නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස.

礼敬彼世尊、阿罗汉、正自觉者。

අභිධානප්පදීපිකාටීකා

名称辞典注

ගන්ථාරම්භ

论著开端

යස්ස [Pg.1] ඤාණං සදා ඤාණං, නාඤ්ඤෙය්‍යා ඤාණකං විනා;

නිස්සෙසගුණයුත්තස්ස, තස්ස නත්වා මහෙසිනො.

其智恒为智，非离所知境；功德圆满无余者，稽首礼敬大雄尊。

සත්ථන්තරා සමාදාය, සාරං සබ්බධරා තථා;

කරිය්‍යතෙ’භිධානප්ප-දීපකස්සත්ථවණ්ණනා.

从诸论典中摄取精华，亦如大地蕴精华；《名称辞典》之义释，今将撰述成。

පණාමාදිවණ්ණනා

礼敬等释义

[ක] ඉධායං ගන්ථකාරො පඨමමත්තනො පරෙසම්පි සම්මා හිතත්ථනිප්ඵාදනත්ථං පුඤ්ඤසම්පද’මාචිනොති ‘‘තථාගතො’’ච්චාදිනා. තත්ථ කරුණාකරො මහාකරුණාය උප්පත්තිට්ඨානභූතො යො තථාගතො භගවා කරොපයාතං අත්තනො හත්ථගතං සුඛප්පදං සුඛස්ස පතිට්ඨානභූතං සුඛකාරණං වා සුඛදායකං වා පදං නිබ්බානං ඔසජ්ජ චජිත්වා කලිසම්භවෙ දුක්ඛකාරණභූතෙ [Pg.2] භවෙ සංසාරෙ කෙවලදුක්කරං සුකරෙනාසම්මිස්සං අච්චන්තදුක්කරං පඤ්චවිධපරිච්චාගාදිකං කරං කරොන්තො පරත්ථං පරෙසමත්ථංයෙව අකා කතවා, තමෙදිසං තථාගතං අහං නමාමි.

[Ka] 在此，这位造论者首先为了自己和他人能够成就真正的利益，积聚福德，以“如来”等词语开始。其中，作为悲悯之源、大悲生起之处的如来世尊，他舍弃了已经获得、掌握在手中的安乐境界——涅槃（那是安乐的基础、安乐的原因或安乐的给予者），在充满垢秽、作为痛苦之源的轮回之中，做着纯粹难行、不杂安乐、极其艰难的五种施舍等行为，仅仅是为了他人的利益而做。我顶礼这样的如来。

[ඛ] යඤ්ච ධම්මං ජරාරුජාදිමුත්තා ජරාරොගාදීහි විමුත්තා මුනිකුඤ්ජරා මුනිසෙට්ඨා භගවන්තො අපූජයුං පූජිතවන්තො, තථා උත්තරෙ උත්තමෙ සත්තානං වා සංසාරමහොඝපක්ඛන්දානං තතො උත්තරණසමත්ථෙ යහිං තරෙ යස්මිං ධම්මප්ලවෙ ඨිතා සම්මාපටිපජ්ජනවසෙන ආරූළ්හා නරානරා මනුස්සා ච දෙවා ච තිවට්ටම්බුනිධිං කිලෙසකම්මවිපාකවට්ටසඞ්ඛාතෙහි තීහි වට්ටෙහි ආකුලිතං සංසාරමහම්බුරාසිං තරිංසු තිණ්ණා, අඝප්පහං කිලෙසප්පහානකරං, සංසාරදුක්ඛප්පහානකරං වා තං ධම්මමපි අහං නමාමි.

[Kha] 已从衰老、疾病等解脱的圣者象王(munikuñjarā)、圣者之最(muniseṭṭhā)、诸世尊都曾礼敬那法；同样地，人类与天人安住于它这殊胜、超绝、能令沉溺于轮回大洪流的众生得以渡脱的法舟(dhammaplave)上，通过正实践而登上，从而渡过了由烦恼、业、果报三轮所搅动的轮回大海。我也顶礼那能断除罪恶、舍断烦恼，或舍断轮回之苦的法。

[ග] මුනින්දොරසසූනුතං භගවතො උරෙ සම්භවධම්මදෙසනාය අරියභාවප්පත්තතාය මුනින්දස්ස ඔරසපුත්තභාවං ගතං පත්තං නුතං කිලෙසඛෙපනකං සුපුඤ්ඤඛෙත්තං පුඤ්ඤත්ථිකානං පුඤ්ඤබීජවිරුහනට්ඨානං සුඛෙත්තභූතං භුවනෙ ලොකෙ සුතං විස්සුතං[Pg.3], සුතධරං වා කිලෙසසවනාභාවෙන අස්සුතං අපාණොපි පාණො කරීයිත්ථාති පාණීකතො, පාතිමොක්ඛසංවරො, සොව සංවරො එතස්සත්ථීති පාණීකතසංවරො, තං පාණීකතසංවරං, වරං සීලාදිගුණෙහි සදෙවකෙහි ලොකෙහි පත්ථනීයං. ‘‘දෙවාපි තස්ස පිහයන්ති තාදිනො’’ති හි වුත්තං. සදා සබ්බස්මිං කාලෙ ගුණොඝෙන සීලාදිගුණසමූහෙන නිරන්තරන්තරං අවිච්ඡින්නමානසං, පරිපුණ්ණචිත්තං වා ගණම්පි අට්ඨන්නං අරියපුග්ගලානං සමූහං අපි අහං නමාමීති එවමෙත්ථ තිණ්ණම්පි සඞ්ඛෙපතො අත්ථයොජනා දට්ඨබ්බා.

[Ga] （我亦顶礼那僧团，即八种圣人(ariyapuggala)的集合：）他们是圣者之王(muninda)的亲子，因听闻世尊亲口宣说的法而证得圣位，并受赞叹；他们能断除烦恼；他们是求福者无上的福田，是福德种子生长之处，是良田，在世间声名远播；他们守护着已臻完善的波罗提木叉律仪，此律仪是最上的，因其戒等功德而为天人世间所渴求——诚如所言：“诸天亦羡慕彼坚固者。”他们恒常以戒等功德之流，心意相续不断，或内心圆满。于此，应知此三者（佛、法、僧）的义理结合之简述。

[ඝ-ඞ] එවං පුඤ්ඤසම්පදමාචිනිත්වා කිමභිමතං සාධනීයමිච්චාහ ‘‘පකාසිස්සමභිධානප්පදීපික’’න්ති. බුද්ධාදීනමභිධානානං සරූපවසෙන, ලිඞ්ගවසෙන ච පරිදීපනතො පකාසනතො ‘‘අභිධානප්පදීපික’’න්ති ලද්ධනාමං සත්ථං පකාසිස්සං අන්තොභාවෙන නිප්ඵන්නං බහිභාවෙන පකාසිස්සං. අන්තොභාවස්ස හි බහිභාවමපෙක්ඛිත්වා භාවිතමුපපන්නං. නනු සන්තෙව පුබ්බාචරියානං නාමලිඞ්ගප්පකාසනාන්‍යමරකොසතිකණ්ඩොප්පලින්‍යාද්‍යභිධානසත්ථානි, පාණිනි බ්‍යාඩිවරරුචිචන්දගොමි රුද්දවාමනාදිවිහිතානි ච ලිඞ්ගසත්ථානි, තතො කිමිදමුච්චතෙ ඉච්චාහ ‘‘නාමලිඞ්ගානි බුද්ධභාසිතස්සාරහානි දස්සයන්තො’’ති. එතෙන සන්තෙස්වපි පුබ්බාචරියානං සත්ථෙසු යස්මා න තෙසු නාමලිඞ්ගානි බුද්ධවචනානුරූපානි හොන්ති[Pg.4], තස්මා තදනුරූපානි නාමලිඞ්ගානි දස්සයන්තො අභිධානසත්ථං පකාසිස්සාමීති එතමත්ථං දීපෙති. නම්‍යතෙ අභිධීයතෙ අත්ථො අනෙනාති නාමං, සද්දසත්ථෙ නමුධාතුවසෙන. ලිඞ්ගයතෙ ‘‘ඉත්ථියමතො ආපච්චයො’’ත්‍යාදිනා විභජ්ජතෙති, ඉත්ථාදයො වානෙන ලිඞ්ගීයන්තෙ බ්‍යඤ්ජීයන්තෙති ලිඞ්ගං, ඉත්ථිපුමනපුංසකං. කිමෙතස්ස අභිධානසත්ථස්ස කරණෙ පයොජනන්ති පුච්ඡායං යස්මිං සති තං සොතාරො සොතුමුස්සහන්ති, තං දස්සෙතුමාහ ‘‘නාමලිඞ්ගෙස්වි’’ච්චාදි. යතො බුද්ධවචනෙ පටුනො භාවො පාටවං, තදෙව අත්ථො පයොජනං, තං ඉච්ඡන්තීති පාටවත්ථිනො, තෙසං පාටවත්ථීනං සොතූනං නාමලිඞ්ගෙසු කොසල්ලං කුසලතා ඡෙකභාවො බුද්ධවචනෙ මහබ්බලං අත්ථස්ස නිච්ඡයකාරණං හොති, අතො තස්මා කාරණා බුද්ධභාසිතස්සාරහානි නාමලිඞ්ගානි දස්සයන්තො අභිධානප්පදීපිකං සත්ථං පකාසිස්සන්ති සම්බන්ධො.

[Gha-ṅa] 如此积聚福德后，为了达成所愿，他说道：“我将阐明《名称辞典》(Abhidhānappadīpikā)。”由于此论从体性(sarūpa)和词性(liṅga)上阐明、揭示了佛陀等诸名称，故得名《名称辞典》。我将通过外在形式来阐明其内在已成就的内容。因为内在状态确实是依赖于外在状态而得以培育和生起的。虽然已有诸位古代导师关于名称与词性的阐释，如《阿摩罗俱舍》(Amarakosa)、《三蕴》(Tikaṇḍa)、《优波离尼》(Uppalini)等名称论，以及由波你尼(Pāṇini)、毗耶荼(Byāḍi)、婆罗鲁奇(Vararuci)、月官(Candagomi)、楼陀(Rudda)、婆摩那(Vāmana)等所作的词性论，为何还要说这些呢？他说道：“为显示适合佛语的名称与词性。”此言表明了如下意义：虽然已有古代导师的论著，但由于其中的名称与词性不符合佛言，因此，为显示符合佛言的名称与词性，我将阐明这部名称论。“名称”(nāma)，在语法学中依`nam`词根，意为义理由此而被指称、言说。“词性”(liṅga)，意为通过“在阴性中，于此之后加ā后缀”等规则来区分，或阴性等由此而被标示、表达；即阴性、阳性、中性。当问及“造此名称论有何目的”时，为了让听众乐于听闻，他展示其目的而说“于名称与词性……”等。因为于佛言中熟练的状态即是“熟练”(pāṭavaṃ)，这正是其意义与目的。希求此者，即是“求熟练者”。对于那些希求熟练的听众而言，于名称与词性上的善巧(kosallaṃ)、娴熟、精通，是在佛言中的强大力量，是抉择义理的原因。是故，为显示适合佛语的名称与词性，而将阐明《名称辞典》这部论著，此为前后关联。

[ච] ඉදානි සත්ථලහුභාවත්ථමාහ ‘‘භිය්‍යො’’ච්චාදි. භිය්‍යො බාහුල්ලෙන රූපන්තරා රූපභෙදෙන ඉත්ථිපච්චයපුම්භාවාදිකාරියකතෙන ථීපුන්නපුංසකං ඤෙය්‍යං, සො ච නාමානං නාමවිසෙසනස්ස, නාමපරාමසිසබ්බනාමසද්දස්ස ච ඤෙය්‍යො පකාරන්තරාභාවා. තත්‍ර නාමානං රූපභෙදො යථා – ඡුරිකා සත්‍ය’සිපුත්ති. අසි ඛග්ගො ච සායකො. පානීයං සලිලං දකන්ති. නාමවිසෙසනස්ස යථා – නිසීථො මජ්ඣිමා රත්තීති. නාමපරාමසිසබ්බනාමසද්දස්ස යථා – [Pg.5] ආකඞ්ඛා රුචි වුත්තා සා, ත්වධිකා ලාලසා ද්විසූති. සාහචරියෙන නියතලිඞ්ගෙනාවිප්පයොගතො ථීපුන්නපුංසකං ඤෙය්‍යං. කත්ථචීති යත්‍ර රූපභෙදො නත්ථි, තං යථා – මරීචි මිගතණ්හිකා. රංසිමා භාකරො භානු. ආපො පයො ජලං වාරි. මරීඣාදයො හ්‍යභින්නරූපත්තා ලිඞ්ගන්තරෙපි සම්භාවියන්තෙහි නියතලිඞ්ගෙහි මිගතණ්හිකාභාකරජලාදිසද්දෙහි සාහචරියෙන තංලිඞ්ගෙ නිච්ඡීයන්තෙ. ආහච්චවිධානෙන ඉත්ථිපුමනපුංසකානං විසෙසෙත්වා කථනෙන ථීපුන්නපුංසකං ඤෙය්‍යං. ක්වචීති යත්‍ර න රූපභෙදො ලිඞ්ගනිණ්ණයස්ස නිමිත්තං, න ච සාහචරියං ලිඞ්ගභෙදොභිමතො, නෙකමෙව වා ලිඞ්ගමිච්ඡතෙ, තං යථා – වල්ලරී මඤ්ජරී නාරී. විටපො විටභීත්ථියං. භීතිත්ථී භයමුත්තාසො. වජිරං පුන්නපුංසකෙච්චාදි.

[Ca] 现在，为了论典的简洁，他说道：“主要地……”等。主要地(bhiyyo)、通常地，阴性、阳性、中性应通过另一形态、形态差异来了解，这是由阴性词缀、阳性状态等作用所造成的。并且，对于名词、名词之形容词以及指代名词之代词，都应通过这种方式来了解，因为没有其他的方法。其中，名词的形态差异，例如：`churikā`（小刀）、`satti`（短矛）、`asiputti`（小剑）为阴性；`asi`（剑）、`khagga`（剑）、`sāyako`（箭）为阳性；`pānīyaṃ`（饮品）、`salilaṃ`（水）、`dakaṃ`（水）为中性。名词之形容词的例子，例如：`nisītho`（午夜）为阳性，`majjhimā ratti`（半夜）为阴性。指代名词之代词的例子，例如：“欲求”(ākaṅkhā)、“喜爱”(ruci)被称为“彼”(sā)；“过度的贪求”(adhikā lālasā)则通用于二性。阴性、阳性、中性应通过连用(sāhacariyena)来了解，即通过与固定词性词不分离来确定。“在某些地方”是指没有形态差异之处，例如：`marīci`（阳焰）、`migataṇhikā`（鹿渴）为阴性；`raṃsimā`（光芒者）、`bhākaro`（造光者）、`bhānu`（太阳）为阳性；`āpo`（水）、`payo`（水）、`jalaṃ`（水）、`vāri`（水）为中性。如`marīci`等词，由于形态无差别，也可能被认为有其他词性，但通过与`migataṇhikā`、`bhākaro`、`jalaṃ`等固定词性词连用，其词性便得以确定。阴性、阳性、中性应通过特别规定(āhaccavidhānena)来了解，即通过特别指明其词性。“在某些地方”是指形态差异不是判断词性的依据，也不通过连用，而是意指词性有别，或意欲其有一个以上的词性。例如：`vallarī`（藤）、`mañjarī`（花序）、`nārī`（女人）为阴性；`viṭapo`（树枝）为阳性，`viṭabhī`（树枝）为阴性；`bhīti`（恐惧）为阴性，`bhayaṃ`（恐惧）为中性，`uttāso`（惊怖）为阳性；`vajiraṃ`（金刚）通用于阳、中二性，等等。

[ඡ] ඉදානි රූපභෙදොති ලිඞ්ගනිණ්ණයස්ස පටිපත්තිහෙතුකො යො භින්නලිඞ්ගානං ද්වන්දො, තක්කරණපටිසෙධෙන අභින්නලිඞ්ගානමෙව ද්වන්දො කතොති පරිභාසිතුමුපක්කමතෙ ‘‘අභින්නලිඞ්ගින’’මිච්චාදි. අභින්නලිඞ්ගීනංයෙව නාමානං ද්වන්දො කතො, න භින්නලිඞ්ගීනං, යථා – විමුත්‍යසඞ්ඛතධාතු, සුද්ධිනිබ්බුතියො සියුන්ති. න කෙවලං ද්වන්දොයෙව, අථ ඛො එකසෙසොප්‍යභින්නලිඞ්ගානංයෙව කතො, යථා – නග්ගො දිගම්බරාවත්ථා. සබ්බධරකතෙ පන ‘‘ජීමූතා මෙඝපබ්බතා’’ ඉච්චුදාහටං. නනු ච භින්නලිඞ්ගානම්පි එකසෙසො කතො, යථා [Pg.6] – මාතා පිතා තු පිතරො, පුත්තා තු පුත්තධීතරො. සසුරා සස්සු සසුරා, භාතුභගිනි භාතරොති. එත්ථ හි මාතා ච පිතා ච පිතරො, පුත්තො ච ධීතා ච පුත්තා, සස්සු ච සසුරො ච සසුරා, භාතා ච භගිනී ච භාතරොති භින්නලිඞ්ගානම්පි එකසෙසො දස්සිතොති. ඨානන්තරෙ තෙසං භින්නලිඞ්ගතාය දස්සිතත්තා න දොසො. තාතො තු ජනකො පිතා. අම්මා’ම්බා ජනනී මාතා. අපච්චං පුත්තොත්‍රජො සුතො. නාරියං දුහිතා ධීතා. ජායාපතීනං ජනනී, සස්සු වුත්තාථ තප්පිතා. සසුරොති ඉච්චාදිකඤ්හි තෙසං ඨානන්තරන්ති. තථා එත්ථ කමං විනා භින්නලිඞ්ගානං ගණනපාඨො විය සඞ්කරොපි න කතො. තත්‍ර හි සග්ගදිසාදයො අත්ථා යථාක්කමං තංසම්බන්ධා ච සක්කවිදිසාදයො අත්ථා සකසකසම්බන්ධසහිතා යථාභිධානං සරූපපටිපත්‍යමත්ථභිධෙය්‍යා, තථා තප්පරියායසම්බන්ධානි ච යානි නාමානි, තානි සබ්බානි තදභිධානාවසරෙ අභිධෙය්‍යානීති සුඛෙනෙකත්‍රෙව සකලනාමපටිපත්ති සරූපපටිපත්ති ච යථා සියාතිච්චෙතදත්ථං කමො අභ්‍යුපගම්‍යතෙ, තථා ච සත්‍යාවස්සං සග්ගාදිපරියායෙ දිවසද්දාදයො, හරාද්‍යවසරෙ කුමාරාදයො අභිධෙය්‍යා ඉති කමානුරොධෙන ලිඞ්ගසඞ්කරො පරිහරිතුමසක්කුණෙය්‍යො, යථාවුත්තන්තු කමං විනා නෙහ සඞ්කරො කතො, ඉති පරියායෙන ඉත්ථිප්පකරණාදික්කමෙන යථාසම්භවමභිධානතො, තං යථා – ඊති ත්විත්ථී අජඤ්ඤඤ්ච, උපසග්ගො උපද්දවොති. අත්‍ර හි යෙ තිලිඞ්ගා, තෙ තිලිඞ්ගාවසරෙ එව නිබද්ධා, න ගණනපාඨා විය උච්චාරණවසෙන, එවං සබ්බත්‍ර යථාසම්භවං නීයතෙ. වුත්තඤ්ච –

[Cha] 现在，为阐明词性判定的实践缘由，即不同词性词的并列复合词，通过禁止此做法，而规定只由同词性词构成并列复合词，（作者）开始阐述“同词性的”等（规则）。只有同词性的名词才能构成并列复合词，不同词性的则不能，例如：“vimutyasaṅkhatadhātu”（解脱、无为界）、“suddhinibbutiyo”（清净、涅槃）。不仅是并列复合词，一存省略(ekasesa)也只适用于同词性词，例如：“naggo digambarāvatthā”（裸体与天衣状态）。然而，在《一切法所作》(Sabbadharakata)中，却引用了“jīmūtā meghapabbatā”（云与山）这样的例子。难道不同词性的词就不能构成一存省略吗？例如：“mātā ca pitā ca pitaro”（母亲和父亲是父母），“putto ca dhītā ca puttā”（儿子和女儿是子女），“sassu ca sasuro ca sasurā”（岳母和岳父是岳父母），“bhātā ca bhaginī ca bhātaroti”（兄弟和姐妹是兄弟姐妹）。这里确实显示了不同词性的词也可以构成一存省略。因为在其他地方已显示了它们的词性不同，所以没有过失。“tāto”（父亲）、“janako”（生父）、“pitā”（父）；“ammā”（母亲）、“ambā”（母）、“jananī”（生母）、“mātā”（母）；“apaccaṃ”（后代）、“putto”（子）、“atrajo”（亲生子）、“suto”（子）；“nāriyaṃ”（在女性中），“duhitā”（女儿）、“dhītā”（女）；夫妻之母称为“sassu”（岳母），其父则为“sasuro”（岳父）等，这些是它们在其他地方的（用法）。同样，在此处，不依顺序，亦未如计数诵读般造成不同词性词的混淆。在那里，诸如“天界”和“方位”等义，以及与此相关的诸如“帝释天”和“方位”等义，都应按照各自的关联，根据其名称、形式和所指来表达。同样，所有与此相关的同义词，在提及之时都应被指称。为了使所有名称和形式的表达能够方便地集中在一起，因此遵循了顺序。如此一来，在“天界”等同义词中，必然会提及“diva”（天）等词；在“诃罗”(Hara)等场合，必然会提及“kumāra”（童子）等词。因此，按照顺序，词性的混淆是无法避免的。然而，如所说，在此（词典中）没有遵循（那种）顺序，因此没有造成混淆。因此，通过同义词，按照“阴性篇”等的顺序，根据可能性来命名。例如：“īti”(灾祸)为阴性，“ajaññaṃ”(灾祸)为中性；“upasaggo”(前缀)与“upaddavo”(灾难)为阳性。在此，凡是通三性之词，就在论述三性的场合被编入，而不像计数诵读那样只是为了发音（而随意排列）。在所有地方都应如此根据可能性来推断。正如所说——

‘‘භෙදාඛ්‍යානාය [Pg.7] න ද්වන්දො, නෙකසෙසො න සඞ්කරො;

කතොත්‍ර භින්නලිඞ්ගාන-මවුත්තානං කමං විනා’’ති.

“为说明（词性）差异，故无并列复合词，无一存省略，无混淆；此处对不同词性而未述之词，不依顺序编排。”

ඉදානි ලිඞ්ගවාචකානං ඨානවසෙනත්ථෙසු ගමනං දස්සෙතුමාහ ‘‘ලිඞ්ගවාචකෙ’’ච්චාදි. ගාථාපාදන්තමජ්ඣට්ඨා ගාථානං පාදානඤ්ච අන්තමජ්ඣට්ඨා ලිඞ්ගවාචකා අනෙකත්ථලිඞ්ගවාචකානි ඤාණදස්සනාදීනි ලිඞ්ගානි පුබ්බමත්ථං වාචකවසෙන යන්ති ගච්ඡන්ති. අපරෙ ගාථාපාදානමාදිට්ඨා ලිඞ්ගවාචකා පරමත්ථං යන්ති ගච්ඡන්ති. තං යථා –

现在，为了说明表示词性的词根据其位置而有不同意义，（作者）说“表示词性的词”等。位于偈颂句末和句中的表示词性的词，以及具有多义的表示词性的词，如“智见”(ñāṇadassana)等词，依其前述意义而定。其他位于偈颂句首的表示词性的词，则依其后述意义而定。例如——

ඵලෙ විපස්සනාදිබ්බ-චක්ඛුසබ්බඤ්ඤුතාසු ච;

පච්චවෙක්ඛණඤාණම්හි, මග්ගෙ ච ඤාණදස්සනං.

在果、观(vipassanā)、天眼、一切智中，在省察智中，以及在道中，（皆用）“智见”(ñāṇadassana)。

ණාදො සද්ධාචීවරාදි-හෙත්වාධාරෙසු පච්චයො;

කීළාදිබ්බවිහාරාදො, විහාරො සුගතාලයෙ.

（词）“paccayo”（缘）用于信、衣等（资具），以及因、依处等义；（词）“vihāro”（住）用于游戏、天住等，亦指善逝之居所（精舍）。

ඛග්ගෙ කුරූරෙ නෙත්තිංසො, පරස්මිඤ්චාත්‍ර තීස්වමු ;

කුසලෙ සුකතං සුට්ඨු-කතෙ ච සුකතො තිසු.

（词）“nittiṃso”（剑）用于剑与残酷者；彼（代词）“amu”通用于三性。（词）“sukata”（善作业）用于善、善行、善作等义，此词通用于三性。

සමයො සමවායෙ ච, සමූහෙ කාරණෙ ඛණෙ;

පටිවෙධෙ සියා කාලෙ, පහානෙ ලාභදිට්ඨිසු.

（词）“samayo”（时）可指和合、群体、原因、刹那、通达、时机、舍离、利得、见解。

කන්තාරො වනදුග්ගෙසු.

（词）“kantāro”（险路）用于荒野与难行之处。

එත්ථ ච –

在此处——

යෙභුය්‍යතාබ්‍යාමිස්සෙසු, විසංයොගෙ ච කෙවලං;

දළ්හත්ථෙනතිරෙකෙ චා-නවසෙසම්හි තං තිසු.

（词）“kevalaṃ”（仅、唯）用于多数、混杂、离系、纯粹、坚固、超越、无余等义，此词通用于三性。

සමාධිස්මිං පුමෙකග්ගො-නාකුලෙ වාච්චලිඞ්ගිකො.

（词）“ekagga”（一境），在（表示）“定”(samādhi)时是阳性；在（表示）“不混乱”时，其性随所饰词而定。

ජළෙ ථූලො මහත්‍යපි ච්චාදීසු

（词）“thūlo”（粗大）用于愚钝、巨大等义。

ගාථාමජ්ඣට්ඨානං[Pg.8], පාදන්තමජ්ඣට්ඨානඤ්ච ලිඞ්ගවාචකානං පුබ්බපරත්ථෙස්වපි ගමනභාවතො ‘‘පුබ්බං යන්තී’’ති ඉදං යෙභුය්‍යවසෙන වුත්තන්ති දට්ඨබ්බං. අථ වා ගාථානං මජ්ඣන්තට්ඨා පුබ්බං යන්ති, ගාථාමජ්ඣට්ඨා, පාදන්තමජ්ඣට්ඨා ච පුබ්බාපරඤ්ච යන්තීති යථාලාභයොජනා දට්ඨබ්බා.

位于偈颂中间的，以及位于句末和句中的表示性别的词，由于它们也能关联前后文义，因此“趋向前”这一说法，应被理解为是概括而言。或者，应按实际情况来理解：位于偈颂中间和末尾的词趋向前，而位于偈颂中间以及句末和句中的词则关联前后文。

[ජ] ඉදානි විසෙසවිධිම්හි සත්ථලහුභාවත්ථං පරිභාසතෙ ‘‘පුමිත්ථිය’’මිච්චාදි. පුමිත්ථියං ‘‘ද්වීසූ’’ති පදං ඤෙය්‍යං, යථා – අසනි ද්වීසු. සබ්බලිඞ්ගෙ ලිඞ්ගත්තයෙ ‘‘තීසූ’’ති පදං ඤෙය්‍යං, යථා – සත්තන්නං පූරණෙ සෙට්ඨෙ’තිසන්තෙ සත්තමො තිසු. එත්ථ ච නිසිද්ධලිඞ්ගනාමං පාරිසෙසතො ‘‘සෙසලිඞ්ග’’න්ති ඤෙය්‍යං, යථා – වස්ස සංවච්ඡරා නිත්ථීති. අත්‍ර චෙකලිඞ්ගනිසෙධබ්‍යාඛ්‍යානෙන ලිඞ්ගද්වයවිධානන්ති.

现在，为了使论著简明扼要，（论师）阐明特殊法则，解释说“阳性阴性”等等。在阳性与阴性中，“在两者中”(dvīsu)一词应被理解，例如：“闪电”(asani)在两者中。在所有性别，即三种性别中，“在三者中”(tīsū)一词应被理解，例如：“在七者中，最殊胜的，第七者”在三性中。在此，被排除性别的名称，应通过“剩余性别”来理解，例如：“雨季”(vassa)和“年岁”(saṃvaccharā)是非阴性。在此，通过排除一种性别的解释，来规定两种性别。

ගන්ථලාහවං විධායෙදානි පටිපත්තිලාහවත්ථමාහ ‘‘අභිධානන්තරාරම්භෙ’’ඉච්චාදි. අභිධානන්තරස්ස අඤ්ඤස්ස අභිධානස්ස ආරම්භෙ සති, තු අන්තො යස්ස අභිධානස්ස, අථ ආදි යස්ස අභිධානස්සාති ඉදං අභිධානද්වයඤ්ච ඤෙය්‍යං. ත්වන්තමථාදිකං නාමාදිපදං පුබ්බෙන න සම්බජ්ඣතෙති භාවො. තත්‍ර නාමපදං යථා – ජිනො සක්කො තු සිද්ධත්ථො. කෙසවො චක්කපාණ්‍යථ. මහිස්සරො සිවො සූලී. ලිඞ්ගපදං යථා – පුමෙ තු පණ්හි පාසණි. පුමෙ තූතු රජො පුප්ඵං. සා තිරොකරණීප්‍යථ [Pg.9]. පුන්නපුංසකමුල්ලොචං. අත්ථපදං යථා – උදරෙ තු තථා පාචා’නලස්මිං ගහණීත්ථියං. පණීතො තීසු මධුරෙ, උත්තමෙ විහිතෙප්‍යථ. අඤ්ජසෙ විසිඛායඤ්ච, පන්තියං වීථි නාරියං. අථසද්දෙන චත්‍ර අනන්තරියත්ථෙන සකපරියායොපලක්ඛණතො අථො සද්දාදීසු ච න පුබ්බෙන සම්බජ්ඣතෙ. පාණකො චාප්‍යථො උච්චාලිඞ්ගො ලොමසපාණකොති.

在使论著简明扼要之后，现在为了实践的便利，（论师）解释说“在另一个词语的开始”等等。当开始另一个不同的词语时，应知“tu”是某个词语的结尾，而“atha”是某个词语的开头，这两种词语的用法应被理解。以“tu”结尾和以“atha”开头的名词等词，不与前面的内容相连，这是其含义。其中名词例如：“胜者”(jino)、“释迦”(sakko)，tu，“悉达多”(siddhattho)。“吉娑婆”(Kesavo)、“持轮者”(cakkapāṇi)，atha。“大自在天”(Mahissaro)、“湿婆”(sivo)、“持三叉戟者”(sūlī)。表示性别的词例如：在阳性中，tu，“足跟”(paṇhi)、“岩石”(pāsaṇi)。在阳性中，tu，“季节”(utu)、“尘埃”(rajo)、“花”(pupphaṃ)。“遮蔽物”(tirokaraṇī)是阴性，atha。“天篷”(ullocaṃ)是阳性和中性。意义词例如：“痢疾”(gahaṇī)是阴性，其义为在腹部，tu，同样指主妇时在灶火边。“上妙”(paṇīto)在三性中可指“甜美”、“殊胜”、“已作”，atha。“街道”(vīthi)是阴性，意为“直路”、“街巷”和“行列”。在此处，“atha”一词，由于其“无间”之义，并以其同义词来表示，因此“atho”等词也不与前面的内容相连。例如：“生物”(pāṇako)，atho，“木虱”(uccāliṅgo)、“毛虫”(lomasapāṇako)。

[ඣ] ඉදානි බුද්ධවචනානමනුරූපානම්පි පචුරප්පයොගානමෙව කෙසඤ්චි ගහණං අත්තනො සත්ථන්තරාපසය්හතාවසෙන අහංකාරපුබ්බිකාභාවඤ්ච දස්සෙතුමාහ ‘‘භිය්‍යො පයොග’’මිච්චාදි. සොගතෙ සුගතස්ස වචනභූතෙ ආගමෙ පිටකත්තයෙ, තඤ්හි ආගච්ඡන්ති තිවිධසම්පත්තියො එතෙනාති ආගමොති වුච්චති. තස්මිං භිය්‍යො පයොගං බාහුල්ලෙන පයුජ්ජතෙති පයොගො, තං ආගම්ම ගහෙත්වා ක්වචි අරඤ්ඤවග්ගාදීසු නිඝණ්ටුයුත්තිඤ්ච නිඝණ්ටුනාමකෙ සත්ථෙ ආගතං බුද්ධවචනානුරූපං යුත්තිඤ්ච ආනීය ආනෙත්වා නාමලිඞ්ගං කථීයති අන්තොභාවෙන නිප්ඵන්නං බහිභාවෙන පකාසීයතෙ. ආවිභාවත්තමෙව හි ජඤ්ඤත්තං සන්තකාරියකාරිනො. ආසීසායං වා අවස්සම්භාවිනොපි වචනස්ස වත්තමානත්ථවත්තිච්ඡාය වත්තමානත්තං, තථා හි ලොකෙ අවස්සම්භාවිනො සිද්ධිමභිසන්ධාය භාවිනමප්පත්තං වත්තමානත්තෙන වා අතීතත්තෙන වා වත්තුමිච්ඡති, තං යථා – ‘‘ඉදං මමමපාපයෙ’’ති කොචි කෙනචාභිහිතො සන්තො අවස්සං තං භවිස්සතීති මඤ්ඤමානො පාපියමානං පත්තං වා වත්තුමිච්ඡති[Pg.10], තතොයෙව ‘‘ආසීසායං භූතමිව චෙ’’ති තදතිදෙසවචනං පච්චාඛ්‍යායතෙ.

现在，论师说“更多运用”等，是为了表明，本书收录某些与佛语相符且广为运用的词语，并非是出于我慢，而是因为本书不为其他论著所压倒。在善逝的圣教，即三藏中——因为它能带来三种成就，故称为“圣教”(āgama)——“更多运用”意为“被广泛运用”。依据它，并从《森林品》等处，以及从名为《尼犍图》(Nighaṇṭu)的论著中，引述与佛语相符的合理论证，从而阐述名相与词性；这些词语由内在本质所成就，由外在形式所彰显。对于行自业者，其可知性正在于其显现。或者，在愿望句中，即使事件并非必然发生，也会使用现在时态，这是因为希望表达现在时的意义。譬如世间有人，希求一件并非必然之事成功，而意欲以现在时或过去时来叙述尚未获得的未来之事。例如，有人被他人告知“愿我获得此物”，他便认为“此事必将发生”，而意欲说它“正在被获得”或“已经获得”。因此，“在愿望句中，视作仿佛已发生”这样的引申说法，是应被驳斥的。

පණාමාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

礼敬等释义终。

1. සග්ගකණ්ඩවණ්ණනා

1. 天品释义

1. ඉදානි යස්මා අභිධෙය්‍යත්ථො නාම පඤ්ඤත්තිපරමත්ථත්ථවසෙන දුවිධො, තෙසු යෙභුය්‍යෙන පඤ්ඤත්තත්ථතො පරමත්ථත්ථොව සෙට්ඨො, තෙසුපි ඔධිසො කිලෙසානං සමුච්ඡෙදපටිප්පස්සද්ධිකරත්තා යථාක්කමං අට්ඨ ධම්මා සෙට්ඨා, තතොපි නිබ්බානමෙව සෙට්ඨං, තෙසං සබ්බෙසම්පි ධම්මානං සම්මාසම්බුද්ධොව සෙට්ඨො. වුත්තඤ්හි භගවතා ‘‘විරාගො සෙට්ඨො ධම්මානං, ද්විපදානඤ්ච චක්ඛුමා’’ති. එත්ථ හි ‘‘යාවතා, භික්ඛවෙ, ධම්මා සඞ්ඛතා වා අසඞ්ඛතා වා, විරාගො තෙසං ධම්මානං අග්ගමක්ඛායතී’’ති වචනතො සබ්බෙසම්පි සඞ්ඛතාසඞ්ඛතධම්මානං විරාගසඞ්ඛාතො නිබ්බානමෙව සෙට්ඨො, චක්ඛුමා පන සම්මාසම්බුද්ධො තෙසං සබ්බෙසම්පි ධම්මානං, දෙවමනුස්සාදිභෙදානං ද්විපදානඤ්ච පඤ්ඤත්තත්ථානං සෙට්ඨොති අයමත්ථො වුත්තො භගවතා, තස්මා සබ්බත්ථසෙට්ඨත්ථාභිධායකාභිධානභූතං බුද්ධාතිධානමෙව පඨමං සග්ගකණ්ඩස්ස ආදිම්හි පත්ථියවසෙන දස්සෙතුමාහ ‘‘බුද්ධො’’ච්චාදි. තත්ථ ජිනසද්දන්තං සබ්බබුද්ධස්ස නාමං. සබ්බං බුද්ධවාති බුද්ධො, සකම්මකා කත්තරි තපච්චයො. විසිට්ඨා බුද්ධි අස්සත්ථීති බුද්ධො, පසංසායං යදාදිනා ණපච්චයො. දානසීලක්ඛන්ධාදයො ඨානාට්ඨානඤාණාදයො වා දස [Pg.11] බලානි යස්සෙති දසබලො. සාසති විනයති සත්තෙති සත්ථා. සබ්බධම්මජානනසීලතාය සබ්බඤ්ඤූ. ද්විපදානං, ද්විපදෙසු වා උත්තමො ද්විපදුත්තමො, බුද්ධවංසවණ්ණනායං නිද්ධාරණලක්ඛණාය ඡට්ඨියා සමාසස්ස පටිසිද්ධත්තා නෙදිසී නිද්ධාරණලක්ඛණා ඡට්ඨී ගම්‍යතෙ. කස්මා පන සො තත්ථ පටිසිද්ධොති? සමාසෙ යෙභුය්‍යෙන නිද්ධාරණලක්ඛණත්තයස්ස විකලාභාවතො. කිඤ්චාපි හි තත්ථ ඡට්ඨියායෙව පටිසිද්ධො, සත්තමියා පන නිද්ධාරණලක්ඛණාය විජ්ජමානත්තා තස්සාපි සො පටිසෙධනීයොයෙව. මුනීනං ඉන්දො රාජා මුනින්දො. පුඤ්ඤඤාණභාග්‍යාදයො භගං නාම, තංයොගා භගවා. නාථති සත්තානං හිතං යාචති, කිලෙසෙ වා උපතාපෙති, සත්තෙසු වා ඉස්සරියං කරොති, තෙසං වා හිතං ආසීසතීති නාථො. බුද්ධධම්මසමන්තඤාණදිබ්බචක්ඛුසඞ්ඛාතෙහි පඤ්චහි චක්ඛූහි සමන්නාගතත්තා චක්ඛුමා. සබ්බදා බ්‍යාමප්පභාය කායතො නිච්ඡරණවසෙන අඞ්ගීරසො. සබ්බාකාරෙන සබ්බධම්මානං මුනනතො මුනි, ධම්මවාදෙසු වා මොනකරණතො මුනි.

1. 现在，所谓的“义”有两种：假名义与胜义。其中，胜义大多胜过假名义。在这些胜义中，又因能有分限地断尽烦恼、令其止息，八种法次第为最胜，而涅槃则为第一。在一切法中，正等觉者最为殊胜。诚如世尊所说：“诸法中，离欲为最；两足中，具眼者胜。”此处，依“诸比丘，无论有为法或无为法，离欲皆称为最胜”之语，表明在一切有为无为法中，称为离欲的涅槃最为殊胜；而具眼者正等觉者，则是在一切法、天人等两足众生，以及假名义中，最为殊胜。此即世尊所示之义。因此，为显示表达“于一切中最为殊胜”之义的佛陀等名号，作者首先在天品的开端以祈愿的方式说出“佛陀”（buddho）等词。其中，“胜者”（jina）是所有佛陀的通名。因为觉知了一切，所以是“佛陀”（buddho）。因为他有卓越的智慧（buddhi），所以是“佛陀”。因为他具有处非处智等十力，所以是“十力”（dasabalo）。因为他教导、调伏众生，所以是“导师”（satthā）。因为他有知晓一切法的特质，所以是“一切知者”（sabbaññū）。“两足尊”（dvipaduttamo）指两足众生中的最上者。在《佛史》释义中，由于简别义的第六格在复合词中被禁止，因此不应理解为这种简别义的第六格。为何在此处被禁止呢？因为在复合词中，大多缺乏简别义的三种特征。虽然在此处仅禁止了第六格，但由于简别义的第七格存在，故它也应被禁止。牟尼中的王者，是“牟尼王”（munindo）。福德、智慧、幸运等称为“福伽”（bhaga），因具足此，故称“世尊”（bhagavā）。他为众生求利益，或烧尽诸烦恼，或于众生中行使主权，或愿众生得利益，故称“怙主”（nātho）。因具足被称为佛眼、法眼、遍知眼、天眼等五眼，故称“具眼者”（cakkhumā）。因其身常放一寻光，故称“鸯耆罗娑”（Aṅgīrasa）。因以一切行相了知一切法，故称“牟尼”（muni）；或因在法义论议中保持沉默，故称“牟尼”。

2. ලොකානං, ලොකෙසු වා නාථො ලොකනාථො. අත්තනො අධිකස්ස කස්සචිපි උත්තමපුග්ගලස්ස අභාවතො අනධිවරො, සබ්බපරියන්තගතත්තභාවත්තා වා නත්ථි එතස්ස ඉතො අඤ්ඤො අධිකො පත්ථෙතබ්බො අත්තභාවොති අනධිවරො. මහන්තානං සීලක්ඛන්ධාදීනං එසනතො ගවෙසනතො මහෙසි, මහන්තො වා ඊසො විභූති එතස්සාති මහෙසි. හිතං විනයති අනුසාසතීති විනායකො, විසිට්ඨං වා නිබ්බානං සත්තෙ නෙතීති විනායකො. සබ්බධම්මදස්සනසීලතාය [Pg.12] ‘‘සමන්තචක්ඛූ’ති ලද්ධනාමෙන සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණෙන සමන්නාගතත්තා සමන්තචක්ඛු. සොභනං ගතං ඤාණමස්ස, සංසාරා වා සුට්ඨු අපුනරාවත්තියා ගතවාති සුගතො, සපරසුඛසිද්ධත්ථං වා සම්මා ගතවාති සුගතො. භූරි බහුකා පඤ්ඤා යස්ස, අනන්තත්තා වා භූරිසමා පඤ්ඤා එතස්සාති භූරිපඤ්ඤො, අනන්තාය මහාපථවියා සදිසපඤ්ඤොත්‍යත්ථො. කිලෙසාදිපඤ්චවිධං මාරං ජිතවාති මාරජි.

2. 世间之怙主，或于诸世间为怙主，故称“世间怙主”（lokanātho）。因无任何超胜于己的至上之人，或因自身已达究竟，无有更胜、更值得希求的自体，故称“无上者”（anadhivaro）。因寻求伟大的戒蕴等，或因拥有伟大的权势与威德，故称“大仙”（mahesi）。因教导、训示有益之事，或因引导众生至殊胜的涅槃，故称“调御者”（vināyako）。因具有了知一切法的特质，赋有已得“普眼”之名的遍知智，故称“普眼”（samantacakkhu）。因其所至美好，或因善离轮回不再复返，或因正确地走向自他幸福的圆满，故称“善逝”（sugato）。因其智慧广大、众多，或因其智慧如大地般无边，故称“广慧者”（bhūripañño），意即其智慧犹如无边的大地。因战胜了烦恼等五种魔，故称“胜魔者”（māraji）。

3. නරානං සීහො සෙට්ඨො, පරප්පවාදමද්දනසහනතො වා නරො ච සො සීහො චාති නරසීහො, සහතීති සීහො, නිරුත්තිනයෙන පුබ්බවණ්ණාකාරස්සීකාරො, සීහසදිසත්තා වා නරො ච සො සීහො චාති නරසීහො. යථා හි සීහො මිගරාජා චතූහි දාඨාහි සබ්බසත්තෙ හිංසති අභිභවති, තථා භගවාපි සීලපඤ්ඤාපුඤ්ඤිද්ධිසඞ්ඛාතෙහි චතූහි ධම්මෙහි සබ්බං ලොකං හිංසති අභිභවතීති ඔපම්මසංසන්දනං. සබ්බපුරිසානං සෙට්ඨත්තා නරවරො, නරානං වා දෙවමනුස්සානං සෙට්ඨත්තා නරවරො, ‘‘සීලෙ පතිට්ඨාය නරො සපඤ්ඤො’’ති එත්ථ විය නරසද්දෙන සබ්බෙ දෙවමනුස්සා සඞ්ගහිතා. ධම්මස්ස රාජපවත්තකත්තා ධම්මරාජා, ධම්මතො වා සදෙවකස්ස ලොකස්ස රාජා ජාතො, නාධම්මතොති ධම්මරාජා, ධම්මෙන රාජතීති වා ධම්මරාජා, ධම්මපාලකො වා රාජා ධම්මරාජා. මුනීනං සෙට්ඨත්තා මහාමුනි. දෙවානං අතිදෙවොති දෙවදෙවො, දෙවානං අධිකො වා දෙවො දෙවදෙවො. ලොකානං ගරු ආචරියො ලොකගරු, ලොකානං ගරුභාජනත්තා වා ලොකගරු. ධම්මස්ස සාමි යථාවුත්තනයෙන ධම්මස්සාමී. යථා පුරිමකා සම්මාසම්බුද්ධා [Pg.13] සබ්බඤ්ඤුභාවං ගතා, තථා අයම්පි ගතොති තථාගතො, තථා වා සම්මා ගතං ඤාණමස්සාති තථාගතොත්‍යාදිනා තථාගතසද්දස්ස අත්ථපපඤ්චො තත්ථ තත්ථ වුත්තනයෙන වෙදිතබ්බො.

3. 人中之狮，最为殊胜。或因能摧伏他人论议并能忍受，故既是人（nara）又是狮（sīha），是为人中狮子（narasīha）。因其能胜（sahati），故为狮（sīha），依词源学之理，前一音节的“a”音变为“ī”音。或因其如狮，既是人又是狮，故为人中狮子。犹如兽王狮子以四牙伤害、降伏一切有情，世尊亦以戒、慧、福德、神通此四法摧伏、征服一切世间，此为譬喻之相应。于一切人中最为殊胜，故为人中尊（naravara）；或于天人之中最为殊胜，故为人中尊，如在“具慧之人立于戒”一句中，“人”（nara）一词含摄一切天人。因能转动法之轮，故为法王（dhammarājā）；或因依法而成为天人世间之王，非因非法，故为法王；或因以法而为王，故为法王；或为护法之王，故为法王。于诸牟尼中最为殊胜，故为大牟尼（mahāmuni）。于诸天中为天中之天，故为天中天（devadevo）；或于诸天中为至上之天，故为天中天。为世间之师、阿阇梨，故为世间师（lokagaru）；或因堪为世间所敬重，故为世间师。如前所述，为法之主，故为法主（dhammassāmī）。如昔时诸正自觉者已达一切知者位，此尊亦如是到达，故为如来（tathāgata）；或因其智为如实到达，故为如来。关于如来一词的义理阐释，当依各处所说之理而知。

4. සයමෙව සම්මාසම්බුද්ධො භවති, අනඤ්ඤබොධිතොති සයම්භූ. සම්මා අවිපරීතෙන ස’මත්තනායෙව සබ්බධම්මෙ බුජ්ඣති අබුජ්ඣි බුජ්ඣිස්සතීති සම්මාසම්බුද්ධො. සෙට්ඨපඤ්ඤාය සමන්නාගතත්තා වරපඤ්ඤො. සත්තෙ සංසාරණ්ණවතො නිබ්බානපාරං නෙතීති නායකො. ජිතපඤ්චමාරත්තා ජිනො. එත්ථ ච සමන්තභද්‍ර, ලොකජි, ඡළභිඤ්ඤ, අද්වයවාදී, සිරීඝන, අකනිට්ඨග, ධම්මචක්ක, රාගාසනි, තිසරණ, ඛසම, ගුණාකර, මහාසුඛ, වජිර, මෙත්තාබල, අසම, ජිතාරි, මහාබොධි, ධම්මධාතු, සෙතකෙතු, ඛජි, තිමුත්ති, දසභූමිස්සර, පඤ්චඤාණ, බහුක්ඛම, සම්බුද්ධ, සබ්බදස්සී, මහාබල, සබ්බබොධ [Pg.14], ධම්මකාය, සංගුත්ත, අරහ, ද්වාදසක්ඛ, වීතරාගාදීනිපි අනෙකානි බුද්ධස්ස නාමානි. සමන්තතො පුඤ්ඤසම්භාරතො ච ඤාණසම්භාරතො ච භද්‍රො සෙට්ඨොති සමන්තභද්‍රොත්‍යාදීනි ච නිබ්බචනානි වෙදිතබ්බානි. වුත්තඤ්ච –

4. 他自己成为正自觉者，不因他人而觉悟，故为无师自觉者(sayambhū)。以无颠倒的方式，由自己亲身觉知、已觉知、将觉知一切法，故为正自觉者(sammāsambuddha)。具足最上智慧，故为胜慧者(varapañño)。引导有情从轮回之海到涅槃彼岸，故为导师(nāyako)。已战胜五魔，故为胜者(jino)。于此，亦有佛陀的诸多名号，如：普贤(Samantabhadra)、世间胜者(Lokaji)、六神通者(Chaḷabhiñña)、无二说者(Advayavādī)、吉祥聚(Sirīghana)、至色究竟天者(Akaniṭṭhaga)、法轮(Dhammacakka)、摧贪雷电(Rāgāsani)、三归依(Tisaraṇa)、等虚空者(Khasama)、功德藏(Guṇākara)、大乐(Mahāsukha)、金刚(Vajira)、慈心力(Mettābala)、无等者(Asama)、胜敌者(Jitāri)、大菩提(Mahābodhi)、法界(Dhammadhātu)、白幢(Setaketu)、摧破者(Khaji)、三解脱(Timutti)、十地自在者(Dasabhūmissara)、五智(Pañcañāṇa)、大堪忍者(Bahukkhama)、正觉者(Sambuddha)、普见者(Sabbadassī)、大力者(Mahābala)、遍觉者(Sabbabodha)、法身(Dhammakāya)、善密护者(Saṃgutta)、阿罗汉(Araha)、具十二支者(Dvādasakkha)、离贪者(Vītarāga)等。由于福德资粮与智慧资粮两方面皆遍净而至上，故为普贤。诸如此类的词义应当了知。如是说：

‘‘අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානි නාමානි, සගුණෙන මහෙසිනො;

ගුණෙන නාමමුද්ධෙය්‍යං, අපි නාමසහස්සතො’’ති.

“大仙之名号无量，皆因其功德；依于功德，其名号可被称举，纵有数千亦然。”

තත්ථ උද්ධෙය්‍යන්ති උද්ධරිතබ්බං. අපි නාමසහස්සතොති අනෙකෙහි නාමසහස්සෙහීත්‍යත්ථො. සබ්බබුද්ධනාමකථා.

此中，“可被称举”(uddheyyaṃ)意为“应当称举”(uddharitabbaṃ)。“纵有数千亦然”(api nāmasahassato)之义为“从许多千计的名号中”。一切诸佛名号之论述至此完毕。

සක්කාදිසත්තකං අම්හාකං බුද්ධස්ස නාමං. පඤ්චමාරෙ ජෙතුං සක්කොතීති සක්කො, භගිනීහි සද්ධිං සංවාසකරණතො වා ලොකමරියාදං ඡින්දිතුං සක්කුණන්තීති සක්කා, සාකියරාජූනං පුබ්බරාජානො, තෙසං වංසභූතත්තා භගවා ‘‘සක්කො’’ති වුච්චති. අස්ස ච ජාතිසමනන්තරං නිධයො රතනානි ච උප්පන්නානීති සිද්ධත්ථොති නාමං කතං, සබ්බෙසං වා ලොකානං සිද්ධා අත්ථා එතෙන හෙතුභූතෙනාති සිද්ධත්ථො. සුද්ධං ඔදනං අස්සාති සුද්ධොදනො, තස්ස අපච්චං සුද්ධොදනි. ගොතමවංසස්ස කපිලස්ස මුනිනො සිස්සතාය සක්‍යා ගොතමා, භගවා පන ගොතමවංසෙ උප්පන්නත්තා ගොතමස්ස මුනිනො අපච්චං ගොතමො.

释迦(Sakka)等七个名号是我等佛陀之名。因能战胜五魔，故称释迦。或因释迦诸王的先祖能与姐妹共住而破除世间常规，故称释迦族(Sakkā)。世尊因生于其族，故被称为“释迦”。又因其诞生之后，宝藏与珍宝随即出现，故得名为悉达多(Siddhattha)；或因一切世间之义利皆因他而成就，故名悉达多。其父有纯净之食，故名净饭王(Suddhodana)；其子即为净饭王之子(Suddhodani)。因身为乔达摩(Gotama)族的迦毗罗(Kapila)仙人之弟子，故释迦族人亦称乔达摩族人。而世尊生于乔达摩族，为乔达摩仙人之子孙，故亦称乔达摩。

5. සක්‍යවංසාවතිණ්ණො සක්‍යමුනි යො බුද්ධො සො සක්‍යසීහො, සක්‍යානං වා සෙට්ඨත්තා සක්‍යසීහො. සක්‍යකුලතො [Pg.15] ජාතො මුනි සක්‍යමුනි. සූරියදෙවපුත්තස්ස සොතාපන්නත්තා භගවා ආදිච්චබන්ධූති වුච්චති, ආදිච්චස්ස බන්ධු ඤාතීති නිබ්බචනං කත්වා. එත්ථපි මායාදෙවීසුත, මහාසමණ, කලිසාසනාදීනි ගොතමපරියායානි වෙදිතබ්බානි.

5. 降生于释迦族的释迦牟尼(Sakyamuni)佛，即是释迦狮子(Sakyasīha)；或因其为释迦族中最殊胜者，故为释迦狮子。生于释迦族的圣者，即为释迦牟尼。因太阳天子为入流者，故世尊被称为日亲(Ādiccabandhu)，其释义为“太阳(ādicca)的亲属(bandhu)”。于此，摩耶夫人之子(Māyādevīsuta)、大沙门(Mahāsamaṇa)、恶世之师(Kalisāsana)等，亦当知为乔达摩的同义词。

6. මොක්ඛාදීනි නිබ්බුතිපරියන්තානි ඡචත්තාලීස නාමානි නිබ්බානස්ස නාමානි. මුච්චන්ති එත්ථ, එතෙන වා රාගාදීහීති මොක්ඛො. නිරුජ්ඣන්ති එත්ථ රාගාදයොති නිරොධො, රුන්ධති වා නිබ්බානන්ති රොධො, කිලෙසො, සො එත්ථ නත්ථීති නිරොධො. වානසඞ්ඛාතාය තණ්හාය නික්ඛන්තත්තා, නිබ්බාති වා එතෙන රාගග්ගිආදිකොති නිබ්බානං. යථා පකතිදීපො නදීසොතෙන වුය්හමානානං පතිට්ඨා හොති, එවමිදම්පි නිබ්බානං සංසාරමහොඝෙන වුය්හමානානං පතිට්ඨාති දීපො වියාති දීපො, නික්කිලෙසානං වා පදීපසදිසභාවකරණතො දීපො වියාති දීපො, ‘‘නිබ්බන්ති ධීරා යථයං පදීපො’’ති හි වුත්තං, දිප්පති වා අරියානං ඤාණචක්ඛුස්සෙව පකාසතීති දීපො. තණ්හානං ඛයහෙතුත්තා තණ්හක්ඛයො. රාගාදීනං පටිපක්ඛත්තා, උත්තමට්ඨෙන වා පරං. තායති රක්ඛති අපායාදිතොති තාණං. නිලීයන්ති එත්ථ සංසාරභයභීරුකාති ලෙණං. නත්ථි දීඝරස්සාදිකං රූපං සණ්ඨානමෙතස්සාති අරූපං, අප්පච්චයත්තා වා අරූපං. රාගාදීනං සන්තකරණත්තා සන්තං. රාගක්ඛයහෙතුභාවෙන අවිපරීතත්තා, චතුසච්චපරියාපන්නත්තා [Pg.16] වා සච්චං. නත්ථි ආලයො තණ්හා එත්ථාති අනාලයං.

6. 解脱(mokkha)等直至涅槃(nibbuti)，共有四十六个名称，都是涅槃(nibbāna)的名称。于此解脱，或凭此脱离贪欲等，故称“解脱”。贪欲等于此止息，故称“止息”(nirodha)；或者，阻碍涅槃的是烦恼，而此处没有此烦恼，故称“止息”。因脱离名为“织”(vāna)的渴爱，或凭此熄灭贪欲之火等，故称“涅槃”。就像天然的岛屿是为被河流冲走者的立足处，这涅槃也是为被轮回巨流冲走者的立足处，如岛屿般，故称“洲”(dīpa)。或者，因为它使无烦恼者达到如灯的状态，如灯般，故称“灯”(dīpa)，经中说：“智者寂灭如斯灯”。或者，因为它照亮、显发圣者的智慧之眼，故称“灯”。因是渴爱灭尽之因，故称“渴爱灭尽”(taṇhakkhayo)。因与贪欲等对立，或以最上义，故称“彼岸”(paraṃ)。因它保护免于恶趣等，故称“救护所”(tāṇaṃ)。因畏惧轮回之怖者栖身于此，故称“避难所”(leṇaṃ)。它没有长短等形色、形状，故称“无形”(arūpaṃ)；或因无缘，故称“无形”。因它平息贪欲等，故称“寂静”(santaṃ)。因作为贪欲灭尽之因而无颠倒，或因摄于四圣谛，故称“真理”(saccaṃ)。此处无渴爱之执着，故称“无依处”(anālayaṃ)。

7. පච්චයෙහි න සඞ්කරීයතෙති අසඞ්ඛතං. සිවං ඛෙමභාවං කරොතීති සිවං, සංසාරභීරුකෙහි සෙවිතබ්බත්තා වා සිවං, යදාදිනා වපච්චයො. නත්ථි එත්ථ මතං මරණං, එතස්මිං වා අධිගතෙ පුග්ගලස්ස මතන්ති අමතං. පස්සිතුං සුදුක්කරතාය සුදුද්දසං. පරෙහි උත්තමෙහි අරියපුග්ගලෙහි අයිතබ්බං ගන්තබ්බන්ති පරායණං, පරතො වා අයිතබ්බං ගන්තබ්බන්ති පරායණං, සංසාරසභාවතො අඤ්ඤසභාවවසෙන බුජ්ඣිතබ්බන්ත්‍යත්ථො, පරෙසං වා අරියපුග්ගලානං පතිට්ඨානත්තා පරායණං. යෙන චත්තාරො මග්ගා ඔධිසො කිලෙසෙ සරන්ති හිංසන්ති තං ධම්මං සරණං, අරියානං වසිතගෙහත්තා වා සරණං. ඊති උපද්දවො පවාසො ච තෙ යත්ථ න සන්ති, තං අනීතිකං, සත්තෙ සංසාරං නෙතීති ‘‘නීතී’’ති ලද්ධනාමාය තණ්හාය අභාවතො වා අනීතිකං. ආසවානං අනාරම්මණතාය අනාසවං. නිච්චට්ඨෙන ධුවං, ධවති වා මග්ගානමාරම්මණභාවං ගච්ඡතීති ධුවං, ‘‘ධු ගතිථෙරියෙසූ’’ති හි කාතන්තධාතු. දට්ඨබ්බසභාවස්ස නත්ථිතාය අනිදස්සනං. පච්චයෙහි අකතත්තා අකතං. සදා විජ්ජමානත්තා අපලුජ්ජනසභාවං ගච්ඡති, තෙන වා විඤ්ඤායතීති අපලොකිතං. ‘‘ඉතං ගතෙ ච විඤ්ඤාතෙ’’ති හි නානත්ථසඞ්ගහෙ වුත්තං. ලොකසභාවෙන වා විඤ්ඤායතීති ලොකිතං, තබ්භාවාපගමනතො අපලොකිතං. සණ්හට්ඨෙන නිපුණං, යෙන වා චත්තාරො මග්ගා ඔධිසො කිලෙසෙ නිස්සෙසතො පුනන්ති සොධෙන්ති, තං නිපුණං. න කදාචිපි යස්ස අන්තො විනාසො අත්ථි, තං අනන්තං. ඛරන්ති [Pg.17] විනස්සන්තීති ඛරා, සඞ්ඛතා, තෙ යත්ථ න සන්ති, තං අක්ඛරං, ඛරසඞ්ඛාතානං වා සඞ්ඛතානං පටිපක්ඛත්තා අක්ඛරං. එත්ථ ච අසඞ්ඛතන්ත්‍යාදිකා ගාථා රුචිරා නාම.

7. 不为诸缘所造作，故称“无为”(asaṅkhataṃ)。能带来平安与安稳，故称“吉祥”(sivaṃ)；或因是畏惧轮回者所应依止之处，故称“吉祥”。此处无有死亡，或个人(puggala)证得此后即无死亡，故称“不死”(amataṃ)。因极其难以见到，故称“极难见”(sududdasaṃ)。由最上的圣者所应前往、抵达，故称“最终归宿”(parāyaṇaṃ)；或从彼处而应前往、抵达，故称“最终归宿”，其义为：应了知其自性有别于轮回的自性；或因是诸圣者的立足处，故称“最终归宿”。四道凭之彻底摧毁烦恼，此法即是“归依”(saraṇaṃ)；或因是圣者们的安居处，故称“归依”。此处无有灾患、祸害与流转，故称“无灾”(anītikaṃ)；或因名为“引导”(nīti)——因其引导众生于轮回——的渴爱已不存在，故称“无灾”。因非诸漏之所缘，故称“无漏”(anāsavaṃ)。以常恒之义，故称“坚固”(dhuvaṃ)；或因其趋向于作为诸道之所缘的状态，故称“坚固”，如《迦丹陀》(Kātanta)词根集所说：“dhu义为行与住”。因无可见的自性，故称“不可见”(anidassanaṃ)。不为诸缘所作，故称“无作”(akataṃ)。因其恒常存在而有不朽坏的自性，或因此而被了知，故称“不朽坏”(apalokitaṃ)；《多义集》(Nānārthasaṅgaha)中说：“itaṃ意为已去和已知”。或者，以世间的方式被认知者为“世间”(lokitaṃ)，因脱离了此状态，故称“非世间”(apalokitaṃ)。以微细之义，故称“微妙”(nipuṇaṃ)；或四道凭之彻底、无余地清净烦恼，故称“微妙”。其终结与毁灭永不存在，故称“无尽”(anantaṃ)。会毁坏、消亡者为“坏法”(kharā)，即有为法，此处无有此法，故称“无坏”(akkharaṃ)；或因与名为“坏法”的有为法相对，故称“无坏”。此处，“无为”等偈颂被称为鲁奇罗(Rucirā)颂。

8. සබ්බදුක්ඛානං ඛයකාරණත්තා දුක්ඛක්ඛයො. බ්‍යාබාධතීති බ්‍යාබාධො, සො එව බ්‍යාබාදො, දුක්ඛසච්චං, තස්ස භාවො බ්‍යාබජ්ජං, දුක්ඛස්ස පීළනාද්‍යත්ථො, තං යත්ථ නත්ථි, තං අබ්‍යාබජ්ජං, අබ්‍යාපජ්ඣන්තිපි පාඨො, තත්ථ බ්‍යාපජ්ජන්ති විනස්සන්තීති බ්‍යාපාදා, සඞ්ඛතා, තෙසං භාවො බ්‍යාපජ්ඣං, සඞ්ඛතානං විනස්සනභාවො, තං යත්ථ නත්ථි, තං අබ්‍යාපජ්ඣන්ති එවමත්ථො වෙදිතබ්බො, නිරුත්තිනයෙන ච ද්‍යස්ස ජ්ඣකාරො. කිලෙසකම්මවිපාකවට්ටානමභාවතො විවට්ටං. නිබ්භයට්ඨෙන ඛෙමං, ඛයන්ති වා එතෙන රාගග්ගිආදයොති ඛෙමං. සඞ්ඛාරෙහි අසම්මිස්සතාය, විසංයොගතාය ච කෙවලං. අපවජ්ජන්ති සඞ්ඛාරා එතස්මාති අපවග්ගො. යස්මා රාගො විගතො, සො විරාගො. පධානභාවං නීතං පණීතං. නත්ථි එතස්මිං අධිගතෙ අරියානං චුතං චවනන්ති අච්චුතං. අරියෙහි පජ්ජිතබ්බත්තා ගන්තබ්බත්තා පදං.

8. 因为是灭尽一切苦的原因，故为“苦灭”(dukkhakkhayo)。因为它恼害，故为“恼害”(byābādho)；那即是恼害，即苦谛。其状态是“损害”(byābajjaṃ)，意思是苦的逼迫等。没有它的地方，就是“无损害”(abyābajjaṃ)。也有“abyāpajjhaṃ”的读法，在那里，“byāpādā”是指会坏灭的有为法，其状态是“byāpajjhaṃ”，即有为法的坏灭状态。没有它的地方，就是“abyāpajjhaṃ”。应如是理解其义，并且根据语源学，“dy”变成“jjh”。因为没有烦恼、业、果报的轮回，故为“出离轮回”(vivaṭṭaṃ)。因其无畏之义，故为“安稳”(khemaṃ)；或因它能灭尽贪火等，故为“安稳”。因其不与诸行混杂及不相应，故为“纯一”(kevalaṃ)。诸行由此脱离，故为“离系”(apavaggo)。因为贪已离，故为“离贪”(virāgo)。因为它被引向卓越的状态，故为“殊胜”(paṇītaṃ)。当圣者们证得它时，不再有死与转生，故为“不堕”(accutaṃ)。因为是圣者们应达到、应前往之处，故为“境地”(padaṃ)。

9. චත්තාරො යොගා ඛයන්ති එතෙනාති යොගක්ඛෙමො. පාරෙති සක්කොති සංසාරදුක්ඛසන්තාපං සමෙතුන්ති පාරං, ‘‘සංසාරදුක්ඛසන්තාපතත්තස්සා’ලං සමෙතවෙ’’ති හි වුත්තං. පගතා සංසාරචක්කස්ස අරා එතස්මාති වා පාරං. කිලෙසෙහි මුච්චනතො මුත්ති, නිකායන්තරියා පන ‘‘සරීරෙන්ද්‍රියෙහි අත්තනො මුත්තත්තා මුත්තී’’ති වදන්ති. කිලෙසසමනතො සන්ති. විසුජ්ඣන්ති සත්තා එතාය රාගාදිමලෙහීති විසුද්ධි[Pg.18]. සබ්බසඞ්ඛාරා විමුච්චනතො විමුත්ති. අසඞ්ඛතමෙව නිස්සත්තනිජ්ජීවට්ඨෙන, සන්තිලක්ඛණධාරණතො වා ධාතූති අසඞ්ඛතධාතු. සුජ්ඣන්ති සත්තා එතාය රාගාදිමලෙහීති සුද්ධි. ආවුණොති සංසාරතො නික්ඛන්තුමප්පදානවසෙනාති වුති, තණ්හා, තතො නික්ඛන්තත්තා නිබ්බුති.

9. 四种系缚由此灭尽，故称“离轭安稳”(yogakkhemo)。能够渡过轮回苦热并使之平息，故称“彼岸”(pāraṃ)，正如所说：“足以平息轮回苦热之焰”。或者说，轮回之轮的辐条由此离去，故称“彼岸”。从烦恼中解脱，故为“解脱”(mutti)；但其他部派则说：“因自身从身与诸根中解脱，故为解脱”。平息烦恼，故为“寂静”(santi)。众生因此从贪等垢染中清净，故为“清净”(visuddhi)。从一切行中解脱，故为“解脱”(vimutti)。无为因其无有情、无命之义，或因其持有寂静之相，故为“界”，是为“无为界”(asaṅkhatadhātu)。众生因此从贪等垢染中清净，故为“净”(suddhi)。因为它以不让人出离轮回的方式进行编织，故为“编织”(vuti)，即渴爱；因从中出离，故为“涅槃”(nibbuti)。

10. ඛීණාසවාදිචතුක්කං අරහන්තෙ. ඛීණා ආසවා යස්ස සො ඛීණාසවො. තතො උත්තරි කරණීයාභාවතො නත්ථි සික්ඛා එතස්සාති අසෙක්ඛො. විගතො රාගො යස්මාති වීතරාගො. සංසාරචක්කස්ස අරෙ හතවාති අරහා, ‘‘අරහ’’න්තිපි පාඨො.

10. 关于阿罗汉的四种称谓：“漏尽者”(khīṇāsavo)，即诸漏已尽者。“无学”(asekkho)，即此后更无应作之事，故无有学。“离贪者”(vītarāgo)，即贪已离者。“阿罗汉”(arahā)，即已摧毁轮回之轮的辐条者；也有“araha”的读法，意为“应供”。

දෙවලොකාදිපඤ්චකං සග්ගස්ස නාමං. දෙවානං ලොකො භවනං දෙවලොකො. දිබ්බන්ත්‍යත්‍ර දිවො. අජ ගතියං, අනෙකත්ථත්තා ඨිතියං, චිරං ඨියතෙ අස්මින්ති අග්ගො, ඨානං, සොභනො අග්ගො සග්ගො, පුඤ්ඤෙන වා සුට්ඨු අජීයතෙති සග්ගො. තයො දෙවා දිබ්බන්ත්‍යත්‍රෙති තිදිවො. පධානතො හි තීහි හරිහරබ්‍රහ්මෙහි බ්‍යපදෙසො. තිදසානං දෙවානං ආලයො ඨානන්ති තිදසාලයො. කෙචි පන ‘‘දෙවලොකාදිත්තයං සග්ගසාමඤ්ඤස්ස නාමං, තිදිවාදිද්වයං තාවතිංසස්සා’’ති වදන්ති, තං අමරකොසාදීසු සාමඤ්ඤස්මිංයෙව ද්වින්නම්පි ගහණතො න සාරතො පච්චෙතබ්බං. එත්ථාපි නාක, සුරලොක, තිපිට්ඨප, අවරොහ, ඵලොදය [Pg.19], මන්දර, සෙරික, සක්කභවන, ඛං, නභාදීනි දෙවලොකසාමඤ්ඤානි ඉධානාගතානිපි ගහෙතබ්බානි.

天界等五者是天界的名称。“天界”(devaloko)是天众的世界、住处。“divo”是天神在此处游戏之处。动词词根“aj”有“行”之义，因其多义性，也有“住”之义；长久安住于此，故称“agga”（胜处），即住处；殊胜的胜处，故称“天界”(sagga)；或因福德而善往，故称天界。“三天”(tidivo)是三类天神在此处游戏之处；主要以毗湿奴、湿婆、梵天三者来称呼。“三十三天居”(tidasālayo)是三十三天众的住所。有人认为“天界等三者是天界的通称，三天等二者是三十三天的名称”，此说不应采信，因在《阿摩罗俱舍》(Amarakosa)等典籍中二者皆作通称。此处，天空(nāka)、天众世界(suraloka)、三界顶(tipiṭṭhapa)、阿婆卢诃(avaroha)、果报生处(phalodaya)、曼陀罗(mandara)、塞利迦(serika)、帝释宫(sakkabhavana)、虚空(khaṃ)、天空(nabha)等天界通名，虽未全列亦当收录。

11-12. තිදසාදිචතුද්දසකං දෙවතාසාමඤ්ඤස්ස නාමං. ජාතීසු වුත්තාසු බ්‍යත්තිපි වුච්චතීති බ්‍යත්තීනං බහුත්තා බහුවචනනිද්දෙසො. ජාතිසත්තාවිනාසසඞ්ඛාතා තිස්සො දසා පරිමාණා එතෙසන්ති තිදසා. එතෙ හි මනුස්සාදයො විය බුද්ධිවිපරිණාමඛයෙහි න යුජ්ජන්ති, පඤ්චවීසතිවස්සුද්දෙසියා එව උප්පජ්ජන්ති සන්ති විනස්සන්ති ච. මරණං මරො, සො යෙසං නත්ථි, තෙ අමරා. දිබ්බන්ති පඤ්චකාමගුණාදීහි කීළන්තීති දෙවා. විබුජ්ඣන්ති න සුපන්තීති විබුධා, අතීතානාගතජාතිං විබුජ්ඣන්තීති වා විබුධා. සුධාභොජනභුඤ්ජනසීලතාය සුධාසිනො. සමුද්දුට්ඨා සුරා අත්ථි යෙසං, තෙ සුරා, සුරන්ති වා කීළන්තීති සුරා, සුඛෙන රමන්තීති වා සුරා. දීඝායුකාපි සමානා යථාපරිච්ඡෙදං සම්පත්තකාලෙ මරන්ති සීලෙනාති මරූ. දිවො දෙවලොකො ඔකො ආසයො යෙසං තෙ දිවොකා. සුධාහාරස්ස පාතබ්බස්සපි සම්භවතො අමතං පිවන්තීති අමතපා, අමතොසධං වා පිවන්තීති අමතපා. සග්ගෙ වසනසීලත්තා සග්ගවාසිනො. සදා පඤ්චවීසතිවස්සුද්දෙසියත්තා නිරාකතා ජරා එතෙසන්ති නිජ්ජරා. න නිමිසන්තීති අනිමිසා, භමුකා නිච්චලං කරොන්තීත්‍යත්ථො. දිවෙ වසන්තීති දිබ්බා. දෙවා එව දෙවතා, සකත්ථෙ දෙවසද්දතො තාපච්චයො, දෙවතා එව දෙවතානි, සකත්ථෙ නිපච්චයො. ‘‘අපුමෙ’’ති එත්ථ පඨමසකත්ථිකවසෙන ඉත්ථිලිඞ්ගත්තං, දුතියසකත්ථිකවසෙන [Pg.20] නපුංසකලිඞ්ගත්තං වෙදිතබ්බං, දුතියසකත්ථිකවසෙනෙව වා ද්විලිඞ්ගත්තං, තත්ථ ඉත්ථිලිඞ්ගපක්ඛෙ යදාදිනා නිකාරාදෙසො. අමරකොසෙ පන ‘‘දෙවතානි පුමෙ වා’’ති වුත්තං. තස්සත්ථො – දෙවතානිසද්දො විකප්පෙන පුල්ලිඞ්ගෙ, නිච්චං නපුංසකෙති. ටීකායඤ්ච ‘‘සකත්ථිකා පකතිතො ලිඞ්ගවචනානි අතිවත්තන්තීති පුන්නපුංසකත්ත’’න්ති වුත්තං. තත්ථ සකත්ථිකාති දුතියසකත්ථිකං වුත්තං, පකතිතොති පඨමසකත්ථිකං. තෙන වුත්තං ‘‘පුන්නපුංසකත්ත’’න්ති, ඉතරථා තාපච්චයන්තස්ස නිච්චං ඉත්ථිලිඞ්ගතාය ඉත්ථිලිඞ්ගත්තමෙව වදෙය්‍ය. සුපබ්බා, සුමනා, තිදිවෙසා, ආදිතෙය්‍යා, දිවිසදා, ලෙඛා, අදිතිනන්දනා, ආදිච්චා, රිභවො අසොප්පා, අමච්චා, අමතාසනා, අග්ගිමුඛා, හවිභොජනා, ගිරබ්බාණා, දානවාරයො, බින්දාරකා, පූජියා, චිරායුකා, සග්ගිනො, නභොසදාඉච්චාදීනිපි දෙවතානං සාමඤ්ඤනාමානෙව.

11-12. “三态者”(Tidasā)等十四个名称是天神的通称。在说到种类时，也指个体，因个体为多数，故作复数的解释。他们的量为被称为生、住、灭的三种状态，故称“三态者”(tidasā)。他们不像人类等那样，会经历智慧的变异与衰败，而是以二十五岁的样子生起、存在和坏灭。死亡即是“死”(maro)，没有此“死”的便是“不死者”(amarā)。他们以五种欲乐等嬉戏，故称“天”(devā)。他们觉醒不眠，故称“觉者”(vibudhā)；或者能觉知过去与未来的生命，故称“觉者”。他们有食用甘露的习性，故称“甘露食者”(sudhāsino)。他们拥有从海洋中出现的苏拉酒，故称“苏拉”(surā)；或者因为嬉戏，故称“苏拉”；或者因为在快乐中喜乐，故称“苏拉”。他们虽然长寿，但在预定的时间到来时终究会死亡，故称“有死者”(marū)。天界是他们的住所，故称“天居者”(divokā)。因为甘露食也可以饮用，他们饮用不死甘露，故称“甘露饮者”(amatapā)；或者饮用不死药，故称“甘露饮者”。他们有居住在天界的习性，故称“天界居住者”(saggavāsino)。因为他们总是显现为二十五岁的样子，故远离了衰老，称“无老者”(nijjarā)。他们不眨眼，故称“不瞬者”(animisā)，意思是他们的眉毛不动。他们住在天界(diva)，故称“天人”(dibbā)。“天”(devā)即是“天神”(devatā)，是在“deva”一词后加上表示自性义的后缀“tā”；“devatā”即是“devatāni”，是加上表示自性义的后缀“ni”。关于“非阳性”(apume)的规则，依第一种自性义(devatā)是阴性；依第二种自性义(devatāni)是中性，或可兼具两性。其中在作为阴性时，根据“yadādi”等规则，“ni”发生音变。然而，在《阿摩罗词典》(Amarakośa)中说：“‘devatāni’亦可为阳性。”其意思是：“devatāni”一词可选择为阳性，但通常为中性。复注中也说：“表自性义的词，其性别和数可超越其本性。”这里所说的“表自性义”是指第二种自性义，“本性”是指第一种自性义。因此说它“可为阳性与中性”，否则，对于以“tā”为后缀的词，因其总是阴性，就只会说它是阴性了。善翼(Supabbā)、善意(Sumanā)、天界神(Tidivesā)、阿底提之子(Āditeyyā)、天居者(Divisadā)、书神(Lekhā)、阿底提之悦(Aditinandanā)、阿底提之子(Ādiccā)、利部(Ribhavo)、无眠者(Asoppā)、大臣(Amaccā)、甘露食者(Amatāsanā)、火口(Aggimukhā)、食祭品者(Havibhojanā)、受赞颂者(Girabbāṇā)、檀那婆之敌(Dānavārayo)、可敬者(Bindārakā)、应供者(Pūjiyā)、长寿者(Cirāyukā)、天界拥有者(Saggino)、虚空居住者(Nabhosadā)等，这些也都是天神的通称。

13. සිද්ධාදයො ඉමෙ දෙවයොනියො දෙවප්පභවා දෙවවංසා එතෙසමුප්පත්තියං දෙවානමෙව ආදිකාරණත්තා. අණිමාදිගුණොපෙතත්තා සිජ්ඣන්ති එතස්ස යථිච්ඡිතා අත්ථාති සිද්ධො. යස්ස භාසාය බ්‍රූහති කථා, සො භූතො[Pg.21], පිසාචප්පභෙදො අධොමුඛාදි. වචනත්ථො පන භවන්ති බ්‍රූහන්ති කථා එතස්මාති භූතොති. ගන්ධං අබ්බති පරිභුඤ්ජතීති ගන්ධබ්බො, දෙවගායනා ‘‘හාහා හූහූ’’ පභුතයො. නිධයො ගුය්හතීති ගුය්හකො, සඤ්ඤායං කො, මණිභද්‍රාදිකො කුවෙරානුචරො. යක්ඛ පූජායං, යක්ඛීයතෙ පූජීයතෙති යක්ඛො, කුවෙරාදිකො. රක්ඛන්ති අත්තානං එතස්මාති රක්ඛසො, විභීසණාදි. කුම්භප්පමාණණ්ඩතාය කුම්භණ්ඩො. පිසිතං මංසං අසති භක්ඛතීති පිසාචො, සකුනි සකුන්තිආදිකො කුවෙරානුචරො, යදාදිනා පිසිතස්ස පිභාවො, අසස්ස ච සාචාදෙසභාවො. ආදිසද්දෙන විජ්ජාධර, අපසර, කින්නරෙ ච සඞ්ගණ්හාති. විජ්ජං ගුළිකාඤ්ජනමන්තාදිකං ධරතීති විජ්ජාධරො. අපසාරයන්ති ඛලයන්තීති අපසරා, උබ්බස්‍යාදිකා සුරවෙසියො, අපසරසද්දස්ස ජාතියං සයං බහුත්තං, බ්‍යත්තියන්තු තදවයවං වා සයං, තථා ච බහුත්තංව. වනාදිසද්දො කදාචි ජාතියං පයුජ්ජතෙ, කදාචි බ්‍යත්තියං. තත්‍ර යදා ජාතියං, තදා බ්‍යත්තිගතං සඞ්ඛ්‍යමාදාය පවත්තති. යදා බ්‍යත්තියං පයුජ්ජතෙ, තදා තංබ්‍යත්තාවයවානං පාණිපාදාදීනං බහුත්තසඞ්ඛ්‍යමාදාය පවත්තති. වනසද්දො තු ජාතිගතෙකසඞ්ඛ්‍යාවිසිට්ඨදබ්බාභිධානතො ධවාදිබ්‍යත්තිගතජාත්‍යාභිධානතො වා එකවචනන්ති අපසරසද්දො වාමනාදිමතෙන ඉත්ථියං බහුවචනෙ ච, තදඤ්ඤෙසං පන මතෙන පුමිත්ථියං වචනද්වයෙ ච දට්ඨබ්බො. අස්සමුඛනරසරීරත්තා කුච්ඡිතො නරො, කිඤ්චි වා නරො, නරසදිසත්තා වා කින්නරො. එතා දෙවයොනියො. ගණදෙවතා පන –

13. 这些“成就者”(siddho)等是天生类，源于天神，属于天神血统，因为他们的产生最初以天神为因缘。因具足微细化等神通功德，能随心所欲成就诸事，故称“成就者”。其语言能令言说增长者，是为“部多”(bhūto)，属于毗舍遮类，如面朝下者等。然而，其词义是“从其生出或增长话语”，故称“部多”。能享用香气者，故称“乾闼婆”(gandhabbo)，是天神的歌者，如“哈哈、呼呼”(hāhā hūhū)等。善于隐藏宝藏者，故称“密迹”(guyhako)，如摩尼跋陀罗(Maṇibhadra)等，是俱毗罗(Kuvera)的随从。因受祭祀，故称“夜叉”(yakkho)，如俱毗罗等。能守护自身远离危害者，故称“罗刹”(rakkhaso)，如毗比沙那(Vibhīsaṇa)等。因其睾丸大如瓮，故称“鸠槃荼”(kumbhaṇḍo)。嗜食血肉者，故称“毗舍遮”(pisāco)，如萨酤尼(Sakuni)等，是俱毗罗的随从；根据“yadādi”等规则，“pisita”变为“pi”，“asa”变为“sāca”。以“等”字包括“持明者”(vijjādhara)、“天女”(apasara)、“紧那罗”(kinnara)等。持有药丸、眼药、明咒等者，故称“持明者”。引诱扰乱他人者，故称“天女”，如优哩婆湿(Ubbasī)等天界妓女。“天女”(apasara)一词，在表示种类时，其本身即为复数；在表示个体时，则指其组成部分，故亦为复数。“森林”(vana)等词有时表示种类，有时表示个体。当表示种类时，其数依个体而定；当表示个体时，其数依该个体的手脚等组成部分而定。“森林”一词，因其表示具有单一数量的特定物，或表示特定种类的个体，故为单数。而“天女”一词，依伐摩那(Vāmana)等人的观点，在阴性中用复数；依其他人的观点，则在阳性或阴性中用双数。因其马头人身，或部分为人，或似人，故称“紧那罗”。以上是天生类。此外，群居天神则有——

‘‘ආදිච්චා විසු වසවො, තුසිතා’භස්සරා’නිලා;

මහාරාජිකා සාධ්‍යා ච, රුද්දා ච ගණදෙවතා’’ති.

“阿底提之子、毗首天、婆薮、兜率天、光音天、风天；大王天、萨陀耶、以及楼陀罗，这些都是群居天神。”

අමරකොසෙ [Pg.22] කථිතා.

在《阿摩罗词典》中如是说。

තත්‍රාදිච්චා ද්වාදසකා, විසුදෙවා දස ඨිතා;

වසවො අට්ඨසඞ්ඛ්‍යාතා, ඡත්තිංස තුසිතා මතා.

其中，阿底提之子有十二位，毗首天有十位；婆薮有八位，兜率天被认为是三十六位。

ආභස්සරා චතුසට්ඨි, වාතා පණ්ණාසෙකූනකා;

මහාරාජිකනාමායො, ද්විසතං වීසතාධිකා.

光音天有六十四位，风天有四十九位；名为大王天者，有二百二十位。

සාධ්‍යා ද්වාදස විඛ්‍යාතා, රුද්දා චෙකාදස ඨිතා;

සමයන්තරතො එතා, විඤ්ඤෙය්‍යා ගණදෙවතා.

萨陀耶有十二位，广为人知；楼陀罗有十一位。这些群居天神，应依不同学派而知。

14. පුබ්බදෙවාදිචතුක්කං අසුරෙ. පුබ්බං දෙවා පුබ්බදෙවා, දුතියාසමාසො, පුබ්බෙ වා දෙවා පුබ්බදෙවා, පුබ්බෙ හ්‍යෙතෙ දෙවපුරෙ ඨිතා, අනන්තරං සක්කාදීහි තතො චාලිතා. සුරානං රිපූ සත්තවො සුරරිපූ. සුරානං පටිපක්ඛභාවතො අසුරා, දෙවා විය න සුරන්ති න කීළන්තීති වා අසුරා, සමුද්දුට්ඨා වා සුරා දෙවෙහි අභ්‍යුපගතා, නාසුරෙහීති නත්ථි සුරා එතෙසන්ති අසුරාති නිකායන්තරියා. දනුනාමාය මාතුයා අපච්චං දානවා. දනු නාම තෙරසසු රක්ඛසදුහිතීසු එකිස්සා දුහිතු නාමං. එතෙ පුබ්බදෙවාදයො සදා පුමෙ පුල්ලිඞ්ගෙ වත්තන්ති. දෙච්චා, දෙතෙය්‍යා, දනුජා, ඉන්දාරී, සුරදිසා, සුක්කසිස්සා, දිතිසුතා, පුබ්බජාඉච්චාදීනිපි අසුරස්ස සාමඤ්ඤනාමානි.

14. “先诸天”等四词是阿修罗的名称。“先诸天”(Pubbadevā)即“先前的天神”，为依主释复合词；或“先前为天神”，故名“先诸天”，因为他们最初住在天城，后来被帝释等驱逐。“天神之敌”(suraripū)是天神的仇敌。因与天神对立，故称“阿修罗”(asurā)；或因不像天神那样享乐嬉戏，故称“阿修罗”；或依他部所说，因天神接纳从海中升起的苏拉酒，而阿修罗不接纳，故称“阿修罗”，意即“无苏拉酒者”。达奴(Danu)的后代称为“达那婆”(dānavā)。达奴是十三个罗刹女中一个女儿的名字。这些“先诸天”等词语，通常都是阳性。提遮(Deccā)、提底耶(Deteyyā)、达奴阇(Danujā)、因陀罗之敌(Indārī)、天神之敌(Suradisā)、苏迦之徒(Sukkasissā)、底提之子(Ditisutā)、先生者(Pubbajā)等，都是阿修罗的通称。

තබ්බිසෙසා අසුරප්පභෙදා. සුරෙහි සද්ධිං සඞ්ගාමත්ථං අත්තනො බලකායානං පහාරං ආයුධං දදාතීති පහාරදො, සො එව පහාරාදො. සං පසත්ථො වරො ජාමාතා යස්ස [Pg.23] සො සම්බරො, තස්ස හි සක්කො ජාමාතා, පුඤ්ඤාහරීසු වා ඉන්ද්‍රියානි සංවුණොතීති සම්බරො. බලමෙතස්සත්ථීති බලී, අතිසයබලකායත්තා වා බලී, සො එව බලි, ‘‘බලිආදයො’’ති ඉමිනා සමාසෙපි සන්ධි නත්ථීති දීපෙති. ආදිනා මච්ඡසකුණාදිකෙපි කුඤ්චාදිකෙපි අසුරභෙදෙ සඞ්ගණ්හාති.

其特殊种类是阿修罗的类别。为与天神战斗，将打击的武器给予自己的军队，故称“巴哈罗达”(Pahārāda)。他有备受赞赏的佳婿，故称“三婆罗”(Sambara)，因为帝释是他的女婿；或因于夺福之事守护诸根，故称“三婆罗”。他有力量，故称“大力”(Balī)；或因具超常的力量，故称“大力”，他即是“大力”。“大力等”(baliādayo)一词表明，即使在复合词中也没有连音。以“等”字包括鱼、鸟等以及军阇(Kuñca)等其他的阿修罗种类。

15. පිතාමහාද්‍යට්ඨකං බ්‍රහ්මනි. පිතූනං පජාපතීනං ලොකපිතූනම්පි පිතා පිතාමහො, ආමහපච්චයො. සබ්බලොකානං පිතුට්ඨානියත්තා පිතා, සබ්බලොකං වා පාති රක්ඛතීති පිතා, රිතුපච්චයො. මහන්තසරීරතාය බ්‍රහ්මා, බ්‍රහ වුඩ්ඪියං මපච්චයො. ලොකානං ඊසො ඉන්දො ලොකෙසො. කමලසම්භවත්තා කමලං, පද්මං. තං ආසනමුප්පත්තිට්ඨානමස්ස කමලාසනො. හිරඤ්ඤං සුවණ්ණමයං අණ්ඩං හිරඤ්ඤං, තස්ස ගබ්භො භූණො හිරඤ්ඤගබ්භො. ඣානාදිගුණෙහි සුරානං ජෙට්ඨත්තා සුරජෙට්ඨො. පජානං සත්තානං පති සාමිභූතො පජාපති, පජං පාලෙතීති වා පජාපති. අත්තභූ, පරමෙට්ඨි, සයම්භූ, චතුරානනො, ධාතා, කමලයොනි, දුහිණො, විරිඤ්චි, සජිතා, වෙධා, විධාතා, විධි, හංසරථො, විරිඤ්චො, පපිතාමහො ඉච්චාදයොපි බ්‍රහ්මනාමානි.

15. “祖父”等八个名字是梵天(Brahmā)的称谓。他是诸父、众生主、世界之父的父亲，故称“祖父”(pitāmaho)，此为“āmaha”后缀。他是一切世界的父亲，或守护一切世界，故称“父”(pitā)，此为“ritu”后缀。因其身形广大，故称“梵天”(brahmā)，“braha”意为增长，此为“ma”后缀。他是世界之主，故称“世界主”(lokeso)。因生于莲花，莲花是他的座位和出生地，故称“莲座者”(kamalāsano)。金色的卵，即黄金之卵，其胎在内，故称“金胎”(hiraññagabbho)。因禅定等功德为诸天中最长，故称“诸天之长”(surajeṭṭho)。他是众生之主，或守护众生，故称“众生主”(pajāpati)。此外，自生者(Attabhū)、至上者(Parameṭṭhi)、自在者(Sayambhū)、四面者(Caturānano)、创造者(Dhātā)、莲花生者(Kamalayoni)、杜西那(Duhiṇo)、维利奇(Viriñci)、萨吉塔(Sajitā)、维达(Vedhā)、维达塔(Vidhātā)、规定者(Vidhi)、天鹅车者(Haṃsaratho)、维利乔(Viriñco)、太祖父(Papitāmaho)等，也都是梵天的名字。

16-17. වාසුදෙවාදිපඤ්චකං [Pg.24] කණ්හෙ. වසුදෙවස්ස අපච්චං වාසුදෙවො. මච්චානං ජීවිතං හරති සීලෙනාති හරි. කණ්හගුණයොගතො කණ්හො. කෙසිං නාම අසුරං හතවාති කෙසවො, ඊකාරස්ස අකාරො, හනස්ස ච වො. වුත්තඤ්ච –

16-17. “瓦素迭瓦”等五个名字是关于黑天(Kaṇha)的。他是瓦苏提婆(Vasudeva)的后代，故称“瓦素迭瓦”(Vāsudevo)。他以其本性夺走世人的生命，故称“诃利”(Hari)。因具有黑色的特质，故称“黑天”(Kaṇho)。因杀死了名为计西(Kesi)的阿修罗，故称“计娑婆”(Kesavo)；在词源上，“ī”音变为“a”，“han”变为“vo”。如是说——

‘‘යස්මා තයා හතො කෙසී,තස්මා මෙ සාසනං සුණ;

කෙසවො නාම නාමෙන,සෙය්‍යො ලොකෙ භවිස්සසී’’ති.

“因你杀死了计西(Kesī)，故请听我之言教；你将以‘计娑婆’(Kesavo)之名，成为世间最胜者。”

චක්කං පාණිම්හි අස්ස චක්කපාණි. විසණු, නාරායනො, වෙකුණ්ඨො, දාමොදරො, මාධවො, සම්භූ, දෙච්චාරි, පුණ්ඩරීකක්ඛො, ගොවින්දො, ගරුළද්ධජො, පීතම්බරො, අච්චුතො, මඞ්ගලො, සිඞ්ගී, ජනාද්දනො, උපෙන්දො, ඉන්දාවරජො, චතුභුජො, පද්මනාභො, මධුරිපු, තිවික්කමො, දෙවකීනන්දනො, සොරී, සිරීපති, පුරිසොත්තමො, වනමාලී, බලිධංසී, කංසාරාති, අධොක්ඛජො, සබ්බම්භරො, කෙටභජි, විධු, සසබින්දු, සිරීකරො, සිරීවරාහො, අජිතො, පරපුරිසො, සිරීගබ්භො, ඡබින්දු, අනන්තො, නරකජි, කෙසරො, ජාතිකීලො, නරසීහො, පුරාණපුරිසො, නලිනෙසයො, වාසු, නරායනො, පුනබ්බසු, සබ්බරූපො, ධරණීධරො, වාමනො, එකසිඞ්ගො, සොමගබ්භො, ආදිදෙවො, ආදිවරාහො, සුවණ්ණබින්දු, සදායොගී, සනාතනො, රාහුමුද්ධභිදො[Pg.25], කාළනෙමි, පණ්ඩවො, වඩ්ඪමානො, සතානන්දො, පජානාථො, සුයාමුනොඉච්චාදීනි විසණුනාමානි. අස්ස පන පිතු නාමානි වසුදෙවො, ආනකදුන්දුභි ඉච්චාදීනි. රථවාහො පනස්ස දාරුකො නාම. මන්තී පන පවනබ්‍යාධි නාම.

手中持轮者，名为持轮者(Cakkapāṇi)。毗湿奴(Visaṇu)、那罗延、韦昆陀、达摩陀罗、摩陀婆、桑布、提遮利、莲花眼、戈文陀、金翅鸟旗、黄衣者、阿朱陀、吉祥者、辛吉、阇那陀那、乌频陀、因陀罗之弟、四臂者、莲花脐、马杜之敌、三步跨越者、提婆吉之子、苏利、吉祥主、至上人、花环者、降伏跋利者、刚沙之敌、超越感官者、一切承载者、克陀婆之敌、月神、沙辛度、吉祥创造者、吉祥野猪、无敌者、超然之人、吉祥胎藏、查宾度、无尽者、纳拉咖之胜者、凯萨、贾提吉罗、人中狮子、古老人、莲花卧者、瓦苏、那罗延、布纳跋苏、一切形相者、大地支撑者、侏儒、独角者、苏摩胎藏、原始之神、原始野猪、金点者、常瑜伽士、永恒者、罗睺头之破者、黑内弥、畔达瓦、增长者、百喜者、众生之主、善雅牟那等等，皆为毗湿奴之名号。其父之名则有瓦苏提婆(Vasudeva)、阿那迦敦杜毗(Ānakadundubhi)等等。其御车者名为达鲁迦(Dāruko)。其谋臣名为帕瓦那毗耶迪(Pavanabyādhi)。

මහිස්සරාදිඡක්කං හරෙ. මහන්තො ඉස්සරො විභූති එතස්සාති මහිස්සරො. ගුණාවත්ථාරහිතො සම්පති පරමානන්දරූපත්තා නිබ්බිකාරො සමති භවතීති සිවො, නිරුත්තිනයෙන අකාරස්ස ඉත්තං, මස්ස වො ච. එවං සබ්බත්ථ යදාදිනා වා නිරුත්තිනයෙන වා සද්දසිද්ධි වෙදිතබ්බාති. සූලපාණිත්තා සූලී. ඉට්ඨෙ පභවතීති ඉස්සරො, ඉස්සති අභිභවතීති වා ඉස්සරො. පසූනං පමථානං පති පසුපති. ‘‘පසු මිගාදො ඡගලෙ, පමථෙපි පසු පුමෙ’’ති රුද්දො. ( ) විසිට්ඨතමොගුණත්තා සබ්බං හරතීති හරො. වුත්තොති ක්‍රියාපදං. සම්භු, ඊසො, සබ්බො, ඊසානො, සඞ්කරො, චන්දසෙඛරො, භූතෙසො, ඛණ්ඩපරසු, ගිරීසො, මච්චුඤ්ජයො, පිනාකී, පමථාධිපො, උග්ගො, කපද්දි, සිරීකණ්ඨො, කාළකණ්ඨො, කපාලභරො, වාමදෙවො, මහාදෙවො, විරූපක්ඛො, තිලොචනො, සබ්බඤ්ඤූ, නීලලොහිතො, මාරහරො, භග්ගො, ත්‍යම්බකො, තිපුරන්තකො, ගඞ්ගාධරො, අන්ධකරිපු, බ්‍යොමකෙසො, භවො, භීමො, රුද්දො, උමාපති, භගාලී, කපිසඤ්ජනො, හීරො, පඤ්චානනො, ඛකුන්තලො, ගොපාලකො, පිඞ්ගක්ඛො, කූටකරො, චන්දාපීළො, මහානටො, සමීරො, හො, නන්දිවඩ්ඪනො, ගුළාකෙසො, මිහිරාණො, මෙඝවාහනො, සුප්පතාපො, උ, ථාණු, සිපිවිට්ඨො, කීලො, ධම්මවාහනොඉච්චාදීනිපි හරනාමානි.

“大自在主”等六个名字是关于诃罗(Hara)的。因其有大自在与威德，故名“大自在主”(Mahissaro)。因其远离诸德之状态，具足至上安乐之相，无有变化，寂静，故名“吉祥”(Sivo)；依词源分析，“a”音变为“i”音，“m”音变为“v”音。如是，于一切处，当知词语的构成或依首字，或依词源分析。因手持三叉戟，故名“三叉戟者”(Sūlī)。于可意处有威力，故名“自在者”(Issaro)；或能征服，故名“自在者”。是诸兽与诸侍从之主，故名“兽主”(Pasupati)。如《鲁达》所说：“‘兽’指鹿、羊等，‘兽’在阳性中亦指侍从”。因具最上之德而夺取一切，故名“诃罗”(Haro)。“已说”是动词。此外，善蒲(Sambhu)、自在(Īso)、一切(Sabbo)、主宰者(Īsāno)、善作者(Saṅkaro)、月冠者(Candasekharo)、众生主(Bhūteso)、断斧者(Khaṇḍaparasu)、山主(Girīso)、降死者(Maccuñjayo)、持皮纳卡弓者(Pinākī)、侍从主(Pamathādhipo)、威猛者(Uggo)、顶髻者(Kapaddi)、吉祥颈者(Sirīkaṇṭho)、黑颈者(Kāḷakaṇṭho)、持颅骨者(Kapālabharo)、左天(Vāmadevo)、大天(Mahādevo)、异眼者(Virūpakkho)、三眼者(Tilocano)、一切知者(Sabbaññū)、青赤者(Nīlalohito)、除魔者(Māraharo)、巴嘎(Bhaggo)、三目者(Tyambako)、三城毁灭者(Tipurantako)、持恒河者(Gaṅgādharo)、黑暗之敌(Andhakaripu)、空发者(Byomakeso)、有(Bhavo)、可畏者(Bhīmo)、鲁达(Ruddo)、乌玛之夫(Umāpati)、巴嘎利(Bhagālī)、卡毕散伽诺(Kapisañjano)、英雄(Hīro)、五面者(Pañcānano)、卡昆塔罗(Khakuntalo)、牧牛者(Gopālako)、黄眼者(Piṅgakkho)、欺诈者(Kūṭakaro)、月饰者(Candāpīḷo)、大舞者(Mahānaṭo)、风(Samīro)、欢喜增长者(Nandivaḍḍhano)、古达计萨(Guḷākeso)、日(Mihirāṇo)、云乘者(Meghavāhano)、大威力者(Suppatāpo)、不动者(Thāṇu)、广渗者(Sipiviṭṭho)、橛(Kīlo)、法乘者(Dhammavāhano)等，也都是诃罗的名字。

කුමාරාදිත්තයං [Pg.26] හරස්ස පුත්තෙ. කුමාර කීළායං, කුමාරෙති කීළතීති කුමාරො, සොළසවස්සිකො, අයඤ්ච සොළසවස්සිකො. ‘‘බාලො ච සොළස භවෙ’’ති හි වුත්තං. ඛණ්ඩති දානවබලන්ති ඛන්දො, ණ්ඩස්ස න්දො. සත්තිංපහරණවිසෙසං ධරතීති සත්තිධරො, පභාවුස්සාහමන්තසඞ්ඛාතං වා සත්තිත්තයං ධරතීති සත්තිධරො. අමරකොසෙ පන –

诃罗(Hara)有鸠摩罗(Kumāra)等三位儿子。鸠摩罗之名源于“玩耍”(kīḷāyaṃ)，“kumāreti”意为“他玩耍”，故名鸠摩罗；他十六岁，此人也是十六岁。如是说：“少年十六岁。”因其摧破达那瓦(dānava)之力，故名坎多(Khaṇḍa)，ṇḍa变为nda。因其持有特殊的矛(satti)作为武器，故名持矛者(Sattidharo)；或因其持有被称为威力、精进、神咒的三种力量，故名持矛者。在《阿摩罗词典》(Amarakośa)中则说——

‘‘කත්තිකෙය්‍යො මහාසෙනො,සරජාතො ඡළානනො;

පබ්බතීනන්දනො ඛන්දො,සෙනානී අග්ගිභූ ගුහො.

“迦絺吉夜(Kattikeyya)、大军(Mahāsena)、芦丛所生者(Sarajāta)、六面者(Chaḷānana)；雪山女之子(Pabbatīnandana)、坎多(Khaṇḍa)、军队统帅(Senānī)、火生者(Aggibhū)、鸠诃(Guha)。

බාහුලෙය්‍යො තාරකජි,විසාඛො සිඛිවාහනො;

ඡමාතුරො සත්තිධරො,කුමාරො කොඤ්චදාරණො’’ති වුත්තං.

广育者(Bāhuleyya)、多罗迦降伏者(Tārakaji)、毘舍佉(Visākha)、孔雀为坐骑者(Sikhivāhana)；六母所育者(Chamātura)、持矛者(Sattidhara)、鸠摩罗(Kumāra)、贡遮山破裂者(Koñcadāraṇa)”。如是说。

18-21. සක්කාදීනි වීසති සක්කස්ස නාමානි. අසුරෙ ජෙතුං සක්කුණාතීති සක්කො. පුරෙ, පුරං වා දදාතීති පුරින්දදො[Pg.27]. දෙවානං රාජා දෙවරාජා. වජිරං පාණිම්හි අස්ස වජිරපාණි. සුජාය අසුරකඤ්ඤාය පති සුජම්පති. බහූනං දෙවමනුස්සානං චින්තිතත්ථස්ස දස්සනසමත්ථතාය සහස්සක්ඛො. මහතං දෙවානං ඉන්දො රාජා මහින්දො, දෙවෙහි මහිතබ්බො වා ඉන්දො රාජා මහින්දො, මහන්තො ච සො ඉන්දො චාති වා මහින්දො. වජිරං ආවුධං යස්ස වජිරාවුධො, ‘‘වජිරායුධො’’තිපි පාඨො. වසූනි රතනානි සන්ත්‍යස්සෙති වාසවො. දසසතානි නයනානි යස්ස සො දසසතනයනො. ද්වින්නං දෙවලොකානං අධිපතිභූතත්තා තිදිවාධිභූ. සුරානං නාථො සුරනාථො. වජිරං හත්ථෙ යස්ස සො වජිරහත්ථො. භූතානං සත්තානං පති භූතපති. මහිතබ්බත්තා මඝවා. මහ පූජායං, හස්ස ඝවො. කොසසඞ්ඛාතානි ධනානි සන්ති යස්ස, සො කොසියො, ‘‘කොසියගොත්තතාය කොසියො’’ති ච වදන්ති. ඉන්දති පරමිස්සරියෙන යුජ්ජතෙති ඉන්දො. වත්‍රං නාම අසුරං අභිභවතීති වත්‍රභූ. පාකො නාමවත්‍රාසුරස්ස භාතා, තස්ස සාසනතො නිග්ගහතො පාකසාසනො. විඩං බ්‍යාපකං ඔජො එතස්ස විඩොජො. සුනාසීරො, පුරන්දරො, ලෙඛාසභො, දිවපති, සුරපති, බලාරාති, සචීපති, ජම්භභෙදී, හරිහයො, නමුචිසූදනො, සංකන්දනො, මෙඝවාහනො, ආඛණ්ඩලො, කොසිකො, සුරගාමණී, නාකනාථො, හරී ඉච්චාදීනිපි සක්කස්ස නාමානි.

18-21. 帝释(Sakka)等有二十个名字。因其能(sakkuṇāti)战胜阿修罗，故名帝释(Sakko)。因其布施城市，故名“施城者”(Purindada)。是诸天之王，故名“天王”(Devarāja)。其手中有金刚(vajira)，故名“金刚手”(Vajirapāṇi)。是阿修罗女善生(Sujā)之主，故名“善生主”(Sujampati)。因其有能力看见众多天人所思之事，故名“千眼”(Sahassakkha)。是诸大天之主(inda)，故名摩哂陀(Mahinda)；或为诸天所敬，故名摩哂陀；或其既伟大又是主，故名摩哂陀。金刚是其武器，故名“金刚器”(Vajirāvudha)，亦有作“金刚器”(vajirāyudha)之版本。其拥有财富珍宝，故名婆娑婆(Vāsava)。其有一千只眼，故名“千眼者”(Dasasatanayana)。因其是天界之主，故名“天界主”(Tidivādhibhū)。是诸天之主，故名“天主”(Suranātha)。其手持金刚，故名“金刚手”(Vajirahatta)。是众生之主，故名“众生主”(Bhūtapati)。因其应受礼敬，故名摩伽婆(Maghavā)；“maha”意为礼敬，“ha”变为“ghava”。其拥有库藏财富，故名憍尸迦(Kosiya)；亦有人说：“因其为憍尸迦族，故名憍尸迦。”因其行使最高主权，故名因陀罗(Indo)。因其降伏名为弗栗多(Vatra)的阿修罗，故名“弗栗多降伏者”(Vatrabhū)。波迦(Pāka)是阿修罗弗栗多的兄弟，因其惩治波迦，故名“波迦惩治者”(Pākasāsana)。其威力广布，故名“广威者”(Viḍoja)。善鼻者(Sunāsīra)、破城者(Purandara)、天中雄(Lekhāsabha)、天界主(Divapati)、天神主(Surapati)、婆罗敌(Balārāti)、舍脂主(Sacīpati)、破阎婆者(Jambhabhedī)、黄马者(Harihaya)、那牟质诛者(Namucisūdana)、号令者(Saṃkandano)、驾云者(Meghavāhana)、摧破者(Ākhaṇḍala)、憍尸迦(Kosika)、天军将(Suragāmaṇī)、天界主(Nākanātha)、诃利(Hari)等，亦是帝释之名。

අස්ස සක්කස්ස භරියා සුජාතා නාම. සුඛෙන ජාතා, සුන්දරා වා ජාති යස්සා සා සුජාතා. පුලොමජා, සචී, ඉන්දානී ඉච්චාදීනිපි සක්කභරියාය නාමානි.

此帝释之妻名为善生(Sujātā)。因安乐而生，或因其出身美好，故名善生。补卢弥女(Pulomajā)、舍脂(Sacī)、因陀罗尼(Indānī)等，亦是帝释之妻的名字。

අස්ස සක්කස්ස පුරං මසක්කසාරාදයො තයො භවෙ. මො ච සක්කො ච මසක්කා, තෙ සරන්ති ගච්ඡන්ති එත්ථ කීළාවසෙනාති මසක්කසාරා, මහිස්සරාදීනං පරිසානං, සක්කස්ස ච කීළානුභවනට්ඨානන්ත්‍යත්ථොති [Pg.28] චින්තාමණිථුතිටීකායං වුත්තං. සඞ්ගහටීකායං පන ‘‘මසක්කන්ති වා වසොකන්ති වා අසුරපුරස්ස නාමං, ඉදං පන තෙසං උත්තමත්තා මසක්කසාරො, වසොකසාරොති ච වුත්ත’’න්ති වුත්තං. අමරා එතිස්සං සන්ති අමරවතී, සා එව අමරාවතී, රස්සස්ස දීඝතා.

此帝释有玛萨咖沙罗(Masakkasāra)等三座城市。“Mo”与“Sakko”合为“Masakkā”，他们于此以嬉戏故而往来，故名玛萨咖沙罗；此为大自在天等众神，以及帝释体验嬉戏之处——此乃《如意宝珠赞疏》(Cintāmaṇithutiṭīkā)中所说。而在《摄要疏》(Saṅgahaṭīkā)中则说：“Masakka或Vasoka是阿修罗城的名称，但此城于彼等之中最为殊胜，故被称为玛萨咖沙罗或婆索迦沙罗(Vasokasāra)。”不死者(amarā)居于此中，故名不死城(Amaravatī)；即是不死城，短音变为长音。

අස්ස සක්කස්ස පාසාදො වෙජයන්තො නාම. වෙජයන්තී පටාකා පසත්ථා, භූතා වා අස්ස අත්ථීති වෙජයන්තො.

此帝释的宫殿名为胜利殿(Vejayanta)。因其有被称为“胜利”(Vejayantī)的旗帜，此旗帜是卓越的、真实存在的，故名胜利殿。

අස්ස සක්කස්ස සභා සුධම්මා මතා. සොභනො ධම්මො අස්සාති සුධම්මා, දෙවමණ්ඩපො.

此帝释的集会堂被认为是善法堂(Sudhammā)。因其有善妙之法，故名善法堂；是诸天的殿堂。

22. තස්ස සක්කස්ස රථො වෙජයන්තො නාම. වෙජයන්තීනාමාය පටාකාය යොගතො වෙජයන්තො. තස්ස සක්කස්ස සාරථි සූතො මාතලිනාම. මතලස්ස අපච්චං මාතලි, තස්ස සක්කස්ස ගජො එරාවණො නාම, ඉරාවණො සමුද්දො, තත්‍රජාතො එරාවණො. තස්ස සක්කස්ස සිලාසනං පණ්ඩුකම්බලො නාම. පණ්ඩුවණ්ණකම්බලසදිසත්තා පණ්ඩුකම්බලො. සිලා පාසාණො එව ආසනං සිලාසනං.

22. 彼帝释的战车名为胜利(Vejayanta)。因其与名为“胜利”(Vejayantī)的旗帜相连，故名胜利。彼帝释的御者名为摩多梨(Mātali)。摩多梨是摩多罗(Matala)的后代。彼帝释的象名为埃拉瓦那(Erāvaṇa)；“irāvaṇa”是大海，因生于彼处，故名埃拉瓦那。彼帝释的石座名为黄白毛毯(Paṇḍukambala)。因其状如淡黄色毛毯，故名黄白毛毯。“Silā”即是岩石，“āsana”即是座位，故名石座(silāsana)。

23. තස්ස සක්කස්ස පුත්තා සුවීර, ජයන්තඉච්චාදයො. අතිසයෙන සූරත්තා සුවීරො. අසුරෙ ජයතීති ජයන්තො. තස්ස සක්කස්ස පොක්ඛරණී නන්දා නාම භවෙ. නන්දීයතීති නන්දා. පොක්ඛරං වුච්චති පදුමං, සලිලඤ්ච, තෙහි සත්තානං [Pg.29] මනං අත්තානං නයතීති පොක්ඛරණී, පොක්ඛරෙන වා සුන්දරෙන අණ්ණෙන ජලෙන සහිතත්තා පොක්ඛරණ්ණී, සා එව පොක්ඛරණී. තස්ස සක්කස්ස වනානි උය්‍යානානි නන්දනාදීනි චත්තාරි. නන්දයතීති නන්දනං. නානාදිබ්බරුක්ඛෙහි මිස්සකත්තා මිස්සකං. නානාලතාහි වල්ලීහි චිත්තත්තා චිත්තලතා, නානාවිරාගවණ්ණවිචිත්තාය වා ලතාය සමන්නාගතත්තා චිත්තලතා, දෙවතානං වා චිත්තාසා එත්ථ අත්ථීති චිත්තා, ආසාවතී නාම ලතා, සා යස්ස අත්ථි, තං චිත්තලතා. දෙවතානං වා චිත්තං ලන්ති ගණ්හන්තීති චිත්තලා, දිබ්බරුක්ඛා, තෙසං සමූහො චිත්තලතා, ඉත්ථිලිඞ්ගෙන තස්ස වනස්ස නාමං, යථා ‘‘ඛුද්දසික්ඛා’’ති. ඵාරුසකානි යත්ථ සන්ති, තං ඵාරුසකං.

23. 帝释(Sakka)有子，名为善勇(Suvīra)、阇延多(Jayanta)等。因其极其勇猛，故名善勇。因其战胜阿修罗(asure)，故名阇延多。帝释有莲池，名为难陀(Nandā)。因其令人欢喜，故名难陀。莲花(paduma)与水(salila)被称为“pokkhara”，因其能以莲花与水引导众生之心，故名莲池(pokkharaṇī)；或因其与美丽的净水相伴，故名莲池。帝释有四座园林(uyyānāni)，即难陀园(Nandana)等。因其令人欢喜，故名难陀园。因其混合了种种天界之树，故名杂色园(Missaka)。因其由种种藤蔓(latā)与攀缘植物(vallī)而显得斑斓，故名花蔓园(Cittalatā)；或因其拥有各种色彩鲜艳的藤蔓，故名花蔓园；或因天神们的心愿(cittāsā)在此，此处有名为阿娑婆提(Āsāvatī)的藤蔓，拥有此藤之处即为花蔓园。又或者，天界之树能捕获(lanti gaṇhanti)天神之心(cittaṃ)，故称“cittalā”，其集合即为花蔓园。此园林之名为阴性，如《小戒学》。有酸枣树(phārusakāni)之处，即为酸枣园(Phārusaka)。

24. අසන්‍යාදිත්තයං තස්ස සක්කස්ස ආයුධං. අස්සතෙ භුජ්ජතෙ ලොකධාතුකමනෙනායුධෙනාති අසනි, අයං අසනිසද්දො ද්වීසු පුමිත්ථිලිඞ්ගෙසු වත්තති. කුලිම්හි සක්කස්ස හත්ථෙ සෙති තිට්ඨතීති කුලිසං, කුලි හත්ථො භුජාදලොති හි තිකණ්ඩසෙසො. කුයං වා පථවියං ලිසති තනු භවතීති කුලිසං. වජ ගතියං, වජතෙව න පටිහඤ්ඤතෙ යස්ස ගමනං කෙනචීති වජිරං, ඉරපච්චයො. වජිරසහචරණතො කුලිසසද්දොපි පුන්නපුංසකෙ. භිදුරං, පවි, සතකොටි, සුරු, සම්බො, දම්භොලිඉච්චාදීනිපි වජිරස්ස නාමානි. තත්‍ර භිදුරං පුන්නපුංසකෙ, පවිආදයො පුමෙ.

24. 霹雳(Asani)等三者是帝释(Sakka)的武器。以此武器投掷(assate)，故名霹雳(asani)。“asani”一词通阳性和阴性二性。因为它在手(kuli)中，即在帝释的手中停留(seti tiṭṭhati)，故名俱利舍(kulisaṃ)。“kuli”意为手或臂，此说出自《三蕴补遗》(Tikaṇḍaseso)。或因其在大地(kuyaṃ)上划开(lisati)而变小，故名俱利舍。词根“vaj”意为行进，因其行进不为任何事物所阻，故名金刚杵(vajiraṃ)，此词带有“ira”后缀。由于与金刚杵连用，“kulisa”一词也用于阳性和中性。毗杜罗(Bhidura)、波毗(Pavi)、萨达拘胝(Satakoṭi)、苏卢(Suru)、桑波(Sambo)、丹波利(Dambholi)等也是金刚杵的名称。其中，毗杜罗是阳性和中性，波毗等是阳性。

රම්භා [Pg.30] ච අලම්බුසා ච ඉච්චාදිකා දෙවිත්ථියො අච්ඡරායො නාමාති වුත්තා. අච්ඡරාවිසෙසා හි එතා. අච්ඡො නිම්මලවණ්ණො එතාසමත්ථීති අච්ඡරායො. ‘‘අපසරා’’තිපි එතාසමෙව සාමඤ්ඤසඤ්ඤා. දෙවපුත්තානං රතිං භාවෙන්ති වඩ්ඪෙන්තීති රම්භා, රං කාමග්ගිං භන්ති දීපයන්ති ජාලෙන්තීති වා රම්භා, නිග්ගහීතාගමො. කාමරතිවසෙන දෙවපුත්තෙ අත්තනි වසාපෙතුං අලං සමත්ථාති අලම්බුසා, අස්සුකාරො. දෙවානං දෙවපුත්තානං, දෙවීභූතා වා ඉත්ථියො දෙවිත්ථියො.

兰跋(Rambhā)、阿琅卜萨(Alambusā)等天女被称为阿蹉罗(accharāyo)。她们是特殊的阿蹉罗。因她们拥有纯净无瑕之色(accho nimmalavaṇṇo)，故名阿蹉罗。阿婆娑罗(Apasarā)也是她们的通称。因其增长(bhāventi vaḍḍhenti)天子(devaputta)的欲乐(ratiṃ)，故名兰跋；或因其点燃(bhanti dīpayanti jālenti)欲火(kāmaggiṃ)，故名兰跋，此处增加了鼻音(niggahīta)。因其足以(alaṃ samatthā)通过爱欲使天子臣服于己，故名阿琅卜萨，此处插入了“u”音。诸天、天子之妻，或已成天女的女子，称为天女(devitthiyo)。

‘‘පඤ්චසිඛො, හාහා, හූහූ’’ඉච්චාදයො ගන්ධබ්බා නාම. පඤ්ච සිඛා චූළා යස්ස සො පඤ්චසිඛො. ‘‘හා’’ති අනන්දිතං ධනිං ජහතීති හාහා. ‘‘හූ’’ති ගීතවිසෙසසද්දං හූයතෙති හූහූ. ගන්ධං අබ්බන්ති භුඤ්ජන්තීති ගන්ධබ්බා, ගායනං වා ධම්මො එතෙසං ගන්ධබ්බා, ම්මස්ස බ්බො.

般遮翼(Pañcasikha)、哈哈(Hāhā)、呼呼(Hūhū)等是乾闼婆(gandhabbā)之名。有五个顶髻(sikhā cūḷā)者，即为般遮翼。因其舍弃(jahati)不悦之声(ananditaṃ dhaniṃ)，故名哈哈。因其呼唤(hūyate)特殊的歌声，故名呼呼。他们享用(bhuñjanti)香(gandhaṃ)，故名乾闼婆；或以歌唱(gāyanaṃ)为天性(dhammo)，故名乾闼婆，此处“mm”音变为“bb”。

25. විමානාදිද්වයං විමානෙ. දෙවානමාකාසෙ ගමනං යෙන තං විමානං, විගතං මානං උපමානමස්ස විමානං. විහෙ ආකාසෙ ගච්ඡතීති බ්‍යම්හං, හකාරතො පුබ්බෙ අමපච්චයො. එත්ථ ච විමානබ්‍යම්හසද්දා ද්වෙපි අනිත්ථියං පුන්නපුංසකෙ වත්තන්ති.

25. 天宫(Vimāna)等二词皆指天宫。诸天凭借它在空中(ākāse)行进(gamanaṃ)，故名天宫(vimānaṃ)；或因其无与伦比(vigataṃ mānaṃ upamānaṃ)，故名天宫。在天空(vihe ākāse)中行进(gacchati)，故名“byamhaṃ”，此处在“h”音前有“am”后缀。此处，天宫(vimāna)和“byamha”二词皆非阴性，通阳性和中性二性。

පීයුසාදිත්තයං අමතෙ. පීයතෙති පීයුසං, ‘‘අමතපා’’ති හි වුත්තං, උසපච්චයො. ‘‘පෙයුසො’’තිපි නාමමස්ස. න මතං මරණමනෙන අමතං. සුඛෙන ධයන්ති පිවන්ති තං ඉති සුධා. එත්ථ ච අමතසද්දො යඤ්ඤසෙසපීයුසසලිලඝතාදීසු නපුංසකෙ[Pg.31], ධන්වන්තරිදෙවාදීසු පුල්ලිඞ්ගෙ, ගළොඣාභයාමලක්‍යාදීසු ඉත්ථිලිඞ්ගෙති තීසු වත්තති, තංසහචරණතො පීයුසසද්දොපි තීසු ලිඞ්ගෙසු. සුධාසද්දො පන අමතනුහීලෙපාදීසුපි නිච්චමිත්ථිලිඞ්ගොව.

甘露(Pīyusa)等三词皆指不死(amata)。因其可被饮用(pīyate)，故名甘露(pīyusaṃ)，如经中所说“饮甘露者”(amatapā)，此词带有“usa”后缀。“Peyusa”也是它的一个名称。因其能使不死(na mataṃ maraṇaṃ)，故名不死(amataṃ)。因其能被快乐地(sukhena)饮用(dhayanti pivanti)，故名苏陀(sudhā)。此处，“amata”一词用于中性时，指祭祀残余、甘露、水、酥油等；用于阳性时，指神医(Dhanvantari)、天神等；用于阴性时，指心叶青牛胆(gaḷojhā)、无畏药(abhayā)、庵摩罗果(āmalakī)等，通此三性。因与之连用，“pīyusa”一词也通三性。而“sudhā”一词，即使在指甘露、乳汁树(nuhī)、涂膏(lepa)等时，也恒为阴性。

සිනෙරුආදිපඤ්චකං පබ්බතරාජෙ. සිනා සොචෙය්‍යෙ, සිනාති සොචෙති දෙවෙති සිනෙරු, එරුපච්චයො. මී හිංසායං, මිනාති හිංසති සබ්බෙ පබ්බතෙ අත්තනො උච්චතරට්ඨෙනාති මෙරු, රුපච්චයො. තිදිවානං ද්වින්නං දෙවලොකානං ආධාරො පතිට්ඨාති තිදිවාධාරො. දෙවෙ නයතීති නෙරු. සුමෙරූති උපසග්ගෙන නාමං වඩ්ඪිතං. හෙමද්දි, රතනසානු, සුරාලයාදීනිපි පබ්බතරාජස්ස නාමානි.

须弥山(Sineru)等五名皆指山王。词根“sinā”意为洁净，因其洁净(sināti)、照耀(soceti deveti)，故称须弥山(Sineru)，“eru”是词缀。词根“mī”意为伤害，因其以自身更高之位凌驾(mināti hiṃsati)一切山峰，故称弥楼(Meru)，“ru”是词缀。作为两个天界(devaloka)的支撑与基础，故称“二天依”(Tidivādhāro)。引导诸天(deva)，故称尼楼(Neru)。“须弥楼”(Sumeru)是加上前缀后的名称。金山(Hemaddi)、宝峰(Ratanasānu)、天宫(Surālaya)等也是这座山王的别名。

26. යුගන්ධරාදීනි සිනෙරුස්ස පරිවාරභූතානං සත්තන්නං පරිභණ්ඩපබ්බතානං නාමානි. චන්දසූරියසඞ්ඛාතං යුගං ධාරෙති තදුබ්බෙධමග්ගචාරිත්තාති යුගන්ධරො. ඊසං මහිස්සරං ධාරෙති තස්ස නිවාසට්ඨානත්තාති ඊසධරො. කරවීරා අස්සමාරකා බහවො එත්ථ සන්තීති කරවීරො, කෙ වා මයූරා රවන්ති එත්ථාති කරවීරො, ‘‘කරවීකො’’තිපි පාඨො, ඉධාපි පච්ඡිමොයෙවත්ථො, කරවීකසකුණා වා බහවො එත්ථ සන්තීති කරවීකො. සුදස්සනා ඔසධිවිසෙසා බහුකා එත්ථ සන්තීති සුදස්සනො, සුඛෙන පස්සිතබ්බත්තා වා සුදස්සනො[Pg.32], සුන්දරං වා දස්සනං එත්ථාති සුදස්සනො. පඤ්චන්නං පබ්බතචක්කානං නෙමිසදිසං කත්වා අත්තානං ධාරෙතීති නෙමින්ධරො, නෙමිභාවෙන වා ධාරෙතබ්බො උපලක්ඛෙතබ්බොති නෙමින්ධරො, නෙමිංවා රථද්දුමං ධාරෙති යෙභුය්‍යෙනාති නෙමින්ධරො. විනතා නාම සුපණ්ණමාතා, තස්සා නිවාසට්ඨානත්තා විනතකොති චින්තාමණිටීකා. විත්ථිණ්ණා වා නතා නදියො එත්ථාති විනතකො. අස්සකණ්ණා සජ්ජදුමා බහවො එත්ථ සන්තීති අස්සකණ්ණො, අස්සකණ්ණසදිසකූටත්තා වා අස්සකණ්ණො. කුලාචලාති එතෙ සිනෙරුආදයො අට්ඨ පබ්බතා අචලසඞ්ඛාතානං පබ්බතානං කුලානි යොනියො පභවා, එතෙ ච සිනෙරුආදයො අනුපුබ්බසමුග්ගතා, සබ්බබාහිරො චෙත්ථ අස්සකණ්ණො. නිමිජාතකෙ පන –

26. 持双山(Yugandhara)等是作为须弥山(Sineru)眷属的七座环绕山脉(paribhaṇḍapabbatānaṃ)的名称。因为它承载着日月这一对(yuga)，是它们运行的道路，故称持双山。因为它作为大自在天(mahissara)伊沙(Īsa)的住所而支撑着他，故称持轴山(Īsadhara)。因为此处有许多夹竹桃(karavīra)和马杀手树(assamāraka)，故称迦罗毗罗山(Karavīra)；或因孔雀(mayūra)在此鸣叫(ravanti)，故称迦罗毗罗山。也有作“迦罗毗迦”(karavīko)的异读，此处的含义与后者相同，或因此处有许多迦罗毗迦鸟，故称迦罗毗迦山。因为此处有许多善见(sudassanā)这种特殊的药草，故称善见山(Sudassana)；或因其易于观看，故称善见山；或因其景色优美，故称善见山。因为它将自身支撑得像五个山轮的轮辋(nemi)，故称尼民陀罗山(Nemindhara)；或因应将它看作轮辋，故称尼民陀罗山；或因它主要支撑着车轮的轮辋，故称尼民陀罗山。根据《珠宝思惟疏》(Cintāmaṇiṭīkā)，毗那陀(Vinatā)是金翅鸟(supaṇṇa)之母，因其是她的住所，故称毗那陀山(Vinataka)。或因此处有宽阔弯曲的河流，故称毗那陀山。因为此处有许多马耳树(assakaṇṇa)，即娑罗树(sajjaduma)，故称马耳山(Assakaṇṇa)；或因其山峰形似马耳，故称马耳山。这须弥山等八座山被称为山族(kulācala)，它们是诸不动山的山脉、起源与来处。这些须弥山等山是依次升起的，其中最外围的是马耳山。但在《尼弥本生》(Nimijātaka)中则说——

‘‘සුදස්සනො කරවීකො, ඊසධරො යුගන්ධරො;

නෙමින්ධරො විනතකො, අස්සකණ්ණො ගිරි බ්‍රහා’’ති.

“善见山、迦罗毗迦山，持轴山、持双山；尼民陀罗山、毗那陀山，马耳山，以及大山。”

වත්වා සිනෙරුං පරික්ඛිපිත්වා අස්සකණ්ණො නාම පබ්බතො පතිට්ඨිතො, තං පරික්ඛිපිත්වා විනතකො නාම පබ්බතොති එවමඤ්ඤොයෙවානුක්කමො කථිතො. කිඤ්චාපි කථිතො, නාමභෙදමත්තකතොයෙව පනෙත්ථ භෙදො, නාත්ථභෙදකතොති දට්ඨබ්බං.

（该本生经）讲述了另一种顺序：环绕须弥山(Sineru)的是马耳山(Assakaṇṇa)，环绕它的是毗那陀山(Vinataka)，等等。虽然讲述的顺序不同，但应当看到，这只是名称上的差异，而非意义上的不同。

27. ආකාසවාහීගඞ්ගායං මෙරුසිඞ්ගොබ්භවායං මන්දාකින්‍යාදිනාමත්තයං. මන්දං අකිතුං සීලමස්සාති මන්දාකිනී. ආකාසෙ සන්දමානා ගඞ්ගා ආකාසගඞ්ගා. සුරානං දෙවානං නදී සුරනදී. සුරදීඝිකාතිපි එතිස්සා නාමං.

27. 对于源于弥楼(Meru)山顶、在空中流动的恒河(Gaṅgā)，有曼达基尼(Mandākinī)等三个名称。其性情(sīla)是缓慢地(mandaṃ)流动(akituṃ)，故称曼达基尼。在空中(ākāse)流动的恒河(gaṅgā)称为“虚空恒河”(Ākāsagaṅgā)。诸天(sura)之河称为“天河”(Suranadī)。“天池”(Suradīghikā)也是它的一个名字。

28. කොවිළාරාදිත්තයං [Pg.33] ‘‘ඵලහරො’’තිඛ්‍යාතෙ පාරිච්ඡත්තකෙ. කුං පථවිං විදාරයති මූලෙනාති කොවිළාරො, දස්ස ළො. පරි සමන්තතො ඡත්තං විය තිට්ඨතීති පාරිච්ඡත්තකො. පාරිනො සමුද්දස්ස ජාතො අපච්චං පාරිජාතකො, සකත්ථෙ කො. පාරිභද්දො, නිම්බතරු, මන්දාරොඉච්චාදීනිපි පාරිච්ඡත්තකස්ස නාමානි.

28. 对于以“结果实者”(phalaharo)而闻名的巴瑞恰达树(pāricchattaka)，有鸠毗罗(Koviḷāra)等名称。其以根(mūlena)破(vidārayati)地(kuṃ)，故名“鸠毗罗”(koviḷāro)，（此中）d作ḷ。其如伞(chatta)般周遍(pari)而立，故名“巴瑞恰达树”(pāricchattako)。生于(jāto)海洋(samudda)彼岸(pārino)，故名“波利质多树”(pārijātako)，（词尾的）ka用于同义。波利跋陀树(Pāribhadda)、楝树(nimbataru)、曼陀罗树(mandāra)等也是巴瑞恰达树的名称。

කප්පරුක්ඛො ච සන්තානො ච ආදිනා මන්දාරො පාරිජාතකො ච හරිචන්දනඤ්ච එතෙ පඤ්ච දෙවද්දුමා දෙවතරවො දෙවභූමීස්වෙව සම්භවතො. කප්පො සඞ්කප්පිතො අත්ථො, තස්ස රුක්ඛො ජඤ්ඤජනකභාවෙන සම්බන්ධො, කප්පං වා ඨිතො රුක්ඛො කප්පරුක්ඛො. තනනං තානො, භාවෙ ණො. ගන්ධස්ස සම්මා තානො අස්සෙති සන්තානො, සිරීසරුක්ඛො. මන්දන්තෙ මොදන්තෙ දෙවා අනෙනාති මන්දාරො, ආරපච්චයො. හරිමින්දං චදයති සුඛයතීති හරිචන්දනං. එතෙ පඤ්ච දෙවතරවො අමරකොසනයෙන වුත්තා, සොගතනයෙන පන සත්ත දෙවතරවො. වුත්තඤ්ච –

劫波树(Kapparukkha)、善陀那树(Santāna)、曼陀罗树(Mandāra)、波利质多树(Pārijātaka)以及哈里旃檀(Haricandana)，这五种是天树(devataru)，因其仅生于天界(devabhūmi)。“劫”(kappa)义为“所愿”(saṅkappita)，此树因能生成所愿之物而与之相关；或因其能住立一劫(kappa)，故名“劫波树”。“蔓延”(tananaṃ)即是“tāna”，（此中）“ṇa”是表示状态的后缀。因其香气(gandha)善(sammā)于蔓延(tāno)，故名“善陀那树”(santāno)，即尸利沙树(sirīsarukkha)。诸天(devā)因它而欢喜(mandante)，故名“曼陀罗”(mandāro)，（此中）有“āra”后缀。它能取悦(sukhayati)天帝(Hariminda)，故名“哈里旃檀”(haricandanaṃ)。这五种天树是依《阿摩罗俱舍》(Amarakosa)所说，但依善逝(sogata)之教，则有七种天树。如所说——

‘‘පාටලී සිම්බලී ජම්බූ, දෙවානං පාරිඡත්තකො;

කදම්බො කප්පරුක්ඛො ච, සිරීසෙන භවති සත්තම’’න්ති.

“波吒利树(Pāṭalī)、辛巴利树(simbalī)、阎浮树(jambū)，天界的巴瑞恰达树(pārichattako)；咖丹巴树(Kadambo)与劫波树(kapparukkho)，以及尸利沙树(sirīsa)为第七。”

තත්ථ පාටලීති චිත්‍රපාටලී, සා අසුරලොකෙ තිට්ඨති. තථා සිම්බලී ගරුළෙසු, ජම්බූ ජම්බුදීපෙ, පාරිච්ඡත්තකො තාවතිංසෙ, කදම්බො අපරගොයානෙ. කප්පරුක්ඛො උත්තරකුරූසු[Pg.34], සිරීසො පුබ්බවිදෙහෙති. එතෙ සත්ත දෙවානමෙව පතිට්ඨානභූමීසු සම්භවතො දෙවතරවොත්වෙව වුච්චන්ති.

其中，波吒利(pāṭalī)是指杂色波吒利树，它生长在阿修罗界；同样地，辛巴利树(simbalī)在金翅鸟(garuḷa)界，阎浮树在瞻部洲(jambudīpa)，巴瑞恰达树在三十三天(tāvatiṃsa)，咖丹巴树在西牛货洲(aparagoyāna)，劫波树在北俱卢洲(uttarakuru)，尸利沙树(sirīso)在东胜身洲(pubbavideha)。这七种树因为仅生于诸天的住处，所以被称为天树。

සග්ගවණ්ණනා සමත්තා.

天界释义完毕。

29. පුබ්බපච්ඡිමඋත්තරා දිසා යථාක්කමං පාචී පතීචී උදීචී නාම භවන්ති. පඨමං පාතො අන්චති රවි යස්සං සා පාචී, නකාරලොපො. පච්ඡා දිවාවසානෙ අන්චති රවි යස්සං සා පතීචී. උද්ධං අන්චති රවි යස්සං සා උදීචී, යස්සං වා සීතවියොගං දත්වා අන්චති සා උදීචී, වියොගත්ථවාචකො හෙත්ථ උකාරො, දසද්දො දානත්ථො. අථ වා පන්චති පුබ්බභාවමාපජ්ජතෙති පාචී. පතින්චති පච්ඡාභාවමාපජ්ජතෙති පතීචී. උදඤ්චති සීතවියොගදානත්තමාපජ්ජතෙති උදීචී. එත්ථ ච උදීචීසහචරණතො පතීචී ඉත්ථියං, පතීචීසහචරණතො පාචී ඉත්ථියං වත්තතීති දට්ඨබ්බං. එවං තංතංසහචරණභාවෙන තස්ස තස්ස තංතංලිඞ්ගත්තමුපනෙය්‍යුං. පුබ්බපච්ඡිමඋත්තරාති සබ්බනාමස්ස වුත්තමත්තෙ පුම්භාවො.

29. 东、西、北三个方位，依次名为东方(pācī)、西方(patīcī)、北方(udīcī)。太阳首先(paṭhamaṃ)于早晨(pāto)运行(ancati)之处，是为“东方”(pācī)，（此中）na字母脱落。太阳于日终(divāvasāne)之后(pacchā)运行之处，是为“西方”(patīcī)。太阳向上(uddhaṃ)运行之处，是为“北方”(udīcī)；或于此处给予(datvā)寒冷(sīta)之离去(viyogaṃ)而运行，是为“北方”(udīcī)，此中u字表分离义，da字表给予义。又或者，其趋至(āpajjati)初始状态(pubbabhāva)，故为“东方”(pācī)；其趋至最终状态(pacchābhāva)，故为“西方”(patīcī)；其趋至给予寒冷离去的状态，故为“北方”(udīcī)。于此应知，因与“北方”(udīcī)相伴，“西方”(patīcī)为阴性；因与“西方”(patīcī)相伴，“东方”(pācī)为阴性。如是，由相互为伴的关系，可推知其各自的词性。至于“东、西、北”(Pubbapacchimauttara)这个通名，其阳性词性仅是出于惯例。

දක්ඛිණාදිද්වයං දක්ඛිණදිසායං. මජ්ඣෙ අපායං අඤ්චති යස්සං රවි, සා අපාචී. මජ්ඣත්ථොයං අපසද්දො, යථා ‘‘අපදිස’’න්ති, ‘‘අවාචී’’තිපි පාඨො, අවපුබ්බො අඤ්ච අධොමුඛීභාවෙ. අවඤ්චති අධොමුඛී භවති යස්සං රවි, සා අවාචී. උණ්හාදිකෙ වා තබ්බියොගෙ කරොන්තො යස්සං රවි අඤ්චති, සා අවාචී. විදිසාදිද්වයං දිසාමජ්ඣෙ. දිසාහි විනිග්ගතා විදිසා. දිසානමනුරූපා, අනුවත්තකා වා දිසා අනුදිසා. අපදිසන්තිපි විදිසාය නාමං.

关于南方(dakkhiṇadisā)，有两个（别）名。太阳从中天(majjhe)离去(apāyaṃ añcati)之处，是为“南方”(apācī)。此处的apa字有“中间”之义，如“apadisa”一词。亦有读作“avācī”者，前缀ava与动词añc连用，有朝下之义。太阳朝下(avañcati)运行之处，是为“南方”(avācī)。或者，太阳造就与炎热(uṇhādi)等的分离而运行之处，亦是“南方”(avācī)。关于中间方位(disāmajjha)，有两个名称。由主方位(disā)分出者，是为“隅”(vidisā)。与主方位相应或随顺主方位者，是为“随方”(anudisā)。“Apadisa”也是“隅”(vidisā)的名称。

30. එරාවතාදයො [Pg.35] අට්ඨ ගජා පුබ්බාදීනං දිසානං රක්ඛණතො දිසාගජා නාම, පුණ්ඩරීකං නාම සිතම්බොජං, තංසදිසවණ්ණතාය පුණ්ඩරීකො. රස්සසරීරතාය වාමනො. කුයං පථවියං මොදතෙ කුමුදො. අඤ්ජනවණ්ණතාය අඤ්ජනො. පුප්ඵා පකාසමානා දන්තා අස්ස පුප්ඵදන්තො. සබ්බභූමියං චරතීති සබ්බභුම්මො, සබ්බභුම්මො වා චක්කවත්තී තස්සානුරූපත්තා සබ්බභුම්මො. සොභනදන්තාවයවත්තා සුප්පතීකො. ‘‘සුප්පතීකො සොභනඞ්ගෙ, භවෙ ඊසානදිසාගජෙ’’ති හි නානත්ථසඞ්ගහෙ වුත්තං. එරාවතාදීනං දිසානං සම්බන්ධකථනං පාචීවාරණාදිනාමසූචනත්ථං, එසං කරෙණුයො පන –

30. 伊罗婆陀(Erāvata)等八头象，因守护东方等方位，故名“护方象”(disāgajā)。“芬陀利”(puṇḍarīka)是指白莲花，因其颜色与白莲相似，故（象）名“芬陀利”。因身材矮小，故名“侏儒”(Vāmana)。于大地(ku)欢喜(modate)，故名“俱牟陀”(Kumuda)。因其色如眼影(añjana)，故名“安膳那”(Añjana)。其牙如花朵(puppha)般显现，故名“花牙”(Pupphadanta)。因其遍行于一切大地(sabbabhūmi)，故名“普行”(Sabbabhumma)；又或者，转轮王亦名“普行”，此象与其相应，故亦名“普行”。因其具有美好的牙齿与肢体，故名“善对象”(Suppatīka)。《种种义集》(Nānatthasaṅgahe)中说：“‘善对象’(Suppatīko)，指肢体美好者，亦为东北方(īsānadisā)之护方象。”叙述伊罗婆陀等象与方位的关系，是为了表明东方守护象(pācīvāraṇa)等名称的由来。至于这些象的母象则为——

අබ්භමු කපිලා චෙව, පිඞ්ගලා නුපමා මතා;

තම්බකණ්ණී සුභදන්තී, අඞ්ගනා අඤ්ජනාවතී.

“阿婆穆(Abbhamu)、迦毗罗(Kapilā)、平伽罗(Piṅgalā)、无譬(Anupamā)；铜耳(Tambakaṇṇī)、善牙(Subhadantī)、安伽那(Aṅganā)、安阇那婆提(Añjanāvatī)。”

31. ධතරට්ඨාදිද්වයං පුබ්බදිසාධිපතිදෙවෙ. ධාරිතං රට්ඨමනෙනාති ධතරට්ඨො, රස්ස තො. පඤ්චසිඛාදීනං ගන්ධබ්බානං අධිපො නායකො ගන්ධබ්බාධිපො. කුම්භණ්ඩසාම්‍යාදිද්වයං දක්ඛිණදිසාධිපතිදෙවෙ. කුම්භණ්ඩානං සාමි නායකො කුම්භණ්ඩසාමි. විරුහන්ති වුඩ්ඪිං විරූළ්හිමාපජ්ජන්ති එතස්මිං කුම්භණ්ඩාති විරූළ්හකො. විරූළ්හං වුඩ්ඪිප්පත්තං වා කං සුඛමෙතස්සාති විරූළ්හකො. විරූපක්ඛාදිද්වයං පච්ඡිමදිසාධිපතිදෙවෙ. විරූපානි අක්ඛීනි යස්ස විරූපක්ඛො, විවිධසණ්ඨානානි අක්ඛීනි යස්ස වා විරූපක්ඛො. නාගානං අධිපති නාගාධිපති.

31. 关于东方主宰天神，有两个名称：持国(Dhataraṭṭha)等。“国”(raṭṭha)为其所“持”(dhāritaṃ)，故名“持国”(dhataraṭṭho)，（此中）ra作ta。其为五髻(Pañcasikha)等乾闼婆之主，故名“乾闼婆主”(gandhabbādhipo)。关于南方主宰天神，有两个名称：鸠槃荼主(Kumbhaṇḍasāmi)等。其为鸠槃荼之主，故名“鸠槃荼主”。鸠槃荼于其处生长、繁荣，故其名为“增长天”(Virūḷhaka)；或因其已增长之乐(ka)，故名“增长天”。关于西方主宰天神，有两个名称：广目天(Virūpakkha)等。其眼(akkhi)“丑”或“杂色”(virūpa)，故名“广目天”(virūpakkho)。其为诸龙之主，故名“龙王”(nāgādhipati)。

32. යක්ඛාධිපාදිචතුක්කං [Pg.36] කුවෙරෙ. ආළවකාදියක්ඛානං අධිපො යක්ඛාධිපො. විස්සවණස්ස අපච්චං වෙස්සවණො. තිචරණාට්ඨදාඨාභයානකමත්ථිතාය කුච්ඡිතං වෙරො සරීරමස්ස කුවෙරො. ඛුද්දෙනාස්ස නරයුත්තා සිවිකාරථෙති නරො වාහනමස්ස නරවාහනො. ත්‍යම්බකසඛො, යක්ඛරාජො, ගුය්හකෙසරො, මනුස්සධම්මා, ධනදො, රාජරාජො, ධනාධිපො, කින්නරෙසො, යක්ඛො, එකපිඞ්ගලො, සිරිදො, පුඤ්ඤජනෙස්සරොඉච්චාදීනිපි කුවෙරස්ස නාමානි.

32. 关于俱毗罗(Kuvera)，有夜叉主(Yakkhādhipa)等四个名称。其为阿拉瓦卡(Āḷavaka)等夜叉(yakkha)之主，故名“夜叉主”。其为毗湿婆那(Vissavaṇa)之子，故名“毗沙门”(Vessavaṇa)。因其有三足、八牙，头颅可怖，身体(vera)丑陋(kucchitaṃ)，故名“俱毗罗”。因其小轿由人(nara)牵引，或说以人为坐骑(vāhana)，故名“人乘”(Naravāhano)。俱毗罗的其他名称还有：湿婆之友(Tyambakasakha)、夜叉王(yakkharāja)、密迹主(guyhakesara)、人法(Manussadhammā)、施财者(Dhanada)、王中之王(Rājarāja)、财富主(Dhanādhipo)、紧那罗主(Kinnaresa)、夜叉、独黄眼者(Ekapiṅgala)、施祥瑞者(Sirida)、善人主(Puññajanissara)等。

අස්ස කුවෙරස්ස පුරී ‘‘අළකා, අළකමන්දා’’ති ච වුච්චති. අලං විභූසනෙ, අලං විභූසනං කරොතීති අලකා, සා එව අළකා. අළකා එව මොදකරණතො අළකමන්දා, උකාරස්ස අකාරො, නාගමො ච. කෙලාසොතිපි තස්ස නාමං, කෙලි පයොජනං අස්ස කෙලො, ආසතෙ අස්මින්ති ආසො, කෙලො ච සො ආසො චෙති කෙලාසො, කණ්හසප්පාදි විය නිච්චං කම්මධාරයො. අස්ස කුවෙරස්ස පහරණං ආයුධං ගදා, ගං වුච්චති වජිරං, තං විය දුක්ඛං දදාතීති ගදා. ඉමෙ චත්තාරො යථාවුත්තා ධතරට්ඨාදයො දෙවා කමතො පුබ්බාදීනං චතුද්දිසානං අධිපා අධිපතයො නාම. අමරකොසෙ පන –

俱毗罗(Kuvera)的都城被称为“阿罗迦”(Aḷakā)，也称为“阿罗迦曼陀”(Aḷakamandā)。“Alakā”意为“足以装饰”(alaṃ vibhūsane)，因为它“善于装饰”(alaṃ vibhūsanaṃ karoti)，所以称为“alakā”，即“aḷakā”。“Aḷakā”因能带来喜悦(modakaraṇato)，故称“aḷakamandā”，此处是“u”音变为“a”音，并增入“n”音。凯拉萨(Kelāsa)也是它的名字。其词源可解释为：以游戏(keli)为目的(payojanaṃ)，故为“kelo”；于此中安住(āsate asmiṃ)，故为“āso”；二者合成为“kelāso”；如同“kaṇhasappa”(黑蛇)等词，它是一个恒常的同位语复合词。此俱毗罗的武器是“gadā”(棍棒)。“Gaṃ”被称为金刚(vajira)，因为它能给予如金刚般的痛苦(dukkhaṃ dadāti)，故称“gadā”。如前所述，持国(Dhataraṭṭha)等这四位天神，依次是东方等四方的主宰。在《阿摩罗词典》(Amarakośa)中则说——

‘‘ඉන්දො අග්ගි පිතුපති, නෙරිතො වරුණො’නිලො;

කුවෙරො ඊසො පතයො, පුබ්බාදීනං ඉමෙ කමා.

“因陀罗(Inda)、火神(Aggi)、阎摩(Pitupati)；尼利提(Neriti)、瓦儒那(Varuṇa)、风神(Anila)；俱毗罗(Kuvera)、伊舍那(Īsa)，这些是东方等方的主宰，依次排列。

රවි [Pg.37] සුක්කො මහීසූනු, තමො ච භානුජො විධු;

බුධො සුරගුරු චෙති, දිසාධිපා තථා ගහා’’ති.

“太阳(Ravi)、金星(Sukka)、火星(Mahīsūnu)；罗睺(Tamo)、土星(Bhānujo)、月亮(Vidhu)；水星(Budha)、木星(Suraguru)，这些行星同样是方位主宰。”

අඤ්ඤෙයෙව දිසාධිපතයො කථිතා, ඉන්දරවිමාදීනඤ්ච දිසාධිපච්චකථනං පාඣාදීනං ඉන්දදිසාරවිදිසාදිනාමසූචනඵලං.

其他的方位主宰也已被述及。而说因陀罗(Inda)、太阳(Ravi)等为方位主宰，其作用在于提示“钵阇”(pājha)等的“因陀罗方位”(indadisā)、“太阳方位”(ravidisā)等名称。

33-34. ජාතවෙදාද්‍යට්ඨාරසකං අග්ගිම්හි. ජාතෙ උප්පන්නෙ වින්දති ඝාතයතීති ජාතවෙදො. අන්ධකාරෙ ජාතං විජ්ජමානං වින්දති ලභති, විදති ජානාති එතෙනාති වා ජාතවෙදො, ජනනං ජාතං වෙදො පාකටො යස්ස වා සො ජාතවෙදො. සිඛා වුච්චති ජාලා, තාය යොගතො සිඛී. ජොතති දිප්පතීති ජොති. පුනාතීති පාවකො, ණ්වු. දහතීති දහනො. අනන්ති පාලෙන්ත්‍යනෙනෙති අනලො, අලපච්චයො. වෙදෙ හුතං වහති පාපයති, සයං වා ලභතෙති හුතාවහො. අච්චි වුච්චති ජාලා, තාය යොගතො අච්චිමා. ධූමො කෙතු ධජො යස්සාති ධූමකෙතු. අජති ජලමානො කුටිලං ගච්ඡතීති අග්ගි, ඉ. ගො රංසි එතස්සත්ථීති ගිනි, අස්සත්ථ්‍යත්ථෙ ඉනි, අග්ගිනීතිපි පාඨො, සො අග්ගිසදිසො. භානු පභා යස්සත්ථි, සො භානුමා. තෙජෙති සෙසභූතොපාදාරූපානීති තෙජො. ධූමො සිඛා චූළා යස්ස ධූමසිඛො. වායු සඛා අස්ස වායුසඛො. දහිත්වා ගච්ඡතො කණ්හා වත්තනී මග්ගො යස්ස කණ්හවත්තනී. විස්සානරස්ස ඉසිනො අපච්චං වෙස්සානරො. හුතං [Pg.38] හවිං අසති භුඤ්ජතීති හුතාසො. ධනඤ්ජයො, ජලනො, ආසයාසො, රොහිතස්සො, සත්තාච්චි, සුක්කො, චිත්‍රභානු, විභාවසු, සුචිඉච්චාදීනිපි අග්ගිස්ස නාමානි.

33-34. 以“知众生者”(Jātaveda)为首的十八个名称皆指火。于已生者(jāte uppanne)，他寻得(vindati)并毁灭(ghātayati)，故为“jātavedo”。或，他寻得(vindati)、获得(labhati)生于(jātaṃ)黑暗中(andhakāre)之物；或，人们藉此(etena)而知晓(vidati jānāti)，故为“jātavedo”。或，其出生(jananaṃ jātaṃ)是众所周知的(vedo pākaṭo)，故为“jātavedo”。“Sikhā”是火焰，因与此相应，故称“sikhī”(有焰者)。因照耀(jotati)、放光(dippati)，故称“joti”(光)。因能净化(punāti)，故称“pāvako”(净化者)。因能焚烧(dahati)，故称“dahano”(焚烧者)。众生赖以生存(ananti pāṇanti)，故称“analo”(生命之火)。他将祭品(hutaṃ)运送(vahati pāpayati)给天神，或自己领受(sayaṃ vā labhate)，故称“hutāvaho”(运祭者)。“Acci”是火焰，因与此相应，故称“accimā”(有焰者)。以烟(dhūmo)为旗帜(ketu dhajo)，故称“dhūmaketu”(烟幢)。燃烧时(jalamāno)蜿蜒而行(ajati kuṭilaṃ gacchati)，故称“aggi”(火)。其有光芒(go raṃsi)，故称“gini”(有光者)；亦有读作“agginī”，与“aggi”相似。其有光辉(bhānu pabhā)，故称“bhānumā”(有光辉者)。因能压倒(tejeti)其余大种及所造色，故为“tejo”(火界)。以烟(dhūmo)为顶饰(sikhā cūḷā)，故称“dhūmasikho”(烟顶者)。以风(vāyu)为友(sakhā)，故称“vāyusakho”(风友)。燃烧过后，其路径(vattanī maggo)是黑色的(kaṇhā)，故称“kaṇhavattanī”(黑径者)。是圣者维施瓦那罗(Vissānara)之后裔(apaccaṃ)，故称“vessānaro”。吞食(asati bhuñjati)祭品(hutaṃ haviṃ)，故称“hutāso”(食祭者)。胜财(Dhanañjaya)、燃烧者(Jalana)、食座者(Āsayāsa)、红马(Rohitassa)、七焰(Sattacci)、白净(Sukka)、彩光(Citrabhānu)、普光(Vibhāvasu)、纯净(Suci)等，也都是火的名称。

සිඛාදිත්තයං අග්ගිජාලායං. සිනොති නිසානී භවතීති සිඛා, ‘‘සි නිසානෙ’’ති කාතන්ත ධාතු, ඛපච්චයො. ජලතීති ජාලා. අච්චතෙ පුජ්ජතෙ අනෙනෙති අච්චි. සිඛා ජාලා භිය්‍යො රූපන්තරා ඉත්ථියං, අච්චි පන අපුමෙ.

以“sikhā”为首的三词指火焰。因为它能磨利(sinoti)或成为标记(nisānī bhavati)，故称“sikhā”；根据迦旃陀罗语法(Kātanta)，其词根是“si nisāne”(si，义为磨利)，后缀是“kha”。因为它燃烧(jalati)，故称“jālā”。人们藉此(anena)而尊敬(accate)、供养(pujjate)，故称“acci”。“Sikhā”和“jālā”多为阴性词，而“acci”则为中性词。

35. ද්වයං අග්ගිකණෙ. විවිධාසු දිසාසු ඵුල්ලං ගච්ඡතීති විප්ඵුලිඞ්ගං. තථා ඵුලිඞ්ගං. සබ්බධරකතෙ පන ‘‘ඵුලිං ගච්ඡතීති ඵුලිඞ්ගො’’ති වුත්තං. තිකං ඡාරිකායං. මලීනකංසවත්ථාදීනං තං දිත්තිං සෙති පවත්තෙතීති භස්මං, මපච්චයො, භසති වා අධො පතති වත්ථාදීනං මලමෙතෙනාති භස්මං. කංසාදීනං සුක්කභාවත්ථං ඉච්ඡිතබ්බත්තා ඉට්ඨි අභිලාසො සොභනං එතස්සා අත්ථීති සෙට්ඨි, ‘‘සපක්ඛකො සලොමකො’’ත්‍යාදීසු විය සසද්දස්ස විජ්ජමානත්ථත්තා. මලස්ස සරණං කරොතීති සාරිකා, සා එව ඡාරිකා, යථා ‘‘සළායතන’’න්ත්‍යාදීසු.

35. 二词指火花。因向各方(vividhāsu disāsu)迸发(phullaṃ gacchati)，故称“vipphuliṅgaṃ”(迸射火花)。“Phuliṅgaṃ”(火花)亦同。在一部解释所有意义的著作(Sabbadharakate)中则说：‘因其飞散(phuliṃ gacchati)，故称“phuliṅgo”。’三词指灰烬。因能使污秽的铜器等物恢复其光泽(dittiṃ)，故称“bhasmaṃ”(灰)，其后缀为“ma”；或因其吞噬(bhasati)，或衣物等的污垢藉此(etena)而落下(adho patati)，故称“bhasmaṃ”。因铜器等物需要它以达到洁白状态而被希求(icchitabbattā)，故有“iṭṭhi”(希求)或“abhilāso”(渴望)之义，且其本身是美好的(sobhanaṃ)，故称“seṭṭhi”；此处的“sa”字表示存在，如同“sapakkhako”(有翼者)、“salomako”(有毛者)等词。因其为污垢(malassa)提供庇护所(saraṇaṃ karoti)，故称“sārikā”，即是“chārikā”(灰烬)，如同“saḷāyatana”(六处)等词的音变。

36. ද්වයං උණ්හඡාරිකායං. උණ්හත්තා කුක්කුං කුච්ඡිතං ලාතීති කුක්කුලො, ‘‘කුක්කු විදත්ථියං හත්ථෙ, පකොට්ඨෙ කුච්ඡිතෙපි චෙ’’ති හි නානත්ථසඞ්ගහෙ වුත්තං. කුක්කුං වා හත්ථං ලුනාති ඡින්දති දහතීති කුක්කුලො, සො එව කුක්කුළො[Pg.39]. උණ්හමෙව භස්මං උණ්හභස්මං, තස්මිං. තිකං දිත්තකට්ඨාදින්ධනෙ. අඞ්ගති හානිං ගච්ඡතීති අඞ්ගාරො, ආරපච්චයො, පුන්නපුංසකොයං. ‘‘අලාතෙ’නිත්ථි කුජෙ’ඞ්ගාරො’’ති හි තිකණ්ඩසෙසෙ වුත්තං. හානිමෙව ලාති, න ඨිතිං විසෙසඤ්චාති අලාතං. උද්ධං ධූමං මුඤ්චතීති උම්මුතං, තදෙව උම්මුකං. පඤ්චකං කට්ඨාදින්ධනෙ. සන්තමග්ගිං එධයති වඩ්ඪයතීති සමිධා. එධයතීති ඉධුමං, උමො. එධයතීති ඉධො. උපාදියතෙ අග්ගිනෙති උපාදානං. එධයතීති ඉන්ධනං.

36. 二者指热灰。因炽热而使之卷曲，故为火炭(kukkula)，如《多种义汇集》(Nānatthasaṅgaha)中所说：“kukku”指一张手(vidatthi)的手，也指收缩的前臂。或者说，它切割、烧毁手，故为火炭(kukkulo)，即是火炭(kukkuḷo)。热的灰即是热灰(uṇhabhasma)，于其中。三者指燃烧的木柴等燃料。它走向毁坏，故为火炭(aṅgāra)，后缀为“āra”，此词为阳性或中性。如《三枝余论》(Tikaṇḍasesa)中所说：“alāta”非阴性，“kuja”是火炭。它只拿取毁坏，不拿取住立与殊胜，故为火把(alāta)。它向上释放烟，故为燃着的火把(ummuta)，即是火把(ummuka)。五者指木柴等燃料。它使寂静之火增长，故为薪柴(samidhā)。它增长，故为燃料(idhuma)，后缀为“uma”。它增长，故为燃料(idha)。它被火所取，故为燃料(upādāna)。它增长，故为燃料(indhana)。

37. පඤ්චකං ආලොකෙ. ඔභාසති දිප්පතීති ඔභාසො. පකාසති දිප්පතීති පකාසො. ආලොචයති පස්සති එතෙනාති ආලොකො, ආලොකෙති වා එතෙනාති ආලොකො, ‘‘ලොක, ලොච දස්සනෙ’’ති ධාතුද්වයපාඨතො. උජ්ජොතතීති උජ්ජොතො, අන්ධකාරං විද්ධංසෙන්තො ජොතතීති වා උජ්ජොතො. ආ සමන්තතො තපති දිප්පතීති ආතපො. සමාති එතෙ පඤ්ච තුල්‍යත්ථාති භාවො.

37. 五者指光明。照耀、发光的是光辉(obhāso)。显现、发光的是光明(pakāso)。由于用它来看、观察，所以是光(āloko)；或者因为它照亮，所以是光，这是根据“loka”和“loca”这两个词根都有“看”的意思。照耀的是光明(ujjoto)；或者说，驱散黑暗而发光的是光明。从各方面照射、发光的是日光(ātapo)。总之，这五者意义相同。

දසකං වාතෙ. ආහාරො විය පාණභූතොපි කදාචි සත්තෙ මාරෙතීති මාරුතො, සොව මාලුතො. පුනාති සඞ්කාරාදිකන්ති පවනො. වායති ගච්ඡතීති වායු, වායති වා පුප්ඵාදීනං ගන්ධො යෙන සො වායු. තථා වාතො. අනන්ති පාණන්ත්‍යනෙනෙති අනිලො, ඉලො. සන්තං නිච්චලං [Pg.40] ඊරයති කම්පෙතීති සමීරණො, සමීරිතුං කම්පිතුං සීලමස්සාති වා සමීරණො. ගන්ධං වහතීති ගන්ධවාහො, ණො. වායො වායුසදිසො, උභයත්‍රාපි යාගමො. සමන්තතො ඊරති ඛිපති රුක්ඛාදයොති සමීරො. සදා සබ්බදා ගති යස්ස සදාගති. සසනො, ගන්ධවහො, ආසුගො, මරුතො, ජගතිපාණො, පවමානො, පභඤ්ජනො ඉච්චාදීනිපි වාතනාමානි.

风有十名。虽如食物为生命所依，但有时亦杀害有情，故名“māruto”，亦作“māluto”。净化尘垢等，故名净化者(pavano)。吹动、运行，故名风(vāyu)；或花等之香气藉之而散播，故名风。“vāto”亦同。有情赖之呼吸，故名气(anilo)，亦作“ilo”。摇动、震动静止不动者，故名摇动者(samīraṇo)；或其本性即是摇动、震动。运送香气，故名香运者(gandhavāho)，后缀为“ṇo”。“vāyo”与“vāyu”相似，二者皆有“y”的增音。从各方面吹动、吹倒树木等，故名遍吹者(samīro)。其运行恒常，故名恒行者(sadāgati)。此外，吹拂者(sasano)、香运者(gandhavaho)、迅疾者(āsugo)、杀者(maruto)、世间之生命(jagatipāṇo)、净化者(pavamāno)、摧折者(pabhañjano)等，亦是风之名。

38. ඉමෙ ඡ වක්ඛමානා වායුභෙදා වායුවිසෙසා, උද්ධං ගච්ඡතීති උද්ධඞ්ගමො, උච්චාරපස්සාවාදීනං නීහරණවසෙන අධොභාගං ගච්ඡතීති අධොගමො. කුච්ඡිම්හි උදරෙ තිට්ඨතීති කුච්ඡිට්ඨො. කොට්ඨෙ අන්තෙ සෙති තිට්ඨතීති කොට්ඨාසයො. පුනප්පුනං සසන්ති යෙන අස්සාසො, බහිනික්ඛන්තවාතො. පස්සාසොති අන්තොපවිසනකවාතොපි ‘‘අස්සාසො’’ති එතෙන සඞ්ගය්හතෙ සහචාරිතත්තා. සබ්බඞ්ගෙසු අනුසරති සීලෙන සෙදලොහිතාදිසම්පාදනතොති අඞ්ගානුසාරී. අමරකොසෙ පනායං වාතො ඨානබ්‍යාපාරභෙදෙන පඤ්චධා කථිතො, ටීකායඤ්චස්ස –

38. 以下所说的这六种是风的区别或风的特殊状态：向上运行的，是上行风；因排出大小便等而向下运行的，是下行风；停留在腹中的，是腹住风；卧于腔内肠中的，是肠住风。凭借它而一再呼吸，故名呼气(assāso)，是呼出之风。吸气(passāso)，即吸入之风，亦因相伴随故，而被“呼气”一词所含摄。它遍行于所有肢体，其作用是产生汗、血等，故为遍行风(aṅgānusārī)。然而，在《阿摩罗词典》(Amarakosa)中，此风依其位置与作用的区别，被说为五种，其注释为：

‘‘හදයෙ පාණො ගුදෙ’පානො, සමානො නාභිමජ්ඣට්ඨො;

උදානො කණ්ඨදෙසෙ තු, බ්‍යානො සබ්බඞ්ගසන්ධිසු.

“心处命风，肛处下行风；等持风在脐中，上行风在喉部；遍行风遍诸节。”

තත්‍රපාණොඅන්නප්පවෙසාදිකරො[Pg.41]. අපානො මුත්තකරීසසුක්කවිසට්ඨිකරො. සමානො මජ්ඣෙ අන්නපචනාදිකරො. උදානො භාසිතගීතාදිකරො. බ්‍යානො සෙදරත්තසවනුම්මෙසනිමෙසගත්‍යාදිකරො. පකට්ඨෙන අනන්ත්‍යනෙන භත්තාදිප්පවෙසනතොති පාණො. මුත්තාදිකං අපනෙත්වා අනන්ත්‍යනෙනාති අපානො. සම්මා අනන්ති අනෙන භුත්තපරිපාචනතොති සමානො. උද්ධමනන්ත්‍යනෙන භාසිතාදො සාමත්ථියජනනතොති උදානො. විසෙසෙන අනන්ත්‍යනෙන සෙදරත්තසෙම්හාදි සම්පාදනතොති බ්‍යානො’’ති වුත්තං.

其中，命风(pāṇo)的作用是使食物进入等。下行风(apāno)的作用是排出尿液、粪便、精液等。等持风(samāno)的作用是在中间消化食物等。上行风(udāno)的作用是说话、唱歌等。遍行风(byāno)的作用是出汗、流血、睁眼闭眼、活动等。具体而言：因为它以卓越的方式呼吸，使食物等进入，故名命风(pāṇo)。因为它呼吸时移除尿液等，故名下行风(apāno)。凭借它而正确地呼吸，以消化所食，故名等持风(samāno)。因为它向上呼吸，产生说话等的能力，故名上行风(udāno)。因为它以特殊的方式呼吸，产生汗、血、痰等，故名遍行风(byāno)。

39. ද්වයං අන්තොපවිසනකවාතෙ. ආනං වුච්චති බහිනික්ඛමනවාතො, තතො අපගතං අපානං. අස්සාසතො අපගතො පස්සාසො. ද්වයං බහිනික්ඛමනවාතෙ. ආදිම්හි පවත්තො සාසො අස්සාසො. අනන්ති පාණන්ත්‍යනෙනෙති ආනං, ආදිම්හි පවත්තං ආනං ආනං, එකස්සාකාරස්ස ලොපො.

39. 二名指吸入之风。“ānaṃ”被称为呼出之风，从它离去的是“apānaṃ”。从呼气(assāso)离去的是吸气(passāso)。二名指呼出之风。最初发生的呼吸是呼气(assāso)。凭借它而呼吸、生存，故名“ānaṃ”；最初发生的“ānaṃ”是“ānaṃ”，省略了一个“ā”。

40. වෙගඛිප්පාදයො වාතධම්මත්තෙන නිච්චප්පවත්තිකා ඉති තප්පක්කමෙ උච්චන්තෙ. තත්‍ර රයන්තං වෙගෙ. සබ්බත්‍ර කරණසාධනං. ඉච්ඡිතට්ඨානං වජන්ති පාපුණන්ති එතෙනාති වෙගො.

40. 速度(vega)、迅速(khippa)等词，因其具有风的性质而恒常转起，故在其次第中被论及。其中，“rayantaṃ”(疾行)是就速度而言。在所有情况下，此词都是工具格构成的派生词。凭借它而前往、到达所欲之处，故名速度(vego)。

‘‘ක්‍රියාවාචිත්තමාඛ්‍යාතුං[Pg.42], එකෙකත්ථො නිදස්සිතො;

පයොගතොනුගන්තබ්බා, අනෙකත්ථා හි ධාතවො’’ති.

“为解释动词之义，已逐一开示其含义；应根据用法来推知，因为诸词根实有多义。”

වුත්තත්තා වජධාතු පාපුණනෙපි පවත්තති, එවං සබ්බත්‍ර, අකාරස්ස එ. ජවන්ති එතෙනාති ජවො, රයන්ති ගච්ඡන්ති එතෙනාති රයො.

如前所述，`vaj`词根也用于“到达”义，此理遍通，`a`变为`e`。通过它快速行进，故名`javo`(速)；通过它迅速前进，故名`rayo`(疾)。

ඛිප්පාදිනවකං සීඝෙ. අථ ජවසීඝානං කො භෙදො? සවෙගගතිවචනා ජවාදයො, සීඝාදයො තු ධම්මවචනා, තථා ච ‘‘සීඝං පචති, සීඝං ගච්ඡතී’’ති පයොගො, න තු ‘‘ජවං පචති, ජවංගච්ඡතී’’ති පන පයොගො. ‘‘වෙගෙන ගච්ඡති, ජවෙන ගච්ඡතී’’ත්‍යාදීසු කථං? තත්‍ර භෙදස්ස වත්තුමිච්ඡිතත්තා න දොසො. ඛිප්පති පෙරතීති ඛිප්පං, ඛිප පෙරණෙ. සයතීති සීඝං, සී සයෙ, ඝපච්චයො. බ්‍යුප්පත්ති හි යථා කථඤ්චිපි භවති, සඤ්ඤා තු ලොකතොවාවගන්තබ්බා, සබ්බත්‍රෙවං. තරතීති තුරිතං. ලඞ්ඝතීති ලහු, ලඞ්ඝ ගතිසොසනෙසු, ඝස්ස හො, නිග්ගහීතලොපො, උපච්චයො ච, ලහුපරියායො ලඝුසද්දොප්‍යත්ථි. අසති ඛෙපතීති ආසු, උ. තරතීති තුණ්ණං, රස්ස ණො. අරති ගච්ඡතීති අරං. න විලම්බීයති න ඔහීයතීති අවිලම්බිතං, ලබි අවසංසනෙ. තුවට්ටති සයතීති තුවට්ටං, තුරිතභාවෙන වත්තතීති වා තුවට්ටං, රිතලොපො.

`Khippa`等九个词表示“迅速”。那么`javo`和`sīgha`有何区别？`Javo`等词表示有速度的行动，而`sīgha`等词则表示性质。因此，有“`sīghaṃ pacati`”(迅速地煮)、“`sīghaṃ gacchati`”(迅速地去)的用法，而没有“`javaṃ pacati`”、“`javaṃ gacchati`”这样的用法。在“`Vegena gacchati`”(有力地去)、“`javena gacchati`”(快速地去)等用法中如何呢？因为这里意在说明其区别，所以没有过失。驱使，故名`khippaṃ`，词根`khip`是“驱使”义。行进，故名`sīghaṃ`，词根`sī`是“行进”义，加`gha`后缀。词源的解释可以有多种方式，但其意义应从世俗用法中理解，此理遍通。渡过，故名`turitaṃ`(疾)。跳跃，故名`lahu`(轻)，词根`laṅgh`是“行进、减轻”义，`gh`变为`h`，鼻音脱落，加`u`后缀。`lahu`的同义词还有`laghu`。投掷，故名`āsu`(速)，加`u`后缀。渡过，故名`tuṇṇaṃ`(快速)，`r`变为`ṇ`。行进，故名`araṃ`(迅速)。不迟缓，不落后，故名`avilambitaṃ`(不迟缓)，词根`labi`是“下沉”义。迅速转动，故名`tuvaṭṭaṃ`(速转)，或者以快速行进的意义称为`tuvaṭṭaṃ`，省略`ri`。

41. අරියාසාමඤ්ඤස්ස පුබ්බඩ්ඪං සන්තතෙ. එත්ථ ච අට්ඨසු ගණෙසු ඡට්ඨො සබ්බලහුකො, තතොපරෙ ඡග්ගණා ස[Pg.43], භ, ස, භ, භ, භා, අට්ඨමො ගො. සමන්තතො තනොතීති සතතං. නාසභාවෙන න ඉච්චං න ගන්තබ්බං නිච්චං, නාසං වා න ගච්ඡතීති නිච්චං. ‘‘නාගො’’ත්‍යාදීසු වියාති එත්ථාපි න දොසො, තස්ස චො. න විරමතීති අවිරතං. න ආරමතීති අනාරතං. සමන්තතො, පුනප්පුනං වා තනොතීති සන්තතං. න අවරමතීති අනවරතං. සදා ධවති ගච්ඡතීති ධුවං. ‘‘ධු ගතිථෙරියෙසූ’’ති කාතන්තධාතු.

41. 持续义有七词。从各方面伸展，故名`satataṃ`(相续)。因其不灭，不应前往，故名`niccaṃ`(常)；或不趋向毁灭，故名`niccaṃ`。如同在“`Nāgo`”等词中，此处也无过失，这是因为那个`ca`。不停止，故名`avirataṃ`(无间断)。不停止，故名`anārataṃ`(无间断)。从各方面，或者反复地伸展，故名`santataṃ`(相续)。不停止，故名`anavarataṃ`(无间断)。总是运行、行进，故名`dhuvaṃ`(常)。词根“`dhu`”用于“去、坚定”义，这是迦旦特罗(Kātantra)语法派的说法。

විපුලාඩ්ඪං අතිසයෙ. එත්ථ හි අයුගපාදෙ ද්වාදසමත්තා, යුගෙ අට්ඨාරසමත්තා, සබ්බාසු අරියාසු පඨමෙ පාදෙ ද්වාදසමත්තා, දුතියෙ අට්ඨාරස, තතියෙ ද්වාදස, චතුත්ථෙ පඤ්චදස. යදා පන පඨමතතියෙසු පරිහායන්ති, තදා යුගෙ අධිකා හොන්ති, ඉදං විපුලාලක්ඛණං. අථ සතතාතිසයානං කො භෙදො? සතතං සන්තති අවිච්ඡෙදොක්‍රියන්තරෙහි අබ්‍යවධානං, අතිසයො තු පොනොපුඤ්ඤං, පකට්ඨො ච. තෙසු පොනොපුඤ්ඤං ක්‍රියාබ්‍යාවුත්ති, පකට්ඨො තු ක්‍රියාවයවානං උක්කංසතා. භාසති සබ්බෙසන්ති භුසං, ආස්ස උ. භස්සති අධො පතතීති වා භුසං. භස අධොපතනෙ, අස්ස උ. අතිසයනං අතිසයො, අතික්කමිත්වා වාසයනං පවත්තනං අතිසයො. දහති සබ්බන්ති දළ්හං, හතො පුබ්බෙ ළො, දලති විදාරයතීති වා දළ්හං, හපච්චයො, දහන්තො ලාතීති වා දළ්හං, වණ්ණවිපරියයො, අභිසයො ච දළ්හඤ්ච අතිසයදළ්හා. තරති අතික්කමතීති තිබ්බං, රස්ස වො, අස්ස ඉ. එති ගච්ඡතීති එකො, සො එව එකන්තං, එකං තරති අතික්කමතීති වා එකන්තං. මත්තතො අතික්කන්තං අතිමත්තං. බහුං ලාතීති බාළ්හං, උලොපො, වණ්ණවිපරියයො ච හසද්දො. අතිවෙලං, අච්චත්ථං, නිබ්භරං, නිතන්තං, ගාළ්හංඉච්චාදීනිපි අතිසයෙ.

Vipulā与aḍḍhaṃ用于卓越义。于此，就Vipulā(毗富罗)偈颂而言，奇数句足有十二音量，偶数句足有十八音量。在所有Āriyā(圣颂)偈颂中，第一句足有十二音量，第二句足有十八音量，第三句足有十二音量，第四句足有十五音量。但是，当第一和第三句足的音量减少时，偶数句足的音量就会增加，这是Vipulā的特征。那么satata(持续)和atisaya(卓越)有何区别？satata是相续、不断，不被其他行为所间隔；atisaya则是重复和卓越。其中，重复是指行为的反复，卓越是指行为各个部分的优越性。对一切说，故称bhusaṃ(非常)，ā变为u。或者说，向下坠落，故称bhusaṃ，词根bhas是“下坠”义，a变为u。超越，故称atisayo；或者说，超越而住立、进行，故称atisayo。烧尽一切，故称daḷhaṃ(坚固)，h的前面是ḷ；或者说，撕裂，故称daḷhaṃ，加ha后缀；或者说，燃烧而取，故称daḷhaṃ，这是音位颠倒。abhisayo与daḷhaṃ组成atisayadaḷhā(非常坚固)。渡过、超越，故称tibbaṃ(猛烈)，r变为v，a变为i。行进，故称eko(一)，它本身就是ekantaṃ(绝对)；或者说，超越一，故称ekantaṃ。超越度量，故称atimattaṃ(过度)。多取，故称bāḷhaṃ(非常)，u脱落，且有音位颠倒和ha音。Ativelaṃ、accatthaṃ、nibbharaṃ、nitantaṃ、gāḷhaṃ等词也用于卓越义。

දබ්බං සත්වං, තංවිපරීතෙ ධම්මමත්තෙ වත්තමානා බාළ්හපරියන්තා ඛිප්පාදයො අතිසයං විනා පණ්ඩකෙ නපුංසකෙ වත්තන්ති[Pg.44]. ඛිප්පං භවති, අතිසයො පුල්ලිඞ්ගො, අස්ස ගුණස්සාතිසයො, අස්ස දබ්බස්සාතිසයො ඉති. ‘‘ඛිප්පං භුඤ්ජති, සතතං ජුහොති, සතතං රමණීයො’’ඉච්චත්‍ර තු ක්‍රියාවිසෙසනත්තායෙව පණ්ඩකත්තං. තෙසු ඛිප්පාදීසු යෙ දබ්බගා දබ්බාභිධායිනො, තෙ තීසු ලිඞ්ගෙසු. ‘‘දබ්බධම්මො ලිඞ්ග’’න්ති දස්සනන්තරං. යථා ඛිප්පා ජරා, ඛිප්පො මච්චු, ඛිප්පං ගමනං. සන්තතා තණ්හා, සන්තතං දුක්ඛං, සන්තතො ආකාසො. අතිමත්තා ක්‍රියා, අතිමත්තො නරො, අතිමත්තං පදං ඉච්චාදි.

体(dabba)是实有(satva)。与此相反，当khippa(迅速)等词(至bāḷha(强烈)为止)仅用于表达性质(dhamma)，且无卓越(atisaya)之义时，则用于中性(paṇḍaka/napuṃsaka)。例如：khippaṃ bhavati(迅速地发生)。atisayo(卓越)是阳性，如：assa guṇassātisayo(此德之卓越)，assa dabbassātisayo(此体之卓越)。但在“khippaṃ bhuñjati(迅速地吃)”、“satataṃ juhoti(恒常地祭祀)”、“satataṃ ramaṇīyo(恒常地令人愉悦)”等句中，则仅因作为动词的状语而为中性。在这些khippa等词中，凡指称实体者，则通用于三性，如在阐明“体法即是性”之后所示。例如：迅速的衰老(khippā jarā，阴性)，迅速的死亡(khippo maccu，阳性)，迅速的行进(khippaṃ gamanaṃ，中性)；持续的渴爱(santatā taṇhā，阴性)，持续的痛苦(santataṃ dukkhaṃ，中性)，持续的空(santato ākāso，阳性)；过度的行为(atimattā kriyā，阴性)，过度的人(atimatto naro，阳性)，过度的脚步(atimattaṃ padaṃ，中性)等。

42-43. ද්වාදසකං මාරෙ. හරනයනග්ගිදඩ්ඪත්තා නත්ථි විග්ගහො සරීරමෙතස්ස අවිග්ගහො. කාමයති රතිච්ඡං උප්පාදයතීති කාමො, කාරිතන්තා අපච්චයො. සිඞ්ගාරරූපෙන පාණීනං මනසි භවතීති මනොභූ. පඤ්චකාමගුණෙසු මදයතීති මදනො. ලොකානං අන්තං විනාසං කරොතීති අන්තකො. වසෙ වත්තෙති සීලෙනාති වසවත්තී. පාපං ඉච්ඡති කරොති, තෙන යුත්තොති වා පාපිමා. පරතො ජායතීති පජා, අච්ඡන්දිකා, තාසං පති පජාපති. යෙ කුසලධම්මෙසු පමත්තා, තෙසමෙව බන්ධු පමත්තබන්ධු. කණ්හධම්මයුත්තතාය කණ්හො. කුසලධම්මෙ මාරෙතීති මාරො. අකුසලධම්මෙ න මුඤ්චතීති නමුචි. මීනකෙතනො, කන්දප්පො, දප්පකො, අනඞ්ගො, පඤ්චසරො, සම්බරාරි, මනසිජො, කුසුමෙසු[Pg.45], අනඤ්ඤජො, පුප්ඵධන්වා, රතිපති, මකරද්ධජොඉච්චාදීනිපි විණ්හුසුතස්ස කාමස්ස නාමානි.

42-43. 十二个名称是关于魔罗(Māra)的。因其身体被湿婆(Hara)额眼之火烧毁，故无形体，名为无形者(Aviggaha)。因其欲求并生起欲乐，故名欲(Kāma)；此词源于使役动词，无后缀。以妩媚之姿存于众生心中，故名意生(Manobhū)。使众生于五欲中沉醉，故名沉醉者(Madana)。令诸世界终结、毁灭，故名终结者(Antaka)。以其本性驾驭他人，故名自在者(Vasavattī)。欲行恶业，或与恶相应，故名恶者(Pāpimā)。由他而生，故名众生(pajā)，他们是无欲求的；彼等之主，故名生主(Pajāpati)。他是那些于善法放逸者的亲友，故名放逸者之友(Pamattabandhu)。与黑法相应，故名黑者(Kaṇha)。杀害诸善法，故名魔罗(Māra)。不舍弃不善法，故名不舍者(Namuci)。鱼旗(Mīnaketana)、爱神(Kandappa)、骄者(Dappaka)、无形者(Anaṅga)、五箭者(Pañcasara)、商跋罗之敌(Sambarāri)、意生(Manasija)、花箭者(Kusumesu)、非他生(Anaññaja)、花弓者(Pupphadhanvā)、爱主(Ratipati)、摩竭鱼旗(Makaraddhaja)等，也都是毗湿奴(Viṇhu)之子——欲(Kāma)的名字。

තණ්හා අරතී රගා චෙති එතා තිස්සො තස්ස මාරස්ස ධීතරො. යො තං පස්සති, තං තසිතං කරොතීති තණ්හා, සලොපො, ණ්හා ච. පරෙසං කුසලධම්මෙසු අරතිං කරොතීති අරතී. රජ්ජන්ති එත්ථාති රගා. තස්ස මාරස්ස හත්ථී ගිරිමෙඛලො නාම. සරීරමහන්තභාවෙන ගිරිසදිසත්තා ගිරි වියාති ගිරි. මාරෙන මමායනවසෙන ‘‘අයං මෙ හත්ථී මෙඛලො නාම හොතූ’’ති කතනාමත්තා මෙඛලා වියාති මෙඛලොති සමුදිතනාමද්වයෙන එකමෙව හත්ථිං වදති, යථා ‘‘වජිරාසනි, සීතුණ්හ’’න්ති.

