිඤ්චිමත්තමුපදිසිතුං න සාකල්ලෙන ‘‘පටිභානවතා’’තිආදිමාහ. පටිභානං තංතංඨානානුරූපප්පවත්තා පඤ්ඤා. සා හි සරසරචනායච්චන්තොපකාරිකා, තතොව කබ්බං ‘‘පටිභාන’’න්ති වුච්චති. තෙනාහ ‘‘පටිභානවතා’’ති. කවිනා ලොකවොහාරානුගන්තබ්බො. යො හි සකලං ලොකවොහාරං නානුසරති, සො කවියෙව න හොති. තෙනාහ ‘‘ලොකවොහාරමනුසාරිනා’’ති. යතො ඔචිත්‍යං නාම කවීනං පරමං රහස්සං ලොකවොහාරෙපි උචිතඤ්ඤූයෙව පසංසීයතෙ, සමුචිතලොකවොහාරානුසාරෙනෙව ච වක්ඛමානානුක්කමෙන විරචිතා රචනා සචෙතනානං රසස්සාදාය සම්පජ්ජතෙ, තස්මා ඔචිත්‍යෙ සමුල්ලසත්තං දිත්තං ඵුටමෙව බන්ධනං කාතුං වට්ටති. තතොවච්චන්තමොචිත්‍යසමුල්ලාසවෙදිනා කවිනා භවිතබ්බං. තෙනාහ ‘‘පරං ඔචිත්‍යසමුල්ලාසවෙදිනා’’ති. සබ්බඤ්චෙතං ‘‘කවිනා’’ති එත්ථ විසෙසනං, ‘‘කවිනා’’ති චෙතං ‘‘නිබන්ධා’’ති එත්ථ අවුත්තො කත්තා.

338. 如是，在如所承诺地阐明了文饰的分类之后，现在，（作者）说了“具辩才者”等偈颂，是为了通过与具味文饰的关联而获得的味，向那些具有最高信仰的人——他们的心意因沉浸于纯净正法之流而满足，此正法与解脱味是同一味，而解脱味是出离一切轮回之苦的唯一因——略作开示，而非完整地阐述，即便他们尚未证得（解脱），也为了让他们仅凭特征来掌握世间言说的善巧。辩才(paṭibhāna)即是随顺不同场合而生的智慧。它对于创作优美的作品极有助益，因此诗歌也被称为“辩才”。所以（偈颂）说“具辩才者”。诗人应当随顺世间言说。若不完全随顺世间言说，就根本不是诗人。因此（偈颂）说“随顺世间言说者”。因为“恰当性”(ocitya)是诗人的最高秘密，在世间言说中，也唯有知晓恰当者才受称赞；并且，只有依照恰当的世间言说、遵循将述的次序创作的作品，才能令有识之士品尝到味。因此，作品应当在恰当性方面做到光辉、明亮、清晰。所以诗人必须是彻底了知恰当性之光辉的人。因此（偈颂）说“进而了知恰当性之光辉者”。所有这些，都是此处“由诗人”的形容词；而这个“由诗人”，是“被创作”一词中未明言的作者。

338. එවං යථාපටිඤ්ඤාතානමලඞ්කාරානං දස්සනාවසරෙ රසවන්තාලඞ්කාරප්පසඞ්ගෙනාධිගතනවවිධසිඞ්ගාරාදිරසෙ සකලසංසාරදුක්ඛනිස්සරණඅසහායකරණභූතවිමුත්තිරසෙන එකරසභූතෙ අතිපණීතෙ සද්ධම්මාමතරසෙයෙව ලුද්ධානං සද්ධාබාහුල්ලසුද්ධසංයමානං විමුඛෙපි [Pg.320] ලක්ඛණමත්තපරිඤ්ඤාණෙන ලොකවොහාරෙසු අසම්මොහත්ථං සඞ්ඛෙපෙන දස්සෙතුකාමො ඉදානි ‘‘පටිභානවතා’’ඉච්චාදිමාහ. පටිභානවතා සරසරචනාය අච්චන්තොපකාරට්ඨානොචිතපඤ්ඤාවිසෙසවතා ලොකවොහාරමනුසාරිනා සකලලොකෙ වොහාරානුරූපමනුගතෙන තතො යස්මා ඔචිත්‍යං නාම හදයතො අබහි කාතබ්බං, රහස්සමිව බන්ධතො වියොජනීයං න හොති. තස්මා පරමතිසයෙන ඔචිත්‍යසමුල්ලාසවෙදිනා උචිතභාවෙන වත්තුමිච්ඡිතත්ථස්ස උද්දීපනස්සෙව අනුරූපප්පකාරෙන ඉට්ඨත්ථස්ස සමුල්ලාසනං දිත්තිං ජානන්තෙන කවිනා බන්ධකාරකෙන නිබන්ධාති සම්බන්ධො. පටිභා පටිභානන්ති පඤ්ඤායෙතං නාමං, තතො ජාතකබ්බස්සපි පටිභාති වුච්චමානත්තා අයං පඤ්ඤාවිසෙසො රචනාය අච්චන්තොපකාරොති ඤාතබ්බො. පටිභානමස්සත්ථීති ච, ලොකස්ස වොහාරොති ච, තං අනුගච්ඡති සීලෙනාති ච, ඔචිත්‍යෙන සමුල්ලාසොති ච, තං විජානාති සීලෙනාති ච විග්ගහො.

338. 如是，在展示如所承诺的文饰时，（作者）如今说了“具辩才者”等偈颂，是希望为那些人作简要的开示，使他们在世间言说中不迷惑。这些人贪爱那极致殊胜的正法甘露之味，此味与作为出离一切轮回之苦的独立之因的解脱味已成同一味；他们具足丰厚的信仰、清净与自制，即便于解脱有所背离，也能仅凭（此处所说之）特征而了知。具辩才者，即是具有一种特殊的智慧，此智慧随顺于能对优美创作带来极大助益的场合。随顺世间言说者，即是在整个世界中随顺言说的常规。其次，因为名为“恰当性”者，不应被置于心外，它如秘密一般，不应与作品分离。因此，由一位诗人、作者，以最高程度了知恰当性之光辉，即以恰当的方式，用适宜的方法了知所欲言说的意义之启发、所喜爱意义的光辉与明亮，而进行创作——这便是（偈颂的）文句关联。“辩”(paṭibhā)或“辩才”(paṭibhāna)是智慧的名称；由于从它产生的诗歌也被称为“辩”，故应了知此种特殊的智慧对创作有极大的助益。“他有辩才”（故为“具辩才者”），“世间的言说”（故为“世间言说”），“他以天性随顺之”（故为“随顺者”），“由恰当性而有光辉”（故为“恰当之光辉”），“他以天性了知之”（故为“了知者”）——这些是（复合词的）解析。

339.

339.

ඨායීසම්බන්ධිනො භාව-විභාවා සානුභාවකා;

සම්පජ්ජන්ති නිබන්ධා තෙ, රසස්සාදාය සාධුනං.

与常住（情）相关的情态与显因，以及诸随感，此等在作品中得以成就，以供善士品味。

339. ‘‘ඨායි’’ච්චාදි. ඨායිනො වක්ඛමානරත්‍යාදයො තෙහි සහ සම්බන්ධො විභාවාදීහි යොගෙ රත්‍යාදීනමස්සාදියත්තමානීයමානත්තා එතෙසමත්ථීති ඨායීසම්බන්ධිනො. සහ අනුභාවෙහි වක්ඛමානලක්ඛණෙහීති සානුභාවකා, භාවො විභාවො ච, වක්ඛමානො භාවෙන භාවාභාසොපි ඉමිනාව සඞ්ගහිතො, රසස්සාදාය සම්පජ්ජන්තීති සම්බන්ධො.

339. “常住”等（的解释如下）：常住（情）是指将要解说的爱乐(rati)等。因为当（情态、显因等）与显因等结合时，爱乐等被带入可品味的状态，所以它们与常住（情）有关，故称“与常住（情）相关者”。“与将要解说其特征的诸随感相结合”，故称“与随感俱者”。情态与显因：通过“情态”一词，将要解说的“情态的相似相”(bhāvābhāsa)也由此被含摄。“为品味而成就”——这便是（偈颂的）文句关联。

339. ‘‘ඨායි’’ච්චාදි. ඨායීසම්බන්ධිනො ඨායීපදෙන, තෙන වාච්චරතිහාසාදිඅත්ථෙන වා සම්බන්ධුපගතා සානුභාවකා වක්ඛමානානුභාවෙහි සහ පවත්තා භාවවිභාවා වක්ඛමානභාවවිභාවා නිබන්ධා වුත්තගුණොපෙතකවිනා බන්ධිතා එකත්ථ ආහරිත්වා දස්සිතා සාධුනං ඉස්සාදිදොසරහිතානං සජ්ජනානං රසස්සාදාය සිඞ්ගාරාදිවක්ඛමානරසස්ස අස්සාදනත්ථං සම්පජ්ජන්ති පවත්තන්තීති. ඉමාය ගාථාය ඨායීභාවො බ්‍යභිචාරීභාවො කෙවලභාවො විභාවො අනුභාවො රසො චෙති ඉමෙ උද්දිට්ඨා භවන්ති, කථන්ති චෙ? භාවවිභාවානං ‘‘ඨායීසම්බන්ධිනො’’ති විසෙසනං භවති, තෙන භාවස්ස ඨායී ච සො භාවො චෙති ච ඨායීපදෙන සම්බන්ධත්තා ඨායීභාවො ච, පුන බ්‍යභිචාරීභාවෙ සති ‘‘ඨායීභාවො’’ති ඉමස්ස සාධකත්තා ඉමස්සෙව ඨායීභාවපදස්ස පයොගසාමත්ථියෙන ගම්මමානො බ්‍යභිචාරීභාවො ච, පුන ඨායීපදෙන සමාසමකත්වා විසුං දස්සිතභාවසද්දසුතියා ඨායීභාවබ්‍යභිචාරීභාවෙහි අඤ්ඤො භාවො ච, තථා එව ඨායීපදෙන වාච්චරතිහාසාදිඅත්ථස්ස උප්පත්තිඋද්දීපනද්වයං විභූතං කත්වා සජ්ජෙත්වා ඨිතත්තා තෙහි රතිහාසාදීහි අත්ථෙහි සම්බන්ධිනො ආලම්බණඋද්දීපනසඞ්ඛතවිවිධවිභාවා ච, එවමෙව සානුභාවකපදෙන සමායොගෙන දස්සිතානුභාවො ච, ‘‘රසස්සාදායා’’ති ඉමිනා නිද්දිට්ඨරසො චාති එවමිමෙ ඨායීභාවාදයො උද්දිට්ඨා හොන්ති. ඨායිනා සහ සම්බන්ධොති ච, සො එතෙසමත්ථීති ච, භාවො ච විභාවො චෙති ච, සහ අනුභාවෙහි වත්තන්තීති ච, රසස්ස අස්සාදොති ච වාක්‍යං.

339. “常住”等。与常住(ṭhāyī)相关联的，通过“常住”一词，或通过其所表达的爱、笑等意义而关联，具有随感，与将要述说的随感共同生起的情态与显因，以及将要述说的情态与显因——这些由具备所述美德的诗人所著的作品，被汇集一处而展示，是为了让无嫉妒等过失的善人品尝到味，是为了品尝将要述说的艳情等味而成就、而展开的。通过这首偈颂，常住情态(ṭhāyībhāvo)、易变情态(byabhicārībhāvo)、纯粹情态(kevalabhāvo)、显因(vibhāvo)、随感(anubhāvo)以及味(raso)这几项被指出了。这是如何说的呢？对于情态与显因来说，“与常住相关联的”是其限定语，因此，由于情态既是常住的又是情态，通过与“常住”一词的关联，便有了常住情态。再者，当有易变情态时，由于它能成就“常住情态”，通过这个“常住情态”一词的运用之力，便可推知易变情态。再者，由于“常住”一词未构成复合词，而是单独听闻到“情态”一词，因此还有不同于常住情态和易变情态的其他情态。同样，通过“常住”一词，爱、笑等意义的生起与激发这两种作用被显明、准备好，因此，与这些爱、笑等意义相关联的，名为所缘(ālambaṇa)与激发(uddīpana)的各种显因也成立了。同样，通过“具有随感”一词的组合，随感也被显示出来。还有，通过“为了品味”这句话所指示的味——像这样，这些常住情态等都被指出了。“与常住共同关联”，“它为彼等所有”，“情态与显因”，“与随感共同运作”，“味的品尝”，这些是（此中的）文句。

භාවඅධිප්පාය

情态的含义

340.

340.

චිත්තවුත්තිවිසෙසා තු, භාවයන්ති රසෙ යතො;

රත්‍යාදයො තතො භාව-සද්දෙන පරිකිත්තිතා.

心的特殊作用，因能滋养诸味；是故爱(rati)等，被称为“情态”。

340. ඉදානි යථාඋද්දිට්ඨෙසු ඨායාදීහි භාවවිභාවානුභාවරසෙසු පඨමං භාවං විභාවෙතුං භාවසද්දමන්වත්ථයති ‘‘චිත්ත’’ඉච්චාදිනා. චිත්තස්ස වුත්තියො රමණහසනාදිආකාරෙන පවත්තියො, තාව විසෙසා විසිට්ඨසභාවත්ථාති චිත්තවුත්තිවිසෙසා. [Pg.322] රත්‍යාදයො ඨායීබ්‍යභිචාරීසාත්තිකා. තුසද්දො විසෙසෙ. යතො රසෙ සිඞ්ගාරාදයො භාවයන්ති නිප්ඵාදෙන්ති. තතො භාවසද්දෙන පරිකිත්තිතා භරතාදීහි කථිතා. එත්ථ හි ණ්‍යන්තො භූධාතු කරණෙ වත්තතෙ. යතො චායං න කෙවලං කරණෙයෙව වත්තතෙ, අථ ඛො බ්‍යාපනෙ, පටිපාදනෙ ච, තස්මාස්ස පටිභානං චිත්තං භාවයන්ති බ්‍යාපෙන්ති. අථ වා කවිනො ලොකට්ඨිතිඤාණලක්ඛණං අධිප්පායං භාවයන්ති පටිපාදෙන්තීති භාවාති එවමෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො.

340. 现在，在如前所指出的持久情态等，即情态、显因、随感与味之中，首先为了阐明情态，作者用“心”等词语来解释“情态”(bhāva)一词的词源义。心的作用(cittassa vuttiyo)，即是以喜爱、欢笑等形式的活动；那些特殊的作用，因其具有独特的自性，故为心的特殊作用(cittavuttivisesā)。爱等，即是持久情态、易变情态与真实情态。‘tu’一词用于强调。因为它们能使艳情等味产生、成就。因此，它们被婆罗多(Bharata)等人称为“情态”。在此，带使役词缀的词根√bhū用于“作”义。因为它不仅用于“作”义，也用于“遍布”和“达成”义，所以它们“使”相应的智慧之心“遍布”。或者，它们“使”诗人关于世间状态的智慧特征之意趣“达成”，故为“情态”。此处的意义应如是理解。

340. ඉදානි උද්දිට්ඨෙසු ඨායීභාවාදීසු ඨායීආදීනං තිණ්ණං සාධාරණො භාවො නාම එසොති දස්සෙන්තො අන්වත්ථවසෙන දස්සෙති ‘‘චිත්ත’’ඉච්චාදි. චිත්තවුත්තිවිසෙසා තු චිත්තස්ස උත්තරි වක්ඛමානාරම්මණහසනසොචනාදීහි, නිබ්බෙදාදීහි, ථම්භාදීහි ච ආකාරෙහි පවත්තිසඞ්ඛාතා අඤ්ඤමඤ්ඤං අසඞ්කරාකාරසඞ්ඛාතා විසෙසා පන ඨායීබ්‍යභිචාරීසාත්තිකා යතො යස්මා රසෙ සිඞ්ගාරාදිරසෙ භාවයන්ති නිප්ඵාදෙන්ති කරොන්ති. නො චෙ, රසෙ සිඞ්ගාරාදිරසවිසයෙ පණ්ඩිතානං චිත්තං භාවයන්ති බ්‍යාපනං කරොන්ති. නො චෙ, තස්මිංයෙව රසවිසයෙ කවිනො ලොකසභාවං විසයං කත්වා පවත්තඤාණලක්ඛණං අධිප්පායං භාවයන්ති පටිපාදනං කරොන්ති. තතො භාවසද්දෙන හෙතුකත්තරි නිප්ඵන්නෙන රත්‍යාදයො රතිහාසාදයො පරිකිත්තිතා භරතාදීහි වුත්තා හොන්තීති. ‘‘රත්‍යාදයො’’ති එත්ථ ආදිසද්දෙන හාසාදයො ඨායීභාවා ච, නිබ්බෙදාදයො බ්‍යභිචාරීභාවා ච, ථම්භපලයාදයො සාත්තිකභාවා ච සඞ්ගහිතාති දට්ඨබ්බා. චිත්තස්ස වුත්තියොති ච, තා එව විසෙසාති ච, භාවො ඉති සද්දොති ච වාක්‍යං.

340. 现在，在已指出的持久情态等之中，为了表明名为“情态”者是持久等三者的通称，作者通过词源义，以‘心’等词语来显示。而心的特殊作用，即心以后面将要述说的所缘而有的欢笑、悲伤等，以及厌离等，还有僵硬等形式的活动，这些被称为彼此不混杂的特殊形态，即是持久情态、易变情态与真实情态。因为它们能在艳情等味中使之生起、成就、造作。或者，它们在艳情等味的领域中，使智者的心得以遍布。或者，它们在同一个味的领域中，以世间自性为对象，使诗人已生起的智慧特征之意趣得以达成。因此，由带后缀的词根构成的‘情态’一词，（所指的）爱、笑等爱等(ratyādayo)，被婆罗多等人所说。在此，‘爱等’一词中的‘等’字，应理解为包含了笑等持久情态，厌离等易变情态，以及僵硬、昏厥等真实情态。‘心的作用’、‘彼等即是特殊作用’、‘名为“情态”之词’，这些是（偈颂中的）文句。

ඨායීභාවඅධිප්පාය

常情的含义

341.

341.

විරොධිනා’ඤ්ඤභාවෙන,[Pg.323] යො භාවො න තිරොහිතො;

සීලෙන තිට්ඨති’ච්චෙ’සො,ඨායීභාවොති සද්දිතො.

不被敌对的其他情态所遮蔽，那个情态以其自性而安住，故被称为常情。

341. ඨායාදිකෙ තිවිධෙ භාවෙ කමෙනාහ ‘‘විරොධිනා’’ඉච්චාදිනා. විරොධිනා අඤ්ඤෙන ජිගුච්ඡාදිනා භාවෙන යො භාවො රත්‍යාදිකො න තිරොහිතො නච්ඡාදිතො, එසො භාවො අනුච්ඡිජ්ජමානත්තා එව තිට්ඨති සීලෙනාති, ඨායී එව භාවොති ඨායීභාවොති සද්දිතො කථිතො. යො භාවාදීහි ආලොකිතස්සාදං නීතො සමානීතො, සො සාමාජිකෙහි අස්සාදියමානත්තා රසොති වුච්චති. වක්ඛති හි ‘‘සවිභාව’’ඉච්චාදි.

341. 对于常情等三种情态，他依次以“不被敌对的”等词来说明。不被敌对的、其他如厌恶（jigucchā）等情态所遮蔽或覆盖的爱（rati）等情态，这种情态因不被中断而以其自性安住，故被称为“常情”（ṭhāyībhāva）。那个通过因缘（vibhāva）等而变得可品尝，并被观众（sāmājika）所品尝的，被称为“味”（rasa）。因为他将要说“具因缘”等。

341. ඉදානි ඨායීආදිකෙ තිවිධභාවෙ කමෙන නිද්දිසති ‘‘විරොධි’’ඉච්චාදිනා. විරොධිනා අඤ්ඤභාවෙන රතිහාසාදීනං විරුද්ධෙන ජිගුච්ඡාදිනා අඤ්ඤභාවෙන යො භාවො රතිහාසාදිකො තිරොහිතො න බ්‍යවහිතො න හොති, එසො විරුද්ධභාවෙන අබ්‍යවහිතො භාවො තිට්ඨති සීලෙනාති ඉමිනා අත්ථෙන ඨායී නාම හොතීති කත්වා ඨායීභාවොති සද්දිතො කථිතොති. යො විභාවානුභාවාදීහි අස්සාදනීයත්තං පාපිතො සබ්භෙහි අස්සාදනීයත්තා රසොති වුච්චති, සො ඨායී නාමාති වුච්චති. අඤ්ඤො ච සො භාවො චෙති ච, තිරො කයිරිත්ථාති ච, ඨායී ච සො භාවො චෙති ච විග්ගහො.

341. 现在依次以“敌对的”等词来指示常情等三种情态。不被与爱、笑等相违的、其他如厌恶等情态所遮蔽或阻碍的爱、笑等情态，这种不被敌对情态所阻碍的情态，以其自性安住，因此被称为“常情”。那个通过因缘（vibhāva）、果（anubhāva）等而变得可品尝，并因其可被所有人品尝而被称作“味”（rasa）的，它也被称为“常情”。“它是另一情态”、“它被遮蔽”，以及“它是常情”，是此等词的分解（viggaha）。

ඨායීභාවප්පභෙදඋද්දෙස

常情分类的略说

342.

342.

රතිහාසා ච සොකො ච,කොධුස්සාහභය’ම්පි ච;

ජිගුච්ඡාවිම්හයා චෙව,සමො ච නව ඨායිනො.

爱、笑、悲伤，愤怒、勇力、恐惧，厌恶、惊奇，以及平静，这九种是常情。

342. රත්‍යාදීනං [Pg.324] නවන්නමෙව ඨායිත්වං සම්භවතීත්‍යාහ ‘‘රති’’ච්චාදි. සමො චෙති එවං ඨායිනො නවාති යොජනා. නවෙවෙතෙ සකසකවිභාවානුභාවෙහි සමුල්ලාසිතා විසුම්පි බන්ධිතබ්බා කවිනා, අභිනෙතබ්බා ච නටෙන, තථා සෙසභාවාපි. තත්ථ යදි පනායං රති අසෙසඉත්ථිපුරිසගුණයුත්තානං ඉත්ථිපුරිසානං අඤ්ඤමඤ්ඤං ජනිතා, චන්දාදීහි උද්දීපනවිභාවෙහි උද්දීපිතා, උස්සුක්කතාදිබාධකෙහි අනුභාවෙහි පරිපොසිතා, සකසකානුභාවසාමත්ථියා පතීයමානෙහි අනෙකරූපෙහි බ්‍යභිචාරීහි චිත්තතා සියා, තදා තු ඨායී රති නටාභිනයෙන, සුබන්ධසවනෙන වා සබ්භෙහි අස්සාදියමානා සිඞ්ගාරරසත්තමාපජ්ජතෙ. එවං යථායොගං හාසාදිඨායීභාවානං හස්සරසාදිභාවාපජ්ජනෙ යුත්තිං සමන්නෙය්‍ය.

