Tipiṭaka Translation

นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส

ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาค อรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น

ขุทฺทกนิกาเย

ขุททกนิกาย

เปตวตฺถุปาฬิ

เปตวัตถุปาฬิ

๑. อุรควคฺโค

๑. อุรควรรค

๑. เขตฺตูปมเปตวตฺถุ

๑. เขัตตูปมเปตวัตถุ

๑.

‘‘เขตฺตูปมา [Pg.127] อรหนฺโต, ทายกา กสฺสกูปมา;

พีชูปมํ เทยฺยธมฺมํ, เอตฺโต นิพฺพตฺตเต ผลํ.

พระอรหันต์ทั้งหลายเปรียบด้วยนา ทายกทั้งหลายเปรียบด้วยชาวนา ไทยธรรมเปรียบด้วยพืช ผลย่อมบังเกิดจากเหตุนั้น

๒.

‘‘เอตํ พีชํ กสิ เขตฺตํ, เปตานํ ทายกสฺส จ;

ตํ เปตา ปริภุญฺชนฺติ, ทาตา ปุญฺเญน วฑฺฒติ.

พืช การไถ และนานั้น ย่อมสำเร็จผลแก่เปรตทั้งหลายและทายก เปรตเหล่านั้นย่อมบริโภคผลนั้น ส่วนทายกย่อมเจริญด้วยบุญ

๓.

‘‘อิเธว กุสลํ กตฺวา, เปเต จ ปฏิปูชิย;

สคฺคญฺจ กมติ ฏฺฐานํ, กมฺมํ กตฺวาน ภทฺทก’’นฺติ.

บัณฑิตทำกุศลในโลกนี้แล้ว และได้บูชาเปรตทั้งหลายแล้ว ทำกรรมดีงามแล้ว ย่อมเข้าถึงฐานะคือสวรรค์

เขตฺตูปมเปตวตฺถุ ปฐมํ.

เขัตตูปมเปตวัตถุที่ ๑ จบ

๒. สูกรมุขเปตวตฺถุ

๒. สูกรมุขเปตวัตถุ

๔.

‘‘กาโย เต สพฺพโสวณฺโณ, สพฺพา โอภาสเต ทิสา;

มุขํ เต สูกรสฺเสว, กึ กมฺมมกรี ปุเร’’.

กายของท่านมีวรรณะดุจทองคำทั้งสิ้น ส่องสว่างไปทั่วทุกทิศ แต่ปากของท่านเหมือนปากสุกร ท่านได้ทำกรรมอะไรไว้ในปางก่อน

๕.

‘‘กาเยน สญฺญโต อาสึ, วาจายาสิมสญฺญโต;

เตน เมตาทิโส วณฺโณ, ยถา ปสฺสสิ นารท.

ข้าพเจ้าได้สำรวมทางกาย แต่ไม่ได้สำรวมทางวาจา ข้าแต่นารทะ เพราะกรรมนั้น วรรณะของข้าพเจ้าจึงเป็นเช่นนี้ เหมือนอย่างที่ท่านเห็น

๖.

‘‘ตํ [Pg.128] ตฺยาหํ นารท พฺรูมิ, สามํ ทิฏฺฐมิทํ ตยา;

มากาสิ มุขสา ปาปํ, มา โข สูกรมุโข อหู’’ติ.

ข้าแต่นารทะ เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงขอบอกท่าน เรื่องนี้ท่านได้เห็นด้วยตนเองแล้ว ท่านอย่าได้ทำบาปด้วยปาก อย่าได้มีปากเหมือนสุกรเลย

สูกรมุขเปตวตฺถุ ทุติยํ.

สูกรมุขเปตวัตถุที่ ๒ จบ

๓. ปูติมุขเปตวตฺถุ

๓. ปูติมุขเปตวัตถุ

๗.

‘‘ทิพฺพํ สุภํ ธาเรสิ วณฺณธาตุํ, เวหายสํ ติฏฺฐสิ อนฺตลิกฺเข;

มุขญฺจ เต กิมโย ปูติคนฺธํ, ขาทนฺติ กึ กมฺมมกาสิ ปุพฺเพ’’.

ท่านทรงไว้ซึ่งวรรณะอันเป็นทิพย์ที่งดงาม ยืนอยู่ในอากาศกลางหาว แต่หมู่หนอนมีกลิ่นเหม็นพากันกัดกินปากของท่าน ท่านได้ทำกรรมอะไรไว้ในปางก่อน

๘.

‘‘สมโณ อหํ ปาโปติทุฏฺฐวาโจ, ตปสฺสิรูโป มุขสา อสญฺญโต;

ลทฺธา จ เม ตปสา วณฺณธาตุ, มุขญฺจ เม เปสุณิเยน ปูติ.

ข้าพเจ้าเป็นสมณะผู้ลามก มีวาจาชั่วร้ายยิ่งนัก มีรูปเป็นนักพรต แต่ไม่สำรวมปาก ข้าพเจ้าได้วรรณะเพราะตบะ แต่ปากของข้าพเจ้าเหม็นเพราะคำส่อเสียด

๙.

‘‘ตยิทํ ตยา นารท สามํ ทิฏฺฐํ,อนุกมฺปกา เย กุสลา วเทยฺยุํ;

‘มา เปสุณํ มา จ มุสา อภาณิ,ยกฺโข ตุวํ โหหิสิ กามกามี’’’ติ.

ข้าแต่นารทะ เรื่องนั้นท่านได้เห็นด้วยตนเองแล้ว ท่านผู้เอ็นดูและฉลาดพึงกล่าวว่า ‘ท่านอย่ากล่าวคำส่อเสียด อย่ากล่าวคำมุสา ท่านจักเป็นยักษ์ผู้สมบูรณ์ด้วยกาม’

ปูติมุขเปตวตฺถุ ตติยํ.

ปูติมุขเปตวัตถุที่ ๓ จบ

๔. ปิฏฺฐธีตลิกเปตวตฺถุ

๔. ปิฏฐธีตลิกเปตวัตถุ

๑๐.

๑๐.

‘‘ยํ กิญฺจารมฺมณํ กตฺวา, ทชฺชา ทานํ อมจฺฉรี;

ปุพฺพเปเต จ อารพฺภ, อถ วา วตฺถุเทวตา.

ผู้ไม่ตระหนี่ พึงทำอารมณ์อย่างใดอย่างหนึ่งแล้วให้ทาน หรือปรารภบุพเปรตชน หรือว่าปรารภวัตถุเทวดา

๑๑.

๑๑.

‘‘จตฺตาโร จ มหาราเช, โลกปาเล ยสสฺสิเน ;

กุเวรํ ธตรฏฺฐญฺจ, วิรูปกฺขํ วิรูฬฺหกํ;

เต เจว ปูชิตา โหนฺติ, ทายกา จ อนิปฺผลา.

หรือปรารภท้าวมหาราชทั้ง ๔ ผู้เป็นโลกบาล ผู้มียศ คือ ท้าวกุเวร ท้าวธตรฐ ท้าววิรูปักษ์ ท้าววิรุฬหก ท้าวมหาราชเหล่านั้นเป็นอันทายกบูชาแล้ว และทายกทั้งหลายก็หาไร้ผลไม่

๑๒.

๑๒.

‘‘น [Pg.129] หิ รุณฺณํ วา โสโก วา, ยา จญฺญา ปริเทวนา;

น ตํ เปตสฺส อตฺถาย, เอวํ ติฏฺฐนฺติ ญาตโย.

การร้องไห้ก็ดี ความโศกก็ดี หรือความคร่ำครวญร่ำไห้อย่างอื่นก็ดี ไม่เป็นประโยชน์แก่เปรตนั้นเลย ญาติทั้งหลายก็ยังคงเป็นอยู่อย่างนั้น

๑๓.

๑๓.

‘‘อยญฺจ โข ทกฺขิณา ทินฺนา, สงฺฆมฺหิ สุปฺปติฏฺฐิตา;

ทีฆรตฺตํ หิตายสฺส, ฐานโส อุปกปฺปตี’’ติ.

ก็ทักษิณานี้แลที่ท่านให้แล้ว ตั้งไว้ดีแล้วในสงฆ์ ย่อมสำเร็จประโยชน์เกื้อกูลแก่เปรตนั้นสิ้นกาลนานโดยพลันทีเดียว

ปิฏฺฐธีตลิกเปตวตฺถุ จตุตฺถํ.

ปิฏฐธีตลิกเปตวัตถุที่ ๔ จบ

๕. ติโรกุฏฺฏเปตวตฺถุ

๕. ติโรกุฑฑเปตวัตถุ

๑๔.

๑๔.

‘‘ติโรกุฏฺเฏสุ ติฏฺฐนฺติ, สนฺธิสิงฺฆาฏเกสุ จ;

ทฺวารพาหาสุ ติฏฺฐนฺติ, อาคนฺตฺวาน สกํ ฆรํ.

เปรตทั้งหลายพากันมายืนอยู่ข้างฝา ที่ทางสามแพร่งและทางสี่แพร่ง และที่วงกบประตูเรือนของตน

๑๕.

๑๕.

‘‘ปหูเต อนฺนปานมฺหิ, ขชฺชโภชฺเช อุปฏฺฐิเต;

น เตสํ โกจิ สรติ, สตฺตานํ กมฺมปจฺจยา.

เมื่อข้าวและน้ำ ของเคี้ยวและของบริโภคมากมาย เขาจัดตั้งไว้ แต่ไม่มีใครระลึกถึงเปรตเหล่านั้นเลย เพราะกรรมเป็นปัจจัย

๑๖.

๑๖.

‘‘เอวํ ททนฺติ ญาตีนํ, เย โหนฺติ อนุกมฺปกา;

สุจึ ปณีตํ กาเลน, กปฺปิยํ ปานโภชนํ;

‘อิทํ โว ญาตีนํ โหตุ, สุขิตา โหนฺตุ ญาตโย’.

ส่วนญาติเหล่าใดเป็นผู้อนุเคราะห์ ย่อมให้น้ำและโภชนะอันสะอาด ประณีต สมควรตามกาลอย่างนี้ว่า ‘ขอทานนี้จงสำเร็จแก่ญาติทั้งหลายของเรา ขอญาติทั้งหลายจงเป็นสุขเถิด’

๑๗.

๑๗.

‘‘เต จ ตตฺถ สมาคนฺตฺวา, ญาติเปตา สมาคตา;

ปหูเต อนฺนปานมฺหิ, สกฺกจฺจํ อนุโมทเร.

เปรตผู้เป็นญาติเหล่านั้นก็พากันมาประชุมพร้อมกัน ณ ที่นั้น เมื่อมีข้าวและน้ำมากมาย ก็อนุโมทนาโดยเคารพ

๑๘.

๑๘.

‘‘‘จิรํ ชีวนฺตุ โน ญาตี, เยสํ เหตุ ลภามเส;

อมฺหากญฺจ กตา ปูชา, ทายกา จ อนิปฺผลา’.

ขอหมู่ญาติของเราทั้งหลาย ผู้ที่เราอาศัยแล้วจึงได้สมบัตินี้ จงมีอายุยืนนานเถิด ทายกทั้งหลายได้ทำสักการะแก่เราทั้งหลายแล้ว และทายกเหล่านั้นก็หาไร้ผลไม่

๑๙.

๑๙.

‘‘‘น หิ ตตฺถ กสิ อตฺถิ, โครกฺเขตฺถ น วิชฺชติ;

วณิชฺชา ตาทิสี นตฺถิ, หิรญฺเญน กยากยํ ;

อิโต ทินฺเนน ยาเปนฺติ, เปตา กาลคตา ตหึ’.

ในเปรตโลกนั้นไม่มีการไถนา ไม่มีการเลี้ยงโค การค้าขายเช่นนั้นก็ไม่มี การซื้อขายด้วยทองก็ไม่มี เปรตทั้งหลายผู้ละไปแล้ว ย่อมยังชีพอยู่ในเปรตโลกนั้น ด้วยทานที่ญาติให้แล้วจากโลกนี้

๒๐.

๒๐.

‘‘‘อุนฺนเม อุทกํ วุฏฺฐํ, ยถา นินฺนํ ปวตฺตติ;

เอวเมว อิโต ทินฺนํ, เปตานํ อุปกปฺปติ’.

น้ำฝนที่ตกในที่ดอน ย่อมไหลไปสู่ที่ลุ่ม ฉันใด ทานที่ให้แล้วจากโลกนี้ ย่อมสำเร็จแก่เปรตทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกัน

๒๑.

๒๑.

‘‘‘ยถา วาริวหา ปูรา, ปริปูเรนฺติ สาครํ;

เอวเมว อิโต ทินฺนํ, เปตานํ อุปกปฺปติ’.

ห้วงน้ำที่เต็ม ย่อมยังสมุทรสาครให้บริบูรณ์ได้ ฉันใด ทานที่ให้แล้วจากโลกนี้ ย่อมสำเร็จแก่เปรตทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกัน

๒๒.

๒๒.

‘‘‘อทาสิ [Pg.130] เม อกาสิ เม, ญาติ มิตฺตา สขา จ เม;

เปตานํ ทกฺขิณํ ทชฺชา, ปุพฺเพ กตมนุสฺสรํ’.

เมื่อระลึกถึงอุปการะที่ท่านทำแล้วในกาลก่อนว่า ผู้นี้ได้ให้สิ่งของแก่เรา ผู้นี้ได้ทำกิจของเรา ผู้นี้เป็นญาติ เป็นมิตร เป็นสหายของเรา ดังนี้ ก็ควรให้ทักษิณาทานเพื่อเปรตทั้งหลาย

๒๓.

๒๓.

‘‘‘น หิ รุณฺณํ วา โสโก วา, ยา จญฺญา ปริเทวนา;

น ตํ เปตานมตฺถาย, เอวํ ติฏฺฐนฺติ ญาตโย’.

การร้องไห้ก็ดี ความเศร้าโศกก็ดี หรือความร่ำไรรำพันอย่างอื่นก็ดี บุคคลไม่ควรทำเลย เพราะการร้องไห้เป็นต้นนั้น ไม่เป็นประโยชน์แก่เปรตทั้งหลาย ญาติทั้งหลายย่อมตั้งอยู่อย่างนั้น

๒๔.

๒๔.

‘‘‘อยญฺจ โข ทกฺขิณา ทินฺนา, สงฺฆมฺหิ สุปฺปติฏฺฐิตา;

ทีฆรตฺตํ หิตายสฺส, ฐานโส อุปกปฺปติ’.

ก็ทักษิณาทานนี้แล ที่ท่านอุทิศให้แล้ว ตั้งไว้ดีแล้วในสงฆ์ ย่อมสำเร็จประโยชน์เกื้อกูลแก่เปรตนั้นสิ้นกาลนาน ตามฐานะโดยพลันทีเดียว

๒๕.

๒๕.

‘‘โส ญาติธมฺโม จ อยํ นิทสฺสิโต, เปตาน ปูชา จ กตา อุฬารา;

พลญฺจ ภิกฺขูนมนุปฺปทินฺนํ, ตุมฺเหหิ ปุญฺญํ ปสุตํ อนปฺปก’’นฺติ.

ญาติธรรมนี้นั้น ท่านได้แสดงให้ปรากฏแล้ว และการบูชาอันยิ่งใหญ่แก่เปรตทั้งหลายก็ได้ทำแล้ว และกำลังของภิกษุทั้งหลาย ท่านก็ได้เพิ่มให้แล้ว บุญไม่น้อย ท่านก็ได้ขวนขวายแล้ว

ติโรกุฏฺฏเปตวตฺถุ ปญฺจมํ.

ติโรกุฑฑเปตวัตถุ ที่ ๕ จบ

๖. ปญฺจปุตฺตขาทเปติวตฺถุ

๖. ปัญจปุตตขาทเปติวัตถุ

๒๖.

๒๖.

‘‘นคฺคา ทุพฺพณฺณรูปาสิ, ทุคฺคนฺธา ปูติ วายสิ;

มกฺขิกาหิ ปริกิณฺณา, กา นุ ตฺวํ อิธ ติฏฺฐสี’’ติ.

ดูก่อนนางเปรต ท่านเป็นหญิงเปลือยกาย มีผิวพรรณทราม มีกลิ่นเหม็น กลิ่นเน่าฟุ้งไปจากตัว ท่านถูกหมู่แมลงวันตอมแล้ว ท่านเป็นใครหนอ มายืนอยู่ในที่นี้

๒๗.

๒๗.

‘‘อหํ ภทนฺเต เปตีมฺหิ, ทุคฺคตา ยมโลกิกา;

ปาปกมฺมํ กริตฺวาน, เปตโลกํ อิโต คตา.

ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ดิฉันเป็นเปรตหญิงผู้ถึงทุคติ อยู่ในยมโลก เพราะทำกรรมชั่วไว้ จึงจากโลกนี้ไปสู่เปรตโลก

๒๘.

๒๘.

‘‘กาเลน ปญฺจ ปุตฺตานิ, สายํ ปญฺจ ปุนาปเร;

วิชายิตฺวาน ขาทามิ, เตปิ นา โหนฺติ เม อลํ.

ดิฉันคลอดบุตร ๕ คนในเวลาเช้า และคลอดบุตรอื่นอีก ๕ คนในเวลาเย็น แล้วก็กินบุตรเหล่านั้นเสีย บุตรเหล่านั้นก็ยังไม่พอแก่ดิฉัน

๒๙.

๒๙.

‘‘ปริฑยฺหติ ธูมายติ, ขุทาย หทยํ มม;

ปานียํ น ลเภ ปาตุํ, ปสฺส มํ พฺยสนํ คต’’นฺติ.

หทัยของดิฉันย่อมเร่าร้อน ย่อมคุกรุ่นอยู่เพราะความหิว ดิฉันไม่ได้น้ำดื่มเลย ขอท่านจงดูดิฉันผู้ถึงความพินาศเถิด

๓๐.

๓๐.

‘‘กึ นุ กาเยน วาจาย, มนสา ทุกฺกฏํ กตํ;

กิสฺส กมฺมวิปาเกน, ปุตฺตมํสานิ ขาทสี’’ติ.

เธอได้ทำกรรมชั่วอะไรไว้ด้วยกาย ด้วยวาจา ด้วยใจ ด้วยวิบากของกรรมอะไร เธอจึงได้กินเนื้อบุตร

๓๑.

๓๑.

‘‘สปตี เม คพฺภินี อาสิ, ตสฺสา ปาปํ อเจตยึ;

สาหํ ปทุฏฺฐมนสา, อกรึ คพฺภปาตนํ.

หญิงร่วมสามีของดิฉันได้มีครรภ์ ดิฉันได้คิดบาปต่อหญิงนั้น ดิฉันนั้นมีใจคิดประทุษร้าย ได้ทำครรภ์ให้ตกไป

๓๒.

๓๒.

‘‘ตสฺสา [Pg.131] ทฺเวมาสิโก คพฺโภ, โลหิตญฺเญว ปคฺฆริ;

ตทสฺสา มาตา กุปิตา, มยฺหํ ญาตี สมานยิ;

สปถญฺจ มํ กาเรสิ, ปริภาสาปยี จ มํ.

ครรภ์ของหญิงนั้นได้ ๒ เดือน ได้ตกเป็นโลหิตไปทีเดียว ครั้งนั้น มารดาของหญิงนั้นโกรธเคืองดิฉัน จึงเชิญหมู่ญาติมาประชุมกันแล้ว ให้ดิฉันทำสบถ และขู่เข็ญดิฉัน

๓๓.

๓๓.

‘‘สาหํ โฆรญฺจ สปถํ, มุสาวาทํ อภาสิสํ;

ปุตฺตมํสานิ ขาทามิ, สเจ ตํ ปกตํ มยา.

ดิฉันนั้นได้ทำสบถอันน่ากลัว และได้พูดมุสาว่า ถ้าดิฉันได้ทำกรรมนั้นจริง ขอให้ดิฉันได้กินเนื้อบุตร

๓๔.

๓๔.

‘‘ตสฺส กมฺมสฺส วิปาเกน, มุสาวาทสฺส จูภยํ;

ปุตฺตมํสานิ ขาทามิ, ปุพฺพโลหิตมกฺขิตา’’ติ.

เพราะวิบากของกรรมนั้น และเพราะการพูดมุสาทั้งสองอย่าง ดิฉันจึงต้องกินเนื้อบุตร มีตัวเปรอะเปื้อนด้วยเลือดและหนอง

ปญฺจปุตฺตขาทเปติวตฺถุ ฉฏฺฐํ.

ปัญจปุตตขาทเปติวัตถุ ที่ ๖ จบ

๗. สตฺตปุตฺตขาทเปติวตฺถุ

๗. สัตตปุตตขาทเปติวัตถุ

๓๕.

๓๕.

‘‘นคฺคา ทุพฺพณฺณรูปาสิ, ทุคฺคนฺธา ปูติ วายสิ;

มกฺขิกาหิ ปริกิณฺณา, กา นุ ตฺวํ อิธ ติฏฺฐสี’’ติ.

๓๖.

๓๖.

‘‘อหํ ภทนฺเต เปตีมฺหิ, ทุคฺคตา ยมโลกิกา;

ปาปกมฺมํ กริตฺวาน, เปตโลกํ อิโต คตา.

๓๗.

๓๗.

‘‘กาเลน สตฺต ปุตฺตานิ, สายํ สตฺต ปุนาปเร;

วิชายิตฺวาน ขาทามิ, เตปิ นา โหนฺติ เม อลํ.

ดิฉันคลอดบุตร ๗ คนในเวลาเช้า และคลอดบุตรอื่นอีก ๗ คนในเวลาเย็น แล้วก็กินบุตรเหล่านั้นเสีย บุตรเหล่านั้นก็ยังไม่พอแก่ดิฉัน

๓๘.

๓๘.

‘‘ปริฑยฺหติ ธูมายติ, ขุทาย หทยํ มม;

นิพฺพุตึ นาธิคจฺฉามิ, อคฺคิทฑฺฒาว อาตเป’’ติ.

หทัยของดิฉันย่อมเร่าร้อน ย่อมคุกรุ่นอยู่เพราะความหิว ดิฉันถูกไฟเผาแล้วในที่แจ้ง ย่อมไม่ได้ความสงบเลย

๓๙.

๓๙.

‘‘กึ นุ กาเยน วาจาย, มนสา ทุกฺกฏํ กตํ;

กิสฺส กมฺมวิปาเกน, ปุตฺตมํสานิ ขาทสี’’ติ.

๔๐.

๔๐.

‘‘อหู มยฺหํ ทุเว ปุตฺตา, อุโภ สมฺปตฺตโยพฺพนา;

สาหํ ปุตฺตพลูเปตา, สามิกํ อติมญฺญิสํ.

ดิฉันมีบุตร ๒ คน ทั้งสองคนถึงความเป็นหนุ่มแล้ว ดิฉันนั้นอาศัยกำลังบุตร จึงได้ดูหมิ่นสามี

๔๑.

๔๑.

‘‘ตโต เม สามิโก กุทฺโธ, สปตฺตึ มยฺหมานยิ;

สา จ คพฺภํ อลภิตฺถ, ตสฺสา ปาปํ อเจตยึ.

ลำดับนั้น สามีของดิฉันโกรธเคือง จึงได้นำหญิงร่วมสามีมาให้ดิฉัน และหญิงนั้นได้ตั้งครรภ์ ดิฉันได้คิดบาปต่อหญิงนั้น

๔๒.

๔๒.

‘‘สาหํ [Pg.132] ปทุฏฺฐมนสา, อกรึ คพฺภปาตนํ;

ตสฺสา เตมาสิโก คพฺโภ, ปุพฺพโลหิตโก ปติ.

ดิฉันนั้นมีใจคิดประทุษร้าย ได้ทำครรภ์ให้ตกไป ครรภ์ของหญิงนั้นได้ ๓ เดือน ได้ตกเป็นหนองและโลหิต

๔๓.

๔๓.

‘‘ตทสฺสา มาตา กุปิตา, มยฺหํ ญาตี สมานยิ;

สปถญฺจ มํ กาเรสิ, ปริภาสาปยี จ มํ.

ครั้งนั้น มารดาของหญิงนั้นโกรธเคืองดิฉัน จึงเชิญหมู่ญาติมาประชุมกันแล้ว ให้ดิฉันทำสบถ และขู่เข็ญดิฉัน

๔๔.

๔๔.

‘‘สาหํ โฆรญฺจ สปถํ, มุสาวาทํ อภาสิสํ;

‘ปุตฺตมํสานิ ขาทามิ, สเจ ตํ ปกตํ มยา’.

เรานั้นได้กล่าวคำสาบานอันร้ายกาจและคำเท็จว่า ‘ถ้ากรรมนั้นเราทำแล้วไซร้ ขอเราจงกินเนื้อของบุตรทั้งหลาย’

๔๕.

๔๕.

‘‘ตสฺส กมฺมสฺส วิปาเกน, มุสาวาทสฺส จูภยํ;

ปุตฺตมํสานิ ขาทามิ, ปุพฺพโลหิตมกฺขิตา’’ติ.

เพราะวิบากแห่งกรรมนั้นและมุสาวาททั้งสองอย่าง เราผู้มีตัวเปรอะเปื้อนด้วยเลือดและหนอง จึงต้องกินเนื้อของบุตรทั้งหลาย

สตฺตปุตฺตขาทเปติวตฺถุ สตฺตมํ.

สัตตปุตตขาทเปติวัตถุที่ ๗ จบ

๘. โคณเปตวตฺถุ

๘. โคณเปตวัตถุ

๔๖.

๔๖.

‘‘กึ นุ อุมฺมตฺตรูโปว, ลายิตฺวา หริตํ ติณํ;

ขาท ขาทาติ ลปสิ, คตสตฺตํ ชรคฺควํ.

เหตุไรหนอ ท่านจึงเป็นประดุจคนบ้า เกี่ยวหญ้าสดแล้ว พร่ำเพ้อต่อโคแก่ที่สิ้นชีวิตแล้วว่า ‘จงกินเถิด จงกินเถิด’

๔๗.

๔๗.

‘‘น หิ อนฺเนน ปาเนน, มโต โคโณ สมุฏฺฐเห;

ตฺวํสิ พาโล จ ทุมฺเมโธ, ยถา ตญฺโญว ทุมฺมตี’’ติ.

โคที่ตายแล้วจะลุกขึ้นได้เพราะหญ้าหรือน้ำก็หาไม่ ท่านเป็นคนพาลและมีปัญญาทราม เหมือนคนไร้ปัญญาคนอื่นนั่นเทียว

๔๘.

๔๘.

‘‘อิเม ปาทา อิทํ สีสํ, อยํ กาโย สวาลธิ;

เนตฺตา ตเถว ติฏฺฐนฺติ, อยํ โคโณ สมุฏฺฐเห.

เท้าเหล่านี้ ศีรษะนี้ กายนี้พร้อมทั้งหาง และนัยน์ตาทั้งสองก็ยังตั้งอยู่อย่างนั้นเหมือนกัน โคตัวนี้พึงลุกขึ้นได้

๔๙.

๔๙.

‘‘นายฺยกสฺส หตฺถปาทา, กาโย สีสญฺจ ทิสฺสติ;

รุทํ มตฺติกถูปสฺมึ, นนุ ตฺวญฺเญว ทุมฺมตี’’ติ.

มือและเท้า กายและศีรษะของคุณปู่ก็ไม่ปรากฏ ท่านนั่นแหละร้องไห้อยู่ที่กองดิน มิใช่ท่านหรือที่เป็นผู้มีปัญญาทราม

๕๐.

๕๐.

‘‘อาทิตฺตํ วต มํ สนฺตํ, ฆตสิตฺตํว ปาวกํ;

วารินา วิย โอสิญฺจํ, สพฺพํ นิพฺพาปเย ทรํ.

โอ ท่านได้ดับความเดือดร้อนทั้งหมดของเราผู้กำลังเร่าร้อนอยู่ ดุจบุคคลดับไฟที่ลุกโพลงอันชุ่มด้วยเนยใสด้วยน้ำฉะนั้น

๕๑.

๕๑.

‘‘อพฺพหี วต เม สลฺลํ, โสกํ หทยนิสฺสิตํ;

โย เม โสกปเรตสฺส, ปิตุโสกํ อปานุทิ.

โอ ท่านผู้ได้บรรเทาความโศกถึงบิดาของเราผู้ถูกความโศกครอบงำแล้ว ได้ถอนลูกศรคือความโศกที่อาศัยอยู่ในหทัยของเราเสียแล้ว

๕๒.

๕๒.

‘‘สฺวาหํ อพฺพูฬฺหสลฺโลสฺมิ, สีติภูโตสฺมิ นิพฺพุโต;

น โสจามิ น โรทามิ, ตว สุตฺวาน มาณว’.

เรานั้นเป็นผู้มีลูกศรถูกถอนแล้ว เป็นผู้เยือกเย็นแล้ว ดับทุกข์แล้ว มาณพ เพราะได้ฟังคำของท่าน เราจึงไม่เศร้าโศก ไม่ร้องไห้

๕๓.

๕๓.

เอวํ [Pg.133] กโรนฺติ สปฺปญฺญา, เย โหนฺติ อนุกมฺปกา;

วินิวตฺตยนฺติ โสกมฺหา, สุชาโต ปิตรํ ยถาติ.

ผู้มีปัญญาที่เป็นผู้อนุเคราะห์ ย่อมกระทำอย่างนี้ คือย่อมช่วยให้พ้นจากความโศกเศร้า เหมือนสุชาตกุมารช่วยบิดาฉะนั้น

โคณเปตวตฺถุ อฏฺฐมํ.

โคณเปตวัตถุที่ ๘ จบ

๙. มหาเปสการเปติวตฺถุ

๙. มหาเปสการเปติวัตถุ

๕๔.

๕๔.

‘‘คูถญฺจ มุตฺตํ รุหิรญฺจ ปุพฺพํ, ปริภุญฺชติ กิสฺส อยํ วิปาโก;

อยํ นุ กึ กมฺมมกาสิ นารี, ยา สพฺพทา โลหิตปุพฺพภกฺขา.

นางเปรตนี้บริโภคอุจจาระ ปัสสาวะ เลือดและหนอง นี้เป็นวิบากของกรรมอะไรหนอ หญิงใดบริโภคเลือดและหนองเป็นภักษาอยู่ทุกเมื่อ หญิงนี้ได้ทำกรรมอะไรไว้

๕๕.

๕๕.

‘‘นวานิ วตฺถานิ สุภานิ เจว, มุทูนิ สุทฺธานิ จ โลมสานิ;

ทินฺนานิ มิสฺสา กิตกา ภวนฺติ, อยํ นุ กึ กมฺมมกาสิ นารี’’ติ.

ผ้าทั้งหลายที่เป็นของใหม่ งดงาม อ่อนนุ่ม สะอาดและมีขนอ่อน ที่ถวายแก่นางเปรตนี้ กลายเป็นแผ่นเหล็กไป หญิงนี้ได้ทำกรรมอะไรไว้หนอ

๕๖.

๕๖.

‘‘ภริยา มเมสา อหู ภทนฺเต, อทายิกา มจฺฉรินี กทริยา;

สา มํ ททนฺตํ สมณพฺราหฺมณานํ, อกฺโกสติ จ ปริภาสติ จ.

ท่านผู้เจริญ นางเปรตนี้เคยเป็นภรรยาของข้าพเจ้า เป็นคนไม่ให้ทาน ตระหนี่เหนียวแน่น นางด่าและบริภาษข้าพเจ้าผู้กำลังถวายทานแก่สมณพราหมณ์

๕๗.

๕๗.

‘‘‘คูถญฺจ มุตฺตํ รุหิรญฺจ ปุพฺพํ, ปริภุญฺช ตฺวํ อสุจึ สพฺพกาลํ;

เอตํ เต ปรโลกสฺมึ โหตุ, วตฺถา จ เต กิฏกสมา ภวนฺตุ’;

เอตาทิสํ ทุจฺจริตํ จริตฺวา, อิธาคตา จิรรตฺตาย ขาทตี’’ติ.

‘ท่านจงบริโภคอุจจาระ ปัสสาวะ เลือดและหนองอันเป็นของไม่สะอาดตลอดกาลทั้งปวงเถิด ขอสิ่งนี้จงมีแก่ท่านในปรโลก และขอผ้าทั้งหลายของท่านจงเป็นเช่นกับแผ่นเหล็ก’ นางประพฤติทุจริตเช่นนี้แล้ว มาเกิดในที่นี้ จึงต้องบริโภค (ของไม่สะอาด) ตลอดกาลนาน

มหาเปสการเปติวตฺถุ นวมํ.

มหาเปสการเปติวัตถุที่ ๙ จบ

๑๐. ขลฺลาฏิยเปติวตฺถุ

๑๐. ขัลลาฏิยเปติวัตถุ

๕๘.

๕๘.

‘‘กา นุ อนฺโตวิมานสฺมึ, ติฏฺฐนฺตี นูปนิกฺขมิ;

อุปนิกฺขมสฺสุ ภทฺเท, ปสฺสาม ตํ พหิฏฺฐิต’’นฺติ.

ใครหนอยืนอยู่ในวิมาน ไม่ยอมออกมาข้างนอก เชิญออกมาเถิด แม่หญิงผู้เจริญ พวกเราจักได้เห็นท่านผู้อยู่ข้างนอก

๕๙.

๕๙.

‘‘อฏฺฏียามิ [Pg.134] หรายามิ, นคฺคา นิกฺขมิตุํ พหิ;

เกเสหมฺหิ ปฏิจฺฉนฺนา, ปุญฺญํ เม อปฺปกํ กต’’นฺติ.

ข้าพเจ้าอึดอัดใจและละอายใจที่จะต้องเปลือยกายออกไปข้างนอก ข้าพเจ้าใช้ผมปิดบังร่างกายไว้ บุญของข้าพเจ้าทำไว้น้อย

๖๐.

๖๐.

‘‘หนฺทุตฺตรียํ ททามิ เต, อิทํ ทุสฺสํ นิวาสย;

อิทํ ทุสฺสํ นิวาเสตฺวา, เอหิ นิกฺขม โสภเน;

อุปนิกฺขมสฺสุ ภทฺเท, ปสฺสาม ตํ พหิฏฺฐิต’’นฺติ.

เอาเถิด เราจะให้ผ้าห่มแก่ท่าน ท่านจงนุ่งผ้านี้เถิด ครั้นนุ่งผ้านี้แล้ว เชิญออกมาเถิด แม่หญิงคนงาม เชิญออกมาเถิด แม่หญิงผู้เจริญ พวกเราจักได้เห็นท่านผู้อยู่ข้างนอก

๖๑.

๖๑.

‘‘หตฺเถน หตฺเถ เต ทินฺนํ, น มยฺหํ อุปกปฺปติ;

เอเสตฺถุปาสโก สทฺโธ, สมฺมาสมฺพุทฺธสาวโก.

ของที่ท่านให้ด้วยมือสู่มือของข้าพเจ้า ย่อมไม่สำเร็จประโยชน์แก่ข้าพเจ้า ในที่นี้มีอุบาสกผู้มีศรัทธา เป็นสาวกของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

๖๒.

๖๒.

‘‘เอตํ อจฺฉาทยิตฺวาน, มม ทกฺขิณมาทิส;

ตถาหํ สุขิตา เหสฺสํ, สพฺพกามสมิทฺธินี’’ติ.

ท่านจงให้ท่านอุบาสกนั้นนุ่งห่มผ้า แล้วอุทิศทักษิณาทานให้ข้าพเจ้า ด้วยอาการอย่างนั้น ข้าพเจ้าจะมีความสุข สมบูรณ์ด้วยกามคุณทั้งปวง

๖๓.

๖๓.

ตญฺจ เต นฺหาปยิตฺวาน, วิลิมฺเปตฺวาน วาณิชา;

วตฺเถหจฺฉาทยิตฺวาน, ตสฺสา ทกฺขิณมาทิสุํ.

พ่อค้าเหล่านั้นให้ท่านอุบาสกนั้นอาบน้ำและลูบไล้แล้ว ให้ท่านนุ่งห่มผ้า แล้วได้อุทิศทักษิณาทานให้แก่นางเปรตนั้น

๖๔.

๖๔.

สมนนฺตรานุทฺทิฏฺเฐ, วิปาโก อุทปชฺชถ ;

โภชนจฺฉาทนปานียํ, ทกฺขิณาย อิทํ ผลํ.

ในลำดับที่อุทิศส่วนกุศลให้ วิบากก็เกิดขึ้นทันที คือ โภชนะ เครื่องนุ่งห่ม และเครื่องดื่ม นี้เป็นผลแห่งทักษิณาทาน

๖๕.

๖๕.

ตโต สุทฺธา สุจิวสนา, กาสิกุตฺตมธารินี;

หสนฺตี วิมานา นิกฺขมิ, ‘ทกฺขิณาย อิทํ ผล’’’นฺติ.

ลำดับนั้น นางเปรตนั้นมีกายสะอาด นุ่งห่มผ้าสะอาด ทรงไว้ซึ่งผ้าชั้นอุตตมะที่ทำในแคว้นกาสี ยิ้มแย้มพลางออกจากวิมาน (กล่าวว่า) ‘นี้เป็นผลแห่งทักษิณาทาน’

๖๖.

๖๖.

‘‘สุจิตฺตรูปํ รุจิรํ, วิมานํ เต ปภาสติ;

เทวเต ปุจฺฉิตาจิกฺข, กิสฺส กมฺมสฺสิทํ ผล’’นฺติ.

วิมานของท่านมีรูปอันวิจิตรยิ่ง น่ารื่นรมย์ใจ ส่องสว่างอยู่ เทพธิดา พวกเราถามแล้ว ขอท่านจงบอกเถิด นี้เป็นผลของกรรมอะไร

๖๗.

๖๗.

‘‘ภิกฺขุโน จรมานสฺส, โทณินิมฺมชฺชนึ อหํ;

อทาสึ อุชุภูตสฺส, วิปฺปสนฺเนน เจตสา.

เราได้ถวายขนมที่ชุ่มด้วยน้ำมันแก่ภิกษุผู้เที่ยวไป ผู้ปฏิบัติตรง ด้วยจิตที่เลื่อมใสยิ่ง

๖๘.

๖๘.

‘‘ตสฺส กมฺมสฺส กุสลสฺส, วิปากํ ทีฆมนฺตรํ;

อนุโภมิ วิมานสฺมึ, ตญฺจ ทานิ ปริตฺตกํ.

เราเสวยวิบากของกุศลกรรมนั้นสิ้นกาลนานในวิมาน แต่บัดนี้ วิบากนั้นเหลืออยู่น้อย

๖๙.

๖๙.

‘‘อุทฺธํ จตูหิ มาเสหิ, กาลํกิริยา ภวิสฺสติ;

เอกนฺตกฏุกํ โฆรํ, นิรยํ ปปติสฺสหํ.

เบื้องหน้าแต่ ๔ เดือนไป การทำกาละจักมี เราจักตกนรกอันเผ็ดร้อนโดยส่วนเดียวและน่ากลัว

๗๐.

๗๐.

‘‘จตุกฺกณฺณํ จตุทฺวารํ, วิภตฺตํ ภาคโส มิตํ;

อโยปาการปริยนฺตํ, อยสา ปฏิกุชฺชิตํ.

นรกนั้นมี ๔ มุม มี ๔ ประตู แบ่งไว้เป็นส่วนๆ มีกำแพงเหล็กล้อมรอบ ครอบไว้ด้วยแผ่นเหล็ก

๗๑.

๗๑.

‘‘ตสฺส [Pg.135] อโยมยา ภูมิ, ชลิตา เตชสา ยุตา;

สมนฺตา โยชนสตํ, ผริตฺวา ติฏฺฐติ สพฺพทา.

พื้นของนรกนั้นแล้วด้วยเหล็ก ลุกเป็นเปลว ประกอบด้วยเดช แผ่ไปตลอด ๑๐๐ โยชน์โดยรอบ ตั้งอยู่ทุกเมื่อ

๗๒.

๗๒.

‘‘ตตฺถาหํ ทีฆมทฺธานํ, ทุกฺขํ เวทิสฺส เวทนํ;

ผลญฺจ ปาปกมฺมสฺส, ตสฺมา โสจามหํ ภุส’’นฺติ.

เราจักเสวยทุกขเวทนาอันเป็นผลของบาปกรรมในนรกนั้นสิ้นกาลนาน เพราะเหตุนั้น เราจึงเศร้าโศกยิ่งนัก

ขลฺลาฏิยเปติวตฺถุ ทสมํ.

ขัลลาฏิยเปติวัตถุที่ ๑๐ จบ

๑๑. นาคเปตวตฺถุ

๑๑. นาคเปตวัตถุ

๗๓.

๗๓.

‘‘ปุรโตว เสเตน ปเลติ หตฺถินา, มชฺเฌ ปน อสฺสตรีรเถน;

ปจฺฉา จ กญฺญา สิวิกาย นียติ, โอภาสยนฺตี ทส สพฺพโต ทิสา.

บุรุษคนหนึ่งไปข้างหน้าด้วยช้างเผือก ส่วนบุรุษอีกคนหนึ่งไปในท่ามกลางด้วยรถเทียมม้าอัสดร และหญิงสาวคนหนึ่งอันเขานำไปข้างหลังด้วยวอ ยังทิศทั้ง ๑๐ ให้สว่างโดยรอบ

๗๔.

๗๔.

‘‘ตุมฺเห ปน มุคฺครหตฺถปาณิโน, รุทํมุขา ฉินฺนปภินฺนคตฺตา;

มนุสฺสภูตา กิมกตฺถ ปาปํ, เยนญฺญมญฺญสฺส ปิวาถ โลหิต’’นฺติ.

ส่วนพวกท่านมีค้อนอยู่ในมือ มีหน้าร้องไห้ มีร่างกายถูกทุบแตก เมื่อครั้งเป็นมนุษย์ได้ทำบาปอะไรไว้ เพราะเหตุไร พวกท่านจึงดื่มเลือดของกันและกัน

๗๕.

๗๕.

‘‘ปุรโตว โย คจฺฉติ กุญฺชเรน, เสเตน นาเคน จตุกฺกเมน;

อมฺหาก ปุตฺโต อหุ เชฏฺฐโก โส, ทานานิ ทตฺวาน สุขี ปโมทติ.

บุรุษใดไปข้างหน้าด้วยช้างกุญชร ๔ เท้าสีขาว บุรุษนั้นเป็นบุตรคนโตของข้าพเจ้าทั้งหลาย เขาให้ทานแล้วมีความสุข บันเทิงอยู่

๗๖.

๗๖.

‘‘โย โส มชฺเฌ อสฺสตรีรเถน, จตุพฺภิ ยุตฺเตน สุวคฺคิเตน;

อมฺหาก ปุตฺโต อหุ มชฺฌิโม โส, อมจฺฉรี ทานวตี วิโรจติ.

บุรุษใดไปในท่ามกลางด้วยรถเทียมม้าอัสดร ๔ ตัว ซึ่งเดินเรียบร้อยดี บุรุษนั้นเป็นบุตรคนกลางของข้าพเจ้าทั้งหลาย เขาไม่ตระหนี่ เป็นทานบดี ย่อมรุ่งเรือง

๗๗.

๗๗.

‘‘ยา สา จ ปจฺฉา สิวิกาย นียติ, นารี สปญฺญา มิคมนฺทโลจนา;

อมฺหาก ธีตา อหุ สา กนิฏฺฐิกา, ภาคฑฺฒภาเคน สุขี ปโมทติ.

ส่วนหญิงใดมีปัญญา มีดวงตากลมกลึงดุจตาเนื้อทราย อันเขานำไปข้างหลังด้วยวอ หญิงนั้นเป็นธิดาคนเล็กของข้าพเจ้าทั้งหลาย นางมีความสุข บันเทิงอยู่ เพราะได้ถวายกึ่งหนึ่งแห่งส่วนของตน

๗๘.

๗๘.

‘‘เอเต [Pg.136] จ ทานานิ อทํสุ ปุพฺเพ, ปสนฺนจิตฺตา สมณพฺราหฺมณานํ;

มยํ ปน มจฺฉริโน อหุมฺห, ปริภาสกา สมณพฺราหฺมณานํ;

เอเต จ ทตฺวา ปริจารยนฺติ, มยญฺจ สุสฺสาม นโฬว ฉินฺโน’’ติ.

ในกาลก่อน บุตรธิดาเหล่านี้มีจิตเลื่อมใสได้ให้ทานแก่สมณพราหมณ์ทั้งหลาย ส่วนข้าพเจ้าทั้งหลายเป็นคนตระหนี่ ได้ด่าสมณพราหมณ์ทั้งหลาย บุตรธิดาเหล่านี้ให้ทานแล้วย่อมบำเรอตนอยู่ ส่วนข้าพเจ้าทั้งหลายย่อมเหี่ยวแห้งเหมือนไม้อ้อที่ถูกตัด

๗๙.

๗๙.

‘‘กึ ตุมฺหากํ โภชนํ กึ สยานํ, กถญฺจ ยาเปถ สุปาปธมฺมิโน;

ปหูตโภเคสุ อนปฺปเกสุ, สุขํ วิราธาย ทุกฺขชฺช ปตฺตา’’ติ.

อะไรเป็นอาหารของพวกท่าน อะไรเป็นที่นอนของพวกท่าน ท่านผู้มีธรรมอันเลวทรามอย่างยิ่งเป็นอยู่อย่างไร เมื่อโภคะมากมายไม่น้อยมีอยู่ พวกท่านทำสุขให้เสื่อมไป วันนี้จึงถึงแล้วซึ่งทุกข์

๘๐.

๘๐.

‘‘อญฺญมญฺญํ วธิตฺวาน, ปิวาม ปุพฺพโลหิตํ;

พหุํ ปิตฺวา น ธาตา โหม, นจฺฉาทิมฺหเส มยํ.

ข้าพเจ้าทั้งหลายฆ่ากันและกันแล้วดื่มหนองและเลือด ถึงดื่มมากก็หาอิ่มไม่ ข้าพเจ้าทั้งหลายไม่ได้อยากดื่มเลย

๘๑.

๘๑.

‘‘อิจฺเจว มจฺจา ปริเทวยนฺติ, อทายกา เปจฺจ ยมสฺส ฐายิโน;

เย เต วิทิจฺจ อธิคมฺม โภเค, น ภุญฺชเร นาปิ กโรนฺติ ปุญฺญํ.

สัตว์ทั้งหลายผู้ไม่ให้ทาน ละไปแล้ว ตั้งอยู่ในยมโลก ย่อมคร่ำครวญอยู่อย่างนี้ สัตว์เหล่าใดรู้แล้ว ได้โภคะทั้งหลายแล้ว ไม่บริโภคเอง ทั้งไม่ทำบุญ

๘๒.

๘๒.

‘‘เต ขุปฺปิปาสูปคตา ปรตฺถ, ปจฺฉา จิรํ ฌายเร ฑยฺหมานา;

กมฺมานิ กตฺวาน ทุขุทฺรานิ, อนุโภนฺติ ทุกฺขํ กฏุกปฺผลานิ.

สัตว์เหล่านั้นถูกความหิวและความระหายครอบงำในปรโลก ภายหลังย่อมเดือดร้อน ถูกเผาไหม้อยู่สิ้นกาลนาน สัตว์เหล่านั้นทำกรรมทั้งหลายที่มีทุกข์เป็นผลกำไร ย่อมเสวยทุกข์อันมีผลเผ็ดร้อน

๘๓.

๘๓.

‘‘อิตฺตรํ หิ ธนํ ธญฺญํ, อิตฺตรํ อิธ ชีวิตํ;

อิตฺตรํ อิตฺตรโต ญตฺวา, ทีปํ กยิราถ ปณฺฑิโต.

ทรัพย์และข้าวเปลือกเป็นของชั่วคราว ชีวิตในโลกนี้ก็เป็นของชั่วคราว บัณฑิตรู้ความที่สิ่งชั่วคราวเป็นของชั่วคราวแล้ว พึงทำที่พึ่ง

๘๔.

๘๔.

‘‘เย เต เอวํ ปชานนฺติ, นรา ธมฺมสฺส โกวิทา;

เต ทาเน นปฺปมชฺชนฺติ, สุตฺวา อรหตํ วโจ’’ติ.

นรชนเหล่าใดผู้ฉลาดในธรรม ย่อมรู้อย่างนี้ นรชนเหล่านั้นฟังคำของพระอรหันต์ทั้งหลายแล้ว ย่อมไม่ประมาทในทาน

นาคเปตวตฺถุ เอกาทสมํ.

นาคเปตวัตถุที่ ๑๑ จบ

๑๒. อุรคเปตวตฺถุ

๑๒. อุรคเปตวัตถุ

๘๕.

๘๕.

‘‘อุรโคว [Pg.137] ตจํ ชิณฺณํ, หิตฺวา คจฺฉติ สนฺตนุํ;

เอวํ สรีเร นิพฺโภเค, เปเต กาลงฺกเต สติ.

งูละหนังเก่าแล้วไปสู่ร่างกายของตน ฉันใด เมื่อร่างกายไร้การเสวยอารมณ์ เป็นซากศพ ทำกาละแล้ว ก็เป็นฉันนั้น

๘๖.

๘๖.

‘‘ฑยฺหมาโน น ชานาติ, ญาตีนํ ปริเทวิตํ;

ตสฺมา เอตํ น โรทามิ, คโต โส ตสฺส ยา คติ’’.

ร่างกายที่ถูกเผาอยู่ ย่อมไม่รู้ถึงการคร่ำครวญของหมู่ญาติ เพราะเหตุนั้น เราจึงไม่ร้องไห้ถึงเขา เขาไปสู่คติใด ก็เป็นคติของเขานั่นแหละ

๘๗.

๘๗.

‘‘อนพฺภิโต ตโต อาคา, นานุญฺญาโต อิโต คโต;

ยถาคโต ตถา คโต, ตตฺถ กา ปริเทวนา.

เขาไม่ได้รับเชิญมาจากปรโลกนั้น ก็มาเอง ไม่ได้รับอนุญาตจากโลกนี้ ก็ไปเอง เขามาอย่างใด ก็ไปอย่างนั้น ในเรื่องนั้นจะพิไรรำพันไปทำไม

๘๘.

๘๘.

‘‘ฑยฺหมาโน น ชานาติ, ญาตีนํ ปริเทวิตํ;

ตสฺมา เอตํ น โรทามิ, คโต โส ตสฺส ยา คติ’’.

๘๙.

๘๙.

‘‘สเจ โรเท กิสา อสฺสํ, ตตฺถ เม กึ ผลํ สิยา;

ญาติมิตฺตสุหชฺชานํ, ภิยฺโย โน อรตี สิยา.

ถ้าเราร้องไห้ ก็จะพึงเป็นคนผอม ในการร้องไห้นั้นจะมีผลอะไรแก่เรา ความไม่ยินดีจะพึงมีแก่หมู่ญาติมิตรสหายของเรายิ่งขึ้นไปอีก

๙๐.

๙๐.

‘‘ฑยฺหมาโน น ชานาติ, ญาตีนํ ปริเทวิตํ;

ตสฺมา เอตํ น โรทามิ, คโต โส ตสฺส ยา คติ’’.

๙๑.

๙๑.

‘‘ยถาปิ ทารโก จนฺทํ, คจฺฉนฺตมนุโรทติ;

เอวํ สมฺปทเมเวตํ, โย เปตมนุโสจติ.

เด็กย่อมร้องไห้ถึงพระจันทร์ที่โคจรไปในอากาศ ฉันใด ผู้ที่เศร้าโศกถึงคนผู้ละไปแล้ว ก็เป็นฉันนั้นเหมือนกัน

๙๒.

๙๒.

‘‘ฑยฺหมาโน น ชานาติ, ญาตีนํ ปริเทวิตํ;

ตสฺมา เอตํ น โรทามิ, คโต โส ตสฺส ยา คติ’’.

๙๓.

๙๓.

‘‘ยถาปิ พฺรหฺเม อุทกุมฺโภ, ภินฺโน อปฺปฏิสนฺธิโย;

เอวํ สมฺปทเมเวตํ, โย เปตมนุโสจติ.

ดูกรพราหมณ์ หม้อน้ำที่แตกแล้ว เชื่อมให้สนิทไม่ได้ ฉันใด ผู้ที่เศร้าโศกถึงคนผู้ละไปแล้ว ก็เป็นฉันนั้นเหมือนกัน

๙๔.

๙๔.

‘‘ฑยฺหมาโน น ชานาติ, ญาตีนํ ปริเทวิตํ;

ตสฺมา เอตํ น โรทามิ, คโต โส ตสฺส ยา คตี’’ติ.

ร่างกายที่ถูกเผาอยู่ย่อมไม่รู้การคร่ำครวญของหมู่ญาติ ฉะนั้น เราจึงไม่ร้องไห้ถึงบุตรนั้น เขาไปสู่คติที่เขาจะต้องไปแล้ว

อุรคเปตวตฺถุ ทฺวาทสมํ.

อุรคเปตวัตถุที่ ๑๒ จบ

อุรควคฺโค ปฐโม นิฏฺฐิโต.

อุรควรรคที่ ๑ จบ

ตสฺสุทฺทานํ –

คาถาสรุปความในวรรคนี้

เขตฺตญฺจ สูกรํ ปูติ, ปิฏฺฐํ จาปิ ติโรกุฏฺฏํ;

ปญฺจาปิ สตฺตปุตฺตญฺจ, โคณํ เปสการกญฺจ;

ตถา ขลฺลาฏิยํ นาคํ, ทฺวาทสํ อุรคญฺเจวาติ.

เรื่องเขตตเปรต ๑ เรื่องสูกรเปรต ๑ เรื่องปูติมุขเปรต ๑ เรื่องปิฏฐธีตลิกเปรต ๑ เรื่องติโรกุฑฑเปรต ๑ เรื่องเปรตผู้กินบุตร ๕ คน ๑ เรื่องเปรตผู้กินบุตร ๗ คน ๑ เรื่องโคณเปรต ๑ เรื่องเปรตหญิงทอหูก ๑ เรื่องขัลลาฏิยเปรต ๑ เรื่องนาคเปรต ๑ และเรื่องอุรคเปรตเป็นที่ ๑๒

๒. อุพฺพริวคฺโค

๒. อุพพริวรรคที่ ๒

๑. สํสารโมจกเปติวตฺถุ

๑. ๑. สังสารโมจกเปติวัตถุ

๙๕.

๙๕.

‘‘นคฺคา [Pg.138] ทุพฺพณฺณรูปาสิ, กิสา ธมนิสนฺถตา;

อุปฺผาสุลิเก กิสิเก, กา นุ ตฺวํ อิธ ติฏฺฐสี’’ติ.

ดูก่อนหญิงผู้ผอมโซ มีซี่โครงผุดขึ้น ท่านเป็นหญิงเปลือยกาย มีผิวพรรณน่าเกลียด ผอมสะพรั่งไปด้วยเส้นเอ็น ท่านเป็นใครกัน มายืนอยู่ที่นี่

๙๖.

๙๖.

‘‘อหํ ภทนฺเต เปตีมฺหิ, ทุคฺคตา ยมโลกิกา;

ปาปกมฺมํ กริตฺวาน, เปตโลกํ อิโต คตา’’ติ.

ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ดิฉันเป็นเปรตหญิงตกยาก อยู่ในยมโลก เพราะทำกรรมชั่วไว้ จึงจากโลกนี้ไปสู่เปรตโลก

๙๗.

๙๗.

‘‘กึ นุ กาเยน วาจาย, มนสา ทุกฺกฏํ กตํ;

กิสฺส กมฺมวิปาเกน, เปตโลกํ อิโต คตา’’ติ.

เธอได้ทำกรรมชั่วอะไรไว้ด้วยกาย วาจา หรือใจ ด้วยวิบากกรรมอะไร เธอจึงจากโลกนี้ไปสู่เปรตโลก

๙๘.

๙๘.

‘‘อนุกมฺปกา มยฺหํ นาเหสุํ ภนฺเต, ปิตา จ มาตา อถวาปิ ญาตกา;

เย มํ นิโยเชยฺยุํ ททาหิ ทานํ, ปสนฺนจิตฺตา สมณพฺราหฺมณานํ.

ข้าแต่ท่านผู้เจริญ บิดา มารดา หรือหมู่ญาติผู้จะอนุเคราะห์ ที่จะพึงแนะนำดิฉันว่า ‘เธอจงมีใจเลื่อมใสถวายทานแก่สมณพราหมณ์ทั้งหลายเถิด’ นั้น มิได้มีแก่ดิฉันเลย

๙๙.

๙๙.

‘‘อิโต อหํ วสฺสสตานิ ปญฺจ, ยํ เอวรูปา วิจรามิ นคฺคา;

ขุทาย ตณฺหาย จ ขชฺชมานา, ปาปสฺส กมฺมสฺส ผลํ มเมทํ.

ดิฉันมีรูปร่างเช่นนี้ เป็นหญิงเปลือยกาย ถูกความหิวและความกระหายเบียดเบียน ท่องเที่ยวไปตลอด ๕๐๐ ปี นับแต่ภพนี้ นี่เป็นผลแห่งบาปกรรมของดิฉัน

๑๐๐.

๑๐๐.

‘‘วนฺทามิ ตํ อยฺย ปสนฺนจิตฺตา, อนุกมฺป มํ วีร มหานุภาว;

ทตฺวา จ เม อาทิส ยํ หิ กิญฺจิ, โมเจหิ มํ ทุคฺคติยา ภทนฺเต’’ติ.

ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้าผู้มีความเพียร มีอานุภาพมาก ดิฉันมีใจเลื่อมใสขอไหว้ท่าน ขอท่านจงอนุเคราะห์ดิฉันเถิด ขอท่านจงให้อะไรๆ แล้วอุทิศส่วนกุศลให้ดิฉันบ้าง ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอท่านจงเปลื้องดิฉันให้พ้นจากทุคติด้วยเถิด

๑๐๑.

๑๐๑.

สาธูติ โส ปฏิสฺสุตฺวา, สาริปุตฺโตนุกมฺปโก;

ภิกฺขูนํ อาโลปํ ทตฺวา, ปาณิมตฺตญฺจ โจฬกํ;

ถาลกสฺส จ ปานียํ, ตสฺสา ทกฺขิณมาทิสิ.

พระสารีบุตรผู้มีปกติอนุเคราะห์ รับคำว่า ‘สาธุ’ แล้ว ได้ถวายข้าวคำหนึ่ง ผ้าชิ้นหนึ่งขนาดฝ่ามือ และน้ำในถ้วยใบหนึ่งแก่ภิกษุรูปหนึ่ง แล้วอุทิศส่วนกุศลให้เปรตหญิงนั้น

๑๐๒.

๑๐๒.

สมนนฺตรานุทฺทิฏฺเฐ, วิปาโก อุทปชฺชถ;

โภชนจฺฉาทนปานียํ, ทกฺขิณาย อิทํ ผลํ.

ในลำดับที่ท่านอุทิศส่วนกุศลให้ วิบากก็เกิดขึ้น คือ โภชนะ เครื่องนุ่งห่ม และน้ำดื่ม นี้เป็นผลแห่งทักษิณาทาน

๑๐๓.

๑๐๓.

ตโต [Pg.139] สุทฺธา สุจิวสนา, กาสิกุตฺตมธารินี;

วิจิตฺตวตฺถาภรณา, สาริปุตฺตํ อุปสงฺกมิ.

ลำดับนั้น เปรตหญิงนั้นมีกายสะอาด นุ่งห่มผ้าสะอาด ทรงผ้ากาสิกพัสตร์ชั้นอุดม ประดับด้วยอาภรณ์และพัสสาอันวิจิตร เข้าไปหาพระสารีบุตร

๑๐๔.

๑๐๔.

‘‘อภิกฺกนฺเตน วณฺเณน, ยา ตฺวํ ติฏฺฐสิ เทวเต;

โอภาเสนฺตี ทิสา สพฺพา, โอสธี วิย ตารกา.

ดูก่อนเทวี ท่านผู้มีวรรณะงามยิ่ง ยืนเปล่งรัศมีสว่างไสวไปทั่วทุกทิศอยู่ ดุจดาวประกายพรึก ฉะนั้น

๑๐๕.

๑๐๕.

‘‘เกน เตตาทิโส วณฺโณ, เกน เต อิธ มิชฺฌติ;

อุปฺปชฺชนฺติ จ เต โภคา, เย เกจิ มนโส ปิยา.

วรรณะของท่านเช่นนี้มีได้เพราะเหตุไร ผลบุญจึงสำเร็จแก่ท่านในวิมานนี้เพราะเหตุไร และโภคทรัพย์ทั้งหลายที่เป็นที่รักแห่งใจจึงเกิดขึ้นแก่ท่านเพราะเหตุไร

๑๐๖.

๑๐๖.

‘‘ปุจฺฉามิ ตํ เทวิ มหานุภาเว, มนุสฺสภูตา กิมกาสิ ปุญฺญํ;

เกนาสิ เอวํ ชลิตานุภาวา, วณฺโณ จ เต สพฺพทิสา ปภาสตี’’ติ.

ดูก่อนเทวีผู้มีอานุภาพมาก เราขอถามท่าน เมื่อครั้งเกิดเป็นมนุษย์ ท่านได้ทำบุญอะไรไว้ เพราะเหตุไร ท่านจึงมีอานุภาพรุ่งเรืองเช่นนี้ และวรรณะของท่านจึงสว่างไสวไปทั่วทุกทิศ

๑๐๗.

๑๐๗.

‘‘อุปฺปณฺฑุกึ กิสํ ฉาตํ, นคฺคํ สมฺปติตจฺฉวึ ;

มุนิ การุณิโก โลเก, ตํ มํ อทฺทกฺขิ ทุคฺคตํ.

พระมุนีผู้มีพระกรุณาในโลก ได้ทอดพระเนตรเห็นดิฉันซึ่งตกยาก มีผิวพรรณซีดเซียว ผอมโซ หิวโหย เปลือยกาย มีผิวหนังแตก

๑๐๘.

๑๐๘.

‘‘ภิกฺขูนํ อาโลปํ ทตฺวา, ปาณิมตฺตญฺจ โจฬกํ;

ถาลกสฺส จ ปานียํ, มม ทกฺขิณมาทิสิ.

ท่านได้ถวายข้าวคำหนึ่ง ผ้าชิ้นหนึ่งขนาดฝ่ามือ และน้ำในถ้วยใบหนึ่งแก่ภิกษุรูปหนึ่ง แล้วอุทิศส่วนกุศลให้ดิฉัน

๑๐๙.

๑๐๙.

‘‘อาโลปสฺส ผลํ ปสฺส, ภตฺตํ วสฺสสตํ ทส;

ภุญฺชามิ กามกามินี, อเนกรสพฺยญฺชนํ.

ขอท่านจงดูผลแห่งข้าวคำหนึ่งเถิด ดิฉันเป็นผู้เพียบพร้อมด้วยกามคุณ บริโภคข้าวพร้อมด้วยกับข้าวมีรสมากมาย ตลอด ๑,๐๐๐ ปี

๑๑๐.

๑๑๐.

‘‘ปาณิมตฺตสฺส โจฬสฺส, วิปากํ ปสฺส ยาทิสํ;

ยาวตา นนฺทราชสฺส, วิชิตสฺมึ ปฏิจฺฉทา.

ขอท่านจงดูวิบากของผ้าชิ้นหนึ่งขนาดฝ่ามือ ซึ่งเป็นเช่นนี้ คือ เครื่องนุ่งห่มในแว่นแคว้นของพระเจ้านันทะมีประมาณเท่าใด

๑๑๑.

๑๑๑.

‘‘ตโต พหุตรา ภนฺเต, วตฺถานจฺฉาทนานิ เม;

โกเสยฺยกมฺพลียานิ, โขมกปฺปาสิกานิ จ.

ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ผ้าสำหรับนุ่งและผ้าสำหรับห่มของดิฉันมีมากกว่านั้น คือ ผ้าไหม ผ้ากัมพล ผ้าเปลือกไม้ และผ้าฝ้าย (ก็มีมากกว่า)

๑๑๒.

๑๑๒.

‘‘วิปุลา จ มหคฺฆา จ, เตปากาเสวลมฺพเร;

สาหํ ตํ ปริทหามิ, ยํ ยํ หิ มนโส ปิยํ.

ผ้าเหล่านั้นกว้างขวางและมีราคามาก ห้อยอยู่ในอากาศ ดิฉันย่อมนุ่งห่มผ้าผืนที่พอใจ

๑๑๓.

๑๑๓.

‘‘ถาลกสฺส จ ปานียํ, วิปากํ ปสฺส ยาทิสํ;

คมฺภีรา จตุรสฺสา จ, โปกฺขรญฺโญ สุนิมฺมิตา.

ขอท่านจงดูวิบากแห่งน้ำในถ้วยใบหนึ่ง ซึ่งเป็นเช่นนี้ คือ สระโบกขรณีทั้งหลายอันลึก เป็นสี่เหลี่ยมจัตุรัส ที่ดิฉันเนรมิตดีแล้ว

๑๑๔.

๑๑๔.

‘‘เสโตทกา สุปฺปติตฺถา, สีตา อปฺปฏิคนฺธิยา;

ปทุมุปฺปลสญฺฉนฺนา, วาริกิญฺชกฺขปูริตา.

มีน้ำใสสะอาด มีท่าขึ้นลงสะดวกสบาย มีน้ำเย็น ไม่มีกลิ่นเหม็น ปกคลุมด้วยดอกปทุมและดอกอุบล เต็มไปด้วยเกสรดอกไม้

๑๑๕.

๑๑๕.

‘‘สาหํ [Pg.140] รมามิ กีฬามิ, โมทามิ อกุโตภยา;

มุนึ การุณิกํ โลเก, ภนฺเต วนฺทิตุมาคตา’’ติ.

ดิฉันไม่มีภัยจากที่ไหนๆ ย่อมรื่นรมย์ ย่อมเล่น และย่อมบันเทิงใจ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ดิฉันมาเพื่อจะไหว้พระมุนีผู้มีพระกรุณาในโลก

สํสารโมจกเปติวตฺถุ ปฐมํ.

สังสารโมจกเปติวัตถุที่ ๑ จบ

๒. สาริปุตฺตตฺเถรมาตุเปติวตฺถุ

๒. ๒. สารีปุตตเถรมาตุเปติวัตถุ

๑๑๖.

๑๑๖.

‘‘นคฺคา ทุพฺพณฺณรูปาสิ, กิสา ธมนิสนฺถตา;

อุปฺผาสุลิเก กิสิเก, กา นุ ตฺวํ อิธ ติฏฺฐสิ’’.

ดูก่อนหญิงผู้มีซี่โครงปรากฏ ผอมโซ ท่านเป็นหญิงเปลือยกาย มีผิวพรรณทราม ผอมเห็นแต่เส้นเอ็น ท่านเป็นใครหนอ มายืนอยู่ที่นี่

๑๑๗.

๑๑๗.

‘‘อหํ เต สกิยา มาตา, ปุพฺเพ อญฺญาสุ ชาตีสุ;

อุปปนฺนา เปตฺติวิสยํ, ขุปฺปิปาสสมปฺปิตา.

ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ในชาติก่อนๆ ดิฉันเป็นมารดาของท่านเอง แต่มาบังเกิดในเปรตวิสัย ถูกความหิวและความกระหายเบียดเบียนอยู่

๑๑๘.

๑๑๘.

‘‘ฉฑฺฑิตํ ขิปิตํ เขฬํ, สิงฺฆาณิกํ สิเลสุมํ;

วสญฺจ ฑยฺหมานานํ, วิชาตานญฺจ โลหิตํ.

ดิฉันต้องบริโภคน้ำลาย น้ำมูก เสมหะที่เขาถ่มทิ้งแล้ว และไขมันของซากศพที่เขากำลังเผาอยู่ และโลหิตของหญิงที่คลอดบุตร

๑๑๙.

๑๑๙.

‘‘วณิกานญฺจ ยํ ฆาน-สีสจฺฉินฺนาน โลหิตํ;

ขุทาปเรตา ภุญฺชามิ, อิตฺถิปุริสนิสฺสิตํ.

และโลหิตจากแผลของคนทั้งหลาย และโลหิตของคนที่ถูกตัดจมูกและศีรษะ ดิฉันถูกความหิวเบียดเบียน ต้องบริโภคของไม่สะอาดที่อาศัยหญิงและชายเกิดขึ้น

๑๒๐.

๑๒๐.

‘‘ปุพฺพโลหิตํ ภกฺขามิ, ปสูนํ มานุสาน จ;

อเลณา อนคารา จ, นีลมญฺจปรายณา.

ดิฉันต้องกินน้ำเลือดน้ำหนองของสัตว์และของมนุษย์ ไม่มีที่พึ่ง ไม่มีเรือนอยู่ ต้องนอนบนเตียงที่เขาทิ้งไว้ในป่าช้าเป็นที่ไปในเบื้องหน้า

๑๒๑.

๑๒๑.

‘‘เทหิ ปุตฺตก เม ทานํ, ทตฺวา อนฺวาทิสาหิ เม;

อปฺเปว นาม มุจฺเจยฺยํ, ปุพฺพโลหิตโภชนา’’ติ.

ข้าแต่ลูกน้อย ขอท่านจงให้ทานแล้วอุทิศส่วนกุศลให้แม่บ้างเถิด บางทีแม่พึงพ้นจากการบริโภคน้ำเลือดน้ำหนองได้

๑๒๒.

๑๒๒.

มาตุยา วจนํ สุตฺวา, อุปติสฺโสนุกมฺปโก;

อามนฺตยิ โมคฺคลฺลานํ, อนุรุทฺธญฺจ กปฺปินํ.

พระอุปติสสะ (สารีบุตร) ผู้มีปกติอนุเคราะห์ ได้ฟังคำของมารดาแล้ว จึงเรียกพระโมคคัลลานะ พระอนุรุทธะ และพระกัปปินะมา

๑๒๓.

๑๒๓.

จตสฺโส กุฏิโย กตฺวา, สงฺเฆ จาตุทฺทิเส อทา;

กุฏิโย อนฺนปานญฺจ, มาตุ ทกฺขิณมาทิสี.

ท่านสร้างกุฎี ๔ หลัง ถวายสงฆ์ผู้มาจาก ๔ ทิศ แล้วอุทิศกุฎี ข้าวและน้ำเป็นทักษิณาให้แก่มารดา

๑๒๔.

๑๒๔.

สมนนฺตรานุทฺทิฏฺเฐ, วิปาโก อุทปชฺชถ;

โภชนํ ปานียํ วตฺถํ, ทกฺขิณาย อิทํ ผลํ.

ในลำดับที่ท่านอุทิศให้ วิบากก็เกิดขึ้น คือ โภชนะ น้ำ และผ้า นี้เป็นผลแห่งทักษิณาทาน

๑๒๕.

๑๒๕.

ตโต สุทฺธา สุจิวสนา, กาสิกุตฺตมธารินี;

วิจิตฺตวตฺถาภรณา, โกลิตํ อุปสงฺกมิ.

ลำดับนั้น นางเปรตนั้นมีกายหมดจด นุ่งห่มผ้าสะอาด ทรงผ้ากาสิกพัสตร์อันอุดม มีเสื้อผ้าและเครื่องประดับวิจิตร เข้าไปหาพระโกลิตะ (โมคคัลลานะ)

๑๒๖.

๑๒๖.

‘‘อภิกฺกนฺเตน [Pg.141] วณฺเณน, ยา ตฺวํ ติฏฺฐสิ เทวเต;

โอภาเสนฺตี ทิสา สพฺพา, โอสธี วิย ตารกา.

ดูก่อนเทวดา ท่านมีวรรณะงามยิ่งนัก ยืนส่องสว่างไปทั่วทุกทิศ ดุจดาวประกายพรึก

๑๒๗.

๑๒๗.

‘‘เกน เตตาทิโส วณฺโณ, เกน เต อิธ มิชฺฌติ;

อุปฺปชฺชนฺติ จ เต โภคา, เย เกจิ มนโส ปิยา.

เพราะบุญอะไร ท่านจึงมีวรรณะเช่นนี้ เพราะบุญอะไร ท่านจึงสำเร็จผลในที่นี้ และโภคะทั้งหลายที่น่ารักใคร่แห่งใจจึงเกิดขึ้นแก่ท่าน

๑๒๘.

๑๒๘.

‘‘ปุจฺฉามิ ตํ เทวิ มหานุภาเว, มนุสฺสภูตา กิมกาสิ ปุญฺญํ;

เกนาสิ เอวํ ชลิตานุภาวา, วณฺโณ จ เต สพฺพทิสา ปภาสตี’’ติ.

ดูก่อนเทวีผู้มีอานุภาพมาก เราขอถามท่าน เมื่อครั้งเกิดเป็นมนุษย์ ท่านได้ทำบุญอะไรไว้ เพราะบุญอะไร ท่านจึงมีอานุภาพรุ่งเรืองเช่นนี้ และวรรณะของท่านจึงสว่างไปทั่วทุกทิศ

๑๒๙.

๑๒๙.

‘‘สาริปุตฺตสฺสาหํ มาตา, ปุพฺเพ อญฺญาสุ ชาตีสุ;

อุปปนฺนา เปตฺติวิสยํ, ขุปฺปิปาสสมปฺปิตา.

ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ในชาติก่อนๆ ดิฉันเป็นมารดาของพระสารีบุตร แต่มาบังเกิดในเปรตวิสัย ถูกความหิวและความกระหายเบียดเบียนอยู่

๑๓๐.

๑๓๐.

‘‘ฉฑฺฑิตํ ขิปิตํ เขฬํ, สิงฺฆาณิกํ สิเลสุมํ;

วสญฺจ ฑยฺหมานานํ, วิชาตานญฺจ โลหิตํ.

๑๓๑.

๑๓๑.

‘‘วณิกานญฺจ ยํ ฆาน-สีสจฺฉินฺนาน โลหิตํ;

ขุทาปเรตา ภุญฺชามิ, อิตฺถิปุริสนิสฺสิตํ.

๑๓๒.

๑๓๒.

‘‘ปุพฺพโลหิตํ ภกฺขิสฺสํ, ปสูนํ มานุสาน จ;

อเลณา อนคารา จ, นีลมญฺจปรายณา.

๑๓๓.

๑๓๓.

‘‘สาริปุตฺตสฺส ทาเนน, โมทามิ อกุโตภยา;

มุนึ การุณิกํ โลเก, ภนฺเต วนฺทิตุมาคตา’’ติ.

ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ดิฉันไม่มีภัยแต่ที่ไหน เพลิดเพลินอยู่ได้เพราะทานของพระสารีบุตร ดิฉันมาเพื่อจะไหว้พระมุนีผู้มีความกรุณาในโลก

สาริปุตฺตตฺเถรสฺส มาตุเปติวตฺถุ ทุติยํ.

เรื่องมารดาของพระสารีบุตรเถระเป็นเปรต ที่ ๒ จบ

๓. มตฺตาเปติวตฺถุ

๓. เรื่องนางมัตตาเปรต

๑๓๔.

๑๓๔.

‘‘นคฺคา ทุพฺพณฺณรูปาสิ, กิสา ธมนิสนฺถตา;

อุปฺผาสุลิเก กิสิเก, กา นุ ตฺวํ อิธ ติฏฺฐสี’’ติ.

๑๓๕.

๑๓๕.

‘‘อหํ มตฺตา ตุวํ ติสฺสา, สปตฺตี เต ปุเร อหุํ;

ปาปกมฺมํ กริตฺวาน, เปตโลกํ อิโต คตา’’ติ.

เราคือมัตตา ท่านคือติสสา ในชาติก่อนเราเป็นเพื่อนร่วมสามีของท่าน เราทำบาปกรรมไว้จึงจากโลกนี้ไปสู่เปรตโลก

๑๓๖.

๑๓๖.

‘‘กึ นุ กาเยน วาจาย, มนสา ทุกฺกฏํ กตํ;

กิสฺส กมฺมวิปาเกน, เปตโลกํ อิโต คตา’’ติ.

ท่านได้ทำกรรมชั่วอะไรไว้ด้วยกาย วาจา หรือใจ ด้วยวิบากแห่งกรรมอะไร ท่านจึงจากโลกนี้ไปสู่เปรตโลก

๑๓๗.

๑๓๗.

‘‘จณฺฑี [Pg.142] จ ผรุสา จาสึ, อิสฺสุกี มจฺฉรี สฐา ;

ตาหํ ทุรุตฺตํ วตฺวาน, เปตโลกํ อิโต คตา’’ติ.

เราเป็นคนดุร้าย หยาบคาย ริษยา ตระหนี่ และมีมายา เราได้กล่าวคำชั่วไว้ จึงจากโลกนี้ไปสู่เปรตโลก

๑๓๘.

๑๓๘.

สพฺพํ อหมฺปิ ชานามิ, ยถา ตฺวํ จณฺฑิกา อหุ;

อญฺญญฺจ โข ตํ ปุจฺฉามิ, เกนาสิ ปํสุกุนฺถิตา’’ติ.

เราก็รู้อยู่ทั้งหมดว่า ท่านเป็นคนดุร้าย แต่เราจะขอถามข้ออื่นกะท่านอีก เพราะเหตุไร ท่านจึงมีตัวเกลือกกลั้วด้วยฝุ่น

๑๓๙.

๑๓๙.

‘‘สีสํนฺหาตา ตุวํ อาสิ, สุจิวตฺถา อลงฺกตา;

อหญฺจ โข อธิมตฺตํ, สมลงฺกตตรา ตยา.

ท่านอาบน้ำสระผม นุ่งผ้าสะอาด ประดับประดาแล้ว ส่วนเราก็ได้ประดับประดายิ่งกว่าท่านมากมายนัก

๑๔๐.

๑๔๐.

‘‘ตสฺสา เม เปกฺขมานาย, สามิเกน สมนฺตยิ;

ตโต เม อิสฺสา วิปุลา, โกโธ เม สมชายถ.

เมื่อเรากำลังมองดูอยู่ ท่านได้พูดจากับสามี เพราะเหตุนั้น ความริษยาใหญ่หลวงจึงเกิดขึ้นแก่เรา ความโกรธก็เกิดขึ้นแก่เรา

๑๔๑.

๑๔๑.

‘‘ตโต ปํสุํ คเหตฺวาน, ปํสุนา ตํ หิ โอกิรึ ;

ตสฺส กมฺมวิปาเกน, เตนมฺหิ ปํสุกุนฺถิตา’’ติ.

เพราะเหตุนั้น เราจึงหยิบฝุ่นขึ้นมาแล้วซัดฝุ่นใส่ท่าน ด้วยวิบากของกรรมนั้น เราจึงมีตัวเกลือกกลั้วด้วยฝุ่น

๑๔๒.

๑๔๒.

‘‘สจฺจํ อหมฺปิ ชานามิ, ปํสุนา มํ ตฺวโมกิริ;

อญฺญญฺจ โข ตํ ปุจฺฉามิ, เกน ขชฺชสิ กจฺฉุยา’’ติ.

จริงทีเดียว แม้เราก็รู้อยู่ว่า ท่านได้ซัดฝุ่นใส่เรา แต่เราจะขอถามข้ออื่นกะท่านอีก เพราะเหตุไร ท่านจึงถูกโรคหิดเบียดเบียน

๑๔๓.

๑๔๓.

‘‘เภสชฺชหารี อุภโย, วนนฺตํ อคมิมฺหเส;

ตฺวญฺจ เภสชฺชมาหริ, อหญฺจ กปิกจฺฉุโน.

เราทั้งสองคนไปป่าเพื่อหายา ท่านได้ยามา ส่วนเราได้ฝักหมามุ่ยมา

๑๔๔.

๑๔๔.

‘‘ตสฺสา ตฺยาชานมานาย, เสยฺยํ ตฺยาหํ สโมกิรึ;

ตสฺส กมฺมวิปาเกน, เตน ขชฺชามิ กจฺฉุยา’’ติ.

เมื่อท่านไม่รู้ เราได้โปรย (หมามุ่ย) ลงบนที่นอนของท่าน ด้วยวิบากแห่งกรรมนั้น เราจึงถูกโรคหิดหืกเบียดเบียน

๑๔๕.

๑๔๕.

‘‘สจฺจํ อหมฺปิ ชานามิ, เสยฺยํ เม ตฺวํ สโมกิริ;

อญฺญญฺจ โข ตํ ปุจฺฉามิ, เกนาสิ นคฺคิยา ตุว’’นฺติ.

จริงทีเดียว แม้เราก็รู้ว่า ท่านได้โปรย (หมามุ่ย) ลงบนที่นอนของเรา แต่เราจะขอถามเหตุอื่นกะท่านอีกว่า เพราะเหตุไร ท่านจึงเป็นหญิงเปลือยกาย

๑๔๖.

๑๔๖.

‘‘สหายานํ สมโย อาสิ, ญาตีนํ สมิตี อหุ;

ตฺวญฺจ อามนฺติตา อาสิ, สสามินี โน จ โข อหํ.

ได้มีการประชุมสหายและมีการสโมสรของหมู่ญาติ ท่านพร้อมทั้งสามีได้รับเชิญ แต่เราไม่ได้รับเชิญ

๑๔๗.

๑๔๗.

‘‘ตสฺสา ตฺยาชานมานาย, ทุสฺสํ ตฺยาหํ อปานุทึ;

ตสฺส กมฺมวิปาเกน, เตนมฺหิ นคฺคิยา อห’’นฺติ.

เมื่อท่านไม่รู้ เราได้ลักผ้าของท่านไป ด้วยวิบากแห่งกรรมนั้น เราจึงเป็นหญิงเปลือยกาย

๑๔๘.

๑๔๘.

‘‘สจฺจํ อหมฺปิ ชานามิ, ทุสฺสํ เม ตฺวํ อปานุทิ;

อญฺญญฺจ โข ตํ ปุจฺฉามิ, เกนาสิ คูถคนฺธินี’’ติ.

จริงทีเดียว แม้เราก็รู้ว่า ท่านได้ลักผ้าของเราไป แต่เราจะขอถามเหตุอื่นกะท่านอีกว่า เพราะเหตุไร ท่านจึงมีกลิ่นตัวเหม็นเหมือนอุจจาระ

๑๔๙.

๑๔๙.

‘‘ตว [Pg.143] คนฺธญฺจ มาลญฺจ, ปจฺจคฺฆญฺจ วิเลปนํ;

คูถกูเป อธาเรสึ, ตํ ปาปํ ปกตํ มยา;

ตสฺส กมฺมวิปาเกน, เตนมฺหิ คูถคนฺธินี’’ติ.

เราได้ทิ้งของหอม ระเบียบดอกไม้ และเครื่องลูบไล้ใหม่ๆ ของท่านลงในหลุมอุจจาระ เราได้ทำบาปนั้นไว้ ด้วยวิบากแห่งกรรมนั้น เราจึงมีกลิ่นตัวเหม็นเหมือนอุจจาระ

๑๕๐.

๑๕๐.

‘‘สจฺจํ อหมฺปิ ชานามิ, ตํ ปาปํ ปกตํ ตยา;

อญฺญญฺจ โข ตํ ปุจฺฉามิ, เกนาสิ ทุคฺคตา ตุว’’นฺติ.

จริงทีเดียว แม้เราก็รู้ว่า ท่านได้ทำบาปนั้นไว้ แต่เราจะขอถามเหตุอื่นกะท่านอีกว่า เพราะเหตุไร ท่านจึงตกทุกข์ได้ยาก

๑๕๑.

๑๕๑.

‘‘อุภินฺนํ สมกํ อาสิ, ยํ เคเห วิชฺชเต ธนํ;

สนฺเตสุ เทยฺยธมฺเมสุ, ทีปํ นากาสิมตฺตโน;

ตสฺส กมฺมวิปาเกน, เตนมฺหิ ทุคฺคตา อหํ.

ทรัพย์สินใดที่มีอยู่ในเรือน ทรัพย์สินนั้นเป็นของคนทั้งสองเท่าๆ กัน เมื่อไทยธรรมมีอยู่ เราก็มิได้ทำที่พึ่งแก่ตนเลย ด้วยวิบากแห่งกรรมนั้น เราจึงตกทุกข์ได้ยาก

๑๕๒.

๑๕๒.

‘‘ตเทว มํ ตฺวํ อวจ, ‘ปาปกมฺมํ นิเสวสิ;

น หิ ปาเปหิ กมฺเมหิ, สุลภา โหติ สุคฺคตี’’’ติ.

แม้ในครั้งนั้น ท่านก็ได้กล่าวแก่เราว่า ‘ท่านเสพแต่บาปกรรม สุคติย่อมไม่ได้ง่ายด้วยกรรมที่เป็นบาป’

๑๕๓.

๑๕๓.

‘‘วามโต มํ ตฺวํ ปจฺเจสิ, อโถปิ มํ อุสูยสิ;

ปสฺส ปาปานํ กมฺมานํ, วิปาโก โหติ ยาทิโส.

ท่านเชื่อเราในทางที่ผิด ทั้งยังริษยาเราอีกด้วย จงดูเถิด วิบากของบาปกรรมเป็นเช่นไร

๑๕๔.

๑๕๔.

‘‘เต ฆรา ตา จ ทาสิโย, ตาเนวาภรณานิเม;

เต อญฺเญ ปริจาเรนฺติ, น โภคา โหนฺติ สสฺสตา.

เรือนเหล่านั้น ทาสีเหล่านั้น และเครื่องประดับเหล่านั้นของท่าน คนอื่นๆ ก็ใช้สอยกัน โภคะทั้งหลายไม่ยั่งยืน

๑๕๕.

๑๕๕.

‘‘อิทานิ ภูตสฺส ปิตา, อาปณา เคหเมหิติ;

อปฺเปว เต ทเท กิญฺจิ, มา สุ ตาว อิโต อคา’’ติ.

บัดนี้ พ่อของลูกจะกลับจากตลาดมาสู่เรือน เขาพึงให้ อะไรๆ แก่ท่านบ้าง ท่านอย่าเพิ่งไปจากที่นี่เลย

๑๕๖.

๑๕๖.

‘‘นคฺคา ทุพฺพณฺณรูปามฺหิ, กิสา ธมนิสนฺถตา;

โกปีนเมตํ อิตฺถีนํ, มา มํ ภูตปิตาทฺทสา’’ติ.

เราเป็นหญิงเปลือยกาย มีผิวพรรณทราม ซูบผอม สะพรั่งไปด้วยเส้นเอ็น สภาพเช่นนี้เป็นที่น่าอับอายของหญิงทั้งหลาย ขอพ่อของลูกอย่าได้เห็นเราเลย

๑๕๗.

๑๕๗.

‘‘หนฺท กึ วา ตฺยาหํ ทมฺมิ, กึ วา เตธ กโรมหํ;

เยน ตฺวํ สุขิตา อสฺส, สพฺพกามสมิทฺธินี’’ติ.

เอาเถิด เราจะให้อะไรแก่ท่านดี หรือเราจะทำอะไรให้ท่านในบัดนี้ดี ซึ่งจะทำให้ท่านมีความสุข สมบูรณ์ด้วยกามคุณทุกอย่าง

๑๕๘.

๑๕๘.

‘‘จตฺตาโร ภิกฺขู สงฺฆโต, จตฺตาโร ปน ปุคฺคลา;

อฏฺฐ ภิกฺขู โภชยิตฺวา, มม ทกฺขิณมาทิส;

ตทาหํ สุขิตา เหสฺสํ, สพฺพกามสมิทฺธินี’’ติ.

ท่านจงนิมนต์ภิกษุ ๘ รูป คือ ภิกษุจากสงฆ์ ๔ รูป และภิกษุเจาะจง ๔ รูป มาฉันภัตตาหาร แล้วอุทิศส่วนกุศลให้เรา เมื่อนั้น เราจักมีความสุข สมบูรณ์ด้วยกามคุณทุกอย่าง

๑๕๙.

๑๕๙.

สาธูติ สา ปฏิสฺสุตฺวา, โภชยิตฺวาฏฺฐ ภิกฺขโว;

วตฺเถหจฺฉาทยิตฺวาน, ตสฺสา ทกฺขิณมาทิสี.

นางติสสารับคำว่า ‘สาธุ’ แล้ว ได้นิมนต์ภิกษุ ๘ รูปมาฉันภัตตาหาร ถวายผ้า แล้วอุทิศส่วนกุศลให้เปรตนั้น

๑๖๐.

๑๖๐.

สมนนฺตรานุทฺทิฏฺเฐ[Pg.144], วิปาโก อุทปชฺชถ;

โภชนจฺฉาทนปานียํ, ทกฺขิณาย อิทํ ผลํ.

ในลำดับที่นางอุทิศส่วนกุศลให้ วิบากก็เกิดขึ้น คือ โภชนะ เครื่องนุ่งห่ม และน้ำดื่ม นี้เป็นผลแห่งทักษิณาทาน

๑๖๑.

๑๖๑.

ตโต สุทฺธา สุจิวสนา, กาสิกุตฺตมธารินี;

วิจิตฺตวตฺถาภรณา, สปตฺตึ อุปสงฺกมิ.

ลำดับนั้น เปรตนั้นมีกายหมดจด นุ่งห่มผ้าสะอาด ทรงผ้าอุตตมพัสตร์แคว้นกาสี ประดับด้วยพัสตราภรณ์วิจิตร เข้าไปหาภรรยาเก่าร่วมสามี

๑๖๒.

๑๖๒.

‘‘อภิกฺกนฺเตน วณฺเณน, ยา ตฺวํ ติฏฺฐสิ เทวเต;

โอภาเสนฺตี ทิสา สพฺพา, โอสธี วิย ตารกา.

ดูก่อนเทวี ท่านผู้มีวรรณะงามยิ่ง ยืนเปล่งรัศมีสว่างไสวไปทั่วทุกทิศอยู่ ดุจดาวประกายพรึก

๑๖๓.

๑๖๓.

‘‘เกน เตตาทิโส วณฺโณ, เกน เต อิธ มิชฺฌติ;

อุปฺปชฺชนฺติ จ เต โภคา, เย เกจิ มนโส ปิยา.

เพราะเหตุไร ท่านจึงมีวรรณะเช่นนี้ เพราะเหตุไร ท่านจึงสำเร็จผลในที่นี้ และโภคะทั้งหลายที่เป็นที่รักแห่งใจจึงเกิดขึ้นแก่ท่าน

๑๖๔.

๑๖๔.

‘‘ปุจฺฉามิ ตํ เทวิ มหานุภาเว, มนุสฺสภูตา กิมกาสิ ปุญฺญํ;

เกนาสิ เอวํ ชลิตานุภาวา, วณฺโณ จ เต สพฺพทิสา ปภาสตี’’ติ.

ข้าพเจ้าขอถามท่านผู้เป็นเทวี มีอานุภาพมาก เมื่อครั้งเกิดเป็นมนุษย์ ท่านได้ทำบุญอะไรไว้ เพราะเหตุไร ท่านจึงมีอานุภาพรุ่งเรืองเช่นนี้ และวรรณะของท่านจึงสว่างไสวไปทั่วทุกทิศ

๑๖๕.

๑๖๕.

‘‘อหํ มตฺตา ตุวํ ติสฺสา, สปตฺตี เต ปุเร อหุํ;

ปาปกมฺมํ กริตฺวาน, เปตโลกํ อิโต คตา.

เราคือมัตตา ท่านคือติสสา ในชาติก่อน เราเป็นภรรยาร่วมสามีของท่าน เราทำบาปกรรมไว้ จึงจากโลกนี้ไปสู่เปรตโลก

๑๖๖.

๑๖๖.

‘‘ตว ทินฺเนน ทาเนน, โมทามิ อกุโตภยา;

จีรํ ชีวาหิ ภคินิ, สห สพฺเพหิ ญาติภิ;

อโสกํ วิรชํ ฐานํ, อาวาสํ วสวตฺตินํ.

เราไม่มีภัยจากที่ไหน เพลิดเพลินอยู่ด้วยทานที่ท่านให้แล้ว ดูก่อนน้องหญิง ขอท่านจงมีชีวิตยืนนานพร้อมด้วยญาติทั้งปวงเถิด (ขอจงเข้าถึง) สถานที่ที่ไม่มีความโศก ปราศจากธุลี เป็นที่อยู่ของผู้ยังอำนาจให้เป็นไป

๑๖๗.

๑๖๗.

‘‘อิธ ธมฺมํ จริตฺวาน, ทานํ ทตฺวาน โสภเน;

วิเนยฺย มจฺเฉรมลํ สมูลํ, อนินฺทิตา สคฺคมุเปหิ ฐาน’’นฺติ.

ดูก่อนน้องหญิงผู้มีความงาม ท่านจงประพฤติธรรมในโลกนี้ ให้ทาน กำจัดมลทินคือความตระหนี่พร้อมทั้งรากเหง้า เป็นผู้ไม่มีใครติเตียน เข้าถึงสวรรค์สถานเถิด

มตฺตาเปติวตฺถุ ตติยํ.

มัตตาเปติวัตถุที่ ๓ จบ

๔. นนฺทาเปติวตฺถุ

๔. นันทาเปติวัตถุ

๑๖๘.

๑๖๘.

‘‘กาฬี ทุพฺพณฺณรูปาสิ, ผรุสา ภีรุทสฺสนา;

ปิงฺคลาสิ กฬาราสิ, น ตํ มญฺญามิ มานุสิ’’นฺติ.

ท่านมีผิวพรรณดำ มีรูปร่างน่าเกลียด หยาบกระด้าง น่าสะพรึงกลัว มีตาสีเหลือง มีฟันห่าง เราไม่คิดว่าท่านเป็นมนุษย์

๑๖๙.

๑๖๙.

‘‘อหํ นนฺทา นนฺทิเสน, ภริยา เต ปุเร อหุํ;

ปาปกมฺมํ กริตฺวาน, เปตโลกํ อิโต คตา’’ติ.

ข้าแต่ท่านนันทิเสนะ ดิฉันคือนันทา ในชาติก่อนเคยเป็นภรรยาของท่าน ดิฉันทำบาปกรรมไว้ จึงจากโลกนี้ไปสู่เปรตโลก

๑๗๐.

๑๗๐.

‘‘กึ [Pg.145] นุ กาเยน วาจาย, มนสา ทุกฺกฏํ กตํ;

กิสฺส กมฺมวิปาเกน, เปตโลกํ อิโต คตา’’ติ.

เธอได้ทำกรรมชั่วอะไรไว้ด้วยกาย วาจา หรือใจ ด้วยวิบากแห่งกรรมอะไร เธอจึงจากโลกนี้ไปสู่เปรตโลก

๑๗๑.

๑๗๑.

‘‘จณฺฑี จ ผรุสา จาสึ, ตยิ จาปิ อคารวา;

ตาหํ ทุรุตฺตํ วตฺวาน, เปตโลกํ อิโต คตา’’ติ.

ดิฉันเป็นคนดุร้ายและหยาบคาย ทั้งไม่เคารพท่าน ดิฉันได้กล่าวคำชั่วไว้ จึงจากโลกนี้ไปสู่เปรตโลก

๑๗๒.

๑๗๒.

‘‘หนฺทุตฺตรียํ ททามิ เต, อิมํ ทุสฺสํ นิวาสย;

อิมํ ทุสฺสํ นิวาเสตฺวา, เอหิ เนสฺสามิ ตํ ฆรํ.

มานี่เถิด เราจะให้ผ้าห่มแก่เธอ เธอจงนุ่งผ้านี้ ครั้นนุ่งผ้านี้แล้วจงมาเถิด เราจะพาเธอไปเรือน

๑๗๓.

๑๗๓.

‘‘วตฺถญฺจ อนฺนปานญฺจ, ลจฺฉสิ ตฺวํ ฆรํ คตา;

ปุตฺเต จ เต ปสฺสิสฺสสิ, สุณิสาโย จ ทกฺขสี’’ติ.

เธอไปเรือนแล้ว จักได้ทั้งผ้า ข้าวและน้ำ จักเห็นบุตรและสะใภ้ทั้งหลายของเธอ

๑๗๔.

๑๗๔.

‘‘หตฺเถน หตฺเถ เต ทินฺนํ, น มยฺหํ อุปกปฺปติ;

ภิกฺขู จ สีลสมฺปนฺเน, วีตราเค พหุสฺสุเต.

ของที่ท่านให้ด้วยมือในมือของดิฉัน ย่อมไม่สำเร็จประโยชน์แก่ดิฉัน (ท่านจงเลี้ยงดู) ภิกษุทั้งหลายผู้สมบูรณ์ด้วยศีล ปราศจากราคะ เป็นพหูสูต

๑๗๕.

๑๗๕.

‘‘ตปฺเปหิ อนฺนปาเนน, มม ทกฺขิณมาทิส;

ตทาหํ สุขิตา เหสฺสํ, สพฺพกามสมิทฺธินี’’ติ.

ด้วยข้าวและน้ำ แล้วจงอุทิศทักษิณาทานให้ดิฉัน เมื่อนั้น ดิฉันจักเป็นผู้มีความสุข สมบูรณ์ด้วยกามคุณทั้งปวง

๑๗๖.

๑๗๖.

สาธูติ โส ปฏิสฺสุตฺวา, ทานํ วิปุลมากิริ;

อนฺนํ ปานํ ขาทนียํ, วตฺถเสนาสนานิ จ;

ฉตฺตํ คนฺธญฺจ มาลญฺจ, วิวิธา จ อุปาหนา.

นันทิเสนะนั้นรับคำว่า "ดีละ" แล้วได้ถวายทานอันไพบูลย์ คือ ข้าว น้ำ ของเคี้ยว ผ้า เสนาสนะ ร่ม ของหอม ระเบียบดอกไม้ และรองเท้าชนิดต่างๆ

๑๗๗.

๑๗๗.

ภิกฺขู จ สีลสมฺปนฺเน, วีตราเค พหุสฺสุเต;

ตปฺเปตฺวา อนฺนปาเนน, ตสฺสา ทกฺขิณมาทิสี.

เขาได้ให้ภิกษุทั้งหลายผู้สมบูรณ์ด้วยศีล ปราศจากราคะ เป็นพหูสูต ให้อิ่มหนำด้วยข้าวและน้ำแล้ว ได้อุทิศทักษิณาทานให้แก่นางเปรตนั้น

๑๗๘.

๑๗๘.

สมนนฺตรานุทฺทิฏฺเฐ, วิปาโก อุทปชฺชถ;

โภชนจฺฉาทนปานียํ, ทกฺขิณาย อิทํ ผลํ.

ในลำดับที่อุทิศส่วนกุศลให้ วิบากคือ โภชนะ เครื่องนุ่งห่ม และเครื่องดื่มได้เกิดขึ้นแล้ว นี้เป็นผลแห่งทักษิณาทาน

๑๗๙.

๑๗๙.

ตโต สุทฺธา สุจิวสนา, กาสิกุตฺตมธารินี;

วิจิตฺตวตฺถาภรณา, สามิกํ อุปสงฺกมิ.

ลำดับนั้น นางเปรตนั้นมีกายสะอาด นุ่งห่มผ้าสะอาด ทรงผ้าเนื้อดีเลิศจากแคว้นกาสี มีผ้าและอาภรณ์อันวิจิตร เข้าไปหาสามี

๑๘๐.

๑๘๐.

‘‘อภิกฺกนฺเตน วณฺเณน, ยา ตฺวํ ติฏฺฐสิ เทวเต;

โอภาเสนฺตี ทิสา สพฺพา, โอสธี วิย ตารกา.

ดูก่อนเทพธิดา เธอผู้มีวรรณะงามยิ่ง ยืนส่องสว่างอยู่ทั่วทุกทิศ เปรียบดังดาวประกายพรึก

๑๘๑.

๑๘๑.

‘‘เกน เตตาทิโส วณฺโณ, เกน เต อิธ มิชฺฌติ;

อุปฺปชฺชนฺติ จ เต โภคา, เย เกจิ มนโส ปิยา.

เพราะเหตุไร เธอจึงมีวรรณะเช่นนี้ เพราะเหตุไร เธอจึงสำเร็จผลในที่นี้ และเพราะเหตุไร โภคะทั้งหลายที่เป็นที่รักแห่งใจจึงเกิดขึ้นแก่เธอ

๑๘๒.

๑๘๒.

‘‘ปุจฺฉามิ [Pg.146] ตํ เทวิ มหานุภาเว, มนุสฺสภูตา กิมกาสิ ปุญฺญํ;

เกนาสิ เอวํ ชลิตานุภาวา, วณฺโณ จ เต สพฺพทิสา ปภาสตี’’ติ.

ดูก่อนเทพธิดาผู้มีอานุภาพมาก เราขอถามเธอว่า เมื่อครั้งเป็นมนุษย์ เธอได้ทำบุญอะไรไว้ เพราะเหตุไร เธอจึงมีอานุภาพรุ่งเรืองเช่นนี้ และวรรณะของเธอจึงส่องสว่างไปทั่วทุกทิศ

๑๘๓.

๑๘๓.

‘‘อหํ นนฺทา นนฺทิเสน, ภริยา เต ปุเร อหุํ;

ปาปกมฺมํ กริตฺวาน, เปตโลกํ อิโต คตา.

ดูก่อนนันทิเสนะ ดิฉันคือนางนันทา ในชาติก่อนเคยเป็นภรรยาของท่าน ได้ทำกรรมชั่วไว้ จึงจากโลกนี้ไปสู่เปรตโลก

๑๘๔.

๑๘๔.

‘‘ตว ทินฺเนน ทาเนน, โมทามิ อกุโตภยา;

จิรํ ชีว คหปติ, สห สพฺเพหิ ญาติภิ;

อโสกํ วิรชํ เขมํ, อาวาสํ วสวตฺตินํ.

ดิฉันบันเทิงอยู่ ไม่มีภัยแต่ที่ไหนๆ เพราะทานที่ท่านให้แล้ว ดูก่อนคฤหบดี ขอท่านจงมีชีวิตยืนนานพร้อมด้วยญาติทั้งปวง (จงเข้าถึง) ที่อยู่อันไม่มีความโศก ปราศจากธุลี เกษม เป็นที่อยู่ของผู้มีอำนาจ

๑๘๕.

๑๘๕.

‘‘อิธ ธมฺมํ จริตฺวาน, ทานํ ทตฺวา คหปติ;

วิเนยฺย มจฺเฉรมลํ สมูลํ, อนินฺทิโต สคฺคมุเปหิ ฐาน’’นฺติ.

ดูก่อนคฤหบดี ท่านจงประพฤติธรรมในโลกนี้ ให้ทาน กำจัดมลทินคือความตระหนี่พร้อมทั้งรากแล้ว เป็นผู้ไม่ถูกติเตียน เข้าถึงสถานสวรรค์เถิด

นนฺทาเปติวตฺถุ จตุตฺถํ.

นันทาเปติวัตถุที่ ๔ จบ

๕. มฏฺฐกุณฺฑลีเปตวตฺถุ

๕. มัฏฐกุณฑลีเปตวัตถุ

๑๘๖.

๑๘๖.

‘‘อลงฺกโต มฏฺฐกุณฺฑลี, มาลธารี หริจนฺทนุสฺสโท;

พาหา ปคฺคยฺห กนฺทสิ, วนมชฺเฌ กึ ทุกฺขิโต ตุว’’นฺติ.

ท่านผู้ประดับแล้ว มีกุณฑลอันเกลี้ยงเกลา ทรงไว้ซึ่งระเบียบดอกไม้ มีกายอันลูบไล้ด้วยจันทน์แดง เป็นผู้มีทุกข์ ประคองแขนทั้งสองร้องไห้อยู่ในท่ามกลางป่า เพราะเหตุไร

๑๘๗.

๑๘๗.

‘‘โสวณฺณมโย ปภสฺสโร, อุปฺปนฺโน รถปญฺชโร มม;

ตสฺส จกฺกยุคํ น วินฺทามิ, เตน ทุกฺเขน ชหามิ ชีวิต’’นฺติ.

ตัวรถอันสำเร็จด้วยทอง มีรัศมีรุ่งเรือง เกิดขึ้นแก่ข้าพเจ้าแล้ว แต่ข้าพเจ้ายังหาคู่ล้อสำหรับรถนั้นไม่ได้ เพราะทุกข์นั้น ข้าพเจ้าจะสละชีวิต

๑๘๘.

๑๘๘.

‘‘โสวณฺณมยํ มณิมยํ, โลหิตกมยํ อถ รูปิยมยํ;

อาจิกฺข เม ภทฺทมาณว, จกฺกยุคํ ปฏิปาทยามิ เต’’ติ.

ดูก่อนมาณพผู้เจริญ ท่านจงบอกเราว่า คู่ล้อสำเร็จด้วยทอง สำเร็จด้วยแก้วมณี สำเร็จด้วยแก้วทับทิม หรือว่าสำเร็จด้วยเงิน เราจะจัดหาคู่ล้อให้ท่าน

๑๘๙.

๑๘๙.

โส [Pg.147] มาณโว ตสฺส ปาวทิ, ‘‘จนฺทสูริยา อุภเยตฺถ ทิสฺสเร;

โสวณฺณมโย รโถ มม, เตน จกฺกยุเคน โสภตี’’ติ.

มาณพนั้นได้กล่าวกะพราหมณ์นั้นว่า พระจันทร์และพระอาทิตย์ทั้งสองดวงย่อมปรากฏในโลกนี้ รถทองของข้าพเจ้าย่อมงดงามด้วยคู่ล้อนั้น

๑๙๐.

๑๙๐.

‘‘พาโล โข ตฺวํ อสิ มาณว, โย ตฺวํ ปตฺถยเส อปตฺถิยํ;

มญฺญามิ ตุวํ มริสฺสสิ, น หิ ตฺวํ ลจฺฉสิ จนฺทสูริเย’’ติ.

ดูก่อนมาณพ ท่านเป็นคนพาลแท้หนอ ที่ปรารถนาสิ่งที่ไม่ควรปรารถนา เราเข้าใจว่า ท่านจักต้องตายเป็นแน่ เพราะท่านจักไม่ได้พระจันทร์และพระอาทิตย์เลย

๑๙๑.

๑๙๑.

‘‘คมนาคมนมฺปิ ทิสฺสติ, วณฺณธาตุ อุภยตฺถ วีถิยา;

เปโต กาลกโต น ทิสฺสติ, โก นิธ กนฺทตํ พาลฺยตโร’’ติ.

การไปและการมาก็ดี วรรณธาตุก็ดี ของพระจันทร์และพระอาทิตย์ทั้งสองดวงในวิถี ย่อมปรากฏ แต่คนที่ตายไปแล้วย่อมไม่ปรากฏ ในบรรดาเราสองคนที่ร้องไห้อยู่นี้ ใครเป็นคนพาลกว่ากัน

๑๙๒.

๑๙๒.

‘‘สจฺจํ โข วเทสิ มาณว, อหเมว กนฺทตํ พาลฺยตโร;

จนฺทํ วิย ทารโก รุทํ, เปตํ กาลกตาภิปตฺถยิ’’นฺติ.

ดูก่อนมาณพ ท่านกล่าวคำจริงแท้ทีเดียว ในบรรดาเราผู้ร้องไห้อยู่ เรานั่นแหละเป็นคนพาลกว่า เหมือนเด็กร้องไห้ต้องการพระจันทร์ ฉันใด เราก็ปรารถนาคนผู้ตายไปแล้ว ฉันนั้น

๑๙๓.

๑๙๓.

‘‘อาทิตฺตํ วต มํ สนฺตํ, ฆตสิตฺตํว ปาวกํ;

วารินา วิย โอสิญฺจํ, สพฺพํ นิพฺพาปเย ทรํ.

ท่านได้ดับความเดือดร้อนทั้งปวงของเรา ผู้ถูกไฟคือความโศกเผาลน เหมือนบุคคลเอาน้ำรดไฟที่ลุกโพลง ซึ่งชุ่มด้วยเนยให้ดับไป

๑๙๔.

๑๙๔.

‘‘อพฺพหี วต เม สลฺลํ, โสกํ หทยนิสฺสิตํ;

โย เม โสกปเรตสฺส, ปุตฺตโสกํ อปานุทิ.

ท่านผู้ใดได้บรรเทาความโศกถึงบุตรของเรา ผู้ถูกความโศกครอบงำแล้ว ท่านผู้นั้นได้ถอนลูกศรคือความโศกที่เสียบหทัยของเราขึ้นแล้วหนอ

๑๙๕.

๑๙๕.

‘‘สฺวาหํ อพฺพูฬฺหสลฺโลสฺมิ, สีติภูโตสฺมิ นิพฺพุโต;

น โสจามิ น โรทามิ, ตว สุตฺวาน มาณวา’’ติ.

ดูก่อนมาณพ เรานั้นเป็นผู้มีลูกศรอันถอนขึ้นแล้ว เป็นผู้เยือกเย็นแล้ว ดับกิเลสแล้ว เพราะได้ฟังคำของท่าน จึงไม่เศร้าโศก ไม่ร้องไห้

๑๙๖.

๑๙๖.

‘‘เทวตา นุสิ คนฺธพฺโพ, อทุ สกฺโก ปุรินฺทโท;

โก วา ตฺวํ กสฺส วา ปุตฺโต, กถํ ชาเนมุ ตํ มย’’นฺติ.

ท่านเป็นเทวดาหรือ เป็นคนธรรพ์ หรือว่าเป็นท้าวสักกะผู้ประทานปุระ ท่านเป็นใคร หรือว่าเป็นบุตรของใคร พวกเราจะพึงรู้จักท่านได้อย่างไร

๑๙๗.

๑๙๗.

‘‘ยญฺจ กนฺทสิ ยญฺจ โรทสิ, ปุตฺตํ อาฬาหเน สยํ ทหิตฺวา;

สฺวาหํ กุสลํ กริตฺวา กมฺมํ, ติทสานํ สหพฺยตํ คโต’’ติ.

ท่านเผาบุตรคนใดในป่าช้าด้วยตนเองแล้วร้องไห้รำพันถึงอยู่ เราคือบุตรคนนั้น ได้ทำกรรมดีไว้ จึงเข้าถึงความเป็นสหายแห่งทวยเทพชั้นดาวดึงส์

๑๙๘.

๑๙๘.

‘‘อปฺปํ [Pg.148] วา พหุํ วา นาทฺทสาม, ทานํ ททนฺตสฺส สเก อคาเร;

อุโปสถกมฺมํ วา ตาทิสํ, เกน กมฺเมน คโตสิ เทวโลก’’นฺติ.

พวกเราไม่เคยเห็นท่านให้ทานน้อยหรือมากในเรือนของตน หรือทำอุโบสถกรรมเช่นนั้นเลย ท่านไปเทวโลกด้วยกรรมอะไร

๑๙๙.

๑๙๙.

‘‘อาพาธิโกหํ ทุกฺขิโต คิลาโน, อาตุรรูโปมฺหิ สเก นิเวสเน;

พุทฺธํ วิคตรชํ วิติณฺณกงฺขํ, อทฺทกฺขึ สุคตํ อโนมปญฺญํ.

ข้าพเจ้าป่วยไข้ ได้รับทุกขเวทนา มีอาการกระสับกระส่ายอยู่ในเรือนของตน ได้เห็นพระพุทธเจ้าผู้ปราศจากธุลี ข้ามความสงสัยได้แล้ว เสด็จไปดีแล้ว มีพระปัญญาไม่ทราม

๒๐๐.

๒๐๐.

‘‘สฺวาหํ มุทิตมโน ปสนฺนจิตฺโต, อญฺชลึ อกรึ ตถาคตสฺส;

ตาหํ กุสลํ กริตฺวาน กมฺมํ, ติทสานํ สหพฺยตํ คโต’’ติ.

เรานั้นมีใจยินดี มีจิตเลื่อมใส ได้ทำอัญชลีแด่พระตถาคตแล้ว เรานั้นทำกรรมอันเป็นกุศลนั้นแล้ว จึงไปสู่ความเป็นสหายแห่งทวยเทพชั้นดาวดึงส์

๒๐๑.

๒๐๑.

‘‘อจฺฉริยํ วต อพฺภุตํ วต, อญฺชลิกมฺมสฺส อยมีทิโส วิปาโก;

อหมฺปิ มุทิตมโน ปสนฺนจิตฺโต, อชฺเชว พุทฺธํ สรณํ วชามี’’ติ.

น่าอัศจรรย์จริงหนอ ไม่เคยมีมาจริงหนอ วิบากแห่งอัญชลีกรรมนี้เป็นเช่นนี้ แม้เราก็มีใจยินดี มีจิตเลื่อมใส จักถึงพระพุทธเจ้าเป็นสรณะในวันนี้ทีเดียว

๒๐๒.

๒๐๒.

‘‘อชฺเชว พุทฺธํ สรณํ วชาหิ, ธมฺมญฺจ สงฺฆญฺจ ปสนฺนจิตฺโต;

ตเถว สิกฺขาย ปทานิ ปญฺจ, อขณฺฑผุลฺลานิ สมาทิยสฺสุ.

ท่านจงมีจิตเลื่อมใสถึงพระพุทธเจ้า พระธรรม และพระสงฆ์เป็นสรณะในวันนี้ทีเดียว และจงสมาทานสิกขาบท ๕ ประการให้ไม่ขาด ไม่ทะลุฉันนั้นเถิด

๒๐๓.

๒๐๓.

‘‘ปาณาติปาตา วิรมสฺสุ ขิปฺปํ, โลเก อทินฺนํ ปริวชฺชยสฺสุ;

อมชฺชโป มา จ มุสา ภณาหิ, สเกน ทาเรน จ โหหิ ตุฏฺโฐ’’ติ.

ท่านจงงดเว้นจากปาณาติบาตโดยเร็ว จงเว้นจากอทินนาทานในโลก ท่านอย่าดื่มน้ำเมา และอย่ากล่าวคำมุสา และจงเป็นผู้ยินดีด้วยภรรยาของตนเถิด

๒๐๔.

๒๐๔.

‘‘อตฺถกาโมสิ เม ยกฺข, หิตกาโมสิ เทวเต;

กโรมิ ตุยฺหํ วจนํ, ตฺวํสิ อาจริโย มมาติ.

ยักษ์ ท่านเป็นผู้ใคร่ประโยชน์แก่เรา เทวดา ท่านเป็นผู้ใคร่เกื้อกูลแก่เรา เราจะทำตามคำของท่าน ท่านเป็นอาจารย์ของเรา

๒๐๕.

๒๐๕.

‘‘อุเปมิ สรณํ พุทฺธํ, ธมฺมญฺจาปิ อนุตฺตรํ;

สงฺฆญฺจ นรเทวสฺส, คจฺฉามิ สรณํ อหํ.

ข้าพเจ้าเข้าถึงพระพุทธเจ้าเป็นสรณะ และเข้าถึงพระธรรมอันยอดเยี่ยมเป็นสรณะ และข้าพเจ้าเข้าถึงพระสงฆ์ของพระนรเทวะเป็นสรณะ

๒๐๖.

๒๐๖.

‘‘ปาณาติปาตา [Pg.149] วิรมามิ ขิปฺปํ, โลเก อทินฺนํ ปริวชฺชยามิ;

อมชฺชโป โน จ มุสา ภณามิ;

สเกน ทาเรน จ โหมิ ตุฏฺโฐ’’ติ.

ข้าพเจ้าจะงดเว้นจากปาณาติบาตโดยเร็ว จะเว้นจากอทินนาทานในโลก ข้าพเจ้าจะไม่ดื่มน้ำเมา และไม่กล่าวคำมุสา และจะเป็นผู้ยินดีด้วยภรรยาของตน

มฏฺฐกุณฺฑลีเปตวตฺถุ ปญฺจมํ.

มัฏฐกุณฑลีเปตวัตถุที่ ๕ จบ

๖. กณฺหเปตวตฺถุ

๖. กัณหเปตวัตถุ

๒๐๗.

๒๐๗.

‘‘อุฏฺเฐหิ กณฺห กึ เสสิ, โก อตฺโถ สุปเนน เต;

โย จ ตุยฺหํ สโก ภาตา, หทยํ จกฺขุ จ ทกฺขิณํ;

ตสฺส วาตา พลียนฺติ, สสํ ชปฺปติ เกสวา’’ติ.

ข้าแต่พระกัณหะ เชิญเสด็จลุกขึ้นเถิด พระองค์จะบรรทมไปทำไม ประโยชน์อะไรของพระองค์ด้วยการบรรทม ข้าแต่พระเกสวะ พระอนุชาของพระองค์ผู้เป็นดั่งดวงหทัยและพระเนตรเบื้องขวา ลมกำลังกำเริบแก่พระอนุชานั้น ท่านกำลังเพ้อถึงกระต่าย

๒๐๘.

๒๐๘.

‘‘ตสฺส ตํ วจนํ สุตฺวา, โรหิเณยฺยสฺส เกสโว;

ตรมานรูโป วุฏฺฐาสิ, ภาตุโสเกน อฏฺฏิโต.

พระเกสวะทรงสดับคำนั้นของโรหิเณยยะแล้ว ถูกความโศกถึงพระอนุชากระทบแล้ว จึงรีบเสด็จลุกขึ้น

๒๐๙.

๒๐๙.

‘‘กึ นุ อุมฺมตฺตรูโปว, เกวลํ ทฺวารกํ อิมํ;

สโส สโสติ ลปสิ, กีทิสํ สสมิจฺฉสิ.

เหตุไฉนท่านจึงเป็นประดุจคนบ้า เที่ยวบ่นว่า กระต่าย กระต่าย ไปทั่วกรุงทวารกานี้ ท่านต้องการกระต่ายเช่นไร

๒๑๐.

๒๑๐.

‘‘โสวณฺณมยํ มณิมยํ, โลหมยํ อถ รูปิยมยํ;

สงฺขสิลาปวาฬมยํ, การยิสฺสามิ เต สสํ.

เราจะให้ทำกระต่ายที่ทำด้วยทองคำ แก้วมณี โลหะ หรือเงิน หรือที่ทำด้วยสังข์ ศิลา และประพาฬให้แก่ท่าน

๒๑๑.

๒๑๑.

‘‘สนฺติ อญฺเญปิ สสกา, อรญฺญวนโคจรา;

เตปิ เต อานยิสฺสามิ, กีทิสํ สสมิจฺฉสี’’ติ.

กระต่ายเหล่าอื่นที่เป็นสัตว์ป่า มีป่าเป็นที่หากินก็มีอยู่ เราจะนำกระต่ายเหล่านั้นมาให้ท่าน ท่านต้องการกระต่ายเช่นไร

๒๑๒.

๒๑๒.

‘‘นาหเมเต สเส อิจฺเฉ, เย สสา ปถวิสฺสิตา;

จนฺทโต สสมิจฺฉามิ, ตํ เม โอหร เกสวา’’ติ.

ข้าพระองค์ไม่ต้องการกระต่ายเหล่านี้ ซึ่งเป็นกระต่ายที่อาศัยอยู่บนแผ่นดิน ข้าพระองค์ต้องการกระต่ายจากดวงจันทร์ ข้าแต่พระเกสวะ ขอพระองค์ทรงนำกระต่ายนั้นมาให้ข้าพระองค์เถิด

๒๑๓.

๒๑๓.

‘‘โส นูน มธุรํ ญาติ, ชีวิตํ วิชหิสฺสสิ;

อปตฺถิยํ ปตฺถยสิ, จนฺทโต สสมิจฺฉสี’’ติ.

แน่ะน้องรัก ท่านคงจะสละชีวิตอันน่ารักของตนเป็นแน่ ท่านปรารถนาสิ่งที่ไม่ควรปรารถนา ท่านต้องการกระต่ายจากดวงจันทร์

๒๑๔.

๒๑๔.

‘‘เอวํ เจ กณฺห ชานาสิ, ยถญฺญมนุสาสสิ;

กสฺมา ปุเร มตํ ปุตฺตํ, อชฺชาปิ มนุโสจสิ.

ข้าแต่พระกัณหะ หากพระองค์ทรงทราบอย่างนี้ เหมือนที่ทรงสั่งสอนผู้อื่น เหตุไฉนพระองค์จึงยังทรงเศร้าโศกถึงพระโอรสที่สิ้นพระชนม์ไปแล้วในกาลก่อนอยู่จนถึงวันนี้

๒๑๕.

๒๑๕.

‘‘น ยํ ลพฺภา มนุสฺเสน, อมนุสฺเสน วา ปน;

ชาโต เม มา มริ ปุตฺโต, กุโต ลพฺภา อลพฺภิยํ.

สิ่งที่มนุษย์หรืออมนุษย์ก็ตาม ไม่สามารถจะได้ คือ 'ขอโอรสที่เกิดแล้วของเราอย่าตายเลย' จะได้สิ่งที่ได้มาไม่ได้จากที่ไหน

๒๑๖.

๒๑๖.

‘‘น [Pg.150] มนฺตา มูลเภสชฺชา, โอสเธหิ ธเนน วา;

สกฺกา อานยิตุํ กณฺห, ยํ เปตมนุโสจสิ.

ข้าแต่พระกัณหะ ผู้ที่สิ้นชีวิตไปแล้วซึ่งพระองค์ทรงเศร้าโศกถึงนั้น ใครๆ ไม่สามารถจะนำกลับมาได้ด้วยมนต์ ด้วยรากยา ด้วยโอสถ หรือด้วยทรัพย์

๒๑๗.

๒๑๗.

‘‘มหทฺธนา มหาโภคา, รฏฺฐวนฺโตปิ ขตฺติยา;

ปหูตธนธญฺญาเส, เตปิ โน อชรามรา.

แม้กษัตริย์ทั้งหลายผู้มีทรัพย์มาก มีโภคะมาก มีแว่นแคว้น มีทรัพย์และข้าวเปลือกมากมาย แม้ท่านเหล่านั้นก็ไม่แก่ไม่ตายหามิได้

๒๑๘.

๒๑๘.

‘‘ขตฺติยา พฺราหฺมณา เวสฺสา, สุทฺทา จณฺฑาลปุกฺกุสา;

เอเต จญฺเญ จ ชาติยา, เตปิ โน อชรามรา.

กษัตริย์ พราหมณ์ แพศย์ ศูทร จัณฑาล และปุกกุสะ ทั้งคนเหล่านี้และคนอื่นๆ ตามชาติกำเนิด แม้ท่านเหล่านั้นก็ไม่แก่ไม่ตายหามิได้

๒๑๙.

๒๑๙.

‘‘เย มนฺตํ ปริวตฺเตนฺติ, ฉฬงฺคํ พฺรหฺมจินฺติตํ;

เอเต จญฺเญ จ วิชฺชาย, เตปิ โน อชรามรา.

พราหมณ์เหล่าใดสาธยายมนต์มีองค์ ๖ อันพรหมคิดแล้ว ทั้งพราหมณ์เหล่านี้และคนอื่นๆ ผู้มีวิชชา แม้ท่านเหล่านั้นก็ไม่แก่ไม่ตายหามิได้

๒๒๐.

๒๒๐.

‘‘อิสโย วาปิ เย สนฺตา, สญฺญตตฺตา ตปสฺสิโน;

สรีรํ เตปิ กาเลน, วิชหนฺติ ตปสฺสิโน.

แม้ฤาษีเหล่าใดผู้สงบ ผู้มีตนสำรวมแล้ว เป็นผู้มีตบะ แม้ฤาษีผู้มีตบะเหล่านั้นก็ยังสละร่างกายไปตามกาล

๒๒๑.

๒๒๑.

‘‘ภาวิตตฺตา อรหนฺโต, กตกิจฺจา อนาสวา;

นิกฺขิปนฺติ อิมํ เทหํ, ปุญฺญปาปปริกฺขยา’’ติ.

แม้พระอรหันต์ทั้งหลายผู้มีตนอบรมแล้ว มีกิจทำเสร็จแล้ว ไม่มีอาสวะ ก็ยังทอดทิ้งร่างกายนี้ไป เพราะสิ้นบุญและบาป

๒๒๒.

๒๒๒.

‘‘อาทิตฺตํ วต มํ สนฺตํ, ฆตสิตฺตํว ปาวกํ;

วารินา วิย โอสิญฺจํ, สพฺพํ นิพฺพาปเย ทรํ.

ท่านได้ดับความรุ่มร้อนทั้งปวงของเราผู้กำลังลุกโพลงอยู่ ดุจบุคคลดับไฟที่ราดด้วยเนยให้ดับด้วยน้ำฉะนั้น

๒๒๓.

๒๒๓.

‘‘อพฺพหี วต เม สลฺลํ, โสกํ หทยนิสฺสิตํ;

โย เม โสกปเรตสฺส, ปุตฺตโสกํ อปานุทิ.

ท่านผู้ได้บรรเทาความโศกถึงบุตรของเราผู้ถูกความโศกครอบงำแล้ว ได้ถอนลูกศรคือความโศกที่อาศัยอยู่ในหทัยของเราแล้วหนอ

๒๒๔.

๒๒๔.

‘‘สฺวาหํ อพฺพูฬฺหสลฺโลสฺมิ, สีติภูโตสฺมิ นิพฺพุโต;

น โสจามิ น โรทามิ, ตว สุตฺวาน ภาติก’’.

แน่ะน้องชาย เรานั้นเป็นผู้มีลูกศรถูกถอนแล้ว เป็นผู้เยือกเย็นแล้ว ดับแล้ว เพราะได้ฟังคำของท่าน เราจึงไม่เศร้าโศก ไม่ร้องไห้

๒๒๕.

๒๒๕.

เอวํ กโรนฺติ สปฺปญฺญา, เย โหนฺติ อนุกมฺปกา;

นิวตฺตยนฺติ โสกมฺหา, ฆโฏ เชฏฺฐํว ภาตรํ.

สัปบุรุษผู้มีปัญญาที่เป็นผู้อนุเคราะห์ ย่อมทำอย่างนี้ ย่อมช่วยให้พ้นจากความโศก เหมือนท่านฆฏะช่วยพี่ชายใหญ่ฉะนั้น

๒๒๖.

๒๒๖.

ยสฺส เอตาทิสา โหนฺติ, อมจฺจา ปริจารกา;

สุภาสิเตน อนฺเวนฺติ, ฆโฏ เชฏฺฐํว ภาตรนฺติ.

ผู้ใดมีอำมาตย์และข้าราชบริพารเช่นนี้ ท่านเหล่านั้นย่อมแนะนำด้วยสุภาษิต เหมือนท่านฆฏะได้ทำต่อพี่ชายใหญ่ฉะนั้น

กณฺหเปตวตฺถุ ฉฏฺฐํ.

กัณหเปตวัตถุที่ ๖ จบ

๗. ธนปาลเสฏฺฐิเปตวตฺถุ

๗. เรื่องธนปาลเศรษฐีเปรต

๒๒๗.

๒๒๗.

‘‘นคฺโค [Pg.151] ทุพฺพณฺณรูโปสิ, กิโส ธมนิสนฺถโต;

อุปฺผาสุลิโก กิสิโก, โก นุ ตฺวมสิ มาริส’’.

ดูก่อนสหาย ท่านเป็นคนเปลือยกาย มีผิวพรรณทราม เป็นคนผอมโซ ร่างกายมีแต่เส้นเอ็นสะพรั่ง มีซี่โครงผุดขึ้นมา เป็นคนผอมแห้ง ท่านเป็นใครกันหนอ

๒๒๘.

๒๒๘.

‘‘อหํ ภทนฺเต เปโตมฺหิ, ทุคฺคโต ยมโลกิโก;

ปาปกมฺมํ กริตฺวาน, เปตโลกํ อิโต คโต’’.

ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าเป็นเปรตผู้มีทุคติ อยู่ในยมโลก เพราะทำกรรมชั่วไว้ จึงจากโลกนี้ไปสู่เปรตโลก

๒๒๙.

๒๒๙.

‘‘กึ นุ กาเยน วาจาย, มนสา ทุกฺกฏํ กตํ;

กิสฺส กมฺมวิปาเกน, เปตโลกํ อิโต คโต’’.

ท่านได้ทำทุจริตอะไรไว้ด้วยกาย วาจา หรือใจ ด้วยวิบากแห่งกรรมอะไร ท่านจึงจากโลกนี้ไปสู่เปรตโลก

๒๓๐.

๒๓๐.

‘‘นครํ อตฺถิ ปณฺณานํ, เอรกจฺฉนฺติ วิสฺสุตํ;

ตตฺถ เสฏฺฐิ ปุเร อาสึ, ธนปาโลติ มํ วิทู.

มีนครหนึ่งของพวกกษัตริย์ปัณณะ มีชื่อเสียงปรากฏว่า ‘เอรกัจฉะ’ ในกาลก่อน ข้าพเจ้าเป็นเศรษฐีในนครนั้น ชนทั้งหลายรู้จักข้าพเจ้าว่า ‘ธนปาล’

๒๓๑.

๒๓๑.

‘‘อสีติ สกฏวาหานํ, หิรญฺญสฺส อโหสิ เม;

ปหูตํ เม ชาตรูปํ, มุตฺตา เวฬุริยา พหู.

ข้าพเจ้ามีเงินอยู่ ๘๐ เล่มเกวียน มีทองคำมากมาย และมีแก้วมุกดาและแก้วไพฑูรย์เป็นอันมาก

๒๓๒.

๒๓๒.

‘‘ตาว มหทฺธนสฺสาปิ, น เม ทาตุํ ปิยํ อหุ;

ปิทหิตฺวา ทฺวารํ ภุญฺชึ, มา มํ ยาจนกาทฺทสุํ.

ถึงจะมีทรัพย์สมบัติมากมายถึงเพียงนั้น ข้าพเจ้าก็ไม่พอใจที่จะให้ทาน ข้าพเจ้าปิดประตูบริโภคอยู่ด้วยคิดว่า ‘พวกยาจกอย่าได้เห็นเราเลย’

๒๓๓.

๒๓๓.

‘‘อสฺสทฺโธ มจฺฉรี จาสึ, กทริโย ปริภาสโก;

ททนฺตานํ กโรนฺตานํ, วารยิสฺสํ พหุ ชเน.

ข้าพเจ้าเป็นคนไม่มีศรัทธา เป็นคนตระหนี่ เป็นคนขี้เหนียว ชอบบริภาษ ข้าพเจ้าได้ห้ามปรามชนเป็นอันมากผู้ให้ทานและทำบุญ

๒๓๔.

๒๓๔.

‘‘วิปาโก นตฺถิ ทานสฺส, สํยมสฺส กุโต ผลํ;

โปกฺขรญฺโญทปานานิ, อารามานิ จ โรปิเต;

ปปาโย จ วินาเสสึ, ทุคฺเค สงฺกมนานิ จ.

ผลแห่งทานไม่มี ผลแห่งความสำรวมจะมีมาแต่ไหน ข้าพเจ้าได้ทำลายสระโบกขรณี บ่อน้ำ สวนที่เขาปลูกไว้ โรงน้ำ และสะพานในที่ที่เดินทางลำบาก

๒๓๕.

๒๓๕.

‘‘สฺวาหํ อกตกลฺยาโณ, กตปาโป ตโต จุโต;

อุปปนฺโน เปตฺติวิสยํ, ขุปฺปิปาสสมปฺปิโต.

ข้าพเจ้านั้นไม่ได้ทำความดีไว้เลย ได้ทำแต่บาปไว้ ครั้นจุติจากโลกนั้นแล้ว จึงมาเกิดในเปรตวิสัย ถูกความหิวและความกระหายครอบงำ

๒๓๖.

๒๓๖.

‘‘ปญฺจปณฺณาสวสฺสานิ, ยโต กาลงฺกโต อหํ;

นาภิชานามิ ภุตฺตํ วา, ปีตํ วา ปน ปานิยํ.

นับแต่เวลาที่ข้าพเจ้าตายไป เป็นเวลา ๕๕ ปีแล้ว ข้าพเจ้าไม่เคยรู้จักโภชนะที่ได้กิน หรือน้ำที่ได้ดื่มเลย

๒๓๗.

๒๓๗.

‘‘โย สํยโม โส วินาโส,โย วินาโส โส สํยโม;

เปตา หิ กิร ชานนฺติ, โย สํยโม โส วินาโส.

ความสำรวม (คือความตระหนี่) ใด ความสำรวมนั้นคือความพินาศ ความพินาศใด ความพินาศนั้นคือความสำรวม ได้ยินว่า พวกเปรตเท่านั้นจึงจะรู้ว่า ความสำรวมคือความพินาศ

๒๓๘.

๒๓๘.

‘‘อหํ [Pg.152] ปุเร สํยมิสฺสํ, นาทาสึ พหุเก ธเน;

สนฺเตสุ เทยฺยธมฺเมสุ, ทีปํ นากาสิมตฺตโน;

สฺวาหํ ปจฺฉานุตปฺปามิ, อตฺตกมฺมผลูปโค.

ในกาลก่อน ข้าพเจ้าได้แต่สำรวม (คือตระหนี่) ไม่ได้ให้ทานเลย ทั้งที่มีทรัพย์สมบัติมากมาย เมื่อไทยธรรมทั้งหลายมีอยู่ ก็ไม่ได้ทำที่พึ่งแก่ตนเอง ข้าพเจ้านั้นเข้าถึงผลแห่งกรรมของตนแล้ว ย่อมเดือดร้อนในภายหลัง

๒๓๙.

๒๓๙.

‘‘อุทฺธํ จตูหิ มาเสหิ, กาลํกิริยา ภวิสฺสติ;

เอกนฺตกฏุกํ โฆรํ, นิรยํ ปปติสฺสหํ.

เบื้องหน้าแต่นี้ไปอีก ๔ เดือน ความตายจักมีแก่ข้าพเจ้า ข้าพเจ้าจักตกนรกที่เผ็ดร้อนโดยส่วนเดียวและน่าสะพรึงกลัว

๒๔๐.

๒๔๐.

‘‘จตุกฺกณฺณํ จตุทฺวารํ, วิภตฺตํ ภาคโส มิตํ;

อโยปาการปริยนฺตํ, อยสา ปฏิกุชฺชิตํ.

นรกนั้นมี ๔ มุม มี ๔ ประตู แบ่งไว้เป็นส่วนๆ เท่าๆ กัน มีกำแพงเหล็กล้อมรอบ ครอบไว้ด้วยแผ่นเหล็ก

๒๔๑.

๒๔๑.

‘‘ตสฺส อโยมยา ภูมิ, ชลิตา เตชสา ยุตา;

สมนฺตา โยชนสตํ, ผริตฺวา ติฏฺฐติ สพฺพทา.

พื้นของนรกนั้นทำด้วยเหล็ก ลุกเป็นไฟ ประกอบด้วยเดช แผ่ไปโดยรอบ ๑๐๐ โยชน์ ตั้งอยู่ทุกเมื่อ

๒๔๒.

๒๔๒.

‘‘ตตฺถาหํ ทีฆมทฺธานํ, ทุกฺขํ เวทิสฺส เวทนํ;

ผลํ ปาปสฺส กมฺมสฺส, ตสฺมา โสจามหํ ภุสํ.

ในนรกนั้น ข้าพเจ้าจักเสวยทุกขเวทนาอันเป็นผลของบาปกรรมสิ้นกาลนาน เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงเศร้าโศกอย่างยิ่ง

๒๔๓.

๒๔๓.

‘‘ตํ โว วทามิ ภทฺทํ โว, ยาวนฺเตตฺถ สมาคตา;

มากตฺถ ปาปกํ กมฺมํ, อาวิ วา ยทิ วา รโห.

เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงขอบอกท่านทั้งหลาย ขอความเจริญจงมีแก่ท่านทั้งหลาย บรรดาที่มาประชุมกัน ณ ที่นี้ ท่านทั้งหลายอย่าได้ทำบาปกรรมในที่แจ้งหรือในที่ลับเลย

๒๔๔.

๒๔๔.

‘‘สเจ ตํ ปาปกํ กมฺมํ, กริสฺสถ กโรถ วา;

น โว ทุกฺขา ปมุตฺยตฺถิ, อุปฺปจฺจาปิ ปลายตํ.

ถ้าท่านทั้งหลายจักทำหรือกำลังทำบาปกรรมนั้นอยู่ ถึงจะเหาะหนีไป ก็ไม่มีทางพ้นจากทุกข์ได้เลย

๒๔๕.

๒๔๕.

‘‘มตฺเตยฺยา โหถ เปตฺเตยฺยา, กุเล เชฏฺฐาปจายิกา;

สามญฺญา โหถ พฺรหฺมญฺญา, เอวํ สคฺคํ คมิสฺสถา’’ติ.

ท่านทั้งหลายจงเลี้ยงดูมารดา จงเลี้ยงดูบิดา จงอ่อนน้อมต่อผู้ใหญ่ในตระกูล จงมีสามัญญตา จงมีพรหมัญญตาเถิด เมื่อเป็นเช่นนี้ จักไปสู่สวรรค์ได้

ธนปาลเสฏฺฐิเปตวตฺถุ สตฺตมํ.

เรื่องธนปาลเศรษฐีเปรต ที่ ๗ จบ

๘. จูฬเสฏฺฐิเปตวตฺถุ

๘. เรื่องจูฬเศรษฐีเปรต

๒๔๖.

๒๔๖.

‘‘นคฺโค กิโส ปพฺพชิโตสิ ภนฺเต, รตฺตึ กุหึ คจฺฉสิ กิสฺส เหตุ;

อาจิกฺข เม ตํ อปิ สกฺกุเณมุ, สพฺเพน วิตฺตํ ปฏิปาทเย ตุว’’นฺติ.

ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ท่านเป็นบรรพชิต เปลือยกาย ผอมโซ ท่านจะไปไหนในเวลากลางคืน เพราะเหตุอะไร ขอท่านจงบอกเรื่องนั้นแก่ข้าพเจ้าเถิด บางทีพวกเราอาจจะจัดแจงทรัพย์สมบัติทุกอย่างถวายท่านได้

๒๔๗.

๒๔๗.

‘‘พาราณสี [Pg.153] นครํ ทูรฆุฏฺฐํ, ตตฺถาหํ คหปติ อฑฺฒโก อหุ ทีโน;

อทาตา เคธิตมโน อามิสสฺมึ, ทุสฺสีลฺเยน ยมวิสยมฺหิ ปตฺโต.

ขอถวายพระพร มหาบพิตร นครพาราณสีมีชื่อเสียงโด่งดังไปไกล ในนครนั้น อาตมภาพเคยเป็นคฤหบดีผู้มั่งคั่ง แต่เป็นคนเลวทราม ไม่เคยให้ทาน มีใจละโมบในอามิส เพราะความเป็นผู้ทุศีล จึงเข้าถึงยมโลก

๒๔๘.

๒๔๘.

‘‘โส สูจิกาย กิลมิโต เตหิ,เตเนว ญาตีสุ ยามิ อามิสกิญฺจิกฺขเหตุ;

อทานสีลา น จ สทฺทหนฺติ,ทานผลํ โหติ ปรมฺหิ โลเก.

เพราะเหตุนั้น อาตมภาพจึงลำบากด้วยความหิวโหย เพราะเหตุนั้นนั่นแหละ อาตมภาพจึงต้องไปยังสำนักของพวกญาติ เพราะเหตุแห่งอามิสเล็กน้อย คนทั้งหลายผู้มีปกติไม่ให้ทาน ย่อมไม่เชื่อว่าผลแห่งทานในโลกหน้ามีอยู่

๒๔๙.

๒๔๙.

‘‘ธีตา จ มยฺหํ ลปเต อภิกฺขณํ, ‘ทสฺสามิ ทานํ ปิตูนํ ปิตามหานํ’;

ตมุปกฺขฏํ ปริวิสยนฺติ พฺราหฺมณา, ‘ยามิ อหํ อนฺธกวินฺทํ โภตฺตุ’’’นฺติ.

แม้ธิดาของอาตมภาพก็พูดอยู่เนืองๆ ว่า ‘จักถวายทานอุทิศให้บิดาและปู่ย่าตายาย’ แต่พวกพราหมณ์บริโภคทานที่นางจัดถวายนั้น อาตมภาพจะไปยังเมืองอันธกวินทะเพื่อบริโภค

๒๕๐.

๒๕๐.

ตมโวจ ราชา ‘‘อนุภวิยาน ตมฺปิ,เอยฺยาสิ ขิปฺปํ อหมปิ กสฺสํ ปูชํ;

อาจิกฺข เม ตํ ยทิ อตฺถิ เหตุ,สทฺธายิตํ เหตุวโจ สุโณมา’’ติ.

พระราชาตรัสกับเปรตนั้นว่า ‘ท่านจงไปเสวยทานนั้นแล้วจงรีบกลับมา แม้เราก็จะทำพลีกรรมให้ ถ้ามีเหตุ ก็จงบอกเรื่องนั้นแก่เรา เราจะฟังคำพูดที่เป็นเหตุเป็นผลที่น่าเชื่อถือ’

๒๕๑.

๒๕๑.

‘ตถา’ติ วตฺวา อคมาสิ ตตฺถ, ภุญฺชึสุ ภตฺตํ น จ ทกฺขิณารหา;

ปจฺจาคมิ ราชคหํ ปุนาปรํ, ปาตุรโหสิ ปุรโต ชนาธิปสฺส.

เปรตนั้นทูลว่า ‘อย่างนั้น พระเจ้าข้า’ แล้วได้ไปยังที่นั้น พวกพราหมณ์ผู้ไม่ควรแก่ทักษิณาได้บริโภคภัตตาหาร เปรตนั้นจึงกลับมายังกรุงราชคฤห์อีกครั้งหนึ่ง แล้วปรากฏกายอยู่เบื้องพระพักตร์ของพระเจ้าอชาตศัตรู

๒๕๒.

๒๕๒.

ทิสฺวาน เปตํ ปุนเทว อาคตํ, ราชา อโวจ ‘‘อหมปิ กึ ททามิ;

อาจิกฺข เม ตํ ยทิ อตฺถิ เหตุ, เยน ตุวํ จิรตรํ ปีณิโต สิยา’’ติ.

พระราชาทอดพระเนตรเห็นเปรตกลับมาอีก จึงตรัสว่า ‘แม้เราจะให้อะไรได้ ขอท่านจงบอกเรื่องนั้นแก่เรา ถ้ามีเหตุที่ท่านจะพึงยินดีได้นานกว่านี้’

๒๕๓.

๒๕๓.

‘‘พุทฺธญฺจ สงฺฆํ ปริวิสิยาน ราช, อนฺเนน ปาเนน จ จีวเรน;

ตํ ทกฺขิณํ อาทิส เม หิตาย, เอวํ อหํ จิรตรํ ปีณิโต สิยา’’ติ.

ขอถวายพระพร มหาบพิตร ขอพระองค์ทรงอังคาสพระพุทธเจ้าและพระสงฆ์ด้วยข้าวน้ำและจีวร แล้วโปรดอุทิศทักษิณานั้นเพื่อประโยชน์แก่ข้าพระองค์ ด้วยวิธีนี้ ข้าพระองค์จะพึงยินดีได้นานกว่านี้

๒๕๔.

๒๕๔.

ตโต [Pg.154] จ ราชา นิปติตฺวา ตาวเท, ทานํ สหตฺถา อตุลํ ททิตฺวา สงฺเฆ;

อาโรเจสิ ปกตํ ตถาคตสฺส, ตสฺส จ เปตสฺส ทกฺขิณํ อาทิสิตฺถ.

ลำดับนั้น พระเจ้าอชาตศัตรูเสด็จออกไปในขณะนั้นทีเดียว ทรงถวายทานที่หาประมาณมิได้แก่พระสงฆ์ด้วยพระหัตถ์ของพระองค์เอง ได้กราบทูลเรื่องที่ทรงทำแล้วแด่พระตถาคต และได้ทรงอุทิศส่วนกุศลให้แก่เปรตนั้นด้วย

๒๕๕.

๒๕๕.

โส ปูชิโต อติวิย โสภมาโน, ปาตุรโหสิ ปุรโต ชนาธิปสฺส;

‘‘ยกฺโขหมสฺมิ ปรมิทฺธิปตฺโต, น มยฺหมตฺถิ สมา สทิสา มานุสา.

เปรตนั้น ครั้นพระราชาทรงบูชาแล้ว ก็งามยิ่งนัก ได้ปรากฏจำเพาะพระพักตร์ของพระเจ้าแผ่นดินผู้เป็นใหญ่กว่าชน กล่าวว่า ‘ข้าพระองค์เป็นยักษ์ผู้มีฤทธิ์มาก มนุษย์ที่เสมอและเหมือนข้าพระองค์ไม่มี’

๒๕๖.

๒๕๖.

‘‘ปสฺสานุภาวํ อปริมิตํ มมยิทํ, ตยานุทิฏฺฐํ อตุลํ ทตฺวา สงฺเฆ;

สนฺตปฺปิโต สตตํ สทา พหูหิ, ยามิ อหํ สุขิโต มนุสฺสเทวา’’ติ.

‘ขอพระองค์ทอดพระเนตรอานุภาพอันหาประมาณมิได้นี้ของข้าพระองค์ พระองค์ทรงถวายทานที่หาประมาณมิได้ในพระสงฆ์แล้วทรงอุทิศให้ ข้าพระองค์เป็นผู้อิ่มหนำด้วยวัตถุมากมายทุกเมื่อเป็นนิตย์ ข้าแต่สมมติเทพ ข้าพระองค์มีความสุขแล้ว จักขอลาไป’

จูฬเสฏฺฐิเปตวตฺถุ อฏฺฐมํ นิฏฺฐิตํ.

จูฬเสฏฐิเปตวัตถุที่ ๘ จบ

ภาณวารํ ปฐมํ นิฏฺฐิตํ.

ภาณวารที่ ๑ จบ

๙. องฺกุรเปตวตฺถุ

๙. อังกุรเปตวัตถุ

๒๕๗.

๒๕๗.

‘‘ยสฺส อตฺถาย คจฺฉาม, กมฺโพชํ ธนหารกา;

อยํ กามทโท ยกฺโข, อิมํ ยกฺขํ นยามเส.

‘พวกเราผู้ขนทรัพย์ไปเพื่อประโยชน์แก่ทรัพย์ใด จึงพากันไปยังแคว้นกัมโพชะ ยักษ์ตนนี้เป็นผู้ให้สิ่งที่น่าปรารถนา (เพราะฉะนั้น) พวกเราจงนำยักษ์ตนนี้ไปเถิด’

๒๕๘.

๒๕๘.

‘‘อิมํ ยกฺขํ คเหตฺวาน, สาธุเกน ปสยฺห วา;

ยานํ อาโรปยิตฺวาน, ขิปฺปํ คจฺฉาม ทฺวารก’’นฺติ.

‘พวกเราจงจับยักษ์ตนนี้ไปโดยขอร้องดีๆ หรือข่มขี่ก็ตาม ให้ขึ้นยานแล้วรีบไปยังกรุงทวารกาเถิด’

๒๕๙.

๒๕๙.

‘‘ยสฺส รุกฺขสฺส ฉายาย, นิสีเทยฺย สเยยฺย วา;

น ตสฺส สาขํ ภญฺเชยฺย, มิตฺตทุพฺโภ หิ ปาปโก’’ติ.

‘บุคคลพึงนั่งหรือนอนที่ร่มเงาของต้นไม้ใด ไม่ควรหักกิ่งของต้นไม้นั้น เพราะผู้ประทุษร้ายมิตรเป็นคนเลวทราม’

๒๖๐.

๒๖๐.

‘‘ยสฺส รุกฺขสฺส ฉายาย, นิสีเทยฺย สเยยฺย วา;

ขนฺธมฺปิ ตสฺส ฉินฺเทยฺย, อตฺโถ เจ ตาทิโส สิยา’’ติ.

‘บุคคลพึงนั่งหรือนอนที่ร่มเงาของต้นไม้ใด ถ้ามีความต้องการเช่นนั้น ก็พึงตัดแม้ลำต้นของต้นไม้นั้นได้’

๒๖๑.

๒๖๑.

‘‘ยสฺส [Pg.155] รุกฺขสฺส ฉายาย, นิสีเทยฺย สเยยฺย วา;

น ตสฺส ปตฺตํ ภินฺเทยฺย, มิตฺตทุพฺโภ หิ ปาปโก’’ติ.

‘บุคคลพึงนั่งหรือนอนที่ร่มเงาของต้นไม้ใด ไม่ควรทำลายแม้ใบของต้นไม้นั้น เพราะผู้ประทุษร้ายมิตรเป็นคนเลวทราม’

๒๖๒.

๒๖๒.

‘‘ยสฺส รุกฺขสฺส ฉายาย, นิสีเทยฺย สเยยฺย วา;

สมูลมฺปิ ตํ อพฺพุเห, อตฺโถ เจ ตาทิโส สิยา’’ติ.

‘บุคคลพึงนั่งหรือนอนที่ร่มเงาของต้นไม้ใด ถ้ามีความต้องการเช่นนั้น ก็พึงถอนต้นไม้นั้นเสียทั้งรากได้’

๒๖๓.

๒๖๓.

‘‘ยสฺเสกรตฺติมฺปิ ฆเร วเสยฺย, ยตฺถนฺนปานํ ปุริโส ลเภถ;

น ตสฺส ปาปํ มนสาปิ จินฺตเย, กตญฺญุตา สปฺปุริเสหิ วณฺณิตา.

‘บุรุษพึงอยู่ในเรือนของผู้ใดแม้เพียงคืนเดียว ได้ข้าวและน้ำในที่ใด ไม่พึงคิดชั่วต่อผู้นั้นแม้ด้วยใจ เพราะสัตบุรุษทั้งหลายสรรเสริญความกตัญญู’

๒๖๔.

๒๖๔.

‘‘ยสฺเสกรตฺติมฺปิ ฆเร วเสยฺย, อนฺเนน ปาเนน อุปฏฺฐิโต สิยา;

น ตสฺส ปาปํ มนสาปิ จินฺตเย, อทุพฺภปาณี ทหเต มิตฺตทุพฺภึ.

‘บุคคลพึงอยู่ในเรือนของผู้ใดแม้เพียงคืนเดียว ได้รับการบำรุงด้วยข้าวและน้ำ ไม่พึงคิดชั่วต่อผู้นั้นแม้ด้วยใจ ฝ่ามือที่ไม่ประทุษร้ายมิตร ย่อมเผาผลาญผู้ประทุษร้ายมิตร’

๒๖๕.

๒๖๕.

‘‘โย ปุพฺเพ กตกลฺยาโณ, ปจฺฉา ปาเปน หึสติ;

อลฺลปาณิหโต โปโส, น โส ภทฺรานิ ปสฺสตี’’ติ.

‘ผู้ใดเคยได้รับอุปการะในกาลก่อน แต่ภายหลังกลับเบียดเบียนเขาด้วยกรรมชั่ว บุคคลนั้นถูกฝ่ามือที่เปียก (คือความมีเมตตา) กำจัดแล้ว ย่อมไม่เห็นความเจริญ’

๒๖๖.

๒๖๖.

‘‘นาหํ เทเวน วา มนุสฺเสน วา, อิสฺสริเยน วาหํ สุปฺปสยฺโห;

ยกฺโขหมสฺมิ ปรมิทฺธิปตฺโต, ทูรงฺคโม วณฺณพลูปปนฺโน’’ติ.

‘เราอันเทวดาหรือมนุษย์ หรือผู้มีอำนาจใดๆ ข่มขี่ไม่ได้ง่ายๆ เราเป็นยักษ์ผู้มีฤทธิ์มาก ไปได้ไกล สมบูรณ์ด้วยวรรณะและกำลัง’

๒๖๗.

๒๖๗.

‘‘ปาณิ เต สพฺพโส วณฺโณ, ปญฺจธาโร มธุสฺสโว;

นานารสา ปคฺฆรนฺติ, มญฺเญหํ ตํ ปุรินฺทท’’นฺติ.

‘ฝ่ามือของท่านมีวรรณะดุจทองคำโดยสิ้นเชิง มีธาร ๕ สาย หลั่งน้ำผึ้ง รสต่างๆ ย่อมไหลออก ข้าพเจ้าเข้าใจว่าท่านคือท้าวปุรินททะ (ท้าวสักกะ)’

๒๖๘.

๒๖๘.

‘‘นามฺหิ เทโว น คนฺธพฺโพ, นาปิ สกฺโก ปุรินฺทโท;

เปตํ มํ องฺกุร ชานาหิ, โรรุวมฺหา อิธาคต’’นฺติ.

‘เรามิใช่เทวดา มิใช่คนธรรพ์ และมิใช่ท้าวสักกะผู้ประทานในกาลก่อน ดูก่อนอังกุระ ท่านจงรู้ว่าเราเป็นเปรต มาจากโรรุวนครถึงที่นี่’

๒๖๙.

๒๖๙.

‘‘กึสีโล กึสมาจาโร, โรรุวสฺมึ ปุเร ตุวํ;

เกน เต พฺรหฺมจริเยน, ปุญฺญํ ปาณิมฺหิ อิชฺฌตี’’ติ.

‘เมื่อก่อนท่านอยู่ในโรรุวนคร มีศีลอย่างไร มีความประพฤติอย่างไร เพราะพรหมจรรย์อะไร บุญจึงสำเร็จที่ฝ่ามือของท่าน’

๒๗๐.

๒๗๐.

‘‘ตุนฺนวาโย ปุเร อาสึ, โรรุวสฺมึ ตทา อหํ;

สุกิจฺฉวุตฺติ กปโณ, น เม วิชฺชติ ทาตเว.

‘เมื่อก่อนเราเป็นช่างเย็บผ้าอยู่ในโรรุวนคร ในครั้งนั้นเราเป็นคนเลี้ยงชีพฝืดเคือง เป็นคนกำพร้า สิ่งของที่จะให้ทานของเราไม่มี’

๒๗๑.

๒๗๑.

‘‘นิเวสนญฺจ [Pg.156] เม อาสิ, อสยฺหสฺส อุปนฺติเก;

สทฺธสฺส ทานปติโน, กตปุญฺญสฺส ลชฺชิโน.

‘และเรือนของเราได้มีอยู่ใกล้เรือนของอสยหเศรษฐี ผู้มีศรัทธา เป็นทานบดี ทำบุญไว้แล้ว มีความละอาย (ต่อบาป)’

๒๗๒.

๒๗๒.

‘‘ตตฺถ ยาจนกา ยนฺติ, นานาโคตฺตา วนิพฺพกา;

เต จ มํ ตตฺถ ปุจฺฉนฺติ, อสยฺหสฺส นิเวสนํ.

‘พวกยาจกและวณิพกต่างโคตรกันไปที่เรือนนั้น และพวกเขาก็ถามถึงเรือนของอสยหเศรษฐีกับเราในที่นั้น’

๒๗๓.

๒๗๓.

‘‘กตฺถ คจฺฉาม ภทฺทํ โว, กตฺถ ทานํ ปทียติ;

เตสาหํ ปุฏฺโฐ อกฺขามิ, อสยฺหสฺส นิเวสนํ.

‘(พวกเขาถามว่า) ‘ขอความเจริญจงมีแก่ท่าน พวกเราจะไปที่ไหน ทานเขามีให้ที่ไหน’ เราถูกพวกเขาถามแล้ว ก็บอกเรือนของอสยหเศรษฐี’

๒๗๔.

๒๗๔.

‘‘ปคฺคยฺห ทกฺขิณํ พาหุํ, เอตฺถ คจฺฉถ ภทฺทํ โว;

เอตฺถ ทานํ ปทียติ, อสยฺหสฺส นิเวสเน.

‘(เรา) ยกแขนขวาขึ้นบอกว่า ‘ขอความเจริญจงมีแก่ท่านทั้งหลาย พวกท่านจงไปที่นี่เถิด ทานเขามีให้ที่นี่ ในเรือนของอสยหเศรษฐี’

๒๗๕.

๒๗๕.

‘‘เตน ปาณิ กามทโท, เตน ปาณิ มธุสฺสโว;

เตน เม พฺรหฺมจริเยน, ปุญฺญํ ปาณิมฺหิ อิชฺฌตี’’ติ.

‘เพราะเหตุนั้น ฝ่ามือของเราจึงให้สิ่งที่น่าปรารถนา เพราะเหตุนั้น ฝ่ามือของเราจึงหลั่งน้ำผึ้ง เพราะพรหมจรรย์นั้น บุญจึงสำเร็จที่ฝ่ามือของเรา’

๒๗๖.

๒๗๖.

‘‘น กิร ตฺวํ อทา ทานํ, สกปาณีหิ กสฺสจิ;

ปรสฺส ทานํ อนุโมทมาโน, ปาณึ ปคฺคยฺห ปาวทิ.

‘ได้ยินว่า ท่านมิได้ให้ทานแก่ใครๆ ด้วยมือของตนเลย เพียงแต่ชื่นชมทานของผู้อื่น แล้วยกมือบอก (ทางแก่ยาจก)’

๒๗๗.

๒๗๗.

‘‘เตน ปาณิ กามทโท, เตน ปาณิ มธุสฺสโว;

เตน เต พฺรหฺมจริเยน, ปุญฺญํ ปาณิมฺหิ อิชฺฌติ.

‘เพราะเหตุนั้น ฝ่ามือ (ของท่าน) จึงให้สิ่งที่น่าปรารถนา เพราะเหตุนั้น ฝ่ามือจึงหลั่งน้ำผึ้ง เพราะพรหมจรรย์นั้น บุญจึงสำเร็จที่ฝ่ามือของท่าน’

๒๗๘.

๒๗๘.

‘‘โย โส ทานมทา ภนฺเต, ปสนฺโน สกปาณิภิ;

โส หิตฺวา มานุสํ เทหํ, กึ นุ โส ทิสตํ คโต’’ติ.

‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ อสยหเศรษฐีใดเล่า มีใจเลื่อมใส ได้ให้ทานด้วยมือของตน เขานั้นละกายมนุษย์แล้ว ไปสู่ทิศไหนหนอ’

๒๗๙.

๒๗๙.

‘‘นาหํ ปชานามิ อสยฺหสาหิโน, องฺคีรสสฺส คตึ อาคตึ วา;

สุตญฺจ เม เวสฺสวณสฺส สนฺติเก, สกฺกสฺส สหพฺยตํ คโต อสยฺโห’’ติ.

‘เราไม่รู้คติหรืออาคติของอสยหเศรษฐี ผู้มีความเพียร ผู้มีรัศมีออกจากกาย แต่เราได้ฟังมาจากสำนักของท้าวเวสวัณว่า อสยหเศรษฐีไปเป็นสหายของท้าวสักกะ’

๒๘๐.

๒๘๐.

‘‘อลเมว กาตุํ กลฺยาณํ, ทานํ ทาตุํ ยถารหํ;

ปาณึ กามททํ ทิสฺวา, โก ปุญฺญํ น กริสฺสติ.

‘ควรแล้วที่จะทำความดี ควรแล้วที่จะให้ทานตามสมควร ใครเล่าเห็นฝ่ามือที่ให้สิ่งที่น่าปรารถนาแล้ว จะไม่ทำบุญ’

๒๘๑.

๒๘๑.

‘‘โส หิ นูน อิโต คนฺตฺวา, อนุปฺปตฺวาน ทฺวารกํ;

ทานํ ปฏฺฐปยิสฺสามิ, ยํ มมสฺส สุขาวหํ.

แน่แท้ เรานั้นไปจากที่นี้ ถึงกรุงทวารกาแล้ว จักตั้งทานอันจะนำสุขมาให้แก่เราไว้

๒๘๒.

๒๘๒.

‘‘ทสฺสามนฺนญฺจ ปานญฺจ, วตฺถเสนาสนานิ จ;

ปปญฺจ อุทปานญฺจ, ทุคฺเค สงฺกมนานิ จา’’ติ.

เราจักให้ข้าวและน้ำ ผ้าและเสนาสนะ ศาลาที่พักคนเดินทางและบ่อน้ำ และสะพานในที่ที่เดินทางลำบาก

๒๘๓.

๒๘๓.

‘‘เกน [Pg.157] เต องฺคุลี กุณา, มุขญฺจ กุณลีกตํ ;

อกฺขีนิ จ ปคฺฆรนฺติ, กึ ปาปํ ปกตํ ตยา’’ติ.

เพราะเหตุไร นิ้วมือของท่านจึงงอ และหน้าของท่านจึงเบี้ยว ทั้งนัยน์ตาก็ไหลเยิ้ม ท่านทำบาปอะไรไว้

๒๘๔.

๒๘๔.

‘‘องฺคีรสสฺส คหปติโน, สทฺธสฺส ฆรเมสิโน;

ตสฺสาหํ ทานวิสฺสคฺเค, ทาเน อธิกโต อหุํ.

เราเป็นผู้ได้รับแต่งตั้งในทาน ในโรงทานของอังคีรสคหบดี ผู้มีศรัทธา ครองเรือน

๒๘๕.

๒๘๕.

‘‘ตตฺถ ยาจนเก ทิสฺวา, อาคเต โภชนตฺถิเก;

เอกมนฺตํ อปกฺกมฺม, อกาสึ กุณลึ มุขํ.

ในโรงทานนั้น เราเห็นยาจกผู้ต้องการโภชนะมาแล้ว หลีกไป ณ ที่สมควรแห่งหนึ่ง ได้ทำหน้าเบี้ยว

๒๘๖.

๒๘๖.

‘‘เตน เม องฺคุลี กุณา, มุขญฺจ กุณลีกตํ;

อกฺขีนิ เม ปคฺฆรนฺติ, ตํ ปาปํ ปกตํ มยา’’ติ.

เพราะกรรมนั้น นิ้วมือของข้าพเจ้าจึงงอ และหน้าก็เบี้ยว ทั้งนัยน์ตาของข้าพเจ้าก็ไหลเยิ้ม บาปนั้นข้าพเจ้าได้ทำไว้แล้ว

๒๘๗.

๒๘๗.

‘‘ธมฺเมน เต กาปุริส, มุขญฺจ กุณลีกตํ;

อกฺขีนิ จ ปคฺฆรนฺติ, ยํ ตํ ปรสฺส ทานสฺส;

อกาสิ กุณลึ มุขํ.

ดูก่อนบุรุษชั่ว เพราะเหตุที่ท่านทำหน้าเบี้ยวในทานของผู้อื่น เพราะเหตุนั้น หน้าของท่านจึงเบี้ยว และนัยน์ตาก็ไหลเยิ้ม สมควรแล้ว

๒๘๘.

๒๘๘.

‘‘กถํ หิ ทานํ ททมาโน, กเรยฺย ปรปตฺติยํ;

อนฺนํ ปานํ ขาทนียํ, วตฺถเสนาสนานิ จ.

ผู้ให้ทาน คือ ข้าว น้ำ ผ้า และเสนาสนะอยู่ ไฉนจะพึงทำให้สำเร็จด้วยมือของผู้อื่นเล่า

๒๘๙.

๒๘๙.

‘‘โส หิ นูน อิโต คนฺตฺวา, อนุปฺปตฺวาน ทฺวารกํ;

ทานํ ปฏฺฐปยิสฺสามิ, ยํ มมสฺส สุขาวหํ.

๒๙๐.

๒๙๐.

‘‘ทสฺสามนฺนญฺจ ปานญฺจ, วตฺถเสนาสนานิ จ;

ปปญฺจ อุทปานญฺจ, ทุคฺเค สงฺกมนานิ จา’’ติ.

๒๙๑.

๒๙๑.

ตโต หิ โส นิวตฺติตฺวา, อนุปฺปตฺวาน ทฺวารกํ;

ทานํ ปฏฺฐปยิ องฺกุโร, ยํตุมสฺส สุขาวหํ.

ครั้งนั้น อังกุระกลับจากที่นั้นแล้ว ถึงกรุงทวารกา ได้ตั้งทานอันจะนำสุขมาให้ตนไว้

๒๙๒.

๒๙๒.

อทา อนฺนญฺจ ปานญฺจ, วตฺถเสนาสนานิ จ;

ปปญฺจ อุทปานญฺจ, วิปฺปสนฺเนน เจตสา.

เขาได้ให้ข้าวและน้ำ ผ้าและเสนาสนะ ศาลาที่พักคนเดินทางและบ่อน้ำ ด้วยใจที่เลื่อมใส

๒๙๓.

๒๙๓.

‘‘โก ฉาโต โก จ ตสิโต, โก วตฺถํ ปริทหิสฺสติ;

กสฺส สนฺตานิ โยคฺคานิ, อิโต โยเชนฺตุ วาหนํ.

ใครหิว ใครกระหาย ใครจักนุ่งห่มผ้า สัตว์เทียมยานของใครอ่อนเพลีย เชิญเทียมยานพาหนะไปจากที่นี้เถิด

๒๙๔.

๒๙๔.

‘‘โก ฉตฺติจฺฉติ คนฺธญฺจ, โก มาลํ โก อุปาหนํ;

อิติสฺสุ ตตฺถ โฆเสนฺติ, กปฺปกา สูทมาคธา ;

สทา สายญฺจ ปาโต จ, องฺกุรสฺส นิเวสเน.

ใครต้องการร่มและของหอม ใครต้องการระเบียบดอกไม้ ใครต้องการรองเท้า ช่างกัลบก พ่อครัว และนักขับร้อง ย่อมโห่ร้องป่าวประกาศในนิเวศน์ของอังกุระ ทั้งเวลาเย็นและเวลาเช้าเป็นนิตย์

๒๙๕.

๒๙๕.

‘‘‘สุขํ [Pg.158] สุปติ องฺกุโร’, อิติ ชานาติ มํ ชโน;

ทุกฺขํ สุปามิ สินฺธก, ยํ น ปสฺสามิ ยาจเก.

ประชาชนรู้จักเราว่า ‘อังกุระหลับเป็นสุข’ แต่ดูก่อนสินธกะ เราหลับเป็นทุกข์ เพราะไม่ได้เห็นยาจก

๒๙๖.

๒๙๖.

‘‘‘สุขํ สุปติ องฺกุโร’, อิติ ชานาติ มํ ชโน;

ทุกฺขํ สินฺธก สุปามิ, อปฺปเก สุ วนิพฺพเก’’ติ.

ประชาชนรู้จักเราว่า ‘อังกุระหลับเป็นสุข’ แต่ดูก่อนสินธกะ เมื่อพวกยาจกมีน้อย เราหลับเป็นทุกข์

๒๙๗.

๒๙๗.

‘‘สกฺโก เจ เต วรํ ทชฺชา, ตาวตึสานมิสฺสโร;

กิสฺส สพฺพสฺส โลกสฺส, วรมาโน วรํ วเร’’ติ.

ถ้าท้าวสักกะผู้เป็นใหญ่กว่าเทพชาวดาวดึงส์และแห่งโลกทั้งปวง พึงประทานพรแก่ท่าน เมื่อท่านจะขอพร พึงขอพรเช่นไร

๒๙๘.

๒๙๘.

‘‘สกฺโก เจ เม วรํ ทชฺชา, ตาวตึสานมิสฺสโร;

กาลุฏฺฐิตสฺส เม สโต, สุริยุคฺคมนํ ปติ;

ทิพฺพา ภกฺขา ปาตุภเวยฺยุํ, สีลวนฺโต จ ยาจกา.

ถ้าท้าวสักกะผู้เป็นใหญ่กว่าเทพชาวดาวดึงส์ พึงประทานพรแก่เรา เมื่อเราลุกขึ้นแต่เช้า พอเวลาพระอาทิตย์ขึ้น ขอโภชนะอันเป็นทิพย์และยาจกผู้มีศีลจงปรากฏ

๒๙๙.

๒๙๙.

‘‘ททโต เม น ขีเยถ, ทตฺวา นานุตเปยฺยหํ;

ททํ จิตฺตํ ปสาเทยฺยํ, เอตํ สกฺกํ วรํ วเร’’ติ.

เมื่อเราให้อยู่ ไทยธรรมอย่าพึงหมดสิ้น เราให้แล้วไม่พึงเดือดร้อนในภายหลัง เมื่อให้ทานอยู่ พึงยังจิตให้เลื่อมใส เราพึงขอพรนี้กะท้าวสักกะ

๓๐๐.

๓๐๐.

‘‘น สพฺพวิตฺตานิ ปเร ปเวจฺเฉ, ทเทยฺย ทานญฺจ ธนญฺจ รกฺเข;

ตสฺมา หิ ทานา ธนเมว เสยฺโย, อติปฺปทาเนน กุลา น โหนฺติ.

ไม่พึงให้ทรัพย์ทั้งหมดแก่ผู้อื่น พึงให้ทานและพึงรักษาทรัพย์ไว้ เพราะฉะนั้น ทรัพย์เท่านั้นประเสริฐกว่าทาน เพราะการให้เกินประมาณ สกุลทั้งหลายย่อมไม่ตั้งอยู่

๓๐๑.

๓๐๑.

‘‘อทานมติทานญฺจ, นปฺปสํสนฺติ ปณฺฑิตา;

ตสฺมา หิ ทานา ธนเมว เสยฺโย, สเมน วตฺเตยฺย ส ธีรธมฺโม’’ติ.

บัณฑิตทั้งหลายไม่สรรเสริญการไม่ให้และการให้เกินประมาณ เพราะฉะนั้น ทรัพย์เท่านั้นประเสริฐกว่าทาน พึงประพฤติให้สม่ำเสมอ นั่นเป็นธรรมของนักปราชญ์

๓๐๒.

๓๐๒.

‘‘อโห วต เร อหเมว ทชฺชํ, สนฺโต จ มํ สปฺปุริสา ภเชยฺยุํ;

เมโฆว นินฺนานิ ปริปูรยนฺโต, สนฺตปฺปเย สพฺพวนิพฺพกานํ.

โอหนอ ขอให้เราผู้เดียวเถิดพึงให้ทาน และขอสัตบุรุษผู้สงบเสงี่ยมพึงคบหาเรา เราพึงยังยาจกทั้งปวงให้อิ่มหนำ เหมือนเมฆที่ยังที่ลุ่มให้เต็มฉะนั้น

๓๐๓.

๓๐๓.

‘‘ยสฺส ยาจนเก ทิสฺวา, มุขวณฺโณ ปสีทติ;

ทตฺวา อตฺตมโน โหติ, ตํ ฆรํ วสโต สุขํ.

ผู้ใดเห็นยาจกแล้วมีสีหน้าเลื่อมใส ให้ทานแล้วมีใจยินดี ความสุขนั้นของผู้ครองเรือน

๓๐๔.

๓๐๔.

‘‘ยสฺส ยาจนเก ทิสฺวา, มุขวณฺโณ ปสีทติ;

ทตฺวา อตฺตมโน โหติ, เอสา ยญฺญสฺส สมฺปทา.

ผู้ใดเห็นยาจกแล้วมีสีหน้าเลื่อมใส ให้ทานแล้วมีใจยินดี นี้เป็นสมบัติของยัญ

๓๐๕.

๓๐๕.

‘‘ปุพฺเพว [Pg.159] ทานา สุมโน, ททํ จิตฺตํ ปสาทเย;

ทตฺวา อตฺตมโน โหติ, เอสา ยญฺญสฺส สมฺปทา’’ติ.

ก่อนให้ทานก็มีใจดี กำลังให้ก็ยังจิตให้เลื่อมใส ครั้นให้แล้วก็มีใจยินดี นี้เป็นสมบัติของยัญ

๓๐๖.

๓๐๖.

สฏฺฐิ วาหสหสฺสานิ, องฺกุรสฺส นิเวสเน;

โภชนํ ทียเต นิจฺจํ, ปุญฺญเปกฺขสฺส ชนฺตุโน.

ในนิเวศน์ของอังกุระผู้มุ่งบุญ โภชนะหกหมื่นเล่มเกวียน อันเขาย่อมให้เป็นนิตย์แก่หมู่สัตว์

๓๐๗.

๓๐๗.

ติสหสฺสานิ สูทานิ หิ, อามุตฺตมณิกุณฺฑลา;

องฺกุรํ อุปชีวนฺติ, ทาเน ยญฺญสฺส วาวฏา.

พ่อครัวสามพันคน สวมต่างหูแก้วมณี ขวนขวายในทานและยัญ อาศัยอังกุระเลี้ยงชีพ

๓๐๘.

๓๐๘.

สฏฺฐิ ปุริสสหสฺสานิ, อามุตฺตมณิกุณฺฑลา;

องฺกุรสฺส มหาทาเน, กฏฺฐํ ผาเลนฺติ มาณวา.

มาณพหกหมื่นคน สวมต่างหูแก้วมณี ผ่าฟืนในมหาทานของอังกุระ

๓๐๙.

๓๐๙.

โสฬสิตฺถิสหสฺสานิ, สพฺพาลงฺการภูสิตา;

องฺกุรสฺส มหาทาเน, วิธา ปิณฺเฑนฺติ นาริโย.

หญิงหนึ่งหมื่นหกพันคน ประดับด้วยเครื่องอลังการทั้งปวง ปั้นเครื่องปรุงในมหาทานของอังกุระ

๓๑๐.

๓๑๐.

โสฬสิตฺถิสหสฺสานิ, สพฺพาลงฺการภูสิตา;

องฺกุรสฺส มหาทาเน, ทพฺพิคาหา อุปฏฺฐิตา.

หญิงหนึ่งหมื่นหกพันคน ประดับด้วยเครื่องอลังการทั้งปวง ถือทัพพี ยืนประจำอยู่ในมหาทานของอังกุระ

๓๑๑.

๓๑๑.

พหุํ พหูนํ ปาทาสิ, จิรํ ปาทาสิ ขตฺติโย;

สกฺกจฺจญฺจ สหตฺถา จ, จิตฺตีกตฺวา ปุนปฺปุนํ.

อังกุรกษัตริย์ได้ทรงบำเพ็ญทานเป็นอันมากแก่ชนเป็นอันมากตลอดกาลนาน ทรงบำเพ็ญทานโดยความเคารพ ด้วยพระหัตถ์ของพระองค์เอง ทรงกระทำไว้ในพระทัยแล้วบำเพ็ญทานบ่อยๆ

๓๑๒.

๓๑๒.

พหู มาเส จ ปกฺเข จ, อุตุสํวจฺฉรานิ จ;

มหาทานํ ปวตฺเตสิ, องฺกุโร ทีฆมนฺตรํ.

อังกุรราชกุมารได้ทรงบำเพ็ญมหาทานตลอดกาลนาน ตลอดเดือนและปักษ์เป็นอันมาก ตลอดฤดูและปีเป็นอันมาก

๓๑๓.

๓๑๓.

เอวํ ทตฺวา ยชิตฺวา จ, องฺกุโร ทีฆมนฺตรํ;

โส หิตฺวา มานุสํ เทหํ, ตาวตึสูปโค อหุ.

อังกุรราชกุมารนั้น ครั้นถวายทานและบูชาอย่างนี้ตลอดกาลนานแล้ว ละกายมนุษย์แล้ว ได้เข้าถึงภพดาวดึงส์

๓๑๔.

๓๑๔.

กฏจฺฉุภิกฺขํ ทตฺวาน, อนุรุทฺธสฺส อินฺทโก;

โส หิตฺวา มานุสํ เทหํ, ตาวตึสูปโค อหุ.

ส่วนอินทกเทพบุตรถวายภิกษาเพียงทัพพีหนึ่งแก่พระอนุรุทธะ ละกายมนุษย์แล้ว ได้เข้าถึงภพดาวดึงส์

๓๑๕.

๓๑๕.

ทสหิ ฐาเนหิ องฺกุรํ, อินฺทโก อติโรจติ;

รูเป สทฺเท รเส คนฺเธ, โผฏฺฐพฺเพ จ มโนรเม.

อินทกเทพบุตรรุ่งเรืองกว่าอังกุรเทพบุตรด้วยฐานะ ๑๐ ประการ คือ รูป เสียง กลิ่น รส และโผฏฐัพพะอันน่ารื่นรมย์

๓๑๖.

๓๑๖.

อายุนา ยสสา เจว, วณฺเณน จ สุเขน จ;

อาธิปจฺเจน องฺกุรํ, อินฺทโก อติโรจติ.

อินทกเทพบุตรรุ่งเรืองกว่าอังกุรเทพบุตรด้วยอายุ ยศ วรรณะ สุข และความเป็นใหญ่

๓๑๗.

๓๑๗.

ตาวตึเส ยทา พุทฺโธ, สิลายํ ปณฺฑุกมฺพเล;

ปาริจฺฉตฺตกมูลมฺหิ, วิหาสิ ปุริสุตฺตโม.

ในกาลใด พระพุทธเจ้าผู้เป็นบุรุษสูงสุดประทับอยู่ ณ โคนต้นปาริฉัตร บนบัณฑุกัมพลศิลาอาสน์ ในภพดาวดึงส์

๓๑๘.

๓๑๘.

ทสสุ [Pg.160] โลกธาตูสุ, สนฺนิปติตฺวาน เทวตา;

ปยิรุปาสนฺติ สมฺพุทฺธํ, วสนฺตํ นคมุทฺธนิ.

ในกาลนั้น เทวดาในหมื่นโลกธาตุประชุมกันแล้ว เข้าไปเฝ้าพระสัมมาสัมพุทธเจ้าผู้ประทับอยู่บนยอดเขา

๓๑๙.

๓๑๙.

น โกจิ เทโว วณฺเณน, สมฺพุทฺธํ อติโรจติ;

สพฺเพ เทเว อติกฺกมฺม, สมฺพุทฺโธว วิโรจติ.

ไม่มีเทวดาองค์ใดรุ่งเรืองกว่าพระสัมมาสัมพุทธเจ้าโดยรัศมีได้เลย พระสัมมาสัมพุทธเจ้านั่นแหละทรงรุ่งเรืองครอบงำเทวดาทั้งปวง

๓๒๐.

๓๒๐.

โยชนานิ ทส ทฺเว จ, องฺกุโรยํ ตทา อหุ;

อวิทูเรว พุทฺธสฺส, อินฺทโก อติโรจติ.

ในกาลนั้น อังกุรเทพบุตรนี้อยู่ห่าง (จากที่ประทับ) ๑๒ โยชน์ ส่วนอินทกเทพบุตรรุ่งเรืองอยู่ในที่ไม่ไกลจากพระพุทธเจ้า

๓๒๑.

๓๒๑.

โอโลเกตฺวาน สมฺพุทฺโธ, องฺกุรญฺจาปิ อินฺทกํ;

ทกฺขิเณยฺยํ สมฺภาเวนฺโต, อิทํ วจนมพฺรวิ.

พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทอดพระเนตรอังกุรเทพบุตรและอินทกเทพบุตรแล้ว เมื่อจะทรงประกาศคุณของทักขิไณยบุคคล จึงได้ตรัสพระดำรัสนี้

๓๒๒.

๓๒๒.

‘‘มหาทานํ ตยา ทินฺนํ, องฺกุร ทีฆมนฺตรํ;

อติทูเร นิสินฺโนสิ, อาคจฺฉ มม สนฺติเก’’ติ.

“ดูก่อนอังกุระ ท่านได้ให้มหาทานตลอดกาลนานมิใช่หรือ เหตุไฉนจึงนั่งอยู่ไกลนัก จงมาสู่สำนักของเราเถิด”

๓๒๓.

๓๒๓.

โจทิโต ภาวิตตฺเตน, องฺกุโร อิทมพฺรวิ;

‘‘กึ มยฺหํ เตน ทาเนน, ทกฺขิเณยฺเยน สุญฺญตํ.

อังกุรเทพบุตร อันพระผู้มีพระภาคผู้ทรงมีพระองค์อันอบรมแล้วตรัสเตือนแล้ว ได้กราบทูลคำนี้ว่า “ทานของข้าพระองค์นั้นว่างเปล่าจากทักขิไณยบุคคล จะมีประโยชน์อะไรแก่ข้าพระองค์เล่า”

๓๒๔.

๓๒๔.

‘‘อยํ โส อินฺทโก ยกฺโข, ทชฺชา ทานํ ปริตฺตกํ;

อติโรจติ อมฺเหหิ, จนฺโท ตารคเณ ยถา’’ติ.

“อินทกยักษ์นี้ถวายทานเพียงเล็กน้อย แต่รุ่งเรืองกว่าข้าพระองค์ทั้งหลาย เหมือนพระจันทร์รุ่งเรืองกว่าหมู่ดาว ฉะนั้น”

๓๒๕.

๓๒๕.

‘‘อุชฺชงฺคเล ยถา เขตฺเต, พีชํ พหุมฺปิ โรปิตํ;

น วิปุลผลํ โหติ, นปิ โตเสติ กสฺสกํ.

“พืชแม้มากที่บุคคลหว่านแล้วในนาที่ดินเลว ย่อมไม่มีผลไพบูลย์ ทั้งไม่ทำให้ชาวนายินดี ฉันใด”

๓๒๖.

๓๒๖.

‘‘ตเถว ทานํ พหุกํ, ทุสฺสีเลสุ ปติฏฺฐิตํ;

น วิปุลผลํ โหติ, นปิ โตเสติ ทายกํ.

“ทานเป็นอันมากที่ตั้งไว้ในบุคคลผู้ทุศีล ย่อมไม่มีผลไพบูลย์ ทั้งไม่ทำให้ทายกยินดี ฉันนั้นเหมือนกัน”

๓๒๗.

๓๒๗.

‘‘ยถาปิ ภทฺทเก เขตฺเต, พีชํ อปฺปมฺปิ โรปิตํ;

สมฺมา ธารํ ปเวจฺฉนฺเต, ผลํ โตเสติ กสฺสกํ.

“ก็พืชแม้เล็กน้อยที่บุคคลหว่านแล้วในนาดี เมื่อฝนตกต้องตามฤดูกาล ผลย่อมทำให้ชาวนายินดี ฉันใด”

๓๒๘.

๓๒๘.

‘‘ตเถว สีลวนฺเตสุ, คุณวนฺเตสุ ตาทิสุ;

อปฺปกมฺปิ กตํ การํ, ปุญฺญํ โหติ มหปฺผล’’นฺติ.

“การกระทำแม้เล็กน้อยในท่านผู้มีศีล มีคุณเช่นนั้น บุญย่อมมีผลมาก ฉันนั้นเหมือนกัน”

๓๒๙.

๓๒๙.

วิเจยฺย ทานํ ทาตพฺพํ, ยตฺถ ทินฺนํ มหปฺผลํ;

วิเจยฺย ทานํ ทตฺวาน, สคฺคํ คจฺฉนฺติ ทายกา.

บุคคลพึงพิจารณาให้ทานในที่ซึ่งทานที่ให้แล้วมีผลมาก ทายกทั้งหลายพิจารณาให้ทานแล้ว ย่อมไปสู่สวรรค์

๓๓๐.

๓๓๐.

วิเจยฺย [Pg.161] ทานํ สุคตปฺปสตฺถํ, เย ทกฺขิเณยฺยา อิธ ชีวโลเก;

เอเตสุ ทินฺนานิ มหปฺผลานิ, พีชานิ วุตฺตานิ ยถา สุเขตฺเตติ.

การพิจารณาให้ทานเป็นสิ่งที่พระสุคตทรงสรรเสริญแล้ว ทักขิไณยบุคคลเหล่าใดมีอยู่ในชีวโลกนี้ ทานที่ถวายในท่านเหล่านั้นย่อมมีผลมาก เหมือนพืชที่หว่านในนาดี ฉะนั้น

องฺกุรเปตวตฺถุ นวมํ.

อังกุรเปตวัตถุที่ ๙ จบ

๑๐. อุตฺตรมาตุเปติวตฺถุ

๑๐. อุตตรมาตุเปติวัตถุ

๓๓๑.

๓๓๑.

ทิวาวิหารคตํ ภิกฺขุํ, คงฺคาตีเร นิสินฺนกํ;

ตํ เปตี อุปสงฺกมฺม, ทุพฺพณฺณา ภีรุทสฺสนา.

เปรตตนหนึ่งมีผิวพรรณทราม มีทัศนะน่ากลัว เข้าไปหาภิกษุผู้ไปสู่ที่พักกลางวัน นั่งอยู่ ณ ริมฝั่งแม่น้ำคงคา

๓๓๒.

๓๓๒.

เกสา จสฺสา อติทีฆา, ยาวภูมาวลมฺพเร ;

เกเสหิ สา ปฏิจฺฉนฺนา, สมณํ เอตทพฺรวิ.

ผมของเปรตนั้นยาวนัก ห้อยย้อยลงจดแผ่นดิน เปรตนั้นมีกายอันผมปกปิดแล้ว ได้กล่าวคำนี้กะสมณะ

๓๓๓.

๓๓๓.

‘‘ปญฺจปณฺณาสวสฺสานิ, ยโต กาลงฺกตา อหํ;

นาภิชานามิ ภุตฺตํ วา, ปีตํ วา ปน ปานิยํ;

เทหิ ตฺวํ ปานิยํ ภนฺเต, ตสิตา ปานิยาย เม’’ติ.

“ข้าแต่ท่านผู้เจริญ จำเดิมแต่ข้าพเจ้าทำกาละแล้วได้ ๕๕ ปี ไม่เคยรู้จักการกินหรือการดื่มน้ำเลย ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้ากระหายน้ำ ท่านจงให้น้ำแก่ข้าพเจ้าเถิด”

๓๓๔.

๓๓๔.

‘‘อยํ สีโตทิกา คงฺคา, หิมวนฺตโต สนฺทติ;

ปิว เอตฺโต คเหตฺวาน, กึ มํ ยาจสิ ปานิย’’นฺติ.

“แม่น้ำคงคานี้มีน้ำเย็น ไหลมาจากภูเขาหิมพานต์ ท่านจงตักดื่มจากแม่น้ำนี้เถิด เหตุไฉนจึงมาขอน้ำกะเราเล่า”

๓๓๕.

๓๓๕.

‘‘สจาหํ ภนฺเต คงฺคาย, สยํ คณฺหามิ ปานิยํ;

โลหิตํ เม ปริวตฺตติ, ตสฺมา ยาจามิ ปานิย’’นฺติ.

“ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ถ้าข้าพเจ้าตักน้ำจากแม่น้ำคงคาด้วยตนเอง น้ำนั้นย่อมกลายเป็นเลือดสำหรับข้าพเจ้า เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงขอน้ำ”

๓๓๖.

๓๓๖.

‘‘กึ นุ กาเยน วาจาย, มนสา ทุกฺกฏํ กตํ;

กิสฺส กมฺมวิปาเกน, คงฺคา เต โหติ โลหิต’’นฺติ.

“ท่านได้ทำกรรมชั่วอะไรไว้ด้วยกาย วาจา ใจหนอ ด้วยวิบากแห่งกรรมอะไร แม่น้ำคงคาจึงกลายเป็นเลือดสำหรับท่าน”

๓๓๗.

๓๓๗.

‘‘ปุตฺโต เม อุตฺตโร นาม, สทฺโธ อาสิ อุปาสโก;

โส จ มยฺหํ อกามาย, สมณานํ ปเวจฺฉติ.

“บุตรของข้าพเจ้าชื่ออุตตระ เป็นอุบาสกผู้มีศรัทธา บุตรนั้นเมื่อข้าพเจ้าไม่ปรารถนา ได้ถวาย (ปัจจัย ๔) แก่สมณะทั้งหลาย”

๓๓๘.

๓๓๘.

‘‘จีวรํ ปิณฺฑปาตญฺจ, ปจฺจยํ สยนาสนํ;

ตมหํ ปริภาสามิ, มจฺเฉเรน อุปทฺทุตา.

“(บุตรนั้นถวาย) จีวร บิณฑบาต ปัจจัย และเสนาสนะ ข้าพเจ้าถูกความตระหนี่ครอบงำ ได้ด่าบริภาษบุตรนั้น”

๓๓๙.

๓๓๙.

‘‘ยํ ตฺวํ มยฺหํ อกามาย, สมณานํ ปเวจฺฉสิ;

จีวรํ ปิณฺฑปาตญฺจ, ปจฺจยํ สยนาสนํ.

“เจ้าถวายจีวร บิณฑบาต ปัจจัย และเสนาสนะแก่สมณะทั้งหลาย โดยที่เราไม่พอใจ”

๓๔๐.

๓๔๐.

‘‘เอตํ [Pg.162] เต ปรโลกสฺมึ, โลหิตํ โหตุ อุตฺตร;

ตสฺส กมฺมสฺส วิปาเกน, คงฺคา เม โหติ โลหิต’’นฺติ.

“ดูก่อนอุตตระ ขอทานนี้จงเป็นโลหิตสำหรับท่านในปรโลก ด้วยวิบากแห่งกรรมนั้น แม่น้ำคงคาจึงกลายเป็นโลหิตสำหรับเรา”

อุตฺตรมาตุเปติวตฺถุ ทสมํ.

อุตตรมาตุเปติวัตถุที่ ๑๐ จบ

๑๑. สุตฺตเปตวตฺถุ

๑๑. สุตตเปตวัตถุ

๓๔๑.

๓๔๑.

‘‘อหํ ปุเร ปพฺพชิตสฺส ภิกฺขุโน, สุตฺตํ อทาสึ อุปสงฺกมฺม ยาจิตา;

ตสฺส วิปาโก วิปุลผลูปลพฺภติ, พหุกา จ เม อุปฺปชฺชเร วตฺถโกฏิโย.

“ในกาลก่อน เมื่อข้าพเจ้าถูกพระปัจเจกพุทธภิกษุผู้บรรพชาแล้วเข้าไปหาขอด้าย ข้าพเจ้าก็ได้ถวายด้ายไป วิบากแห่งทานนั้นมีผลไพบูลย์ปรากฏอยู่ บัดนี้ผ้าหลายโกฏิเกิดขึ้นแก่ข้าพเจ้า”

๓๔๒.

๓๔๒.

‘‘ปุปฺผาภิกิณฺณํ รมิตํ วิมานํ, อเนกจิตฺตํ นรนาริเสวิตํ;

สาหํ ภุญฺชามิ จ ปารุปามิ จ, ปหูตวิตฺตา น จ ตาว ขียติ.

“วิมานอันน่ารื่นรมย์ เกลื่อนกล่นด้วยดอกไม้ วิจิตรตระการตา อันนรนารีแวดล้อม ข้าพเจ้าได้ใช้สอยและนุ่งห่ม (ตามปรารถนา) มีทรัพย์สมบัติมากมาย และทรัพย์นั้นก็ไม่สิ้นไปเลย”

๓๔๓.

๓๔๓.

‘‘ตสฺเสว กมฺมสฺส วิปากมนฺวยา, สุขญฺจ สาตญฺจ อิธูปลพฺภติ;

สาหํ คนฺตฺวา ปุนเทว มานุสํ, กาหามิ ปุญฺญานิ นยยฺยปุตฺต ม’’นฺติ.

“เพราะอาศัยวิบากแห่งกรรมนั้นนั่นเทียว ข้าพเจ้าจึงได้เสวยสุขและอารมณ์ที่น่าพอใจในวิมานนี้ ข้าพเจ้านั้นจะกลับไปยังโลกมนุษย์อีกเพื่อทำบุญ ขอท่านอัยบุตรโปรดนำข้าพเจ้าไปเถิด”

๓๔๔.

๓๔๔.

‘‘สตฺต ตุวํ วสฺสสตา อิธาคตา,ชิณฺณา จ วุฑฺฒา จ ตหึ ภวิสฺสสิ;

สพฺเพว เต กาลกตา จ ญาตกา,กึ ตตฺถ คนฺตฺวาน อิโต กริสฺสสี’’ติ.

“เธอมาอยู่ที่นี่ได้ ๗๐๐ ปีแล้ว ในโลกมนุษย์นั้นเธอก็จะแก่และชรา ญาติของเธอทั้งหมดก็ตายกันไปหมดแล้ว เธอจะไปทำอะไรที่นั่นจากที่นี่เล่า”

๓๔๕.

๓๔๕.

‘‘สตฺเตว วสฺสานิ อิธาคตาย เม, ทิพฺพญฺจ สุขญฺจ สมปฺปิตาย;

สาหํ คนฺตฺวาน ปุนเทว มานุสํ, กาหามิ ปุญฺญานิ นยยฺยปุตฺต ม’’นฺติ.

“ข้าพเจ้าผู้เพียบพร้อมด้วยสุขทิพย์มาอยู่ที่นี่ได้เพียง ๗ ปีเท่านั้น ข้าพเจ้านั้นจะกลับไปยังโลกมนุษย์อีกเพื่อทำบุญ ขอท่านอัยบุตรโปรดนำข้าพเจ้าไปเถิด”

๓๔๖.

๓๔๖.

โส ตํ คเหตฺวาน ปสยฺห พาหายํ, ปจฺจานยิตฺวาน เถรึ สุทุพฺพลํ;

‘‘วชฺเชสิ อญฺญมฺปิ ชนํ อิธาคตํ, ‘กโรถ ปุญฺญานิ สุขูปลพฺภติ’’.

เปรตนั้นจับแขนนางฉุดคร่าไป แล้วนำหญิงแก่ผู้หมดเรี่ยวแรงกลับไปส่งพลางกล่าวว่า “เธอจงบอกแก่ชนเหล่าอื่นที่มาที่นี่ว่า ‘ท่านทั้งหลายจงทำบุญเถิด เพราะจะประสบสุข’”

๓๔๗.

๓๔๗.

‘‘ทิฏฺฐา [Pg.163] มยา อกเตน สาธุนา, เปตา วิหญฺญนฺติ ตเถว มนุสฺสา;

กมฺมญฺจ กตฺวา สุขเวทนียํ, เทวา มนุสฺสา จ สุเข ฐิตา ปชา’’ติ.

“เราได้เห็นแล้วซึ่งเปรตและมนุษย์ทั้งหลายผู้เดือดร้อนเพราะไม่ได้ทำความดี และได้เห็นแล้วซึ่งเหล่าเทวดาและมนุษย์ผู้ตั้งอยู่ในความสุขเพราะได้ทำกรรมที่มีสุขเป็นผล”

สุตฺตเปตวตฺถุ เอกาทสมํ.

สุตตเปตวัตถุที่ ๑๑ จบ

๑๒. กณฺณมุณฺฑเปติวตฺถุ

๑๒. กัณณมุณฑเปติวัตถุ

๓๔๘.

๓๔๘.

‘‘โสณฺณโสปานผลกา, โสณฺณวาลุกสนฺถตา;

ตตฺถ โสคนฺธิยา วคฺคู, สุจิคนฺธา มโนรมา.

“สระโบกขรณี (ของเธอ) มีบันไดและกระดานเป็นทองคำ ลาดด้วยทรายทอง ในสระนั้นมีดอกบัวอุบลซึ่งมีกลิ่นหอมดี มีกลิ่นบริสุทธิ์น่ารื่นรมย์ใจ”

๓๔๙.

๓๔๙.

‘‘นานารุกฺเขหิ สญฺฉนฺนา, นานาคนฺธสเมริตา;

นานาปทุมสญฺฉนฺนา, ปุณฺฑรีกสโมตตา.

“สระโบกขรณีปกคลุมด้วยต้นไม้นานาพรรณ กลิ่นหอมนานาชนิดฟุ้งขจรไป ปกคลุมด้วยดอกปทุมนานาชนิด และแผ่ไปทั่วด้วยดอกบุณฑริก”

๓๕๐.

๓๕๐.

‘‘สุรภึ สมฺปวายนฺติ, มนุญฺญา มาลุเตริตา;

หํสโกญฺจาภิรุทา จ, จกฺกวกฺกาภิกูชิตา.

“กลิ่นหอมอันน่าพอใจถูกลมพัด ย่อมฟุ้งขจรไป (สระโบกขรณี) กึกก้องด้วยเสียงหงส์และนกกระเรียน เสียงนกจักรพากษ์ร้องประสาน”

๓๕๑.

๓๕๑.

‘‘นานาทิชคณากิณฺณา, นานาสรคณายุตา;

นานาผลธรา รุกฺขา, นานาปุปฺผธรา วนา.

“(สระโบกขรณี) ดาษดื่นด้วยหมู่นกนานาชนิด ประกอบด้วยเสียงร้องนานาสำเนียง มีต้นไม้ซึ่งมีผลหลากหลาย และป่าไม้ซึ่งมีดอกไม้นานาพรรณ”

๓๕๒.

๓๕๒.

‘‘น มนุสฺเสสุ อีทิสํ, นครํ ยาทิสํ อิทํ;

ปาสาทา พหุกา ตุยฺหํ, โสวณฺณรูปิยามยา;

ททฺทลฺลมานา อาเภนฺติ, สมนฺตา จตุโร ทิสา.

“เมืองเช่นนี้ไม่มีในหมู่มนุษย์ เหมือนเมืองนี้ (ของเธอ) ปราสาทจำนวนมากของเธอที่สำเร็จด้วยทองและเงิน ส่องสว่างรุ่งเรืองไปทั่วทั้ง ๔ ทิศโดยรอบ”

๓๕๓.

๓๕๓.

‘‘ปญฺจ ทาสิสตา ตุยฺหํ, ยา เตมา ปริจาริกา;

ตา กมฺพุกายูรธรา, กญฺจนาเวฬภูสิตา.

“หญิงรับใช้ ๕๐๐ คนของเธอ ซึ่งเป็นบริจาริกาของเธอนั้น สวมกำไลสังข์และทองกร ประดับด้วยเครื่องประดับทองที่เกล้าผม”

๓๕๔.

๓๕๔.

‘‘ปลฺลงฺกา พหุกา ตุยฺหํ, โสวณฺณรูปิยามยา;

กทลิมิคสญฺฉนฺนา, สชฺชา โคนกสนฺถตา.

“บัลลังก์จำนวนมากของเธอที่สำเร็จด้วยทองและเงิน ปูลาดด้วยหนังเสือเหลืองและผ้าโกนก เตรียมพร้อมไว้เป็นอย่างดี”

๓๕๕.

๓๕๕.

‘‘ยตฺถ ตฺวํ วาสูปคตา, สพฺพกามสมิทฺธินี;

สมฺปตฺตายฑฺฒรตฺตาย, ตโต อุฏฺฐาย คจฺฉสิ.

“เธอผู้เพียบพร้อมด้วยกามคุณทั้งปวง เข้าไปนอน ณ บัลลังก์ใด เมื่อถึงเที่ยงคืน ก็ลุกขึ้นจากบัลลังก์นั้นไป”

๓๕๖.

๓๕๖.

‘‘อุยฺยานภูมึ [Pg.164] คนฺตฺวาน, โปกฺขรญฺญา สมนฺตโต;

ตสฺสา ตีเร ตุวํ ฐาสิ, หริเต สทฺทเล สุเภ.

“เธอไปยังพื้นที่อุทยาน แล้วยืนอยู่ที่ริมฝั่งสระโบกขรณีนั้น ซึ่งมีหญ้าเขียวสดน่ารื่นรมย์โดยรอบ”

๓๕๗.

๓๕๗.

‘‘ตโต เต กณฺณมุณฺโฑ สุนโข, องฺคมงฺคานิ ขาทติ;

ยทา จ ขายิตา อาสิ, อฏฺฐิสงฺขลิกา กตา;

โอคาหสิ โปกฺขรณึ, โหติ กาโย ยถา ปุเร.

“ลำดับนั้น สุนัขหูด้วนก็กัดกินอวัยวะน้อยใหญ่ของเธอ เมื่อใดเธอถูกมันกัดกินจนเหลือแต่ร่างกระดูก เมื่อนั้นเธอก็ลงไปยังสระโบกขรณี ร่างกายของเธอก็กลับเป็นเหมือนเดิม”

๓๕๘.

๓๕๘.

‘‘ตโต ตฺวํ องฺคปจฺจงฺคี, สุจารุ ปิยทสฺสนา;

วตฺเถน ปารุปิตฺวาน, อายาสิ มม สนฺติกํ.

“ลำดับนั้น เธอก็มีอวัยวะน้อยใหญ่บริบูรณ์ มีรูปงามน่าดูชม นุ่งห่มผ้าแล้วก็มาหาเรา”

๓๕๙.

๓๕๙.

‘‘กึ นุ กาเยน วาจาย, มนสา ทุกฺกฏํ กตํ;

กิสฺส กมฺมวิปาเกน, กณฺณมุณฺโฑ สุนโข ตวองฺคมงฺคานิ ขาทตี’’ติ.

“เธอได้ทำกรรมชั่วอะไรไว้ด้วยกาย วาจา หรือใจ ด้วยวิบากแห่งกรรมอะไร สุนัขหูด้วนจึงกัดกินอวัยวะน้อยใหญ่ของเธอ”

๓๖๐.

๓๖๐.

‘‘กิมิลายํ คหปติ, สทฺโธ อาสิ อุปาสโก;

ตสฺสาหํ ภริยา อาสึ, ทุสฺสีลา อติจารินี.

“ในกรุงกิมิลา มีคหบดีผู้เป็นอุบาสกมีศรัทธา ข้าพระองค์เป็นภรรยาของคหบดีนั้น เป็นคนทุศีล ประพฤตินอกใจสามี”

๓๖๑.

๓๖๑.

‘‘โส มํ อติจรมานาย, สามิโก เอตทพฺรวิ;

‘เนตํ ฉนฺนํ ปติรูปํ, ยํ ตฺวํ อติจราสิ มํ’.

“เมื่อข้าพระองค์ประพฤตินอกใจอยู่ สามีได้กล่าวคำนี้กะข้าพระองค์ว่า ‘การที่เธอประพฤตินอกใจเรานี้ ไม่สมควร ไม่เหมาะสมเลย’”

๓๖๒.

๓๖๒.

‘‘สาหํ โฆรญฺจ สปถํ, มุสาวาทญฺจ ภาสิสํ;

‘นาหํ ตํ อติจรามิ, กาเยน อุท เจตสา.

“ข้าพระองค์นั้นได้กล่าวคำสาบานที่ร้ายแรงและคำเท็จว่า ‘ข้าแต่ท่าน ข้าพเจ้ามิได้ประพฤตินอกใจท่านด้วยกายหรือด้วยใจเลย’”

๓๖๓.

๓๖๓.

‘‘‘สจาหํ ตํ อติจรามิ, กาเยน อุท เจตสา;

กณฺณมุณฺโฑ ยํ สุนโข, องฺคมงฺคานิ ขาทตุ’.

“‘ถ้าข้าพเจ้าประพฤตินอกใจท่านด้วยกายหรือด้วยใจไซร้ ขอให้สุนัขหูด้วนตัวนี้จงกัดกินอวัยวะน้อยใหญ่ของข้าพเจ้าเถิด’”

๓๖๔.

๓๖๔.

‘‘ตสฺส กมฺมสฺส วิปากํ, มุสาวาทสฺส จูภยํ;

สตฺเตว วสฺสสตานิ, อนุภูตํ ยโต หิ เม;

กณฺณมุณฺโฑ จ สุนโข, องฺคมงฺคานิ ขาทติ.

“ข้าพระองค์ได้เสวยวิบากของกรรมทั้งสองนั้น คือการประพฤตินอกใจและมุสาวาท ตลอด ๗๐๐ ปี เพราะเหตุนั้น สุนัขหูด้วนจึงกัดกินอวัยวะน้อยใหญ่ของข้าพระองค์”

๓๖๕.

๓๖๕.

‘‘ตฺวญฺจ เทว พหุกาโร, อตฺถาย เม อิธาคโต;

สุมุตฺตาหํ กณฺณมุณฺฑสฺส, อโสกา อกุโตภยา.

ข้าแต่เทวะ พระองค์ทรงมีอุปการะมาก เสด็จมาที่นี้เพื่อประโยชน์แก่หม่อมฉัน หม่อมฉันพ้นดีแล้วจากสุนัขหูขาด เป็นผู้ไม่มีความโศก ไม่มีภัยแต่ที่ไหนๆ

๓๖๖.

๓๖๖.

‘‘ตาหํ เทว นมสฺสามิ, ยาจามิ ปญฺชลีกตา;

ภุญฺช อมานุเส กาเม, รม เทว มยา สหา’’ติ.

ข้าแต่เทวะ หม่อมฉันนั้นขอนอบน้อมพระองค์ ประนมกรอัญชลีทูลวิงวอน ขอเชิญพระองค์เสวยกามอันเป็นทิพย์ ขอเชิญพระองค์ทรงยินดีร่วมกับหม่อมฉันเถิด

๓๖๗.

๓๖๗.

‘‘ภุตฺตา [Pg.165] อมานุสา กามา, รมิโตมฺหิ ตยา สห;

ตาหํ สุภเค ยาจามิ, ขิปฺปํ ปฏินยาหิ ม’’นฺติ.

ดูก่อนนางผู้มีความงาม เราได้บริโภคกามอันเป็นทิพย์แล้ว ได้รื่นรมย์กับเธอแล้ว เรานั้นขอวิงวอนเธอ ขอเธอจงรีบนำเรากลับไปเถิด

กณฺณมุณฺฑเปติวตฺถุ ทฺวาทสมํ.

กัณณมุณฑเปติวัตถุที่ ๑๒ จบ

๑๓. อุพฺพริเปตวตฺถุ

๑๓. อุพพรีเปตวัตถุ

๓๖๘.

๓๖๘.

อหุ ราชา พฺรหฺมทตฺโต, ปญฺจาลานํ รเถสโภ;

อโหรตฺตานมจฺจยา, ราชา กาลมกฺรุพฺพถ.

ได้มีพระราชาพระนามว่าพรหมทัต ผู้เป็นใหญ่ในหมู่รัฐแห่งชาวปัญจาละ เมื่อวันคืนล่วงไป พระราชานั้นได้เสด็จสวรรคต

๓๖๙.

๓๖๙.

ตสฺส อาฬาหนํ คนฺตฺวา, ภริยา กนฺทติ อุพฺพรี ;

พฺรหฺมทตฺตํ อปสฺสนฺตี, พฺรหฺมทตฺตาติ กนฺทติ.

พระนางอุพพรีผู้เป็นพระมเหสีของพระองค์ เสด็จไปสู่ป่าช้า ไม่ทรงเห็นพระเจ้าพรหมทัต ก็ทรงกันแสงรำพันว่า ‘ข้าแต่พระเจ้าพรหมทัต’

๓๗๐.

๓๗๐.

อิสิ จ ตตฺถ อาคจฺฉิ, สมฺปนฺนจรโณ มุนิ;

โส จ ตตฺถ อปุจฺฉิตฺถ, เย ตตฺถ สุสมาคตา.

มีพระฤๅษีผู้เป็นมุนี สมบูรณ์ด้วยจรณะ ได้มาถึงที่นั้นแล้ว ท่านได้ถามชนทั้งหลายผู้ประชุมกันดีแล้วในที่นั้น

๓๗๑.

๓๗๑.

‘‘กสฺส อิทํ อาฬาหนํ, นานาคนฺธสเมริตํ;

กสฺสายํ กนฺทติ ภริยา, อิโต ทูรคตํ ปตึ;

พฺรหฺมทตฺตํ อปสฺสนฺตี, ‘พฺรหฺมทตฺตา’ติ กนฺทติ’’.

ป่าช้านี้อบอวลด้วยกลิ่นต่างๆ เป็นของใคร ภรรยาคนนี้เป็นของใครกัน ที่กำลังร้องไห้ถึงสามีผู้ไปไกลจากที่นี้ ไม่เห็นพระเจ้าพรหมทัต จึงร้องไห้ว่า ‘ข้าแต่พระเจ้าพรหมทัต’

๓๗๒.

๓๗๒.

เต จ ตตฺถ วิยากํสุ, เย ตตฺถ สุสมาคตา;

‘‘พฺรหฺมทตฺตสฺส ภทนฺเต, พฺรหฺมทตฺตสฺส มาริส.

ชนทั้งหลายผู้ประชุมกันดีแล้วในที่นั้น ได้กราบทูลตอบว่า ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ เป็นของพระเจ้าพรหมทัต ข้าแต่ท่านผู้นิรทุกข์ เป็นของพระเจ้าพรหมทัต’

๓๗๓.

๓๗๓.

‘‘ตสฺส อิทํ อาฬาหนํ, นานาคนฺธสเมริตํ;

ตสฺสายํ กนฺทติ ภริยา, อิโต ทูรคตํ ปตึ;

พฺรหฺมทตฺตํ อปสฺสนฺตี, ‘พฺรหฺมทตฺตา’ติ กนฺทติ’’.

ป่าช้านี้อบอวลด้วยกลิ่นต่างๆ เป็นของพระองค์ (พระเจ้าพรหมทัต) ภรรยาของพระองค์ท่านนี้ กำลังร้องไห้ถึงสามีผู้ไปไกลจากที่นี้ ไม่เห็นพระเจ้าพรหมทัต จึงร้องไห้ว่า ‘ข้าแต่พระเจ้าพรหมทัต’

๓๗๔.

๓๗๔.

‘‘ฉฬาสีติสหสฺสานิ, พฺรหฺมทตฺตสฺสนามกา;

อิมสฺมึ อาฬาหเน ทฑฺฒา, เตสํ กมนุโสจสี’’ติ.

พระราชา ๘๖,๐๐๐ พระองค์ ผู้มีพระนามว่าพรหมทัต ถูกเผาในป่าช้านี้แล้ว ในบรรดาพระราชาเหล่านั้น ท่านเศร้าโศกถึงพระองค์ไหน

๓๗๕.

๓๗๕.

‘‘โย ราชา จูฬนีปุตฺโต, ปญฺจาลานํ รเถสโภ;

ตํ ภนฺเต อนุโสจามิ, ภตฺตารํ สพฺพกามท’’นฺติ.

ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระราชาพระองค์ใดเป็นโอรสของพระเจ้าจูฬนี เป็นใหญ่ในหมู่รัฐแห่งชาวปัญจาละ หม่อมฉันเศร้าโศกถึงพระราชานั้น ผู้เป็นพระสวามี ผู้ประทานความปรารถนาทั้งปวง

๓๗๖.

๓๗๖.

‘‘สพฺเพ วาเหสุํ ราชาโน, พฺรหฺมทตฺตสฺสนามกา;

สพฺเพวจูฬนีปุตฺตา, ปญฺจาลานํ รเถสภา.

พระราชาทั้งหมดล้วนมีพระนามว่าพรหมทัต ทั้งหมดล้วนเป็นโอรสของพระเจ้าจูฬนี เป็นใหญ่ในหมู่รัฐแห่งชาวปัญจาละ

๓๗๗.

๓๗๗.

‘‘สพฺเพสํ อนุปุพฺเพน, มเหสิตฺตมการยิ;

กสฺมา ปุริมเก หิตฺวา, ปจฺฉิมํ อนุโสจสี’’ติ.

ท่านได้เป็นพระมเหสีของพระราชาทั้งหมดนั้นตามลำดับ เหตุไรจึงละทิ้งพระองค์ก่อนๆ แล้วมาเศร้าโศกถึงพระองค์สุดท้ายเล่า

๓๗๘.

๓๗๘.

‘‘อาตุเม [Pg.166] อิตฺถิภูตาย, ทีฆรตฺตาย มาริส;

ยสฺสา เม อิตฺถิภูตาย, สํสาเร พหุภาสสี’’ติ.

ข้าแต่ท่านผู้นิรทุกข์ ท่านกล่าวถึงความเป็นพระมเหสีของหม่อมฉันผู้เกิดเป็นหญิงในสังสารวัฏเป็นอันมาก ตลอดกาลนาน หม่อมฉันผู้เกิดเป็นหญิงนี้ เป็นหญิงตลอดกาลนานเลยหรือ

๓๗๙.

๓๗๙.

‘‘อหุ อิตฺถี อหุ ปุริโส, ปสุโยนิมฺปิ อาคมา;

เอวเมตํ อตีตานํ, ปริยนฺโต น ทิสฺสตี’’ติ.

ท่านเคยเป็นหญิง เคยเป็นชาย และเคยไปสู่กำเนิดสัตว์เดรัจฉาน ที่สุดแห่งภพในอดีตของท่านที่เป็นมาอย่างนี้ ย่อมมองไม่เห็น

๓๘๐.

๓๘๐.

‘‘อาทิตฺตํ วต มํ สนฺตํ, ฆตสิตฺตํว ปาวกํ;

วารินา วิย โอสิญฺจํ, สพฺพํ นิพฺพาปเย ทรํ.

ท่านได้ดับความเดือดร้อนทั้งปวงของหม่อมฉันผู้กำลังลุกโพลงอยู่ ดุจบุคคลดับไฟที่ราดด้วยเนยให้ดับสนิทด้วยน้ำฉะนั้น

๓๘๑.

๓๘๑.

‘‘อพฺพหี วต เม สลฺลํ, โสกํ หทยนิสฺสิตํ;

โย เม โสกปเรตาย, ปติโสกํ อปานุทิ.

ท่านผู้บรรเทาความเศร้าโศกถึงพระสวามีของหม่อมฉันผู้ถูกความโศกครอบงำ ได้ถอนลูกศรคือความโศกที่อาศัยอยู่ในหทัยของหม่อมฉันแล้วหนอ

๓๘๒.

๓๘๒.

‘‘สาหํ อพฺพูฬฺหสลฺลาสฺมิ, สีติภูตาสฺมิ นิพฺพุตา;

น โสจามิ น โรทามิ, ตว สุตฺวา มหามุนี’’ติ.

ข้าแต่มหามุนี หม่อมฉันนั้นเป็นผู้มีลูกศรถูกถอนแล้ว เป็นผู้เยือกเย็น ดับสนิทแล้ว เพราะได้ฟังคำของท่าน จึงไม่เศร้าโศก ไม่ร้องไห้

๓๘๓.

๓๘๓.

ตสฺส ตํ วจนํ สุตฺวา, สมณสฺส สุภาสิตํ;

ปตฺตจีวรมาทาย, ปพฺพชิ อนคาริยํ.

พระนางอุพพรีได้ทรงสดับสุภาษิตของสมณะนั้นแล้ว ทรงถือบาตรและจีวรเสด็จออกบวชเป็นอนาคาริก

๓๘๔.

๓๘๔.

สา จ ปพฺพชิตา สนฺตา, อคารสฺมา อนคาริยํ;

เมตฺตาจิตฺตํ อภาเวสิ, พฺรหฺมโลกูปปตฺติยา.

พระนางนั้นครั้นบวชจากเรือนสู่ความเป็นผู้ไม่มีเรือนแล้ว ได้เจริญเมตตาจิตเพื่ออุบัติในพรหมโลก

๓๘๕.

๓๘๕.

คามา คามํ วิจรนฺตี, นิคเม ราชธานิโย;

อุรุเวลา นาม โส คาโม, ยตฺถ กาลมกฺรุพฺพถ.

พระนางเที่ยวจาริกไปจากบ้านสู่บ้าน สู่เมืองและราชธานีทั้งหลาย ได้ทำกาละ ณ หมู่บ้านใด หมู่บ้านนั้นชื่อว่าอุรุเวลา

๓๘๖.

๓๘๖.

เมตฺตาจิตฺตํ อาภาเวตฺวา, พฺรหฺมโลกูปปตฺติยา;

อิตฺถิจิตฺตํ วิราเชตฺวา, พฺรหฺมโลกูปคา อหูติ.

พระนางเจริญเมตตาจิตเพื่ออุบัติในพรหมโลก ทำให้สิ้นกำหนัดในจิตของสตรี ได้เป็นผู้เข้าถึงพรหมโลก

อุพฺพริเปตวตฺถุ เตรสมํ.

อุพพรีเปตวัตถุที่ ๑๓ จบ

อุพฺพริวคฺโค ทุติโย นิฏฺฐิโต.

อุพพรีวรรคที่ ๒ จบ

ตสฺสุทฺทานํ –

อุทานของวรรคนั้น คือ

โมจกํ มาตา มตฺตา จ, นนฺทา กุณฺฑลีนา ฆโฏ;

ทฺเว เสฏฺฐี ตุนฺนวาโย จ, อุตฺตร สุตฺตกณฺณ อุพฺพรีติ.

เรื่องโมจกะ เรื่องมาตา เรื่องมัตตา เรื่องนันทา เรื่องกุณฑลี เรื่องฆฏะ เรื่องเศรษฐี ๒ เรื่อง เรื่องช่างเย็บผ้า เรื่องอุตตระ เรื่องสุตตะ เรื่องกัณณะ และเรื่องอุพพรี

๓. จูฬวคฺโค

๓. จูฬวรรค

๑. อภิชฺชมานเปตวตฺถุ

๑. อภิชชมานเปตวัตถุ

๓๘๗.

๓๘๗.

‘‘อภิชฺชมาเน [Pg.167] วาริมฺหิ, คงฺคาย อิธ คจฺฉสิ;

นคฺโค ปุพฺพทฺธเปโตว มาลธารี อลงฺกโต;

กุหึ คมิสฺสสิ เปต, กตฺถ วาโส ภวิสฺสตี’’ติ.

ท่านไปในพื้นน้ำแห่งแม่น้ำคงคาในที่นี้ ซึ่งไม่แตกทำลาย เป็นคนเปลือยกาย เหมือนเปรตมีร่างกายท่อนบน ทรงพวงมาลัย ประดับประดาแล้ว ดูก่อนเปรต ท่านจักไปที่ไหน ที่อยู่ของท่านจักมี ณ ที่ไหน

๓๘๘.

๓๘๘.

‘‘จุนฺทฏฺฐิลํ คมิสฺสามิ, เปโต โส อิติ ภาสติ;

อนฺตเร วาสภคามํ, พาราณสึ จ สนฺติเก’’.

เปรตนั้นกล่าวอย่างนี้ว่า เราจักไปยังหมู่บ้านจุณฑัฏฐิละ ซึ่งตั้งอยู่ใกล้กรุงพาราณสี ในระหว่างหมู่บ้านวาสภะและกรุงพาราณสี

๓๘๙.

๓๘๙.

ตญฺจ ทิสฺวา มหามตฺโต, โกลิโย อิติ วิสฺสุโต;

สตฺตุํ ภตฺตญฺจ เปตสฺส, ปีตกญฺจ ยุคํ อทา.

มหาอำมาตย์ผู้มีชื่อเสียงว่าโกลิยะ ได้เห็นเปรตนั้นแล้ว จึงได้ถวายสัตตุผง ข้าวสุก และผ้าคู่หนึ่งสีเหลืองแก่เปรต

๓๙๐.

๓๙๐.

นาวาย ติฏฺฐมานาย, กปฺปกสฺส อทาปยิ;

กปฺปกสฺส ปทินฺนมฺหิ, ฐาเน เปตสฺส ทิสฺสถ.

ท่านอำมาตย์ให้ช่างกัลบกรับ (ผ้า) ขณะที่เรือจอดอยู่ เมื่อผ้าอันท่านอำมาตย์ให้แก่ช่างกัลบกแล้ว ผ้านั้นก็ปรากฏแก่เปรตในขณะนั้นเอง

๓๙๑.

๓๙๑.

ตโต สุวตฺถวสโน, มาลธารี อลงฺกโต;

ฐาเน ฐิตสฺส เปตสฺส, ทกฺขิณา อุปกปฺปถ;

ตสฺมา ทชฺเชถ เปตานํ, อนุกมฺปาย ปุนปฺปุนํ.

ลำดับนั้น เปรตนั้นมีผ้าดีนุ่งห่ม ทรงพวงมาลัย ประดับประดาแล้ว ทักษิณาย่อมสำเร็จแก่เปรตผู้ตั้งอยู่ในฐานะ เพราะเหตุนั้น บุคคลพึงให้ทักษิณาแก่เปรตทั้งหลายบ่อยๆ ด้วยความอนุเคราะห์

๓๙๒.

๓๙๒.

สาตุนฺนวสนา เอเก, อญฺเญ เกสนิวาสนา ;

เปตา ภตฺตาย คจฺฉนฺติ, ปกฺกมนฺติ ทิโสทิสํ.

เปรตบางพวกนุ่งห่มผ้าขี้ริ้ว บางพวกนุ่งห่มผม เปรตทั้งหลายไปเพื่อต้องการอาหาร ย่อมหลีกไปสู่ทิศานุทิศ

๓๙๓.

๓๙๓.

ทูเร เอเก ปธาวิตฺวา, อลทฺธาว นิวตฺตเร;

ฉาตา ปมุจฺฉิตา ภนฺตา, ภูมิยํ ปฏิสุมฺภิตา.

เปรตบางพวกวิ่งไปไกลแล้ว ไม่ได้อะไรเลยก็กลับมา เปรตเหล่านั้นหิวโหย สลบไป ซวนเซไป กระทบแผ่นดินล้มลง

๓๙๔.

๓๙๔.

เต จ ตตฺถ ปปติตา, ภูมิยํ ปฏิสุมฺภิตา;

ปุพฺเพ อกตกลฺยาณา, อคฺคิทฑฺฒาว อาตเป.

เปรตเหล่านั้นล้มลงในที่นั้นๆ กระทบแผ่นดินแล้ว เป็นผู้ไม่ได้ทำความดีไว้ในปางก่อน เหมือนถูกไฟไหม้ในที่แดด

๓๙๕.

๓๙๕.

‘‘มยํ ปุพฺเพ ปาปธมฺมา, ฆรณี กุลมาตโร;

สนฺเตสุ เทยฺยธมฺเมสุ, ทีปํ นากมฺห อตฺตโน.

ในชาติก่อน พวกเรามีธรรมอันเลวทราม เป็นแม่เรือน เป็นมารดาของตระกูล เมื่อไทยธรรมทั้งหลายมีอยู่ พวกเราก็มิได้ทำที่พึ่งแก่ตน

๓๙๖.

๓๙๖.

‘‘ปหูตํ อนฺนปานมฺปิ, อปิสฺสุ อวกิรียติ;

สมฺมคฺคเต ปพฺพชิเต, น จ กิญฺจิ อทมฺหเส.

ข้าวและน้ำมีอยู่มาก แม้จะถูกทิ้งเสียก็มี แต่พวกเราก็มิได้ถวายอะไรๆ แก่บรรพชิตผู้ประพฤติดีเลย

๓๙๗.

๓๙๗.

‘‘อกมฺมกามา [Pg.168] อลสา, สาทุกามา มหคฺฆสา;

อาโลปปิณฺฑทาตาโร, ปฏิคฺคเห ปริภาสิมฺหเส.

พวกเราเป็นผู้ใคร่ในกรรมชั่ว เป็นคนเกียจคร้าน ใคร่ในของอร่อย กินจุ พวกเราได้ด่าว่าทายกผู้ให้ข้าวคำหนึ่ง และปฏิคาหกทั้งหลาย

๓๙๘.

๓๙๘.

‘‘เต ฆรา ตา จ ทาสิโย, ตาเนวาภรณานิ โน;

เต อญฺเญ ปริจาเรนฺติ, มยํ ทุกฺขสฺส ภาคิโน.

เรือนเหล่านั้น ทาสีเหล่านั้น และเครื่องประดับเหล่านั้นของพวกเรา คนอื่นๆ ย่อมใช้สอย ส่วนพวกเราเป็นผู้มีส่วนแห่งทุกข์

๓๙๙.

๓๙๙.

‘‘เวณี วา อวญฺญา โหนฺติ, รถการี จ ทุพฺภิกา;

จณฺฑาลี กปณา โหนฺติ, กปฺปกา จ ปุนปฺปุนํ.

เปรตเหล่านั้น (เมื่อเกิดเป็นมนุษย์) ย่อมเป็นคนจักสานบ้าง เป็นคนน่าดูหมิ่นบ้าง เป็นช่างหนังบ้าง เป็นคนประทุษร้ายมิตรบ้าง เป็นคนจัณฑาลบ้าง เป็นคนกำพร้าบ้าง เป็นช่างกัลบกบ้าง อยู่บ่อยๆ

๔๐๐.

๔๐๐.

‘‘ยานิ ยานิ นิหีนานิ, กุลานิ กปณานิ จ;

เตสุ เตสฺเวว ชายนฺติ, เอสา มจฺฉริโน คติ.

ตระกูลเหล่าใดเหล่าหนึ่งที่ต่ำทรามและยากจน เปรตเหล่านั้นย่อมเกิดในตระกูลนั้นๆ นั่นแหละ นี้เป็นคติของผู้ตระหนี่

๔๐๑.

๔๐๑.

‘‘ปุพฺเพ จ กตกลฺยาณา, ทายกา วีตมจฺฉรา;

สคฺคํ เต ปริปูเรนฺติ, โอภาเสนฺติ จ นนฺทนํ.

ส่วนชนเหล่าใดทำความดีไว้ในปางก่อน เป็นทายก ปราศจากความตระหนี่ ชนเหล่านั้นย่อมยังสวรรค์ให้เต็ม และย่อมยังสวนนันทวันให้สว่างไสว

๔๐๒.

๔๐๒.

‘‘เวชยนฺเต จ ปาสาเท, รมิตฺวา กามกามิโน;

อุจฺจากุเลสุ ชายนฺติ, สโภเคสุ ตโต จุตา.

ชนเหล่านั้นเป็นผู้ใคร่ในกาม ยินดีแล้วในเวชยันตปราสาท จุติจากสวรรค์นั้นแล้ว ย่อมเกิดในตระกูลสูงซึ่งมีโภคะมาก

๔๐๓.

๔๐๓.

‘‘กูฏาคาเร จ ปาสาเท, ปลฺลงฺเก โคนกตฺถเต;

พีชิตงฺคา โมรหตฺเถหิ, กุเล ชาตา ยสสฺสิโน.

ผู้มียศ เกิดในตระกูล (สูง) มีคนพัดวีอวัยวะให้ด้วยพัดทำจากหางนกยูง (นอน) ที่บัลลังก์อันลาดด้วยผ้าโกนก ในเรือนยอดและปราสาท

๔๐๔.

๔๐๔.

‘‘องฺกโต องฺกํ คจฺฉนฺติ, มาลธารี อลงฺกตา;

ธาติโย อุปติฏฺฐนฺติ, สายํ ปาตํ สุเขสิโน.

พวกเขาถูกอุ้มจากตักหนึ่งไปสู่อีกตักหนึ่ง พี่เลี้ยงนางนมผู้ทรงพวงมาลัย ประดับประดาแล้ว แสวงหาความสุขให้ ปรนนิบัติอยู่ทั้งเย็นทั้งเช้า

๔๐๕.

๔๐๕.

‘‘นยิทํ อกตปุญฺญานํ, กตปุญฺญานเมวิทํ;

อโสกํ นนฺทนํ รมฺมํ, ติทสานํ มหาวนํ.

สวนนันทวันอันเป็นป่าใหญ่ของทวยเทพชั้นดาวดึงส์ ซึ่งเป็นที่น่ารื่นรมย์ ปราศจากความโศกเศร้านี้ มิใช่สำหรับผู้ไม่ได้ทำบุญไว้ แต่เป็นของผู้ทำบุญไว้เท่านั้น

๔๐๖.

๔๐๖.

‘‘สุขํ อกตปุญฺญานํ, อิธ นตฺถิ ปรตฺถ จ;

สุขญฺจ กตปุญฺญานํ, อิธ เจว ปรตฺถ จ.

ความสุขไม่มีแก่ผู้ไม่ได้ทำบุญไว้ ทั้งในโลกนี้และโลกหน้า และความสุขย่อมมีแก่ผู้ทำบุญไว้ ทั้งในโลกนี้และโลกหน้า

๔๐๗.

๔๐๗.

‘‘เตสํ สหพฺยกามานํ, กตฺตพฺพํ กุสลํ พหุํ;

กตปุญฺญา หิ โมทนฺติ, สคฺเค โภคสมงฺคิโน’’ติ.

ผู้ที่ปรารถนาความเป็นสหายของเทพเหล่านั้น พึงทำกุศลไว้ให้มาก เพราะว่าผู้ทำบุญไว้ย่อมเพียบพร้อมด้วยโภคะ บันเทิงอยู่ในสวรรค์

อภิชฺชมานเปตวตฺถุ ปฐมํ.

อภิชชมานเปตวัตถุที่ ๑ จบ

๒. สาณวาสีเถรเปตวตฺถุ

๒. สาณวาสีเถรเปตวัตถุ

๔๐๘.

๔๐๘.

กุณฺฑินาคริโย เถโร, สาณวาสิ นิวาสิโก;

โปฏฺฐปาโทติ นาเมน, สมโณ ภาวิตินฺทฺริโย.

พระเถระชาวเมืองกุณฑินคร อาศัยอยู่ที่ภูเขาสาณวาสี มีนามว่าโปฏฐปาทะ เป็นสมณะผู้มีอินทรีย์อบรมแล้ว

๔๐๙.

๔๐๙.

ตสฺส [Pg.169] มาตา ปิตา ภาตา, ทุคฺคตา ยมโลกิกา;

ปาปกมฺมํ กริตฺวาน, เปตโลกํ อิโต คตา.

มารดา บิดา และพี่ชายของท่าน ไปสู่ทุคติ เกิดในยมโลก เพราะทำกรรมชั่วไว้ จึงจากโลกนี้ไปสู่เปรตโลก

๔๑๐.

๔๑๐.

เต ทุคฺคตา สูจิกฏฺฏา, กิลนฺตา นคฺคิโน กิสา;

อุตฺตสนฺตา มหตฺตาสา, น ทสฺเสนฺติ กุรูริโน.

เปรตเหล่านั้นไปสู่ทุคติ ถูกความหิวเสียดแทง เหน็ดเหนื่อย เปลือยกาย ผอมโซ เป็นผู้ดุร้าย สะดุ้งกลัว มีความหวาดกลัวมาก จึงไม่แสดงตน

๔๑๑.

๔๑๑.

ตสฺส ภาตา วิตริตฺวา, นคฺโค เอกปเถกโก;

จตุกุณฺฑิโก ภวิตฺวาน, เถรสฺส ทสฺสยีตุมํ.

พี่ชายของพระเถระนั้นข้ามความกลัวไปได้ เป็นคนเปลือยกาย ไปตามทางเดินแคบๆ คนเดียว คลานสี่ขาไป ได้แสดงตนแก่พระเถระ

๔๑๒.

๔๑๒.

เถโร จามนสิกตฺวา, ตุณฺหีภูโต อติกฺกมิ;

โส จ วิญฺญาปยี เถรํ, ‘ภาตา เปตคโต อหํ’.

ฝ่ายพระเถระมิได้ใส่ใจ เป็นผู้นิ่งเฉย เดินผ่านไป ส่วนเปรตนั้นได้กราบเรียนให้พระเถระทราบว่า 'ข้าพเจ้าคือพี่ชายของท่าน ไปเกิดเป็นเปรต'

๔๑๓.

๔๑๓.

‘‘มาตา ปิตา จ เต ภนฺเต, ทุคฺคตา ยมโลกิกา;

ปาปกมฺมํ กริตฺวาน, เปตโลกํ อิโต คตา.

ข้าแต่ท่านผู้เจริญ มารดาและบิดาของท่าน ไปสู่ทุคติ เกิดในยมโลก เพราะทำกรรมชั่วไว้ จึงจากโลกนี้ไปสู่เปรตโลก

๔๑๔.

๔๑๔.

‘‘เต ทุคฺคตา สูจิกฏฺฏา, กิลนฺตา นคฺคิโน กิสา;

อุตฺตสนฺตา มหตฺตาสา, น ทสฺเสนฺติ กุรูริโน.

๔๑๕.

๔๑๕.

‘‘อนุกมฺปสฺสุ การุณิโก, ทตฺวา อนฺวาทิสาหิ โน;

ตว ทินฺเนน ทาเนน, ยาเปสฺสนฺติ กุรูริโน’’ติ.

ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ท่านผู้มีความกรุณา ขอจงอนุเคราะห์พวกข้าพเจ้าเถิด ขอท่านจงให้ทานแล้วอุทิศส่วนบุญให้พวกข้าพเจ้าด้วยเถิด พวกเปรตผู้เคยทำกรรมอันหยาบช้า จักยังอัตภาพให้เป็นไปด้วยทานที่ท่านให้แล้ว

๔๑๖.

๔๑๖.

เถโร จริตฺวา ปิณฺฑาย, ภิกฺขู อญฺเญ จ ทฺวาทส;

เอกชฺฌํ สนฺนิปตึสุ, ภตฺตวิสฺสคฺคการณา.

พระเถระและภิกษุอื่นอีก ๑๒ รูป เที่ยวไปเพื่อบิณฑบาตแล้ว ประชุมกันในที่แห่งเดียว เพราะเหตุแห่งการแจกภัต

๔๑๗.

๔๑๗.

เถโร สพฺเพว เต อาห, ‘‘ยถาลทฺธํ ททาถ เม;

สงฺฆภตฺตํ กริสฺสามิ, อนุกมฺปาย ญาตินํ’’.

พระเถระได้กล่าวกะภิกษุเหล่านั้นทั้งหมดว่า ‘ขอท่านทั้งหลายจงให้บิณฑบาตตามที่ได้แล้วแก่ผมเถิด ผมจักทำสังฆภัตเพื่ออนุเคราะห์พวกญาติ’

๔๑๘.

๔๑๘.

นิยฺยาทยึสุ เถรสฺส, เถโร สงฺฆํ นิมนฺตยิ;

ทตฺวา อนฺวาทิสิ เถโร, มาตุ ปิตุ จ ภาตุโน;

‘‘อิทํ เม ญาตีนํ โหตุ, สุขิตา โหนฺตุ ญาตโย’’.

ภิกษุเหล่านั้นได้มอบถวายแด่พระเถระแล้ว พระเถระได้นิมนต์สงฆ์ ครั้นถวายแล้ว พระเถระได้อุทิศส่วนบุญให้แก่มารดา บิดา และพี่ชายว่า ‘ขอทานนี้จงมีแก่ญาติทั้งหลายของข้าพเจ้า ขอญาติทั้งหลายจงเป็นผู้มีความสุขเถิด’

๔๑๙.

๔๑๙.

สมนนฺตรานุทฺทิฏฺเฐ, โภชนํ อุทปชฺชถ;

สุจึ ปณีตํ สมฺปนฺนํ, อเนกรสพฺยญฺชนํ.

ในลำดับที่ท่านอุทิศให้ โภชนะอันสะอาด ประณีต สมบูรณ์ ประกอบด้วยกับข้าวมีรสต่างๆ ได้เกิดขึ้นแล้ว

๔๒๐.

๔๒๐.

ตโต อุทฺทสฺสยี ภาตา, วณฺณวา พลวา สุขี;

‘‘ปหูตํ โภชนํ ภนฺเต, ปสฺส นคฺคามฺหเส มยํ;

ตถา ภนฺเต ปรกฺกม, ยถา วตฺถํ ลภามเส’’ติ.

ลำดับนั้น พี่ชายผู้มีผิวพรรณดี มีกำลัง มีความสุข ได้แสดงตนแล้ว (กล่าวว่า) ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ โภชนะมีมากมาย แต่ขอท่านจงดูเถิด พวกข้าพเจ้ายังเป็นคนเปลือยกายอยู่ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอท่านจงพยายามโดยประการที่พวกข้าพเจ้าจะพึงได้ผ้าเถิด’

๔๒๑.

๔๒๑.

เถโร [Pg.170] สงฺการกูฏมฺหา, อุจฺจินิตฺวาน นนฺตเก;

ปิโลติกํ ปฏํ กตฺวา, สงฺเฆ จาตุทฺทิเส อทา.

พระเถระเลือกเก็บผ้าท่อนจากกองขยะ ทำเป็นผ้าบังสุกุลแล้ว ได้ถวายในสงฆ์ผู้อยู่ในทิศทั้ง ๔

๔๒๒.

๔๒๒.

ทตฺวา อนฺวาทิสี เถโร, มาตุ ปิตุ จ ภาตุโน;

‘‘อิทํ เม ญาตีนํ โหตุ, สุขิตา โหนฺตุ ญาตโย’’.

ครั้นถวายแล้ว พระเถระได้อุทิศส่วนบุญให้แก่มารดา บิดา และพี่ชายว่า ‘ขอทานนี้จงมีแก่ญาติทั้งหลายของข้าพเจ้า ขอญาติทั้งหลายจงเป็นผู้มีความสุขเถิด’

๔๒๓.

๔๒๓.

สมนนฺตรานุทฺทิฏฺเฐ, วตฺถานิ อุทปชฺชิสุํ;

ตโต สุวตฺถวสโน, เถรสฺส ทสฺสยีตุมํ.

ในลำดับที่ท่านอุทิศให้ ผ้าทั้งหลายได้เกิดขึ้นแล้ว ลำดับนั้น พี่ชายผู้นุ่งห่มผ้าอย่างดี ได้แสดงตนแก่พระเถระ

๔๒๔.

๔๒๔.

‘‘ยาวตา นนฺทราชสฺส, วิชิตสฺมึ ปฏิจฺฉทา;

ตโต พหุตรา ภนฺเต, วตฺถานจฺฉาทนานิ โน.

ข้าแต่ท่านผู้เจริญ เครื่องนุ่งห่มมีประมาณเท่าใดในแว่นแคว้นของพระเจ้านันทะ เครื่องนุ่งห่มของพวกข้าพเจ้ามีมากกว่านั้น

๔๒๕.

๔๒๕.

‘‘โกเสยฺยกมฺพลียานิ, โขม กปฺปาสิกานิ จ;

วิปุลา จ มหคฺฆา จ, เตปากาเสวลมฺพเร.

ผ้าไหม ผ้ากัมพล ผ้าเปลือกไม้ และผ้าฝ้าย ล้วนมีขนาดกว้างและมีราคามาก ผ้าเหล่านั้นย่อมลอยอยู่ในอากาศ

๔๒๖.

๔๒๖.

‘‘เต มยํ ปริทหาม, ยํ ยํ หิ มนโส ปิยํ;

ตถา ภนฺเต ปรกฺกม, ยถา เคหํ ลภามเส’’ติ.

พวกข้าพเจ้าย่อมนุ่งห่มผ้าเหล่านั้น ซึ่งเป็นที่รักแห่งใจอย่างใดอย่างหนึ่ง ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอท่านจงพยายามโดยประการที่พวกข้าพเจ้าจะพึงได้เรือนเถิด

๔๒๗.

๔๒๗.

เถโร ปณฺณกุฏึ กตฺวา, สงฺเฆ จาตุทฺทิเส อทา;

ทตฺวา อนฺวาทิสี เถโร, มาตุ ปิตุ จ ภาตุโน;

‘‘อิทํ เม ญาตีนํ โหตุ, สุขิตา โหนฺตุ ญาตโย’’.

พระเถระทำกุฎีมุงด้วยใบไม้แล้ว ได้ถวายในสงฆ์ผู้อยู่ในทิศทั้ง ๔ ครั้นถวายแล้ว พระเถระได้อุทิศส่วนบุญให้แก่มารดา บิดา และพี่ชายว่า ‘ขอทานนี้จงมีแก่ญาติทั้งหลายของข้าพเจ้า ขอญาติทั้งหลายจงเป็นผู้มีความสุขเถิด’

๔๒๘.

๔๒๘.

สมนนฺตรานุทฺทิฏฺเฐ, ฆรานิ อุทปชฺชิสุํ;

กูฏาคารนิเวสนา, วิภตฺตา ภาคโส มิตา.

ในลำดับที่ท่านอุทิศให้ เรือนทั้งหลาย คือเรือนยอดที่ท่านแบ่งส่วนไว้ดีแล้ว ได้เกิดขึ้นแล้ว

๔๒๙.

๔๒๙.

‘‘น มนุสฺเสสุ อีทิสา, ยาทิสา โน ฆรา อิธ;

อปิ ทิพฺเพสุ ยาทิสา, ตาทิสา โน ฆรา อิธ.

เรือนของพวกข้าพเจ้าในเปรตวิสัยนี้เป็นเช่นใด เรือนเช่นนี้ไม่มีในหมู่มนุษย์ เรือนในทิพย์เป็นเช่นใด เรือนของพวกข้าพเจ้าในเปรตวิสัยนี้ก็เป็นเช่นนั้น

๔๓๐.

๔๓๐.

‘‘ททฺทลฺลมานา อาเภนฺติ, สมนฺตา จตุโร ทิสา;

‘ตถา ภนฺเต ปรกฺกม, ยถา ปานียํ ลภามเส’’ติ.

เรือนเหล่านั้นรุ่งเรืองส่องสว่างไปทั่วทิศทั้ง ๔ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอท่านจงพยายามโดยประการที่พวกข้าพเจ้าจะพึงได้น้ำดื่มเถิด

๔๓๑.

๔๓๑.

เถโร กรณํ ปูเรตฺวา, สงฺเฆ จาตุทฺทิเส อทา;

ทตฺวา อนฺวาทิสี เถโร, มาตุ ปิตุ จ ภาตุโน;

‘‘อิทํ เม ญาตีนํ โหตุ, สุขิตา โหนฺตุ ญาตโย’.

พระเถระยังธมกรกให้เต็ม (ด้วยน้ำ) แล้ว ได้ถวายในสงฆ์ผู้อยู่ในทิศทั้ง ๔ ครั้นถวายแล้ว พระเถระได้อุทิศส่วนบุญให้แก่มารดา บิดา และพี่ชายว่า ‘ขอทานนี้จงมีแก่ญาติทั้งหลายของข้าพเจ้า ขอญาติทั้งหลายจงเป็นผู้มีความสุขเถิด’

๔๓๒.

๔๓๒.

สมนนฺตรานุทฺทิฏฺเฐ, ปานียํ อุทปชฺชถ;

คมฺภีรา จตุรสฺสา จ, โปกฺขรญฺโญ สุนิมฺมิตา.

ในลำดับที่ท่านอุทิศให้ น้ำดื่มได้เกิดขึ้นแล้ว และสระโบกขรณีทั้งหลายที่ลึก เป็นสี่เหลี่ยม อันท่านเนรมิตดีแล้ว (ก็ได้เกิดขึ้น)

๔๓๓.

๔๓๓.

สีโตทิกา [Pg.171] สุปฺปติตฺถา, สีตา อปฺปฏิคนฺธิยา;

ปทุมุปฺปลสญฺฉนฺนา, วาริกิญฺชกฺขปูริตา.

สระโบกขรณีเหล่านั้นมีน้ำเย็น มีท่าขึ้นลงดี เย็นสบาย ไม่มีกลิ่นเหม็น ปกคลุมด้วยดอกปทุมและอุบล เต็มไปด้วยเกสรดอกไม้ในน้ำ

๔๓๔.

๔๓๔.

ตตฺถ นฺหตฺวา ปิวิตฺวา จ, เถรสฺส ปฏิทสฺสยุํ;

‘‘ปหูตํ ปานียํ ภนฺเต, ปาทา ทุกฺขา ผลนฺติ โน’’.

เปรตเหล่านั้นอาบและดื่มในสระนั้นแล้ว ได้แสดงตนแก่พระเถระ (กล่าวว่า) ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ น้ำดื่มมีมากมาย แต่เท้าของพวกข้าพเจ้าเจ็บปวดและแตก’

๔๓๕.

๔๓๕.

‘‘อาหิณฺฑมานา ขญฺชาม, สกฺขเร กุสกณฺฏเก;

‘ตถา ภนฺเต ปรกฺกม, ยถา ยานํ ลภามเส’’’ติ.

เมื่อพวกข้าพเจ้าเที่ยวไปบนกรวดและหนามแหลม ก็ต้องเดินเขย่ง ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอท่านจงพยายามโดยประการที่พวกข้าพเจ้าจะพึงได้ยานเถิด

๔๓๖.

๔๓๖.

เถโร สิปาฏิกํ ลทฺธา, สงฺเฆ จาตุทฺทิเส อทา;

ทตฺวา อนฺวาทิสี เถโร, มาตุ ปิตุ จ ภาตุโน;

‘‘อิทํ เม ญาตีนํ โหตุ, สุขิตา โหนฺตุ ญาตโย’’.

พระเถระได้รองเท้าชั้นเดียวแล้ว ได้ถวายในสงฆ์ผู้อยู่ในทิศทั้ง ๔ ครั้นถวายแล้ว พระเถระได้อุทิศส่วนบุญให้แก่มารดา บิดา และพี่ชายว่า ‘ขอทานนี้จงมีแก่ญาติทั้งหลายของข้าพเจ้า ขอญาติทั้งหลายจงเป็นผู้มีความสุขเถิด’

๔๓๗.

๔๓๗.

สมนนฺตรานุทฺทิฏฺเฐ, เปตา รเถน มาคมุํ;

‘‘อนุกมฺปิตมฺห ภทนฺเต, ภตฺเตนจฺฉาทเนน จ.

ในลำดับที่ท่านอุทิศให้ เปรตทั้งหลายได้มาด้วยรถ (กล่าวว่า) ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พวกข้าพเจ้าเป็นผู้อันท่านอนุเคราะห์แล้วด้วยภัตตาหารและเครื่องนุ่งห่ม’

๔๓๘.

๔๓๘.

‘‘ฆเรน ปานียทาเนน, ยานทาเนน จูภยํ;

มุนึ การุณิกํ โลเก, ภนฺเต วนฺทิตุมาคตา’’ติ.

ด้วยการให้เรือน การให้น้ำดื่ม และการให้ยาน ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พวกข้าพเจ้ามาเพื่อไหว้พระมุนีผู้มีกรุณาในโลก

สาณวาสีเถรเปตวตฺถุ ทุติยํ.

สาณวาสีเถรเปตวัตถุที่ ๒ จบ

๓. รถการเปติวตฺถุ

๓. รถการเปติวัตถุ

๔๓๙.

๔๓๙.

‘‘เวฬุริยถมฺภํ รุจิรํ ปภสฺสรํ, วิมานมารุยฺห อเนกจิตฺตํ;

ตตฺถจฺฉสิ เทวิ มหานุภาเว, ปถทฺธนิ ปนฺนรเสว จนฺโท.

ดูกรเทพธิดาผู้มีอานุภาพมาก ท่านขึ้นสู่ปราสาทอันมีเสาแก้วไพฑูรย์ งดงาม สว่างไสว วิจิตรตระการตา อยู่ในปราสาทนั้น ดุจพระจันทร์ในวัน ๑๕ ค่ำ ส่องสว่างอยู่ในหนทาง

๔๔๐.

๔๔๐.

‘‘วณฺโณ จ เต กนกสฺส สนฺนิโภ, อุตฺตตฺตรูโป ภุส ทสฺสเนยฺโย;

ปลฺลงฺกเสฏฺเฐ อตุเล นิสินฺนา, เอกา ตุวํ นตฺถิ จ ตุยฺห สามิโก.

ผิวพรรณของท่านก็เปรียบดังทองคำ มีรูปงามดังทองที่หลอมแล้ว น่าดูยิ่งนัก ท่านนั่งอยู่ผู้เดียวบนบัลลังก์อันประเสริฐที่หาที่เปรียบมิได้ และท่านก็ไม่มีสามี

๔๔๑.

๔๔๑.

‘‘อิมา จ เต โปกฺขรณี สมนฺตา, ปหูตมลฺยา พหุปุณฺฑรีกา;

สุวณฺณจุณฺเณหิ สมนฺตโมตฺถตา, น ตตฺถ ปงฺโก ปณโก จ วิชฺชติ.

สระโบกขรณีเหล่านี้ของท่านโดยรอบ มีดอกไม้นานาพรรณ มีดอกบุณฑริกมากมาย ลาดไปด้วยละอองทองโดยรอบ ในสระนั้นไม่มีเปือกตมและจอกแหนเลย

๔๔๒.

๔๔๒.

‘‘หํสา [Pg.172] จิเม ทสฺสนียา มโนรมา, อุทกสฺมิมนุปริยนฺติ สพฺพทา;

สมยฺย วคฺคูปนทนฺติ สพฺเพ, พินฺทุสฺสรา ทุนฺทุภีนํว โฆโส.

หงส์เหล่านี้น่าดูน่ารื่นรมย์ใจ ย่อมแหวกว่ายไปในน้ำทุกเมื่อ หงส์ทั้งหมดประชุมกันส่งเสียงไพเราะ มีเสียงประสานกันดุจเสียงกลอง

๔๔๓.

๔๔๓.

‘‘ททฺทลฺลมานา ยสสา ยสสฺสินี, นาวาย จ ตฺวํ อวลมฺพ ติฏฺฐสิ;

อาฬารปมฺเห หสิเต ปิยํวเท, สพฺพงฺคกลฺยาณิ ภุสํ วิโรจสิ.

นางผู้มีบริวารรุ่งเรืองด้วยยศ เธอเหนี่ยวเรือยืนอยู่ นางผู้มีขนตางอน มีใบหน้ายิ้มแย้ม กล่าววาจาไพเราะ มีอวัยวะงามทุกส่วน เธอย่อมรุ่งเรืองยิ่งนัก

๔๔๔.

๔๔๔.

‘‘อิทํ วิมานํ วิรชํ สเม ฐิตํ, อุยฺยานวนฺตํ รตินนฺทิวฑฺฒนํ;

อิจฺฉามหํ นาริ อโนมทสฺสเน, ตยา สห นนฺทเน อิธ โมทิตุ’’นฺติ.

วิมานนี้ปราศจากธุลี ตั้งอยู่บนพื้นที่สม่ำเสมอ มีอุทยานเป็นที่เพิ่มพูนความยินดีและความรื่นเริง ข้าแต่หญิงผู้มีทัศนะไม่ทราม ข้าพเจ้าปรารถนาจะรื่นรมย์กับเธอในสวนนันทวัน

๔๔๕.

๔๔๕.

‘‘กโรหิ กมฺมํ อิธ เวทนียํ, จิตฺตญฺจ เต อิธ นิหิตํ ภวตุ ;

กตฺวาน กมฺมํ อิธ เวทนียํ, เอวํ มมํ ลจฺฉสิ กามกามินิ’’นฺติ.

ท่านจงทำกรรมที่จะพึงเสวยผลในวิมานนี้ และขอจิตของท่านจงน้อมมาในวิมานนี้เถิด ครั้นทำกรรมที่จะพึงเสวยผลในวิมานนี้แล้ว ท่านจักได้เราผู้ให้สิ่งที่น่าใคร่ทุกอย่างอย่างนี้

๔๔๖.

๔๔๖.

‘‘สาธู’’ติ โส ตสฺสา ปฏิสฺสุณิตฺวา, อกาสิ กมฺมํ ตหึ เวทนียํ;

กตฺวาน กมฺมํ ตหึ เวทนียํ, อุปปชฺชิ โส มาณโว ตสฺสา สหพฺยตนฺติ.

มาณพนั้นรับคำของเปรตนั้นว่า ‘ดีละ’ แล้วได้ทำกรรมที่จะพึงเสวยผลในวิมานนั้น ครั้นทำกรรมที่จะพึงเสวยผลในวิมานนั้นแล้ว มาณพนั้นจึงเข้าถึงความเป็นสหายของเปรตนั้น

รถการเปติวตฺถุ ตติยํ.

เรื่องรถการเปรต ที่ ๓ จบ

ภาณวารํ ทุติยํ นิฏฺฐิตํ.

ภาณวารที่ ๒ จบ

๔. ภุสเปตวตฺถุ

๔. เรื่องเปรตแกลบ

๔๔๗.

๔๔๗.

‘‘ภุสานิ เอโก สาลึ ปุนาปโร, อยญฺจ นารี สกมํสโลหิตํ;

ตุวญฺจ คูถํ อสุจึ อกนฺตํ, ปริภุญฺชสิ กิสฺส อยํ วิปาโก’’ติ.

เปรตตนหนึ่ง (โปรย) แกลบข้าวสาลี อีกตนหนึ่ง (ก็รับกรรมไป) และนางเปรตนี้กินเนื้อและเลือดของตน ส่วนท่านบริโภคคูถอันไม่สะอาด ไม่น่าปรารถนา วิบากนี้เป็นผลแห่งกรรมอะไร

๔๔๘.

๔๔๘.

‘‘อยํ [Pg.173] ปุเร มาตรํ หึสติ, อยํ ปน กูฏวาณิโช;

อยํ มํสานิ ขาทิตฺวา, มุสาวาเทน วญฺเจติ.

ในกาลก่อน เปรตตนนี้เบียดเบียนมารดา ส่วนเปรตตนนี้เป็นพ่อค้าโกง เปรตตนนี้กินเนื้อแล้วลวงด้วยคำเท็จ

๔๔๙.

๔๔๙.

‘‘อหํ มนุสฺเสสุ มนุสฺสภูตา, อคารินี สพฺพกุลสฺส อิสฺสรา;

สนฺเตสุ ปริคุหามิ, มา จ กิญฺจิ อิโต อทํ.

เมื่อหม่อมฉันเกิดเป็นมนุษย์ในหมู่มนุษย์ เป็นแม่เรือน เป็นใหญ่แก่สกุลทั้งหมด เมื่อของมีอยู่ ก็ปิดบังไว้ และไม่ได้ให้อะไรจากเรือนนี้ไปเลย

๔๕๐.

๔๕๐.

‘‘มุสาวาเทน ฉาเทมิ, ‘นตฺถิ เอตํ มม เคเห;

สเจ สนฺตํ นิคุหามิ, คูโถ เม โหตุ โภชนํ’.

หม่อมฉันย่อมปกปิดด้วยคำเท็จว่า ‘ของนี้ไม่มีในเรือนของฉัน ถ้าของมีอยู่แล้วฉันปิดบัง ขอคูถจงเป็นอาหารของฉัน’

๔๕๑.

๔๕๑.

‘‘ตสฺส กมฺมสฺส วิปาเกน, มุสาวาทสฺส จูภยํ;

สุคนฺธํ สาลิโน ภตฺตํ, คูถํ เม ปริวตฺตติ.

ด้วยวิบากแห่งกรรมนั้นและมุสาวาททั้งสองอย่าง ข้าวสุกแห่งข้าวสาลีอันมีกลิ่นหอมจึงกลายเป็นคูถสำหรับหม่อมฉัน

๔๕๒.

๔๕๒.

‘‘อวญฺฌานิ จ กมฺมานิ, น หิ กมฺมํ วินสฺสติ;

ทุคฺคนฺธํ กิมินํ มีฬํ, ภุญฺชามิ จ ปิวามิ จา’’ติ.

ก็กรรมทั้งหลายไม่เป็นหมัน กรรมย่อมไม่พินาศเป็นแน่ หม่อมฉันจึงทั้งกินทั้งดื่มมูตรคูถอันมีกลิ่นเหม็นและมีหมู่หนอน

ภุสเปตวตฺถุ จตุตฺถํ.

เรื่องเปรตแกลบ ที่ ๔ จบ

๕. กุมารเปตวตฺถุ

๕. เรื่องกุมารเปรต

๔๕๓.

๔๕๓.

อจฺเฉรรูปํ สุคตสฺส ญาณํ, สตฺถา ยถา ปุคฺคลํ พฺยากาสิ;

อุสฺสนฺนปุญฺญาปิ ภวนฺติ เหเก, ปริตฺตปุญฺญาปิ ภวนฺติ เหเก.

พระญาณของพระสุคตน่าอัศจรรย์หนอ พระศาสดาทรงพยากรณ์บุคคลไว้ฉันใด (ก็เป็นไปฉันนั้น) สัตว์บางพวกมีบุญมากก็มี สัตว์บางพวกมีบุญน้อยก็มี

๔๕๔.

๔๕๔.

อยํ กุมาโร สีวถิกาย ฉฑฺฑิโต, องฺคุฏฺฐสฺเนเหน ยาเปติ รตฺตึ;

น ยกฺขภูตา น สรีสปา วา, วิเหฐเยยฺยุํ กตปุญฺญํ กุมารํ.

กุมารนี้ถูกทิ้งไว้ในป่าช้า ยังชีพให้เป็นไปในเวลากลางคืนด้วยยางที่นิ้วหัวแม่มือ พวกยักษ์ ภูต หรือสัตว์เลื้อยคลาน ไม่เบียดเบียนกุมารผู้ทำบุญไว้

๔๕๕.

๔๕๕.

สุนขาปิมสฺส ปลิหึสุ ปาเท, ธงฺกา สิงฺคาลา ปริวตฺตยนฺติ;

คพฺภาสยํ ปกฺขิคณา หรนฺติ, กากา ปน อกฺขิมลํ หรนฺติ.

แม้สุนัขทั้งหลายก็เลียเท้าของกุมารนี้ กาและสุนัขจิ้งจอกเดินวนเวียนอยู่ หมู่สกุณาคาบเอามลทินในครรภ์ไป ส่วนกาคาบเอาขี้ตาไป

๔๕๖.

๔๕๖.

นยิมสฺส [Pg.174] รกฺขํ วิทหึสุ เกจิ, น โอสธํ สาสปธูปนํ วา;

นกฺขตฺตโยคมฺปิ น อคฺคเหสุํ, น สพฺพธญฺญานิปิ อากิรึสุ.

ไม่มีใครจัดการคุ้มครองกุมารนี้ ไม่ได้ทำยาหรือการรมด้วยเมล็ดพันธุ์ผักกาด ไม่ได้ถือเอานักษัตรฤกษ์ และไม่ได้โปรยธัญชาติทุกชนิด

๔๕๗.

๔๕๗.

เอตาทิสํ อุตฺตมกิจฺฉปตฺตํ, รตฺตาภตํ สีวถิกาย ฉฑฺฑิตํ;

โนนีตปิณฺฑํว ปเวธมานํ, สสํสยํ ชีวิตสาวเสสํ.

(กุมาร) ผู้ถึงความลำบากอย่างยิ่งเช่นนี้ ถูกนำมาในเวลากลางคืนแล้วทิ้งไว้ในป่าช้า สั่นอยู่ดุจก้อนเนยสด มีชีวิตเหลืออยู่เป็นที่น่าสงสัย

๔๕๘.

๔๕๘.

ตมทฺทสา เทวมนุสฺสปูชิโต, ทิสฺวา จ ตํ พฺยากริ ภูริปญฺโญ;

‘‘อยํ กุมาโร นครสฺสิมสฺส, อคฺคกุลิโก ภวิสฺสติ โภคโต จ’’.

พระผู้มีพระภาคผู้ที่เทวดาและมนุษย์บูชาแล้ว ผู้มีปัญญากว้างขวาง ได้ทอดพระเนตรเห็นกุมารนั้น ครั้นทอดพระเนตรเห็นแล้วจึงทรงพยากรณ์ว่า ‘กุมารนี้จักเป็นผู้มีสกุลสูงสุดในนครนี้และเป็นผู้มีโภคะ’

๔๕๙.

๔๕๙.

‘‘กิสฺส วตํ กึ ปน พฺรหฺมจริยํ, กิสฺส สุจิณฺณสฺส อยํ วิปาโก;

เอตาทิสํ พฺยสนํ ปาปุณิตฺวา, ตํ ตาทิสํ ปจฺจนุโภสฺสติทฺธิ’’นฺติ.

วัตรของกุมารนี้คืออะไร พรหมจรรย์คืออะไร วิบากนี้เป็นผลแห่งกรรมดีอะไร (ของเขา) ที่เมื่อถึงความพินาศเช่นนี้แล้ว จักได้เสวยอิทธิฤทธิ์เช่นนั้น

๔๖๐.

๔๖๐.

พุทฺธปมุขสฺส ภิกฺขุสงฺฆสฺส, ปูชํ อกาสิ ชนตา อุฬารํ;

ตตฺรสฺส จิตฺตสฺสหุ อญฺญถตฺตํ, วาจํ อภาสิ ผรุสํ อสพฺภํ.

มหาชนได้ทำการบูชาอย่างยิ่งใหญ่แก่ภิกษุสงฆ์มีพระพุทธเจ้าเป็นประมุข ในกาลนั้น จิตของกุมารนั้นเกิดแปรปรวนไป ได้กล่าววาจาหยาบคายไม่เป็นของสัตบุรุษ

๔๖๑.

๔๖๑.

โส ตํ วิตกฺกํ ปวิโนทยิตฺวา, ปีตึ ปสาทํ ปฏิลทฺธา ปจฺฉา;

ตถาคตํ เชตวเน วสนฺตํ, ยาคุยา อุปฏฺฐาสิ สตฺตรตฺตํ.

กุมารนั้นบรรเทาวิตกนั้นแล้ว ภายหลังได้ปีติและปราสาทะกลับคืนมา ได้อุปัฏฐากพระตถาคตผู้ประทับอยู่ในพระเชตวันด้วยข้าวยาคูตลอด ๗ คืน

๔๖๒.

๔๖๒.

ตสฺส วตํ ตํ ปน พฺรหฺมจริยํ, ตสฺส สุจิณฺณสฺส อยํ วิปาโก;

เอตาทิสํ พฺยสนํ ปาปุณิตฺวา, ตํ ตาทิสํ ปจฺจนุโภสฺสติทฺธึ.

นั่นเป็นวัตรของเขา นั่นเป็นพรหมจรรย์ของเขา นี้เป็นวิบากแห่งกรรมที่เขาประพฤติดีแล้วนั้น ที่เมื่อถึงความพินาศเช่นนี้แล้ว จักได้เสวยอิทธิฤทธิ์เช่นนั้น

๔๖๓.

๔๖๓.

ฐตฺวาน [Pg.175] โส วสฺสสตํ อิเธว, สพฺเพหิ กาเมหิ สมงฺคิภูโต;

กายสฺส เภทา อภิสมฺปรายํ, สหพฺยตํ คจฺฉติ วาสวสฺสาติ.

กุมารนั้นดำรงอยู่ในโลกนี้แหละตลอดร้อยปี พรั่งพร้อมด้วยกามคุณทั้งปวง เบื้องหน้าแต่กายแตกในสัมปรายภพ จักเข้าถึงความเป็นสหายของท้าววาสวะ

กุมารเปตวตฺถุ ปญฺจมํ.

เรื่องกุมารเปรต ที่ ๕ จบ

๖. เสริณีเปตวตฺถุ

๖. เรื่องเสรีณีเปรต

๔๖๔.

๔๖๔.

‘‘นคฺคา ทุพฺพณฺณรูปาสิ, กิสา ธมนิสนฺถตา;

อุปฺผาสุลิเก กิสิเก, กา นุ ตฺวํ อิธ ติฏฺฐสี’’ติ.

เธอเปลือยกาย มีผิวพรรณทราม ซูบผอม มีร่างสะพรั่งไปด้วยเส้นเอ็น ดูก่อนนางผู้มีซี่โครงปรากฏ ผู้ซูบผอม เธอเป็นใครหนอ มายืนอยู่ในที่นี้

๔๖๕.

๔๖๕.

‘‘อหํ ภทนฺเต เปตีมฺหิ, ทุคฺคตา ยมโลกิกา;

ปาปกมฺมํ กริตฺวาน, เปตโลกํ อิโต คตา’’ติ.

ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ดิฉันเป็นเปรตผู้ถึงทุคติ อยู่ในยมโลก เพราะทำกรรมชั่วไว้ จึงจากโลกนี้ไปสู่เปรตโลก

๔๖๖.

๔๖๖.

‘‘กึ นุ กาเยน วาจาย, มนสา กุกฺกฏํ กตํ;

กิสฺส กมฺมวิปาเกน, เปตโลกํ อิโต คตา’’ติ.

เธอทำกรรมชั่วอะไรไว้ด้วยกาย วาจา ใจ หรือ ด้วยวิบากกรรมอะไร เธอจึงจากโลกนี้ไปสู่เปรตโลก

๔๖๗.

๔๖๗.

‘‘อนาวเฏสุ ติตฺเถสุ, วิจินึ อฑฺฒมาสกํ;

สนฺเตสุ เทยฺยธมฺเมสุ, ทีปํ นากาสิมตฺตโน.

ดิฉันเที่ยวแสวงหาทรัพย์แม้เพียงกึ่งมาสกในท่าที่ไม่มีคนหวงแหน เมื่อไทยธรรมมีอยู่ ก็ไม่ได้ทำที่พึ่งแก่ตนเอง

๔๖๘.

๔๖๘.

‘‘นทึ อุเปมิ ตสิตา, ริตฺตกา ปริวตฺตติ;

ฉายํ อุเปมิ อุณฺเหสุ, อาตโป ปริวตฺตติ.

ดิฉันกระหายน้ำ เข้าไปหาแม่น้ำ แม่น้ำก็กลับกลายเป็นแม่น้ำว่างเปล่า ดิฉันเข้าไปหาเงาในเวลาร้อน เงาก็กลับกลายเป็นแดด

๔๖๙.

๔๖๙.

‘‘อคฺคิวณฺโณ จ เม วาโต, ฑหนฺโต อุปวายติ;

เอตญฺจ ภนฺเต อรหามิ, อญฺญญฺจ ปาปกํ ตโต.

อนึ่ง ลมมีสีดังเปลวไฟพัดมาเผาผลาญดิฉัน ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ดิฉันสมควรจะได้รับทุกข์นี้ และทุกข์อื่นที่ชั่วยิ่งกว่านี้

๔๗๐.

๔๗๐.

‘‘คนฺตฺวาน หตฺถินึ ปุรํ, วชฺเชสิ มยฺห มาตรํ;

‘ธีตา จ เต มยา ทิฏฺฐา, ทุคฺคตา ยมโลกิกา;

ปาปกมฺมํ กริตฺวาน, เปตโลกํ อิโต คตา’.

ท่านไปเมืองหัตถินีแล้ว จงบอกแก่มารดาของดิฉันว่า ‘ข้าพเจ้าได้เห็นธิดาของท่านตกยาก อยู่ในยมโลกแล้ว นางทำกรรมชั่วไว้ จึงจากโลกนี้ไปสู่เปรตโลก’

๔๗๑.

๔๗๑.

‘‘อตฺถิ เม เอตฺถ นิกฺขิตฺตํ, อนกฺขาตญฺจ ตํ มยา;

จตฺตาริสตสหสฺสานิ, ปลฺลงฺกสฺส จ เหฏฺฐโต.

ทรัพย์ ๔๐๐,๐๐๐ ที่ดิฉันฝังไว้ในที่นี้ ซึ่งดิฉันยังไม่ได้บอกใคร มีอยู่ที่ใต้เตียงนอน

๔๗๒.

๔๗๒.

‘‘ตโต เม ทานํ ททตุ, ตสฺสา จ โหตุ ชีวิกา;

ทานํ ทตฺวา จ เม มาตา, ทกฺขิณํ อนุทิจฺฉตุ ;

ตทาหํ สุขิตา เหสฺสํ, สพฺพกามสมิทฺธินี’’ติ.

ขอท่านแม่จงนำทรัพย์นั้นมาให้ทานเพื่อดิฉัน และท่านแม่จงใช้ทรัพย์นั้นเลี้ยงชีพด้วยเถิด ขอท่านแม่ให้ทานแล้วจงอุทิศส่วนกุศลให้ดิฉัน เมื่อนั้น ดิฉันจักเป็นผู้พรั่งพร้อมด้วยกามคุณทุกอย่าง มีความสุข

๔๗๓.

๔๗๓.

‘‘สาธู’’ติ [Pg.176] โส ปฏิสฺสุตฺวา, คนฺตฺวาน หตฺถินึ ปุรํ;

อุบาสกนั้นรับคำว่า ‘สาธุ’ แล้ว ไปยังเมืองหัตถินี

อโวจ ตสฺสา มาตรํ –

ได้บอกแก่มารดาของนางเปรตนั้นว่า

‘ธีตา จ เต มยา ทิฏฺฐา, ทุคฺคตา ยมโลกิกา;

‘ข้าพเจ้าได้เห็นธิดาของท่านตกยาก อยู่ในยมโลกแล้ว

ปาปกมฺมํ กริตฺวาน, เปตโลกํ อิโต คตา’.

นางทำกรรมชั่วไว้ จึงจากโลกนี้ไปสู่เปรตโลก’

๔๗๔.

๔๗๔.

‘‘สา มํ ตตฺถ สมาทเปสิ, ( ) วชฺเชสิ มยฺห มาตรํ;

‘ธีตา จ เต มยา ทิฏฺฐา, ทุคฺคตา ยมโลกิกา;

ปาปกมฺมํ กริตฺวาน, เปตโลกํ อิโต คตา’.

นางเปรตนั้นได้สั่งข้าพเจ้าในที่นั้นว่า ‘ท่านจงบอกแก่มารดาของดิฉันว่า ข้าพเจ้าได้เห็นธิดาของท่านตกยาก อยู่ในยมโลกแล้ว นางทำกรรมชั่วไว้ จึงจากโลกนี้ไปสู่เปรตโลก’

๔๗๕.

๔๗๕.

‘‘อตฺถิ จ เม เอตฺถ นิกฺขิตฺตํ, อนกฺขาตญฺจ ตํ มยา;

จตฺตาริสตสหสฺสานิ, ปลฺลงฺกสฺส จ เหฏฺฐโต.

๔๗๖.

๔๗๖.

‘‘ตโต เม ทานํ ททตุ, ตสฺสา จ โหตุ ชีวิกา;

ทานํ ทตฺวา จ เม มาตา, ทกฺขิณํ อนุทิจฺฉตุ ( ) ;

‘ตทา สา สุขิตา เหสฺสํ, สพฺพกามสมิทฺธินี’’’ติ.

ขอท่านแม่จงนำทรัพย์นั้นมาให้ทานเพื่อดิฉัน และท่านแม่จงใช้ทรัพย์นั้นเลี้ยงชีพด้วยเถิด ขอท่านแม่ให้ทานแล้วจงอุทิศส่วนกุศลให้ดิฉัน เมื่อนั้น นางจักเป็นผู้พรั่งพร้อมด้วยกามคุณทุกอย่าง มีความสุข’

๔๗๗.

๔๗๗.

ตโต หิ สา ทานมทา, ตสฺสา ทกฺขิณมาทิสี;

เปตี จ สุขิตา อาสิ, ตสฺสา จาสิ สุชีวิกาติ.

แต่นั้น มารดาของนางเปรตนั้นได้ให้ทานแล้วอุทิศส่วนกุศลให้แก่นางเปรตนั้น นางเปรตได้มีความสุข และมารดาของนางก็ดำรงชีพอยู่เป็นสุข

เสริณีเปตวตฺถุ ฉฏฺฐํ.

เสรีณีเปรตวัตถุที่ ๖ จบ

๗. มิคลุทฺทกเปตวตฺถุ

๗. มิคลุททกเปรตวัตถุ

๔๗๘.

๔๗๘.

‘‘นรนาริปุรกฺขโต ยุวา, รชนีเยหิ กามคุเณหิ โสภสิ;

ทิวสํ อนุโภสิ การณํ, กิมกาสิ ปุริมาย ชาติยา’’ติ.

ท่านเป็นหนุ่ม มีนรนารีแวดล้อม งดงามด้วยกามคุณที่น่ารื่นรมย์ แต่ในเวลากลางวัน ท่านกลับเสวยทุกขเวทนา ท่านทำกรรมอะไรไว้ในชาติก่อน

๔๗๙.

๔๗๙.

‘‘อหํ ราชคเห รมฺเม, รมณีเย คิริพฺพเช;

มิคลุทฺโท ปุเร อาสึ, โลหิตปาณิ ทารุโณ.

ข้าแต่พระนารทะ ในชาติก่อน ข้าพเจ้าเกิดเป็นพรานเนื้อในเมืองราชคฤห์ อันน่ารื่นรมย์ ที่มีภูเขาล้อมรอบ เป็นคนเหี้ยมโหด มีฝ่ามือเปื้อนเลือด

๔๘๐.

๔๘๐.

‘‘อวิโรธกเรสุ ปาณิสุ, ปุถุสตฺเตสุ ปทุฏฺฐมานโส;

วิจรึ อติทารุโณ สทา, ปรหึสาย รโต อสญฺญโต.

ข้าพเจ้ามีใจคิดประทุษร้ายในสัตว์ทั้งหลายผู้ไม่ทำความผิด เที่ยวเบียดเบียนสัตว์อื่นอยู่เป็นนิตย์ เป็นคนเหี้ยมโหดยิ่งนัก ยินดีในการเบียดเบียนผู้อื่น ไม่สำรวม

๔๘๑.

๔๘๑.

‘‘ตสฺส [Pg.177] เม สหาโย สุหทโย, สทฺโธ อาสิ อุปาสโก;

โสปิ มํ อนุกมฺปนฺโต, นิวาเรสิ ปุนปฺปุนํ.

ข้าพเจ้ามีสหายคนหนึ่ง เป็นผู้มีใจดี เป็นอุบาสกผู้มีศรัทธา แม้เขานั้นอนุเคราะห์ข้าพเจ้า ก็ได้ห้ามปรามอยู่เนืองๆ

๔๘๒.

๔๘๒.

‘‘‘มากาสิ ปาปกํ กมฺมํ, มา ตาต ทุคฺคตึ อคา;

สเจ อิจฺฉสิ เปจฺจ สุขํ, วิรม ปาณวธา อสํยมา’.

‘พ่อคุณ อย่าทำกรรมชั่วเลย อย่าไปสู่ทุคติเลย ถ้าท่านปรารถนาความสุขในโลกหน้า ก็จงงดเว้นจากการฆ่าสัตว์ ซึ่งเป็นการไม่สำรวม’

๔๘๓.

๔๘๓.

‘‘ตสฺสาหํ วจนํ สุตฺวา, สุขกามสฺส หิตานุกมฺปิโน;

นากาสึ สกลานุสาสนึ, จิรปาปาภิรโต อพุทฺธิมา.

ข้าพเจ้าได้ฟังคำของเขา ผู้หวังความสุข ผู้เอ็นดูด้วยประโยชน์เกื้อกูล แต่ก็ไม่ได้ทำตามคำสอนทั้งหมด เพราะเป็นผู้ยินดีในบาปสิ้นกาลนาน เป็นผู้ไม่มีปัญญา

๔๘๔.

๔๘๔.

‘‘โส มํ ปุน ภูริสุเมธโส, อนุกมฺปาย สํยเม นิเวสยิ;

‘สเจ ทิวา หนสิ ปาณิโน, อถ เต รตฺตึ ภวตุ สํยโม’.

สหายผู้มีปัญญามาก มีปัญญาดีนั้น ได้ให้ข้าพเจ้าตั้งอยู่ในความสำรวมอีกด้วยความอนุเคราะห์ว่า ‘ถ้าท่านฆ่าสัตว์ในเวลากลางวัน ก็ขอให้ท่านจงสำรวมในเวลากลางคืนเถิด’

๔๘๕.

๔๘๕.

‘‘สฺวาหํ ทิวา หนิตฺวา ปาณิโน, วิรโต รตฺติมโหสิ สญฺญโต;

รตฺตาหํ ปริจาเรมิ, ทิวา ขชฺชามิ ทุคฺคโต.

ข้าพเจ้านั้น ฆ่าสัตว์ในเวลากลางวัน แต่ในเวลากลางคืนได้เป็นผู้งดเว้น สำรวมแล้ว ข้าพเจ้าจึงได้รับการบำเรอในเวลากลางคืน แต่ในเวลากลางวันต้องตกยาก ถูกสุนัขรุมกัดกิน

๔๘๖.

