1 Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa
त्या भगवंत, अर्हत, सम्यक संबुद्धाला नमस्कार असो.
Khuddakanikāye
खुद्दकनिकाय
Khuddakapāṭhapāḷi
खुद्दकपाठ पालि
1. Saraṇattayaṃ
१. त्रिशरण
Buddhaṃ [Pg.1] saraṇaṃ gacchāmi;
Dhammaṃ saraṇaṃ gacchāmi;
Saṅghaṃ saraṇaṃ gacchāmi.
मी बुद्धाला शरण जातो; मी धम्माला शरण जातो; मी संघाला शरण जातो.
Dutiyampi buddhaṃ saraṇaṃ gacchāmi;
Dutiyampi dhammaṃ saraṇaṃ gacchāmi;
Dutiyampi saṅghaṃ saraṇaṃ gacchāmi.
दुसऱ्यांदाही मी बुद्धाला शरण जातो; दुसऱ्यांदाही मी धम्माला शरण जातो; दुसऱ्यांदाही मी संघाला शरण जातो.
Tatiyampi buddhaṃ saraṇaṃ gacchāmi;
Tatiyampi dhammaṃ saraṇaṃ gacchāmi;
Tatiyampi saṅghaṃ saraṇaṃ gacchāmi.
तिसऱ्यांदाही मी बुद्धाला शरण जातो; तिसऱ्यांदाही मी धम्माला शरण जातो; तिसऱ्यांदाही मी संघाला शरण जातो.
Saraṇattayaṃ niṭṭhitaṃ.
त्रिशरण समाप्त झाले.
2. Dasasikkhāpadaṃ
२. दहा शिक्षापदे
1. Pāṇātipātā veramaṇī-sikkhāpadaṃ samādiyāmi.
१. मी जीवहिंसेपासून अलिप्त राहण्याचे शिक्षापद ग्रहण करतो.
2. Adinnādānā veramaṇī-sikkhāpadaṃ samādiyāmi.
२. मी चोरी करण्यापासून (न दिलेली वस्तू घेण्यापासून) अलिप्त राहण्याचे शिक्षापद ग्रहण करतो.
3. Abrahmacariyā [Pg.2] veramaṇī-sikkhāpadaṃ samādiyāmi.
३. मी अब्रह्मचर्यापासून अलिप्त राहण्याचे शिक्षापद ग्रहण करतो.
4. Musāvādā veramaṇī-sikkhāpadaṃ samādiyāmi.
४. मी असत्य बोलण्यापासून अलिप्त राहण्याचे शिक्षापद ग्रहण करतो.
5. Surāmerayamajjapamādaṭṭhānā veramaṇī-sikkhāpadaṃ samādiyāmi.
५. मी मद्य, सुरा आणि इतर मादक पदार्थांच्या सेवनामुळे होणाऱ्या प्रमादापासून अलिप्त राहण्याचे शिक्षापद ग्रहण करतो.
6. Vikālabhojanā veramaṇī-sikkhāpadaṃ samādiyāmi.
६. मी विकालभोजनापासून (अवेळी भोजन करण्यापासून) अलिप्त राहण्याचे शिक्षापद ग्रहण करतो.
7. Nacca-gīta-vādita-visūkadassanā veramaṇī-sikkhāpadaṃ samādiyāmi.
७. मी नृत्य, गीत, वादन आणि तमाशा (मनोरंजन) पाहण्या-ऐकण्यापासून अलिप्त राहण्याचे शिक्षापद ग्रहण करतो.
8. Mālā-gandha-vilepana-dhāraṇa-maṇḍana-vibhūsanaṭṭhānā veramaṇī-sikkhāpadaṃ samādiyāmi.
८. मी माळा धारण करणे, सुगंधी द्रव्ये लावणे, प्रसाधने वापरणे आणि शरीराला सुशोभित करण्यापासून अलिप्त राहण्याचे शिक्षापद ग्रहण करतो.
9. Uccāsayana-mahāsayanā veramaṇī-sikkhāpadaṃ samādiyāmi.
९. मी उच्च आसन आणि महाआसन (उच्च व विलासी बिछान्यांवर झोपण्यापासून) अलिप्त राहण्याचे शिक्षापद ग्रहण करतो.
10. Jātarūpa-rajatapaṭiggahaṇā veramaṇī-sikkhāpadaṃ samādiyāmi.
१०. मी सोने आणि चांदी स्वीकारण्यापासून अलिप्त राहण्याचे शिक्षापद ग्रहण करतो.
Dasasikkhāpadaṃ niṭṭhitaṃ.
दहा शिक्षापदे समाप्त झाली.
3. Dvattiṃsākāro
३. बत्तीस अवयव
Atthi imasmiṃ kāye –
या शरीरात आहेत –
Kesā lomā nakhā dantā taco,Maṃsaṃ nhāru aṭṭhi aṭṭhimiñjaṃ vakkaṃ,Hadayaṃ yakanaṃ kilomakaṃ pihakaṃ papphāsaṃ,Antaṃ antaguṇaṃ udariyaṃ karīsaṃ matthaluṅgaṃ,Pittaṃ semhaṃ pubbo lohitaṃ sedo medo,Assu vasā kheḷo siṅghāṇikā lasikā muttanti.
केस, रोम, नखे, दात, त्वचा, मांस, स्नायू, हाडे, अस्थिमज्जा, मूत्रपिंड, हृदय, यकृत, पडदा, प्लीहा, फुफ्फुस, मोठे आतडे, लहान आतडे, जठरातील अन्न, विष्ठा, मेंदू, पित्त, कफ, पू, रक्त, घाम, चरबी, अश्रू, मेद, लाळ, शेंबूड, लसिका, मूत्र.