342. 他说只有爱等九种才能成为常情，并说“爱”等。“以及平静”，这样就是九种常情，这是其连接。这九种情态，应由诗人以各自相应的因缘（vibhāva）和果（anubhāva）来激发，并分别加以组合，也应由演员来表演，其余情态亦复如是。其中，如果这种爱（rati）产生于具备一切男女美德的男女之间，由月亮等激发性因缘（uddīpanavibhāva）所激发，由渴望等果所滋养，并由通过各自相应果的力量而感受到的各种变情（byabhicārībhāva）所丰富，那么这种常情（ṭhāyī rati），通过演员的表演或优美的诗歌吟诵，被所有人品尝时，就达到了艳情味（siṅgārarasa）的状态。同样地，对于笑等常情转化为滑稽味（hassarasādi）等情况，也应该这样适当地理解。

342. ඨායීභාවො නාම රත්‍යාදයො නවෙවෙති දස්සෙතුං ‘‘රතිහාසා’’තිආදිමාහ. රතිහාසා ච සොකො ච කොධුස්සාහභයම්පි ච ජිගුච්ඡාවිම්හයා චෙව සමො සන්තගුණො චාති එවං ඨායිනො නව හොන්ති. ඉමෙසං රත්‍යාදීනං නවන්නං සරූපකථනං ‘‘සිඞ්ගාරහස්සකරුණා’’තිආදිකාය උද්දෙසගාථාය අනන්තරෙ නිද්දෙසෙ පාකටො හොති. රති ච හාසො චාති ච, කොධො ච උස්සාහො ච භයඤ්චෙති ච, ජිගුච්ඡා ච විම්හයා චෙති ච වාක්‍යං. ඉමෙ නව ච එවං බ්‍යභිචාරීභාවසාත්තිකාභාවො චෙති ඉමෙ යථාසකමනුරූපවිභාවානුභාවෙහි දිත්තං කත්වා පච්චෙකං කවිනා බන්ධිතබ්බා, නටෙන ගහෙත්වා දස්සිතබ්බා ච. ඉමෙසු තිවිධභාවෙසු අයං රති අසෙසපුමිත්ථිගුණෙහි යුත්තෙහි නරනාරීහි අඤ්ඤමඤ්ඤං උප්පාදිතා, චන්දාදීහි උද්දීපනවිභාවෙහි උද්දීපිතා, උස්සාහාදිපකාසකකායිකවාචසිකපයොගසඞ්ඛාතානුභාවෙන පොසිතා, සකසකානුභාවසාමත්ථියෙහි ගම්මමානානෙකප්පකාරබ්‍යභිචාරීභාවෙහි විචිත්තකතා [Pg.325] හොති. ඊදිසා’යං රති නටස්ස අභිනයෙන ච පසත්ථබන්ධසවනෙන ච සබ්භෙහි අස්සාදියමානසිඞ්ගාරාදිරසත්තං පාපුණාතීති විඤ්ඤාතබ්බා. හාසාදීනං සෙසඨායීභාවානං හස්සරසාදිභාවාපත්තියං යුත්ති එවං යථාරහං වෙදිතබ්බාති.

342. 为了显示常情就是爱等九种，所以说“爱、笑”等。爱、笑、悲伤、愤怒、勇力、恐惧、厌恶、惊奇，以及平静（即寂静之德），这样就是九种常情。这爱等九种的自性说明，在“艳情、滑稽、悲悯”等概括偈颂之后的解释中会很明显。“爱和笑”、“愤怒和勇力和恐惧”，以及“厌恶和惊奇”，这些都是词句。这九种，以及变情（byabhicārībhāva）和真情（sāttvikabhāva），应由诗人通过各自相应的因缘和果来使其明亮，并分别加以组合，也应由演员来掌握并展示。在这三种情态中，这种爱（rati）是由具备一切男女美德的男女相互产生，被月亮等激发性因缘所激发，由表现勇力等的、被称为“果”的身语运用所滋养，并由通过各自相应果的力量而理解到的各种变情所丰富。应当知道，这样的爱，通过演员的表演和优美的诗歌吟诵，被所有人品尝时，就达到了艳情味等的状态。对于笑等其余常情获得滑稽味等状态的道理，也应这样适当地去理解。

බ්‍යභිචාරීභාවඅධිප්පාය

变易状态之意

343.

343.

තිරොභාවාවිභාවාදි-විසෙසෙනා’භිමුඛ්‍යතො;

යෙතෙ චරන්ති සීලෙන,තෙ හොන්ති බ්‍යභිචාරිනො.

由于隐没、显现等差别，以及由于朝向；那些依其本性而行的状态，即是变易状态。

343. බ්‍යභිචාරිනො ආහ ‘‘තිරොභාව’’ඉච්චාදිනා. තිරොභාවො ඨායීනං එකස්සාපි භාවස්ස නිබ්බෙදාදිනො අචිරට්ඨායිතා ච ආවිභාවො පාකටතා ච නානාරසනිස්සයත්තා තෙ ආදයො යස්ස. ආදිසද්දෙන ඨායීධම්මස්ස සුඛදුක්ඛාදිරූපස්ස ගහණං, සොව විසෙසො, තෙන. ඨායීධම්මස්ස සුඛදුක්ඛරූපස්ස ගහණං, අත්තනො ධම්මස්ස සුඛදුක්ඛරූපස්ස ඨායිනි සමාරොපනඤ්චාභිමුඛ්‍යං. තථා හි රතියං පරිසමො සුඛානුවිද්ධො භවති, සොකෙ දුක්ඛානුවිද්ධො. රතියං සුඛසභාවාපි ගිලානිප්පභුතයො බ්‍යභිචාරිනො සකම්මං දුක්ඛමිමං සමාරොපයන්තෙව. තතො තෙන අභිමුඛභාවෙන යෙ එතෙ භාවා සීලෙන චරන්ති පවත්තන්ති, තෙ බ්‍යභිචාරිනො හොන්තීති.

343. （作者）以“隐没”等词句来说明变易状态。“隐没”（tirobhāva）是指在常住状态（ṭhāyībhāva）中，即使是像厌离（nibbeda）等某个状态的短暂性；“显现”（āvibhāva）则是指其明显性；因为它们依赖于各种滋味（rasa），这些是其开端。“等”字意指把握常住状态中苦乐等相，这本身就是“差别”（visesa）。“朝向”（abhimukhya）是指把握常住状态中苦乐之相，以及将自身状态中苦乐之相投射到常住状态上。例如，在喜悦（rati）中，疲劳是与乐相应的；在忧愁（soka）中，则是与苦相应的。在本质为乐的喜悦中，即使是疾病（gilāna）等变易状态，也会将自身的苦投射于其上。因此，通过那种朝向的状态，那些依其本性而运行、生起的状态，即是变易状态。

343. ඉදානි උද්දෙසක්කමෙන බ්‍යභිචාරීභාවෙ ලක්ඛණතො දස්සෙති ‘‘තිරොභාවා’’ඉච්චාදිනා. තිරොභාවාවිභාවාදිවිසෙසෙන බ්‍යභිචාරීභාවානං අත්තනො අනෙකරසං නිස්සාය පවත්තත්තා, ලොකස්ස භින්නරුචිකත්තා ච කිස්මිඤ්චි ඨායීභාවෙ බ්‍යභිචාරීභාවානමත්තනො ගුණස්ස ලීනත්තඤ්ච කිස්මිඤ්චි තස්සෙව ගුණස්ස පාකටත්තඤ්චාතිආදිකෙන විසෙසෙන [Pg.326] අභිමුඛ්‍යතො ඨායීභාවානං සුඛදුක්ඛරූපං අත්තනි ච අත්තනො සුඛදුක්ඛරූපං ඨායීභාවෙසු ච ආරොපනසඞ්ඛාතෙන අභිමුඛභාවෙන යෙතෙ භාවා සීලෙන චරන්ති පකතියා පවත්තන්ති, තෙ භාවා බ්‍යභිචාරිනො නාම හොන්තීති. එවමෙව පීළා සරූපෙන එකො පරිසමසඞ්ඛතබ්‍යභිචාරීභාවො රතියං සගුණෙන ලීනො සුඛානුවිද්ධො හුත්වා, සොකෙ සගුණෙන පාකටො දුක්ඛානුවිද්ධො ච හුත්වා පවත්තතෙ. එවමෙව සුඛසභාවරතියං ගිලානාදයො බ්‍යභිචාරිනො සකියං දුක්ඛසරූපං ආරොපෙන්තීති කත්වා තිරොභාවවිභාවාදිවිසෙසෙන අභිමුඛං පවත්තන්ති. තිරොභවනමිති ච, ආවිභවනමිති ච, තිරොභාවො ච ආවිභාවො චෙති ච, තෙ ආදයො යස්ස ඨායීභාවෙසු විජ්ජමානානං සුඛදුක්ඛසභාවානං අත්තනි ආරොපනස්සෙති ච, සොයෙව විසෙසොති ච, අභිමුඛානං භාවොති ච විග්ගහො. බ්‍යභිචාරීපදෙ විසද්දො විසෙසත්ථෙ අභිසද්දො අභිමුඛභාවෙ වත්තති.

343. 现在，（作者）依照纲要的顺序，以“隐没”等词句从特征上阐明变易状态。由于变易状态是依自身的各种滋味而生起，且世人的喜好各不相同，因此，通过诸如“在某个常住状态中，变易状态自身的特质被隐藏；在某个常住状态中，其同样的特质被显现”等差别，并通过朝向——即被解说为“将常住状态中苦乐之相投射于自身，亦将自身苦乐之相投射于常住状态”的朝向状态——那些依其本性、自然而运行生起的状态，即被称为变易状态。同样地，疲劳（parisama）这一以苦恼为自性的变易状态，在喜悦中，其特质被隐藏而与乐相应；在忧愁中，其特质被显现而与苦相应，如此运行。同样地，在本质为乐的喜悦中，疾病等变易状态因其会投射自身的苦相，故以隐没、显现等差别而朝向生起。此处的分解（viggaha）如下：“隐没”（tirobhavana）与“显现”（āvibhavana），或“隐没的状态”（tirobhāva）与“显现的状态”（āvibhāva），以及将存在于常住状态中的苦乐自性投射于自身的行为等，以此为开端的即是“差别”（visesa）。而“朝向”（abhimukhya）即是“朝向的状态”（abhimukhānaṃ bhāvo）。在“byabhicārī”一词中，前缀“vi”用于“差别”之义，前缀“abhi”用于“朝向的状态”之义。

බ්‍යභිචාරීභාවප්පභෙද

变易状态的分类

344.

344.

නිබ්බෙදො තක්කසඞ්කා සම-ධිතිජළතා දීනතුග්ගාලසත්තං,සුත්තං තාසො ගිලානු’ස්සුකහරිස-සතිස්සාවිසාදාබහිත්ථා.

厌离、寻思、疑惑、疲劳、满足、愚钝、卑劣、暴烈、懈怠、昏沉、惊慌、衰弱、焦虑、欢喜、正念、嫉妒、沮丧、掩饰。

චින්තා ගබ්බා’පමාරො’මරිසමද-මතුම්මාදමොහා විබොධො,නිද්දාවෙගා සබිළං මරණ-සචපලාබ්‍යාධි තෙත්තිංසමෙ’තෙ.

忧虑、傲慢、癫痫、不容忍、骄慢、智慧、疯狂、愚痴、觉醒、睡眠、冲动、欺诈、死亡、轻浮、疾病，这三十三种。

344. තෙ දස්සෙති ‘‘නිබ්බෙදො’’ඉච්චාදිනා. දීනතුග්ගාලසත්තන්ති දීනතා ච උග්ගතඤ්ච ආලසත්තඤ්ච, ගිලානි උස්සුකඉති [Pg.327] උස්සුක්කං. චපලඉති චාපල්ලං, සහ චපලෙන සචපලො, සො චායං බ්‍යාධි ච, මරණඤ්ච සචපලබ්‍යාධි ච සමාහාරෙ. තඤ්ච සහ බිළාය වත්තතීති සබිළන්ති එතෙ යථාවුත්තබ්‍යභිචාරීභාවා තෙත්තිංස හොන්තීති. උස්සාහවතා වීරරසො තංවසෙනෙව අස්සාදීයති. භීරුනා තු සොව භයානකරසවසෙනෙති ලොකසභාවස්ස අනෙකත්තා තදත්ථමෙතෙ බ්‍යභිචාරිනො එකෙකස්සරසස්ස බහවො වණ්ණනීයා, යතො තංවණ්ණනාද්වාරෙන සබ්බොපි තෙසු කිඤ්චි අස්සාදෙතීති. තත්ථ යස්මා පන මාරණොපගතවෙරිදස්සනමෙකමෙව තඞ්ඛණෙයෙව භින්නං පකතිවසෙන භීරුනො භයස්ස හෙතු, සඞ්ගාමලොලස්ස තු උස්සාහනිමිත්තං සියා. තථා නටෙන කතං විකතමාභරණං ක්‍රියාවා නීචපකතීනං ඨායිනො හාසස්ස හෙතු, ගම්භීරපකතීනං බ්‍යභිචාරිනො හාසස්ස, තස්මා භාවෙ වණ්ණයතා කවිනා භාවා තථා වණ්ණනීයා, යථොචිත්‍යපරිපොසො සියා. ඔචිත්‍යභඞ්ගො තු මහතා වායාමෙන පරිහරිතබ්බො.

344. 他以“厌离”等词句开示它们。“卑劣、暴烈与懈怠”是指卑劣、暴烈与懈怠。在“衰弱与焦虑”中，后者指焦虑。“轻浮”（capala）即是轻率（cāpallaṃ）。“伴随轻浮的”（sacapala）是指与轻浮俱行，而这也是疾病（byādhi）。死亡（maraṇa）与伴随轻浮的疾病（sacapalabyādhi）是一个复合词。而它与欺诈（biḷa）俱行，故称“伴随欺诈的”（sabiḷa）。如是，以上所说的变易状态共有三十三种。勇猛者通过英雄气概来品味它，怯懦者则通过恐怖的滋味来品味它。由于世间本性的多样性，为了阐明每一滋味，需要对众多变易状态进行描述，通过对它们的描述，所有人都能从中略微品尝到滋味。因为，当面临前来杀害的敌人时，仅仅在那一瞬间，由于本性的差异，怯懦者会感到恐惧，而对于好战者来说，这可能成为勇猛的缘由。同样，演员所做的奇怪的装饰或行为，在低俗之人眼中是持久的笑的原因，在深沉之人眼中却是变易的笑。因此，诗人在描述情状时，应当如是描述，使之达到恰当的圆满。而对恰当性的破坏，则应该尽力避免。

තෙසු නිබ්බෙදො අත්තාවමානනං. තස්ස ච ඉත්ථීනඤ්ච නීචානඤ්ච දාලිද්දියං විභාවො, යොගීනං තු තත්වසංවෙදනං විභාවො, අස්සුපතනචින්තාදයො එත්ථ අනුභාවා.

其中，厌离是自轻蔑。对于妇女和卑贱者来说，贫穷是其缘由；对于瑜伽行者来说，体悟真谛是其缘由。此处，眼泪掉落、忧愁等是其随行之相。

තක්කො විතක්කනං. තස්ස සන්දෙහො විභාවො, සිරොකම්පාදි අනුභාවො.

寻思是思虑。疑惑是其缘由，摇头等是其随行之相。

සඞ්කාය විරුද්ධචරණං විභාවො, කම්පාදයො අනුභාවො.

对于疑惑，矛盾的行为是其缘由，颤抖等是其随行之相。

සමො ඛෙදො. තත්ථ ගත්‍යාදි විභාවො, සෙදාදි අනුභාවො.

疲劳是疲倦。其中，行走等是其缘由，流汗等是其随行之相。

ධිති සන්තොසො. ඤාණාදි විභාවො, අනුභාවො භොගාලොලතාදි.

满足是知足。智慧等是其缘由，贪图享乐等是其随行之相。

ජළතා [Pg.328] අප්පටිපත්ති. තස්සා ඉට්ඨානිට්ඨදස්සනාදි විභාවො, අනිමිසනයනාලොචනාදි අනුභාවො.

愚钝是不作为。见到可爱与不可爱等是其缘由，不眨眼睛地注视等是其随行之相。

දීනතා චෙතසො අනොජතා. තස්සා විභාවො දුග්ගතතාදි, අනුභාවො මලිනවත්ථතාදි.

卑劣是心的萎靡。贫困等是其缘由，穿着脏衣服等是其随行之相。

උග්ගතා දාරුණත්තං. තස්සා විභාවො බලවාපරාධාදි, තස්ස අනුභාවො තජ්ජනාදි.

暴烈是凶狠。重罪等是其缘由，威胁等是其随行之相。

ආලසත්තස්ස පරිසමාදි විභාවො, ජිම්හතාදි අනුභාවො.

懈怠的缘由是疲劳等，身体弯曲不正等是其随行之相。

සුත්තස්ස නිද්දා විභාවො, තස්සාදාදයො අනුභාවො.

昏沉的缘由是睡眠，贪著等是其随行之相。

තාසො චිත්තක්ඛොභො. විභාවො අස්ස ගජ්ජිතාදි, කම්පනාදි අනුභාවො.

惊慌是心的动摇。雷鸣等是其缘由，战栗等是其随行之相。

ආයාසපිපාසාදි විභාවො ගිලානියා, විවණ්ණතාදයො අනුභාවො.

衰弱的缘由是劳累、口渴等，面色苍白等是其随行之相。

කාලක්ඛමතා උස්සුකං. විභාවො තස්ස රමණීයදස්සනිච්ඡාදි, අනුභාවො තුරිතතාදි.

焦虑是不能忍受时间。希求见到悦意景象等是其缘由，急躁等是其随行之相。

චෙතොපසාදො හරිතො. තත්‍ර උස්සවාදි විභාවො, අස්සුසෙදාදයො අනුභාවො.

欢喜是心的清明。其中，节庆等是其缘由，眼泪、汗水等是其随行之相。

සදිසදස්සනාදි විභාවො සතියා, අනුභාවො භමුසමුන්නමනාදි.

对于正念，见到相似事物等是其缘由，眉毛上扬等是其随行之相。

පරෙසමුක්කංසාසහනතා ඉස්සා. තස්සා දුජ්ජනත්තගබ්බාදයො විභාවො, දොසකථනාවජානනාදයො අනුභාවො.

嫉妒是无法忍受他人的卓越。其缘由是邪恶、傲慢等，其随行之相是说人坏话、轻视他人等。

විසාදො ඛෙදො. විභාවො තස්ස ආරද්ධකාරියාසිද්ධාදි, බාධයතාපාදි අනුභාවො.

沮丧是疲倦。其缘由是已着手之事未成功等，其随行之相是苦恼、折磨等。

අබහිත්ථා කායසංවරණං. තස්සා විභාවො ලජ්ජාදි, අනුභාවො’ඤ්ඤවික්‍රියා.

掩饰是身体的遮藏。羞耻等是其缘由，其他行为等是其随行之相。

චින්තා [Pg.329] ඉට්ඨාලාභාදීහි, අනුභාවො මුකුලිතනයනාදි.

忧虑的缘由是未能获得喜爱之物等，其随行之相是眼睑低垂等。

ගබ්බො අභිමානො. විභාවොස්ස ඉස්සරියාදි, අනුභාවො අවජානනාදි.

傲慢是自大。其缘由是权势等，其随行之相是轻视他人等。

අපමාරො ගාහරුක්ඛාදීහි, භූපාතාදයො එත්ථ අනුභාවො.

癫痫的缘由是鬼神、树精等，其随行之相是跌倒在地等。

අමරිසො අක්ඛමතා. විභාවො අස්සාවමානනාදි, සිරොකම්පනතජ්ජනාදයො අනුභාවො.

不容忍是无涵养。其缘由是侮辱、轻蔑等，其随行之相是摇头、威胁等。

මදො පමාදුක්කංසො. තස්ස විභාවො පානං, චලමානඞ්ගවචොගතිහාසාදයො අනුභාවො.

骄慢是放逸的增盛。其缘由是饮酒，其随行之相是肢体摇晃、言语、步态、欢笑等。

මති කඞ්ඛච්ඡෙදො. උපදෙසාදි විභාවො, මුඛවිකාසාදි එත්ථ අනුභාවො.

智慧是断除疑惑。其缘由是教导等，其随行之相是面容开朗等。

අසමෙක්ඛිතකාරිතා උම්මාදො. තස්ස විභාවො සන්නිපාතගහණාදි, අට්ඨානරුදිතගීතහාසාදයො අනුභාවො.

疯狂是未经审察而行事。其缘由是诸病并发、鬼神附身等，其随行之相是不合时宜的哭泣、歌唱、欢笑等。

මොහො භයාදීහි, අනුභාවො ථම්භකම්පාදි.

愚痴的缘由是怖畏等，其随行之相是僵直、战栗等。

දුරාචාරාදීහි බිළං, අධොමුඛතාදි අනුභාවො.

羞愧由恶行等（引起），低头等是其随现相。

මරණං විභාවඅනුභාවෙහි සුපසිද්ධං.

死亡通过引发相和随现相而广为人知。

චපලතා රාගදොසාදීහි, සච්ඡන්දචරණාදි අනුභාවො. බ්‍යාධි පාකටො.

轻浮由贪欲和嗔恚等（引起），随心所欲等行为是其随现相。疾病是明显的。

යෙ වා පනඤ්ඤෙ ඉධ නිද්දිට්ඨා චිත්තවුත්තිවිසෙසාපි සංවිජ්ජන්ති සුඛුමභෙදා, තෙසු කෙචි වුත්තෙස්වන්තොගධා හොන්ති. යථා හි ඉච්ඡාසභාවා සබ්බෙ කාමා රතියං අන්තොගධා, තථා දොසප්පකාරා කොධා මරිසඉස්සාදීස්වන්තොගධා, දුක්ඛසභාවා සොකසමබ්‍යාධිගිලානි විසාදාදීස්වන්තොගධා. පීත්‍යාදයො සුඛසභාවා හරිසෙති දට්ඨබ්බං. තෙසු [Pg.330] භයා තාසො අඤ්ඤො, සඞ්කා තථා අමරිසො. තස්මා ඉස්සා, තථා ගිලානිතො සමො, නිද්දාය සුත්තං, උස්සුකා චපලතා, තථා මොහා පලයො වක්ඛමානො අඤ්ඤොති මන්තබ්බං.