๔๘๖.

‘‘ตสฺส กมฺมสฺส กุสลสฺส, อนุโภมิ รตฺตึ อมานุสึ;

ทิวา ปฏิหตาว กุกฺกุรา, อุปธาวนฺติ สมนฺตา ขาทิตุํ.

ข้าพเจ้าเสวยสมบัติอันเป็นทิพย์ในเวลากลางคืน ด้วยวิบากแห่งกุศลกรรมนั้น ส่วนในเวลากลางวัน ฝูงสุนัขประหนึ่งว่าผูกเวรกันไว้ วิ่งเข้ามาจากรอบทิศเพื่อรุมกัดกิน

๔๘๗.

๔๘๗.

‘‘เย จ เต สตตานุโยคิโน, ธุวํ ปยุตฺตา สุคตสฺส สาสเน;

มญฺญามิ เต อมตเมว เกวลํ, อธิคจฺฉนฺติ ปทํ อสงฺขต’’นฺติ.

ข้าพเจ้าเข้าใจว่า ชนเหล่าใดประกอบความเพียรติดต่อกัน ประกอบมั่นในพระศาสนาของพระสุคต ชนเหล่านั้นย่อมบรรลุเฉพาะอมตบท อันเป็นอสังขตะโดยส่วนเดียว

มิคลุทฺทกเปตวตฺถุ สตฺตมํ.

มิคลุททกเปรตวัตถุที่ ๗ จบ

๘. ทุติยมิคลุทฺทกเปตวตฺถุ

๘. ทุติยมิคลุททกเปรตวัตถุ

๔๘๘.

๔๘๘.

‘‘กูฏาคาเร จ ปาสาเท, ปลฺลงฺเก โคนกตฺถเต;

ปญฺจงฺคิเกน ตุริเยน, รมสิ สุปฺปวาทิเต.

ท่านย่อมรื่นรมย์อยู่ในปราสาทมียอดและในปราสาท บนเตียงนอนที่ปูลาดด้วยผ้าโกนก และด้วยดนตรีมีองค์ ๕ ที่เขาประโคมดีแล้ว

๔๘๙.

๔๘๙.

‘‘ตโต [Pg.178] รตฺยา วิวสาเน, สูริยุคฺคมนํ ปติ;

อปวิทฺโธ สุสานสฺมึ, พหุทุกฺขํ นิคจฺฉสิ.

“ต่อจากนั้น ในเวลารุ่งสาง เมื่อดวงอาทิตย์ขึ้น ท่านถูกทอดทิ้งไว้ในป่าช้า ย่อมได้รับทุกข์เป็นอันมาก

๔๙๐.

๔๙๐.

‘‘กึ นุ กาเยน วาจาย, มนสา ทุกฺกฏํ กตํ;

กิสฺส กมฺมวิปาเกน, อิทํ ทุกฺขํ นิคจฺฉสิ’’.

“ท่านทำกรรมชั่วอะไรไว้ด้วยกาย วาจา หรือใจ ด้วยวิบากของกรรมอะไร ท่านจึงได้รับทุกข์นี้”

๔๙๑.

๔๙๑.

‘‘อหํ ราชคเห รมฺเม, รมณีเย คิริพฺพเช;

มิคลุทฺโท ปุเร อาสึ, ลุทฺโท จาสิมสญฺญโต.

“ในชาติก่อน ข้าพเจ้าเป็นพรานเนื้อในกรุงราชคฤห์ อันน่ารื่นรมย์ น่าเพลิดเพลิน ซึ่งแวดล้อมด้วยภูเขา เป็นคนเหี้ยมโหด ไม่สำรวม

๔๙๒.

๔๙๒.

‘‘ตสฺส เม สหาโย สุหทโย, สทฺโธ อาสิ อุปาสโก;

ตสฺส กุลุปโก ภิกฺขุ, อาสิ โคตมสาวโก;

โสปิ มํ อนุกมฺปนฺโต, นิวาเรสิ ปุนปฺปุนํ.

“ข้าพเจ้ามีสหายผู้มีใจดี เป็นอุบาสกผู้มีศรัทธา มีภิกษุผู้คุ้นเคยกับตระกูลของสหายนั้น เป็นสาวกของพระโคตมพุทธเจ้า แม้ท่านนั้นก็อนุเคราะห์ข้าพเจ้า ห้ามปรามอยู่บ่อยๆ

๔๙๓.

๔๙๓.

‘‘‘มากาสิ ปาปกํ กมฺมํ, มา ตาต ทุคฺคตึ อคา;

สเจ อิจฺฉสิ เปจฺจ สุขํ, วิรม ปาณวธา อสํยมา’.

“พ่อคุณ อย่าทำกรรมชั่วเลย อย่าไปสู่ทุคติเลย ถ้าท่านปรารถนาความสุขในโลกหน้า ก็จงงดเว้นจากการฆ่าสัตว์ อันเป็นความไม่สำรวมเถิด”

๔๙๔.

๔๙๔.

‘‘ตสฺสาหํ วจนํ สุตฺวา, สุขกามสฺส หิตานุกมฺปิโน;

นากาสึ สกลานุสาสนึ, จิรปาปาภิรโต อพุทฺธิมา.

“ข้าพเจ้าได้ฟังคำของท่านผู้มุ่งหวังความสุข ผู้อนุเคราะห์ด้วยประโยชน์เกื้อกูล แต่เพราะเป็นผู้ยินดีในบาปมานาน เป็นผู้ไม่มีปัญญา จึงไม่ได้ทำตามคำสอนทั้งหมดของท่าน

๔๙๕.

๔๙๕.

‘‘โส มํ ปุน ภูริสุเมธโส, อนุกมฺปาย สํยเม นิเวสยิ;

‘สเจ ทิวา หนสิ ปาณิโน, อถ เต รตฺตึ ภวตุ สํยโม’.

“ภิกษุนั้นผู้มีปัญญากว้างขวางและดีงาม ได้ให้ข้าพเจ้าตั้งอยู่ในความสำรวมอีกครั้งหนึ่งด้วยความอนุเคราะห์ว่า ‘ถ้าท่านฆ่าสัตว์ในเวลากลางวัน ก็ขอให้ท่านมีความสำรวมในเวลากลางคืนเถิด’

๔๙๖.

๔๙๖.

‘‘สฺวาหํ ทิวา หนิตฺวา ปาณิโน, วิรโต รตฺติมโหสิ สญฺญโต;

รตฺตาหํ ปริจาเรมิ, ทิวา ขชฺชามิ ทุคฺคโต.

“ข้าพเจ้านั้น ฆ่าสัตว์ในเวลากลางวัน แต่เป็นผู้เว้นและสำรวมในเวลากลางคืน ข้าพเจ้าจึงได้รับการบำเรอในเวลากลางคืน แต่ในเวลากลางวัน เป็นผู้ตกยาก ถูกสุนัขรุมกัดกิน

๔๙๗.

๔๙๗.

‘‘ตสฺส กมฺมสฺส กุสลสฺส, อนุโภมิ รตฺตึ อมานุสึ;

ทิวา ปฏิหตาว กุกฺกุรา, อุปธาวนฺติ สมนฺตา ขาทิตุํ.

“ข้าพเจ้าเสวยผลของกุศลกรรมนั้น เป็นสุขสมบัติที่ไม่ใช่มนุษย์ในเวลากลางคืน ส่วนในเวลากลางวัน สุนัขทั้งหลายประหนึ่งว่าผูกเวรกันไว้ วิ่งกรูกันเข้ามาจากรอบทิศเพื่อรุมกัดกิน

๔๙๘.

๔๙๘.

‘‘เย จ เต สตตานุโยคิโน, ธุวํ ปยุตฺตา สุคตสฺส สาสเน;

มญฺญามิ เต อมตเมว เกวลํ, อธิคจฺฉนฺติ ปทํ อสงฺขต’’นฺติ.

“ส่วนชนเหล่าใดประกอบความเพียรติดต่อกันไป ประกอบมั่นในพระศาสนาของพระสุคต ข้าพเจ้าเข้าใจว่า ชนเหล่านั้นย่อมบรรลุเฉพาะอมตบท อันเป็นอสังขตธรรมโดยส่วนเดียว”

ทุติยมิคลุทฺทกเปตวตฺถุ อฏฺฐมํ.

ทุติยมิคลุททกเปตวัตถุที่ ๘ จบ

๙. กูฏวินิจฺฉยิกเปตวตฺถุ

๙. กูฏวินิจฉยิกเปตวัตถุ

๔๙๙.

๔๙๙.

‘‘มาลี [Pg.179] กิริฏี กายูรี, คตฺตา เต จนฺทนุสฺสทา;

ปสนฺนมุขวณฺโณสิ, สูริยวณฺโณว โสภสิ.

“ท่านประดับพวงมาลา สวมมงกุฎและกำไลแขน มีอวัยวะลูบไล้ด้วยจันทน์ มีสีหน้าผ่องใส งดงามประดุจสีแห่งดวงอาทิตย์

๕๐๐.

๕๐๐.

‘‘อมานุสา ปาริสชฺชา, เย เตเม ปริจารกา;

ทส กญฺญาสหสฺสานิ, ยา เตมา ปริจาริกา;

ตา กมฺพุกายูรธรา, กญฺจนาเวฬภูสิตา.

“บริษัทและบริวารของท่านเหล่านี้เป็นอมนุษย์ นางบำเรอของท่านเหล่านี้ คือ นางกัญญานับหมื่นนาง ล้วนสวมกำไลแขนที่ทำด้วยสังข์ ประดับด้วยเครื่องประดับทองคำที่เกล้าผม

๕๐๑.

๕๐๑.

‘‘มหานุภาโวสิ ตุวํ, โลมหํสนรูปวา;

ปิฏฺฐิมํสานิ อตฺตโน, สามํ อุกฺกจฺจ ขาทสิ.

“ท่านเป็นผู้มีอานุภาพมาก มีรูปร่างน่าขนพองสยองเกล้า แต่กลับเลาะเนื้อสันหลังของตนกินเอง

๕๐๒.

๕๐๒.

‘‘กึ นุ กาเยน วาจาย, มนสา ทุกฺกุฏํ กตํ;

กิสฺส กมฺมวิปาเกน, ปิฏฺฐิมํสานิ อตฺตโน;

สามํ อุกฺกจฺจ ขาทสี’’ติ.

“ท่านทำกรรมชั่วอะไรไว้ด้วยกาย วาจา หรือใจ ด้วยวิบากของกรรมอะไร ท่านจึงเลาะเนื้อสันหลังของตนกินเอง”

๕๐๓.

๕๐๓.

‘‘อตฺตโนหํ อนตฺถาย, ชีวโลเก อจาริสํ;

เปสุญฺญมุสาวาเทน, นิกติวญฺจนาย จ.

“ข้าพเจ้าประพฤติกรรมอันไม่เป็นประโยชน์แก่ตนในโลกนี้ ด้วยการพูดส่อเสียดและพูดเท็จ และด้วยการโกงและล่อลวง

๕๐๔.

๕๐๔.

‘‘ตตฺถาหํ ปริสํ คนฺตฺวา, สจฺจกาเล อุปฏฺฐิเต;

อตฺถํ ธมฺมํ นิรากตฺวา, อธมฺมมนุวตฺติสํ.

“ในโลกนั้น ข้าพเจ้าไปสู่บริษัท เมื่อถึงเวลาที่ต้องกล่าวความจริง ก็ไม่นำพาประโยชน์และธรรม กลับประพฤติตามอธรรม

๕๐๕.

๕๐๕.

‘‘เอวํ โส ขาทตตฺตานํ, โย โหติ ปิฏฺฐิมํสิโก;

ยถาหํ อชฺช ขาทามิ, ปิฏฺฐิมํสานิ อตฺตโน.

“ผู้ใดเป็นคนส่อเสียด ผู้นั้นย่อมกินตัวเองอย่างนี้ เหมือนที่ข้าพเจ้ากินเนื้อสันหลังของตนเองในวันนี้

๕๐๖.

๕๐๖.

‘‘ตยิทํ ตยา นารท สามํ ทิฏฺฐํ, อนุกมฺปกา เย กุสลา วเทยฺยุํ;

มา เปสุณํ มา จ มุสา อภาณิ, มา โขสิ ปิฏฺฐิมํสิโก ตุว’’นฺติ.

“ข้าแต่ท่านนารทะ เรื่องนี้ท่านได้เห็นด้วยตนเองแล้ว ท่านผู้ฉลาดที่อนุเคราะห์พึงกล่าวคำใด ข้าพเจ้าขอกล่าวคำนั้นว่า ท่านอย่าพูดส่อเสียด อย่าพูดเท็จ อย่าได้เป็นคนส่อเสียด (กินเนื้อหลัง) เหมือนข้าพเจ้าเลย”

กูฏวินิจฺฉยิกเปตวตฺถุ นวมํ.

กูฏวินิจฉยิกเปตวัตถุที่ ๙ จบ

๑๐. ธาตุวิวณฺณเปตวตฺถุ

๑๐. ธาตุวิวรรณเปตวัตถุ

๕๐๗.

๕๐๗.

‘‘อนฺตลิกฺขสฺมึ ติฏฺฐนฺโต, ทุคฺคนฺโธ ปูติ วายสิ;

มุขญฺจ เต กิมโย ปูติคนฺธํ, ขาทนฺติ กึ กมฺมมกาสิ ปุพฺเพ.

“ท่านยืนอยู่ในอากาศ มีกลิ่นเหม็นเน่าฟุ้งไป หมู่หนอนพากันกัดกินปากของท่านซึ่งมีกลิ่นเหม็นเน่า ในชาติก่อน ท่านทำกรรมอะไรไว้

๕๐๘.

๕๐๘.

‘‘ตโต [Pg.180] สตฺถํ คเหตฺวาน, โอกฺกนฺตนฺติ ปุนปฺปุนํ;

ขาเรน ปริปฺโผสิตฺวา, โอกฺกนฺตนฺติ ปุนปฺปุนํ.

“ยิ่งกว่านั้น สัตว์นรกถือศัสตราฟันท่านซ้ำแล้วซ้ำเล่า เอาน้ำด่างราดรดแล้วก็ฟันซ้ำแล้วซ้ำเล่า

๕๐๙.

๕๐๙.

‘‘กึ นุ กาเยน วาจาย, มนสา ทุกฺกฏํ กตํ;

กิสฺส กมฺมวิปาเกน, อิทํ ทุกฺขํ นิคจฺฉสี’’ติ.

๕๑๐.

๕๑๐.

‘‘อหํ ราชคเห รมฺเม, รมณีเย คิริพฺพเช;

อิสฺสโร ธนธญฺญสฺส, สุปหูตสฺส มาริส.

“ข้าแต่ท่านผู้นิรทุกข์ ข้าพเจ้าเป็นคหบดีผู้เป็นใหญ่ เป็นเจ้าของทรัพย์และข้าวเปลือกมากมาย ในกรุงราชคฤห์ อันน่ารื่นรมย์ น่าเพลิดเพลิน ซึ่งแวดล้อมด้วยภูเขา

๕๑๑.

๕๑๑.

‘‘ตสฺสายํ เม ภริยา จ, ธีตา จ สุณิสา จ เม;

ตา มาลํ อุปฺปลญฺจาปิ, ปจฺจคฺฆญฺจ วิเลปนํ;

ถูปํ หรนฺติโย วาเรสึ, ตํ ปาปํ ปกตํ มยา.

“ภรรยา ธิดา และสะใภ้ของข้าพเจ้านั้น ได้นำพวงมาลา ดอกอุบล และเครื่องลูบไล้ที่สดใหม่ไปบูชาพระสถูป ข้าพเจ้าได้ห้ามพวกนางไว้ บาปนั้นข้าพเจ้าได้ทำแล้ว

๕๑๒.

๕๑๒.

‘‘ฉฬาสีติสหสฺสานิ, มยํ ปจฺจตฺตเวทนา;

ถูปปูชํ วิวณฺเณตฺวา, ปจฺจาม นิรเย ภุสํ.

“พวกข้าพเจ้า ๘๖,๐๐๐ ตน ต่างก็ได้รับเวทนาเฉพาะตน เพราะติเตียนการบูชาพระสถูป จึงต้องเดือดร้อนอย่างยิ่งในนรก

๕๑๓.

๕๑๓.

‘‘เย จ โข ถูปปูชาย, วตฺตนฺเต อรหโต มเห;

อาทีนวํ ปกาเสนฺติ, วิเวจเยถ เน ตโต.

“ก็ชนเหล่าใด ประกาศโทษในการบูชาพระสถูปของพระอรหันต์ ซึ่งกำลังมีงานมหรสพกันอยู่ ขอท่านจงแนะนำให้ชนเหล่านั้นงดเว้นจากการกระทำนั้นเสีย

๕๑๔.

๕๑๔.

‘‘อิมา จ ปสฺส อายนฺติโย, มาลธารี อลงฺกตา;

มาลาวิปากํนุโภนฺติโย, สมิทฺธา จ ตา ยสสฺสินิโย.

“ขอท่านจงดูหญิงเหล่านี้ที่กำลังมา ประดับประดา ทรงไว้ซึ่งพวงมาลา กำลังเสวยวิบากแห่งการบูชาด้วยพวงมาลา เป็นผู้สมบูรณ์พูนสุขและมียศ”

๕๑๕.

๕๑๕.

‘‘ตญฺจ ทิสฺวาน อจฺเฉรํ, อพฺภุตํ โลมหํสนํ;

นโม กโรนฺติ สปฺปญฺญา, วนฺทนฺติ ตํ มหามุนึ.

หญิงผู้มีปัญญาทั้งหลายได้เห็นวิบากอันน่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏ น่าขนพองสยองเกล้านั้นแล้ว จึงได้กระทำการนอบน้อม ได้ไหว้พระมหามุนีพระองค์นั้น

๕๑๖.

๕๑๖.

‘‘โสหํ นูน อิโต คนฺตฺวา, โยนึ ลทฺธาน มานุสึ;

ถูปปูชํ กริสฺสามิ, อปฺปมตฺโต ปุนปฺปุน’’นฺติ.

ข้าพเจ้านั้นแล จุติจากอัตภาพนี้ไปแล้ว ได้กำเนิดเป็นมนุษย์ จักเป็นผู้ไม่ประมาทกระทำการบูชาพระสถูปอยู่เนืองๆ

ธาตุวิวณฺณเปตวตฺถุ ทสมํ.

ธาตุวิวรรณเปตวัตถุที่ ๑๐ จบ

จูฬวคฺโค ตติโย นิฏฺฐิโต.

จุฬวรรคที่ ๓ จบ

ตสฺสุทฺทานํ –

หัวข้อเรื่องในวรรคนั้นมีดังนี้

อภิชฺชมาโน กุณฺฑิโย, รถการี ภุเสน จ;

กุมาโร คณิกา เจว, ทฺเว ลุทฺทา ปิฏฺฐิปูชนา;

วคฺโค เตน ปวุจฺจตีติ.

เรื่องอภิชชมานเปรต เรื่องกุณฑิยเปรต เรื่องรถการีเปรต เรื่องภุสเปรต เรื่องกุมารเปรต เรื่องคณิกาเปรต เรื่องนายพราน ๒ คน และเรื่องเปรตกินเนื้อหลังกับเรื่องเปรตติเตียนการบูชา วรรคนี้ท่านกล่าวไว้ด้วยเรื่องเหล่านี้

๔. มหาวคฺโค

๔. มหาวรรค

๑. อมฺพสกฺกรเปตวตฺถุ

๑. อัมพสักขรเปตวัตถุ

๕๑๗.

๕๑๗.

เวสาลี [Pg.181] นาม นครตฺถิ วชฺชีนํ, ตตฺถ อหุ ลิจฺฉวิ อมฺพสกฺกโร ;

ทิสฺวาน เปตํ นครสฺส พาหิรํ, ตตฺเถว ปุจฺฉิตฺถ ตํ การณตฺถิโก.

มีนครของชาววัชชีชื่อว่าเวสาลี ในนครนั้นมีเจ้าลิจฉวีพระนามว่าอัมพสักขระ พระองค์ได้ทอดพระเนตรเห็นเปรตนอกพระนคร ทรงประสงค์จะทราบเหตุผล จึงได้ตรัสถามเปรตนั้น ณ ที่นั้นนั่นเอง

๕๑๘.

๕๑๘.

‘‘เสยฺยา นิสชฺชา นยิมสฺส อตฺถิ, อภิกฺกโม นตฺถิ ปฏิกฺกโม จ;

อสิตปีตขายิตวตฺถโภคา, ปริจาริกา สาปิ อิมสฺส นตฺถิ.

สำหรับบุรุษผู้นี้ ไม่มีการนอน ไม่มีการนั่ง ไม่มีการก้าวไปข้างหน้า ไม่มีการถอยกลับ และการบำรุงด้วยการบริโภคของกิน ของดื่ม ของเคี้ยว และเครื่องนุ่งห่มนั้น ก็ไม่มีแก่บุรุษผู้นี้เช่นกัน

๕๑๙.

๕๑๙.

‘‘เย ญาตกา ทิฏฺฐสุตา สุหชฺชา, อนุกมฺปกา ยสฺส อเหสุํ ปุพฺเพ;

ทฏฺฐุมฺปิ เต ทานิ น ตํ ลภนฺติ, วิราชิตตฺโต หิ ชเนน เตน.

ญาติมิตรที่เคยเห็นเคยได้ยิน และสหายผู้มีใจดีเหล่าใดที่เคยอนุเคราะห์เขาในกาลก่อน บัดนี้ แม้แต่จะเห็นเขา พวกนั้นก็ยังไม่ได้เห็น เพราะเขาถูกชนเหล่านั้นทอดทิ้งแล้ว

๕๒๐.

๕๒๐.

‘‘น โอคฺคตตฺตสฺส ภวนฺติ มิตฺตา, ชหนฺติ มิตฺตา วิกลํ วิทิตฺวา;

อตฺถญฺจ ทิสฺวา ปริวารยนฺติ, พหู มิตฺตา อุคฺคตตฺตสฺส โหนฺติ.

มิตรย่อมไม่มีแก่ผู้สิ้นเนื้อประดาตัว มิตรทั้งหลายทราบว่าเขาขัดสนแล้วย่อมละทิ้งไป แต่เมื่อเห็นประโยชน์จึงพากันห้อมล้อม ผู้มีฐานะสูงส่งย่อมมีมิตรมาก

๕๒๑.

๕๒๑.

‘‘นิหีนตฺโต สพฺพโภเคหิ กิจฺโฉ, สมฺมกฺขิโต สมฺปริภินฺนคตฺโต;

อุสฺสาวพินฺทูว ปลิมฺปมาโน, อชฺช สุเว ชีวิตสฺสูปโรโธ.

เขาผู้มีตนเลวทราม ปราศจากโภคะทั้งปวง ลำบากยิ่งนัก ร่างกายเปรอะเปื้อน ถูกแทงทะลุ เหมือนหยาดน้ำค้างที่กำลังจะเหือดแห้งไป ชีวิตของเขาจะดับสิ้นในวันนี้หรือวันพรุ่ง

๕๒๒.

๕๒๒.

‘‘เอตาทิสํ อุตฺตมกิจฺฉปฺปตฺตํ, อุตฺตาสิตํ ปุจิมนฺทสฺส สูเล;

‘อถ ตฺวํ เกน วณฺเณน วเทสิ ยกฺข, ชีว โภ ชีวิตเมว เสยฺโย’’’ติ.

ดูก่อนยักษ์ ท่านอาศัยเหตุผลอะไร จึงกล่าวกับบุรุษเช่นนี้ ผู้ถึงความลำบากอย่างยิ่ง ถูกเสียบอยู่บนหลาวไม้สะเดาว่า ‘สหายเอ๋ย จงมีชีวิตอยู่เถิด ชีวิตเท่านั้นประเสริฐกว่า’

๕๒๓.

๕๒๓.

‘‘สาโลหิโต [Pg.182] เอส อโหสิ มยฺหํ, อหํ สรามิ ปุริมาย ชาติยา;

ทิสฺวา จ เม การุญฺญมโหสิ ราช, มา ปาปธมฺโม นิรยํ ปตายํ.

ข้าแต่พระราชา บุรุษผู้นี้เคยเป็นญาติร่วมสายโลหิตของข้าพระองค์ในชาติก่อน ข้าพระองค์ระลึกได้ ครั้นเห็นเขาแล้ว ความกรุณาจึงเกิดแก่ข้าพระองค์ว่า ‘ขอผู้นี้ซึ่งมีธรรมอันลามก อย่าได้ตกนรกเลย’

๕๒๔.

๕๒๔.

‘‘อิโต จุโต ลิจฺฉวิ เอส โปโส, สตฺตุสฺสทํ นิรยํ โฆรรูปํ;

อุปปชฺชติ ทุกฺกฏกมฺมการี, มหาภิตาปํ กฏุกํ ภยานกํ.

ข้าแต่เจ้าลิจฉวี บุรุษผู้นี้เป็นผู้ทำกรรมชั่วไว้ จุติจากโลกนี้แล้ว จะไปเกิดในนรกที่หนาแน่นด้วยสัตว์ มีสภาพน่าสะพรึงกลัว มีความเดือดร้อนยิ่งนัก เผ็ดร้อน และน่าหวาดเสียว

๕๒๕.

๕๒๕.

‘‘อเนกภาเคน คุเณน เสยฺโย, อยเมว สูโล นิรเยน เตน;

เอกนฺตทุกฺขํ กฏุกํ ภยานกํ, เอกนฺตติพฺพํ นิรยํ ปตายํ.

หลาวนี้แหละประเสริฐกว่านรกนั้นโดยคุณส่วนเดียวหลายเท่า เพราะเขาจะพึงตกนรกอันมีแต่ทุกข์โดยส่วนเดียว เผ็ดร้อน น่าหวาดเสียว และรุนแรงโดยส่วนเดียว

๕๒๖.

๕๒๖.

‘‘อิทญฺจ สุตฺวา วจนํ มเมโส, ทุกฺขูปนีโต วิชเหยฺย ปาณํ;

ตสฺมา อหํ สนฺติเก น ภณามิ, มา เม กโต ชีวิตสฺสูปโรโธ’’.

และบุรุษนี้ได้ฟังคำของข้าพเจ้าแล้ว ถูกความทุกข์ครอบงำ อาจจะสละชีวิตเสียก็ได้ เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงไม่กล่าวในที่ใกล้เขา ด้วยคิดว่า ‘ขอการทำลายชีวิตอย่าได้มีเพราะข้าพเจ้าเลย’

๕๒๗.

๕๒๗.

‘‘อญฺญาโต เอโส ปุริสสฺส อตฺโถ, อญฺญมฺปิ อิจฺฉามเส ปุจฺฉิตุํ ตุวํ;

โอกาสกมฺมํ สเจ โน กโรสิ, ปุจฺฉาม ตํ โน น จ กุชฺฌิตพฺพ’’นฺติ.

เรื่องของบุรุษผู้นี้ ข้าพเจ้าทราบแล้ว ข้าพเจ้าทั้งหลายปรารถนาจะถามท่านถึงเรื่องอื่นอีก ถ้าท่านจะกรุณาทำโอกาสให้แก่พวกเรา พวกเราจะขอถามท่าน และท่านไม่พึงโกรธพวกเรา

๕๒๘.

๕๒๘.

‘‘อทฺธา ปฏิญฺญา เม ตทา อหุ, นาจิกฺขนา อปฺปสนฺนสฺส โหติ;

อกามา สทฺเธยฺยวโจติ กตฺวา, ปุจฺฉสฺสุ มํ กามํ ยถา วิสยฺห’’นฺติ.

แน่นอนทีเดียว คำปฏิญาณของข้าพเจ้ามีอยู่แล้วในตอนนั้น การไม่บอกย่อมมีแก่ผู้ไม่เลื่อมใส แต่เพราะท่านเป็นผู้มีวาจาที่น่าเชื่อถือ แม้ข้าพเจ้าจะไม่เต็มใจ ท่านจงถามข้าพเจ้าตามความพอใจเถิด ข้าพเจ้าจะตอบเท่าที่สามารถจะตอบได้

๕๒๙.

๕๒๙.

‘‘ยํ กิญฺจหํ จกฺขุนา ปสฺสิสฺสามิ, สพฺพมฺปิ ตาหํ อภิสทฺทเหยฺยํ;

ทิสฺวาว ตํ โนปิ เจ สทฺทเหยฺยํ, กเรยฺยาสิ เม ยกฺข นิยสฺสกมฺม’’นฺติ.

สิ่งใดก็ตามที่ข้าพเจ้าจักเห็นด้วยตา ข้าพเจ้าพึงเชื่อถือสิ่งนั้นทั้งหมด แต่ถ้าแม้เห็นแล้วข้าพเจ้ายังไม่เชื่อถือ ดูก่อนยักษ์ ท่านพึงทำการข่มขี่ข้าพเจ้าเถิด

๕๓๐.

๕๓๐.

‘‘สจฺจปฺปฏิญฺญา [Pg.183] ตว เมสา โหตุ, สุตฺวาน ธมฺมํ ลภ สุปฺปสาทํ;

อญฺญตฺถิโก โน จ ปทุฏฺฐจิตฺโต, ยํ เต สุตํ อสุตญฺจาปิ ธมฺมํ;

สพฺพมฺปิ อกฺขิสฺสํ ยถา ปชานนฺติ.

ขอคำปฏิญาณของท่านนี้จงเป็นคำสัตย์ต่อข้าพเจ้าเถิด ขอท่านจงฟังธรรมแล้วได้ความเลื่อมใสอย่างยิ่งเถิด ท่านเป็นผู้มุ่งหมายประโยชน์ มิใช่ผู้มีจิตคิดประทุษร้าย ธรรมใดที่ท่านเคยฟังแล้วหรือยังไม่เคยฟัง ข้าพเจ้าจักบอกธรรมนั้นทั้งหมดแก่ท่านตามที่รู้

๕๓๑.

๕๓๑.

‘‘เสเตน อสฺเสน อลงฺกเตน, อุปยาสิ สูลาวุตกสฺส สนฺติเก;

ยานํ อิทํ อพฺภุตํ ทสฺสเนยฺยํ, กิสฺเสตํ กมฺมสฺส อยํ วิปาโก’’ติ.

ท่านขี่ม้าขาวที่ประดับประดาแล้ว เข้าไปใกล้ผู้ถูกเสียบด้วยหลาว ยานนี้ช่างน่าอัศจรรย์ น่าดูจริงหนอ นี้เป็นวิบากของกรรมอะไร

๕๓๒.

๕๓๒.

‘‘เวสาลิยา นครสฺส มชฺเฌ, จิกฺขลฺลมคฺเค นรกํ อโหสิ;

โคสีสเมกาหํ ปสนฺนจิตฺโต, เสตํ คเหตฺวา นรกสฺมึ นิกฺขิปึ.

ในท่ามกลางกรุงเวสาลี ที่ทางเป็นโคลนตม มีหลุมอยู่หลุมหนึ่ง ข้าพเจ้ามีจิตเลื่อมใส ได้นำกระดูกหัววัวสีขาวอันหนึ่งไปวางไว้ในหลุมนั้น

๕๓๓.

๕๓๓.

‘‘เอตสฺมึ ปาทานิ ปติฏฺฐเปตฺวา, มยญฺจ อญฺเญ จ อติกฺกมิมฺหา;

ยานํ อิทํ อพฺภุตํ ทสฺสเนยฺยํ, ตสฺเสว กมฺมสฺส อยํ วิปาโก’’ติ.

ทั้งข้าพเจ้าและคนอื่นๆ ได้วางเท้าลงบนกระดูกนั้นแล้วข้ามไปได้ ยานอันน่าอัศจรรย์ น่าดูนี้ เป็นวิบากของกรรมนั้นนั่นเอง

๕๓๔.

๕๓๔.

‘‘วณฺโณ จ เต สพฺพทิสา ปภาสติ, คนฺโธ จ เต สพฺพทิสา ปวายติ;

ยกฺขิทฺธิปตฺโตสิ มหานุภาโว, นคฺโค จาสิ กิสฺส อยํ วิปาโก’’ติ.

วรรณะของท่านก็ส่องสว่างไปทั่วทุกทิศ กลิ่นของท่านก็ฟุ้งไปทั่วทุกทิศ ท่านเป็นผู้ถึงฤทธิ์ของยักษ์ มีอานุภาพมาก แต่ท่านกลับเปลือยกาย นี้เป็นวิบากของกรรมอะไร

๕๓๕.

๕๓๕.

‘‘อกฺโกธโน นิจฺจปสนฺนจิตฺโต, สณฺหาหิ วาจาหิ ชนํ อุเปมิ;

ตสฺเสว กมฺมสฺส อยํ วิปาโก, ทิพฺโพ เม วณฺโณ สตตํ ปภาสติ.

ข้าพเจ้าเป็นผู้ไม่โกรธ มีจิตผ่องใสอยู่เสมอ เข้าหาผู้คนด้วยวาจาที่อ่อนหวาน นี้เป็นวิบากของกรรมนั้นนั่นเอง วรรณะทิพย์ของข้าพเจ้าจึงส่องสว่างอยู่เป็นนิตย์

๕๓๖.

๕๓๖.

‘‘ยสญฺจ กิตฺติญฺจ ธมฺเม ฐิตานํ, ทิสฺวาน มนฺเตมิ ปสนฺนจิตฺโต;

ตสฺเสว กมฺมสฺส อยํ วิปาโก, ทิพฺโพ เม คนฺโธ สตตํ ปวายติ.

ข้าพเจ้าเห็นยศและเกียรติคุณของผู้ตั้งอยู่ในธรรมแล้ว มีจิตเลื่อมใส กล่าวสรรเสริญ นี้เป็นวิบากของกรรมนั้นนั่นเอง กลิ่นทิพย์ของข้าพเจ้าจึงฟุ้งไปอยู่เป็นนิตย์

๕๓๗.

๕๓๗.

‘‘สหายานํ [Pg.184] ติตฺถสฺมึ นฺหายนฺตานํ, ถเล คเหตฺวา นิทหิสฺส ทุสฺสํ;

ขิฑฺฑตฺถิโก โน จ ปทุฏฺฐจิตฺโต, เตนมฺหิ นคฺโค กสิรา จ วุตฺตี’’ติ.

ข้าพเจ้าได้เอาผ้าของสหายทั้งหลายผู้อาบน้ำอยู่ที่ท่า แล้วนำไปซ่อนไว้บนบก ด้วยความประสงค์จะล้อเล่น มิใช่ด้วยจิตคิดประทุษร้าย เพราะกรรมนั้น ข้าพเจ้าจึงต้องเปลือยกายและมีความเป็นอยู่ลำบาก

๕๓๘.

๕๓๘.

‘‘โย กีฬมาโน ปกโรติ ปาปํ, ตสฺเสทิสํ กมฺมวิปากมาหุ;

อกีฬมาโน ปน โย กโรติ, กึ ตสฺส กมฺมสฺส วิปากมาหู’’ติ.

ผู้ใดทำบาปเพราะล้อเล่น ท่านกล่าวว่าวิบากของกรรมของผู้นั้นเป็นเช่นนี้ ส่วนผู้ใดทำบาปโดยมิได้ล้อเล่น (แต่มีจิตคิดประทุษร้าย) ท่านกล่าวว่าวิบากของกรรมของผู้นั้นจะเป็นเช่นไร

๕๓๙.

๕๓๙.

‘‘เย ทุฏฺฐสงฺกปฺปมนา มนุสฺสา, กาเยน วาจาย จ สงฺกิลิฏฺฐา;

กายสฺส เภทา อภิสมฺปรายํ, อสํสยํ เต นิรยํ อุเปนฺติ.

“หมู่มนุษย์เหล่าใด มีใจดำริชั่ว เศร้าหมองแล้วด้วยกายและวาจา หมู่มนุษย์เหล่านั้น เบื้องหน้าแต่กายแตก ในสัมปรายภพ ย่อมเข้าถึงนรกโดยไม่ต้องสงสัย”

๕๔๐.

๕๔๐.

‘‘อปเร ปน สุคติมาสมานา, ทาเน รตา สงฺคหิตตฺตภาวา;

กายสฺส เภทา อภิสมฺปรายํ, อสํสยํ เต สุคตึ อุเปนฺตี’’ติ.

“ส่วนหมู่มนุษย์พวกอื่น ปรารถนาสุคติ ยินดีในทาน มีตนอันสงเคราะห์แล้ว เบื้องหน้าแต่กายแตก ในสัมปรายภพ ย่อมเข้าถึงสุคติโดยไม่ต้องสงสัย ดังนี้”

๕๔๑.

๕๔๑.

‘‘ตํ กินฺติ ชาเนยฺยมหํ อเวจฺจ, กลฺยาณปาปสฺส อยํ วิปาโก;

กึ วาหํ ทิสฺวา อภิสทฺทเหยฺยํ, โก วาปิ มํ สทฺทหาเปยฺย เอต’’นฺติ.

“ข้าพเจ้าจะพึงทราบซึ้งถึงวิบากของกรรมดีและกรรมชั่วนี้ได้อย่างไร หรือข้าพเจ้าเห็นอะไรแล้วจะพึงเชื่อถือได้ หรือบัณฑิตคนไหนเล่าจะพึงทำให้ข้าพเจ้าเชื่อเรื่องนี้ได้”

๕๔๒.

๕๔๒.

‘‘ทิสฺวา จ สุตฺวา อภิสทฺทหสฺสุ, กลฺยาณปาปสฺส อยํ วิปาโก;

กลฺยาณปาเป อุภเย อสนฺเต, สิยา นุ สตฺตา สุคตา ทุคฺคตา วา.

“ท่านจงเห็นและฟังแล้วเชื่อเถิดว่า นี้เป็นวิบากของกรรมดีและกรรมชั่ว ถ้ากรรมดีและกรรมชั่วทั้งสองอย่างไม่มี สัตว์ทั้งหลายจะเป็นผู้ไปสู่สุคติหรือทุคติได้อย่างไรเล่า”

๕๔๓.

๕๔๓.

‘‘โน เจตฺถ กมฺมานิ กเรยฺยุํ มจฺจา, กลฺยาณปาปานิ มนุสฺสโลเก;

นาเหสุํ สตฺตา สุคตา ทุคฺคตา วา, หีนา ปณีตา จ มนุสฺสโลเก.

“ถ้าหากเหล่าสัตว์ไม่พึงทำกรรมดีและกรรมชั่วในมนุษยโลกนี้แล้วไซร้ สัตว์ทั้งหลายผู้ไปสู่สุคติหรือทุคติ ผู้เลวและผู้ประณีต ก็จะไม่พึงมีในมนุษยโลก”

๕๔๔.

๕๔๔.

‘‘ยสฺมา [Pg.185] จ กมฺมานิ กโรนฺติ มจฺจา, กลฺยาณปาปานิ มนุสฺสโลเก;

ตสฺมา หิ สตฺตา สุคตา ทุคฺคตา วา, หีนา ปณีตา จ มนุสฺสโลเก.

“ก็เพราะเหตุที่เหล่าสัตว์ทำกรรมดีและกรรมชั่วในมนุษยโลก เพราะเหตุนั้นแล สัตว์ทั้งหลายผู้ไปสู่สุคติหรือทุคติ ผู้เลวและผู้ประณีต จึงมีอยู่ในมนุษยโลก”

๕๔๕.

๕๔๕.

‘‘ทฺวยชฺช กมฺมานํ วิปากมาหุ, สุขสฺส ทุกฺขสฺส จ เวทนียํ;

ตา เทวตาโย ปริจารยนฺติ, ปจฺจนฺติ พาลา ทฺวยตํ อปสฺสิโน.

“บัณฑิตทั้งหลายกล่าวถึงวิบาก ๒ อย่างของกรรมที่พึงเสวยในบัดนี้ คือสุขและทุกข์ เทวดาทั้งหลายย่อมเสวยสุข ส่วนคนพาลทั้งหลายผู้ไม่เห็นกรรมและวิบาก ๒ อย่าง ย่อมเดือดร้อน (ในนรก)”

๕๔๖.

๕๔๖.

‘‘น มตฺถิ กมฺมานิ สยํกตานิ, ทตฺวาปิ เม นตฺถิ โย อาทิเสยฺย;

อจฺฉาทนํ สยนมถนฺนปานํ, เตนมฺหิ นคฺโค กสิรา จ วุตฺตี’’ติ.

“กรรมที่ข้าพเจ้าทำเองก็ไม่มี ใครๆ ที่ให้ทานแล้วจะพึงอุทิศให้ข้าพเจ้าก็ไม่มี (เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงไม่ได้) เครื่องนุ่งห่ม ที่นอน ข้าวและน้ำ เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงเป็นคนเปลือยกายและมีความเป็นอยู่ลำบาก”

๕๔๗.

๕๔๗.

‘‘สิยา นุ โข การณํ กิญฺจิ ยกฺข, อจฺฉาทนํ เยน ตุวํ ลเภถ;

อาจิกฺข เม ตฺวํ ยทตฺถิ เหตุ, สทฺธายิกํ เหตุวโจ สุโณมา’’ติ.

“ดูก่อนยักษ์ พอจะมีเหตุอะไรบ้างไหม ที่ท่านจะพึงได้เครื่องนุ่งห่ม ถ้ามีเหตุนั้นอยู่ ท่านจงบอกแก่ข้าพเจ้าเถิด พวกเราจะฟังคำพูดที่เป็นเหตุเป็นผลและน่าเชื่อถือ”

๕๔๘.

๕๔๘.

‘‘กปฺปิตโก นาม อิธตฺถิ ภิกฺขุ, ฌายี สุสีโล อรหา วิมุตฺโต;

คุตฺตินฺทฺริโย สํวุตปาติโมกฺโข, สีติภูโต อุตฺตมทิฏฺฐิปตฺโต.

“ในที่นี้ มีภิกษุชื่อว่ากัปปิตกะ เป็นผู้มีฌาน มีศีลดี เป็นพระอรหันต์ ผู้หลุดพ้นแล้ว มีอินทรีย์คุ้มครองแล้ว สำรวมในปาฏิโมกข์ เป็นผู้เยือกเย็น บรรลุสัมมาทิฏฐิอันสูงสุด”

๕๔๙.

๕๔๙.

‘‘สขิโล วทญฺญู สุวโจ สุมุโข, สฺวาคโม สุปฺปฏิมุตฺตโก จ;

ปุญฺญสฺส เขตฺตํ อรณวิหารี, เทวมนุสฺสานญฺจ ทกฺขิเณยฺโย.

“ท่านเป็นผู้มีวาจาอ่อนหวาน เป็นผู้รู้ธรรม เป็นผู้ว่าง่าย มีใบหน้าผ่องใส เป็นพหูสูต มีปฏิภาณดี เป็นนาบุญ เป็นผู้อยู่ด้วยอรณวิหาร และเป็นทักขิไณยบุคคลของเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย”

๕๕๐.

๕๕๐.

‘‘สนฺโต วิธูโม อนีโฆ นิราโส, มุตฺโต วิสลฺโล อมโม อวงฺโก;

นิรูปธี สพฺพปปญฺจขีโณ, ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺโต ชุติมา.

“ท่านเป็นผู้สงบ ปราศจากควันคือวิตก ไม่มีความทุกข์ ไม่มีความหวัง เป็นผู้หลุดพ้น ปราศจากลูกศร ไม่มีความยึดมั่นถือมั่น ไม่คดโกง ปราศจากอุปธิ สิ้นปปัญจธรรมทั้งปวง บรรลุวิชชา ๓ แล้ว และเป็นผู้มีรัศมี”

๕๕๑.

๕๕๑.

‘‘อปฺปญฺญาโต [Pg.186] ทิสฺวาปิ น จ สุชาโน, มุนีติ นํ วชฺชิสุ โวหรนฺติ;

ชานนฺติ ตํ ยกฺขภูตา อเนชํ, กลฺยาณธมฺมํ วิจรนฺตํ โลเก.

“ท่านเป็นผู้ไม่ปรากฏ แม้ใครเห็นก็รู้จักได้ไม่ง่าย ชาววัชชีเรียกท่านว่าพระมุนี เหล่าภูตที่เกิดเป็นยักษ์รู้จักท่านผู้มีธรรมอันงาม เที่ยวไปในโลกว่าเป็นพระขีณาสพผู้ไม่หวั่นไหว”

๕๕๒.

๕๕๒.

‘‘ตสฺส ตุวํ เอกยุคํ ทุเว วา, มมุทฺทิสิตฺวาน สเจ ทเทถ;

ปฏิคฺคหีตานิ จ ตานิ อสฺสุ, มมญฺจ ปสฺเสถ สนฺนทฺธทุสฺส’’นฺติ.

“ถ้าท่านอุทิศให้ข้าพเจ้าแล้ว พึงถวายผ้าคู่หนึ่งหรือสองคู่แก่ท่าน และถ้าท่านรับผ้าเหล่านั้นแล้ว ท่านก็จะเห็นข้าพเจ้าผู้มีผ้าทรง”

๕๕๓.

๕๕๓.

‘‘กสฺมึ ปเทเส สมณํ วสนฺตํ, คนฺตฺวาน ปสฺเสมุ มยํ อิทานิ;

โย มชฺช กงฺขํ วิจิกิจฺฉิตญฺจ, ทิฏฺฐีวิสูกานิ วิโนทเยยฺยา’’ติ.

“บัดนี้ พวกเราจะพึงไปเห็นสมณะผู้อยู่ในประเทศไหน ซึ่งจะพึงบรรเทาความสงสัย ความเคลือบแคลง และทิฏฐิอันเป็นเสี้ยนหนามของข้าพเจ้าในวันนี้ได้”

๕๕๔.

๕๕๔.

‘‘เอโส นิสินฺโน กปินจฺจนายํ, ปริวาริโต เทวตาหิ พหูหิ;

ธมฺมึ กถํ ภาสติ สจฺจนาโม, สกสฺมิมาเจรเก อปฺปมตฺโต’’ติ.

“นั่นท่านผู้มีนามอันแท้จริง ไม่ประมาทในคำสอนของพระศาสดาของตน อันเทวดาหมู่มากแวดล้อมแล้ว นั่งอยู่ที่กปินัจจนะ กล่าวธรรมกถาอยู่”

๕๕๕.

๕๕๕.

‘‘ตถาหํ กสฺสามิ คนฺตฺวา อิทานิ, อจฺฉาทยิสฺสํ สมณํ ยุเคน;

ปฏิคฺคหิตานิ จ ตานิ อสฺสุ, ตุวญฺจ ปสฺเสมุ สนฺนทฺธทุสฺส’’นฺติ.

“บัดนี้ ข้าพเจ้าจักไปทำอย่างนั้น จักถวายผ้าคู่หนึ่งแก่สมณะ และถ้าท่านรับผ้าเหล่านั้นแล้ว พวกเราก็จะเห็นท่านผู้มีผ้าทรง”

๕๕๖.

๕๕๖.

‘‘มา อกฺขเณ ปพฺพชิตํ อุปาคมิ, สาธุ โว ลิจฺฉวิ เนส ธมฺโม;

ตโต จ กาเล อุปสงฺกมิตฺวา, ตตฺเถว ปสฺสาหิ รโห นิสินฺน’’นฺติ.

“ข้าแต่เจ้าลิจฉวี ขอประทานโทษ ท่านอย่าได้เข้าไปหาบรรพชิตในเวลาอันไม่สมควรเลย นี้มิใช่ธรรมเนียมของท่าน ครั้นถึงเวลาเช้า ท่านจงเข้าไปเฝ้าท่านผู้นั่งอยู่ในที่สงัด ณ ที่นั้นเถิด”

๕๕๗.

๕๕๗.

ตถาติ วตฺวา อคมาสิ ตตฺถ, ปริวาริโต ทาสคเณน ลิจฺฉวิ;

โส ตํ นครํ อุปสงฺกมิตฺวา, วาสูปคจฺฉิตฺถ สเก นิเวสเน.

“เจ้าลิจฉวีนั้น อันหมู่ทาสแวดล้อมแล้ว ตรัสว่า ‘ดีละ’ แล้วได้เสด็จไปยังที่นั้น พระองค์เสด็จเข้าไปยังพระนครนั้นแล้ว ประทับอยู่ในพระนิเวศน์ของพระองค์”

๕๕๘.

๕๕๘.

ตโต [Pg.187] จ กาเล คิหิกิจฺจานิ กตฺวา, นฺหตฺวา ปิวิตฺวา จ ขณํ ลภิตฺวา;

วิเจยฺย เปฬาโต จ ยุคานิ อฏฺฐ, คาหาปยี ทาสคเณน ลิจฺฉวิ.

“ต่อมาในเวลาเช้า เจ้าลิจฉวีนั้นทรงทำกิจของคฤหัสถ์ สรงน้ำและเสวยแล้ว ได้โอกาสแล้ว จึงให้หมู่ทาสเลือกผ้า ๘ คู่จากหีบแล้วให้ถือเอาไป”

๕๕๙.

๕๕๙.

โส ตํ ปเทสํ อุปสงฺกมิตฺวา, ตํ อทฺทส สมณํ สนฺตจิตฺตํ;

ปฏิกฺกนฺตํ โคจรโต นิวตฺตํ, สีติภูตํ รุกฺขมูเล นิสินฺนํ.

“พระองค์เสด็จเข้าไปยังประเทศนั้นแล้ว ได้ทอดพระเนตรเห็นสมณะนั้นผู้มีจิตสงบ กลับจากบิณฑบาต หลีกเร้นแล้ว เป็นผู้เยือกเย็น นั่งอยู่ที่โคนต้นไม้”

๕๖๐.

๕๖๐.

ตเมนมโวจ อุปสงฺกมิตฺวา, อปฺปาพาธํ ผาสุวิหารญฺจ ปุจฺฉิ;

‘‘เวสาลิยํ ลิจฺฉวิหํ ภทนฺเต, ชานนฺติ มํ ลิจฺฉวิ อมฺพสกฺกโร.

“ครั้นเข้าไปหาแล้ว ได้กราบทูลถามถึงความเป็นผู้มีอาพาธน้อยและความอยู่ผาสุกกะท่านแล้ว (กราบทูลว่า) ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพระองค์เป็นเจ้าลิจฉวีในกรุงเวสาลี ชนทั้งหลายรู้จักข้าพระองค์ว่า อัมพสักขรลิจฉวี’”

๕๖๑.

๕๖๑.

‘‘อิมานิ เม อฏฺฐ ยุคา สุภานิ, ปฏิคณฺห ภนฺเต ปททามิ ตุยฺหํ;

เตเนว อตฺเถน อิธาคโตสฺมิ, ยถา อหํ อตฺตมโน ภเวยฺย’’นฺติ.

“ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ผ้า ๘ คู่ที่งดงามเหล่านี้ของข้าพระองค์ ขอท่านจงรับเถิด ข้าพระองค์ถวายแด่ท่าน ข้าพระองค์มาที่นี้ก็ด้วยเหตุนี้ เพื่อที่ข้าพระองค์จะพึงเป็นผู้มีใจยินดี”

๕๖๒.

๕๖๒.

‘‘ทูรโตว สมณพฺราหฺมณา จ, นิเวสนํ เต ปริวชฺชยนฺติ;

ปตฺตานิ ภิชฺชนฺติ จ เต นิเวสเน, สงฺฆาฏิโย จาปิ วิทาลยนฺติ.

“สมณพราหมณ์ทั้งหลายย่อมหลีกเว้นนิเวศน์ของท่านแต่ไกลทีเดียว ก็ในนิเวศน์ของท่าน บาตรทั้งหลายย่อมแตก แม้ผ้าสังฆาฏิก็ถูกทำให้ฉีกขาด”

๕๖๓.

๕๖๓.

‘‘อถาปเร ปาทกุฐาริกาหิ, อวํสิรา สมณา ปาตยนฺติ;

เอตาทิสํ ปพฺพชิตา วิเหสํ, ตยา กตํ สมณา ปาปุณนฺติ.

“อนึ่ง สมณะพวกอื่นถูกท่านทำให้ล้มคะมำด้วยขวานคือเท้า บรรพชิตทั้งหลายย่อมได้รับการเบียดเบียนเช่นนี้ที่ท่านทำแล้ว”

๕๖๔.

๕๖๔.

‘‘ติเณน เตลมฺปิ น ตฺวํ อทาสิ, มูฬฺหสฺส มคฺคมฺปิ น ปาวทาสิ;

อนฺธสฺส ทณฺฑํ สยมาทิยาสิ, เอตาทิโส กทริโย อสํวุโต ตุวํ;

อถ ตฺวํ เกน วณฺเณน กิเมว ทิสฺวา,อมฺเหหิ สห สํวิภาคํ กโรสี’’ติ.

“ท่านไม่เคยให้น้ำมันแม้ด้วยปลายหญ้า ไม่เคยบอกทางแก่คนหลงทาง ท่านเองแย่งเอาไม้เท้าของคนตาบอด ท่านเป็นคนตระหนี่ ไม่สำรวมเช่นนี้ แล้วท่านอาศัยอำนาจอะไร หรือเห็นประโยชน์อะไร จึงมาทำการแบ่งปันกับเรา”

๕๖๕.

๕๖๕.

‘‘ปจฺเจมิ [Pg.188] ภนฺเต ยํ ตฺวํ วเทสิ, วิเหสยึ สมเณ พฺราหฺมเณ จ;

ขิฑฺฑตฺถิโก โน จ ปทุฏฺฐจิตฺโต, เอตมฺปิ เม ทุกฺกฏเมว ภนฺเต.

“ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพระองค์ยอมรับคำที่ท่านกล่าว ข้าพระองค์เบียดเบียนสมณพราหมณ์ทั้งหลายเพราะต้องการจะล้อเล่น มิใช่มีจิตคิดประทุษร้าย ข้าแต่ท่านผู้เจริญ แม้การกระทำนั้นของข้าพระองค์ก็เป็นความผิดพลาด”

๕๖๖.

๕๖๖.

‘‘ขิฑฺฑาย ยกฺโข ปสวิตฺวา ปาปํ, เวเทติ ทุกฺขํ อสมตฺตโภคี;

ทหโร ยุวา นคฺคนิยสฺส ภาคี, กึ สุ ตโต ทุกฺขตรสฺส โหติ.

“ยักษ์นั้นทำบาปเพราะการล้อเล่น จึงเสวยทุกข์ มีโภคะไม่สมบูรณ์ ยักษ์นั้นยังหนุ่มยังแน่น แต่ต้องมีส่วนแห่งความเปลือยกาย จะมีอะไรที่เป็นทุกข์ยิ่งกว่านั้นอีกเล่า”

๕๖๗.

๕๖๗.

‘‘ตํ ทิสฺวา สํเวคมลตฺถํ ภนฺเต, ตปฺปจฺจยา วาปิ ททามิ ทานํ;

ปฏิคณฺห ภนฺเต วตฺถยุคานิ อฏฺฐ, ยกฺขสฺสิมา คจฺฉนฺตุ ทกฺขิณาโย’’ติ.

“ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพระองค์เห็นยักษ์นั้นแล้วได้เกิดความสังเวช แม้เพราะเหตุนั้น ข้าพระองค์จึงถวายทาน ขอท่านจงรับผ้า ๘ คู่ ขอทักษิณาทานเหล่านี้จงสำเร็จแก่ยักษ์นั้นเถิด”

๕๖๘.

๕๖๘.

‘‘อทฺธา หิ ทานํ พหุธา ปสตฺถํ, ททโต จ เต อกฺขยธมฺมมตฺถุ;

ปฏิคณฺหามิ เต วตฺถยุคานิ อฏฺฐ, ยกฺขสฺสิมา คจฺฉนฺตุ ทกฺขิณาโย’’ติ.

“ดูก่อนมหาบพิตร แน่นอนทีเดียว ทานเป็นสิ่งที่ท่านผู้รู้ทั้งหลายสรรเสริญไว้โดยประการต่างๆ ขอผลทานอันไม่สิ้นสุดจงมีแก่พระองค์ผู้ถวายอยู่ อาตมารับผ้า ๘ คู่ของพระองค์ ขอทักษิณาทานเหล่านี้จงสำเร็จแก่ยักษ์นั้นเถิด”

๕๖๙.

๕๖๙.

ตโต หิ โส อาจมยิตฺวา ลิจฺฉวิ, เถรสฺส ทตฺวาน ยุคานิ อฏฺฐ;

‘ปฏิคฺคหิตานิ จ ตานิ อสฺสุ, ยกฺขญฺจ ปสฺเสถ สนฺนทฺธทุสฺสํ’.

ลำดับนั้นแล เจ้าลิจฉวีพระองค์นั้นทรงบ้วนพระโอษฐ์แล้ว ถวายผ้า ๘ คู่แก่พระเถระแล้ว และผ้าเหล่านั้นพระเถระก็รับแล้ว และได้ทอดพระเนตรเห็นยักษ์ผู้มีผ้าทรงเรียบร้อย

๕๗๐.

๕๗๐.

ตมทฺทสา จนฺทนสารลิตฺตํ, อาชญฺญมารูฬฺหมุฬารวณฺณํ;

อลงฺกตํ สาธุนิวตฺถทุสฺสํ, ปริวาริตํ ยกฺขมหิทฺธิปตฺตํ.

ได้ทอดพระเนตรเห็นยักษ์นั้น ผู้มีร่างกายลูบไล้ด้วยแก่นจันทน์ ผู้ขึ้นสู่ม้าอาชาไนย มีผิวพรรณงาม ประดับประดาแล้ว นุ่งห่มผ้าอย่างดี มีบริวารแวดล้อม ผู้มีฤทธิ์มาก

๕๗๑.

๕๗๑.

โส ตํ ทิสฺวา อตฺตมนา อุทคฺโค, ปหฏฺฐจิตฺโต จ สุภคฺครูโป;

กมฺมญฺจ ทิสฺวาน มหาวิปากํ, สนฺทิฏฺฐิกํ จกฺขุนา สจฺฉิกตฺวา.

เจ้าลิจฉวีพระองค์นั้นทอดพระเนตรเห็นยักษ์นั้นแล้ว มีพระทัยยินดี มีพระทัยร่าเริง มีพระทัยเบิกบาน มีพระรูปงาม ทั้งได้ทรงเห็นกรรมและวิบากอันยิ่งใหญ่ซึ่งเป็นผลที่เห็นได้ในปัจจุบัน ทรงกระทำให้แจ้งด้วยพระจักษุแล้ว

๕๗๒.

๕๗๒.

ตเมนมโวจ [Pg.189] อุปสงฺกมิตฺวา, ‘‘ทสฺสามิ ทานํ สมณพฺราหฺมณานํ;

น จาปิ เม กิญฺจิ อเทยฺยมตฺถิ, ตุวญฺจ เม ยกฺข พหูปกาโร’’ติ.

เจ้าลิจฉวีพระองค์นั้นเสด็จเข้าไปหายักษ์นั้นแล้วได้ตรัสว่า ‘เราจักถวายทานแก่สมณพราหมณ์ทั้งหลาย สิ่งของอะไรๆ ที่เราให้ไม่ได้ ย่อมไม่มี และท่านยักษ์ ก็เป็นผู้มีอุปการะมากแก่เรา’

๕๗๓.

๕๗๓.

‘‘ตุวญฺจ เม ลิจฺฉวิ เอกเทสํ, อทาสิ ทานานิ อโมฆเมตํ;

สฺวาหํ กริสฺสามิ ตยาว สกฺขึ, อมานุโส มานุสเกน สทฺธิ’’นฺติ.

(ยักษ์กล่าวว่า) ‘ข้าแต่เจ้าลิจฉวี แม้ท่านก็ได้ให้ทานส่วนหนึ่งแก่ข้าพเจ้าแล้ว ทานนี้ไม่ไร้ผล เราผู้เป็นอมนุษย์ จักกระทำความเป็นพยานกับท่านผู้เป็นมนุษย์’

๕๗๔.

๕๗๔.

‘‘คตี จ พนฺธู จ ปรายณญฺจ, มิตฺโต มมาสิ อถ เทวตา เม ;

ยาจามิ ตํ ปญฺชลิโก ภวิตฺวา, อิจฺฉามิ ตํ ยกฺข ปุนาปิ ทฏฺฐุ’’นฺติ.

(เจ้าลิจฉวีตรัสว่า) ‘ท่านเป็นที่ไป เป็นเผ่าพันธุ์ เป็นที่พึ่งพิง เป็นมิตร และเป็นเทวดาของเรา ข้าพเจ้าประนมอัญชลีขอกะท่าน ข้าแต่ยักษ์ ข้าพเจ้าปรารถนาจะเห็นท่านอีก’

๕๗๕.

๕๗๕.

‘‘สเจ ตุวํ อสฺสทฺโธ ภวิสฺสสิ, กทริยรูโป วิปฺปฏิปนฺนจิตฺโต;

ตฺวํ เนว มํ ลจฺฉสิ ทสฺสนาย, ทิสฺวา จ ตํ โนปิ จ อาลปิสฺสํ.

(ยักษ์กล่าวว่า) ‘ถ้าท่านจักเป็นผู้ไม่มีศรัทธา เป็นคนตระหนี่ มีจิตวิปริต ท่านจักไม่ได้เห็นเราเลย และถึงแม้เห็น เราก็จักไม่พูดกับท่าน’

๕๗๖.

๕๗๖.

‘‘สเจ ปน ตฺวํ ภวิสฺสสิ ธมฺมคารโว, ทาเน รโต สงฺคหิตตฺตภาโว;

โอปานภูโต สมณพฺราหฺมณานํ, เอวํ มมํ ลจฺฉสิ ทสฺสนาย.

‘แต่ถ้าท่านจักเป็นผู้เคารพในธรรม ยินดีในทาน มีตนสงเคราะห์แล้ว เป็นดุจบ่อน้ำของสมณพราหมณ์ทั้งหลาย อย่างนี้แล้ว ท่านจักได้เห็นเรา’

๕๗๗.

๕๗๗.

‘‘ทิสฺวา จ ตํ อาลปิสฺสํ ภทนฺเต, อิมญฺจ สูลโต ลหุํ ปมุญฺจ;

ยโต นิทานํ อกริมฺห สกฺขึ, มญฺญามิ สูลาวุตกสฺส การณา.

‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ครั้นเห็นท่านแล้ว เราจักพูดด้วย และขอท่านจงปล่อยบุรุษนี้จากหลาวโดยเร็ว เราทั้งสองได้กระทำความเป็นพยานกัน เพราะอาศัยเหตุใด ข้าพเจ้าเข้าใจว่า เพราะเหตุแห่งบุรุษผู้ถูกเสียบหลาว’

๕๗๘.

๕๗๘.

‘‘เต [Pg.190] อญฺญมญฺญํ อกริมฺห สกฺขึ, อยญฺจ สูลโต ลหุํ ปมุตฺโต;

สกฺกจฺจ ธมฺมานิ สมาจรนฺโต, มุจฺเจยฺย โส นิรยา จ ตมฺหา;

กมฺมํ สิยา อญฺญตฺร เวทนียํ.

‘เราทั้งสองได้กระทำความเป็นพยานแก่กันและกัน และบุรุษนี้พึงเป็นผู้ที่ถูกปล่อยจากหลาวโดยเร็ว เขาผู้ประพฤติธรรมทั้งหลายโดยเคารพอยู่ พึงพ้นจากนรกนั้นได้ กรรมพึงเป็นอโหสิกรรม ยกเว้นเวทนียกรรม’

๕๗๙.

๕๗๙.

‘‘กปฺปิตกญฺจ อุปสงฺกมิตฺวา, เตเนว สห สํวิภชิตฺวา กาเล;

สยํ มุเขนูปนิสชฺช ปุจฺฉ, โส เต อกฺขิสฺสติ เอตมตฺถํ.

‘ท่านจงเข้าไปหาท่านกัปปิตกะแล้ว แบ่งปันถวายร่วมกับท่านตามกาลสมควร แล้วจงนั่งใกล้ๆ ทูลถามด้วยตนเองต่อหน้าเถิด ท่านจักบอกเนื้อความนั้นแก่ท่าน’

๕๘๐.

๕๘๐.

‘‘ตเมว ภิกฺขุํ อุปสงฺกมิตฺวา, ปุจฺฉสฺสุ อญฺญตฺถิโก โน จ ปทุฏฺฐจิตฺโต;

โส เต สุตํ อสุตญฺจาปิ ธมฺมํ,สพฺพมฺปิ อกฺขิสฺสติ ยถา ปชาน’’นฺติ.

‘ท่านจงเข้าไปหาภิกษุรูปนั้นแหละ แล้วจงทูลถามโดยเป็นผู้ต้องการความรู้ ไม่ใช่มีจิตประทุษร้าย ท่านจักบอกธรรมะทั้งที่เคยฟังและยังไม่เคยฟังทั้งหมดแก่ท่าน ตามที่ท่านรู้’

๕๘๑.

๕๘๑.

โส ตตฺถ รหสฺสํ สมุลฺลปิตฺวา, สกฺขึ กริตฺวาน อมานุเสน;

ปกฺกามิ โส ลิจฺฉวีนํ สกาสํ, อถ พฺรวิ ปริสํ สนฺนิสินฺนํ.

เจ้าลิจฉวีพระองค์นั้นเจรจาความลับในที่นั้น กระทำความเป็นพยานกับอมนุษย์แล้ว เสด็จหลีกไปยังสำนักของเจ้าลิจฉวีทั้งหลาย ลำดับนั้น ได้ตรัสกับบริษัทผู้นั่งประชุมกันแล้ว

๕๘๒.

๕๘๒.

‘‘สุณนฺตุ โภนฺโต มม เอกวากฺยํ, วรํ วริสฺสํ ลภิสฺสามิ อตฺถํ;

สูลาวุโต ปุริโส ลุทฺทกมฺโม, ปณีหิตทณฺโฑ อนุสตฺตรูโป.

‘ขอท่านทั้งหลายจงฟังคำๆ หนึ่งของข้าพเจ้า ข้าพเจ้าจักขอพร จักได้รับประโยชน์ บุรุษผู้ถูกเสียบหลาว มีกรรมอันหยาบช้า ถูกลงอาชญาแล้ว มีสภาพถูกควบคุมอยู่’

๕๘๓.

๕๘๓.

‘‘เอตฺตาวตา วีสติรตฺติมตฺตา, ยโต อาวุโต เนว ชีวติ น มโต;

ตาหํ โมจยิสฺสามิ ทานิ, ยถามตึ อนุชานาตุ สงฺโฆ’’ติ.

‘กาลเพียงเท่านี้ ยี่สิบคืนล่วงไปแล้ว จำเดิมแต่กาลที่เขาถูกเสียบหลาว เขาก็ไม่เป็นอยู่ ไม่ตาย บัดนี้ เราจักปล่อยเขา ขอหมู่คณะจงอนุญาตตามความพอใจ (ของเรา) เถิด’

๕๘๔.

๕๘๔.

‘‘เอตญฺจ อญฺญญฺจ ลหุํ ปมุญฺจ, โก ตํ วเทถ ตถา กโรนฺตํ;

ยถา ปชานาสิ ตถา กโรหิ, ยถามตึ อนุชานาติ สงฺโฆ’’ติ.

(คณะเจ้าลิจฉวีกล่าวว่า) ‘ท่านจงปล่อยบุรุษนี้และคนอื่นโดยเร็วเถิด ใครเล่าจะพึงว่าท่านผู้กระทำเช่นนั้น ท่านรู้อย่างไร ก็จงทำอย่างนั้นเถิด หมู่คณะอนุญาตตามความพอใจ (ของท่าน)’

๕๘๕.

๕๘๕.

โส [Pg.191] ตํ ปเทสํ อุปสงฺกมิตฺวา, สูลาวุตํ โมจยิ ขิปฺปเมว;

‘มา ภายิ สมฺมา’ติ จ ตํ อโวจ, ติกิจฺฉกานญฺจ อุปฏฺฐเปสิ.

เจ้าลิจฉวีพระองค์นั้นเสด็จเข้าไปยังประเทศนั้นแล้ว ได้ปล่อยบุรุษผู้ถูกเสียบหลาวโดยพลันทีเดียว และได้ตรัสกับเขาว่า ‘สหายเอ๋ย อย่ากลัวเลย’ และได้ทรงจัดหาหมอทั้งหลายไว้ให้

๕๘๖.

๕๘๖.

‘‘กปฺปิตกญฺจ อุปสงฺกมิตฺวา, เตเนว สห สํวิภชิตฺวา กาเล;

สยํ มุเขนูปนิสชฺช ลิจฺฉวิ, ตเถว ปุจฺฉิตฺถ นํ การณตฺถิโก.

เจ้าลิจฉวีเสด็จเข้าไปหาท่านกัปปิตกะแล้ว แบ่งปันถวายร่วมกับท่านตามกาลสมควรแล้ว ได้นั่งใกล้ๆ ทูลถามท่านผู้ต้องการเหตุผล ณ ที่นั้นนั่นเอง

๕๘๗.

๕๘๗.

‘‘สูลาวุโต ปุริโส ลุทฺทกมฺโม, ปณีตทณฺโฑ อนุสตฺตรูโป;

เอตฺตาวตา วีสติรตฺติมตฺตา, ยโต อาวุโต เนว ชีวติ น มโต.

‘บุรุษผู้ถูกเสียบหลาว มีกรรมอันหยาบช้า ถูกลงอาชญาแล้ว มีสภาพถูกควบคุมอยู่ กาลเพียงเท่านี้ ยี่สิบคืนล่วงไปแล้ว จำเดิมแต่กาลที่เขาถูกเสียบหลาว เขาก็ไม่เป็นอยู่ ไม่ตาย’

๕๘๘.

๕๘๘.

‘‘โส โมจิโต คนฺตฺวา มยา อิทานิ, เอตสฺส ยกฺขสฺส วโจ หิ ภนฺเต;

สิยา นุ โข การณํ กิญฺจิเทว, เยน โส นิรยํ โน วเชยฺย.

‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ บัดนี้ ข้าพเจ้าไปปล่อยเขาแล้ว (ที่ทำเช่นนี้) ก็เพราะคำของยักษ์ตนนี้ เหตุไรๆ ที่เขาจะไม่พึงไปสู่นรก พึงมีบ้างไหมหนอ’

๕๘๙.

๕๘๙.

‘‘อาจิกฺข ภนฺเต ยทิ อตฺถิ เหตุ, สทฺธายิกํ เหตุวโจ สุโณม;

น เตสํ กมฺมานํ วินาสมตฺถิ, อเวทยิตฺวา อิธ พฺยนฺติภาโว’’ติ.

‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ถ้าเหตุมีอยู่ ขอท่านจงบอกเถิด พวกเราจะฟังคำประกอบด้วยเหตุอันน่าเชื่อถือ ความพินาศแห่งกรรมเหล่านั้น โดยที่ยังไม่ได้เสวยผลในโลกนี้ ย่อมไม่มีหรือ’

๕๙๐.

๕๙๐.

‘‘สเจ ส ธมฺมานิ สมาจเรยฺย, สกฺกจฺจ รตฺตินฺทิวมปฺปมตฺโต;

มุจฺเจยฺย โส นิรยา จ ตมฺหา, กมฺมํ สิยา อญฺญตฺร เวทนีย’’นฺติ.

(พระเถระตอบว่า) ‘ถ้าเขาไม่ประมาท ประพฤติธรรมทั้งหลายโดยเคารพตลอดคืนและวัน เขาพึงพ้นจากนรกนั้นได้ กรรมพึงเป็นอโหสิกรรม ยกเว้นเวทนียกรรม’

๕๙๑.

๕๙๑.

‘‘อญฺญาโต เอโส ปุริสสฺส อตฺโถ, มมมฺปิ ทานิ อนุกมฺป ภนฺเต;

อนุสาส มํ โอวท ภูริปญฺญ, ยถา อหํ โน นิรยํ วเชยฺย’’นฺติ.

(เจ้าลิจฉวีทูลว่า) ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ประโยชน์ของบุรุษนั้น ข้าพเจ้ารู้แล้ว บัดนี้ ขอท่านจงอนุเคราะห์ข้าพเจ้าบ้าง ข้าแต่ท่านผู้มีปัญญาดุจแผ่นดิน ขอท่านจงพร่ำสอน จงโอวาทข้าพเจ้า โดยประการที่ข้าพเจ้าจะไม่พึงไปสู่นรก’

๕๙๒.

๕๙๒.

‘‘อชฺเชว [Pg.192] พุทฺธํ สรณํ อุเปหิ, ธมฺมญฺจ สงฺฆญฺจ ปสนฺนจิตฺโต;

ตเถว สิกฺขาย ปทานิ ปญฺจ, อขณฺฑผุลฺลานิ สมาทิยสฺสุ.

(พระเถระกล่าวว่า) ‘มหาบพิตร พระองค์มีพระทัยเลื่อมใส จงถึงพระพุทธเจ้า พระธรรม และพระสงฆ์เป็นสรณะในวันนี้เทียว และจงสมาทานสิกขาบท ๕ ประการ ทำให้ไม่ขาด ไม่ทะลุฉันนั้นเถิด’

๕๙๓.

๕๙๓.

‘‘ปาณาติปาตา วิรมสฺสุ ขิปฺปํ, โลเก อทินฺนํ ปริวชฺชยสฺสุ;

อมชฺชโป มา จ มุสา อภาณี, สเกน ทาเรน จ โหหิ ตุฏฺโฐ;

อิมญฺจ อริยํ อฏฺฐงฺควเรนุเปตํ, สมาทิยาหิ กุสลํ สุขุทฺรยํ.

‘พระองค์จงงดเว้นจากปาณาติบาตโดยพลัน จงเว้นขาดจากอทินนาทานในโลก จงเป็นผู้ไม่ดื่มน้ำเมา และอย่าได้ตรัสคำมุสา จงเป็นผู้ยินดีด้วยภรรยาของตน และจงสมาทานอุโบสถอันประเสริฐ ประกอบด้วยองค์ ๘ อันประเสริฐนี้ ซึ่งเป็นกุศล มีสุขเป็นผล’

๕๙๔.

๕๙๔.

‘‘จีวรํ ปิณฺฑปาตญฺจ, ปจฺจยํ สยนาสนํ;

อนฺนํ ปานํ ขาทนียํ, วตฺถเสนาสนานิ จ;

ททาหิ อุชุภูเตสุ, วิปฺปสนฺเนน เจตสา.

‘พระองค์จงถวายจีวร บิณฑบาต ปัจจัย และเสนาสนะ ข้าว น้ำ ของขบเคี้ยว ผ้าและเสนาสนะทั้งหลาย แก่ท่านผู้ปฏิบัติตรง ด้วยจิตที่เลื่อมใสเถิด’

๕๙๕.

๕๙๕.

‘‘ภิกฺขูปิ สีลสมฺปนฺเน, วีตราเค พหุสฺสุเต;

ตปฺเปหิ อนฺนปาเนน, สทา ปุญฺญํ ปวฑฺฒติ.

‘พระองค์จงยังภิกษุทั้งหลายผู้สมบูรณ์ด้วยศีล ปราศจากราคะ เป็นพหูสูต ให้อิ่มหนำด้วยข้าวและน้ำเถิด บุญย่อมเจริญแก่พระองค์เสมอ’

๕๙๖.

๕๙๖.

‘‘เอวญฺจ ธมฺมานิ สมาจรนฺโต, สกฺกจฺจ รตฺตินฺทิวมปฺปมตฺโต;

มุญฺจ ตุวํ นิรยา จ ตมฺหา, กมฺมํ สิยา อญฺญตฺร เวทนีย’’นฺติ.

‘พระองค์ผู้ไม่ประมาท ประพฤติธรรมทั้งหลายโดยเคารพตลอดคืนและวันเช่นนี้ จงพ้นจากนรกนั้นเถิด กรรมพึงเป็นอโหสิกรรม ยกเว้นเวทนียกรรม’

๕๙๗.

๕๙๗.

‘‘อชฺเชว พุทฺธํ สรณํ อุเปมิ, ธมฺมญฺจ สงฺฆญฺจ ปสนฺนจิตฺโต;

ตเถว สิกฺขาย ปทานิ ปญฺจ, อขณฺฑผุลฺลานิ สมาทิยามิ.

(เจ้าลิจฉวีทูลว่า) ‘ข้าพเจ้ามีจิตเลื่อมใส ขอถึงพระพุทธเจ้า พระธรรม และพระสงฆ์เป็นสรณะในวันนี้เทียว และขอสมาทานสิกขาบท ๕ ประการ ทำให้ไม่ขาด ไม่ทะลุฉันนั้น’

๕๙๘.

๕๙๘.

‘‘ปาณาติปาตา วิรมามิ ขิปฺปํ, โลเก อทินฺนํ ปริวชฺชยามิ;

อมชฺชโป โน จ มุสา ภณามิ, สเกน ทาเรน จ โหมิ ตุฏฺโฐ;

อิมญฺจ อริยํ อฏฺฐงฺควเรนุเปตํ, สมาทิยามิ กุสลํ สุขุทฺรยํ.

‘ข้าพเจ้าของดเว้นจากปาณาติบาตโดยพลัน ขอเว้นขาดจากอทินนาทานในโลก ข้าพเจ้าเป็นผู้ไม่ดื่มน้ำเมา และไม่กล่าวคำมุสา และเป็นผู้ยินดีด้วยภรรยาของตน และขอสมาทานอุโบสถอันประเสริฐ ประกอบด้วยองค์ ๘ อันประเสริฐนี้ ซึ่งเป็นกุศล มีสุขเป็นผล’

๕๙๙.

๕๙๙.

‘‘จีวรํ [Pg.193] ปิณฺฑปาตญฺจ, ปจฺจยํ สยนาสนํ;

อนฺนํ ปานํ ขาทนียํ, วตฺถเสนาสนานิ จ.

จีวร บิณฑบาต ปัจจัย เสนาสนะ ข้าว น้ำ ของขบเคี้ยว และผ้าและเสนาสนะทั้งหลาย

๖๐๐.

๖๐๐.

‘‘ภิกฺขู จ สีลสมฺปนฺเน, วีตราเค พหุสฺสุเต;

ททามิ น วิกมฺปามิ, พุทฺธานํ สาสเน รโต’’ติ.

ข้าพเจ้าจะถวายทานแก่ภิกษุทั้งหลายผู้สมบูรณ์ด้วยศีล ปราศจากราคะ เป็นพหูสูต ข้าพเจ้าจะไม่หวั่นไหว เป็นผู้ยินดีในพระศาสนาของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย

๖๐๑.

๖๐๑.

เอตาทิสา ลิจฺฉวิ อมฺพสกฺกโร, เวสาลิยํ อญฺญตโร อุปาสโก;

สทฺโธ มุทู การกโร จ ภิกฺขุ, สงฺฆญฺจ สกฺกจฺจ ตทา อุปฏฺฐหิ.

เจ้าลิจฉวีอัมพสักขระผู้เป็นเช่นนี้ เป็นอุบาสกคนหนึ่งในกรุงเวสาลี เป็นผู้มีศรัทธา อ่อนโยน รู้คุณ ในครั้งนั้น ท่านได้อุปัฏฐากภิกษุสงฆ์โดยเคารพ

๖๐๒.

๖๐๒.

สูลาวุโต จ อโรโค หุตฺวา, เสรี สุขี ปพฺพชฺชํ อุปาคมิ ;

ภิกฺขุญฺจ อาคมฺม กปฺปิตกุตฺตมํ, อุโภปิ สามญฺญผลานิ อชฺฌคุํ.

ฝ่ายบุรุษผู้ถูกเสียบด้วยหลาว หายโรคแล้ว เป็นอิสระ มีความสุข ได้ถึงซึ่งบรรพชา อาศัยพระกัปปิตกเถระผู้ประเสริฐแล้ว ทั้งสองก็ได้บรรลุสามัญผล

๖๐๓.

๖๐๓.

เอตาทิสา สปฺปุริสาน เสวนา, มหปฺผลา โหติ สตํ วิชานตํ;

สูลาวุโต อคฺคผลํ อผสฺสยิ, ผลํ กนิฏฺฐํ ปน อมฺพสกฺกโร’’ติ.

การคบสัตบุรุษผู้สงบ ผู้รู้ ย่อมมีผลมากเช่นนี้ บุรุษผู้ถูกเสียบด้วยหลาวได้บรรลุอัคผล ส่วนอัมพสักขระได้บรรลุผลชั้นต่ำสุด

อมฺพสกฺกรเปตวตฺถุ ปฐมํ.

อัมพสักกรเปตวัตถุที่ ๑ จบ

๒. เสรีสกเปตวตฺถุ

๒. เสรีสกเปตวัตถุ

๖๐๔.

๖๐๔.

สุโณถ ยกฺขสฺส วาณิชาน จ, สมาคโม ยตฺถ ตทา อโหสิ;

ยถา กถํ อิตริตเรน จาปิ, สุภาสิตํ ตญฺจ สุณาถ สพฺเพ.

ขอท่านทั้งหลายจงฟัง การพบกันของยักษ์และเหล่าพ่อค้าได้มีขึ้นในที่ใดในครั้งนั้น ขอท่านทั้งหลายจงฟังสุภาษิตที่คนทั้งสองฝ่ายกล่าวแก่กันและกันนั้นเถิด

๖๐๕.

๖๐๕.

โย โส อหุ ราชา ปายาสิ นาม, ภุมฺมานํ สหพฺยคโต ยสสฺสี;

โส โมทมาโนว สเก วิมาเน, อมานุโส มานุเส อชฺฌภาสีติ.

พระราชาพระนามว่าปายาสิพระองค์ใด ได้เป็นสหายของเหล่าภุมมเทวดา เป็นผู้มียศ อมนุษย์นั้นร่าเริงอยู่ในวิมานของตน ได้กล่าวกับพวกมนุษย์

๖๐๖.

๖๐๖.

‘‘วงฺเก [Pg.194] อรญฺเญ อมนุสฺสฏฺฐาเน, กนฺตาเร อปฺโปทเก อปฺปภกฺเข;

สุทุคฺคเม วณฺณุปถสฺส มชฺเฌ, วงฺกํภยา นฏฺฐมนา มนุสฺสา.

ดูก่อนมนุษย์ทั้งหลาย ผู้มีใจฟั่นเฟือนเพราะความกลัวในความสงสัย ในป่าอันเป็นที่อยู่ของอมนุษย์ ในกันดารที่ไม่มีน้ำ ไม่มีอาหาร ท่ามกลางทางทรายที่ไปได้ยากยิ่ง

๖๐๗.

๖๐๗.

‘‘นยิธ ผลา มูลมยา จ สนฺติ, อุปาทานํ นตฺถิ กุโตธ ภกฺโข ;

อญฺญตฺร ปํสูหิ จ วาลุกาหิ จ, ตตาหิ อุณฺหาหิ จ ทารุณาหิ จ.

ในที่นี้ไม่มีผลไม้หรือของที่เกิดจากรากไม้ ไม่มีเสบียงเลย อาหารจะมีมาจากไหน นอกจากฝุ่นและทรายที่ร้อนระอุและร้ายกาจ

๖๐๘.

๖๐๘.

‘‘อุชฺชงฺคลํ ตตฺตมิวํ กปาลํ, อนายสํ ปรโลเกน ตุลฺยํ;

ลุทฺทานมาวาสมิทํ ปุราณํ, ภูมิปฺปเทโส อภิสตฺตรูโป.

ที่นี้เป็นที่แห้งแล้ง ร้อนระอุเหมือนกระเบื้องเผาไฟ ไม่มีความสบาย เทียบได้กับปรโลก เป็นที่อยู่เก่าแก่ของพวกคนพาล แผ่นดินนี้ประหนึ่งถูกสาปแช่ง

๖๐๙.

๖๐๙.

‘‘‘อถ ตุมฺเห เกน วณฺเณน, กิมาสมานา อิมํ ปเทสํ หิ;

อนุปวิฏฺฐา สหสา สมจฺจ, โลภา ภยา อถ วา สมฺปมูฬฺหา’’’ติ.

แล้วท่านทั้งหลายเข้ามาสู่ประเทศนี้ด้วยเหตุอะไร หวังอะไรอยู่ เข้ามาโดยผลุนผลันพร้อมเพรียงกัน หรือเพราะความโลภ เพราะความกลัว หรือว่าหลงทาง

๖๑๐.

๖๑๐.

‘‘มคเธสุ องฺเคสุ จ สตฺถวาหา, อาโรปยิตฺวา ปณิยํ ปุถุตฺตํ;

เต ยามเส สินฺธุโสวีรภูมึ, ธนตฺถิกา อุทฺทยํ ปตฺถยานา.

ข้าพเจ้าทั้งหลายเป็นพ่อค้ากองเกวียนในแคว้นมคธและอังคะ บรรทุกสินค้ามากมาย ปรารถนากำไร ต้องการทรัพย์ จึงพากันไปยังแคว้นสินธุและโสวีระ

๖๑๑.

๖๑๑.

‘‘ทิวา ปิปาสํ นธิวาสยนฺตา, โยคฺคานุกมฺปญฺจ สเมกฺขมานา;

เอเตน เวเคน อายาม สพฺเพ, รตฺตึ มคฺคํ ปฏิปนฺนา วิกาเล.

ข้าพเจ้าทั้งหลายอดทนต่อความกระหายน้ำในเวลากลางวันไม่ได้ และเมื่อคำนึงถึงความอนุเคราะห์ต่อสัตว์เทียมแอก จึงเดินทางในเวลากลางคืนซึ่งเป็นวิกาล ด้วยความเร็วเช่นนี้

๖๑๒.

๖๑๒.

‘‘เต ทุปฺปยาตา อปรทฺธมคฺคา, อนฺธากุลา วิปฺปนฏฺฐา อรญฺเญ;

สุทุคฺคเม วณฺณุปถสฺส มชฺเฌ, ทิสํ น ชานาม ปมูฬฺหจิตฺตา.

ข้าพเจ้าเหล่านั้นเดินทางผิด พลาดจากหนทาง สับสนวุ่นวายเหมือนคนตาบอด หลงอยู่ในป่า ท่ามกลางทางทรายที่ไปได้ยากยิ่ง มีจิตลุ่มหลง ไม่รู้จักทิศทาง

๖๑๓.

๖๑๓.

‘‘อิทญฺจ [Pg.195] ทิสฺวาน อทิฏฺฐปุพฺพํ, วิมานเสฏฺฐญฺจ ตวญฺจ ยกฺข;

ตตุตฺตรึ ชีวิตมาสมานา, ทิสฺวา ปตีตา สุมนา อุทคฺคา’’ติ.

ข้าแต่ยักษ์ ครั้นได้เห็นวิมานอันประเสริฐนี้และท่าน ซึ่งไม่เคยเห็นมาก่อน ข้าพเจ้าทั้งหลายจึงหวังชีวิตยิ่งขึ้นไปอีก เพราะได้เห็นท่าน จึงเกิดความยินดี มีใจเบิกบาน ร่าเริง

๖๑๔.

๖๑๔.

‘‘ปารํ สมุทฺทสฺส อิมญฺจ วณฺณุํ, เวตฺตาจรํ สงฺกุปถญฺจ มคฺคํ;

นทิโย ปน ปพฺพตานญฺจ ทุคฺคา, ปุถุทฺทิสา คจฺฉถ โภคเหตุ.

ดูก่อนท่านผู้เจริญ ท่านทั้งหลายเดินทางไปสู่ฝั่งสมุทร สู่ทางทรายนี้ สู่ทางที่มีหวายและตอไม้ ทั้งยังไปสู่แม่น้ำและที่ทุรกันดารแห่งภูเขาทั้งหลาย ไปยังทิศต่างๆ มากมาย เพราะเหตุแห่งโภคทรัพย์

๖๑๕.

๖๑๕.

‘‘ปกฺขนฺทิยาน วิชิตํ ปเรสํ, เวรชฺชเก มานุเส เปกฺขมานา;

ยํ โว สุตํ วา อถ วาปิ ทิฏฺฐํ, อจฺเฉรกํ ตํ โว สุโณม ตาตา’’ติ.

ดูก่อนท่านผู้เจริญ ท่านทั้งหลายเข้าไปสู่อาณาจักรของผู้อื่น มองดูมนุษย์ในต่างแดน สิ่งอัศจรรย์ใดที่พวกท่านได้ฟังหรือได้เห็นมา เราขอฟังสิ่งนั้นจากท่าน

๖๑๖.

๖๑๖.

‘‘อิโตปิ อจฺเฉรตรํ กุมาร, น โน สุตํ วา อถ วาปิ ทิฏฺฐํ;

อตีตมานุสฺสกเมว สพฺพํ, ทิสฺวา น ตปฺปาม อโนมวณฺณํ.

ข้าแต่กุมาร สิ่งที่น่าอัศจรรย์ยิ่งกว่านี้ พวกข้าพเจ้าไม่เคยได้ฟังหรือได้เห็นเลย ครั้นได้เห็นทุกสิ่งที่ล่วงพ้นภาวะของมนุษย์ มีวรรณะไม่ทราม พวกข้าพเจ้าก็ยังไม่อิ่ม

๖๑๗.

๖๑๗.

‘‘เวหายสํ โปกฺขรญฺโญ สวนฺติ, ปหูตมลฺยา พหุปุณฺฑรีกา;

ทุมา จิเม นิจฺจผลูปปนฺนา, อตีว คนฺธา สุรภึ ปวายนฺติ.

สระโบกขรณีของท่านมีดอกไม้และดอกบัวขาวมากมายไหลไปในอากาศ ต้นไม้เหล่านี้ของท่านก็มีผลอยู่เป็นนิตย์ มีกลิ่นหอมยิ่งนัก ส่งกลิ่นหอมฟุ้งไป

๖๑๘.

๖๑๘.

‘‘เวฬูริยถมฺภา สตมุสฺสิตาเส, สิลาปวาฬสฺส จ อายตํสา;

มสารคลฺลา สหโลหิตงฺคา, ถมฺภา อิเม โชติรสามยาเส.

เสาแก้วไพฑูรย์สูงร้อยศอก เสาแก้วผลึกและประการังมีเหลี่ยมยาว เสามณีมสารคัลล์พร้อมด้วยเสาแก้วประพาฬ เสาเหล่านี้ล้วนแล้วด้วยแก้วโชติรส

๖๑๙.

๖๑๙.

‘‘สหสฺสถมฺภํ อตุลานุภาวํ, เตสูปริ สาธุมิทํ วิมานํ;

รตนนฺตรํ กญฺจนเวทิมิสฺสํ, ตปนียปฏฺเฏหิ จ สาธุฉนฺนํ.

วิมานนี้งามนัก มีเสาพันต้น มีอานุภาพหาที่เปรียบมิได้ ตั้งอยู่บนเสาเหล่านั้น สลับด้วยรัตนะ เจือด้วยเวทิกาทองคำ มุงบังดีแล้วด้วยแผ่นทองคำ

๖๒๐.

๖๒๐.

‘‘ชมฺโพนทุตฺตตฺตมิทํ [Pg.196] สุมฏฺโฐ, ปาสาทโสปาณผลูปปนฺโน;

ทฬฺโห จ วคฺคุ จ สุสงฺคโต จ, อตีว นิชฺฌานขโม มนุญฺโญ.

วิมานนี้รุ่งเรืองดุจทองชมพูนุท เกลี้ยงเกลาดี ประกอบด้วยปราสาท บันได และแผ่นกระดาน ทั้งมั่นคง งดงาม ประกอบกันดี น่าเพ่งพิศยิ่งนัก และน่ารื่นรมย์ใจ

๖๒๑.

๖๒๑.

‘‘รตนนฺตรสฺมึ พหุอนฺนปานํ, ปริวาริโต อจฺฉราสงฺคเณน;

มุรชอาลมฺพรตูริยฆุฏฺโฐ, อภิวนฺทิโตสิ ถุติวนฺทนาย.

ในท่ามกลางรัตนะมีข้าวและน้ำมากมาย ท่านแวดล้อมด้วยหมู่เทพธิดา เสียงกลองมุรธา อาลัมพระ และดนตรีดังกึกก้อง ท่านได้รับการสรรเสริญด้วยคำสดุดีและการไหว้

๖๒๒.

๖๒๒.

‘‘โส โมทสิ นาริคณปฺปโพธโน, วิมานปาสาทวเร มโนรเม;

อจินฺติโย สพฺพคุณูปปนฺโน, ราชา ยถา เวสฺสวโณ นฬินฺยา.

ท่านผู้ปลุกหมู่สตรีให้ตื่นเริงร่า ย่อมบันเทิงอยู่ในวิมานปราสาทอันประเสริฐน่ารื่นรมย์ ท่านผู้มีคุณสมบัติครบถ้วน คิดประมาณมิได้ ดุจท้าวเวสวัณผู้เป็นราชาในสวนนฬินี

๖๒๓.

๖๒๓.

‘‘เทโว นุ อาสิ อุทวาสิ ยกฺโข, อุทาหุ เทวินฺโท มนุสฺสภูโต;

ปุจฺฉนฺติ ตํ วาณิชา สตฺถวาหา, อาจิกฺข โก นาม ตุวํสิ ยกฺโข’’ติ.

ท่านเป็นเทวดาหรือ หรือว่าเป็นยักษ์ หรือว่าเป็นท้าวเทวราช หรือว่าเป็นมนุษย์ พวกพ่อค้ากองเกวียนขอถามท่าน โปรดบอกมาเถิดว่า ท่านเป็นใครกันแน่

๖๒๔.

๖๒๔.

‘‘เสรีสโก นาม อหมฺหิ ยกฺโข, กนฺตาริโย วณฺณุปถมฺหิ คุตฺโต;

อิมํ ปเทสํ อภิปาลยามิ, วจนกโร เวสฺสวณสฺส รญฺโญ’’ติ.

เราคือยักษ์ชื่อเสรีสกะ เป็นผู้คุ้มครองในกันดาร ในทางทราย เราคอยดูแลรักษาประเทศนี้ เป็นผู้ทำตามคำของท้าวเวสวัณผู้เป็นราชา

๖๒๕.

๖๒๕.

‘‘อธิจฺจลทฺธํ ปริณามชํ เต, สยํ กตํ อุทาหุ เทเวหิ ทินฺนํ;

ปุจฺฉนฺติ ตํ วาณิชา สตฺถวาหา, กถํ ตยา ลทฺธมิทํ มนุญฺญ’’นฺติ.

วิมานนี้ท่านได้มาโดยบังเอิญ หรือเกิดแต่ผลบุญอุทิศให้ หรือท่านสร้างเอง หรือว่าเทวดาถวาย พวกพ่อค้ากองเกวียนขอถามท่านว่า ท่านได้วิมานอันน่ารื่นรมย์นี้มาอย่างไร

๖๒๖.

๖๒๖.

‘‘นาธิจฺจลทฺธํ น ปริณามชํ เม, น สยํ กตํ น หิ เทเวหิ ทินฺนํ;

สเกหิ กมฺเมหิ อปาปเกหิ, ปุญฺเญหิ เม ลทฺธมิทํ มนุญฺญ’’นฺติ.

วิมานนี้เราไม่ได้มาโดยบังเอิญ ไม่ได้เกิดแต่ผลบุญอุทิศให้ ไม่ได้สร้างเอง และเทวดาก็ไม่ได้ถวาย แต่เราได้วิมานอันน่ารื่นรมย์นี้มาด้วยบุญกรรมอันไม่มีบาปของตนเอง

๖๒๗.

๖๒๗.

‘‘กึ [Pg.197] เต วตํ กึ ปน พฺรหฺมจริยํ, กิสฺส สุจิณฺณสฺส อยํ วิปาโก;

ปุจฺฉนฺติ ตํ วาณิชา สตฺถวาหา, กถํ ตยา ลทฺธมิทํ วิมาน’’นฺติ.

อะไรคือวัตรของท่าน อะไรเล่าคือพรหมจรรย์ วิบากนี้เป็นผลแห่งกรรมดีอะไรที่ท่านประพฤติมา พวกพ่อค้าที่เป็นนายกองเกวียนขอถามท่านว่า ท่านได้วิมานนี้มาอย่างไร

๖๒๘.

๖๒๘.

‘‘มมํ ปายาสีติ อหุ สมญฺญา, รชฺชํ ยทา การยึ โกสลานํ;

นตฺถิกทิฏฺฐิ กทริโย ปาปธมฺโม, อุจฺเฉทวาที จ ตทา อโหสึ.

เมื่อครั้งที่เราปกครองแคว้นโกศล เรามีชื่อว่าปายาสิ ในครั้งนั้น เราเป็นนัตถิกทิฏฐิ เป็นคนตระหนี่ มีธรรมอันเลวทราม และเป็นอุจเฉทวาที

๖๒๙.

๖๒๙.

‘‘สมโณ จ โข อาสิ กุมารกสฺสโป, พหุสฺสุโต จิตฺตกถี อุฬาโร;

โส เม ตทา ธมฺมกถํ อภาสิ, ทิฏฺฐิวิสูกานิ วิโนทยี เม.

ในครั้งนั้น มีสมณะชื่อว่ากุมารกัสสปะ เป็นพหูสูต มีวาทะอันวิจิตร เป็นผู้ประเสริฐ ท่านได้แสดงธรรมกถาแก่เรา และได้บรรเทาทิฏฐิอันเป็นเสี้ยนหนามของเรา

๖๓๐.

๖๓๐.

‘‘ตาหํ ตสฺส ธมฺมกถํ สุณิตฺวา, อุปาสกตฺตํ ปฏิเทวยิสฺสํ;

ปาณาติปาตา วิรโต อโหสึ, โลเก อทินฺนํ ปริวชฺชยิสฺสํ;

อมชฺชโป โน จ มุสา อภาณึ, สเกน ทาเรน จ อโหสิ ตุฏฺโฐ.

เราได้ฟังธรรมกถาของท่านแล้ว ได้ปฏิญาณตนเป็นอุบาสก เราได้เป็นผู้งดเว้นจากปาณาติบาต งดเว้นจากการถือเอาสิ่งของที่เจ้าของมิได้ให้ในโลก ไม่เป็นผู้ดื่มน้ำเมา และไม่กล่าวคำมุสา และเป็นผู้ยินดีด้วยภรรยาของตน

๖๓๑.

๖๓๑.

‘‘ตํ เม วตํ ตํ ปน พฺรหฺมจริยํ, ตสฺส สุจิณฺณสฺส อยํ วิปาโก;

เตเหว กมฺเมหิ อปาปเกหิ, ปุญฺเญหิ เม ลทฺธมิทํ วิมาน’’นฺติ.

นั่นคือวัตรของเรา นั่นแหละคือพรหมจรรย์ วิบากนี้เป็นผลแห่งกรรมดีที่เราประพฤติมานั้น เราได้วิมานนี้มาด้วยกรรมอันไม่มีบาปเหล่านั้น ด้วยบุญเหล่านั้นนั่นเอง

๖๓๒.

๖๓๒.

‘‘สจฺจํ กิราหํสุ นรา สปญฺญา, อนญฺญถา วจนํ ปณฺฑิตานํ;

ยหึ ยหึ คจฺฉติ ปุญฺญกมฺโม, ตหึ ตหึ โมทติ กามกามี.

ได้ยินว่า นรชนผู้มีปัญญาได้กล่าวคำจริงไว้ คำของบัณฑิตย่อมไม่เป็นอื่น ผู้มีบุญกรรมไปในที่ใดๆ ย่อมบันเทิงใจ ได้สิ่งที่น่าปรารถนาในที่นั้นๆ

๖๓๓.

๖๓๓.

‘‘ยหึ ยหึ โสกปริทฺทโว จ, วโธ จ พนฺโธ จ ปริกฺกิเลโส;

ตหึ ตหึ คจฺฉติ ปาปกมฺโม, น มุจฺจติ ทุคฺคติยา กทาจี’’ติ.

ในที่ใดๆ มีความโศก ความคร่ำครวญ การฆ่า การจองจำ และความเศร้าหมอง ผู้มีบาปกรรมย่อมไปในที่นั้นๆ ย่อมไม่พ้นจากทุคติได้เลยในกาลไหนๆ

๖๓๔.

๖๓๔.

‘‘สมฺมูฬฺหรูโปว [Pg.198] ชโน อโหสิ, อสฺมึ มุหุตฺเต กลลีกโตว;

ชนสฺสิมสฺส ตุยฺหญฺจ กุมาร, อปฺปจฺจโย เกน นุ โข อโหสี’’ติ.

ดูก่อนกุมาร ชนทั้งหลายเป็นประดุจผู้หลงใหล ในชั่วขณะนี้เป็นประดุจน้ำขุ่นมัว อะไรหนอเป็นเหตุให้เกิดความไม่สบายใจแก่ชนหมู่นี้และแก่ท่าน

๖๓๕.

๖๓๕.

‘‘อิเม จ สิรีสวนา ตาตา, ทิพฺพา คนฺธา สุรภี สมฺปวนฺติ;

เต สมฺปวายนฺติ อิมํ วิมานํ, ทิวา จ รตฺโต จ ตมํ นิหนฺตฺวา.

ดูก่อนท่านผู้เจริญ กลิ่นทิพย์อันหอมหวนเหล่านี้ ย่อมฟุ้งไปจากป่าไม้ซึก กลิ่นเหล่านั้นกำจัดความมืดทั้งกลางวันและกลางคืน ย่อมยังวิมานนี้ให้หอมฟุ้งไปทั่ว

๖๓๖.

๖๓๖.

‘‘อิเมสญฺจ โข วสฺสสตจฺจเยน, สิปาฏิกา ผลติ เอกเมกา;

มานุสฺสกํ วสฺสสตํ อตีตํ, ยทคฺเค กายมฺหิ อิธูปปนฺโน.

ก็ฝักของต้นซึกเหล่านี้แต่ละฝัก ย่อมหล่นเมื่อล่วงไปร้อยปี หนึ่งร้อยปีของมนุษย์ได้ล่วงไปแล้ว นับแต่กาลที่เรามาเกิดในหมู่เทพนี้

๖๓๗.

๖๓๗.

‘‘ทิสฺวานหํ วสฺสสตานิ ปญฺจ, อสฺมึ วิมาเน ฐตฺวาน ตาตา;

อายุกฺขยา ปุญฺญกฺขยา จวิสฺสํ, เตเนว โสเกน ปมุจฺฉิโตสฺมี’’ติ.

ดูก่อนท่านผู้เจริญ เราเห็นแล้วว่า เราจะต้องจุติเพราะสิ้นอายุและสิ้นบุญ หลังจากที่ได้อยู่ในวิมานนี้อีกห้าร้อยปี ด้วยความโศกนั้นเอง เราจึงสลบไป

๖๓๘.

๖๓๘.

‘‘กถํ นุ โสเจยฺย ตถาวิโธ โส, ลทฺธา วิมานํ อตุลํ จิราย;

เย จาปิ โข อิตฺตรมุปปนฺนา, เต นูน โสเจยฺยุํ ปริตฺตปุญฺญา’’ติ.

ผู้เช่นนั้นได้วิมานอันหาที่เปรียบมิได้อยู่เป็นเวลานาน เหตุไฉนจึงจะเศร้าโศกเล่า ส่วนผู้ที่เกิดมามีอายุสั้น มีบุญน้อย พวกเขานั่นแหละหนอจึงควรเศร้าโศก

๖๓๙.

๖๓๙.

‘‘อนุจฺฉวึ โอวทิยญฺจ เม ตํ, ยํ มํ ตุมฺเห เปยฺยวาจํ วเทถ;

ตุมฺเห จ โข ตาตา มยานุคุตฺตา, เยนิจฺฉกํ เตน ปเลถ โสตฺถิ’’นฺติ.

คำที่พวกท่านกล่าววาจาอันเป็นที่รักแก่เรานั้น เป็นคำที่สมควรและเป็นคำตักเตือนแก่เรา ดูก่อนท่านผู้เจริญ พวกท่านอันเราคุ้มครองแล้ว ขอจงไปตามที่ปรารถนาโดยสวัสดิภาพเถิด

๖๔๐.

๖๔๐.

‘‘คนฺตฺวา มยํ สินฺธุโสวีรภูมึ, ธนฺนตฺถิกา อุทฺทยํ ปตฺถยานา;

ยถาปโยคา ปริปุณฺณจาคา, กาหาม เสรีสมหํ อุฬาร’’นฺติ.

พวกข้าพเจ้าปรารถนาทรัพย์ ต้องการกำไร จะไปยังแคว้นสินธุและโสวีระ เมื่อมีความเพียรตามสมควรและบริบูรณ์ด้วยการบริจาคแล้ว จักกระทำมหกรรมบูชาท่านเสรีสกะอย่างยิ่งใหญ่

๖๔๑.

๖๔๑.

‘‘มา [Pg.199] เจว เสรีสมหํ อกตฺถ, สพฺพญฺจ โว ภวิสฺสติ ยํ วเทถ;

ปาปานิ กมฺมานิ วิวชฺชยาถ, ธมฺมานุโยคญฺจ อธิฏฺฐหาถ.

พวกท่านอย่าได้ทำมหกรรมบูชาเสรีสกะเลย สิ่งที่พวกท่านพูดทั้งหมดนั้นจักเป็นจริง ขอพวกท่านจงเว้นจากบาปกรรมทั้งหลาย และจงตั้งมั่นในการประกอบธรรมเถิด

๖๔๒.

๖๔๒.

‘‘อุปาสโก อตฺถิ อิมมฺหิ สงฺเฆ, พหุสฺสุโต สีลวตูปปนฺโน;

สทฺโธ จ จาคี จ สุเปสโล จ, วิจกฺขโณ สนฺตุสิโต มุตีมา.

ในหมู่คณะนี้มีอุบาสกผู้หนึ่ง เป็นพหูสูต สมบูรณ์ด้วยศีล มีศรัทธา มีจาคะ มีศีลอันน่ารัก เป็นผู้ฉลาด สันโดษ และมีปัญญา

๖๔๓.

๖๔๓.

‘‘สญฺชานมาโน น มุสา ภเณยฺย, ปรูปฆาตาย จ เจตเยยฺย;

เวภูติกํ เปสุณํ โน กเรยฺย, สณฺหญฺจ วาจํ สขิลํ ภเณยฺย.

เขารู้อยู่ ย่อมไม่กล่าวคำมุสา ไม่คิดเพื่อเบียดเบียนผู้อื่น ไม่กล่าวคำส่อเสียดอันทำให้แตกแยก พึงกล่าวแต่วาจาที่ละเอียดอ่อนและไพเราะ

๖๔๔.

๖๔๔.

‘‘สคารโว สปฺปฏิสฺโส วินีโต, อปาปโก อธิสีเล วิสุทฺโธ;

โส มาตรํ ปิตรญฺจาปิ ชนฺตุ, ธมฺเมน โปเสติ อริยวุตฺติ.

เขาเป็นผู้มีความเคารพ มีความยำเกรง ได้รับการฝึกฝนดี ไม่มีบาป บริสุทธิ์ในอธิศีล สัตว์นั้นมีอาชีวะอันประเสริฐ ย่อมเลี้ยงดูมารดาและบิดาโดยธรรม

๖๔๕.

๖๔๕.

‘‘มญฺเญ โส มาตาปิตูนํ การณา, โภคานิ ปริเยสติ น อตฺตเหตุ;

มาตาปิตูนญฺจ โย อจฺจเยน, เนกฺขมฺมโปโณ จริสฺสติ พฺรหฺมจริยํ.

เราเข้าใจว่า เขาแสวงหาโภคทรัพย์เพราะเหตุแห่งมารดาและบิดา มิใช่เพราะเหตุแห่งตน และเมื่อมารดาบิดาล่วงลับไปแล้ว เขาผู้มีใจน้อมไปในเนกขัมมะ จักประพฤติพรหมจรรย์

๖๔๖.

๖๔๖.

‘‘อุชู อวงฺโก อสโฐ อมาโย, น เลสกปฺเปน จ โวหเรยฺย;

โส ตาทิโส สุกตกมฺมการี, ธมฺเม ฐิโต กินฺติ ลเภถ ทุกฺขํ.

เขาเป็นคนตรง ไม่คดโกง ไม่โอ้อวด ไม่มีมายา ไม่พูดด้วยเลศนัย เขาเช่นนั้นผู้กระทำกรรมดี ตั้งอยู่ในธรรม จะประสบทุกข์ได้อย่างไร

๖๔๗.

๖๔๗.

‘‘ตํ การณา ปาตุกโตมฺหิ อตฺตนา, ตสฺมา ธมฺมํ ปสฺสถ วาณิชาเส;

อญฺญตฺร เตนิห ภสฺมี ภเวถ, อนฺธากุลา วิปฺปนฏฺฐา อรญฺเญ;

ตํ ขิปฺปมาเนน ลหุํ ปเรน, สุโข หเว สปฺปุริเสน สงฺคโม’’ติ.

เพราะเหตุนั้น เราจึงปรากฏกายด้วยตนเอง เพราะฉะนั้น พวกท่านพ่อค้าจงเห็นธรรมเถิด หากปราศจากเขาแล้ว พวกท่านก็จะกลายเป็นเถ้าถ่านในที่นี้ เป็นเหมือนคนตามืดบอด หลงทางอยู่ในป่า ถูกภัยอื่นเบียดเบียนโดยฉับพลัน การสมาคมกับสัตบุรุษนำสุขมาให้โดยแท้

๖๔๘.

๖๔๘.

‘‘กึ [Pg.200] นาม โส กิญฺจ กโรติ กมฺมํ, กึ นามเธยฺยํ กึ ปน ตสฺส โคตฺตํ;

มยมฺปิ นํ ทฏฺฐุกามมฺห ยกฺข, ยสฺสานุกมฺปาย อิธาคโตสิ;

ลาภา หิ ตสฺส ยสฺส ตุวํ ปิเหสี’’ติ.

เขาชื่ออะไร ทำการงานอะไร มีชื่อเรียกว่าอะไร มีโคตรอะไร พวกข้าพเจ้าก็ปรารถนาจะเห็นเขาเช่นกัน ข้ายักษ์ ท่านมาที่นี้เพื่ออนุเคราะห์ผู้ใด ผู้นั้นย่อมมีลาภโดยแท้ เพราะท่านรักใคร่เขา

๖๔๙.

๖๔๙.

‘‘โย กปฺปโก สมฺภวนามเธยฺโย, อุปาสโก โกจฺฉผลูปชีวี;

ชานาถ นํ ตุมฺหากํ เปสิโย โส, มา โข นํ หีฬิตฺถ สุเปสโล โส’’ติ.

อุบาสกผู้เป็นช่างกัลบกชื่อว่าสัมภวะ เลี้ยงชีพด้วยหวีและแผ่นกระดาน พวกท่านจงรู้จักเขาเถิด เขาเป็นคนรับใช้ของพวกท่าน พวกท่านอย่าได้ดูหมิ่นเขาเลย เขาเป็นผู้มีศีลอันน่ารัก

๖๕๐.

๖๕๐.

‘‘ชานามเส ยํ ตฺวํ ปวเทสิ ยกฺข, น โข นํ ชานาม ส เอทิโสติ;

มยมฺปิ นํ ปูชยิสฺสาม ยกฺข, สุตฺวาน ตุยฺหํ วจนํ อุฬาร’’นฺติ.

ข้ายักษ์ พวกข้าพเจ้ารู้จักคนที่ท่านกล่าวถึง แต่ไม่รู้ว่าเขาเป็นเช่นนี้ ข้ายักษ์ พวกข้าพเจ้าได้ฟังคำอันประเสริฐของท่านแล้ว จักบูชาเขาเช่นกัน

๖๕๑.

๖๕๑.

‘‘เย เกจิ อิมสฺมึ สตฺเถ มนุสฺสา, ทหรา มหนฺตา อถวาปิ มชฺฌิมา;

สพฺเพว เต อาลมฺพนฺตุ วิมานํ, ปสฺสนฺตุ ปุญฺญานํ ผลํ กทริยา’’ติ.

มนุษย์คนใดก็ตามในกองเกวียนนี้ ไม่ว่าจะเป็นเด็ก ผู้ใหญ่ หรือวัยกลางคน ขอให้พวกเขาทั้งหมดจงขึ้นสู่วิมานเถิด ขอให้คนตระหนี่ทั้งหลายจงดูผลแห่งบุญ

๖๕๒.

๖๕๒.

เต ตตฺถ สพฺเพว ‘อหํ ปุเร’ติ, ตํ กปฺปกํ ตตฺถ ปุรกฺขตฺวา ;

สพฺเพว เต อาลมฺพึสุ วิมานํ, มสกฺกสารํ วิย วาสวสฺส.

ในที่นั้น พวกเขาทั้งหมดต่างกล่าวว่า 'ฉันก่อน' แล้วให้ช่างกัลบกนั้นนำหน้า พวกเขาทั้งหมดได้ขึ้นสู่วิมาน ซึ่งเปรียบประดุจมสักกสารวิมานของท้าววาสวะ

๖๕๓.

๖๕๓.

เต ตตฺถ สพฺเพว ‘อหํ ปุเร’ติ, อุปาสกตฺตํ ปฏิเวทยึสุ;

ปาณาติปาตา ปฏิวิรตา อเหสุํ, โลเก อทินฺนํ ปริวชฺชยึสุ;

อมชฺชปา โน จ มุสา ภณึสุ, สเกน ทาเรน จ อเหสุํ ตุฏฺฐา.

ในที่นั้น พวกเขาทั้งหมดต่างกล่าวว่า 'ฉันก่อน' แล้วปฏิญาณตนเป็นอุบาสก พวกเขาได้เป็นผู้งดเว้นจากปาณาติบาต งดเว้นจากการถือเอาสิ่งของที่เจ้าของมิได้ให้ในโลก ไม่ดื่มน้ำเมา และไม่กล่าวคำมุสา และเป็นผู้ยินดีด้วยภรรยาของตน

๖๕๔.

๖๕๔.

เต [Pg.201] ตตฺถ สพฺเพว ‘อหํ ปุเร’ติ, อุปาสกตฺตํ ปฏิเวทยิตฺวา;

ปกฺกามิ สตฺโถ อนุโมทมาโน, ยกฺขิทฺธิยา อนุมโต ปุนปฺปุนํ.

ในที่นั้น พวกเขาทั้งหมดต่างกล่าวว่า 'ฉันก่อน' แล้วปฏิญาณตนเป็นอุบาสกแล้ว กองเกวียนซึ่งได้รับอนุญาตแล้ว ได้ชื่นชมในฤทธิ์ของยักษ์ครั้งแล้วครั้งเล่า แล้วหลีกไป

๖๕๕.

๖๕๕.

คนฺตฺวาน เต สินฺธุโสวีรภูมึ, ธนตฺถิกา อุทฺทยํ ปตฺถยานา;

ยถาปโยคา ปริปุณฺณลาภา, ปจฺจาคมุํ ปาฏลิปุตฺตมกฺขตํ.

พ่อค้าเหล่านั้นปรารถนาทรัพย์ ต้องการกำไร ได้ไปยังแคว้นสินธุและโสวีระแล้ว มีความเพียรตามสมควร มีลาภบริบูรณ์ ได้กลับไปยังเมืองปาฏลีบุตรโดยสวัสดิภาพ

๖๕๖.

๖๕๖.

คนฺตฺวาน เต สงฺฆรํ โสตฺถิวนฺโต, ปุตฺเตหิ ทาเรหิ สมงฺคิภูตา;

อานนฺที วิตฺตา สุมนา ปตีตา, อกํสุ เสรีสมหํ อุฬารํ;

เสรีสกํ เต ปริเวณํ มาปยึสุ.

พ่อค้าเหล่านั้นกลับถึงบ้านของตนโดยสวัสดิภาพ พร้อมหน้าด้วยบุตรและภรรยา มีใจยินดี ปรีดา โสมนัส ร่าเริง ได้กระทำมหกรรมบูชาท่านเสรีสกะอย่างยิ่งใหญ่ และได้สร้างปริเวณชื่อเสรีสกะ

๖๕๗.

๖๕๗.

เอตาทิสา สปฺปุริสาน เสวนา, มหตฺถิกา ธมฺมคุณาน เสวนา;

เอกสฺส อตฺถาย อุปาสกสฺส, สพฺเพว สตฺตา สุขิตา อเหสุนฺติ.

การคบหาสัตบุรุษและการซ่องเสพคุณแห่งธรรม มีลักษณะเช่นนี้ มีอานิสงส์มาก เพราะอาศัยอุบาสกคนเดียว สัตว์ทั้งปวงจึงได้มีความสุข

เสรีสกเปตวตฺถุ ทุติยํ.

เสรีสกเปตวัตถุที่ ๒ จบ

ภาณวารํ ตติยํ นิฏฺฐิตํ.

ภาณวารที่ ๓ จบ

๓. นนฺทกเปตวตฺถุ

๓. นันทกเปตวัตถุที่ ๓

๖๕๘.

๖๕๘.

ราชา ปิงฺคลโก นาม, สุรฏฺฐานํ อธิปติ อหุ;

โมริยานํ อุปฏฺฐานํ คนฺตฺวา, สุรฏฺฐํ ปุนราคมา.

พระราชาพระนามว่าปิงคลกะ ทรงเป็นอธิบดีแห่งชาวสุรัฏฐะ เสด็จไปเฝ้าพระราชาทั้งหลายผู้เป็นเชื้อสายโมริยะแล้ว เสด็จกลับมายังแคว้นสุรัฏฐะอีก

๖๕๙.

๖๕๙.

อุณฺเห มชฺฌนฺหิเก กาเล, ราชา ปงฺกํ อุปาคมิ;

อทฺทส มคฺคํ รมณียํ, เปตานํ ตํ วณฺณุปถํ.

ในเวลากลางวันอันร้อนระอุ พระราชาเสด็จเข้าไปถึงภูมิประเทศที่กันดาร ได้ทอดพระเนตรเห็นหนทางที่น่ารื่นรมย์ ซึ่งเป็นทางทรายที่พวกเปรตนิรมิตไว้

๖๖๐.

๖๖๐.

สารถึ [Pg.202] อามนฺตยี ราชา –‘‘อยํ มคฺโค รมณีโย, เขโม โสวตฺถิโก สิโว;

อิมินา สารถิ ยาม, สุรฏฺฐานํ สนฺติเก อิโต’’.

พระราชาตรัสเรียกนายสารถีมาแล้วตรัสว่า “ดูก่อนสารถี หนทางนี้เป็นที่น่ารื่นรมย์ ปลอดภัย นำมาซึ่งความสวัสดี และเกษม เราจะไปสู่สำนักของชาวสุรัฏฐะจากที่นี้ด้วยหนทางนี้”

๖๖๑.

๖๖๑.

เตน ปายาสิ โสรฏฺโฐ, เสนาย จตุรงฺคินิยา;

อุพฺพิคฺครูโป ปุริโส, โสรฏฺฐํ เอตทพฺรวิ.

พระราชาผู้เป็นใหญ่แห่งแคว้นสุรัฏฐะ ได้เสด็จไปตามหนทางนั้นพร้อมด้วยเสนา ๔ เหล่า บุรุษผู้มีท่าทางหวาดสะดุ้งได้กราบทูลคำนี้แด่พระราชาผู้เป็นใหญ่แห่งแคว้นสุรัฏฐะ

๖๖๒.

๖๖๒.

‘‘กุมฺมคฺคํ ปฏิปนฺนมฺหา, ภึสนํ โลมหํสนํ;

ปุรโต ทิสฺสติ มคฺโค, ปจฺฉโต จ น ทิสฺสติ.

“ข้าพระองค์ทั้งหลายเดินทางผิด เป็นทางที่น่ากลัว ชวนให้ขนลุกขนพอง หนทางปรากฏอยู่เบื้องหน้า แต่เบื้องหลังหาปรากฏไม่

๖๖๓.

๖๖๓.

‘‘กุมฺมคฺคํ ปฏิปนฺนมฺหา, ยมปุริสาน สนฺติเก;

อมานุโส วายติ คนฺโธ, โฆโส สุยฺยติ ทารุโณ’’.

“ข้าพระองค์ทั้งหลายเดินทางผิด มาอยู่ในสำนักของพวกเปรต กลิ่นอมนุษย์ฟุ้งไป เสียงที่ร้ายกาจก็ดังได้ยิน”

๖๖๔.

๖๖๔.

สํวิคฺโค ราชา โสรฏฺโฐ, สารถึ เอตทพฺรวิ;

‘‘กุมฺมคฺคํ ปฏิปนฺนมฺหา, ภึสนํ โลมหํสนํ;

ปุรโต ทิสฺสติ มคฺโค, ปจฺฉโต จ น ทิสฺสติ.

พระราชาผู้เป็นใหญ่แห่งแคว้นสุรัฏฐะทรงสังเวชพระทัย ตรัสคำนี้กะนายสารถีว่า “เราเดินทางผิด เป็นทางที่น่ากลัว ชวนให้ขนลุกขนพอง หนทางปรากฏอยู่เบื้องหน้า แต่เบื้องหลังหาปรากฏไม่

๖๖๕.

๖๖๕.

‘‘กุมฺมคฺคํ ปฏิปนฺนมฺหา, ยมปุริสาน สนฺติเก;

อมานุโส วายติ คนฺโธ, โฆโส สุยฺยติ ทารุโณ’’.

“เราเดินทางผิด มาอยู่ในสำนักของพวกเปรต กลิ่นอมนุษย์ฟุ้งไป เสียงที่ร้ายกาจก็ดังได้ยิน”

๖๖๖.

๖๖๖.

หตฺถิกฺขนฺธํ สมารุยฺห, โอโลเกนฺโต จตุทฺทิสํ ;

อทฺทส นิคฺโรธํ รมณียํ, ปาทปํ ฉายาสมฺปนฺนํ;

นีลพฺภวณฺณสทิสํ, เมฆวณฺณสิรีนิภํ.

พระองค์เสด็จขึ้นสู่คอช้าง ทอดพระเนตรไปใน ๔ ทิศ ได้ทอดพระเนตรเห็นต้นไทรที่น่ารื่นรมย์ เป็นต้นไม้ที่สมบูรณ์ด้วยร่มเงา มีสีเหมือนสีแห่งเมฆดำ มีสิริงดงามดุจสีแห่งเมฆ

๖๖๗.

๖๖๗.

สารถึ อามนฺตยี ราชา, ‘‘กึ เอโส ทิสฺสติ พฺรหา;

นีลพฺภวณฺณสทิโส, เมฆวณฺณสิรีนิโภ’’.

พระราชาตรัสเรียกนายสารถีมาแล้วตรัสถามว่า “นั่นต้นไม้อะไร ปรากฏเป็นต้นไม้ใหญ่ มีสีเหมือนสีแห่งเมฆดำ มีสิริงดงามดุจสีแห่งเมฆ”

๖๖๘.

๖๖๘.

‘‘นิคฺโรโธ โส มหาราช, ปาทโป ฉายาสมฺปนฺโน;

นีลพฺภวณฺณสทิโส, เมฆวณฺณสิรีนิโภ’’.

“ข้าแต่พระมหาราช นั่นคือต้นไทร เป็นต้นไม้ที่สมบูรณ์ด้วยร่มเงา มีสีเหมือนสีแห่งเมฆดำ มีสิริงดงามดุจสีแห่งเมฆ”

๖๖๙.

๖๖๙.

เตน ปายาสิ โสรฏฺโฐ, เยน โส ทิสฺสเต พฺรหา;

นีลพฺภวณฺณสทิโส, เมฆวณฺณสิรีนิโภ.

พระราชาผู้เป็นใหญ่แห่งแคว้นสุรัฏฐะเสด็จไปทางที่ต้นไม้ใหญ่นั้นปรากฏอยู่ ซึ่งมีสีเหมือนสีแห่งเมฆดำ มีสิริงดงามดุจสีแห่งเมฆ

๖๗๐.

๖๗๐.

หตฺถิกฺขนฺธโต โอรุยฺห, ราชา รุกฺขํ อุปาคมิ;

นิสีทิ รุกฺขมูลสฺมึ, สามจฺโจ สปริชฺชโน;

ปูรํ ปานียสรกํ, ปูเว วิตฺเต จ อทฺทส.

พระราชาเสด็จลงจากคอช้างแล้ว เสด็จเข้าไปใกล้ต้นไม้ ประทับนั่งที่โคนต้นไม้พร้อมด้วยอำมาตย์และบริวาร ได้ทอดพระเนตรเห็นภาชนะน้ำดื่มที่เต็มเปี่ยม และขนมที่น่าพอใจ

๖๗๑.

๖๗๑.

ปุริโส [Pg.203] จ เทววณฺณี, สพฺพาภรณภูสิโต;

อุปสงฺกมิตฺวา ราชานํ, โสรฏฺฐํ เอตทพฺรวิ.

บุรุษผู้หนึ่งมีวรรณะดุจเทวดา ประดับด้วยเครื่องอาภรณ์ทุกอย่าง เข้าไปเฝ้าพระราชาผู้เป็นใหญ่แห่งแคว้นสุรัฏฐะแล้ว ได้กราบทูลคำนี้

๖๗๒.

๖๗๒.

‘‘สฺวาคตํ เต มหาราช, อโถ เต อทุราคตํ;

ปิวตุ เทโว ปานียํ, ปูเว ขาท อรินฺทม’’.

“ข้าแต่พระมหาราช พระองค์เสด็จมาดีแล้ว และพระองค์มิได้เสด็จมาไม่ดีเลย ข้าแต่พระองค์ผู้ทรงปราบศัตรู ขอเชิญเสวยน้ำดื่ม และเสวยขนมเถิด”

๖๗๓.

๖๗๓.

ปิวิตฺวา ราชา ปานียํ, สามจฺโจ สปริชฺชโน;

ปูเว ขาทิตฺวา ปิตฺวา จ, โสรฏฺโฐ เอตทพฺรวิ.

พระราชาพร้อมด้วยอำมาตย์และบริวาร เสวยน้ำดื่มและเสวยขนมแล้ว พระราชาผู้เป็นใหญ่แห่งแคว้นสุรัฏฐะจึงตรัสคำนี้

๖๗๔.

๖๗๔.

‘‘เทวตา นุสิ คนฺธพฺโพ, อทุ สกฺโก ปุรินฺทโท;

อชานนฺตา ตํ ปุจฺฉาม, กถํ ชาเนมุ ตํ มย’’นฺติ.

“ท่านเป็นเทวดา เป็นคนธรรพ์ หรือว่าเป็นท้าวสักกะผู้ประทานปุระ เราไม่รู้จักท่านจึงขอถาม พวกเราจะพึงรู้จักท่านได้อย่างไร”

๖๗๕.

๖๗๕.

‘‘นามฺหิ เทโว น คนฺธพฺโพ, นาปิ สกฺโก ปุรินฺทโท;

เปโต อหํ มหาราช, สุรฏฺฐา อิธ มาคโต’’ติ.

“ข้าพระองค์มิใช่เทวดา มิใช่คนธรรพ์ และมิใช่ท้าวสักกะผู้ประทานปุระ ข้าแต่พระมหาราช ข้าพระองค์เป็นเปรต มาเกิดในที่นี้จากแคว้นสุรัฏฐะ”

๖๗๖.

๖๗๖.

‘‘กึสีโล กึสมาจาโร, สุรฏฺฐสฺมึ ปุเร ตุวํ;

เกน เต พฺรหฺมจริเยน, อานุภาโว อยํ ตวา’’ติ.

“เมื่อก่อนท่านอยู่ในแคว้นสุรัฏฐะ เป็นผู้มีศีลอย่างไร มีความประพฤติอย่างไร อานุภาพนี้ของท่านมีได้ด้วยพรหมจรรย์อะไร”

๖๗๗.

๖๗๗.

‘‘ตํ สุโณหิ มหาราช, อรินฺทม รฏฺฐวฑฺฒน;

อมจฺจา ปาริสชฺชา จ, พฺราหฺมโณ จ ปุโรหิโต.

“ข้าแต่พระมหาราชผู้ทรงปราบศัตรู ผู้ทรงยังแคว้นให้เจริญ ขอพระองค์โปรดทรงสดับคำนั้น ทั้งอำมาตย์ บริษัท และพราหมณ์ปุโรหิต (ก็ขอจงฟังด้วย)

๖๗๘.

๖๗๘.

‘‘สุรฏฺฐสฺมึ อหํ เทว, ปุริโส ปาปเจตโส;

มิจฺฉาทิฏฺฐิ จ ทุสฺสีโล, กทริโย ปริภาสโก.

“ข้าแต่เทวะ ในแคว้นสุรัฏฐะ ข้าพระองค์เป็นบุรุษผู้มีจิตบาป เป็นมิจฉาทิฐิ เป็นคนทุศีล เป็นคนตระหนี่ และเป็นผู้ชอบด่าบริภาษ

๖๗๙.

๖๗๙.

‘‘‘ททนฺตานํ กโรนฺตานํ, วารยิสฺสํ พหุชฺชนํ;

อญฺเญสํ ททมานานํ, อนฺตรายกโร อหํ.

“ข้าพระองค์ได้ห้ามปรามมหาชนผู้ให้ทาน ผู้ทำบุญ ข้าพระองค์เป็นผู้ทำอันตรายแก่ชนเหล่าอื่นผู้ให้ทานอยู่

๖๘๐.

๖๘๐.

‘‘‘วิปาโก นตฺถิ ทานสฺส, สํยมสฺส กุโต ผลํ;

นตฺถิ อาจริโย นาม, อทนฺตํ โก ทเมสฺสติ.

“วิบากแห่งทานไม่มี ผลแห่งความสำรวมจะมีมาแต่ไหน อาจารย์ไม่มี ใครจะพึงฝึกคนที่ฝึกไม่ได้

๖๘๑.

๖๘๑.

‘‘‘สมตุลฺยานิ ภูตานิ, กุโต เชฏฺฐาปจายิโก;

นตฺถิ พลํ วีริยํ วา, กุโต อุฏฺฐานโปริสํ.

“สัตว์ทั้งหลายเสมอกัน การนอบน้อมต่อผู้เจริญที่สุดจะมีมาแต่ไหน กำลังหรือความเพียรไม่มี ผลแห่งความหมั่นของบุรุษจะมีมาแต่ไหน

๖๘๒.

๖๘๒.

‘‘‘นตฺถิ ทานผลํ นาม, น วิโสเธติ เวรินํ;

ลทฺเธยฺยํ ลภเต มจฺโจ, นิยติปริณามชํ.

“ชื่อว่าผลทานไม่มี ทานย่อมชำระคนมีเวรให้หมดจดไม่ได้ สัตว์ได้สิ่งที่ควรได้ ซึ่งเกิดจากการเปลี่ยนแปลงที่แน่นอน

๖๘๓.

๖๘๓.

‘‘‘นตฺถิ มาตา ปิตา ภาตา, โลโก นตฺถิ อิโต ปรํ;

นตฺถิ ทินฺนํ นตฺถิ หุตํ, สุนิหิตํ น วิชฺชติ.

“ผลแห่งการปฏิบัติดีในมารดา บิดา และพี่ชาย ไม่มี โลกอื่นนอกจากโลกนี้ไม่มี ผลทานที่ให้แล้วไม่มี ผลแห่งการบูชาไม่มี กรรมดีที่ทำไว้ไม่มี”

๖๘๔.

๖๘๔.

‘‘‘โยปิ [Pg.204] หเนยฺย ปุริสํ, ปรสฺส ฉินฺทเต สิรํ;

น โกจิ กญฺจิ หนติ, สตฺตนฺนํ วิวรมนฺตเร.

‘แม้ผู้ใดพึงฆ่าบุรุษ พึงตัดศีรษะของผู้อื่น (โดยปรมัตถ์) ใครๆ ก็ไม่ชื่อว่าฆ่าใครๆ (ศัสตรา) ย่อมเข้าไปในระหว่างช่องแห่งกายทั้ง ๗’

๖๘๕.

๖๘๕.

‘‘‘อจฺเฉชฺชาเภชฺโช หิ ชีโว, อฏฺฐํโส คุฬปริมณฺฑโล;

โยชนานํ สตํ ปญฺจ, โก ชีวํ เฉตฺตุมรหติ.

‘ชีวะนั้นใครตัดไม่ได้ ทำลายไม่ได้เลย บางครั้งมี ๘ เหลี่ยม บางครั้งเป็นก้อนกลม สูง ๕๐๐ โยชน์ ใครเล่าจะสามารถตัดชีวะได้’

๖๘๖.

๖๘๖.

‘‘‘ยถา สุตฺตคุเฬ ขิตฺเต, นิพฺเพเฐนฺตํ ปลายติ;

เอวเมว จ โส ชีโว, นิพฺเพเฐนฺโต ปลายติ.

‘กลุ่มด้ายที่บุคคลขว้างไปแล้ว ย่อมคลี่ออกวิ่งไปฉันใด ชีวะนั้นก็ย่อมคลี่ออกวิ่งไปฉันนั้นเหมือนกัน’

๖๘๗.

๖๘๗.

‘‘‘ยถา คามโต นิกฺขมฺม, อญฺญํ คามํ ปวิสติ;

เอวเมว จ โส ชีโว, อญฺญํ โพนฺทึ ปวิสติ.

‘บุรุษบางคนออกจากบ้านแล้วเข้าไปสู่บ้านอื่นฉันใด ชีวะนั้นก็ย่อมเข้าไปสู่กายอื่นฉันนั้นเหมือนกัน’

๖๘๘.

๖๘๘.

‘‘‘ยถา เคหโต นิกฺขมฺม, อญฺญํ เคหํ ปวิสติ;

เอวเมว จ โส ชีโว, อญฺญํ โพนฺทึ ปวิสติ.

‘บุรุษบางคนออกจากเรือนแล้วเข้าไปสู่เรือนอื่นฉันใด ชีวะนั้นก็ย่อมเข้าไปสู่กายอื่นฉันนั้นเหมือนกัน’

๖๘๙.

๖๘๙.

‘‘‘จุลฺลาสีติ มหากปฺปิโน, สตสหสฺสานิ หิ;

เย พาลา เย จ ปณฺฑิตา, สํสารํ เขปยิตฺวาน;

ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสเร.

‘(สังสารวัฏมีกำหนด) แปดล้านสี่แสนมหากัป ทั้งคนพาลและบัณฑิต ครั้นยังสังสารวัฏให้สิ้นไปแล้ว จักทำที่สุดแห่งทุกข์ได้’

๖๙๐.

๖๙๐.

‘‘‘มิตานิ สุขทุกฺขานิ, โทเณหิ ปิฏเกหิ จ;

ชิโน สพฺพํ ปชานาติ’, สมฺมูฬฺหา อิตรา ปชา.

‘สุขและทุกข์ทั้งหลายอันบุคคลนับแล้วด้วยทะนานและกระเช้า พระชินเจ้าทรงทราบเรื่องทั้งหมด ส่วนประชาที่นอกนั้นเป็นผู้หลงใหล’

๖๙๑.

๖๙๑.

‘‘เอวํทิฏฺฐิ ปุเร อาสึ, สมฺมูฬฺโห โมหปารุโต;

มิจฺฉาทิฏฺฐิ จ ทุสฺสีโล, กทริโย ปริภาสโก.

‘ในกาลก่อน ข้าพระองค์เคยมีความเห็นอย่างนี้ เป็นผู้หลงใหลอย่างยิ่ง ถูกโมหะครอบงำ เป็นมิจฉาทิฐิ เป็นผู้ทุศีล เป็นคนตระหนี่ และเป็นผู้มักบริภาษ’

๖๙๒.

๖๙๒.

‘‘โอรํ เม ฉหิ มาเสหิ, กาลงฺกิริยา ภวิสฺสติ;

เอกนฺตกฏุกํ โฆรํ, นิรยํ ปปติสฺสหํ.

‘ภายใน ๖ เดือน การทำกาละจักมีแก่ข้าพระองค์ ข้าพระองค์จักตกไปสู่นรกอันเผ็ดร้อนโดยส่วนเดียวและร้ายกาจ’

๖๙๓.

๖๙๓.

‘‘จตุกฺกณฺณํ จตุทฺวารํ, วิภตฺตํ ภาคโส มิตํ;

อโยปาการปริยนฺตํ, อยสา ปฏิกุชฺชิตํ.

‘(นรกนั้น) มี ๔ มุม มี ๔ ประตู แบ่งเป็นส่วนๆ เท่ากัน มีกำแพงเหล็กล้อมรอบ ปิดไว้ด้วยแผ่นเหล็ก’

๖๙๔.

๖๙๔.

‘‘ตสฺส อโยมยา ภูมิ, ชลิตา เตชสา ยุตา;

สมนฺตา โยชนสตํ, ผริตฺวา ติฏฺฐติ สพฺพทา.

‘พื้นของนรกนั้นสำเร็จด้วยเหล็ก ลุกโชน ประกอบด้วยเดช แผ่ไปตลอดร้อยโยชน์โดยรอบ ตั้งอยู่ทุกเมื่อ’

๖๙๕.

๖๙๕.

‘‘วสฺสานิ สตสหสฺสานิ, โฆโส สุยฺยติ ตาวเท;

ลกฺโข เอโส มหาราช, สตภาควสฺสโกฏิโย.

‘เมื่อแสนปีล่วงไป เสียงย่อมได้ยินในกาลนั้น (ว่า กาลมีกำหนดแสนปีล่วงไปแล้วแก่ท่านทั้งหลาย) ข้าแต่พระองค์ผู้เป็นใหญ่ในแว่นแคว้น นี้เป็นเครื่องหมายแห่งอายุ (ของสัตว์นรก) คือ โกฏิแห่งแสนปี’

๖๙๖.