Dvattiṃsākāro niṭṭhito.
बत्तीस अवयवांचे ध्यान समाप्त झाले.
4. Kumārapañhā
४. कुमार प्रश्न
1. ‘‘Ekaṃ [Pg.3] nāma kiṃ’’? ‘‘Sabbe sattā āhāraṭṭhitikā’’.
१. एक काय आहे? सर्व प्राणी आहारावर अवलंबून आहेत.
2. ‘‘Dve nāma kiṃ’’? ‘‘Nāmañca rūpañca’’.
२. दोन काय आहेत? नाम आणि रूप.
3. ‘‘Tīṇi nāma kiṃ’’? ‘‘Tisso vedanā’’.
३. तीन काय आहेत? तीन वेदना.
4. ‘‘Cattāri nāma kiṃ’’? ‘‘Cattāri ariyasaccāni’’.
४. चार काय आहेत? चार आर्यसत्ये.
5. ‘‘Pañca nāma kiṃ’’? ‘‘Pañcupādānakkhandhā’’.
५. पाच काय आहेत? पाच उपादानस्कंध.
6. ‘‘Cha nāma kiṃ’’? ‘‘Cha ajjhattikāni āyatanāni’’.
६. सहा काय आहेत? सहा आंतरिक आयतने.
7. ‘‘Satta nāma kiṃ’’? ‘‘Satta bojjhaṅgā’’.
७. सात काय आहेत? सात बोज्झंग (बोध्यंग).
8. ‘‘Aṭṭha nāma kiṃ’’? ‘‘Ariyo aṭṭhaṅgiko maggo’’.
८. आठ काय आहेत? आर्य अष्टांगिक मार्ग.
9. ‘‘Nava nāma kiṃ’’? ‘‘Nava sattāvāsā’’.
९. नऊ काय आहेत? नऊ सत्त्वावास (प्राण्यांचे निवासस्थान).
10. ‘‘Dasa nāma kiṃ’’? ‘‘Dasahaṅgehi samannāgato ‘arahā’ti vuccatī’’ti.
१०. दहा काय आहेत? दहा अंगांनी (गुणांनी) युक्त असलेल्या व्यक्तीला 'अर्हत' म्हटले जाते.
Kumārapañhā niṭṭhitā.
कुमार प्रश्न समाप्त झाले.
5. Maṅgalasuttaṃ
५. मंगल सुत्त
1. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Atha kho aññatarā devatā abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇā kevalakappaṃ jetavanaṃ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhitā kho sā devatā bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –
१. असे मी ऐकले आहे – एका वेळी भगवान श्रावस्ती येथील अनाथपिंडिकाच्या जेतवन आरामात विहार करत होते. तेव्हा एका देवतेने, रात्र संपत आली असताना, अत्यंत दैदिप्यमान रूपाने संपूर्ण जेतवन उजळून टाकले आणि ती भगवंतांकडे आली. जवळ येऊन भगवंतांना अभिवादन करून ती एका बाजूला उभी राहिली. एका बाजूला उभी राहिलेली ती देवता भगवंतांना गाथेने म्हणाली –
2.
२.
‘‘Bahū devā manussā ca, maṅgalāni acintayuṃ;
Ākaṅkhamānā sotthānaṃ, brūhi maṅgalamuttamaṃ’’.
अनेक देव आणि मानवांनी कल्याणाची (सुखाची) आकांक्षा करत मंगलांविषयी विचार केला आहे. आपण आम्हाला उत्तम मंगल सांगावे.
3.
३.
‘‘Asevanā ca bālānaṃ, paṇḍitānañca sevanā;
Pūjā ca pūjaneyyānaṃ, etaṃ maṅgalamuttamaṃ.
मूर्खांची संगत न करणे, विद्वानांची (प्राज्ञांची) संगत करणे आणि पूजनीयांचे पूजन करणे, हे उत्तम मंगल आहे.
4.
४.
‘‘Patirūpadesavāso [Pg.4] ca, pubbe ca katapuññatā;
Attasammāpaṇidhi ca, etaṃ maṅgalamuttamaṃ.
"अनुकूल देशात (योग्य ठिकाणी) निवास करणे, पूर्वजन्मी केलेले पुण्यकर्म असणे आणि स्वतःला सन्मार्गावर योग्य प्रकारे प्रस्थापित करणे, हे उत्तम मंगल आहे."
5.
५.
‘‘Bāhusaccañca sippañca, vinayo ca susikkhito;
Subhāsitā ca yā vācā, etaṃ maṅgalamuttamaṃ.
"बहुश्रुत असणे (ज्ञान मिळवणे), शिल्प (कला-कौशल्य) शिकणे, विनयशीलतेचे उत्तम शिक्षण घेणे आणि सुभाषित (मधुर व कल्याणकारी) वाणी बोलणे, हे उत्तम मंगल आहे."
6.
६.
‘‘Mātāpitu upaṭṭhānaṃ, puttadārassa saṅgaho;
Anākulā ca kammantā, etaṃ maṅgalamuttamaṃ.
"माता-पित्यांची सेवा करणे, पत्नी व मुलांचे संगोपन (साहाय्य) करणे आणि व्याकुळता नसलेले (अनाकुल) उद्योग करणे, हे उत्तम मंगल आहे."
7.
७.
‘‘Dānañca dhammacariyā ca, ñātakānañca saṅgaho;
Anavajjāni kammāni, etaṃ maṅgalamuttamaṃ.
"दान देणे, धम्माचे आचरण करणे, नातेवाईकांना साहाय्य करणे आणि निर्दोष (निष्पाप) कर्मे करणे, हे उत्तम मंगल आहे."