Taṇhā(渴爱)、Aratī(不乐)和Ragā(染爱)，这三者是那魔罗(Māra)的女儿。因见者为其所渴，故名Taṇhā；(词源上)s音脱落，并作ṇhā。使他人于善法生不乐，故名Aratī。众生于此中染著，故名Ragā。那魔罗有一头名为基里梅卡拉(Girimekhala)的象。因其身体巨大如山，故(一部分名为)山(Giri)。又因魔罗以“我所”之见为其命名：“愿此象为我之梅卡拉(mekhala)”，故(另一部分名为)腰带(Mekhala)。是以两个组合的名称称呼同一头象，犹如金刚雷(vajirāsani)和冷热(sītuṇha)。

44. තිකං යමෙ. පජාසංයමනතො යමා, මච්චුප්පභුතයො අස්ස කිඞ්කාරා, තෙසු රාජතෙති යමරාජා. තෙධාතුකෙසුපි ආණාපවත්තකත්තා මහන්තො විසයො එතස්ස විසයී, ණී, සො එව වෙසායී. යත්ථ ලක්ඛණෙන න සිජ්ඣති, තත්ථ සබ්බත්‍ර ‘‘යදාදිනා වා නිරුත්තිනයෙන වා සද්දසිද්ධි වෙදිතබ්බා’’ති හි පුබ්බෙ වුත්තං, දුක්ඛජනකත්තා වා විසදිසට්ඨානං ගච්ඡන්තීති වෙසා, නෙරයිකා, තෙසං අධිපතිභාවෙන අයති පවත්තතීති වෙසායී, ඊ. යමානං රාජා යමො. ධම්මරාජො, කතන්තො, සමවත්තී, කාලො, දණ්ඩධරො, අන්තකොඉච්චාදීනිපි යමස්ස නාමානි. අස්ස යමස්ස ආවුධං නයනමෙව. තෙන කිර කොධචිත්තෙන ඔලොකිතමත්තෙන සත්තානං සරීරානි ආතපෙ ඛිත්තඝතපිණ්ඩානි විය විලීයන්තීති.

44. 关于阎摩(Yama)的三个名称。因其调御众生，故名阎摩。死亡等是其仆从，他于其中为王，故名阎摩王(Yamarājā)。因其命令通行于三界，故有广大领域，名为领域者(Visayī)，亦作威萨夷(Vesāyī)。如前所述：“凡规则不能成就处，当知词语之成立，或依‘yad’等词，或依词源学”。又或，因趣向产生痛苦之恶趣，故名威萨(vesā)，即地狱众生；因作为彼等之主而行于未来，故名威萨夷(Vesāyī)。诸阎摩之王，故名阎摩。法王(Dhammarāja)、羯旦多(Katanta)、平等行者(Samavattī)、时(Kāla)、持杖者(Daṇḍadharo)、终结者(Antaka)等，也都是阎摩的名字。此阎摩的武器就是他的眼睛。据说，他仅以嗔心一瞥，众生之身便如投于烈日下的酥油团般消融。

ද්වයං [Pg.46] අසුරභෙදෙ. එතෙසඤ්හි සතිපි දෙවභාවෙ හෙට්ඨා නිවාසිතභාවසාමඤ්ඤතො එත්ථ වචනං, මාරස්ස පන සත්තානමනත්ථකාරකතාසාමඤ්ඤෙන යමෙන සද්ධිං වචනං තක්කරත්තා. යුද්ධාදීසු වෙපිතං කම්පිතං චිත්තමෙතස්ස වෙපචිත්ති. පුණ්ණං ලොමං යස්ස සො පුලොමො, පුලාමහතී උමා කිත්ති, කන්ති වා යස්සාති පුලොමො. ‘‘උමාතසීහෙමවති-හලිද්දාකිත්තිකන්තිසූ’’ති හි නානත්ථසඞ්ගහෙ වුත්තං. අයං පන සක්කස්ස භරියාය සුජාතාය පිතා. ද්වයං කින්නරෙ. අස්සමුඛනරසරීරතාය කුච්ඡිතො පුරිසො, කිඤ්චි වා පුරිසො, පුරිසසදිසොති වා කිම්පුරිසො. එවං කින්නරො. තුරඞ්ගවදන, අස්සමුඛාදීනිපි කින්නරස්ස නාමානි.

关于阿修罗(asura)的两个名称。虽然他们具有天的身份，但因有曾居下界的共同点，故在此处述说。而魔罗则因其加害众生的共同点，且行为与阎摩相似，故与阎摩一并述说。在战争等场合中，其心颤抖摇动，故名韦巴吉帝(Vepacitti)。其毛发丰满，故名普罗马(Puloma)；又或，其有广大而巨大的光辉(umā)、名声(kitti)或光彩(kanti)，故名普罗马。正如在《诸义集》(Nānatthasaṅgaha)中所引述。这位普罗马是帝释天(Sakka)之妻善生(Sujātā)的父亲。关于紧那罗(kinnara)的两个名称。因其马面人身，故为丑人；或为“何等人”(kiṃ puriso)；或“似人”，故名紧普鲁沙(Kimpurisa)。紧那罗(Kinnara)亦同此理。马面(Turaṅgavadana)、马首(Assamukha)等，也都是紧那罗的名称。

45-46. අද්ධපජ්ජෙන ආකාසස්ස නාමානි. තෙසං තෙසං වත්ථූනං අන්තරං නානත්තං ඉක්ඛතෙ ලොකො එත්ථ, අනෙනාති වා අන්තලික්ඛං, රස්ස ලො. ඉක්ඛනං වා දස්සනං ඉක්ඛා, තස්ස අන්තරං කාරණං අන්තලික්ඛං. ඛනති බ්‍යවධානන්ති ඛං, ක්වි. සබ්බගහගාමණිනො ආදිච්චස්ස පථො මග්ගො ආදිච්චපථො. න භවතීති අබ්භං. ගච්ඡන්ත්‍යනෙන දෙවාති ගගනං, යු, මස්ස ගො. අම්බතෙ සද්දායතෙ අත්‍රාති අම්බරං, රො. හය ගතිම්හි, විසෙසෙන හයති ගච්ඡති සබ්බත්‍රාති වෙහාසො, යස්ස සො, විගතො වා හාසො චිත්තස්ස එත්ථාරම්මණාලාභතොති වෙහාසො. අනිලස්ස වාතස්ස පථො අනිලපථො. භුසං කාසන්තෙ දිප්පන්තෙ පදත්ථා එතෙනාති ආකාසො, න කස්සති න විලෙඛීයතීති වා ආකාසො. න භවති [Pg.47] එත්ථ කිඤ්චිපි වත්ථූති නභං, නත්ථි භූමි එත්ථාති වා නභං, න භායන්ති පක්ඛිනො අනෙන, එත්ථාති වා නභං. විනො පක්ඛිනො හයන්ති ගච්ඡන්ති එත්ථාති වෙහායසං, අසො. තාරා වුච්චන්ති නක්ඛත්තාදයො, තෙසං පථො තාරාපථො. සුරානං දෙවානං පථො සුරපථො. න හඤ්ඤතෙති අඝං, හනස්ස ඝො. අනන්තං, විසණුපදංඉච්චාදීනිපි ආකාසස්ස නාමානි.

45-46. 虚空有半偈的名称。世人于此见到诸物之间的差异，或藉此见到，故名“虚空”(antalikkhaṃ)；（此词中）ra作la。或者，“观看”(ikkhanam)或“见”(dassanam)为ikkhā，其间的因是“虚空”(antalikkhaṃ)。因为它造成间隔(byavadhāna)，故名“虚空”(khaṃ)；（词缀为）kvi。太阳(ādicca)是一切星体的主宰，其运行之路(patho, maggo)称为“日道”(ādiccapatho)。因其“不存在”(na bhavati)，故名“空”(abbhaṃ)。诸天藉此而行，故名“天空”(gaganaṃ)；（词缀为）yu，（词中）ma作go。此处有声响，故名“苍穹”(ambaraṃ)；（词缀为）ro。（词根）haya意为“行”，特指遍行一切处，故名“虚空”(vehāso)；（此词中）ya作sa。或者，于此心识因无所缘而喜乐(hāso)消失(vigato)，故名“虚空”(vehāso)。风(anila)之道是“风道”(anilapatho)。事物藉此而强烈地闪耀、发光，故名“虚空”(ākāso)；或者，因其不可耕犁、不可刻画，故名“虚空”(ākāso)。此处无一物存在，故名“天空”(nabhaṃ)；或者，此处无地，故名“天空”(nabhaṃ)；或者，鸟儿于此或藉此而无所畏惧，故名“天空”(nabhaṃ)。鸟(vino)于此而行，故名“天空”(vehāyasaṃ)；（词缀为）asa。星(tārā)被称为星宿等，其道为“星道”(tārāpatho)。诸天(sura)之道为“天道”(surapatho)。因其不被毁坏，故名“无害”(aghaṃ)；（词根）han作gha。“无限”(anantaṃ)、“毗湿奴足迹”(visaṇupadaṃ)等也是虚空的名称。

47-48. මෙඝාද්‍යෙකාදසකං මෙඝෙ. මෙහති ඝරති සෙචතීති මෙඝො. වාරිං වහතීති වලාහකො, වාරිසද්දස්ස වො, වස්ස ලො. දිබ්බන්ති වුඩ්ඪිං විරූළ්හිං ගච්ඡන්ති ලොකා අනෙනාති දෙවො. පජානං ලොකානං අන්නං භොජනං භවති එතෙනාති පජ්ජුන්නො, අකාරස්සුකාරො. අම්බුං උදකං ධාරෙතීති අම්බුධරො. ලොකානං සන්තාපං හන්තීති ඝනො, හස්ස ඝො. ජලධාරං ධාරෙතීති ධාරාධරො. ජීවනං ජලං මූතං බන්ධමනෙනෙති ජීමූතො, වනසද්දලොපො, ලොකානං වා ජීවිතං මුනාති බන්ධතීති ජීමූතො, විතලොපො, ජීවිතස්ස ජී ආදෙසො වා. එවං අඤ්ඤත්‍ර. වාරිං වහතීති වාරිවාහො. අම්බුං දදාතීති අම්බුදො. ආපං භරතීති අබ්භං, ක්වි, පස්ස බො.

47-48. 云有十一（名称）。因其降洒、浇灌，故名“云”(megho)。因其运载水(vāri)，故名“雨云”(valāhako)；（此词中）“vāri”一词作va，ra作la。世人藉此而嬉戏、增长、繁茂，故名“天”(devo)。因其成为众生之食粮，故名“雨云”(pajjunno)；（此词中）a元音变为u元音。因其含藏水(ambu)，故名“持水云”(ambudharo)。因其消除世间热恼，故名“密云”(ghano)；（此词中）ha作gha。因其含藏水流，故名“持流云”(dhārādharo)。因为它束缚着生命之水，故名“积雨云”(jīmūto)；（此词中）“vana”一词被省略。或者，因为它知晓或束缚着世人的生命(jīvita)，故名“积雨云”(jīmūto)；（此词中）“vi”被省略，或“jīvita”被替换为“jī”。其他（词语）亦如是。因其运载水，故名“运水云”(vārivāho)。因其施予水，故名“施水云”(ambudo)。因其含藏水(āpa)，故名“云”(abbhaṃ)；（词缀为）kvi，（词中）pa作ba。

තිකං වුට්ඨියං. වස්සති සිඤ්චතීති වස්සං, වස්ස සෙචනෙ. එවං වස්සනවුට්ඨියො.

雨有三（名称）。因其降下(vassati)、浇灌(siñcati)，故名“雨”(vassaṃ)；（词根）vassa意为“浇灌”。如是，（另二名为）“降雨”(vassana)与“雨”(vuṭṭhi)。

පඤ්චකං [Pg.48] විජ්ජුයං. සතතං ඊරති කම්පතීති සතෙරො, තලොපො, සො එව සතෙරිතා. ඛණමත්තම්පි න තිට්ඨතීති අක්ඛණා. කුටිලං අචිරට්ඨායිතත්තා විරූපං හුත්වා ජවතීති විජ්ජු. විජ්ජොතතීති විජ්ජුතා. අචිරං පභා යස්ස අචිරප්පභා.

闪电有五（名称）。因其持续地动摇、颤动，故名“持续动摇者”(satero)；（此词中）ta被省略。其本身即是“持续动摇”(sateritā)。因其一刹那也不停留，故名“无刹那”(akkhaṇā)。因其弯曲，且因不久住而变形，急速移动，故名“闪电”(vijju)。因其闪耀，故名“电光”(vijjutā)。其光短暂，故名“瞬光”(acirappabhā)。

49. චතුක්කං මෙඝනාදෙ. මෙඝානං නාදො මෙඝනාදො. ධනීයතෙ ධනිතං, ධන සද්දෙ. ගජ්ජනං ගජ්ජිතං, ගජ්ජ සද්දෙ. රසීයතෙ රසිතං. ආදිනා හරාදාදි. ද්වයං සක්කධනුම්හි. ඉන්දස්ස ආවුධං ධනු ච ඉන්දාවුධං, ඉන්දධනු ච. වාතෙන ඛිත්තමම්බු වාතක්ඛිත්තම්බු, බින්දු. සීතං කරොතීති සීකරො, සිඤ්චතීති වා සීකරො, චස්ස කො, අරො ච, වාතවසෙන වා තතො තතො සරතීති සීකරො, අස්ස ඊ, මජ්ඣෙ කාගමො ච.

49. 雷鸣有四（名称）。云之声为“云鸣”(meghanādo)。其被发出声响，故名“响声”(dhanitaṃ)；（词根）dhana意为“声”。轰鸣为“轰鸣声”(gajjitaṃ)；（词根）gajja意为“声”。其被吼叫，故名“吼声”(rasitaṃ)。以此类推，还有harādādi等。帝释弓有二（名称）。因陀罗(Inda)的武器与弓，即“因陀罗之器”(indāvudhaṃ)与“因陀罗弓”(indadhanu)。被风抛洒的水为“风洒水”(vātakkhittambu)，即水滴(bindu)。因其致冷，故名“细雨”(sīkaro)；或因其喷洒，故名“细雨”(sīkaro)，（此词中）ca作ka，并加词缀aro；或因风力而从此到彼流散，故名“细雨”(sīkaro)，（此词中）a作ī，中间增入ka。

50. තිකං ජලධාරායං. වෙගතො ජලධාරානං සං භුසං පතනං ආසාරො, පුනප්පුනං සරතීති ආසාරො. වෙගං ධාරෙතීති ධාරා. අධො පතතීති සම්පාතො, සංසද්දො අධොභාගෙ. ද්වයං වස්සොපලෙ. කරෙන හත්ථෙන ගය්හුපගත්තා කරකා, ජලං පිණ්ඩං කරොතීති වා කරකා, ‘‘වස්සොපලෙ [Pg.49] තු කරකා, කරකොපි ච දිස්සතෙ’’ති රුද්දො, කරසද්දොත්‍ර. ‘‘කරො වස්සොපලෙ පාණි-සොණ්ඩාපච්චායරංසිසූ’’ති නානත්ථසඞ්ගහෙ වුත්තං. ඝනතො, ඝනකාලෙ වා සඤ්ජාතං උපලං සිලා ඝනොපලං. දුට්ඨු දිනං දුද්දිනං, අයං දුද්දිනසද්දො මෙඝච්ඡන්නාහෙ වත්තති, අසොභනත්ථොප්‍යත්ථි දුද්දිනසද්දො, අගුණවචනතායං වාච්චලිඞ්ගො.

50. 水流有三（名称）。水流急速、猛烈地落下，是为“骤雨”(āsāro)；或因其一再流动，故名“骤雨”(āsāro)。因其保持速度，故名“流”(dhārā)。因其向下坠落，故名“倾泻”(sampāto)；saṃ一词在此表示“向下”。冰雹有二（名称）。因其可被手(kara)所取，故名“冰雹”(karakā)；或因其使水成团，故名“冰雹”(karakā)。如鲁陀(Rudda)所说：“于冰雹义，则为karakā，亦可见作karako。”此处的词是kara。在《诸义集》(Nānatthasaṅgaha)中说：“kara用于冰雹、手、象鼻、税、光线。”由云而生，或于密云时节生成的石块(upala/silā)，是为“云石”(ghanopalaṃ)。恶劣之日为“恶日”(duddinaṃ)。此duddina一词用于指乌云密布之日。duddina一词亦有“不美”之义；或在表达恶劣品质时，它是一个（随性）形容词。

51-52. ඡක්කං තිරොධානෙ. ධර ආවරණෙ, අපාදිපුබ්බො. අපිධරති ආවුණොතීති පිධානං, අලොපො. අපධරතීති අපධාරණං. තිරො ධරති පිදහතීති තිරොධානං. අන්තරං ධරතීති අන්තරධානං, නිග්ගහීතලොපො. අපිධරතීති අපිධානං. එත්ථ ච අපාදිඋපසග්ගා ධාතුනො ආවරණත්ථජොතකා. ඡාදයතීති ඡාදනං. බ්‍යවධා, අන්තරධිඉච්චාදයොපි තිරොධානෙ.

51-52. “遮蔽”有六个名称。（词根）dhar意为“覆盖”，带有apa等前缀。因为它覆盖(apidharati)或包覆(āvuṇoti)，所以称为pidhānaṃ（覆盖物），此词省略了a。因为它遮盖(apadharati)，所以称为apadhāraṇaṃ（遮盖）。因为它遮蔽(tiro dharati)或隐藏(pidahati)，所以称为tirodhānaṃ（隐藏）。因为它在中间遮蔽(antaraṃ dharati)，所以称为antaradhānaṃ（隐藏），此词省略了随韵(niggahīta)。因为它覆盖(apidharati)，所以称为apidhānaṃ（覆盖物）。在此，apa等前缀与词根结合，表示“覆盖”之意。因为它遮蔽(chādayati)，所以称为chādanaṃ（遮蔽）。Byavadhā（隔开）、antaradhi（消失）等词也意为“遮蔽”。

සාද්ධපජ්ජෙන චන්දස්ස නාමානි. ඉන්දති නක්ඛත්තානං පරමිස්සරියං කරොතීති ඉන්දු. චන්දති හිලාදයති සුඛයති පජන්ති චන්දො. නක්ඛත්තානං රාජා නක්ඛත්තරාජා. උමා කන්ති, තාය සහ විජ්ජතීති සොමො, සුඛං අභිස්සවතීති වා සොමො, මපච්චයො. නිසං රත්තිං කරොති, තත්ථ වා කරො රංසි එතස්ස නිසාකරො. අන්ධකාරං උසෙන්ති දහන්ති විනාසෙන්තීති ඔසා, රංසයො, තෙ එත්ථ ධියන්ති පතිට්ඨහන්තීති ඔසධි, තාරාවිසෙසො, තස්ස ඊසො පති ඔසධීසො. හිමො සීතලො රංසි යස්ස හිමරංසි. සසො අඞ්කො ලක්ඛණං යස්ස සසඞ්කො. චන්දං කප්පූරං මාති සදිසං නයතීති චන්දිමා. ඉකාරාදෙසො. සසලක්ඛණමෙත්ථ අත්ථි සසී[Pg.50]. සසති වා හිංසති උණ්හගුණන්ති සසී, ඊපච්චයො තදුපලක්ඛිතෙ තදුපචාරං. සීතා රංසයො යස්සත්ථීති සීතරංසි. නිසාය රත්තියා නාථො තදාලඞ්කාරභාවතොති නිසානාථො. උළූනං තාරානං රාජා උළුරාජා. මාති අත්තානං කප්පූරෙන සදිසං කරොතීති මා, මාසද්දොයං පුමෙ, තංසහචරණතො උළුරාජාදයොපි. හිමංසු, කුමුදබන්ධු, විධු, සුධංසු, සුබ්භංසු, නිසාපති, මිගඞ්කො, කලානිධි, ද්විජරාජො, සසධරො, නක්ඛත්තෙසොඉච්චාදීනිපි චන්දස්ස නාමානි.

关于月亮有半偈的名称。因为它统领(indati)众星，行使至高主权，故称“因陀”(indu)。因为它发光(candati)、使众生欢喜(hilādayati)、快乐(sukhayati)，故称“月”(cando)。众星之王，即是“星宿之主”(nakkhattarājā)。“Umā”意为光辉，因为它与光辉同在，故称“苏摩”(somo)；或因它流出安乐，故称“苏摩”，此词有“ma”后缀。因为它制造黑夜(nisaṃ rattiṃ karoti)，或它的光芒(karo raṃsi)在黑夜中，故称“夜作者”(nisākaro)。因为其光芒(raṃsayo)驱散(usenti)、焚烧(dahanti)、消灭(vināsenti)黑暗，故称“osā”。这些光芒在此处被安置(dhiyanti)、确立(patiṭṭhahanti)，故称“药草”(osadhi)，是一种特殊的星，其主宰者即是“药草之主”(osadhīso)。他有清凉(himo sītalo)的光芒(raṃsi)，故称“冰光”(himaraṃsi)。他有兔子(saso)作为标记(aṅko lakkhaṇaṃ)，故称“兔相”(sasaṅko)。因为它使自身比同于明月或樟脑(kappūraṃ)，故称“月光”(candimā)；此为“i”音的替换。此处有兔子标记，故称“具兔者”(sasī)。或因它伤害(sasati hiṃsati)热的属性(uṇhaguṇaṃ)，故称“具兔者”(sasī)；此词有“ī”后缀，用于指代具有该特征者。他有清凉的光芒，故称“凉光”(sītaraṃsi)。他是夜晚(nisāya rattiyā)的主人(nātho)，因其为夜晚的装饰，故称“夜主”(nisānātho)。他是众星(uḷūnaṃ tārānaṃ)之王，故称“众星之王”(uḷurājā)。因为它使自己像樟脑一样，故称“摩”(mā)；“mā”一词为阳性，因与之相联，“uḷurājā”等词亦然。“冰光者”(Himaṃsu)、“睡莲友”(kumudabandhu)、“毗杜”(vidhu)、“甘露光者”(sudhaṃsu)、“净光者”(subbhaṃsu)、“夜主”(nisāpati)、“鹿相”(migaṅko)、“时分藏”(kalānidhi)、“二生王”(dvijarājo)、“持兔者”(sasadharo)、“众星主”(nakkhatteso)等也是月亮的名称。

53-54. සොළසන්නං භාගානං පූරණො සොළසමො භාගො චන්දස්ස කලා, කල සඞ්ඛ්‍යානෙ, කලීයතෙ එකාදිනා සඞ්ඛ්‍යායතෙති කලා. ද්වයං චන්දස්ස සරීරෙ. මඤ්ඤතෙ ඤායතෙ අනෙනෙති බිම්බං. මනතො වපච්චයො, නිපාතනා මස්ස බො, අස්සි, නස්ස මො, වස්ස බො, බිම්බසද්දො අනිත්ථියං. මණ්ඩයතෙති මණ්ඩලං, අලො, ඉත්ථියං මණ්ඩලී, අයං තීස්වපි.

53-54. 充满十六分中的第十六分，即月亮的“时分”(kalā)。词根√kal意为“计算”，因为它从一开始被计算(kalīyate)或计数(saṅkhyāyate)，所以称为“kalā”。关于月体(candassa sarīre)有两个名称。因为通过它来思惟(maññate)和认知(ñāyate)，所以称为“影像”(bimbaṃ)。此词源于词根√man，加上“va”后缀；根据不规则变化，“ma”变为“ba”，“a”变为“i”，“na”变为“ma”，“va”变为“ba”；“bimba”一词为中性。因为它装饰(maṇḍayati)，故称“圆盘”(maṇḍalaṃ)；此词有“ala”后缀，其阴性形式为“maṇḍalī”，此词通用于三性。

පාදහීනපජ්ජෙන අද්ධභාගො. අසති ඛෙපෙති සමුදායන්ති අඩ්ඪො, තො. තථා අද්ධො. උපඩ්ඪොති උපසග්ගෙන පදං වඩ්ඪිතං, එතෙ තයො පුමෙ. ඛණ්ඩයති සමුදායන්ති ඛණ්ඩං. සක්‍යතෙ [Pg.51] උබ්බාහනාදීසු ථොකත්තාති සකලං, අලො, ඛණ්ඩසකලා වා පුමෙ, සත්ථෙ රූපභෙදතො නපුංසකෙ. එතෙ ච අඩ්ඪාදයො තයො අසමෙ භාගෙ පුමෙ, සමෙ තු නපුංසකෙති රූපභෙදෙනාහ ‘‘අද්ධං වුත්තං සමෙ භාගෙ’’ති. ඛණ්ඩාදිද්වයං පන අසමෙපි වත්තමානං පුන්නපුංසකෙ වත්තති, තස්මා ‘‘අද්ධං වුත්තං සමෙ භාගෙ’’ති එත්ථ ‘‘අඩ්ඪං, උපඩ්ඪ’’න්ති ඉදං ද්වයම්පි සඞ්ගහිතං.

关于“一半”(addhabhāgo)有缺一足的偈颂。因为它在(另一半)不存在时会减少(khepeti)整体(samudāyaṃ)，故称“aḍḍho”；有“ta”后缀。“Addho”亦然。“Upaḍḍho”是通过前缀“upa”增益的词。这三个词是阳性。因为它分割(khaṇḍayati)整体，故称“部分”(khaṇḍaṃ)。因为它小(thokattā)而在搬运等方面是可能(sakyate)的，故称“碎片”(sakalaṃ)；有“ala”后缀。“Khaṇḍa”和“sakala”或为阳性；在论书中，因形态不同而为中性。这三个词，“aḍḍha”等，在指不相等的部分时为阳性，指相等的部分时则为中性。因此，因形态不同而说：“‘addhaṃ’用于相等的部分”。而“khaṇḍa”等两个词，即使指不相等的部分，也通用于阳性和中性。因此，在“‘addhaṃ’用于相等的部分”一句中，“aḍḍhaṃ”和“upaḍḍhaṃ”这两个词也包括在内。

පසාදාදයො චන්දෙ අවස්සම්භාවිනො, අඤ්ඤත්‍ර තු පාසඞ්ගිකා ඉති චන්දපක්කමෙ උච්චන්තෙ. විසෙසෙන සාදයති පසාදයතීති පසාදො. එවං පසන්නො, සො එව පසන්නතා.

在关于月亮的章节中说道：“明净”(pasāda)等词与月亮并非必然相关，但在其他地方则是附带提及。因为它特别地使人沉静(sādayati)或明净(pasādayati)，故称“明净”(pasādo)。同样地，有“已明净者”(pasanno)，此即“明净性”(pasannatā)。

තිකං චන්දප්පභායං. කුමුදස්සායං විකාසො කොමුදී. චන්දං ආචික්ඛති පටිපාදයතීති චන්දිකා. ජුති අස්සාත්ථීති ජුණ්හා. තස්ස ණො, හපච්චයො ච, චන්දස්ස වා ජුතිං සොභං නය්හති බන්ධතීති ජුණ්හා.

关于月光(candappabhā)有三个名称。此为睡莲(kumuda)的绽放，故称“月华”(komudī)。因为它指示(ācikkhati)或呈现(paṭipādayati)月亮，故称“月光”(candikā)。因为它有(atthi)光辉(juti)，故称“月夜”(juṇhā)。此词有“ṇha”后缀；或因它系缚(nayhati)月亮的光辉与美丽，故称“juṇhā”。

චතුක්කං සොභනමත්තෙ. කනති දිප්පතීති කන්ති, කන දිත්තියං, කාමීයතීති වා කන්ති. සුන්දරං භාති දිප්පතීති සොභා. ජොතයතීති ජුති. ඡාදයතීති ඡවි. ඡද සංවරණෙ, විපච්චයො, දලොපො.

关于美(sobhanamatta)有四个名称。因为它闪耀(kanati)或发光(dippati)，故称“光辉”(kanti)；词根√kan意为“闪耀”。或因它被喜爱(kāmīyati)，故称“kanti”。因为它美丽地(sundaraṃ)照耀(bhāti)或发光(dippati)，故称“光彩”(sobhā)。因为它照亮(jotayati)，故称“光”(juti)。因为它覆盖(chādayati)，故称“肤色”(chavi)；词根√chad意为“覆盖”，加“vi”后缀，并省略“d”。

55. සත්තකං ලක්ඛණෙ. කං අත්තානං ලඞ්කයති හීනං කරොතීති කලඞ්කො. ලඤ්ඡතෙ ලක්ඛතෙ අනෙනෙති ලඤ්ඡනං[Pg.52]. ලක්ඛ්‍යතෙ අනෙනෙති ලක්ඛං. තථා ලක්ඛණං. අඞ්කීයතෙ ලක්ඛ්‍යතෙ අනෙනෙති අඞ්කො. අභි විසෙසං ජානාති එතෙනාති අභිඤ්ඤාණං. චිහීයති ලක්ඛීයති අනෙනෙති චිහනං. චිහ ලක්ඛණෙ.

55. 关于标记(lakkhaṇa)有七个名称。因为它玷污(laṅkayati)自身(attānaṃ)或使其卑劣(hīnaṃ karoti)，故称“污点”(kalaṅko)。因为以此为标记(lañchate)或识别(lakkhate)，故称“标记”(lañchanaṃ)。因为以此为识别(lakkhyate)，故称“标志”(lakkhaṃ)；“特征”(lakkhaṇaṃ)亦然。因为以此为刻印(aṅkīyate)或识别(lakkhyate)，故称“印记”(aṅko)。因为以此特别地(abhi visesaṃ)了知(jānāti)，故称“识别之相”(abhiññāṇaṃ)。因为以此作记号(cihīyati)或识别(lakkhīyati)，故称“记号”(cihanaṃ)；词根√cih意为“标记”。

සබ්බාසං සොභානං මජ්ඣෙ පරමා සොභා සුසමා නාම, සොභනං සමං සබ්බං අස්සං සුසමා, සෙට්ඨා සොභා.

在一切美好之中，最极致的美好名为“善等”(susamā)。其具足一切美好(sobhanaṃ)与平等(samaṃ)，故为“善等”；是最殊胜之美。

56. ගුණෙ ඵොට්ඨබ්බවිසෙසෙ සීතන්ති නපුංසකං භවති. දෙවදත්තස්ස සීතං වත්තති. සීතාදයො තයො ගුණීලිඞ්ගා ගුණිනො ලිඞ්ගං ගණ්හන්ති, තං යථා – සීතලා භූමි, සීතලං ජලං, සීතලො වාතො. උණ්හාභිතත්තෙහි සෙවීයතීති සීතං, තෙන යුත්තො සීතො. සස ගතියං, ඉරො, ඉත්තඤ්ච, සීතත්ථිකෙන සරීයතීති වා සිසිරං. සීතං ගුණං ලාතීති සීතලො.

56. 在作为所触对象的特质中，“冷”(sītaṃ)是中性词。提婆达多(Devadattassa)感到冷。“Sīta”等三个词是形容词，其词性随所形容之名词而变，例如：“冷的地”(sītalā bhūmi，阴性)，“冷的水”(sītalaṃ jalaṃ，中性)，“冷的风”(sītalo vāto，阳性)。因被暑热所恼者寻求，故称“冷”(sītaṃ)；与之相应者，称“寒冷”(sīto)。词根√sasa意为“行进”，加“ira”和“itta”后缀；或因求冷者所趋赴，故称“寒冬”(sisiraṃ)。因其带来(lāti)“冷”这一特质，故称“寒冷的”(sītalo)。

මහිකාන්තං හිමෙ. හිංසතීති හිමං, සස්ස මො,නිග්ගහීතලොපො ච. තුහ අදනෙ, තොහති හිංසතීති තුහිනං, ඉනො. උපරිතො සවතීති උස්සාවො. නීහරන්ති නිස්සසන්ත්‍යනෙනෙති නීහාරො, නත්ථි ඊහා වා එතස්මා හෙතුභූතාති නීහාරො, ආරො. මහීයතෙ රාගීහීති මහිකා, ණ්වු.

关于雪、霜(hime)有以“霜”(mahikā)结尾的若干名称。因其伤害(hiṃsati)，故称“雪”(himaṃ)；（此词由词根√hiṃs派生，）其中“s”变为“m”，并省略鼻音(niggahīta)。词根√tuha意为“吞噬”；因其吞噬、伤害(tohati)，故称“严霜”(tuhinaṃ)，加“ina”后缀。因其从上方流下(savati)，故称“降霜”(ussāvo)。人们以此排出(nīharanti)、呼出(nissasanti)气息，故称“雾”(nīhāro)；或因此而无有努力(natthi īhā)，故称“雾”(nīhāro)，加“āra”后缀。被有贪欲者所尊崇(mahīyate)，故称“霜”(mahikā)，加“ṇvu”后缀。

57. ඡක්කං නක්ඛත්තෙ. පුනප්පුනං උදයත්තා න ඛීයතෙ නක්ඛත්තං, අත්තනො ගමනට්ඨානං න ඛරති න විනාසෙතීති වා නක්ඛත්තං, අථ [Pg.53] වා නක්ඛ ගතියං, නක්ඛතීති නක්ඛත්තං. ජොතති සුභාසුභනිමිත්තං පකාසෙතීති ජොති, නක්ඛත්ත භංසද්දෙහි සහචරණතො නපුංසකෙ. යථාවුත්තං නිමිත්තං භාති පකාසෙතීති භං. කත්තබ්බං තරන්ති ලොකා එතායාති තාරා, අත්තනො වීථිං තායති අරති ගච්ඡතීති වා තාරා, තාරෙති වා ලොකෙ අහිතතොති තාරා, අයඤ්ච තාරකා, උළු ච එතෙ තයො අපුමෙ. තරා එව ණ්වු, තාරකා. උච්චං ලවති ගච්ඡතීති උලු. සො එව උළු. න කෙවලං තාරකා එව අපුමෙ, අථ ඛො උළු චාති චසද්දත්ථො. උළුසහචරියතො පක්ඛෙ නපුංසකෙ ච.

57. 关于星宿(nakkhatta)有六个名称。因其不断升起而不消逝(na khīyate)，故称“星宿”(nakkhatta)；或因其不损坏(na kharati)、不毁灭(na vināseti)自身的运行轨道，故称“星宿”；又或词根√nakkha意为“行进”，因其行进(nakkhati)，故称“星宿”。因其照耀并显示(pakāseti)吉凶之兆(subhāsubhanimittaṃ)，故称“光”(joti)；因其与“星宿”(nakkhatta)、“光”(bhaṃ)等词连用，故为中性。因其照亮、显示如前所述的征兆，故称“光”(bhaṃ)。世人凭借它渡过(taranti)应做之事，故称“星”(tārā)；或因其守护(tāyati)并运行于自身轨道，故称“星”；又或其能救度(tāreti)世人脱离无益之事，故称“星”；此词亦作“tārakā”，以及“uḷu”，此三者皆非阳性词。“Tārā”加“ṇvu”后缀，即为“tārakā”。因其在高处行进(uccam lavati)，故称“ulu”；彼即是“uḷu”。“ca”字之义是，不仅“tārakā”为非阳性词，“uḷu”亦然。因与“uḷu”连用，（“tārā”）有时亦为中性。

58-60. අස්සයුජාදයො රෙවත්‍යන්තා සත්තාධිකවීසතාරකා නක්ඛත්තා නාම හොන්ති. තානි ච නක්ඛත්තානි ආකාසෙ යථාඨිතානි කමතොයෙව එත්ථ කථිතානි, න උප්පටිපාටියා. වක්ඛති ච ‘‘කමතො සත්තාධිකවීසති නක්ඛත්තා’’ති. අස්සරූපයොගතො අස්සයුජො. යමසදිසත්තාසබ්බත්‍ර භරතීති භරණී. යු, ඊ. අග්ගිසදිසත්තා කන්තති ඡින්දතීති කත්තිකා, කරොති තස්මා වා කත්ථිකා, කත්තිකාය සහිතා සකත්තිකා. භරණී, රොහිණී වා. කමලසම්භවත්තා කමලෙ රුහති වඩ්ඪතීති රොහිණී. මිගසීසණ්ඨානත්තා [Pg.54] තාරාපුඤ්ජො මිගසිරං, ඡට්ඨීසමාසො උත්තරප්පධානත්තා නපුංසකත්තං. රුද්දරසාවට්ඨිතකොධරුද්දසදිසත්තා කදාචි අදති ඝසතීති අද්දා. පුනප්පුනං සත්තෙසු හිතං වස්සතීති පුනබ්බසු, වස්ස සෙචනෙ. පොසෙති ක්‍රියානි, පොසෙන්ත්‍යස්මින්ති වා පුස්සො. භුජගසදිසත්තා න සිලිස්‍යතෙ නාලිඞ්ග්‍යතෙති අසිලෙසො.

58-60. 从“阿湿毗尼”(Assayujā)至“瑞瓦蒂”(Revatī)，共有二十七个星宿。这些星宿在天空中按照其自然位置依序讲述，而非逆序。经中亦将说：“依次有二十七个星宿”。因其形似马，故称“阿湿毗尼”(Assayujo)。因其形似阎摩(Yama)且普皆承载，故称“婆罗尼”(Bharaṇī)。因其形似火，能切割、断开，故称“迦底迦”(Kattikā)；或因其能造作，故称“迦底迦”。因其从莲花中生，在莲花中生长，故称“罗希尼”(Rohiṇī)。因星群形似鹿首，故称“鹿首”(Migasiraṃ)；此为第六格复合词，因后半部分为主，故为中性。因其形似愤怒的楼陀罗(Rudra)，有时吞噬、啃食，故称“阿达”(Addā)。因其屡次为众生降下利益之雨，故称“布纳跋苏”(Punabbasu)；词根“vassa”为降雨义。因其滋养诸行，或诸行于其中被滋养，故称“补沙”(Pusso)。因其形似蛇，不相互粘连、缠绕，故称“阿尸勒沙”(Asileso)。

මහීයතෙ කාරියත්ථිකෙහීති මඝා, හස්ස ඝො. ඵලං ගණ්හාපෙතීති ඵග්ගුනී, යු, ඊ. ද්වෙති පුබ්බඵග්ගුනී, උත්තරඵග්ගුනී චෙති ද්වෙ. හත්ථසණ්ඨානතාය හත්ථො. තච්ඡකසදිසත්තා විචිත්තං ඵලං දදාතීති චිත්තා. සොභනා ආති, සාති වා තනුං කරොති සුභාසුභන්ති සාති, සුභාසුභඵලදානතො වා සාති, ‘‘සාති දානාවසානෙසූ’’ති හි නානත්ථසඞ්ගහෙ වුත්තං, අයං ද්වීසු. විසදිසං ඵලං ඛණතීති විසාඛා, විවිධා වා සඛා මිත්තා යස්සා සා විසාඛා. අනුරාධයති සංසිජ්ඣති සුභාසුභඵලමෙතායාති අනුරාධා. ගුණෙහි සබ්බාසං වුඩ්ඪත්තා ජෙට්ඨා. මූලති පතිට්ඨාති සුභාසුභඵලමෙත්ථාති මූලං. ආසාළ්හො නාම භතීනං දණ්ඩො, තංසණ්ඨානත්තා ආසාළ්හා නාම ද්වෙ නක්ඛත්තා පුබ්බාසාළ්හඋත්තරාසාළ්හවසෙන.

因其被求事者所尊崇，故称“摩伽”(Maghā)；h 变为 gh。因其令人获得果报，故称“颇伽尼”(Phaggunī)；加 yu 和 ī 后缀。此有两种：“前颇伽尼”(Pubbaphaggunī)与“后颇伽尼”(Uttaraphaggunī)。因其形状像手，故称“诃多”(Hattho)。因其形似工匠，能给予多彩的果报，故称“质多”(Cittā)。因其美好，或能令善恶(果报)微细，故称“萨提”(Sāti)；或因其施予善恶果报，故称“萨提”；如《义类集》所说：“sāti 用于布施与终结义”；此词通用于两种性别。因其发掘不同的果报，故称“毘舍佉”(Visākhā)；或因其有各种朋友，故称“毘舍佉”。善恶果报因此而成就，故称“阿努拉达”(Anurādhā)。因其在功德上为一切星宿中最长者，故称“耆湿吒”(Jeṭṭhā)。善恶果报在此处生根、安住，故称“根本”(Mūlaṃ)。“阿萨哈”(Āsāḷho)是兵卒之杖的名称；因其形状相似，故有两个星宿名为“阿萨哈”，即“前阿萨哈”(Pubbāsāḷhā)与“后阿萨哈”(Uttarāsāḷhā)。

සවති සුභාසුභඵලමෙතෙනාති සවණො, සවණං වා. ධනමෙසන්ති එත්ථාති ධනිට්ඨා, ධනති වා විභූති නිධානං ධනිට්ඨා. සතං භිසජා එත්ථ, සතභිසජානං වා අධිපති සතභිසජො. භද්දො ගො, තස්සෙව පදානි පාදා අස්සං භද්දපදා, පුබ්බභද්දපදා ද්වෙ, උත්තරභද්දපදා ද්වෙ, සමූහො චෙසං චතුසඞ්ඛ්‍යාති බහුවචනං. රා වුච්චති ධනං, තබ්බන්තතාය රෙවතී, ආකාරස්සෙ, රෙවතො වා ඉසිභෙදො, තස්ස අපච්චං රෙවතී.

善与不善的果报由此流出，故称“萨瓦那”(savaṇo)；或称“萨瓦那”(savaṇaṃ)。于此寻求财富，故称“达尼塔”(dhaniṭṭhā)；或因其拥有财富与宝藏，故称“达尼塔”。一百位医生在此，或为百医之主，故称“萨塔比萨乔”(satabhisajo)。吉祥的牛，其足迹亦是吉祥的，故称“跋陀婆陀”(bhaddapadā)；有“前跋陀婆陀”(pubbabhaddapadā)二，“后跋陀婆陀”(uttarabhaddapadā)二，其总数为四，故用复数。“rā”意为财富，因其拥有财富，故称“瑞瓦蒂”(revatī)；或因名为“瑞瓦达”(Revato)的仙人，其后代称为“瑞瓦蒂”。

61. ද්වයං [Pg.55] රාහුග්ගහෙ. සො වුච්චති සග්ගො, තත්ථ භාතීති සොබ්භානු. රහති චන්දාදීනං සොභං ජහාපෙතීති රාහු. තමො, විධුන්තුදො, චන්දාදො, සෙහිකෙයොතිපි රාහුස්ස නාමානි.

61. 罗睺(Rāhu)有二名。彼(so)即天界(saggo)，于彼处(tattha)照耀(bhāti)，故为“索巴努”(sobbhānu)。使日月等舍弃其光辉者，故为“罗睺”(rāhu)。“黑暗”(tamo)、“折磨者”(vidhuntudo)、“食月者”(candādo)、“星希迦之子”(sehikeyyo)，这些也是罗睺的名字。

සූර, චන්ද, අඞ්ගාරක, බුධ, ජීව, සුක්ක, අසිත, රාහු, කෙතූති එතෙ සූරාදයො නවග්ගහා නාම.

太阳(sūra)、月亮(canda)、火星(aṅgāraka)、水星(budha)、木星(jīva)、金星(sukka)、土星(asita)、罗睺(rāhu)、计都(ketu)，这些以太阳为首的九者，名为“九曜”。

මෙසාදිකො ද්වාදසකොට්ඨාසො රාසි නාම. ආදිනා උසභ, මෙථුන, කක්කට, සීහ, කඤ්ඤා, තුලා, විච්ඡික, ධනු, මකර, කුම්භ, මීනෙ සඞ්ගණ්හාති.

以白羊(mesa)为首的十二个部分，名为“宫”(rāsi)。此即包含金牛(usabha)、双子(methuna)、巨蟹(kakkaṭa)、狮子(sīha)、处女(kaññā)、天秤(tulā)、天蝎(vicchika)、射手(dhanu)、摩羯(makara)、水瓶(kumbha)与双鱼(mīna)。

ද්වයං භද්දපදනක්ඛත්තානං නාමං. පොට්ඨො ගො, තස්සෙව පදානි පාදා අස්සං පොට්ඨපදා.

跋陀婆陀(bhaddapadā)星宿有二名。“poṭṭha”是牛，其足迹即为足，故称“普塔婆陀”(poṭṭhapadā)。

62-63. පජ්ජද්වයෙන සූරියස්ස නාමානි. ආ භුසො දිප්පතීති ආදිච්චො, ප්පස්ස ච්චො. ලොකානං සූරභාවං ජනෙතීති සූරියො. තථා සූරො. සතං බහවො රංසයො යස්ස සතරංසි. දිවා දිවසං කරොතීති දිවාකරො, දිවසෙ වා කරො [Pg.56] ආභා යස්ස දිවාකරො, දිවාසද්දොයං සබ්බකාරකවචනො, න තු ආධාරවචනො එව. විසෙසෙන රොචතෙ දිප්පතෙති වෙරොචනො. දිනං කරොති, කුමුදානං වා දිනං මාකුල්‍යං කරොතීති දිනකරො, උණ්හො රංසි යස්ස උණ්හරංසි. පභං කරොතීති පභඞ්කරො.

62-63. 以两偈说明太阳(sūriya)的名字。因其极为闪耀，故称“阿迪乔”(ādicco)；p作cc。令世间产生勇猛，故称“苏利耶”(sūriyo)；亦称“苏罗”(sūro)。拥有众多光芒者，故称“萨塔拉姆西”(sataraṃsi)。创造白天者，故称“迪瓦卡罗”(divākaro)；或其光芒在白天，故称“迪瓦卡罗”；此“divā”一词可表示所有格，而非仅是处所格。特别闪耀、发光者，故称“毗卢遮那”(verocano)。创造白天者，或使白睡莲闭合者，故称“迪纳卡罗”(dinakaro)；拥有炽热光芒者，故称“温哈拉姆西”(uṇharaṃsi)；创造光辉者，故称“帕邦卡罗”(pabhaṅkaro)。

අංසුනො මාලා, සා යත්ථ අත්ථි අංසුමාලී. දිනානං පති දිනපති. තපතීති තපනො. රවන්ති එතෙන සත්තා පභාවිත්තාති රවි. භානු යස්ස අත්ථීති භානුමා. රංසි යස්ස අත්ථීති රංසිමා. භං ආභං කරොති, තාසං වා ආකරො උප්පත්තිට්ඨානං භාකරො. භාති දිප්පතීති භානු. දෙවෙහිපි අච්චතෙ පූජීයතෙති අක්කො. සහස්සං බහවො රංසයො යස්ස සහස්සරංසි. ද්වාදසත්තා, පභාකරො, විභාකරො, විකත්තනො, මත්තණ්ඩො, දිවමණි, තරණි, මිත්තො, චිත්‍රභානු, විභාවසු, ගහප්පති, හංසො, සවිතාඉච්චාදීනිපි සූරියස්ස නාමානි.

拥有光芒之鬘者，故称“安苏玛利”(aṃsumālī)。白昼之主，故称“迪纳帕蒂”(dinapati)。灼热者，故称“塔帕诺”(tapano)。众生因此而发声，故称“拉维”(ravi)。拥有光辉者，故称“巴努玛”(bhānumā)。拥有光芒者，故称“拉姆西玛”(raṃsimā)。制造光明者，或为光芒之源、产生之处，故称“巴卡罗”(bhākaro)。闪耀、发光者，故称“巴努”(bhānu)。为诸天所崇拜，故称“阿科”(akko)。拥有千道光芒者，故称“萨哈萨拉姆西”(sahassaraṃsi)。“十二我”(Dvādasattā)、“光辉创造者”(pabhākaro)、“光辉分配者”(vibhākaro)、“维卡塔诺”(vikattano)、“玛坦多”(mattaṇḍo)、“天空宝珠”(divamaṇi)、“塔拉尼”(taraṇi)、“朋友”(mitto)、“奇光者”(citrabhānu)、“光富者”(vibhāvasu)、“众曜之主”(gahappati)、“天鹅”(haṃso)、“萨维塔”(savitā)等，这些也是太阳的名字。

64. පජ්ජෙන සූරියාදීනං රංසිප්පභානං නාමානි. රසන්ති තං සත්තාති රංසි. ආ භුසො භාතීති ආභා. පකාරෙන භාතීති පභා. දිප්පතීති දිත්ති. රොචතෙ දිප්පතෙති රුචි. දීධ්‍යති දිප්පතීති දීධිති. දිප්පතීති වා දීධිති, පස්ස ධො, ඉකාරාගමො. මිය්‍යන්තෙ ඛුද්දජන්තවො අනෙනෙති මරීචි, ඊචි. අසති ගච්ඡති දිසන්තන්ති අංසු, උස්සාගමො. මරීචිසහචරණතො දීධිත්‍යාදයො භානු අංසු ච ද්වීසු. මය ගමනත්ථො [Pg.57] දණ්ඩකො ධාතු, ඛපච්චයො ඌකාරාගමො, අථ වා මා මානෙ, උඛ ගත්‍යත්ථො දණ්ඩකො ධාතු, මාය මානාය උඛතීති මයූඛො. කිරති තිමිරං කිරණො. කිරති තිමිරං කරො.

64. 以一偈说明太阳等的光、辉、光芒之名。众生乐于此，故称“光”(raṃsi)。极为明亮地照耀，故称“光辉”(ābhā)。以特殊方式照耀，故称“光芒”(pabhā)。闪耀，故称“光耀”(ditti)。令人愉悦地闪耀，故称“光彩”(ruci)。持续闪耀，故称“光焰”(dīdhiti)；或说，闪耀，故称“光焰”(dīdhiti)，p作dh，加i音。微小生物因它而死，故称“阳焰”(marīci)，源于īci。行于无有之方，故称“光线”(aṃsu)，加u音。因与阳焰(marīci)连用，光焰(dīdhiti)等词，以及太阳(bhānu)与光线(aṃsu)，皆通二性。其词源或来自意为“行进”的词根may，加后缀kha与增音ū；或来自意为“测量”的词根mā和意为“行进”的词根ukha，即“测量而行”，故称“光芒”(mayūkho)。驱散黑暗，故称“光线”(kiraṇo)。驱散黑暗，故称“光”(karo)。

65. ද්වයං ආදිච්චමණ්ඩලොතිඛ්‍යාතෙ උප්පාතාදිජාතෙ රංසිමණ්ඩලෙ. සූරියස්ස පරි සමන්තතො ධීයතෙ පරිධී, පරි සමන්තතො විසතීති පරිවෙසො, සූරියං වා පරිවෙඨයතීති පරිවෙසො. ඨස්ස සො. උපසූරියකං, මණ්ඩලන්ති ද්වෙපි පරිධිනො නාමානි.

65. 光轮(raṃsimaṇḍala)有两种，即被称为日轮(ādiccamaṇḍala)者，以及由征兆等所生者。太阳周围全方位环绕的，为日晕(paridhī)；向四周扩散的，为晕(pariveso)，或环绕太阳的，亦为晕(pariveso)；ṭh作s。近日晕(Upasūriyakaṃ)与光环(maṇḍala)，此二者亦为日晕(paridhī)之名。

ද්වයං මරීචිකායං. මරීචිසදිසතාය මරීචි. මිගානං තණ්හා පිපාසා යස්සං ජලාභාසත්තා සා මිගතණ්හිකා.

阳焰(marīcikā)有二名。因其状如光线，故称“阳焰”(marīci)。因其显现为水，令鹿生起渴爱(taṇhā)，故称“鹿渴”(migataṇhikā)。

සූරියස්ස උදයතො පුබ්බෙ උට්ඨිතරංසි උග්ගතරංසි අරුණො නාම සියා. අරුණවණ්ණතාය අරති ගච්ඡතීති අරුණො. සූරසූතො, අනූරු, කස්සපෙය්‍යො, කස්සපි, ගරුඩාග්ගජොතිපි අරුණස්ස නාමානීති. ආකාසවණ්ණනා.

太阳升起前所升起的光芒，名为阿卢那(aruṇo)。因其具有黎明之色，或因不乐(arati)离去(gacchati)，故称阿卢那。太阳御者(Sūrasūto)、无腿者(anūru)、迦叶之子(kassapeyyo)、迦叶裔(kassapi)、金翅鸟之兄(garuḍāggajo)等，皆为阿卢那之名。天空品释义终。

66-67. චතුක්කං [Pg.58] කාලෙ. කල්‍යන්තෙ සඞ්ඛ්‍යායන්තෙ ආයුප්පමාණාදයො අනෙනාති කාලො, කරණං වා කාරො, භාවෙ ණො, සො එව කාලො, න හි ක්‍රියාවිනිමුත්තො කාලො නාම කොචි අත්ථි, මහාකාලස්ස පන සස්සතභාවතො අතීතාදිවොහාරො නත්ථෙවාති අවයවකාලානං සමූහභාවතො සොපි ‘‘කාලො’’ති වුත්තො. සත්තානං ජීවිතං අසති ඛෙපෙතීති අද්ධා, තස්ස ධො, ආකාරන්තොයං අද්ධාසද්දො පුමෙ. පුනප්පුනං එතීති සමයො. විනාසං ලාතීති වෙලා, වණ්ණලොපො. දිට්ඨො, අනෙහොතිපි කාලස්සෙවනාමානි.

66-67. 时(kāla)有四名：寿命等由此被衡量、被计算，故称“时”(kālo)；或者，“作”(kāra)是工具义(karaṇa)，在抽象义(bhāve)上加ṇo后缀，即是“时”(kāla)。实际上不存在脱离行为的所谓“时”。而对于“大时”(mahākāla)来说，由于它的永恒性，过去等说法根本不存在；因为它只是各个分时的集合体，所以它也被称为“时”。它吞噬、耗尽众生的生命，故称“时段”(addhā)；其词根为dhā，这个以“ā”结尾的“addhā”一词是阳性。不断到来，故称“时节”(samayo)。带来毁灭，故称“时间”(velā)，此处有字母脱落。“可见的”(Diṭṭho)、“不热的”(aneho)等都是“时”(kāla)的别名。

ඛණාදයො පන තබ්බිසෙසා තස්ස කාලස්ස විසෙසා භෙදා. කෙ තෙ, කිත්තකප්පමාණා චෙත්‍යාහ ‘‘ඛණො’’ඉච්චාදි. දසහි අච්ඡරාහි අඞ්ගුලිඵොටනෙහි ලක්ඛිතො කාලො ඛණො නාම, ඛණු හිංසායං, ඛණොතීති ඛණො, අ. දස ඛණා ලයො නාම භවෙ භවන්ති, එතෙන වා වචනෙන විකභිසඞ්ඛ්‍යාපෙක්ඛිනොපි වාචකා සන්තීති ගම්‍යතෙ. ලයති ගච්ඡති, සත්තානං ජීවිතං ලුනන්තො වා අයති ගච්ඡතීති ලයො. දස ලයා ඛණලයො නාම, ඛණලයානං සමූහභාවතො. තෙ දස ඛණලයා මුහුත්තො නාම සියා සියුං වා, අයමනිත්ථී. හුච්ඡ කොටිල්‍යෙ[Pg.59], කුටිලයති රත්තිදිවසෙ සුභාසුභදස්සනතොති මුහුත්තො, තො, ධාතුයාදිම්හි මුකාරාගමො, ච්ඡලොපො ච. තෙ දස මුහුත්තා ඛණමුහුත්තො නාම.

然而，“刹那”(khaṇa)等是那时间(kāla)的特殊区别和类别。它们是什么？数量有多少呢？（经中）说“刹那”(khaṇo)等。以十次弹指所衡量的时间叫做“刹那”(khaṇo)。词根“khaṇu”有“伤害”义，“khaṇoti”（伤害），故称“刹那”(khaṇo)，（词缀为）a。十个刹那是一个“腊缚”(layo)。通过这个说法可以理解到，有的词语也可用来表示不确定的数目。“layati”意为“消逝”，或者说“lunanto ayati”（截断众生的生命而消逝），故称“腊缚”(layo)。十个腊缚是一个“刹那腊缚”(khaṇalayo)，因为它是“腊缚”的集合。这十个刹那腊缚是一个“牟呼栗多”(muhutto)，此词非阴性。词根“huccha”有“弯曲”义，因为它在昼夜之间，于其中所见善恶变幻无常(kuṭilayati)，故称“牟呼栗多”(muhutto)；其词缀为to，词根首增加了mu，且ccha脱落。十个牟呼栗多是一个“刹那牟呼栗多”(khaṇamuhutto)。

තිකං දිනෙ. දිබ්බන්ති කීළන්ත්‍යස්මිං දිවසො, සො. න ජහාති පච්චාගමනං අහං. ආදදාති නිබ්‍යාපාරන්ති දිනං, ඉනො, ආලොපො ච, දිබ්බති වා එත්ථාති දිනං, වස්ස නො. ඝසරො, වාසරොතිපි දිනස්ස නාමානි.

日(dina)有三名：天人们在其中嬉戏，故称“日”(divaso)，（词缀为）so。它不放弃返回，故称“日”(ahaṃ)。它除去无所事事，故称“日”(dinaṃ)，（词缀为）ino，且有“ā”的脱落；或者，光明在其中闪耀，故称“日”(dinaṃ)，（其中）va变为na。“伽萨罗”(Ghasaro)、“瓦萨罗”(vāsaro)等也是“日”(dina)的名称。

68. කල්ලන්තං පච්චූසෙ. පභාත්‍යස්මිං ලොකොති පභාතං. තථා විභාතං. උස රුජායං, පච්චූසති විනාසෙති තිමිරන්ති පච්චූසො. කල්‍යන්තෙ සඞ්ඛ්‍යායන්තෙ අනෙන සඞ්ඛ්‍යාදයොති කල්ලං. අහොමුඛං, ඌසොතිපි පච්චූසස්ස නාමානි.

68. 黎明(paccūsa)之异名。世间于此时显现光明，故称“破晓”(pabhātaṃ)。同样地，也称“显明”(vibhātaṃ)。词根“usa”有“燃烧”义，“paccūso”（黎明）能摧毁黑暗，故称“黎明”(paccūso)。数字等由此被衡量、被计算，故称“适时”(kallaṃ)。“日之初”(Ahomukhaṃ)、“晨曦”(ūso)等也是“黎明”(paccūsa)的名称。

ද්වයං පදොසෙ. දොසාය රත්තියා ආරම්භො අභිදොසො. දොසාය රත්තියා පාරම්භො පදොසො. අභිධානතො පාසද්දස්ස පුබ්බනිපාතො, අප්පධානරස්සො ච, අථ වා අභිදුස්සන්ති පදුස්සන්ති ච යත්ථ සබ්බකම්මානි අභිදොසො පදොසො ච.

黄昏(padosa)有二名：夜晚(dosā)的开始，故称“前夜”(abhidoso)。夜晚(dosā)的初起，故称“黄昏”(padoso)。根据词典，（此词的构成是）将pā词前置，并缩短非主要元音。或者，一切行为于此时被败坏(abhidussanti)、被污染(padussanti)，故称“前夜”(abhidoso)和“黄昏”(padoso)。

තිකං සායන්හෙ. සායති දිනං අවසායතීති සායො, සායන්තො වා දිනන්තං කරොන්තො අයතීති සායො, පුන්නපුංසකෙ. සම්මාඣායන්ති තං සඤ්ඣා, (‘‘බ්‍රහ්මුනො තනු පිතා ලොකස්ස ජනෙත්තී’’ති හි ආගමො නිකායන්තරිකානං.) [Pg.60] දිනානං අච්චයො අතික්කමො, අවසානං වා දිනච්චයො. දිනන්තොතිපි තස්සෙව නාමං.

傍晚(sāyanha)有三名：白昼于此时终了(sāyati)，故称“傍晚”(sāyo)；或者说，它终结(sāyanto)白昼而行(ayati)，故称“傍晚”(sāyo)，此词为中性。于此时善于禅思(sammājhāyanti)，故称“昏时”(sañjhā)。（‘梵天之身为父，世间之母’，此乃其他部派的传承。）白昼的流逝(accayo)、超越(atikkamo)或终结(avasānaṃ)，故称“日暮”(dinaccayo)。“日终”(dinanto)也是它的另一个名称。

පුබ්බණ්හාපරණ්හමජ්ඣන්හවසෙන තිවිධා සඤ්ඣා. පුබ්බඤ්ච තං අහඤ්චාති පුබ්බණ්හං. අපරඤ්ච තං මජ්ඣඤ්ච තං අහඤ්චෙති අපරණ්හං මජ්ඣන්හං. සබ්බත්‍රාවයවෙ සමුදායොපචාරතො අහස්සෙකදෙසෙ අහසද්දොති කම්මධාරයො, තාසං තිස්සන්නං සඤ්ඣානං සමාහාරොති සඤ්ඣමිත්‍යුච්චතෙ. සමාහරණං සමාහාරො, එකීභාවො, සො ච භින්නකාලානං න භවතීති බුද්ධියා සමකාලග්ගහණතො එකකාලත්තා තස්මිං අභිධෙය්‍යෙ දිගුසමාසො, තථා හි සමාහාරො සමූහො තංසම්බන්ධෙ ඡට්ඨියායෙව භවිතබ්බන්ති චින්තෙන්තො ආචරියො න අඤ්ඤපදත්ථසමාසො අයන්ති ආකාරස්සාප්පධානෙ රස්සත්තන්ති සඤ්ඣං. සමාහාරො භාවො තස්සෙකත්තා එකවචනං, කම්මවචනෙ තු සමාහාරෙ තිස්සො සඤ්ඣා සමාහටාති පඨමන්තානං සමාසෙ සපදත්ථපාධාන්‍යා බහුවචනං, රස්සාභාවො ච.

依上午(pubbaṇha)、下午(aparaṇha)与中午(majjhanha)而分，“时分”(sañjhā)有三种。“前”(pubbaṃ)与“日”(ahaṃ)合为“上午”(pubbaṇhaṃ)。“后”(aparaṃ)、“中”(majjhaṃ)与“日”(ahaṃ)合为“下午”(aparaṇhaṃ)和“中午”(majjhanhaṃ)。在所有部分中，通过对整体的转喻，一日的部分也可用“日”(aha)一词，此为持业复合词(kammadhārayo)。这三种时分的集合(samāhāro)被称为“sañjhaṃ”。集合(samāhāro)即合一。由于这三个时分并非同时存在，是通过心智将它们视为同时而把握，由于这种单一时间性，在所指称上，它是一个集合数取复合词(digusamāso)。确实，集合(samāhāra)即是集体(samūha)，与其相关者本应用第六格（属格）。老师认为，此非依主释(aññapadatthasamāso)，且因非主要部分中元音“ā”被缩短，故为“sañjhaṃ”。集合是抽象的，因其单一性而为单数。但在被动语态的集合中，如“tisso sañjhā samāhaṭā”（三个时分被集合），当主格词复合时，因词语本身意义是主要的，故用复数，且无元音缩短。

69. පඤ්චකං රත්තියං. නිසති තනුං කරොති සබ්බබ්‍යාපාරං නිසා. රජ්ජන්ති රාගිනො අත්‍ර රජනී, යු, ඊ. රාති ගණ්හාති අබ්‍යාපාරන්ති රත්ති,ති, රජ්ජන්ති වා එත්ථ රත්ති. පඨමමජ්ඣිමපච්ඡිමයාමවසෙන තයො යාමා පහාරා යස්සා තියාමා. සංවුණොති දිනං සංවරී. නිසීථිනී, ඛණදා, ඛපා, විභාවරී, තමස්සිනී, යාමිනී, තමීඉච්චාදීනිපි රත්තියා නාමානි.

69. 夜(ratti)有五名：它使身体和一切活动静止，故称“夜”(nisā)。有贪者于此爱染，故称“夜”(rajanī)，（词缀为）yu，（变为）ī。它带来(rāti)无所事事(abyāpāraṃ)，故称“夜”(ratti)，（词缀为）ti；或者，人们于此爱染，故称“夜”(ratti)。因其有初、中、后三个“更”(yāma)，故称“三更夜”(tiyāmā)。它遮蔽白昼，故称“夜”(saṃvarī)。“夜半”(Nisīthinī)、“施闲者”(khaṇadā)、“夜”(khapā)、“星夜”(vibhāvarī)、“暗夜”(tamassinī)、“更分之夜”(yāminī)、“黑暗”(tamī)等也是“夜”(ratti)的名称。

චන්දිකායුත්තා [Pg.61] චන්දප්පභාය යුත්තා රත්ති ජුණ්හා නාම, ජුණ්හායොගතො ජුණ්හා. තමො උස්සන්නො යස්සං සා තමුස්සන්නා රත්ති තිමිසිකා නාම, තිමිසං උස්සන්නං එත්ථාති තිමිසිකා, උපධාය ඉත්තඤ්ච.

与月光相应的夜晚，具足月光的夜晚，名为“月夜”(juṇhā)；因与月光相应，故名“月夜”。黑暗增长的夜晚，名为“暗夜”(timisikā)；因黑暗在此增长，故名“暗夜”，（此词的构成涉及）倒数第二音节(upadhā)变为i(ittaṃ)。

70. තිකං අඩ්ඪරත්තියං. මජ්ඣිමාරත්ති කම්මභූතා ‘‘නිසීථො, අඩ්ඪරත්තො, මහානිසා’’ති ච වුච්චති. නිස්සතෙ සයතෙ අස්මිං නිසීථො. අඩ්ඪඤ්ච තං රත්ති චාති අඩ්ඪරත්තො, රත්තෙකදෙසෙ රත්තිසද්දො, රත්තියා අඩ්ඪන්ති වා අඩ්ඪරත්තො. මහතී ච සා නිසා චාති මහානිසා.

70. “半夜”(aḍḍharatti)有三词。中夜(majjhimāratti)，作为此处所指，亦称为“夜半”(nisītho)、“半夜”(aḍḍharatto)与“大夜”(mahānisā)。众生于此时坐下或躺卧，故名“夜半”。“一半”(aḍḍha)与“夜”(ratti)合为“半夜”(aḍḍharatto)；此处的“夜”字指夜晚的一部分，或说夜晚的一半，故名“半夜”。此夜广大，故名“大夜”(mahānisā)。

චතුක්කං අන්ධකාරෙ. අන්ධං හතං දිට්ඨසත්තිකං ලොකං කරොතීති අන්ධකාරො. තමතීති තමො, අථ වා තමන්ති ආකඞ්ඛන්ති රතිං ලොකා එත්ථ තමො, තමු ආකඞ්ඛායං, තමසද්දො අනිත්ථී, තංසහචරණතො අන්ධකාරොපි. තිමිසං ඉසො, අථ වා තිමු තෙමනෙ, තිමන්ති එත්ථ රාගෙනාති තිමිසං. තිමිරං, පුබ්බෙව ඉරපච්චයො.

“黑暗”(andhakāra)有四词。其使世界盲目，毁坏视力，故名“黑暗”(andhakāro)。其使人窒息，故名“暗”(tamo)；或说，世人于此渴望欲乐，故名“暗”，此词源于意为“渴望”的词根tamu。“tamo”一词非阴性，因与之相联，“andhakāro”亦然。“极暗”(timisaṃ)源于īsa；或说，词根timu意为“湿”，因于此为贪欲所湿，故名“极暗”。“昏暗”(timiraṃ)一词，是加上了如前的ira词缀构成。

71. චතුද්දසන්නං රත්තීනං පූරණී චතුද්දසීසඞ්ඛාතො කාළපක්ඛො ච එකග්ඝනො වනසණ්ඩො ච මෙඝපටලඤ්ච අඩ්ඪරත්ති ච එතෙහි චතූහි සමන්නාගතො තමො චතුරඞ්ගතමං නාම.

71. 黑分的第十四日(catuddasī)、茂密的丛林、厚重的云层与半夜时分——具足此四者的黑暗，名为“四支暗”(caturaṅgatamaṃ)。

72. අන්ධඤ්ච තං තමඤ්චාති අන්ධතමං, යං ලොකං අන්ධකාරං කරොති. අයං අන්ධතමසද්දො ඝනතමෙ බාළ්හතමෙ වත්තති.

72. “盲”(andha)与“暗”(tama)合为“盲暗”(andhatamaṃ)，它使世界变得黑暗。“盲暗”一词用于指最浓厚、最强烈的（黑暗）。

ද්වයං [Pg.62] පහාරෙ. පහරීයතෙ භෙරියාදි අත්‍රාති පහාරො, පුමෙ සඤ්ඤායං අපච්චයො. යා පාපුණෙ මො, උපයමෙති වා අහො රත්ති චානෙන යාමො, යමිතො ණො. පහාරො එව යාමො ඉති සඤ්ඤිතො යාමසඤ්ඤිතො.

“更”(pahāra)有二词。于此时击鼓等，故名“更”(pahāro)；此词为阳性名词，由词根加a词缀构成。或说，白昼与黑夜因此而受节制，故名“时”(yāmo)，此词源于词根yam加ṇa词缀构成。“更”即是“时”，故亦有“时”之名。

දුතියා තිථි පාටිපදො නාම. පටිපජ්ජතෙ චන්දො ඛයං, උදයං වා යස්සං පාටිපදො. තතියාදී තිථියෙව, න පාටිපදො. තනොතීති තිථි, අථ වා තා පාලනෙ ඉථි. තිථිසද්දො ද්වීසු.

第二日名为“初一日”(pāṭipado)。月亮于此日开始圆缺，故名“初一日”。第三日等仅是“日期”(tithi)，而非“初一日”。因其延续，故名“日期”(tithi)；或说，源于意为“守护”的词根tā，加ithi词缀构成。“tithi”一词通用于两种性别。

73. ද්වයං පන්නරසියං, පන්නරසන්නං තිථීනං පූරණී පන්නරසී, පණ්ණරසීතිපි පාඨො අත්ථි. ද්වයං පුණ්ණමායං තිථියං. මිය්‍යතෙ තිථීනං ඛයො වුඩ්ඪි චානෙන මාසො, චන්දො, පුණ්ණො ච සො මාසො චාති පුණ්ණමාසො, තස්සායං තිථි, පුණ්ණමාසො යස්සමත්ථීති වා පුණ්ණමාසී. පුණ්ණො මා චන්දො යත්ථ, පුණ්ණමස්සායං වා තිථි පුණ්ණමා, ‘‘පුණ්ණිමා’’ති පාඨෙ පන සති චන්දස්ස පුණ්ණභාවො පුණ්ණො, තෙන නිබ්බත්තා භාවපච්චයන්තා තෙන නිබ්බත්තෙ ඉමො දිස්සති, ලොකාසයත්තා ලිඞ්ගස්ස ඉත්ථිලිඞ්ගත්තං, සා පුණ්ණමා එකකලාහීනෙ චන්දෙ සති අනුමති නාම, අනුමඤ්ඤන්තෙ අනුගච්ඡන්තෙ දෙවතාපිතූහි සහ යස්සං සා අනුමති. පුණ්ණෙ පන චන්දෙ සා පුණ්ණමා රාකා නාම, රාති දස්සනාවකාසං රාකා, කො.

73. “十五日”(pannarasī)有二词。十五日圆满，为“十五日”(pannarasī)；亦有“paṇṇarasī”的读法。“满月日”(puṇṇamā tithi)有二词。以此测量日期的增减，故名“月”(māso)或“月亮”(cando)；彼圆满之月为“满月”(puṇṇamāso)，此即其日，或因满月在于此日，故名“满月日”(puṇṇamāsī)。月亮(mā, cando)于此圆满，或此为满月之日，故名“满月”(puṇṇamā)。若有“puṇṇimā”的读法，则月亮的圆满状态为puṇṇa，由此形成抽象名词，可见ima词缀；依世间用法，此词为阴性。当月亮尚缺一分时，彼满月日名为“允诺日”(anumati)；于此日，天神与祖先随行赞同，故名“允诺日”。当月亮圆满时，彼满月日名为“显见日”(rākā)；因其给予见赏之机，故名“显见日”，此词由词根加ka词缀构成。

අපරා කාළපක්ඛසම්භූතාපන්නරසී පන අමාවසී, අමාවාසීතිපි උච්චතෙ. අමා සහ වසන්ති රවිචන්දා යස්සං අමාවසී, අමාවාසී ච දීඝං කත්වා, අමාසද්දො සහත්ථො අබ්‍යයං. දස්සො, සූරියින්දුසඞ්ගමොති තස්සායෙව නාමානි.

另一属于黑分(kāḷapakkha)的第十五日则是“新月日”(amāvasī)，亦称“amāvāsī”。日(ravi)与月(canda)于此日同住(amā saha vasanti)，故名“新月日”。“amāvāsī”是将其元音延长而成。“amā”一词是表示“共同”的不变词。“见日”(dasso)与“日月合”(sūriyindusaṅgamo)亦是其名。

74. සට්ඨිඝටිකාහි [Pg.63] ලක්ඛිතො කාලො අහොරත්තො නාම. ඝටෙන්ති අහොරත්තියොති ඝටිකා. අහො ච රත්ති ච අහොරත්තො, පුමෙ. අදිගුත්තෙපි අහොරත්තන්ති නපුංසකෙපි. තෙ පඤ්චදස අහොරත්තා පක්ඛො නාම. පචන්ති පරිණමන්ති භූතාන්‍යනෙනෙති පක්ඛො. පුබ්බාපරභූතා තෙ ච පක්ඛා යථාක්කමං සුක්කකාළා සුක්කපක්ඛකාළපක්ඛා නාම. ජොතිසත්ථක්කමෙන සුක්කපක්ඛො පුබ්බසඤ්ඤිතො, කණ්හපක්ඛො අපරසඤ්ඤිතො. තතො එව මාසවිසෙසෙ ලොකෙ සකපරපක්ඛොති රූළ්හී. සුච සොකෙ, සුක්කො, සොචන්ති එත්ථ අන්ධකාරාභිලාසිනොති කත්වා, සූචෙති පකාසෙතීති වා සුක්කො. කිරති සුක්කන්ති කාරො, ණො, සොව කාළො, කෙන වා ජොතිනා අරති එත්ථ කාරො, සොව කාළො. තෙ දුවෙ සුක්කකාළපක්ඛා සමුදිතා මාසො නාම. මසි පරිමාණෙ, කම්මනිණො.

74. 以六十“刻”(ghaṭikā)标记的时间，名为“昼夜”(ahoratto)。因其构成昼夜，故名“刻”。“昼”(aho)与“夜”(ratti)合为“昼夜”，是阳性词；在复合词之首时，亦可为中性。十五个昼夜名为“分”(pakkho)。众生因此而成熟、变化，故名“分”。此等“分”有前后之别，依次名为“白分”(sukkapakkha)与“黑分”(kāḷapakkha)。依星相学，白分为前，黑分为后。因此，世间在特定月份中有“自 पक्ष”(sakapakkha)与“他 पक्ष”(parapakkha)的说法。“白”(sukka)源于词根suc（忧愁），因喜爱黑暗者于此忧愁；或说，其能照亮、显示，故名“白”。其驱散光明，故名“黑”(kāḷa)；或说，何种光明于此不受喜爱，故名“黑”。此白、黑二分合之，名为“月”(māso)。此词源于意为“测量”的词根mas，加ṇa词缀构成。

75-76. සාද්ධපජ්ජෙන ද්වාදසමාසානං නාමානි. චිත්තාය පරිපුණ්ණෙන්දුයුත්තාය යුත්තො, උපලක්ඛිතො වා මාසො චිත්තො[Pg.64], සංයොගන්තත්තා න වුද්ධි, එවං සබ්බත්‍ර. පරිපුණ්ණෙන්දුයුත්තතංතංනක්ඛත්තනාමවසෙන ද්වාදසන්නං මාසානං නාමානි වෙදිතබ්බානි. චිත්තමාසාදයො ඵග්ගුනමාසපරියන්තා ද්වාදස කොට්ඨාසා කමෙන මාසාති ඤෙය්‍යා. පසත්ථතමත්තා ජෙට්ඨා, තංයොගා ජෙට්ඨො. අසය්හො රවි අත්‍රෙති ආසාළ්හො. යස්ස ළො, සවන්ත්‍යස්මිං සාවණො, යු. ඵලන්ත්‍යත්‍ර ඵග්ගුනො, යු, ලස්ස ගො, අස්ස උ. කත්තිකමාසො පච්ඡිමකත්තිකො නාම. අස්සයුජමාසො පුබ්බකත්තිකො නාම.

75-76. 以半颂阐述十二个月份的名称。与质多(Cittā)星相应的圆满月亮所在的月份，或以此为标志的月份，称为质多月(Citto)；因词尾为复辅音而不发生音增，此规则遍通一切。应知十二个月份的名称，是根据与圆满月亮相应的星宿名称而来。从质多月(Cittamāsa)到法尔古那月(Phaggunamāsa)为止的十二个部分，应依次知为月份。最卓越者为逝瑟吒(Jeṭṭhā)星，与其相应的月份为逝瑟吒月(Jeṭṭho)。在此月太阳(ravi)酷热难耐(asayho)，故为阿沙荼月(Āsāḷho)；（词源上）ya作ḷa。在此月（人们）能听到(savantī)，故为室罗伐拏月(Sāvaṇo)；（词源上）加yu词缀。在此月（树木）结果实(phalanti)，故为法尔古那月(Phagguno)；（词源上）加yu词缀，l作g，a作u。迦剌底迦月(Kattikamāso)又名后迦剌底迦月(pacchimakattiko)。阿说示月(Assayujamāso)又名前迦剌底迦月(pubbakattiko)。

77. ද්වයං සාවණමාසෙ. අන්තොවීථිතො බහි නික්ඛමති සූරියො එත්ථ, අධිකරණෙ අනීයො. ද්වයං චිත්තමාසෙ. නානාපුප්ඵඵලවිචිත්තතාය ලොකානං රම්මං කරොති, රමන්ති වා එත්ථාති රම්මකො.

77. 室罗伐拏月(Sāvaṇamāsa)有二名。其一名为“出道月”(Nikkhamaṇīyo)，因太阳在此月从内道出至外道而得名；（词源上）此名由表示处所的anīya词缀构成。质多月(Cittamāsa)有二名。其一名为“欢喜月”(Rammako)，因世间呈现种种花果的奇妙色彩而令人愉悦，或人们在此月感到欢欣而得名。

78. කත්තිකකාළපක්ඛතො පච්ඡිමකත්තිකතො පට්ඨාය චතුරො චතුරො මාසා කමා කමතො හෙමන්තගිම්හානවස්සානසඤ්ඤිතා උතුයො නාම හොන්ති. හිමානි එත්ථ සන්ති හෙමො, සො එව හෙමන්තො, ‘‘සුත්තන්තො වනන්තො’’ති යථා, හිනොති වා හානිං ගච්ඡති සබ්බමෙත්ථාති හෙමන්තො, අන්තපච්චයො, මාගමො ච. ගිරති පීළයතීති ගිම්හානො, මානො, රස්ස හො, වණ්ණවිපරියයො ච. වස්සති එත්ථ වස්සානොයු. උතුයො ද්වීසූති පච්චාසත්‍යා උතුසද්දො එව ද්වීසු, න හෙමන්තාදයො, අමරකොසෙ පන උතුසද්දො පුමෙ වුත්තො.

78. 从迦剌底迦月(Kattika)黑分，即后迦剌底迦月(pacchimakattika)开始，每四个月依次为冬季(hemanta)、夏季(gimhāna)、雨季(vassāna)，此三者名为时节(utu)。“冬季”(hemanta)是因有霜雪(himāni)而得名，即hema，它就是hemanto，如同suttanto、vananto。或者，万物在此衰退(hāniṃ gacchati)，故称hemanto；（词源上）有anta后缀，并加入ma。“夏季”(gimhāna)是因其吞噬、折磨(girati pīḷayati)而得名；（词源上）后缀为māna，gira中的ra变为ha，并发生音位颠倒。“雨季”(vassāna)是降雨(vassati)之处；（词源上）加yu词缀。“时节”(utu)一词通用于两种性别，这是就邻近词而言，即“时节”一词本身通用于两种性别，而非冬季等词；但在《阿摩罗词典》(Amarakosa)中，“utu”一词被说成是阳性。

79. අඤ්ඤථාපි [Pg.65] උතුභෙදං දස්සෙතුං අරියසාමඤ්ඤමාහ ‘‘හෙමන්තො’’ඉච්චාදි. වා අථ වා වුත්තානුසාරෙන උතුත්තයපභෙදෙ වුත්තවචනස්සානුසාරෙන. ඉදං පන ‘‘කත්තිකකාළපක්ඛතො’’ති වචනං සන්ධාය වුත්තං, තස්මා කත්තිකකාළපක්ඛතො පභුති ද්වෙ ද්වෙ මාසා කමා කමතො හෙමන්තො, සිසිරො, වසන්තො, ගිම්හො, වස්සානො, සරදො උතූති ඡ උතූ භවන්ති, පුනප්පුනං එතීති කත්වා, තු, ඉස්ස උ. සිසිරං සීතලං, තංයොගා සිසිරං, වාවිධානතො න වුද්ධි, මකාරො පදසන්ධිකරො. වස කන්තියං. වසීයතෙති වසන්තො. පුප්ඵධනුත්තා වා වසති කාමො එත්ථ වසන්තො. සරති පීළයති අස්මින්ති සරදො, තස්ස දො. සා සුනඛා රමන්ති එත්ථාති වා සරදො, මස්ස දො.

79. 为示季节(utu)之别，而言圣典通称“冬季(hemanto)”等。或曰，此乃依前述三时节之划分而言。而“从迦剌底迦月(Kattika)黑分起”一语，是就此而说。因此，从迦剌底迦月黑分起，每两个月依次为冬季、凉季(sisiro)、春季(vasanto)、夏季(gimho)、雨季(vassāno)、秋季(sarado)，此为六时节。时节(utu)因其周而复始(punappunaṃ eti)而得名，（词源上）由词根i加tu后缀，i转为u。凉季(sisiraṃ)因其寒冷(sītalaṃ)而得名，依特定规则不发生音增，m字母是为连接词语。春季(vasanto)源于词根vas（喜爱），意为“被喜爱”。或因爱神(Kāma)在此安住(vasati)，故称春季。秋季(sarado)因其伤害、折磨(sarati pīḷayati)而得名，其后缀为da。或因狗(sunakhā)在此嬉戏(ramanti)，故称秋季，（词源上）ma转为da。

80-81. තිකං ගිම්හෙ. උසති දහතීති උණ්හො, ණ්හො, සලොපො ච. නිදහන්තෙ යස්මින්ති නිදාඝො, හස්ස ඝො. ගිරති [Pg.66] පීළයතීති ගිම්හො, මො, රස්ස හො, වණ්ණවිපරියයො ච. තිකං වස්සානොතුම්හි. වස්සති පවස්සති එත්ථාති වස්සො, වස්සානො, පාවුසො ච. අස්ස උ, සංයොගලොපො ච.

80-81. 夏季(gimha)有三名。暑热(uṇho)因其燃烧(usati dahati)而得名；（词源上）后缀为ṇha，并省略sa。酷暑(nidāgho)因其烧尽(nidahanti)而得名；（词源上）ha转为gha。夏季(gimho)因其吞噬、折磨(girati pīḷayati)而得名；（词源上）后缀为ma，gira中的ra变为ha，并发生音位颠倒。雨季(vassānotu)有三名。因其降雨、大降雨(vassati pavassati)，故称为雨季(vasso)、雨时(vassāno)和雨期(pāvuso)。（pāvuso词源上）a转为u，并省略复辅音。

වස්සානාදිකෙහි තීහි උතූහි දක්ඛිණායනං සූරියස්ස දක්ඛිණදිසාගමනං භවති, අඤ්ඤෙහි තීහි සිසිරවසන්තගිම්හෙහි උත්තරායනං උත්තරදිසාගමනං භවති. ඉ ගතියං, භාවෙ යු, අයනං. පුස්සසඞ්කන්තිමාරබ්භ ආසාළ්හං යාව ආදිච්චස්ස උත්තරා ගති උත්තරායනං. ආසාළ්හසඞ්කන්තිමාරබ්භ පුස්සං යාව දක්ඛිණා ගති දක්ඛිණායනං. වස්සොයනද්වයන්ති ඉදං අයනද්වයං සම්පිණ්ඩිතං වස්සො නාම. වස්සන්ති එත්ථාති වස්සො, වස්සකාලෙන වා උපලක්ඛිතො වස්සො, ‘‘චිත්තො, චක්ඛුදසක’’න්ති යථා.

在雨季(vassāna)等三个时节，太阳向南运行，称为南行(dakkhiṇāyana)；在凉季(sisiro)、春季(vasanto)、夏季(gimho)这另外三个时节，太阳向北运行，称为北行(uttarāyana)。“行”(ayana)一词源于词根i（去），在状态义上加yu后缀。从哺沙月(Pussa)的转移(saṅkanti)开始，到阿沙荼月(Āsāḷha)为止，太阳(ādicca)的北行为北行；从阿沙荼月的转移开始，到哺沙月为止的南行为南行。此二行合称为年(vasso)。之所以称为年(vasso)，是因为在此期间降雨(vassanti)，或以雨季(vassakāla)为标志，如同“citto”、“cakkhudasaka”等例子一样。

පජ්ජද්ධං වස්සෙ. සංවසති එත්ථ සංවච්ඡරො, ඡරො, සස්ස චො, ‘‘වච්ඡරො’’තිපි තස්සෙව නාමං. නත්ථි ඉත්ථිලිඞ්ගත්තමෙතෙසු අනිත්ථී. පච්චාසත්‍යා සරදොපි තංපච්චාසත්‍යා හායනොපි. සරදකාලෙන ලක්ඛිතො සරදො, යථා ‘‘සොතදසකං, වෙසාඛො’’ති. ජහාති භාවෙති හායනො, පදත්ථෙ වා ජහන්තො අයතීති හායනො. සමයති විකලයති භාවෙති සමා, සම වෙකල්‍යෙ. ‘‘සමා වස්සෙ ථීලිඞ්ගො තු, සමං සබ්බසමානෙසූ’’ති රුද්දො.

关于年(vassa)有半颂。年(saṃvaccharo)因（众生）共同安住(saṃvasati)于此而得名；（词源上）后缀为chara，sa转为ca。“vaccharo”也是它的名称。这些词没有阴性形式，故为非阴性词。出于邻近关系，秋季(sarado)也指年；同样出于邻近关系，hāyano也指年。秋季(sarado)是以秋季时节(saradakāla)为标志，例如“sotadasakaṃ”、卫塞月(vesākho)。hāyano意为舍弃(jahāti)并增长(bhāveti)，或在词义上，意为舍弃而逝去(jahanto ayati)。年(samā)意为平息(samayati)、分解(vikalayati)、增长(bhāveti)；词根sama用于变异义。鲁陀(Ruddo)说：“samā在表示‘年’时是阴性词，而samaṃ在所有表示‘平等’的意义上是中性词。”

සබ්බසත්තානං සබ්බපාරිසදත්තා සබ්බවොහාරකුසලත්ථං කාලාධිකාරත්තා පරසමයෙ කථිතං දෙවානං වස්සප්පමාණම්පි ඉධාහරිත්වා දීපෙතබ්බං. තථා හි මනුස්සානං මාසෙන පිතූනං අහොරත්තො, එවං මනුස්සානං වස්සෙන දෙවානං අහොරත්තො, තත්‍රොත්තරායනං දෙවානං දිනං, රත්ති පන දක්ඛිණායනං, දෙවතානං සට්ඨ්‍යාධිකාහොරත්තිසතත්තයෙන වස්සෙන ද්වාදසවස්සසහස්සානි දෙවානං යුගං. තෙන වුත්තං –

为利一切有情、一切会众、一切言谈善巧，又因论及时间，故亦应在此引述阐明他宗所说诸天之年量。譬如，人间一月为祖灵(pitu)一昼夜，人间一年为诸天(deva)一昼夜。其中北行(uttarāyana)为诸天之白昼，南行(dakkhiṇāyana)为夜晚。诸天以三百六十昼夜为一年，一万二千年为诸天之一个时代(yuga)。是故说：

‘‘එසා [Pg.67] ද්වාදසසහස්සී, යුගාඛ්‍යා පරිකිත්තිතා;

එතං සහස්සගුණිතං, අහො බ්‍රහ්මමුදාහට’’න්ති.

“此一万二千年，被称为‘时代’；此数乘以一千，被称为梵天(Brahmā)之一昼夜。”

තඤ්ච නරානං චතුයුගං දිබ්බසහස්සද්වයෙන බ්‍රහ්මුනො ද්වෙ දිවෙති. කත, තෙතා, ද්වාපර, කලිවසෙන චතුයුගං. තත්‍ර කතයුගස්ස මනුස්සසඞ්ඛ්‍යාය පමාණං අට්ඨවීසතිසහස්සාධිකානි සත්තරසවස්සලක්ඛානි, තෙතාය ඡන්නවුතිසහස්සාධිකානි ද්වාදසවස්සලක්ඛානි, ද්වාපරස්ස චතුසට්ඨිසහස්සාධිකානි අට්ඨවස්සලක්ඛානි, කලිස්ස බාත්තිංසසහස්සාධිකානි චත්තාරි වස්සලක්ඛානි. වුත්තඤ්ච –

又，人之四期(catuyuga)，以二千天界年为梵天(Brahmā)之二日。四期即：圆满期(Katayuga)、三分期(Tetāyuga)、二分期(Dvāparayuga)、争斗期(Kaliyuga)。其中，圆满期之年数为一百七十二万八千年；三分期之年数为一百二十九万六千年；二分期之年数为八十六万四千年；争斗期之年数为四十三万二千年。有偈颂说：

‘‘සුඤ්ඤං සුඤ්ඤං ඛං නාගා, කරමුනිසසිනො;

මාන’මාදො යුගස්ස, තෙතාය ඛංඛංසුඤ්ඤං.

“空、空、空、八龙(nāga)，二手(kara)、七仙(muni)、一月轮(sasi)；此为时代(yuga)之量。于三分期，乃空、空、空。”

රසනවසූරියා, වස්සසඞ්ඛ්‍යා පසිද්ධා;

සුඤ්ඤං සුඤ්ඤං ඛං වෙදා, රසභුජගමිති.

“六味(rasa)、九(nava)、十二日(sūriya)，其年数已闻名；空、空、空、四吠陀(veda)，六味(rasa)、八蛇(bhujaga)，如是说。”

ද්වාපරෙ වස්සසඞ්ඛ්‍යා, සුඤ්ඤාකාසංඛංනෙත්ත-;

ගුණජලනිධයො, වස්සසඞ්ඛ්‍යා කලිස්සෙ’’ති.

“二分期(Dvāpara)之年数（已说）。空、空、空、双目(netta)、三德(guṇa)、四海(jalanidhi)，此为争斗期(Kali)之年数。”

පිණ්ඩො චෙස වීසතිවස්සසහස්සාධිකානි තෙචත්තාලීසවස්සලක්ඛානි. වුත්තඤ්ච ‘‘ඛාකාසසුඤ්ඤම්බරදන්තසාගරා චතුයුගානං පරිමාණසඞ්ගහො’’ති. බ්‍රහ්මුනො අහොරත්තෙන නරානං ද්වෙ කප්පා.

其总计为四百三十二万年。有偈颂说：“空、空、空、空、三十二齿(danta)、四海(sāgara)，是四期之量的总摄。”梵天(Brahmā)之一昼夜，等于人类之二劫(kappa)。

තත්‍ර අට්ඨ නාගා, ද්වෙ කරා, සත්ත මුනයො, එකො සසී, ඡ රසා, ද්වාදස සූරියා, චත්තාරො වෙදා ජලනිධයො ච. ද්වෙ නෙත්තානි, තයො ගුණා, බාත්තිංස දන්තා, සඞ්ඛ්‍යාය පසිද්ධෙහෙතෙහි සඞ්ඛ්‍යා ගහෙතබ්බා. ඛාකාසම්බරසද්දා සුඤ්ඤපරියායා. සුඤ්ඤඤ්ච ගණිතෙ බින්දුනා සඞ්ගහිතං. සබ්බඤ්චෙතං පටියුගං පටිලොමෙන පත්ථාරයෙ. තත්‍ර කතයුගස්ස පත්ථාරො යථා – 1728000. තෙතාය යථා – 1296000[Pg.68]. ද්වාපරස්ස යථා – 864000. කලිස්ස යථා – 432000. චතුයුගපිණ්ඩස්ස ච යථා – 4320000. යුගානං පටිපත්ථාරඤ්ච පිණ්ඩස්ස ච යථාක්කමං අන්තිමං බින්දුමාදාය පටිලොමෙන ගණයෙ. තං යථා –

于此，八龙(nāga)、二手(kara)、七仙(muni)、一月(sasi)、六味(rasa)、十二日(sūriya)、四吠陀(veda)与四海(jalanidhi)、二眼(netta)、三德(guṇa)、三十二齿(danta)，应以这些著名之数取其数。“kha”、“ākāsa”、“ambara”是“空”的同义词。在计算中，“空”（零）以点(bindu)表示。所有这些都应为每一时代反向排列。其中，圆满期(Katayuga)的排列如下：1,728,000。三分期(Tetāyuga)的排列如下：1,296,000。二分期(Dvāparayuga)的排列如下：864,000。争斗期(Kaliyuga)的排列如下：432,000。四期总和的排列如下：4,320,000。诸时代及其总和之排列，应从末尾之点（零）开始，依次反向计算。如下：

‘‘එකං දස සතඤ්චෙව, සහස්ස’මයුතං තථා;

ලක්ඛඤ්ච නියුතඤ්චෙව, කමා දසගුණොත්තර’’න්ති.

“一、十、百、千，以及万、十万、百万；依次以十倍递增。”

තත්‍ර දසසහස්සානි අයුතං. දසලක්ඛානි නියුතං. තඤ්ච කලිද්වාපරෙසු නත්ථීති ලක්ඛපරියන්තමෙව තත්‍ර ගණයෙ, තදෙවං යුගානං, තංපිණ්ඩස්ස ච අඞ්කතො පුබ්බවුත්තා වස්සසඞ්ඛ්‍යා සඤ්ඤාතා භවතීති.

于此，一万为“万”(ayuta)，一百万为“百万”(niyuta)。由于在争斗期(Kaliyuga)和二分期(Dvāparayuga)的年数中没有百万位，故于彼处只计算到十万位为止。如是，通过数字，前述诸时代及其总和之年数即可知晓。

තත්‍ර බ්‍රහ්මුනො දිනං නරානං උදයකප්පො, රත්ති පන ඛයකප්පො. එකස්මිඤ්ච බ්‍රහ්මදිනෙ මනුසඤ්ඤිතා චතුද්දස බ්‍රහ්මසුතා භවන්ති. තත්‍රෙකස්ස මන්වන්තරස්ස එකසත්තතිදිබ්බයුගානි පමාණං, තඤ්ච මානුසං චතුද්දසභි උත්තරං යුගසතද්වයං. තදෙවං චතුද්දසභි මන්වන්තරෙහි චතුනවුත්‍යුත්තරානි නවදිබ්බයුගසතානි භවන්ති. මානුසං තු චතුවීසතියුගසහස්සචතුක්කං. එසඤ්ච මන්වන්තරානං අට්ඨවීසසහස්සාධිකසත්තරසමානුසවස්සලක්ඛසඞ්ඛ්‍යා වා කතයුගප්පමාණකා පඤ්ච සන්ධයො භවන්ති. තෙන වුත්තං සූරියසිද්ධන්තෙ –

在此，梵天的一日是人类的成劫(udayakappa)，其一夜则是坏劫(khayakappa)。在一个梵天日中，有十四位名为摩奴(Manu)的梵天之子。其中，一个摩奴时期(manvantara)的量度是七十一个神圣时代(dibbayuga)。如此，十四个摩奴时期共有九百九十四个神圣时代。在这些摩奴时期之间，有五个连接期(sandhi)，其长度为一百七十二万八千年，即一个圆满期(katayuga)的长度。因此在《苏利耶悉昙多》(Sūryasiddhānta)中说：

‘‘යුගානං සත්තති සෙකා, මන්වන්තර’මිහො’ච්චතෙ;

කතස්ස සඞ්ඛ්‍යා තස්සන්තෙ, සන්ධි වුත්තො ජලප්ලවො.

“七十一个时代，于此称为一摩奴时期；其终了时的连接期，其长度等同于圆满期，被称为‘大洪水’。”

සසන්ධයො තෙ මනවො, කප්පෙ ඤෙය්‍යා චතුද්දස;

කතප්පමාණා කප්පාදො, සන්ධී පඤ්චදසට්ඨිතා’’ති.

“应知在一劫中，有十四位摩奴及其连接期；劫初有十五个连接期，其量度等同于圆满期。”

කතයුගස්ස ච පාදෙන කලිනො පමාණං, පාදද්වයෙන ද්වාපරස්ස, පාදත්තයෙන තෙතාය. චතුයුගඤ්චෙතං චක්කමිව භමතීති පඤ්චදසහි සන්ධීහි නරානං යුගානි චතුවීසති භවන්ති. දෙවානං [Pg.69] තු යුගචක්කං. එතානි ච සසන්ධිචතුද්දසමන්වන්තරාන්‍යෙකතොපි පිණ්ඩිතානි දෙවානං යුගසහස්සං භවති, නරානං චතුයුගසහස්සං, තඤ්ච බ්‍රහ්මුනො දිනමෙකං. අඤ්ඤො මනු අස්මිං මන්වන්තරං, බ්‍රහ්මසුතා එව මනවො.

争斗时(Kali yuga)的量度为圆满时(Kṛtayuga)的四分之一，二分时(Dvāpara yuga)为圆满时的四分之二，三分时(Tretā yuga)为圆满时的四分之三。这四时(catuyuga)如轮旋转，加上十五个间期(sandhi)，人类的诸时代有二十四个。天神们则有一个时代之轮(yugacakka)。这些连同间期，十四个摩奴时期(manvantara)合在一起，成为天神们的一千个时代，人类的四千个时代，而这只是梵天的一天。另一位摩奴(Manu)在此摩奴时期中，诸摩奴就是梵天之子。

82. පඤ්චකං ඛයකප්පෙ. කප්පතෙ ජගතී විනස්සතෙති කප්පො. ඛයන්ති එත්ථ ඛයො. කප්පො ච ඛයො චාති කප්පක්ඛයා. සංවත්තතෙ උපරමතෙ, විනස්සතෙ වා ජගතී අස්මින්ති සංවට්ටො. චතුයුගානමන්තෙ ජාතො යුගන්තො. පලීයතෙ ඛීයතෙ යත්ථ ලොකොති පලයො, පුමෙ, සඤ්ඤායං ණො. කෙචි පනෙත්ථ ‘‘කප්පක්ඛයො තූ’’ති පාඨං වත්වා ද්වින්නමෙකාභිධානත්තං කප්පෙන්ති, තං අමරකොසෙන ච තට්ටීකාය ච න සමෙති. වුත්තඤ්හි තත්ථ ‘‘සංවට්ටො, පලයො, කප්පො, ඛයො, කප්පන්තමිච්චපී’’ති ච ‘‘පඤ්චකං ඛයකප්පෙ’’ති ච.

82. 五者为坏劫之名。世界于此被处置或毁灭，故称“劫”(kappa)。诸有情于此毁灭，故称“坏”(khaya)。劫与坏，即是“劫坏”(kappakkhaya)。世界于此转变、止息或毁灭，故称“坏转”(saṃvaṭṭo)。生于四时之末，故称“时末”(yuganto)。世界于此衰败、毁坏之处，故称“败坏”(palayo)；此为阳性词，在名词义上加ṇo后缀。此处有人说读作“kappakkhayo tu”，认为二者同义，但这与《阿摩罗词典》(Amarakosa)及其注释不合。因为彼处说：“坏转、败坏、劫、坏，以及劫末”，又说：“五者为坏劫之名”。

ද්වයං කාළකණ්ණියං. නින්දිතබ්බත්තා න ලක්ඛීයතෙති අලක්ඛී. අත්තනො නිස්සයං කාළවණ්ණසදිසං කරොති අප්පකාසකත්තාති කාළකණ්ණී, කරතො ණො, රස්ස ණො, ඊ ච. ද්වයං සිරියං. පසංසිතබ්බත්තා ලක්ඛීයතෙති ලක්ඛී. කතපුඤ්ඤෙහි සෙවීයතෙ, තෙ වා සෙවතීති සිරී, රො, ඊ ච.

二者为不祥者之名。因应受谴责而不被视为祥瑞，故称“无祥瑞”(alakkhī)。因不显耀而使其所依处如黑色，故称“不祥者”(kāḷakaṇṇī)；（此词由kar词根加ṇo后缀，r变为ṇ，并有ī）。二者为祥瑞之名。因应受赞扬而被视为祥瑞，故称“祥瑞”(lakkhī)。被有福德者所亲近，或亲近他们，故称“吉祥”(sirī)；（此词由sev词根构成，有ro和ī）。

83. ද්වයං දානවානං මාතරි. දා අවඛණ්ඩනෙ, දායතීති දනු. ද්වයං දෙවානං මාතරි. දිතීති අසුරානමෙව වෙමාතිකා මාතා, තස්සා පටිපක්ඛභාවෙන අදිති.

83. 二者为檀那婆(Dānava)之母之名。词根dā意为“切割”，因她切割，故称“檀奴”(Danu)。二者为天神之母之名。“底提”(Diti)是阿修罗的母亲，与其对立者为“阿底提”(Aditi)。

84. ආගුන්තං [Pg.70] පාපෙ. පාන්ති රක්ඛන්ති අත්තානමස්මාති පාපං, පකාරවණ්ණාගමො, දුග්ගතිං පාපනතො වා පාපං. කිල්‍යතෙ සිථිලී කරිය්‍යතෙ යෙනෙති කිබ්බිසං, ලස්ස වො, ඉසො ච, කරොති අනිට්ඨඵලන්ති වා කිබ්බිසං, ඉබ්බිසො. විරූපෙන ගච්ඡතීති වෙරං. න හන්ති ධඤ්ඤන්ති අඝං, හනස්ස ඝො, සාධූහි අගන්තබ්බත්තා වා අඝං, හන ගතියං. කුච්ඡිතං චරිතං දුච්චරිතං. දු නින්දිතං කරණමස්ස දුක්කටං. න පුනාතීති අපුඤ්ඤං. කුසලානං පටිපක්ඛං අකුසලං. කං සුඛං හනතීති කණ්හං, වණ්ණවිපරියයො. කල්‍යතෙ අනෙන කලුසං, උසො, කං වා සුඛං ලුනන්තො සෙතීති කලුසං. දු නින්දිතං ඉතං ගමනමස්ස දුරිතං. අගන්තබ්බං ගච්ඡති එතෙනාති ආගු, ආ පීළයං ගච්ඡතීති වා ආගු, ‘‘ආ තු කොධමුදාට්ටීසූ’’ති හි එකක්ඛරකොසෙ වුත්තං.

84. 以下是“恶”(pāpa)的诸异名。人们防护自身远离它，或它导致恶趣，故称“恶”(pāpa)。人因此而被染污或懈怠，或它产生不悦之果，故称“罪垢”(kibbisaṃ)。它以邪恶的方式行进，故称“怨憎”(veraṃ)。它不伤害有福者，或善人不应趣向它，故称“恶”(aghaṃ)。可鄙的行为，是为“恶行”(duccaritaṃ)。其所作为是可鄙的，故称“恶作”(dukkaṭa)。它不能净化，故称“非福”(apuññaṃ)。与善法相对，是为“不善”(akusalaṃ)。它毁坏快乐(kaṃ sukhaṃ)，故称“黑”(kaṇhaṃ)，此中有字母的转换。人因此而被计算，或它割断快乐而存续，故称“污浊”(kalusaṃ)。其所趣向是可鄙的，故称“恶行”(duritaṃ)。人因此而趣向不应去之处，或压迫而行，故称“过失”(āgu)；诚如《一字词典》(Ekakkharakosa)所说：“ā用于愤怒、喜悦、压迫”。

85-86. ඡක්කං ධම්මෙ. කුච්ඡිතෙනාකාරෙන සන්තානෙ සෙන්තීති කුසා, රාගාදයො, තෙ ලුනාති ඡින්දතීති කුසලං. සුඛං කරොති, සොභනං වා කරණමස්ස සුකතං. සුඛං කරොතීති සුක්කං. පුනාතීති පුඤ්ඤං. ධරති සබ්බන්ති ධම්මං. අපරෙ පනිදං ‘‘පුඤ්ඤධම්ම’’මිත්‍යෙකපදං වදන්ති, තං අමරකොසෙන විරුජ්ඣනතො න ගහෙතබ්බං. සුන්දරං චරණමස්ස සුචරිතං.

85-86. 六者为善法之名。以可鄙的方式在相续中潜伏者为“恶刺”(kusā)，即贪欲等；能割断、斩除它们，故称“善”(kusalaṃ)。能带来快乐，或其所作为是美好的，故称“善作”(sukataṃ)。能带来快乐，故称“白净法”(sukkaṃ)。能净化，故称“福”(puññaṃ)。能住持一切，故称“法”(dhammaṃ)。另一些人则说这是一个词“福法”(puññadhamma)，但这与《阿摩罗词典》(Amarakosa)相违，故不应采纳。其行为是美好的，故称“善行”(sucaritaṃ)。

තිකං [Pg.71] දිට්ඨධම්මිකෙ. දිට්ඨධම්මො නාම පච්චක්ඛො අත්තභාවො, තත්ථ නිබ්බත්තං දිට්ඨධම්මිකං. ඉහලොකෙ ජාතං ඉහලොකිකං. සන්දිට්ඨෙ පච්චක්ඛෙ අත්තභාවෙ ජාතං සන්දිට්ඨිකං. ද්වයං සම්පරායිකෙ. තං වචනත්ථතො සුවිඤ්ඤෙය්‍යං.

三者为“现法所系”(diṭṭhadhammika)的异名。“现法”(diṭṭhadhamma)即是当下可见的自身存在，于其中产生的，称为“现法所系”(diṭṭhadhammika)。生于此世间的，称为“此世间所系”(ihalokika)。生于当下可见的自身存在中的，称为“现见的”(sandiṭṭhika)。二者为“来世所系”(samparāyika)的异名。其词义易于了知。

ද්වයං තක්කාලෙ. තස්මිංයෙව කාලෙ ජාතං, නාසන්නකාලාදීසූති තක්කාලං. තදා තස්මිංයෙව කාලෙ ජාතං තදාත්වං, ත්වං, තදාත්තන්තිපි පාඨො. ද්වයං ආයතිකාලෙ. උත්තරකාලො පච්ඡිමො කාලො. ආගමිස්සතීති ආයති, ආපුබ්බො ඉ ගතිම්හි. එත්ථ ච යං ඉමස්මිං අත්තභාවෙ දූරමාසන්නං වා, තං දිට්ඨධම්මිකං. යං පන ඉමස්මිං අත්තභාවෙ වා සම්පරායෙ වා දූරතරං, තං ආයති.

二者为即时之名。仅于彼时而生，非于临近之时等，故称“即时”(takkāla)。于彼时而生，故称“当时性”(tadātvaṃ)；（此词有tva后缀）；亦有读作tadāttaṃ。二者为未来时之名：“未来时”(uttarakālo)与“后时”(pacchimo kālo)。因其将要到来，故称“未来”(āyati)；此词由前缀ā和意为“去”的词根i构成。此处，凡于此生中，或远或近者，为“现法所系”(diṭṭhadhammika)；凡于此生中或于来世中更遥远者，则为“未来”(āyati)。

87-88. පමොදන්තං පාමොජ්ජෙ. හසති යෙනාති හාසො. අත්තා මනො යස්ස අත්තමනො. දුට්ඨස්ස හි මනො අත්තා නාම න හොති, තස්ස භාවො අත්තමනතා, පාමොජ්ජං. පීණෙති තප්පෙතීති පීති. වින්දති සුඛං එතායාති විත්ති. තුස්සන්ති එතායාති තුට්ඨි, තංසහචරණතො විත්ති, තංසහචරණතො පීති ච නාරියං, අත්තමනතා පන නිද්දෙසතො රූපභෙදො. ආ භුසො නන්දයතීති ආනන්දො. මුද හාසෙ, පමුදො, ආමොදොපි. සන්තුස්සනං සන්තොසො[Pg.72]. නන්දනං නන්දි. සම්මදො සම්මදාපි, උකාරස්ස අ. පමොදිතස්ස පුග්ගලස්ස, චිත්තස්ස වා භාවො පාමොජ්ජං.

87-88. 于欢喜者有愉悦(pāmojja)。因之而笑，是为笑(hāsa)。其心喜悦者，是为悦意者(attamano)。因为恶意者的心不被称为“悦”(attā)，他(悦意者)的状态是悦意(attamanatā)，即是愉悦(pāmojja)。使人丰腴、满足，是为喜(pīti)。由此获得乐，是为乐(vitti)。由此感到满足，是为满足(tuṭṭhi)。由于与它(满足)俱行，故乐(vitti)是阴性词；由于与它俱行，故喜(pīti)也是阴性词。然而，悦意(attamanatā)根据解释(niddesa)，则是一种形态的差别。极大地使人欣喜，是为喜悦(ānanda)。`Muda`是“喜”义。欢喜(pamuda)、欣喜(āmoda)也是。知足(santussanaṃ)是为满足(santoso)。欢喜(nandanaṃ)是为欣喜(nandi)。狂喜(sammada)，亦作`sammadā`，`u`音变为`a`。已生欢喜的个人(puggala)或心的状态，是为愉悦(pāmojja)。

තිකං සුඛෙ. සුට්ඨු ඛණතීති සුඛං, ක්වි. සාදීයති අස්සාදීයතීති සාතං. ඵස්සති සිනෙහතීති ඵාසු, ඵුසති වා බාධති දුක්ඛන්ති ඵාසු. සත්තකං කල්‍යාණෙ. භදි කල්‍යාණෙ, භද්දතීති භද්දං. පසත්ථතරත්තා සෙය්‍යො. සොභතීති සොභං. ඛී ඛයෙ, ඛෙපෙති අසුඛං ඛෙමං, මො. කල්‍යං නිරොගං අණති ගච්ඡති, කල්‍යං වා හිතං අණයති පාපයතීති කල්‍යාණං, කම්මනි ණො. මඞ්ග ගත්‍යත්ථො, මඞ්ගති ධඤ්ඤං මඞ්ගලං, අලො. සමෙති දුක්ඛන්ති සිවං, වො.

关于乐(sukha)的三词。善于穿凿，是为乐(sukha)，(加)`kvi`(后缀)。被品尝、被享受，是为适意(sāta)。接触而生爱，是为安乐(phāsu)；或者，它触及并克制苦，是为安乐。关于善(kalyāṇa)的七词。`Bhadi`是“善”义。因其善，是为贤善(bhadda)。因其更卓越，是为更善(seyya)。因其辉耀，是为庄严(sobha)。`Khī`是“灭尽”义。它灭除不乐，是为安稳(khema)，(加)`mo`(后缀)。走向善、无病，或引导、带来善与利益，是为善(kalyāṇa)，(在)业(格中加)`ṇo`(后缀)。`Maṅga`是“行”义。它走向幸运，是为吉祥(maṅgala)，(加)`alo`(后缀)。平息苦，是为祥和(siva)，(加)`vo`(后缀)。

89. ඡක්කං දුක්ඛෙ. දුක්කරං ඛමනමෙත්ථ දුක්ඛං. කස ගමනෙ, කසති අපුඤ්ඤන්ති කසිරං, ඉරො, කුච්ඡිතෙනාකාරෙන සෙතීති වා කසිරං. කිර වික්ඛිපනෙ, කිරති සුඛන්ති කිච්ඡං, කතා වා පුඤ්ඤකරණිච්ඡා යෙනාති කිච්ඡං, ‘‘දුක්ඛූපනිසා සද්ධා’’ති හි වුත්තං. නත්ථි අධිගමනත්ථං ඊහා එත්ථාති නීඝො, හස්ස ඝො, අථ වා නිහන්ත්‍යපුඤ්ඤං හිංසති ගච්ඡතීති වා නීඝො, පුඤ්ඤං වා න හන්ති න ගච්ඡතීති නීඝො. විරූපමසති යෙනාති බ්‍යසනං, විසිට්ඨං වා අසති ඛෙපෙතීති බ්‍යසනං. න හන්ති ධඤ්ඤන්ති අඝං. එතෙ පාපාදයො ගුණෙ යථාවුත්තලිඞ්ගා. පාපපුඤ්ඤානි සුඛාදි ච ආකිච්ඡං කිච්ඡන්තං ගුණයොගතො දබ්බෙ විසෙස්‍යෙ වත්තමානානි තීසු. යථා –

89. 关于苦(dukkha)的六词。难以忍受，是为苦(dukkha)。`Kasa`是“行”义。它走向非福，是为艰苦(kasira)，(加)`iro`(后缀)；或以可鄙的方式躺卧，是为艰苦。`Kira`是“散播”义。它散播乐，是为困难(kiccha)；或因此而产生造福之欲，是为困难。诚如所说：“信有苦为近因”。于此无为证悟的努力，是为困厄(nīgha)，`h`变为`gh`；或它毁坏非福、伤害、行去，是为困厄；或它不毁坏、不走向福，是为困厄。因此而以丑恶的方式存在，是为灾祸(byasana)；或它毁坏卓越者，是为灾祸。不伤害幸运，是为不幸(agha)。这些以“恶”(pāpa)等开头的词，当作为形容词时，其性(liṅga)如前所述。恶、福、乐等，由于其形容词属性，当修饰名词实体时，可用于三性。例如——

පාපා උතුමතී කඤ්ඤා, පාපො රාජාප්‍යරක්ඛකො;

පාපං බ්‍යාධකුලං හිංසං, පාපො විප්පො ච සෙවකො;

පුඤ්ඤං තිත්ථමිදං පුඤ්ඤා, නදී පුඤ්ඤො’ය’මස්සමො.

邪恶的及龄少女，邪恶的国王也不护(民)；邪恶残忍的猎人家族，以及邪恶的婆罗门仆人；此福德的渡口，福德的河流，此福德的净修林。

සුඛං [Pg.73] කාමිකුලං දබ්බං, සුඛො වාසො සහා’ම්බයා ;

සුඛා යුවති’රිච්ඡන්තී, සුඛා වෙ මඝවග්ගහා.

享受欲乐的家庭是乐事，与母亲同住是快乐的；欲求的少女是快乐的，慷慨确实是快乐的。

යදා තු සකත්ථප්පධානං සුඛාදිකමෙව විසෙස්‍යත්තෙන වත්තුමිච්ඡතෙ, න තු දබ්බං (පුබ්බමිව විසෙසනං,) තදා රූපභෙදොත්තමෙව ලිඞ්ගං. යථා –

然而，当希望以乐等词自身为主语(被修饰者)来叙述，而非(像前面那样作为修饰词去修饰)名词实体时，那么其性(liṅga)就仅由词形变化来决定。例如——

‘‘දාලිද්දෙපි ධනිත්තෙපි, වසො පරිජනො සුඛං;

සුඛං සජ්ජනවාසො ච, සුඛං සන්ති අනුත්තරා’’ති.

“无论贫穷或富有，与眷属共住是乐事；与善人共住是乐事，无上的寂静是安乐。”

නනු ‘‘දුක්කටොයං බ්‍යාපාරො, සුකතං කම්මං, කලුසොයං මෙ බ්‍යාපාරො’’ති අඤ්ඤෙසම්පි තීසු වුත්ති අත්ථෙවෙති කිං පාපපුඤ්ඤානමෙව ගහණං භවතීති? වුච්චතෙ – ‘‘දුට්ඨු කතො දුක්කටො, සුට්ඨු කතං සුකත’’මිච්චෙවං ක්‍රියානිබන්ධනාපි තීසු වුත්ති සම්භවති, නාවස්සං ගුණනිබන්ධනා එව. කලුසස්සපි යදා සිට්ඨපයොගෙසු විසෙස්‍යවුත්ති තිලිඞ්ගතා උපලබ්භතෙ, තදා පාපග්ගහණ’මත්ථප්පධානං බ්‍යාඛ්‍යාතබ්බං.

有人问：“难道对于‘此是恶作(dukkaṭa)行，此是善作业，此是我的污秽行’等其他词，不也存在三性用法吗？为何只举恶与福为例呢？”答曰：因为“做得不好是为恶作，做得好是为善作”，像这样，三性用法也可能基于行为，而不一定只基于性质。至于“污秽”(kalusa)，当在典范用法中发现其作为修饰词的三性用法时，那么就应当解释为：之所以举“恶”(pāpa)为例，是因为其义为重。

90. පඤ්චකං සුභාසුභකම්මමත්තෙ. ඉට්ඨානිට්ඨවිපාකභාගො යත්ථ අත්ථීති භාග්‍යං. සුභාසුභඵලං නෙතීති නියති,ති. සුභාසුභඵලං භාජෙතීති භාගො. ඉට්ඨානිට්ඨවිභාගභාගොධීයති එත්ථාති භාගධෙය්‍යං. සුභාසුභඵලං විදධාතීති විධි. අයො, සුභාවහො, දෙවං, දිට්ඨංඉච්චාදීනිපි සුභාසුභකම්මමත්තස්ස නාමානි. පඤ්චකං ජාතියං. උප්පජ්ජනං උප්පත්ති, නිප්පජ්ජනං නිබ්බත්ති, පද ගතියං, නිපුබ්බො,ති, පස්ස බො. ජනනං ජාති. ජනීයතෙ ජනනං. උද්ධං භවනං උබ්භවො.

90. 关于善与不善业的五词。有可意与不可意果报之分，是为幸运(bhāgya)。引导善与不善的果，是为命运(niyati)。分配善与不善的果，是为业分(bhāga)。于此放置可意与不可意之分别分，是为天命(bhāgadheyya)。安排善与不善的果，是为定业(vidhi)。福(aya)、致福(subhāvaha)、天(deva)、所见(diṭṭha)等，也是善与不善业的名称。关于生(jāti)的五词。生起是为出现(uppatti)。产生是为生成(nibbatti)，(源于)词根`pad`(行义)，前缀`ni`，(后缀)`ti`，`p`变为`b`。生是为生(jāti)。被生出，是为生殖(janana)。向上生，是为出现(ubbhava)。

91. පජ්ජං [Pg.74] හෙතුම්හි. අත්තනො ඵලං නිමිනාතීති නිමිත්තං, මා පරිමාණෙ, නිපුබ්බො. කරොති ඵලන්ති කාරණං. තිට්ඨති ඵලමෙත්ථාති ඨානං. පජ්ජති නිපජ්ජති ඵලමෙතෙනාති පදං, විසෙසෙන ජායතෙති බීජං, රස්සස්ස දීඝතා. නිස්සෙසෙන අත්තනො ඵලං බන්ධති පවත්තෙතීති නිබන්ධනං. නිදීයතෙ නිච්ඡීයතෙ අනෙනෙති නිදානං, යු, නිදදාති ඵලන්ති වා නිදානං. පභවති ඵලමෙතස්මාති පභවො, හිනොති ගච්ඡති පරිණමති කාරියරූපතන්ති හෙතු, තු, හිනොති වා පතිට්ඨාති ඵලමෙත්ථාති හෙතු, හි පතිට්ඨායං. සම්භවති යෙන ඵලන්ති සම්භවො. සිනොති ඵලං බන්ධතීති සෙතු. පටිච්ච ඵලමෙතස්මා එතීති පච්චයො.

91. 因的词语。自己创造结果，故称“相”(nimitta)；(词根)`mā`意为衡量，前缀为`ni-`。造作结果，故称“作”(kāraṇa)。结果安住之处，故称“处”(ṭhāna)。趋向和落脚于结果，故称“迹”(pada)；特别产生，故称“种”(bīja)，(此词)短音变为长音。完全束缚自己的结果，使之持续发展，故称“结缚”(nibandhana)。由此积累、决定结果，故称“缘起”(nidāna)；或者说，安置结果，故称“缘起”。结果由此产生，故称“起源”(pabhava)。引导、转变成为作用的形式，故称“因”(hetu)；或者说，结果安住于此，故称“因”，(词根)`hi`意为安住。由于它而产生结果，故称“生起”(sambhava)。联系果并束缚住它，故称“桥梁”(setu)。依靠它，结果由此而来，故称“缘”(paccaya)。

92. යං කාරණං සමාසන්නං ආසන්නතරං ඵලෙන, තං පදට්ඨානන්ති මතං. පදානං හෙතූනං ඨානං පදට්ඨානං, යථා ‘‘රාජරාජා’’ති. තිවිධං කාරණං උපාදානකාරණං සහකාරීකාරණං කාරණකාරණන්ති. යථා බීජං අඞ්කුරස්ස උපාදානකාරණසඞ්ඛාතං පදට්ඨානං, භූමිජලාදි සහකාරීකාරණං, ‘‘කම්මස්ස කාරණං ජරො, තස්ස කාරණං කඵො’’ති කඵො කාරණකාරණං කම්මස්ස.

92. 与果最接近、极其接近之因，被称为近因(padaṭṭhāna)。诸因的立足处为近因，如同“王中之王”(rājarājā)的构词方式。因有三种：取因(upādānakāraṇa)、助因(sahakārīkāraṇa)和因因(kāraṇakāraṇa)。例如，种子是芽的取因，亦即近因；土地、水等是助因；‘业的原因是衰老，衰老的原因是痰’中，痰是业的因因。

තිකං [Pg.75] සරීරාධිපතිදෙවෙ. ජීවන්ති සත්තා යෙනාති ජීවො. පූරෙති නිස්සයස්සාභිලාසන්ති පුරිසො, ඉසො. අතන්ති සතතං ගච්ඡන්ති සත්තා යෙනාති අත්තා. ද්වයං සත්තරජොතමොසාම්‍යාවත්ථායං. පධීයන්තෙ පලීයන්තෙ අත්‍ර ගුණා සත්තරජොතමො රූපාති පධානං, යු. පකරොති පුරිසොපභොගත්ථං සද්දාදිකාරියන්ති පකති,ති. මොහරාගදොසානං යථාසඞ්ඛ්‍යං සත්තරජොතමානීති සඤ්ඤා. සතො භාවො සත්තං, ඨිතිපරතා. රජ්ජන්ත්‍යත්‍රාති රජො, සට්ඨිපරතා. තමන්ත්‍යත්‍රාති තමො, පලයපරතා.

此三者为身体主宰者(天神)的同义词。众生依此而活，故为“命”(jīva)。满足所依之欲求，故为“人”(purisa)，亦为“自在者”(isa)。众生依此而恒常运行，故为“我”(attā)。此二者是在喜、尘、暗三者的平衡状态中。于此，喜、尘、暗等诸德(guṇa)被置放、被守护，故为“原质”(padhāna)。为人之享乐而造作声等作用，故为“自性”(pakati)。迷惑(moha)、贪欲(rāga)、嗔恚(dosa)依次被称为喜(satta)、尘(rajas)、暗(tamas)。存在的状态为“喜”(satta)，其性为住。于此而染着，故为“尘”(rajo)，其性为著。于此而昏暗，故为“暗”(tamo)，其性为灭。

93. පජ්ජෙන පාණිනො නාමානි. පණන්ති ජීවන්ති සත්තා යෙනාති පාණො, සො යස්සත්ථි, සො පාණො. සරීරසඞ්ඛාතො කායො යස්සත්ථි, සො සරීරී. කම්මෙන භවතීති භූතං, නපුංසකෙ, පුමෙවාති වාසද්දත්ථො. රූපාදීසු සඤ්ජතීති සත්තො, නිච්ඡන්දරාගාපි රූළ්හියා සත්තාති වුච්චන්ති. දෙහො කායො යස්සත්ථීති දෙහී. පූරෙතීති පූති, පූතිසඞ්ඛාතං ආහාරං ගිලති අදතීති පුග්ගලො, තිස්ස ලොපො, සත්තානං ආයුං පූරෙන්තො ගච්ඡතීති පුග්ගො, තං ලාති භක්ඛතීති පුග්ගලො. ජීවන්ති යෙනාති ජීවං, තමස්සත්ථීති ජීවො. යථාවුත්තත්ථො පාණො යස්සත්ථීති පාණී. පකාරෙන ජාතත්තා පජා. ජායතීති ජන්තු, තු. කුසලාකුසලං ජනෙතීති ජනො. ලුජ්ජතීති ලොකො, ලුජ විනාසෙ, ජස්ස කො. යථා පුරිමකා සත්තා ජාතිජරාමරණං ගච්ඡන්ති, තථා අයම්පි ගච්ඡතීති තථාගතො.

93. 有情之诸名。众生依此而呼吸、存活，故为“命”(pāṇa)；拥有此者，为“有命者”(pāṇo)。拥有名为“身体”(sarīra)之身(kāya)者，为“有身者”(sarīrī)。由业而有，故为“已生”(bhūta)，此为中性词；或仅为阳性，此乃“或”(vā)字之义。于色等中执着，故为“有情”(satta)；纵无欲贪，依世俗亦称为“有情”。拥有身体(deha)者，为“有身者”(dehī)。充满，故为“pūti”；吞食名为“pūti”之食者，为“个人”(puggala)，此中省略“ti”音；或充满众生之寿而行，故为“pugga”；取食彼者，故为“个人”(puggalo)。依此而活，故为“命”(jīva)；拥有此者，为“有命者”(jīvo)。拥有如前所述之“命”(pāṇa)者，为“有命者”(pāṇī)。以特定方式出生，故为“众生”(pajā)。出生，故为“生类”(jantu)。产生善与不善，故为“人”(jana)。毁坏，故为“世间”(loka)，词根“luja”义为毁坏，“ja”变为“ko”。如昔之有情趣于生、老、死，此亦如是趣，故为“如去”(tathāgata)。

94. රූපාදයො [Pg.76] ඡ චක්ඛාදිගය්හා ධම්මා ‘‘ගොචරා’’ති ‘‘ආලම්බා’’ති ‘‘විසයා’’ති ‘‘ආරම්මණානී’’ති ‘‘ආලම්බණානී’’ති ච වුච්චන්තෙ. රූපයති පකාසෙති අත්තනො සභාවන්ති රූපං. සප්පති උච්චාරීයතීති සද්දො, සප්ප ගතියං වා, සප්පතෙ ඤායතෙ යෙනෙති සද්දො. ගන්ධ අද්දනෙ, අද්දනං හිංසනං, යාචනඤ්ච, හිංසතෙ අභිලසීයතෙ වා ගන්ධො, ගන්ධෙති වා අත්තනො වත්ථුං සූචෙති පකාසෙති ‘‘ඉදමෙත්ථ අත්ථී’’ති පෙසුඤ්ඤං කරොන්තො විය හොතීති ගන්ධො. රසන්ති තං සත්තා අස්සාදෙන්තීති රසො. ඵුසීයතීති ඵස්සො. ගාවො ඉන්ද්‍රියානි චරන්ත්‍යෙතෙසු ගොචරා. චිත්තචෙතසිකෙහි ආලම්බීයන්තෙති ආලම්බා. සි බන්ධනෙ විපුබ්බො, විසිනොන්ති විබන්ධන්ති ඉන්ද්‍රියානීති විසයා. ආගන්ත්වා චිත්තචෙතසිකා රමන්ති එත්ථාති ආරම්මණානි, යු. එතෙ ඉන්ද්‍රියත්ථාතිප්‍යුච්චන්තෙ, ඉන්ද්‍රියෙහි අත්ථ්‍යන්තෙ අභිලසීයන්තෙති කත්වා.

94. 色等六种为眼等所取之法，被称为“所行境”(gocara)、“所缘”(ālamba)、“境界”(visaya)、“所缘境”(ārammaṇa)与“所缘处”(ālambaṇa)。显现或展示自身自性，故为“色”(rūpa)。发出或被言说，故为“声”(sadda)；或词根“sappa”义为行，或依此而被知，故为“声”。词根“gandha”义为“addana”，“addana”即伤害与请求；香被伤害或被渴求；或其告知、显示、展示自身之所依，犹如行离间语者言“此物在此”，故为“香”(gandha)。众生品尝此，故为“味”(rasa)。被触，故为“触”(phassa)。“牛”(gāva)，即诸根，于此中行，故为“所行境”(gocara)。被心与心所攀缘，故为“所缘”(ālamba)。词根“si”义为缚，前缀为“vi”；束缚诸根，故为“境界”(visaya)。心与心所前来于此中喜乐，故为“所缘境”(ārammaṇa)。此等亦被称为“根之义”(indriyattha)，因其被诸根所求、所欲。

95. පජ්ජද්ධං සුක්කෙ. සුච සොකෙ, සොචන්ති එතෙන තදත්ථිකාති සුක්කො, අ. ගු සද්දෙ, ගුයතෙ කිත්තීයතෙති ගොරො, රො. සි සෙවායං, සෙවීයතෙති සිතො, සිනොති වා බන්ධති චිත්තන්ති සිතො. අවදායති සබ්බවණ්ණෙති ඔදාතො. දා අවඛණ්ඩනෙ අවපුබ්බො. ධාවති සුජ්ඣත්‍යනෙනෙති ධවලො, අලො. සිත වණ්ණෙ, ණො, සෙතො[Pg.77]. පඩි ගතියං, පණ්ඩති පකාසෙතීති පණ්ඩරො, අරො. සුචි, විසදො, අජ්ජුනොතිපි සුක්කනාමානි.

95. 关于白色之半偈。词根“suc”义为愁，欲此者因此而愁，故为“白”(sukka)。词根“gu”义为声，被发声或被称赞，故为“白”(gora)。词根“si”义为事奉，被事奉，故为“白”(sita)；或其束缚心，故为“白”(sita)。净化一切色，故为“洁白”(odāta)；词根“dā”前缀“ava”，义为切断。依此而洗净，故为“白”(dhavala)。词根“sita”义为色，故为“白”(seta)。词根“paḍi”义为行，其行或显，故为“白”(paṇḍara)。“suci”、“visada”、“ajjuna”亦为白色之名。

ඡක්කං රත්තෙ. සොණ වණ්ණෙ, ණො, රත්තුප්පලවණ්ණො, රුහ ජනනෙ, ඉතො, ලත්තෙ ලොහිතො. රඤ්ජන්ත්‍යනෙනෙති රත්තො, රන්ජ රඞ්ගෙ. තම්බො උදුම්බරසඞ්ඛාතො ලොහවිසෙසො, තබ්බණ්ණතාය තම්බො. මඤ්ජෙට්ඨා නාම රත්තවල්ලි, යාය හත්ථිදන්තාදිවිකතියො රත්තා භවන්ති, තබ්බණ්ණතාය මඤ්ජෙට්ඨො. රොහිතො ලොහිතසමො, අලත්තමෙව විසෙසො.

关于红色之六词。词根“soṇa”义为色，故为“赤色”(soṇa)；“红莲花色”(rattuppalavaṇṇa)。词根“ruha”义为生，故为“赤色”(lohita)。依此而染，故为“红色”(ratta)，词根“rañj”义为染。“铜”(tamba)为名为“优昙钵”(udumbara)之特殊金属，因其色而为“铜色”(tamba)。“茜草”(mañjeṭṭhā)为红色藤蔓之名，用其可染象牙等物为红色，因其色而为“茜草色”(mañjeṭṭha)。“赤色”(rohita)同于“血色”(lohita)，其差别仅在胭脂。

96. සාමලන්තං කණ්හෙ. නීල වණ්ණෙ, අ. කස්සතෙති කණ්හො, කස විලෙඛනෙ, ණ්හො. න සිතො අසිතො. වණ්ණෙසු එකකොට්ඨාසභාවෙන කල්‍යතෙති කාලො, සො එව කාළො. මච, මචි කක්කනෙ, කක්කනං පිසනං, සෙතාදිකං මචතීති මෙචකො, ණ්වු, අස්සෙත්තං. සා තනුකරණෙ, සායති තනුකරීයති පටිපක්ඛවණ්ණෙහීති සාමො. සාමලො සාමසදිසො, මලපච්චයොව විසෙසො.

96. 关于黑色，至“sāmala”为止。词根“nīla”义为色，故为“青色”(nīla)。词根“kasa”义为耕犁，故为“黑色”(kaṇha)。非白，故为“非白”(asita)。于诸色中，被计为一部分，故为“黑色”(kāla)，即是“kāḷa”。词根“mac”、“maci”义为研磨，研磨即粉碎；其研碎白等色，故为“深青色”(mecaka)，意为非白。词根“sā”义为使薄，被对反之色所减薄，故为“褐色”(sāma)。“sāmala”同于“sāma”，差别仅在“mala”后缀。

පණ්ඩුසද්දො සිතපීතෙ උත්තො, සිතපීතසම්මිස්සිතවණ්ණෙ පණ්ඩුසද්දො වුත්තොත්‍යත්ථො. වුත්තඤ්ච ‘‘සිතපීතසමායුත්තො, පණ්ඩුවණ්ණො පකිත්තිතො’’ති. පණ්ඩති එකගණනං ගච්ඡතීති පණ්ඩු, පඩි ගතියං, උ. හරිණො, පණ්ඩුරොතිපි පණ්ඩුවණ්ණනාමානි. ඊසංපණ්ඩු අබ්‍යත්තපණ්ඩුවණ්ණො ධූසරො නාම, යථා ධූලිවණ්ණො. ධූස කන්තිකරණෙ, චුරාදි, අරො.

“黄白色”(paṇḍu)一词用于白与黄，意为此词用于白黄混合之色。又言：“与白黄结合，被称为黄白色。”其进入单一计数，故为“黄白”(paṇḍu)，词根“paḍi”义为行。“hariṇa”、“paṇḍura”亦为黄白色之名。略带黄白而非显黄白之色，名为“灰色”(dhūsara)，如尘土之色。词根“dhūsa”义为使亮，属“curādi”类。

97. කිඤ්චිරත්තො [Pg.78] අබ්‍යත්තරත්තවණ්ණො අරුණො නාම, යථා මච්ඡස්ස චක්ඛු, සූරියාදො තරුණො වුත්තො.

97. 略带红色、不甚明显之红色，名为“黎明色”(aruṇa)，如鱼之眼，或如初升之日。

සෙතලොහිතො සෙතරත්තමිස්සො වණ්ණො පාටලො නාම, යථා පාටලකුසුමං. පාටයතෙති පාටලො, අලො, පට විභාජනෙ.

白中带红，即白红混合之色，名为“淡红色”(pāṭala)，如“波吒罗”(pāṭala)花。其分裂，故为“淡红”(pāṭala)，词根“paṭa”义为分裂。

ද්විකං පීතෙ. පා පානෙ, කම්මනි තො, ඊත්තඤ්ච. හලිද්දියා ඉව ආභා යස්ස හලිද්‍යාභො.

关于黄色之二词。词根“pā”义为饮，被动式后缀为“ta”，且延长为“ī”，故为“黄色”(pīta)。其光泽如姜黄者，为“姜黄色”(halidyābha)。

තිකං තිණපත්තාදිගතෙ වණ්ණෙ. ලස කන්තියං, අතිසයෙන ලස්‍යතෙති පලාසො. ‘‘පාලාසො’’ති පාඨෙ තු රස්සස්ස දීඝතා. හර හරණෙ, මනං හරතීති හරිතො, ඉතො. ඉ, හරි.

关于草叶等颜色之三词。词根“lasa”义为闪耀，其极闪耀，故为“绿色”(palāsa)。若读作“pālāsa”，则为短元音之延长。词根“hara”义为取，其夺人心，故为“绿色”(harita)。词根“i”，故为“绿色”(hari)。

98. නීලපීතසම්මිස්සවණ්ණෙ කළාරො, කපිලො ච වත්තන්ති. කල සඞ්ඛ්‍යානෙ. අරො, ලස්ස ළො, කළාරො. කබ වණ්ණෙ, ඉලො, බස්ස පො, කපිලො.

98. 于青黄混合色，用“kaḷāra”与“kapila”二词。词根“kala”义为计数，“l”变为“ḷ”，故为“kaḷāra”。词根“kaba”义为色，“b”变为“p”，故为“迦毗罗”(kapila)。

රොචනප්පභෙ ගොරොචනසදිසප්පභායං පිඞ්ගො, පිසඞ්ගො ච වත්තන්ති. පභාසද්දස්ස ද්විලිඞ්ගත්තමෙව. පිජි භාසත්ථො, පිඞ්ගො. පරත්‍ර සකාරවණ්ණාගමො, පිසඞ්ගො.

于牛黄之光，即牛黄般光泽，用“piṅga”与“pisaṅga”二词。“光”(pabhāsa)一词实为双性。词根“piji”义为照耀，故为“piṅga”。另一词则加入“sa”音，故为“pisaṅga”。

කළාරාදීනං [Pg.79] චතුන්නං පිඞ්ගලවිසෙසත්ථවාචකතං දස්සෙත්වා පිඞ්ගලසාමඤ්ඤත්ථවාචකත්තම්පි දස්සෙතුමාහ ‘‘කළාරාදි’’ච්චාදි. තස්සායමත්ථො – න කෙවලං කළාරාදයො පිඞ්ගලවිසෙසත්ථෙයෙව පවත්තන්ති, අථ ඛො පිඞ්ගලසාමඤ්ඤත්ථෙපි වත්තන්තීති. වුත්තඤ්හි අමරකොසෙ ‘‘කළාරො කපිලො පිඞ්ගො, පිසඞ්ගො කද්දු පිඞ්ගලො’’ති. කෙචි පන කළාරාදයො පිසඞ්ගපරියන්තා චත්තාරො සද්දා පිඞ්ගලගුණෙ වත්තමානා පුමෙ වත්තන්ති, ගුණිනි පන වාච්චලිඞ්ගාති එවං පච්ඡිමෙන සම්බන්ධං කත්වා වදන්ති, තං අමරකොසෙන විරුජ්ඣනතො ඉධ ච ‘‘සුක්කාදයො’’ති සබ්බෙසංයෙව ගහණතො න ගහෙතබ්බං.

为示迦罗罗(kaḷāra)等四词既表述黄赤色之差别，亦表述黄赤色之共相，故云“迦罗罗等”云云。其义为：迦罗罗等词，非仅用于黄赤色之差别，亦用于黄赤色之共相。诚如《阿摩罗词典》(Amarakosa)所云：“迦罗罗(kaḷāra)、迦毗罗(kapila)、宾伽罗(piṅgala)、毗僧伽(pisaṅga)、迦都(kaddu)皆为黄赤色”。然有人言，迦罗罗等乃至毗僧伽四词，于表述黄赤色之属性时为阳性，于具有此属性之物则随其性，如是与后者关联。此说与《阿摩罗词典》相违，且此处“白等”已总摄一切，故不应取。

99. තිකං සබලෙ කොකිලකණ්ඨසදිසෙ. කල්‍යතෙති කලො, මසි පරිමාණෙ, කම්මනි ණො, කලො එව මාසො කම්මාසො, ලස්ස මො, කලනං වා කලො, තං මසතීති කම්මාසො, යථා ‘‘කුම්භකාරො’’ති. සබ ගතියං, සබතීති සබලො, අලො. චිය්‍යතෙති චිත්තො, ත. ත්‍රණපච්චයෙ චිත්‍රො. කම්මීරො, කබ්බුරොතිපි සබලස්ස නාමානි.

99. 三词用于杂色(sabala)，如杜鹃鸟(kokila)喉咙之色。由“计”(√kal)而有“迦罗”(kalo)；“量”(√mas)；于“业”(kamman)加“ṇo”后缀，“迦罗”(kalo)即“摩娑”(māso)，成“羯摩娑”(kammāso)，“l”转为“m”。或“计量”(kalanaṃ)为“迦罗”(kalo)，“计量彼”故为“羯摩娑”(kammāso)，如“陶工”(kumbhakāra)一词。“行”(√sab)；“行者”故为“娑婆罗”(sabalo)，加“alo”后缀。由“积”(√ci)而有“质多”(citto)，加“ta”后缀。加“traṇa”后缀则成“质多罗”(citro)。“羯弥罗”(kammīra)、“羯布罗”(kabbura)亦为杂色之名。

කණ්හපීතමිස්සෙ සාවො වුත්තො. සෙ ගතිම්හි, සයතීති සාවො, අවො. කපිසොතිපි සාවස්ස නාමං. කණ්හලොහිතමිස්සෙ ධූමාභෙ පන ධූම, ධූමලා වත්තන්ති. ධූමො වියාති ධූමො. ධූමං ලාතීති ධූමලො. එතෙ සුක්කාදයො සාවන්තා යදා අභෙදොපචාරා ගුණිනි ගුණිම්හි වත්තන්ති, තදා වාච්චලිඞ්ගා, යථා සුක්කො හංසො, සුක්කා හංසී[Pg.80], සුක්කං හංසකුලංඉච්චාදි යොජ්ජං. යදා ගුණෙ ගුණමත්තෙ වත්තන්ති, තදා පුමෙ, යථා හංසස්ස සුක්කො, මයූරස්ස චිත්තො ඉච්චාදි යොජ්ජං.

黑黄混合色，称为“褐”(sāva)。源于“行”(√si)，“行者”故为“褐”(sāva)，加“avo”后缀。“迦毗色”(kapisa)亦为“褐”之名。至于黑红混合之烟色，则用“烟”(dhūma)、“烟色”(dhūmala)。“如烟”故为“烟”(dhūma)。“取烟”故为“烟色”(dhūmala)。此等“白”等乃至“褐”之诸词，若以不别转喻用于有德之物，则随所指之性，应如是配：“白鹅”(sukko haṃso)、“白母鹅”(sukkā haṃsī)、“白鹅群”(sukkaṃ haṃsakulaṃ)等。若仅用于德，则为阳性，应如是配：“鹅之白”(haṃsassa sukko)、“孔雀之杂色”(mayūrassa citto)等。

100. ලාසනන්තං නච්චෙ. නත ගත්තවිනාමෙ, පබ්බජ්ජාදිත්තා නච්චාදෙසො. නතනං නච්චං, නටනං වා නච්චං, සබ්බත්‍ර භාවසාධනං. නතීයතෙ නත්තනං. ලස්‍යතෙ ලාසනං, ලස කන්තියං, ලසිතබ්බන්ති වා ලාසනං.

100. 以“舞姿”(lāsana)结尾的诸词皆为“舞”(nacca)之义。“舞”(√nat)义为“屈身”；依“pabbajjā”等词例，词根转为“nacca”。“舞动”(natana)即“舞”(nacca)，或“表演”(naṭana)即“舞”(nacca)，皆为行动义(bhāva)派生。“被舞”为“舞”(nattana)。“被嬉戏”为“舞姿”(lāsana)。“嬉戏”(√las)义为“美丽”；或“嬉戏”(lasitaṃ)为“舞姿”(lāsana)。

නච්චං, වාදිතං, ගීතං ඉති ඉදං භොරියත්තිකං නාට්‍යං නාමෙත්‍යුච්චතෙ. තුර තුරණහිංසාසු. තුරීයන්තෙනෙනෙති තූරියං, මුරජාදි. තබ්භවො සද්දො තොරියො, ණො. තෙන ලක්ඛිතං තිකං තොරියත්තිකං. නටස්සෙදං නාට්‍යං. තතියස්ස තොරියසාමඤ්ඤස්ස තු පාසඞ්ගා නාටකා.

舞(nacca)、乐(vādita)、歌(gīta)，此三者合称“三娱”(toriyattika)，名为“戏剧”(nāṭya)。“速”(√tur)义为“迅速、伤害”。“以之加速”故为“乐器”(tūriya)，如“鼓”(muraja)等。其所生之声为“乐音”(toriya)，加“ṇo”后缀。以此为特征之三法，即“三娱”(toriyattika)。此为“演员”(naṭa)之事，故为“戏剧”(nāṭya)。至于戏剧(nāṭaka)，则为第三者，即“三娱”共相之附属。

101. නච්චට්ඨානං රාජඞ්ගණාදි රඞ්ගො නාම සියා ‘‘රමන්තා ගච්ඡන්ති එත්ථ, රජ්ජන්ති එත්ථා’’ති වා කත්වා. සූඣසූචනං හත්ථාදීහි සූචිතබ්බස්ස පකාසෙතබ්බස්ස සත්ථප්පහාරාදිනො සූචනං පකාසනං අභිනයො නාම ‘‘නයනං නයො, පස්සන්තානං අභිමුඛං නයො’’ති කත්වා. බ්‍යඤ්ජකොතිපි තස්සෙව නාමං.

101. 舞蹈之处所，如王家庭院等，可名为“舞台”(raṅga)，以其“于此欢娱而行”或“于此而染著”故。以手等表示所应表示、所应阐明者，如刀杖之攻击等，其表示、阐明名为“表演”(abhinaya)，以其“引导为导，朝向观者之引导”故。“表征”(byañjaka)亦其之名。

භරතසත්ථවුත්තඅට්ඨුත්තරසතකරණනිප්ඵන්නථිරහත්ථපරියත්ථකාදිනාමකො ද්වත්තිං සප්පකාරො නච්චවිසෙසො අඞ්ගවික්ඛෙපො, අඞ්ගහාරො නාම ‘‘අඞ්ගස්ස හාරො, වික්ඛෙපො’’ති කත්වා[Pg.81]. තිකං නටෙ. සබ්බත්‍ර කත්තුසාධනං, ‘‘නච්චතීති නට්ටකො’’ත්‍යාදිනා.

跋如(Bharata)仙人论中所说，由一百零八种“舞姿”(karaṇa)所成，名为“稳手式”(thirahatthapariyatthaka)等三十二种特殊之舞，即“肢体动作”(aṅgavikkhepo)，亦名“肢体组合”(aṅgahāra)，以其为“肢体之组合”或“动作”故。三词用于“演员”(naṭa)。此等词皆为作者(kattu)派生，如“舞者，故为演员”(naṭṭako)等。

102. සිඞ්ගාරාදයො නව රසා නාට්‍යරසා අස්සාදනීයත්තා. යථා හි නානාබ්‍යඤ්ජනසඞ්ඛතමන්නං භුඤ්ජන්තා රසෙ අස්සාදයන්ති සුමනා පුරිසා හාසංව අධිගච්ඡන්ති, තථා නානාභිනයබ්‍යඤ්ජිතෙ අඞ්ගසත්තොපෙතෙ ඨායීභාවෙ අස්සාදයන්ති සුමනාති.

102. 爱欲(siṅgāra)等九种“味”(rasa)，因其可被品味，故为“戏剧之味”(nāṭyarasa)。譬如善意之人，食种种调味之食，品尝其味，心生欢喜，乃至发笑；如是，彼等品味由种种表演所表征、具身心状态之“常情”(ṭhāyībhāva)，亦感愉悦。

103. තෙසු සිඞ්ගාරස්සෙව සරූපං, පභෙදඤ්ච දස්සෙතුමාහ ‘‘පොසස්සෙ’’ච්චාදි. නාරියං සඞ්ගමං පටිච්ච කාරණං කත්වා පොසස්ස පුරිසස්ස යා පිහා ඉච්ඡා මනොවිකාරවිසෙසො පොසෙ ච පුරිසෙ සඞ්ගමං පටිච්ච කාරණං කත්වා ඉත්ථියා යා පිහා ඉච්ඡා මනොවිකාරවිසෙසො, එසො රතිකීළාදීනං කාරණභූතො, රතිකීළාදිකාරණසහිතො වා රසො සිඞ්ගාරො නාම. එත්ථ ච ඉත්ථිපුරිසානං දස්සනසවනඵුසනවසෙන වා විප්පයොගවසෙන වා යා පිහා සඤ්ජාතා, සො රසො නාම. යං පන තං කාරණං කත්වා පවත්තං ගීතං, තමෙව ලොකානං අස්සාදජනකත්තා රසො නාම. ඵලූපචාරවසෙන පන පිහා රසොති වුත්තා, සබ්බත්‍රෙවං.

103. 于彼等中，为示爱欲(siṅgāra)之自性与差别，故云“男子”(posa)等。缘与女子结合，男子所生之欣求、意欲、特殊心变；及缘与男子结合，女子所生之欣求、意欲、特殊心变，此为爱乐嬉戏等之因，或与爱乐嬉戏等之因相应之“味”(rasa)，名为“爱欲”(siṅgāra)。此处，男女或由见、闻、触，或由别离所生之欣求，即名为“味”。然缘彼而起之歌，其能令世人品味，亦名为“味”。实则由果之转喻，说欣求为“味”，一切皆然。

104. උත්තමානං [Pg.82] ඉත්ථිපුරිසානං පකති සංයොගවියොගසභාවො සා එත්ථ සිඞ්ගාරෙ පායො බහුලන්ති උත්තමපකතිප්පායො, යෙභුය්‍යෙන උත්තමානං සංයොගවියොගප්පවත්තං ගීතමෙව සිඞ්ගාරො නාමාත්‍යත්ථො. ඉත්ථිපුරිසානං පිහා හෙතු එතස්සාති ඉත්ථිපුරිසහෙතුකො. සො සිඞ්ගාරො සම්භොගො, වියොගොති ඉමිනා පභෙදෙන දුවිධො මතො. තත්‍ර ච –

104. 爱欲(siṅgāra)多以最上男女之结合与别离的本性为基础，故云“多为最上本性”(uttamapakatippāya)。其义为：大抵上，缘最上男女之结合与别离而起之歌，即名“爱欲”。其以男女为因。彼爱欲，依“结合”(sambhoga)与“别离”(viyoga)之别，被视为二种。其中——

වාපිවනගෙහුය්‍යාන-මාලාචන්දනාදයො;

සම්භොගස්ස විභාවා තෙ, යෙ චඤ්ඤෙ ලලිතඞ්කරා.

池、林、屋、园、花鬘、檀香等， 及余能生娇媚者， 皆为“结合”(sambhoga)之“激发因”(vibhāva)。

වියොගස්ස තු පියාදස්සනං විභාවො, රසජනකො ච විභාවො. වුත්තඤ්ච –

然“别离”(viyoga)之“激发因”(vibhāva)则为不见所爱，而“激发因”亦为“味”(rasa)之生因。又云——

‘‘ජයන්තෙ ච රසා යෙන,ස විභාවො පකිත්තිතො;

තෙසමෙවා’නුභාවො’යං,ඛ්‍යාතො කවීහි බ්‍යඤ්ජකො’’ති.

诸“味”(rasa)由此生， 彼即名为“激发因”(vibhāva)； 彼等之“随感”(anubhāva)， 诗人称为“表征”(byañjaka)。

සහ භුඤ්ජනමනුභවනං සම්භොගො. වියුජ්ජනං නානාභවනං වියොගො. සිඞ්ගං නාමධාතු, විජ්ඣනට්ඨෙන සිඞ්ගං, නාගරිකභාවසඞ්ඛාතස්ස කිලෙසසිඞ්ගස්සෙතං නාමං, තං කරොති, සිඞ්ගං වා පභුත්තං, තං කරොති රාගීසූති සිඞ්ගාරො, ආරො, කිලෙසසිඞ්ගකරණං විලාසොති වුත්තං. සුචි, උජ්ජලොතිපි සිඞ්ගාරස්ස නාමානි.

共同享受、体验为“结合”(sambhoga)。分离、别异为“别离”(viyoga)。“角”(siṅga)为名根，义为“刺穿”。此为名为“世俗态”之“烦恼角”(kilesasiṅga)之名。“造彼”，或“角”已生，“于有贪者中造彼”，故为“爱欲”(siṅgāra)，加“āro”后缀。造烦恼角，名为“媚态”(vilāsa)。“净”(suci)、“辉”(ujjala)亦为爱欲之名。

සොකොපචයසභාවො [Pg.83] කරුණො.

悲悯(karuṇa)之自性为愁(soka)之积集。

ඉට්ඨනාසඞ්ගනාසාය,වධබන්ධනතාළනා;

සාපක්ලෙසොපතාපෙහි,ජායතෙ කරුණො රසො.

由失所爱、失亲友， 由杀、缚、鞭挞， 由咒诅、烦恼、苦恼， 而生悲悯之味(karuṇo raso)。

උස්සාහවද්ධනො වීරො. විභාවා තස්ස විනයුපතාපබලවික්කමා. ස චායං දානවීරො ධම්මවීරො යුද්ධවීරොති තිවිධො.

英勇由精进而增长。其诱发因素是律仪、苦行、力量与勇猛。此英勇有三：布施英勇、法英勇与战斗英勇。

විම්හයොපචයසභාවො අබ්භුතො.

惊奇(abbhuta)是以惊异之积聚为自性。

පාසාදුය්‍යානසෙලාදි-ගමනා දිබ්බදස්සනා;

සභාවිමානමායෙන්ද-ජාලසිප්පාදිදස්සනා ;

හදයෙච්ඡිතලාභෙහි, විභාවෙහිස්ස සම්භවො.

前往宫殿、园林、山岩等处，得见天界景象；观览会堂、天宫、幻象、魔术、工艺等；获得心中所愿之物；由这些诱发因素而生起。

හාසොපචයසභාවො හාසො.

欢笑(hāsa)是以笑之积聚为自性。

සාබහිත්ථා සවිකතා, නෙපථ්‍යා බ්‍යඞ්ගදස්සනා;

අසම්බන්ධකථාලාපා, හාසො සො කුහකාදිභි.

见妇女等姿态怪异、衣着不整；听闻言谈不伦不类；以及由骗子等（引发），而生欢笑。

භයොපචයසභාවො භයානකො.

恐怖(bhayānaka)是以恐惧之积聚为自性。

උච්චභෙරවසංරාව-යක්ඛපෙතාදිදස්සනා;

සුඤ්ඤාගාරමහාරඤ්ඤ-වධබන්ධනදස්සනා.

听闻高亢恐怖的咆哮，看见夜叉、饿鬼等；看见空屋、大森林、杀戮与囚禁。

තාසායාසඞ්කතොබ්බෙගො, සිවොලූකරුණාදිභි;

විභාවෙහි ච ඉත්ථීනං, නීචානඤ්ච භයානකො.

由豺狼、猫头鹰的叫声等，以及由妇女与卑劣者等诱发因素，而生起战栗、困恼、疑惧、激动等恐怖之情。

සමණොපචයසභාවො සන්තො.

寂静(santa)是以平静之积聚为自性。

දස්සනා සන්තවෙසානං, සන්තචිත්තාන තාදිනං;

සන්තකාරණධම්මානං, සන්තො නාම රසො භවෙ.

见具寂静威仪、寂静心意、如如不动者，以及听闻能导致寂静之法，便有名为寂静之味生起。

ජිගුච්ඡොපචයසභාවො [Pg.84] බීභච්ඡො.

厌恶(bībhaccha)是以嫌恶之积聚为自性。

පූතිමංසාදිකානං තු, දස්සනසුතිකිත්තනා;

විගතෙහි විභාවෙහි, බීභච්චො ජායතෙ රසො.

因见、闻、说腐肉等，由这些诱发因素，生起厌恶之味。

කොධොපචයසභාවො රුද්දං.

暴怒(rudda)是以愤怒之积聚为自性。

තඤ්ච සඞ්ගාමහෙතුකං, උග්ගකම්මඋපඝාත-;

මුසාවාදාදිඵරුසා, වචනාදීහි භවති.

此（暴怒）由战斗、暴行、杀害，以及妄语等粗恶语而生。

එතෙසු ච බීභච්ඡරුද්දානි නපුංසකෙ, අඤ්ඤෙ තු පුමෙ රූපභෙදා. එතෙ ච නව නාට්‍යරසා රතනකොසනයෙන වුත්තා. වුත්තඤ්හි තත්ථ –

于此等中，厌恶(bībhaccha)与暴怒(rudda)为中性，其余则为阳性。此九种戏剧之味，乃依《宝藏论》(Ratanakosa)所述。如彼所说——

‘‘සිඞ්ගාරවීර බීභච්ඡ-රුද්ද හාස භයානකා;

කරුණා’බ්භුත සන්තාච, නව නාට්‍යරසා ඉමෙ’’ති.

爱欲、英勇、厌恶、暴怒、欢笑、恐怖、悲悯、惊奇与寂静，此为九种戏剧之味。

අමරකොසෙ පන –

然而，在《阿摩罗俱舍》(Amarakosa)中——

‘‘සිඞ්ගාරවීර කරුණා-බ්භුත හාස භයානකා;

බීභච්ඡ රුද්දාති රසා’’ති.

爱欲、英勇、悲悯、惊奇、欢笑、恐怖、厌恶、暴怒，此为诸味。

අට්ඨෙව රසා වුත්තා. අථෙහ නවමො සන්තො රසො කස්මා න වුත්තොති? වුච්චතෙ –

只说了八种味。然则，为何此处未说第九种寂静味？答曰——

හාසො රති ච කාරුඤ්ඤං,කොධුස්සාහභයං තථා;

ජිගුච්ඡා විම්හයො චෙති,ඨායීභාවා පකිත්තිතා.

欢笑、爱乐与悲悯，愤怒、精进与恐惧，以及嫌恶与惊奇，此等被称为常情。

ඨායී එව තු රසීභවතිප්‍යාගමො, තස්මා පකතියා අට්ඨසඞ්ඛ්‍යත්තා අට්ඨෙව තු තෙ වුත්තාති න වුත්තො. සන්තරසො චායං ධම්මසිඞ්ගාරත්තා සිඞ්ගාරරසෙ එවානුපවිට්ඨො. ධම්මයුද්ධකාමත්තෙන තිවිධො හි සිඞ්ගාරො. කෙචි පන පියසමාගමාදිවිභාවජපරමං වස්සල්‍යාඛ්‍යං රසමාහු.

有传承说“常情即成为味”，因此，因其本性有八种，故只说八种而未言及（第九种）。并且，此寂静味因是“法之爱欲”，故已包含在爱欲味中。实际上，爱欲因对法、战斗与欲乐的渴望而有三种。然而，有些人则说，由与爱子相会等诱发因素所生的、名为“慈爱”(vassalya)的无上之味。

රභසොප්‍යාහ [Pg.85] –

罗婆娑(Rabhasa)亦云——

‘‘සිඞ්ගාර වීර බීභච්ඡ-රුද්ද හාස භයානකා;

කරුණා’බ්භුතසන්තා ච, වස්සල්‍යඤ්ච රසා දසෙ’’ති.

爱欲、英勇、厌恶、暴怒、欢笑、恐怖、悲悯、惊奇、寂静与慈爱，此为十味。

අඤ්ඤෙ තු –

另有人则说——

‘‘සිඞ්ගාරානුගතො හාසො,කරුණො රුද්දකම්මජො;

වීරතො අබ්භුතො ජාතො,බීභච්ඡා ච භයානකො’’ති –

欢笑出自爱欲，悲悯生于暴怒之行；惊奇源于英勇，恐怖来自厌恶。

චත්තාරො රසා ඉච්චාහු.

他们说有四种味。

බීභච්ඡන්ති වධ බන්ධනෙ, ඡො, අබ්භාසිකාරස්ස දීඝො. වස්ස භො, ධස්ස චො බීභච්ඡො. රුද්දො දෙවතා අස්සෙති රුද්දං. වුත්තඤ්ච –

（词源：）他们于杀戮、捆绑中生厌恶(bībhacchanti)……“暴怒”(rudda)乃因其主神为楼陀罗(Rudra)。如是说——

‘‘සිඞ්ගාරො හරිදෙවොහි, හාසො පමථදෙවතො;

කරුණො යමදෙවො තු, රුද්දො රුද්දාධිදෙවතො’’ති.

爱欲之主神为毗湿奴(Hari)，欢笑之主神为普罗摩陀(Pamatha)；悲悯之主神为阎魔(Yama)，暴怒之主神为楼陀罗(Rudra)。

එත්ථ ච කාමකොධහාසාදිකතො චිත්තවිකාරො භාවො ‘‘භාවයති පකාසයති කවිනො අධිප්පාය’’න්ති කත්වා. සො ච ඨායී බ්‍යභිචාරී සාත්තිකො චෙති තිවිධො. තත්‍ර –

此处，由欲、嗔、笑等所引生的心之变动为“情”(bhāva)，因其能“使诗人意趣得以产生(bhāvayati)与彰显(pakāsayati)”。此情有三：常情(ṭhāyī)、行摇情(byabhicārī)与萨埵情(sāttika)。其中——

හාසො රති ච කාරුඤ්ඤං,කොධු’ස්සාහ භයං තථා;

ජිගුච්ඡා විම්හයො චෙති,ඨායීභාවා පකිත්තිතා.

欢笑、爱乐与悲悯，愤怒、精进与恐惧，以及嫌恶与惊奇，此等被称为常情。

බ්‍යභිචාරී තු තෙත්තිංසප්පභෙදා. යථා –

瞬息情感有三十三种。即：

සඞ්කා ගිලානි නිබ්බෙදො,තථා ඉස්සා මදො සමො;

ආලස්‍යං දීනතා චින්තා,මොහො සති මතී ධිති.

疑虑、病、厌离，以及嫉妒、骄慢、疲劳；懈怠、沮丧、忧虑，愚痴、念、慧、坚毅。

චාපල්‍යං [Pg.86] හරිසො පීළා,ආවෙගො ජළතු’ග්ගතා;

සුත්තං විතක්කො තාසො ච,ගබ්භු’ස්සුක්කො විසාදතා.

轻佻、喜悦、恼害，冲动、愚钝、倨傲；睡眠、寻思与恐怖，骄傲、热望与忧愁。

නිද්දා’බහිත්ථා’මරිසා,මරණං බ්‍යාධිරෙව ච;

අපමාරො ච උම්මාදො,විබොධො තිංස තුත්තරා.

昏睡、掩饰与愤慨，死亡以及疾病；癫痫与疯狂，觉醒，以上共三十三种。

සාත්තිකො අට්ඨවිධො. යථා –

自生情感有八种。即：

ථම්භො සෙදො ච රොමඤ්චො,සරභෙදො තු වෙපථු;

වෙවණ්ණ’මස්සුපලයා,ඉච්චෙතෙ අට්ඨ සාත්තිකාති.

僵直、汗出与毛骨悚然，声变与颤抖；色变、泪流与昏厥，此等为八种自生情感。

ථිරත්තා එකන්තිකත්තා ඨායී. බ්‍යභිචාරී අනෙකන්තිකත්තා. යථා නාටිකාය සිඞ්ගාරො ඨායී, තදුපකාරා හාසාදයො බ්‍යභිචාරිනො, මොහරාගදොසා එව සඞ්ඛ්‍යභාසාය සත්තරජොතමානීත්‍යුච්චන්තෙ. තත්‍ර සත්තෙන ආසයෙන නිබ්බත්තො සාත්තිකො. භාවස්ස බොධකො අභිනයො අනුභාවො ‘‘අනු පච්ඡා භාවයති පකාසයතී’’ති කත්වා.

因其稳定与单一，故为常住情感。因其非单一，故为瞬息情感。譬如戏剧中，爱欲为常住情感，而助成它的欢笑等则为瞬息情感。痴、贪、嗔，在数论派的语言中被称为惰性(tamas)、激性(rajas)、悦性(sattva)。其中，由悦性的意乐所生者，为自生情感。能令情感显现的表演，称为“随相”(anubhāvo)，因其“随后而生起、显现”。

තත්‍ර සම්භොගසභාවො යො රත්‍යාඛ්‍යො භාවො, තස්ස ලොචනචාතුරියභමුක්ඛෙපමිහිතවිබ්භමචිත්තඞ්ගහාරිවාක්‍යාදි අනුභාවො. වුත්තඤ්ච –

其中，具有享乐自性的、名为“爱”的情感，其随相为：眼波灵动、扬眉、含笑娇媚、言语动人心弦等。如是说：

‘‘තස්ස ලොචනචාතුර-භමුක්ඛෙපසිතවිබ්භමො;

චිත්තඞ්ගහාරිවාක්‍යාදි, අනුභාවො පකිත්තිතො’’ති.

“其眼之灵动、扬眉、含笑娇媚，及动人心弦之言语等，皆被宣说为随相。”

වියොගස්ස [Pg.87] තු අනුභාවො –

至于离别之随相，则为：

අභිලාපො තථා චින්තා,තස්ස සරණකිත්තනා;

උබ්බෙගො ච විලාපො ච,උම්මාදො බ්‍යාධිරෙව ච;

ජළතා මරණඤ්චෙව,දසෙවෙත්ථ පකිත්තිතා.

渴望与忧虑，忆念与称颂彼；焦躁与悲泣，疯狂以及疾病；愚钝与死亡，于此宣说此十种。

හාසස්ස තු විකාරකාලාදි අනුභාවො, යො තු කරුණො.

至于欢笑之随相，则为面容扭曲等。至于悲悯（情味）：

අස්සුසාසෙහි වෙවණ්ණ-ථම්භගත්තසතික්ඛයා;

පරිදෙවිතසොකෙහි,අභිනයො සසූරිභි.

智者以泪水、叹息、色变、身僵、失念、悲叹、哀愁来示现。

කරචරණවදනවෙපථුගත්තථම්භහදයකම්පනසුක්ඛොට්ඨතාලුකණ්ඨෙහි භයානකො නිච්චමභිනයො.

恐惧（情味）之恒常示现为：手、足、面颤抖，身体僵硬，心悸，以及唇、腭、喉干燥。

රුද්දස්ස තු භූකුට්‍යාදි අනුභාවො.

至于暴怒（情味）之随相，则为皱眉等。

වීරො’භිනීයතෙ චාග-වෙසාරජ්ජාදිතො තථා;

අක්ඛෙපසූචතාදීහි,ථෙරසොරාදිතො භවෙ.

勇猛（情味）由布施、无畏等而示现；亦由斥责、指点等，以及由坚定、勇武等而生。

බීභච්ඡස්ස තු –

至于可厌（情味）：

අයං පච්ඡාදනා බ්‍යත්ත-පාදබාහච්ඡිකූලනා;

උබ්බෙජනාදීහි මතො,තජ්ජෙහි’භිනයො සදා.

此（情味）由遮蔽、明显地收缩手足眼目，以及由厌恶等而为人所知，常以相应之威仪示现。

අබ්භුතං [Pg.88] පන –

至于奇妙（情味）：

දන්තලොචනවිත්ථාරා,පසාදොපසමාදිහි;

රොමඤ්චසෙදතාසස්සු,සාධුවාදෙහි දස්සයෙ.

应以双目圆睁、口齿大张，以澄净、平静等，以毛骨悚然、汗出、颤抖、泪流，以及赞叹之语来示现。

සාත්තිකානං ත්වට්ඨන්නං ථම්භසෙදරොමඤ්චසරභෙදවෙපථුවෙවණ්ණමස්සුපලයානං යථාක්කමං නික්‍රියතා, වාත, ච්චාසීත, දොභග්ගළා’පාඞ්ගපූරණ, මුඛච්ඡායාවිපල්ලාස, ලොචනමජ්ජන, මහිපාතාදයො අභිනයා.

至于八种自生情感——僵直、汗出、毛骨悚然、声变、颤抖、色变、泪流、昏厥，其示现则依次为：不动、风（病）、极寒、声哑、眼角含泪、面色改变、揉眼、倒地等。

එවං බ්‍යභිචාරීනම්පි නිබ්බෙද, ගිලානි, සඞ්කි’ස්සා, මද, සමා’ලස්‍යාදීනං යථාක්කමං සාස, සන්තාප, දිසාවලොකන, ගුණමච්ඡෙර, භීත, ඞ්ගමද්දන, සමාදයො අභිනයාති.

同样，对于厌离、疾病、怀疑、嫉妒、骄慢、疲劳、懈怠等瞬息情感，其示现则依次为：喘息、焦躁、环顾四周、嫉妒功德、恐惧、揉搓肢体、平静等。

බ්‍යභිචාරීසු සඞ්කා නාම ආසඞ්කචිත්තතා. ගිලානි ගෙලඤ්ඤතා. නිබ්බෙදො අත්තාවමානනං. මදො පමාදුක්කංසො. සමො ඛෙදො. දීනතා චෙතසො දුක්ඛතා. ධිති සන්තොසො. හරිසො චෙතොපසාදො. පීළා රුද්දාචාරාදීහි මුඛවිකාරො. ආවෙගො සම්භමො. ජළතා අප්පටිපත්ති, උග්ගතා දාරුණත්තං. සුත්තං සුපනං. තාසො චිත්තක්ඛොභො. උස්සාහො උස්සුක්කං. විසාදො ඛෙදො. අබහිත්ථා ආකාරගුත්තතා. අමරිසො අක්ඛමතා. විබොධො විනිද්දතා. සෙසා පපඤ්චභයා න විත්ථාරිතාති. රසවණ්ණනා.

在瞬息情感中，疑虑是怀疑心。疾病即是病。厌离是自我轻贱。骄慢是由放逸而生的优越感。疲劳是疲惫。沮丧是内心痛苦。坚毅是满足。喜悦是心清净。恼害是指因粗暴行为等导致的面部扭曲。冲动是仓皇失措。愚钝是不明事理。倨傲是凶狠。睡眠是入睡。恐惧是内心骚动。热望是热切。忧愁是疲惫。掩饰是隐藏形相。愤慨是不容忍。觉醒是清醒。其余因恐繁琐，故不详述。情味之释义。

105. සිලොකෙන වචසො නාමානි. භාසිතබ්බන්ති භාසිතං. ලප වචනෙ, ලපිතං. භාසීයතෙති භාසා. වොහරීයතෙති [Pg.89] වොහාරො, හර හරණෙ විපුබ්බො, ‘‘වොහාර වචනෙ’’ති වා ධාතු. වුච්චතෙති වචනං. වචොපි, මනොගණොයං. උච්චතෙති උත්ති,ති. වුච්චතෙති වාචා, අ. ගිණන්ති සද්දායන්ති තන්ති ගිරා, ගෙ සද්දෙ, ඉරො, ගායිතබ්බාති වා ගිරා. වායතෙ සද්දායතෙති වාණී, යු, ඊ ච, පරෙසං මම්මවිජ්ඣනට්ඨෙන වාණො වියාති වා වාණී, ඊ. භරතො නාම සත්ථකාරො ඉසි, තස්සෙසා භාරතී. කථීයතෙති කථිතා. වුච්චතෙති වචී, ඊ. බ්‍රහ්මී, සරොවතීතිපි වචසො නාමානි.

105. 以偈颂说语言之诸名。已说，故为“已说”(bhāsita)。词根lapa意为说，故为“所说”(lapita)。被说，故为“语言”(bhāsā)。被使用，故为“言说”(vohāro)，其词根为hara，前缀为vi；或词根为“vohāra vacane”。被说，故为“言辞”(vacana)。“言语”(vaco)亦属manas词组。被言说，故为“言表”(utti)。被说，故为“话语”(vācā)。人歌唱、发声，故为“言”(girā)，词根ge意为发声，后缀为iro；或因其应被歌唱，故为“言”。其发声，故为“语”(vāṇī)，词根yu，后缀ī；或因其如箭(vāṇa)能穿透他人要害，故为“语”。有论师仙人名婆罗多(Bharata)，其言为“婆罗多语”(bhāratī)。被述说，故为“所述”(kathitā)。被说，故为“言词”(vacī)。梵语(Brahmī)、妙音(Sarovatī)亦为语言之名。

106. එකමෙවාඛ්‍යාතපදං යත්ථ එකාඛ්‍යාතො සවිසෙසනෙන කාරකපදෙන සහිතත්තා සකාරකො පදචයො සම්බන්ධත්ථො පදසමුදායො වාක්‍යං නාම සියා, යථා – වෙස්සන්තරො රාජා සුඛවිපාකං කම්මං කරොති, පුරිසො ගච්ඡති. ආඛ්‍යාතග්ගහණඤ්චෙත්ථ ක්‍රියාසද්දොපලක්ඛණං, තෙන දෙවදත්තො කටං කතවා ඉච්චාදීනිපි වාක්‍යං නාම සියා. අමරකොසෙ පන – ‘‘තිස්‍යාද්‍යන්තචයො වාක්‍යං, ක්‍රියා වා කාරකාන්විතා’’ති ද්වීහි ලක්ඛණෙහි වාක්‍යමාහ. තස්සත්ථො – තිස්‍යාද්‍යන්තචයො ත්‍යාදිස්‍යාද්‍යන්තපදානං චයො සමූහො සම්බන්ධත්ථො වාක්‍යං, තං යථා – උච්චං පඨති, ඔදනං පචති. තථා ච භාවාඛ්‍යං ආඛ්‍යාතං සාබ්‍යයකාරකවිසෙසනං වාක්‍යං, ආඛ්‍යාතං ත්‍යාද්‍යන්තං සාබ්‍යයං වා සකාරකං වා සවිසෙසනං වා වාක්‍යමුච්චතෙ. ත්‍යාදිග්ගහණං ක්‍රියාසද්දොපලක්ඛණං, තෙන දෙවදත්තො [Pg.90] කටං කතවා ඉච්චාදීනිපි වාක්‍යං. උපලක්ඛණනිරපෙක්ඛං අපරං වාක්‍යලක්ඛණමාහ ‘‘ක්‍රියා වා කාරකාන්විතා’’ති. ක්‍රියාපදං වා කාරකසම්බන්ධං වාක්‍යං, යථා – රාජා ගච්ඡති, රාජා ගතො. ඉමස්මිං පක්ඛෙ සාබ්‍යයස්සපි අනබ්‍යයස්සපි සබ්බස්ස ක්‍රියාකාරකපදසමූහස්ස වාක්‍යත්තමාහ.

106. 凡具单一动词，且此动词因与带修饰成分的作用者词(kārakapada)相结合而构成具作用者的词组，或为表达关联意义而组成的词语集合，即可称为句子(vākya)。例如：“韦桑达拉(Vessantara)国王作业，得乐异熟”，“人行走”。此处所说的动词，是动作词的代表，因此“提婆达多(Devadatta)已作席”等亦可称为句子。《阿摩罗词典》(Amarakośa)则以两种特征来说明句子：“以ti等结尾的词语集合，或与作用者关联的动词。”其义为：以ti等结尾的词语集合，即以ti等为结尾的词语之集合，为表达关联意义的句子。例如：“高声诵读”，“煮饭”。同样，表示状态的动词，与不变词、作用者、修饰成分结合，亦是句子。以ti等结尾的动词，或与不变词，或与作用者，或与修饰成分结合，皆称为句子。此处“ti等”是动作词的代表，因此“提婆达多已作席”等也是句子。不依赖于代表关系，（该词典）又说了另一种句子的定义：“或与作用者关联的动词。”即动词或与作用者相关的词语组合即是句子。例如：“国王行走”，“国王已走”。在此观点下，无论是否带有不变词，所有动词与作用者词的组合，皆称为句子。

භයාදීහි යං ද්වික්ඛත්තුං වා තික්ඛත්තුං වා උදීරණං කථනං ‘‘සප්පො සප්පො, විජ්ඣ විජ්ඣා’’ත්‍යාදිකං, තං ආමෙඩිතං ඤෙය්‍යං. මෙඩි උම්මාදනෙ, ආපුබ්බො ද්වත්තික්ඛත්තුමුච්චාරණෙ වත්තති. යථා ‘‘එතදෙව යදා වාක්‍යං, ආමෙඩයති වාසවො’’. ‘‘දෙවදත්තෙනාමෙඩො කතො’’ ඉච්චත්‍රාප්‍යයමෙවත්ථො, සොකාදිනා හි ‘‘භාතා භාතා’’ඉත්‍යුච්චාරීයතෙ, භාවෙ කම්මනි ච තො. කම්මඤ්ච පදං වාක්‍යම්හා.

因恐惧等原因而两次或三次地重复说出的话语，例如“蛇啊蛇，射啊射”等，这应知为重复语（āmeḍita）。‘Meḍi’的意思是疯狂，加上前缀‘ā’后，表示重复说两三次。例如“正是这句话，因陀罗（Vāsavo）重复诉说”。“提婆达多（Devadatta）说了重复语”——这里也是同样的意思，因为悲伤等原因而重复呼喊“兄弟啊兄弟”，（词中的）后缀‘ta’用于表状态和所作。而所作词则来自句子。

107. ආමෙඩිතස්ස විසයං දස්සෙතුමාහ ‘‘භයෙ’’ච්චාදි. ‘‘සප්පො සප්පො, චොරො චොරො’’ත්‍යාදීසු භයෙ. ‘‘විජ්ඣ විජ්ඣ, පහර පහරා’’ත්‍යාදීසු කොධෙ. ‘‘සාධු සාධූ’’ත්‍යාදීසු පසංසායං. ‘‘ගච්ඡ ගච්ඡ, ලුනාහි ලුනාහී’’ත්‍යාදීසු තුරිතෙ. ‘‘ආගච්ඡ ආගච්ඡා’’ත්‍යාදීසු කොතූහලෙ. ‘‘බුද්ධො බුද්ධොති චින්තයන්තො’’ත්‍යාදීසු අච්ඡරෙ. ‘‘අභික්කමථායස්මන්තො අභික්කමථායස්මන්තො’’ත්‍යාදීසු හාසෙ. ‘‘කහං එකපුත්තක, කහං එකපුත්තකා’’ත්‍යාදීසු සොකෙ. ‘‘අහො සුඛං අහො සුඛ’’න්ත්‍යාදීසු පසාදෙ. චසද්දො අවුත්තසමුච්චයත්ථො, තෙන ගරහා’සම්මානාදීනං සඞ්ගහො [Pg.91] දට්ඨබ්බො. තත්ථ ‘‘පාපො පාපො’’ත්‍යාදීසු ගරහායං. ‘‘අභිරූපක, අභිරූපකා’’ත්‍යාදීසු අසම්මානෙ. එවමෙතෙසු නවසු, අඤ්ඤෙසු ච ආමෙඩිතවචනං බුධො පණ්ඩිතො කරෙ කරෙය්‍ය යොජෙය්‍ය ආමෙඩනං පුනප්පුනුච්චාරණං ආමෙඩියති වා පුනප්පුනුච්චාරීයතීති ආමෙඩිතන්ති කත්වා.

107. 为说明重复语（āmeḍita）的用法，经中说“于恐惧时”等。在“蛇啊蛇，贼啊贼”等句中用于恐惧。在“射啊射，打啊打”等句中用于愤怒。在“善哉善哉”等句中用于赞叹。在“去啊去，割啊割”等句中用于急切。在“来啊来”等句中用于好奇。在“佛陀啊佛陀地思惟”等句中用于惊叹。在“具寿（āyasmanto）请前进，具寿请前进”等句中用于欢笑。在“我的独子在哪里，我的独子在哪里”等句中用于悲伤。在“啊，安乐，啊，安乐”等句中用于欣悦。“ca”字用于集合未尽之言，因此当知其包含责备、不敬等义。其中，在“恶人啊恶人”等句中用于责备。在“俊俏者啊俊俏者”等句中用于不敬。智者应当在这九种及其他情况下运用重复语。重复即是反复述说，因其被重复或反复述说，故称重复语。

108. ඉරු, යජු, සාමන්ති තයො වෙදා සියුං, තත්‍ර ඉරුසද්දො නාරී ඉත්ථිලිඞ්ගො. ඉච ථුතියං, ඉච්චන්තෙ දෙවා එතායාති ඉරු, උ, චස්ස රො. යජන්තෙ අනෙනෙති යජු, උ. සො අන්තකම්මනි, කරණෙ මො, සොයන්ති පාපමනෙනෙති සාමං, ඔස්සා, ‘‘සා තනුකරණාවසානෙසූ’’ති වා ධාත්වත්ථො. විදන්ති ධම්මමෙතෙහීති වෙදා.

108. 梨俱（Iru）、夜柔（Yaju）、娑摩（Sāma）是三种吠陀（Veda）。其中，“梨俱”一词是阴性词。其词源是：（词根）‘ic’（赞颂），诸天以此赞颂，故为“梨俱”，（加）后缀‘u’，‘c’变为‘r’。他们以此祭祀，故为“夜柔”（Yaju），（加）后缀‘u’。（娑摩的词源是：词根）‘so’用于“终结”义，加工具义后缀‘mo’；或，他们以此终结罪恶，故为“娑摩”（Sāma），（词根的）‘o’变为‘ā’；或（词根）‘sā’的词义为“减少”和“终结”。由于通过它们了知法，故称“吠陀”（Veda）。

එතෙ එව තයො වෙදා තයී නාම, තයො අවයවා අස්සාති තයී. අයං තයීසද්දො නාරී ඉත්ථිලිඞ්ගො. තිකං වෙදෙ. මුනාති ජානාති ධම්මං අනෙනාති මන්තො, තො, උස්ස අ. සුය්‍යතෙ ධම්මං එතායාති සුති. ඉත්ථියං සුතිසද්දො.

这三种吠陀被称为“三部集”（tayī），因其有三部分，故称“三部集”。“三部集”这个词是阴性词。三者即指吠陀。人以此了知法，故为“曼多”（manto，咒），（其构成为后缀）‘to’，（词根的）‘u’变为‘a’。法以此被听闻，故为“闻”（suti）。“闻”这个词是阴性词。

109. වෙදසත්ථකාරකෙ දස ඉසයොදස්සෙතුමාහ ‘‘අට්ඨකො’’ච්චාදි. අත්ථං හිතං, අත්ථෙ වා සත්ථෙ කරොතීති අට්ඨකො. වාමං කල්‍යාණවචනං කරොතීති වාමකො, රස්සසරීරත්තා [Pg.92] වා වාමනො, සො එව වාමකො, නස්ස කකාරත්තං කත්වා. වාමො නාම හරො, සො දෙවො අස්ස වාමදෙවො.

109. 为说明吠陀论典（Vedasattha）的十位作者仙人，文中说“阿吒迦”（Aṭṭhaka）等等。“阿吒迦”的意思是“造作义利或论典者”。“婆摩迦”（Vāmaka）的意思是“说吉祥语者”；或因身体矮小而被称为“婆摩那”（Vāmana），他也就是“婆摩迦”，是将‘n’音变为‘k’音。“婆摩”（Vāma）是诃罗（Hara，即湿婆）之名，其信奉之天神为婆摩，故名“婆摩提婆”（Vāmadeva）。

‘‘වාමං සබ්‍යෙ පතීපෙ ච, දවිණෙ චාතිසුන්දරෙ;

පයොධරෙ හරෙ කාමෙ, ජඤ්ඤා වාම’මපිත්ථිය’’න්ති.

“Vāma”一词，应知其意为：左、相反、财富、极美；乳房、诃罗（湿婆）、欲乐，以及非所喜。

හි නානත්ථසඞ්ගහෙ.

（此偈）在《多义集》（Nānatthasaṅgaha）中。

අඞ්ගිරසස්ස ඉසිනො අපච්චං අඞ්ගිරසො, චිත්‍රසිඛණ්ඩිනො අපච්චං පුත්තො. අථ වා අඞ්ගිම්හි කායෙ රසො සිද්ධිප්පත්තො පාරදො යස්සාති අඞ්ගිරසො. තෙනෙව තස්ස පුත්තං සුරාචරියං ‘‘ජීවො’’ති වදති. ජීවයති රණෙ අසුරනිහතෙ දෙවෙති ජීවො. භරතීති භගු, භං වානක්ඛත්තං ගච්ඡති ජානාතීති භගු, උ. යමං සංයමං දදාති පරෙසන්ති යමදො ච සො දක්ඛිණෙය්‍යග්ගිත්තා අග්ගි චෙති යමදග්ගි, රාමස්ස පිතා. වසිට්ඨස්ස අපච්චං වාසිට්ඨො. භාරද්වාජස්ස අපච්චං භාරද්වාජො. කස්සපස්ස අපච්චං කස්සපො. වෙස්සාමිත්තස්ස අපච්චං වෙස්සාමිත්තො. ඉති ඉමෙ දස ඉසයො මන්තානං වෙදානං කත්තාරො කාරකා.