๖๙๖.

‘‘โกฏิสตสหสฺสานิ[Pg.205], นิรเย ปจฺจเร ชนา;

มิจฺฉาทิฏฺฐี จ ทุสฺสีลา, เย จ อริยูปวาทิโน.

‘ชนเหล่าใดเป็นมิจฉาทิฐิ เป็นผู้ทุศีล และเป็นผู้กล่าวร้ายพระอริยะ ชนเหล่านั้นย่อมไหม้ในนรกตลอดแสนโกฏิปี’

๖๙๗.

๖๙๗.

‘‘ตตฺถาหํ ทีฆมทฺธานํ, ทุกฺขํ เวทิสฺส เวทนํ;

ผลํ ปาปสฺส กมฺมสฺส, ตสฺมา โสจามหํ ภุสํ.

‘ข้าพระองค์จักเสวยทุกขเวทนาอันเป็นผลของบาปกรรมในนรกนั้นตลอดกาลนาน เพราะเหตุนั้น ข้าพระองค์จึงเศร้าโศกอย่างยิ่ง’

๖๙๘.

๖๙๘.

‘‘ตํ สุโณหิ มหาราช, อรินฺทม รฏฺฐวฑฺฒน;

ธีตา มยฺหํ มหาราช, อุตฺตรา ภทฺทมตฺถุ เต.

‘ข้าแต่พระองค์ผู้เป็นใหญ่ในแว่นแคว้น ผู้ทรงข่มขี่ศัตรู ผู้ทรงยังแว่นแคว้นให้เจริญ ขอพระองค์จงทรงสดับคำนั้น ข้าแต่พระองค์ผู้เป็นใหญ่ในแว่นแคว้น ธิดาของข้าพระองค์ชื่อว่าอุตตรา ขอความเจริญจงมีแก่พระองค์’

๖๙๙.

๖๙๙.

‘‘กโรติ ภทฺทกํ กมฺมํ, สีเลสุโปสเถ รตา;

สญฺญตา สํวิภาคี จ, วทญฺญู วีตมจฺฉรา.

‘(นาง) ย่อมกระทำกรรมดี ยินดีในศีลและอุโบสถ เป็นผู้สำรวม มีปกติแบ่งปัน รู้คำพูดของผู้ขอ และปราศจากความตระหนี่’

๗๐๐.

๗๐๐.

‘‘อขณฺฑการี สิกฺขาย, สุณฺหา ปรกุเลสุ จ;

อุปาสิกา สกฺยมุนิโน, สมฺพุทฺธสฺส สิรีมโต.

‘เป็นผู้กระทำสิกขาไม่ให้ขาด เป็นสะใภ้ในตระกูลอื่น และเป็นอุบาสิกาของพระศากยมุนีผู้ตรัสรู้เองโดยชอบ ผู้ทรงมีพระสิริ’

๗๐๑.

๗๐๑.

‘‘ภิกฺขุ จ สีลสมฺปนฺโน, คามํ ปิณฺฑาย ปาวิสิ;

โอกฺขิตฺตจกฺขุ สติมา, คุตฺตทฺวาโร สุสํวุโต.

‘ภิกษุผู้สมบูรณ์ด้วยศีล ได้เข้าไปสู่บ้านเพื่อบิณฑบาต มีจักษุทอดลง มีสติ มีทวารอันคุ้มครองแล้ว สำรวมดีแล้ว’

๗๐๒.

๗๐๒.

‘‘สปทานํ จรมาโน, อคมา ตํ นิเวสนํ;

‘ตมทฺทส มหาราช, อุตฺตรา ภทฺทมตฺถุ เต’.

‘ภิกษุนั้นเที่ยวบิณฑบาตไปตามลำดับตรอก ได้ไปถึงเรือนนั้นแล้ว ข้าแต่พระองค์ผู้เป็นใหญ่ในแว่นแคว้น นางอุตตราได้เห็นภิกษุนั้น ขอความเจริญจงมีแก่พระองค์’

๗๐๓.

๗๐๓.

‘‘ปูรํ ปานียสรกํ, ปูเว วิตฺเต จ สา อทา;

‘ปิตา เม กาลงฺกโต, ภนฺเต ตสฺเสตํ อุปกปฺปตุ’.

‘นางได้ถวายถ้วยน้ำอันเต็มและขนมทั้งหลายอันน่ารื่นรมย์ (แก่ภิกษุนั้นแล้ว อุทิศส่วนกุศลว่า) ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ บิดาของข้าพเจ้าทำกาละแล้ว ขอทานนี้จงสำเร็จแก่บิดานั้นเถิด’’

๗๐๔.

๗๐๔.

‘‘สมนนฺตรานุทฺทิฏฺเฐ, วิปาโก อุทปชฺชถ;

ภุญฺชามิ กามกามีหํ, ราชา เวสฺสวโณ ยถา.

‘ในลำดับแห่งการอุทิศ วิบากได้เกิดขึ้นแล้ว ข้าพระองค์เป็นผู้ใคร่ซึ่งกาม ย่อมบริโภค (กามคุณ) เหมือนท้าวเวสสุวรรณ’

๗๐๕.

๗๐๕.

‘‘ตํ สุโณหิ มหาราช, อรินฺทม รฏฺฐวฑฺฒน;

สเทวกสฺส โลกสฺส, พุทฺโธ อคฺโค ปวุจฺจติ;

ตํ พุทฺธํ สรณํ คจฺฉ, สปุตฺตทาโร อรินฺทม.

‘ข้าแต่พระองค์ผู้เป็นใหญ่ในแว่นแคว้น ผู้ทรงข่มขี่ศัตรู ผู้ทรงยังแว่นแคว้นให้เจริญ ขอพระองค์จงทรงสดับคำนั้น พระพุทธเจ้าท่านกล่าวว่าเป็นผู้เลิศแห่งโลกรวมทั้งเทวโลก ข้าแต่พระองค์ผู้ทรงข่มขี่ศัตรู ขอพระองค์พร้อมด้วยบุตรและภรรยา จงถึงพระพุทธเจ้านั้นว่าเป็นที่พึ่งเถิด’

๗๐๖.

๗๐๖.

‘‘อฏฺฐงฺคิเกน มคฺเคน, ผุสนฺติ อมตํ ปทํ;

ตํ ธมฺมํ สรณํ คจฺฉ, สปุตฺตทาโร อรินฺทม.

‘(พระอริยสาวกทั้งหลาย) ย่อมถูกต้องอมตบทด้วยมรรคมีองค์ ๘ ข้าแต่พระองค์ผู้ทรงข่มขี่ศัตรู ขอพระองค์พร้อมด้วยบุตรและภรรยา จงถึงพระธรรมนั้นว่าเป็นที่พึ่งเถิด’

๗๐๗.

๗๐๗.

‘‘จตฺตาโร จ ปฏิปนฺนา, จตฺตาโร จ ผเล ฐิตา;

เอส สงฺโฆ อุชุภูโต, ปญฺญาสีลสมาหิโต;

ตํ สงฺฆํ สรณํ คจฺฉ, สปุตฺตทาโร อรินฺทม.

‘บุคคล ๔ จำพวกเป็นผู้ปฏิบัติแล้ว และบุคคล ๔ จำพวกเป็นผู้ตั้งอยู่ในผล พระสงฆ์หมู่นี้เป็นผู้ปฏิบัติตรง ตั้งมั่นในปัญญาและศีล ข้าแต่พระองค์ผู้ทรงข่มขี่ศัตรู ขอพระองค์พร้อมด้วยบุตรและภรรยา จงถึงพระสงฆ์นั้นว่าเป็นที่พึ่งเถิด’

๗๐๘.

๗๐๘.

‘‘ปาณาติปาตา [Pg.206] วิรมสฺสุ ขิปฺปํ, โลเก อทินฺนํ ปริวชฺชยสฺสุ;

อมชฺชโป มา จ มุสา อภาณี, สเกน ทาเรน จ โหหิ ตุฏฺโฐ’’ติ.

‘ขอพระองค์จงงดเว้นจากการฆ่าสัตว์โดยพลัน จงเว้นรอบจากของที่เจ้าของมิได้ให้ในโลก จงเป็นผู้ไม่ดื่มน้ำเมา อย่าได้กล่าวคำเท็จ และจงเป็นผู้ยินดีด้วยภรรยาของตนเถิด’

๗๐๙.

๗๐๙.

‘‘อตฺถกาโมสิ เม ยกฺข, หิตกาโมสิ เทวเต;

กโรมิ ตุยฺหํ วจนํ, ตฺวํสิ อาจริโย มม.

‘ดูก่อนยักษ์ ท่านเป็นผู้ใคร่ประโยชน์แก่เรา ดูก่อนเทวดา ท่านเป็นผู้ใคร่เกื้อกูล เราจักทำตามคำของท่าน ท่านเป็นอาจารย์ของเรา’

๗๑๐.

๗๑๐.

‘‘อุเปมิ สรณํ พุทฺธํ, ธมฺมญฺจาปิ อนุตฺตรํ;

สงฺฆญฺจ นรเทวสฺส, คจฺฉามิ สรณํ อหํ.

‘ข้าพเจ้าขอถึงพระพุทธเจ้าว่าเป็นที่พึ่ง ขอถึงพระธรรมอันยอดเยี่ยมว่าเป็นที่พึ่ง และขอถึงพระสงฆ์ของพระพุทธเจ้าผู้เป็นเทวดาของนรชนว่าเป็นที่พึ่ง’

๗๑๑.

๗๑๑.

‘‘ปาณาติปาตา วิรมามิ ขิปฺปํ, โลเก อทินฺนํ ปริวชฺชยามิ;

อมชฺชโป โน จ มุสา ภณามิ, สเกน ทาเรน จ โหมิ ตุฏฺโฐ.

‘ข้าพเจ้าย่อมงดเว้นจากการฆ่าสัตว์โดยพลัน ย่อมเว้นรอบจากของที่เจ้าของมิได้ให้ในโลก เป็นผู้ไม่ดื่มน้ำเมา ไม่กล่าวคำเท็จ และเป็นผู้ยินดีด้วยภรรยาของตน’

๗๑๒.

๗๑๒.

‘‘โอผุณามิ มหาวาเต, นทิยา สีฆคามิยา;

วมามิ ปาปิกํ ทิฏฺฐึ, พุทฺธานํ สาสเน รโต’’.

‘ข้าพเจ้าย่อมซัดส่าย (มิจฉาทิฐิ) ในลมแรง (และลอย) ในแม่น้ำที่ไหลเชี่ยว ข้าพเจ้าผู้ยินดีแล้วในคำสอนของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย ย่อมคายทิฐิอันลามกทิ้ง’

๗๑๓.

๗๑๓.

อิทํ วตฺวาน โสรฏฺโฐ, วิรมิตฺวา ปาปทสฺสนา ;

นโม ภควโต กตฺวา, ปาโมกฺโข รถมารุหีติ.

‘พระราชาแห่งแคว้นโสรัฏฐะครั้นตรัสคำนี้แล้ว ทรงงดเว้นจากความเห็นอันลามก ทรงกระทำการนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาคแล้ว ทรงมีพระพักตร์มุ่งตรงไป เสด็จขึ้นสู่ราชรถ ดังนี้แล’

นนฺทกเปตวตฺถุ ตติยํ.

นันทกเปตวัตถุที่ ๓

๔. เรวตีเปตวตฺถุ

๔. เรวตีเปตวัตถุ

๗๑๔.

๗๑๔.

‘‘อุฏฺเฐหิ เรวเต สุปาปธมฺเม, อปารุตทฺวาเร อทานสีเล;

เนสฺสาม ตํ ยตฺถ ถุนนฺติ ทุคฺคตา, สมปฺปิตา เนรยิกา ทุเขนา’’ติ.

ดูก่อนนางเรวดี ผู้มีธรรมอันเลวทรามยิ่ง ผู้มีประตูอบายเปิดอยู่ ผู้ไม่มีปกติให้ทาน เธอจงลุกขึ้นเถิด พวกเราจะนำเธอไปยังนรกที่เหล่าสัตว์ผู้ไปสู่ทุคคติ ถูกทุกข์ครอบงำแล้ว ย่อมคร่ำครวญกัน

๗๑๕.

๗๑๕.

อิจฺเจว วตฺวาน ยมสฺส ทูตา, เต ทฺเว ยกฺขา โลหิตกฺขา พฺรหนฺตา;

ปจฺเจกพาหาสุ คเหตฺวา เรวตํ, ปกฺกามยุํ เทวคณสฺส สนฺติเก.

ยมทูตกล่าวดังนี้แล้ว ยักษ์ ๒ ตนนั้น ซึ่งมีดวงตาสีเลือด มีร่างกายใหญ่โต ได้จับนางเรวดีที่แขนคนละข้างแล้ว พาไปยังสำนักของหมู่เทพ

๗๑๖.

๗๑๖.

‘‘อาทิจฺจวณฺณํ [Pg.207] รุจิรํ ปภสฺสรํ, พฺยมฺหํ สุภํ กญฺจนชาลฉนฺนํ;

กสฺเสตมากิณฺณชนํ วิมานํ, สุริยสฺส รํสีริว โชตมานํ.

วิมานนี้มีวรรณะดุจดวงอาทิตย์ งดงาม สว่างไสว เป็นที่อยู่ของทวยเทพ ดีงาม ปกคลุมด้วยข่ายทองคำ เกลื่อนกล่นไปด้วยผู้คน ส่องสว่างดุจรัศมีพระอาทิตย์ เป็นของใครหนอ

๗๑๗.

๗๑๗.

‘‘นารีคณา จนฺทนสารลิตฺตา, อุภโต วิมานํ อุปโสภยนฺติ;

ตํ ทิสฺสติ สุริยสมานวณฺณํ, โก โมทติ สคฺคปตฺโต วิมาเน’’ติ.

หมู่เทพอัปสรผู้ลูบไล้ด้วยแก่นจันทน์ ย่อมประดับวิมานให้งดงามทั้งสองด้าน วิมานนั้นปรากฏมีวรรณะเสมอด้วยดวงอาทิตย์ ใครหนอผู้เข้าถึงสวรรค์แล้ว ย่อมบันเทิงอยู่ในวิมาน

๗๑๘.

๗๑๘.

‘‘พาราณสิยํ นนฺทิโย นามาสิ, อุปาสโก อมจฺฉรี ทานปติ วทญฺญู;

ตสฺเสตมากิณฺณชนํ วิมานํ, สุริยสฺส รํสีริว โชตมานํ.

ในกรุงพาราณสี ได้มีอุบาสกชื่อนันทิยะ เป็นผู้ไม่ตระหนี่ เป็นทานบดี เป็นผู้รู้คำพูดของผู้ขอ วิมานนี้ซึ่งเกลื่อนกล่นไปด้วยผู้คน ส่องสว่างดุจรัศมีพระอาทิตย์ เป็นของอุบาสกนั้น

๗๑๙.

๗๑๙.

‘‘นารีคณา จนฺทนสารลิตฺตา, อุภโต วิมานํ อุปโสภยนฺติ;

ตํ ทิสฺสติ สุริยสมานวณฺณํ, โส โมทติ สคฺคปตฺโต วิมาเน’’ติ.

หมู่เทพอัปสรผู้ลูบไล้ด้วยแก่นจันทน์ ย่อมประดับวิมานให้งดงามทั้งสองด้าน วิมานนั้นปรากฏมีวรรณะเสมอด้วยดวงอาทิตย์ นันทิยอุบาสกนั้นเข้าถึงสวรรค์แล้ว ย่อมบันเทิงอยู่ในวิมาน

๗๒๐.

๗๒๐.

‘‘นนฺทิยสฺสาหํ ภริยา, อคารินี สพฺพกุลสฺส อิสฺสรา;

ภตฺตุ วิมาเน รมิสฺสามิ ทานหํ, น ปตฺถเย นิรยทสฺสนายา’’ติ.

เราเป็นภรรยาของนันทิยะ เป็นแม่เรือน เป็นใหญ่ในสกุลทั้งหมด บัดนี้ เราจะรื่นรมย์ในวิมานของสามี เราไม่ปรารถนาจะเห็นนรกเลย

๗๒๑.

๗๒๑.

‘‘เอโส เต นิรโย สุปาปธมฺเม, ปุญฺญํ ตยา อกตํ ชีวโลเก;

น หิ มจฺฉรี โรสโก ปาปธมฺโม, สคฺคูปคานํ ลภติ สหพฺยต’’นฺติ.

ดูก่อนนางผู้มีธรรมอันเลวทรามยิ่ง นี่คือนรกของเธอ เธอไม่ได้ทำบุญไว้ในโลกนี้เลย เพราะว่าคนตระหนี่ มักโกรธ มีธรรมอันเลวทราม ย่อมไม่ได้ความเป็นสหายของผู้ไปสู่สวรรค์

๗๒๒.

๗๒๒.

‘‘กึ นุ คูถญฺจ มุตฺตญฺจ, อสุจี ปฏิทิสฺสติ;

ทุคฺคนฺธํ กิมิทํ มีฬฺหํ, กิเมตํ อุปวายตี’’ติ.

อะไรหนอ ทั้งอุจจาระและปัสสาวะ ของไม่สะอาดปรากฏอยู่ นรกนี้มีกลิ่นเหม็น มีมูตรคูถอะไรหนอ นรกนี้มีกลิ่นเหม็นตลบอบอวลเพราะอะไร

๗๒๓.

๗๒๓.

‘‘เอส สํสวโก นาม, คมฺภีโร สตโปริโส;

ยตฺถ วสฺสสหสฺสานิ, ตุวํ ปจฺจสิ เรวเต’’ติ.

ดูก่อนนางเรวดี นี่คือนรกชื่อสังสวกะ ลึกร้อยชั่วบุรุษ ที่ซึ่งเธอจะถูกเผาไหม้อยู่เป็นพันๆ ปี

๗๒๔.

๗๒๔.

‘‘กึ [Pg.208] นุ กาเยน วาจาย, มนสา ทุกฺกฏํ กตํ;

เกน สํสวโก ลทฺโธ, คมฺภีโร สตโปริโส’’ติ.

เราได้ทำกรรมชั่วอะไรไว้ด้วยกาย วาจา หรือใจหนอ เพราะกรรมอะไร เราจึงได้นรกสังสวกะ ซึ่งลึกร้อยชั่วบุรุษ

๗๒๕.

๗๒๕.

‘‘สมเณ พฺราหฺมเณ จาปิ, อญฺเญ วาปิ วนิพฺพเก;

มุสาวาเทน วญฺเจสิ, ตํ ปาปํ ปกตํ ตยา.

เธอได้ลวงสมณพราหมณ์ หรือยาจกอื่นๆ ด้วยมุสาวาท เธอได้ทำบาปนั้นไว้

๗๒๖.

๗๒๖.

‘‘เตน สํสวโก ลทฺโธ, คมฺภีโร สตโปริโส;

ตตฺถ วสฺสสหสฺสานิ, ตุวํ ปจฺจสิ เรวเต.

เพราะกรรมนั้น เธอจึงได้นรกสังสวกะ ซึ่งลึกร้อยชั่วบุรุษ ดูก่อนนางเรวดี เธอจะถูกเผาไหม้ในนรกนั้นเป็นพันๆ ปี

๗๒๗.

๗๒๗.

‘‘หตฺเถปิ ฉินฺทนฺติ อโถปิ ปาเท, กณฺเณปิ ฉินฺทนฺติ อโถปิ นาสํ;

อโถปิ กาโกฬคณา สเมจฺจ, สงฺคมฺม ขาทนฺติ วิผนฺทมาน’’นฺติ.

พวกนายนิรยบาลจะตัดมือและเท้า ทั้งจะตัดหูและจมูกด้วย อนึ่ง หมู่กาและแร้งจะพากันมารุมจิกกินเธอผู้กำลังดิ้นรนอยู่

๗๒๘.

๗๒๘.

‘‘สาธุ โข มํ ปฏิเนถ, กาหามิ กุสลํ พหุํ;

ทาเนน สมจริยาย, สํยเมน ทเมน จ;

ยํ กตฺวา สุขิตา โหนฺติ, น จ ปจฺฉานุตปฺปเร’’ติ.

ดีล่ะ ขอท่านจงนำเรากลับไปเถิด เราจะทำกุศลให้มาก ด้วยทาน ด้วยการประพฤติสม่ำเสมอ ด้วยความสำรวม และด้วยการฝึกตน ซึ่งสัตว์ทั้งหลายทำแล้วย่อมมีความสุข และย่อมไม่เดือดร้อนในภายหลัง

๗๒๙.

๗๒๙.

‘‘ปุเร ตุวํ ปมชฺชิตฺวา, อิทานิ ปริเทวสิ;

สยํ กตานํ กมฺมานํ, วิปากํ อนุโภสฺสสี’’ติ.

เมื่อก่อนเธอประมาทแล้ว บัดนี้จึงมาร่ำไห้ เธอจักเสวยวิบากของกรรมที่ตนทำไว้เอง

๗๓๐.

๗๓๐.

‘‘โก เทวโลกโต มนุสฺสโลกํ, คนฺตฺวาน ปุฏฺโฐ เม เอวํ วเทยฺย;

‘นิกฺขิตฺตทณฺเฑสุ ททาถ ทานํ, อจฺฉาทนํ เสยฺย มถนฺนปานํ;

น หิ มจฺฉรี โรสโก ปาปธมฺโม, สคฺคูปคานํ ลภติ สหพฺยตํ’.

ใครหนอจากเทวโลกไปสู่มนุษยโลก เมื่อเราถามแล้ว พึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ท่านทั้งหลายจงให้ทานในท่านผู้มีอาชญาในตนอันวางแล้วเถิด จงให้เครื่องนุ่งห่ม ที่นอน ที่นั่ง และข้าว น้ำเถิด เพราะว่าคนตระหนี่ มักโกรธ มีธรรมอันเลวทราม ย่อมไม่ได้ความเป็นสหายของผู้ไปสู่สวรรค์’

๗๓๑.

๗๓๑.

‘‘สาหํ นูน อิโต คนฺตฺวา, โยนึ ลทฺธาน มานุสึ;

วทญฺญู สีลสมฺปนฺนา, กาหามิ กุสลํ พหุํ;

ทาเนน สมจริยาย, สํยเมน ทเมน จ.

แน่แท้ เรานั้นไปจากที่นี่แล้ว ได้กำเนิดเป็นมนุษย์ จักเป็นผู้รู้คำพูดของผู้ขอ สมบูรณ์ด้วยศีล จักทำกุศลให้มาก ด้วยทาน ด้วยการประพฤติสม่ำเสมอ ด้วยความสำรวม และด้วยการฝึกตน

๗๓๒.

๗๓๒.

‘‘อารามานิ จ โรปิสฺสํ, ทุคฺเค สงฺกมนานิ จ;

ปปญฺจ อุทปานญฺจ, วิปฺปสนฺเนน เจตสา.

เราจักปลูกสวนดอกไม้และสวนผลไม้ จักทำสะพานในที่ที่ไปมายาก และจักทำบ่อน้ำและที่ให้น้ำดื่ม ด้วยจิตที่เลื่อมใส

๗๓๓.

๗๓๓.

‘‘จาตุทฺทสึ [Pg.209] ปญฺจทสึ, ยา จ ปกฺขสฺส อฏฺฐมี;

ปาฏิหาริยปกฺขญฺจ, อฏฺฐงฺคสุสมาคตํ.

เราจักรักษาอุโบสถ อันประกอบด้วยองค์ ๘ ประการ ในวัน ๑๔ ค่ำ ๑๕ ค่ำ และ ๘ ค่ำแห่งปักษ์ และปาฏิหาริยปักษ์

๗๓๔.

๗๓๔.

‘‘อุโปสถํ อุปวสิสฺสํ, สทา สีเลสุ สํวุตา;

น จ ทาเน ปมชฺชิสฺสํ, สามํ ทิฏฺฐมิทํ มยา’’ติ.

เราจักเข้าจำอุโบสถ จักสำรวมในศีลทั้งหลายอยู่เสมอ และจักไม่ประมาทในทาน นี้เป็นสิ่งที่ตัวเราได้เห็นเองแล้ว

๗๓๕.

๗๓๕.

อิจฺเจวํ วิปฺปลปนฺตึ, ผนฺทมานํ ตโต ตโต;

ขิปึสุ นิรเย โฆเร, อุทฺธํปาทํ อวํสิรํ.

นายนิรยบาลทั้งหลายได้จับนางเรวดีผู้กำลังคร่ำครวญ ดิ้นรนไปมาอยู่อย่างนี้ โยนลงในนรกอันน่าสะพรึงกลัว โดยเอาเท้าขึ้นเบื้องบน เอาศีรษะลงเบื้องล่าง

๗๓๖.

๗๓๖.

‘‘อหํ ปุเร มจฺฉรินี อโหสึ, ปริภาสิกา สมณพฺราหฺมณานํ;

วิตเถน จ สามิกํ วญฺจยิตฺวา, ปจฺจามหํ นิรเย โฆรรูเป’’ติ.

เมื่อก่อนเราเป็นคนตระหนี่ เป็นผู้ด่าสมณพราหมณ์ และได้ลวงสามีด้วยคำไม่จริง เราจึงถูกเผาไหม้ในนรกอันน่าสะพรึงกลัว

เรวตีเปตวตฺถุ จตุตฺถํ.

เรวตีเปตวัตถุที่ ๔

๕. อุจฺฉุเปตวตฺถุ

๕. อุจฉุเปตวัตถุ

๗๓๗.

๗๓๗.

‘‘อิทํ มม อุจฺฉุวนํ มหนฺตํ, นิพฺพตฺตติ ปุญฺญผลํ อนปฺปกํ;

ตํ ทานิ เม น ปริโภคเมติ, อาจิกฺข ภนฺเต กิสฺส อยํ วิปาโก.

ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ป่าอ้อยใหญ่นี้ของข้าพเจ้า เกิดขึ้นเป็นผลบุญอันไม่น้อย แต่บัดนี้ ป่าอ้อยนั้นไม่สำเร็จประโยชน์เพื่อการบริโภคแก่ข้าพเจ้าเลย ขอท่านจงบอกเถิด นี้เป็นวิบากของกรรมอะไร

๗๓๘.

๗๓๘.

‘‘หญฺญามิ ขชฺชามิ จ วายมามิ, ปริสกฺกามิ ปริภุญฺชิตุํ กิญฺจิ;

สฺวาหํ ฉินฺนถาโม กปโณ ลาลปามิ, กิสฺส กมฺมสฺส อยํ วิปาโก.

ข้าพเจ้าพยายามและดิ้นรนเพื่อจะบริโภคบ้าง แต่กลับถูกเบียดเบียนและถูกเคี้ยวกิน ข้าพเจ้านั้นหมดกำลัง น่าสงสาร ย่อมคร่ำครวญอยู่ นี้เป็นวิบากของกรรมอะไร

๗๓๙.

๗๓๙.

‘‘วิฆาโต จาหํ ปริปตามิ ฉมายํ, ปริวตฺตามิ วาริจโรว ฆมฺเม;

รุทโต จ เม อสฺสุกา นิคฺคลนฺติ, อาจิกฺข ภนฺเต กิสฺส อยํ วิปาโก.

ข้าพเจ้าลำบาก ย่อมล้มลงบนแผ่นดิน ย่อมกลิ้งเกลือกไปมาเหมือนปลาที่ถูกทิ้งไว้บนบกในฤดูร้อน และเมื่อข้าพเจ้าร้องไห้อยู่ น้ำตาก็ไหลออกมา ขอท่านจงบอกเถิด นี้เป็นวิบากของกรรมอะไร

๗๔๐.

๗๔๐.

‘‘ฉาโต [Pg.210] กิลนฺโต จ ปิปาสิโต จ, สนฺตสฺสิโต สาตสุขํ น วินฺเท;

ปุจฺฉามิ ตํ เอตมตฺถํ ภทนฺเต, กถํ นุ อุจฺฉุปริโภคํ ลเภยฺย’’นฺติ.

ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าหิว เหน็ดเหนื่อย กระหายน้ำ และเดือดร้อนใจ ไม่ได้รับความสุขสบายใจเลย ข้าพเจ้าขอถามเนื้อความนั้นกะท่านว่า ทำอย่างไรหนอ ข้าพเจ้าจึงจะได้บริโภคอ้อย

๗๔๑.

๗๔๑.

‘‘ปุเร ตุวํ กมฺมมกาสิ อตฺตนา, มนุสฺสภูโต ปุริมาย ชาติยา;

อหญฺจ ตํ เอตมตฺถํ วทามิ, สุตฺวาน ตฺวํ เอตมตฺถํ วิชาน.

ในชาติก่อน ท่านเกิดเป็นมนุษย์ ได้ทำกรรมไว้ด้วยตนเอง เราจะบอกเนื้อความนั้นแก่ท่าน ท่านจงฟังแล้วทราบเนื้อความนั้นเถิด

๗๔๒.

๗๔๒.

‘‘อุจฺฉุํ ตุวํ ขาทมาโน ปยาโต, ปุริโส จ เต ปิฏฺฐิโต อนฺวคจฺฉิ;

โส จ ตํ ปจฺจาสนฺโต กเถสิ, ตสฺส ตุวํ น กิญฺจิ อาลปิตฺถ.

ท่านเคี้ยวอ้อยไป มีบุรุษคนหนึ่งเดินตามหลังท่านไป บุรุษนั้นปรารถนาอ้อยจึงพูดกะท่าน แต่ท่านก็มิได้พูดอะไรกะเขาเลย

๗๔๓.

๗๔๓.

‘‘โส จ ตํ อภณนฺตํ อยาจิ, ‘เทหยฺย อุจฺฉุ’นฺติ จ ตํ อโวจ;

ตสฺส ตุวํ ปิฏฺฐิโต อุจฺฉุํ อทาสิ, ตสฺเสตํ กมฺมสฺส อยํ วิปาโก.

บุรุษนั้นได้ขอท่านผู้ไม่พูดจา และได้พูดกะท่านว่า ‘โปรดให้อ้อยเถิด’ ท่านได้ให้อ้อยแก่เขาทางด้านหลัง นี้เป็นวิบากของกรรมนั้น

๗๔๔.

๗๔๔.

‘‘อิงฺฆ ตฺวํ คนฺตฺวาน ปิฏฺฐิโต คณฺเหยฺยาสิ, คเหตฺวาน ตํ ขาทสฺสุ ยาวทตฺถํ;

เตเนว ตฺวํ อตฺตมโน ภวิสฺสสิ, หฏฺโฐ จุทคฺโค จ ปโมทิโต จา’’ติ.

เอาเถิด ท่านจงไปหยิบอ้อยทางด้านหลัง ครั้นหยิบแล้วจงเคี้ยวกินตามความต้องการ ด้วยเหตุนั้น ท่านจักเป็นผู้มีใจยินดี ร่าเริง มีใจสูงส่ง และบันเทิงใจ

๗๔๕.

๗๔๕.

คนฺตฺวาน โส ปิฏฺฐิโต อคฺคเหสิ, คเหตฺวาน ตํ ขาทิ ยาวทตฺถํ;

เตเนว โส อตฺตมโน อโหสิ, หฏฺโฐ จุทคฺโค จ ปโมทิโต จาติ.

เปรตนั้นไปแล้วได้หยิบอ้อยทางด้านหลัง ครั้นหยิบแล้วได้เคี้ยวกินตามความต้องการ ด้วยเหตุนั้น เปรตนั้นจึงเป็นผู้มีใจยินดี ร่าเริง มีใจสูงส่ง และบันเทิงใจ

อุจฺฉุเปตวตฺถุ ปญฺจมํ.

อุจฉุเปรตวัตถุที่ ๕ จบ

๖. กุมารเปตวตฺถุ

๖. กุมารเปรตวัตถุ

๗๔๖.

๗๔๖.

‘‘สาวตฺถิ นาม นครํ, หิมวนฺตสฺส ปสฺสโต;

ตตฺถ อาสุํ ทฺเว กุมารา, ราชปุตฺตาติ เม สุตํ.

มีนครชื่อว่าสาวัตถี อยู่ข้างภูเขาหิมพานต์ ข้าพเจ้าได้สดับมาว่า ในนครนั้นมีราชบุตร ๒ พระองค์

๗๔๗.

๗๔๗.

‘‘สมฺมตฺตา [Pg.211] รชนีเยสุ, กามสฺสาทาภินนฺทิโน;

ปจฺจุปฺปนฺนสุเข คิทฺธา, น เต ปสฺสึสุนาคตํ.

ราชบุตรทั้งสองนั้นมัวเมาอยู่ในกามคุณอันน่าใคร่ พอใจในรสแห่งกาม ละโมบในความสุขเฉพาะหน้า จึงไม่เห็นอนาคต

๗๔๘.

๗๔๘.

‘‘เต จุตา จ มนุสฺสตฺตา, ปรโลกํ อิโต คตา;

เตธ โฆเสนฺตฺยทิสฺสนฺตา, ปุพฺเพ ทุกฺกฏมตฺตโน.

ราชบุตรทั้งสองนั้นจุติจากความเป็นมนุษย์แล้วไปสู่ปรโลก ไม่ปรากฏตัวในโลกนี้ แต่ส่งเสียงคร่ำครวญถึงกรรมชั่วของตนที่ทำไว้ในปางก่อน

๗๔๙.

๗๔๙.

‘‘‘พหูสุ วต สนฺเตสุ, เทยฺยธมฺเม อุปฏฺฐิเต;

นาสกฺขิมฺหา จ อตฺตานํ, ปริตฺตํ กาตุํ สุขาวหํ.

เมื่อทักขิไณยบุคคลจำนวนมากมีอยู่ เมื่อไทยธรรมปรากฏอยู่ เราทั้งหลายไม่ได้สามารถทำที่พึ่งอันน้อยนิดซึ่งจะนำความสุขมาให้แก่ตนได้เลย

๗๕๐.

๗๕๐.

‘‘‘กึ ตโต ปาปกํ อสฺส, ยํ โน ราชกุลา จุตา;

อุปปนฺนา เปตฺติวิสยํ, ขุปฺปิปาสสมปฺปิตา.

อะไรจะเลวร้ายไปกว่ากรรมที่เราทั้งหลายจุติจากราชตระกูลแล้วมาเกิดในเปรตวิสัย ถูกความหิวและความกระหายเบียดเบียนเล่า

๗๕๑.

๗๕๑.

‘‘สามิโน อิธ หุตฺวาน, โหนฺติ อสามิโน ตหึ;

ภมนฺติ ขุปฺปิปาสาย, มนุสฺสา อุนฺนโตนตา.

มนุษย์ทั้งหลายเคยเป็นใหญ่ในโลกนี้แล้ว ไปสู่โลกหน้ากลับไม่เป็นใหญ่ มนุษย์ผู้สูงส่งกลับตกต่ำซัดเซพเนจรไปเพราะความหิวและความกระหาย

๗๕๒.

๗๕๒.

‘‘เอตมาทีนวํ ญตฺวา, อิสฺสรมทสมฺภวํ;

ปหาย อิสฺสรมทํ, ภเว สคฺคคโต นโร;

กายสฺส เภทา สปฺปญฺโญ, สคฺคํ โส อุปปชฺชตี’’ติ.

นรชนรู้โทษนี้อันเกิดจากความเมาในความเป็นใหญ่แล้ว พึงละความเมาในความเป็นใหญ่เสีย พึงเป็นผู้ไปสวรรค์ได้ ผู้มีปัญญาเช่นนั้น เมื่อตายไปย่อมเข้าถึงสวรรค์

กุมารเปตวตฺถุ ฉฏฺฐํ.

กุมารเปรตวัตถุที่ ๖ จบ

๗. ราชปุตฺตเปตวตฺถุ

๗. ราชปุตตเปรตวัตถุ

๗๕๓.

๗๕๓.

ปุพฺเพ กตานํ กมฺมานํ, วิปาโก มถเย มนํ;

รูเป สทฺเท รเส คนฺเธ, โผฏฺฐพฺเพ จ มโนรเม.

วิบากแห่งกรรมที่ทำไว้ในปางก่อนย่อมย่ำยีจิตใจ ในเพราะรูป เสียง กลิ่น รส และโผฏฐัพพะอันน่ารื่นรมย์ใจ

๗๕๔.

๗๕๔.

นจฺจํ คีตํ รตึ ขิฑฺฑํ, อนุภุตฺวา อนปฺปกํ;

อุยฺยาเน ปริจริตฺวา, ปวิสนฺโต คิริพฺพชํ.

ราชบุตรเสวยการฟ้อนรำ ขับร้อง ความยินดี และการเล่นมากมาย บำเรอตนอยู่ในอุทยานแล้ว กำลังเสด็จเข้าสู่กรุงคิริพพต

๗๕๕.

๗๕๕.

อิสึ สุเนตฺต มทฺทกฺขิ, อตฺตทนฺตํ สมาหิตํ;

อปฺปิจฺฉํ หิริสมฺปนฺนํ, อุญฺเฉ ปตฺตคเต รตํ.

ได้เห็นพระฤๅษีสุเนตตะ ผู้ฝึกตนแล้ว มีจิตตั้งมั่น มีความปรารถนาน้อย สมบูรณ์ด้วยหิริ ยินดีในภัตตาหารที่ได้มาด้วยการเที่ยวแสวงหาซึ่งตกอยู่ในบาตร

๗๕๖.

๗๕๖.

หตฺถิกฺขนฺธโต โอรุยฺห, ลทฺธา ภนฺเตติ จาพฺรวิ;

ตสฺส ปตฺตํ คเหตฺวาน, อุจฺจํ ปคฺคยฺห ขตฺติโย.

กษัตริย์นั้นเสด็จลงจากคอช้างแล้วตรัสถามว่า ‘ท่านได้ภิกษาแล้วหรือ’ แล้วทรงรับบาตรของท่านชูขึ้นสูง

๗๕๗.

๗๕๗.

ถณฺฑิเล ปตฺตํ ภินฺทิตฺวา, หสมาโน อปกฺกมิ;

‘‘รญฺโญ กิตวสฺสาหํ ปุตฺโต, กึ มํ ภิกฺขุ กริสฺสสิ’’.

แล้วทุ่มบาตรลงบนพื้นดินดาน หัวเราะเยาะแล้วหลีกไป พลางกล่าวว่า ‘เราเป็นโอรสของพระเจ้ากิตวะ ดูก่อนภิกษุ ท่านจักทำอะไรเราได้’

๗๕๘.

๗๕๘.

ตสฺส [Pg.212] กมฺมสฺส ผรุสสฺส, วิปาโก กฏุโก อหุ;

ยํ ราชปุตฺโต เวเทสิ, นิรยมฺหิ สมปฺปิโต.

วิบากของกรรมอันหยาบช้านั้นเผ็ดร้อนนัก ซึ่งราชบุตรนั้นต้องเสวยอยู่ในนรก

๗๕๙.

๗๕๙.

ฉเฬว จตุราสีติ, วสฺสานิ นวุตานิ จ;

ภุสํ ทุกฺขํ นิคจฺฉิตฺโถ, นิรเย กตกิพฺพิโส.

ราชบุตรผู้ทำกรรมชั่วนั้น ได้เสวยทุกข์อย่างยิ่งในนรกสิ้น ๘๔,๐๐๐ ปี ๖ ครั้ง และอีกหลายหมื่นปี

๗๖๐.

๗๖๐.

อุตฺตาโนปิ จ ปจฺจิตฺถ, นิกุชฺโช วามทกฺขิโณ;

อุทฺธํปาโท ฐิโต เจว, จิรํ พาโล อปจฺจถ.

ราชบุตรผู้โง่เขลานั้นถูกเผาไหม้ทั้งในท่านอนหงาย ท่านอนคว่ำ ท่านอนตะแคงซ้ายขวา ท่านยืน และท่านเอาเท้าขึ้นเบื้องบนเป็นเวลานาน

๗๖๑.

๗๖๑.

พหูนิ วสฺสสหสฺสานิ, ปูคานิ นหุตานิ จ;

ภุสํ ทุกฺขํ นิคจฺฉิตฺโถ, นิรเย กตกิพฺพิโส.

ราชบุตรผู้ทำกรรมชั่วนั้น ได้เสวยทุกข์อย่างยิ่งในนรกสิ้นหลายพันปี หลายปี และหลายหมื่นปี

๗๖๒.

๗๖๒.

เอตาทิสํ โข กฏุกํ, อปฺปทุฏฺฐปฺปโทสินํ;

ปจฺจนฺติ ปาปกมฺมนฺตา, อิสิมาสชฺช สุพฺพตํ.

ผู้ทำกรรมชั่ว ประทุษร้ายพระฤๅษีผู้ไม่ประทุษร้ายตอบ ผู้มีวัตรดีงาม ย่อมได้รับทุกข์เผ็ดร้อนเช่นนี้

๗๖๓.

๗๖๓.

โส ตตฺถ พหุวสฺสานิ, เวทยิตฺวา พหุํ ทุขํ;

ขุปฺปิปาสหโต นาม, เปโต อาสิ ตโต จุโต.

ราชบุตรนั้นเสวยทุกข์มากมายในนรกนั้นสิ้นหลายปี จุติจากนรกนั้นแล้วได้เป็นเปรตชื่อว่าขุปปิปาสาหตะ

๗๖๔.

๗๖๔.

เอตมาทีนวํ ญตฺวา, อิสฺสรมทสมฺภวํ;

ปหาย อิสฺสรมทํ, นิวาตมนุวตฺตเย.

บัณฑิตรู้โทษอันเกิดจากความเมาในความเป็นใหญ่แล้ว พึงละความเมาในความเป็นใหญ่เสีย พึงประพฤติอ่อนน้อม

๗๖๕.

๗๖๕.

ทิฏฺเฐว ธมฺเม ปาสํโส, โย พุทฺเธสุ สคารโว;

กายสฺส เภทา สปฺปญฺโญ, สคฺคํ โส อุปปชฺชตีติ.

ผู้ใดมีความเคารพในพระพุทธเจ้าทั้งหลาย ผู้นั้นย่อมเป็นที่สรรเสริญในปัจจุบัน ผู้มีปัญญาเช่นนั้น เมื่อตายไปย่อมเข้าถึงสวรรค์

ราชปุตฺตเปตวตฺถุ สตฺตมํ.

ราชปุตตเปรตวัตถุที่ ๗ จบ

๘. คูถขาทกเปตวตฺถุ

๘. คูถขาทกเปรตวัตถุ

๗๖๖.

๗๖๖.

‘‘คูถกูปโต อุคฺคนฺตฺวา, โก นุ ทีโน ปติฏฺฐสิ ;

นิสฺสํสยํ ปาปกมฺมนฺโต, กึ นุ สทฺทหเส ตุว’’นฺติ.

ท่านขึ้นมาจากหลุมคูถ เป็นใครหนอ ยืนซบเซาอยู่ ไม่ต้องสงสัยเลย ท่านเป็นผู้มีกรรมชั่ว ท่านคร่ำครวญอยู่ทำไมหนอ

๗๖๗.

๗๖๗.

‘‘อหํ ภทนฺเต เปโตมฺหิ, ทุคฺคโต ยมโลกิโก;

ปาปกมฺมํ กริตฺวาน, เปตโลกํ อิโต คโต’’.

ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าเป็นเปรตผู้ถึงทุคติ อยู่ในยมโลก เพราะทำกรรมชั่วไว้ จึงจากโลกนี้ไปสู่เปรตโลก

๗๖๘.

๗๖๘.

‘‘กึ นุ กาเยน วาจาย, มนสา ทุกฺกฏํ กตํ;

กิสฺส กมฺมวิปาเกน, อิทํ ทุกฺขํ นิคจฺฉสี’’ติ.

ท่านทำกรรมชั่วอะไรไว้ด้วยกาย วาจา หรือใจ ด้วยวิบากแห่งกรรมอะไร ท่านจึงเข้าถึงทุกข์นี้

๗๖๙.

๗๖๙.

‘‘อหุ อาวาสิโก มยฺหํ, อิสฺสุกี กุลมจฺฉรี;

อชฺโฌสิโต มยฺหํ ฆเร, กทริโย ปริภาสโก.

มีภิกษุอาวาสิกของข้าพเจ้า เป็นผู้ริษยา ตระหนี่ตระกูล ผูกพันอยู่ในเรือนของข้าพเจ้า เป็นคนตระหนี่เหนียวแน่น ชอบด่าบริภาษ

๗๗๐.

๗๗๐.

‘‘ตสฺสาหํ [Pg.213] วจนํ สุตฺวา, ภิกฺขโว ปริภาสิสํ;

ตสฺส กมฺมวิปาเกน, เปตโลกํ อิโต คโต’’ติ.

ข้าพเจ้าได้ฟังคำของภิกษุนั้นแล้ว ได้ด่าบริภาษภิกษุทั้งหลาย ด้วยวิบากแห่งกรรมนั้น ข้าพเจ้าจึงจากโลกนี้ไปสู่เปรตโลก

๗๗๑.

๗๗๑.

‘‘อมิตฺโต มิตฺตวณฺเณน, โย เต อาสิ กุลูปโก;

กายสฺส เภทา ทุปฺปญฺโญ, กึ นุ เปจฺจ คตึ คโต’’ติ.

ศัตรูผู้มาในร่างของมิตร คือภิกษุผู้เข้าไปสู่ตระกูลของท่านนั้น เป็นผู้มีปัญญาทราม หลังจากตายไปแล้ว ไปสู่คติไหนหนอ

๗๗๒.

๗๗๒.

‘‘ตสฺเสวาหํ ปาปกมฺมสฺส, สีเส ติฏฺฐามิ มตฺถเก;

โส จ ปรวิสยํ ปตฺโต, มเมว ปริจารโก.

ข้าพเจ้ายืนอยู่บนศีรษะ บนกระหม่อมของภิกษุผู้มีกรรมชั่วนั้นเอง ส่วนภิกษุนั้นผู้ไปสู่ปรโลก ก็เป็นผู้รับใช้ของข้าพเจ้าเอง

๗๗๓.

๗๗๓.

‘‘ยํ ภทนฺเต หทนฺตญฺเญ, เอตํ เม โหติ โภชนํ;

อหญฺจ โข ยํ หทามิ, เอตํ โส อุปชีวตี’’ติ.

ข้าแต่ท่านผู้เจริญ อุจจาระที่ผู้อื่นถ่ายไว้ นั่นเป็นอาหารของข้าพเจ้า ส่วนอุจจาระที่ข้าพเจ้าถ่ายไว้ เปรตนั้นก็อาศัยเลี้ยงชีวิตด้วยอุจจาระนั้น

คูถขาทกเปตวตฺถุ อฏฺฐมํ.

คูถขาทกเปรตวัตถุที่ ๘ จบ

๙. คูถขาทกเปติวตฺถุ

๙. คูถขาทกเปติวัตถุ

๗๗๔.

๗๗๔.

‘‘คูถกูปโต อุคฺคนฺตฺวา, กา นุ ทีนา ปติฏฺฐสิ;

นิสฺสํสยํ ปาปกมฺมนฺตา, กึ นุ สทฺทหเส ตุว’’นฺติ.

เธอขึ้นมาจากหลุมคูถ เป็นใครหนอ ยืนซบเซาอยู่ ไม่ต้องสงสัยเลย เธอเป็นผู้มีกรรมชั่ว เธอคร่ำครวญอยู่ทำไมหนอ

๗๗๕.

๗๗๕.

‘‘อหํ ภทนฺเต เปตีมฺหิ, ทุคฺคตา ยมโลกิกา;

ปาปกมฺมํ กริตฺวาน, เปตโลกํ อิโต คตา’’ติ.

๗๗๖.

๗๗๖.

‘‘กึ นุ กาเยน วาจาย, มนสา ทุกฺกฏํ กตํ;

กิสฺส กมฺมวิปาเกน, อิทํ ทุกฺขํ นิคจฺฉสี’’ติ.

เธอทำกรรมชั่วอะไรไว้ด้วยกาย วาจา หรือใจ ด้วยวิบากแห่งกรรมอะไร เธอจึงเข้าถึงทุกข์นี้

๗๗๗.

๗๗๗.

‘‘อหุ อาวาสิโก มยฺหํ, อิสฺสุกี กุลมจฺฉรี;

อชฺโฌสิโต มยฺหํ ฆเร, กทริโย ปริภาสโก.

มีภิกษุอาวาสิกของดิฉัน เป็นผู้ริษยา ตระหนี่ตระกูล ผูกพันอยู่ในเรือนของดิฉัน เป็นคนตระหนี่เหนียวแน่น ชอบด่าบริภาษ

๗๗๘.

๗๗๘.

‘‘ตสฺสาหํ วจนํ สุตฺวา, ภิกฺขโว ปริภาสิสํ;

ตสฺส กมฺมวิปาเกน, เปตโลกํ อิโต คตา’’ติ.

ดิฉันได้ฟังคำของภิกษุนั้นแล้ว ได้ด่าบริภาษภิกษุทั้งหลาย ด้วยวิบากแห่งกรรมนั้น ดิฉันจึงจากโลกนี้ไปสู่เปรตโลก

๗๗๙.

๗๗๙.

‘‘อมิตฺโต มิตฺตวณฺเณน, โย เต อาสิ กุลูปโก;

กายสฺส เภทา ทุปฺปญฺโญ, กึ นุ เปจฺจ คตึ คโต’’ติ.

ศัตรูผู้มาในร่างของมิตร คือภิกษุผู้เข้าไปสู่ตระกูลของเธอนั้น เป็นผู้มีปัญญาทราม หลังจากตายไปแล้ว ไปสู่คติไหนหนอ

๗๘๐.

๗๘๐.

‘‘ตสฺเสวาหํ ปาปกมฺมสฺส, สีเส ติฏฺฐามิ มตฺถเก;

โส จ ปรวิสยํ ปตฺโต, มเมว ปริจารโก.

ดิฉันยืนอยู่บนศีรษะ บนกระหม่อมของภิกษุผู้มีกรรมชั่วนั้นเอง ส่วนภิกษุนั้นผู้ไปสู่ปรโลก ก็เป็นผู้รับใช้ของดิฉันเอง

๗๘๑.

๗๘๑.

‘‘ยํ ภทนฺเต หทนฺตญฺเญ, เอตํ เม โหติ โภชนํ;

อหญฺจ โข ยํ หทามิ, เอตํ โส อุปชีวตี’’ติ.

ข้าแต่ท่านผู้เจริญ อุจจาระที่ผู้อื่นถ่ายไว้ นั่นเป็นอาหารของดิฉัน ส่วนอุจจาระที่ดิฉันถ่ายไว้ เปรตนั้นก็อาศัยเลี้ยงชีวิตด้วยอุจจาระนั้น

คูถขาทกเปติวตฺถุ นวมํ.

คูถขาทกเปติวัตถุที่ ๙ จบ

๑๐. คณเปตวตฺถุ

๑๐. คณเปรตวัตถุ

๗๘๒.

๗๘๒.

‘‘นคฺคา [Pg.214] ทุพฺพณฺณรูปาตฺถ, กิสา ธมนิสนฺถตา;

อุปฺผาสุลิกา กิสิกา, เก นุ ตุมฺเหตฺถ มาริสา’’ติ.

ดูก่อนท่านผู้นิรทุกข์ พวกท่านเป็นผู้นุ่งผ้าเปลือยกาย มีรูปร่างน่าเกลียด ผอมโซ เห็นเส้นเอ็นสะพรั่ง มีซี่โครงปรากฏ ซูบซีด พวกท่านในที่นี้เป็นใครกันหนอ

๗๘๓.

๗๘๓.

‘‘มยํ ภทนฺเต เปตามฺหา, ทุคฺคตา ยมโลกิกา;

ปาปกมฺมํ กริตฺวาน, เปตโลกํ อิโต คตา’’ติ.

ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พวกข้าพเจ้าเป็นเปรตผู้ถึงทุคติ อยู่ในยมโลก เพราะทำกรรมชั่วไว้ จึงจากโลกนี้ไปสู่เปรตโลก

๗๘๔.

๗๘๔.

‘‘กึ นุ กาเยน วาจาย, มนสา ทุกฺกฏํ กตํ;

กิสฺส กมฺมวิปาเกน, เปตโลกํ อิโต คตา’’ติ.

พวกท่านทำกรรมชั่วอะไรไว้ด้วยกาย วาจา หรือใจ ด้วยวิบากแห่งกรรมอะไร จึงจากโลกนี้ไปสู่เปรตโลก

๗๘๕.

๗๘๕.

‘‘อนาวเฏสุ ติตฺเถสุ, วิจินิมฺหทฺธมาสกํ;

สนฺเตสุ เทยฺยธมฺเมสุ, ทีปํ นากมฺห อตฺตโน.

พวกข้าพเจ้าเที่ยวแสวงหาทรัพย์แม้เพียงกึ่งมาสกในท่าน้ำที่ไม่มีใครหวงแหน เมื่อไทยธรรมทั้งหลายมีอยู่ พวกข้าพเจ้าก็มิได้ทำที่พึ่งแก่ตนเอง

๗๘๖.

๗๘๖.

‘‘นทึ อุเปม ตสิตา, ริตฺตกา ปริวตฺตติ;

ฉายํ อุเปม อุณฺเหสุ, อาตโป ปริวตฺตติ.

พวกข้าพเจ้ากระหายน้ำ เข้าไปหาแม่น้ำ แม่น้ำนั้นก็กลับกลายเป็นว่างเปล่า เมื่ออากาศร้อน พวกข้าพเจ้าเข้าไปหาเงาไม้ เงาไม้นั้นก็กลับกลายเป็นแดด

๗๘๗.

๗๘๗.

‘‘อคฺคิวณฺโณ จ โน วาโต, ฑหนฺโต อุปวายติ;

เอตญฺจ ภนฺเต อรหาม, อญฺญญฺจ ปาปกํ ตโต.

และลมมีสีดังไฟพัดมาเผาผลาญพวกข้าพเจ้า ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พวกข้าพเจ้าย่อมสมควรได้รับทุกข์นี้ และทุกข์อื่นที่ชั่วยิ่งกว่านี้

๗๘๘.

๗๘๘.

‘‘อปิ โยชนานิ คจฺฉาม, ฉาตา อาหารเคธิโน;

อลทฺธาว นิวตฺตาม, อโห โน อปฺปปุญฺญตา.

พวกข้าพเจ้าหิวโหย อยากได้อาหาร เดินทางไปหลายโยชน์ แต่เมื่อไม่ได้อะไรเลย ก็กลับมา โอ้หนอ ความที่พวกข้าพเจ้าเป็นผู้มีบุญน้อย

๗๘๙.

๗๘๙.

‘‘ฉาตา ปมุจฺฉิตา ภนฺตา, ภูมิยํ ปฏิสุมฺภิตา;

อุตฺตานา ปฏิกิราม, อวกุชฺชา ปตามเส.

พวกข้าพเจ้าหิวโหย สลบไป วิงเวียน ซวนเซล้มลงบนแผ่นดิน พวกข้าพเจ้าล้มหงายลงบ้าง ล้มคว่ำหน้าลงบ้าง

๗๙๐.

๗๙๐.

‘‘เต จ ตตฺเถว ปติตา, ภูมิยํ ปฏิสุมฺภิตา;

อุรํ สีสญฺจ ฆฏฺเฏม, อโห โน อปฺปปุญฺญตา.

พวกเรานั้นล้มลงแล้วในที่นั้นนั่นเทียว ถูกทุบลงบนแผ่นดิน พวกเรากระแทกอกและศีรษะ โอ้หนอ ความที่พวกเราเป็นผู้มีบุญน้อย

๗๙๑.

๗๙๑.

‘‘เอตญฺจ ภนฺเต อรหาม, อญฺญญฺจ ปาปกํ ตโต;

สนฺเตสุ เทยฺยธมฺเมสุ, ทีปํ นากมฺห อตฺตโน.

ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พวกข้าพเจ้าสมควรได้รับทุกข์นี้ และทุกข์อื่นที่เลวร้ายกว่านั้น เมื่อไทยธรรมทั้งหลายมีอยู่ พวกข้าพเจ้าก็มิได้ทำที่พึ่งแก่ตน

๗๙๒.

๗๙๒.

‘‘เต หิ นูน อิโต คนฺตฺวา, โยนึ ลทฺธาน มานุสึ;

วทญฺญู สีลสมฺปนฺนา, กาหาม กุสลํ พหุ’’นฺติ.

แน่แท้ พวกเรานั้นไปจากเปรตวิสัยนี้แล้ว ได้กำเนิดเป็นมนุษย์แล้ว จักเป็นผู้รู้ถ้อยคำของผู้ขอ เป็นผู้สมบูรณ์ด้วยศีล จักทำกุศลให้มาก

คณเปตวตฺถุ ทสมํ.

คณเปตวัตถุที่ ๑๐

๑๑. ปาฏลิปุตฺตเปตวตฺถุ

๑๑. ปาฏลิปุตตเปตวัตถุ

๗๙๓.

๗๙๓.

‘‘ทิฏฺฐา [Pg.215] ตยา นิรยา ติรจฺฉานโยนิ,เปตา อสุรา อถวาปิ มานุสา เทวา;

สยมทฺทส กมฺมวิปากมตฺตโน,เนสฺสามิ ตํ ปาฏลิปุตฺตมกฺขตํ;

ตตฺถ คนฺตฺวา กุสลํ กโรหิ กมฺมํ’’.

เธอได้เห็นนรก กำเนิดสัตว์ดิรัจฉาน เปรต อสูร หรือแม้แต่มนุษย์และเทวดาแล้ว เธอได้เห็นวิบากกรรมของตนด้วยตนเองแล้ว เราจักนำเธอผู้ไม่ถูกทำร้ายไปสู่กรุงปาฏลีบุตร เธอไปในที่นั้นแล้ว จงทำกุศลกรรมเถิด

๗๙๔.

๗๙๔.

‘‘อตฺถกาโมสิ เม ยกฺข, หิตกาโมสิ เทวเต;

กโรมิ ตุยฺหํ วจนํ, ตฺวํสิ อาจริโย มม.

ดูก่อนยักษ์ ท่านเป็นผู้ใคร่ประโยชน์แก่ข้าพเจ้า ดูก่อนเทวดา ท่านเป็นผู้ใคร่ประโยชน์เกื้อกูล ข้าพเจ้าจะทำตามคำของท่าน ท่านเป็นอาจารย์ของข้าพเจ้า

๗๙๕.

๗๙๕.

‘‘ทิฏฺฐา มยา นิรยา ติรจฺฉานโยนิ, เปตา อสุรา อถวาปิ มานุสา เทวา;

สยมทฺทสํ กมฺมวิปากมตฺตโน, กาหามิ ปุญฺญานิ อนปฺปกานี’’ติ.

ข้าพเจ้าได้เห็นนรก กำเนิดสัตว์ดิรัจฉาน เปรต อสูร หรือแม้แต่มนุษย์และเทวดาแล้ว ข้าพเจ้าได้เห็นวิบากกรรมของตนด้วยตนเองแล้ว ข้าพเจ้าจักทำบุญทั้งหลายอันไม่น้อย

ปาฏลิปุตฺตเปตวตฺถุ เอกาทสมํ.

ปาฏลิปุตตเปตวัตถุที่ ๑๑

๑๒. อมฺพวนเปตวตฺถุ

๑๒. อัมพวนเปตวัตถุ

๗๙๖.

๗๙๖.

‘‘อยญฺจ เต โปกฺขรณี สุรมฺมา, สมา สุติตฺถา จ มโหทกา จ;

สุปุปฺผิตา ภมรคณานุกิณฺณา, กถํ ตยา ลทฺธา อยํ มนุญฺญา.

สระโบกขรณีของท่านนี้ น่ารื่นรมย์ยิ่งนัก มีพื้นเสมอ มีท่าขึ้นลงดี และมีน้ำมาก มีดอกไม้บานสะพรั่ง เกลื่อนกล่นด้วยหมู่ภมร ท่านได้สระโบกขรณีอันน่ารื่นรมย์นี้มาอย่างไร

๗๙๗.

๗๙๗.

‘‘อิทญฺจ เต อมฺพวนํ สุรมฺมํ, สพฺโพตุกํ ธารยเต ผลานิ;

สุปุปฺผิตํ ภมรคณานุกิณฺณํ, กถํ ตยา ลทฺธมิทํ วิมานํ’’.

และสวนมะม่วงของท่านนี้ก็น่ารื่นรมย์ มีผลไม้ทุกฤดูกาล มีดอกไม้บานสะพรั่ง เกลื่อนกล่นด้วยหมู่ภมร วิมานนี้ท่านได้มาอย่างไร

๗๙๘.

๗๙๘.

‘‘อมฺพปกฺกํ ทกํ ยาคุ, สีตจฺฉายา มโนรมา;

ธีตาย ทินฺนทาเนน, เตน เม อิธ ลพฺภติ’’.

มะม่วงสุก น้ำ ข้าวต้ม และร่มเงาอันเย็นสบาย น่ารื่นรมย์ ข้าพเจ้าได้สิ่งเหล่านี้ในที่นี้ เพราะทานที่ธิดาของข้าพเจ้าถวายแล้ว

๗๙๙.

๗๙๙.

‘‘สนฺทิฏฺฐิกํ [Pg.216] กมฺมํ เอวํ ปสฺสถ, ทานสฺส ทมสฺส สํยมสฺส วิปากํ;

ทาสี อหํ อยฺยกุเลสุ หุตฺวา, สุณิสา โหมิ อคารสฺส อิสฺสรา’’ติ.

ท่านทั้งหลายจงดูวิบากแห่งกรรมที่เห็นได้ในปัจจุบันอย่างนี้ คือวิบากของทาน การฝึกตน และการสำรวม ข้าพเจ้าเคยเป็นทาสีในตระกูลของนาย บัดนี้เป็นสะใภ้ เป็นใหญ่ในเรือน

อมฺพวนเปตวตฺถุ ทฺวาทสมํ.

อัมพวนเปตวัตถุที่ ๑๒

๑๓. อกฺขรุกฺขเปตวตฺถุ

๑๓. อักขรุกขเปตวัตถุ

๘๐๐.

๘๐๐.

‘‘ยํ ททาติ น ตํ โหติ, เทเถว ทานํ ทตฺวา อุภยํ ตรติ;

อุภยํ เตน ทาเนน คจฺฉติ, ชาครถ มาปมชฺชถา’’ติ.

ผลของทานมิใช่มีเพียงวัตถุที่ให้ไปเท่านั้น แต่ยังมีผลดีอีกมาก เพราะฉะนั้น พึงให้ทานเถิด บัณฑิตให้ทานแล้วย่อมข้ามพ้นทุกข์ทั้งสองอย่างได้ ย่อมเข้าถึงสุขทั้งสองอย่างได้เพราะทานนั้น ท่านทั้งหลายจงตื่นอยู่เถิด อย่าประมาทเลย

อกฺขรุกฺขเปตวตฺถุ เตรสมํ.

อักขรุกขเปตวัตถุที่ ๑๓

๑๔. โภคสํหรเปตวตฺถุ

๑๔. โภคสังหรเปตวัตถุ

๘๐๑.

๘๐๑.

‘‘มยํ โภเค สํหริมฺห, สเมน วิสเมน จ;

เต อญฺเญ ปริภุญฺชนฺติ, มยํ ทุกฺขสฺส ภาคินี’’ติ.

พวกเราได้สะสมโภคทรัพย์ไว้ ทั้งโดยทางชอบธรรมและไม่ชอบธรรม คนอื่น ๆ ย่อมบริโภคโภคทรัพย์เหล่านั้น ส่วนพวกเราเป็นผู้มีส่วนแห่งทุกข์

โภคสํหรเปตวตฺถุ จุทฺทสมํ.

โภคสังหรเปตวัตถุที่ ๑๔

๑๕. เสฏฺฐิปุตฺตเปตวตฺถุ

๑๕. เสฏฐิปุตตเปตวัตถุ

๘๐๒.

๘๐๒.

‘‘สฏฺฐิวสฺสสหสฺสานิ, ปริปุณฺณานิ สพฺพโส;

นิรเย ปจฺจมานานํ, กทา อนฺโต ภวิสฺสติ’’.

หกหมื่นปีบริบูรณ์แล้วโดยประการทั้งปวง สำหรับพวกเราผู้กำลังถูกเผาไหม้อยู่ในนรก เมื่อไรที่สุดจักมี

๘๐๓.

๘๐๓.

‘‘นตฺถิ อนฺโต กุโต อนฺโต, น อนฺโต ปฏิทิสฺสติ;

ตถา หิ ปกตํ ปาปํ, ตุยฺหํ มยฺหญฺจ มาริสา.

ที่สุดย่อมไม่มี ที่สุดจักมีแต่ที่ไหน ที่สุดย่อมไม่ปรากฏ ดูก่อนท่านผู้นิรทุกข์ เพราะว่าบาปอันท่านและเราได้ทำไว้แล้วเช่นนั้น

๘๐๔.

๘๐๔.

‘‘ทุชฺชีวิตมชีวมฺห, เย สนฺเต น ททมฺหเส;

สนฺเตสุ เทยฺยธมฺเมสุ, ทีปํ นากมฺห อตฺตโน.

พวกเรามีชีวิตอยู่อย่างเลวทราม คือพวกเราผู้เมื่อของมีอยู่ มิได้ให้ทาน เมื่อไทยธรรมทั้งหลายมีอยู่ ก็มิได้ทำที่พึ่งแก่ตน

๘๐๕.

๘๐๕.

‘‘โสหํ นูน อิโต คนฺตฺวา, โยนึ ลทฺธาน มานุสึ;

วทญฺญู สีลสมฺปนฺโน, กาหามิ กุสลํ พหุ’’นฺติ.

แน่แท้ เรานั้นไปจากนรกนี้แล้ว ได้กำเนิดเป็นมนุษย์แล้ว จักเป็นผู้รู้ถ้อยคำของผู้ขอ เป็นผู้สมบูรณ์ด้วยศีล จักทำกุศลให้มาก

เสฏฺฐิปุตฺตเปตวตฺถุ ปนฺนรสมํ.

เสฏฐิปุตตเปตวัตถุที่ ๑๕

๑๖. สฏฺฐิกูฏเปตวตฺถุ

๑๖. สัฏฐิกูฏเปตวัตถุ

๘๐๖.

๘๐๖.

‘‘กึ [Pg.217] นุ อุมฺมตฺตรูโปว, มิโค ภนฺโตว ธาวสิ;

นิสฺสํสยํ ปาปกมฺมนฺโต, กึ นุ สทฺทายเส ตุว’’นฺติ.

ท่านมีรูปร่างเหมือนคนบ้า เหมือนเนื้อผู้ตื่นกลัว วิ่งไปทำไมหนอ ท่านเป็นผู้มีกรรมชั่วอย่างไม่ต้องสงสัย ท่านส่งเสียงร้องอยู่ทำไมหนอ

๘๐๗.

๘๐๗.

‘‘อหํ ภทนฺเต เปโตมฺหิ, ทุคฺคโต ยมโลกิโก;

ปาปกมฺมํ กริตฺวาน, เปตโลกํ อิโต คโต.

ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าเป็นเปรต เป็นผู้ถึงทุคติ อยู่ในยมโลก เพราะทำกรรมชั่วไว้ จึงได้จากโลกนี้ไปสู่เปรตโลก

๘๐๘.

๘๐๘.

‘‘สฏฺฐิ กูฏสหสฺสานิ, ปริปุณฺณานิ สพฺพโส;

สีเส มยฺหํ นิปตนฺติ, เต ภินฺทนฺติ จ มตฺถก’’นฺติ.

ค้อนเหล็ก ๖๐,๐๐๐ อัน เต็มบริบูรณ์โดยประการทั้งปวง ตกลงบนศีรษะของข้าพเจ้า และค้อนเหล็กเหล่านั้น ก็ผ่าศีรษะ (ของข้าพเจ้า) ด้วย

๘๐๙.

๘๐๙.

‘‘กึ นุ กาเยน วาจาย, มนสา ทุกฺกฏํ กตํ;

กิสฺส กมฺมวิปาเกน, อิทํ ทุกฺขํ นิคจฺฉสิ.

ท่านทำกรรมชั่วอะไรไว้ด้วยกาย วาจา หรือใจ ท่านย่อมถึงความทุกข์นี้ เพราะวิบากของกรรมอะไร

๘๑๐.

๘๑๐.

‘‘สฏฺฐิ กูฏสหสฺสานิ, ปริปุณฺณานิ สพฺพโส;

สีเส ตุยฺหํ นิปตนฺติ, เต ภินฺทนฺติ จ มตฺถก’’นฺติ.

ค้อนเหล็ก ๖๐,๐๐๐ อัน เต็มบริบูรณ์โดยประการทั้งปวง ตกลงบนศีรษะของท่าน และค้อนเหล็กเหล่านั้น ก็ผ่าศีรษะ (ของท่าน) ด้วย

๘๑๑.

๘๑๑.

‘‘อถทฺทสาสึ สมฺพุทฺธํ, สุเนตฺตํ ภาวิตินฺทฺริยํ;

นิสินฺนํ รุกฺขมูลสฺมึ, ฌายนฺตํ อกุโตภยํ.

ครั้งนั้น ข้าพเจ้าได้เห็นพระปัจเจกพุทธเจ้าพระนามว่าสุเนตตะ ผู้มีอินทรีย์อบรมแล้ว ไม่มีภัยแต่ที่ไหนๆ กำลังเข้าฌาน ประทับนั่งอยู่ที่โคนต้นไม้

๘๑๒.

๘๑๒.

‘‘สาลิตฺตกปฺปหาเรน, ภินฺทิสฺสํ ตสฺส มตฺถกํ;

ตสฺส กมฺมวิปาเกน, อิทํ ทุกฺขํ นิคจฺฉิสํ.

ข้าพเจ้าได้ผ่าศีรษะของท่านด้วยการยิงด้วยก้อนกรวด เพราะวิบากของกรรมนั้น ข้าพเจ้าจึงได้ถึงความทุกข์นี้

๘๑๓.

๘๑๓.

‘‘สฏฺฐิ กูฏสหสฺสานิ, ปริปุณฺณานิ สพฺพโส;

สีเส มยฺหํ นิปตนฺติ, เต ภินฺทนฺติ จ มตฺถก’’นฺติ.

๘๑๔.

๘๑๔.

‘‘ธมฺเมน เต กาปุริส, สฏฺฐิกูฏสหสฺสานิ, ปริปุณฺณานิ สพฺพโส;

สีเส ตุยฺหํ นิปตนฺติ, เต ภินฺทนฺติ จ มตฺถก’’นฺติ.

บุรุษชั่ว ค้อนเหล็ก ๖๐,๐๐๐ อันเหล่านั้น เต็มบริบูรณ์โดยประการทั้งปวง ตกลงบนศีรษะของท่านโดยธรรมแล้ว และค้อนเหล็กเหล่านั้น ก็ผ่าศีรษะ (ของท่าน) ด้วย

สฏฺฐิกูฏเปตวตฺถุ โสฬสมํ.

สัฏฐิกูฏเปตวัตถุที่ ๑๖

มหาวคฺโค จตุตฺโถ นิฏฺฐิโต.

มหาวรรคที่ ๔ จบ

ตสฺสุทฺทานํ –

อุทานคาถาของมหาวรรคนั้น มีดังนี้

อมฺพสกฺกโร [Pg.218] เสรีสโก, ปิงฺคโล เรวติ อุจฺฉุ;

ทฺเว กุมารา ทุเว คูถา, คณปาฏลิอมฺพวนํ.

เรื่องอัมพสักกรเปรต ๑ เรื่องเสรีสกเปรต ๑ เรื่องปิงคลเปรต ๑ เรื่องเรวดีเปรต ๑ เรื่องอุจฉุเปรต ๑ เรื่องกุมารเปรต ๒ เรื่อง เรื่องคูถขาทกเปรต ๒ เรื่อง เรื่องคณเปรต ๑ เรื่องปาฏลิปุตตเปรต ๑ เรื่องอัมพวนเปรต ๑

อกฺขรุกฺขโภคสํหรา, เสฏฺฐิปุตฺตสฏฺฐิกูฏา;

อิติ โสฬสวตฺถูนิ, วคฺโค เตน ปวุจฺจติ.

เรื่องอักขรุกขเปรต ๑ เรื่องโภคสังหรเปรต ๑ เรื่องเสฏฐิปุตตเปรต ๑ เรื่องสัฏฐิกูฏเปรต ๑ รวมเป็น ๑๖ เรื่อง ด้วยเหตุนั้น วรรคนี้ท่านจึงเรียกว่าวรรค

อถ วคฺคุทฺทานํ –

ต่อไปนี้เป็นอุทานคาถาของวรรค

อุรโค อุปริวคฺโค, จูฬมหาติ จตุธา;

วตฺถูนิ เอกปญฺญาสํ, จตุธา ภาณวารโต.

เปตวัตถุนี้มี ๔ วรรค คือ อุรควรรค อุพพริวรรค จูฬวรรค และมหาวรรค มีเรื่อง ๕๑ เรื่อง แบ่งเป็น ๔ ภาณวาร

เปตวตฺถุปาฬิ นิฏฺฐิตา.

เปตวัตถุปาฬิ จบ

বাংলা
পালি	অট্ঠকথা	টীকা	অন্ন
1101 পারাজিক পালি 1102 পাচিত্তিয় পালি 1103 মহাবগ্গ পালি (বিনয়) 1104 চূলবগ্গ পালি 1105 পরিবার পালি	1201 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-১ 1202 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-২ 1203 পাচিত্তিয় অট্ঠকথা 1204 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (বিনয়) 1205 চূলবগ্গ অট্ঠকথা 1206 পরিবার অট্ঠকথা	1301 সারত্থদীপনী টীকা-১ 1302 সারত্থদীপনী টীকা-২ 1303 সারত্থদীপনী টীকা-৩	1401 দ্বেমাতিকাপালি 1402 বিনয়সংগহ অট্ঠকথা 1403 বজিরবুদ্ধি টীকা 1404 বিমতিবিনোদনী টীকা-১ 1405 বিমতিবিনোদনী টীকা-২ 1406 বিনয়ালংকার টীকা-১ 1407 বিনয়ালংকার টীকা-২ 1408 কঙ্খাবিতরণীপুরাণ টীকা 1409 বিনয়বিনিচ্ছয়-উত্তরবিনিচ্ছয় 1410 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-১ 1411 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-২ 1412 পাচিত্যাদিযোজনাপালি 1413 খুদ্ধসিক্খা-মূলসিক্খা 8401 বিসুদ্ধিমগ্গ-১ 8402 বিসুদ্ধিমগ্গ-২ 8403 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-১ 8404 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-২ 8405 বিসুদ্ধিমগ্গ নিদানকথা 8406 দীঘনিকায় (পু-বি) 8407 মজ্ঝিমনিকায় (পু-বি) 8408 সংযুত্তনিকায় (পু-বি) 8409 অঙ্গুত্তরনিকায় (পু-বি) 8410 বিনয়পিটক (পু-বি) 8411 অভিধম্মপিটক (পু-বি) 8412 অট্ঠকথা (পু-বি) 8413 নিরুত্তিদীপনী 8414 পরমত্থদীপনী সংগহমহাটীকাপাঠ 8415 অনুদীপনীপাঠ 8416 পট্ঠানুদ্দেস দীপনীপাঠ 8417 নমক্কারটীকা 8418 মহাপণামপাঠ 8419 লক্খণাতো বুদ্ধথোমনাগাথা 8420 সুতবন্দনা 8421 কমলাঞ্জলি 8422 জিনালংকার 8423 পজ্জমধু 8424 বুদ্ধগুণগাথাবলী 8425 চূলগন্থবংস 8426 মহাবংস 8427 সাসনবংস 8428 কচ্চায়নব্যাকরণং 8429 মোগ্গল্লানব্যাকরণং 8430 সদ্দনীতিপ্পকরণং (পদমালা) 8431 সদ্দনীতিপ্পকরণং (ধাতুমালা) 8432 পদরূপসিদ্ধি 8433 মোগ্গল্লানপঞ্চিকা 8434 পযোগসিদ্ধিপাঠ 8435 বুত্তোদয়পাঠ 8436 অভিধানপ্পদীপিকাপাঠ 8437 অভিধানপ্পদীপিকাটীকা 8438 সুবোধালংকারপাঠ 8439 সুবোধালংকারটীকা 8440 বালাবতার গণ্ঠিপদত্থবিনিচ্ছয়সার 8441 লোকনীতি 8442 সুত্তন্তনীতি 8443 সূরস্সতীনীতি 8444 মহারহনীতি 8445 ধম্মনীতি 8446 কবিদপ্পণনীতি 8447 নীতিমঞ্জরী 8448 নরদক্খদীপনী 8449 চতুরারক্খদীপনী 8450 চাণক্যনীতি 8451 রসবাহিনী 8452 সীমাবিসোধনীপাঠ 8453 বেস্সন্তরগীতি 8454 মোগ্গল্লান বুত্তিবিবরণপঞ্চিকা 8455 থূপবংস 8456 দাঠাবংস 8457 ধাতুপাঠবিলাসিনিয়া 8458 ধাতুবংস 8459 হত্থবনগল্লবিহারবংস 8460 জিনচরিতয় 8461 জিনবংসদীপং 8462 তেলকটাহগাথা 8463 মিলিদটীকা 8464 পদমঞ্জরী 8465 পদসাধনং 8466 সদ্দবিন্দুপকরণং 8467 কচ্চায়নধাতুমঞ্জুসা 8468 সামন্তকূটবণ্ণনা
2101 সীলক্খন্ধবগ্গ পালি 2102 মহাবগ্গ পালি (দীঘ) 2103 পাথিকবগ্গ পালি	2201 সীলক্খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 2202 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (দীঘ) 2203 পাথিকবগ্গ অট্ঠকথা	2301 সীলক্খন্ধবগ্গ টীকা 2302 মহাবগ্গ টীকা (দীঘ) 2303 পাথিকবগ্গ টীকা 2304 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-১ 2305 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-২
3101 মূলপণ্ণাস পালি 3102 মজ্ঝিমপণ্ণাস পালি 3103 উপরিপণ্ণাস পালি	3201 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-১ 3202 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-২ 3203 মজ্ঝিমপণ্ণাস অট্ঠকথা 3204 উপরিপণ্ণাস অট্ঠকথা	3301 মূলপণ্ণাস টীকা 3302 মজ্ঝিমপণ্ণাস টীকা 3303 উপরিপণ্ণাস টীকা
4101 সগাথাবগ্গ পালি 4102 নিদানবগ্গ পালি 4103 খন্ধবগ্গ পালি 4104 সলায়তনবগ্গ পালি 4105 মহাবগ্গ পালি (সংযুত্ত)	4201 সগাথাবগ্গ অট্ঠকথা 4202 নিদানবগ্গ অট্ঠকথা 4203 খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 4204 সলায়তনবগ্গ অট্ঠকথা 4205 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (সংযুত্ত)	4301 সগাথাবগ্গ টীকা 4302 নিদানবগ্গ টীকা 4303 খন্ধবগ্গ টীকা 4304 সলায়তনবগ্গ টীকা 4305 মহাবগ্গ টীকা (সংযুত্ত)
5101 এককনিপাত পালি 5102 দুকনিপাত পালি 5103 তিকনিপাত পালি 5104 চতুক্কনিপাত পালি 5105 পঞ্চকনিপাত পালি 5106 ছক্কনিপাত পালি 5107 সত্তকনিপাত পালি 5108 অট্ঠকাদিনিপাত পালি 5109 নবকনিপাত পালি 5110 দশকনিপাত পালি 5111 একাদশকনিপাত পালি	5201 এককনিপাত অট্ঠকথা 5202 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত অট্ঠকথা 5203 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত অট্ঠকথা 5204 অট্ঠকাদিনিপাত অট্ঠকথা	5301 এককনিপাত টীকা 5302 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত টীকা 5303 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত টীকা 5304 অট্ঠকাদিনিপাত টীকা
6101 খুদ্ধকপাঠ পালি 6102 ধম্মপদ পালি 6103 উদান পালি 6104 ইতিবুত্তক পালি 6105 সুত্তনিপাত পালি 6106 বিমানবত্থু পালি 6107 পেতবত্থু পালি 6108 থেরগাথা পালি 6109 থেরীগাথা পালি 6110 অপদান পালি-১ 6111 অপদান পালি-২ 6112 বুদ্ধবংস পালি 6113 চরিয়াপিটক পালি 6114 জাতক পালি-১ 6115 জাতক পালি-২ 6116 মহানিদ্দেস পালি 6117 চূলনিদ্দেস পালি 6118 পটিসম্ভিদামগ্গ পালি 6119 নেত্তিপ্পকরণ পালি 6120 মিলিন্দপঞ্হ পালি 6121 পেটকোপদেস পালি	6201 খুদ্ধকপাঠ অট্ঠকথা 6202 ধম্মপদ অট্ঠকথা-১ 6203 ধম্মপদ অট্ঠকথা-২ 6204 উদান অট্ঠকথা 6205 ইতিবুত্তক অট্ঠকথা 6206 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-১ 6207 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-২ 6208 বিমানবত্থু অট্ঠকথা 6209 পেতবত্থু অট্ঠকথা 6210 থেরগাথা অট্ঠকথা-১ 6211 থেরগাথা অট্ঠকথা-২ 6212 থেরীগাথা অট্ঠকথা 6213 অপদান অট্ঠকথা-১ 6214 অপদান অট্ঠকথা-২ 6215 বুদ্ধবংস অট্ঠকথা 6216 চরিয়াপিটক অট্ঠকথা 6217 জাতক অট্ঠকথা-১ 6218 জাতক অট্ঠকথা-২ 6219 জাতক অট্ঠকথা-৩ 6220 জাতক অট্ঠকথা-৪ 6221 জাতক অট্ঠকথা-৫ 6222 জাতক অট্ঠকথা-৬ 6223 জাতক অট্ঠকথা-৭ 6224 মহানিদ্দেস অট্ঠকথা 6225 চূলনিদ্দেস অট্ঠকথা 6226 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-১ 6227 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-২ 6228 নেত্তিপ্পকরণ অট্ঠকথা	6301 নেত্তিপ্পকরণ টীকা 6302 নেত্তিবিভাবিনী
7101 ধম্মসংগণী পালি 7102 বিভঙ্গ পালি 7103 ধাতুকথা পালি 7104 পুগ্গলপঞ্ঞাত্তি পালি 7105 কথাবত্থু পালি 7106 যমক পালি-১ 7107 যমক পালি-২ 7108 যমক পালি-৩ 7109 পট্ঠান পালি-১ 7110 পট্ঠান পালি-২ 7111 পট্ঠান পালি-৩ 7112 পট্ঠান পালি-৪ 7113 পট্ঠান পালি-৫	7201 ধম্মসংগণি অট্ঠকথা 7202 সম্মোহবিনোদনী অট্ঠকথা 7203 পঞ্চপকরণ অট্ঠকথা	7301 ধম্মসংগণী-মূলটীকা 7302 বিভঙ্গ-মূলটীকা 7303 পঞ্চপকরণ-মূলটীকা 7304 ধম্মসংগণী-অনুটীকা 7305 পঞ্চপকরণ-অনুটীকা 7306 অভিধম্মাবতারো-নামরূপপরিচ্ছেদো 7307 অভিধম্মত্থসংগহো 7308 অভিধম্মাবতার-পুরাণটীকা 7309 অভিধম্মমাতিকাপালি

中文
巴利	義註	複註	藏外典籍
1101 巴拉基咖（波羅夷） 1102 巴吉帝亞（波逸提） 1103 大品（律藏） 1104 小品 1105 附隨	1201 巴拉基咖（波羅夷）義註-1 1202 巴拉基咖（波羅夷）義註-2 1203 巴吉帝亞（波逸提）義註 1204 大品義註（律藏） 1205 小品義註 1206 附隨義註	1301 心義燈-1 1302 心義燈-2 1303 心義燈-3	1401 疑惑度脫 1402 律攝註釋 1403 金剛智疏 1404 疑難解除疏-1 1405 疑難解除疏-2 1406 律莊嚴疏-1 1407 律莊嚴疏-2 1408 古老解惑疏 1409 律抉擇-上抉擇 1410 律抉擇疏-1 1411 律抉擇疏-2 1412 巴吉帝亞等啟請經 1413 小戒學-根本戒學 8401 清淨道論-1 8402 清淨道論-2 8403 清淨道大複註-1 8404 清淨道大複註-2 8405 清淨道論導論 8406 長部問答 8407 中部問答 8408 相應部問答 8409 增支部問答 8410 律藏問答 8411 論藏問答 8412 義注問答 8413 語言學詮釋手冊 8414 勝義顯揚 8415 隨燈論誦 8416 發趣論燈論 8417 禮敬文 8418 大禮敬文 8419 依相讚佛偈 8420 經讚 8421 蓮花供 8422 勝者莊嚴 8423 語蜜 8424 佛德偈集 8425 小史 8427 佛教史 8426 大史 8429 目犍連文法 8428 迦旃延文法 8430 文法寶鑑（詞幹篇） 8431 文法寶鑑（詞根篇） 8432 詞形成論 8433 目犍連五章 8434 應用成就讀本 8435 音韻論讀本 8436 阿毗曇燈讀本 8437 阿毗曇燈疏 8438 妙莊嚴論讀本 8439 妙莊嚴論疏 8440 初學入門義抉擇精要 8446 詩王智論 8447 智論花鬘 8445 法智論 8444 大羅漢智論 8441 世間智論 8442 經典智論 8443 勇士百智論 8450 考底利耶智論 8448 人眼燈 8449 四護衛燈 8451 妙味之流 8452 界清淨 8453 韋桑達拉頌 8454 目犍連語釋五章 8455 塔史 8456 佛牙史 8457 詞根讀本注釋 8458 舍利史 8459 象頭山寺史 8460 勝者行傳 8461 勝者宗燈 8462 油鍋偈 8463 彌蘭王問疏 8464 詞花鬘 8465 詞成就論 8466 正理滴論 8467 迦旃延詞根注 8468 邊境山注釋
2101 戒蘊品 2102 大品（長部） 2103 波梨品	2201 戒蘊品註義註 2202 大品義註（長部） 2203 波梨品義註	2301 戒蘊品疏 2302 大品複註（長部） 2303 波梨品複註 2304 戒蘊品新複註-1 2305 戒蘊品新複註-2
3101 根本五十經 3102 中五十經 3103 後五十經	3201 根本五十義註-1 3202 根本五十義註-2 3203 中五十義註 3204 後五十義註	3301 根本五十經複註 3302 中五十經複註 3303 後五十經複註
4101 有偈品 4102 因緣品 4103 蘊品 4104 六處品 4105 大品（相應部）	4201 有偈品義注 4202 因緣品義注 4203 蘊品義注 4204 六處品義注 4205 大品義注（相應部）	4301 有偈品複註 4302 因緣品註 4303 蘊品複註 4304 六處品複註 4305 大品複註（相應部）
5101 一集經 5102 二集經 5103 三集經 5104 四集經 5105 五集經 5106 六集經 5107 七集經 5108 八集等經 5109 九集經 5110 十集經 5111 十一集經	5201 一集義註 5202 二、三、四集義註 5203 五、六、七集義註 5204 八、九、十、十一集義註	5301 一集複註 5302 二、三、四集複註 5303 五、六、七集複註 5304 八集等複註
6101 小誦 6102 法句經 6103 自說 6104 如是語 6105 經集 6106 天宮事 6107 餓鬼事 6108 長老偈 6109 長老尼偈 6110 譬喻-1 6111 譬喻-2 6112 諸佛史 6113 所行藏 6114 本生-1 6115 本生-2 6116 大義釋 6117 小義釋 6118 無礙解道 6119 導論 6120 彌蘭王問 6121 藏釋	6201 小誦義注 6202 法句義注-1 6203 法句義注-2 6204 自說義注 6205 如是語義註 6206 經集義注-1 6207 經集義注-2 6208 天宮事義注 6209 餓鬼事義注 6210 長老偈義注-1 6211 長老偈義注-2 6212 長老尼義注 6213 譬喻義注-1 6214 譬喻義注-2 6215 諸佛史義注 6216 所行藏義注 6217 本生義注-1 6218 本生義注-2 6219 本生義注-3 6220 本生義注-4 6221 本生義注-5 6222 本生義注-6 6223 本生義注-7 6224 大義釋義注 6225 小義釋義注 6226 無礙解道義注-1 6227 無礙解道義注-2 6228 導論義注	6301 導論複註 6302 導論明解
7101 法集論 7102 分別論 7103 界論 7104 人施設論 7105 論事 7106 雙論-1 7107 雙論-2 7108 雙論-3 7109 發趣論-1 7110 發趣論-2 7111 發趣論-3 7112 發趣論-4 7113 發趣論-5	7201 法集論義註 7202 分別論義註（迷惑冰消） 7203 五部論義註	7301 法集論根本複註 7302 分別論根本複註 7303 五論根本複註 7304 法集論複註 7305 五論複註 7306 阿毘達摩入門 7307 攝阿毘達磨義論 7308 阿毘達摩入門古複註 7309 阿毘達摩論母

English
Pali Canon	Commentaries	Sub-commentaries	Other
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Français
Canon Pali	Commentaires	Sous-commentaires	Autres
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Deutsch
Pali-Kanon	Kommentare	Subkommentare	Sonstige
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

हिंदी
पाली कैनन	कमेंट्री	उप-टिप्पणियाँ	अन्य
1101 पाराजिक पाळि 1102 पाचित्तिय पाळि 1103 महावग्ग पाळि (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळि 1105 परिवार पाळि	1201 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-1 1202 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-2 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा	1301 सारत्थदीपनी टीका-1 1302 सारत्थदीपनी टीका-2 1303 सारत्थदीपनी टीका-3	1401 द्वेमातिकापाळि 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-1 1405 विमतिविनोदनी टीका-2 1406 विनयालंकार टीका-1 1407 विनयालंकार टीका-2 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-1 1411 विनयविनिच्छय टीका-2 1412 पाचित्यादियोजनापाळि 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-1 8402 विसुद्धिमग्ग-2 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-1 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-2 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अङ्गुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी सङ्गहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवन्दना 8421 कमलाञ्जलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगन्थवंस 8427 सासनवंस 8426 महावंस 8429 मोग्गल्लानब्याकरणं 8428 कच्चायनब्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपञ्चिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गण्ठिपदत्थविनिच्छयसार 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमञ्जरी 8445 धम्मनीति 8444 महारहनीति 8441 लोकनीति 8442 सुत्तन्तनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8450 चाणक्यनीति 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8451 रसवाहिनी 8452 सीमविसोधनीपाठ 8453 वेस्सन्तरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपञ्चिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमञ्जरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिन्दुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमञ्जुसा 8468 सामन्तकूटवण्णना
2101 सीलक्खन्धवग्ग पाळि 2102 महावग्ग पाळि (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळि	2201 सीलक्खन्धवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा	2301 सीलक्खन्धवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-1 2305 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-2
3101 मूलपण्णास पाळि 3102 मज्झिमपण्णास पाळि 3103 उपरिपण्णास पाळि	3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-1 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-2 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा	3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळि 4102 निदानवग्ग पाळि 4103 खन्धवग्ग पाळि 4104 सळायतनवग्ग पाळि 4105 महावग्ग पाळि (संयुत्त)	4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खन्धवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)	4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खन्धवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळि 5102 दुकनिपात पाळि 5103 तिकनिपात पाळि 5104 चतुक्कनिपात पाळि 5105 पञ्चकनिपात पाळि 5106 छक्कनिपात पाळि 5107 सत्तकनिपात पाळि 5108 अट्ठकादिनिपात पाळि 5109 नवकनिपात पाळि 5110 दसकनिपात पाळि 5111 एकादसकनिपात पाळि	5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा	5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळि 6102 धम्मपद पाळि 6103 उदान पाळि 6104 इतिवुत्तक पाळि 6105 सुत्तनिपात पाळि 6106 विमानवत्थु पाळि 6107 पेतवत्थु पाळि 6108 थेरगाथा पाळि 6109 थेरीगाथा पाळि 6110 अपदान पाळि-1 6111 अपदान पाळि-2 6112 बुद्धवंस पाळि 6113 चरियापिटक पाळि 6114 जातक पाळि-1 6115 जातक पाळि-2 6116 महानिद्देस पाळि 6117 चूळनिद्देस पाळि 6118 पटिसम्भिदामग्ग पाळि 6119 नेत्तिप्पकरण पाळि 6120 मिलिन्दपञ्ह पाळि 6121 पेटकोपदेस पाळि	6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-1 6203 धम्मपद अट्ठकथा-2 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-1 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-2 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-1 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-2 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-1 6214 अपदान अट्ठकथा-2 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-1 6218 जातक अट्ठकथा-2 6219 जातक अट्ठकथा-3 6220 जातक अट्ठकथा-4 6221 जातक अट्ठकथा-5 6222 जातक अट्ठकथा-6 6223 जातक अट्ठकथा-7 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-1 6227 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-2 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा	6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसङ्गणी पाळि 7102 विभङ्ग पाळि 7103 धातुकथा पाळि 7104 पुग्गलपञ्ञत्ति पाळि 7105 कथावत्थु पाळि 7106 यमक पाळि-1 7107 यमक पाळि-2 7108 यमक पाळि-3 7109 पट्ठान पाळि-1 7110 पट्ठान पाळि-2 7111 पट्ठान पाळि-3 7112 पट्ठान पाळि-4 7113 पट्ठान पाळि-5	7201 धम्मसङ्गणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पञ्चपकरण अट्ठकथा	7301 धम्मसङ्गणी-मूलटीका 7302 विभङ्ग-मूलटीका 7303 पञ्चपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसङ्गणी-अनुटीका 7305 पञ्चपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसङ्गहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळि

Indonesia
Kanon Pali	Komentar	Sub-komentar	Lainnya
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

日文
パーリ仏典	註釈書	副註釈書	その他
1101 パーラージカ・パーリ 1102 パーチッティヤ・パーリ 1103 マハーヴァッガ・パーリ（ヴィナヤ） 1104 チューラヴァッガ・パーリ 1105 パリヴァーラ・パーリ	1201 パーラージカカンダ・アッタカター-1 1202 パーラージカカンダ・アッタカター-2 1203 パーチッティヤ・アッタカター 1204 マハーヴァッガ・アッタカター（ヴィナヤ） 1205 チューラヴァッガ・アッタカター 1206 パリヴァーラ・アッタカター	1301 サーラッタディーパニー・ティーカー-1 1302 サーラッタディーパニー・ティーカー-2 1303 サーラッタディーパニー・ティーカー-3	1401 ドヴェマーティカー・パーリ 1402 ヴィナヤサンガハ・アッタカター 1403 ヴァジラブッディ・ティーカー 1404 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-1 1405 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-2 1406 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-1 1407 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-2 1408 カンカーウィタラニープラーナ・ティーカー 1409 ヴィナヤヴィニッチャヤ-ウッタラヴィニッチャヤ 1410 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-1 1411 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-2 1412 パーチッティヤーディヨージャナー・パーリ 1413 クッダシッカー-ムーラシッカー 8401 ヴィスッディマッガ-1 8402 ヴィスッディマッガ-2 8403 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-1 8404 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-2 8405 ヴィスッディマッガ・ニダーナカター 8406 ディーガニカーヤ（プ・ヴィ） 8407 マッジマニカーヤ（プ・ヴィ） 8408 サンユッタニカーヤ（プ・ヴィ） 8409 アングッタラニカーヤ（プ・ヴィ） 8410 ヴィナヤピタカ（プ・ヴィ） 8411 アビダンマピタカ（プ・ヴィ） 8412 アッタカター（プ・ヴィ） 8413 ニルッティディーパニー 8414 パラマッタディーパニー・サンガハマハーティカーパータ 8415 アヌディーパニーパータ 8416 パッターヌッデーサ・ディーパニーパータ 8417 ナマッカラ・ティーカー 8418 マハーパナーマ・パータ 8419 ラッカナート・ブッダトーマナーガーター 8420 スタヴァンダナー 8421 カマラーニャジャリ 8422 ジナランカーラ 8423 パッジャマドゥ 8424 ブッダグナガーター・ヴァリー 8425 チューラガンタヴァンサ 8427 サーサナヴァンサ 8426 マハーヴァンサ 8429 モッガラーナ・ビャーカラナン 8428 カッチャーヤナ・ビャーカラナン 8430 サッダニーティッパカラナン（パダマーラー） 8431 サッダニーティッパカラナン（ダートゥマーラー） 8432 パダルーパシッディ 8433 モッガラーナ・パンチカー 8434 パヨーガシッディ・パータ 8435 ヴットーダヤ・パータ 8436 アビダーナッパディーピカー・パータ 8437 アビダーナッパディーピカー・ティーカー 8438 スボーダーランカーラ・パータ 8439 スボーダーランカーラ・ティーカー 8440 バーラーヴァターラ・ガンティパダッタヴィニッチャヤサーラ 8446 カヴィダッパナニーティ 8447 ニーティマンジャリー 8445 ダンマニーティ 8444 マハーラハニーティ 8441 ローカニーティ 8442 スタンタニーティ 8443 スーラッサティニーティ 8450 チャーナキャニーティ 8448 ナラダッカディーパニー 8449 チャトゥラーラッカディーパニー 8451 ラサヴァーヒニー 8452 シーマヴィソーダニー・パータ 8453 ヴェッサンタラ・ギーティ 8454 モッガラーナ・ヴッティヴィヴァラナパンチカー 8455 トゥーパヴァンサ 8456 ダーターヴァンサ 8457 ダートゥパータヴィラーヴィシニヤー 8458 ダートゥヴァンサ 8459 ハッタヴァナッガラヴィハーラヴァンサ 8460 ジナチャリタヤ 8461 ジナヴァンサディーパン 8462 テーラカターガーター 8463 ミリダ・ティーカー 8464 パダマンジャリー 8465 パダサーダナン 8466 サッダビンドゥパカラナン 8467 カッチャーヤナ・ダートゥマンジューサー 8468 サーマンタクータ・ヴァンナナー
2101 シーラッカンダワッガ・パーリ 2102 マハーワッガ・パーリ（ディーガ） 2103 パーティカワッガ・パーリ	2201 シーラッカンダワッガ・アッタカター 2202 マハーワッガ・アッタカター（ディーガ） 2203 パーティカワッガ・アッタカター	2301 シーラッカンダワッガ・ティーカー 2302 マハーワッガ・ティーカー（ディーガ） 2303 パーティカワッガ・ティーカー 2304 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-1 2305 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-2
3101 ムーラパンナーサ・パーリ 3102 マッジマパンナーサ・パーリ 3103 ウパリパンナーサ・パーリ	3201 ムーラパンナーサ・アッタカター-1 3202 ムーラパンナーサ・アッタカター-2 3203 マッジマパンナーサ・アッタカター 3204 ウパリパンナーサ・アッタカター	3301 ムーラパンナーサ・ティーカー 3302 マッジマパンナーサ・ティーカー 3303 ウパリパンナーサ・ティーカー
4101 サガーター・ワッガ・パーリ 4102 ニダーナ・ワッガ・パーリ 4103 カンダ・ワッガ・パーリ 4104 サラーヤタナ・ワッガ・パーリ 4105 マハーワッガ・パーリ（サンユッタ）	4201 サガーター・ワッガ・アッタカター 4202 ニダーナ・ワッガ・アッタカター 4203 カンダ・ワッガ・アッタカター 4204 サラーヤタナ・ワッガ・アッタカター 4205 マハーワッガ・アッタカター（サンユッタ）	4301 サガーター・ワッガ・ティーカー 4302 ニダーナ・ワッガ・ティーカー 4303 カンダ・ワッガ・ティーカー 4304 サラーヤタナ・ワッガ・ティーカー 4305 マハーワッガ・ティーカー（サンユッタ）
5101 エーカカニパータ・パーリ 5102 ドゥカニパータ・パーリ 5103 ティカニパータ・パーリ 5104 チャトゥッカニパータ・パーリ 5105 パンチャカニパータ・パーリ 5106 チャッカニパータ・パーリ 5107 サッタカニパータ・パーリ 5108 アッタカーディニパータ・パーリ 5109 ナヴァカニパータ・パーリ 5110 ダサカニパータ・パーリ 5111 エーカーダサカニパータ・パーリ	5201 エーカカニパータ・アッタカター 5202 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・アッタカター 5203 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・アッタカター 5204 アッタカーディニパータ・アッタカター	5301 エーカカニパータ・ティーカー 5302 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・ティーカー 5303 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・ティーカー 5304 アッタカーディニパータ・ティーカー
6101 クッダカパータ・パーリ 6102 ダンマパダ・パーリ 6103 ウダーナ・パーリ 6104 イティヴッタカ・パーリ 6105 スッタニパータ・パーリ 6106 ヴィマーナヴァットゥ・パーリ 6107 ペーヴァットゥ・パーリ 6108 テーラガーター・パーリ 6109 テーリーガーター・パーリ 6110 アパダーナ・パーリ-1 6111 アパダーナ・パーリ-2 6112 ブッダヴァンサ・パーリ 6113 チャリヤーピタカ・パーリ 6114 ジャータカ・パーリ-1 6115 ジャータカ・パーリ-2 6116 マハーニッデーサ・パーリ 6117 チューラニッデーサ・パーリ 6118 パティサンビダーマッガ・パーリ 6119 ネッティッパカラナ・パーリ 6120 ミリンダパンハ・パーリ 6121 ペータコーパデーサ・パーリ	6201 クッダカパータ・アッタカター 6202 ダンマパダ・アッタカター-1 6203 ダンマパダ・アッタカター-2 6204 ウダーナ・アッタカター 6205 イティヴッタカ・アッタカター 6206 スッタニパータ・アッタカター-1 6207 スッタニパータ・アッタカター-2 6208 ヴィマーナヴァットゥ・アッタカター 6209 ペータヴァットゥ・アッタカター 6210 テーラガーター・アッタカター-1 6211 テーラガーター・アッタカター-2 6212 テーリーガーター・アッタカター 6213 アパダーナ・アッタカター-1 6214 アパダーナ・アッタカター-2 6215 ブッダヴァンサ・アッタカター 6216 チャリヤーピタカ・アッタカター 6217 ジャータカ・アッタカター-1 6218 ジャータカ・アッタカター-2 6219 ジャータカ・アッタカター-3 6220 ジャータカ・アッタカター-4 6221 ジャータカ・アッタカター-5 6222 ジャータカ・アッタカター-6 6223 ジャータカ・アッタカター-7 6224 マハーニッデーサ・アッタカター 6225 チューラニッデーサ・アッタカター 6226 パティサンビダーマッガ・アッタカター-1 6227 パティサンビダーマッガ・アッタカター-2 6228 ネッティッパカラナ・アッタカター	6301 ネッティッパカラナ・ティーカー 6302 ネッティヴィバーヴィニー
7101 ダンマサンガニー・パーリ 7102 ヴィバンガ・パーリ 7103 ダートゥカター・パーリ 7104 プッガラパンニャッティ・パーリ 7105 カター・ヴァットゥ・パーリ 7106 ヤマカ・パーリ-1 7107 ヤマカ・パーリ-2 7108 ヤマカ・パーリ-3 7109 パッターナ・パーリ-1 7110 パッターナ・パーリ-2 7111 パッターナ・パーリ-3 7112 パッターナ・パーリ-4 7113 パッターナ・パーリ-5	7201 ダンマサンガニ・アッタカター 7202 サンモーハヴィノーダニー・アッタカター 7203 パンチャパカラナ・アッタカター	7301 ダンマサンガニー・ムーラティーカー 7302 ヴィバンガ・ムーラティーカー 7303 パンチャパカラナ・ムーラティーカー 7304 ダンマサンガニー・アヌティーカー 7305 パンチャパカラナ・アヌティーカー 7306 アビダンマーヴァターロ・ナーマルーパパリッチェード 7307 アビダンマッタ・サンガホ 7308 アビダンマーヴァターラ・プラーナティーカー 7309 アビダンマ・マーティカーパーリ

ខ្មែរ
ព្រះត្រៃបិដកបាលី	អដ្ឋកថា	ដីកា	ផ្សេងទៀត
1101 បារាជិកបាឡិ 1102 បាចិត្តិយបាឡិ 1103 មហាវគ្គបាឡិ (វិន័យ) 1104 ចូឡវគ្គបាឡិ 1105 បរិវារបាឡិ	1201 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-១ 1202 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-២ 1203 បាចិត្តិយអដ្ឋកថា 1204 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (វិន័យ) 1205 ចូឡវគ្គអដ្ឋកថា 1206 បរិវារអដ្ឋកថា	1301 សារត្ថទីបនីដីកា-១ 1302 សារត្ថទីបនីដីកា-២ 1303 សារត្ថទីបនីដីកា-៣	1401 ទ្វេមាតិកាបាឡិ 1402 វិនយសង្គហអដ្ឋកថា 1403 វជិរពុទ្ធិដីកា 1404 វិមតិវិនោទនីដីកា-១ 1405 វិមតិវិនោទនីដីកា-២ 1406 វិនយាលង្ការដីកា-១ 1407 វិនយាលង្ការដីកា-២ 1408 កង្ខាវិតរណីបុរាណដីកា 1409 វិនយវិនិច្ឆយ-ឧត្តរវិនិច្ឆយ 1410 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-១ 1411 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-២ 1412 បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ 1413 ខុទ្ទសិក្ខា-មូលសិក្ខា 8401 វិសុទ្ធិមគ្គ-១ 8402 វិសុទ្ធិមគ្គ-២ 8403 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-១ 8404 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-២ 8405 វិសុទ្ធិមគ្គ និទានកថា 8406 ទីឃនិកាយ (បុ-វិ) 8407 មជ្ឈិមនិកាយ (បុ-វិ) 8408 សំយុត្តនិកាយ (បុ-វិ) 8409 អង្គុត្តរនិកាយ (បុ-វិ) 8410 វិនយបិដក (បុ-វិ) 8411 អភិធម្មបិដក (បុ-វិ) 8412 អដ្ឋកថា (បុ-វិ) 8413 និរុត្តិទីបនី 8414 បរមត្ថទីបនី សង្គហមហាដីកាបាឋ 8415 អនុទីបនីបាឋ 8416 បដ្ឋានុទ្ទេស ទីបនីបាឋ 8417 នមក្ការដីកា 8418 មហាបណាមបាឋ 8419 លក្ខណាតោ ពុទ្ធថោមនាគាថា 8420 សុតវន្ទនា 8421 កមលាញ្ជលិ 8422 ជិនាលង្ការ 8423 បជ្ជមធុ 8424 ពុទ្ធគុណគាថាវលី 8425 ចូឡគន្ថវង្ស 8427 សាសនវង្ស 8426 មហាវង្ស 8429 មោគ្គល្លានព្យាករណំ 8428 កច្ចាយនព្យាករណំ 8430 សទ្ទនីតិប្បករណំ (បទមាលា) 8431 សទ្ទនីតិប្បករណំ (ធាតុមាលា) 8432 បទរូបសិទ្ធិ 8433 មោគ្គល្លានបញ្ចិកា 8434 បយោគសិទ្ធិបាឋ 8435 វុត្តោទយបាឋ 8436 អភិធានប្បទីបិកាបាឋ 8437 អភិធានប្បទីបិកាដីកា 8438 សុពោធាលង្ការបាឋ 8439 សុពោធាលង្ការដីកា 8440 បាលាវតារ គណ្ឋិបទត្ថវិនិច្ឆយសារ 8446 កវិទប្បណនីតិ 8447 នីតិមញ្ជរី 8445 ធម្មនីតិ 8444 មហារហនីតិ 8441 លោកនីតិ 8442 សុត្តន្តនីតិ 8443 សូរស្សតិនីតិ 8450 ចាណក្យនីតិ 8448 នរទក្ខទីបនី 8449 ចតុរារក្ខទីបនី 8451 រសវាហិនី 8452 សីមវិសោធនីបាឋ 8453 វេស្សន្តរគីតិ 8454 មោគ្គល្លាន វុត្តិវិវរណបញ្ចិកា 8455 ថូបវង្ស 8456 ទាឋាវង្ស 8457 ធាតុបាឋវិលាសិនិយា 8458 ធាតុវង្ស 8459 ហត្ថវនគល្លវិហារវង្ស 8460 ជិនចរិតយ 8461 ជិនវង្សទីបំ 8462 តេលកដាហគាថា 8463 មិលិទដីកា 8464 បទមញ្ជរី 8465 បទសាធនំ 8466 សទ្ទពិន្ទុបករណំ 8467 កច្ចាយនធាតុមញ្ជុសា 8468 សាមន្តកូដវណ្ណនា
2101 សីលក្ខន្ធវគ្គបាឡិ 2102 មហាវគ្គបាឡិ (ទីឃ) 2103 បាថិកវគ្គបាឡិ	2201 សីលក្ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 2202 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (ទីឃ) 2203 បាថិកវគ្គអដ្ឋកថា	2301 សីលក្ខន្ធវគ្គដីកា 2302 មហាវគ្គដីកា (ទីឃ) 2303 បាថិកវគ្គដីកា 2304 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-១ 2305 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-២
3101 មូលបណ្ណាសបាឡិ 3102 មជ្ឈិមបណ្ណាសបាឡិ 3103 ឧបរិបណ្ណាសបាឡិ	3201 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-១ 3202 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-២ 3203 មជ្ឈិមបណ្ណាសអដ្ឋកថា 3204 ឧបរិបណ្ណាសអដ្ឋកថា	3301 មូលបណ្ណាសដីកា 3302 មជ្ឈិមបណ្ណាសដីកា 3303 ឧបរិបណ្ណាសដីកា
4101 សគាថាវគ្គបាឡិ 4102 និទានវគ្គបាឡិ 4103 ខន្ធវគ្គបាឡិ 4104 សឡាយតនវគ្គបាឡិ 4105 មហាវគ្គបាឡិ (សំយុត្ត)	4201 សគាថាវគ្គអដ្ឋកថា 4202 និទានវគ្គអដ្ឋកថា 4203 ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 4204 សឡាយតនវគ្គអដ្ឋកថា 4205 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (សំយុត្ត)	4301 សគាថាវគ្គដីកា 4302 និទានវគ្គដីកា 4303 ខន្ធវគ្គដីកា 4304 សឡាយតនវគ្គដីកា 4305 មហាវគ្គដីកា (សំយុត្ត)
5101 ឯកកនិបាតបាឡិ 5102 ទុកនិបាតបាឡិ 5103 តិកនិបាតបាឡិ 5104 ចតុក្កនិបាតបាឡិ 5105 បញ្ចកនិបាតបាឡិ 5106 ឆក្កនិបាតបាឡិ 5107 សត្តកនិបាតបាឡិ 5108 អដ្ឋកាទិនិបាតបាឡិ 5109 នវកនិបាតបាឡិ 5110 ទសកនិបាតបាឡិ 5111 ឯកាទសកនិបាតបាឡិ	5201 ឯកកនិបាតអដ្ឋកថា 5202 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតអដ្ឋកថា 5203 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតអដ្ឋកថា 5204 អដ្ឋកាទិនិបាតអដ្ឋកថា	5301 ឯកកនិបាតដីកា 5302 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតដីកា 5303 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតដីកា 5304 អដ្ឋកាទិនិបាតដីកា
6101 ខុទ្ទកបាឋបាឡិ 6102 ធម្មបទបាឡិ 6103 ឧទានបាឡិ 6104 ឥតិវុត្តកបាឡិ 6105 សុត្តនិបាតបាឡិ 6106 វិមានវត្ថុបាឡិ 6107 បេតវត្ថុបាឡិ 6108 ថេរគាថាបាឡិ 6109 ថេរីគាថាបាឡិ 6110 អបទានបាឡិ-១ 6111 អបទានបាឡិ-២ 6112 ពុទ្ធវង្សបាឡិ 6113 ចរិយាបិដកបាឡិ 6114 ជាតកបាឡិ-១ 6115 ជាតកបាឡិ-២ 6116 មហានិទ្ទេសបាឡិ 6117 ចូឡនិទ្ទេសបាឡិ 6118 បដិសម្ភិទាមគ្គបាឡិ 6119 នេត្តិប្បករណបាឡិ 6120 មិលិន្ទបញ្ហាបាឡិ 6121 បេដកោបទេសបាឡិ	6201 ខុទ្ទកបាឋអដ្ឋកថា 6202 ធម្មបទអដ្ឋកថា-១ 6203 ធម្មបទអដ្ឋកថា-២ 6204 ឧទានអដ្ឋកថា 6205 ឥតិវុត្តកអដ្ឋកថា 6206 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-១ 6207 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-២ 6208 វិមានវត្ថុអដ្ឋកថា 6209 បេតវត្ថុអដ្ឋកថា 6210 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-១ 6211 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-២ 6212 ថេរីគាថាអដ្ឋកថា 6213 អបទានអដ្ឋកថា-១ 6214 អបទានអដ្ឋកថា-២ 6215 ពុទ្ធវង្សអដ្ឋកថា 6216 ចរិយាបិដកអដ្ឋកថា 6217 ជាតកអដ្ឋកថា-១ 6218 ជាតកអដ្ឋកថា-២ 6219 ជាតកអដ្ឋកថា-៣ 6220 ជាតកអដ្ឋកថា-៤ 6221 ជាតកអដ្ឋកថា-៥ 6222 ជាតកអដ្ឋកថា-៦ 6223 ជាតកអដ្ឋកថា-៧ 6224 មហានិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6225 ចូឡនិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6226 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-១ 6227 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-២ 6228 នេត្តិប្បករណអដ្ឋកថា	6301 នេត្តិប្បករណដីកា 6302 នេត្តិវិភាវិនី
7101 ធម្មសង្គណីបាឡិ 7102 វិភង្គបាឡិ 7103 ធាតុកថាបាឡិ 7104 បុគ្គលបញ្ញត្តិបាឡិ 7105 កថាវត្ថុបាឡិ 7106 យមកបាឡិ-១ 7107 យមកបាឡិ-២ 7108 យមកបាឡិ-៣ 7109 បដ្ឋានបាឡិ-១ 7110 បដ្ឋានបាឡិ-២ 7111 បដ្ឋានបាឡិ-៣ 7112 បដ្ឋានបាឡិ-៤ 7113 បដ្ឋានបាឡិ-៥	7201 ធម្មសង្គណិអដ្ឋកថា 7202 សម្មោហវិនោទនីអដ្ឋកថា 7203 បញ្ចបករណអដ្ឋកថា	7301 ធម្មសង្គណី-មូលដីកា 7302 វិភង្គ-មូលដីកា 7303 បញ្ចបករណ-មូលដីកា 7304 ធម្មសង្គណី-អនុដីកា 7305 បញ្ចបករណ-អនុដីកា 7306 អភិធម្មាវតារោ-នាមរូបបរិច្ឆេទោ 7307 អភិធម្មត្ថសង្គហោ 7308 អភិធម្មាវតារ-បុរាណដីកា 7309 អភិធម្មមាតិកាបាឡិ

한국인
팔리 대장경	주석서	부주석서	기타
1101 빠라지카 빨리 1102 빠찟띠야 빨리 1103 마하왁가 빨리 (비나야) 1104 출라왁가 빨리 1105 빠리와라 빨리	1201 빠라지까깐다 앗타카타-1 1202 빠라지까깐다 앗타카타-2 1203 빠찟띠야 앗타카타 1204 마하왁가 앗타카타 (비나야) 1205 출라왁가 앗타카타 1206 빠리와라 앗타카타	1301 사랏타디빠니 띠까-1 1302 사랏타디빠니 띠까-2 1303 사랏타디빠니 띠까-3	1401 드베마띠까빨리 1402 위나야상가하 앗타카타 1403 와지라붓디 띠까 1404 위마띠위노다니 띠까-1 1405 위마띠위노다니 띠까-2 1406 위나야랑까라 띠까-1 1407 위나야랑까라 띠까-2 1408 깡카위따라니뿌라나 띠까 1409 위나야위닛차야-웃따라위닛차야 1410 위나야위닛차야 띠까-1 1411 위나야위닛차야 띠까-2 1412 빠찟땨디요자나빨리 1413 쿳닷시카-물라시카 8401 위숟디막가-1 8402 위숟디막가-2 8403 위숟디막가-마하띠까-1 8404 위숟디막가-마하띠까-2 8405 위숟디막가 니다나까타 8406 디가니까야 (뿌-위) 8407 맛지마니까야 (뿌-위) 8408 삼윳따니까야 (뿌-위) 8409 앙굳따라니까야 (뿌-위) 8410 위나야삐따까 (뿌-위) 8411 아비담마삐따까 (뿌-위) 8412 앗타카타 (뿌-위) 8413 니룻띠디빠니 8414 빠라맛타디빠니 상가하마하띠까빠타 8415 아누디빠니빠타 8416 빳타누ㄸ데사 디빠니빠타 8417 나막까라띠까 8418 마하빠나마빠타 8419 락카나또 붓다토마나가타 8420 수타완다나 8421 까말란자리 8422 지나랑까라 8423 빳자마두 8424 붓다구나가타왈리 8425 출라간타왕사 8427 사사나왕사 8426 마하왕사 8429 목갈라나뱌까라낭 8428 깟차야나뱌까라낭 8430 삿다니띠빠까라낭 (빠다말라) 8431 삿다니띠빠까라낭 (다두말라) 8432 빠다루빠싣디 8433 목갈라나빤찌까 8434 빠요가싣디빠타 8435 붇또다야빠타 8436 아비다나빠디피까빠타 8437 아비다나빠디피까띠까 8438 수보다랑까라빠타 8439 수보다랑까라띠까 8440 발라와따라 간티빠닷타위닛차야사라 8446 까위닷빠나니띠 8447 니띠만자리 8445 담마니띠 8444 마하라하니띠 8441 로까니띠 8442 숫딴따니띠 8443 수랏사띠니띠 8450 짜낙야니띠 8448 나라닥카디빠니 8449 짜뚜라락카디빠니 8451 라사와히니 8452 시마위소다니빠타 8453 웨산따라기띠 8454 목갈라나 붇띠위와라나빤찌까 8455 투빠왕사 8456 다타왕사 8457 다두빠타윌라시니야 8458 다두왕사 8459 핟타와나갈라위하라왕사 8460 지나짜리따야 8461 지나왕사디빵 8462 떼라까타하가타 8463 밀리다띠까 8464 빠다만자리 8465 빠다사다낭 8466 삿다빈두빠까라낭 8467 깟차야나다두만주사 8468 사만따꿋타완나나
2101 실락칸다왁가 빨리 2102 마하왁가 빨리 (디가) 2103 빠티까왁가 빨리	2201 실락칸다왁가 앗타카타 2202 마하왁가 앗타카타 (디가) 2203 빠티까왁가 앗타카타	2301 실락칸다왁가 띠까 2302 마하왁가 띠까 (디가) 2303 빠티까왁가 띠까 2304 실락칸다왁가-아비나와띠까-1 2305 실락칸다왁가-아비나와띠까-2
3101 물라빤나사 빨리 3102 맛지마빤나사 빨리 3103 우빠리빤나사 빨리	3201 물라빤나사 앗타카타-1 3202 물라빤나사 앗타카타-2 3203 맛지마빤나사 앗타카타 3204 우빠리빤나사 앗타카타	3301 물라빤나사 띠까 3302 맛지마빤나사 띠까 3303 우빠리빤나사 띠까
4101 사가타왁가 빨리 4102 니다나왁가 빨리 4103 칸다왁가 빨리 4104 살라야따나왁가 빨리 4105 마하왁가 빨리 (삼윳따)	4201 사가타왁가 앗타카타 4202 니다나왁가 앗타카타 4203 칸다왁가 앗타카타 4204 살라야따나왁가 앗타카타 4205 마하왁가 앗타카타 (삼윳따)	4301 사가타왁가 띠까 4302 니다나왁가 띠까 4303 칸다왁가 띠까 4304 살라야따나왁가 띠까 4305 마하왁가 띠까 (삼윳따)
5101 에까까니빠따 빨리 5102 두까니빠따 빨리 5103 띠까니빠따 빨리 5104 짜뚝까니빠따 빨리 5105 빤짜까니빠따 빨리 5106 착까니빠따 빨리 5107 삿따까니빠따 빨리 5108 앗타까디니빠따 빨리 5109 나와까니빠따 빨리 5110 다사까니빠따 빨리 5111 에까다사까니빠따 빨리	5201 에까까니빠따 앗타카타 5202 두까-띠까-짜뚝까니빠따 앗타카타 5203 빤짜까-착까-삿따까니빠따 앗타카타 5204 앗타까디니빠따 앗타카타	5301 에까까니빠따 띠까 5302 두까-띠까-짜뚝까니빠따 띠까 5303 빤짜까-착까-삿따까니빠따 띠까 5304 앗타까디니빠따 띠까
6101 쿳닥까빠타 빨리 6102 담마빠다 빨리 6103 우다나 빨리 6104 이띠웃따까 빨리 6105 숫따니빠따 빨리 6106 위마나왓투 빨리 6107 베따왓투 빨리 6108 테라가타 빨리 6109 테리가타 빨리 6110 아빠다나 빨리-1 6111 아빠다나 빨리-2 6112 붓다왕사 빨리 6113 짜리야삐따까 빨리 6114 자따까 빨리-1 6115 자따까 빨리-2 6116 마하닷데사 빨리 6117 출라닷데사 빨리 6118 빠티삼비다막가 빨리 6119 넷띠빠까라나 빨리 6120 밀린다빤하 빨리 6121 뻬따꼬빠데사 빨리	6201 쿳닥까빠타 앗타카타 6202 담마빠다 앗타카타-1 6203 담마빠다 앗타카타-2 6204 우다나 앗타카타 6205 이띠웃따까 앗타카타 6206 숫따니빠따 앗타카타-1 6207 숫따니빠따 앗타카타-2 6208 위마나왓투 앗타카타 6209 베따왓투 앗타카타 6210 테라가타 앗타카타-1 6211 테라가타 앗타카타-2 6212 테리가타 앗타카타 6213 아빠다나 앗타카타-1 6214 아빠다나 앗타카타-2 6215 붓다왕사 앗타카타 6216 짜리야삐따까 앗타카타 6217 자따까 앗타카타-1 6218 자따까 앗타카타-2 6219 자따까 앗타카타-3 6220 자따까 앗타카타-4 6221 자따까 앗타카타-5 6222 자따까 앗타카타-6 6223 자따까 앗타카타-7 6224 마하닷데사 앗타카타 6225 출라닷데사 앗타카타 6226 빠티삼비다막가 앗타카타-1 6227 빠티삼비다막가 앗타카타-2 6228 넷띠빠까라나 앗타카타	6301 넷띠빠까라나 띠까 6302 넷띠위바비니
7101 담마상가니 빨리 7102 위방가 빨리 7103 다뚜까타 빨리 7104 뿍갈라빤냣띠 빨리 7105 까타왓투 빨리 7106 야마까 빨리-1 7107 야마까 빨리-2 7108 야마까 빨리-3 7109 빳타나 빨리-1 7110 빳타나 빨리-2 7111 빳타나 빨리-3 7112 빳타나 빨리-4 7113 빳타나 빨리-5	7201 담마상가니 앗타카타 7202 삼모하위노다니 앗타카타 7203 빤짜빠까라나 앗타카타	7301 담마상가니-물라띠까 7302 위방가-물라띠까 7303 빤짜빠까라나-물라띠까 7304 담마상가니-아누띠까 7305 빤짜빠까라나-아누띠까 7306 아비담마와따로-나마루빠빠릳체도 7307 아비담맛타상가호 7308 아비담마와따라-뿌라나띠까 7309 아비담마마띠까빨리

ອັກສອນລາວ
ປາລີ	ອັດຖະກະຖາ	ຏີກາ	ອັນຍາ
1101 ປາຣາຊິກະ ປາລີ 1102 ປາຈິດຕິຍະ ປາລີ 1103 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ວິໄນ) 1104 ຈູລະວັກຄະ ປາລີ 1105 ປະລິວາລະ ປາລີ	1201 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-1 1202 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-2 1203 ປາຈິດຕິຍະ ອັດຖະກະຖາ 1204 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ວິໄນ) 1205 ຈູລະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 1206 ປະລິວາລະ ອັດຖະກະຖາ	1301 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-1 1302 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-2 1303 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-3	1401 ທເວມາຕິກາປາລີ 1402 ວິນະຍະສັງຄະຫະ ອັດຖະກະຖາ 1403 ວະຊິລະພຸດທິ ຏີກາ 1404 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-1 1405 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-2 1406 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-1 1407 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-2 1408 ກັງຂາວິຕະຣະນີປຸຣານະ ຏີກາ 1409 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ-ອຸຕຕະຣະວິນິດສະຍະ 1410 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-1 1411 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-2 1412 ປາຈິຕະຍາທິໂຍຊະນາປາລີ 1413 ຂຸທະທະສິກຂາ-ມູລະສິກຂາ 8401 ວິສຸດທິມັກຄະ-1 8402 ວິສຸດທິມັກຄະ-2 8403 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-1 8404 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-2 8405 ວິສຸດທິມັກຄະ ນິທານະກະຖາ 8406 ທີຆະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8407 ມັດຊິມະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8408 ສັງຍຸຕຕະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8409 ອັງຄຸຕຕະລະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8410 ວິນະຍະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8411 ອະພິທັມມະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8412 ອັດຖະກະຖາ (ປຸ-ວິ) 8413 ນິລຸຕຕິທີປະນີ 8414 ປະຣະມັດຖະທີປະນີ ສັງຄະຫະມະຫາຏີກາປາຖະ 8415 ອະນຸທີປະນີປາຖະ 8416 ປັດຖານຸທເທສະ ທີປະນີປາຖະ 8417 ນະມັກກາລະຏີກາ 8418 ມະຫາປະຖາມະປາຖະ 8419 ລັກຂະນາໂຕ ພຸດທະຖະມະນາຄາຖາ 8420 ສຸຕະວັນທະນາ 8421 ກະມະລາຍຈະລິ 8422 ຊິນາລັງກາລະ 8423 ປັດຊະມະທຸ 8424 ພຸດທະຄຸນະຄາຖາວະລີ 8425 ຈູລະຄັນຖະວັງສະ 8426 ມະຫາວັງສະ 8427 ສາສະນະວັງສະ 8428 ກັດຈາຍະນະພະຍາກະລະນັງ 8429 ມົກຄັນທານະພະຍາກະລະນັງ 8430 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ປະທະມາລາ) 8431 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ຘາຕຸມາລາ) 8432 ປະທະຣູປະສິດທິ 8433 ໂມຄັນທານະປັນຈິກາ 8434 ປະໂຍຄະສິດທິປາຖະ 8435 ວຸຕະໂທຍະປາຖະ 8436 ອະພິທານະປະປະທີປິກາປາຖະ 8437 ອະພິທານະປະປະທີປິກາຏີກາ 8438 ສຸໂພທາລັງກາລະປາຖະ 8439 ສຸໂພທາລັງກາລະຏີກາ 8440 ພາລາວະຕາລະ ຄັນຖິປະທັດຖະວິນິດສະຍະສາລະ 8441 ໂລກະນີຕິ 8442 ສຸດຕັນຕະນີຕິ 8443 ສູລັດສະຕິນີຕິ 8444 ມະຫາລະຫະນີຕິ 8445 ທັມມະນີຕິ 8446 ກະວິທັບປະຖານີຕິ 8447 ນີຕິມັນຊະລີ 8448 ນະລະທັກຂະທີປະນີ 8449 ຈະຕຸຣາລັກຂະທີປະນີ 8450 ຈານັກຍະນີຕິ 8451 ລະສະວາຫິນີ 8452 ສີມາວິໂສທະນີປາຖະ 8453 ເວສສັນຕະລະຄີຕິ 8454 ໂມຄັນທານະ ວຸຕຕິວິວະລະນະປັນຈິກາ 8455 ຖູປະວັງສະ 8456 ທາຐາວັງສະ 8457 ຘາຕຸປາຖະວິລາສິນີຍາ 8458 ຘາຕຸວັງສະ 8459 ຫັດຖະວະນະຄັນລະວິຫາລະວັງສະ 8460 ຊິນະຈະລິຕະຍະ 8461 ຊິນະວັງສະທີປັງ 8462 ເຕລະກະຕາຫາຄາຖາ 8463 ມິລິທະຏີກາ 8464 ປະທະມັນຊະລີ 8465 ປະທະສາຘະນັງ 8466 ສັດທະພິນທຸປະກະລະນັງ 8467 ກັດຈາຍະນະຘາຕຸມັນຊຸສາ 8468 ສາມັນຕະກູຏະວັນນະນາ
2101 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 2102 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ທີຆະ) 2103 ປາຖິກະວັກຄະ ປາລີ	2201 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 2202 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ທີຆະ) 2203 ປາຖິກະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ	2301 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 2302 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ທີຆະ) 2303 ປາຖິກະວັກຄະ ຏີກາ 2304 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-1 2305 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-2
3101 ມູລະປັນຍາສະ ປາລີ 3102 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ປາລີ 3103 ອຸປະລິປັນຍາສະ ປາລີ	3201 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-1 3202 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-2 3203 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ 3204 ອຸປະລິປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ	3301 ມູລະປັນຍາສະ ຏີກາ 3302 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ຏີກາ 3303 ອຸປະລິປັນຍາສະ ຏີກາ
4101 ສະຄາຖາວັກຄະ ປາລີ 4102 ນິທານະວັກຄະ ປາລີ 4103 ຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 4104 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ປາລີ 4105 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ສັງຍຸຕຕະ)	4201 ສະຄາຖາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4202 ນິທານະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4203 ຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4204 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4205 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ສັງຍຸຕຕະ)	4301 ສະຄາຖາວັກຄະ ຏີກາ 4302 ນິທານະວັກຄະ ຏີກາ 4303 ຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 4304 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ຏີກາ 4305 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ສັງຍຸຕຕະ)
5101 ເອກະກະນິປາຕະ ປາລີ 5102 ທຸກະນິປາຕະ ປາລີ 5103 ຕິກະນິປາຕະ ປາລີ 5104 ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ປາລີ 5105 ປັຈຈະກະນິປາຕະ ປາລີ 5106 ຉັກກະນິປາຕະ ປາລີ 5107 ສັດຕະກະນິປາຕະ ປາລີ 5108 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ປາລີ 5109 ນະວະກະນິປາຕະ ປາລີ 5110 ທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ 5111 ເອກາທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ	5201 ເອກະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5202 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5203 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5204 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ	5301 ເອກະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5302 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ຏີກາ 5303 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5304 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ຏີກາ
6101 ຂຸທະທະກະປາຖະ ປາລີ 6102 ທຳມະປະທະ ປາລີ 6103 ອຸທານະ ປາລີ 6104 ອິຕິວຸຕຕະກະ ປາລີ 6105 ສຸດຕະນິປາຕະ ປາລີ 6106 ວິມານະວັດຖຸ ປາລີ 6107 ເປຕະວັດຖຸ ປາລີ 6108 ເຖລະຄາຖາ ປາລີ 6109 ເຖລີຄາຖາ ປາລີ 6110 ອະປະທານະ ປາລີ-1 6111 ອະປະທານະ ປາລີ-2 6112 ພຸດທະວັງສະ ປາລີ 6113 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ປາລີ 6114 ຊາຕະກະ ປາລີ-1 6115 ຊາຕະກະ ປາລີ-2 6116 ມະຫານິທເທສະ ປາລີ 6117 ຈູລະນິທເທສະ ປາລີ 6118 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ປາລີ 6119 ເນຕຕິປະກະລະນະ ປາລີ 6120 ມິລິນທະປັນຫາ ປາລີ 6121 ເປຏະກົປເທສະ ປາລີ	6201 ຂຸທະທະກະປາຖະ ອັດຖະກະຖາ 6202 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-1 6203 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-2 6204 ອຸທານະ ອັດຖະກະຖາ 6205 ອິຕິວຸຕຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6206 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-1 6207 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-2 6208 ວິມານະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6209 ເປຕະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6210 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-1 6211 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-2 6212 ເຖລີຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ 6213 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-1 6214 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-2 6215 ພຸດທະວັງສະ ອັດຖະກະຖາ 6216 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6217 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-1 6218 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-2 6219 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-3 6220 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-4 6221 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-5 6222 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-6 6223 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-7 6224 ມະຫານິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6225 ຈູລະນິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6226 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-1 6227 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-2 6228 ເນຕຕິປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ	6301 ເນຕຕິປະກະລະນະ ຏີກາ 6302 ເນຕຕິວິພາວິນີ
7101 ທຳມະສັງຄະນີ ປາລີ 7102 ວິພັງຄະ ປາລີ 7103 ຘາຕຸກະຖາ ປາລີ 7104 ປຸກຄະລະປັນຍັດຕິ ປາລີ 7105 ກະຖາວັດຖຸ ປາລີ 7106 ຍະມະກະ ປາລີ-1 7107 ຍະມະກະ ປາລີ-2 7108 ຍະມະກະ ປາລີ-3 7109 ປັດຖານະ ປາລີ-1 7110 ປັດຖານະ ປາລີ-2 7111 ປັດຖານະ ປາລີ-3 7112 ປັດຖານະ ປາລີ-4 7113 ປັດຖານະ ປາລີ-5	7201 ທຳມະສັງຄະນິ ອັດຖະກະຖາ 7202 ສັມໂມຫະວິໂນທະນີ ອັດຖະກະຖາ 7203 ປັຈຈະປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ	7301 ທຳມະສັງຄະນີ-ມູລະຏີກາ 7302 ວິພັງຄະ-ມູລະຏີກາ 7303 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ມູລະຏີກາ 7304 ທຳມະສັງຄະນີ-ອະນຸຏີກາ 7305 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ອະນຸຏີກາ 7306 ອະພິທັມມາວະຕາໂຣ-ນາມະຣູປະປະຣິຈເທໂທ 7307 ອະພິທັມມັດຖະສັງຄະໂຫ 7308 ອະພິທັມມາວະຕາລະ-ປຸຣານະຏີກາ 7309 ອະພິທັມມາມາຕິກາປາລີ

मराठी
पाळी	अट्ठकथा	टीका	अन्य
1101 पाराजिक पाळी 1102 पाचित्तिय पाळी 1103 महावग्ग पाळी (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळी 1105 परिवार पाळी	1201 पाराजिककंड अट्ठकथा-१ 1202 पाराजिककंड अट्ठकथा-२ 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा	1301 सारत्थदीपनी टीका-१ 1302 सारत्थदीपनी टीका-२ 1303 सारत्थदीपनी टीका-३	1401 द्वेमातिकापाळी 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-१ 1405 विमतिविनोदनी टीका-२ 1406 विनयालंकार टीका-१ 1407 विनयालंकार टीका-२ 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-१ 1411 विनयविनिच्छय टीका-२ 1412 पाचित्यादियोजनापाळी 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-१ 8402 विसुद्धिमग्ग-२ 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-१ 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-२ 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अंगुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी संगहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवंदना 8421 कमलांजलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगंथवंस 8426 महावंस 8427 सासनवंस 8428 कच्चायनव्याकरणं 8429 मोग्गल्लानव्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपंचिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गंठिपदत्थविनिच्छयसार 8441 लोकनीति 8442 सुत्तंतनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8444 महारहनीति 8445 धम्मनीति 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमंजरी 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8450 चाणक्यनीति 8451 रसवाहिनी 8452 सीमाविसोधनीपाठ 8453 वेस्संतरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपंचिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमंजरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिंदुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमंजुसा 8468 सामंतकूटवण्णना
2101 सीलक्खंधवग्ग पाळी 2102 महावग्ग पाळी (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळी	2201 सीलक्खंधवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा	2301 सीलक्खंधवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-१ 2305 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-२
3101 मूलपण्णास पाळी 3102 मज्झिमपण्णास पाळी 3103 उपरिपण्णास पाळी	3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-१ 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-२ 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा	3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळी 4102 निदानवग्ग पाळी 4103 खंधवग्ग पाळी 4104 सळायतनवग्ग पाळी 4105 महावग्ग पाळी (संयुत्त)	4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खंधवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)	4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खंधवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळी 5102 दुकनिपात पाळी 5103 तिकनिपात पाळी 5104 चतुक्कनिपात पाळी 5105 पंचकनिपात पाळी 5106 छक्कनिपात पाळी 5107 सत्तकनिपात पाळी 5108 अट्ठकादिनिपात पाळी 5109 नवकनिपात पाळी 5110 दसकनिपात पाळी 5111 एकादसकनिपात पाळी	5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा	5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळी 6102 धम्मपद पाळी 6103 उदान पाळी 6104 इतिवुत्तक पाळी 6105 सुत्तनिपात पाळी 6106 विमानवत्थु पाळी 6107 पेतवत्थु पाळी 6108 थेरगाथा पाळी 6109 थेरीगाथा पाळी 6110 अपदान पाळी-१ 6111 अपदान पाळी-२ 6112 बुद्धवंस पाळी 6113 चरियापिटक पाळी 6114 जातक पाळी-१ 6115 जातक पाळी-२ 6116 महानिद्देस पाळी 6117 चूळनिद्देस पाळी 6118 पटिसंभिदामग्ग पाळी 6119 नेत्तिप्पकरण पाळी 6120 मिलिंदपंह पाळी 6121 पेटकोपदेस पाळी	6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-१ 6203 धम्मपद अट्ठकथा-२ 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-१ 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-२ 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-१ 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-२ 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-१ 6214 अपदान अट्ठकथा-२ 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-१ 6218 जातक अट्ठकथा-२ 6219 जातक अट्ठकथा-३ 6220 जातक अट्ठकथा-४ 6221 जातक अट्ठकथा-५ 6222 जातक अट्ठकथा-६ 6223 जातक अट्ठकथा-७ 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-१ 6227 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-२ 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा	6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसंगणी पाळी 7102 विभंग पाळी 7103 धातुकथा पाळी 7104 पुग्गलपंयत्ति पाळी 7105 कथावत्थु पाळी 7106 यमक पाळी-१ 7107 यमक पाळी-२ 7108 यमक पाळी-३ 7109 पट्ठान पाळी-१ 7110 पट्ठान पाळी-२ 7111 पट्ठान पाळी-३ 7112 पट्ठान पाळी-४ 7113 पट्ठान पाळी-५	7201 धम्मसंगणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पंचपकरण अट्ठकथा	7301 धम्मसंगणी-मूलटीका 7302 विभंग-मूलटीका 7303 पंचपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसंगणी-अनुटीका 7305 पंचपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसंगहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळी

မြန်မာ
ပါဠိတော်	အဋ္ဌကထာ	ဋီကာ	အခြား
1101 ပါရာဇိက ပါဠိ 1102 ပါစိတ္တိယ ပါဠိ 1103 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဝိနယ) 1104 စူဠဝဂ္ဂ ပါဠိ 1105 ပရိဝါရ ပါဠိ	1201 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၁ 1202 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၂ 1203 ပါစိတ္တိယ အဋ္ဌကထာ 1204 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဝိနယ) 1205 စူဠဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 1206 ပရိဝါရ အဋ္ဌကထာ	1301 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၁ 1302 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၂ 1303 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၃	1401 ဒွေမာတိကာပါဠိ 1402 ဝိနယသင်္ဂဟ အဋ္ဌကထာ 1403 ဝဇိရဗုဒ္ဓိ ဋီကာ 1404 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၁ 1405 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၂ 1406 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၁ 1407 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၂ 1408 ကင်္ခာဝိတရဏီပုရာဏ ဋီကာ 1409 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ-ဥတ္တရဝိနိစ္ဆယ 1410 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၁ 1411 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၂ 1412 ပါစိတျာဒိယောဇနာပါဠိ 1413 ခုဒ္ဒသိက္ခာ-မူလသိက္ခာ 8401 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၁ 8402 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၂ 8403 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၁ 8404 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၂ 8405 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ နိဒါနကထာ 8406 ဒီဃနိကာယ (ပု-ဝိ) 8407 မဇ္ဈိမနိကာယ (ပု-ဝိ) 8408 သံယုတ္တနိကာယ (ပု-ဝိ) 8409 အင်္ဂုတ္တရနိကာယ (ပု-ဝိ) 8410 ဝိနယပိဋက (ပု-ဝိ) 8411 အဘိဓမ္မပိဋက (ပု-ဝိ) 8412 အဋ္ဌကထာ (ပု-ဝိ) 8413 နိရုတ္တိဒီပနီ 8414 ပရမတ္ထဒီပနီ သင်္ဂဟမဟာဋီကာပါဌ 8415 အနုဒီပနီပါဌ 8416 ပဋ္ဌာနုဒ္ဒေသ ဒီပနီပါဌ 8417 နမက္ကာရဋီကာ 8418 မဟာပဏာမပါဌ 8419 လက္ခဏာတော ဗုဒ္ဓထောမနာဂါထာ 8420 သုတဝန္ဒနာ 8421 ကမလာဉ္ဇလိ 8422 ဇိနာလင်္ကာရ 8423 ပဇ္ဇမဓု 8424 ဗုဒ္ဓဂုဏဂါထာဝလီ 8425 စူဠဂန္ထဝံသ 8427 သာသနဝံသ 8426 မဟာဝံသ 8429 မောဂ္ဂလ္လာနဗျာကရဏံ 8428 ကစ္စာယနဗျာကရဏံ 8430 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ပဒမာလာ) 8431 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ဓါတုမာလာ) 8432 ပဒရူပသိဒ္ဓိ 8433 မောဂလ္လာနပဉ္စိကာ 8434 ပယောဂသိဒ္ဓိပါဌ 8435 ဝုတ္တောဒယပါဌ 8436 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာပါဌ 8437 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာဋီကာ 8438 သုဗောဓါလင်္ကာရပါဌ 8439 သုဗောဓါလင်္ကာရဋီကာ 8440 ဗာလာဝတာရ ဂဏ္ဌိပဒတ္ထဝိနိစ္ဆယသာရ 8446 ကဝိဒပ္ပဏနီတိ 8447 နီတိမဉ္ဇရီ 8445 ဓမ္မနီတိ 8444 မဟာရဟနီတိ 8441 လောကနီတိ 8442 သုတ္တန္တနီတိ 8443 သူရဿတိနီတိ 8450 စာဏကျနီတိ 8448 နရဒက္ခဒီပနီ 8449 စတုရာရက္ခဒီပနီ 8451 ရသဝါဟိနီ 8452 သီမဝိသောဓနီပါဌ 8453 ဝေဿန္တရဂီတိ 8454 မောဂ္ဂလ္လာန ဝုတ္တိဝိဝရဏပဉ္စိကာ 8455 ထူပဝံသ 8456 ဒါဌာဝံသ 8457 ဓါတုပါဌဝိလာသိနိယာ 8458 ဓါတုဝံသ 8459 ဟတ္ထဝနဂလ္လဝိဟာရဝံသ 8460 ဇိနစရိတယ 8461 ဇိနဝံသဒီပံ 8462 တေလကဋာဟဂါထာ 8463 မိလိဒဋီကာ 8464 ပဒမဉ္ဇရီ 8465 ပဒသာဓနံ 8466 သဒ္ဒဗိန္ဒုပကရဏံ 8467 ကစ္စာယနဓါတုမဉ္ဇုသာ 8468 သာမန္တကူဋဝဏ္ဏနာ
2101 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 2102 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဒီဃ) 2103 ပါထိကဝဂ္ဂ ပါဠိ	2201 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 2202 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဒီဃ) 2203 ပါထိကဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ	2301 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 2302 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (ဒီဃ) 2303 ပါထိကဝဂ္ဂ ဋီကာ 2304 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၁ 2305 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၂
3101 မူလပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3102 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3103 ဥပရိပဏ္ဏာသ ပါဠိ	3201 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၁ 3202 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၂ 3203 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ 3204 ဥပရိပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ	3301 မူလပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3302 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3303 ဥပရိပဏ္ဏာသ ဋီကာ
4101 သဂါထာဝဂ္ဂ ပါဠိ 4102 နိဒါနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4103 ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 4104 သဠာယတနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4105 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (သံယုတ္တ)	4201 သဂါထာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4202 နိဒါနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4203 ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4204 သဠာယတနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4205 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (သံယုတ္တ)	4301 သဂါထာဝဂ္ဂ ဋီကာ 4302 နိဒါနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4303 ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 4304 သဠာယတနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4305 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (သံယုတ္တ)
5101 ဧကကနိပါတ ပါဠိ 5102 ဒုကနိပါတ ပါဠိ 5103 တိကနိပါတ ပါဠိ 5104 စတုက္ကနိပါတ ပါဠိ 5105 ပဉ္စကနိပါတ ပါဠိ 5106 ဆက္ကနိပါတ ပါဠိ 5107 သတ္တကနိပါတ ပါဠိ 5108 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ပါဠိ 5109 နဝကနိပါတ ပါဠိ 5110 ဒသကနိပါတ ပါဠိ 5111 ဧကာဒသကနိပါတ ပါဠိ	5201 ဧကကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5202 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5203 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5204 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ အဋ္ဌကထာ	5301 ဧကကနိပါတ ဋီကာ 5302 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ ဋီကာ 5303 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ ဋီကာ 5304 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ဋီကာ
6101 ခုဒ္ဒကပါဌ ပါဠိ 6102 ဓမ္မပဒ ပါဠိ 6103 ဥဒါန ပါဠိ 6104 ဣတိဝုတ္တက ပါဠိ 6105 သုတ္တနိပါတ ပါဠိ 6106 ဝိမာနဝတ္ထု ပါဠိ 6107 ပေတဝတ္ထု ပါဠိ 6108 ထေရဂါထာ ပါဠိ 6109 ထေရီဂါထာ ပါဠိ 6110 အပဒါန ပါဠိ-၁ 6111 အပဒါန ပါဠိ-၂ 6112 ဗုဒ္ဓဝံသ ပါဠိ 6113 စရိယာပိဋက ပါဠိ 6114 ဇာတက ပါဠိ-၁ 6115 ဇာတက ပါဠိ-၂ 6116 မဟာနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6117 စူဠနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6118 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ ပါဠိ 6119 နေတ္တိပ္ပကရဏ ပါဠိ 6120 မိလိန္ဒပဉှ ပါဠိ 6121 ပေဋကောပဒေသ ပါဠိ	6201 ခုဒ္ဒကပါဌ အဋ္ဌကထာ 6202 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၁ 6203 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၂ 6204 ဥဒါန အဋ္ဌကထာ 6205 ဣတိဝုတ္တက အဋ္ဌကထာ 6206 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၁ 6207 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၂ 6208 ဝိမာနဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6209 ပေတဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6210 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၁ 6211 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၂ 6212 ထေရီဂါထာ အဋ္ဌကထာ 6213 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၁ 6214 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၂ 6215 ဗုဒ္ဓဝံသ အဋ္ဌကထာ 6216 စရိယာပိဋက အဋ္ဌကထာ 6217 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၁ 6218 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၂ 6219 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၃ 6220 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၄ 6221 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၅ 6222 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၆ 6223 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၇ 6224 မဟာနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6225 စူဠနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6226 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၁ 6227 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၂ 6228 နေတ္တိပ္ပကရဏ အဋ္ဌကထာ	6301 နေတ္တိပ္ပကရဏ ဋီကာ 6302 နေတ္တိဝိဘာဝိနီ
7101 ဓမ္မသင်္ဂဏီ ပါဠိ 7102 ဝိဘင်္ဂ ပါဠိ 7103 ဓါတုကထာ ပါဠိ 7104 ပုဂ္ဂလပညတ္တိ ပါဠိ 7105 ကထာဝတ္ထု ပါဠိ 7106 ယမက ပါဠိ-၁ 7107 ယမက ပါဠိ-၂ 7108 ယမက ပါဠိ-၃ 7109 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၁ 7110 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၂ 7111 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၃ 7112 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၄ 7113 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၅	7201 ဓမ္မသင်္ဂဏိ အဋ္ဌကထာ 7202 သမ္မောဟဝိနောဒနီ အဋ္ဌကထာ 7203 ပဉ္စပကရဏ အဋ္ဌကထာ	7301 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-မူလဋီကာ 7302 ဝိဘင်္ဂ-မူလဋီကာ 7303 ပဉ္စပကရဏ-မူလဋီကာ 7304 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-အနုဋီကာ 7305 ပဉ္စပကရဏ-အနုဋီကာ 7306 အဘိဓမ္မာဝတာရော-နာမရူပပရိစ္ဆေဒေါ 7307 အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟော 7308 အဘိဓမ္မာဝတာရ-ပုရာဏဋီကာ 7309 အဘိဓမ္မမာတိကာပါဠိ

português
Páli	Aṭṭhakathā	Ṭīkā	Outro
1101 Ofensas Graves (Pārājika) 1102 Ofensas Leves (Pācittiya) 1103 Grande Seção do Vīnaya (Mahāvagga) 1104 Pequena Seção do Vīnaya (Cūḷavagga) 1105 Apêndice do Vīnaya (Parivāra)	1201 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 1 1202 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 2 1203 Comentário das Ofensas Leves 1204 Comentário da Grande Seção do Vīnaya 1205 Comentário da Pequena Seção do Vīnaya 1206 Comentário do Apêndice do Vīnaya	1301 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 1 1302 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 2 1303 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 3	1401 Texto das Duas Matrizes 1402 Comentário do Compêndio do Vīnaya 1403 Subcomentário de Vajirabuddhi 1404 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 1 1405 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 2 1406 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 1 1407 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 2 1408 Antigo Subcomentário que Supera Dúvidas 1409 Decisão sobre o Vīnaya e Decisão Superior 1410 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 1 1411 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 2 1412 Texto da Aplicação das Regras 1413 Pequeno Treinamento e Treinamento Fundamental 8401 Caminho da Purificação - Vol. 1 8402 Caminho da Purificação - Vol. 2 8403 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 1 8404 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 2 8405 História da Origem do Caminho da Purificação 8406 Coleção dos Longos Discursos (índice Pāli-Vietnamita) 8407 Coleção dos Discursos Médios (índice Pāli-Vietnamita) 8408 Coleção dos Discursos Agrupados (índice Pāli-Vietnamita) 8409 Coleção dos Discursos Numerados (índice Pāli-Vietnamita) 8410 Cesto da Disciplina (índice Pāli-Vietnamita) 8411 Cesto do Abhidhamma (índice Pāli-Vietnamita) 8412 Comentários (índice Pāli-Vietnamita) 8413 Elucidação da Etimologia 8414 Grande Subcomentário do Compêndio que Elucida o Sentido Supremo 8415 Texto do Subcomentário Elucidativo 8416 Texto Elucidativo sobre a Exposição das Condições 8417 Subcomentário da Saudação 8418 Grande Texto de Saudação 8419 Versos de Louvor a Buda pelos Sinais 8420 Saudação com Recitação 8421 Oferenda de Lótus 8422 Ornamento dos Vencedores 8423 Mel dos Versos 8424 Coleção de Versos sobre as Qualidades de Buda 8425 Pequena Crônica dos Livros 8427 Crônica do Ensinamento 8426 Grande Crônica 8429 Gramática de Moggallāna 8428 Gramática de Kaccāyana 8430 Tratado sobre a Gramática - Série de Palavras 8431 Tratado sobre a Gramática - Série de Raízes 8432 Realização das Formas das Palavras 8433 Comentário de Moggallāna 8434 Texto sobre a Realização da Aplicação 8435 Texto sobre a Origem dos Versos 8436 Texto do Dicionário Iluminado 8437 Subcomentário do Dicionário Iluminado 8438 Texto sobre o Ornamento da Boa Compreensão 8439 Subcomentário do Ornamento da Boa Compreensão 8440 Essência da Decisão sobre os Termos do Glossário de Bālāvatāra 8446 Ética do Poeta 8447 Coleção de Ética 8445 Ética do Dhamma 8444 Grande Ética Secreta 8441 Ética do Mundo 8442 Ética dos Suttas 8443 Ética do Herói 8450 Ética de Cāṇakya 8448 Elucidação sobre os Perigos para os Homens 8449 Elucidação sobre as Quatro Proteções 8451 O Fluxo do Sabor - Histórias Edificantes 8452 Texto sobre a Purificação dos Limites 8453 Canto de Vessantara 8454 Explicação do Comentário de Moggallāna 8455 Crônica das Estupas 8456 Crônica da Relíquia do Dente 8457 O Esplendor da Leitura dos Elementos 8458 Crônica das Relíquias 8459 Crônica do Mosteiro de Hatthavanagalla 8460 História do Vencedor 8461 Ilha da Linhagem dos Vencedores 8462 Versos da Panela de Óleo 8463 Subcomentário de Milinda 8464 Cacho de Flores de Palavras 8465 Realização das Palavras 8466 Tratado sobre os Pontos da Gramática 8467 Coleção de Raízes de Kaccāyana 8468 Descrição do Pico de Sāmantakūṭa
2101 Seção da Moralidade - Dīgha 2102 Grande Seção - Dīgha 2103 Seção de Pāthika - Dīgha	2201 Comentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2202 Comentário da Grande Seção - Dīgha 2203 Comentário da Seção de Pāthika - Dīgha	2301 Subcomentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2302 Subcomentário da Grande Seção - Dīgha 2303 Subcomentário da Seção de Pāthika - Dīgha 2304 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 1 2305 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 2
3101 Cinquenta Discursos Fundamentais - Majjhima 3102 Cinquenta Discursos Médios - Majjhima 3103 Cinquenta Discursos Superiores - Majjhima	3201 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 1 3202 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 2 3203 Comentário dos Cinquenta Médios 3204 Comentário dos Cinquenta Superiores	3301 Subcomentário dos Cinquenta Fundamentais 3302 Subcomentário dos Cinquenta Médios 3303 Subcomentário dos Cinquenta Superiores
4101 Seção com Versos - Saṃyutta 4102 Seção das Causas - Saṃyutta 4103 Seção dos Agregados - Saṃyutta 4104 Seção das Seis Bases dos Sentidos - Saṃyutta 4105 Grande Seção - Saṃyutta	4201 Comentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4202 Comentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4203 Comentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4204 Comentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4205 Comentário da Grande Seção - Saṃyutta	4301 Subcomentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4302 Subcomentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4303 Subcomentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4304 Subcomentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4305 Subcomentário da Grande Seção - Saṃyutta
5101 Grupos de Um - Aṅguttara 5102 Grupos de Dois - Aṅguttara 5103 Grupos de Três - Aṅguttara 5104 Grupos de Quatro - Aṅguttara 5105 Grupos de Cinco - Aṅguttara 5106 Grupos de Seis - Aṅguttara 5107 Grupos de Sete - Aṅguttara 5108 Grupos de Oito, etc. - Aṅguttara 5109 Grupos de Nove - Aṅguttara 5110 Grupos de Dez - Aṅguttara 5111 Grupos de Onze - Aṅguttara	5201 Comentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5202 Comentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5203 Comentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5204 Comentário dos Grupos de Oito, etc.	5301 Subcomentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5302 Subcomentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5303 Subcomentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5304 Subcomentário dos Grupos de Oito, etc.
6101 Pequena Leitura (Khuddakapāṭha) 6102 Versos do Dhamma (Dhammapada) 6103 Exclamações Inspiradas (Udāna) 6104 Assim Foi Dito (Itivuttaka) 6105 Coleção de Discursos (Suttanipāta) 6106 Histórias das Mansões Celestiais 6107 Histórias dos Fantasmas 6108 Versos dos Monges Anciãos 6109 Versos das Monjas Anciãs 6110 Histórias Passadas - Vol. 1 6111 Histórias Passadas - Vol. 2 6112 História dos Budas (Buddhavaṃsa) 6113 Cesto das Condutas (Cariyāpiṭaka) 6114 Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6115 Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6116 Grande Exposição (Mahāniddesa) 6117 Pequena Exposição (Cūḷaniddesa) 6118 Caminho da Discriminação Analítica 6119 O Guia (Nettippakaraṇa) 6120 As Perguntas de Milinda 6121 Instrução do Cesto (Peṭakopadesa)	6201 Comentário da Pequena Leitura 6202 Comentário do Dhammapada - Vol. 1 6203 Comentário do Dhammapada - Vol. 2 6204 Comentário do Udāna 6205 Comentário do Itivuttaka 6206 Comentário do Suttanipāta - Vol. 1 6207 Comentário do Suttanipāta - Vol. 2 6208 Comentário das Histórias das Mansões 6209 Comentário das Histórias dos Fantasmas 6210 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 1 6211 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 2 6212 Comentário dos Versos das Monjas 6213 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 1 6214 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 2 6215 Comentário da História dos Budas 6216 Comentário do Cesto das Condutas 6217 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6218 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6219 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 3 6220 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 4 6221 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 5 6222 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 6 6223 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 7 6224 Comentário da Grande Exposição 6225 Comentário da Pequena Exposição 6226 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 1 6227 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 2 6228 Comentário do Guia	6301 Subcomentário do Guia 6302 Elucidação do Guia
7101 Enumeração dos Fenômenos (Dhammasaṅgaṇī) 7102 Análise (Vibhaṅga) 7103 Discurso sobre os Elementos (Dhātukathā) 7104 Designação das Pessoas (Puggalapaññatti) 7105 Pontos da Discussão (Kathāvatthu) 7106 O Livro dos Pares - Vol. 1 7107 O Livro dos Pares - Vol. 2 7108 O Livro dos Pares - Vol. 3 7109 Condições de Originação - Vol. 1 7110 Condições de Originação - Vol. 2 7111 Condições de Originação - Vol. 3 7112 Condições de Originação - Vol. 4 7113 Condições de Originação - Vol. 5	7201 Comentário da Enumeração dos Fenômenos 7202 Comentário que Dissipa a Confusão 7203 Comentário dos Cinco Tratados	7301 Subcomentário Principal da Enumeração dos Fenômenos 7302 Subcomentário Principal da Análise 7303 Subcomentário Principal dos Cinco Tratados 7304 Subcomentário Secundário da Enumeração dos Fenômenos 7305 Subcomentário Secundário dos Cinco Tratados 7306 Introdução ao Abhidhamma - Análise de Nome e Forma 7307 Compêndio do Abhidhamma 7308 Antigo Subcomentário da Introdução ao Abhidhamma 7309 Matriz do Abhidhamma

русский
Палийский канон	Комментарии	Субкомментарии	Другое
1101 Параджика-пали 1102 Пачиттия-пали 1103 Махавагга-пали (Виная) 1104 Чулавагга-пали 1105 Паривара-пали	1201 Параджиканда-аттхакатха-1 1202 Параджиканда-аттхакатха-2 1203 Пачиттия-аттхакатха 1204 Махавагга-аттхакатха (Виная) 1205 Чулавагга-аттхакатха 1206 Паривара-аттхакатха	1301 Сараттхадипани-тика-1 1302 Сараттхадипани-тика-2 1303 Сараттхадипани-тика-3	1401 Двематика-пали 1402 Винаясангаха-аттхакатха 1403 Ваджирабуддхи-тика 1404 Вимативинодани-тика-1 1405 Вимативинодани-тика-2 1406 Винаяланкара-тика-1 1407 Винаяланкара-тика-2 1408 Канкхавитаранипурана-тика 1409 Винаявиниччая-уттаравиниччая 1410 Винаявиниччая-тика-1 1411 Винаявиниччая-тика-2 1412 Пачиттиядийоджана-пали 1413 Кхуддасиккха-муласиккха 8401 Висуддхимагга-1 8402 Висуддхимагга-2 8403 Висуддхимагга-махатика-1 8404 Висуддхимагга-махатика-2 8405 Висуддхимагга-ниданакатха 8406 Дигханикая (пу-ви) 8407 Мадджхиманикая (пу-ви) 8408 Самъюттаникая (пу-ви) 8409 Ангуттараникая (пу-ви) 8410 Винаяпитака (пу-ви) 8411 Абхидхаммапитака (пу-ви) 8412 Аттхакатха (пу-ви) 8413 Нируттидипани 8414 Параматтхадипани Сангахамахатикапатха 8415 Анудипанипатха 8416 Паттхануддеса дипанипатха 8417 Намаккаратика 8418 Махапанамапатха 8419 Лаккханато буддхатхоманагатха 8420 Сутавандана 8421 Камаланджали 8422 Джиналанкара 8423 Паджамадху 8424 Буддхагунагатхавали 8425 Чулагантхавамса 8427 Сасанавамса 8426 Махавамса 8429 Моггалланабьякарана 8428 Каччаянабьякарана 8430 Садданитиппакарана (падамала) 8431 Садданитиппакарана (дхатумала) 8432 Падарупасиддхи 8433 Могалланапанчика 8434 Пайогасиддхипатха 8435 Вуттодаяпатха 8436 Абхидханаппадипикапатха 8437 Абхидханаппадипикатика 8438 Субодхаланкарапатха 8439 Субодхаланкаратика 8440 Балаватара гантхипадаттхавиниччаясара 8446 Кавидаппананити 8447 Нитиманджари 8445 Дхамманити 8444 Махараханити 8441 Локанити 8442 Суттантанити 8443 Сурассатинити 8450 Чанакьянити 8448 Нарадаккхадипани 8449 Чатурараккхадипани 8451 Расавахини 8452 Симависодханипатха 8453 Вессантарагити 8454 Моггаллана вуттививаранапанчика 8455 Тхупавамса 8456 Датхавамса 8457 Дхатупатхавиласиния 8458 Дхатувамса 8459 Хаттхаванагаллавихаравамса 8460 Джиначаритая 8461 Джинавамсадипа 8462 Телакатахагатха 8463 Милидатика 8464 Падаманджари 8465 Падасадхана 8466 Саддабиндупакарана 8467 Каччаянадхатуманджуса 8468 Самантакутаваннана
2101 Силаккхандхавагга-пали 2102 Махавагга-пали (Дигха) 2103 Патхикавагга-пали	2201 Силаккхандхавагга-аттхакатха 2202 Махавагга-аттхакатха (Дигха) 2203 Патхикавагга-аттхакатха	2301 Силаккхандхавагга-тика 2302 Махавагга-тика (Дигха) 2303 Патхикавагга-тика 2304 Силаккхандхавагга-абхинаватика-1 2305 Силаккхандхавагга-абхинаватика-2
3101 Мулапаннаса-пали 3102 Мадджхимапаннаса-пали 3103 Упарипаннаса-пали	3201 Мулапаннаса-аттхакатха-1 3202 Мулапаннаса-аттхакатха-2 3203 Мадджхимапаннаса-аттхакатха 3204 Упарипаннаса-аттхакатха	3301 Мулапаннаса-тика 3302 Мадджхимапаннаса-тика 3303 Упарипаннаса-тика
4101 Сагатхавагга-пали 4102 Ниданавагга-пали 4103 Кхандхавагга-пали 4104 Салаятанавагга-пали 4105 Махавагга-пали (Самъютта)	4201 Сагатхавагга-аттхакатха 4202 Ниданавагга-аттхакатха 4203 Кхандхавагга-аттхакатха 4204 Салаятанавагга-аттхакатха 4205 Махавагга-аттхакатха (Самъютта)	4301 Сагатхавагга-тика 4302 Ниданавагга-тика 4303 Кхандхавагга-тика 4304 Салаятанавагга-тика 4305 Махавагга-тика (Самъютта)
5101 Экаканипата-пали 5102 Дуканипата-пали 5103 Тиканипата-пали 5104 Чатукканипата-пали 5105 Панчаканипата-пали 5106 Чхакканипата-пали 5107 Саттаканипата-пали 5108 Аттхакадинипата-пали 5109 Наваканипата-пали 5110 Дасаканипата-пали 5111 Экадасаканипата-пали	5201 Экаканипата-аттхакатха 5202 Дука-тика-чатукканипата-аттхакатха 5203 Панчака-чхакка-саттаканипата-аттхакатха 5204 Аттхакадинипата-аттхакатха	5301 Экаканипата-тика 5302 Дука-тика-чатукканипата-тика 5303 Панчака-чхакка-саттаканипата-тика 5304 Аттхакадинипата-тика
6101 Кхуддакапатха-пали 6102 Дхаммапада-пали 6103 Удана-пали 6104 Итивуттака-пали 6105 Суттанипата-пали 6106 Виманаваттху-пали 6107 Петаваттху-пали 6108 Тхерагатха-пали 6109 Тхеригатха-пали 6110 Ападана-пали-1 6111 Ападана-пали-2 6112 Буддхавамса-пали 6113 Чарияпитака-пали 6114 Джатака-пали-1 6115 Джатака-пали-2 6116 Маханиддеса-пали 6117 Чуланиддеса-пали 6118 Патисамбхидамагга-пали 6119 Неттиппакарана-пали 6120 Милиндапаньха-пали 6121 Петакопадеса-пали	6201 Кхуддакапатха-аттхакатха 6202 Дхаммапада-аттхакатха-1 6203 Дхаммапада-аттхакатха-2 6204 Удана-аттхакатха 6205 Итивуттака-аттхакатха 6206 Суттанипата-аттхакатха-1 6207 Суттанипата-аттхакатха-2 6208 Виманаваттху-аттхакатха 6209 Петаваттху-аттхакатха 6210 Тхерагатха-аттхакатха-1 6211 Тхерагатха-аттхакатха-2 6212 Тхеригатха-аттхакатха 6213 Ападана-аттхакатха-1 6214 Ападана-аттхакатха-2 6215 Буддхавамса-аттхакатха 6216 Чарияпитака-аттхакатха 6217 Джатака-аттхакатха-1 6218 Джатака-аттхакатха-2 6219 Джатака-аттхакатха-3 6220 Джатака-аттхакатха-4 6221 Джатака-аттхакатха-5 6222 Джатака-аттхакатха-6 6223 Джатака-аттхакатха-7 6224 Маханиддеса-аттхакатха 6225 Чуланиддеса-аттхакатха 6226 Патисамбхидамагга-аттхакатха-1 6227 Патисамбхидамагга-аттхакатха-2 6228 Неттиппакарана-аттхакатха	6301 Неттиппакарана-тика 6302 Неттивибхавини
7101 Дхаммасангани-пали 7102 Вибханга-пали 7103 Дхатукатха-пали 7104 Пуггалапаннятти-пали 7105 Катхаваттху-пали 7106 Ямака-пали-1 7107 Ямака-пали-2 7108 Ямака-пали-3 7109 Паттхана-пали-1 7110 Паттхана-пали-2 7111 Паттхана-пали-3 7112 Паттхана-пали-4 7113 Паттхана-пали-5	7201 Дхаммасангани-аттхакатха 7202 Саммохивинодани-аттхакатха 7203 Панчапакарана-аттхакатха	7301 Дхаммасангани-мулатика 7302 Вибханга-мулатика 7303 Панчапакарана-мулатика 7304 Дхаммасангани-анутика 7305 Панчапакарана-анутика 7306 Абхидхаммаватаро-намарупапариччхедо 7307 Абхидхамматтхасангахо 7308 Абхидхаммаватара-пуранатика 7309 Абхидхаммаматика-пали

සිංහල
පාලි කැනනය	විවරණ	අටුවා	වෙනත්
1101 පාරාජික පාළි 1102 පාචිත්තිය පාළි 1103 මහාවග්ග පාළි (විනය) 1104 චූළවග්ග පාළි 1105 පරිවාර පාළි	1201 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-1 1202 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-2 1203 පාචිත්තිය අට්ඨකථා 1204 මහාවග්ග අට්ඨකථා (විනය) 1205 චූළවග්ග අට්ඨකථා 1206 පරිවාර අට්ඨකථා	1301 සාරත්ථදීපනී ටීකා-1 1302 සාරත්ථදීපනී ටීකා-2 1303 සාරත්ථදීපනී ටීකා-3	1401 ද්වෙමාතිකාපාළි 1402 විනයසංගහ අට්ඨකථා 1403 වජිරබුද්ධි ටීකා 1404 විමතිවිනෝදනී ටීකා-1 1405 විමතිවිනෝදනී ටීකා-2 1406 විනයාලංකාර ටීකා-1 1407 විනයාලංකාර ටීකා-2 1408 කඞ්ඛාවිතරණීපුරාණ ටීකා 1409 විනයවිනිච්ඡය-උත්තරවිනිච්ඡය 1410 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-1 1411 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-2 1412 පාචිත්යාදියෝජනාපාළි 1413 ඛුද්දසික්ඛා-මූලසික්ඛා 8401 විසුද්ධිමග්ග-1 8402 විසුද්ධිමග්ග-2 8403 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-1 8404 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-2 8405 විසුද්ධිමග්ග නිදානකථා 8406 දීඝනිකාය (පු-වි) 8407 මජ්ඣිමනිකාය (පු-වි) 8408 සංයුත්තනිකාය (පු-වි) 8409 අඞ්ගුත්තරනිකාය (පු-වි) 8410 විනයපිටක (පු-වි) 8411 අභිධම්මපිටක (පු-වි) 8412 අට්ඨකථා (පු-වි) 8413 නිරුත්තිදීපනී 8414 පරමත්ථදීපනී සඞ්ගහමහාටීකාපාඨ 8415 අනුදීපනීපාඨ 8416 පට්ඨානුද්දේස දීපනීපාඨ 8417 නමක්කාරටීකා 8418 මහාපණාමපාඨ 8419 ලක්ඛණාතෝ බුද්ධථෝමනාගාථා 8420 සුතවන්දනා 8421 කමලාඤ්ජලි 8422 ජිනාලඞ්කාර 8423 පජ්ජමධු 8424 බුද්ධගුණගාථාවලී 8425 චූළගන්ථවංස 8427 සාසනවංස 8426 මහාවංස 8429 මොග්ගල්ලානබ්යාකරණං 8428 කච්චායනබ්යාකරණං 8430 සද්දනීතිප්පකරණං (පදමාලා) 8431 සද්දනීතිප්පකරණං (ධාතුමාලා) 8432 පදරූපසිද්ධි 8433 මොග්ගල්ලානපඤ්චිකා 8434 පයෝගසිද්ධිපාඨ 8435 වුත්තෝදයපාඨ 8436 අභිධානප්පදීපිකාපාඨ 8437 අභිධානප්පදීපිකාටීකා 8438 සුබෝධාලඞ්කාරපාඨ 8439 සුබෝධාලඞ්කාරටීකා 8440 බාලාවතාර ගණ්ඨිපදත්ථවිනිච්ඡයසාර 8446 කවිදප්පණනීති 8447 නීතිමඤ්ජරී 8445 ධම්මනීති 8444 මහාරහනීති 8441 ලෝකනීති 8442 සුත්තන්තනීති 8443 සූරස්සතිනීති 8450 චාණක්යනීති 8448 නරදක්ඛදීපනී 8449 චතුරාරක්ඛදීපනී 8451 රසවාහිනී 8452 සීමවිසෝධනීපාඨ 8453 වෙස්සන්තරගීති 8454 මොග්ගල්ලාන වුත්තිවිවරණපඤ්චිකා 8455 ථූපවංස 8456 දාඨාවංස 8457 ධාතුපාඨවිලාසිනියා 8458 ධාතුවංස 8459 හත්ථවනගල්ලවිහාරවංස 8460 ජිනචරිතය 8461 ජිනවංසදීපං 8462 තේලකටාහගාථා 8463 මිලිදටීකා 8464 පදමඤ්ජරී 8465 පදසාධනං 8466 සද්දබින්දුපකරණං 8467 කච්චායනධාතුමඤ්ජුසා 8468 සාමන්තකූටවණ්ණනා
2101 සීලක්ඛන්ධවග්ග පාළි 2102 මහාවග්ග පාළි (දීඝ) 2103 පාථිකවග්ග පාළි	2201 සීලක්ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 2202 මහාවග්ග අට්ඨකථා (දීඝ) 2203 පාථිකවග්ග අට්ඨකථා	2301 සීලක්ඛන්ධවග්ග ටීකා 2302 මහාවග්ග ටීකා (දීඝ) 2303 පාථිකවග්ග ටීකා 2304 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-1 2305 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-2
3101 මූලපණ්ණාස පාළි 3102 මජ්ඣිමපණ්ණාස පාළි 3103 උපරිපණ්ණාස පාළි	3201 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-1 3202 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-2 3203 මජ්ඣිමපණ්ණාස අට්ඨකථා 3204 උපරිපණ්ණාස අට්ඨකථා	3301 මූලපණ්ණාස ටීකා 3302 මජ්ඣිමපණ්ණාස ටීකා 3303 උපරිපණ්ණාස ටීකා
4101 සගාථාවග්ග පාළි 4102 නිදානවග්ග පාළි 4103 ඛන්ධවග්ග පාළි 4104 සළායතනවග්ග පාළි 4105 මහාවග්ග පාළි (සංයුත්ත)	4201 සගාථාවග්ග අට්ඨකථා 4202 නිදානවග්ග අට්ඨකථා 4203 ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 4204 සළායතනවග්ග අට්ඨකථා 4205 මහාවග්ග අට්ඨකථා (සංයුත්ත)	4301 සගාථාවග්ග ටීකා 4302 නිදානවග්ග ටීකා 4303 ඛන්ධවග්ග ටීකා 4304 සළායතනවග්ග ටීකා 4305 මහාවග්ග ටීකා (සංයුත්ත)
5101 එකකනිපාත පාළි 5102 දුකනිපාත පාළි 5103 තිකනිපාත පාළි 5104 චතුක්කනිපාත පාළි 5105 පඤ්චකනිපාත පාළි 5106 ඡක්කනිපාත පාළි 5107 සත්තකනිපාත පාළි 5108 අට්ඨකාදිනිපාත පාළි 5109 නවකනිපාත පාළි 5110 දසකනිපාත පාළි 5111 එකාදසකනිපාත පාළි	5201 එකකනිපාත අට්ඨකථා 5202 දුක-තික-චතුක්කනිපාත අට්ඨකථා 5203 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත අට්ඨකථා 5204 අට්ඨකාදිනිපාත අට්ඨකථා	5301 එකකනිපාත ටීකා 5302 දුක-තික-චතුක්කනිපාත ටීකා 5303 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත ටීකා 5304 අට්ඨකාදිනිපාත ටීකා
6101 ඛුද්දකපාඨ පාළි 6102 ධම්මපද පාළි 6103 උදාන පාළි 6104 ඉතිවුත්තක පාළි 6105 සුත්තනිපාත පාළි 6106 විමානවත්ථු පාළි 6107 පේතවත්ථු පාළි 6108 ථේරගාථා පාළි 6109 ථේරීගාථා පාළි 6110 අපදාන පාළි-1 6111 අපදාන පාළි-2 6112 බුද්ධවංස පාළි 6113 චරියාපිටක පාළි 6114 ජාතක පාළි-1 6115 ජාතක පාළි-2 6116 මහානිද්දේස පාළි 6117 චූළනිද්දේස පාළි 6118 පටිසම්භිදාමග්ග පාළි 6119 නෙත්තිප්පකරණ පාළි 6120 මිලින්දපඤ්හ පාළි 6121 පේටකෝපදේස පාළි	6201 ඛුද්දකපාඨ අට්ඨකථා 6202 ධම්මපද අට්ඨකථා-1 6203 ධම්මපද අට්ඨකථා-2 6204 උදාන අට්ඨකථා 6205 ඉතිවුත්තක අට්ඨකථා 6206 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-1 6207 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-2 6208 විමානවත්ථු අට්ඨකථා 6209 පේතවත්ථු අට්ඨකථා 6210 ථේරගාථා අට්ඨකථා-1 6211 ථේරගාථා අට්ඨකථා-2 6212 ථේරීගාථා අට්ඨකථා 6213 අපදාන අට්ඨකථා-1 6214 අපදාන අට්ඨකථා-2 6215 බුද්ධවංස අට්ඨකථා 6216 චරියාපිටක අට්ඨකථා 6217 ජාතක අට්ඨකථා-1 6218 ජාතක අට්ඨකථා-2 6219 ජාතක අට්ඨකථා-3 6220 ජාතක අට්ඨකථා-4 6221 ජාතක අට්ඨකථා-5 6222 ජාතක අට්ඨකථා-6 6223 ජාතක අට්ඨකථා-7 6224 මහානිද්දේස අට්ඨකථා 6225 චූළනිද්දේස අට්ඨකථා 6226 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-1 6227 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-2 6228 නෙත්තිප්පකරණ අට්ඨකථා	6301 නෙත්තිප්පකරණ ටීකා 6302 නෙත්තිවිභාවිනී
7101 ධම්මසංගණී පාළි 7102 විභඞ්ග පාළි 7103 ධාතුකථා පාළි 7104 පුග්ගලපඤ්ඤත්ති පාළි 7105 කථාවත්ථු පාළි 7106 යමක පාළි-1 7107 යමක පාළි-2 7108 යමක පාළි-3 7109 පට්ඨාන පාළි-1 7110 පට්ඨාන පාළි-2 7111 පට්ඨාන පාළි-3 7112 පට්ඨාන පාළි-4 7113 පට්ඨාන පාළි-5	7201 ධම්මසංගණි අට්ඨකථා 7202 සම්මෝහවිනෝදනී අට්ඨකථා 7203 පඤ්චපකරණ අට්ඨකථා	7301 ධම්මසංගණී-මූලටීකා 7302 විභඞ්ග-මූලටීකා 7303 පඤ්චපකරණ-මූලටීකා 7304 ධම්මසංගණී-අනුටීකා 7305 පඤ්චපකරණ-අනුටීකා 7306 අභිධම්මාවතාරෝ-නාමරූපපරිච්ඡේදෝ 7307 අභිධම්මත්ථසංගහෝ 7308 අභිධම්මාවතාර-පුරාණටීකා 7309 අභිධම්මමාතිකාපාළි

Español
El Canon Pali	Los Comentarios	Los Subcomentarios	Otros
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