8.
८.
‘‘Āratī viratī pāpā, majjapānā ca saṃyamo;
Appamādo ca dhammesu, etaṃ maṅgalamuttamaṃ.
"पापापासून दूर राहणे व विरक्त असणे, मद्यपानापासून संयम राखणे आणि धम्माच्या बाबतीत जागरूक (अप्रमाद) असणे, हे उत्तम मंगल आहे."
9.
९.
‘‘Gāravo ca nivāto ca, santuṭṭhi ca kataññutā;
Kālena dhammassavanaṃ, etaṃ maṅgalamuttamaṃ.
"आदर राखणे, नम्रता बाळगणे, संतुष्ट असणे, कृतज्ञ असणे आणि योग्य वेळी धम्मश्रवण करणे, हे उत्तम मंगल आहे."
10.
१०.
‘‘Khantī ca sovacassatā, samaṇānañca dassanaṃ;
Kālena dhammasākacchā, etaṃ maṅgalamuttamaṃ.
"सहनशीलता बाळगणे, सुवचता (उपदेश सहज स्वीकारणे) असणे, श्रमणांचे दर्शन घेणे आणि योग्य वेळी धम्मचर्चा करणे, हे उत्तम मंगल आहे."
11.
११.
‘‘Tapo ca brahmacariyañca, ariyasaccāna dassanaṃ;
Nibbānasacchikiriyā ca, etaṃ maṅgalamuttamaṃ.
"तप आचरणे, ब्रह्मचर्याचे पालन करणे, आर्य सत्यांचे दर्शन (साक्षात्कार) करणे आणि निर्वाणाचा प्रत्यक्ष अनुभव घेणे, हे उत्तम मंगल आहे."
12.
१२.
‘‘Phuṭṭhassa lokadhammehi, cittaṃ yassa na kampati;
Asokaṃ virajaṃ khemaṃ, etaṃ maṅgalamuttamaṃ.
"अष्ट लोकधम्मांचा (सुख-दुःख, लाभ-हानी इत्यादींचा) स्पर्श झाला असता ज्याचे चित्त कंपित होत नाही, जे शोकरहित, रागरहित (धुळीपासून मुक्त) आणि सुरक्षित (क्षेम) असते, हे उत्तम मंगल आहे."
13.
१३.
‘‘Etādisāni katvāna, sabbatthamaparājitā;
Sabbattha sotthiṃ gacchanti, taṃ tesaṃ maṅgalamuttama’’nti.
"अशा प्रकारच्या (अडतीस) मङ्गलांचे आचरण करून, सर्व ठिकाणी अपराजित राहून, मनुष्य सर्वत्र कल्याणाला (स्वस्तीला) प्राप्त होतो. हे त्यांचे उत्तम मंगल आहे."
Maṅgalasuttaṃ niṭṭhitaṃ.
"मंगलसुत्त समाप्त झाले."
6. Ratanasuttaṃ
६. "रतनसुत्त"
1.
१.
Yānīdha bhūtāni samāgatāni, bhummāni vā yāni va antalikkhe;
Sabbeva bhūtā sumanā bhavantu, athopi sakkacca suṇantu bhāsitaṃ.
"येथे जे प्राणी (देव) एकत्र आले आहेत, मग ते पृथ्वीवरील असोत किंवा अंतरीक्षातील असोत, ते सर्व प्राणी प्रसन्नचित्त होवोत आणि त्यांनी हे भाषित (उपदेश) आदरपूर्वक ऐकावे."
2.
२.
Tasmā [Pg.5] hi bhūtā nisāmetha sabbe, mettaṃ karotha mānusiyā pajāya;
Divā ca ratto ca haranti ye baliṃ, tasmā hi ne rakkhatha appamattā.
"म्हणून हे सर्व प्राण्यांनो (देवांनो), लक्षपूर्वक ऐका; मानवी प्रजेवर मैत्री करा. जे रात्री आणि दिवशी तुम्हाला पूजा-साहित्य (आदर) अर्पण करतात, म्हणून जागरूक राहून त्यांचे रक्षण करा."
3.
३.
Yaṃ kiñci vittaṃ idha vā huraṃ vā, saggesu vā yaṃ ratanaṃ paṇītaṃ;
Na no samaṃ atthi tathāgatena, idampi buddhe ratanaṃ paṇītaṃ;
Etena saccena suvatthi hotu.
"या जगात किंवा परलोकात जे काही धन आहे, किंवा स्वर्गात जे काही श्रेष्ठ रत्न आहे, ते तथागतांच्या समान नाही. बुद्धांमधील हे रत्न देखील श्रेष्ठ आहे. या सत्याने सर्वांचे कल्याण होवो."
4.
४.
Khayaṃ virāgaṃ amataṃ paṇītaṃ, yadajjhagā sakyamunī samāhito;
Na tena dhammena samatthi kiñci, idampi dhamme ratanaṃ paṇītaṃ;
Etena saccena suvatthi hotu.
"क्षय, विराग, अमृत आणि श्रेष्ठ अशा ज्या निर्वाणाला समाहित चित्त असलेल्या शाक्यमुनींनी प्राप्त केले, त्या धम्माच्या समान काहीही नाही. धम्मातील हे रत्न देखील श्रेष्ठ आहे. या सत्याने सर्वांचे कल्याण होवो."
5.
५.
Yaṃ buddhaseṭṭho parivaṇṇayī suciṃ, samādhimānantarikaññamāhu;
Samādhinā tena samo na vijjati, idampi dhamme ratanaṃ paṇītaṃ;
Etena saccena suvatthi hotu.