鸯耆罗娑（Aṅgirasa）仙人之子为鸯耆罗娑，是质多罗悉犍提（Citrasikhaṇḍin）之子。或者说，其身（kāye）如火（aṅgi），精华（raso）水银（pārado）于其中成就，故名鸯耆罗娑。因此，他称其子，即天神之师为“耆婆”（Jīva）。因其能使在战斗中被阿修罗所杀的天神存活，故名耆婆。因其承载，故名跋瞿（Bhagu）；又因其知晓星宿（bhaṃ）之道，故名跋瞿，（加）后缀‘u’。因其给予他人制约（yamaṃ dadāti），且为应供之火（aggi），故合称“耶摩陀祇”（Yamadaggi），他是罗摩（Rāma）之父。婆私吒（Vasiṭṭha）之子为婆私吒（Vāsiṭṭha）。巴罗多迦（Bhāradvāja）之子为巴罗多迦。迦叶（Kassapa）之子为迦叶。毗湿婆蜜多罗（Vessāmitta）之子为毗湿婆蜜多罗。这十位仙人是诸曼多（咒）和吠陀的作者、造作者。

110. වෙදෙ දස්සෙත්වා තස්ස ඡළඞ්ගානි දස්සෙතුමාහ ‘‘කප්පො’’ච්චාදි. යඤ්ඤකම්මානමුපදෙසකො කප්පො ‘‘කප්පතෙ පභවතී’’ති කත්වා. සාධුසද්දානමන්වාඛ්‍යායකං බ්‍යාකරණං විසෙසෙන ආකරීයන්තෙ පකතිච්චාදිනා ආබ්‍යාපාද්‍යන්තෙ අනෙන [Pg.93] සද්දාති, යු. ජොතිසත්ථං ගණනසත්ථං සුභාසුභකම්මඵලජොතනකං. සික්ඛ්‍යන්තෙ අබ්භස්‍යන්තෙ එතායාති සික්ඛා, අකාරාදිවණ්ණානං ඨානකරණපයතනානං පටිපාදිකා. නිච්ඡයෙන, නිස්සෙසතො වා උත්ති නිරුත්ති, වණ්ණාගමො වණ්ණවිපරියයොච්චාදිකා. ඡන්දසි අනුට්ඨුභාදිවුත්තානං පටිපාදිකා ඡන්දොවිචිති, එතානි ඡ වෙදානං අඞ්ගානීති වදන්ති.

110. 展示吠陀之后，为展示其六支，故说“劫波”（kappa）等等。劫波是祭祀仪轨的指导者，因其“能干、能成”。文法（byākaraṇa）是善说（sādhusadda）的解释，词语通过它由词根（pakati）等被特别地解释和派生，（加）后缀‘yu’。星占学（jotisasattha）是计算之学，能阐明善恶业果。因通过它来学习和实践，故名式叉（sikkhā，音韵学），是阐明‘a’等字母的发音位置、器官和努力的学问。确定无疑或毫无遗漏的言说，是为尼禄多（nirutti，语源学），涉及字母增益、字母转换等。阐明“阿奴湿多”等韵律的学问是阐陀（chandoviciti，韵律学）。此六者被称为吠陀之支。

111. පුරාවුත්තනිබන්ධනපායත්තා පුරාවුත්තං, තස්ස පබන්ධො විත්ථාරො, සන්තානො වා භාරතාදිකො භාරතයුද්ධකථාදිකො බ්‍යාසාදිපකතො ගන්ථො ඉතිහාසො නාම, ඉතිහසද්දො පාරම්පරියොපදෙසෙ නිපාතො, ඉතිහා’ත්ථි අස්මින්ති ඉතිහාසො.

111. 因其主要依据古传之事，故称“往世书”（purāvuttaṃ）。其连续的叙述、详尽的阐释或传承，如以婆罗多（Bhārata）战争故事等为主题、由毗耶娑（Byāsa）等所著的《婆罗多》等典籍，称为“ इतिवृत्त”（itihāso，史传）。“iti ha”在传统教导中是助词，“如是，实有”之义存于其中，故名“ इतिवृत्त”。

රුක්ඛාදීනං නාමපරියායෙහි නාමප්පකාසකං රතනමාලාදිකං සත්ථං නිඝණ්ටු නාම, සොතිමිනා නිඝණ්ටුසද්දස්ස පුල්ලිඞ්ගත්තං දීපෙති, සබ්බත්‍රෙවං. තත්ථ තත්ථාගතානි නාමානි නිස්සෙසතො ඝටෙන්ති රාසීකරොන්ති එත්ථාති නිඝණ්ටු, බින්දාගමො, වචනීයවාචකභාවෙන අත්ථං සද්දඤ්ච නිඛණ්ඩති භින්දති විභජ්ජ දස්සෙතීති වා නිඛණ්ටු, සො එව ඛස්ස ඝකාරං කත්වා නිඝණ්ටූති වුත්තො. රුක්ඛාදීනං නාමප්පකාසකන්තිමිනා එකෙකස්ස අත්ථස්ස අනෙකපරියායනාමප්පකාසකත්තං වුත්තං, නිදස්සනමත්තඤ්චෙතං, අනෙකෙසං අත්ථානං එකසද්දවචනීයතාපකාසකවසෙනපි [Pg.94] තස්ස ගන්ථස්ස පවත්තත්තා.

通过树木等名称的各种同义词来阐明名称的《宝鬘》（Ratanamālā）等论典，称为“尼犍度”（nighaṇṭu，词汇集）。通过（语法规则）‘so’（格）的‘minā’（具格后缀），（作者）指明‘nighaṇṭu’一词为阳性，各处皆然。其中，各处出现的名称毫无遗漏地汇集、积聚于此，故称“尼犍度”，（此词）有鼻音的加入。或者说，以所说与能说的关系，将义理与词语剖析、分辨、分别显示，故称“尼犍度”（nikhaṇṭu），此词是将‘kh’音变为‘gh’音，才被称为“尼犍度”（nighaṇṭu）。通过“树木等名称的阐明者”这句话，说明了其阐明每一义理的多种同义词名称的特性，而这也只是一个示例，因为这部著作也通过阐明一词可表达多义的方式而运作。

112. ලොකෙ යං විතණ්ඩවාදීනං සත්ථං, තං ලොකායතන්ති විඤ්ඤෙය්‍යං. තනු විත්ථාරෙ, අඤ්ඤමඤ්ඤවිරුද්ධං, සග්ගමොක්ඛවිරුද්ධං වා තනොන්ති එත්ථාති විතණ්ඩො, ඩො, ණත්තං, විරුද්ධෙන වා වාදදණ්ඩෙන තාළෙන්ති එත්ථ වාදිනොති විතණ්ඩො, තඩි තාළනෙ, අදෙසම්පි හි යං නිස්සාය වාදීනං වාදො පවත්තො, තං තෙසං දෙසතොපි උපචාරවසෙන වුච්චති, යථා ‘‘චක්ඛුං ලොකෙ පියරූපං සාතරූපං, එත්ථෙසා තණ්හා පහීයමානා පහීයති, එත්ථ නිරුජ්ඣමානා නිරුජ්ඣතී’’ති. ලොකාති බාලලොකා, තෙ එත්ථ ආයතන්ති උස්සහන්ති වායමන්ති වාදස්සාදෙනාති ලොකායතං, ආයතිං හිතං තෙන ලොකො න යතති න ඊහතීති වා ලොකායතං, තඤ්හි ගන්ථං නිස්සාය සත්තා පුඤ්ඤක්‍රියාය චිත්තම්පි න උප්පාදෙන්ති.

112. 世间诡辩者之论，当知为顺世论(lokāyata)。其义为扩张，于此中，他们互相矛盾地，或与天界、解脱相违背地扩张其说，故称诡辩(vitaṇḍo)。此中涉及ḍo作ṇattaṃ的音变。或者，辩论者于此中以相违的辩论之棒敲击对方，故称诡辩(vitaṇḍo)，（词根）taḍi义为敲击。即使辩论者的辩论所依据的并非一个实际处所，但通过譬喻，那（依据）也被称作他们的“处所”，例如：“眼于世间为可爱之色、可喜之色，于此，爱被舍断；于此，爱被熄灭。”世间，指凡夫世间，他们于此中努力、精进、勤奋，是因辩论之味，故称顺世论(lokāyata)。或者，世人因此（学说）而不为未来利益而努力、寻求，故称顺世论(lokāyata)。确实，依据此等典籍，有情甚至不生起行福业之心。

යො කවීනං පණ්ඩිතානං හිතො කවිත්තභොගසම්පත්තාදිපයොජනකරො ක්‍රියාකප්පවිකප්පො කවීනං ක්‍රියාසඞ්ඛාතකප්පබන්ධනවිධිවිධායකො සුබොධාලඞ්කාරාදිකො ගන්ථො, සො කෙටුභං නාම, කිටන්ති ගච්ඡන්ති කොසල්ලං කවයො බන්ධනෙසු එතෙනාති කෙටුභං, කිට ගතියං, අභො, අස්සුකාරො, අථ වා කිටති ගමෙති ක්‍රියාදිවිභාගං, තං වා අනවසෙසෙන පරියාදානතො ගමෙන්තො පූරෙතීති කෙටුභං, උභ, උම්භ පූරණෙ.

于诗人、智者有益，能成就诗才、财富等利益，阐明构作的规则与变化，为诗人制定创作与联结方法的，如《善觉庄严论》等典籍，名为计都婆(keṭubhaṃ)。诗人凭借它而在（诗歌）联结中趋向(kiṭanti)娴熟，故称计都婆(keṭubhaṃ)，（词根）kiṭa义为趋向。此中涉及abho、assukāro等音变。或者，它阐明(kiṭati=gameti)构作等分别；或者，它毫无遗漏地把握并圆满之，故称计都婆(keṭubhaṃ)，（词根）ubha、umbha义为充满。

වචීභෙදාදිලක්ඛණා [Pg.95] ක්‍රියා කප්පීයති විකප්පීයති එතෙනාති ක්‍රියාකප්පො. සො පන වණ්ණපදසම්බන්ධපදත්ථාදිවිභාගතො අතිබහු විකප්පොති ආහ ‘‘ක්‍රියාකප්පවිකප්පො’’ති, ඉදඤ්ච මූලක්‍රියාකප්පගන්ථං සන්ධාය වුත්තං. සො හි මහාවිසයො සතසහස්සපරිමාණො නයචරිතාදිපකරණං.

以言辞之别等为特征的构作，凭借它而被规定、分别，故称构作规定(kriyākappo)。又因其于音节、词语、关联、词义等分别上变化极多，故说“构作规定的变化”(kriyākappavikappo)。此说是针对《根本构作规定》一书。该书内容宏大，规模达十万（颂），如《行导论》等著作。

113. උපලද්ධො කෙනප්‍යත්ථො යස්සං සා උපලද්ධත්ථා, ඉති ආඛ්‍යායිකාත්‍යුච්චතෙ ආඛ්‍යායතෙ නායකානුසාසකචරිතමස්සන්ති, සඤ්ඤායං ණ්වු.

113. 一部作品，若其意义可以被了知，则称其为“意义已得”(upaladdhatthā)。此即所谓的“传说”(ākhyāyikā)，因其中叙述(ākhyāyate)了主角与导师的事迹。于名词义上，（构词后缀为）ṇvu。

පබන්ධෙනෙව ච සවිත්ථාරෙන කප්පනං යස්සං සා පබන්ධකප්පනා, කාදම්බරීපභුති. කථීයතීති කථා.

于其中有连续而详尽的构想，此即连续构想(pabandhakappanā)，如《迦丹波利》(Kādambarī)等。其被叙说，故为故事(kathā)。

අත්ථා භූමිහිරඤ්ඤාදයො, තත්‍ර පධානං භූමි ඉතරෙසං තප්පභවත්තා, තෙසං අජ්ජනෙ පාලනෙ ච උපායභූතං සත්ථං අත්ථසත්ථං, පයානක්‍යාදිපණීතං, තස්මිං දණ්ඩනීතිසද්දො පවත්තො. සාමාදීනං චතුත්ථොපායො වධබන්ධනාදිලක්ඛණො දණ්ඩො, තස්ස නීති පණයනං දණ්ඩනීති, පායෙන නීතිස්ස දණ්ඩෙන බ්‍යප්පදෙසො, වධදොසබාහුල්‍යෙන පායසො දණ්ඩස්ස පණයනතො, දණ්ඩනීත්‍යත්ථත්තා සත්ථඤ්ච දණ්ඩනීති.

利益(attha)指土地、黄金等，其中土地为首，因其余皆由其产生。为获得与守护此等利益而作为方便的论典，是为利益论(atthasatthaṃ)，由（古代大师）乔那迦(Cāṇakya)等所著，其中通用“刑政学”(daṇḍanīti)一词。和平等四种方便中的第四种，以杀戮、囚禁等为特征的，是为刑罚(daṇḍo)；对其引导运用，即是刑政学(daṇḍanīti)。通常，政道(nīti)以刑罚指称，因刑罚的施行多因杀戮等过失普遍之故。又因该论典以刑政学为要义，故其本身亦称刑政学。

ද්වයං කථායං. වුත්තො අනුවත්තනීයො අන්තො පරිසමත්ති යස්ස අත්තනො කාරියභාගස්ස පාපනතොති වුත්තන්තො. පවත්තන්තෙ කාරියා යස්සං පවත්ති,ති. චකාරෙන වුත්තඋදන්තාදයො ගහිතා. කාරියස්ස වුත්ති අත්‍රත්ථීති අස්සත්ථ්‍යත්ථෙ [Pg.96] ණො. උග්ගතො අන්තො පරිසමත්ති යස්ස උදන්තො.

故事(kathā)有二。其自身事务部分的终结或完成已被述说或应被遵循，因其能达到此，故称“事件”(vuttanto)。事务于其中发生，故称“发生”(pavatti)。通过“与”(ca)字，摄集已说之“消息”(udanta)等。“其中有事务的发生”，在此“拥有”义上，（加后缀）ṇo。其终结或完成已出现，故称“消息”(udanto)。

114. අධිවචනන්තං නාමෙ. සඤ්ජානන්ති එතායාති සඤ්ඤා, අ. ආඛ්‍යායතෙ එතායාති ආඛ්‍යා. අහ්වයතෙ එතායාති අව්හා, හු සද්දෙ, ව්හෙ අව්හානෙති වා ධාතු, අ. සම්මා ආජානාති, සමං වා ජානාති එතායාති සමඤ්ඤා. අභිධීයතෙ යෙන, යු. නම්‍යතෙ අබ්භස්සතෙ අස්මින්ති නාමං, නමති නාමයතීති වා නාමං. අහ්වායතෙති අව්හයො, කම්මෙ යො. නාමමෙව නාමධෙය්‍යං. නාමරූපෙහි සකත්ථෙ ධෙය්‍යො යදාදිනා, තිට්ඨති වා එත්ථ අත්ථොති ධෙය්‍යං, ධරීයතෙ උච්චාරියතෙති වා ධෙය්‍යං, නාමමෙව ධෙය්‍යං නාමධෙය්‍යං. අධීනං වචනං අධිවචනං, කෙන අධීනං? අත්ථෙන. පුට්ඨස්ස පටිවචනං පටිවාක්‍යං. පටිගතං පච්ඡාගතං වාක්‍යං පටිවාක්‍යං. උත්තරීයතෙ අතික්කම්‍යතෙ යෙනාති උත්තරං.

114. 以下是“名”(nāma)的同义词，以“称谓”(adhivacana)结尾。凭借它而认知，故为想(saññā)，（后缀）a。凭借它而述说，故为说(ākhyā)。凭借它而呼唤，故为呼(avhā)，（词根）hu义为声，或（词根）vhe义为呼唤，（后缀）a。凭借它而正确了知，或平等了知，故为共称(samaññā)。凭借它而表达，（故为）名言(abhidhāna)，（后缀）yu。事物被趋向、修习于此中，故为名(nāma)；或它能使（事物）屈从、命名，故为名。其被呼唤，故为呼(avhayo)，用于被动义，（后缀）yo。名即名称(nāmadheyya)。由名色于自义上被安立，以“此”等（词）开头，故为施设(dheyya)；或义于此中安住，故为施设；或其被执持、言说，故为施设。名即施设，是为名称(nāmadheyya)。卓越之言为“称谓”(adhivacana)。因何卓越？因其意义。对所问之回答，为应语(paṭivākyaṃ)。回复之语、随后之语，为应语(paṭivākyaṃ)。凭借它而超越、克服（问题），故为答(uttaraṃ)。

115. තිකං පුච්ඡායං. පුච්ඡිතබ්බොති පඤ්හො, ඤාතුමිච්ඡිතො හි අත්ථො පඤ්හො නාම. පුච්ඡ පුච්ඡනෙ, චස්ස ඤො, ඡස්ස හො, උස්ස අ, පඤ්හ පුච්ඡනෙතිපි ධාතු. යුජ යොගෙ, අනුයුඤ්ජිතබ්බො [Pg.97] පුච්ඡිතබ්බොති අනුයොගො. පුච්ඡනං, පුච්ඡිතබ්බාති වා පුච්ඡා. එතෙනෙව නයෙන ද්වීසුපි භාවසාධනම්පි කත්තබ්බමෙව.

115. 问(pucchā)有三。应被问者，是为问题(pañho)；实则欲知之义，名为问题。词根puccha义为问，c变为ñ，ch变为h，u变为a；亦有词根pañha义为问。词根yuja义为结合，应被诘问、追问者，是为诘问(anuyogo)。询问，或应被问者，是为问(pucchā)。依此理，于此二者，亦应作抽象名词的构词理解。

චතුක්කං නිදස්සනෙ. පකතෙන සදිසං නිදස්සෙති එතෙනාති නිදස්සනං, පකතස්සොපපාදනං වාක්‍යං. උපොග්ඝඤ්ඤතෙ පටිපාදීයතෙ අනෙනාති උපොග්ඝාතො. උප උපුබ්බො හනධාතු පටිපාදනත්ථො. දස්සීයතෙ අනෙනාති දිට්ඨන්තො, අන්තො, දිට්ඨො වා පකතස්ස අන්තො පරිසමත්ති යෙනාති දිට්ඨන්තො. සබ්බත්‍රාපි වා කම්මසාධනම්පි කත්තබ්බං. උදාහරීයති පකතස්සොපපාදනායාති උදාහරණං.

示(nidassana)有四。凭借它而显示与本事相似者，是为示(nidassana)，即阐明本事的语句。凭借它而被引导、阐明，是为引导(upogghāto)。upa为前缀，han词根有阐明义。凭借它而被显示，是为譬喻(diṭṭhanto)；或凭借它而得见本事的终结、圆满，是为譬喻。于所有情况，亦应理解为被动语态的构词。为阐明本事而被举出，是为例子(udāharaṇa)。

116. චතුක්කං සඞ්ඛෙපෙ. සමාති තුල්‍යත්ථා. සඞ්ඛිපීයතෙ එකදෙසතො කථීයතීති සඞ්ඛෙපො, ඛිප පෙරණෙ. සංහරීයතෙ සඞ්ඛෙපෙන පච්චාඛ්‍යායතෙ එතෙනාති සංහාරො. සමස්‍යතෙ සඞ්ඛිපීයතෙති සමාසො, අසු ඛෙපනෙ. සඞ්ඛෙපෙන ගය්හතෙ අනෙනාති සඞ්ගහො.

116. 略(saṅkhepa)有四。“saṃ”有相等义。其被简略，从一部分言说，是为略(saṅkhepo)，（词根）khipa义为投掷。凭借它而被汇集、简要地复述，是为总摄(saṃhāro)。其被组合、简略，是为复合(samāso)，（词根）asu义为投掷。凭借它而得以简要地把握，是为摄(saṅgaho)。

‘‘ත්වං සතං සුවණ්ණං ධාරයසි’’ඉත්‍යාදිකං තුච්ඡභාසනං අභූතභාසනං අබ්භක්ඛානං නාම. අසච්චෙන අක්ඛානං භාසනං අබ්භක්ඛානං.

“你欠我一百金币”等空言、不实之语，名为诬谤(abbhakkhāna)。以不实而说、而语，是为诬谤。

117. ද්වයං [Pg.98] විවාදාය විභාගවිසයෙ. විරුද්ධං කත්වා අවහරති වදති යන්ති වොහාරො. විරුද්ධං කත්වා වදති යන්ති විවාදො. සබ්බත්‍ර භාවසාධනං වා යුජ්ජති. ‘‘මුසාවාදං වදන්තො ඝොරානි ත්වං නරකානි යස්සසී’’ත්‍යාදිසරූපං සපනං. සප අක්කොසෙ, ථො, සපථො.

117. 二法在诤论(vivāda)的分类中。做了相违背的事而夺取、言说，即是言说(vohāro)。做了相违背的事而言说，即是诤论(vivādo)。在一切情况下，也适合作为抽象名词(bhāvasādhana)的构成。“说妄语的你，将去到恐怖的地狱”等形式，是诅咒(sapanaṃ)。词根`sapa`用于辱骂义，加后缀`tho`，成为`sapatho`(誓言/诅咒)。

තිකං ඛ්‍යාතෙ. යජති එතෙනාථි යසො, ජස්ස සො, සබ්බත්ථ යාතීති වා යසො, සො, යසති පයසතීති වා යසො. සිලොකති පත්ථරතීති සිලොකො, සිලොක සඞ්ඝාතෙ. කිත්ත සද්දනෙ, කිත්තීයතෙ කථීයතෙති කිත්ති, ඉ. සමඤ්ඤා ච ඛ්‍යාතෙ, සං ආපුබ්බො ජානාති ඛ්‍යාතෙ. තථා හි ‘‘ඤාතො, අභිඤ්ඤාතො, සඞ්ඛ්‍යාතො, විස්සුතො, සමඤ්ඤාතො’’ති රතනකොසෙ වුත්තං. උච්චධනිනා සද්දනං ඝොසනා නාම, ඝුස සද්දෙ, ඝුසනං සද්දනං ඝොසනා.

三法在“闻名”(khyāta)义上。以此祭祀，故为名声(yaso)；或因其遍行各处，故为名声；或因其显扬、传播，故为名声。因其传播，故为称誉(siloko)，词根`siloka`用于集合义。词根`kitta`用于出声义，被称赞、被言说，故为称誉(kitti)，加后缀`i`。`Samaññā`(共许)亦在“闻名”义上，由前缀`saṃ`和`ā`加于词根`ñā`(知)而成。如《宝藏》(Ratanakosa)中所说：“已知(ñāto)、遍知(abhiññāto)、被数知(saṅkhyāto)、闻名(vissuto)、共许(samaññāto)”。高声发出声音，名为宣告(ghosanā)，词根`ghusa`用于声音义，出声、发声即是宣告(ghosanā)。

118-119. ද්වයං පටිසද්දෙ. ඝුසනං ඝොසො, තං පටිගතො, දුතියාසමාසො. එවං රවං පටිගතො පටිරවො. අථ [Pg.99] වා ඝොසස්ස පතිරූපො පටිඝොසො. රවස්ස පතිරූපො පටිරවො. පටිසුති, පටිද්ධනීතිපි පටිසද්දස්ස නාමානි, වචීමුඛං වචනොපක්කමො උපඤ්ඤාසො නාම, උපනිපුබ්බො ආස උපවෙසනෙ, උප පඨමං පුරිමවචනස්ස සමීපං වා න්‍යාසො ඨපනං උපඤ්ඤාසො, න්‍යස්ස ඤො.

118-119. 二法在“回响”(paṭisadda)义上。响声是`ghoso`，返回于它，即是`paṭighoso`(回响)，此为第二格复合词(dutiyāsamāso)。同样，返回于声音(`ravaṃ`)，即是`paṭiravo`(回响)。或者，`paṭighoso`是`ghoso`的对应。`paṭiravo`是`ravo`的对应。`Paṭisuti`(应声)、`paṭiddhanī`(回音)亦是`paṭisadda`(回响)之名。语门(vacīmukhaṃ)、言语的开端(vacanopakkamo)，名为提出(upaññāso)。由前缀`upa`、`ni`，加词根`āsa`(安置)而成。或者，`upaññāso`是首先将言说(`nyāso`, `ṭhapanaṃ`)置于前言之旁；其`ññā`音变自`nyāsa`。

සත්තකං ථුතියං. කත්ථ සිලාඝායං, යු, කථනං වාඅසරූපද්විභාවවසෙන කත්ථනා. සිලාඝ කත්ථනෙ, සිලාඝා. සීලස්ස වා සභාගගුණස්ස ආහනනං සීලාඝා, සා එව රස්සං කත්වා සිලාඝා. වණ්ණ පසංසායං, වණ්ණීයතෙති වණ්ණනා. නු ථුතියං,ති, නුති. ථු අභිත්ථවෙ,ති, ථුති. ථොම සිලාඝායං, ථොමනං. පපුබ්බො සංස පසංසනෙ, අ.

七法在“赞颂”(thuti)义上。词根`kattha`用于称赞(silāghā)义，加后缀`yu`，成为`katthanā`(称扬)。词根`silāgha`用于称扬(katthana)义，成为`silāghā`(称赞)。或者，宣扬戒行(sīla)或同类功德为`sīlāghā`，此词缩短后即是`silāghā`。词根`vaṇṇa`用于赞美(pasaṃsā)义，被赞美即是`vaṇṇanā`(称赞)。词根`nu`用于赞颂(thuti)义，加后缀`ti`，成为`nuti`(赞颂)。词根`thu`用于赞扬(abhitthava)义，加后缀`ti`，成为`thuti`(赞扬)。词根`thoma`用于称赞(silāghā)义，成为`thomanaṃ`(称扬)。词根`saṃsa`前加`pa`，用于赞美(pasaṃsana)义，加后缀`a`，成为`pasaṃsā`(赞美)。

සිඛණ්ඩීනං මයූරානං නාදො නදරවො කෙකා නාම, කා සද්දෙ, කෙඉති කායතීති කෙකා, කම්මනි අ, අථ වා කායති, කායනං වා කා, කෙ මයූරෙ පවත්තා කා කෙකා, අලුත්තසමාසො. ගජානං නාදො කොඤ්චනාදො නාම, කොඤ්චසකුණනාදසදිසො නාදො කොඤ්චනාදො. හයානං අස්සානං ධනි සද්දො හෙසා නාම, හෙස අබ්‍රත්තසද්දෙ, හෙසනං හෙසා, හෙ ඉති පවත්තතීති වා හෙසා.

有冠孔雀(sikhaṇḍīnaṃ mayūrānaṃ)的叫声(nādo nadaravo)名为`kekā`。词根`kā`用于声音义，因其叫声为“ke”，故名`kekā`，由业格后缀`a`构成。或者，叫喊(`kāyati`)、叫声(`kāyanaṃ`)即是`kā`，在孔雀中发出的`kā`声即是`kekā`，此为不省略复合词(aluttasamāso)。象(gajānaṃ)的叫声名为`koñcanādo`，此叫声与鹭鸟(koñcasakuṇa)的叫声相似，故名`koñcanādo`。马(hayānaṃ assānaṃ)的声响(dhani saddo)名为`hesā`(嘶鸣)。词根`hesa`用于不间断声义，`hesanaṃ`即是`hesā`。或因其发出“he”之声，故名`hesā`。

120-121. ද්වයං පරියායෙ. පරිබ්‍යත්තමත්ථං අයන්ති ගච්ඡන්ති බුජ්ඣන්ති එතෙනාති පරියායො. එකො අත්ථො පුනප්පුනං වුච්චති [Pg.100] යෙනාති වෙවචනං. ද්වයං සාකච්ඡායං. සහ, සම්මා වා අවිරොධෙන කථා සාකච්ඡා, සංකථා ච. තො, ථස්ස චො, තස්ස ඡො.

120-121. 二法在“方式”(pariyāya)义上。通过它而趋向、达到、了知明晰之义，故为`pariyāyo`(方式、说法)。通过它而反复言说同一义，故为`vevacanaṃ`(同义词)。二法在“讨论”(sākacchā)义上。共同、正确或无冲突地交谈，即是`sākacchā`(讨论)，亦是`saṃkathā`(共论)。(语法注释：`th`作`c`，`t`作`ch`)。

සාද්ධපජ්ජෙන ගරහස්ස නාමානි. දොසක්ඛානෙන වදනං උපවාදො. කුස අව්හානෙ භෙදනෙ ච, ක්වචි ‘‘අපක්කොසො’’ති පාඨො, ණො. වණ්ණො ථුති, තස්ස අවදනං අවණ්ණවාදො. හීළනෙන වදනං අනුවාදො. ජනානං වාදො ගරහණං ජනවාදො. ගරහණෙන වාදො අපවාදො. පරිවදනං පරිවාදො, රස්සස්ස දීඝතා. එතෙ උපවාදාදයො තුල්‍යත්ථා සමානත්ථා. විසමවුත්තප්පභෙදෙසු වත්තමිදං. ඛිප පෙරණෙ, ඛිපනං බහිකරණං ඛෙපො. නිදි කුච්ඡායං, අ, නින්දා. යථා උපවාදාදයො ගරහත්ථා, කුච්ඡාදයොපි තථාති තථාත්ථො. කුච්ඡ අවක්ඛෙපනෙ, චුරාදි, කුස අක්කොසෙතිමස්ස වා පබ්බජ්ජාදිත්තා ‘‘කුච්ඡා’’ති රූපං නිප්ඵජ්ජති. ගුප, ගොප කුච්ඡනෙසු, ‘‘තිජගුපකිතමානෙහි ඛඡසා වා’’ති ඡො. ගරහ කුච්ඡනෙ. තත්ථ කෙචි ‘‘උපවාදාදයො අබ්භක්ඛානත්ථා, ඛෙපාදයො නින්දත්ථා’’ති වදන්ති, තං අමරකොසෙන විරුජ්ඣනතො අබ්භක්ඛානත්ථස්ස ච වුත්තත්තා න ගහෙතබ්බං. එතෙ උපවාදාදයො සත්ත අබ්භක්ඛානෙපි වත්තන්ති.

以下是以半颂偈呈现的谴责(garaha)之名。因述说他人过失而言说，是为`upavādo`(责骂)。词根`kusa`用于呼唤与离间义，(由此构成`akkoso`[辱骂])；在某些版本中作`apakkoso`，加后缀`ṇo`。`Vaṇṇo`是赞美，不言其赞美，是为`avaṇṇavādo`(诽谤)。因轻蔑而言说，是为`anuvādo`(讥讽)。众人之言说、谴责，是为`janavādo`(众谤)。因谴责而言说，是为`apavādo`(呵责)。周遍言说(`parivadanaṃ`)即是`parivādo`(遍谤)，此为短元音的长音化。这些`upavāda`等词，意义相等、相同。此适用于不同语境的分别中。词根`khipa`用于抛掷义，抛掷、驱逐即是`khepo`(摈弃)。词根`nidi`用于轻蔑义，加后缀`a`，成为`nindā`(诋毁)。如同`upavāda`等词有谴责义，`kucchā`等词亦然，其义如此。词根`kuccha`用于贬低义，属`curādi`类动词；或从`kusa`(辱骂)一词，因其为`pabbajjā`等词之首，而产生`kucchā`之形。词根`gupa`、`gopa`用于轻蔑义，根据语法规则“tijagupakitamānehi khachasā vā”，加后缀`cha`。词根`garaha`用于轻蔑义。于此，有人说“`upavāda`等词为诬谤义，`khepa`等词为轻贱义”，此说与《阿摩罗词典》(Amarakośa)相违，且诬谤之义已如前述，故不应采纳。此`upavāda`等七词，亦可用于诬谤义。

විවාදකාමස්ස දුබ්බාදො උපාරම්භො, සො ච ඊදිසෙ සබ්බලොකචූළාමණිභූතෙ සක්‍යකුලෙ සම්භූතස්ස භගවතො කිමිදං කම්මමුචිතන්ති ගුණාවිකරණපුබ්බකොප්‍යත්ථි, බන්ධකීසුතස්ස තවෙදමුචිතමෙවාති නින්දාපුබ්බකොපි උපාරම්භො. තත්‍ර යො නින්දාපුබ්බො සනින්දො උපාරම්භො, සො පරිභාසනමුච්චතෙ. උපගන්ත්වා පරෙසං චිත්තස්ස ආරම්භනං විකොපනං උපාරම්භො. දොසක්ඛානෙන භාසනං පරිභාසනං.

好诤讼者之恶言即是`upārambho`(指责)。此指责亦有先彰显功德者，如言：“对于诞生于此世界顶髻宝般的释迦族(Sakyakula)的世尊(Bhagavā)而言，此行为岂能适合？”亦有先加以诋毁者，如言：“对你这婢女之子而言，这倒是适合的。”其中，先加以诋毁且带有轻蔑的指责，称为`paribhāsanaṃ`(侮辱)。`Upārambho`是走近他人，触恼、扰乱其心。通过述说他人过失而进行的言说，即是`paribhāsanaṃ`。

122. අනරියානං [Pg.101] ලාමකානං වොහාරතො, අරියානං උත්තමජනානං වා අවොහාරතො අනරියවොහාරොති සඞ්ඛාතානං අදිට්ඨෙ දිට්ඨවාදාදීනං අට්ඨන්නං වොහාරානං වසෙන යා වාචා ලාමකජනෙහි පවත්තිතා වුත්තා, වීතික්කමදීපනී අජ්ඣාචාරවීතික්කමසාධනී සා වාචා අරියජනෙහි වත්තබ්බමරියාදාතික්කමත්තා අභිවාක්‍යං නාම සියා.

122. 因是非圣者(anariya)、卑劣者的言说方式，或因是圣者(ariya)、最上之人的不言说方式，故被称为“非圣者之言”(anariyavohāra)的，是“未见言见”等八种言说。基于此八种言说，由卑劣之人所发起、所言说，能显示、构成行为之违越的言语，因其超越了圣者所应言说的界限，故可名为`abhivākyaṃ`(不当之语)。

123. මුහුංභාසා බහුසො අභිධානං අනුලාපො නාම, අනු පුනප්පුනං ලාපො අනුලාපො. අනත්ථිකා ගිරා නිප්පයොජනං උම්මත්තාදිවචනං පලාපො, පයොජනරහිතො ලාපො පලාපො, පසද්දො වියොගත්ථජොතකො.

123. 反复言说、多次言说，名为`anulāpo`(重述)。`anu`是“再三”，`lāpo`是“言说”，故为`anulāpo`。无意义、无用益之言，如狂人等之言，是为`palāpo`(废话)。远离利益的言说即是`palāpo`，前缀`pa`在此表示“远离”义。

ගමනාගමනාදිසමයෙ ආදිම්හි භාසනං පියවචනං ආලාපො, ආදිම්හි ලාපො ආලාපො, ආපුච්ඡාසද්දොප්‍යත්‍ර. දොසෙන පතිට්ඨිතො පරිද්දවො පරිදෙවනං අනුසොචනං අතික්කමලාපො විලාපො නාම, විවිධෙන, විවිධං වා ලාපො විලාපො. පරිදෙවනං පරිදෙවො, සො එව පරිද්දවො, දෙව පරිදෙවනෙ.

在往来等时，开始时的言说、爱语，即是`ālāpo`(交谈)。开始时的言说即是`ālāpo`，此处亦包含告别之语。因过失(或瞋恚)而起的，是`pariddavo`(悲叹)、`paridevanaṃ`(哀伤)、`anusocanaṃ`(追悔)。过度的言说，名为`vilāpo`(杂说)。`vilāpo`亦是各种方式、各种内容的言说。`Paridevanaṃ`即是`paridevo`，此亦即是`pariddavo`。词根`deva`用于悲叹义。

124. විරුද්ධං [Pg.102] වචනං විරොධොත්ති. විරුද්ධං පලාපො විප්පලාපො. සන්දිස්සතෙති සන්දෙසො, සන්දිස්සමානො අත්ථො, තස්සොත්ති. යාය සන්දිට්ඨො අත්ථො අභිධීයතෙ, සා සන්දෙසොත්ති වාචිකමුච්චතෙ. වච සන්දෙසෙ, සකත්ථෙ ණිකො, සන්දිට්ඨත්ථා වාචා එව වාචිකමිච්චත්ථො.

124. 相违之言为“virodho”(抵触)。相违之语为“vippalāpo”(矛盾语)。被显示，故为“sandeso”(传达)；被显示的意义，即是其义。藉此而宣说所指示之义，彼言被称为“sandesa”(传达)或“vācikaṃ”(传达语)。词根“vaca”用于“传达”义，后缀“ṇika”用于“自身”义，其义为：已指示意义之言即是“vācikaṃ”。

මිථු අඤ්ඤමඤ්ඤං විරොධරහිතං වචනං ‘‘සම්භාසනං, සල්ලාපො’’ති ච වුච්චති. යථා එකො බ්‍රූතෙ ‘‘අජ්ජ සොභනං නක්ඛත්ත’’න්ති, ඉතරොප්‍යාහ ‘‘තථෙවා’’ති.

彼此无违之言，被称为“sambhāsanaṃ”(共语)与“sallāpo”(交谈)。例如，一人说：“今日星宿吉祥”，另一人亦言：“正是如此”。

125. නිට්ඨුරං වාක්‍යං කක්කසවචනං ඵරුසං නාම, පරෙ ජනෙ උස්සාපෙති දාහෙතීති පරුසං, තදෙව පස්ස ඵකාරං කත්වා ඵරුසං. අසවනීයත්තා න ඉච්ඡිතබ්බන්ති නිට්ඨුරං, උරො, යථා ‘‘නාගො’’ති. ද්වයං කණ්ණසුඛවචනෙ. මනං ආ භුසං ඤාපෙති තොසෙතීති මනුඤ්ඤං, ඤා පරිමාණතොසනනිසානෙසු, අස්සුකාරො. හදයං මනං ගච්ඡති පවිසතීති හදයඞ්ගමං.

125. 粗恶之语、粗糙之言，名为“pharusaṃ”(粗恶)。因其激怒、烧灼他人，故为“parusaṃ”；见其“pa”字变为“pha”字，而成“pharusaṃ”。因其不堪入耳、不被喜爱，故为“niṭṭhuraṃ”(粗暴)。(以下)二词为悦耳之言。令心极为知晓、喜悦，故为“manuññaṃ”(可爱)，(其构词源于)词根“ñā”，义为测量、满足、磨砺。因其进入于心，故为“hadayaṅgamaṃ”(称心)。

සංකුලාදිද්වයං පුබ්බාපරවිරොධිනි පුබ්බාපරවිරුද්ධෙ වාක්‍යෙ, යථා –

“saṃkula”等二词，指前后矛盾之语句，例如：

යාවජීවමහං මොනී, බ්‍රහ්මචාරී ච මෙ පිතා;

මාතා ච මම වඤ්ඣාසි, අපුත්තො ච පිතාමහො.

我终生为圣默，我父持梵行；我母曾不孕，祖父亦无嗣。

සංකුලන්ති ජළීභවන්ත්‍යනෙනාති සංකුලං. කිලිස්සන්තෙ එත්ථාති කිලිට්ඨං.

“saṃkulaṃ”(杂乱)：因此而陷入迟钝，故为杂乱。“kiliṭṭhaṃ”(染污)：于此而烦恼，故为染污。

126. සමුදායත්ථරහිතං [Pg.103] දසදාළිමාදිවාක්‍යං අසම්බද්ධත්තා අබද්ධමිති කිත්තිතං කථිතං, න බජ්ඣතෙ හදයමත්‍රාති අබද්ධං, තො.

126. “十颗石榴”等语句，因无整体意义，不相连属，故被称为“abaddhaṃ”(不连贯)。其义为：心不被其系缚。

නත්ථි තථං සච්චමත්‍රාති විතථං. ඵරුසාදයො විතථසද්දං යාව තිලිඞ්ගිකා.

于此无真实，故为“vitathaṃ”(虚妄)。自“pharusa”等词起，至“vitatha”一词为止，皆通三性。

127. පජ්ජද්ධං සච්චවචනෙ. සම්මාසද්දොයං අබ්‍යයං, සබ්බලිඞ්ගවිභත්තිවචනෙසු ච සමානො. න විතථං අවිතථං. සන්තෙසු සාධූසු භවං සච්චං. සත සාතච්ඡෙ වා, වජාදිනා යො, සච්චං. තථසද්දො භූතපරියායො, ‘‘තථෙන මග්ගෙන යථාත්ථභාජිනා’’ති පයොගො. තථෙ සාධු තච්ඡං, සාධ්වත්ථෙ යො. යථාතථසද්දාපි ච සච්චත්ථා අලිඞ්ගා. තබ්බන්තා සච්චවචනවන්තවාචකා සම්මා සච්චං යථාතථංසද්දවජ්ජිතා සෙසා අවිතථාදයො තීසු ලිඞ්ගෙසු වත්තන්ති. සච්චංසද්දො තු අලිඞ්ගො. අමරකොසෙ පන සම්මා සච්චසද්දානම්පි තබ්බති තිලිඞ්ගත්තං වුත්තං, යථා – සච්චං තච්ඡං රිතං සම්මා, අමූනි තීසු තබ්බති. යථා – සච්චො බ්‍රාහ්මණො, සච්චා නාරී, සච්චං විප්පකුලං. ඉධ පන සබ්බලිඞ්ගවචනවිභත්තීසු රූපභෙදාභාවා සම්මාසද්දස්ස අබ්‍යයත්තං, තිලිඞ්ගෙස්වපි රූපභෙදාභාවා සච්චංසද්දස්ස අලිඞ්ගත්තඤ්ච වුත්තං. යථා – සම්මා වාචා, සම්මා වොහාරො, සම්මා වචනං. සච්චං බ්‍රාහ්මණො, සච්චං නාරී, සච්චං විප්පකුලං. මිච්ඡාමුසාසද්දා පන සබ්බත්‍රාපි අබ්‍යයමෙව භවන්ති. යථා [Pg.104] – මිච්ඡා වාචා, මිච්ඡා වොහාරො, මිච්ඡා වචනං. මුසා වාචා, මුසා වොහාරො, මුසා වචනං.

127. 真实语(之半颂)。词“sammā”(正)为不变词，于一切性、格、数中皆相同。非虚妄者，为“avitathaṃ”(不虚妄)。存在于善人中者，为“saccaṃ”(真实)。或从词根“sata”(持续)而来，依“vajādi”(语法规则)加“yo”后缀，成“saccaṃ”。词“tatha”(如是)为“bhūta”(真实)之同义词，如用法：“依如是之道，如实获益”。于“tatha”(如是)为善，是为“tacchaṃ”(谛实)，于“善”义加“yo”后缀。“yathātatha”(如实)等词亦为真实义，无性。除“sammā”、“saccaṃ”、“yathātathaṃ”等词外，其余如“avitatha”等表示“具真实语”之词，则通用于三性。然“saccaṃ”一词为无性。但在《阿摩罗词典》(Amarakosa)中，“sammā”、“saccaṃ”等词亦被称为通三性，如：“saccaṃ, tacchaṃ, ritaṃ, sammā”，此等皆通三性。例如：“sacco brāhmaṇo”(真实的婆罗门)、“saccā nārī”(真实的女人)、“saccaṃ vippakulaṃ”(真实的吠舍家庭)。然于此处，因“sammā”一词于一切性、数、格中词形无别，故说为不变词；“saccaṃ”一词于三性中词形亦无别，故说为无性。例如：“sammā vācā”(正语)、“sammā vohāro”(正言说)、“sammā vacanaṃ”(正言)。“saccaṃ brāhmaṇo”(真实的婆罗门)、“saccaṃ nārī”(真实的女人)、“saccaṃ vippakulaṃ”(真实的吠舍家庭)。而“micchā”(邪)、“musā”(妄)二词，则于一切处皆为不变词。例如：“micchā vācā”(邪语)、“micchā vohāro”(邪言说)、“micchā vacanaṃ”(邪言)。“musā vācā”(妄语)、“musā vohāro”(妄言说)、“musā vacanaṃ”(妄言)。

128. සොළස සද්දමත්තපරියායෙ දස්සෙතුං උපජාතිං ‘‘රවො’’ඉච්චාදිමාහ. රුයතෙ සද්දායතෙති රවො, රු සද්දෙ. නදනං නාදො, නිරත්ථො නාදො නිනාදො, නද අබ්‍යත්තසද්දෙ. එවං නිනදො, රස්සත්තමෙව විසෙසො. සප්පති උච්චාරීයතීති සද්දො. ඝුස සද්දෙ, පාතුභාවො ඝොසො නිග්ඝොසො. නදනං නාදො. ධන සද්දෙ, ධනීයතීති ධනි. නිග්ඝොසො ච නාදො ච ධනි ච නිග්ඝොසනාදධනයො. රවො එව රාවො. ආරාවොති උපසග්ගෙන පදං වඩ්ඪිතං. තථා සංරාවවිරාවආරවා. ඝුසනං ඝොසො. ආරාවො ච සංරාවො ච විරාවො ච ඝොසො ච ආරවො චාති ද්වන්දො. සු සවනෙ, සුය්‍යතෙති සුති. සරති සුය්‍යමානතං ගච්ඡතීති සරො. නිස්සනති එතෙනාති නිස්සනො, සන සම්භත්තියං නිපුබ්බො. සරො ච නිස්සනො චාති ද්වන්දො.

128. 为示“声音”之十六同义词，(作者)说“ravo”等(乌婆伽提)颂。被呼喊、发声，故为“ravo”(声响)；词根“ru”(发声)。发声为“nādo”(响)；无义之响为“ninādo”(响声)；词根“nada”(作不清晰声)。“ninado”(亦作响声)，其别仅在短音。被发出、言说，故为“saddo”(声音)。词根“ghusa”(发声)；其显现为“ghoso”(喧声)、“nigghoso”(巨响)。发声为“nādo”(响)。词根“dhana”(发声)；被鸣响者为“dhani”(鸣)。“nigghoso”、“nādo”与“dhani”(合为)“nigghosanādadhanayo”。“ravo”亦作“rāvo”。“ārāvo”是加前缀而增长之词。“saṃrāva”、“virāva”、“ārava”亦同。发声为“ghoso”(喧声)。“ārāvo”、“saṃrāvo”、“virāvo”、“ghoso”与“āravo”(合为)并列复合词。词根“su”(闻)；被听闻者为“suti”(所闻)。趋向被闻，故为“saro”(音)。因此而出声，故为“nissano”(出声)；词根“sana”(结合)，前缀“ni”。“saro”与“nissano”(合为)并列复合词。

129. විසජ්ජීයතෙ න ලග්ගීයතෙ සෙම්හාදීහීති විසට්ඨො. මනිතබ්බන්ති මඤ්ජු, ජු, මන ඤාණෙ, සුණන්තානං වා මනං රඤ්ජෙතීති මඤ්ජු, උ, න රලොපො. සුඛෙනෙව විජානිතබ්බත්තා විඤ්ඤෙය්‍යො. හිතසුඛනිප්ඵාදනතො සොතබ්බොති සවනීයො. බහිද්ධාපරිසා අඞ්ගුලිමත්තම්පි න විසරති න ගච්ඡතීති අවිසාරී[Pg.105], තස්සීලත්ථෙ ණී, විවිධෙන වා න සරතීති අවිසාරී, ඡින්නස්සරානං විය ද්වෙධා න හොතීත්‍යත්ථො. වින්ද්‍යතෙ ලබ්භතෙති බින්දු, වස්ස බො, නිග්ගහීතාගමො, උ ච, වට්ටත්තා වා බින්දු, ඉමස්මිං පක්ඛෙ පබ්බජ්ජාදිනා රූපසිද්ධි. පඤ්චන්නං ඨානගතීනං දූරට්ඨානතො ජාතත්තා ගම්භීරො. පුනප්පුනං නාදො නින්නාදො, ක්‍රියාභික්ඛඤ්ඤත්තා ද්විත්තං, අස්ස ඉ, නිග්ගහීතාගමො, සො එත්ථ අත්ථීති නින්නාදී. ඉච්චෙවං භගවතො අට්ඨඞ්ගිකො සරො හොති.

129. 因其清晰、不为痰等所黏着，故为“visaṭṭho”(明了)。应被思量，故为“mañju”(美妙)；或因其令闻者心喜，故为“mañju”。因其易于了知，故为“viññeyyo”(可知)。因其成就利乐，故应被听闻，是为“savanīyo”(悦耳)。于外众中，(其声)乃至一指亦不散失，故为“avisārī”(不散)。或因其不以种种方式散失，其义为：不如断音分为二。被获得，故为“bindu”(圆润)。或因其圆满，故为“bindu”。因其从五种发声处之深处而生，故为“gambhīro”(甚深)。一再发声为“ninnādo”(回响)，拥有此声者为“ninnādī”(有回响)。如是，世尊之声成就八支。

130. ඛග්ගාදීනං තිරච්ඡානගතානං රුතං වස්සිතන්ත්‍යුච්චතෙ. රු සද්දෙ, රුතං. වස්ස සද්දෙ, වස්සනං රවනං වස්සිතං.

130. 犀牛等傍生之鸣，被称为“vassita”(嘶鸣)。词根“ru”(发声)，(其声)为“rutaṃ”(鸣)。词根“vassa”(发声)，发声即“vassanaṃ”、“ravanaṃ”、“vassitaṃ”。

කොලාහලාදිද්වයං බහූහි සම්භූය කතෙ අබ්‍යත්තසද්දෙ. කුල සඞ්ඝාතෙ, කොලනං කොලො, එකීභාවො, තං ආහලති වින්දතීති කොලාහලො. කරොති හිංසති මධුරන්ති කලො, තං හලතීති කලහලො. හල විලෙඛනෙ.

“kolāhala”等二词，指众多(有情)聚集所作之不清晰声。词根“kula”(聚集)，聚集为“kolo”，即合一；冲击此者，为“kolāhalo”(喧哗)。伤害甜美者为“kalo”，扰乱此者为“kalahalo”(争吵)；词根“hala”(扰乱)。

තිකං ගායනෙ. ගෙ සද්දෙ, ගෙතබ්බං ගීතං ගානං ගීතිකා ච. සබ්බත්‍ර භාවසාධනං.

三词用于“歌唱”义。词根“ge”(歌唱)，应被歌唱者为“gītaṃ”(所歌)、“gānaṃ”(歌唱)、“gītikā”(歌曲)。此等皆为状态或行为之派生词。

131. තන්තිකණ්ඨොට්ඨිතා උසභාදයො සත්ත සරා. ඡජ්ජාදයො තයො ගාමා සමූහාත්‍යත්ථො. වුත්තඤ්ච ‘‘ගාමො නාම සරසමූහස්ස සන්ධාන’’න්ති. මනුස්සලොකවාදනවිධිනා එකෙකස්ස [Pg.106] සරස්ස වසෙන තයො තයො මුච්ඡනා කත්වා එකවීසති මුච්ඡනා, දෙවලොකවාදනවිධිනා පන සමපඤ්ඤාස මුච්ඡනා වදන්ති. තත්ථ හි එකෙකස්ස සරස්ස වසෙන සත්ත සත්ත මුච්ඡනා, අන්තසරස්ස ච එකාති සමපඤ්ඤාස මුච්ඡනා ආගතා, තෙනෙව සක්කපඤ්හසුත්තසංවණ්ණනායං ‘‘සමපඤ්ඤාස මුච්ඡනා මුච්ඡිත්වා’’ති පඤ්චසිඛස්ස වීණාවාදනං දස්සෙන්තෙන වුත්තං. මුච්ඡ මොහසමුස්සයෙසු, යු, මුච්ඡනා. යථා කමෙන වීණා වාදිතුං සක්කා, එවං සජ්ජනාහි මුච්ඡනට්ඨානානි එකූනපඤ්ඤාසාත්‍යත්ථො. එකෙකස්ස සරස්ස සත්ත සත්ත ඨානානි. යතො සරස්ස මන්දතාරවවත්ථානං හොති, තෙන එකූනපඤ්ඤාස ඨානානි. ඉච්චෙතං සරමණ්ඩලං සරසමූහො.

131. 由弦与喉所发出的，是牛音(usabha)等七音。六聚(chajja)等三种音阶(gāma)，是音之集合的意思。如言：“所谓音阶，即音之集合。”依人界弹奏之法，每一音各有三种变调(mucchanā)，共成二十一种变调；然依天界弹奏之法，则说有四十九种变调。于彼，每一音各有七种变调，故成四十九种变调。是故，在《帝释所问经释义》(Sakkapañhasuttasaṃvaṇṇanā)中，为示五髻(Pañcasikha)弹奏琵琶，而说“弹奏了四十九种变调”。“Mucchanā”(变调)一词，由“muccha”(意为迷乱、聚集)之义而来。犹如琵琶可次第弹奏，善人亦应知有四十九个变调之位。每一音各有七个位置。由于音有低(manda)高(tāra)之分位，故有四十九个位置。此即音之圆全(saramaṇḍala)，音之集合。

132. සරාදීනං නාමසරූපප්පභෙදං දස්සෙතුමාහ ‘‘උසභො’’ච්චාදි. ඉස ගතියං. ඉසති චිත්තං පවිසතීති උසභො, අභො, ඉස්සු ච. ‘‘උස දාහෙ’’ති වා ධාත්වත්ථො. යස්මා පන සො සරො උසභො විය නදති, තස්මා උසභොති වුච්චති. ධීමන්තෙහි ගීයතෙති ධෙවතො, වණ්ණවිකාරො, වත්තං.

132. 为示诸音之名、体、差别，而言“usabho”(牛音)等。词根“Isa”为“行”义。因其能入于心，故名“usabho”。又如“abho”、“issu”。或词根义为“usa”(燃烧)。又因彼音鸣如公牛(usabha)，故名为“usabha”。为智者所歌咏，故名“dhevato”(天音)；此中有音变与格律。

නාසං කණ්ඨමුරො තාලුං,ජිව්හං දන්තෙ ච නිස්සිතො;

ඡධා සඤ්ජායතෙ යස්මා,තස්මා ඡජ්ජො ස උච්චතෙ.

依于鼻、喉、胸、腭、舌与齿，因其由六处而生，故彼被称为“chajjo”(六聚)。

ගන්ධං [Pg.107] ලෙසං අරතීති ගන්ධරො, රස්සස්ස දීඝත්තෙ ගන්ධාරො චෙත්‍යඤ්ඤෙ, ගන්ධාරා නාම ජනපදා, තෙහ්‍යයං ගීයතෙති ගන්ධාරො, ණො. මජ්ඣෙ ලයවිසෙසෙ භවො මජ්ඣිමො. පඤ්චන්නම්පි ධෙවතාදීනං පූරණො පඤ්චමො, (පඤ්චන්නං වා මහාභූතානං පූරණො පඤ්චමො.) නිස්සෙසතො සීදන්ති සරා යස්මින්ති, ණො. ‘‘නිසීදන්ති සරා යස්මිං, නිසාදො තෙන හෙතුනා’’ති හි වුත්තං. එතෙ සත්ත සරාති ගදිතා කථිතා.

取少许香气，故名“gandharo”(犍陀罗)；另说，因短音变长音，故名“gandhāro”。又，有名为犍陀罗(Gandhārā)之国，彼国之人所歌咏，故名“gandhāro”。生于中间特定节拍中，故名“majjhimo”(中音)。为天音(dhevata)等（五音）中之第五，故名“pañcamo”(第五音)；(或为五大种中之第五)。诸音于此完全沉息，故名“nisādo”(尼萨陀)。诚如所言：“诸音于此沉息，是故名为尼萨陀。”此七音如是宣说。

133-135. උසභාදයො යෙ නදන්ති, තෙ දස්සෙතුමාහ ‘‘නදන්ති’’ච්චාදි. උසභං නාම සරං ගාවො නදන්ති. තථා ධෙවතං තුරඞ්ගා අස්සා, ඡජ්ජං මයූරා සිඛණ්ඩිනො, ගන්ධාරං අජා, මජ්ඣිමං කොඤ්චා සකුණවිසෙසා, පඤ්චමං පරපුට්ඨාදී කොකිලාදයො, නිසාදං වාරණා හත්ථිනො නදන්ති. වුත්තඤ්ච නාරදමුනිනා –

133-135. 为示何者鸣牛音(usabha)等，而言“nadanti”(鸣叫)等。牛鸣“usabhaṃ”音。同样，马鸣“dhevataṃ”，孔雀鸣“chajjaṃ”，山羊鸣“gandhāraṃ”，鹤等特定之鸟鸣“majjhimaṃ”，由他养育之杜鹃等鸣“pañcamaṃ”，大象鸣“nisādaṃ”。那罗达(Nārada)牟尼曾说：

‘‘ඡජ්ජං [Pg.108] නදති මයූරො, ගාවො නදන්ති උසභං;

අජො රොති ච ගන්ධාරං, කොඤ්චා නදන්ති මජ්ඣිමං.

“孔雀鸣六聚(chajjaṃ)，牛鸣牛音(usabhaṃ)；山羊鸣犍陀罗(gandhāraṃ)，鹤鸣中音(majjhimaṃ)。

පුප්ඵසාධාරනෙ කාලෙ, කොකිලො රොති පඤ්චමං;

අස්සො තු ධෙවතං රොති, නිසාදං රොති කුඤ්ජරො’’ති.

花开共有时，杜鹃鸣第五(pañcamaṃ)；马鸣天音(dhevataṃ)，象鸣尼萨陀(nisādaṃ)。”

මයූරාදයොපි සබ්බෙ ඉමෙ සත්තා සමදා පඤ්චමං නදන්ති.

孔雀等所有这些有情，在发情时皆鸣第五音(pañcamaṃ)。

ඡජ්ජො ගාමො, මජ්ඣිමො ගාමො, සාධාරණො ගාමොති තයො ගාමා. තත්‍ර වීණාදණ්ඩං විභාගං කත්වා අධොභාගස්ස ‘‘ඡජ්ජගාමො’’ති සඤ්ඤා, මජ්ඣභාගස්ස ‘‘මජ්ඣිමගාමො’’ති, උපරිභාගස්ස ‘‘සාධාරණගාමො’’ති සඤ්ඤා. කිං පන ගාමභෙදෙ කාරණං? යස්මා එකස්සෙව සරස්ස ගාමන්තරෙ භෙදො, තංභෙදෙ ගාමානම්පිභෙදො. මාඝටීකායං පන සාධාරණගාමට්ඨානෙ ගන්ධාරගාමො කථිතො, එකෙකස්මිඤ්ච ගාමෙ සත්ත සත්ත මුච්ඡනා. ඉධ පන උසභාදීසු සත්තසු සරෙසු පච්චෙකං තිස්සො තිස්සො මුච්ඡනා කථිතා. කිංකාරණා? ඉධ මනුස්සලොකවාදනවිධිනා, තත්ථ ච දෙවලොකවාදනවිධිනා කථිතත්තා තථෙව ඨානානි සත්ත සත්තෙව ලබ්භරෙති. යථා උසභාදීසු තෙසු යථාවුත්තෙසු සරෙසු පච්චෙකං එකෙකස්මිං සරෙ තිස්සො තිස්සො මුච්ඡනා සියුං, තථෙව ඨානානිපි සත්ත සත්තෙව ලබ්භරෙත්‍යත්ථො.

六聚音阶(chajjo gāmo)、中音阶(majjhimo gāmo)、普通音阶(sādhāraṇo gāmo)，此为三音阶。其中，划分琵琶琴杆，下部名为“六聚音阶”，中部名为“中音阶”，上部名为“普通音阶”。然则，划分音阶之原因为何？因同一音在不同音阶中亦有差别，由彼差别而有音阶之分。然于《摩伽释义》(Māghaṭīkā)中，于普通音阶之处说为犍陀罗音阶(gandhāragāmo)，且每一音阶各有七种变调(mucchanā)。而此处，于牛音(usabha)等七音中，各说有三种变调。是何原因？因此处依人界弹奏之法而说，彼处依天界弹奏之法而说，故彼处各得七个位置。犹如于牛音等已说之诸音中，每一音各有三种变调，彼处亦同样各得七个位置，此其义也。

136. සරානං ගාමෙසු භින්නසුතිත්තං දස්සෙතුමාහ ‘‘තිස්සො’’ඉච්චාදි. උසභස්ස සරස්ස තාරකලමන්දවසෙන තිස්සො සුතියො. ධෙවතස්ස සරස්ස තාර මන්දවසෙන [Pg.109] දුවෙ. ඡජ්ජස්ස තාරකල මන්ද කාකලීවසෙන චතස්සො. ගන්ධාරස්ස ච තථා. මජ්ඣිමස්ස තාරකල කාකලීවසෙන තිස්සො. පඤ්චමස්ස කල කාකලීවසෙන දුවෙ. නිසාදස්ස තාරාදිවසෙන චතස්සො සුතියො. ඉච්චෙවං සත්තසු සරෙසු කමතො සම්පිණ්ඩිතා ද්වාවීසති සුතියො සියුං. මාඝටීකායං පන අඤ්ඤථා සුතිභෙදො වුත්තො. වුත්තඤ්හි තත්ථ –

136. 为示诸音于音阶中微音(suti)之别，而言“三种”等。牛音(usabha)依高(tāra)、中(kala)、低(manda)而有三种微音。天音(dhevata)依高、低而有两种。六聚(chajja)依高、中、低与莺音(kākalī)而有四种。犍陀罗(gandhāra)亦然。中音(majjhima)依高、中与莺音而有三种。第五音(pañcama)依中与莺音而有两种。尼萨陀(nisāda)依高音等而有四种微音。如是，七音次第合计，当有二十二种微音。然于《摩伽释义》(Māghaṭīkā)中，另说微音之别。彼处如是说：

‘‘චතුස්සුති සුවිඤ්ඤෙය්‍යො, මජ්ඣිමො මජ්ජිමට්ඨිතො;

ද්විස්සුති චාපි ගන්ධාරො, තිස්සුති උසභො තථා.

“中音(majjhimo)居中位，当知有四微音；犍陀罗(gandhāro)有二微音，牛音(usabho)亦然有三。

ඡජ්ජො චතුස්සුති ඤෙය්‍යො, නිසාදො ද්විස්සුතී තථා;

චතුස්සුති ධෙවතො තු, පඤ්චමො තිස්සුතී මතො’’ති.

六聚(chajjo)当知四微音，尼萨陀(nisādo)亦然二微音；天音(dhevato)则四微音，第五音(pañcamo)咸认三微音。”

සබ්බමෙතං නාටකසත්ථතො ගහෙතබ්බං.

此等一切，皆当从《戏剧论》(Nāṭakasattha)中得知。

137. ‘‘උච්චතරෙ’’ත්‍යාදිනා සුතිභෙදෙ සරූපතො දස්සෙති. උච්චතරෙ රවෙ අත්‍යුච්චධනිම්හි තාරො, තාරයති බොධයතීති තාරො. අබ්‍යත්තෙ අබ්‍යත්තක්ඛරෙ මධුරෙ සුතිසුඛෙ කලො, කල මදෙ. ගම්භීරෙ ධනිම්හි මන්දො. මදි ථුතිමොදමදමොහසුපනගතීසු. මන්දයතෙ බුජ්ඣතෙනෙනාති මන්දො.

137. 以“于较高音中”等句，从事相上显示微音(suti)之别。于较高声、极高音中，为“tāro”(高音)；因其能渡、能觉，故名“tāro”。于不清晰、不分明之音节中，悦耳动听者，为“kalo”(中音)；词根“kala”为“沉醉”义。于深沉音中，为“mando”(低音)；词根“madi”有赞美、欢喜、沉醉、迷乱、睡眠、行进等义。因知者为之欣悦，故名“mando”。

තාරාදයො තයො වාච්චලිඞ්ගත්තා තීසු. තාරො ධනි, තාරා වාණී, තාරං රුතං ඉච්චාදි. අබ්‍යත්තමධුරසද්දො කලො. තත්‍ර කලෙ සුඛුමෙ කාකලීසද්දො, ඊපච්චයන්තො, ඊසං [Pg.110] කලා වාණී කාකලී නාම, කාසද්දොයමීසත්ථො. ක්‍රියාදිසමතාති ගීතවාදිතපාදන්‍යාසාදික්‍රියානං, කාලස්ස ච සමත්තං ලයො නාම, ලය සාම්‍යගතීසු, ආධාරෙ අපච්චයො, සබ්බාභිනයානම්පි සාම්‍යං ලයොති කෙචි.

`Tārā`（高音）等三词，因其词性可变而通用于三性。例如，`tāro`是声，`tārā`是语，`tāraṃ`是鸣等。不明晰而悦耳之声为`kalo`（中音）。于彼`kalo`（中音）之细微处，有`kākalī`（迦迦梨）声，其以`ī`为后缀。`īsaṃ kalā vāṇī`（微弱的中音之语）名为`kākalī`，此中`ka`声是“少”义。歌、乐、舞步等动作的均等，以及时间的均等，名为`layo`（节拍）。`laya`（词根`lī`）用于“均等运动”之义，于处格中加`a`后缀。亦有人言，一切表演的均等亦称`layo`。

138. ද්වයං වීණායං. වි ජනනෙ, තො, ඊණත්තං, වීණ වෙඨනෙති වා ධාතු, ආ, වීණා. වල්ල සංවරණෙ, වල්ලතෙ ධනිවිසෙසං, ණ්වු, වල්ලකී, නදාදි. විපඤ්චීතිපි වීණාය නාමං. විපඤ්චයතීති විපඤ්චී, නදාදි.

138. `vīṇā`（维那琴）有二名。词根`vi`是“生”义，加`to`后缀，成`īṇattaṃ`；或词根`vīṇa`是“缠绕”义，加`ā`后缀，成`vīṇā`。词根`valla`是“遮蔽”义，其能发出特殊之声，加`ṇvu`后缀，成`vallakī`（伐罗吉琴），属`nadādi`（河流等）词组。`Vipañcī`（毗槃耆）亦是`vīṇā`之名。因其能令（声）明晰，故名`vipañcī`，属`nadādi`词组。

සා වීණා සත්තතන්තී සත්තහි තන්තීහි විසිට්ඨා පරිවාදිනී නාම, පරිතො වදතීති පරිවාදිනී, ඉනී. වීණාදයො චත්තාරොපි වීණාසාමඤ්ඤවාචකා ඉච්චෙකෙ, තෙසං මතෙ සාසද්දස්ස චතුන්නම්පි ඉත්ථිලිඞ්ගත්ථදීපකතා විඤ්ඤෙය්‍යා, තථාපි අමරකොසෙන විරුජ්ඣනතො තෙසං මතං න ගහෙතබ්බං.

彼七弦`vīṇā`，以七弦为特征，名为`parivādinī`（周遍琴）。因其周遍而鸣，故名`parivādinī`，其后缀为`inī`。有人言，`vīṇā`等四者皆为`vīṇā`之通称。依其所见，当知`sā`一词表明此四者皆为阴性义。然因与《阿摩罗俱舍》（Amarakośa）相违，彼见不应采纳。

කට්ඨාදීහි දොණිසණ්ඨානෙන කතං වජ්ජභණ්ඩං වීණාය පොක්ඛරො නාම, පොසෙති වඩ්ඪෙති සද්දෙති පොක්ඛරො, ඛරො, වුද්ධි, වණ්ණවිකාරො ච. දු ගමනෙ, ණි, දොණි. කකුභො, පසෙවකොතිපි පොක්ඛරස්ස නාමානි. කං වාතං කුභති බන්ධතීති කකුභො. පසිබ්බන්ති තමිති පසෙවකො.

以木等造成船形之乐器部件，名为`vīṇā`之`pokkharo`（共鸣箱）。因其滋养、增长声音，故名`pokkharo`；（此词由`khara`后缀、元音增强及音变而成）。词根`du`是“行”义，加`ṇi`后缀，成`doṇi`（船）。`Kakubho`（迦俱婆）、`pasevako`（波私婆迦）亦是`pokkharo`之名。因其束缚风（`kaṃ`/`vātaṃ`），故名`kakubho`。因其被缝合，故名`pasevako`。

ද්වයං පොක්ඛරවෙඨකෙ චම්මනි. වීණාභාවං උපගච්ඡති යෙනාති උපවීණො. වෙඨති පොක්ඛරන්ති වෙඨකො, ණ්වු.

`pokkharaveṭhake cammani`（共鸣箱的皮革包裹物）有二名。凭借它而近于`vīṇā`之状，故名`upavīṇo`。包裹`pokkhara`者为`veṭhako`，其后缀为`ṇvu`。

139. ආතතාදිපඤ්චකං [Pg.111] පඤ්චඞ්ගිකතූරියස්ස නාමානි.

139. `Ātata`（张）等五者，是五支乐（`pañcaṅgikatūriya`）之名。

140. චම්මාවනද්ධෙසු චම්මෙන බන්ධනීයෙසු භෙරියාදීසු මජ්ඣෙ තලෙකෙකයුතං එකෙකෙන තලෙන යුත්තං කුම්භථුණදද්දරිකාදිකං තූරියං ආතතං නාම, ආතනොතීති ආතතං, තනු විත්ථාරෙ. මහතීආදිවීණාවිසෙසොපි ආතතමෙවාති ‘‘චම්මාවනද්ධෙසූ’’ති විසෙසනං කතං. කුම්භසණ්ඨානත්තා කුම්භො ච තං ථුනනගරසම්භූතත්තා ථුනඤ්චෙති කුම්භථුනං. තදෙව කුම්භථුණං, අථ වා ථු අභිත්ථවෙ, කම්මනි ණො. කුම්භො ච සො ථුණො චෙති කුම්භථුණො, ථුණ පූරණෙති වා ධාත්වත්ථො. දර විදාරණදාහෙසු, ද්වෙභාවො, කාපුබ්බස්සිකාරො ච, දද්දරසද්දං කරොතීති වා දද්දරිකා.

140. 于以皮蒙、以皮缚之鼓等乐器中，仅有一面者，如`kumbhathuṇa`（壶鼓）、`daddarikā`（达达利鼓）等乐器，名为`ātataṃ`（张乐）。因其能伸张，故名`ātataṃ`；词根`tanu`是“扩张”义。`Mahatī`（大`vīṇā`）等特殊`vīṇā`亦是`ātata`，故作“于覆皮乐器中”之限定。因其形如壶（`kumbha`），且产于`Thuna`城，故名`kumbhathuna`。此即`kumbhathuṇa`。或，词根`thu`是“赞颂”义，于业格中加`ṇo`后缀。`Kumbho`与彼`thuṇo`合为`kumbhathuṇo`。或词根`thuṇa`是“充满”义。词根`dara`是“撕裂、燃烧”义，经重叠及音变而成。或因其发`daddara`声，故名`daddarikā`。

141. උභයතලං මුරජාදිකං තූරියං විතතං නාම, විසෙසෙන සද්දං තනොතීති විතතං, සබ්බවිනද්ධං සබ්බපස්සෙසු, පුබ්බපච්ඡාභාගෙසු ච පරියොනද්ධං පණවාදිකං, ආදිනා චතුරස්සආලම්බරගොමුඛීආදයො ආතතවිතතං නාම, ‘‘චම්මපරියොනද්ධං හුත්වා තන්තිබද්ධං ආතතවිතත’’න්ති හි වුත්තං. පණ බ්‍යවහාරථුතීසු, පණීයතීති පණවො, අවො.

141. 双面之`muraja`（牟罗阇鼓）等乐器，名为`vitataṃ`（遍张乐）。因其能特别地扩张声音，故名`vitataṃ`。遍体束缚，于诸侧及前后部皆覆盖者，如`paṇava`（小鼓）等，以及方形`ālambara`、`gomukhī`（牛口琴）等，名为`ātatavitataṃ`（张遍张乐）。诚如所言：“以皮覆盖，以弦束缚，是为`ātatavitata`。”词根`paṇa`是“交易、赞颂”义。被演奏者为`paṇavo`，其后缀为`avo`。

142. වංසසඞ්ඛාදිකං [Pg.112] සුසිරං නාම, රන්ධං සුසිරං, තංයොගා සුසිරං. වන, සන සම්භත්තියං, සො, වංසො. සම උපසමඛෙදෙසු, ඛො, සඞ්ඛො. සම්මතාළාදිකං අච්චන්තං පීළනතො, අනලසංයොගතො වා ද්‍රවීභූතං පුන ඝනායතෙති ඝනාඛ්‍යං. හන හිංසායං, කම්මනි ණො, හස්ස ඝො. ඝනභාවෙන සමං භවතීති සම්මං, දණ්ඩාදීහි තාළිතබ්බතො තාළං, තළ තාළනෙ, සම්මඤ්ච තං තාළඤ්චෙති සම්මතාළං. ආදිනා කංසතාළසිලාතාළාදීනං ගහණං. තත්ථ සම්මතාළං නාම කට්ඨමයතාළං. කංසතාළං නාම ලොහමයං. සිලාය ච අයොපට්ටෙන ච වාදනතාළං සිලාතාළං.

142. `Vaṃsa`（笛）、`saṅkha`（螺）等名为`susiraṃ`（有孔乐）。孔穴为`susiraṃ`，因与此相应，故名`susiraṃ`。词根`vana`、`sana`是“分享”义，加`so`后缀，成`vaṃso`。词根`sama`是“平息、疲惫”义，加`kho`后缀，成`saṅkho`。`Sammatāḷa`（钹）等，因被极度挤压，或因与火结合而熔化，复又凝固，故名`ghana`（固乐）。（`ghana`一词）由词根`hana`（“击”）于业格中加`ṇo`后缀，`h`转为`gh`而成。因其与固态相等，故名`sammaṃ`；因其当以棍等敲击，故名`tāḷaṃ`，词根`taḷa`是“击”义。`sammaṃ`与彼`tāḷaṃ`合为`sammatāḷaṃ`。“等”字包含`kaṃsatāḷa`（铜钹）、`silātāḷa`（石钹）等。其中，`sammatāḷaṃ`是木钹，`kaṃsatāḷaṃ`是金属钹，以石与铁片敲击之钹为`silātāḷaṃ`。

චතුක්කං ආතතාදීනං නාමං. ආ සමන්තතො තුජ්ජතෙ තාළීයතෙති ආතොජ්ජං. වංසාදිකෙපි මුඛවායුනා ආතොජ්ජනමත්ථෙව. වාදයන්ති ධනයන්ති තන්ති වාදිත්තං වාදිතඤ්ච, ඉත්තො, තො ච. වාදයන්ති තන්ති වජ්ජං, යො.

四者是`ātata`（张乐）等之名。因其从四周被击打，故名`ātojjaṃ`。于`vaṃsa`（笛）等乐器，亦是以口中之气吹奏之义。以之演奏或发声，故名`vādittaṃ`及`vāditaṃ`，其后缀为`itto`与`to`。以之演奏，故名`vajjaṃ`，其后缀为`yo`。

143. ද්වයං භෙරියං. භායන්ති සත්තුජනා එතෙනාති භෙරි, රි. උභ පූරණෙ, උභනං උභි. ‘‘දුන්ද’’ඉති සද්දෙන උභි යත්‍ර ස දුන්දුභි. පුමිත්ථියමෙතෙ ද්වෙ. ද්වයං මුදිඞ්ගෙ. මුදං මොදං ඉඞ්ගති ගච්ඡති යෙනාති මුදිඞ්ගො. මුරා අසුරා ජාතො මුරජො.

143. `bheri`（鼓）有二名。众生因此而怖，故名`bheri`，其后缀为`ri`。词根`ubha`是“充满”义，`ubhanaṃ`即`ubhi`。发`dunda`声而充满者，是为`dundubhi`（大鼓）。此二词通用于阳性与阴性。`mudiṅga`（手鼓）有二名。因此而达欢喜，故名`mudiṅgo`。生于阿修罗`Murā`，故名`murajo`。

අස්ස [Pg.113] මුරජස්ස භෙදා විසෙසා ආලිඞ්ගඞ්ක්‍යොද්ධකා භවන්ති. වුත්තඤ්ච –

此`muraja`之差别，有`āliṅga`（抱鼓）、`aṅkya`（膝鼓）、`uddhaka`（举鼓）三种。

‘‘හරිතක්‍යාකති ත්වඞ්ක්‍යො,යවමජ්ඣො තථො’ද්ධකො;

ආලිඞ්ග්‍යො චෙව ගොපුච්ඡො,ආකත්‍යා සම්පකිත්තිතො’’ති.

“`aṅkyo`形如诃梨勒果（Haritakyā），`uddhako`形如麦粒之中部，`āliṅgyo`形如牛尾，皆因其形而得名。”

ආලිඞ්ග්‍යතෙති ආලිඞ්ගො, ණො. උච්ඡඞ්කෙ භවො අක්‍යො. උද්ධං කත්වා එකෙන මුඛෙන වාදනතො උද්ධො සන්තො කායති සද්දායතීති උද්ධකො, උද්ධසද්දොයං තිලිඞ්ගිකො. උග්ගච්ඡතීති උද්ධො, තො, ගමිස්ස දො, නෙරුත්තො. යො තු උපරිපරියායො උද්ධංසද්දො, සො අබ්‍යයමෙව.

因其被抱，故名`āliṅgo`，其后缀为`ṇo`。置于膝上者为`aṅkyo`。因其被举起，以一面演奏，高举而鸣，故名`uddhako`。此`uddha`一词通用于三性。因其上升，故名`uddho`，其后缀为`to`，`gam`转为`do`，此为词源学解释。而表示“上方”之义的`uddhaṃ`一词，则为不变词。

තිණවාදීනි චත්තාරි පණවස්ස නාමානි. තනු විත්ථාරෙ, අවො, අස්ස ඉත්තං, ණත්තඤ්ච, තිණවො. මා මානෙ සද්දෙ ච, ‘‘ඩිණ්ඩි’’ඉති මායතෙ සද්දායතෙති ඩිණ්ඩිමො, ණො.

`Tiṇava`等四者是`paṇava`（小鼓）之名。词根`tanu`是“扩张”义，加`avo`后缀，其`a`转为`i`，并加`ṇa`，成`tiṇavo`。词根`mā`是“度量、发声”义。因其发`ḍiṇḍi`声，故名`ḍiṇḍimo`，其后缀为`ṇo`。

144. ‘‘ආලම්බ’’ඉති සද්දායතෙති ආලම්බරො. ‘‘ආලම්බරො තූරියරවෙ, ගජෙන්දානඤ්ච ගජ්ජිතෙ’’ති හි අමරකොස නානත්ථසඞ්ගහෙසු.

144. 因其发`ālamba`声，故名`ālambaro`。诚如《阿摩罗俱舍》（Amarakośa）之《多义集》（Nānatthasaṅgaha）所言：“`Ālambaro`用于乐器声，亦用于象王吼。”

වීණාදීනං වාදනකට්ඨකුටිලාදිකං කොණො, කුණ්‍යතෙ සද්දායතෙනෙනාති කොණො, ණො. ‘‘දද්ද’’ඉති සද්දං කරොතීති දද්දරි, දද්දති වා සද්දවිසෙසෙන පරිණමතීති දද්දරි, රි. ‘‘පට’’ඉති සද්දං ජහාතීති පටහො, පටං හන්තීති වා පටහො. හන හිංසාගතීසු, ක්වි. අපරෙ මද්දලාදයො භෙරිප්පභෙදා[Pg.114]. ‘‘මද්ද’’ඉති සද්දං ලාතීති මද්දලා, ලා ආදානෙ, අ. ‘‘මන්දලා’’තිපි පාඨො, මන්දං සද්දං ලාතීති මන්දලා. ආදිනා ඩමරුආදයොපි භෙරිප්පභෙදා විඤ්ඤෙය්‍යා.

Vīṇā(维那琴)等乐器的演奏木片、弯曲物等是koṇa(拨子)，因为它发出声音，故为koṇa，后缀为ṇo。发出“dadda”之声，故为daddari(达达利鼓)；或以特殊之声转变，故为daddari，后缀为ri。发出“paṭa”之声，故为paṭaho(帕塔霍鼓)；或击打出“paṭa”声，故为paṭaho。Hana(词根)用于伤害、运动义，后缀为kvi。其他如maddala(曼陀罗鼓)等是bheri(鼓)的种类。发出“madda”之声，故为maddalā；lā(词根)用于取义，后缀为a。亦有读作“mandalā”者，发出柔和之声，故为mandalā。由此可知，ḍamaru(手鼓)等亦是bheri(鼓)的种类。

145. ජනප්පියෙ ජනෙහි පියායිතබ්බෙ විමද්දොට්ඨෙ විලෙපනකුඞ්කුමාදීනං, නානාගන්ධදබ්බානඤ්ච විමද්දනොබ්භූතෙ පරිමලො භවෙ, පරිමජ්ජති පවත්තයත්‍යාසයන්ති, අ, නෙරුත්තො, මල, මල්ල ධාරණෙ වා. පරිමල්‍යතෙ ධාරීයතෙති, ණො. විමද්දග්ගහණෙන වාපිකූපාදිනො නිරාසො, ජනග්ගහණෙන මක්ඛිකාදිනො. සො පරිමලො ගන්ධො දූරගාමී අතිනිහාරී අතිදූරපාතී ආමොදො වුච්චතෙ, ආමොදන්තෙ අනෙන, ණො. ඉතො පරං ඉට්ඨගන්ධාදයො විස්සසද්දපරියන්තා තීසු ලිඞ්ගෙසු වත්තන්තෙ.

145. 在众人所喜爱、应被喜爱的，由涂抹物、红花(kuṅkuma)等及各种香料研磨而生者中，会有香氛(parimalo)产生。它散发、传播，故为parimala，后缀为a，此为词源学解释；或mala、malla(词根)用于保持义。被保持，故为parimala，后缀为ṇo。通过提及“研磨”(vimadda)，排除了水池、水井等；通过提及“众人”(jana)，排除了苍蝇等。那香氛，气味远扬、极能散播、飘散至远处者，被称为āmoda(熏香)。人们因此而愉悦，故为āmoda，后缀为ṇo。此后，从iṭṭhagandha(悦意香)等词至vissa词为止，皆通用于三性。

146. චතුක්කං ඉට්ඨගන්ධෙ. ඉට්ඨො ගන්ධො ඉට්ඨගන්ධො, අථ වා ඉට්ඨො ගන්ධො අස්ස ඉට්ඨගන්ධො. සුට්ඨු රභන්ති තුස්සන්ත්‍යනෙනාති සුරභි, ඉ. සුන්දරො ගන්ධො අස්ස සුගන්ධො, සුගන්ධි ච, අන්තස්සිකාරාදෙසො.

146. 关于悦意香(iṭṭhagandha)有四词。悦意之香，即iṭṭhagandha；或“其香悦意”，即iṭṭhagandha。人们因此而极喜爱、满足，故为surabhi(妙香)，后缀为i。“其香美好”，故为sugandha(善香)，亦作sugandhi，此为末尾的a变为i。

ද්වයං දුග්ගන්ධෙ. පූති ගන්ධො අස්ස, පුබ්බෙ විය ඉකාරාදෙසො, කම්මධාරයසමාසං අස්සත්ථ්‍යත්ථෙපි කත්තුමිච්ඡන්ති, පක්‍රියාලාඝවත්ථං බහුබ්බීහියෙව න්‍යායොති. දුට්ඨු ගන්ධො අස්සාති [Pg.115] දුග්ගන්ධො, තෙන වුත්තං කච්චායනෙන – ‘‘කම්මධාරයමන්තත්ථියෙහි බහුබ්බීහි ලඝුතරො’’ති. අඤ්ඤෙ තු ලාඝව’මනාදරමානා ඉච්ඡන්තෙව මන්තත්ථියං. දුවිධො වා වාච්චධම්මො ලහු ගරු ච, තත්‍ර බහුබ්බීහිනා ලහු, කම්මධාරයමන්තත්ථියෙනගරු. කිඤ්ච බහුබ්බීහිනා අතිසායනාද්‍යත්ථො න ගම්‍යතෙති අවස්සං තප්පටිපාදනාය කම්මධාරයපුබ්බකො මන්තත්ථියෙව දට්ඨබ්බො.

关于恶臭(duggandha)有二词。“其香腐臭”(为pūtigandhi)，如前述，末尾变为i。有人希望即使在“有此”义中也作持业释，但为构词简洁，多财释方为正当。“其香恶”，故为duggandha。因此迦旃延(Kaccāyana)说：“多财释比带matvatthiya(有此义)后缀的持业释更简洁。”然其他人不重简洁，仍欲用matvatthiya后缀。或所说之法有轻、重二种。其中，多财释为轻，带matvatthiya后缀的持业释为重。再者，因多财释不能表达“极其”等义，为表此义，当知必须使用前为持业释的matvatthiya后缀。

ද්වයං චිතාධූමාදිගන්ධෙ. විස විප්පයොගෙ, සො. ආමස්ස වසාදිවත්ථුනො ගන්ධො තංයොගා, ඉ, යංසද්දො තස්ස නපුංසකත්තදීපකො.

关于火葬堆烟等之气味有二词。Visa(词根)用于分离义，加后缀so(成vissa)。生(āma)的脂肪等事之气味，因其结合(而有)，加后缀i(成āmagandhi)；yaṃ一词指示其中性。

147. කුඞ්කුමාදයො චත්තාරො චතුජ්ජාතිගන්ධො නාම. කුක, වක ආදානෙ, උමො, නිග්ගහීතාගමො ච, කුඞ්කුමං, ලොහිතචන්දනං, යං ‘‘කස්මීරජ’’න්ති වුච්චති, කමිස්ස වා කුඞ්කාදෙසො, කුඞ්කුමං. යු මිස්සනෙ, යු, යවනං, තස්ස පුප්ඵං යවනපුප්ඵං, දෙවකුසුමං, යවනදෙසෙ ජාතං පුප්ඵන්ති වා යවනපුප්ඵං. යං ‘‘ලවඞ්ග’’න්තිපි වුච්චති, යං පුප්ඵං නුහීපුප්ඵසමානං. තගි ගත්‍යත්ථො දණ්ඩකො ධාතු, අරො, තගරං, කුටිලං. තරුතො ජාතො තුරුක්ඛො, ඛො, උත්තඤ්ච, සල්ලකීදවො හි ‘‘තුරුක්ඛො’’ති වුත්තො.

147. Kuṅkuma(红花)等四者，名为四种香(catujjātigandha)。Kuka、vaka(词根)用于取义，加后缀umo，并增入鼻音，成kuṅkumaṃ；即红檀香，其被称为“克什米尔(Kasmīra)所生”；或kami(词根)变为kuṅka，成kuṅkumaṃ。Yu(词根)用于混合义，加后缀yu，成yavanaṃ；其花为yavanapupphaṃ(雅瓦那花)，即devakusumaṃ(天花)；或生于Yavana国之花，故为yavanapupphaṃ。其亦被称为“lavaṅga”(丁香)，其花与nuhī花相似。Tagi(词根)用于行义，是daṇḍaka词根，加后缀aro，成tagaraṃ(塔伽罗)，即kuṭilaṃ(弯曲)。从树(taru)而生，故为turukkho(图鲁卡香)，后缀为kho及utta；sallakīdava(乳香树脂)确实被称为“turukkho”。

148. පජ්ජෙන ඡරසානං නාමානි. කං පානීයං සෙවතෙති කසාවො, අවො, අථ වා කං සවාපෙතීති කසාවො සු [Pg.116] සවනෙ. තුවරොපි කසායොපි කසාවපරියායො. තිජ නිසානෙ, තො, තිත්තො, කටු. මධු මාධුරියං, තංයොගා මධුරො. ලුනාති ජළත්තන්ති ලවණො, යු. අම්බසද්දෙ, අරො, ඉත්තං, ලත්තඤ්ච. කට ගතියං, ණ්වු, උත්තං. ඉමෙ ඡ රසා නාම වුච්චන්ති. තබ්බති දබ්බෙ කසාවාදිසද්දා තීසු ලිඞ්ගෙසු වත්තන්ති.

148. 以偈颂说六味之名。它使水收敛(kaṃ sevati)，故为kasāvo(涩味)，后缀为avo；或它使口流涎(kaṃ savāpeti)，故为kasāvo，su(词根)用于流出义。Tuvara与kasāya亦是涩味的同义词。Tija(词根)用于磨利义，加后缀to，成titto(苦味)。Madhu(蜜)有甜性(mādhuriyaṃ)，因其结合，故为madhuro(甜味)。切断迟钝(jaḷattaṃ)，故为lavaṇo(咸味)，后缀为yu。Amba(词根)用于发声义，加后缀aro、itta及latta(成ambila，酸味)。Kaṭa(词根)用于行义，加后缀ṇvu、utta(成kaṭuka，辣味)。此等被称为六味。在所尝之物中，kasāva等词通用于三性。

149. ද්වයං ඵොට්ඨබ්බෙ. ඵුසිතබ්බො ඵස්සො, ඵොට්ඨබ්බො ච, තබ්බො, සස්ස ටො, තස්ස ඨො. තිකං විසයිම්හි. විසයො අස්ස ගය්හට්ඨෙනාත්ථීති විසයි. උඛති ගච්ඡති විසයෙති අක්ඛං, උස්සත්තං ද්විත්තඤ්ච, නත්ථි ඛං වෙදනා එත්ථාති වා අක්ඛං, න හි සුඛවෙදනාදයො සම්පයොගවසෙන පඤ්චසු ඉන්ද්‍රියෙසු උප්පජ්ජන්ති, ජවනාදීසු එව පන උප්පජ්ජන්තීති තථා වුත්තං, මනින්ද්‍රියෙ තූපචාරා අක්ඛං. ඉන්දො අත්තා, තස්ස ලිඞ්ගං ඉන්ද්‍රියං, ඉයො. නා’නන්තරෙන පයොජකං චක්ඛාදයො බ්‍යාපාරයන්තෙ, තස්මා අත්ථි අත්තා චක්ඛාදීනං පයොජකොති චක්ඛාදිකං ලිඞ්ගමත්තනො භවතීති නිකායන්තරිකා. සයං තික්ඛමන්දාදිභාවෙ චක්ඛුවිඤ්ඤාණාදීනං තික්ඛමන්දාදිභාවසම්භවතො තෙසු ඉන්දති පරමිස්සරියං කරොතීති වා ඉන්ද්‍රියං.

149. 关于可触所缘(phoṭṭhabba)有二词。应被触者，为phassa(触)，亦为phoṭṭhabba(可触所缘)；(由phus+tabba)，s变为ṭ，t变为ṭh。关于有境(visayī)有三词。其有境界(visayo)，以所取义，故为visayī。趋向、到达境界，故为akkhaṃ(根)，(u变为us)并辅音重叠；或此处无感受之空隙(khaṃ)，故为akkhaṃ；因为乐受等并非通过与五根相应而生起，而仅在速行(javana)等中生起，故作此说；于意根则为譬喻。Inda即我(attā)，其特征(liṅgaṃ)即indriyaṃ(根)，后缀为iyo。眼等非由无间之能动者而运作，因此有我作为眼等之能动者，故眼等为其我之特征——此为其他部派之见。或因眼识等随其(根)自身的利钝等状态而有利钝等状态之可能，故于彼等中行使(indati)最高主权，故为indriyaṃ。

ඡක්කං නයනෙ. නෙති අත්තනො නිස්සිතං පුග්ගලන්ති නයනං, යු. අසු බ්‍යාපනෙ, අසති විසයෙසු බ්‍යාපී විය භවතීති අක්ඛි, සස්ස කො, අථ වා අක්ඛ බ්‍යාපනදස්සනෙසු, අක්ඛති විසයෙසු බ්‍යාපීභවති, අක්ඛති වා පස්සති එතෙනාති [Pg.117] අක්ඛි. නෙතීති නෙත්තං. ලොචති පස්සති එතෙනාති ලොචනං. අච්ඡ දස්සනබ්‍යාපනෙසු, ඉ, අච්ඡි. චක්ඛති අස්සාදෙති රූපන්ති චක්ඛු, උ, චක්ඛති පස්සතීති වා චක්ඛු.

关于眼(nayana)有六词。引导依附自身的个人(puggala)，故为nayanaṃ，后缀为yu。Asu(词根)用于遍布义；于无境界时，亦如遍布，故为akkhi，s变为k；或akkha(词根)用于遍布、看义，它遍布于境界，或人们通过它观看，故为akkhi。引导，故为nettaṃ。人们通过它观看、看见，故为locanaṃ。Accha(词根)用于看、遍布义，加后缀i，成acchi。品味色，故为cakkhu，后缀为u；或观看，故为cakkhu。

150. පඤ්චකං සොතෙ. සුණාති එතෙනාති සොතං. සද්දො ගය්හතෙ අනෙනාති සද්දග්ගහො. කර කරණෙ, ණො, කණ්ණො, කණ්ණති සුණාති එතෙනාති වා කණ්ණො, කණ්ණ සවනෙ. සුණාති යෙනාති සවනං, සුති ච, යු,ති ච.

150. 关于耳(sota)有五词。人们通过它听闻，故为sotaṃ。声音被它所取，故为saddaggaho(声所取)。Kara(词根)用于工具义，加后缀ṇo，成kaṇṇo；或人们通过它听闻，故为kaṇṇo；kaṇṇa(词根)用于听闻义。人们通过它听闻，故为savanaṃ，亦为suti，后缀分别为yu及ti。

චතුක්කං ඝානෙ. නසන්ති එතායාති නත්ථු, ථු, ආ, නාසා. ණ්වු, අක ච ඉකාරො ච නාසිකා. ඝා ගන්ධොපාදානෙ, ඝායති ගන්ධොපාදානං කරොතීති ඝානං, යු, ඝායන්ත්‍යනෙනාති වා ඝානං.

关于鼻(ghāna)有四词。人们通过它发声(nasanti)，故为natthu，后缀为thu；加后缀ā，成nāsā。(nāsa加后缀)ṇvu、aka及ikā，成nāsikā。Ghā(词根)用于取气味义；它进行取气味，故为ghānaṃ，后缀为yu；或人们通过它嗅闻，故为ghānaṃ。

ද්වයං ජිව්හායං. ජීවති එතායාති ජිව්හා, හො, ජීව පාණධාරණෙ. ජීවිතනිමිත්තං රසො ජීවිතං නාම, තං අව්හායතීති වා ජිව්හා, වණ්ණලොපො. රසන්ති එතායාති රසනා, රස අස්සාදනෙ, රසං ජානාතීති වා රසනා, ඤාස්ස නා, නී නයෙ වා, අ.

二者在舌中。依靠它生存(jīvati)，故为“舌”(jivhā)；ho(是语气词)，jīva(词根)意为“维持生命”。味道是生命(jīvita)的原因，故味道亦名为“生命”；或者，因为它招引(avhāyati)它，故为“舌”(jivhā)，此处有字母省略。依靠它品尝(rasanti)，故为“舌”(rasanā)；rasa(词根)意为“品尝”。或者，因为它了知(jānāti)味道，故为“舌”(rasanā)；(此处)ñā变为nā，或者nī(词根)意为“引导”，加上a(后缀)。

151. පජ්ජං සරීරෙ. සරති ගච්ඡති, සරන්ති වා තං හිංසන්තීති සරීරං, ඊරො. වප බීජසන්තානෙ. වපති කුසලාකුසලබීජමෙත්ථාති වපු, උ. ගච්ඡති, ගණ්හාති වා කුසලාකුසලමෙතෙනාති [Pg.118] ගත්තං, ගමු ගතියං, ගහ උපාදානෙ වා. ‘‘අත්තා’’ති අභිධානං, බුද්ධි ච භවන්ති එතස්මාති අත්තභාවො. වුණොති සංවරති එත්ථාති බොන්දි, වු සංවරණෙ, දි, නිග්ගහීතාගමො. විවිධං ගණ්හාති එත්ථාති විග්ගහො. දිහ උපචයෙ, දිහති වඩ්ඪති එත්ථ කුසලාකුසලන්ති දෙහං. අයං දෙහසද්දො පුරිසෙ පුල්ලිඞ්ගෙවත්තති. කුච්ඡිතානං ආයො උප්පත්තිට්ඨානන්ති කායො. තනු විත්ථාරෙ, උ, තනු, තනුසද්දොයං ඉත්ථියං. එත්ථාපි වාසද්දො සම්බන්ධිතබ්බො. ‘‘අඞ්ගෙනාඞ්ගං තනු ච තනුනා ගාළ්හතත්තෙන තත්ත’’න්ති හි මෙඝදූතෙ වුත්තං. කළෙ රෙතසි වරං කළෙවරං, අලුත්තසමාසොයං.

151. 多者在身体中。它会毁坏(sarati)、消逝(gacchati)，或者(诸行)伤害(hiṃsanti)它，故为“身体”(sarīraṃ)；īro(是后缀)。vapa(词根)意为“播种”。善与不善的种子在此播撒(vapati)，故为“身”(vapu)；u(是后缀)。通过它，善与不善得以进行(gacchati)或被执取(gaṇhāti)，故为“肢体”(gattaṃ)；gamu(词根)意为“行走”，或者gaha(词根)意为“执取”。“我”(attā)是其称谓，智慧(buddhi)等亦由此而有(bhavanti)，故为“自体”(attabhāvo)。在此处覆盖(vuṇoti/saṃvarati)，故为“身体”(bondi)；vu(词根)意为“覆盖”，di(是后缀)，并加入鼻音。在此处执取(gaṇhāti)种种，故为“身体”(viggaho)。diha(词根)意为“增长”，善与不善在此处增长(dihati/vaḍḍhati)，故为“躯体”(dehaṃ)。这个deha词用于指男性时是阳性。是可厌者(kucchitānaṃ)的来源(āyo)或生起之处，故为“身体”(kāyo)。tanu(词根)意为“扩展”；u(是后缀)，(成)tanu；这个tanu词是阴性。此处也应关联va字。《云使》(Meghadūte)中说：“以肢体接触肢体，以纤细的身体接触纤细的身体，因紧贴而温热。”在尸骸(kaḷe)中是殊胜的(varaṃ)，故为“死尸”(kaḷevaraṃ)；这是一个不省略格的复合词。

152-154. ඡක්කං චිත්තෙ. චින්තෙතීති චිත්තං. චෙතො ච, නලොපො. මනති ජානාතීති මනො. විජානාතීති විඤ්ඤාණං, යු. හරති අත්තනො ආධාරන්ති හදයං, යො, රස්ස දො ච. මනො එව මානසං, සකත්ථෙ සණ.

152-154. 六者在心中。思惟(cinteti)，故为“心”(cittaṃ)。“意”(ceto)亦是，(此处)有n的省略。思量(manati)或了知(jānāti)，故为“意”(mano)。了别(vijānāti)，故为“识”(viññāṇaṃ)；yu(是后缀)。它拿取(harati)自己的所缘(attano ādhāraṃ)，故为“心”(hadayaṃ)；yo(是后缀)，且r变为d。意(mano)即是心(mānasaṃ)；(后缀)saṇa用于相同含义。

චුද්දස බුද්ධාඛ්‍යස්ස ගුණස්ස නාමානි. ඣායතීති ධී, ඣෙ චින්තායං, ඣස්ස ධො, නදාදි, ධී, ධාරෙතීති වා ධී, ක්වි, නදාදි, ධී[Pg.119], සඞ්ඛාරෙසු ධීකාරො ජායති එතායාති වා ධී, නදාදි. පඤ්ඤායතෙ එතායාති පඤ්ඤා, අ. බුජ්ඣතෙ තායාති බුද්ධි,ති. මෙධ හිං සාසඞ්ගමෙසු, කරණෙ අ, මි හිංසායං වා, ධො, මෙධා. මනති ජානාතීති මති, මුති ච, උත්තං, මුනාතීති වා මුති, මුන ඤාණෙ,ති, මුති. භූ සත්තායං, රි, නදාදි, භූරී, භූසඞ්ඛාතෙ අත්ථෙ රමතීති වා භූරී, ක්වි, නදාදි. මනති ජානාතීති මන්තා, අන්ත, ආ. විදති ජානාතීති විජ්ජා, පබ්බජ්ජාදිනා සිද්ධං. යු මිස්සනෙ. යමති මිස්සීභවති ඤෙය්‍යෙසූති යොනි. පටිමුඛං භන්ති උපට්ඨහන්ති ඤෙය්‍යා එතෙනාති පටිභානං, යු. න මුය්හති එතෙනාති අමොහො. වීමංසා විචයො සමුපෙක්ඛා උපලද්ධි පටිපත්ති උත්තිචෙතනාදීනිපි බුද්ධිනාමානි.

名为“智慧”(buddhi)之德的十四个名称。禅思(jhāyati)，故为“智”(dhī)；jhe(词根)意为“思惟”，(此处)jh变为dh，属nadādi(词组)，(成)dhī。或者，它持有(dhāreti)，故为“智”(dhī)；kvi(是后缀)，属nadādi(词组)，(成)dhī。或者，由于它，在诸行中智慧(dhīkāra)生起，故为“智”(dhī)；属nadādi(词组)。通过它被了知(paññāyate)，故为“慧”(paññā)；a(是后缀)。通过它觉悟(bujjhate)，故为“觉智”(buddhi)；ti(是后缀)。medh(词根)意为“伤害、斗争、结合”，在工具义上加a(后缀)；或者mi(词根)意为“伤害”，(此处)有dh音，(成)“敏慧”(medhā)。思量(manati)或了知(jānāti)，故为“思维”(mati)；“念”(muti)亦是，(此处)u为上标；或者，(因为)它了知(munāti)，故为“念”(muti)；muna(词根)意为“知”，ti(是后缀)，(成)muti。bhū(词根)意为“存在”，ri(是后缀)，属nadādi(词组)，(成)“广博”(bhūrī)；或者，(因为)它乐于(ramati)在名为“存在”的事物中，故为“广博”(bhūrī)；kvi(是后缀)，属nadādi(词组)。思量(manati)或了知(jānāti)，故为“智者”(mantā)；anta和ā(是后缀)。了知(vidati/jānāti)，故为“明”(vijjā)；通过出家等而成就。yu(词根)意为“混合”。它在所应知中融合(yamati/missībhavati)，故为“源由”(yoni)。所应知由此在面前(paṭimukhaṃ)显现(bhanti)或呈现(upaṭṭhahanti)，故为“辩才”(paṭibhānaṃ)；yu(是后缀)。由此不迷惑(na muyhati)，故为“无痴”(amoho)。审察(vīmaṃsā)、抉择(vicayo)、舍(samupekkhā)、获得(upaladdhi)、行道(paṭipatti)、上等思(utticetanā)等等，也都是智慧的名称。

විපස්සනාදයො නෙපක්කන්තා පරියායා පඤ්ඤාභෙදා පඤ්ඤාවිසෙසා. තත්ථ විවිධං අනිච්චාදිකං සඞ්ඛාරෙසු පස්සතීති විපස්සනා, යු. සම්මාදස්සනලක්ඛණා සම්මාදිට්ඨි, සා දුවිධා ලොකියලොකුත්තරවසෙන. තත්ථ පුරිමා ඡබ්බිසුද්ධිප්පවත්තිකාලෙ, ඉතරා ඤාණදස්සනවිසුද්ධිකාලෙ ලබ්භති. ආදිපරියායෙන පභුතිනා අනඤ්ඤාතඤ්ඤස්සාමීතින්ද්‍රියාදයො ගහිතා. තත්ථ තත්ථ කාරියෙසු විචාරණා. මාන වීමංසායං, සො, චිත්තාභොගාදි. විචාරයතෙ එතායාති විචාරණා, චර සඤ්චයෙ, චුරාදිගණො, යු. සම්පජානාතීති සම්පජානො, පුග්ගලො, ධම්මසමූහො වා, ඤාස්ස ජා, තස්ස භාවො සම්පජඤ්ඤං, න්‍යස්ස ඤො, ද්විත්තං, තං සාත්ථකසම්පජඤ්ඤාදිවසෙන චතුබ්බිධං. නිස්සෙසතො පාචෙති කුසලධම්මෙති නිපකො, ඤාණී පුග්ගලො, තස්ස භාවො නෙපක්කං. ද්වයං වෙදනායං. වෙදයතීති වෙදයිතං, විද අනුභවනෙ, චුරාදිත්තා ණයො, තො, ඉකාරාගමො ච. වෙදයතීති වෙදනා, යු.

观(vipassanā)等是智巧(nepakka)的同义词，是慧(paññā)的差别与殊胜。其中，于诸行中观见(passati)无常等种种相，故为“观”(vipassanā)；yu(是后缀)。以正见为相的是“正见”(sammādiṭṭhi)，它依世间与出世间而有两种。其中，前者在六清净生起时获得，后者在智见清净时获得。以“初”等同义词为主，“未知当知根”等被包含。在各种事务中进行考察(vicāraṇā)。通过它考察(vicārayate)，故为“考察”(vicāraṇā)；cara(词根)意为“行”，属curādi类；yu(是后缀)。正确了知(sampajānāti)，故为“正知者”(sampajāno)，指个人(puggala)或法聚；(此处)ñā变为jā，其状态为“正知”(sampajaññaṃ)，(此处)ny变为ññ，并重复；它依有益正知(sātthakasampajañña)等而有四种。无余地令善法成熟(pāceti)，故为“智者”(nipako)，即具智之人(puggala)，其状态为“智巧”(nepakkaṃ)。二者在受中。能感受(vedayati)，故为“所受”(vedayitaṃ)；vida(词根)意为“体验”，因属curādi类而加ṇaya，再加to，并加入ikāra。能感受(vedayati)，故为“受”(vedanā)；yu(是后缀)。

155. පඤ්චකං [Pg.120] විතක්කෙ. තක්ක විතක්කෙ. තක්කෙති සම්පයුත්තධම්මෙ ආරම්මණං අභිනිරොපෙතීති තක්කො. විතක්කොති උපසග්ගමත්තමෙව විසෙසො. සඞ්කප්පන්ති පභවන්ත්‍යනෙනාති සඞ්කප්පො, ණො, කප්ප විතක්කෙ, කප්ප සාමත්ථියෙ වා, භූවාදි, සඞ්කප්පයන්ති පභවන්ත්‍යනෙනාති වා සඞ්කප්පො, කප්ප විතක්කෙ, චුරාදි. අප පාපුණනෙ, අප්පෙති සම්පයුත්තධම්මෙ පාපෙති ආරම්මණන්ති අප්පනා, යු, ආ. ඌහ විතක්කෙ. ඌහන්ත්‍යනෙනාති ඌහො. තක්කඌහසද්දා චෙත්ථ අජ්ඣාහාරවාචකාපි භවන්ති, අජ්ඣාහාරං නාම ඌනපූරණත්ථමධිකප්පභෙදාහරණං. ‘‘අජ්ඣාහාරො තක්ක ඌහා’’ති හි අමරකොසෙ වුත්තං. ද්වයං ජීවිතින්ද්‍රියෙ. අයඉති ගමනත්ථො දණ්ඩකො ධාතු. අයති අද්ධානං ගච්ඡති යෙනාති ආයු, ණු, එති එතෙනාති වා ආයු, ඉ ගතිම්හි, ණු, ඉස්සෙ, එ අය. ජීවන්ති අනෙනාති ජීවිතං, ජීව පාණධාරණෙ.

155. 五者在寻中。takka(词根)意为“思量”。思量(takketi)，即将相应法置于所缘，故为“寻”(takko)。“寻”(vitakko)的差别仅在于前缀。通过它而生起(pabhavanti)，故为“思惟”(saṅkappo)；ṇo(是后缀)，kappa(词根)意为“思量”或“能力”，属bhūvādi类。或者，通过它而构想(saṅkappayanti)，故为“思惟”(saṅkappo)；kappa(词根)意为“思量”，属curādi类。apa(词根)意为“到达”。使(appeti)相应法到达(pāpeti)所缘，故为“安止”(appanā)；yu和ā(是后缀)。ūha(词根)意为“思量”。通过它而审虑(ūhanti)，故为“审虑”(ūho)。此处的takka和ūha二词亦可表“补足”义；所谓“补足”，是指为填补阙漏而引入额外的分别。《阿摩罗词典》(Amarakose)中说：“补足即是寻与审虑。”二者在命根中。aya(词根)意为“去”，是daṇḍaka类词根。通过它经历(ayati)时日(addhānaṃ)，故为“寿”(āyu)；ṇu(是后缀)。或者，通过它而行(eti)，故为“寿”(āyu)；i(词根)意为“去”，ṇu(是后缀)，i变为e，e变为ay。通过它而活命(jīvanti)，故为“命”(jīvitaṃ)；jīva(词根)意为“维持生命”。

චතුක්කං සමාධිම්හි. නානාලම්බණවිසාරණාභාවතො එකං අග්ගං ආරම්මණමෙතස්සාති එකග්ගං, චිත්තං, ‘‘අග්ගසද්දො චෙත්ථ ආලම්බණවාචකො’’ති හි සද්ධම්මටීකායං වුත්තං, තස්ස භාවො එකග්ගතා, එකං වා ආරම්මණං අජති ගච්ඡතීති එකග්ගං, තස්ස භාවො එකග්ගතා. කාමච්ඡන්දං සමෙතීති සමථො, ථො, සමු උපසමෙ, ‘‘සමාධි කාමච්ඡන්දස්ස පටිපක්ඛො’’ති හි වුත්තං. වික්ඛිපනං නානාරම්මණපෙරණං වික්ඛෙපො, සො නත්ථි එත්ථාති අවික්ඛෙපො. එකාරම්මණෙ සුට්ඨු ආධානං [Pg.121] සමාධි, සඤ්ඤායමි, නානාලම්බණවික්ඛෙපවසප්පවත්තං අධිසඞ්ඛාතං චිත්තබ්‍යධං සමෙතීති වා සමාධි, නෙරුත්තො.

四者在定中。因无于种种所缘驰散，此心有唯一、殊胜的所缘，故为“一境”(ekaggaṃ)。《Saddhammaṭīkā》中说：“此处的agga词是所缘的同义词。”其状态为“一境性”(ekaggatā)。或者，它朝向(ajati/gacchati)一个所缘，故为“一境”；其状态为“一境性”。平息(sameti)欲贪，故为“止”(samatho)；tho(是后缀)，samu(词根)意为“止息”。如是说：“定是欲贪的对治法。”散乱(vikkhipanaṃ)，即于种种所缘驰散，是为“散乱”(vikkhepo)。此中无彼，故为“不散乱”(avikkhepo)。于一所缘善安住(suṭṭhu ādhānaṃ)，是为“定”(samādhi)。或者，平息那名为“心之疾”、由种种所缘散乱之力而转起的(状态)，故为“定”；此为词源学解释。

156. පජ්ජෙන වීරියස්ස නාමානි. උ දුක්ඛලාභං, උද්ධං වා සහති ඛමතීති උස්සාහො, ණො. ආ භුසො කායං, චිත්තඤ්ච තාපෙතීති ආතප්පො, තප සන්තාපෙ. ලීනං චිත්තං පග්ගණ්හාති උක්ඛිපතීති පග්ගහො. අත්තනො නිස්සයං පරමත්ථං ගණ්හාපෙතීති වා පග්ගහො. ‘‘පසද්දො පරමත්ථෙපී’’ති හි එකක්ඛරකොසෙ වුත්තං. වායමන්ති යෙනාති වායාමො, වායම උස්සාහනෙ, අථ වා වය ගමනත්ථො දණ්ඩකො ධාතු, වයති සබ්බකාලන්ති වායාමො, අමො, වායො විය සදා අමති ගච්ඡතීති වා වායාමො. පරං පරං ඨානං අක්කමතීති පරක්කමො, පරං පච්චනීකභූතං කොසජ්ජං අක්කමතීති වා පරක්කමො. පදහති යෙනාති පධානං, යු. දහස්ස ධො, දහ භස්මීකරණෙ. වීරෙ සාධු, වීරානං වා කම්මං, විධිනා වා ඊරයිතබ්බං පවත්තෙතබ්බන්ති වීරියං, ඊර ගතියං, ඊහති එති වා යාය සුභාසුභඵලන්ති ඊහා, ඊහ චෙට්ඨායං, ඉ වා ගතිම්හි, පච්ඡිමෙ හපච්චයො, උද්ධං යන්ති යෙනාති උය්‍යාමො, අමො. තිට්ඨති එත්ථ සුභාසුභඵලන්ති ධිති,ති, ඨා ගතිනිවත්තියං.

156. 以偈颂说明精进的诸名称。能忍受苦难(dukkhalābhaṃ)，或向上(uddhaṃ)承担，故为“奋发”(ussāho)，后缀为“ṇo”。能极度燃烧身心，故为“热忱”(ātappo)，词根“tapa”为“燃烧”义。能策励、振奋沉沦之心，故为“策励”(paggaho)；或使人执取究竟义为自己的依止，亦为“策励”。如《单字词典》(Ekakkharakosa)中所说：“pa字亦有究竟义”。众生藉此而努力，故为“勤策”(vāyāmo)，词根“vāyama”为“奋发”义；或词根“vaya”为“行”义，属丹达吉(daṇḍakī)词根，“恒常行进”，故为“勤策”，后缀为“amo”；或如风(vāyo)一般恒常行进，亦为“勤策”。能超越更高境界，故为“勇猛”(parakkamo)；或能克服敌对的懈怠，亦为“勇猛”。众生藉此而努力，故为“精勤”(padhānaṃ)，后缀为“yu”；“daha”变为“dho”，词根“daha”为“焚烧”义。于勇者为善，或勇者之行，或应如法发动、实行，故为“精进”(vīriyaṃ)，词根“īra”为“行”义。通过它能趋向或努力获得善恶之果，故为“努力”(īhā)，词根“īha”为“努力”义，或词根“i”为“去”义，后者后缀为“ha”。众生藉此而上进，故为“勤勇”(uyyāmo)，后缀为“amo”。善恶之果安住于此，故为“坚定”(dhiti)，后缀为“ti”，词根“ṭhā”有“行”与“止”义。

157. පජ්ජෙන වුත්තපරියායස්ස වීරියස්ස චත්තාරි අඞ්ගානි දස්සෙති. තචාදීනං තිණ්ණං අවසිස්සනං අවසෙසතා මංසලොහිතෙහි අවධිභූතෙහි, මංසලොහිතානං පන සුස්සනං සුක්ඛතා[Pg.122]. එතානි චත්තාරි අධිට්ඨානවසප්පවත්තානි වීරියස්ස අඞ්ගානි කාරණානි හොන්ති. අඞ්ග ගමනත්ථො දණ්ඩකො ධාතු. අඞ්ගති සිද්ධිං ගච්ඡති වීරියඵලමෙතෙහීති අඞ්ගානි. තච පාලනෙ, ණො, තචො. නහ බන්ධනෙ ආරු. න්හාරූතිපි පාඨො. තත්ථ නන්තස්ස ලොපො. සිස අසබ්බප්පයොගෙ, යු, ද්විත්තං. අසති ඛෙපෙති අද්ධානන්ති අට්ඨි,ති, නපුංසකෙ, නෙරුත්තො, ආ භුසො තිට්ඨති එතෙනාති වා අට්ඨි, ඉ. මන ඤාණෙ, සො, නස්ස නිග්ගහීතං, මංසං. රුහ ජනනෙ, ඉතො, ලත්තං, ලොහිතං.

157. 以偈颂说明前述精进的四个组成部分。皮、筋、骨三者残留，以血肉为界限；而血肉干枯，即为枯竭。这四种由决意而引发的状态，成为精进的组成部分与原因。“Aṅga”是“去”义，属丹达吉(daṇḍakī)词根。精进之果藉此而达成，故称“组成部分”(aṅgāni)。皮(taco)：词根“taca”为“保护”义，后缀为“ṇo”。筋(nahāru)：词根“naha”为“系缚”义，后缀为“āru”。亦有“nhārū”的读法，此中，尾音“n”省略。骨(aṭṭhi)：词根“sisa”为“不善用”义，后缀为“yu”，重叠。或“存在时能消磨时间”，故为“骨”(aṭṭhi)，后缀为“ti”，中性，此为词源学解释。或藉此而坚固站立，故为“骨”(aṭṭhi)，后缀为“i”。肉(maṃsaṃ)：词根“mana”为“知”义，后缀为“so”，“n”音变为鼻音“ṃ”。血(lohitaṃ)：词根“ruha”为“生起”义，后缀为“ito”，“h”音变为“l”。

158. අසාඣසාධනෙපි යස්සා වසෙන උය්‍යාමො, සා අධිමත්තෙහා අධිකසත්තියුත්තා ඊහා උස්සොළ්හී නාම, උ පබලං දුක්කරකම්මං සහති යායාති උස්සොළී, සහස්ස සොළ්හො, නදාදි, උස්සාහානං ඌහාති වා උස්සොළී, යථා ‘‘පදට්ඨාන’’න්ති, ආකාරස්සො, හස්ස ළො, ඌලොපො, නදාදි, වායාමමත්තෙපි. ද්වයං සතියං. සරති, සරන්ති වා තාය, සරණමත්තමෙව වා එසාති සති,ති, පමාදං වා සරති හිංසතීති සති. අනු පුනප්පුනං සති අනුස්සති, උපසග්ගමත්තමෙව වා විසෙසො, ද්වෙපි ඉත්ථියං.

158. 即使在难以成就之事上，若因其而精进，此种极强的、具足大力的努力，名为“勇猛”(ussoḷhī)。能承担(sahati)强力(u pabalaṃ)的难行之事，故为“勇猛”(ussoḷī)；“saha”变为“soḷha”，属“nadādi”类。或为奋发(ussāha)之力的汇集(ūha)，故为“勇猛”(ussoḷī)，如“padaṭṭhāna”一词，“ā”变为“o”，“h”变为“ḷ”，“ū”音省略，属“nadādi”类，亦可仅指努力本身。二词指“念”。能忆念，或藉此而忆念，或仅是忆念本身，故为“念”(sati)，后缀为“ti”。或念能对治、摧毁放逸，故为“念”。一再地忆念为“随念”(anussati)，二者区别仅在于前缀，皆为阴性词。

ද්වයං ලජ්ජායං. ලජි පීළෙ, කාතන්තධාතු. ලජ්ජ ලජ්ජනෙ, මොග්ගල්ලානධාතු, ලජ්ජති පාපාති ලජ්ජා, අ. හිරී ලජ්ජියං, ඉ. හිරියති පාපාති හිරී. සමානා තුල්‍යත්ථා ද්වෙ. ද්වයං ඔත්තප්පෙ. ඔත්තප්පති භායති පාපතොති ඔත්තප්පං, තප භයෙ අවපුබ්බො. පාපතො භායති සීලෙනාති පාපභීරු, පුග්ගලො, චිත්තං වා, තස්ස භාවො තථා.

二词指“惭”。词根“laji”为“逼迫”义，见于《迦旃延语法》(Kātantadhātu)。词根“lajja”为“羞耻”义，见于《目犍连(Moggallāna)语法》。因羞耻罪恶而有“惭”(lajjā)，后缀为“a”。“Hirī”为“惭”义，后缀为“i”。因羞耻罪恶而有“惭”(hirī)。二者意义相同。二词指“愧”。因害怕罪恶而恐惧，故为“愧”(ottappaṃ)，词根“tapa”为“畏惧”义，前缀为“ava”。因持戒而畏惧罪恶者，称为“惧罪者”(pāpabhīru)，此可指人(puggala)或心，其状态亦然。

159. පජ්ජද්ධෙන [Pg.123] උපෙක්ඛාය වෙදනාය නාමානි. මජ්ඣත්තෙ මජ්ඣත්තසභාවෙ පවත්තා මජ්ඣත්තිකා. ද්වින්නං වෙදනානං සමීපෙ පවත්තා ඉක්ඛා අනුභවනන්ති උපෙක්ඛා, ඉක්ඛ දස්සනෙ. අදුක්ඛා ච සා අසුඛා චෙති අදුක්ඛමසුඛා, මකාරො පදසන්ධිකරො.

159. 以半偈说明舍受的诸名称。行于中性状态或具中性本质，故为“中性”(majjhattikā)。在两种感受（苦、乐）近旁(upa)观看(ikkhā)或体验，故为“舍”(upekkhā)，词根“ikkha”为“看”义。此受既非苦亦非乐，故称“不苦不乐受”(adukkhamasukhā)，其中的“m”是为了连接词语。

ද්වයං මනසිකාරෙ. භවඞ්ගවසෙන පවත්තස්ස චිත්තස්ස ආභුජනතො ආවට්ටාපනතො චිත්තාභොගො. පාලනජ්ඣොහාරත්ථො චෙත්ථ භුජධාතු ආවට්ටනත්ථො ආපුබ්බත්තා, ඉදං පන වීථිජවනපටිපාදකෙ සන්ධාය වුත්තං, චිත්තස්සාරම්මණෙ ආභුජනං පවත්තනං වා චිත්තාභොගො, ඉදං පන ආරම්මණපටිපාදකවසෙන වුත්තං. භවඞ්ගමනතො විසදිසං මනං කරොතීති මනක්කාරො, කරණං වා කාරො, මනස්මිං කාරො මනක්කාරො. එත්ථ ච පඨමවිකප්පෙන ද්වෙ පටිපාදකා වුත්තා, පච්ඡිමෙන තු ඉතරො.

二词指“作意”。使作为有分(bhavaṅga)而流行的心弯曲、转向，故为“心专注”(cittābhogo)。此处词根“bhuj”有“护持”、“受用”义，但加前缀“ā”后为“转向”义；这是就心路与速行的生起者而言。或心于所缘弯曲、流行，故为“心专注”；这是就所缘的生起方式而言。使心有别于有分心，故为“作意”(manakkāro)；或“kāra”即“造作”(karaṇaṃ)，于心中造作即为“作意”。此处，第一种解释说了两种生起因，后一种则说了另一种。

ද්වයං අධිමොක්ඛෙ. මුච මොචනෙ, අධිමුච්චනං ‘‘ඉදමෙවා’’ති සන්නිට්ඨානකරණං අධිමොක්ඛො. නිච්ඡයනං නිණ්ණයනං නිච්ඡයො, චය ගමනත්ථො දණ්ඩකො ධාතු, චස්ස ද්විත්තං, ඡත්තං, නි භුසං ඡෙදනං වා නිච්ඡයො, ඡිදි ද්විධාකරණෙ, ඉස්සත්තං, දස්ස යො, අසරූපද්විත්තං.

二词指“胜解”。词根“muca”为“解脱”义，“胜解”(adhimuccanaṃ)是作出“就是这个”的确定，故为“胜解”(adhimokkho)。“抉择”(nicchayanaṃ)或“确定”(niṇṇayanaṃ)即为“抉择”(nicchayo)。词根“caya”为“行”义，属丹达吉(daṇḍakī)词根，其“c”音重叠变为“ch”。或“ni”为“彻底”，“chedanaṃ”为“切断”，故为“抉择”；词根“chidi”为“二分”义，其后发生“issattaṃ”、“dassa yo”、“asarūpadvittaṃ”等音变。

160. පජ්ජද්ධං දයායං. දය දානගතිහිංසාරක්ඛණෙසු. දයති පරදුක්ඛං, අත්තසුඛඤ්ච හිංසතීති දයා, අ. කපි [Pg.124] චලනෙ, අනු පුනප්පුනං කම්පෙති අත්තාධාරස්ස චිත්තන්ති අනුකම්පා. කං සුඛං රුන්ධතීති කරුණා, රුධි ආවරණෙ, ධස්ස ණො, අථ වා කරොන්ති අත්තානමධීනමෙතායාති කරුණා, යු, ආ, කරුණා, සා එව කාරුඤ්ඤං. අනුද්දයාති උපසග්ගෙන පදං වඩ්ඪිතං.

160. 以半偈说明悲悯。词根“daya”有布施、行、伤害、守护等义。能悲悯他人之苦，并伤害自身之乐，故为“悲悯”(dayā)，后缀为“a”。词根“kapi”为“动摇”义，“anu”指随之，能使心为他人之苦而一再动摇，故为“怜悯”(anukampā)。能障碍(rundhati)快乐(kaṃ)，故为“悲”(karuṇā)，词根“rudhi”为“遮障”义，“dh”音变为“ṇ”。或藉此使自身不自在，故为“悲”(karuṇā)，后缀为“yu”、“ā”；“karuṇā”即是“悲”(kāruññaṃ)。“Anuddayā”一词由前缀扩展而来。

පජ්ජද්ධං විරතියං. රමු උපරමෙ විපුබ්බො, විරමණං වෙරමණී, යු, නදාදි, වෙරං මණති විනාසෙතීති වා වෙරමණී. විරමණං විරති,ති. දූරතො විරමණං ආරති.

以半偈说明远离。词根“ramu”为“止息”义，加前缀“vi”，“止息”(viramaṇaṃ)即为“戒”(veramaṇī)，后缀为“yu”，属“nadādi”类。或因其能摧毁(maṇati, vināseti)怨敌(veraṃ)，故为“戒”(veramaṇī)。“止息”(viramaṇaṃ)即为“远离”(virati)，后缀为“ti”。从远处止息为“远避”(ārati)。

161. චතුක්කං ඛන්තියං. තිතික්ඛනං ඛමනං තිතික්ඛා, තිජ ඛන්තියං, ඛො, ද්විත්තං, කත්තාදි, ආ. ඛමනං සහනං ඛන්ති,ති. ඛමතෙ ඛමනං, ඛමා ච, ඛමු සහනෙ. ද්වයං මෙත්තියං. මිද ස්නෙහෙ, මිජ්ජති සිනෙහතීති මෙත්තා, ත, ආ. මෙත්ති,ති. අථ වා මිත්තෙ භවා මෙත්තා, මෙත්ති ච.

161. 四词指“忍”。“忍耐”(titikkhanaṃ)或“宽容”(khamanaṃ)即为“忍”(titikkhā)，词根“tija”为“忍”义，其后有“kho”、重叠、“kattādi”、“ā”等变化。“宽容”(khamanaṃ)或“忍受”(sahanaṃ)即为“忍”(khanti)，后缀为“ti”。能宽容，故为“宽容”(khamanaṃ)与“忍”(khamā)，词根“khamu”为“忍受”义。二词指“慈”。词根“mida”为“爱”义，能爱或喜爱，故为“慈”(mettā)，后缀为“ta”、“ā”；亦为“慈”(metti)，后缀为“ti”。或存在于朋友中者，为“慈”(mettā)与“慈”(metti)。

පජ්ජද්ධං දිට්ඨියං. දස්සීයතෙ දස්සනං, දිස පෙක්ඛනෙ, යු. දස්සනං දිට්ඨි. ලභ ලාභෙ,ති, ලද්ධි, මිච්ඡාදිට්ඨියමෙව. සෙසා තු උභයත්‍ර. ඨිතපක්ඛො සිද්ධන්තො, සිද්ධො අන්තො අනෙනාති විග්ගහො. සමන්තතො අයනං ගති සමයො.

半颂关于见。被看见，是为“见”(dassanaṃ)；词根“disa”为“看”义，加后缀“yu”。“见”(dassanaṃ)即是“见”(diṭṭhi)。词根“labha”为“获得”义，加后缀“ti”，得“laddhi”(得)，仅指邪见。其余的则通于两者。确立的立场是“宗义”(siddhānta)，其词源分解是“由此确立究竟”。周遍的趣行是为“时机”(samaya)。

162. දොහළන්තං තණ්හායං. තස පිපාසායං, යාය තසන්ති, සා තණ්හා, ණ්හො. ඉණම්හි තසිණා. එජ කම්පනෙ, එජා[Pg.125]. සංසාරතො නිස්සරිතුමප්පදානවසෙන ජාලසදිසත්තා ජාලිනී, උපමානෙ ඉනී. විස පවෙසනෙ, සබ්බත්‍ර විසතා පත්ථතාති විසත්තිකා, සකත්ථෙ ණිකො. ඡන්ද ඉච්ඡායං, ඡන්දනං ඡන්දො, කත්තුකම්‍යතාපි. තෙසු තෙස්වාරම්මණෙසු ආකුලීභූතත්තා ජටා වියාති ජටා. කමු ඉච්ඡායං,ති, නිකන්ති. ඉසු ඉච්ඡායං, අ, ඉස්ස ආ, ආසා. සිවු තන්තසන්තානෙ, භවාදීහි භවාදයො සිබ්බතීති සිබ්බිනී, අ, ඉනී. සත්තෙ භවං නෙතීති භවනෙත්ති,ති.

162. 以“渴求”(dohaḷa)结尾的词是关于渴爱的。词根“tasa”为渴求义，因其而渴求，是为渴爱(taṇhā)，加后缀“ṇho”。在债务中是为“tasiṇā”(渴求)。词根“eja”为动摇义，得“ejā”(动)。因其不让人从轮回中出离而如网，是为网捕(jālinī)；后缀“inī”用于譬喻。词根“visa”为进入义，因其进入并遍布于一切处，是为黏着(visattikā)；后缀“ṇika”用于自义。词根“chanda”为意欲义，意欲(chandanaṃ)即是欲(chando)，亦指作者欲。因其于彼彼所缘中变得纠缠如发髻，是为纠结(jaṭā)。词根“kamu”为意欲义，加后缀“ti”，得喜爱(nikanti)。词根“isu”为意欲义，加后缀“a”，“is(a)”变为“ā”，得希望(āsā)。词根“sivu”为线、相续义，因其由有等缝合起有等，是为缝合者(sibbinī)；加后缀“a”、“inī”。因其引导众生至有，是为有之引导者(bhavanetti)；加后缀“ti”。

163. ඣෙචින්තායං, ආරම්මණාභිමුඛං ඣායතීති අභිජ්ඣා, ආ. වන සම්භත්තියං, වනති යෙන සො වනථො, ථො. වා ගතියං, වාති ආරම්මණන්ති වානං, යු. ලුභ ඉච්ඡායං, ලුබ්භනං ලොභො, ණො. රන්ජ රාගෙ, රජ්ජනං, රජ්ජන්ති වා යෙන සො රාගො, ණො. ලය ගතියං, ආ පුනප්පුනං ලයත්‍යාරම්මණෙසූති ආලයො, පුනප්පුනං ලයති සංසිලෙසති යෙනාති වා ආලයො. ‘‘ලයො විනාසෙ සංසිලෙසෙ, සාම්‍යෙ තොරියත්තිකස්ස චෙ’’ති නානත්ථසඞ්ගහෙ. පිහ ඉච්ඡායං, චුරාදි, අ, පිහයති යායාති පිහා. චිත්තස්ස නානාරම්මණෙසු විබ්භමකරණතො මනසො රථො ඉව මනොරථො, මනො එව රථො වියාති වා මනොරථො. ඉසු ඉච්ඡායං, අ, සස්ස ච්ඡාදෙසො. ලස කන්තියං, අභිමුඛං කත්වා ලසති යෙනාති අභිලාසො, ණො. කමු ඉච්ඡායං, ණො, කාමො[Pg.126]. දුහ පපූරණෙ, දුහනං දොහො, තං ලාතීති දොහළො, දුට්ඨං හදයමෙතෙනාති වා දොහළො, හදයස්ස හළො, හල කම්පනෙ ද්විසද්දූපපදො, ද්වීහි හලති කම්පතීති වා දොහළො, අ, ද්විස්ස දො, ලස්ස ළො. ද්වෙ හදයා අස්ස පරමත්ථස්සාති වා දොහළො. අ, ද්විස්ස දො, හදයස්ස හළො, දස්ස ළො වා, යලොපො, ඉච්ඡාවිසෙසත්තෙපි දොහළස්ස සාමඤ්ඤවත්තිච්ඡාය නිද්දෙසො.

163. 词根“jhe”为思虑义，因其朝向所缘而思虑，是为贪欲(abhijjhā)，加后缀“ā”。词根“vana”为喜爱义，因其而喜爱，是为欲(vanatha)，加后缀“tho”。词根“vā”为去义，因其去向所缘，是为渴爱(vāna)，加后缀“yu”。词根“lubha”为意欲义，贪着(lubbhanaṃ)即是贪(lobha)，加后缀“ṇo”。词根“ranja”为染着义，染着(rajjanaṃ)，或因其而染着，是为染(rāga)，加后缀“ṇo”。词根“laya”为黏着义，因其于所缘中再再黏着，是为执着(ālaya)；或因其而再再黏着、紧附，是为执着(ālaya)。《多义集》中说：“‘laya’用于毁灭、黏着、平等，以及三乐器义。”词根“piha”为意欲义，属“cur”组动词，加后缀“a”；因其而希求，是为希求(pihā)。因其使心于各种所缘中迷惑，如意之车，是为意欲(manoratha)；或意即如车，是为意欲(manoratha)。词根“isu”为意欲义，加后缀“a”，“s”被替换为“cch”(而成“icchā”)。词根“lasa”为喜爱义，因其朝向所缘而喜爱，是为喜乐(abhilāsa)，加后缀“ṇo”。词根“kamu”为意欲义，加后缀“ṇo”，得欲(kāma)。词根“duha”为充满义，充满(duhanaṃ)即是“doha”，因其带来彼，是为渴求(dohaḷa)；或因此而心败坏，是为渴求(dohaḷa)；或心之动摇，词根“hala”为动摇义，此词有“dvi”(二)作为前缀，或因其由二者而动摇，是为渴求(dohaḷa)，“dvi”变为“do”，“l”变为“ḷ”；或其对究竟义有二心，是为渴求(dohaḷa)。即使“dohaḷa”是特殊的欲望，此处也以其普遍的欲望义来解释。

අතණ්හාසභාවම්පි රුචිං ආලම්බණිච්ඡාසභාවසාමඤ්ඤෙන ඉධෙව වත්තුමාහ ‘‘ආකඞ්ඛාතු’’ඉච්චාදි. කඞ්ඛ ඉච්ඡායං, අ. රුච රොචනෙ, රොචනං කත්තුකාමතා, ඉ, රුච දිත්තියං වා, රුචි. කත්තුකාමතෙව. සා රුචි අධිකා ලාලසා නාම, ලස කන්තියං, පුනප්පුනං, අතිසයං වා ලසතීති ලාලසා, ද්විත්තං, අස්සා. ‘‘යාචනායං මහිච්ඡායං, උස්සුක්කෙ ලාලසා ද්විසූ’’ති රුද්දො.

即使是无渴爱自性的喜好(ruci)，也因其与“欲求所缘”的自性共通，而在此处以“渴望”(ākaṅkhā)等词来说明。词根“kaṅkha”为意欲义，加后缀“a”。词根“ruca”为喜爱义，喜爱即是作者欲，加后缀“i”；或词根“ruca”为光明义，得喜好(ruci)。即是作者欲。那更强的喜好名为热望(lālasā)。词根“lasa”为喜爱义，因其再再或非常喜爱，是为热望(lālasā)；词根重复，“a”变为“ā”。鲁陀(Rudda)说：“在乞求、大欲、热切义上，lālasā一词通于两种词性。”

164. තිකං විරොධෙ. පායෙන වීරෙසු භවං වෙරං, පටිඝපාපෙසුපි. රුධ පටිඝාතෙ, විරුජ්ඣනං විරොධො. දිස අප්පීතියං, විද්දෙසනං විද්දෙසො.

164. 三词关于对立。通常，在勇士中产生的仇恨(vera)，亦用于嗔恚与恶。词根“rudha”为妨碍义，违逆(virujjhanaṃ)即是对立(virodha)。词根“disa”为不喜义，憎恨(viddesanaṃ)即是憎恶(viddesa)。

රොසන්තං කොධෙ. දුස අප්පීතියං, දුස්සනං දොසො. ආරම්මණෙ පටිහඤ්ඤතීති පටිඝං, හන හිංසායං, පටිඝසද්දොයං පුල්ලිඞ්ගෙ වා භවති. කුධ කොපෙ, කුජ්ඣනං කොධො. ආගන්ත්වා හඤ්ඤතීති ආඝාතො. කුප කොපෙ, කුප්පතීති කොපො, කොපයති වා චිත්තන්ති කොපො. රුස රොසනෙ, රුසනං දුස්සනං රොසො.

以“忿怒”(rosa)结尾的词是关于嗔怒的。词根“dusa”为不喜义，恼乱(dussanaṃ)即是嗔(dosa)。因其于所缘中被打击，是为嗔恚(paṭigha)；词根“hana”为伤害义；此“paṭigha”一词亦可为阳性。词根“kudha”为忿怒义，发怒(kujjhanaṃ)即是嗔怒(kodha)。因其前来伤害，是为怨恨(āghāta)。词根“kupa”为忿怒义，因其被激怒，是为忿怒(kopa)；或因其激怒心，是为忿怒(kopa)。词根“rusa”为激怒义，激怒(rusanaṃ)、恼乱(dussanaṃ)即是忿怒(rosa)。

ද්වයං [Pg.127] පරානත්ථචින්තනෙ. බ්‍යාපජ්ජති විනස්සති චිත්තමෙතෙනාති බ්‍යාපාදො, පටිඝෙපි. පද ගතිම්හි. පරසම්පත්තීසු නාභිරමතීති අනභිරති, රමු රමණෙ,ති.

二词关于思惟他人之不利益。因此而心毁坏、败坏，是为恶意(byāpāda)，亦用于嗔恚。词根“pada”为去义。因其于他人之成就中不喜乐，是为不喜(anabhirati)；词根“ramu”为喜乐义，加后缀“ti”。

165. ද්වයං උපනාහෙ. නහ බන්ධනෙ, පුනප්පුනං, උපගන්ත්වා වා නය්හති චිත්තන්ති උපනාහො. බජ්ඣති වෙරමනෙනාති බද්ධවෙරං. ද්වයං සොකෙ. සුච සොකෙ, ණො, සුචනං සොකො. සුචතෙ සොචනං.

165. 二词关于怨恨。词根“naha”为系缚义，因其再再或走近而系缚心，是为怨恨(upanāha)。因此而被仇恨所束缚，是为结怨(baddhaveraṃ)。二词关于愁。词根“suca”为愁义，加后缀“ṇo”，愁(sucanaṃ)即是愁(soka)。愁(sucate)即是愁(socanaṃ)。

තිකං රුදිතෙ. රුදි අස්සුවිමොචනෙ, සබ්බත්‍ර භාවෙ තො. කදි අව්හානෙ, රොදනෙ ච, තපච්චයස්ස අණ්ණාදෙසෙ රුණ්ණං. ද්වයං පරිදෙවනෙ. දෙවනං සොකෙන විලාපො, පුනප්පුනං, සමන්තතො වා දෙවො පරිදෙවො, පරිද්දවො ච.

三词关于哭泣。词根“rudi”为流泪义，在一切处，用于状态义，加后缀“to”。词根“kadi”为呼唤义，亦为哭号义，当“ta”后缀被替换为“aṇṇa”时，即为哭泣(ruṇṇaṃ)。二词关于悲叹。悲叹(devanaṃ)是因愁而哀号。再再或周遍地悲叹是为悲叹(parideva)，亦称悲伤(pariddava)。

166. තිකං භයෙ චිත්තුත්‍රාසසඞ්ඛාතෙ. සබ්බත්‍ර භාවසාධනං. භී භයෙ, භායනං භීති,ති. භයං, ණො. තස උබ්බෙජෙ, උත්තසතෙ උත්තාසො, ණො. ද්වයං මහති භයෙ. භීරුනො ඉදං භෙරවං, ණො. මහන්තඤ්ච තං භයජනකත්තා භයඤ්චාති මහබ්භයං. මහාභයන්තිපි පාඨො.

166. 三词关于怖畏，即所谓的心之惊恐。在一切处，这些词都是由状态义构成的。词根“bhī”为怖畏义，怖畏(bhāyanaṃ)即是怖(bhīti)，加后缀“ti”。怖畏(bhayaṃ)，加后缀“ṇo”。词根“tasa”为惊恐义，惊恐(uttasate)即是惊骇(uttāsa)，加后缀“ṇo”。二词关于大怖畏。此为胆小者之物，是为可怖(bherava)，加后缀“ṇo”。因其巨大且能生怖畏，是为大怖畏(mahabbhaya)。亦有“mahābhayantaṃ”的读法。

167. පජ්ජං භායිතබ්බසාමඤ්ඤෙ. භෙරවසද්දොයං සාමඤ්ඤවාචකොපි අත්ථීති ඉධ නිද්දෙසො. භායති යස්මාති භිංසනං, සො, යු, බින්දාගමො. භායති යස්මාති භීමං, මො. දර විදාරණෙ, දරීයතීති දාරුණං, උණො. භායති යස්මාති [Pg.128] භයානකං, ණ්වු, අනකාදෙසො. ඝුර භීමෙ, ඝුරති භිංසතීති ඝොරං, ණො. පටිවත්තති භයං චිත්තුත්‍රාසො යස්මාති පටිභයං. භායති යස්මාති භෙස්මං, ස්මපච්චයො. භයං කරොතීති භයඞ්කරං, අලුත්තසමාසොයං. ඉමෙ නව භෙරවාදයො භයභෙරවාදිහෙතුම්හි දබ්බෙ විසෙසනභාවෙන වත්තන්තෙ, තදා තීසු ලිඞ්ගෙසු, සාමඤ්ඤෙන තු නපුංසකෙ.

167. 一颂关于普遍的应畏惧者。此“bherava”一词亦有普遍义，故在此解释。因其而畏惧，是为怖畏(bhiṃsana)，加后缀“so”、“yu”，并增加鼻音。因其而畏惧，是为可畏(bhīma)，加后缀“mo”。词根“dara”为撕裂义，因其被撕裂，是为残酷(dāruṇa)，加后缀“uṇa”。因其而畏惧，是为骇人(bhayānaka)，加后缀“ṇvu”，被替换为“anaka”。词根“ghura”为恐怖义，因其咆哮、令人畏惧，是为可怖(ghora)，加后缀“ṇo”。因其而怖畏、心之惊恐反复出现，是为惊惧(paṭibhaya)。因其而畏惧，是为可怖(bhesma)，加“sma”后缀。因其制造怖畏，是为恐怖(bhayaṅkara)，此为词尾不省略的复合词。此九个以“bherava”等开头的词，当用于作为怖畏、可怖等之因的物质时，作为形容词，通于三性；但作为普遍义时，则为中性。

168. ද්වයං පරාභ්‍යුදයාසහනෙ. ඉස්ස ඉස්සත්ථෙ, ඉස්ස ඉස්සායන්ති වා ධාත්වත්ථො, ඉස්සති සන්තෙසුපි ගුණෙසු වචසා, මනසා වා දොසාරොපනං කරොතීති ඉස්සා, අ. උස්සුය දොසාවිකරණෙ. තිකං මච්ඡෙරෙ. මසු ආමසනෙ, ච්ඡෙරච්ඡරපච්චයා, මච්ඡරමෙව මච්ඡරියං, සකත්ථෙ ඉයො, අථ වා මසුඉච්චෙතස්ස පාටිපදිකස්ස සුස්ස ණම්හි ච්ඡෙරච්ඡරා, මසු මච්ඡෙරෙතිපි ධාතු.

168. 二者于不能忍受他人兴盛(parābhyudayāsahana)义。词根`iss`，于嫉妒义；或说`issāyati`是其词根义。即使他人有德，仍以语或意加诸过失，是为`issā`(嫉妒)，加`a`后缀。`Ussuya`，于揭露过失义。三者于悭吝(macchera)义。词根`masu`，于触、执取义，加`cchera`、`cchara`后缀。`macchara`即是`macchariyaṃ`(悭吝)，`iya`是于自义的后缀。或者，`masu`此语基的`su`，于`ṇa`后缀前，变为`cchera`、`cchara`；词根`masu`亦于悭吝义。

තිකං අඤ්ඤාණෙ. මූහ වෙචිත්තෙ, මුය්හන්ති තෙන සම්පයුත්තධම්මා, සයං වා මුය්හති, මුය්හනමත්තමෙව වා තන්ති මොහො. විද ඤාණෙ, න විදතීති අවිජ්ජා. න විජානාතීති අඤ්ඤාණං. තිකං මානෙ. භූතෙනාභූතෙන වා පරතො උක්කංසකප්පනෙන චෙතසො උන්නති මානො, යථා ‘‘සූරො අත්ථවාහ’මස්මි සීලවා බුද්ධිසම්පන්නො’’ති. මාන පූජායං, චුරාදි, අ. ධාරණත්ථො ධාධාතු, කරොත්‍යත්ථෙ විපුබ්බො, සෙය්‍යාදිභාවෙ අත්තානං විදධාති යාය සා විධා, තීසු. උද්ධං නමති යාය සා උන්නති, ඉත්ථියන්ති.

三者于无知(aññāṇa)义。词根`mūha`，于心乱义。与之相应法因此而迷惑，或自身迷惑，或仅是迷惑，是为`moho`(痴)。词根`vid`，于智义。不了知(na vidati)，是为`avijjā`(无明)。不了知(na vijānāti)，是为`aññāṇaṃ`(无知)。三者于慢(māna)义。由真实或非真实之事，(心)高举于他，心之高昂是为`māno`(慢)，例如：“我是英雄、富足、具戒、具慧”。词根`māna`，于尊敬义，属`curādi`类，加`a`后缀。词根`dhā`，于执持义；前缀`vi`，于作业义。凭借它而置自身于优越等状态中，是为`vidhā`(作态)，(此词)于三(慢)中。凭借它而向上屈，是为`unnati`(高昂)，(此词)为阴性。

169. ද්වයං [Pg.129] උද්ධච්චෙ. හන ගතියං, උද්ධං උද්ධං හනති ගච්ඡතීති උද්ධතො, තො, හනස්ස ධො, අසරූපද්විත්තං, චිත්තං, උද්ධතස්ස භාවො උද්ධච්චං. ධාව ගතියං, උද්ධං ධාවති චිත්තමෙතෙනාති උද්ධවං, අ, රස්සො.

169. 二者于掉举(uddhacca)义。词根`han`，于行进义。向上、向上地行进(hanati)或去(gacchati)，是为`uddhato`，加`to`后缀，`han`之(`h`)为`dh`，非同形重复。心(cittaṃ)。`uddhata`的状态是`uddhaccaṃ`(掉举)。词根`dhāv`，于行进义。心因此而向上奔跑(dhāvati)，是为`uddhavaṃ`(躁动)，加`a`后缀，(元音)短化。

තාපාදිපඤ්චකං කුක්කුච්චෙ. තප, ධුප සන්තාපෙ, තපති චිත්තමෙතෙනාති තාපො, ණො. කුච්ඡිතං කරොතීති කුක්කුතං, චිත්තං, තංසමඞ්ගී වා, තස්ස භාවො කුක්කුච්චං. පච්ඡා තපති එතෙනාති පච්ඡාතාපො. අනු පච්ඡා තපති යෙන සො අනුතාපො. සර ගතියං, විරූපෙන පති පුනප්පුනං සරති චිත්තමෙතෙනාති විප්පටිසාරො, තස්ස ටො.

热(tāpa)等五者于恶作(kukkucca)义。词根`tap`、`dhup`，于烧灼义。心因此而烧灼(tapati)，是为`tāpo`(热)，加`ṇo`后缀。作可厌之事，是为`kukkutaṃ`；心(cittaṃ)，或具此者；其状态是`kukkuccaṃ`(恶作)。因此而于后烧灼(pacchā tapati)，是为`pacchātāpo`(后悔)。凭借它而于后追悔烧灼(anu pacchā tapati)，是为`anutāpo`(追悔)。词根`sar`，于行进义。心因此而以错乱的方式再再忆念(virūpena paṭi punappunaṃ sarati)，是为`vippaṭisāro`(追悔)，其后缀为`ṭo`。

170. පජ්ජං විචිකිච්ඡායං. ලිඛ ලෙඛනෙ, මනං විලෙඛති ද්විධාකරණවසෙනාති මනොවිලෙඛො. දිහ උපචයෙ. ඉධ පන සංපුබ්බත්තා සංසයෙ, කරණෙ ණො. සී සයෙ, ඉධ සංපුබ්බත්තා කඞ්ඛායං, සබ්බත්‍රෙවං. ‘‘කථමිද’’මිති කථයති යාය සා කථංකථා. කිත රොගාපනයනෙ, ඡපච්චයො, ද්විත්තාදි, විගතා චිකිච්ඡා ඤාණප්පටිකාරො එතායාති විචිකිච්ඡා. ඉල ගතිකම්පනෙසු, ද්විධා ඉලති චිත්තමෙතෙනාති ද්වෙළ්හකං, හපච්චයො, සකත්ථෙ කො ච. කඞ්ඛ විචිකිච්ඡායං, අ, ඉත්ථියං. සඞ්ක සඞ්කායං. විවිධෙනාකාරෙන මඤ්ඤති යස්මා, සා විමති. මන ඤාණෙ, ඉත්ථියන්ති.

170. 此节(pajjaṃ)于疑(vicikicchā)义。词根`likh`，于刻划义。以作二分之力，扰乱(vilekhati)心意，是为`manovilekho`(心之扰乱)。词根`dih`，于增益义；然于此，因前缀`saṃ`，故于怀疑(saṃsaya)义，于作业义，加`ṇo`后缀。词根`sī`，于卧义；于此，因前缀`saṃ`，故于犹豫(kaṅkhā)义，处处皆然。凭借它而说“此云何？”(Kathamidaṃ)，是为`kathaṃkathā`(云何之言)。词根`kit`，于除病义，加`cha`后缀，有重复等(音变)。凭借它，治疗(cikicchā)——即智之对治——已离去，是为`vicikicchā`(疑)。词根`il`，于行、动摇义。心因此而二分动摇(dvidhā ilati)，是为`dveḷhakaṃ`(二分)，加`ha`后缀，及于自义的`ko`后缀。词根`kaṅkh`，于疑义，加`a`后缀，为阴性。词根`saṅk`，于怀疑义。因其以多种方式思量(vividhenākārena maññati)，是为`vimati`(犹豫)。词根`man`，于智义，(此词)为阴性。

171. තිකං [Pg.130] නීචපකතිදොසසම්භූතරූපිස්සරියාදිනිමිත්තිකෙ මදෙ, යස්මිං සති උත්තරදානසාදරොලොකනාදිවිමුඛො පුරිසො ජායතෙ. මදොප්‍යත්‍ර ‘‘කත්ථූරීගබ්බරෙතෙසු, මදොහස්සෙභදානෙසූ’’ති රභසො. ගබ්බ මානෙ, චුරාදි, අ, අථ වා ගර සෙචනෙ, බො. මාන පූජායං, විසෙසතො මානෙතීති අභිමානො. අහංකාරෙ අහංසද්දො නිපාතො, අම්හසද්දොප්‍යත්‍ර, ‘‘අහ’’මිති අත්තානං කරොති යෙනාති අහංකාරො. ද්වයං චින්තායං. චින්ත චින්තායං, අ. ඣෙ චින්තායං, ඣායතෙ ඣානං, ද්වීසුපි භාවසාධනං, අ. විතක්කචින්තානං කො භෙදො? විතක්කො තාව වාචාය පුබ්බභාගප්පවත්තො, ‘‘පුබ්බෙව ඛො, ගහපති, විතක්කෙත්වා විචාරෙත්වා පච්ඡා වාචං භින්දතී’’ති හි වුත්තං. ඉතරා පන තස්සා අපුබ්බභාගප්පවත්තාපීති අයමෙතාසං විසෙසො. අථ වා විතක්කො පකිණ්ණකපරියාපන්නො එකො චෙතසිකධම්මො, ඉතරා පන සබ්බසාධාරණපරියාපන්නො මනසිකාරනාමකො එකො චෙතසිකධම්මොති අයමෙතාසං විසෙසො.

171. 三者于憍(mada)义，其由卑劣性之过患所生，以色、权势等为相；此若有时，人则远离上施、敬视等。于此，憍(mada)亦如《声明论》(Rabhasa)所言：“于麝香、骄慢中，于笑、象之情液中(有憍醉)。”词根`gabb`，于慢义，属`curādi`类，加`a`后缀；或词根`gar`，于灌注义，加`bo`后缀。词根`māna`，于尊敬义，特指尊敬(自身)，是为`abhimāno`(傲慢)。于我慢(ahaṃkāra)中，`ahaṃ`词为不变词，`amha`词亦在此列。凭借它而作“我”，是为`ahaṃkāro`(我慢)。二者于思(cintā)义。词根`cint`，于思义，加`a`后缀。词根`jhe`，于思义，思惟(jhāyate)为`jhānaṃ`(禅)，二者皆为状态构成，加`a`后缀。寻(vitakka)与思(cintā)有何差别？寻为语之前分，如言：“居士，实先有寻、有伺，而后发语。”而思则亦可非其前分，此为其差别。或者，寻是归于杂(pakiṇṇaka)类的一种心所法，而思是归于遍一切心(sabbasādhāraṇa)类、名为作意(manasikāra)的一种心所法，此为其差别。

ද්වයං නිච්ඡයෙ. නය ගමනත්ථො දණ්ඩකො ධාතු, ආරම්මණං නිච්ඡිනන්තො නයතීති නිණ්ණයො, නස්ස ණත්තං. අථ අධිමොක්ඛනිණ්ණයානං කො භෙදො? අධිමොක්ඛො ආරම්මණං අජ්ඣොගාහෙත්වා තිට්ඨති, නිණ්ණයො විනිච්ඡයමත්තමෙවාති අයමෙතෙසං විසෙසො. අථ වා අධිමොක්ඛො පසාදෙපි සම්භවති, ඉතරො පන න තථාති අයංප්‍යෙතෙසං භෙදො[Pg.131]. තත්‍ර නිච්ඡයසද්දො ඉධාපි පවත්තතීති ද්වීසුපි වුත්තො.

二者于决择(nicchaya)义。词根`naya`，于行进义，属丹达吉(daṇḍakī)类。决择所缘而引导(nayati)，是为`niṇṇayo`(决择)，`na`变为`ṇa`。那么，胜解(adhimokkha)与决择(niṇṇaya)有何差别？胜解是沉浸于所缘而住，决择仅是判断而已，此为其差别。或者，胜解亦可于净信中生起，而另一者则不然，此亦为其差别。于彼，`nicchaya`一词于此亦适用，故于二者中说。

පාදෙන අභ්‍යුපගමස්ස නාමානි. පතිපුබ්බො ජානාති අභ්‍යුපගමෙ, ඉත්ථියං අ, පටිඤ්ඤා. තථා සුණොති ච, අ, පටිස්සවො, ද්වීසුපි භාවසාධනං. සංවිදා’ගූ, පටිඤ්ඤානං, නියමො, අස්සවො, සංසවො, අඞ්ගීකාරො, අභ්‍යුපගමො, සමාධිඉච්චාදීනිපි අභ්‍යුපගමස්ස නාමානි.

以一颂句说承许(abhyupagama)之名。前缀`paṭi`的`jānāti`，于承许义；于阴性，加`a`后缀，(成)`paṭiññā`(承诺)。同样，`suṇoti`亦然，加`a`后缀，(成)`paṭissavo`(允诺)。二者皆为状态构成。`saṃvidā`(契约)、`āgū`(约定)、`paṭiññānaṃ`(承诺)、`niyamo`(规定)、`assavo`(应诺)、`saṃsavo`(共许)、`aṅgīkāro`(承认)、`abhyupagamo`(承许)、`samādhi`(决意)等，亦是承许之名。

172. ඡහි පදෙහි අනාදරස්ස නාමානි. මාන පූජායං, චුරාදි, මන ඤාණෙ වා, හෙට්ඨා කත්වා ජානනං අවමානං, භාවෙ යු. යො යෙනානාදරිතො, ස තතො අවස්සමෙව කායවචීමනානං අඤ්ඤතරෙනාවධීයතෙති අනාදරෙපි බ්‍යවධානාභිචාරතො තිරසද්දො අන්තරධානෙ වත්තමානො සම්බජ්ඣතෙති තිරොධානකරණං තිරක්කාරො. පරි පරාපුබ්බො භූධාතු අවඤ්ඤාණෙ, අවපුබ්බො ජානාති ච, සබ්බත්‍ර භාවෙ ණො, අ ච. දර ආදරෙ, ආදරො සක්කාරො, තබ්බිපරීතො අනාදරො. පරාභවනං පරාභවො. අවජානනං අවඤ්ඤා.

172. 以六词说不敬(anādara)之名。词根`māna`，于尊敬义，属`curādi`类；或词根`man`，于智义。作下劣而知，是为`avamānaṃ`(轻慢)，于状态义，加`yu`后缀。若人被彼不敬，彼必因此而于身、语、意之一被轻侮。故于不敬义中，因其与遮障无别，故用于隐藏义之`tira`词亦相关联。作隐藏，是为`tirakkāro`(轻蔑)。前缀`pari`、`parā`的`bhū`词根，及前缀`ava`的`jānāti`，于轻蔑(avaññāṇa)义。处处于状态义，加`ṇo`及`a`后缀。词根`dar`，于敬重义。`ādaro`(敬重)即`sakkāro`(恭敬)，其反面是`anādaro`(不敬)。`parābhavanaṃ`(轻败)即`parābhavo`(轻败)。`avajānanaṃ`(轻视)即`avaññā`(轻蔑)。

ද්වයං උම්මාදෙ. චිත්තස්ස විබ්භමො භන්ති උම්මාදො. මද උම්මාදෙ, උග්ගතෙහි, උම්මග්ගසණ්ඨිතෙහි වා දොසෙහි මදනං උම්මාදො.

二者于狂乱(ummāda)义。心之错乱、迷乱是为`ummādo`(狂乱)。词根`mad`，于狂乱义。由已生起或根深蒂固的过患(dosa)所致的迷醉，是为`ummādo`(狂乱)。

173. ස්නෙහන්තං [Pg.132] ස්නෙහෙ. පියස්ස භාවො පෙමං, ඉමො, පියස්ස පත්තං, පීනයතීති වාපී, පිනො භාවො පෙමං, ඉමො. සිනිහ, ස්නිහ පීතියං, භාවෙ ණො. ද්වයං මුච්ඡායං. පීළ විබාධායං, චිත්තස්ස පීළා චිත්තපීළා, විගතා නීලාදිසඤ්ජානනලක්ඛණා සඤ්ඤා එතස්මාති විසඤ්ඤී, තස්ස භාවො විසඤ්ඤිතා.

173. Snehantaṃ在“喜爱”(sneha)义中。对喜爱之人的情意是“亲爱”(pema)；得到喜爱之物，或因为它使人喜悦，所以是“亲爱”(pema)；喜悦的状态是“亲爱”(pema)。Siniha和sniha在“喜悦”(pīti)义中，（后缀）ṇo表状态义。二者皆在“昏昧”(mucchā)义中。Pīḷa在“恼害”(vibādhā)义中，心的逼迫称为“心恼”(cittapīḷā)。从此人离去了辨识青色等相的想，故为“无想”(visaññī)，其状态称为“无想性”(visaññitā)。

ද්වයං පමාදෙ. යෙන සක්කො සමානො සයං කත්තබ්බං න කරොති, සො පමාදො, මද පමාදෙ පපුබ්බො, පමජ්ජනං පමාදො, ණො. සජ විසජ්ජනාලිඞ්ගනනිම්මානෙසු. සතියා විසජ්ජනං සතිවොසග්ගො, ඉස්ස ඔ. අපුබ්බවත්ථුපරික්ඛාතිසයෙ කොතූහලාදිද්වයං. තුජ හිංසායං, කුං පාපං තොජතීති කොතූහලං, අලො, වණ්ණවිකාරො ච. තුල නික්කසෙ, කුං පාපං තුලයතීති කුතූහලං, අ, හකාරවණ්ණාගමො. කොතුකං, කුතුකඤ්ච එතෙසං පරියායානි.

二者皆在“放逸”(pamāda)义中。有能力却不自己去做应做之事，此为“放逸”(pamāda)。Mada在“放逸”义中，加前缀pa；“放纵”(pamajjanaṃ)即“放逸”(pamāda)，（后缀）ṇo。Saja在“放出”、“舍弃”、“拥抱”、“创造”等义中。念的舍弃是“失念”(sativosaggo)，i变为o。“好奇”(kotūhala)等二词用于对前所未见之事的过度探察。Tuja在“伤害”义中，伤害(tojati)恶(kuṃ pāpaṃ)，故为“好奇”(kotūhala)，（后缀）ala，且有音变。Tula在“衡量”义中，衡量(tulayati)恶(kuṃ pāpaṃ)，故为“好奇”(kutūhala)，（后缀）a，并增入ha音。Kotuka和kutuka是它们的同义词。

174. විලාසාදයො ක්‍රියා චෙට්ඨා, කිංවිසිට්ඨා? සා ක්‍රියා නාරිසිඞ්ගාරභාවජා ඉත්ථීනං රතිභාවජා, යා හාවසද්දෙනොච්චන්තෙ. හුයන්තෙ රාගිනො අත්‍රාති හාවො, හු හවනෙ, ණො. ආදිනා විච්ඡිත්තිපභුතීනං ගහණං, තථා හි වුත්තං නාටකරතනකොසෙ –

174. “媚姿”(vilāsa)等是行为、姿态，有何特征？此行为源于女人的娇媚(siṅgāra)之情、源于女人的爱欲(rati)之情，被称为“娇”(hāva)。有情欲者于此被呼唤(huyante)，故为“娇”(hāvo)；（词根）hu在“呼唤”(havana)义中，（后缀）ṇo。“等”字表示包含“妆慵”(vicchitti)等，诚如《戏剧宝藏》(Nāṭakaratnakosa)中所说：

‘‘ලීලා [Pg.133] විලාසො විච්ඡිත්ති, විබ්භමො කිලකිඤ්චිතං;

මොට්ටායිතං කුට්ටමිතං, විබ්බොකො ලලිතං තථා.

“‘嬉戏’(līlā)、‘媚姿’(vilāsa)、‘妆慵’(vicchitti)、‘迷乱’(vibbhamo)、‘娇嗔喜怒’(kilakiñcitaṃ)；‘情态暗传’(moṭṭāyitaṃ)、‘嗔拒’(kuṭṭamitaṃ)、‘骄慢’(vibboko)、‘娇媚’(lalitaṃ)以及。

විකතඤ්චෙති විඤ්ඤෙය්‍යා, දස ථීනං සභාවජා;

හාවො ච හෙලා වික්ඛෙප-සම්මූළ්හමදකපණ්‍ය’’න්ති.

“变姿”(vikata)亦应知晓，此为女人的十种天生（姿态）。以及“娇”(hāva)、“娇纵”(helā)、“散乱”(vikkhepa)、“痴迷”(sammūḷha)、“迷醉”(mada)、“娇羞”(kapaṇya)。’

තත්‍ර පියසමීපගමනෙ යො ඨානාසනගමනවිලොකිතෙසු විකාරො, අකස්මා ච කොධමිහිතචමක්කාරමුඛවිකූණනං, සො විලාසො, විපුබ්බා ලසධාතුම්හා ණො. සුකුමාරවිධානෙන භමුකනෙත්තාදික්‍රියාසචිවකරචරණඞ්ගවින්‍යාසො ලලිතං, ලල විලාසෙ, තො. අලද්ධපියසමාගමෙන කුචිත්තවිනොදනත්ථං පියස්ස යා වෙසගතිදිට්ඨිහසිතභණිතෙහානුකති කරීයතෙ, සා ලීලා, ලල විලාසෙ, ලල උපසෙවායන්ති වා ධාත්වත්ථො, අ. සුරතෙ පවඩ්ඪෙච්ඡා හෙළා, හෙලා වා, හිල හාවකරණෙ, අ. මදරාගහස්සජනිතො විපරියාසො විබ්භමො. ආභරණවිලෙපනාදීනං කුතොචි පියාපරාධතො ඉස්සායානාදරෙන චත්තානං සඛීනං පයතනෙන වාරණං විච්ඡිත්ති, ඡිදි ද්වෙධාකරණෙ,ති. පියෙන දත්තං පීතිනිබන්ධනං ස්වප්පමපි භූසනං විච්ඡිත්තීත්‍යඤ්ඤෙ. කිලකිඤ්චිතාදයො නාටකසත්ථානුසාරතො ඤෙය්‍යා.

其中，亲近爱人时，在站、坐、行、看等举止中流露出的姿态，以及无故的嗔怒、微笑、惊奇、面部扭曲等表现，称为“媚姿”(vilāsa)，源于词根las，加前缀vi，（后缀）ṇo。以柔美的方式展现眉眼等活动、手足等肢体的配置，称为“娇媚”(lalitaṃ)，（词根）lala在“媚态”义中，（后缀）to。未得与爱人相会时，为排遣愁闷而模仿爱人的装扮、步态、眼神、欢笑、言谈，称为“嬉戏”(līlā)，（词根）lala在“媚态”义中，或lala在“侍奉”(upasevā)义中，（后缀）a。情爱中炽盛的欲望称为“娇纵”(heḷā)，亦作helā，（词根）hila在“做作”义中，（后缀）a。因醉、欲、笑所生的错乱，称为“迷乱”(vibbhamo)。因爱人有过而生嫉，或因不敬而舍弃妆饰涂香等，虽经友人劝阻亦不从，此为“妆慵”(vicchitti)，（词根）chidi在“二分”义中，（后缀）ti。另有人说，爱人所赠、表达爱意之饰品，即便微小，亦称“妆慵”(vicchitti)。“娇嗔喜怒”(kilakiñcita)等，应依戏剧论典来了知。

175. තිකං හසිතෙ. හස හසනෙ, සබ්බත්‍ර භාවසාධනං. සො හාසො මන්දො සමානො මිහිතං, සිතඤ්චුච්චතෙ. මිහ ඊසංහසනෙ. මන්දස්සිතං ම්හිතන්තිපි පාඨො, ම්හි [Pg.134] ඊසංහසනෙතිපි ධාතු, ම්හිස්ස, මිහිස්ස වා ස්‍යාදෙසො, සිතං. සබ්බත්‍ර භාවෙ තො.

175. “笑”(hasita)有三词。Hasa在“笑”(hasana)义中，皆为状态义构成。那种轻微的笑，称为“微笑”(mihita)和“抿笑”(sita)。Miha在“微”“笑”(īsaṃhasana)义中。亦有读作mandassitaṃ mhitanti者，（词根）mhi亦在“微笑”义中，sita是mhi或mihi的变体。皆以（后缀）to表状态义。

ඊසංඵුල්ලිතදන්තෙහි, කටාක්ඛෙහි සොට්ඨවෙහි ච;

අලක්ඛිතද්විජද්වාරං, සිතමිච්ඡන්ති සූරයො.

“智者们认为‘抿笑’(sita)是：牙尖微露，眼波妩媚，而齿列不显。”

ද්වයං මහාහසිතෙ. අට ගතියං, දූරගාමිහාසො අටහාසො, අතික්කන්තො වා හාසො අටහාසො, තස්ස ටො, ඉකාරස්සත්තඤ්ච. සිතාතිහසිතානං අන්තරාළිකං විහසිතං.

“大笑”(mahāhasita)有二词。Aṭa在“行”(gati)义中，传得很远的笑是“哄堂大笑”(aṭahāso)；或超越(atikkanta)的笑是“哄堂大笑”(aṭahāso)，（ati的i）变为a，（t）变为ṭ。介于“抿笑”(sita)和“过笑”(atihasita)之间的是“开怀笑”(vihasita)。

ආකුඤ්චිතකපොල’ක්ඛං, සස්සනං නිස්සනං තථා;

පත්ථාවොත්ථං සානුරාගං, ආහු විහසිතං බුධා.

“智者说‘开怀笑’(vihasita)是：脸颊微蹙，双眼微合，呼吸轻柔，双唇微启，含情脉脉。”

ද්වයං ලොමුග්ගමෙ. රොමානං අඤ්චනං රොමඤ්චො, අඤ්ච ගමනෙ, ණො. ලොමානං හංසනං උද්ධග්ගභාවො ලොමහංසනො.

“毛发竖立”(lomuggama)有二词。毛发的耸起(añcana)是“毛骨悚然”(romañca)，（词根）añca在“行”(gamana)义中，（后缀）ṇo。毛发的竖起(haṃsana)，即发端朝上的状态，是“毛发耸然”(lomahaṃsana)。

176. පරිහාසාදිඡක්කං වල්ලභාදීනං පරිහාසෙ. පරිහසන්ත්‍යත්‍රාති පරිහාසො, ණො, පරිභවිතුකාමෙන හාසොති වා පරිහාසො. දු පරිහාසෙ, දු අනාදරෙති වා ධාතු, අ, දව දාහෙති වා ධාතු. ඛිඩ කීළායං, ඛිඩ්ඩා, ඛිද්දාතිපි පාඨො, අථ වා ඛං තුච්ඡං ඉඩ්ඩා වාචා, සා එත්ථාති ඛිඩ්ඩා. කීළ පීතියකීළනෙසු, කීළ විහාරෙති වා, කීළනං කෙළි කීළා ච කීළිතඤ්ච. පරිහාසාදිඡක්කෙසුපි අධිකරණසාධනම්පි ආචරියා වදන්ති.

176. “戏谑”(parihāsa)等六法，指的是对亲爱者等的戏谑。“戏谑”(parihāso)是指人们在此处戏笑，（后缀）ṇo；或者说，是想要轻慢而发出的笑，故为“戏谑”(parihāso)。Du用于“戏谑”义，或者du是“不尊重”之意，（后缀）a；或者dava是“燃烧”之意。Khiḍa用于“游戏”义，（成）khiḍḍā（嬉戏），也有khiddā的读法；或者说，khaṃ是“空虚”，iḍḍā是“言语”，故“空虚的言语”即是“嬉戏”(khiḍḍā)。Kīḷa用于“欢喜的游戏”义，或者kīḷa用于“逍遥”义，“游戏”(kīḷanaṃ)、“嬉戏”(keḷi)、“玩耍”(kīḷā)和“戏弄”(kīḷitañca)都属于此。关于“戏谑”等六法，阿阇梨们也说是“处所义”(adhikaraṇasādhana)构成。

තිකං [Pg.135] නිද්දායං. නිපුබ්බො දා සුපනෙ, අ. සුප සයෙ, ඉනො, සුපිනං. අ, සොප්පං. අච්චන්තපරිස්සමාදිකාරණා සබ්බඞ්ගනිමීලනං මිද්ධං. මුච්ඡාපායං මිද්ධං. මිද කාරියක්ඛමනෙ, තො. මෙධයති වා මිද්ධං, අකම්මඤ්ඤභාවෙන විහිං සතීත්‍යත්ථො, කම්පනත්ථො චලධාතු මුච්ඡාපායෙ පපුබ්බො. අක්ඛිදලානං පචලභාවෙන අයති පවත්තතීති පචලායිකා, ණ්වු, අස්සිත්තං.

“睡眠”(niddā)有三词。Dā加前缀ni在“睡眠”(supana)义中，（后缀）a。Supa在“睡卧”(saya)义中，（后缀）ino，成supinaṃ（梦）；（后缀）a，成soppaṃ（睡眠）。因极度疲劳等原因，诸根闭合为“昏沉”(middhaṃ)。“昏沉”(middhaṃ)是昏迷的一种。Mida在“不堪作业”(kāriyakkhamana)义中，（后缀）to。或因为它使人迟钝(medhayati)，故为“昏沉”(middhaṃ)，意即因不堪作业而损害（正念）。（词根）cal意为“摇动”，加前缀pa，用于昏迷义。因眼睑(akkhidala)的摇动(pacalabhāva)而发生，故称“瞌睡”(pacalāyikā)，（后缀）ṇvu，a变为i。

177-178. කෙතවන්තං කූටෙ. කරණං කති, නින්දිතා කති නිකති. අට ගමනෙ, කුච්ඡිතෙනාකාරෙන අටතීති කූටං. කුට ඡෙදනෙති වා ධාතු. රභි බ්‍යාජෙ, බ්‍යාජො නාම කෙතවං. සඨ කෙතවෙ, සඨං, සඨයති න සම්මා භාසති යෙනාති වා සඨං. කිතවස්ස ධම්මො කෙතවං, කිතවො නාම ජූතකාරො, චොරො වා, කිත නිවාසෙ, අවො. කපටො, බ්‍යාජො, උපධි, කුසති ඉච්චාදීනිපි කෙතවස්ස නාමානි.

177-178. “欺骗”(ketava)等词在“虚伪”(kūṭa)义中。“造作”(karaṇa)即“行为”(kati)，应被责难的行为(ninditā kati)是“欺诈”(nikati)。Aṭa在“行”(gamana)义中，以卑劣的方式行走(aṭati)，故为“虚伪”(kūṭaṃ)。或（词根）Kuṭa在“割断”(chedana)义中。Rabhi在“欺骗”(byāja)义中，“欺骗”(byājo)即是“欺诈”(ketavaṃ)。Saṭha在“欺骗”(ketava)义中，（成）saṭhaṃ（狡猾）；或因此而欺骗(saṭhayati)、不能如实言说，故为“狡猾”(saṭhaṃ)。赌徒(kitava)之法是“欺骗”(ketavaṃ)；kitavo指赌徒或盗贼，（词根）kita在“居住”(nivāsa)义中，（后缀）avo。Kapaṭo（欺诈）、byājo（欺骗）、upadhi（伪装）、kusati（欺骗）等，亦是“欺骗”(ketava)的异名。

සත්තකං සභාවෙ. භවනං භාවො, සස්ස අත්තනො, සන්තො වා සංවිජ්ජමානො භාවො සභාවො. සජ විසජ්ජනාලිඞ්ගනනිම්මානෙසු, නත්ථි විසජ්ජනමෙතස්සාති නිස්සග්ගො. රූප පකාසනෙ, සංවිජ්ජමානං රූපං සරූපං. කරණං භවනං කති, පඨමං කති පකති. යථා පඨමකාලෙ සම්භූතා, තථෙව සබ්බදාපීත්‍යත්ථො. සීල සමාධිම්හි, සමාධි නියමො. ලක්ඛ දස්සනඞ්කෙසු, තථෙව ලක්ඛිතබ්බන්ති ලක්ඛණං, යු. තථෙව භවතීති භාවො.

“自性”(sabhāva)有七词。“有”(bhavanaṃ)即“状态”(bhāvo)；自己的(sassa attano)，或已存在、现存的状态即“自性”(sabhāvo)。Saja在“放出”、“舍弃”、“拥抱”、“创造”等义中；此中无有舍弃，故为“本性”(nissaggo)。Rūpa在“显现”(pakāsana)义中，现存之色(rūpa)即“自相”(sarūpaṃ)。“造作”(karaṇa)、“有”(bhavanaṃ)即“所作”(kati)；最初的所作即“本性”(pakati)，其义为：如最初生起时那样，永远如此。Sīla在“等持”(samādhi)义中，“等持”即“规定”(niyamo)。Lakkha在“见”(dassana)、“标记”(aṅka)义中，如是而被标记，故为“相”(lakkhaṇaṃ)，（后缀）yu。如是而有，故为“状态”(bhāvo)。

ද්වයං [Pg.136] උස්සවෙ. උස දාහෙ. කං උසවන්ති උග්ගිරයන්ත්‍යත්‍රාති උස්සවො, නානාසමිද්ධීහි සවන්ති එත්ථාති වා උස්සවො. ඡි ඡෙදනෙ, ඡින්දති සොකමෙත්ථාති ඡණො. යු. ඉස්ස ලොපො. සොකං, පාපඤ්ච ඡින්දන්තා අණන්ති සද්දායන්ති එත්ථාති වා ඡණො. ඡි ඡෙදනෙ. අණ සද්දත්ථො දණ්ඩකො ධාතු.

“节日”(ussava)有二解。“Usa”是“燃烧”义。在此处散发喜悦，故为“节日”(ussavo)；或因各种成就汇集于此，故为“节日”(ussavo)。“Chi”是“断除”义，在此处断除忧愁，故为“节日”(chaṇo)。加后缀“yu”，“issa”脱落。或因在此处断除忧愁与罪恶而发声，故为“节日”(chaṇo)。“Chi”是“断除”义。“Aṇa”是“声音”义的词根。

179. යථා සස්නෙහං පකතිතිලතෙලාදිස්නෙහසහිතං දීපකං පජ්ජොතං ධාරෙන්තො ජන්තු නරො අත්‍යන්ධකාරගබ්භාදීස්වපි ඨිතානි ඛුද්දකාන්‍යත්ථජාතානි අතිසුඛුමානිපි නානාදබ්බසමූහානි සුඛංව සම්පස්සති, තථා සස්නෙහං බුද්ධපරියායාදිඅනෙකපරියායස්නෙහසහිතං ඉමං අභිධානප්පදීපිකං ගන්ථං උග්ගහණධාරණාදිනා ධාරෙන්තො ජන්තු සොතුජනො ඛුද්දකානි අත්ථජාතානි නානාසත්ථෙසු ආගතානි අතිගම්භීරානි අත්ථජාතානි සුඛං සම්පස්සතීති යොජනා.

179. 譬如有人手持一盏含有芝麻油等油脂的明灯，即使在极暗的内室等处，也能轻易看见其中细小、极微的事物及各种物品；同样地，求学者若能通过学习、受持等方式掌握这部蕴含佛陀教法等多种法义之光的《名称辞典》(Abhidhānappadīpikā)，便能轻松洞见各种论典中深奥的义理。此为贯通之义。

ඉති සකලබ්‍යාකරණමහාවනාසඞ්ගඤාණචාරිනා කවිකුඤ්ජරකෙසරිනා සිරිමහාචතුරඞ්ගබලෙන මහාමච්චෙන විරචිතායං අභිධානප්පදීපිකාවණ්ණනායං සග්ගකණ්ඩවණ්ණනා සමත්තා.

如是，由遍游一切语法大林、智慧无碍、诗坛之狮、具大四军力之大臣所造《名称辞典释义》中，天界品释义究竟。

සග්ගකණ්ඩවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

天界品释义终。

2. භූකණ්ඩ

2. 地品

1. භූමිවග්ගවණ්ණනා

1. 地品释义

180. ඉධ [Pg.137] භූකණ්ඩෙ සාඞ්ගොපාඞ්ගෙහි භූම්‍යාදීහි දසහි, පාතාලෙන චාති එකාදසහි කොට්ඨාසෙහි කමතො වග්ගා භූමිවග්ගාදිනාමකා වග්ගා වුච්චන්තෙ. සප්පධානොපකාරකානි අඞ්ගානි ඛාරාදීනි, අඞ්ගානං උපකාරකානි ච උපඞ්ගානි අද්ධාදීනි.

180. 于此地品中，由具足主支与分支的地等十种，加之下界，共十一部分，依次说名为地品等诸品。主支(aṅga)为盐地等，分支(upaṅga)为半由旬等。

181. සාද්ධපජ්ජෙන භූමියා නාමානි. වසූනි රතනානි ධාරයතීති වසුන්ධරා. ඛමු සහනෙ, ඛස්ස ඡො, ඡමා, අථ වා ඡි ඡෙදනෙ, සත්තානමධොපතනං ඡින්දතීති ඡමා, මො, ඉත්ථියමා ච. භවන්ත්‍යස්සං භූතානීති භූමි. භූ සත්තායං, මි. පුථඉති පාටිපදිකෙ ඨිතෙ නදාදි, ඊ, පුථස්ස පුථුආදෙසෙ, වුද්ධිම්හි ච කතෙ පුථවී. උස්සුවාදෙසෙ පුථුවී. පථාදෙසෙ තු පථවී, ඉමස්මිං පක්ඛෙ අවාගමො, අථ වා ථව ගතියං, පථවති එත්ථාති පථවී, නදාදි, සබ්බත්ථ පත්ථරතීති වා පථවී, ථර සන්ථරණෙ පපුබ්බො, රස්ස වො, නදාදි, පුථවී, අස්සු.

181. 以一颂半说明地之诸名。持有财富(vasu)与珍宝(ratana)，故为“持宝者”(vasundharā)。词根“khamu”是“忍耐”义，“kh”作“ch”，故为“chamā”；或词根“chi”是“断除”义，其断除有情之下堕，故为“chamā”，加后缀“mo”及阴性后缀“ā”。有情于此中存在(bhavanti)，故为“地”(bhūmi)。词根“bhū”是“存在”义，加后缀“mi”。于词干“putha”后，依“nadādi”规则加“ī”，“putha”替换为“puthu”，再经增音，而成“puthavī”。替换为“ussu”时，成“puthuvī”。替换为“patha”时，则成“pathavī”，此派说法有“a”音增益。或词根“thava”是“行进”义，于此中行进，故为“pathavī”，依“nadādi”规则；或其遍覆一切，由前缀“pa”加词根“thara”(铺展)而来，“r”作“v”，依“nadādi”规则，成“puthavī”，加后缀“assu”。

‘‘මධුනො කෙටභස්සාපි, මෙදමංසපරිප්ලුතා;

තෙනායං මෙදිනී දෙවී, වුච්චතෙ බ්‍රහ්මවාදිභී’’ති. –

由摩度(Madhu)与吉陀婆(Kaiṭabha)之脂肉所遍布；因此，此地女神被梵论者称为“脂地”(Medinī)。

වචනතො මෙදයොගා මෙදිනී, ඊ, ඉනී ච. මිද ස්නෙහනෙ වා, යු, නදාදි, ඉස්සෙත්තඤ්ච. මහ පූජායං, නදාදි. විත්ථිණ්ණත්තා [Pg.138] උබ්බී, නදාදි, අවති භූතානීති වා උබ්බී, අස්සු. වසූනි සන්ත්‍යස්සං වසුමතී. ගච්ඡන්ති යස්සං ලොකා, සා ගො, පුමිත්ථියං. කා සද්දෙ, කායති එත්ථ, කායති මාරවිජයකාලෙති වා කු, උ. වසූනි ධාරයතීති වසුධා. සබ්බං ලොකං ධරයතීති ධරණී, යු, නදාදි. ධරතීති ධරා, ඉත්ථියං ආ. ගමු ගමනෙ, ගච්ඡන්ත්‍යස්සං ජගතී, අන්තපච්චයො, ගස්ස ද්විත්තං, ජත්තඤ්ච, නලොපො, නදාදි. භූ සත්තායං, රි, නදාදි, ක්විම්හි භූ. භූතෙ සත්තෙ ධරතීති භූතරො. අව රක්ඛණෙ, යු, නදාදි, අවනී.

依前颂，因与脂(meda)结合，故为“medinī”，加后缀“ī”及“inī”。或词根“mida”是“喜爱”义，加后缀“yu”，依“nadādi”规则，且“i”作“e”。词根“maha”是“尊敬”义，依“nadādi”规则。因其广阔，故为“ubbī”，依“nadādi”规则；或其保护有情，故为“ubbī”，加后缀“assu”。财富(vasu)于此中存在，故为“vasumatī”。世人于其上行走(gacchanti)，故为“go”，通阳性、阴性。词根“kā”是“声音”义，于此发声，或于降魔之时发声，故为“ku”，加后缀“u”。持有财富(vasu)，故为“vasudhā”。持有一切世间，故为“dharaṇī”，加后缀“yu”，依“nadādi”规则。能持者，故为“dharā”，阴性加“ā”。词根“gamu”是“行进”义，于此中行进，故为“jagatī”，加“anta”后缀，“g”重叠并作“j”，“n”脱落，依“nadādi”规则。词根“bhū”是“存在”义，加后缀“ri”，依“nadādi”规则；或加“kvi”后缀，而成“bhū”。持有已生之有情，故为“bhūtaro”。词根“ava”是“守护”义，加后缀“yu”，依“nadādi”规则，成“avanī”。

182. ඛාරා ලවණරසා මත්තිකා ඌසොත්‍යුච්චතෙ. ඛාදතීති ඛාරා, දස්ස රො. පදෙසකත්තා මත්තෙන පමාණෙන යුත්තා මත්තිකා. ඌස රුජායං, ඌසො. ඌසයොගා ඌසවා, වන්තු. රපච්චයෙ ඌසරො. ද්වෙපි තීසු වත්තන්තෙ.

182. 盐碱、咸味之土，称为“ūsa”。因其侵蚀(khādati)，故为“khārā”，“d”作“r”。因其为处所，具足适量，故为“mattikā”。词根“ūsa”是“病患”义，故为“ūso”。与“ūsa”结合，故为“ūsava”，加“vantu”后缀。加“ra”后缀，则为“ūsaro”。二者皆通三性。

ථල ඨානෙ, අධිකරණෙ අ. කිත්තිමං ථලං, අකිත්තිමා ථලී, නදාදි. ථද්ධලූඛම්හි භූභාගෙ භූමිප්පදෙසෙ ජඞ්ගලසද්දො වත්තති. තත්ථ නිජ්ජලත්තා කක්ඛළත්තා ථද්ධො. තික්ඛසක්ඛරාදිවිදාරගවාදිඛුරගණ්ඩුප්පාදවච්චාදිසහිතත්තා ලූඛො වෙදිතබ්බො. ගල චවනාධොපතනාදනෙසු. ජලං ගලති එත්ථ, ජලෙන වා ගලන්ති එත්ථාති ජඞ්ගලො, නිජ්ජලො දෙසො, ‘‘ජඞ්ගලො නිජ්ජලෙ දෙසෙ, තිලිඞ්ගො පිසිතෙ ථිය’’න්ති හි තිකණ්ඩසෙසො, ලස්ස ලොපො, නිග්ගහීතාගමො ච.