此外，尚有此处未指出的、具细微差别的其他心行差别存在，其中一些包含在已述说的（状态）中。例如，所有具欲求本质的贪欲都包含在喜爱(rati)中；同样，愤怒(kodha)、不容忍(amarisa)、嫉妒(issā)等各种嗔恚，都包含在（广义的）嗔恚中；具痛苦本质的悲伤(soka)、疲劳(sama)、疾病(byādhi)、病苦(gilāni)等，都包含在忧愁(visāda)等中。喜(pīti)等具快乐本质的，当视为欢喜(harisa)。在这些状态中，惊慌(tāso)不同于恐惧(bhaya)，疑惑(saṅkā)与不容忍(amarisa)亦然。因此，当知嫉妒(issā)是不同的，疲劳(samo)不同于病苦(gilāni)，睡眠(suttaṃ)不同于昏沉(niddā)，轻浮(capalatā)不同于焦虑(ussuka)，以及即将解释的迷乱(palayo)不同于愚痴(moha)。

344. ඉදානි තෙ බ්‍යභිචාරීභාවෙ සරූපෙන දස්සෙති ‘‘නිබ්බෙදො’’ඉච්චාදිනා. නිබ්බෙදො අත්තනින්දාසඞ්ඛතො ච, තක්කසඞ්කා ච, සමධිතිජළතා පරිසමො සන්තොසලක්ඛණා ධිති ජළතා ච, දීනතුග්ගාලසත්තං දීනභාවදාරුණභාවඅලසභාවා ච, සුත්තං සයනඤ්ච, තාසො චිත්තක්ඛොභො ච, ගිලානපරිමද්දිතභාවො ච, උස්සුකහරිසසතිස්සාවිසාදාබහිත්ථා උස්සාහපිතිසතිඉස්සාඛෙදආකාරසංවරා ච, චින්තා ච, ගබ්බො අභිමානො ච, අපමාරො ච, අමරිසමදමතුම්මාදමොහා අක්ඛන්තිපමාදාධික්කා කඞ්ඛච්ඡෙදඋම්මාදමොහා ච, විබොධො පබොධො ච, නිද්දාවෙගා නිද්දා ච, ආවෙගසඞ්ඛාතො සම්භමො ච, සබිළං ලජ්ජාසහිතං මරණසචපලාබ්‍යාධි මරණඤ්ච චාපල්‍යසහිතා බ්‍යාධි චෙති. එතෙ තෙත්තිංස බ්‍යභිචාරීභාවා නාම හොන්ති. තක්කො ච සඞ්කා චෙති ච, සමො ච ධිති ච ජළතා චෙති ච, දීනතා ච උග්ගො ච අලසත්තඤ්චාති ච, උස්සුකඤ්චහරිසො ච සති ච ඉස්සා ච විසාදො ච අබහිත්ථා චෙති ච, අමරිසො ච මදො ච මති ච උම්මාදො ච මොහො චෙති ච, නිද්දා ච ආවෙගො චෙති ච, සහ බිළාය වත්තතීති ච, සහ චපලෙන චාපල්‍යෙන වත්තතීති ච, සචපලො ච සො බ්‍යාධිචෙති ච, මරණඤ්ච සචපලබ්‍යාධි චෙති ච වාක්‍යං. මරණසචපලාබ්‍යාධීති සමාහාරද්වන්දො. තස්මා ‘‘සබිළ’’න්ති පදං එතස්ස විසෙසනං හොති.

344. 现在，以“厌离”等词来显示那些随行情感(byabhicārībhāva)的自性。厌离(nibbedo)即自我谴责；寻思(takka)与疑惑(saṅkā)；疲劳(sama)、坚毅(dhiti)、迟钝(jaḷatā)；卑劣(dīnatā)、凶暴(uggatā)、懈怠(alasattaṃ)；睡眠(suttaṃ)即躺卧；惊慌(tāso)即心动摇；病苦(gilāna)即被病痛折磨的状态；焦虑(ussuka)、欢喜(harisa)、念(sati)、嫉妒(issā)、沮丧(visāda)、隐瞒(abahitthā)；忧虑(cintā)；傲慢(gabbo)即自负；癫痫(apamāro)；不容忍(amarisa)、骄慢(mada)、决意(mati)、狂乱(ummāda)、愚痴(moha)；醒觉(vibodho)即觉醒；昏沉(niddā)与激动(āvega)，激动即所谓的慌乱；羞愧(sabiḷaṃ)即含藏羞耻；死亡(maraṇa)、轻浮(capalatā)与疾病(byādhi)。这些被称为三十三种随行情感。“寻思与疑惑”、“疲劳、坚毅与迟钝”、“卑劣、凶暴与懈怠”、“焦虑、欢喜、念、嫉妒、沮丧与隐瞒”、“不容忍、骄慢、决意、狂乱与愚痴”、“昏沉与激动”、“与羞愧俱行”、“与轻浮俱行”、“那伴随轻浮的疾病”、“死亡与伴随轻浮的疾病”——这些是（复合词的）分析句。“死亡-轻浮-疾病”(Maraṇasacapalābyādhi)是集合并列复合词。因此，“羞愧”(sabiḷaṃ)一词是它的修饰词。

ලොකසභාවස්ස අනෙකවිධත්තා එකොයෙව වීරරසො උස්සාහවතා වීරරසාකාරෙන අස්සාදනීයො හොති, සොයෙව භීරුනා භයාකාරෙන අස්සාදනීයො හොති. [Pg.331] තස්මා එකෙකස්ස රසස්ස ඉමෙ බහූ බ්‍යභිචාරිනො වණ්ණෙතබ්බා හොන්ති. එවං සති අනෙකාධිප්පායකො ලොකො තෙසු කිඤ්චි අස්සාදෙති. එවං සති බන්ධො සබ්බජනස්ස කන්තො හොති. තස්සං භාවවණ්ණනායං යස්මා මාරෙතුමාගච්ඡන්තානං සත්තූනං දස්සනමෙකමෙව තඞ්ඛණෙ ජනාධිප්පායතො භිජ්ජිත්වා පකතිභීරූනං පුරිසානං භයස්ස ච යුද්ධලොලස්ස උස්සාහනස්ස ච කාරණං හොති. එවං නටෙන හසනත්ථං කතවිකතමාභරණඤ්ච තාදිසකිරියා ච උත්තානපකතිකානං පුරිසානං ඨායීහාසස්ස ච ගම්භීරපකතිකානං බ්‍යභිචාරීහාසස්ස ච හෙතු භවෙය්‍ය. තස්මා භාවෙ වණ්ණෙන්තෙන කවිනා ඔචිත්‍යභඞ්ගමකත්වා සක්කච්චමොචිත්‍යං සජ්ජෙත්වා භාවප්පකාසකානි සවිභාවානුභාවකවිවචනානි වණ්ණෙතබ්බානි. එත්ථ භාවාවබොධකවිභාවාදීනං ජානිතබ්බත්තා තෙහි තෙහි භාවෙහි සද්ධිං එවං වෙදිතබ්බා.

由于世间的本性是多种多样的，同一种英雄情味(vīrarasa)，对于奋发者而言，能以英雄情味的形式来品味；而对于怯懦者而言，又能以恐惧的形式来品味。因此，对于每一种情味(rasa)，都应当描述其多种随行情感(byabhicārī)。这样，具有不同意向的人们便能从中品味到一些东西，其作品便会为所有人所喜爱。在那种情感的描述中，因为仅仅看到前来杀戮的敌人这一件事，在那一刻就会因人们的意向不同而产生分化，对于天性怯懦的人成为恐惧的原因，而对于渴望战斗的人则成为奋发的原因。同样，演员为引人发笑而穿戴的奇特饰品和做出的那种行为，对于天性肤浅的人会成为常住笑(ṭhāyīhāsa)的原因，而对于天性深沉的人则会成为随行笑(byabhicārīhāsa)的原因。因此，诗人在描述情感时，不应破坏适宜性(ocitya)，而应审慎地安排适宜之处，并应描述那些能揭示情感的、带有引发相(vibhāva)和随现相(anubhāva)的诗句。在此，因为了知情感的引发相等是必须的，故应将其与各种情感一并如此理解。

තෙසු භාවෙසු අත්තාවමානනලක්ඛණො නිබ්බෙදො. ඉත්ථීනං, හීනානං වා උප්පජ්ජති චෙ, දාලිද්දියං ආලම්බණවිභාවො නාම, යොගීනං චෙ, තථාවබොධො ආලම්බණවිභාවො, එත්ථ අස්සුපතනචින්තාදිකං අනුභාවො නාම.

在这些情感中，厌离(nibbeda)以轻视自我为特征。如果它在女人或卑贱者身上生起，贫穷就是所谓的所缘引发相(ālambaṇavibhāva)；如果在瑜伽行者身上生起，如实觉知就是所缘引发相。此处，流泪、忧虑等是所谓的随现相(anubhāva)。

විතක්කස්ස සන්දෙහො උද්දීපනවිභාවො නාම, සිරොකම්පාදිකං අනුභාවො නාම.

对于寻思(vitakka)而言，疑惑是所谓的激发引发相(uddīpanavibhāva)，摇头等是所谓的随现相(anubhāva)。

සඞ්කාය විරුද්ධප්පවත්ති උද්දීපනවිභාවො, කම්පාදිකො අනුභාවො. උපරි ‘‘විභාවො’’ති වුත්තෙ ආලම්බණුද්දීපනෙසු ද්වීසු යං යුජ්ජති, තං ගහෙතබ්බං.

对于疑惑(saṅkā)而言，相违的发生是激发引发相(uddīpanavibhāva)，战栗等是随现相(anubhāva)。当上文说“引发相”(vibhāvo)时，在所缘(ālambaṇa)和激发(uddīpana)这两种中，应取其适用者。

ඛෙදලක්ඛණස්ස සමස්ස ගමනාදිකං විභාවො, සෙදාදි අනුභාවො.

以疲惫为特征的疲劳(sama)，其引发相是行走等，其随现相是出汗等。

සන්තොසලක්ඛණාය ධිතියා ඤාණාදි විභාවො, භොගෙසු අලොලභාවාදි අනුභාවො.

以知足为特征的坚毅(dhiti)，其引发相是智慧等，其随现相是在享乐上不贪婪等。

අයොග්ගතාලක්ඛණාය [Pg.332] ජළතාය ඉට්ඨානිට්ඨානං අජානනාදි විභාවො, විවටනයනෙහි අභිමුඛවිලොකනතාදි අනුභාවො.

以无能为特征的迟钝(jaḷatā)，其引发相是不知可意与不可意等，其随现相是睁眼直视等。

චිත්තස්සනිත්තෙජලක්ඛණාය දීනතාය දුග්ගතතාදි විභාවො, මලිනවත්ථතාදි අනුභාවො.

以心无光彩为特征的悲惨(dīnatā)，其引发相是不幸等，其随现相是穿着污秽的衣服等。

දාරුණතාලක්ඛණස්ස උග්ගභාවස්සාතිසයාපරාධාදි විභාවො, තජ්ජනාදි අනුභාවො.

以残忍为特征的凶猛(uggabhāva)，其引发相是极度的罪过等，其随现相是威胁等。

අලසත්තස්ස අට්ඨානපරිසමාදි විභාවො, වඞ්කිකභාවො අනුභාවො.

懈怠(alasatta)的引发相是不合时宜的劳累等，其随现相是身体弯曲。

සයනසඞ්ඛාතස්ස සුත්තස්ස නිද්දාදි විභාවො, අස්සාදාදි අනුභාවො. එත්ථ අස්සාදනං නාම සෙය්‍යසුඛපස්සසුඛාදිකං.

被称为“躺卧”的睡眠(sutta)，其引发相是昏沉(niddā)等，其随现相是享受等。在此，所谓的享受是指躺卧的快乐、倚靠的快乐等。

චිත්තක්ඛොභසඞ්ඛාතස්ස තාසස්ස ගජ්ජිතාදි විභාවො, ගජ්ජිතං නාම භයජනකවචනං. කොපෙන කම්පනා අනුභාවො.

被称为“心动摇”的惊慌(tāsa)，其引发相是咆哮等——所谓的咆哮是指能引生恐惧的言语，其随现相是因愤怒而颤抖。

පීළාසඞ්ඛාතස්ස ගිලානස්ස ආයාසපිපාසාදි විභාවො, දුබ්බණ්ණතාදි අනුභාවො.

被称为“痛苦”的病苦(gilāna)，其引发相是疲劳、口渴等，其随现相是面色差等。

අනුරූපකාලස්ස අනොලොකනස්ස උස්සුක්කස්ස රම්මවත්ථුදස්සනිච්ඡාදි විභාවො, තුරිතතාදි අනුභාවො.

焦躁(ussukka)即不等待适当时机，其引发相是想见悦意之物等，其随现相是仓促等。

චෙතොපසාදලක්ඛණස්ස හරිසස්ස මඞ්ගලකීළාදි විභාවො, සන්තොසවචනාදි අනුභාවො.

以心意澄净为特征的欢喜(harisa)，其引发相是吉祥的游戏等，其随现相是表达满足的言语等。

සරණලක්ඛණාය සතියා සඤ්ඤාණදස්සනාදි විභාවො, භමුක්ඛෙපාදි අනුභාවො.

以忆念为特征的念(sati)，其引发相是见到能忆起的标志等，其随现相是扬眉等。

පරසම්පත්තිඅසහනලක්ඛණාය ඉස්සාය දුජ්ජනභාවගබ්බාදි විභාවො, දොසකථනාවජානනාදි අනුභවො.

嫉妒的特征是无法忍受他人的成就，其引发相是邪恶、傲慢等，其随现相是述说他人过失、轻视他人等。

ඛෙදලක්ඛණස්ස විසාදස්ස ආරද්ධකාරියාසිද්ධිකාරියබ්‍යාපත්තිආදි විභාවො, මනොසන්තාපාදි අනුභාවො.

沮丧的特征是疲惫，其引发相是已着手之事失败等，其随现相是内心苦恼等。

ආකාරසංවරණලක්ඛණාය, [Pg.333] රසසභාවපටිච්ඡාදනලක්ඛණාය වා අබහිත්ථයලජ්ජාදි විභාවො, තදඤ්ඤක්‍රියාකරණං, අධොමුඛකරණං, පාදෙහි භූමිඛණනන්තිආදි අනුභාවො.

隐瞒的特征是约束仪态，或遮蔽情感的自性，其引发相是羞耻等，其随现相是做其他事、低头、用脚挖地等。

චින්තාය ඉට්ඨත්ථාලාභාදී විභාවො, මකුලිතනයනාදි අධොඛිත්තචක්ඛාදි වා අනුභාවො.

忧虑的引发相是未获得所欲之利等，其随现相是半闭着眼或眼光下视等。

ගබ්බස්ස ඉස්සරියාදි විභාවො, අවජානනාදි අනුභාවො.

傲慢的引发相是支配等，其随现相是轻蔑等。

අපමාරස්ස යක්ඛපීළාදි විභාවො, භූමිපතනාදයො අනුභාවො.

癫痫的引发相是被夜叉侵扰等，其随现相是倒地等。

අක්ඛමලක්ඛණස්ස අමරිසස්ස අවමානනාදි විභාවො, සිරොකම්පනතජ්ජනාදි අනුභාවො.

不耐烦的特征是不能容忍，其引发相是轻蔑等，其随现相是摇头、威胁等。

පමාදාධික්කලක්ඛණස්ස මදස්ස සන්තොසපානං විභාවො, කම්පමානහත්ථපාදවචනගමනහාසාදී අනුභාවො.

沉醉的特征是过度放逸，其引发相是饮酒作乐，其随现相是手脚颤抖、言语不清、步履蹒跚、嬉笑等。

කඞ්ඛාච්ඡෙදනලක්ඛණාය මතියා උපදෙසාදි විභාවො, මුඛසන්තොසාදි අනුභාවො.

智慧的特征是断除疑惑，其引发相是教导等，其随现相是面露喜悦等。

අනුපපරික්ඛකාරිතාලක්ඛණස්ස උම්මාදස්ස සන්නිපාතජ්ජරයක්ඛාදි විභාවො, අකාරණරොදනහසනාදි අනුභාවො.

疯狂的特征是不经审察而行事，其引发相是体液失调、年老、夜叉侵扰等，其随现相是无故哭笑等。

මුය්හනලක්ඛණස්ස මොහස්ස අධිකභයාදි විභාවො, සභාවානවබොධනාදි අනුභාවො.

愚痴的特征是迷茫，其引发相是过度恐惧等，其随现相是不能了知自性等。

නිද්දාපගමසඞ්ඛාතස්ස විබොධස්ස කාලපරිණාමාදි ආලොකසරණාදි වා විභාවො, අක්ඛිමද්දනාදි අනුභාවො.

觉醒被称为睡眠的离去，其引发相是时间变化或趋向光明等，其随现相是揉眼睛等。

මනොසම්පීළනලක්ඛණාය නිද්දාය කස්සචි අචින්තනඅකරණාදි විභාවො, අක්ඛිපිදහනාදි අනුභාවො.

睡眠的特征是心受压迫，其引发相是对任何事不思不做等，其随现相是闭眼等。

භයාගමනලක්ඛණස්ස ආවෙගස්ස පච්චත්ථිකදස්සනාදි විභාවො, උත්‍රාසකම්පාදි අනුභාවො.

激动不安的特征是恐惧的到来，其引发相是见到敌人等，其随现相是惊慌颤抖等。

ලජ්ජාලක්ඛණාය [Pg.334] බිළාය දුරාචාරාදි විභාවො, අධොමුඛතාදි අනුභාවො.

惭的特征是羞愧，其引发相是恶行等，其随现相是低头等。

මරණස්ස සත්ථපහාරරොගාදි විභාවො, මුඛවිකාරාදි අනුභාවො.

死亡的引发相是兵器击打、疾病等，其随现相是面容扭曲等。

චාපල්ලස්ස රාගදොසාදි විභාවො, අත්තනො සච්ඡන්දචරණාදි අනුභාවො.

轻浮的引发相是贪与嗔等，其随现相是随心所欲的行为等。

බ්‍යාධියා වාතපිත්තාදීනං උස්සදභාවාදි විභාවො, නිත්ථුනනාදි අනුභාවො.

疾病的引发相是风、胆汁等增长等，其随现相是呻吟等。

ඉමස්මිං සුබොධාලඞ්කාරෙ අදස්සිතසුඛුමභෙදා අඤ්ඤාපි චිත්තවුත්තිවිසෙසා සන්ති, තෙසු ඉච්ඡාසභාවා සබ්බෙ භෙදා කාමරතියඤ්ච, දොසපකාරා කොධඅමරිසඉස්සාදීසු ච, දුක්ඛසභාවා සොකසමබ්‍යාධිගිලානවිසාදාදීසු ච, පිතිආදයො හරිසෙ ච අන්තොගධාති වෙදිතබ්බා. එවං සමානානං සඞ්ගහෙ සතිපි තාසතො භයස්ස ච, සඞ්කාය අමරිස්ස ච, අමරිසතො ඉස්සාය ච, ගිලානතො සමස්ස ච, නිද්දාය සුත්තස්ස ච, උස්සුක්කතො චපලතාය ච, මොහතො වක්ඛමානපලයස්ස ච පාකටවිසෙසෙන අඤ්ඤථා විසුං විසුං දස්සිතන්ති දට්ඨබ්බං.

在这部《善解庄严论》(Subodhālaṅkāra)中，还有其他一些未曾展示的、具有细微差别的心行特质。在这些特质中，所有意欲本性的差别及对欲乐的喜爱，嗔恨类型的愤怒、忿怒、嫉妒等，痛苦本性的悲伤、疲惫、疾病、病苦、沮丧等，以及喜悦等，当知它们都包含在欢喜之中。即使对相似者进行了如此归纳，但怖畏所生的恐惧，疑惑所生的忿怒，忿怒所生的嫉妒，病苦所生的疲惫，昏沉所生的睡眠，焦躁所生的轻浮，以及愚痴所生的、下文将述的逃离，因其差别显著，当知它们被分别展示。

සාත්තිකභාවඅධිප්පාය

情态之义

345.

345.

සමාහිතත්තප්පභවං, සත්තං තෙනො’පපාදිතා;

සාත්තිකා’ප්‍ය’නුභාවත්තෙ, විසුං භාවාභවන්ති තෙ.

情由专注心所生，情态由它所产生；情态即使是随感相，它们也是各自独立的现象。

345. සාත්තිකෙ වදති ‘‘සමාහිතෙ’’ච්චාදිනා. සමාහිතො එකග්ගතාභාවාපාදනෙන කතසමාධානො අත්තා චිත්තං තතො පභවං උප්පන්නං යං, තං සත්තං නාම. තෙන සත්තෙන උපපාදිතා නිබ්බත්තිතා ථම්භාදයො සාත්තිකා වුච්චන්තෙ. තෙ ච පුන අනුභාවාපි භවන්ති ථම්භාදිභාවසංසූචනසභාවවිකාරරූපත්තා. තඤ්ච ‘‘චිත්තවුත්තිවිසෙසත්තා’’ඉච්චාදිනා වක්ඛති. [Pg.335] තෙනාහ ‘‘අනුභාවත්තෙපී’’ති. එවං සත්‍යපි තෙ සාත්තිකා විසුං පුථගෙව භාවා භවන්ති, වුත්තනයෙන චිත්තභවත්තවිරූපත්තා තෙසන්ති.

345. 关于情态(sāttika)，是以“从专注”等词来说明。“专注的心”(samāhito attā)是指通过达成心一境性而成就了定的心。从它所生起、产生的，就称为“情”(sattaṃ)。由这个“情”所引发、产生的木僵(thambha)等，称为“情态”。它们又可称为“随感相”(anubhāva)，因为它们是显示木僵等状态的自性变化的形态。这一点将在“因心行特质故”等句中解说。因此说“即使是随感相”。即便如此，这些情态仍然是各自独立的现象，因为如前所述，它们与心生之物的状态不同。

345. ඉදානි උද්දෙසක්කමෙනාධිගතකෙවලභාවසඞ්ඛාතං සාත්තිකාභාවං දස්සෙති ‘‘සමාහිත’’ඉච්චාදිනා. සමාහිතත්තප්පභවං එකග්ගතාභාවාපාදනෙන කතසමාධානචිත්තතො සම්භූතං සත්තං නාම හොති. තෙන ලාභාලාභාදීසු එකාකාරස්ස හෙතුනා ථිරභාවෙන උපපාදිතා නිප්ඵාදිතා ථම්භාදයො සාත්තිකා නාම භවන්ති. තෙ සාත්තිකා අනුභාවත්තෙපි චිත්තාකාරසඞ්ඛාතථම්භාදිපකාසනසභාවවිකාරසරූපත්තා අත්තනො අනුභාවත්තෙ සතිපි විසුං භාවා භවන්ති යථාවුත්ත ‘‘චිත්තවුත්තිවිසෙසා තු, භාවයන්ති රසෙ යතො’’තිආදිනා භාවා නාම හොන්තීති. ඉමෙ සාත්තිකාභාවානුභාවවසෙන දුවිධා හොන්ති. සමාහිතො ච සො අත්තා චෙති ච, තතො පභවමිති ච, සන්තො උපසන්තො ච සො අත්තා චෙති ච, සත්තතො භවන්තීති ච, සත්තෙන උප්පාදිතාති ච, අනුභාවානං භාවොති ච වාක්‍යං. අපීති අනුග්ගහත්ථෙ නිපාතො.

345. 现在，依循论述的次第，以“专注”等词来阐明被称为“已证得圆满状态”的情态(sāttikābhāva)。由专注心所生，即从通过达成心一境性而成就定的心所产生的，称为“情”(sattaṃ)。因此，由于它在得失等境中状态划一，以稳定的状态所引发、成就的木僵等，就叫做“情态”(sāttikā)。这些情态，虽然也是随感相(anubhāva)，但因为它们是显示被认为是心之形态的木僵等相的自性变化，所以在作为随感相的同时，也还是各自独立的现象，如前所说：“因心行特质，能生诸韵味”等，故被称为“现象”(bhāva)。这些情态根据其随感相的方式，可分为两种。“专注的，以及那个心”，“从彼而生”，“寂静的、止息的，以及那个心”，“从情而有”，“由情所生”，以及“诸随感相之状态”，是对此句的分析。“Api”(也)这个虚词是用在辅助的意义上。

සාත්තිකභාවප්පභෙද

情态的分类

346.

346.

ථම්භො පලයරොමඤ්චා,තථා සෙදස්සුවෙපථු;

වෙවණ්ණියං විස්සරතා,භාවා’ට්ඨෙ’තෙ තු සාත්තිකා.

僵直、昏厥、毛发竖立，以及流汗、眼泪、颤抖；脸色改变、声音嘶哑，此八种即是情态。

346. තෙ දස්සෙති ‘‘ථම්භො’’ඉච්චාදිනා. එත්ථ ථම්භො අවිස්සරකායචිත්තතා. පලයො අස්සාසපස්සාසමත්තාවසෙසො සුත්තාවත්ථාසභාවො නිද්දාපභවො. සුබ්‍යත්තලක්ඛණා සෙසා.