"ज्या पवित्र समाधीची श्रेष्ठ बुद्धांनी प्रशंसा केली, ज्या समाधीला तात्काळ फळ देणारी (आनंतरीक) म्हणतात, त्या समाधीच्या समान काहीही नाही. धम्मातील हे रत्न देखील श्रेष्ठ आहे. या सत्याने सर्वांचे कल्याण होवो."
6.
६.
Ye puggalā aṭṭha sataṃ pasatthā, cattāri etāni yugāni honti;
Te dakkhiṇeyyā sugatassa sāvakā, etesu dinnāni mahapphalāni;
Idampi saṅghe ratanaṃ paṇītaṃ, etena saccena suvatthi hotu.
"सत्पुरुषांनी प्रशंसिलेले जे आठ पुद्गल (व्यक्ती) आहेत, ज्यांच्या चार जोड्या होतात, ते सुगतांचे (बुद्धांचे) श्रावक दान देण्यास योग्य (दक्षिणेय) आहेत. त्यांना दिलेले दान महाफळ देणारे असते. संघातील हे रत्न देखील श्रेष्ठ आहे. या सत्याने सर्वांचे कल्याण होवो."
7.
७.
Ye suppayuttā manasā daḷhena, nikkāmino gotamasāsanamhi;
Te pattipattā amataṃ vigayha, laddhā mudhā nibbutiṃ bhuñjamānā;
Idampi [Pg.6] saṅghe ratanaṃ paṇītaṃ, etena saccena suvatthi hotu.
"जे दृढ मनाने चांगल्या प्रकारे युक्त आहेत आणि गौतम बुद्धांच्या शासनात निष्काम झाले आहेत, ते अमृताचा (निर्वाणाचा) अनुभव घेऊन प्राप्तव्य पदाला प्राप्त झाले आहेत आणि विनामूल्य मिळालेल्या शांतीचा (निर्वाणाचा) उपभोग घेत आहेत. संघातील हे रत्न देखील श्रेष्ठ आहे. या सत्याने सर्वांचे कल्याण होवो."
8.
८.
Yathindakhīlo pathavissito siyā, catubbhi vātehi asampakampiyo;
Tathūpamaṃ sappurisaṃ vadāmi, yo ariyasaccāni avecca passati;
Idampi saṅghe ratanaṃ paṇītaṃ, etena saccena suvatthi hotu.
"ज्याप्रमाणे जमिनीत घट्ट रोवलेला इंद्रखील (नगरद्वारस्तंभ) चारही दिशांच्या वाऱ्यांनी कंपित होत नाही, त्याचप्रमाणे मी त्या सत्पुरुषाला (सोतापन्नाला) मानतो, जो आर्य सत्यांना प्रज्ञेने स्पष्टपणे पाहतो. संघातील हे रत्न देखील श्रेष्ठ आहे. या सत्याने सर्वांचे कल्याण होवो."
9.
९.
Ye ariyasaccāni vibhāvayanti, gambhīrapaññena sudesitāni;
Kiñcāpi te honti bhusaṃ pamattā, na te bhavaṃ aṭṭhamamādiyanti;
Idampi saṅghe ratanaṃ paṇītaṃ, etena saccena suvatthi hotu.
"गंभीर प्रज्ञा असलेल्या बुद्धांनी चांगल्या प्रकारे उपदेशिलेल्या आर्य सत्यांना जे स्पष्टपणे जाणतात, जरी ते अत्यंत गाफील (प्रमादी) झाले तरी ते आठवा जन्म घेत नाहीत. संघातील हे रत्न देखील श्रेष्ठ आहे. या सत्याने सर्वांचे कल्याण होवो."
10.
१०.
Sahāvassa dassanasampadāya, tayassu dhammā jahitā bhavanti;
Sakkāyadiṭṭhī vicikicchitañca, sīlabbataṃ vāpi yadatthi kiñci.
"त्याला दर्शनसंपदेची (सोतापत्ती मार्गाची) प्राप्ती होताच, त्याचे तीन क्लेश नष्ट होतात—सत्कायदृष्टी (देहात्मभाव), विचिकित्सा (शंका) आणि शीलव्रत-परामर्श (चुकीच्या व्रत-नियमांवरील विश्वास) जे काही असेल ते."
11.
११.
Catūhapāyehi ca vippamutto, chaccābhiṭhānāni abhabba kātuṃ ;
Idampi saṅghe ratanaṃ paṇītaṃ, etena saccena suvatthi hotu.
"आणि तो चार अपायांपासून (नरक, तिर्यंच, प्रेत, असुर योनीतून) मुक्त होतो, तसेच सहा महापापे (पाच आनंतरीय कर्मे आणि मिथ्यादृष्टी) करण्यास असमर्थ असतो. संघातील हे रत्न देखील श्रेष्ठ आहे. या सत्याने सर्वांचे कल्याण होवो."
12.
१२.
Kiñcāpi so kamma karoti pāpakaṃ, kāyena vācā uda cetasā vā;
Abhabba so tassa paṭicchadāya, abhabbatā diṭṭhapadassa vuttā;
Idampi [Pg.7] saṅghe ratanaṃ paṇītaṃ, etena saccena suvatthi hotu.
"जरी त्याने काया, वाचा किंवा मनाने काही पाप कर्म केले, तरी तो ते लपविण्यास असमर्थ असतो. निर्वाण पाहिलेल्या (सोतापन्न) व्यक्तीची ही असमर्थता सांगितली गेली आहे. संघातील हे रत्न देखील श्रेष्ठ आहे. या सत्याने सर्वांचे कल्याण होवो."