词根“thala”是“站立”义，于处所义加“a”后缀。人造者为“thalaṃ”，非人造者为“thalī”，依“nadādi”规则。“jaṅgala”一词用于坚硬粗糙之地。其地因无水、坚硬，故为“坚硬”(thaddho)。因有尖石、裂地、牛蹄、土块、坑洼、小径等，故知其为“粗糙”(lūkho)。词根“gala”是“移动、下落、吞食”义。水于此流失，或因水而于此败坏，故为“jaṅgalo”，即无水之地。如《Tikaṇḍasesa》所说：“jaṅgalo用于无水之地，用于肉时为阴性。”此中“l”脱落，并增鼻音。

183. වෙදෙන [Pg.139] පඤ්ඤාය ඊහන්ති එත්ථාති වෙදෙහො. සො එව විදෙහො, ඉමං දීපමුපාදාය සිනෙරුනො පුබ්බදිසාභාගත්තා පුබ්බො ච සො විදෙහො චෙති පුබ්බවිදෙහො. එවමපරුත්තරෙසු. ගවෙන යන්ත්‍යෙත්ථාති ගොයානො. අපරො ච සො ගොයානො චෙති අපරගොයානො. ජම්බුයා ලක්ඛිතො, කප්පට්ඨායිතාදිප්පභාවෙන වා තප්පධානොදීපොති ජම්බුදීපො. ධම්මතාසිද්ධස්ස පඤ්චසීලස්ස ආනුභාවෙන කං සුඛං උරු මහන්තමෙත්ථාති කුරු, කුං පාපං රුන්ධන්ති එත්ථාති වා කුරු, ක්වි. දීප දිත්තිප්පකාසනෙසු, ජලමජ්ඣෙ දිප්පන්තීති දීපා, දිප්පන්ති එත්ථ සද්ධම්මාති වා දීපා, පමාණතො මහන්තා දීපා මහාදීපා.

183. 以智慧(veda)于此精勤，故为“维德哈”(vedeho)。此即“威德哈”(videha)。以此洲为基准，因其位于须弥山(Sineru)东面，故为“东胜身洲”(pubbavideho)。西、北二洲亦复如是。以牛(gava)于此行进，故为“goyāno”。其为西(apara)方之“goyāno”，故为“西牛货洲”(aparagoyāno)。以阎浮树(jambu)为标志，或因其劫住等威力而为主要之洲，故为“瞻部洲”(jambudīpo)。因法性成就之五戒威力，于此有广大(uru)之乐(kaṃ)，故为“俱卢”(kuru)；或于此阻止(rundhanti)罪恶(kuṃ)，故为“俱卢”(kuru)，加“kvi”后缀。词根“dīpa”是“照耀、光明”义。于水中央照耀，故为“洲”(dīpa)；或正法于此照耀，故为“洲”(dīpa)。面积广大之洲，为“大洲”(mahādīpa)。

184. කුරුආදයො එකවීසති ජනපදන්තරා ජනපදවිසෙසා, ආදිනා සුරමහපච්චුග්ගතා තලකුටා අස්මාකාදයො ච පුම්බහුත්තෙ පුල්ලිඞ්ගෙ බහුත්තෙ ච සියුං. කුරු නාම ජානපදිනො රාජකුමාරා, තෙසං නිවාසො එකොපි ජනපදො රූළ්හීසද්දෙන ‘‘කුරූ’’ති බහුවචනෙන වුච්චති, එවං සබ්බත්‍ර. කුං පාපං රුන්ධතීති කුරු, ඛත්තියකුමාරා, තෙසං නිවාසො කුරූ, පච්චයලොපතො න වුද්ධි, සබ්බත්‍රෙවං. අරිවිජයලොකමරියාදාතික්කමාදීසු සක්කොන්තීති සක්කා. කොසං ලන්ති ගණ්හන්ති, කුසලං පුච්ඡන්තීති වා කොසලා. මගෙන සද්ධිං ධාවන්තීති මගධා, ක්වි, මංසෙසු ගිජ්ඣන්තීති වා මගධා. ගිධ අභිකඞ්ඛායං. සෙවන්ති යෙනාති සිවි, සි සෙවායං, වි. සිවං කරොන්තීති වා සිවී, අඤ්ඤත්ථෙ ඉ. කල සද්දෙ, ඉඞ්ගපච්චයො, කලිඞ්ගා[Pg.140], තෙසං නිවාසො කලිඞ්ගා, උත්තරාපථො, කලිං ගණ්හන්තීති වා කලිඞ්ගා, ක්වි, කලං මධුරසද්දං ගායන්තීතිවා කලිඞ්ගා, අස්සිත්තං, කෙන සුඛෙන ලිඞ්ගන්තීති වා කලිඞ්ගා, ලිඞ්ග ගමනත්ථො දණ්ඩකො ධාතු. අත්තනා ඛාදිතං ලඤ්ජං පරාජිතෙහි යාචිතෙපි පුන න වමන්තීති අවන්තී. පඤ්චාලස්ස පුත්තා පඤ්චාලා. වජ්ජෙතබ්බාති වජ්ජී, ‘‘වජ්ජෙතබ්බා ඉමෙ’’ත්‍යාදිනා පවත්තවචනමුපාදාය වජ්ජීති ලද්ධනාමා රාජානො. වජ්ජීරට්ඨස්ස වා රාජානො වජ්ජී. රට්ඨස්ස වා පන තංසමඤ්ඤා තංනිවාසිරාජකුමාරවසෙන වෙදිතබ්බා. ගං පථවිං ධාරෙන්තීති ගන්ධාරා, කිත්තිගන්ධෙන අරන්තීති වා ගන්ධාරා. චිත උස්සාහනෙ, චෙතන්ති උස්සහන්ති යුද්ධකම්මාදීසූති චෙතයො.

184. 俱卢(Kuru)等二十一个国家是特殊的国家，以及由天神、大人物所兴起的塔拉库塔(Talakuṭā)、阿萨玛卡(Asmākā)等词，用于阳性复数，或阳性、或复数。名为俱卢的国土的王子们，他们的住处，即使只是一个国家，也因约定俗成而用复数“俱卢”来称呼，处处皆然。因其阻断(rundhati)罪恶(kuṃ pāpaṃ)，故称俱卢(Kuru)，指刹帝利王子，他们的住处是俱卢(Kurū)，因后缀脱落而无元音增音，处处皆然。因其能战胜敌人、超越世间规范等，故称释迦(Sakkā)。因其获得(lanti)财富(kosaṃ)，或询问善法，故称憍萨罗(Kosalā)。因其与道路(magena)一同奔驰(dhāvanti)，故称摩揭陀(Magadhā)，[加]kvi[后缀]；或因其贪求(gijjhanti)肉食(maṃsesu)，故称摩揭陀。Gidha是“渴望”义。众生于此侍奉，故为尸毗(Sivi)；si是“侍奉”义，[加]vi[后缀]。或因其行吉祥事，故为尸毗(Sivī)，于他处[加]i[后缀]。Kala是“发声”义，[加]iṅga[后缀]，成羯陵伽(Kaliṅgā)，其住处为羯陵伽，在北道；或因其获得争斗(kaliṃ)，故称羯陵伽，[加]kvi[后缀]；或因其歌唱(gāyanti)美妙的声音(kalaṃ madhurasaddaṃ)，故称羯陵伽，[此为]不定过去时；或因其以何种快乐而行(liṅganti)，故称羯陵伽，liṅga是行走义的daṇḍako词根。因其对自己所食之贿赂，虽为败者所求亦不复吐出，故称阿槃提(Avantī)。般遮罗(Pañcāla)之子为般遮罗。因其应被回避，故为跋耆(Vajjī)；国王们因“此等人应被回避”等语而得名跋耆。或跋耆国之王为跋耆。或者，国的名称应通过其国中居住的王子来理解。因其持有(dhārenti)大地(gaṃ)，故称犍陀罗(Gandhārā)；或因其以名声之香(kittigandhena)而行(aranti)，故称犍陀罗。Cita是“努力”义，因其于战事等中努力，故称支提(Cetayo)。

185. වඞ්ග ගමනත්ථො දණ්ඩකො ධාතු. විසිට්ඨානි දෙහානි යෙසං විදෙහා, පුබ්බවිදෙහදීපතො ආගතත්තා වා විදෙහා. ඔජ දිත්තියං, කම්බුනා සම්බුකෙන ඔජන්ති තස්සං වොහාරකරණතොති කම්බොජා, කම්බුකජො ඔජො බලමෙතෙසන්ති වා කම්බොජා. මද මද්දනෙ, මද්දන්තීති වා මද්දා, මං සිවං දදන්තීති වා මද්දා, පඤ්චකාමගුණාදීහි මොදන්තීති වා මද්දා, මද හාසෙ. භඤ්ජ අවමද්දනෙ, භග්ගා. අඞ්ග ගමනත්ථො දණ්ඩකො ධාතු. සීහං ලන්තීති සීහළා. කාස දිත්තියං, සම්පත්තියා කාසන්තීති කස්මීරා, මීරො. කාස දිත්තියං, ඉ, කාසී. පඩි ගතියං, පණ්ඩු, උ. අථ වා කුං පාපං රුන්ධති එත්ථාති කුරු, ඉති එකොපි ජනපදො නිස්සිතානං බහුත්තා බහුවචනෙන වුච්චති. එවං සබ්බත්ථ.

185. Vaṅga( வங்க)是行走义的daṇḍako词根。身形(deha)殊胜(visiṭṭha)者，是为威德哈(Videhā)；或因其来自东胜身洲(Pubbavideha)岛，故称威德哈。Oja是“发光”义，因其用海螺(kambu)贸易，故称剑浮沙(Kambojā)；或因其有海螺所生之威力(ojo balaṃ)，故称剑浮沙。Mada是“沉醉”义，因其令人沉醉，故称摩达(Maddā)；或因其给予(dadanti)吉祥(maṃ sivaṃ)，故称摩达；或因其以五欲等而欢喜(modanti)，故称摩达，mada是“欢笑”义。Bhañja是“摧毁”义，[故有]跋伽(Bhaggā)。Aṅga(鸯伽)是行走义的daṇḍako词根。因其获得(lanti)狮子(sīhaṃ)，故称僧伽罗(Sīhaḷā)。Kāsa是“发光”义，因其以财富而发光，故称克什米尔(Kasmīrā)，[加]mīra[后缀]。Kāsa是“发光”义，[加]i[后缀]，成迦尸(Kāsī)。Paḍi是“行走”义，[成]般度(Paṇḍu)，[加]u[后缀]。又，于此阻断罪恶，故称俱卢(Kuru)，因此即使只有一个国家，也因其附属者众多而用复数称呼。处处皆然。

186. ද්වයං [Pg.141] භුවනෙ. ලුජ අදස්සනෙ, ලුජ්ජතීති ලොකො, ගස්ස කො, ජස්ස වො. භවන්ති එත්ථාති භුවනං, යු. ජගති, විට්ඨපාදීනිපි භුවනපරියායානි. ද්වයං දෙසසාමඤ්ඤෙ. දිස අතිසජ්ජනෙ, අතිසජ්ජනං පබොධනං, ‘‘අයං ඉත්ථන්නාමො’’ති දිසති අපදිසතීති දෙසො. සි සෙවායං, සඤ්ඤායං අ, විසයො.

186. 世间(bhuvana)有二名。Luja是“不见”义，因其毁坏(lujjati)，故为loko(世间)，g作k，j作v。众生于此存在(bhavanti)，故为bhuvanaṃ(世间)，[加]yu[后缀]。Jagatī(世界)、Viṭṭhapa(世界)等亦是bhuvana的同义词。处所(desa)的通称有二名。Disa是“指示”义，指示即是开示，“此是某某”如此示知、指明，故称deso(处所)。Si是“侍奉”义，a用于认知义，故为visayo(境界)。

සිට්ඨාචාරරහිතො මිලක්ඛදෙසො කාමරූපාදි පච්චන්තො නාම. මිලක්ඛ අබ්‍යත්තියං වාචායං, මිලක්ඛන්ති අබ්‍යත්තවාචං භාසන්තීති මිලක්ඛා. සිට්ඨාචාරමග්ගදස්සනත්ථාය පඤ්ඤාචක්ඛුනො අභාවා රාගාදිමලං අක්ඛිම්හි යෙසන්ති වා මිලක්ඛා, අස්සිත්තං, තෙසං නිවාසට්ඨානං මිලක්ඛදෙසො. පච්චන්තෙ මජ්ඣිමදෙසස්ස බහිද්ධාභාගෙ ජාතො පච්චන්තො.

远离贤善行为的蔑戾车国(milakkhadeso)，如迦摩缕波(Kāmarūpa)等，名为边地(paccanto)。Milakkha是“语言不清晰”义，因其说不清晰的语言，故称蔑戾车人(milakkhā)。或因其无智慧眼以见贤善行为之道，且眼中有贪等垢，故称蔑戾车人；他们的住处是蔑戾车国(milakkhadeso)。生于中土(majjhimadesa)区域之外的边鄙之地，是为边地(paccanto)。

බ්‍යවත්ථා චතුවණ්ණානං, යස්මිං දෙසෙ න විජ්ජතෙ;

මිලක්ඛදෙසො සො වුත්තො, මජ්ඣභූමි තතො පරං.

四种姓之建制，于何国而不存；彼即称为蔑戾车国(milakkhadeso)，此范围之外是中土(majjhabhūmi)。

අරියාචාරභූමිත්තා මජ්ඣො ච සො දෙසො චෙති මජ්ඣදෙසො, නවයොජනසතපරික්ඛෙපො මජ්ඣිමදෙසො.

因是圣者行仪之地，且是中央之国，故为中土(majjhadeso)。中土区域(majjhimadesa)周长九百由旬。

187. සලිලප්පායො බහූදකො දෙසො අනූපො නාම, අනුගතා ආපා අත්‍රාති අනූපො, ආපස්ස ආදිනො [Pg.142] උත්තං, පරලොපො වා. කච බන්ධනෙ, ඡො, කච්ඡං. අනූපදෙසො ච. අභිනවොග්ගමනෙන තිණෙන ලක්ඛිතෙ හරිතෙ දෙසෙ සද්දලො, දල දිත්තියං, භාවෙ අ. විජ්ජති දලො යත්ථ සද්දලො.

187. 多水、水丰之地名为湿地(anūpo)。水(āpā)随行(anugatā)于此，故为anūpo；[词源上，]āpa的首元音变为u，或后一元音脱落。Kac是捆绑义，[加]cho[后缀]，成kacchaṃ(沼泽)。沼泽亦是湿地(anūpadeso)。由新发之草所标识的青翠之地是saddalo(草地)；dala是发光义，用于状态义时加a后缀。有光辉之处即是saddalo。

188. නදියා ආභතෙන අම්බුනා උදකෙන ජීවන්ති එත්ථාති නද්‍යම්බුජීවනො දෙසො නදී මාතා අස්සාති නදීමාතිකොති වුච්චති, බහුබ්බීහිම්හි කො. වුට්ඨියා වස්සෙන නිප්ඵජ්ජති සස්සමෙත්ථාති වුට්ඨිනිප්ඵජ්ජසස්සකො දෙසො දෙවො මාතා අස්සාති දෙවමාතිකොති වුච්චති, බහුබ්බීහිම්හියෙව කො, දෙවසද්දො චෙත්ථ වුට්ඨිමාහ.

188. 于此以河所引之水而活命，是为以河水为生之地(nadyambujīvano deso)；河为其母，故称河母地(nadīmātiko)，此为持业释，[加]ko[后缀]。于此以雨水生成庄稼，是为雨生庄稼之地(vuṭṭhinipphajjasassako deso)；天为其母，故称天母地(devamātiko)，此亦为持业释，[加]ko[后缀]；此处deva一词指雨水。

189. අනූපාදයො දෙවමාතිකාන්තා තීසු ලිඞ්ගෙසු. චන්දසූරාදො චන්දසූරියසිනෙරුපබ්බතාදිම්හි සස්සතිසද්දො ඊරිතො කථිතො. සබ්බදා සරන්ති ගච්ඡන්තීති සස්සතියො, සර ගතියං, සරසද්දස්ස සො,ති.

189. 从湿地(anūpa)到天母地(devamātika)等词，通用于三性。在日月、须弥山(Sineru)等[事物]中，说有sassati(常)一词。因其恒常行进(saranti)，故为sassatiyo；sara是行进义，sara的sa作so，[加]ti[后缀]。

රඨ ගතියං, රඨන්ති එත්ථ නගරාදයොති රට්ඨං, තො. නාගරෙහි විජිනිතබ්බන්ති විජිතං. ආළියං පවත්තමානො යො සෙතු, සො පුරිසෙ පුල්ලිඞ්ගෙ වත්තති. සි බන්ධනෙ, තු. අල භූසනෙ, ඉ, ආළි, තස්සං ආළියං.

Raṭha是行进义，城市等在此行进，故为raṭṭhaṃ(国土)，[加]to[后缀]。应被城民所征服，故为vijitaṃ(征服地)。存在于街道(āḷi)上的桥梁(setu)，此词用于阳性。Si是捆绑义，[加]tu[后缀，成setu]。Ala是装饰义，[加]i[后缀，成]āḷi，在其上即āḷiyaṃ。

නගරපබ්බතාදිනො [Pg.143] උපාන්තභූ සමීපභූමි පරිසරො පරිතො සරන්ත්‍යත්‍රාති, ණො.

城市、山脉等的近邻之地、附近区域是为边地(parisaro)；于此周遭环行(parito saranti)，[故为parisaro]，[加]ṇo[后缀]。

තිකං වජෙ. ගාවො තිට්ඨන්ත්‍යත්‍රාති ගොට්ඨං. කුල සඞ්ඛ්‍යානෙ, ගාවො කුලන්ත්‍යෙත්ථාති ගොකුලං, ගුන්නං කුලං ඝරන්ති වා ගොකුලං. වජ ගතියං, වජන්ති යං ගාවො නිවාසනත්ථායාති වජො. ගොට්ඨානකං, ගොට්ඨානන්තිපි වජස්ස නාමානි.

牛圈(vaja)有三名。牛(gāvo)于此站立(tiṭṭhanti)，故为goṭṭhaṃ(牛栏)。Kula是“聚集”义，牛于此聚集，故为gokulaṃ(牛群)；或牛群之屋，亦为gokulaṃ。Vaja是“行走”义，牛为居住而前往之处，是为vajo(牛圈)。Goṭṭhānakaṃ和goṭṭhānaṃ亦是vaja的名称。

190. සිලොකෙන මග්ගස්ස නාමානි. පථිකෙහි මජ්ජතෙ නිත්තිණං කරීයතෙති මග්ගො, මජ්ජ සුද්ධියං, ණො, ජස්ස ගත්තං, පථිකෙහි මග්ගීයතෙති වා මග්ගො, මග්ග අන්වෙසනෙ, මං සිවං ගච්ඡති එත්ථ, එතෙනාති වා මග්ගො, ‘‘මො සිවෙ පරිසායඤ්චෙ’’ති හි නානත්ථසඞ්ගහෙ, සිවං ගමනං කරොතීත්‍යත්ථො, ක්‍රියාවිසෙසනමෙතං. පථි ගතියං, චුරාදි, නාගමො. පන්ථයන්ති යන්ත්‍යනෙනාති පන්ථො, අ, කාරිතලොපො. පථති යාත්‍යනෙනාති පථො. අද ගමනෙ, අදති යත්ථ සා අද්ධා, ධො, අද්ධා මග්ගො, අද්ධාසද්දොයං කාලෙපි, සමභාගත්ථවචනෙ තු අද්ධං, තස්මා අද්ධසද්දො පුමනපුංසකවසෙන ද්විලිඞ්ගො, රාජාදිත්තෙ අද්ධා, අරාජාදිත්තෙ අද්ධං. අඤ්ජ ගතියං, අසො. වජ ගතියං, උමො, ජස්ස ටො. පද ගතියං, අ, දස්ස ජො, ද්විත්තං, පජ්ජො. අය ගතියං, යු, පද ගතියං, අවො, නදාදි. වත්ත වත්තනෙ, වත්තනං ගමනාදි, අනි, නදාදි, වත්තනී. කන්තනදණ්ඩෙ පුන්නපුංසකං. පථිකෙහි පාදෙහි හඤ්ඤතෙති පද්ධති. පාදසද්දසමානත්ථෙන පදසද්දෙන නියතප්පයොගතො වුත්තිනා සිද්ධො, පදසද්දූපපදො හනධාතු,ති, හනස්ස ධො, අලොපො. පද්ධතිසහචරණතො වත්තනී, තංසහචරණතො පදවී ච ඉත්ථියං.

190. 以下是诗偈中关于道路的名称。被行者清洁、除草，故为道(maggo)，[词源为] `majja` (清洁)加`ṇo`，`j`作`g`。或被行者所探寻，故为道(maggo)，[词源为] `magga` (探寻)。或由此走向吉祥(siva)，故为道(maggo)，如《Nānatthasaṅgaha》中所说：“`ma`用于吉祥与大众”，意为带来吉祥的行进，此为动状貌词。`Pathi` (行进)，属`curādi`类，无增音。由此而行，故为路(pantho)，[词源为] `a`，使役式词尾脱落。由此而行，故为路(patho)。`Ada` (行进)，行于此处，故为`addhā`，[词源为] `dho`，`addhā`即道路。`addhā`一词亦用于时间，而`addhaṃ`则表示等分之义。因此`addha`一词兼具阳性和中性：在`rājādi`类词后为`addhā`，在非`rājādi`类词后为`addhaṃ`。`Añja` (行进)，[词源为] `aso`。`Vaja` (行进)，[词源为] `umo`，`j`作`ṭ`。`Pada` (行进)，[词源为] `a`，`d`作`j`，重叠，[成] `pajjo`。`Aya` (行进)，[词源为] `yu`。`Pada` (行进)，[词源为] `avo`，属`nadādi`类。`Vatta` (存在)，`vattana`即行进等，[词源为] `ani`，属`nadādi`类，[成] `vattanī`。`Kantanadaṇḍa`为阳性、中性。被行者之足所踏，故为足迹(paddhati)。由`pāda`一词与`pada`同义，且用法固定，故由注释而成；其为`pada`词置前，`han`为词根，加`ti`，`han`作`dha`，`a`脱落。因与`paddhati`相伴，`vattanī`为阴性；因与彼相伴，`padavī`亦为阴性。

191-192. තබ්භෙදා [Pg.144] තස්ස මග්ගස්ස විසෙසා ජඞ්ඝමග්ගාදයො අපථන්තා. ජඞ්ඝාහි ගතො මග්ගො ජඞ්ඝමග්ගො. සකටෙහි ගතො මග්ගො සකටමග්ගො. තෙ ජඞ්ඝමග්ගසකටමග්ගා මහාමග්ගෙ වත්තන්ති.

191-192. 此道的差别，即步道(jaṅghamaggādayo)等，至非道(apatha)为止。以胫而行之道为步道(jaṅghamaggo)。以车而行之道为车道(sakaṭamaggo)。此等步道、车道，皆在大道(mahāmagga)中。

එත්ථ ච ‘‘තෙථා’’ති අථසද්දො න වත්තබ්බො, ‘‘තෙ චා’’ති පන වත්තබ්බො. ‘‘මතාද්ධනී’’ති පාඨෙ පන සති ‘‘තෙථා’’ති වත්තබ්බොයෙව, තදා එකපදිකෙ අද්ධනි මග්ගෙ එකපදී මතාති යොජනා කාතබ්බා. ගච්ඡතං එකො අසහායො පාදො යස්සං, න නිසින්නස්සෙව යමකොති එකපදී, සමාසන්තෙ නිච්චමීපච්චයො, කපච්චයෙ එකපදිකො, ඊස්ස රස්සත්තං.

此处，不应读作“tethā”此一`atha`词，而应读作“te cā”。然而，若有“Matāddhanī”之读法，则确实应说“tethā”。彼时，应作此解释：在单足道(ekapadike addhani magge)上，[此道]被认为是单足道(ekapadī)。行者于其上，一足无伴，非如坐者之成双，故为单足道(ekapadī)。复合词结尾恒加`ī`后缀；加`ka`后缀时，则成`ekapadiko`，`ī`音变短。

චොරකණ්ටකාදිදොසෙ දුග්ගමෙ පථෙ කන්තාරො, පුන්නපුංසකෙ, කෙන පානීයෙන තරන්ති අතික්කමන්ති යන්ති කන්තාරො, තර තරණෙ, චොරකන්තාරාදීසු පනායං රූළ්හිවසෙන වුත්තො, අථ වා කති ඡෙදනෙ, සප්පටිභයත්තා කන්තති නිච්චගමනාගමනමෙත්ථාති කන්තාරො, ආරො, නාගමො ච. දුක්ඛෙන ගච්ඡන්ත්‍යෙත්ථාති දුග්ගමො.

有盗贼、荆棘等过患之难行道，称为险道(kantāro)，[此词]为阳性、中性。以何(kena)渡过(taranti)、越过、行进，[故为]险道(kantāro)，[词根为] `tara` (渡过)。此词用于盗贼险道等，乃约定俗成。或[词根为] `kati` (切割)，因充满危险，于此断绝(kantati)恒常往来，故为险道(kantāro)，[加] `āro` 后缀，且无增音。于此行进艰难，故为难行道(duggamo)。

193. ද්වයං පටිමග්ගෙ. පටි අභිමුඛෙන ගන්තබ්බො මග්ගො, පථො ච පටිමග්ගො, පටිපථො ච. දීඝමඤ්ජසං අතිදූරො මග්ගො [Pg.145] අද්ධානන්ති වුච්චතෙ. අද්ධානං අයනං අද්ධානං, අච්චායතො මග්ගො, යථා ‘‘පදට්ඨාන’’න්ති, යලොපො.

193. 关于对面之道(paṭimagga)有二词。应迎面而行之道(maggo)或路(patho)，即为对面道(paṭimaggo)与对面路(paṭipatho)。漫长、笔直、极远之道，称为长途(addhāna)。`Addha`加`ayana` (行进)为`addhāna`，即极长之道，如`padaṭṭhāna`一词，`y`音脱落。

ද්වයං පසත්ථෙද්ධනි. සොභනො පථො, පන්ථො චාති විග්ගහො. ගන්තබ්බපථභාවතො අපෙතං උප්පථං, අපථඤ්ච, අබ්‍යයීභාවසමාසො, අසද්දො අත්‍ර නිපාතො.

关于善道(pasattha addhani)有二词。其解析为：善道(sobhano patho)与善路(sobhano pantho)。脱离应行之道，即为邪道(uppatha)与非道(apatha)，此为不变复合词，此处`a`为小品词。

194-196. පරමාණූනං ඡත්තිංස එකො අණු නාම, අණුතොපි අණුතරත්තා පරමො අණු, අණුතො වා පරමොති පරමාණු, අණ සද්දත්ථො දණ්ඩකො ධාතු, උ. තෙ අණවො ඡත්තිංස තජ්ජාරී නාම, තං තං අත්තනො නිස්සයං මලීනකරණවසෙන ජරාපෙතීති තජ්ජාරී, ජර ජීරණෙ, ජර වයොහානිම්හි වා, අ, නදාදි. තාපි තජ්ජාරියො ඡත්තිංස රථරෙණු නාම, රථානං සඤ්චරණවසෙන පවත්තො රෙණු රථරෙණු. තෙ රථරෙණවො ඡත්තිංස ලික්ඛා නාම. ලක්ඛ දස්සනෙ, පකතිචක්ඛුනාපි ලක්ඛ්‍යතෙති ලික්ඛා, අස්සිත්තං.

194-196. 三十六个极微(paramāṇu)名为一微尘(aṇu)。因比微尘更微细，故为至极之微尘；或于微尘中至极，故为极微(paramāṇu)。词根`aṇa`意为声，属丹达吉(daṇḍaka)词根类，加`u`后缀。三十六个微尘名为一`tajjārī`。因其以染污的方式使其各自的依处衰变，故为`tajjārī`；[词根为]`jara`(衰朽)，或`jara`(年龄减损)，加`a`后缀，属`nadādi`类。三十六个`tajjārī`名为一车尘(rathareṇu)。因车轮转动而生之尘为车尘。三十六个车尘名为一虱卵(likkhā)。[词根为]`lakkha`(见)，因其能被肉眼所见，故为虱卵(likkhā)，此词无后缀。

තා [Pg.146] ලික්ඛා සත්ත ඌකා නාම, ඌකාති වුච්චති සිරොවත්තකිමි, තප්පමාණත්තා ඌකා. තා සත්ත ඌකා ධඤ්ඤමාසො නාම, ධඤ්ඤො වීහියෙව පරිමාණිතබ්බත්තා මාසො චාති ධඤ්ඤමාසො, මසි පරිමාණෙ. තෙ සත්ත ධඤ්ඤමාසා අඞ්ගුලං නාම, අඞ්ග ගමනත්ථො, උලො, අඞ්ගුලං, පමාණං, උලිපච්චයෙ අඞ්ගුලි, කරසාඛා. අමුද්විච්ඡෙති අදුං ද්වාදසඞ්ගුලං විදත්ථි නාම, කණිට්ඨසහිතෙනඞ්ගුට්ඨෙන විත්ථාරීයතෙ, විධීයතෙති වා විදත්ථි, විපුබ්බො තනු විත්ථාරෙ. ධා ධාරණෙ, උභයත්‍රාපිති, පුබ්බපක්ඛෙ තස්ස ථො, නස්ස තො, තස්ස දො. පච්ඡිමෙ ධස්ස දො, තස්ස ථො, අසරූපද්විභාවො ච. තා දුවෙ විදත්ථී රතනං සියුං, රමු කීළායං, තනො, මලොපො. තානි සත්තෙව රතනානි යට්ඨි නාම, යත පයතනෙ,ති, තස්ස ඨො, තස්ස ටො. තා වීසති යට්ඨියො උසභං නාම, උස දාහෙ, අභො. එත්ථ පන උසභනදන්තරං උසභං. උසභානං අසීතිප්පමාණං ගාවුතං නාම, ගවං, ගවෙහි වා යුතං ගාවුතං. යුජ සමාධිම්හි, ගොනදන්තරෙහි ගහිතප්පමාණසමාධානන්ත්‍යත්ථො, තං චතුගාවුතං යොජනං නාම, යුජ සමාධිම්හි, යු, ‘‘එත්තකං යොජනං නාම හොතූ’’ති චතුගාවුතෙහි සමාධානන්ත්‍යත්ථො.

七个虱卵名为一虱(ūkā)；虱(ūkā)者，头虫也，因其量等同，故名为虱。七虱名为一谷豆(dhaññamāso)；以谷(dhañña)，即稻谷，为量，且为豆(māso)，故名谷豆；[词根为]`masi`(计量)。七谷豆名为一指(aṅgulaṃ)；[词根为]`aṅga`(行进)，加`ulo`后缀，为`aṅgulaṃ`，一种量度；若加`uli`后缀，则为`aṅguli`(手指)，即手之支。彼十二指为一张手(vidatthi)；以小指与拇指伸展，或展开，故为张手；[词源为]前置`vi`的`tanu`(伸展)。或[词根为]`dhā`(执持)，二说皆加`ti`后缀；于前说，`t`作`th`，`n`作`t`，`t`作`d`；于后说，`dh`作`d`，`t`作`th`，且有异形重叠。二张手为一肘(ratanaṃ)；[词根为]`ramu`(嬉戏)，加`tano`后缀，`m`音脱落。七肘名为一杖(yaṭṭhi)；[词根为]`yata`(努力)，加`ti`后缀，`t`作`ṭh`，`ṭh`作`ṭ`。二十杖名为一牛吼程(usabhaṃ)；[词根为]`usa`(燃烧)，加`abho`后缀。此处，一牛吼之距离为一牛吼程。八十牛吼程之量名为一拘卢舍(gāvutaṃ)；与牛(gava)或由牛(gavehi)结合(yutaṃ)，故为拘卢舍；[词根为]`yuja`(结合)，意为由牛吼之距离所取之量的结合。四拘卢舍名为一由旬(yojanaṃ)；[词根为]`yuja`(结合)，加`yu`后缀，意为结合四拘卢舍，“令此量名为一由旬”。

197. ආරොපිතානං ආචරියධනූනං පඤ්චසතං කොසො නාම, අනාරොපිතානන්ත්‍යපරෙ. කුස අව්හානෙ, ණො, කුසනං අව්හානං කොසො, ඉධ පන කොසප්පමාණත්තා කොසො, ද්විසහස්සකරප්පමාණො. අඤ්ඤත්ථ පන –

197. 五百张已上弦的师弓之[长度]名为一拘舍(koso)；另有说法认为未上弦者为无限长。词根`kusa`意为呼唤，加`ṇo`后缀，呼唤即`koso`。然于此处，因其为一拘舍之量，故名拘舍，其量为二千肘。又于他处——

‘‘චතුක්කාධිවීසතියා[Pg.147], අඞ්ගුලෙහි කරො භවෙ;

ඛ්‍යාතමට්ඨසහස්සෙහි, කොසමානං විභාවිනා’’ත්‍යුත්තං.

如是所说：“二十有四指为一肘；智者宣示，八千肘为一拘舍(kosa)之量。”

චතුරම්බණන්ති චතුරම්බණවීහිබීජජාතරොපනයොග්‍යො භූමිප්පදෙසො කරීසං නාම, කරොන්ති එත්ථ කසනරොපනාදිකන්ති කරීසං, ඊසො. චතුරම්බණබීජජාතානි රොපෙන්ත්‍යෙත්ථාති චතුරම්බණං, අම්බණං එකාදසදොණමත්තං, අඤ්ඤෙ පන ‘‘චතුරම්බණං චතුයට්ඨිකං ඨානං කරීසං නාමා’’ති වදන්ති, තං කරීසබ්භන්තරානං පරියායභාවප්පසඞ්ගා න ගහෙතබ්බං.

“四安般地”(caturambaṇaṃ)是指适合种植四安般(ambaṇa)稻种的土地，称为“耕地”(karīsaṃ)。因人们在此地进行耕作、播种等活动，故称“耕地”。四安般(ambaṇa)的种子在此地播种，故称“四安般地”。一安般大约等于十一斗。另有人说：“四安般地是四竿之地，名为耕地”，此说不应采纳，因其会导致它成为“耕地内部”的同义词。

පමාණතො හත්ථානමට්ඨවීසප්පමාණං ඨානං අබ්භන්තරං නාම, අබ්භන්තරෙ අන්තොකොට්ඨාසෙ ජාතං, න බහිකොට්ඨාසෙති අබ්භන්තරං. යත්ථ යත්ථ හි යො යො ඨිතො, නිසින්නො වා, තත්ථ තත්ථ සමන්තා අට්ඨවීසතිහත්ථප්පමාණං ඨානං තස්ස තස්ස අබ්භන්තරං ඨානං නාම. භූම්‍යාදිත්තා භූමිවග්ගො, අථ වා අඞ්ගාපෙක්ඛාය භූමියෙව පධානං, පධානෙන ච බ්‍යප්පදෙසො භවතීති භූමිවග්ගබ්‍යප්පදෙසො.

从尺度上说，二十八肘范围内的空间称为“阿邦答勒”(abbhantaraṃ)，因其产生于内部区域，而非外部区域，故称“阿邦答勒”。无论何人身处何地，或站或坐，其周围二十八肘范围内的空间，即称为其“阿邦答勒”之区域。以地为首，故为“地品”；或者，就其构成部分而言，地是主要的，而名称由主要部分而得，故名为“地品”。

භූමිවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

地品释义终。

2. පුරවග්ගවණ්ණනා

2. 城品释义

198. ඡක්කං නගරෙ.

198. 城中六法。

‘‘පට්ටනඤ්ච අධිට්ඨානං, නගරං පුටභෙදනං;

ථියො පූ නගරී පූරියො, ඨානීයං කබ්බටං පුට’’න්ති.

“港口、都城、城市、商埠；城(pū)、城(nagarī)、诸城(pūriyo)；都邑(ṭhānīya)、小镇(kabbaṭa)、市集(puṭa)。”

හි සිලොකපරියායෙසු වොපාලිතො.

此偈已依诸词义解说。

‘‘විචිත්තදෙවායතනං[Pg.148], පාසාදාපණමන්දිරං;

නගරං දස්සයෙ විද්වා, රාජමග්ගොපසොභිත’’න්ති. –

“种种天神殿，宫殿店铺舍；智者示城郭，王道所庄严。”

නගරලක්ඛණං. පු පාලනෙ, පුර පාලනෙති ච, පුනාති පුරෙති ච රක්ඛති පරචක්කා දුග්ගතායාති පුරං, රො, අ ච, පුර අග්ගගමනෙතිපි ධාත්වත්ථො. නගා පාසාදාදයො අස්ස සන්ති නගරං, රො. වාකාරෙන නගරසද්දස්ස පුල්ලිඞ්ගත්තං සමුච්චිනොති, පුරසද්දස්සාපීත්‍යාචරියා. අකුතොභයත්තා ඨානාය හිතං ඨානීයං, ඊයො. පණිකානං පුටා භිජ්ජන්තෙ අත්‍රාති පුටභෙදනං.

城的特征。Pu(词根)意为保护，pura(词根)亦意为保护。因其净化、充满并保护免受敌军与恶道侵害，故称pura(城)；pura亦有前进之义，此乃词根之义。因其有宫殿等(如山)，故称nagara(城)。诸师认为，通过“vā”字，说明了“nagara”一词为阳性，“pura”一词亦然。为安稳而适宜居住之处，称为ṭhānīya(都邑)。商人钱袋在此打开，故称puṭabhedana(商埠)。

නිච්චනිවාසනට්ඨානං දස්සෙත්වා ඉතරං දස්සෙතුමාහ ‘‘ථිය’’මිච්චාදි. රාජා තිට්ඨති එත්ථාති රාජඨානී, යු, නදාදි, නිච්චනිවාසනට්ඨානෙපි ‘‘චතුරාසීතිනගරසහස්සානි කුසවතීරාජඨානීපමුඛානී’’ත්‍යාදීසු. දාරුක්ඛන්ධාදීහි ආ සමන්තතො වරන්ති පරික්ඛිපීයන්ති එත්ථාති ඛන්ධාවාරො, පත්ථනත්ථො වරධාතු ආපුබ්බත්තා පරික්ඛිපනත්ථො හොති. පඤ්චකං නගරෙ, ‘‘ඛන්ධාවාරො’’ති පන එකමෙව අචිරනිවාසනට්ඨානස්ස නාමං.

展示常住之处后，为展示其他住所故说“thiya”等。国王(rājā)居住于此(tiṭṭhati ettha)，故为王城(rājaṭhānī)；`yu`、`nadādi`是语法规则。在常住之处的例子中，如“八万四千城，以拘舍婆提(Kusāvatī)王城为首”等。以木材等从四面围绕防护之地称为军营(khandhāvāro)；词根`var`有‘祈求’之义，但前置`ā`时，则有‘围绕’之义。城有五种，然‘军营’仅为短暂居住场所之名。

199. මූලපුරා අඤ්ඤත්‍ර මූලපුරං වජ්ජෙත්වා යං පුරමත්ථි යොජනවිත්ථිණ්ණපාකාරාදිපරික්ඛිත්තං, තං මූලපුරස්ස තරුට්ඨානියස්ස සාඛාසදිසත්තා සාඛානගරං නාම.

199. 除了主城(mūlapura)之外，任何其他有城墙等设施环绕、宽达一由旬(yojana)的城市，因其如同主城这棵树的树枝，故称支城(sākhānagara)。

200-201. සාද්ධපජ්ජද්වයෙන [Pg.149] මූලපුරස්ස නාමානි. වානරසීසං, තංසණ්ඨානො වා පාසාණො එත්ථ අත්ථීති ‘‘වානරසීස’’න්ති වත්තබ්බෙ වස්ස බත්තං, වණ්ණවිපරියයං, දීඝං, ණත්තං, සස්ස ලොපඤ්ච කත්වා ‘‘බාරාණසී’’ති වුත්තං. සවත්ථස්ස ඉසිනො නිවාසනට්ඨානත්තා සාවත්ථි, සබ්බං ධනමෙත්ථ අත්ථීති වා සාවත්ථි, සබ්බස්ස සාවො, ධනවාචකො අත්ථසද්දො, ඉ. තික්ඛත්තුං විසාලීභූතත්තා වෙසාලී, අස්සත්ථුත්ථෙ ඊ. මථි හිංසායං, ඉලො, අස්සිත්තං, මිථිලා. අලං භූසනමෙත්ථාති ආළවී, වී, ළත්තඤ්ච. කුස අව්හානෙ, ‘‘ඛාදථ පිවථා’’ත්‍යාදීහි දසහි සද්දෙහි කොසන්ති එත්ථාති කොසම්බී, බො, නදාදි, කුසම්බරුක්ඛවන්තතාය වා කොසම්බී, කුසම්බස්ස ඉසිනො අස්සමතො අවිදූරෙ මාපිතත්තාති එකෙ. උග්ගං රිපුං ජයති යත්ථ, සා උජ්ජෙනී, යු, නදාදි. තක්ක ඌහෙ, ඌහො ඌනපූරණං, තක්කනං තක්කො, සො සීලං සභාවො යත්ථ සා තක්කසීලා, යො හි පුරිසකාරෙන ඌනො, සො තත්ථ ගන්ත්වා තමූනං පූරෙතීති. චම අදනෙ, පො, චම්පා. සානං ධනානං ආකරං උප්පත්තිට්ඨානං සාකරො, සො එව සාගලං. සංසුමාරසණ්ඨානො ගිරි එත්ථාති සංසුමාරගිරං, සංසුමාරො ගායති එතස්ස මාපිතකාලෙති වා සංසුමාරගිරං, ගෙ සද්දෙ, ඉරො. රාජූනමෙව ආධිපච්චවසෙන පරිග්ගහිතබ්බත්තා රාජගහං. ආදිකාලෙ කපිලනාමස්ස ඉසිනො නිවාසනට්ඨානත්තා කපිලවත්ථු, පුමනපුංසකෙ.

200-201. 以两首语法偈颂解释主城之名。有石形如猕猴头(Vānarasīsa)，故应称“Vānarasīsa”；言“波罗奈”(Bārāṇasī)者，是经过v变b、音位变换、长音化、卷舌音化及s音脱落所致。因是Savatthi仙人之居所，故名舍卫城(Sāvatthī)；或因此处有一切(sabba)财富(attha)，故名舍卫城；sabba作sāva，财富作attha，加i。因三次(tikkhattuṃ)变得广大(visālībhūta)，故名毗舍离(Vesālī)；ī用于所属义。词根`Mathi`意为伤害，加`ilo`，`assittaṃ`，为弥提罗(Mithilā)。此处有充足(alaṃ)装饰(bhūsana)，故名阿拉威(Āḷavī)；加`vī`，及`ḷ`化。词根`Kusa`意为召唤，因以“吃吧！喝吧！”等十种声音于此召唤，故名憍赏弥(Kosambī)；加`bo`，依`nadādi`规则；或因有Kusamba树，或因建于Kusamba仙人修行处不远处，此为一说。于此征服(jayati)强敌(uggaṃ ripuṃ)之地，是为优禅尼(Ujjenī)；加`yu`，依`nadādi`规则。词根`Takka`意为思择，思择(ūha)为补缺，思择为性，是为德叉尸罗(Takkasīlā)；凡以人力有缺者，至彼处即能补足其缺。词根`Cama`意为食，加`po`，为瞻波城(Campā)。财富(sāna)之源(ākara)，故为`Sākara`，即是`Sāgala`(娑揭罗)。此地有山形如鳄鱼(saṃsumāra)，故名`Saṃsumāragira`(鳄鱼山)；或因建造时有鳄鱼鸣叫，`ge`意为声音，加`iro`。因唯由诸王以主权统领，故名王舍城(Rājagahaṃ)。因是古代名为迦毗罗(Kapila)仙人之居所，故名迦毗罗卫(Kapilavatthu)；属阳性或中性。

සාකො රාජූනං යුද්ධාදීසු සත්ති සඤ්ජාතා එත්ථාති සාකෙතං, ‘‘සාකො සත්තිම්හි භූපාලෙ, දුමදීපන්තරෙසු චෙ’’ති නානත්ථසඞ්ගහෙ. සඤ්ජාතත්ථෙ ඉතො, සාකො නාම රාජා, දුමො වා එත්ථ ආදිකාලෙ සඤ්ජාතොති වා සාකෙතං. ඉන්දං පරමිස්සරියභාවං පාපුණන්ති එත්ථාති ඉන්දපත්තං, ඉන්දො වා [Pg.150] සක්කො දෙවරාජා, සො පත්තො එත්ථාති ඉන්දපත්තං. උක්කං ධාරයති එතස්ස මාපිතකාලෙති උක්කට්ඨා, වණ්ණවිකාරො. යස්ස මාපිතට්ඨානෙ පාටලීනාමකො එකො තරුණරුක්ඛො අත්ථීති තං පාටලිපුත්තකං, අථ වා පටලි නාම එකො ගාමණී, තස්ස පුත්තො එත්ථ වසතිආදිකාලෙති පාටලිපුත්තකං. චෙතියරට්ඨෙ උත්තමත්තා චෙතුත්තරං, ‘‘ජෙතුත්තර’’න්ති පාඨෙ පන වණ්ණවිකාරො, වෙරිජයට්ඨානත්තා ජෙතඤ්ච තං උත්තමත්තා උත්තරඤ්චෙති වා ජෙතුත්තරං. යස්ස මාපිතකාලෙ දීපො දිප්පති, තං සඞ්කස්සං, කාස දිත්තියං, ද්විත්තං, සම්මා කසන්ති එත්ථාති වා සඞ්කස්සං, කස විලෙඛනෙ, යස්ස මාපිතකාලෙ නිමිත්තමොලොකෙන්තා බ්‍රාහ්මණා කුසහත්ථං නරං පස්සිත්වා මාපෙන්ති, තං කුසිනාරං. ආදිනා මථුර පාසාණපුරසොණිකාදයොප්‍යනෙකපුරවිසෙසා සඞ්ගහිතා.

娑枳多(Sāketaṃ)因诸王在战争等事中于此产生武器(satti)而得名。在《多种含义集成》(Nānatthasaṅgaha)中，“sāka”指武器、国王或林间之地。或因有名为娑迦(Sāka)的国王，或因娑迦树最初生长于此，故称娑枳多。于此地获得因陀罗(Inda)的最高主权，故称因陀罗钵多(Indapattaṃ)；或因天帝释因陀罗曾到达此地，故称因陀罗钵多。因其奠基之时持有火炬(ukka)，故称优迦吒(Ukkaṭṭhā)，此为音变。因其奠基之处有一棵名为波吒厘(Pāṭalī)的幼树，故称华氏城(Pāṭaliputtakaṃ)；或因有名为波吒厘(Paṭali)的村长，其子最初居住于此，故称华氏城。在支提国(Cetiyaraṭṭha)中最为殊胜，故称支提优陀罗(Cetuttaraṃ)；若作“耆提优陀罗”(Jetuttaraṃ)，则为音变，或因其既是战胜之地(jeta)，又最为殊胜(uttara)。因其奠基之时有灯火闪耀，故称桑咖萨(Saṅkassaṃ)，词根“kāsa”意为“闪耀”，此处为叠音；或指正确开垦之地，词根“kasa”意为“刻划”。奠基时婆罗门看到手持吉祥草之人而选址，因此称为古西那罗(Kusinārā)。以此类推，亦包含摩偷罗(Mathurā)、石城(Pāsāṇapura)、索尼迦(Soṇikā)等诸多特殊城市。

202. චතුක්කං අබ්භන්තරගාමමග්ගෙ. රථස්ස හිතා රච්ඡා, පබ්බජ්ජාදි. විසයන්තෙ පකාසයන්තෙ වික්කයෙන දබ්බානි යස්සං, සා විසිඛා, විපුබ්බො සි සෙවායං, ඛො, විසන්ති එත්ථාති වා විසිඛා, විස පවෙසනෙ, ඛො. රථස්ස හිතා රථිකා, ඉකො. වී ගමනෙ, ථි, වීථි.

202. 四岔路口(catukkaṃ)在村庄的内部(abbhantara)道路上。为车子而设之道，名为车道(racchā)，例如出家(pabbajjā)等。于区域内展示并贩卖商品之处，名为市街(visikhā)；其词根为前缀vi-与意为“服务”的si-，或谓人们进入之地，故名市街，词根visa-意为“进入”。为车子而设之道，名为小车道(rathikā)，iko为后缀。行走之地，名为小径(vīthi)，thi为后缀。

අනිබ්බිද්ධා රච්ඡන්තරෙන මජ්ඣෙ අනිබ්බිද්ධා රච්ඡා බ්‍යූහො නාම. බ්‍යූහෙති සම්පිණ්ඩෙති ජනෙ අඤ්ඤත්‍ර ගන්තුමප්පදානවසෙනාති බ්‍යූහො, ඌහ සම්පිණ්ඩනෙ විපුබ්බත්තා. න නිබ්බිජ්ඣතෙ රච්ඡන්තරෙනාති අනිබ්බිද්ධො, විධ සම්පහාරෙ, අ. නිබ්බිද්ධා රච්ඡන්තරෙන රච්ඡා පථො, අද්ධීති ච වුච්චති. පථ ගමනෙ, පථො. අද ගමනෙ,ති, අද්ධි.

未被其他道路在中间贯穿的道路，名为封闭道路(byūho)。因其聚集众人，不让其去往他处，故称封闭道路，词根ūha-意为“聚集”，前缀为vi-。不被其他道路贯穿，故为不贯穿(anibbiddho)，词根vidha-意为“冲击”，a-为否定前缀。被其他道路贯穿的道路，称为通道(patho)，亦称长途(addhi)。词根patha-意为“行走”，故为patho。词根ada-意为“行走”，故为addhi。

203. චතුක්කං [Pg.151] චච්චරෙ. චතුන්නං පථානං සමාහාරො චතුක්කං, චර ගතිභක්ඛනෙසු, චරො, රස්ස චො, චච්චරං, අඞ්ගණවාචකො චායං. ද්වින්නං, චතුන්නං වා මග්ගානං සන්ධි මග්ගසන්ධි. සිඞ්ඝ ඝායනෙ, ආටකො.

203. 四岔路口(catukkaṃ)即广场(caccara)。四条道路的汇集处，称为四岔口(catukkaṃ)。词根cara-意为“行走”、“进食”，ra音变为ca，叠音而成caccaraṃ；此词亦指庭院(aṅgaṇa)。两条或四条道路的交会处，称为道路交会点(maggasandhi)。词根siṅgha-意为“嗅闻”，[故有]阿吒迦(āṭako)。

ද්වයං වප්පස්සොපරි ඉට්ඨකාදිරචිතෙ වෙඨනෙ. වප්පං නාම දුග්ගනගරෙ පරිඛාමත්තිකං කූටං කත්වා ගොහි, හත්ථීහි ච විමද්දාපෙත්වා තිංසහත්ථප්පමාණං පාකාරස්ස හෙට්ඨිමතලං, තථා හත්ථසතං තතො උද්ධරිත්වා පංසුනා වප්පං කාරයෙ, තස්සොපරි පාකාරන්ති, පකුබ්බන්ති තන්ති පාකාරො, සමන්තතො කරීයතෙති වා පාකාරො, අකත්තරි ච කාරකෙ සඤ්ඤායං ණො, රස්සස්ස දීඝතා. වු සංවරණෙ, වුණොතීති වරණො, යු, රාගමො ච. ‘‘සාලො’’තිපි පාකාරස්ස නාමං.

关于在壁垒之上用砖等建造的围栏，有二名。所谓壁垒(vappa)，是在难攻的城池，将护城河的泥土堆成堆，让牛、象踩实，作为三十肘高的墙基，再于其上用土堆高百肘，造成壁垒，其上再建城墙(pākāra)。因其善造(pakubbanti)，故称城墙(pākāro)；或因其环绕四周而造，故称城墙。此为非作者格而用于作者格的名词，使用ṇa后缀，且短元音变长。词根vu-意为“遮蔽”，遮蔽者(vuṇoti)为围栏(varaṇo)，使用yu后缀，并加入r音。“Sālo”亦是城墙之名。

ද්වයං රාජභවනසාමඤ්ඤෙ. සබ්බගෙහානං විසෙසෙන පකාසනතො උද්දාපො, දීප පකාසනෙ, ඊස්සාකාරො. සඞ්ගම්ම කරොන්ති තන්ති උපකාරිකා, ණ්වු. කෙ පච්චයෙ ථීකතාකාරපරෙ පුබ්බො අකාරො දීඝං, අකාදෙසොපි හි ‘‘කො’’ති වුච්චති, යථා දෙවදත්තො ‘‘දත්තො’’ති. කපච්චයො වා.

关于王室建筑的通称有二。因其在所有房屋中尤为明亮显赫，故称宫殿(uddāpo)；词根dīpa-意为“发光”。因众人聚集而造，故称附属建筑(upakārikā)，使用ṇvu后缀。关于其构词：当ka后缀后接阴性-ā时，前面的a音变长；a的替代音亦可称为ko，犹如提婆达多(Devadatta)被称为达多(Datta)。或可直接视为ka后缀。

204. ද්වයං ගෙහාදිනො මත්තිකෙට්ඨකාදිමයභිත්තියං. කුට ඡෙදනෙ, කුටති ඡින්දති මග්ගන්ති කුට්ටං. භිදි ද්විධාකරණෙ,ති, [Pg.152] භිත්ති. ගුන්නං වාචානං පුරං ගොපුරං. ද්වාරසමීපෙ කතො කොට්ඨකො ද්වාරකොට්ඨකො, කුස අක්කොසෙ, ඨකො, කොට්ඨකොති ගෙහවිසෙසො.

204. 关于房屋等由土、砖等所造的墙壁，有二名。词根kuṭa-意为“切断”，因其切断(kuṭati)或阻断(chindati)道路，故称墙壁(kuṭṭaṃ)。词根bhidi-意为“分裂”，故称墙壁(bhitti)。牛(go)或言语(vācā)之城(puraṃ)，即为城门楼(gopuraṃ)。建于门旁的房间，称为门房(dvārakoṭṭhako)。词根kusa-意为“呵斥”，加ṭhaka后缀，成koṭṭhako，此为一种房屋。

ද්වයං ඉන්දඛීලෙ. ඉස ඉච්ඡායං, එස ගවෙසනෙ වා, ඉකො. ඉන්දස්ස සක්කස්ස ඛීලො කණ්ටකො ඉන්දඛීලො. ද්වයං ද්වාරපස්සොපසාලායං’හම්‍යාදිපිට්ඨෙ ච වාතකුටිකායං. අඩ්ඩ අතික්කමහිංසාසු, අ. ආලකපච්චයෙ අට්ටාලකො.

关于因陀罗柱(indakhīla)，有二名。词根isa-意为“欲求”，或esa-意为“寻求”，加iko后缀，成inda。因陀罗(Inda)即帝释(Sakka)之柱(khīlo)或桩(kaṇṭako)，是为因陀罗柱。关于门边小屋、楼阁屋顶及通风孤邸(vātakuṭikā)，有二名。词根aḍḍa-意为“超越”、“伤害”，加a后缀；再加ālaka后缀，成楼阁(aṭṭālako)。

205. උපරි මාලාදියුත්තං සොභනථම්භද්වයමුභයතො නිඛනිත්වා යං බහිද්වාරං කප්පීයතෙ, තං තොරණං. තුර වාරණෙ, යු, ථවන්තා වා රණන්ත්‍යත්‍රාති තොරණං, තු අභිත්ථවෙ. රණ සද්දත්ථො, වණ්ණවිකාරො. ද්වාරස්ස බහි බහිද්වාරං. පරි සමන්තතො ඛඤ්ඤතෙති පරිඛා. දීඝභාවෙන යුත්තා දීඝිකා.

205. 于门外两侧立二美柱，其上饰以花环等而建成之外门，名为牌楼(toraṇaṃ)。词根tura-意为“阻止”，加yu后缀；或因赞颂者(thavantā)于此发声(raṇanti)，故称牌楼；词根tu-意为“赞颂”，raṇa-意为“声音”，此为音变。门之外部，为外门(bahidvāraṃ)。于四周(pari)挖掘而成，故为护城河(parikhā)。具有长度，故为长池(dīghikā)。

206-207. සදුමන්තං ගෙහෙ. මන්ද මොදනථුතිජළත්තෙසු, මන්දන්තෙ යත්ථාති මන්දිරං, ඉරො. සීදන්ති තත්ථාති සදනං, යු. සද [Pg.153] විසරණගත්‍යාවසානෙසු. න ගච්ඡන්තීති අගා, ථම්භාදයො, තෙ රාති ගණ්හාතීති අගාරං. රස්සස්ස දීඝත්තෙ ආගාරං. චි චයෙ, නිචීයතෙ ඡාදීයතෙති නිකායො, යම්හි චිස්ස කාදෙසො නිපාතනා. ලී සිලෙසනෙ, ණො, නිලයො, ආලයො ච. වස නිවාසෙ, ආවසන්ත්‍යත්‍රාති ආවාසො, ණො. භූ සත්තායං, භවන්ත්‍යත්‍රාති භවනං. විසන්ති තන්ති වෙස්මං, මො. කිත නිවාසෙ, අධිකරණෙ යු, නිකෙතනං. නිවිසන්ති, නිවසන්ති වා යත්‍ර, තං නිවෙසනං. ඝර සෙචනෙ, ඝරති කිලෙසමෙත්ථාති ඝරං, ගය්හතීති වා ඝරං, ණො. ගහස්ස ඝරාදෙසො. ගණ්හාති පුරිසෙන ආනීතං ධනන්ති ගහං. අධිකරණෙ ථො, ආවසථො. සර ගතිචින්තාහිංසාසු, සරන්ති චින්තෙන්ති එත්ථ සුභාසුභකම්මානි, සරති වා සූරියසන්තාපාදිකන්ති සරණං. සි සෙවායං, ණො, පතිස්සයො. උච සමවායෙ, ඔකං. සල ගමනෙ, ‘‘ඉත්ථියමතියවො වා’’ති අ, සාලා, සරධාතුම්හි සති ලත්තමෙව විසෙසො. චි චයෙ, කම්මනි ණො, චයො. කුට ඡෙදනෙ, ඉ. වස නිවාසෙ,ති. උපධස්ස එත්තෙ ගෙහං. සදධාතුම්හා උමො, සදුමං.

206-207. “萨杜曼塔”(Sadumantaṃ)指房屋。“曼达”(Manda)有欢喜、赞颂、迟钝之义，因人们在此欢喜(mandante)，故称“曼迪拉”(mandiraṃ)，此词使用“iro”后缀。因人们在此安坐(sīdanti)，故称“萨达那”(sadanaṃ)，此词使用“yu”后缀。“萨达”(Sada)有散开、行走、停止之义。因其不移动(na gacchantīti)，如柱子(thambhādayo)等，且能容纳(gaṇhāti)它们，故称“阿伽拉”(agāraṃ)。若短音变长音，则为“阿伽拉”(āgāraṃ)。“吉”(Ci)有积聚之义，因其被积聚(nicīyate)或遮蔽(chādīyate)，故称“尼伽耶”(nikāyo)，其中“ci”变为“kā”是依特殊规则(nipātanā)。“利”(Lī)有依附之义，加上“ṇo”后缀，形成“尼拉耶”(nilayo)和“阿拉耶”(ālayo)，皆指住所。“瓦萨”(Vasa)有居住之义，因人们在此居住(āvasanti)，故称“阿瓦索”(āvāso)，此词使用“ṇo”后缀。“布”(Bhū)有存在之义，因人们在此存在(bhavanti)，故称“巴瓦那”(bhavanaṃ)。因人们进入(visanti)，故称“韦斯玛”(vesmaṃ)，此词使用“mo”后缀。“吉塔”(Kita)有居住之义，在处所义上使用“yu”后缀，形成“尼给塔那”(niketanaṃ)。人们进入(nivisanti)或居住(nivasanti)之处，称为“尼韦萨那”(nivesanaṃ)。“伽拉”(Ghara)有浇注之义，因其在此处消除(gharati)烦恼(kilesa)，故称“伽拉”(gharaṃ)，或因其被接受(gayhati)，故称“伽拉”，此词使用“ṇo”后缀。“伽哈”(Gaha)变为“伽拉”。因其接受(gaṇhāti)人们带来的财物，故称“伽哈”(gahaṃ)。在处所义上使用“tho”后缀，形成“阿瓦萨托”(āvasatho)。“萨拉”(Sara)有行走、思虑、伤害之义，因人们在此思虑(saranti cintenti)善恶业，或因其能遮蔽(sarati)日晒等，故称“萨拉那”(saraṇaṃ)。“西”(Si)有侍奉之义，加上“ṇo”后缀，形成“巴提萨耶”(patissayo)。“乌伽”(Uca)有集合之义，形成“奥卡”(okaṃ)。“萨拉”(Sala)有行走之义，依“itthiyamatiyavo vā”规则，加上“a”后缀，形成“萨拉”(sālā)；若为“sara”词根，则变为“l”音是其特殊之处。“吉”(Ci)有积聚之义，在作业义上使用“ṇo”后缀，形成“伽耶”(cayo)。“库塔”(Kuṭa)有切割之义，加上“i”后缀形成“孤邸”(kuṭi)。“瓦萨”(Vasa)有居住之义，加上“ti”后缀。若倒数第二个元音为“e”，则为“给哈”(gehaṃ)。从“萨达”(Sada)词根加上“umo”后缀，形成“萨杜玛”(sadumaṃ)。

ද්වයං මුඛරහිතදෙවකුලසදිසෙ යඤ්ඤායතනෙ. චිත පූජායං, කම්මනි ඉයො. යත යතනෙ, ආයතන්ති වායමන්ති එත්ථ ඵලකාමාති ආයතනං, අථ වා ආයන්තීති ආයානි, තානි තනොතීති ආයතනං, ඵලකාරකන්ත්‍යත්ථො. එත්ථ තුසද්දො සමාගතානං ද්වින්නං පුබ්බාපරගමනත්ථො. ‘‘චෙතියායතනානි චා’’තිපි පාඨො.

如同无门天神庙宇的祭祀处(yaññāyatana)有二词。“Cita”是供养义，在作业义上使用“iya”后缀，形成“支提”(cetiya)。“Yata”是努力义，因求果报者(phalakāmā)在此努力(āyatanti vāyamanti)，故称“处”(āyatanaṃ)；或“āyāni”是“它们到来”，它扩展(tanoti)它们，故称“处”(āyatanaṃ)，意为“能生果者”。此处的“tu”字，表示前后两者之间的关联。亦有读作“Cetiyāyatanāni ca”的异读。

208. ද්වයං දෙවානං, නරපතීනඤ්ච ඉට්ඨකාදිමයෙ භවනෙ. අඤ්ඤස්සාපි සාදිස්‍යා. පසීදන්ති නයනමනාන්‍යත්‍රාති පාසාදො. යු [Pg.154] මිස්සනෙ, පො, දීඝො ච, දීඝවිධානසාමත්ථියා ඔත්තාභාවො.

208. （有）二词指天神与国王的砖砌等住处。因其相似性，亦可指其他（人之住所）。因眼(nayana)与意(mana)在此欢喜(pasīdanti)，故称“宫殿”(pāsādo)。“Yu”是混合义，加“po”后缀，且元音变长；因长音规则之力，“o”音消失。

ද්වයං රාජතො අඤ්ඤෙසං ධනීනං බ්‍යවහාරකාදීනං භවනෙ. මුණ්ඩො ඡදනමෙතස්ස, න පාසාදස්ස වියාති මුණ්ඩච්ඡදො, ද්විත්තං. හර හරණෙ, යො, යම්හි මිආගමො ච.

（有）二词指国王以外的富人用于交易等的房屋。其顶平坦(muṇḍo)，不像宫殿(pāsāda)那样，故称“平顶屋”(muṇḍacchado)，（c）音重叠。“Hara”是拿取义，加“yo”后缀，且有“mi”增音，形成“楼阁”(hammiya)。

දුග්ගපුරද්වාරෙ වා, යත්ථ කත්ථචි වා මත්තිකාදිමයෙ ගජකුම්භම්හි යො යූපො පාසාදො පතිට්ඨිතො, සො හත්ථිනඛො නාම, හත්ථිස්සෙව නඛො යස්සාති හත්ථිනඛො, නඛසද්දෙන වා නඛසහිතො පාසාදො ගය්හතෙ.

在堡垒城门处，或在任何地方，于泥土等制成的象头状饰物(gajakumbha)上所建的柱形宫殿(yūpo pāsādo)，名为“象甲”(hatthinakho)。因其“有象之甲”(hatthisseva nakho yassa)，故称“象甲”(hatthinakho)；或以“甲”(nakha)一词，指与“象甲”相关的宫殿。

209. සුපණ්ණස්ස ගරුළස්ස වඞ්කෙන පක්ඛෙන සදිසඡදනං ගෙහං සුවණ්ණවඞ්කච්ඡදනං. වඞ්ක ගමනෙ. එකපස්සෙයෙව ඡදනතො අඩ්ඪයොගො.

209. 屋顶如同金翅鸟(supaṇṇa/garuḷa)弯曲的翅膀的房屋，称为“金翅鸟弯顶屋”(suvaṇṇavaṅkacchadanaṃ)。“Vaṅka”是行走(或弯曲)义。因其仅有单侧屋顶，故称“半屋”(aḍḍhayogo)。

එකෙනෙව කූටෙන යුත්තො අනෙකකොණො පතිස්සයවිසෙසො මාළො නාම, වට්ටාකාරෙන කතසෙනාසනන්ති කෙචි. මා මානෙ, ළො, මාළො.

具一顶(kūṭa)而有多角的特殊住所，名为“阁”(māḷo)；有人说它是圆形建造的坐卧处(senāsana)。“Mā”是度量义，加“ḷo”后缀，故称“阁”(māḷo)。

චතුරස්සො පතිස්සයවිසෙසො පාසාදො නාම, ආයතචතුරස්සපාසාදොති කෙචි.

四方形的特殊住所，名为“宫殿”(pāsādo)；有人说它是长方形的宫殿。

210. සන්තෙහි භාති දිබ්බතීති සභායං, සභා ච, පුරිමෙ යපච්චයො, සන්තස්ස සාදෙසො තූභයත්‍ර. මණ්ඩා රවිරංසයො, තෙ පිවති නාසයතීති මණ්ඩපො, වාසද්දෙන මණ්ඩපපදස්ස [Pg.155] පුල්ලිඞ්ගත්තං සමුච්චිනොති, ජනානං ආලයො සන්නිපාතට්ඨානං ජනාලයො. ආසනත්ථාය කතා සාලා ආසනසාලා. පටික්කමන්ති එත්ථාති පටික්කමනං, කමු පදවික්ඛෙපෙ, අධිකරණෙ යු.

210. 因与善者(santehi)共而辉耀(bhāti dibbatīti)，故称“集会所”(sabhā)。在前一词中，有“ya”后缀；在两词中，“sant”皆变为“sa”。“Maṇḍā”指日之光芒，因其饮(pivati)或除(nāsayatīti)之，故称“亭”(maṇḍapo)；（此组词）亦包含阳性词“maṇḍapa”。众人(janānaṃ)的集会处(sannipātaṭṭhānaṃ)是“众人堂”(janālayo)。为坐而造的厅堂(sālā)是“坐堂”(āsanasālā)。人们于此经行(paṭikkamanti)，故称“经行处”(paṭikkamanaṃ)；“kamu”是举步义，在处所义上使用“yu”后缀。

211. ජිනස්ස වාසභූතං භවනං ගන්ධකුටි නාම, දිබ්බගන්ධෙහි පරිභාවිතා කුටි ගන්ධකුටි.

211. 胜者(Jina)的住所，名为“香室”(gandhakuṭi)；由天香所熏的孤邸(kuṭi)，亦是“香室”(gandhakuṭi)。

තිකං පාකට්ඨානෙ. රසානි සන්ත්‍යස්සං රසවතී, පචනං පාකො, තස්ස ඨානං පාකට්ඨානං. මහන්තානි බහූනි අසිතබ්බානි සන්තෙත්ථ මහානසං, අස භක්ඛනෙ, යු, වණ්ණවිපරියයො.

（有）三词指烹饪处。因其有(santi)味(rasāni)，故称“有味者”(rasavatī)。“烹饪”(pacanaṃ)即“pāko”，其处所(ṭhānaṃ)即“烹饪处”(pākaṭṭhānaṃ)。因其有(santi)众多(mahantāni bahūni)食物(asitabbāni)，故称“大食处”(mahānasaṃ)；“asa”是食义，加“yu”后缀，且有音位变换。

212. සුවණ්ණකාරාදිසිප්පීනං කම්මසාලා ආවෙසනං. ආවිසන්ත්‍යස්මිං ආවෙසනං, යු. පානමන්දිරං සුරාපානත්ථං කතමන්දිරං සොණ්ඩා නාම, කත්තබ්බාකත්තබ්බං විචාරෙත්වා අත්තනා ඉච්ඡිතවත්ථුකාරණා සබ්බං දෙය්‍යධම්මං සනොන්තීති සොණ්ඩා, සන දානෙ, තනාදි. ඩො, අස්සොත්තං, වණ්ණවිකාරො ච, තෙසං එසා වසති සොණ්ඩා. පානසද්දසන්නිධානා සුරාසොණ්ඩායෙවිධ ගහිතා. වච්චස්ස ගූථස්ස විසජ්ජනට්ඨානං වච්චට්ඨානං. වච්චස්ස විසජ්ජනට්ඨානා කුටි වච්චකුටි. මුනීනං ඉසීනං වසනට්ඨානං අස්සමො නාම, ආ කොධං සමෙන්ති එත්ථාති අස්සමො, ආ භුසො සමෙන්ති එත්ථ රාගාදයොති වා අස්සමො.

212. 金匠等工匠的工坊，名为“工坊”(āvesanaṃ)。因人们进入(āvisanti)其中，故称“工坊”(āvesanaṃ)，加“yu”后缀。酒馆，为饮酒而造的殿堂，名为“酒家”(soṇḍā)。因其思量应作不应作后，为得所欲之物而布施(sanonti)一切可施之物，故称“soṇḍā”；“sana”是布施义，属“tanādi”语基。加“ḍo”后缀，“o”音消失，且有音变。彼等之住所是“酒家”(soṇḍā)。因上下文有“饮”(pāna)字，故此处取“酒家”(surāsoṇḍā)义。排泄粪便(vacca/gūtha)之处是“厕所”(vaccaṭṭhānaṃ)。用于排泄粪便的孤邸(kuṭi)是“粪便孤邸”(vaccakuṭi)。牟尼(muni)、仙人(isi)的住处，名为“净修林”(assamo)。因其于此平息(samenti)忿怒(kodha)，故称“净修林”(assamo)；或于此彻底(bhuso)平息贪等(rāgādayo)，故称“净修林”(assamo)。

213. තිකං [Pg.156] පණ්‍යවික්කයසාලායං. පණ බ්‍යවහාරෙ, පණිතබ්බාති පණ්‍යා, වත්ථාදයො, තෙ එත්ථ වික්කිණන්තීති පණ්‍යවික්කයො, කී දබ්බවිනිමයෙ, සො එව සාලා ගෙහන්ති පණ්‍යවික්කයසාලා. ආපණයන්තෙ බ්‍යවහරන්තෙ අස්මින්ති ආපණො, ණො. පණ්‍යානං වික්කයාය නීයමානානං වීථි පන්ථො පණ්‍යවීථිකා. වස අච්ඡාදනෙ, තො, උදකං වසිතං අච්ඡාදනං කතමනෙනාති උදොසිතො, වස්සොත්තං, භණ්ඩට්ඨපනස්ස සාලා භණ්ඩසාලා. කමු පදවික්ඛෙපෙ, චඞ්කමත්‍යත්‍රාති චඞ්කමනං, චඞ්කමො ච, ද්විත්තාදි.

213. （有）三词指商品贩卖店。“Paṇa”是交易义，应被交易者(paṇitabbā)是“商品”(paṇyā)，如布料等；于此贩卖(vikkiṇanti)它们，是“商品贩卖”(paṇyavikkayo)；“kī”是物品交换义；此即是厅堂(sālā)或房屋(geha)，故称“商品贩卖店”(paṇyavikkayasālā)。人们于此交易(āpaṇayante byavaharante)，故称“商店”(āpaṇo)，加“ṇo”后缀。为贩卖而运送商品的街道(vīthi)或道路(pantho)，是“商店街”(paṇyavīthikā)。“Vasa”是覆盖义，加“to”后缀；水被其覆盖(udakaṃ vasitaṃ acchādanaṃ katamanena)，故称“水棚”(udosito)，（其中）有“vassa”音变。存放货物的厅堂(sālā)是“货栈”(bhaṇḍasālā)。“Kamu”是举步义，人们于此经行(caṅkamati)，故称“经行处”(caṅkamanaṃ)，亦称“caṅkamo”，（其中）有（辅音）重叠等（规则）。

214. ජලන්ති එත්ථාති ජන්තා, ජල දිත්තියං, අන්තො, ‘‘ඉත්ථියමතියවො වා’’ති අ, ආ, ලලොපො, ජනෙත්‍යත්‍ර අග්ගින්ති වා ජන්තා, ජන ජනනෙ, අන්තො, සා එව ඝරං ජන්තාඝරං. අග්ගිනො සාලා අග්ගිසාලා. පා පිවනෙ, පපිවන්ත්‍යස්සන්ති පපා, අ. පානීයට්ඨා සාලා පානීයසාලා, සා එව පානීයසාලිකා.

214. 于此燃烧(jalanti)，故称“jantā”；“jala”是光明义，加“anta”后缀，依“itthiyamatiyavo vā”规则，有“a”、“ā”（后缀），及“l”音的脱落。或于此生(janeti)火(aggi)，故称“jantā”；“jana”是出生义，加“anta”后缀。此即是房，故称“蒸浴房”(jantāgharaṃ)。火之厅堂(sālā)是“火堂”(aggisālā)。“Pā”是饮用义，人们于此饮用(papivanti)，故称“饮水处”(papā)，加“a”后缀。为饮水而设的厅堂(sālā)是“饮水堂”(pānīyasālā)，亦称“pānīyasālikā”。

ගස ගමනෙ, භො, සස්ස බො. අවති රක්ඛතීති ඔවරකො, අරො, සකත්ථෙ කො, අස්සොත්තඤ්ච. වසනං වාසො, තදත්ථං අගාරං වාසාගාරං. සයති එත්ථාති සයනී, යු, නදාදි, සා එව ගහං සයනිග්ගහං.

Gasa，行走义。bho，sassa bo。Avati rakkhatīti，故为ovarako。aro，sakatthe ko，assottañca。Vasanaṃ是vāso（住处），为此而建之屋（agāraṃ）是vāsāgāraṃ。Sayati etthāti，故为sayanī。yu，nadādi。sā eva gahaṃ，故为sayaniggahaṃ。

215. චතුක්කං [Pg.157] රාජිත්ථාගාරෙ, තදත්ථියතො උපචාරෙන රාජිත්ථීසුපි. රාජිත්ථීනමගාරං ඉත්ථාගාරං. අවරුන්ධීයන්තෙ රාජිත්ථියො අනෙනාති ඔරොධො, රුධ ආවරණෙ. සුද්ධා කාමාපගමත්තා පරිසුද්ධා රක්ඛකා අන්තෙ සමීපෙ යස්සාති සුද්ධන්තො. අන්තෙ අබ්භන්තරෙ පුරං ගෙහං අන්තෙපුරං, පුරස්ස අන්තෙති වා අන්තෙපුරං. ‘‘අන්තොපුර’’න්තිපි පාඨො.

215. 四词指王室女眷之住所，因其用途，亦可转指王室女眷。Rājitthīnaṃ agāraṃ，故为itthāgāraṃ。Avarundhīyante rājitthiyo anena，故为orodho。rudha，遮蔽义。因远离欲乐而极其清净（parisuddhā）之护卫（rakkhakā）在其周边（ante samīpe yassa），故为suddhanto。在内（ante abbhantare）之城（puraṃ）或屋（gehaṃ），是为antepuraṃ；或purassa ante，故为antepuraṃ。亦有作“Antopura”者。

රඤ්ඤං රාජූනං අසබ්බවිසයට්ඨානං සබ්බෙහ්‍යසාධාරණට්ඨානං ‘‘කච්ඡන්තර’’න්ති මතං කථිතං, යං ‘‘පමදවන’’න්ති වුච්චති, පමදවනං නාම උපකාරිකාසන්නිහිතං වා පුරසන්නිහිතං වා අන්තෙපුරොචිතං, යත්‍ර අන්තෙපුරසහිතො එව රාජා විහරති, නාඤ්ඤජනප්පවෙසො. පමදානං වනං පමදවනං. නිපාතනා යාකාරානං ඉත්ථිගතානං රස්සො ක්වචීතිරස්සො. කච්ඡස්ස පකොට්ඨස්ස අන්තරං අබ්භන්තරං කච්ඡන්තරං. පකොට්ඨං නාම අබ්භන්තරද්වාරං.

诸王专属、非众人所共之境，此被认为或称为“kacchantara”，亦称“pamadavana”。所谓pamadavana，乃邻近附属建筑，或邻近城市，或适于内宫之处，唯国王与内宫眷属居于其中，他人不得进入。Pamadānaṃ vanaṃ，故为pamadavanaṃ。Nipātanā yākārānaṃ itthigatānaṃ rasso kvacītirasso。Kacchassa pakoṭṭhassa antaraṃ abbhantaraṃ，故为kacchantaraṃ。Pakoṭṭhaṃ，名为内门。

216. ද්වයං ඉට්ඨකාදිරචිතෙ ආරොහනෙ. උපානෙන සහ වත්තතෙති සොපානො, සොපානං වා නපුංසකෙපි. ආරූය්හතෙ යෙන තං ආරොහනං, යු, රුහ ජනනෙ.

216. 二词指砖石等所造之攀登处。Upānena saha vattateti，故为sopāno；或作中性词sopānaṃ。Ārūyhate yena taṃ，故为ārohanaṃ。yu。ruha，升起义。

ද්වයං කට්ඨාදිරචිතායං. නිච්ඡයෙන සයන්ති පාකාරාදිකමෙතායාති නිස්සෙණී, සි සෙවායං, ණී, නදාදි. උද්ධමාරොහතෙ එතායාති අධිරොහිණී, සාසද්දො ද්වින්නම්පි ඉත්ථිලිඞ්ගත්තං ජොතෙති.

二词指木材等所造之物。Nicchayena sayanti pākārādikaṃ etāyāti，故为nisseṇī。si，侍奉义。ṇī，nadādi。Uddham ārohate etāyāti，故为adhirohiṇī。sāsaddo表明二者皆为阴性。

217. පඤ්චකං [Pg.158] ජාලකෙ. වාතං පිවතීති වාතපානං. ගවං අක්ඛි ගවක්ඛො, සමාසන්තත්තා අ, සඤ්ඤාසද්දතො පුල්ලිඞ්ගත්තං, අක්ඛි සද්දෙ වා, ගවං අක්ඛි ගවක්ඛීති විග්ගහො. ජල දිත්තියං, ජාලං. සීහරූපයුත්තං පඤ්ජරං සීහපඤ්ජරං. ආලොකානං ආතපානං පවිසනට්ඨානං සන්ධි ඡිද්දන්ති ආලොකසන්ධි, ආලොකීයන්ති එතෙනාති ආලොකො, සො එව සන්ධීති වා ආලොකසන්ධි.

217. 五词指窗。Vātaṃ pivatīti，故为vātapānaṃ。Gavaṃ akkhi，故为gavakkho。samāsantattā a，saññāsaddato pulliṅgattaṃ。或于akkhi词，gavaṃ akkhi gavakkhīti viggaho。Jala，光明义，故为jālaṃ。Sīharūpayuttaṃ pañjaraṃ，故为sīhapañjaraṃ。Ālokānaṃ ātapānaṃ pavisanaṭṭhānaṃ sandhi chiddaṃ，故为ālokasandhi。Ālokīyanti etenāti āloko，so eva sandhīti vā ālokasandhi。

ද්වයං ලඞ්ගියං. ලගි ගත්‍යත්ථො, අ, නදාදි. පරි පුනප්පුනං ගමනාගමනවසෙන හන්තීති පලිඝො, ණො. කපිරූපමත්ථකත්තා කපිසීසො. අග්ගළං නාම කවාටකො, තස්ස ථම්භො අග්ගළත්ථම්භො, ‘‘අග්ගළං තීසු කල්ලොලෙ, දණ්ඩෙ චාන්තකවාටෙසූ’’ති රභසො, ඉත්ථියමතො ආපච්චයො, අග්ගළා. නිස්සෙසතො අබ්බති වස්සොදකමනෙනාති නිබ්බං, අබ්බ ගතිහිංසාසු. ඡද්දස්ස ඡදනස්ස කොටි හෙට්ඨිමාවසානං ඡද්දකොටි, තස්සං.

二词指门闩。Lagi，行走义。a，nadādi。Pari punappunaṃ gamanāgamanavasena hantīti，故为paligho。ṇo。Kapirūpamatthakattā，故为kapisīso。Aggaḷaṃ，名为kavāṭako，其柱（thambho）为aggaḷatthambho。Rabhasa云：“aggaḷaṃ tīsu kallole, daṇḍe cāntakavāṭesū”ti。itthiyamato āpaccayo，故为aggaḷā。Nissesato abbati vassodakaṃ anenāti，故为nibbaṃ。abba，行走、伤害义。Chaddassa chadanassa koṭi heṭṭhimāvasānaṃ，是为chaddakoṭi。tassaṃ。

218. තිකං ගෙහච්ඡදනෙ. ඡාදෙති එතෙනාති ඡදනං, ඡද සංවරණෙ, චුරාදි. පටගමනෙ, ‘‘පට්‍යාදීහ්‍යල’’න්ති අලො. ඡාදෙති එතෙනාති ඡද්දං, ද්විත්තාදි.

218. 三词指屋顶。Chādeti etenāti，故为chadanaṃ。chada，遮盖义，curādi。Paṭa gamane，依“paṭyādīhyala”规则加alo后缀。Chādeti etenāti，故为chaddaṃ。dvittādi。

තිකං [Pg.159] ගෙහඞ්ගණෙ. අජ ගතිම්හි, ඉරො, අජිරං. චර ගතිභක්ඛනෙසු, චරො. අඞ්ග ගමනෙ, කරණාධිකරණෙසු යු, වණ්ණවිකාරො, ණත්තං.

三词指庭院。Aja，行走义，加iro后缀，成ajiraṃ。Cara，行走与吞食义，成caro。Aṅga，行走义，于工具或处所义上加yu后缀，有音变及ṇ化。

පඤ්චකං ගෙහද්වාරතො බහිපකොට්ඨකෙ, වීථියං ද්වාරපිණ්ඩකෙ ච. අලින්දො ත්වඤ්ඤපිණ්ඩකෙපිච්ඡතෙ. පඨමං හනන්ති ගච්ඡන්ති එත්ථාති පඝාණො, පඝණො ච, හනස්ස ඝණාදෙසො. අලි සඛා ඉන්දො එත්ථාති අලින්දො, ‘‘ගෙහෙකදෙසෙ අලින්දො, පඝාණො පඝණොභවෙ’’ති අමරමාලායං. ආලින්දො, දීඝාදි. පධානං මුඛං පමුඛං, ගෙහස්ස හි චතූසු මුඛෙසු තදෙව පධානං, යත්ථ සාධුජනාපි ආගන්තුකාපි නිසීදන්ති. ද්වාරං බන්ධති පිදහති එත්ථාති ද්වාරබන්ධනං.

五词指自屋门向外之门廊，及街道上之门阶。Alindo亦用于指其他门阶。Paṭhamaṃ hananti gacchanti etthāti，故为paghāṇo，亦作paghaṇo。han作ghaṇa。Ali sakhā indo etthāti，故为alindo。《Amaramālā》云：“gehekadese alindo, paghāṇo paghaṇo bhave”ti。Ālindo，长音等变体。Padhānaṃ mukhaṃ，故为pamukhaṃ。屋有四面，唯此为要，善人及宾客皆坐于此。Dvāraṃ bandhati pidahati etthāti，故为dvārabandhanaṃ。

219. ද්වයං ද්වාරබාහායං. පීඨානි ලොහවිකතිආදීහි සඞ්ඝටීයන්ති එත්ථාති පීඨසඞ්ඝාටකං, පීඨෙහි සඞ්ඝටීයතීති වා පීඨසඞ්ඝාටකං, ඝට ඝටනෙ. ද්විභාගෙන බාහාසදිසත්තා බාහා, ද්වාරස්ස බාහා ද්වාරබාහා. ‘‘කපාටං, කවාට’’න්තිපි ද්වාරබාහාය නාමානි, කං වාතං පාටයති, වාටයති චෙති කම්මනි ණො, ඉත්ථියං කපාටී.

219. 二词指门柱。Pīṭhāni lohavikatiādīhi saṅghaṭīyanti etthāti，故为pīṭhasaṅghāṭakaṃ；或pīṭhehi saṅghaṭīyatīti，故为pīṭhasaṅghāṭakaṃ。ghaṭa，连接义。因分二部状如手臂（bāhāsadisattā），故为bāhā。Dvārassa bāhā，故为dvārabāhā。“Kapāṭaṃ”、“kavāṭaṃ”亦为dvārabāhā之名。Kaṃ vātaṃ pāṭayati vāṭayati ceti，业格加ṇo后缀。阴性为kapāṭī。

ද්වයං ගෙහාදීනං කූටෙ. කුට ඡෙදනෙ, කම්මනි ණො. නය ගමනත්ථො, කෙ සීසෙ නයතීති කණ්ණීකා, ණ්වු, ඉත්තං, ණත්තඤ්ච.

二词指房屋等之顶峰。Kuṭa，切断义，业格加ṇo后缀。Naya，行走义。Ke sīse nayatīti，故为kaṇṇīkā。ṇvu，ittaṃ及ṇattaṃ。

220. ද්වයං [Pg.160] ද්වාරෙ. ද්වෙ අරන්ත්‍යත්‍රාති ද්වාරං, දුජ්ජනෙ වාරයන්ත්‍යස්මා රක්ඛකාති වා ද්වාරං, උලොපො. පටිහරන්ති අපනෙන්ති එතස්මා රක්ඛකා අඤ්ඤාතන්ති පටිහරො, පටිපක්ඛෙ හරති එතස්මාති වා පටිහරො, රස්සස්ස දීඝත්තෙ පටිහාරො.

220. 二词指门。Dve arantyatrāti，故为dvāraṃ；或dujjane vārayanti asmā rakkhakāti，故为dvāraṃ。ulopo。Paṭiharanti apanenti etasmā rakkhakā aññātaṃti，故为paṭiharo；或paṭipakkhe harati etasmāti，故为paṭiharo。短音变长音，则为paṭihāro。

චතුක්කං උම්මාරෙ, යං ‘‘ද්වාරපිණ්ඩිකා’’ති වුච්චති. උර ගතිම්හි, මාරො කරණෙ. දෙහං නෙති පවෙසෙනාති දෙහනී, ‘‘දෙහලී’’තිපි පාඨො, දෙහං ලාති පවෙසෙනාති දෙහලී. ඉල ගතිම්හි, ණ්වු. ඉන්දො එව පාදං ඛිපති එත්ථාති ඉන්දඛීලො, ඛිප පෙරණෙ. පස්ස ලොපො, අථ වා ඉං ගමනං දදාතීති ඉන්දො, ද්වාරං, තත්ථ ඨපිතො ඛීලො කණ්ටකොති ඉන්දඛීලො, වෙගගභිඝාතනතො හි සො ඛීලො විය හොති.

四词指门槛，亦称“dvārapiṇḍikā”。Ura，行走义。māro，工具义。Dehaṃ neti pavesenāti，故为dehanī。亦有作“dehalī”者。Dehaṃ lāti pavesenāti，故为dehalī。Ila，行走义，ṇvu。Indo eva pādaṃ khipati etthāti，故为indakhīlo。khipa，投掷义。Passa lopo。或iṃ gamanaṃ dadātīti indo，指门；置于彼处之桩（khīlo）如刺（kaṇṭako），故为indakhīlo。因其能抵挡快速冲击，故如尖桩。

ථම්භ පටිබන්ධනෙ, ථම්භො, ධාරෙතීති වා ථම්භො, ධර ධරණෙ, රම්භපච්චයො, වණ්ණවිකාරො ච. ථු අභිත්ථවෙ, උණො, යු වා, ධාරෙතීති වා ථූණො, යු, රලොපො, අස්සූ.

Thambha，障碍义，故为thambho；或dhāretīti，故为thambho。dhara，支撑义，rambha后缀，及有音变。Thu，赞扬义，加uṇo或yu后缀；或dhāretīti，故为thūṇo。yu，r音省略，a变ū。

අඩ්ඪෙන්දුපාසාණෙ අද්ධචන්දාකාරෙ පාසාණෙ පටිකාසද්දො වත්තති. පට ගතියං, ණ්වු. ඉත්ථිකතාකාරපරෙ කෙ අස්සිත්තං. ගජි සද්දෙ, ණ්වු, අස්සිත්තං, බින්දාගමො ච. ඉස ඉච්ඡායං, ඨකො.

于半月形石（aḍḍhendupāsāṇe）或半月状石（addhacandākāre pāsāṇe），适用paṭikā一词。Paṭa，行走义，ṇvu。Itthikatākārapare ke assittaṃ。Gaji，声音义，ṇvu，assittaṃ，及鼻音插入。Isa，欲求义，ṭhako。

221. වලභීති [Pg.161] චූළා, ‘‘සිඛායං වලභී චූළෙ’’ති රුද්දො. තච්ඡාදනෙ දාරුම්හි කට්ඨෙ ගොපානසී මතා. වඞ්කෙති දාරුවිසෙසනං. ගං වස්සොදකං, සූරියාදිකිරණඤ්ච පිවන්ති විනාසයන්ති අබ්භන්තරමප්පවෙසනවසෙනාති ගොපානා, ඉට්ඨකාදයො, තානි සිනොන්ති බන්ධන්ති එත්ථාති ගොපානසී.

221. Valabhī是cūḷā（顶髻），如鲁陀(Rudda)所说：“sikhāyaṃ valabhī cūḷe”。在木制覆盖物中，gopānasī被认为是（一种构件）。Vaṅka是木材的形容词。因其能饮（pivanti）或消除（vināsayanti）水（即雨水）及日光等，不令其进入内部，故称gopānā，指砖瓦等；因其在此处捆绑（sinonti, bandhanti）彼等，故称gopānasī。

සොධාදිගෙහෙසු ඡෙකපක්ඛාවාසත්ථං යො බහි කරිය කට්ඨෙකදෙසො ඨපීයතෙ, සො විටඞ්කො. කපොතෙ පාලයතීති කපොතපාලිකා, කම්මනි ණ්වු. ටකි නිවාසගතීසු. විනො පක්ඛිනො ටඞ්කන්ති එත්ථාති විටඞ්කො. ණො.

在白屋等房屋中，为供灵巧的鸟类栖息而向外突出放置的木构件，称为viṭaṅka。因其保护鸽子（kapote pālayati），故称kapotapālikā，在业格义上加ṇvu后缀。词根Ṭak有居住、行进义。因鸟（vino pakkhino）在此处栖息（ṭaṅkanti），故称viṭaṅka，加ṇo后缀。

222. ද්වයං කුඤ්චිකාඡිද්දෙ. කුඤ්චිකාය විවරං ඡිද්දං කුඤ්චිකාවිවරං. තාළස්ස පවෙසනට්ඨානභූතො ඡිග්ගළො ඡිද්දං තාළච්ඡිග්ගළො.

222. 二者指钥匙孔。钥匙（kuñcikāya）的孔（vivaraṃ chiddaṃ）是kuñcikāvivaraṃ。作为钥匙（tāḷassa）插入之处（pavesanaṭṭhānabhūto）的孔（chiggaḷo chiddaṃ）是tāḷacchiggaḷo。

තිකං කුඤ්චිකායං. කුඤ්ච කොටිල්‍යෙ, ණ්වු. තායති රක්ඛතීති තාලො. අලො, තලති තිට්ඨති එතෙනාති වා තාලො, තල පතිට්ඨායං. අවාපුරති විවරති යෙනාති අවාපුරණං, වර සංවරණෙ, යු, වස්ස පො, උත්තං, උපසග්ගස්ස දීඝතා ච, ‘‘අපාරුතා තෙසං අමතස්ස [Pg.162] ද්වාරා’’ති වචනතො පුර, පාර සංවරණෙතිපි ධාත්වත්ථං පඨන්ති. අවපුබ්බො වු සංවරණෙතිපි ධාත්වත්ථෙ පන සති වස්ස රත්තං, උපසග්ගස්ස දීඝතා ච, ‘‘අපාරුතා, සඞ්ඝාටිං පාරුපිත්වා’’ත්‍යාදීසු පන පකාරවණ්ණාගමෙන සිද්ධො. විද ලාභෙ, ඉම්හි වෙදිකා, සකත්ථෙ කො. ඉතරත්ථ ඉයෙව.

三者指钥匙。词根Kuñc有弯曲义，加ṇvu后缀。因其守护（tāyati rakkhati），故称tāla，加alo后缀；或因其以此确立（talati tiṭṭhati），故称tāla，词根tal有确立义。因其以此开启（avāpurati vivarati），故称avāpuraṇa，词根var有遮蔽义，加yu后缀，v变为p，元音增强，且前缀长音化。如“apārutā tesaṃ amatassa dvārā”（为彼等开启不死之门）所示，亦有读词根pur或pār为遮蔽义者。又，若前缀ava后接词根vu（遮蔽义），则v音变，前缀长音化；但在“apārutā”、“saṅghāṭiṃ pārupitvā”（披僧伽梨）等处，则是通过加入p字母而成。词根Vid有获得义，此处作vedikā，为自性义加ka后缀。其他情况亦然。

223. සඞ්ඝාටාදයො මන්දිරඞ්ගා ගෙහඞ්ගවිසෙසා. සම්මා ඝටෙන්ති එත්ථ ගොපානස්‍යාදයොති සඞ්ඝාටො, පුබ්බපච්ඡිමදක්ඛිණුත්තරායාමවසෙන ථම්භානමුපරි ඨිතො කට්ඨවිසෙසො, තෙ පන පුබ්බපච්ඡිමයාමා තයො කට්ඨා, දක්ඛිණුත්තරයාමා පන හෙට්ඨිමපරිච්ඡෙදතො තයො කට්ඨා, උක්කට්ඨපරිච්ඡෙදෙන පන පඤ්චසත්තනවාදයොපි. ද්වින්නං පක්ඛානං අපතනත්ථං බන්ධනතො පාසො වියාති පක්ඛපාසො. තුලති සඞ්ඝාටෙසු පතිට්ඨතීති තුලා, තල පතිට්ඨායං, අස්සුත්තං, පක්ඛානං වා සමවාහිතභාවකරණතො තුලයති මිනාති එතායාති තුලා, තුල උම්මානෙ.

223. Saṅghāṭa等是殿堂的组成部分，房屋的特殊构件。因gopānasī等在此处被恰当地连接（sammā ghaṭenti），故称saṅghāṭa，是依东西南北向置于柱上的一种特殊木材。其中，东西向者有三根，南北向者，下部有三根，上部则有五、七、九根等。因其为防止两翼坠落而捆绑之，如绳索（pāsa）一般，故称pakkhapāsa。因其立于（tulati patiṭṭhati）saṅghāṭa之上，故称tulā，词根tal有确立义，a变为u；或因其用以衡量（tulayati mināti）两翼的平衡状态，故称tulā，词根tula有衡量义。

තිකං සම්මජ්ජනියං. මුජි සොධනෙ, යු. මජ්ජ සංසුද්ධියං, යු. සුධ සුද්ධියං, සබ්බත්‍ර කරණෙ යු.

三者指扫帚。词根Muj有清扫义，加yu后缀。词根Majj有清净义，加yu后缀。词根Sudh有清净义，皆是在工具义上加yu后缀。

224. තිකං සඞ්කාරඡඩ්ඩනප්පදෙසෙ. කට ඡඩ්ඩනමද්දනෙසු, සඞ්කටන්ති එත්ථාති සඞ්කටීරං, ඊරො, ‘‘සඞ්කටො’’ති වා සඞ්කාරො වුච්චති, තං ඊරයන්ති ඛිපන්ති එත්ථාති සඞ්කටීරං, ඊර ඛෙපෙ. සඞ්කාරස්ස ඨානං සඞ්කාරට්ඨානං. සඞ්කාරං කටති [Pg.163] ඡඩ්ඩෙති එත්ථාති සඞ්කාරකූටං, අස්සූ, සකත්ථෙ කො.

224. 三者指丢弃垃圾之处。词根Kaṭ有丢弃、碾压义。因（垃圾）在此处被堆积（saṅkaṭanti），故称saṅkaṭīra，加īra后缀；或saṅkaṭa亦称saṅkāra，因人们在此处抛掷（īrayanti khipanti）它，故称saṅkaṭīra，词根īr有抛掷义。垃圾之所是saṅkāraṭṭhāna。因在此处堆积（kaṭati）或丢弃（chaḍḍeti）垃圾，故称saṅkārakūṭa，a变为ū，为自性义加ka后缀。

චතුක්කං සම්මජ්ජනියා නිරාකතෙ ථුසාදිම්හි. නානාවිධෙ සඞ්කාරෙ රාසීකරණවසෙන කචති බන්ධති එතෙනාති කචො, සො එත්ථ ඉච්ඡිතබ්බොති කචවරො, වර ඉච්ඡායං. උච්ඡිට්ඨො කලාපො සමූහො උක්ලාපො, කස්සාකාරලොපො. නානාවිධෙහි තිණාදීහි සඞ්කරීයතෙ මිස්සීකරීයතෙති සඞ්කාරො, ණො. අවකරොතිප්‍යත්‍ර. අවකරීයතෙ නිරස්සතෙති, අ. ‘‘සම්මජ්ජො මජ්ජනී චෙව, සඞ්කාරො’වකරො මතො’’ති හලායුධො. කස විලෙඛනෙ, අම්බු.

四者指被扫帚清除的谷壳等物。因其能捆绑（kacati bandhati）并堆积各种垃圾，故称kaca；此处取为kacavara，词根var有欲求义。残余的草束（ucchiṭṭho kalāpo samūho）是uklāpa，省略了ka的ā音。因其与各种草等相混合（saṅkarīyate missīkarīyate），故称saṅkāra，加ṇo后缀。Avakara亦是此义。因其被清除（avakarīyate nirassate），故称avakara。如诃罗由陀(Halāyudha)所说：“Sammajja、majjanī、saṅkāra、avakara皆被认为是（同义词）。”词根Kas有刮削义，ambu。

225. ඝරාදිභූමි ඝරඛෙත්තවිහාරාදීනං යො භූමිප්පදෙසො වත්ථු නාම, තං නපුංසකෙ, වසන්ති එත්ථාති වත්ථු, රත්ථු. ගස මදනෙ, ගසන්ති එත්ථාති ගාමො, මො. සංවසන්ත්‍යත්‍රාති සංවසථො, අථො.

225. 房屋等地基，即房屋、田地、寺院等所占的土地，称为vatthu，为中性词。因（众生）居住于此（vasanti ettha），故称vatthu，亦作ratthu。词根Gas有吞食义，因（众生）在此聚集（gasanti ettha），故称gāma，加mo后缀。因（众人）共同居住于此（saṃvasanti atra），故称saṃvasatha，加atho后缀。

පාකටො ඛ්‍යාතො ගාමො, සො නිගමො නාම, අතිරෙකො ගාමො නිගමො, භුසත්ථො නි, සඤ්ඤාසද්දත්තා රස්සො.

显赫闻名的村落，称为nigama。Nigama是优越的村落。Ni有“多、胜”义，因其是专名，故为短音。

උපභුඤ්ජිතබ්බභොගමනුස්සාදීහි ( ) වඩ්ඪිතො අධිකො ගාමො නිගමතොපි අධිකතරත්තා ‘‘අධිභූ’’ති ඊරිතො කථිතො, අධිකො භවතීති අධිභූ.

因可享用的财富、人口等而增长、优越的村落，又因比nigama更优越，故被称为adhibhū。因其是优越者（adhiko bhavati），故称adhibhū。

226. ද්වයං [Pg.164] ගාමාදිපරියන්තභාගෙ. සි බන්ධනෙ, මො. පරිච්ඡින්දිත්වා ආදීයතෙති මරියාදා, පස්ස මො.

226. 二者指村落等的边界。词根Si有捆绑义，加mo后缀（成sīmā）。因其被划定并接受（paricchinditvā ādīyate），故称mariyādā，p变为m。

ද්වයං ආභීරකුටියං. ඝු සද්දෙ, ඝොසන්ත්‍යත්‍රාති ඝොසො. ගොපාලානං ගාමො ගොපාලගාමකො, සකත්ථෙ කො.

二者指牧人棚屋。词根Ghu有声音义，因其在此处喧哗（ghosanti atra），故称ghosa。牧牛人的村落是gopālagāmaka，为自性义加ka后缀。

පුරවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

城品释义终。

3. නරවග්ගවණ්ණනා

3. 人品释义

227-228. පොරිසන්තානි මනුස්සජාතියා නාමානි. මනො උස්සන්නමස්සාති මනුස්සො, සතිසූරභාවබ්‍රහ්මචරියයොග්‍යතාදිගුණවසෙන උපචිතමානසා උක්කට්ඨගුණචිත්තා, කෙ පන තෙ? ජම්බුදීපවාසිනො සත්තවිසෙසා. තෙනාහ භගවා – [Pg.165] ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ඨානෙහි ජම්බුදීපකා මනුස්සා උත්තරකුරුකෙ මනුස්සෙ අධිග්ගණ්හන්ති දෙවෙ ච තාවතිංසෙ. කතමෙහි තීහි, සූරා සතිමන්තො ඉධ බ්‍රහ්මචරියවාසො’’ති. තථා හි බුද්ධා භගවන්තො පච්චෙකබුද්ධා අග්ගසාවකමහාසාවකචක්කවත්තිනො ච අඤ්ඤෙ ච මහානුභාවා සත්තා තත්ථෙව උප්පජ්ජන්ති. සමානරූපාදිතාය පන සද්ධිං පරිත්තදීපවාසීහි ඉතරමහාදීපවාසිනොපි මනුස්සාත්වෙව පඤ්ඤායිංසූති එකෙ, අපරෙ පන භණන්ති ‘‘ලොභාදීහි, අලොභාදීහි ච සහිතස්ස මනස්ස උස්සදතාය මනුස්සා, යෙ හි සත්තා මනුස්සජාතිකා, තෙසු විසෙසතො ලොභාදයො, අලොභාදයො ච උස්සදා, තෙ ලොභාදීහි උස්සදතාය අපායමග්ගං, අලොභාදීහි උස්සදතාය සුගතිමග්ගං, නිබ්බානගාමිමග්ගඤ්ච පූරෙන්ති, තස්මා ලොභාදීහි, අලොභාදීහි ච සහිතස්ස මනස්ස උස්සදතාය පරිත්තදීපවාසීහි සද්ධිං චතුමහාදීපවාසිනො සත්තවිසෙසා මනුස්සාති වුච්චන්තී’’ති. ලොකියා පන මනුනො අපච්චභාවෙන මනුස්සාති වදන්ති, මනු නාම පඨමකප්පිකො ලොකමරියාදාය ආදිභූතො හිතාහිතවිධායකො සත්තානං පිතුට්ඨානියො, යො සාසනෙ ‘‘මහාසම්මතො’’ති වුච්චති, පච්චක්ඛතො, පරම්පරතාය ච තස්ස ඔවාදානුසාසනියං ඨිතා තස්ස පුත්තසදිසතාය මනුස්සාති වුච්චන්ති, තතො එව හි තෙ ‘‘මානවා, මනුජා’’ති ච වොහරීයන්ති, උස්සපච්චයො. මනුනො අපච්චං මානුසො, උසො. මර පාණචාගෙ, චො, මච්චො, පබ්බජ්ජාදිනා වා ත්‍යපච්චයො, ධාත්වන්තස්ස ලොපො ච. තතො ‘‘යවත’’මිච්චාදිනා චො, ද්විත්තං. මනුනො අපච්චං මානවො. මාණවොප්‍යත්‍ර, ණවො. මනුම්හා ජාතො මනුජො. නී නයෙ, නෙතීති නරො, අරො. පුස පොසනෙ, ණො, පුරෙතීති වා පොසො. පුර පූරණෙ, සො, උස්සොත්තං, රලොපො. පුනාතීති පුමා, පු [Pg.166] පවනෙ, මො, සිස්සා. පුරෙතීති පුරිසො, පොරිසො ච, ඉසො, රස්සස්ස දීඝතාය පූරිසො ච. එත්ථ ච මනුස්සාදිපඤ්චකං ඉත්ථියම්පි වත්තතෙ, නරාදයො තු පුමෙයෙව විසිට්ඨලිඞ්ගත්තා. තත්‍ර මනුස්ස මානුස මනුජ මාණවෙහි නදාදිත්තා ඊපච්චයො, එකසකාරලොපො, මනුසී, මානුසී, මනුජී, මාණවී. මච්චා, ඉත්ථියමතො ආපච්චයො.

227-228. 人之种类的名称如下。Manusso(人)意为“心意高昂者”，因其具备正念、勇敢、梵行等殊胜品质，心性超群。那么，哪些众生具备这些特质呢？是居住在瞻部洲(Jambudīpa)的殊胜众生。因此世尊说：“诸比丘，瞻部洲的人以三种特质胜过北俱卢洲(Uttarakuru)的人和三十三天众生。是哪三种呢？勇敢、有正念、于此有梵行。”的确，诸佛、辟支佛、上首弟子、大弟子、转轮圣王以及其他有大威德的众生都在这里出生。又，一些人认为：因外形等相似，小洲的居民与其他大洲的居民，也同样被称为人。另一些人则说：“因为与贪等和无贪等俱行之心意高昂，所以称作人。那些属于人类的众生，其贪等和无贪等尤为高昂，他们因贪等高昂而圆满恶趣之道，因无贪等高昂而圆满善趣之道及趋向涅槃之道。因此，因为与贪等和无贪等俱行之心意高昂，小洲的居民连同四大洲的殊胜众生被称为人。”世俗人则说，因为是摩奴(Manu)的后代所以称为人。摩奴是初劫时为世间制定规范的始祖，是众生的父亲，在教法中被称为“大共选王(Mahāsammata)”。因为直接或间接遵循他的教导，犹如他的儿子，所以被称为人，因此他们也被称为“摩纳瓦”(Mānava)、“摩奴阇”(Manuja)。“摩奴的后代”是mānuso(摩奴索)，后缀为uso。词根Mara(死)意为“舍弃生命”，加后缀co，形成macco(凡人)；或依pabbajjā等词例，加tya后缀，并省略词根末尾。然后依“yavata”等词例，加co后缀，并双写(辅音)。“摩奴的后代”是mānavo(摩纳婆)。Māṇavo(摩纳婆)亦在此处，后缀为ṇavo。“从摩奴所生”是manujo(摩奴阇)。词根Nī(引导)意为“引导”，故neti(引导者)是naro(那罗)，后缀为aro。词根Pusa(滋养)意为“滋养”，加后缀ṇo，形成poso(波沙)；或源于pureti(充满)，意为“充满者”。词根Pura(充满)意为“充满”，加后缀so，并有ussottaṃ和ralopo等音变。Punāti(净化)意为“净化者”，是pumā(普玛)，词根为pu，后缀为mo，并有sissā等音变。Puretīti(充满)意为“充满者”，是puriso(普利索)，亦可作poriso(波利索)，后缀为iso，亦可因短元音延长而作pūriso(普利索)。于此，manussa等五种称呼也适用于女性，而nara等则因其特定性别而仅用于男性。其中，manussa、mānusa、manuja、māṇava等词，依nadī等词的规则加ī后缀，并省略一个s，构成女性形式，如：manusī(摩奴西)、mānusī(摩奴西)、manujī(摩奴吉)、māṇavī(摩纳维)。Maccā(凡女)，其女性形式由a加ā后缀构成。

විද්දසුපරියන්තං පණ්ඩිතෙ. පණ්ඩා බුද්ධි සඤ්ජාතා අස්සාති පණ්ඩිතො, තරත්‍යාදි. පඩි ගතියං වා, තො. බුජ්ඣතීති බුධො. විදති ජානාතීති විද්වා, විද ඤාණෙ, වො, සිස්සා. භූ සත්තායං, අත්ථෙ විභාවෙති පකාසෙති සීලෙනාති විභාවී, ණී. රාගාදයො සමෙතීති සන්තො, තො, සුන්දරො අන්තො අවසානමෙතස්සාති වා සන්තො. සුන්දරා පඤ්ඤා යස්ස සප්පඤ්ඤො. කින්නාම න වින්දතීති කොවිදො, නෙරුත්තො, කුං පාපං වින්දතීති වා කොවිදො. ධී පඤ්ඤා යස්සත්ථීති සො ධීමා, සොභනං ඣායතීති සුධී, ඣෙ චින්තායං. ඣස්ස ධො, ඊ, සුන්දරා ධී යස්සාති වා සුධී. කවි වණ්ණෙ, ඉ, ඉත්ථියං කවී ච, කු සද්දෙ වා, ඉ, කවි. බ්‍යඤ්ජයතීති බ්‍යත්තො, අඤ්ජ ගතියං, තො. භුජාදීනමන්තො නො ද්වි ච. විසිට්ඨො අත්තා යස්සාති වා බ්‍යත්තො. චක්ඛ දස්සනෙ, යු, විචක්ඛණො, විචාරෙතීති වා විචක්ඛණො, නෙරුත්තො. විගතො සාරදො එතස්මාති විසාරදො.

以viddasu为结尾的诸智者之称谓。Paṇḍito(智者)源于“其智慧(paṇḍā)已生”之义，或意为“超越(轮回)者”等。或源于词根Paḍi(行)，加后缀to。Bujjhati(觉悟)，故为budho(觉者)。Vidati jānāti(了知)，故为vidvā(智者)，源于词根vida(知)，加后缀vo，并有sissā等音变。Vibhāvī(明者)源于词根bhū(存在)，意为“以其天性显示、阐明意义者”，加后缀ṇī。Sameti(平息)贪欲等，故为santo(寂静者)，加后缀to；或意为“其结局(anta)美好者”。Yassa sundarā paññā(其智慧美好)，故为sappañño(具慧者)。Kovido(善巧者)意为“无所不知者”（源于反问“他有什么是找不到的呢？”），此为词源学解释；或意为“能发现恶(kuṃ pāpaṃ)者”。Yassa dhī paññā atthi(其有智慧)，故为dhīmā(具慧者)；Sobhanaṃ jhāyati(善于思考)，故为sudhī(妙慧者)，源于词根jhe(思考)，Jhassa变为dho，加后缀ī；或意为“其智慧(dhī)美好者”。Kavi(诗人)源于词根vaṇṇa(描述)，加后缀i；其阴性形式为kavī；或源于词根ku(发声)，加后缀i。Byañjayati(能表达)，故为byatto(善说者)，源于词根añja(行)，加后缀to；在bhuj等词之后，anto变为no，并有双写；或意为“其自我(attā)卓越者”。Vicakkhaṇo(善观察者)源于词根cakkha(看)，加后缀yu；或源于vicāreti(思辨)，意为“思辨者”，此为词源学解释。Sārado vigato etasmā(其怯懦已离)，故为visārado(无畏者)。

229. මෙධා ධාරණා මති පඤ්ඤා යස්සාති මෙධාවී, වී. අතිසයමතියුත්තතාය මතිමා. පඤ්ඤාය යොගතො පඤ්ඤො. විසෙසං ජානාති සීලෙනාති විඤ්ඤූ, රූ. විද ඤාණෙ, උරො, විදුරො. රූපච්චයෙ විදූ. ධීයොගා ධීරො, රො. විසිට්ඨදස්සනසීලතාය [Pg.167] විපස්සී, ණී. දොසං ජානාතීති දොසඤ්ඤූ, රූ. බුජ්ඣතීති බුද්ධො, තො. දු ගතියං, අ, උස්සාවො, දබ්බො. විද ඤාණෙ, දසු.

229. 其有慧(medhā)，即能忆持之智慧者，是为medhāvī(有慧者)，加后缀vī。因其具有卓越之智慧(mati)，故为matimā(有智者)。因与智慧(paññā)相应，故为pañño(慧者)。以其天性特别了知(visesaṃ jānāti)者，是为viññū(识者)，加后缀rū。词根Vida意为“知”，加后缀uro，成viduro。于色灭尽(rūpaccaye)时了知，故为vidū(了知者)。因与智慧(dhī)相应，故为dhīro(有智者)，加后缀ro。因其具有卓越之见(visiṭṭhadassana)的特性，故为vipassī(毗婆尸)，加后缀ṇī。了知过失(dosaṃ jānāti)者，是为dosaññū(知过者)，加后缀rū。Bujjhati(觉悟)，故为buddho(觉者)，加后缀to。词根Du意为“行”，加后缀a，例：ussāvo(流出)、dabbo(物质)。词根Vida意为“知”，例：dasu。

230-231. මහිලාන්තං ඉත්ථිසාමඤ්ඤෙ. ඉසු ඉච්ඡායං, තො, නදාදි. සීමස්ස අන්තො සීමන්තො, කෙසවෙසො, තංයොගා සීමන්තිනී, ඉනී. නරස්සායං නාරී, ඉදමත්ථෙ ණො. තිට්ඨති ගබ්භො යස්සං, සා ථී. ධා ධාරණෙ වා, වණ්ණවිකාරො, ඊ. බන්ධ බන්ධනෙ, ඌ, බන්ධස්ස වධාදෙසො ච, වධූසද්දො සුණිසාභරියානම්පි වාචකො. වන සම්භත්තියං, තො, ඉකාරාගමො ච. අඞ්ග ගමනත්ථො, යු, අඞ්ගනා, විසිට්ඨනාරියම්පි අඞ්ගනා, තදා කල්‍යාණඞ්ගනාරීලක්ඛණොපෙතං පසත්ථං හත්ථපාදාදිකමඞ්ගමස්සත්ථීති අස්සත්ථ්‍යත්ථෙ අඞ්ගා කල්‍යාණෙ නපච්චයො. විරූපෙසුපි මදො රාගමදො යස්සා සා පමදා, විසිට්ඨනාරියංප්‍යත්‍ර පමදා, තදා පකට්ඨො මදො රූපසොභග්ගජනිතො චෙතොවිකාරො යස්සා සා පමදා. රූපලාවණ්‍යසම්පන්නතාය සුන්දරී, විසිට්ඨායම්පි. කමනීයවුත්තිතාය කන්තා, කමු කන්තියං, තො. කන්තියොගා වා කන්තා, විසිට්ඨායම්පි. රමයති විනොදයති නායකං, සා රමණී, නන්දාදීහි යු, නදාදි, විසිට්ඨායම්පි. දය රක්ඛණෙ, කම්මනි තො. අප්පං බලං යස්සා සා අබලා, අප්පත්ථොයං අකාරො. මාතුයා ගාමො විය ගාමො යස්සා [Pg.168] සා මාතුගාමො, මාතා විය ගච්ඡතීති වා මාතුගාමො, ගමු ගමනෙ, ණො, මාතා විය ගසතීති වා මාතුගාමො, ගස අදනෙ, මො, මාතා විය ගායතීති වා මාතුගාමො, ගා සද්දෙ, මො. මහී විය සුචිං අසුචිම්පි ලාතීති මහිලා, මහන්තෙසු බහූසුපි රත්තචිත්තෙසු ඉලති ගච්ඡතීති වා මහිලා, ඉල ගමනෙ, මහ පූජායං වා, ඉරො, ලත්තං, ආ, මහිලා. මහෙලාප්‍යත්‍ර.

230-231. 至mahilā(妇女)为止的词，是女人的通称。Isu(欲)是“欲望”之义，后缀为to，如nadī(河)等词。Sīmanto(发髻)是“边界的终点”，亦指“发饰”，因此与此相关联的女人称为Sīmantinī(有髻女)，后缀为inī。属于男人的(为)Nārī(女人)，在此义上后缀为ṇo。Thī(女子)意为“胎儿在其体内停留者”；或源于dhā(保持)之义，并有元音变化，后缀为ī。Vadhū(媳妇、妻子)源于bandha(捆绑)之义，后缀为ū，且bandha变为vadha；vadhū一词亦可指儿媳与妻子。Vanitā(女子)源于vana(侍奉)之义，后缀为to，并插入i音。Aṅganā(女人)源于aṅga(行动)之义，后缀为yu；亦可指殊胜的女人，此时意为“拥有美好的手足等肢体且具备吉祥女人相者”。Pamadā(骄慢女)意为“即使外貌丑陋，但有情欲之骄慢者”；亦可指殊胜的女人，此时意为“因容貌美丽而产生显著的心意变动(骄慢)者”。Sundarī(美女)意为“因容貌与魅力具足者”，亦可指殊胜的女人。Kantā(可意女)意为“因行为可爱者”，源于kam(喜爱)之义，后缀为to；或因与可爱相应而为kantā，亦可指殊胜的女人。Ramaṇī(悦夫女)意为“令其夫主欢喜娱乐者”，属于难陀(nanda)等词组，加yu后缀，如nadī(河)等词，亦可指殊胜的女人。Dayitā(爱妻)源于day(保护)之义，在被动义上加to后缀。Abalā(无力女)意为“力量弱小者”，此处的a(阿)字表“少”义。Mātugāmo(女众)意为“其(聚集)如母亲的村庄者”；或意为“像母亲一样行走者”，源于gamu(行走)之义，后缀为ṇo；或意为“像母亲一样吃东西者”，源于gasa(吃)之义，后缀为mo；或意为“像母亲一样唱歌者”，源于gā(声音)之义，后缀为mo。Mahilā(妇女)意为“如大地(mahī)一样接纳清净与不清净物者”；或意为“在众多情欲炽盛的大人物中行走(ilati)者”，ila是“行走”之义；或源于maha(供养)之义，后缀为iro，l作t，加ā，成mahilā。Mahelā亦在此义中。

තිකං විසිට්ඨනාරියමෙව. ලල විලාසෙ, නන්දාදීහි යු. ලල ඉච්ඡායන්ති චුරාදිගණතො වා යු. භයපකති භීරු, භී භයෙ, රු, ‘‘භීරු අත්තෙ ජනෙ’ත්ථිය’’න්ති රභසො. අතිසයිතකාමා කාමිනී, කාමො සිඞ්ගාරරූපො මදො යස්සාත්ථීති ඉනී, සබ්බත්‍රෙවං. වාමලොචනා, භාවිනී, නිතම්බිනී, රාමාඉච්චාදීනිපි විසිට්ඨනාරීනාමානි.

这三种称谓专指殊胜的女人。Lalanā(女子)源于lala(嬉戏、魅力)之义，属于难陀(nanda)等词组，加yu后缀；或源于curādi(词组)的lala(欲望)之义，加yu后缀。Bhīru(胆怯女)意为“其本性为恐惧者”，源于bhī(害怕)之义，后缀为ru；《拉巴萨》(Rabhasa)中说：“bhīru(胆怯)用于(指)对自身与他人(感到)恐惧的女人”。Kāminī(欲女)意为“极度贪爱者”，或因其拥有爱欲(kāmo)——一种情爱形式的骄慢(mado)——故名，后缀为inī，所有情况皆是如此。Vāmalocanā(媚眼女)、bhāvinī(有福女)、nitambinī(丰臀女)、rāmā(美女)等等，这些也是殊胜的女人的名称。

ද්වයං පඨමවයසි වත්තමානායං.

这两种称谓指处于初年时期的女子。

අට්ඨවස්සා භවෙ ගොරී, දසවස්සා තු කඤ්ඤකා;

සම්පත්තෙ ද්වාදසෙ වස්සෙ, කුමාරීත්‍ය’භිධීයතෙ.

八岁者为gorī(白皙女)，十岁者为kaññakā(少女)；至十二岁时，则被称为kumārī(童女)。

ඉහ ත්වභෙදොපචාරෙනෙකත්තං. අඤ්ඤෙ පනාහු ‘‘කඤ්ඤාසද්දොයං පුමුනාභිසම්බන්ධපුබ්බකෙ සම්පයොගෙ නිවත්තෙතී’’ති. කුමාර කීළායං, චුරාදි, කුමාරයතීති කුමාරී, අ, නදාදි, සකත්ථෙ කො, ණ්වුනා වා සිද්ධො. කමනීයතෙති කඤ්ඤා, කන දිත්තිකන්තිගතීසු, යො, න්‍යස්ස ඤත්තං, අ, ආ.

此处则以无别之转喻，视为一体。另一些人说：“kaññā(少女)一词，用于防止与男子有过关系之后的情况”。Kumārī(童女)源于kumāra(玩耍)之义，属于curādi(词组)，意为“玩耍者”；或通过后缀a，如nadādi(词组)；或在原义上加ko后缀，或由ṇvu成就。因其可爱(kamanīyatā)而为kaññā(少女)，源于kana(闪耀、喜爱、行)之义，后缀为yo，ny变为ñ，并有a、ā等音变。

යුවසද්දතො [Pg.169] පාටිපදිකතොති, යුවති. වරිත්ථිපරියායසාමඤ්ඤෙපි යුවතිසද්දො පකත්‍යන්තරමත්ථීති. තර තරණෙ, යු, උත්තං, ඊ ච.

Yuvati(青年女子)源于yuva(青年)一词的词基。即使在殊胜女性的同义词中，yuvati一词亦有另一词形。Taruṇī(年轻女子)源于tara(渡越)之义，后缀为yu，并有u音和ī音。

232. සාභිසෙකා ලද්ධාභිසෙකා රාජිත්ථී මහෙසී නාම, මහ පූජායං, කම්මනි ඉසො, ඉස්සෙ, තතො ඊ, මහතියො රාජිත්ථියො ඊසති අභිභවතීති වා මහෙසී, ඊස ඉස්සරියෙ, ඊ. මහෙසිතො අඤ්ඤා රාජනාරියො භොගිනියො භොගයොගා, ඊ, ඉනී ච. යානාරී පුරිසස්ස සඞ්කෙතං යාති, සා ‘‘ධවත්ථිනී, අභිසාරිකා’’ති චොච්චතෙ. ධවං පතිං අත්ථයති ඉච්ඡතීති ධවත්ථිනී, අත්ථ යාචනිච්ඡාසු, ඉනී, අසතීවිසෙසො. සර ගතියං, අභිසරති සඞ්කෙතන්ති, ණ්වු.

232. 受灌顶、已得灌顶的王后名为mahesī(大妃)，(其一)源于maha(供养)之义，在被动义上加isa后缀，作issa，再加ī；或意为“统领(īsati)其他尊贵的王后”，源于īsa(统治)之义，后缀为ī。Mahesī之外的其他王妃称为bhoginiyo(嫔妃)，因其受用(bhoga)之故，后缀为ī或inī。若有女子前往与男子约会，则被称为dhavatthinī(求夫女)或abhisārikā(赴约女)。Dhavatthinī意为“欲求其夫(dhavaṃ)者”，源于attha(乞求、欲求)之义，后缀为inī，是不贞女的一种。Abhisārikā意为“前往(abhisarati)约会处者”，源于sara(行)之义，后缀为ṇvu。

233. ඡක්කං වෙසියං. චතුසට්ඨිකලාකුසලතාය, සීලරූපාදිමත්තාය ච ගණ්‍යතෙ ආදීයතෙ ගණිකා, ගණ සඞ්ඛ්‍යානෙ, ණ්වු. වෙසො ආකප්පො, තෙනාතිසොභතෙ, කම්මවෙසෙහි වා ඉච්ඡීයතෙති. අතිසොභනෙ, ඉච්ඡත්ථෙ වා යපච්චයො. වණ්ණසම්පන්නා දාසී වණ්ණදාසී, දාසිම්පි හි වණ්ණසම්පන්නං කෙචි සාමිකා ධනලොභෙන ගණිකං කරොන්ති. නගරං සොභෙතීති නගරසොභිනී. රූපෙන උපජීවතීති රූපූපජීවිනී. අතිසයවෙසයුත්තතාය වෙසී.

233. 以下六种称谓指妓女。Gaṇikā(艺妓)意为“因精通六十四艺，且因品行、美貌等而被计价与接纳者”，源于gaṇa(计算)之义，后缀为ṇvu。Vesa(装扮)指饰品，以此极度美化自身，或因其职业装扮而为人所欲。Vaṇṇadāsī(美貌婢)指“容貌姣好的女奴”，因为有些主人因贪财，会让容貌出众的女奴去做妓女。Nagarasobhinī(倾城女)意为“美化城市者”。Rūpūpajīvinī(色妓)意为“依靠美色谋生者”。Vesī(妓女)意为“拥有出众装扮者”。

ද්වයං අසතීසාමඤ්ඤෙ. කුලානි අටති නාසයතීති කුලටා. බන්ධමනුබන්ධං කායතීති බන්ධකී, නදාදි.

这两种是不贞女的通称。Kulaṭā(荡妇)意为“游走于或败坏家族者”。Bandhakī(淫妇)意为“持续束缚(男人)者”，属于nadādi(词组)。

234. චතුක්කං උත්තමනාරියං. වරො ආරොහො සොණි යස්සා සා වරාරොහා. උත්තමගුණයොගා උත්තමා. සොණිගාරවෙන [Pg.170] මත්තගජො විය බන්ධනගාමිනී මත්තකාසිනී, කස ගතියං. වරවණ්ණයොගා වරවණ්ණිනී, ඉනී.

234. 这四种称谓指最胜女。Varārohā(妙臀女)意为“拥有美好臀部者”。Uttamā(最胜女)意为“具足最胜功德者”。Mattakāsinī(醉行女)意为“因臀部丰满而如醉象般行走者”，源于kasa(行)之义。Varavaṇṇinī(妙色女)意为“拥有美好肤色者”，后缀为inī。

‘‘සීතෙ සුඛොණ්හසබ්බඞ්ගී, ගිම්හෙ යා සුඛසීතලා;

භත්තු භත්තා ච යා නාරී, සා භවෙ වරවණ්ණිනී’’ති. රුද්දො;

“在冬天，(她)全身令人舒适地温暖；在夏天，她令人舒适地清凉；忠于丈夫的女人，她就是varavaṇṇinī(妙色女)。”此为鲁陀(Rudda)所说。

ද්වයං අඛණ්ඩිතචරිත්‍රායං. පති සාමිකොව කමනීයො යස්සා පතිබ්බතා, පතිම්හි වතමස්සාති වා පතිබ්බතා. අස භුවි, අන්තො, ඊ, ආදිලොපො. සමෙතීති වා සතී, සමු උපසමෙ, අන්තො, ඊ.

这两种称谓指操行无缺的女子。Patibbatā(贞女)意为“其夫(pati)如主(sāmī)般可爱者”；或意为“其誓愿(vata)在于夫君者”。Satī(贞女)源于as(存在)之义，加ant后缀，再加ī，并省略词首音；或意为“寂静者”(sameti)，源于sam(寂静)之义，加ant后缀，再加ī。

ද්වයං කාමරත්තරාජපුත්තාදිනො කුලස්ස නියතපතියං. කුලානුරූපා ඉත්ථී කුලිත්ථී, කුලං පාලෙති රක්ඛතීති කුලපාලිකා, ණ්වු.

这两种称谓指耽于欲乐的王子等家族的正式妻子。Kulitthī(良家女)意为“与家族相称的女子”。Kulapālikā(护族女)意为“守护、保护家族者”，后缀为ṇvu。

235. ද්වයං මතභත්තිකායං. විගතො ධවො භත්තා යස්සා විධවා. පති සුඤ්ඤො නට්ඨො යස්සාති පතිසුඤ්ඤා.

235. 这两种称谓指丈夫已逝的女子。Vidhavā(寡妇)意为“其夫(dhava)已逝者”。Patisuññā(无夫女)意为“其夫空缺或亡故者”。

ද්වයං අත්තිච්ඡාය පත්‍යන්වෙසිනියං කඤ්ඤායං. පතිං වරති ගවෙසතීති පතිම්බරා, දුතියායාලොපො. සයමෙව පතිං වරතීති සයම්බරා, පඨමායාලොපො, වර පත්ථනායං.

这两种称谓指极欲寻求丈夫的少女。Patimbarā(择夫女)意为“选择(varati)或寻求(gavesati)丈夫(patiṃ)者”，省略了第二格(宾格)词尾。Sayambarā(自择女)意为“亲自(sayameva)选择丈夫者”，省略了第一格(主格)词尾，源于vara(希望)之义。

චතුක්කං විජාතායං. විජනී ගබ්භවිමොක්ඛනෙ, තො, විජායිත්ථාති විජාතා. සූ අභිසවෙ, තො. ජාතං අපච්චං පුත්තො එතිස්සාති ජාතාපච්චා. පසූතාව පසූතිකා, කපච්චයො, ඉත්තඤ්ච.

这四种称谓指已生育的女子。Vijātā(已生女)意为“已生育者”，源于vijanī(从子宫解脱)之义，后缀为to。Pasūtā(已生者)源于sū(生产)之义，后缀为to。Jātāpaccā(有后女)意为“其已有出生的后代或儿子者”。Pasūtā(已生者)亦作pasūtikā(产妇)，加ka后缀，并有i音。

236. ද්වයං [Pg.171] දූතියං. යා පෙසීයතෙ, සා දූතී, දු ගමනෙ,ති, ඊම්හි දූතී. සඤ්චාරයති යථාභිමතන්ති, ණ්වු.

236. 使者(dūtī)有二义。被派遣者，是为使者(dūtī)；此词由词根'du'（去）加后缀'ti'、'ī'构成。随其所欲而传达者，[是为使者]，其后缀为'ṇvu'。

තිකං දාසියං. දු කුච්ඡිතං අසති භක්ඛතීති දාසී, ඊ, දීයන්තෙ තායාති වා දාසී, දා දානෙ, සො, ඊ ච. චිට පෙසනෙ, කම්මනි ණො, ඊ. කුටං උදකකුම්භං ධාරෙතීති කුටධාරිකා, ණ්වු.

女仆有三名。其一为女仆(dāsī)：食鄙恶之物者，其后缀为'ī'；或，被施予者，其词根为'dā'（施），加后缀'so'与'ī'。其二为婢女(ceṭī)：由词根'ciṭa'（派遣），在业格义上加后缀'ṇo'、'ī'构成。其三为持水罐女(kuṭadhārikā)：持水罐(kuṭa)者，其后缀为'ṇvu'。

ද්වයං සුභාසුභනිරූපිනියං සංවරිකාදිම්හි. වර ගතියං, කත්තරි ඉනී. සුභාසුභස්ස ඉක්ඛණං නිරූපනං යස්සාත්ථීති, ඉ, සකත්ථෙ කො. ඉමෙ ද්වෙ සද්දා තුල්‍යත්ථා.

辨别吉凶者有二名，即'vārinī'与'saṃvarikā'。'Vārinī'：由词根'vara'（去），在作者义上加后缀'inī'构成。'Saṃvarikā'：能观察(ikkhaṇaṃ)、辨别(nirūpanaṃ)吉凶者，其后缀为'i'，及表自身义的后缀'ko'。此二词同义。

යා සයං ඛත්තියජාති යස්ස කස්සචි භරියා, සා ඛත්තියානී, ඛත්තියා ච. ඛත්තියස්සාපච්චං ඛත්තියානී, ආනො, ඊ. ණම්හි ඛත්තියා.

若女子自身为刹帝利种姓，且为某人之妻，则称其为刹帝利女(khattiyānī)，亦称刹帝利女(khattiyā)。刹帝利之后代，是为刹帝利女(khattiyānī)，其后缀为'āno'、'ī'。若加后缀'ṇa'，则成刹帝利女(khattiyā)。

237. පජ්ජං අග්ගිසක්ඛිපුබ්බකතපාණිගහිතායං භරියායං, අඤ්ඤත්‍ර තූපචාරා. දාරයන්තෙ යෙනාති දාරො, දර විදාරණෙ, අකත්තරි ච කාරකෙ සඤ්ඤායං ණො. ජායති පුත්තො යායාති ජායා, ජන ජනනෙ, යො, ජනිස්ස ජා ච, ආ, ජයතීති වා ජායා, ජි ජයෙ, යො, ජිස්ස ජා, ආ, ජායා. කල සඞ්ඛ්‍යානෙ, අත්තො. ඝරං නෙතීති ඝරණී, ණත්තං. භරිතබ්බතො භරියා, භර භරණෙ, යො. පියායිතබ්බතො පියා,පී තප්පනකන්තීසු, යො. පජං පුත්තං පාලෙතීති පජාපති, පා පාලනෙ,ති, ආත්තං, රස්සත්තඤ්ච[Pg.172]. ද්වින්නං පූරණී දුතියා. පඨමො භත්තා, භරියා දුතියා. සාමිකස්ස පාදෙ පරිචරතීති පාදපරිචාරිකා, ණ්වු. පතිනී, පාණිගහිතා, සහධම්මිනීතිපි තස්සායෙව නාමානි.

237. 此偈颂指以火为证、行执手礼所娶之妻，转喻用法除外。因其能分裂[家族]，是为妻(dāro)；其词根为'dara'（分裂），在非作者格义上加后缀'ṇo'。因其产子，是为妻(jāyā)；其词根为'jana'（生），加后缀'yo'，'jana'变为'jā'，再加'ā'；或，因其能降伏[丈夫]，是为妻(jāyā)；其词根为'ji'（胜），加后缀'yo'，'ji'变为'jā'，再加'ā'。由词根'kala'（计算），加后缀'atto'，[成'kalattaṃ'（妻）]。领导家庭者，是为主妇(gharaṇī)，其后缀为'ṇattaṃ'。因被扶养，是为妻(bhariyā)；其词根为'bhara'（扶养），加后缀'yo'。因被爱悦，是为爱妻(piyā)；其词根为'pī'（使喜悦、爱），加后缀'yo'。保护子女者，是为女主人(pajāpati)；其词根为'pā'（保护），加后缀'ti'，并发生'ā'音变与短音化。圆满二人者，是为第二(dutiyā)；丈夫为第一，妻子为第二。于夫主足下承事者，是为足侍女(pādaparicārikā)，其后缀为'ṇvu'。女主人(Patinī)、执手者(pāṇigahitā)、同法者(sahadhamminī)亦是其名。

238. තිකං සඛියං. තෙසු තෙසු කිච්චෙසු සහ ඛායති පකාසතීති සඛී, සහපුබ්බො ඛා පකාසනකථනෙසු, ඊ. අල භූසනෙ ආපුබ්බො, ඉ. වයසා තුල්‍යා වයසා, තුල්‍යෙ සඤ්ඤායං සො.

238. 女性朋友有三名。于诸事中共同显现者，是为朋友(sakhī)；其词由前缀'saha'（共同）与词根'khā'（显现、言说）及后缀'ī'构成。由前缀'ā'与词根'ala'（装饰）及后缀'i'构成[另一词'ālāpī'（友人）]。年龄相等者，是为同龄人(vayasā)；此词在'相等'义上加后缀'so'。

ජරොවුච්චති චොරස්සාමිකො, තස්සායං ජාරී, ණො, ඊ. සාමිකං අතික්කම්ම අඤ්ඤත්‍ර චරතීති, ඉනී.

奸夫(Jāro)被称为窃夫(corassāmiko)，其妇是为奸妇(jārī)，其后缀为'ṇo'、'ī'。越其夫主而他往者，[是为'aticārinī'（越轨女）]，其后缀为'inī'。

239. පුමෙ තූති ලිඞ්ගන්තො තුසද්දො න පුබ්බං භජතෙ. අර ගමනෙ, තු, අරස්සුත්තං. රතියා ජායතීති රජො, තිලොපො. පුප්ඵ විකසනෙ, පුප්ඵං.

239. 月经有三名。其一，时节(utu)：此词为阳性。由词根'ara'（去），加后缀'tu'，'ara'音变为'u'。其二，尘垢(rajo)：由欲乐(rati)而生，其后缀'ti'脱落。其三，花(pupphaṃ)：由词根'puppha'（开花）构成。

තිකං රජස්සලායං. උතුයොගාඋතුනී, ඉනී. රජයොගා රජස්සලා, සලො. පුප්ඵවන්තතාය පුප්ඵවතී. ථීධම්මිනී, අවී, අත්තෙයී, මලිනී, උතුමතී, උදකීඉච්චාදීනිපි තස්සා නාමානි.

行经女有三名。与时节(utu)相应者，是为时节女(utunī)，其后缀为'inī'。与经血(rajo)相应者，是为经血女(rajassalā)，其后缀为'salo'。具花(puppha)者，是为具花女(pupphavatī)。有法女(Thīdhamminī)、avī、atteyī、垢秽女(malinī)、有信期女(utumatī)、浴女(udakī)等，亦是其名。

තිකං ගබ්භිනියං. ගරු අලහුකො ගබ්භො කුච්ඡි එතිස්සාති ගරුගබ්භා. ආපන්නො පත්තො ගබ්භට්ඨො සත්තො එතායාති ආපන්නසත්තා. ගබ්භයොගා ගබ්භිනී.

孕妇有三名。其腹中有沉重(garu)之胎(gabbho)者，是为重胎女(garugabbhā)。已得(āpanno)胎中之有情(satto)者，是为有胎众生女(āpannasattā)。与胎(gabbha)相应者，是为孕妇(gabbhinī)。

තිකං [Pg.173] යෙන වෙඨිතො ගබ්භො කුච්ඡියං තිට්ඨති, තත්‍රාසයෙති ඛ්‍යාතෙ. ගබ්භො ආසයතෙ තිට්ඨත්‍යත්‍රාති, ණො. ජරං එතීති ජලාබු. උ, රස්ස ලො, යස්ස බො, ජරාපුබ්බො ඉ ගතියං. කලං ජරතං ලාතීති කලලො, කල සඞ්ඛ්‍යානෙ වා, අලො.

胎盘有三名，指胎儿于子宫中被缠裹而住之处。其一，胎宫(gabbhāsayo)：胎儿(gabbho)于此安住(āsayate)，其后缀为'ṇo'。其二，胞衣(jalābu)：趋向(eti)衰败(jaraṃ)者；其词由前缀'jarā'与词根'i'（去）构成，并有音变。其三，凝酪(kalalo)：取(lāti)衰败之精滴(kalaṃ jarataṃ)者；或由词根'kala'（计算），加后缀'alo'。

240-241. සත්තකං භත්තරි. ධූ කම්පනෙ, සන්තාසං ධුනොතීති ධවො, අ. සං එතස්සත්ථීති සාමිකො, ආමිපච්චයො, සකත්ථෙ කො, ඉපච්චයො වා, නිග්ගහීතස්ස මො, අස්ස ච දීඝො, සාමිකො. භර භරණෙ, භරතීති භත්තා, රිතු. කමු ඉච්ඡායං, තො, ‘‘පක්කමාදීහි න්තො චා’’ති න්තත්තං. පා රක්ඛණෙ, අති, පති. වර ඉච්ඡායං, අ, වරො. පී තප්පනකන්තීසු, යො.

240-241. 丈夫有七名。其一，夫(dhavo)：能驱散(dhunoti)怖畏(santāsaṃ)者；其词根为'dhū'（摇动），加后缀'a'。其二，主(sāmiko)：拥有财产(saṃ)者；其后缀为'āmi'，或表自身义的'ko'，或'i'，鼻音变为'm'，'a'音延长。其三，夫主(bhattā)：扶养[家人]者；其词根为'bhara'（扶养），加后缀'ritu'。其四，爱人(kanto)：由词根'kamu'（欲），加后缀'to'，依语法规则变为'nta'。其五，主(pati)：守护者；其词根为'pā'（守护），加后缀'ati'。其六，良人(varo)：被选取者；其词根为'vara'（选取），加后缀'a'。其七，爱人(piyo)：被爱悦者；其词根为'pī'（使喜悦、爱），加后缀'yo'。

රතිකාරණත්තා පතිනො උප උපපති, සමාසෙ කතෙ අභිධානතො පුබ්බනිපාතො, අප්පධානභූතො වා පති උපපති. ජර වයොහානිම්හි, ජීයන්තෙ අනෙනාති ජාරො, දාරො ච.

因欲乐之故，近于(upa)正夫(pati)者，是为情夫(upapati)；此为复合词，依语义前缀优先；或，次等之夫，是为情夫(upapati)。词根'jara'义为'年龄损耗'，使人衰朽者，是为奸夫(jāro)，亦作'dāro'。

සත්තකං පුත්තෙ. නරකෙ න පතන්ත්‍යනෙන ජාතෙනාති අපච්චං, පත ගතියං, යො, ත්‍යස්ස චො, න පතති න විච්ඡින්දති වංසො [Pg.174] එතෙනාති වා අපච්චං, පුත්තෙ, ධීතරි ච නිච්චනපුංසකොයං. පූ පවනෙ. පුනාති පිතරො තෙනාති පුත්තො. ‘‘ඡදාදීහි තත්‍රණ’’ති තො. පූරෙතීති වා පුත්තො. අත්තතො ජාතො අත්‍රජො, ‘‘අත්තජො’’තිපි පාඨො. සුයතෙති සුතො. සු අභිසවෙ, සුණාතීති වා සුතො, තො, සු සවනෙ. තනුම්හා ජාතො තනුජො, තනයො ච, යො, තනොති මුදන්ති වා තනයො, අයො. සූයතෙති සූනු, කම්මනි නු, සූ පසවෙ.

儿子有七名。其一，后代(apaccaṃ)：因其出生，[祖先]不堕(na patanti)地狱；其词由'pata'（趣向）加后缀'yo'，'ty'变为'co'；或，因其[出生]，家族不堕、不断绝；此词为常中性，通用于儿女。其二，子(putto)：词根'pū'义为'净化'，因其能净化祖先；依语法规则加后缀'to'；或，能充满[祖先期望]者。其三，亲生子(atrajo)：从自身所生，亦作'attajo'。其四，子(suto)：被生出者，其词根为'su'（生产）；或，能听闻者，其词根为'su'（闻），加后缀'to'。其五、六，身生子(tanujo)、身子(tanayo)：从身体所生，加后缀'yo'；或，能延续[家族]或使[父母]喜悦者，加后缀'ayo'。其七，子(sūnu)：被生出者，其词根为'sū'（生产），在业格义上加后缀'nu'。

පුත්තාදයො සූනුපරියන්තා ධීතරි වත්තමානා ඉත්ථියං වත්තන්ති. දුහිතා, ධීතා ච සදා නාරියමෙව. දුහ පපූරණෙ, රාතු, ඔත්තාභාවො, ඉකාරාගමො ච. ධා ධාරණෙ, රාතු, ආස්සී. පුත්තාදයො ච තෙ සාමඤ්ඤෙනෙව කුණ්ඩගොලකාදීනං වාචකා. සවණ්ණායං තු ඌඪායං සජාතො සයං ජනිතො සුතො ඔරසො නාම. සජාතසද්දෙන කුණ්ඩකගොලකඛත්තාදිබ්‍යවච්ඡෙදො. ජීවති භත්තරි ජාරජො සුතො කුණ්ඩාඛ්‍යො. මතෙ භත්තරි ජාරජො ගොලකාඛ්‍යො. අරියාසුද්දජො සුතො ඛත්තා නාම. ආදිනා මාගධාදීනං ගහණං. වුත්තඤ්හි –

从'putta'（子）至'sūnu'（子）等词，若指女儿，则作阴性词。'Duhitā'（女儿）与'dhītā'（女儿）则常指女性。'Duhitā'源于词根'duha'（充满），加后缀'rātu'，并发生元音脱落与'i'音增益。'Dhītā'源于词根'dhā'（扶持），加后缀'rātu'，'ā'音变为'ī'。'putta'等词通常亦可指'kuṇḍa'（婚外子）、'golaka'（遗腹婚外子）等。于同种姓已婚女所生，由自己所生之子，名为'oraso'（嫡子）。以'sajāta'（亲生）一词，以区别'kuṇḍaka'、'golaka'、'khattā'等。夫在世时，与人通奸所生之子，名为'kuṇḍa'。夫亡后，与人通奸所生之子，名为'golaka'。雅利安女与首陀罗男所生之子，名为'khattā'（杂种）。'等'字包含摩揭陀等。如是说：

‘‘අමතෙ ජාරජො කුණ්ඩො,මතෙ භත්තරි ගොලකො’’ති.

“夫未亡，奸生子为‘kuṇḍa’；夫已亡，[奸生子]为‘golaka’。”

‘‘මාගධො සුද්දඛත්තාජො’’ති ච.

“摩揭陀人(Māgadho)乃首陀罗(sudda)与杂种(khattā)所生之子。”

උරසා මනසා නිම්මිතො, උරසද්දා තතියන්තා නිම්මිතත්ථෙ ණො, නිවිට්ඨත්තා තෙන නිම්මිතොති වුච්චති. උරසි භවොති වා ඔරසො.

由胸(urasā)与意(manasā)所造作。此词由第三格的'urasa'（胸）一词，在'造作'义上加后缀'ṇo'构成；因其[在胸中]安立，故说为彼所造作。或，于胸(urasi)中生者，是为嫡子(oraso)。

242. චතුක්කංපතිපතිනීනං [Pg.175] යුගෙ, ‘‘දාරා පුමෙ බහුත්තෙ ච, දං කලත්‍රෙ නපුංසකෙ’’ති අමරමාලා, ජංසද්දො ත්වබ්‍යයො දාරවචනො. තස්මා ‘‘ජම්පති, දම්පතී’’තිපි භවිතබ්බං, ඉධ පන කච්චායනමතෙනොදාහටා. ජායා ච පති ච ජායාපති. ඉතරීතරයොගද්වන්දො. ජායා ච පති ච ජානිපති, තථා ජායම්පතිආදයො, ජායාසද්දස්ස පතිම්හි පරෙ ජානි, තුදඤ්ච, ජායඤ්ච යදාදිනා.

242. 四种指夫妻(yuga)。在《阿摩罗摩罗》(Amaramālā)中说：“‘dārā’用于阳性复数，‘daṃ’用于中性，皆指妻子。”`jaṃ`一词是表示妻子的不变词。因此也应有“jampati”和“dampatī”的用法，但此处是依据迦旃延(Kaccāyana)的观点所引述。妻子(jāyā)与丈夫(pati)合为“jāyāpati”，此为相互结合复合词(itarītarayogadvanda)。妻子(jāyā)与丈夫(pati)亦可合为“jānipati”，以及“jāyampati”等。当“jāyā”一词后接“pati”时，根据“yadādinā”等规则，“jāyā”变为“jāni”、“tudaṃ”、“jāyaṃ”等形式。

තිකං නපුංසකෙ. විගතො රාගස්සවො යස්මා වස්සවරො. සු සවනෙ, අරො. පණ බ්‍යවහාරෙ, ඩො, පඩි ලිඞ්ගවෙකල්‍යෙ වා, භූවාදි. න ඉත්ථී න පුමා නපුංසකං, නිරුත්තිනයෙන ඉත්ථිපුමානං පුංසකභාවො, නස්ස ච පකති. තතියාපකති, සණ්ඩො, කලීබන්තිපි තස්ස නාමානි. තතියා පකති තතියප්පකාරො, සමජාතිකෙ ඉත්ථිපුරිසෙ අපෙක්ඛිත්වා තතියත්තං පකාරස්ස. පඨමා හි පකති ඉත්ථී, දුතියා පකති පුරිසො, ඉතරපකති තතියා පකති.

三种指中性(napuṃsaka)。因其已离贪欲漏(rāgassava)，故称“vassavaro”。[以下为相关词源：]源于动词`paṇa`(交易)，加后缀`ḍo`；或源于动词`paḍi`(性根残缺)，属`bhū`组等。非女非男者，是为中性(napuṃsaka)；根据词源学(nirutti)，此词由`na`加`puṃsaka`构成，`na`保持原形。第三性(tatiyāpakati)、阉人(saṇḍa)、阉人(kalība)亦是其名。第三性(tatiyā pakati)即第三种类(tatiyappakāra)，是相对于同类的男女而言的第三种。第一性是女性(itthī)，第二性是男性(purisa)，其他则为第三性。

243. ඡක්කං ඤාතිමත්තෙ, බන්ධුයෙව බන්ධවො, අ, උස්සාවො. බන්ධතීති බන්ධු, උ. සස්ස අත්තනො ජනො සජනො. සමානං ගොත්තං කුලං අස්සාති සගොත්තො, සමානස්ස සභාවො. ඤා අවබොධනෙ, කම්මෙති, ඤාතියෙව ඤාතකො, අත්තං, සකත්ථෙ කො ච. සුසද්දොප්‍යත්‍ර.

243. 六种指一般亲属(ñāti)。“bandhu”即是“bandhavo”，由后缀`a`派生，并有音变(ussāva)。因其能维系(关系)，故称“bandhu”，加后缀`u`。自己的族人(attano jano)，是为“sajana”。有相同氏族(gotta)者，是为“sagotta”，其中“samāna”变为“sa”。源于动词`ñā`(了知)；“ñāti”即是“ñātaka”，加上表示自身的后缀`ka`。此中亦可作`su`词解。

ද්වයං [Pg.176] සත්තපුරිසාවධිකෙසු නිකටඤාතීසු. ලොහිතෙන සම්බන්ධො සාලොහිතො, සම්බන්ධස්ස සාදෙසො, පුබ්බනිපාතො ච, සමානං පිණ්ඩදානං යස්ස සපිණ්ඩො, සනාභයොප්‍යත්‍ර. තිකං පිතරි. තා පාලනෙ, තො කත්තරි. ජනයතීති ජනකො, ණ්වු. පා රක්ඛණෙ, රිතු, අස්සිත්තං.

两种指七代内的近亲(nikaṭañāti)。有血缘(lohita)关系者，是为血亲(sālohita)，其中“samāna”(相同)变为“sa”，并前置。有相同供祭(piṇḍadāna)者，是为“sapiṇḍa”。“sanābha”(同源)亦在此列。三种指父亲(pitar)。源于动词`tā`(保护)，加施事者后缀`ta`。生育者(janayati)，是为“janaka”(生父)，加后缀`ṇvu`。源于动词`pā`(保护)，加后缀`ritu`。

244. ඡක්කං මාතරි. අම පූජායං, කම්මනි මො, බො ච, අම්මා, අම්බා. ජනයතීති ජනනී, යු, නදාදි. මාන පූජායං, පුත්තං මානෙතීති මාතා, රාතු, පාතීති වා මාතා, පාතිස්ස මො. ජනෙතීති ජනෙත්ති,ති. ජනෙතීති ජනිකා, ණ්වු, ඉත්තං.

244. 六种指母亲(mātar)。源于动词`am`(尊敬)，加宾格后缀`ma`和`ba`，得“ammā”和“ambā”。生育者(janayati)，是为“jananī”(生母)，加后缀`yu`，属`nadī`组。源于动词`mā`(尊敬)，因其尊敬儿子(puttaṃ māneti)，故称“mātā”(母亲)，加后缀`rātu`；或因其养育(pāti)，故称“mātā”。生育者(janeti)，是为“janetti”，加后缀`ti`。生育者(janeti)，是为“janikā”，加后缀`ṇvu`，并转为阴性。

අප්පධානභූතා මාතා උපමාතා, කුමාරෙ ධාරෙතීති ධාති. ධා ධාරණෙ,ති. ජායාය භරියාය භාතිකො කනිට්ඨො ච ජෙට්ඨො ච සාලො නාම, සස්ස අත්තනො එසා සා, භරියා, තස්සා භාතා සාලො, ජායාය භාතරි අලො. සර ගතිචින්තාහිංසාසු වා, ණො, ලත්තං, සාල විතක්කෙ වා, චුරාදි.

次要的母亲是为养母(upamātā)。抚养幼儿者(kumāre dhāreti)，是为乳母(dhāti)。[词源：]源于动词`dhā`(支持)，加后缀`ti`。妻子(jāyā/bhariyā)的兄弟，无论是弟(kaniṭṭha)是兄(jeṭṭha)，皆名为“sālo”(妻舅)。[词源：]于“jāyāya bhātari”(妻之兄弟)加后缀`alo`。或源于动词`sar`(移动、思考、伤害)，加后缀`ṇa`，`r`变为`l`；或源于动词`sāl`(思虑)，属`cur`组等。

245. සාමිනො භත්තු භගිනී නනන්දා නාම, න නන්දතීති නනන්දා, අත්තාභාවො නස්ස විභාසාධිකාරා. නන්ද සමිද්ධියං, භූවාදි.

245. 丈夫(sāmin/bhattu)的姐妹名为“nanandā”(夫姑)。因其不欢喜(na nandati)，故称“nanandā”；根据任选规则(vibhāsādhikāra)，此处的`na`是词语本身，而非否定。动词`nand`(欢喜)有繁荣(samiddhi)之义，属`bhū`组等。

ද්වයං [Pg.177] අය්‍යිකායං. මාතුයා මාතා මාතාමහී. පිතූනං පිතරි ච මාතරි ච ආමහං යදාදිනා, නදාදි. අරහ පූජායං, ණ්වු, රහස්ස යො, අය ගතිම්හි වා, ණ්වු, අය්‍යිකා.

两种指祖母(ayyikā)。母亲的母亲是外祖母(mātāmahī)。在“pitu”(父)的父亲和母亲之后，根据“yadādinā”等规则加“āmaha”，属`nadī`组。[“ayyikā”的词源：]源于动词`arah`(值得尊敬)，加后缀`ṇvu`，`rah`变为`yy`；或源于动词`ay`(前往)，加后缀`ṇvu`。

මාතුයා භාතා මාතුලො නාම, මාතුයා භාතා මාතුලො, මාතු භාතරි උලපච්චයො. අස්ස මාතුලස්ස පජාපති ජායා මාතුලානී නාම, මාතුලස්ස භරියා මාතුලානී, මාතුලභරියායං ආනො, නදාදි, අථ වා මාතුලස්ස එසා මාතුලානී, ඊ, අස්ස ආනො.

母亲的兄弟名为“mātulo”(舅父)。[词源：]于“mātu bhātari”(母亲的兄弟)加后缀`ula`。此舅父(mātula)的妻子(pajāpati/jāyā)名为“mātulānī”(舅母)。[词源：]于“mātulabhariyā”(舅父之妻)加后缀`āna`，属`nadī`组；或指“mātulassa esā”(此乃舅父之妻)，加后缀`ī`，其前的`a`变为`āna`。

246. ජායාපතීනං ද්වින්නං ජනනී මාතා සස්සු වුත්තා, සස ගතිහිංසාපානෙසු. තප්පිතා තෙසං ජායාපතීනං පිතා පන සසුරො නාම, සසධාතුම්හා උරො. භගිනියා පුත්තො පන භාගිනෙය්‍යො නාම, භගිනියා අපච්චං භාගිනෙය්‍යො, ණෙය්‍යො.

246. 夫妻(jāyāpati)二人的母亲名为“sassu”(婆母/岳母)。[词源：]源于动词`sas`(行走、伤害、呼吸)。夫妻二人的父亲则名为“sasuro”(公公/岳父)。[词源：]源于词根`sasa`，加后缀`ura`。姐妹(bhaginī)的儿子则名为“bhāgineyyo”(外甥)。[词源：]指姐妹的后代(apacca)，加后缀`ṇeyya`。

247. ද්වයං සුතස්ස, සුතාය ච පුත්තෙසු. නහ බන්ධනෙ, රිතු, නී නයෙ වා. පුත්තස්ස පුත්තො පපුත්තො, ත්තලොපො, උස්සත්තඤ්ච. සාමිභාතා දෙවරො නාම, අථ වා සාමිභාතා කනිට්ඨො සාමිනො භාතා දෙවරො නාම. ජෙට්ඨො තු සසුරො එවොච්චතෙ. දිවු කීළායං, අරො.

247. 两种指孙辈(儿子或女儿的儿子)。[词源：]源于动词`nah`(维系)，加后缀`ritu`；或源于动词`nī`(引导)。儿子的儿子是为“paputto”(孙子)，其中`tta`脱落，并有音变(ussatta)。丈夫的兄弟名为“devaro”(夫弟)，或者说，丈夫的弟弟名为“devaro”。而兄长则被称为“sasuro”(公公)。[“devaro”的词源：]源于动词`div`(嬉戏)，加后缀`aro`。

ද්වයං [Pg.178] ධීතුපතිම්හි. ජන ජනනෙ, රිතු, අස්සාත්තං, නස්ස මාදෙසො ච. ද්වයං පිතුපිතරි. පිතුනො පිතා පිතාමහො.

两种指女儿的丈夫(dhītupati)。[“jāmātā”(女婿)的词源：]源于动词`jan`(出生)，加后缀`ritu`，...，且`n`变为`m`。两种指祖父(pitupitar)。父亲的父亲是为祖父(pitāmaha)。

248. හුසාන්තානි පදෙන පදෙන නාමානි. මාතුයා භගිනී මාතුච්ඡා, ච්ඡො. පිතුනො භගිනී පිතුච්ඡා, පිතුභගිනී පිතුච්ඡා භවෙත්‍යත්ථො.

248. 以下为逐一解释的名称。母亲的姐妹是为“mātucchā”(姨母)，加后缀`ccha`。父亲的姐妹是为“pitucchā”(姑母)，义即“父亲的姐妹”。

පිතාමහසද්දො න කෙවලං ජනකපිතරමෙව වදති, අථ ඛො ජනකපිතුපිතාදයොපීති එත්ථාපි ‘‘පපිතාමහො’’ ඉච්චුදාහටො. පිතුනො අය්‍යකො පය්‍යකො, තුලොපො. සු සවනෙ, ණ්හා. ණිසම්හි සුණිසා. සම්හි හුසා, හත්තං. සබ්බත්‍ර ‘‘ඉත්ථියමතො ආපච්චයො’’ති ආ.

“pitāmaha”(祖父)一词不仅指生父的父亲，也指生父的祖父等，因此此处亦举“papitāmaho”(曾祖父)为例。父亲的祖父(pituno ayyako)是为“payyako”，其中`tu`脱落。源于动词`su`(听闻)，加后缀`ṇhā`，得“suṇisā”(儿媳)。另有“husā”(儿媳)。在所有情况下，根据“从阳性词加后缀`ā`表示阴性”的规则，皆加`ā`。

249. චතුක්කං එකොදරෙ භාතරි. සමානොදරෙ ඨිතො සොදරියො, සමානස්ස සො. සමානො ගබ්භො සගබ්භො, තත්‍ර භවො සගබ්භො, ණො. සමානොදරෙ ජාතො සොදරො. සමානොදරෙ ජාතො සහජො. සහසද්දො තුල්‍යවචනො.

249. 四种指同胞兄弟(ekodare bhātari)。生于同一子宫(samānodare ṭhito)者，是为“sodariyo”，其中“samāna”变为“so”。同一母胎(samāno gabbho)者，是为“sagabbho”；或生于其中(tatra bhavo)者，是为“sagabbho”，加后缀`ṇa`。生于同一子宫(samānodare jāto)者，是为“sodaro”。生于同一子宫者，是为“sahajo”。“saha”一词与“samāna”同义。

මාතාපිතූ තෙ ද්වෙ ජනා පිතරො වුච්චන්තෙ. උභින්නම්පි ජනකබ්‍යප්පදෙසනියතත්තා අභෙදවචනිච්ඡායං පිතුත්තමත්ථෙව. නන්වභෙදා ජාති, තස්සා චොභයත්‍ර සත්තාදෙකත්තං, න ච ජාතියා [Pg.179] ලිඞ්ගසඞ්ඛ්‍යා භවන්ති, අදබ්බත්තා බහුවචනං න සියාති? නෙස දොසො, න හි ජාතිපදත්ථිකස්ස න දබ්බං, දබ්බපදත්ථිකස්ස වා න ජාතීති. කින්තුභයෙසංප්‍යුභයපදත්ථො ඉහාත්ථවිසෙසො. ජාතිපදත්ථිකස්ස ජාති පධානභූතා දබ්බං ගුණභූතං, දබ්බපදත්ථිකස්ස තු විපරියයො, තත්‍ර ජාතිවචනිච්ඡායං දබ්බෙ විය ලිඞ්ගසඞ්ඛ්‍යා වත්තබ්බා, තස්ස ච බහුත්තා බහුවචනං. පුබ්බෙ වියාභෙදවචනිච්ඡායං පුත්තො ච ධීතා ච පුත්තා වුච්චන්තෙ, ජඤ්ඤත්තඤ්හි පුත්තබ්‍යපදෙසනියතං ධීතරිප්‍යත්ථි, විපරියයෙ තු න භවත්‍යනභිධානතො. භෙදවචනිච්ඡායං පුත්තධීතරොති භවති.

母亲与父亲这两个人被称为父母(pitaro)。因为两者都被约定俗成地称为“生者”(janaka)，在想要不加区分地言说时，仅用“父性”(pitutta)之义即可。难道不是因为“类”(jāti)没有差别，并且它在两者身上都存在且为一，而“类”本身非“实体”(dabba)，没有性(liṅga)和数(saṅkhyā)，所以不应该使用复数吗？这没有过失。并非以“类”为词义时就没有“实体”，或者以“实体”为词义时就没有“类”。然而，对于两者来说，两者都是词义，此处有特殊的含义。以“类”为词义时，“类”是主要的，“实体”是次要的；以“实体”为词义时则相反。在此，当想要言说“类”时，应像对“实体”一样说明性与数，并且由于其（实体）是多数，故用复数。就像之前，在想要不加区分地言说时，儿子(putto)与女儿(dhītā)被称为“子女”(puttā)，因为“子女”这一称谓所依据的“所生性”(jaññatta)也存在于女儿身上。但反之则不成立，因为没有这样的用法。在想要区分言说时，则成为“儿女”(puttadhītaro)。

250. සස්සු ච සසුරො ච සසුරාති වුච්චන්තෙ. තදපච්චොහනසම්බන්ධිනිබන්ධනා හි බ්‍යප්පදෙසො සස්සුයම්පි ඨිතො. භෙදවචනිච්ඡායං තු පුබ්බෙ විය පච්චත්ථං සද්දනිවෙසො. භාතා ච භගිනී ච භාතරො වුච්චන්තෙ. එකගබ්භොසිතත්තං භාතුබ්‍යප්පදෙසනියතං භගිනියංප්‍යත්ථි. තතො එකගබ්භොසිතත්තස්සාභෙදවචනිච්ඡායං උභො භාතරො වුච්චන්තෙ. එත්ථ ච සබ්බත්‍රාපි විරූපෙකසෙසො දට්ඨබ්බො. දුවිධො හි එකසෙසො සරූපාසරූපවසෙන. තත්‍ර සරූපෙකසෙසෙ බහුවචනමෙව, ඉතරත්‍ර පන ද්විවචනං, යථා පුරිසො ච පුරිසො ච පුරිසා, නාමඤ්ච රූපඤ්ච නාමරූපඤ්ච නාමරූපං, මාතා ච පිතා ච පිතරොති.

250. 岳母(sassu)与岳父(sasuro)被称为“姻亲”(sasurā)。此称谓乃基于婚姻关系，亦适用于岳母。在想要区分言说时，则如前例，各用其词。兄弟(bhātā)与姐妹(bhaginī)被称为“兄妹”(bhātaro)。“兄妹”这一称谓所依据的“同胎所生”(ekagabbhositattaṃ)之性，亦存于姐妹。因此，在想要不加区分地言说“同胎所生”时，两者皆被称为“兄妹”。于此及所有之处，当知是“异形一残”(virūpekaseso)。“一残”(ekaseso)有二种：依同形与异形。其中，于“同形一残”(sarūpekasesa)，仅用复数；但在另一者（异形一残）中，则用合称词。例如：“男人(puriso)与男人(puriso)”成“男人们”(purisā)；“名(nāma)与色(rūpa)”成“名色”(nāmarūpaṃ)；“母亲(mātā)与父亲(pitā)”成“父母”(pitaro)。

බාල්‍යයොබ්බනවුඩ්ඪත්තානි තීණි වයානි. තත්‍ර තිකං බාල්‍යෙ. ද්වයං යොබ්බනෙ. බාලස්ස භාවො බාලත්තං, ත්තං. තාපච්චයෙ බාලතා. ණ්‍යම්හි බාල්‍යං, අථ වා බල පාණනෙ, බලන්ති අස්සසිතපස්සසිතමත්තෙන [Pg.180] පණන්තීති බාලා, බල්‍යන්තෙ සංවරීයන්තෙති වා බාලා, බල සංවරණෙ. තෙසං භාවො බාලත්තාදි. යුවස්ස භාවො යොබ්බඤ්ඤං, යොබ්බනඤ්ච, භාවෙ ණ්‍යො, ණො ච, අථ වා යු මිස්සනෙ, යු, උස්ස උවාදෙසො, වුද්ධි. තෙසං භාවො යොබ්බඤ්ඤාදි.

幼年(bālya)、青年(yobbana)与老年(vuḍḍhatta)是三种年龄(vaya)。其中，幼年有三（词），青年有二（词）。幼童(bāla)的状态是“幼年”(bālattaṃ)，由-tta(ṃ)后缀构成。由-tā后缀构成bālatā。由-ṇya后缀构成bālyaṃ。或者，（词根）`bala`义为“活命”(pāṇane)，“仅靠出入息而活命者”是为`bālā`（幼童）；或者，“被守护、被约束者”是为`bālā`，（词根）`bala`义为“守护”(saṃvaraṇe)。彼等之状态即`bālattā`等。青年(yuva)的状态是`yobbaññaṃ`与`yobbanaṃ`，在“状态”义上加-ṇya与-ṇa后缀。或者，（词根）`yu`义为“混合”(missane)，`yu`的`u`音变为`uva`，并有`vuddhi`（音增）。彼等之状态即`yobbaññā`等。

251. යෙ ජරාකතා සුක්කා කෙසාදයො, තෙ පලිතං නාම සියුං, තෙසං වා යං සුක්කත්තං, තං පලිතං නාම. පච පාකෙ, ඉතො, චස්ස ලත්තඤ්ච.

251. 那些因衰老(jarā)所致而变白的头发等，被称为“白发”(palitaṃ)；或指它们变白的状态，亦被称为“白发”(palitaṃ)。其（词源）来自（词根）`pac`，义为“成熟”(pāke)，加`ita`后缀，且`c`变为`l`。

ද්වයං වලිපලිතාදිමති කායපරිපාකෙ. ජීයන්ති වුඩ්ඪා භවන්ති අස්සං ජරා, ජර වයොහානිම්හි, ජරා එව ජරතා, සකත්ථෙ තාපච්චයො. විස්සසාතිපි ජරාය නාමං. විසෙසෙන සංසතෙ අධො පාතයතීති විස්සසා. සංසති’රයං පමාදත්ථො, අවසංසනත්ථො ච, ඉහ අවසංසනත්ථො, නිග්ගහීතලොපො, ද්විත්තඤ්ච.

二（词）用于指有皱纹(vali)、白发(palita)等的身体成熟(kāyaparipāka)。于此中，（众生）衰败、变老，是为“老”(jarā)。(来自词根)`jar`，义为“年龄损减”(vayohānimhi)。`jaratā`即是`jarā`，在“自身”义上加`tā`后缀。`vissasā`也是“老”的名称。“特别地使其流散、向下堕落”，是为`vissasā`。此`saṃsati`有“放逸”(pamāda)义，及“流散”(avasaṃsana)义。此处取“流散”义。（词源上）有随韵(niggahīta)的脱落和辅音重复。

බාල්‍යයොබ්බනවුඩ්ඪත්තානි පුබ්බෙ වුත්තානි. ඉදානි තබ්බතිනාමාන්‍යාහ. තත්‍ර අද්ධං ඡාපසාමඤ්ඤෙ. පුථ, පථ විත්ථාරෙ, උකො, පුථුකො, පල ගමනෙ, ණ්වු, අස්සිත්තං, ද්විත්තඤ්ච, පිල්ලකො. ඡුප සම්ඵස්සෙ, උස්සාත්තං, ඡාපො. කුමාර කීළායං, කුමාරො. බල පාණනෙ, ණො, බාලො, පූ පවනෙ, තො, සකත්ථෙ කො, පොතකො, ඉත්ථියං පොතකී. පොතො, සාවො, සාවකො, අබ්භකො, ඩිම්භො, සුසුකො, සුසුඉච්චාදීනිපි ඡාපසාමඤ්ඤත්ථානි.

幼年、青年、老年先前已说。现在说具有这些（状态）者的名称。其中，一半（的词）是幼童(chāpa)的通称。`puthuko`（幼童）：（来自词根）`puth`, `path`，义为“扩展”(vitthāre)，加`uka`后缀。`pillako`（幼童）：（来自词根）`pal`，义为“去”(gamane)，加`ṇvu`后缀，非`it`，并有辅音重复。`chāpo`（幼兽）：（来自词根）`chup`，义为“触”(samphasse)，`u`变为`ā`。`kumāro`（男孩）：（来自词根）`kumār`，义为“嬉戏”(kīḷāyaṃ)。`bālo`（幼童）：（来自词根）`bal`，义为“活命”(pāṇane)，加`ṇa`后缀。`potako`（幼兽）：（来自词根）`pū`，义为“净化”(pavane)，加`ta`后缀，在“自身”义上加`ka`后缀；其阴性为`potakī`。`poto`（幼兽）、`sāvo`（幼兽）、`sāvako`（幼兽）、`abbhako`（幼儿）、`ḍimbho`（幼儿）、`susuko`（男孩）、`susu`（男孩）等，亦是幼童的通称。

252. බාලසාමඤ්ඤවාචකානි [Pg.181] දස්සෙත්වා විසෙසබාලනාමානි දස්සෙතුමාහ ‘‘අථු’’ච්චාදි. උත්තානො, උත්තානං වා සයතීති උත්තානසයො. කපච්චයෙ උත්තානසෙය්‍යකො. ථනං පිවතීති ථනපො, ඩිම්භසද්දොප්‍යත්‍ර.

252. 展示了幼童的通称后，为展示特殊的幼童名称，说“今”(athu)等。“仰卧者”(uttānasayo)，即仰卧之人。加`ka`后缀，成`uttānaseyyako`（仰卧的婴儿）。“饮乳者”(thanapo)，即饮吮乳房者。`ḍimbha`（幼儿）一词也在此（适用）。

253. සත්තකං තරුණෙ.

253. 七（词）用于指青年(taruṇa)。

ආසොළසා භවෙ බාලො,තරුණො තු තතො භවෙ;

වුද්ධො තු සත්තත්‍යායුම්හා,තීණි වයානි ලක්ඛයෙ.

十六岁前为幼童， 此后为青年； 七十岁后为老年， 当知此三年龄。

තර තරණෙ, උණො. වයසි යොබ්බනෙ තිට්ඨතීති වයට්ඨො, තො, ‘‘වයො බාල්‍යාදි පක්ඛී ච, යොබ්බනඤ්ච වයො ක්වචී’’ති රුද්දො, දහ භස්මීකරණෙ, අරො, යු මිස්සනෙ, අ, උවාදෙසො, සිස්සාකාරො. සස ප්ලුතගතිම්හි, උ, අස්සුත්තං, සුසු, තරුණස්ස වා පාටිපදිකස්ස සුස්වාදෙසො. මනුනො අපච්චං මානවො, වණ්ණවිකාරො, නස්ස ණත්තං, මාණවො. කුච්ඡායං කපච්චයො, මාණවකොති සිද්ධං. වුත්තඤ්ච –

`taruṇa`（青年）：（来自词根）`tar`，义为“跨越”(taraṇe)，加`uṇa`后缀。“住于青年年龄者”是为`vayaṭṭho`（青春者），加`ta`后缀。如鲁达(Rudda)所说：“`vayo`指幼年等，也指鸟，有时`vayo`也指青年。”`daharo`（男孩）：（来自词根）`dah`，义为“燃烧”(bhasmīkaraṇe)，加`ara`后缀。`yuva`（青年）：（来自词根）`yu`，义为“混合”(missane)，加`a`后缀，`u`音变为`uva`，呈弟子相(sissākāro)。`susu`（男孩）：（来自词根）`sas`，义为“跳跃而行”(plutagatimhi)，加`u`后缀，非`it`；或者是`taruṇa`（年轻者）的词干被替换为`susu`。摩奴(Manu)的后代是`mānavo`，有音变，`n`变为`ṇ`，成`māṇavo`（青年）。在“轻蔑”(kucchā)义上加`ka`后缀，`māṇavako`成立。如所说——

‘‘අපච්චෙ කුච්ඡිතෙ මූළ්හෙ, මනුතොස්සග්ගිකො මතො’’ති දර විදාරණෙ, ණ්වු.

“于卑劣、愚痴之后代，（此词）被认为是来自摩奴(Manu)的（规则）派生”。`dara`（男孩）：（来自词根）`dar`，义为“撕裂”(vidāraṇe)，加`ṇvu`后缀。

ද්වයං සුඛවඩ්ඪිතෙ කුමාරෙ, සුඛො කුමාරො සුකුමාරො, ඛලොපො, සුඛෙන එධති වද්ධතීති සුඛෙධිතො. ‘‘සුඛොචිතො’’තිපි [Pg.182] පාඨො, සුඛං උචිතං සම්පිණ්ඩිතං එත්ථාති සුඛොචිතො, උච සමවායෙ.

二（词）用于指被安乐养育的孩子(kumāra)。`sukho kumāro`（安乐的男孩）即是`sukumāro`（娇养的男孩）。“因安乐而成长、增长者”是为`sukhedhito`（乐增者）。`sukhocito`也是一种读法，“安乐于此被积集、聚合”是为`sukhocito`（乐集者），（来自词根）`uc`，义为“集合”(samavāye)。

254-255. ද්විපාදෙන වුඩ්ඪස්ස නාමානි. ආයුමහත්තං ලාතීති මහල්ලකො, ණ්වු, ද්විත්තං. වඩ්ඪ වඩ්ඪනෙ, කත්තරි තො, තස්ස ඪො, ඩ්ඪස්ස ඩො, අස්සුත්තං, ධා ගතිනිවත්තියං, ඉරො, ධස්ස ථත්තං, ඉස්ස එත්තං. ජර වයොහානිම්හි, කත්තරි තො, තස්ස ඉන්නාදෙසො, ධාත්වන්තලොපො, ණත්තඤ්ච, ජිණ්ණො, සකත්ථෙ කම්හි ජිණ්ණකො. පකතං වයො යොබ්බනමස්සාති පවයොතිපි වුඩ්ඪස්ස නාමං.

254-255. 二足者中老者的名称。`mahallako`（长老）：“获得(lāti)长寿(āyumahattaṃ)”，加`ṇvu`后缀，并有辅音重复。`vuḍḍho`（老者）：（来自词根）`vaḍḍh`，义为“增长”(vaḍḍhane)，于主动义(kattari)加`ta`后缀。`thero`（长老）：（来自词根）`dhā`，义为“行住”(gatinivattiyaṃ)，加`ira`后缀，`dh`变为`th`，`i`变为`e`。`jiṇṇo`（年迈者）：（来自词根）`jar`，义为“年龄损减”(vayohānimhi)，于主动义加`ta`后缀，`ta`被替换为`inna`，词根末音脱落，且`n`变为`ṇ`。在“自身”义上加`ka`后缀，成`jiṇṇako`。`pavayo`（年长者），即“其青年年龄已逝”，也是老者的名称。

වලිනන්තානි පාදෙන නාමානි. තත්‍ර තිකං ජෙට්ඨභාතරි. අග්ගෙ පුරෙ කාලෙ, පුබ්බෙ ච කාලෙ ජායතීති අග්ගජො, පුබ්බජො ච. අයඤ්ච වුඩ්ඪො අයඤ්ච වුඩ්ඪො, අයමිමෙසං විසෙසෙන වුඩ්ඪොති ජෙට්ඨො, වුඩ්ඪසද්දා ඉට්ඨපච්චයො, ‘‘වුඩ්ඪස්ස ජො ඉයිට්ඨෙසූ’’ති වුඩ්ඪස්ස ජො. අලොපෙ පරස්සාසවණ්ණත්තං.

以“valin”结尾的词语。于此，关于兄长有三词。于最前、先前之时出生，故为“首生者”(aggajo)、“先生者”(pubbajo)。此人年长，彼人亦年长，此人于彼等中尤为年长，故为“最长者”(jeṭṭho)。由“vuḍḍha”(年长)一词加“iṭṭha”后缀，依“vuḍḍhassa jo iyiṭṭhesū”(于iy、iṭṭha等后缀前，vuḍḍha作jo)之规则，“vuḍḍha”变为“jo”。于元音省略后，后一音节不作异化。

තිකං පච්ඡාජාතෙ භාතරි. අයඤ්ච යුවා අයඤ්ච යුවා, අයමිමෙසං විසෙසෙන යුවාති කනිට්ඨො, කනියො ච. ඉයිට්ඨෙසු යුවසද්දස්ස කනාදෙසො. අනු පච්ඡාකාලෙ ජාතො අනුජො. ජඝඤ්ඤෙ පච්ඡාකාලෙ ජාතො ජඝඤ්ඤජො. අපරස්මිං පච්ඡාකාලෙ ජාතො අපරජොති ද්වෙප්‍යත්‍ර.

关于后生的兄弟有三词。此人年轻，彼人亦年轻，此人于彼等中尤为年轻，故为“最年少者”(kaniṭṭho)及“年少者”(kaniyo)。于“iy”、“iṭṭha”等后缀前，“yuva”(年轻)一词被替换为“kana”。于后、于后来之时出生者为“后生者”(anujo)。于最后、于后来之时出生者为“最末生者”(jaghannajo)。于另一后来之时出生者为“另一后生者”(aparajo)，此二者亦在此处。

වලි [Pg.183] සිථිලං තචො චම්මං යස්ස වලිත්තචො, ද්විත්තං. වලි චම්මමෙතස්සත්ථීති වලිනො, ඉනො. උත්තානසයාදයො වලිනන්තා වාච්චලිඞ්ගත්තා තීසු ලිඞ්ගෙසු වත්තන්ති, යථා – උත්තානසයො බාලො, උත්තානසයා කුමාරී, උත්තානසයං නපුංසකං.

彼之皮肤(taco, cammaṃ)有皱纹(vali)、松弛(sithilaṃ)，故为“皱皮者”(valittaco)，其中“t”音重叠。彼有皱纹之皮肤，故为“有皱纹者”(valino)，其后缀为“in”。如“仰卧者”(uttānasaya)等以“in”结尾的词，因其为形容词之性，可用于三性之中。例如：仰卧的男孩(uttānasayo bālo)，仰卧的女孩(uttānasayā kumārī)，仰卧的中性物(uttānasayaṃ napuṃsakaṃ)。

256. පඤ්චකං මත්ථකෙ. සි සයෙ, සො, දීඝො ච, අඞ්ගෙසු උත්තමඞ්ගත්තා උත්තමඞ්ගං, උත්තමො ච තං අඞ්ගඤ්චාතිපි උත්තමඞ්ගං. සීසඤ්ච උත්තමඞ්ගඤ්ච සීසොත්තමඞ්ගානි. සි සෙවායං, රො, සෙවන්ති එතෙනාති සිරො. මුද තොසෙ, ධො. සිස්සාකාරො. මස ආමසනෙ, ත්ථො, සකත්ථෙ කො ච, මසි පරිමාණෙ වා.

256. 关于头有五词。源于词根“si”(卧)，后缀为“sa”，且元音长音化，成“sīsa”(头)。于诸肢体中，因其为最上之肢体，故名“最上肢”(uttamaṅga)；或“最上的”(uttamo)“彼肢体”(taṃ aṅgaṃ)，亦为“最上肢”。“sīsa”与“uttamaṅga”合为“sīsottamaṅgāni”。源于词根“si”(服务)，后缀为“ra”；人以此服务，故为“sira”(头)。源于词根“mud”(喜)，后缀为“dha”，成“muddhan”(头)。Sissākāro(弟子之形)。源于词根“mas”(触)，后缀为“ttha”，又于其自身义上加“ka”，成“matthaka”(头)；或源于词根“masi”(测量)。

පජ්ජද්ධං කෙසෙ. කෙ මත්ථකෙ සෙති තිට්ඨතීති කෙසො. සත්තමියාලොපො, කති ඡෙදනෙ, අලො, අස්සුත්තං. වල සංවරණෙ, කම්මනි ණපච්චයො, වාලො. උත්තමඞ්ගෙ සීසෙ රුහතීති උත්තමඞ්ගරුහො. මුද්ධනි ජායතීති මුද්ධජො. වාලො ච උත්තමඞ්ගරුහො ච මුද්ධජො චෙති ඉතරීතරයොගද්වන්දො. චිකුරො, කචොතිප්‍යත්‍ර. චි චයනෙ, කුර සද්දෙ, අනෙකත්ථත්තා ඡෙදනෙ. වඩ්ඪමානො චිකරීයතෙති චිකුරො, කච බන්ධනෙ, අ.

关于头发有半颂。于头(ke=matthake)上卧、住，故为“kesa”(发)。此乃省略第七格。或源于词根“kati”(切断)，后缀为“ala”，且词根元音不发音。源于词根“vala”(覆盖)，于被动义上加“ṇa”后缀，成“vāla”(毛)。于最上肢、头上生长，故为“顶生毛”(uttamaṅgaruho)。于头顶上出生，故为“头生毛”(muddhajo)。“vālo”、“uttamaṅgaruho”与“muddhajo”，此为连接并列复合词。“Cikura”(卷发)、“kaca”(发)亦在此处。增长时被卷曲，故为“cikura”。源于词根“kaca”(捆绑)，后缀为“a”。

257. කුසුමගබ්භා කෙසා කෙසචූළා මුත්තිකාදිනා බහි සංයතා සන්ථතා ධම්මිලො නාම. එකතො කත්වා ධරීයති [Pg.184] බන්ධීයතීති ධම්මිලො, කම්මනි ඉලො. ධම්මෙන නානාදෙසියමනුස්සානං සමාචාරෙන ඉලතීති වා ධම්මිලො, ඉල ගමනෙ.

257. 发束如花苞，发髻以珍珠等物于外束缚、铺设，名为“dhammilla”(发髻)。聚为一处而被持、被缚，故为“dhammilla”；于被动义上加“ila”后缀。或依循法度、依各地人之风俗而行，故为“dhammilla”；源于词根“ila”(行)。

ද්වයං කුමාරානං සිඛාපඤ්චකෙ, චූළත්තයෙති කෙචි. කාකානං පක්ඛසණ්ඨානත්තා කාකපක්ඛො. සිඛා එව සිඛණ්ඩකො, සකත්ථෙ කො. සිඛාසිඛණ්ඩසද්දානමභෙදත්තායෙව හි ‘‘සිඛණ්ඩී, සිඛී චා’’ති මොරො වුත්තො.