346. 他以“僵直”等词来指示这些。于此，“僵直”是身心的不灵活。“昏厥”是一种由睡眠引发的、仅剩出入息的昏睡状态。其余的特征都很明显。

346. ඉදානි [Pg.336] සාත්තිකෙ දස්සෙති ‘‘ථම්භො’’ඉච්චාදිනා. ථම්භො කායචිත්තානං අවිසරභාවසඞ්ඛාතො ච පලයරොමඤ්චා නිද්දාය උප්පජ්ජමානඅස්සාසපස්සාසමත්තාතිරිත්තසුත්තාවත්ථා ච පසාදාදිසම්භවො රොමුග්ගමො ච තථා එවං සෙදස්සුවෙපථු ච භයාදීහි උප්පජ්ජමානදාහො ච සන්තොසාදීහි උප්පජ්ජමානඅස්සු ච කම්පා ච වෙවණ්ණියං විරූපතා ච විස්සරතා විරූපසද්දතා චාති එතෙ අට්ඨ සාත්තිකා භාවා නාම හොන්ති. රොමානං අඤ්චො උග්ගමොති ච, පලයො ච රොමඤ්චො චෙති ච, වෙපනං කම්පනමිති ච, සෙදො ච අස්සු ච වෙපථු චාති ච, විරූපො වණ්ණො අස්සෙති ච, තස්ස භාවොති ච, විරූපො සරො අස්සෙති ච, තස්ස භාවොති ච වාක්‍යං.

346. 现在以“僵直”等词说明情态。“僵直”是指身心不灵活的状态；“昏厥”是由睡眠生起的、仅剩呼吸的昏睡状态；“毛发竖立”是由净信等生起的毛发耸立；同样，还有“流汗”，即由恐惧等生起的灼热；“眼泪”，即由喜悦等产生的眼泪；以及“颤抖”；“脸色改变”，即容貌变异；“声音嘶哑”，即声音变异——这八种被称为情态。并且，（这些词的解释是：）“毛发的竖起”；“昏厥与毛发竖立”；“颤动”即是“颤抖”；“流汗、眼泪与颤抖”；“其颜色异常”，即是此状态（脸色改变）；“其声音异常”，即是此状态（声音嘶哑）——这是对语句的解释。

347.

347.

යදා රත්‍යාදයො භාවා,ඨිතිසීලා න හොන්ති චෙ;

තදා සබ්බෙපි තෙ භාවා,භවන්ති බ්‍යභිචාරිනො.

若爱等诸情态，不具稳定性；则所有那些情态，皆成为易变相(byabhicārin bhāva)。

347. න කෙවලං වුත්තායෙව බ්‍යභිචාරිනො, රත්‍යාදයොපීති ආහ ‘‘යදා’’ඉච්චාදි. භවන්ති බ්‍යභිචාරිනොති යථායොගං යථාසම්බන්ධං බ්‍යභිචාරිනො හොන්තීති අත්ථො. සෙසං සුබොධං.

347. 不仅已说的是易变相，爱等也是，故说“若”等等。“成为易变相”的意思是，它们根据适当的情况与关联而成为易变相。其余的容易理解。

347. ඉදානි නිබ්බෙදාදයො විය රතිහාසාදයොපි කිස්මිඤ්චි කාලෙ බ්‍යභිචාරිනොපි හොන්තීති දස්සෙති ‘‘යදා’’ ඉච්චාදිනා. රත්‍යාදයො රතිහාසාදයො භාවා නව ඨායීභාවා යදා ඨිතිසීලා න හොන්ති චෙ විරොධීහි තෙහි තෙහි භාවන්තරෙහි බ්‍යවහිතත්තා සභාවතො ඨිතිසභාවා යදි න හොන්ති, තදා තෙ භාවා රත්‍යාදයො සබ්බෙපි බ්‍යභිචාරිනො භවන්තීති. යථාසකං බ්‍යභිචාරිතානුරූපවිභාවානුභාවානං යොගානුරූපෙන බ්‍යභිචාරීභාවා හොන්ති. රතිආදි යෙසං හාසාදීනමිති ච, ඨිති සීලං යෙසං රත්‍යාදීනමිති ච විග්ගහො.

347. 现在，为表明正如厌离等一样，爱、笑等在某些时候也会成为易变相，而说“若”等等。爱、笑等九种常住情态(ṭhāyībhāva)，当它们因被各种相对立的其他情态所妨碍，而使其自性中的稳定性不复存在时，那么，所有那些爱等情态就都会成为易变相。它们根据各自与相应的、具有易变性的引发因(vibhāva)和随感相(anubhāva)的结合，而成为易变的情态。（对于复合词的）分析是：“爱等”(ratyādayo)是“爱是其开端”；“具稳定性”(ṭhitisīlā)是“稳定是其本性”。

348.

348.

විභාවො [Pg.337] කාරණං තෙසු’-ප්පත්තියු’ද්දීපනෙ තථා;

යො සියා බොධකො තෙස-මනුභාවො’ය’මීරිතො.

引发因是彼等（情态）生起与增强的原因；那作为彼等之表露者，被称为随感相。

348. ඉදානි විභාවානුභාවෙ දස්සෙති ‘‘විභාවො’’ඉච්චාදිනා. තෙසං රත්‍යාදීනං භාවානං උප්පත්තියා, තථා උද්දීපනෙ ච කාරණං ආලම්බණඋද්දීපනවසෙන දුවිධො විභාවො නාම. තත්ථ ආලම්බණවිභාවො කන්තාදි, උද්දීපනවිභාවො චන්දාදි. තෙසං බොධකො ඤාපකො කායිකො ච වාචසිකො ච බ්‍යාපාරො සියා, අයං අනුභාවො ඊරිතො.

348. 现在以“引发因”等词说明引发因和随感相。那些爱等情态生起与增强的原因，称为引发因，它依所缘和激发而分为两种。其中，所缘引发因是爱人等，激发引发因是月亮等。那作为表露与告知彼等（情态）的身、语活动，即被称为随感相。

348. ඉදානි විභාවානුභාවෙ දස්සෙති ‘‘විභාවො’’ඉච්චාදිනා. තෙසං ඨායීභාවාදීනං තිණ්ණං උප්පත්තියා ච තථා උද්දීපනෙ ච උප්පන්නානං දීපනෙ ච කාරණං ආලම්බණඋද්දීපනවසෙන දුවිධො හෙතු විභාවො නාම, තෙසං ඨායීභාවාදීනං බොධකො කායිකවාචසිකො යො සියා නටකවීනං බ්‍යාපාරො අත්ථි, අයං අනුභාවොති ඊරිතොති. විසෙසෙන භාවෙති වඩ්ඪෙතීති විභාවො. අනුභාවෙති බොධෙතීති අනුභාවො. එත්ථ විභාවො නාම රතිවිසයෙ නරනාරීනං අඤ්ඤමඤ්ඤං ආලම්බණවිභාවො, චන්දරම්මදෙසාදි උද්දීපනවිභාවො චෙති දුවිධො. හාසාදීනම්පි දුවිධවිභාවං යථාරහං යොජෙතබ්බං. අනුභාවො නාම ඨායීභාවාදීනං තෙසං තෙසං භාවානං පකාසකවාචසිකබ්‍යාපාරසඞ්ඛාතකවිපයොගො ච කායිකපයොගභූතො නටානං අභිනයසඞ්ඛාතො තංතංභාවසරූපනිරූපකො චෙති දුවිධො බ්‍යාපාරො.

348. 现在以“引发因”等词说明引发因和随感相。那作为常住情态等三者生起、增强以及显现已生起者的原因，依所缘和激发而分为两种的因，即是引发因。那作为表露常住情态等的、属于演员和诗人的身语活动，即被称为随感相。“引发因”是因其特别地使（情态）生成(bhāveti)或增长(vaḍḍheti)。“随感相”是因其随后使人感受(anubhāveti)或了知(bodheti)。于此，引发因有两种：在爱情方面，男女互为所缘引发因，月亮、美景等为激发引发因。对于笑等（情态），也应如理配对两种引发因。随感相是两种活动：一种是诗人的创作，即阐明那些常住情态等各种情态的语言活动；另一种是演员的表演，即表现各种情态之自性的身体活动。

349.

349.

නෙකහෙතුං මනොවුත්ති-විසෙසඤ්ච විභාවිතුං;

භාවං විභාවානුභාවා, වණ්ණියා බන්ධනෙ ඵුටං.

为显明具多因、为心行差别之情状，当于作品中清晰描绘其因相与随感。

349. විභාවාදිවණ්ණනායමෙව [Pg.338] භාවවිසෙසාවබොධො සියා, අඤ්ඤථා ‘‘දෙවදත්තස්ස සාස්සුලොචනයුගං සඤ්ජාත’’මිති වුත්තෙ සොකා ආනන්දා රොගා චෙති කො නාම සක්කොති කාරණං නිච්ඡිතුං, චිත්තවුත්තිවිසෙසඤ්ච භාවං විනා විභාවානුභාවං කවි වණ්ණෙතුං නටොභිනෙතුං සාමජ්ජිකො වා විඤ්ඤාතුං කො සක්කොතීති දස්සෙතුමාහ ‘‘නෙක’’ඉච්චාදි. නෙකහෙතුං බහුහෙතුං මනොවුත්තිවිසෙසඤ්ච භාවං විභාවිතුං පකාසෙතුං විභාවානුභාවා වුත්තලක්ඛණා බන්ධනෙ සභාවනිරූපකපදෙ ඵුටං වණ්ණනීයා, විභාවාදිරූපකෙනෙව අවුත්තම්පි කිඤ්චි පතීයතෙ.

349. 唯有通过因相等之释义，方能了知情状之差别。否则，当言“提婆达多(Devadatta)泪眼盈盈”时，谁能确定其原因为悲伤、欢喜或疾病呢？若无作为心行差别之“情状”，诗人如何描绘因相与随感？演员如何表演？鉴赏者又如何了知？为说明此理，故说“多因”等偈。为阐明那具多因且为心行差别之“情状”，当于描绘自性的文句中，清晰释义其所述特征的因相与随感。即使未曾言明，有些含义亦能仅通过因相等形式而被领会。

349. ‘‘දෙවදත්තස්ස චක්ඛූනි අස්සුපුණ්ණානී’’ති වුත්තෙ සොකෙන සන්තොසෙන රොගෙන වාති යථා අස්සුකාරණකථනං විනා න ජානාති, එවං චිත්තස්ස පවත්තිසඞ්ඛාතා රතිහාසාදයො තෙ තෙ භාවා අත්තනො පතීතියානුරූපං විභාවානුභාවකථනං විනා කවීහි වණ්ණෙතබ්බා, නටෙහි දස්සෙතබ්බා, සබ්භෙහි අස්සාදනීයා නත්ථීති ඨායීආදීනං වණ්ණනමෙව කාතබ්බන්ති ඉදානි අනුසාසෙන්තො ආහ ‘‘නෙක’’ඉච්චාදි. නෙකහෙතුං තෙසං තෙසං භාවානං උප්පත්‍යාදො ආලම්බණවිභාවාදිබහුකාරණවන්තං මනොවුත්තිවිසෙසං භාවඤ්ච චිත්තස්ස පවත්තිවිසෙසසඞ්ඛාතභාවඤ්ච විභාවිතුං පකාසෙතුං විභාවානුභාවා අනන්තරනිද්දිට්ඨා බන්ධනෙ රසභාවප්පකාසනෙ ඵුටං පකාසං කත්වා වණ්ණියා කවිනා වණ්ණනීයා හොන්තීති. න එකොති ච, සො හෙතු අස්සෙති ච, මනසො වුත්තීති ච, තාය විසෙසොති ච, විභාවො ච අනුභාවො චෙති ච වාක්‍යං.

349. 当说“提婆达多(Devadatta)之目充满泪水”时，若不说明流泪之因，则不知其为悲伤、喜悦或疾病。同理，彼等被称为心行之爱、笑等情状，若不言说与其相应之因相与随感，则诗人无从描绘，演员无从表现，众人亦无从品味。因此，为教导当释义常情(ṭhāyī)等，如今说‘多因’等偈。此偈义为：为阐明彼等情状生起之多因——如所缘因相等众多因缘，以及心行差别之情状，当于揭示情味(rasa)与情状(bhāva)之构文中，将前述之因相与随感，彰显分明，由诗人加以描绘。又，偈颂解析为：‘非一’，‘彼为其因’，‘心之行’，‘由彼而有差别’，‘有因相与随感’，此即句义。

350.

350.

සවිභාවානුභාවෙහි, භාවා තෙ තෙ යථාරහං;

වණ්ණනීයා යථොචිත්‍යං, ලොකරූපානුගාමිනා.

具足因相与随感，彼彼情状应如其分；随顺世间之相者，当如其理加以描绘。

350. ඉදානි තෙ භාවා ලොකසභාවානතික්කමෙන විභාවාදීහි වණ්ණනීයාති ආහ ‘‘සවිභාවෙ’’ච්චාදි. සහ විභාවෙහි [Pg.339] සවිභාවා, තෙ ච තෙ අනුභාවා ච, තෙහි. යථාරහන්ති අත්තනො සම්බන්ධීනං වසෙන යථාරහං වණ්ණනීයා.

350. 如今，为言彼等情状当不逾越世间自性，而由因相等加以描绘，故说“具足因相”等偈。“具足因相与随感”（savibhāvānubhāvehi）者，谓与因相俱之随感，由彼等（加以描绘）。“如其分”（yathārahaṃ）者，谓当依各自之关联而如其所应地描绘。

350. ඉදානි විභාවානුභාවෙ නිස්සාය වණ්ණනීයා තෙ භාවා ලොකසභාවමනතික්කම්ම කාතබ්බාති අනුසාසන්තො ආහ ‘‘සවිභාවා’’ඉච්චාදි. ලොකරූපානුගාමිනා ලොකවොහාරමනුවත්තමානෙන තෙ තෙ භාවා ඨායීභාවාදයො තයො යථොචිත්‍යං ඔචිත්‍යානුරූපං සවිභාවානුභාවෙහි විභාවසහිතෙහි අනුභාවෙහි කරණභූතෙහි යථාරහං තෙහි තෙහි භාවෙහි සම්බන්ධීනං විභාවාදීනං වසෙන අනුරූපතො වණ්ණනීයා වණ්ණෙතබ්බා හොන්තීති. විභාවෙහි සහ යෙ වත්තන්තීති ච, තෙ ච තෙ අනුභාවා චෙති ච, අනතික්කම්ම අරහන්ති ච, අනතික්කම්ම ඔචිත්‍යමිති ච, ලොකස්ස රූපං සරූපමිති ච, තං අනුගච්ඡති සීලෙනාති ච විග්ගහො.

350. 如今，为教导彼等情状当依因相与随感而描绘，且不逾越世间自性，故说“具足因相”等偈。“随顺世间之相”（lokarūpānugāminā）者，谓遵循世间惯例。彼等三种情状，即常情(ṭhāyībhāva)等，当合宜地、如其分地，通过作为工具、与因相俱行之随感，并依据彼等情状各自相关之因相等，如实加以描绘。此即偈颂之解析（viggaho）：“与因相共存者，以及彼等随感”；“不逾越而为适宜”；“不逾越其合宜性”；“世间之相即其自相”；“依其自性而随顺之”。

351.

351.

චිත්තවුත්ති විසෙසත්තා, මානසා සාත්තික’ඞ්ගතො;

බහිනිස්සටසෙදාදි-අනුභාවෙහි වණ්ණියා.

因是心行之差别，故由心所生之萨埵情(sāttika)，当以从身外显之汗水等随感加以描绘。

351. සාත්තිකා කථං වණ්ණනීයාති ආහ ‘‘චිත්තෙ’’ච්චාදි. චිත්තස්ස වුත්තිවිසෙසො යෙසං, තෙසං භාවො, තස්මා මානසා මනසි භවා සාත්තිකා අඞ්ගතො සරීරතො බහිනිස්සටෙහි නිග්ගතෙහි සෙදාදීහි අනුභාවෙහි වණ්ණනීයා, න පන සෙදසලිලමෙව භාවොති අධිප්පායො.

351. 萨埵情(sāttika)当如何描绘？故说“心”等偈。彼等是心行差别之状态，因此由心所生之萨埵情，当以从身体发出、外显之汗水等随感加以描绘。其意在于，汗水本身并非情状(bhāva)。

351. එවං සාමඤ්ඤෙන භාවවණ්ණනක්කමං දස්සෙත්වා ඉදානි විසෙසෙන සාත්තිකභාවවණ්ණනා ඊදිසාති දස්සෙති ‘‘චිත්ත’’ඉච්චාදිනා. චිත්තවුත්තිවිසෙසත්තා චිත්තස්ස පවත්තිවිසෙසත්තා මානසා චිත්තෙ භවා සාත්තිකාභාවා අඞ්ගතො සරීරතො බහිනිස්සටසෙදාදිඅනුභාවෙහි බහිනික්ඛන්තසෙදාදීහි අනුභාවෙහි කරණභූතෙහි වණ්ණියා වණ්ණනීයා හොන්තීති, [Pg.340] අඞ්ගතො බහි නිස්සටන්ති විසෙසනෙන විසිට්ඨභූතසෙදාදීනමෙව භාවානුභාවත්තං විනා කෙවලං සෙදාදයො වුත්තා සමානා භාවාදයො නාම න හොන්තීති අධිප්පායො. චිත්තස්ස වුත්තීති ච, සා එව විසෙසො යෙසං සාත්තිකානමිති ච, තෙසං භාවොති ච, මනසි භවාති ච, සෙදො ආදි යෙසං ඛෙළාදීනමිති ච, නිස්සටා නිග්ගතා ච තෙ සෙදාදයො චෙති ච, තෙ එව අනුභාවාති ච වාක්‍යං.

351. 如是概略开示情状(bhāva)之描绘次第后，今为具体开示萨埵情(sāttikabhāva)之描绘云何，而说“心”等偈。因是心行之差别，故于心中所生之萨埵情，当以从身体流出之汗水等随感(anubhāva)为工具而加以描绘。通过“从身向外流出”此一限定，其意在于：唯有具此特征之汗水等，方具作为情状之随感的特质；否则，若仅言汗水等，则不名为情状等。此即句义（vākyaṃ）：所谓“心之行”，“彼即萨埵情之差别所在”，“彼等之情状”，“于意中生”，“以汗为首之唾液等”，“彼等流出之汗水等”，以及“彼等即是随感”。

රසඅධිප්පාය

情味之意趣

352.

352.

සාමජ්ජිකාන’මානන්දො, යො බන්ධත්ථානුසාරිනං;

රසීයතීති තඤ්ඤූහි, රසො නාමා’ය’මීරිතො.

随顺情节意义的集会者之喜悦，因其被品味，故为知者所宣说，此即名为情味(rasa)。

352. ඉදානි ‘‘රසස්සාදාය සාධූන’’න්ති වුත්තත්තා රසෙ නිද්දිසන්තො ආහ ‘‘සාමජ්ජිකාන’’මිච්චාදි. බන්ධස්ස අත්ථො, තදනුස්සරන්ති මනොභාවනාවසෙනාති බන්ධත්ථානුසාරිනො, තෙසං සාමජ්ජිකානං සබ්භානං මනසි යො ආනන්දො, අයං ලොකමධුරාදිරසො විය බන්ධෙ සිඞ්ගාරාදි රසො නාම ඊරිතො තඤ්ඤූහි රසඤ්ඤූහි. කථමිත්‍යාහ ‘‘රසීයතී’’ති, අස්සාදීයතීති අත්ථො. කිඤ්ච? යථා නානාබ්‍යඤ්ජනසඞ්ඛතමන්නං භුඤ්ජමානා රසෙ අස්සාදියන්ති සුමානසා පුරිසා සන්තොසඤ්චාධිගච්ඡන්ති, තථා නානාභිනයබ්‍යඤ්ජිතෙ වාචඞ්ගසත්ථොපෙතෙ ඨායීභාවෙ අස්සාදෙන්ති සුමානසාපෙක්ඛකා, තස්මා එතෙ නාට්‍යාතිපි වුච්චන්ති.

352. 现在，因为说了“为善人之品味情味(rasa)故”，所以在阐释情味时，说“集会者”等等。“情节之义”，即以心培育之力随念之，故为“随顺情节之义者”。那些集会者、善人心中所产生的喜悦，犹如世间甜蜜等味，亦如作品中爱恋等情味，被知者、识味者称为“情味”。如何解释呢？即“被品味”，意思是“被尝味”。再者，譬如享用以种种调料烹制的食物时，善意之人品味其味并获得满足；同样地，在以种种表演所表现、具足言语、身姿与乐器的持久情状(ṭhāyībhāva)中，善意的观众品味之，因此这些(持久情状)也被称为戏剧情味(nāṭyarasa)。

352. ඉදානි ‘‘රසස්සාදාය සාධූන’’න්ති වත්වා උද්දිට්ඨක්කමෙන සම්පත්තං රසං දස්සෙති ‘‘සාම’’ඉච්චාදිනා. බන්ධත්ථානුසාරිනං බන්ධස්ස අත්ථානුරූපසාරීනං බුද්ධියා පවත්තානං සාමජ්ජිකානං සබ්භානං චිත්තෙ භවො යො ආනන්දො සන්තොසො අත්ථි, අයං ලොකෙ මධුරාදිරසො විය අස්සාදනීයො හොතීති අත්ථයුත්තෙන ‘‘රසීයතී’’ති ඉමිනා වචනත්ථෙන රසො නාමාති තඤ්ඤූහිරසඤ්ඤූහි ඊරිතො කථිතොති. [Pg.341] සමජ්ජායං නියුත්තාති ච, බන්ධස්ස අත්ථොති ච, තං අනුස්සරන්තීති ච, තං ජානන්තීති ච වාක්‍යං. යථා නානාබ්‍යඤ්ජනෙහි අභිසඞ්ඛතමාහාරං පරිභුඤ්ජන්තා සත්තා ලවණම්බිලාදයො තෙ තෙ රසෙ අස්සාදෙය්‍යුං, සන්තුට්ඨා ච භවෙය්‍යුං, එවමෙව නානප්පකාරඅභිනයෙහි පකාසිතවණ්ණනාය අඞ්ගභූතෙහි අනුරූපෙහි සත්ථෙහි යුත්තෙ ඨායීභාවෙ ඉස්සාදිරහිතපඤ්ඤවන්තා අස්සාදෙන්ති, තස්මා ඉමෙ ඨායීභාවා නටාභිනයෙහි බ්‍යඤ්ජිතත්තා ච සබ්භානං සන්තොසසඞ්ඛතරසස්ස හෙතුත්තා ච නටරසාතිපි වුච්චන්ති.

352. 现在，说了“为善人之品味情味(rasa)故”后，便以“集会者”等词，按所列举的次序来展示已达到的情味。所谓“随顺情节之义者”，即随顺情节之义、以智慧而行者。那些集会者、善人心中所产生的喜悦与满足，犹如世间甜味等可被品尝，因此，通过与此意义相应的“被品味”这一词义，被知者、识味者们宣说为“情味”。所谓“投身于集会”，以及“情节之义”，以及“随念它”，以及“了知它”，此是语句(的解析)。譬如众生享用以种种调料烹制的食物时，会品尝到咸、酸等种种味并感到满足；同样地，在以种种表演所阐明、作为描述之一部分、并具足相应乐器的持久情状(ṭhāyībhāva)中，无嫉妒等的智者品味之。因此，这些持久情状，因其被演员的表演所表现，且为一切善人由满足所成之情味的原因，故亦被称为“戏剧情味(naṭarasa)”。

රසප්පභෙද

味的分别

353.