13.
१३.
Vanappagumbe yatha phussitagge, gimhānamāse paṭhamasmiṃ gimhe;
Tathūpamaṃ dhammavaraṃ adesayi, nibbānagāmiṃ paramaṃ hitāya;
Idampi buddhe ratanaṃ paṇītaṃ, etena saccena suvatthi hotu.
"ज्याप्रमाणे उन्हाळ्याच्या पहिल्या महिन्यात (चैत्र महिन्यात) फुलांनी बहरलेले जंगल शोभायमान दिसते, त्याचप्रमाणे त्यांनी (बुद्धांनी) परम कल्याणासाठी निर्वाणाकडे नेणाऱ्या श्रेष्ठ धम्माचा उपदेश केला. बुद्धांमधील हे रत्न देखील श्रेष्ठ आहे. या सत्याने सर्वांचे कल्याण होवो."
14.
१४.
Varo varaññū varado varāharo, anuttaro dhammavaraṃ adesayi;
Idampi buddhe ratanaṃ paṇītaṃ, etena saccena suvatthi hotu.
"श्रेष्ठ, श्रेष्ठ निर्वाणाला जाणणारे, श्रेष्ठ धम्म देणारे, श्रेष्ठ मार्ग आणणारे आणि सर्वश्रेष्ठ अशा बुद्धांनी या श्रेष्ठ धम्माचा उपदेश केला. बुद्धांमधील हे रत्न देखील श्रेष्ठ आहे. या सत्याने सर्वांचे कल्याण होवो."
15.
१५.
Khīṇaṃ purāṇaṃ nava natthi sambhavaṃ, virattacittāyatike bhavasmiṃ;
Te khīṇabījā avirūḷhichandā, nibbanti dhīrā yathāyaṃ padīpo;
Idampi saṅghe ratanaṃ paṇītaṃ, etena saccena suvatthi hotu.
"ज्यांचे जुने कर्म नष्ट झाले आहे, नवीन कर्माची उत्पत्ती होत नाही, भविष्यातील जन्माविषयी ज्यांचे चित्त विरक्त झाले आहे, ज्यांचे पुनर्जन्माचे बीज नष्ट झाले आहे आणि ज्यांची पुनर्जन्माची इच्छा संपली आहे, ते ज्ञानी लोक या दिव्याप्रमाणे विझून जातात (मुक्त होतात). संघातील हे रत्न देखील श्रेष्ठ आहे. या सत्याने सर्वांचे कल्याण होवो."
16.
१६.
Yānīdha bhūtāni samāgatāni, bhummāni vā yāni va antalikkhe;
Tathāgataṃ devamanussapūjitaṃ, buddhaṃ namassāma suvatthi hotu.
"येथे जे प्राणी (देव) एकत्र आले आहेत, मग ते पृथ्वीवरील असोत किंवा अंतरीक्षातील असोत, देव आणि मनुष्यांनी पूजिलेल्या तथागत बुद्धांना आम्ही वंदन करतो. सर्वांचे कल्याण होवो."
17.
१७.
Yānīdha bhūtāni samāgatāni, bhummāni vā yāni va antalikkhe;
Tathāgataṃ devamanussapūjitaṃ, dhammaṃ namassāma suvatthi hotu.
"येथे जे प्राणी (देव) एकत्र आले आहेत, मग ते पृथ्वीवरील असोत किंवा अंतरीक्षातील असोत, देव आणि मनुष्यांनी पूजिलेल्या तथागत धम्माला आम्ही वंदन करतो. सर्वांचे कल्याण होवो."
18.
१८.
Yānīdha [Pg.8] bhūtāni samāgatāni, bhummāni vā yāni va antalikkhe;
Tathāgataṃ devamanussapūjitaṃ, saṅghaṃ namassāma suvatthi hotūti.
"येथे जे प्राणी (देव) एकत्र आले आहेत, मग ते पृथ्वीवरील असोत किंवा अंतरीक्षातील असोत, देव आणि मनुष्यांनी पूजिलेल्या तथागत संघाला आम्ही वंदन करतो. सर्वांचे कल्याण होवो."
Ratanasuttaṃ niṭṭhitaṃ.
"रतनसुत्त समाप्त झाले."
7. Tirokuṭṭasuttaṃ
७. "तिरोकुट्टसुत्त"
1.
१.
Tirokuṭṭesu tiṭṭhanti, sandhisiṅghāṭakesu ca;
Dvārabāhāsu tiṭṭhanti, āgantvāna sakaṃ gharaṃ.
"ते (प्रेत/पितर) आपल्या स्वतःच्या घरी येऊन भिंतींच्या पलीकडे, भिंतींच्या सांध्यांवर, चव्हाट्यांवर आणि दारांच्या चौकटींवर उभे राहतात."
2.
२.
Pahūte annapānamhi, khajjabhojje upaṭṭhite;
Na tesaṃ koci sarati, sattānaṃ kammapaccayā.
"पुष्कळ अन्न, पाणी, खाद्य आणि भोज्य पदार्थ तयार असताना देखील, त्या प्राण्यांच्या (प्रेतांच्या) स्वतःच्या कर्माच्या प्रभावामुळे त्यांची कोणीही आठवण काढत नाही."
3.
३.
Evaṃ dadanti ñātīnaṃ, ye honti anukampakā;
Suciṃ paṇītaṃ kālena, kappiyaṃ pānabhojanaṃ;
Idaṃ vo ñātīnaṃ hotu, sukhitā hontu ñātayo.