关于少年的五束发髻（一些人认为是三束发髻），有二词。因其形状如乌鸦之翼，故名“鸦翼”(kākapakkho)。“sikhā”(顶髻)即是“sikhaṇḍaka”(冠髻)，于其自身义上加“ka”后缀。正因“sikhā”与“sikhaṇḍa”二词无别，孔雀才被称为“sikhaṇḍin”(有冠者)及“sikhin”(有髻者)。

පාසො, හත්ථො ච ඉමෙ ද්වෙ කෙසචයෙ කෙසපරියායතො පරෙ හුත්වා කෙසානං කලාපෙ වත්තන්ති, න කෙවලා, යථා – කෙසපාසො කෙසහත්ථො ඉච්චාදි. පා රක්ඛණෙ, පාති රක්ඛති අවයවෙති පාසො, සො, පස බන්ධනෙති කෙචි, ණො. හන ගතියං, අවයවා නිහනන්ති එත්ථාති හත්ථො, ථො, පක්ඛොප්‍යත්‍ර.

“Pāsa”(束)与“hattha”(把)此二词，当位于表示头发的词之后时，用于指一束头发，而非单独使用。例如：“kesapāso”(发束)、“kesahattho”(发把)等。源于词根“pā”(保护)，其保护诸部分，故为“pāsa”，后缀为“sa”。一些人说源于“pasa”(捆绑)，后缀为“ṇa”。源于词根“han”(去)，诸部分于此中被置放，故为“hattha”，后缀为“tha”。“pakkha”(束)亦在此处。

තාපසානං වතීනං තහිං කෙසචයෙ ජටාසද්දො වුච්චති, ජට ජටනෙ, ජට සඞ්ඝාතෙ වා, ‘‘ඉත්ථියමතියවො වා’’ති අ.

对于苦行者、持律者，其发堆被称为“jaṭā”(结发)。源于词根“jaṭa”(缠结)，或“jaṭa”(聚集)。依“itthiyam atiyavo vā”之规则，后缀为“a”。

258. පොසිතභත්තාදීහි යා බන්ඣතෙ, තත්‍ර වෙණී, පවෙණී ච. වී පජනෙ, පජනං ගබ්භවිමොක්ඛො, වී තන්තසන්තානෙ වා, ණී. පක්ඛෙ පවෙණී.

258. 以所滋养之发等编织者，于此为“veṇī”(辫)及“paveṇī”(发辫)。源于词根“vī”(生产)，生产即脱离母胎；或源于词根“vī”(编织)，后缀为“ṇī”。另一说为“paveṇī”。

ද්වයං සීසමජ්ඣට්ඨචූළායං. චූළ සඤ්චොදනෙ, චූළ හාවකරණෙ වා, අ. සිඛා වුත්තා. කෙසපාසීප්‍යත්‍ර, නදාදි.

关于头顶正中之发髻有二词。源于词根“cūḷa”(整理)，或“cūḷa”(妆饰)，后缀为“a”，成“cūḷā”(顶髻)。“Sikhā”(顶髻)已述。“Kesapāsī”(发束)亦在此处，属“nadī”等词类。

නාරීනං [Pg.185] කෙසමජ්ඣම්හි පද්ධති උජුගතමග්ගො සීමන්තොති මතො කථිතො. සීමස්ස අන්තො සීමන්තො, සී සයෙ වා, අන්තො, මජ්ඣෙ මකාරවණ්ණාගමො.

女子头发中间的路径、笔直的道路，被认为、被称为“sīmanta”(发缝)。“sīmā”(边界)之“anta”(末端)为“sīmanta”。或源于词根“sī”(卧)，后缀为“anta”，中间增入“m”字母。

259. තිකං ලොමෙ. ලූ ඡෙදනෙ, වඩ්ඪමානං ලූයතෙති ලොමං, මො. තනුම්හි රුහතීති තනුරුහං, අ. රුහ ජනනෙ, රූහ පාතුභාවෙ වා, මො, හලොපො, ඔත්තඤ්ච, ලූ ඡෙදනෙ වා, මො, ලස්ස රත්තං, රොමං. අක්ඛිම්හි ජාතං ලොමං පම්හං, පඛුමඤ්චොච්චතෙ. පමිනොති තෙනාති පම්හං, පපුබ්බො මා පරිමාණෙ, හපච්චයො. අක්ඛිනො පක්ඛද්වයෙ ජාතං පඛුමං, උමො, කලොපො ච.

259. 关于体毛有三词。源于词根“lū”(切断)，其虽生长却被切断，故为“loma”(毛)，后缀为“ma”。于身体(tanu)上生长(ruhati)，故为“tanuruha”(体毛)，后缀为“a”。源于词根“ruh”(生)或“rūh”(显现)，后缀为“ma”，省略“h”音，且元音变为“o”；或源于词根“lū”(切断)，后缀为“ma”，“l”音变为“r”音，成“roma”(毛)。生于眼上之毛，被称为“pamha”(睫毛)及“pakhuma”(眼毛)。人以此测量，故为“pamha”；源于词根“mā”(测量)，前缀为“pa”，后缀为“ha”。生于眼之两侧者为“pakhuma”，后缀为“uma”，且省略“k”音。

පුමමුඛෙ පුරිසානං මුඛෙ වුත්තං ලොමං මස්සු නාම, මස ආමසනෙ, සු, මස්සු.

于男性面部所说之毛，名为“massu”(胡须)。源于词根“mas”(触摸)，后缀为“su”，成“massu”。

තිකං භමුම්හි. භම අනවට්ඨානෙ, ඌ, මලොපො, භූ. උම්හි භමු, කපච්චයෙ භමුකො. භමුකසහචරණතො භමු පුල්ලිඞ්ගො.

关于眉毛有三词。源于词根“bham”(旋转不定)，后缀为“ū”，省略“m”音，成“bhū”(眉)。后缀为“u”时，成“bhamu”(眉)；加“ka”后缀，成“bhamuka”。因与“bhamuka”并用，故“bhamu”为阳性。

260. තිකං නෙත්තොදකෙ. ඛිප පෙරණෙ, පො, ඉස්සත්තං. නෙත්තෙ ජාතං ජලං නෙත්තජලං. අස අධොපතනෙ, සු, අස්සු. නෙත්තජලඤ්ච අස්සු චාති ද්වන්දො. අස්සු නපුංසකෙ.

260. 关于眼泪有三词。源于词根“khipa”(投掷)，后缀为“pa”，且元音变为“i”。于眼中所生之水为“眼水”(nettajalaṃ)。源于词根“asa”(下落)，后缀为“su”，成“assu”(泪)。“Nettajala”与“assu”是并列复合词。“Assu”为中性。

ද්වයං [Pg.186] අක්ඛිපුත්තලිකායං. නෙත්තෙ දිස්සමානා තාරා නෙත්තතාරා. කඤ්ඤාසද්දතො තද්ධිතො අපච්චයො, කඤ්ඤාසද්දස්ස කනීනාදෙසො, ඉත්ථිකතාකාරපරෙ කෙ පුබ්බො අකාරො ඉකාරමාපජ්ජතෙ, කනීනිකා. තාරකාප්‍යත්‍ර.

关于瞳孔有二词。于眼中所见之星为“眼星”(nettatārā)。由“kaññā”(少女)一词，加“a”派生后缀，“kaññā”被替换为“kanīna”；后接表女性之“ikā”后缀时，前方的“a”音变为“i”音，成“kanīnikā”(瞳孔)。“Tārakā”(星)亦在此处。

ඡක්කං මුඛවිවරෙ, කවයො පන තදුපලක්ඛිතෙපි සමුදායෙ යුජ්ජන්තෙ. වද වියත්තියං වාචායං, කරණෙ යු. මු බන්ධනෙ, ඛො, ඔත්තාභාවො නිපාතනා, මුඛං. සබ්බධරකතෙ පන ඛඤ්ඤතෙති ධාතුනා මුඛන්ති නිපාතිතං, ඛනු අවදාරණෙ. තුඩි තොඩනෙ, අ. තනු විත්ථාරෙ වා, ඩො, අස්සුත්තං. වදති තෙනාති වත්තං, තො, වුච්චතෙ අනෙනාති වා වත්තං. වද වියත්තියං වාචායං, තො. ලප වචනෙ, කරණෙ යු. ආනන්ති අසන්ති අනෙනාති ආනනං, අන පාණනෙ, යු. අස්සංප්‍යත්‍ර. අස භක්ඛනෙ. කරණෙ සො.

关于口之开孔有六词，但诗人亦用于其所指代的整体（即面部）。源于词根“vad”(清晰言说)，于工具义上加“yu”后缀，成“vadana”(口)。源于词根“mu”(捆绑)，后缀为“kha”，依特殊规则元音不作“o”变，成“mukha”(口)。又于“容纳一切”义上，由“khan”(挖掘)词根，依“被掘开”之义，特殊构成“mukha”。源于词根“tuḍi”(撞击)，后缀为“a”，成“tuṇḍa”(口)。或源于词根“tanu”(扩展)，后缀为“ḍa”，且词根元音不发音。人以此言说，故为“vatta”(口)，后缀为“ta”；或以此被言说，亦为“vatta”。源于词根“vad”(清晰言说)，后缀为“ta”。源于词根“lap”(言说)，于工具义上加“yu”后缀，成“lapana”(口)。人以此呼吸、生存，故为“ānana”(脸)，源于词根“ana”(呼吸)，后缀为“yu”。“Āsa”(口)亦在此处。源于词根“as”(食)，于工具义上加“sa”后缀。

261. අඩ්ඪං දන්තෙ. ද්වීසු ඨානෙසු ද්වික්ඛත්තුං වා ජායතෙති ද්විජො. ලපනෙ මුඛෙ ජායතීති ලපනජො. දා අවඛණ්ඩනෙ, දායති භක්ඛමනෙනාති දන්තො, අන්තො, දස අදනෙ වා, දසන්ති භොජ්ජමනෙනාති දන්තො, අන්තො, ධාත්වන්තලොපො. දමු දමනෙ වා, තො. දංස දංසනෙ, දංසතෙ විලිඛ්‍යතෙ භක්ඛමනෙනාති දංසනො, යු. රද විලෙඛනෙ, යු, රදනො. අම්හි රදො.

261. 关于牙齿（dante）的词。于二处生二次，故为dvijo（双生）。于口（lapane mukhe）中生，故为lapanajo（口生）。词根Dā义为切断，以咀嚼而切断，故为danto（牙），anto为后缀。或词根dasa义为食，以食物而食，故为danto（牙），anto为后缀，词根末音脱落。或词根damu义为调伏，加to后缀。词根daṃsa义为咬，以咀嚼而咬或刮，故为daṃsano（牙），加yu后缀。词根rada义为刮，加yu后缀，成radano（牙）。Amhi rado。

දන්තභෙදස්මිං දන්තවිසෙසෙ දාඨාසද්දො. ඉත්ථිලිඞ්ගොයං. දංසධාතුතො ඨො, දංසිස්ස ච දා, දාඨා, මුද්ධජදුතියොයං. අක්ඛිකොටීසු [Pg.187] වාමදක්ඛිණනෙත්තානං අන්තෙසු අපාඞ්ගො වත්තති, සරීරඞ්ගසඞ්ඛාතස්ස කණ්ණස්ස අප සමීපං අපාඞ්ගො.

于牙齿类别中，dāṭhā（犬齿）一词指特殊的牙齿。此为阴性词。由词根daṃsa加ṭho后缀，daṃsa变为dā，成dāṭhā（犬齿），此词含顶音第二字母（ṭh）。于眼角，左右眼之末端为apāṅgo（眼角）。于身体部分，近耳之处亦为apāṅgo。

262. චතුක්කං ඔට්ඨෙ. දන්තෙ ආවරති ඡාදයතීති දන්තාවරණං. උස දාහෙ, තො, ‘‘සාදිසන්තපුච්ඡභන්ජහංසාදීහි ට්ඨො’’ති සහාදිබ්‍යඤ්ජනෙන ට්ඨො, ඔත්තද්විත්තානි, ඔට්ඨො. ගද්‍රභෙප්‍යයං. අථ වා උස දාහෙ, ට්ඨො, ඔත්තද්විත්තාදි, උභයත්‍රාපි මුද්ධජදුතියො, ඊසං කිඤ්චි කාලං ධාරෙති භක්ඛමෙත්ථාති අධරො, ඊසත්ථො හ්‍යත්‍ර අකාරො.

262. 关于嘴唇（oṭṭhe）有四词。覆盖牙齿，故为dantāvaraṇaṃ（牙覆）。词根usa义为燃烧，加to后缀，依“sādisantapucchabhanjahaṃsādīhi ṭṭho”等语法规则，s后辅音变为ṭṭho，u音变为o且辅音重叠，成oṭṭho（唇）。此词亦用于驴（gadrabha）。或词根usa义为燃烧，加ṭṭho后缀，亦经o音及辅音重叠等变化，二者皆含顶音第二字母（ṭh）。于此能暂时含住食物，故为adharo（下唇），此处a字母有‘少许’（īsaṃ）之义。

‘‘අ පුමෙ මාධවෙ ඤෙය්‍යො,පටිසෙධෙ තදබ්‍යයං;

ඊසත්ථෙ ච විරුද්ධත්ථෙ,සදිසත්ථෙ පයොගතො’’ති. –

“须知a用于阳性，如Mādhava；用于否定，则为不变词；亦用于轻微、相违、相似义。”

හි එකක්ඛරකොසෙ වුත්තං. දසනෙ දන්තෙ ඡාදයතීති දසනච්ඡදො. එත්ථ කෙචි අධරසද්දෙන හෙට්ඨිමොට්ඨමෙවාහු, තෙසං වචනං ‘‘නෙත්තන්තාධරපාණිපාදයුගලෙහි’’ච්චාදීහි මහාකවිපයොගෙහි අසංසන්දනතො න ගහෙතබ්බං.

此于《单字释》(Ekakkharakosa)中所说。覆盖牙齿（dasane dante），故为dasanacchado（唇）。于此，有人说adhara一词仅指下唇，然其说与大诗人在“nettantādhara”（眼角与唇）、“pāṇipādayugalehi”（手足对）等词中的用法不符，故不可取。

තිකං කපොලෙ. ගඩි වදනෙකදෙසෙ, අ, ධාතුප්පක්‍රියත්ථඤ්හි ධාතුපාඨවචනං, සබ්බත්‍රාප්‍යෙවං. කෙන ජලෙන පූරියතෙති කපොලො, අලො, කප අච්ඡාදනෙ වා, ඔලො, කපොලො, නදාදි. ගණ්ඩී. අධරා අධොභාගො චුබුකං නාම, චිබුකංප්‍යත්‍ර. චිබු ඔලම්බකෙ, ණ්වු, අස්සුත්තං.

关于面颊（kapole）有三词。词根gaḍi义为脸之一部，加a后缀。须知《词根诵》是为了说明词语的构成，处处皆然。以水（kena jalena）充满，故为kapolo（颊），加alo后缀。或词根kapa义为覆盖，加olo后缀，成kapolo（颊），属nadādi类。Gaṇḍī（颊）亦是。下部（adhobhāgo）名为cubukaṃ（下巴），cibukaṃ亦是。词根cibu义为悬垂，加ṇvu后缀，此为assuttaṃ。

263. ද්වයං [Pg.188] ගීවාය පුරොභාගෙ. ගල අදනෙ, කරණෙ අ, ගිල ගිලනෙ වා, ගිලති අනෙනාති ගලො, ඉස්සත්තං. කණ සද්දත්ථො දණ්ඩකො ධාතු, ඨො, කණ්ඨො, මුද්ධජදුතියොයං.

263. 关于颈前部（gīvāya purobhāge）有二词。词根gala义为食，于工具义中加a后缀。或词根gila义为吞咽，以此吞咽，故为galo（喉），有元音变化。词根kaṇa义为声，或为daṇḍako词根，加ṭho后缀，成kaṇṭho（喉），此词含顶音第二字母（ṭh）。

තිකං එකත්ථං. ගා සද්දෙ, ඊවො. කං සීසං ධරතීති කන්ධරා. සිරං ධරතීති සිරොධරා, සිරො ධිය්‍යතෙ අස්සන්ති වා සිරොධරා, ධා ගතිනිවත්තියං, අරො.

有三词同义。词根gā义为声，加īvo后缀，成gīvā（颈）。承载头（kaṃ sīsaṃ），故为kandharā（颈）。承载头（siraṃ），故为sirodharā（颈）；或头（siro）被置于此，故为sirodharā（颈）。词根dhā义为运动与停止，加aro后缀。

සුවණ්ණමයො ආලිඞ්ගො මුරජභෙදො, තෙන සන්නිභා සදිසා යා ගීවා, සා කම්බුගීවා මතා, මහාපුරිසලක්ඛණමෙතං. අථ වා යා ගීවා තීහි ලෙඛාහි අඞ්කිතා ලක්ඛිතා, සා කම්බුගීවා මතා, මහාපුරිසලක්ඛණමෙතඤ්ච. කම්බු වුච්චති සුවණ්ණං, කම්බුමයෙන ආලිඞ්ගෙන සන්නිභා ගීවා කම්බුගීවා, කම්බ සංවරණෙ, උ, කම්බු.

由黄金所制、名为āliṅga的一种鼓，颈项与之相似，当知为kambugīvā（螺颈），此为大士(mahāpurisa)之相。或颈有三线为标记，当知为kambugīvā（螺颈），此亦为大士之相。Kambu亦称黄金，颈如黄金所制之āliṅga鼓，故为kambugīvā（螺颈）。词根kamba义为覆盖，加u后缀，成kambu。

264. තිකං ඛන්ධෙ. අන ගතියං, සො. භුජානං සිරො මත්ථකං භුජසිරො. කං මත්ථකං දධාතීති කන්ධො, සො එව ඛන්ධො කකාරස්ස ඛකාරකරණවසෙන, ඛමති භාරන්ති වා ඛන්ධො, ඛමු සහනෙ, තො, තස්ස ධො, මස්ස නො, නිග්ගහීතං වා[Pg.189]. තස්සන්ධි තස්ස ඛන්ධස්ස මජ්ඣං ජත්තු නාම, යං ඛන්ධානං මජ්ඣෙ තිට්ඨති. ජන ජනනෙ, ජර වයොහානිම්හි වා, තු, ජත්තු, තං නපුංසකං.

264. 关于肩（khandhe）有三词。词根ana义为行，加so后缀，成aṃso（肩）。手臂之顶，为bhujasiro（肩头）。承载头（kaṃ matthakaṃ），故为kandho（肩）；此亦作khandho，为ka音转kha音。或能忍受重负（bhāraṃ），故为khandho（肩）；由词根khamu（忍受）加to后缀，t转dh，m转n，或鼻音化而成。其关节，即肩之中部，名为jattu（锁骨），其位于诸肩之间。由词根jana（生）或jara（衰损）加tu后缀，成jattu，此为中性词。

ද්වයං බාහුමූලෙ. බාහූනං භුජානං මූලං බාහුමූලං. කච බන්ධනෙ, ඡො. අස්ස කච්ඡස්ස අධොභාගට්ඨානං පස්සං වුච්චති, දිස පෙක්ඛනෙ, අපච්චයො, දිසස්ස පස්සාදෙසො.

关于臂根（bāhumūle）有二词。手臂（bāhūnaṃ bhujānaṃ）之根，为bāhumūlaṃ（臂根）。词根kaca义为束缚，加cho后缀，成kaccho（腋）。此腋（kacchassa）之下部，称为passaṃ（胁）。词根disa义为见，加a后缀，disa被替换为passa。

265. තිකං බාහුම්හි. වහති අනෙනාති වාහු, වාහු එව බාහු, කු. භුඤ්ජතෙ අනෙනාති භුජො. භුජ පාලනජ්ඣොහාරෙසු. බාහු ච භුජො චෙති ද්වන්දො, එතෙ ද්වෙ ද්වීසු, ඉත්ථියං භුජා. වහති යායාති බාහා. අපරොසද්දොප්‍යත්‍ර.

265. 关于手臂（bāhumhi）有三词。以此承载，故为vāhu（臂），vāhu亦作bāhu，ku为后缀。以此享受，故为bhujo（臂）。词根bhuja义为守护与食用。Bāhu与bhujo为并列复合词，此二词用于双数，其阴性为bhujā。以此承载，故为bāhā。此处亦有他词。

තිකං හත්ථෙ. හස හසනෙ, ථො. හර හරණෙ වා. නක්ඛත්තෙප්‍යයං. කර කරණෙ, අ. පණ බ්‍යවහාරථුතීසු, ඉ. පා රක්ඛනෙ වා, ණි. කරො ච පාණි ච කරපාණයො. පඤ්චසාඛො, සයොප්‍යත්‍ර.

关于手（hatthe）有三词。词根hasa义为笑，加tho后缀；或词根hara义为持，成hattho（手）。此词亦用于星宿。词根kara义为作，加a后缀，成karo（手）。词根paṇa义为交易与赞扬，加i后缀；或词根pā义为守护，加ṇi后缀，成pāṇi（手）。Karo与pāṇi合成为karapāṇayo。Pañcasākho（五枝者）亦是，so pi atra。

පකොට්ඨන්තො හත්ථගණ්ඨි මණිබන්ධො නාම. පකොට්ඨො නාම ආමණිබන්ධං කප්පරස්ස අධොභාගො. මණිවිකතිං බන්ධති එත්ථාති මණිබන්ධො. කුස අක්කොසෙ, ඨො, පකොට්ඨො.

前臂（pakoṭṭha）末端之手关节，名为maṇibandho（手腕）。所谓pakoṭṭho（前臂），即从肘（kappara）之下部至手腕处。于此系缚宝饰（maṇivikatiṃ），故为maṇibandho（手腕）。词根kusa义为叱骂，加ṭho后缀，成pakoṭṭho。

ද්වයං භුජමජ්ඣගණ්ඨිම්හි. කපු හිංසායං, අරො. කුප්පරොතිපි පාඨො, තදා අස්සුත්තං. කපු හිංසායං, ඔණි, කපොණි, ඉත්ථියං. කඵොණීප්‍යත්‍ර, තත්ථ පස්ස ඵත්තං.

关于臂中关节（bhujamajjhagaṇṭhimhi）有二词。词根kapu义为伤害，加aro后缀，成kapparo（肘）。亦有读作kupparo者，此为assuttaṃ。词根kapu义为伤害，加oṇi后缀，成kapoṇi，此为阴性词。Kaphoṇī亦是，此处可见p音转为ph音。

266. පාණිස්ස [Pg.190] පාණිතලස්ස සම්බන්ධීනං මණිබන්ධකනිට්ඨානං ද්වින්නං අන්තරං බහිට්ඨානං කරභො වුච්චති, යෙන කුමාරකා සත්ථං කත්වා අඤ්ඤමඤ්ඤං පහරන්ති, කර හිංසායං, අභො, කර කරණෙ වා.

266. 手（pāṇi）与手掌（pāṇitala）相连，从手腕（maṇibandha）到小指（kaniṭṭhā）之间，其外侧部分称为karabho（手刀），孩童以此为武器相互击打。词根kara义为伤害，加abho后缀；或词根kara义为作。

ද්වයං අඞ්ගුලිමත්තෙ. කරස්ස පාණිස්ස සාඛා කරසාඛා. අගි ගත්‍යත්ථො, අඞ්ග ගමනත්ථො වා, උලි. ඉත්ථිලිඞ්ගොයං, අඞ්ගුලි.

关于手指（aṅguli）有二词。手（karassa pāṇissa）之支，为karasākhā（指）。词根agi义为行，或词根aṅga义为行，加uli后缀，成aṅguli（指）。此为阴性词。

තා අඞ්ගුලියො පඤ්චප්පභෙදා, යථා – අඞ්ගුට්ඨො තජ්ජනී මජ්ඣිමා අනාමිකා කනිට්ඨා චෙති කමා සියුං. අඞ්ග ගමනත්ථො, අස්සුත්තං, අග්ගෙ පුරෙ තිට්ඨතීති වා අඞ්ගුට්ඨො, නිග්ගහීතාගමො, අස්සුත්තඤ්ච. තජ්ජ හිංසායං, තජ්ජෙති යාය, සා තජ්ජනී, යු, නදාදි. මජ්ඣෙ තිට්ඨතීති මජ්ඣිමා. නත්ථි නාමමස්සාති අනාමිකා, සකත්ථෙ කො. අතිසයෙන ඛුද්දකාති කනිට්ඨා. යුවප්පානං කන, කණ වා ඉයිට්ඨෙසු.

此诸手指有五种，依次为：aṅguṭṭho（拇指）、tajjanī（食指）、majjhimā（中指）、anāmikā（无名指）、kaniṭṭhā（小指）。词根aṅga义为行，此为assuttaṃ；或立于前端（agge pure），故为aṅguṭṭho（拇指），有鼻音增入，亦为assuttaṃ。词根tajja义为恐吓，以此恐吓，故为tajjanī（食指），加yu后缀，属nadādi类。立于中间，故为majjhimā（中指）。无有其名，故为anāmikā（无名指），ka为自性后缀。极为微小，故为kaniṭṭhā（小指）。在比较级与最高级中，yuvan（年少）等词干变为kana或kaṇa。

267. තජ්ජන්‍යාදීහි යුතෙ අඞ්ගුට්ඨෙ තතෙ පසාරිතෙ සති පදෙසාදිකා චතස්සො සඤ්ඤා කමතො සියුං, යථා – තජ්ජනීයුතෙ [Pg.191] අඞ්ගුට්ඨෙ තතෙ පදෙසො. දිස පෙක්ඛනෙ. මජ්ඣිමයුතෙ අඞ්ගුට්ඨෙ තතෙ තාලො, තල පතිට්ඨායං. අනාමිකාසහිතෙ අඞ්ගුට්ඨෙ තතෙ ගොකණ්ණො, ගොකණ්ණසදිසත්තා, තප්පමාණත්තා වා ගොකණ්ණො, අථ වා ගොකණ්ණො නාම එකො මිගවිසෙසො, තක්කණ්ණසදිසප්පමාණත්තා ගොකණ්ණො, තාලො ච ගොකණ්ණො ච තාලගොකණ්ණා. ලිඞ්ගභෙදා ‘‘තාලගොකණ්ණවිදත්ථී’’ති න වුත්තං, කනිට්ඨායුතෙ අඞ්ගුට්ඨෙ තතෙ විදත්ථි, විතනොතීති විතත්ථි, විතත්ථි එව විදත්ථි, තනු විත්ථාරෙ,ති, තස්ස ථො. විදත්ථි. ‘‘කමා තතො’’තිපි පාඨො.

267. 当拇指与食指等指结合伸展时，会依次产生padesa等四种名称，即：拇指与食指并拢伸展时，称为padesa。词根Disa为观察义。拇指与中指并拢伸展时，称为tāla；词根tala为安住义。拇指与无名指并拢伸展时，称为gokaṇṇa，因其形如牛耳，或量如牛耳；又或者，gokaṇṇa是一种特殊的鹿，因（此手势）与其耳大小相似而得名。tāla与gokaṇṇa合称tālagokaṇṇā。因词性不同，故不说“tālagokaṇṇavidatthī”。拇指与小指并拢伸展时，称为“张手”(vidatthi)；因其伸展(vitanoti)，故为vitatthi，vitatthi即是vidatthi。词根tanu为伸展义，（后缀）ti的t变为th。Vidatthi。“Kamā tato”也是一种读法。

කුඤ්චිතො සඞ්කොචිතො පාණි පසතාඛ්‍යො, පපුබ්බො සර ගතියං, තො. පමාණප්පකරණතො විතතඤ්ජලියෙවායං කවීහි ඉච්ඡිතො. සම්පුටඤ්ජලි පනායං, පසාරිතසහිතා යස්ස අඞ්ගුලියො භවන්තීති.

弯曲收拢的手称为pasata，（此词由）前缀pa与意为“行”的词根sara及后缀to构成。从量度的章节来看，诗人们视此为vitatañjali。而此为sampuṭañjali，其指伸展而并拢。

කුඤ්චිතො ච තතඞ්ගුට්ඨො, සපතාකොති සම්මතො;

පතාකෙහි තු හත්ථෙහි, සම්පුටඤ්ජලි ඉච්ඡිතො.

拇指弯曲而（手）伸展，被认为是sapatāka；而以patāka手，则意为sampuṭañjali。

දෙවතානං ගරූනඤ්ච, පිතූනඤ්චෙ’ච්ඡිතො පුරෙ;

අත්ථප්පකරණාදීහි, භෙදො ඤෙය්‍යො තහිං තහිං.

（此手势）往昔为天神、师长与父母所乐用；应通过意义、语境等，了知其在各处之差别。

යථා ජලඤ්ජලිං දදාති, අඤ්ජලිනා පිවති, දෙවොයං කතඤ්ජලිරිති. පුටඤ්ජලිස්ස වා වක්ඛමානත්තා ඉධ විතතඤ්ජලියෙව.

如同（说）：“以掬水施”、“以掬水饮”、“此天神已作合掌”。又或者，因将述及puṭañjali，故此处仅为vitatañjali。

268. තිකං සප්පකොට්ඨෙ විතතකරෙ. රමු කීළායං, තනො, මලොපො, රතනං, මණිබුද්ධාදීසු ච. කුක ආදානෙ, උ[Pg.192], ද්විත්තං. හස ධාතුම්හා ථො, තො වා, හත්ථො, හත්ථසහිතත්තා වා පකොට්ඨො හත්ථො.

268. （以下）三名指带前臂的伸展之手。（一）Ratana：由意为“游戏”的词根ramu加后缀tana，并省略ma而得，亦用于珠宝、佛陀等。（二）Kukku：由意为“拿取”的词根kuka加后缀u，并辅音叠写而得。（三）Hattha：由词根hasa加后缀tha或ta派生而来；又或者，因前臂(pakoṭṭha)与手相连，故（前臂也称）hattha。

ද්වයං සම්පුටඤ්ජලිම්හි. කරමයො පුටො කරපුටො, අඤ්ජ බ්‍යත්තිගතිකන්තීසු, අලි, අඤ්ජලි. කරපුටො ච අඤ්ජලි චෙති කරපුටඤ්ජලී.

（以下）二名指sampuṭañjali。（一）Karapuṭa：由手(kara)所成的杯状(puṭa)。（二）Añjali：由意为“显现、行、光辉”的词根añja加后缀ali而得。Karapuṭa与añjali合称karapuṭañjalī。

ද්වයං නඛෙ. කරෙ ජායති රුහතීති කරජො. නත්ථි ඛං ඉන්ද්‍රියං එත්ථාති නඛො, සඤ්ඤාසද්දත්තා න අත්තං, අවිසයත්තා වා. පුනබ්භවො, කරරුහො, නඛරොතිපි නඛස්ස නාමානි.

（以下）二名指指甲。（一）Karaja：因其生(jāyati)或长(ruhati)于手(kara)上。（二）Nakha：因其无孔窍(kha)或根(indriya)；或因其为名想之词，而非实体；或因其非（感官）所缘。Punabbhava、kararuha、nakharo亦为指甲之名。

ද්වයං පුටඞ්ගුලිකරෙතිඛ්‍යාතෙ මුට්ඨිම්හි. ඛට ඉච්ඡායං, ණ්වු, ඛද හිංසායං වා, දස්ස ටො. මු බන්ධනෙ,ති, තස්ස ඨො, ද්විත්තං.

（以下）二名指拳(muṭṭhi)，亦称puṭaṅgulikara。（一）Khaṭaka：由意为“欲求”的词根khaṭa加后缀ṇvu而得；或由意为“伤害”的词根khada，其d变为ṭ而得。（二）Muṭṭhi：由意为“束缚”的词根mu加后缀ti，其t变为ṭh，并辅音叠写而得。

269. පස්සද්වයවිත්ථතා පස්සද්වයෙපි විතතා පසාරිතා සහකරා සපාණයො ද්වෙ බාහූ බ්‍යාමො නාම, බ්‍යාමීයතෙ අනෙනාති බ්‍යාමො, විපුබ්බො යාම අඤ්ඡෙ. උද්ධං උපරි තතා විතතා භුජා ච පොසො ච තෙසං සමුදිතානං පමාණසදිසං පමාණං යස්ස තස්මිං උද්ධන්තතභුජපොසප්පමාණෙ පොරිසසද්දො වත්තති. භුජසද්දෙන සහකරා භුජා ගය්හතෙ, එකස්ස පමාණසද්දස්ස ලොපො, පුරිසස්ස පමාණං පොරිසං. පුරිසසද්දො චෙත්ථ සකරභුජපුරිසං වදති, තීසු, යථා – පොරිසං ජලං, පොරිසො හත්ථී, පොරිසී යට්ඨි.

269. 两臂向两侧伸展，连同双手完全展开，称为“寻”(byāma)。因以此测量(byāmīyate)，故为byāma。（此词由）前缀vi与意为“伸展”的词根yāma构成。向上伸展的双臂与身体(poso)合起来的量度，称为“人量”(porisa)。以“臂”(bhuja)一词，即指包含双手的臂，（复合词中）省略了一个量词。一人(purisa)之量为porisa。此处，purisa一词指包含双臂之人，（porisa）有三种词性，例如：porisaṃ jalaṃ（一人深的水），poriso hatthī（一人高的大象），porisī yaṭṭhi（一人长的棍杖）。

270. ද්වයං උරසි. උස දාහෙ, රො, සලොපො, අර ගතිම්හි වා, අස්සුකාරො. හර හරණෙ, යො, රස්ස දො. කොළං [Pg.193], භුජන්තරං, වක්ඛොතිපි උරොනාමානි. තිකං උරොජෙ. තනු විත්ථාරෙ, තනොති ඉච්ඡන්ති ථනො, තස්ස ථො, ථන දෙවසද්දෙ, ථන චොරියෙ වා. කුච සඞ්කොචනෙ, කුචො. පයො ඛීරං ධාරෙතීති පයොධරො. කුචො ච පයොධරො චාති ද්වන්දො.

270. （以下）二名指胸部。（一）Ura：由意为“燃烧”的词根usa加后缀ra，并省略s而得；或由意为“行”的词根ara，其a变为u而得。（二）Hada：由意为“运载”的词根hara加后缀ya，其r变为d而得。Koḷaṃ、bhujantaraṃ、vakkho亦为胸部之名。（以下）三名指乳房。（一）Thana：由意为“扩张”的词根tanu，其t变为th而得；或因其被欲求(tanoti)；或由意为“天神之声”或“盗窃”的词根thana而得。（二）Kuca：由意为“收缩”的词根kuca而得。（三）Payodhara：因其容纳(dhāreti)乳汁(paya)而得。Kuco与payodharo为并列复合词。

ථනග්ගස්මිං ථනස්ස අග්ගෙ චූචුකං, නපුංසකෙ. ‘‘චූචුකො සො කුචානන’’න්ති තු රතනකොසො, චු චවනෙ, උකො, ද්විත්තං, දීඝො ච, චූචුකං, චන්චු ගතියං වා, උකො, නලොපො, අස්සූකාරො, චූචුකං.

乳房之顶(thanagga)，即乳房尖端，为cūcukaṃ（乳头），中性。而《宝藏释》(Ratanakosa)云：“cūcuko（阳性）为乳房之口”。（Cūcukaṃ一词）由意为“移动”的词根cu加后缀uka，并辅音叠写及长音化而得；或由意为“行”的词根cancu加后缀uka，并省略n，a变为ū而得。

ද්වයං පිට්ඨෙ කායස්ස පච්ඡාභාගෙ. පිට සද්දසඞ්ඝාතෙසු, තො. ඉතරත්‍ර ති, පිසු සෙචනෙ වා.

（以下）二名指背部，即身体的后部。（一）Piṭṭha：由意为“声音”与“聚合”的词根piṭa加后缀ta而得。（二）Piṭṭhi：后缀为ti；或由意为“灌溉”的词根pisu而得。

271. තිකං තනුමජ්ඣෙ. මජ්ඣෙ භවො මජ්ඣො. ලග සඞ්ගෙ, අ. මජ්ඣෙ භවං මජ්ඣිමං. චතුක්කං උදරෙ. කුස අක්කොසෙ, ඡි, සස්ස චො. ගහ උපාදානෙ, අනි, ඊම්හි ගහණී, ගබ්භං ගණ්හාති ධාරෙතීති වා ගහණී, ගබ්භාසයසඤ්ඤිතො මාතුකුච්ඡිප්පදෙසො, තෙජොධාතුම්හි පන යථාභුත්තාහාරස්ස විපාචනවසෙන ගණ්හනතො අඡඩ්ඩනතො ගහණී. උපුබ්බො දර ගමනෙ. උදරති උද්ධං ගච්ඡති වායු යත්‍රාති උදරං. ගු සද්දෙ, අභො, ද්විත්තාදි, ගබ්භො. පිචණ්ඩ ජඨර තුන්දාප්‍යත්‍ර.

271. （以下）三名指身体中部。（一）Majjha：因其在中间(majjhe)。（二）Lagga：由意为“附着”的词根laga加后缀a而得。（三）Majjhima：因其在中间。（以下）四名指腹部。（一）Kucchi：由意为“呵斥”的词根kusa加后缀chi，其s变为c而得。（二）Gahaṇī：由意为“执取”的词根gaha加后缀ani，变为阴性；或因其执持(gaṇhāti)胎儿(gabbha)，指母亲腹中称为子宫之处；又于火界(tejodhātu)中，因其消化所食之物，执持而不舍，故称gahaṇī。（三）Udara：由前缀u与意为“行”的词根dara构成；风向上行之处，故为udara。（四）Gabbha：由意为“声”的词根gu加后缀abha，并辅音叠写等而得。Picaṇḍa、jaṭhara、tunda亦为此处之名。

කුච්ඡිසම්භවෙ කුච්ඡිට්ඨෙ කොට්ඨො, අන්තො චාති ඉමෙ ද්වෙ වත්තන්ති, කුස අක්කොසෙ, තො, ඨො වා. අම ගමනත්ථො, තො.

于腹中生起者及位于腹中者，通用koṭṭha与anta二名。（一）Koṭṭha：由意为“呵斥”的词根kusa加后缀ta或ṭha而得。（二）Anta：由意为“行”的词根ama加后缀ta而得。

272. චතුක්කං [Pg.194] කටියං. හනධාතුම්හා යු, හස්ස ද්විත්තං, හස්ස ජො, හනස්ස ඝො ච, ජඝනං. නිච්ඡයෙන තමතීති නිතම්බො, තමුධාතුම්හා බො. සූ පසවෙ, ණි. කට වස්සාවරණෙසු, කට්‍යතෙ ආවරීයතෙ වත්ථාදීහි කටි, ඉ, එතෙ ද්වෙ නාරියං. එත්ථ ච ජඝනසද්දෙන ඉත්ථිකටියා අග්ගභාගො, නිතම්බසද්දෙන ඉත්ථිකටියා පච්ඡාභාගො, සෙසද්වයෙන කටිසාමඤ්ඤං වුත්තන්ති දට්ඨබ්බං, වුත්තඤ්ච ‘‘පච්ඡා නිතම්බො ථීකට්‍යා, ජඝනං තු පුරො භවෙ’’ති.

272. （以下）四名指腰臀部。（一）Jaghana：由词根han加后缀yu，h叠写并变为j，han变为gh而得。（二）Nitamba：因其突出(tamatī)，由词根tamu加后缀ba而得。（三）Soṇi：由意为“生产”的词根sū加后缀ṇi而得。（四）Kaṭi：由意为“遮盖”的词根kaṭa，因其被衣物等遮盖(kaṭyate)，加后缀i而得。后二者特指女性。此处当知：jaghana指女腰前部，nitamba指女腰后部（臀部），其余二名泛指腰臀。如言：“女臀为nitamba，女腰前部为jaghana。”

273. ලිඞ්ගන්තං ලිඞ්ගසාමඤ්ඤෙ. අඞ්ගෙ සරීරෙ ජායතීති අඞ්ගජාතං, අඞ්ගසද්දො සරීරවාචකො, අඞ්ගමෙතස්සත්ථීති කත්වා. රහසි ඨානෙ ජාතං අඞ්ගං රහස්සඞ්ගං, සත්තමියාලොපො, ඉස්සත්තං, සස්ස ද්විත්තඤ්ච. වත්ථෙන ගුය්හිතබ්බන්ති වත්ථගුය්හං. මිහ සෙචනෙ, කරණෙ යු, මිහති රෙතොමුත්තානි යෙනාති මෙහනං. නිපුබ්බො මිහ සෙචනෙ, තො, නිමිත්තං. උත්තමඞ්ගත්තා වරඞ්ගං. වජ ගතියං, අස්සීකාරො, පච්චයෙහි විනා ජායතීති වා බීජං, විරහත්තජොතකො හ්‍යෙත්ථ විකාරො. ඵල නිප්ඵත්තියං, ඵලති එතෙන පුත්තන්ති ඵලං. ලිඞ්ගති ‘‘ඉත්ථී, පුරිසො’’ති විභාගං ගච්ඡති යෙනාති ලිඞ්ගං. ලිඞ්ග [Pg.195] ගමනෙ, ලීනං අපාකටං අඞ්ගන්ති වා ලිඞ්ගං. එතෙසු බීජඵලසද්දා අණ්ඩෙපි වත්තන්ති.

273. （以下是）性别的同义词。生于身体之部分者为生殖器(aṅgajātaṃ)，`aṅga`一词指身体，意为“其有肢体”。生于隐秘处之部分为隐秘部(rahassaṅgaṃ)，此词由第七格词尾省略、元音变为i及s双写而成。应以衣物遮蔽者为衣覆处(vatthaguyhaṃ)。词根`mih`意为“排泄”，加工具义的后缀`yu`，意为“以此排泄精与尿者”，是为排泄器(mehanaṃ)。词根`mih`（意为“排泄”）加前缀`ni`和后缀`to`，构成`nimittaṃ`（相）。因是至上之部分，故为胜处(varaṅgaṃ)。词根`vaj`意为“行”；或，无因而生者为种子(bījaṃ)，此处的变异（vikāra）实为表明分离的状态。词根`phal`意为“结果”，能由此结果而生子，故为果(phalaṃ)。能由此区分“女”、“男”者为性(liṅgaṃ)。词根`liṅg`意为“行”；或，隐藏不显之部分亦为性(liṅgaṃ)。在这些词中，`bīja`和`phala`二词亦用于指睾丸。

ද්වයං පුරිසලිඞ්ගපසිබ්බකෙ. අම ගමනෙ, ඩො, අණසද්දත්ථො වා, ඩො, අඩි අණ්ඩත්ථෙ වා, තො. කුස අක්කොසෙ, ණො. අණ්ඩසද්දො චෙත්ථ බීජෙපි, අණ්ඩකොසොති සමුදිතම්පි කොසස්ස නාමං, ‘‘කුක්කුටච්ඡාපකස්සෙව අණ්ඩකොසම්හා’’ති හි වුත්තං, අමරකොසෙපි අණ්ඩකොසොති සමුදිතෙනෙව නාමං වුත්තං. එත්ථ ච අණ්ඩස්ස බීජස්ස කොසො අණ්ඩකොසොති විග්ගහො කාතබ්බො.

（以下）二者指男性的阴囊(purisaliṅgapasibbaka)。词根`am`意为“行”，加后缀`ḍo`；或词根`aṇ`意为“发声”，加后缀`ḍo`；或词根`aḍ`意为“睾丸”，加后缀`to`（构成`aṇḍa`）。词根`kus`意为“叱”，加后缀`ṇo`（构成`kosa`）。此处`aṇḍa`一词亦指种子，`aṇḍakosa`是囊的合称，如言：“如自卵壳之雏鸡”。在《阿摩罗俱舍》(Amarakosa)中，`aṇḍakosa`亦被称为合称。于此，应作如是分解：睾丸（即种子）之囊为睾丸囊(aṇḍakosa)。

ද්වයං ඉත්ථියා අඞ්ගජාතෙ. යු මිස්සනෙ, අධිකරණෙනි, යොනි, ඉත්ථියං පුමෙ චායං, ඉත්ථී ච පුමා ච ඉත්ථිපුමං, තස්මිං. භජන්ති අස්මින්ති භගං. මාරමන්දිර මාරකූපා චාත්‍ර.

（以下）二者指女性的生殖器(aṅgajāta)。词根`yu`意为“混合”，加处所义的后缀`ni`，构成`yoni`。此词（`yoni`）通用于阴性和阳性。人们于此享受，故为`bhaga`。魔宫(Māramandira)、魔井(mārakūpa)亦是此的异名。

274-275. තිකං ඉත්ථිපුරිසානං සම්භවෙ. සුචිස්ස පටිපක්ඛො අසුචි, ඉකාරන්තො, ද්වීසු, සම්භවලිඞ්ගො වා. සංපුබ්බා භූධාතුම්හා අ. සක සාමත්ථියං, තො, තස්ස කො, අස්සුත්තං, සුච සොකෙ වා, කො.

274-275. （以下）三者指男女的生殖（之物）。净(suci)之反为不净(asuci)，此词以i结尾，通用于二性，或与`sambhava`同性。词根`bhū`加前缀`saṃ`和后缀`a`构成`sambhava`。词根`suc`意为“发光”或“悲伤”，加后缀`ko`构成`sukka`。

ද්වයං වච්චමග්ගෙ. පුනන්ති අනෙනාති පායු. පූ පවනෙ, උ, ඌස්සායො, පය ගමනත්ථො වා, පයති වච්චමනෙනාති පායු, [Pg.196] කරණෙ උ, අයං පුරිසෙ පුල්ලිඞ්ගෙ වත්තති. ගුද කීළායං, අ. අපානංප්‍යත්‍ර.

（以下）二者指大便道(vaccamagga)。以此净化者为肛门(pāyu)。词根`pū`意为“净化”，加后缀`u`；或词根`pay`意为“行”，意为“粪便由此而行”，是为肛门(pāyu)，后缀`u`为工具义。此词用于男性时为阳性。词根`gud`意为“嬉戏”，加后缀`a`构成`guda`。`apāna`亦是此的异名。

අට්ඨකං වච්චෙ. ගූථ කරීසොස්සග්ගෙ, ගුප ගොපනෙ වා, ථො. කිර විකිරණෙ, ඊසො, කරීසං. වර වරණසම්භත්තීසු, චො, ගූථඤ්ච කරීසඤ්ච වච්චඤ්චෙති ද්වන්දො, තානි විකප්පෙන පුමෙ වත්තන්ති, නිච්චං නපුංසකෙ, පුල්ලිඞ්ගත්තං තෙසං කත්ථචියෙව, සබ්බත්‍ර නපුංසකත්තමෙව බහුලන්ත්‍යත්ථො. මල චලනෙ, අ, මල ධාරණෙ වා. සක සත්තියං, සස්ස ඡො. උච්චාරීයතෙ ජහ්‍යතෙති උච්චාරො, උපුබ්බො චරධාතු චජනෙ, උක්ඛිපනෙ ච වත්තති. මිහ සෙචනෙ, ලො, වණ්ණවිපරියයො, ළත්තඤ්ච. අවකරීයතෙති උක්කාරො, අවස්සුත්තං, කිර වික්ඛිපනෙ. සමලංප්‍යත්‍ර. සමු උපසමෙ, අලො.

（以下）八者指粪便。词根`gūth`意为“排泄”；或词根`gup`意为“守护”，加后缀`tho`构成`gūtha`。词根`kir`意为“散布”，加后缀`īsa`，构成`karīsa`。词根`var`意为“选择、分配”，加后缀`co`构成`vacca`。`gūtha`、`karīsa`与`vacca`为并列复合词，这些词可作阳性，但恒为中性；其阳性用法仅见于少数地方，普遍为中性是其要义。词根`mal`意为“动”或“持”，加后缀`a`构成`mala`。词根`sak`意为“有能力”，`s`变为`ch`构成`chakaṇa`。被排出、舍弃者为`uccāra`，此词由前缀`u`加意为“舍弃”、“抛弃”的词根`car`构成。词根`mih`意为“排泄”，加后缀`lo`，并发生音位变换及`ḷ`化构成`mīḷha`。被丢弃者为`ukkāra`，此词由`ava`变为`u`及意为“散布”的词根`kir`构成。`samala`亦是此的异名，由词根`sam`（意为“平息”）加后缀`ala`构成。

ද්වයං මුත්තෙ. සු සවනෙ, සවනං සන්දනං, චුරාදි, ණො. මුච මොචනෙ, තො, මුත්ත පස්සාවෙ වා. උච්චතෙ කථීයතෙ. ගොමුත්තෙ ගවං සම්බන්ධිනි මුත්තෙ පූතිමුත්තසද්දො වත්තති. අජ්ජ පවත්තම්පි හි තං දුග්ගන්ධභාවෙන පූතිමුත්තන්ත්වෙව වුච්චති, යථා ‘‘පූතිකායො’’ති. අස්සාදීනං මලෙ ඡකණසද්දො, සක සත්තියං, යු, සස්ස ඡො.

（以下）二者指尿液。词根`su`意为“流”（`savana`），`savana`即是流淌，属`curādi`（第十组动词），加后缀`ṇo`构成`passāva`。词根`muc`意为“释放”，加后缀`to`，构成`mutta`；或词根`passāv`意为“排尿”。被称为、被说。在牛尿中，`pūtimutta`（腐尿）一词指与牛相关的尿液。即使是刚排出的，也因其恶臭而被称为腐尿，如说“腐臭身(pūtikāya)”。马等动物的粪便称为`chakaṇa`，由词根`sak`（意为“有能力”）加后缀`yu`，`s`变为`ch`构成。

276. නාභියා අධොභාගො වත්ථි නාම, සො ද්වීසු. වත්ථි මුත්තපුටං. ‘‘මුත්තාසයපුටො වත්ථි’’රිති රතනමාලා. වසති මුත්තමෙත්ථාති වත්ථි, වස නිවාසෙ,ති, තස්ස ථො, ත්ථිපච්චයෙන වා සිද්ධං. උච්ඡඞ්ගං අඞ්කඤ්ච ඉමෙ ද්වෙ උභො සද්දා [Pg.197] පුමෙ වත්තන්ති. උස්සජ්ජති එත්ථාති උච්ඡඞ්ගං, සජ සඞ්ගෙ, සස්ස ඡො, ද්විත්තං. අඞ්ක ගමනත්ථො, අ, අඞ්කො, අථ වා අඞ්ක ලක්ඛණෙ, අ, අඞ්කො, ‘‘උච්ඡඞ්ගචිහනෙස්ව’ඞ්කො’’ති අමරකොසෙ.

276. 脐下的部分名为膀胱(vatthi)，此词通用于二性。膀胱是尿囊。《宝鬘》(Ratanamālā)云：“膀胱是尿液储存的囊袋”。尿液居于此，故为膀胱(vatthi)，由词根`vas`（意为“居住”）加后缀`ti`，`t`变为`th`；或由后缀`tthi`构成。`ucchaṅga`（怀）与`aṅka`（怀，标记）二词皆为阳性。置物于此，故为`ucchaṅga`，由词根`saj`（意为“执着”）构成，`s`变为`ch`并双写。词根`aṅk`意为“行”，加后缀`a`，构成`aṅka`；或词根`aṅk`意为“标记”，加后缀`a`，构成`aṅka`。《阿摩罗俱舍》(Amarakosa)云：“`aṅka`用于怀抱与标记义”。

ද්වයං ජාණූපරිභාගෙ. අර ගමනෙ, උ, අස්සූකාරො. සන්ජ සඞ්ගෙ, ආසජ්ජති වත්ථමත්‍රාති සත්ථි, ථි. ඌරු ච සත්ථි චෙති ද්වන්දො, නපුංසකෙපි.

（以下）二者指膝上部分。词根`ar`意为“行”，加后缀`u`，`a`变为`ū`构成`ūru`。词根`sañj`意为“执着”，衣物附着于此，故为大腿(satthi)，加后缀`thi`。`ūru`与`satthi`二词亦可为中性。

තිකං ජාණුම්හි, ඌරුනො පබ්බං ගණ්ඨි ඌරුපබ්බං. ජන ජනනෙ, ණු. ද්විත්තෙ ජණ්ණු.

（以下）三者指膝。股之关节或结节为膝节(ūrupabbaṃ)。词根`jan`意为“生”，加后缀`ṇu`构成`jāṇu`。辅音双写后为`jaṇṇu`。

277. ද්වයං පාදගණ්ඨිම්හි. ගුප රක්ඛණෙ ඵො, සකත්ථෙ කො. පාදස්ස ගණ්ඨි පාදගණ්ඨි. ඝුටිකාප්‍යත්‍ර. ඝුට පරිවත්තනෙ, ඝුට්‍යතෙ අනෙනෙති ඝුටිකා, ණ්වු.

277. （以下）二者指足踝。词根`gup`意为“守护”，加后缀`pha`，再加自身义的后缀`ka`构成`gopphaka`。足之结节为足踝(pādagaṇṭhi)。`ghuṭikā`亦是此的异名。词根`ghuṭ`意为“转动”，以此转动者为`ghuṭikā`，加后缀`ṇvu`。

ද්වයං පාදස්ස පච්ඡාභාගෙ ගොප්ඵකස්සාධො භාගෙ. පුමෙ තූති ත්වන්තං ලිඞ්ගපදං. පස බාධනඵුසනෙසු,ති, තස්ස ණො, සස්ස හො, වණ්ණවිපරියයො, ණිපච්චයෙන වා සිද්ධං. සකාරවණ්ණාගමෙ වුද්ධියඤ්ච පාසණ්හි. එලිප්‍යත්‍ර, ඉල ගතියං,ති, තලොපො.

（以下）二者指足后部，即足踝下方部分。词根`pas`意为“束缚、触”，加后缀`ti`，`t`变为`ṇ`，`s`变为`h`，并发生音位变换；或由后缀`ṇi`构成。加上`sa`音，并有元音增广，构成`pāsaṇhi`（足跟）。`eli`亦是此的异名，由词根`il`（意为“行”）加后缀`ti`，`t`省略而成。

ද්වයං පාදග්ගෙ. පාදස්ස අග්ගං පාදග්ගං. පකට්ඨං පදං පපදන්ති කම්මධාරයො. ‘‘පපදො’’තිපි පාඨො. තිකං පාදෙ. පද ගතිම්හි, ණො, පජ්ජතෙති පාදො. පජ්ජතෙ ගච්ඡතීති, අ. චරම්හා කරණෙ යු, චරණං, ඉදං පුමෙ විකප්පෙන, නිච්චං නපුංසකෙ. අඞ්ඝිප්‍යත්‍ර, අහි ගතියං. ඉ, හස්ස ඝො.

（以下）二者指足尖。足之顶端为足尖(pādagga)。`pakaṭṭhaṃ padaṃ`是为`papada`，属持业释。亦有`papado`的读法。（以下）三者指足。词根`pad`意为“行”，加后缀`ṇo`，能行走者为足(pādo)。能行走者为`pada`，加后缀`a`。由词根`car`加工具义的后缀`yu`，构成`caraṇa`，此词或为阳性，但恒为中性。`aṅghi`亦是此的异名，由词根`ah`（意为“行”）加后缀`i`，`h`变为`gh`构成。

278. ද්වයං [Pg.198] හත්ථාද්‍යවයවෙ. අඞ්ගි ගත්‍යත්ථො, අ. අවපුබ්බො යු මිස්සනෙ, අ. පතීකො, අපඝනොප්‍යත්‍ර. පතිපුබ්බා ඉම්හා කො. අපපුබ්බා හනිම්හා අ, ඝනාදෙසො ච.

278. （以下）二者指手等肢体。词根`aṅg`意为“行”，加后缀`a`构成`aṅga`。词根`yu`（意为“混合”）加前缀`ava`和后缀`a`构成`avayava`。`patīka`、`apaghana`亦是此的异名。`patīka`由词根`i`加前缀`pati`和后缀`ka`构成。`apaghana`由词根`han`加前缀`apa`和后缀`a`构成，并以`ghana`为替代。

ද්වයං පස්සට්ඨිම්හි. පා රක්ඛණෙ, සු, ළිකාරවණ්ණාගමො, සකත්ථෙ කො, පස්ස ඵො. අළාගමෙ ඵාසුකා. ‘‘පාසුළිකා, පාසුකා’’තිපි පාඨො. ඵුස සම්ඵස්සෙතිපි ධාතු, තදා උපච්චයාදි.

（以下）二者指肋骨。亦有`pāsuḷikā`、`pāsukā`的读法。其词源或为：词根`pā`意为“守护”，加后缀`su`，并加入`ḷikāra`音，再加自身义的后缀`ka`。或由词根`phus`（意为“触”）加`u`等后缀构成。

ද්වයං අට්ඨිමත්තෙ. අසු ඛෙපනෙ, ඉ, සස්ස ට්ඨො, අට්ඨි, ඉදං පණ්ඩකෙ නපුංසකෙ වත්තති. ධා ධාරණෙ, තු, ඉත්ථී. කීකසං, කුල්ලංප්‍යත්‍ර. ගලස්ස කණ්ඨස්ස හෙට්ඨිමන්තෙ ජාතමට්ඨි ගලන්තට්ඨි. අක ගමනෙ, ඛො, සකත්ථෙ කො.

二者指骨。“asu”意为投掷，加“i”后缀，其“s”变为“ṭṭh”，得“aṭṭhi”(骨)，此词为中性。“dhā”意为持有，加“tu”后缀，(得)阴性词。“kīkasaṃ”和“kullaṃ”也在此处。生于脖子、喉咙下端的骨头是“galantaṭṭhi”(喉骨)。“aka”意为行走，加“kho”后缀，在自身义中加“ko”。

279-280. ද්වයං සිරසොට්ඨිඛණ්ඩෙ. සමුදිතෙ තු කරොටි, ඉත්ථී. කපු සාමත්ථියෙ, අරො, කං සීසං පාලෙතීති වා කප්පරො, රස්සො, ලස්ස රත්තඤ්ච. කං පාලයතීති[Pg.199], කම්මාදිම්හි ණො. ‘‘සිරොට්ඨිම්හි කපාලො’ථී, ඝටාදිසකලෙපිචෙ’’ති රුද්දො. කපාලො අථීති ඡෙදො. කපාලසද්දො විකප්පෙන පුල්ලිඞ්ගො. කඩි ඡෙදෙ, අරො. මහතී සිරා මහාසිරා, සිරාති ච. සි බන්ධනෙ, රො.

279-280. 二者指头骨碎片。合起来则为“karoṭi”(头颅)，是阴性词。“kapu”意为能力，加“aro”后缀；或因其保护头部，故称“kapparo”(头盖骨)，其元音短化，且“l”变为“r”。(其词源是)“保护什么”，在业格等义中加“ṇo”后缀。“头骨是‘kapāla’，亦指瓶等碎片”，鲁陀(Rudda)如是说。“kapāla”亦指碎片。“kapāla”一词可为阳性。“kaḍi”意为切断，加“aro”后缀。大脉为“mahāsirā”(大动脉)，亦称“sirā”(脉)。“si”意为系缚，加“ro”后缀。

තිකං සුසිරවත්‍යං වායුවහන්තසිරායං. තිවිධා හි කායසිරා එකා වායුවහා, අපරා සුත්තමිවාට්ඨිබන්ධිනී, අඤ්ඤා ආහාරවාහිනී අන්තඛ්‍යා. තත්‍ර තතියෙන පඨමා, පඨමදුතියෙහි දුතියා ච දීපිතා, තතියා පන පරතො වක්ඛති. නහ බන්ධනෙ, අරු. සි බන්ධනෙ, රො. ධම සද්දෙ, යු. නදාදි, අනි වා, ධමනී.

三者指有孔隙的脉或运气之脉。身体的脉有三种：一种是运气之脉，另一种是如线缚骨之脉，还有一种是运送食物、名为肠之脉。其中，以第三词诠释第一义，以第一、二词诠释第二义，至于第三种脉则于后文解说。“naha”意为捆绑，加“aru”后缀。“si”意为捆绑，加“ro”后缀。“dhama”意为声音，加“yu”后缀；或属nadādi类，加“ani”后缀，得“dhamanī”(动脉)。

තතියං දස්සෙතුමාහ ‘‘රසග්ගසා’’ත්‍යාදි. රසං ගසතීති රසග්ගසා, ගස අදනෙ. රසං හරති නෙතීති රසහරණී, යු, නදාදි.

为说明第三种脉，故说“rasaggasā”等。吞食精华者，是为“rasaggasā”(味行脉)，“gasa”意为食用。运载、引导精华者，是为“rasaharaṇī”(味运脉)，加“yu”后缀，属nadādi类。

තිකං මංසෙ. මන ඤාණෙ, සො. මිස සද්දෙ, ආපුබ්බො ආමසනෙ වා. පිස අවයවෙ, තො. පලලං, කබ්බංප්‍යත්‍ර.

三者指肉。“mana”意为知，加“so”后缀。“misa”意为声音，或前缀“ā”加于词根“mas”为接触义。“pisa”意为部分，加“to”后缀。“palalaṃ”和“kabbaṃ”也在此处。

ද්වයං ආතපාදිනා සුක්ඛමංසෙ. තිලිඞ්ගකන්තූති ත්වන්තං ලිඞ්ගපදං. වල, වල්ල සංවරණෙ, ඌරො, ඉත්ථියං ‘‘ඉත්ථියමතො ආපච්චයො’’ති ආ, වල්ලූරා. උද්ධං තත්තං උත්තත්තං. තප සන්තාපෙ, තො.

二者指因日晒等而干的肉。其中“uttattaṃ”一词为三性词。“vala”或“valla”意为遮蔽，加“ūro”后缀，在阴性中，依规则加“ā”后缀，得“vallūrā”(干肉)。“uddhaṃ tattaṃ”即是“uttattaṃ”(极热)。“tapa”意为热恼，加“to”后缀。

281. චතුක්කං ලොහිතෙ. රුහ ජනනෙ, තො, ඉතො වා. රුන්ඣතෙ චම්මෙනාති රුධිරං, ඉරො. සොණ වණ්ණෙ, තො. රඤ්ජ රාගෙ, තො. අසං, ඛතජංප්‍යත්‍ර.

281. 四者指血。“ruha”意为出生，加“to”后缀，或由此而来。因被皮肤覆盖，故称“rudhiraṃ”(血)，加“iro”后缀。“soṇa”意为颜色，加“to”后缀。“rañja”意为染着，加“to”后缀。“asaṃ”和“khatajaṃ”也在此处。

තිකං [Pg.200] ඛෙළෙ. ලා ආදානෙ, අලො, ඉත්ථියමා, ලල ඉච්ඡායං වා, ඉත්ථියමා. ඛෙල ගතියං, අ. ඛල චලනෙ, සඤ්චයෙ වා, ණො, ළත්තං, ඛං වා ආකාසං ඉලතීති ඛෙළො. ඉල ගතියං, කම්මනි ණො, ඉල ගතිම්හි වා, අ, ඉස්සෙ.

三者指唾液。“lā”意为取，加“alo”后缀，在阴性中加“ā”后缀；或“lala”意为欲求，在阴性中加“ā”后缀。“khela”意为移动，加“a”后缀。“khala”意为移动或积聚，加“ṇo”后缀，变为“ḷ”音；或因在空中移动，故称“kheḷo”(唾液)。“ila”意为移动，在业格中加“ṇo”后缀；或“ila”意为移动，加“a”后缀，(i)变为“e”。

ද්වයං පිත්තෙ. මා පරිමාණෙ, ධු. මද උම්මාදෙ වා, ණු, දස්ස ධො. මායූති පාඨෙ මය ගතියං, ණු. මාධුමායුසද්දා ද්වෙ පුරිසෙ පුල්ලිඞ්ගෙ. අපිදධාතීති පිත්තං. අපිපුබ්බො ධා පිධානෙ, තො, අලොපො, භුජාදි, පිත්තං, නපුංසකෙ.

二者指胆汁。“mā”意为量度，加“dhu”后缀。或“mada”意为疯狂，加“ṇu”后缀，其“d”变为“dh”。在“māyū”的读法中，“maya”意为移动，加“ṇu”后缀。“mādhu”和“māyu”这两个词是阳性词。因为它覆盖隐藏，故称“pittaṃ”(胆汁)。源于前缀“api”和词根“dhā”(覆盖义)，加“to”后缀，发生“a”音脱落，属bhujādi类，构成“pittaṃ”(胆汁)，为中性词。

ද්වයං සෙම්හෙ. සිලිස සිලෙසනෙ, චුරාදි, සිලිස්‍යතෙ අත්‍රෙති සෙම්හො, මන, ලිසස්ස හො, වණ්ණවිපරියයො. ඉතරත්‍ර උමො, සිලෙසුමො. කඵොප්‍යත්‍ර, කෙන තොයෙන ඵාති වුද්ධි යස්ස කඵො, නෙරුත්තො.

二者指痰。“silisa”意为黏着，属curādi类，能黏着于此，故称“semho”(痰)；加“mana”后缀，“lis”变为“ho”，并发生音位变换。另一词为“silesumo”。“kapho”(痰)也在此处，其词源学解释为：由水而增长者，是为“kapho”。

282-283. විලීනො විභූතො ස්නෙහො වසාත්‍යුච්චතෙ, වස නිවාසෙ, ආ. ද්වයං අවිලීනස්නෙහෙ. මිද ස්නෙහනෙ, ණො. වප බීජසන්තානෙ, අ, වපා. ‘‘වපා විවරමෙදෙසූ’’ති නානත්ථසඞ්ගහෙ, අමරකොසෙ පන මෙදාදීනමෙකත්ථතා දීපිතා, වුත්තඤ්හි තත්ථ ‘‘මෙදො තු වපා වසා’’ති.

282-283. 融化且显著的脂肪(sneha)被称为“vasā”。“vasa”意为“住”，加“ā”后缀。二者指未融化的脂肪。“mida”意为“涂油”，加“ṇo”后缀。“vapa”意为“播种、延续”，加“a”后缀，得“vapā”。《多种意义集合》(Nānatthasaṅgaha)中说“vapā指开口、脂肪等”，但在《阿摩罗词典》(Amarakosa)中，脂肪等被解释为同一意义，其中说“脂肪(medo)即是vapā、vasā”。

තිකං චන්දනසුවණ්ණාද්‍යලඞ්කාරකතසරීරසොභායං. කපු සාමත්ථියෙ, ආකප්පනං ආකප්පො, ණො. ‘‘නෙපච්ඡෙ ගෙහමත්තෙ [Pg.201] ච, වෙසො වෙස්‍යාගහෙපි චෙ’’ති රභසො. වස කන්තියං, විසි බ්‍යාපනෙ වා, ණො. නිස්සෙසතො පථනං පඛ්‍යානං නෙපච්ඡං, පථ පඛ්‍යානෙ ඝ්‍යණ. පටිකම්මං, පසාධනංප්‍යත්‍ර.

三者指由檀香、黄金等装饰品所造就的身体光彩。“kapu”意为“能”，由“ākappanaṃ”得“ākappo”，加“ṇo”后缀。《拉巴萨词典》(Rabhaso)中说：“nepaccha(装饰)用于居家和妓院”。“vasa”意为“光彩”，或“visi”意为“遍布”，加“ṇo”后缀。彻底展现即是“nepacchaṃ”(装饰)，由词根“patha”(展示义)加“ghyaṇa”后缀。“paṭikammaṃ”(修饰)和“pasādhanaṃ”(打扮)也在此处。

ඡක්කං හාරාද්‍යාභරණෙ. මඩි භූසායං, කරණෙ යු. සාධ සංසිද්ධියං, යු, සාඨ සඞ්ඛාරගතීසු වා, පසාඨනං, මුද්ධජදුතියොත්‍ර. භූස අලඞ්කාරෙ, කරණෙයෙව යු. ආභරිය්‍යතෙ තන්ති ආභරණං, භර භරණෙ, කම්මනි යු. අලං විභූසනං කරිය්‍යතෙනෙනෙති අලඞ්කාරො, ණො. පිළන්ධ භූසනෙ, කරණෙ යු. පරික්ඛාරොප්‍යත්‍ර.

六者指项链等饰品。“maḍi”(装饰义)，在工具义中加“yu”后缀。“sādha”(完成义)，加“yu”后缀。或“sāṭha”(行蕴的运动义)，(得)“pasāṭhanaṃ”(散布)，此处为第二种解释，如头饰等。“bhūsa”(装饰义)，仅在工具义中加“yu”后缀。因被佩戴，故为“ābharaṇaṃ”(饰品)；“bhara”(佩戴义)，在业格中加“yu”后缀。因能充分装饰，故为“alaṅkāro”(装饰品)，加“ṇo”后缀。“piḷandha”(装饰义)，在工具义中加“yu”后缀。“parikkhāro”(资具)也在此处。

ද්වයං මකුටෙ. කිර විකිරණෙ, ඊටො. මකි මණ්ඩනෙ, උටො. මුකුටොතිපි පාඨො, එතෙ ද්වෙ අනිත්ථී.

二者指头冠。“kira”(散布义)，加“īṭo”后缀。“maki”(装饰义)，加“uṭo”后缀。“mukuṭo”也是一种读法，这两个词并非阴性。

ද්වයං මකුටග්ගට්ඨෙ නායකමණිම්හි. මකුටචූළායං චුම්බිතා මණි චූළාමණි. මකුටසිරසි චුම්බිතා මණි සිරොමණි.

二者指头冠顶端的主宝石。“makuṭacūḷāyaṃ”(头冠尖端)所触及的宝石是“cūḷāmaṇi”(顶饰珠)。“makuṭasirasi”(头冠顶部)所触及的宝石是“siromaṇi”(顶髻珠)。

284. ද්වයං උණ්හීසපට්ටෙ. සිරසො වෙඨනං සිරොවෙඨනං. උපුබ්බො නහ බන්ධනෙ, ඊසො, වණ්ණවිකාරො. යං බහුකාලං දෙබ්‍යාමනුස්සෙස්වපි භවති, තත්‍ර කණ්ණාභරණෙ කුණ්ඩලාදිද්වයං. කුඩි දාහෙ, අලො. වෙඨ වෙඨනෙ, කණ්ණස්ස වෙඨනං කණ්ණවෙඨනං, මුද්ධජදුතියොයං.

284. 二者指头巾。缠绕头部者，是为“siroveṭhanaṃ”(头巾)。词根“naha”(束缚义)加前缀“u”和后缀“īsa”，并发生音变。至于长久为天人所用之耳饰，有“kuṇḍala”等二种。词根“kuḍi”(燃烧义)，加“alo”后缀。词根“veṭha”(缠绕义)，缠绕耳朵者，是为“kaṇṇaveṭhanaṃ”(耳饰)，此为头饰之第二种。

තිකං තාළකාඛ්‍යෙ කණ්ණාභරණෙ. කණ්ණානං භූසනං කණ්ණිකා, කණ්ණා භූසනෙ බහුලලක්ඛණෙ ණිකො. කණ්ණච්ඡදනං [Pg.202] පූරති යෙන සො කණ්ණපූරො. කණ්ණස්ස විභූසනං කණ්ණවිභූසනං, කරණෙ යු. තාලපත්තංප්‍යත්‍ර.

三者指名为“tāḷaka”的耳饰。耳朵的装饰是“kaṇṇikā”，当“kaṇṇa”在“装饰”义中且具有“多重”特征时，加“ṇiko”后缀。用以填满耳孔的物品是“kaṇṇapūro”(耳塞)。耳朵的装饰是“kaṇṇavibhūsanaṃ”，在工具义中加“yu”后缀。“tālapattaṃ”(棕榈叶)也在此处。

285. ද්වයං ගීවාභරණෙ. කණ්ඨස්ස භූසා කණ්ඨභූසා, ථී. ගීවායං භවං ගීවෙය්‍යං, භවත්ථෙ එය්‍යො, ගීවාය ආභරණං වා ගීවෙය්‍යං, ගීවතො ආභරණෙ එය්‍යො.

285. 二者指颈饰。颈部的装饰是“kaṇṭhabhūsā”，为阴性词。存在于颈部的称为“gīveyyaṃ”，在“存在”义中加“eyyo”后缀。或者，颈部的装饰品也称为“gīveyyaṃ”，在“从颈部而来的装饰品”义中加“eyyo”后缀。

ද්වයං මුත්තාවලියං. හරීයතෙ මනො යෙන හාරො. මුත්තානං ආවලි පන්ති මුත්තාවලි. හාරාසද්දොප්‍යත්‍ර.

二者指珍珠项链。心被其吸引的饰品是“hāro”(项链)。珍珠的行列是“muttāvali”(珍珠项链)。“hārā”(项链)一词也在此处。

චතුක්කං පකොට්ඨාභරණෙ. පකොට්ඨො නාම කප්පරස්සාධොභාගො. නී නයෙ, උරො, ඉයාදෙසො. වල සංවරණෙ, අයො, අනිත්ථී, නියුරොපි. කට වසාවරණගතීසු, ණ්වු. පරි සමන්තතො හරති චිත්තං යන්ති පරිහාරකං, ණ්වු. අවාපකොප්‍යත්‍ර.

四者指前臂饰品。“pakoṭṭho”(前臂)是指肘部下方的部分。词根“nī”(引导义)，加“uro”后缀，发生“iy”替换。词根“vala”(约束义)，加“ayo”后缀，为非阴性词；“niyuro”(臂钏)亦然。词根“kaṭa”(居住、覆盖、行动义)，加“ṇvu”后缀。能从四面八方吸引心者，是为“parihārakaṃ”(手镯)，加“ṇvu”后缀。“avāpako”(手镯)也在此处。

286-287. ද්වයං මුත්තාදිඝටිතවලයවිකත්‍යාභරණෙ. කා සද්දෙ, කණපච්චයො, කණ සද්දෙ වා, ද්විත්තං, කඞ්කණං, කකි ගත්‍යත්ථෙ [Pg.203] වා, යු, කකි ලොල්‍යෙ වා, කඞ්කති යෙනාති කඞ්කණං, කරණෙ යු. කරස්ස භූසා කරභූසා, ථී.

286-287. 二者指由珍珠等制成的环镯类饰品。Kā（词根）在“声音”义中，加kaṇa（后缀），或者kaṇa（词根）在“声音”义中，（发生）重叠（dvittaṃ），（得）kaṅkaṇaṃ（手镯）。或者kaki（词根）在“行走”义中，加yu（后缀）；或者kaki（词根）在“摇摆”义中，因为通过它摇摆，所以是kaṅkaṇaṃ（手镯），加工具义之yu（karaṇe yu）。手的装饰（karassa bhūsā）是“手饰”（karabhūsā），（此为）阴性词（thī）。

ද්වයං ඛුද්දඝණ්ටිකායං. කිං කුච්ඡිතං කණතීති කිඞ්කණී, නදාදි. කිඞ්කිණීතිපි පාඨන්තරං, තදා යදාදි. ඛුද්දා එව ඝණ්ටා ඛුද්දඝණ්ටිකා, සකත්ථෙ කො, ඝට චලනෙ.

二者指小铃铛。什么发出恼人的声音？（kiṃ kucchitaṃ kaṇatīti）即是“铃铛”（kiṅkaṇī），（此为）nadādi（词组）。Kiṅkiṇī也是一种异读，此时（属于）yadādi（词组）。极小的铃铛（khuddā eva ghaṇṭā）称为“小铃铛”（khuddaghaṇṭikā），在自性义中加ko（后缀），ghaṭa（词根）在“震动”义中。

ද්වයං අඞ්ගුල්‍යාභරණෙ. අඞ්ගුලියං භවං අඞ්ගුලීයකං, ඊයො, සකත්ථෙ කො, අඞ්ගුලීනමාභරණං අඞ්ගුල්‍යාභරණං. උම්මිකාප්‍යත්‍ර. තමෙවාඞ්ගුලීයකං සාක්ඛරමක්ඛරවන්තං ‘‘මුද්දිකා, අඞ්ගුලිමුද්දා’’ති චොච්චතෙ. මුද තොසෙ, ණ්වු, ආ, මුද්දිකා, ඵලවිසෙසෙප්‍යයං. අඞ්ගුලියං භවා මුද්දා අඞ්ගුලිමුද්දා.

二者指手指饰品。存在于手指（aṅguliyaṃ bhavaṃ）的称为“指环”（aṅgulīyakaṃ），加īyo（后缀），在自性义中加ko（后缀）。手指的装饰品（aṅgulīnamābharaṇaṃ）即是“手指饰品”（aṅgulyābharaṇaṃ）。Ummikā（戒指）也在此处（指此义）。同样的指环，若有文字（sākkharam，或作akkharavantaṃ），则被称为“印戒”（muddikā）或“指印”（aṅgulimuddā）。Muda（词根）在“喜悦”义中，加ṇvu（后缀），ā（后缀），（得）muddikā（印戒）。此词也指某种水果。存在于手指（aṅguliyaṃ bhavā）的“印”（muddā）即是“指印”（aṅgulimuddā）。

ද්වයං ඉත්ථිකට්‍යාභරණෙ. රස සද්දෙ, කත්තරි යු, ආ, රසනා. සායෙව ඉනීම්හි රසනී. ‘‘සාරෙ ධනිම්හි රසනං, ජිව්හායං රසනා න සො’’ති රුද්දො. මෙහනස්ස ඛස්ස මාලා මෙඛලාති නිරුත්ති, මෙහනින්ද්‍රියස්ස මාලාත්‍යත්ථො. කාඤ්චී සත්තකී, සාරසනංප්‍යත්‍ර.

二者指女性腰饰。Rasa（词根）在“声音”义中，在能作义中加yu（后缀），ā（后缀），（得）rasanā（腰带）。它在inī（后缀）时是rasanī。鲁陀(Rudda)说：“rasanaṃ用于精华之声，rasanā用于舌头，而非彼。”“mekhalā”（腰带）的词源解释是“阴茎(mehana)之空(kha)的饰环(mālā)”，其义为“生殖器的饰环”。Kāñcī（腰带）是七股（sattakī），sārasanaṃ（腰带）也在此处（指此义）。

එකයට්ඨි භවෙ කාඤ්චී, මෙඛලා ත්ව’ට්ඨයට්ඨිකා;

රසනා සොළසා ඤෙය්‍යා, කලාපා පඤ්චවීසති.

单股（ekayaṭṭhi）的为“kāñcī”，“mekhalā”则是八股（aṭṭhayaṭṭhikā）；“rasanā”当知是十六股（soḷasā），“kalāpa”是二十五股（pañcavīsati）。

තිකං සොවණ්ණෙ පගණ්ඩභූසනෙ. පගණ්ඩො නාම කප්පරස්සොපරිභාගො. කෙ සද්දෙ, උරො, යාගමො. අඞ්ග ගමනෙ. දො. බාහුමූලස්ස, බාහුමූලෙ වා භවං විභූසනං බාහුමූලවිභූසනං.

三者指黄金臂饰。Pagaṇḍa（上臂）是指肘部（kappara）上方（uparibhāgo）的部分。Ke（词根）在“声音”义中，加uro（后缀），（发生）y之增音（yāgamo）。Aṅga（词根）在“行走”义中，加do（后缀）。臂根（bāhumūla）的，或者存在于臂根的装饰品（vibhūsanaṃ）是“臂根饰”（bāhumūlavibhūsanaṃ）。

288. චතුක්කං ඉත්ථිචරණවිභූසනෙ. අඞ්ගදාකාරං පාදභූසනං පාදඞ්ගදං. මජි සද්දත්ථො, ඊරො, පාදෙ කටකං පාදකටකං. ඌනං පාදං පූරෙතීති නූපුරො, වණ්ණවිපරියයො. පාදකටකො ච නූපුරො චෙති කටකසද්දස්ස පුල්ලිඞ්ගෙපි පවත්තනතො [Pg.204] ද්වන්දසමාසො. තුලාකොටි, හංසකොප්‍යත්‍ර. තුල ගතිකොටිල්‍යෙ. කුටිලකොටිත්තා තුලාකොටි, පුමෙ. හංසගතිත්තා හංසකො.

288. 四者指女性足饰。形状如臂钏（aṅgadākāraṃ）的足饰（pādabhūsanaṃ）是“足钏”（pādaṅgadaṃ）。Maji（词根）意为“声音”，加īro（后缀）。脚上的环（pāde kaṭakaṃ）是“足环”（pādakaṭakaṃ）。因其能填补脚部的空缺（ūnaṃ pādaṃ pūretīti），所以是“nūpura”（脚铃），（发生）音位转换（vaṇṇavipariyayo）。“足环”（pādakaṭako）和“脚铃”（nūpuro），因为“kaṭaka”一词也作阳性，故可构成并列复合词（dvandasamāso）。Tulākoṭi（脚镯），haṃsako（脚镯）也在此处（指此义）。Tula（词根）在“弯曲行走”义中。因为其弯曲的尖端（kuṭilakoṭittā），所以是“tulākoṭi”（脚镯），（此为）阳性词（pume）。因为其行走姿态像天鹅（haṃsagatittā），所以是“haṃsako”（脚镯）。

289. මුඛඵුල්ලාදයො අලඞ්කාරප්පභෙදා සියුං. මුඛඵුල්ලං නාම සුවණ්ණමයො මුඛාලඞ්කාරො, මුඛෙ ඵුල්ලතීති මුඛඵුල්ලං, ඵුල්ල විකසනෙ, දන්තාදීසු සුවණ්ණමයාලඞ්කාරොපි මුඛඵුල්ලමෙව. උණ්ණතං සුවණ්ණාදිරචිතං නලාටාභරණං, උපුබ්බො නමු නමනෙ. එත්ථ ච මුඛඵුල්ලුණ්ණතානං විසෙසං විපරියයෙනාපීති වදන්ති. ගාවීනං ථනාකාරත්තා ගත්ථනං, ඔස්සත්තං, තමෙව උත්තමත්තා උග්ගත්ථනං, චතුයට්ඨිකො හාරභෙදො. ගමු ගමනෙ, ණ්වු, ද්විත්තං, අස්සිත්තඤ්ච, ගිඞ්ගමකං, බාත්තිංසයට්ඨිකො හාරභෙදොව. ආදිනා අද්ධහාරො, මාණවකො, එකාවලී, නක්ඛත්තමාලාදයො හාරභෙදා ච සඞ්ගය්හන්ති.

289. “面花”（mukhaphulla）等是装饰品的种类。“面花”（mukhaphullaṃ）是指黄金制的面部装饰品，因为它使面部绽放（mukhe phullatīti），所以是“面花”。phulla（词根）在“绽放”义中。牙齿等部位的黄金饰品也称为“面花”。“uṇṇata”是指黄金等材料制成的额头装饰品，（来自）前缀u（upubbo）与词根namu（在“弯曲”义中）。在此处，也有人说“面花”和“uṇṇata”的定义相反。因其形状像牛的乳房（gāvīnaṃ thanākārattā），所以是“gatthana”，（此为）下垂（ossattaṃ）之意。其中最优美的，因其卓越性（uttamattā），称为“uggatthana”，是一种四股的项链。Gamu（词根）在“行走”义中，加ṇvu（后缀），（发生）重叠（dvittaṃ），以及assitta，（得）giṅgamaka，这是一种三十二股的项链。此外，“半链”（addhahāro）、“少年链”（māṇavako）、“单线链”（ekāvalī）、“星宿鬘”（nakkhattamālā）等项链种类也包括在内。

290. පජ්ජං වත්ථමත්තෙ. චිල වස්සනෙ, චිල්‍යතෙ අච්ඡාදීයතෙති, ණො, ථියං චෙලී. ඡද සංවරණෙ, ආපුබ්බො කරණෙ, යු. වස අච්ඡාදනෙ, වස්‍යතෙ අච්ඡාදීයතෙති වත්ථං, ථො. ණම්හි වාසො. යුම්හි වසනං. අම ගමනෙ, කරණෙ යු, අංසුකං, රංසිපරියායොප්‍යයං. අම්බ සද්දෙ, කත්තරි අරො. පට ගමනෙ, කරණෙ අ, සොභනචෙලෙප්‍යයං. දු ගමනෙ, කරණෙ සො, ද්විත්තං, දුරූපං අසති ඛෙපතීති වා දුස්සං, දුරූපං අසති දීපෙතීති වා දුස්සං, දුපුබ්බො අස දිත්තියං[Pg.205]. චල වසනෙ, අස්සොත්තං, ළත්තඤ්ච. සට රුජාවිසරණගත්‍යාවසානෙසු, ණ්වු.

290. 此偈颂关乎衣物。Cila（词根）在“覆盖”义中，因为它被覆盖（cilyate acchādīyateti），加ṇo（后缀），阴性词为celī。Chada（词根）在“遮蔽”义中，加前缀ā（āpubbo），在工具义中加yu（后缀）。Vasa（词根）在“覆盖”义中，因为它被覆盖（vasyate acchādīyateti），所以是“布”（vatthaṃ），加tho（后缀）。在ṇamhi（后缀）时是vāso（衣服）。在yumhi（后缀）时是vasanaṃ（衣服）。Ama（词根）在“行走”义中，在工具义中加yu（后缀），（得）aṃsukaṃ（细布），此词也指“光线”（raṃsi）。Amba（词根）在“声音”义中，在能作义中加aro（后缀）。Paṭa（词根）在“行走”义中，在工具义中加a（后缀），此词也指“华丽的衣服”（sobhanacela）。Du（词根）在“行走”义中，在工具义中加so（后缀），（发生）重叠（dvittaṃ），（得）dussaṃ（布）。或者，因为它能驱散丑陋（durūpaṃ asati khepatīti），所以是dussaṃ。或者，因为它能显现丑陋（durūpaṃ asati dīpetīti），所以是dussaṃ。（来自）前缀du（dupubbo）与词根asa（在“光亮”义中）。Cala（词根）在“覆盖”义中，（发生）assotta，以及ḷ音化（ḷattañca）。Saṭa（词根）在“破碎、散布、行走、停止”义中，加ṇvu（后缀）。

291. පජ්ජං වත්ථභෙදෙ. තත්‍රාදිද්වයං දුකූලඛ්‍යෙ වත්ථෙ. ඛු සද්දෙ, මො, ඛුමසද්දා විකාරෙ ණො, ඛුමාය විකාරො ඛොමං, ඛුමා නාම අතසී, තබ්බක්කලසම්භවං වත්ථං, වාච්චලිඞ්ගොයං. කූල ආවරණෙ, දුක්ඛෙන කුල්‍යතෙති දුකූලං, දුමෙහි ජාතං කූලන්ති වා දුකූලං. කෙචි පන ‘‘දුකූලම්පි එකං වත්ථන්තරං, න ඛොමනාම’’න්ති වදන්ති. තං ‘‘ඛොම’මට්ටෙ දුකූලෙ ච, අතසීවසනෙපි ච’’, ‘‘ඛොම’මට්ටෙ දුකූලෙචා’’ති නානත්ථසඞ්ගහතිකණ්ඩසෙසෙසු වුත්තත්තා න ගහෙතබ්බං. කොසො නාම කිමිගබ්භො, තතො ජාතත්තා කොසෙය්‍යං, එය්‍යො, ‘‘කොසෙය්‍යං කිමිකොසොත්ථ’’න්ති හි වුත්තං. කොසෙය්‍යමෙව ධොතං පට්ටුණ්ණං නාම, වුත්තඤ්ච ‘‘පට්ටුණ්ණං ධොතකොසෙය්‍ය’’න්ති. පත්තුණ්ණන්තිපි පාඨන්තරං. පට්ටුණ්ණරට්ඨෙ ජාතත්තා පට්ටුණ්ණන්තිපි වදන්ති. කමු කන්තියං, කමනීයත්තා කම්බලො, රඞ්කුනාමකස්ස හරිණවිසෙසස්ස ලොමෙනසඤ්ජාතවත්ථං, අලො, වාගමො ච මජ්ඣෙ. වාසද්දො කම්බලසද්දස්ස නපුංසකත්තං සමුච්චිනොති. රල්ලකොපි කම්බලපරියායො. සණ සද්දෙ, කත්තරි අ, සණො නාම ථිරත්තචො එකො රුක්ඛයොනි, යස්ස තචෙන කෙවට්ටාදයො ජාලාදීනි කරොන්ති, සණස්ස විකාරො සාණං, වත්ථං. මිගලොමානි කොට්ටෙත්වා සුඛුමානි කත්වා කතමම්බරං කොටුම්බරං, කුට ඡෙදනෙ, උස්සො, අස්සු, කොටුම්බරට්ඨෙජාතත්තා වා කොටුම්බරං. භඞ්ගං නාම ඛොමාදීනි සබ්බානි [Pg.206] එකජ්ඣානි වොමිස්සෙත්වා කතවත්ථං, භන්ජ අවමද්දනෙ, අථ වා භඞ්ගං නාම සාණඵලං, තබ්බිකාරත්තා වත්ථං භඞ්ගං, වුත්තඤ්ච නානත්ථසඞ්ගහෙ ‘‘භඞ්ගා සාණාඛ්‍යසස්සෙපී’’ති. සස්සසද්දෙන චෙත්ථ ඵලං වුත්තං, ‘‘රුක්ඛාදීනං ඵලං සස්ස’’න්ති වචනතො. භඞ්ගම්පි වාකමයමෙවාති කෙචි. වත්ථන්තරං වත්ථවිසෙසො. ආදිනා කප්පාසාදයොපි ගහිතා.

291. 此偈颂(Pajjaṃ)是关于布料的种类(vatthabhede)。其中前两种是名为“dukūla”的布料。词根“khu”义为“声音”，加“mo”后缀。词根“khuma”义为“变化”，加“ṇo”后缀，“khumā”的变化(vikāro)是“khomaṃ”（细麻布）。“khumā”是指亚麻(atasī)，由其树皮制成的布料，此词为随主格词性(vāccaliṅgoyaṃ)。词根“kūla”义为“覆盖”，因其难以覆盖(dukkhena kulyateti)，故为“dukūlaṃ”；或由树木(dumehi)所生之覆盖物(kūla)，亦为“dukūlaṃ”。然而有些人说：“dukūla是另一种布料，不是khoma的名称。”此说不应采纳，因在《同义词集》(Nānatthasaṅgaha)与《三篇补遗》(Tikaṇḍasesa)中皆言：“khoma用于细麻布和dukūla，亦用于亚麻衣”，及“khoma用于细麻布和dukūla”。“Koso”是指蚕茧(kimigabbho)，由此所生故为“koseyyaṃ”（丝绸），加“eyyo”后缀。诚如所言：“丝绸(koseyyaṃ)来自蚕茧(kimikoso)。”洗净的丝绸(dhotaṃ koseyyaṃ)名为“paṭṭuṇṇa”。亦言：“paṭṭuṇṇa是洗净的丝绸。”“Pattuṇṇa”亦是另一读法。亦有人说，因其产于Paṭṭuṇṇa国，故名“paṭṭuṇṇa”。词根“kamu”义为“喜爱”，因其可爱(kamanīyattā)故为“kambalo”（毛毯），是用一种名为“raṅku”的特殊鹿的毛制成的布料，加“alo”后缀，中间插入“va”。“或”(vā)字亦总括了“毛毯”(kambala)一词的中性词性。“Rallako”亦是毛毯的同义词。词根“saṇa”义为“声音”，在“能作”义中加“a”后缀。“saṇo”是一种树皮坚韧的树，渔夫等用其树皮制作渔网等。“saṇa”的变体是“sāṇaṃ”（麻布），即布料。将兽毛捣碎(koṭṭetvā)使之柔软(sukhumāni katvā)而制成的布料(ambaraṃ)是“koṭumbaraṃ”。词根“kuṭa”义为“切割”，加“usso”或“assu”后缀。或因其产于Koṭumbara国，故名“koṭumbaraṃ”。“Bhaṅgaṃ”（混纺布）是指将细麻布等所有材料混合(vomissetvā)制成的布料。词根“bhanja”义为“压碎”。或者，“bhaṅgaṃ”是指大麻的果实(sāṇaphalaṃ)，因是其变体，故布料称为“bhaṅgaṃ”。诚如《同义词集》所言：“bhaṅgā亦指名为sāṇa的作物。”此处的“作物”(sassa)一词是指果实，依据“树木等的果实是sassa”之说。亦有人说“bhaṅgaṃ”完全是树皮制品。“Vatthantaraṃ”是指特殊的布料。“等”(ādi)字亦包含棉花(kappāsa)等。

292-293. චතුක්කං පරිධානභූතෙ අධොවත්ථෙ. අධොභාගෙ වසීයතෙති නිවාසනං, නිසද්දො අධොභාගස්ස ජොතකො. වස අච්ඡාදනෙ, කම්මනි යු. බාහුල්‍යෙන අන්තරෙ මජ්ඣෙ භවං අන්තරීයං, ඊයො. සමානලිඞ්ගත්තා ද්වන්දො. අන්තරෙ භවං අන්තරං, ණො. අන්තරෙ මජ්ඣෙ භවො වාසො අන්තරවාසකො, සකත්ථෙ කො. උපසංබ්‍යානංප්‍යත්‍ර.

292-293. 四词(Catukkaṃ)指作为穿着的下衣(paridhānabhūte adhovatthe)。因其穿于下部(adhobhāge vasīyateti)，故为“nivāsanaṃ”（下裙），“ni”字(nisaddo)表示下部(adhobhāgassa)。词根“vasa”义为“覆盖”，在“业”义中加“yu”后缀。多半在中间(antare)的，为“antarīyaṃ”，加“īyo”后缀。因词性相同，故为双合词。在中间的，为“antaraṃ”，加“ṇo”后缀。在中间的衣服(vāso)，为“antaravāsako”（下衣），“ko”为表自身义的后缀。此处亦包含“upasaṃbyānaṃ”。

පඤ්චකං උපරිධානෙ. වර අච්ඡාදනෙ, පපුබ්බො, කම්මනි ණො, උභයත්‍රාපි වුද්ධි, පාවාරො. උත්තරස්මිං දෙහභාගෙ ආසජ්ජතෙති උත්තරාසඞ්ගො, ආ පුබ්බො සඤ්ජ සඞ්ගෙ. උපරි සංවීයතෙ පිධීයතෙ බාහුල්‍යෙනාති, යු. උපසංපුබ්බො වී තන්තසන්තානෙ. උත්තරස්මිං දෙහභාගෙ භවං විජ්ජමානං උත්තරං, උත්තරීයඤ්ච, ණො, ඊයො ච. සංබ්‍යානංප්‍යත්‍ර.

五词(Pañcakaṃ)指上衣(uparidhāne)。词根“vara”义为“覆盖”，加前缀“pa”，在“业”义中加“ṇo”后缀，两者皆有增益，即“pāvāro”。因其披于身体上部(uttarasmiṃ dehabhāge)，故称“uttarāsaṅgo”（上衣），“ā”为前缀，词根“sañja”义为“连接”。因其多半缠绕覆盖于上方(upari saṃvīyate pidhīyate bāhulyena)，加“yu”后缀。词根“vī”义为“线缕之连续”，加前缀“upasaṃ”。存在于身体上部的，称为“uttaraṃ”与“uttarīyaṃ”，其后缀分别为“ṇo”与“īyo”。此处亦包含“saṃbyānaṃ”。

නවං වත්ථං අහතන්ති මතං කථිතං, න හඤ්ඤති යං පාසාණාදීහීති අහතං. තන්තතො අචිරමාහරිතං වත්ථං. අනාහතං, නිප්පවාණි, තන්තකංප්‍යත්‍ර. වුත්තඤ්ච ‘‘අනාහතං නිප්පවාණි, තන්තකඤ්ච නවම්බරෙ’’ති.

新布被认为是“ahataṃ”（未经捶打）的，不被石头等击打的布，称为“ahataṃ”。刚从织机上取下的布。“Anāhataṃ”（未经捶打）、“nippavāṇi”（未漂白）、“tantakaṃ”（新织）亦属此类。亦言：“anāhataṃ、nippavāṇi、tantakaṃ皆指新衣。”

ද්වයං [Pg.207] චිරකාලත්තා නිද්දසෙ ජිණ්ණවත්ථෙ. නත්ථි අන්තො දසා යස්ස නන්තකං, සකත්ථෙ කො. කුච්ඡිතො පටො කප්පටො, කප්ප විතක්කෙ වා, අටො. ද්වයං අථිරවත්ථෙ, ජිණ්ණවසනං අථිරං වත්ථං. ‘‘පට’’ඉති චරති ඵොටතීති පටච්චරං, පටච්චරමෙව පළච්චරං, ළත්තං.

二词指因长期穿着而无边的破旧之衣。无边(dasā)无端(anto)者，称为“nantakaṃ”，“ko”为表自身义的后缀。可鄙之布(kucchito paṭo)称为“kappaṭo”，或由词根“kappa”（思虑）加“aṭo”构成。二词指不牢固之衣，破旧之衣即不牢固之衣。发出“啪嗒”(paṭa)声而行，故称“paṭaccaraṃ”，“paṭaccaraṃ”亦作“paḷaccaraṃ”，是由于“ṭa”音转为“ḷa”音(ḷattaṃ)。

294. ද්වයං කොටිකාදිසන්නාහෙ, චොළෙ ච. කච බන්ධනෙ, උකො, නිග්ගහීතාගමො ච. වාණං සරං වාරයතීති වාරවාණො, කම්මනි ණො, අභිධානතො වාරස්ස පුබ්බනිපාතො, අනිත්ථියමෙතෙ. වත්ථස්ස අවයවෙ දසාසද්දො ඉත්ථී. ‘‘දසා වත්‍යමවත්ථායං, වත්ථංසෙ බහුම්හි ද්විසූ’’ති රභසො. දා ඡෙදනෙ, කම්මනි සො, රස්සො.

294. 二词指紧身衣等铠甲，亦指粗布。词根“kaca”义为“系结”，加“uko”后缀，亦有鼻音插入。能阻止(vārayati)箭矢(vāṇaṃ)者，称为“vāravāṇo”，在“业”义中加“ṇo”后缀，根据词典，“vāra”置于前面，此等词非阴性。“dasā”一词指布之部分，为阴性。“Dasā”（衣缘）用于指布的状态，亦用于指布的部分，可用复数与双数，此乃罗婆娑(Rabhasa)所言。词根“dā”义为“切割”，在“业”义中加“so”后缀，并作短音。

උත්තමඞ්ගම්හි සීසෙ යො කඤ්චුකො සුවණ්ණාදිමයො, සො ‘‘නාළිපත්තො’’ති කථිතො. නාළිපත්තො තංසණ්ඨානො සුවණ්ණාදිපටො නාළිපත්තො. සීසකං, සිරියං, සිරොහන්තිපි තස්ස නාමානි.

在最高部分(uttamaṅga)的头上所戴，以黄金等制成的紧身衣(kañcuko)，称为“nāḷipatto”。“Nāḷipatto”即指那种形状，以黄金等制成的头巾。“Sīsakaṃ”、“siriyaṃ”、“sirohanti”亦为其别名。

295. තිකං දීඝත්තෙ. ආපුබ්බො යමු උපරමෙ, ණො. ආ භුසො යාති ගච්ඡතීති වා ආයාමො, යා ගතිපාපුණෙසු, මො. දීඝස්ස භාවො දීඝතා. රුහ ජනනෙ, ණො.

295. 三词指长度。词根“yamu”义为“停止”，加前缀“ā”，加“ṇo”后缀。或指极度(bhuso)伸展(yāti)，故称“āyāmo”，词根“yā”义为“行”或“达”，加“mo”后缀。长之状态即为“dīghatā”。词根“ruha”义为“生长”，加“ṇo”后缀。

ද්වයං [Pg.208] විත්ථාරෙ. වත්ථවිසයෙ ‘‘ඔසාරො’’ති රූළ්හෙ. සමන්තතො නය්හතීති පරිණාහො, නහ බන්ධනෙ, ණො. විත්ථාරෙන සරණං විසාරො, සො එව විසාලතා.

二词指宽度。在布料方面，“osāro”是常用语。从四周(samantato)围绕(nayhati)，故称“pariṇāho”，词根“naha”义为“捆绑”，加“ṇo”后缀。广阔地(vitthārena)伸展(saraṇaṃ)，称为“visāro”，其本身即为“visālatā”。

296. චතුක්කං චීවරෙ. අරහතං ධජො අරහද්ධජො, රූළ්හියා තදඤ්ඤචීවරෙසු. කසායෙන, කසාවෙන ච රත්තං කාසායං, කාසාවඤ්ච, සමානලිඞ්ගත්තා ද්වන්දො. චි චයෙ, ඊවරො. වත්ථඛන්ධෙහි චීයතෙති චීවරං.

296. 四词指袈裟。阿罗汉之旗帜即“arahaddhajo”（阿罗汉旗），约定俗成亦指其他僧人之袈裟。以染汁(kasāya/kasāva)所染者，称为“kāsāyaṃ”与“kāsāvañca”，因词性相同，故为双合词。词根“ci”义为“积聚”，加“īvaro”后缀。因由布片(vatthakhandhehi)积聚而成，故称“cīvaraṃ”。

මණ්ඩලාදයො තදඞ්ගානි සමූහභූතස්ස චීවරස්ස අවයවානි. මඩි භූසායං, අලො, මණ්ඩලං. චීවරපරියන්තොයං මහාපථවියා චක්කවාළපබ්බතො විය චීවරස්ස සමන්තතො තිට්ඨති. විවට්ටො නාම චීවරමජ්ඣගතමග්ගො, සො හි විසුං විසුං වට්ටතීති විවට්ටොති වුච්චති, වට්ට ආවට්ටනෙ. කුසි නාම මග්ගානං මජ්ඣගතවත්ථඛණ්ඩං, කුස ඡෙදනෙ, කම්මනි ඉ, කුසි, පුමිත්ථියං.

“Maṇḍala”等是组成袈裟集合体之各部分。词根“maḍi”义为“装饰”，加“alo”后缀，即为“maṇḍalaṃ”（圆）。此袈裟之边缘，如同大地上之轮围山，围绕着整件袈裟。“Vivaṭṭo”是指袈裟中央之条，因其分开存在(visuṃ visuṃ vaṭṭati)，故称“vivaṭṭo”；词根“vaṭṭa”义为“旋转”。“Kusi”是指各条中间之布片，词根“kusa”义为“切割”，在“业”义中加“i”后缀，构成“kusi”，可为阳性或阴性。

297. ඵලාදීනං යානි චත්තාරි සන්ති, එතා වත්ථස්ස යොනියො කාරණානි තතො තදුප්පත්තිතො. කප්පාසිකං වත්ථං ඵාලං නාම ඵලවිකාරත්තා, විකාරෙ ණො, තීසු. යථා – ඵාලො පටො, ඵාලා චෙලී, ඵාලං වත්ථං. ඛොමාදයො පන පටා තචබ්භවා තචතො සඤ්ජාතා.

297. 果实等有四种，这些是布料的来源、原因，由此而产生。棉布名为“phālaṃ”，因其是果实的变体，于变体义加“ṇo”后缀，通用于三性。例如：“phālo paṭo”、“phālā celī”、“phālaṃ vatthaṃ”。而亚麻布等则由树皮所成，从树皮而生。

298. කොසෙය්‍යං [Pg.209] වත්ථං කිමිජං නාම. මිගලොමමයන්තු කම්බලං. ද්වයං බ්‍යවධායකපටෙ, කණ්ඩපටෙපීති කෙචි. සමානත්ථා එතෙ ද්වෙ තුල්‍යත්ථාත්‍යත්ථො. ජු ගතියං, භූවාදි, ජු බන්ධනෙ වා, යු, අනකාදෙසො, සා ඉත්ථී. තිරො කරීයති පිධීයති යාය, සා තිරොකරණී, යු. පතිසීරාප්‍යත්‍ර. පතිපුබ්බො සි බන්ධනෙ, රො.

298. 丝绸名为“kimijaṃ”。由兽毛所成者为毛毯。此二词用于遮幔，有人说也用于门帘。此二词同义，意即意义相等。“Ju”（词根）意为“行”，属“bhū”（第一组）等词类；或“ju”意为“捆绑”，加“yu”后缀，发生“ana”替换，为阴性词。用以遮蔽、隐藏者，是为“tirokaraṇī”，加“yu”后缀。“Patisīrā”亦在此处。“Pati”为前缀，“si”（词根）意为“捆绑”，加“ro”后缀。

299. ද්වයං උපරිබන්ධපටෙ, අථසද්දොත්‍ර ලිඞ්ගාදිජොතකො. උද්ධං ලොචතෙ බන්ධීයතෙති උල්ලොචං, ලුච දස්සනෙ. චන්දාතපෙ විතන්‍යතෙති විතානං, තනු විත්ථාරෙ, ණො, චුරාදි. ද්වයම්පි පුන්නපුංසකන්ති ඊරිතං කථිතං.

299. 此二词用于顶篷。此处“atha”一词，用于标示词性等。因悬于上方而被看见或系缚，故称“ullocaṃ”，“luca”（词根）意为“看”。于日月光下展开，故称“vitānaṃ”，“tanu”（词根）意为“伸展”，加“ṇo”后缀，属“curādi”（第十组）词类。此二词被说为阳性与中性。

ද්වයං සිනානෙ. නහ සොචෙ, කරණෙ යු, සිනා සොචෙ, කරණෙ යු, ‘‘සිනානෙ’’ති සත්තම්‍යන්තං පදං. ද්වයං කුල්‍යාදිනා අඞ්ගනිම්මලීකරණෙ. උබ්බත්තීයතෙ විසාරීයතෙ මලමනෙනෙති උබ්බත්තනං, වතු වත්තනෙ, භූවාදි. මජ්ජ සුද්ධියං, යු. සමන්ති ද්වයමිදං සමානත්ථං.

此二词用于沐浴。“Naha”（词根）意为“洗净”，于工具义加“yu”后缀；“sinā”（词根）意为“洗净”，于工具义加“yu”后缀；“sināne”是第七格（处格）词。此二词用于以涂身粉等清洁身体。用此物涂抹、去除污垢，是为“ubbattanaṃ”，“vatu”（词根）意为“转动”，属“bhū”（第一组）等词类。“Majja”（词根）意为“清净”，加“yu”后缀。此二词同义。

300. තිකං නලාටකතෙ චිත්තකෙ. තිලකාකති තිලකො. චිත්තකාකති චිත්තකං. චකාරෙන තමාලපත්තාකති තමාලපත්තං[Pg.210]. සාමඤ්ඤෙන විසෙසකං, උභො විසෙසකතිලකා අනිත්ථී, සෙසද්වයං නපුංසකං.

300. 此三词用于在额上所作的图饰。芝麻状者为“tilako”。图画状者为“cittakaṃ”。以“ca”字表示，多摩罗叶状者为“tamālapattaṃ”。“Visesakaṃ”是其通称。“Visesaka”与“tilaka”二者为非阴性（阳性），其余二者为中性。

තිකං චන්දනෙ, චදි හිලාදනෙ, හිලාදනං සුඛාපනං, යු. ගන්ධානං සාරො උත්තමො ගන්ධසාරො, ගන්ධයුත්තො සාරො ථිරංසො වා ගන්ධසාරො. මලයදීපගිරිම්හි ජායතීති මලයජො. භද්දසිරීප්‍යත්‍ර.

此三词用于檀香。“Cadi”（词根）意为“使愉悦”，“hilādanaṃ”即“sukhāpanaṃ”（使快乐），加“yu”后缀。诸香之精华、最上者，为“gandhasāro”；或与香结合之精华、坚固部分，为“gandhasāro”。生于马拉雅(Malaya)山，是为“malayajo”。“Bhaddasirī”亦在此处。

301. තිකං පීතචන්දනෙ. ‘‘ගොසීස’’ඉති පබ්බතෙ මලයෙ දෙසෙ ජාතං ගොසීසං, ගො විය ජලං විය සීතන්ති වා ගොසීතං, තදෙව තස්ස සකාරං කත්වා ගොසීසං. තිලපණ්ණප්පමාණපණ්ණයුත්තතාය තෙලපණ්ණිකං. මනං හරතීති හරි, තමෙව චන්දනන්ති හරිචන්දනං. පීතසාරු, සුසීතංප්‍යත්‍ර. ගොසීසාදයො තයො පුමෙ, නපුංසකෙ ච වත්තන්ති.

301. 此三词用于黄檀香。所谓“gosīsaṃ”，是因其生于马拉雅(Malaya)山区的“gosīsa”；或因其如牛、如水般清凉而称“gosītaṃ”，此词将“ta”音变为“sa”音而成“gosīsaṃ”。因其叶片大小如芝麻叶，故称“telapaṇṇikaṃ”。能夺人心意，故称“hari”，其即为檀香，故称“haricandanaṃ”。“Pītasāru”、“susītaṃ”亦在此处。“Gosīsa”等三词，用于阳性及中性。

චතුක්කං රත්තචන්දනෙ. තිලපණ්ණප්පමාණපණ්ණයුත්තතාය තිලපණ්ණී. පුරිමෙන භෙදකරණත්ථං න වුද්ධි. පත්තමඞ්ගමස්සෙති පත්තඞ්ගං, ඛුද්දපණ්ණතාය අප්පධානපත්තමිච්චත්ථො. ‘‘අඞ්ගං ගත්තන්ති කොපාය-පතීකෙස්වප්පධානකෙ’’ති හි නානත්ථසඞ්ගහෙ. රඤ්ජ රාගෙ, හෙතුකත්තරි යු. රත්තවණ්ණතාය රත්තඤ්ච තං චන්දනඤ්චෙති රත්තචන්දනං, අමරකොසෙ පන ‘‘ගොසීසාදීනි රත්තචන්දනන්තානි විසෙසෙ වත්තන්තී’’ති වුත්තානි. තත්‍ර ගොසීසස්ස යථාවුත්තොයෙවත්ථො. ධවලං, සුසීතලං, චන්දනං, තෙලපණ්ණිකං මලයපබ්බතදෙසජමෙව. හරි මණ්ඩූකො, තදාකාරෙ පබ්බතෙ ජාතං චන්දනං හරිචන්දනං. පක්කම්බඵලගන්ධි පීතවණ්ණං. තිලපණ්ණීපත්තඞ්ගානි රත්තචන්දනසදිසස්ස රත්තසාරස්ස එකස්ස චන්දනස්ස නාමානි.

此四词用于红檀香。因其叶片大小如芝麻叶，故称“tilapaṇṇī”；为与前者区别，故无元音增强。其叶为次要部分，故称“pattaṅgaṃ”，意为其叶片微小，非主要部分。诚如《异义集》中所说：“‘aṅga’意为身体，于愤怒、厌恶及次要部分时使用。”“Rañja”（词根）意为“染色”，于工具义加“yu”后缀。因其色红，且为檀香，故称“rattacandanaṃ”。然在《阿摩罗俱舍》中说：“‘gosīsa’等直至红檀香，皆用于特殊种类。”其中“gosīsa”之义如前所述。“Dhavalaṃ”（白）、“susītalaṃ”（极清凉）之檀香，及“telapaṇṇikaṃ”，皆产于马拉雅(Malaya)山区。“Hari”意为蛙，生于形似蛙之山上的檀香，是为“haricandanaṃ”，其色黄，有熟芒果之香。“Tilapaṇṇī”、“pattaṅga”是一种心材为红色、类似红檀香的檀香之名。

ද්වයං [Pg.211] රත්තචන්දනෙ. අථ වා තිලපණ්‍යාදීනි චත්තාරි ලොහිතචන්දනසදිසස්ස රත්තසාරස්ස එකස්ස චන්දනවිසෙසස්ස නාමානි. කුචන්දනංප්‍යත්‍ර. ‘‘පත්තඞ්ගං රඤ්ජනං රත්තං, පත්‍රඞ්ගඤ්ච කුචන්දන’’න්ති රතනමාලායං.

此二词用于红檀香。或者，“tilapaṇṇī”等四词，是一种心材为红色、类似“lohitacandana”（红檀香）的特殊檀香之名。“Kucandanaṃ”亦在此处。如《宝鬘》中所说：“‘Pattaṅgaṃ’、‘rañjanaṃ’、‘rattaṃ’，以及‘patraṅgaṃ’，亦是‘kucandanaṃ’。”

302. ද්වයං වණිජාදීනං ‘‘කාළෙයා’’ඉති රූළ්හෙපීතකට්ඨෙ. කාළවණ්ණං අනුසරති සීලෙනාති කාළානුසාරී, කාළවණ්ණජනකොත්‍යත්ථො. කාළං ජනෙතීති කාළියං, ‘‘කාළීයකන්තු කාළෙයං, වණ්ණදං කන්තිජාසක’’න්ති බ්‍යාඩි.

302. 此二词用于商人等约定俗成的名为“kāḷeya”的黄木。因其性质随顺黑色，故称“kāḷānusārī”，意即能产生黑色者。能产生黑色者，是为“kāḷiyaṃ”。如毗伽（Byāḍi）所说：“‘kāḷīyakaṃ’即‘kāḷeyaṃ’，能赋予色泽，产生光彩。”

තිකං අගරුසාමඤ්ඤෙ. ලූ ඡෙදනෙ, හො. ලහුනාමත්තා අගරු. රස්ස ලත්තෙ අගලු, ද්වයං පුමෙ. වංසිකං, රාජාරහං, කිමිජං, ජොඞ්ගකංප්‍යත්‍ර.

此三词用于沉香通称。“Lū”（词根）意为“切割”，加“ho”后缀。因其不重（a-garu），故称“agaru”。短音化且“r”音变为“l”音，则成“agalu”。此二词为阳性。“Vaṃsikaṃ”、“rājārahaṃ”、“kimijaṃ”、“joṅgakaṃ”亦在此处。

අස්මිං අගරුම්හි කාළෙ සති ‘‘කාළාගරූ’’ත්‍යුච්චතෙ. මල්ලිකාපුප්ඵගන්ධි අගරු පන මඞ්ගල්‍යොච්චතෙ.

当此沉香为黑色时，称为“kāḷāgarū”（黑沉香）。而有茉莉(mallikā)花香的沉香，则称为“maṅgalyaṃ”。

ද්වයං සල්ලකීදවෙ. තුරුක්ඛො වුත්තො. පිඩි සඞ්ඝාතෙ, ණ්වු. සිහලො, යාවණොප්‍යත්‍ර.

此二词用于乳香脂。其被称为“turukkho”。“Piḍi”（词根）意为“聚集”，加“ṇvu”后缀。“Sihalo”、“yāvaṇo”亦在此处。

303. ද්වයං මිගනාභියං. කත්ථ සිලාඝායං, ඌරො, නදාදි, සකත්ථෙ කො. මිගස්ස මදො මිගමදො, මිගො මරති යෙනාති වා මිගමරො, සො එව මිගමදො.

303. 此二词用于麝香。“Kattha”（词根）意为“赞美”，加“ūro”后缀，属“nadādi”（nadi等）词类；“ko”后缀表自身义。鹿之香腺分泌物为“migamado”；或因鹿为此而死，故称“migamaro”，其即“migamado”。

ද්වයං [Pg.212] කුට්ඨෙ. කුට ඡෙදනෙ, ඨො, තො වා, ‘‘කුටාදීහි ඨො’’ති ඨො, කුට්ඨං, රොගභෙදෙපි. අත්තනො ඡායූපගතෙ අජෙ පාලෙතීති අජපාලකං, ණ්වු. පාරිභාබ්‍යං, පාකලං, උප්පලං, වාප්පංප්‍යත්‍ර.

此二词用于木香。“Kuṭa”（词根）意为“切割”，加“ṭho”或“to”后缀，如“由‘kuṭa’等词根加‘ṭho’后缀”而成“kuṭṭhaṃ”；此词亦指一种疾病。能守护来到其荫下的山羊，故称“ajapālakaṃ”，加“ṇvu”后缀。“Pāribhāvyaṃ”、“pākalaṃ”、“uppalaṃ”、“vāppaṃ”亦在此处。

ද්වයං පිඩඞ්ගෙ. රොගං ලුනන්තො අඞ්ගති ගච්ඡතීති ලවඞ්ගො. දෙවානං කුසුමං පුප්ඵං දෙවකුසුමං. සිරිසඤ්ඤංප්‍යත්‍ර.

此二词用于毗藤茄。能断除疾病而行，故称“lavaṅgo”（丁香）。诸天之花，是为“devakusumaṃ”（天花）。“Sirisaññaṃ”亦在此处。

ද්වයං කුඞ්කුමෙ. කස්මීරරට්ඨෙ ජාතං කස්මීරජං. අග්ගිසිඛං, වරං, වල්ලීකං, පීතනං, රත්තසඞ්කොචං, පිසුනං, ධීරං ලොහිතචන්දනංප්‍යත්‍ර.

此二词用于藏红花。生于克什米尔(Kasmīra)国，是为“kasmīrajaṃ”。“Aggisikhaṃ”、“varaṃ”、“vallīkaṃ”、“pītanaṃ”、“rattasaṅkocaṃ”、“pisunaṃ”、“dhīraṃ”、“lohitacandanaṃ”亦在此处。

304. ද්වයං ධුනකෙ. යක්ඛෙහි කතො ධූපො යක්ඛධූපො, යක්ඛො දෙවො. සජ්ජරුක්ඛස්ස සිලෙසො සජ්ජුලසො. අස්සු, සිලොපො, එස්සත්තඤ්ච, සජ්ජස්ස රසො දවො සජ්ජුලසො, අස්සු, ලත්තඤ්ච. සජ්ජරසොතිපි පාඨො. රාලො, සබ්බරසො, බහුරූපොප්‍යත්‍ර.

304. 此二词用于娑罗树脂。由夜叉(yakkha)所作之香，是为“yakkhadhūpo”；夜叉是一种天神。娑罗树之脂，是为“sajjulaso”。其构词涉及“assu”、“silopo”（音节删略）、“essattañca”（变为e音）；或由“sajjassa raso”（娑罗树之汁液）而成“sajjulaso”，其构词涉及“assu”、“lattañca”（变为l音）。亦有“sajjaraso”的读法。“Rālo”、“sabbaraso”、“bahurūpo”亦在此处。

තිකං තක්කොලෙ. තක්ක විතක්කෙ, ඔලො. කුල සඞ්ඛ්‍යානෙ, ණ්වු. කොසයුත්තං ඵලමෙතස්සාති කොසඵලං. ද්වයං ජාතිඵලෙ. කොසසහිතං ජාතිඵලමෙතස්සාති ජාතිකොසං. ජාතිඵලමෙතස්ස, න කිත්තිමන්ති ජාතිඵලං.

丁香(takkola)有三名。词根takka义为寻思，olo是后缀。词根kula义为计数，加ṇvu后缀。其果与壳相连，故名kosaphalaṃ(壳果)。肉豆蔻(jātiphala)有二名。与壳一起的肉豆蔻，故名jātikosaṃ(蔻衣)。此为天然之果，非人造，故名jātiphalaṃ(天然果)。

305. පජ්ජද්ධං කප්පූරෙ, ඝනො හුත්වා සරතීති ඝනසාරො. අබ්භමිව සිතං සිතබ්භො, අභිධානතො පුබ්බනිපාතො, කප්ප [Pg.213] සාමත්ථියෙ, ඌරො. චන්දසඤ්ඤො, හිමවාලුකො, හිමාව්හයොප්‍යත්‍ර.

305. 关于樟脑(kappūra)有半颂：凝固后流动者，故名ghanasāro(坚髓)。白如云者，故名sitabbho(白云)；依词典，此为前置复合词。词根kappa义为能力，加ūro后缀。Candasañño(月相)、himavāluko(雪沙)、himāvahayo(雪名)亦为此处所指。

පජ්ජද්ධං ලාඛායං, ආ භුසො රත්තං කරොතීති අලත්තකො, ලත්තං, ක්වි. යු මිස්සනෙ, ණ්වු. ලාඛ සොසනෙ, අ, ලා ආදානෙ වා, ඛො. ජන ජනනෙ, තු, නලොපො. දුමාමයොප්‍යත්‍ර.

关于紫胶(lākhā)有半颂：能使极红者，故名alattako(赤染)或lattaṃ(赤色)，加kvi后缀。词根yu义为混合，加ṇvu后缀。词根lākha义为干燥，加a后缀；或词根lā义为取，加kho后缀。词根jana义为产生，加tu后缀，并脱落na。Dumāmayo(树脂)亦为此处所指。

306. ද්වයං සරලද්දවෙ. සිරියා ලක්ඛියා ආවාසො සිරිවාසො. සරලනාමකස්ස රුක්ඛස්ස දවො රසො සරලද්දවො. පායසො, වකධූපො, සිරිවෙට්ඨොප්‍යත්‍ර. ‘‘සිරිවාසෙ පරමන්නෙ ච, පායසො සම්මතො පුමෙ’’ති රුද්දො. ද්වයං අඤ්ජනෙ. අඤ්ජු බ්‍යත්තිමක්ඛනගතිකන්තීසු, යු. කජ්ජ බ්‍යසනෙ. කජ්ජති රොගන්ති කජ්ජලං, අලො.

306. 松脂(saraladdava)有二名。吉祥(siriyā lakkhiyā)之所，故名sirivāso(吉祥居)。名为萨罗(sarala)树之汁液，故名saraladdavo(萨罗树汁)。Pāyaso、vakadhūpo、siriveṭṭho亦为此处所指。鲁陀(Rudda)云：“pāyaso一词，于sirivāse(松脂)及paramanne(最上食)二义中，被认为是阳性。”眼药(añjana)有二名。词根añju义为显现、涂抹、行、光泽，加yu后缀。词根kajja义为灾患。能致病者，故名kajjalaṃ(烟煤)，加alo后缀。

ද්වයං ගන්ධගාහාපනචුණ්ණෙ, වස හිංසත්ථො, වසති දුග්ගන්ධන්ති වාසො, ණො, වාස උපසෙවායං වා, වස නිවාසෙ වා. සො එව චුණ්ණං. යුජ යොගෙ, කම්මනි ණො, වාසො එව යොගො වාසයොගො. ද්වයං විලෙපනමත්තෙ. වණ්ණ වණ්ණක්‍රියාවිත්ථාරගුණවචනෙසු, චුරාදි. වණ්ණයතීති වණ්ණකං. ණ්වු. ලිප උපදෙහෙ. විලෙපීයතෙති විලෙපනං, කම්මනි යු.

熏香粉(gandhagāhāpanacuṇṇa)有二名。词根vasa义为伤害，能除恶臭(duggandha)，故名vāso(香)，加ṇo后缀；或词根vāsa义为熏染；或词根vasa义为住。此即为粉(cuṇṇaṃ)。词根yuja义为结合，用于被动语态(kammani)，加ṇo后缀；香(vāso)即是结合(yogo)，故名vāsayogo(合香)。涂香(vilepanamatta)有二名。词根vaṇṇa(属curādi类)义为上色、描述、赞美。能上色者，故名vaṇṇakaṃ(颜色)，加ṇvu后缀。词根lipa义为涂抹。被涂抹者，故名vilepanaṃ(涂香)，用于被动语态，加yu后缀。

307. යො ගන්ධමාල්‍යධූපාදීහි වත්ථතම්බුලාදීනං සඞ්ඛාරො, තං ‘‘වාසන’’මිත්‍යුච්චතෙ, වාස උපසෙවායං, වාසීයතෙ සඞ්ඛරීයතෙති වාසනං, යු.

307. 凡以香、花鬘、熏香等对衣物、槟榔等进行熏制，此即被称为vāsana(熏香)。词根vāsa义为熏染。被熏染、被制作，故名vāsanaṃ，加yu后缀。

තිකං [Pg.214] පුප්ඵදාමෙ. මා මානෙ, ලො, මල ධාරණෙ වා, අ. මාලොව මාල්‍යං. දම ගතියං, පුප්ඵානි දමන්ත්‍යත්‍රෙති පුප්ඵදාමං, පුප්ඵානං රාසිකරණට්ඨානමිච්චත්ථො. දා ලවනෙ වා, මො. අමරකොසෙ පන ‘‘මාලාමාල්‍යානි මුද්ධනි පවත්තාය මාලාය නාමානී’’ති වදති. මාලමාල්‍යසද්දා පුප්ඵෙපි, ‘‘මාලා මාල්‍යං පසුනෙ’’ති හි නානත්ථසඞ්ගහෙ. ද්වයං ගන්ධග්ගාහිතෙ වත්ථාදො. භූ සත්තායං, කම්මනි තො, වුද්ධාදි. වාසාපෙති ගන්ධං ගාහාපෙති යන්ති වාසිතං, වස නිවාසෙ, කම්මෙ තො, තීසු, යථා – භාවිතො පටො, භාවිතා චෙලී, භාවිතං වත්ථං. වාසිතො, වාසිතා, වාසිතං වත්ථං.

花环(pupphadāma)有三名。词根mā义为计量，加lo后缀；或词根mala义为执持，加a后缀，得mālā(花环)。mālā即是mālyaṃ(花饰)。词根dam(gam)义为行，花汇集于此，故名pupphadāmaṃ(花环)，意为集花之处。或词根dā义为切割，加mo后缀。然《阿摩罗俱舍》(Amarakosa)云：“mālā与mālyāni为头顶所戴花环之名。”māla与mālya二词亦指花，如《异义集成》(Nānatthasaṅgaha)云：“mālā、mālyaṃ义为花(pasuna)。”熏香衣物等(gandhaggāhite vatthādo)有二名。一为bhāvitaṃ，由词根bhū(存在)加被动后缀to构成(属vuddhādi类)。另一为vāsitaṃ，由词根vasa(熏染)加被动后缀to构成，通三性，如：bhāvito paṭo(阳性熏布)，bhāvitā celī(阴性熏衣)，bhāvitaṃ vatthaṃ(中性熏衣)；vāsito(阳性)，vāsitā(阴性)，vāsitaṃ(中性) vatthaṃ(衣物)。

308. පඤ්චකං මුද්ධමාලායං. තසි අලඞ්කාරෙ, භූවාදි. උද්ධං තසීයතෙති උත්තංසො. සිඛායං ජාතො සෙඛරො, රො. මුද්ධං අවති රක්ඛතීති අවෙළා, අව රක්ඛණෙ, එලො, ළත්තං. ‘‘ආවෙළා’’තිපි පාඨො, දීඝත්තං. සෙඛරො ච ආවෙළා චාති ද්වන්දො. මුද්ධනි අලඞ්කතං මාල්‍යං මුද්ධමාල්‍යං, තස්මිං. අවපුබ්බො තසි අලඞ්කාරෙ, උද්ධං තසීයතෙති අවතංසො, සො එව වටංසකො, සකත්ථෙ කො, තස්ස ටො, අනෙකත්ථත්තා උපසග්ගනිපාතානං උද්ධංභාවජොතකො චෙත්ථ අවසද්දොති තථොත්තං.

308. 头顶花环(muddhamālā)有五名。词根tasi(属bhūvādi类)义为装饰，装饰于高处者，故名uttaṃso(顶饰)。生于顶髻(sikhā)者，故名sekharo(顶冠)，加ro后缀。保护头部者，故名aveḷā(护头饰)；词根ava义为保护，加elo后缀，并转为ḷ音。亦有长音读作āveḷā。此二者为sekharo与āveḷā。装饰于头顶之花环，即muddhamālyaṃ。前缀ava加词根tasi(装饰)，装饰于高处者，故名avataṃso(顶饰)；此亦作vaṭaṃsako，加表自身义的ko后缀，t转为ṭ。因前缀与不变词有多义，此处ava一词表向上之义，故作此说。

තිකං සෙය්‍යායං. සයන්ත්‍යස්සං සෙය්‍යා, යො. සයන්ත්‍යත්‍රෙති සයනං, සෙනඤ්ච. උභයත්‍රපි අධිකරණෙ යු, ඉස්සෙ, එ අය, ඉතරත්‍ර එත්තං, ‘‘වා පරො අසරූපා’’ති අලොපො ච, සයනීප්‍යත්‍ර.

卧具(seyyā)有三名。人于此卧，故名seyyā(卧具)，加yo后缀。人于此卧，故名sayanaṃ(卧处)，亦名senaṃ。此二者皆于处所义上加yu后缀，其音变如：i变e，e变aya；另一情况则e不变。并依“vā paro asarūpā”规则而有a的脱落。sayanī亦为此处所指。

ද්වයං [Pg.215] මඤ්චෙ. පරිපුබ්බො අකි ලක්ඛණෙ, ණො, ඉලොපො, රස්ස ලත්තං. මචි ධාරණොච්ඡායපූජනෙසු, භූවාදි අ, සකත්ථෙ කො. ඛටාප්‍යත්‍ර, ඛට්‍යතෙ ආකඞ්ඛතෙ සයනත්ථිකෙහීති ඛටා, ඛට ආකඞ්ඛායං.

床(mañca)有二名。前缀pari加词根aki(义为标志)，加ṇo后缀，脱落i，r转为l，得pallaṅko(床座)。词根maci(属bhūvādi类)义为执持、高、尊敬，加a后缀，再加表自身义的ko后缀，得mañcako(床)。Khaṭā(床)亦为此处所指，其词源为：被求睡者所渴望，故名khaṭā；词根khaṭa义为渴望。

309. ද්වයං මඤ්චාධාරෙ. මඤ්චස්ස ආධාරො මඤ්චාධාරො. පටිපජ්ජති පවත්තති සෙය්‍යා යෙන, සො පටිපාදො. මඤ්චඞ්ගෙ මඤ්චාවයවෙ අටනිසද්දො ඉත්ථියං, අට ගමනත්ථො, අනි, යු වා, නදාදි, රස්සො.

309. 床脚(mañcādhāra)有二名。床(mañca)的支撑(ādhāra)，故名mañcādhāro(床脚)。卧具(seyyā)赖此而立，故名paṭipādo(床脚)。于床的支分(mañcaṅga)、部件(mañcāvayava)义上，aṭani(床框)一词为阴性；其词源为：词根aṭa义为行，加ani或yu后缀，属nadādi类，为短音。

310. කුළීරපාදාදයො ඉමෙ චත්තාරො මඤ්චන්තරා මඤ්චභෙදා සියුං. තත්ථ කුළීරො කක්කටකො තස්ස සණ්ඨානපාදත්තා කුළීරපාදො. අටනියං ආහච්චො, ආහච්ච වා පාදො තිට්ඨති යස්සාති ආහච්චපාදො, පුබ්බපක්ඛෙ ‘‘රිච්චා’’ති යොගවිභාගෙන රිච්චපච්චයන්තො ආහච්චසද්දො, පරපක්ඛෙ තු ත්වාපච්චයන්තො, යස්ස අටනිඡිද්දෙ පාදො පවිසිත්වා තිට්ඨති, සො ආහච්චපාදො. මස ආමසනෙ, ආරො, සකත්ථෙ කො. යස්ස පාදච්ඡිද්දෙ අටනි පවිසිත්වා තිට්ඨති, සො මසාරකො. බුන්දෙන පාදෙන සහ එකාබද්ධා අටනි යස්ස සො බුන්දිකාබද්ධො, එකාරස්සිත්තං. එත්ථ ච මජ්ඣෙ ද්වින්නං මඤ්චානං ලක්ඛණං විපරියයෙනාපි වදන්ති.

310. 此四者，即蟹足床(kuḷīrapāda)等，为床的种类。其中，kuḷīra为蟹，因床脚形似蟹足，故名kuḷīrapādo。床脚插入(āhacca)床框而立，故名āhaccapādo；于前派，āhacca一词通过规则分析，以ricca为后缀，于后派则以tvā为后缀。其床脚进入床框孔中而立者，是为āhaccapādo。词根masa义为接触，加āro后缀，再加表自身义的ko后缀。床框(aṭani)进入其床脚孔中而立者，是为masārako(榫卯床)。其床框与根脚捆绑为一者，是为bundikābaddho(捆绑床)，此词为单r。此处，中间两种床的特征亦可反向描述。

311. ද්වයං සීසාධාරෙ. විසෙසෙන සීසං වහතීති බිබ්බොහනං, යු, බත්තං, අස්සොත්තඤ්ච. උපධීයතෙ සීසාසනං කරීයතෙති උපධානං, යු, ධා ධාරණෙ.

311. 头枕(sīsādhāra)有二名。能特别支撑头部者，故名bibbohanaṃ(枕头)，加yu后缀，b重叠，a转为o。被置于下方或用作头部依靠者，故名upadhānaṃ(靠枕)，加yu后缀；词根dhā义为执持。

තිකං [Pg.216] සාමඤ්ඤපීඨෙ. පීඨ හිංසාසංකිලෙසෙසු, භූවාදි, ණ්වු, ආ. යදාදිනා කෙ පච්චයෙ ඉත්ථිකතාකාරෙ පරෙ පුබ්බො අකාරො ඉකාරමාපජ්ජතෙ, ‘‘කෙ’’ති කිං? චෙතනා. ‘‘පච්චයෙ’’ති කිං? බකා. ‘‘ඉත්ථී’’ති කිං? පාචකා. ‘‘කත’’ඉති කිං? වුත්තකම්මා, කම්මපච්චයොයං, තපච්චයෙ පීඨං. ආසතෙ අස්මින්ති ආසනං.

普通坐具(sāmaññapīṭha)有三名。词根pīṭha(属bhūvādi类)义为伤害、困缚，加ṇvu后缀及ā后缀，得pīṭhikā(小凳)。【语法规则：当后接致使阴性的ka等后缀时，词干末尾的a转为i。问：为何限定ka后缀？答：如cetanā。问：为何限定为后缀？答：如bakā。问：为何限定为阴性？答：如pācakā(阳性)。】此为被动语态后缀，若加ta后缀，则为pīṭhaṃ(坐具)。人坐于此，故名āsanaṃ(座位)。

ද්වයං උත්තමාරහපීඨෙ. කුච සංපච්චනකොටිල්‍යපතිථම්භවිලෙඛනෙසු, ඡො. භද්දං කල්‍යාණං පීඨං භද්දපීඨං. ගජදන්තාදිමයකෙසමජ්ජනියම්පි ද්වයමිදමාහු. තදා පසාධනී, කඞ්කතිකාප්‍යත්‍ර. පීඨන්තරෙ දීඝපීඨෙ ආසන්දී මතා. සද විසරණගත්‍යාවසානෙසු, නදාදි, බින්දාගමො ච.

上等应供之座(uttamārahapīṭha)有二。词根“kuca”用于收缩、弯曲、支撑、雕刻之义，加“cho”后缀。吉祥之座、美好之座为“吉祥座”(bhaddapīṭhaṃ)。象牙等所制之梳发具，他们也称此为二者之一。那时是装饰具，梳子(kaṅkatikā)也在此中。在其他坐具中，长座被认为是“长椅”(āsandī)。词根“sada”用于散布、移动、终结之义，属nadādi类，且有鼻音插入。

312. ආයාමවිත්ථාරවසෙන මහන්තො ආසනප්පභෙදො ‘‘කොජවො’’ති මතො, කුජු ථෙය්‍යකරණෙ, ණො, කුයං පථවියං ජවතීති වා කොජවො, ජු ගතියං. දීඝෙන ලොමෙන යුත්තො ආසනප්පභෙදො ‘‘ගොනකො’’ති මතො, ගු සද්දෙ, යු, සකත්ථෙ කො, උස්සොත්තං.

312. 因长宽而大的坐具类别，被认为是“大褥”(kojavo)。词根“kuju”用于偷盗行为之义，加“ṇo”后缀；或因其在地上快速移动(kuyaṃ pathaviyaṃ javati)，故为“大褥”(kojavo)，词根“ju”用于移动之义。由长毛所成的坐具类别，被认为是“长毛褥”(gonako)。词根“gu”用于声音之义，加“yu”后缀，“ko”用于自身义，且u音变为o音(ussottaṃ)。

ද්වයං අත්ථරණෙ. මිගලොමපුණ්ණතාය ජාතං උණ්ණාමයං. ථර සන්ථරණෙ, පාදිපුබ්බොව, න කදාචිපි පාදිරහිතො, ආ භුසො ථරීයතෙති අත්ථරණං, යු.

敷具(attharaṇa)有二。由丰厚的兽毛所制成的毛织物。词根“thara”用于铺设之义，其前常有“pā”等前缀，从不缺少前缀。因其被广为铺设(ā bhuso tharīyati)，故为“敷具”(attharaṇaṃ)，加“yu”后缀。

ද්වයං සංසිබ්බනචිත්තකෙ. චිත්තරූපමස්සත්ථීති චිත්තකං. බාහුල්‍යෙන න ඉකාරාගමො. වානෙන සංසිබ්බනෙන සඤ්ජාතං චිත්තරූපමස්සාති වානචිත්තකං, සකත්ථෙ කො.

编织彩毡(saṃsibbanacittaka)有二。因其有彩色图案，故为“彩毡”(cittakaṃ)。通常不插入“i”音。通过编织、缝合而产生彩色图案，故为“编织彩毡”(vānacittakaṃ)，“ko”用于自身义。

313. ද්වයං [Pg.217] නිරන්තරපුප්ඵපටෙ. ඝනං සන්ධිභූතං පුප්ඵරූපමෙත්ථාති ඝනපුප්ඵං. පටලමෙතිස්සාත්ථීති පටලිකා, ඉකො. ද්වයං බහුමුදුලොමෙ සෙතවත්ථෙ. සි සෙවායං, සිවත්ථිකෙහි සෙවීයතෙති සෙතො, තො. පට ගමනෙ, ණ්වු, පටිකා, අද්ධෙන්දුපාසාණෙපි.

313. 无间花纹布(nirantarapupphapaṭa)有二。其上有密集相连的花朵图案，故为“密花布”(ghanapupphaṃ)。其有层次，故为“层叠花布”(paṭalikā)，加“iko”后缀。多软毛白布(bahumuduloma setavattha)有二。词根“si”用于侍奉之义。被求吉祥者所用，故为“白色”(seto)，加“to”后缀。词根“paṭa”用于行走之义，加“ṇvu”后缀，成“paṭikā”(小布条)，亦指半月石。

ද්වීසුපි පරියන්තෙසු යස්සා දසා සන්ති, සා උද්දලොමී, උදිතං ද්වීසු ලොමං දසා යස්සා සා උද්දලොමී, ඉස්සත්තං, ද්විත්තඤ්ච. එකස්මිං පරියන්තෙයෙව දසා යස්සා එකන්තලොමී, එකස්මිං අන්තෙ පරියන්තෙ ලොමං දසා යස්සාත්ථීති එකන්තලොමී, උද්දලොමී ච එකන්තලොමී චෙති උද්දලොමිඑකන්තලොමිනො, ‘‘පදානං සන්ධි වත්තිච්ඡාතො, න සමාසන්තරගෙසූ’’ති වුත්තෙපි ගාථාභාවතො ඡන්දොහානිභයා විසන්ධි. යත්ථ පන ගාථායම්පි විසන්ධි ‘‘ධම්මසංවණ්ණනාය’න්තිආදිමාහා’’ත්‍යාදීසු, තත්ථ කථන්ති? ‘‘න සමාසන්තරඞ්ගෙසූ’’ති ඉමස්සානිච්චත්තා තත්ථාපි න දොසො, ‘‘නෙන නිද්දිට්ඨමනිච්ච’’න්ති හි පරිභාසිතං.

其两端皆有流苏者，是为“两端有流苏者”(uddalomī)；其两端毛发(lomaṃ)即流苏(dasā)向上(uditaṃ)，故为“两端有流苏者”(uddalomī)，且发生i音化(issattaṃ)与双辅音化(dvittañca)。仅一端有流苏者，是为“一端有流苏者”(ekantalomī)；其一端(ekasmiṃ ante)即边缘(pariyante)有毛发即流苏，故为“一端有流苏者”(ekantalomī)。“uddalomī”与“ekantalomī”合为“uddalomiekantalomino”。虽有“词语连音随欲，非于复合词内”之说，然因偈颂体故，为免韵律受损而有离连(visandhi)。又，偈颂中亦有离连，如“为法之释义(dhammasaṃvaṇṇanāya)”等处，此又云何？因“非于复合词内”此规非是定则，故于彼处亦无过。诚如所释：“未以此[规则]规定者，非是定则。”

314. තදෙව යථාවුත්තද්වයමෙව සොළසන්නං ඉත්ථීනං නච්චයොග්ගං නච්චස්ස යොග්‍යට්ඨානභූතං ‘‘කුත්තක’’මිත්‍යුච්චතෙ. හි පදපූරණෙ. ‘‘නච්චයොග්‍යම්හී’’තිපි පාඨො, තදා භාවසත්තමී. කරොන්ති [Pg.218] එත්ථ නච්චන්ති කුත්තකං, කර කරණෙ, තො, අස්සු, භුජාදි, සකත්ථෙ කො.

314. 即此如前所述之二者，适于十六舞女舞蹈、作为舞蹈之所者，被称为“舞毯”(kuttaka)。“Hi”为补足音节。亦有读作“naccayogyamhī”者，尔时为状态处格(bhāvasattamī)。于此舞蹈，故为“舞毯”(kuttakaṃ)。词根“kara”用于作为之义，加“to”后缀，a音变为u音(assu)，属bhujādi类，“ko”用于自身义。

සීහාදිරූපෙහි විචිත්තරූපං වත්ථං, ආසනං වා විකතිකා නාම භවෙ, එකස්සෙව හි කත්තුනො පකතිවිකතිසඞ්ඛාතාවත්ථාවසෙන ද්විත්තං, වත්තිච්ඡාවසෙන ලිඞ්ගසඞ්ඛ්‍යාවිභත්තිභෙදඤ්ච හොති, යථා – මනුස්සා යක්ඛභත්තං අහෙසුං, සත්තප්පකරණානි අභිධම්මො නාම භවන්ති, දෙවදත්තො රජ්ජං පාපුණාතීති. යත්‍ර හි පකතියා වා විකතියා වාති ද්වින්නම්පි වුත්තතා සියා, තත්‍ර වාචකො පකතියායෙව සඞ්ඛ්‍යං ගණ්හාති, නෙතරස්ස තන්නිස්සිතභාවෙනාප්පධානතො. යදා පන පකතියා සම්බන්ධාදිභාවං වත්තුමිච්ඡති, තදා අත්තනා වත්තබ්බස්ස අඤ්ඤත්ථස්සාභාවා විකතිප්‍යුච්චතෙ වාචකෙන, යථා – දෙවදත්තස්ස රජ්ජං පාපුණාති, ඉධ පන ලිඞ්ගභෙදෙනෙව වුත්තං ‘‘චිත්තං විකතිකා භවෙ’’ති. විකරීයතෙති විකති.

饰有狮子等形象之多彩衣物或坐具，可名为“彩画敷物”(vikatikā)。实则，同一主体因其原态(pakati)与变态(vikati)之状态而有二重性，亦随言说意愿而有性、数、格之别。例如：“诸人(manussā)成为夜叉(yakkha)之食(bhattaṃ)”，“七部论(sattappakaraṇāni)名为阿毗达摩(abhidhammo)”，“提婆达多(devadatto)获得王位(rajjaṃ)”。若原态或变态二者皆可言，言者通常依原态之数，而不依另一者，因后者依附于前者而非主要。然当欲言与原态之关联等时，因无其他可言之义，言者亦言变态，例如：“王位归于提婆达多”。而此处则是以性之不同而言，如“图案(cittaṃ)是彩画敷物(vikatikā)”。被改变者，即是变态(vikati)。

315. කට්ටිස්සකොසෙය්‍යසඞ්ඛාතානං ද්වින්නමත්ථරණානං කරණප්පකාරං දස්සෙතුං අරියාසාමඤ්ඤමාහ ‘‘කට්ටිස්ස’’මිච්චාදි. කොසියකට්ටිස්සමයං කොසියසුත්තකට්ටිස්සවාකෙහි පකතමත්ථරණං කට්ටිස්සං නාම, විරූපෙකසෙසවසෙන කොසියඤ්ච කට්ටිස්සඤ්ච කට්ටිස්සානි, තෙහි පකතං අත්ථරණං කට්ටිස්සං. කොසියසුත්තෙන පකතන්තු අත්ථරණං කොසෙය්‍යං නාම. රතනපතිසිබ්බිතන්ති ඉදං ද්වින්නම්පි විසෙසනං, අත්ථරණඤ්ච ඉති කමා කමතො ‘‘භවෙ’’ති අජ්ඣාහරිතබ්බං. අත්ථරණසද්දස්සානුණ්ණාමයෙස්වපි පවත්තනතො එත්ථාපි ‘‘අත්ථරණ’’න්ති [Pg.219] වුත්තං, යථා – සුත්තං කම්මන්ති. එත්ථ ච චකාරො පාදන්තත්තා ගරූසු ගණ්හිතබ්බො, තෙනෙව හි සත්තපඤ්ඤාසමත්තා පරිපුණ්ණා හොන්ති, අරියාය හි පඨමපාදෙ ද්වාදසමත්තා, තථා තතියෙ, දුතියෙ අට්ඨාරස, චතුත්ථෙ පන්නරසමත්තාති සම්පිණ්ඩිතා සත්තපඤ්ඤාසමත්තා හොන්ති.

315. 为示名为“草席”(kaṭṭissa)与“丝褥”(koseyya)二种敷具之制作方法，以Āryā通则偈颂言“kaṭṭissa”等。由丝线(kosiyasutta)与草席纤维(kaṭṭissavāka)所制之敷具名为“kaṭṭissa”。依异类存一(virūpekasesa)之规则，丝(kosiya)与草席(kaṭṭissa)合称“kaṭṭissāni”，由彼所制之敷具即为“kaṭṭissa”。仅由丝线所制之敷具则名为“丝褥”(koseyya)。“镶嵌宝石”(ratanapatisibbita)是此二者之形容。“attharaṇaṃ ca”应依次补充“bhave”(是)来理解。因“attharaṇa”一词亦用于非毛织物，故此处亦言“attharaṇa”，例如：“经线之业”。此处“ca”字因在韵脚，应计为长音节(garu)，唯此方能圆满五十七音节(mattā)。Āryā偈颂第一句有十二音节，第三句亦然，第二句有十八音节，第四句有十五音节，合计五十七音节。

316. තිකං දීපෙ. දීප දිත්තියං, දිවාදි. දිප්පතීති දීපො, ණො. ‘‘පදීපො’’ති අඤ්ඤපදනිවත්තනත්ථං උපසග්ගෙන පදං වඩ්ඪිතං. ජුති දිත්තියං, භූවාදි, ණො.

316. 灯有三名。“Dīpa”(灯)源于词根“dīpa”，义为发光(ditti)，属divādi类。因其发光(dippati)，故为“dīpa”，加“ṇo”后缀。“Padīpo”(明灯)一词，是为区别他词而加前缀(upasagga)扩展而成。“Juti”(光)源于词根“juti”，义为发光(ditti)，属bhūvādi类，加“ṇo”后缀。

ද්වයං ආදාසෙ. ‘‘පුමෙ තූ’’ති ත්වන්තං ලිඞ්ගපදං. ආදිස්සතෙ අස්මින්ති ආදාසො, ණො, ආපුබ්බො දිස පෙක්ඛනෙ, ඉස්සා. දිප්පති එත්ථාති දප්පණො, යු, ඉස්සත්තං. මකුරොප්‍යත්‍ර.

镜子(ādāsa)有二名。“Pume tu”是带有“tu”后缀的性别词。于此中可见(ādissate asmin)，故为“ādāso”(镜)，加“ṇo”后缀，源于前缀“ā”与词根“disa”(看)，且i音变为ā音。于此中发光(dippati ettha)，故为“dappaṇo”(镜)，加“yu”后缀，且i音变为a音(issattaṃ)。“Makuro”(镜)亦在此中。

ද්වයං චම්මමයකීළාගුළකෙ. වාසභවනෙහි යුවතීහි සහ කීළාසම්භවා ඤෙය්‍යා, තප්පක්කමෙනස්සාභිධානං. ගුඩි වෙධනෙ, ණුකො, උස්සෙ, ගුද්ද කීළායමෙව වා, තදා දස්ස ණ්ඩො. කදි අව්හානෙ රොදනෙ ච, ණුකො, කුද්ද කීළායමෙව වා, උස්සත්තං, පුබ්බදස්ස නො.

皮革制游戏球(cammamayakīḷāguḷaka)有二名。应知此乃与年轻女子于住所嬉戏所生，其名称亦依此而来。词根“guḍi”用于穿刺(vedhana)之义，加“ṇuko”后缀，或用于投掷(usse)之义；或仅源于词根“gudda”(玩耍)，尔时“d”变为“ṇḍ”。词根“kadi”用于呼唤(avhāna)与哭泣(rodana)之义，加“ṇuko”后缀；或仅源于词根“kudda”(玩耍)，尔时发生音变(ussattaṃ)，前“d”变为“n”。

ද්වයං බීජනීමත්තෙ. වටි විභාජනෙ, තාලවණ්ටෙහි කතත්තා තාලවණ්ටං. වණ්ටං නාම බීජනාදිකරණත්ථං විසුං භාජිතො තාලපත්තාවයවො, තාලවණ්ටසද්දස්ස යථාවුත්තවචනත්ථයොගෙපි සති සඤ්ඤාසද්දත්තා බීජනීසාමඤ්ඤෙ පවත්ති වෙදිතබ්බා. යදා පන තාලවණ්ටෙහි කතබීජනිමෙව වත්තුමිච්ඡති, තදා එකෙන තාලසද්දෙන විසෙසෙත්වා ‘‘තාලතාලවණ්ට’’න්ති වත්තබ්බං. යථා – තිලස්ස තෙලං, සුගතස්ස සුගතචීවරන්ති. බිජන්ති වායුනා යොජයන්ති යාය[Pg.220], සා බීජනී, යු, නදාදි, යුජ යොගෙ, යස්ස වො, උස්සී, වජ ගතියං වා අස්සී. බ්‍යජනංප්‍යත්‍ර.

关于扇子有二词。其一为棕榈扇(tālavaṇṭa)，词根vaṭi义为分割(vibhājane)，因由棕榈叶柄制成。所谓叶柄(vaṇṭa)，是为扇风等目的而分离的棕榈叶部分。虽有此字面义，但“棕榈扇”作为约定俗成的名称，应知其泛指扇子。若想特指棕榈叶柄所制之扇，则应以“棕榈(tāla)”限定，称“tālatālavaṇṭa”。例如：芝麻的油(tilassa telaṃ)，善逝的善逝衣(sugatassa sugatacīvaraṃ)。其二为扇(bījanī)，即用其扇风(bijanti)或引风(vāyunā yojayanti)之物；由词根yuj(连接)加后缀yu(属nadādi类)构成，其中y转为v；或由词根ussī(扇动)或vaja(移动)构成。扇(Byajana)亦在此处通用。

317. ද්වයං චඞ්කොටකෙ. කුට ඡෙදනෙ, සකත්ථෙ කො. කරඩි භාජනත්ථෙ, කො. ද්වයං කප්පූරාදිසම්පුටෙ. සමුග්ගච්ඡතීති සමුග්ගො, ක්වි. පුට සංසිලෙසනෙ, භූවාදි, අ.

317. 关于小盒(caṅkoṭaka)有二词。其一，词根kuṭa义为切割(chedane)，加后缀ko表自身义。其二，词根karaḍi义为容器(bhājanatthe)，加后缀ko。关于樟脑等物的容器(kappūrādisampuṭa)有二词。其一为盒(samugga)，即向上升起(samuggacchati)之物，加后缀kvi。其二为包(puṭa)，词根puṭa义为黏合(saṃsilesane)，属bhūvādi类，加后缀a。

පජ්ජද්ධං මෙථුනෙ. ගාමවාසීනං ධම්මො ආචාරො ගාමධම්මො, ගාමසද්දෙන චෙත්ථ ගාමවාසිනො වුත්තා, යථා ‘‘ගාමො ආගතො’’ති. අසතං අසප්පුරිසානං ධම්මො, සද්ධම්මපටිපක්ඛත්තා වා අසද්ධම්මො. බ්‍යය ඛයෙ, බ්‍යයති බලමෙතෙනාති බ්‍යවායො, මජ්ඣෙ වාගමො, අථ වා විගතො අයො වුඩ්ඪි තස්මාති අවායො, අතිසයො අවායො බ්‍යවායො. මිථුනානං ඉත්ථිපුරිසානං සමානච්ඡන්දානං ආචාරො මෙථුනං, තදඤ්ඤෙසු උපචාරො, රමු රමනෙ, භාවෙ, කරණෙ වාති.

关于性交(methuna)有半颂。村民(gāmavāsīnaṃ)的法(dhammo)或行为(ācāro)是为村法(gāmadhammo)；此处“村(gāma)”一词指村民，如说“村人来了(gāmo āgato)”。非善人(asataṃ)或非善士(asappurisānaṃ)的法(dhammo)是为非正法(asaddhammo)，或因其与正法(saddhamma)对立。词根byaya义为毁坏(khaye)；“力量因此而毁坏(byayati balam etenā)”是为交合(byavāyo)，此词中间插入v音；或“增长(ayo vuḍḍhi)由此而去(vigato tasmā)”是为无增长(avāyo)，极度的无增长即是交合(byavāyo)。意愿相同(samānacchandānaṃ)的男女(itthipurisānaṃ)配偶(mithunānaṃ)的行为(ācāro)是为交合(methunaṃ)；用于他处则为譬喻。词根ramu义为欢喜(ramane)，可用于表示状态(bhāve)或工具(karaṇe)。

318. චතුක්කං විවාහෙ. වහ පාපුණෙ, ණො. උපපුබ්බො යමු උපරමෙ, අ. අඤ්ඤමඤ්ඤස්ස පාණිනො ගහණං පාණිග්ගහො. නී නයෙ, අ. උබ්බාහො, පාණිපීළනංප්‍යත්‍ර.

318. 关于婚姻(vivāha)有四词。其一为婚(vāha)，词根vaha义为达到(pāpuṇe)，加后缀ṇo。其二为婚(upayāma)，词根yamu(止息)带前缀upa，加后缀a。其三为执手(pāṇiggaha)，即互相执手(aññamaññassa pāṇino gahaṇaṃ)。其四，词根nī义为引导(naye)，加后缀a。婚(Ubbāha)与压手(pāṇipīḷana)亦在此处通用。

ධම්මකාමත්ථා තයො වග්ගා වුච්චන්තෙ. ආගමනිද්දිට්ඨො සමාචාරො ධම්මො. විසයවිසයිසන්නිපාතජං සුඛං කාමො. සබ්බොපකරණං [Pg.221] අත්ථො. සමොක්ඛකා මොක්ඛසහිතා ධම්මකාමත්ථා චතුබ්බග්ගො වුච්චන්තෙ. තිවග්ගෙන විසංයුත්තො මොක්ඛො නිබ්බානං. තුල්‍යබලෙහි පන ධම්මාදීහි චතූහි පධානෙහි චතුභද්‍ර මුච්චතෙ.

法(dhamma)、欲(kāma)、利(attha)被称为三类(tayo vaggā)。经教(āgama)所指示的行为(samācāro)是法。境(visaya)与根(visayi)和合所生之乐为欲。一切资具(sabbopakaraṇaṃ)是利。包含解脱(mokkha)在内的法、欲、利，被称为四类(catubbaggo)。与此三类不相应(visaṃyutto)的解脱(mokkho)即是涅槃(nibbānaṃ)。又，由法等四种力量相等的主要因素，则被称为四贤(catubhadra)。

319-320. ද්වයං ඛුජ්ජෙ. කුච්ඡිතං වජ්ජතීති ඛුජ්ජො, කස්ස ඛො, වලොපො, ණො. ගඩි නින්දායං, උලො.

319-320. 关于驼背者(khujja)有二词。其一为驼背者(khujja)，即言语可鄙(kucchitaṃ vajjati)之人；此词由kucchitaṃ和vajjati合成，其中kucchitaṃ的ka转为kho，vajjati的va脱落，加后缀ṇo。其二，词根gaḍi义为责备(nindāyaṃ)，加后缀ulo。

තිකං රස්සසරීරෙ පුග්ගලෙ. රස සද්දෙ, සො. බ්‍යාමප්පමාණං න ලාතීති වාමනො, නෙරුත්තො. රස්සො ච වාමනො චෙති ද්වන්දො. ලකුඩි වාමනත්ථෙ, අ, සකත්ථෙ කො, ලකු විය ඝටිකා විය ඩෙති පවත්තෙතීති වා ලකුණ්ඩකො.

关于身材矮小之人(puggala)有三词。其一为矮小者(rassa)，词根rasa义为声音(sadde)，加后缀so。其二为侏儒(vāmana)，即身高不足一寻(byāmappamāṇaṃ na lāti)之人，此为词源学解释。其三为矮小者(lakuṇḍaka)，词根lakuḍi义为矮小(vāmanatthe)，加后缀a，或加后缀ko表自身义；或指其行动(ḍeti pavatteti)如棍(laku)或如球(ghaṭikā)。

පඤ්චකං පඞ්ගුළජනෙ. පරෙන අඞ්ගතීති පඞ්ගුළො, උලො. පීඨෙන සප්පති සීලෙනාති පීඨසප්පී, සප්ප ගමනෙ, උපච්චයෙ පඞ්ගු, ද්වීසු. ඡින්නො ගමනාදිඉරියාපථො යස්සාති සො ඡින්නිරියාපථො. විගතා අක්ඛසදිසා ජඞ්ඝා යස්සාති පක්ඛො, යථා හි රථස්ස අක්ඛෙ භින්නෙ ගමනං න සිජ්ඣති, තථෙව තස්සාපි අක්ඛජඞ්ඝාය භින්නායාති ඔපම්මසංසන්දනං.

关于跛人有五词。其一为跛者(paṅguḷa)，即依靠他人(parena)而行(aṅgati)之人，加后缀ulo。其二为凳行者(pīṭhasappī)，即习于(sīlena)用凳(pīṭhena)爬行(sappati)之人；词根sappa义为行。其三为跛者(paṅgu)，此词亦可通用，具两种性别。其四为断威仪者(chinniriyāpatha)，即其行走等威仪已断绝之人。其五为折足者(pakkha)，即其如车轴(akkha)般的胫骨(jaṅghā)已毁之人。譬如车轴损坏，车则不行；同样，其如轴之胫骨已断。此为譬喻的结合。

ද්වයං ඛඤ්ජෙ. ඛජි ගතිවෙකල්‍යෙ, භූවාදි, ඛඤ්ජතීති, අ. ඛොඩි ගතිපටිඝාතෙ, කො.

关于跛者(khañja)有二词。其一为跛者(khañja)，词根khaji义为行动不便(gativekalye)，属bhūvādi类，其动词为khañjati(跛行)，加后缀a。其二为跛者(khoḍa)，词根khoḍi义为行走受阻(gatipaṭighāte)，加后缀ko。

ද්වයං [Pg.222] අවාක්‍යෙ. වත්තුමසක්කුණෙය්‍යත්තා මිගසදිසොති මූගො, ඉස්සූ. සුඤ්ඤං වචො යස්සාති සො සුඤ්ඤවචො.

关于不能言者(avākya)有二词。其一为哑者(mūga)，即因不能说话而如野兽(migasadiso)之人，加后缀issū。其二为空言者(suññavaca)，即其言语(vaco)空无(suññaṃ)之人。

හත්ථාදිවඞ්කො පුරිසො ‘‘කුණී’’ත්‍යුච්චතෙ. කුණනං කුණො හත්ථාදිවෙකල්‍යං, තමෙතස්සත්ථීති කුණී, අථ වා කුණ සඞ්කොචනෙ, ඊ, කුච්ඡිතං නයතීති වා කුණී, ණත්තං, ‘‘හත්ථෙන කුණී, පාදෙන කුණී’’ඉච්චාදිපයොගා. ද්වයං අපාඞ්ගදස්සනෙ ජනෙ. වල සංවරණෙ, ඉරො. කුච්ඡිතං කරොතීති කෙකරො, උස්සෙ.

手等弯曲之人被称为曲肢者(kuṇī)。弯曲(kuṇanaṃ)或曲(kuṇo)即手等残缺(hatthādivekalyaṃ)，有此残缺者是为曲肢者(kuṇī)。或，词根kuṇa义为收缩(saṅkocane)，加后缀ī。或，引导(nayati)至可鄙(kucchitaṃ)状态者是为曲肢者(kuṇī)，发生ṇ音化；例如“手曲(hatthena kuṇī)”、“足曲(pādena kuṇī)”等用法。关于斜视之人有二词。其一，词根vala义为遮蔽(saṃvaraṇe)，加后缀iro。其二为斜视者(kekara)，即行为可鄙(kucchitaṃ karoti)之人，加后缀usse。

321. ද්වයං නික්කෙසසීසෙ. නික්කෙසං සීසමෙතස්ස, ඛල ඛලනෙ, සඤ්චයෙ ච, ආටො, නික්කෙසත්තා ඛං තුච්ඡං සීසං ලාතීති ඛල්ලාටො, ටො.

321. 关于秃头者(nikkesasīsa)有二词。其一为无发首(nikkesasīsa)，即其头无发。其二为秃头者(khallāṭa)，词根khala义为脱落(khalane)或聚集(sañcaye)，加后缀āṭo；或因无发(nikkesattā)而头顶空空(khaṃ tucchaṃ sīsaṃ lāti)，加后缀ṭo。

තිකං ඛුරමුණ්ඩසීසෙ. මුණ්ඩ ඛණ්ඩනෙ, භූවාදි, අ. භණ්ඩ පරිභාසනෙ, උ, සකත්ථෙ කො, මුණ්ඩකො, මුණ්ඩිකොප්‍යත්‍ර.

关于剃发头(khuramuṇḍasīsa)有三词。其一为剃除者(muṇḍa)，词根muṇḍa义为切断(khaṇḍane)，属bhūvādi类，加后缀a。其二为剃发者(bhaṇḍu)，词根bhaṇḍa义为辱骂(paribhāsane)，加后缀u。其三为剃发者(muṇḍaka)，加后缀ko表自身义。剃发者(muṇḍika)亦在此处通用。

අක්ඛීනං මජ්ඣෙ එකෙනාක්ඛිනා සුඤ්ඤො කාණො නාම, කණ සද්දගතිනිමීලනෙසු, ණො, කණති නිමීලතීති කාණො, තං පනස්ස නිමීලනං එකෙනෙවක්ඛිනා. අට්ඨකථාදීසු පන ‘‘කාණොති එකච්ඡිකාණො, උභයච්ඡිකාණො වා’’ති වුත්තං. ද්වයෙන අක්ඛිද්වයෙන සුඤ්ඤො අන්ධො නාම, අන්ධ දස්සනූපසංහාරෙ, අ.

两眼之中一目失明者，名为独眼者(kāṇa)。词根kaṇa义为声音、行动、闭目(saddagatinimīlanesu)，加后缀ṇo；独眼者(kāṇa)即闭目(kaṇati nimīlati)之人，然此闭目仅用一目。但在义注(aṭṭhakathā)等中说：“独眼者(kāṇa)可指一目盲，亦可指双目盲。”双目(akkhidvayena)失明者，名为盲者(andho)。词根andha义为视力消失(dassanūpasaṃhāre)，加后缀a。

322. ද්වයං [Pg.223] නට්ඨසොතප්පසාදෙ. බන්ධ බන්ධනෙ, ඉරො. නලොපො. සුති කණ්ණො හීනො විකලො යස්සාති සුතිහීනො. එළොප්‍යත්‍ර.

322. 关于听力受损者(naṭṭhasotappasāda)有二词。其一为聋者(badhira)，词根bandha义为束缚(bandhane)，加后缀iro，并脱落n音。其二为听损者(sutihīna)，即其听觉(suti)或耳朵(kaṇṇa)有缺陷(hīno vikalo)之人。聋者(Eḷa)亦在此处通用。

තිකං ගිලානසාමඤ්ඤෙ. ගිල හාසක්ඛයෙ, යු, බ්‍යාධිරොගොසඤ්ජාතො යස්ස බ්‍යාධිතො. අත සාතච්චගමනෙ, අධිකරණෙ, කත්තරි වා උරො, ආතුරො, දීඝාදි. ආමයාවී, විකතො, අපටු, අබ්භමිතො, අබ්භාන්තොප්‍යත්‍ර.

关于病人(gilāna)通称有三词。其一为病人(gilāna)，词根gila义为喜笑衰减(hāsakkhaye)，加后缀yu。其二为病者(byādhita)，即已生疾病(byādhi-roga)之人。其三为病者(ātura)，词根ata义为持续行(sātaccagamane)，在处所格或作者格义下加后缀uro，首音节长化。有病者(āmayāvī)、变异者(vikato)、不健者(apaṭu)、迷乱者(abbhamita)、迷乱者(abbhānta)亦在此处通用。

උම්මාදො වාතාදිපකොපො රොගවිසෙසො, තබ්බති උම්මත්තො, මද උම්මාදෙ, උග්ගතෙහි වාතාදිදොසෙහි මදයතීති උම්මාදො, ණො. ඛුජ්ජාදයො උම්මත්තන්තා වාච්චලිඞ්ගෙ යුත්තතාය වාච්චලිඞ්ගිකා, යථා – ඛුජ්ජො පුරිසො, ඛුජ්ජා ඉත්ථී, ඛුජ්ජං නපුංසකං. උම්මත්තො පුරිසො, උම්මත්තා ඉත්ථී, උම්මත්තං නපුංසකං.

疯狂(ummāda)是由风等失调(vātādipakopa)引起的特殊疾病(rogavisesa)，患者称为疯者(ummatta)。词根mada义为疯狂(ummāde)；因风等过盛的病因(uggatehi vātādidosehi)而致疯狂(madayati)，是为疯狂(ummādo)，加后缀ṇo。从驼背者(khujja)到疯者(ummatta)等词，因其与所指对象的性(vāccaliṅga)相应，故随性而变(vāccaliṅgikā)。例如：驼背的男人(khujjo puriso)，驼背的女人(khujjā itthī)，驼背的中性者(khujjaṃ napuṃsakaṃ)；发疯的男人(ummatto puriso)，发疯的女人(ummattā itthī)，发疯的中性者(ummattaṃ napuṃsakaṃ)。

323. නවකං රොගමත්තෙ. තකි කිච්ඡජීවනෙ, භූවාදි, ආ භුසො තඞ්කතීති ආතඞ්කො, අ. අම රොගෙ, යො, මය ගතිම්හි වා, අථ වා අම රොගෙ, චුරාදි, ආමයති රුජ්ජතීති ආමයො, අ, කාරිතලොපාභාවො. විධ විජ්ඣනෙ, විජ්ඣතීති බ්‍යාධි, ඉ, අකාරවණ්ණාගමො, බාධ විබාධායං වා, තදා යාගමො, විවිධා වා ආධයො මනොපීළා යස්මිංස [Pg.224] බ්‍යාධි, ‘‘පුමෙ ආධි මානසී බ්‍යථා’’ති හි අමරකොසෙ වුත්තං. රොගෙගදො, කුවෙරායුධෙ ගදා, ගදො භාථරිකණ්හස්ස, ‘‘ආමයෙ චායුධෙ ගදා’’ති හි නානත්ථසඞ්ගහෙ. රුජ රොගෙ, කත්තරි ණො, රුජා ඉත්ථී. ගිලානස්ස භාවො ගෙලඤ්ඤං. කල ගතිසඞ්ඛ්‍යානෙසු, න කලති යෙන තං අකලං, තමෙව අකල්ලං, ලො. බාධ විබාධායං, භූවාදි, අ. උපතාපොප්‍යත්‍ර.

323. 九个关于疾病的词。“ātaṅko”(病)源于词根“tak”，在“生命艰难”(kicchajīvane)的意义上使用，加上前缀“ā”和“bhuso”(非常)，意为剧烈痛苦。或指“āmayo”(病)，源于意为“病”的词根“ama”，加“yo”后缀；或源于意为“行”的词根“maya”；或者源于curādi类的词根“ama”(病)，意为伤害、疼痛，此处使役语态的词缀不省略。“byādhi”(疾病)源于意为“射穿”的词根“vidh”，意为被射穿，并增加了“a”字母；或源于意为“障碍、困扰”的词根“bādh”，此时增加了“y”字母；或指其中有种种心苦(ādhi)即精神折磨的状态，如《阿摩罗库释》(Amarakosa)所说：“在阳性词中，ādhi指精神上的痛苦”。“gado”(病)也指疾病，在财神俱毗罗(Kuvera)的武器中指“槌”(gadā)，也是黑天(Kaṇha)兄弟的名字。“gado”在《多义集》(Nānatthasaṅgaha)中说：“gado用于疾病和武器之义”。“rujā”(痛)源于意为“病”的词根“ruja”，在主动语态中加“ṇo”后缀，“rujā”为阴性词。病者的状态称为“gelaññaṃ”(患病)。词根“kala”意为“去”与“数”，不能正常运作的称为“akalaṃ”(不适)，亦称“akallaṃ”，加“lo”后缀。“bādha”(障碍)源于意为“阻碍”的词根“bādh”，属于bhūvādi类，加“a”后缀。此处亦含“upatāpa”(热恼)义。

ද්වයං ඛයරොගෙ, රසාදිසත්තධාතුයො සොසයතීති සොසො, සුස සොසනෙ, දිවාදි, ණො. ඛි ඛයෙ, ඛයතීති, අ. යක්ඛා, රාජයක්ඛාප්‍යත්‍ර. යක්ඛ පූජායං, චුරාදි.

两个关于消耗病(khayaroga)的词，指肺痨。“soso”(干枯)是指耗尽七种体素(rasādisattadhātu)，源于意为“使干燥”的词根“susa”，属于divādi类，加“ṇo”后缀。“khaya”(消尽)源于意为“消灭”的词根“khi”，加“a”后缀。夜叉(yakkha)和王夜叉(rājayakkha)在此也指此病。“yakkha”源于意为“崇拜”(pūjā)的词根“yakkha”，属于curādi类。

324. ද්වයං නාසරොගෙ. අපිහිතා නාසා අනෙනාති පීනාසො, පීනසොපි. උපසග්ගතො නාසාය බහුබ්බීහිම්හි නසාදෙසං කුබ්බන්ති, අපිස්සාකාරලොපො වණ්ණනාසො, රස්සස්ස දීඝතා. ‘‘සොසො යක්ඛා රාජයක්ඛා, පතීස්සායො තු පීනසො, ආපීනසො පතිස්සායො’’ති රභසො. පතිස්සයොප්‍යත්‍ර. වෙජ්ජගන්ථෙ ඉමෙසං පීනසපතිස්සායානං භෙදො අභිහිතො –

324. 两个关于鼻病的词。“pīnāso”(鼻炎)是指鼻孔堵塞(apihitā nāsā)，亦称“pīnaso”(鼻塞)。在多财释(bahubbīhi)复合词中，当“nāsā”(鼻)与前缀结合时，会变为“nasa”，并且“api”的“a”元音会省略，短元音变为长元音。如《罗婆娑》(Rabhasa)所说：“soso、yakkhā、rājayakkhā，patīssāyo即pīnaso，āpīnaso即patissāyo。”“patissaya”(鼻塞)在此亦同。医书中已说明了鼻炎和鼻塞的区别：

ආනහ්‍යතෙ යස්ස විසුස්සතෙ ච,කිලිද්‍යතෙ ධූපති චෙව නාසා;

න ඤායතෙ ගන්ධරසෙ ච ජන්තු,දුට්ඨං විජඤ්ඤා තමපීනසෙනාති.

若鼻孔堵塞且干涩，湿润并有烟熏感；香气滋味皆难辨，当知此是重鼻炎(apīnāsa)。

ආනද්ධා [Pg.225] පිහිතා නාසා,තනුසාවප්පසෙකිනී;

ගලතාලොට්ඨසොසො ච,නිත්තොදො සඞ්ඛකද්වයෙ;

භවෙ සරො පඝාතො ච,පතිස්සායොති ලක්ඛිතොති.

鼻道闭塞不通畅，涕流清稀；咽、腭、唇干燥，双侧太阳穴刺痛；声音嘶哑，此为“patissāya”(鼻塞)之特征。

ඉහ ත්වභෙදෙනොත්තං. පතිපුබ්බො සිධාතු රුජත්‍යත්ථො. නාසිකාය ජාතො රොගො නාසිකාරොගො.

此处则不加区分地论述。带前缀“pati”的词根“sidh”，意为“疼痛”。鼻(nāsikā)上产生的疾病叫做“nāsikārogo”(鼻病)。

ඝානෙ පවත්තො අස්සවො සිඞ්ඝානිකා නාම, සිඞ්ඝ ආඝානෙ, භූවාදි, සිඞ්ඝතීති සිඞ්ඝානං, යු, තත්ථ ජාතා සිඞ්ඝානිකා. ආ පුනප්පුනං සවති සන්දතීති අස්සවො, සූ අභිසවෙ. ද්වයං වණමත්තෙ. අර ගමනෙ, උ, අරු, නපුංසකෙයෙව. වණ ගත්තවිචුණ්ණනෙ, චුරාදි, අ, වණො, අනිත්ථී. ද්වයං ඵොටෙ. ඵුට සංසිලෙසනෙ, භූවාදි, ඵොටො, ණො. පීළ විබාධායං, චුරාදි, ණ්වු, ‘‘ඉත්ථියමතො ආපච්චයො’’ති ආ, පීළකො, පීළකා, පීළකං, තීස්වපි, තථා ඵොටො.

鼻中流出的液体称为“siṅghānikā”(鼻涕)。词根“siṅgh”意为“嗅”，属于bhūvādi类，“siṅghati”(嗅)即“siṅghānaṃ”，加“yu”后缀，在那里产生的就叫“siṅghānikā”。不断流淌涌出称为“assavo”(流液)，源于词根“sū”(倾泻)。两个关于疮(vaṇa)的词。“aru”(疮)源于意为“行”的词根“ara”，加“u”后缀，仅为中性词。“vaṇa”(疮)源于意为“身体破碎”的词根“vaṇa”，属于curādi类，加“a”后缀，为阳性词。两个关于脓疱(phoṭa)的词。“phoṭo”源于意为“结合”或“爆裂”的词根“phuṭa”，属于bhūvādi类，加“ṇo”后缀。“pīḷaka”(脓疱)源于意为“压迫”的词根“pīḷa”，属于curādi类，加“ṇvu”后缀。根据语法规则‘在阴性语态中，词干末尾的a后加ā后缀’，因此有阳性pīḷako、阴性pīḷakā、中性pīḷakaṃ三种词性，“phoṭo”亦然。

325. ද්වයං පක්කවණාදීසු සඤ්ජාතදුග්ගන්ධවිසෙසෙ. පුබ්බ පූරණෙ, භූවාදි, අ. පූය විසරණෙ, දුග්ගන්ධෙ ච, භූවාදි.

325. 两个关于脓的词，脓是在腐烂伤口等处产生的有特殊恶臭之物。“pubba”(脓)源于意为“充满”(pūraṇa)的词根，属于bhūvādi类，加“a”后缀。“pūya”(脓)源于意为“扩散”(visaraṇa)与“恶臭”(duggandha)的词根，属于bhūvādi类。

ද්වයං ලොහිතනිස්සරණරොගෙ. රත්තස්ස ලොහිතස්ස සණ්ඨානමතික්කමිත්වා සරණං ගමනං රත්තාතිසාරො. පක්ඛන්දති නිස්සරතීති පක්ඛන්දිකා. කමු පදවික්ඛෙපෙ. ‘‘ඉත්ථියමතියවො වා’’තිති. ‘‘පක්කමාදීහින්තො චෙ’’ති එත්ථ චකාරෙන තිස්සන්ති, ධාත්වන්තලොපො ච, සකත්ථෙ කො. ද්විත්තෙ. යදාදිනා පරකකාරස්ස ඛො, පක්ඛන්දිකා.

两个关于血痢病的词。“rattātisāro”(血痢)是指血液超出正常位置而流动的痢疾。“pakkhandikā”(奔流痢)是指奔流而出。其词根“kamu”意为“跨步”。（pakkhandikā的形成涉及复杂的语法规则：）根据‘Itthiyamatiyavo vā’及‘Pakkamādīhinto ce’等规则，通过添加后缀、省略词根末尾字母、添加表示自身意义的‘ka’后缀、辅音叠音化，以及根据‘yadādi’等规则使后续的‘ka’变为‘kha’，最终形成‘pakkhandikā’。

ද්වයං [Pg.226] අපමාරෙ. සරණං සාරො, අපගතො සාරො යෙන අපමාරො, සස්ස මො. ඉතරත්‍ර මකාරාගමො. ද්වයං පාදභෙදෙ. පාදස්ස ඵොටො භෙදනං දරණං පාදඵොටො, ඵුට භෙදෙ. විරූපො පාදො එතාය හෙතුභූතායාති විපාදිකා. සමාසන්තෙ කො, පුබ්බාකාරස්සිත්තං, විදාරීයමානත්තා විපජ්ජමානො පාදො අස්සන්ති වා විපාදිකා.

两个关于癫痫(apamāra)的词。“apamāra”是指精华(sāra)已失，其中“s”音变为“m”音；另一说为增加了“m”音。两个关于足裂(pādabheda)的词。“pādaphoṭo”(足裂)是指足部的水泡、破裂、撕裂，源于意为“破裂”的词根“phuṭa”。“vipādikā”(足疾)是指足部因此而变得丑陋。在复合词末尾加“ka”后缀，前面的“ā”音变为“i”音；或者因为足部被撕裂溃烂而败坏，故称“vipādikā”。

326. ද්වයං වුඩ්ඪිප්පත්තණ්ඩකොසරොගෙ. වුඩ්ඪිප්පත්තො රොගො වුඩ්ඪිරොගො. වාතපූරිතං අණ්ඩං කොසො වාතණ්ඩං. ද්වයං ථූලපාදරොගෙ. ඝනාභාවතො සිථිලං පදං සීපදං, වණ්ණනාසො, දීඝාදි. භාරො පාදො යස්ස, තස්ස භාවො භාරපාදතා.

326. 两个关于阴囊肿大(vuḍḍhippattaṇḍakosaroga)的词。“vuḍḍhirogo”(增长病)是指因增长而得的病。“vātaṇḍaṃ”(风卵)是指风充满的阴囊。两个关于腿肿病(thūlapādaroga)的词。“sīpadaṃ”(象皮病)是指因缺乏坚实而松弛的腿，伴有音变、长音化等。“bhārapādatā”(足重)是指足部沉重的状态。

පඤ්චකං කණ්ඩුයං. කණ්ඩ භෙදනෙ, උ, දීඝෙ කණ්ඩූ, වධූසද්දොව. තිම්හි කණ්ඩූති, අස්සූ, චුරාදිත්තා යම්හි කණ්ඩූයා, යලොපාභාවො. ඛජ්ජ ථෙය්‍යකරණබ්‍යථනෙසු, භූවාදි, උ. යුම්හි කණ්ඩූවනං, අස්සූ. උවාදෙසො, දීඝො ච.

五个关于搔痒(kaṇḍu)的词。“kaṇḍu”(搔痒)源于意为“断裂”的词根“kaṇḍ”，加“u”后缀；长音作“kaṇḍū”，如同“vadhū”(新妇)一词。亦有“kaṇḍūti”、“kaṇḍūyā”等词形；因属于curādi类，“kaṇḍūyā”中的“y”不省略。“khajju”(搔痒)源于意为“食”、“盗”、“恼”的词根“khajj”，属于bhūvādi类，加“u”后缀。“kaṇḍūvanaṃ”(搔痒)由词根加“yu”后缀，并将“u”替换和长音化而形成。

327. තිකං කච්ඡුයං. යා ‘‘ඛසුරොගො’’ති වුච්චති. පාත්‍යත්තානන්ති පාමං, මන, පාමාප්‍යත්ථි, පුල්ලිඞ්ගො, රාජාදි, විසෙසෙන තච්ඡති කාසන්ති විතච්ඡිකා, තච්ඡ තනුකරණෙ, ණ්වු[Pg.227], ‘‘විවච්ඡිකා’’ තිපි පාඨො. වච්ඡ පරිභාසනතජ්ජනෙසු, භූවාදි. කච බන්ධනෙ, උ, චස්ස ඡත්තං, ද්විත්තාදි. තිලකාළකන්තං ද්වයං ද්වයං සමත්ථං. තත්‍ර ද්වයං සොථෙ. සු ගතිවුඩ්ඪීසු, භූවාදි, ථො. ථුපච්චයෙ සයථු, උස්සත්තං, යාගමො ච. සොඵොප්‍යත්‍ර. සොකං ඵායති බහුලං කරොතීති සොඵො, ඵාය වුඩ්ඪියං, ඵායස්ස ඵො, නෙරුත්තො.

327. 三个关于疥疮(kacchu)的词。它也被称为“khasurogo”(粗糙病)。“pāmaṃ”(痒疹)的词源之一为“自行脱落”，亦有阳性词形“pāmā”，如“rāja”等。“vitacchikā”(疥疮)特指刮削之痒，源于意为“使之变薄”的词根“taccha”，加“ṇvu”后缀；亦有读作“vivacchikā”者，源于意为“责骂、恐吓”的词根“vaccha”。“kacchu”源于意为“系结”的词根“kaca”，加“u”后缀，并有“c”音变为“ch”音、辅音叠音化等音变。接下来是两组同义词，每组两个。其中两个关于肿胀(sotha)的词。“sotha”源于意为“行进、增长”的词根“su”，属于bhūvādi类，加“tho”后缀。“sayathu”(肿胀)由词根加“thu”后缀，并伴有“y”音的加入及音变而形成。“sopho”(肿胀)亦在此处。“sopho”能大量产生忧愁(soka)，源于意为“增长”的词根“phāya”，“phāya”变为“pho”，此为语源学释义。

ද්වයං අරිසරොගෙ. අමඞ්ගලතාය දු නින්දිතං නාමමස්ස දුන්නාමං, සකත්ථෙ, කුච්ඡායං වා කො, දීඝකොසිකායං දුන්නාමා, ඉත්ථී. අරි විය සසති හිං සතීති අරිසං, සස හිංසායං, ක්වි, අර ගමනෙ වා, ඉසො. ද්වයං වමනරොගෙ. ඡද්ද වමනෙ, චුරාදි, ණ්වු. වමු උග්ගිරණෙ, ථු. වමිධුප්‍යත්‍ර. ඡද්දිකා, වමි ඉත්ථියං, වමථු පුමෙ.

两个关于痔疮(arisaroga)的词。其一为“dunnāmaṃ”(恶名)，因其不祥而被诟病为恶名。此词或为自身义，或为表示轻蔑而加“ka”后缀。《长鞘论》(Dīghakosikā)中作阴性词“dunnāmā”。其二为“arisaṃ”(痔疮)，像敌人(ari)一样伤害，源于意为“伤害”的词根“sasa”，加“kvi”后缀；或源于意为“行”的词根“ara”，加“iso”后缀。两个关于呕吐病(vamanaroga)的词。“chaddaka”(呕吐)源于意为“呕吐”的词根“chadda”，属于curādi类，加“ṇvu”后缀。“vamathu”(呕吐)源于意为“涌出”的词根“vamu”，加“thu”后缀。“vamidhū”亦在此处。“chaddikā”和“vami”为阴性词，“vamathu”为阳性词。

328-329. ද්වයං පරිතාපෙ. දු පරිතාපෙ, තනාදි, ථු. පරිතපනං සන්තාපනං පරිතාපො. ද්වයං තිලකාළකෙ. තිලසණ්ඨානං විය ජායතීති තිලකො. තිලං විය කාළො හුත්වා ජායතීති තිලකාළකො.

328-329. 两个关于热恼(paritāpa)的词。其一源于意为“热恼”的词根“du”，属于tanādi类，加“thu”后缀。其二“paritāpo”即是燃烧、灼热。两个关于痣的词：“tilako”(痣)和“tilakāḷako”(黑痣)。像芝麻(tila)的形状一样显现，所以称为“tilako”。像芝麻一样黑而显现，所以称为“tilakāḷako”。

මහාවිරෙකො ‘‘විසූචිකා’’ත්‍යුච්චතෙ. නිස්සෙසතො සුචති ගච්ඡතීති සූචිකා. සුචි, සුච ගතියං, භූවාදි. සුච සොචෙය්‍යෙ [Pg.228] වා, නිස්සෙසතො සොචෙතීති විසූචිකා, විසෙසෙන සූචි විය විජ්ඣතීති වා විසූචිකා. බහුමොසරණත්තා මහන්තො විරෙකො මහාවිරෙකො, රිච වියොජනසම්පුච්ඡනෙසු, ණො.