353.

සවිභාවානුභාවෙහි,සාත්තිකාබ්‍යභිචාරිහි;

අස්සාදියත්ත’මානීය-මානො ඨායෙව සො රසො.

由因与缘，及萨埵、变异相，被引至可品味境，彼味即是常性。

353. ඨායීනමෙව රසත්තාපත්තිමාහ ‘‘සවිභාවෙ’’ච්චාදිනා. ඨායෙව සොති සො යථාවුත්තො රසො ඨායීභාවොයෙව, නාඤ්ඤොති අත්ථො.

353. 以“由因……”等偈颂，说明了正是常性达到了味的状态。“彼味即常性”的意思是：如前所述的那味，即是常性，而非他物。

353. ඉදානි ඨායීභාවානමෙව රසසරූපස්ස පාපුණනත්ථං විභාවෙති ‘‘සවිභාවා’’ඉච්චාදිනා. සො රසො අනන්තරනිද්දිට්ඨො සවිභාවානුභාවෙහි තෙසං තෙසං ඨායීනං අනුරූපෙහි විභාවසහිතෙහි අනුභාවෙහි ච, සාත්තිකාබ්‍යභිචාරිහි පකාසෙතබ්බඨායීභාවස්සෙව අනුකූලසාත්තිකභාවබ්‍යභිචාරීභාවෙහි කරණභූතෙහි අස්සාදියත්තං ආනීයමානො කවිනො සාමත්ථියා පාපුණියමානො ඨායෙව ඨායීභාවො එවාති කාරියොපචාරෙන රසො නාමාති වෙදිතබ්බොති. සහ භාවෙහි පවත්තන්තීති ච, සවිභාවා ච තෙ අනුභාවා චෙති [Pg.342] ච, සාත්තිකා ච බ්‍යභිචාරිනො චෙති ච, අස්සාදියස්ස භාවොති ච වාක්‍යං.

353. 现在，为了阐明常性情绪(ṭhāyībhāva)本身如何达到味的体性，而以“由因……”等偈颂来解释。那味，即前文所说者，是由与各种常性情绪相应的因(vibhāva)和缘(anubhāva)，以及能助成所要彰显的常性情绪的萨埵相(sāttikabhāva)和变异相(byabhicāribhāva)为工具，通过诗人的能力，被引至可品味的状态；它即是常性情绪本身。应当知道，这是通过效果的转喻(kāriyopacāra)而称之为“味”。“与诸情共同运作”、“此等是因相与随相”、“此等是萨埵相与变异相”、“可品味的状态”，是[对偈颂中复合词的]分析。

354.

354.

සිඞ්ගාරහස්සකරුණා, රුද්දවීරභයානකා;

බීභච්ඡබ්භුතසන්තා ච, රසා ඨායීන’නුක්කමා.

艳情、滑稽、悲悯，暴怒、英勇、惊恐，以及厌恶、奇异、寂静，是依常性次第的诸味。

354. තෙසං නාමවසෙන විභාගමාහ ‘‘සිඞ්ගාරෙ’’ච්චාදිනා. ඨායීනනුක්කමාති ‘‘රතිහාසා ච සොකො චා’’තිආදිනා වුත්තානං ඨායීභාවානං අනුක්කමා, පටිපාටියාති අත්ථො.

354. 关于它们的名称差别，以“艳情……”等偈颂进行了解说。“依常性次第”是指如“爱悦、欢笑与悲伤……”等所说的常性情绪，按照顺序排列，也就是依次排列的意思。

354. රසාවත්ථාසම්පත්තරතිහාසාදීනං ඨායීභාවානං ඉදානි කමෙන නාමන්තරං දස්සෙති ‘‘සිඞ්ගාර’’ඉච්චාදිනා. ඨායීනං හෙට්ඨා වුත්තානං රතිහාසාදිඨායීභාවානං අනුක්කමා පටිපාටියා සිඞ්ගාරහස්සකරුණා සිඞ්ගාරො හස්සො කරුණා ච රුද්දවීරභයානකා රුද්දො වීරො භයානකො ච බීභච්ඡබ්භුතසන්තා ච බිභච්ඡො අබ්භුතො සන්තො චෙති නව රසා නාම හොන්තීති. සිඞ්ගාරරසො හස්සරසොතිආදිනා රසසද්දො පච්චෙකං යොජෙතබ්බො. සිඞ්ගාරො ච හස්සො ච කරුණා චෙති ච විග්ගහො. සෙසෙසුපි ලිඞ්ගසමාසා ඉමෙයෙව. ඉමෙ සිඞ්ගාරාදීනං රත්‍යාදීහි අනඤ්ඤත්තා උපරි රත්‍යාදිවිවරණෙයෙව ඤාතබ්බා.

354. 现在，以“艳情……”等偈颂，依次展示已达到味之状态的爱悦、欢笑等常性情绪的别名。如下文所说的爱悦、欢笑等常性情绪，依次有艳情、滑稽、悲悯、暴怒、英勇、惊恐、厌恶、奇异、寂静，这九者被称为“味”。“味”一词应当分别与每一个相结合，如“艳情味”、“滑稽味”等。复合词的分析是“艳情、与滑稽、与悲悯”。其余复合词的性和复合方式也与此相同。由于这些艳情等[味]与爱悦等[常性情绪]并无不同，故应在下文对爱悦等的阐述中去理解它们。

355.

355.

දුක්ඛරූපෙ’ය’මානන්දො,කථං නු කරුණාදිකෙ;

සියා සොතූන’මානන්දො,සොකො වෙස්සන්තරස්ස හි.

此乐在于痛苦相，悲悯等中何能有？听者心中生喜悦，于韦桑达拉实为愁。

355. සොකාදිරූපොකරුණාදි කථං රසො සියාති ආහ ‘‘දුක්ඛෙ’’ච්චාදි. වෙස්සන්තරස්ස පුත්තදාරවියොගා කරුණා සොකරූපො දුක්ඛමෙව අහොසි, සම්පති පන සොතූනං සබ්භානං ආනන්දොයෙවාති එත්ථාධිප්පායො.

355. 针对“以忧伤等为形态的悲悯等如何能成为味？”的疑问，[作者]以“于痛苦相……”等偈颂回答。韦桑达拉(Vessantara)因与妻儿分离而生的悲悯，其形态是忧伤，确实只是苦；但如今对所有贤善的听者来说，这却纯然是乐——此即此处的意趣。

355. හෙට්ඨා [Pg.343] වුත්තරසො සන්තොසොව, සොකකොධාදිලක්ඛණො කරුණාරුද්දාදිකො කථං රසො නාම භවෙය්‍යාති ආසඞ්කායමාහ ‘‘දුක්ඛරූපෙ’’ඉච්චාදි. අයං ආනන්දො ‘‘සාමජ්ජිකානමානන්දො’’තිආදිනා නිද්දිට්ඨො දුක්ඛරූපෙ දුක්ඛලක්ඛණෙ කරුණාදිකෙ කරුණාරුද්දාදිකෙ විසයෙ කථං භවෙය්‍යාති චෙ, නෙස දොසො හි තථෙව වෙස්සන්තරස්ස බොධිසත්තස්ස සොකො පුත්තදාරවිරහතො ජාතසොකො සොතූනං ඉදානි සුණන්තානං සබ්භානං ආනන්දො සියා ආනන්දස්ස කාරණත්තා කාරියොපචාරෙන සන්තොසො නාම භවෙය්‍යාති. වත්තුනො සාමත්ථියා කරුණාරසාදිකං පාපෙත්වා පකාසියමානස්ස සොකාදිකස්ස දුක්ඛරූපෙන ඨිතත්තා සුණන්තානං පීති උප්පාදියතෙවාති අධිප්පායො. දුක්ඛං රූපං සභාවො යස්ස කරුණාදිනොති ච, කරුණා ආදි යස්ස රුද්දාදිනොති ච වාක්‍යං.

355. 对于“下文所说的味即是满足，而以忧愁、愤怒等为特征的悲悯、暴怒等，如何能称为味呢？”的疑问，[作者]以“于痛苦相……”等偈颂回答。若问：“如‘会众之乐’等所指的这种乐，在具有痛苦相、痛苦特征的悲悯、暴怒等境界中，如何能存在呢？”（答：）这并无过失。因为，正如菩萨韦桑达拉因与妻儿分离而生的忧愁，对于如今贤善的听者们来说，可以成为一种乐；由于它是乐的因，通过效果的转喻，它也可以被称为满足。其意趣是：凭借讲述者的能力，在达到并显现悲悯味等之后，所表现的忧愁等仍住于痛苦相，因此确实能在听者心中生起喜悦。语句的分析是：“悲悯等，以苦为其相状、自性”，以及“暴怒等，以悲悯为其开端”。

ඨායීභාවනිද්දෙස

常情之解释

රතිඨායීභාව

爱之常情

356.

356.

රම්මදෙසකලාකාල-වෙසාදිපටිසෙවනා;

යුවාන’ඤ්ඤොඤ්ඤරත්තානං, පමොදොරති රුච්චතෙ.

悦意处、艺、时与妆，受用此等事物时；青年男女互爱恋，其欢喜即名为“爱”。

356. සිඞ්ගාරාදයො විභාගතො දස්සෙතුමාහ ‘‘රම්මෙ’’ච්චාදි. තත්ථ ‘‘රම්මදෙස’’ඉච්චාදිනා උද්දීපනවිභාවා දස්සිතා. ‘‘යුවාන’’න්ති ඉමිනා ආලම්බණවිභාවො. ඉත්ථී හි පුරිසස්ස, පුරිසො ඉත්ථියා ආලම්බණවිභාවො. පමොදොති අඤ්ඤමඤ්ඤාභිරමණවසෙන ආමොදරූපො.

356. 为了分别解说情爱(siṅgāra)等，作者说了“悦意的”等。其中，以“悦意之地”等显示了激发因(uddīpanavibhāva)；以“青年”显示了所缘因(ālambaṇavibhāva)。诚然，女人是男人的所缘因，男人是女人的所缘因。“欢喜”(pamodo)是因互相愉悦而产生的喜悦。

356. ඉදානි සිඞ්ගාරාදිනාමකෙ තෙරත්‍යාදිකෙ කමෙන නිද්දිසති ‘‘රම්ම’’ඉච්චාදිනා. රම්මදෙසකලාකාලවෙසාදිපටිසෙවනා රමණීයනිරාවරණසුචිපවිත්තවාසාරහදෙසො රම්මගීතිකාදිකලා [Pg.344] රතිජනකවසන්තාදිඅනුරූපකාලො මාලාගන්ධාදි උපසොභිතකිරියාදි මනුඤ්ඤවෙසො, ආදිසද්දෙන නිද්දිට්ඨභාසිතමිහිතාදිචෙති ඉමෙසං දිට්ඨසුතමුතාදීසු දිට්ඨාදිමත්තමකත්වා පඤ්ඤාය තෙන තෙනාකාරෙන පුනප්පුනානුභවනෙන අඤ්ඤොඤ්ඤරත්තානං අඤ්ඤමඤ්ඤං නිමිත්තානුබ්‍යඤ්ජනසඞ්කප්පවසෙනාතිරත්තානං යුවානං තරුණිත්ථි පුරිසානං පමොදො අභිරමණවසෙන සන්තොසො පීති රති රුච්චතෙ රුච්චනතො ‘‘රතී’’ති වුච්චතීති. ඉමස්මිං පක්ඛෙ රකාරො සන්ධිජො. දෙසො ච කලා ච කාලො ච වෙසො චෙති ච, තෙ ආදයො යෙසමිති ච, රම්මා ච තෙ දෙස…පෙ… වෙසාදයො චෙති ච, තෙසං පටි පුනප්පුනං සෙවනමිති ච, අඤ්ඤො ච අඤ්ඤො චෙති ච, තෙසු රත්තාති ච වාක්‍යං.

356. 现在，作者以“悦意的”等词，依次指明名为情爱(siṅgāra)等的那些以“爱”(rati)为首者。“受用悦意之地、艺、时节、衣妆等”的含义如下：“悦意之地”是适合居住的、令人愉悦、无障碍、干净、清净的地方。“艺”是悦耳的歌唱等。“时节”是能生起“爱”的春天等相应的时节。“衣妆”是以花环、香料等装饰的、令人愉悦的举止等。以“等”字则指明了言语、微笑等。对于这些所见、所闻、所觉知等，不是仅仅见到而已，而是以智慧通过各种方式反复地体验。“于互相爱恋的青年”是指因彼此的相貌(nimitta)、细节(anubyañjana)和思念(saṅkappa)而极度迷恋的年轻男女。“欢喜”(pamodo)，即因互相愉悦而有的满足(santoso)和喜悦(pīti)，因其令人喜爱(ruccanato)，故称为“爱”(rati)。在此解释中，(pamodorati中的)“ra”音是连声所致。该句的语法分析如下：“处、艺、时与妆”；“以此等为首”；“彼等悦意之处……妆等”；“反复受用”；“彼此”；“于彼等爱着”。

357.

357.

යුත්‍යා භාවානුභාවා තෙ,නිබන්ධා පොසයන්ති නං;

සොප්‍යා’යොගවිප්පයොග-සම්භොගානං වසා තිධා.

彼等情态(bhāva)与随相(anubhāva)，以其适宜性被编排后，滋养它(即“爱”)。而它也依不遇、分离与欢会，而有三种之别。

357. ‘‘යුත්‍යා’’ඉච්චාදි. තෙ යථාවුත්තා භාවානුභාවා යුත්‍යා ආලසියඋග්ගතාජිගුච්ඡාවජ්ජිතා යෙ සඞ්කාඋස්සුක්කාදයො භාවා තංබ්‍යඤ්ජකා තදනුරූපා අනුභාවා ච අයොගාදිකෙ සිඞ්ගාරෙ යථා යථා යුඤ්ජන්ති, තාදිසියාව යුත්තියා නිබන්ධා නං රතිං සම්පොසයන්ති, සොයෙවමෙවං පොසිතො සිඞ්ගාරො නාම රසො සම්පජ්ජතෙ. සොපි තිධාති සම්බන්ධො. තත්ථ අයොගො නාම පුබ්බෙ අසඞ්ගතානං අනුරාගෙන සඞ්ගමමිච්ඡන්තානං ඉත්ථිපුරිසානමසඞ්ගමො. අතිසයවිරුළ්හපෙමානමුභින්නම්පි සිලෙසො විප්පයොගො. බලවකාමාවෙසවිසෙසානං කාමීනං දස්සනාදිසමඤ්ජනං සම්භොගො.

357. “以其适宜性”等：那些如前所述的情态与随相，以其适宜性——即避免懒惰、傲慢、厌恶等，而采用疑虑、渴望等情态，以及能彰显它们且与之相应的随相——在不遇等情爱中被适当地运用。以如此的适宜性被编排后，它们充分滋养那“爱”(rati)；如此被滋养的“爱”，就成就了名为“情爱”(siṅgāra)的味(rasa)。“它也分为三类”是与此相关联的。其中，“不遇”(ayoga)是指先前未曾结合、但因爱慕而渴望结合的男女未能结合。“分离”(vippayoga)是指爱意已极度增长的双方之分离。“欢会”(sambhoga)是指为强烈欲情所驱使的爱者们，因相见等而有的享受。

357. ඉදානි [Pg.345] රතියා පුට්ඨකාරණං පුට්ඨපයොගඤ්ච දස්සෙති ‘‘යුත්‍යා’’ඉච්චාදිනා. තෙ භාවානුභාවා නිද්දිට්ඨබ්‍යභිචාරීභාවෙසු රත්‍යානුරූපබ්‍යභිචාරීභාවො තප්පකාසකො අනුභාවො චෙති ඉමෙ ද්වෙ යුත්‍යා හෙතුභූතාය අයොගවිප්පයොගසම්භොගසඞ්ඛතානං තිණ්ණං සිඞ්ගාරානං අනුකූලත්ථෙන රතියා විරුද්ධත්තා ආලසියඋග්ගජිගුච්ඡාදිකෙ පරිවජ්ජෙත්වා සඞ්කාඋස්සුක්කාදීනං රත්‍යානුකූලභාවානං වසෙන යථායොගං නිබන්ධා කවීහි බන්ධා නං රතිං පොසයන්ති යථා තප්පකාසනෙන පූරෙන්ති සජ්ජෙන්ති, එවං සජ්ජිතො රතිසිඞ්ගාරො නාම රසො හොති. සොපි සාමඤ්ඤෙන නිද්දිට්ඨසිඞ්ගාරරසොපි අයොගවිප්පයොගසම්භොගානං සිඞ්ගාරානං වසා භෙදෙන තිධා භවතීති. තත්ථ අයොගො නාම පුබ්බෙ අඤ්ඤමඤ්ඤසඞ්ගමරහිතානං අභිනවානුරාගබලෙන සඞ්ගමං පත්ථෙන්තානං ථීපුමානං අසඞ්ගමො. විප්පයොගො නාම සඞ්ගමාතිසයෙන විරුළ්හපෙමානං ථීපුමානං අඤ්ඤමඤ්ඤවිසිලෙසො. සම්භොගො නාම බලවකාමතණ්හාවිසෙසවසෙන යුත්තානං කාමිනිකාමුකානං අඤ්ඤමඤ්ඤං දස්සනාදිඅස්සාදො. භාවො ච අනුභාවො චෙති ච, අයොගො ච විප්පයොගො ච සම්භොගො චෙති ච වාක්‍යං.

357. 现在，作者以“以其适宜性”等，说明滋养“爱”(rati)的因缘及其运用。所谓彼等情态与随相，是指在所指明的变易情(byabhicārībhāva)中，那些与“爱”相应的情态，以及能彰显它们的随相。此二者，以适宜性为根本原因，由诗人适当地编排组合：即因有助于不遇、分离、欢会这三种情爱，而依于疑虑、渴望等与“爱”相应的情态；又因与“爱”相违逆，而舍离懒惰、傲慢、厌恶等。如此编排，便能滋养那“爱”，即通过彰显它来使之圆满、庄严。如此被庄严的“爱”，便成为名为“情爱”的味。这被总说为情爱之味的，也依不遇、分离与欢会这三种情爱的差别而分为三类。其中，“不遇”是指先前未曾相会、但因初生的爱恋之力而渴望相会的男女未能相会。“分离”是指因过度相会而爱意增长的男女彼此分离。“欢会”是指为强烈的欲爱所驱使的爱恋中的男女，互相享受相见等之味。“情态与随相”以及“不遇、分离与欢会”，是(对原颂)的分析。

ඉමමලඞ්කාරං කරොන්තෙන ආචරියසඞ්ඝරක්ඛිතමහාසාමිපාදෙන පන පරමමධුරසද්ධම්මාමතලුද්ධසුද්ධසන්තානානං තපොධනානං අඤ්ඤරසාවබොධනෙ පයොජනාභාවෙපි ලොකියෙසු තෙසු තෙසු වොහාරෙසු අසම්මොහත්ථං සිඞ්ගාරාදිනවවිධරසානං ලක්ඛණමත්තස්සෙව දස්සිතත්තා තදනුරූපලක්ඛියපරිග්ගහෙ අසති ලක්ඛණාවබොධස්ස සුබ්‍යත්තාභාවතො වුත්තලක්ඛණාවබොධත්ථං තංතංලක්ඛණකථනානන්තරං තස්ස තස්ස ලක්ඛියස්ස මුඛමත්තං දස්සෙතබ්බං හොති. හෙට්ඨා ‘‘රාගානතබ්භුතසරොජමුඛං ධරායා’’තිආදිනා නිද්දිට්ඨසම්භොගසිඞ්ගාරරසාභාසෙනෙව හසාභාසාදීනං අට්ඨන්නං [Pg.346] රසාභාසරූපස්ස භාවාභාසස්ස, විභාවාභාසස්ස, අනුභාවාභාසස්ස ච ඤාතබ්බත්තා සිඞ්ගාරරසස්ස ලක්ඛියමෙවං වෙදිතබ්බං.

然而，造此《庄严论》的导师僧护(Saṅgharakkhita)大长老认为：对于那些沉醉于最上甜美正法甘露、心流清净的苦行者来说，了知其他情味虽然并无益处，但为了使他们在各种世俗言谈中不致迷惑，仅揭示了爱欲等九种情味的特征。因为若不把握与特征相应的所相(lakkhiya)，对特征的理解就不会很清晰，所以为了理解所说的特征，在讲述了各个特征之后，应当略微展示其各自的所相。如下文以“rāgānatabbhutasarojamukhaṃ dharāyā”等句所指出的享乐爱欲情味之仿佛，即可了知欢笑之仿佛等其余八种情味之仿佛的形态，以及情态之仿佛、因相之仿佛、随相之仿佛。爱欲情味的所相也应如是了知。

ගීතස්සරෙන උපකඩ්ඪිය නෙත්තරස්මි-බන්ධං කරංව විවසඤ්ච කරග්ගහෙන;

යා තාදිසෙපි විනියොජයි දුක්කරෙ මං,සෙරන්දතී අධිගතා විධිනා මයජ්ජාති.

歌声将我引来，眼波把我束缚，又以手相执，令我身不由己；那令我做此难事的塞兰达蒂(Serandatī)，今日我因命运而得到。

ගීතස්සරෙන හත්ථීනං ගීතිකාය පියත්තා ගීතිකාධනිනා උපකඩ්ඪිය අත්තනො සමීපං ආකඩ්ඪිත්වා නෙත්තරස්මිබන්ධං නෙත්තසඞ්ඛාතහත්ථාචරියස්ස රජ්ජුනා බන්ධං කරග්ගහෙන හත්ථග්ගාහෙන සොණ්ඩග්ගහණෙන විවසඤ්ච අපගතඉච්ඡාචාරං පරවසං කරං ඉව හත්ථං ඉව ගීතස්සරෙන අත්තනො ලීලොපෙතගීතිකාධනිනා උපකඩ්ඪිය අත්තනො සමීපං නෙත්වා නෙත්තරස්මිබන්ධං අත්තනො නයනකන්තියා පටිබන්ධං කරග්ගහෙන හත්ථග්ගාහෙන විවසඤ්ච අපගතධිතිං මූළ්හං මං යා කන්තා තාදිසෙපි දුක්කරෙ විනියොජයි, සා ඉරන්දතී ඉරන්දතී නාම නාගමානවිකා මයා අජ්ජ විධිනා භාග්‍යෙන අධිගතා ලද්ධාති.