แบบไทย
บาลีแคน	ข้อคิดเห็น	คำอธิบายย่อย	อื่น
1101 ปาราชิกปาฬิ 1102 ปาจิตติยปาฬิ 1103 มหาวคฺคปาฬิ (วินัย) 1104 จูฬวคฺคปาฬิ 1105 ปริวารปาฬิ	1201 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๑ 1202 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๒ 1203 ปาจิตฺติยอฏฺฐกถา 1204 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (วินัย) 1205 จูฬวคฺคอฏฺฐกถา 1206 ปริวารอฏฺฐกถา	1301 สารตฺถทีปนีฏีกา-๑ 1302 สารตฺถทีปนีฏีกา-๒ 1303 สารตฺถทีปนีฏีกา-๓	1401 ทเวมาติกาปาฬิ 1402 วินยสํคหอฏฺฐกถา 1403 วชิรพุทฺธิฏีกา 1404 วิมติวิโนทนีฏีกา-๑ 1405 วิมติวิโนทนีฏีกา-๒ 1406 วินยาลงฺการฏีกา-๑ 1407 วินยาลงฺการฏีกา-๒ 1408 กงฺขาวิตรณีปุราณฏีกา 1409 วินยวินิจฉย-อุตฺตรวินิจฉย 1410 วินยวินิจฉยฏีกา-๑ 1411 วินยวินิจฉยฏีกา-๒ 1412 ปาจิตฺยาทิโยชนาปาฬิ 1413 ขุทฺทสิกฺขา-มูลสิกฺขา 8401 วิสุทฺธิมคฺค-๑ 8402 วิสุทฺธิมคฺค-๒ 8403 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๑ 8404 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๒ 8405 วิสุทฺธิมคฺค-นิทานกถา 8406 ทีฆนิกาย (ปุ-วิ) 8407 มชฺฌิมนิกาย (ปุ-วิ) 8408 สํยุตฺตนิกาย (ปุ-วิ) 8409 องฺคุตฺตรนิกาย (ปุ-วิ) 8410 วินยปิฎก (ปุ-วิ) 8411 อภิธมฺมปิฎก (ปุ-วิ) 8412 อฏฺฐกถา (ปุ-วิ) 8413 นิรุตฺติทีปนี 8414 ปรมตฺถทีปนี สงฺคหมหาฏีกาปาฐ 8415 อนุทีปนีปาฐ 8416 ปฎฺฐานุทฺเทสทีปนีปาฐ 8417 นมกฺการฏีกา 8418 มหาปณามปาฐ 8419 ลกฺขณาโต พุทฺธโถมนาคาถา 8420 สุตวทน 8421 กมลาญฺชลิ 8422 ชินาลงฺการ 8423 ปชฺชมธุ 8424 พุทฺธคุณคาถาวลี 8425 จูฬคนฺถวํส 8427 สาสนวํส 8426 มหาวํส 8429 โมคฺคลฺลานพฺยากรณํ 8428 กจฺจายนพฺยากรณํ 8430 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ปทมาลา) 8431 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ธาตุมาลา) 8432 ปทรูปสิทฺธิ 8433 โมคคฺลานปญฺจิกา 8434 ปโยคสิทฺธิปาฐ 8435 วุตฺโตทยปาฐ 8436 อภิธานปฺปทีปิกาปาฐ 8437 อภิธานปฺปทีปิกาฏีกา 8438 สุโพธาลงฺการปาฐ 8439 สุโพธาลงฺการฏีกา 8440 พาลาวตาร คณฺฐิปทตฺถวินิจฺฉยสาร 8446 กวิทปฺปณนีติ 8447 นีติมญฺชรี 8445 ธมฺมนีติ 8444 มหารหนีติ 8441 โลกนีติ 8442 สุตฺตนฺตนีติ 8443 สูรสฺสตินีติ 8450 จาณกฺยนีติ 8448 นรทกฺขทีปนี 8449 จตุราวรกฺขทีปนี 8451 รสวาหินี 8452 สีมวิโสธนีปาฐ 8453 เวสฺสนฺตรคีติ 8454 โมคฺคลฺลาน วุตฺติวิวรณปญฺจิกา 8455 ถูปวํส 8456 ทาฐาวํส 8457 ธาตุปาฐวิลาสินิยา 8458 ธาตุวํส 8459 หตฺถวนคัลลวิหารวํส 8460 ชนจริตย 8461 ชนวํสทีปํ 8462 เตลกฏาหคาถา 8463 มิลิทฏีกา 8464 ปทมญฺชรี 8465 ปทสาธนํ 8466 สทฺทพินฺทุปกรณํ 8467 กจฺจายนธาตุมญฺชุสา 8468 สามนฺตกูฏวณฺณนา
2101 สีลกฺขนฺธวคฺคปาฬิ 2102 มหาวคฺคปาฬิ (ทีฆ) 2103 ปาถิกวคฺคปาฬิ	2201 สีลกฺขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 2202 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (ทีฆ) 2203 ปาถิกวคฺคอฏฺฐกถา	2301 สีลกฺขนฺธวคฺคฏีกา 2302 มหาวคฺคฏีกา (ทีฆ) 2303 ปาถิกวคฺคฏีกา 2304 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๑ 2305 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๒
3101 มูลปณฺณาสปาฬิ 3102 มชฺฌิมปณฺณาสปาฬิ 3103 อุปริปณฺณาสปาฬิ	3201 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๑ 3202 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๒ 3203 มชฺฌิมปณฺณาสอฏฺฐกถา 3204 อุปริปณฺณาสอฏฺฐกถา	3301 มูลปณฺณาสฏีกา 3302 มชฺฌิมปณฺณาสฏีกา 3303 อุปริปณฺณาสฏีกา
4101 สคาถาวคฺคปาฬิ 4102 นิทานวคฺคปาฬิ 4103 ขนฺธวคฺคปาฬิ 4104 สฬายตนวคฺคปาฬิ 4105 มหาวคฺคปาฬิ (สํยุตฺต)	4201 สคาถาวคฺคอฏฺฐกถา 4202 นิทานวคฺคอฏฺฐกถา 4203 ขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 4204 สฬายตนวคฺคอฏฺฐกถา 4205 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (สํยุตฺต)	4301 สคาถาวคฺคฏีกา 4302 นิทานวคฺคฏีกา 4303 ขนฺธวคฺคฏีกา 4304 สฬายตนวคฺคฏีกา 4305 มหาวคฺคฏีกา (สํยุตฺต)
5101 เอกกนิปาตปาฬิ 5102 ทุกนิปาตปาฬิ 5103 ติกนิปาตปาฬิ 5104 จตุกฺกนิปาตปาฬิ 5105 ปญฺจกนิปาตปาฬิ 5106 ฉกฺกนิปาตปาฬิ 5107 สตฺตกนิปาตปาฬิ 5108 อฏฺฐกาทินิปาตปาฬิ 5109 นวกนิปาตปาฬิ 5110 ทสกนิปาตปาฬิ 5111 เอกาทสกนิปาตปาฬิ	5201 เอกกนิปาตอฏฺฐกถา 5202 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตอฏฺฐกถา 5203 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตอฏฺฐกถา 5204 อฏฺฐกาทินิปาตอฏฺฐกถา	5301 เอกกนิปาตฏีกา 5302 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตฏีกา 5303 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตฏีกา 5304 อฏฺฐกาทินิปาตฏีกา
6101 ขุทฺทกปาฐปาฬิ 6102 ธมฺมปทปาฬิ 6103 อุทานปาฬิ 6104 อิติวุตฺตกปาฬิ 6105 สุตฺตนิบาตปาฬิ 6106 วิมานวตฺถุปาฬิ 6107 เปตวตฺถุปาฬิ 6108 เถรคาถาปาฬิ 6109 เถรีคาถาปาฬิ 6110 อปทานปาฬิ-๑ 6111 อปทานปาฬิ-๒ 6112 พุทธวงฺสปาฬิ 6113 จริยาปิฏกปาฬิ 6114 ชาตกปาฬิ-๑ 6115 ชาตกปาฬิ-๒ 6116 มหานิทฺเทสปาฬิ 6117 จูฬนิทฺเทสปาฬิ 6118 ปฏิสมฺภิทามคฺคปาฬิ 6119 เนตฺติปฺปกฺรณปาฬิ 6120 มิลินฺทปญฺหาปาฬิ 6121 เปฏโกปเทสปาฬิ	6201 ขุทฺทกปาฐอฏฺฐกถา 6202 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๑ 6203 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๒ 6204 อุทานอฏฺฐกถา 6205 อิติวุตฺตกอฏฺฐกถา 6206 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๑ 6207 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๒ 6208 วิมานวตฺถุอฏฺฐกถา 6209 เปตวตฺถุอฏฺฐกถา 6210 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๑ 6211 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๒ 6212 เถรีคาถาอฏฺฐกถา 6213 อปทานอฏฺฐกถา-๑ 6214 อปทานอฏฺฐกถา-๒ 6215 พุทธวงฺสอฏฺฐกถา 6216 จริยาปิฏกอฏฺฐกถา 6217 ชาตกอฏฺฐกถา-๑ 6218 ชาตกอฏฺฐกถา-๒ 6219 ชาตกอฏฺฐกถา-๓ 6220 ชาตกอฏฺฐกถา-๔ 6221 ชาตกอฏฺฐกถา-๕ 6222 ชาตกอฏฺฐกถา-๖ 6223 ชาตกอฏฺฐกถา-๗ 6224 มหานิทฺเทสอฏฺฐกถา 6225 จูฬนิทฺเทสอฏฺฐกถา 6226 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๑ 6227 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๒ 6228 เนตฺติปฺปกฺรณอฏฺฐกถา	6301 เนตฺติปฺปกฺรณฏีกา 6302 เนตฺติวิภาวินี
7101 ธมฺมสงฺคณีปาฬิ 7102 วิภงฺคปาฬิ 7103 ธาตุกถาปาฬิ 7104 ปุคฺคลปญฺญตฺติปาฬิ 7105 กถาวตฺถุปาฬิ 7106 ยมกปาฬิ-๑ 7107 ยมกปาฬิ-๒ 7108 ยมกปาฬิ-๓ 7109 ปฎฺฐานปาฬิ-๑ 7110 ปฎฺฐานปาฬิ-๒ 7111 ปฎฺฐานปาฬิ-๓ 7112 ปฎฺฐานปาฬิ-๔ 7113 ปฎฺฐานปาฬิ-๕	7201 ธมฺมสงฺคณิอฏฺฐกถา 7202 สมฺโมหวินิทนีอฏฺฐกถา 7203 ปญฺจปกรณอฏฺฐกถา	7301 ธมฺมสงฺคณีมูลฏีกา 7302 วิภงฺคมูลฏีกา 7303 ปญฺจปกรณมูลฏีกา 7304 ธมฺมสงฺคณีอนุฏีกา 7305 ปญฺจปกรณอนุฏีกา 7306 อภิธมฺมาวตาโร-นามรูปปริจฺเฉโท 7307 อภิธมฺมตฺถสงฺคโห 7308 อภิธมฺมาวตาร-ปุราณฏีกา 7309 อภิธมฺมมาติกาปาฬิ
1 นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาค อรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น ขุทฺทกนิกาเย ขุททกนิกาย เปตวตฺถุปาฬิ เปตวัตถุปาฬิ ๑. อุรควคฺโค ๑. อุรควรรค ๑. เขตฺตูปมเปตวตฺถุ ๑. เขัตตูปมเปตวัตถุ ๑. ๑. ‘‘เขตฺตูปมา [Pg.127] อรหนฺโต, ทายกา กสฺสกูปมา; พีชูปมํ เทยฺยธมฺมํ, เอตฺโต นิพฺพตฺตเต ผลํ. พระอรหันต์ทั้งหลายเปรียบด้วยนา ทายกทั้งหลายเปรียบด้วยชาวนา ไทยธรรมเปรียบด้วยพืช ผลย่อมบังเกิดจากเหตุนั้น ๒. ๒. ‘‘เอตํ พีชํ กสิ เขตฺตํ, เปตานํ ทายกสฺส จ; ตํ เปตา ปริภุญฺชนฺติ, ทาตา ปุญฺเญน วฑฺฒติ. พืช การไถ และนานั้น ย่อมสำเร็จผลแก่เปรตทั้งหลายและทายก เปรตเหล่านั้นย่อมบริโภคผลนั้น ส่วนทายกย่อมเจริญด้วยบุญ ๓. ๓. ‘‘อิเธว กุสลํ กตฺวา, เปเต จ ปฏิปูชิย; สคฺคญฺจ กมติ ฏฺฐานํ, กมฺมํ กตฺวาน ภทฺทก’’นฺติ. บัณฑิตทำกุศลในโลกนี้แล้ว และได้บูชาเปรตทั้งหลายแล้ว ทำกรรมดีงามแล้ว ย่อมเข้าถึงฐานะคือสวรรค์ เขตฺตูปมเปตวตฺถุ ปฐมํ. เขัตตูปมเปตวัตถุที่ ๑ จบ ๒. สูกรมุขเปตวตฺถุ ๒. สูกรมุขเปตวัตถุ ๔. ๔. ‘‘กาโย เต สพฺพโสวณฺโณ, สพฺพา โอภาสเต ทิสา; มุขํ เต สูกรสฺเสว, กึ กมฺมมกรี ปุเร’’. กายของท่านมีวรรณะดุจทองคำทั้งสิ้น ส่องสว่างไปทั่วทุกทิศ แต่ปากของท่านเหมือนปากสุกร ท่านได้ทำกรรมอะไรไว้ในปางก่อน ๕. ๕. ‘‘กาเยน สญฺญโต อาสึ, วาจายาสิมสญฺญโต; เตน เมตาทิโส วณฺโณ, ยถา ปสฺสสิ นารท. ข้าพเจ้าได้สำรวมทางกาย แต่ไม่ได้สำรวมทางวาจา ข้าแต่นารทะ เพราะกรรมนั้น วรรณะของข้าพเจ้าจึงเป็นเช่นนี้ เหมือนอย่างที่ท่านเห็น ๖. ๖. ‘‘ตํ [Pg.128] ตฺยาหํ นารท พฺรูมิ, สามํ ทิฏฺฐมิทํ ตยา; มากาสิ มุขสา ปาปํ, มา โข สูกรมุโข อหู’’ติ. ข้าแต่นารทะ เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงขอบอกท่าน เรื่องนี้ท่านได้เห็นด้วยตนเองแล้ว ท่านอย่าได้ทำบาปด้วยปาก อย่าได้มีปากเหมือนสุกรเลย สูกรมุขเปตวตฺถุ ทุติยํ. สูกรมุขเปตวัตถุที่ ๒ จบ ๓. ปูติมุขเปตวตฺถุ ๓. ปูติมุขเปตวัตถุ ๗. ๗. ‘‘ทิพฺพํ สุภํ ธาเรสิ วณฺณธาตุํ, เวหายสํ ติฏฺฐสิ อนฺตลิกฺเข; มุขญฺจ เต กิมโย ปูติคนฺธํ, ขาทนฺติ กึ กมฺมมกาสิ ปุพฺเพ’’. ท่านทรงไว้ซึ่งวรรณะอันเป็นทิพย์ที่งดงาม ยืนอยู่ในอากาศกลางหาว แต่หมู่หนอนมีกลิ่นเหม็นพากันกัดกินปากของท่าน ท่านได้ทำกรรมอะไรไว้ในปางก่อน ๘. ๘. ‘‘สมโณ อหํ ปาโปติทุฏฺฐวาโจ, ตปสฺสิรูโป มุขสา อสญฺญโต; ลทฺธา จ เม ตปสา วณฺณธาตุ, มุขญฺจ เม เปสุณิเยน ปูติ. ข้าพเจ้าเป็นสมณะผู้ลามก มีวาจาชั่วร้ายยิ่งนัก มีรูปเป็นนักพรต แต่ไม่สำรวมปาก ข้าพเจ้าได้วรรณะเพราะตบะ แต่ปากของข้าพเจ้าเหม็นเพราะคำส่อเสียด ๙. ๙. ‘‘ตยิทํ ตยา นารท สามํ ทิฏฺฐํ,อนุกมฺปกา เย กุสลา วเทยฺยุํ; ‘มา เปสุณํ มา จ มุสา อภาณิ,ยกฺโข ตุวํ โหหิสิ กามกามี’’’ติ. ข้าแต่นารทะ เรื่องนั้นท่านได้เห็นด้วยตนเองแล้ว ท่านผู้เอ็นดูและฉลาดพึงกล่าวว่า ‘ท่านอย่ากล่าวคำส่อเสียด อย่ากล่าวคำมุสา ท่านจักเป็นยักษ์ผู้สมบูรณ์ด้วยกาม’ ปูติมุขเปตวตฺถุ ตติยํ. ปูติมุขเปตวัตถุที่ ๓ จบ ๔. ปิฏฺฐธีตลิกเปตวตฺถุ ๔. ปิฏฐธีตลิกเปตวัตถุ ๑๐. ๑๐. ‘‘ยํ กิญฺจารมฺมณํ กตฺวา, ทชฺชา ทานํ อมจฺฉรี; ปุพฺพเปเต จ อารพฺภ, อถ วา วตฺถุเทวตา. ผู้ไม่ตระหนี่ พึงทำอารมณ์อย่างใดอย่างหนึ่งแล้วให้ทาน หรือปรารภบุพเปรตชน หรือว่าปรารภวัตถุเทวดา ๑๑. ๑๑. ‘‘จตฺตาโร จ มหาราเช, โลกปาเล ยสสฺสิเน ; กุเวรํ ธตรฏฺฐญฺจ, วิรูปกฺขํ วิรูฬฺหกํ; เต เจว ปูชิตา โหนฺติ, ทายกา จ อนิปฺผลา. หรือปรารภท้าวมหาราชทั้ง ๔ ผู้เป็นโลกบาล ผู้มียศ คือ ท้าวกุเวร ท้าวธตรฐ ท้าววิรูปักษ์ ท้าววิรุฬหก ท้าวมหาราชเหล่านั้นเป็นอันทายกบูชาแล้ว และทายกทั้งหลายก็หาไร้ผลไม่ ๑๒. ๑๒. ‘‘น [Pg.129] หิ รุณฺณํ วา โสโก วา, ยา จญฺญา ปริเทวนา; น ตํ เปตสฺส อตฺถาย, เอวํ ติฏฺฐนฺติ ญาตโย. การร้องไห้ก็ดี ความโศกก็ดี หรือความคร่ำครวญร่ำไห้อย่างอื่นก็ดี ไม่เป็นประโยชน์แก่เปรตนั้นเลย ญาติทั้งหลายก็ยังคงเป็นอยู่อย่างนั้น ๑๓. ๑๓. ‘‘อยญฺจ โข ทกฺขิณา ทินฺนา, สงฺฆมฺหิ สุปฺปติฏฺฐิตา; ทีฆรตฺตํ หิตายสฺส, ฐานโส อุปกปฺปตี’’ติ. ก็ทักษิณานี้แลที่ท่านให้แล้ว ตั้งไว้ดีแล้วในสงฆ์ ย่อมสำเร็จประโยชน์เกื้อกูลแก่เปรตนั้นสิ้นกาลนานโดยพลันทีเดียว ปิฏฺฐธีตลิกเปตวตฺถุ จตุตฺถํ. ปิฏฐธีตลิกเปตวัตถุที่ ๔ จบ ๕. ติโรกุฏฺฏเปตวตฺถุ ๕. ติโรกุฑฑเปตวัตถุ ๑๔. ๑๔. ‘‘ติโรกุฏฺเฏสุ ติฏฺฐนฺติ, สนฺธิสิงฺฆาฏเกสุ จ; ทฺวารพาหาสุ ติฏฺฐนฺติ, อาคนฺตฺวาน สกํ ฆรํ. เปรตทั้งหลายพากันมายืนอยู่ข้างฝา ที่ทางสามแพร่งและทางสี่แพร่ง และที่วงกบประตูเรือนของตน ๑๕. ๑๕. ‘‘ปหูเต อนฺนปานมฺหิ, ขชฺชโภชฺเช อุปฏฺฐิเต; น เตสํ โกจิ สรติ, สตฺตานํ กมฺมปจฺจยา. เมื่อข้าวและน้ำ ของเคี้ยวและของบริโภคมากมาย เขาจัดตั้งไว้ แต่ไม่มีใครระลึกถึงเปรตเหล่านั้นเลย เพราะกรรมเป็นปัจจัย ๑๖. ๑๖. ‘‘เอวํ ททนฺติ ญาตีนํ, เย โหนฺติ อนุกมฺปกา; สุจึ ปณีตํ กาเลน, กปฺปิยํ ปานโภชนํ; ‘อิทํ โว ญาตีนํ โหตุ, สุขิตา โหนฺตุ ญาตโย’. ส่วนญาติเหล่าใดเป็นผู้อนุเคราะห์ ย่อมให้น้ำและโภชนะอันสะอาด ประณีต สมควรตามกาลอย่างนี้ว่า ‘ขอทานนี้จงสำเร็จแก่ญาติทั้งหลายของเรา ขอญาติทั้งหลายจงเป็นสุขเถิด’ ๑๗. ๑๗. ‘‘เต จ ตตฺถ สมาคนฺตฺวา, ญาติเปตา สมาคตา; ปหูเต อนฺนปานมฺหิ, สกฺกจฺจํ อนุโมทเร. เปรตผู้เป็นญาติเหล่านั้นก็พากันมาประชุมพร้อมกัน ณ ที่นั้น เมื่อมีข้าวและน้ำมากมาย ก็อนุโมทนาโดยเคารพ ๑๘. ๑๘. ‘‘‘จิรํ ชีวนฺตุ โน ญาตี, เยสํ เหตุ ลภามเส; อมฺหากญฺจ กตา ปูชา, ทายกา จ อนิปฺผลา’. ขอหมู่ญาติของเราทั้งหลาย ผู้ที่เราอาศัยแล้วจึงได้สมบัตินี้ จงมีอายุยืนนานเถิด ทายกทั้งหลายได้ทำสักการะแก่เราทั้งหลายแล้ว และทายกเหล่านั้นก็หาไร้ผลไม่ ๑๙. ๑๙. ‘‘‘น หิ ตตฺถ กสิ อตฺถิ, โครกฺเขตฺถ น วิชฺชติ; วณิชฺชา ตาทิสี นตฺถิ, หิรญฺเญน กยากยํ ; อิโต ทินฺเนน ยาเปนฺติ, เปตา กาลคตา ตหึ’. ในเปรตโลกนั้นไม่มีการไถนา ไม่มีการเลี้ยงโค การค้าขายเช่นนั้นก็ไม่มี การซื้อขายด้วยทองก็ไม่มี เปรตทั้งหลายผู้ละไปแล้ว ย่อมยังชีพอยู่ในเปรตโลกนั้น ด้วยทานที่ญาติให้แล้วจากโลกนี้ ๒๐. ๒๐. ‘‘‘อุนฺนเม อุทกํ วุฏฺฐํ, ยถา นินฺนํ ปวตฺตติ; เอวเมว อิโต ทินฺนํ, เปตานํ อุปกปฺปติ’. น้ำฝนที่ตกในที่ดอน ย่อมไหลไปสู่ที่ลุ่ม ฉันใด ทานที่ให้แล้วจากโลกนี้ ย่อมสำเร็จแก่เปรตทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกัน ๒๑. ๒๑. ‘‘‘ยถา วาริวหา ปูรา, ปริปูเรนฺติ สาครํ; เอวเมว อิโต ทินฺนํ, เปตานํ อุปกปฺปติ’. ห้วงน้ำที่เต็ม ย่อมยังสมุทรสาครให้บริบูรณ์ได้ ฉันใด ทานที่ให้แล้วจากโลกนี้ ย่อมสำเร็จแก่เปรตทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกัน ๒๒. ๒๒. ‘‘‘อทาสิ [Pg.130] เม อกาสิ เม, ญาติ มิตฺตา สขา จ เม; เปตานํ ทกฺขิณํ ทชฺชา, ปุพฺเพ กตมนุสฺสรํ’. เมื่อระลึกถึงอุปการะที่ท่านทำแล้วในกาลก่อนว่า ผู้นี้ได้ให้สิ่งของแก่เรา ผู้นี้ได้ทำกิจของเรา ผู้นี้เป็นญาติ เป็นมิตร เป็นสหายของเรา ดังนี้ ก็ควรให้ทักษิณาทานเพื่อเปรตทั้งหลาย ๒๓. ๒๓. ‘‘‘น หิ รุณฺณํ วา โสโก วา, ยา จญฺญา ปริเทวนา; น ตํ เปตานมตฺถาย, เอวํ ติฏฺฐนฺติ ญาตโย’. การร้องไห้ก็ดี ความเศร้าโศกก็ดี หรือความร่ำไรรำพันอย่างอื่นก็ดี บุคคลไม่ควรทำเลย เพราะการร้องไห้เป็นต้นนั้น ไม่เป็นประโยชน์แก่เปรตทั้งหลาย ญาติทั้งหลายย่อมตั้งอยู่อย่างนั้น ๒๔. ๒๔. ‘‘‘อยญฺจ โข ทกฺขิณา ทินฺนา, สงฺฆมฺหิ สุปฺปติฏฺฐิตา; ทีฆรตฺตํ หิตายสฺส, ฐานโส อุปกปฺปติ’. ก็ทักษิณาทานนี้แล ที่ท่านอุทิศให้แล้ว ตั้งไว้ดีแล้วในสงฆ์ ย่อมสำเร็จประโยชน์เกื้อกูลแก่เปรตนั้นสิ้นกาลนาน ตามฐานะโดยพลันทีเดียว ๒๕. ๒๕. ‘‘โส ญาติธมฺโม จ อยํ นิทสฺสิโต, เปตาน ปูชา จ กตา อุฬารา; พลญฺจ ภิกฺขูนมนุปฺปทินฺนํ, ตุมฺเหหิ ปุญฺญํ ปสุตํ อนปฺปก’’นฺติ. ญาติธรรมนี้นั้น ท่านได้แสดงให้ปรากฏแล้ว และการบูชาอันยิ่งใหญ่แก่เปรตทั้งหลายก็ได้ทำแล้ว และกำลังของภิกษุทั้งหลาย ท่านก็ได้เพิ่มให้แล้ว บุญไม่น้อย ท่านก็ได้ขวนขวายแล้ว ติโรกุฏฺฏเปตวตฺถุ ปญฺจมํ. ติโรกุฑฑเปตวัตถุ ที่ ๕ จบ ๖. ปญฺจปุตฺตขาทเปติวตฺถุ ๖. ปัญจปุตตขาทเปติวัตถุ ๒๖. ๒๖. ‘‘นคฺคา ทุพฺพณฺณรูปาสิ, ทุคฺคนฺธา ปูติ วายสิ; มกฺขิกาหิ ปริกิณฺณา, กา นุ ตฺวํ อิธ ติฏฺฐสี’’ติ. ดูก่อนนางเปรต ท่านเป็นหญิงเปลือยกาย มีผิวพรรณทราม มีกลิ่นเหม็น กลิ่นเน่าฟุ้งไปจากตัว ท่านถูกหมู่แมลงวันตอมแล้ว ท่านเป็นใครหนอ มายืนอยู่ในที่นี้ ๒๗. ๒๗. ‘‘อหํ ภทนฺเต เปตีมฺหิ, ทุคฺคตา ยมโลกิกา; ปาปกมฺมํ กริตฺวาน, เปตโลกํ อิโต คตา. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ดิฉันเป็นเปรตหญิงผู้ถึงทุคติ อยู่ในยมโลก เพราะทำกรรมชั่วไว้ จึงจากโลกนี้ไปสู่เปรตโลก ๒๘. ๒๘. ‘‘กาเลน ปญฺจ ปุตฺตานิ, สายํ ปญฺจ ปุนาปเร; วิชายิตฺวาน ขาทามิ, เตปิ นา โหนฺติ เม อลํ. ดิฉันคลอดบุตร ๕ คนในเวลาเช้า และคลอดบุตรอื่นอีก ๕ คนในเวลาเย็น แล้วก็กินบุตรเหล่านั้นเสีย บุตรเหล่านั้นก็ยังไม่พอแก่ดิฉัน ๒๙. ๒๙. ‘‘ปริฑยฺหติ ธูมายติ, ขุทาย หทยํ มม; ปานียํ น ลเภ ปาตุํ, ปสฺส มํ พฺยสนํ คต’’นฺติ. หทัยของดิฉันย่อมเร่าร้อน ย่อมคุกรุ่นอยู่เพราะความหิว ดิฉันไม่ได้น้ำดื่มเลย ขอท่านจงดูดิฉันผู้ถึงความพินาศเถิด ๓๐. ๓๐. ‘‘กึ นุ กาเยน วาจาย, มนสา ทุกฺกฏํ กตํ; กิสฺส กมฺมวิปาเกน, ปุตฺตมํสานิ ขาทสี’’ติ. เธอได้ทำกรรมชั่วอะไรไว้ด้วยกาย ด้วยวาจา ด้วยใจ ด้วยวิบากของกรรมอะไร เธอจึงได้กินเนื้อบุตร ๓๑. ๓๑. ‘‘สปตี เม คพฺภินี อาสิ, ตสฺสา ปาปํ อเจตยึ; สาหํ ปทุฏฺฐมนสา, อกรึ คพฺภปาตนํ. หญิงร่วมสามีของดิฉันได้มีครรภ์ ดิฉันได้คิดบาปต่อหญิงนั้น ดิฉันนั้นมีใจคิดประทุษร้าย ได้ทำครรภ์ให้ตกไป ๓๒. ๓๒. ‘‘ตสฺสา [Pg.131] ทฺเวมาสิโก คพฺโภ, โลหิตญฺเญว ปคฺฆริ; ตทสฺสา มาตา กุปิตา, มยฺหํ ญาตี สมานยิ; สปถญฺจ มํ กาเรสิ, ปริภาสาปยี จ มํ. ครรภ์ของหญิงนั้นได้ ๒ เดือน ได้ตกเป็นโลหิตไปทีเดียว ครั้งนั้น มารดาของหญิงนั้นโกรธเคืองดิฉัน จึงเชิญหมู่ญาติมาประชุมกันแล้ว ให้ดิฉันทำสบถ และขู่เข็ญดิฉัน ๓๓. ๓๓. ‘‘สาหํ โฆรญฺจ สปถํ, มุสาวาทํ อภาสิสํ; ปุตฺตมํสานิ ขาทามิ, สเจ ตํ ปกตํ มยา. ดิฉันนั้นได้ทำสบถอันน่ากลัว และได้พูดมุสาว่า ถ้าดิฉันได้ทำกรรมนั้นจริง ขอให้ดิฉันได้กินเนื้อบุตร ๓๔. ๓๔. ‘‘ตสฺส กมฺมสฺส วิปาเกน, มุสาวาทสฺส จูภยํ; ปุตฺตมํสานิ ขาทามิ, ปุพฺพโลหิตมกฺขิตา’’ติ. เพราะวิบากของกรรมนั้น และเพราะการพูดมุสาทั้งสองอย่าง ดิฉันจึงต้องกินเนื้อบุตร มีตัวเปรอะเปื้อนด้วยเลือดและหนอง ปญฺจปุตฺตขาทเปติวตฺถุ ฉฏฺฐํ. ปัญจปุตตขาทเปติวัตถุ ที่ ๖ จบ ๗. สตฺตปุตฺตขาทเปติวตฺถุ ๗. สัตตปุตตขาทเปติวัตถุ ๓๕. ๓๕. ‘‘นคฺคา ทุพฺพณฺณรูปาสิ, ทุคฺคนฺธา ปูติ วายสิ; มกฺขิกาหิ ปริกิณฺณา, กา นุ ตฺวํ อิธ ติฏฺฐสี’’ติ. ดูก่อนนางเปรต ท่านเป็นหญิงเปลือยกาย มีผิวพรรณทราม มีกลิ่นเหม็น กลิ่นเน่าฟุ้งไปจากตัว ท่านถูกหมู่แมลงวันตอมแล้ว ท่านเป็นใครหนอ มายืนอยู่ในที่นี้ ๓๖. ๓๖. ‘‘อหํ ภทนฺเต เปตีมฺหิ, ทุคฺคตา ยมโลกิกา; ปาปกมฺมํ กริตฺวาน, เปตโลกํ อิโต คตา. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ดิฉันเป็นเปรตหญิงผู้ถึงทุคติ อยู่ในยมโลก เพราะทำกรรมชั่วไว้ จึงจากโลกนี้ไปสู่เปรตโลก ๓๗. ๓๗. ‘‘กาเลน สตฺต ปุตฺตานิ, สายํ สตฺต ปุนาปเร; วิชายิตฺวาน ขาทามิ, เตปิ นา โหนฺติ เม อลํ. ดิฉันคลอดบุตร ๗ คนในเวลาเช้า และคลอดบุตรอื่นอีก ๗ คนในเวลาเย็น แล้วก็กินบุตรเหล่านั้นเสีย บุตรเหล่านั้นก็ยังไม่พอแก่ดิฉัน ๓๘. ๓๘. ‘‘ปริฑยฺหติ ธูมายติ, ขุทาย หทยํ มม; นิพฺพุตึ นาธิคจฺฉามิ, อคฺคิทฑฺฒาว อาตเป’’ติ. หทัยของดิฉันย่อมเร่าร้อน ย่อมคุกรุ่นอยู่เพราะความหิว ดิฉันถูกไฟเผาแล้วในที่แจ้ง ย่อมไม่ได้ความสงบเลย ๓๙. ๓๙. ‘‘กึ นุ กาเยน วาจาย, มนสา ทุกฺกฏํ กตํ; กิสฺส กมฺมวิปาเกน, ปุตฺตมํสานิ ขาทสี’’ติ. เธอได้ทำกรรมชั่วอะไรไว้ด้วยกาย ด้วยวาจา ด้วยใจ ด้วยวิบากของกรรมอะไร เธอจึงได้กินเนื้อบุตร ๔๐. ๔๐. ‘‘อหู มยฺหํ ทุเว ปุตฺตา, อุโภ สมฺปตฺตโยพฺพนา; สาหํ ปุตฺตพลูเปตา, สามิกํ อติมญฺญิสํ. ดิฉันมีบุตร ๒ คน ทั้งสองคนถึงความเป็นหนุ่มแล้ว ดิฉันนั้นอาศัยกำลังบุตร จึงได้ดูหมิ่นสามี ๔๑. ๔๑. ‘‘ตโต เม สามิโก กุทฺโธ, สปตฺตึ มยฺหมานยิ; สา จ คพฺภํ อลภิตฺถ, ตสฺสา ปาปํ อเจตยึ. ลำดับนั้น สามีของดิฉันโกรธเคือง จึงได้นำหญิงร่วมสามีมาให้ดิฉัน และหญิงนั้นได้ตั้งครรภ์ ดิฉันได้คิดบาปต่อหญิงนั้น ๔๒. ๔๒. ‘‘สาหํ [Pg.132] ปทุฏฺฐมนสา, อกรึ คพฺภปาตนํ; ตสฺสา เตมาสิโก คพฺโภ, ปุพฺพโลหิตโก ปติ. ดิฉันนั้นมีใจคิดประทุษร้าย ได้ทำครรภ์ให้ตกไป ครรภ์ของหญิงนั้นได้ ๓ เดือน ได้ตกเป็นหนองและโลหิต ๔๓. ๔๓. ‘‘ตทสฺสา มาตา กุปิตา, มยฺหํ ญาตี สมานยิ; สปถญฺจ มํ กาเรสิ, ปริภาสาปยี จ มํ. ครั้งนั้น มารดาของหญิงนั้นโกรธเคืองดิฉัน จึงเชิญหมู่ญาติมาประชุมกันแล้ว ให้ดิฉันทำสบถ และขู่เข็ญดิฉัน ๔๔. ๔๔. ‘‘สาหํ โฆรญฺจ สปถํ, มุสาวาทํ อภาสิสํ; ‘ปุตฺตมํสานิ ขาทามิ, สเจ ตํ ปกตํ มยา’. เรานั้นได้กล่าวคำสาบานอันร้ายกาจและคำเท็จว่า ‘ถ้ากรรมนั้นเราทำแล้วไซร้ ขอเราจงกินเนื้อของบุตรทั้งหลาย’ ๔๕. ๔๕. ‘‘ตสฺส กมฺมสฺส วิปาเกน, มุสาวาทสฺส จูภยํ; ปุตฺตมํสานิ ขาทามิ, ปุพฺพโลหิตมกฺขิตา’’ติ. เพราะวิบากแห่งกรรมนั้นและมุสาวาททั้งสองอย่าง เราผู้มีตัวเปรอะเปื้อนด้วยเลือดและหนอง จึงต้องกินเนื้อของบุตรทั้งหลาย สตฺตปุตฺตขาทเปติวตฺถุ สตฺตมํ. สัตตปุตตขาทเปติวัตถุที่ ๗ จบ ๘. โคณเปตวตฺถุ ๘. โคณเปตวัตถุ ๔๖. ๔๖. ‘‘กึ นุ อุมฺมตฺตรูโปว, ลายิตฺวา หริตํ ติณํ; ขาท ขาทาติ ลปสิ, คตสตฺตํ ชรคฺควํ. เหตุไรหนอ ท่านจึงเป็นประดุจคนบ้า เกี่ยวหญ้าสดแล้ว พร่ำเพ้อต่อโคแก่ที่สิ้นชีวิตแล้วว่า ‘จงกินเถิด จงกินเถิด’ ๔๗. ๔๗. ‘‘น หิ อนฺเนน ปาเนน, มโต โคโณ สมุฏฺฐเห; ตฺวํสิ พาโล จ ทุมฺเมโธ, ยถา ตญฺโญว ทุมฺมตี’’ติ. โคที่ตายแล้วจะลุกขึ้นได้เพราะหญ้าหรือน้ำก็หาไม่ ท่านเป็นคนพาลและมีปัญญาทราม เหมือนคนไร้ปัญญาคนอื่นนั่นเทียว ๔๘. ๔๘. ‘‘อิเม ปาทา อิทํ สีสํ, อยํ กาโย สวาลธิ; เนตฺตา ตเถว ติฏฺฐนฺติ, อยํ โคโณ สมุฏฺฐเห. เท้าเหล่านี้ ศีรษะนี้ กายนี้พร้อมทั้งหาง และนัยน์ตาทั้งสองก็ยังตั้งอยู่อย่างนั้นเหมือนกัน โคตัวนี้พึงลุกขึ้นได้ ๔๙. ๔๙. ‘‘นายฺยกสฺส หตฺถปาทา, กาโย สีสญฺจ ทิสฺสติ; รุทํ มตฺติกถูปสฺมึ, นนุ ตฺวญฺเญว ทุมฺมตี’’ติ. มือและเท้า กายและศีรษะของคุณปู่ก็ไม่ปรากฏ ท่านนั่นแหละร้องไห้อยู่ที่กองดิน มิใช่ท่านหรือที่เป็นผู้มีปัญญาทราม ๕๐. ๕๐. ‘‘อาทิตฺตํ วต มํ สนฺตํ, ฆตสิตฺตํว ปาวกํ; วารินา วิย โอสิญฺจํ, สพฺพํ นิพฺพาปเย ทรํ. โอ ท่านได้ดับความเดือดร้อนทั้งหมดของเราผู้กำลังเร่าร้อนอยู่ ดุจบุคคลดับไฟที่ลุกโพลงอันชุ่มด้วยเนยใสด้วยน้ำฉะนั้น ๕๑. ๕๑. ‘‘อพฺพหี วต เม สลฺลํ, โสกํ หทยนิสฺสิตํ; โย เม โสกปเรตสฺส, ปิตุโสกํ อปานุทิ. โอ ท่านผู้ได้บรรเทาความโศกถึงบิดาของเราผู้ถูกความโศกครอบงำแล้ว ได้ถอนลูกศรคือความโศกที่อาศัยอยู่ในหทัยของเราเสียแล้ว ๕๒. ๕๒. ‘‘สฺวาหํ อพฺพูฬฺหสลฺโลสฺมิ, สีติภูโตสฺมิ นิพฺพุโต; น โสจามิ น โรทามิ, ตว สุตฺวาน มาณว’. เรานั้นเป็นผู้มีลูกศรถูกถอนแล้ว เป็นผู้เยือกเย็นแล้ว ดับทุกข์แล้ว มาณพ เพราะได้ฟังคำของท่าน เราจึงไม่เศร้าโศก ไม่ร้องไห้ ๕๓. ๕๓. เอวํ [Pg.133] กโรนฺติ สปฺปญฺญา, เย โหนฺติ อนุกมฺปกา; วินิวตฺตยนฺติ โสกมฺหา, สุชาโต ปิตรํ ยถาติ. ผู้มีปัญญาที่เป็นผู้อนุเคราะห์ ย่อมกระทำอย่างนี้ คือย่อมช่วยให้พ้นจากความโศกเศร้า เหมือนสุชาตกุมารช่วยบิดาฉะนั้น โคณเปตวตฺถุ อฏฺฐมํ. โคณเปตวัตถุที่ ๘ จบ ๙. มหาเปสการเปติวตฺถุ ๙. มหาเปสการเปติวัตถุ ๕๔. ๕๔. ‘‘คูถญฺจ มุตฺตํ รุหิรญฺจ ปุพฺพํ, ปริภุญฺชติ กิสฺส อยํ วิปาโก; อยํ นุ กึ กมฺมมกาสิ นารี, ยา สพฺพทา โลหิตปุพฺพภกฺขา. นางเปรตนี้บริโภคอุจจาระ ปัสสาวะ เลือดและหนอง นี้เป็นวิบากของกรรมอะไรหนอ หญิงใดบริโภคเลือดและหนองเป็นภักษาอยู่ทุกเมื่อ หญิงนี้ได้ทำกรรมอะไรไว้ ๕๕. ๕๕. ‘‘นวานิ วตฺถานิ สุภานิ เจว, มุทูนิ สุทฺธานิ จ โลมสานิ; ทินฺนานิ มิสฺสา กิตกา ภวนฺติ, อยํ นุ กึ กมฺมมกาสิ นารี’’ติ. ผ้าทั้งหลายที่เป็นของใหม่ งดงาม อ่อนนุ่ม สะอาดและมีขนอ่อน ที่ถวายแก่นางเปรตนี้ กลายเป็นแผ่นเหล็กไป หญิงนี้ได้ทำกรรมอะไรไว้หนอ ๕๖. ๕๖. ‘‘ภริยา มเมสา อหู ภทนฺเต, อทายิกา มจฺฉรินี กทริยา; สา มํ ททนฺตํ สมณพฺราหฺมณานํ, อกฺโกสติ จ ปริภาสติ จ. ท่านผู้เจริญ นางเปรตนี้เคยเป็นภรรยาของข้าพเจ้า เป็นคนไม่ให้ทาน ตระหนี่เหนียวแน่น นางด่าและบริภาษข้าพเจ้าผู้กำลังถวายทานแก่สมณพราหมณ์ ๕๗. ๕๗. ‘‘‘คูถญฺจ มุตฺตํ รุหิรญฺจ ปุพฺพํ, ปริภุญฺช ตฺวํ อสุจึ สพฺพกาลํ; เอตํ เต ปรโลกสฺมึ โหตุ, วตฺถา จ เต กิฏกสมา ภวนฺตุ’; เอตาทิสํ ทุจฺจริตํ จริตฺวา, อิธาคตา จิรรตฺตาย ขาทตี’’ติ. ‘ท่านจงบริโภคอุจจาระ ปัสสาวะ เลือดและหนองอันเป็นของไม่สะอาดตลอดกาลทั้งปวงเถิด ขอสิ่งนี้จงมีแก่ท่านในปรโลก และขอผ้าทั้งหลายของท่านจงเป็นเช่นกับแผ่นเหล็ก’ นางประพฤติทุจริตเช่นนี้แล้ว มาเกิดในที่นี้ จึงต้องบริโภค (ของไม่สะอาด) ตลอดกาลนาน มหาเปสการเปติวตฺถุ นวมํ. มหาเปสการเปติวัตถุที่ ๙ จบ ๑๐. ขลฺลาฏิยเปติวตฺถุ ๑๐. ขัลลาฏิยเปติวัตถุ ๕๘. ๕๘. ‘‘กา นุ อนฺโตวิมานสฺมึ, ติฏฺฐนฺตี นูปนิกฺขมิ; อุปนิกฺขมสฺสุ ภทฺเท, ปสฺสาม ตํ พหิฏฺฐิต’’นฺติ. ใครหนอยืนอยู่ในวิมาน ไม่ยอมออกมาข้างนอก เชิญออกมาเถิด แม่หญิงผู้เจริญ พวกเราจักได้เห็นท่านผู้อยู่ข้างนอก ๕๙. ๕๙. ‘‘อฏฺฏียามิ [Pg.134] หรายามิ, นคฺคา นิกฺขมิตุํ พหิ; เกเสหมฺหิ ปฏิจฺฉนฺนา, ปุญฺญํ เม อปฺปกํ กต’’นฺติ. ข้าพเจ้าอึดอัดใจและละอายใจที่จะต้องเปลือยกายออกไปข้างนอก ข้าพเจ้าใช้ผมปิดบังร่างกายไว้ บุญของข้าพเจ้าทำไว้น้อย ๖๐. ๖๐. ‘‘หนฺทุตฺตรียํ ททามิ เต, อิทํ ทุสฺสํ นิวาสย; อิทํ ทุสฺสํ นิวาเสตฺวา, เอหิ นิกฺขม โสภเน; อุปนิกฺขมสฺสุ ภทฺเท, ปสฺสาม ตํ พหิฏฺฐิต’’นฺติ. เอาเถิด เราจะให้ผ้าห่มแก่ท่าน ท่านจงนุ่งผ้านี้เถิด ครั้นนุ่งผ้านี้แล้ว เชิญออกมาเถิด แม่หญิงคนงาม เชิญออกมาเถิด แม่หญิงผู้เจริญ พวกเราจักได้เห็นท่านผู้อยู่ข้างนอก ๖๑. ๖๑. ‘‘หตฺเถน หตฺเถ เต ทินฺนํ, น มยฺหํ อุปกปฺปติ; เอเสตฺถุปาสโก สทฺโธ, สมฺมาสมฺพุทฺธสาวโก. ของที่ท่านให้ด้วยมือสู่มือของข้าพเจ้า ย่อมไม่สำเร็จประโยชน์แก่ข้าพเจ้า ในที่นี้มีอุบาสกผู้มีศรัทธา เป็นสาวกของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ๖๒. ๖๒. ‘‘เอตํ อจฺฉาทยิตฺวาน, มม ทกฺขิณมาทิส; ตถาหํ สุขิตา เหสฺสํ, สพฺพกามสมิทฺธินี’’ติ. ท่านจงให้ท่านอุบาสกนั้นนุ่งห่มผ้า แล้วอุทิศทักษิณาทานให้ข้าพเจ้า ด้วยอาการอย่างนั้น ข้าพเจ้าจะมีความสุข สมบูรณ์ด้วยกามคุณทั้งปวง ๖๓. ๖๓. ตญฺจ เต นฺหาปยิตฺวาน, วิลิมฺเปตฺวาน วาณิชา; วตฺเถหจฺฉาทยิตฺวาน, ตสฺสา ทกฺขิณมาทิสุํ. พ่อค้าเหล่านั้นให้ท่านอุบาสกนั้นอาบน้ำและลูบไล้แล้ว ให้ท่านนุ่งห่มผ้า แล้วได้อุทิศทักษิณาทานให้แก่นางเปรตนั้น ๖๔. ๖๔. สมนนฺตรานุทฺทิฏฺเฐ, วิปาโก อุทปชฺชถ ; โภชนจฺฉาทนปานียํ, ทกฺขิณาย อิทํ ผลํ. ในลำดับที่อุทิศส่วนกุศลให้ วิบากก็เกิดขึ้นทันที คือ โภชนะ เครื่องนุ่งห่ม และเครื่องดื่ม นี้เป็นผลแห่งทักษิณาทาน ๖๕. ๖๕. ตโต สุทฺธา สุจิวสนา, กาสิกุตฺตมธารินี; หสนฺตี วิมานา นิกฺขมิ, ‘ทกฺขิณาย อิทํ ผล’’’นฺติ. ลำดับนั้น นางเปรตนั้นมีกายสะอาด นุ่งห่มผ้าสะอาด ทรงไว้ซึ่งผ้าชั้นอุตตมะที่ทำในแคว้นกาสี ยิ้มแย้มพลางออกจากวิมาน (กล่าวว่า) ‘นี้เป็นผลแห่งทักษิณาทาน’ ๖๖. ๖๖. ‘‘สุจิตฺตรูปํ รุจิรํ, วิมานํ เต ปภาสติ; เทวเต ปุจฺฉิตาจิกฺข, กิสฺส กมฺมสฺสิทํ ผล’’นฺติ. วิมานของท่านมีรูปอันวิจิตรยิ่ง น่ารื่นรมย์ใจ ส่องสว่างอยู่ เทพธิดา พวกเราถามแล้ว ขอท่านจงบอกเถิด นี้เป็นผลของกรรมอะไร ๖๗. ๖๗. ‘‘ภิกฺขุโน จรมานสฺส, โทณินิมฺมชฺชนึ อหํ; อทาสึ อุชุภูตสฺส, วิปฺปสนฺเนน เจตสา. เราได้ถวายขนมที่ชุ่มด้วยน้ำมันแก่ภิกษุผู้เที่ยวไป ผู้ปฏิบัติตรง ด้วยจิตที่เลื่อมใสยิ่ง ๖๘. ๖๘. ‘‘ตสฺส กมฺมสฺส กุสลสฺส, วิปากํ ทีฆมนฺตรํ; อนุโภมิ วิมานสฺมึ, ตญฺจ ทานิ ปริตฺตกํ. เราเสวยวิบากของกุศลกรรมนั้นสิ้นกาลนานในวิมาน แต่บัดนี้ วิบากนั้นเหลืออยู่น้อย ๖๙. ๖๙. ‘‘อุทฺธํ จตูหิ มาเสหิ, กาลํกิริยา ภวิสฺสติ; เอกนฺตกฏุกํ โฆรํ, นิรยํ ปปติสฺสหํ. เบื้องหน้าแต่ ๔ เดือนไป การทำกาละจักมี เราจักตกนรกอันเผ็ดร้อนโดยส่วนเดียวและน่ากลัว ๗๐. ๗๐. ‘‘จตุกฺกณฺณํ จตุทฺวารํ, วิภตฺตํ ภาคโส มิตํ; อโยปาการปริยนฺตํ, อยสา ปฏิกุชฺชิตํ. นรกนั้นมี ๔ มุม มี ๔ ประตู แบ่งไว้เป็นส่วนๆ มีกำแพงเหล็กล้อมรอบ ครอบไว้ด้วยแผ่นเหล็ก ๗๑. ๗๑. ‘‘ตสฺส [Pg.135] อโยมยา ภูมิ, ชลิตา เตชสา ยุตา; สมนฺตา โยชนสตํ, ผริตฺวา ติฏฺฐติ สพฺพทา. พื้นของนรกนั้นแล้วด้วยเหล็ก ลุกเป็นเปลว ประกอบด้วยเดช แผ่ไปตลอด ๑๐๐ โยชน์โดยรอบ ตั้งอยู่ทุกเมื่อ ๗๒. ๗๒. ‘‘ตตฺถาหํ ทีฆมทฺธานํ, ทุกฺขํ เวทิสฺส เวทนํ; ผลญฺจ ปาปกมฺมสฺส, ตสฺมา โสจามหํ ภุส’’นฺติ. เราจักเสวยทุกขเวทนาอันเป็นผลของบาปกรรมในนรกนั้นสิ้นกาลนาน เพราะเหตุนั้น เราจึงเศร้าโศกยิ่งนัก ขลฺลาฏิยเปติวตฺถุ ทสมํ. ขัลลาฏิยเปติวัตถุที่ ๑๐ จบ ๑๑. นาคเปตวตฺถุ ๑๑. นาคเปตวัตถุ ๗๓. ๗๓. ‘‘ปุรโตว เสเตน ปเลติ หตฺถินา, มชฺเฌ ปน อสฺสตรีรเถน; ปจฺฉา จ กญฺญา สิวิกาย นียติ, โอภาสยนฺตี ทส สพฺพโต ทิสา. บุรุษคนหนึ่งไปข้างหน้าด้วยช้างเผือก ส่วนบุรุษอีกคนหนึ่งไปในท่ามกลางด้วยรถเทียมม้าอัสดร และหญิงสาวคนหนึ่งอันเขานำไปข้างหลังด้วยวอ ยังทิศทั้ง ๑๐ ให้สว่างโดยรอบ ๗๔. ๗๔. ‘‘ตุมฺเห ปน มุคฺครหตฺถปาณิโน, รุทํมุขา ฉินฺนปภินฺนคตฺตา; มนุสฺสภูตา กิมกตฺถ ปาปํ, เยนญฺญมญฺญสฺส ปิวาถ โลหิต’’นฺติ. ส่วนพวกท่านมีค้อนอยู่ในมือ มีหน้าร้องไห้ มีร่างกายถูกทุบแตก เมื่อครั้งเป็นมนุษย์ได้ทำบาปอะไรไว้ เพราะเหตุไร พวกท่านจึงดื่มเลือดของกันและกัน ๗๕. ๗๕. ‘‘ปุรโตว โย คจฺฉติ กุญฺชเรน, เสเตน นาเคน จตุกฺกเมน; อมฺหาก ปุตฺโต อหุ เชฏฺฐโก โส, ทานานิ ทตฺวาน สุขี ปโมทติ. บุรุษใดไปข้างหน้าด้วยช้างกุญชร ๔ เท้าสีขาว บุรุษนั้นเป็นบุตรคนโตของข้าพเจ้าทั้งหลาย เขาให้ทานแล้วมีความสุข บันเทิงอยู่ ๗๖. ๗๖. ‘‘โย โส มชฺเฌ อสฺสตรีรเถน, จตุพฺภิ ยุตฺเตน สุวคฺคิเตน; อมฺหาก ปุตฺโต อหุ มชฺฌิโม โส, อมจฺฉรี ทานวตี วิโรจติ. บุรุษใดไปในท่ามกลางด้วยรถเทียมม้าอัสดร ๔ ตัว ซึ่งเดินเรียบร้อยดี บุรุษนั้นเป็นบุตรคนกลางของข้าพเจ้าทั้งหลาย เขาไม่ตระหนี่ เป็นทานบดี ย่อมรุ่งเรือง ๗๗. ๗๗. ‘‘ยา สา จ ปจฺฉา สิวิกาย นียติ, นารี สปญฺญา มิคมนฺทโลจนา; อมฺหาก ธีตา อหุ สา กนิฏฺฐิกา, ภาคฑฺฒภาเคน สุขี ปโมทติ. ส่วนหญิงใดมีปัญญา มีดวงตากลมกลึงดุจตาเนื้อทราย อันเขานำไปข้างหลังด้วยวอ หญิงนั้นเป็นธิดาคนเล็กของข้าพเจ้าทั้งหลาย นางมีความสุข บันเทิงอยู่ เพราะได้ถวายกึ่งหนึ่งแห่งส่วนของตน ๗๘. ๗๘. ‘‘เอเต [Pg.136] จ ทานานิ อทํสุ ปุพฺเพ, ปสนฺนจิตฺตา สมณพฺราหฺมณานํ; มยํ ปน มจฺฉริโน อหุมฺห, ปริภาสกา สมณพฺราหฺมณานํ; เอเต จ ทตฺวา ปริจารยนฺติ, มยญฺจ สุสฺสาม นโฬว ฉินฺโน’’ติ. ในกาลก่อน บุตรธิดาเหล่านี้มีจิตเลื่อมใสได้ให้ทานแก่สมณพราหมณ์ทั้งหลาย ส่วนข้าพเจ้าทั้งหลายเป็นคนตระหนี่ ได้ด่าสมณพราหมณ์ทั้งหลาย บุตรธิดาเหล่านี้ให้ทานแล้วย่อมบำเรอตนอยู่ ส่วนข้าพเจ้าทั้งหลายย่อมเหี่ยวแห้งเหมือนไม้อ้อที่ถูกตัด ๗๙. ๗๙. ‘‘กึ ตุมฺหากํ โภชนํ กึ สยานํ, กถญฺจ ยาเปถ สุปาปธมฺมิโน; ปหูตโภเคสุ อนปฺปเกสุ, สุขํ วิราธาย ทุกฺขชฺช ปตฺตา’’ติ. อะไรเป็นอาหารของพวกท่าน อะไรเป็นที่นอนของพวกท่าน ท่านผู้มีธรรมอันเลวทรามอย่างยิ่งเป็นอยู่อย่างไร เมื่อโภคะมากมายไม่น้อยมีอยู่ พวกท่านทำสุขให้เสื่อมไป วันนี้จึงถึงแล้วซึ่งทุกข์ ๘๐. ๘๐. ‘‘อญฺญมญฺญํ วธิตฺวาน, ปิวาม ปุพฺพโลหิตํ; พหุํ ปิตฺวา น ธาตา โหม, นจฺฉาทิมฺหเส มยํ. ข้าพเจ้าทั้งหลายฆ่ากันและกันแล้วดื่มหนองและเลือด ถึงดื่มมากก็หาอิ่มไม่ ข้าพเจ้าทั้งหลายไม่ได้อยากดื่มเลย ๘๑. ๘๑. ‘‘อิจฺเจว มจฺจา ปริเทวยนฺติ, อทายกา เปจฺจ ยมสฺส ฐายิโน; เย เต วิทิจฺจ อธิคมฺม โภเค, น ภุญฺชเร นาปิ กโรนฺติ ปุญฺญํ. สัตว์ทั้งหลายผู้ไม่ให้ทาน ละไปแล้ว ตั้งอยู่ในยมโลก ย่อมคร่ำครวญอยู่อย่างนี้ สัตว์เหล่าใดรู้แล้ว ได้โภคะทั้งหลายแล้ว ไม่บริโภคเอง ทั้งไม่ทำบุญ ๘๒. ๘๒. ‘‘เต ขุปฺปิปาสูปคตา ปรตฺถ, ปจฺฉา จิรํ ฌายเร ฑยฺหมานา; กมฺมานิ กตฺวาน ทุขุทฺรานิ, อนุโภนฺติ ทุกฺขํ กฏุกปฺผลานิ. สัตว์เหล่านั้นถูกความหิวและความระหายครอบงำในปรโลก ภายหลังย่อมเดือดร้อน ถูกเผาไหม้อยู่สิ้นกาลนาน สัตว์เหล่านั้นทำกรรมทั้งหลายที่มีทุกข์เป็นผลกำไร ย่อมเสวยทุกข์อันมีผลเผ็ดร้อน ๘๓. ๘๓. ‘‘อิตฺตรํ หิ ธนํ ธญฺญํ, อิตฺตรํ อิธ ชีวิตํ; อิตฺตรํ อิตฺตรโต ญตฺวา, ทีปํ กยิราถ ปณฺฑิโต. ทรัพย์และข้าวเปลือกเป็นของชั่วคราว ชีวิตในโลกนี้ก็เป็นของชั่วคราว บัณฑิตรู้ความที่สิ่งชั่วคราวเป็นของชั่วคราวแล้ว พึงทำที่พึ่ง ๘๔. ๘๔. ‘‘เย เต เอวํ ปชานนฺติ, นรา ธมฺมสฺส โกวิทา; เต ทาเน นปฺปมชฺชนฺติ, สุตฺวา อรหตํ วโจ’’ติ. นรชนเหล่าใดผู้ฉลาดในธรรม ย่อมรู้อย่างนี้ นรชนเหล่านั้นฟังคำของพระอรหันต์ทั้งหลายแล้ว ย่อมไม่ประมาทในทาน นาคเปตวตฺถุ เอกาทสมํ. นาคเปตวัตถุที่ ๑๑ จบ ๑๒. อุรคเปตวตฺถุ ๑๒. อุรคเปตวัตถุ ๘๕. ๘๕. ‘‘อุรโคว [Pg.137] ตจํ ชิณฺณํ, หิตฺวา คจฺฉติ สนฺตนุํ; เอวํ สรีเร นิพฺโภเค, เปเต กาลงฺกเต สติ. งูละหนังเก่าแล้วไปสู่ร่างกายของตน ฉันใด เมื่อร่างกายไร้การเสวยอารมณ์ เป็นซากศพ ทำกาละแล้ว ก็เป็นฉันนั้น ๘๖. ๘๖. ‘‘ฑยฺหมาโน น ชานาติ, ญาตีนํ ปริเทวิตํ; ตสฺมา เอตํ น โรทามิ, คโต โส ตสฺส ยา คติ’’. ร่างกายที่ถูกเผาอยู่ ย่อมไม่รู้ถึงการคร่ำครวญของหมู่ญาติ เพราะเหตุนั้น เราจึงไม่ร้องไห้ถึงเขา เขาไปสู่คติใด ก็เป็นคติของเขานั่นแหละ ๘๗. ๘๗. ‘‘อนพฺภิโต ตโต อาคา, นานุญฺญาโต อิโต คโต; ยถาคโต ตถา คโต, ตตฺถ กา ปริเทวนา. เขาไม่ได้รับเชิญมาจากปรโลกนั้น ก็มาเอง ไม่ได้รับอนุญาตจากโลกนี้ ก็ไปเอง เขามาอย่างใด ก็ไปอย่างนั้น ในเรื่องนั้นจะพิไรรำพันไปทำไม ๘๘. ๘๘. ‘‘ฑยฺหมาโน น ชานาติ, ญาตีนํ ปริเทวิตํ; ตสฺมา เอตํ น โรทามิ, คโต โส ตสฺส ยา คติ’’. ร่างกายที่ถูกเผาอยู่ ย่อมไม่รู้ถึงการคร่ำครวญของหมู่ญาติ เพราะเหตุนั้น เราจึงไม่ร้องไห้ถึงเขา เขาไปสู่คติใด ก็เป็นคติของเขานั่นแหละ ๘๙. ๘๙. ‘‘สเจ โรเท กิสา อสฺสํ, ตตฺถ เม กึ ผลํ สิยา; ญาติมิตฺตสุหชฺชานํ, ภิยฺโย โน อรตี สิยา. ถ้าเราร้องไห้ ก็จะพึงเป็นคนผอม ในการร้องไห้นั้นจะมีผลอะไรแก่เรา ความไม่ยินดีจะพึงมีแก่หมู่ญาติมิตรสหายของเรายิ่งขึ้นไปอีก ๙๐. ๙๐. ‘‘ฑยฺหมาโน น ชานาติ, ญาตีนํ ปริเทวิตํ; ตสฺมา เอตํ น โรทามิ, คโต โส ตสฺส ยา คติ’’. ร่างกายที่ถูกเผาอยู่ ย่อมไม่รู้ถึงการคร่ำครวญของหมู่ญาติ เพราะเหตุนั้น เราจึงไม่ร้องไห้ถึงเขา เขาไปสู่คติใด ก็เป็นคติของเขานั่นแหละ ๙๑. ๙๑. ‘‘ยถาปิ ทารโก จนฺทํ, คจฺฉนฺตมนุโรทติ; เอวํ สมฺปทเมเวตํ, โย เปตมนุโสจติ. เด็กย่อมร้องไห้ถึงพระจันทร์ที่โคจรไปในอากาศ ฉันใด ผู้ที่เศร้าโศกถึงคนผู้ละไปแล้ว ก็เป็นฉันนั้นเหมือนกัน ๙๒. ๙๒. ‘‘ฑยฺหมาโน น ชานาติ, ญาตีนํ ปริเทวิตํ; ตสฺมา เอตํ น โรทามิ, คโต โส ตสฺส ยา คติ’’. ร่างกายที่ถูกเผาอยู่ ย่อมไม่รู้ถึงการคร่ำครวญของหมู่ญาติ เพราะเหตุนั้น เราจึงไม่ร้องไห้ถึงเขา เขาไปสู่คติใด ก็เป็นคติของเขานั่นแหละ ๙๓. ๙๓. ‘‘ยถาปิ พฺรหฺเม อุทกุมฺโภ, ภินฺโน อปฺปฏิสนฺธิโย; เอวํ สมฺปทเมเวตํ, โย เปตมนุโสจติ. ดูกรพราหมณ์ หม้อน้ำที่แตกแล้ว เชื่อมให้สนิทไม่ได้ ฉันใด ผู้ที่เศร้าโศกถึงคนผู้ละไปแล้ว ก็เป็นฉันนั้นเหมือนกัน ๙๔. ๙๔. ‘‘ฑยฺหมาโน น ชานาติ, ญาตีนํ ปริเทวิตํ; ตสฺมา เอตํ น โรทามิ, คโต โส ตสฺส ยา คตี’’ติ. ร่างกายที่ถูกเผาอยู่ย่อมไม่รู้การคร่ำครวญของหมู่ญาติ ฉะนั้น เราจึงไม่ร้องไห้ถึงบุตรนั้น เขาไปสู่คติที่เขาจะต้องไปแล้ว อุรคเปตวตฺถุ ทฺวาทสมํ. อุรคเปตวัตถุที่ ๑๒ จบ อุรควคฺโค ปฐโม นิฏฺฐิโต. อุรควรรคที่ ๑ จบ ตสฺสุทฺทานํ – คาถาสรุปความในวรรคนี้ เขตฺตญฺจ สูกรํ ปูติ, ปิฏฺฐํ จาปิ ติโรกุฏฺฏํ; ปญฺจาปิ สตฺตปุตฺตญฺจ, โคณํ เปสการกญฺจ; ตถา ขลฺลาฏิยํ นาคํ, ทฺวาทสํ อุรคญฺเจวาติ. เรื่องเขตตเปรต ๑ เรื่องสูกรเปรต ๑ เรื่องปูติมุขเปรต ๑ เรื่องปิฏฐธีตลิกเปรต ๑ เรื่องติโรกุฑฑเปรต ๑ เรื่องเปรตผู้กินบุตร ๕ คน ๑ เรื่องเปรตผู้กินบุตร ๗ คน ๑ เรื่องโคณเปรต ๑ เรื่องเปรตหญิงทอหูก ๑ เรื่องขัลลาฏิยเปรต ๑ เรื่องนาคเปรต ๑ และเรื่องอุรคเปรตเป็นที่ ๑๒ ๒. อุพฺพริวคฺโค ๒. อุพพริวรรคที่ ๒ ๑. สํสารโมจกเปติวตฺถุ ๑. ๑. สังสารโมจกเปติวัตถุ ๙๕. ๙๕. ‘‘นคฺคา [Pg.138] ทุพฺพณฺณรูปาสิ, กิสา ธมนิสนฺถตา; อุปฺผาสุลิเก กิสิเก, กา นุ ตฺวํ อิธ ติฏฺฐสี’’ติ. ดูก่อนหญิงผู้ผอมโซ มีซี่โครงผุดขึ้น ท่านเป็นหญิงเปลือยกาย มีผิวพรรณน่าเกลียด ผอมสะพรั่งไปด้วยเส้นเอ็น ท่านเป็นใครกัน มายืนอยู่ที่นี่ ๙๖. ๙๖. ‘‘อหํ ภทนฺเต เปตีมฺหิ, ทุคฺคตา ยมโลกิกา; ปาปกมฺมํ กริตฺวาน, เปตโลกํ อิโต คตา’’ติ. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ดิฉันเป็นเปรตหญิงตกยาก อยู่ในยมโลก เพราะทำกรรมชั่วไว้ จึงจากโลกนี้ไปสู่เปรตโลก ๙๗. ๙๗. ‘‘กึ นุ กาเยน วาจาย, มนสา ทุกฺกฏํ กตํ; กิสฺส กมฺมวิปาเกน, เปตโลกํ อิโต คตา’’ติ. เธอได้ทำกรรมชั่วอะไรไว้ด้วยกาย วาจา หรือใจ ด้วยวิบากกรรมอะไร เธอจึงจากโลกนี้ไปสู่เปรตโลก ๙๘. ๙๘. ‘‘อนุกมฺปกา มยฺหํ นาเหสุํ ภนฺเต, ปิตา จ มาตา อถวาปิ ญาตกา; เย มํ นิโยเชยฺยุํ ททาหิ ทานํ, ปสนฺนจิตฺตา สมณพฺราหฺมณานํ. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ บิดา มารดา หรือหมู่ญาติผู้จะอนุเคราะห์ ที่จะพึงแนะนำดิฉันว่า ‘เธอจงมีใจเลื่อมใสถวายทานแก่สมณพราหมณ์ทั้งหลายเถิด’ นั้น มิได้มีแก่ดิฉันเลย ๙๙. ๙๙. ‘‘อิโต อหํ วสฺสสตานิ ปญฺจ, ยํ เอวรูปา วิจรามิ นคฺคา; ขุทาย ตณฺหาย จ ขชฺชมานา, ปาปสฺส กมฺมสฺส ผลํ มเมทํ. ดิฉันมีรูปร่างเช่นนี้ เป็นหญิงเปลือยกาย ถูกความหิวและความกระหายเบียดเบียน ท่องเที่ยวไปตลอด ๕๐๐ ปี นับแต่ภพนี้ นี่เป็นผลแห่งบาปกรรมของดิฉัน ๑๐๐. ๑๐๐. ‘‘วนฺทามิ ตํ อยฺย ปสนฺนจิตฺตา, อนุกมฺป มํ วีร มหานุภาว; ทตฺวา จ เม อาทิส ยํ หิ กิญฺจิ, โมเจหิ มํ ทุคฺคติยา ภทนฺเต’’ติ. ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้าผู้มีความเพียร มีอานุภาพมาก ดิฉันมีใจเลื่อมใสขอไหว้ท่าน ขอท่านจงอนุเคราะห์ดิฉันเถิด ขอท่านจงให้อะไรๆ แล้วอุทิศส่วนกุศลให้ดิฉันบ้าง ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอท่านจงเปลื้องดิฉันให้พ้นจากทุคติด้วยเถิด ๑๐๑. ๑๐๑. สาธูติ โส ปฏิสฺสุตฺวา, สาริปุตฺโตนุกมฺปโก; ภิกฺขูนํ อาโลปํ ทตฺวา, ปาณิมตฺตญฺจ โจฬกํ; ถาลกสฺส จ ปานียํ, ตสฺสา ทกฺขิณมาทิสิ. พระสารีบุตรผู้มีปกติอนุเคราะห์ รับคำว่า ‘สาธุ’ แล้ว ได้ถวายข้าวคำหนึ่ง ผ้าชิ้นหนึ่งขนาดฝ่ามือ และน้ำในถ้วยใบหนึ่งแก่ภิกษุรูปหนึ่ง แล้วอุทิศส่วนกุศลให้เปรตหญิงนั้น ๑๐๒. ๑๐๒. สมนนฺตรานุทฺทิฏฺเฐ, วิปาโก อุทปชฺชถ; โภชนจฺฉาทนปานียํ, ทกฺขิณาย อิทํ ผลํ. ในลำดับที่ท่านอุทิศส่วนกุศลให้ วิบากก็เกิดขึ้น คือ โภชนะ เครื่องนุ่งห่ม และน้ำดื่ม นี้เป็นผลแห่งทักษิณาทาน ๑๐๓. ๑๐๓. ตโต [Pg.139] สุทฺธา สุจิวสนา, กาสิกุตฺตมธารินี; วิจิตฺตวตฺถาภรณา, สาริปุตฺตํ อุปสงฺกมิ. ลำดับนั้น เปรตหญิงนั้นมีกายสะอาด นุ่งห่มผ้าสะอาด ทรงผ้ากาสิกพัสตร์ชั้นอุดม ประดับด้วยอาภรณ์และพัสสาอันวิจิตร เข้าไปหาพระสารีบุตร ๑๐๔. ๑๐๔. ‘‘อภิกฺกนฺเตน วณฺเณน, ยา ตฺวํ ติฏฺฐสิ เทวเต; โอภาเสนฺตี ทิสา สพฺพา, โอสธี วิย ตารกา. ดูก่อนเทวี ท่านผู้มีวรรณะงามยิ่ง ยืนเปล่งรัศมีสว่างไสวไปทั่วทุกทิศอยู่ ดุจดาวประกายพรึก ฉะนั้น ๑๐๕. ๑๐๕. ‘‘เกน เตตาทิโส วณฺโณ, เกน เต อิธ มิชฺฌติ; อุปฺปชฺชนฺติ จ เต โภคา, เย เกจิ มนโส ปิยา. วรรณะของท่านเช่นนี้มีได้เพราะเหตุไร ผลบุญจึงสำเร็จแก่ท่านในวิมานนี้เพราะเหตุไร และโภคทรัพย์ทั้งหลายที่เป็นที่รักแห่งใจจึงเกิดขึ้นแก่ท่านเพราะเหตุไร ๑๐๖. ๑๐๖. ‘‘ปุจฺฉามิ ตํ เทวิ มหานุภาเว, มนุสฺสภูตา กิมกาสิ ปุญฺญํ; เกนาสิ เอวํ ชลิตานุภาวา, วณฺโณ จ เต สพฺพทิสา ปภาสตี’’ติ. ดูก่อนเทวีผู้มีอานุภาพมาก เราขอถามท่าน เมื่อครั้งเกิดเป็นมนุษย์ ท่านได้ทำบุญอะไรไว้ เพราะเหตุไร ท่านจึงมีอานุภาพรุ่งเรืองเช่นนี้ และวรรณะของท่านจึงสว่างไสวไปทั่วทุกทิศ ๑๐๗. ๑๐๗. ‘‘อุปฺปณฺฑุกึ กิสํ ฉาตํ, นคฺคํ สมฺปติตจฺฉวึ ; มุนิ การุณิโก โลเก, ตํ มํ อทฺทกฺขิ ทุคฺคตํ. พระมุนีผู้มีพระกรุณาในโลก ได้ทอดพระเนตรเห็นดิฉันซึ่งตกยาก มีผิวพรรณซีดเซียว ผอมโซ หิวโหย เปลือยกาย มีผิวหนังแตก ๑๐๘. ๑๐๘. ‘‘ภิกฺขูนํ อาโลปํ ทตฺวา, ปาณิมตฺตญฺจ โจฬกํ; ถาลกสฺส จ ปานียํ, มม ทกฺขิณมาทิสิ. ท่านได้ถวายข้าวคำหนึ่ง ผ้าชิ้นหนึ่งขนาดฝ่ามือ และน้ำในถ้วยใบหนึ่งแก่ภิกษุรูปหนึ่ง แล้วอุทิศส่วนกุศลให้ดิฉัน ๑๐๙. ๑๐๙. ‘‘อาโลปสฺส ผลํ ปสฺส, ภตฺตํ วสฺสสตํ ทส; ภุญฺชามิ กามกามินี, อเนกรสพฺยญฺชนํ. ขอท่านจงดูผลแห่งข้าวคำหนึ่งเถิด ดิฉันเป็นผู้เพียบพร้อมด้วยกามคุณ บริโภคข้าวพร้อมด้วยกับข้าวมีรสมากมาย ตลอด ๑,๐๐๐ ปี ๑๑๐. ๑๑๐. ‘‘ปาณิมตฺตสฺส โจฬสฺส, วิปากํ ปสฺส ยาทิสํ; ยาวตา นนฺทราชสฺส, วิชิตสฺมึ ปฏิจฺฉทา. ขอท่านจงดูวิบากของผ้าชิ้นหนึ่งขนาดฝ่ามือ ซึ่งเป็นเช่นนี้ คือ เครื่องนุ่งห่มในแว่นแคว้นของพระเจ้านันทะมีประมาณเท่าใด ๑๑๑. ๑๑๑. ‘‘ตโต พหุตรา ภนฺเต, วตฺถานจฺฉาทนานิ เม; โกเสยฺยกมฺพลียานิ, โขมกปฺปาสิกานิ จ. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ผ้าสำหรับนุ่งและผ้าสำหรับห่มของดิฉันมีมากกว่านั้น คือ ผ้าไหม ผ้ากัมพล ผ้าเปลือกไม้ และผ้าฝ้าย (ก็มีมากกว่า) ๑๑๒. ๑๑๒. ‘‘วิปุลา จ มหคฺฆา จ, เตปากาเสวลมฺพเร; สาหํ ตํ ปริทหามิ, ยํ ยํ หิ มนโส ปิยํ. ผ้าเหล่านั้นกว้างขวางและมีราคามาก ห้อยอยู่ในอากาศ ดิฉันย่อมนุ่งห่มผ้าผืนที่พอใจ ๑๑๓. ๑๑๓. ‘‘ถาลกสฺส จ ปานียํ, วิปากํ ปสฺส ยาทิสํ; คมฺภีรา จตุรสฺสา จ, โปกฺขรญฺโญ สุนิมฺมิตา. ขอท่านจงดูวิบากแห่งน้ำในถ้วยใบหนึ่ง ซึ่งเป็นเช่นนี้ คือ สระโบกขรณีทั้งหลายอันลึก เป็นสี่เหลี่ยมจัตุรัส ที่ดิฉันเนรมิตดีแล้ว ๑๑๔. ๑๑๔. ‘‘เสโตทกา สุปฺปติตฺถา, สีตา อปฺปฏิคนฺธิยา; ปทุมุปฺปลสญฺฉนฺนา, วาริกิญฺชกฺขปูริตา. มีน้ำใสสะอาด มีท่าขึ้นลงสะดวกสบาย มีน้ำเย็น ไม่มีกลิ่นเหม็น ปกคลุมด้วยดอกปทุมและดอกอุบล เต็มไปด้วยเกสรดอกไม้ ๑๑๕. ๑๑๕. ‘‘สาหํ [Pg.140] รมามิ กีฬามิ, โมทามิ อกุโตภยา; มุนึ การุณิกํ โลเก, ภนฺเต วนฺทิตุมาคตา’’ติ. ดิฉันไม่มีภัยจากที่ไหนๆ ย่อมรื่นรมย์ ย่อมเล่น และย่อมบันเทิงใจ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ดิฉันมาเพื่อจะไหว้พระมุนีผู้มีพระกรุณาในโลก สํสารโมจกเปติวตฺถุ ปฐมํ. สังสารโมจกเปติวัตถุที่ ๑ จบ ๒. สาริปุตฺตตฺเถรมาตุเปติวตฺถุ ๒. ๒. สารีปุตตเถรมาตุเปติวัตถุ ๑๑๖. ๑๑๖. ‘‘นคฺคา ทุพฺพณฺณรูปาสิ, กิสา ธมนิสนฺถตา; อุปฺผาสุลิเก กิสิเก, กา นุ ตฺวํ อิธ ติฏฺฐสิ’’. ดูก่อนหญิงผู้มีซี่โครงปรากฏ ผอมโซ ท่านเป็นหญิงเปลือยกาย มีผิวพรรณทราม ผอมเห็นแต่เส้นเอ็น ท่านเป็นใครหนอ มายืนอยู่ที่นี่ ๑๑๗. ๑๑๗. ‘‘อหํ เต สกิยา มาตา, ปุพฺเพ อญฺญาสุ ชาตีสุ; อุปปนฺนา เปตฺติวิสยํ, ขุปฺปิปาสสมปฺปิตา. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ในชาติก่อนๆ ดิฉันเป็นมารดาของท่านเอง แต่มาบังเกิดในเปรตวิสัย ถูกความหิวและความกระหายเบียดเบียนอยู่ ๑๑๘. ๑๑๘. ‘‘ฉฑฺฑิตํ ขิปิตํ เขฬํ, สิงฺฆาณิกํ สิเลสุมํ; วสญฺจ ฑยฺหมานานํ, วิชาตานญฺจ โลหิตํ. ดิฉันต้องบริโภคน้ำลาย น้ำมูก เสมหะที่เขาถ่มทิ้งแล้ว และไขมันของซากศพที่เขากำลังเผาอยู่ และโลหิตของหญิงที่คลอดบุตร ๑๑๙. ๑๑๙. ‘‘วณิกานญฺจ ยํ ฆาน-สีสจฺฉินฺนาน โลหิตํ; ขุทาปเรตา ภุญฺชามิ, อิตฺถิปุริสนิสฺสิตํ. และโลหิตจากแผลของคนทั้งหลาย และโลหิตของคนที่ถูกตัดจมูกและศีรษะ ดิฉันถูกความหิวเบียดเบียน ต้องบริโภคของไม่สะอาดที่อาศัยหญิงและชายเกิดขึ้น ๑๒๐. ๑๒๐. ‘‘ปุพฺพโลหิตํ ภกฺขามิ, ปสูนํ มานุสาน จ; อเลณา อนคารา จ, นีลมญฺจปรายณา. ดิฉันต้องกินน้ำเลือดน้ำหนองของสัตว์และของมนุษย์ ไม่มีที่พึ่ง ไม่มีเรือนอยู่ ต้องนอนบนเตียงที่เขาทิ้งไว้ในป่าช้าเป็นที่ไปในเบื้องหน้า ๑๒๑. ๑๒๑. ‘‘เทหิ ปุตฺตก เม ทานํ, ทตฺวา อนฺวาทิสาหิ เม; อปฺเปว นาม มุจฺเจยฺยํ, ปุพฺพโลหิตโภชนา’’ติ. ข้าแต่ลูกน้อย ขอท่านจงให้ทานแล้วอุทิศส่วนกุศลให้แม่บ้างเถิด บางทีแม่พึงพ้นจากการบริโภคน้ำเลือดน้ำหนองได้ ๑๒๒. ๑๒๒. มาตุยา วจนํ สุตฺวา, อุปติสฺโสนุกมฺปโก; อามนฺตยิ โมคฺคลฺลานํ, อนุรุทฺธญฺจ กปฺปินํ. พระอุปติสสะ (สารีบุตร) ผู้มีปกติอนุเคราะห์ ได้ฟังคำของมารดาแล้ว จึงเรียกพระโมคคัลลานะ พระอนุรุทธะ และพระกัปปินะมา ๑๒๓. ๑๒๓. จตสฺโส กุฏิโย กตฺวา, สงฺเฆ จาตุทฺทิเส อทา; กุฏิโย อนฺนปานญฺจ, มาตุ ทกฺขิณมาทิสี. ท่านสร้างกุฎี ๔ หลัง ถวายสงฆ์ผู้มาจาก ๔ ทิศ แล้วอุทิศกุฎี ข้าวและน้ำเป็นทักษิณาให้แก่มารดา ๑๒๔. ๑๒๔. สมนนฺตรานุทฺทิฏฺเฐ, วิปาโก อุทปชฺชถ; โภชนํ ปานียํ วตฺถํ, ทกฺขิณาย อิทํ ผลํ. ในลำดับที่ท่านอุทิศให้ วิบากก็เกิดขึ้น คือ โภชนะ น้ำ และผ้า นี้เป็นผลแห่งทักษิณาทาน ๑๒๕. ๑๒๕. ตโต สุทฺธา สุจิวสนา, กาสิกุตฺตมธารินี; วิจิตฺตวตฺถาภรณา, โกลิตํ อุปสงฺกมิ. ลำดับนั้น นางเปรตนั้นมีกายหมดจด นุ่งห่มผ้าสะอาด ทรงผ้ากาสิกพัสตร์อันอุดม มีเสื้อผ้าและเครื่องประดับวิจิตร เข้าไปหาพระโกลิตะ (โมคคัลลานะ) ๑๒๖. ๑๒๖. ‘‘อภิกฺกนฺเตน [Pg.141] วณฺเณน, ยา ตฺวํ ติฏฺฐสิ เทวเต; โอภาเสนฺตี ทิสา สพฺพา, โอสธี วิย ตารกา. ดูก่อนเทวดา ท่านมีวรรณะงามยิ่งนัก ยืนส่องสว่างไปทั่วทุกทิศ ดุจดาวประกายพรึก ๑๒๗. ๑๒๗. ‘‘เกน เตตาทิโส วณฺโณ, เกน เต อิธ มิชฺฌติ; อุปฺปชฺชนฺติ จ เต โภคา, เย เกจิ มนโส ปิยา. เพราะบุญอะไร ท่านจึงมีวรรณะเช่นนี้ เพราะบุญอะไร ท่านจึงสำเร็จผลในที่นี้ และโภคะทั้งหลายที่น่ารักใคร่แห่งใจจึงเกิดขึ้นแก่ท่าน ๑๒๘. ๑๒๘. ‘‘ปุจฺฉามิ ตํ เทวิ มหานุภาเว, มนุสฺสภูตา กิมกาสิ ปุญฺญํ; เกนาสิ เอวํ ชลิตานุภาวา, วณฺโณ จ เต สพฺพทิสา ปภาสตี’’ติ. ดูก่อนเทวีผู้มีอานุภาพมาก เราขอถามท่าน เมื่อครั้งเกิดเป็นมนุษย์ ท่านได้ทำบุญอะไรไว้ เพราะบุญอะไร ท่านจึงมีอานุภาพรุ่งเรืองเช่นนี้ และวรรณะของท่านจึงสว่างไปทั่วทุกทิศ ๑๒๙. ๑๒๙. ‘‘สาริปุตฺตสฺสาหํ มาตา, ปุพฺเพ อญฺญาสุ ชาตีสุ; อุปปนฺนา เปตฺติวิสยํ, ขุปฺปิปาสสมปฺปิตา. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ในชาติก่อนๆ ดิฉันเป็นมารดาของพระสารีบุตร แต่มาบังเกิดในเปรตวิสัย ถูกความหิวและความกระหายเบียดเบียนอยู่ ๑๓๐. ๑๓๐. ‘‘ฉฑฺฑิตํ ขิปิตํ เขฬํ, สิงฺฆาณิกํ สิเลสุมํ; วสญฺจ ฑยฺหมานานํ, วิชาตานญฺจ โลหิตํ. ดิฉันต้องบริโภคน้ำลาย น้ำมูก เสมหะที่เขาถ่มทิ้งแล้ว และไขมันของซากศพที่เขากำลังเผาอยู่ และโลหิตของหญิงที่คลอดบุตร ๑๓๑. ๑๓๑. ‘‘วณิกานญฺจ ยํ ฆาน-สีสจฺฉินฺนาน โลหิตํ; ขุทาปเรตา ภุญฺชามิ, อิตฺถิปุริสนิสฺสิตํ. และโลหิตจากแผลของคนทั้งหลาย และโลหิตของคนที่ถูกตัดจมูกและศีรษะ ดิฉันถูกความหิวเบียดเบียน ต้องบริโภคของไม่สะอาดที่อาศัยหญิงและชายเกิดขึ้น ๑๓๒. ๑๓๒. ‘‘ปุพฺพโลหิตํ ภกฺขิสฺสํ, ปสูนํ มานุสาน จ; อเลณา อนคารา จ, นีลมญฺจปรายณา. ดิฉันต้องกินน้ำเลือดน้ำหนองของสัตว์และของมนุษย์ ไม่มีที่พึ่ง ไม่มีเรือนอยู่ ต้องนอนบนเตียงที่เขาทิ้งไว้ในป่าช้าเป็นที่ไปในเบื้องหน้า ๑๓๓. ๑๓๓. ‘‘สาริปุตฺตสฺส ทาเนน, โมทามิ อกุโตภยา; มุนึ การุณิกํ โลเก, ภนฺเต วนฺทิตุมาคตา’’ติ. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ดิฉันไม่มีภัยแต่ที่ไหน เพลิดเพลินอยู่ได้เพราะทานของพระสารีบุตร ดิฉันมาเพื่อจะไหว้พระมุนีผู้มีความกรุณาในโลก สาริปุตฺตตฺเถรสฺส มาตุเปติวตฺถุ ทุติยํ. เรื่องมารดาของพระสารีบุตรเถระเป็นเปรต ที่ ๒ จบ ๓. มตฺตาเปติวตฺถุ ๓. เรื่องนางมัตตาเปรต ๑๓๔. ๑๓๔. ‘‘นคฺคา ทุพฺพณฺณรูปาสิ, กิสา ธมนิสนฺถตา; อุปฺผาสุลิเก กิสิเก, กา นุ ตฺวํ อิธ ติฏฺฐสี’’ติ. ดูก่อนหญิงผู้มีซี่โครงปรากฏ ผอมโซ ท่านเป็นหญิงเปลือยกาย มีผิวพรรณทราม ผอมเห็นแต่เส้นเอ็น ท่านเป็นใครหนอ มายืนอยู่ที่นี่ ๑๓๕. ๑๓๕. ‘‘อหํ มตฺตา ตุวํ ติสฺสา, สปตฺตี เต ปุเร อหุํ; ปาปกมฺมํ กริตฺวาน, เปตโลกํ อิโต คตา’’ติ. เราคือมัตตา ท่านคือติสสา ในชาติก่อนเราเป็นเพื่อนร่วมสามีของท่าน เราทำบาปกรรมไว้จึงจากโลกนี้ไปสู่เปรตโลก ๑๓๖. ๑๓๖. ‘‘กึ นุ กาเยน วาจาย, มนสา ทุกฺกฏํ กตํ; กิสฺส กมฺมวิปาเกน, เปตโลกํ อิโต คตา’’ติ. ท่านได้ทำกรรมชั่วอะไรไว้ด้วยกาย วาจา หรือใจ ด้วยวิบากแห่งกรรมอะไร ท่านจึงจากโลกนี้ไปสู่เปรตโลก ๑๓๗. ๑๓๗. ‘‘จณฺฑี [Pg.142] จ ผรุสา จาสึ, อิสฺสุกี มจฺฉรี สฐา ; ตาหํ ทุรุตฺตํ วตฺวาน, เปตโลกํ อิโต คตา’’ติ. เราเป็นคนดุร้าย หยาบคาย ริษยา ตระหนี่ และมีมายา เราได้กล่าวคำชั่วไว้ จึงจากโลกนี้ไปสู่เปรตโลก ๑๓๘. ๑๓๘. สพฺพํ อหมฺปิ ชานามิ, ยถา ตฺวํ จณฺฑิกา อหุ; อญฺญญฺจ โข ตํ ปุจฺฉามิ, เกนาสิ ปํสุกุนฺถิตา’’ติ. เราก็รู้อยู่ทั้งหมดว่า ท่านเป็นคนดุร้าย แต่เราจะขอถามข้ออื่นกะท่านอีก เพราะเหตุไร ท่านจึงมีตัวเกลือกกลั้วด้วยฝุ่น ๑๓๙. ๑๓๙. ‘‘สีสํนฺหาตา ตุวํ อาสิ, สุจิวตฺถา อลงฺกตา; อหญฺจ โข อธิมตฺตํ, สมลงฺกตตรา ตยา. ท่านอาบน้ำสระผม นุ่งผ้าสะอาด ประดับประดาแล้ว ส่วนเราก็ได้ประดับประดายิ่งกว่าท่านมากมายนัก ๑๔๐. ๑๔๐. ‘‘ตสฺสา เม เปกฺขมานาย, สามิเกน สมนฺตยิ; ตโต เม อิสฺสา วิปุลา, โกโธ เม สมชายถ. เมื่อเรากำลังมองดูอยู่ ท่านได้พูดจากับสามี เพราะเหตุนั้น ความริษยาใหญ่หลวงจึงเกิดขึ้นแก่เรา ความโกรธก็เกิดขึ้นแก่เรา ๑๔๑. ๑๔๑. ‘‘ตโต ปํสุํ คเหตฺวาน, ปํสุนา ตํ หิ โอกิรึ ; ตสฺส กมฺมวิปาเกน, เตนมฺหิ ปํสุกุนฺถิตา’’ติ. เพราะเหตุนั้น เราจึงหยิบฝุ่นขึ้นมาแล้วซัดฝุ่นใส่ท่าน ด้วยวิบากของกรรมนั้น เราจึงมีตัวเกลือกกลั้วด้วยฝุ่น ๑๔๒. ๑๔๒. ‘‘สจฺจํ อหมฺปิ ชานามิ, ปํสุนา มํ ตฺวโมกิริ; อญฺญญฺจ โข ตํ ปุจฺฉามิ, เกน ขชฺชสิ กจฺฉุยา’’ติ. จริงทีเดียว แม้เราก็รู้อยู่ว่า ท่านได้ซัดฝุ่นใส่เรา แต่เราจะขอถามข้ออื่นกะท่านอีก เพราะเหตุไร ท่านจึงถูกโรคหิดเบียดเบียน ๑๔๓. ๑๔๓. ‘‘เภสชฺชหารี อุภโย, วนนฺตํ อคมิมฺหเส; ตฺวญฺจ เภสชฺชมาหริ, อหญฺจ กปิกจฺฉุโน. เราทั้งสองคนไปป่าเพื่อหายา ท่านได้ยามา ส่วนเราได้ฝักหมามุ่ยมา ๑๔๔. ๑๔๔. ‘‘ตสฺสา ตฺยาชานมานาย, เสยฺยํ ตฺยาหํ สโมกิรึ; ตสฺส กมฺมวิปาเกน, เตน ขชฺชามิ กจฺฉุยา’’ติ. เมื่อท่านไม่รู้ เราได้โปรย (หมามุ่ย) ลงบนที่นอนของท่าน ด้วยวิบากแห่งกรรมนั้น เราจึงถูกโรคหิดหืกเบียดเบียน ๑๔๕. ๑๔๕. ‘‘สจฺจํ อหมฺปิ ชานามิ, เสยฺยํ เม ตฺวํ สโมกิริ; อญฺญญฺจ โข ตํ ปุจฺฉามิ, เกนาสิ นคฺคิยา ตุว’’นฺติ. จริงทีเดียว แม้เราก็รู้ว่า ท่านได้โปรย (หมามุ่ย) ลงบนที่นอนของเรา แต่เราจะขอถามเหตุอื่นกะท่านอีกว่า เพราะเหตุไร ท่านจึงเป็นหญิงเปลือยกาย ๑๔๖. ๑๔๖. ‘‘สหายานํ สมโย อาสิ, ญาตีนํ สมิตี อหุ; ตฺวญฺจ อามนฺติตา อาสิ, สสามินี โน จ โข อหํ. ได้มีการประชุมสหายและมีการสโมสรของหมู่ญาติ ท่านพร้อมทั้งสามีได้รับเชิญ แต่เราไม่ได้รับเชิญ ๑๔๗. ๑๔๗. ‘‘ตสฺสา ตฺยาชานมานาย, ทุสฺสํ ตฺยาหํ อปานุทึ; ตสฺส กมฺมวิปาเกน, เตนมฺหิ นคฺคิยา อห’’นฺติ. เมื่อท่านไม่รู้ เราได้ลักผ้าของท่านไป ด้วยวิบากแห่งกรรมนั้น เราจึงเป็นหญิงเปลือยกาย ๑๔๘. ๑๔๘. ‘‘สจฺจํ อหมฺปิ ชานามิ, ทุสฺสํ เม ตฺวํ อปานุทิ; อญฺญญฺจ โข ตํ ปุจฺฉามิ, เกนาสิ คูถคนฺธินี’’ติ. จริงทีเดียว แม้เราก็รู้ว่า ท่านได้ลักผ้าของเราไป แต่เราจะขอถามเหตุอื่นกะท่านอีกว่า เพราะเหตุไร ท่านจึงมีกลิ่นตัวเหม็นเหมือนอุจจาระ ๑๔๙. ๑๔๙. ‘‘ตว [Pg.143] คนฺธญฺจ มาลญฺจ, ปจฺจคฺฆญฺจ วิเลปนํ; คูถกูเป อธาเรสึ, ตํ ปาปํ ปกตํ มยา; ตสฺส กมฺมวิปาเกน, เตนมฺหิ คูถคนฺธินี’’ติ. เราได้ทิ้งของหอม ระเบียบดอกไม้ และเครื่องลูบไล้ใหม่ๆ ของท่านลงในหลุมอุจจาระ เราได้ทำบาปนั้นไว้ ด้วยวิบากแห่งกรรมนั้น เราจึงมีกลิ่นตัวเหม็นเหมือนอุจจาระ ๑๕๐. ๑๕๐. ‘‘สจฺจํ อหมฺปิ ชานามิ, ตํ ปาปํ ปกตํ ตยา; อญฺญญฺจ โข ตํ ปุจฺฉามิ, เกนาสิ ทุคฺคตา ตุว’’นฺติ. จริงทีเดียว แม้เราก็รู้ว่า ท่านได้ทำบาปนั้นไว้ แต่เราจะขอถามเหตุอื่นกะท่านอีกว่า เพราะเหตุไร ท่านจึงตกทุกข์ได้ยาก ๑๕๑. ๑๕๑. ‘‘อุภินฺนํ สมกํ อาสิ, ยํ เคเห วิชฺชเต ธนํ; สนฺเตสุ เทยฺยธมฺเมสุ, ทีปํ นากาสิมตฺตโน; ตสฺส กมฺมวิปาเกน, เตนมฺหิ ทุคฺคตา อหํ. ทรัพย์สินใดที่มีอยู่ในเรือน ทรัพย์สินนั้นเป็นของคนทั้งสองเท่าๆ กัน เมื่อไทยธรรมมีอยู่ เราก็มิได้ทำที่พึ่งแก่ตนเลย ด้วยวิบากแห่งกรรมนั้น เราจึงตกทุกข์ได้ยาก ๑๕๒. ๑๕๒. ‘‘ตเทว มํ ตฺวํ อวจ, ‘ปาปกมฺมํ นิเสวสิ; น หิ ปาเปหิ กมฺเมหิ, สุลภา โหติ สุคฺคตี’’’ติ. แม้ในครั้งนั้น ท่านก็ได้กล่าวแก่เราว่า ‘ท่านเสพแต่บาปกรรม สุคติย่อมไม่ได้ง่ายด้วยกรรมที่เป็นบาป’ ๑๕๓. ๑๕๓. ‘‘วามโต มํ ตฺวํ ปจฺเจสิ, อโถปิ มํ อุสูยสิ; ปสฺส ปาปานํ กมฺมานํ, วิปาโก โหติ ยาทิโส. ท่านเชื่อเราในทางที่ผิด ทั้งยังริษยาเราอีกด้วย จงดูเถิด วิบากของบาปกรรมเป็นเช่นไร ๑๕๔. ๑๕๔. ‘‘เต ฆรา ตา จ ทาสิโย, ตาเนวาภรณานิเม; เต อญฺเญ ปริจาเรนฺติ, น โภคา โหนฺติ สสฺสตา. เรือนเหล่านั้น ทาสีเหล่านั้น และเครื่องประดับเหล่านั้นของท่าน คนอื่นๆ ก็ใช้สอยกัน โภคะทั้งหลายไม่ยั่งยืน ๑๕๕. ๑๕๕. ‘‘อิทานิ ภูตสฺส ปิตา, อาปณา เคหเมหิติ; อปฺเปว เต ทเท กิญฺจิ, มา สุ ตาว อิโต อคา’’ติ. บัดนี้ พ่อของลูกจะกลับจากตลาดมาสู่เรือน เขาพึงให้ อะไรๆ แก่ท่านบ้าง ท่านอย่าเพิ่งไปจากที่นี่เลย ๑๕๖. ๑๕๖. ‘‘นคฺคา ทุพฺพณฺณรูปามฺหิ, กิสา ธมนิสนฺถตา; โกปีนเมตํ อิตฺถีนํ, มา มํ ภูตปิตาทฺทสา’’ติ. เราเป็นหญิงเปลือยกาย มีผิวพรรณทราม ซูบผอม สะพรั่งไปด้วยเส้นเอ็น สภาพเช่นนี้เป็นที่น่าอับอายของหญิงทั้งหลาย ขอพ่อของลูกอย่าได้เห็นเราเลย ๑๕๗. ๑๕๗. ‘‘หนฺท กึ วา ตฺยาหํ ทมฺมิ, กึ วา เตธ กโรมหํ; เยน ตฺวํ สุขิตา อสฺส, สพฺพกามสมิทฺธินี’’ติ. เอาเถิด เราจะให้อะไรแก่ท่านดี หรือเราจะทำอะไรให้ท่านในบัดนี้ดี ซึ่งจะทำให้ท่านมีความสุข สมบูรณ์ด้วยกามคุณทุกอย่าง ๑๕๘. ๑๕๘. ‘‘จตฺตาโร ภิกฺขู สงฺฆโต, จตฺตาโร ปน ปุคฺคลา; อฏฺฐ ภิกฺขู โภชยิตฺวา, มม ทกฺขิณมาทิส; ตทาหํ สุขิตา เหสฺสํ, สพฺพกามสมิทฺธินี’’ติ. ท่านจงนิมนต์ภิกษุ ๘ รูป คือ ภิกษุจากสงฆ์ ๔ รูป และภิกษุเจาะจง ๔ รูป มาฉันภัตตาหาร แล้วอุทิศส่วนกุศลให้เรา เมื่อนั้น เราจักมีความสุข สมบูรณ์ด้วยกามคุณทุกอย่าง ๑๕๙. ๑๕๙. สาธูติ สา ปฏิสฺสุตฺวา, โภชยิตฺวาฏฺฐ ภิกฺขโว; วตฺเถหจฺฉาทยิตฺวาน, ตสฺสา ทกฺขิณมาทิสี. นางติสสารับคำว่า ‘สาธุ’ แล้ว ได้นิมนต์ภิกษุ ๘ รูปมาฉันภัตตาหาร ถวายผ้า แล้วอุทิศส่วนกุศลให้เปรตนั้น ๑๖๐. ๑๖๐. สมนนฺตรานุทฺทิฏฺเฐ[Pg.144], วิปาโก อุทปชฺชถ; โภชนจฺฉาทนปานียํ, ทกฺขิณาย อิทํ ผลํ. ในลำดับที่นางอุทิศส่วนกุศลให้ วิบากก็เกิดขึ้น คือ โภชนะ เครื่องนุ่งห่ม และน้ำดื่ม นี้เป็นผลแห่งทักษิณาทาน ๑๖๑. ๑๖๑. ตโต สุทฺธา สุจิวสนา, กาสิกุตฺตมธารินี; วิจิตฺตวตฺถาภรณา, สปตฺตึ อุปสงฺกมิ. ลำดับนั้น เปรตนั้นมีกายหมดจด นุ่งห่มผ้าสะอาด ทรงผ้าอุตตมพัสตร์แคว้นกาสี ประดับด้วยพัสตราภรณ์วิจิตร เข้าไปหาภรรยาเก่าร่วมสามี ๑๖๒. ๑๖๒. ‘‘อภิกฺกนฺเตน วณฺเณน, ยา ตฺวํ ติฏฺฐสิ เทวเต; โอภาเสนฺตี ทิสา สพฺพา, โอสธี วิย ตารกา. ดูก่อนเทวี ท่านผู้มีวรรณะงามยิ่ง ยืนเปล่งรัศมีสว่างไสวไปทั่วทุกทิศอยู่ ดุจดาวประกายพรึก ๑๖๓. ๑๖๓. ‘‘เกน เตตาทิโส วณฺโณ, เกน เต อิธ มิชฺฌติ; อุปฺปชฺชนฺติ จ เต โภคา, เย เกจิ มนโส ปิยา. เพราะเหตุไร ท่านจึงมีวรรณะเช่นนี้ เพราะเหตุไร ท่านจึงสำเร็จผลในที่นี้ และโภคะทั้งหลายที่เป็นที่รักแห่งใจจึงเกิดขึ้นแก่ท่าน ๑๖๔. ๑๖๔. ‘‘ปุจฺฉามิ ตํ เทวิ มหานุภาเว, มนุสฺสภูตา กิมกาสิ ปุญฺญํ; เกนาสิ เอวํ ชลิตานุภาวา, วณฺโณ จ เต สพฺพทิสา ปภาสตี’’ติ. ข้าพเจ้าขอถามท่านผู้เป็นเทวี มีอานุภาพมาก เมื่อครั้งเกิดเป็นมนุษย์ ท่านได้ทำบุญอะไรไว้ เพราะเหตุไร ท่านจึงมีอานุภาพรุ่งเรืองเช่นนี้ และวรรณะของท่านจึงสว่างไสวไปทั่วทุกทิศ ๑๖๕. ๑๖๕. ‘‘อหํ มตฺตา ตุวํ ติสฺสา, สปตฺตี เต ปุเร อหุํ; ปาปกมฺมํ กริตฺวาน, เปตโลกํ อิโต คตา. เราคือมัตตา ท่านคือติสสา ในชาติก่อน เราเป็นภรรยาร่วมสามีของท่าน เราทำบาปกรรมไว้ จึงจากโลกนี้ไปสู่เปรตโลก ๑๖๖. ๑๖๖. ‘‘ตว ทินฺเนน ทาเนน, โมทามิ อกุโตภยา; จีรํ ชีวาหิ ภคินิ, สห สพฺเพหิ ญาติภิ; อโสกํ วิรชํ ฐานํ, อาวาสํ วสวตฺตินํ. เราไม่มีภัยจากที่ไหน เพลิดเพลินอยู่ด้วยทานที่ท่านให้แล้ว ดูก่อนน้องหญิง ขอท่านจงมีชีวิตยืนนานพร้อมด้วยญาติทั้งปวงเถิด (ขอจงเข้าถึง) สถานที่ที่ไม่มีความโศก ปราศจากธุลี เป็นที่อยู่ของผู้ยังอำนาจให้เป็นไป ๑๖๗. ๑๖๗. ‘‘อิธ ธมฺมํ จริตฺวาน, ทานํ ทตฺวาน โสภเน; วิเนยฺย มจฺเฉรมลํ สมูลํ, อนินฺทิตา สคฺคมุเปหิ ฐาน’’นฺติ. ดูก่อนน้องหญิงผู้มีความงาม ท่านจงประพฤติธรรมในโลกนี้ ให้ทาน กำจัดมลทินคือความตระหนี่พร้อมทั้งรากเหง้า เป็นผู้ไม่มีใครติเตียน เข้าถึงสวรรค์สถานเถิด มตฺตาเปติวตฺถุ ตติยํ. มัตตาเปติวัตถุที่ ๓ จบ ๔. นนฺทาเปติวตฺถุ ๔. นันทาเปติวัตถุ ๑๖๘. ๑๖๘. ‘‘กาฬี ทุพฺพณฺณรูปาสิ, ผรุสา ภีรุทสฺสนา; ปิงฺคลาสิ กฬาราสิ, น ตํ มญฺญามิ มานุสิ’’นฺติ. ท่านมีผิวพรรณดำ มีรูปร่างน่าเกลียด หยาบกระด้าง น่าสะพรึงกลัว มีตาสีเหลือง มีฟันห่าง เราไม่คิดว่าท่านเป็นมนุษย์ ๑๖๙. ๑๖๙. ‘‘อหํ นนฺทา นนฺทิเสน, ภริยา เต ปุเร อหุํ; ปาปกมฺมํ กริตฺวาน, เปตโลกํ อิโต คตา’’ติ. ข้าแต่ท่านนันทิเสนะ ดิฉันคือนันทา ในชาติก่อนเคยเป็นภรรยาของท่าน ดิฉันทำบาปกรรมไว้ จึงจากโลกนี้ไปสู่เปรตโลก ๑๗๐. ๑๗๐. ‘‘กึ [Pg.145] นุ กาเยน วาจาย, มนสา ทุกฺกฏํ กตํ; กิสฺส กมฺมวิปาเกน, เปตโลกํ อิโต คตา’’ติ. เธอได้ทำกรรมชั่วอะไรไว้ด้วยกาย วาจา หรือใจ ด้วยวิบากแห่งกรรมอะไร เธอจึงจากโลกนี้ไปสู่เปรตโลก ๑๗๑. ๑๗๑. ‘‘จณฺฑี จ ผรุสา จาสึ, ตยิ จาปิ อคารวา; ตาหํ ทุรุตฺตํ วตฺวาน, เปตโลกํ อิโต คตา’’ติ. ดิฉันเป็นคนดุร้ายและหยาบคาย ทั้งไม่เคารพท่าน ดิฉันได้กล่าวคำชั่วไว้ จึงจากโลกนี้ไปสู่เปรตโลก ๑๗๒. ๑๗๒. ‘‘หนฺทุตฺตรียํ ททามิ เต, อิมํ ทุสฺสํ นิวาสย; อิมํ ทุสฺสํ นิวาเสตฺวา, เอหิ เนสฺสามิ ตํ ฆรํ. มานี่เถิด เราจะให้ผ้าห่มแก่เธอ เธอจงนุ่งผ้านี้ ครั้นนุ่งผ้านี้แล้วจงมาเถิด เราจะพาเธอไปเรือน ๑๗๓. ๑๗๓. ‘‘วตฺถญฺจ อนฺนปานญฺจ, ลจฺฉสิ ตฺวํ ฆรํ คตา; ปุตฺเต จ เต ปสฺสิสฺสสิ, สุณิสาโย จ ทกฺขสี’’ติ. เธอไปเรือนแล้ว จักได้ทั้งผ้า ข้าวและน้ำ จักเห็นบุตรและสะใภ้ทั้งหลายของเธอ ๑๗๔. ๑๗๔. ‘‘หตฺเถน หตฺเถ เต ทินฺนํ, น มยฺหํ อุปกปฺปติ; ภิกฺขู จ สีลสมฺปนฺเน, วีตราเค พหุสฺสุเต. ของที่ท่านให้ด้วยมือในมือของดิฉัน ย่อมไม่สำเร็จประโยชน์แก่ดิฉัน (ท่านจงเลี้ยงดู) ภิกษุทั้งหลายผู้สมบูรณ์ด้วยศีล ปราศจากราคะ เป็นพหูสูต ๑๗๕. ๑๗๕. ‘‘ตปฺเปหิ อนฺนปาเนน, มม ทกฺขิณมาทิส; ตทาหํ สุขิตา เหสฺสํ, สพฺพกามสมิทฺธินี’’ติ. ด้วยข้าวและน้ำ แล้วจงอุทิศทักษิณาทานให้ดิฉัน เมื่อนั้น ดิฉันจักเป็นผู้มีความสุข สมบูรณ์ด้วยกามคุณทั้งปวง ๑๗๖. ๑๗๖. สาธูติ โส ปฏิสฺสุตฺวา, ทานํ วิปุลมากิริ; อนฺนํ ปานํ ขาทนียํ, วตฺถเสนาสนานิ จ; ฉตฺตํ คนฺธญฺจ มาลญฺจ, วิวิธา จ อุปาหนา. นันทิเสนะนั้นรับคำว่า "ดีละ" แล้วได้ถวายทานอันไพบูลย์ คือ ข้าว น้ำ ของเคี้ยว ผ้า เสนาสนะ ร่ม ของหอม ระเบียบดอกไม้ และรองเท้าชนิดต่างๆ ๑๗๗. ๑๗๗. ภิกฺขู จ สีลสมฺปนฺเน, วีตราเค พหุสฺสุเต; ตปฺเปตฺวา อนฺนปาเนน, ตสฺสา ทกฺขิณมาทิสี. เขาได้ให้ภิกษุทั้งหลายผู้สมบูรณ์ด้วยศีล ปราศจากราคะ เป็นพหูสูต ให้อิ่มหนำด้วยข้าวและน้ำแล้ว ได้อุทิศทักษิณาทานให้แก่นางเปรตนั้น ๑๗๘. ๑๗๘. สมนนฺตรานุทฺทิฏฺเฐ, วิปาโก อุทปชฺชถ; โภชนจฺฉาทนปานียํ, ทกฺขิณาย อิทํ ผลํ. ในลำดับที่อุทิศส่วนกุศลให้ วิบากคือ โภชนะ เครื่องนุ่งห่ม และเครื่องดื่มได้เกิดขึ้นแล้ว นี้เป็นผลแห่งทักษิณาทาน ๑๗๙. ๑๗๙. ตโต สุทฺธา สุจิวสนา, กาสิกุตฺตมธารินี; วิจิตฺตวตฺถาภรณา, สามิกํ อุปสงฺกมิ. ลำดับนั้น นางเปรตนั้นมีกายสะอาด นุ่งห่มผ้าสะอาด ทรงผ้าเนื้อดีเลิศจากแคว้นกาสี มีผ้าและอาภรณ์อันวิจิตร เข้าไปหาสามี ๑๘๐. ๑๘๐. ‘‘อภิกฺกนฺเตน วณฺเณน, ยา ตฺวํ ติฏฺฐสิ เทวเต; โอภาเสนฺตี ทิสา สพฺพา, โอสธี วิย ตารกา. ดูก่อนเทพธิดา เธอผู้มีวรรณะงามยิ่ง ยืนส่องสว่างอยู่ทั่วทุกทิศ เปรียบดังดาวประกายพรึก ๑๘๑. ๑๘๑. ‘‘เกน เตตาทิโส วณฺโณ, เกน เต อิธ มิชฺฌติ; อุปฺปชฺชนฺติ จ เต โภคา, เย เกจิ มนโส ปิยา. เพราะเหตุไร เธอจึงมีวรรณะเช่นนี้ เพราะเหตุไร เธอจึงสำเร็จผลในที่นี้ และเพราะเหตุไร โภคะทั้งหลายที่เป็นที่รักแห่งใจจึงเกิดขึ้นแก่เธอ ๑๘๒. ๑๘๒. ‘‘ปุจฺฉามิ [Pg.146] ตํ เทวิ มหานุภาเว, มนุสฺสภูตา กิมกาสิ ปุญฺญํ; เกนาสิ เอวํ ชลิตานุภาวา, วณฺโณ จ เต สพฺพทิสา ปภาสตี’’ติ. ดูก่อนเทพธิดาผู้มีอานุภาพมาก เราขอถามเธอว่า เมื่อครั้งเป็นมนุษย์ เธอได้ทำบุญอะไรไว้ เพราะเหตุไร เธอจึงมีอานุภาพรุ่งเรืองเช่นนี้ และวรรณะของเธอจึงส่องสว่างไปทั่วทุกทิศ ๑๘๓. ๑๘๓. ‘‘อหํ นนฺทา นนฺทิเสน, ภริยา เต ปุเร อหุํ; ปาปกมฺมํ กริตฺวาน, เปตโลกํ อิโต คตา. ดูก่อนนันทิเสนะ ดิฉันคือนางนันทา ในชาติก่อนเคยเป็นภรรยาของท่าน ได้ทำกรรมชั่วไว้ จึงจากโลกนี้ไปสู่เปรตโลก ๑๘๔. ๑๘๔. ‘‘ตว ทินฺเนน ทาเนน, โมทามิ อกุโตภยา; จิรํ ชีว คหปติ, สห สพฺเพหิ ญาติภิ; อโสกํ วิรชํ เขมํ, อาวาสํ วสวตฺตินํ. ดิฉันบันเทิงอยู่ ไม่มีภัยแต่ที่ไหนๆ เพราะทานที่ท่านให้แล้ว ดูก่อนคฤหบดี ขอท่านจงมีชีวิตยืนนานพร้อมด้วยญาติทั้งปวง (จงเข้าถึง) ที่อยู่อันไม่มีความโศก ปราศจากธุลี เกษม เป็นที่อยู่ของผู้มีอำนาจ ๑๘๕. ๑๘๕. ‘‘อิธ ธมฺมํ จริตฺวาน, ทานํ ทตฺวา คหปติ; วิเนยฺย มจฺเฉรมลํ สมูลํ, อนินฺทิโต สคฺคมุเปหิ ฐาน’’นฺติ. ดูก่อนคฤหบดี ท่านจงประพฤติธรรมในโลกนี้ ให้ทาน กำจัดมลทินคือความตระหนี่พร้อมทั้งรากแล้ว เป็นผู้ไม่ถูกติเตียน เข้าถึงสถานสวรรค์เถิด นนฺทาเปติวตฺถุ จตุตฺถํ. นันทาเปติวัตถุที่ ๔ จบ ๕. มฏฺฐกุณฺฑลีเปตวตฺถุ ๕. มัฏฐกุณฑลีเปตวัตถุ ๑๘๖. ๑๘๖. ‘‘อลงฺกโต มฏฺฐกุณฺฑลี, มาลธารี หริจนฺทนุสฺสโท; พาหา ปคฺคยฺห กนฺทสิ, วนมชฺเฌ กึ ทุกฺขิโต ตุว’’นฺติ. ท่านผู้ประดับแล้ว มีกุณฑลอันเกลี้ยงเกลา ทรงไว้ซึ่งระเบียบดอกไม้ มีกายอันลูบไล้ด้วยจันทน์แดง เป็นผู้มีทุกข์ ประคองแขนทั้งสองร้องไห้อยู่ในท่ามกลางป่า เพราะเหตุไร ๑๘๗. ๑๘๗. ‘‘โสวณฺณมโย ปภสฺสโร, อุปฺปนฺโน รถปญฺชโร มม; ตสฺส จกฺกยุคํ น วินฺทามิ, เตน ทุกฺเขน ชหามิ ชีวิต’’นฺติ. ตัวรถอันสำเร็จด้วยทอง มีรัศมีรุ่งเรือง เกิดขึ้นแก่ข้าพเจ้าแล้ว แต่ข้าพเจ้ายังหาคู่ล้อสำหรับรถนั้นไม่ได้ เพราะทุกข์นั้น ข้าพเจ้าจะสละชีวิต ๑๘๘. ๑๘๘. ‘‘โสวณฺณมยํ มณิมยํ, โลหิตกมยํ อถ รูปิยมยํ; อาจิกฺข เม ภทฺทมาณว, จกฺกยุคํ ปฏิปาทยามิ เต’’ติ. ดูก่อนมาณพผู้เจริญ ท่านจงบอกเราว่า คู่ล้อสำเร็จด้วยทอง สำเร็จด้วยแก้วมณี สำเร็จด้วยแก้วทับทิม หรือว่าสำเร็จด้วยเงิน เราจะจัดหาคู่ล้อให้ท่าน ๑๘๙. ๑๘๙. โส [Pg.147] มาณโว ตสฺส ปาวทิ, ‘‘จนฺทสูริยา อุภเยตฺถ ทิสฺสเร; โสวณฺณมโย รโถ มม, เตน จกฺกยุเคน โสภตี’’ติ. มาณพนั้นได้กล่าวกะพราหมณ์นั้นว่า พระจันทร์และพระอาทิตย์ทั้งสองดวงย่อมปรากฏในโลกนี้ รถทองของข้าพเจ้าย่อมงดงามด้วยคู่ล้อนั้น ๑๙๐. ๑๙๐. ‘‘พาโล โข ตฺวํ อสิ มาณว, โย ตฺวํ ปตฺถยเส อปตฺถิยํ; มญฺญามิ ตุวํ มริสฺสสิ, น หิ ตฺวํ ลจฺฉสิ จนฺทสูริเย’’ติ. ดูก่อนมาณพ ท่านเป็นคนพาลแท้หนอ ที่ปรารถนาสิ่งที่ไม่ควรปรารถนา เราเข้าใจว่า ท่านจักต้องตายเป็นแน่ เพราะท่านจักไม่ได้พระจันทร์และพระอาทิตย์เลย ๑๙๑. ๑๙๑. ‘‘คมนาคมนมฺปิ ทิสฺสติ, วณฺณธาตุ อุภยตฺถ วีถิยา; เปโต กาลกโต น ทิสฺสติ, โก นิธ กนฺทตํ พาลฺยตโร’’ติ. การไปและการมาก็ดี วรรณธาตุก็ดี ของพระจันทร์และพระอาทิตย์ทั้งสองดวงในวิถี ย่อมปรากฏ แต่คนที่ตายไปแล้วย่อมไม่ปรากฏ ในบรรดาเราสองคนที่ร้องไห้อยู่นี้ ใครเป็นคนพาลกว่ากัน ๑๙๒. ๑๙๒. ‘‘สจฺจํ โข วเทสิ มาณว, อหเมว กนฺทตํ พาลฺยตโร; จนฺทํ วิย ทารโก รุทํ, เปตํ กาลกตาภิปตฺถยิ’’นฺติ. ดูก่อนมาณพ ท่านกล่าวคำจริงแท้ทีเดียว ในบรรดาเราผู้ร้องไห้อยู่ เรานั่นแหละเป็นคนพาลกว่า เหมือนเด็กร้องไห้ต้องการพระจันทร์ ฉันใด เราก็ปรารถนาคนผู้ตายไปแล้ว ฉันนั้น ๑๙๓. ๑๙๓. ‘‘อาทิตฺตํ วต มํ สนฺตํ, ฆตสิตฺตํว ปาวกํ; วารินา วิย โอสิญฺจํ, สพฺพํ นิพฺพาปเย ทรํ. ท่านได้ดับความเดือดร้อนทั้งปวงของเรา ผู้ถูกไฟคือความโศกเผาลน เหมือนบุคคลเอาน้ำรดไฟที่ลุกโพลง ซึ่งชุ่มด้วยเนยให้ดับไป ๑๙๔. ๑๙๔. ‘‘อพฺพหี วต เม สลฺลํ, โสกํ หทยนิสฺสิตํ; โย เม โสกปเรตสฺส, ปุตฺตโสกํ อปานุทิ. ท่านผู้ใดได้บรรเทาความโศกถึงบุตรของเรา ผู้ถูกความโศกครอบงำแล้ว ท่านผู้นั้นได้ถอนลูกศรคือความโศกที่เสียบหทัยของเราขึ้นแล้วหนอ ๑๙๕. ๑๙๕. ‘‘สฺวาหํ อพฺพูฬฺหสลฺโลสฺมิ, สีติภูโตสฺมิ นิพฺพุโต; น โสจามิ น โรทามิ, ตว สุตฺวาน มาณวา’’ติ. ดูก่อนมาณพ เรานั้นเป็นผู้มีลูกศรอันถอนขึ้นแล้ว เป็นผู้เยือกเย็นแล้ว ดับกิเลสแล้ว เพราะได้ฟังคำของท่าน จึงไม่เศร้าโศก ไม่ร้องไห้ ๑๙๖. ๑๙๖. ‘‘เทวตา นุสิ คนฺธพฺโพ, อทุ สกฺโก ปุรินฺทโท; โก วา ตฺวํ กสฺส วา ปุตฺโต, กถํ ชาเนมุ ตํ มย’’นฺติ. ท่านเป็นเทวดาหรือ เป็นคนธรรพ์ หรือว่าเป็นท้าวสักกะผู้ประทานปุระ ท่านเป็นใคร หรือว่าเป็นบุตรของใคร พวกเราจะพึงรู้จักท่านได้อย่างไร ๑๙๗. ๑๙๗. ‘‘ยญฺจ กนฺทสิ ยญฺจ โรทสิ, ปุตฺตํ อาฬาหเน สยํ ทหิตฺวา; สฺวาหํ กุสลํ กริตฺวา กมฺมํ, ติทสานํ สหพฺยตํ คโต’’ติ. ท่านเผาบุตรคนใดในป่าช้าด้วยตนเองแล้วร้องไห้รำพันถึงอยู่ เราคือบุตรคนนั้น ได้ทำกรรมดีไว้ จึงเข้าถึงความเป็นสหายแห่งทวยเทพชั้นดาวดึงส์ ๑๙๘. ๑๙๘. ‘‘อปฺปํ [Pg.148] วา พหุํ วา นาทฺทสาม, ทานํ ททนฺตสฺส สเก อคาเร; อุโปสถกมฺมํ วา ตาทิสํ, เกน กมฺเมน คโตสิ เทวโลก’’นฺติ. พวกเราไม่เคยเห็นท่านให้ทานน้อยหรือมากในเรือนของตน หรือทำอุโบสถกรรมเช่นนั้นเลย ท่านไปเทวโลกด้วยกรรมอะไร ๑๙๙. ๑๙๙. ‘‘อาพาธิโกหํ ทุกฺขิโต คิลาโน, อาตุรรูโปมฺหิ สเก นิเวสเน; พุทฺธํ วิคตรชํ วิติณฺณกงฺขํ, อทฺทกฺขึ สุคตํ อโนมปญฺญํ. ข้าพเจ้าป่วยไข้ ได้รับทุกขเวทนา มีอาการกระสับกระส่ายอยู่ในเรือนของตน ได้เห็นพระพุทธเจ้าผู้ปราศจากธุลี ข้ามความสงสัยได้แล้ว เสด็จไปดีแล้ว มีพระปัญญาไม่ทราม ๒๐๐. ๒๐๐. ‘‘สฺวาหํ มุทิตมโน ปสนฺนจิตฺโต, อญฺชลึ อกรึ ตถาคตสฺส; ตาหํ กุสลํ กริตฺวาน กมฺมํ, ติทสานํ สหพฺยตํ คโต’’ติ. เรานั้นมีใจยินดี มีจิตเลื่อมใส ได้ทำอัญชลีแด่พระตถาคตแล้ว เรานั้นทำกรรมอันเป็นกุศลนั้นแล้ว จึงไปสู่ความเป็นสหายแห่งทวยเทพชั้นดาวดึงส์ ๒๐๑. ๒๐๑. ‘‘อจฺฉริยํ วต อพฺภุตํ วต, อญฺชลิกมฺมสฺส อยมีทิโส วิปาโก; อหมฺปิ มุทิตมโน ปสนฺนจิตฺโต, อชฺเชว พุทฺธํ สรณํ วชามี’’ติ. น่าอัศจรรย์จริงหนอ ไม่เคยมีมาจริงหนอ วิบากแห่งอัญชลีกรรมนี้เป็นเช่นนี้ แม้เราก็มีใจยินดี มีจิตเลื่อมใส จักถึงพระพุทธเจ้าเป็นสรณะในวันนี้ทีเดียว ๒๐๒. ๒๐๒. ‘‘อชฺเชว พุทฺธํ สรณํ วชาหิ, ธมฺมญฺจ สงฺฆญฺจ ปสนฺนจิตฺโต; ตเถว สิกฺขาย ปทานิ ปญฺจ, อขณฺฑผุลฺลานิ สมาทิยสฺสุ. ท่านจงมีจิตเลื่อมใสถึงพระพุทธเจ้า พระธรรม และพระสงฆ์เป็นสรณะในวันนี้ทีเดียว และจงสมาทานสิกขาบท ๕ ประการให้ไม่ขาด ไม่ทะลุฉันนั้นเถิด ๒๐๓. ๒๐๓. ‘‘ปาณาติปาตา วิรมสฺสุ ขิปฺปํ, โลเก อทินฺนํ ปริวชฺชยสฺสุ; อมชฺชโป มา จ มุสา ภณาหิ, สเกน ทาเรน จ โหหิ ตุฏฺโฐ’’ติ. ท่านจงงดเว้นจากปาณาติบาตโดยเร็ว จงเว้นจากอทินนาทานในโลก ท่านอย่าดื่มน้ำเมา และอย่ากล่าวคำมุสา และจงเป็นผู้ยินดีด้วยภรรยาของตนเถิด ๒๐๔. ๒๐๔. ‘‘อตฺถกาโมสิ เม ยกฺข, หิตกาโมสิ เทวเต; กโรมิ ตุยฺหํ วจนํ, ตฺวํสิ อาจริโย มมาติ. ยักษ์ ท่านเป็นผู้ใคร่ประโยชน์แก่เรา เทวดา ท่านเป็นผู้ใคร่เกื้อกูลแก่เรา เราจะทำตามคำของท่าน ท่านเป็นอาจารย์ของเรา ๒๐๕. ๒๐๕. ‘‘อุเปมิ สรณํ พุทฺธํ, ธมฺมญฺจาปิ อนุตฺตรํ; สงฺฆญฺจ นรเทวสฺส, คจฺฉามิ สรณํ อหํ. ข้าพเจ้าเข้าถึงพระพุทธเจ้าเป็นสรณะ และเข้าถึงพระธรรมอันยอดเยี่ยมเป็นสรณะ และข้าพเจ้าเข้าถึงพระสงฆ์ของพระนรเทวะเป็นสรณะ ๒๐๖. ๒๐๖. ‘‘ปาณาติปาตา [Pg.149] วิรมามิ ขิปฺปํ, โลเก อทินฺนํ ปริวชฺชยามิ; อมชฺชโป โน จ มุสา ภณามิ; สเกน ทาเรน จ โหมิ ตุฏฺโฐ’’ติ. ข้าพเจ้าจะงดเว้นจากปาณาติบาตโดยเร็ว จะเว้นจากอทินนาทานในโลก ข้าพเจ้าจะไม่ดื่มน้ำเมา และไม่กล่าวคำมุสา และจะเป็นผู้ยินดีด้วยภรรยาของตน มฏฺฐกุณฺฑลีเปตวตฺถุ ปญฺจมํ. มัฏฐกุณฑลีเปตวัตถุที่ ๕ จบ ๖. กณฺหเปตวตฺถุ ๖. กัณหเปตวัตถุ ๒๐๗. ๒๐๗. ‘‘อุฏฺเฐหิ กณฺห กึ เสสิ, โก อตฺโถ สุปเนน เต; โย จ ตุยฺหํ สโก ภาตา, หทยํ จกฺขุ จ ทกฺขิณํ; ตสฺส วาตา พลียนฺติ, สสํ ชปฺปติ เกสวา’’ติ. ข้าแต่พระกัณหะ เชิญเสด็จลุกขึ้นเถิด พระองค์จะบรรทมไปทำไม ประโยชน์อะไรของพระองค์ด้วยการบรรทม ข้าแต่พระเกสวะ พระอนุชาของพระองค์ผู้เป็นดั่งดวงหทัยและพระเนตรเบื้องขวา ลมกำลังกำเริบแก่พระอนุชานั้น ท่านกำลังเพ้อถึงกระต่าย ๒๐๘. ๒๐๘. ‘‘ตสฺส ตํ วจนํ สุตฺวา, โรหิเณยฺยสฺส เกสโว; ตรมานรูโป วุฏฺฐาสิ, ภาตุโสเกน อฏฺฏิโต. พระเกสวะทรงสดับคำนั้นของโรหิเณยยะแล้ว ถูกความโศกถึงพระอนุชากระทบแล้ว จึงรีบเสด็จลุกขึ้น ๒๐๙. ๒๐๙. ‘‘กึ นุ อุมฺมตฺตรูโปว, เกวลํ ทฺวารกํ อิมํ; สโส สโสติ ลปสิ, กีทิสํ สสมิจฺฉสิ. เหตุไฉนท่านจึงเป็นประดุจคนบ้า เที่ยวบ่นว่า กระต่าย กระต่าย ไปทั่วกรุงทวารกานี้ ท่านต้องการกระต่ายเช่นไร ๒๑๐. ๒๑๐. ‘‘โสวณฺณมยํ มณิมยํ, โลหมยํ อถ รูปิยมยํ; สงฺขสิลาปวาฬมยํ, การยิสฺสามิ เต สสํ. เราจะให้ทำกระต่ายที่ทำด้วยทองคำ แก้วมณี โลหะ หรือเงิน หรือที่ทำด้วยสังข์ ศิลา และประพาฬให้แก่ท่าน ๒๑๑. ๒๑๑. ‘‘สนฺติ อญฺเญปิ สสกา, อรญฺญวนโคจรา; เตปิ เต อานยิสฺสามิ, กีทิสํ สสมิจฺฉสี’’ติ. กระต่ายเหล่าอื่นที่เป็นสัตว์ป่า มีป่าเป็นที่หากินก็มีอยู่ เราจะนำกระต่ายเหล่านั้นมาให้ท่าน ท่านต้องการกระต่ายเช่นไร ๒๑๒. ๒๑๒. ‘‘นาหเมเต สเส อิจฺเฉ, เย สสา ปถวิสฺสิตา; จนฺทโต สสมิจฺฉามิ, ตํ เม โอหร เกสวา’’ติ. ข้าพระองค์ไม่ต้องการกระต่ายเหล่านี้ ซึ่งเป็นกระต่ายที่อาศัยอยู่บนแผ่นดิน ข้าพระองค์ต้องการกระต่ายจากดวงจันทร์ ข้าแต่พระเกสวะ ขอพระองค์ทรงนำกระต่ายนั้นมาให้ข้าพระองค์เถิด ๒๑๓. ๒๑๓. ‘‘โส นูน มธุรํ ญาติ, ชีวิตํ วิชหิสฺสสิ; อปตฺถิยํ ปตฺถยสิ, จนฺทโต สสมิจฺฉสี’’ติ. แน่ะน้องรัก ท่านคงจะสละชีวิตอันน่ารักของตนเป็นแน่ ท่านปรารถนาสิ่งที่ไม่ควรปรารถนา ท่านต้องการกระต่ายจากดวงจันทร์ ๒๑๔. ๒๑๔. ‘‘เอวํ เจ กณฺห ชานาสิ, ยถญฺญมนุสาสสิ; กสฺมา ปุเร มตํ ปุตฺตํ, อชฺชาปิ มนุโสจสิ. ข้าแต่พระกัณหะ หากพระองค์ทรงทราบอย่างนี้ เหมือนที่ทรงสั่งสอนผู้อื่น เหตุไฉนพระองค์จึงยังทรงเศร้าโศกถึงพระโอรสที่สิ้นพระชนม์ไปแล้วในกาลก่อนอยู่จนถึงวันนี้ ๒๑๕. ๒๑๕. ‘‘น ยํ ลพฺภา มนุสฺเสน, อมนุสฺเสน วา ปน; ชาโต เม มา มริ ปุตฺโต, กุโต ลพฺภา อลพฺภิยํ. สิ่งที่มนุษย์หรืออมนุษย์ก็ตาม ไม่สามารถจะได้ คือ 'ขอโอรสที่เกิดแล้วของเราอย่าตายเลย' จะได้สิ่งที่ได้มาไม่ได้จากที่ไหน ๒๑๖. ๒๑๖. ‘‘น [Pg.150] มนฺตา มูลเภสชฺชา, โอสเธหิ ธเนน วา; สกฺกา อานยิตุํ กณฺห, ยํ เปตมนุโสจสิ. ข้าแต่พระกัณหะ ผู้ที่สิ้นชีวิตไปแล้วซึ่งพระองค์ทรงเศร้าโศกถึงนั้น ใครๆ ไม่สามารถจะนำกลับมาได้ด้วยมนต์ ด้วยรากยา ด้วยโอสถ หรือด้วยทรัพย์ ๒๑๗. ๒๑๗. ‘‘มหทฺธนา มหาโภคา, รฏฺฐวนฺโตปิ ขตฺติยา; ปหูตธนธญฺญาเส, เตปิ โน อชรามรา. แม้กษัตริย์ทั้งหลายผู้มีทรัพย์มาก มีโภคะมาก มีแว่นแคว้น มีทรัพย์และข้าวเปลือกมากมาย แม้ท่านเหล่านั้นก็ไม่แก่ไม่ตายหามิได้ ๒๑๘. ๒๑๘. ‘‘ขตฺติยา พฺราหฺมณา เวสฺสา, สุทฺทา จณฺฑาลปุกฺกุสา; เอเต จญฺเญ จ ชาติยา, เตปิ โน อชรามรา. กษัตริย์ พราหมณ์ แพศย์ ศูทร จัณฑาล และปุกกุสะ ทั้งคนเหล่านี้และคนอื่นๆ ตามชาติกำเนิด แม้ท่านเหล่านั้นก็ไม่แก่ไม่ตายหามิได้ ๒๑๙. ๒๑๙. ‘‘เย มนฺตํ ปริวตฺเตนฺติ, ฉฬงฺคํ พฺรหฺมจินฺติตํ; เอเต จญฺเญ จ วิชฺชาย, เตปิ โน อชรามรา. พราหมณ์เหล่าใดสาธยายมนต์มีองค์ ๖ อันพรหมคิดแล้ว ทั้งพราหมณ์เหล่านี้และคนอื่นๆ ผู้มีวิชชา แม้ท่านเหล่านั้นก็ไม่แก่ไม่ตายหามิได้ ๒๒๐. ๒๒๐. ‘‘อิสโย วาปิ เย สนฺตา, สญฺญตตฺตา ตปสฺสิโน; สรีรํ เตปิ กาเลน, วิชหนฺติ ตปสฺสิโน. แม้ฤาษีเหล่าใดผู้สงบ ผู้มีตนสำรวมแล้ว เป็นผู้มีตบะ แม้ฤาษีผู้มีตบะเหล่านั้นก็ยังสละร่างกายไปตามกาล ๒๒๑. ๒๒๑. ‘‘ภาวิตตฺตา อรหนฺโต, กตกิจฺจา อนาสวา; นิกฺขิปนฺติ อิมํ เทหํ, ปุญฺญปาปปริกฺขยา’’ติ. แม้พระอรหันต์ทั้งหลายผู้มีตนอบรมแล้ว มีกิจทำเสร็จแล้ว ไม่มีอาสวะ ก็ยังทอดทิ้งร่างกายนี้ไป เพราะสิ้นบุญและบาป ๒๒๒. ๒๒๒. ‘‘อาทิตฺตํ วต มํ สนฺตํ, ฆตสิตฺตํว ปาวกํ; วารินา วิย โอสิญฺจํ, สพฺพํ นิพฺพาปเย ทรํ. ท่านได้ดับความรุ่มร้อนทั้งปวงของเราผู้กำลังลุกโพลงอยู่ ดุจบุคคลดับไฟที่ราดด้วยเนยให้ดับด้วยน้ำฉะนั้น ๒๒๓. ๒๒๓. ‘‘อพฺพหี วต เม สลฺลํ, โสกํ หทยนิสฺสิตํ; โย เม โสกปเรตสฺส, ปุตฺตโสกํ อปานุทิ. ท่านผู้ได้บรรเทาความโศกถึงบุตรของเราผู้ถูกความโศกครอบงำแล้ว ได้ถอนลูกศรคือความโศกที่อาศัยอยู่ในหทัยของเราแล้วหนอ ๒๒๔. ๒๒๔. ‘‘สฺวาหํ อพฺพูฬฺหสลฺโลสฺมิ, สีติภูโตสฺมิ นิพฺพุโต; น โสจามิ น โรทามิ, ตว สุตฺวาน ภาติก’’. แน่ะน้องชาย เรานั้นเป็นผู้มีลูกศรถูกถอนแล้ว เป็นผู้เยือกเย็นแล้ว ดับแล้ว เพราะได้ฟังคำของท่าน เราจึงไม่เศร้าโศก ไม่ร้องไห้ ๒๒๕. ๒๒๕. เอวํ กโรนฺติ สปฺปญฺญา, เย โหนฺติ อนุกมฺปกา; นิวตฺตยนฺติ โสกมฺหา, ฆโฏ เชฏฺฐํว ภาตรํ. สัปบุรุษผู้มีปัญญาที่เป็นผู้อนุเคราะห์ ย่อมทำอย่างนี้ ย่อมช่วยให้พ้นจากความโศก เหมือนท่านฆฏะช่วยพี่ชายใหญ่ฉะนั้น ๒๒๖. ๒๒๖. ยสฺส เอตาทิสา โหนฺติ, อมจฺจา ปริจารกา; สุภาสิเตน อนฺเวนฺติ, ฆโฏ เชฏฺฐํว ภาตรนฺติ. ผู้ใดมีอำมาตย์และข้าราชบริพารเช่นนี้ ท่านเหล่านั้นย่อมแนะนำด้วยสุภาษิต เหมือนท่านฆฏะได้ทำต่อพี่ชายใหญ่ฉะนั้น กณฺหเปตวตฺถุ ฉฏฺฐํ. กัณหเปตวัตถุที่ ๖ จบ ๗. ธนปาลเสฏฺฐิเปตวตฺถุ ๗. เรื่องธนปาลเศรษฐีเปรต ๒๒๗. ๒๒๗. ‘‘นคฺโค [Pg.151] ทุพฺพณฺณรูโปสิ, กิโส ธมนิสนฺถโต; อุปฺผาสุลิโก กิสิโก, โก นุ ตฺวมสิ มาริส’’. ดูก่อนสหาย ท่านเป็นคนเปลือยกาย มีผิวพรรณทราม เป็นคนผอมโซ ร่างกายมีแต่เส้นเอ็นสะพรั่ง มีซี่โครงผุดขึ้นมา เป็นคนผอมแห้ง ท่านเป็นใครกันหนอ ๒๒๘. ๒๒๘. ‘‘อหํ ภทนฺเต เปโตมฺหิ, ทุคฺคโต ยมโลกิโก; ปาปกมฺมํ กริตฺวาน, เปตโลกํ อิโต คโต’’. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าเป็นเปรตผู้มีทุคติ อยู่ในยมโลก เพราะทำกรรมชั่วไว้ จึงจากโลกนี้ไปสู่เปรตโลก ๒๒๙. ๒๒๙. ‘‘กึ นุ กาเยน วาจาย, มนสา ทุกฺกฏํ กตํ; กิสฺส กมฺมวิปาเกน, เปตโลกํ อิโต คโต’’. ท่านได้ทำทุจริตอะไรไว้ด้วยกาย วาจา หรือใจ ด้วยวิบากแห่งกรรมอะไร ท่านจึงจากโลกนี้ไปสู่เปรตโลก ๒๓๐. ๒๓๐. ‘‘นครํ อตฺถิ ปณฺณานํ, เอรกจฺฉนฺติ วิสฺสุตํ; ตตฺถ เสฏฺฐิ ปุเร อาสึ, ธนปาโลติ มํ วิทู. มีนครหนึ่งของพวกกษัตริย์ปัณณะ มีชื่อเสียงปรากฏว่า ‘เอรกัจฉะ’ ในกาลก่อน ข้าพเจ้าเป็นเศรษฐีในนครนั้น ชนทั้งหลายรู้จักข้าพเจ้าว่า ‘ธนปาล’ ๒๓๑. ๒๓๑. ‘‘อสีติ สกฏวาหานํ, หิรญฺญสฺส อโหสิ เม; ปหูตํ เม ชาตรูปํ, มุตฺตา เวฬุริยา พหู. ข้าพเจ้ามีเงินอยู่ ๘๐ เล่มเกวียน มีทองคำมากมาย และมีแก้วมุกดาและแก้วไพฑูรย์เป็นอันมาก ๒๓๒. ๒๓๒. ‘‘ตาว มหทฺธนสฺสาปิ, น เม ทาตุํ ปิยํ อหุ; ปิทหิตฺวา ทฺวารํ ภุญฺชึ, มา มํ ยาจนกาทฺทสุํ. ถึงจะมีทรัพย์สมบัติมากมายถึงเพียงนั้น ข้าพเจ้าก็ไม่พอใจที่จะให้ทาน ข้าพเจ้าปิดประตูบริโภคอยู่ด้วยคิดว่า ‘พวกยาจกอย่าได้เห็นเราเลย’ ๒๓๓. ๒๓๓. ‘‘อสฺสทฺโธ มจฺฉรี จาสึ, กทริโย ปริภาสโก; ททนฺตานํ กโรนฺตานํ, วารยิสฺสํ พหุ ชเน. ข้าพเจ้าเป็นคนไม่มีศรัทธา เป็นคนตระหนี่ เป็นคนขี้เหนียว ชอบบริภาษ ข้าพเจ้าได้ห้ามปรามชนเป็นอันมากผู้ให้ทานและทำบุญ ๒๓๔. ๒๓๔. ‘‘วิปาโก นตฺถิ ทานสฺส, สํยมสฺส กุโต ผลํ; โปกฺขรญฺโญทปานานิ, อารามานิ จ โรปิเต; ปปาโย จ วินาเสสึ, ทุคฺเค สงฺกมนานิ จ. ผลแห่งทานไม่มี ผลแห่งความสำรวมจะมีมาแต่ไหน ข้าพเจ้าได้ทำลายสระโบกขรณี บ่อน้ำ สวนที่เขาปลูกไว้ โรงน้ำ และสะพานในที่ที่เดินทางลำบาก ๒๓๕. ๒๓๕. ‘‘สฺวาหํ อกตกลฺยาโณ, กตปาโป ตโต จุโต; อุปปนฺโน เปตฺติวิสยํ, ขุปฺปิปาสสมปฺปิโต. ข้าพเจ้านั้นไม่ได้ทำความดีไว้เลย ได้ทำแต่บาปไว้ ครั้นจุติจากโลกนั้นแล้ว จึงมาเกิดในเปรตวิสัย ถูกความหิวและความกระหายครอบงำ ๒๓๖. ๒๓๖. ‘‘ปญฺจปณฺณาสวสฺสานิ, ยโต กาลงฺกโต อหํ; นาภิชานามิ ภุตฺตํ วา, ปีตํ วา ปน ปานิยํ. นับแต่เวลาที่ข้าพเจ้าตายไป เป็นเวลา ๕๕ ปีแล้ว ข้าพเจ้าไม่เคยรู้จักโภชนะที่ได้กิน หรือน้ำที่ได้ดื่มเลย ๒๓๗. ๒๓๗. ‘‘โย สํยโม โส วินาโส,โย วินาโส โส สํยโม; เปตา หิ กิร ชานนฺติ, โย สํยโม โส วินาโส. ความสำรวม (คือความตระหนี่) ใด ความสำรวมนั้นคือความพินาศ ความพินาศใด ความพินาศนั้นคือความสำรวม ได้ยินว่า พวกเปรตเท่านั้นจึงจะรู้ว่า ความสำรวมคือความพินาศ ๒๓๘. ๒๓๘. ‘‘อหํ [Pg.152] ปุเร สํยมิสฺสํ, นาทาสึ พหุเก ธเน; สนฺเตสุ เทยฺยธมฺเมสุ, ทีปํ นากาสิมตฺตโน; สฺวาหํ ปจฺฉานุตปฺปามิ, อตฺตกมฺมผลูปโค. ในกาลก่อน ข้าพเจ้าได้แต่สำรวม (คือตระหนี่) ไม่ได้ให้ทานเลย ทั้งที่มีทรัพย์สมบัติมากมาย เมื่อไทยธรรมทั้งหลายมีอยู่ ก็ไม่ได้ทำที่พึ่งแก่ตนเอง ข้าพเจ้านั้นเข้าถึงผลแห่งกรรมของตนแล้ว ย่อมเดือดร้อนในภายหลัง ๒๓๙. ๒๓๙. ‘‘อุทฺธํ จตูหิ มาเสหิ, กาลํกิริยา ภวิสฺสติ; เอกนฺตกฏุกํ โฆรํ, นิรยํ ปปติสฺสหํ. เบื้องหน้าแต่นี้ไปอีก ๔ เดือน ความตายจักมีแก่ข้าพเจ้า ข้าพเจ้าจักตกนรกที่เผ็ดร้อนโดยส่วนเดียวและน่าสะพรึงกลัว ๒๔๐. ๒๔๐. ‘‘จตุกฺกณฺณํ จตุทฺวารํ, วิภตฺตํ ภาคโส มิตํ; อโยปาการปริยนฺตํ, อยสา ปฏิกุชฺชิตํ. นรกนั้นมี ๔ มุม มี ๔ ประตู แบ่งไว้เป็นส่วนๆ เท่าๆ กัน มีกำแพงเหล็กล้อมรอบ ครอบไว้ด้วยแผ่นเหล็ก ๒๔๑. ๒๔๑. ‘‘ตสฺส อโยมยา ภูมิ, ชลิตา เตชสา ยุตา; สมนฺตา โยชนสตํ, ผริตฺวา ติฏฺฐติ สพฺพทา. พื้นของนรกนั้นทำด้วยเหล็ก ลุกเป็นไฟ ประกอบด้วยเดช แผ่ไปโดยรอบ ๑๐๐ โยชน์ ตั้งอยู่ทุกเมื่อ ๒๔๒. ๒๔๒. ‘‘ตตฺถาหํ ทีฆมทฺธานํ, ทุกฺขํ เวทิสฺส เวทนํ; ผลํ ปาปสฺส กมฺมสฺส, ตสฺมา โสจามหํ ภุสํ. ในนรกนั้น ข้าพเจ้าจักเสวยทุกขเวทนาอันเป็นผลของบาปกรรมสิ้นกาลนาน เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงเศร้าโศกอย่างยิ่ง ๒๔๓. ๒๔๓. ‘‘ตํ โว วทามิ ภทฺทํ โว, ยาวนฺเตตฺถ สมาคตา; มากตฺถ ปาปกํ กมฺมํ, อาวิ วา ยทิ วา รโห. เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงขอบอกท่านทั้งหลาย ขอความเจริญจงมีแก่ท่านทั้งหลาย บรรดาที่มาประชุมกัน ณ ที่นี้ ท่านทั้งหลายอย่าได้ทำบาปกรรมในที่แจ้งหรือในที่ลับเลย ๒๔๔. ๒๔๔. ‘‘สเจ ตํ ปาปกํ กมฺมํ, กริสฺสถ กโรถ วา; น โว ทุกฺขา ปมุตฺยตฺถิ, อุปฺปจฺจาปิ ปลายตํ. ถ้าท่านทั้งหลายจักทำหรือกำลังทำบาปกรรมนั้นอยู่ ถึงจะเหาะหนีไป ก็ไม่มีทางพ้นจากทุกข์ได้เลย ๒๔๕. ๒๔๕. ‘‘มตฺเตยฺยา โหถ เปตฺเตยฺยา, กุเล เชฏฺฐาปจายิกา; สามญฺญา โหถ พฺรหฺมญฺญา, เอวํ สคฺคํ คมิสฺสถา’’ติ. ท่านทั้งหลายจงเลี้ยงดูมารดา จงเลี้ยงดูบิดา จงอ่อนน้อมต่อผู้ใหญ่ในตระกูล จงมีสามัญญตา จงมีพรหมัญญตาเถิด เมื่อเป็นเช่นนี้ จักไปสู่สวรรค์ได้ ธนปาลเสฏฺฐิเปตวตฺถุ สตฺตมํ. เรื่องธนปาลเศรษฐีเปรต ที่ ๗ จบ ๘. จูฬเสฏฺฐิเปตวตฺถุ ๘. เรื่องจูฬเศรษฐีเปรต ๒๔๖. ๒๔๖. ‘‘นคฺโค กิโส ปพฺพชิโตสิ ภนฺเต, รตฺตึ กุหึ คจฺฉสิ กิสฺส เหตุ; อาจิกฺข เม ตํ อปิ สกฺกุเณมุ, สพฺเพน วิตฺตํ ปฏิปาทเย ตุว’’นฺติ. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ท่านเป็นบรรพชิต เปลือยกาย ผอมโซ ท่านจะไปไหนในเวลากลางคืน เพราะเหตุอะไร ขอท่านจงบอกเรื่องนั้นแก่ข้าพเจ้าเถิด บางทีพวกเราอาจจะจัดแจงทรัพย์สมบัติทุกอย่างถวายท่านได้ ๒๔๗. ๒๔๗. ‘‘พาราณสี [Pg.153] นครํ ทูรฆุฏฺฐํ, ตตฺถาหํ คหปติ อฑฺฒโก อหุ ทีโน; อทาตา เคธิตมโน อามิสสฺมึ, ทุสฺสีลฺเยน ยมวิสยมฺหิ ปตฺโต. ขอถวายพระพร มหาบพิตร นครพาราณสีมีชื่อเสียงโด่งดังไปไกล ในนครนั้น อาตมภาพเคยเป็นคฤหบดีผู้มั่งคั่ง แต่เป็นคนเลวทราม ไม่เคยให้ทาน มีใจละโมบในอามิส เพราะความเป็นผู้ทุศีล จึงเข้าถึงยมโลก ๒๔๘. ๒๔๘. ‘‘โส สูจิกาย กิลมิโต เตหิ,เตเนว ญาตีสุ ยามิ อามิสกิญฺจิกฺขเหตุ; อทานสีลา น จ สทฺทหนฺติ,ทานผลํ โหติ ปรมฺหิ โลเก. เพราะเหตุนั้น อาตมภาพจึงลำบากด้วยความหิวโหย เพราะเหตุนั้นนั่นแหละ อาตมภาพจึงต้องไปยังสำนักของพวกญาติ เพราะเหตุแห่งอามิสเล็กน้อย คนทั้งหลายผู้มีปกติไม่ให้ทาน ย่อมไม่เชื่อว่าผลแห่งทานในโลกหน้ามีอยู่ ๒๔๙. ๒๔๙. ‘‘ธีตา จ มยฺหํ ลปเต อภิกฺขณํ, ‘ทสฺสามิ ทานํ ปิตูนํ ปิตามหานํ’; ตมุปกฺขฏํ ปริวิสยนฺติ พฺราหฺมณา, ‘ยามิ อหํ อนฺธกวินฺทํ โภตฺตุ’’’นฺติ. แม้ธิดาของอาตมภาพก็พูดอยู่เนืองๆ ว่า ‘จักถวายทานอุทิศให้บิดาและปู่ย่าตายาย’ แต่พวกพราหมณ์บริโภคทานที่นางจัดถวายนั้น อาตมภาพจะไปยังเมืองอันธกวินทะเพื่อบริโภค ๒๕๐. ๒๕๐. ตมโวจ ราชา ‘‘อนุภวิยาน ตมฺปิ,เอยฺยาสิ ขิปฺปํ อหมปิ กสฺสํ ปูชํ; อาจิกฺข เม ตํ ยทิ อตฺถิ เหตุ,สทฺธายิตํ เหตุวโจ สุโณมา’’ติ. พระราชาตรัสกับเปรตนั้นว่า ‘ท่านจงไปเสวยทานนั้นแล้วจงรีบกลับมา แม้เราก็จะทำพลีกรรมให้ ถ้ามีเหตุ ก็จงบอกเรื่องนั้นแก่เรา เราจะฟังคำพูดที่เป็นเหตุเป็นผลที่น่าเชื่อถือ’ ๒๕๑. ๒๕๑. ‘ตถา’ติ วตฺวา อคมาสิ ตตฺถ, ภุญฺชึสุ ภตฺตํ น จ ทกฺขิณารหา; ปจฺจาคมิ ราชคหํ ปุนาปรํ, ปาตุรโหสิ ปุรโต ชนาธิปสฺส. เปรตนั้นทูลว่า ‘อย่างนั้น พระเจ้าข้า’ แล้วได้ไปยังที่นั้น พวกพราหมณ์ผู้ไม่ควรแก่ทักษิณาได้บริโภคภัตตาหาร เปรตนั้นจึงกลับมายังกรุงราชคฤห์อีกครั้งหนึ่ง แล้วปรากฏกายอยู่เบื้องพระพักตร์ของพระเจ้าอชาตศัตรู ๒๕๒. ๒๕๒. ทิสฺวาน เปตํ ปุนเทว อาคตํ, ราชา อโวจ ‘‘อหมปิ กึ ททามิ; อาจิกฺข เม ตํ ยทิ อตฺถิ เหตุ, เยน ตุวํ จิรตรํ ปีณิโต สิยา’’ติ. พระราชาทอดพระเนตรเห็นเปรตกลับมาอีก จึงตรัสว่า ‘แม้เราจะให้อะไรได้ ขอท่านจงบอกเรื่องนั้นแก่เรา ถ้ามีเหตุที่ท่านจะพึงยินดีได้นานกว่านี้’ ๒๕๓. ๒๕๓. ‘‘พุทฺธญฺจ สงฺฆํ ปริวิสิยาน ราช, อนฺเนน ปาเนน จ จีวเรน; ตํ ทกฺขิณํ อาทิส เม หิตาย, เอวํ อหํ จิรตรํ ปีณิโต สิยา’’ติ. ขอถวายพระพร มหาบพิตร ขอพระองค์ทรงอังคาสพระพุทธเจ้าและพระสงฆ์ด้วยข้าวน้ำและจีวร แล้วโปรดอุทิศทักษิณานั้นเพื่อประโยชน์แก่ข้าพระองค์ ด้วยวิธีนี้ ข้าพระองค์จะพึงยินดีได้นานกว่านี้ ๒๕๔. ๒๕๔. ตโต [Pg.154] จ ราชา นิปติตฺวา ตาวเท, ทานํ สหตฺถา อตุลํ ททิตฺวา สงฺเฆ; อาโรเจสิ ปกตํ ตถาคตสฺส, ตสฺส จ เปตสฺส ทกฺขิณํ อาทิสิตฺถ. ลำดับนั้น พระเจ้าอชาตศัตรูเสด็จออกไปในขณะนั้นทีเดียว ทรงถวายทานที่หาประมาณมิได้แก่พระสงฆ์ด้วยพระหัตถ์ของพระองค์เอง ได้กราบทูลเรื่องที่ทรงทำแล้วแด่พระตถาคต และได้ทรงอุทิศส่วนกุศลให้แก่เปรตนั้นด้วย ๒๕๕. ๒๕๕. โส ปูชิโต อติวิย โสภมาโน, ปาตุรโหสิ ปุรโต ชนาธิปสฺส; ‘‘ยกฺโขหมสฺมิ ปรมิทฺธิปตฺโต, น มยฺหมตฺถิ สมา สทิสา มานุสา. เปรตนั้น ครั้นพระราชาทรงบูชาแล้ว ก็งามยิ่งนัก ได้ปรากฏจำเพาะพระพักตร์ของพระเจ้าแผ่นดินผู้เป็นใหญ่กว่าชน กล่าวว่า ‘ข้าพระองค์เป็นยักษ์ผู้มีฤทธิ์มาก มนุษย์ที่เสมอและเหมือนข้าพระองค์ไม่มี’ ๒๕๖. ๒๕๖. ‘‘ปสฺสานุภาวํ อปริมิตํ มมยิทํ, ตยานุทิฏฺฐํ อตุลํ ทตฺวา สงฺเฆ; สนฺตปฺปิโต สตตํ สทา พหูหิ, ยามิ อหํ สุขิโต มนุสฺสเทวา’’ติ. ‘ขอพระองค์ทอดพระเนตรอานุภาพอันหาประมาณมิได้นี้ของข้าพระองค์ พระองค์ทรงถวายทานที่หาประมาณมิได้ในพระสงฆ์แล้วทรงอุทิศให้ ข้าพระองค์เป็นผู้อิ่มหนำด้วยวัตถุมากมายทุกเมื่อเป็นนิตย์ ข้าแต่สมมติเทพ ข้าพระองค์มีความสุขแล้ว จักขอลาไป’ จูฬเสฏฺฐิเปตวตฺถุ อฏฺฐมํ นิฏฺฐิตํ. จูฬเสฏฐิเปตวัตถุที่ ๘ จบ ภาณวารํ ปฐมํ นิฏฺฐิตํ. ภาณวารที่ ๑ จบ ๙. องฺกุรเปตวตฺถุ ๙. อังกุรเปตวัตถุ ๒๕๗. ๒๕๗. ‘‘ยสฺส อตฺถาย คจฺฉาม, กมฺโพชํ ธนหารกา; อยํ กามทโท ยกฺโข, อิมํ ยกฺขํ นยามเส. ‘พวกเราผู้ขนทรัพย์ไปเพื่อประโยชน์แก่ทรัพย์ใด จึงพากันไปยังแคว้นกัมโพชะ ยักษ์ตนนี้เป็นผู้ให้สิ่งที่น่าปรารถนา (เพราะฉะนั้น) พวกเราจงนำยักษ์ตนนี้ไปเถิด’ ๒๕๘. ๒๕๘. ‘‘อิมํ ยกฺขํ คเหตฺวาน, สาธุเกน ปสยฺห วา; ยานํ อาโรปยิตฺวาน, ขิปฺปํ คจฺฉาม ทฺวารก’’นฺติ. ‘พวกเราจงจับยักษ์ตนนี้ไปโดยขอร้องดีๆ หรือข่มขี่ก็ตาม ให้ขึ้นยานแล้วรีบไปยังกรุงทวารกาเถิด’ ๒๕๙. ๒๕๙. ‘‘ยสฺส รุกฺขสฺส ฉายาย, นิสีเทยฺย สเยยฺย วา; น ตสฺส สาขํ ภญฺเชยฺย, มิตฺตทุพฺโภ หิ ปาปโก’’ติ. ‘บุคคลพึงนั่งหรือนอนที่ร่มเงาของต้นไม้ใด ไม่ควรหักกิ่งของต้นไม้นั้น เพราะผู้ประทุษร้ายมิตรเป็นคนเลวทราม’ ๒๖๐. ๒๖๐. ‘‘ยสฺส รุกฺขสฺส ฉายาย, นิสีเทยฺย สเยยฺย วา; ขนฺธมฺปิ ตสฺส ฉินฺเทยฺย, อตฺโถ เจ ตาทิโส สิยา’’ติ. ‘บุคคลพึงนั่งหรือนอนที่ร่มเงาของต้นไม้ใด ถ้ามีความต้องการเช่นนั้น ก็พึงตัดแม้ลำต้นของต้นไม้นั้นได้’ ๒๖๑. ๒๖๑. ‘‘ยสฺส [Pg.155] รุกฺขสฺส ฉายาย, นิสีเทยฺย สเยยฺย วา; น ตสฺส ปตฺตํ ภินฺเทยฺย, มิตฺตทุพฺโภ หิ ปาปโก’’ติ. ‘บุคคลพึงนั่งหรือนอนที่ร่มเงาของต้นไม้ใด ไม่ควรทำลายแม้ใบของต้นไม้นั้น เพราะผู้ประทุษร้ายมิตรเป็นคนเลวทราม’ ๒๖๒. ๒๖๒. ‘‘ยสฺส รุกฺขสฺส ฉายาย, นิสีเทยฺย สเยยฺย วา; สมูลมฺปิ ตํ อพฺพุเห, อตฺโถ เจ ตาทิโส สิยา’’ติ. ‘บุคคลพึงนั่งหรือนอนที่ร่มเงาของต้นไม้ใด ถ้ามีความต้องการเช่นนั้น ก็พึงถอนต้นไม้นั้นเสียทั้งรากได้’ ๒๖๓. ๒๖๓. ‘‘ยสฺเสกรตฺติมฺปิ ฆเร วเสยฺย, ยตฺถนฺนปานํ ปุริโส ลเภถ; น ตสฺส ปาปํ มนสาปิ จินฺตเย, กตญฺญุตา สปฺปุริเสหิ วณฺณิตา. ‘บุรุษพึงอยู่ในเรือนของผู้ใดแม้เพียงคืนเดียว ได้ข้าวและน้ำในที่ใด ไม่พึงคิดชั่วต่อผู้นั้นแม้ด้วยใจ เพราะสัตบุรุษทั้งหลายสรรเสริญความกตัญญู’ ๒๖๔. ๒๖๔. ‘‘ยสฺเสกรตฺติมฺปิ ฆเร วเสยฺย, อนฺเนน ปาเนน อุปฏฺฐิโต สิยา; น ตสฺส ปาปํ มนสาปิ จินฺตเย, อทุพฺภปาณี ทหเต มิตฺตทุพฺภึ. ‘บุคคลพึงอยู่ในเรือนของผู้ใดแม้เพียงคืนเดียว ได้รับการบำรุงด้วยข้าวและน้ำ ไม่พึงคิดชั่วต่อผู้นั้นแม้ด้วยใจ ฝ่ามือที่ไม่ประทุษร้ายมิตร ย่อมเผาผลาญผู้ประทุษร้ายมิตร’ ๒๖๕. ๒๖๕. ‘‘โย ปุพฺเพ กตกลฺยาโณ, ปจฺฉา ปาเปน หึสติ; อลฺลปาณิหโต โปโส, น โส ภทฺรานิ ปสฺสตี’’ติ. ‘ผู้ใดเคยได้รับอุปการะในกาลก่อน แต่ภายหลังกลับเบียดเบียนเขาด้วยกรรมชั่ว บุคคลนั้นถูกฝ่ามือที่เปียก (คือความมีเมตตา) กำจัดแล้ว ย่อมไม่เห็นความเจริญ’ ๒๖๖. ๒๖๖. ‘‘นาหํ เทเวน วา มนุสฺเสน วา, อิสฺสริเยน วาหํ สุปฺปสยฺโห; ยกฺโขหมสฺมิ ปรมิทฺธิปตฺโต, ทูรงฺคโม วณฺณพลูปปนฺโน’’ติ. ‘เราอันเทวดาหรือมนุษย์ หรือผู้มีอำนาจใดๆ ข่มขี่ไม่ได้ง่ายๆ เราเป็นยักษ์ผู้มีฤทธิ์มาก ไปได้ไกล สมบูรณ์ด้วยวรรณะและกำลัง’ ๒๖๗. ๒๖๗. ‘‘ปาณิ เต สพฺพโส วณฺโณ, ปญฺจธาโร มธุสฺสโว; นานารสา ปคฺฆรนฺติ, มญฺเญหํ ตํ ปุรินฺทท’’นฺติ. ‘ฝ่ามือของท่านมีวรรณะดุจทองคำโดยสิ้นเชิง มีธาร ๕ สาย หลั่งน้ำผึ้ง รสต่างๆ ย่อมไหลออก ข้าพเจ้าเข้าใจว่าท่านคือท้าวปุรินททะ (ท้าวสักกะ)’ ๒๖๘. ๒๖๘. ‘‘นามฺหิ เทโว น คนฺธพฺโพ, นาปิ สกฺโก ปุรินฺทโท; เปตํ มํ องฺกุร ชานาหิ, โรรุวมฺหา อิธาคต’’นฺติ. ‘เรามิใช่เทวดา มิใช่คนธรรพ์ และมิใช่ท้าวสักกะผู้ประทานในกาลก่อน ดูก่อนอังกุระ ท่านจงรู้ว่าเราเป็นเปรต มาจากโรรุวนครถึงที่นี่’ ๒๖๙. ๒๖๙. ‘‘กึสีโล กึสมาจาโร, โรรุวสฺมึ ปุเร ตุวํ; เกน เต พฺรหฺมจริเยน, ปุญฺญํ ปาณิมฺหิ อิชฺฌตี’’ติ. ‘เมื่อก่อนท่านอยู่ในโรรุวนคร มีศีลอย่างไร มีความประพฤติอย่างไร เพราะพรหมจรรย์อะไร บุญจึงสำเร็จที่ฝ่ามือของท่าน’ ๒๗๐. ๒๗๐. ‘‘ตุนฺนวาโย ปุเร อาสึ, โรรุวสฺมึ ตทา อหํ; สุกิจฺฉวุตฺติ กปโณ, น เม วิชฺชติ ทาตเว. ‘เมื่อก่อนเราเป็นช่างเย็บผ้าอยู่ในโรรุวนคร ในครั้งนั้นเราเป็นคนเลี้ยงชีพฝืดเคือง เป็นคนกำพร้า สิ่งของที่จะให้ทานของเราไม่มี’ ๒๗๑. ๒๗๑. ‘‘นิเวสนญฺจ [Pg.156] เม อาสิ, อสยฺหสฺส อุปนฺติเก; สทฺธสฺส ทานปติโน, กตปุญฺญสฺส ลชฺชิโน. ‘และเรือนของเราได้มีอยู่ใกล้เรือนของอสยหเศรษฐี ผู้มีศรัทธา เป็นทานบดี ทำบุญไว้แล้ว มีความละอาย (ต่อบาป)’ ๒๗๒. ๒๗๒. ‘‘ตตฺถ ยาจนกา ยนฺติ, นานาโคตฺตา วนิพฺพกา; เต จ มํ ตตฺถ ปุจฺฉนฺติ, อสยฺหสฺส นิเวสนํ. ‘พวกยาจกและวณิพกต่างโคตรกันไปที่เรือนนั้น และพวกเขาก็ถามถึงเรือนของอสยหเศรษฐีกับเราในที่นั้น’ ๒๗๓. ๒๗๓. ‘‘กตฺถ คจฺฉาม ภทฺทํ โว, กตฺถ ทานํ ปทียติ; เตสาหํ ปุฏฺโฐ อกฺขามิ, อสยฺหสฺส นิเวสนํ. ‘(พวกเขาถามว่า) ‘ขอความเจริญจงมีแก่ท่าน พวกเราจะไปที่ไหน ทานเขามีให้ที่ไหน’ เราถูกพวกเขาถามแล้ว ก็บอกเรือนของอสยหเศรษฐี’ ๒๗๔. ๒๗๔. ‘‘ปคฺคยฺห ทกฺขิณํ พาหุํ, เอตฺถ คจฺฉถ ภทฺทํ โว; เอตฺถ ทานํ ปทียติ, อสยฺหสฺส นิเวสเน. ‘(เรา) ยกแขนขวาขึ้นบอกว่า ‘ขอความเจริญจงมีแก่ท่านทั้งหลาย พวกท่านจงไปที่นี่เถิด ทานเขามีให้ที่นี่ ในเรือนของอสยหเศรษฐี’ ๒๗๕. ๒๗๕. ‘‘เตน ปาณิ กามทโท, เตน ปาณิ มธุสฺสโว; เตน เม พฺรหฺมจริเยน, ปุญฺญํ ปาณิมฺหิ อิชฺฌตี’’ติ. ‘เพราะเหตุนั้น ฝ่ามือของเราจึงให้สิ่งที่น่าปรารถนา เพราะเหตุนั้น ฝ่ามือของเราจึงหลั่งน้ำผึ้ง เพราะพรหมจรรย์นั้น บุญจึงสำเร็จที่ฝ่ามือของเรา’ ๒๗๖. ๒๗๖. ‘‘น กิร ตฺวํ อทา ทานํ, สกปาณีหิ กสฺสจิ; ปรสฺส ทานํ อนุโมทมาโน, ปาณึ ปคฺคยฺห ปาวทิ. ‘ได้ยินว่า ท่านมิได้ให้ทานแก่ใครๆ ด้วยมือของตนเลย เพียงแต่ชื่นชมทานของผู้อื่น แล้วยกมือบอก (ทางแก่ยาจก)’ ๒๗๗. ๒๗๗. ‘‘เตน ปาณิ กามทโท, เตน ปาณิ มธุสฺสโว; เตน เต พฺรหฺมจริเยน, ปุญฺญํ ปาณิมฺหิ อิชฺฌติ. ‘เพราะเหตุนั้น ฝ่ามือ (ของท่าน) จึงให้สิ่งที่น่าปรารถนา เพราะเหตุนั้น ฝ่ามือจึงหลั่งน้ำผึ้ง เพราะพรหมจรรย์นั้น บุญจึงสำเร็จที่ฝ่ามือของท่าน’ ๒๗๘. ๒๗๘. ‘‘โย โส ทานมทา ภนฺเต, ปสนฺโน สกปาณิภิ; โส หิตฺวา มานุสํ เทหํ, กึ นุ โส ทิสตํ คโต’’ติ. ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ อสยหเศรษฐีใดเล่า มีใจเลื่อมใส ได้ให้ทานด้วยมือของตน เขานั้นละกายมนุษย์แล้ว ไปสู่ทิศไหนหนอ’ ๒๗๙. ๒๗๙. ‘‘นาหํ ปชานามิ อสยฺหสาหิโน, องฺคีรสสฺส คตึ อาคตึ วา; สุตญฺจ เม เวสฺสวณสฺส สนฺติเก, สกฺกสฺส สหพฺยตํ คโต อสยฺโห’’ติ. ‘เราไม่รู้คติหรืออาคติของอสยหเศรษฐี ผู้มีความเพียร ผู้มีรัศมีออกจากกาย แต่เราได้ฟังมาจากสำนักของท้าวเวสวัณว่า อสยหเศรษฐีไปเป็นสหายของท้าวสักกะ’ ๒๘๐. ๒๘๐. ‘‘อลเมว กาตุํ กลฺยาณํ, ทานํ ทาตุํ ยถารหํ; ปาณึ กามททํ ทิสฺวา, โก ปุญฺญํ น กริสฺสติ. ‘ควรแล้วที่จะทำความดี ควรแล้วที่จะให้ทานตามสมควร ใครเล่าเห็นฝ่ามือที่ให้สิ่งที่น่าปรารถนาแล้ว จะไม่ทำบุญ’ ๒๘๑. ๒๘๑. ‘‘โส หิ นูน อิโต คนฺตฺวา, อนุปฺปตฺวาน ทฺวารกํ; ทานํ ปฏฺฐปยิสฺสามิ, ยํ มมสฺส สุขาวหํ. แน่แท้ เรานั้นไปจากที่นี้ ถึงกรุงทวารกาแล้ว จักตั้งทานอันจะนำสุขมาให้แก่เราไว้ ๒๘๒. ๒๘๒. ‘‘ทสฺสามนฺนญฺจ ปานญฺจ, วตฺถเสนาสนานิ จ; ปปญฺจ อุทปานญฺจ, ทุคฺเค สงฺกมนานิ จา’’ติ. เราจักให้ข้าวและน้ำ ผ้าและเสนาสนะ ศาลาที่พักคนเดินทางและบ่อน้ำ และสะพานในที่ที่เดินทางลำบาก ๒๘๓. ๒๘๓. ‘‘เกน [Pg.157] เต องฺคุลี กุณา, มุขญฺจ กุณลีกตํ ; อกฺขีนิ จ ปคฺฆรนฺติ, กึ ปาปํ ปกตํ ตยา’’ติ. เพราะเหตุไร นิ้วมือของท่านจึงงอ และหน้าของท่านจึงเบี้ยว ทั้งนัยน์ตาก็ไหลเยิ้ม ท่านทำบาปอะไรไว้ ๒๘๔. ๒๘๔. ‘‘องฺคีรสสฺส คหปติโน, สทฺธสฺส ฆรเมสิโน; ตสฺสาหํ ทานวิสฺสคฺเค, ทาเน อธิกโต อหุํ. เราเป็นผู้ได้รับแต่งตั้งในทาน ในโรงทานของอังคีรสคหบดี ผู้มีศรัทธา ครองเรือน ๒๘๕. ๒๘๕. ‘‘ตตฺถ ยาจนเก ทิสฺวา, อาคเต โภชนตฺถิเก; เอกมนฺตํ อปกฺกมฺม, อกาสึ กุณลึ มุขํ. ในโรงทานนั้น เราเห็นยาจกผู้ต้องการโภชนะมาแล้ว หลีกไป ณ ที่สมควรแห่งหนึ่ง ได้ทำหน้าเบี้ยว ๒๘๖. ๒๘๖. ‘‘เตน เม องฺคุลี กุณา, มุขญฺจ กุณลีกตํ; อกฺขีนิ เม ปคฺฆรนฺติ, ตํ ปาปํ ปกตํ มยา’’ติ. เพราะกรรมนั้น นิ้วมือของข้าพเจ้าจึงงอ และหน้าก็เบี้ยว ทั้งนัยน์ตาของข้าพเจ้าก็ไหลเยิ้ม บาปนั้นข้าพเจ้าได้ทำไว้แล้ว ๒๘๗. ๒๘๗. ‘‘ธมฺเมน เต กาปุริส, มุขญฺจ กุณลีกตํ; อกฺขีนิ จ ปคฺฆรนฺติ, ยํ ตํ ปรสฺส ทานสฺส; อกาสิ กุณลึ มุขํ. ดูก่อนบุรุษชั่ว เพราะเหตุที่ท่านทำหน้าเบี้ยวในทานของผู้อื่น เพราะเหตุนั้น หน้าของท่านจึงเบี้ยว และนัยน์ตาก็ไหลเยิ้ม สมควรแล้ว ๒๘๘. ๒๘๘. ‘‘กถํ หิ ทานํ ททมาโน, กเรยฺย ปรปตฺติยํ; อนฺนํ ปานํ ขาทนียํ, วตฺถเสนาสนานิ จ. ผู้ให้ทาน คือ ข้าว น้ำ ผ้า และเสนาสนะอยู่ ไฉนจะพึงทำให้สำเร็จด้วยมือของผู้อื่นเล่า ๒๘๙. ๒๘๙. ‘‘โส หิ นูน อิโต คนฺตฺวา, อนุปฺปตฺวาน ทฺวารกํ; ทานํ ปฏฺฐปยิสฺสามิ, ยํ มมสฺส สุขาวหํ. แน่แท้ เรานั้นไปจากที่นี้ ถึงกรุงทวารกาแล้ว จักตั้งทานอันจะนำสุขมาให้แก่เราไว้ ๒๙๐. ๒๙๐. ‘‘ทสฺสามนฺนญฺจ ปานญฺจ, วตฺถเสนาสนานิ จ; ปปญฺจ อุทปานญฺจ, ทุคฺเค สงฺกมนานิ จา’’ติ. เราจักให้ข้าวและน้ำ ผ้าและเสนาสนะ ศาลาที่พักคนเดินทางและบ่อน้ำ และสะพานในที่ที่เดินทางลำบาก ๒๙๑. ๒๙๑. ตโต หิ โส นิวตฺติตฺวา, อนุปฺปตฺวาน ทฺวารกํ; ทานํ ปฏฺฐปยิ องฺกุโร, ยํตุมสฺส สุขาวหํ. ครั้งนั้น อังกุระกลับจากที่นั้นแล้ว ถึงกรุงทวารกา ได้ตั้งทานอันจะนำสุขมาให้ตนไว้ ๒๙๒. ๒๙๒. อทา อนฺนญฺจ ปานญฺจ, วตฺถเสนาสนานิ จ; ปปญฺจ อุทปานญฺจ, วิปฺปสนฺเนน เจตสา. เขาได้ให้ข้าวและน้ำ ผ้าและเสนาสนะ ศาลาที่พักคนเดินทางและบ่อน้ำ ด้วยใจที่เลื่อมใส ๒๙๓. ๒๙๓. ‘‘โก ฉาโต โก จ ตสิโต, โก วตฺถํ ปริทหิสฺสติ; กสฺส สนฺตานิ โยคฺคานิ, อิโต โยเชนฺตุ วาหนํ. ใครหิว ใครกระหาย ใครจักนุ่งห่มผ้า สัตว์เทียมยานของใครอ่อนเพลีย เชิญเทียมยานพาหนะไปจากที่นี้เถิด ๒๙๔. ๒๙๔. ‘‘โก ฉตฺติจฺฉติ คนฺธญฺจ, โก มาลํ โก อุปาหนํ; อิติสฺสุ ตตฺถ โฆเสนฺติ, กปฺปกา สูทมาคธา ; สทา สายญฺจ ปาโต จ, องฺกุรสฺส นิเวสเน. ใครต้องการร่มและของหอม ใครต้องการระเบียบดอกไม้ ใครต้องการรองเท้า ช่างกัลบก พ่อครัว และนักขับร้อง ย่อมโห่ร้องป่าวประกาศในนิเวศน์ของอังกุระ ทั้งเวลาเย็นและเวลาเช้าเป็นนิตย์ ๒๙๕. ๒๙๕. ‘‘‘สุขํ [Pg.158] สุปติ องฺกุโร’, อิติ ชานาติ มํ ชโน; ทุกฺขํ สุปามิ สินฺธก, ยํ น ปสฺสามิ ยาจเก. ประชาชนรู้จักเราว่า ‘อังกุระหลับเป็นสุข’ แต่ดูก่อนสินธกะ เราหลับเป็นทุกข์ เพราะไม่ได้เห็นยาจก ๒๙๖. ๒๙๖. ‘‘‘สุขํ สุปติ องฺกุโร’, อิติ ชานาติ มํ ชโน; ทุกฺขํ สินฺธก สุปามิ, อปฺปเก สุ วนิพฺพเก’’ติ. ประชาชนรู้จักเราว่า ‘อังกุระหลับเป็นสุข’ แต่ดูก่อนสินธกะ เมื่อพวกยาจกมีน้อย เราหลับเป็นทุกข์ ๒๙๗. ๒๙๗. ‘‘สกฺโก เจ เต วรํ ทชฺชา, ตาวตึสานมิสฺสโร; กิสฺส สพฺพสฺส โลกสฺส, วรมาโน วรํ วเร’’ติ. ถ้าท้าวสักกะผู้เป็นใหญ่กว่าเทพชาวดาวดึงส์และแห่งโลกทั้งปวง พึงประทานพรแก่ท่าน เมื่อท่านจะขอพร พึงขอพรเช่นไร ๒๙๘. ๒๙๘. ‘‘สกฺโก เจ เม วรํ ทชฺชา, ตาวตึสานมิสฺสโร; กาลุฏฺฐิตสฺส เม สโต, สุริยุคฺคมนํ ปติ; ทิพฺพา ภกฺขา ปาตุภเวยฺยุํ, สีลวนฺโต จ ยาจกา. ถ้าท้าวสักกะผู้เป็นใหญ่กว่าเทพชาวดาวดึงส์ พึงประทานพรแก่เรา เมื่อเราลุกขึ้นแต่เช้า พอเวลาพระอาทิตย์ขึ้น ขอโภชนะอันเป็นทิพย์และยาจกผู้มีศีลจงปรากฏ ๒๙๙. ๒๙๙. ‘‘ททโต เม น ขีเยถ, ทตฺวา นานุตเปยฺยหํ; ททํ จิตฺตํ ปสาเทยฺยํ, เอตํ สกฺกํ วรํ วเร’’ติ. เมื่อเราให้อยู่ ไทยธรรมอย่าพึงหมดสิ้น เราให้แล้วไม่พึงเดือดร้อนในภายหลัง เมื่อให้ทานอยู่ พึงยังจิตให้เลื่อมใส เราพึงขอพรนี้กะท้าวสักกะ ๓๐๐. ๓๐๐. ‘‘น สพฺพวิตฺตานิ ปเร ปเวจฺเฉ, ทเทยฺย ทานญฺจ ธนญฺจ รกฺเข; ตสฺมา หิ ทานา ธนเมว เสยฺโย, อติปฺปทาเนน กุลา น โหนฺติ. ไม่พึงให้ทรัพย์ทั้งหมดแก่ผู้อื่น พึงให้ทานและพึงรักษาทรัพย์ไว้ เพราะฉะนั้น ทรัพย์เท่านั้นประเสริฐกว่าทาน เพราะการให้เกินประมาณ สกุลทั้งหลายย่อมไม่ตั้งอยู่ ๓๐๑. ๓๐๑. ‘‘อทานมติทานญฺจ, นปฺปสํสนฺติ ปณฺฑิตา; ตสฺมา หิ ทานา ธนเมว เสยฺโย, สเมน วตฺเตยฺย ส ธีรธมฺโม’’ติ. บัณฑิตทั้งหลายไม่สรรเสริญการไม่ให้และการให้เกินประมาณ เพราะฉะนั้น ทรัพย์เท่านั้นประเสริฐกว่าทาน พึงประพฤติให้สม่ำเสมอ นั่นเป็นธรรมของนักปราชญ์ ๓๐๒. ๓๐๒. ‘‘อโห วต เร อหเมว ทชฺชํ, สนฺโต จ มํ สปฺปุริสา ภเชยฺยุํ; เมโฆว นินฺนานิ ปริปูรยนฺโต, สนฺตปฺปเย สพฺพวนิพฺพกานํ. โอหนอ ขอให้เราผู้เดียวเถิดพึงให้ทาน และขอสัตบุรุษผู้สงบเสงี่ยมพึงคบหาเรา เราพึงยังยาจกทั้งปวงให้อิ่มหนำ เหมือนเมฆที่ยังที่ลุ่มให้เต็มฉะนั้น ๓๐๓. ๓๐๓. ‘‘ยสฺส ยาจนเก ทิสฺวา, มุขวณฺโณ ปสีทติ; ทตฺวา อตฺตมโน โหติ, ตํ ฆรํ วสโต สุขํ. ผู้ใดเห็นยาจกแล้วมีสีหน้าเลื่อมใส ให้ทานแล้วมีใจยินดี ความสุขนั้นของผู้ครองเรือน ๓๐๔. ๓๐๔. ‘‘ยสฺส ยาจนเก ทิสฺวา, มุขวณฺโณ ปสีทติ; ทตฺวา อตฺตมโน โหติ, เอสา ยญฺญสฺส สมฺปทา. ผู้ใดเห็นยาจกแล้วมีสีหน้าเลื่อมใส ให้ทานแล้วมีใจยินดี นี้เป็นสมบัติของยัญ ๓๐๕. ๓๐๕. ‘‘ปุพฺเพว [Pg.159] ทานา สุมโน, ททํ จิตฺตํ ปสาทเย; ทตฺวา อตฺตมโน โหติ, เอสา ยญฺญสฺส สมฺปทา’’ติ. ก่อนให้ทานก็มีใจดี กำลังให้ก็ยังจิตให้เลื่อมใส ครั้นให้แล้วก็มีใจยินดี นี้เป็นสมบัติของยัญ ๓๐๖. ๓๐๖. สฏฺฐิ วาหสหสฺสานิ, องฺกุรสฺส นิเวสเน; โภชนํ ทียเต นิจฺจํ, ปุญฺญเปกฺขสฺส ชนฺตุโน. ในนิเวศน์ของอังกุระผู้มุ่งบุญ โภชนะหกหมื่นเล่มเกวียน อันเขาย่อมให้เป็นนิตย์แก่หมู่สัตว์ ๓๐๗. ๓๐๗. ติสหสฺสานิ สูทานิ หิ, อามุตฺตมณิกุณฺฑลา; องฺกุรํ อุปชีวนฺติ, ทาเน ยญฺญสฺส วาวฏา. พ่อครัวสามพันคน สวมต่างหูแก้วมณี ขวนขวายในทานและยัญ อาศัยอังกุระเลี้ยงชีพ ๓๐๘. ๓๐๘. สฏฺฐิ ปุริสสหสฺสานิ, อามุตฺตมณิกุณฺฑลา; องฺกุรสฺส มหาทาเน, กฏฺฐํ ผาเลนฺติ มาณวา. มาณพหกหมื่นคน สวมต่างหูแก้วมณี ผ่าฟืนในมหาทานของอังกุระ ๓๐๙. ๓๐๙. โสฬสิตฺถิสหสฺสานิ, สพฺพาลงฺการภูสิตา; องฺกุรสฺส มหาทาเน, วิธา ปิณฺเฑนฺติ นาริโย. หญิงหนึ่งหมื่นหกพันคน ประดับด้วยเครื่องอลังการทั้งปวง ปั้นเครื่องปรุงในมหาทานของอังกุระ ๓๑๐. ๓๑๐. โสฬสิตฺถิสหสฺสานิ, สพฺพาลงฺการภูสิตา; องฺกุรสฺส มหาทาเน, ทพฺพิคาหา อุปฏฺฐิตา. หญิงหนึ่งหมื่นหกพันคน ประดับด้วยเครื่องอลังการทั้งปวง ถือทัพพี ยืนประจำอยู่ในมหาทานของอังกุระ ๓๑๑. ๓๑๑. พหุํ พหูนํ ปาทาสิ, จิรํ ปาทาสิ ขตฺติโย; สกฺกจฺจญฺจ สหตฺถา จ, จิตฺตีกตฺวา ปุนปฺปุนํ. อังกุรกษัตริย์ได้ทรงบำเพ็ญทานเป็นอันมากแก่ชนเป็นอันมากตลอดกาลนาน ทรงบำเพ็ญทานโดยความเคารพ ด้วยพระหัตถ์ของพระองค์เอง ทรงกระทำไว้ในพระทัยแล้วบำเพ็ญทานบ่อยๆ ๓๑๒. ๓๑๒. พหู มาเส จ ปกฺเข จ, อุตุสํวจฺฉรานิ จ; มหาทานํ ปวตฺเตสิ, องฺกุโร ทีฆมนฺตรํ. อังกุรราชกุมารได้ทรงบำเพ็ญมหาทานตลอดกาลนาน ตลอดเดือนและปักษ์เป็นอันมาก ตลอดฤดูและปีเป็นอันมาก ๓๑๓. ๓๑๓. เอวํ ทตฺวา ยชิตฺวา จ, องฺกุโร ทีฆมนฺตรํ; โส หิตฺวา มานุสํ เทหํ, ตาวตึสูปโค อหุ. อังกุรราชกุมารนั้น ครั้นถวายทานและบูชาอย่างนี้ตลอดกาลนานแล้ว ละกายมนุษย์แล้ว ได้เข้าถึงภพดาวดึงส์ ๓๑๔. ๓๑๔. กฏจฺฉุภิกฺขํ ทตฺวาน, อนุรุทฺธสฺส อินฺทโก; โส หิตฺวา มานุสํ เทหํ, ตาวตึสูปโค อหุ. ส่วนอินทกเทพบุตรถวายภิกษาเพียงทัพพีหนึ่งแก่พระอนุรุทธะ ละกายมนุษย์แล้ว ได้เข้าถึงภพดาวดึงส์ ๓๑๕. ๓๑๕. ทสหิ ฐาเนหิ องฺกุรํ, อินฺทโก อติโรจติ; รูเป สทฺเท รเส คนฺเธ, โผฏฺฐพฺเพ จ มโนรเม. อินทกเทพบุตรรุ่งเรืองกว่าอังกุรเทพบุตรด้วยฐานะ ๑๐ ประการ คือ รูป เสียง กลิ่น รส และโผฏฐัพพะอันน่ารื่นรมย์ ๓๑๖. ๓๑๖. อายุนา ยสสา เจว, วณฺเณน จ สุเขน จ; อาธิปจฺเจน องฺกุรํ, อินฺทโก อติโรจติ. อินทกเทพบุตรรุ่งเรืองกว่าอังกุรเทพบุตรด้วยอายุ ยศ วรรณะ สุข และความเป็นใหญ่ ๓๑๗. ๓๑๗. ตาวตึเส ยทา พุทฺโธ, สิลายํ ปณฺฑุกมฺพเล; ปาริจฺฉตฺตกมูลมฺหิ, วิหาสิ ปุริสุตฺตโม. ในกาลใด พระพุทธเจ้าผู้เป็นบุรุษสูงสุดประทับอยู่ ณ โคนต้นปาริฉัตร บนบัณฑุกัมพลศิลาอาสน์ ในภพดาวดึงส์ ๓๑๘. ๓๑๘. ทสสุ [Pg.160] โลกธาตูสุ, สนฺนิปติตฺวาน เทวตา; ปยิรุปาสนฺติ สมฺพุทฺธํ, วสนฺตํ นคมุทฺธนิ. ในกาลนั้น เทวดาในหมื่นโลกธาตุประชุมกันแล้ว เข้าไปเฝ้าพระสัมมาสัมพุทธเจ้าผู้ประทับอยู่บนยอดเขา ๓๑๙. ๓๑๙. น โกจิ เทโว วณฺเณน, สมฺพุทฺธํ อติโรจติ; สพฺเพ เทเว อติกฺกมฺม, สมฺพุทฺโธว วิโรจติ. ไม่มีเทวดาองค์ใดรุ่งเรืองกว่าพระสัมมาสัมพุทธเจ้าโดยรัศมีได้เลย พระสัมมาสัมพุทธเจ้านั่นแหละทรงรุ่งเรืองครอบงำเทวดาทั้งปวง ๓๒๐. ๓๒๐. โยชนานิ ทส ทฺเว จ, องฺกุโรยํ ตทา อหุ; อวิทูเรว พุทฺธสฺส, อินฺทโก อติโรจติ. ในกาลนั้น อังกุรเทพบุตรนี้อยู่ห่าง (จากที่ประทับ) ๑๒ โยชน์ ส่วนอินทกเทพบุตรรุ่งเรืองอยู่ในที่ไม่ไกลจากพระพุทธเจ้า ๓๒๑. ๓๒๑. โอโลเกตฺวาน สมฺพุทฺโธ, องฺกุรญฺจาปิ อินฺทกํ; ทกฺขิเณยฺยํ สมฺภาเวนฺโต, อิทํ วจนมพฺรวิ. พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทอดพระเนตรอังกุรเทพบุตรและอินทกเทพบุตรแล้ว เมื่อจะทรงประกาศคุณของทักขิไณยบุคคล จึงได้ตรัสพระดำรัสนี้ ๓๒๒. ๓๒๒. ‘‘มหาทานํ ตยา ทินฺนํ, องฺกุร ทีฆมนฺตรํ; อติทูเร นิสินฺโนสิ, อาคจฺฉ มม สนฺติเก’’ติ. “ดูก่อนอังกุระ ท่านได้ให้มหาทานตลอดกาลนานมิใช่หรือ เหตุไฉนจึงนั่งอยู่ไกลนัก จงมาสู่สำนักของเราเถิด” ๓๒๓. ๓๒๓. โจทิโต ภาวิตตฺเตน, องฺกุโร อิทมพฺรวิ; ‘‘กึ มยฺหํ เตน ทาเนน, ทกฺขิเณยฺเยน สุญฺญตํ. อังกุรเทพบุตร อันพระผู้มีพระภาคผู้ทรงมีพระองค์อันอบรมแล้วตรัสเตือนแล้ว ได้กราบทูลคำนี้ว่า “ทานของข้าพระองค์นั้นว่างเปล่าจากทักขิไณยบุคคล จะมีประโยชน์อะไรแก่ข้าพระองค์เล่า” ๓๒๔. ๓๒๔. ‘‘อยํ โส อินฺทโก ยกฺโข, ทชฺชา ทานํ ปริตฺตกํ; อติโรจติ อมฺเหหิ, จนฺโท ตารคเณ ยถา’’ติ. “อินทกยักษ์นี้ถวายทานเพียงเล็กน้อย แต่รุ่งเรืองกว่าข้าพระองค์ทั้งหลาย เหมือนพระจันทร์รุ่งเรืองกว่าหมู่ดาว ฉะนั้น” ๓๒๕. ๓๒๕. ‘‘อุชฺชงฺคเล ยถา เขตฺเต, พีชํ พหุมฺปิ โรปิตํ; น วิปุลผลํ โหติ, นปิ โตเสติ กสฺสกํ. “พืชแม้มากที่บุคคลหว่านแล้วในนาที่ดินเลว ย่อมไม่มีผลไพบูลย์ ทั้งไม่ทำให้ชาวนายินดี ฉันใด” ๓๒๖. ๓๒๖. ‘‘ตเถว ทานํ พหุกํ, ทุสฺสีเลสุ ปติฏฺฐิตํ; น วิปุลผลํ โหติ, นปิ โตเสติ ทายกํ. “ทานเป็นอันมากที่ตั้งไว้ในบุคคลผู้ทุศีล ย่อมไม่มีผลไพบูลย์ ทั้งไม่ทำให้ทายกยินดี ฉันนั้นเหมือนกัน” ๓๒๗. ๓๒๗. ‘‘ยถาปิ ภทฺทเก เขตฺเต, พีชํ อปฺปมฺปิ โรปิตํ; สมฺมา ธารํ ปเวจฺฉนฺเต, ผลํ โตเสติ กสฺสกํ. “ก็พืชแม้เล็กน้อยที่บุคคลหว่านแล้วในนาดี เมื่อฝนตกต้องตามฤดูกาล ผลย่อมทำให้ชาวนายินดี ฉันใด” ๓๒๘. ๓๒๘. ‘‘ตเถว สีลวนฺเตสุ, คุณวนฺเตสุ ตาทิสุ; อปฺปกมฺปิ กตํ การํ, ปุญฺญํ โหติ มหปฺผล’’นฺติ. “การกระทำแม้เล็กน้อยในท่านผู้มีศีล มีคุณเช่นนั้น บุญย่อมมีผลมาก ฉันนั้นเหมือนกัน” ๓๒๙. ๓๒๙. วิเจยฺย ทานํ ทาตพฺพํ, ยตฺถ ทินฺนํ มหปฺผลํ; วิเจยฺย ทานํ ทตฺวาน, สคฺคํ คจฺฉนฺติ ทายกา. บุคคลพึงพิจารณาให้ทานในที่ซึ่งทานที่ให้แล้วมีผลมาก ทายกทั้งหลายพิจารณาให้ทานแล้ว ย่อมไปสู่สวรรค์ ๓๓๐. ๓๓๐. วิเจยฺย [Pg.161] ทานํ สุคตปฺปสตฺถํ, เย ทกฺขิเณยฺยา อิธ ชีวโลเก; เอเตสุ ทินฺนานิ มหปฺผลานิ, พีชานิ วุตฺตานิ ยถา สุเขตฺเตติ. การพิจารณาให้ทานเป็นสิ่งที่พระสุคตทรงสรรเสริญแล้ว ทักขิไณยบุคคลเหล่าใดมีอยู่ในชีวโลกนี้ ทานที่ถวายในท่านเหล่านั้นย่อมมีผลมาก เหมือนพืชที่หว่านในนาดี ฉะนั้น องฺกุรเปตวตฺถุ นวมํ. อังกุรเปตวัตถุที่ ๙ จบ ๑๐. อุตฺตรมาตุเปติวตฺถุ ๑๐. อุตตรมาตุเปติวัตถุ ๓๓๑. ๓๓๑. ทิวาวิหารคตํ ภิกฺขุํ, คงฺคาตีเร นิสินฺนกํ; ตํ เปตี อุปสงฺกมฺม, ทุพฺพณฺณา ภีรุทสฺสนา. เปรตตนหนึ่งมีผิวพรรณทราม มีทัศนะน่ากลัว เข้าไปหาภิกษุผู้ไปสู่ที่พักกลางวัน นั่งอยู่ ณ ริมฝั่งแม่น้ำคงคา ๓๓๒. ๓๓๒. เกสา จสฺสา อติทีฆา, ยาวภูมาวลมฺพเร ; เกเสหิ สา ปฏิจฺฉนฺนา, สมณํ เอตทพฺรวิ. ผมของเปรตนั้นยาวนัก ห้อยย้อยลงจดแผ่นดิน เปรตนั้นมีกายอันผมปกปิดแล้ว ได้กล่าวคำนี้กะสมณะ ๓๓๓. ๓๓๓. ‘‘ปญฺจปณฺณาสวสฺสานิ, ยโต กาลงฺกตา อหํ; นาภิชานามิ ภุตฺตํ วา, ปีตํ วา ปน ปานิยํ; เทหิ ตฺวํ ปานิยํ ภนฺเต, ตสิตา ปานิยาย เม’’ติ. “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ จำเดิมแต่ข้าพเจ้าทำกาละแล้วได้ ๕๕ ปี ไม่เคยรู้จักการกินหรือการดื่มน้ำเลย ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้ากระหายน้ำ ท่านจงให้น้ำแก่ข้าพเจ้าเถิด” ๓๓๔. ๓๓๔. ‘‘อยํ สีโตทิกา คงฺคา, หิมวนฺตโต สนฺทติ; ปิว เอตฺโต คเหตฺวาน, กึ มํ ยาจสิ ปานิย’’นฺติ. “แม่น้ำคงคานี้มีน้ำเย็น ไหลมาจากภูเขาหิมพานต์ ท่านจงตักดื่มจากแม่น้ำนี้เถิด เหตุไฉนจึงมาขอน้ำกะเราเล่า” ๓๓๕. ๓๓๕. ‘‘สจาหํ ภนฺเต คงฺคาย, สยํ คณฺหามิ ปานิยํ; โลหิตํ เม ปริวตฺตติ, ตสฺมา ยาจามิ ปานิย’’นฺติ. “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ถ้าข้าพเจ้าตักน้ำจากแม่น้ำคงคาด้วยตนเอง น้ำนั้นย่อมกลายเป็นเลือดสำหรับข้าพเจ้า เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงขอน้ำ” ๓๓๖. ๓๓๖. ‘‘กึ นุ กาเยน วาจาย, มนสา ทุกฺกฏํ กตํ; กิสฺส กมฺมวิปาเกน, คงฺคา เต โหติ โลหิต’’นฺติ. “ท่านได้ทำกรรมชั่วอะไรไว้ด้วยกาย วาจา ใจหนอ ด้วยวิบากแห่งกรรมอะไร แม่น้ำคงคาจึงกลายเป็นเลือดสำหรับท่าน” ๓๓๗. ๓๓๗. ‘‘ปุตฺโต เม อุตฺตโร นาม, สทฺโธ อาสิ อุปาสโก; โส จ มยฺหํ อกามาย, สมณานํ ปเวจฺฉติ. “บุตรของข้าพเจ้าชื่ออุตตระ เป็นอุบาสกผู้มีศรัทธา บุตรนั้นเมื่อข้าพเจ้าไม่ปรารถนา ได้ถวาย (ปัจจัย ๔) แก่สมณะทั้งหลาย” ๓๓๘. ๓๓๘. ‘‘จีวรํ ปิณฺฑปาตญฺจ, ปจฺจยํ สยนาสนํ; ตมหํ ปริภาสามิ, มจฺเฉเรน อุปทฺทุตา. “(บุตรนั้นถวาย) จีวร บิณฑบาต ปัจจัย และเสนาสนะ ข้าพเจ้าถูกความตระหนี่ครอบงำ ได้ด่าบริภาษบุตรนั้น” ๓๓๙. ๓๓๙. ‘‘ยํ ตฺวํ มยฺหํ อกามาย, สมณานํ ปเวจฺฉสิ; จีวรํ ปิณฺฑปาตญฺจ, ปจฺจยํ สยนาสนํ. “เจ้าถวายจีวร บิณฑบาต ปัจจัย และเสนาสนะแก่สมณะทั้งหลาย โดยที่เราไม่พอใจ” ๓๔๐. ๓๔๐. ‘‘เอตํ [Pg.162] เต ปรโลกสฺมึ, โลหิตํ โหตุ อุตฺตร; ตสฺส กมฺมสฺส วิปาเกน, คงฺคา เม โหติ โลหิต’’นฺติ. “ดูก่อนอุตตระ ขอทานนี้จงเป็นโลหิตสำหรับท่านในปรโลก ด้วยวิบากแห่งกรรมนั้น แม่น้ำคงคาจึงกลายเป็นโลหิตสำหรับเรา” อุตฺตรมาตุเปติวตฺถุ ทสมํ. อุตตรมาตุเปติวัตถุที่ ๑๐ จบ ๑๑. สุตฺตเปตวตฺถุ ๑๑. สุตตเปตวัตถุ ๓๔๑. ๓๔๑. ‘‘อหํ ปุเร ปพฺพชิตสฺส ภิกฺขุโน, สุตฺตํ อทาสึ อุปสงฺกมฺม ยาจิตา; ตสฺส วิปาโก วิปุลผลูปลพฺภติ, พหุกา จ เม อุปฺปชฺชเร วตฺถโกฏิโย. “ในกาลก่อน เมื่อข้าพเจ้าถูกพระปัจเจกพุทธภิกษุผู้บรรพชาแล้วเข้าไปหาขอด้าย ข้าพเจ้าก็ได้ถวายด้ายไป วิบากแห่งทานนั้นมีผลไพบูลย์ปรากฏอยู่ บัดนี้ผ้าหลายโกฏิเกิดขึ้นแก่ข้าพเจ้า” ๓๔๒. ๓๔๒. ‘‘ปุปฺผาภิกิณฺณํ รมิตํ วิมานํ, อเนกจิตฺตํ นรนาริเสวิตํ; สาหํ ภุญฺชามิ จ ปารุปามิ จ, ปหูตวิตฺตา น จ ตาว ขียติ. “วิมานอันน่ารื่นรมย์ เกลื่อนกล่นด้วยดอกไม้ วิจิตรตระการตา อันนรนารีแวดล้อม ข้าพเจ้าได้ใช้สอยและนุ่งห่ม (ตามปรารถนา) มีทรัพย์สมบัติมากมาย และทรัพย์นั้นก็ไม่สิ้นไปเลย” ๓๔๓. ๓๔๓. ‘‘ตสฺเสว กมฺมสฺส วิปากมนฺวยา, สุขญฺจ สาตญฺจ อิธูปลพฺภติ; สาหํ คนฺตฺวา ปุนเทว มานุสํ, กาหามิ ปุญฺญานิ นยยฺยปุตฺต ม’’นฺติ. “เพราะอาศัยวิบากแห่งกรรมนั้นนั่นเทียว ข้าพเจ้าจึงได้เสวยสุขและอารมณ์ที่น่าพอใจในวิมานนี้ ข้าพเจ้านั้นจะกลับไปยังโลกมนุษย์อีกเพื่อทำบุญ ขอท่านอัยบุตรโปรดนำข้าพเจ้าไปเถิด” ๓๔๔. ๓๔๔. ‘‘สตฺต ตุวํ วสฺสสตา อิธาคตา,ชิณฺณา จ วุฑฺฒา จ ตหึ ภวิสฺสสิ; สพฺเพว เต กาลกตา จ ญาตกา,กึ ตตฺถ คนฺตฺวาน อิโต กริสฺสสี’’ติ. “เธอมาอยู่ที่นี่ได้ ๗๐๐ ปีแล้ว ในโลกมนุษย์นั้นเธอก็จะแก่และชรา ญาติของเธอทั้งหมดก็ตายกันไปหมดแล้ว เธอจะไปทำอะไรที่นั่นจากที่นี่เล่า” ๓๔๕. ๓๔๕. ‘‘สตฺเตว วสฺสานิ อิธาคตาย เม, ทิพฺพญฺจ สุขญฺจ สมปฺปิตาย; สาหํ คนฺตฺวาน ปุนเทว มานุสํ, กาหามิ ปุญฺญานิ นยยฺยปุตฺต ม’’นฺติ. “ข้าพเจ้าผู้เพียบพร้อมด้วยสุขทิพย์มาอยู่ที่นี่ได้เพียง ๗ ปีเท่านั้น ข้าพเจ้านั้นจะกลับไปยังโลกมนุษย์อีกเพื่อทำบุญ ขอท่านอัยบุตรโปรดนำข้าพเจ้าไปเถิด” ๓๔๖. ๓๔๖. โส ตํ คเหตฺวาน ปสยฺห พาหายํ, ปจฺจานยิตฺวาน เถรึ สุทุพฺพลํ; ‘‘วชฺเชสิ อญฺญมฺปิ ชนํ อิธาคตํ, ‘กโรถ ปุญฺญานิ สุขูปลพฺภติ’’. เปรตนั้นจับแขนนางฉุดคร่าไป แล้วนำหญิงแก่ผู้หมดเรี่ยวแรงกลับไปส่งพลางกล่าวว่า “เธอจงบอกแก่ชนเหล่าอื่นที่มาที่นี่ว่า ‘ท่านทั้งหลายจงทำบุญเถิด เพราะจะประสบสุข’” ๓๔๗. ๓๔๗. ‘‘ทิฏฺฐา [Pg.163] มยา อกเตน สาธุนา, เปตา วิหญฺญนฺติ ตเถว มนุสฺสา; กมฺมญฺจ กตฺวา สุขเวทนียํ, เทวา มนุสฺสา จ สุเข ฐิตา ปชา’’ติ. “เราได้เห็นแล้วซึ่งเปรตและมนุษย์ทั้งหลายผู้เดือดร้อนเพราะไม่ได้ทำความดี และได้เห็นแล้วซึ่งเหล่าเทวดาและมนุษย์ผู้ตั้งอยู่ในความสุขเพราะได้ทำกรรมที่มีสุขเป็นผล” สุตฺตเปตวตฺถุ เอกาทสมํ. สุตตเปตวัตถุที่ ๑๑ จบ ๑๒. กณฺณมุณฺฑเปติวตฺถุ ๑๒. กัณณมุณฑเปติวัตถุ ๓๔๘. ๓๔๘. ‘‘โสณฺณโสปานผลกา, โสณฺณวาลุกสนฺถตา; ตตฺถ โสคนฺธิยา วคฺคู, สุจิคนฺธา มโนรมา. “สระโบกขรณี (ของเธอ) มีบันไดและกระดานเป็นทองคำ ลาดด้วยทรายทอง ในสระนั้นมีดอกบัวอุบลซึ่งมีกลิ่นหอมดี มีกลิ่นบริสุทธิ์น่ารื่นรมย์ใจ” ๓๔๙. ๓๔๙. ‘‘นานารุกฺเขหิ สญฺฉนฺนา, นานาคนฺธสเมริตา; นานาปทุมสญฺฉนฺนา, ปุณฺฑรีกสโมตตา. “สระโบกขรณีปกคลุมด้วยต้นไม้นานาพรรณ กลิ่นหอมนานาชนิดฟุ้งขจรไป ปกคลุมด้วยดอกปทุมนานาชนิด และแผ่ไปทั่วด้วยดอกบุณฑริก” ๓๕๐. ๓๕๐. ‘‘สุรภึ สมฺปวายนฺติ, มนุญฺญา มาลุเตริตา; หํสโกญฺจาภิรุทา จ, จกฺกวกฺกาภิกูชิตา. “กลิ่นหอมอันน่าพอใจถูกลมพัด ย่อมฟุ้งขจรไป (สระโบกขรณี) กึกก้องด้วยเสียงหงส์และนกกระเรียน เสียงนกจักรพากษ์ร้องประสาน” ๓๕๑. ๓๕๑. ‘‘นานาทิชคณากิณฺณา, นานาสรคณายุตา; นานาผลธรา รุกฺขา, นานาปุปฺผธรา วนา. “(สระโบกขรณี) ดาษดื่นด้วยหมู่นกนานาชนิด ประกอบด้วยเสียงร้องนานาสำเนียง มีต้นไม้ซึ่งมีผลหลากหลาย และป่าไม้ซึ่งมีดอกไม้นานาพรรณ” ๓๕๒. ๓๕๒. ‘‘น มนุสฺเสสุ อีทิสํ, นครํ ยาทิสํ อิทํ; ปาสาทา พหุกา ตุยฺหํ, โสวณฺณรูปิยามยา; ททฺทลฺลมานา อาเภนฺติ, สมนฺตา จตุโร ทิสา. “เมืองเช่นนี้ไม่มีในหมู่มนุษย์ เหมือนเมืองนี้ (ของเธอ) ปราสาทจำนวนมากของเธอที่สำเร็จด้วยทองและเงิน ส่องสว่างรุ่งเรืองไปทั่วทั้ง ๔ ทิศโดยรอบ” ๓๕๓. ๓๕๓. ‘‘ปญฺจ ทาสิสตา ตุยฺหํ, ยา เตมา ปริจาริกา; ตา กมฺพุกายูรธรา, กญฺจนาเวฬภูสิตา. “หญิงรับใช้ ๕๐๐ คนของเธอ ซึ่งเป็นบริจาริกาของเธอนั้น สวมกำไลสังข์และทองกร ประดับด้วยเครื่องประดับทองที่เกล้าผม” ๓๕๔. ๓๕๔. ‘‘ปลฺลงฺกา พหุกา ตุยฺหํ, โสวณฺณรูปิยามยา; กทลิมิคสญฺฉนฺนา, สชฺชา โคนกสนฺถตา. “บัลลังก์จำนวนมากของเธอที่สำเร็จด้วยทองและเงิน ปูลาดด้วยหนังเสือเหลืองและผ้าโกนก เตรียมพร้อมไว้เป็นอย่างดี” ๓๕๕. ๓๕๕. ‘‘ยตฺถ ตฺวํ วาสูปคตา, สพฺพกามสมิทฺธินี; สมฺปตฺตายฑฺฒรตฺตาย, ตโต อุฏฺฐาย คจฺฉสิ. “เธอผู้เพียบพร้อมด้วยกามคุณทั้งปวง เข้าไปนอน ณ บัลลังก์ใด เมื่อถึงเที่ยงคืน ก็ลุกขึ้นจากบัลลังก์นั้นไป” ๓๕๖. ๓๕๖. ‘‘อุยฺยานภูมึ [Pg.164] คนฺตฺวาน, โปกฺขรญฺญา สมนฺตโต; ตสฺสา ตีเร ตุวํ ฐาสิ, หริเต สทฺทเล สุเภ. “เธอไปยังพื้นที่อุทยาน แล้วยืนอยู่ที่ริมฝั่งสระโบกขรณีนั้น ซึ่งมีหญ้าเขียวสดน่ารื่นรมย์โดยรอบ” ๓๕๗. ๓๕๗. ‘‘ตโต เต กณฺณมุณฺโฑ สุนโข, องฺคมงฺคานิ ขาทติ; ยทา จ ขายิตา อาสิ, อฏฺฐิสงฺขลิกา กตา; โอคาหสิ โปกฺขรณึ, โหติ กาโย ยถา ปุเร. “ลำดับนั้น สุนัขหูด้วนก็กัดกินอวัยวะน้อยใหญ่ของเธอ เมื่อใดเธอถูกมันกัดกินจนเหลือแต่ร่างกระดูก เมื่อนั้นเธอก็ลงไปยังสระโบกขรณี ร่างกายของเธอก็กลับเป็นเหมือนเดิม” ๓๕๘. ๓๕๘. ‘‘ตโต ตฺวํ องฺคปจฺจงฺคี, สุจารุ ปิยทสฺสนา; วตฺเถน ปารุปิตฺวาน, อายาสิ มม สนฺติกํ. “ลำดับนั้น เธอก็มีอวัยวะน้อยใหญ่บริบูรณ์ มีรูปงามน่าดูชม นุ่งห่มผ้าแล้วก็มาหาเรา” ๓๕๙. ๓๕๙. ‘‘กึ นุ กาเยน วาจาย, มนสา ทุกฺกฏํ กตํ; กิสฺส กมฺมวิปาเกน, กณฺณมุณฺโฑ สุนโข ตวองฺคมงฺคานิ ขาทตี’’ติ. “เธอได้ทำกรรมชั่วอะไรไว้ด้วยกาย วาจา หรือใจ ด้วยวิบากแห่งกรรมอะไร สุนัขหูด้วนจึงกัดกินอวัยวะน้อยใหญ่ของเธอ” ๓๖๐. ๓๖๐. ‘‘กิมิลายํ คหปติ, สทฺโธ อาสิ อุปาสโก; ตสฺสาหํ ภริยา อาสึ, ทุสฺสีลา อติจารินี. “ในกรุงกิมิลา มีคหบดีผู้เป็นอุบาสกมีศรัทธา ข้าพระองค์เป็นภรรยาของคหบดีนั้น เป็นคนทุศีล ประพฤตินอกใจสามี” ๓๖๑. ๓๖๑. ‘‘โส มํ อติจรมานาย, สามิโก เอตทพฺรวิ; ‘เนตํ ฉนฺนํ ปติรูปํ, ยํ ตฺวํ อติจราสิ มํ’. “เมื่อข้าพระองค์ประพฤตินอกใจอยู่ สามีได้กล่าวคำนี้กะข้าพระองค์ว่า ‘การที่เธอประพฤตินอกใจเรานี้ ไม่สมควร ไม่เหมาะสมเลย’” ๓๖๒. ๓๖๒. ‘‘สาหํ โฆรญฺจ สปถํ, มุสาวาทญฺจ ภาสิสํ; ‘นาหํ ตํ อติจรามิ, กาเยน อุท เจตสา. “ข้าพระองค์นั้นได้กล่าวคำสาบานที่ร้ายแรงและคำเท็จว่า ‘ข้าแต่ท่าน ข้าพเจ้ามิได้ประพฤตินอกใจท่านด้วยกายหรือด้วยใจเลย’” ๓๖๓. ๓๖๓. ‘‘‘สจาหํ ตํ อติจรามิ, กาเยน อุท เจตสา; กณฺณมุณฺโฑ ยํ สุนโข, องฺคมงฺคานิ ขาทตุ’. “‘ถ้าข้าพเจ้าประพฤตินอกใจท่านด้วยกายหรือด้วยใจไซร้ ขอให้สุนัขหูด้วนตัวนี้จงกัดกินอวัยวะน้อยใหญ่ของข้าพเจ้าเถิด’” ๓๖๔. ๓๖๔. ‘‘ตสฺส กมฺมสฺส วิปากํ, มุสาวาทสฺส จูภยํ; สตฺเตว วสฺสสตานิ, อนุภูตํ ยโต หิ เม; กณฺณมุณฺโฑ จ สุนโข, องฺคมงฺคานิ ขาทติ. “ข้าพระองค์ได้เสวยวิบากของกรรมทั้งสองนั้น คือการประพฤตินอกใจและมุสาวาท ตลอด ๗๐๐ ปี เพราะเหตุนั้น สุนัขหูด้วนจึงกัดกินอวัยวะน้อยใหญ่ของข้าพระองค์” ๓๖๕. ๓๖๕. ‘‘ตฺวญฺจ เทว พหุกาโร, อตฺถาย เม อิธาคโต; สุมุตฺตาหํ กณฺณมุณฺฑสฺส, อโสกา อกุโตภยา. ข้าแต่เทวะ พระองค์ทรงมีอุปการะมาก เสด็จมาที่นี้เพื่อประโยชน์แก่หม่อมฉัน หม่อมฉันพ้นดีแล้วจากสุนัขหูขาด เป็นผู้ไม่มีความโศก ไม่มีภัยแต่ที่ไหนๆ ๓๖๖. ๓๖๖. ‘‘ตาหํ เทว นมสฺสามิ, ยาจามิ ปญฺชลีกตา; ภุญฺช อมานุเส กาเม, รม เทว มยา สหา’’ติ. ข้าแต่เทวะ หม่อมฉันนั้นขอนอบน้อมพระองค์ ประนมกรอัญชลีทูลวิงวอน ขอเชิญพระองค์เสวยกามอันเป็นทิพย์ ขอเชิญพระองค์ทรงยินดีร่วมกับหม่อมฉันเถิด ๓๖๗. ๓๖๗. ‘‘ภุตฺตา [Pg.165] อมานุสา กามา, รมิโตมฺหิ ตยา สห; ตาหํ สุภเค ยาจามิ, ขิปฺปํ ปฏินยาหิ ม’’นฺติ. ดูก่อนนางผู้มีความงาม เราได้บริโภคกามอันเป็นทิพย์แล้ว ได้รื่นรมย์กับเธอแล้ว เรานั้นขอวิงวอนเธอ ขอเธอจงรีบนำเรากลับไปเถิด กณฺณมุณฺฑเปติวตฺถุ ทฺวาทสมํ. กัณณมุณฑเปติวัตถุที่ ๑๒ จบ ๑๓. อุพฺพริเปตวตฺถุ ๑๓. อุพพรีเปตวัตถุ ๓๖๘. ๓๖๘. อหุ ราชา พฺรหฺมทตฺโต, ปญฺจาลานํ รเถสโภ; อโหรตฺตานมจฺจยา, ราชา กาลมกฺรุพฺพถ. ได้มีพระราชาพระนามว่าพรหมทัต ผู้เป็นใหญ่ในหมู่รัฐแห่งชาวปัญจาละ เมื่อวันคืนล่วงไป พระราชานั้นได้เสด็จสวรรคต ๓๖๙. ๓๖๙. ตสฺส อาฬาหนํ คนฺตฺวา, ภริยา กนฺทติ อุพฺพรี ; พฺรหฺมทตฺตํ อปสฺสนฺตี, พฺรหฺมทตฺตาติ กนฺทติ. พระนางอุพพรีผู้เป็นพระมเหสีของพระองค์ เสด็จไปสู่ป่าช้า ไม่ทรงเห็นพระเจ้าพรหมทัต ก็ทรงกันแสงรำพันว่า ‘ข้าแต่พระเจ้าพรหมทัต’ ๓๗๐. ๓๗๐. อิสิ จ ตตฺถ อาคจฺฉิ, สมฺปนฺนจรโณ มุนิ; โส จ ตตฺถ อปุจฺฉิตฺถ, เย ตตฺถ สุสมาคตา. มีพระฤๅษีผู้เป็นมุนี สมบูรณ์ด้วยจรณะ ได้มาถึงที่นั้นแล้ว ท่านได้ถามชนทั้งหลายผู้ประชุมกันดีแล้วในที่นั้น ๓๗๑. ๓๗๑. ‘‘กสฺส อิทํ อาฬาหนํ, นานาคนฺธสเมริตํ; กสฺสายํ กนฺทติ ภริยา, อิโต ทูรคตํ ปตึ; พฺรหฺมทตฺตํ อปสฺสนฺตี, ‘พฺรหฺมทตฺตา’ติ กนฺทติ’’. ป่าช้านี้อบอวลด้วยกลิ่นต่างๆ เป็นของใคร ภรรยาคนนี้เป็นของใครกัน ที่กำลังร้องไห้ถึงสามีผู้ไปไกลจากที่นี้ ไม่เห็นพระเจ้าพรหมทัต จึงร้องไห้ว่า ‘ข้าแต่พระเจ้าพรหมทัต’ ๓๗๒. ๓๗๒. เต จ ตตฺถ วิยากํสุ, เย ตตฺถ สุสมาคตา; ‘‘พฺรหฺมทตฺตสฺส ภทนฺเต, พฺรหฺมทตฺตสฺส มาริส. ชนทั้งหลายผู้ประชุมกันดีแล้วในที่นั้น ได้กราบทูลตอบว่า ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ เป็นของพระเจ้าพรหมทัต ข้าแต่ท่านผู้นิรทุกข์ เป็นของพระเจ้าพรหมทัต’ ๓๗๓. ๓๗๓. ‘‘ตสฺส อิทํ อาฬาหนํ, นานาคนฺธสเมริตํ; ตสฺสายํ กนฺทติ ภริยา, อิโต ทูรคตํ ปตึ; พฺรหฺมทตฺตํ อปสฺสนฺตี, ‘พฺรหฺมทตฺตา’ติ กนฺทติ’’. ป่าช้านี้อบอวลด้วยกลิ่นต่างๆ เป็นของพระองค์ (พระเจ้าพรหมทัต) ภรรยาของพระองค์ท่านนี้ กำลังร้องไห้ถึงสามีผู้ไปไกลจากที่นี้ ไม่เห็นพระเจ้าพรหมทัต จึงร้องไห้ว่า ‘ข้าแต่พระเจ้าพรหมทัต’ ๓๗๔. ๓๗๔. ‘‘ฉฬาสีติสหสฺสานิ, พฺรหฺมทตฺตสฺสนามกา; อิมสฺมึ อาฬาหเน ทฑฺฒา, เตสํ กมนุโสจสี’’ติ. พระราชา ๘๖,๐๐๐ พระองค์ ผู้มีพระนามว่าพรหมทัต ถูกเผาในป่าช้านี้แล้ว ในบรรดาพระราชาเหล่านั้น ท่านเศร้าโศกถึงพระองค์ไหน ๓๗๕. ๓๗๕. ‘‘โย ราชา จูฬนีปุตฺโต, ปญฺจาลานํ รเถสโภ; ตํ ภนฺเต อนุโสจามิ, ภตฺตารํ สพฺพกามท’’นฺติ. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระราชาพระองค์ใดเป็นโอรสของพระเจ้าจูฬนี เป็นใหญ่ในหมู่รัฐแห่งชาวปัญจาละ หม่อมฉันเศร้าโศกถึงพระราชานั้น ผู้เป็นพระสวามี ผู้ประทานความปรารถนาทั้งปวง ๓๗๖. ๓๗๖. ‘‘สพฺเพ วาเหสุํ ราชาโน, พฺรหฺมทตฺตสฺสนามกา; สพฺเพวจูฬนีปุตฺตา, ปญฺจาลานํ รเถสภา. พระราชาทั้งหมดล้วนมีพระนามว่าพรหมทัต ทั้งหมดล้วนเป็นโอรสของพระเจ้าจูฬนี เป็นใหญ่ในหมู่รัฐแห่งชาวปัญจาละ ๓๗๗. ๓๗๗. ‘‘สพฺเพสํ อนุปุพฺเพน, มเหสิตฺตมการยิ; กสฺมา ปุริมเก หิตฺวา, ปจฺฉิมํ อนุโสจสี’’ติ. ท่านได้เป็นพระมเหสีของพระราชาทั้งหมดนั้นตามลำดับ เหตุไรจึงละทิ้งพระองค์ก่อนๆ แล้วมาเศร้าโศกถึงพระองค์สุดท้ายเล่า ๓๗๘. ๓๗๘. ‘‘อาตุเม [Pg.166] อิตฺถิภูตาย, ทีฆรตฺตาย มาริส; ยสฺสา เม อิตฺถิภูตาย, สํสาเร พหุภาสสี’’ติ. ข้าแต่ท่านผู้นิรทุกข์ ท่านกล่าวถึงความเป็นพระมเหสีของหม่อมฉันผู้เกิดเป็นหญิงในสังสารวัฏเป็นอันมาก ตลอดกาลนาน หม่อมฉันผู้เกิดเป็นหญิงนี้ เป็นหญิงตลอดกาลนานเลยหรือ ๓๗๙. ๓๗๙. ‘‘อหุ อิตฺถี อหุ ปุริโส, ปสุโยนิมฺปิ อาคมา; เอวเมตํ อตีตานํ, ปริยนฺโต น ทิสฺสตี’’ติ. ท่านเคยเป็นหญิง เคยเป็นชาย และเคยไปสู่กำเนิดสัตว์เดรัจฉาน ที่สุดแห่งภพในอดีตของท่านที่เป็นมาอย่างนี้ ย่อมมองไม่เห็น ๓๘๐. ๓๘๐. ‘‘อาทิตฺตํ วต มํ สนฺตํ, ฆตสิตฺตํว ปาวกํ; วารินา วิย โอสิญฺจํ, สพฺพํ นิพฺพาปเย ทรํ. ท่านได้ดับความเดือดร้อนทั้งปวงของหม่อมฉันผู้กำลังลุกโพลงอยู่ ดุจบุคคลดับไฟที่ราดด้วยเนยให้ดับสนิทด้วยน้ำฉะนั้น ๓๘๑. ๓๘๑. ‘‘อพฺพหี วต เม สลฺลํ, โสกํ หทยนิสฺสิตํ; โย เม โสกปเรตาย, ปติโสกํ อปานุทิ. ท่านผู้บรรเทาความเศร้าโศกถึงพระสวามีของหม่อมฉันผู้ถูกความโศกครอบงำ ได้ถอนลูกศรคือความโศกที่อาศัยอยู่ในหทัยของหม่อมฉันแล้วหนอ ๓๘๒. ๓๘๒. ‘‘สาหํ อพฺพูฬฺหสลฺลาสฺมิ, สีติภูตาสฺมิ นิพฺพุตา; น โสจามิ น โรทามิ, ตว สุตฺวา มหามุนี’’ติ. ข้าแต่มหามุนี หม่อมฉันนั้นเป็นผู้มีลูกศรถูกถอนแล้ว เป็นผู้เยือกเย็น ดับสนิทแล้ว เพราะได้ฟังคำของท่าน จึงไม่เศร้าโศก ไม่ร้องไห้ ๓๘๓. ๓๘๓. ตสฺส ตํ วจนํ สุตฺวา, สมณสฺส สุภาสิตํ; ปตฺตจีวรมาทาย, ปพฺพชิ อนคาริยํ. พระนางอุพพรีได้ทรงสดับสุภาษิตของสมณะนั้นแล้ว ทรงถือบาตรและจีวรเสด็จออกบวชเป็นอนาคาริก ๓๘๔. ๓๘๔. สา จ ปพฺพชิตา สนฺตา, อคารสฺมา อนคาริยํ; เมตฺตาจิตฺตํ อภาเวสิ, พฺรหฺมโลกูปปตฺติยา. พระนางนั้นครั้นบวชจากเรือนสู่ความเป็นผู้ไม่มีเรือนแล้ว ได้เจริญเมตตาจิตเพื่ออุบัติในพรหมโลก ๓๘๕. ๓๘๕. คามา คามํ วิจรนฺตี, นิคเม ราชธานิโย; อุรุเวลา นาม โส คาโม, ยตฺถ กาลมกฺรุพฺพถ. พระนางเที่ยวจาริกไปจากบ้านสู่บ้าน สู่เมืองและราชธานีทั้งหลาย ได้ทำกาละ ณ หมู่บ้านใด หมู่บ้านนั้นชื่อว่าอุรุเวลา ๓๘๖. ๓๘๖. เมตฺตาจิตฺตํ อาภาเวตฺวา, พฺรหฺมโลกูปปตฺติยา; อิตฺถิจิตฺตํ วิราเชตฺวา, พฺรหฺมโลกูปคา อหูติ. พระนางเจริญเมตตาจิตเพื่ออุบัติในพรหมโลก ทำให้สิ้นกำหนัดในจิตของสตรี ได้เป็นผู้เข้าถึงพรหมโลก อุพฺพริเปตวตฺถุ เตรสมํ. อุพพรีเปตวัตถุที่ ๑๓ จบ อุพฺพริวคฺโค ทุติโย นิฏฺฐิโต. อุพพรีวรรคที่ ๒ จบ ตสฺสุทฺทานํ – อุทานของวรรคนั้น คือ โมจกํ มาตา มตฺตา จ, นนฺทา กุณฺฑลีนา ฆโฏ; ทฺเว เสฏฺฐี ตุนฺนวาโย จ, อุตฺตร สุตฺตกณฺณ อุพฺพรีติ. เรื่องโมจกะ เรื่องมาตา เรื่องมัตตา เรื่องนันทา เรื่องกุณฑลี เรื่องฆฏะ เรื่องเศรษฐี ๒ เรื่อง เรื่องช่างเย็บผ้า เรื่องอุตตระ เรื่องสุตตะ เรื่องกัณณะ และเรื่องอุพพรี ๓. จูฬวคฺโค ๓. จูฬวรรค ๑. อภิชฺชมานเปตวตฺถุ ๑. อภิชชมานเปตวัตถุ ๓๘๗. ๓๘๗. ‘‘อภิชฺชมาเน [Pg.167] วาริมฺหิ, คงฺคาย อิธ คจฺฉสิ; นคฺโค ปุพฺพทฺธเปโตว มาลธารี อลงฺกโต; กุหึ คมิสฺสสิ เปต, กตฺถ วาโส ภวิสฺสตี’’ติ. ท่านไปในพื้นน้ำแห่งแม่น้ำคงคาในที่นี้ ซึ่งไม่แตกทำลาย เป็นคนเปลือยกาย เหมือนเปรตมีร่างกายท่อนบน ทรงพวงมาลัย ประดับประดาแล้ว ดูก่อนเปรต ท่านจักไปที่ไหน ที่อยู่ของท่านจักมี ณ ที่ไหน ๓๘๘. ๓๘๘. ‘‘จุนฺทฏฺฐิลํ คมิสฺสามิ, เปโต โส อิติ ภาสติ; อนฺตเร วาสภคามํ, พาราณสึ จ สนฺติเก’’. เปรตนั้นกล่าวอย่างนี้ว่า เราจักไปยังหมู่บ้านจุณฑัฏฐิละ ซึ่งตั้งอยู่ใกล้กรุงพาราณสี ในระหว่างหมู่บ้านวาสภะและกรุงพาราณสี ๓๘๙. ๓๘๙. ตญฺจ ทิสฺวา มหามตฺโต, โกลิโย อิติ วิสฺสุโต; สตฺตุํ ภตฺตญฺจ เปตสฺส, ปีตกญฺจ ยุคํ อทา. มหาอำมาตย์ผู้มีชื่อเสียงว่าโกลิยะ ได้เห็นเปรตนั้นแล้ว จึงได้ถวายสัตตุผง ข้าวสุก และผ้าคู่หนึ่งสีเหลืองแก่เปรต ๓๙๐. ๓๙๐. นาวาย ติฏฺฐมานาย, กปฺปกสฺส อทาปยิ; กปฺปกสฺส ปทินฺนมฺหิ, ฐาเน เปตสฺส ทิสฺสถ. ท่านอำมาตย์ให้ช่างกัลบกรับ (ผ้า) ขณะที่เรือจอดอยู่ เมื่อผ้าอันท่านอำมาตย์ให้แก่ช่างกัลบกแล้ว ผ้านั้นก็ปรากฏแก่เปรตในขณะนั้นเอง ๓๙๑. ๓๙๑. ตโต สุวตฺถวสโน, มาลธารี อลงฺกโต; ฐาเน ฐิตสฺส เปตสฺส, ทกฺขิณา อุปกปฺปถ; ตสฺมา ทชฺเชถ เปตานํ, อนุกมฺปาย ปุนปฺปุนํ. ลำดับนั้น เปรตนั้นมีผ้าดีนุ่งห่ม ทรงพวงมาลัย ประดับประดาแล้ว ทักษิณาย่อมสำเร็จแก่เปรตผู้ตั้งอยู่ในฐานะ เพราะเหตุนั้น บุคคลพึงให้ทักษิณาแก่เปรตทั้งหลายบ่อยๆ ด้วยความอนุเคราะห์ ๓๙๒. ๓๙๒. สาตุนฺนวสนา เอเก, อญฺเญ เกสนิวาสนา ; เปตา ภตฺตาย คจฺฉนฺติ, ปกฺกมนฺติ ทิโสทิสํ. เปรตบางพวกนุ่งห่มผ้าขี้ริ้ว บางพวกนุ่งห่มผม เปรตทั้งหลายไปเพื่อต้องการอาหาร ย่อมหลีกไปสู่ทิศานุทิศ ๓๙๓. ๓๙๓. ทูเร เอเก ปธาวิตฺวา, อลทฺธาว นิวตฺตเร; ฉาตา ปมุจฺฉิตา ภนฺตา, ภูมิยํ ปฏิสุมฺภิตา. เปรตบางพวกวิ่งไปไกลแล้ว ไม่ได้อะไรเลยก็กลับมา เปรตเหล่านั้นหิวโหย สลบไป ซวนเซไป กระทบแผ่นดินล้มลง ๓๙๔. ๓๙๔. เต จ ตตฺถ ปปติตา, ภูมิยํ ปฏิสุมฺภิตา; ปุพฺเพ อกตกลฺยาณา, อคฺคิทฑฺฒาว อาตเป. เปรตเหล่านั้นล้มลงในที่นั้นๆ กระทบแผ่นดินแล้ว เป็นผู้ไม่ได้ทำความดีไว้ในปางก่อน เหมือนถูกไฟไหม้ในที่แดด ๓๙๕. ๓๙๕. ‘‘มยํ ปุพฺเพ ปาปธมฺมา, ฆรณี กุลมาตโร; สนฺเตสุ เทยฺยธมฺเมสุ, ทีปํ นากมฺห อตฺตโน. ในชาติก่อน พวกเรามีธรรมอันเลวทราม เป็นแม่เรือน เป็นมารดาของตระกูล เมื่อไทยธรรมทั้งหลายมีอยู่ พวกเราก็มิได้ทำที่พึ่งแก่ตน ๓๙๖. ๓๙๖. ‘‘ปหูตํ อนฺนปานมฺปิ, อปิสฺสุ อวกิรียติ; สมฺมคฺคเต ปพฺพชิเต, น จ กิญฺจิ อทมฺหเส. ข้าวและน้ำมีอยู่มาก แม้จะถูกทิ้งเสียก็มี แต่พวกเราก็มิได้ถวายอะไรๆ แก่บรรพชิตผู้ประพฤติดีเลย ๓๙๗. ๓๙๗. ‘‘อกมฺมกามา [Pg.168] อลสา, สาทุกามา มหคฺฆสา; อาโลปปิณฺฑทาตาโร, ปฏิคฺคเห ปริภาสิมฺหเส. พวกเราเป็นผู้ใคร่ในกรรมชั่ว เป็นคนเกียจคร้าน ใคร่ในของอร่อย กินจุ พวกเราได้ด่าว่าทายกผู้ให้ข้าวคำหนึ่ง และปฏิคาหกทั้งหลาย ๓๙๘. ๓๙๘. ‘‘เต ฆรา ตา จ ทาสิโย, ตาเนวาภรณานิ โน; เต อญฺเญ ปริจาเรนฺติ, มยํ ทุกฺขสฺส ภาคิโน. เรือนเหล่านั้น ทาสีเหล่านั้น และเครื่องประดับเหล่านั้นของพวกเรา คนอื่นๆ ย่อมใช้สอย ส่วนพวกเราเป็นผู้มีส่วนแห่งทุกข์ ๓๙๙. ๓๙๙. ‘‘เวณี วา อวญฺญา โหนฺติ, รถการี จ ทุพฺภิกา; จณฺฑาลี กปณา โหนฺติ, กปฺปกา จ ปุนปฺปุนํ. เปรตเหล่านั้น (เมื่อเกิดเป็นมนุษย์) ย่อมเป็นคนจักสานบ้าง เป็นคนน่าดูหมิ่นบ้าง เป็นช่างหนังบ้าง เป็นคนประทุษร้ายมิตรบ้าง เป็นคนจัณฑาลบ้าง เป็นคนกำพร้าบ้าง เป็นช่างกัลบกบ้าง อยู่บ่อยๆ ๔๐๐. ๔๐๐. ‘‘ยานิ ยานิ นิหีนานิ, กุลานิ กปณานิ จ; เตสุ เตสฺเวว ชายนฺติ, เอสา มจฺฉริโน คติ. ตระกูลเหล่าใดเหล่าหนึ่งที่ต่ำทรามและยากจน เปรตเหล่านั้นย่อมเกิดในตระกูลนั้นๆ นั่นแหละ นี้เป็นคติของผู้ตระหนี่ ๔๐๑. ๔๐๑. ‘‘ปุพฺเพ จ กตกลฺยาณา, ทายกา วีตมจฺฉรา; สคฺคํ เต ปริปูเรนฺติ, โอภาเสนฺติ จ นนฺทนํ. ส่วนชนเหล่าใดทำความดีไว้ในปางก่อน เป็นทายก ปราศจากความตระหนี่ ชนเหล่านั้นย่อมยังสวรรค์ให้เต็ม และย่อมยังสวนนันทวันให้สว่างไสว ๔๐๒. ๔๐๒. ‘‘เวชยนฺเต จ ปาสาเท, รมิตฺวา กามกามิโน; อุจฺจากุเลสุ ชายนฺติ, สโภเคสุ ตโต จุตา. ชนเหล่านั้นเป็นผู้ใคร่ในกาม ยินดีแล้วในเวชยันตปราสาท จุติจากสวรรค์นั้นแล้ว ย่อมเกิดในตระกูลสูงซึ่งมีโภคะมาก ๔๐๓. ๔๐๓. ‘‘กูฏาคาเร จ ปาสาเท, ปลฺลงฺเก โคนกตฺถเต; พีชิตงฺคา โมรหตฺเถหิ, กุเล ชาตา ยสสฺสิโน. ผู้มียศ เกิดในตระกูล (สูง) มีคนพัดวีอวัยวะให้ด้วยพัดทำจากหางนกยูง (นอน) ที่บัลลังก์อันลาดด้วยผ้าโกนก ในเรือนยอดและปราสาท ๔๐๔. ๔๐๔. ‘‘องฺกโต องฺกํ คจฺฉนฺติ, มาลธารี อลงฺกตา; ธาติโย อุปติฏฺฐนฺติ, สายํ ปาตํ สุเขสิโน. พวกเขาถูกอุ้มจากตักหนึ่งไปสู่อีกตักหนึ่ง พี่เลี้ยงนางนมผู้ทรงพวงมาลัย ประดับประดาแล้ว แสวงหาความสุขให้ ปรนนิบัติอยู่ทั้งเย็นทั้งเช้า ๔๐๕. ๔๐๕. ‘‘นยิทํ อกตปุญฺญานํ, กตปุญฺญานเมวิทํ; อโสกํ นนฺทนํ รมฺมํ, ติทสานํ มหาวนํ. สวนนันทวันอันเป็นป่าใหญ่ของทวยเทพชั้นดาวดึงส์ ซึ่งเป็นที่น่ารื่นรมย์ ปราศจากความโศกเศร้านี้ มิใช่สำหรับผู้ไม่ได้ทำบุญไว้ แต่เป็นของผู้ทำบุญไว้เท่านั้น ๔๐๖. ๔๐๖. ‘‘สุขํ อกตปุญฺญานํ, อิธ นตฺถิ ปรตฺถ จ; สุขญฺจ กตปุญฺญานํ, อิธ เจว ปรตฺถ จ. ความสุขไม่มีแก่ผู้ไม่ได้ทำบุญไว้ ทั้งในโลกนี้และโลกหน้า และความสุขย่อมมีแก่ผู้ทำบุญไว้ ทั้งในโลกนี้และโลกหน้า ๔๐๗. ๔๐๗. ‘‘เตสํ สหพฺยกามานํ, กตฺตพฺพํ กุสลํ พหุํ; กตปุญฺญา หิ โมทนฺติ, สคฺเค โภคสมงฺคิโน’’ติ. ผู้ที่ปรารถนาความเป็นสหายของเทพเหล่านั้น พึงทำกุศลไว้ให้มาก เพราะว่าผู้ทำบุญไว้ย่อมเพียบพร้อมด้วยโภคะ บันเทิงอยู่ในสวรรค์ อภิชฺชมานเปตวตฺถุ ปฐมํ. อภิชชมานเปตวัตถุที่ ๑ จบ ๒. สาณวาสีเถรเปตวตฺถุ ๒. สาณวาสีเถรเปตวัตถุ ๔๐๘. ๔๐๘. กุณฺฑินาคริโย เถโร, สาณวาสิ นิวาสิโก; โปฏฺฐปาโทติ นาเมน, สมโณ ภาวิตินฺทฺริโย. พระเถระชาวเมืองกุณฑินคร อาศัยอยู่ที่ภูเขาสาณวาสี มีนามว่าโปฏฐปาทะ เป็นสมณะผู้มีอินทรีย์อบรมแล้ว ๔๐๙. ๔๐๙. ตสฺส [Pg.169] มาตา ปิตา ภาตา, ทุคฺคตา ยมโลกิกา; ปาปกมฺมํ กริตฺวาน, เปตโลกํ อิโต คตา. มารดา บิดา และพี่ชายของท่าน ไปสู่ทุคติ เกิดในยมโลก เพราะทำกรรมชั่วไว้ จึงจากโลกนี้ไปสู่เปรตโลก ๔๑๐. ๔๑๐. เต ทุคฺคตา สูจิกฏฺฏา, กิลนฺตา นคฺคิโน กิสา; อุตฺตสนฺตา มหตฺตาสา, น ทสฺเสนฺติ กุรูริโน. เปรตเหล่านั้นไปสู่ทุคติ ถูกความหิวเสียดแทง เหน็ดเหนื่อย เปลือยกาย ผอมโซ เป็นผู้ดุร้าย สะดุ้งกลัว มีความหวาดกลัวมาก จึงไม่แสดงตน ๔๑๑. ๔๑๑. ตสฺส ภาตา วิตริตฺวา, นคฺโค เอกปเถกโก; จตุกุณฺฑิโก ภวิตฺวาน, เถรสฺส ทสฺสยีตุมํ. พี่ชายของพระเถระนั้นข้ามความกลัวไปได้ เป็นคนเปลือยกาย ไปตามทางเดินแคบๆ คนเดียว คลานสี่ขาไป ได้แสดงตนแก่พระเถระ ๔๑๒. ๔๑๒. เถโร จามนสิกตฺวา, ตุณฺหีภูโต อติกฺกมิ; โส จ วิญฺญาปยี เถรํ, ‘ภาตา เปตคโต อหํ’. ฝ่ายพระเถระมิได้ใส่ใจ เป็นผู้นิ่งเฉย เดินผ่านไป ส่วนเปรตนั้นได้กราบเรียนให้พระเถระทราบว่า 'ข้าพเจ้าคือพี่ชายของท่าน ไปเกิดเป็นเปรต' ๔๑๓. ๔๑๓. ‘‘มาตา ปิตา จ เต ภนฺเต, ทุคฺคตา ยมโลกิกา; ปาปกมฺมํ กริตฺวาน, เปตโลกํ อิโต คตา. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ มารดาและบิดาของท่าน ไปสู่ทุคติ เกิดในยมโลก เพราะทำกรรมชั่วไว้ จึงจากโลกนี้ไปสู่เปรตโลก ๔๑๔. ๔๑๔. ‘‘เต ทุคฺคตา สูจิกฏฺฏา, กิลนฺตา นคฺคิโน กิสา; อุตฺตสนฺตา มหตฺตาสา, น ทสฺเสนฺติ กุรูริโน. เปรตเหล่านั้นไปสู่ทุคติ ถูกความหิวเสียดแทง เหน็ดเหนื่อย เปลือยกาย ผอมโซ เป็นผู้ดุร้าย สะดุ้งกลัว มีความหวาดกลัวมาก จึงไม่แสดงตน ๔๑๕. ๔๑๕. ‘‘อนุกมฺปสฺสุ การุณิโก, ทตฺวา อนฺวาทิสาหิ โน; ตว ทินฺเนน ทาเนน, ยาเปสฺสนฺติ กุรูริโน’’ติ. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ท่านผู้มีความกรุณา ขอจงอนุเคราะห์พวกข้าพเจ้าเถิด ขอท่านจงให้ทานแล้วอุทิศส่วนบุญให้พวกข้าพเจ้าด้วยเถิด พวกเปรตผู้เคยทำกรรมอันหยาบช้า จักยังอัตภาพให้เป็นไปด้วยทานที่ท่านให้แล้ว ๔๑๖. ๔๑๖. เถโร จริตฺวา ปิณฺฑาย, ภิกฺขู อญฺเญ จ ทฺวาทส; เอกชฺฌํ สนฺนิปตึสุ, ภตฺตวิสฺสคฺคการณา. พระเถระและภิกษุอื่นอีก ๑๒ รูป เที่ยวไปเพื่อบิณฑบาตแล้ว ประชุมกันในที่แห่งเดียว เพราะเหตุแห่งการแจกภัต ๔๑๗. ๔๑๗. เถโร สพฺเพว เต อาห, ‘‘ยถาลทฺธํ ททาถ เม; สงฺฆภตฺตํ กริสฺสามิ, อนุกมฺปาย ญาตินํ’’. พระเถระได้กล่าวกะภิกษุเหล่านั้นทั้งหมดว่า ‘ขอท่านทั้งหลายจงให้บิณฑบาตตามที่ได้แล้วแก่ผมเถิด ผมจักทำสังฆภัตเพื่ออนุเคราะห์พวกญาติ’ ๔๑๘. ๔๑๘. นิยฺยาทยึสุ เถรสฺส, เถโร สงฺฆํ นิมนฺตยิ; ทตฺวา อนฺวาทิสิ เถโร, มาตุ ปิตุ จ ภาตุโน; ‘‘อิทํ เม ญาตีนํ โหตุ, สุขิตา โหนฺตุ ญาตโย’’. ภิกษุเหล่านั้นได้มอบถวายแด่พระเถระแล้ว พระเถระได้นิมนต์สงฆ์ ครั้นถวายแล้ว พระเถระได้อุทิศส่วนบุญให้แก่มารดา บิดา และพี่ชายว่า ‘ขอทานนี้จงมีแก่ญาติทั้งหลายของข้าพเจ้า ขอญาติทั้งหลายจงเป็นผู้มีความสุขเถิด’ ๔๑๙. ๔๑๙. สมนนฺตรานุทฺทิฏฺเฐ, โภชนํ อุทปชฺชถ; สุจึ ปณีตํ สมฺปนฺนํ, อเนกรสพฺยญฺชนํ. ในลำดับที่ท่านอุทิศให้ โภชนะอันสะอาด ประณีต สมบูรณ์ ประกอบด้วยกับข้าวมีรสต่างๆ ได้เกิดขึ้นแล้ว ๔๒๐. ๔๒๐. ตโต อุทฺทสฺสยี ภาตา, วณฺณวา พลวา สุขี; ‘‘ปหูตํ โภชนํ ภนฺเต, ปสฺส นคฺคามฺหเส มยํ; ตถา ภนฺเต ปรกฺกม, ยถา วตฺถํ ลภามเส’’ติ. ลำดับนั้น พี่ชายผู้มีผิวพรรณดี มีกำลัง มีความสุข ได้แสดงตนแล้ว (กล่าวว่า) ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ โภชนะมีมากมาย แต่ขอท่านจงดูเถิด พวกข้าพเจ้ายังเป็นคนเปลือยกายอยู่ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอท่านจงพยายามโดยประการที่พวกข้าพเจ้าจะพึงได้ผ้าเถิด’ ๔๒๑. ๔๒๑. เถโร [Pg.170] สงฺการกูฏมฺหา, อุจฺจินิตฺวาน นนฺตเก; ปิโลติกํ ปฏํ กตฺวา, สงฺเฆ จาตุทฺทิเส อทา. พระเถระเลือกเก็บผ้าท่อนจากกองขยะ ทำเป็นผ้าบังสุกุลแล้ว ได้ถวายในสงฆ์ผู้อยู่ในทิศทั้ง ๔ ๔๒๒. ๔๒๒. ทตฺวา อนฺวาทิสี เถโร, มาตุ ปิตุ จ ภาตุโน; ‘‘อิทํ เม ญาตีนํ โหตุ, สุขิตา โหนฺตุ ญาตโย’’. ครั้นถวายแล้ว พระเถระได้อุทิศส่วนบุญให้แก่มารดา บิดา และพี่ชายว่า ‘ขอทานนี้จงมีแก่ญาติทั้งหลายของข้าพเจ้า ขอญาติทั้งหลายจงเป็นผู้มีความสุขเถิด’ ๔๒๓. ๔๒๓. สมนนฺตรานุทฺทิฏฺเฐ, วตฺถานิ อุทปชฺชิสุํ; ตโต สุวตฺถวสโน, เถรสฺส ทสฺสยีตุมํ. ในลำดับที่ท่านอุทิศให้ ผ้าทั้งหลายได้เกิดขึ้นแล้ว ลำดับนั้น พี่ชายผู้นุ่งห่มผ้าอย่างดี ได้แสดงตนแก่พระเถระ ๔๒๔. ๔๒๔. ‘‘ยาวตา นนฺทราชสฺส, วิชิตสฺมึ ปฏิจฺฉทา; ตโต พหุตรา ภนฺเต, วตฺถานจฺฉาทนานิ โน. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ เครื่องนุ่งห่มมีประมาณเท่าใดในแว่นแคว้นของพระเจ้านันทะ เครื่องนุ่งห่มของพวกข้าพเจ้ามีมากกว่านั้น ๔๒๕. ๔๒๕. ‘‘โกเสยฺยกมฺพลียานิ, โขม กปฺปาสิกานิ จ; วิปุลา จ มหคฺฆา จ, เตปากาเสวลมฺพเร. ผ้าไหม ผ้ากัมพล ผ้าเปลือกไม้ และผ้าฝ้าย ล้วนมีขนาดกว้างและมีราคามาก ผ้าเหล่านั้นย่อมลอยอยู่ในอากาศ ๔๒๖. ๔๒๖. ‘‘เต มยํ ปริทหาม, ยํ ยํ หิ มนโส ปิยํ; ตถา ภนฺเต ปรกฺกม, ยถา เคหํ ลภามเส’’ติ. พวกข้าพเจ้าย่อมนุ่งห่มผ้าเหล่านั้น ซึ่งเป็นที่รักแห่งใจอย่างใดอย่างหนึ่ง ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอท่านจงพยายามโดยประการที่พวกข้าพเจ้าจะพึงได้เรือนเถิด ๔๒๗. ๔๒๗. เถโร ปณฺณกุฏึ กตฺวา, สงฺเฆ จาตุทฺทิเส อทา; ทตฺวา อนฺวาทิสี เถโร, มาตุ ปิตุ จ ภาตุโน; ‘‘อิทํ เม ญาตีนํ โหตุ, สุขิตา โหนฺตุ ญาตโย’’. พระเถระทำกุฎีมุงด้วยใบไม้แล้ว ได้ถวายในสงฆ์ผู้อยู่ในทิศทั้ง ๔ ครั้นถวายแล้ว พระเถระได้อุทิศส่วนบุญให้แก่มารดา บิดา และพี่ชายว่า ‘ขอทานนี้จงมีแก่ญาติทั้งหลายของข้าพเจ้า ขอญาติทั้งหลายจงเป็นผู้มีความสุขเถิด’ ๔๒๘. ๔๒๘. สมนนฺตรานุทฺทิฏฺเฐ, ฆรานิ อุทปชฺชิสุํ; กูฏาคารนิเวสนา, วิภตฺตา ภาคโส มิตา. ในลำดับที่ท่านอุทิศให้ เรือนทั้งหลาย คือเรือนยอดที่ท่านแบ่งส่วนไว้ดีแล้ว ได้เกิดขึ้นแล้ว ๔๒๙. ๔๒๙. ‘‘น มนุสฺเสสุ อีทิสา, ยาทิสา โน ฆรา อิธ; อปิ ทิพฺเพสุ ยาทิสา, ตาทิสา โน ฆรา อิธ. เรือนของพวกข้าพเจ้าในเปรตวิสัยนี้เป็นเช่นใด เรือนเช่นนี้ไม่มีในหมู่มนุษย์ เรือนในทิพย์เป็นเช่นใด เรือนของพวกข้าพเจ้าในเปรตวิสัยนี้ก็เป็นเช่นนั้น ๔๓๐. ๔๓๐. ‘‘ททฺทลฺลมานา อาเภนฺติ, สมนฺตา จตุโร ทิสา; ‘ตถา ภนฺเต ปรกฺกม, ยถา ปานียํ ลภามเส’’ติ. เรือนเหล่านั้นรุ่งเรืองส่องสว่างไปทั่วทิศทั้ง ๔ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอท่านจงพยายามโดยประการที่พวกข้าพเจ้าจะพึงได้น้ำดื่มเถิด ๔๓๑. ๔๓๑. เถโร กรณํ ปูเรตฺวา, สงฺเฆ จาตุทฺทิเส อทา; ทตฺวา อนฺวาทิสี เถโร, มาตุ ปิตุ จ ภาตุโน; ‘‘อิทํ เม ญาตีนํ โหตุ, สุขิตา โหนฺตุ ญาตโย’. พระเถระยังธมกรกให้เต็ม (ด้วยน้ำ) แล้ว ได้ถวายในสงฆ์ผู้อยู่ในทิศทั้ง ๔ ครั้นถวายแล้ว พระเถระได้อุทิศส่วนบุญให้แก่มารดา บิดา และพี่ชายว่า ‘ขอทานนี้จงมีแก่ญาติทั้งหลายของข้าพเจ้า ขอญาติทั้งหลายจงเป็นผู้มีความสุขเถิด’ ๔๓๒. ๔๓๒. สมนนฺตรานุทฺทิฏฺเฐ, ปานียํ อุทปชฺชถ; คมฺภีรา จตุรสฺสา จ, โปกฺขรญฺโญ สุนิมฺมิตา. ในลำดับที่ท่านอุทิศให้ น้ำดื่มได้เกิดขึ้นแล้ว และสระโบกขรณีทั้งหลายที่ลึก เป็นสี่เหลี่ยม อันท่านเนรมิตดีแล้ว (ก็ได้เกิดขึ้น) ๔๓๓. ๔๓๓. สีโตทิกา [Pg.171] สุปฺปติตฺถา, สีตา อปฺปฏิคนฺธิยา; ปทุมุปฺปลสญฺฉนฺนา, วาริกิญฺชกฺขปูริตา. สระโบกขรณีเหล่านั้นมีน้ำเย็น มีท่าขึ้นลงดี เย็นสบาย ไม่มีกลิ่นเหม็น ปกคลุมด้วยดอกปทุมและอุบล เต็มไปด้วยเกสรดอกไม้ในน้ำ ๔๓๔. ๔๓๔. ตตฺถ นฺหตฺวา ปิวิตฺวา จ, เถรสฺส ปฏิทสฺสยุํ; ‘‘ปหูตํ ปานียํ ภนฺเต, ปาทา ทุกฺขา ผลนฺติ โน’’. เปรตเหล่านั้นอาบและดื่มในสระนั้นแล้ว ได้แสดงตนแก่พระเถระ (กล่าวว่า) ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ น้ำดื่มมีมากมาย แต่เท้าของพวกข้าพเจ้าเจ็บปวดและแตก’ ๔๓๕. ๔๓๕. ‘‘อาหิณฺฑมานา ขญฺชาม, สกฺขเร กุสกณฺฏเก; ‘ตถา ภนฺเต ปรกฺกม, ยถา ยานํ ลภามเส’’’ติ. เมื่อพวกข้าพเจ้าเที่ยวไปบนกรวดและหนามแหลม ก็ต้องเดินเขย่ง ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอท่านจงพยายามโดยประการที่พวกข้าพเจ้าจะพึงได้ยานเถิด ๔๓๖. ๔๓๖. เถโร สิปาฏิกํ ลทฺธา, สงฺเฆ จาตุทฺทิเส อทา; ทตฺวา อนฺวาทิสี เถโร, มาตุ ปิตุ จ ภาตุโน; ‘‘อิทํ เม ญาตีนํ โหตุ, สุขิตา โหนฺตุ ญาตโย’’. พระเถระได้รองเท้าชั้นเดียวแล้ว ได้ถวายในสงฆ์ผู้อยู่ในทิศทั้ง ๔ ครั้นถวายแล้ว พระเถระได้อุทิศส่วนบุญให้แก่มารดา บิดา และพี่ชายว่า ‘ขอทานนี้จงมีแก่ญาติทั้งหลายของข้าพเจ้า ขอญาติทั้งหลายจงเป็นผู้มีความสุขเถิด’ ๔๓๗. ๔๓๗. สมนนฺตรานุทฺทิฏฺเฐ, เปตา รเถน มาคมุํ; ‘‘อนุกมฺปิตมฺห ภทนฺเต, ภตฺเตนจฺฉาทเนน จ. ในลำดับที่ท่านอุทิศให้ เปรตทั้งหลายได้มาด้วยรถ (กล่าวว่า) ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พวกข้าพเจ้าเป็นผู้อันท่านอนุเคราะห์แล้วด้วยภัตตาหารและเครื่องนุ่งห่ม’ ๔๓๘. ๔๓๘. ‘‘ฆเรน ปานียทาเนน, ยานทาเนน จูภยํ; มุนึ การุณิกํ โลเก, ภนฺเต วนฺทิตุมาคตา’’ติ. ด้วยการให้เรือน การให้น้ำดื่ม และการให้ยาน ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พวกข้าพเจ้ามาเพื่อไหว้พระมุนีผู้มีกรุณาในโลก สาณวาสีเถรเปตวตฺถุ ทุติยํ. สาณวาสีเถรเปตวัตถุที่ ๒ จบ ๓. รถการเปติวตฺถุ ๓. รถการเปติวัตถุ ๔๓๙. ๔๓๙. ‘‘เวฬุริยถมฺภํ รุจิรํ ปภสฺสรํ, วิมานมารุยฺห อเนกจิตฺตํ; ตตฺถจฺฉสิ เทวิ มหานุภาเว, ปถทฺธนิ ปนฺนรเสว จนฺโท. ดูกรเทพธิดาผู้มีอานุภาพมาก ท่านขึ้นสู่ปราสาทอันมีเสาแก้วไพฑูรย์ งดงาม สว่างไสว วิจิตรตระการตา อยู่ในปราสาทนั้น ดุจพระจันทร์ในวัน ๑๕ ค่ำ ส่องสว่างอยู่ในหนทาง ๔๔๐. ๔๔๐. ‘‘วณฺโณ จ เต กนกสฺส สนฺนิโภ, อุตฺตตฺตรูโป ภุส ทสฺสเนยฺโย; ปลฺลงฺกเสฏฺเฐ อตุเล นิสินฺนา, เอกา ตุวํ นตฺถิ จ ตุยฺห สามิโก. ผิวพรรณของท่านก็เปรียบดังทองคำ มีรูปงามดังทองที่หลอมแล้ว น่าดูยิ่งนัก ท่านนั่งอยู่ผู้เดียวบนบัลลังก์อันประเสริฐที่หาที่เปรียบมิได้ และท่านก็ไม่มีสามี ๔๔๑. ๔๔๑. ‘‘อิมา จ เต โปกฺขรณี สมนฺตา, ปหูตมลฺยา พหุปุณฺฑรีกา; สุวณฺณจุณฺเณหิ สมนฺตโมตฺถตา, น ตตฺถ ปงฺโก ปณโก จ วิชฺชติ. สระโบกขรณีเหล่านี้ของท่านโดยรอบ มีดอกไม้นานาพรรณ มีดอกบุณฑริกมากมาย ลาดไปด้วยละอองทองโดยรอบ ในสระนั้นไม่มีเปือกตมและจอกแหนเลย ๔๔๒. ๔๔๒. ‘‘หํสา [Pg.172] จิเม ทสฺสนียา มโนรมา, อุทกสฺมิมนุปริยนฺติ สพฺพทา; สมยฺย วคฺคูปนทนฺติ สพฺเพ, พินฺทุสฺสรา ทุนฺทุภีนํว โฆโส. หงส์เหล่านี้น่าดูน่ารื่นรมย์ใจ ย่อมแหวกว่ายไปในน้ำทุกเมื่อ หงส์ทั้งหมดประชุมกันส่งเสียงไพเราะ มีเสียงประสานกันดุจเสียงกลอง ๔๔๓. ๔๔๓. ‘‘ททฺทลฺลมานา ยสสา ยสสฺสินี, นาวาย จ ตฺวํ อวลมฺพ ติฏฺฐสิ; อาฬารปมฺเห หสิเต ปิยํวเท, สพฺพงฺคกลฺยาณิ ภุสํ วิโรจสิ. นางผู้มีบริวารรุ่งเรืองด้วยยศ เธอเหนี่ยวเรือยืนอยู่ นางผู้มีขนตางอน มีใบหน้ายิ้มแย้ม กล่าววาจาไพเราะ มีอวัยวะงามทุกส่วน เธอย่อมรุ่งเรืองยิ่งนัก ๔๔๔. ๔๔๔. ‘‘อิทํ วิมานํ วิรชํ สเม ฐิตํ, อุยฺยานวนฺตํ รตินนฺทิวฑฺฒนํ; อิจฺฉามหํ นาริ อโนมทสฺสเน, ตยา สห นนฺทเน อิธ โมทิตุ’’นฺติ. วิมานนี้ปราศจากธุลี ตั้งอยู่บนพื้นที่สม่ำเสมอ มีอุทยานเป็นที่เพิ่มพูนความยินดีและความรื่นเริง ข้าแต่หญิงผู้มีทัศนะไม่ทราม ข้าพเจ้าปรารถนาจะรื่นรมย์กับเธอในสวนนันทวัน ๔๔๕. ๔๔๕. ‘‘กโรหิ กมฺมํ อิธ เวทนียํ, จิตฺตญฺจ เต อิธ นิหิตํ ภวตุ ; กตฺวาน กมฺมํ อิธ เวทนียํ, เอวํ มมํ ลจฺฉสิ กามกามินิ’’นฺติ. ท่านจงทำกรรมที่จะพึงเสวยผลในวิมานนี้ และขอจิตของท่านจงน้อมมาในวิมานนี้เถิด ครั้นทำกรรมที่จะพึงเสวยผลในวิมานนี้แล้ว ท่านจักได้เราผู้ให้สิ่งที่น่าใคร่ทุกอย่างอย่างนี้ ๔๔๖. ๔๔๖. ‘‘สาธู’’ติ โส ตสฺสา ปฏิสฺสุณิตฺวา, อกาสิ กมฺมํ ตหึ เวทนียํ; กตฺวาน กมฺมํ ตหึ เวทนียํ, อุปปชฺชิ โส มาณโว ตสฺสา สหพฺยตนฺติ. มาณพนั้นรับคำของเปรตนั้นว่า ‘ดีละ’ แล้วได้ทำกรรมที่จะพึงเสวยผลในวิมานนั้น ครั้นทำกรรมที่จะพึงเสวยผลในวิมานนั้นแล้ว มาณพนั้นจึงเข้าถึงความเป็นสหายของเปรตนั้น รถการเปติวตฺถุ ตติยํ. เรื่องรถการเปรต ที่ ๓ จบ ภาณวารํ ทุติยํ นิฏฺฐิตํ. ภาณวารที่ ๒ จบ ๔. ภุสเปตวตฺถุ ๔. เรื่องเปรตแกลบ ๔๔๗. ๔๔๗. ‘‘ภุสานิ เอโก สาลึ ปุนาปโร, อยญฺจ นารี สกมํสโลหิตํ; ตุวญฺจ คูถํ อสุจึ อกนฺตํ, ปริภุญฺชสิ กิสฺส อยํ วิปาโก’’ติ. เปรตตนหนึ่ง (โปรย) แกลบข้าวสาลี อีกตนหนึ่ง (ก็รับกรรมไป) และนางเปรตนี้กินเนื้อและเลือดของตน ส่วนท่านบริโภคคูถอันไม่สะอาด ไม่น่าปรารถนา วิบากนี้เป็นผลแห่งกรรมอะไร ๔๔๘. ๔๔๘. ‘‘อยํ [Pg.173] ปุเร มาตรํ หึสติ, อยํ ปน กูฏวาณิโช; อยํ มํสานิ ขาทิตฺวา, มุสาวาเทน วญฺเจติ. ในกาลก่อน เปรตตนนี้เบียดเบียนมารดา ส่วนเปรตตนนี้เป็นพ่อค้าโกง เปรตตนนี้กินเนื้อแล้วลวงด้วยคำเท็จ ๔๔๙. ๔๔๙. ‘‘อหํ มนุสฺเสสุ มนุสฺสภูตา, อคารินี สพฺพกุลสฺส อิสฺสรา; สนฺเตสุ ปริคุหามิ, มา จ กิญฺจิ อิโต อทํ. เมื่อหม่อมฉันเกิดเป็นมนุษย์ในหมู่มนุษย์ เป็นแม่เรือน เป็นใหญ่แก่สกุลทั้งหมด เมื่อของมีอยู่ ก็ปิดบังไว้ และไม่ได้ให้อะไรจากเรือนนี้ไปเลย ๔๕๐. ๔๕๐. ‘‘มุสาวาเทน ฉาเทมิ, ‘นตฺถิ เอตํ มม เคเห; สเจ สนฺตํ นิคุหามิ, คูโถ เม โหตุ โภชนํ’. หม่อมฉันย่อมปกปิดด้วยคำเท็จว่า ‘ของนี้ไม่มีในเรือนของฉัน ถ้าของมีอยู่แล้วฉันปิดบัง ขอคูถจงเป็นอาหารของฉัน’ ๔๕๑. ๔๕๑. ‘‘ตสฺส กมฺมสฺส วิปาเกน, มุสาวาทสฺส จูภยํ; สุคนฺธํ สาลิโน ภตฺตํ, คูถํ เม ปริวตฺตติ. ด้วยวิบากแห่งกรรมนั้นและมุสาวาททั้งสองอย่าง ข้าวสุกแห่งข้าวสาลีอันมีกลิ่นหอมจึงกลายเป็นคูถสำหรับหม่อมฉัน ๔๕๒. ๔๕๒. ‘‘อวญฺฌานิ จ กมฺมานิ, น หิ กมฺมํ วินสฺสติ; ทุคฺคนฺธํ กิมินํ มีฬํ, ภุญฺชามิ จ ปิวามิ จา’’ติ. ก็กรรมทั้งหลายไม่เป็นหมัน กรรมย่อมไม่พินาศเป็นแน่ หม่อมฉันจึงทั้งกินทั้งดื่มมูตรคูถอันมีกลิ่นเหม็นและมีหมู่หนอน ภุสเปตวตฺถุ จตุตฺถํ. เรื่องเปรตแกลบ ที่ ๔ จบ ๕. กุมารเปตวตฺถุ ๕. เรื่องกุมารเปรต ๔๕๓. ๔๕๓. อจฺเฉรรูปํ สุคตสฺส ญาณํ, สตฺถา ยถา ปุคฺคลํ พฺยากาสิ; อุสฺสนฺนปุญฺญาปิ ภวนฺติ เหเก, ปริตฺตปุญฺญาปิ ภวนฺติ เหเก. พระญาณของพระสุคตน่าอัศจรรย์หนอ พระศาสดาทรงพยากรณ์บุคคลไว้ฉันใด (ก็เป็นไปฉันนั้น) สัตว์บางพวกมีบุญมากก็มี สัตว์บางพวกมีบุญน้อยก็มี ๔๕๔. ๔๕๔. อยํ กุมาโร สีวถิกาย ฉฑฺฑิโต, องฺคุฏฺฐสฺเนเหน ยาเปติ รตฺตึ; น ยกฺขภูตา น สรีสปา วา, วิเหฐเยยฺยุํ กตปุญฺญํ กุมารํ. กุมารนี้ถูกทิ้งไว้ในป่าช้า ยังชีพให้เป็นไปในเวลากลางคืนด้วยยางที่นิ้วหัวแม่มือ พวกยักษ์ ภูต หรือสัตว์เลื้อยคลาน ไม่เบียดเบียนกุมารผู้ทำบุญไว้ ๔๕๕. ๔๕๕. สุนขาปิมสฺส ปลิหึสุ ปาเท, ธงฺกา สิงฺคาลา ปริวตฺตยนฺติ; คพฺภาสยํ ปกฺขิคณา หรนฺติ, กากา ปน อกฺขิมลํ หรนฺติ. แม้สุนัขทั้งหลายก็เลียเท้าของกุมารนี้ กาและสุนัขจิ้งจอกเดินวนเวียนอยู่ หมู่สกุณาคาบเอามลทินในครรภ์ไป ส่วนกาคาบเอาขี้ตาไป ๔๕๖. ๔๕๖. นยิมสฺส [Pg.174] รกฺขํ วิทหึสุ เกจิ, น โอสธํ สาสปธูปนํ วา; นกฺขตฺตโยคมฺปิ น อคฺคเหสุํ, น สพฺพธญฺญานิปิ อากิรึสุ. ไม่มีใครจัดการคุ้มครองกุมารนี้ ไม่ได้ทำยาหรือการรมด้วยเมล็ดพันธุ์ผักกาด ไม่ได้ถือเอานักษัตรฤกษ์ และไม่ได้โปรยธัญชาติทุกชนิด ๔๕๗. ๔๕๗. เอตาทิสํ อุตฺตมกิจฺฉปตฺตํ, รตฺตาภตํ สีวถิกาย ฉฑฺฑิตํ; โนนีตปิณฺฑํว ปเวธมานํ, สสํสยํ ชีวิตสาวเสสํ. (กุมาร) ผู้ถึงความลำบากอย่างยิ่งเช่นนี้ ถูกนำมาในเวลากลางคืนแล้วทิ้งไว้ในป่าช้า สั่นอยู่ดุจก้อนเนยสด มีชีวิตเหลืออยู่เป็นที่น่าสงสัย ๔๕๘. ๔๕๘. ตมทฺทสา เทวมนุสฺสปูชิโต, ทิสฺวา จ ตํ พฺยากริ ภูริปญฺโญ; ‘‘อยํ กุมาโร นครสฺสิมสฺส, อคฺคกุลิโก ภวิสฺสติ โภคโต จ’’. พระผู้มีพระภาคผู้ที่เทวดาและมนุษย์บูชาแล้ว ผู้มีปัญญากว้างขวาง ได้ทอดพระเนตรเห็นกุมารนั้น ครั้นทอดพระเนตรเห็นแล้วจึงทรงพยากรณ์ว่า ‘กุมารนี้จักเป็นผู้มีสกุลสูงสุดในนครนี้และเป็นผู้มีโภคะ’ ๔๕๙. ๔๕๙. ‘‘กิสฺส วตํ กึ ปน พฺรหฺมจริยํ, กิสฺส สุจิณฺณสฺส อยํ วิปาโก; เอตาทิสํ พฺยสนํ ปาปุณิตฺวา, ตํ ตาทิสํ ปจฺจนุโภสฺสติทฺธิ’’นฺติ. วัตรของกุมารนี้คืออะไร พรหมจรรย์คืออะไร วิบากนี้เป็นผลแห่งกรรมดีอะไร (ของเขา) ที่เมื่อถึงความพินาศเช่นนี้แล้ว จักได้เสวยอิทธิฤทธิ์เช่นนั้น ๔๖๐. ๔๖๐. พุทฺธปมุขสฺส ภิกฺขุสงฺฆสฺส, ปูชํ อกาสิ ชนตา อุฬารํ; ตตฺรสฺส จิตฺตสฺสหุ อญฺญถตฺตํ, วาจํ อภาสิ ผรุสํ อสพฺภํ. มหาชนได้ทำการบูชาอย่างยิ่งใหญ่แก่ภิกษุสงฆ์มีพระพุทธเจ้าเป็นประมุข ในกาลนั้น จิตของกุมารนั้นเกิดแปรปรวนไป ได้กล่าววาจาหยาบคายไม่เป็นของสัตบุรุษ ๔๖๑. ๔๖๑. โส ตํ วิตกฺกํ ปวิโนทยิตฺวา, ปีตึ ปสาทํ ปฏิลทฺธา ปจฺฉา; ตถาคตํ เชตวเน วสนฺตํ, ยาคุยา อุปฏฺฐาสิ สตฺตรตฺตํ. กุมารนั้นบรรเทาวิตกนั้นแล้ว ภายหลังได้ปีติและปราสาทะกลับคืนมา ได้อุปัฏฐากพระตถาคตผู้ประทับอยู่ในพระเชตวันด้วยข้าวยาคูตลอด ๗ คืน ๔๖๒. ๔๖๒. ตสฺส วตํ ตํ ปน พฺรหฺมจริยํ, ตสฺส สุจิณฺณสฺส อยํ วิปาโก; เอตาทิสํ พฺยสนํ ปาปุณิตฺวา, ตํ ตาทิสํ ปจฺจนุโภสฺสติทฺธึ. นั่นเป็นวัตรของเขา นั่นเป็นพรหมจรรย์ของเขา นี้เป็นวิบากแห่งกรรมที่เขาประพฤติดีแล้วนั้น ที่เมื่อถึงความพินาศเช่นนี้แล้ว จักได้เสวยอิทธิฤทธิ์เช่นนั้น ๔๖๓. ๔๖๓. ฐตฺวาน [Pg.175] โส วสฺสสตํ อิเธว, สพฺเพหิ กาเมหิ สมงฺคิภูโต; กายสฺส เภทา อภิสมฺปรายํ, สหพฺยตํ คจฺฉติ วาสวสฺสาติ. กุมารนั้นดำรงอยู่ในโลกนี้แหละตลอดร้อยปี พรั่งพร้อมด้วยกามคุณทั้งปวง เบื้องหน้าแต่กายแตกในสัมปรายภพ จักเข้าถึงความเป็นสหายของท้าววาสวะ กุมารเปตวตฺถุ ปญฺจมํ. เรื่องกุมารเปรต ที่ ๕ จบ ๖. เสริณีเปตวตฺถุ ๖. เรื่องเสรีณีเปรต ๔๖๔. ๔๖๔. ‘‘นคฺคา ทุพฺพณฺณรูปาสิ, กิสา ธมนิสนฺถตา; อุปฺผาสุลิเก กิสิเก, กา นุ ตฺวํ อิธ ติฏฺฐสี’’ติ. เธอเปลือยกาย มีผิวพรรณทราม ซูบผอม มีร่างสะพรั่งไปด้วยเส้นเอ็น ดูก่อนนางผู้มีซี่โครงปรากฏ ผู้ซูบผอม เธอเป็นใครหนอ มายืนอยู่ในที่นี้ ๔๖๕. ๔๖๕. ‘‘อหํ ภทนฺเต เปตีมฺหิ, ทุคฺคตา ยมโลกิกา; ปาปกมฺมํ กริตฺวาน, เปตโลกํ อิโต คตา’’ติ. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ดิฉันเป็นเปรตผู้ถึงทุคติ อยู่ในยมโลก เพราะทำกรรมชั่วไว้ จึงจากโลกนี้ไปสู่เปรตโลก ๔๖๖. ๔๖๖. ‘‘กึ นุ กาเยน วาจาย, มนสา กุกฺกฏํ กตํ; กิสฺส กมฺมวิปาเกน, เปตโลกํ อิโต คตา’’ติ. เธอทำกรรมชั่วอะไรไว้ด้วยกาย วาจา ใจ หรือ ด้วยวิบากกรรมอะไร เธอจึงจากโลกนี้ไปสู่เปรตโลก ๔๖๗. ๔๖๗. ‘‘อนาวเฏสุ ติตฺเถสุ, วิจินึ อฑฺฒมาสกํ; สนฺเตสุ เทยฺยธมฺเมสุ, ทีปํ นากาสิมตฺตโน. ดิฉันเที่ยวแสวงหาทรัพย์แม้เพียงกึ่งมาสกในท่าที่ไม่มีคนหวงแหน เมื่อไทยธรรมมีอยู่ ก็ไม่ได้ทำที่พึ่งแก่ตนเอง ๔๖๘. ๔๖๘. ‘‘นทึ อุเปมิ ตสิตา, ริตฺตกา ปริวตฺตติ; ฉายํ อุเปมิ อุณฺเหสุ, อาตโป ปริวตฺตติ. ดิฉันกระหายน้ำ เข้าไปหาแม่น้ำ แม่น้ำก็กลับกลายเป็นแม่น้ำว่างเปล่า ดิฉันเข้าไปหาเงาในเวลาร้อน เงาก็กลับกลายเป็นแดด ๔๖๙. ๔๖๙. ‘‘อคฺคิวณฺโณ จ เม วาโต, ฑหนฺโต อุปวายติ; เอตญฺจ ภนฺเต อรหามิ, อญฺญญฺจ ปาปกํ ตโต. อนึ่ง ลมมีสีดังเปลวไฟพัดมาเผาผลาญดิฉัน ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ดิฉันสมควรจะได้รับทุกข์นี้ และทุกข์อื่นที่ชั่วยิ่งกว่านี้ ๔๗๐. ๔๗๐. ‘‘คนฺตฺวาน หตฺถินึ ปุรํ, วชฺเชสิ มยฺห มาตรํ; ‘ธีตา จ เต มยา ทิฏฺฐา, ทุคฺคตา ยมโลกิกา; ปาปกมฺมํ กริตฺวาน, เปตโลกํ อิโต คตา’. ท่านไปเมืองหัตถินีแล้ว จงบอกแก่มารดาของดิฉันว่า ‘ข้าพเจ้าได้เห็นธิดาของท่านตกยาก อยู่ในยมโลกแล้ว นางทำกรรมชั่วไว้ จึงจากโลกนี้ไปสู่เปรตโลก’ ๔๗๑. ๔๗๑. ‘‘อตฺถิ เม เอตฺถ นิกฺขิตฺตํ, อนกฺขาตญฺจ ตํ มยา; จตฺตาริสตสหสฺสานิ, ปลฺลงฺกสฺส จ เหฏฺฐโต. ทรัพย์ ๔๐๐,๐๐๐ ที่ดิฉันฝังไว้ในที่นี้ ซึ่งดิฉันยังไม่ได้บอกใคร มีอยู่ที่ใต้เตียงนอน ๔๗๒. ๔๗๒. ‘‘ตโต เม ทานํ ททตุ, ตสฺสา จ โหตุ ชีวิกา; ทานํ ทตฺวา จ เม มาตา, ทกฺขิณํ อนุทิจฺฉตุ ; ตทาหํ สุขิตา เหสฺสํ, สพฺพกามสมิทฺธินี’’ติ. ขอท่านแม่จงนำทรัพย์นั้นมาให้ทานเพื่อดิฉัน และท่านแม่จงใช้ทรัพย์นั้นเลี้ยงชีพด้วยเถิด ขอท่านแม่ให้ทานแล้วจงอุทิศส่วนกุศลให้ดิฉัน เมื่อนั้น ดิฉันจักเป็นผู้พรั่งพร้อมด้วยกามคุณทุกอย่าง มีความสุข ๔๗๓. ๔๗๓. ‘‘สาธู’’ติ [Pg.176] โส ปฏิสฺสุตฺวา, คนฺตฺวาน หตฺถินึ ปุรํ; อุบาสกนั้นรับคำว่า ‘สาธุ’ แล้ว ไปยังเมืองหัตถินี อโวจ ตสฺสา มาตรํ – ได้บอกแก่มารดาของนางเปรตนั้นว่า ‘ธีตา จ เต มยา ทิฏฺฐา, ทุคฺคตา ยมโลกิกา; ‘ข้าพเจ้าได้เห็นธิดาของท่านตกยาก อยู่ในยมโลกแล้ว ปาปกมฺมํ กริตฺวาน, เปตโลกํ อิโต คตา’. นางทำกรรมชั่วไว้ จึงจากโลกนี้ไปสู่เปรตโลก’ ๔๗๔. ๔๗๔. ‘‘สา มํ ตตฺถ สมาทเปสิ, ( ) วชฺเชสิ มยฺห มาตรํ; ‘ธีตา จ เต มยา ทิฏฺฐา, ทุคฺคตา ยมโลกิกา; ปาปกมฺมํ กริตฺวาน, เปตโลกํ อิโต คตา’. นางเปรตนั้นได้สั่งข้าพเจ้าในที่นั้นว่า ‘ท่านจงบอกแก่มารดาของดิฉันว่า ข้าพเจ้าได้เห็นธิดาของท่านตกยาก อยู่ในยมโลกแล้ว นางทำกรรมชั่วไว้ จึงจากโลกนี้ไปสู่เปรตโลก’ ๔๗๕. ๔๗๕. ‘‘อตฺถิ จ เม เอตฺถ นิกฺขิตฺตํ, อนกฺขาตญฺจ ตํ มยา; จตฺตาริสตสหสฺสานิ, ปลฺลงฺกสฺส จ เหฏฺฐโต. ทรัพย์ ๔๐๐,๐๐๐ ที่ดิฉันฝังไว้ในที่นี้ ซึ่งดิฉันยังไม่ได้บอกใคร มีอยู่ที่ใต้เตียงนอน ๔๗๖. ๔๗๖. ‘‘ตโต เม ทานํ ททตุ, ตสฺสา จ โหตุ ชีวิกา; ทานํ ทตฺวา จ เม มาตา, ทกฺขิณํ อนุทิจฺฉตุ ( ) ; ‘ตทา สา สุขิตา เหสฺสํ, สพฺพกามสมิทฺธินี’’’ติ. ขอท่านแม่จงนำทรัพย์นั้นมาให้ทานเพื่อดิฉัน และท่านแม่จงใช้ทรัพย์นั้นเลี้ยงชีพด้วยเถิด ขอท่านแม่ให้ทานแล้วจงอุทิศส่วนกุศลให้ดิฉัน เมื่อนั้น นางจักเป็นผู้พรั่งพร้อมด้วยกามคุณทุกอย่าง มีความสุข’ ๔๗๗. ๔๗๗. ตโต หิ สา ทานมทา, ตสฺสา ทกฺขิณมาทิสี; เปตี จ สุขิตา อาสิ, ตสฺสา จาสิ สุชีวิกาติ. แต่นั้น มารดาของนางเปรตนั้นได้ให้ทานแล้วอุทิศส่วนกุศลให้แก่นางเปรตนั้น นางเปรตได้มีความสุข และมารดาของนางก็ดำรงชีพอยู่เป็นสุข เสริณีเปตวตฺถุ ฉฏฺฐํ. เสรีณีเปรตวัตถุที่ ๖ จบ ๗. มิคลุทฺทกเปตวตฺถุ ๗. มิคลุททกเปรตวัตถุ ๔๗๘. ๔๗๘. ‘‘นรนาริปุรกฺขโต ยุวา, รชนีเยหิ กามคุเณหิ โสภสิ; ทิวสํ อนุโภสิ การณํ, กิมกาสิ ปุริมาย ชาติยา’’ติ. ท่านเป็นหนุ่ม มีนรนารีแวดล้อม งดงามด้วยกามคุณที่น่ารื่นรมย์ แต่ในเวลากลางวัน ท่านกลับเสวยทุกขเวทนา ท่านทำกรรมอะไรไว้ในชาติก่อน ๔๗๙. ๔๗๙. ‘‘อหํ ราชคเห รมฺเม, รมณีเย คิริพฺพเช; มิคลุทฺโท ปุเร อาสึ, โลหิตปาณิ ทารุโณ. ข้าแต่พระนารทะ ในชาติก่อน ข้าพเจ้าเกิดเป็นพรานเนื้อในเมืองราชคฤห์ อันน่ารื่นรมย์ ที่มีภูเขาล้อมรอบ เป็นคนเหี้ยมโหด มีฝ่ามือเปื้อนเลือด ๔๘๐. ๔๘๐. ‘‘อวิโรธกเรสุ ปาณิสุ, ปุถุสตฺเตสุ ปทุฏฺฐมานโส; วิจรึ อติทารุโณ สทา, ปรหึสาย รโต อสญฺญโต. ข้าพเจ้ามีใจคิดประทุษร้ายในสัตว์ทั้งหลายผู้ไม่ทำความผิด เที่ยวเบียดเบียนสัตว์อื่นอยู่เป็นนิตย์ เป็นคนเหี้ยมโหดยิ่งนัก ยินดีในการเบียดเบียนผู้อื่น ไม่สำรวม ๔๘๑. ๔๘๑. ‘‘ตสฺส [Pg.177] เม สหาโย สุหทโย, สทฺโธ อาสิ อุปาสโก; โสปิ มํ อนุกมฺปนฺโต, นิวาเรสิ ปุนปฺปุนํ. ข้าพเจ้ามีสหายคนหนึ่ง เป็นผู้มีใจดี เป็นอุบาสกผู้มีศรัทธา แม้เขานั้นอนุเคราะห์ข้าพเจ้า ก็ได้ห้ามปรามอยู่เนืองๆ ๔๘๒. ๔๘๒. ‘‘‘มากาสิ ปาปกํ กมฺมํ, มา ตาต ทุคฺคตึ อคา; สเจ อิจฺฉสิ เปจฺจ สุขํ, วิรม ปาณวธา อสํยมา’. ‘พ่อคุณ อย่าทำกรรมชั่วเลย อย่าไปสู่ทุคติเลย ถ้าท่านปรารถนาความสุขในโลกหน้า ก็จงงดเว้นจากการฆ่าสัตว์ ซึ่งเป็นการไม่สำรวม’ ๔๘๓. ๔๘๓. ‘‘ตสฺสาหํ วจนํ สุตฺวา, สุขกามสฺส หิตานุกมฺปิโน; นากาสึ สกลานุสาสนึ, จิรปาปาภิรโต อพุทฺธิมา. ข้าพเจ้าได้ฟังคำของเขา ผู้หวังความสุข ผู้เอ็นดูด้วยประโยชน์เกื้อกูล แต่ก็ไม่ได้ทำตามคำสอนทั้งหมด เพราะเป็นผู้ยินดีในบาปสิ้นกาลนาน เป็นผู้ไม่มีปัญญา ๔๘๔. ๔๘๔. ‘‘โส มํ ปุน ภูริสุเมธโส, อนุกมฺปาย สํยเม นิเวสยิ; ‘สเจ ทิวา หนสิ ปาณิโน, อถ เต รตฺตึ ภวตุ สํยโม’. สหายผู้มีปัญญามาก มีปัญญาดีนั้น ได้ให้ข้าพเจ้าตั้งอยู่ในความสำรวมอีกด้วยความอนุเคราะห์ว่า ‘ถ้าท่านฆ่าสัตว์ในเวลากลางวัน ก็ขอให้ท่านจงสำรวมในเวลากลางคืนเถิด’ ๔๘๕. ๔๘๕. ‘‘สฺวาหํ ทิวา หนิตฺวา ปาณิโน, วิรโต รตฺติมโหสิ สญฺญโต; รตฺตาหํ ปริจาเรมิ, ทิวา ขชฺชามิ ทุคฺคโต. ข้าพเจ้านั้น ฆ่าสัตว์ในเวลากลางวัน แต่ในเวลากลางคืนได้เป็นผู้งดเว้น สำรวมแล้ว ข้าพเจ้าจึงได้รับการบำเรอในเวลากลางคืน แต่ในเวลากลางวันต้องตกยาก ถูกสุนัขรุมกัดกิน ๔๘๖. ๔๘๖. ‘‘ตสฺส กมฺมสฺส กุสลสฺส, อนุโภมิ รตฺตึ อมานุสึ; ทิวา ปฏิหตาว กุกฺกุรา, อุปธาวนฺติ สมนฺตา ขาทิตุํ. ข้าพเจ้าเสวยสมบัติอันเป็นทิพย์ในเวลากลางคืน ด้วยวิบากแห่งกุศลกรรมนั้น ส่วนในเวลากลางวัน ฝูงสุนัขประหนึ่งว่าผูกเวรกันไว้ วิ่งเข้ามาจากรอบทิศเพื่อรุมกัดกิน ๔๘๗. ๔๘๗. ‘‘เย จ เต สตตานุโยคิโน, ธุวํ ปยุตฺตา สุคตสฺส สาสเน; มญฺญามิ เต อมตเมว เกวลํ, อธิคจฺฉนฺติ ปทํ อสงฺขต’’นฺติ. ข้าพเจ้าเข้าใจว่า ชนเหล่าใดประกอบความเพียรติดต่อกัน ประกอบมั่นในพระศาสนาของพระสุคต ชนเหล่านั้นย่อมบรรลุเฉพาะอมตบท อันเป็นอสังขตะโดยส่วนเดียว มิคลุทฺทกเปตวตฺถุ สตฺตมํ. มิคลุททกเปรตวัตถุที่ ๗ จบ ๘. ทุติยมิคลุทฺทกเปตวตฺถุ ๘. ทุติยมิคลุททกเปรตวัตถุ ๔๘๘. ๔๘๘. ‘‘กูฏาคาเร จ ปาสาเท, ปลฺลงฺเก โคนกตฺถเต; ปญฺจงฺคิเกน ตุริเยน, รมสิ สุปฺปวาทิเต. ท่านย่อมรื่นรมย์อยู่ในปราสาทมียอดและในปราสาท บนเตียงนอนที่ปูลาดด้วยผ้าโกนก และด้วยดนตรีมีองค์ ๕ ที่เขาประโคมดีแล้ว ๔๘๙. ๔๘๙. ‘‘ตโต [Pg.178] รตฺยา วิวสาเน, สูริยุคฺคมนํ ปติ; อปวิทฺโธ สุสานสฺมึ, พหุทุกฺขํ นิคจฺฉสิ. “ต่อจากนั้น ในเวลารุ่งสาง เมื่อดวงอาทิตย์ขึ้น ท่านถูกทอดทิ้งไว้ในป่าช้า ย่อมได้รับทุกข์เป็นอันมาก ๔๙๐. ๔๙๐. ‘‘กึ นุ กาเยน วาจาย, มนสา ทุกฺกฏํ กตํ; กิสฺส กมฺมวิปาเกน, อิทํ ทุกฺขํ นิคจฺฉสิ’’. “ท่านทำกรรมชั่วอะไรไว้ด้วยกาย วาจา หรือใจ ด้วยวิบากของกรรมอะไร ท่านจึงได้รับทุกข์นี้” ๔๙๑. ๔๙๑. ‘‘อหํ ราชคเห รมฺเม, รมณีเย คิริพฺพเช; มิคลุทฺโท ปุเร อาสึ, ลุทฺโท จาสิมสญฺญโต. “ในชาติก่อน ข้าพเจ้าเป็นพรานเนื้อในกรุงราชคฤห์ อันน่ารื่นรมย์ น่าเพลิดเพลิน ซึ่งแวดล้อมด้วยภูเขา เป็นคนเหี้ยมโหด ไม่สำรวม ๔๙๒. ๔๙๒. ‘‘ตสฺส เม สหาโย สุหทโย, สทฺโธ อาสิ อุปาสโก; ตสฺส กุลุปโก ภิกฺขุ, อาสิ โคตมสาวโก; โสปิ มํ อนุกมฺปนฺโต, นิวาเรสิ ปุนปฺปุนํ. “ข้าพเจ้ามีสหายผู้มีใจดี เป็นอุบาสกผู้มีศรัทธา มีภิกษุผู้คุ้นเคยกับตระกูลของสหายนั้น เป็นสาวกของพระโคตมพุทธเจ้า แม้ท่านนั้นก็อนุเคราะห์ข้าพเจ้า ห้ามปรามอยู่บ่อยๆ ๔๙๓. ๔๙๓. ‘‘‘มากาสิ ปาปกํ กมฺมํ, มา ตาต ทุคฺคตึ อคา; สเจ อิจฺฉสิ เปจฺจ สุขํ, วิรม ปาณวธา อสํยมา’. “พ่อคุณ อย่าทำกรรมชั่วเลย อย่าไปสู่ทุคติเลย ถ้าท่านปรารถนาความสุขในโลกหน้า ก็จงงดเว้นจากการฆ่าสัตว์ อันเป็นความไม่สำรวมเถิด” ๔๙๔. ๔๙๔. ‘‘ตสฺสาหํ วจนํ สุตฺวา, สุขกามสฺส หิตานุกมฺปิโน; นากาสึ สกลานุสาสนึ, จิรปาปาภิรโต อพุทฺธิมา. “ข้าพเจ้าได้ฟังคำของท่านผู้มุ่งหวังความสุข ผู้อนุเคราะห์ด้วยประโยชน์เกื้อกูล แต่เพราะเป็นผู้ยินดีในบาปมานาน เป็นผู้ไม่มีปัญญา จึงไม่ได้ทำตามคำสอนทั้งหมดของท่าน ๔๙๕. ๔๙๕. ‘‘โส มํ ปุน ภูริสุเมธโส, อนุกมฺปาย สํยเม นิเวสยิ; ‘สเจ ทิวา หนสิ ปาณิโน, อถ เต รตฺตึ ภวตุ สํยโม’. “ภิกษุนั้นผู้มีปัญญากว้างขวางและดีงาม ได้ให้ข้าพเจ้าตั้งอยู่ในความสำรวมอีกครั้งหนึ่งด้วยความอนุเคราะห์ว่า ‘ถ้าท่านฆ่าสัตว์ในเวลากลางวัน ก็ขอให้ท่านมีความสำรวมในเวลากลางคืนเถิด’ ๔๙๖. ๔๙๖. ‘‘สฺวาหํ ทิวา หนิตฺวา ปาณิโน, วิรโต รตฺติมโหสิ สญฺญโต; รตฺตาหํ ปริจาเรมิ, ทิวา ขชฺชามิ ทุคฺคโต. “ข้าพเจ้านั้น ฆ่าสัตว์ในเวลากลางวัน แต่เป็นผู้เว้นและสำรวมในเวลากลางคืน ข้าพเจ้าจึงได้รับการบำเรอในเวลากลางคืน แต่ในเวลากลางวัน เป็นผู้ตกยาก ถูกสุนัขรุมกัดกิน ๔๙๗. ๔๙๗. ‘‘ตสฺส กมฺมสฺส กุสลสฺส, อนุโภมิ รตฺตึ อมานุสึ; ทิวา ปฏิหตาว กุกฺกุรา, อุปธาวนฺติ สมนฺตา ขาทิตุํ. “ข้าพเจ้าเสวยผลของกุศลกรรมนั้น เป็นสุขสมบัติที่ไม่ใช่มนุษย์ในเวลากลางคืน ส่วนในเวลากลางวัน สุนัขทั้งหลายประหนึ่งว่าผูกเวรกันไว้ วิ่งกรูกันเข้ามาจากรอบทิศเพื่อรุมกัดกิน ๔๙๘. ๔๙๘. ‘‘เย จ เต สตตานุโยคิโน, ธุวํ ปยุตฺตา สุคตสฺส สาสเน; มญฺญามิ เต อมตเมว เกวลํ, อธิคจฺฉนฺติ ปทํ อสงฺขต’’นฺติ. “ส่วนชนเหล่าใดประกอบความเพียรติดต่อกันไป ประกอบมั่นในพระศาสนาของพระสุคต ข้าพเจ้าเข้าใจว่า ชนเหล่านั้นย่อมบรรลุเฉพาะอมตบท อันเป็นอสังขตธรรมโดยส่วนเดียว” ทุติยมิคลุทฺทกเปตวตฺถุ อฏฺฐมํ. ทุติยมิคลุททกเปตวัตถุที่ ๘ จบ ๙. กูฏวินิจฺฉยิกเปตวตฺถุ ๙. กูฏวินิจฉยิกเปตวัตถุ ๔๙๙. ๔๙๙. ‘‘มาลี [Pg.179] กิริฏี กายูรี, คตฺตา เต จนฺทนุสฺสทา; ปสนฺนมุขวณฺโณสิ, สูริยวณฺโณว โสภสิ. “ท่านประดับพวงมาลา สวมมงกุฎและกำไลแขน มีอวัยวะลูบไล้ด้วยจันทน์ มีสีหน้าผ่องใส งดงามประดุจสีแห่งดวงอาทิตย์ ๕๐๐. ๕๐๐. ‘‘อมานุสา ปาริสชฺชา, เย เตเม ปริจารกา; ทส กญฺญาสหสฺสานิ, ยา เตมา ปริจาริกา; ตา กมฺพุกายูรธรา, กญฺจนาเวฬภูสิตา. “บริษัทและบริวารของท่านเหล่านี้เป็นอมนุษย์ นางบำเรอของท่านเหล่านี้ คือ นางกัญญานับหมื่นนาง ล้วนสวมกำไลแขนที่ทำด้วยสังข์ ประดับด้วยเครื่องประดับทองคำที่เกล้าผม ๕๐๑. ๕๐๑. ‘‘มหานุภาโวสิ ตุวํ, โลมหํสนรูปวา; ปิฏฺฐิมํสานิ อตฺตโน, สามํ อุกฺกจฺจ ขาทสิ. “ท่านเป็นผู้มีอานุภาพมาก มีรูปร่างน่าขนพองสยองเกล้า แต่กลับเลาะเนื้อสันหลังของตนกินเอง ๕๐๒. ๕๐๒. ‘‘กึ นุ กาเยน วาจาย, มนสา ทุกฺกุฏํ กตํ; กิสฺส กมฺมวิปาเกน, ปิฏฺฐิมํสานิ อตฺตโน; สามํ อุกฺกจฺจ ขาทสี’’ติ. “ท่านทำกรรมชั่วอะไรไว้ด้วยกาย วาจา หรือใจ ด้วยวิบากของกรรมอะไร ท่านจึงเลาะเนื้อสันหลังของตนกินเอง” ๕๐๓. ๕๐๓. ‘‘อตฺตโนหํ อนตฺถาย, ชีวโลเก อจาริสํ; เปสุญฺญมุสาวาเทน, นิกติวญฺจนาย จ. “ข้าพเจ้าประพฤติกรรมอันไม่เป็นประโยชน์แก่ตนในโลกนี้ ด้วยการพูดส่อเสียดและพูดเท็จ และด้วยการโกงและล่อลวง ๕๐๔. ๕๐๔. ‘‘ตตฺถาหํ ปริสํ คนฺตฺวา, สจฺจกาเล อุปฏฺฐิเต; อตฺถํ ธมฺมํ นิรากตฺวา, อธมฺมมนุวตฺติสํ. “ในโลกนั้น ข้าพเจ้าไปสู่บริษัท เมื่อถึงเวลาที่ต้องกล่าวความจริง ก็ไม่นำพาประโยชน์และธรรม กลับประพฤติตามอธรรม ๕๐๕. ๕๐๕. ‘‘เอวํ โส ขาทตตฺตานํ, โย โหติ ปิฏฺฐิมํสิโก; ยถาหํ อชฺช ขาทามิ, ปิฏฺฐิมํสานิ อตฺตโน. “ผู้ใดเป็นคนส่อเสียด ผู้นั้นย่อมกินตัวเองอย่างนี้ เหมือนที่ข้าพเจ้ากินเนื้อสันหลังของตนเองในวันนี้ ๕๐๖. ๕๐๖. ‘‘ตยิทํ ตยา นารท สามํ ทิฏฺฐํ, อนุกมฺปกา เย กุสลา วเทยฺยุํ; มา เปสุณํ มา จ มุสา อภาณิ, มา โขสิ ปิฏฺฐิมํสิโก ตุว’’นฺติ. “ข้าแต่ท่านนารทะ เรื่องนี้ท่านได้เห็นด้วยตนเองแล้ว ท่านผู้ฉลาดที่อนุเคราะห์พึงกล่าวคำใด ข้าพเจ้าขอกล่าวคำนั้นว่า ท่านอย่าพูดส่อเสียด อย่าพูดเท็จ อย่าได้เป็นคนส่อเสียด (กินเนื้อหลัง) เหมือนข้าพเจ้าเลย” กูฏวินิจฺฉยิกเปตวตฺถุ นวมํ. กูฏวินิจฉยิกเปตวัตถุที่ ๙ จบ ๑๐. ธาตุวิวณฺณเปตวตฺถุ ๑๐. ธาตุวิวรรณเปตวัตถุ ๕๐๗. ๕๐๗. ‘‘อนฺตลิกฺขสฺมึ ติฏฺฐนฺโต, ทุคฺคนฺโธ ปูติ วายสิ; มุขญฺจ เต กิมโย ปูติคนฺธํ, ขาทนฺติ กึ กมฺมมกาสิ ปุพฺเพ. “ท่านยืนอยู่ในอากาศ มีกลิ่นเหม็นเน่าฟุ้งไป หมู่หนอนพากันกัดกินปากของท่านซึ่งมีกลิ่นเหม็นเน่า ในชาติก่อน ท่านทำกรรมอะไรไว้ ๕๐๘. ๕๐๘. ‘‘ตโต [Pg.180] สตฺถํ คเหตฺวาน, โอกฺกนฺตนฺติ ปุนปฺปุนํ; ขาเรน ปริปฺโผสิตฺวา, โอกฺกนฺตนฺติ ปุนปฺปุนํ. “ยิ่งกว่านั้น สัตว์นรกถือศัสตราฟันท่านซ้ำแล้วซ้ำเล่า เอาน้ำด่างราดรดแล้วก็ฟันซ้ำแล้วซ้ำเล่า ๕๐๙. ๕๐๙. ‘‘กึ นุ กาเยน วาจาย, มนสา ทุกฺกฏํ กตํ; กิสฺส กมฺมวิปาเกน, อิทํ ทุกฺขํ นิคจฺฉสี’’ติ. “ท่านทำกรรมชั่วอะไรไว้ด้วยกาย วาจา หรือใจ ด้วยวิบากของกรรมอะไร ท่านจึงได้รับทุกข์นี้” ๕๑๐. ๕๑๐. ‘‘อหํ ราชคเห รมฺเม, รมณีเย คิริพฺพเช; อิสฺสโร ธนธญฺญสฺส, สุปหูตสฺส มาริส. “ข้าแต่ท่านผู้นิรทุกข์ ข้าพเจ้าเป็นคหบดีผู้เป็นใหญ่ เป็นเจ้าของทรัพย์และข้าวเปลือกมากมาย ในกรุงราชคฤห์ อันน่ารื่นรมย์ น่าเพลิดเพลิน ซึ่งแวดล้อมด้วยภูเขา ๕๑๑. ๕๑๑. ‘‘ตสฺสายํ เม ภริยา จ, ธีตา จ สุณิสา จ เม; ตา มาลํ อุปฺปลญฺจาปิ, ปจฺจคฺฆญฺจ วิเลปนํ; ถูปํ หรนฺติโย วาเรสึ, ตํ ปาปํ ปกตํ มยา. “ภรรยา ธิดา และสะใภ้ของข้าพเจ้านั้น ได้นำพวงมาลา ดอกอุบล และเครื่องลูบไล้ที่สดใหม่ไปบูชาพระสถูป ข้าพเจ้าได้ห้ามพวกนางไว้ บาปนั้นข้าพเจ้าได้ทำแล้ว ๕๑๒. ๕๑๒. ‘‘ฉฬาสีติสหสฺสานิ, มยํ ปจฺจตฺตเวทนา; ถูปปูชํ วิวณฺเณตฺวา, ปจฺจาม นิรเย ภุสํ. “พวกข้าพเจ้า ๘๖,๐๐๐ ตน ต่างก็ได้รับเวทนาเฉพาะตน เพราะติเตียนการบูชาพระสถูป จึงต้องเดือดร้อนอย่างยิ่งในนรก ๕๑๓. ๕๑๓. ‘‘เย จ โข ถูปปูชาย, วตฺตนฺเต อรหโต มเห; อาทีนวํ ปกาเสนฺติ, วิเวจเยถ เน ตโต. “ก็ชนเหล่าใด ประกาศโทษในการบูชาพระสถูปของพระอรหันต์ ซึ่งกำลังมีงานมหรสพกันอยู่ ขอท่านจงแนะนำให้ชนเหล่านั้นงดเว้นจากการกระทำนั้นเสีย ๕๑๔. ๕๑๔. ‘‘อิมา จ ปสฺส อายนฺติโย, มาลธารี อลงฺกตา; มาลาวิปากํนุโภนฺติโย, สมิทฺธา จ ตา ยสสฺสินิโย. “ขอท่านจงดูหญิงเหล่านี้ที่กำลังมา ประดับประดา ทรงไว้ซึ่งพวงมาลา กำลังเสวยวิบากแห่งการบูชาด้วยพวงมาลา เป็นผู้สมบูรณ์พูนสุขและมียศ” ๕๑๕. ๕๑๕. ‘‘ตญฺจ ทิสฺวาน อจฺเฉรํ, อพฺภุตํ โลมหํสนํ; นโม กโรนฺติ สปฺปญฺญา, วนฺทนฺติ ตํ มหามุนึ. หญิงผู้มีปัญญาทั้งหลายได้เห็นวิบากอันน่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏ น่าขนพองสยองเกล้านั้นแล้ว จึงได้กระทำการนอบน้อม ได้ไหว้พระมหามุนีพระองค์นั้น ๕๑๖. ๕๑๖. ‘‘โสหํ นูน อิโต คนฺตฺวา, โยนึ ลทฺธาน มานุสึ; ถูปปูชํ กริสฺสามิ, อปฺปมตฺโต ปุนปฺปุน’’นฺติ. ข้าพเจ้านั้นแล จุติจากอัตภาพนี้ไปแล้ว ได้กำเนิดเป็นมนุษย์ จักเป็นผู้ไม่ประมาทกระทำการบูชาพระสถูปอยู่เนืองๆ ธาตุวิวณฺณเปตวตฺถุ ทสมํ. ธาตุวิวรรณเปตวัตถุที่ ๑๐ จบ จูฬวคฺโค ตติโย นิฏฺฐิโต. จุฬวรรคที่ ๓ จบ ตสฺสุทฺทานํ – หัวข้อเรื่องในวรรคนั้นมีดังนี้ อภิชฺชมาโน กุณฺฑิโย, รถการี ภุเสน จ; กุมาโร คณิกา เจว, ทฺเว ลุทฺทา ปิฏฺฐิปูชนา; วคฺโค เตน ปวุจฺจตีติ. เรื่องอภิชชมานเปรต เรื่องกุณฑิยเปรต เรื่องรถการีเปรต เรื่องภุสเปรต เรื่องกุมารเปรต เรื่องคณิกาเปรต เรื่องนายพราน ๒ คน และเรื่องเปรตกินเนื้อหลังกับเรื่องเปรตติเตียนการบูชา วรรคนี้ท่านกล่าวไว้ด้วยเรื่องเหล่านี้ ๔. มหาวคฺโค ๔. มหาวรรค ๑. อมฺพสกฺกรเปตวตฺถุ ๑. อัมพสักขรเปตวัตถุ ๕๑๗. ๕๑๗. เวสาลี [Pg.181] นาม นครตฺถิ วชฺชีนํ, ตตฺถ อหุ ลิจฺฉวิ อมฺพสกฺกโร ; ทิสฺวาน เปตํ นครสฺส พาหิรํ, ตตฺเถว ปุจฺฉิตฺถ ตํ การณตฺถิโก. มีนครของชาววัชชีชื่อว่าเวสาลี ในนครนั้นมีเจ้าลิจฉวีพระนามว่าอัมพสักขระ พระองค์ได้ทอดพระเนตรเห็นเปรตนอกพระนคร ทรงประสงค์จะทราบเหตุผล จึงได้ตรัสถามเปรตนั้น ณ ที่นั้นนั่นเอง ๕๑๘. ๕๑๘. ‘‘เสยฺยา นิสชฺชา นยิมสฺส อตฺถิ, อภิกฺกโม นตฺถิ ปฏิกฺกโม จ; อสิตปีตขายิตวตฺถโภคา, ปริจาริกา สาปิ อิมสฺส นตฺถิ. สำหรับบุรุษผู้นี้ ไม่มีการนอน ไม่มีการนั่ง ไม่มีการก้าวไปข้างหน้า ไม่มีการถอยกลับ และการบำรุงด้วยการบริโภคของกิน ของดื่ม ของเคี้ยว และเครื่องนุ่งห่มนั้น ก็ไม่มีแก่บุรุษผู้นี้เช่นกัน ๕๑๙. ๕๑๙. ‘‘เย ญาตกา ทิฏฺฐสุตา สุหชฺชา, อนุกมฺปกา ยสฺส อเหสุํ ปุพฺเพ; ทฏฺฐุมฺปิ เต ทานิ น ตํ ลภนฺติ, วิราชิตตฺโต หิ ชเนน เตน. ญาติมิตรที่เคยเห็นเคยได้ยิน และสหายผู้มีใจดีเหล่าใดที่เคยอนุเคราะห์เขาในกาลก่อน บัดนี้ แม้แต่จะเห็นเขา พวกนั้นก็ยังไม่ได้เห็น เพราะเขาถูกชนเหล่านั้นทอดทิ้งแล้ว ๕๒๐. ๕๒๐. ‘‘น โอคฺคตตฺตสฺส ภวนฺติ มิตฺตา, ชหนฺติ มิตฺตา วิกลํ วิทิตฺวา; อตฺถญฺจ ทิสฺวา ปริวารยนฺติ, พหู มิตฺตา อุคฺคตตฺตสฺส โหนฺติ. มิตรย่อมไม่มีแก่ผู้สิ้นเนื้อประดาตัว มิตรทั้งหลายทราบว่าเขาขัดสนแล้วย่อมละทิ้งไป แต่เมื่อเห็นประโยชน์จึงพากันห้อมล้อม ผู้มีฐานะสูงส่งย่อมมีมิตรมาก ๕๒๑. ๕๒๑. ‘‘นิหีนตฺโต สพฺพโภเคหิ กิจฺโฉ, สมฺมกฺขิโต สมฺปริภินฺนคตฺโต; อุสฺสาวพินฺทูว ปลิมฺปมาโน, อชฺช สุเว ชีวิตสฺสูปโรโธ. เขาผู้มีตนเลวทราม ปราศจากโภคะทั้งปวง ลำบากยิ่งนัก ร่างกายเปรอะเปื้อน ถูกแทงทะลุ เหมือนหยาดน้ำค้างที่กำลังจะเหือดแห้งไป ชีวิตของเขาจะดับสิ้นในวันนี้หรือวันพรุ่ง ๕๒๒. ๕๒๒. ‘‘เอตาทิสํ อุตฺตมกิจฺฉปฺปตฺตํ, อุตฺตาสิตํ ปุจิมนฺทสฺส สูเล; ‘อถ ตฺวํ เกน วณฺเณน วเทสิ ยกฺข, ชีว โภ ชีวิตเมว เสยฺโย’’’ติ. ดูก่อนยักษ์ ท่านอาศัยเหตุผลอะไร จึงกล่าวกับบุรุษเช่นนี้ ผู้ถึงความลำบากอย่างยิ่ง ถูกเสียบอยู่บนหลาวไม้สะเดาว่า ‘สหายเอ๋ย จงมีชีวิตอยู่เถิด ชีวิตเท่านั้นประเสริฐกว่า’ ๕๒๓. ๕๒๓. ‘‘สาโลหิโต [Pg.182] เอส อโหสิ มยฺหํ, อหํ สรามิ ปุริมาย ชาติยา; ทิสฺวา จ เม การุญฺญมโหสิ ราช, มา ปาปธมฺโม นิรยํ ปตายํ. ข้าแต่พระราชา บุรุษผู้นี้เคยเป็นญาติร่วมสายโลหิตของข้าพระองค์ในชาติก่อน ข้าพระองค์ระลึกได้ ครั้นเห็นเขาแล้ว ความกรุณาจึงเกิดแก่ข้าพระองค์ว่า ‘ขอผู้นี้ซึ่งมีธรรมอันลามก อย่าได้ตกนรกเลย’ ๕๒๔. ๕๒๔. ‘‘อิโต จุโต ลิจฺฉวิ เอส โปโส, สตฺตุสฺสทํ นิรยํ โฆรรูปํ; อุปปชฺชติ ทุกฺกฏกมฺมการี, มหาภิตาปํ กฏุกํ ภยานกํ. ข้าแต่เจ้าลิจฉวี บุรุษผู้นี้เป็นผู้ทำกรรมชั่วไว้ จุติจากโลกนี้แล้ว จะไปเกิดในนรกที่หนาแน่นด้วยสัตว์ มีสภาพน่าสะพรึงกลัว มีความเดือดร้อนยิ่งนัก เผ็ดร้อน และน่าหวาดเสียว ๕๒๕. ๕๒๕. ‘‘อเนกภาเคน คุเณน เสยฺโย, อยเมว สูโล นิรเยน เตน; เอกนฺตทุกฺขํ กฏุกํ ภยานกํ, เอกนฺตติพฺพํ นิรยํ ปตายํ. หลาวนี้แหละประเสริฐกว่านรกนั้นโดยคุณส่วนเดียวหลายเท่า เพราะเขาจะพึงตกนรกอันมีแต่ทุกข์โดยส่วนเดียว เผ็ดร้อน น่าหวาดเสียว และรุนแรงโดยส่วนเดียว ๕๒๖. ๕๒๖. ‘‘อิทญฺจ สุตฺวา วจนํ มเมโส, ทุกฺขูปนีโต วิชเหยฺย ปาณํ; ตสฺมา อหํ สนฺติเก น ภณามิ, มา เม กโต ชีวิตสฺสูปโรโธ’’. และบุรุษนี้ได้ฟังคำของข้าพเจ้าแล้ว ถูกความทุกข์ครอบงำ อาจจะสละชีวิตเสียก็ได้ เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงไม่กล่าวในที่ใกล้เขา ด้วยคิดว่า ‘ขอการทำลายชีวิตอย่าได้มีเพราะข้าพเจ้าเลย’ ๕๒๗. ๕๒๗. ‘‘อญฺญาโต เอโส ปุริสสฺส อตฺโถ, อญฺญมฺปิ อิจฺฉามเส ปุจฺฉิตุํ ตุวํ; โอกาสกมฺมํ สเจ โน กโรสิ, ปุจฺฉาม ตํ โน น จ กุชฺฌิตพฺพ’’นฺติ. เรื่องของบุรุษผู้นี้ ข้าพเจ้าทราบแล้ว ข้าพเจ้าทั้งหลายปรารถนาจะถามท่านถึงเรื่องอื่นอีก ถ้าท่านจะกรุณาทำโอกาสให้แก่พวกเรา พวกเราจะขอถามท่าน และท่านไม่พึงโกรธพวกเรา ๕๒๘. ๕๒๘. ‘‘อทฺธา ปฏิญฺญา เม ตทา อหุ, นาจิกฺขนา อปฺปสนฺนสฺส โหติ; อกามา สทฺเธยฺยวโจติ กตฺวา, ปุจฺฉสฺสุ มํ กามํ ยถา วิสยฺห’’นฺติ. แน่นอนทีเดียว คำปฏิญาณของข้าพเจ้ามีอยู่แล้วในตอนนั้น การไม่บอกย่อมมีแก่ผู้ไม่เลื่อมใส แต่เพราะท่านเป็นผู้มีวาจาที่น่าเชื่อถือ แม้ข้าพเจ้าจะไม่เต็มใจ ท่านจงถามข้าพเจ้าตามความพอใจเถิด ข้าพเจ้าจะตอบเท่าที่สามารถจะตอบได้ ๕๒๙. ๕๒๙. ‘‘ยํ กิญฺจหํ จกฺขุนา ปสฺสิสฺสามิ, สพฺพมฺปิ ตาหํ อภิสทฺทเหยฺยํ; ทิสฺวาว ตํ โนปิ เจ สทฺทเหยฺยํ, กเรยฺยาสิ เม ยกฺข นิยสฺสกมฺม’’นฺติ. สิ่งใดก็ตามที่ข้าพเจ้าจักเห็นด้วยตา ข้าพเจ้าพึงเชื่อถือสิ่งนั้นทั้งหมด แต่ถ้าแม้เห็นแล้วข้าพเจ้ายังไม่เชื่อถือ ดูก่อนยักษ์ ท่านพึงทำการข่มขี่ข้าพเจ้าเถิด ๕๓๐. ๕๓๐. ‘‘สจฺจปฺปฏิญฺญา [Pg.183] ตว เมสา โหตุ, สุตฺวาน ธมฺมํ ลภ สุปฺปสาทํ; อญฺญตฺถิโก โน จ ปทุฏฺฐจิตฺโต, ยํ เต สุตํ อสุตญฺจาปิ ธมฺมํ; สพฺพมฺปิ อกฺขิสฺสํ ยถา ปชานนฺติ. ขอคำปฏิญาณของท่านนี้จงเป็นคำสัตย์ต่อข้าพเจ้าเถิด ขอท่านจงฟังธรรมแล้วได้ความเลื่อมใสอย่างยิ่งเถิด ท่านเป็นผู้มุ่งหมายประโยชน์ มิใช่ผู้มีจิตคิดประทุษร้าย ธรรมใดที่ท่านเคยฟังแล้วหรือยังไม่เคยฟัง ข้าพเจ้าจักบอกธรรมนั้นทั้งหมดแก่ท่านตามที่รู้ ๕๓๑. ๕๓๑. ‘‘เสเตน อสฺเสน อลงฺกเตน, อุปยาสิ สูลาวุตกสฺส สนฺติเก; ยานํ อิทํ อพฺภุตํ ทสฺสเนยฺยํ, กิสฺเสตํ กมฺมสฺส อยํ วิปาโก’’ติ. ท่านขี่ม้าขาวที่ประดับประดาแล้ว เข้าไปใกล้ผู้ถูกเสียบด้วยหลาว ยานนี้ช่างน่าอัศจรรย์ น่าดูจริงหนอ นี้เป็นวิบากของกรรมอะไร ๕๓๒. ๕๓๒. ‘‘เวสาลิยา นครสฺส มชฺเฌ, จิกฺขลฺลมคฺเค นรกํ อโหสิ; โคสีสเมกาหํ ปสนฺนจิตฺโต, เสตํ คเหตฺวา นรกสฺมึ นิกฺขิปึ. ในท่ามกลางกรุงเวสาลี ที่ทางเป็นโคลนตม มีหลุมอยู่หลุมหนึ่ง ข้าพเจ้ามีจิตเลื่อมใส ได้นำกระดูกหัววัวสีขาวอันหนึ่งไปวางไว้ในหลุมนั้น ๕๓๓. ๕๓๓. ‘‘เอตสฺมึ ปาทานิ ปติฏฺฐเปตฺวา, มยญฺจ อญฺเญ จ อติกฺกมิมฺหา; ยานํ อิทํ อพฺภุตํ ทสฺสเนยฺยํ, ตสฺเสว กมฺมสฺส อยํ วิปาโก’’ติ. ทั้งข้าพเจ้าและคนอื่นๆ ได้วางเท้าลงบนกระดูกนั้นแล้วข้ามไปได้ ยานอันน่าอัศจรรย์ น่าดูนี้ เป็นวิบากของกรรมนั้นนั่นเอง ๕๓๔. ๕๓๔. ‘‘วณฺโณ จ เต สพฺพทิสา ปภาสติ, คนฺโธ จ เต สพฺพทิสา ปวายติ; ยกฺขิทฺธิปตฺโตสิ มหานุภาโว, นคฺโค จาสิ กิสฺส อยํ วิปาโก’’ติ. วรรณะของท่านก็ส่องสว่างไปทั่วทุกทิศ กลิ่นของท่านก็ฟุ้งไปทั่วทุกทิศ ท่านเป็นผู้ถึงฤทธิ์ของยักษ์ มีอานุภาพมาก แต่ท่านกลับเปลือยกาย นี้เป็นวิบากของกรรมอะไร ๕๓๕. ๕๓๕. ‘‘อกฺโกธโน นิจฺจปสนฺนจิตฺโต, สณฺหาหิ วาจาหิ ชนํ อุเปมิ; ตสฺเสว กมฺมสฺส อยํ วิปาโก, ทิพฺโพ เม วณฺโณ สตตํ ปภาสติ. ข้าพเจ้าเป็นผู้ไม่โกรธ มีจิตผ่องใสอยู่เสมอ เข้าหาผู้คนด้วยวาจาที่อ่อนหวาน นี้เป็นวิบากของกรรมนั้นนั่นเอง วรรณะทิพย์ของข้าพเจ้าจึงส่องสว่างอยู่เป็นนิตย์ ๕๓๖. ๕๓๖. ‘‘ยสญฺจ กิตฺติญฺจ ธมฺเม ฐิตานํ, ทิสฺวาน มนฺเตมิ ปสนฺนจิตฺโต; ตสฺเสว กมฺมสฺส อยํ วิปาโก, ทิพฺโพ เม คนฺโธ สตตํ ปวายติ. ข้าพเจ้าเห็นยศและเกียรติคุณของผู้ตั้งอยู่ในธรรมแล้ว มีจิตเลื่อมใส กล่าวสรรเสริญ นี้เป็นวิบากของกรรมนั้นนั่นเอง กลิ่นทิพย์ของข้าพเจ้าจึงฟุ้งไปอยู่เป็นนิตย์ ๕๓๗. ๕๓๗. ‘‘สหายานํ [Pg.184] ติตฺถสฺมึ นฺหายนฺตานํ, ถเล คเหตฺวา นิทหิสฺส ทุสฺสํ; ขิฑฺฑตฺถิโก โน จ ปทุฏฺฐจิตฺโต, เตนมฺหิ นคฺโค กสิรา จ วุตฺตี’’ติ. ข้าพเจ้าได้เอาผ้าของสหายทั้งหลายผู้อาบน้ำอยู่ที่ท่า แล้วนำไปซ่อนไว้บนบก ด้วยความประสงค์จะล้อเล่น มิใช่ด้วยจิตคิดประทุษร้าย เพราะกรรมนั้น ข้าพเจ้าจึงต้องเปลือยกายและมีความเป็นอยู่ลำบาก ๕๓๘. ๕๓๘. ‘‘โย กีฬมาโน ปกโรติ ปาปํ, ตสฺเสทิสํ กมฺมวิปากมาหุ; อกีฬมาโน ปน โย กโรติ, กึ ตสฺส กมฺมสฺส วิปากมาหู’’ติ. ผู้ใดทำบาปเพราะล้อเล่น ท่านกล่าวว่าวิบากของกรรมของผู้นั้นเป็นเช่นนี้ ส่วนผู้ใดทำบาปโดยมิได้ล้อเล่น (แต่มีจิตคิดประทุษร้าย) ท่านกล่าวว่าวิบากของกรรมของผู้นั้นจะเป็นเช่นไร ๕๓๙. ๕๓๙. ‘‘เย ทุฏฺฐสงฺกปฺปมนา มนุสฺสา, กาเยน วาจาย จ สงฺกิลิฏฺฐา; กายสฺส เภทา อภิสมฺปรายํ, อสํสยํ เต นิรยํ อุเปนฺติ. “หมู่มนุษย์เหล่าใด มีใจดำริชั่ว เศร้าหมองแล้วด้วยกายและวาจา หมู่มนุษย์เหล่านั้น เบื้องหน้าแต่กายแตก ในสัมปรายภพ ย่อมเข้าถึงนรกโดยไม่ต้องสงสัย” ๕๔๐. ๕๔๐. ‘‘อปเร ปน สุคติมาสมานา, ทาเน รตา สงฺคหิตตฺตภาวา; กายสฺส เภทา อภิสมฺปรายํ, อสํสยํ เต สุคตึ อุเปนฺตี’’ติ. “ส่วนหมู่มนุษย์พวกอื่น ปรารถนาสุคติ ยินดีในทาน มีตนอันสงเคราะห์แล้ว เบื้องหน้าแต่กายแตก ในสัมปรายภพ ย่อมเข้าถึงสุคติโดยไม่ต้องสงสัย ดังนี้” ๕๔๑. ๕๔๑. ‘‘ตํ กินฺติ ชาเนยฺยมหํ อเวจฺจ, กลฺยาณปาปสฺส อยํ วิปาโก; กึ วาหํ ทิสฺวา อภิสทฺทเหยฺยํ, โก วาปิ มํ สทฺทหาเปยฺย เอต’’นฺติ. “ข้าพเจ้าจะพึงทราบซึ้งถึงวิบากของกรรมดีและกรรมชั่วนี้ได้อย่างไร หรือข้าพเจ้าเห็นอะไรแล้วจะพึงเชื่อถือได้ หรือบัณฑิตคนไหนเล่าจะพึงทำให้ข้าพเจ้าเชื่อเรื่องนี้ได้” ๕๔๒. ๕๔๒. ‘‘ทิสฺวา จ สุตฺวา อภิสทฺทหสฺสุ, กลฺยาณปาปสฺส อยํ วิปาโก; กลฺยาณปาเป อุภเย อสนฺเต, สิยา นุ สตฺตา สุคตา ทุคฺคตา วา. “ท่านจงเห็นและฟังแล้วเชื่อเถิดว่า นี้เป็นวิบากของกรรมดีและกรรมชั่ว ถ้ากรรมดีและกรรมชั่วทั้งสองอย่างไม่มี สัตว์ทั้งหลายจะเป็นผู้ไปสู่สุคติหรือทุคติได้อย่างไรเล่า” ๕๔๓. ๕๔๓. ‘‘โน เจตฺถ กมฺมานิ กเรยฺยุํ มจฺจา, กลฺยาณปาปานิ มนุสฺสโลเก; นาเหสุํ สตฺตา สุคตา ทุคฺคตา วา, หีนา ปณีตา จ มนุสฺสโลเก. “ถ้าหากเหล่าสัตว์ไม่พึงทำกรรมดีและกรรมชั่วในมนุษยโลกนี้แล้วไซร้ สัตว์ทั้งหลายผู้ไปสู่สุคติหรือทุคติ ผู้เลวและผู้ประณีต ก็จะไม่พึงมีในมนุษยโลก” ๕๔๔. ๕๔๔. ‘‘ยสฺมา [Pg.185] จ กมฺมานิ กโรนฺติ มจฺจา, กลฺยาณปาปานิ มนุสฺสโลเก; ตสฺมา หิ สตฺตา สุคตา ทุคฺคตา วา, หีนา ปณีตา จ มนุสฺสโลเก. “ก็เพราะเหตุที่เหล่าสัตว์ทำกรรมดีและกรรมชั่วในมนุษยโลก เพราะเหตุนั้นแล สัตว์ทั้งหลายผู้ไปสู่สุคติหรือทุคติ ผู้เลวและผู้ประณีต จึงมีอยู่ในมนุษยโลก” ๕๔๕. ๕๔๕. ‘‘ทฺวยชฺช กมฺมานํ วิปากมาหุ, สุขสฺส ทุกฺขสฺส จ เวทนียํ; ตา เทวตาโย ปริจารยนฺติ, ปจฺจนฺติ พาลา ทฺวยตํ อปสฺสิโน. “บัณฑิตทั้งหลายกล่าวถึงวิบาก ๒ อย่างของกรรมที่พึงเสวยในบัดนี้ คือสุขและทุกข์ เทวดาทั้งหลายย่อมเสวยสุข ส่วนคนพาลทั้งหลายผู้ไม่เห็นกรรมและวิบาก ๒ อย่าง ย่อมเดือดร้อน (ในนรก)” ๕๔๖. ๕๔๖. ‘‘น มตฺถิ กมฺมานิ สยํกตานิ, ทตฺวาปิ เม นตฺถิ โย อาทิเสยฺย; อจฺฉาทนํ สยนมถนฺนปานํ, เตนมฺหิ นคฺโค กสิรา จ วุตฺตี’’ติ. “กรรมที่ข้าพเจ้าทำเองก็ไม่มี ใครๆ ที่ให้ทานแล้วจะพึงอุทิศให้ข้าพเจ้าก็ไม่มี (เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงไม่ได้) เครื่องนุ่งห่ม ที่นอน ข้าวและน้ำ เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงเป็นคนเปลือยกายและมีความเป็นอยู่ลำบาก” ๕๔๗. ๕๔๗. ‘‘สิยา นุ โข การณํ กิญฺจิ ยกฺข, อจฺฉาทนํ เยน ตุวํ ลเภถ; อาจิกฺข เม ตฺวํ ยทตฺถิ เหตุ, สทฺธายิกํ เหตุวโจ สุโณมา’’ติ. “ดูก่อนยักษ์ พอจะมีเหตุอะไรบ้างไหม ที่ท่านจะพึงได้เครื่องนุ่งห่ม ถ้ามีเหตุนั้นอยู่ ท่านจงบอกแก่ข้าพเจ้าเถิด พวกเราจะฟังคำพูดที่เป็นเหตุเป็นผลและน่าเชื่อถือ” ๕๔๘. ๕๔๘. ‘‘กปฺปิตโก นาม อิธตฺถิ ภิกฺขุ, ฌายี สุสีโล อรหา วิมุตฺโต; คุตฺตินฺทฺริโย สํวุตปาติโมกฺโข, สีติภูโต อุตฺตมทิฏฺฐิปตฺโต. “ในที่นี้ มีภิกษุชื่อว่ากัปปิตกะ เป็นผู้มีฌาน มีศีลดี เป็นพระอรหันต์ ผู้หลุดพ้นแล้ว มีอินทรีย์คุ้มครองแล้ว สำรวมในปาฏิโมกข์ เป็นผู้เยือกเย็น บรรลุสัมมาทิฏฐิอันสูงสุด” ๕๔๙. ๕๔๙. ‘‘สขิโล วทญฺญู สุวโจ สุมุโข, สฺวาคโม สุปฺปฏิมุตฺตโก จ; ปุญฺญสฺส เขตฺตํ อรณวิหารี, เทวมนุสฺสานญฺจ ทกฺขิเณยฺโย. “ท่านเป็นผู้มีวาจาอ่อนหวาน เป็นผู้รู้ธรรม เป็นผู้ว่าง่าย มีใบหน้าผ่องใส เป็นพหูสูต มีปฏิภาณดี เป็นนาบุญ เป็นผู้อยู่ด้วยอรณวิหาร และเป็นทักขิไณยบุคคลของเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย” ๕๕๐. ๕๕๐. ‘‘สนฺโต วิธูโม อนีโฆ นิราโส, มุตฺโต วิสลฺโล อมโม อวงฺโก; นิรูปธี สพฺพปปญฺจขีโณ, ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺโต ชุติมา. “ท่านเป็นผู้สงบ ปราศจากควันคือวิตก ไม่มีความทุกข์ ไม่มีความหวัง เป็นผู้หลุดพ้น ปราศจากลูกศร ไม่มีความยึดมั่นถือมั่น ไม่คดโกง ปราศจากอุปธิ สิ้นปปัญจธรรมทั้งปวง บรรลุวิชชา ๓ แล้ว และเป็นผู้มีรัศมี” ๕๕๑. ๕๕๑. ‘‘อปฺปญฺญาโต [Pg.186] ทิสฺวาปิ น จ สุชาโน, มุนีติ นํ วชฺชิสุ โวหรนฺติ; ชานนฺติ ตํ ยกฺขภูตา อเนชํ, กลฺยาณธมฺมํ วิจรนฺตํ โลเก. “ท่านเป็นผู้ไม่ปรากฏ แม้ใครเห็นก็รู้จักได้ไม่ง่าย ชาววัชชีเรียกท่านว่าพระมุนี เหล่าภูตที่เกิดเป็นยักษ์รู้จักท่านผู้มีธรรมอันงาม เที่ยวไปในโลกว่าเป็นพระขีณาสพผู้ไม่หวั่นไหว” ๕๕๒. ๕๕๒. ‘‘ตสฺส ตุวํ เอกยุคํ ทุเว วา, มมุทฺทิสิตฺวาน สเจ ทเทถ; ปฏิคฺคหีตานิ จ ตานิ อสฺสุ, มมญฺจ ปสฺเสถ สนฺนทฺธทุสฺส’’นฺติ. “ถ้าท่านอุทิศให้ข้าพเจ้าแล้ว พึงถวายผ้าคู่หนึ่งหรือสองคู่แก่ท่าน และถ้าท่านรับผ้าเหล่านั้นแล้ว ท่านก็จะเห็นข้าพเจ้าผู้มีผ้าทรง” ๕๕๓. ๕๕๓. ‘‘กสฺมึ ปเทเส สมณํ วสนฺตํ, คนฺตฺวาน ปสฺเสมุ มยํ อิทานิ; โย มชฺช กงฺขํ วิจิกิจฺฉิตญฺจ, ทิฏฺฐีวิสูกานิ วิโนทเยยฺยา’’ติ. “บัดนี้ พวกเราจะพึงไปเห็นสมณะผู้อยู่ในประเทศไหน ซึ่งจะพึงบรรเทาความสงสัย ความเคลือบแคลง และทิฏฐิอันเป็นเสี้ยนหนามของข้าพเจ้าในวันนี้ได้” ๕๕๔. ๕๕๔. ‘‘เอโส นิสินฺโน กปินจฺจนายํ, ปริวาริโต เทวตาหิ พหูหิ; ธมฺมึ กถํ ภาสติ สจฺจนาโม, สกสฺมิมาเจรเก อปฺปมตฺโต’’ติ. “นั่นท่านผู้มีนามอันแท้จริง ไม่ประมาทในคำสอนของพระศาสดาของตน อันเทวดาหมู่มากแวดล้อมแล้ว นั่งอยู่ที่กปินัจจนะ กล่าวธรรมกถาอยู่” ๕๕๕. ๕๕๕. ‘‘ตถาหํ กสฺสามิ คนฺตฺวา อิทานิ, อจฺฉาทยิสฺสํ สมณํ ยุเคน; ปฏิคฺคหิตานิ จ ตานิ อสฺสุ, ตุวญฺจ ปสฺเสมุ สนฺนทฺธทุสฺส’’นฺติ. “บัดนี้ ข้าพเจ้าจักไปทำอย่างนั้น จักถวายผ้าคู่หนึ่งแก่สมณะ และถ้าท่านรับผ้าเหล่านั้นแล้ว พวกเราก็จะเห็นท่านผู้มีผ้าทรง” ๕๕๖. ๕๕๖. ‘‘มา อกฺขเณ ปพฺพชิตํ อุปาคมิ, สาธุ โว ลิจฺฉวิ เนส ธมฺโม; ตโต จ กาเล อุปสงฺกมิตฺวา, ตตฺเถว ปสฺสาหิ รโห นิสินฺน’’นฺติ. “ข้าแต่เจ้าลิจฉวี ขอประทานโทษ ท่านอย่าได้เข้าไปหาบรรพชิตในเวลาอันไม่สมควรเลย นี้มิใช่ธรรมเนียมของท่าน ครั้นถึงเวลาเช้า ท่านจงเข้าไปเฝ้าท่านผู้นั่งอยู่ในที่สงัด ณ ที่นั้นเถิด” ๕๕๗. ๕๕๗. ตถาติ วตฺวา อคมาสิ ตตฺถ, ปริวาริโต ทาสคเณน ลิจฺฉวิ; โส ตํ นครํ อุปสงฺกมิตฺวา, วาสูปคจฺฉิตฺถ สเก นิเวสเน. “เจ้าลิจฉวีนั้น อันหมู่ทาสแวดล้อมแล้ว ตรัสว่า ‘ดีละ’ แล้วได้เสด็จไปยังที่นั้น พระองค์เสด็จเข้าไปยังพระนครนั้นแล้ว ประทับอยู่ในพระนิเวศน์ของพระองค์” ๕๕๘. ๕๕๘. ตโต [Pg.187] จ กาเล คิหิกิจฺจานิ กตฺวา, นฺหตฺวา ปิวิตฺวา จ ขณํ ลภิตฺวา; วิเจยฺย เปฬาโต จ ยุคานิ อฏฺฐ, คาหาปยี ทาสคเณน ลิจฺฉวิ. “ต่อมาในเวลาเช้า เจ้าลิจฉวีนั้นทรงทำกิจของคฤหัสถ์ สรงน้ำและเสวยแล้ว ได้โอกาสแล้ว จึงให้หมู่ทาสเลือกผ้า ๘ คู่จากหีบแล้วให้ถือเอาไป” ๕๕๙. ๕๕๙. โส ตํ ปเทสํ อุปสงฺกมิตฺวา, ตํ อทฺทส สมณํ สนฺตจิตฺตํ; ปฏิกฺกนฺตํ โคจรโต นิวตฺตํ, สีติภูตํ รุกฺขมูเล นิสินฺนํ. “พระองค์เสด็จเข้าไปยังประเทศนั้นแล้ว ได้ทอดพระเนตรเห็นสมณะนั้นผู้มีจิตสงบ กลับจากบิณฑบาต หลีกเร้นแล้ว เป็นผู้เยือกเย็น นั่งอยู่ที่โคนต้นไม้” ๕๖๐. ๕๖๐. ตเมนมโวจ อุปสงฺกมิตฺวา, อปฺปาพาธํ ผาสุวิหารญฺจ ปุจฺฉิ; ‘‘เวสาลิยํ ลิจฺฉวิหํ ภทนฺเต, ชานนฺติ มํ ลิจฺฉวิ อมฺพสกฺกโร. “ครั้นเข้าไปหาแล้ว ได้กราบทูลถามถึงความเป็นผู้มีอาพาธน้อยและความอยู่ผาสุกกะท่านแล้ว (กราบทูลว่า) ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพระองค์เป็นเจ้าลิจฉวีในกรุงเวสาลี ชนทั้งหลายรู้จักข้าพระองค์ว่า อัมพสักขรลิจฉวี’” ๕๖๑. ๕๖๑. ‘‘อิมานิ เม อฏฺฐ ยุคา สุภานิ, ปฏิคณฺห ภนฺเต ปททามิ ตุยฺหํ; เตเนว อตฺเถน อิธาคโตสฺมิ, ยถา อหํ อตฺตมโน ภเวยฺย’’นฺติ. “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ผ้า ๘ คู่ที่งดงามเหล่านี้ของข้าพระองค์ ขอท่านจงรับเถิด ข้าพระองค์ถวายแด่ท่าน ข้าพระองค์มาที่นี้ก็ด้วยเหตุนี้ เพื่อที่ข้าพระองค์จะพึงเป็นผู้มีใจยินดี” ๕๖๒. ๕๖๒. ‘‘ทูรโตว สมณพฺราหฺมณา จ, นิเวสนํ เต ปริวชฺชยนฺติ; ปตฺตานิ ภิชฺชนฺติ จ เต นิเวสเน, สงฺฆาฏิโย จาปิ วิทาลยนฺติ. “สมณพราหมณ์ทั้งหลายย่อมหลีกเว้นนิเวศน์ของท่านแต่ไกลทีเดียว ก็ในนิเวศน์ของท่าน บาตรทั้งหลายย่อมแตก แม้ผ้าสังฆาฏิก็ถูกทำให้ฉีกขาด” ๕๖๓. ๕๖๓. ‘‘อถาปเร ปาทกุฐาริกาหิ, อวํสิรา สมณา ปาตยนฺติ; เอตาทิสํ ปพฺพชิตา วิเหสํ, ตยา กตํ สมณา ปาปุณนฺติ. “อนึ่ง สมณะพวกอื่นถูกท่านทำให้ล้มคะมำด้วยขวานคือเท้า บรรพชิตทั้งหลายย่อมได้รับการเบียดเบียนเช่นนี้ที่ท่านทำแล้ว” ๕๖๔. ๕๖๔. ‘‘ติเณน เตลมฺปิ น ตฺวํ อทาสิ, มูฬฺหสฺส มคฺคมฺปิ น ปาวทาสิ; อนฺธสฺส ทณฺฑํ สยมาทิยาสิ, เอตาทิโส กทริโย อสํวุโต ตุวํ; อถ ตฺวํ เกน วณฺเณน กิเมว ทิสฺวา,อมฺเหหิ สห สํวิภาคํ กโรสี’’ติ. “ท่านไม่เคยให้น้ำมันแม้ด้วยปลายหญ้า ไม่เคยบอกทางแก่คนหลงทาง ท่านเองแย่งเอาไม้เท้าของคนตาบอด ท่านเป็นคนตระหนี่ ไม่สำรวมเช่นนี้ แล้วท่านอาศัยอำนาจอะไร หรือเห็นประโยชน์อะไร จึงมาทำการแบ่งปันกับเรา” ๕๖๕. ๕๖๕. ‘‘ปจฺเจมิ [Pg.188] ภนฺเต ยํ ตฺวํ วเทสิ, วิเหสยึ สมเณ พฺราหฺมเณ จ; ขิฑฺฑตฺถิโก โน จ ปทุฏฺฐจิตฺโต, เอตมฺปิ เม ทุกฺกฏเมว ภนฺเต. “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพระองค์ยอมรับคำที่ท่านกล่าว ข้าพระองค์เบียดเบียนสมณพราหมณ์ทั้งหลายเพราะต้องการจะล้อเล่น มิใช่มีจิตคิดประทุษร้าย ข้าแต่ท่านผู้เจริญ แม้การกระทำนั้นของข้าพระองค์ก็เป็นความผิดพลาด” ๕๖๖. ๕๖๖. ‘‘ขิฑฺฑาย ยกฺโข ปสวิตฺวา ปาปํ, เวเทติ ทุกฺขํ อสมตฺตโภคี; ทหโร ยุวา นคฺคนิยสฺส ภาคี, กึ สุ ตโต ทุกฺขตรสฺส โหติ. “ยักษ์นั้นทำบาปเพราะการล้อเล่น จึงเสวยทุกข์ มีโภคะไม่สมบูรณ์ ยักษ์นั้นยังหนุ่มยังแน่น แต่ต้องมีส่วนแห่งความเปลือยกาย จะมีอะไรที่เป็นทุกข์ยิ่งกว่านั้นอีกเล่า” ๕๖๗. ๕๖๗. ‘‘ตํ ทิสฺวา สํเวคมลตฺถํ ภนฺเต, ตปฺปจฺจยา วาปิ ททามิ ทานํ; ปฏิคณฺห ภนฺเต วตฺถยุคานิ อฏฺฐ, ยกฺขสฺสิมา คจฺฉนฺตุ ทกฺขิณาโย’’ติ. “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพระองค์เห็นยักษ์นั้นแล้วได้เกิดความสังเวช แม้เพราะเหตุนั้น ข้าพระองค์จึงถวายทาน ขอท่านจงรับผ้า ๘ คู่ ขอทักษิณาทานเหล่านี้จงสำเร็จแก่ยักษ์นั้นเถิด” ๕๖๘. ๕๖๘. ‘‘อทฺธา หิ ทานํ พหุธา ปสตฺถํ, ททโต จ เต อกฺขยธมฺมมตฺถุ; ปฏิคณฺหามิ เต วตฺถยุคานิ อฏฺฐ, ยกฺขสฺสิมา คจฺฉนฺตุ ทกฺขิณาโย’’ติ. “ดูก่อนมหาบพิตร แน่นอนทีเดียว ทานเป็นสิ่งที่ท่านผู้รู้ทั้งหลายสรรเสริญไว้โดยประการต่างๆ ขอผลทานอันไม่สิ้นสุดจงมีแก่พระองค์ผู้ถวายอยู่ อาตมารับผ้า ๘ คู่ของพระองค์ ขอทักษิณาทานเหล่านี้จงสำเร็จแก่ยักษ์นั้นเถิด” ๕๖๙. ๕๖๙. ตโต หิ โส อาจมยิตฺวา ลิจฺฉวิ, เถรสฺส ทตฺวาน ยุคานิ อฏฺฐ; ‘ปฏิคฺคหิตานิ จ ตานิ อสฺสุ, ยกฺขญฺจ ปสฺเสถ สนฺนทฺธทุสฺสํ’. ลำดับนั้นแล เจ้าลิจฉวีพระองค์นั้นทรงบ้วนพระโอษฐ์แล้ว ถวายผ้า ๘ คู่แก่พระเถระแล้ว และผ้าเหล่านั้นพระเถระก็รับแล้ว และได้ทอดพระเนตรเห็นยักษ์ผู้มีผ้าทรงเรียบร้อย ๕๗๐. ๕๗๐. ตมทฺทสา จนฺทนสารลิตฺตํ, อาชญฺญมารูฬฺหมุฬารวณฺณํ; อลงฺกตํ สาธุนิวตฺถทุสฺสํ, ปริวาริตํ ยกฺขมหิทฺธิปตฺตํ. ได้ทอดพระเนตรเห็นยักษ์นั้น ผู้มีร่างกายลูบไล้ด้วยแก่นจันทน์ ผู้ขึ้นสู่ม้าอาชาไนย มีผิวพรรณงาม ประดับประดาแล้ว นุ่งห่มผ้าอย่างดี มีบริวารแวดล้อม ผู้มีฤทธิ์มาก ๕๗๑. ๕๗๑. โส ตํ ทิสฺวา อตฺตมนา อุทคฺโค, ปหฏฺฐจิตฺโต จ สุภคฺครูโป; กมฺมญฺจ ทิสฺวาน มหาวิปากํ, สนฺทิฏฺฐิกํ จกฺขุนา สจฺฉิกตฺวา. เจ้าลิจฉวีพระองค์นั้นทอดพระเนตรเห็นยักษ์นั้นแล้ว มีพระทัยยินดี มีพระทัยร่าเริง มีพระทัยเบิกบาน มีพระรูปงาม ทั้งได้ทรงเห็นกรรมและวิบากอันยิ่งใหญ่ซึ่งเป็นผลที่เห็นได้ในปัจจุบัน ทรงกระทำให้แจ้งด้วยพระจักษุแล้ว ๕๗๒. ๕๗๒. ตเมนมโวจ [Pg.189] อุปสงฺกมิตฺวา, ‘‘ทสฺสามิ ทานํ สมณพฺราหฺมณานํ; น จาปิ เม กิญฺจิ อเทยฺยมตฺถิ, ตุวญฺจ เม ยกฺข พหูปกาโร’’ติ. เจ้าลิจฉวีพระองค์นั้นเสด็จเข้าไปหายักษ์นั้นแล้วได้ตรัสว่า ‘เราจักถวายทานแก่สมณพราหมณ์ทั้งหลาย สิ่งของอะไรๆ ที่เราให้ไม่ได้ ย่อมไม่มี และท่านยักษ์ ก็เป็นผู้มีอุปการะมากแก่เรา’ ๕๗๓. ๕๗๓. ‘‘ตุวญฺจ เม ลิจฺฉวิ เอกเทสํ, อทาสิ ทานานิ อโมฆเมตํ; สฺวาหํ กริสฺสามิ ตยาว สกฺขึ, อมานุโส มานุสเกน สทฺธิ’’นฺติ. (ยักษ์กล่าวว่า) ‘ข้าแต่เจ้าลิจฉวี แม้ท่านก็ได้ให้ทานส่วนหนึ่งแก่ข้าพเจ้าแล้ว ทานนี้ไม่ไร้ผล เราผู้เป็นอมนุษย์ จักกระทำความเป็นพยานกับท่านผู้เป็นมนุษย์’ ๕๗๔. ๕๗๔. ‘‘คตี จ พนฺธู จ ปรายณญฺจ, มิตฺโต มมาสิ อถ เทวตา เม ; ยาจามิ ตํ ปญฺชลิโก ภวิตฺวา, อิจฺฉามิ ตํ ยกฺข ปุนาปิ ทฏฺฐุ’’นฺติ. (เจ้าลิจฉวีตรัสว่า) ‘ท่านเป็นที่ไป เป็นเผ่าพันธุ์ เป็นที่พึ่งพิง เป็นมิตร และเป็นเทวดาของเรา ข้าพเจ้าประนมอัญชลีขอกะท่าน ข้าแต่ยักษ์ ข้าพเจ้าปรารถนาจะเห็นท่านอีก’ ๕๗๕. ๕๗๕. ‘‘สเจ ตุวํ อสฺสทฺโธ ภวิสฺสสิ, กทริยรูโป วิปฺปฏิปนฺนจิตฺโต; ตฺวํ เนว มํ ลจฺฉสิ ทสฺสนาย, ทิสฺวา จ ตํ โนปิ จ อาลปิสฺสํ. (ยักษ์กล่าวว่า) ‘ถ้าท่านจักเป็นผู้ไม่มีศรัทธา เป็นคนตระหนี่ มีจิตวิปริต ท่านจักไม่ได้เห็นเราเลย และถึงแม้เห็น เราก็จักไม่พูดกับท่าน’ ๕๗๖. ๕๗๖. ‘‘สเจ ปน ตฺวํ ภวิสฺสสิ ธมฺมคารโว, ทาเน รโต สงฺคหิตตฺตภาโว; โอปานภูโต สมณพฺราหฺมณานํ, เอวํ มมํ ลจฺฉสิ ทสฺสนาย. ‘แต่ถ้าท่านจักเป็นผู้เคารพในธรรม ยินดีในทาน มีตนสงเคราะห์แล้ว เป็นดุจบ่อน้ำของสมณพราหมณ์ทั้งหลาย อย่างนี้แล้ว ท่านจักได้เห็นเรา’ ๕๗๗. ๕๗๗. ‘‘ทิสฺวา จ ตํ อาลปิสฺสํ ภทนฺเต, อิมญฺจ สูลโต ลหุํ ปมุญฺจ; ยโต นิทานํ อกริมฺห สกฺขึ, มญฺญามิ สูลาวุตกสฺส การณา. ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ครั้นเห็นท่านแล้ว เราจักพูดด้วย และขอท่านจงปล่อยบุรุษนี้จากหลาวโดยเร็ว เราทั้งสองได้กระทำความเป็นพยานกัน เพราะอาศัยเหตุใด ข้าพเจ้าเข้าใจว่า เพราะเหตุแห่งบุรุษผู้ถูกเสียบหลาว’ ๕๗๘. ๕๗๘. ‘‘เต [Pg.190] อญฺญมญฺญํ อกริมฺห สกฺขึ, อยญฺจ สูลโต ลหุํ ปมุตฺโต; สกฺกจฺจ ธมฺมานิ สมาจรนฺโต, มุจฺเจยฺย โส นิรยา จ ตมฺหา; กมฺมํ สิยา อญฺญตฺร เวทนียํ. ‘เราทั้งสองได้กระทำความเป็นพยานแก่กันและกัน และบุรุษนี้พึงเป็นผู้ที่ถูกปล่อยจากหลาวโดยเร็ว เขาผู้ประพฤติธรรมทั้งหลายโดยเคารพอยู่ พึงพ้นจากนรกนั้นได้ กรรมพึงเป็นอโหสิกรรม ยกเว้นเวทนียกรรม’ ๕๗๙. ๕๗๙. ‘‘กปฺปิตกญฺจ อุปสงฺกมิตฺวา, เตเนว สห สํวิภชิตฺวา กาเล; สยํ มุเขนูปนิสชฺช ปุจฺฉ, โส เต อกฺขิสฺสติ เอตมตฺถํ. ‘ท่านจงเข้าไปหาท่านกัปปิตกะแล้ว แบ่งปันถวายร่วมกับท่านตามกาลสมควร แล้วจงนั่งใกล้ๆ ทูลถามด้วยตนเองต่อหน้าเถิด ท่านจักบอกเนื้อความนั้นแก่ท่าน’ ๕๘๐. ๕๘๐. ‘‘ตเมว ภิกฺขุํ อุปสงฺกมิตฺวา, ปุจฺฉสฺสุ อญฺญตฺถิโก โน จ ปทุฏฺฐจิตฺโต; โส เต สุตํ อสุตญฺจาปิ ธมฺมํ,สพฺพมฺปิ อกฺขิสฺสติ ยถา ปชาน’’นฺติ. ‘ท่านจงเข้าไปหาภิกษุรูปนั้นแหละ แล้วจงทูลถามโดยเป็นผู้ต้องการความรู้ ไม่ใช่มีจิตประทุษร้าย ท่านจักบอกธรรมะทั้งที่เคยฟังและยังไม่เคยฟังทั้งหมดแก่ท่าน ตามที่ท่านรู้’ ๕๘๑. ๕๘๑. โส ตตฺถ รหสฺสํ สมุลฺลปิตฺวา, สกฺขึ กริตฺวาน อมานุเสน; ปกฺกามิ โส ลิจฺฉวีนํ สกาสํ, อถ พฺรวิ ปริสํ สนฺนิสินฺนํ. เจ้าลิจฉวีพระองค์นั้นเจรจาความลับในที่นั้น กระทำความเป็นพยานกับอมนุษย์แล้ว เสด็จหลีกไปยังสำนักของเจ้าลิจฉวีทั้งหลาย ลำดับนั้น ได้ตรัสกับบริษัทผู้นั่งประชุมกันแล้ว ๕๘๒. ๕๘๒. ‘‘สุณนฺตุ โภนฺโต มม เอกวากฺยํ, วรํ วริสฺสํ ลภิสฺสามิ อตฺถํ; สูลาวุโต ปุริโส ลุทฺทกมฺโม, ปณีหิตทณฺโฑ อนุสตฺตรูโป. ‘ขอท่านทั้งหลายจงฟังคำๆ หนึ่งของข้าพเจ้า ข้าพเจ้าจักขอพร จักได้รับประโยชน์ บุรุษผู้ถูกเสียบหลาว มีกรรมอันหยาบช้า ถูกลงอาชญาแล้ว มีสภาพถูกควบคุมอยู่’ ๕๘๓. ๕๘๓. ‘‘เอตฺตาวตา วีสติรตฺติมตฺตา, ยโต อาวุโต เนว ชีวติ น มโต; ตาหํ โมจยิสฺสามิ ทานิ, ยถามตึ อนุชานาตุ สงฺโฆ’’ติ. ‘กาลเพียงเท่านี้ ยี่สิบคืนล่วงไปแล้ว จำเดิมแต่กาลที่เขาถูกเสียบหลาว เขาก็ไม่เป็นอยู่ ไม่ตาย บัดนี้ เราจักปล่อยเขา ขอหมู่คณะจงอนุญาตตามความพอใจ (ของเรา) เถิด’ ๕๘๔. ๕๘๔. ‘‘เอตญฺจ อญฺญญฺจ ลหุํ ปมุญฺจ, โก ตํ วเทถ ตถา กโรนฺตํ; ยถา ปชานาสิ ตถา กโรหิ, ยถามตึ อนุชานาติ สงฺโฆ’’ติ. (คณะเจ้าลิจฉวีกล่าวว่า) ‘ท่านจงปล่อยบุรุษนี้และคนอื่นโดยเร็วเถิด ใครเล่าจะพึงว่าท่านผู้กระทำเช่นนั้น ท่านรู้อย่างไร ก็จงทำอย่างนั้นเถิด หมู่คณะอนุญาตตามความพอใจ (ของท่าน)’ ๕๘๕. ๕๘๕. โส [Pg.191] ตํ ปเทสํ อุปสงฺกมิตฺวา, สูลาวุตํ โมจยิ ขิปฺปเมว; ‘มา ภายิ สมฺมา’ติ จ ตํ อโวจ, ติกิจฺฉกานญฺจ อุปฏฺฐเปสิ. เจ้าลิจฉวีพระองค์นั้นเสด็จเข้าไปยังประเทศนั้นแล้ว ได้ปล่อยบุรุษผู้ถูกเสียบหลาวโดยพลันทีเดียว และได้ตรัสกับเขาว่า ‘สหายเอ๋ย อย่ากลัวเลย’ และได้ทรงจัดหาหมอทั้งหลายไว้ให้ ๕๘๖. ๕๘๖. ‘‘กปฺปิตกญฺจ อุปสงฺกมิตฺวา, เตเนว สห สํวิภชิตฺวา กาเล; สยํ มุเขนูปนิสชฺช ลิจฺฉวิ, ตเถว ปุจฺฉิตฺถ นํ การณตฺถิโก. เจ้าลิจฉวีเสด็จเข้าไปหาท่านกัปปิตกะแล้ว แบ่งปันถวายร่วมกับท่านตามกาลสมควรแล้ว ได้นั่งใกล้ๆ ทูลถามท่านผู้ต้องการเหตุผล ณ ที่นั้นนั่นเอง ๕๘๗. ๕๘๗. ‘‘สูลาวุโต ปุริโส ลุทฺทกมฺโม, ปณีตทณฺโฑ อนุสตฺตรูโป; เอตฺตาวตา วีสติรตฺติมตฺตา, ยโต อาวุโต เนว ชีวติ น มโต. ‘บุรุษผู้ถูกเสียบหลาว มีกรรมอันหยาบช้า ถูกลงอาชญาแล้ว มีสภาพถูกควบคุมอยู่ กาลเพียงเท่านี้ ยี่สิบคืนล่วงไปแล้ว จำเดิมแต่กาลที่เขาถูกเสียบหลาว เขาก็ไม่เป็นอยู่ ไม่ตาย’ ๕๘๘. ๕๘๘. ‘‘โส โมจิโต คนฺตฺวา มยา อิทานิ, เอตสฺส ยกฺขสฺส วโจ หิ ภนฺเต; สิยา นุ โข การณํ กิญฺจิเทว, เยน โส นิรยํ โน วเชยฺย. ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ บัดนี้ ข้าพเจ้าไปปล่อยเขาแล้ว (ที่ทำเช่นนี้) ก็เพราะคำของยักษ์ตนนี้ เหตุไรๆ ที่เขาจะไม่พึงไปสู่นรก พึงมีบ้างไหมหนอ’ ๕๘๙. ๕๘๙. ‘‘อาจิกฺข ภนฺเต ยทิ อตฺถิ เหตุ, สทฺธายิกํ เหตุวโจ สุโณม; น เตสํ กมฺมานํ วินาสมตฺถิ, อเวทยิตฺวา อิธ พฺยนฺติภาโว’’ติ. ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ถ้าเหตุมีอยู่ ขอท่านจงบอกเถิด พวกเราจะฟังคำประกอบด้วยเหตุอันน่าเชื่อถือ ความพินาศแห่งกรรมเหล่านั้น โดยที่ยังไม่ได้เสวยผลในโลกนี้ ย่อมไม่มีหรือ’ ๕๙๐. ๕๙๐. ‘‘สเจ ส ธมฺมานิ สมาจเรยฺย, สกฺกจฺจ รตฺตินฺทิวมปฺปมตฺโต; มุจฺเจยฺย โส นิรยา จ ตมฺหา, กมฺมํ สิยา อญฺญตฺร เวทนีย’’นฺติ. (พระเถระตอบว่า) ‘ถ้าเขาไม่ประมาท ประพฤติธรรมทั้งหลายโดยเคารพตลอดคืนและวัน เขาพึงพ้นจากนรกนั้นได้ กรรมพึงเป็นอโหสิกรรม ยกเว้นเวทนียกรรม’ ๕๙๑. ๕๙๑. ‘‘อญฺญาโต เอโส ปุริสสฺส อตฺโถ, มมมฺปิ ทานิ อนุกมฺป ภนฺเต; อนุสาส มํ โอวท ภูริปญฺญ, ยถา อหํ โน นิรยํ วเชยฺย’’นฺติ. (เจ้าลิจฉวีทูลว่า) ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ประโยชน์ของบุรุษนั้น ข้าพเจ้ารู้แล้ว บัดนี้ ขอท่านจงอนุเคราะห์ข้าพเจ้าบ้าง ข้าแต่ท่านผู้มีปัญญาดุจแผ่นดิน ขอท่านจงพร่ำสอน จงโอวาทข้าพเจ้า โดยประการที่ข้าพเจ้าจะไม่พึงไปสู่นรก’ ๕๙๒. ๕๙๒. ‘‘อชฺเชว [Pg.192] พุทฺธํ สรณํ อุเปหิ, ธมฺมญฺจ สงฺฆญฺจ ปสนฺนจิตฺโต; ตเถว สิกฺขาย ปทานิ ปญฺจ, อขณฺฑผุลฺลานิ สมาทิยสฺสุ. (พระเถระกล่าวว่า) ‘มหาบพิตร พระองค์มีพระทัยเลื่อมใส จงถึงพระพุทธเจ้า พระธรรม และพระสงฆ์เป็นสรณะในวันนี้เทียว และจงสมาทานสิกขาบท ๕ ประการ ทำให้ไม่ขาด ไม่ทะลุฉันนั้นเถิด’ ๕๙๓. ๕๙๓. ‘‘ปาณาติปาตา วิรมสฺสุ ขิปฺปํ, โลเก อทินฺนํ ปริวชฺชยสฺสุ; อมชฺชโป มา จ มุสา อภาณี, สเกน ทาเรน จ โหหิ ตุฏฺโฐ; อิมญฺจ อริยํ อฏฺฐงฺควเรนุเปตํ, สมาทิยาหิ กุสลํ สุขุทฺรยํ. ‘พระองค์จงงดเว้นจากปาณาติบาตโดยพลัน จงเว้นขาดจากอทินนาทานในโลก จงเป็นผู้ไม่ดื่มน้ำเมา และอย่าได้ตรัสคำมุสา จงเป็นผู้ยินดีด้วยภรรยาของตน และจงสมาทานอุโบสถอันประเสริฐ ประกอบด้วยองค์ ๘ อันประเสริฐนี้ ซึ่งเป็นกุศล มีสุขเป็นผล’ ๕๙๔. ๕๙๔. ‘‘จีวรํ ปิณฺฑปาตญฺจ, ปจฺจยํ สยนาสนํ; อนฺนํ ปานํ ขาทนียํ, วตฺถเสนาสนานิ จ; ททาหิ อุชุภูเตสุ, วิปฺปสนฺเนน เจตสา. ‘พระองค์จงถวายจีวร บิณฑบาต ปัจจัย และเสนาสนะ ข้าว น้ำ ของขบเคี้ยว ผ้าและเสนาสนะทั้งหลาย แก่ท่านผู้ปฏิบัติตรง ด้วยจิตที่เลื่อมใสเถิด’ ๕๙๕. ๕๙๕. ‘‘ภิกฺขูปิ สีลสมฺปนฺเน, วีตราเค พหุสฺสุเต; ตปฺเปหิ อนฺนปาเนน, สทา ปุญฺญํ ปวฑฺฒติ. ‘พระองค์จงยังภิกษุทั้งหลายผู้สมบูรณ์ด้วยศีล ปราศจากราคะ เป็นพหูสูต ให้อิ่มหนำด้วยข้าวและน้ำเถิด บุญย่อมเจริญแก่พระองค์เสมอ’ ๕๙๖. ๕๙๖. ‘‘เอวญฺจ ธมฺมานิ สมาจรนฺโต, สกฺกจฺจ รตฺตินฺทิวมปฺปมตฺโต; มุญฺจ ตุวํ นิรยา จ ตมฺหา, กมฺมํ สิยา อญฺญตฺร เวทนีย’’นฺติ. ‘พระองค์ผู้ไม่ประมาท ประพฤติธรรมทั้งหลายโดยเคารพตลอดคืนและวันเช่นนี้ จงพ้นจากนรกนั้นเถิด กรรมพึงเป็นอโหสิกรรม ยกเว้นเวทนียกรรม’ ๕๙๗. ๕๙๗. ‘‘อชฺเชว พุทฺธํ สรณํ อุเปมิ, ธมฺมญฺจ สงฺฆญฺจ ปสนฺนจิตฺโต; ตเถว สิกฺขาย ปทานิ ปญฺจ, อขณฺฑผุลฺลานิ สมาทิยามิ. (เจ้าลิจฉวีทูลว่า) ‘ข้าพเจ้ามีจิตเลื่อมใส ขอถึงพระพุทธเจ้า พระธรรม และพระสงฆ์เป็นสรณะในวันนี้เทียว และขอสมาทานสิกขาบท ๕ ประการ ทำให้ไม่ขาด ไม่ทะลุฉันนั้น’ ๕๙๘. ๕๙๘. ‘‘ปาณาติปาตา วิรมามิ ขิปฺปํ, โลเก อทินฺนํ ปริวชฺชยามิ; อมชฺชโป โน จ มุสา ภณามิ, สเกน ทาเรน จ โหมิ ตุฏฺโฐ; อิมญฺจ อริยํ อฏฺฐงฺควเรนุเปตํ, สมาทิยามิ กุสลํ สุขุทฺรยํ. ‘ข้าพเจ้าของดเว้นจากปาณาติบาตโดยพลัน ขอเว้นขาดจากอทินนาทานในโลก ข้าพเจ้าเป็นผู้ไม่ดื่มน้ำเมา และไม่กล่าวคำมุสา และเป็นผู้ยินดีด้วยภรรยาของตน และขอสมาทานอุโบสถอันประเสริฐ ประกอบด้วยองค์ ๘ อันประเสริฐนี้ ซึ่งเป็นกุศล มีสุขเป็นผล’ ๕๙๙. ๕๙๙. ‘‘จีวรํ [Pg.193] ปิณฺฑปาตญฺจ, ปจฺจยํ สยนาสนํ; อนฺนํ ปานํ ขาทนียํ, วตฺถเสนาสนานิ จ. จีวร บิณฑบาต ปัจจัย เสนาสนะ ข้าว น้ำ ของขบเคี้ยว และผ้าและเสนาสนะทั้งหลาย ๖๐๐. ๖๐๐. ‘‘ภิกฺขู จ สีลสมฺปนฺเน, วีตราเค พหุสฺสุเต; ททามิ น วิกมฺปามิ, พุทฺธานํ สาสเน รโต’’ติ. ข้าพเจ้าจะถวายทานแก่ภิกษุทั้งหลายผู้สมบูรณ์ด้วยศีล ปราศจากราคะ เป็นพหูสูต ข้าพเจ้าจะไม่หวั่นไหว เป็นผู้ยินดีในพระศาสนาของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย ๖๐๑. ๖๐๑. เอตาทิสา ลิจฺฉวิ อมฺพสกฺกโร, เวสาลิยํ อญฺญตโร อุปาสโก; สทฺโธ มุทู การกโร จ ภิกฺขุ, สงฺฆญฺจ สกฺกจฺจ ตทา อุปฏฺฐหิ. เจ้าลิจฉวีอัมพสักขระผู้เป็นเช่นนี้ เป็นอุบาสกคนหนึ่งในกรุงเวสาลี เป็นผู้มีศรัทธา อ่อนโยน รู้คุณ ในครั้งนั้น ท่านได้อุปัฏฐากภิกษุสงฆ์โดยเคารพ ๖๐๒. ๖๐๒. สูลาวุโต จ อโรโค หุตฺวา, เสรี สุขี ปพฺพชฺชํ อุปาคมิ ; ภิกฺขุญฺจ อาคมฺม กปฺปิตกุตฺตมํ, อุโภปิ สามญฺญผลานิ อชฺฌคุํ. ฝ่ายบุรุษผู้ถูกเสียบด้วยหลาว หายโรคแล้ว เป็นอิสระ มีความสุข ได้ถึงซึ่งบรรพชา อาศัยพระกัปปิตกเถระผู้ประเสริฐแล้ว ทั้งสองก็ได้บรรลุสามัญผล ๖๐๓. ๖๐๓. เอตาทิสา สปฺปุริสาน เสวนา, มหปฺผลา โหติ สตํ วิชานตํ; สูลาวุโต อคฺคผลํ อผสฺสยิ, ผลํ กนิฏฺฐํ ปน อมฺพสกฺกโร’’ติ. การคบสัตบุรุษผู้สงบ ผู้รู้ ย่อมมีผลมากเช่นนี้ บุรุษผู้ถูกเสียบด้วยหลาวได้บรรลุอัคผล ส่วนอัมพสักขระได้บรรลุผลชั้นต่ำสุด อมฺพสกฺกรเปตวตฺถุ ปฐมํ. อัมพสักกรเปตวัตถุที่ ๑ จบ ๒. เสรีสกเปตวตฺถุ ๒. เสรีสกเปตวัตถุ ๖๐๔. ๖๐๔. สุโณถ ยกฺขสฺส วาณิชาน จ, สมาคโม ยตฺถ ตทา อโหสิ; ยถา กถํ อิตริตเรน จาปิ, สุภาสิตํ ตญฺจ สุณาถ สพฺเพ. ขอท่านทั้งหลายจงฟัง การพบกันของยักษ์และเหล่าพ่อค้าได้มีขึ้นในที่ใดในครั้งนั้น ขอท่านทั้งหลายจงฟังสุภาษิตที่คนทั้งสองฝ่ายกล่าวแก่กันและกันนั้นเถิด ๖๐๕. ๖๐๕. โย โส อหุ ราชา ปายาสิ นาม, ภุมฺมานํ สหพฺยคโต ยสสฺสี; โส โมทมาโนว สเก วิมาเน, อมานุโส มานุเส อชฺฌภาสีติ. พระราชาพระนามว่าปายาสิพระองค์ใด ได้เป็นสหายของเหล่าภุมมเทวดา เป็นผู้มียศ อมนุษย์นั้นร่าเริงอยู่ในวิมานของตน ได้กล่าวกับพวกมนุษย์ ๖๐๖. ๖๐๖. ‘‘วงฺเก [Pg.194] อรญฺเญ อมนุสฺสฏฺฐาเน, กนฺตาเร อปฺโปทเก อปฺปภกฺเข; สุทุคฺคเม วณฺณุปถสฺส มชฺเฌ, วงฺกํภยา นฏฺฐมนา มนุสฺสา. ดูก่อนมนุษย์ทั้งหลาย ผู้มีใจฟั่นเฟือนเพราะความกลัวในความสงสัย ในป่าอันเป็นที่อยู่ของอมนุษย์ ในกันดารที่ไม่มีน้ำ ไม่มีอาหาร ท่ามกลางทางทรายที่ไปได้ยากยิ่ง ๖๐๗. ๖๐๗. ‘‘นยิธ ผลา มูลมยา จ สนฺติ, อุปาทานํ นตฺถิ กุโตธ ภกฺโข ; อญฺญตฺร ปํสูหิ จ วาลุกาหิ จ, ตตาหิ อุณฺหาหิ จ ทารุณาหิ จ. ในที่นี้ไม่มีผลไม้หรือของที่เกิดจากรากไม้ ไม่มีเสบียงเลย อาหารจะมีมาจากไหน นอกจากฝุ่นและทรายที่ร้อนระอุและร้ายกาจ ๖๐๘. ๖๐๘. ‘‘อุชฺชงฺคลํ ตตฺตมิวํ กปาลํ, อนายสํ ปรโลเกน ตุลฺยํ; ลุทฺทานมาวาสมิทํ ปุราณํ, ภูมิปฺปเทโส อภิสตฺตรูโป. ที่นี้เป็นที่แห้งแล้ง ร้อนระอุเหมือนกระเบื้องเผาไฟ ไม่มีความสบาย เทียบได้กับปรโลก เป็นที่อยู่เก่าแก่ของพวกคนพาล แผ่นดินนี้ประหนึ่งถูกสาปแช่ง ๖๐๙. ๖๐๙. ‘‘‘อถ ตุมฺเห เกน วณฺเณน, กิมาสมานา อิมํ ปเทสํ หิ; อนุปวิฏฺฐา สหสา สมจฺจ, โลภา ภยา อถ วา สมฺปมูฬฺหา’’’ติ. แล้วท่านทั้งหลายเข้ามาสู่ประเทศนี้ด้วยเหตุอะไร หวังอะไรอยู่ เข้ามาโดยผลุนผลันพร้อมเพรียงกัน หรือเพราะความโลภ เพราะความกลัว หรือว่าหลงทาง ๖๑๐. ๖๑๐. ‘‘มคเธสุ องฺเคสุ จ สตฺถวาหา, อาโรปยิตฺวา ปณิยํ ปุถุตฺตํ; เต ยามเส สินฺธุโสวีรภูมึ, ธนตฺถิกา อุทฺทยํ ปตฺถยานา. ข้าพเจ้าทั้งหลายเป็นพ่อค้ากองเกวียนในแคว้นมคธและอังคะ บรรทุกสินค้ามากมาย ปรารถนากำไร ต้องการทรัพย์ จึงพากันไปยังแคว้นสินธุและโสวีระ ๖๑๑. ๖๑๑. ‘‘ทิวา ปิปาสํ นธิวาสยนฺตา, โยคฺคานุกมฺปญฺจ สเมกฺขมานา; เอเตน เวเคน อายาม สพฺเพ, รตฺตึ มคฺคํ ปฏิปนฺนา วิกาเล. ข้าพเจ้าทั้งหลายอดทนต่อความกระหายน้ำในเวลากลางวันไม่ได้ และเมื่อคำนึงถึงความอนุเคราะห์ต่อสัตว์เทียมแอก จึงเดินทางในเวลากลางคืนซึ่งเป็นวิกาล ด้วยความเร็วเช่นนี้ ๖๑๒. ๖๑๒. ‘‘เต ทุปฺปยาตา อปรทฺธมคฺคา, อนฺธากุลา วิปฺปนฏฺฐา อรญฺเญ; สุทุคฺคเม วณฺณุปถสฺส มชฺเฌ, ทิสํ น ชานาม ปมูฬฺหจิตฺตา. ข้าพเจ้าเหล่านั้นเดินทางผิด พลาดจากหนทาง สับสนวุ่นวายเหมือนคนตาบอด หลงอยู่ในป่า ท่ามกลางทางทรายที่ไปได้ยากยิ่ง มีจิตลุ่มหลง ไม่รู้จักทิศทาง ๖๑๓. ๖๑๓. ‘‘อิทญฺจ [Pg.195] ทิสฺวาน อทิฏฺฐปุพฺพํ, วิมานเสฏฺฐญฺจ ตวญฺจ ยกฺข; ตตุตฺตรึ ชีวิตมาสมานา, ทิสฺวา ปตีตา สุมนา อุทคฺคา’’ติ. ข้าแต่ยักษ์ ครั้นได้เห็นวิมานอันประเสริฐนี้และท่าน ซึ่งไม่เคยเห็นมาก่อน ข้าพเจ้าทั้งหลายจึงหวังชีวิตยิ่งขึ้นไปอีก เพราะได้เห็นท่าน จึงเกิดความยินดี มีใจเบิกบาน ร่าเริง ๖๑๔. ๖๑๔. ‘‘ปารํ สมุทฺทสฺส อิมญฺจ วณฺณุํ, เวตฺตาจรํ สงฺกุปถญฺจ มคฺคํ; นทิโย ปน ปพฺพตานญฺจ ทุคฺคา, ปุถุทฺทิสา คจฺฉถ โภคเหตุ. ดูก่อนท่านผู้เจริญ ท่านทั้งหลายเดินทางไปสู่ฝั่งสมุทร สู่ทางทรายนี้ สู่ทางที่มีหวายและตอไม้ ทั้งยังไปสู่แม่น้ำและที่ทุรกันดารแห่งภูเขาทั้งหลาย ไปยังทิศต่างๆ มากมาย เพราะเหตุแห่งโภคทรัพย์ ๖๑๕. ๖๑๕. ‘‘ปกฺขนฺทิยาน วิชิตํ ปเรสํ, เวรชฺชเก มานุเส เปกฺขมานา; ยํ โว สุตํ วา อถ วาปิ ทิฏฺฐํ, อจฺเฉรกํ ตํ โว สุโณม ตาตา’’ติ. ดูก่อนท่านผู้เจริญ ท่านทั้งหลายเข้าไปสู่อาณาจักรของผู้อื่น มองดูมนุษย์ในต่างแดน สิ่งอัศจรรย์ใดที่พวกท่านได้ฟังหรือได้เห็นมา เราขอฟังสิ่งนั้นจากท่าน ๖๑๖. ๖๑๖. ‘‘อิโตปิ อจฺเฉรตรํ กุมาร, น โน สุตํ วา อถ วาปิ ทิฏฺฐํ; อตีตมานุสฺสกเมว สพฺพํ, ทิสฺวา น ตปฺปาม อโนมวณฺณํ. ข้าแต่กุมาร สิ่งที่น่าอัศจรรย์ยิ่งกว่านี้ พวกข้าพเจ้าไม่เคยได้ฟังหรือได้เห็นเลย ครั้นได้เห็นทุกสิ่งที่ล่วงพ้นภาวะของมนุษย์ มีวรรณะไม่ทราม พวกข้าพเจ้าก็ยังไม่อิ่ม ๖๑๗. ๖๑๗. ‘‘เวหายสํ โปกฺขรญฺโญ สวนฺติ, ปหูตมลฺยา พหุปุณฺฑรีกา; ทุมา จิเม นิจฺจผลูปปนฺนา, อตีว คนฺธา สุรภึ ปวายนฺติ. สระโบกขรณีของท่านมีดอกไม้และดอกบัวขาวมากมายไหลไปในอากาศ ต้นไม้เหล่านี้ของท่านก็มีผลอยู่เป็นนิตย์ มีกลิ่นหอมยิ่งนัก ส่งกลิ่นหอมฟุ้งไป ๖๑๘. ๖๑๘. ‘‘เวฬูริยถมฺภา สตมุสฺสิตาเส, สิลาปวาฬสฺส จ อายตํสา; มสารคลฺลา สหโลหิตงฺคา, ถมฺภา อิเม โชติรสามยาเส. เสาแก้วไพฑูรย์สูงร้อยศอก เสาแก้วผลึกและประการังมีเหลี่ยมยาว เสามณีมสารคัลล์พร้อมด้วยเสาแก้วประพาฬ เสาเหล่านี้ล้วนแล้วด้วยแก้วโชติรส ๖๑๙. ๖๑๙. ‘‘สหสฺสถมฺภํ อตุลานุภาวํ, เตสูปริ สาธุมิทํ วิมานํ; รตนนฺตรํ กญฺจนเวทิมิสฺสํ, ตปนียปฏฺเฏหิ จ สาธุฉนฺนํ. วิมานนี้งามนัก มีเสาพันต้น มีอานุภาพหาที่เปรียบมิได้ ตั้งอยู่บนเสาเหล่านั้น สลับด้วยรัตนะ เจือด้วยเวทิกาทองคำ มุงบังดีแล้วด้วยแผ่นทองคำ ๖๒๐. ๖๒๐. ‘‘ชมฺโพนทุตฺตตฺตมิทํ [Pg.196] สุมฏฺโฐ, ปาสาทโสปาณผลูปปนฺโน; ทฬฺโห จ วคฺคุ จ สุสงฺคโต จ, อตีว นิชฺฌานขโม มนุญฺโญ. วิมานนี้รุ่งเรืองดุจทองชมพูนุท เกลี้ยงเกลาดี ประกอบด้วยปราสาท บันได และแผ่นกระดาน ทั้งมั่นคง งดงาม ประกอบกันดี น่าเพ่งพิศยิ่งนัก และน่ารื่นรมย์ใจ ๖๒๑. ๖๒๑. ‘‘รตนนฺตรสฺมึ พหุอนฺนปานํ, ปริวาริโต อจฺฉราสงฺคเณน; มุรชอาลมฺพรตูริยฆุฏฺโฐ, อภิวนฺทิโตสิ ถุติวนฺทนาย. ในท่ามกลางรัตนะมีข้าวและน้ำมากมาย ท่านแวดล้อมด้วยหมู่เทพธิดา เสียงกลองมุรธา อาลัมพระ และดนตรีดังกึกก้อง ท่านได้รับการสรรเสริญด้วยคำสดุดีและการไหว้ ๖๒๒. ๖๒๒. ‘‘โส โมทสิ นาริคณปฺปโพธโน, วิมานปาสาทวเร มโนรเม; อจินฺติโย สพฺพคุณูปปนฺโน, ราชา ยถา เวสฺสวโณ นฬินฺยา. ท่านผู้ปลุกหมู่สตรีให้ตื่นเริงร่า ย่อมบันเทิงอยู่ในวิมานปราสาทอันประเสริฐน่ารื่นรมย์ ท่านผู้มีคุณสมบัติครบถ้วน คิดประมาณมิได้ ดุจท้าวเวสวัณผู้เป็นราชาในสวนนฬินี ๖๒๓. ๖๒๓. ‘‘เทโว นุ อาสิ อุทวาสิ ยกฺโข, อุทาหุ เทวินฺโท มนุสฺสภูโต; ปุจฺฉนฺติ ตํ วาณิชา สตฺถวาหา, อาจิกฺข โก นาม ตุวํสิ ยกฺโข’’ติ. ท่านเป็นเทวดาหรือ หรือว่าเป็นยักษ์ หรือว่าเป็นท้าวเทวราช หรือว่าเป็นมนุษย์ พวกพ่อค้ากองเกวียนขอถามท่าน โปรดบอกมาเถิดว่า ท่านเป็นใครกันแน่ ๖๒๔. ๖๒๔. ‘‘เสรีสโก นาม อหมฺหิ ยกฺโข, กนฺตาริโย วณฺณุปถมฺหิ คุตฺโต; อิมํ ปเทสํ อภิปาลยามิ, วจนกโร เวสฺสวณสฺส รญฺโญ’’ติ. เราคือยักษ์ชื่อเสรีสกะ เป็นผู้คุ้มครองในกันดาร ในทางทราย เราคอยดูแลรักษาประเทศนี้ เป็นผู้ทำตามคำของท้าวเวสวัณผู้เป็นราชา ๖๒๕. ๖๒๕. ‘‘อธิจฺจลทฺธํ ปริณามชํ เต, สยํ กตํ อุทาหุ เทเวหิ ทินฺนํ; ปุจฺฉนฺติ ตํ วาณิชา สตฺถวาหา, กถํ ตยา ลทฺธมิทํ มนุญฺญ’’นฺติ. วิมานนี้ท่านได้มาโดยบังเอิญ หรือเกิดแต่ผลบุญอุทิศให้ หรือท่านสร้างเอง หรือว่าเทวดาถวาย พวกพ่อค้ากองเกวียนขอถามท่านว่า ท่านได้วิมานอันน่ารื่นรมย์นี้มาอย่างไร ๖๒๖. ๖๒๖. ‘‘นาธิจฺจลทฺธํ น ปริณามชํ เม, น สยํ กตํ น หิ เทเวหิ ทินฺนํ; สเกหิ กมฺเมหิ อปาปเกหิ, ปุญฺเญหิ เม ลทฺธมิทํ มนุญฺญ’’นฺติ. วิมานนี้เราไม่ได้มาโดยบังเอิญ ไม่ได้เกิดแต่ผลบุญอุทิศให้ ไม่ได้สร้างเอง และเทวดาก็ไม่ได้ถวาย แต่เราได้วิมานอันน่ารื่นรมย์นี้มาด้วยบุญกรรมอันไม่มีบาปของตนเอง ๖๒๗. ๖๒๗. ‘‘กึ [Pg.197] เต วตํ กึ ปน พฺรหฺมจริยํ, กิสฺส สุจิณฺณสฺส อยํ วิปาโก; ปุจฺฉนฺติ ตํ วาณิชา สตฺถวาหา, กถํ ตยา ลทฺธมิทํ วิมาน’’นฺติ. อะไรคือวัตรของท่าน อะไรเล่าคือพรหมจรรย์ วิบากนี้เป็นผลแห่งกรรมดีอะไรที่ท่านประพฤติมา พวกพ่อค้าที่เป็นนายกองเกวียนขอถามท่านว่า ท่านได้วิมานนี้มาอย่างไร ๖๒๘. ๖๒๘. ‘‘มมํ ปายาสีติ อหุ สมญฺญา, รชฺชํ ยทา การยึ โกสลานํ; นตฺถิกทิฏฺฐิ กทริโย ปาปธมฺโม, อุจฺเฉทวาที จ ตทา อโหสึ. เมื่อครั้งที่เราปกครองแคว้นโกศล เรามีชื่อว่าปายาสิ ในครั้งนั้น เราเป็นนัตถิกทิฏฐิ เป็นคนตระหนี่ มีธรรมอันเลวทราม และเป็นอุจเฉทวาที ๖๒๙. ๖๒๙. ‘‘สมโณ จ โข อาสิ กุมารกสฺสโป, พหุสฺสุโต จิตฺตกถี อุฬาโร; โส เม ตทา ธมฺมกถํ อภาสิ, ทิฏฺฐิวิสูกานิ วิโนทยี เม. ในครั้งนั้น มีสมณะชื่อว่ากุมารกัสสปะ เป็นพหูสูต มีวาทะอันวิจิตร เป็นผู้ประเสริฐ ท่านได้แสดงธรรมกถาแก่เรา และได้บรรเทาทิฏฐิอันเป็นเสี้ยนหนามของเรา ๖๓๐. ๖๓๐. ‘‘ตาหํ ตสฺส ธมฺมกถํ สุณิตฺวา, อุปาสกตฺตํ ปฏิเทวยิสฺสํ; ปาณาติปาตา วิรโต อโหสึ, โลเก อทินฺนํ ปริวชฺชยิสฺสํ; อมชฺชโป โน จ มุสา อภาณึ, สเกน ทาเรน จ อโหสิ ตุฏฺโฐ. เราได้ฟังธรรมกถาของท่านแล้ว ได้ปฏิญาณตนเป็นอุบาสก เราได้เป็นผู้งดเว้นจากปาณาติบาต งดเว้นจากการถือเอาสิ่งของที่เจ้าของมิได้ให้ในโลก ไม่เป็นผู้ดื่มน้ำเมา และไม่กล่าวคำมุสา และเป็นผู้ยินดีด้วยภรรยาของตน ๖๓๑. ๖๓๑. ‘‘ตํ เม วตํ ตํ ปน พฺรหฺมจริยํ, ตสฺส สุจิณฺณสฺส อยํ วิปาโก; เตเหว กมฺเมหิ อปาปเกหิ, ปุญฺเญหิ เม ลทฺธมิทํ วิมาน’’นฺติ. นั่นคือวัตรของเรา นั่นแหละคือพรหมจรรย์ วิบากนี้เป็นผลแห่งกรรมดีที่เราประพฤติมานั้น เราได้วิมานนี้มาด้วยกรรมอันไม่มีบาปเหล่านั้น ด้วยบุญเหล่านั้นนั่นเอง ๖๓๒. ๖๓๒. ‘‘สจฺจํ กิราหํสุ นรา สปญฺญา, อนญฺญถา วจนํ ปณฺฑิตานํ; ยหึ ยหึ คจฺฉติ ปุญฺญกมฺโม, ตหึ ตหึ โมทติ กามกามี. ได้ยินว่า นรชนผู้มีปัญญาได้กล่าวคำจริงไว้ คำของบัณฑิตย่อมไม่เป็นอื่น ผู้มีบุญกรรมไปในที่ใดๆ ย่อมบันเทิงใจ ได้สิ่งที่น่าปรารถนาในที่นั้นๆ ๖๓๓. ๖๓๓. ‘‘ยหึ ยหึ โสกปริทฺทโว จ, วโธ จ พนฺโธ จ ปริกฺกิเลโส; ตหึ ตหึ คจฺฉติ ปาปกมฺโม, น มุจฺจติ ทุคฺคติยา กทาจี’’ติ. ในที่ใดๆ มีความโศก ความคร่ำครวญ การฆ่า การจองจำ และความเศร้าหมอง ผู้มีบาปกรรมย่อมไปในที่นั้นๆ ย่อมไม่พ้นจากทุคติได้เลยในกาลไหนๆ ๖๓๔. ๖๓๔. ‘‘สมฺมูฬฺหรูโปว [Pg.198] ชโน อโหสิ, อสฺมึ มุหุตฺเต กลลีกโตว; ชนสฺสิมสฺส ตุยฺหญฺจ กุมาร, อปฺปจฺจโย เกน นุ โข อโหสี’’ติ. ดูก่อนกุมาร ชนทั้งหลายเป็นประดุจผู้หลงใหล ในชั่วขณะนี้เป็นประดุจน้ำขุ่นมัว อะไรหนอเป็นเหตุให้เกิดความไม่สบายใจแก่ชนหมู่นี้และแก่ท่าน ๖๓๕. ๖๓๕. ‘‘อิเม จ สิรีสวนา ตาตา, ทิพฺพา คนฺธา สุรภี สมฺปวนฺติ; เต สมฺปวายนฺติ อิมํ วิมานํ, ทิวา จ รตฺโต จ ตมํ นิหนฺตฺวา. ดูก่อนท่านผู้เจริญ กลิ่นทิพย์อันหอมหวนเหล่านี้ ย่อมฟุ้งไปจากป่าไม้ซึก กลิ่นเหล่านั้นกำจัดความมืดทั้งกลางวันและกลางคืน ย่อมยังวิมานนี้ให้หอมฟุ้งไปทั่ว ๖๓๖. ๖๓๖. ‘‘อิเมสญฺจ โข วสฺสสตจฺจเยน, สิปาฏิกา ผลติ เอกเมกา; มานุสฺสกํ วสฺสสตํ อตีตํ, ยทคฺเค กายมฺหิ อิธูปปนฺโน. ก็ฝักของต้นซึกเหล่านี้แต่ละฝัก ย่อมหล่นเมื่อล่วงไปร้อยปี หนึ่งร้อยปีของมนุษย์ได้ล่วงไปแล้ว นับแต่กาลที่เรามาเกิดในหมู่เทพนี้ ๖๓๗. ๖๓๗. ‘‘ทิสฺวานหํ วสฺสสตานิ ปญฺจ, อสฺมึ วิมาเน ฐตฺวาน ตาตา; อายุกฺขยา ปุญฺญกฺขยา จวิสฺสํ, เตเนว โสเกน ปมุจฺฉิโตสฺมี’’ติ. ดูก่อนท่านผู้เจริญ เราเห็นแล้วว่า เราจะต้องจุติเพราะสิ้นอายุและสิ้นบุญ หลังจากที่ได้อยู่ในวิมานนี้อีกห้าร้อยปี ด้วยความโศกนั้นเอง เราจึงสลบไป ๖๓๘. ๖๓๘. ‘‘กถํ นุ โสเจยฺย ตถาวิโธ โส, ลทฺธา วิมานํ อตุลํ จิราย; เย จาปิ โข อิตฺตรมุปปนฺนา, เต นูน โสเจยฺยุํ ปริตฺตปุญฺญา’’ติ. ผู้เช่นนั้นได้วิมานอันหาที่เปรียบมิได้อยู่เป็นเวลานาน เหตุไฉนจึงจะเศร้าโศกเล่า ส่วนผู้ที่เกิดมามีอายุสั้น มีบุญน้อย พวกเขานั่นแหละหนอจึงควรเศร้าโศก ๖๓๙. ๖๓๙. ‘‘อนุจฺฉวึ โอวทิยญฺจ เม ตํ, ยํ มํ ตุมฺเห เปยฺยวาจํ วเทถ; ตุมฺเห จ โข ตาตา มยานุคุตฺตา, เยนิจฺฉกํ เตน ปเลถ โสตฺถิ’’นฺติ. คำที่พวกท่านกล่าววาจาอันเป็นที่รักแก่เรานั้น เป็นคำที่สมควรและเป็นคำตักเตือนแก่เรา ดูก่อนท่านผู้เจริญ พวกท่านอันเราคุ้มครองแล้ว ขอจงไปตามที่ปรารถนาโดยสวัสดิภาพเถิด ๖๔๐. ๖๔๐. ‘‘คนฺตฺวา มยํ สินฺธุโสวีรภูมึ, ธนฺนตฺถิกา อุทฺทยํ ปตฺถยานา; ยถาปโยคา ปริปุณฺณจาคา, กาหาม เสรีสมหํ อุฬาร’’นฺติ. พวกข้าพเจ้าปรารถนาทรัพย์ ต้องการกำไร จะไปยังแคว้นสินธุและโสวีระ เมื่อมีความเพียรตามสมควรและบริบูรณ์ด้วยการบริจาคแล้ว จักกระทำมหกรรมบูชาท่านเสรีสกะอย่างยิ่งใหญ่ ๖๔๑. ๖๔๑. ‘‘มา [Pg.199] เจว เสรีสมหํ อกตฺถ, สพฺพญฺจ โว ภวิสฺสติ ยํ วเทถ; ปาปานิ กมฺมานิ วิวชฺชยาถ, ธมฺมานุโยคญฺจ อธิฏฺฐหาถ. พวกท่านอย่าได้ทำมหกรรมบูชาเสรีสกะเลย สิ่งที่พวกท่านพูดทั้งหมดนั้นจักเป็นจริง ขอพวกท่านจงเว้นจากบาปกรรมทั้งหลาย และจงตั้งมั่นในการประกอบธรรมเถิด ๖๔๒. ๖๔๒. ‘‘อุปาสโก อตฺถิ อิมมฺหิ สงฺเฆ, พหุสฺสุโต สีลวตูปปนฺโน; สทฺโธ จ จาคี จ สุเปสโล จ, วิจกฺขโณ สนฺตุสิโต มุตีมา. ในหมู่คณะนี้มีอุบาสกผู้หนึ่ง เป็นพหูสูต สมบูรณ์ด้วยศีล มีศรัทธา มีจาคะ มีศีลอันน่ารัก เป็นผู้ฉลาด สันโดษ และมีปัญญา ๖๔๓. ๖๔๓. ‘‘สญฺชานมาโน น มุสา ภเณยฺย, ปรูปฆาตาย จ เจตเยยฺย; เวภูติกํ เปสุณํ โน กเรยฺย, สณฺหญฺจ วาจํ สขิลํ ภเณยฺย. เขารู้อยู่ ย่อมไม่กล่าวคำมุสา ไม่คิดเพื่อเบียดเบียนผู้อื่น ไม่กล่าวคำส่อเสียดอันทำให้แตกแยก พึงกล่าวแต่วาจาที่ละเอียดอ่อนและไพเราะ ๖๔๔. ๖๔๔. ‘‘สคารโว สปฺปฏิสฺโส วินีโต, อปาปโก อธิสีเล วิสุทฺโธ; โส มาตรํ ปิตรญฺจาปิ ชนฺตุ, ธมฺเมน โปเสติ อริยวุตฺติ. เขาเป็นผู้มีความเคารพ มีความยำเกรง ได้รับการฝึกฝนดี ไม่มีบาป บริสุทธิ์ในอธิศีล สัตว์นั้นมีอาชีวะอันประเสริฐ ย่อมเลี้ยงดูมารดาและบิดาโดยธรรม ๖๔๕. ๖๔๕. ‘‘มญฺเญ โส มาตาปิตูนํ การณา, โภคานิ ปริเยสติ น อตฺตเหตุ; มาตาปิตูนญฺจ โย อจฺจเยน, เนกฺขมฺมโปโณ จริสฺสติ พฺรหฺมจริยํ. เราเข้าใจว่า เขาแสวงหาโภคทรัพย์เพราะเหตุแห่งมารดาและบิดา มิใช่เพราะเหตุแห่งตน และเมื่อมารดาบิดาล่วงลับไปแล้ว เขาผู้มีใจน้อมไปในเนกขัมมะ จักประพฤติพรหมจรรย์ ๖๔๖. ๖๔๖. ‘‘อุชู อวงฺโก อสโฐ อมาโย, น เลสกปฺเปน จ โวหเรยฺย; โส ตาทิโส สุกตกมฺมการี, ธมฺเม ฐิโต กินฺติ ลเภถ ทุกฺขํ. เขาเป็นคนตรง ไม่คดโกง ไม่โอ้อวด ไม่มีมายา ไม่พูดด้วยเลศนัย เขาเช่นนั้นผู้กระทำกรรมดี ตั้งอยู่ในธรรม จะประสบทุกข์ได้อย่างไร ๖๔๗. ๖๔๗. ‘‘ตํ การณา ปาตุกโตมฺหิ อตฺตนา, ตสฺมา ธมฺมํ ปสฺสถ วาณิชาเส; อญฺญตฺร เตนิห ภสฺมี ภเวถ, อนฺธากุลา วิปฺปนฏฺฐา อรญฺเญ; ตํ ขิปฺปมาเนน ลหุํ ปเรน, สุโข หเว สปฺปุริเสน สงฺคโม’’ติ. เพราะเหตุนั้น เราจึงปรากฏกายด้วยตนเอง เพราะฉะนั้น พวกท่านพ่อค้าจงเห็นธรรมเถิด หากปราศจากเขาแล้ว พวกท่านก็จะกลายเป็นเถ้าถ่านในที่นี้ เป็นเหมือนคนตามืดบอด หลงทางอยู่ในป่า ถูกภัยอื่นเบียดเบียนโดยฉับพลัน การสมาคมกับสัตบุรุษนำสุขมาให้โดยแท้ ๖๔๘. ๖๔๘. ‘‘กึ [Pg.200] นาม โส กิญฺจ กโรติ กมฺมํ, กึ นามเธยฺยํ กึ ปน ตสฺส โคตฺตํ; มยมฺปิ นํ ทฏฺฐุกามมฺห ยกฺข, ยสฺสานุกมฺปาย อิธาคโตสิ; ลาภา หิ ตสฺส ยสฺส ตุวํ ปิเหสี’’ติ. เขาชื่ออะไร ทำการงานอะไร มีชื่อเรียกว่าอะไร มีโคตรอะไร พวกข้าพเจ้าก็ปรารถนาจะเห็นเขาเช่นกัน ข้ายักษ์ ท่านมาที่นี้เพื่ออนุเคราะห์ผู้ใด ผู้นั้นย่อมมีลาภโดยแท้ เพราะท่านรักใคร่เขา ๖๔๙. ๖๔๙. ‘‘โย กปฺปโก สมฺภวนามเธยฺโย, อุปาสโก โกจฺฉผลูปชีวี; ชานาถ นํ ตุมฺหากํ เปสิโย โส, มา โข นํ หีฬิตฺถ สุเปสโล โส’’ติ. อุบาสกผู้เป็นช่างกัลบกชื่อว่าสัมภวะ เลี้ยงชีพด้วยหวีและแผ่นกระดาน พวกท่านจงรู้จักเขาเถิด เขาเป็นคนรับใช้ของพวกท่าน พวกท่านอย่าได้ดูหมิ่นเขาเลย เขาเป็นผู้มีศีลอันน่ารัก ๖๕๐. ๖๕๐. ‘‘ชานามเส ยํ ตฺวํ ปวเทสิ ยกฺข, น โข นํ ชานาม ส เอทิโสติ; มยมฺปิ นํ ปูชยิสฺสาม ยกฺข, สุตฺวาน ตุยฺหํ วจนํ อุฬาร’’นฺติ. ข้ายักษ์ พวกข้าพเจ้ารู้จักคนที่ท่านกล่าวถึง แต่ไม่รู้ว่าเขาเป็นเช่นนี้ ข้ายักษ์ พวกข้าพเจ้าได้ฟังคำอันประเสริฐของท่านแล้ว จักบูชาเขาเช่นกัน ๖๕๑. ๖๕๑. ‘‘เย เกจิ อิมสฺมึ สตฺเถ มนุสฺสา, ทหรา มหนฺตา อถวาปิ มชฺฌิมา; สพฺเพว เต อาลมฺพนฺตุ วิมานํ, ปสฺสนฺตุ ปุญฺญานํ ผลํ กทริยา’’ติ. มนุษย์คนใดก็ตามในกองเกวียนนี้ ไม่ว่าจะเป็นเด็ก ผู้ใหญ่ หรือวัยกลางคน ขอให้พวกเขาทั้งหมดจงขึ้นสู่วิมานเถิด ขอให้คนตระหนี่ทั้งหลายจงดูผลแห่งบุญ ๖๕๒. ๖๕๒. เต ตตฺถ สพฺเพว ‘อหํ ปุเร’ติ, ตํ กปฺปกํ ตตฺถ ปุรกฺขตฺวา ; สพฺเพว เต อาลมฺพึสุ วิมานํ, มสกฺกสารํ วิย วาสวสฺส. ในที่นั้น พวกเขาทั้งหมดต่างกล่าวว่า 'ฉันก่อน' แล้วให้ช่างกัลบกนั้นนำหน้า พวกเขาทั้งหมดได้ขึ้นสู่วิมาน ซึ่งเปรียบประดุจมสักกสารวิมานของท้าววาสวะ ๖๕๓. ๖๕๓. เต ตตฺถ สพฺเพว ‘อหํ ปุเร’ติ, อุปาสกตฺตํ ปฏิเวทยึสุ; ปาณาติปาตา ปฏิวิรตา อเหสุํ, โลเก อทินฺนํ ปริวชฺชยึสุ; อมชฺชปา โน จ มุสา ภณึสุ, สเกน ทาเรน จ อเหสุํ ตุฏฺฐา. ในที่นั้น พวกเขาทั้งหมดต่างกล่าวว่า 'ฉันก่อน' แล้วปฏิญาณตนเป็นอุบาสก พวกเขาได้เป็นผู้งดเว้นจากปาณาติบาต งดเว้นจากการถือเอาสิ่งของที่เจ้าของมิได้ให้ในโลก ไม่ดื่มน้ำเมา และไม่กล่าวคำมุสา และเป็นผู้ยินดีด้วยภรรยาของตน ๖๕๔. ๖๕๔. เต [Pg.201] ตตฺถ สพฺเพว ‘อหํ ปุเร’ติ, อุปาสกตฺตํ ปฏิเวทยิตฺวา; ปกฺกามิ สตฺโถ อนุโมทมาโน, ยกฺขิทฺธิยา อนุมโต ปุนปฺปุนํ. ในที่นั้น พวกเขาทั้งหมดต่างกล่าวว่า 'ฉันก่อน' แล้วปฏิญาณตนเป็นอุบาสกแล้ว กองเกวียนซึ่งได้รับอนุญาตแล้ว ได้ชื่นชมในฤทธิ์ของยักษ์ครั้งแล้วครั้งเล่า แล้วหลีกไป ๖๕๕. ๖๕๕. คนฺตฺวาน เต สินฺธุโสวีรภูมึ, ธนตฺถิกา อุทฺทยํ ปตฺถยานา; ยถาปโยคา ปริปุณฺณลาภา, ปจฺจาคมุํ ปาฏลิปุตฺตมกฺขตํ. พ่อค้าเหล่านั้นปรารถนาทรัพย์ ต้องการกำไร ได้ไปยังแคว้นสินธุและโสวีระแล้ว มีความเพียรตามสมควร มีลาภบริบูรณ์ ได้กลับไปยังเมืองปาฏลีบุตรโดยสวัสดิภาพ ๖๕๖. ๖๕๖. คนฺตฺวาน เต สงฺฆรํ โสตฺถิวนฺโต, ปุตฺเตหิ ทาเรหิ สมงฺคิภูตา; อานนฺที วิตฺตา สุมนา ปตีตา, อกํสุ เสรีสมหํ อุฬารํ; เสรีสกํ เต ปริเวณํ มาปยึสุ. พ่อค้าเหล่านั้นกลับถึงบ้านของตนโดยสวัสดิภาพ พร้อมหน้าด้วยบุตรและภรรยา มีใจยินดี ปรีดา โสมนัส ร่าเริง ได้กระทำมหกรรมบูชาท่านเสรีสกะอย่างยิ่งใหญ่ และได้สร้างปริเวณชื่อเสรีสกะ ๖๕๗. ๖๕๗. เอตาทิสา สปฺปุริสาน เสวนา, มหตฺถิกา ธมฺมคุณาน เสวนา; เอกสฺส อตฺถาย อุปาสกสฺส, สพฺเพว สตฺตา สุขิตา อเหสุนฺติ. การคบหาสัตบุรุษและการซ่องเสพคุณแห่งธรรม มีลักษณะเช่นนี้ มีอานิสงส์มาก เพราะอาศัยอุบาสกคนเดียว สัตว์ทั้งปวงจึงได้มีความสุข เสรีสกเปตวตฺถุ ทุติยํ. เสรีสกเปตวัตถุที่ ๒ จบ ภาณวารํ ตติยํ นิฏฺฐิตํ. ภาณวารที่ ๓ จบ ๓. นนฺทกเปตวตฺถุ ๓. นันทกเปตวัตถุที่ ๓ ๖๕๘. ๖๕๘. ราชา ปิงฺคลโก นาม, สุรฏฺฐานํ อธิปติ อหุ; โมริยานํ อุปฏฺฐานํ คนฺตฺวา, สุรฏฺฐํ ปุนราคมา. พระราชาพระนามว่าปิงคลกะ ทรงเป็นอธิบดีแห่งชาวสุรัฏฐะ เสด็จไปเฝ้าพระราชาทั้งหลายผู้เป็นเชื้อสายโมริยะแล้ว เสด็จกลับมายังแคว้นสุรัฏฐะอีก ๖๕๙. ๖๕๙. อุณฺเห มชฺฌนฺหิเก กาเล, ราชา ปงฺกํ อุปาคมิ; อทฺทส มคฺคํ รมณียํ, เปตานํ ตํ วณฺณุปถํ. ในเวลากลางวันอันร้อนระอุ พระราชาเสด็จเข้าไปถึงภูมิประเทศที่กันดาร ได้ทอดพระเนตรเห็นหนทางที่น่ารื่นรมย์ ซึ่งเป็นทางทรายที่พวกเปรตนิรมิตไว้ ๖๖๐. ๖๖๐. สารถึ [Pg.202] อามนฺตยี ราชา –‘‘อยํ มคฺโค รมณีโย, เขโม โสวตฺถิโก สิโว; อิมินา สารถิ ยาม, สุรฏฺฐานํ สนฺติเก อิโต’’. พระราชาตรัสเรียกนายสารถีมาแล้วตรัสว่า “ดูก่อนสารถี หนทางนี้เป็นที่น่ารื่นรมย์ ปลอดภัย นำมาซึ่งความสวัสดี และเกษม เราจะไปสู่สำนักของชาวสุรัฏฐะจากที่นี้ด้วยหนทางนี้” ๖๖๑. ๖๖๑. เตน ปายาสิ โสรฏฺโฐ, เสนาย จตุรงฺคินิยา; อุพฺพิคฺครูโป ปุริโส, โสรฏฺฐํ เอตทพฺรวิ. พระราชาผู้เป็นใหญ่แห่งแคว้นสุรัฏฐะ ได้เสด็จไปตามหนทางนั้นพร้อมด้วยเสนา ๔ เหล่า บุรุษผู้มีท่าทางหวาดสะดุ้งได้กราบทูลคำนี้แด่พระราชาผู้เป็นใหญ่แห่งแคว้นสุรัฏฐะ ๖๖๒. ๖๖๒. ‘‘กุมฺมคฺคํ ปฏิปนฺนมฺหา, ภึสนํ โลมหํสนํ; ปุรโต ทิสฺสติ มคฺโค, ปจฺฉโต จ น ทิสฺสติ. “ข้าพระองค์ทั้งหลายเดินทางผิด เป็นทางที่น่ากลัว ชวนให้ขนลุกขนพอง หนทางปรากฏอยู่เบื้องหน้า แต่เบื้องหลังหาปรากฏไม่ ๖๖๓. ๖๖๓. ‘‘กุมฺมคฺคํ ปฏิปนฺนมฺหา, ยมปุริสาน สนฺติเก; อมานุโส วายติ คนฺโธ, โฆโส สุยฺยติ ทารุโณ’’. “ข้าพระองค์ทั้งหลายเดินทางผิด มาอยู่ในสำนักของพวกเปรต กลิ่นอมนุษย์ฟุ้งไป เสียงที่ร้ายกาจก็ดังได้ยิน” ๖๖๔. ๖๖๔. สํวิคฺโค ราชา โสรฏฺโฐ, สารถึ เอตทพฺรวิ; ‘‘กุมฺมคฺคํ ปฏิปนฺนมฺหา, ภึสนํ โลมหํสนํ; ปุรโต ทิสฺสติ มคฺโค, ปจฺฉโต จ น ทิสฺสติ. พระราชาผู้เป็นใหญ่แห่งแคว้นสุรัฏฐะทรงสังเวชพระทัย ตรัสคำนี้กะนายสารถีว่า “เราเดินทางผิด เป็นทางที่น่ากลัว ชวนให้ขนลุกขนพอง หนทางปรากฏอยู่เบื้องหน้า แต่เบื้องหลังหาปรากฏไม่ ๖๖๕. ๖๖๕. ‘‘กุมฺมคฺคํ ปฏิปนฺนมฺหา, ยมปุริสาน สนฺติเก; อมานุโส วายติ คนฺโธ, โฆโส สุยฺยติ ทารุโณ’’. “เราเดินทางผิด มาอยู่ในสำนักของพวกเปรต กลิ่นอมนุษย์ฟุ้งไป เสียงที่ร้ายกาจก็ดังได้ยิน” ๖๖๖. ๖๖๖. หตฺถิกฺขนฺธํ สมารุยฺห, โอโลเกนฺโต จตุทฺทิสํ ; อทฺทส นิคฺโรธํ รมณียํ, ปาทปํ ฉายาสมฺปนฺนํ; นีลพฺภวณฺณสทิสํ, เมฆวณฺณสิรีนิภํ. พระองค์เสด็จขึ้นสู่คอช้าง ทอดพระเนตรไปใน ๔ ทิศ ได้ทอดพระเนตรเห็นต้นไทรที่น่ารื่นรมย์ เป็นต้นไม้ที่สมบูรณ์ด้วยร่มเงา มีสีเหมือนสีแห่งเมฆดำ มีสิริงดงามดุจสีแห่งเมฆ ๖๖๗. ๖๖๗. สารถึ อามนฺตยี ราชา, ‘‘กึ เอโส ทิสฺสติ พฺรหา; นีลพฺภวณฺณสทิโส, เมฆวณฺณสิรีนิโภ’’. พระราชาตรัสเรียกนายสารถีมาแล้วตรัสถามว่า “นั่นต้นไม้อะไร ปรากฏเป็นต้นไม้ใหญ่ มีสีเหมือนสีแห่งเมฆดำ มีสิริงดงามดุจสีแห่งเมฆ” ๖๖๘. ๖๖๘. ‘‘นิคฺโรโธ โส มหาราช, ปาทโป ฉายาสมฺปนฺโน; นีลพฺภวณฺณสทิโส, เมฆวณฺณสิรีนิโภ’’. “ข้าแต่พระมหาราช นั่นคือต้นไทร เป็นต้นไม้ที่สมบูรณ์ด้วยร่มเงา มีสีเหมือนสีแห่งเมฆดำ มีสิริงดงามดุจสีแห่งเมฆ” ๖๖๙. ๖๖๙. เตน ปายาสิ โสรฏฺโฐ, เยน โส ทิสฺสเต พฺรหา; นีลพฺภวณฺณสทิโส, เมฆวณฺณสิรีนิโภ. พระราชาผู้เป็นใหญ่แห่งแคว้นสุรัฏฐะเสด็จไปทางที่ต้นไม้ใหญ่นั้นปรากฏอยู่ ซึ่งมีสีเหมือนสีแห่งเมฆดำ มีสิริงดงามดุจสีแห่งเมฆ ๖๗๐. ๖๗๐. หตฺถิกฺขนฺธโต โอรุยฺห, ราชา รุกฺขํ อุปาคมิ; นิสีทิ รุกฺขมูลสฺมึ, สามจฺโจ สปริชฺชโน; ปูรํ ปานียสรกํ, ปูเว วิตฺเต จ อทฺทส. พระราชาเสด็จลงจากคอช้างแล้ว เสด็จเข้าไปใกล้ต้นไม้ ประทับนั่งที่โคนต้นไม้พร้อมด้วยอำมาตย์และบริวาร ได้ทอดพระเนตรเห็นภาชนะน้ำดื่มที่เต็มเปี่ยม และขนมที่น่าพอใจ ๖๗๑. ๖๗๑. ปุริโส [Pg.203] จ เทววณฺณี, สพฺพาภรณภูสิโต; อุปสงฺกมิตฺวา ราชานํ, โสรฏฺฐํ เอตทพฺรวิ. บุรุษผู้หนึ่งมีวรรณะดุจเทวดา ประดับด้วยเครื่องอาภรณ์ทุกอย่าง เข้าไปเฝ้าพระราชาผู้เป็นใหญ่แห่งแคว้นสุรัฏฐะแล้ว ได้กราบทูลคำนี้ ๖๗๒. ๖๗๒. ‘‘สฺวาคตํ เต มหาราช, อโถ เต อทุราคตํ; ปิวตุ เทโว ปานียํ, ปูเว ขาท อรินฺทม’’. “ข้าแต่พระมหาราช พระองค์เสด็จมาดีแล้ว และพระองค์มิได้เสด็จมาไม่ดีเลย ข้าแต่พระองค์ผู้ทรงปราบศัตรู ขอเชิญเสวยน้ำดื่ม และเสวยขนมเถิด” ๖๗๓. ๖๗๓. ปิวิตฺวา ราชา ปานียํ, สามจฺโจ สปริชฺชโน; ปูเว ขาทิตฺวา ปิตฺวา จ, โสรฏฺโฐ เอตทพฺรวิ. พระราชาพร้อมด้วยอำมาตย์และบริวาร เสวยน้ำดื่มและเสวยขนมแล้ว พระราชาผู้เป็นใหญ่แห่งแคว้นสุรัฏฐะจึงตรัสคำนี้ ๖๗๔. ๖๗๔. ‘‘เทวตา นุสิ คนฺธพฺโพ, อทุ สกฺโก ปุรินฺทโท; อชานนฺตา ตํ ปุจฺฉาม, กถํ ชาเนมุ ตํ มย’’นฺติ. “ท่านเป็นเทวดา เป็นคนธรรพ์ หรือว่าเป็นท้าวสักกะผู้ประทานปุระ เราไม่รู้จักท่านจึงขอถาม พวกเราจะพึงรู้จักท่านได้อย่างไร” ๖๗๕. ๖๗๕. ‘‘นามฺหิ เทโว น คนฺธพฺโพ, นาปิ สกฺโก ปุรินฺทโท; เปโต อหํ มหาราช, สุรฏฺฐา อิธ มาคโต’’ติ. “ข้าพระองค์มิใช่เทวดา มิใช่คนธรรพ์ และมิใช่ท้าวสักกะผู้ประทานปุระ ข้าแต่พระมหาราช ข้าพระองค์เป็นเปรต มาเกิดในที่นี้จากแคว้นสุรัฏฐะ” ๖๗๖. ๖๗๖. ‘‘กึสีโล กึสมาจาโร, สุรฏฺฐสฺมึ ปุเร ตุวํ; เกน เต พฺรหฺมจริเยน, อานุภาโว อยํ ตวา’’ติ. “เมื่อก่อนท่านอยู่ในแคว้นสุรัฏฐะ เป็นผู้มีศีลอย่างไร มีความประพฤติอย่างไร อานุภาพนี้ของท่านมีได้ด้วยพรหมจรรย์อะไร” ๖๗๗. ๖๗๗. ‘‘ตํ สุโณหิ มหาราช, อรินฺทม รฏฺฐวฑฺฒน; อมจฺจา ปาริสชฺชา จ, พฺราหฺมโณ จ ปุโรหิโต. “ข้าแต่พระมหาราชผู้ทรงปราบศัตรู ผู้ทรงยังแคว้นให้เจริญ ขอพระองค์โปรดทรงสดับคำนั้น ทั้งอำมาตย์ บริษัท และพราหมณ์ปุโรหิต (ก็ขอจงฟังด้วย) ๖๗๘. ๖๗๘. ‘‘สุรฏฺฐสฺมึ อหํ เทว, ปุริโส ปาปเจตโส; มิจฺฉาทิฏฺฐิ จ ทุสฺสีโล, กทริโย ปริภาสโก. “ข้าแต่เทวะ ในแคว้นสุรัฏฐะ ข้าพระองค์เป็นบุรุษผู้มีจิตบาป เป็นมิจฉาทิฐิ เป็นคนทุศีล เป็นคนตระหนี่ และเป็นผู้ชอบด่าบริภาษ ๖๗๙. ๖๗๙. ‘‘‘ททนฺตานํ กโรนฺตานํ, วารยิสฺสํ พหุชฺชนํ; อญฺเญสํ ททมานานํ, อนฺตรายกโร อหํ. “ข้าพระองค์ได้ห้ามปรามมหาชนผู้ให้ทาน ผู้ทำบุญ ข้าพระองค์เป็นผู้ทำอันตรายแก่ชนเหล่าอื่นผู้ให้ทานอยู่ ๖๘๐. ๖๘๐. ‘‘‘วิปาโก นตฺถิ ทานสฺส, สํยมสฺส กุโต ผลํ; นตฺถิ อาจริโย นาม, อทนฺตํ โก ทเมสฺสติ. “วิบากแห่งทานไม่มี ผลแห่งความสำรวมจะมีมาแต่ไหน อาจารย์ไม่มี ใครจะพึงฝึกคนที่ฝึกไม่ได้ ๖๘๑. ๖๘๑. ‘‘‘สมตุลฺยานิ ภูตานิ, กุโต เชฏฺฐาปจายิโก; นตฺถิ พลํ วีริยํ วา, กุโต อุฏฺฐานโปริสํ. “สัตว์ทั้งหลายเสมอกัน การนอบน้อมต่อผู้เจริญที่สุดจะมีมาแต่ไหน กำลังหรือความเพียรไม่มี ผลแห่งความหมั่นของบุรุษจะมีมาแต่ไหน ๖๘๒. ๖๘๒. ‘‘‘นตฺถิ ทานผลํ นาม, น วิโสเธติ เวรินํ; ลทฺเธยฺยํ ลภเต มจฺโจ, นิยติปริณามชํ. “ชื่อว่าผลทานไม่มี ทานย่อมชำระคนมีเวรให้หมดจดไม่ได้ สัตว์ได้สิ่งที่ควรได้ ซึ่งเกิดจากการเปลี่ยนแปลงที่แน่นอน ๖๘๓. ๖๘๓. ‘‘‘นตฺถิ มาตา ปิตา ภาตา, โลโก นตฺถิ อิโต ปรํ; นตฺถิ ทินฺนํ นตฺถิ หุตํ, สุนิหิตํ น วิชฺชติ. “ผลแห่งการปฏิบัติดีในมารดา บิดา และพี่ชาย ไม่มี โลกอื่นนอกจากโลกนี้ไม่มี ผลทานที่ให้แล้วไม่มี ผลแห่งการบูชาไม่มี กรรมดีที่ทำไว้ไม่มี” ๖๘๔. ๖๘๔. ‘‘‘โยปิ [Pg.204] หเนยฺย ปุริสํ, ปรสฺส ฉินฺทเต สิรํ; น โกจิ กญฺจิ หนติ, สตฺตนฺนํ วิวรมนฺตเร. ‘แม้ผู้ใดพึงฆ่าบุรุษ พึงตัดศีรษะของผู้อื่น (โดยปรมัตถ์) ใครๆ ก็ไม่ชื่อว่าฆ่าใครๆ (ศัสตรา) ย่อมเข้าไปในระหว่างช่องแห่งกายทั้ง ๗’ ๖๘๕. ๖๘๕. ‘‘‘อจฺเฉชฺชาเภชฺโช หิ ชีโว, อฏฺฐํโส คุฬปริมณฺฑโล; โยชนานํ สตํ ปญฺจ, โก ชีวํ เฉตฺตุมรหติ. ‘ชีวะนั้นใครตัดไม่ได้ ทำลายไม่ได้เลย บางครั้งมี ๘ เหลี่ยม บางครั้งเป็นก้อนกลม สูง ๕๐๐ โยชน์ ใครเล่าจะสามารถตัดชีวะได้’ ๖๘๖. ๖๘๖. ‘‘‘ยถา สุตฺตคุเฬ ขิตฺเต, นิพฺเพเฐนฺตํ ปลายติ; เอวเมว จ โส ชีโว, นิพฺเพเฐนฺโต ปลายติ. ‘กลุ่มด้ายที่บุคคลขว้างไปแล้ว ย่อมคลี่ออกวิ่งไปฉันใด ชีวะนั้นก็ย่อมคลี่ออกวิ่งไปฉันนั้นเหมือนกัน’ ๖๘๗. ๖๘๗. ‘‘‘ยถา คามโต นิกฺขมฺม, อญฺญํ คามํ ปวิสติ; เอวเมว จ โส ชีโว, อญฺญํ โพนฺทึ ปวิสติ. ‘บุรุษบางคนออกจากบ้านแล้วเข้าไปสู่บ้านอื่นฉันใด ชีวะนั้นก็ย่อมเข้าไปสู่กายอื่นฉันนั้นเหมือนกัน’ ๖๘๘. ๖๘๘. ‘‘‘ยถา เคหโต นิกฺขมฺม, อญฺญํ เคหํ ปวิสติ; เอวเมว จ โส ชีโว, อญฺญํ โพนฺทึ ปวิสติ. ‘บุรุษบางคนออกจากเรือนแล้วเข้าไปสู่เรือนอื่นฉันใด ชีวะนั้นก็ย่อมเข้าไปสู่กายอื่นฉันนั้นเหมือนกัน’ ๖๘๙. ๖๘๙. ‘‘‘จุลฺลาสีติ มหากปฺปิโน, สตสหสฺสานิ หิ; เย พาลา เย จ ปณฺฑิตา, สํสารํ เขปยิตฺวาน; ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสเร. ‘(สังสารวัฏมีกำหนด) แปดล้านสี่แสนมหากัป ทั้งคนพาลและบัณฑิต ครั้นยังสังสารวัฏให้สิ้นไปแล้ว จักทำที่สุดแห่งทุกข์ได้’ ๖๙๐. ๖๙๐. ‘‘‘มิตานิ สุขทุกฺขานิ, โทเณหิ ปิฏเกหิ จ; ชิโน สพฺพํ ปชานาติ’, สมฺมูฬฺหา อิตรา ปชา. ‘สุขและทุกข์ทั้งหลายอันบุคคลนับแล้วด้วยทะนานและกระเช้า พระชินเจ้าทรงทราบเรื่องทั้งหมด ส่วนประชาที่นอกนั้นเป็นผู้หลงใหล’ ๖๙๑. ๖๙๑. ‘‘เอวํทิฏฺฐิ ปุเร อาสึ, สมฺมูฬฺโห โมหปารุโต; มิจฺฉาทิฏฺฐิ จ ทุสฺสีโล, กทริโย ปริภาสโก. ‘ในกาลก่อน ข้าพระองค์เคยมีความเห็นอย่างนี้ เป็นผู้หลงใหลอย่างยิ่ง ถูกโมหะครอบงำ เป็นมิจฉาทิฐิ เป็นผู้ทุศีล เป็นคนตระหนี่ และเป็นผู้มักบริภาษ’ ๖๙๒. ๖๙๒. ‘‘โอรํ เม ฉหิ มาเสหิ, กาลงฺกิริยา ภวิสฺสติ; เอกนฺตกฏุกํ โฆรํ, นิรยํ ปปติสฺสหํ. ‘ภายใน ๖ เดือน การทำกาละจักมีแก่ข้าพระองค์ ข้าพระองค์จักตกไปสู่นรกอันเผ็ดร้อนโดยส่วนเดียวและร้ายกาจ’ ๖๙๓. ๖๙๓. ‘‘จตุกฺกณฺณํ จตุทฺวารํ, วิภตฺตํ ภาคโส มิตํ; อโยปาการปริยนฺตํ, อยสา ปฏิกุชฺชิตํ. ‘(นรกนั้น) มี ๔ มุม มี ๔ ประตู แบ่งเป็นส่วนๆ เท่ากัน มีกำแพงเหล็กล้อมรอบ ปิดไว้ด้วยแผ่นเหล็ก’ ๖๙๔. ๖๙๔. ‘‘ตสฺส อโยมยา ภูมิ, ชลิตา เตชสา ยุตา; สมนฺตา โยชนสตํ, ผริตฺวา ติฏฺฐติ สพฺพทา. ‘พื้นของนรกนั้นสำเร็จด้วยเหล็ก ลุกโชน ประกอบด้วยเดช แผ่ไปตลอดร้อยโยชน์โดยรอบ ตั้งอยู่ทุกเมื่อ’ ๖๙๕. ๖๙๕. ‘‘วสฺสานิ สตสหสฺสานิ, โฆโส สุยฺยติ ตาวเท; ลกฺโข เอโส มหาราช, สตภาควสฺสโกฏิโย. ‘เมื่อแสนปีล่วงไป เสียงย่อมได้ยินในกาลนั้น (ว่า กาลมีกำหนดแสนปีล่วงไปแล้วแก่ท่านทั้งหลาย) ข้าแต่พระองค์ผู้เป็นใหญ่ในแว่นแคว้น นี้เป็นเครื่องหมายแห่งอายุ (ของสัตว์นรก) คือ โกฏิแห่งแสนปี’ ๖๙๖. ๖๙๖. ‘‘โกฏิสตสหสฺสานิ[Pg.205], นิรเย ปจฺจเร ชนา; มิจฺฉาทิฏฺฐี จ ทุสฺสีลา, เย จ อริยูปวาทิโน. ‘ชนเหล่าใดเป็นมิจฉาทิฐิ เป็นผู้ทุศีล และเป็นผู้กล่าวร้ายพระอริยะ ชนเหล่านั้นย่อมไหม้ในนรกตลอดแสนโกฏิปี’ ๖๙๗. ๖๙๗. ‘‘ตตฺถาหํ ทีฆมทฺธานํ, ทุกฺขํ เวทิสฺส เวทนํ; ผลํ ปาปสฺส กมฺมสฺส, ตสฺมา โสจามหํ ภุสํ. ‘ข้าพระองค์จักเสวยทุกขเวทนาอันเป็นผลของบาปกรรมในนรกนั้นตลอดกาลนาน เพราะเหตุนั้น ข้าพระองค์จึงเศร้าโศกอย่างยิ่ง’ ๖๙๘. ๖๙๘. ‘‘ตํ สุโณหิ มหาราช, อรินฺทม รฏฺฐวฑฺฒน; ธีตา มยฺหํ มหาราช, อุตฺตรา ภทฺทมตฺถุ เต. ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เป็นใหญ่ในแว่นแคว้น ผู้ทรงข่มขี่ศัตรู ผู้ทรงยังแว่นแคว้นให้เจริญ ขอพระองค์จงทรงสดับคำนั้น ข้าแต่พระองค์ผู้เป็นใหญ่ในแว่นแคว้น ธิดาของข้าพระองค์ชื่อว่าอุตตรา ขอความเจริญจงมีแก่พระองค์’ ๖๙๙. ๖๙๙. ‘‘กโรติ ภทฺทกํ กมฺมํ, สีเลสุโปสเถ รตา; สญฺญตา สํวิภาคี จ, วทญฺญู วีตมจฺฉรา. ‘(นาง) ย่อมกระทำกรรมดี ยินดีในศีลและอุโบสถ เป็นผู้สำรวม มีปกติแบ่งปัน รู้คำพูดของผู้ขอ และปราศจากความตระหนี่’ ๗๐๐. ๗๐๐. ‘‘อขณฺฑการี สิกฺขาย, สุณฺหา ปรกุเลสุ จ; อุปาสิกา สกฺยมุนิโน, สมฺพุทฺธสฺส สิรีมโต. ‘เป็นผู้กระทำสิกขาไม่ให้ขาด เป็นสะใภ้ในตระกูลอื่น และเป็นอุบาสิกาของพระศากยมุนีผู้ตรัสรู้เองโดยชอบ ผู้ทรงมีพระสิริ’ ๗๐๑. ๗๐๑. ‘‘ภิกฺขุ จ สีลสมฺปนฺโน, คามํ ปิณฺฑาย ปาวิสิ; โอกฺขิตฺตจกฺขุ สติมา, คุตฺตทฺวาโร สุสํวุโต. ‘ภิกษุผู้สมบูรณ์ด้วยศีล ได้เข้าไปสู่บ้านเพื่อบิณฑบาต มีจักษุทอดลง มีสติ มีทวารอันคุ้มครองแล้ว สำรวมดีแล้ว’ ๗๐๒. ๗๐๒. ‘‘สปทานํ จรมาโน, อคมา ตํ นิเวสนํ; ‘ตมทฺทส มหาราช, อุตฺตรา ภทฺทมตฺถุ เต’. ‘ภิกษุนั้นเที่ยวบิณฑบาตไปตามลำดับตรอก ได้ไปถึงเรือนนั้นแล้ว ข้าแต่พระองค์ผู้เป็นใหญ่ในแว่นแคว้น นางอุตตราได้เห็นภิกษุนั้น ขอความเจริญจงมีแก่พระองค์’ ๗๐๓. ๗๐๓. ‘‘ปูรํ ปานียสรกํ, ปูเว วิตฺเต จ สา อทา; ‘ปิตา เม กาลงฺกโต, ภนฺเต ตสฺเสตํ อุปกปฺปตุ’. ‘นางได้ถวายถ้วยน้ำอันเต็มและขนมทั้งหลายอันน่ารื่นรมย์ (แก่ภิกษุนั้นแล้ว อุทิศส่วนกุศลว่า) ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ บิดาของข้าพเจ้าทำกาละแล้ว ขอทานนี้จงสำเร็จแก่บิดานั้นเถิด’’ ๗๐๔. ๗๐๔. ‘‘สมนนฺตรานุทฺทิฏฺเฐ, วิปาโก อุทปชฺชถ; ภุญฺชามิ กามกามีหํ, ราชา เวสฺสวโณ ยถา. ‘ในลำดับแห่งการอุทิศ วิบากได้เกิดขึ้นแล้ว ข้าพระองค์เป็นผู้ใคร่ซึ่งกาม ย่อมบริโภค (กามคุณ) เหมือนท้าวเวสสุวรรณ’ ๗๐๕. ๗๐๕. ‘‘ตํ สุโณหิ มหาราช, อรินฺทม รฏฺฐวฑฺฒน; สเทวกสฺส โลกสฺส, พุทฺโธ อคฺโค ปวุจฺจติ; ตํ พุทฺธํ สรณํ คจฺฉ, สปุตฺตทาโร อรินฺทม. ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เป็นใหญ่ในแว่นแคว้น ผู้ทรงข่มขี่ศัตรู ผู้ทรงยังแว่นแคว้นให้เจริญ ขอพระองค์จงทรงสดับคำนั้น พระพุทธเจ้าท่านกล่าวว่าเป็นผู้เลิศแห่งโลกรวมทั้งเทวโลก ข้าแต่พระองค์ผู้ทรงข่มขี่ศัตรู ขอพระองค์พร้อมด้วยบุตรและภรรยา จงถึงพระพุทธเจ้านั้นว่าเป็นที่พึ่งเถิด’ ๗๐๖. ๗๐๖. ‘‘อฏฺฐงฺคิเกน มคฺเคน, ผุสนฺติ อมตํ ปทํ; ตํ ธมฺมํ สรณํ คจฺฉ, สปุตฺตทาโร อรินฺทม. ‘(พระอริยสาวกทั้งหลาย) ย่อมถูกต้องอมตบทด้วยมรรคมีองค์ ๘ ข้าแต่พระองค์ผู้ทรงข่มขี่ศัตรู ขอพระองค์พร้อมด้วยบุตรและภรรยา จงถึงพระธรรมนั้นว่าเป็นที่พึ่งเถิด’ ๗๐๗. ๗๐๗. ‘‘จตฺตาโร จ ปฏิปนฺนา, จตฺตาโร จ ผเล ฐิตา; เอส สงฺโฆ อุชุภูโต, ปญฺญาสีลสมาหิโต; ตํ สงฺฆํ สรณํ คจฺฉ, สปุตฺตทาโร อรินฺทม. ‘บุคคล ๔ จำพวกเป็นผู้ปฏิบัติแล้ว และบุคคล ๔ จำพวกเป็นผู้ตั้งอยู่ในผล พระสงฆ์หมู่นี้เป็นผู้ปฏิบัติตรง ตั้งมั่นในปัญญาและศีล ข้าแต่พระองค์ผู้ทรงข่มขี่ศัตรู ขอพระองค์พร้อมด้วยบุตรและภรรยา จงถึงพระสงฆ์นั้นว่าเป็นที่พึ่งเถิด’ ๗๐๘. ๗๐๘. ‘‘ปาณาติปาตา [Pg.206] วิรมสฺสุ ขิปฺปํ, โลเก อทินฺนํ ปริวชฺชยสฺสุ; อมชฺชโป มา จ มุสา อภาณี, สเกน ทาเรน จ โหหิ ตุฏฺโฐ’’ติ. ‘ขอพระองค์จงงดเว้นจากการฆ่าสัตว์โดยพลัน จงเว้นรอบจากของที่เจ้าของมิได้ให้ในโลก จงเป็นผู้ไม่ดื่มน้ำเมา อย่าได้กล่าวคำเท็จ และจงเป็นผู้ยินดีด้วยภรรยาของตนเถิด’ ๗๐๙. ๗๐๙. ‘‘อตฺถกาโมสิ เม ยกฺข, หิตกาโมสิ เทวเต; กโรมิ ตุยฺหํ วจนํ, ตฺวํสิ อาจริโย มม. ‘ดูก่อนยักษ์ ท่านเป็นผู้ใคร่ประโยชน์แก่เรา ดูก่อนเทวดา ท่านเป็นผู้ใคร่เกื้อกูล เราจักทำตามคำของท่าน ท่านเป็นอาจารย์ของเรา’ ๗๑๐. ๗๑๐. ‘‘อุเปมิ สรณํ พุทฺธํ, ธมฺมญฺจาปิ อนุตฺตรํ; สงฺฆญฺจ นรเทวสฺส, คจฺฉามิ สรณํ อหํ. ‘ข้าพเจ้าขอถึงพระพุทธเจ้าว่าเป็นที่พึ่ง ขอถึงพระธรรมอันยอดเยี่ยมว่าเป็นที่พึ่ง และขอถึงพระสงฆ์ของพระพุทธเจ้าผู้เป็นเทวดาของนรชนว่าเป็นที่พึ่ง’ ๗๑๑. ๗๑๑. ‘‘ปาณาติปาตา วิรมามิ ขิปฺปํ, โลเก อทินฺนํ ปริวชฺชยามิ; อมชฺชโป โน จ มุสา ภณามิ, สเกน ทาเรน จ โหมิ ตุฏฺโฐ. ‘ข้าพเจ้าย่อมงดเว้นจากการฆ่าสัตว์โดยพลัน ย่อมเว้นรอบจากของที่เจ้าของมิได้ให้ในโลก เป็นผู้ไม่ดื่มน้ำเมา ไม่กล่าวคำเท็จ และเป็นผู้ยินดีด้วยภรรยาของตน’ ๗๑๒. ๗๑๒. ‘‘โอผุณามิ มหาวาเต, นทิยา สีฆคามิยา; วมามิ ปาปิกํ ทิฏฺฐึ, พุทฺธานํ สาสเน รโต’’. ‘ข้าพเจ้าย่อมซัดส่าย (มิจฉาทิฐิ) ในลมแรง (และลอย) ในแม่น้ำที่ไหลเชี่ยว ข้าพเจ้าผู้ยินดีแล้วในคำสอนของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย ย่อมคายทิฐิอันลามกทิ้ง’ ๗๑๓. ๗๑๓. อิทํ วตฺวาน โสรฏฺโฐ, วิรมิตฺวา ปาปทสฺสนา ; นโม ภควโต กตฺวา, ปาโมกฺโข รถมารุหีติ. ‘พระราชาแห่งแคว้นโสรัฏฐะครั้นตรัสคำนี้แล้ว ทรงงดเว้นจากความเห็นอันลามก ทรงกระทำการนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาคแล้ว ทรงมีพระพักตร์มุ่งตรงไป เสด็จขึ้นสู่ราชรถ ดังนี้แล’ นนฺทกเปตวตฺถุ ตติยํ. นันทกเปตวัตถุที่ ๓ ๔. เรวตีเปตวตฺถุ ๔. เรวตีเปตวัตถุ ๗๑๔. ๗๑๔. ‘‘อุฏฺเฐหิ เรวเต สุปาปธมฺเม, อปารุตทฺวาเร อทานสีเล; เนสฺสาม ตํ ยตฺถ ถุนนฺติ ทุคฺคตา, สมปฺปิตา เนรยิกา ทุเขนา’’ติ. ดูก่อนนางเรวดี ผู้มีธรรมอันเลวทรามยิ่ง ผู้มีประตูอบายเปิดอยู่ ผู้ไม่มีปกติให้ทาน เธอจงลุกขึ้นเถิด พวกเราจะนำเธอไปยังนรกที่เหล่าสัตว์ผู้ไปสู่ทุคคติ ถูกทุกข์ครอบงำแล้ว ย่อมคร่ำครวญกัน ๗๑๕. ๗๑๕. อิจฺเจว วตฺวาน ยมสฺส ทูตา, เต ทฺเว ยกฺขา โลหิตกฺขา พฺรหนฺตา; ปจฺเจกพาหาสุ คเหตฺวา เรวตํ, ปกฺกามยุํ เทวคณสฺส สนฺติเก. ยมทูตกล่าวดังนี้แล้ว ยักษ์ ๒ ตนนั้น ซึ่งมีดวงตาสีเลือด มีร่างกายใหญ่โต ได้จับนางเรวดีที่แขนคนละข้างแล้ว พาไปยังสำนักของหมู่เทพ ๗๑๖. ๗๑๖. ‘‘อาทิจฺจวณฺณํ [Pg.207] รุจิรํ ปภสฺสรํ, พฺยมฺหํ สุภํ กญฺจนชาลฉนฺนํ; กสฺเสตมากิณฺณชนํ วิมานํ, สุริยสฺส รํสีริว โชตมานํ. วิมานนี้มีวรรณะดุจดวงอาทิตย์ งดงาม สว่างไสว เป็นที่อยู่ของทวยเทพ ดีงาม ปกคลุมด้วยข่ายทองคำ เกลื่อนกล่นไปด้วยผู้คน ส่องสว่างดุจรัศมีพระอาทิตย์ เป็นของใครหนอ ๗๑๗. ๗๑๗. ‘‘นารีคณา จนฺทนสารลิตฺตา, อุภโต วิมานํ อุปโสภยนฺติ; ตํ ทิสฺสติ สุริยสมานวณฺณํ, โก โมทติ สคฺคปตฺโต วิมาเน’’ติ. หมู่เทพอัปสรผู้ลูบไล้ด้วยแก่นจันทน์ ย่อมประดับวิมานให้งดงามทั้งสองด้าน วิมานนั้นปรากฏมีวรรณะเสมอด้วยดวงอาทิตย์ ใครหนอผู้เข้าถึงสวรรค์แล้ว ย่อมบันเทิงอยู่ในวิมาน ๗๑๘. ๗๑๘. ‘‘พาราณสิยํ นนฺทิโย นามาสิ, อุปาสโก อมจฺฉรี ทานปติ วทญฺญู; ตสฺเสตมากิณฺณชนํ วิมานํ, สุริยสฺส รํสีริว โชตมานํ. ในกรุงพาราณสี ได้มีอุบาสกชื่อนันทิยะ เป็นผู้ไม่ตระหนี่ เป็นทานบดี เป็นผู้รู้คำพูดของผู้ขอ วิมานนี้ซึ่งเกลื่อนกล่นไปด้วยผู้คน ส่องสว่างดุจรัศมีพระอาทิตย์ เป็นของอุบาสกนั้น ๗๑๙. ๗๑๙. ‘‘นารีคณา จนฺทนสารลิตฺตา, อุภโต วิมานํ อุปโสภยนฺติ; ตํ ทิสฺสติ สุริยสมานวณฺณํ, โส โมทติ สคฺคปตฺโต วิมาเน’’ติ. หมู่เทพอัปสรผู้ลูบไล้ด้วยแก่นจันทน์ ย่อมประดับวิมานให้งดงามทั้งสองด้าน วิมานนั้นปรากฏมีวรรณะเสมอด้วยดวงอาทิตย์ นันทิยอุบาสกนั้นเข้าถึงสวรรค์แล้ว ย่อมบันเทิงอยู่ในวิมาน ๗๒๐. ๗๒๐. ‘‘นนฺทิยสฺสาหํ ภริยา, อคารินี สพฺพกุลสฺส อิสฺสรา; ภตฺตุ วิมาเน รมิสฺสามิ ทานหํ, น ปตฺถเย นิรยทสฺสนายา’’ติ. เราเป็นภรรยาของนันทิยะ เป็นแม่เรือน เป็นใหญ่ในสกุลทั้งหมด บัดนี้ เราจะรื่นรมย์ในวิมานของสามี เราไม่ปรารถนาจะเห็นนรกเลย ๗๒๑. ๗๒๑. ‘‘เอโส เต นิรโย สุปาปธมฺเม, ปุญฺญํ ตยา อกตํ ชีวโลเก; น หิ มจฺฉรี โรสโก ปาปธมฺโม, สคฺคูปคานํ ลภติ สหพฺยต’’นฺติ. ดูก่อนนางผู้มีธรรมอันเลวทรามยิ่ง นี่คือนรกของเธอ เธอไม่ได้ทำบุญไว้ในโลกนี้เลย เพราะว่าคนตระหนี่ มักโกรธ มีธรรมอันเลวทราม ย่อมไม่ได้ความเป็นสหายของผู้ไปสู่สวรรค์ ๗๒๒. ๗๒๒. ‘‘กึ นุ คูถญฺจ มุตฺตญฺจ, อสุจี ปฏิทิสฺสติ; ทุคฺคนฺธํ กิมิทํ มีฬฺหํ, กิเมตํ อุปวายตี’’ติ. อะไรหนอ ทั้งอุจจาระและปัสสาวะ ของไม่สะอาดปรากฏอยู่ นรกนี้มีกลิ่นเหม็น มีมูตรคูถอะไรหนอ นรกนี้มีกลิ่นเหม็นตลบอบอวลเพราะอะไร ๗๒๓. ๗๒๓. ‘‘เอส สํสวโก นาม, คมฺภีโร สตโปริโส; ยตฺถ วสฺสสหสฺสานิ, ตุวํ ปจฺจสิ เรวเต’’ติ. ดูก่อนนางเรวดี นี่คือนรกชื่อสังสวกะ ลึกร้อยชั่วบุรุษ ที่ซึ่งเธอจะถูกเผาไหม้อยู่เป็นพันๆ ปี ๗๒๔. ๗๒๔. ‘‘กึ [Pg.208] นุ กาเยน วาจาย, มนสา ทุกฺกฏํ กตํ; เกน สํสวโก ลทฺโธ, คมฺภีโร สตโปริโส’’ติ. เราได้ทำกรรมชั่วอะไรไว้ด้วยกาย วาจา หรือใจหนอ เพราะกรรมอะไร เราจึงได้นรกสังสวกะ ซึ่งลึกร้อยชั่วบุรุษ ๗๒๕. ๗๒๕. ‘‘สมเณ พฺราหฺมเณ จาปิ, อญฺเญ วาปิ วนิพฺพเก; มุสาวาเทน วญฺเจสิ, ตํ ปาปํ ปกตํ ตยา. เธอได้ลวงสมณพราหมณ์ หรือยาจกอื่นๆ ด้วยมุสาวาท เธอได้ทำบาปนั้นไว้ ๗๒๖. ๗๒๖. ‘‘เตน สํสวโก ลทฺโธ, คมฺภีโร สตโปริโส; ตตฺถ วสฺสสหสฺสานิ, ตุวํ ปจฺจสิ เรวเต. เพราะกรรมนั้น เธอจึงได้นรกสังสวกะ ซึ่งลึกร้อยชั่วบุรุษ ดูก่อนนางเรวดี เธอจะถูกเผาไหม้ในนรกนั้นเป็นพันๆ ปี ๗๒๗. ๗๒๗. ‘‘หตฺเถปิ ฉินฺทนฺติ อโถปิ ปาเท, กณฺเณปิ ฉินฺทนฺติ อโถปิ นาสํ; อโถปิ กาโกฬคณา สเมจฺจ, สงฺคมฺม ขาทนฺติ วิผนฺทมาน’’นฺติ. พวกนายนิรยบาลจะตัดมือและเท้า ทั้งจะตัดหูและจมูกด้วย อนึ่ง หมู่กาและแร้งจะพากันมารุมจิกกินเธอผู้กำลังดิ้นรนอยู่ ๗๒๘. ๗๒๘. ‘‘สาธุ โข มํ ปฏิเนถ, กาหามิ กุสลํ พหุํ; ทาเนน สมจริยาย, สํยเมน ทเมน จ; ยํ กตฺวา สุขิตา โหนฺติ, น จ ปจฺฉานุตปฺปเร’’ติ. ดีล่ะ ขอท่านจงนำเรากลับไปเถิด เราจะทำกุศลให้มาก ด้วยทาน ด้วยการประพฤติสม่ำเสมอ ด้วยความสำรวม และด้วยการฝึกตน ซึ่งสัตว์ทั้งหลายทำแล้วย่อมมีความสุข และย่อมไม่เดือดร้อนในภายหลัง ๗๒๙. ๗๒๙. ‘‘ปุเร ตุวํ ปมชฺชิตฺวา, อิทานิ ปริเทวสิ; สยํ กตานํ กมฺมานํ, วิปากํ อนุโภสฺสสี’’ติ. เมื่อก่อนเธอประมาทแล้ว บัดนี้จึงมาร่ำไห้ เธอจักเสวยวิบากของกรรมที่ตนทำไว้เอง ๗๓๐. ๗๓๐. ‘‘โก เทวโลกโต มนุสฺสโลกํ, คนฺตฺวาน ปุฏฺโฐ เม เอวํ วเทยฺย; ‘นิกฺขิตฺตทณฺเฑสุ ททาถ ทานํ, อจฺฉาทนํ เสยฺย มถนฺนปานํ; น หิ มจฺฉรี โรสโก ปาปธมฺโม, สคฺคูปคานํ ลภติ สหพฺยตํ’. ใครหนอจากเทวโลกไปสู่มนุษยโลก เมื่อเราถามแล้ว พึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ท่านทั้งหลายจงให้ทานในท่านผู้มีอาชญาในตนอันวางแล้วเถิด จงให้เครื่องนุ่งห่ม ที่นอน ที่นั่ง และข้าว น้ำเถิด เพราะว่าคนตระหนี่ มักโกรธ มีธรรมอันเลวทราม ย่อมไม่ได้ความเป็นสหายของผู้ไปสู่สวรรค์’ ๗๓๑. ๗๓๑. ‘‘สาหํ นูน อิโต คนฺตฺวา, โยนึ ลทฺธาน มานุสึ; วทญฺญู สีลสมฺปนฺนา, กาหามิ กุสลํ พหุํ; ทาเนน สมจริยาย, สํยเมน ทเมน จ. แน่แท้ เรานั้นไปจากที่นี่แล้ว ได้กำเนิดเป็นมนุษย์ จักเป็นผู้รู้คำพูดของผู้ขอ สมบูรณ์ด้วยศีล จักทำกุศลให้มาก ด้วยทาน ด้วยการประพฤติสม่ำเสมอ ด้วยความสำรวม และด้วยการฝึกตน ๗๓๒. ๗๓๒. ‘‘อารามานิ จ โรปิสฺสํ, ทุคฺเค สงฺกมนานิ จ; ปปญฺจ อุทปานญฺจ, วิปฺปสนฺเนน เจตสา. เราจักปลูกสวนดอกไม้และสวนผลไม้ จักทำสะพานในที่ที่ไปมายาก และจักทำบ่อน้ำและที่ให้น้ำดื่ม ด้วยจิตที่เลื่อมใส ๗๓๓. ๗๓๓. ‘‘จาตุทฺทสึ [Pg.209] ปญฺจทสึ, ยา จ ปกฺขสฺส อฏฺฐมี; ปาฏิหาริยปกฺขญฺจ, อฏฺฐงฺคสุสมาคตํ. เราจักรักษาอุโบสถ อันประกอบด้วยองค์ ๘ ประการ ในวัน ๑๔ ค่ำ ๑๕ ค่ำ และ ๘ ค่ำแห่งปักษ์ และปาฏิหาริยปักษ์ ๗๓๔. ๗๓๔. ‘‘อุโปสถํ อุปวสิสฺสํ, สทา สีเลสุ สํวุตา; น จ ทาเน ปมชฺชิสฺสํ, สามํ ทิฏฺฐมิทํ มยา’’ติ. เราจักเข้าจำอุโบสถ จักสำรวมในศีลทั้งหลายอยู่เสมอ และจักไม่ประมาทในทาน นี้เป็นสิ่งที่ตัวเราได้เห็นเองแล้ว ๗๓๕. ๗๓๕. อิจฺเจวํ วิปฺปลปนฺตึ, ผนฺทมานํ ตโต ตโต; ขิปึสุ นิรเย โฆเร, อุทฺธํปาทํ อวํสิรํ. นายนิรยบาลทั้งหลายได้จับนางเรวดีผู้กำลังคร่ำครวญ ดิ้นรนไปมาอยู่อย่างนี้ โยนลงในนรกอันน่าสะพรึงกลัว โดยเอาเท้าขึ้นเบื้องบน เอาศีรษะลงเบื้องล่าง ๗๓๖. ๗๓๖. ‘‘อหํ ปุเร มจฺฉรินี อโหสึ, ปริภาสิกา สมณพฺราหฺมณานํ; วิตเถน จ สามิกํ วญฺจยิตฺวา, ปจฺจามหํ นิรเย โฆรรูเป’’ติ. เมื่อก่อนเราเป็นคนตระหนี่ เป็นผู้ด่าสมณพราหมณ์ และได้ลวงสามีด้วยคำไม่จริง เราจึงถูกเผาไหม้ในนรกอันน่าสะพรึงกลัว เรวตีเปตวตฺถุ จตุตฺถํ. เรวตีเปตวัตถุที่ ๔ ๕. อุจฺฉุเปตวตฺถุ ๕. อุจฉุเปตวัตถุ ๗๓๗. ๗๓๗. ‘‘อิทํ มม อุจฺฉุวนํ มหนฺตํ, นิพฺพตฺตติ ปุญฺญผลํ อนปฺปกํ; ตํ ทานิ เม น ปริโภคเมติ, อาจิกฺข ภนฺเต กิสฺส อยํ วิปาโก. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ป่าอ้อยใหญ่นี้ของข้าพเจ้า เกิดขึ้นเป็นผลบุญอันไม่น้อย แต่บัดนี้ ป่าอ้อยนั้นไม่สำเร็จประโยชน์เพื่อการบริโภคแก่ข้าพเจ้าเลย ขอท่านจงบอกเถิด นี้เป็นวิบากของกรรมอะไร ๗๓๘. ๗๓๘. ‘‘หญฺญามิ ขชฺชามิ จ วายมามิ, ปริสกฺกามิ ปริภุญฺชิตุํ กิญฺจิ; สฺวาหํ ฉินฺนถาโม กปโณ ลาลปามิ, กิสฺส กมฺมสฺส อยํ วิปาโก. ข้าพเจ้าพยายามและดิ้นรนเพื่อจะบริโภคบ้าง แต่กลับถูกเบียดเบียนและถูกเคี้ยวกิน ข้าพเจ้านั้นหมดกำลัง น่าสงสาร ย่อมคร่ำครวญอยู่ นี้เป็นวิบากของกรรมอะไร ๗๓๙. ๗๓๙. ‘‘วิฆาโต จาหํ ปริปตามิ ฉมายํ, ปริวตฺตามิ วาริจโรว ฆมฺเม; รุทโต จ เม อสฺสุกา นิคฺคลนฺติ, อาจิกฺข ภนฺเต กิสฺส อยํ วิปาโก. ข้าพเจ้าลำบาก ย่อมล้มลงบนแผ่นดิน ย่อมกลิ้งเกลือกไปมาเหมือนปลาที่ถูกทิ้งไว้บนบกในฤดูร้อน และเมื่อข้าพเจ้าร้องไห้อยู่ น้ำตาก็ไหลออกมา ขอท่านจงบอกเถิด นี้เป็นวิบากของกรรมอะไร ๗๔๐. ๗๔๐. ‘‘ฉาโต [Pg.210] กิลนฺโต จ ปิปาสิโต จ, สนฺตสฺสิโต สาตสุขํ น วินฺเท; ปุจฺฉามิ ตํ เอตมตฺถํ ภทนฺเต, กถํ นุ อุจฺฉุปริโภคํ ลเภยฺย’’นฺติ. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าหิว เหน็ดเหนื่อย กระหายน้ำ และเดือดร้อนใจ ไม่ได้รับความสุขสบายใจเลย ข้าพเจ้าขอถามเนื้อความนั้นกะท่านว่า ทำอย่างไรหนอ ข้าพเจ้าจึงจะได้บริโภคอ้อย ๗๔๑. ๗๔๑. ‘‘ปุเร ตุวํ กมฺมมกาสิ อตฺตนา, มนุสฺสภูโต ปุริมาย ชาติยา; อหญฺจ ตํ เอตมตฺถํ วทามิ, สุตฺวาน ตฺวํ เอตมตฺถํ วิชาน. ในชาติก่อน ท่านเกิดเป็นมนุษย์ ได้ทำกรรมไว้ด้วยตนเอง เราจะบอกเนื้อความนั้นแก่ท่าน ท่านจงฟังแล้วทราบเนื้อความนั้นเถิด ๗๔๒. ๗๔๒. ‘‘อุจฺฉุํ ตุวํ ขาทมาโน ปยาโต, ปุริโส จ เต ปิฏฺฐิโต อนฺวคจฺฉิ; โส จ ตํ ปจฺจาสนฺโต กเถสิ, ตสฺส ตุวํ น กิญฺจิ อาลปิตฺถ. ท่านเคี้ยวอ้อยไป มีบุรุษคนหนึ่งเดินตามหลังท่านไป บุรุษนั้นปรารถนาอ้อยจึงพูดกะท่าน แต่ท่านก็มิได้พูดอะไรกะเขาเลย ๗๔๓. ๗๔๓. ‘‘โส จ ตํ อภณนฺตํ อยาจิ, ‘เทหยฺย อุจฺฉุ’นฺติ จ ตํ อโวจ; ตสฺส ตุวํ ปิฏฺฐิโต อุจฺฉุํ อทาสิ, ตสฺเสตํ กมฺมสฺส อยํ วิปาโก. บุรุษนั้นได้ขอท่านผู้ไม่พูดจา และได้พูดกะท่านว่า ‘โปรดให้อ้อยเถิด’ ท่านได้ให้อ้อยแก่เขาทางด้านหลัง นี้เป็นวิบากของกรรมนั้น ๗๔๔. ๗๔๔. ‘‘อิงฺฆ ตฺวํ คนฺตฺวาน ปิฏฺฐิโต คณฺเหยฺยาสิ, คเหตฺวาน ตํ ขาทสฺสุ ยาวทตฺถํ; เตเนว ตฺวํ อตฺตมโน ภวิสฺสสิ, หฏฺโฐ จุทคฺโค จ ปโมทิโต จา’’ติ. เอาเถิด ท่านจงไปหยิบอ้อยทางด้านหลัง ครั้นหยิบแล้วจงเคี้ยวกินตามความต้องการ ด้วยเหตุนั้น ท่านจักเป็นผู้มีใจยินดี ร่าเริง มีใจสูงส่ง และบันเทิงใจ ๗๔๕. ๗๔๕. คนฺตฺวาน โส ปิฏฺฐิโต อคฺคเหสิ, คเหตฺวาน ตํ ขาทิ ยาวทตฺถํ; เตเนว โส อตฺตมโน อโหสิ, หฏฺโฐ จุทคฺโค จ ปโมทิโต จาติ. เปรตนั้นไปแล้วได้หยิบอ้อยทางด้านหลัง ครั้นหยิบแล้วได้เคี้ยวกินตามความต้องการ ด้วยเหตุนั้น เปรตนั้นจึงเป็นผู้มีใจยินดี ร่าเริง มีใจสูงส่ง และบันเทิงใจ อุจฺฉุเปตวตฺถุ ปญฺจมํ. อุจฉุเปรตวัตถุที่ ๕ จบ ๖. กุมารเปตวตฺถุ ๖. กุมารเปรตวัตถุ ๗๔๖. ๗๔๖. ‘‘สาวตฺถิ นาม นครํ, หิมวนฺตสฺส ปสฺสโต; ตตฺถ อาสุํ ทฺเว กุมารา, ราชปุตฺตาติ เม สุตํ. มีนครชื่อว่าสาวัตถี อยู่ข้างภูเขาหิมพานต์ ข้าพเจ้าได้สดับมาว่า ในนครนั้นมีราชบุตร ๒ พระองค์ ๗๔๗. ๗๔๗. ‘‘สมฺมตฺตา [Pg.211] รชนีเยสุ, กามสฺสาทาภินนฺทิโน; ปจฺจุปฺปนฺนสุเข คิทฺธา, น เต ปสฺสึสุนาคตํ. ราชบุตรทั้งสองนั้นมัวเมาอยู่ในกามคุณอันน่าใคร่ พอใจในรสแห่งกาม ละโมบในความสุขเฉพาะหน้า จึงไม่เห็นอนาคต ๗๔๘. ๗๔๘. ‘‘เต จุตา จ มนุสฺสตฺตา, ปรโลกํ อิโต คตา; เตธ โฆเสนฺตฺยทิสฺสนฺตา, ปุพฺเพ ทุกฺกฏมตฺตโน. ราชบุตรทั้งสองนั้นจุติจากความเป็นมนุษย์แล้วไปสู่ปรโลก ไม่ปรากฏตัวในโลกนี้ แต่ส่งเสียงคร่ำครวญถึงกรรมชั่วของตนที่ทำไว้ในปางก่อน ๗๔๙. ๗๔๙. ‘‘‘พหูสุ วต สนฺเตสุ, เทยฺยธมฺเม อุปฏฺฐิเต; นาสกฺขิมฺหา จ อตฺตานํ, ปริตฺตํ กาตุํ สุขาวหํ. เมื่อทักขิไณยบุคคลจำนวนมากมีอยู่ เมื่อไทยธรรมปรากฏอยู่ เราทั้งหลายไม่ได้สามารถทำที่พึ่งอันน้อยนิดซึ่งจะนำความสุขมาให้แก่ตนได้เลย ๗๕๐. ๗๕๐. ‘‘‘กึ ตโต ปาปกํ อสฺส, ยํ โน ราชกุลา จุตา; อุปปนฺนา เปตฺติวิสยํ, ขุปฺปิปาสสมปฺปิตา. อะไรจะเลวร้ายไปกว่ากรรมที่เราทั้งหลายจุติจากราชตระกูลแล้วมาเกิดในเปรตวิสัย ถูกความหิวและความกระหายเบียดเบียนเล่า ๗๕๑. ๗๕๑. ‘‘สามิโน อิธ หุตฺวาน, โหนฺติ อสามิโน ตหึ; ภมนฺติ ขุปฺปิปาสาย, มนุสฺสา อุนฺนโตนตา. มนุษย์ทั้งหลายเคยเป็นใหญ่ในโลกนี้แล้ว ไปสู่โลกหน้ากลับไม่เป็นใหญ่ มนุษย์ผู้สูงส่งกลับตกต่ำซัดเซพเนจรไปเพราะความหิวและความกระหาย ๗๕๒. ๗๕๒. ‘‘เอตมาทีนวํ ญตฺวา, อิสฺสรมทสมฺภวํ; ปหาย อิสฺสรมทํ, ภเว สคฺคคโต นโร; กายสฺส เภทา สปฺปญฺโญ, สคฺคํ โส อุปปชฺชตี’’ติ. นรชนรู้โทษนี้อันเกิดจากความเมาในความเป็นใหญ่แล้ว พึงละความเมาในความเป็นใหญ่เสีย พึงเป็นผู้ไปสวรรค์ได้ ผู้มีปัญญาเช่นนั้น เมื่อตายไปย่อมเข้าถึงสวรรค์ กุมารเปตวตฺถุ ฉฏฺฐํ. กุมารเปรตวัตถุที่ ๖ จบ ๗. ราชปุตฺตเปตวตฺถุ ๗. ราชปุตตเปรตวัตถุ ๗๕๓. ๗๕๓. ปุพฺเพ กตานํ กมฺมานํ, วิปาโก มถเย มนํ; รูเป สทฺเท รเส คนฺเธ, โผฏฺฐพฺเพ จ มโนรเม. วิบากแห่งกรรมที่ทำไว้ในปางก่อนย่อมย่ำยีจิตใจ ในเพราะรูป เสียง กลิ่น รส และโผฏฐัพพะอันน่ารื่นรมย์ใจ ๗๕๔. ๗๕๔. นจฺจํ คีตํ รตึ ขิฑฺฑํ, อนุภุตฺวา อนปฺปกํ; อุยฺยาเน ปริจริตฺวา, ปวิสนฺโต คิริพฺพชํ. ราชบุตรเสวยการฟ้อนรำ ขับร้อง ความยินดี และการเล่นมากมาย บำเรอตนอยู่ในอุทยานแล้ว กำลังเสด็จเข้าสู่กรุงคิริพพต ๗๕๕. ๗๕๕. อิสึ สุเนตฺต มทฺทกฺขิ, อตฺตทนฺตํ สมาหิตํ; อปฺปิจฺฉํ หิริสมฺปนฺนํ, อุญฺเฉ ปตฺตคเต รตํ. ได้เห็นพระฤๅษีสุเนตตะ ผู้ฝึกตนแล้ว มีจิตตั้งมั่น มีความปรารถนาน้อย สมบูรณ์ด้วยหิริ ยินดีในภัตตาหารที่ได้มาด้วยการเที่ยวแสวงหาซึ่งตกอยู่ในบาตร ๗๕๖. ๗๕๖. หตฺถิกฺขนฺธโต โอรุยฺห, ลทฺธา ภนฺเตติ จาพฺรวิ; ตสฺส ปตฺตํ คเหตฺวาน, อุจฺจํ ปคฺคยฺห ขตฺติโย. กษัตริย์นั้นเสด็จลงจากคอช้างแล้วตรัสถามว่า ‘ท่านได้ภิกษาแล้วหรือ’ แล้วทรงรับบาตรของท่านชูขึ้นสูง ๗๕๗. ๗๕๗. ถณฺฑิเล ปตฺตํ ภินฺทิตฺวา, หสมาโน อปกฺกมิ; ‘‘รญฺโญ กิตวสฺสาหํ ปุตฺโต, กึ มํ ภิกฺขุ กริสฺสสิ’’. แล้วทุ่มบาตรลงบนพื้นดินดาน หัวเราะเยาะแล้วหลีกไป พลางกล่าวว่า ‘เราเป็นโอรสของพระเจ้ากิตวะ ดูก่อนภิกษุ ท่านจักทำอะไรเราได้’ ๗๕๘. ๗๕๘. ตสฺส [Pg.212] กมฺมสฺส ผรุสสฺส, วิปาโก กฏุโก อหุ; ยํ ราชปุตฺโต เวเทสิ, นิรยมฺหิ สมปฺปิโต. วิบากของกรรมอันหยาบช้านั้นเผ็ดร้อนนัก ซึ่งราชบุตรนั้นต้องเสวยอยู่ในนรก ๗๕๙. ๗๕๙. ฉเฬว จตุราสีติ, วสฺสานิ นวุตานิ จ; ภุสํ ทุกฺขํ นิคจฺฉิตฺโถ, นิรเย กตกิพฺพิโส. ราชบุตรผู้ทำกรรมชั่วนั้น ได้เสวยทุกข์อย่างยิ่งในนรกสิ้น ๘๔,๐๐๐ ปี ๖ ครั้ง และอีกหลายหมื่นปี ๗๖๐. ๗๖๐. อุตฺตาโนปิ จ ปจฺจิตฺถ, นิกุชฺโช วามทกฺขิโณ; อุทฺธํปาโท ฐิโต เจว, จิรํ พาโล อปจฺจถ. ราชบุตรผู้โง่เขลานั้นถูกเผาไหม้ทั้งในท่านอนหงาย ท่านอนคว่ำ ท่านอนตะแคงซ้ายขวา ท่านยืน และท่านเอาเท้าขึ้นเบื้องบนเป็นเวลานาน ๗๖๑. ๗๖๑. พหูนิ วสฺสสหสฺสานิ, ปูคานิ นหุตานิ จ; ภุสํ ทุกฺขํ นิคจฺฉิตฺโถ, นิรเย กตกิพฺพิโส. ราชบุตรผู้ทำกรรมชั่วนั้น ได้เสวยทุกข์อย่างยิ่งในนรกสิ้นหลายพันปี หลายปี และหลายหมื่นปี ๗๖๒. ๗๖๒. เอตาทิสํ โข กฏุกํ, อปฺปทุฏฺฐปฺปโทสินํ; ปจฺจนฺติ ปาปกมฺมนฺตา, อิสิมาสชฺช สุพฺพตํ. ผู้ทำกรรมชั่ว ประทุษร้ายพระฤๅษีผู้ไม่ประทุษร้ายตอบ ผู้มีวัตรดีงาม ย่อมได้รับทุกข์เผ็ดร้อนเช่นนี้ ๗๖๓. ๗๖๓. โส ตตฺถ พหุวสฺสานิ, เวทยิตฺวา พหุํ ทุขํ; ขุปฺปิปาสหโต นาม, เปโต อาสิ ตโต จุโต. ราชบุตรนั้นเสวยทุกข์มากมายในนรกนั้นสิ้นหลายปี จุติจากนรกนั้นแล้วได้เป็นเปรตชื่อว่าขุปปิปาสาหตะ ๗๖๔. ๗๖๔. เอตมาทีนวํ ญตฺวา, อิสฺสรมทสมฺภวํ; ปหาย อิสฺสรมทํ, นิวาตมนุวตฺตเย. บัณฑิตรู้โทษอันเกิดจากความเมาในความเป็นใหญ่แล้ว พึงละความเมาในความเป็นใหญ่เสีย พึงประพฤติอ่อนน้อม ๗๖๕. ๗๖๕. ทิฏฺเฐว ธมฺเม ปาสํโส, โย พุทฺเธสุ สคารโว; กายสฺส เภทา สปฺปญฺโญ, สคฺคํ โส อุปปชฺชตีติ. ผู้ใดมีความเคารพในพระพุทธเจ้าทั้งหลาย ผู้นั้นย่อมเป็นที่สรรเสริญในปัจจุบัน ผู้มีปัญญาเช่นนั้น เมื่อตายไปย่อมเข้าถึงสวรรค์ ราชปุตฺตเปตวตฺถุ สตฺตมํ. ราชปุตตเปรตวัตถุที่ ๗ จบ ๘. คูถขาทกเปตวตฺถุ ๘. คูถขาทกเปรตวัตถุ ๗๖๖. ๗๖๖. ‘‘คูถกูปโต อุคฺคนฺตฺวา, โก นุ ทีโน ปติฏฺฐสิ ; นิสฺสํสยํ ปาปกมฺมนฺโต, กึ นุ สทฺทหเส ตุว’’นฺติ. ท่านขึ้นมาจากหลุมคูถ เป็นใครหนอ ยืนซบเซาอยู่ ไม่ต้องสงสัยเลย ท่านเป็นผู้มีกรรมชั่ว ท่านคร่ำครวญอยู่ทำไมหนอ ๗๖๗. ๗๖๗. ‘‘อหํ ภทนฺเต เปโตมฺหิ, ทุคฺคโต ยมโลกิโก; ปาปกมฺมํ กริตฺวาน, เปตโลกํ อิโต คโต’’. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าเป็นเปรตผู้ถึงทุคติ อยู่ในยมโลก เพราะทำกรรมชั่วไว้ จึงจากโลกนี้ไปสู่เปรตโลก ๗๖๘. ๗๖๘. ‘‘กึ นุ กาเยน วาจาย, มนสา ทุกฺกฏํ กตํ; กิสฺส กมฺมวิปาเกน, อิทํ ทุกฺขํ นิคจฺฉสี’’ติ. ท่านทำกรรมชั่วอะไรไว้ด้วยกาย วาจา หรือใจ ด้วยวิบากแห่งกรรมอะไร ท่านจึงเข้าถึงทุกข์นี้ ๗๖๙. ๗๖๙. ‘‘อหุ อาวาสิโก มยฺหํ, อิสฺสุกี กุลมจฺฉรี; อชฺโฌสิโต มยฺหํ ฆเร, กทริโย ปริภาสโก. มีภิกษุอาวาสิกของข้าพเจ้า เป็นผู้ริษยา ตระหนี่ตระกูล ผูกพันอยู่ในเรือนของข้าพเจ้า เป็นคนตระหนี่เหนียวแน่น ชอบด่าบริภาษ ๗๗๐. ๗๗๐. ‘‘ตสฺสาหํ [Pg.213] วจนํ สุตฺวา, ภิกฺขโว ปริภาสิสํ; ตสฺส กมฺมวิปาเกน, เปตโลกํ อิโต คโต’’ติ. ข้าพเจ้าได้ฟังคำของภิกษุนั้นแล้ว ได้ด่าบริภาษภิกษุทั้งหลาย ด้วยวิบากแห่งกรรมนั้น ข้าพเจ้าจึงจากโลกนี้ไปสู่เปรตโลก ๗๗๑. ๗๗๑. ‘‘อมิตฺโต มิตฺตวณฺเณน, โย เต อาสิ กุลูปโก; กายสฺส เภทา ทุปฺปญฺโญ, กึ นุ เปจฺจ คตึ คโต’’ติ. ศัตรูผู้มาในร่างของมิตร คือภิกษุผู้เข้าไปสู่ตระกูลของท่านนั้น เป็นผู้มีปัญญาทราม หลังจากตายไปแล้ว ไปสู่คติไหนหนอ ๗๗๒. ๗๗๒. ‘‘ตสฺเสวาหํ ปาปกมฺมสฺส, สีเส ติฏฺฐามิ มตฺถเก; โส จ ปรวิสยํ ปตฺโต, มเมว ปริจารโก. ข้าพเจ้ายืนอยู่บนศีรษะ บนกระหม่อมของภิกษุผู้มีกรรมชั่วนั้นเอง ส่วนภิกษุนั้นผู้ไปสู่ปรโลก ก็เป็นผู้รับใช้ของข้าพเจ้าเอง ๗๗๓. ๗๗๓. ‘‘ยํ ภทนฺเต หทนฺตญฺเญ, เอตํ เม โหติ โภชนํ; อหญฺจ โข ยํ หทามิ, เอตํ โส อุปชีวตี’’ติ. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ อุจจาระที่ผู้อื่นถ่ายไว้ นั่นเป็นอาหารของข้าพเจ้า ส่วนอุจจาระที่ข้าพเจ้าถ่ายไว้ เปรตนั้นก็อาศัยเลี้ยงชีวิตด้วยอุจจาระนั้น คูถขาทกเปตวตฺถุ อฏฺฐมํ. คูถขาทกเปรตวัตถุที่ ๘ จบ ๙. คูถขาทกเปติวตฺถุ ๙. คูถขาทกเปติวัตถุ ๗๗๔. ๗๗๔. ‘‘คูถกูปโต อุคฺคนฺตฺวา, กา นุ ทีนา ปติฏฺฐสิ; นิสฺสํสยํ ปาปกมฺมนฺตา, กึ นุ สทฺทหเส ตุว’’นฺติ. เธอขึ้นมาจากหลุมคูถ เป็นใครหนอ ยืนซบเซาอยู่ ไม่ต้องสงสัยเลย เธอเป็นผู้มีกรรมชั่ว เธอคร่ำครวญอยู่ทำไมหนอ ๗๗๕. ๗๗๕. ‘‘อหํ ภทนฺเต เปตีมฺหิ, ทุคฺคตา ยมโลกิกา; ปาปกมฺมํ กริตฺวาน, เปตโลกํ อิโต คตา’’ติ. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ดิฉันเป็นเปรตผู้ถึงทุคติ อยู่ในยมโลก เพราะทำกรรมชั่วไว้ จึงจากโลกนี้ไปสู่เปรตโลก ๗๗๖. ๗๗๖. ‘‘กึ นุ กาเยน วาจาย, มนสา ทุกฺกฏํ กตํ; กิสฺส กมฺมวิปาเกน, อิทํ ทุกฺขํ นิคจฺฉสี’’ติ. เธอทำกรรมชั่วอะไรไว้ด้วยกาย วาจา หรือใจ ด้วยวิบากแห่งกรรมอะไร เธอจึงเข้าถึงทุกข์นี้ ๗๗๗. ๗๗๗. ‘‘อหุ อาวาสิโก มยฺหํ, อิสฺสุกี กุลมจฺฉรี; อชฺโฌสิโต มยฺหํ ฆเร, กทริโย ปริภาสโก. มีภิกษุอาวาสิกของดิฉัน เป็นผู้ริษยา ตระหนี่ตระกูล ผูกพันอยู่ในเรือนของดิฉัน เป็นคนตระหนี่เหนียวแน่น ชอบด่าบริภาษ ๗๗๘. ๗๗๘. ‘‘ตสฺสาหํ วจนํ สุตฺวา, ภิกฺขโว ปริภาสิสํ; ตสฺส กมฺมวิปาเกน, เปตโลกํ อิโต คตา’’ติ. ดิฉันได้ฟังคำของภิกษุนั้นแล้ว ได้ด่าบริภาษภิกษุทั้งหลาย ด้วยวิบากแห่งกรรมนั้น ดิฉันจึงจากโลกนี้ไปสู่เปรตโลก ๗๗๙. ๗๗๙. ‘‘อมิตฺโต มิตฺตวณฺเณน, โย เต อาสิ กุลูปโก; กายสฺส เภทา ทุปฺปญฺโญ, กึ นุ เปจฺจ คตึ คโต’’ติ. ศัตรูผู้มาในร่างของมิตร คือภิกษุผู้เข้าไปสู่ตระกูลของเธอนั้น เป็นผู้มีปัญญาทราม หลังจากตายไปแล้ว ไปสู่คติไหนหนอ ๗๘๐. ๗๘๐. ‘‘ตสฺเสวาหํ ปาปกมฺมสฺส, สีเส ติฏฺฐามิ มตฺถเก; โส จ ปรวิสยํ ปตฺโต, มเมว ปริจารโก. ดิฉันยืนอยู่บนศีรษะ บนกระหม่อมของภิกษุผู้มีกรรมชั่วนั้นเอง ส่วนภิกษุนั้นผู้ไปสู่ปรโลก ก็เป็นผู้รับใช้ของดิฉันเอง ๗๘๑. ๗๘๑. ‘‘ยํ ภทนฺเต หทนฺตญฺเญ, เอตํ เม โหติ โภชนํ; อหญฺจ โข ยํ หทามิ, เอตํ โส อุปชีวตี’’ติ. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ อุจจาระที่ผู้อื่นถ่ายไว้ นั่นเป็นอาหารของดิฉัน ส่วนอุจจาระที่ดิฉันถ่ายไว้ เปรตนั้นก็อาศัยเลี้ยงชีวิตด้วยอุจจาระนั้น คูถขาทกเปติวตฺถุ นวมํ. คูถขาทกเปติวัตถุที่ ๙ จบ ๑๐. คณเปตวตฺถุ ๑๐. คณเปรตวัตถุ ๗๘๒. ๗๘๒. ‘‘นคฺคา [Pg.214] ทุพฺพณฺณรูปาตฺถ, กิสา ธมนิสนฺถตา; อุปฺผาสุลิกา กิสิกา, เก นุ ตุมฺเหตฺถ มาริสา’’ติ. ดูก่อนท่านผู้นิรทุกข์ พวกท่านเป็นผู้นุ่งผ้าเปลือยกาย มีรูปร่างน่าเกลียด ผอมโซ เห็นเส้นเอ็นสะพรั่ง มีซี่โครงปรากฏ ซูบซีด พวกท่านในที่นี้เป็นใครกันหนอ ๗๘๓. ๗๘๓. ‘‘มยํ ภทนฺเต เปตามฺหา, ทุคฺคตา ยมโลกิกา; ปาปกมฺมํ กริตฺวาน, เปตโลกํ อิโต คตา’’ติ. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พวกข้าพเจ้าเป็นเปรตผู้ถึงทุคติ อยู่ในยมโลก เพราะทำกรรมชั่วไว้ จึงจากโลกนี้ไปสู่เปรตโลก ๗๘๔. ๗๘๔. ‘‘กึ นุ กาเยน วาจาย, มนสา ทุกฺกฏํ กตํ; กิสฺส กมฺมวิปาเกน, เปตโลกํ อิโต คตา’’ติ. พวกท่านทำกรรมชั่วอะไรไว้ด้วยกาย วาจา หรือใจ ด้วยวิบากแห่งกรรมอะไร จึงจากโลกนี้ไปสู่เปรตโลก ๗๘๕. ๗๘๕. ‘‘อนาวเฏสุ ติตฺเถสุ, วิจินิมฺหทฺธมาสกํ; สนฺเตสุ เทยฺยธมฺเมสุ, ทีปํ นากมฺห อตฺตโน. พวกข้าพเจ้าเที่ยวแสวงหาทรัพย์แม้เพียงกึ่งมาสกในท่าน้ำที่ไม่มีใครหวงแหน เมื่อไทยธรรมทั้งหลายมีอยู่ พวกข้าพเจ้าก็มิได้ทำที่พึ่งแก่ตนเอง ๗๘๖. ๗๘๖. ‘‘นทึ อุเปม ตสิตา, ริตฺตกา ปริวตฺตติ; ฉายํ อุเปม อุณฺเหสุ, อาตโป ปริวตฺตติ. พวกข้าพเจ้ากระหายน้ำ เข้าไปหาแม่น้ำ แม่น้ำนั้นก็กลับกลายเป็นว่างเปล่า เมื่ออากาศร้อน พวกข้าพเจ้าเข้าไปหาเงาไม้ เงาไม้นั้นก็กลับกลายเป็นแดด ๗๘๗. ๗๘๗. ‘‘อคฺคิวณฺโณ จ โน วาโต, ฑหนฺโต อุปวายติ; เอตญฺจ ภนฺเต อรหาม, อญฺญญฺจ ปาปกํ ตโต. และลมมีสีดังไฟพัดมาเผาผลาญพวกข้าพเจ้า ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พวกข้าพเจ้าย่อมสมควรได้รับทุกข์นี้ และทุกข์อื่นที่ชั่วยิ่งกว่านี้ ๗๘๘. ๗๘๘. ‘‘อปิ โยชนานิ คจฺฉาม, ฉาตา อาหารเคธิโน; อลทฺธาว นิวตฺตาม, อโห โน อปฺปปุญฺญตา. พวกข้าพเจ้าหิวโหย อยากได้อาหาร เดินทางไปหลายโยชน์ แต่เมื่อไม่ได้อะไรเลย ก็กลับมา โอ้หนอ ความที่พวกข้าพเจ้าเป็นผู้มีบุญน้อย ๗๘๙. ๗๘๙. ‘‘ฉาตา ปมุจฺฉิตา ภนฺตา, ภูมิยํ ปฏิสุมฺภิตา; อุตฺตานา ปฏิกิราม, อวกุชฺชา ปตามเส. พวกข้าพเจ้าหิวโหย สลบไป วิงเวียน ซวนเซล้มลงบนแผ่นดิน พวกข้าพเจ้าล้มหงายลงบ้าง ล้มคว่ำหน้าลงบ้าง ๗๙๐. ๗๙๐. ‘‘เต จ ตตฺเถว ปติตา, ภูมิยํ ปฏิสุมฺภิตา; อุรํ สีสญฺจ ฆฏฺเฏม, อโห โน อปฺปปุญฺญตา. พวกเรานั้นล้มลงแล้วในที่นั้นนั่นเทียว ถูกทุบลงบนแผ่นดิน พวกเรากระแทกอกและศีรษะ โอ้หนอ ความที่พวกเราเป็นผู้มีบุญน้อย ๗๙๑. ๗๙๑. ‘‘เอตญฺจ ภนฺเต อรหาม, อญฺญญฺจ ปาปกํ ตโต; สนฺเตสุ เทยฺยธมฺเมสุ, ทีปํ นากมฺห อตฺตโน. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พวกข้าพเจ้าสมควรได้รับทุกข์นี้ และทุกข์อื่นที่เลวร้ายกว่านั้น เมื่อไทยธรรมทั้งหลายมีอยู่ พวกข้าพเจ้าก็มิได้ทำที่พึ่งแก่ตน ๗๙๒. ๗๙๒. ‘‘เต หิ นูน อิโต คนฺตฺวา, โยนึ ลทฺธาน มานุสึ; วทญฺญู สีลสมฺปนฺนา, กาหาม กุสลํ พหุ’’นฺติ. แน่แท้ พวกเรานั้นไปจากเปรตวิสัยนี้แล้ว ได้กำเนิดเป็นมนุษย์แล้ว จักเป็นผู้รู้ถ้อยคำของผู้ขอ เป็นผู้สมบูรณ์ด้วยศีล จักทำกุศลให้มาก คณเปตวตฺถุ ทสมํ. คณเปตวัตถุที่ ๑๐ ๑๑. ปาฏลิปุตฺตเปตวตฺถุ ๑๑. ปาฏลิปุตตเปตวัตถุ ๗๙๓. ๗๙๓. ‘‘ทิฏฺฐา [Pg.215] ตยา นิรยา ติรจฺฉานโยนิ,เปตา อสุรา อถวาปิ มานุสา เทวา; สยมทฺทส กมฺมวิปากมตฺตโน,เนสฺสามิ ตํ ปาฏลิปุตฺตมกฺขตํ; ตตฺถ คนฺตฺวา กุสลํ กโรหิ กมฺมํ’’. เธอได้เห็นนรก กำเนิดสัตว์ดิรัจฉาน เปรต อสูร หรือแม้แต่มนุษย์และเทวดาแล้ว เธอได้เห็นวิบากกรรมของตนด้วยตนเองแล้ว เราจักนำเธอผู้ไม่ถูกทำร้ายไปสู่กรุงปาฏลีบุตร เธอไปในที่นั้นแล้ว จงทำกุศลกรรมเถิด ๗๙๔. ๗๙๔. ‘‘อตฺถกาโมสิ เม ยกฺข, หิตกาโมสิ เทวเต; กโรมิ ตุยฺหํ วจนํ, ตฺวํสิ อาจริโย มม. ดูก่อนยักษ์ ท่านเป็นผู้ใคร่ประโยชน์แก่ข้าพเจ้า ดูก่อนเทวดา ท่านเป็นผู้ใคร่ประโยชน์เกื้อกูล ข้าพเจ้าจะทำตามคำของท่าน ท่านเป็นอาจารย์ของข้าพเจ้า ๗๙๕. ๗๙๕. ‘‘ทิฏฺฐา มยา นิรยา ติรจฺฉานโยนิ, เปตา อสุรา อถวาปิ มานุสา เทวา; สยมทฺทสํ กมฺมวิปากมตฺตโน, กาหามิ ปุญฺญานิ อนปฺปกานี’’ติ. ข้าพเจ้าได้เห็นนรก กำเนิดสัตว์ดิรัจฉาน เปรต อสูร หรือแม้แต่มนุษย์และเทวดาแล้ว ข้าพเจ้าได้เห็นวิบากกรรมของตนด้วยตนเองแล้ว ข้าพเจ้าจักทำบุญทั้งหลายอันไม่น้อย ปาฏลิปุตฺตเปตวตฺถุ เอกาทสมํ. ปาฏลิปุตตเปตวัตถุที่ ๑๑ ๑๒. อมฺพวนเปตวตฺถุ ๑๒. อัมพวนเปตวัตถุ ๗๙๖. ๗๙๖. ‘‘อยญฺจ เต โปกฺขรณี สุรมฺมา, สมา สุติตฺถา จ มโหทกา จ; สุปุปฺผิตา ภมรคณานุกิณฺณา, กถํ ตยา ลทฺธา อยํ มนุญฺญา. สระโบกขรณีของท่านนี้ น่ารื่นรมย์ยิ่งนัก มีพื้นเสมอ มีท่าขึ้นลงดี และมีน้ำมาก มีดอกไม้บานสะพรั่ง เกลื่อนกล่นด้วยหมู่ภมร ท่านได้สระโบกขรณีอันน่ารื่นรมย์นี้มาอย่างไร ๗๙๗. ๗๙๗. ‘‘อิทญฺจ เต อมฺพวนํ สุรมฺมํ, สพฺโพตุกํ ธารยเต ผลานิ; สุปุปฺผิตํ ภมรคณานุกิณฺณํ, กถํ ตยา ลทฺธมิทํ วิมานํ’’. และสวนมะม่วงของท่านนี้ก็น่ารื่นรมย์ มีผลไม้ทุกฤดูกาล มีดอกไม้บานสะพรั่ง เกลื่อนกล่นด้วยหมู่ภมร วิมานนี้ท่านได้มาอย่างไร ๗๙๘. ๗๙๘. ‘‘อมฺพปกฺกํ ทกํ ยาคุ, สีตจฺฉายา มโนรมา; ธีตาย ทินฺนทาเนน, เตน เม อิธ ลพฺภติ’’. มะม่วงสุก น้ำ ข้าวต้ม และร่มเงาอันเย็นสบาย น่ารื่นรมย์ ข้าพเจ้าได้สิ่งเหล่านี้ในที่นี้ เพราะทานที่ธิดาของข้าพเจ้าถวายแล้ว ๗๙๙. ๗๙๙. ‘‘สนฺทิฏฺฐิกํ [Pg.216] กมฺมํ เอวํ ปสฺสถ, ทานสฺส ทมสฺส สํยมสฺส วิปากํ; ทาสี อหํ อยฺยกุเลสุ หุตฺวา, สุณิสา โหมิ อคารสฺส อิสฺสรา’’ติ. ท่านทั้งหลายจงดูวิบากแห่งกรรมที่เห็นได้ในปัจจุบันอย่างนี้ คือวิบากของทาน การฝึกตน และการสำรวม ข้าพเจ้าเคยเป็นทาสีในตระกูลของนาย บัดนี้เป็นสะใภ้ เป็นใหญ่ในเรือน อมฺพวนเปตวตฺถุ ทฺวาทสมํ. อัมพวนเปตวัตถุที่ ๑๒ ๑๓. อกฺขรุกฺขเปตวตฺถุ ๑๓. อักขรุกขเปตวัตถุ ๘๐๐. ๘๐๐. ‘‘ยํ ททาติ น ตํ โหติ, เทเถว ทานํ ทตฺวา อุภยํ ตรติ; อุภยํ เตน ทาเนน คจฺฉติ, ชาครถ มาปมชฺชถา’’ติ. ผลของทานมิใช่มีเพียงวัตถุที่ให้ไปเท่านั้น แต่ยังมีผลดีอีกมาก เพราะฉะนั้น พึงให้ทานเถิด บัณฑิตให้ทานแล้วย่อมข้ามพ้นทุกข์ทั้งสองอย่างได้ ย่อมเข้าถึงสุขทั้งสองอย่างได้เพราะทานนั้น ท่านทั้งหลายจงตื่นอยู่เถิด อย่าประมาทเลย อกฺขรุกฺขเปตวตฺถุ เตรสมํ. อักขรุกขเปตวัตถุที่ ๑๓ ๑๔. โภคสํหรเปตวตฺถุ ๑๔. โภคสังหรเปตวัตถุ ๘๐๑. ๘๐๑. ‘‘มยํ โภเค สํหริมฺห, สเมน วิสเมน จ; เต อญฺเญ ปริภุญฺชนฺติ, มยํ ทุกฺขสฺส ภาคินี’’ติ. พวกเราได้สะสมโภคทรัพย์ไว้ ทั้งโดยทางชอบธรรมและไม่ชอบธรรม คนอื่น ๆ ย่อมบริโภคโภคทรัพย์เหล่านั้น ส่วนพวกเราเป็นผู้มีส่วนแห่งทุกข์ โภคสํหรเปตวตฺถุ จุทฺทสมํ. โภคสังหรเปตวัตถุที่ ๑๔ ๑๕. เสฏฺฐิปุตฺตเปตวตฺถุ ๑๕. เสฏฐิปุตตเปตวัตถุ ๘๐๒. ๘๐๒. ‘‘สฏฺฐิวสฺสสหสฺสานิ, ปริปุณฺณานิ สพฺพโส; นิรเย ปจฺจมานานํ, กทา อนฺโต ภวิสฺสติ’’. หกหมื่นปีบริบูรณ์แล้วโดยประการทั้งปวง สำหรับพวกเราผู้กำลังถูกเผาไหม้อยู่ในนรก เมื่อไรที่สุดจักมี ๘๐๓. ๘๐๓. ‘‘นตฺถิ อนฺโต กุโต อนฺโต, น อนฺโต ปฏิทิสฺสติ; ตถา หิ ปกตํ ปาปํ, ตุยฺหํ มยฺหญฺจ มาริสา. ที่สุดย่อมไม่มี ที่สุดจักมีแต่ที่ไหน ที่สุดย่อมไม่ปรากฏ ดูก่อนท่านผู้นิรทุกข์ เพราะว่าบาปอันท่านและเราได้ทำไว้แล้วเช่นนั้น ๘๐๔. ๘๐๔. ‘‘ทุชฺชีวิตมชีวมฺห, เย สนฺเต น ททมฺหเส; สนฺเตสุ เทยฺยธมฺเมสุ, ทีปํ นากมฺห อตฺตโน. พวกเรามีชีวิตอยู่อย่างเลวทราม คือพวกเราผู้เมื่อของมีอยู่ มิได้ให้ทาน เมื่อไทยธรรมทั้งหลายมีอยู่ ก็มิได้ทำที่พึ่งแก่ตน ๘๐๕. ๘๐๕. ‘‘โสหํ นูน อิโต คนฺตฺวา, โยนึ ลทฺธาน มานุสึ; วทญฺญู สีลสมฺปนฺโน, กาหามิ กุสลํ พหุ’’นฺติ. แน่แท้ เรานั้นไปจากนรกนี้แล้ว ได้กำเนิดเป็นมนุษย์แล้ว จักเป็นผู้รู้ถ้อยคำของผู้ขอ เป็นผู้สมบูรณ์ด้วยศีล จักทำกุศลให้มาก เสฏฺฐิปุตฺตเปตวตฺถุ ปนฺนรสมํ. เสฏฐิปุตตเปตวัตถุที่ ๑๕ ๑๖. สฏฺฐิกูฏเปตวตฺถุ ๑๖. สัฏฐิกูฏเปตวัตถุ ๘๐๖. ๘๐๖. ‘‘กึ [Pg.217] นุ อุมฺมตฺตรูโปว, มิโค ภนฺโตว ธาวสิ; นิสฺสํสยํ ปาปกมฺมนฺโต, กึ นุ สทฺทายเส ตุว’’นฺติ. ท่านมีรูปร่างเหมือนคนบ้า เหมือนเนื้อผู้ตื่นกลัว วิ่งไปทำไมหนอ ท่านเป็นผู้มีกรรมชั่วอย่างไม่ต้องสงสัย ท่านส่งเสียงร้องอยู่ทำไมหนอ ๘๐๗. ๘๐๗. ‘‘อหํ ภทนฺเต เปโตมฺหิ, ทุคฺคโต ยมโลกิโก; ปาปกมฺมํ กริตฺวาน, เปตโลกํ อิโต คโต. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าเป็นเปรต เป็นผู้ถึงทุคติ อยู่ในยมโลก เพราะทำกรรมชั่วไว้ จึงได้จากโลกนี้ไปสู่เปรตโลก ๘๐๘. ๘๐๘. ‘‘สฏฺฐิ กูฏสหสฺสานิ, ปริปุณฺณานิ สพฺพโส; สีเส มยฺหํ นิปตนฺติ, เต ภินฺทนฺติ จ มตฺถก’’นฺติ. ค้อนเหล็ก ๖๐,๐๐๐ อัน เต็มบริบูรณ์โดยประการทั้งปวง ตกลงบนศีรษะของข้าพเจ้า และค้อนเหล็กเหล่านั้น ก็ผ่าศีรษะ (ของข้าพเจ้า) ด้วย ๘๐๙. ๘๐๙. ‘‘กึ นุ กาเยน วาจาย, มนสา ทุกฺกฏํ กตํ; กิสฺส กมฺมวิปาเกน, อิทํ ทุกฺขํ นิคจฺฉสิ. ท่านทำกรรมชั่วอะไรไว้ด้วยกาย วาจา หรือใจ ท่านย่อมถึงความทุกข์นี้ เพราะวิบากของกรรมอะไร ๘๑๐. ๘๑๐. ‘‘สฏฺฐิ กูฏสหสฺสานิ, ปริปุณฺณานิ สพฺพโส; สีเส ตุยฺหํ นิปตนฺติ, เต ภินฺทนฺติ จ มตฺถก’’นฺติ. ค้อนเหล็ก ๖๐,๐๐๐ อัน เต็มบริบูรณ์โดยประการทั้งปวง ตกลงบนศีรษะของท่าน และค้อนเหล็กเหล่านั้น ก็ผ่าศีรษะ (ของท่าน) ด้วย ๘๑๑. ๘๑๑. ‘‘อถทฺทสาสึ สมฺพุทฺธํ, สุเนตฺตํ ภาวิตินฺทฺริยํ; นิสินฺนํ รุกฺขมูลสฺมึ, ฌายนฺตํ อกุโตภยํ. ครั้งนั้น ข้าพเจ้าได้เห็นพระปัจเจกพุทธเจ้าพระนามว่าสุเนตตะ ผู้มีอินทรีย์อบรมแล้ว ไม่มีภัยแต่ที่ไหนๆ กำลังเข้าฌาน ประทับนั่งอยู่ที่โคนต้นไม้ ๘๑๒. ๘๑๒. ‘‘สาลิตฺตกปฺปหาเรน, ภินฺทิสฺสํ ตสฺส มตฺถกํ; ตสฺส กมฺมวิปาเกน, อิทํ ทุกฺขํ นิคจฺฉิสํ. ข้าพเจ้าได้ผ่าศีรษะของท่านด้วยการยิงด้วยก้อนกรวด เพราะวิบากของกรรมนั้น ข้าพเจ้าจึงได้ถึงความทุกข์นี้ ๘๑๓. ๘๑๓. ‘‘สฏฺฐิ กูฏสหสฺสานิ, ปริปุณฺณานิ สพฺพโส; สีเส มยฺหํ นิปตนฺติ, เต ภินฺทนฺติ จ มตฺถก’’นฺติ. ค้อนเหล็ก ๖๐,๐๐๐ อัน เต็มบริบูรณ์โดยประการทั้งปวง ตกลงบนศีรษะของข้าพเจ้า และค้อนเหล็กเหล่านั้น ก็ผ่าศีรษะ (ของข้าพเจ้า) ด้วย ๘๑๔. ๘๑๔. ‘‘ธมฺเมน เต กาปุริส, สฏฺฐิกูฏสหสฺสานิ, ปริปุณฺณานิ สพฺพโส; สีเส ตุยฺหํ นิปตนฺติ, เต ภินฺทนฺติ จ มตฺถก’’นฺติ. บุรุษชั่ว ค้อนเหล็ก ๖๐,๐๐๐ อันเหล่านั้น เต็มบริบูรณ์โดยประการทั้งปวง ตกลงบนศีรษะของท่านโดยธรรมแล้ว และค้อนเหล็กเหล่านั้น ก็ผ่าศีรษะ (ของท่าน) ด้วย สฏฺฐิกูฏเปตวตฺถุ โสฬสมํ. สัฏฐิกูฏเปตวัตถุที่ ๑๖ มหาวคฺโค จตุตฺโถ นิฏฺฐิโต. มหาวรรคที่ ๔ จบ ตสฺสุทฺทานํ – อุทานคาถาของมหาวรรคนั้น มีดังนี้ อมฺพสกฺกโร [Pg.218] เสรีสโก, ปิงฺคโล เรวติ อุจฺฉุ; ทฺเว กุมารา ทุเว คูถา, คณปาฏลิอมฺพวนํ. เรื่องอัมพสักกรเปรต ๑ เรื่องเสรีสกเปรต ๑ เรื่องปิงคลเปรต ๑ เรื่องเรวดีเปรต ๑ เรื่องอุจฉุเปรต ๑ เรื่องกุมารเปรต ๒ เรื่อง เรื่องคูถขาทกเปรต ๒ เรื่อง เรื่องคณเปรต ๑ เรื่องปาฏลิปุตตเปรต ๑ เรื่องอัมพวนเปรต ๑ อกฺขรุกฺขโภคสํหรา, เสฏฺฐิปุตฺตสฏฺฐิกูฏา; อิติ โสฬสวตฺถูนิ, วคฺโค เตน ปวุจฺจติ. เรื่องอักขรุกขเปรต ๑ เรื่องโภคสังหรเปรต ๑ เรื่องเสฏฐิปุตตเปรต ๑ เรื่องสัฏฐิกูฏเปรต ๑ รวมเป็น ๑๖ เรื่อง ด้วยเหตุนั้น วรรคนี้ท่านจึงเรียกว่าวรรค อถ วคฺคุทฺทานํ – ต่อไปนี้เป็นอุทานคาถาของวรรค อุรโค อุปริวคฺโค, จูฬมหาติ จตุธา; วตฺถูนิ เอกปญฺญาสํ, จตุธา ภาณวารโต. เปตวัตถุนี้มี ๔ วรรค คือ อุรควรรค อุพพริวรรค จูฬวรรค และมหาวรรค มีเรื่อง ๕๑ เรื่อง แบ่งเป็น ๔ ภาณวาร เปตวตฺถุปาฬิ นิฏฺฐิตา. เปตวัตถุปาฬิ จบ
བོད་མི
པཱ་ལི་གསུང་རབ།	འགྲེལ་བཤད།	འགྲེལ་བཤད་ཕྲན།	གཞན།
1101 ཕ་ར་ཇི་ཀ་པཱ་ལི། 1102 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་པཱ་ལི། 1103 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (ཝི་ན་ཡ) 1104 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 1105 པ་རི་ཝཱ་ར་པཱ་ལི།	1201 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 1202 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 1203 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1204 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (ཝི་ན་ཡ) 1205 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1206 པ་རི་ཝཱ་ར་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	1301 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1302 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1303 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༣	1401 དྭེ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི། 1402 ཝི་ན་ཡ་སངྒ་ཧ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1403 ཝ་ཇི་ར་བུད་དྷི་ཊཱི་ཀཱ། 1404 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1405 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1406 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1407 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1408 ཀངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎཱི་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 1409 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཨུ་ཏྟ་ར་ཝི་ནི་ཙ་ཡ། 1410 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1411 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1412 པཱ་ཙི་ཏྱཱ་དི་ཡོ་ཇ་ནཱ་པཱ་ལི། 1413 ཁུད་ད་སིཀྑཱ་མཱུ་ལ་སིཀྑཱ། 8401 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༡ 8402 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༢ 8403 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 8404 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 8405 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ། 8406 དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8407 མཛྷི་མ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8408 སཾ་ཡུཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8409 ཨངྒུ་ཏྟ་ར་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8410 ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8411 ཨ་བྷི་དྷམྨ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8412 ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (པུ་ཝི) 8413 ནི་རུཏྟི་དཱི་པ་ནཱི། 8414 པ་ར་མཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་སངྒ་ཧ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8415 ཨ་ནུ་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8416 པཊྛཱ་ནུདྡེ་ས་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8417 ན་མཀྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8418 མ་ཧཱ་པ་ཎཱ་མ་པཱ་ཋ། 8419 ལཀྑ་ཎཱ་ཏོ་བུདྡྷ་ཐོ་མ་ནཱ་གཱ་ཐཱ། 8420 སུ་ཏ་ཝནྡ་ནཱ། 8421 ཀ་མ་ལཱཉྫ་ལི། 8422 ཇི་ནཱ་ལངྐཱ་ར། 8423 པཛྫ་མ་དྷུ། 8424 བུདྡྷ་གུ་ཎ་གཱ་ཐཱ་ཝ་ལཱི། 8425 ཙཱུ་ལ་གནྠ་ཝཾ་ས། 8427 སཱ་ས་ན་ཝཾ་ས། 8426 མ་ཧཱ་ཝཾ་ས། 8429 མོགྒ་ལླཱ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8428 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8430 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (པ་ད་མཱ་ལཱ) 8431 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (དྷཱ་ཏུ་མཱ་ལཱ) 8432 པ་ད་རཱུ་པ་སིད་དྷི། 8433 མོ་ག་ལླཱ་ན་པཉྩ་ཀཱ། 8434 པ་ཡོ་ག་སིད་དྷི་པཱ་ཋ། 8435 བུཏྟོ་ད་ཡ་པཱ་ཋ། 8436 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8437 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་ཊཱི་ཀཱ། 8438 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་པཱ་ཋ། 8439 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8440 བཱ་ལཱ་ཝ་ཏཱ་ར་གཎྛི་པ་དཏྠ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་སཱ་ར། 8446 ཀ་ཝི་དཔྤ་ཎ་ནཱི་ཏི། 8447 ནཱི་ཏི་མཉྫ་རཱི། 8445 དྷམྨ་ནཱི་ཏི། 8444 མ་ཧཱ་ར་ཧ་ནཱི་ཏི། 8441 ལོ་ཀ་ནཱི་ཏི། 8442 སུཏྟནྟ་ནཱ་ཏི། 8443 སཱུ་རསྶ་ཏི་ནཱི་ཏི། 8450 ཙཱ་ཎཀྱ་ནཱི་ཏི། 8448 ན་ར་དཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8449 ཙ་ཏུ་རཱ་རཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8451 ར་ས་ཝཱ་ཧི་ནཱི། 8452 སཱི་མ་ཝི་སོ་ད་ནཱི་པཱ་ཋ། 8453 ཝེསྶནྟ་ར་གཱི་ཏི། 8454 མོགྒ་ལླཱ་ན་བུཏྟི་ཝི་ཝ་ར་ཎ་པཉྩ་ཀཱ། 8455 ཐཱུ་པ་ཝཾ་ས། 8456 དཱ་ཊྷཱ་ཝཾ་ས། 8457 དྷཱ་ཏུ་པཱ་ཋ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཱ། 8458 དྷཱ་ཏུ་ཝཾ་ས། 8459 ཧཏྠ་ཝ་ན་གལླ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཾ་ས། 8460 ཇི་ན་ཙ་རི་ཏ་ཡ། 8461 ཇི་ན་ཝཾ་ས་དཱི་པཾ། 8462 ཏེ་ལ་ཀ་ཊཱ་ཧ་གཱ་ཐཱ། 8463 མི་ལི་ད་ཊཱི་ཀཱ། 8464 པ་ད་མཉྫ་རཱི། 8465 པ་ད་སཱ་ད་ནཾ། 8466 སདྡ་བིནྡུ་པ་ཀ་ར་ཎཾ། 8467 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་དྷཱ་ཏུ་མཉྫུ་སཱ། 8468 སཱ་མནྟ་ཀཱུ་ཊ་ཝཎྞ་ནཱ།
2101 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 2102 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (དཱི་གྷ) 2103 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་པཱ་ལི།	2201 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 2202 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (དཱི་གྷ) 2203 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	2301 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2302 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (དཱི་གྷ) 2303 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2304 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 2305 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༢
3101 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3102 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3103 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི།	3201 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 3202 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 3203 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 3204 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	3301 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3302 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3303 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ།
4101 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4102 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4103 ཁནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4104 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4105 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (སཾ་ཡུཏྟ)	4201 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4202 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4203 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4204 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4205 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)	4301 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4302 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4303 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4304 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4305 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)
5101 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5102 དུ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5103 ཏི་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5104 ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5105 པཉྩ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5106 ཆཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5107 སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5108 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5109 ན་ཝ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5110 ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5111 ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།	5201 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5202 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5203 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5204 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	5301 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5302 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5303 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5304 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ།
6101 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་པཱ་ལི། 6102 དྷམྨ་པ་ད་པཱ་ལི། 6103 ཨུ་དཱ་ན་པཱ་ལི། 6104 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་པཱ་ལི། 6105 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 6106 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6107 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6108 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6109 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6110 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 6111 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 6112 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་པཱ་ལི། 6113 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་པཱ་ལི། 6114 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 6115 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 6116 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6117 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6118 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་པཱ་ལི། 6119 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་པཱ་ལི། 6120 མི་ལིནྡ་པཉྷ་པཱ་ལི། 6121 པེ་ཊ་ཀོ་པ་དེ་ས་པཱ་ལི།	6201 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6202 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6203 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6204 ཨུ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6205 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6206 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6207 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6208 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6209 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6210 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6211 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6212 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6213 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6214 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6215 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6216 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6217 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6218 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6219 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༣ 6220 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༤ 6221 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༥ 6222 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༦ 6223 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༧ 6224 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6225 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6226 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6227 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6228 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	6301 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 6302 ནེཏྟི་ཝི་བྷཱི་ནཱི།
7101 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་པཱ་ལི། 7102 ཝི་བྷངྒ་པཱ་ལི། 7103 དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་པཱ་ལི། 7104 པུགྒ་ལ་པཉྙཏྟི་པཱ་ལི། 7105 ཀ་ཐཱ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 7106 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 7107 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 7108 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༣ 7109 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 7110 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 7111 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༣ 7112 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༤ 7113 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༥	7201 དྷམྨ་སངྒ་ཎི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7202 སམྨོ་ཧ་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7203 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	7301 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7302 ཝི་བྷངྒ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7303 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7304 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7305 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7306 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་རོ་ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དོ། 7307 ཨ་བྷི་དྷམྨཏྠ་སངྒ་ཧོ། 7308 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་ར་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 7309 ཨ་བྷི་དྷམྨ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི།