"जे दयाळू नातेवाईक असतात, ते आपल्या (प्रेत झालेल्या) नातेवाईकांसाठी योग्य वेळी पवित्र, उत्तम आणि कल्पनीय (योग्य) असे अन्न आणि पेय देतात आणि म्हणतात—'हे आमच्या नातेवाईकांना मिळो, आमचे नातेवाईक सुखी होवोत!'"
4.
४.
Te ca tattha samāgantvā, ñātipetā samāgatā;
Pahūte annapānamhi, sakkaccaṃ anumodare.
"आणि तेथे एकत्र आलेले ते नातेवाईक प्रेत, पुष्कळ अन्न आणि पाणी पाहून आदरपूर्वक अनुमोदन करतात (आनंद व्यक्त करतात)."
5.
५.
Ciraṃ jīvantu no ñātī, yesaṃ hetu labhāmase;
Amhākañca katā pūjā, dāyakā ca anipphalā.
"'आमचे ते नातेवाईक दीर्घायुषी होवोत, ज्यांच्यामुळे आम्हाला हे अन्न मिळाले आहे; आमचा आदर (पूजा) केला गेला आहे आणि दान देणारे देखील निष्फळ न होवोत (त्यांना मोठे फळ मिळो).'"
6.
६.
Na hi tattha kasi atthi, gorakkhettha na vijjati;
Vaṇijjā tādisī natthi, hiraññena kayokayaṃ ;
Ito dinnena yāpenti, petā kālaṅkatā tahiṃ.
"कारण त्या प्रेतलोकात शेती नाही, पशुपालन देखील नाही, तशा प्रकारचा व्यापारही नाही आणि सोन्या-नाण्याने खरेदी-विक्रीही होत नाही. या जगातून (नातेवाईकांनी) दिलेल्या दानावरच तेथे मृत झालेले प्रेत आपले जीवन कंठतात."
7.
७.
Unname udakaṃ vuṭṭhaṃ, yathā ninnaṃ pavattati;
Evameva ito dinnaṃ, petānaṃ upakappati.
"ज्याप्रमाणे उंचावर पडलेले पावसाचे पाणी सखल भागाकडे वाहून जाते, त्याचप्रमाणे या जगातून दिलेले दान प्रेतांना प्राप्त होते."
8.
८.
Yathā vārivahā pūrā, paripūrenti sāgaraṃ;
Evameva ito dinnaṃ, petānaṃ upakappati.
"ज्याप्रमाणे पाण्याने भरलेल्या नद्या समुद्राला भरून टाकतात, त्याचप्रमाणे या जगातून दिलेले दान प्रेतांना प्राप्त होते."
9.
९.
Adāsi [Pg.9] me akāsi me, ñātimittā sakhā ca me;
Petānaṃ dakkhiṇaṃ dajjā, pubbe katamanussaraṃ.
त्याने मला दिले, माझे काम केले, तो माझा नातेवाईक, मित्र आणि सखा होता, अशा प्रकारे पूर्वी केलेल्या उपकारांचे स्मरण करून मनुष्याने प्रेतांना (मृतांना) उद्देशून दान (दक्षिणा) द्यावे.
10.
१०.
Na hi ruṇṇaṃ vā soko vā, yā caññā paridevanā;
Na taṃ petānamatthāya, evaṃ tiṭṭhanti ñātayo.
कारण रडणे, शोक करणे किंवा इतर कोणताही विलाप करणे याने प्रेतांचे (मृतांचे) काहीही कल्याण होत नाही; नातेवाईक मात्र केवळ तसेच (शोक करत) राहतात.
11.
११.
Ayañca kho dakkhiṇā dinnā, saṅghamhi suppatiṭṭhitā;
Dīgharattaṃ hitāyassa, ṭhānaso upakappati.
आणि हे दिलेले दान जेव्हा संघामध्ये चांगल्या प्रकारे प्रस्थापित होते, तेव्हा ते त्या मृताला दीर्घकाळापर्यंत हितासाठी तात्काळ प्राप्त होते.
12.
१२.
So ñātidhammo ca ayaṃ nidassito, petāna pūjā ca katā uḷārā;
Balañca bhikkhūnamanuppadinnaṃ, tumhehi puññaṃ pasutaṃ anappakanti.
हा नातेवाईकांचा कर्तव्यधर्म दर्शविला गेला आहे, मृतांचा मोठा आदर (पूजा) केला गेला आहे, भिक्खूंना शारीरिक बल प्रदान केले गेले आहे आणि तुम्ही देखील भरपूर पुण्य संचित केले आहे.
Tirokuṭṭasuttaṃ niṭṭhitaṃ.
तिरोकुट्ट सुत्त समाप्त झाले.
8. Nidhikaṇḍasuttaṃ
८. निधिकण्ड सुत्त
1.
१.
Nidhiṃ nidheti puriso, gambhīre odakantike;
Atthe kicce samuppanne, atthāya me bhavissati.
भविष्यात काही गरज किंवा संकट निर्माण झाल्यास 'हे माझ्या उपयोगाला येईल' असा विचार करून मनुष्य खोल जमिनीमध्ये किंवा पाण्याच्या जवळ गुप्त धन (निधी) पुरून ठेवतो.
2.
२.
Rājato vā duruttassa, corato pīḷitassa vā;
Iṇassa vā pamokkhāya, dubbhikkhe āpadāsu vā;
Etadatthāya lokasmiṃ, nidhi nāma nidhīyati.
राजाकडून खोटा आरोप झाल्यास सुटकेसाठी, चोरांच्या त्रासापासून वाचण्यासाठी, कर्जातून मुक्त होण्यासाठी, दुष्काळात किंवा इतर संकटात उपयोगाला येण्यासाठी; या कारणांसाठी जगात गुप्त धन (निधी) पुरून ठेवला जातो.