大泻(mahāvireko)被称为“霍乱”(visūcikā)。“sūcikā”是因其完全地流动而去。词根为suci或suca，义为“去”(gati)，属bhūvādi类。或词根suca义为“使清净”(soceyya)，因其完全地使人清净，故为“visūcikā”；又或因其如针(sūci)一般特别地(visesena)穿刺(vijjhati)，故为“visūcikā”。因大量流出，故大泻(mahanto vireko)为“mahāvireko”，其词根为“ric”(分离、混合)，加“ṇo”后缀。

භගන්දලාදයො සත්ත ආමයන්තරා රොගභෙදා භවන්ති. තත්‍ර ගුදසමීපජො වණවිසෙසො භගන්දලා, ඉත්ථී. භගං යොනි, තං දාරයතීති රූළ්හීතො අපච්චයන්තො නිපාතිතො. දර විදාරණෙ, භූවාදි, ලත්තෙ භගන්දලා. භගන්දරොප්‍යත්‍ර. මෙහො මුත්තමෙහො, සො ච බහුමුත්තතාය මධුමෙහො, රත්තමෙහො, සුක්කමෙහොත්‍යනෙකවිධො. මිහ සෙචනෙ, භූවාදි, මිහති මුත්තන්ති මෙහො, ණො. ජර රොගෙ. භූවාදි, ජරතීති, අ. ජරො පසිද්ධො. කාස සද්දකුච්ඡායං, දිත්තියඤ්ච, භූවාදි, කාසතීති කාසො, ණො, කුච්ඡිතං අසතීති වා කාසො, කුආපුබ්බො. සස පාණනෙ, සසනං සාසො, භුසං සසනමෙතස්සත්ථීති වා සාසො, කුට ඡෙදනෙ, ඨො, කුට්ඨං. සාමඤ්ඤෙන තචොවිකාරෙ. සුක්කෙ තු සිත්තං. සූල රුජායං, භූවාදි, සූලං. විද්දධි, අස්මරී, මුත්තකිච්ඡාදයොප්‍යනෙකා රොගභෙදා.

“肛瘘”(bhagandalā)等七种是内部疾病的种类。其中，“bhagandalā”是靠近肛门的一种特殊疮疡，为阴性词。“bhaga”即“yoni”(阴部)，因其撕裂该处而得名，此乃约定俗成的派生。词根“dara”义为“撕裂”(vidāraṇa)，属bhūvādi类，由此得名“bhagandalā”。“bhagandaro”(阳性)亦在此处。“尿病”(meho)即“muttameho”，因尿多而有“糖尿病”(madhumeho)、“血尿病”(rattameho)、“白尿病”(sukkameho)等多种。词根“miha”义为“灌注”(secana)，属bhūvādi类，“mihati”(排尿)即为“meho”，加“ṇo”后缀。“jara”义为“病”(roga)，属bhūvādi类，“jarati”(衰老)即为“jaro”，加“a”后缀。“jaro”(衰老)是众所周知的。词根“kāsa”义为“发出丑恶之声”(saddakucchā)与“发光”(ditti)，属bhūvādi类，“kāsatīti”即为“kāso”(咳嗽)，加“ṇo”后缀；或因其为“丑恶之声”(kucchitaṃ asati)，故为“kāso”，由“ku”与“ā”前缀于词根“as”构成。词根“sasa”义为“呼吸”(pāṇana)，“sasanaṃ”(呼吸)即“sāso”(喘息)；或因其“有强烈的呼吸”，故为“sāso”。词根“kuṭa”义为“切断”(chedana)，加“ṭho”后缀，成“kuṭṭhaṃ”(皮肤病)，泛指皮肤的病变。在白色(类型)中，则称为“sittaṃ”(白癞)。词根“sūla”义为“痛”(rujā)，属bhūvādi类，即“sūlaṃ”(绞痛)。“脓肿”(viddadhi)、“结石”(asmarī)、“排尿困难”(muttakicchā)等亦是多种疾病。

පජ්ජද්ධං වෙජ්ජෙ. ආයුබ්බෙදසඞ්ඛාතං විජ්ජං ජානාතීති වෙජ්ජො, ‘‘ණ රාගා තස්සෙදමඤ්ඤත්ථෙසු චා’’ති ණො, විද ඤාණෙ වා, වින්දතීති වෙජ්ජො, ණ්‍යො, ද්‍යස්ස ජො. භිසජ්ජති චිකිච්ඡතීති භිසක්කො, අ, ජස්ස කො. රොගං හරති සීලෙනාති රොගහාරී, ණී. හරසද්දොයං කෙවලොපි ආනයනාපනයනෙසු වත්තති ‘‘මනොහරො, දුක්ඛහරො’’ඉච්චාදීසු, ඉධ අපනයනෙ. කිත රොගාපනයනෙ, භූවාදි. තිකිච්ඡතීති තිකිච්ඡකො, ඡපච්චයො, ණ්වු, ද්විත්තාදි. අගදකරොප්‍යත්‍ර, අගදං අරොගං පාණීනං කරොතීති අගදකරො, කම්මාදිම්හි ණො.

关于“医生”(vejja)有半颂。“vejjo”(医生)是指知晓被称为“寿命吠陀”(Āyubbeda)之学问者，依语法规则(“ṇa rāgā…”)加“ṇo”后缀；或源于词根“vid”(知晓)，“vindati”(知晓)即为“vejjo”，加“ṇyo”后缀，dy变为j。“bhisakko”(医师)是因其治疗(bhisajjati=cikicchati)，加“a”后缀，j变为k。“rogahārī”(除病者)是因其天性(sīlena)能去除(harati)疾病，加“ṇī”后缀。“hara”一词，单独使用时亦有“带来”与“去除”之义，如“manoharo”(悦意者)、“dukkhaharo”(除苦者)等，此处为“去除”义。词根“kita”义为“去除疾病”(rogāpanayana)，属bhūvādi类。“tikicchako”(治疗师)是因其治疗(tikicchati)，加“cha”后缀、“ṇvu”后缀，并有重叠等。“agadakaro”(制药师)亦在此处，因其为众生制作无病(agada=aroga)之药，在“作者”等义中加“ṇo”后缀。

330. ද්වයං [Pg.229] සල්ලනීහරණෙ වෙජ්ජෙ. කායෙ පවිට්ඨසරාදිසල්ලස්ස නීහරණො වෙජ්ජො සල්ලවෙජ්ජො. යථාවුත්තං සල්ලං නීහරණවසෙන කන්තති ඡින්දතීති සල්ලකත්තො, කති ඡෙදනෙ, තො. ද්වයං පටිකාරෙ. තිකිච්ඡනං තිකිච්ඡා, භාවෙ අ. පතිපුබ්බො කරොති තිකිච්ඡායං, කරතො රිරියා.

330. 关于“拔箭医生”(sallanīharaṇe vejje)有二词。能拔除射入体内的箭等异物的医生，是为“sallavejjo”(箭医)。因其以拔除的方式切割(kantati=chindati)如前所述的箭，故为“sallakatto”(截箭师)，词根为“kant”(切断)，加“to”后缀。关于“治疗”(paṭikāra)有二词。“tikicchanaṃ”(治疗的行为)即“tikicchā”，在“状态”(bhāva)义中加“a”后缀。带“pati”前缀的词根“kar”(做)用于“治疗”义，从“karato”到“ririyā”(音变)。

චතුක්කං ඔසධෙ. භිසජානමිදං භෙසජ්ජං, ණ්‍ය. න විජ්ජතෙ ගදො යස්මින්ති අගදො. භිසජානමිදං භෙසජං, ණො. උස දාහෙ. රොගමොසාපෙතීති ඔසධං, ධො, අථ වා ඔසධී නාම අසංයොගදබ්බං, තෙහි සංයොජිතං ඔසධං. ජායුප්‍යත්‍ර. ජි ජයෙ, ණු.

关于“药”(osadha)有四词。“bhesajjaṃ”(药)是“医师所有之物”(bhisajānaṃ idaṃ)，加“ṇya”后缀。“agado”(无病药)是因“其中无有疾病”(na vijjate gado yasmiṃ)。“bhesajaṃ”(药)是“医师所有之物”，加“ṇo”后缀。词根“us”义为“燃烧”(dāha)，因其能烧除(osāpeti)疾病，故为“osadhaṃ”，加“dho”后缀；或“osadhī”(草药)乃非复合之物，由彼等调合而成者为“osadhaṃ”。“jāyu”(药)亦在此处，源于词根“ji”(战胜)，加“ṇu”后缀。

331. තිකං ආරොග්‍යෙ. අනත්ථකාරකත්තා කුච්ඡිතාකාරෙන සරීරෙ සෙන්තීති කුසා, රොගා, තෙ ලුනාති ඡින්දතීති කුසලං. ආමයස්සාභාවො අනාමයං, අබ්‍යයීභාවො. අරොගස්ස භාවො ආරොග්‍යං. කුසලානාමයාරොග්‍යන්ති සමාහාරද්වන්දො. ද්වයං අනාමයජනෙ. කල ගතිසඞ්ඛ්‍යානෙසු. කලති යථාසුඛං සබ්බිරියාපථෙසූති කල්ලො, ලො. ‘‘කාලං ඛමතීති කල්‍යං, අරොගතා, තස්සං නියුත්තො කල්‍යො’’ති අඞ්ගුත්තරනිකායටීකායං. නත්ථි ආමයො යස්මිං නිරාමයො. වුත්තොප්‍යත්‍ර. වුත්ති ජීවිතවුත්ති පසත්ථා අස්සත්ථීති වුත්තො. රොගතො නිග්ගතජනෙ පන උල්ලාඝො, ලාඝ සාමත්ථියෙ, උසද්දොයං රොගවිමුත්‍යත්ථො. නරාදිත්තා, නරප්පධානත්තා ච නරවග්ගො.

331. 关于“健康”(ārogye)有三词。因其造成无益，并以丑恶形态卧于身中，故为“kusā”，即诸病。能断除(lunāti=chindati)彼等者，是为“kusalaṃ”(健全)。无有疾病的状态是为“anāmayaṃ”(无恙)，此为不变词复合词(abyayībhāva)。无病的状态是为“ārogyaṃ”(健康)。“kusalānāmayārogyaṃ”是集合并列复合词(samāhāradvanda)。关于“无病之人”(anāmayajane)有二词。词根“kal”义为“去、计算”。因其能在一切威仪中自在行动，故为“kallo”(健全者)，加“lo”后缀。于《增支部释义》(Aṅguttaranikāyaṭīkā)中云：“能忍耐时节(kālaṃ khamati)，故为‘kalyaṃ’(健全)，即无病。具足此者为‘kalyo’(健全者)。”于其身中无有疾病者，是为“nirāmayo”(无恙者)。“vutto”亦在此处。因其生活方式(vutti=jīvitavutti)值得称赞，故为“vutto”。从疾病中痊愈之人则为“ullāgho”(轻快者)，词根“lāgh”义为“能力”，前缀“u”此处有“脱离疾病”之义。因以“nara”(人)开始，且以人为主要，故为“人之品”(naravaggo)。

නරවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

人之品释义终。

4. චතුබ්බණ්ණවග්ගවණ්ණනා

4. 四种姓品释义

332. සන්තතිපරියන්තං වංසෙ. කුල සන්තානබන්ධූසු, භූවාදි, ණො, කුලං, වන සම්භත්තියං, සො. සංතනු විත්ථාරෙ, ණො. අභිමුඛං ජනෙතීති අභිජනො, ණො. ගො වුච්චති අභිධානං, බුද්ධි ච, තෙ තායතීති ගොත්තං. ගොත්‍රම්පි. ගවං සද්දං තායතීති වා ගොත්තං, තා පාලනෙ. අනුපුබ්බො ඉ ගතියං, කරණෙ අ. තනොතිස්මාති, සන්තති, නලොපො, ඉත්ථියං.

332. “世系”(vaṃsa)意为连续不断。“族”(kula)意为家族、延续、亲族，源于“bhū”等动词，加“ṇo”后缀；或源于“vana”(林)和“sambhatti”(聚集)，加“so”后缀。“Saṃtanu”意为扩展，加“ṇo”后缀。能面向出生者，故称“高族”(abhijano)，加“ṇo”后缀。“Go”意为名称，亦指智慧，能保护它们，故称“姓”(gottaṃ)。亦作“gotraṃ”。或因保护牛的声音，故称“姓”(gottaṃ)，“tā”意为保护。“Anupubbo”意为次第，源于“i”(行)动词，加“a”后缀。“Tanoti”意为延展，故称“延续”(santati)，省略“n”音，为阴性词。

සන්තති පන්තිවිත්ථාර-ගොත්තෙසු කවිභී මතා;

පරම්පරා භවෙ චාපි, පුත්තකඤ්ඤාසු සන්තති.

“延续”(santati)在诗人看来，意为系列、扩展、家族；亦指世间的相续，以及子女的延续。

ඛත්තියාදයො ඛත්තියබ්‍රාහ්මණවෙස්සසුද්දා චත්තාරො වණ්ණා කුලානි භවන්ති, එතෙ හි අඤ්ඤමඤ්ඤමසඞ්කරතො වණ්ණෙතබ්බතො ඨපෙතබ්බතො වණ්ණාති වුච්චන්තෙ. වණ්ණ ඨපනෙ.

刹帝利等，即刹帝利、婆罗门、吠舍、首陀罗四种姓，是家族。这些种姓因彼此不相混杂，且可被称说、可被安置，故称为“种姓”(vaṇṇa)。“vaṇṇa”词根意为“安置”。

333-334. ඡක්කං [Pg.231] කුලීනෙ. කුලස්සාපච්චං කුලිනො, ඉනො අපච්චෙ. සොභනො ජනො සජ්ජනො. සපරත්ථං සාධෙතීති සාධු, සාධ සංසිද්ධිම්හි, උ. සභායං සාධු සභ්‍යො. සාධ්වත්ථෙ යො. අය ගතියං. අයිතබ්බො උපගන්තබ්බොති අය්‍යො, කම්මනි යො. මහාකුලස්සාපච්චං මහාකුලො, ණො.

333-334. 有六种关于“贵族”(kulīna)的解释。家族的后代是“贵族”(kulino)，“ino”是表示后代的后缀。美好的人是“善人”(sajjano)。能成就自他利益者，故称“善”(sādhu)，“sādha”意为成就，加“u”后缀。在集会中优秀者，故称“集会者”(sabhyo)。“yo”是表示善义的后缀。“aya”词根意为“去”。应被接近者，故称“尊者”(ayyo)，“yo”是业格后缀。大家族的后代是“大贵族”(mahākulo)，加“ṇo”后缀。

භූභුජන්තං රාජසාමඤ්ඤෙ. අතිතෙජවන්තතාය විසෙසෙන රාජතෙ දිබ්බතෙති රාජා, රාජ දිත්තියං. භුයා භූමියා පති භූපති, භුං පාලෙතීති වා භූපති, පා රක්ඛණෙ,ති, රස්සො. පථවියා ඉස්සරො පත්ථිවො, ණො, ද්විත්තං, ඉත්තඤ්ච. ජගතිං භූමිං පාලෙතීති ජගතිපාලො, කම්මනි ණො. දිසානං පති දිසම්පති, දිසා, දිසට්ඨෙ වා පාලෙතීති දිසම්පති, රස්සත්තං, නිග්ගහීතාගමො ච. භුං භූමිං භුඤ්ජතීති භූභුජො, භුජ පාලනජ්ඣොහරණෙසු, ඉධ පාලනෙ, රුධාදි. මහිඛිතොප්‍යත්‍ර. ඛි නිවාසගතීසු, මහිං අඛි ගතවා මහීඛිතො.

以下至“大地受用者”(bhūbhuja)为止，是国王的通称。因其具足威德，特别辉耀、闪耀，故称“王”(rājā)，“rāja”词根意为“光辉”。土地之主，故称“地主”(bhūpati)；或因守护土地，故称“地主”(bhūpati)，“pā”意为保护，加“ti”后缀，且为短音。大地之主，故称“地王”(patthivo)，加“ṇo”后缀，且有双音和“i”音。守护大地者，故称“世界护主”(jagatipālo)，在业格中加“ṇo”后缀。诸方之主，故称“方主”(disampati)；或因守护方位，故称“方主”(disampati)，此为短音，并有鼻音增益。享用大地者，故称“大地受用者”(bhūbhujo)，“bhuja”意为守护和吞食，此处取守护义，属“rudhādi”类动词。“Mahīkhito”亦在此处。“Khi”词根意为居住和行走，行于大地者，故称“Mahīkhito”。

335. පජ්ජද්ධං මුද්ධාභිසිත්තෙ ජාතිඛත්තියෙ, ‘‘රාජජච්චෙ ච ඛත්තියෙ’’ති වචනතො. රඤ්ඤො ඛත්තියස්සාපච්චං රාජඤ්ඤො, ඤ්ඤො [Pg.232] අපච්චෙ. ‘‘ඛත්තියො තු විරා ඛත්තං, රාජඤ්ඤද්විජලිඞ්ගනො’’ති රභස, රතනකොසෙසු පරියායා. ඛත්තස්සාපච්චං ඛත්තියො, අපච්චෙ ඉයපච්චයො දිස්සතෙ, ඛෙත්තානං අධිපතිභූතත්තා වා ඛත්තියොතිආදිකප්පිකරාජා වුච්චති, තප්පභවත්තා පන මුද්ධාභිසිත්තෙස්වපි තංසමඤ්ඤා, එස්සත්තං. ඛත්තස්සාපච්චං ඛත්තං, ණො. රජ්ජාරොපනසමයෙ දක්ඛිණාවට්ටසඞ්ඛොදකෙන ගඞ්ගානීතෙන මුද්ධනි ඛත්තියකඤ්ඤාදීහි අභිසිත්තත්තා මුද්ධාභිසිත්තො, පඨමඛත්තියො. තප්පභවතාය පන අනභිසිත්තා ච මුද්ධාභිසිත්තාඛ්‍යා, යථා – බ්‍රහ්මබාහුජස්ස වංසෙ ජාතස්සාපි බ්‍රහ්මබාහුජො. බ්‍රහ්මබාහුතො ජාතත්තා බාහුජොති හි නිකායන්තරිකානං ලද්ධි. යස්මිං පන රාජිනි අසෙසා සාමන්තා පණමන්ති, සො අධිස්සරාඛ්‍යො. සං සත්තො ලග්ගො අන්තො යස්සා සා සමන්තා, සවිසයානන්තරා භූමි, සමන්තාය ඉමෙ සාමන්තා, අනන්තරරාජානො.

335. 以下数词指经灌顶的、与生俱来的刹帝利，如言：“以及王裔刹帝利”。国王或刹帝利的后代是“王族”(rājañño)，“ñño”是表示后代的词尾。“刹帝利是勇士，王族有双重种姓标志”，此乃《罗婆娑》(Rabhasa)和《宝藏》(Ratanakosa)等词典中的同义词。“Khatta”的后代是“刹帝利”(khattiyo)，可见“iya”是表示后代的词尾；或因其是土地的统治者，故称“刹帝利”，此指最初的国王，因其后代，故灌顶者亦有此同名，此为本质。“Khatta”的后代是“khattaṃ”，加词尾“ṇo”。在登基之时，因由刹帝利少女等用右旋海螺取恒河水灌顶于头顶，故称“灌顶者”(muddhābhisitto)，即最初的刹帝利。因其后代，未被灌顶者亦称“灌顶者”，例如，生于梵天之臂族(brahmabāhuja)者亦称“梵天之臂族”。因生于梵天之臂，故称“臂族”，此乃其他宗派之观点。若有国王能令所有附属国臣服，则称其为“至上主”(adhissara)。“samantā”意为所有依附、聚集于其内者，即其领域内相邻的土地；围绕此疆域者，即这些“附属国”(sāmanta)，亦即邻近的国王们。

ද්වයං චක්කවත්තිනි. සබ්බභූමියා ඉස්සරො සබ්බභුම්මො, ණ්‍යො. පුඤ්ඤොපනීතෙන චක්කරතනෙන වත්තතෙ අසාධුදමනිකාදිරාජවත්තං අනුතිට්ඨතීති චක්කවත්තී, ණී, චක්කරතනං වත්තෙති ආකාසෙ අත්තනො පුරතො ගමයතීති වා චක්කවත්තී, පුඤ්ඤචක්කං, චතුචක්කං වා සත්තෙසු වත්තෙති, තෙ වා අස්මිං වත්තෙතීති චක්කවත්තී, චක්කරතනුප්පාදනත්ථං ද්වාදසවස්සචරිතං දසරාජධම්මං වත්තමෙතස්සත්ථීති වා චක්කවත්තී. තත්ථ අන්තොජනස්මිං බලකායෙ ධම්මිකාරක්ඛාවරණගුත්තියා සංවිධානං, ඛත්තියෙසු, අනුයුත්තෙසු, බ්‍රාහ්මණගහපතිකෙසු, නෙගමජානපදෙසු, සමණබ්‍රාහ්මණෙසු, මිගපක්ඛීසු, අධම්මකාරපටික්ඛෙපො, අධනානං ධනුප්පාදනං, සමණබ්‍රාහ්මණෙ උපසඞ්කමිත්වා පඤ්හපුච්ඡනන්ති ඉදං දසවිධං චක්කවත්තිවත්තං, ඉදමෙව ච ගහපතිකෙ, පක්ඛිජාතෙ ච විසුං කත්වා ගහණවසෙන ද්වාදසවිධම්පි දීපෙසු. චතූස්වපි දීපෙසු ආණාධම්මචක්කානි සත්තෙසු [Pg.233] පවත්තෙතීති වා චක්කවත්තී. අඤ්ඤො අසබ්බභුම්මො අනවකාසො සාමන්තො භූපො මණ්ඩලිස්සරො නාම. සයමාණාපවත්තිට්ඨානවසෙන පරිච්ඡින්නස්සෙව මණ්ඩලස්ස ඉස්සරො, න සබ්බමණ්ඩලස්සාති මණ්ඩලිස්සරොතිපි. එත්ථ ච ‘‘සබ්බභුම්මො, චක්කවත්තී’’ති ද්වීහි නාමෙහි චතුදීපිස්සරො රාජා දීපිතො, ඉධානාගතෙපි සඞ්ගහෙත්වා කථිතෙන අධිස්සරපදෙන එකදීපිස්සරො රාජා, මණ්ඩලිස්සරපදෙන පදෙසිස්සරො රාජා දීපිතො. අථ වා මණ්ඩලිස්සරපදෙන එකදීපිස්සරො රාජා, සෙසෙහි රාජරාජඤ්ඤාදීහි බාහුජපරියන්තෙහි පදෙසිස්සරො දීපිතො.

关于“转轮王”(cakkavattī)有两种解释。“一切土地的统治者”是“普遍统治者”(sabbabhumma)，加词尾“ṇyo”。凭借福业产生的轮宝而转动，奉行不以暴力镇压等国王职责，故称转轮王；加词尾“ṇī”；或使轮宝在空中自行前进，故称转轮王；或在众生中转动福轮或四轮，或使众生依此而转，故称转轮王；或因其为产生轮宝而实行十二年行，且拥有十种国王之法，故称转轮王。其中，在内宫眷属和军队中，依法进行保护、防御和守护的安排；对于刹帝利、随从、婆罗门居士、城镇乡村居民、沙门婆罗门、飞禽走兽等，阻止非法行为，为贫困者创造财富，接近沙门婆罗门请教问题——这十种就是转轮王的职责，若将居士和飞禽种类分别计算，则在各洲可有十二种。或因其在四大洲使众生运转教令轮和法轮，故称转轮王。另一种非普遍统治者，即无机会的附属君主，称为“曼陀罗主”(maṇḍalissara)。他只是其命令能生效的有限区域的统治者，而非所有区域的统治者，故亦称“曼陀罗主”。此处以“普遍统治者”和“转轮王”二名，指四大洲之王；若将此处未提及者亦包含在内，则以“至上主”一词指一洲之王，以“曼陀罗主”一词指地方之王。或以“曼陀罗主”一词指一洲之王，其余如“国王”、“王族”等直至“臂族”等，皆指地方之王。

336. ද්වයං රාජභෙදෙ. සුඛුමතාය ලීනා අපාකටා ඡවියො යෙසං තෙ ලිච්ඡවිනො. ලිච්ඡවී ච වජ්ජී චාති ද්වන්දො. ද්වයං සම්මාසම්බුද්ධකුලෙ රාජිනි. පුරිමතරසම්භූතෙ සක්‍යකුලෙ සඤ්ජාතත්තා සක්‍යො, ණො. සක්කොපි. සක්‍යෙ භවො සාකියො, ඉයො, යලොපො, දීඝො ච.

336. 关于国王的种类有两种解释。皮肤极为细腻、不明显者，故称“离车人”(licchavino)。“离车人”(Licchavi)和“跋耆人”(Vajjī)是双合词。关于正等觉者家族的国王有两种解释。因出生于最古老的释迦族(Sakya)，故称“释迦”(sakyo)，加词尾“ṇo”。亦作“sakka”。生于释迦族者，称“释迦族人”(sākiyo)，加词尾“iyo”，省略“y”音，并延长元音。

පඤ්චකං බුද්ධපුත්තස්සායස්මතො රාහුලස්ස මාතරි. භද්ද කල්‍යාණෙ, සොඛ්‍යෙ ච. කුලාචාරරූපාදිවසෙන කල්‍යාණත්තා භද්දා. කච්චස්සාපච්චං කච්චානා, අපච්චසද්දොයං නිච්චං නපුංසකෙ පුත්තෙ, පුත්තියඤ්ච භවතීති. ‘‘රාහු විය චන්දං මම නික්ඛමනං ලාතුකාමො චායං මෙ පුත්තොති රාහුලොති නාමෙන භවිතබ්බ’’න්ති මනසි කත්වා ‘‘රාහු ජාතො, බන්ධනං ජාත’’න්ති පිතරා වුත්තො සික්ඛාකාමො ආයස්මා රාහුලොයෙවෙත්ථ රාහුලො, තස්ස මාතා රාහුලමාතා, බිම්බං වුච්චති සරීරං, අතිසයවණ්ණසරීරයුත්තතාය බිම්බා, වමිධාතුම්හා වා [Pg.234] බො, වස්ස බත්තං. යසො වුච්චති පරිවාරො, කිත්ති ච, තෙ ධාරෙතීති යසොධරා, මනාදිත්තා අස්සො.

关于佛子具寿罗睺罗的母亲有五种解释。“Bhadda”意为吉祥、安乐。因其家世、行为、容貌等方面的美好，故称“吉祥女”(Bhaddā)。“迦旃延”(Kacca)的后代是“迦旃延”(Kaccānā)，此表示后代的词，常用于儿子（中性），亦可用于女儿。“此子欲夺我之出家，犹如罗睺(Rāhu)吞月，故应名为罗睺罗。”其父心中如是思惟，并说：“罗睺出生了，束缚也出生了。”此处所指的罗睺罗，即是那位乐于修学的具寿罗睺罗，他的母亲是罗睺罗之母。“Bimba”意为身体，因其具有极其美好的身色，故称“频婆”(Bimbā)；或源于“vami”动词，加词尾“bo”，且“va”转为“ba”。“Yaso”意为眷属和名声，能拥有这些者，故称“耶输陀罗”(Yasodharā)，因其令人愉悦。

337-339. යෙසං ඛත්තියානං ධනං සතං හොති, කීදිසං තං ධනං? නිධානගං පථවාදීසු නිධානවසෙන ගතං පවත්තං, තෙසං ධනානං සතං කහාපණානං, කිත්තකප්පමාණානං? කොටීනං සතං. කෙන පරිච්ඡෙදෙන? හෙට්ඨිමන්තෙන හෙට්ඨිමකොට්ඨාසෙන, හෙට්ඨිමපරිච්ඡෙදෙන වා කොටීනං සතං හොති. දිවසවළඤ්ජො දිවසෙ දිවසෙ වළඤ්ජිතබ්බො පන කහාපණො වීසතම්බණමත්තං හොති, තෙ ඛත්තියා ‘‘ඛත්තියමහාසාලා’’ත්‍යුච්චන්තෙ. මහන්තො ධනසාරො යෙසන්තෙ මහාසාලා, ලත්තං, අම්බණමත්‍ර එකාදසදොණමත්තං.

337-339. 那些刹帝利拥有一百俱胝的财富。那是怎样的财富？是埋藏于地下等处，以宝藏形式存在或流通的财富。他们的一百俱胝迦哈巴那(kahāpaṇa)，数量有多少？一百俱胝。以何种标准衡量？以最低限度或最低部分计算，有一百俱胝。每日可花费的迦哈巴那为二十安巴那(ambaṇa)的量。这些刹帝利被称为“刹帝利大富豪”(khattiyamahāsālā)。拥有巨大财富者，故称“大富豪”(mahāsālā)。一个安巴那的量相当于十一斗(doṇa)。

යෙසං ද්විජානං බ්‍රාහ්මණානං නිධානගානි නිධානවසෙන පවත්තානි අසීතිකොටිධනානි හොන්ති, දිවසවළඤ්ජො පන කහාපණො දසම්බණමත්තං හොති, තෙ ද්විජා ‘‘ද්විජමහාසාලා’’ත්‍යුච්චන්තෙ.

那些婆罗门(brāhmaṇa)拥有以宝藏形式存在或流通的八十俱胝财富，每日可花费的迦哈巴那(kahāpaṇa)为十安巴那(ambaṇa)的量，他们被称为“婆罗门大富豪”(dvijamahāsālā)。

නිධානගෙ, වළඤ්ජෙ ච ධනෙ තදුපඩ්ඪෙ තෙසං ද්විජමහාසාලානං ධනස්ස උපඩ්ඪභාගෙ සති ගහපතිමහාසාලා නාම සියුං, උභයත්‍රාපි හෙට්ඨිමන්තෙනෙව ධනපරිච්ඡෙදො.

在宝藏和流通的财富方面，当那些婆罗门大富豪的财富达到一半时，则可称为“居士大富豪”(gahapatimahāsālā)，两者财富的衡量标准皆以下限为准。

340. යො [Pg.235] න හීනො, න චුක්කට්ඨො, මජ්ඣිමාධිකාරබ්‍යවට්ඨිතො රාජපුත්තසෙනාපතිමහාකණිත්ථරාදි, සො මහාමත්තො. මහතී මත්තා පරිච්ඡෙදො යස්ස මහාමත්තො, රූපභෙදෙන පට්ඨානං ක්ලීවං.

340. 非低劣，亦非卓越，处于中等职位者，如王子、将军、大法官(mahākaṇitthara)等，此即“大官”(mahāmatta)。其衡量(mattā)或标准(pariccheda)巨大，故称“大官”。“paṭṭhānaṃ”一词，因其形态变化，为中性词。

‘‘පකතියං මහාමත්තෙ, පඤ්ඤායං පරමත්තනි;

නපුංසකං පධානං තං, එකත්තෙ තු’ත්තමෙ සදා’’ති.

“在自性与大元素中，在智慧与至上我中；那中性是主导，在独一与至上中恒常。”

රභසො ච. ‘‘මහාමත්තො, පට්ඨානො චා’’ති තු පුංසකණ්ඩෙ වොපාලිතො. පකට්ඨෙ තිට්ඨතීති පට්ඨානං, යු.

Rabhasa亦云。Vopālita则在阳性词篇中说：“‘大官’(mahāmatto)与‘起始’(paṭṭhāna)。”立于卓越处，故名‘起始’(paṭṭhāna)，[词根为ṭhā，后缀为]yu。

පඤ්චකං මන්තිනිම්හි. මතිප්පධානො සචිවො සහායො. ඉතිකත්තබ්බතාවධාරණං මන්තො, තංයොගා මන්තිනී. අස්සත්ථ්‍යත්ථෙ ඉනී, අථ වා මන්තෙන නයතීති මන්තිනී, අථ වා මන්තයොගා මන්ති, නෙතීති නී, මන්ති ච නී චාති මන්තිනී. ‘‘මතිසචිවමන්තිනී’’තිපි පාඨො, තදා ද්වින්නං තිණ්ණං වා ද්වන්දො. රඤ්ඤා සහ ජීවතීති සජීවො. සචතෙ සමවෙතො භවතීති සචිවො. සච සමවායෙ, වො, ඉකාරාගමො ච. සබ්බකිච්චෙසු රඤ්ඤා මන්තෙන අමා සහ භවතීති අමච්චො, අමාසද්දොයං නිපාතො සහත්ථෙ ච්චපච්චයො. සජීවමත්තෙ චාමච්චසද්දො වත්තති. ද්වයං සෙනාපතිම්හි. සෙනං නයතීති සෙනානී. චමූනං සෙනානං පති චමූපති.

关于谋士(mantinī)有五词。“大臣”(saciva)、“朋友”(sahāya)是智慧卓越者。决定应作之事为“谋略”(manta)，与此相应者为“谋士”(mantinī)。[此词由]“inī”后缀表“拥有”义；或以谋略(mantena)引导(nayati)，故名“mantinī”；或因与谋略相应故名“manti”，引导故名“nī”，“manti”与“nī”合称“mantinī”。亦有“Matisacivamantinī”之读法，此时为二或三词之复合词(dvanda)。与国王共生者，名“sajīva”。和合共处者，名“saciva”。[词根为]“saca”(和合)，加“va”后缀，并增“i”音。于一切事务中，以谋略与国王同在(amā saha)者，名“amacca”。“amā”此词为表“同在”义之不变词，加“cca”后缀。“amacca”一词亦可用于指称“sajīva”之义。关于将军(senāpati)有二词。统率军队(senaṃ)者，名“senānī”。军队(camū)之主，名“camūpati”。

341. න්‍යාසාදීනං [Pg.236] ඉණාදානදායවිභාගාදීනං විවාදානං වොහාරානං උපදට්ඨරි උපදස්සිතෙ අක්ඛදස්සො, අක්ඛෙ වොහාරෙ පස්සතීති අක්ඛදස්සො, ණො, ධම්මාධිකරණියො. පුච්ඡාවිවාකො, පඤ්හවිවාකොප්‍යත්‍ර.

341. 对于抵押、借贷、继承、分配等各种争议事务的观察者、指示者，名为“公正裁判者”(akkhadassa)。因能于争议中见其真相，故名“公正裁判者”，此为“ṇa”后缀，即“法官”(dhammādhikaraṇiya)。“询问判决者”(Pucchāvivāka)与“疑问判决者”(pañhavivāka)亦属此类。

පජ්ජඩ්ඪං පටිහාරෙ. ද්වාරෙ නියුත්තො දොවාරිකො, ණිකො, ඔකාරාගමො. පටිහරති විඤ්ඤායති තෙනාති පටිහාරො, ණො. ද්වාරෙ තිට්ඨතීති ද්වාරට්ඨො, සකත්ථෙ කො. ද්වාරපාලකො. ද්වාරට්ඨිතො, දස්සකොප්‍යත්‍ර.

半颂，关于守门人(paṭihāra)。被任命于门(dvāra)者，名“dovārika”，[此为]“ṇika”后缀，并增“o”音。因其阻挡(paṭiharati)或通报(viññāyati)，故名“paṭihāra”，[此为]“ṇa”后缀。立于门前(dvāre tiṭṭhati)者，名“dvāraṭṭha”，[此为]表自身义之“ka”后缀。“Dvārapālaka”(守门人)、“Dvāraṭṭhita”(立于门者)、“dassaka”(指示者)亦属此类。

342. රාජූනං අඞ්ගරක්ඛගණො අනීකට්ඨොති මතො. ‘‘රක්ඛිවග්ගො තු යො රඤ්ඤං, සො’නීකට්ඨො’භිධීයතෙ’’ති අමරමාලායඤ්ච, අනීකෙන සමූහෙන තිට්ඨතීති අනීකට්ඨො, ණො.

342. 国王之卫队，被认为是“anīkaṭṭha”(侍卫)。《阿摩罗鬘》(Amaramālā)中亦云：‘护卫国王之众，即称“anīkaṭṭha”。’因其与军队或群体同在，故名“anīkaṭṭha”，此为“ṇa”后缀。

ද්වයං මහල්ලකෙ. කඤ්චුකං චොළං, තංයොගා කඤ්චුකී. සොකං වින්දතීති සොවිදල්ලො. විද ලොභෙ, ලො, කලොපො. ථාපති, සොවිදොප්‍යත්‍ර. ද්වයං සෙවකෙ. පභුනො පච්ඡා ජීවතීති අනුජීවී, ණී. සෙව සෙවනෙ, භූ, ණ්වු. අත්ථීප්‍යත්‍ර. අත්ථ යාචනායං. අත්ථනමත්ථො, ආසීසො, තංයොගා අත්ථී.

二词，关于内侍(mahallaka)。“Kañcuka”为长袍，因穿此衣故名“kañcukī”(着长袍者)。“Sovidalla”(宫门侍者) [词源如]：获得(vindati)忧愁(sokaṃ)。[词根为]“vida”(获得)，[后缀为]“la”，并省略“ka”音。“Thāpati”(工匠)与“sovida”(宫门侍者)亦属此类。二词，关于仆人(sevaka)。在主人之后生活者，名“anujīvī”(随从)，[此为]“ṇī”后缀。“Seva”(服务)动词，[加]“ṇvu”后缀。“Atthī”(乞求者)亦属此类。[词根为]“attha”(祈求)。“Atthana”(祈求)即“attha”，亦可指“āsīsa”(祝福)，因与此相应故名“atthī”。

343. ද්වයං [Pg.237] අධිකමත්තෙ. ගාමෙසු අධිකත්තා අධිකා ඉක්ඛා අනුභවනමෙතස්ස අජ්ඣක්ඛො, ඉස්සත්තං. අධිකං කරොතීති අධිකතො. ඉදං ද්වයං ථායුකගොපානං ද්වින්නම්පි නාමං. තත්‍ර එකගාමෙ අධිකතො ථායුකො, බහූසු ගාමෙස්වධිකතො ගොපො. වුත්තඤ්චාමරකොසෙ ‘‘ථායුකොධිකතො ගාමෙ, ගොපො ගාමෙසු භූරිසූ’’ති. රුද්දෙනාපි වුත්තං ‘‘ගාමෙස්වධිකතෙ ගොපො, ගොට්ඨජ්ඣක්ඛෙපි වල්ලභො’’ති.

343. 二词，关于管理者(adhikamatta)。因其在村落中拥有权力(adhikattā)，并能体验到卓越的视察(adhikā ikkhā)，故名“ajjhakkha”(监督者)，此即“统治权”(issatta)。行使管理(adhikaṃ karoti)者，名“adhikata”(管理者)。此二者亦为“thāyuka”(村长)与“gopa”(乡官)二者之名称。其中，在一个村落中行使管理者职权者为“thāyuka”，在多个村落中行使管理者职权者为“gopa”。《阿摩罗俱舍》(Amarakośa)中亦云：‘“thāyuka”乃一村之管理者，“gopa”乃多村之管理者。’鲁德拉(Rudda)亦云：‘在村落中行使管理者职权者为“gopa”，亦为牛群之监督者(goṭṭhajjhakkha)与“vallabha”(首领)。’

ද්වයං සුවණ්ණරජතජ්ඣක්ඛානං ද්වින්නම්පි නාමං. හිරඤ්ඤං වුච්චති අකතසුවණ්ණාදි, තත්‍ර නියුත්තො හෙරඤ්ඤිකො. කන දිත්තිගතිකන්තීසු, නිපුබ්බො, ඛො, නික්ඛො, සුවණ්ණාදිවිකාරො, තත්‍ර නියොගො නික්ඛිකො. විසෙසතො පන සුවණ්ණජ්ඣක්ඛෙ භොරිකො. භූරිසද්දො සුවණ්ණෙ, තංයොගා භොරිකො. රූප්‍යාජ්ඣක්ඛෙනික්ඛිකො, තස්මා’ය’මුභයත්‍රාපි හෙරඤ්ඤිකොති සාමඤ්ඤස්මිංයෙව. වුත්තඤ්ච –

二词，皆为金银监督者之名称。“Hirañña”指未经加工之金等，负责管理此者，名“heraññika”(金库官)。“Kana”(词根)有“光辉、运动、美丽”等义，加“ni”前缀，再加“kha”后缀，即为“nikkha”，指金等之制品，负责管理此者，名“nikkhika”(银库官)。特别地，黄金监督者名为“bhorika”。“Bhūri”一词指黄金，因与此相关故名“bhorika”。白银监督者名为“nikkhika”，因此，“heraññika”(金库官)一词可通用于二者。如是说：

‘‘භොරිකො කනකාජ්ඣක්ඛො,රූප්‍යා’ජ්ඣක්ඛො තු නික්ඛිකො’’ති.

“‘Bhorika’乃黄金监督者，‘nikkhika’乃白银监督者。”

සස්ස අත්තනො විජිගීසභූතස්ස දෙසානන්තරො සමන්තතො මණ්ඩලීභූතො රාජා සත්තුරුච්චතෙ එකත්ථාභිනිවෙසිතත්තා. තතො පරං විජිගීසභූම්‍යෙකන්තරිකො මිත්තො එකත්ථකාරිත්තනොපකාරත්තා. අරිවිජිගීසමිත්තානං පන මණ්ඩලානං බහිභූතො දූරමණ්ඩලට්ඨො විජිගීසභූමියා අච්චන්තබ්‍යවහිතො බලාධිකොපි යො නාපකරොත්‍යුපකාරොති වා, ස උදාසීනො දූරමණ්ඩලත්තෙනොපකාරත්තා. දූරමණ්ඩලෙ [Pg.238] ආසතීති උදාසීනො, උපුබ්බො ආස උපසෙවනෙ, යු, අස්සි, දාගමො ච. සත්තුමභියුඤ්ජමානස්ස විජිගීසස්ස සත්තුහිතාය යො පණ්හිං ගණ්හති පිට්ඨිතො වත්තති, සො පණ්හිග්ගාහො. ‘‘පණ්හි පච්ඡා පදං විජිගීසස්සා’’ති රතනකොසෙ. ‘‘පණ්හිපාදෙ බ්‍යූහපිට්ඨෙ’’ති තිකණ්ඩසෙසො. ‘‘පණ්හි පච්ඡිමභාගෙ ච, පාදමූලොමදිට්ඨිසු. සෙනාපිට්ඨෙ කුම්භියඤ්චෙ’’ති තු නානත්ථසඞ්ගහෙ.

对于欲征服他国之国王而言，其邻近且环绕之国，因立场对立，故称“敌人”（sattu）。次之，与欲征服之地相隔一国者，因能共同行动并施以助益，故称“盟友”（mitto）。然而，处于敌人、征服者、盟友等势力范围之外，位于遥远区域，与欲征服之地相距甚远，即使实力强大，若既不加害亦不施恩者，则为“中立国”（udāsīno），因其遥远而无法提供助益。因其处于遥远区域故名“udāsīno”。“upa”为前缀，“āsa”（动词）意为“服务、亲近”，加“yu”、“assi”（后缀），并有“dā”音增益。当征服者攻击敌国时，若有人为敌方利益而从后方牵制，则称“paṇhiggāho”（后方牵制者）。《宝库》（Ratanakosa）中云：““Paṇhi”乃征服者之“后方”。”《三藏余论》（Tikaṇḍasesa）中云：““Paṇhi”乃“足部”与“军阵后方”。”《诸义集要》（Nānatthasaṅgaha）中则云：““Paṇhi”乃“后部”、“足根”、“不可见处”、“军队后方”与“粮仓”。”

344-345. දිට්ඨන්තං රිපුම්හි. මිත්තපටිපක්ඛත්තා අමිත්තො, රපත්‍යවණ්ණං රජතෙති රිපු, උ, ඉත්තං, රප, ලප, ජප, ජප්ප වචනෙ වා. වෙරං විරොධො යස්සත්ථීති වෙරී, ඊ, දුක්ඛහෙතුත්තා සපත්ති ඉව සපත්තො, ඉවත්ථෙ අකාරපච්චයො. අර ගමනෙ,ති, භූවාදිත්තා ආගමො. සද සාදනෙ, තු, භූවාදි, සත්තු, යවාදිචුණ්ණෙපි. අර ගමනෙ, වෙරමරතීති අරි, රස්සන්තො ඉ. සපත්තාදීනං චතුන්නං ද්වන්දො, ‘‘බ්‍යඤ්ජනො ච විසංයොගො’’ති සුත්තෙ චග්ගහණෙන එකතකාරස්ස ලොපො ච. පතියමත්ථනං පච්චත්ථො, තංයොගා පච්චත්ථිකො, පතියං විපරීතගමනං. පන්ථ ගතියං, චුරාදි. පරිපන්ථො පරිස්සවට්ඨානං, තංයොගා පරිපන්ථී. පටිවිරුද්ධො පක්ඛො සහායො පටිපක්ඛො, තථා විපක්ඛො. න හිතො අහිතො. හිංසායං රමතීති පරො, ක්වි. පටිපක්ඛභාවෙන අමති ගච්ඡතීති පච්චාමිත්තො, අම ගමනෙ, තො, ද්විත්තං. නත්ථි එතස්මා ඊති උපද්දවොති අනීතො[Pg.239], මිත්තො, තප්පටිපක්ඛො පච්චනීතො, සො එව පච්චනීකො, තස්ස කො, යථා නියකො. විරොධොස්සත්ථීති විරොධී, ඊ. දිස, දුස අප්පීතියං, දිවාදි. විදුස්සනසීලතාය විද්දෙසී, ද්විත්තං, ඉස්සෙත්තං. දුස්සතීති දිසො, අ. තපච්චයෙ දිට්ඨො, ධාත්වන්තෙන සහ ට්ඨාදෙසො. ද්වෙසණො, දුහදයො, දස්සු, සාත්තවො, අභිඝාතීප්‍යත්‍ර.

344-345. “Diṭṭha”等词用于“敌人”（ripu）之义。因与友方对立故名“amitto”（非友）；因其散布恶名或使人厌恶，故名“ripu”（敌人），此为“u”（后缀），或因“rapa”、“lapa”、“japa”、“jappa”（动词）有“言说”之义。怀有怨恨或敌意者，名“verī”（仇敌），此为“ī”（后缀）；因其为苦之因，故如“sapatti”（竞争者）般，亦称“sapatto”，此为表“如是”义之“a”后缀。“Ara”（词根）有“行”之义，加“ti”（后缀），属“bhūvādi”（动词类），有“ā”音增益。“Sada”（词根）有“成就”之义，加“tu”（后缀），属“bhūvādi”（动词类），即“sattu”（敌人），亦可指“yavādicuṇṇa”（麦粉等）。“Ara”（词根）有“行”之义，因其行于怨恨，故名“ari”（敌人），此为短音“i”（后缀）。“sapatti”等四词为并列复合词，如经中“byañjano ca visaṃyogo”所示，因“ca”之故，其中一个“ta”音省略。“Patiyamatthana”（对抗）即“paccattho”（对敌），与此相应者，名“paccatthiko”（敌对者），“patiyaṃ”意为“逆向而行”。“Pantha”（词根）有“行”之义，属“curādi”（动词类）。“Paripantho”（障碍）乃“危险之处”，与此相应者，名“paripanthī”（障碍者）。与己对立之派或友，名“paṭipakkho”（对立者），亦称“vipakkho”（异党）。非利益者，名“ahito”（非友）。乐于伤害者，名“paro”（他者/敌人），此为“kvi”（后缀）。因其以对立之态而行，故名“paccāmitto”（反敌），“ama”（词根）有“行”之义，加“to”（后缀），并有辅音重叠。无此灾祸者，名“anīto”（无害/友）；其对立者，名“paccanīto”（反友），亦即“paccanīko”（反对者），此为“ko”（后缀），如“niyako”（随从）。怀有敌意者，名“virodhī”（敌对者），此为“ī”（后缀）。“Disa”、“dusa”（词根）有“不悦”之义，属“divādi”（动词类）。因其有憎恶之性，故名“viddesī”（憎恶者），（词中）有辅音重叠与元音“i”的变化。因其憎恶，故名“diso”（仇敌），此为“a”（后缀）。在“ta”后缀中，（词成）“diṭṭho”（见），与词根末尾结合时，“ṭṭha”音替代。“Dvesaṇo”（怀恨者）、“duhadayo”（恶心者）、“dassu”（盗贼）、“sāttavo”（敌人）、“abhighātī”（侵害者）亦属此类。

ද්වයං අනුකූලනෙ. අනුරොධනං අනුරොධො, ණො. රුධ ආවරණෙ. අනුරූපං පවත්තනං අනුවත්තනං, වතු වත්තනෙ, භූ, යු.

二者，关于“随顺”之义。“Anurodhana”（随顺）即“anurodho”（随顺），此为“ṇo”（后缀）。“Rudha”（词根）有“阻碍、遮蔽”之义。“Anurūpaṃ pavattana”（相应之行）即“anuvattana”（随转），“vatu”（词根）有“转、实行”之义，属“bhū”（动词类），加“yu”（后缀）。

346. පඤ්චකං මිත්තසාමඤ්ඤෙ. මිද ස්නෙහෙ, භූවාදි, තො, වයසා තුල්‍යො වයසො, මූලවයොසද්දෙහි සඤ්ඤායං සපච්චයො, සබ්බකාරියෙසු සහ වයතීති වා වයසො, වය ගමනෙ, සහස්ස සො වණ්ණවිපරියයො. සහ අයති කිච්චෙසූති සහායො, අය ගමනෙ, සහස්ස සාභාවො, යථා සහධම්මිකො. සහ වා හානි, අයො වා වුඩ්ඪි යස්ස සහායො, තිපදබහුබ්බීහි, යථා පරක්කමාධිගතසම්පදා. අථ වා හානි ච ආයො ච හායා, නිලොපො, තෙ යස්ස අත්ථි, සො සහායො, ‘‘සපක්ඛකො, සලොමකො’’ත්‍යාදීසු විය සසද්දස්ස විජ්ජමානත්ථත්තා. සුන්දරං හදයමෙතස්සාති සුහදයො, අලොපො, ද්‍යස්ස ජො, සොව සුහජ්ජො. සහ පරිසහනෙ. පරිසහනං අදුස්සනං, ඛො, හලොපො, සඛා, රාජාදි, සමානො ඛ්‍යාතො පතීතො වා සඛා, යලොපො, සමානස්ස [Pg.240] ච සභාවො. සිනිද්ධො, ස්නිද්ධො, සවයොප්‍යත්‍ර. සඛ්‍යසත්තපදිනා පන මෙත්තියං වත්තන්ති. සඛිම්හි භවං සඛ්‍යං. සත්තහි පදෙහි අවගම්‍යතෙති සත්තපදිනං, ඉනො.

346. 五者，关于朋友的通称（mittasāmañña）。“Mida”（词根）有“爱”之义，属“bhūvādi”（动词类），加“to”（后缀）。与年龄相等者，名“vayaso”（同龄者），此乃由“mūlavayosa”（根本年龄词）加“sa”后缀，表示“同”之义；或因其于一切事业中共同行动，故名“vayaso”，“vaya”（词根）有“行”之义，“saha”（共同）变为“so”乃音变。于诸事务中共同行动者，名“sahāyo”（朋友），“aya”（词根）有“行”之义，“saha”中的“a”音变为“ā”，如“sahadhammiko”（同法者）。或共同承担损失，或共同获得利益者，名“sahāyo”，此为“三词多财释”（tipadabahubbīhi），如“parakkamādhigatasampadā”（精进所得成就）。或“hāni”（损失）与“āyo”（利益）合称“hāyā”，“ni”音省略，拥有此二者之人，即为“sahāyo”，如同“sapakkhako”（同党者）、“salomako”（同毛者）等词中，“sa”音节表示“有”之义。心善者，名“suhadayo”（善友），“a”音省略，“dy”变为“jo”，亦称“suhajjo”。“Saha”（词根）有“忍耐”之义。“Parisahana”（忍耐）即“不恼怒”，加“kho”（后缀），“ha”音省略，即“sakhā”（友），属“rājādi”（词类）。或“sakhā”指平等、著名或受信任者，“ya”音省略，并且“samāna”（平等）变为“sa”。“Siniddho”（亲密者）、“sniddho”（亲密者）、“savayo”（同辈）亦属此类。然而，“sakhya”与“sattapadina”则指友谊（mettiyaṃ）。在友谊中产生者，名“sakhyaṃ”（友谊）。通过七步而了解者，名“sattapadinaṃ”（七步友），此为“ino”（后缀）。

ද්වයං අභෙජ්ජමිත්තෙ. සබ්බකාලං භජතීති සම්භත්තො, භජ සෙවායං, භූවාදි. දළ්හො ථිරො මිත්තො දළ්හමිත්තො. ද්වයං දිට්ඨමත්තමිත්තෙ. කිඤ්චි කාලං පස්සිතබ්බොති සන්දිට්ඨො. සංසද්දොයමප්පත්ථො. දිස පෙක්ඛනෙ, දස්සනං දිට්ඨං, තං මත්තා පමාණමෙතස්ස දිට්ඨමත්තකො, සකත්ථෙ කො.

二者，关于不可分离之友（abhejjamitta）。常相亲近者，名“sambhatto”（伴侣），“bhaja”（词根）有“侍奉”之义，属“bhūvādi”（动词类）。坚固、稳定之友，名“daḷhamitto”（坚固友）。二者，关于仅见过面之友（diṭṭhamitta）。有时可见者，名“sandiṭṭho”（偶见友）。此处的“Saṃ”（前缀）意为“少量”。“Disa”（词根）有“看”之义，“dassana”（看）即“diṭṭha”（见过），以此为限度者，名“diṭṭhamattako”（见面之交），此为表自身义之“ko”（后缀）。

347. ද්වයං චරපුරිසෙ තාපසාදිරූපෙන චරමත්තෙ. චරති ජානාති පරචක්කන්ති චරො, අ, චාරොපි, ණො. ගුළ්හපුරිසො ගුත්තපුරිසො. යථාරහවණ්ණො, පණිධි, අප්පසපො, ඵස්සොප්‍යත්‍ර. තත්‍රාදිද්වයං වාණිජකසිබලලිඞ්ගභික්ඛුකච්චායනාදිලෙසෙන ථායිනිචරෙ. ඉතරෙ ඉධාගතසදිසත්ථෙ. වණ්ණො පකාරො, යථාරහවණ්ණො යථාරහප්පකාරො. යෙන පරචක්කං සක්කා ඤාතුං තප්පකාරවා ඉච්චත්ථො. පණිධිය්‍යතෙ ඤෙය්‍යමස්මිං පණිධි, ඉ. අපකට්ඨං සප්පති චරතීති අපසප්පො, අ. ඵුස බාධනඵුසනෙසු, අ, ඵස්සො.

347. 二者，关于“密探”（carapurisa），指以苦行者等形象行事者，或仅为“行走者”（caramatta）。因其行走并了解敌方（paracakkaṃ），故名“caro”（密探），此为“a”（后缀），亦可称“cāro”，此为“ṇo”（后缀）。“Guḷhapuriso”（隐蔽者）即“guttapuriso”（秘密之人）。“Yathārahavaṇṇo”（适宜伪装者）、“paṇidhi”（潜伏者）、“apasappo”（间谍）、“phasso”（接触者）亦属此类。其中前二者，可以商人、士兵、比丘、迦旃延等身份潜伏行动。其余者，指来此从事类似工作之人。“Vaṇṇa”（伪装）即“pakāra”（种类），“yathārahavaṇṇo”即“yathārahappakāro”（适宜之种类）。意即通过此种伪装可以了解敌方情况。于此中置入应知之事，故名“paṇidhi”（潜伏者），此为“i”（后缀）。远离而秘密行走者，名“apasappo”（间谍），此为“a”（后缀）。“Phusa”（词根）有“触碰、扰乱”（bādhanaphusana）之义，加“a”（后缀），即“phasso”（接触）。

තිකං පථිකෙ. පථෙ ගච්ඡතීති පථාවී, වී, දීඝො. ඉකො, පථිකො. අද්ධනි මග්ගෙ ගච්ඡති සීලෙනාති අද්ධගූ. අද්ධගොප්‍යත්‍ර.

三者，关于行路人（pathika）。在道路上行走者，名“pathāvī”（行者），此为“vī”（后缀），且为长音。“Iko”（后缀），即“pathiko”（行路人）。经常在长途道路（addhanimagge）上行走者，名“addhagū”（长途行者）。“Addhago”（长途行者）亦属此类。

ද්වයං දූතෙ. දු පරිතාපෙ, තො. සන්දෙසං වාචිකං හරත්‍යනෙනෙති.

二者，关于使者（dūta）。“Du”（词根）有“苦恼”（paritāpa）之义，加“to”（后缀）。通过其传递口信（sandesaṃ vācikaṃ harati）者，故名（dūta）。

ද්වයං [Pg.241] ජොතිසිකෙ. ගණයතීති ගණකො, ණ්වු. මුහුත්තං කාලවිසෙසං ජානාතීති මුහුත්තිකො, වාග්ගහණෙන න වුද්ධි. සංවච්ඡරො, ජොතිසිකො, දෙවඤ්ඤූ, මොහුත්තො, ඤාණිකො, කාතන්තිකොප්‍යත්‍ර. කතන්තො දෙවමත්තං, තං ජානාතීති කාතන්තිකො.

二者，关于占星者（jotiska）。因其计算，故名“gaṇako”（计算者），此为“ṇvu”（后缀）。因其知晓“muhutta”（特定时节），故名“muhuttiko”（择时者），因规则有选择性，故无元音增强。“Saṃvaccharo”（年相师）、“jotisko”（占星者）、“devaññū”（知天者）、“mohutto”（择时者）、“ñāṇiko”（智者）、“kātantiko”（知天命者）亦属此类。“Katanta”指天命，知晓此者，即为“kātantiko”。

348. ද්වයං ලෙඛකෙ. ලිඛ ලෙඛනෙ, භූ, ණ්වු. ලිපෙන මස්‍යොපදෙසෙන භවතීති ලිපි, ඉ, වණ්ණසණ්ඨානො, තං කරොතීති ලිපිකාරො. අක්ඛරචණො, අක්ඛරචුඤ්චුප්‍යත්‍ර. චන දානෙ, භූ. චඤ්චු ගතියං.

348. 书写者(lekhaka)有二词。likha(写)用于书写之义，属bhū组，加ṇvu后缀。因以墨水(masi)涂敷而成，故为lipi(文字)，加i后缀，是字母的形态；造作此者为lipikāro(书写者)。精通字母者(akkharacaṇo)、善巧字母者(akkharacuñcu)亦在此类。cana用于布施(dāne)之义，属bhū组。cañcu用于行动(gatiyaṃ)之义。

මෙලානන්දා මසිමණි, මෙලන්ධු වණ්ණකූපිකා;

මසිජලන්තු මෙලා ච, පත්තඤ්ජනං මසි ද්විසු.

墨石(masimaṇi)名为melānandā，墨瓶(vaṇṇakūpikā)称为melandhu；墨汁(masijala)与melā皆为墨(masi)之名；眼药(pattañjana)与墨(masi)为二词。

ලෙඛනී වණ්ණතූලී ච, වණ්ණකක්ඛරතූලිකා;

වණ්ණදූතො සොත්ථිමුඛො, ලෙඛො වාචිකහාරකො.

lekhanī(笔)、vaṇṇatūlī(画笔)与vaṇṇakakkharatūlikā(写字笔)；vaṇṇadūta(信使)、sotthimukha(报喜者)、lekha(书信)与vācikahāraka(传信者)。

කාචනකිතලිකො ච, කාචනං තන්නිබන්ධනං;

ලෙඛ්‍යට්ඨානං ගන්ථකුටි, මුද්දා පච්චයකාරිනී.

kācanakitalika(金箔)与kācana(金)，tannibandhana(金线)用于捆缚；lekhyaṭṭhāna(书写处)即ganthakuṭi(经坊)，muddā(印章)是paccayakārinī(凭证)。

ද්වයං වණ්ණෙ. වණ්ණීයති පකාසීයති අත්ථො යෙන, සො වණ්ණො, වණ්ණ පකාසනෙ. න ඛරති න ඛීයතීති අක්ඛරො, ඛර විනාසෙ, ඛි ඛයෙ වා, තදා අරො. ලිඛනං, ලිපි, ලිඛි ඉමෙ වණ්ණසණ්ඨානෙ වත්තන්ති. ලිපිලිඛියො ඉත්ථියං.

关于文字(vaṇṇa)有二词。vaṇṇa(文字)，因其能称颂、彰显意义，故名vaṇṇa，词根vaṇṇa意为彰显。akkhara(字母)，因其不毁坏(na kharati)、不消减(na khīyati)，故名akkhara；词根khara意为毁坏，或khi意为消减。likhanaṃ(书写)、lipi(文字)、likhi(书写)，此等词语用于字母的形态(vaṇṇasaṇṭhāna)。lipi与likhi为阴性词。

භෙදාදයො ඉමෙ චතුරො උපායා සත්තුවිජයකාරණානි. සත්තුවිජයමුපගච්ඡන්ති එතෙහීති උපායා. පරස්මා විසිලෙසනං භෙදො.

分裂(bheda)等这四种方法(upāya)，是征服敌人(sattuvijaya)的原因。通过这些方法可以达成征服敌人，故称为方法(upāya)。分裂(bheda)是使他人离散。

ස්නෙහරාගාපනයනං[Pg.242], සංහාසොප්පාදනං තථා;

සන්තජ්ජනඤ්ච භෙදොයං, විඤ්ඤූහි තිවිධො මතො.

驱除爱染(sneharāgāpanayana)，亦复生欢喜(saṃhāsoppādana)；以及威吓(santajjana)，此为分裂(bheda)之计；智者(viññūhi)认为有此三种。

තත්‍රායං තවානුග්ගතෙන පවුද්ධො පාසාදතරවො විය අත්තානඤ්චොච්ඡින්දිස්සතීති සඞ්කායං ජනිතායං ස්නෙහභත්තිඤ්චාපනයති. අභිභවනඤ්චොපාදයති. අඤ්ඤස්ස ච පරියපච්චාමිත්තානුග්ගහණස්ස මරණමෙවන්තො භවිස්සතීත්‍යෙවංපකාරමභිභයනං සන්තජ්ජනං.

在此，若让人产生此疑虑：“此人因你的扶持而强大，将如宫殿旁的大树般，会自我毁灭”，便可消除其爱与忠诚(snehabhatti)。并使其产生轻慢之心(abhibhavana)。又如，“帮助其他敌人者，其结局将是死亡”，像这样进行恐吓，即是威吓(santajjana)。

වධොත්ථග්ගහණඤ්චෙව, පරික්ලෙසො තථෙව ච;

ඉති දණ්ඩවිධඤ්ඤූහි, දණ්ඩොපි තිවිධො මතො.

杀戮(vadha)与没收(utthaggahaṇa)，折磨(pariklesa)亦如是；知刑罚者言，刑罚(daṇḍa)有此三种。

පරික්ලෙසො බන්ධනතාළනාදි.

折磨(parikleso)即是捆绑、拷打等。

අඤ්ඤමඤ්ඤොපකාරානං, දස්සනං ගුණකිත්තනං;

සම්බන්ධස්ස සමක්ඛානං, ආයතිං සම්පකාසනං.

展示互助之益(aññamaññopakārānaṃ dassanaṃ)，称扬德行之美(guṇakittanaṃ)；说明彼此关系(sambandhassa samakkhānaṃ)，阐明未来前景(āyatiṃ sampakāsanaṃ)。

වාචා පෙසලයා සාධු, තවාහමිති චප්පණං;

ඉති සාමවිධඤ්ඤූහි, සාමං පඤ්චවිධං මතං.

言语柔和为善(vācā pesalayā sādhu)，“我属于你”之奉献(tavāhamiti appaṇaṃ)；知和合者言，和合(sāma)有此五种。

‘‘අස්මිං එවං කතෙ ඉදං අම්හාකං භවිස්සතී’’ති ආසාදස්සනං ආයතිසම්පකාසනං. අප්පණමිත්‍යඞ්ගස්ස දානං.

“若如此行事，此将为我等所有”，如是展示期望，即是阐明未来前景(āyatisampakāsanaṃ)。奉献(appaṇaṃ)即是自身的布施。

දානඤ්ච පඤ්චධා සාරස්සාසාරස්ස ච දබ්බස්ස ගහිතස්ස සමප්පණං, තථාගහිතස්සානුමොදනං, තථා අපුබ්බදානං, තථා ‘‘අමුස්ස දබ්බං ගණ්හාහි, තථෙව භවිස්සතී’’ති පරසෙසු සයං ගාහප්පවත්තනං, තථා ඉණප්පමොචනඤ්චෙති. යථාහ –

布施(dāna)亦有五种：一、施予已获得的贵重或不贵重之物；二、随喜他人已接受之物；三、前所未有之布施；四、亲自劝导他人：“为某某拿取此物，结果亦将如此”；五、以及免除债务。正如所说——

‘‘යො සම්පත්තධනොස්සග්ගො, උත්තමමජ්ඣිමාධමො;

පතිදානං තථා තස්ස, ගහිතස්සානුමොදනං.

舍弃所获财，分上中下品；还施于彼，并随喜其所受。

දබ්බදාන’මපුබ්බඤ්ච[Pg.243], සයං ගාහප්පවත්තනං;

දෙය්‍යස්ස පටිමොක්ඛො ච, දානං පඤ්චවිධං මත’’න්ති.

前所未有之物施，亲自劝导令接受；免除应偿之债务，布施有此五种类。

එතෙ චත්තාරො උපායා මායාදීස්වෙවන්තොගධා, තථා හි මායොපෙක්ඛා ච දණ්ඩන්තොගධා. ඉන්දජාලඤ්ච භෙදෙ අන්තොගධං. කෙචි පනාහු

此四种方法(upāya)皆包含于幻术(māyā)等之中。例如，幻术与舍置(upekkhā)包含于惩罚(daṇḍa)中，幻网(indajāla)包含于分裂(bheda)中。然而，有人说：

‘‘සාමං දානඤ්ච භෙදො ච, දණ්ඩො චෙති චතුක්කකං;

මායොපෙක්ඛින්දජාලඤ්ච, සත්තොපායා පකිත්තිතා’’ති.

和合(sāma)、布施(dāna)、分裂(bheda)与惩罚(daṇḍa)，此为四种；诡计(māyā)、舍置(upekkhā)与幻网(indajāla)，共宣说为七种方法(upāya)。

349. නාමමත්තෙන වුත්තානං භෙදාදීනමිදානි පරියායාන්‍යාහ. තත්‍ර ද්වයං භෙදෙ. ජප මානසෙ ච, භූ, ණො. භිදි ද්විධාකරණෙ, ණො.

349. 现在说明仅以名称提及的分裂(bheda)等词的同义词。其中，关于分裂(bheda)有二词。japa(密语)用于心中默念之义，属bhū组，加ṇo后缀。bhidi(分裂)用于二分之义，加ṇo后缀。

තිකං දණ්ඩෙ. දණ්ඩ නිපාතනෙ, චුරාදි. සහො වුච්චති බලං, තබ්භවං සාහසං. දමනං දමො, දීඝපටිසෙධො.

关于惩罚(daṇḍa)有三词。daṇḍa(惩罚)用于击倒之义，属curādi组。saho称为bala(力量)，由此衍生出sāhasa(暴力)。damana(调伏)即是damo(调御)，意为长期禁止。

350. සාමං සුද්දවග්ගෙ, දානඤ්ච බ්‍රාහ්මණවග්ගෙ කථෙස්සති. සාම්‍යාදයො සත්තරෙවාචරියමතෙ. පරම්පරොපකාරිත්තා රජ්ජස්සඞ්ගානි. පකට්ඨමුපකුබ්බන්ති රජ්ජන්ති පකතියොති චොච්චන්තෙ. වුත්තඤ්ච කාමන්දකීයෙ –

350. 和合(sāma)将在《净品》中讲述，布施(dāna)将在《婆罗门品》中讲述。主权(sāmya)等七种(要素)仅是阿阇梨的观点。因其相互助益，故为王政的组成部分(rajjassaṅgāni)。它们极大地辅助王政，故被称为王政的根本要素(pakatiyo)。在《迦曼达基论》(Kāmandakīya)中也说道——

‘‘සාම්‍ය’මච්චඤ්ච රට්ඨඤ්ච, දුග්ගං කොසො බලං සඛා;

පරම්පරොපකාරීදං, සත්තඞ්ගං රජ්ජමුච්චතෙ.

主权(sāmya)、大臣(amacca)、国土(raṭṭha)，堡垒(dugga)、国库(koso)、军队(bala)、盟友(sakhā)；此七支相互助益，被称为王政(rajja)。

අමච්චරට්ඨදුග්ගානි[Pg.244], කොසො දණ්ඩො ච පඤ්චමො;

එතා පකතියො වුත්තා, විජිගීසස්ස රාජිනො.

大臣(amacca)、国土(raṭṭha)、堡垒(dugga)，国库(koso)，以及第五的军队(daṇḍa)；此等被称为求胜之王(vijigīsu rājā)的根本要素(pakatiyo)。

එතා පඤ්ච තථා මිත්තං, සත්තමො පථවීපති;

සත්තප්පකතිකං රජ්ජං, ඉච්චාහ සූරපූජිතො’’ති.

此五者，以及盟友(mitta)，第七是君主(pathavīpati)；七要素构成的王政，勇者所敬者如是说。

තත්‍ර පොරසෙණීනං පධානභාවෙපි සති රට්ඨග්ගහණෙන, බලග්ගහණෙන වා ගහණසිද්ධන්ති නෙහ විසුං ගහණං කතං, අමරකොසෙ පන ද්වීහි ගහණෙ සිද්ධෙපි පධානත්තාඛ්‍යාපනත්ථං විසුං ගහිතා. වුත්තඤ්හි තත්‍ර –

在此，即使公民军队(poraseṇī)地位重要，通过纳入国土(raṭṭha)或军队(bala)亦可涵盖，故此处未单独列出。但在《阿摩罗俱舍》(Amarakosa)中，虽可通过此二者涵盖，然为彰显其重要性而单独列出。正如彼处所说——

‘‘සාම්‍ය’මච්චො සඛා කොසො, රජ්ජදුග්ගබලානි ච;

රජ්ජඞ්ගානි පකතයො, පොරානං සෙණියොපි චෙ’’ති.

主权(sāmya)、大臣(amacca)、盟友(sakhā)、国库(koso)，国土(rajja)、堡垒(dugga)与军队(bala)；此等为王政之支(rajjaṅgāni)、根本要素(pakatayo)，以及公民之军队(porānaṃ seṇiyo)。

එසඤ්ච සාම්‍යමච්චරට්ඨදුග්ගකොසබලසඛීනං පුබ්බතරස්ස ගරුත්තං විඤ්ඤෙය්‍යං, ඉහ තු නාමලිඞ්ගානුසාසනෙ අභිධානසත්ථෙ අනුපයොගතො යථාක්කමං ගරුත්තං න වත්තුමිච්ඡතීති බ්‍යතික්කමෙනොපඤ්ඤාසො කතො.

应当明白，主权(sāmya)、大臣、国土、堡垒、国库、军队、盟友这些要素，越前者越重要。但在此处，于名词与词性规则的词典类论著中，因按序说明其重要性并无助益，作者不欲如此，故以错序排列。

සුවණ්ණාදිමයභණ්ඩාගාරං කොසො, පබ්බතොදකරුක්ඛාදීහි දුග්ගමං පුරං දුග්ගං, විජිතං ජනපදවතී භූමි, බලං චක්කං, තඤ්ච මොලභතසෙණිසහායාමිත්තාටවිකභෙදෙන ඡබ්බිධං. තත්‍ර කමාගතං මොලං, වෙතනසම්බන්ධං භතං, පොරං බලං සෙණී, සහායභූතං සහායො, අමිත්තභූතං අමිත්තං, අටවිකං අටවිසහායො මිත්තං. තදපි සහජ්ජං, පාකතං, කිත්තිමඤ්චෙති තිවිධං. ‘‘ලිඞ්ගෙ සභාවෙ පකති, පොරාමච්චාදියොනිසු. තිලිඞ්ගං ගුණසාම්‍යෙපී’’ති රුද්දො.

由黄金等构成的宝库为国库(kosa)；因山、水、树木等而难至之城为堡垒(dugga)；有人民的被征服之地为领土(vijita)；军队(bala)即是武力(cakka)。军队又因世袭兵(mola)、佣兵(bhata)、公民兵(seṇī)、盟军(sahāya)、敌军(amitta)与林族兵(āṭavika)之别而有六种。其中，世代相传者为世袭兵(mola)；与薪资相关者为佣兵(bhata)；公民之兵为公民兵(seṇī)；相助者为盟友(sahāya)；为敌者为敌军(amitta)；林族兵(āṭavika)是森林中的盟友。盟友(mitta)亦有三种：天生(sahajja)、自然(pākata)与人为(kittima)。鲁陀(Rudda)说：“pakati一词，用于指称性别、自性，以及公民、大臣等的根源。当指三德平衡时，则通三性。”

351. පභාවාදීනං [Pg.245] වසා සත්තියො නාම තිස්සො භවන්ති. සක සත්තියං,ති. තත්‍ර යං සන්ධාදීනං, භෙදාදීනඤ්ච යාථාවතො අවට්ඨාපනං, තං ඤාණබලං මන්තසත්ති, සකසම්පත්තුප්පත්තියං කොසදණ්ඩා පභූසත්ති, තෙසංයෙව පභුත්තසම්පාදනෙ සාමත්ථියතො. වුත්තඤ්ච ‘‘කොසදණ්ඩබලං පභූසත්ති’’රිති. බලවතී උස්සාහචෙට්ඨා උස්සාහසත්ති. වුත්තඤ්ච ‘‘වික්කමබලමුස්සාහසත්ති’’රිති.

351. 依于威德(pabhāva)等，力(satti)有三种。此中，如实确立盟约(sandhi)等与分裂(bheda)等，是为智力，即谋略力(mantasatti)。于自身财富之增长，国库与军队是权威力(pabhūsatti)，因其有成办主权之能力。如言：“国库与军队之力是权威力。”强力之勤勉是精进力(ussāhasatti)。如言：“勇猛之力是精进力。”

පභාවාදීනං සකාරණං සරූපං දස්සෙතුමාහ ‘‘පභාවො’’ච්චාදි. දමනං දණ්ඩො, තදත්ථියා බලම්පි දණ්ඩො. තතො ජාතං යං තෙජො, තං පභාවො. තතො ජාතො යො තෙජො, සො ‘‘පභාවො’’තිපි පුල්ලිඞ්ගෙන යොජනීයං. පභවන්ති තෙජස්සිනො අනෙනෙති පභාවො, ණො. පකට්ඨො වා භාවො පභාවො. කොසො ධනං, තතො ජාතො යො තෙජො, සො පභාවො නාම. තථා කොසජො තෙජො ධනෙන සත්තූනමුපකරණං. පතපන්ති තෙජස්සිනො භවන්ත්‍යනෙනෙති පතාපො, ණො.

为示威德(pabhāva)等词之因缘与自性，故说“威德”等词。调伏(damanaṃ)是惩罚(daṇḍa)，为此之力量亦是惩罚。从彼所生之威光(tejo)，即是威德(pabhāvo)。从彼所生之威光，亦可以阳性名词“威德”(pabhāvo)来解释。有威光者因此而产生(pabhavanti)，故名威德(pabhāvo)，（词缀为）ṇo。或者，卓越的状态(bhāvo)即是威德(pabhāvo)。国库(kosa)是财富，从彼所生之威光，亦名为威德(pabhāvo)。如是，由国库所生之威光，能以财富资助对抗敌人。有威光者因此而显赫(patapanti)，故名威势(patāpo)，（词缀为）ṇo。

352. ද්වයං මන්තෙ. මන්තා වුච්චති පඤ්ඤා, සා එතස්මිං විජ්ජති තාය නිප්ඵාදෙතබ්බත්තාති මන්තො, අථ වා මන්ත ගුත්තභාසනෙ, භාවෙ ණො. ඉතරත්‍ර භාවෙ යු.

352. 于谋略(manta)有二义。智慧(paññā)被称为“mantā”，其存于此中，且应以此成办，故为“manto”；或，（词根）“manta”用于秘密言语(guttabhāsane)，于状态义（词缀为）ṇo。于他处，状态义（词缀为）yu。

සො [Pg.246] මන්තො ද්විගොචරො ද්වින්නං ජනානං විසයභූතො චතුක්කණ්ණො නාම. චත්තාරො කණ්ණා එත්ථ චතුක්කණ්ණො. සො මන්තො තිගොචරො තිණ්ණං ජනානං විසයභූතො ඡක්කණ්ණො නාම. මන්තො නාම චතුක්කණ්ණො වා ඡක්කණ්ණො වා කත්තබ්බො, න තතො පරන්ති ද්වින්නමෙවෙත්ථ ගහණං. අමරකොසෙ පන ඡක්කණ්ණොපි පටික්ඛිත්තො. වුත්තඤ්හි තත්ථ ‘‘අඡක්කණ්ණො, යො තතියාද්‍යගොචරො’’ති.

该谋略(manto)若为二人之领域，则称四耳(catukkaṇṇo)。此中有四耳，故名四耳。该谋略若为三人之领域，则称六耳(chakkaṇṇo)。谋略应为四耳或六耳，不应逾越，故此处只取此二种。然于《阿摩罗俱舍》(Amarakosa)中，六耳亦被排斥。如彼处所言：“非六耳者，即非第三者等之所闻。”

සබ්බපාරිසදත්තා බ්‍යාකරණස්ස සොතූනං සමයන්තරෙස්වපි පටුභාවජනනත්ථං ඉධානාගතාපි ඡග්ගුණාදයො ආනෙත්වා කථෙතබ්බා. වුත්තඤ්හි –

此解释(byākaraṇa)适用于所有集会(sabbapārisada)，为令听众于其他时机亦能生起辩才(paṭubhāva)，故此处未述及之六种策略(chagguṇā)等，亦应引述讲解。如言——

‘‘සබ්බපාරිසදං හිදං, සබ්බසත්ථ’මතො මතං;

නිස්සීයතෙ ක්වචි කිඤ්චි, සබ්බෙස’මත්‍ර වාදින’’න්ති.

此实为一切集会之法，为一切论典所同意；此处无所遗弃，含摄一切论者之说。

යථා ඡග්ගුණා සන්ධි විග්ගහයානාසනද්වෙධාසයා. තත්‍ර සන්ධි උපහාරලක්ඛණො තිවිධො කොසදණ්ඩභූමිප්පදානහෙතුකො. අපහාරලක්ඛණො විග්ගහො, සොපි තිවිධො පකාසයුද්ධං කූටයුද්ධං තුණ්හියුද්ධන්ති.

六种策略(chagguṇā)者，如：和解(sandhi)、战争(viggaha)、行军(yāna)、驻扎(āsana)、分化(dvedha)与依附(āsaya)。此中，和解以赠礼(upahāra)为特征，有三种：因给予国库、军队、土地而有。战争以掠夺(apahāra)为特征，亦有三种：公开战(pakāsayuddhaṃ)、诡诈战(kūṭayuddhaṃ)与静默战(tuṇhiyuddhaṃ)。

පරබ්‍යසනතාසපත්තිදෙසකාලාත්‍යුදයාවාපයානමත්තෙන සාද්ධෙ පරස්මිං කතාචරස්ස ගුණානුරත්තපකතිස්ස විජිගීසස්ස යාත්‍රා යානං, තඤ්ච විග්ගය්හයානං සන්ධායයානං සම්භූයයානං පසඞ්ගයානං උපෙක්ඛියයානමිති පඤ්චවිධං. පතිග්ගාහීනං නිග්ගය්හ, සන්ධාය, උපෙක්ඛිය වා යං යානං, තං විග්ගය්හයානාදි. යදා න සක්කොති, තදා සාමන්තෙහි සහෙකීභූය යානං සම්භූයයානං. අඤ්ඤත්‍ර ගන්තබ්බෙ අඤ්ඤස්මිං පසඞ්ගතො ගමනං පසඞ්ගයානං.

当敌方因灾祸等而衰弱可征服时，对于品行良好、欲求胜利之征服者(vijigīsu)而言，其征伐即行军(yāna)，有五种：征伐行军(viggayhayāna)、和解行军(sandhāyayāna)、联合行军(sambhūyayāna)、顺道行军(pasaṅgayāna)与观望行军(upekkhiyayāna)。对敌方采取征服、和解或观望后之行军，即征伐行军等。当己方力有不逮时，与邻国(sāmanta)合力行军，即联合行军。当应往他处，而顺道前往另一处，即顺道行军。

‘‘න මං පරො හන්තුං සමත්ථො, නාහම්පි පර’’මිති කාලාදිකෙ පරික්ඛිත්වා විජිගීසස්ස දුග්ගාදීනි වඩ්ඪයතො ඨිති ආසනං, තදපි විග්ගය්හාසනසන්ධායාසනාදිභෙදෙන පඤ්චවිධං. බලීනං [Pg.247] සත්තූනං මජ්ඣෙ කාකක්ඛිවා’ලක්ඛිතස්සො’භයත්‍ර වචනෙනත්තනො සමප්පණං ද්වෙධං. අඤ්ඤතරෙන වා බලවතරෙන සන්ධි, අඤ්ඤතරෙන අබලෙන විග්ගහො ද්වෙධං. සත්තුනො වා පකතීහි සන්ධාය යො තෙන විග්ගහො, සත්තුනෙව වා යො සන්ධිවිග්ගහසමුදායහෙතුකො දුග්ගාසයස්ස බ්‍යාපාරො, සොපි ද්වෙධං. පරසන්තානමප්‍යොභයවෙදනානං උභයතො වුත්ති ද්වෙධමුච්චතෙ.

“敌不能毁我，我亦不能毁敌”，如是审视时机等后，征服者(vijigīsu)增长城堡(dugga)等而固守，是为驻扎(āsanaṃ)。此亦有征伐驻扎(viggayhāsana)、和解驻扎(sandhāyāsana)等五种。于强敌之中，如乌鸦之眼不被察觉，以言辞对双方皆示归附，是为分化(dvedhaṃ)。或与强者和解，与弱者战争，是为分化。或与敌之臣属和解而与其主作战，或因和战并用之故而攻击敌方堡垒，亦是分化。对敌我双方，采取两面手法，亦称分化。

‘‘උච්ඡිජ්ජමානො රිපුනා නිරුපාය පතික්‍රියො. සත්තිහීනො සමාසියතෙ’’ති හීනෙනාඤ්ඤස්ස බලවතරස්ස ධම්මවිජයිනො සමාසයනං, තස්සෙව වා බලිනො සත්තුනො කොසාදිප්පදානෙන ආසයනං ආසයො වුච්චතෙ. එතෙ ඡග්ගුණා.

“为敌所困，无计可施，力弱者当求庇护。”此谓弱者依附于更强大之法胜者(dhammavijayī)，或以国库等资财安抚彼强大之敌，此种依附称为依附(āsayo)。此为六种策略(chagguṇā)。

යස්මිඤ්ච ගුණෙ ඨිතො විජිගීසො සක්කොත්‍යත්තනො අට්ඨවග්ගියකම්මානි පවත්තයිතුං, පරස්ස චෙතාන්‍යුපහන්තුං, ගුණමාධිට්ඨෙය්‍ය, සා වුඩ්ඪි.

征服者(vijigīsu)立于某策略(guṇa)，若能成办自身之八组事务(aṭṭhavaggiyakammāni)，且能破坏敌方之事，则应坚持该策略，此即为增长(vuḍḍhi)。

කසි වණිජ්ජං පථො දුග්ගං, සෙතු කුඤ්ජරබන්ධනං;

ඛන්‍යාකරධනාදානං, සුඤ්ඤානඤ්ච නිවෙසනං.

农耕(kasi)、商业(vaṇijjaṃ)、道路(patho)、城堡(duggaṃ)，桥梁(setu)、捕象(kuñjarabandhanaṃ)，开矿取宝(khanyākaradhanādānaṃ)，以及于空地定居(suññānaṃ nivesanaṃ)。

ඉත්‍යෙසො අට්ඨවග්ගො.

此为八组事(aṭṭhavaggo)。

යස්මිං වා ගුණෙ ඨිතො සකම්මානං වුඩ්ඪි, ඛයං වා නාභිපස්සති, තං ඨානං, යස්මිං වා ගුණෙ ඨිතො සකම්මානමුපඝාතං පස්සති, තස්මිං න තිට්ඨෙය්‍ය, සො ඛයො, අයං නීතිවෙදීනං තිවග්ගො. ඉතරෙසං ධම්මත්ථකාමා තිවග්ගො.

或立于某策略(guṇa)，若见自事增长(vuḍḍhi)，或不见其衰退(khaya)，此即为稳定(ṭhānaṃ)。或立于某策略，若见自事受损，则不应立于彼，此即为衰退(khayo)。此为知政道者之三组法(tivaggo)。于其他人，法则、利、欲为三组法。

ද්වයං [Pg.248] ගුය්හෙ. රහසි භවං රහස්සං, සො, රහෙ වා භවං රහස්සං. ගුහ සංවරණෙ, කම්මනි යො. ඉදං ද්වයං තීසු. රහස්සො මන්තො, රහස්සා වාචා, රහස්සං මන්තනං.

二词为秘密(guyha)。生于隐秘处(rahasi)者为“rahassaṃ”，（词缀）so；或生于独处(rahe)者为“rahassaṃ”。（词根）“Guha”义为遮蔽(saṃvaraṇa)，于业格义(kammani)加（词缀）yo。此二词通用于三性。（如：）阳性“rahasso manto”（秘密之谋略），阴性“rahassā vācā”（秘密之言语），中性“rahassaṃ mantanaṃ”（秘密之商议）。

353. පඤ්චකං විජනෙ. විජි පුථභාවෙ, භූ, තො ච. විචි විවෙචනෙ, පුථුභාවෙ ච වා. ‘‘විවිත්තං තීසු විජනෙ, අසංපක්කපවිත්තෙසූ’’ති රුද්දො. විගතො ජනො අස්මාති විජනො. ඡාදෙතීති ඡන්නො. ඡද සංවරණෙ. විත්තමරහතීති රහො, රහ චාගෙ, රමන්තෙ අස්මින්ති වා රහො, වණ්ණවිකාරො. ‘‘රහො නිධුවනෙ චාපි, රහො ගුය්හෙ නපුංසක’’න්ති රභසො. දුතියො රහොසද්දො අබ්‍යයං. නිස්සලාකා, උපාසුප්‍යත්‍ර. නිස්සලාකා ථී, උපාසු අබ්‍යයං.

353. 五词为僻静处(vijana)。（词根）“Viji”义为分离，（加）bhū与to。（词根）“Vici”义为辨别，或分离。鲁陀(Rudda)云：“Vivitta（远离）通用于三性，指僻静处、无混杂、清净处。”无人之处(vigato jano asmā)，故为“vijano”。遮蔽(chādeti)，故为“channo”。（词根）“Chada”义为遮蔽。应受隐藏(vittam arahati)，故为“raho”；（词根）“raha”义为舍弃；或于此中乐(ramante asmin)，故为“raho”，此为音变。罗婆娑(Rabhasa)云：“Raho亦用于交合，于秘密义为中性词。”第二“raho”词为不变词。“Nissalākā”（无声）、“upāsu”（低声）亦在此类。“Nissalākā”为阴性，“upāsu”为不变词。

ද්වයං විස්සාසෙ. සස පාලනෙ, ණො. සම්භ විස්සාසෙ. ‘‘විස්සම්භො කෙලිකලහෙ, විස්සාසෙ’පණයෙපි චෙ’’ති රුද්දො.

二词为信赖(vissāsa)。（词根）“Sasa”义为守护(pālane)，（加）ṇo。（词根）“Sambha”义为信赖。鲁陀(Rudda)云：“Vissambho（信赖）用于嬉戏、争吵，亦用于信赖与爱意(paṇaya)。”

ද්වයං න්‍යායෙ. යුජ සමාධිම්හි, සමාධි අභ්‍යුපගමො, තො. උපගන්තබ්බත්තා උපායිකං. උපායා සකත්ථෙ ඉකො, ඔපායිකං, ඔපයිකම්පි, ලබ්භං, භජමානං, අභිනීතං, න්‍යායං, ඤායංප්‍යත්‍ර.

二者为正理。Yuja（词根）意为定(samādhi)，定是趋近(abhyupagamo)，（加）to（后缀）。因其应被趋向，故为方便(upāyikaṃ)。Upāya（方便）在自身义中加iko（后缀），成为opāyikaṃ，亦作opayikampi。labbhaṃ（可得）、bhajamānaṃ（习行）、abhinītaṃ（已引导）、nyāyaṃ（正理）、ñāyaṃ（正理）也在此（义中）。

354. සිලොකං ඔවාදෙ. අවපුබ්බො වද වියත්තියං වාචායං, භාවෙ ණො. සාස අනුසිට්ඨිම්හි,ති, ආස්සි, අනුසිට්ඨි[Pg.249]. අනුසාසතෙ අනුසාසනං. පුමවජ්ජෙ ඉත්ථියං, නපුංසකෙ ච. එත්ථ ච එකස්සෙවත්ථස්ස භින්නලිඞ්ගෙහි තීහි නාමෙහි කථනං න කෙවලං වාච්චලිඞ්ගොයෙව සද්දො, අථ ඛො වාචකලිඞ්ගොප්‍යත්ථීති දීපනත්ථං.

354. Siloka（诗偈）用于教诫义。Vada（词根）前置ava，意为清晰的言语，在状态义中加ṇo（后缀）。Sāsa（词根）意为教导，（加）ti（后缀），（或加）āssi（后缀），（形成）anusiṭṭhi（教导）。Anusāsati（教导）变为anusāsanaṃ（教导）。除阳性外，亦有阴性与中性。在此，用三种不同性别的名称来述说同一个义理，是为了阐明：词语不仅有其所指对象的性别，也有其自身的（语法）性别。

ද්වයං ආණායං. ආණ පෙසනෙ, භාවෙ අ, ආණා, ඉත්ථී. අවවාදො, නිද්දෙසො, සිට්ඨිප්‍යත්‍ර. ද්වයං බන්ධනෙ. දා දානෙ, භාවෙ යු, දා අවඛණ්ඩනෙ වා, වියොගදානතො උද්දානං.

二者为命令。Āṇa（词根）意为派遣，在状态义中加a（后缀），（形成）āṇā（命令），为阴性。Avavāda（训诫）、niddesa（解释）、siṭṭhi（命令）也在此（义中）。二者为束缚。Dā（词根）意为给予，在状态义中加yu（后缀）；或Dā（词根）意为切断，因给予分离，故为uddāna（纲要）。

355-356. ද්වයං අපරාධෙ. අපගච්ඡන්ත්‍යනෙනාති ආගු, ණු, පලොපො, රස්සස්ස දීඝතා, නපුංසකෙ ආගු. අපගතො රාධො යෙන අපරාධො, රාධ සංසිද්ධිම්හි. ද්වයං රාජගය්හෙ. කිර විකිරණෙ, කත්තරි අ, අත්තං. බල පාණනෙ, ඉ. කරසාහචරියතො බලි පුල්ලිඞ්ගෙ. භාගධෙය්‍යොප්‍යත්‍ර. භාගාසකත්ථෙ ධෙය්‍යො, භාගත්තෙන තිට්ඨතීති වා භාගධෙය්‍යො, ඉයො.

355-356. 二者为过失。由此离去，故为āgu，（加）ṇu（后缀），（发生）音节省略，短音变长音，（形成）中性词āgu。rādha（成就）已离去，故为aparādha，rādha（词根）意为圆满成就。二者为王税。Kira（词根）意为散布，在作者义中加a（后缀），（再加）attaṃ（后缀）。Bala（词根）意为养育，（加）i（后缀）。因与kara（税）连用，故bali（贡品）为阳性。Bhāgadheyya（应得之份）也在此（义中）。Bhāga（份）在自身义中加dheyya（后缀），或因其作为份而存在，故为bhāgadheyya，（亦可加）iyo（后缀）。

ද්වයං තුට්ඨිදායෙ. මනොරථපුණ්ණත්තා පත්තබ්බො භාගො පුණ්ණපත්තො. තුස්සනං තුට්ඨො, සොස්සත්ථීති තුට්ඨී, තෙන දාතබ්බො දායො තුට්ඨිදායො, ආකාරන්තානමායො.

六者为礼物。即：——

ඡක්කං [Pg.250] පාභතෙ. තථා හි –

“黄金、狮子座、服饰，以及所说的吉祥座；献礼、贡品、礼物与供品（阴性词）。”

‘‘හෙමං සීහාසනං වෙසං, වුත්තං භද්දාසනං තථා;

උපායන’මුපග්ගය්හං, පාභතඤ්චො’පදා ථිය’’න්ති.

此半偈名为《不死花鬘》。

සිලොකාද්ධං නාම අමරමාලා.

因其应被趋近并拿取，故为upadā，（加）a（后缀），为阴性。因其被意欲者带来、拿来，故为pābhataṃ，此处的pa（前缀）表意欲义。因其应被趋近，故为upāyanaṃ，（词根）i（去）加yu（后缀）；或因其而趋近，故为upāyanaṃ。Kuca（词根）意为收缩，（加）ṇo（后缀）；因其弯曲已离，故为ukkoco（贿赂）。与书信之叶一起带来、拿来，故为paṇṇākāro（献礼），在别处为譬喻用法。因其而被派遣，故为paheṇakaṃ，hi（词根）意为行动，（加）yu（后缀），在自身义中加ko（后缀）。Padesanaṃ（赠品）、upaggayhaṃ（贡品）、upahāro（献礼）也在此（义中）。

උපගන්ත්වාදාතබ්බාති උපදා, අ, ඉත්ථී, තං තමත්ථං පත්ථෙන්තෙහි ආභරීයතෙ ආනීයතෙති පාභතං, පත්ථනත්ථජොතකොයං පසද්දො. උපෙය්‍යතෙති උපායනං, ඉතො යු, උපගච්ඡති යෙනාති වා උපායනං. කුච සඞ්කොචනෙ, ණො, විගතො කොචො යෙන උක්කොචො. පණ්ණෙන සත්ථපණ්ණෙන සද්ධිං ආකරීයතෙ ආනීයතෙති පණ්ණාකාරො, අඤ්ඤත්‍ර උපචාරා. පහිණන්ත්‍යනෙනෙති පහෙණකං, හි ගතියං, යු, සකත්ථෙ කො. පදෙසනං, උපග්ගය්හං, උපහාරොප්‍යත්‍ර.

因其应被趋近并拿取，故为upadā，（加）a（后缀），为阴性。因其被意欲者带来、拿来，故为pābhataṃ，此处的pa（前缀）表意欲义。因其应被趋近，故为upāyanaṃ，（词根）i（去）加yu（后缀）；或因其而趋近，故为upāyanaṃ。Kuca（词根）意为收缩，（加）ṇo（后缀）；因其弯曲已离，故为ukkoco（贿赂）。与书信之叶一起带来、拿来，故为paṇṇākāro（献礼），在别处为譬喻用法。因其而被派遣，故为paheṇakaṃ，hi（词根）意为行动，（加）yu（后缀），在自身义中加ko（后缀）。Padesanaṃ（赠品）、upaggayhaṃ（贡品）、upahāro（献礼）也在此（义中）。

ගුම්බාදිදෙය්‍යො ගුම්බඝටාදිකො දෙය්‍යොසුඞ්කං, අනිත්ථී, ගුම්බො නාම ජලථලමග්ගාදීසු ලද්ධබ්බභාගො, තථා ඝට්ටොපි, සමානත්ථා හෙතෙ. ආදිනා පාභතම්පි සඞ්ගණ්හාති. සුඞ්ක ගමනෙ, සුඞ්කති යෙන, තං සුඞ්කං. ගමු ගමනෙ, බො, අස්සු, ගුම්බො. ද්වයං ගාමජනපදාදිතො ලද්ධබ්බභාගෙ. අය ගමනෙ, ණො, ආයො. අපච්චයෙ අයො. ධනානං සම්පත්තකාලෙ ආගමො ධනාගමො.

Gumba等应缴纳的，即gumba、ghaṭa等应缴纳的税(suṅkaṃ)，非阴性。Gumba是在水路、陆路等处应获得的份额，ghaṭṭa也是如此，此等词义相近。由“等”字亦包含礼物(pābhata)。Suṅka（词根）意为行走，因此而征收的，即为suṅkaṃ（税）。Gamu（词根）意为行走，（加）bo（后缀），（再加）assu（后缀），（形成）gumbo（税）。二者指从村庄、国土等处应获得的份额。Aya（词根）意为行走，（加）ṇo（后缀）成āyo。无后缀时为ayo。财富获得时的收入为财富收入(dhanāgamo)。

357. ද්වයං ඡත්තසාමඤ්ඤෙ. ආතපතො සූරියාලොකතො තායතීති ආතපත්තං, තො. ඡාදයතීති ඡත්තං, ඡද [Pg.251] අපවාරණෙ, තො, ත්‍රණපච්චයෙ ඡත්‍රං, හෙමං සුවණ්ණඛචිතං රඤ්ඤං රාජූනං ආසනං සීහාසනාඛ්‍යං. සීහාකතිප්පධානත්තා සීහාකතිප්පධානං ආසනන්ති විග්ගහො.

357. 二者为伞的通称。因其能防护炎热与日光，故为ātapattaṃ（伞），（加）to（后缀）。因其遮蔽，故为chattaṃ，chada（词根）意为遮蔽，（加）to（后缀）；加traṇa（后缀）则成chatraṃ。黄金镶嵌的国王或诸王的座位，名为狮子座(sīhāsana)。因以狮子形象为主，故（释为）“以狮子形象为主的座位”，此为其语释。

ද්වයං චාමරෙ. වාලෙන කතා බීජනී වාලබීජනී. චමරො මිගො තස්සෙදං චාමරී. ‘‘චාමරා චාමරං රොමං, ගුච්ඡකඤ්චාවචූලක’’න්ති තිකණ්ඩසෙසො. පකිණ්ණකංප්‍යත්‍ර. පකරීයතෙ වික්ඛිපතෙ පකිණ්ණකං, සකත්ථෙ කො.

二者为拂尘。以尾毛所制之扇为vālabījanī（尾拂）。Camara（牦牛）是一种野兽，此（拂尘）由其（尾毛所制），故为cāmarī。《三藏补遗》云：“Cāmara（拂尘）指拂毛、丛毛、顶毛。”Pakiṇṇakaṃ（杂项）也在此（义中）。因其被散开、散布，故为pakiṇṇakaṃ，在自身义中加ko（后缀）。

358. ඛග්ගාදයො ඉමෙ පඤ්ච රාජූනං කකුධභණ්ඩානි භවන්ති. කුක ආදානෙ, ධො, වණ්ණවිපරියයො. රඤ්ඤො ගමනකාලෙ සදා ආදාතබ්බතො කකුධානි ච තානි රාජධනත්තා භණ්ඩානි චෙති කකුධභණ්ඩානි.

358. 剑等此五者为国王的王室标志物。Kuka（词根）意为拿取，（加）dho（后缀），（发生）音位变换。因国王出行时常被拿取，故为kakudhāni；又因其为王室之物，故为bhaṇḍāni，合为kakudhabhaṇḍāni（王室标志物）。

359. ද්වයං පුණ්ණඝටෙ. ජලපුණ්ණත්තා භද්දො කල්‍යාණො කුම්භො භද්දකුම්භො. ද්වයං හෙමභාජනෙ. භර භරණෙ, භරණං ධාරණං පොසනඤ්ච, ධාරණත්ථස්ස භරතිස්ස භිඞ්ගාදෙසො, භරති දධාති උදකන්ති භිඞ්ගාරො, ආරො. කරකො, කුණ්ඩිකාප්‍යත්‍ර.

359. 二者为满瓶。因盛满水而吉祥、美妙之瓶，即为bhaddakumbho（吉祥瓶）。二者为金器。Bhara（词根）意为承载，承载即持护与养育。持护义的bharati被bhiṅga所替代，因其承载或盛放水，故为bhiṅgāro（金瓶），（加）āro（后缀）。Karako（水壶）、kuṇḍikā（水瓶）也在此（义中）。

හත්ථී [Pg.252] ච අස්සො ච රථො ච පත්ති ච, තෙසං සමූහො හත්ථිස්සරථපත්ති චතුරඞ්ගිනී සෙනාත්‍යුච්චතෙ, සෙනඞ්ගත්තා සමාහාරද්වන්දොයං. චත්තාරි අඞ්ගානි යස්සං සංවිජ්ජන්ති, සා චතුරඞ්ගිනී, ඊ, ඉනී.

象、马、车与步兵，其集合被称为象马车步四支军(caturaṅginī senā)。因其为军队之组成部分，故此为集合并列复合词。具备四支者，即为caturaṅginī（四支），（加）ī、inī（后缀）。

360. දන්ත්‍යන්තං හත්ථිනි. කුඤ්ජො හනු, දන්තො ච, තංයොගා කුඤ්ජරො, අතිසයෙ රො, කුං පථවිං ජරාපෙතීති වා කුඤ්ජරො, අලුත්තසමාසො, කුඤ්ජෙ වා ගිරිකූටෙ රමති, කොඤ්චනාදං නදන්තො වා චරති, කුං වා පථවිං තදාඝාතෙන ජරයතීති කුඤ්ජරො. වාරයති පරබලං වාරණො, නන්දාදීහි යු. හත්ථයොගා හත්ථී. මතඞ්ගස්ස ඉසිනො අපච්චං මාතඞ්ගො, මහන්තං අඞ්ගං සරීරමෙතස්සාති වා මාතඞ්ගො, හ නලොපො, අස්සාකාරො ච. ද්වෙ රදා දන්තා යස්ස ද්විරදො, ‘‘රද විලෙඛනෙ දන්තෙ’’ති හි නානත්ථසඞ්ගහෙ. ගජ සද්දෙ, ගජතීති, අ. නගො පබ්බතො, සො විය දිස්සතීති නාගො, ණො. කරෙන, මුඛෙන චාති ද්වීහි පිවතීති ද්විපො. ඉ ගමනෙ, භො. දන්තයොගා දන්තී. සට්ඨිහායනො, දන්තාවලො, අනෙකපො, මතඞ්ගජො, කරී, ථම්භෙරමො, පද්මී, මහාමිගො, පීලු, සින්ධුරො, දීඝමාරුතො, රාජීවො, ජලකක්ඛො, නිල්ලුරො, කරටී, වරඞ්ගො, සුප්පකණ්ණො ඉච්චාදීනිපි හත්ථිනො නාමානි. සට්ඨිවස්සිකත්තා, ජාතියා සට්ඨිවස්සකාලෙ ථාමෙන හායනතො වා සට්ඨිහායනො.

360. 以下为象的异名。因其有颚(kuñja)与牙(danta)，故称kuñjaro，（此处的ro）表卓越义；或因其能使地(kuṃ)衰老(jarāpeti)，故称kuñjaro，此为非省略复合词；或因其于山峰(kuñja)上喜乐；或因其鸣叫而行；或因其冲击使地(kuṃ)衰败，故称kuñjaro。因其能阻挡敌军，故称vāraṇo，（此词依）难陀(nanda)等（词例加）yu（后缀）。因其有手（即鼻），故称hatthī。因其为摩登伽(Mataṅga)仙人之子，故称mātaṅgo；或因其有巨大(mahantaṃ)的身体(aṅgaṃ)，故称mātaṅgo，（此词中）ha音脱落，a音长化。因其有两(dve)颗牙(rada)，故称dvirado，《多义汇集》中说“rada（词根）用于刮削义与牙齿义”。Gaja（词根）意为鸣叫，因其鸣叫，故为gaja，（加）a（后缀）。Naga意为山，因其看似山，故为nāgo，（加）ṇo（后缀）。因其用鼻与口二者饮水，故为dvipo（双饮者）。I（词根）意为行走，（加）bho（后缀），（成）ibho。因其有牙，故为dantī。Saṭṭhihāyano（六十岁者）、dantāvalo（有牙者）、anekapo（多饮者）、mataṅgajo（摩登伽所生）、karī（有鼻者）、thambheramo、padmī（有莲者）、mahāmigo（大兽）、pīlu、sindhuro（信度产）、dīghamāruto（长风）、rājīvo、jalakakkho、nilluro、karaṭī、varaṅgo、suppakaṇṇo（妙耳）等，亦为象之名。因其为六十岁，或因其族类在六十岁时体力衰退，故称saṭṭhihāyano。

වනකරීනං යො යූථජෙට්ඨො, සො සයූථානං ජෙට්ඨත්තා යූථජෙට්ඨො. සයූථෙ පාති රක්ඛතීති යූථපොති චොච්චතෙ.

林中象群的首领，因其是象群中最卓越者，故称“群首”(yūthajeṭṭho)。因其守护自己的象群，故亦称“群护者”(yūthapo)。

361. කාළාවකාදීනි [Pg.253] එතානි හත්ථිරාජානං කුලානි. කලම්බතෙ සද්දායතෙති කාළාවකො, ණ්වු, මලොපො. ගඞ්ගායං ජාතො ගඞ්ගෙය්‍යො, ඨානවසෙන සා සඤ්ඤා. පණ්ඩරවණ්ණතාය පණ්ඩරො. වණ්ණවසෙන තම්බවණ්ණතාය තම්බො. පිඞ්ගලවණ්ණතාය පිඞ්ගලො. ගන්ධයුත්තතාය ගන්ධො. මඞ්ග ගමනත්ථො, සොභනගමනයුත්තතාය මඞ්ගලො, අතිසායනෙ, පසංසායං වා ලො. හෙමවණ්ණතාය හෙමො. උපොසථකුලෙ ජාතත්තා උපොසථො, උපගන්ත්වා අරයො උසතීති වා උපොසථො, ථො, උස දාහෙ, උපපුබ්බො වස නිවාසෙ වා, වස්සො, උපොසථො, තිථීවිසෙසො ච. ඡබ්බණ්ණදන්තතාය ඡද්දන්තො. එතෙසඤ්ච කාළාවකො දසන්නං පුරිසානං බලං ධාරෙති, ගඞ්ගෙය්‍යො දසන්නං කාළාවකානං, එවං යාවඡද්දන්තා නෙතබ්බො, සම්මාසම්බුද්ධො පන දසන්නං ඡද්දන්තානං බලං ධාරෙති, තෙනෙව භගවා කාළාවකහත්ථිගණනාය කොටිසහස්සබලං ධාරෙති, පුරිසගණනාය දසන්නං පුරිසකොටිසහස්සානං බලං.

361. 迦罗婆迦(Kāḷāvaka)等是象王之族类。因其鸣叫，故称“迦罗婆迦”(kāḷāvako)。因生于恒河(Gaṅgā)，故称“恒河子”(gaṅgeyyo)，此名依出生地而得。因其白色，故称“白象”(paṇḍaro)。依颜色而言，因其红铜色，故称“红象”(tambo)。因其黄褐色，故称“黄象”(piṅgalo)。因其有香气，故称“香象”(gandho)。Maṅga词根意为行走，因其行走优美，故称“吉祥象”(maṅgalo)。因其金色，故称“金象”(hemo)。因生于布萨(uposatha)家族，故称“布萨象”(uposatho)；或因其能击败诸敌，故称uposatho；此词亦指布萨日。因其有六色之牙，故称“六牙象”(chaddanto)。于此等象中，迦罗婆迦具十人之力，恒河子具十头迦罗婆迦之力，以此类推至六牙象。而正等觉者则具十头六牙象之力。因此，世尊若以迦罗婆迦象计算，则具百亿象之力；若以人计算，则具千亿人之力。

362. පාදො කරිපොතෙ. පඤ්චවස්සානි යාව කලභො, කල සඞ්ඛ්‍යානෙ, අභො, කලභො, ළත්තෙ කළභො, මාතාපිතූහි [Pg.254] භරිතබ්බත්තා භිඞ්කො, භරතිස්ස භිඞ්කො. කරිසාවකොප්‍යත්‍ර. පාදො මත්තමාතඞ්ගෙ. දානං පභින්නො යස්ස පභින්නො. මජ්ජතීති මත්තො, මද උම්මාදෙ. ගජෙ ජායතීති ගජ්ජො, ණ්‍යො, මදො. සො සඤ්ජාතො යස්ස ගජ්ජිතො.

362. 关于象幼崽(karipota)的偈颂：五岁以内者称为“小象”(kalabho)。因其需父母哺育，故亦称“幼崽”(bhiṅko)。此处亦指象的幼崽(karisāvaka)。关于发情象(mattamātaṅga)的偈颂：从其身上流出体液(dāna)者，称为“流液象”(pabhinno)。因其沉醉，故称“醉象”(matto)，mada词根意为狂乱。生于象(gaja)者为“象生”(gajjo)，亦指象的醉液(mada)。此醉液已生起者，称为gajjito。

ද්වයං හත්ථිසමූහෙ. හත්ථීනං සමූහො හත්ථිඝටා. ගජානං සමූහො ගජතා, ගාමජනබන්ධුසහායාදීහි තා. පාදො හත්ථිනියං. හත්ථයොගා හත්ථිනී, ඊ, ඉනී. කණ සද්දෙ, ඉරු, සකත්ථෙ කො. කරෙණුකාතිපි, තදා කරයොගා කරෙණුකා, ඉණු. කරිණී, ධෙනුකා, වසා, කරෙණුප්‍යත්‍ර.

两者指象群(hatthisamūha)。象的集合称为“象群”(hatthighaṭā)。象的群体称为“象众”(gajatā)，其后缀tā与用于村民(gāmajana)、亲属(bandhu)等的后缀用法相同。关于母象(hatthinī)的偈颂：因其有象鼻(hattha)，故称“母象”(hatthinī)。“雌象”(kareṇu)一词，来自意为声音的kaṇa词根；亦作kareṇukā，此时可理解为因其有象鼻(kara)。此处亦指kariṇī、dhenukā、vasā、kareṇu等词。

363. හත්ථිසිරොපිණ්ඩා හත්ථිනො සිරසි ද්වෙ පිණ්ඩා කුම්භාඛ්‍යා. කෙ සිරසි භවතීති කුම්භො, අස්සු, නිග්ගහීතාගමො ච. ද්වින්නං පන කුම්භානං මජ්ඣිමං විදු නාම. අඞ්කුසසඞ්ඝාතං වින්දත්‍යස්මින්ති විදු, පුමෙ, උ. ද්වයං කණ්ණමූලෙ. චූළ නිමජ්ජනෙ, ණ්වු, චූළිකා, චුද සඤ්චොදනෙ වා, චොදෙන්ති එත්ථ අඞ්කුසාදීහි අදන්තන්ති චූළිකා, දස්ස ළො, ණ්වු.

363. 象头部的两团隆起，称为“象额”(kumbha)。因其位于头部(ka)，故称kumbho。两象额中间部分，名为“额中”(vidu)。因在此处感受象钩(aṅkusa)的敲击，故称vidu，为阳性词。两者指耳根(kaṇṇamūla)。“耳根”(cūḷikā)一词，来自意为沉浸的cūḷa词根；或来自意为驱策的cuda词根，因在此处用象钩等物驱策未驯服之象，故称cūḷikā，d音转为ḷ。

ආසතෙ අස්මින්ති ආසනං, ඛන්ධදෙසො. ඛන්ධො එව දෙසො ඛන්ධදෙසො, තස්මිං. ද්වයං පුච්ඡමූලෙ. පුච්ඡස්ස මූලං හෙට්ඨිමභාගො.

因可坐于其上，故称“坐处”(āsanaṃ)，指象的肩部(khandhadesa)。肩部(khandha)即是该部位(deso)。两者指尾根(pucchamūla)，即尾巴的下半部分。

364. තිකං ගජබන්ධනථම්භෙ. ආලන්ත්‍යස්මිං, අනෙන වා බන්ධන්ති ආලානං, යු. ආපුබ්බො බන්ධනත්ථො ලාධාතු. ආහනන්ති [Pg.255] බන්ධන්ත්‍යස්මිං, අනෙන වා ආළ්හකො, හනධාතු, නස්ස ළො, වණ්ණවිපරියයො ච, ණ්වු. ථම්භ පටිබන්ධනෙ. බන්ධොප්‍යත්‍ර.

364. 三者指系象柱(gajabandhanathambha)。因于此系缚，或用此系缚，故称“系桩”(ālānaṃ)。因于此捶打或系缚，故称“系桩”(āḷhako)，来自han词根，n音转为ḷ。Thambha词根意为阻碍。“系缚柱”(bandha)亦是此意。

තිකං සඞ්ඛලෙ. අනිත්ථී තූති ත්වන්තං ලිඞ්ගපදං. ගල සෙචනෙ. නිගළති බන්ධති යෙනාති නිගළො, අ, කත්තුසාධනං වා. අදි බන්ධනෙ, අන්දතීති අන්දුකො. ණ්වු, අස්සු. භුසං ඛලත්‍යනෙන සඞ්ඛලං, කටි වත්ථබන්ධනෙපි, ‘‘ථීකටීවත්ථබන්ධෙපි, නිගළෙ සඞ්ඛලං තිසූ’’ති රභසො. සඞ්ඛලිකාප්‍යත්‍ර.

三者指锁链(saṅkhala)。因其能束缚(nigaḷati)，故称“锁链”(nigaḷo)。因其能束缚(andati)，故称“锁扣”(anduko)。因其会剧烈地摩擦，故称“锁链”(saṅkhalaṃ)。Kaṭi词根亦用于腰带，如《速疾论》(Rabhasa)所说：“saṅkhalaṃ一词，用于女性腰带及锁链时，通用于三性”。“小锁链”(saṅkhalikā)亦是此意。

ද්වයං ගජගණ්ඩෙ. ගණ්ඩ වදනෙකදෙසෙ, අධාතූනම්පි ධාතූසු පාඨො, ධාතු හි ක්‍රියත්ථො. ගණ්ඩො කපොලසාමඤ්ඤෙපි. කට වස්සාවරණෙසු, අ. ද්වයං කරිමදජලෙ. දීයතෙති දානං. මද උම්මාදෙ, කරණෙ අ.

两者指象颊(gajagaṇḍa)。Gaṇḍa词根意为面部的一部分，亦泛指脸颊(kapola)。Kaṭa词根意为遮蔽，亦指象颊。两者指象的醉液(karimadajala)。因其被流出，故称“流液”(dānaṃ)。Mada词根意为狂乱，此处为工具格。

365. ද්වයං හත්ථිකරෙ. සොණ වණ්ණගතීසු, ඩො, සොඩ ගබ්බෙ වා, නිග්ගහීතාගමො, ණො ච. ද්වීසු ද්වෙපි.

365. 两者指象鼻(hatthikara)。“象鼻”(soṇḍa)一词，来自意为颜色和行动的soṇa词根；或来自意为骄傲的soḍa词根。这两个词皆通用于两种词性。

ද්වයං සොණ්ඩග්ගෙ. කරස්ස සොණ්ඩස්ස අග්ගං. පුස පොසනෙ. ඛරො, සස්ස කො, උස්සොත්තං, පුස වුඩ්ඪිම්හි වා, භූ, පුස ස්නෙහසෙචනපූරණෙසු වා, කියාදි, පුස ධාරණෙ වා, චුරාදි.

两者指象鼻尖(soṇḍagga)，即象鼻(soṇḍa)之尖端(agga)。其同义词的词源可来自意为“滋养”(posana)的pusa词根，该词根亦有“增长”(vuḍḍhi)、“存在”(bhū)、“润泽充满”(snehasecanapūraṇa)或“保持”(dhāraṇa)等义。

හත්ථිස්ස කායමජ්ඣම්හි බන්ධනරජ්ජු කච්ඡා නාම. කච බන්ධනෙ, ඡො. දූසා, වරත්‍රාප්‍යත්‍ර. කුථො නාම හත්ථිපිට්ඨත්ථරිතචිත්‍රකම්බලං, සො ආදි යෙසන්තෙ කුථාදයො. කුථාදයො එව කප්පනො නාම භවන්ති. කප්ප සාමත්ථියෙ, සජ්ජනායඤ්ච[Pg.256], කරණෙ යු. කප්පනාපි. කච සජ්ජනායං, ථො, කුථො, තීසු. ‘‘නපුංසකමත්ථරණං, ථී පවෙණී කුථං තිසූ’’ති හි වොපාලිතො. පවෙණී, අත්ථරණං, වණ්ණො, පරිත්ථොමොති එතෙ කුථපරියායා.

系于象身中部的绳索(bandhanarajju)，名为“腹带”(kacchā)。“绳索”(dūsā)、“皮带”(varatrā)亦是此意。铺在象背上的彩色毯子(citrakambala)名为“象毯”(kutha)。Kutha及其同类亦名“饰品”(kappano)。Kutha来自意为装饰的kaca词根，通用于三种词性。如Vopālita所说：“kutha一词，作‘垫子’(attharaṇa)时为中性，作‘饰布’(paveṇī)时为阴性”。Paveṇī、attharaṇaṃ、vaṇṇo、paritthomo皆为kutha的同义词。

366. ද්වයං රාජාරහෙ හත්ථිනි. රාජානමුපගන්ත්වා වහිතුමරහතීති ඔපවය්හො, අරහත්ථෙ ණ්‍යො. රාජානං වහිතුං අරහතීති රාජවය්හො, ණ්‍යො. ද්වයං කප්පිතහත්ථිනි. සජ්ජා සජ්ජනා සඤ්ජාතා යස්මිං සජ්ජිතො. කප්පා කප්පනා සඤ්ජාතා යස්මිං කප්පිතො. එතස්මායෙව පාඨා සජ්ජකප්පා සජ්ජනාකප්පනානං පරියායාති ඤෙය්‍යා.

366. 两者指适合国王乘坐的象(rājāraha hatthin)。因其能走近并承载国王，故称“王乘象”(opavayho)。因其能承载国王，故称“王乘象”(rājavayho)。两者指已装饰之象(kappitahatthin)。其身已备妥装饰(sajjana)者，称为“已备象”(sajjito)。其身已备妥鞍具(kappanā)者，称为“已饰象”(kappito)。由此可知，sajja与kappā是sajjana与kappanā的同义词。

හත්ථිනො පාදෙ විජ්ඣනකණ්ටකො ‘‘තොමරො’’ත්‍යුච්චතෙ. තුජ්ජතෙනෙනෙති තොමරො, තුද බ්‍යථනෙ, අරො, දස්ස මො, ඔත්තං. වෙණුකංප්‍යත්‍ර, ක්වචි වෙළුකන්තිපි පාඨො.

刺入象脚(hatthipāda)的尖刺(vijjhanakaṇṭaka)，称为“矛”(tomara)。因其能刺痛(tujjati)，故称tomara，来自意为刺痛的tuda词根。“竹刺”(veṇuka)亦是此意，有时亦作veḷuka。

367. හත්ථිනො කණ්ණමූලම්හි විජ්ඣනකණ්ටකො ‘‘තුත්ත’’මිත්‍යුච්චතෙ. තුජ්ජතෙනෙනෙති තුත්තං, තො. හත්ථිනො මත්ථකම්හි විජ්ඣනකණ්ටකො ‘‘අඞ්කුසො’’ත්‍යුච්චතෙ. අඞ්කතෙ අනෙනෙති අඞ්කුසො, අඞ්ක ලක්ඛණෙ, සො, අස්සු.

367. 刺入象耳根(kaṇṇamūla)的尖刺(vijjhanakaṇṭaka)，称为“刺棒”(tutta)。因其能刺痛(tujjati)，故称tutta。刺入象头顶(matthaka)的尖刺，称为“象钩”(aṅkusa)。因其能以此标记或控制(aṅkati)，故称aṅkusa，来自意为标记的aṅka词根。

පජ්ජද්ධං [Pg.257] හත්ථාරොහෙ. මඩි භූසායං, හත්ථිං මණ්ඩයති රක්ඛතීති හත්ථිමණ්ඩො, සොව හත්ථිමෙණ්ඩො, මි හිංසායං වා, ඩො, නිග්ගහීතාගමො. හත්ථිං පාති රක්ඛතීති හත්ථිපො, කම්මනි ණො. හත්ථිං ගොපයති රක්ඛතීති හත්ථිගොපකො. ගුප රක්ඛණෙ, සකත්ථෙ කො. ආධොරණො, නිසාදිනොප්‍යත්‍ර.

半颂(Pajjaddhaṃ)是关于骑象人(hatthāroha)的。“Maḍi”是“装饰”义。因其装饰并保护象，故称“hatthimaṇḍo”(象饰者)，亦作“hatthimeṇḍo”。或[源于]词根“mi”(伤害)，加后缀“ḍo”，并插入鼻音。因其保护象，故称“hatthipo”(象护者)，“ṇo”是作业者后缀。因其守护象，故称“hatthigopako”(象守者)，“gupa”是“守护”义，“ko”是自体后缀。“Ādhoraṇa”(象驭者)和“nisādin”(骑者)也在此处。

368. මාතඞ්ගහයාදීනං ගමනාදික්‍රියාසික්ඛාපකො ආචරියො ‘‘ගාමණීයො’’ත්‍යුච්චතෙ. ගමනං ගාමො, භාවෙ ණො. හත්ථාදීනං ගමනක්‍රියා ගාමො, තං නෙති සික්ඛාපෙතීති ගාමණීයො, අඤ්ඤක්‍රියාසික්ඛාපනෙතූපචාරා, ගාමං වා හත්ථාදිසමූහං නෙතීති ගාමණීයො, ගමනං වා සික්ඛාපෙතීති ගාමණීයො, සබ්බත්‍ර නස්ස ණත්තං.

368. 教授象(mātaṅga)、马(haya)等行走等动作的老师(ācariya)，称为“gāmaṇīyo”(教导者)。“Gāmo”是行走(gamana)，“ṇo”是状态(bhāva)后缀。象等的行走动作为“gāmo”，因其引导(neti)、教导(sikkhāpeti)此，故称“gāmaṇīyo”；亦可引申为教导其他动作者。或因其引导名为“gāma”的象等群体(hatthādisamūha)，故称“gāmaṇīyo”；或因其教导行走，故称“gāmaṇīyo”。所有情况中，“n”都变为“ṇ”。

පාදද්වයං අස්සෙ. හය ගතියං, අ. තුරං සීඝං ගච්ඡතීති තුරඞ්ගො, ක්වි, බින්දාලොපො, ලොපෙ සති තුරගො. වාහ පයතනෙ, අ. අස භක්ඛනෙ, අ. සින්ධූනමදූරභවො ජනපදොපි සින්ධවො, තත්‍ර භවො සින්ධවො, සංයොගන්තත්තා න වුද්ධි. ඝොටකො, පීති, තුරඞ්ගමො, වාජී, ගන්ධබ්බො, සත්තිරිච්චාදීනිපි අස්සෙ. ඝුට පරිවත්තනෙ, ණ්වු. පා පානෙ,ති. ‘‘පානෙ ථී පීති අස්සෙ සො’’ති රුද්දො. වාජයොගා වාජී, ඊ. ‘‘එසඤ්ච පුබ්බං පක්ඛො ආසි, ස තු දෙවෙත්‍යත්‍යත්ථිතෙන සාලීභූතමුනිනා සක්කං පයොජෙත්වා වජිරඡෙදිතො’’ති නිකායන්තරියා. සප සමවායෙ,ති, සත්ති, සාමත්ථියෙපි.

两足(Pādadvayaṃ)是关于马(assa)的。“Haya”源于“行走”(gati)义，加后缀“a”。因其快速(turaṃ sīghaṃ)行走，故称“turaṅgo”(骏马)，加后缀“kvi”，鼻音(bindu)脱落；脱落后则为“turago”。“Vāha”源于“努力”(payatana)义，加后缀“a”。“Asa”源于“吞食”(bhakkhana)义，加后缀“a”。生于信度(Sindhu)河附近之国亦称“sindhavo”，生于彼处者称“sindhavo”(信度马)，因词尾为结合音，故无元音增长(vuddhi)。“Ghoṭako”(马)、“pīti”、“turaṅgamo”(骏马)、“vājī”(快马)、“gandhabbo”(乾闼婆)、“satti”等亦是马的别称。“Ghuṭa”是“转动”(parivattana)义，加后缀“ṇvu”[成“ghoṭako”]。“Pā”是“饮”(pāna)义，加后缀“ti”[成“pīti”]。如鲁陀(Rudda)所说：“‘pīti’是马，因其饮水。”因与速度(vāja)相应，故称“vājī”，加后缀“ī”。“此马往昔曾有翼，后因天神之故，娑利浮陀牟尼(Sālībhūta Muni)令帝释(Sakka)以金刚杵斩之。”此为其他部派之说。“Sapa”是“结合”(samavāya)义，加后缀“ti”[成“satti”]，亦用于“能力”(sāmatthiya)义。

369. තස්ස [Pg.258] අස්සස්ස භෙදො විසෙසො අස්සතරො, අස්සං තරතීති අස්සතරො, තර අතික්කමනෙ, තරපච්චයෙනාපි සිද්ධං. පධානස්සභූමිභවො සුජාතිකො අවිකාරී කුලීනකො අස්සො ආජානීයො නාම, ආ භුසො කාරණාකාරණං ජානාතීති ආජානීයො, අනීයො, ණ්‍යපච්චයෙන වා සිද්ධං, තදා ‘‘කියාදිතො නා’’ති නාගමො, ඊකාරාගමො ච. කුලෙ සම්භූතො කුලීනකො, ඊනො, සකත්ථෙ කො. සඞ්ගාමෙ ගරුසත්ථප්පහාරෙන නිහතො සන්තො පියො සාමිකං න ජහති සුඛං වහනසීලො යො අස්සො, සො විනීතසද්දෙනොච්චතෙ. විසෙසෙන දම්මතං නෙති යන්ති විනීතො.

369. 该马(assa)的一个特殊类别(bhedo viseso)是“assataro”(骡)，因其超越(tarati)马(assaṃ)，故称“assataro”。“tara”是“超越”(atikkamana)义，亦可由后缀“tara”构成。生于优良马地、善生(sujātika)、无缺陷(avikārin)、出身高贵(kulīnaka)的马，名为“ājānīyo”(良种马)。因其能非常(ā bhuso)了知(jānāti)缘由与非缘由(kāraṇākāraṇa)，故称“ājānīyo”，[由后缀]“anīyo”构成；或由后缀“ṇya”构成，此时，根据[语法规则]“kiyādito nā”，插入“nā”和“ī”。生于(sambhūta)高贵家族(kula)的，称为“kulīnako”，[加后缀]“īna”，“ko”是自体后缀。在战场上，虽被重武器击中，亦不舍弃其亲爱的主人，且乐于承载的马，被称为“vinīta”(调顺马)。因其被引导(neti)或趣向(yanti)于特别的调伏(visesena dammataṃ)，故称“vinīta”。

ද්වයං අස්සපොතෙ. කස ගමනෙ, ඔරො, අස්සි, කිඤ්චි සරතීති වා කිසොරො, බින්දුලොපො, අස්සො ච, හයො එව බාලත්තා හයපොතකො, අප්පත්ථෙ කො.

两颂(Dvayaṃ)是关于马驹(assapota)的。“Kisoro”一词，或源于“kasa”(行走)义，加后缀“oro”；或因其能记忆(sarati)少许(kiñci)，故称“kisoro”，并有鼻音(bindu)脱落。“Hayapotako”则指因其年幼(bālattā)的马(haya)，“ko”是“微小”(appattha)义后缀。

370. ද්වයං අථාමස්සෙ. ඝුට පරිවත්තනෙ, ණ්වු, ඝොටකො, අස්සසාමඤ්ඤෙප්‍යයං, ඛරං ගච්ඡතීති ඛලුඞ්ගො, සො එව ඛළුඞ්කො, ගකාරස්ස කකාරං කත්වා, රස්ස ලො, ළත්තමුත්තඤ්ච, ඛළුකොතිපි. ජවෙන සබ්බෙසමධිකො අස්සො ජවනො, යු.

370. 两颂(Dvayaṃ)是关于劣马(athāmassa)的。“Ghoṭako”(劣马)源于“ghuṭa”(辗转)义，加后缀“ṇvu”，此词亦为马的通称。因其行走(gacchati)粗劣(kharaṃ)，故称“khaluṅgo”，亦作“khaḷuṅko”，即将“g”音变为“k”音，“r”音变为“l”音，并提及“ḷ”音化，亦作“khaḷuko”。速度(javena)超越所有马者，称为“javano”(快马)，加后缀“yu”。

ද්වයං [Pg.259] කවීතිඛ්‍යාතෙ මුඛබන්ධනෙ. මුඛමාතිට්ඨතීති මුඛාඨානං. ඛෙ මුඛවිවරෙ ලීනො ඛලීනො. ‘‘කවිකා තු ඛලීනොති, කවියං කථනංත්‍යපී’’ති රභසො. කවි, කවිකාප්‍යත්‍ර. කු සද්දෙ. ඉ, ඊ ච, සකත්ථෙ කො. වාසද්දෙන නපුංසකත්තං සමුච්චිනොති. වුත්තඤ්ච අමරකොසෙ ‘‘කවිකා තු ඛලීනො’නිත්ථී’’ති.

两颂(Dvayaṃ)是关于被称为“kavi”的口衔(mukhabandhana)的。因其置于(ātiṭṭhati)口(mukha)上，故名“mukhāṭhānaṃ”(口处)。因其藏于(līno)口穴(kha)、即口之开处(mukhavivara)，故名“khalīno”(口衔)。如罗婆娑(Rabhasa)所说：“‘kavikā’即是‘khalīno’，‘kaviyaṃ’亦指言说。”“Kavi”和“kavikā”也在此处。“Ku”是“声音”(sadda)义，加后缀“i”或“ī”，“ko”是自体后缀。“Vā”字兼指中性。且《阿摩罗俱舍》(Amarakosa)中说：“‘kavikā’即是‘khalīno’，非女性词。”

අස්සාභිතාළිනී වෙත්තවිකතාදි කසා නාම. කස ගමනෙ, අ, කරණසාධනං.

用于鞭打(abhitāḷinī)马(assa)的藤条(vetta)、编织物(vikata)等，名为“kasā”(鞭)。“Kasā”源于“kasa”(行走)义，加后缀“a”，是工具(karaṇa)构词。

371. අස්සස්ස නාසාගතරජ්ජුම්හි කුසා, කුස සිලෙසනෙ. ද්වයං අස්සායං. වල සංවරණෙ, වො, ළත්තං, ආ, වළවා. අසතීති අස්සා, ‘‘ඉත්ථියමතියවො වා’’ති අ, ආ ච, අස්සා. වාමීප්‍යත්‍ර. ද්වයං ඛුරෙ. ඛුර ඡෙදනෙ. සං සුඛං ඵරත්‍යනෙන සඵං, නෙරුත්තො. ‘‘සඵං ක්ලීවෙ ඛුරො පුමා’’ති අමරකොසො.

371. 系于马鼻(nāsāgata)的绳(rajju)是“kusā”，源于“kusa”(连接)义。两颂(Dvayaṃ)是关于母马(assā)的。“Vaḷavā”(母马)源于“vala”(围绕)义，加后缀“vo”，音变为“ḷ”，再加“ā”。“Assā”(母马)因其非(雄性)(asati)而得名；或根据“itthiyamatiyavo vā”规则，加后缀“a”和“ā”而成“assā”。“Vāmī”也在此处。两颂(Dvayaṃ)是关于蹄(khura)的。“Khura”源于“khura”(切割)义。因其能良好(saṃ)且舒适地(sukhaṃ)行进(pharaty)，故称“saphaṃ”，此为词源学(nerutta)解释。《阿摩罗俱舍》(Amarakosa)中说：“‘saphaṃ’是中性词，‘khuro’是阳性词。”

ද්වයං පුච්ඡමත්තෙ. පුච්ඡ පමාදෙ. න ගච්ඡතීති නඞ්ගුට්ඨො, අඞ්ග ගමනෙ, ඨො, අස්සු, ද්වෙපි අනිත්ථියං. ලූමංප්‍යත්‍ර. ද්වයං කෙසවති නඞ්ගුට්ඨමත්තෙ, න තු හත්ථිනො එව. වාලසමූහයොගා වාලහත්ථො, යථා කෙසහත්ථො චයෙ, තථාත්‍රාපි. වාලො ධිය්‍යතෙ අස්මින්ති වාලධි, ඉ.

两颂(Dvayaṃ)是关于尾巴(puccha)的。“Puccha”源于“puccha”(放逸)义。“Naṅguṭṭho”(尾巴)因其不前进(na gacchati)而得名，或源于“aṅga”(行走)义，加后缀“ṭho”和“assu”，两者皆非阴性词。“Lūmaṃ”(尾毛)也在此处。两颂(Dvayaṃ)是关于有毛的尾巴(kesavati naṅguṭṭha)的，不仅指象尾。因与毛发(vāla)的集合相应，故称“vālahattho”，如同“kesahattho”指头发的集合，此处亦然。因毛发(vāla)被执持(dhiyyate)于此，故称“vāladhi”，加后缀“i”。

එත්ථානාගතාපි අස්සස්ස ධාරාඛ්‍යා පඤ්ච ගතියො කථෙතබ්බා. යථා –

此处也应解说(未在颂中提及的)马的五种步态(pañca gatiyo)，称为“dhārā”(步法)。即——

අක්කන්දිතං [Pg.260] ධොරිතකං, රෙචිතං වග්ගිතං ප්ලුතං;

ගතියොමෙ පඤ්ච ධාරා, අස්සානං විඤ්ඤුනා මතා.

平稳步(Akkandita)、巧步(dhoritaka)、环行步(recita)、环驰步(vaggita)、飞奔步(pluta)；此五种步态(gati)，即马的五种步法(dhārā)，为智者所知。

තත්ථ විත්ථම්භා සමාවගති අක්කන්දිතං, කන්දි ගතිසොසනෙසු, තො. තතො අධිකා චතුරාගති ධොරිතකං, ධොර ගතිචාතුරියෙ, තො, සකත්ථෙ කො. මණ්ඩලිකායානෙන ගමනං රෙචිතං, රිච වියොජනසම්බජ්ඣනෙසු, සම්බජ්ඣනං මිස්සනං. වෙගෙන පරික්ඛිත්තො පරිචරණං වග්ගිතං, වග්ග ගමනත්ථො. තුරං සමෙන ගමනං ප්ලුතං, ප්ලු ගතියං. ත’දුත්ත’මස්සසත්ථෙ ‘‘සමො’ධිකො ලයො වෙගී, තුරිතස්සො භවෙ කමා’’ති.

其中，“akkanditaṃ”(平稳步)是稳定而均匀的步态(vitthambhā samāvagati)，源于“kandi”(行走与收缩)义，加后缀“to”。比此更快、更灵巧的步态(adhikā caturāgati)是“dhoritakaṃ”(巧步)，源于“dhora”(步态灵巧)义，加后缀“to”，“ko”是自体后缀。以圆形路线行进是“recitaṃ”(环行步)，源于“rica”(分离与连接)义，连接即混合。快速地环绕行进(vegena parikkhitto paricaraṇaṃ)是“vaggitaṃ”(环驰步)，“vagga”是“行进”义。快速而平稳地行进是“plutaṃ”(飞奔步)，源于“plu”(行进)义。因此，在马论(assasattha)中说：“平稳、优越、有节奏、迅疾，此为快马依次具有的（品质）。”

372. ද්වයං යුද්ධත්ථෙ චක්කයුත්තයානෙ. සන්ද ගමනෙ, සන්දතෙ ගම්‍යතෙනෙනෙති සන්දනො, යු. රමතෙනෙනෙති රථො, ථො, මලොපො. සතඞ්ගොප්‍යත්‍ර. සතමඞ්ගාන්‍යස්ස.

372. 两颂(Dvayaṃ)是关于用于战争(yuddhattha)的轮式车辆(cakkayuttayāna)的。“Sandano”(战车)源于“sanda”(行走)义，因人藉此而行(sandate gamyate anena)，故称“sandano”，加后缀“yu”。因人藉此而乐(ramate anena)，故称“ratho”(车)，加后缀“tho”，并有“m”音脱落。“Sataṅgo”(百部件者)也在此处，因其有百个(sata)部件(aṅga)。

යං න රණාය යුද්ධත්ථං චක්කයුත්තං යානං, අපි තු කීළාභමනාද්‍යත්ථං, සො පුස්සරථො. වුත්තඤ්ච අමරකොසෙ ‘‘අයං පුස්සරථො චක්ක-යානං න සමරාය ය’’න්ති. පුස පාසනෙ, සො, පුසනාමකෙන ඵලවිසෙසෙන යුත්තො රථො පුස්සරථො, පුස්සනක්ඛත්තෙන කතො, සජ්ජිතො වා රථොති පුස්සරථො.

非用于战斗(raṇa)或战争(yuddha)，而是为了嬉戏(kīḷā)、游览(bhamana)等目的的轮式车辆，是“pussaratho”(普沙车)。《阿摩罗俱舍》(Amarakosa)中亦说：“此‘pussaratho’是轮式车辆，非为战争之用。”“Pusa”是“装饰”(pāsana)义，加后缀“so”。与名为“pusa”的特殊果实相应的车，是“pussaratho”；或是在普沙(pussa)星宿日制造或装饰的车，是“pussaratho”。

බ්‍යග්ඝස්ස චම්මාවුතො පරික්ඛිත්තො රථො වෙය්‍යග්ඝො නාම, බ්‍යග්ඝස්ස විකාරො චම්මං වෙය්‍යග්ඝං, ණො, තෙන පරිවුතො රථො වෙය්‍යග්ඝො, ණො, උභයත්‍රාපි වුඩ්ඪාගමො. ‘‘පච්චත්තං අයන්ති [Pg.261] ගච්ඡන්තීති පච්චයා’’ති වචනත්ථතො පච්චත්තමෙව පච්චයා භවන්ති, යථා කාරිතන්තස්මාපි පයොජකවසෙන අනෙකකාරිතපච්චයා. දීපිනො චම්මාවුතො රථො දීපො නාම, දීපිනො විකාරො චම්මං දීපං, ණො, තෙන පරිවුතො රථො දීපො, ණො.

由虎皮(byagghassa cammāvuto)所围绕(parikkhitto)之车，名为“虎皮车”(veyyaggho)。虎之派生物(byagghassa vikāro)即虎皮(cammaṃ)，是为“veyyagghaṃ”，加“ṇo”[后缀]；以此[虎皮]所围绕之车，是为“veyyaggho”，加“ṇo”[后缀]，此二处皆有元音增长(vuḍḍhāgamo)。由“各自(paccattaṃ)行进(ayanti gacchanti)，故为‘缘’(paccayā)”此语义可知，“各自”即是“缘”，犹如从使役[动词]亦可因能使役者而有多种使役缘。由豹皮(dīpino cammāvuto)所围绕之车，名为“豹皮车”(dīpo)。豹之派生物(dīpino vikāro)即豹皮(cammaṃ)，是为“dīpaṃ”，加“ṇo”[后缀]；以此[豹皮]所围绕之车，是为“dīpo”，加“ṇo”[后缀]。

373. ද්වයං පුරිසයුත්තයානෙ. සි සෙවායං. සුඛත්ථිකෙහි සෙවීයතෙති සිවිකා, ණ්වු, වාගමො, ඉත්තං, කිතපච්චයා හි යෙභුය්‍යෙන කම්මාදීසුපි වත්තන්ති, කිච්චපච්චයා ච කත්තරිපි, යථා ‘‘විනයො, නිස්සයො, තපනීයා ධම්මා’’ත්‍යාදීසු, මහාපදෙසෙන වා කිතකිච්චපච්චයානං කත්තුකම්මාදීස්වපි පවත්ති වෙදිතබ්බා, සිවං කරොතීති වා සිවිකා, ඉකො. යාප්‍යෙහි අධමෙහි යායතෙ නිය්‍යතෙති යාප්‍යයානං. ‘‘යාප්‍ය පානීයකෙ නින්ද්‍යෙ’’ති හි නානත්ථසඞ්ගහෙ.

373. 二者用于人力车(purisayuttayāne)。[词根]“si”用于“服务”(sevāyaṃ)义。由求乐者(sukhatthikehi)所使用(sevīyate)，故为“sivikā”(轿子)，[加]“ṇvu”[后缀]、“vā”增音及“ittaṃ”[阴性后缀]。“kita”后缀(kitapaccayā)通常亦用于业(kamma)等，而“kicca”后缀(kiccapaccayā)亦用于作者(kattari)，如“vinayo”(律)、“nissayo”(依止)、“tapanīyā dhammā”(应呵责法)等。或依大教示(mahāpadesena)，当知“kita”与“kicca”后缀亦可用于作者、业等。或因其带来吉祥(sivaṃ karoti)，故为“sivikā”，[加]“iko”[后缀]。由卑下者(yāpyehi adhamehi)所运载(yāyate niyyate)，故为“yāpyayānaṃ”(贱役车)。诚如《异义词汇集》(Nānatthasaṅgaha)中所言：“‘yāpya’用于饮水与应呵责者。”

ද්වයං සකටෙ. අනිත්ථී තූති ත්වන්තං ලිඞ්ගපදං. සක සත්තියං, අටො. අන පාණනෙ, කරණසාධනං, නත්ථි නාසා යස්සාති වා අනං, සාලොපො, රස්සො ච. ක්ලීවෙ’නං, සකටො, නිත්ථීත්‍යමරකොසො.

二者用于货车(sakaṭe)。“anitthī tu”(非阴性)是表示词性的词。[词根]“saka”用于“能力”(sattiyaṃ)义，[加]“aṭo”[后缀]。[词根]“ana”用于“呼吸”(pāṇane)义，为工具派生；或“无鼻者”(natthi nāsā yassa)，是为“anaṃ”，此处有“sa”的省略(sālopo)及元音的缩短(rasso)。《阿摩罗俱舍》(Amarakosa)云：“‘anaṃ’为中性，‘sakaṭo’为非阴性。”

ද්වයං චක්කෙ. කරොති ගමනමනෙනෙති චක්කං, ද්විත්තං, චක්කාදි. රථස්ස අඞ්ගං රථඞ්ගං. තස්ස චක්කස්ස අන්තො අවසානං නෙමි, සා නාරියං ඉත්ථියං. නයති චක්කං නෙමි. යා භූමිං ඵුසති, නී නයෙ, මි, ඊපච්චයෙ නෙමී ච. පධිප්‍යත්‍ර.

二者用于轮(cakke)。“以此(anena)行进(gamanaṃ karoti)”，故为“cakkaṃ”(轮)，[此处有]辅音重叠(dvittaṃ)，如“cakka”等词。车之部分(rathassa aṅgaṃ)为“rathaṅgaṃ”(车轮)。彼轮之边缘(anto avasānaṃ)为“nemi”(轮辋)，此词为阴性(nāriyaṃ itthiyaṃ)。“nemi”引导(nayati)轮。其接触(phusati)地面(bhūmiṃ)，[词根]“nī”用于“引导”(naye)义，[加]“mi”[后缀]，[或加]“ī”后缀亦成“nemī”。“padhi”(轮缘)亦在此处。

374. තම්මජ්ඣෙ [Pg.262] තස්ස රථස්ස, චක්කස්ස වා මජ්ඣෙ චක්කාකාරො පිණ්ඩිකා, යස්සං සබ්බානි කට්ඨානි ආසජ්ජන්තෙ. පිණ්ඩිකාසාහචරියා නාභි ඉත්ථී, ඊපච්චයෙ නාභී ච. සබ්බානි කට්ඨානි පිණ්ඩෙතීති පිණ්ඩිකා, පිණ්ඩ සඞ්ඝාතෙ, අ, සකත්ථෙ කො. පිණ්ඩීපි, නාභි වියාති නාභි.

374. 于其(taṃ)中间(majjhe)，即于彼车或轮之中间，有轮形之“piṇḍikā”(轮毂)，所有辐条(kaṭṭhāni)皆连接于此。因与“piṇḍikā”相联系，“nābhi”(轮心)为阴性，[加]“ī”后缀亦成“nābhī”。“聚集(piṇḍeti)所有辐条”，故为“piṇḍikā”；[词根]“piṇḍa”用于“聚集”(saṅghāte)义，[加]“a”[后缀]，“ko”[后缀]用于自身义。“piṇḍī”亦[在此处]。“nābhi”如肚脐(nābhi viya)。

රථස්ස යුගකට්ඨං යත්‍ර ආසජ්ජතෙ, ස යුගන්ධරො. කුං පථවිං වුණොති අච්ඡාදයතීති කුබ්බරො, වු සංවරණෙ, රො, උස්සත්තං. යුගං ධාරෙතීති යුගන්ධරො, සඤ්ඤායං අ, අභිධානා රස්සො.

车之轭木(yugakaṭṭhaṃ)所连接之处，彼即“yugandharo”(轭座)。“覆盖(vuṇoti acchādayati)大地(kuṃ pathaviṃ)”，故为“kubbaro”(车辕)；[词根]“vu”用于“遮盖”(saṃvaraṇe)义，[加]“ro”[后缀]，且[词根]变为“u”。“支撑(dhāreti)轭(yugaṃ)”，故为“yugandharo”；于名称义中[加]“a”[后缀]，因是名称故为短音。

අක්ඛො සකටං, තදවයවො වා, තථා චාහාජයාචරියො –

“Akkho”(轴)指货车(sakaṭaṃ)，或其部分(tadavayavo)，阿阇梨(ācariyo)亦如是说——

‘‘අක්ඛො විභීටකෙ නිම්බෙ, සකටෙ ච බ්‍යවහාරෙ;

රථස්සාවයවෙ කස්සෙ, පාසකෙප්‍ය’ක්ඛ’මින්ද්‍රියෙ’’ති.

“Akkho”用于毗醯勒树(vibhīṭaka)与楝树(nimba)，货车(sakaṭa)与交易(byavahāra)；车之部分(rathassāvayava)、一迦斯(kassa)之重、骰子(pāsaka)以及根(indriya)。

තස්සග්ගගතෙ කීලෙ ආණී, ඉත්ථී. අණිපි, ‘‘සීමාස්සික්ඛග්ගකීලෙසු, අණී ආණී ඉමෙ ද්විසූ’’ති හි රුද්දො ද්විධා පඨති. ‘‘අණී ආණී ච අක්ඛග්ගකීලෙ සීමාස්සිසු මතා’’ති ච නානත්ථසඞ්ගහොපි. අස්සි කොණො. අණ සද්දෙ, ණි. පුබ්බපක්ඛෙ න වුඩ්ඪි, අන පාණනෙ වා, ණත්තං. කණ්ඩකාදිසත්ථෙහි පරිරක්ඛණත්ථං කතො රථාවරණො වරුථො, යො ‘‘රථගුත්තී’’ති ඛ්‍යාතො. වර වරණෙ, වරණමෙත්ථාවරණං, යථා රථං ථිරත්ථං තට්ඨඤ්ච ගොපතීති රථගුත්ති, ඉත්ථී, ‘‘ගුත්ති කාරාගාරෙ වුත්තා, භූගතෙ රක්ඛණෙ යමෙ’’ති නානත්ථසඞ්ගහෙ.

彼[轴]末端(aggagate)之销(kīle)为“āṇī”，是阴性。亦作“aṇi”。诚如鲁陀(Ruddo)所二分读诵：“于界(sīmā)、角(assi)、顶销(aggakīla)中，‘aṇi’与‘āṇī’为此二形。”《异义词汇集》(Nānatthasaṅgaha)亦云：“‘aṇi’与‘āṇī’被认为用于轴端销(akkhaggakīla)与界、角(sīmāssisu)。”“Assi”指角(koṇo)。[词根]“aṇa”用于“声”(sadde)义，[加]“ṇi”[后缀]。于前一派生中无元音增长；或[源于词根]“ana”(呼吸)，[发生]“ṇ”音变(ṇattaṃ)。为防护箭(kaṇḍa)等武器(satthehi)所造之车之防护(rathāvaraṇo)为“varutho”，其亦称“rathaguttī”(车护)。[词根]“vara”用于“遮护”(varaṇe)义，此处“varaṇa”即防护(āvaraṇaṃ)。如其守护(gopati)车以令坚固(thiratthaṃ)及稳定(taṭṭhañca)，故为“rathagutti”，是阴性。《异义词汇集》云：“‘gutti’说为用于牢狱(kārāgāra)、地(bhūgata)、守护(rakkhaṇa)及阎摩(yama)。”

375. රථාදීනං [Pg.263] පුරොභාගසඞ්ඛාතෙ මුඛෙ ධුරො. ධර ධාරණෙ, අස්සු, යානමුඛංප්‍යත්‍ර. අක්ඛොපක්ඛරාදයො රථස්ස අඞ්ගා නාම. අක ගමනෙ, ඛො, අක්ඛො, ද්වින්නං රථචක්කානං අන්තරගතො කට්ඨවිසෙසො. උපරි කරීයතෙති උපක්ඛරො, අක්ඛස්සොපරි කට්ඨවිසෙසො. අමරකොසෙ පන උපක්ඛරසද්දස්ස සබ්බරථාවයවවාචකත්තං වුත්තං ‘‘රථඞ්ගන්තු උපක්ඛරො’’ති. ‘‘අපක්ඛරො’’තිපි පාඨො.

375. 车等被称为前部(purobhāga)之口(mukhe)为“dhuro”(辕)。[词根]“dhara”用于“持载”(dhāraṇe)义，[加]“assu”[后缀]。“yānamukhaṃ”(车头)亦在此处。“akkho”(轴)、“upakkharo”(车具)等为车之部分(aṅgā)的名称。[词根]“aka”用于“行进”(gamane)义，[加]“kho”[后缀]，是为“akkho”，即二车轮(dvinnaṃ rathacakkānaṃ)间之特殊木材。“于上方(upari)所造(karīyate)”，故为“upakkharo”，即轴上方之特殊木材。然于《阿摩罗俱舍》(Amarakosa)中，“upakkharo”一词则被称为总说一切车之部分，如云：“车之部分即upakkharo。”亦有“apakkharo”之读法。

සබ්බස්මිං හත්ථාදිකෙ වාහනෙ යානාදිත්තයං, සබ්බත්‍ර කරණසාධනං. යොජනීයං යුජ්ජතෙනෙනාති යොග්ගං, ණ්‍යො. පත්තං ධොරණඤ්චාත්‍ර. පත ගතියං. ධොර ගතිචාතුරියෙ, එත්ථාපි කරණසාධනං.

于象(hatthi)等一切坐骑(vāhane)中，有“yāna”等三者，皆为工具派生。“应被套驾(yojanīyaṃ)，以此套驾(yujjate anena)”，故为“yoggaṃ”(驾畜)，[加]“ṇyo”[后缀]。“pattaṃ”与“dhoraṇaṃ”亦在此处。[词根]“pata”用于“行进”(gatiyaṃ)义。[词根]“dhora”用于“步态灵巧”(gaticāturiye)义，此处亦为工具派生。

376. චතුක්කං සාරථිම්හි. රථෙන චරති සීලෙනාති රථචාරී. සවති පෙරයතීති සූතො, සූ පෙරණෙ, තො. අජ ගමනෙ. පාජෙතීති පාජිතා, රිතු, දීඝාදි. සර ගතියං, ථි, රථෙන සහ ගච්ඡතීති වා සාරථි, ඉණ, අඤ්ඤත්‍රොපචාරා. නියන්තා, යන්තා, ඛත්තා, සබ්‍යට්ඨො, දක්ඛිණත්ථො, රථකුටුම්බීප්‍යත්‍ර.

376. 四者用于御者(sārathi)。“以车(rathena)或依天性(sīlena)而行(carati)”，故为“rathacārī”(车行者)。“驱使(savati perayati)”，故为“sūto”(御者)；[词根]“sū”用于“驱使”(peraṇe)义，[加]“to”[后缀]。[词根]“aja”用于“行进”(gamane)义。“驱赶(pājeti)”，故为“pājitā”(驱者)，[加]“ritu”[后缀]，有长音等[变化]。[词根]“sara”用于“行进”(gatiyaṃ)义，[加]“thi”[后缀]；或“与车(rathena)同行(saha gacchati)”，故为“sārathi”，[加]“iṇa”[后缀]，亦为他处之转用。“niyantā”(调御者)、“yantā”(驾驭者)、“khattā”(执鞭者)、“sabyaṭṭho”(左驭者)、“dakkhiṇattho”(右驭者)、“rathakuṭumbī”(车主)亦在此处。

‘‘නියන්තා පාජිතා යන්තා, සූතො ඛත්තා ච සාරථි;

සබ්‍යට්ඨො දක්ඛිණත්ථො ච, සඤ්ඤා රථකුටුම්බිනො’’ති. –

“Niyantā(调御者)、pājitā(驱者)、yantā(驾驭者)，sūto(御者)、khattā(执鞭者)及sārathi(总御者)；sabyaṭṭho(左驭者)及dakkhiṇattho(右驭者)，此等为车主(rathakuṭumbin)之名。”

වුත්තං[Pg.264]. අත්ථතො සාරථිනො රථකුටුම්බී ච නාමං. රථනායකෙ තු ‘‘රථාරොහො ච රථිකො රථී’’ති පච්ඡා වක්ඛති. ඛුදි සංපෙසනෙ, තු, දස්ස තො, උස්සත්තඤ්ච, ඛත්තා.

已说。义为“sārathi”(御者)与“rathakuṭumbī”(车主)之名。至于车之将领(rathanāyaka)，将于后文述及：“rathāroho(登车者)、rathiko(车兵)及rathī(车将)。”[词根]“khudi”用于“派遣”(saṃpesane)义，[加]“tu”[后缀]，“d”变为“t”，“u”变为“a”，[成]“khattā”。

තිකං රථෙ පාජිතතරා අඤ්ඤෙ යොධා, අත්‍ර යෙ ‘‘රථනායකා’’තිප්‍යුච්චන්තෙ. රථමාරොහතීති රථිකො, රථී ච. රථෙන යුජ්ජතීති වා රථිකො, රථී ච. රථිනො, සන්දනාරොහොප්‍යත්‍ර. ද්වයං යොධෙ. යුධ සම්පහාරෙ, ණො. භටති යුජ්ජතීති භටො, අ. ක්වචි යොද්ධොපි.

三者用于车上之其他战士(yodhā)，而非驱者(pājitarā)，于此彼等亦称“rathanāyakā”(车将)。“登上(ārohati)车(rathaṃ)”，故为“rathiko”(车兵)及“rathī”(车将)。或“与车(rathena)战斗(yujjati)”，故为“rathiko”及“rathī”。“rathino”(车兵众)、“sandanāroho”(登车者)亦在此处。二者用于战士(yodhe)。[词根]“yudha”用于“战斗”(sampahāre)义，[加]“ṇo”[后缀]。“战斗(bhaṭati yujjati)”，故为“bhaṭo”(兵)，[加]“a”[后缀]。有时亦作“yoddho”。

377-379. චතුක්කං පදාතිකෙ. පදෙහි අතති අජතීති පදාති, අත සාතච්චගමනෙ, ඉ. පද ගමනෙ. පදතීති පත්ති, ඉ, ද්විත්තං. පදෙන අදතීති වා පත්ති, අලොපො, දස්ස තො, ඉමෙ ද්වෙ, වක්ඛමානා ද්වෙ ච පුමෙ. පදෙහි ගච්ඡතීති පදගො, පදිකො. පාදාතිකො, පදාජයොප්‍යත්‍ර.

377-379. 四者用于步兵(padātika)。“以足(padehi)持续行走(atati ajati)”，故为“padāti”(步兵)；[词根]“ata”用于“持续行走”(sātaccagamane)义，[加]“i”[后缀]。[词根]“pada”用于“行进”(gamane)义。“行走(padati)”，故为“patti”(步兵)，[加]“i”[后缀]，有辅音重叠(dvittaṃ)。或“以足(padena)行进(adati)”，故为“patti”，有“a”的省略(alopo)，“d”变为“t”。此二者及下述二者皆为阳性。“以足(padehi)行走(gacchati)”，故为“padago”及“padiko”。“pādātiko”(徒步兵)与“padājayo”(步兵)亦在此处。

ඡක්කං [Pg.265] කවචෙ. නහ බන්ධනෙ, කරණෙ ණො. කඞ්ක ගත්‍යත්ථො, අටො. වරීයතෙ තන්ති වම්මං, වර වරණෙ, වර ඉච්ඡායං වා, මො, රස්ස මො. කච බන්ධනෙ, අ, වකාරවණ්ණාගමො. උරො ඡාදයන්ත්‍යනෙනාති උරච්ඡදො. වාසද්දො ද්වින්නං පුන්නපුංසකත්තං සම්පිණ්ඩෙති. ජල දිත්තියං, ණ්වු. තනුත්තං, දංසනං, ජගරොප්‍යත්‍ර. ‘‘ජගරො කඞ්කටො යොගො, සන්නාහො ච උරච්ඡදො’’ති වොපාලිතො.

关于铠甲(kavaca)有六词。词根“naha”为“束缚”义，“ṇo”为“造作”义后缀。词根“kaṅka”为“行动”义，“aṭo”为后缀。因其被遮护(varīyate)，故称“vammaṃ”；词根“vara”为“遮护”义，或为“欲求”义，后缀为“mo”。词根“kaca”为“束缚”义，后缀为“a”，并增添字母“va”。用以覆盖胸部(uro)，故称“uracchado”。“vā”字总括了两个中性词。词根“jala”为“光明”义，后缀为“ṇvu”。“tanuttaṃ”、“daṃsanaṃ”与“jagaro”亦在此列。沃帕利(Vopālita)亦云：“jagaro、kaṅkaṭo、yogo、sannāho及uracchado”。

තිකං කතසන්නාහෙ. චම්මෙන සම්මා නද්ධවාති සන්නද්ධො, ධො. සජ්ජු ගතියං, අ. වම්මෙන නද්ධවා වම්මිකො. දංසිතො, උරච්ඡදිකො, බ්‍යූළ්හකඞ්කටො, ජගරිකොප්‍යත්‍ර.

关于已武装者(katasannāha)有三词。因以皮革(cammena)善缚(sammā naddhavā)，故称“sannaddho”；“dho”为后缀。“sajju”为“行动”义，后缀为“a”。因以铠甲(vammena)系缚，故称“vammiko”。“daṃsito”、“uracchadiko”、“byūḷhakaṅkaṭo”与“jagariko”亦在此列。

ද්වයං පරිදහිතෙ වත්ථාදො. ආපතිපුබ්බො මුචධාතු පරිදහනෙ, උභයත්ථ තො, භූජාදි. පක්ඛෙ ‘‘සුසපචසකතො ක්ඛක්කා චෙ’’ති සුත්තෙ චකාරෙන තපච්චයස්ස ක්කො, ධාත්වන්තලොපො ච. පිනද්ධො, අපිනද්ධොප්‍යත්‍ර. පුබ්බපක්ඛෙ අපිස්සාකාරලොපො.

关于穿戴衣物等(paridahite vatthādo)有二词。词根“muc”带前缀“āpati”，为“穿戴”(paridahana)义，两种情况下后缀皆为“to”，属“bhūjādi”类。另一说，于“susapacasakato kkhakkā ce”经中，因“ca”字，“ta”后缀变为“kka”，且词根末音省略。“pinaddho”与“apinaddho”亦在此列。在前一说中，“api”的“ā”亦省略。

චතුක්කං අභිචාරපදාතිම්හි. පුරෙ චරණසීලො, සත්තමියා අලොපො උභයත්‍රාපි. පුබ්බෙ ණී. පරපක්ඛෙ අ, පුබ්බං, පුබ්බෙ වා ගච්ඡතීති පුබ්බඞ්ගමො, දුතියායාලොපො. පුරොගො, අග්ගෙසරො, පට්ඨො, අග්ගතොසරො, පුරස්සරො, පුරොගමොප්‍යත්‍ර.

关于先行步兵(abhicārapadāti)有四词。“pure caraṇasīlo”（有在前行走的习性），两种情况下第七格(sattamiyā)皆省略。“pubbe”加后缀“ṇī”。另一说，后缀为“a”；在前(pubbaṃ/pubbe)行走者，故称“pubbaṅgamo”，第二格(dutiyāyā)省略。“purogo”、“aggesaro”、“paṭṭho”（卓越者）、“aggatosaro”、“purassaro”与“purogamo”亦在此列。

ද්වයං අසීඝගාමිනි. මන්දං ගච්ඡති සීලෙනාති මන්දගාමී, ණී. මන්ථ විලොළනෙ, අනෙකත්ථත්තා සංකිලෙසෙ ච. සංකිලිස්සතෙති මන්ථරො, අරො.

关于非速行者(asīghagāmin)有二词。因其习性缓慢行走(mandaṃ gacchati sīlena)，故称“mandagāmī”；“ṇī”为后缀。词根“mantha”为“搅乱”义，因其多义，亦为“杂染”义。因其被杂染(saṃkilissati)，故称“mantharo”；“aro”为后缀。

තිකං වෙගිනි. තුරමෙති ගච්ඡතීති තුරිතො, ඉ ගතියං, තො. තුරස්සි, පජවී, ජවොප්‍යත්‍ර. ද්වයං ජෙතුයොග්ගතාමත්තෙ. ජි ජයෙ, තබ්බො, ජෙතබ්බං, ණ්‍යපච්චයෙ ජෙය්‍යං.

关于疾速者(vegin)有三词。因其迅速行走(turameti gacchati)，故称“turito”；词根“i”为“行走”义，后缀为“to”。“turassi”、“pajavī”与“javo”亦在此列。关于仅适于被征服(jetuyoggatāmatta)有二词。词根“ji”为“征服”义，加后缀“tabba”成“jetabbaṃ”，加后缀“ṇya”成“jeyyaṃ”。

380. තිකං [Pg.266] සූරෙ. සුර වීර වික්කන්තෙති චුරාදිධාතු. සුරයති, වීරයතීති සූරො, වීරො ච, අ, දීඝාදි, කන්ත ඡෙදනෙ. වික්කන්තො. ද්වයං සහායමත්තෙ. සහ එති ගච්ඡතීති සහායො, සබ්බත්‍ර කත්තරි ච අ. අනුසද්දො පච්ඡාත්ථො. සමාති එතෙ ද්වෙ තුල්‍යත්ථා. අනුප්ලපො, අභිසරොපි. සන්නද්ධප්පභුතී සන්නද්ධසද්දාදයො අනුචරන්තා තීසු.

380. 关于勇者(sūra)有三词。词根“sura”、“vīra”、“vikkanta”属“curādi”类动词。由“surayati”、“vīrayati”得“sūro”与“vīro”，后缀为“a”，首音节长音化等。词根“kant”为“切割”义，得“vikkanto”。关于同伴(sahāya)有二词。因其一同前往(saha eti gacchati)，故称“sahāyo”；在所有作格中，后缀皆为“a”。“anu”字为“在后”义。“anuplapo”与“abhisaro”亦在此列。“sannaddha”等词及其派生词，通用于三性。

පාථෙය්‍යං නාම රාජාදීනං යාත්‍රාස්වෙව බහුලං පවත්තතීති ඉධ තං වුත්තං, පථෙ හිතං පාථෙය්‍යං, එය්‍යො. සම්බ මණ්ඩලෙ, අලො, සමෙති අද්ධානපරිස්සමමෙතෙනාති වා සම්බලං, අලො, බාගමො ච.

所谓“pātheyyaṃ”，多为国王等旅途中所用，故于此说。于道路(pathe)有益(hitaṃ)，故称“pātheyyaṃ”；“eyyo”为后缀。词根“samba”为“圆”义，后缀为“alo”。或说，因此物能平息(sameti)旅途疲劳，故称“sambalaṃ”；“alo”为后缀，并增添“bā”。

381. චතුක්කං සෙනායං. වාහයොගා වාහිනී. ධජයොගා ධජිනී. සි බන්ධනෙ, නො, සෙනා. චමු අදනෙ, ඌ. චමති භීරුන්ති චමූ. පුතනා, අනීකිනී, වරූථිනීප්‍යත්‍ර. එත්ථ ච පුතනා අනීකිනී වාහිනී චමූ සෙනාභෙදෙපි. ‘‘පුතනා’නීකිනී චමූ, සෙනා සෙනාන්තරෙපි චෙ’’ති රුද්දො, ‘‘සෙනාපභෙදෙ සෙනායං, සවන්ත්‍යමපි වාහිනී’’ති රභසො ච. චක්කාදිතිකං සාමඤ්ඤෙන සෙනායං, සෙනඞ්ගෙ ච. චාණක්‍යෙ තු සෙනාවිසෙසෙ අනීකො වුත්තො ‘‘තීණි තිකාන්‍යනීක’’න්ති.

381. 关于军队(senā)有四词。因与车乘(vāha)相关，故称“vāhinī”。因与旌旗(dhaja)相关，故称“dhajinī”。词根“si”为“束缚”义，后缀为“no”，得“senā”。词根“camu”为“吞食”义，后缀为“ū”；因其吞食(camati)怯懦者，故称“camū”。“putanā”、“anīkinī”、“varūthinī”亦在此列。此处，“putanā”、“anīkinī”、“vāhinī”、“camū”亦为军队之区分。鲁陀(Rudda)云：“putanā、anīkinī、camū、senā，亦在军队区分中”。罗婆娑(Rabhasa)亦云：“vāhinī在军队区分中指军队，亦指河流(savantī)”。“cakka”等三词通常指军队，亦指军队的组成部分。然于考底利耶(Cāṇakya)的著作中，“anīka”特指军队的编制，云：“三组三队为一anīka”。

අස්සෙව [Pg.267] කාමන්දකීයෙ විවරණං, යථා –

对此，在《迦曼达基耶》(Kāmandakīya)中的解释如下——

‘‘අස්සස්ස පත්තියොධා යෙ, භවෙය්‍යුං පුරිසා තයො;

ඉති කප්පා තු පඤ්චස්සා, විධෙය්‍යා කුඤ්ජරස්ස තු;

පාදඞ්ගො පාජිතාවන්තො, පුරිසා දස පඤ්ච ච;

විධානමිති නාගස්ස, චතුක්කං සන්දනස්ස ච;

අනීකමිති විඤ්ඤෙය්‍ය-මිති කප්පා නව ද්විපා’’ති.

马有步兵三人； 马之编制有五，象亦应然； 步兵有十五人； 此为象之编制，战车有四； 应知此为“anīka”，象之编制有九。

කරීයතෙ විග්ගහො යෙනෙති චක්කං. බල සංවරණෙ, අ. අණ සද්දෙ, ඉකො. වාකාරො නපුංසකත්තං සමුච්චිනොති.

因其能引生冲突(viggaho)，故称“cakkaṃ”。词根“bala”为“约束”义，后缀为“a”。词根“aṇa”为“声音”义，后缀为“iko”。“va”字总括了中性词。

චතුරඞ්ගබලාය සුසන්නද්ධාය සෙනාය යුද්ධත්ථං දෙසවිදෙසෙ වින්‍යාසො විභජිත්වා න්‍යසනං ඨපනං බ්‍යූහො කථ්‍යතෙ. විභජිත්වා ඌහනං ඨපනං බ්‍යූහො. තබ්භෙදා දණ්ඩභොගමණ්ඩලාසංහතා චත්තාරො පකතිබ්‍යූහා. තත්‍ර අනීකානං තිරියතො වුත්ති දණ්ඩො. සමත්ථානමනීකානමන්වාවුත්ති අඤ්ඤොඤ්ඤතො වුත්ති භොගො. මණ්ඩලරචනාය සරන්තානමනීකානං සබ්බතො වුත්ති සප්පසරීරමිව මණ්ඩලො. ඨිතානමිතරෙතරාසං හතානං විසිලිට්ඨතරානං අනීකානං පුථුවුත්ති අසංහතො. තදුත්තං කාමන්දකෙන –

为装备齐全的四兵种军队，为了战斗而在各处分配部署，即分割、排列、设置，此被称为“byūho”（军阵）。分割、排列、设置，即是“byūho”。其类别有杖阵(daṇḍa)、蛇阵(bhoga)、圆阵(maṇḍala)和散阵(asaṃhata)这四种基本军阵。其中，部队横向排列为杖阵。有能力的部队前后相继、互相策应为蛇阵。各部队以圆圈形式排列，如蛇身般四面环绕为圆阵。各部队驻扎不动，彼此松散分离，广泛排列为散阵。如迦曼达克(Kāmandaka)所云——

‘‘තිරියතො වුත්ති දණ්ඩාඛ්‍යා, භොගොන්වාවුත්තිරෙව ච;

මණ්ඩලො සබ්බතොවුත්ති, පුථුවුත්ති අසංහතො’’ති.

横向排列者，名为杖阵；蛇阵亦是前后相继； 圆阵是四面环绕；散阵是广泛排列。

බ්‍යූහසමවෙතො එව බ්‍යූහස්සෙකදෙසො පච්ඡාභාගො බ්‍යූහපණ්හි, බ්‍යූහස්ස පච්ඡා, බ්‍යූහන්තරමෙව වා. යත්‍ර ඨිතො රාජා සසෙනං පටිග්ගණ්හති, තං සෙනාය පච්ඡා ධනුසතද්වයන්තරෙන ඨිතපරිසසහිතං අනීකං ‘‘පටිග්ගහො’’ත්‍යුච්චතෙ.

军阵的后部，作为军阵的一部分，被称为“byūhapaṇhi”（军阵之踵），即军阵之后，或军阵之内。国王站立以策应其军队之处，即军队后方两百弓(dhanusatadvaya)距离处，连同侍从所组成的部队，被称为“paṭiggaho”（策应部队）。

382-383. එකො [Pg.268] හත්ථී ද්වාදසපුරිසසහිතො ‘‘එකො හත්ථී’’ත්‍යුච්චතෙ, එතෙන ලක්ඛණෙන අධමන්තතො හෙට්ඨිමපරිච්ඡෙදෙන තයො හත්ථිනො හත්ථානීකං නාම, තථා එකො තුරඞ්ගො තිපුරිසසහිතො, එකො ච රථො චතුපුරිසසහිතො එකො හයො, එකො රථොති එතෙන ලක්ඛණෙන අධමන්තතො තයො හයා ච තයො රථා ච හයානීකං, රථානීකං නාම, තෙනාහ ‘‘තයො තයො ගජාදයො’’ති. සසත්ථා ඛග්ගාදිසත්ථහත්ථා චතුජ්ජනා චත්තාරො පුරිසා පත්තානීකං නාම වුත්තා. හෙට්ඨිමන්තතොයෙවෙත්ථාපි පරිච්ඡෙදො. අමරකොසෙ ත්වඤ්ඤථා කථිතා –

382-383. 一头大象与十二名士兵，被称为“一战象”。以此标准，最低限度地，三头战象名为“象团”(hatthānīkaṃ)。同样，一匹马与三名士兵，一辆战车与四名士兵，以此标准，最低限度地，三匹马为“马团”(hayānīkaṃ)，三辆战车为“车团”(rathānīkaṃ)。故云：“象等各三”。手持刀剑等武器的四人，被称为“步兵团”(pattānīkaṃ)。此处亦以最低限度为单位。然于《阿摩罗俱舍》(Amarakosa)中则有异说——

‘‘එකකෙභරථා ත්‍යස්සා, පත්ති පඤ්චපදාතිකා;

පත්‍යඞ්ගෙහි තිගුණෙහි, කමා සඤ්ඤා යථොත්තරං.

一象、一车、三马、五步兵，是为“patti”； 以此为基，各部三倍递增，依次为后续名称。

සෙනාමුඛං ගුම්බගණා, වාහිනී පුතනා චමූ;

අනීකිනී ච තාසන්තු, දස අක්ඛොභිනී මත’’න්ති.

依次为：“senāmukha”、“gumba”、“gaṇa”、“vāhinī”、“putanā”、“camū”， 以及“anīkinī”；十个“anīkinī”被认为是“akkhobhinī”。

තස්සත්ථො – තීහි අස්සෙහි ගජෙනෙකෙන රථෙන ච පදාතීභි ච පඤ්චහි පත්ති නාම සෙනන්තරං. පත්‍යඞ්ගෙහි සබ්බෙහි ගජාදීහි [Pg.269] යථාපුබ්බං ගුණෙහි යථොත්තරං කමෙන සෙනාමුඛාදිකා සඤ්ඤා භවති. යථොත්තරන්ති වචනෙන යථාපුබ්බමිත්‍යත්ථමාහ, තෙනෙදං වුත්තං ‘‘භවති තයො පත්තිනො සෙනාමුඛං. තීහි සෙනාමුඛෙහි ගුම්බො. ගුම්බත්තයෙන ගණො. ගණත්තයං වාහිනී. වාහිනිත්තයං පුතනා. පුතනත්තයං චමූ. චමුත්තයං අනීකිනී. තාසං අනීකිනීනං දස අක්ඛොභිනී’’ති.

其含义是——以三匹马、一头象、一辆战车及五名步兵构成一队，称为“patti”(小队)。所有部队的组成部分，如象兵等，按照之前规定的数量依次倍增，由此形成“senāmukha”(军阵前锋)等名称。所谓“yathottaraṃ”(依次)，是指“yathāpubbaṃ”(如前所述)之义，因此说：“三队patti组成一个senāmukha(军阵前锋)。三个senāmukha组成一个gumba(营)。三个gumba组成一个gaṇa(团)。三个gaṇa组成一个vāhinī(师)。三个vāhinī组成一个putanā(军)。三个putanā组成一个camū(军团)。三个camū组成一个anīkinī(无匹军)。十个anīkinī组成一个akkhobhinī(不可动摇军)。”

තත්‍ර රථානං සඞ්ඛ්‍යා සත්තතිසහිතෙහි අට්ඨසතෙහාධිකාන්‍යෙකවීසතිසහස්සානි, එවමෙව ගජානම්පි සඞ්ඛ්‍යා, තථා ච –

其中，战车的数量是二万一千八百七十辆，象的数量也一样，如下——

පඤ්චසට්ඨිසහස්සානි, ඡසතානි දසෙව තු;

සඞ්ඛ්‍යා තා තුරඞ්ගානඤ්හි, විනා රථෙ තුරඞ්ගමෙ.

六万五千六百一十，此即是马匹的数量，不包括战车上的马匹。

නරානං සතසහස්සං, සහස්සානි නවෙව ච;

සතානි තීණි ච’ඤ්ඤානි, පඤ්ඤාසඤ්ච පදාතයොති.

步兵(padātayo)的数量是十万九千三百五十人。

384. හෙට්ඨිමපරිච්ඡෙදෙන සෙනං දස්සෙත්වා උක්කට්ඨපරිච්ඡෙදෙන දස්සෙතුමාහ ‘‘සට්ඨි…පෙ… යන්ති’’ච්චාදි. යන්තියා යානං කුබ්බන්තියා සෙනාය කත්තුභූතාය ධූලීකතෙසු සන්තෙසු. කෙසු? සට්ඨිවංසකලාපෙසු. කිත්තකප්පමාණෙසු? පච්චෙකං සට්ඨිදණ්ඩවන්තෙසු, එසා අක්ඛොභිනී නාම සෙනා උක්කට්ඨපරිච්ඡෙදෙන. කෙනචි ඛොභෙතුමසක්කුණෙය්‍යතාය අක්ඛොභිනී, යු, නදාදි. ඛුභ චලනෙ.

384. 在展示了较低等级的军队划分后，为了展示较高等级的划分，（经文）说了“saṭṭhi…pe… yanti”(六十…乃至…行进)等等。军队作为行动者，在行进时扬起尘土。在何处扬起尘土？在六十捆竹竿上。其规模如何？每一捆有六十根棍子。这支名为“akkhobhinī”(不可动摇军)的军队，是以最高等级的划分来描述的。因其无法被任何事物动摇，故称“akkhobhinī”(不可动摇军)，“yu”是后缀，如同“nadādi”(河流等)一样。“khubha”(词根)意为“摇动”。

385. චතුක්කං [Pg.270] සම්පත්තියං. ධනුක්කංසො සම්පත්ති. පද ගමනෙ, භාවෙති. යුපක්ඛෙ ‘‘ඉත්ථියමතියවො වා’’ති අ. ලක්ඛ දස්සනඞ්කෙසු, ඊ, ලක්ඛී, සිරී ච පුබ්බෙ දෙවතාවසෙන වුත්තා, ඉධ ධනුක්කංසවසෙන.

385. 关于“sampatti”(成就)有四种（名称）。“dhanukkaṃso”(弓臂)即是“sampatti”(成就)。“pada”(足)意为“行走”(gamane)。“bhāveti”(使产生)。在“yupa”(木桩)的例子中，根据“itthiyamatiyavo vā”(女人或大麦等)的规则，是“a”。“lakkha”(所见)意为“看见”(dassana)或“标记”(aṅka)，加“ī”后缀，成“lakkhī”(吉祥)。“sirī”(光辉)先前以天神之义被提及，此处则以“dhanukkaṃsa”(弓臂)之义。

ද්වයං සම්පත්තිවිපරීතායං. විරූපං පජ්ජතීති විපත්ති, පදිම්හා කත්තරිති. විරූපං පජ්ජනං වා විපත්ති, භාවෙති. ආපදාසහචරණතො විපත්ති ථියං.

关于“sampatti”(成就)的反面有两种（名称）。“virūpaṃ pajjati”(不正地发生)故为“vipatti”(衰败)，（此词）由“pad”(词根)在主动者义下加“ti”(后缀)构成。或“virūpaṃ pajjanaṃ”(不正的发生)即是“vipatti”(衰败)，“bhāveti”(使产生)。因与“āpadā”(灾祸)相伴，“vipatti”(衰败)是阴性词。

චතුක්කං සත්ථමත්තෙ. ආදාය යුජ්ඣන්තෙ යන්ති ආවුධං, යස්ස වො. ආයුධං වා. හර හරණෙ. හරති ජීවිතන්ති හෙති,ති, අස්සෙ, රලොපො, හනතිවසෙන වා සිද්ධං. සස හිංසායං, ථො. අත්ථංප්‍යත්‍ර. අසු ඛෙපනෙ.

关于“sattha”(武器)有四种（名称）。“āvudhaṃ”(武器)：因拿起(ādāya)它去战斗(yujjhante yanti)而得名，由“yu”(词根)加“dha”(后缀)构成。或作“āyudhaṃ”。“hara”(词根)意为“夺取”(haraṇe)。“heti”(凶器)：因其“夺取生命”(harati jīvitaṃ)而得名，加“ti”(后缀)；或由“as”(词根)构成，“r”音省略；或由“han”(杀害)之义构成。“sasa”(词根)意为“伤害”(hiṃsāyaṃ)，加“tho”(后缀)构成“sattha”(武器)。“atthaṃ”(武器)也在此列。“asu”(词根)意为“投掷”(khepane)。

386-387. සඞ්ඛෙපෙනායුධං දස්සෙතුමාහ. මුත්තාමුත්තඤ්ච අමුත්තඤ්ච පාණිතො මුත්තඤ්ච යන්තමුත්තඤ්චෙති සකලං තං ආයුධං චතුබ්බිධං බහූනම්පි තබ්භෙදානතිවත්තනතො.

386-387. 为了简要说明武器，（经文）说：“muttāmuttaṃ”(可投掷亦可手持的)、“amuttaṃ”(非投掷的)、“pāṇito muttaṃ”(用手投掷的)以及“yantamuttaṃ”(用机械投掷的)。所有武器总共有此四种，因为这已涵盖其众多区别。

චතුන්නං සරූපමාහ ‘‘මුත්තාමුත්තඤ්චා’’දි. යට්ඨි නාම සත්ථවිසෙසො, න කත්තරදණ්ඩො.

（经文）以“muttāmuttañcā”(可投掷亦可手持的)等（词）说明此四种的自性。“yaṭṭhi”(杖)指的是一种特殊的武器，不是指一般的棍棒。

‘‘යට්ඨි හාරලතාසත්ථ-භෙදෙසු ධනුදණ්ඩකෙ’’ති හි නානත්ථසඞ්ගහෙ.

诚如《Nānatthasaṅgaha》(多义集)中所说：“‘yaṭṭhi’(杖)用于‘hāralatā’(项链)、‘sattha-bhedesu’(各种武器)及‘dhanudaṇḍaka’(弓干)等义。”

තදාදි [Pg.271] ආයුධං මුත්තඤ්ච තං අමුත්තඤ්චෙති මුත්තාමුත්තං, කම්මධාරයො, යථා කතාකතං. ඡුරිකා අසිපුත්ති, තදාදිකං අමුත්තං. යන්ත සඞ්කොචනෙ, යන්තං, ධන්වාදි.

其中“muttāmuttaṃ”(可投掷亦可手持的)武器，是由“muttaṃ”(投掷的)和“amuttaṃ”(非投掷的)构成的持业释(kammadhāraya)复合词，如同“katākataṃ”(已作未作)。“churikā”(匕首)、“asiputti”(小剑)等属于“amuttaṃ”(非投掷的)武器。“yanta”(词根)意为“收缩”(saṅkocane)，“yantaṃ”(机械)指弓等。

388-389. පඤ්චකං ධනුම්හි. උසුං අසති ඛිපතීති, කම්මනි ණො, උස්සි. ධන ධඤ්ඤෙ, උ, හන හිංසායං වා, උ, හස්ස ධො, ධනු. ‘‘ධනු වංසවිසුද්ධොපි, නිග්ගුණො කිං කරිස්සතී’’ති පුමෙ පයොගො. ‘‘සරා වාපො ධනු ඉත්ථී, තුණතා තිණතාපිචෙ’’ති තිකණ්ඩසෙසො. කිං නාමෙන දණ්ඩයතීති කොදණ්ඩං, දණ්ඩ නිපාතනෙ, කිං නාමෙන දම්‍යතීති වා කොදණ්ඩං, දමුධාතුම්හා ඩො, කිං නාමෙන දුනොතීති වා කොදණ්ඩං, දු පරිතාපෙ, ඩො නිපාතිතො, කුටිලත්තා වා කුච්ඡිතො දණ්ඩො යස්සත්ථීති කොදණ්ඩං. චප සන්තාපෙ, අ, චපො, වංසභෙදො, තබ්බිකාරො චාපො, ණො. සරමසති ඛිපතීති සරාසනං. කම්මුකම්පි. කම්මාය පභවතීති කම්මුකං.

388-389. 关于“dhanu”(弓)有五种（名称）。“Issāso”(弓)：因其投掷“isu”(箭)而得名，由“as”(投掷)加“a”(后缀)构成。“Dhanu”(弓)：由“dhana”(词根，意为“谷物”)加“u”(后缀)构成；或由“han”(词根，意为“伤害”)加“u”(后缀)，“h”变为“dh”构成。“‘Dhanu vaṃsavisuddhopi, nigguṇo kiṃ karissatī’”(弓虽竹种纯，无弦何所为？)是阳性用法。据《Tikaṇḍasesa》(三章补遗)所说：“‘sarā’(箭)、‘vāpo’(池)、‘dhanu’(弓)是阴性词，‘tuṇatā’和‘tiṇatā’也是。”“Kodaṇḍaṃ”(弓)：因其以声(kiṃ nāmena)惩罚(daṇḍayati)而得名，由“daṇḍa”(词根，意为“惩罚”)构成；或因其以声调伏(damyati)而得名，由“damu”(词根)加“ḍo”(后缀)构成；或因其以声折磨(dunoti)而得名，由“du”(词根，意为“折磨”)不规则地加“ḍo”(后缀)构成；或因其竹干(daṇḍo)弯曲(kucchito)而得名。“Cāpo”(弓)：由“capa”(词根，意为“使苦恼”)加“a”(后缀)构成“capo”(一种竹子)，其变体为“cāpo”，加“ṇa”(后缀)。“Sarāsanaṃ”(弓)：因其投掷“sara”(箭)而得名。“Kammukaṃ”(弓)也在此列，因其能用于工作(kammāya pabhavati)而得名。

තිකං ගුණෙ. ගච්ඡති සරො යෙනාති ගුණො, මස්ස ණො, අස්සු, ගු සද්දෙ වා, ගවති එතෙනාති ගුණො, යු, ණත්තං. ජර වයොහානිම්හි, අ, ජියාදෙසො. පක්ඛෙ ඉකාරලොපො, ජයා. ‘‘ජියා චාථා’’තිපි පාඨො, තදා ද්වයං [Pg.272] ගුණෙ. මුබ්බී, සිඤ්ජිනීප්‍යත්‍ර. මුබ්බවිකාරො මුබ්බී. සිඤ්ජ අබ්‍යත්තසද්දෙ, ඉනී.