“以歌声”（Gītassarena）：由于大象喜爱歌曲，（捕象人）以动听的歌声将它们引到自己身边；同样地，她以自己优雅动听的歌声将我引到身边。“眼波之束缚”（nettarasmibandhaṃ）是指，如同以名为“引导者”（netta）的驯象师的绳索捆绑；（她）则以自己眼眸的美丽将我束缚。“以手相执”（karaggahena）是指，如同以手抓住象鼻；（她）则以手抓我。“并且无助”（vivasañca）是指，使之失去自主意愿，受他者支配，如同一只手；（她）则使我失去坚守、变得愚痴。“那……驱使我”（yā maṃ viniyojayi），即那可爱的女子，即使在如此困难的情况下也驱使我。“那位伊兰达蒂……我得到”（sā irandatī adhigatā mayā），即那位名叫伊兰达蒂（Irandatī）的龙女，今日我因命运、因福报而得到、获得了她。

එත්ථ ගීතස්සරනෙත්තරස්මිකරග්ගහසඞ්ඛතාහි ඉමාහි පදාවලීහි උද්දීපනවිභාවො දස්සිතො. ථියා පුරිසො ච, පුරිසස්ස ථී ච ආලම්බණං හොතීති ‘‘සා ඉරන්දතී මයා’’ති ඉමිනා ආරම්මණවිභාවො දස්සිතො. ‘‘උපකඩ්ඪිය බන්ධං විවස’’න්ති ඉමෙහි කාමෙන උද්දීපිතඨායීභාවසඞ්ඛතා රති දස්සිතා. ‘‘තාදිසෙපි දුක්කරෙ විනියොජයී’’ති ඉමෙහි උස්සාහාදිකා ච ‘‘විධිනා අධිගතා මයජ්ජා’’ති ඉමෙහි හරිසාදිකා ච බ්‍යභිචාරීභාවා දස්සිතා. රතියා විරුද්ධෙ නිබ්බෙදආලසියඋග්ගතජිගුච්ඡාදිකෙ බ්‍යභිචාරීභාවෙ වජ්ජෙත්වා වුත්තප්පකාරවිභාවාදිකෙ පකාසන්තො ‘‘ගීතස්සරෙනෙ’’ච්චාදිකා රතිප්පතීතියා අනුරූපං පයුත්තා කවිප්පයොගා ඉධ අනුභාවා නාම හොන්ති. නාටකාදිදස්සනීයසත්ථෙ අභිනයො [Pg.347] අනුභාවො. රම්මදෙසරම්මකාලරම්මවෙසාදයො තදභාවෙ රතියා අනුප්පජ්ජනතො සාමත්ථියා ගම්‍යා භවන්තීති එවං ලක්ඛණානුගතලක්ඛියපරිග්ගාහො සබ්බත්ථ කාතබ්බො. එවං සතිබන්ධත්ථාවබොධකානං සබ්භානං උප්පජ්ජමානායපීතියා කාරණත්තා කාරියොපචාරෙන එසො බන්ධො රසො නාම හොතීති. උපරිපි එවමෙව.

此处，以由“歌声”、“眼波”、“手执”所构成的这些词句，展示了激发因相（uddīpanavibhāva）。女于男，男于女，互为所缘，故以“那位伊兰达蒂为我所……”一句，展示了所缘因相（ārammaṇavibhāva）。以“引来”、“束缚”、“无助”等句，展示了由爱欲所激发的、名为“爱乐”（rati）的常住情态（ṭhāyībhāva）。以“纵令我作此难事”一句，展示了精进等；以“今日我因命运而得到”一句，展示了欢喜等随增情态（byabhicārībhāva）。舍弃与爱乐相违的厌离、懈怠、极度厌恶等随增情态，而阐明上述因相等，像“以歌声……”等这些为体验爱乐而作的相应诗语，在此即名为随相（anubhāva）。在戏剧等视觉艺术中，表演即是随相。令人愉悦的处所、时节、服饰等，因其阙如则爱乐不生，故可由其作用推知。如此，在一切处皆应依循特征而把握所相。这样，对于了知此作品意义的善人，由于它是所生起的喜悦之因，故以“果”喻“因”，此作品即被称为“情味”（rasa）。以上亦复如是。

හස්සඨායීභාව

笑的常住情态

358.

358.

විකාරාකතිආදීහි,අත්තනො’ථ පරස්ස වා;

හාසො නිද්දා සමාලස්‍ය-මුච්ඡාදිබ්‍යභිචාරිභි;

පරිපොසෙ සියා හස්සො,භිය්‍යො’ත්ථිපභුතීන සො.

由自身或他人的怪异姿态等（所引发），笑情伴随着睡眠、懒惰、昏厥等随增情状；当得到充分滋养时，便成为笑味，它多见于女性等人。

358. ‘‘විකාරෙ’’ච්චාදි. විකාරාකති දෙසවයාදීනං විපරීතො කෙසබන්ධනාදි, සො ආදි යෙසං අඤ්ඤාකත්‍යාදිනච්චනාදීනං, තෙහි විභාවෙහි හාසො චෙතොවිකාසො, සොපි අත්තනො සම්බන්ධී වා අථ පරස්ස සම්බන්ධී වා, තත්ථ යො විභාවසාමත්ථියායෙවාභිබ්‍යත්තිං යාති, සො අත්තට්ඨො. යො පන විභාවදස්සනා උප්පන්නාපි පුරිසස්ස ගම්භීරත්තාදිනා ඡාදිතො සමානො පුරිසන්තරෙ හසත්‍යාභිබ්‍යත්තො, සො පරට්ඨො. සො හාසො නිද්දාදීහි බ්‍යභිචාරීහියෙව, අනුභාවපක්ඛෙ ආදිසද්දෙන අක්ඛිඵන්දනාදයො ගහිතා. පරිපොසෙ සති හස්සො නාම රසො සියා. සො හස්සො භිය්‍යො ඉත්ථිපභුතීනං සියාති සම්බන්ධො. එත්ථ පභුතිසද්දෙන නීචපකතයො සඞ්ගණ්හන්ති.

358. 关于“怪异”等。怪异姿态是指与地域、年龄等不相符的发髻等，以及模仿他人姿态、舞蹈等。通过这些激发之相（vibhāva），笑是心识的舒展，它既可能与自身相关，也可能与他人相关。其中，仅凭激发之相的力量便得以显现的，是关乎自身的；而另一种，虽因见到激发之相而生起，却因当事人的庄重等而被掩盖，反而在另一个人身上显现为笑，这是关乎他人的。这种笑确实与睡眠等随增情状（byabhicārī）相伴。在随显情状（anubhāva）方面，“等”字包含了眼睛颤动等。当得到充分滋养时，便成为名为“笑”的味（rasa）。这种笑更多发生在女性等人身上。在此，“等”字包含了品性低劣的人。

358. ඉදානි හස්සරසස්ස පොසනාකාරං දස්සෙතුමාහ ‘‘විකාර’’ඉච්චාදි. විකාරාකතිආදීහි දෙසවයොලිඞ්ගානං [Pg.348] විපරීතෙහි කෙසබන්ධගතිට්ඨිතිආදිකෙහි, නච්චගීතආදිකෙහි ච දුවිධෙහි ආකතිසඞ්ඛතෙහි හෙතුභූතෙහි අත්තනො වා අථ පරස්ස වා සම්බන්ධී සො හාසො චෙතො විකාසලක්ඛණො නිද්දාසමාලස්‍යමුච්ඡාදිබ්‍යභිචාරිභි නිද්දාසමආලස්‍යමුච්ඡාඅක්ඛිඵන්දනාදීහි අනුභාවෙහි සුතසම්බන්ධෙන තෙහෙව නිද්දාසමාලස්‍යමුච්ඡාසඞ්ඛතබ්‍යභිචාරීහි කරණභූතෙහි පරිපොසෙ සති හස්සො හස්සො නාම රසො සියා, සො හස්සො භිය්‍යො ඉත්ථිපභුතීනං, නීචපකතීනඤ්ච සියාති. විකාරා ච සා ආකති චෙති ච, සො ආදි යෙසන්ති ච, නිද්දා ච සමො ච ආලස්‍යඤ්ච මුච්ඡා චෙති ච, තෙ ආදි යෙසං අක්ඛිඵන්දනාදීනං අනුභාවානන්ති ච, තෙ ච බ්‍යභිචාරිනො චෙති ච, ඉත්ථී පභුති යෙසං නීචපකතීනන්ති ච වාක්‍යං.

358. 现在为了说明笑味（hassarasa）的滋养方式，提到“怪异”等。通过怪异姿态等，即与地域、年龄、性别等相反的发型、步态、站姿等，以及歌舞等，这两种由姿态构成的因，无论是自己的还是他人的，与此相关的笑具有心识舒展的特征。通过睡眠、懒惰、昏厥等随增情状，以及睡眠、懒惰、昏厥、眼睛颤动等随显情状，当这些作为助缘得到充分滋养时，笑便成为名为“笑”的味。这种笑更多发生在女性等人，以及品性低劣的人身上。“怪异”与“姿态”，以及“其等之首”，以及“睡眠、懒惰、昏厥”，以及“其等之首的眼睛颤动等随显情状”，以及“它们是随增情状”，以及“女性等和品性低劣者”，这些都是句子成分。

හස්සප්පභෙද

笑的分类

359.

359.

සිතමිහ විකාසිනයනං,කිඤ්චා’ලක්ඛියදිජන්තු තං හසිතං;

මධුරස්සරං විහසිතං,සංසසිරොකම්පමුපහසිතං.

于此，眼目舒展为微笑(sita)；牙齿微露为露齿笑(hasita)；声音甜美为轻笑(vihasita)；伴随肩与头的摇动为嘲笑(upahasita)。

360.

360.

අපහසිතං සඤ්ජල’ක්ඛි,වික්ඛිත්තඞ්ගං භවත්‍ය’තිහසිතං;

ද්වෙ ද්වෙ හස්සා කථිතා චෙ’සං,ජෙට්ඨෙ මජ්ඣෙ’ධමෙපි ච කමසො.

眼含泪水为哄笑(apahasita)；肢体乱动为狂笑(atihasita)。于此等笑中，每两种依次被说为上等、中等与下等。

359-360. හස්සෙ භෙදමාහ ‘‘සිත’’මිච්චාදිනා. ඉහ හස්සෙ විකාසීනි නයනානි යස්ස තං සිතං, කිඤ්චි ආලක්ඛියා දිජා දන්තා යස්ස තං හසිතං. එවං මධුරො සරො සද්දො යස්ස තං විහසිතං. අංසසිරොකම්පෙන සහ වත්තමානං උපහසිතං, සහ ජලෙන අස්සුනා වත්තමානානි අක්ඛීනි [Pg.349] යස්ස තං අපහසිතං. වික්ඛිත්තානි ඉතො තතො පසාරිතානි අඞ්ගානි යස්ස තං අතිහසිතං නාම. එසඤ්ච සිතාදීනං මජ්ඣෙ ද්වෙ ද්වෙ හස්සා ආදිතො පට්ඨාය කමසො යථාක්කමෙන ජෙට්ඨෙ මජ්ඣෙ අධමෙපි ච කථිතාති සම්බන්ධො. පුරාතනෙහීති විඤ්ඤායති.

359-360. 关于笑的分类，（论中）以“微笑”(sita)等词句来解释。于此笑中，其眼目舒展者，是为微笑；其牙齿微露者，是为露齿笑(hasita)；其声音甜美者，是为轻笑(vihasita)；伴随肩与头的摇动者，是为嘲笑(upahasita)；其眼目含泪者，是为哄笑(apahasita)；其肢体散乱、四处伸展者，名为狂笑(atihasita)。于此微笑等笑中，从首至尾，每两种笑依次被说为上等、中等与下等，应如是理解。此乃古人之说，当知。

359-360. ඉදානි හස්සභෙදං දස්සෙති ‘‘සිත’’මිච්චාදිනා. ඉහ ඉමස්මිං හස්සවිසයෙ විකාසිනයනං විවටනයනං සිතං නාම. කිඤ්චි ආලක්ඛියදිජං තු කිඤ්චි දිස්සමානදන්තං, තං හසිතං නාම. මධුරස්සරං මධුරනාදං විහසිතං නාම. සංසසිරොකම්පං අංසසිරොකම්පසහිතං උපහසිතං නාම. සජලක්ඛි අස්සුවිලොචනසහිතං අපහසිතං නාම. වික්ඛිත්තඞ්ගං අට්ඨානෙ පසාරණවසෙන වික්ඛිත්තහත්ථපාදාදිඅවයවවන්තං අතිහසිතං නාම භවති. එසං ඡන්නං කමසො කමෙන ද්වෙ ද්වෙ ජෙට්ඨෙ මජ්ඣෙ අධමෙපි විසයෙ කථිතා පුරාතනෙහි භාසිතාති. විකාසීනි නයනානි අස්සෙති ච, කිඤ්චි ඊසකං ආලක්ඛියා දිජා යස්සෙති ච, මධුරො සරො අස්සෙති ච, අංසො ච සිරො චෙති ච, අංසසිරසො කම්පොති ච, තෙන සහ වත්තතීති ච, සහ ජලෙන වත්තමානානි අක්ඛීනි යස්සෙති ච, අනුස්වරාගමො. වික්ඛිත්තානි අඞ්ගානි යස්සෙති ච වාක්‍යං. සිතහසිතද්වයං උත්තමෙ, විහසිතඋපහසිතද්වයං මජ්ඣිමෙ, අපහසිතඅතිහසිතද්වයං අධමෙ වත්තතෙ. එවං සිතාදයො අනුරූපවිභාවාදිනා පයුත්තා ඉමෙ රසා’වත්ථං පාපුණන්තීති අධිප්පායො.

359-360. 现在以“微笑”(sita)等词句来阐明笑的分类。于此笑的范畴中，眼目舒展张开者，名为微笑。牙齿微露，或部分可见者，名为露齿笑(hasita)。声音甜美，音调柔和者，名为轻笑(vihasita)。伴随肩与头的抖动者，名为嘲笑(upahasita)。眼含泪水，目有泪光者，名为哄笑(apahasita)。肢体散乱，因在不当之处伸展而致手足等身体部分散乱者，名为狂笑(atihasita)。古人曾说，此六种笑，按顺序每两种分别归于上等、中等与下等之范畴。其文句分析如下：“其眼目舒展”，“其牙齿微露”，“其声音甜美”，“肩与头”，“肩与头的抖动”，“与之俱起”，“其眼目含泪”，以及“其肢体散乱”。微笑与露齿笑二者行于上等；轻笑与嘲笑二者行于中等；哄笑与狂笑二者行于下等。其意为：如是，微笑等笑，由相应的生因(vibhāva)等而引发，能达至味(rasa)的境地。

හස්සරසස්ස එවමුදාහරණං ඤාතබ්බං –

应如是了知笑味(hassarasa)之例——

පූජෙසි කණ්ඨමණිනා අපි යො පසන්නො,ධම්මෙ පුරා’සමධුරං විධුරං ස හන්තුං;

ගොපෙන්තියාපි වචනෙන ථියා සභාවං;

භත්තිං අකාසි ඵරුසෙ මයි නාගරාජාති.

昔日于法生信，曾以颈珠作供养，然彼龙王，竟为杀害无与伦比的维杜拉(Vidhura)，因一隐藏其本性之女子的言语，而于我此凶暴者生起敬意。

යො [Pg.350] පුරා පුබ්බෙ ධම්මෙ තස්ස ධම්මකථනෙ පසන්නො කණ්ඨමණිනා අපි අත්තනො අනග්ඝකණ්ඨමණිනාපි තං පූජෙසි, සො නාගරාජා සභාවං අත්තනො අධිප්පායං ගොපෙන්තියා අපි ථියා වචනෙන ඉත්ථියා වචනෙන අසමධුරං තුල්‍යරහිතං විධුරං විධුරපණ්ඩිතං හන්තුං විනාසනත්ථං ඵරුසෙ චණ්ඩෙ මයි භත්තිං අකාසීති. ඉහ එකස්මිංයෙව වත්ථුනි නාගරාජස්ස පසාදවධවිධානාදිවිපරීතප්පවත්ති ආලම්බණවිභාවො, පඨමං අනග්ඝපියවත්ථූහි පූජිතභාවො ච බොධිසත්තස්ස අතුල්‍යභාවො ච ඉත්ථිවචනස්ස සම්පටිච්ඡනභාවො ච තස්සාධිප්පායස්ස අඤ්ඤාතභාවො ච පුණ්ණකස්ස චණ්ඩභාවො චෙති ඉමෙහි සබ්බවචනෙහි උද්දීපනවිභාවො දස්සිතො. ඉමෙහි උද්දීපිතඨායීභාවසඞ්ඛතො හාසො වාක්‍යසාමත්ථියා පකාසිතො හාසවිරොධිනිබ්බෙදාදිවජ්ජිතා සමාලසියසන්තොසඅස්සුවෙපථාදිකා බ්‍යභිචාරීභාවා සාත්තිකාභාවා ච එවං සාමත්ථියෙන දීපිතා. තදනුරූපවිභාවාදිපකාසකා යථාවුත්තකවිප්පයොගා අනුභාවා නාම හොන්ති. හස්සභෙදෙන මජ්ඣිමෙ පුරිසෙ වත්තබ්බාපි හසිතඋපහසිතා ද්වෙ ඉමා දට්ඨබ්බා.

“昔日，那位龙王于其法谈生起信解，曾以自己无价的颈珠供养他，然彼龙王，因一隐藏自己意趣之女子的言语，为杀害、灭除无与伦比的维杜拉贤者(Vidhurapaṇḍita)，而于我此凶暴者生起敬意。”于此同一故事(vatthu)中，龙王的信心与杀害之举等相反的行为，是所缘之相(ālambaṇavibhāva)。而最初以无价爱物供养之事、菩萨的无与伦比、对女子之言的听信、其意趣不为人知，以及本那咖(Puṇṇaka)的凶暴，由所有这些言辞所展示的，是激发之相(uddīpanavibhāva)。由这些所激发的、名为常住情态(ṭhāyībhāva)的笑，通过文句的力量得以彰显。而舍离了与笑相违的厌离(nibbedā)等的懈怠、满足、泪水、颤抖等随增情态(byabhicārībhāva)与自性情态(sāttikābhāva)，也如是藉由（文句的）力量得以阐明。与此相应的、能彰显生因(vibhāva)等的、如前所述的（诗人的）运用，名为随显情态(anubhāva)。依笑的分类，于中等之人，当见此露齿笑与嘲笑二者。

කරුණාඨායීභාව

悲悯的稳定心境

361.

361.

සොකරූපො තු කරුණො-නිට්ඨපත්තිට්ඨනාසතො;

තත්ථා’නුභාවා රුදිත-පලයත්ථම්භකාදයො;

විසාදාලස්‍යමරණ-චින්තාදී බ්‍යභිචාරිනො.

悲悯味以忧愁为形相，它源于遭遇不如意事与失去如意事。于此，啼哭、昏厥、僵直等是其外在表现；沮丧、懈怠、念死、忧虑等是其随行情感。

361. ‘‘සොකෙ’’ච්චාදි. අනිට්ඨස්ස පුත්තවියොගාදිනො දෙසනික්කඩ්ඪනාදිනො පත්ති ච ඉට්ඨස්ස ධම්මස්ස, ධනාදිනො වා නාසො ච තතො විභාවභූතෙහි සම්පන්නො සොකරූපො [Pg.351] සොකසභාවො තු කරුණො රසො නාම. තත්ථ උත්තමානං සොකො පුත්තවියොගාදිඅනිට්ඨුප්පත්තිතො, ධම්මාදිඉට්ඨනාසතො ච ජායතෙ. නීචානං තු දෙසනික්කඩ්ඪනාදිඅනිට්ඨුප්පත්තිතො, ධනාදිඉට්ඨනාසතො ච, පරෙසං ධනාදිනාසතො තු උත්තමස්සෙව මහාකාරුණිකත්තා, සෙසං සුබොධං. අනුභාවො පනෙත්ථ යථොචිත්‍යං නිරූපයිතබ්බො.

361. “忧愁”等等。由作为激发因素(vibhāva)的不如意事的发生，如与儿子分离、被逐出国土等，以及如意之物的失去，如德法、财富等，所产生的忧愁之相、忧愁之性，即名为悲悯味(karuṇa rasa)。其中，上等人的忧愁，产生于与儿子分离等不如意事的发生，以及失去德法等如意之物；而下等人的忧愁，则产生于被逐出国土等不如意事的发生，以及失去财富等如意之物。至于因他人失去财富等而生起忧愁，则唯有上等人才会，因其具有大悲心。其余的容易理解。于此，其外在表现(anubhāva)应视情况合宜地予以考察。

361. ඉදානි කරුණාරසපොසනක්කමං දස්සෙති ‘‘සොක’’ඉච්චාදිනා. අනිට්ඨප්පත්තිට්ඨනාසතො පුත්තවියොගාදිනො, දෙසචාගාදිනො වා අනිට්ඨස්ස උප්පත්ති ච සීලාදිනො, ධනාදිනො වා ඉට්ඨස්ස කන්තිවත්ථුනො විනාසො චාති ඉමෙහි ආලම්බණවිභාවෙහි කරණභූතෙහි උප්පන්නො සොකරූපො තු සොකසභාවො පන කරුණො කරුණාරසො නාම හොති. තත්ථ කරුණාරසෙ රුදිතපලයත්ථම්භකාදයො රුදිතො පලයො ථම්භොතිආදයො අනුභාවා නාම භවන්තීති. ථම්භාදීනං සරූපො හෙට්ඨා වුත්තොව. විසාදආලස්‍යමරණචින්තාදයො බ්‍යභිචාරිනො තස්මිංයෙව බ්‍යභිචාරිනො භවන්ති. ඉහ පුත්තවියොගාදිඅනිට්ඨප්පත්තියා ච සීලධම්මාදිඉට්ඨනාසනෙන ච උත්තමානං සොකො උප්පජ්ජති, දෙසචාගාදිඅනිට්ඨප්පත්තියා ච ධනාදිඉට්ඨනාසනෙන ච නීචානං. අඤ්ඤෙසං ධනාදිවිනාසනෙන පන මහාකරුණිකත්තා උත්තමස්සෙව උප්පජ්ජති. තස්මිං විසයෙ සො සොකො සෙසානං නුප්පජ්ජති. තස්මා යථාරහං පයොගො කාතබ්බො. සොකස්ස රූපො සභාවොති ච, අනිට්ඨස්ස පත්තීති ච, ඉට්ඨස්ස නාසොති ච, අනිට්ඨප්පත්ති ච ඉට්ඨනාසො චෙති ච, රුදිතඤ්ච පලයො ච ථම්භකො චෙති ච, තෙ ආදි යෙසමිති ච, විසාදො ච ආලස්‍යඤ්ච මරණඤ්ච චින්තා චෙති ච, තා ආදි යෙසමිති ච වාක්‍යං. ඉමස්ස කරුණාරසස්ස ලක්ඛියමෙවං දට්ඨබ්බං –

361. 现在，以“忧愁”等偈颂来阐明培养悲悯味(karuṇā-rasa)的次第。由作为成因的所缘激发因素(ālambana-vibhāva)——即遭遇与儿子分离或舍弃国土等不如意事，以及失去戒德或财富等可爱之物——所产生的忧愁之相、忧愁之性，即是所谓的悲悯味。于此悲悯味中，啼哭、昏厥、僵直等，被称为外在表现(anubhāva)。僵直等的形态，已在前面说过。沮丧、懈怠、念死、忧虑等，在此即是随行情感(byabhicārībhāva)。在此，上等人的忧愁，由遭遇与儿子分离等不如意事及失去戒德等如意之物而生起；下等人的忧愁，则由舍弃国土等不如意事及失去财富等如意之物而生起。至于因他人失去财富等而生起的忧愁，则唯有上等人才会，因其具有大悲心。在此情况下，那样的忧愁不会为其他人所生起。因此，应当作合宜的运用。(此偈颂中复合词的)分析句是：“忧愁的形相与本质”(sokassa rūpo sabhāvo)；“不如意事的遭遇”(aniṭṭhassa patti)；“如意之物的失去”(iṭṭhassa nāso)；“不如意事的遭遇与如意之物的失去”(aniṭṭhappatti ca iṭṭhanāso)；“啼哭、昏厥与僵直”(ruditañca palayo ca thambhako)；“彼等以此为始”(te ādi yesaṃ)；“沮丧、懈怠、死亡与忧虑”(visādo ca ālasyañca maraṇañca cintā)；“彼等以此为始”(tā ādi yesaṃ)。此悲悯味的范例当如是见：

ආකඩ්ඪිතෙ’කසතරාජපුරක්ඛතො [Pg.352] යො,ධම්මෙන ආසනමලංකුරුතෙ ජිනොව;

සො අස්සවාලමවලම්බිය දානි නීතො,යක්ඛෙන ලොකතිලකො කුරුතෙ කිමෙකොති.