3.
३.
Tāvassunihito santo, gambhīre odakantike;
Na sabbo sabbadā eva, tassa taṃ upakappati.
जरी तो निधी खोल जमिनीमध्ये किंवा पाण्याच्या जवळ चांगल्या प्रकारे पुरून ठेवलेला असला, तरी तो सर्व निधी नेहमीच त्या मालकाच्या उपयोगाला येतो असे नाही.
4.
४.
Nidhi vā ṭhānā cavati, saññā vāssa vimuyhati;
Nāgā vā apanāmenti, yakkhā vāpi haranti naṃ.
तो निधी आपल्या जागेवरून सरकू शकतो, किंवा मालक त्याची जागा विसरू शकतो, किंवा नाग त्याला दुसरीकडे हलवू शकतात, याशिवाय यक्ष देखील त्याला पळवून नेऊ शकतात.
5.
५.
Appiyā vāpi dāyādā, uddharanti apassato;
Yadā puññakkhayo hoti, sabbametaṃ vinassati.
किंवा अप्रिय वारसदार मालकाच्या नकळत तो निधी काढून घेतात; आणि जेव्हा पुण्याचा क्षय होतो, तेव्हा हे सर्व धन नष्ट होते.
6.
६.
Yassa dānena sīlena, saṃyamena damena ca;
Nidhī sunihito hoti, itthiyā purisassa vā.
ज्या स्त्रीने किंवा पुरुषाने दान, शील, संयम आणि इंद्रियदमन याद्वारे आपला (पुण्यरुपी) निधी चांगल्या प्रकारे सुरक्षित ठेवला आहे.
7.
७.
Cetiyamhi [Pg.10] ca saṅghe vā, puggale atithīsu vā;
Mātari pitari cāpi, atho jeṭṭhamhi bhātari.
चैत्यामध्ये (स्तूपावर), संघामध्ये, एखाद्या व्यक्तीच्या ठिकाणी, अतिथींच्या ठिकाणी, माता-पित्यांच्या ठिकाणी, तसेच मोठ्या भावाच्या ठिकाणी (हा पुण्यरुपी निधी सुरक्षित ठेवला जातो).
8.
८.
Eso nidhi sunihito, ajeyyo anugāmiko;
Pahāya gamanīyesu, etaṃ ādāya gacchati.
हा चांगल्या प्रकारे सुरक्षित ठेवलेला निधी शत्रूंना जिंकता न येणारा (अजेय) आणि मृत्यूनंतरही सोबत जाणारा (अनुगामी) असतो. सर्व ऐहिक संपत्ती सोडून जाताना मनुष्य केवळ हाच (पुण्यरुपी) निधी सोबत घेऊन जातो.
9.
९.
Asādhāraṇamaññesaṃ, acorāharaṇo nidhi;
Kayirātha dhīro puññāni, yo nidhi anugāmiko.
हा निधी इतरांशी सामायिक नसतो (असाधारण असतो), चोर तो चोरू शकत नाहीत. म्हणून सुज्ञ माणसाने पुण्यकर्मे करावीत, कारण हाच निधी मृत्यूनंतरही सोबत जाणारा आहे.
10.
१०.
Esa devamanussānaṃ, sabbakāmadado nidhi;
Yaṃ yadevābhipatthenti, sabbametena labbhati.
हा निधी देव आणि मनुष्यांच्या सर्व इच्छा पूर्ण करणारा आहे. ते ज्या ज्या सुखाची इच्छा करतात, ते सर्व या (पुण्यरुपी) निधीमुळे प्राप्त होते.
11.
११.
Suvaṇṇatā susaratā, susaṇṭhānā surūpatā ;
Ādhipaccaparivāro, sabbametena labbhati.
सुवर्णवर्ण (उत्तम त्वचा), मधुर आवाज, सुंदर शरीरयष्टी, सुंदर रूप, अधिपत्य (प्रभुत्व) आणि मोठा परिवार; हे सर्व या (पुण्यरुपी) निधीमुळे प्राप्त होते.
12.
१२.
Padesarajjaṃ issariyaṃ, cakkavattisukhaṃ piyaṃ;
Devarajjampi dibbesu, sabbametena labbhati.
प्रादेशिक राज्य, ऐश्वर्य, प्रिय चक्रवर्ती राजाचे सुख, तसेच देवलोकातील देवांचे राज्य; हे सर्व या (पुण्यरुपी) निधीमुळे प्राप्त होते.
13.
१३.
Mānussikā ca sampatti, devaloke ca yā rati;
Yā ca nibbānasampatti, sabbametena labbhati.
मानवी संपत्ती, देवलोकातील आनंद आणि निर्वाण संपत्ती; हे सर्व या (पुण्यरुपी) निधीमुळे प्राप्त होते.
14.
१४.
Mittasampadamāgamma, yonisova payuñjato;
Vijjā vimutti vasībhāvo, sabbametena labbhati.
चांगल्या मित्रांची संगत लाभून योग्य प्रकारे प्रयत्न केल्यास, विद्या, विमुक्ती आणि मनावर ताबा (वशीभाव) मिळवणे; हे सर्व या (पुण्यरुपी) निधीमुळे प्राप्त होते.
15.
१५.
Paṭisambhidā vimokkhā ca, yā ca sāvakapāramī;
Paccekabodhi buddhabhūmi, sabbametena labbhati.
प्रतिसंभिदा (ज्ञान), विमोक्ष (मुक्ती), श्रावकपारमी (श्रावकांचे ज्ञान), प्रत्येकबोधी आणि बुद्धभूमी (सर्वज्ञता); हे सर्व या (पुण्यरुपी) निधीमुळे प्राप्त होते.