关于“guṇa”(弓弦)有三种（名称）。“Guṇa”(弓弦)：因“saro”(箭)凭借它而“gacchati”(行进)得名，由“gam”(词根)构成，“m”变为“ṇ”；或由“gu”(词根，意为“声音”)构成，因凭借它发出声音(gavati)而得名，加“yu”(后缀)，并发生“ṇ”化。“Jiyā”(弓弦)：由“jara”(词根，意为“衰损”)加“a”(后缀)，词根被替换为“jiyā”。或者，省略“i”音，成“jayā”。也有“Jiyā cāthā”的读法，此时则有两种（名称）指弓弦。“Mubbī”和“siñjinī”也在此列。“Mubbī”是“mubbā”的变体。“Siñjinī”由“siñja”(词根，意为“微声”)加“inī”(后缀)构成。

තිපාදො කණ්ඩෙ. සර හිංසායං. සරන්ත්‍යනෙනාති, පුමෙ, සඤ්ඤායං ණො. පත්තං වාජො, තංයොගා පත්තී, ඊ. සා තනුකරණාවසානෙසු, දිවාදි, ණ්වු, යස්සාලොපො. වණ්‍යතෙ සද්දායතෙනෙනෙති වාණො, ණො, වණ සද්දෙ. කණ්‍යතෙනෙනෙති කණ්ඩං, කණ සද්දෙ, ඩො, කණ්ඩ භෙදෙ වා. ඉස ගමනෙ, උ, ඉස්සු, උස දාහෙ වා. ඛුර ඡෙදනෙ, අපො, අථ වා ඛෙ අරති ගච්ඡතීති ඛුරො, අස්සු, තං පාතීති ඛුරප්පො. තිජ නිසානෙ, යු. අස ඛිපනෙ, කම්මෙ යු. විසිඛො, අජිම්හගො, ඛගො, ආසුගො, කලම්බො, මග්ගණො, රොපොප්‍යත්‍ර. විසන්තො ඛණතීති විසිඛො. කල මදෙ, අම්බො. මග්ග අන්වෙසනෙ, යු. රුප විමොහනෙ, දිවාදි, අ, රොපො. ‘‘ථූලඛෙඩො විපාටො ච, චිත්‍රපුඞ්ඛො සරොපි චෙ’’ති තිකණ්ඩසෙසෙ.

关于“kaṇḍa”(箭)有三节（偈颂）。“Sara”(箭)：由“sara”(词根，意为“伤害”)构成，因其能伤害(saranti)而得名，阳性，在专有名词义下加“ṇa”后缀。“Pattī”(箭)：因其有“pattaṃ”(羽毛)，即“vājo”(羽)，与之结合而得名，加“ī”后缀。“Sāyako”(箭)：由“sā”(词根，意为“削薄、终结”)，属“divādi”(第四组动词)，加“ṇvu”后缀，“ya”音省略。“Vāṇo”(箭)：因其被用于发声(vaṇyate saddāyatena)而得名，由“vaṇa”(词根，意为“声音”)加“ṇa”后缀。“Kaṇḍaṃ”(箭)：因其发声(kaṇyatena)而得名，由“kaṇa”(词根，意为“声音”)加“ḍa”后缀；或由“kaṇḍa”(词根，意为“分离”)构成。“Issu”(箭)：由“isa”(词根，意为“行走”)加“u”后缀；或由“usa”(词根，意为“燃烧”)构成。“Khurappo”(箭)：由“khura”(词根，意为“切割”)加“apa”后缀；或因其在空中(khe)行进(arati gacchati)而为“khuro”，加“assu”后缀，能使其落下(pātīti)者为“khurappo”。“Tejanaṃ”(箭)：由“tija”(词根，意为“磨尖”)加“yu”后缀。“Asanaṃ”(箭)：由“asa”(词根，意为“投掷”)在业格义下加“yu”后缀。“Visikho”、“ajimhago”、“khago”、“āsugo”、“kalambo”、“maggaṇo”、“ropo”也在此列。“Visikho”(箭)：因其进入(visanto)后挖掘(khaṇati)而得名。“Kalambo”(箭)：由“kala”(词根，意为“沉醉”)加“ambo”后缀。“Maggaṇo”(箭)：由“magga”(词根，意为“寻找”)加“yu”后缀。“Ropo”(箭)：由“rupa”(词根，意为“迷惑”)，属“divādi”(第四组动词)，加“a”后缀。据《Tikaṇḍasesa》(三章补遗)所说：“‘Thūlakheḍo’、‘vipāṭo’、‘citrapuṅkho’和‘saro’也是(箭的同义词)。”

පඤ්චකං කලාපෙ. තූණ පූරණෙ, චුරාදි, නදාදි. ‘‘තූණො නිසඞ්ගො තූණිරො, උපාසඞ්ගො ච වාණධි’’රිති අමරමාලායං පුංසකණ්ඩෙ. ‘‘තූණා’’තිපි ඉත්ථිලිඞ්ගප්පකරණෙ වුත්තො, ඉධ පන ‘‘තුණී, තූණො’’ති ද්වීසු, සරසමූහානං ඨානත්තා කලාපො. ඉරපච්චයෙ තූණිරො. වාණා සරා ධියන්තෙත්‍රෙති වාණධි. ‘‘තූණො පසඞ්ග තූණිර-නිසඞ්ගා වාණධි ද්විසූ’’ත්‍යමරසීහෙ.

关于“kalāpa”(箭袋)有五种（名称）。“Tūṇa”(词根)意为“充满”(pūraṇe)，属“curādi”(第十组动词)及“nadādi”(nadādi组)。《Amaramālā》(阿摩罗鬘)的阳性词篇中说：“‘Tūṇo’、‘nisaṅgo’、‘tūṇiro’、‘upāsaṅgo’和‘vāṇadhi’”(皆为箭袋)。“Tūṇā”一词也在阴性词章节中被提及，但此处“tuṇī”和“tūṇo”用于两种(性别)。因是箭矢聚集之处，故称“kalāpo”(箭袋)。加“ira”后缀，成“tūṇiro”。因“vāṇā”(箭)和“sarā”(箭)被放置(dhīyante)于此(etra)，故称“vāṇadhi”。在《Amarasīha》(阿摩罗狮)中说：“‘Tūṇo’、‘pasaṅga’、‘tūṇira’、‘nisaṅgā’和‘vāṇadhi’用于两种(性别)。”

390. ද්වයං වාජෙ, යං ‘‘කණ්ඩපත්ත’’මිත්‍යුච්චතෙ. පත ගමනෙ, කරණෙ ඛො, තස්ස කො, පක්ඛෙන කතත්තා වා පක්ඛො[Pg.273]. වජත්‍යනෙනාති වාජො, ණො. විසමපිවිත්ථාති විසප්පීතො සරො දිද්ධො නාම. දිස අප්පීතියං, තො. ලිත්තොප්‍යත්‍ර.

390. 二者于箭羽，其被称为“kaṇḍapatta”。Pata(词根)于行进义，于工具格中，其ta(变为)ko；或因由羽翼所作，故为pakkho。以此而行，故为vājo，(加)ṇo(后缀)。毒已浸透，故为visappīto saro(毒浸箭)，亦名diddho(涂毒)。Disa(词根)于不喜义，(加)to(后缀)。Litto(涂抹)亦在此义。

තිකං විජ්ඣිතබ්බෙ. විජ්ඣනත්ථං ලක්ඛ්‍යතෙති ලක්ඛං. විජ්ඣිතබ්බන්ති වෙජ්ඣං, ණ්‍යො, ඣස්ස ජ්ඣො, ඉස්සෙ. සරො වයති ගච්ඡති යස්මිං සරබ්‍යං, වස්සාකාරලොපො. නිච්චං සරානමභ්‍යාසනං වසීකරණං සරාභ්‍යාසො. ‘‘බ්‍යාධෙප්‍යුපාසනායඤ්ච, වාණාභ්‍යාසෙප්‍යුපාසන’’න්ති රුද්දො. ලක්ඛමුපගන්ත්වා අසනං ඛිපනං උපාසනං.

三者于应被射穿者。为射穿而被瞄准，故为lakkhaṃ(靶)。应被射穿，故为vejjhaṃ，(加)ṇyo(后缀)，jh(变为)jjh，i(音)增长。箭于其处行进，故为sarabyaṃ，va之后的sa之ā音被省略。恒常练习诸箭以达娴熟，(此为)sarābhyāso(箭术练习)。鲁陀(Ruddo)云：“于病中亦应练习，于箭术练习亦应练习。”走近靶而投射，(此为)upāsanaṃ(练习)。

391. පඤ්චකං ඛග්ගෙ. මණ්ඩලං අග්ගං යස්ස. නිග්ගතො තිංසතො’ඞ්ගුලිතො නෙත්තිංසො. අස ඛෙපනෙ, අසතෙ ඛිප්පතෙති අසි, ඉ. ඛග්ග ඛණ්ඩභෙදෙ. සායකො සරෙපි. චන්දහාසො, රිට්ඨි, කක්ඛලකො, කරවාලොප්‍යත්‍ර. තස්ස ඛග්ගස්ස පිධානෙ කොසි, ඉත්ථී. කුස සිලෙසනෙ, ඉ, කොසි, රස්සන්තො. ඛග්ගඡුරිකාදීනං මුට්ඨියං ථරුසද්දො. ථර සත්ථගතියං, උ.

391. 五者于剑。其尖为圆盘形。其长三十指，故为nettiṃso。Asa(词根)于投掷义，被投掷，故为asi(刀)，(加)i(后缀)。Khagga(词根)于切断、分离义。Sāyako亦(可指)箭。Candahāso、riṭṭhi、kakkhalako、karavālo亦在此义。彼剑之鞘为kosi，阴性。Kusa(词根)于连接义，(加)i(后缀)，(成)kosi，其尾为短音。剑、匕首等之柄为tharu一词。Thara(词根)于器械之行进义，(加)u(后缀)。

392. තිකං ඛග්ගාදීනං සත්ථානං වාරණඵලකෙ. ඛෙට භක්ඛනෙ, ණ්වු. ඵල විසාරණෙ, ණ්වු. ඵලතීති ඵලකං, අනිත්ථී. චර ගතිභක්ඛනෙසු, මො, චමු අදනෙ වා, අ. ඵලම්පි.

392. 三者于剑等武器之防护板(盾)。Kheṭa(词根)于吞食义，(加)ṇvu(后缀)。Phala(词根)于展开义，(加)ṇvu(后缀)。其展开，故为phalakaṃ(板)，非阴性。Cara(词根)于行进、吞食义，(加)mo(后缀)；或camu(词根)于食义，(加)a(后缀)。Phala亦是。

වණ්ටානිහාරස්සාඛග්ගාකති [Pg.274] හත්ථකුණ්ඩාදි ඉල්ලී, ඉලීපි, ඉල ගතියං, නදාදි. කරං පාලයතීති කරපාලිකා, ණ්වු.

剑柄末端形如手钩等物，是illī，亦是ilī；ila(词根)于行进义，(属)nadādi(类)。其保护手，故为karapālikā(护手)，(加)ṇvu(后缀)。

ද්වයං අසිපුත්තියං. ඡුර ඡෙදනෙ, ණ්වු. සසු හිංසායං,ති, නදාදි. අසිනො පුත්තී, අසිධෙනුකාපි.

二者于小刀。Chura(词根)于切割义，(加)ṇvu(后缀)。Sasu(词根)于伤害义，(加)ti(后缀)，(属)nadādi(类)。剑之女(asino puttī)，亦是asidhenukā(小母牛剑)。

ද්වයං වඩ්ඪකීනං මුග්ගරෙහි සමානාකාරායුධභෙදෙ. ලග සඞ්ගෙ, අලො, අස්සු, ළත්තඤ්ච. මුරං ගිරතීති මුග්ගරො, රස්ස ගො, ගිර නිග්ගිරණෙ, මුච්චතීති වා මුග්ගරො, අරො. දුඝණො, ඝනොපි.

二者于与木匠之锤形状相似的武器类别。Laga(词根)于接触义，(加)alo(后缀)，(其s变为)ssu，及ḷatta。其吞噬Mura(阿修罗)，故为muggaro(锤)，ra(变为)go；gira(词根)于吞咽义。或其被释放，故为muggaro，(加)aro(后缀)。Dughaṇo、ghano亦是。

393. ද්වයං සල්ලෙ. සල ආසුගතියං, අ, සර හිංසායං වා, ලො, රස්ස ලො. සඞ්ක සඞ්කායං, උ. සූලම්පි. සූල රුජායං.

393. 二者于矛。Sala(词根)于速行义，(加)a(后缀)；或sara(词根)于伤害义，(加)lo(后缀)，ra(变为)lo。Saṅka(词根)于疑虑义，(加)u(后缀)。Sūla亦是。Sūla(词根)于刺痛义。

ද්වයං වාසියං. වස ඡෙදනස්නෙහාවහාරණෙසු, ණී. තච්ඡ තනුකරණෙ, යු, නදාදි.

二者于斧。Vasa(词根)于切割、涂油、运离义，(加)ṇī(后缀)。Taccha(词根)于削薄义，(加)yu(后缀)，(属)nadādi(类)。

ද්වයං ඵරසුම්හි. ඡෙදකත්තා කුච්ඡිතා ධාරා යස්සාති කුධාරී. කුධාරොපි. පරං සසති හිංසතීති ඵරසු. උ, පස්ස ඵො, සලොපො ච. පරසුපි, සො පරසුසද්දො නපුංසකො. පරසුධොප්‍යත්‍ර.

二者于斧。因其刃能切割而粗劣，故为kudhārī(劣刃)。Kudhāro亦是。其伤害他人，故为pharasu(斧)。(加)u(后缀)，pa(变为)pha，且sa被省略。Parasū亦是，此parasu一词为中性。Parasudho亦在此义。

ද්වයං පාසාණවිදාරණෙ. ටඞ්ක බන්ධනෙ. දර විදාරණෙ. පාසාණං දාරයතීති පාසාණදාරණො, යු. පාසාණදාරකොපි.

二者于碎石器。Ṭaṅka(词根)于捆绑义。Dara(词根)于破开义。其破开石头，故为pāsāṇadāraṇo(碎石器)，(加)yu(后缀)。Pāsāṇadārako亦是。

394. ද්වයං [Pg.275] හත්ථප්පමාණෙ කණයෙ. චක්කපූරණාදිවායුවසෙන ඛිප්පතෙ. කණ සද්දෙ, අයො. භින්දනසීලතාය භින්දී, වාති ගච්ඡති තෙනාති වාලො, අලො, භින්දී ච සො වාලො චාති භින්දිවාලො, ළත්තෙ භින්දිවාළො, රස්සො.

394. 二者于手量大小之铁矛。以充满轮等之风力而被投掷。Kaṇa(词根)于声音义，(加)ayo(后缀)。因有破坏之性，故为bhindī；风以此而行，故为vālo，(加)alo(后缀)。bhindī与彼vālo合为bhindivālo，l(变为)ḷ(时成)bhindivāḷo，(其尾音)为短音。

චක්කාදයො සත්ථභෙදා. තත්‍ර චක්කාකාරො ආයුධවිසෙසො චක්කං. කන්ත ඡෙදනෙ, අස්සු, කුන්තො දීඝදණ්ඩො. ගදා, සත්ති ච පසිද්ධා.

轮等为武器之类别。其中，轮形之特殊武器为cakka(轮)。Kanta(词根)于切割义，(加)assu(后缀)。Kunto(矛)为长柄。Gadā(槌)与satti(矛)亦是著名的。

තිකං කොණභාගෙ. කුණ සද්දොපකරණෙසු, කුණ සඞ්කොචනෙ වා, ණො. සි සෙවායං, අ, රස්සො, අස්සො. කුට කොටිල්ලෙ, ඉණ.

三者于角落部分。Kuṇa(词根)于发声、工具义，或kuṇa(词根)于收缩义，(加)ṇo(后缀)。Si(词根)于服务义，(加)a(后缀)，(其尾音)为短音；asso(亦是)。Kuṭa(词根)于弯曲义，(加)iṇa(后缀)。

395. ද්විපාදං විජිගීසස්ස යාත්‍රායං, සබ්බත්‍ර භාවසාධනං. යා පාපුණෙ, නික්ඛමිත්වා යායතෙ නිය්‍යානං, යු. ‘‘ඡදාදීහි තත්‍රණ’’ති ත්‍රණ. යාත්‍රා, ආ. නදාදිනො ආකතිගණත්තා ඊපච්චයාභාවො. ඨා ගතිනිවත්තියං, පපුබ්බො යානෙ, යු, පතිට්ඨීයතෙ පට්ඨානං, පුරෙචාරිම්හි පට්ඨො.

395. 二句于求胜者之行进。于一切处为状态构成词。Yā(词根)于到达义。出行而去，故为niyyānaṃ(出行)，(加)yu(后缀)。“由chadādi(词根类)而成tatraṇa”，故为traṇa。Yātrā，(其)ā(为长音)。因nadādi(类)为不定类，故无ī后缀。Ṭhā(词根)于行动、停止义。pa在前，于行进义，(加)yu(后缀)；被建立，故为paṭṭhānaṃ(出发)；于先行者义，为paṭṭho。

පඤ්චකං ධූලීමත්තෙ. තථා ච ‘‘පංසු ඛොදො මතො රෙණු, චුණ්ණො ධූලි’ත්ථියං භවෙ’’ත්‍යමරමාලා. චුණ්ණ පිසනෙ, චුණ්ණ සඤ්චුණ්ණනෙ වා. පංස නාසනෙ, උ. රන්ජ රාගෙ, රජො, මනොගණොපි නපුංසකෙ, තංසහචරණතො පංසුපි. ‘‘ක්ලිවං’පරාධෙ රෙණුම්හී’’ති [Pg.276] රභසො. අථ වා චුණ්ණරජොසහචරණතො පංසු නපුංසකෙ. ධූ විධුනනෙ, ධූ කම්පනෙ වා, ලි, නදාදි. රි ගතියං, ණු, ඉස්සෙ.

五者于尘埃。如《Amaramālā》云：“paṃsu、khodo、reṇu、cuṇṇo、dhūli，(此中dhūli)为阴性。”Cuṇṇa(词根)于碾磨义，或cuṇṇa(词根)于粉碎义。Paṃsa(词根)于破坏义，(加)u(后缀)。Rañja(词根)于染色义，(成)rajo；manogaṇa(意组)亦为中性，因与之同行，故paṃsu亦(为中性)。Rabhasa云：“reṇu于中性、过失义。”或因与cuṇṇa、rajo同行，故paṃsu为中性。Dhū(词根)于摇动义，或dhū(词根)于震动义，(加)li(后缀)，(属)nadādi(类)。Ri(词根)于行进义，(加)ṇu(后缀)，i(音)增长。

396. වංසක්කමවෙදීවංසථුතිං යො කුබ්බති, සො මාගධො. තස්මිං මධුකො වුත්තො. සො ච ඛත්තියාවෙස්සසම්භවො භවති, වංසමග්ගං ථවතීති මාගධො, ථස්ස ධො. මග්ගං ධවතීති මධුකො, ණ්වු, ග්ගලොපො.

396. 知晓世系次第而作世系赞颂者，彼为māgadho。于此义，亦说为madhuko。彼为刹帝利与吠舍所生。因其赞颂世系之道，故为māgadho，tha(变为)dho。因其行走于道，故为madhuko，(加)ṇvu(后缀)，gga被省略。

වීරියාදිථුතිං සීලෙන යො පඨති, සො වන්දී, තස්සීලාදීසු ණී.

以赞颂精进等为天性而诵读者，彼为vandī；(此词)于tassīla(表天性)等(构词法)中，(加)ṇī(后缀)。

යො නිසාවසානං විභාවෙන්තො බොධයති, සො වෙතාළිකො, විභාවෙන්තො තාළසද්දෙන බොධයතීති වෙතාළිකො, ණිකො.

于夜尽时分使其明了而唤醒者，彼为vetāḷiko。因其使其明了并以敲击声唤醒，故为vetāḷiko，(加)ṇiko(后缀)。

චක්කෙන චරන්තො බහූහි පීළෙත්වා යො පඨති, සො චක්කිකො, උභයත්‍ර චරත්‍යත්ථෙ ඉකො. ඝණ්ට භාසත්ථො, චුරාදි.

持轮而行，以多种方式逼迫而诵读者，彼为cakkiko。于二者中，于行进义，(加)iko(后缀)。Ghaṇṭa(词根)于言说义，(属)curādi(类)。

397. පඤ්චකං ධජෙ. කිත නිවාසෙ, රොගාපනයනෙ ච, උ, කිතති අපනෙති එතෙනාති කෙතු. ධජ ගමනෙ, අ. උප්පතතීති පටාකා, ආකො, පට ගතියං වා, පටාකා. කෙන වාතෙන දලීයතෙ විදාරීයතෙති කදලී, නදාදි, ඡින්නභින්නත්තා [Pg.277] කුච්ඡිතං දලං පත්තමෙතිස්සාත්ථීති වා කදලී, පටාකා සහචරණතො ඉත්ථියං. කදලී මොචෙපි. යුම්හි කෙතනං. එත්ථ ච ධජසහචරණතො කෙතු පුන්නපුංසකෙ. ‘‘පටාකා වෙජයන්තී ච, කෙතනං ධජ’මනිත්ථී’’ත්‍ය මරකොසෙ.

397. 五者于旗。Kita(词根)于居住、及祛病义，(加)u(后缀)；以此治疗、祛除，故为ketu(旗)。Dhaja(词根)于行进义，(加)a(后缀)。其向上飞扬，故为paṭākā(幡)，(加)āka(后缀)；或paṭa(词根)于行进义，(成)paṭākā。被何种风所撕裂，故为kadalī，(属)nadādi(类)；或因其叶破碎而粗劣，故为kadalī；因与paṭākā同行，故为阴性。Kadalī亦指芭蕉。于yu(后缀)中，(成)ketanaṃ。此处，因与dhaja同行，故ketu为阳性或中性。《Amarakosa》云：“paṭākā、vejayantī、ketanaṃ、dhajo，非阴性。”

අඤ්ඤමඤ්ඤස්සෙති එකමපෙක්ඛිත්වා අපරස්සාපරං අපෙක්ඛිත්වා අඤ්ඤස්ස. යො අහංකාරො අභිමානො, සො ‘‘අහං අහ’’මිති කරොතීති අහමහමිකා භවෙ. ‘‘අහං අග්ගො භවාමි, අහං අග්ගො භවාමී’’ති අඤ්ඤමඤ්ඤමතික්කම්ම යොධානං සමග්ගෙ ධාවනං, තත්‍ර තු අහංපුබ්බිකා. අහංසද්දො විභත්තිපතිරූපකො නිපාතො, සකත්ථෙ කපච්චයෙ කතෙ විච්ඡායං ගම්‍යමානත්තා ද්විත්තාභාවො.

“相互(Aññamaññassa)”是：期待一个，另一个期待另一个。凡是我慢(ahaṃkāro)、增上慢(abhimāno)，因其作“我、我”，故成“我我慢”(ahamahamikā)。“‘我第一，我第一’，如此互相超越，战士们共同奔跑，在此则为‘我为先’(ahaṃpubbikā)”。“我(ahaṃ)”一词是形似格变化的助词，当用于自身义并加“ka”后缀时，因其表示分离义，故不重复。

398. චතුක්කං බලෙ. බල පාණනෙ, කරණෙ අ. ධා ගතිනිවත්තියං, කරණෙ මො, ධස්ස ථො. සහතෙනෙනාති සහං, සහොපි. සක සත්තියං,ති. ද්‍රවිණං, තරො, පරක්කමො, පාණොපි.

398. 四种力。词根“bala”用于“呼吸”义，(加)作具后缀“a”。词根“dhā”用于“运动与止息”义，(加)作具后缀“mo”，“dh”变为“th”。“与彼同在(saha tena)”故为“sahaṃ”，亦为“saha”。词根“saka”用于“自身力量”义。“财富(draviṇaṃ)”、“速度(taro)”、“精进(parakkamo)”和“生命(pāṇo)”亦是(力的同义词)。

අතිසූරතා වික්කමො නාම.

极度勇猛名为勇猛(vikkamo)。

ජයෙ ජිතෙ සති, කාරණභූතෙ වා කතං පානං ජයපානං. අමරකොසෙ පන ‘‘වීරපානං තු යං පානං, ජාතෙ භාවිනි වා රණෙ’’ති වුත්තං. තස්සත්ථො – භවිස්සතිරණෙ ජීවිතසංසයා සංහාසුප්පාදනත්ථං, දෙවතායාචනපුබ්බකං සජාතියෙහි සහ සම්භූය යොධානං යං පානං ජාතෙ ච රණෙ විජයස්ස සන්දස්සනත්ථං, තං වීරපානමුච්චතෙ.

当胜利已得时，或作为(胜利)原因时，所作之饮为胜利饮(jayapānaṃ)。然而，在《阿摩罗词典》(Amarakosa)中则说：“勇士饮(vīrapānaṃ)是在已发生或将发生的战斗中所饮。”其义为：在将发生的战斗中，为消除对生命的疑虑并生起勇气，战士们先祈求天神，与同族人共饮；以及在战斗发生后，为展示胜利而饮，此被称为勇士饮(vīrapāna)。

399-400. සාඩ්ඪපජ්ජං [Pg.278] යුද්ධෙ. සඞ්ගාම යුද්ධෙ, චුරාදි, අ. හර හරණෙ, පසය්හකරණෙ ච. අර ගමනෙ, අ. සමරං. රණ සද්දෙ, ද්වෙප්‍යනිත්ථියං. අජ ගමනෙ, ණි, ආජි, රස්සන්තො. ආහුය්‍යන්තෙ අස්මිංයොධා, හු සද්දෙ, අ. යුධ සම්පහාරෙ, තො. ආදාය යුජ්ඣන්තෙත්‍ර ආයොධනං, යු. යුජ යොගෙ, සංයුගං, සංයුත්තම්පි. භණ්ඩ පරිභාසනෙ, යු. විග්ගය්හන්ති යුජ්ඣන්ත්‍යස්මිං විග්ගහො. කලහන්ත්‍යස්මිං කලහො. මෙධ මෙධාහිංසාසඞ්ගමෙසු, ණ්වු. ජඤ්ඤං, පවිදාරණං, අක්කන්දනං, සඞ්ඛ්‍යං, සමීකං, සම්පරායකං, අනීකං, අභිසම්පාතො, කලිසං, ඵොටො, අත්‍යාමද්දොඉච්චාදයොපි යුද්ධෙ. කෙචි පන ‘‘භණ්ඩනාදිපඤ්චකං කලහෙ, න යුද්ධෙ’’ති වදන්ති, තං ‘‘භණ්ඩනං කවචෙ යුද්ධෙ, ඛලිකාරෙපි වත්තතෙ’’ති නානත්ථසඞ්ගහෙ වුත්තත්තා න ගහෙතබ්බං.

399-400. 关于战斗的一颂半。`Saṅgāma` 用于“战斗”义，(词根属) `cur` 等类，(加)后缀 `a`。(词根) `hara` 用于“夺取”与“强作”义。(词根) `ara` 用于“行进”义，(加)后缀 `a`，(成) `samaraṃ` (战斗)。(词根) `raṇa` 用于“声音”义，两者皆非阴性。(词根) `aja` 用于“行进”义，(加)后缀 `ṇi`，(成) `āji` (战斗)，词尾短音。“战士们于此中被召唤”，(词根) `hu` 用于“声音”义，(加)后缀 `a`。(词根) `yudha` 用于“交锋”义，(加)后缀 `to`。“于此拿起(武器)战斗”为 `āyodhanaṃ` (战场)，(词根 `yuj` 加)后缀 `yu`。(词根) `yuja` 用于“结合”义，(成) `saṃyugaṃ` (战斗)，亦为 `saṃyuttaṃ` (战斗)。(词根) `bhaṇḍa` 用于“斥责”义，(加)后缀 `yu`。“于此中争执战斗”为 `viggaho` (争执)。“于此中争吵”为 `kalaho` (争吵)。(词根) `medha` 用于“智慧、伤害、战斗”义，(加)后缀 `ṇvu`。“`jaññaṃ` (战斗)、`pavidāraṇaṃ` (撕裂)、`akkandanaṃ` (呐喊)、`saṅkhyaṃ` (战斗)、`samīkaṃ` (战斗)、`samparāyakaṃ` (战斗)、`anīkaṃ` (军队)、`abhisampāto` (冲击)、`kalisaṃ` (争吵)、`phoṭo` (破坏)、`atyāmaddo` (强压)”等等亦用于“战斗”义。然而，有人说：“`bhaṇḍana` 等五词用于争吵，非战斗”，此说不应取，因为《异义词集》(Nānatthasaṅgaha)中说：“`bhaṇḍana` (争吵)亦用于铠甲、战斗、挑衅。”

ද්වයං මුච්ඡායං. මුච්ඡ මොහසමුස්සයෙසු. මුහ වෙචිත්තෙ. තිකං බලක්කාරෙ. පසහනං පසය්හො, සහ සත්තියං, ණ්‍යො. බලිනො, බලෙන වා කරණං බලක්කාරො. හඨ බලක්කාරෙ, ණො. පසඞ්ගොපි.

两种昏厥(mucchā)。(词根) `muccha` 用于“愚痴与昏厥”义。(词根) `muha` 用于“迷乱”义。三种强迫(balakkāra)。`pasahanaṃ` (压制)和 `pasayho` (强迫)，(源于词根) `saha` “力量”义，(加)后缀 `ṇyo`。有力者所作，或以力所作，为 `balakkāro` (强作)。(词根) `haṭha` 用于“强迫”义，(加)后缀 `ṇo`。`pasaṅgo` (强求)亦是。

401. සුභාසුභානං ඵලානං සූචිකා පකාසකා යා භූතස්ස වත්ථුනො විකති අඤ්ඤථා උප්පත්ති, සා උප්පාතො. සුභාසුභඵලං [Pg.279] පකාසෙන්තො පතති ගච්ඡතීති උප්පාතො. උප්පාදොපි. තසද්දො’යං පුබ්බපදස්ස, අපරපදස්ස වා ලිඞ්ගමාදත්තෙ. ‘‘අවිජ්ජා ච සා පච්චයො චාති අවිජ්ජාපච්චයො, විග්ගහො ච තං වාක්‍යඤ්චෙති විග්ගහවාක්‍ය’’න්ත්‍යාදීසු, ඉධ පන පුබ්බපදස්ස ලිඞ්ගමාදත්තෙ. උප්පාතස්ස තත්‍ර යුද්ධපක්කමෙනාභිධානං.

401. 善与不善果的指示者、显示者，即已存在之事(vatthu)的变异、异常生起，此为异兆(uppāto)。因其显示善不善果而出现或发生，故为异兆(uppāto)。`Uppādo` (生起)亦是。此 `ta` 词，取前词或后词之性。如“无明(avijjā)及彼(sā)缘(paccayo)为无明缘(avijjāpaccayo)；分析(viggho)及彼(taṃ)句(vākyaṃ)为分析句(viggahavākyaṃ)”等，于此则取前词之性。此处对异兆(uppātassa)的解释，是依战斗之篇章而说。

චතුක්කං උප්පාතස්ස පරියායෙ. ඉ ගමනෙ,ති, දීඝාදි. සබ්බකාලං න ජායතීති අජඤ්ඤං, ණ්‍යො, ඵලං න ජනෙතීති වා අජඤ්ඤං, තඤ්හි ධූමො විය අග්ගිස්ස කම්මඵලස්ස පකාසනමත්තමෙව කරොති, න තං ජනෙතීති අජඤ්ඤං නාම. උපගන්ත්වා සජ්ජති පකාසෙතීති උපසග්ගො, ණො. උපගන්ත්වා දුනොතීති උපද්දවො, දු පරිතාපෙ, අ. එත්ථ ච ඊත්‍යාදයො ජනකෙපි වත්තන්ති, යථා ජරාදීනමුපද්දවා.

异兆(uppātassa)的同义词有四种。(词根) `i` 用于“行进”义，(加)后缀 `ti`，(如) `dīgha` 等(构成 `īti`)。 “非恒时生起”故为 `ajaññaṃ` (不祥)，(加)后缀 `ṇyo`；或“不产生果”故为 `ajaññaṃ`。其仅如烟之于火，只是显示业果，而不产生它，故名 `ajaññaṃ`。“走近而显示”故为 `upasaggo` (障碍)，(加)后缀 `ṇo`。“走近而烧恼”故为 `upaddavo` (灾祸)，(词根) `du` 用于“烧恼”义，(加)后缀 `a`。于此，`īti` (灾祸)等词亦用于能生者，如老等的灾祸。

402. මල්ලයුද්ධම්හි බාහුයුද්ධම්හි නිබ්බුද්ධං. අධොභාගං බන්ධනං වා කත්වා යුජ්ඣන්ත්‍යත්‍ර නිබ්බුද්ධං, යස්ස බො, අඤ්ඤමඤ්ඤස්ස වෙධං නිබ්බෙධෙන්ත්‍යත්‍රෙති වා නිබ්බුද්ධං. වෙධ වෙධනෙ, තො, එස්සු, අඤ්ඤත්‍රොපචාරා. ද්වයං ජයක්‍රියායං. ජි ජයෙ, ‘‘භාවෙ චා’’ති ණො. රණෙ යුද්ධෙ යො භඞ්ගො, සො පරාජයො. පරාපුබ්බො ජි යුද්ධභඞ්ගෙ. ද්වයං පලායනමත්තෙ, න තු සඞ්ගාමතොයෙව පලායනෙ. පරිවජ්ජෙත්වා අයනං ගමනං පලායනං. අපවජ්ජෙත්වා ගමනං අපක්කමො. පදාවො, දාවො, සන්දාවො, විද්දවො, දවො, අපයානංප්‍යත්‍ර.

402. 摔跤(mallayuddha)、臂战(bāhuyuddha)为徒搏(nibbuddhaṃ)。“于此中捆绑下部而战”为 `nibbuddhaṃ`，(`yuddha` 的 `ya` 变为 `ba`)；或“于此中互相穿刺”为 `nibbuddhaṃ`。(词根) `vedha` 用于“穿刺”义，(加)后缀 `to`，在这些(词)中，亦有其他转义。两种胜利行为。 (词根) `ji` 用于“胜利”义，依“亦用于状态义”之规，(加)后缀 `ṇo`。战斗中的溃败，是为败北(parājayo)。前缀 `parā` 加词根 `ji` 用于“战斗溃败”义。两种仅为逃跑，非必从战场逃跑。“避开而行”为 `palāyanaṃ` (逃跑)。“舍弃而行”为 `apakkamo` (撤退)。`padāvo`, `dāvo`, `sandāvo`, `viddavo`, `davo`, `apayānaṃ` 亦在此(义)。

403. පජ්ජං [Pg.280] මාරණෙ. මර පාණචාගෙ, සබ්බත්ථ භාවසාධනං. මාරීයතෙ මාරණං, යු. හන හිංසායං, ණම්හි ‘‘හනස්ස ඝාතො’’ති ඝාතාදෙසො. නස අදස්සනෙ. සූද ධාරණෙ. හිංස හිංසායං. සර හිංසායං, ඉත්ථියමාපච්චයො, හිංසා. ණම්හි හනස්ස වධාදෙසො. සස හිංසායං. යුම්හි හනස්ස ඝාතො, ඝාතනං, නිබ්බරහනං, නිකාරණං, පවාසනං, සඤ්ඤාපනං, පමථනං, කථනං, උජ්ජාසනං, ආරම්භො, පිඤ්ජොප්‍යත්‍ර. වරහ බාධාන්‍යපරිභාසනහිංසාදානෙසු. කර හිංසායං. වස නිවාසෙ, පපුබ්බො හිංසත්ථො. ඤා මාරණතොසනනිසාමනෙසු, පාගමො, සඤ්ඤාපනං. මථ විලොළනෙ. කථ හිංසත්ථො. ජසු හිංසායං, ජසි තාළනෙ වා, චුරාදි. ආපුබ්බො රභි මාරණෙ. පිඤ්ජ හිංසාබලදානනිකෙතනෙසු. එතෙ යථාක්කමමිධානාගතානං ධාතවො.

403. 关于杀害的一颂。(词根) `mara` 用于“舍命”义，处处皆为状态构成。“被杀害”为 `māraṇaṃ` (杀害)，(加)后缀 `yu`。(词根) `hana` 用于“伤害”义，加后缀 `ṇa` 时，依“`hana` 变 `ghāta`”之规，(成) `ghāto` (杀害)。(词根) `nasa` 用于“不见”义。(词根) `sūda` 用于“杀害”义。(词根) `hiṃsa` 用于“伤害”义。(词根) `sara` 用于“伤害”义，加阴性后缀 `ā`，(成) `hiṃsā`。加后缀 `ṇa` 时，`hana` 变为 `vadha`。(词根) `sasa` 用于“伤害”义。加后缀 `yu` 时，`hana` (成) `ghāto` (杀害)。`ghātanaṃ` (杀害), `nibbarahanaṃ` (根除), `nikāraṇaṃ` (惩罚), `pavāsanaṃ` (放逐), `saññāpanaṃ` (杀害), `pamathanaṃ` (摧毁), `kathanaṃ` (杀害), `ujjāsanaṃ` (废黜), `ārambho` (杀害), `piñjo` (杀害)亦在此(义)。(词根) `varaha` 用于“障碍、斥责、伤害、取”义。(词根) `kara` 用于“伤害”义。(词根) `vasa` 用于“居住”义，加前缀 `pa` 时为“伤害”义。(词根) `ñā` 用于“杀害、喜悦、听闻”义，(如) `saññāpanaṃ`。(词根) `matha` 用于“搅动”义。(词根) `katha` 为“伤害”义。(词根) `jasu` 用于“伤害”义，或 `jasi` 用于“打击”义，属 `cur` 等类。前缀 `ā` 加词根 `rabhi` 用于“杀害”义。(词根) `piñja` 用于“伤害、力、施与、住处”义。此等为此处未提及(词)的次第词根。

404. පජ්ජං මරණෙ. කාලො අතීතාදි, තස්ස කිරියා, ‘‘කාලො ඝසති භූතානී’’ති හි වුත්තං. මරතිතො චු, මච්චු, වජාදිනා වා ත්‍යු. තතො මච්චුසදිසො ද්වීසු. අතික්කමිත්වා අයනං අච්චයො. ධන ධඤ්ඤෙ. කාලස්ස කිරියත්තා [Pg.281] කාලො, අත්තභාවස්ස අන්තං කරොතීති වා කාලො, ණො. අමති ගච්ඡතීති අන්තො. චු චවනෙ.

404. 关于死亡的一颂。时间(kālo)是过去等，是其作用。诚如所说：“时间吞噬众生”。(词根) `mara` 加后缀 `cu` (成) `maccu` (死亡)；或依 `vaj` 等(词根)之规，(加)后缀 `tyu`。因此，`maccu` 一词用于两种(性)。“超越而行”为 `accayo` (逝去)。(词根) `dhana` 用于“谷物”义。因其是时间的作用，故为 `kālo` (时间)；或因其终结自体(attabhāva)，故为 `kālo`，(加)后缀 `ṇo`。“行至”故为 `anto` (终)。(词根) `cu` 用于“移动、死”义。

405. තිකං මතෙ. පරං ලොකං එති ගච්ඡතීති පෙතො, පරෙතො ච, තො, පුබ්බෙ රලොපො. මරතීති මතො. පරාසු, පත්තපඤ්චත්තොප්‍යත්‍ර. ද්වයං මතදහනකට්ඨරාසිම්හි, යා ‘‘ඵුල්ලී’’ති වුච්චති. චීයතෙ යත්ථාති චිතකො, චිතො ච, තො. පුබ්බත්‍ර සකත්ථෙ කො. චිතා, චිත්‍යා, චිතිප්‍යත්‍ර.

405. 三者指已死者。前往他世，故为 peto (亡者)，亦为 pareto；后缀 to，前面的 r 省略。死，故为 mato (已死者)。Parāsu (命终者) 与 pattapañcatto (已达命终者) 亦在此。二者指焚烧死尸的木堆，其被称为 phullī。于其处堆积，故为 citako (火葬堆)，亦为 cito；后缀 to。在前一个词中，ko 用于自身义。Citā、cityā、citi 亦在此。

ද්වයං සුසානෙ, ආගන්ත්වා දහන්ති අත්‍ර ආළහනං. දහ භස්මීකරණෙ, යු, දස්ස ළො. ආළාහනම්පි. ඡවස්ස සයනට්ඨානං සුසානං, ඡවස්ස සු, සයනස්ස ච සානො, අථ වා සෙන්ති අත්‍රාති සානං, යු, ඡවස්ස සානං සුසානං. ඡවස්ස සු. පිතුවනම්පි. ද්වයං මතසරීරෙ, කුණප පූතිගන්ධත්ථෙ. කුච්ඡිතං නෙතීති වා කුණපො, අපො, ණත්තං. ඡව ගතියං, අ.

二者指墓地。来到此处焚烧，故为 āḷahanaṃ (火葬场)。词根 daha 意为“焚为灰烬”，后缀 yu，d 变为 ḷ。Āḷāhanaṃ 亦是。尸体 (chava) 的卧处 (sayanaṭṭhānaṃ) 为 susānaṃ (墓地)；chava 的 su，以及 sayana 的 sāno；或者，于其处安息 (senti)，故为 sānaṃ，后缀 yu，尸体 (chava) 的 sānaṃ 为 susānaṃ。chava 的 su。Pituvanam (祖先林) 亦是。二者指死尸。Kuṇapa 意为“腐臭”。或因其引导厌恶，故为 kuṇapo；后缀 apo，ṇ 音变。词根 chava 意为“行进”，后缀 a。

406. අසීසකත්තා සිරොසුඤ්ඤො නච්චනාදික්‍රියාසහිතත්තා සහක්‍රියො දෙහො කායො කබන්ධො, යුද්ධෙ සහස්සපූරණො කබන්ධො. ‘‘නච්චතී’’ති වුත්තත්තා නච්චනාදික්‍රියාරහිතෙ තූපචාරො. අවිජ්ජමානෙන කෙන සිරසා අන්ධො කබන්ධො, වකාරමජ්ඣො. අවිජ්ජමානස්සාපි හි කාරණභාවො [Pg.282] ලොකෙ දිට්ඨො, යථා වස්සෙන කතො සුභික්ඛො, දුබ්භික්ඛො ච, යථා ලොකෙ, තථා සාසනෙපි, යථා අනන්තරපච්චයාදීනි.

406. 因无头故头空，因具有舞蹈等动作故有动作，此身体、身躯为 kabandho (无头躯干)。在战场上，kabandha 充满上千。因被称为“舞蹈”，故对无舞蹈等动作之物，则为譬喻。因不存在的头而盲，故为 kabandho；中间有 va。确实，即使不存在之物，在世间亦可见其为因，例如因雨水而有丰收与饥荒；世间如此，教法中亦然，例如无间缘等。

ආමකෙහි කුච්ඡිතෙහි අපූතිගතමතසරීරෙහි සම්පුණ්ණෙ ආමකෙ සුසානස්මිං සිවථිකා වුත්තා, අත්ථප්පධානනිද්දෙසෙන චෙත්ථ සද්දො නිද්දිට්ඨො, යථා ‘‘සතො සම්පජානො’’ති පුග්ගලප්පධානනිද්දෙසෙන ධම්මොති. ඡවා ධිය්‍යන්තෙත්‍ර සිවථිකා, ණ්වු, ඡස්ස සො, ථත්තං, ඉත්තඤ්ච. ඡවථිකාපි.

充满未腐烂、令人厌恶的生尸的生墓地，被称为sivathikā (尸陀林)。于此，此词是以义为主的解释，犹如“具念正知”是以个人为主对法的解释。尸体被放置于此，故为sivathikā；后缀为ṇvu，ch变为s，并发生th和i的音变。亦作Chavathikā。

407. ද්වයං ආකඩ්ඪිතමනුස්සගවාදො. මුඤ්චනසඤ්ඤාය වන්දතීති වන්දී. වන්ද අභිවාදනථුතීසු, ඊ, රස්සොපි, වන්දි. සත්තූනං කරෙන හත්ථෙන මරිතබ්බත්තා කරමරො. පග්ගහො, උපග්ගහොපි. ද්වයං ජීවිතෙ, අන පාණනෙ, පාණන්ති අනෙනාති පාණො, ණො. භවති යෙනාති අසු. අස භුවි, උ, ආසුපි, අසු ඛුභනෙ වා.

407. 二者指俘虏。因怀有解脱想而赞颂 (vandati)，故为 vandī (俘虏)。词根 vanda 意为“礼敬”与“赞叹”，后缀 ī，亦可为短音 i，作 vandi。因当为敌人以手所杀，故为 karamaro。Paggaho (执取)、upaggaho (支持) 亦是。二者指生命。词根 ana 意为“呼吸”，众生借此呼吸，故为 pāṇo (生命)；后缀 ṇo。众生借此存在，故为 asu (生命)。词根 asa 意为“存在”，后缀 u，亦可为 āsu；或词根 asu 意为“投掷”。

බන්ධනාගාරං බන්ධනගෙහං කාරා නාම. කරොන්ති හිංසන්ති අත්‍ර කාරා, අ. කර හිංසායං. බන්ධනාලයොපි. කර හිංසායං, යත නිය්‍යාතනෙ. කාරණා, යතනා ච. තිබ්බවෙදනාප්‍යත්‍ර.

Bandhanāgāraṃ (监禁室)、bandhanagehaṃ (监禁屋) 名为 kārā (监狱)。于其处施加伤害，故为 kārā；后缀 a。词根 kara 意为“伤害”。Bandhanālayo (监禁处) 亦是。词根 kara 意为“伤害”，yata 意为“惩罚”。Kāraṇā (酷刑) 与 yatanā (折磨) 亦是。剧苦亦在此。

ඛත්තියවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

刹帝利品释义终。

408. ද්විපාදං [Pg.283] බ්‍රාහ්මණෙ, බ්‍රහ්මුනො බන්ධු, බ්‍රහ්මා බන්ධු යස්ස වා බ්‍රහ්මබන්ධු. කුලාචාරබ්‍රාහ්මණභාවවසෙන ද්වික්ඛත්තුං ජාතත්තා ද්විජො, එකජෙ තූපචාරා. වපිස්මා පො, අස්සි. බ්‍රහ්මුනො අපච්චං බ්‍රහ්මා, බ්‍රාහ්මණො ච, නාගමො, ණත්තං, දීඝාදි. සුතායුතකථනත්ථං ‘‘භොභො’’ති වචනං වදති සීලෙන, ණී.

408. 二者指婆罗门。梵天的亲属，或梵天是其亲属者，为 brahmabandhu (梵亲)。因家族传统与婆罗门身份而二次出生，故为 dvijo (二生)；对一次出生者，则为譬喻。Vapismā po, assi。(此句义不明) 梵天的后代为 brahmā (梵天)，亦为 brāhmaṇo (婆罗门)；na 为增音，ṇ 音变，长音等。为说所闻与有益之事，依其品性说“bho bho” (朋友) 之语，(故为 bhovādī)；后缀 ṇī。

ද්වයං ඡන්දොජ්ඣෙතරි. බ්‍රහ්මසුත්තං අධීතෙ සොත්තියො, ‘‘නෙන නිද්දිට්ඨමනිච්ච’’න්ති වුත්තත්තා වුද්ධි, යදාදිනා වා ඡන්දසද්දස්ස සොත්තියාදෙසො. ඡන්දං අධීතෙ ඡන්දසො, සො පුල්ලිඞ්ගො.

二者指学习吠陀者。学习梵经者为 sottiyo (通晓吠陀者)；因“nena niddiṭṭhamaniccaṃ”此一规则，故有 vuddhi (音增)；或依“yadādinā”等规则，chanda 一词被替换为 sottiya。学习吠陀者为 chandaso (吠陀学者)；此为阳性。

ද්වයං සිස්සෙ. සොතුං ඉච්ඡන්තීති සිස්සා, සු සවනෙ, සො, උස්සි. ආචරියස්ස අන්තෙ සමීපෙ වසනසීලො, සඤ්ඤාසද්දත්තා සත්තමියා අලොපො.

二者指弟子。欲听闻，故为 sissā (弟子)；词根 su 意为“听闻”，so，ussi。有居住于老师附近习惯者 (为 antevāsī)；因其为名称词，第七格不省略。

409. බ්‍රහ්මචාරීආදයො එතෙ චතුරො ජනා අස්සමා නාම භවන්ති, අස්සමසද්දොයං පුන්නපුංසකෙ. තත්‍ර මුඤ්ජමෙඛලාදියුත්තො වෙදජ්ඣායකො බ්‍රහ්මචරියායං ඨිතො බ්‍රහ්මචාරී. වෙදජ්ඣයනං බ්‍රහ්මචරියං චරතීති, ණී. ධම්මත්ථකාමෙසු ඨිතො පඤ්චමහායඤ්ඤකාරී ගහට්ඨො, ගහා දාරා [Pg.284] තත්‍ර තිට්ඨන්තීති ගහට්ඨො. ගහට්ඨො පරො තතියස්සපි වානපත්ථො. වනපත්ථෙ වනෙකදෙසෙ, දූරවනෙ වා භවො වානපත්ථො, අස්ස භූමිසෙය්‍යාජටාජිනධාරණවනවාසොන්‍යහාරභොජිතාදි ධම්මො. වානපත්ථස්සමෙව තතියමායුසො භාගං ඛෙපයිත්වා ගහිතකාසාවදණ්ඩො භික්ඛො සබ්බභූතෙසු සමො ඣානායතනවරො භික්ඛු. සමු තපසි, ඛෙදෙ ච, ආසම්මන්ති අත්‍රාති, අකත්තරි කාරකෙ සඤ්ඤායං ණො. ‘‘අස්සමො බ්‍රහ්මචරියාදි- චතුක්කෙපි මඨෙපි චෙ’’ති නානත්ථසඞ්ගහෙ.

409. 梵行者等此四种人，名为 āssamā (四行期)；āssama 此词为阳性与中性。其中，佩戴文叉草腰带等，学习吠陀，安住于梵行者，为 brahmacārī (梵行者)。因其行持学习吠陀之梵行，(故为 brahmacārī)；后缀 ṇī。安住于法、利、欲，行五大祀者，为 gahaṭṭho (在家者)；妻子 (gahā dārā) 居住于其处，故为 gahaṭṭho。在家者之后，第三者为 vānapattho (林居者)。生于林边、林中一隅或远林者，为 vānapattho；其法为卧地、结发、披皮、住林、食野生食物等。林居者度过其生命第三部分后，取袈裟与杖，成为比丘；比丘于一切众生平等，为禅定处之最胜者。词根 samu 意为“苦行”与“疲劳”。于其处精勤，(故为 āssama)；用于非作者格的名称，后缀 ṇo。在《异义集》中：“Āssama 亦指梵行等四者，亦指庵院。”

410. සීලාදයො තයො සික්ඛාධම්මෙ සහ එකතො චරන්තා මිථු අඤ්ඤමඤ්ඤං සබ්‍රහ්මචාරිනො නාම, බ්‍රහ්මචාරීහි සහ චරන්තීති සබ්‍රහ්මචාරිනො. ‘‘මිථූ’’ති ඉමිනා සබ්‍රහ්මචාරීසද්දස්ස තග්ගුණසංවිඤ්ඤාණත්තං දීපිතං, තෙන බ්‍රහ්මචාරීනම්පි සබ්‍රහ්මචාරිත්තමුපපන්නං.

410. 于戒等三学法中，共同、一起行持者，彼此互相名为 sabrahmacārino (同梵行者)。与梵行者们共同行持，故为 sabrahmacārino。通过“mithū”(互相) 一词，显示出 sabrahmacārī 此词具有“共同了知其德”的含义；因此，梵行者们亦可成就同梵行者的身份。

ද්වයං උපසම්පදාදායකෙ. මනසා උපෙච්ච සිස්සානං වජ්ජාවජ්ජං ඣායතීති උපජ්ඣායො, උපජ්ඣා ච. ඣෙ චින්තායං, ණො, පුබ්බත්‍ර එ අය, පක්ඛෙ රාජාදිපක්ඛෙපෙන උපජ්ඣා, පරසමයෙ පන වෙදාදිපාඨයිතා ‘‘උපජ්ඣායො, උපජ්ඣා’’ති චොච්චතෙ, උපෙච්ච අධීයතෙ අස්මාති කත්වා.

二者指授具足戒者。以心走近，思察弟子们的有罪无罪，故为 upajjhāyo (戒师)，亦为 upajjhā。词根 jhe 意为“思考”，后缀 ṇo；在前一个词中，e 变为 aya。另一方面，通过加入 rājādi (王等)，(亦有) upajjhā。然而，在外道中，教授吠陀等者亦被称为 upajjhāyo、upajjhā，因人们走近并向他学习。

ද්වයං නිස්සයදායකෙ. සිස්සානං හිතං ආචරතීති ආචරියො, ණ්‍යො. නිස්සයං දදාතීති, කම්මාදිම්හි ණ්වු.

二者指授依止者。为弟子们行利益事，故为 ācariyo (阿阇梨)；后缀 ṇyo。给予依止者 (为 nissayadāyako)；用于业等，后缀 ṇvu。

411. සාසනෙ [Pg.285] ආචරියං දස්සෙත්වා පරසමයෙපි දස්සෙතුමාහ ‘‘උපනීයෙ’’ච්චාදි. අථ වා යො ද්විජො බ්‍රාහ්මණො යංකිඤ්චි බ්‍රාහ්මණං උපනීය අත්තනො සන්තිකං ආනෙත්වා කප්පාදිඡළඞ්ගිකත්තා සාඞ්ගං සගුය්හත්තා රහස්සඤ්ච වෙදං කම්මභූතං පුබ්බං පඨමමෙව කෙනචි අසික්ඛාපිතෙයෙව අජ්ඣාපයෙ සික්ඛාපෙය්‍ය, සො බ්‍රාහ්මණෙසු ‘‘ආචරියො’’ති වුච්චති, ආදිතො චාරෙති සික්ඛාපෙතීති ආචරියොති කත්වා, ණ්‍යො. යථාවුත්තා අඤ්ඤෙ උපජ්ඣායා.

411. 在教法中开示阿阇梨后，为于外道中亦开示，故说“upanīya”(引近) 等。或者，若有二生婆罗门，将任一婆罗门引近、带到自己身边，首次教授其学习具足《劫波》等六支故为有支、具足奥义故为有秘的吠陀，此吠陀已成其业，且先前未被任何人教导过，彼于婆罗门中被称为“ācariyo”(阿阇梨)；因其从最初引导、教授，故为 ācariyo；后缀 ṇyo。其他戒师如前所说。

412. පජ්ජද්ධං උපදෙසපරම්පරායං. පරෙ ච පරෙ ච පරම්පරා, පුබ්බාචරියා. තතො ආභතං පාරම්පරියං. ඉතිහසද්දො නිපාතසමුදායො. ‘‘ඉතිහ පුබ්බාචරියෙහි වුත්තමිද’’න්ති කථෙතබ්බං වචනං එතිහ්‍යං, ණ්‍යො. ණම්හි එතිහං. ආචරියං උපගන්ත්වා දිස්සති උච්චාරීයතීති උපදෙසො, දිසී උච්චාරණෙ, ණො.

412. 一代又一代的古师，即是传承(paramparā)。由此传承而来，即是传统(pārampariyaṃ)。Itiha(据说)是虚词的集合。“此乃古师所说”，应如是言说的言辞，即是传说(etihyaṃ)，加ṇyo词缀。当加ṇaṃ词缀时，作etihaṃ。亲近阿阇梨而被开示、念诵，故为教导(upadeso)；词根disī义为念诵，加ṇo词缀。

තිකං යඤ්ඤෙ. යජ දෙවපූජාසඞ්ගහකරණදානධම්මෙසු, යජනං යාගො, ණො. සග්ගත්ථිකෙහි කරීයතෙති කතු, තු. ජස්ස ඤ්ඤත්තෙ යඤ්ඤො. යාගත්ථං මන්තාදිනා පරික්ඛතා පරිසඞ්ඛතා භූ භූමි වෙදි නාම, ඊපච්චයෙ වෙදී ච. වින්දති අස්සං ලාභසක්කාරන්ති වෙදි, විද ලාභෙ, ඉණ.

三词用于祭祀。词根yaja义为天神供养、摄集、布施。祭祀(yajanaṃ)即是献祭(yāgo)，加ṇo词缀。由求生天界者所行，故为祭(katu)，加tu词缀。词根yaj的j作ññ，成yañño。为祭祀故，以咒语等整治准备的土地，名为祭坛(vedi)；加ī词缀时亦作vedī。于此获得利得与恭敬，故为祭坛(vedi)；词根vida义为获得，加iṇa词缀。

413. අස්සමෙධාදයො [Pg.286] පඤ්ච ‘‘මහායාගා’’ත්‍යුච්චන්තෙ. පොරාණකරාජකාලෙ කිර සස්සමෙධං පුරිසමෙධං සම්මාපාසං වාචාපෙය්‍යන්ති චත්තාරි සඞ්ගහවත්ථූනි අහෙසුං, යෙහි රාජානො ලොකං සඞ්ගණ්හිංසු, තත්ථ නිප්ඵන්නසස්සතො දසමභාගග්ගහණං සස්සමෙධං නාම, සස්සසම්පාදනෙ මෙධාවිතා සස්සමෙධං නාමාත්‍යත්ථො. මහායොධානං ඡමාසිකභත්තවෙතනානුප්පදානං පුරිසමෙධං නාම, පුරිසස්ස සඞ්ගණ්හනෙ මෙධාවිතා පුරිසමෙධං නාමාත්‍යත්ථො. දලිද්දමනුස්සානං හත්ථතො ලෙඛං ගහෙත්වා තීණි වස්සානි විනා වඩ්ඪියා සහස්සද්විසහස්සමත්තධනානුප්පදානං සම්මාපාසං නාම. තඤ්හි සම්මා මනුස්සෙ පාසෙති හදයෙ බන්ධිතා විය ඨපෙති, තස්මා ‘‘සම්මාපාස’’න්ති වුච්චති. ‘‘තාත මාතුලා’’ත්‍යාදිනා පන සණ්හවාචාය භණනං වාචාපෙය්‍යං නාම, පෙය්‍යෙ වජ්ජපියවචනතාත්‍යත්ථො. එවං චතූහි වත්ථූහි සඞ්ගහිතං රට්ඨං ඉද්ධඤ්චෙව හොති ඵීතඤ්ච පහූතන්නපානං ඛෙමං නිරබ්බුදං. මනුස්සා මුදා පමොදමානා උරෙ පුත්තෙ නච්චෙන්තා අපාරුතඝරද්වාරා විහරන්ති, ඉදං ඝරද්වාරෙසු අග්ගළානං අභාවතො නිරග්ගළන්ති වුච්චති, අයං පොරාණිකපවෙණී, අපරභාගෙ පන ඔක්කාකරාජකාලෙ බ්‍රාහ්මණා ඉමානි චත්තාරි සඞ්ගහවත්ථූනි, ඉමඤ්ච රට්ඨසම්පත්තිං පරිවත්තෙන්තා උද්ධං මූලං කත්වා ‘‘අස්සමෙධ’’න්තිආදිකෙ පඤ්ච යඤ්ඤෙ නාම අකංසු, වුත්තඤ්හෙතං භගවතා බ්‍රාහ්මණධම්මිකසුත්තෙ –

413. 马祭(Assamedha)等五种被称为“大祭”。据说在古代王政时期，有谷物善政(sassamedha)、人才善政(purisamedha)、正网(sammāpāsa)、言语亲和(vācāpeyya)这四种摄持法(saṅgahavatthūni)，诸王用以摄持世间。其中，从成熟的谷物中收取第十份，名为谷物善政；其义为，于谷物丰产富有智慧。为大兵将提供六个月的饮食薪俸，名为人才善政；其义为，于摄持人才富有智慧。从贫者手中取得文书，三年无息地给予一千或二千的钱财，名为正网。此法能正确地系缚人心，犹如置于心中，是故名为“正网”。又以“父亲、舅舅”等柔和语交谈，名为言语亲和；其义为，言辞可爱悦耳。如是以四法摄持的国家，便会兴盛、繁荣、食饮丰足、安稳无灾。人们欢欣喜悦，将儿子抱在胸前跳舞，家门敞开而住；此因家门无闩，故称“无闩(niraggaḷa)”，这是古代的传统。然而在后世奥嘎咖(Okkāka)王时期，婆罗门将这四种摄持法及此国家财富，本末倒置地转变为“马祭”等五种祭祀。此乃世尊于《婆罗门法经》(Brāhmaṇadhammikasutta)中所说：

‘‘තෙසං ආසි විපල්ලාසො, දිස්වාන අණුනා අණුං;

තෙ තත්ථ මන්තෙ ගන්ථෙත්වා, ඔක්කාකං තදුපාගමු’’න්ති.

彼等见此渐变，心生起颠倒；遂编造咒语，其后诣奥嘎咖王。

ඉදානි [Pg.287] තෙහි පරිවත්තෙත්වා ඨපිතමත්ථං දස්සෙන්තො ‘‘අස්සමෙධො’’ච්චාදිමාහ. තත්ථ අස්සං එත්ථ මෙධන්ති වධන්තීති අස්සමෙධො. පුරිසං එත්ථ මෙධන්ති වධන්තීති පුරිසමෙධො. සම්මා යුගච්ඡිද්දෙ පක්ඛිපිතබ්බදණ්ඩකං පාසෙන්ති ඛිපෙන්ති එත්ථ සම්මාපාසො. මන්තපදාභිසඞ්ඛතානං සප්පිමධූනං ‘‘වාජ’’න්ති සමඤ්ඤා, තමෙත්ථ පිවයන්තීති වාජපෙය්‍යො. සබ්බස්ස අත්තනො සාපතෙය්‍යස්ස අනිගූහිත්වා නිරවසෙසතො දින්නත්තා නත්ථි එත්ථ අග්ගළාති නිරග්ගළො, අයං පාළියා ආගතක්කමතො අත්ථවණ්ණනා, ඉධාගතක්කමෙන පන අස්සමෙධපුරිසමෙධනිරග්ගළසම්මාපාසවාජපෙය්‍යානං අත්ථවණ්ණනා ලිඛිතබ්බා.

如今为说明被他们颠倒后确立的意义，而说“马祭”等。于此，于此处宰杀马，故为马祭(assamedho)。于此处宰杀人，故为人祭(purisamedho)。于此处投掷应正确放入轭孔的木棍，故为正网(sammāpāso)。‘vāja’是用咒语加持的酥蜜(sappimadhu)的别称，于此饮之，故为力饮祭(vājapeyyo)。因毫无保留地布施自己所有的财产，故此处无有障碍(aggaḷā)，是为无碍祭(niraggaḷo)。这是按照巴利圣典的顺序所作的释义(atthavaṇṇanā)，然而，此处应按照流传的顺序，书写马祭、人祭、无碍祭、正网祭、力饮祭的释义。

414. තිකං යාජකෙ. යජනසීලො ඉදි, යස්සි, ජස්ස දො. යජතීති ඉජො, අ. අථ වා ඉත්ථියා උතුම්හි ජාතෙ ජායතීති ඉත්ථීතුජො. ‘‘නාරීත්විජො’’තිපි පාඨො. ‘‘උතුජො යාජකො තථා’’තිපි පාඨො, සුන්දරො. පරසමයං අමනසි කත්වා පන ආචරියෙන ඉතිද්විජසද්දො ඉදිත්විජසද්දො ච සමානත්ථාති මඤ්ඤමානෙන ‘‘ඉදි ත්විජො’’ති වුත්තං සියා, ණ්වුම්හි යාජකො.

414. 三词用于祭司。行祭祀者(yajatīti)，故为ijo，加a词缀。又，于女人经期(utumhi)出生，故为itthītujo。亦有读作“nārītvijo”。亦有读作“utujo yājako tathā”，甚为优美。然而，或许有阿阇梨不考虑其他学派，认为itidvija与iditvija同义，故说为“idi tvijo”。加ṇvu词缀时，作yājako。

ද්වයං යාගසභායං, අඤ්ඤසභායඤ්චාරම්භකෙ. සභායං සාධු සභ්‍යො, යො. සමාජං ජනසඞ්ඝාතං සමාවසන්ති ආගන්ත්වා එකදෙසී භවන්තීති සමාජා, තෙහි සමං එකීභවතීති [Pg.288] සාමාජිකො, ණිකො. සභාසදො, සභාතාරොප්‍යත්‍ර.

二词用于祭祀集会及其他集会的成员。于集会中为善，故为会友(sabhyo)，加yo词缀。人们前来集会(samāja)，即人群(janasaṅghāta)，共住而成为其中一分；与彼等合为一体者，即是会众(sāmājiko)，加ṇiko词缀。会座(sabhāsado)、会堂成员(sabhātāro)亦在此类。

පඤ්චකං සභාසාමඤ්ඤෙ. පරි සමන්තතො සෙන්ත්‍යස්සං පරිසා, සි සෙවායං. සහ භාසන්ත්‍යස්සං සභා, හලොපො, සබ්භි භාතීති වා සභා. සමජ්ජන්ති සංගච්ඡන්ති මිලන්ත්‍යස්සං සමජ්ජා, අජ ගමනෙ. සමයන්ති මිලන්ත්‍යස්සං සමිති, ඉ ගතිම්හි, ඉත්ථියන්ති. මිලනමෙකීභාවො. සමන්තතො සීදන්ත්‍යස්මිං සංසදො, ඉත්ථිනපුංසකෙසු. ගොට්ඨී, අට්ඨානීප්‍යත්‍ර. ගාවොවාචා තිට්ඨන්ති භවන්ත්‍යස්සං ගොට්ඨී. ආගන්ත්වා තිට්ඨන්ත්‍යස්සං අට්ඨානී, යු, නදාදි, රස්සාදි.

五词用于集会的通称。于此周围就坐(pari…senti)，故为众(parisā)；词根si义为亲近。于此共同言说(saha bhāsanti)，故为会堂(sabhā)，ha音脱落；或由善人(sabbhi)而彰显(bhāti)，故为会堂。于此聚集、会合、相会，故为集会(samajjā)；词根aja义为行。于此会合、相会，故为会议(samiti)；词根i义为行，此为阴性词。相会即合一。于此四面就坐(samantato sīdanti)，故为议会(saṃsado)，此词通阴性与中性。团体(goṭṭhī)、集所(aṭṭhānī)亦在此类。言语(gāvo=vācā)汇集(tiṭṭhanti)之处，故为团体(goṭṭhī)。前来而驻留(āgantvā tiṭṭhanti)之处，故为集所(aṭṭhānī)；加yu词缀，属nadādi类，有长短音等变化。

415-416. භික්ඛුආදිකා ඉමා චතස්සො පරිසා නාම. භික්ඛනසීලතාදීහි භික්ඛු. ‘‘උද්දිස්ස අරියා තිට්ඨන්ති, එසා අරියාන යාචනා’’ති හි වුත්තං. භික්ඛ යාචනෙ, රූ. යොම්හි භික්ඛූ. ඉනීපච්චයෙ භික්ඛුනී, යොස්ස ලොපො. රතනත්තයමුපගන්ත්වා ආසයන්තීති උපාසකා, ණ්වු, ආස උපවෙසනෙ. ඉත්තෙ උපාසිකායො. එත්ථ ච පබ්බජ්ජාසාමඤ්ඤතො, ලිඞ්ගසාමඤ්ඤතො ච සාමණෙරා භික්ඛූසු, සාමණෙරියාදයො, ච භික්ඛුනීසු සඞ්ගහිතා, තතො, අවසෙසා පන සබ්බෙපි දෙවමනුස්සාදයො ඉත්ථිපුරිසවසෙන ද්වෙ කොට්ඨාසෙ කත්වා ලිඞ්ගසභාගවසෙන ද්වීසු සඞ්ගහිතා, බ්‍රහ්මානො පන ලිඞ්ගාභාවෙපි පුරිසසණ්ඨානත්තා පුරිසෙසු සඞ්ගහිතා, තථා පණ්ඩකාපි, උභතොබ්‍යඤ්ජනෙසු පන [Pg.289] පුරිසඋභතොබ්‍යඤ්ජනං පුරිසෙසු, ඉත්ථිඋභතොබ්‍යඤ්ජනං ඉත්ථීසු සඞ්ගහිතන්ති වෙදිතබ්බං.

415-416. 比丘等四众。因以乞食为性等，故称比丘。经中如是说：“为圣者而住立，此是圣者之乞求。”词根`bhikkha`是乞求义。加上-inī后缀成为比丘尼，其`yo`被省略。亲近三宝而承侍者是优婆塞，词根`āsa`为近坐义；其女性为优婆夷。于此，因出家及性别相同，沙弥被摄于比丘中，沙弥尼等被摄于比丘尼中。此外，其余一切天人等，皆依男女分为两部，依性别类别被摄于此二者中。梵天虽无性别，但因其男性形相而被摄于男性中，黄门亦然。至于双性人(ubhatobyañjana)，具男性双性征者被摄于男性中，具女性双性征者被摄于女性中，当如是了知。

එවං චතූහි කොට්ඨාසෙහි පරිසං දස්සෙත්වා අට්ඨහිපි දස්සෙතුමාහ ‘‘අථවෙ’’ච්චාදි. තස්සත්ථො – පරිසා නාම අට්ඨ සියුං, කෙසං වසෙනා’ට්ඨ සියුං? තාවතිංසානං ද්විජානං බ්‍රාහ්මණානං ඛත්තානං ඛත්තියානං මාරස්ස ගහපතිස්ස සමණානං චාතුමහාරාජිකානං බ්‍රහ්මූනඤ්ච වසෙනාති ඉමා චා’ට්ඨපරිසා පාකටවසෙන, සෙට්ඨවසෙන ච වුත්තාති න එත්ථ පුබ්බෙ විය සබ්බා සඞ්ගහිතා, තාවතිංසාදිකා හි පාකටවසෙන වුත්තා, සමණා පන පාකටවසෙන, සෙට්ඨවසෙන ච වුත්තා.

如此以四部分显示众后，为以八部分显示而说“或者”等。其义是——众有八种。依谁而有八种呢？依三十三天、婆罗门、刹帝利、魔罗、家主、沙门、四大天王与梵天而有。此八众是以昭著和殊胜的方式说的，因此此处不像之前那样含摄一切。三十三天等是以昭著的方式说的，沙门众则是以昭著和殊胜的方式说的。

417. ගායත්ති නාම යස්ස චතූසු පාදෙසු පටිපාදං ඡළක්ඛරානි සන්ති, සා පමුඛමාදි යස්ස උත්ථාදීනං පායෙනානුපයොගත්තා ගායත්තිපමුඛං ඡන්දං නාම. ගායතෙති ගායත්ති, ගෙ සද්දෙ, ත්ති, එ අය. වජ්ජං ඡාදයතීති ඡන්දං, ඡද සංවරණෙ, වුත්තඤ්හි පජ්ජවිවෙකෙ බුද්ධගුත්තෙන භික්ඛුනා –

417. 所谓的伽耶特利(Gāyatti)，是四句中每句有六个音节的韵律。以伽耶特利为首，是因为“起”(uttha)等术语大多不适用，故称以伽耶特利为首的韵律(chanda)。“歌唱”(gāyati)故为伽耶特利，词根`ge`是声音义，加上`tti`后缀，`e`变为`aya`。能覆盖过失(vajjaṃ chādayati)故为韵律，词根`chada`是覆盖义。如佛护(Buddhagutta)比丘在《句义辨析》(Pajjaviveka)中所说：

‘‘උත්ථ’මච්චුත්ථකං මජ්ඣං, පතිට්ඨා සුප්පතිට්ඨකා;

පායො පයොගබාහ්‍යත්ථා, අභබ්බත්තා ච නෙරිතා’’ති.

“起、极起与中，安住善安住；多为外用故，无能故不宣。”

යං පන චතුවීසක්ඛරවන්තං, වෙදානං ආදිභූතඤ්ච ගායත්ති විය ඡන්දානං නාපි චතුප්පදං, අථ ඛො තිපදමෙව සියා, සා සාවිත්ති නාම, සාවිත්තිසද්දො ගායත්තිපරියායොප්‍යත්ථි, ‘‘සාවිත්ති ඡන්දසො මුඛං’’, ‘‘ගායත්ති තු ච සාවිත්තී’’ති ච වුත්තත්තා. ඉධ පන භෙදෙන වුත්තං, යථා ‘‘බුද්ධං සරණං ගච්ඡාමි, ධම්මං [Pg.290] සරණං ගච්ඡාමි, සඞ්ඝං සරණං ගච්ඡාමී’’ති. සවිතුස්ස ඉසිනො අයං වාචා සාවිත්ති, ඉණ.

然而，那具有二十四个音节，作为吠陀之始，且不像伽耶特利韵律那样是四句，而是三句组成的，那称为萨维提(sāvitti)。萨维提一词也是伽耶特利的同义词，如所说：“萨维提是韵律之首”，以及“伽耶特利即是萨维提”。但此处是作分别说，犹如“我皈依佛，我皈依法，我皈依僧”。此是萨维陀仙人(Savitu isi)之语，故名萨维提，由`Savitu`加`iṇa`后缀而成。

418. හබ්‍යං දෙවතාත්ථමන්නං, තස්ස පාකෙ තදාධාරෙ ථාල්‍යාදිම්හි චරු, තත්ථ ඨිතත්තා උපචාරෙන හබ්‍යම්පි චරු, චරතිස්මා උ, චරු පුමෙ. ‘‘හබ්‍යපාකෙ චරු පුමා’’ති හ්‍යමරකොසෙ. හොමදබ්බියං හොමකම්මනි හබ්‍යන්නාදීනමුද්ධරණත්ථං කතායං කටච්ඡුයං සුජා, ඉත්ථී, හබ්‍යන්නාදීනං සුඛග්ගහණත්ථං ජායතීති සුජා.

418. 供神之食是献食(habya)。烹煮它的容器，如锅等，是祭器(caru)；因献食置于其中，故转而以祭器称呼献食本身。词根`car`加`u`后缀成`caru`，为阳性。如《阿摩罗词典》(Amarakosa)中所说：“烹煮献食之器`caru`为阳性。”祭祀用的勺子(homadabbiya)，即在祭祀仪式中为舀取献食等而制的长柄勺，是`sujā`（善持），为阴性；因其为易于取握而生，故名`sujā`。

ද්වයං ඛීරන්නෙ, දෙවන්නත්තා පරමං අන්නං. පාතබ්බස්ස, අසිතබ්බස්ස චාති ද්වින්නම්පි භාවානං සම්භවතො පායාසො, ආකාරන්තානමායො. පායසොප්‍යත්‍ර. ද්වයං දෙවන්නෙ. හු දානෙ, ණ්‍යො. ඉම්හි හවි, නපුංසකෙ.

乳粥(khīranna)有二名。因是天食，故称“无上食”。因可饮、可食二者兼具，故名乳粥(pāyāsa)。此处亦作`pāyasa`。天食(devanna)有二名。词根`hu`是布施义，加`ṇya`后缀成`havya`；或加`i`后缀成`havi`（献物），为中性词。

419. ථූණායං යඤ්ඤථම්භෙ යූපො. බෙලුවො වා ඛාදිරො වා. ආලම්බපසුබන්ධනෙයට්ඨි, සමත්තයඤ්ඤෙ වා යං යට්ඨිමාරොපයති, ස යූපො, යු මිස්සනෙ, පො, දීඝාදි. ථු අභිත්ථවෙ, ණො, දීඝාදි. යං කට්ඨං කට්ඨන්තරෙනා’ග්ගිනිප්ඵාදනත්ථං ඝංසතෙ, තස්මිං නිම්මන්ථ්‍යදාරුම්හි අරණී, අර ගමනෙ, අණි, ඊම්හි අරණී.

419. 祭柱(yūpa)是祭祀用的柱子，用毗罗婆木(beluva)或佉陀罗木(khādira)制成。用以捆绑祭牲的木桩，或在祭祀完成时所立的木柱，都称为祭柱。词根`yu`是混合义，加`po`后缀，有长音等变化。词根`thu`是赞颂义，加`ṇo`后缀，有长音等变化。用以与另一块木摩擦生火的木头，那块用来钻火的木头称为火燧木(araṇī)。词根`ara`是行义，加`aṇi`后缀，`ī`变为长音，成为火燧木。

ගාහපච්චාදයො [Pg.291] තයො අග්ගයො. ගහපතිනා සංයුත්තො ගාහපච්චො, අග්ගි, ණ්‍යො. තංයොනියංරෙවාහවනීයො හුතබ්බග්ගිආහවනමරහතීති ආහවනීයො. දක්ඛිණග්ගි පන තංයොනි අඤ්ඤයොනිපි. දක්ඛිණං දෙය්‍යධම්මං අග්ගන්ති විස්සජ්ජන්ත්‍යස්මින්ති දක්ඛිණග්ගි, අග්ග දානෙ, දානං අග්ගීයති දීයත්‍යස්මින්ති දානග්ගං, ‘‘පරිවෙසනට්ඨාන’’න්ති හි අඞ්ගුත්තරනිකායටීකා. එත්ථ ච ගාහපච්චග්ගාදීනං තිණ්ණං විප්පටිපජ්ජන්තානං විනාසහෙතුභාවතො අග්ගිතාදට්ඨබ්බා. සත්තකනිපාතඅඞ්ගුත්තරනිකායට්ඨකථායං පන –

有三种火，即家主火等。与家主相应者是家主火(gāhapatyaggi)。其源于彼（家主火），且堪受献祭，故名供养火(āhavanīya)。而应施火(dakkhiṇaggi)，则或源于彼，或源于他处。于此火中布施献物，故名应施火。《增支部复注》(Aṅguttaranikāyaṭīkā)中说：“是供养处。”于此，当知家主火等三者，若有违逆，即成毁灭之因，故应视之为火。然而，《增支部七集义注》(Sattakanipātaaṅguttaranikāyaṭṭhakathā)中则说—

ආහුනං වුච්චති සක්කාරො, ආහුනං අරහන්තීති ආහුනෙය්‍යා, මාතාපිතරො, මාතාපිතරො හි පුත්තානං බහූපකාරතාය ආහුනං අරහන්ති, තෙසු විප්පටිපජ්ජමානා පුත්තා නිරයාදීසු පවත්තන්ති, තස්මා කිඤ්චාපි මාතාපිතරො නානුදහන්ති, අනුදහමානස්ස පන පච්චයො හොතීති අනුදහනට්ඨෙනෙව ‘‘ආහුනෙය්‍යග්ගී’’ති වුච්චති. යො මාතුගාමස්ස සයනවත්ථාලඞ්කාරාදිඅනුප්පදානෙන බහූපකාරො, තං අතිචරන්තො මාතුගාමො නිරයාදීසු නිබ්බත්තති, තස්මා සොපි පුරිමනයෙනෙව අනුදහනට්ඨෙන ‘‘ගහපතග්ගී’’ති වුත්තො. ‘‘දක්ඛිණෙය්‍යග්ගී’’ති එත්ථ පන ‘‘දක්ඛිණා’’ති චත්තාරො පච්චයා, භික්ඛුසඞ්ඝො දක්ඛිණෙය්‍යො, සො ගිහීනං තීසු සරණෙසු, පඤ්චසු සීලෙසු, දසසු සීලෙසු, මාතාපිතුපට්ඨානෙ, ධම්මිකසමණබ්‍රාහ්මණූපට්ඨානෙති එවමාදීසු කල්‍යාණධම්මෙසු නියොජනෙන බහූපකාරො, තස්මිං මිච්ඡාපටිපන්නො ගිහී භික්ඛුසඞ්ඝං අක්කොසිත්වා නිරයාදීසු නිබ්බත්තති, තස්මා සොපි පුරිමනයෙනෙව අනුදහනට්ඨෙන

“献礼”(āhuna)即是恭敬。堪受献礼者是应供者(āhuneyya)，即父母。父母对子女有大恩，故堪受献礼。若子女对父母行邪行，则堕于地狱等。是故，纵然父母不燃烧子女，但对行邪行者则成为燃烧之缘，故以能烧毁之义，称之为“应供火”(āhuneyyaggi)。男子以床、衣、饰物等供给女人，对她有大助益，若女人对他行为不端，则会投生于地狱等。是故，他也如前述以能烧毁之义，称之为“家主火”(gahapataggi)。至于“应施火”(dakkhiṇeyyaggi)，此中“施”(dakkhiṇā)指四资具，比丘僧团是“应受施者”(dakkhiṇeyya)。僧团以引导在家人住于三皈依、五戒、十戒、奉事父母、供养如法沙门婆罗门等善法而有大助益。若在家人对僧团行邪行，辱骂比丘僧团，则会投生于地狱等。是故，他也如前述以能烧毁之义[称之为应施火]。

‘‘දක්ඛිණෙය්‍යග්ගී’’ති [Pg.292] වුත්තො. කට්ඨතො නිබ්බත්තො පාකතිකොව අග්ගි කට්ඨග්ගි නාමාති වුත්තො.

称之为“应施火”。由木柴生起的自然火，则称之为“木柴火”(kaṭṭhaggi)。

420. සිලොකො දානෙ. හා චාගෙ, ණො, ද්විත්තචත්තගත්තානි, චජ හානිම්හි වා. සජ විසග්ගෙ, විසග්ගො දානං, උපුබ්බො සජ විසජ්ජෙ, ණො, පුබ්බෙ වාගමො, වොසග්ගො. දිස අතිසජ්ජනෙ, අතිසජ්ජනං දානං, පබොධනඤ්ච, ඉහ දානං පදෙසනං. සණ දානෙ, යු. තර ප්ලවනතරණෙසු, මච්ඡෙරසොතාතික්කමනමෙත්ථ තරණං. හා චාගෙ, චුරාදි, තො, යාලොපො, භූවාදිම්හි පන ‘‘ආකාරන්තානමායො’’ති ආයො, විහායිතං. වජ්ජ වජ්ජනෙ, සබ්බත්‍ර භාවසාධනං. උපසග්ගවිසෙසෙනෙතෙ දානත්ථාභිධායිනො. ඵස්සනං, පතිපාදනංප්‍යත්‍ර.

420. 以下是“布施”(dāna)的同义词：Siloka(施舍)。(词根)hā(舍弃)或caj(舍弃)是舍弃义。(词根)saj是放出义，visagga(放出)即是布施。前缀ava加saj成vossajati，加ṇa后缀成vossagga(弃舍)。(词根)dis是授与义，atisajjana(授与)即是布施，也作觉醒义；此处布施是padesana(指示)。(词根)saṇ是布施义，加yu后缀。(词根)tara是渡越义，此处“渡越”指超越悭吝之流。(词根)hā是舍弃义。(词根)vajj是避免义，在所有情况下都是动名词。通过前缀的差别，这些词表达了布施的含义。Phassana(触达)和patipādana(给予)也在此(同义词之列)。

421. සෙට්ඨධනස්ස, පුත්තානං, දාරානං, රජ්ජස්ස, අඞ්ගානඤ්ච වසෙන පඤ්චමහාපරිච්චාගො වුත්තො. තත්‍ර සෙට්ඨධනං සෙතහත්ථාදිරතනං. පුත්තා ඔරසා, අථ වා පුත්තධීතරො. දාරො පතිබ්බතා පියභරියා. රජ්ජං පකතිරජ්ජං, තදුට්ඨිතො වා ආයො. අඞ්ගං චක්ඛාදි. මහන්තෙහි උත්තමපුරිසෙහෙව කතො, මහන්තානං වා පරිච්චාගො මහාපරිච්චාගො, මහත්ථං වා බුද්ධභාවත්ථං කතො පරිච්චාගො මහාපරිච්චාගො, කාපුරිසෙහි දුක්කරත්තා මහන්තො වා සෙට්ඨො පරිච්චාගො මහාපරිච්චාගො.

421. 由舍弃最胜财、子女、妻子、王国及肢体，而说有五种大施舍(mahāpariccāga)。其中，最胜财指白象等宝物；子女指亲生儿女；妻子指贞顺的爱妻；王国指固有王国或其收入；肢体指眼等器官。由伟大的无上士所行，或舍弃重大之物，故为“大施舍”；或为成佛之大利益而行，故为“大施舍”；或因凡夫难行而伟大、最胜，故为“大施舍”。

422. දානපාරමීආදිකානං [Pg.293] තිස්සන්නං පාරමීනං වසෙන අසාධාරණදානවත්ථුං දස්සෙත්වා සාධාරණදානවත්ථුං දස්සෙතුමාහ ‘‘අන්නං පාන’’මිච්චාදි. තත්‍ර අන්නං පානවජ්ජිතං යං කිඤ්චි ඛාදනීයාදිකං. පානං පාතබ්බං උදකාදි. යානං හත්ථ්‍යාදි අන්තමසො උපාහනං උපාදාය ගමනසාධනං. මාලා මාල්‍යං, පුප්ඵඤ්ච. විලෙපනං ඡවිරාගකරණං, විභූතො සුගන්ධො වා. ගන්ධො තදඤ්ඤගන්ධො. සෙය්‍යා මඤ්චාදි, සෙය්‍යාග්ගහණෙන චෙත්ථ ආසනම්පි ගහිතං. පදීපෙය්‍යං පදීපස්ස හිතං යං කිඤ්චි තෙලාදි, ඉමෙ දස දානවත්ථූ නාම සියුං. දීයන්තෙ යායාති දානං. තස්ස වත්ථු කාරණං, තදුප්පත්තියා උප්පජ්ජනතොති දානවත්ථු, දාතබ්බං වා දානං, අන්නාදි, තදෙව වත්ථු. එතානි පන දස දානවත්ථූනි සුත්තන්තනයෙන කථිතානි. විනයාභිධම්මනයවසෙනාපි පන කථෙතබ්බානි, රූපාදිඡළාරම්මණදානවසෙන හි අභිධම්මෙ ඡ දානවත්ථූනි ආගතානි, විනයෙ චීවරපිණ්ඩපාතභෙසජ්ජසෙනාසනවසෙන චත්තාරි ආගතානි. තත්ථෙවමාචරියා වදන්ති ‘‘සුත්තන්තනයදානතො විනයදානමෙව මහප්ඵලං, කස්මා? අන්නාදිදානමත්තවසෙනෙව යස්ස කස්සචි දුස්සීලාදිකස්ස දාතබ්බන්ති අනුජානිත්වා පිණ්ඩපාතාදිකප්පියවොහාරවසෙන සීලවන්තාදිකස්සෙව ච දාතබ්බන්ති අනුඤ්ඤාතත්තා. සාමඤ්ඤදානතො හි විසෙසදානමෙව මහප්ඵලං, තතොපි අභිධම්මනයදානමෙව මහප්ඵලං, කස්මා? රූපාදීසු පරමත්ථවසෙනෙව අභිනිවිසිත්වා දානවසෙන තතොපි අතිසයදානත්තා’’ති. මයං පන සුත්තන්තනයදානං වා හොතු විනයාභිධම්මනයදානං වා, යං ඛෙත්තාදිතිවිධසම්පදායුත්තං, තමෙව මහප්ඵලං කරොතීති වදාම.

422. 为说明布施波罗蜜等三种波罗蜜的不共布施事后，现在要说明共通的布施事，所以说“食物、饮料”等。于此，“食物”(anna)指除饮料外的任何嚼食(khādanīya)等。“饮料”(pāna)指水等饮品。“车乘”(yāna)指象等，乃至鞋履等交通工具。“花鬘”(mālā)指花环与鲜花。“涂香”(vilepana)指使皮肤光泽之物，或极芬芳之物。“香”(gandha)指其他香。“卧具”(seyyā)指床等，此处以卧具摄取坐具。“灯具”(padīpeyya)指有益于灯之物，如油等，这十种名为布施事。所施予者，是为布施。其所依是因，因其生起而生起，故名布施事；或可施予之物，如食物等，即是布施事。但这十种布施事是根据经藏之说。然而，也应该根据律藏与阿毗达摩之说。在阿毗达摩中，依色等六所缘之布施，有六种布施事；在律藏中，依衣、食、药、住，有四种布施事。对此，诸师这样说：“经藏之施不如律藏之施具大果报。何以故？因经藏仅许向任何破戒者等施予食物等，而律藏则许如法地仅向持戒者等施予钵食等故。一般之施不如特殊之施具大果报，其中，阿毗达摩之施具最大果报。何以故？因其依色等胜义谛而深入布施，故较其他布施更为殊胜。”然而，吾等则谓，无论经藏之施，抑或律藏、阿毗达摩之施，凡具足福田等三种圆满者，方能成就大果报。

423. තදහෙ [Pg.294] මතදිවසෙ මතත්ථං යං පිණ්ඩපාතජලාඤ්ජල්‍යාදිදානං, එතං දානං දෙහා උද්ධෙ භවං උද්ධදෙහිකං නාම. පිතරං උද්දිස්ස ජලාඤ්ජලිසුවණ්ණාදිදානං නිවාපො, වප බීජසන්තානෙ, ණො. කාලපත්තාදිනියමෙන රාජමත්තණ්ඩවිසොත්තරාදිසත්ථතො විහිතං, තංව තමෙව පිතුදානං සමණබ්‍රාහ්මණභොජනාදි සද්ධං නාම, සද්ධා අස්ස දානස්සත්ථීති, ණො. සත්ථතොති හෙතුම්හි අවධ්‍යත්ථවත්තිච්ඡාය පඤ්චමී.

423. 在亡者去世之日，为亡者所作的钵食、水施等布施，此施名为“身后施”(uddhadehikaṃ)，意为身体之外所行。为祖先所作之水、黄金等布施，名为“祭祀”(nivāpo)，其词源为(词根)vapa(播种延续)，加ṇo后缀。依照时节等规定，由《王日》(Rājamattaṇḍa)等论典所规定，彼对父之施，如供养沙门、婆罗门饮食等，名为“净信施”(saddhaṃ)，意为此施具足净信(saddhā)。于“satthatoti”一词中，第五格(夺格)用于因由义，因其意欲表达“从……”(avadhi)的含义。

424. චතුක්කං ගෙහාගතෙ. අත සාතච්චගමනෙ, ඉථි, අතිථි, ‘‘අතිථි ද්වීසූ’’ති තිකණ්ඩසෙසෙ. ඉත්ථියං අතිථී ච. ආගච්ඡතීති ආගන්තු, තු. ආහුනං වුච්චති ගෙහාගතානං දාතබ්බභත්තාදි, තං පටිග්ගණ්හිතුං අරහතීති පාහුනො. විස පවෙසනෙ, ආවෙසනං ආවෙසො, තමරහතීති ආවෙසිකො. අත්‍යාගතොප්‍යත්‍ර. ගන්තුමිච්ඡතීති ගමිකො, ඉකො. ද්වයං පූජිතපුප්ඵදබ්බක්ඛතාදිම්හි. අග්ඝ පූජායං, අ. ණ්‍යම්හි අග්ඝියං, අග්ඝයම්පි. අග්ඝතො වා තදත්ථියෙ ඉයො.

424. 四者指来至家中者。于此，“客人”(atithi)一词，(词根)ata为持续来访之义，加ithi后缀；如《三部补遗》(Tikaṇḍasesa)所言：“atithi用于二性”。女性亦称atithī。来者(āgantu)，因其前来(āgacchati)而得名，加tu后缀。为来至家中者所施予之食物等，名为āhuna；值得接受彼供养者，名为“宾客”(pāhuno)。(词根)visa为进入之义，进入即āvesa，值得进入者，名为āvesiko。“不请自来者”(atyāgata)亦在此列。想要前往者(gantumicchati)，名为“行者”(gamiko)，加iko后缀。二者指以鲜花、香料、未碎米等所作的供养。(词根)aggha为供养之义，加a后缀。加ṇya后缀为agghiyaṃ，亦有agghayaṃ。或从aggha而来，于表其用途时用iyo后缀。

425. පාදත්ථෙ උදකාදිම්හි පජ්ජං. පදස්ස හිතං පජ්ජං. ආගන්ත්වාදයො පජ්ජපරියන්තා සත්ත සද්දා තීසු ලිඞ්ගෙසු.

425. 为足部之用，水等名为“足水”(pajjaṃ)。有益于足者，亦名pajjaṃ。从āgantu等至pajjaṃ为止之七词，适用于三性。

ඡක්කං [Pg.295] පූජායං. චි චයෙ,ති. අච්ච පූජායං, යු. පූජ පූජායං, ඉත්ථියමති අ. හර හරණෙ, උපපුබ්බො හර පූජායං, ණො, උපහාරො, පුමෙ. බල පාණනපූජාසංවරණෙසු, ඉ, බලි ද්වීසු. මාන පූජායං, යු. නමස්සාප්‍යත්‍ර, නමස්ස පූජායං, ඉත්ථියං අ.

六者指供养。(词根)ci为积聚之义，加ti后缀。(词根)acca为供养之义，加yu后缀。(词根)pūja为供养之义，于阴性中用a后缀。(词根)hara为拿取之义，加upa前缀之hara为供养之义，加ṇo后缀，形成阳性词upahāro(供物)。(词根)bala于生命、供养、守护之义中，加i后缀，形成bali(祭品)，此词用于二性。(词根)māna为供养之义，加yu后缀。namassa亦在此列，namassa为供养之义，于阴性中用a后缀。

426. චතුක්කං වන්දනායං. නමස්ස වන්දනෙ, පුබ්බෙව, නමු නමනෙ වා, ස්සපච්චයො. නමො කරණං නමක්කාරො, ණො. නමොතො ඡට්ඨීලොපො, ‘‘ලොපඤ්ච තත්‍රාකාරො’’ති ඔකාරලොපෙ අකාරාගමො, අථ වා නමනං නමො, තස්ස කරණං නමක්කාරො, රහොසද්දො විය හි නමොසද්දොත්‍ර ද්විධා වත්තති. එකො අකාරන්තො සලිඞ්ගො, එකො අලිඞ්ගො ඔකාරන්තොති. වන්ද අභිවාදනථුතීසු, යු, වන්දනා, නලොපෙ, දීඝෙ ච අභිවාදනං.

426. 四者指礼敬。(词根)namassa为礼敬之义，如前所述；或(词根)namu为屈身之义，加ssa后缀。作礼敬(namo)之行为，名为“礼拜”(namakkāro)，加ṇo后缀。此词由namo而来，第六格(属格)省略，依“(省略处)插入a字”之规则，于o音省略时插入a音。或，“屈身”(namana)即是namo，作此行为即是namakkāro。于此，namo一词犹如raho一词，有二种用法：一者以a结尾且有性，一者以o结尾且无性。(词根)vanda于问候和赞叹之义中，加yu后缀，形成vandanā(礼敬)。Abhivādanaṃ(问候)亦在此列。

තිකං පත්ථනාමත්තෙ. අත්ථ යාචනායං, යු, පත්ථනා. අත්ථනාපි. ඨා ගතිනිවත්තිම්හි. පනිද්වයපුබ්බො පත්ථනායං, යු, ණත්තං, ධත්තං. ඉම්හි පණිධි. අයං පුරිසෙ පුල්ලිඞ්ගෙ. යාචනාප්‍යත්‍ර.

三种用于“祈愿”义。词根`attha`用于“请求”义，加后缀`yu`，成`patthanā`(祈愿)。亦作`atthanā`。词根`ṭhā`用于“停止行进”义。当其带有前缀`pa`和`ni`时，用于“祈愿”义，成为`paṇidhi`(誓愿)。此词为阳性。`yācanā`(请求)亦在此列。

427. සක්කාරපුබ්බඞ්ගමං කත්වා ගරුආදීනං ආරාධනීයානං ක්වචි අත්ථෙ නියොජනං පත්ථනාවිසෙසො අජ්ඣෙසනා, ඉස ගවෙසනෙ, ඉස ගතිහිංසාවදානෙසුවා, යු, අජ්ඣෙසනා, යථා ‘‘දෙසෙතු භගවා ධම්මං, දෙසෙතු සුගතො ධම්ම’’න්ති.

427. 以恭敬为先，对师长等应敬者，于某事加以劝请，此乃祈愿之特殊形式，称为`ajjhesanā`（恳请）。词根`isa`用于“寻求”义，或`isa`用于“行进、伤害、施与”等义，加后缀`yu`，成`ajjhesanā`。例如：“世尊请说法，善逝请说法。”

428. චතුක්කං [Pg.296] අනුස්සරණෙ. එස ගවෙසනෙ, යාගමෙ පරියෙසනා. තිම්හි පරියෙට්ඨි. ගවෙස මග්ගනෙ.

428. 四种用于“寻觅”义。词根`esa`用于“寻求”义，经`yāgama`（y的加入）成`pariyesanā`(遍求)。加后缀`ti`，成`pariyeṭṭhi`(遍求)。词根`gavesa`用于“寻觅”义。

තිකං ආරාධනීයස්ස චිත්තානුකූලෙ. ආස උපවෙසනෙ, යු, උපාසනං. සු සවනෙ. සොතුමිච්ඡා සුස්සූසා, ‘‘භුජඝසහරසුපාදීහි තුමිච්ඡත්ථෙසූ’’ති සපච්චයො, ද්විත්තාදි, සුස්සූසා, සා ඉත්ථී. චරතිතො භාවෙ ණ්‍යො, පාරිචරියා.

三种用于“令应敬者心生随顺”义。词根`āsa`用于“亲近”义，加后缀`yu`，成`upāsanaṃ`（亲近）。词根`su`用于“听闻”义。欲闻法之心称为`sussūsā`（乐于听闻），根据“bhujaghasaharasupādīhi tumicchatthesū”之规则，加后缀`sa`，并有重叠等变化，形成`sussūsā`，此为阴性词。从词根`cara`而来，于状态义中加后缀`ṇya`，成`pāricariyā`（侍奉）。

429. තිකං තුණ්හීභාවෙ. මුනිනො කම්මං මොනං, ණො. තුහ අදනෙ, ණ්හපච්චයො, හලොපො ච, තුණ්හො මොනමෙතස්සත්ථීති තුණ්හී, තස්ස භාවො තුණ්හීභාවො, අතුණ්හස්ස වා තුණ්හීභවනං තුණ්හීභාවො, අථ වා තොහතීති තුණ්හී, තුහ අදනෙ, අදනං හිංසා, ණීපච්චයො, වණ්ණවිපරියයො, තුණ්හිනො භාවො තුණ්හීභාවො.

429. 三种用于“静默”义。牟尼之行为是`monaṃ`（静默），加后缀`ṇo`。词根`tuha`用于`adana`（伤害）义，加后缀`ṇha`，并省略`h`，成`tuṇho`；拥有此静默者为`tuṇhī`，其状态即`tuṇhībhāvo`（静默状态）；或非静默者变得静默，亦是`tuṇhībhāvo`。又或，因其伤害(tohati)，故为`tuṇhī`；词根`tuha`用于`adana`（伤害）义，加后缀`ṇī`，并有字母换位；`tuṇhī`的状态即是`tuṇhībhāvo`。

පඤ්චකං අනුක්කමෙ. පතිරූපෙන පතනං පටිපාටි, පත ගමනෙ, උභයත්‍රාපි තස්ස ටො, ඉ. සා ඉත්ථී. අනුරූපො කමො, කමො එව වා අනුක්කමො. පරි අනතික්කමෙන අයනං පවත්තනං පරියායො. පුබ්බස්සානුරූපා අනුපුබ්බී, නදාදි. අයං අපුමෙ. අනුපුබ්බම්පි. කමු ඉච්ඡාකන්තීසු, ණො.

五种用于“次第”义。以相应之方式行进，即`paṭipāṭi`（次第）；源于词根`pata`（行进），加后缀`i`，并将`t`音变为`ṭ`。此为阴性词。相应之次第，或次第本身即是`anukkamo`（次第）。不超越地周遍运行，即`pariyāyo`（方式，次第）。与先前相应之`anupubbī`（次第），属`nadādi`（河等）词组。此为非阳性词。亦作`anupubbaṃ`。词根`kam`用于“希求、可爱”义，加后缀`ṇo`。

430. තිකං සීලෙ. තප සන්තාපෙ. කිලෙසෙ තාපෙතීති තපො, අ. යමු උපරමෙ, උපරමො විරමණං, භාවෙ ණො[Pg.297]. සි බන්ධනෙ, සිනොති චිත්තමෙතෙනාති සීලං, ලො, සීල සමාධානෙ වා, සමාධානං කුසලානං ධම්මානං අධිට්ඨානභාවො. සීල සමාධිම්හි වා, සමාධිරත්‍ර කුසලානං ධම්මානං අභ්‍යුපගමො, අඤ්ඤත්‍ර සීලෙ තුපචාරා, අථ වා අත්තානං, පරඤ්ච නිරයාදීසු තාපෙතීති තපො. කුසලධම්මතො සංයමනං විරමණං සංයමො, සමාධානඤ්චාත්‍රාකුසලධම්මවසෙනෙවාති අයං අඤ්ඤත්‍ර සීලෙ නිබ්බචනං.

430. 三种用于“戒”义。词根`tapa`用于“烧燃”义。因其烧燃诸烦恼，故为`tapo`（苦行），加后缀`a`。词根`yamu`用于“止息”义，止息即远离，于状态义中加后缀`ṇo`（而成`yamo`或`saṃyamo`）。词根`si`用于“束缚”义，因其束缚心，故为`sīlaṃ`（戒），加后缀`lo`。或词根`sīla`用于“安住”义，安住即以诸善法为基。或词根`sīla`用于“定”义，此处的定指接受诸善法，此乃就戒的引申义而言。又或，因其令自身与他人在地狱等中受折磨，故为`tapo`（苦行）。（在另一意义上，）从善法中约束与远离是为`saṃyamo`（约束），此处的安住仅由不善法之力而有。此乃就戒之外的意义所作的解释。

සත්ථවිහිතො නියමො වතං. ‘‘මන්තනායං පටිඤ්ඤායං, නියමො නිච්ඡයෙ වතෙ’’ති රභසො. තඤ්ච වතං උපවාසාදිලක්ඛණං පුඤ්ඤමුච්චතෙ. ‘‘සීලං චාරිත්තං වාරිත්තමුපවාසාදිපුඤ්ඤක’’න්ත්‍යමරමාලා. ආදිනා අක්ඛාරලවණාසනාදි. එත්ථ ච තපාදයො මුඛ්‍යවසෙන කුසලසීලෙ වත්තන්ති, රූළ්හීවසෙන අකුසලසීලෙපි. නියමාදයො මුඛ්‍යවසෙන අකුසලසීලෙ වත්තන්ති, රූළ්හීවසෙන කුසලසීලෙති අයං සීලබ්බතානං විසෙසො. යමු උපරමෙ. වතු වත්තනෙ, වත්තනඤ්චාත්‍ර චරණං, සමාධානං වා. වා පුල්ලිඞ්ගෙපි.

导师制定之规则称为`vataṃ`（誓愿）。《Rabhasa》中说：“`niyamo`（规则）用于思虑、承诺、决定、誓愿义。”此种以斋戒等为特征之誓愿被称为功德。《Amaramālā》中说：“戒、行、止、斋戒等皆是功德。”“等”字包括不食碱性食物、盐等。在此，`tapa`（苦行）等主要用于善戒，然亦约定俗成地用于不善戒。`niyama`（誓约）等主要用于不善戒，然亦约定俗成地用于善戒，此乃戒与誓愿之区别。词根`yamu`用于“止息”义。词根`vatu`用于“转起”义，此处之转起指行持或安住。`vata`一词亦可是阳性。

ද්වයං මරියාදාතික්කමෙ. කමු පදවික්ඛෙපෙ, විරූපො අතික්ක මො වීතික්කමො. මරියාදාතික්කමො ආචාරො අජ්ඣාචාරො. කායවිවෙකාදයො තයො එත්ථ විවෙකො. විච විවෙචනෙ, පුථභාවෙ ච, භාවෙ ණො, ද්විත්තාදි. පුථු විසුංභූතො ගණාදීහි අත්තා සරීරං මනො සභාවො ච එතෙසන්ති පුථුගත්තා, තෙසං භාවො පුථුගත්තතා කායවිවෙකාදයො, මජ්ඣෙ ගාගමො. ‘‘එවංසරූපොයං පුරිසො, එවංසරූපා වා අම්හෙපි නෙසං පකති’’රිති පකතිපුරිසානං විභාගෙන ඤාණවිවෙකො. අත්තා බුද්ධි, සො පුථුභාවෙන යස්ස, තබ්භාවො පුථුගත්තතාත්‍යඤ්ඤෙ. අඤ්ඤතො විලක්ඛණස්ස භාවො පුථුගත්තතාත්‍යඤ්ඤෙ.

两种用于“越界”义。词根`kamu`用于“错步”义，不正当的超越即是`vītikkamo`（违犯）。超越界限的行为是`ajjhācāro`（不当行为）。身远离等三种，在此称为`viveko`（远离）。词根`vica`用于“分别、分离”义，于状态义中加后缀`ṇo`，并有重叠等变化。自身、身体、心、自性等从群体中分离，具此状态者为`puthugattā`，其状态即`puthugattatā`（分离性），即身远离等，中间有`g`的加入。“此人是如此形貌，或我等亦非彼等之本性”，如此依凡夫之分别而有`ñāṇaviveko`（智远离）。另有人说：`attā`（我）即是智慧，其以分离状态而存在，其状态即是`puthugattatā`。又有人说：与他者有别之状态，即是`puthugattatā`。

431. ඛුද්දානුඛුද්දකං [Pg.298] චූළවත්තං, මහාවත්තඤ්ච, වත්තපටිපත්ති වා ‘‘ආභිසමාචාරික’’මිත්‍යුච්චතෙ, අභිසමාචාරෙ උත්තමසමාචාරෙ භවං ආභිසමාචාරිකන්ති කත්වා, තදඤ්ඤං ඛුද්දානුඛුද්දකතො අඤ්ඤං පාතිමොක්ඛසංවරසීලාදිකං සීලං බ්‍රහ්මචරියස්සාරියමග්ගස්ස ආදිම්හි තදත්ථාය චරිතබ්බත්තා ආදිබ්‍රහ්මචරියමිත්‍යුච්චතෙ.

431. 微细戒与更微细戒，以及小行法与大行法，或行法实践被称为`ābhisamācārika`（威仪），因其属于`abhisamācāra`（最上等威仪）故。此外，与微细戒和更微细戒不同之`pātimokkhasaṃvarasīla`（波罗提木叉律仪戒）等戒，由于是梵行、圣道之开端，为达彼目的而应奉行，故称为`ādibrahmacariya`（初梵行）。

432. පාපෙහි අකුසලධම්මෙහි උපාවත්තො අනාවුතො විගතො සබ්බන්නපානභොගාදීහි විවජ්ජිතොව හුත්වා ගුණෙහි සීලාදීහි සද්ධිං යො වාසො වසනං ථම්භනමත්ථි, සො ‘‘උපවාසො’’ති විජානිතබ්බො. වසු ථම්භෙ, දිවාදි, උපවසනං උපවාසො, ණො, විගතො, උපෙතො ච වාසොති වා උපවාසො.

432. 远离诸恶、不善法，无有遮蔽，断除一切饮食受用等，与戒等功德共同安住、住立，当知此为`upavāso`（斋戒）。词根`vasu`用于“住立”义，属`div`组；`upavasanaṃ`加后缀`ṇo`成`upavāso`。又或，远离（恶法）而具足（善法）而住，故为`upavāso`。

433. පජ්ජද්ධං භික්ඛුම්හි. තපො කම්මමස්සත්ථීති තපස්සී, තපාදිතො සී, ද්විත්තං. භයදස්සනසීලො භික්ඛු, රූ, රස්සො. සමෙතීති සමණො, යු. පබ්බජා සඤ්ජාතා යස්සාති පබ්බජිතො, සඤ්ජාතත්ථෙ ඉතො, සෙට්ඨත්තං වජතීති වා [Pg.299] පබ්බජිතො, වජ ගමනෙ, තො. තපොකම්මං ධනං යස්සාති තපොධනො.

433. 关于比丘等有半颂。以苦行为业者名为`tapassī`（苦行者），从`tapa`等词而来，加后缀`sī`，并有重叠。惯于见（轮回之）怖畏者为`bhikkhu`（比丘），加后缀`rū`，并有元音短化。寂静者为`samaṇo`（沙门），加后缀`yu`。已生起出家之念者为`pabbajito`（出家者），`ito`用于“已生起”义；或趣向殊胜者为`pabbajito`，词根`vaja`用于“行”义，加后缀`to`。以苦行为财富者名为`tapodhano`（苦行富者）。

ද්වයං මොනබ්බතෙ. වාචතො යමතීති වාචංයමො, නිග්ගහීතාගමො, රස්සො ච. මොනමස්සත්ථීති මුනි, රස්සො, ඔස්සු. ද්වයං ආභුසොපවාසනබ්‍රහ්මචරියාදියුත්තෙ. තපොයොගා තාපසො, සණ. ඉස ගවෙසනෙ, ඉ, ඉසි, ඉස ගතියං වා, ඤාණස්ස, සංසාරස්ස වා පාරං ගමනතො ඉසි, ඉ. පාරිකඞ්ඛීප්‍යත්‍ර, පාරමස්සත්ථීති පාරී, බ්‍රහ්මඤාණං, තං කඞ්ඛතීති පාරිකඞ්ඛී.

二种用于“静默誓愿”义。能制伏语言者名为`vācaṃyamo`（语制伏者），此构词有鼻音`ṃ`的加入，且有元音短化。具静默者名为`muni`（牟尼），有元音短化，亦见于`ossu`（语法规则）。二种用于具足`ābhusa`（简朴）、`upavāsana`（斋戒）、`brahmacariya`（梵行）等者。因修苦行（tapo）故名`tāpaso`（苦行者），加后缀`saṇa`。词根`isa`用于“寻求”义，加后缀`i`，成`isi`（仙人）；或词根`isa`用于“行”义，因行至智慧或轮回之彼岸，故为`isi`，加后缀`i`。`pārikaṅkhī`（希求彼岸者）亦在此列。具彼岸（`pāraṃ`）者为`pārī`，指梵智，希求此者名为`pārikaṅkhī`。

434. ද්වයං ජිතින්ද්‍රියගණෙ. යෙසං සංයතා ඉන්ද්‍රියානං ගණා, තෙ යතිනො, වසිනො ච නාම. යතං ඉන්ද්‍රියසංයමො නිච්චමෙතෙසමත්ථීති යතිනො, ඊ. යතයොපි, යත පයතනෙ, ඉ. වස පාගුණ්‍යෙ, වසො යෙසමත්ථීති වසිනො, ඊ.

434. 二者皆指调伏诸根者(jitindriyagaṇe)。诸根已调伏者，名为“修行者”(yatino)与“自在者”(vasino)。因其常有已调伏的根律仪，故名“修行者”，其词尾为“ī”。亦作“精勤者”，词根“yat”有精勤之义，词尾为“i”。词根“vas”有熟练之义，有熟练者名为“自在者”，其词尾为“ī”。

තිකං ධම්මසෙනාපතිම්හි. සාරී නාම බ්‍රාහ්මණී, තස්සා පුත්තො සාරිපුත්තො. තුස්සන්ත්‍යස්මිං අත්ථසිද්ධිතොති තිස්සො, සො, තුස්සි ච. පූජිතො තිස්සො උපතිස්සො, අථ වා ‘‘තිස්සො’’ති වා ‘‘ඵුස්සො’’ති වා ‘‘උපතිස්සො’’ති වා දහරකාලෙ මාතාපිතූහි යදිච්ඡාය ගහිතං නාමං, ‘‘සාරිපුත්තො’’ති මාතුවසෙන, ‘‘ධම්මසෙනාපතී’’ති පන අරියභාවප්පත්තෙ සම්මාසම්බුද්ධෙන ගහිතං නාමං. කුසලධම්මාවුධෙහි කාමාදිකා අකුසලධම්මසෙනා ජිතා යෙසං ධම්මසෙනා, අනෙකකොටිසතසහස්සසඞ්ඛ්‍යා භගවතො සාවකසඞ්ඝා, තෙසං පති නායකට්ඨෙන ධම්මසෙනාපති.

三者皆指法将(dhammasenāpati)。名为舍利(Sārī)的婆罗门女，其子即是舍利弗(Sāriputta)。因众人于他成就义利而满足，故名帝须(Tisso)。受尊敬的帝须即伍巴谛萨(Upatissa)；或谓“帝须”、“富沙”(Phusso)或“伍巴谛萨”是其幼时父母随意所取之名；“舍利弗”是依母名而来；而“法将”则是其证得圣位时，由正等觉者(sammāsambuddha)所取之名。以善法为武器，战胜了贪欲等不善法之军。世尊(bhagavā)无数百千亿的声闻僧团即是法军(dhammasenā)，而他是此军之主，以领导之义，故名法将。

435. ද්වයං [Pg.300] භගවතො වාමපස්සට්ඨෙ මහාමොග්ගල්ලානෙ. කුලෙ ජායතීති කොලිකො, සො එව කොලිතො. මොග්ගල්ලිබ්‍රාහ්මණියා අපච්චං මොග්ගල්ලානො, ණානො. ද්වයං අරියසාමඤ්ඤෙ. කිලෙසාරයො හනතීති අරහො, සො එව අරියො, අර ගමනෙ වා, අරති අධිගච්ඡති මග්ගඵලධම්මෙති අරියො, ණ්‍යො. අධිගච්ඡිත්ථාති අධිගතො, තො.

435. 二者皆指世尊(bhagavā)左胁侍大目犍连(Mahāmoggallāna)。生于拘利(Koliya)族，故名拘利陀(Kolita)。目犍连(Moggalli)婆罗门女之后裔为目犍连(Moggallāna)，其词尾为“ṇāna”。二者皆指圣者(ariya)之通义。因其杀烦恼敌，故名阿罗汉(araho)，彼即是圣者(ariyo)；或词根“ar”有行至之义，因行至、证得道果法，故名圣者，其词尾为“ṇya”。已证得者，故名“已证得”(adhigato)，其词尾为“to”。

අසෙක්ඛස්ස ගහිතත්තා ‘‘සොතාපන්නාදිකා’’ති එත්ථාදිනා ඡළෙව පුග්ගලා සඞ්ගහිතා, තෙන සොතාපත්තිමග්ගට්ඨාදයො සත්ත සෙක්ඛා, එකො අරහා අසෙක්ඛාති සිද්ධං. තීහි සික්ඛාහි යුත්තතාය සෙක්ඛා, කකාරලොපෙන ‘‘සෙඛා, අසෙඛා’’තිප්‍යත්ථි. ද්වයං අනධිගතෙ. අරියෙහි පුථු විසුංභූතො ජනො පුථුජ්ජනො, පුථු වා නානාකිලෙසෙ ජනෙතීති පුථුජ්ජනො.

因已摄入无学(asekkha)，故于“须陀洹(sotāpanna)等”此语中仅含六种个人(puggala)。由此可知，须陀洹道位(sotāpattimaggaṭṭha)等七者为有学(sekkha)，一位阿罗汉(arahā)为无学，此义成立。因与三学(sikkhā)相应故称“有学”，省略“k”音亦作“sekha”、“asekha”。二者皆指未证得者(anadhigata)。与圣者(ariya)相异之凡俗众生，名为凡夫(puthujjano)；或谓能生种种烦恼者，名为凡夫。

436. ද්වයං අග්ගඵලෙ. පඨමමග්ගාදීහි දිට්ඨමරියාදමනතික්කමිත්වා ජානිත්ථාති අඤ්ඤා, රස්සො, රූපරාගාදීනං වා පඤ්චුද්ධම්භාගියානං සංයොජනානං ඔධිවසෙන මාරණතො අඤ්ඤා, මරියාදත්ථො චෙත්ථ ආකාරො, ඤා මාරණතොසනනිසානෙසු, ඉත්ථියමති අ. අරහතො භාවො අරහත්තං, භාවෙ ත්තො, භාවොත්‍ර අභිධානබුද්ධීනං පවත්තියා නිමිත්තං[Pg.301], තඤ්ච දුවිධං බ්‍යුප්පත්තිපවත්තිනිමිත්තවසෙන. තත්‍ර විසෙසෙහි ක්‍රියාපකතිපච්චයාදීහි උප්පජ්ජතීති බ්‍යුප්පත්ති, ගොආදිසද්දසරූපං, තස්සා නිමිත්තං බ්‍යුප්පත්තිනිමිත්තං, ක්‍රියාපකතිපච්චයාදයො, විවිධං වා ගොආදිසද්දසරූපං උප්පාදෙතීති බ්‍යුප්පත්ති, සා එව නිමිත්තං, යථාවුත්තා ක්‍රියාදයොයෙව. පවත්තයති තත්ථ තත්ථ අත්ථෙ පයොජයතීති පවත්ති, ගොආදිකො සද්දො, තස්ස නිමිත්තං පවත්තිනිමිත්තං, ජාතික්‍රියාගුණදබ්බනාමානි. තත්‍ර බ්‍යුප්පත්තිනිමිත්තං සද්දසරූපුප්පත්තියා කාරණං, පවත්තිනිමිත්තං පන සද්දප්පයොජනස්ස කාරණන්ති අයමෙතෙසං සඞ්ඛෙපතො ලක්ඛණවිසෙසො.

436. 二者皆指究竟果(aggaphala)。因不逾越初道等所见之界限而了知，故名“究竟智”(aññā)；或因以限定之方式灭尽色贪等五上分结，故名“究竟智”。此处长音“ā”有界限(mariyāda)之义；词根“ñā”有杀、灭、磨砺之义；依语法，阴性词尾为“a”。阿罗汉(arahant)的状态即阿罗汉果(arahatta)，“tta”为表状态的后缀。此处“状态”(bhāva)是指称与认知生起的因缘，分为语源因(byuppattinimitta)与转起因(pavattinimitta)二种。其中，由动词、词根、后缀等特定条件而生起者，名为“语源”(byuppatti)，如“牛”等词的形态；其因缘即是“语源因”。使“牛”等词在各处语义中转起、应用，名为“转起”(pavatti)；其因缘即是“转起因”，即种类、行为、属性、实体、名称。其中，语源因是词语形态生起的原因，而转起因则是词语应用的原因，此即二者简要的特征区别。

ද්වයං චෙතියෙ. ථු අභිත්ථවෙ, පො, දීඝාදි. චිත පූජායං, චෙතිතබ්බං පූජෙතබ්බන්ති, ණ්‍යො, චෙතියං. එත්ථ ච ථූපසද්දො සමුඛෙපි, චෙතියසද්දො පන මුඛරහිතෙයෙව වත්තති. ‘‘චෙතියමායතනෙ බුද්ධ-බිම්බෙ චොද්දිස්සපාදපෙ’’ති රුද්දො.

二者皆指支提(cetiya)。词根“thu”有赞叹之义，后缀为“pa”，并有长音化等。词根“cit”有供养之义，应被忆念、应被供养者，故名“支提”，后缀为“ṇya”。此处，“塔”(thūpa)一词亦可指有入口者，而“支提”一词则仅用于无入口者。如鲁陀(Rudda)所说：“于支提、庙宇、佛像及菩提树。”

ද්වයං ආනන්දෙ. ධම්මො පරියත්ති, සොව භණ්ඩං ධනං සුඛදායකතො, තස්ස අගාරං ඨපනට්ඨානං ගෙහං, තබ්භාවෙ තිට්ඨතීති ධම්මභණ්ඩාගාරිකො, ඉකො. නන්ද සමිද්ධියං. ඉමෙ ද්වෙ සද්දා සමා සමානත්ථා.

二者皆指阿难(Ānanda)。法即教理(pariyatti)，其能带来安乐，故为宝物(bhaṇḍa)、财富(dhana)；存放此宝之处即为库房(agāra)、家(geha)；住于此状态者，故名“法宝藏者”(dhammabhaṇḍāgārika)，其后缀为“ika”。词根“nand”有繁荣之义。此二词(Ānanda, Nanda)同义。

437. ද්වයං විසාඛායං සෙට්ඨිධීතරි. විවිධා බහුකා පුත්තනත්තපනත්තාදිකා සාඛා යස්සා සා විසාඛා. මිගාරස්ස සෙට්ඨිනො මාතුට්ඨානියත්තා මිගාරමාතා.

437. 二者皆指长者之女毘舍佉(Visākhā)。因其有众多各样的儿子、孙子、曾孙等分支(sākhā)，故名“毘舍佉”。因其处于弥伽罗(Migāra)长者之母的地位，故名“弥伽罗母”(Migāramātā)。

ද්වයං අනාථපිණ්ඩිකසෙට්ඨිම්හි. සුන්දරො අත්තා යස්ස සුදත්තො, සුන්දරං දත්තං දානමස්ස වා සුදත්තො, ඉදමස්ස දහරකාලෙ [Pg.302] පවත්තං නාමං. අනාථානං පිණ්ඩං දදාතීති අනාථපිණ්ඩිකො, ඉදමස්ස ක්‍රියානාමං.

二者皆指给孤独(Anāthapiṇḍika)长者。其自身(attā)美好(sundara)，故名善施(Sudatta)；或其布施(dāna)美好(sundara)，故名善施。此为其幼时之名。因其施予无依者(anātha)团食(piṇḍa)，故名“给孤独”。此为其依行为而得之名。

438-439. භික්ඛුආදයො එතෙ පඤ්ච සහධම්මිකා. සහ එකතො ධම්මං චරන්තීති සහධම්මිකා.

438-439. 比丘(bhikkhu)等此五众为同法者(sahadhammika)。因其共同(saha ekato)修行正法(dhamma)，故名“同法者”。

පත්තාදයො අට්ඨ පරික්ඛාරා උක්කට්ඨවසෙන වුත්තා, මජ්ඣිමවසෙන පන කත්තරදණ්ඩොපි තෙලනාළිපීති දස පරික්ඛාරා වත්තබ්බා, ඔමකවසෙන ඡත්තම්පි උපාහනාපීති ද්වාදස පරික්ඛාරා ච වත්තබ්බා.

依最严格的标准(ukkaṭṭhavasena)，有钵等八种资具(parikkhāra)；依中等的标准，则应说有包含剃刀与油筒在内的十种资具；依最宽松的标准(omakavasena)，则应说有包含伞与鞋履在内的十二种资具。

440. ද්වයං සාමණෙරෙ. සමණස්සාපච්චං සාමණෙරො. සමණලිඞ්ගාචාරත්තා ‘‘සමණොය’’න්ති උද්දිසිතබ්බොති සමණුද්දෙසො. දිසී උච්චාරණෙ.

440. 二者皆指沙弥(sāmaṇera)。沙门(samaṇa)之子，故名“沙弥”。因其具有沙门的形相与行仪，应被称为“此是沙门”，故名“沙门所指”(samaṇuddesa)。词根“dis”有言说之义。

තිකං අචෙලකෙ. දිසා එව අම්බරං වත්ථං, න පකතිවත්ථමෙතස්ස දිගම්බරො, සස්ස ගො. නත්ථි චෙලං වත්ථමෙතස්ස, සමාසන්තෙ කො. චතූහි ගන්ථෙහි බන්ධනීයත්තා නිගන්ථො, නිසද්දො [Pg.303] බන්ධනෙ. ද්වයං ජටාවති. ජටං යස්සත්ථි ජටිලො, ඉලො. ජටං ධාරෙතීති ජටාධරො.

三者皆指无衣外道。以四方(disā)为衣(ambara)，无世俗衣物，故名“空衣者”(digambara)；语法上“s”转为“g”。无有衣物(cela)，故名“无衣者”(acelaka)；“ka”为复合词尾。因被四结所缚，故名“离系者”(nigaṇṭha)；此处“ni”一词有束缚之义。二者皆指结发外道。有发髻者，名为“结发者”(jaṭila)，其后缀为“ila”。持发髻者，名为“持发髻者”(jaṭādhara)。

441. කුටිසකාදිකා චතුත්තිංස ලද්ධියො පරසමයානමාගමතො ගහෙතබ්බා, තථා ද්වාසට්ඨි දිට්ඨියො බ්‍රහ්මජාලසුත්තන්තතො. ඉතීති පරිසමාපනත්ථො. එතෙති නිදස්සනත්ථො. එතෙ ඡන්නවුතිලද්ධියො තණ්හාපාසං, දිට්ඨිපාසඤ්ච ඩෙන්ති පවත්තෙන්තීති පාසණ්ඩාති සම්පකාසිතා කථිතා. ‘‘ඉති ඡන්නවුති එතා’’තිපි පාඨො.

441. 三十四种以住茅舍等为首的见解(laddhi)，应从其他宗派的圣典中得知；同样，六十二种见解(diṭṭhi)应从《梵网经》(Brahmajālasuttanta)中得知。“Iti”一词有总结之义，“ete”一词有指引之义。此九十六种见解，因其抛出并转起渴爱之网(taṇhāpāsa)与邪见之网(diṭṭhipāsa)，故被称为“外道”(pāsaṇḍa)，此义已阐明。亦有读作“iti channavuti etā”者。

442. තිකං සුචිම්හි. පු පවනෙ, තො. ද්විත්තාදි. යත පයතනෙ, තො. දීඝාදි. ද්වයං චම්මනි. චරිතං තන්ති චම්මං, චරතිම්හා මන, චමු අදනෙ වා, මන. අජ ගමනෙ, යු, ඉනො වා.

442. 三者皆指“针”。Pu 意为清净，to 为后缀。叠音等。Yata 意为努力，to 为后缀。长音等。二者皆指“皮革”。Caritaṃ (所行)即是 cammaṃ (皮革)，从 carati (行)而来，mana 为后缀；或者 camu 意为食，mana 为后缀。Aja 意为行，yu 或 ino 为后缀。

ද්වයං දන්තකට්ඨෙ. දන්තෙ පුනාති සොධෙති යෙනාති දන්තපොනො, යු. දන්තපොණොපි. දන්තසොධනත්ථං කට්ඨං දන්තකට්ඨං. ද්වයං රුක්ඛත්තචෙ. වක්ක තචෙ, අලො. තර තරණෙ, ඉතො, සකත්ථෙ කො.

二者皆指“齿木”。用以清洁牙齿者，故名 dantapono (齿净者)，yu 为后缀。亦作 dantapoṇa。为清洁牙齿之木，故名 dantakaṭṭhaṃ (齿木)。二者皆指“树皮”。Vakka 意为树皮，alo 为后缀。Tara 意为渡过，ito 为后缀，ko 为自义后缀。

443. ද්වයං භාජනසාමඤ්ඤෙ. පතති යත්ථ සො පත්තො, පත ගතියං, තො. පා රක්ඛණෙ,ති.

443. 二者皆指容器的通称。食物落入之处，故名 patto (钵)，源于 pata (行、去)，to 为后缀。Pā 意为保护，ti 为后缀。

ද්වයං [Pg.304] කුණ්ඩිකායං. කස්ස ජලස්ස මණ්ඩො පසන්නභාවො කමණ්ඩො, තං ලාතීති කමණ්ඩලු, උ. කුඩි රක්ඛණෙ, සකත්ථෙ කො. කත්තරස්ස ජිණ්ණස්ස ආලම්බනයට්ඨි.

二者皆指“水瓶”。Ka (水)的 maṇḍa (精华、澄净状态)为 kamaṇḍa，能盛持它者，故名 kamaṇḍalu (水壶)，u 为后缀。Kuḍi 意为保护，ko 为自义后缀。老弱者的扶杖。

444. යං ‘‘පාණාතිපාතා වෙරමණී’’තිආදි බ්‍රහ්මචරියකම්මං නිච්චං යාවජීවමවස්සම්භාවෙන, තං දෙහසාධනාපෙක්ඛං සරීරෙනෙව සාධනමපෙක්ඛතෙ, න බාහිරෙන සාධනං, අයං යමො නාම, යමු උපරමෙ.

444. 所谓“离杀生”等梵行业，恒常、终身、必然地奉行，其成就依赖于身体，仅需以身体为工具，不需外在工具，此名为 yama (制)，源于词根 yamu (止息)。

‘‘සරීරසාධනාපෙක්ඛ-නිච්චකම්මමයෙ යමෙ;

සංයමෙ යමරාජෙ ච, යමකෙ තු යමං තිසූ’’ති.

于依身成就之常业的“制”(yama)中；于自制(saṃyama)、阎罗王(yamarāja)及双生(yamaka)中，(此为) yama 一词的三种用法。

රුද්දො.

鲁陀(Ruddo)。

යං පනාගන්තුනා සුක්කපක්ඛාදිවසෙන අනිච්චං නියමිතකාලමුපවාසාදිකං කම්මං, අයං නියමො, කාලාදිවසෙන නියමිතබ්බොති නියමො, යමු උපරමෙ. ‘‘මන්තනායං පටිඤ්ඤායං, නියමො නිච්ඡයෙ වතෙ’’ති රුද්දො.

然而，凡是偶尔因白月等原因而受持的无常、限定时间的斋戒等业，此名为 niyama (制约)；因应依时间等加以制约，故名“制约”，源于词根 yamu (止息)。如鲁陀(Ruddo)所说：“于商议、誓言、决意、誓愿中，皆有 niyama (制约)之义。”

බ්‍රාහ්මණවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

婆罗门品释义终。

445. ද්වයං වෙස්සෙ. විස පවෙසනෙ, සො. ඉයානපච්චයෙ වෙසියානො. ඌරුජො, අරියොප්‍යත්‍ර.

445. 二者皆指“吠舍”。词根 visa 意为进入，so 为后缀。加 iyāna 后缀则成 vesiyāno。Ūrujo (股生者)，ariya (圣者)亦指此。

පඤ්චකං [Pg.305] කසිආදිජීවිකායං. ජීව පාණධාරණෙ, යු. සබ්බත්‍ර භාවෙ පච්චයො, කරණෙත්‍යෙකෙ. වත වත්තනෙ,ති, අස්සු, ණ්වුම්හි ජීවිකා. වුත්තීනං සරූපප්පකාරෙ දස්සෙති. ද්වයං කසිකම්මෙ. කසනං කසි, සා එව කම්මං කසිකම්මං. කස විලෙඛනෙ, ඉ, කසි.

五者皆指农耕等生计。词根 jīva 意为维持生命，加 yu 后缀。此后缀在各处皆表状态义，有人说表工具义。词根 vata 意为存续，加 ti、assu 后缀；加 ṇvu 后缀则成 jīvikā。此为显示各种生计的相似形式。二者皆指农耕。耕作(kasanaṃ)即 kasi (农业)，此行为即 kasikammaṃ (农耕业)。词根 kasa 意为耕划，加 i 后缀，成 kasi。

446. ද්වයං වාණිජ්ජෙ. වණිජානං කම්මං වාණිජ්ජං, වණිජ්ජා ච. ද්වයං පසුපොසනෙ. ගුන්නං රක්ඛා ගොරක්ඛා. පසූනං ගොමහිංසාදිකානං පාලනං පොසනං චිකිච්ඡාදි පසුපාලනං වුත්තං සරූපං, වුත්තප්පකාරා ච ඉති වෙස්සස්ස වුත්තියො වුත්තිකාරණා තිස්සො භවන්ති කසිකම්මාදිප්පකාරෙන.

446. 二者皆指“商业”。商人之业为 vāṇijjaṃ，亦作 vaṇijjā。二者皆指“畜牧”。守护牛群为 gorakkhā (牧牛)。守护、喂养、治疗牛、水牛等牲畜，即 pasupālanaṃ (畜牧)。如前所述，吠舍的生计或谋生方式有三种，即农耕等。

තිකං ගිහිම්හි. ගහෙ ගෙහෙ, පඤ්චකාමගුණෙ වා භවවසෙන තිට්ඨතීති ගහට්ඨො. අගාරෙ ගෙහෙ වසතීති අගාරිකො, ගහමෙතස්සත්ථීති ගිහි, අස්සි, රස්සො ච.

三者皆指“在家者”。住于家(gaha/geha)中，或住于五欲(pañcakāmaguṇa)中者，是为 gahaṭṭho。住于家(agāra/geha)中者，是为 agāriko。有家者(gaham etassa atthi)为 gihi，加 as 后缀，并作短音。

447. ද්වයං කසිබලෙ. ඛෙත්තෙනාජීවති. කසතීති කස්සකො, ණ්වු. ද්වයං ඛෙත්තෙ. බීජානි ඛිපන්ත්‍යස්මින්ති ඛෙත්තං, ඛිප පෙරණෙ, තො, ඛිත්තං තායතීතිපි ඛෙත්තං, ඛි නිවාසගතීසු වා, ත, ත්‍රණ, ඛෙත්තං, ඛෙත්‍රං. ක්ලෙද, ක්ලිද අල්ලභාවෙ, ලලොපො, ක්ලෙදීයතීති කෙදාරං, කෙ ජලෙ සති දාරො විදාරණමස්සාති වා කෙදාරං, සඤ්ඤාසද්දත්තා සත්තමියා න ලොපො, වාපොප්‍යත්‍ර, වප්පතෙ යස්මින්ති වාපො, ණො.

447. 二者皆指“农夫”。以田地为生。耕作者为 kassako，加 ṇvu 后缀。二者皆指“田地”。播撒种子之处为 khettaṃ，源于词根 khipa (投掷)，加 to 后缀；或保护所播之物(khittaṃ)者为 khettaṃ；或源于词根 khi (居住、移动)，加 ta、traṇa 后缀，成 khettaṃ，亦作 khetraṃ。Kleda (潮湿)，源于词根 klida (潮湿)，省略 l 音，被湿润者为 kedāraṃ；或有水(ke)时可被破开(dāra)者为 kedāraṃ，因是约定俗成的名词，第七格词尾不省略。Vāpo 亦指此，被播种之处为 vāpo，加 ṇo 后缀。

ද්වයං [Pg.306] මත්තිකාඛණ්ඩෙ. ලෙඩ්ඩ සඞ්ඝාතෙ, උ, ලෙඩ්ඩු. පුමෙ උත්තො කථිතො. ‘‘ලෙඩ්ඩවො පුමෙ’’ත්‍ය මරකොසෙ. ද්වයං ඛණිත්තියං. ඛඤ්ඤතෙ යාය, සා ඛණිත්ති, ඛනු අවදාරණෙ,ති, ණත්තං, උස්සි. අවදාරීයතෙ යෙන අවදාරණං, දර විදාරණෙ, යු.

二者皆指“土块”。词根 leḍḍa 意为聚合，加 u 后缀，成 leḍḍu。此词被说为阳性。如《阿摩罗词典》(Amarakośa)中说：“Leḍḍavo 为阳性”。二者皆指“锄头”。用以挖掘者，是为 khaṇitti，源于词根 khanu (剖开)，加 ti 后缀，发生 ṇ 音化，加 ussi 后缀。用以剖开者为 avadāraṇaṃ，源于词根 dara (裂开)，加 yu 后缀。

448. තිකං දාත්තෙ. දන්ති ලුනන්ත්‍යනෙනාති දාත්තං, දා ලවනෙ, තො. දාත්‍රම්පි. ලූ ඡෙදනෙ, ලවිත්තං, අසු ඛෙපනෙ. අසිතං, සබ්බත්‍ර කරණෙ පච්චයො.

448. 三者皆指“镰刀”。用此如牙齿(danta)般切割，故名 dāttaṃ，源于词根 dā (收割)，加 to 后缀。亦作 dātraṃ。源于词根 lū (切割)，成 lavittaṃ；源于词根 asu (抛掷)，成 asitaṃ。在各词中，后缀皆表工具义。

තිකං පාජනදණ්ඩෙ. තුද බ්‍යථනෙ, ණො, පතොදො. තපච්චයෙ තුත්තං. අජ ඛෙපනෙ, ගතිම්හි ච, කරණෙ යු, පාජනං. වණ්ණවිකාරෙ පාචනං. තොදනංප්‍යත්‍ර.

三者皆指“赶牛棒”。源于词根 tuda (刺伤)，加 ṇo 后缀，成 patodo。加 ta 后缀时为 tuttaṃ。源于词根 aja (驱赶、行进)，在工具义上加 yu 后缀，成 pājanaṃ。发生元音变化时成 pācanaṃ。Todanaṃ 亦指此。

තිකං රජ්ජුයං. යුජ යොගෙ, තො, යොත්තං. රුධ ආවරණෙ, ජු, උස්සත්තං, පරරූපත්තඤ්ච, රජ්ජු ථියං. රස අස්සාදනෙ, මි, ආබන්ධොප්‍යත්‍ර.

三者皆指“绳索”。源于词根 yuja (结合)，加 to 后缀，成 yottaṃ (轭绳)。源于词根 rudha (阻碍)，加 ju 后缀，发生 u 音化与后音同化，成阴性词 rajju (绳索)。源于词根 rasa (体验)，加 mi 后缀。Ābandho (束缚)亦指此。

ද්වයං ඵාලෙ. ඵාලයති පාටයති භූමි යෙන ඵාලො, ණො. කස විලෙඛනෙ, ණ්වු, කසකො. ‘‘ඵාලකසකා’’ති රුද්දො. නිරීසං, කූටකං, හලම්පි. ඊසාය නිග්ගතං නිරීසං. කුට ඡෙදනෙ, සකත්ථෙ කො, කූටකං, දීඝාදි. හල විලෙඛනෙ.

二者皆指“犁头”。用以破开、劈开土地者为 phālo，加 ṇo 后缀。源于词根 kasa (耕划)，加 ṇvu 后缀，成 kasako (耕者)。如鲁陀(Ruddo)所说：“Phālakasakā”。Nirīsaṃ、kūṭakaṃ、halaṃ 亦指此。从 īsā (犁柄)而出者为 nirīsaṃ。源于词根 kuṭa (砍削)，在自义上加 ko 后缀，首音长音化，成 kūṭakaṃ。源于词根 hala (耕划)。

449. තිකං නඞ්ගලෙ. භූමීනඞ්ග’මනඞ්ගං කරොන්තො ලුනාතීති නඞ්ගලං. සී බන්ධනෙ, රො, සීරො. ‘‘සීරො තික්ඛකරෙ හලෙ’’ති නානත්ථසඞ්ගහෙ. [Pg.307] ගොදාරණංප්‍යත්‍ර. නඞ්ගලස්ස දණ්ඩකෙ ඊසා, ඊස ඉස්සරියෙ, ඊසා නාරී. ‘‘පභුම්හි සඞ්කරෙ ඊසො, ථියං නඞ්ගලදණ්ඩකෙ’’ති රභසො.

449. 三者皆指“犁”(naṅgala)。使土地的肢体(aṅga)变为无肢体(anaṅga)而切割者，是为 naṅgalaṃ。词根 sī 意为捆绑，加 ro 后缀，成 sīro (犁)。《多义词集》(Nānatthasaṅgaha)中说：“sīro 指锋利的犁”。Godāraṇaṃ 亦指此。犁的木柄是 īsā。词根 īsa 意为支配。Īsā 亦指女人。《拉巴萨词典》(Rabhasa)中说：“īso 指主人(pabhu)与湿婆(saṅkara)；其阴性词指犁柄”。

යුගකීලකෙ සම්මාසද්දො, සමන්ති යාය සම්මා, සමු සමනෙ. හලපද්ධති නඞ්ගලලෙඛා සීතා නාම. ‘‘සීතා නඞ්ගලලෙඛා ච, දිවගඞ්ගා ච ජානකී’’ති තිකණ්ඩසෙසෙ. සී සයෙ, තො, සීතා නාරී.

轭木之楔为 sammā 一词。因其使(轭)平定，故为 sammā，源于词根 samu (平静)。犁辙、犁沟名为 sītā。如《三篇残余》(Tikaṇḍaśeṣa)中说：“Sītā 是犁沟，也是天河和ဇานကီ(Jānakī)”。源于词根 sī (躺卧)，加 to 后缀，成阴性词 sītā。

450-451. මුග්ගාදිකෙ ධඤ්ඤවිසෙසෙ අපරන්නසද්දො, පුබ්බන්නතො අපරභාගෙ පවත්තං අන්නං අපරන්නං, අපරණ්ණඤ්ච. සාලිආදිකෙ පුබ්බන්නසද්දො, අපරන්නස්ස පුබ්බෙ පවත්තං අන්නං පුබ්බන්නං, පුබ්බණ්ණඤ්ච. පුබ්බාපරත්තඤ්ච නෙසං ආදිකප්පෙ සම්භවාසම්භවවසෙන දට්ඨබ්බං.

450-451. 在绿豆等谷物种类中，用 aparanna (后谷)一词，指在 pubbanna (前谷)之后出现的谷物，称为 aparannaṃ，亦作 aparaṇṇaṃ。在稻米等谷物中，用 pubbanna (前谷)一词，指在 aparanna (后谷)之前出现的谷物，称为 pubbannaṃ，亦作 pubbaṇṇaṃ。而它们的前后之分，应根据它们在初劫时是否存在来理解。

සාල්‍යාදයො සත්ත ධඤ්ඤානි. ධානං පොසනං, තත්‍ර සාධූනි ධඤ්ඤානි, යො, රස්සො. කලමා රත්තසාලි මහාසාලිසට්ඨිකප්පභුතයො සූකධඤ්ඤවිසෙසා සාලයො නාම. සට්ඨිදිනානි පරිපාකමස්ස සට්ඨිකො. සාල සිලාඝායං, ඉ, සාලි. වහති, බ්‍රූහෙති වා සත්තානං ජීවිතන්ති වීහි, වහ පාපුණෙ, බ්‍රූහ වුඩ්ඪියඤ්ච, ඉ, අස්සී, පක්ඛෙ රලොපො, වීහි[Pg.308]. කොරං රුධිරං දූසතීති කුද්‍රූසො, ගොවඩ්ඪනො, අ. වණ්ණවිපරියයො, ඔස්සු ච. ගුධ පරිවෙධනෙ, උමො. ගොධුමො. ‘‘ගොධූමසුමනො මිලක්ඛ, භොජනං පාවටො යවො’’ති රභසො. වර වරණසම්භත්තීසු, ණ්වු, වරකො. යු මිස්සනෙ, අ, යවො. කඞ්ගු අතිසුඛුමසස්සෙ ධඤ්ඤවිසෙසෙ, සොභනසීසත්තා කමනීයභාවං ගච්ඡතීති කඞ්ගු, උ. ‘‘සාමා පියඞ්ගු කඞ්ගු ද්වෙ’’ති රුද්දො. තබ්භෙදා තෙසං ධඤ්ඤානං භෙදා විසෙසා නීවාරාදයො වුච්චන්තෙ. නීවාරානි තිණධඤ්ඤානි, ආදිනා සාමාකාදයො.

以稻(sāli)为首的七种谷物。`Dhāna`意为滋养，其中优良者为`dhaññāni`（谷物）；`yo`，`rasso`（短音化）。卡拉马(kalamā)、红稻(rattasāli)、大稻(mahāsāli)、六十日稻(saṭṭhika)等有芒谷物的种类，名为`sālayo`（稻）。六十天成熟的，是`saṭṭhiko`（六十日稻）。词根`sāla`，义为“称赞”，加`i`，成`sāli`（稻）。维持或增长众生生命，故为`vīhi`（禾）；词根`vaha`，义为“到达”；词根`brūha`，义为“增长”；加`i`，`assī`（长音化），有时`ra`音脱落，成`vīhi`。污染血液(koraṃ rudhiraṃ)，故为`kudrūso`，即`govaḍḍhano`（牛增肥草），加`a`。有音节换位(vaṇṇavipariyayo)与`o`音化(ossu)。词根`gudha`，义为“缠绕”，加`umo`，成`godhumo`（小麦）。《罗婆娑》(Rabhasa)中说：“`godhūma`（小麦）、`sumano`（须摩那花）、`milakkha`（蔑戾车），`bhojanaṃ`（食物）、`pāvaṭo`（遮盖物）、`yavo`（大麦）。”词根`vara`，义为“选择、获得”，加`ṇvu`，成`varako`（野豌豆）。词根`yu`，义为“混合”，加`a`，成`yavo`（大麦）。`Kaṅgu`（黍）是一种极细小的谷物品种，因其穗头美丽而可爱，故名`kaṅgu`，加`u`。《卢陀》(Rudda)中说：“`sāmā`、`piyaṅgu`是`kaṅgu`的两种。”它们的种类，即那些谷物的不同种类，如`nīvāra`（野稻）等，被述说。`Nīvārāni`是草谷，`ādi`（等）指`sāmāka`（稗草）等。

ද්වයං කළායෙ. චණ දානෙ, ණ්වු, චණකො, හරිමන්ථකෙපි. කං වාතං ලාතීති කළායො, ළත්තං, කලායම්පි. ද්වයං සාසපසාමඤ්ඤෙ. ‘‘සාසපො තු සරිසපො, කටුස්නෙහො ච තන්තුභො’’ති තිකණ්ඩසෙසො. ‘‘පුමෙ සුද්ධොදනසුතෙ, සිද්ධත්ථො සෙතසාසපෙ’’ති රභසො. සිද්ධා අත්ථා අස්මින්ති සිද්ධත්ථො. සාස අනුසිට්ඨියං, අපො. සාසපස්සාපි වීහිභෙදත්තා ඉධ ගහණං.

两种是`kaḷāya`（豌豆）。词根`caṇa`，义为“给予”，加`ṇvu`，成`caṇako`（鹰嘴豆），也指`harimanthaka`（绿豆）。取风(kaṃ vātaṃ lāti)，故为`kaḷāyo`（豌豆），有`ḷ`音化(ḷattaṃ)，也作`kalāya`。两种是芥菜(sāsapa)的通称。《三蕴补遗》(Tikaṇḍaśeṣa)中说：“`sāsapo`即`sarisapo`（芥菜），亦是`kaṭusneho`（辛辣油）与`tantubho`（纤维）。”《罗婆娑》(Rabhasa)中说：“阳性词`siddhattho`指净饭王(Suddhodana)之子，也指白芥菜。”于此成就义利，故为`siddhattho`。词根`sāsa`，义为“教导”，加`apo`。芥菜也是谷物的一种，故在此处被提及。

452. ද්වයං කඞ්ගුයං. පියභාවං අඞ්ගතීති පියඞ්ගු. ද්වයං අතසියං. අව රක්ඛණෙ, මො, අවස්සු, ද්විත්තං, උම්මා. අත සාතච්චගමනෙ, අසො, නදාදි. ඛුමාප්‍යත්‍ර.

452. 两种是`kaṅgu`（黍）。达到可爱状态，故为`piyaṅgu`。两种是`atasi`（亚麻）。词根`ava`，义为“保护”，加`mo`，成`avassu`，叠音(dvittaṃ)，成`ummā`。词根`ata`，义为“持续行走”，加`aso`，属`nadādi`（河等）类。`Khumā`也在此处。

චතුක්කං සස්සෙ. කිට ගතියං, ඨො, කසිතො සම්භූතං වා කිට්ඨං, කිට්ඨට්ඨානෙ උප්පන්නසස්සඤ්හි ‘‘කිට්ඨ’’න්ති වුච්චති ඨානූපචාරෙන, ඨො, සිලොපො, අස්සි. සස ගතිහිංසාපාපුණනෙසු, සො. ථම්බො ගුම්බො, තං කරොතීති ථම්බකරි, ඉ. ධඤ්ඤංප්‍යත්‍ර. ‘‘ධඤ්ඤං වීහීසු ධඤ්ඤකෙ, ධඤ්ඤො පුඤ්ඤවතීරිතො. ධඤ්ඤා වාතාමලකීසූ’’ති හි නානත්ථසඞ්ගහෙ.

四种是`sassa`（庄稼）。词根`kiṭa`，义为“行动”，加`ṭho`；或从耕作(kasita)中产生，故为`kiṭṭha`（庄稼）；或在耕地(kiṭṭhaṭṭhāna)上生长的庄稼，以处所转喻而被称为`kiṭṭha`；`ṭho`，`si`音脱落(silopo)，`assi`。词根`sasa`，义为“行动、伤害、到达”，加`so`。`Thambo`（茎）、`gumbo`（丛），造作者为`thambakari`（成茎者），加`i`。`Dhañña`也在此处。《别义集》(Nānatthasaṅgahe)中说：“`dhaññaṃ`指谷物(vīhi)与芫荽(dhaññaka)，`dhañño`指有福者，`dhaññā`指余甘子(āmalakī)等。”

453. ද්වයං [Pg.309] සස්සාදීනං කණ්ඩමත්තෙ. කණ සද්දෙ, ඩො. නල ගන්ථෙ, ණො, නාලං. නාළිපි. සො එව සස්සාදිකණ්ඩො නිප්ඵලො චෙ, පලාලමුච්චතෙ. පල ලවනපවනෙසු, අලො, පලාලොපි.

453. 两种是庄稼等的茎秆。词根`kaṇa`，义为“声音”，加`ḍo`。词根`nala`，义为“捆绑”，加`ṇo`，成`nālaṃ`（茎秆）；也作`nāḷi`。同样的庄稼等茎秆若无果实，则被称为`palāla`（秸秆）。词根`pala`，义为“切割、吹拂”，加`alo`，成`palāla`。

ද්වයං අසාරෙ තුච්ඡධඤ්ඤෙ. භස භස්මීකරණෙ, අස්සු, භුසං අතිසයෙපි. ථුසම්පි. තුස උස්සග්ගෙ. කෙන වාතෙන ඉඞ්ගතීති කලිඞ්ගරො, ලාගමො, අරො ච. ධඤ්ඤානමෙව තචෙ වක්කලෙ ථුසො, තුස තුට්ඨිම්හි, තස්ස ථො, ථුසො පුමෙ. ‘‘ධඤ්ඤත්තචෙ පුමා ථුසො’’ ත්‍යමරකොසෙ.

两种是无实、空虚的谷物（糠秕）。词根`bhasa`，义为“化为灰烬”，加`assu`，成`bhusaṃ`（糠），也指“过度”。`Thusa`也在此处。词根`tusa`，义为“舍弃”。因风(kena vātena)而动，故为`kaliṅgaro`（糠），有`l`音增益(lāgamo)与`ara`（后缀）。谷物的皮、壳即是`thuso`（糠）；词根`tusa`，义为“满足”，`sa`变`tho`，成阳性词`thuso`。《阿摩罗俱舍》(Amarakośa)中说：“`thuso`用于谷物皮时是阳性。”

454. ද්වයං සස්සරොගෙ. සෙතවණ්ණකරණවසෙන අටති හිංසතීති සෙතට්ටිකා, සා එව සෙතට්ඨිකා. ද්වයං තණ්ඩුලකණෙ. කණ නිමීලනෙ, කණ නිමීලනසද්දගතීසු වා, අ, කණො. කුණ්ඩ දාහෙ, සකත්ථෙ කො. ද්වයං ධඤ්ඤමද්දනභූමියං. ඛල සොචෙය්‍යෙ, ධඤ්ඤානි කරොන්ති මද්දන්ති අස්මිං ධඤ්ඤකරණං. තිණාදීනං, සස්සානඤ්ච ථම්බො ගුම්බො නාම, ථම්බ වෙකල්‍යෙ, ථම්බ පටිබන්ධෙ වා. ගුහ සංවරණෙ, බො, හස්ස මො.

454. 两种是庄稼病害。因使之变白而行走、伤害，故为`setaṭṭikā`（白涩病），即`setaṭṭhikā`。两种是米屑。词根`kaṇa`，义为“闭眼”，或“闭眼、声音、行动”，加`a`，成`kaṇo`（米屑）。词根`kuṇḍa`，义为“燃烧”，加`ko`（表自身义），成`kuṇḍa`（米屑）。两种是碾谷场。词根`khala`，义为“清洁”；于此制作、碾磨谷物，故为`dhaññakaraṇaṃ`（谷物处理场）。草等与庄稼的，名为`thambo`（茎）与`gumbo`（丛）；词根`thamba`，义为“不全”或“障碍”。词根`guha`，义为“遮盖”，加`bo`，`h`变`m`。

455. ද්වයං [Pg.310] මුසලෙ. අයො අග්ගෙකොටියං යස්සාති අයොග්ගං. මුස ඛණ්ඩනෙ, අලො. ද්වයං සුප්පෙ. කුච්ඡිතං ලුනාත්‍යපනෙතීති කුල්ලො. සුප මානෙ, අ, සරත්‍යනෙනෙති වා සුප්පං, පො, අස්සු. පප්ඵොටනංප්‍යත්‍ර.

455. 两种是`musala`（杵）。其顶端有铁，故为`ayogga`。词根`musa`，义为“粉碎”，加`alo`，成`musala`。两种是`suppa`（簸箕）。切割、移除秽物，故为`kullo`。词根`supa`，义为“量度”，加`a`；或以此移动，故为`suppa`，加`po`，`assu`（长音化）。`Papphoṭana`（簸扬）也在此处。

ද්වයං උද්ධනෙ. උපරි ධීයතෙ ථාල්‍යාදිකමස්මින්ති උද්ධනං, උද්ධානම්පි, යු. චුල්ල හාවකරණෙ, ඉ, ඊම්හි චුල්ලී. අධිසයනී, අන්තිකාප්‍යත්‍ර. අති අදි බන්ධනෙ, අන්ත්‍යතෙ භික්ඛාදිකමස්සන්ති අන්තිකා, ණ්වු. ‘‘සන්තිකෙ සන්නිධානෙ ච, උද්ධනෙ චාපි අන්තිකා’’ත්‍යජයො.

两种是`uddhana`（炉灶）。于其上放置锅等物，故为`uddhana`（炉灶），也作`uddhāna`，加`yu`。词根`culla`，义为“做饭”，加`i`，长`ī`音，成`cullī`。`Adhisayanī`（灶台）、`antikā`（炉灶）也在此处。词根`ati`、`adi`，义为“束缚”；于此束缚比丘等，故为`antikā`，加`ṇvu`。《阿阇耶》(Ajaya)中说：“`antikā`指邻近、附近，也指炉灶。”

කාසාදිරචිතො කටො යෙන මරාවො බන්ධීයතෙ. මරාවො ච වීහ්‍යගාරං, ‘‘කුසූලො වීහ්‍යගාරඤ්ච, කන්තරො ච මරාවකො’’ති රභසො. කෙචි මරාවමෙව කටමාහු, තං න, ‘‘කුසූලො ච මරාවො ච, කිලඤ්ජො ච කටො භවෙ’’ති අමරමාලායං පාදනාමපකරණෙ භෙදෙන පාඨා. කිල බන්ධනෙ, කිලනං කිලො, තදත්ථං ජායතීති කිලඤ්ජො, නිග්ගහීතාගමො. කට ගතියං, අ.

由香茅草(kāsa)等制成的席子是`kaṭo`，用它来捆扎`marāvo`。`Marāvo`也是谷仓。《罗婆娑》(Rabhasa)中说：“`kusūlo`是谷仓，`kantaro`与`marāvako`也是。”有人说`marāvo`就是`kaṭo`，这不对，因为《阿摩罗鬘》(Amaramālā)的《足名篇》(Pādanāmapakaraṇa)中分别读作：“`kusūlo`、`marāvo`、`kilañjo`与`kaṭo`。”词根`kila`，义为“束缚”，`kilana`是`kilo`；为此而生，故为`kilañjo`，有鼻音增益(niggahītāgamo)。词根`kaṭa`，义为“行动”，加`a`。

456. අට්ඨකං ථාලියං. කාමීයතීති කුම්භී, කමු ඉච්ඡායං, භො, අස්සු, ඊ ච, කුයා පථවියා භවතීති වා කුම්භී, කෙන අග්ගිනා භණතීති වා කුම්භී, භණ සද්දෙ, ණලොපො, කෙන [Pg.311] ජලෙන උම්භීයති පූරීයතීති වා කුම්භී, උභ උබ්භ උම්භ පූරණෙ, සබ්බත්‍ර නදාදි. පිඨ හිංසාසංකිලෙසෙසු, අරො. කුණ්ඩ දාහෙ. ඛල සොචෙය්‍යෙ, ළත්තං. උඛ ගමනෙ, අලො, නදාදි, රස්සො. අපච්චයෙ උඛා. ථල ඨානෙ, ඉ, ථාලි, ඊම්හි ථාලී. කෙන අග්ගිනා ලපතීති කොලම්බො, අස්සොත්තං, නිග්ගහීතාගමො, බත්තඤ්ච, කෙ අග්ගිම්හි ඔලම්බතීති වා කොලම්බො. ලබි අවසංසනෙ.

456. 八种是`thālī`（锅）。被欲求，故为`kumbhī`（壶）；词根`kamu`，义为“欲求”，加`bho`，`assu`，与`ī`。或由地(kuyā pathaviyā)所生，故为`kumbhī`。或因火(kena agginā)而发声，故为`kumbhī`；词根`bhaṇa`，义为“声音”，`ṇa`音脱落。或被水(kena jalena)充满，故为`kumbhī`；词根`ubha`、`ubbha`、`umbha`，义为“充满”。皆属`nadādi`（河等）类。词根`piṭha`，义为“伤害、杂染”，加`aro`（成`piṭhara`）。词根`kuṇḍa`，义为“燃烧”（成`kuṇḍa`）。词根`khala`，义为“清洁”，`ḷ`音化（成`khala`）。词根`ukha`，义为“行动”，加`alo`，属`nadādi`类，短音；无后缀时为`ukhā`。词根`thala`，义为“安住”，加`i`成`thāli`，长`ī`音成`thālī`。因火(kena agginā)而说，故为`kolambo`，有`a`音化、鼻音增益与`b`音；或于火(ke aggimhi)上悬挂，故为`kolambo`；词根`labi`，义为“悬垂”。

තිකං මණිකෙ. මන ඤාණෙ, ඉ, ණත්තං, මණියෙව මණිකං. භණ සද්දෙ, ණ්වු, අරං සීඝං ජරො අස්ස අරඤ්ජරො.

三种是`maṇika`（水缸）。词根`mana`，义为“知”，加`i`，`ṇ`音化，`maṇi`即是`maṇika`。词根`bhaṇa`，义为“声音”，加`ṇvu`。迅速(araṃ sīghaṃ)衰老(jaro)，故为`arañjaro`（水缸）。

457. ද්විපාදං ඝටෙ. ඝට චලනෙ, අ, නදාදිම්හි ඝටී, කුට කොටිල්‍යෙ. කෙන ජලෙන ලසති සිලිස්සතීති කලසො, ලිස සිලෙසනෙ, අ, ඉස්සත්තං, කලසො තීසු. වර වාරණසම්භත්තීසු, ණ්වු. කලසසහචරණතො වාරකොපි තීසු. ‘‘කලසො තු තීසූ’’ත්‍යමරකොසෙ.

457. 两种是`ghaṭa`（壶）。词根`ghaṭa`，义为“移动”，加`a`；属`nadādi`类时为`ghaṭī`。词根`kuṭa`，义为“弯曲”。因水(kena jalena)而闪耀、附着，故为`kalaso`（水瓶）；词根`lisa`，义为“附着”，加`a`，`i`音化，`kalaso`通三性。词根`vara`，义为“阻止、获得”，加`ṇvu`（成`vāraka`）。因与`kalaso`连用，`vāraka`也通三性。《阿摩罗俱舍》(Amarakośa)中说：“`kalaso`通三性。”

භුඤ්ජිතබ්බන්ති භුඤ්ජනං, අන්නාදි, තස්ස පත්තො භාජනං සුවණ්ණරජතාදිනිම්මිතම්පි කංසො නාම.

所食之物为“bhuñjanaṃ”，指饭食等。其盛器，即使由金银等所造，亦名为“kaṃso”（铜器/钵）。

‘‘කංසො රච්ඡන්තරෙ මානෙ, තෙජසෙපි භවෙ තථා;

පානපත්තෙ ච කංස්‍යෙ ච, සොභික්ඛාසු ච කිත්තිසූ’’. –

“Kaṃso”指车行道间的量度，亦指光辉；及饮器，及铜器；及善食，及名声。

ත්‍යජයෙන වුත්තත්තා පානපත්තෙපි කංසො. කන දිත්තිගතිකන්තීසු, සො, කංසො. අනිත්ථී. තිකං භාජනසාමඤ්ඤෙ. අම ගතියං, අත්තො, අමත්තං. භාජ පුථකම්මනි, චුරාදි, යු.

由佳耶那（Tyajayena）所说，“kaṃso”亦指饮器。词根“kana”用于光辉、移动、喜爱义，故为“kaṃso”。非女性。三者为器皿之通称。词根“ama”用于移动义，加“atto”后缀，成“amattaṃ”。词根“bhāja”用于分割行为义，属“curādi”类，加“yu”后缀。

458. ද්වයං [Pg.312] භාජනාදීනමාධාරෙ. අන්තං සමීපමාධෙය්‍යස්ස උපගච්ඡතීති අණ්ඩුපකං, න්තස්සණ්ඩො, ගස්ස ච කො. චුම්බ වදනසංයොගෙ, අටො, අස්සු, සකත්ථෙ කො. ද්වයං සරාවෙ, සරති වුඩ්ඪිං ගච්ඡතීති සරාවො, අවො. මල්ල ධාරණෙ. ණ්වු. වඩ්ඪමානකොප්‍යත්‍ර, වඩ්ඪති විත්ථිණ්ණී භවතීති වඩ්ඪමානකො, සකත්ථෙ කො.

458. 有两种器皿等的基座。因末端接近被支撑物故名“aṇḍupakaṃ”，其中nt变为ṇḍ，g变为k。“Cumba”（指）嘴巴接触，aṭo（后缀），assu（后缀），sakatthe ko（后缀）。有两种陶器，因“流动增长”故名“sarāvo”，avo（后缀）。“Malla”（指）持有，ṇvu（后缀）。“Vaḍḍhamānako”亦在此处，因“增长而变得宽广”故名“vaḍḍhamānako”，sakatthe ko（后缀）。

ද්වයං භෙලබ්‍යඤ්ජනාදිඝට්ටනොපයුත්තභණ්ඩෙ. කට ගතියං, ඡු, ද්විත්තාදි. දු ගතියං, බො, නදාදි, දබ්බී, රස්සෙ දබ්බි. ඛජාකාපි, ඛජ මන්ථනෙ, අකො, ඛජාකා ථියං. ද්වයං ධඤ්ඤාදිනිලයෙ. කුස සිලෙසනෙ, ඌලො. කුස අක්කොසෙ, ඨො. ද්වෙපි පුන්නපුංසකෙ.

有两种用于摩擦调味品等物的器具。“Kaṭa”（指）移动，chu（后缀），dvitta等（变化）。“Du”（指）移动，bo（后缀），nadādi类，“dabbī”，短音时为“dabbi”。“Khajākā”亦是，“khaja”（指）搅拌，ako（后缀），“khajākā”为阴性（词）。有两种谷物等的存放处。“Kusa”（指）结合，ūlo（后缀）。“Kusa”（指）斥责，ṭho（后缀）。两者皆为阳性或中性（词）。

459. ද්වයං මාසාදිසාකමත්තෙ, සා තනුකරණෙ, ණ්වු. ඩංස ඛාදනෙ, ණ්වු. සලොපො, සිග්ගු, හරිතකම්පි. හරිතා සකත්ථෙ කො. ‘‘පුල්ලිඞ්ගො සාකමත්තස්මිං, සිග්ගු සොභඤ්ජනෙපි චෙ’’ති රභසො. ද්වයං අද්දකෙ. ආද්දායං ජාතං අද්දකං, රස්සො. සිඞ්ගමිව වෙරං වපු යස්ස තමෙව සිඞ්ගිවෙරං.

459. 有两种豆类等蔬菜。“Sā”（指）变薄，ṇvu（后缀）。“Ḍaṃsa”（指）啃咬，ṇvu（后缀）。s音省略，“siggu”，亦指“haritaka”。“Haritā”（指）其自身（的意义），ko（后缀）。《拉巴萨词典》（Rabhasa）中说：“sākamatta”中为阳性（词），“siggu”亦指“sobhañjana”。有两种姜。因“滋润”（āddāyaṃ）而生故名“addakaṃ”，短音。其身（vapu）如角根（siṅgamiva veraṃ），故名“siṅgiveraṃ”。

යදා සුක්ඛං, තදා මහොසධාධ්‍යං, තික්ඛරසත්තා මහන්තං ඔසධං. සුණ්ඨී, නාගරං, විසං, විසභෙසජ්ජම්පි. සුඨි සොසනෙ, ඉ, සුණ්ඨි, ඊපච්චයෙ සුණ්ඨී.

干燥时，则为大药之首，因其味辛辣，故为大药。亦名“suṇṭhī”（干姜）、“nāgaraṃ”（干姜）、“visaṃ”（毒），亦名“visabhesajja”（解毒药）。词根“suṭhi”用于干燥义，加“i”成“suṇṭhi”，加“ī”后缀成“suṇṭhī”。

ද්වයං [Pg.313] මරීචෙ. මර පාණචාගෙ, චො. කුල සඞ්ඛ්‍යානෙ, ණ්වු. ‘‘මරීචං කොලකං කණ්හං, උසනං ධම්මපත්තන’’න්ත්‍යමරසීහො.

有两种胡椒。“Mara”（指）放弃生命，co（后缀）。“Kula”（指）计数，ṇvu（后缀）。阿摩罗僧诃（Amarasiṃha）说：“marīcaṃ”（胡椒）亦名“kolakaṃ”、“kaṇhaṃ”、“usanaṃ”、“dhammapattana”。

460. තිපාදං කඤ්ජිකෙ. සුවීරරට්ඨෙ භවං සොවීරං. කෙන ජලෙන අඤ්ජියමභිබ්‍යත්තං අස්ස කඤ්ජියං. ආරානං භූම්‍යක්කජානං වාරෙසු ගහිතෙන නාරෙන ජලෙන ජාතං ආරනාළං, ‘‘ආරො ක්ඛිති සුතෙ’ක්කජෙ, නාරො තණ්ඩුලනීරෙසූ’’ති හි වුත්තං, රස්ස ළො. ථුසතො ජාතමුදකං ථුසොදකං, ථුසොදකතො වා ජාතං ථුසොදකං. ධඤ්ඤතො වීහිතො ජාතං අම්බිලං ධඤ්ඤම්බිලං. වාතං ලඞ්කති හීනං කරොතීති බිලඞ්කො, වාතස්ස බි, විසෙසෙන ලඞ්කතීති වා බිලඞ්කො. කුම්මාසො, අභිසුතං, අවන්තිසොමං, කුඤ්ජලං, කඤ්ජිකං, මණ්ඩො, ජෙට්ඨම්බු, ඛදිකාප්‍යත්‍ර.

460. 三足（指）酸粥。在善勇（Suvīra）国所生者为“sovīraṃ”。因“何水（kena jalena）能使之显现”故为“kañjiyaṃ”。从土地或水生植物的幼芽中，在轮流灌溉时所取之水所生者为“āranāḷaṃ”，正如所说：“āro”（指）土地所生，“nāro”（指）稻米水，r变为ḷ。从稻壳所生之水为“thusodakaṃ”，或从“thusodaka”所生者为“thusodakaṃ”。从谷物或稻谷所生之酸味为“dhaññambilaṃ”。因“能抑制或减弱风（vātaṃ laṅkati hīnaṃ karoti）”故名“bilaṅko”，风（vāta）变为bi，或因“特别抑制”故名“bilaṅko”。“Kummāso”（粗麦粥），“abhisutaṃ”（榨汁），“阿槃提苏摩”（avantisomaṃ），“kuñjalaṃ”（昆佳拉），“kañjikaṃ”（酸粥），“maṇḍo”（米汤），“jeṭṭhambu”（头汤米粥），“khadikā”亦在此处。

ද්වයං ලවණමත්තෙ. ලූ ඡෙදනෙ, යු, ඔස්සා’නවාදෙසෙ ලොණං.

二者指盐。由词根“lū”（切割）加“yu”后缀，经音变而成“loṇaṃ”。

461. සාමුද්දාදයො එතෙ පඤ්ච ලවණස්ස පභෙදා විසෙසා. සමුද්දභූමියමවට්ඨිතං ලද්ධං ලොණොදකං සුක්ඛසන්තනං සිතං යං භවති, තං සාමුද්දලවණං. අක්ඛිවං, වසිරම්පි. වසු ථම්භෙ, ඉරො. සින්ධුදෙසෙ භවො සින්ධවො, ණො. සිතසිවං, මාණිමන්ථං, සින්ධුජම්පි. සිතං ධවලං, සිවං කල්‍යාණං, කම්මධාරයසමාසො[Pg.314]. සිතසිවන්ති වා බන්ධනං. මණිමන්ථො පබ්බතො, තත්‍ර භවො, ණො. කාළලොණො නාම සොවච්චලවණානං මජ්ඣෙ කාළවණ්ණං ලවණං, ‘‘තිලකං තත්‍ර මෙචකෙ’’ති වුත්තත්තා තිලකම්පි. උබ්භිදං නාම රොමකලවණං, සම්භරිදෙසෙ කිර රුමා නාම ලවණාකරො. තත්‍ර පවිට්ඨං කට්ඨම්පි අචිරෙන විලීය ලවණං භවති, තබ්භවං රොමලවණං. වසුකම්පි. කට්ඨාදීනං සයං සභාවවිජහනකරත්තා භින්දිතුං සක්කොතීති උබ්භිදං, සක්‍යත්ථෙ උසද්දො. බිලාලං නාම සමුද්දතීරාසන්නදෙසභවං මත්තිකං පාචයිත්වා නිප්ඵාදිතලවණං. සමුද්දවෙලාසන්නදෙසෙ ජාතං බිලාලං, එස්සිත්තං, ලො, අථ වා උබ්භිදං නාම යත්ථ කත්ථචි පදෙසෙ භූමිතො උග්ගතං ලවණමත්තිකං පාචයිත්වා නිප්ඵාදිතලවණං. බිලාලං නාම ලවණභූමිං විදාරයිත්වා නිප්ඵාදිතලවණං. විපුබ්බො දල විදාරණෙ. දස්ස ලො. අථ වා උබ්භිදං නාම පාක්‍යං ලවණං. බිලාලං නාම වච්චගන්ධං කාළලවණං.

461. 海盐等五种是盐的种类和特质。在海边陆地所获得，经晒干而成的白色盐水，即是海盐（sāmuddalavaṇaṃ）。亦名“akkhivaṃ”、“vasira”。“Vasu”（指）柱子，iro（后缀）。在信度（Sindhu）地区所生者为“sindhavo”，ṇo（后缀）。亦名“sitasivaṃ”、“māṇimanthaṃ”、“sindhuja”。“Sitaṃ”（指）白色，“sivaṃ”（指）吉祥，为业持复合词。或“sitasivaṃ”（指）束缚。“Maṇimantha”是山名，在那里所生者，ṇo（后缀）。“kāḷaloṇa”（黑盐）是指“sovaccalavaṇa”中颜色发黑的盐，因经中说“那里有黑色的斑点”，故亦名“tilaka”。“ubbidaṃ”（指）罗马盐，据说在桑巴里（Sambhari）地区有一个名为“rumā”的盐矿。在那里，即使是木头放进去不久也会溶解成盐，因此称为罗马盐。亦名“vasuka”。因其能使木头等物体的自身性质消失，能够轻易将其破坏，故名“ubbidaṃ”，“u”音表示“能够”。“bilālaṃ”（指）将靠近海岸地区的泥土煮沸后制成的盐。在海浪附近地区所生者为“bilālaṃ”，essittaṃ，lo（后缀）。或者，“ubbidaṃ”（指）在任何地方从地下涌出的含盐土，经过煮沸后制成的盐。“bilālaṃ”（指）通过挖掘盐地制成的盐。“vi”前缀加上“dala”（指）分裂、挖掘。d变为l。或者，“ubbidaṃ”（指）可烹煮的盐。“bilālaṃ”（指）带有粪便气味的黑盐。

462. ගුළාදයො පඤ්ච උච්ඡුනො විකාරා. ගුළ රක්ඛායං, ගුළො පක්කරසො. ඵාණ ගතියං, තො, ඵාණිතං ගුළතො කිඤ්චි ථද්ධං. ඛණ්ඩ මන්ථෙ, ඛණ්ඩො ඵාණිතතොපි ථද්ධො. උච්ඡුවිසෙසස්ස රසපාකෙ ඛණ්ඩයොග්‍යසාරභූතෙ යා ගුළිකාකාරා ජායතෙ, සා මච්ඡණ්ඩී ඛණ්ඩසාලූකං. ‘‘මච්ඡණ්ඩී තු [Pg.315] පුප්ඵගුළා, ථද්ධපත්තන්තු ඵාණිත’’න්ති රභසො, ඛණ්ඩකක්කං ඵාණිතමිච්චඤ්ඤෙ. සර හිංසායං, ඛරපච්චයො, සක්ඛරා, යා ‘‘සිතා’’තිපි වුච්චති, සිනොති බන්ධති තණ්හං සිතා. සිතසක්ඛරෙත්‍යත්‍ර තු සිතො ධවලත්ථො, සක්ඛරාපමාණසණ්ඨානත්තා වා සක්ඛරා. ඉමෙ ච ගුළාදයො යථාක්කමං ථද්ධතරා. එත්ථ ච මච්ඡණ්ඩී ඵාණිතා ඛණ්ඩවිකාරාපි. ද්වයං ගුළෙ. රොගාධිකෙසු විනාසකරත්තා විසඤ්ච තං කණ්ටකඤ්ච.

462. 粗糖等五种是甘蔗的变体。“Guḷa”（指）保存，“guḷo”是煮熟的汁液。“Phāṇa”（指）移动，to（后缀），“phāṇitaṃ”比“guḷa”稍微坚硬。“Khaṇḍa”（指）搅拌，“khaṇḍo”比“phāṇita”更坚硬。在特殊甘蔗汁液熬煮过程中，适合制成块糖的精华部分，其所形成的球状物，即是“macchaṇḍī”，亦名“khaṇḍasālūka”。“rabhaso”（说）：“macchaṇḍī”即是“pupphaguḷā”（花糖），“thaddhapattantu”即是“phāṇita”。另一些人则认为“khaṇḍakakkaṃ”即是“phāṇita”。“Sara”（指）伤害，kharapaccayo（后缀），“sakkharā”（砂糖），亦被称为“sitā”（白糖），“sitā”能束缚（sinoti bandhati）贪欲（taṇhaṃ）。在此处，“sitasakkharā”中的“sita”意为白色，或因其形状如沙粒般大小故名“sakkharā”。这些粗糖等（制品）依次变得更坚硬。此处，“macchaṇḍī”亦是“phāṇita”和“khaṇḍa”的变体。两种（指）粗糖。因其在疾病过多时具有破坏性，故亦是毒药（visa）和荆棘（kaṇṭaka）。

463. ද්වයං භට්ඨධඤ්ඤෙ. ලාජ භස්සනෙ, භස්සනං භජ්ජනං, අ. න ඛතං අක්ඛතං. ‘‘තතියා පකති ලාජෙස්වක්ඛතං තීස්ව’හිංසිතෙ’’ති රුද්දො.

463. 两种（指）炒谷物。“Lāja”（指）焙烧，“bhassanaṃ”即是“bhajjanaṃ”，a（后缀）。未破损者为“akkhataṃ”。“Rudda”（说）：“lāja”中第三种自然（状态）是“akkhataṃ”，在三处未受损害。

භට්ඨයවෙ ධානාසද්දො සියා, ‘‘බහුම්හි භට්ඨයවෙ ධානා, ථියං අභිනවො’බ්භිදෙ’’ති රභසො. ධා ධාරණෙ, යු.

于“bhaṭṭhayava”(炒麦)中，当为“dhānā”(炒谷)一词。《罗婆娑》(Rabhasa)云：“‘dhānā’用于‘bahumhi bhaṭṭhayave’中，于‘abhinavo'bbhide’中为阴性词。”(词根)“Dhā”为“持有”义，(后缀)“yu”。

ද්වයං යවාදිචුණ්ණෙ. සච සමවායෙ, සච සෙචනෙ වා, තු. මන්ථ විලොළනෙ. තිකං සමං. පූරෙතීති පූපො, පො. අකාරයුත්තෙ අපූපො, යථා ‘‘ලාබු, අලාබූ’’ති. තණ්ඩුලාදීනං පිට්ඨානං විකාරො පිට්ඨකො, සඤ්ඤායං කො.

二词指大麦等粉末。(词根)“Saca”为“混合”义，或“saca”为“浇灌”义，(后缀)“tu”。(词根)“Mantha”为“搅拌”义。三词同义。“充满(pūreti)”故为“pūpo”(糕饼)，(后缀)“po”。不与“a”音相连时为“apūpo”，如“lābu, alābū”。米等粉(piṭṭhānaṃ)之变体为“piṭṭhako”，“ko”为名称义后缀。

464. ඡක්කං සූදෙ. භත්තං, සූපඤ්ච කරොති අකාසි කරිස්සතීති භත්තකාරො, සූපකාරො ච. සු පග්ඝරණෙ. සවති රසං පග්ඝරාපෙතීති සූදො, දො, දීඝාදි. සූද පග්ඝරණෙ [Pg.316] වා, අ. අළාරො නාම සූපාදිවිකති, තං කරොතීති ආළාරිකො. ඔදනං පචතීති ඔදනිකො. රසං කරොතීති රසකො.

464. 六词指厨师。“制作、已制作、将制作饭(bhattaṃ)与汤(sūpaṃ)”，故为“bhattakāro”(炊饭者)与“sūpakāro”(烹汤者)。(词根)“Su”为“流出”义。“使味道流出”，故为“sūdo”，(后缀)“do”，首音长音化等。或(词根)“Sūda”为“流出”义，(后缀)“a”。“Aḷāro”乃汤等之制品，制作者为“āḷāriko”。“烹煮米饭(odanaṃ pacati)”，故为“odaniko”(煮饭者)。“制作味道(rasaṃ karoti)”，故为“rasako”(调味者)。

ද්වයං සූපෙ. සුඛත්ථාය පාතබ්බත්තා සූපො, දීඝාදි. විසෙසතො භත්තං අඤ්ජති අන්තො ගච්ඡති යෙන, තං බ්‍යඤ්ජනං, අඤ්ජ ගතියං, යු.

二词指汤。“为舒适而饮用”，故为“sūpo”(汤)，首音长音化等。特指“饭(bhattaṃ)因此而显现、进入内部”者，是为“byañjanaṃ”(菜肴)。(词根)“añja”为“去”义，(后缀)“yu”。

465. පඤ්චකං භත්තෙ. උදි සවනක්ලෙදනෙසු, යු. වාකාරො ඔදනසද්දස්ස නපුංසකත්තං සමුච්චිනොති. කුර සද්දෙ, කර කරණෙ වා, කරොති බලන්ති කුරං, අස්සු, කිර වික්ඛිපනෙ වා, කිරති බුභුක්ඛන්ති කුරං, ඉස්සු, කර හිංසායං වා, කු සද්දෙ වා, රපච්චයො. භජති යෙන, භුඤ්ජිතබ්බන්ති වා භත්තං, භජ සෙවායං, තො. භක්ඛිතබ්බාති භික්ඛා, භක්ඛ අදනෙ, අස්සි, භික්ඛ යාචනෙ වා, භික්ඛා නාරී. අද භක්ඛනෙ, තො. භිදාදිත්තා අන්නාදෙසො, දලොපො.

465. 五词指饭食。(词根)“Udi”为“流出、湿润”义，(后缀)“yu”。“vā”字(vākāro)总集“odana”一词的中性属性。(词根)“Kura”为“声”义，或“kara”为“作”义，“产生力量”故为“kuraṃ”，(后缀)“assu”；或(词根)“kira”为“散布”义，“散布饥饿”故为“kuraṃ”，(后缀)“issu”；或(词根)“kara”为“伤害”义，或“ku”为“声”义，(后缀)“rapaccayo”。“人赖以受用”或“应被受用”，故为“bhattaṃ”，(词根)“bhaja”为“受用”义，(后缀)“to”。“应被食”故为“bhikkhā”(乞食)，(词根)“bhakkha”为“食”义，(后缀)“assi”；或(词根)“bhikkha”为“乞求”义，“bhikkhā”为阴性词。(词根)“Ada”为“食”义，(后缀)“to”。因属“bhidādi”(词组)，故替换为“anna”，“d”音脱落。

චතුක්කං භොජනෙ, අස භක්ඛනෙ, කම්මෙ යු. හර හරණෙ. ආහරති බලායූනීති ආහාරො, ණො. භුජධාතුම්හා යු, භොජනං. ඝස අදනෙ, ණො. අන්ධොප්‍යත්‍ර, අදධාතුම්හා තපච්චයස්ස අන්ධාදෙසො නිපාතනා.

四词指食物。(词根)“asa”为“食”义，于业格(kamme)中加(后缀)“yu”。(词根)“hara”为“运载”义。“带来力量与生命”，故为“āhāro”(食物)，(后缀)“ṇo”。由(词根)“bhuj”加(后缀)“yu”，成“bhojanaṃ”。(词根)“ghasa”为“食”义，(后缀)“ṇo”。“Andha”亦在此。(词根)“ad”加(后缀)“ta”，不规则地(nipātanā)替换为“andha”。

ද්වයං යාගුයං. තර ප්ලවනතරණෙසු. තරති ප්ලවති බ්‍යාපීභවතීති තරණං, යු. තරලං, තරලාපි. යා පාපුණෙ, ගු, යු මිස්සනෙ වා, ගු, උස්සා. උණ්හිකා, සාණා, විලෙපී ච යාගුනාමානි. සා පාකෙ, යු, සාණා.

二词指粥。(词根)“tara”为“漂浮、渡越”义。“渡越、漂浮、遍满”，故为“taraṇaṃ”，(后缀)“yu”。亦作“taralaṃ”、“taralā”。(词根)“yā”为“到达”义，(后缀)“gu”；或(词根)“yu”为“混合”义，(后缀)“gu”，或“ussā”。“Uṇhikā”、“sāṇā”、“vilepī”亦为粥之名。(词根)“sā”为“烹煮”义，加(后缀)“yu”，成“sāṇā”。

466. ඛජ්ජාදයො [Pg.317] චත්තාරො අසනභෙදා. ඛාද භක්ඛනෙ, කම්මෙ තො, භුජාදි. ඛජ්ජං මංසාදි. භොජ්ජං අන්නාදි. ලිහ අස්සාදනෙ, ණ්‍යො, හස්ස යො. ලෙය්‍යං මධ්වාදි. පාතබ්බන්ති පෙය්‍යං, පා පානෙ, ණ්‍යො, ආස්සෙ, පෙය්‍යං සූපාදි.