那位由一百零一位国王所拥戴，如佛陀一般以法庄严其座位，作为世间顶饰的他，如今被夜叉(yakkha)拖拽，攀着马尾被带走，孤身一人，他将如何是好？

යො එකසතරාජපුරක්ඛතො රාජූනං එකසතෙන පරිවාරිතො ජිනො ඉව බුද්ධො ඉව ධම්මෙන මධුරධම්මකථනෙන ආසනං ධම්මාසනං අලංකුරුතෙ සජ්ජෙති, ලොකතිලකො ලොකස්ස පියතාය තිලකාලඞ්කාරභූතො සො විධුරපණ්ඩිතො යක්ඛෙන පුණ්ණකෙන ආකඩ්ඪිතො හුත්වා නීතො අස්සවාලං අවලම්බිය ඉදානි එකො කිං කුරුතෙති. ඉහානීතොති දස්සිතපියවත්ථුවියොගො සොකස්ස ආලම්බණවිභාවො හොති. ‘‘ආකඩ්ඪිතෙකසතරාජෙ’’ච්චාදිනා සකලෙන වාක්‍යෙන උද්දීපනවිභාවො දස්සිතො, උද්දීපිතසොකසඞ්ඛාතඨායීභාවො ච විසාදාලස්‍යචින්තාදිකො බ්‍යභිචාරීභාවො ච රුදිතපලයථම්භකාදිකා විභාවාදිබොධකඅනුභාවා ච වාක්‍යසාමත්ථියෙන දීපිතා හොන්ති.

“那位由一百零一位国王所拥戴”，意即被一百零一位国王所围绕；“如佛陀一般”，即如觉者一般；“以法庄严其座位”，即以甜美的说法庄严法座；“作为世间顶饰”，即因世人喜爱而成为顶饰庄严；“他”，即那位维杜罗智者(Vidhurapaṇḍita)，“被夜叉(yakkha)本那咖(Puṇṇaka)拖拽，攀着马尾被带走，如今孤身一人，他将如何是好？”。于此，“被带走”显示了与可爱之物的分离，这是忧愁的所缘激发因素(ālambana-vibhāva)。以“被拖拽”等整个句子，则显示了助缘激发因素(uddīpana-vibhāva)。而已被激发的、名为“忧愁”的稳定心境(ṭhāyībhāva)，沮丧、懈怠、忧虑等随行情感(byabhicārībhāva)，以及啼哭、昏厥、僵直等能令了知激发因素等的外在表现(anubhāva)，也都藉由句子的力量而得以阐明。

රුද්දඨායීභාව

暴怒情状

362.

362.

කොධො මච්ඡරියාදීහි, පොසෙ තාසමදාදිභි;

නයනාරුණතාදීහි, රුද්දො නාම රසො භවෙ.

愤怒由悭吝等而起；于人，由怖畏、傲慢等，以及眼红等（表现），生起名为“暴怒”之味。

362. ‘‘කොධො’’ඉච්චාදි, සුබොධං. එත්ථ පඨමෙන ආදිසද්දෙන අවික්ඛෙපඋපහාසාදයො විභාවා ගහිතා, දුතියෙන උග්ගසම්භමාදයො බ්‍යභිචාරිනො, තතියෙන භූකුටිපුරණඔට්ඨනිප්පීළනාදයො අනුභාවා.

362. “愤怒”等句，容易理解。于此，第一个‘等’字含摄了不散乱、嘲弄等激发因（vibhāva）；第二个含摄了凶猛、惊慌等随行心所（byabhicārino）；第三个则含摄了皱眉、紧压嘴唇等相应表现（anubhāva）。

362. ඉදානි රුද්දරසස්ස පොසනක්කමං දස්සෙති ‘‘කොධො’’ඉච්චාදිනා. කොධො මච්ඡරියාදීහි මච්ඡරියඅවික්ඛෙපඋපහාසාදීහි ආලම්බණාදීහි විභාවෙහි ච හෙතුභූතෙහි තාසමදාදීහි තාසමදඋග්ගතසම්භමාදීහි බ්‍යභිචාරීභාවෙහි [Pg.353] ච නයනාරුණතාදීහි නෙත්තරත්තසුභඞ්ගඔට්ඨපීළනාදීහි අනුභාවෙහි ච කරණභූතෙහි පොසෙ සති රුද්දො නාම රසො භවෙති. මච්ඡරියං ආදි යෙසන්ති ච, තාසො ච මදො චෙති ච, තෙ ආදි යෙසමිති ච, නයනානි ච තානි අරුණානි චාති ච, තෙසං භාවොති ච, සා ආදි යෙසමිති ච වාක්‍යං.

362. 现在，以“愤怒”等句说明暴怒之味（ruddarasa）的培育过程。当于人，有作为原因的所缘等激发因，如悭吝、不散乱、嘲笑等；有随行心所，如怖畏、傲慢、凶猛、惊慌等；以及有作为工具的相应表现，如眼红、皱眉、紧压嘴唇等时，便有名为“暴怒”之味生起。句中“悭吝等”、“怖畏、傲慢等”、“眼红等”等复合词的构成如是。

රුද්දරසස්ස උදාහරණමෙවං දට්ඨබ්බං –

暴怒之味的例子应如是观——

යක්ඛෙන භො අධිගතොසි මනුස්සභක්ඛෙ,නා’ස්සස්ස වාල’මවලම්බ පුරං අවෙක්ඛ;

වෙරම්භවාතමුඛචුණ්ණිතසබ්බගත්තො,මච්චො කථං පුනපි පස්සති ජීවලොකන්ති.

（夜叉说：）“喂！你已被食人夜叉抓住！别再抓着马尾了，看看你的城邦吧！一个凡人，全身被韦蓝婆风（Verambhavāta）迎面吹为齑粉，如何能再见这有情世界？”

භො මනුස්සභක්ඛෙන යක්ඛෙන අධිගතොසි ගහිතො අසි, අස්සස්ස වාලමවලම්බ වාලධිං ගහෙත්වා ඉදානෙව පුරං අවෙක්ඛ තුය්හං නගරං ඔලොකෙහි, තථෙව හි වෙරම්භවාතමුඛචුණ්ණිතසබ්බගත්තො වෙරම්භවාතස්ස අභිමුඛිචුණ්ණිතසකලසරීරො මච්චො මනුස්සො ජීවලොකං සත්තලොකං පුනපි කථං පස්සතීති. ඉහ මච්ඡරියාදිවිභාවා ච කොධාදිසඞ්ඛාතො ඨායීභාවො ච වාක්‍යසාමත්ථියා දීපිතා හොන්ති, අපරද්ධෙන තාසමදඋග්ගතාදිබ්‍යභිචාරීභාවා විභාවිතා හොන්ති. සමුදායෙන නයනාරුණතාදයො අනුභාවා සූචිතා හොන්ති.

（此偈颂义为：）“喂！你已被食人夜叉抓住、逮住了。”“别抓着马尾了”，（意思是）别执着于马尾了；“看看你的城邦吧”，（意思是）看看你的城市吧。同样，“全身被韦蓝婆风迎面吹为齑粉”，即整个身体被韦蓝婆风迎面吹为齑粉。“凡人”即是人类。“如何能再见有情世界？”即有情众生的世界。于此，悭吝等激发因与名为愤怒等的常住情状，由句子的力量而得以彰显；通过犯错者，怖畏、傲慢、凶猛等随行心所得以显现；总体而言，眼红等相应表现也受到了暗示。

වීරඨායීභාව

勇健情状

363.

363.

පතාපවික්කමාදීහු-ස්සාහො විරොති සඤ්ඤිතො;

රණදානදයායොගා, වීරො’යං තිවිධො භවෙ;

තෙවා’නුභාවා ධිතිම-ත්‍යාදයො බ්‍යභිචාරිනො.

由威德、勇力等所生之热忱，名为“勇健”。因战斗、布施、慈悲之行，此勇健分为三类。此三行即是其相应表现，而坚毅、智慧等为随行心所。

363. ‘‘පතාපි’’ච්චාදි. පතාපො සත්තුසන්තාපකාරී තෙජො, වික්කමො පරමණ්ඩලක්කමන්තං, තෙ ආදයො යෙසං බලාවික්ඛෙපාදීනං [Pg.354] පටිපුග්ගලගතානං විභාවානං, තෙහි ජාතො උස්සාහො රසත්තමාපන්නො වීරො රසොති සඤ්ඤිතො, අයං වීරො රණදානදයායොගා තිවිධො භවෙ යුද්ධවීරො දානවීරො දයාවීරොති, තෙ යුද්ධකරණාදයො එව තත්ථ අනුභාවා භවන්ති. ධිතිමතිඋග්ගතාදයො බ්‍යභිචාරිනො භවන්තීති.

363. “威德”等句。威德（patāpa）是折磨敌人的热力，勇力（vikkama）是侵入他国。此等为力量、不散乱等属于个人之激发因（vibhāva）的开端。由彼等所生之热忱，在达到“味”（rasa）的状态时，即名为“勇健味”。此勇健味，因与战斗、布施、慈悲相应，而有三种，即战斗勇士、布施勇士与慈悲勇士。彼等战斗等行为，即是其相应表现（anubhāva）。坚毅、智慧、高昂等，则为随行心所（byabhicārino）。

363. ඉදානි වීරරසභෙදං, පොසනක්කමඤ්ච දස්සෙති ‘‘පතාප’’ඉච්චාදිනා. පතාපවික්කමාදීහි අඤ්ඤරාජූනං දණ්ඩජතෙජසඞ්ඛතපතාපො, තෙසමෙව පරමණ්ඩලක්කමනසඞ්ඛාතවික්කමො ඵලභෙදො චෙතිආදීහි උප්පන්නො උස්සාහො වීරොති වීරරසොති සඤ්ඤිතො කවීහි ඤාතො, අයං වීරරසො රණදානදයායොගා යුද්ධචාගකරුණායොගෙන හෙතුභූතෙන තිවිධො භවෙ. තෙ එව රණදානදයා එව ඉමා අනුභාවා නාම හොන්ති. ධිතිමත්‍යාදයො ධිතිමතිඋග්ගතගබ්බාදයො බ්‍යභිචාරිනො භාවා හොන්තීති. යුද්ධවීරදානවීරදයාවීරවසෙන වීරරසො තිවිධො හොති. පතාපො ච වික්කමො චෙති ච, තෙ ආදි යෙසමිති ච, රණො ච දානඤ්ච දයා චෙති ච, තාහි යොගොති ච, තයො විධා පකාරා අස්සාති ච, ධිති ච මති චෙති ච, තා ආදි යෙසමිති ච වාක්‍යං.

363. 现在，以“威德”等句来阐明勇健味的差别及其培育过程。由威德、勇力等（激发），所谓“威德”，即指惩罚其他国王而生的热力；所谓“勇力”，即指侵入他国领土的行动；以及由果报差别等所生起的热忱，为诗人所知，名为“勇健”或“勇健味”。此勇健味，以战斗、布施、慈悲为因，而有三种。此战斗、布施、慈悲即是其相应表现。坚毅、智慧、高昂、骄傲等，是随行心所。以战斗勇士、布施勇士、慈悲勇士故，勇健味有三种。句中复合词分析如下：“威德与勇力等”；“战斗、布施与慈悲，与之相应”；“其有三类别”；“坚毅与智慧等”。

වීරරසස්ස උදාහරණමෙවං දට්ඨබ්බං –

勇健味的例子应如是观——

විඤ්ඤාපෙත්වා කුවෙරං සුමහති-මපි චෙ’කොවකුම්භණ්ඩසෙනං,උත්තාසෙත්වා ගහෙත්වා මණිරතනවරංලක්ඛමාධාය ජූතෙ;

ජෙත්වා කොරබ්‍යරාජං සචිවරතන-මුද්ධච්ච රඤ්ඤං සතම්හා,එත්ථානෙත්වා’දියිස්සං සුයුවතිරතනංකො මමෙ’ත්ථ’ත්ථි භාරොති.

“告知毗沙门天（Kuvera），独自震慑庞大鸠盘荼（kumbhaṇḍa）军；夺取最胜宝珠，赌局中以十万为注；战胜俱卢（Korabya）国王，从百王中夺取宰相宝；将那美好的玉女宝带到此处，我将占有。于此，我何有负担？”

කුවෙරං [Pg.355] වෙස්සවණමහාරාජං විඤ්ඤාපෙත්වා බොධෙත්වා සුමහතිමපි කුම්භණ්ඩසෙනං අතිමහන්තිං කුම්භණ්ඩසෙනං එකොව උත්තාසෙත්වා භයං ජනෙත්වා මණිරතනවරං ගහෙත්වා ජූතෙ අක්ඛකීළායං ලක්ඛං ආධාය ඨපෙත්වා කොරබ්‍යරාජං ජෙත්වා රඤ්ඤං සතම්හා රාජසම්බන්ධිනා සතෙන සචිවරතනං අමච්චරතනං උද්ධච්ච උද්ධරිත්වා එත්ථානෙත්වා සුයුවතිරතනං සොභනඉත්ථිරතනං ආදියිස්සං ගණ්හිස්සාමි, එත්ථ යථාවුත්තෙසු මම කො භාරො අත්ථීති. එත්ථ ‘‘කො මමෙත්ථත්ථි භාරො’’ති ඉමිනා උස්සාහසඞ්ඛාතො ඨායීභාවො පකාසිතො. එතස්ස උප්පත්තිඋද්දීපනෙසු කාරණභූතස්ස ඉත්ථිරතනස්ස ආදානඛ්‍යාතනාගරාජගතපතාපවික්කමාදිවිභාවො ච, තංතංරූපප්පකාසකකවිවචනසඞ්ඛාතානුභාවො ච ‘‘විඤ්ඤාපෙත්වා’’ඉච්චාදිනා වාක්‍යසාමත්ථියෙන පටිපාදනීයා හොන්ති. ‘‘සුමහතිමපි කුම්භණ්ඩසෙනං එකො’’ති ච, ‘‘රඤ්ඤං සතම්හා සචිවරතනමුද්ධච්චා’’ති ච ඉමෙහි ධිතිඋග්ගතගබ්බාදයො ච, ‘‘විඤ්ඤාපෙත්වා කුවෙර’’න්ති ච, ‘‘උත්තාසෙත්වා කොරබ්‍යරාජ’’න්ති ච, ‘‘එත්ථානෙත්වා ඉච්චාදයො’’ති ච ඉමෙහි මත්‍යාදයො ච බ්‍යභිචාරිනො භාවා විභාවිතා හොන්ති. ඉමෙහි විභාවානුභාවබ්‍යභිචාරීභාවෙහි යුද්ධවීරරසො පොසිතොති දට්ඨබ්බො. ඉමිනායෙව නයෙන දානවීරාදයො විඤ්ඤාතබ්බා.

向毗沙门天（Kuvera/Vessavaṇa）大王禀明后，即使是极其庞大的鸠盘荼（kumbhaṇḍa）军队，我也能独自一人震慑，使其产生恐惧。夺取最上等的摩尼宝，在掷骰子游戏中以十万为赌注，战胜俱卢（Korabya）王。从百王中强行夺取谋臣宝与大臣宝，将那美好的青年女宝、绝色的美女宝带到这里，我将占有她们。在这些事情中，我有什么负担呢？”于此，“我何有负担？”这句话彰显了名为“热忱”（ussāha）的常住情状（ṭhāyībhāva）。其激发因（vibhāva），即为夺取玉女宝而在与著名的那伽王相关之事上所展现的威德、勇力等；其相应表现（anubhāva），即揭示了种种形态的诗人话语本身。此二者皆由“禀告”等句子的力量而得以阐明。由“独自一人（面对）极其庞大的鸠盘荼军队”及“从百王中强行夺取谋臣宝”等句，显现了坚毅、高昂、骄傲等随行心所（byabhicārībhāva）；由“禀告毗沙门天”、“震慑俱卢王”及“带到此处”等句，则显现了智慧等随行心所。应见此战斗勇健味（yuddhavīrarasa）乃由这些激发因、相应表现与随行心所而培育。布施勇健（dānavīra）等也应循此理而知。

භයඨායීභාව

怖畏常住情

364.

364.

විකාරිසනසත්තාදි-භයුක්කංසො භයානකො;

සෙදාදයො’නුභාවෙ’ත්ථ,තාසාදී බ්‍යභිචාරිනො.

由变异之声、有情等，怖畏之增盛成恐怖味；于此，汗出等为随感，惊恐等为不定情。

364. ‘‘විකාරි’’ච්චාදි. විකාරි අසභාවප්පවත්තො විරුද්ධො සනො සද්දො සත්තො ච, තෙ ආදයො යෙසං සුඤ්ඤාරඤ්ඤාදීනං [Pg.356] ඉත්ථිනීචප්පකතිසම්භවන්තානං, විභාවානං, ගුරුආදීනං වා උත්තමානං, තෙහි ජාතස්ස භයස්ස, කිත්තිමස්ස වා උක්කංසො භයානකො නාම රසො. එත්ථ සෙදකම්පනපාදචලනාදයො අනුභාවා, තාසාදයො බ්‍යභිචාරිනො.

364. “变异”等者。变异(vikāri)指非自然而起、相违的声音或有情，彼等为空闲林等，或由女性、低劣本性者，或由尊长等殊胜者所生之生因(vibhāva)的开端。由彼等所生起之怖畏，或人为造成之怖畏的增盛，即名为恐怖味(bhayānakarasa)。于此，汗出、颤抖、脚步不稳等为随感(anubhāva)，惊恐等为不定情(byabhicārībhāva)。

364. ඉදානි භයානකරසස්ස පොසනක්කමං දස්සෙති ‘‘විකාරි’’ච්චාදිනා. විකාරිසනසත්තාදිභයුක්කංසො පකතිවිරහෙන විකාරවන්තෙහි විරුද්ධෙහි අසනිසද්දාදිසද්දෙහි, රක්ඛසාදිසත්තෙහි වා විභාවෙහි හෙතුභූතෙහි සඤ්ජාතො සාභාවිකො, කිත්තිමො වා භයපටිබන්ධො උක්කංසො භයානකරසො නාම හොති. එත්ථ භයානකරසවිසයෙ සෙදාදයො දාහසරීරකම්පනාදයො අනුභාවා කායිකවාචසිකප්පයොගසඞ්ඛතා අනුභාවා හොන්ති. තාසාදී බ්‍යභිචාරිනො තාසසඞ්කාදයො ඉහ බ්‍යභිචාරීභාවා හොන්තීති. සනො ච සත්තො චෙති ච, විකාරො එතෙසං අත්ථීති ච, විකාරිනො ච තෙ සනසත්තා චෙති ච, තෙ ආදයො යෙසං සුඤ්ඤාරඤ්ඤාදීනමිති ච, තෙහි ජාතං භයමිති ච, මජ්ඣෙ පදලොපො, තස්ස උක්කංසොති ච, සෙදො ආදි යෙසං කම්පනාදීනමිති ච, තාසො ආදි යෙසං සඞ්කාදීනමිති ච වාක්‍යං. ඉත්ථිනීචප්පකතිකානං භයහෙතු විකාරිසනසත්තාදි, උත්තමානං ගුරුආදි.

364. 现在以“变异”等词来显示恐怖味(bhayānakarasa)的培养方式。由变异之声、有情等所致的怖畏增盛：由于违背常态，由变异的、相违的雷声等声音，或由罗刹(rakkhasa)等有情作为原因的生因(vibhāva)，所生起的自然的或人为的、与怖畏相关的增盛，即名为恐怖味。在此恐怖味的范畴中，汗出、灼热、身体颤抖等，被称为身与语的运用，是为随感(anubhāva)。惊恐等为不定情：在此，惊恐、疑虑等是为不定情(byabhicārībhāva)。（以下为逐字释义：）“声与有情”；“它们有变异”；“彼变异之声与有情”；“它们是空闲林等的开端”；“由它们所生的怖畏”；中间有词的省略；“它的增盛”；“汗是颤抖等的开端”；“惊恐是疑虑等的开端”——这是句子的分析。对于女性及低劣本性者，怖畏之因是变异之声、有情等；对于殊胜者，则是尊长等。

එත්ථ ලක්ඛියමෙවං වෙදිතබ්බං –

在此，例子应当这样理解——

යං දිට්ඨිසත්ථපතනෙන පරිප්ඵුරන්තී,කුම්භණ්ඩරක්ඛසචමූ ගමිතා සමන්තා;

ආචක්කවාළනග’මස්සගතං පුරීව,භොතො මුහුං මුහු’මපස්සි ස පුණ්ණකො’හන්ති.

因见解之器落下而颤抖，鸠盘荼(Kumbhaṇḍa)罗刹(rakkhasa)军四处溃散，远至铁围山(Cakkavāḷanaga)；尊者骑于马上，我本那咖(Puṇṇaka)屡屡见此，犹如见城。

දිට්ඨිසත්ථපතනෙන දිට්ඨිසල්ලසම්පාතනෙන පරිප්ඵුරන්තී කම්පමානා සමන්තා පරිසමන්තතො ආචක්කවාළනගං චක්කවාළපබ්බතාවධි ගමිතා පලාපිතා කුම්භණ්ඩරක්ඛසචමූ කුම්භණ්ඩරක්ඛසානං [Pg.357] සෙනා යං අස්සගතං අස්සපිට්ඨෙ නිසින්නකං භොතො භවතං තුම්හාකං පුරී ඉව පුරියා දස්සනමිව මුහුං මුහුං අපස්සි ඛණෙ ඛණෙ අපස්සිත්ථ, සො අහං පුණ්ණකො නාම යක්ඛොති. එත්ථ ‘‘දිට්ඨිසත්ථපතනෙනා’’ති දිට්ඨිසත්ථාරොපනෙන ච ‘‘ස පුණ්ණකො අහ’’න්ති ඉමිනා ච භයජනනස්ස හෙතුභූතවිරුද්ධසත්තසඞ්ඛාතා විභාවා නිද්දිට්ඨා, ‘‘මුහුං මුහු’මපස්සී’’ති රසාවත්ථසම්පත්තභයුක්කංසසඞ්ඛතො ඨායීභාවො විභාවිතො, ‘‘කුම්භණ්ඩරක්ඛසචමූ ගමිතා සමන්තා ආචක්කවාළනග’’න්ති තාසසඞ්කාදිකා බ්‍යභිචාරිනො භාවා ජොතිතා. ‘‘පරිප්ඵුරන්තී’’ති සෙදකම්පාදයො අනුභාවා දස්සිතා හොන්ති.