16.
१६.
Evaṃ mahatthikā esā, yadidaṃ puññasampadā;
Tasmā dhīrā pasaṃsanti, paṇḍitā katapuññatanti.
अशा प्रकारे ही पुण्यसंपदा अत्यंत फलदायी आहे. म्हणूनच, सुज्ञ आणि ज्ञानी लोक पूर्वी केलेल्या पुण्यकर्मांची प्रशंसा करतात.
Nidhikaṇḍasuttaṃ niṭṭhitaṃ.
निधिकण्ड सुत्त समाप्त झाले.
9. Mettasuttaṃ
९. मेत्त सुत्त
1.
१.
Karaṇīyamatthakusalena, yantasantaṃ padaṃ abhisamecca;
Sakko ujū ca suhujū ca, suvaco cassa mudu anatimānī.
ज्याला आपले कल्याण साधायचे आहे आणि ज्याने शांत निर्वाणपद जाणले आहे, त्याने हे केले पाहिजे: तो समर्थ, सरळ, अत्यंत सरळ, नम्रपणे बोलणारा (सुवच), मृदू आणि निरहंकारी असावा.
2.
२.
Santussako [Pg.11] ca subharo ca, appakicco ca sallahukavutti;
Santindriyo ca nipako ca, appagabbho kulesvananugiddho.
तो समाधानी, सहज पोसला जाणारा, कमी कामे असलेला, साधी उपजीविका असलेला, शांत इंद्रिये असलेला, प्रज्ञावान, उद्धट नसलेला आणि कुलांमध्ये (दायकांमध्ये) आसक्ती नसलेला असावा.
3.
३.
Na ca khuddamācare kiñci, yena viññū pare upavadeyyuṃ;
Sukhinova khemino hontu, sabbasattā bhavantu sukhitattā.
त्याने असे कोणतेही क्षुद्र आचरण करू नये, ज्याने सुज्ञ लोक त्याच्यावर टीका करतील. सर्व प्राणी सुखी आणि सुरक्षित असोत, सर्व प्राणी सुखी मनाचे होवोत.
4.
४.
Ye keci pāṇabhūtatthi, tasā vā thāvarā vanavasesā;
Dīghā vā yeva mahantā, majjhimā rassakā aṇukathūlā.
जे काही सजीव प्राणी आहेत - भित्रे (चंचल) किंवा स्थिर (धीर), सर्वच्या सर्व; लांब किंवा मोठे, मध्यम, बुटके, सूक्ष्म किंवा स्थूल.
5.
५.
Diṭṭhā vā yeva adiṭṭhā, ye va dūre vasanti avidūre;
Bhūtā va sambhavesī va, sabbasattā bhavantu sukhitattā.
पाहिलेले किंवा न पाहिलेले, जे दूर राहतात किंवा जवळ राहतात, जे जन्माला आलेले आहेत किंवा जन्माच्या शोधात आहेत; सर्व प्राणी सुखी मनाचे होवोत.
6.
६.
Na paro paraṃ nikubbetha, nātimaññetha katthaci na kañci ;
Byārosanā paṭighasaññā, nāññamaññassa dukkhamiccheyya.
कोणीही दुसऱ्याची फसवणूक करू नये, कुठेही कोणाचाही अपमान करू नये. क्रोधाने किंवा द्वेषाने एकमेकांच्या दुःखाची इच्छा करू नये.
7.
७.
Mātā yathā niyaṃ puttamāyusā ekaputtamanurakkhe;
Evampi sabbabhūtesu, mānasaṃ bhāvaye aparimāṇaṃ.
ज्याप्रमाणे माता आपल्या एकुलत्या एक पुत्राचे स्वतःच्या प्राणापलीकडे रक्षण करते, त्याचप्रमाणे सर्व प्राण्यांबद्दल अमर्याद मैत्रीभाव वाढवावा.
8.
८.
Mettañca sabbalokasmi, mānasaṃ bhāvaye aparimāṇaṃ;
Uddhaṃ adho ca tiriyañca, asambādhaṃ averamasapattaṃ.
संपूर्ण जगाविषयी अमर्याद मैत्रीभाव वाढवावा - वर, खाली आणि सभोवताली; जो संकुचित नसेल, वैर नसलेला आणि शत्रू नसलेला असेल.
9.
९.
Tiṭṭhaṃ caraṃ nisinno va, sayāno yāvatāssa vitamiddho ;
Etaṃ satiṃ adhiṭṭheyya, brahmametaṃ vihāramidhamāhu.
उभे असताना, चालताना, बसलेले असताना किंवा झोपलेले असताना, जोपर्यंत जागृत असेल, तोपर्यंत या मैत्रीच्या स्मृतीचे (सतीचे) आचरण करावे. यालाच या शासनात 'ब्रह्मविहार' म्हणतात.
10.
१०.
Diṭṭhiñca anupaggamma, sīlavā dassanena sampanno;
Kāmesu vinaya gedhaṃ, na hi jātuggabbhaseyya puna retīti.
चुकीच्या दृष्टीला बळी न पडता, शीलवान होऊन आणि सम्यक दृष्टीने संपन्न होऊन, कामवासनेची आसक्ती नष्ट केल्यावर, मनुष्य नक्कीच पुन्हा गर्भवासाला (पुनर्जन्माला) येत नाही.
Mettasuttaṃ niṭṭhitaṃ.
मेत्त सुत्त समाप्त झाले.
Khuddakapāṭhapāḷi niṭṭhitā.
खुद्दकपाठपाळी समाप्त झाली.