Tiếng Việt
Kinh điển Pali	Chú giải	Phụ chú giải	Khác
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Tạng Luật) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 1 1202 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 2 1203 Chú Giải Pācittiya 1204 Chú Giải Mahāvagga (Tạng Luật) 1205 Chú Giải Cūḷavagga 1206 Chú Giải Parivāra	1301 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 1 1302 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 2 1303 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Chú Giải Vinayasaṅgaha 1403 Phụ Chú Giải Vajirabuddhi 1404 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 1 1405 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 2 1406 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 1 1407 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 2 1408 Phụ Chú Giải Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 1 1411 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Thanh Tịnh Đạo - 1 8402 Thanh Tịnh Đạo - 2 8403 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 1 8404 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 2 8405 Lời Tựa Thanh Tịnh Đạo 8406 Trường Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8407 Trung Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8408 Tương Ưng Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8409 Tăng Chi Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8410 Tạng Luật (Vấn Đáp) 8411 Tạng Vi Diệu Pháp (Vấn Đáp) 8412 Chú Giải (Vấn Đáp) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Phụ Chú Giải Namakkāra 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Phụ Chú Giải Abhidhānappadīpikā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Phụ Chú Giải Subodhālaṅkāra 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8444 Mahārahanīti 8445 Dhammanīti 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8450 Cāṇakyanīti 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Phụ Chú Giải Milinda 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Trường Bộ) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2202 Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2203 Chú Giải Pāthikavagga	2301 Phụ Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2302 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2303 Phụ Chú Giải Pāthikavagga 2304 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 1 2305 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 1 3202 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 2 3203 Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3204 Chú Giải Uparipaṇṇāsa	3301 Phụ Chú Giải Mūlapaṇṇāsa 3302 Phụ Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3303 Phụ Chú Giải Uparipaṇṇāsa
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Tương Ưng Bộ)	4201 Chú Giải Sagāthāvagga 4202 Chú Giải Nidānavagga 4203 Chú Giải Khandhavagga 4204 Chú Giải Saḷāyatanavagga 4205 Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)	4301 Phụ Chú Giải Sagāthāvagga 4302 Phụ Chú Giải Nidānavagga 4303 Phụ Chú Giải Khandhavagga 4304 Phụ Chú Giải Saḷāyatanavagga 4305 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Chú Giải Ekakanipāta 5202 Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5203 Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5204 Chú Giải Aṭṭhakādinipāta	5301 Phụ Chú Giải Ekakanipāta 5302 Phụ Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5303 Phụ Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5304 Phụ Chú Giải Aṭṭhakādinipāta
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi - 1 6111 Apadāna Pāḷi - 2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi - 1 6115 Jātaka Pāḷi - 2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Chú Giải Khuddakapāṭha 6202 Chú Giải Dhammapada - 1 6203 Chú Giải Dhammapada - 2 6204 Chú Giải Udāna 6205 Chú Giải Itivuttaka 6206 Chú Giải Suttanipāta - 1 6207 Chú Giải Suttanipāta - 2 6208 Chú Giải Vimānavatthu 6209 Chú Giải Petavatthu 6210 Chú Giải Theragāthā - 1 6211 Chú Giải Theragāthā - 2 6212 Chú Giải Therīgāthā 6213 Chú Giải Apadāna - 1 6214 Chú Giải Apadāna - 2 6215 Chú Giải Buddhavaṃsa 6216 Chú Giải Cariyāpiṭaka 6217 Chú Giải Jātaka - 1 6218 Chú Giải Jātaka - 2 6219 Chú Giải Jātaka - 3 6220 Chú Giải Jātaka - 4 6221 Chú Giải Jātaka - 5 6222 Chú Giải Jātaka - 6 6223 Chú Giải Jātaka - 7 6224 Chú Giải Mahāniddesa 6225 Chú Giải Cūḷaniddesa 6226 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 1 6227 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 2 6228 Chú Giải Nettippakaraṇa	6301 Phụ Chú Giải Nettippakaraṇa 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi - 1 7107 Yamaka Pāḷi - 2 7108 Yamaka Pāḷi - 3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi - 1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi - 2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi - 3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi - 4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi - 5	7201 Chú Giải Dhammasaṅgaṇi 7202 Chú Giải Sammohavinodanī 7203 Chú Giải Pañcapakaraṇa	7301 Phụ Chú Giải Gốc Dhammasaṅgaṇī 7302 Phụ Chú Giải Gốc Vibhaṅga 7303 Phụ Chú Giải Gốc Pañcapakaraṇa 7304 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Dhammasaṅgaṇī 7305 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Pañcapakaraṇa 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Phụ Chú Giải Cổ Điển Abhidhammāvatāra 7309 Abhidhammamātikāpāḷi