`因见解之器落下(diṭṭhisatthapatanena)`即`因见解之箭刺入(diṭṭhisallasampātanena)`，`颤动(paripphurantī)`即`战栗(kampamānā)`，`鸠盘荼(kumbhaṇḍa)罗刹军(rakkhasacamū)`即`鸠盘荼罗刹之军队(kumbhaṇḍarakkhasānaṃ senā)`，`四处(samantā)`即`周遍(parisamantato)`，`被驱散(gamitā)`即`被逐逃(palāpitā)`，`直至铁围山(ācakkavāḷanagaṃ)`即`以铁围山为界(cakkavāḷapabbatāvadhi)`。`骑于马上者(assagataṃ)`即`坐于马背者(assapiṭṭhe nisinnakaṃ)`，`尊者(bhoto)`即`汝等(bhavataṃ tumhākaṃ)`，`如城(purī iva)`即`如见城(puriyā dassanamiva)`，`我屡屡见(muhuṃ muhuṃ apassi)`即`[汝等]刹那刹那见(khaṇe khaṇe apassittha)`，`我乃彼本那咖(so ahaṃ puṇṇako)`即`名为本那咖(Puṇṇaka)之夜叉(yakkha)`。于此，通过“因见解之器落下”，即通过施加见解之器，以及通过“我乃彼本那咖”，指出了作为怖畏生起之因的敌对有情，此即生因(vibhāva)。通过“我屡屡见”，阐明了已达味境之怖畏增盛的常住情(ṭhāyībhāva)。通过“鸠盘荼罗刹军四处被驱散至铁围山”，阐明了惊恐、疑虑等不定情(byabhicārino bhāvā)。通过“颤动”，显示了汗出、战栗等随感(anubhāva)。

ජිගුච්ඡාඨායීභාව

厌恶常情

365.

365.

ජිගුච්ඡා රුධිරාදීහි,පූත්‍යාදීහි විරාගතො;

බීභච්ඡො ඛොභනු’බ්බෙගී,කමෙන කරුණායුතො;

නාසාවිකුනනාදීහි,සඞ්කාදීහි’ස්ස පොසනං.

由血与腐物等，以及由离染，生起厌恶；厌恶味(bībhaccha)渐成扰动、惊怖，并伴随悲悯；通过皱鼻等，以及怖畏等，它得到滋养。

365. ‘‘ජිගුච්ඡා’’ඉච්චාදි. රුධිරන්තාදීහි පූතිකිමිආදීහි විරාගතො ච ජාතා ජිගුච්ඡා ගරහා කමෙන ඛොභනො උබ්බෙගී කරුණායුතො ච බීභච්ඡො භවති, නාසාවිකුනනමුඛච්ඡදනාදීහි අනුභාවෙහි, සඞ්කාවෙගාදීහි බ්‍යභිචාරීහි ච අස්ස පොසනං භවතීති.

365. “厌恶”等句。由血、内脏等，腐烂的蛆虫等，以及由离染而生起的厌恶与谴责，逐渐成为扰动、惊怖并伴随悲悯的厌恶味(bībhaccha)。通过皱鼻、掩面等外在表现(anubhāva)，以及通过怖畏、激动等随伴情(byabhicārī)，它得到滋养。

365. ඉදානි බීභච්ඡරසස්ස පොසනක්කමං දස්සෙති ‘‘ජිගුච්ඡා’’ඉච්චාදිනා. රුධිරාදීහි රත්තන්තගුණාදීහි ච, පූත්‍යාදීහි පූතිකිමිආදීහි ච, විරාගතො විරත්තභාවෙන චාති ඉමෙහි තීහි විභාවෙහි හෙතුභූතෙහි උප්පජ්ජමානා ජිගුච්ඡා කමෙන රුධිරාදීනං තිණ්ණං විභාවානං පටිපාටියා ඛොභනො [Pg.358] අනවට්ඨානො අසමාහිතො උබ්බෙගී උබ්බෙගවා කරුණායුතො සොකරූපෙන සහිතො චාති එවං බීභච්ඡො රසො නාම හොති. නාසාවිකුනනාදීහි නාසසඞ්කොචනමුඛපිදහනාදීහි අනුභාවෙහි ච සඞ්කාදීහි ච සඞ්කාආවෙගාදීහි බ්‍යභිචාරීභාවෙහි ච කරණභූතෙහි අස්ස බීභච්ඡරසස්ස පොසනං හොතීති. රුධිරාදීසු තීසු පදෙසු, ඛොභනාදීසු තීසු ච ගම්‍යමානත්තා අවුත්තොපි චසද්දො යොජෙතබ්බො, තස්මා ඛොභනාදීහි තීහි යුත්තොව බීභච්ඡරසො නාමාති දට්ඨබ්බො. රුධිරං ආදි යෙසං අන්තාදීනමිති ච, පූතිආදි යෙසං කිමිආදීනමිති ච, උබ්බෙගො අස්ස බීභච්ඡස්ස අත්ථීති ච, කරුණෙන ආයුතොති ච, නාසාය විකුනනං සඞ්කොචනමිති ච, තං ආදි යෙසං මුඛච්ඡාදනාදීනමිති ච, සඞ්කා ආදි යෙසං ආවෙගාදීනමිති ච වාක්‍යං.

365. 现在，以“厌恶”等句来显示厌恶味(bībhaccharasa)的滋养过程。由血等（即血、内脏等）、腐物等（即腐烂的蛆虫等），以及离染（即厌离的状态）这三种作为原因的生因(vibhāva)而生起的厌恶，会随着血等三种生因的次第，逐渐成为所谓的厌恶味，即是扰动、不稳定、不专注、惊怖、充满惊怖、伴随悲悯、带有忧愁之相。通过作为工具的外在表现(anubhāva)，如皱鼻（即收缩鼻子）、掩口等，以及随伴情(byabhicārībhāva)，如怖畏等（即怖畏、激动等），此厌恶味得到滋养。在血等三处与扰动等三处，由于其义可解，虽未言“与”(ca)字，亦应连结。因此，当知厌恶味实与扰动等三者相应。“血等”，即血为首的内脏等；“腐物等”，即腐物为首的蛆虫等；（惊怖）即此厌恶味具有惊怖；“伴随悲悯”即与悲悯相应；“皱鼻”即鼻子的收缩；“彼等”即掩口等为首者；“怖畏等”即怖畏、激动等为首者，此即句解。

ඉමස්ස බීභච්ඡස්සොදාහරණමෙවං වෙදිතබ්බං –

此厌恶味的例子当如是知——

යක්ඛා මච්චකරඞ්කකඞ්කනධරා යෙ නිම්මිතා පුණ්ණකෙ-නු’ත්තංසීකතපාණිපල්ලවධරා හාරීකතන්තොරගා;

ලිත්තා ලොහිතකුඞ්කුමෙහි විධුරෙනෙ’තෙ පිවන්තා වසා-මජ්ජං සීසකපාලපාතිහි පුරෙ ධුත්තා වියො’පෙක්ඛිතාති.

由本那咖(Puṇṇaka)所化现的那些夜叉(yakkha)，佩戴死人骸骨的手镯，头戴手掌嫩芽的头饰，以蛇为项链；他们身上涂抹着血红的番红花，在维杜罗(Vidhura)面前，用头骨碗饮着脂肪酒，被（他）视为浪荡子一般。

පුණ්ණකෙන යක්ඛෙන නිම්මිතා මච්චකරඞ්කකඞ්කනධරා මනුස්සට්ඨිසඞ්ඛාතකරභූසනධාරිනො උත්තංසීකතපාණිපල්ලවධරා මත්ථකමාලිකතහත්ථතලසඞ්ඛතපල්ලවධාරිනො හාරීකතන්තොරගා මුත්තාහාරීකතමනුස්සන්තසඞ්ඛාතඋරගසම්පයුත්තා ලොහිතකුඞ්කුමෙහි රුධිරසඞ්ඛාතකුඞ්කුමකක්කෙහි ලිත්තා සීසකපාලපාතිහි සීසකපාලසඞ්ඛාතෙහි සරාවෙහි වසාමජ්ජං වසාසඞ්ඛාතසුරං පුරෙ අභිමුඛෙ පිවන්තා යෙ යක්ඛා සියුං, එතෙ යක්ඛා විධුරෙන පණ්ඩිතෙන ධුත්තා විය නගරෙ සුරාධුත්තා විය උපෙක්ඛිතා හොන්තීති. ඉහ ‘‘ලිත්තා ලොහිතකුඞ්කුමෙහී’’ති ච ‘‘උත්තංසීකතපාණිපල්ලවධරා’’ති ච [Pg.359] ‘‘හාරීකතන්තොරගා’’ති ච ඉමෙහි චිත්තක්ඛොභකාරණභූතො රුධිරාදිවිභාවො ච, ‘‘මච්චකරඞ්කකඞ්කනරො’’ති ච ‘‘සීසකපාලපාතිහි වසාමජ්ජං පිවන්තා’’ති ච ඉමෙහි උබ්බෙගවන්තසභාවස්ස හෙතුභූතො පූත්‍යාදිවිභාවො ච පකාසිතො. කරුණායුතසභාවස්ස කාරණභූතවිරජ්ජනවිභාවො ච නාසාවිකුනනාදිඅනුභාවො ච සඞ්කාවෙගාදිබ්‍යභිචාරීභාවො ච බීභච්ඡසඞ්ඛාතඨායීභාවො චාති ඉමෙ සබ්බෙ වාක්‍යසාමත්ථියෙන ගම්මාති වෙදිතබ්බා.

由本那咖(Puṇṇaka)夜叉所幻化的夜叉，佩戴死人骨手镯（即人骨手饰），头戴手掌花环（即以手掌作花环），以蛇为项链（即以人肠作珍珠项链般的蛇），浑身涂满血红的番红花（即血色的番红花粉），用头盖骨碗（即头盖骨般的碗）痛饮着脂肪酒（即脂肪般的酒）。这些夜叉被智者维杜罗(Vidhura)视为像城里的醉汉一样而加以忽略。此处，“涂抹血红的番红花”、“头戴手掌花环”、“以蛇为项链”，揭示了作为心扰之因的血等生因；而“佩戴死人骨手镯”、“用头盖骨碗痛饮脂肪酒”，则揭示了作为惊怖状态之因的腐物等生因。至于作为悲悯状态之因的离染生因、皱鼻等外在表现、怖畏激动等随伴情，以及厌恶此一常情，所有这些都应通过文句的整体力量来理解。

විම්හයඨායීභාව

惊奇的常住情态

366.

366.

අතිලොකපදත්ථෙහි,විම්හයො’යං රසො’බ්භුතො;

තස්සා’නුභාවා සෙදස්සු-සාධුවාදාදයො සියුං;

තාසාවෙගධිතිප්පඤ්ඤා,හොන්තෙ’ත්ථ බ්‍යභිචාරිනො.

由超世间之事物，生此惊奇奇特味；其相显为汗与泪、赞叹等；恐惧、激动、坚定、智慧，于此为随伴情。

366. ‘‘අති’’ච්චාදි. අතිලොකෙහි ලොකාතිවුත්තීහි මායාදිබ්බගෙහාරාමාදීහි පදත්ථෙහි ජාතො අයං විම්හයො චිත්තවිකාරසඞ්ඛාතො ඨායීභාවො අබ්භුතො රසො නාම. සෙදඅස්සුසාධුවාදරොමඤ්චාදයො තස්ස අනුභාවා සියුං, තාසාදයො බ්‍යභිචාරිනො හොන්තීති.

366. “超”等。此惊奇，即心意变异的常住情态，名为奇特味，是由超越世间的幻术、天宫、园林等事物而生。汗、泪、赞叹、毛发竖立等是它的表现，恐惧等是随伴情态。

366. ඉදානි විම්හයරසස්ස පොසනක්කමං දස්සෙති ‘‘අති’’ඉච්චාදිනා. අතිලොකපදත්ථෙහි ලොකට්ඨිතිමතික්කම්ම පවත්තෙහි මායාදිබ්බභවනආරාමවිමානාදිපදත්ථෙහි හෙතුභූතෙහි උප්පජ්ජමානො අයං විම්හයො චිත්තබ්‍යාපනසඞ්ඛාතො ඨායීභාවො අබ්භුතො රසො අබ්භුතරසො නාම භවෙ, සෙදස්සුසාධුවාදාදයො තස්ස අබ්භුතරසස්ස අනුභාවා සියුං, තාසාවෙගධිතිප්පඤ්ඤා එත්ථ [Pg.360] අබ්භුතරසවිසයෙ බ්‍යභිචාරිනො භාවා හොන්තීති. අතික්කන්තා ලොකමිති ච, තෙ ච තෙ පදත්ථා චෙති ච, සාධුඉති වාදොති ච, සෙදො ච අස්සු ච සාධුවාදො චෙති ච, තෙ ආදි යෙසං රොමඤ්චාදීනමිති ච, තාසො ච ආවෙගො ච ධිති ච පඤ්ඤා චෙති ච වාක්‍යං.

366. 现在以“超”等词来阐释惊奇之味的滋养方式。此惊奇，即扩展心意的常住情态，名为奇特味，是由超越世间常态的幻化、天宫、园林、楼阁等事物作为生起之因而产生的。汗、泪、赞叹等是此奇特味的表现，恐惧、激动、坚定、智慧等是此奇特味相关的随伴情态。对词句的解释是：“超越世间”即超越世间常态之义；“善说”即赞叹之语；“汗、泪、善说等”是指汗水、眼泪、赞美等，它们是毛发竖立等的开端；“恐惧、激动、坚定、智慧”即是指这些随伴情态。

ඉමස්ස අබ්භුතරසස්සොදාහරණමෙවං දට්ඨබ්බං –

此奇特味的例子应如是见：

ස පුණ්ණකෙනා’හටනෙකභිංසනෙ-ස්ව’හො නටෙනෙව සුනිච්චලො’චලා;

නිපාතිතො තෙන අවංසිරොපතං,අසන්තසං තං මිනි දිට්ඨියට්ඨියාති.

本那咖施诸怖畏，彼却如舞者不动摇；被其头下脚上抛，毫无畏惧量此山。奇哉！

සො විධුරපණ්ඩිතො පුණ්ණකෙන යක්ඛෙන නටෙන ඉව අනෙකවිකාරදස්සනකෙන නාටකෙන විය ආහටනෙකභිංසනෙසු භයත්තමානීතානෙකවිධභිංසනෙසු වත්තමානෙසු සුනිච්චලො තෙන පුණ්ණකෙන අචලා සට්ඨියොජනුබ්බෙධකාළාගිරිපබ්බතමත්ථකතො නිපාතිතො අවංසිරොපතං අධොසීසං පතන්තො අසන්තසං එවං අප්පතිට්ඨෙපි අනුත්තසන්තො තං පබ්බතං දිට්ඨියට්ඨියා මිනි පමාණමකාසි, අහො අච්ඡරියන්ති. එත්ථ භයහෙතුම්හි සති භීතියා ච තත්ථ පරිජානනාභාවස්ස ච ලොකසභාවත්තා තමතික්කම්ම භයකරණෙ අසන්තාසස්ස ච දිට්ඨියා පබ්බතමිනනස්ස ච පවත්තභාවකථනෙන ලොකාතික්කන්තපදත්ථසඞ්ඛාතො විභාවො ‘‘අසන්තසං තං මිනි දිට්ඨියට්ඨියා’’ති ඉමිනා පකාසිතො. ‘‘අහො’’ති වචනෙන, තස්ස සාමත්ථියෙන ච සාධුවාදසෙදඅස්සුආදයො අනුභාවා විභාවිතා. තාසආවෙගධිතිච්චාදිබ්‍යභිචාරීභාවා, විම්හයසඞ්ඛාතඨායීභාවො ච සමුදිතවාක්‍යසාමත්ථියෙන ජොතිතො.

那位智者维杜拉(Vidhura)被本那咖(Puṇṇaka)夜叉像演员一样带来众多恐怖时，依然非常镇定。他被本那咖从六十由旬高的黑山(Kāḷāgiri)顶上头朝下抛下，坠落时毫无畏惧，即便在无立足之处也毫不惊惶，他用目光之尺丈量那座山，叹道：“啊，奇哉！”此处，虽然有恐惧之因，且世间的本性是在此情况下会恐惧而无彻知，但通过叙述他超越了此点——在恐怖的作为中不恐惧，并以目光丈量山——的状态，名为“超世间事物”的激发情由(vibhāva)，就由“毫无畏惧量此山”这句话所阐明。通过“啊！”这句话及其力量，赞叹、流汗、流泪等外在表现得以显现。恐惧、激动、坚定等随伴情态，以及名为“惊奇”的常住情态，都通过整体文句的力量而得以阐明。

සමඨායීභාව

寂止持久相

367.

367.

ඨායීභාවො [Pg.361] සමො මෙත්තා-දයාමොදාදිසම්භවො;

භාවාදීහි තදු’ක්කංසො,සන්තො සන්තනිසෙවිතො.

寂止持久相，由慈、悲、喜等而生；通过诸情态等而达卓越，此寂静味为寂静者所修习。

ඉති සඞ්ඝරක්ඛිතමහාසාමිපාදවිරචිතෙ

如是僧护大长老所造

සුබොධාලඞ්කාරෙ

《妙觉庄严》中

රසභාවාවබොධො නාම පඤ්චමො පරිච්ඡෙදො.

第五章，名为“情味与情态的觉知”。

සුබොධාලඞ්කාරො සමත්තො.

《妙觉庄严》圆满。

367. ‘‘ඨායි’’ච්චාදි. මෙත්තාදිසම්භවො සමො උපසමසඞ්ඛාතො ඨායීභාවො භවති, තදනුරූපෙහි භාවානුභාවෙහි තස්ස උක්කංසො යස්ස, සො සන්තො නාම රසො භවති, සො ච සන්තනිසෙවිතොති.

367. “持久”等（偈颂）是说：由慈等而生的平静，即是名为“寂止”(upasama)的持久状态；其卓越是凭借与此相应的诸情态与随伴情态，那即是名为“寂静”的情味，且为寂静者所修习。

ඉති සුබොධාලඞ්කාරෙ මහාසාමිනාමිකායං ටීකායං

如是，在名为“大长老”的《妙觉庄严》疏释中

රසභාවාවබොධො පඤ්චමො පරිච්ඡෙදො.

第五章，情味与情态的觉知。

367. ඉදානි සන්තරසස්ස පොසනක්කමං දස්සෙති ‘‘ඨායි’’ච්චාදිනා. මෙත්තාදයාමොදාදිසම්භවො මෙත්තාකරුණාපීතිආදිවිභාවෙහි සම්භූතො සමො කායචිත්තොපසමො ඨායීභාවො නාම හොති, භාවාදීහි බ්‍යභිචාරීභාවාදීහි කරණභූතෙහි, අපිච තස්ස සමස්ස අනුරූපෙහි බ්‍යභිචාරීභාවානුභාවෙහි තදුක්කංසො තස්ස ඨායීභාවස්ස උක්කංසයුත්තො සන්තනිසෙවිතො සාධූහි සෙවිතො සන්තො සන්තරසො නාම හොතීති. මෙත්තා ච දයා ච මොදො චෙති ච, තෙ ආදයො යෙසමිති ච, තෙහි සම්භවො යස්සෙති ච, තස්ස උක්කංසො අස්ස සන්තස්සෙති ච, සතං නිසෙවිතොති ච වාක්‍යං.

367. 现在，以“持久”等（偈颂）来显示寂静情味的滋养过程。“由慈、悲、喜等而生”是指：由慈、悲、喜等激发情(vibhāva)所生起的平静，即身心的寂止(kāyacittopasama)，被称为持久状态。“通过诸情态等”是指：以变易情态(byabhicārībhāva)等为工具；并且，“其卓越”是指那持久状态的卓越，是凭借与那平静相应的变易情态和随伴情态。“为寂静者所修习”是指为善士所修习。“寂静”即名为寂静情味。偈颂的文句分析是：“慈、悲与喜”；“彼等为其开端”；“由彼等而生”；“此寂静者的卓越”；以及“为善者所修习”。

අස්ස [Pg.362] සන්තරසස්සොදාහරණමෙවං දට්ඨබ්බං –

此寂静情味的例子应如是看待：

එන්තෙසු කෙසරිකරීස්ව’පි වෙඨයන්තෙ,නාගෙ නගං මදගජෙ විය වෙළුගුම්බං;

යක්ඛෙ විචාලයති නොචලි ඊසකම්පි,සන්තිං ගතොව විධුරො මධුරාපි භාවොති.

纵使狮象前来，巨蛇缠身，夜叉撼山如醉象摇竹，已达寂静的维杜罗(Vidhura)也丝毫不为所动，纵有甜美情态亦然。

කෙසරිකරීසු සීහහත්ථීසු එන්තෙසු අපි භිංසනාකාරෙන සමීපමාගච්ඡන්තෙසුපි නාගෙ වෙඨයන්තෙපි නාගෙසු සරීරං වෙඨයන්තෙසුපි. ජාත්‍යාපෙක්ඛායෙකවචනං, වෙළුගුම්බං මදගජෙ විය විචාලයති මදගළිතහත්ථිම්හි චාලෙන්තෙ ඉව යක්ඛෙ පුණ්ණකෙ නගං කාළාගිරිපබ්බතං විචාලයතිපි අනෙකප්පකාරෙ චාලෙන්තෙපි විධුරො පණ්ඩිතො සන්තිං ගතොව නිබ්බානං ආලම්බණකරණවසෙන සම්පත්තො විය ඵලසමාපත්තිසමාපන්නො ඉව අථ වා දිට්ඨධම්මනිබ්බානසඞ්ඛතනිරොධසමාපත්තිසමාපන්නො විය ඊසකම්පි අප්පකම්පි මධුරා භාවා අපි මධුරසභාවතොපි නො චලි, නිසින්නට්ඨානතො පගෙවාති අධිප්පායො. එත්ථ ධාවනරොදනකම්පනාදීනං කරණභූතං සීහාදීනමාගමනං නාගවෙඨනං පබ්බතකම්පනන්තිආදීසු වත්තමානෙසුපි නිබ්බිකාරත්තෙන සන්තිං ගතොති ඉමිනා සන්තරසස්ස පකතිභූතෙ උද්දෙසෙ දස්සිතො නවමො ඨායීභාවො දස්සිතො හොති, එතස්ස උප්පත්තිඋද්දීපනානං කාරණභූතා මෙත්තාදයාමොදාදිවිභාවා සාමත්ථියා දස්සිතා හොන්තීති. ධිතිමතිසතිආදයො තදනුරූපබ්‍යභිචාරීභාවා ච තාදිසානුභාවා ච ‘‘එන්තෙසු වෙඨයන්තෙ විචාලයතී’’ති ඉමිනා, සකලවාක්‍යසාමත්ථියෙන ච පකාසිතාති දට්ඨබ්බා.

“狮象”是指狮子和大象，“前来”是指纵使它们以恐怖之相逼近；“巨蛇缠身”是指纵使巨蛇缠绕其身。此处是就类别而言使用单数。“夜叉撼山如醉象摇竹”是指夜叉本那咖以多种方式摇撼黑山(Kālāgiri)，如同发情的醉象摇动（竹丛）一般。“智者维杜罗已达寂静”，如同以涅槃为所缘而证得，如同已入果定，或如同已入被称为“现法涅槃”的灭尽定一般，“丝毫不动”，即丝毫未动，“纵有甜美情态亦然”，即甚至不为甜美之性所动，更不用说从座位上（动摇）了，这是其意。在此，虽然存在作为奔跑、哭泣、颤抖等之因的狮子等来袭、巨蛇缠身、山岳摇动等事，但他因不变不动而“已达寂静”，以此显示了在作为寂静情味之基础的章节中所开示的第九种持久状态。其生起与激发的因缘，即慈、悲、喜等激发情，由文义力量而得以显示。坚定、智慧、正念等与其相应的变易情态及如此的随伴情态，通过“前来”、“缠身”、“摇撼”以及整个句子的力量而得以阐明，应如是看待。

ඉති සුබොධාලඞ්කාරනිස්සයෙ

如是，在《妙觉庄严》义疏中

රසභාවාවබොධො නාම පඤ්චමො පරිච්ඡෙදො.

第五章，名为“情味与情态的觉知”。

සුබොධාලඞ්කාරටීකා සමත්තා.

《妙觉庄严》疏释圆满。