466. 嚼食等为食物的四种分类。(词根)“khāda”为“食”义，于业格中加(后缀)“ta”，如“bhujādi”。“Khajjaṃ”(嚼食)指肉类等。“Bhojjaṃ”(啖食)指饭食等。(词根)“liha”为“舔”义，(后缀)“ṇya”，“h”变为“y”。“Leyyaṃ”(舐食)指蜂蜜等。“应饮(pātabbaṃ)”即“peyyaṃ”。(词根)“pā”为“饮”义，(后缀)“ṇya”，“ā”变为“e”。“Peyyaṃ”(饮品)指汤类等。

ද්වයං භත්තමණ්ඩෙ. සු සවනෙ, විසරුජපදාදිතො ණ. චමු අදනෙ, ආපුබ්බත්තා පානෙ, කම්මෙ ණො. මාසරොප්‍යත්‍ර, මසි පරිමාණෙ, අරො. ද්වයං ආලොපෙ. ලුප ඡෙදනෙ, ආපුබ්බො සම්පිණ්ඩනෙ, කු සද්දෙ. කබි වණ්ණෙ වා, අලො, ළත්තං, කෙන තොයෙන බලමස්සාති වා කබළො, පුමෙ, ගාසොපි.

二词指米汤浮沫。(词根)“su”为“流”义，由“visarujapada”等(词组)加(后缀)“ṇa”。(词根)“camu”为“食”义，加前缀“ā”则为“饮”义，于业格中加(后缀)“ṇo”。“Māsara”亦在此，(词根)“masi”为“量”义，(后缀)“aro”。二词指饭团。(词根)“lupa”为“切断”义，加前缀“ā”则为“团集”义。(词根)“ku”为“声”义。或(词根)“kabi”为“色”义，(后缀)“alo”，发生“ḷ”音化。或“以何水得力(kena toyena balam assā)”，故为“kabaḷo”，阳性词。亦作“gāsa”。

467. රසානං සබ්බරසානං අග්ගම්හි රසෙ මණ්ඩසද්දො, මණ්ඩ භූසායං, ‘‘සබ්බරසග්ගෙ මණ්ඩමනිත්ථිය’’න්ත්‍යමරසීහො. ද්වයං භුත්තතො සෙසෙ. විරූපො, කුච්ඡිතො වා ඝාසො විඝාසො. භුත්තතො සෙසො භුත්තසෙසො, සොව භුත්තසෙසකො, සකත්ථෙ කො.

467. 于一切味中，最上味者为“maṇḍa”一词。(词根)“maṇḍa”为“庄严”义。阿摩罗僧诃(Amarasiṃha)云：“于一切味之最上者为maṇḍa，非阴性词。”二词指食后所余。“丑陋(virūpo)”或“鄙劣(kucchito)”之食(ghāso)为“vighāso”(残食)。“食后所余(bhuttato seso)”为“bhuttaseso”，其本身亦为“bhuttasesako”，“ko”为自身义后缀。

ද්වයං විඝාසාදෙ. විඝාසං අදතීති, අ, දමු දමනෙ, ණ්වු. ද්වයං පිපාසායං. පාතුං ඉච්ඡා පිපාසා, පා පානෙ, සො, ද්විත්තාදි. තස පිපාසායං, යු.

二词指食残食者。“食残食(vighāsaṃ adati)”，故(为vighāsāda)，(后缀)“a”。(词根)“damu”为“调伏”义，(后缀)“ṇvu”。二词指渴。“欲饮(pātuṃ icchā)”为“pipāsā”。(词根)“pā”为“饮”义，(后缀)“sa”，有重叠等变化。(词根)“tasa”为“渴”义，(后缀)“yu”。

468. ද්වයං [Pg.318] භුත්තුමිච්ඡායං. ඛුද බුභුක්ඛායං, දො. ඝසිතුමිච්ඡා ජිඝච්ඡා, ඝස අදනෙ, ඉච්ඡත්ථෙ ඡො, ද්විත්තාදි. මංසස්ස රසො පටිච්ඡාදනීයමුච්චතෙ. ඡන්ද ඉච්ඡායං. පටිච්ඡාදෙතීති පටිච්ඡාදනීයං, අනීයො, ඡද සංවරණෙ වා, මංසෙන පටිච්ඡාදෙතබ්බත්තා පටිච්ඡාදනීයං.

468. 二词指食欲。(词根)“khuda”为“饥饿”义，(后缀)“da”。“欲食(ghasituṃ icchā)”为“jighacchā”。(词根)“ghasa”为“食”义，于“欲”义中加(后缀)“cha”，有重叠等变化。肉汁(maṃsassa raso)被称为“paṭicchādanīyaṃ”。(词根)“chanda”为“欲”义。“覆盖(paṭicchādeti)”故为“paṭicchādanīyaṃ”，(后缀)“anīya”。或(词根)“chada”为“覆盖”义，因“应以肉覆盖”，故为“paṭicchādanīyaṃ”。

ද්වයං උග්ගාරෙ, දෙකි සද්දොස්සාහෙසු, උද්ධං දෙකති ගන්තුමුස්සහතීති උද්‍රෙකො, එකස්ස දකාරස්ස රො. උද්දෙකොපි. ගිර නිග්ගිරණෙ, ඉස්සා, උග්ගාරො. පාදො තිත්තියං. සුහිතො තිත්තො, තස්ස භාවො සොහිච්චං. තිපි පීණනෙ,ති, භුජාදි. යුපච්චයෙ, ඉස්සත්තෙ ච තප්පනං.

二词指嗳气。(词根)“deki”为“声、努力”义。“向上发声、努力上行”，故为“udreko”，其中一“d”音变为“r”。亦作“uddeko”。(词根)“gira”为“吞咽”义，加后缀成“uggāro”。满足品：“Suhito”(饱足)即“titto”(满足)，其状态为“sohiccaṃ”(饱足)。(词根)“tipi”为“满足”义，(后缀)“ti”，如“bhujādi”。加“yu”后缀，于满足义中，亦作“tappanaṃ”。

469. යථිච්ඡිතන්තං යථිච්ඡිතෙ. ක්‍රියාවිසෙසනතාය චෙතෙ නපුංසකෙ, ක්‍රියාබ්‍යයානඤ්හි සතිප්‍යෙකත්තෙ තබ්බිසෙසනානි නපුංසකෙ භවන්ති එකත්තෙපි, තථා හි ක්‍රියානමබ්‍යයානඤ්ච සත්තාභූතත්තා ලිඞ්ගසඞ්ඛ්‍යාවිසෙසොපාදානං නත්ථීති තබ්බිසෙසනානම්පි සාමඤ්ඤලිඞ්ගා නපුංසකත්තං, සාමඤ්ඤසඞ්ඛ්‍යා චෙකත්තං යුත්තන්ති, තං යථා – මුදුං පචන්ති, සාදුං පචන්ති. බහුවචනන්තෙපි ක්‍රියාසද්දෙ තබ්බිසෙසනස්සෙකත්තමෙව ක්‍රියාවිසෙසනානං කම්මනි දුතියා, සබ්බො හි ධාත්වත්ථො කරොත්‍යත්ථෙන බ්‍යාපිතො, මුදුං පචන්ති මුදුං පචනං කුබ්බන්තීත්‍යත්ථො, තෙන මුදාදීනඤ්ච තබ්බිසෙසනානං කම්මත්තං. අඤ්ඤො පනාහ [Pg.319] ‘‘සබ්බෙ ධාත්වත්ථා භවත්‍යත්ථානුගතා, භවතික්‍රියා කත්වත්ථමනුභවන්තීත්‍යත්ථො. ‘පචති දෙවදත්තො’ති දෙවදත්තපයුත්තො පාකො භවති, ගච්ඡති ගමනං භවති, පඨති පාඨො භවතී’’ති, තම්මතෙන පඨමා, මුදුපචනං යථා භවති, තථා පචතීත්‍යත්ථො. රමණීයං පාතො, විමලං පාතො, ඉදමුපකුම්භං. කමු කන්තියං, කම්මනි ණො, කාමං, නිකාමඤ්ච. ඉසු ඉච්ඡායං, තො, ‘‘සාදිසන්තපුච්ඡෙ’’ත්‍යාදිනා අන්තෙන සහ තස්ස ට්ඨො, ඉට්ඨං. පරිපුබ්බො ආප පාපුණනෙ, තො, භුජාදි, රස්සො, යාගමො ච. ‘‘සත්ත්‍යං නිවාරණෙ තිත්තියං, පරියත්තං යථිච්ඡිතෙ’’ති රභසො. ඉච්ඡිතස්ස අනතික්කමො යථිච්ඡිතං, යථාත්ථෙ අබ්‍යයීභාවො. පකාමංප්‍යත්‍ර.

469. （此二词）用于“如其所欲”之义。此二词作为动状词，为中性。因为动词与不变词即便为单数，其修饰语亦为中性单数。动词与不变词非实有故，无性与数之别，因此其修饰语通常为中性，数量通常为单数，此为合理。例如：柔软地煮(muduṃ pacanti)，美味地煮(sāduṃ pacanti)。即便动词为复数，其修饰语亦为单数。动状词为第二格业格，因为一切动词义皆遍含于“作”义中。`muduṃ pacanti`（柔软地煮）意为“作柔软的煮”，因此`mudu`等修饰语为业格。另有人言：‘一切动词义皆随“有”义，“有”之作用体验作者之义。’例如‘提婆达多(Devadatta)煮’，意为‘由提婆达多所作之煮存在’；‘去’(gacchati)意为‘去存在’；‘读’(paṭhati)意为‘读存在’。依此观点，（此为）第一格（主格），其义为：‘他煮，使得煮是柔软的’。愉快的早晨(ramaṇīyaṃ pāto)，清净的早晨(vimalaṃ pāto)，靠近水罐(idamupakumbhaṃ)。词根`kamu`（欲），于业格加后缀`ṇo`，成`kāma`（欲），亦作`nikāma`（极欲）。词根`isu`（欲），加后缀`ta`，依`sādisantapuccha`等规则，`ta`与词尾合为`ṭṭha`，成`iṭṭha`（所欲）。前缀`pari`加词根`āpa`（到达），加后缀`ta`，属`bhujādi`（食等）类，短音化，并加入`yā`。罗婆娑(Rabhasa)云：‘`sattyaṃ`用于阻止，`tittiyaṃ`用于满足，`pariyattaṃ`用于如其所欲。’不越所欲(icchitassa anatikkamo)即`yathicchitaṃ`，于`yathā`义中为不变词复合(abyayībhāva)。`pakāmaṃ`亦用于此义。

ද්විපාදං වණිජකෙ. කයවික්කයෙහි ජීවතීති, ඉකො. සත්ථං වාණිජ්ජොපජීවීනං සඞ්ඝාතං වහති දෙසන්තරං පාපයතීති, කම්මාදිම්හි ණො. සත්ථවාහො වණිජනායකො, තංයොගා සත්ථවාහො, ණො. ආපණො කයවික්කයවොහාරො, තංයොගා ආපණිකො, ණිකො. වණ සද්දෙ, ඉජො. වෙදහකො, නෙගමො, පණ්‍යාජීවො, වණිජොප්‍යත්‍ර.

关于商人(vaṇijaka)有二词。以买卖(kayavikkayehi)为生者，（为`vaṇijaka`），加后缀`ika`。运载(vahati)或带领(pāpayati)商旅(vāṇijjopajīvīnaṃ)群体(saṅghātaṃ)即商队(satthaṃ)至他国者，（为`satthavāha`），于业格等加后缀`ṇo`。`satthavāha`（商队首领）是商人领袖(vaṇijanāyaka)，由此关联，（亦称`satthavāha`），加后缀`ṇo`。`āpaṇa`（店铺）是买卖交易(kayavikkayavohāra)，由此关联，（称`āpaṇika`，店主），加后缀`ṇika`。词根`vaṇa`（声音），加后缀`ija`（成`vaṇija`）。`vedahaka`（中间商）、`negama`（市民）、`paṇyājīva`（以商品为生者）、`vaṇija`（商人）亦用于此义。

470. වික්කයො නාම පුබ්බමෙව අත්තනො ධනස්ස පරස්ස දානං. කී දබ්බවිනිමයෙ, තත්‍ර නියුත්තො වික්කයිකො. වික්කිණාතීති වික්කෙතා, රිතු. කයො නාම පරස්ස ධනං ගහෙත්වා අත්තනො ධනස්ස දානං. කයෙන ජීවතීති කයිකො. කිනාතීති, ණ්වු.

470. `vikkayo`（卖）即预先将自己的财物给予他人。词根`kī`（交换货物），从事此者为`vikkayika`（卖者）。卖(vikkiṇāti)者为`vikketā`（卖主），加后缀`tu`。`kayo`（买）即拿取他人的财物而给予自己的财物。以买为生(kayena jīvati)者为`kayika`（买者）。买(kiṇāti)者为`kayaka`（买主），加后缀`ṇvu`。

ද්වයං [Pg.320] ධනප්පයොත්තරි. ඉණෙ උත්තමො උත්තමණ්ණො, අභිධානා පුබ්බනිපාතො, ඉස්සත්තං, ද්විත්තඤ්ච. ධනං වුඩ්ඪත්ථං පයොජෙතීති ධනිකො. ද්වයං ධනගාහකෙ. ඉණෙ අධමො අධමණ්ණො. ඉණං ගණ්හාතීති ඉණායිකො, ආයිකො. ඉණං ආයති පවත්තෙතීති වා ඉණායකො, ණ්වු.

关于放贷者(dhanappayottari)有二词。于债务中，优者(uttama)为`uttamaṇṇa`（债权人），此为名称前置，有主权义，并有叠音。为增财而投资(dhanaṃ vuḍḍhatthaṃ payojeti)者为`dhanika`（债主）。关于借贷者(dhanagāhaka)有二词。于债务中，劣者(adhama)为`adhamaṇṇa`（债务人）。借债(iṇaṃ gaṇhāti)者为`iṇāyika`（借债人），加后缀`āyika`。或，使债务延续至将来(iṇaṃ āyati pavatteti)者为`iṇāyaka`（借债人），加后缀`ṇvu`。

471-472. ද්වයං ඉණෙ. උද්ධරීයතෙ ගය්හතෙති උද්ධාරො, උපුබ්බො ධරති ගහණෙ, ණො. එති වුඩ්ඪිං ගච්ඡතීති ඉණං, යු, ණත්තං. පරියුදඤ්චනම්පි, පරිතො උදඤ්ඣතෙ ගය්හතෙති, යු. වුත්තන්ති ක්‍රියාපදං. යත්තකෙන ධනෙන ලාභො ලබ්භතෙ, තත්‍ර මූලධනෙ මූලාදිද්වයං. මූල පතිට්ඨායං. පඨමමෙව ආභතං පාභතං.

471-472. 关于债务(iṇa)有二词。被提取、被拿取(uddhārīyate gayhate)故为`uddhāra`（借款）。前缀`u`加词根`dhara`（拿取），加后缀`ṇo`。增长(eti vuḍḍhiṃ gacchati)故为`iṇa`（债务），加后缀`yu`，并有`ṇ`音化。`pariyudañcana`（借款）亦用于此义，因其从四处被汲取、被拿取(parito udañjhate gayhate)，加后缀`yu`。动词已述。凭借何等财富可获利润，彼即本金(mūladhana)，有`mūla`等二词。词根`mūla`（建立）。最初带来(paṭhamameva ābhataṃ)者为`pābhata`（本钱/礼物）。

ද්වයං පටිපාදෙ. ‘‘අවස්සමස්සිදං කයිතබ්බ’’මිති සච්චස්සාඛ්‍යාපනං, කරණං වා සච්චාපනං, සච්චස්ස කරඤ්චිත්තභරණමිච්චත්ථො, සච්චසද්දා ධාතුරූපා යු, මජ්ඣෙ අපාගමො, සච්චස්ස වා ආපුණනං සච්චාපනං, අපධාතුම්හා යු. ‘‘සච්චාපනා සච්චාකති’’රිති තිකණ්ඩසෙසෙ වොපාලිතො. සච්චං කරොති, සච්චස්ස වා කරණං සච්චකාරො. සච්චංකාරොපි. ‘‘ක්ලිවෙ සච්චාපනං සච්ච-ඞ්කාරො සච්චාකතිත්ථිය’’න්ත්‍යමරකොසෙ. ද්වයං වික්කනීයදබ්බෙ. වික්කිනිතබ්බන්ති වික්කෙය්‍යං, ණ්‍යො. පණ බ්‍යවහාරෙ, ණ්‍යො, ද්වෙපි තීසු.

关于定金(paṭipāda)有二词。宣告“此事必须完成”之真实(saccassākhyāpanaṃ)，或作真实(karaṇaṃ)，即`saccāpana`（约定），其义为承担真实之心念。由`sacca`一词如词根，加后缀`yu`，中间插入`apa`而成。或，圆满真实(saccassa āpuṇanaṃ)为`saccāpana`，由词根`apa`加后缀`yu`而成。在《三品补遗》(Tikaṇḍasesa)中，沃巴利陀(Vopālita)云：“`saccāpanā`即`saccākati`。”作真实(saccaṃ karoti)，或真实之作为(saccassa karaṇaṃ)，即`saccakāra`（约定）。亦作`saccaṃkāra`。在《阿摩罗俱舍》(Amarakosa)中云：“于中性，为`saccāpanaṃ`、`saccaṅkāra`；于女性，为`saccākati`。”关于可售之物(vikkanīyadabba)有二词。应被售卖(vikkinitabbaṃ)者为`vikkeyya`（商品），加后缀`ṇya`。词根`paṇa`（交易），加后缀`ṇya`（成`paṇya`）。此二词通用于三性。

ද්වයං [Pg.321] න්‍යාසස්සප්පනෙ. න්‍යාසස්ස අප්පනං පටිදානං. පතිපුබ්බො දදාති න්‍යාසසම්පන්නත්ථො, තථා පරිපුබ්බො වත්තති. පරිදානංප්‍යත්‍ර.

关于寄存物的交付(nyāsassappane)有二词。寄存物(nyāsa)的交付(appanaṃ)即`paṭidāna`（归还）。前缀`paṭi`加词根`dā`（给予），意为完成寄存。同样，前缀`pari`亦有此义。`paridāna`（全部给予）亦用于此义。

ද්වයං න්‍යාසෙ. අසු ඛෙපනෙ. න්‍යස්සතෙ නික්ඛිපීයතෙති, ණො. උපනිධිය්‍යතෙති උපනිධි, ඉ, උපනිධි පුමෙ. ‘‘පුමෙ උපනිධින්‍යාසො’’ති අමරකොසෙ.

关于寄存(nyāsa)有二词。词根`asu`（投掷）。被放下、被放置(nyassate nikkhipīyate)故为`nyāsa`，加后缀`ṇo`。被寄存(upanidhiyyate)故为`upanidhi`（寄存物），加后缀`i`；`upanidhi`为阳性。在《阿摩罗俱舍》(Amarakosa)中云：“于阳性，为`upanidhi`与`nyāsa`。”

473. එකාදයො අට්ඨාරසපරියන්තා සඞ්ඛ්‍යාසද්දා සඞ්ඛ්‍යෙය්‍යෙ දබ්බෙ වත්තන්ති තීසු ච ලිඞ්ගෙසු. සඞ්ඛ්‍යෙය්‍යෙකත්තෙ ච ‘‘එකො බ්‍රාහ්මණො, අට්ඨාරස බ්‍රාහ්මණා’’ති සමානාධිකරණං භවති, න තු භින්නාධිකරණං ‘‘බ්‍රාහ්මණානං එකාදස චෙ’’ති. තීසූත්‍යනෙන ‘‘න කෙවලං එකසද්දොව සලිඞ්ගො, අථ ඛො අට්ඨාරසපරියන්තාපී’’ති දස්සෙති, තෙන කත්ථචි තෙසං අලිඞ්ගතාවචනං ලිඞ්ගවිසෙසාභාවං සන්ධාය වුත්තං, න පන සාමඤ්ඤලිඞ්ගාභාවන්ති දට්ඨබ්බං. ඉමිනා නයෙන ‘‘අතිලිඞ්ගං ද්විවචනං, තදාඛ්‍යාතන්ති වුච්චතී’’ත්‍යාදීසුපි දට්ඨබ්බං, තෙන ‘‘පුරිසො ගච්ඡති, ඉත්ථී ගච්ඡති, චිත්තං ගච්ඡතී’’ත්‍යාදීසු ගච්ඡතිසද්දස්ස තංතංලිඞ්ගවිසෙසවචනතා, ‘‘ගච්ඡතී’’ත්‍යාදීසු සාමඤ්ඤලිඞ්ගවචනතා ච දට්ඨබ්බා. වීසත්‍යාදයො සඞ්ඛ්‍යාසද්දා සඞ්ඛ්‍යානෙ, සඞ්ඛ්‍යෙය්‍යෙ ච වත්තන්ති ‘‘වීසති ගාවො, ගවං වීසතී’’ති. එකත්තෙති යදා පනෙතා සඞ්ඛ්‍යෙය්‍යෙ එකත්තවිසිට්ඨමෙව වග්ගත්තං සභාවතො පටිපාදයන්ති. තදා භින්නසඞ්ඛ්‍යෙනාපි සමානාධිකරණෙ එකවචනෙයෙව සබ්බකාලං වත්තතෙ ‘‘වීසති ගාවො’’ති. යද්‍යෙකත්තෙ, කථං? ද්වෙවීසතියො, තිස්සො වීසතියො, පඤ්චසතානිච්චාදයො පයොගා ඉච්චාහ ‘‘වග්ගභෙදෙ බහුත්තෙපී’’ති[Pg.322]. වීසත්‍යාදීනං වග්ගානං භෙදෙ වත්තුමිච්ඡිතෙ සති බහුත්තෙපි බහුවචනෙපි භවන්ති. අමරකොසෙ පන ‘‘සඞ්ඛ්‍යන්තරස්සත්ථෙ අභිධෙය්‍යෙවීසත්‍යාදයො තංසමානාධිකරණතො බහුවචනානිපි භවන්තී’’ති වුත්තං, සඞ්ඛ්‍යන්තරමිහ වග්ගභෙදො, තෙන ද්වින්නම්පි වොහාරමත්තනානත්තං, න අත්ථනානත්තන්ති දට්ඨබ්බං. ආනවුති නවුතිසද්දමභිබ්‍යාපෙත්වා තා වීසත්‍යාදයො භින්නලිඞ්ගෙනාපි සමානාධිකරණෙ නාරියං ඉත්ථියං, යථා වීසති කුණ්ඩානි. වීසත්‍යාදයො විකතසමාහාරද්වන්දා. ලිඞ්ගස්ස ලොකාසයත්තා ද්වන්දෙකත්තන්ති නපුංසකත්තන්ති වීසත්‍යාදයො අබ්‍යුප්පන්නා පරමතෙන, කච්චායනමතෙන පන බ්‍යුප්පන්නා.

473. 从一(eka)到十八(aṭṭhārasa)的数词可用于被计数的事物，并适用于三性。当与被计数物同格时，如“一位婆罗门”、“十八位婆罗门”，是同格关系；但不是异格关系，如“婆罗门们的十一位”。通过“三性”一词，表明不仅“一”这个词有性，而且直到十八为止的数词也都有性。因此，某些地方说它们“无性”(aliṅgatā)，是针对缺乏特定性的情况而言，应知并非指没有共通的性。依此理，“双数超越性，动词亦如是”等说法也应作如是解。因此，“男子行走”、“女子行走”、“心念流动”等句中，“行走”一词随其主语的性而变化；而“行走”等动词本身则具有通性。二十(vīsati)等数词，既用于计数，也用于被计数物，如“二十头牛”、“牛的二十头”。当这些数词表示被计数物的单一集合，其本质上表达的是整体概念时，此时，即使与不同数目的事物同格，也始终用单数形式，如“二十头牛”。若为单数，如何解释“二个二十”、“三个二十”、“五百”等用法呢？（答曰：）“在集合有分别时，亦可为复数”。当欲表达二十等数的集合分别时，即使是多数，亦可为复数形式。《阿摩罗俱舍》(Amarakosa)中说：“在表达另一数量的意义时，二十等数词与它们同格，亦可为复数。”此处的“另一数量”即集合的分别，因此应知，二者只是表达上的差异，而非意义上的差异。直到九十(navuti)，那些二十等数词，即使与不同性的词同格，也用于阴性，例如“二十个罐子”(vīsati kuṇḍāni)。二十等数词是变异的集合式复合词。由于性是依于世间的，而复合词是单数、中性，因此依他宗之见，二十等数词是无派生的；但根据迦旃延(Kaccāyana)的观点，则是派生的。

474-476. සතාදීනි අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යපරියන්තානි චතුවීසති ඨානානි ගණනභෙදානි. තත්ථ දසදසසද්දෙහි නිප්ඵාදිතො සතසද්දො, තථා සතදසසද්දෙහි සහස්සසද්දො. යුජ යොගෙ, නියුතං, අයුතම්පි. යු මිස්සනෙ වා, තො. ලක්ඛ දස්සනඞ්කෙසු, ලක්ඛං, සතසහස්සම්පි. කුට ඡෙදනෙ, දසගුණං කුටතීති කොටි. උපසග්ගෙන විසෙසෙත්වා එකො ගණනවිසෙසො පකොටීති වුච්චති, ද්වෙපි මිස්සෙත්වා එකො කොටිපකොටීති. නහ බන්ධනෙ, තො. ආගමස්සු. විද ලාභෙ, උ, නිග්ගහීතාගමො. අබ හිංසායං, ගතිම්හි ච, දො, ආගමස්සු. අහි ගතිම්හි, හපච්චයො. අව රක්ඛණෙ, වො[Pg.323]. අට ගමනෙ, ටො. සොගන්ධිකන්ති කමලවිසෙසනාමෙන එකො ගණනවිසෙසො වුච්චති, තථොප්පලාදිනාමෙහි එකෙකො ගණනවිසෙසො. කථ වාක්‍යප්පබන්ධෙ, යු, සඞ්ඛ්‍යාතුමසක්කුණෙය්‍යතාය අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යං.

474-476. 四百七十四至四百七十六。从百(sata)到无量(asaṅkhyeyya)为止，有二十四种计数的差别。其中，“百”(sata)一词由“十”(dasa)和“十”(dasa)派生而来；同样，“千”(sahassa)一词由“百”(sata)和“十”(dasa)派生而来。（词根）Yuj 意为“结合”，（派生出）niyutaṃ（十万），ayutaṃ 也是。或（词根）Yu 意为“混合”，（加后缀）to。（词根）Lakkh 意为“看”或“标记”，（派生出）lakkhaṃ（十万），也是 satasahassa（十万）。（词根）Kuṭ 意为“切断”，切断十倍，故为 koṭi（俱胝）。用前缀(upasagga)来区别，一个计数的差别被称为 pakoṭi（百俱胝）；将两者混合，则称为 koṭipakoṭi（俱胝百俱胝）。（词根）Nah 意为“捆绑”，（加后缀）to，并有增益(āgama)。（词根）Vid 意为“获得”，（加后缀）u，有鼻音(niggahīta)增益。（词根）Ab 意为“伤害”或“去”，（加后缀）do，并有增益(āgama)。（词根）Ah 意为“去”，加 ha 后缀。（词根）Av 意为“保护”，（加后缀）vo。（词根）Aṭ 意为“去”，（加后缀）ṭo。Sogandhika 是以一种香莲(kamala)的名字来称呼的一个计数差别；同样，以 uppala 等名字，也各是一个计数差别。（词根）Kath 意为“言说连贯”，（加后缀）yu。因无法被计数，故称“无量”(asaṅkhyeyya)。

නනු සඞ්ඛ්‍යාතුමසක්කුණෙය්‍යත්තෙ සති එකෙන භවිතබ්බං, අථ කථමෙකො අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යො, ද්වෙ අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානිච්චාදීනි භෙදානි වුත්තානීති? නායං දොසො, තෙසං කාලදෙසාදිවසෙන භින්නානම්පි සම්භවතො. එතාසු සඞ්ඛ්‍යාසු කමා කමෙන සතාදිලක්ඛපරියන්තං දසගුණං දසහි ගුණිතං භවති. කොට්‍යාදිකං අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යපරියන්තං සතලක්ඛගුණං සතලක්ඛෙහි ගුණිතං භවති, තස්මා එකා ලෙඛා ද්විසුඤ්ඤසහිතා සතං භවති, තථා තිසුඤ්ඤසහිතා සහස්සං, චතුසුඤ්ඤසහිතා නියුතං, පඤ්චසුඤ්ඤසහිතා එකා ලෙඛා ලක්ඛං භවති, එකා පන ලෙඛා සත්තසුඤ්ඤසහිතා කොටි, තථා චුද්දසසුඤ්ඤසහිතා පකොටි, ඉමිනා නයෙන යාවාසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යං නෙතබ්බං, අයමෙකච්චානමාචරියානං මති.

难道在不可计数(asaṅkhyeyya)的情况下，它不应该只有一个吗？那么，为何说“一”是不可计数的，“二”是不可计数的等等这些区别呢？这不是过失，因为即使它们在时间、地点等方面有所不同，仍然可能存在。在这些数中，从百(sata)开始到十万(lakkha)为止，依次以十倍递增，即乘以十。从俱胝(koṭi)开始到不可计数(asaṅkhyeyya)为止，则以一千万倍递增，即乘以一千万。因此，一个数字(lekhā)后面加两个零(suñña)就是百，加三个零就是千(sahassa)，加四个零就是万(niyuta)，一个数字后面加五个零就是十万(lakkha)，而一个数字加七个零就是俱胝(koṭi)，加十四个零就是百俱胝(pakoṭi)，按照这个方法一直推算到不可计数(asaṅkhyeyya)，这是一部分阿阇梨(ācariya)的观点。

අථ වා සතාදයො අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යපරියන්තා සබ්බෙපි දසගුණිතා කාතබ්බා, අයං කච්චායනස්ස මති, තෙන හි ‘‘යාව තදුත්තරි දසගුණිතඤ්චෙ’’ති සුත්තමාහ. අථ වා සතාදයො ලක්ඛන්තා දසදසගුණිතා, තෙන එකා ලෙඛා ද්විබින්දුසහිතා සතං භවති, තථා චතුපඤ්චාදිබින්දුසහිතා සහස්සාදිකං භවති, එකා ලෙඛා පන ද්වාදසබින්දුසහිතා කොටි, තථා එකූනවීසතිබින්දුසහිතා පකොටීති යාව අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යා එකෙකස්මිං සත්ත සත්ත බින්දූනි කත්වා ගණනා කාතබ්බා, තස්මා අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යගණනවිසෙසෙ පඤ්චචත්තාලීසාධිකානි සතබින්දූනි භවන්ති, අයමම්හාකං මති.

或者，从百(sata)开始，乃至无量(asaṅkhyeyya)，所有这些都应以十倍计算，这是迦旃延(Kaccāyana)的观点，因此他说了经文：“乃至其上，皆十倍。”或者，从百(sata)开始到十万(lakkha)为止，皆以十倍十倍地计算。这样，一个数字加上两个零(bindu)就是百，同样地，加上四、五个零就是千(sahassa)等等。一个数字加上十二个零就是俱胝(koṭi)，同样地，一个数字加上十九个零就是百俱胝(pakoṭi)，如此直到无量(asaṅkhyeyya)，在每一个数上加上七个零来进行计算。因此，在无量(asaṅkhyeyya)这个计数差别中，有一百四十五个以上的零，这是我们的观点。

අමරකොසෙ පන ‘‘පන්ත්‍යා සතසහස්සාදි, කමා දසගුණොත්තර’’මිත්‍යුත්තං, තස්සත්ථො – දසසඞ්ඛ්‍යා පන්තීත්‍යුච්චතෙ[Pg.324], තතො ආරබ්භ දසගුණොත්තරං සතසහස්සාදිකං කමා විඤ්ඤෙය්‍යං, තං යථා – දසසඞ්ඛ්‍යාය දසගුණොත්තරං සතං, සතා දසගුණොත්තරං සහස්සං, සහස්සා දසගුණොත්තරං අයුතං, අයුතා දසගුණොත්තරං ලක්ඛං, ලක්ඛා දසගුණොත්තරං පයුතං, පයුතා දසගුණොත්තරං කොටි, එවං කොටියා අබ්බුදං, අබ්බුදා පදුමං, පදුමා ඛබ්බො, ඛබ්බා මහාකථො, තතොපි මහාපදුමං, තතොපි සඞ්කු, සඞ්කුතො සමුද්දො, තතො අන්ත්‍යං, අන්ත්‍යා මජ්ඣං, මජ්ඣා පරද්ධං, පරද්ධා අමතං, අමතා දසගුණොත්තරං සඞ්ඛ්‍යං, සඞ්ඛ්‍යඤ්ච වීසතිමං ඨානං, අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යමිතො පරන්ති. සබ්බපාරිසදත්තා හි බ්‍යාකරණස්ස සබ්බෙසංප්‍යත්‍ර වාදා දස්සිතා.

《阿摩罗拘舍》(Amarakosa)中说：“从‘行’(pantī)开始，乃至十万等数，依次以十倍递增。”其含义是：十这个数被称为“行”(pantī)。从这里开始，依次以十倍递增，应知百千等数，例如：十的十倍是百，百的十倍是千，千的十倍是阿庾多(ayuta)，阿庾多(ayuta)的十倍是洛叉(lakkha)，洛叉(lakkha)的十倍是频由多(payuta)，频由多(payuta)的十倍是俱胝(koṭi)。同样，俱胝(koṭi)的十倍是阿浮陀(abbuda)，阿浮陀(abbuda)的十倍是钵特摩(paduma)，钵特摩(paduma)的十倍是佉浮(khabba)，佉浮(khabba)的十倍是摩诃迦陀(mahākatho)，之后是大红莲(mahāpaduma)，之后是僧俱(saṅku)，僧俱(saṅku)之后是萨慕陀(samudda)，之后是安底也(antya)，安底也(antya)之后是摩阇(majjha)，摩阇(majjha)之后是钵罗达(paraddha)，钵罗达(paraddha)之后是阿摩多(amata)，阿摩多(amata)的十倍是僧佉(saṅkhya)，僧佉(saṅkhya)是第二十位，过了这个就是不可计数。因为语法学是面向所有集会的，所以这里展示了所有观点。

477-478. සාධිකෙන ද්වෙපාදෙන ‘‘අඩ්ඪෙන චතුත්ථො අඩ්ඪුඩ්ඪො, අඩ්ඪෙන තතියො අඩ්ඪතියො, අඩ්ඪතෙය්‍යො චා’’ති ඉමං වචනත්ථං දස්සෙති. අඩ්ඪූපපදෙන සහ චතුත්ථාදිසද්දානං අඩ්ඪුඩ්ඪාද්‍යාදෙසො. සාධිකපාදෙන ‘‘අඩ්ඪෙන දුතියො දියඩ්ඪො, දිවඩ්ඪො චා’’ති ඉමං වචනත්ථං දස්සෙති. අන්තරිතස්සාපි අඩ්ඪෙනසද්දස්ස ඉධානුවත්තනතා අධිප්පෙතා අභිධානන්තරාභාවා, සබ්බත්‍රෙවං.

477-478. 四百七十七至四百七十八。通过两个半颂(sādhikena dvepādena)，显示了“半加第四是三又半(aḍḍhuḍḍho)，半加第三是二又半(aḍḍhatiyo)，亦作aḍḍhateyyo”这一语义。当“半(aḍḍha)”作为前缀与“第四”等词连用时，它们被替换为“三又半”等形式。通过一个半颂(sādhikapādena)，显示了“半加第二是一又半(diyaḍḍho)，亦作divaḍḍho”这一语义。即使“半(aḍḍha)”一词被省略，此处也意为它被沿用，因为没有其他的名称，所有情况皆是如此。

479-480. මීයතෙ පරිච්ඡින්දීයතෙ යෙන, තං මානං. තඤ්ච තුලාපත්ථඞ්ගුලිවසා තිධා මානියදබ්බස්ස භවති. තුල උම්මානෙ[Pg.325], චුරාදි, තුලා ඉත්ථී. පද ගතියං, ථො. අඞ්ග ගමනෙ, උලො, අඞ්ගුලං, ‘‘අඞ්ගුලී’’තිපි පාඨො, කරසාඛා.

479-480. 四百七十九至四百八十。用以衡量、区分的，称为“量”(māna)。此“量”根据所衡量的物品，有秤(tulā)、升斗(pattha)、指(aṅgula)三种。“Tula”(秤)是“衡量”义，其词根属curādi类，“tulā”是阴性词。“Pattha”(升斗)源于词根“pad”(行)，后缀是“tho”。“Aṅgula”(指)源于词根“aṅg”(行)，后缀是“ulo”，形成“aṅgulaṃ”(指节)，亦有读作“aṅgulī”(手指)的，指的是手的分支。

චත්තාරො වීහයො සම්පිණ්ඩිතා එකාව ගුඤ්ජා සමගරුකා, තථා ද්වෙ ගුඤ්ජා එකොව මාසකො සමගරුකොති සබ්බත්‍ර නයො නෙතබ්බො. ද්වෙ මාසකා අක්ඛො නාම, විභීටකොති වුත්තො, අක්ඛඵලසමානගරුකත්තා වා අක්ඛො. කරිසොප්‍යත්‍ර, කස විලෙඛනෙ, අ, රිමජ්ඣො, අනිත්ථී. අක්ඛානං පඤ්ච ධරණං නාම, ධරතිධාතුයා යු. අක්ඛානමට්ඨකං සුවණ්ණො නාම. පඤ්චධරණං නික්ඛං නාම. තෙ නික්ඛා පඤ්ච පාදො නාම. සො පාදො චතුත්ථෙ භාගෙ වත්තතීත්‍යෙකච්චානං මති. යථාවුත්තායෙව චත්තාරො වීහයො ගුඤ්ජා නාම. ද්වෙ ගුඤ්ජා මාසකො නාම. ද්වෙ පඤ්චමාසකා දසමාසකා අක්ඛො නාම. අක්ඛානං අට්ඨකං ධරණං නාම. පඤ්චධරණං සුවණ්ණො නාම. තෙ පඤ්චසුවණ්ණා නික්ඛං නාමාත්‍යම්හාකං මති. කන දිත්තිගතිකන්තීසු, නිපුබ්බො, නස්ස ඛො, නික්ඛො, සුවණ්ණවිකාරෙපි. යස්ස කස්සචි වත්ථුනො චතුත්ථෙ භාගෙ පාදො. දස ධරණානි පලං නාම, පල පථෙ ච ගතිම්හි.

四粒米(vīhi)合在一起，重量等于一颗古尼迦(guñjā)；同样，两颗古尼迦合在一起，重量等于一枚摩沙迦(māsaka)，此理遍通。两枚摩沙迦称为阿珂(akkha)，亦称毗醯勒迦(vibhīṭaka)，或因其重量与阿珂果(akkhaphala)相同而得名。此处亦有“karisa”(迦利娑)。“Karisa”源于词根“kas”(书写)，后缀为“a”，中间有“ri”，非阴性。五个阿珂称为一“dharaṇa”(陀罗那)，源于词根“dhara”(持有)，后缀是“yu”。八个阿珂称为一“suvaṇṇa”(苏瓦那)。五个陀罗那称为一“nikkha”(尼卡)。五个尼卡称为一“pāda”(波陀)。一些人认为，一波陀等于四分之一。如前所述，四粒米为一古尼迦，两颗古尼迦为一摩沙迦，两个五摩沙迦即十摩沙迦为一阿珂，八个阿珂为一陀罗那，五个陀罗那为一苏瓦那，我们认为五个苏瓦那为一尼卡。“Nikkha”源于词根“kan”(光明、行、喜爱)，加前缀“ni”，“n”变为“kh”，亦指黄金制品。任何事物的四分之一都称为“pāda”。十个陀罗那称为一“pala”(波罗)，“pala”亦有“道路”或“行进”义。

481. යස්ස කස්සචි වත්ථුනො පලසතං තුලා. තුල උම්මානෙ, තුලා නාරී.

481. 任何事物的一百波罗(pala)为一“tulā”(秤)。“Tula”是“衡量”义，“tulā”亦指妇女。

ගෙහානං දාරුබන්ධාය, පිඨිකායං තුලා ථියං;

මානභණ්ඩෙ ච සාදිසෙ, රාසිපලසතෙසු ච.

“Tulā”(秤)一词，用于房屋的梁木，用于秤杆，用于妇女；用于量器及类似之物，用于堆积物，以及用于百波罗。

තා [Pg.326] තුලා වීසති භාරො නාම. භර ධාරණපොසනෙසු, ණො. ‘‘භාරො තු ද්විසහස්සෙසු, පලානමපි විවධෙ’’ත්‍යජයො. විවධො භාරභෙදො.

二十秤(tulā)称为一“bhāra”( भार)。“Bhāra”源于词根“bhar”(负重、支持、养育)，后缀是“ṇo”。《阿阇耶》(Ajaya)中说：“一 भार相当于两千波罗(pala)，亦有异说。”“异说”(vivadha)是指“bhāra”的不同种类。

රූපියස්ස කරිසෙන කතො සංවොහාරපදත්ථො කහාපණො නාම. කරිසප්පමාණෙන රූපියෙන කතො පණො පණියො දබ්බභෙදො කහාපණො. රිසස්ස හාදෙසො. අහාදෙසෙ කරිසාපණො, එතෙ ද්වෙ රූපවිකාරො, අඤ්ඤත්‍රූපචාරා. ඉති තුලාමානං වුත්තං.

以一迦利娑(karisa)的银制成的交易物，名为“kahāpaṇa”(迦诃帕那)。以一迦利娑量的银制成的、作为一种可交易物品的钱币，即是迦诃帕那。其中“risa”被替换为“ha”。若无此替换，则作“karisāpaṇa”。这两种都是形式上的变化，并非转作他用。如是，称量已说。

482. පත්ථමානං දස්සෙතුමාහ ‘‘කුඩුවො’’ච්චාදි. එකො පසතො කුඩුවො නාම. සර ගතියං, තො, රලොපො, කඩි භෙදෙ, වො, කඩිස්ස කුඩු, තෙ කුඩුවා චත්තාරො පත්ථො. චතුපත්ථා ආළ්හකො, අහ පූජායං, ණ්වු, ළත්තාදි දසඞ්ගුලං, ද්වාදසඞ්ගුලං වාසබ්බතො මානම්පි ආළ්හකො. චතුරො ආළ්හකා දොණං නාම, ‘‘චතුරාළ්හක’’න්තිපි පාඨො, දු ගමනෙ, ණො, දුණ ගතියං, හිංසායඤ්ච වා, දොණං. වාකාරෙන දොණො.

482. 为显示升量(patthamāna)，作者说“kuḍuva”(俱杜婆)等。一“pasata”(钵沙多)名为一“kuḍuva”。“Pasata”源于词根“sar”(行)，后缀为“to”，并省略“ra”。“Kuḍuva”源于词根“kaḍ”(分裂)，后缀为“vo”，“kaḍi”变为“kuḍu”。四个俱杜婆是一个钵他(pattha)。四个钵他是一个阿罗迦(āḷhaka)。“Āḷhaka”源于词根“ah”(供养)，后缀为“ṇvu”，并有“ḷa”音等变化。十指量，或根据瓦萨巴(vāsabba)容器的十二指量，也称为阿罗迦。四个阿罗迦名为斗那(doṇa)，亦有读作“caturāḷhaka”。“Doṇa”源于词根“du”(行)，后缀为“ṇo”；或源于“duṇa”(行、伤害)。因vākāra，作doṇo。

483. චතුරො දොණා මානිකා, මාන පූජායං, සකත්ථෙ කො, අස්සි. චතුමානිකං චතස්සන්නං මානිකානං සමූහො චතුමානිකං [Pg.327] ඛාරී නාම, ඛර විනාසෙ, ණො, නදාදි. දසම්බණං දසාධිකසතදොණමත්තං කුම්භොති ඝටනාමෙන එකො පත්ථමානවිසෙසො දස්සිතො, ‘‘අම්බණ’’න්තිපි පාඨො.

483. 四斗(doṇa)为一摩尼迦(mānikā)。“Mānikā”源于词根“mān”(尊敬)，加上表示自身意义的后缀“ka”和阴性后缀“ī”。四个摩尼迦的集合，即四摩尼迦，名为“khārī”(迦利)。“Khārī”源于词根“khar”(破坏)，后缀为“ṇo”，属nadādi类。一种名为“kumbha”(瓶)或“ghaṭa”(壶)的特殊升量被指出，即“dasambaṇa”(十安巴那)，其量为一百一十斗。亦有读作“ambaṇa”。

484. පත්ථමානවිසෙසානං ලබ්භමානපරියායෙ දස්සෙතුමාහ ‘‘ආළ්හකො’’ච්චාදි. තුම්බ කම්පනෙ, අ. ද්වයං පත්ථෙ. පත්ථසද්දොයං සාමඤ්ඤභෙදමානෙසු පවත්තති, ඉධ පන විසෙසමානවාචකො අධිප්පෙතො. නල ගන්ථෙ, ඉණ.

484. 为显示升量单位的各种别名，作者说“āḷhaka”(阿罗迦)等。“Tumba”(通巴)源于词根“kamp”(颤动)，后缀为“a”。两个通巴为一个钵他(pattha)。“Pattha”(钵他)这个词用于一般和特别的量度，但在此处则意指特别的量度单位。“Nala”(纳拉)源于词根“ganth”(编织)，后缀为“iṇa”。

ද්වයං වාහෙ. වහතීති වාහො, වහ පාපුණනෙ, ණො.

两个（单位）为一个“vāha”(瓦诃)。能运输的称为瓦诃。“Vāha”源于词根“vah”(达到)，后缀为“ṇo”。

අම්බණමානං, පරියායං වා දස්සෙතුමාහ ‘‘එකාදස දොණෙ’’ච්චාදි. අම්බ ගමනෙ, යු, අම්බ සද්දෙ වා, ඉති පත්ථමානං වුත්තං, අඞ්ගුලමානං පන අණ්වාද්‍යාභිධානාවසරෙ භූමිවග්ගෙ අභිහිතං.

为说明“ambaṇa”(安巴那)量或其别名，作者说“十一斗”等。“Ambaṇa”源于词根“amb”(行)，后缀为“yu”；或源于“amb”(声音)。如是，升量已说。至于指量，已在《地品》(Bhūmivagga)中提及“aṇu”(微尘)等词时说明。

485. චතුක්කං භාගෙ. විස පවෙසනෙ, දීඝාදි, කොට්ඨං වුච්චති සරීරං, තත්ථ සෙතීති කොට්ඨාසො. ආත්තං. අන පාණනෙ, අම ගමනෙ වා, සො. භජීයතෙ සෙවීයතෙති භාගො. ණො. වණ්ටකොප්‍යත්‍ර. වටි විභාජනෙ, ණ්වු, ණන්තා වා සකත්ථෙ කො.

485. 在“部分”(bhāga)这一义项下有“四”(catukkaṃ)等词。“Koṭṭhāsa”(部分)：源于词根“vis”(进入)，有长音等变化；身体称为“koṭṭha”，在其中卧者，是为“koṭṭhāsa”。“Aṃsa”(分)源于词根“an”(呼吸)或“am”(行)，后缀是“so”。被分享、被受用者，是为“bhāga”(分)，后缀为“ṇo”。此处亦有“vaṇṭaka”(份额)。“Vaṇṭaka”源于词根“vaṭ”(分割)，后缀为“ṇvu”；或由以“ṇ”结尾的词根加上表示自身意义的后缀“ko”而成。

විභවන්තං ධනෙ. ධන ධඤ්ඤෙ, අ. සස්ස අත්තනො අයං සො, සම්පි. දුඉව දබ්බං, සාරමිච්චත්ථො, ඉවත්ථෙ වො, විද ලාභෙ, තො[Pg.328]. සස්ස ධනස්ස පති සපති, තස්මිං සාධු සාපතෙය්‍යං, ණෙය්‍යො. වස නිවාසෙ, උ. අර ගමනෙ, ථො. රස්ස තො. විභවන්ති පභවන්ත්‍යනෙනාති විභවො, අ. හිරඤ්ඤං, කොසොප්‍යත්‍ර.

`Vibhava`(财富)用于财富之义。`Dhana`，在`dhaññe`(谷物)义中，加后缀`a`。`Sassa`意为`attano`(自己的)，`sampi`亦同。`Dabbaṃ`(财物)意为`sāra`(精华)。词根`vid`(获得)加后缀`to`。`Sassa dhanassa pati`(自己财富的主人)为`sapati`，于此擅长者，其物为`sāpateyyaṃ`，加后缀`ṇeyyo`。词根`vas`(居住)加后缀`u`。词根`ara`(去)加后缀`tho`。`r`变为`t`。因此而兴盛(vibhavanti)或产生(pabhavanti)，故称`vibhavo`(财富)，加后缀`a`。`Hiraññaṃ`(黄金)与`kosa`(宝库)于此亦同义。

486. කතාකතං කඤ්චනං, රූපියඤ්ච මිස්සිතං කොසාදිද්වයවාච්චං, තත්‍ර පිණ්ඩීකතං ආභරණීකතං, කම්මීභාවමාපාදිතං වා කතං. ආකරොත්ථං අජාතකම්මං චුණ්ණාදිරූපං අකතං, තදඤ්ඤං තෙහි කඤ්චනරූපියෙහි අඤ්ඤං තෙජසං දබ්බං තම්බං. ආදිනා කංසරීතිසීසකාදි, යඤ්චාතෙජසං රාජපට්ටදාරුවිසාදික’මසාරං දබ්බං, තං සබ්බං කුප්පං, ගුප රක්ඛණෙ, ගුප්පතෙති, පො, කත්තඤ්ච ගස්ස.

486. `Katākataṃ`(已作与未作)指金(kañcana)与银(rūpiya)。其中，铸成块状、制成饰物或经工艺加工者，为“已作”(kata)。出自矿山、未经加工的粉末等形态，为“未作”(akata)。除金银之外的其他金属物质，如铜(tamba)，以及青铜(kaṃsa)、黄铜(rīti)、铅(sīsa)等，乃至非金属的、无价值的物品，如王座木材(rājapaṭṭadāru)、毒物(visa)等，此等皆为`kuppaṃ`(卑金属/物品)。其词源为词根`gup`(守护)，意为被守护者，加后缀`po`，且`g`变为`k`。

ද්වයං කඤ්චනං රූපියඤ්චාහතමුට්ඨාපිතහයවරාහපුරිසාදි රූපං නිග්ඝාතිකාය තාළිතං දීනාරාදිකං රූපියාඛ්‍යං. අස්සාදිරූපමස්සාහතමත්ථීති රූපියං. රූප ආහතපසංසාසු, ඉයො.

将金(kañcana)与银(rūpiya)锤打，铸成马(haya)、野猪(varāha)、人(purisa)等浮雕形象，以模具敲打而成的第纳尔(dīnāra)等，称为`rūpiya`(钱币)。因其有马等锤打而成的形象，故称`rūpiya`。词根`rūp`在`āhata`(锤打)与`pasaṃsā`(赞美)义中，加后缀`iyo`。

487-488. හිරඤ්ඤන්තං සුවණ්ණෙ. සොභනො වණ්ණො යස්ස සුවණ්ණං. කන දිත්තියං, ණ්වු, ජනනං ජාතං, පකට්ඨං ජාතං ජාතරූපං, [Pg.329] පකට්ඨත්ථෙ රූපපච්චයො. ජාතං රූපමස්සාති වා ජාතරූපං. ඉණ ගතියං, දිත්තියඤ්ච අනෙකත්ථත්තා. සුට්ඨු දිප්පතෙ දිත්තියා යුජ්ජතෙති සොණ්ණං, උස්සො, ‘‘වා පරො අසරූපා’’ති ඉලොපො, ද්විත්තං. කඤ්ච දිත්තියං, යු. සත්ථු වණ්ණො විය වණ්ණො යස්ස. චිත්තමත්තානං හරතීති හරි. ඉ, කමු ඉච්ඡායං, බු. චරති එත්ථ චිත්තං චාරු, ණු. හි ගතියං, මො. හට දිත්තියං, ණ්වු. තපනං දාහමරහතීති තපනියො, ඉයො. හර හරණෙ, අඤ්ඤො, අස්සි. හා චාගෙ, හා ගතියං වා, අඤ්ඤො, හිරාදෙසො ච.

487-488. `Hirañña`等词在`suvaṇṇa`(黄金)义中。其色(vaṇṇa)美(sobhano)者为`suvaṇṇa`。词根`kan`(光明)加后缀`ṇvu`。`Jananaṃ`为`jātaṃ`(已生)，`pakaṭṭhaṃ jātaṃ`(卓越地生成)为`jātarūpa`(生金)，其中`rūpa`后缀有卓越义；或`jātaṃ rūpam assa`(其形色已生)，故为`jātarūpa`。词根`i`在`gati`(去)义中，亦因多义性而有`ditti`(光明)义。`Suṭṭhu dippate`(极光耀)或与光明相应，故为`soṇṇaṃ`(黄金)，加后缀`us`，依“vā paro asarūpā”规则，`i`被省略且辅音重复。词根`kañc`(光明)加后缀`yu`，成`kañcana`(黄金)。其色如导师(Satthu)之色者。能夺(harati)心意，故为`hari`。词根`i`(去)或`kamu`(欲求)加后缀`bu`，成`kambu`。心(citta)驰于此，故为`cāru`，加后缀`ṇu`。词根`hi`(去)加后缀`mo`，成`hema`。词根`haṭ`(光明)加后缀`ṇvu`，成`hāṭaka`。堪能(arahati)烧炼(tapanaṃ dāhaṃ)，故为`tapaniyo`(可炼金)，加后缀`iyo`。词根`har`(拿取)加后缀`añña`。词根`hā`(舍)或`hā`(去)加后缀`añña`，且`hā`被替换为`hira`，成`hirañña`。

චාමීකරාදයො චත්තාරො තබ්භෙදා තස්ස සුවණ්ණස්ස විසෙසා. චාමී නාම එකා පුප්ඵජාති, තංකරත්තා චාමීකරො, අථ වා චාමී නාම අග්ගි. චමු අදනෙ, ණී, තක්කරත්තා චාමීකරො. සතකුම්භං පද්ධකෙසරවණ්ණං, තබ්බණ්ණසදිසත්තා සාතකුම්භං. දෙවරුක්ඛභූතාය මහාජම්බුයා පතිට්ඨිතට්ඨානෙ නදී ජම්බුනදී, තස්සං පතිතෙහි මහාගජප්පමාණානං, කුම්භප්පමාණානං වා ඵලානං බීජෙහි ජාතං සුවණ්ණං ජම්බුනදං, ඉදං පන සුවණ්ණං අනලප්පභං දෙවාලඞ්කාරමතුලං ජායතෙ. තං පනානලමිති විසෙසත්ථෙපි අමරසීහො සුවණ්ණසාමඤ්ඤෙව පඨති. සිඞ්ගී නාම එකා මච්ඡජාති, තබ්බණ්ණතාය. ඛණියං වා තංසණ්ඨානසිලාඛණ්ඩෙහි ජාතතාය සිඞ්ගී, අමරකොසෙ පන චාමීකරාදීනිපි සුවණ්ණසාමඤ්ඤෙ පඨති, සිඞ්ගී පන විසෙසෙ. වුත්තඤ්හි තත්ථ ‘‘අලඞ්කාරසුවණ්ණං යං, සිඞ්ගීකනකමිච්චය’’න්ති. තස්සත්ථො – කටකකුණ්ඩලාදිනො අලඞ්කාරසුවණ්ණස්ස ‘‘සිඞ්ගී’’ති නාමන්ති. ‘‘සිඞ්ගීමණ්ඩනසොණ්ණ’’න්ති [Pg.330] රතනකොසො. සුවණ්ණතාය සිඞ්ගී ‘‘කනක’’මිත්‍යුච්චතෙ.

`Cāmīkara`(瞻波迦金)等四种，是黄金的特殊类别。`Cāmī`是一种花名，因其能生此金，故称`cāmīkara`；或`cāmī`为火之名；或源于词根`camu`(食)加后缀`ṇī`，因其能成此事，故称`cāmīkara`。`Sātakumbhaṃ`(娑多金)色如莲花花蕊，因色泽相似而得名。天树大阎浮树(Mahājambu)所在之处有河名阎浮河(Jambunadī)，大如象身或水罐的果实之核坠入其中而生黄金，名为`jambunadaṃ`(阎浮金)。此金光耀如火，为天神无与伦比之饰物。然而，虽有`anala`(火)此特殊含义，阿摩罗辛哈(Amarasiṃha)在其《声明论》(Amarakosa)中仍将其列为普通黄金。`Siṅgī`( শৃंगी金)因其色如`siṅgī`鱼而得名，或因从矿中开采出的石块形状如彼而得名。在《声明论》中，`cāmīkara`等亦被列为普通黄金，而`siṅgī`则为特殊者。如彼处所说：“饰物所用之黄金，称为`siṅgī`与`kanaka`。”其义为：手镯、耳环等饰物所用之黄金，名为`siṅgī`。《宝藏论》(Ratanakosa)亦云：“`Siṅgī`为饰物之金。”因其为黄金，`siṅgī`亦被称为`kanaka`。

489. පඤ්චකං රජතෙ. රූපයුත්තතාය රූපියං. රඤ්ජ රාගෙ, අතො. සඤ්ජ සඞ්ගෙ, ඣු, ඤලොපො, සජ්ඣු. රූපයුත්තතාය රූපී, සඤ්ජ සඞ්ගෙ, ඣො, ඤලොපො, සජ්ඣං, ‘‘රූපියජ්ඣ’’න්තිපි පාඨො. තදා ඉයජ්ඣපච්චයෙන සිද්ධං. දුබ්බණ්ණං, ඛජ්ජූරං, සෙතම්පි.

489. 有五词用于`rajata`(白银)义中。因具有`rūpa`(形色)，故为`rūpiyaṃ`。词根`rañj`(染着)加后缀`ato`，成`rajata`。词根`sañj`(结合)加后缀`jhu`，省略`ñ`，成`sajjhu`。因具有`rūpa`(形色)，故为`rūpī`。词根`sañj`(结合)加后缀`jho`，省略`ñ`，成`sajjhaṃ`。亦有读作`rūpiyajjhaṃ`者，此由后缀`iyajjha`构成。`Dubbaṇṇa`(劣色)、`khajjūra`(枣椰)、`seta`(白色)亦是其同义词。

ආහතසොණ්ණරජතෙ, රජතෙ රූපියං මතං;

රජතෙ ච ඛලෙක්ලිවං, ඛජ්ජූරො පාදපන්තරෙ;

සෙතා ච භතිකායං ථ, ක්ලිවං සජ්ඣෙ සිතෙ තිසු.

于锤炼之金银中，`rūpiyaṃ`被认为是白银；`khala`一词，在白银义中，为中性；`khajjūro`指树木；`setā`指受雇女子；`sajjha`为中性，`sita`(白色)通用于三性。

අස්මජාතියං පුප්ඵරාගාදිම්හි, මුත්තාවජිරාදිම්හි ච වස්වාදිත්තයං. වස නිවාසෙ, උ. රතිං තනොතීති රතනං, කම්මාදිම්හි ණො, තිලොපො. ‘‘රත්නං සජාතිසෙට්ඨෙපී’’ත්‍යමරකොසෙ, තෙන ගජසෙට්ඨො ගජරතනං, ඉත්ථිසෙට්ඨො ඉත්ථිරතනන්ති. මනසද්දතො ඉ, ඊපච්චයෙ මණී ච. පුප්ඵරාගාදයො වක්ඛමානා තබ්භිදා තස්ස මණිනො විසෙසා. භාසන්තො රඤ්ජෙතීති පුප්ඵරාගො, භාසස්ස පුප්ඵො.

于`puppharāga`(红宝石)等宝石类，及`muttā`(珍珠)、`vajira`(金刚石)等中，有`vasu`(财宝)、`ratana`(宝)、`maṇi`(摩尼)三词。词根`vas`(居住)加后缀`u`，成`vasu`。`Ratiṃ tanoti`(能增喜悦)，故为`ratana`(宝)，其词源为在`kamma`等词后加后缀`ṇo`，并省略`ti`。《声明论》(Amarakosa)中说：`ratna`亦指同类中之最胜者。因此，象中之最胜者称`gajaratanaṃ`(象宝)，女中之最胜者称`itthiratanaṃ`(女宝)。由`mana`一词加后缀`i`或`ī`，成`maṇi`。下文将述之`puppharāga`等，为此`maṇi`之特殊类别。`Bhāsanto rañjeti`(发光而令人喜悦)，故为`puppharāgo`(红宝石)，其中`puppha`源自`bhāsa`(光)。

490. සුවණ්ණාදයො ඉමෙ සත්ත රතනාන්‍යාහු. මණි රත්තමණි.

490. 黄金等此七种被称为宝(ratana)。摩尼(Maṇi)即红宝石(rattamaṇi)。

491. සත්තරතනානං ලබ්භමානපරියායෙ දස්සෙතුමාහ ‘‘ලොහිතඞ්ගො’’ච්චාදි. ලොහිතඞ්ගාදිත්තයං රත්තමණියං[Pg.331]. ලොහිතවණ්ණෙන අඞ්ගීයතෙති ලොහිතඞ්ගො, ලොහිතං අඞ්ගං සරීරමෙතස්ස වා ලොහිතඞ්ගො. පදුමඤ්චාත්‍ර කොකනදං, තබ්බණ්ණසදිසො මණි පදුමරාගො. සොණරතනං, ලොහිතකොප්‍යත්‍ර.

491. 为显示七宝所得之同义词，故说`lohitaṅgo`(赤体石)等。`Lohitaṅga`等三词用于`rattamaṇi`(红宝石)义中。因其以红色(lohita)为标记(aṅgīyate)，故为`lohitaṅgo`；或因其体(aṅga)为红色，故为`lohitaṅgo`。此处`paduma`(莲花)指红莲(kokanada)，与此色泽相似之摩尼为`padumarāgo`(莲华色宝)。`Soṇaratanaṃ`(金宝)与`lohitako`(赤宝)于此亦同义。

ද්වයං වෙළුරියෙ. වංසො තචසාරො, තබ්බණ්ණො මණි වංසවණ්ණො. වෙළු විය දිස්සතීති වෙළුරියො, ඉවත්ථෙ ඉයො, රාගමො ච. ද්වයං පවාළෙ. වල සංවරණෙ, ණො, ළත්තං, වාකාරෙන පවාළොපි. දු ගමනෙ, දු උපතාපෙ වා, මො, ද්විත්තං.

二词用于`veḷuriya`(琉璃)义中。`Vaṃsa`(竹)为硬皮者，其色之摩尼为`vaṃsavaṇṇo`(竹色宝)。其状可见如`veḷu`(竹)，故为`veḷuriyo`，后缀`iyo`有`iva`(如)义，并增入`r`。二词用于`pavāḷa`(珊瑚)义中。词根`val`(覆盖)加后缀`ṇo`，`l`变为`ḷ`，成`pavāḷa`。词根`du`(去)或`du`(烧灼)加后缀`mo`，并重复辅音，成`viduma`。

492. ද්වයං කබරමණිම්හි. මසාරගිරිම්හි ජාතං මසාරගල්ලං, ලො, රස්ස ලො. කබරො සබලො මණි. ද්වයං මුත්තායං. මුච මොචනෙ, ථො, මුත්තා එව මුත්තිකං, සකත්ථෙ ඉකො. සත්ථිකා පකතිතො ලිඞ්ගවචනාන්‍යතිවත්තන්තෙති නපුංසකත්තං. එත්ථ ච රතනපරියායානං උප්පටිපාටියා කථනං සත්තන්නං රතනානං උප්පත්තික්කමපණීතක්කමාදිනො අභාවදීපනත්ථං.

492. 二词用于`kabaramaṇi`(杂色宝)义中。生于`Masāragiri`(马萨拉山)者为`masāragallaṃ`(玛瑙)，其中`r`变为`l`。`Kabaro`为`sabalo maṇi`(杂色宝)。二词用于`muttā`(珍珠)义中。词根`muc`(释放)加后缀`tho`，成`muttā`。`Muttā`即是`muttikaṃ`，加`ika`后缀表自身义。`Satthikā`一词，因其本质超越性与数，故为中性。此处不按次第宣说诸宝之同义词，是为了表明七宝并无生起次第、优劣次第等分别。

ද්වයං පිත්තලෙ. රී ගමනෙ, රි. රීතිපි. ‘‘රීති පචාරෙ සන්දෙ ච, ලොහකිට්ටාරකූටෙසූ’’ති රුද්දො. ආරස්සෙව කූටො, යස්ස. දබ්බසද්දොප්‍යත්‍ර. ද්වයං අබ්භකෙ. අම ගමනෙ, අලො. අබ්භං ආකාසො, මෙඝො ච, තංසඤ්ඤකත්තා අබ්භකං, සඤ්ඤායං කො. ‘‘මෙඝම්බරාභිධානඤ්ච, ගොරි බීජඤ්ච අබ්භක’’න්ති හි වුත්තං. ගිරිජතු, සිලාජතුප්‍යත්‍ර.

黄铜(pittala)有二名。`Rīti`(黄铜)一词，(词根)`rī`是行义，(后缀)`ri`。鲁陀(Ruddo)说：“`rīti`用于传播、沙、铁锈与伪造物。”`Kūṭa`(伪造物)亦是其名，因其为黄铜之伪品。`Dabba`(物质)一词也在此(同义词之列)。云母(abbhaka)有二名。`Abbhaka`(云母)一词，(词根)`am`是行义，(后缀)`alo`。`Abbha`指天空与云，因其名而称`abbhaka`，其中`ka`是命名后缀。诚如所说：“云(megha)、空(ambara)之名，以及`gori bīja`(地种)亦是`abbhaka`(云母)。”`Girijatu`(山脂)、`silājatu`(石脂)也在此(同义词之列)。

493. තිකං [Pg.332] ලොහෙ. ලූ ඡෙදනෙ, හො. අය ගමනෙ, මනොගණාදි. කාළඤ්ච තං අයසඤ්චෙති කාළායසං. සත්ථකං, තික්ඛණං, පිණ්ඩං, අයසං, අස්මසාරොප්‍යත්‍ර. ‘‘සත්ථමායුධලොහෙසූ’’ති අනෙකත්ථො. ‘‘සාමුද්දලවණෙතික්ඛං, විසලොහාජිමුක්කකෙ’’ති රභසො. පණ්ඩ ගමනෙ, අ. අස්මස්ස සාරො. ‘‘කාළායස’මයො ලොහං, අස්මසාරඤ්ච සත්ථක’’න්ති ත්වමරමාලායං ක්ලීවකණ්ඩං.

493. 铁(loha)有三名。`Loha`一词，(词根)`lū`是切割义，(后缀)`ho`。`Aya`(铁)一词，(词根)`ay`是行义，属`mana`等(词)组。`Kāḷāyasa`(黑铁)即“黑色之铁”。`Satthaka`(刀/铁)、`tikkhaṇa`(锐利)、`piṇḍa`(铁块)、`ayasa`(铁)、`asmasāra`(石之精华)也在此(同义词之列)。《多义词释》(Anekārtha)说：“`sattha`用于武器与铁。”罗婆娑(Rabhaso)说：“`tikkhaṇa`用于海盐、毒、铁与`ajimukkaka`。”`Piṇḍa`一词，(词根)`paṇḍ`是行义，(后缀)`a`。`Asmasāra`即“石之精华”。在《阿摩罗鬘》(Amaramālā)的中性词品中说：“`kāḷāyasa`、`aya`、`loha`、`asmasāra`与`satthaka`。”

ද්වයං චපලෙ. පාර සාමත්ථියෙ, දො, පාරයති සක්කොති සබ්බලොහං කඤ්චනං කාතුන්ති පාරදො. රස සද්දෙ, අග්ගිම්හි පක්ඛිත්තෙ රසතීති රසො, මධුරාදීසු ච රසො. චපලො, සූතොප්‍යත්‍ර.

水银(capala)有二名。`Pārada`(汞)一词，(词根)`pāra`是能力义，(后缀)`do`；能将一切金属变为金，故名`pārada`。`Rasa`(精)一词，(词根)`rasa`是声音义；投入火中会发声，故名`rasa`；`rasa`也指甜等味。`Capala`(不稳定者)、`sūta`(水银)也在此(同义词之列)。

‘‘චඤ්චලාදිම්හි චපලො’’.

“`Capala`用于动摇等义。”

‘‘සාරථිම්හි රසෙ සූතො, පසූතෙ පෙරිතෙ තිසු’’;

‘‘රසෙන්දො පාරදො වුත්තො, පාරතොපි නිගද්‍යතෙ’’ති. –

“`Sūta`一词用于车夫、水银、出生与被驱使义”；“`Rasenda`(精粹之王)被称为`pārada`(汞)，亦称`pārata`。”

තාරපාලො.

——多罗波罗(Tārapālo)。

‘‘පාරදො සිද්ධධාතු ච, වරබීජඤ්ච සූතක’’න්ති. –

“`Pārada`(汞)、`siddhadhātu`(成就元素)、`varabīja`(殊胜种子)与`sūtaka`(水银)。”

තිකණ්ඩසෙසො.

——《三篇补遗》(Tikaṇḍaseso)。

තිකං නාගෙ. තිපු පීළනෙ, උ. තිපුසද්දස්ස සෙතෙපි පවත්තනතො කාළසද්දෙන විසෙසෙත්වා කාළතිපූති වුත්තො, තෙන තිපුසද්දස්සද්වින්නම්පි වාචකතාදට්ඨබ්බාත්‍යෙකෙ, තං ‘‘නාගො සීසකයොගිට්ඨ-වප්පාණි තිපු පිච්චට’’න්ති අමරකොසෙ, ‘‘තිපු [Pg.333] සීසකරඞ්ගෙසූ’’ති ච තිකණ්ඩසෙස නානත්ථසඞ්ගහාදීසු වුත්තත්තා න ගහෙතබ්බං, තෙන කාළො ච තිපු චාති ද්වෙයෙවත්ථාභිධානානි. කාළවණ්ණතාය කාළො. තිපු යථාවුත්තත්ථොව. තප සන්තාපෙ වා, උ, අස්සිත්තං. සී සයෙ, සි බන්ධනෙ වා, සො. ‘‘සෙට්ඨභකද්දුජො නාගො, ක්ලිවං සීසකරඞ්ගෙසූ’’ති රභසො. ‘‘යොගිට්ඨ’’මිත්‍යෙකං නාමං සීසස්ස. ‘‘වප්පො සො සීසමත්තක’’න්ති ත්වමරමාලා.

铅(nāga)有三名。`Tipu`一词，(词根)`tipu`是挤压义。因`tipu`一词亦用于白色(指锡)，故以“黑”字限定而称`kāḷatipu`(黑锡，即铅)。有人因此认为`tipu`一词兼指二者。此说不应取，因《阿摩罗词典》(Amarakosa)说：“`nāga`, `sīsaka`, `yogiṭṭha`, `vappāṇi`, `tipu`, `piccaṭa`”，而《三篇补遗》(Tikaṇḍasesa)、《异义集》(Nānatthasaṅgaha)等亦说：“`tipu`用于铅与锡”。因此，`kāḷa`(黑)和`tipu`(铅)是铅的两个名称。因其色黑，故名`kāḷa`。`Tipu`义如前说。`Sīsaka`(铅)源于(词根)`sī`(躺卧)或`si`(捆绑)。罗婆娑(Rabhaso)说：“……`nāga`(铅)……中性词`sīsaka`(铅)和`raṅga`(锡)。”`Yogiṭṭha`是铅的一个名称。阿摩罗鬘(Amaramālā)说：“`Vappa`即是铅。”

‘‘ආරකූටොසී රීති ච, සීසකං තිපු වද්ධකං;

නාගං මහාමලඤ්චෙව, යොගිට්ඨක’’න්ති. –

“黄铜与青铜，铅、锡与焊料；铅与大杂质，以及红丹砂。”

බ්‍යාඩි.

——毗雅地(Byāḍi)。

‘‘සීසමත්තං බහුමලං, යොගිට්ඨං පිට්ඨපිච්චටා;

සුවණ්ණාදිසමාලුක-මපි සින්දූරසම්භව’’න්ති. –

“铅质多杂质，红丹与粉块；亦有金等杂质，且由朱砂(sindūra)所生。”

තන්තාතන්තරං.

——其它论典(Tantātantara)。

සෙතෙ තු රඞ්ගවඞ්ගා, තෙ ගත්‍යත්ථා.

于白色(金属)，则为`raṅga`(锡)与`vaṅga`(锡铅合金)，此二者有“行”义。

‘‘රඞ්ගංසුරෙභං මුදඞ්ගං, කුසුම්භං ගාම්‍යකුඞ්කුම’’න්ති. –

“`Raṅga`(锡)、`surebha`(天象)、`mudaṅga`(腰鼓)、`kusumbha`(红花)、`gāmyakuṅkuma`(乡村番红花)。”

තිකණ්ඩසෙසො.

——《三篇补遗》(Tikaṇḍaseso)。

ද්වයං හරිතාලෙ. හරිතවණ්ණං අලං හරිතාලං, බ්‍යුප්පත්තිමත්තමෙතං. රූළ්හීසද්දො ත්වයං. පීතිං නෙතීති පීතනං. ‘‘පිඤ්ජරං පීතනං තාල-මාලඤ්ච හරිතාලකෙ’’ත්‍යමරසීහො . පිඤ්ජ වණ්ණෙ, අරො. අල භූසනෙ, අලන්ත්‍යනෙනෙති, ණො, ‘‘හරිතාලමලං තාල-වණ්ණකං නටභූසන’’න්ති තු මාධවො. ‘‘හරිතාලෙ තු කප්පූරං, ගොදන්තො නටසඤ්ඤකො’’ති තිකණ්ඩසෙසො.

雌黄(haritāla)有二名。“具足黄绿色(haritavaṇṇaṃ alaṃ)”，故为`haritāla`，这只是词源学解释，此词实为约定俗成。`Pītana`(喜素)一词，因其“带来喜悦(pītiṃ neti)”。阿摩罗狮(Amarasīho)说：“`piñjara`(黄褐色)、`pītana`(喜素)、`tāla`(多罗)与`āla`(黄粉)皆为雌黄之名。”(词根)`piñja`是染色义，(后缀)`aro`。(词根)`ala`是装饰义，“用此装饰”，(后缀)`ṇo`。摩陀婆(Mādhavo)说：“`haritāla`(雌黄)、`ala`(黄粉)、`tālavaṇṇaka`(多罗色)，舞者之饰品。”《三篇补遗》(Tikaṇḍaseso)说：“于雌黄，则有`kappūra`(石黄)、`godanta`(牛齿)，为舞者之称。”

494. ද්වයං [Pg.334] සින්දූරෙ. පිට්ඨෙන නාගෙන ජාතං පිට්ඨං. චීනදෙසප්පවත්තං පිට්ඨං චීනපිට්ඨන්ති පුබ්බපදෙ උත්තරපදලොපො. සන්ද සවනෙ, ඌරො, අස්සි. ‘‘සින්දූරං නාගසම්භව’’න්ත්‍යමරසීහො. වසන්තස්සවො, රත්තචුණ්ණං, රත්තවාලුකංප්‍යත්‍ර. ද්වයං තූලෙ. තුල නිකසෙ, අ. පිචු මද්දනෙ, උ. පිචු තුලොති සමුදිතඤ්චස්ස නාමං. ‘‘තූලො පිචු පිචුතූලො, මක්කටිසුත්තං තක්කොටී’’ති හි රභසො.

494. 朱砂(sindūra)有二名。由铅粉(nāga)所生者为`piṭṭha`(粉朱)。流通于中国之`piṭṭha`为`cīnapiṭṭha`(中国粉朱)，此乃前分完整、后分省略之复合词。(词根)`sand`是流义，(后缀)`ūro`，`as`变为`i`。阿摩罗狮(Amarasīho)说：“朱砂由铅所生。”`Vasantassavo`(春之流)、`rattacuṇṇaṃ`(红粉)、`rattavālukaṃ`(红沙)亦为此处之名。棉花(tūla)有二名。(词根)`tul`是称量义，(后缀)`a`；(词根)`picu`是压碎义，(后缀)`u`。`Picutūlo`亦为其组合名称。罗婆娑(Rabhaso)说：“`tūla`、`picu`、`picutūla`、`makkaṭisutta`(猴线)、`takkoṭī`。”

මධුසද්දෙන ඛුද්දජන්තු, ඛුද්දඤ්චොච්චතෙ. ඛුද්දජන්තවො භමරාදයො. තත්‍ර භමරකතං ඛුද්දං භාමරං, මක්ඛිකාකතං මක්ඛිකං, සරඝඤ්චොච්චතෙ. වරටා කතං වාරටං. පුත්තිකා කතං පුත්තිකන්ති සබ්බත්‍රඤ්ඤත්ථෙ ණො. මධු උන්දෙ, උ. ඛු සද්දෙ, දො, ඛුද පිපාසායං වා, දො.

`Madhu`(蜜)一词，亦称`khudda`(小蜜)，指小生物(所造之物)。小生物即黑蜂(bhamara)等。其中，由黑蜂(bhamara)所造之蜜称`bhāmaraṃ`；由蜜蜂(makkhikā)所造之蜜称`makkhikaṃ`，亦称`saragha`；由黄蜂(varaṭā)所造之蜜称`vāraṭaṃ`；由小蜂(puttikā)所造之蜜称`puttikaṃ`。在所有这些词中，(后缀)`ṇo`表示“彼之产物”义。(词根)`madh`是湿润义，(后缀)`u`。(词根)`khu`是声音义，(后缀)`do`；或(词根)`khud`是渴望义，(后缀)`do`。

ද්වයං සිත්ථෙ. මධූහි ඛුද්දජන්තූහි උච්ඡිට්ඨං සජ්ජිතන්ති මධුච්ඡිට්ඨං. සජ්ජ විසජ්ජනාලිඞ්ගනනිම්මානෙසු. නිම්මානං සම්පිණ්ඩීකරණං, තො, ජතානං ඨාදෙසො, සස්ස ඡො, ද්විත්තං, ඉත්තඤ්ච. සිච පග්ඝරණෙ, ථො. සිත්ථමෙව සිත්ථකං. මදනොප්‍යත්‍ර.

蜂蜡(sittha)有二名。由蜜蜂(小生物)所留下并制成者，为`madhucchiṭṭha`(蜜残)。(词根)`sajj`用于放出、拥抱、创造义。创造即是团集。(此处详述`ucchiṭṭha`一词的音变)。(词根)`sic`是流出义，(后缀)`tho`，构成`sittha`。`Sittha`亦作`sitthaka`。`Madana`亦为此处之名。

495. තිකං ගොපාලෙ. ගාවො පාලෙති, පාති චාති ගොපාලො, ගොපො ච, කම්මනි ණො. ගාවො සඞ්ඛ්‍යායතීති ගොසඞ්ඛ්‍යො, සංපුබ්බො ඛ්‍යා ගණනෙ. ගොදුහො, ආභිරො, වල්ලවොප්‍යත්‍ර. ද්වයං ගොමිකෙ. ගාවො අස්ස සන්තීති ගොමා, මන්තු. ඉකපච්චයෙ, මාගමෙ ච ගොමිකො.

495. 牧牛人(gopāla)有三名。守护(pāleti)并保护(pāti)牛(gāvo)者，是为`gopālo`(牧牛者)或`gopo`(护牛者)，此为作业格，(后缀)`ṇo`。数(saṅkhyāyati)牛者，是为`gosaṅkhyo`(牛数官)；(词根)`khyā`前加`saṃ`，是计算义。`Goduho`(挤乳者)、`ābhiro`(阿毗罗)、`vallavo`(牧人)亦为此处之名。牛主(gomika)有二名。“彼有牛”，故为`gomā`(有牛者)，(后缀)`mantu`。加后缀`ika`并增音`m`，则成`gomiko`(牛主)。

ද්විපාදං [Pg.335] බලීබද්දෙ. උස දාහෙ, අභො. බලං වද්ධයතීති බලීබද්දො, නිපාතනා. ගච්ඡතීති ගොණො, යු, මලොපො, අස්සො, ණත්තං. ගච්ඡතීති ගො, ගමු ගමනෙ, රො.

公牛(balībadda)有二名。(另一词`usabha`词源：) (词根)`us`是燃烧义，(后缀)`abho`。`Balībaddo`(力增)一词，因其“增长(vaddhayati)力量(balaṃ)”，此为不规则构词。`Goṇa`(公牛)一词，因其“行走”；(词根`gam`加后缀)`yu`，`m`省略，`a`变为`o`，`n`变为`ṇ`。`Go`(牛)一词，因其“行走”；(词根)`gam`是行义，(后缀)`o`。

‘‘සග්ගෙ කරෙ ච වජිරෙ, බලීබද්දෙ ච ගො පුමා;

ථී සොරභෙය්‍යිනෙත්තම්බු-දිසාවචනභූමිසූ’’ති. –

“阳性词`go`用于天界、光线、金刚杵与公牛；阴性词`go`用于母牛、眼睛、水、方向、言语与大地。”

රුද්දො. වස නිවාසෙ, අභො. වස්සතීති වුසො, වස්ස සෙචනෙ, ණො, අස්සු, සංයොගලොපො ච. උක්ඛො, භද්දො, අනවාහො, සොරභෙය්‍යොප්‍යත්‍ර. උක්ඛ සෙචනෙ. අනං සකටං වහතීති අනවාහො, ණො. සුරභි ගො, තස්සාපච්චං සොරභෙය්‍යො, ණෙය්‍යො.

——鲁陀(Ruddo)。(`Usabha`的另一词源：) (词根)`vas`是居住义，(后缀)`abho`。播洒(vassati)者，故为`vuso`；(词根)`vassa`是洒义，(后缀)`ṇo`，`a`变为`u`，并有辅音丛省略。`Ukkho`(公牛)、`bhaddo`(贤善者)、`anavāho`(拉车者)、`sorabheyyo`(香牛之子)亦为此处之名。(词根)`ukkha`是洒义。拉动货车(anaṃ)者，故为`anavāho`(拉车者)，(后缀)`ṇo`。`Surabhi`是母牛，其后代为`sorabheyyo`(香牛之子)，(后缀)`ṇeyyo`。

496. සො ගො වුද්ධො ජරග්ගවො නාම. ජරං පත්තො ගො ජරග්ගවො, සිම්හි ඔස්ස අවො. ද්වයං මිසබාල්‍යයුත්තෙ කිඤ්චිඵුට්ඨතාරුඤ්ඤෙ අසම්පත්තබලීබද්දභාවෙ වච්ඡෙ. ‘‘වච්ඡො වුද්ධො වච්ඡතරො’’ති නාමමාලා. දමනාරහො දම්මො, මො. වස නිවාසෙ, ඡො, වච්ඡස්සායෙව ගාවියා තනුත්ථෙ නිපාතනා තරො. සමාති එතෙ ද්වෙ තුල්‍යත්ථා.

496. 年老的牛名为“老牛”(jaraggavo)。达到(patto)年老(jaraṃ)的牛(go)即是“老牛”(jaraggavo)；于si格中，o变为avo。用于指代尚带幼气、略显青春、未成公牛之小牛(vaccha)者，有二名。“小牛长大为‘较大之牛’(vacchataro)”——此乃《名鬘》(Nāmamālā)所说。“适于调伏(damana)者”，故为“可调者”(dammo)，加后缀mo。(vaccha词源：)“vas”义为“居住”，加cha。(vacchatara词源：)为表示牛犊之幼小，不规则地加上后缀tara。此二者(指vacchataro和dammo)同义。

ද්වයං ධුරවාහෙ. ධුරං වහති සීලෙනාති ධුරවාහී, ණී. ධුරං වහිතුමරහතීති ධොරය්හො, ණො, වස්ස යො.

负轭之牛有二名。“天性(sīlena)拉(vahati)轭(dhuraṃ)者”，是为“负轭者”(dhuravāhī)，加后缀ṇī。“堪能(arahati)拉轭者”，是为“能负者”(dhorayho)，加后缀ṇo，(词根vah的)v变为y。

ගවං ගුන්නං අධිකතො ජනො ගොවින්දො, ගවං ඉන්දො ගොවින්දො, ගවං වින්දතීති වා ගොවින්දො.

于牛群中居首(adhikato)之人，是为“牛主”(govindo)；或牛之主(indo)，是为“牛主”；或获得(vindati)牛者，是为“牛主”。

497. වහත්‍යනෙන [Pg.336] වහො, අ. කුක ආදානෙ, උදො, උස්සත්තං, දස්ස ධො වා, කකුදො, කකුධො ච. ද්වයං සිඞ්ගෙ. විස පවෙසනෙ, යු. සී සයෙ, ගො, නිග්ගහීතාගමො, රස්සත්තඤ්ච. ලොහිතවණ්ණතාය රොහිණී, තස්ස ණො, නදාදි.

497. “以此负载”，故为“（牛）峰”(vaho)，加后缀a。（词源：）“kuk”义为“取”，加“udo”，（元音）变为“u”，（辅音）“d”或变为“dh”，故有“kakuda”与“kakudha”二词。角有二名。（visāṇa词源：）“vis”义为“进入”，加“yu”。（siṅga词源：）“sī”义为“卧”，加“ga”，并增鼻音、缩短元音。因其色红(lohita)，故为“罗希尼”(rohiṇī，赤色母牛)；其阳性形式加后缀ṇo；此词属nadī等词类。

498. තිකං ගාවීසාමඤ්ඤෙ. පුමෙපි ගාවී, තදා යොස්ස ඊ. සිඞ්ගයුත්තතාය සිඞ්ගිනී, තද්ධිතන්තා ඉනී. ද්වයං අපුත්තිකායං. හනතිස්මා ඉත්ථියං අ, හනතිස්ස වධො, නිග්ගහීතාගමො, ධස්ස ඣො ච, බන්ධ බන්ධනෙ වා, වඤ්ඣා. වස කන්තියං, අ.

498. 母牛通名有三。（gāvī一词）亦可用于阳性，此时（词根go的）o变为ī。因有角(siṅga)，故为“有角者”(siṅginī)；此为派生词，加后缀inī。不育母牛有二名。（vañjhā词源：）由“han”（杀害）加阴性后缀a，词根han变为vadh，增鼻音，dh变为jh；或由“bandh”（束缚）而来。“vas”义为“欲求”，加“a”。

නවප්පසූතිකා පච්චග්ඝපසූතා ගො ධෙනු නාම, ධෙ පානෙ, නු. ද්වයං පියපුත්තායං. වච්ඡං කාමයතීති වච්ඡකාමා. වච්ඡං ලාතීති වච්ඡලා. සවච්ඡකායමපි ද්වයමිදං වදන්ති.

新产犊的母牛名为“乳牛”(dhenu)；（词源：）“dhe”义为“饮”，加“nu”。爱犊母牛有二名。“欲求(kāmayati)其犊(vaccha)者”，是为“求犊者”(vacchakāmā)。“爱(lāti)其犊者”，是为“爱犊者”(vacchalā)。此二词亦可指有犊之母牛。

499. ද්වයං මන්ථනකුම්භිකායං. ‘‘ගග්ග’’න්ති සද්දංරාතීති ගග්ගරී, නදාදි. මන්ථති යස්ස මන්ථනී. මන්ථ විලොළනෙ, යු, නදාදි, ද්වෙපි ඉත්ථී. යත්‍රෙකස්මිං බහුපග්ගහයුත්තෙ අනෙකෙ බන්ධීයන්තෙ, තත්‍ර [Pg.337] සන්දානාදිද්වයං. සංපුබ්බො දා දානෙ සංයමනත්ථො, කරණෙ යු. දා දානෙ, මො, දාමං.

499. 搅拌器(manthanakumbhikā)有二名。“发出‘gagga’声者”，是为“嘎嘎器”(gaggarī)，属nadī等词类。“用以搅拌者”，是为“搅拌器”(manthanī)。（词源：）“manth”义为“搅动”，加“yu”，属nadī等词类；二者皆为阴性。用于将多者系于一处之物，有“系绳”(sandāna)等二名。（sandāna词源：）前缀saṃ加dā（给予），有约束之义，为工具格，加yu。（dāmaṃ词源：）dā（给予），加mo，成“绳”(dāmaṃ)。

ද්වයං ගොවච්චෙ. මිහ සෙචනෙ, ලො. ගවං මීළ්හො වච්චො ගොමීළ්හො. ගොතො නිබ්බත්තො ගොමයො, ද්වෙප්‍යනිත්ථී. ද්වයං ඝතෙ. සප්ප ගමනෙ, ඉ, සප්පි නපුංසකෙ. ඝර සෙචනෙ, තො. හවිප්‍යත්‍ර.

牛粪有二名。（词源：）“mih”义为“排泄”，加“la”。牛之粪(mīḷha)为“牛粪”(gomīḷha)。由牛(go)所生者为“牛粪”(gomayo)；二者皆非阴性。酥油有二名。（sappi词源：）“sapp”义为“行”，加“i”，“sappi”为中性。（ghata词源：）“ghar”义为“洒”，加“ta”。“havi”（祭品）亦为此处之名。

500. තංදිවසියා දධිතො, දුද්ධා වා සමුබ්භතං ඝතං තප්පකති ච නවනීතං. නවදධ්‍යාදීහි නීතං පවත්තං නොනීතං, වස්සො. නවනීතම්පි. ද්වයං දධිසාරෙ. දධිනො මණ්ඩං සාරො දධිමණ්ඩං. මස පරිමාණෙ, ථු, සස්ස තො, මත්ථු නපුංසකෙ.

500. 当日从酸奶或牛奶中提取的酥油，其初态为“新酥”(navanīta)。由新酸奶等提取(nīta)者为“新酥”(nonīta)，(nava的)va变为o。亦作navanīta。乳清(dadhisāra)有二名。酸奶之精华(sāra)或表层(maṇḍa)为“凝乳清”(dadhimaṇḍa)。（matthu词源：）“mas”义为“量”，加“thu”，（词根的）s变为t，“matthu”为中性。

චතුක්කං ඛීරෙ, ඛි ඛයෙ, ඊරො. දුහ්‍යතෙති දුද්ධං, දුහ පපූරණෙ, තො. පා පානෙ, පාතබ්බන්ති පයො, ණ්‍යො, ආස්සත්තං. ථනතො සම්භූතං ථඤ්ඤං.

乳有四名。（khīra词源：）“khi”义为“毁坏”，加“īra”。“被挤出者”，故为“乳”(duddha)；（词源：）“duh”义为“充满”，加“ta”。“应被饮用者”，故为“饮品”(payo)；（词源：）“pā”义为“饮”，加“ṇya”，（元音）变为a。由乳房(thana)所生者为“乳汁”(thañña)。

ද්වයං තක්කෙ. තීණි කානි ජලභාගානි එත්ථ සන්තීති තක්කං, ඉස්සත්තං, ද්විත්තඤ්ච. මථ විලොළනෙ, තො, ‘‘යථාගමමිකාරො’’ති ඉකාරාගමො, අඤ්ඤත්‍ර පන –

酪浆有二名。“此处有三份水”，故为“三水物”(takka)，（元音）变为i并叠写。（mathita词源：）“math”义为“搅动”，加“ta”；依文法规则增音i。于他处则说——

‘‘අද්ධොදකසමායුත්තං, උදස්සිතමුදීරිතං;

තක්කං තිභාගසංයුත්තං, මථිතන්ති ගතොදක’’න්ති. –

“与半份水相合，名为‘udassita’；与三分之一份水相合，名为‘takka’；已去水者，名为‘mathita’。”

තක්කමථිතා භෙදෙනුත්තා, ගතොදකමිති නිජ්ජලං.

“takka”与“mathita”因分别而说；“gatodaka”意为无水。

‘‘නිජ්ජලං මථිතං සිනිද්ධං, තක්කන්තු ජලපාදිකං;

උදස්සිතං ජලද්ධඤ්ච, සොතඛ්‍යන්තු සමොදක’’න්ති. –

“无水而浓稠者为‘mathita’；含四分之一水者为‘takka’；含一半水者为‘udassita’；与水等量者为‘sotakhya’。”

රතනමාලා.

——《宝鬘》(Ratanamālā)。

501. ඛීරාදයො [Pg.338] පඤ්ච ගොතො සඤ්ජාතරසා. ඛීරං නවං, දධි ඛීරතො ජාතං. ‘‘ඛීරජං දධිමඞ්ගල’’න්ති හි රතනාමාලා. ධා ධාරණෙ. ඉ, ද්විත්තං, නිපාතනා. දධිතො වා ඝතං, නොනීතඤ්ච. සබ්බසෙසො තක්කං, ඛීරතොයෙව වා.

501. 乳等五味，皆由牛所生。乳是新鲜的，酸奶由乳而生。如《宝鬘》(Ratanāmālā)所说：“由乳所生的酸奶是吉祥的。”（dadhi的词源：）词根dhā义为“持”，加后缀i，并经叠写，为不规则构词。酥油与新酥则由酸奶而生。所有剩余者为酪浆，或直接由乳而生。

ඡක්කං එළකෙ. බාධියමානොපි න රවතීති උරබ්භො. රු සද්දෙ, භො. මෙණ්ඩ කුටිලත්ථෙ, කො. මිසති පද්ධතෙ අඤ්ඤමඤ්ඤං මෙසො. ‘‘සංහසනෙ මෙසො, පද්ධාය’මසමුන්නතී’’ති නානත්ථසඞ්ගහෙ. න රණතීති උරණො, රණ සද්දෙ. අව රක්ඛණෙ, ඉ. අවි, ‘‘අවයො සෙලමෙසක්කා’’ත්‍යමරසීහො. ‘‘අජී’’තිපි පාඨො. ඉල ගතියං, ණ්වු. උණ්ණායුප්‍යත්‍ර, උණ්ණායොගා උණ්ණායු, යු, ලුහු උභෙ උලොමසසද්දා ච රභසෙන වුත්තා.

关于羊，有六个词。因即使被折磨也不叫唤，故名urabbho（公羊）。（词源：）词根ru义为“声”。词根meṇḍa义为“弯曲”，加后缀ko。因其互相混杂、践踏，故名meso（公羊）。如《多义集》(Nānatthasaṅgaha)所说：“meso指争斗，paddhāya指践踏不平。”因其不争斗，故名uraṇo；词根raṇa义为“争斗”。词根ava义为“保护”，加后缀i，成avi（羊）。如阿摩罗西诃(Amarasiṃha)所说：“avayo、selā、mesā（皆为羊名）。”也有读作“ajī”的。词根ila义为“行”，加后缀ṇvu。Uṇṇāyu也在此列。因与羊毛(uṇṇā)有关，故名uṇṇāyu。Yu和luhu二者皆为uloma（羊毛）的同义词，是快速说出的。

502. තිකං අජෙ. වස නිවාසෙ. තො, වස්තො, වත්තොපි. අඤ්ඤෙ තු ‘‘වස ගන්ධඅදනෙ’’ති චුරාදිමාහු, අජ ගමනෙ, න ජායතීති වා අජො. ඡින්දන්තො ගච්ඡතීති ඡගලකො, ඡො ඡෙදනෙ, ගමු ගමනෙ, ණො, මස්ස ලො, ඔස්සත්තං, සකත්ථෙ කො, ඡකලකොපි. ඡාගොප්‍යත්‍ර. ද්වයං කරභෙ. වස කන්තිම්හි, තො, වස්සොත්තං, උස [Pg.339] දාහෙ වා, ඔත්තාදි, ඔට්ඨො, දන්තච්ඡදෙපි. කර කරණෙ, අභො. ‘‘ඛරභො’’ත්‍යෙකෙ පඨන්ති. කමෙලකො, මයො, මහාඞ්ගොප්‍යත්‍ර.

502. 关于山羊，有三个词。词根vasa义为“居住”，加后缀to，成vasto，亦作vatto。另一些人则说词根vasa属curādi类动词，义为“取香气”。词根aja义为“行”，或因其“非（胎）生”(na jāyati)，故名ajo。因其边走边啃食，故名chagalako（山羊）。（词源：）词根cho义为“切断”，gamu义为“行”，加后缀ṇo，m变为l，o音变，ko为小称后缀；亦作chakalako。Chāgo也在此列。关于骆驼，有两个词。词根vasa义为“光辉”，加后缀to，vassa音变为o；或词根usa义为“燃烧”，音变为otta等，成oṭṭho（骆驼），此词亦指“唇”（牙之覆盖物）。词根kara义为“作”，加后缀abho。有些人读作“kharabho”。Kamelako、mayo、mahāṅgo（大身者）也在此列。

ද්වයං ගද්‍රභෙ. ගදතිස්මා රභො, ගද්‍රභො. ඛං කණ්ඨවිවරං මහන්තමස්සත්ථීති ඛරො, රො. චක්කවා, බාලෙය්‍යො, රාසභොප්‍යත්‍ර. චක්කයොගා, වන්තු. බලයුත්තත්තා බාලෙය්‍යො. රස සද්දෙ, අභො. ද්වයං අවියං. උරණස්ස අයං උරණී. අවිනො එසා අවී. අජාසද්දො එකො ඡාගියං. අඤ්ඤෙ තු ‘‘උරණී තු අජී අජා’’තිපි පාඨං වත්වා තිණ්ණම්පි උරණීපරියායත්තං වදන්ති, තෙසං මතෙ අජීඅජාසද්දාපි උරණීපරියායා අත්ථීති දට්ඨබ්බා. අථ වා තිකං අජියං. උරණසද්දස්සාපි අජපරියායස්ස සම්භවතො ‘‘උරණී තු අජී අජා’’ති වුත්තං, වක්ඛති හි අනෙකත්ථවග්ගෙ ‘‘උම්මාරෙ එළකො අජෙ’’ති, උරණපරියායො හෙත්ථ එළකො.

关于驴，有两个词。因其嘶哑地叫唤，故名gadrabho。因其喉咙开口大，故名kharo，ro为后缀。Cakkavā、bāleyyo、rāsabho也在此列。（词源：）Cakkavā因与轮子相连；bāleyyo因其有力；rāsabho由词根rasa（声）加后缀abho构成。关于母羊，有两个词。Uraṇa（公羊）的雌性是uraṇī。Avi（公羊）的雌性是avī。Ajā一词专指母山羊。但另一些人说“uraṇī即ajī、ajā”，认为这三个词都是uraṇī（母绵羊）的同义词。依他们之见，应知ajī和ajā也是uraṇī的同义词。或者说，关于母山羊，有三个词。因为uraṇa也可能是aja（山羊）的同义词，所以说“uraṇī即ajī、ajā”。诚如将在《多义品》(Anekatthavagga)中所说：“ummāre eḷako aje”，此处的eḷako即是uraṇa的同义词。

වෙස්සවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《吠舍品》释义终。

503. තිකං සුද්දෙ. සද අස්සාදනෙ, දො, අස්සු. අන්තවණ්ණො ලාමකවණ්ණො. වස සෙචනෙ, වසෙතබ්බො අසුචිතත්තා වසලො, අලො. යත්‍ර යත්‍ර වා මුත්තං කරීසං සිඤ්චතීති වසලො, අලො, ජඝඤ්ඤජොප්‍යත්‍ර. බ්‍රහ්මුනො ජඝඤ්ඤඞ්ගෙ පාදෙ ජාතො ජඝඤ්ඤජො.

503. 关于首陀罗，有三个词。词根sada义为“品尝”，加后缀do，成assu。Antavaṇṇo（末等种姓）即lāmakavaṇṇo（低劣种姓）。词根vasa义为“流洒”，因其不净而应被驱逐（vasetabbo），故名vasalo（贱民），alo为后缀。或因其随地便溺，故名vasalo，alo为后缀。Jaghaññajo（卑生者）也在此列。因其从梵天（Brahmā）最低下的肢体——脚——所生，故名jaghaññajo。

මාගධාදයො [Pg.340] සූතපරියන්තා විජාතියමාතාපිතිකත්තා උභයවණ්ණොප්පත්තියා සංකිණ්ණජාතියො ඉච්චත්ථො, භින්නජාතිසංසග්ගො එව හි සඞ්කරො. සුද්දෙන සම්බන්ධාය ඛත්තාය ජාතො පුත්තො මාගධො. ථුතික්‍රියාවුත්ති. සුද්දාය සම්බන්ධෙන ඛත්තියෙන ජාතො උග්ගො, උච සමවායෙ, ණො.

从摩揭陀（Māgadha）到苏多（Sūta）等种姓，因其父母属于不同种姓，由两种种姓结合而生，故为混杂种姓，此即其义。不同种姓的结合确实就是“混杂”（saṅkara）。首陀罗男与刹帝利女所生之子，称为māgadho，其职业是吟诵赞颂。刹帝利男与首陀罗女所生之子，称为uggo。（词源：）词根uca义为“结合”，加后缀ṇo。

504. බ්‍රාහ්මණියා සම්බන්ධෙන ඛත්තියෙන ජාතො සූතො, සු අභිභවෙ, තො, දීඝාදි.

504. 刹帝利男与婆罗门女所生之子，称为sūto。（词源：）词根su义为“压倒”，加后缀to，并有长音化等（音变）。

සුද්දාවෙස්සහි කරණො-ම්බට්ඨො වෙස්සාද්විජාතිහි. මාහිංසො වෙස්සාඛත්තජො, ඛත්තා ඛත්තාය සුද්දජො.

首陀罗男与吠舍女所生者为karaṇo（匠人）；婆罗门男与吠舍女所生者为安巴塔（ambaṭṭho）。刹帝利男与吠舍女所生者为māhiṃso；首陀罗男与刹帝利女所生者为khattā。

බ්‍රාහ්මණීඛත්තජො සූතො,තස්සං වෙදෙහකො වෙස්සෙ;

රථකාරො තු මාහිංසා,කරණ්‍යං යස්ස සම්භවො;

චණ්ඩාලො නාම ජනිතො,බ්‍රාහ්මණීවසලෙහි යො.

刹帝利男与婆罗门女所生者为sūto；吠舍男与该婆罗门女所生者为维德哈（vedehako）。Māhiṃsa男与karaṇī女所生者为rathakāro（车匠）。婆罗门女与贱民（vasala）所生者，名为caṇḍālo（旃陀罗）。

තත්‍ර කරණො ලිපිලෙඛනවුත්ති, අම්බට්ඨො විචිකිච්ඡාවුත්ති.

其中，karaṇo（匠人）以书写为业，安巴塔（ambaṭṭho）以医术为业。

ද්වයං සිප්පිනි. කරොති නිම්මිනාති චිත්‍රලෙප්‍යාදිකන්ති කාරු, ණු. සිප්පමස්සත්ථීති සිප්පිකො. සජාතීනං තෙසං සිප්පීනං සඞ්ඝාතො ‘‘සෙණී’’ත්‍යුච්චතෙ. සි සෙවායං, ණි.

关于工匠，有两个词。因其制作、创造绘画等，故名kāru，ṇu为后缀。因其拥有技艺（sippa），故名sippiko。同类工匠的集合被称为seṇī（行会）。（词源：）词根si义为“服务”，加后缀ṇi。

505. තච්ඡකාදයො [Pg.341] ඉමෙ පඤ්ච කාරවො සිප්පිනො නාම සියුං. වුත්තඤ්ච –

505. 木匠（tacchaka）等这五种工匠，被称为技艺者（sippino）。并且（经中）说道：

‘‘තච්ඡකො තන්තවායො ච, රජකො ච නහාපිතො;

පඤ්චමො චම්මකාරො ච, කාරවො සිප්පිනො මතා’’ති.

“木匠与织工，染工与理发师，第五是皮革匠，此等工匠被认为是技艺者。”

506. පඤ්චකං තච්ඡකෙ. තච්ඡ තනුකරණෙ. තච්ඡති තනුං කරොතීති තච්ඡකො, ණ්වු, වද්ධයති ඡින්දතීති වද්ධකී, වද්ධ ඡෙදනෙ, චුරාදි, ‘‘ඡෙදනෙ චාපි වද්ධන’’න්ති රතනමාලා, ණ්වු. සකත්ථෙ ඊ, වද්ධකී, වඩ්ඪකීපි. පලාද්‍යුම්මානප්පකාරෙන ගණ්ඩති ඡින්දතීති පලගණ්ඩො. ගණ්ඩ ඡෙදනොපලෙපනසන්නිචයවදනෙකදෙසෙසු. පලගණ්ඩො සුධාජීවින්‍යපි. ඨා ගතිනිවත්තියං,ති, පකාරවණ්ණාගමො. ඨාතිස්ස ථොපි. රථං කරොතීති, කම්මනි ණො, රථකාරො, චම්මකාරෙපි. ද්වයං සුවණ්ණකාරෙ. නාළිං ධමති මුඛෙ විනාසයිත්වා මුඛවායුනා අග්ගිදීපනත්ථං නාළිං සද්දාපයතීති නාළිධමො.

506. 关于木匠（tacchaka）有五种（名称）。（词根）Taccha意为“削薄”（tanukaraṇe）。他削（tacchati）或使之薄（tanuṃ karoti），故为tacchako（木匠）；（后缀为）ṇvu。他增加（vaddhayati）或切割（chindati），故为vaddhakī（木匠）；（词根）vaddha意为“切割”（chedane），属curādi（curo类）动词；如《宝鬘》（Ratanamālā）中所说：“vaddhana亦有切割义”；（后缀为）ṇvu。在自身义（sakatthe）中（加后缀）ī，（成）vaddhakī，亦作vaḍḍhakī。他以剥皮等方式（palādyummānappakārena）砍削（gaṇḍati）或切割（chindati），故为palagaṇḍo。（词根）Gaṇḍa用于“切割”（chedana）、“涂抹”（upalepana）、“堆积”（sannicaya）、“面部一分”（vadanekadesesu）等义。Palagaṇḍo亦指石灰匠（sudhājīvini）。（词根）Ṭhā意为“行”（gati）与“止”（nivattiyaṃ）；（加后缀）ti，并有p字母的增添（pakāravaṇṇāgamo）。Ṭhātissa thopi。他造（karoti）车（rathaṃ），（此为）业格（kammani），（加后缀）ṇo，故为rathakāro（车匠）；亦指皮革匠（cammakāre）。关于金匠（suvaṇṇakāre）有两种（名称）。他吹奏管子（nāḷiṃ dhamati），即用口中之气（mukhavāyunā）为了点火（aggidīpanatthaṃ）而使管子发声（nāḷiṃ saddāpayati），故为nāḷidhamo（吹管者）。

507. අථොපරං පුක්කුසංයාවපාදෙන නාමං. වෙ තන්තසන්තානෙ, තන්තං වායතීති, ණො. පෙස පෙරණපයතනගතීසු. පෙසනං පෙසො, තං කරොතීති, ණො. කුවින්දොප්‍යත්‍ර[Pg.342], කුච්ඡිතං වින්දතීති කුවින්දො. මාලාසිප්පයොගා, මාලාපනයොගා වා මාලිකො, ඉකො.

507. 此后是以pukkusa等为一节的名称。（词根）Ve意为“织线”（tantasantāne）；他织（vāyati）线（tantaṃ），故（为织工）；（后缀为）ṇo。（词根）Pesa用于“推动”（peraṇa）、“努力”（payatana）、“行走”（gati）等义。推动（pesanaṃ）即peso；他做此事，故（为织工）；（后缀为）ṇo。Kuvindo也在此（类别）中；他找到（vindati）劣质的（东西）（kucchitaṃ），故为kuvindo。因从事花环手艺（mālāsippayogā），或因从事花环生意（mālāpanayogā），故为māliko（花匠）；（后缀为）iko。

කුං ලලයති ඉච්ඡතීති කුලාලො, ලල ඉච්ඡායං, ණො. ද්වයං සූචිකම්මොපජීවිනි. සූචිවානකම්මං දුවිධං සූචනං, තුන්නඤ්චාති, තත්‍ර තුන්නවානකම්මෙන පවත්තිනිමිත්තෙන තුන්නවායො, සූචිවානසිප්පයොගා සොචිකො.

他喜爱（lalayati=icchati）土地（kuṃ），故为kulālo（陶匠）；（词根）lala意为“渴望”（icchāyaṃ）；（后缀为）ṇo。关于以针线活为生者（sūcikammopajīvini）有两种（名称）。针线活（sūcivānakammaṃ）有两种：缝（sūcanaṃ）与补（tunnaṃ）。其中，因从事缝补工作（tunnavānakammena）而得名者为tunnavāyo（缝工）；因从事针线手艺（sūcivānasippayogā），故为sociko（裁缝）。

508. චම්මං කරොති විකාරමාපාදයතීති, කම්මනි ණො. පාදුකරොප්‍යත්‍ර. කප්ප ඡෙදනෙ, ණ්වු. නහ සොචෙය්‍යෙ, දිවාදිතො නිපාතනා පකාරාගමාදි, න හාපෙතීති වා නහාපිතො, හා පරිහානෙ, ණාපෙ පච්චයො, තො, එස්සිත්තං, සඤ්ඤාසද්දත්තා නස්සපකති. ඛුරී, මුණ්ඩී, දිවාකිත්තිප්‍යත්‍ර. ඛුරවා ඛුරී, මුණ්ඩවා මුණ්ඩී, මුණ්ඩො, මුණ්ඩී, මුණ්ඩකොති පසිද්ධි. දිවා දිවසෙ කිත්ති බ්‍යාපාරො අස්ස දිවාකිත්ති. ‘‘චණ්ඩාලෙ තු දිවාකිත්ති, නහාපිතො’’ති රුද්දො.

508. 他制作（karoti）皮革（cammaṃ）并使其变形（vikāram āpādayati），（此为）业格（kammani），（加后缀）ṇo，（成cammakāro，皮革匠）。Pādukaro（鞋匠）也在此（类别）中。（词根）Kappa意为“切割”（chedane）；（后缀为）ṇvu，（成kappako，理发师）。（词根）Naha意为“清洁”（soceyye），（nahāpito一词）由divādi（divo类动词）通过不规则构成（nipātana）、增添p字母（pakārāgama）等方式而来。或者，他不舍弃（na hāpeti），故为nahāpito（理发师）；（词源：词根）hā意为“减损”（parihāne）；ṇāpe为后缀（paccayo）；to（为后缀）；e音的i音化（essittaṃ）；因其是专有名词（saññāsaddattā），“na”的性质不失。Khurī、muṇḍī、divākitti也在此（类别）中。有剃刀者（khuravā）为khurī；有剃头者（muṇḍavā）为muṇḍī。muṇḍo、muṇḍī、muṇḍako是通用的（pasiddhi）。白天（divā=divase）是他的名声（kitti）或工作（byāpāro），故为divākitti。Rudda说：“divākitti是caṇḍāla（贱民），也是nahāpito（理发师）。”

රඤ්ජතෙ සුත්තං රත්තමාපජ්ජතෙ යස්මිං, ස රඞ්ගො. හරිතාලමනොසිලාදි, තමාජීවතීති, කම්මනි ණො.

线（suttaṃ）于其中被染（rañjate）或变红（rattam āpajjate）者，是为raṅgo（染料）。雌黄（haritāla）、雄黄（manosilā）等；他以此为生（tam ājīvati）；（此为）业格（kammani），（加后缀）ṇo。

පුඤ්ජං කසතීති පුක්කුසො, නිපාතනා, අථ වා ‘‘පු’’ඉති පුරිසස්ස නාමං, තං කුසෙති අපනෙතීති පුක්කුසො. පුප්ඵං වුච්චති කරීසං, කුසුමං වා, තං ඡඩ්ඩෙතීති, ණ්වු. ඡඩ්ඩ අපනයනෙ.

他清除（kasati）垃圾堆（puñjaṃ），故为pukkuso；（此为）不规则构成（nipātanā）。或者，“pu”是人（purisa）的（代）称；他辱骂（kuseti=apaneti）他（taṃ），故为pukkuso。Pupphaṃ被称为粪便（karīsaṃ）或花（kusumaṃ）；他丢弃（chaḍḍeti）它，（故为pupphachaḍḍako）；（后缀为）ṇvu。（词根）Chaḍḍa意为“去除”（apanayane）。

509. වෙනාදයො [Pg.343] තයො සමා තුල්‍යත්ථා. වෙණුනා ජීවතීති වෙනො. ණස්ස නත්තං. වෙණොපි. වෙණුවෙත්තාදීනං විකති විලීවා, තෙහි විලීවං කරොතීති විලීවකාරො. නළොපි වෙණුවෙත්තාදීනංයෙව විකති, තං කරොතීති, කම්මනි ණො. නළෙහි වා විලීවං කරොතීති නළකාරො.

509. Vena等三词是同义词（samā tulyatthā）。他以竹（veṇu）为生（jīvati），故为veno（竹匠）。Ṇ变为n。Veṇo亦然。竹（veṇu）、藤（vetta）等的制品（vikati）是vilīvā（竹条）；他用这些制作vilīvā，故为vilīvakāro（编筐匠）。Naḷa（芦苇）也是竹、藤等的制品（vikati）；他制作它；（此为）业格（kammani），（加后缀）ṇo。或者，他用芦苇（naḷehi）制作竹条（vilīvaṃ），故为naḷakāro（芦苇匠）。

ඉතො පරං සොණ්ඩිකං යාව පාදෙන නාමං. චුන්ද ඡෙදනෙ, සඤ්චොදනෙ ච. චුන්ද නිසාමනෙ වා. භමු අනවට්ඨානෙ, තං කරොතීති භමකාරො. කර කරණෙ, මාරො, කම්මාරො, කම්මනි ණ්වු. ලොහකාරකො. ආකරොට්ඨිතං යො ලොහං ධමිත්වා සඞ්ඛරොති, තත්‍රාපි ලොහකාරකො.

此后直到soṇḍika（酿酒者）为一节的名称。（词根）纯陀（Cunda）意为“切割”（chedane）与“激励”（sañcodane）。或者，纯陀（Cunda）意为“磨快”（nisāmane）。（词根）Bhamu意为“旋转”（anavaṭṭhāne）；他做此事，故为bhamakāro（车工）。（词根）Kara意为“做”（karaṇe）；māro、kammāro（铁匠）；（此为）业格（kammani），（后缀为）ṇvu。Lohakārako（铁匠）。凡将从矿中取出（ākaroṭṭhitaṃ）的金属（lohaṃ）熔炼（dhamitvā）并加工（saṅkharoti）者，彼亦为lohakārako。

510. රජකස්ස ද්වෙ කම්මානි චෙලධොවනං, රජනඤ්ච. තත්‍ර චෙලධොවනො නින්නෙජකො, ණ්වු, නිජි සුද්ධියං, නිජි සොචෙය්‍යසොචනෙසු වා. වත්ථරඤ්ජනා රජකො. රන්ජ රඞ්ගෙ, ණ්වු. නෙතීති නෙත්තිකො. සකත්ථෙ කො, නෙත්තියං උදකනයෙන නියුත්තොති වා නෙත්තිකො, නෙත්තියා මාතිකාය නෙතීති වා නෙත්තිකො, ඉකො. උදකං හාරෙතීති උදහාරකො. කලොපො, ණ්වු.

510. 洗衣者（rajaka）有两种工作：洗衣（celadhovanaṃ）与染色（rajanañca）。其中，洗衣者（celadhovano）为ninnejako；（后缀为）ṇvu；（词根）niji意为“清洁”（suddhiyaṃ），或（词根）niji意为“清洁”（soceyya）与“洗涤”（socanesu）。因染布（vattharañjanā）而为rajako（染工）。（词根）Ranja意为“染色”（raṅge）；（后缀为）ṇvu。他引导（neti），故为nettiko（引水者）。在自身义（sakatthe）中（加后缀）ko。或者，因他被委任（niyutto）以水管（nettiyaṃ）引水（udakanayena），故为nettiko。或者，因他用水渠（nettiyā=mātikāya）引水（neti），故为nettiko；（后缀为）iko。他运（hāreti）水（udakaṃ），故为udahārako（运水者）。Kalopo；（后缀为）ṇvu。

වීණාවාදනසීලත්තා වීණාවාදි. වීණාවාදනසිප්පයොගා වෙණිකො. උසුම්හි, උසුකාරො වා වඩ්ඪකී උසුවඩ්ඪකී, [Pg.344] එතෙන වඩ්ඪකීසද්දස්ස සබ්බෙසම්පි සිප්පිකානං වාචකතා දීපිතා, තෙන සුවණ්ණවඩ්ඪකී, තන්තවඩ්ඪකීත්‍යාදයොපි යොජ්ජා.

因有弹奏vīṇā琴（vīṇāvādana）的习性（sīlattā），故为vīṇāvādi（vīṇā琴师）。因从事弹奏vīṇā琴的手艺（vīṇāvādanasippayogā），故为veṇiko（vīṇā琴师）。关于箭（usumhi），箭匠（usukāro）或木匠（vaḍḍhakī）即usuvaḍḍhakī（箭匠）。由此，显示了vaḍḍhakī一词可指称所有工匠。因此，suvaṇṇavaḍḍhakī（金匠）、tantavaḍḍhakī（织工）等词也应适用。

511. වෙණුං වංසං ධමතීති වෙණුධමො. වෙණුවාදනසිප්පයොගා වෙණවිකො, ණිකො. යො පාණිනෙව පාණන්තරෙ මුරජාදිසද්දං උට්ඨාපයති, සො පාණිවාදො. පාණිං හන්තීති පාණිඝො. පාණියොපි. පාණිවාදනසිප්පයොගා පාණියො, යො.

511. 他吹奏竹（veṇuṃ=vaṃsaṃ），故为veṇudhamo（吹笛者）。因从事吹奏竹笛的手艺（veṇuvādanasippayogā），故为veṇaviko；（后缀为）ṇiko。凡只用手（pāṇinā eva）在另一只手（pāṇantare）上发出鼓（muraja）等声音（saddaṃ uṭṭhāpayati）者，彼为pāṇivādo（击掌者）。他打击（hanti）手（pāṇiṃ），故为pāṇigho。Pāṇiyo亦然。因从事用手奏乐的手艺（pāṇivādanasippayogā），故为pāṇiyo；（后缀为）yo。

පූපෙන ජීවතීති පූපියො, පූපො පණියො වික්කෙය්‍යො යස්ස. පානාගාරං සුණ්ඩා, තට්ඨත්තා සුරා සොණ්ඩා, තං වික්කිණාතීති සොණ්ඩිකො, ‘‘නෙනනිද්දිට්ඨමනිච්ච’’න්ති පරිභාසතො වුද්ධි. මජ්ජං වික්කිණාති සීලෙන. මණ්ඩහාරොප්‍යත්‍ර, මණ්ඩං සුරාසම්බන්ධමග්ගභාගං හරති උද්ධරතීති මණ්ඩහාරො.

以糕饼(pūpa)为生(jīvati)，故为“pūpiyo”（糕饼师）；其糕饼(pūpo)是商品(paṇiyo)、可出售的(vikkeyyo)。酒馆(pānāgāraṃ)是“suṇḍā”；因有酒(surā)，故为“soṇḍā”；出售它(taṃ vikkiṇāti)的人，故为“soṇḍiko”（酒商）。根据“nenaniddiṭṭhamanicca”的规则，有元音增长(vuddhi)。以售酒为业(sīlena)。“Maṇḍahāro”也在此处；提取(harati uddharati)与酒相关的渣滓(maṇḍaṃ)或精华部分(aggabhāgaṃ)，故为“maṇḍahāro”。

512. ද්වයං ඉන්දචාලඛ්‍යෙ කපටෙ. මයෙන අසුරෙන සුරෙ වඤ්චයිතුං පයුත්තත්තා මයස්ස අයං මායා, මයො එව සම්බරො, තස්සායං සම්බරී, ණී, නදාදි. ද්වයං මායාකාරෙ. ඉන්දජාලෙ නියුත්තො ඉන්දජාලිකො. පාටිහාරකොපි. පටිහරති නයනමනෙනාති පාටිහාරකො, ණ්වු.

512. 二者指名为“indajāla”（因陀罗网）的欺骗(kapaṭa)。因为由阿修罗摩耶(Maya asura)为了欺骗天神(sura)而使用(payutta)，所以这是摩耶(Maya)的幻术(māyā)。摩耶就是僧跋罗(Sambara)，他的幻术就是“sambarī”，加“ṇī”后缀，属河流(nadī)等词类。二者指幻术师(māyākāra)。从事因陀罗网(indajāla)者，故为“indajāliko”（幻术师）。“Pāṭihārako”也（是幻术师）。以此(anena)迷惑(paṭiharati)眼睛(nayana)，故为“pāṭihārako”，加“ṇvu”后缀。

513. අරියාසාමඤ්ඤං [Pg.345] ඔරබ්භිකාදීනං චතුන්නමත්ථෙ. යෙ උරබ්භං එළකං හන්ත්වා ජීවන්තීති ඔරබ්භිකා. සූකරෙ හන්ත්වා ජීවන්ති සූකරිකා, තථා මගං හන්ත්වා ජීවන්ති මාගවිකා. සකුණෙ පක්ඛිනො හන්ත්වා ජීවන්ති සාකුණිකා, ඉති කමතො භවන්ති.

513. 以下是屠羊者(orabbhika)等四种职业的通用名称。以屠宰绵羊(urabbha/eḷaka)为生者，是为屠羊者(orabbhika)。以屠宰猪(sūkara)为生者，是为屠猪者(sūkarika)。同样，以猎杀鹿(maga)为生者，是为猎鹿者(māgavika)。以捕杀鸟(sakuṇa)或飞禽(pakkhin)为生者，是为捕鸟者(sākuṇika)。如是次第而成。

514. ද්වයං ජාලිකෙ. වාගුරා මිගබන්ධනජාලං, තාය චරතීති වාගුරිකො, වාකරිකොපි. වක ආදානෙ, අරො, ආ, වාකරා, තාය චරතීති වාකරිකො, පුබ්බපක්ඛෙ කස්ස ගො, අස්සු ච, වාගුරිකො. ද්වයං භාරවාහෙ. භාරං වහතීති, කම්මනි ණො. භාරං වහතීති භාරිකො.

514. 二者指捕网者(jālika)。“Vāgurā”是捕兽网；以此谋生者为“vāguriko”，也作“vākariko”。（词根）“vaka”是“取”义，加“aro”、“ā”后缀，成“vākarā”；以此谋生者为“vākariko”。在前一部分，“ka”变为“gu”，“a”变为“u”，故成“vāguriko”。二者指负重者(bhāravāha)。“bhāraṃ vahati”（负重），故为“bhāravāho”，此于业格(kammani)加“ṇo”后缀。“bhāraṃ vahati”（负重），故为“bhāriko”。

තිකං වෙතනොපජීවිනි කිඞ්කරෙ. වෙතනෙන ජීවතීති වෙතනිකො. භතො වෙතනෙන කීතො, සො එව භතකො, සඤ්ඤායං වා කො. භතිං වෙතනං භුඤ්ජතීති වා භතකො, කො, ඉස්සත්තං. කම්මං කරොතීති කම්මකරො, කම්මකාරොපි.

三者指以工资为生的仆役(vetanopajīvin kiṅkara)。以工资(vetana)为生(jīvati)，故为“vetaniko”。“Bhato”意为“以工资买下的”，他就是“bhatako”；或在表示名称(saññā)时加“ko”后缀。或者，“bhatiṃ vetanaṃ bhuñjati”（享用工资），是为“bhatako”，加“ko”后缀，（词根元音）“i”变为“a”。“kammaṃ karoti”（做事），是为“kammakaro”，也作“kammakāro”。

ඡක්කං [Pg.346] දාසෙ. කිඤ්චි කරොතීති කිඞ්කරො, ‘‘අහමජ්ජ කිං කරිස්සාමී’’ති භත්තු කත්තබ්බකිච්චයාචනත්තා වා කිඞ්කරො. දාස දාහෙ. දාසන්තෙතස්සාති දාසො, අ. චිට පෙසනීයෙ, පෙසීයතෙ සාමිනාති චෙටො, ණො, සකත්ථෙ කො, චෙටකො. පිස පෙසනීයෙ, ණො, සස්ස ද්විත්තං. භර ධාරණපොසනෙසු, භරීයතීති භච්චො, ‘‘රිච්චා’’තියොගවිභාගෙන භරාදිතොපි රිච්චපච්චයො, ‘‘රම්හි රන්තො රාදිනො’’ති රලොපො ච, භච්චො. පරිචරති සාමීනන්ති පරිචාරිකො. දාසෙරො, දාසෙය්‍යො, ගොප්පකො, නියොජ්ජො, අභුජිස්සොප්‍යත්‍ර.

六者指奴隶(dāsa)。“kiñci karoti”（做某事），故为“kiṅkaro”；或因向主人请求“我今日当做何事？”(ahaṃ ajja kiṃ karissāmi)等应做之事，故为“kiṅkaro”。（词根）“dāsa”是“烧”义；“dāsantetassāti”，故为“dāso”，加“a”后缀。（词根）“ciṭa”是“差遣”义；“被主人差遣”(pesīyate sāminā)，故为“ceṭo”，加“ṇo”后缀；在自义上加“ko”后缀，成“ceṭako”。（词根）“pisa”是“差遣”义，加“ṇo”后缀，“s”音双写（成“pisso”）。（词根）“bhara”是“支持、养育”义；“被养育”(bharīyati)，故为“bhacco”。根据“riccā”的规则分离，从“bhara”等词根也可加“ricca”后缀；又根据“ramhi ranto rādino”的规则，“ra”音被省略，故为“bhacco”。“paricarati sāmīnaṃ”（服侍主人），故为“paricāriko”。“Dāsero”、“dāseyyo”、“goppako”、“niyojjo”、“abhujisso”也在此列。

515. තෙ ච දාසා අන්තොජාතාදිවසෙන චතුධා සියුං. අන්තොගෙහෙ දාසියා කුච්ඡිම්හි ජාතො අන්තොජාතො, ධනෙන කීතො ධනං දත්වා දාසභාවං ගතො ධනක්කීතො, සයමෙව දාසබ්‍යොපගතො භයනිවාරණාද්‍යත්ථං දාසභාවමුපගතො ච කරමරභාවෙන ආනීතො කරමරානීතො ච, ඉච්චෙවං තෙ දාසා චතුධා සියුන්ති පකතං.

515. 而那些奴隶，根据“家生”等，可分为四种。在家中由女奴所生，是为“antojāto”（家生奴）；以钱财买来，是为“dhanakkīto”（钱买奴）；自己成为奴隶（例如为了避免恐惧等），是为“sayameva dāsabyopagato”（自愿奴）；以及作为战俘被带来者，是为“karamarānīto”（俘虏奴）。如是，那些奴隶可有四种，此乃定说。

516. ද්වයං භුජිස්සෙ. භුජ පාලනජ්ඣොහාරෙසු, ඉසො, ද්විත්තං. තිකං නීචෙ. නිහීනං චිනොතීති නීචො, ණො, රස්සස්ස දීඝතා. ජම අදනෙ, මො. නිච්ඡයෙන හානිං ගච්ඡතීති [Pg.347] නිහීනකො, හා පරිහානෙ, ඉ ගතියං, යු, සකත්ථෙ කො.

516. 二者指自由人(bhujissa)。（词根）“bhuja”是“守护、享用”义，加“iso”后缀，辅音双写（成“bhujisso”）。三者指卑贱者(nīca)。“nihīnaṃ cinoti”（积聚卑劣者），故为“nīco”，加“ṇo”后缀，短元音变长。（词根）“jama”是“食”义，加“mo”后缀（成“jammo”）。“nicchayena hāniṃ gacchati”（确实地走向堕落），故为“nihīnako”；（词根）“hā”是“衰退”义；（词根）“i”是“去”义；加“yu”后缀；在自义上加“ko”后缀。

‘‘විවණ්ණො පාපරො නීචො, පාකිතො ච පුථුජ්ජනො;

නිහීනො’පසදො ජම්මො, ඛුල්ලකො ඉතරො ච සො’’. –

“失色者、作恶者、卑贱者，以及鄙俗的凡夫；卑劣者、败类、愚昧者，渺小者以及其他卑下者。”

ත්‍යමරකොසෙ. විගතො වණ්ණො අස්සමො යස්ස විවණ්ණො. ‘‘අස්සමො බ්‍රහ්මචාරියාදි, චතුක්කෙපි මඨෙපි චෙ’’ති නානත්ථසඞ්ගහෙ. පාපං රාතීති පාපරො. පකතියං යථාජාතභාවෙ භවො විජ්ජමානො, න තු බ්‍යාපාරොති පාකිතො, ණො. සජ්ජනෙහි පුථුභූතො ජනො පුථුජ්ජනො. අපකට්ඨං සදති ගච්ඡතීති අපසදො. ඛුදං ලාතීති ඛුල්ලො, දස්ස ලො, ඛුල්ලො එව ඛුල්ලකො. ඉතං කම්පිතං රාතීති ඉතරො.

此在《阿摩罗俱舍》(Amarakośa)中。“其种姓(vaṇṇa)或修行期(assama)已失”(vigato vaṇṇo assamo yassa)，是为“vivaṇṇo”。在《多义集》(Nānatthasaṅgaha)中说：“Assama是梵行等，也指四阶段或寺院”。“带来罪恶”(pāpaṃ rā-)，是为“pāparo”。“存在于自然、天生的状态，而非通过努力”，是为“pākito”，加“ṇo”后缀。“与善人分离之人”(sajjanehi puthubhūto jano)，是为“puthujjano”。“走向低劣”(apakaṭṭhaṃ sadati/gacchati)，是为“apasado”。“取其小者”(khudaṃ lā-)，是为“khullo”，“d”变为“l”；“khullo”即是“khullako”。“带来已逝或动摇者”(itaṃ kampitaṃ rā-)，是为“itaro”。

ද්වයං අනාලසෙ. කුසීතස්ස භාවො කොසජ්ජං, තං යස්ස නත්ථීති නික්කොසජ්ජො. ලස කන්තියං, අප්පං ලසතීති කිලාසු, ණු, න කිලාසු අකිලාසු. මන්ද සුපනෙ, අ. න ලසති කීළතීති අලසො.

二者指不懈怠者(anālasa)。“懈怠(kusīta)的状态是kosajja”；无此者，是为“nikkosajjo”。（词根）“lasa”是“喜爱、活跃”义；“少喜爱”(appaṃ lasati)，是为“kilāsu”（疲倦者），加“ṇu”后缀；非“kilāsu”者，是为“akilāsu”（不疲倦者）。（词根）“manda”是“睡眠”义，加“a”后缀（成“mando”）。“不活跃、不玩乐”(na lasati kīḷati)，是为“alaso”（懒惰者）。

517. චතුක්කං චණ්ඩාලෙ. සං සුනඛං පචතීති සපාකො. චණ්ඩ චණ්ඩික්කෙ, ආලො. මතඞ්ගස්ස අපච්චං මාතඞ්ගො. චු චවනෙ, ණ්වු, චවකො. ‘‘ප්ලවකො’’තිපි පාඨො, ප්ලව ගතියං, ණ්වු.

517. 四者指旃陀罗(caṇḍāla)。“烹煮狗(sunakha)”(saṃ pac-)，是为“sapāko”。（词根）“caṇḍa”是“暴恶”义，加“ālo”后缀（成“caṇḍālo”）。“Mataṅga的后代”，是为“mātaṅgo”。（词根）“cu”是“移动、掉落”义，加“ṇvu”后缀，成“cavako”。也有读作“plavako”的；（词根）“plava”是“去、跳”义，加“ṇvu”后缀。

‘‘චණ්ඩාලප්ලවමාතඞ්ගා[Pg.348], දිවාකිත්තිජනඞ්ගමා;

නිසාදසපචාඅන්තෙ-වාසී චණ්ඩාලපුක්කුසා’’. –

“旃陀罗、普拉瓦迦、摩登伽，白日誉者、人行者；尼沙陀、食狗者、边住者，旃陀罗、补羯娑。”

ත්‍යමරකොසෙ.

此在《阿摩罗俱舍》(Amarakośa)中。

මිලක්ඛජාත්‍යාදයො මහාරඤ්ඤනිවාසිනො තබ්භෙදා තස්ස චණ්ඩාලස්ස විසෙසා.

蔑戾车(Milakkha)种姓等居住于大森林者，是旃陀罗(caṇḍāla)的类别，是其特例。

ගොමංසභක්ඛකො යො තු,ලොකබාහ්‍යඤ්ච භාසතෙ;

සබ්බාචාරවිහීනො’යං,මිලක්ඛජාති වුච්චතෙ.

“食牛肉者，言语粗鄙，全无行仪，此人被称为蔑戾车种姓。”

මිලක්ඛ අබ්‍යත්තසද්දෙ. මිලක්ඛන්තෙ අබ්‍යත්තං භාසන්තෙති මිලක්ඛා, තෙසං ජාති යොනි මිලක්ඛජාති. මයූරපිඤ්ඡාදිපරිධානො කිරාතො, කිර විකිරණෙ, අතො, කිරතීති කිරාතො. කිරතොපි. පත්තපරිධානො සවරො. සව ගතියං, අරො. ආදිනා පුලින්දො, පුල මහත්ථෙ, දො, පුලින්දො, සභාසා බ්‍යවහාරී දෙසන්තරභාසානභිඤ්ඤො, පුලින්දො සවරපරියායොති කෙචි.

（词根）`milakkha`义为“不清晰之声”。因其“言语不清”，故称“蔑戾车”(milakkhā)；其种姓出身即“蔑戾车种姓”(milakkhajāti)。身穿孔雀羽等者为“基拉陀”(kirāto)；（词根）`kira`为“散布”义，加“ato”后缀，因其“散布”，故为“基拉陀”。亦作`kirato`。身穿树叶者为“萨瓦罗”(savaro)；（词根）`sava`为“行”义，加“aro”后缀。此外有“普林达”(pulindo)；（词根）`pula`为“大”义，加“da”后缀，成“pulindo”；他使用自己的语言，不通晓他国语言。有人说“普林达”是“萨瓦罗”的异名。

518-519. තිකං ලුද්දමත්තෙ, අයම්පි මිලක්ඛප්පකාරො. මිගමච්ඡාදීනං නිසාදනතො මාරණතො නෙසාදො. ලුධ උපඝාතෙ[Pg.349], දො, ධස්ස දො, ලූ ඡෙදනෙ වා, දො, උභයත්‍රාපි සකත්ථෙ කො. විජ්ඣතීති බ්‍යාධො, රස්සස්ස දීඝතා. ද්වයං මිගලුද්දෙ. මිගෙ හන්තීති මිගවො, වො. මිගෙ විජ්ඣතීති මිගබ්‍යධො.

518-519. 三词指猎人，此亦为蔑戾车之类。因其埋伏与杀害鹿、鱼等，故称“尼萨陀”(nesādo)。（词根）`ludh`为“伤害”义，加“da”后缀，`dh`变为`d`；或（词根）`lū`为“切割”义，加“da”后缀；二者皆可于原义上加“ka”后缀。因其“刺穿”，故称“猎人”(byādho)，其中短元音被延长。二词指猎鹿者。因其“杀鹿”，故称“猎鹿者”(migavo)，加“va”后缀。因其“刺鹿”，故称“刺鹿者”(migabyadho)。

සිලොකො සුනඛෙ. සරමා සුනී, තස්සාපච්චං සාරමෙය්‍යො, ණෙය්‍යො. සුන්දරං නඛමෙතස්ස සුනඛො, සුනස්ස වා පාටිපදිකස්ස උනඛො, සුන ගතියං වා, ඛො, එවං සබ්බත්‍ර පාටිපදිකවසෙන වා ධාතුවසෙන වා රූපසිද්ධි වෙදිතබ්බා. සුන ගතියං, සුනස්ස වා උනො. සොණ වණ්ණගතීසු, සුන ගතියං වා, ණො, ණත්තං, සුනස්ස වා ඔණො. කුක ආදානෙ, උරො, කුක්කුරො. සුන ගතියං, උස්ස වාදෙසෙ ස්වානො, උවාදෙසෙ සුවානො. මිගෙ සරති හිංසතීති සාළූරො, ඌරො, රස්ස ළො. දීඝාදිම්හි සූනො. උස්සාත්තෙ සානො. නලොපෙ උස්සාත්තෙ සා, අයං පුමෙ, කොලෙය්‍යො, මිගදංසකො, භසකොප්‍යත්‍ර, කුලෙ ගෙහෙ භවො කොලෙය්‍යො. මිගං දංසතීති මිගදංසකො. භසති බුක්කතීති භසකො, භස භණනෙ.

此颂说狗。萨罗摩(Saramā)是母狗，其后代为萨罗摩耶(sārameyyo)，由后缀`ṇeyya`派生。“其爪甚美”，故为犬(sunakho)；或于词干`suna`后加`kha`；或词根`suna`为“行”义，加后缀`kha`。如是，处处皆应依词干或语根了知词形成就。词根`suna`为“行”义，（成`suna`）；或于`suna`后加`una`。词根`soṇa`为“颜色、行”义；或词根`suna`为“行”义，加后缀`ṇa`，`n`音变为`ṇ`；或于`suna`后加`oṇa`。词根`kuka`为“取”义，加后缀`ura`，成`kukkura`。从词根`suna`（“行”义），`u`音变为`vā`，成`svāna`；`u`音变为`uvā`，成`suvāna`。因其“追逐并伤害鹿”，故为`sāḷūra`，加后缀`ūra`，`r`音变为`ḷ`。首音节长音时作`sūna`。在`ussātta`义时作`sāna`。`n`音脱落，在`ussātta`义时作`sā`，此为阳性。`koleyya`、`migadaṃsaka`、`bhasaka`亦在此列。“生于家中”，故为`koleyya`。因其“咬鹿”，故为`migadaṃsaka`。因其“吠叫”，故为`bhasaka`；词根`bhas`为“言说”义。

භෙසජ්ජාදියොගෙන, නිස්සග්ගෙන වා උම්මත්තාදිභාවමාපන්නො සුනඛො ‘‘අළක්කො, අතිසුනො’’ති ච වුච්චතෙ. අල නිවාරණෙ, කම්මනි ණ්වු, ද්විත්තළත්තානි, අළක්කො. අලක්කොපි. පකතිං අතික්කන්තො සුනො අතිසුනො.

因药物作用或天性而陷入疯狂等状态的狗，亦被称为狂犬(aḷakka)和恶犬(atisuna)。词根`ala`为“阻止”义，被动式加后缀`aka`(`ṇvu`)，`ḷ`音重叠，成`aḷakka`。亦作`alakka`。“超越常态的狗”即为恶犬(atisuna)。

520. සාදිබන්ධනං සුනඛාදිබන්ධනං රජ්ජාදි ගද්දූලො නාම. ගද්ද සද්දෙ, උලො, දීඝො. ද්වයං දීපකෙ. දීප දිත්තියං, ණ්වු, චිට පෙසනීයෙ, ලුද්දෙන චිට්‍යතෙති චෙටකො, ණො, සකත්ථෙ කො, ණ්වුපච්චයෙන වා සිද්ධං.

520. 用于捆绑狗等的绳索等物，名为项圈(gaddūlo)。词根`gadda`为“声”义，加后缀`ula`，元音延长。二词指豹(dīpaka)。词根`dīp`为“发光”义，加后缀`aka`(`ṇvu`)，（成`dīpaka`）。词根`ciṭ`为“派遣”义；“被猎人派遣”，故为`ceṭaka`，加后缀`a`(`ṇa`)；或于原义上加后缀`ka`；或由后缀`aka`(`ṇvu`)成就。

තිකං [Pg.350] පාසෙ. බන්ධ බන්ධනෙ, කත්තරි යු. ගන්ථ ගන්ථනෙ, ගන්ථ කොටිල්‍යෙ වා, න්ථස්ස ණ්ඨො. පස බාධනඵුසනෙසු, කත්තරි ණො. ද්වයං වාකරායං, යා සාණතචාදීහි මිගාදීනං බන්ධනත්ථං කතා. වක ආදානෙ, අරො, ඉත්ථියමතො ආ. මිගෙ ගන්ථති බන්ධතීති මිගගන්ථනී, ‘‘මිගබන්ධනී’’තිපි පාඨො.

三词指罗网(pāsa)。词根`bandh`为“束缚”义，主动式加后缀`ana`(`yu`)。词根`ganth`为“打结”义，或“弯曲”义，`nth`变为`ṇṭh`。词根`pas`为“阻碍、触碰”义，主动式加后缀`a`(`ṇa`)。二词指捕兽网(vākarā)，即用麻、树皮等为捕捉鹿等而制成之物。词根`vak`为“取”义，加后缀`ara`，阴性时`a`变为`ā`（成`vākarā`）。因其“捆绑鹿”，故为`migaganthanī`；亦有读作`migabandhanī`者。

521. ද්වයං කුමීනෙ. යත්‍ර මච්ඡා පවිසන්තෙව, න නිස්සරන්ති, කුච්ඡිතා වෙණී අස්සා කුවෙණී, නදාදි. වජ්ඣප්පත්තතාය කුච්ඡිතා මීනා යස්මිං කුමීනං, කමු පදවික්ඛෙපෙ වා, ඉනො, මච්ඡාධානීප්‍යත්‍ර, මච්ඡා ආධීයන්තෙ යස්සං මච්ඡාධානී, යු, නදාදි. ද්වයං ජාලෙ. ආනීයන්තෙනෙනාති ආනයො, ණො, ඊස්සෙ, එ අය. ජලෙ හිතං ජාලං, ණ.

521. 二词指鱼篓(kumīna)，即鱼一旦进入便不能出离之处。“其编织甚劣”，故为`kuveṇī`，属`nadī`等词类。“鱼入其中即遭捕杀，故为可鄙”，是为`kumīna`；或词根`kam`为“行走”义，加后缀`ina`。`macchādhānī`（鱼器）亦在此列；“鱼被置于其中”，故为`macchādhānī`，加后缀`anī`(`yu`)，属`nadī`等词类。二词指网(jāla)。“用此带来”，故为`ānaya`，加后缀`a`(`ṇa`)，`ī`音变为`e`，再变为`ay`。“置于水中”，故为`jāla`，加后缀`a`(`ṇa`)。

ද්වයං වධට්ඨානෙ. ආගන්ත්වා හනන්ති යස්මිං ආඝාතනං, යු, හනස්ස ඝාතො. වධස්ස මාරණස්ස ඨානං වධට්ඨානං. ද්වයං අධිකොට්ටනෙ. සදා ආකොට්ටනත්තා සහ ඌනෙනාති සූනා, සුන ගතියං වා, ඉත්ථියමති අ, දීඝාදි. කුට ඡෙදනෙ, අධිකොටෙන්ති යස්මිං අධිකොට්ටනං.

二词指屠宰场(vadhaṭṭhāna)。“来而杀之”处，故为`āghātana`，加后缀`ana`(`yu`)，`han`变为`ghāta`。“杀戮、屠宰之处”，即`vadhaṭṭhāna`。二词指砧板(adhikoṭṭana)。因其常被砍剁，或与`ūna`同义，故为`sūnā`；或词根`sun`为“行”义，阴性加后缀`a`，首元音延长等。词根`kuṭ`为“切割”义；“于此砍切”，故为`adhikoṭṭana`。

522. ද්විපාදං චොරෙ. තං කරොතීති තක්කරො, ථෙය්‍යත්ථං වා තක්කයතීති තක්කරො. තක්ක විතක්කෙ, අරො. මුස [Pg.351] ථෙය්‍යෙ, කත්තරි ණ්වු. චුර ථෙය්‍යෙ, ණො, චුරා ථෙය්‍යසීලමස්සෙති වා චොරො, ණො. ථෙන චොරියෙ, චුරාදි, අ. එකං අසහායං අගාරං ගෙහං එකාගාරං, තං පයොජනං යස්ස එකාගාරිකො, ඉකො. මොසත්ථිනො හ්‍යෙකාගාරං පයොජනං. සමාති තුල්‍යත්ථා. දස්සුප්‍යත්‍ර. දංස දංසනෙ, සු, නිග්ගහීතලොපො.

522. 二句说盗贼(cora)。“做那事（偷盗）”，故为`takkara`；或“为偷盗而思量”，故为`takkara`。词根`takk`为“思量”义，加后缀`ara`。词根`mus`为“偷盗”义，主动式加后缀`aka`(`ṇvu`)。词根`cur`为“偷盗”义，加后缀`a`(`ṇa`)；或“其有偷盗之习性”，故为`cora`，加后缀`a`(`ṇa`)。词根`then`为“偷盗”义，属`cur`等词根类，加后缀`a`。“单独无伴的房子”即`ekāgāra`；“以此为目标者”，即`ekāgārika`（夜盗），加后缀`ika`。因为对于盗贼来说，单独的房子是其目标。`Samā`亦是同义词。`Dassu`亦在此列。词根`daṃs`为“咬”义，加后缀`su`，鼻音(`ṃ`)脱落。

තිකං ථෙය්‍යක්‍රියායං. ථෙනස්ස කම්මං ථෙය්‍යං, චොරස්ස කම්මං චොරිකා. මුසනං මොසො, භාවෙ ණො. වෙ තන්තසන්තානෙ, වෙමො, අනිත්ථී. වායනත්ථො දණ්ඩකො වායනදණ්ඩකො, වාසරදණ්ඩකොපි.

三词指偷盗行为(theyyakriyā)。“盗贼(thena)的行为”是`theyya`；“盗贼(cora)的行为”是`corikā`。`moso`（偷盗）由词根`mus`派生，在状态义上加后缀`a`(`ṇa`)。词根`ve`为“纺织延续”义，派生出`vema`（织机），非阴性词。`vāyanadaṇḍaka`（织布棍）亦作`vāsaradaṇḍaka`。

523. තිකං සුත්තෙ. සුච ගතියං, තො. තනු විත්ථාරෙ, තු, තන්තු පුමෙ, තන්තපයොජනත්තා තන්තං. ලෙප්‍යාදිකම්මනි ලෙපනාදික්‍රියායං පොත්ථසද්දො වත්තති. ආදිනා පොත්ථලිකාදිලිඛනකම්මං ගය්හතෙ, පුස ස්නෙහසෙචනපූරණෙසු, භාවෙ ථො. අථ වා ලෙප්‍යාදිකම්මනි කම්මකාරකභූතෙ ලෙපිතබ්බාදිම්හි පොත්ථසද්දො, තදා කම්මනි ථො, පොත්ථං.

523. 三词指线(sutta)。词根`suca`为“行”义，加后缀`ta`(`to`)。词根`tanu`为“展开”义，加后缀`tu`，得`tantu`，为阳性；因其有线的功能，故称`tanta`。在`lepyādikammani`（涂抹等工作）即`lepanādikriyā`（涂抹等行为）中，使用`pottha`一词。`ādi`（“等”字）包含了制作玩偶(potthalikā)、书写等工作。词根`pusa`为“润滑、浇灌、填充”义，在状态义上加后缀`tha`(`tho`)。或者，在涂抹等工作中，当`pottha`一词指作为业格的被涂抹物等时，则是在业格义上加后缀`tha`(`tho`)，得`pottha`。

වත්ථදන්තකට්ඨසිඞ්ගාදිපොත්ථලිකායං පඤ්චාලිකාදිද්වයං. පඤ්චඞ්ගානි යස්සා සන්ති සජීවස්සෙවාති පඤ්චාලිකා, ඉකො. මජ්ඣෙ ලකාරාගමො. පොත්ථෙන වත්ථෙන අලඞ්කරියත්තා පොත්ථලිකා. අල භූසනෙ, ණ්වු. ‘‘චතුරො ජනා පොත්ථකමග්ගහෙසු’’න්ති එත්ථ පොත්ථකසද්දෙන වත්ථං වුත්තං, පොත්ථසද්දොයෙව හි සකත්ථෙ කපච්චයෙන ‘‘පොත්ථකො’’ති වුත්තො. ‘‘පුත්තලිකා’’තිපි පාඨො, පුත්තො විය අලඞ්කරීයතෙති පුත්තලිකා, පුත්තිකාප්‍යත්‍ර.

对于由布、象牙、木、角等制成的玩偶(potthalikā)，有`pañcālikā`（五肢像）等二词。“有五肢，如活物一般”，故称`pañcālikā`，加后缀`ika`。中间加入字母`l`。因以布(pottha)或衣物(vattha)装饰，故称`potthalikā`。词根`ala`为“装饰”义，加后缀`aka`(`ṇvu`)。在“四人取了`potthaka`”一句中，`potthaka`一词说的是布，因为`pottha`一词在自身义上加`ka`后缀，即说成`potthaka`。亦有`puttalikā`这种读法。“如儿子(putta)般被装饰”，故称`puttalikā`。此处也作`puttikā`。

524. යං [Pg.352] කූපතො ආවාටතො අම්බුනො ජලස්ස උබ්බාහනං උද්ධාරණං භවෙ, තං ‘‘උග්ඝාටනං, ඝටීයන්ත’’මිති චොච්චතෙ. උද්ධං ඝටීයති උදකන්ති උග්ඝාටනං, යු. ඝට චෙතායං, ඝටීයෙව උද්ධාධොගමනවසෙන ගමනතො ඝටීයන්තං, යා ගතිපාපුණනෙසු, අන්තො, තො වා.

524. 凡从井(kūpa)或坑(āvāṭa)中汲水，此行为被称为`ugghāṭana`（汲水）或`ghaṭīyanta`（水罐汲取）。“水被向上(uddhaṃ)提取”，故称`ugghāṭana`，加后缀`ana`(`yu`)。词根`ghaṭa`为“努力”义。因水罐(ghaṭī)本身通过上下移动而行进，故称`ghaṭīyanta`。或由词根`yā`（“行进、到达”义）加后缀`anta`或`ta`派生。

ද්වයං මඤ්ජුසායං, යා කට්ඨෙහි කරීයති. මන ඤාණෙ, සො, ජුමජ්ඣො, පෙල ගතියං, පෙ පාලනෙ වා, ලො, ළත්තං, පෙළා, පල රක්ඛණෙ වා, කත්තරි අ, අස්සෙ, පෙළා. තිකං පච්ඡියං. පිට සඞ්ඝාතෙ, ණ්වු, පිටකො, වුද්ධිම්හි පෙටකො. පස පාලනෙ, ඡි, පච්ඡි, ඉත්ථියං.

二词指箱子(mañjusā)，它是由木制成的。词根`mana`为“知”义，加后缀`sa`(`so`)，中间插入`ju`，（成`mañjusā`）。词根`pela`（行进）或`pe`（保护），加后缀`la`，`l`音变为`ḷ`，成`peḷā`；或词根`pala`（保护），主动式加后缀`a`，经音变而成`peḷā`。三词指篮子(pacchi)。词根`piṭa`为“堆积”义，加后缀`aka`(`ṇvu`)，成`piṭaka`（篮子、经藏）；元音增强时，则为`peṭaka`。词根`pasa`为“保护”义，加后缀`chi`，成`pacchi`，为阴性词。

525. ද්වයං කාජෙ. විවිධං භාරමාභඤ්ජන්ති ඔලම්බන්ති යස්සං බ්‍යාභඞ්ගී. කජ්ජ බ්‍යධනෙ, කත්තරි ණො, එකස්ස ජස්ස ලොපො, කච බන්ධනෙ වා, අධිකරණෙ ණො, චස්ස ජො, කාජො, කාචොපි. අත්‍ර කාජෙ අවලම්බනං වෙත්තාදිවිකති සික්කා නාම. සක සත්තියං, කත්තරි කො, උපාන්තස්සි, සික්කා, කාජොපි.

525. 二词指扁担(kāja)。各种重物悬挂其上而下垂，使其弯曲，故称`byābhaṅgī`。`kāja`一词，可源于词根`kajja`（穿刺），在作格义上加后缀`a`(`ṇa`)，并省略一个`j`；或源于词根`kaca`（捆绑），在处格义上加后缀`a`(`ṇa`)，且`c`变为`j`，成为`kāja`，亦可作`kāca`。在此扁担上悬挂的藤条等编织物，名为`sikkā`（吊网）。`sikkā`一词，可源于词根`saka`（能力），在作格义上加后缀`ka`，经音变而成；亦可作`kāja`。

ද්වයං උපාහනෙ. උපනය්හතෙ බන්ධීයතෙති උපාහනො, වණ්ණවිපරියයො, රස්සස්ස දීඝතා, වාකාරෙන උපාහනං. පජ්ජතෙ [Pg.353] යාය පාදු, උ, පාදු ඉත්ථී, ‘‘පන්නද්ධී පාදුකා පාණිහිතා පදරථී’’තිපි තිකණ්ඩසෙසො . තබ්භෙදා තස්සුපාහනස්ස භෙදා විසෙසා පාදුකා නාම, පද ගමනෙ, ණුකො, පාදුකා, බහුපටලා චම්මමයා කට්ඨමයාත්‍යෙකෙ.

二词用于鞋履(upāhana)。“被穿上、被绑缚”，故称upāhano；此词有字母换位、短音变长音，以及词尾变化，而成upāhanaṃ。“凭借它行走”，故称pādu，加后缀u，pādu是阴性词。在《三蕴补》(Tikaṇḍasesa)中也说：“pannaddhī、pādukā、pāṇihitā、padarathī”。其类别，即那种鞋履的区别或特殊类型，名为pādukā。[词根]pada(行)加上后缀ṇuko，即成pādukā。有些是多层的，由皮革或木制成。

526. තිකං චම්මරජ්ජුයං. වර ඉච්ඡායං, වර සංවරණෙ වා, ඡදාදීහි තත්‍රණ. වරත්තා, වරත්තං, වරත්‍රා, වරත්‍රම්පි. වද්ධ වද්ධියං, සකත්ථෙ කො, වද්ධිකා. නය්හතෙ බන්ධීයතෙ යාය නද්ධී, නහ බන්ධනෙ, තො, නදාදි.

526. 三词用于皮绳(cammarajju)。[词根]vara义为“意欲”，或vara义为“遮蔽”，加后缀traṇa，得varattā、varattaṃ、varatrā，也作varatram。[词根]vaddha义为“增长”，在自身义上加后缀ko，得vaddhikā。“凭借它被绑缚、被捆扎”，故称naddhī；[词根]naha义为“捆绑”，加后缀to，属于nadādi[词组]。

ද්වයං අග්ගිදීපනෙ. භස භාසදිත්තීසු, දිබ්බතෙ අග්ගි යාය භස්තා, තො, ත්‍රණම්හි භස්ත්‍රා, නදාදිනො ආකතිගණත්තා ඊපච්චයාභාවො. චම්මමයං පසිබ්බකං චම්මපසිබ්බකං, චම්මපසිබ්බකාපි.

二词用于点火[工具]。[词根]bhasa义为“燃烧、发光、照耀”。“凭借它使火燃烧”，故称bhastā(风箱)，加后缀to；若加后缀tra，则为bhastrā。因其属于nadādi这一开放词组，故无ī后缀。皮制的袋子称为cammapasibbakaṃ(皮囊)，亦可作cammapasibbakā(皮风箱)。

තෙජසෙ සුවණ්ණාදිකෙ ආවත්‍යතෙ යත්‍ර, සා සොණ්ණාද්‍යාවත්තනී මූසා නාම, මුස ථෙය්‍යෙ, අ, මූසා, දීඝාදි. කලාදිකං යාව පාදෙන නාමං. කුට ඡෙදනෙ, කරණසාධනං, කූටං, දීඝාදි, වාකාරෙන කූටො. අයසො, අයොමයො වා ඝනො අයොඝනො.

在熔炼金等[金属]时，使之旋转之处，那金等旋转器名为mūsā(坩埚)。[词根]musa义为“偷盗”，加后缀a，得mūsā，有长音等[变化]。从kalā等直到pāda都是[工具]的名称。[词根]kuṭa义为“切割”，作工具格派生，得kūṭaṃ(锤子)，有长音等[变化]，词尾变化后成kūṭo。铁的，或铁制的坚实之物，是ayoghano(铁砧)。

527. කම්මාරානං භණ්ඩං කම්මාරභණ්ඩං. සඞ්ගම්ම ඩංසතීති සණ්ඩාසො, ණො, නිග්ගහීතලොපො, සණ්ඩාසො, යෙනාදිත්තලොහාදි [Pg.354] ගය්හතෙ. ද්වයං අධොභාගට්ඨෙ අයොඝනෙ. මුද සංසග්ගෙ, ථි, මුට්ඨි, ඉත්ථී. අධිකරොති යස්සං අධිකරණී, යු, නදාදි.

527. 工匠的器具是工匠器具(kammārabhaṇḍaṃ)。“合起来咬住”，故称saṇḍāso，加后缀ṇo，有鼻音(niggahīta)脱落[现象]。Saṇḍāso(钳子)，用它来夹取烧红的铁等物。二词用于位于下部的铁砧(砧座)。[词根]muda义为“结合”，加后缀thi，得muṭṭhi(拳，柄)，为阴性词。“在其上进行操作”，故称adhikaraṇī(砧座)，加后缀yu，属于nadādi[词组]。

තබ්භස්තා තෙසං කම්මාරානං භස්තා අග්ගිදීපනී ගග්ගරී නාම, යා ‘‘උක්කා’’තිපි වුච්චති, සා ච නාරී, ‘‘ගග්ග’’ඉති සද්දං රාතීති ගග්ගරී, මන්ථනියම්පි. ද්වයං ඛුද්දකසත්ථෙ. සස හිංසායං, ථො. පියම්පි ඵාලෙතීති පිප්ඵලං, ඵල විදාරණෙ.

那些铁匠的风箱中，有一种点火用的风箱名为gaggarī，它也被称为ukkā(火把)，此词为阴性。因其发出“gagga”的声音，故名gaggarī，亦可指搅拌器(manthani)。二词用于小刀(khuddakasattha)。[词根]sasa义为“伤害”，加后缀tho[构成sattha]。“能劈开喜爱之物”，故称pipphalaṃ，[词根]phala义为“劈开”。

528. ද්වයං නිකසෙ. සා තනුකරණෙ, යු, ණත්තං, නිකසතෙ පරික්ඛ්‍යතෙ සුවණ්ණන්ති නිකසො. කසොපි. සූචියා නාසාවිජ්ඣනං ආරා, අර ගමනෙ, ආ, ආරා, චම්මකාරානං චම්මවෙධනෙපි ආරා, ‘‘තිකං සූචිය’’න්ති කෙචි.

528. 二词用于试金石(nikasa)。[词根]so义为“使变薄”，加后缀yu，并有ṇ音变化；或因“黄金于其上被摩擦、被检验”，故称nikaso。亦作kaso。用于穿鼻的针具是ārā(锥子)；[词根]ara义为“行进”，加前缀ā，得ārā。皮匠用于穿刺皮革的工具亦称ārā。有些人说：“(这是)针的三种名称”。

ද්වයං ඛරපත්තෙ. ඛරසම්ඵස්සතාය ඛරො. ‘‘ක’’ඉති කචති පාටයති කකචො, අනිත්ථී, ‘‘කකචං ඛරපත්තඤ්චෙ’’ත්‍යමරමාලායං නපුංසකකණ්ඩං. වච්ඡායනසත්ථෙ වුත්තා ගීතවජ්ජාදිකා විජ්ජා චතුසට්ඨික්‍රියා, තථා ආලිඞ්ගනචුම්බනාදිකා ච අබ්භන්තරා චතුසට්ඨික්‍රියා කලාසද්දෙනොච්චතෙ. ආදිනා යං තත්‍ර වුත්තං කාරුකම්මං, තං ගය්හතෙ, තං සබ්බම්පි කලාදිකං කම්මං ක්‍රියා සිප්පං නාම, සී සයෙ, පො, සප්ප ගමනෙ වා, උපාන්තස්සි, සිප්පං.

二词用于锯子(kharapatta)。因其触感粗糙，故称kharo。“发出‘ka’声并切割劈裂”，故称kakaco，此为非阴性词。在《阿摩罗摩罗》(Amaramālā)的中性词篇章中提到“kakacaṃ”和“kharapattaṃ”。在《婆蹉衍那论》(Vacchāyanasattha)中所说的歌唱、演奏等六十四种技艺，以及拥抱、接吻等六十四种阿邦答勒(abbhantarā)行为，都以kalā(技艺)一词来表示。通过“等”字，其中所说的工匠技艺也被包含在内。所有这些以kalā等为首的行为、活动，都名为sippaṃ(技艺)。[词根]sī义为“躺卧”，加后缀po；或[词根]sappa义为“行进”，倒数第二个音节的元音变为i，成为sippaṃ。

529-530. පතිසදිසං [Pg.355] යං සිලාදිනා පතිරූපකං කරීයතෙ, තත්‍ර පටිමාදිචතුක්කං. මා මානෙ, මානමත්‍ර සදිසීකරණං, කත්තරි, කරණෙ වා අ, පටිමා, නාරී. වමු උග්ගිරණෙ, බො, ඉත්තං, පටිබිම්බං. ධා ධාරණෙ, ඉ, පටිනිධි, ද්වීසු. පටිමානං, පටියාතනා, පටිච්ඡායා, පටිකතිප්‍යත්‍ර.

529-530. 以石头等材料制作的相似物，即肖像，此处有四种名称。“paṭimā”(形象、雕像)一词，源于[词根]mā(度量、比拟)，此处的māna意为使之相似，在作格或工具格义上加后缀a，此为阴性词。“paṭibimbaṃ”(影像、倒影)一词，源于[词根]vamu(吐出)，加后缀bo，并有itta音变。“paṭinidhi”(代表、替代)一词，源于[词根]dhā(持有)，加后缀i，此词通二性。“paṭimānaṃ”(比拟)、“paṭiyātanā”(相似物)、“paṭicchāyā”(影子、倒影)、“paṭikati”(复制品)等亦属此类。

පජ්ජං සදිසෙ, තත්‍ර සමාදයො කෙවලා අපි තීසු, සදිසත්ථෙ ච වත්තන්ති, සන්නිකාසො, පන අන්තෙ තයො ච උත්තරපදීභූතා, තං යථා – තෙන සමො’යං, තංසමමිදං, තංසන්නිකාසො ඉච්චාදි. සම වෙලම්බෙ, අ. පතිරූපකං භජතීති පටිභාගො, ණො, කාස දිත්තියං, අ, සන්නිකාසො. සමානමිව නං දිස්සතීති සරික්ඛකො, සමානස්ස සො, දිස්ස රි, සස්ස ක්ඛො, සකත්ථෙ කො, සරික්ඛකො. සම වෙලම්බෙ, යු, සමානො, සහ මානෙනාති වා සමානො. සමානං කත්වා නං පස්සතීති සදිසො, සමානස්ස සො. පරිච්ඡෙදසධම්මා තුල්‍යාධිට්ඨිතාය සම්මිතො පරිච්ඡින්නො තුල්‍යො, සම්මිතත්ථෙ යො, අපච්චයෙ තුලොපි. භා දිත්තියං[Pg.356], සන්නිභො, නිභො ච. භූත රූපාදයොප්‍යත්‍ර, යථා පිතුභූතො, මාතුරූපො.

此节论述相似义。其中，sama等词可单独用于三性，亦可表示相似义。sannikāso等词，以及其后的三个词，亦可作为复合词的后半部分，例如：“tena samo”yaṃ”(他与彼相等)、“taṃsamamidaṃ”(此与彼相等)、“taṃsannikāso”(近似于彼)等等。[词根]sama义为“迟缓”，加后缀a，得sama(相等)。“具有相似形貌”，故称paṭibhāgo(相似物)，加后缀ṇo。[词根]kāsa义为“闪耀”，加后缀a，得sannikāso(近似)。“看似与他相同”，故称sarikkhako(类同)，由samāna变为sa，dis变为ri，s变为kkh，在自身义上加后缀ko。samāno(相等)一词，源于[词根]sama(迟缓)，加后缀yu；或因其“具有度量”(saha mānena)而得名。“将其视作相同而观察”，故称sadiso(相似)，由samāna变为sa。sammito、paricchinno、tulyo三词义为通过相似法限定、平等安住。在sammita义上加后缀yo，得tulyo；在apaccaya义上亦作tulo。[词根]bhā义为“闪耀”，得sannibho(相似)和nibho(相似)。bhūta(如……)和rūpa(如……)等词也在此处使用，例如pitubhūto(如父者)、māturūpo(如母者)。

තිකං උපමානෙ. උපමීයතෙ යෙන ඔපම්මං, මන, උපපුබ්බො මා මානෙ, යුපච්චයෙ උපමානං, ඉත්ථියමති අ, උපමා, උපමානොපමෙය්‍යානං සධම්මත්තෙප්‍යයං, වුත්තඤ්ච ‘‘උපමානොපමෙය්‍යානං, සධම්මත්තං සියොපමා’’ති. ‘‘යෙනොපමීයතෙ, යා චොපමීයතෙ, තෙස්වපි ඔපම්මාදිත්තය’’න්ත්‍යමරසීහො.

三词用于譬喻(upamāna)。“用以比喻之物”，故称opammaṃ。upamānaṃ一词，源于前缀upa加[词根]mā(度量、衡量)，再加后缀yu。其阴性形式为upamā，加后缀a。upamā亦指能喻与所喻之物在性质上的相同，如偈所说：“能喻与所喻，性质相同即譬喻。”阿摩罗僧诃(Amarasīha)说：“用以比喻之物，以及被比喻之物，这两者也都可以用opamma等三个词来指称。”

531. චතුක්කං වෙතනෙ. භරති කම්මකරෙ යාය, සා භති,ති. විස පෙරණෙ, පෙරණං ගමනාදීසු නියොජනං, කරණෙ ණො, නිබ්බෙසො, නිවෙසොපි. වී ගමනෙ, තනො. මූලෙන සමිතං මූල්‍යං, මූල පතිට්ඨායං වා, කරණෙ යො.

531. 四词用于工资(vetana)。“用以赡养工人者”，故称bhati，加后缀ti。[词根]visa义为“派遣”，派遣意为指派去旅行等，在工具格义上加后缀ṇo，得nibbeso(薪俸)，亦可作niveso。[词根]vī义为“行进”，加后缀tano，得vetana。“以根本计算的价值”，故称mūlyaṃ(价值、价格)；或源于[词根]mūla(建立)，在工具格义上加后缀yo。

‘‘කම්මඤ්ඤා තු විධා භච්චා, භතයො භම්මවෙතනං;

භරණ්‍යං භරණං මූල්‍යං, නිබ්බෙසො පණමිච්චපී’’. –

“kammaññā(工钱)、vidhā(报酬)、bhaccā(佣金)、bhatayo(工资)、bhammavetanaṃ(薪资)、bharaṇyaṃ(生活费)、bharaṇaṃ(赡养费)、mūlyaṃ(酬金)、nibbeso(薪俸)以及paṇam(报酬)等词亦然。”

ත්‍යමරසීහො.

——阿摩罗僧诃(Amarasīha)说。

ද්වයං ජූතෙ. ජු ගතිජවනෙසු, තො, දීඝාදි, ජූතං, ජුත දිත්තියං වා, කරණෙ අ. කිතවස්ස ජූතකාරස්ස කම්මං කෙතවං, ණො. අක්ඛවතී, පණොප්‍යත්‍ර. අක්ඛා පාසකා උපායත්ථෙන අස්සං සන්තීති, වන්තු, සභාවතො ඉත්ථිත්තං. පණො අට්ටො, තංයොගා පණො.

二词用于赌博(jūta)。[词根]ju义为“行进、迅速”，加后缀to，并有长音等变化，得jūtaṃ；或源于[词根]juta(闪耀)，在工具格义上加后缀a。赌徒(kitava, jūtakāra)的行为称为ketavaṃ(欺诈、赌博)，加后缀ṇo。Akkhavatī和paṇo亦属此类。“其中有作为手段的骰子(akkhā, pāsakā)”，故称akkhavatī，加后缀vantu，此词为自然阴性词。Paṇo(赌注)即是aṭṭo(赌注)，因其与此相关而得名。

පඤ්චකං [Pg.357] ජූතකාරෙ. ධාවන්තී අත්ති ධුත්ති, නිපාතනා, තංයොගා ධුත්තො, ණො, ධූ කම්පනෙ වා, තො, රස්සො, ධුත්තො, සබ්බකීළාදිපසුතෙප්‍යයං. අක්ඛෙසු ධුත්තො අක්ඛධුත්තො. මරියාදමතික්කම්ම කීළාදිපසුතො හි ‘‘ධුත්තො’’ති වුච්චති. කිතවං අස්සත්ථීති කිතවො, නිපාතනා, කිත නිවාසෙ වා, අවො. අක්ඛෙහි ජූතෙහි දිබ්බතීති අක්ඛදෙවී, ණී.

赌徒有五名。“dhutti”(欺骗)由“dhāvantī atti”不规则派生(nipātanā)而来；因与此相关，故称“dhutto”(赌徒、恶棍)，加后缀“ṇo”；或从语根“dhū”(摇动)加后缀“to”，并缩短元音，此词亦指沉迷于各种游戏等之人。沉迷于骰子者为“akkhadhutto”(骰子赌徒)。超越界限而沉迷于游戏等者，实谓“dhutto”。有欺诈(kitavaṃ)者为“kitavo”(赌徒、骗子)，此为不规则派生；或从语根“kita”(居住)加后缀“avo”。以骰子赌博者为“akkhadevī”(赌徒)，加后缀“ṇī”。

532. ද්වයං පාටිභොගෙ, පටිභුඤ්ජති පාලයතීති පාටිභොගො, භුජ පාලනෙ, ණො. පටිභවතීති පටිභූ. ද්වයං චතුවීසතිපාසකෙ, යෙන ජූතකාරා දිබ්බන්ති. අක කුටිලායං ගතියං, ඛො, අක්ඛො. පස බාධනඵුසනෙසු, ණ්වු. දෙවනොප්‍යත්‍ර. දිබ්බන්ති යෙන දෙවනො, දිවු කීළායං, යු.

532. 担保人有二名。“pāṭibhogo”：因其承诺保护(paṭibhuñjati pālayati)，故为担保人，从语根“bhuja”(保护)加后缀“ṇo”。“paṭibhū”：因其承担(paṭibhavati)，故为担保人。骰子有二名，赌徒用其赌博。“akkho”(骰子)：从语根“aka”(弯曲地行进)加后缀“kho”。“pāsaka”(骰子)：从语根“pasa”(束缚、触碰)加后缀“ṇvu”。“devano”(赌具)亦在此处，赌徒用以赌博之物，从语根“divu”(游戏)加后缀“yu”。

සාරඵලකෙ අට්ඨාපදං, පුමෙ, නපුංසකෙ වා, අට්ඨපදාන්‍යස්ස අට්ඨාපදං. දෙසන්තරෙ හි චතුරඞ්ගස්සෙව පට්ටිකායං පාසකජූතම්පි වත්තතෙ, සඤ්ඤායං අට්ඨසද්දස්ස උත්තරපදෙ රස්සස්ස දීඝතා. අට්ඨපදම්පි. පට්ටෙ ඉතො චිතො ච සරන්ති පරිවත්තන්තීති සාරිනො, තෙසං ඵලකං සාරිඵලකං, සකත්ථෙ කො.

游戏板(sāriphalaka)亦名“aṭṭhāpadaṃ”，可为阳性或中性。因其有八格(aṭṭhapadāni)，故称“aṭṭhāpadaṃ”。在异域，亦于象棋(caturaṅga)之棋盘上行骰子戏。于此名称中，“aṭṭha”一词的短元音被延长。亦作“aṭṭhapadaṃ”。于棋盘上往来移动、转换者为“sārino”(棋子)；彼等之板为“sāriphalakaṃ”(棋盘)，其中“ka”为同义后缀。

ද්වයං අබ්භුතෙ, යෙන සතාදිලාභජානිවසෙන ජූතකාරාදීනං ජයපරාජයා හොන්ති. පණ බ්‍යවහාරෙ, අ, පණො, පනොපි. අබ්භ ගමනෙ, තො, අභි සද්දෙ වා, තො, අසරූපද්විත්තං, අබ්භතොපි.

赌注有二名，赌徒等藉此获得百倍等利益而有胜负。“paṇo”(赌注)：从语根“paṇa”(交易、下注)加后缀“a”，亦作“pano”。“abbhuta”(赌注)：从语根“abbha”(行进)加后缀“to”；或从语根“abhi”(声音)加后缀“to”，并有异形重叠，亦作“abbhato”。

533. නානාදබ්බකතෙ [Pg.358] මදිරාබීජෙ සුරාබීජෙ කිණ්ණා, කිරන්ති නානාදබ්බානි මිස්සීභවන්ත්‍යස්සං කිණ්ණා, තො. මධ්වාසවෙ මධුකපුප්ඵකතෙ මජ්ජෙ මධු මතං, මධුකපුප්ඵං මධු, තප්පකතත්තා මධු, මධුකතෙපි මජ්ජෙ මධු මධ්වාසවා වුත්තා, මාධවකො, මාධ්විකම්පි, අද්වීස්විදං.

533. 由各种物质制成的酒母(madirābīja, surābīja)名为“kiṇṇā”(酒麴)。“kiṇṇā”：因各种物质被撒入(kiranti)并混合于其中，从语根“kir”(撒)加后缀“ta”。以蜜花(madhuka)花所制之酒(madhvāsava)被认为是“madhu”(蜜酒)。蜜花即“madhu”，因此花所制之酒亦称“madhu”。以蜜花所制之酒亦称“madhu”及“madhvāsava”。亦作“mādhavaka”与“mādhvika”，此二者在此处无别。

සුරාන්තං මජ්ජෙ. මද උම්මාදෙ, කරණෙ ඉරො. වරුණො නාම එකො ජනො, තෙනෙව පඨමං දිට්ඨත්තා වරුණතො ජායතීති වාරුණී, ණී, වර පත්ථනායං වා, කම්මෙ යු, අස්සු, නදාදි. මජ්ජන්තෙ යෙන මජ්ජං, වජාදිනා යො, ද්‍යස්ස ජ්ජො ච. සු අභිසවෙ, රො, සු සවනෙ වා, සුරා. හලිප්පියා, හාලා, ගන්ධොත්තමා, පසන්නා, ඉරා, කාදම්බරීප්‍යත්‍ර. හලිනො බලභද්දස්ස පියා රුච්චා හලිප්පියා. හල විලෙඛනෙ, ණො, හාලා. ඉ ගමනෙ, රො, ඉරා. පඨම’මයං ගොමන්ථ පබ්බතෙ කදම්බකොටරෙ භවා කාදම්බරී, තථා චාගමො ‘‘කදම්බකොටරෙ ජාතා, තෙන කාදම්බරී මතා’’ති.

以下为酒(majja)之异名。“madirā”：从语根“mada”(沉醉)加后缀“iro”。“vāruṇī”：有名为瓦儒那(Varuṇa)之人，因其首次发现，故称从瓦儒那所生者为“vāruṇī”，加后缀“ṇī”；或从语根“vara”(祈求)加后缀“yu”，转为“u”，属河流等(nadādi)词类。“majjaṃ”：人因此而沉醉(majjante)，故为酒，依“vajādi”规则加“yo”，“dy”变为“jj”。“surā”：从语根“su”(压榨)或“su”(流出)加后缀“ro”。“halippiyā”、“hālā”、“gandhottamā”、“pasannā”、“irā”、“kādambarī”亦在此处。“halippiyā”：因其为持犁者大力罗摩(Balabhadra)所喜爱(piyā)。“hālā”：从语根“hala”(耕作)加后缀“ṇo”。“irā”：从语根“i”(去)加后缀“ro”。“kādambarī”：此酒最初生于戈曼达(Gomantha)山咖丹巴(kadamba)树洞中。如传承所言：“生于咖丹巴树洞，故被认为是kādambarī。”

ද්වයං තාලාදිරසජෙ. ආසවන්ති මානපුරිසමදාදයො යෙනාති ආසවො. මදං ජනෙතීති මෙරයං, ණෙය්‍යො, අස්සෙ, දස්ස රො ච. සීධුප්‍යත්‍ර. මජ්ජවිසෙසෙපි තයමිදං වදන්ති, වුත්තඤ්ච –

由棕榈等树汁所制之酒有二名。“āsavo”(醇酒)：骄慢、沉醉等由此流出(āsavanti)，故为“āsavo”。“merayaṃ”(烈酒)：能生醉意(madaṃ janeti)，故为“merayaṃ”。“sīdhu”(蜜酒)亦在此处。关于这些特定之酒，亦有此三者之说，如所言——

‘‘සීධුඋච්ඡුරසෙ පක්කෙ, අපක්කෙ ආසවො භවෙ;

මෙරයං ධාතකීපුප්ඵ-ගුළධඤ්ඤම්බිලොට්ඨිත’’න්ති.

“煮熟之蔗汁为‘sīdhu’(蜜酒)，未煮熟者为‘āsavo’(醇酒)；‘merayaṃ’(烈酒)则由陀得迦(dhātakī)花、糖、酸谷粥(dhaññambila)混合而成。”

534. ද්වයං [Pg.359] පානපත්තෙ. සර ගතියං, ණ්වු. සර ගතිහිංසාචින්තාසු වා. චස භක්ඛනෙ, ණ්වු, ද්වයංප්‍යනිත්ථී. සීධුම්හි ච සරකො.

534. 饮器有二名。“saraka”(杯)：从语根“sar”(去)加后缀“ṇvu”；或语根“sar”亦有去、害、思之意。“casaka”(杯)：从语根“cas”(饮用)加后缀“ṇvu”。此二词皆非阴性。“sarako”亦指“sīdhu”(蜜酒)。

ද්වයං පානමණ්ඩලෙ. ආපිවන්ති සංභූය පිවන්ත්‍යස්මිං ආපානං, යු. පානස්ස මණ්ඩලං කොට්ඨං පානමණ්ඩලං.

饮酒处有二名。“āpānaṃ”(酒会)：人们聚集于此饮酒(saṃbhūya pivanti asmiṃ)，故名“āpānaṃ”，加后缀“yu”。“pānamaṇḍalaṃ”(酒席)：饮酒之圈(maṇḍalaṃ)或房间(koṭṭhaṃ)。

535. සමත්තලිඞ්ගාසඞ්ගහතො අසම්පුණ්ණතං පරිහරති. අත්‍ර අස්මිං වග්ගෙ යෙ යොගිකා සද්දාවෙණිකමායාකාරචොරඅක්ඛදෙවිප්පභුතයො පුමෙ භූරිප්පයොගත්තා පචුරප්පයොගදස්සනතො එකස්මිං ලිඞ්ගෙ පුමෙ ඊරිතා කථිතා, තෙ තද්ධම්මත්තා තංයොගවසා එකක්‍රියාකාරිත්තා අඤ්ඤවුත්තියං තතො අඤ්ඤත්‍ර ඉත්ථාදීසු වුත්තියං සත්‍යං ලිඞ්ගන්තරෙපි ඉත්ථිලිඞ්ගාදොපි නෙය්‍යා උපනීයා, තං යථා – මායාකාරී ඉත්ථී, මායාකාරමිදං කුලමිච්චාදි. යෙ ත්වයොගිකා මාගධමාලිකකුම්භකාරාදයො, තෙ ජාතිවචනත්තා සුද්දාදයො විය ද්වීසූති.

535. 为避免未收录所有词性之不圆满，[作者]补充道：于此品中，如琴师(veṇika)、幻术师(māyākāra)、盗贼(cora)、赌徒(akkhadevī)等派生词，因多用于阳性，故仅述阳性。然因其具有相应性质、关联及行为，当用于他处，如女性等时，亦应推知可用于其他词性，如阴性等。例如：“māyākārī itthī”(女幻术师)，“māyākāramidaṃ kulaṃ”(此幻术师家族)等。至于非派生词，如摩揭陀人(māgadha)、花环匠(mālika)、陶工(kumbhakāra)等，因其表示种姓，如首陀罗(sudda)等，故可用于二性。

සුද්දවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

首陀罗品释义终。

චතුබ්බණ්ණවග්ගවණ්ණනා සමත්තා.

四种姓品释义终。

5. අරඤ්ඤවග්ගවණ්ණනා

5. 森林品释义

536. සත්තකං [Pg.360] වනෙ. අර ගමනෙ, අඤ්ඤො, අරඤ්ඤං. කෙන ජලෙන අනනං පාණමනස්ස කානනං, දා අවඛණ්ඩනෙ, දා ඡෙදනෙ වා. අධිකරණෙ ණො, ‘‘ආකාරන්තානමායො’’ති ආයො. දය දානගතිහිං සාදානෙසු වා, ණො, ගහ උපාදානෙ, අධිකරණෙ යු. වප බීජනික්ඛෙපෙ, ඉනො, අස්සිත්තං. වන සම්භත්තිසද්දෙසු, කත්තරි අ, වනං. අටා අවයවො සෙලා අත්‍රෙති අටවි, ඉ, ඊම්හි අටවී.

536. 关于林有七个词。词根`ara`意为“行”(gamane)，加后缀`añña`，成为`arañña`(森林)。关于`kānana`(林)的词源：`kena jalena ananaṃ pāṇamanassa`；或源于`dā`(砍伐，avakhaṇḍane)，或`dā`(切断，chedane)。在处所义上加后缀`ṇo`，依‘`ākārantānamāyo`’规则成`āyo`。词根`daya`意为“施、行、害、取”等，加后缀`ṇo`。词根`gaha`意为“取”(upādāne)，在处所义上加后缀`yu`。词根`vapa`意为“播种”(bījanikkhepe)，加后缀`ino`，成`assittaṃ`。词根`vana`意为“集合”或“声”(sambhattisaddesu)，在主动义上加后缀`a`，成为`vanaṃ`(林)。`Aṭavi`(森林)是`avayava`(肢体)与`sela`(岩石)所在之处，加后缀`i`，阴性为`aṭavī`。

මහාපදුමලතාවනං මහාරඤ්ඤං, නදාදි, අනන්තො ච, අරඤ්ඤානී.

大红莲(Mahāpaduma)蔓林是`mahārañña`(大森林)，其中有河流等，无边无际，称为`araññānī`。

537. නගරතො නාතිදූරස්මිං ඨානෙ සන්තෙහි අභිරොපිතො තරුසණ්ඩො පූගපනසාදිතරුසමූහො අත්ථි, සො ‘‘උපවන’’න්ති චොච්චතෙ, කිත්තිමවනමෙතං. ආරමන්ත්‍යස්මින්ති ආරාමො, ණො. උපගතං, උපරොපිතං වා වනං උපවනං.

537. 在离城不远之处，由贤善之人所栽种的树丛，如槟榔树、菠萝蜜树等树木群，被称为`upavana`(优波瓦那)；这是人工林。`Ārāma`(园林)是人们乐于前往之处(`āramanti asmin`)，加后缀`ṇo`。`Upavana`是指人们所至(`upagataṃ`)或所栽种(`uparopitaṃ`)的林。

538. සබ්බසාධාරණං සබ්බලොකෙහි සාධාරණොපභොගං රඤ්ඤං රාජූනං අරඤ්ඤං ‘‘උපවනං, උය්‍යාන’’මිත්‍යුච්චතෙ, උල්ලොකෙන්තා [Pg.361] යන්ති ජනා එතස්මින්ති උය්‍යානං, යු. ආකීළොප්‍යත්‍ර.

538. 国王们的森林，是为一切大众所共有、为一切世人所共用的，被称为`upavana`(优波瓦那)或`uyyāna`(园囿)。人们前往此处游览(`ullokentā yanti janā etasmin`)，故称`uyyāna`，加后缀`yu`。此处也是游戏之处(`ākīḷa`)。

තදෙව රාජොපවනමෙව උපකාරිකාසන්නිහිතං, පුරසන්නිහිතං වා අන්තෙපුරාචිතං පමදවනාඛ්‍යං. යත්‍ර අන්තෙපුරසහිතො එව රාජා විහරති, නාඤ්ඤජනප්පවෙසො. පමදානං ඉත්ථීනං වනං පමදවනං, රස්සො.

那王家园林，靠近侍女住处，或靠近王宫，为后宫嫔妃所用，名为`pamadavana`(欢喜林)。国王只与后宫嫔妃在此居住，不允许其他人进入。`Pamadavana`是女人们(`pamadānaṃ itthīnaṃ`)的园林，(词中的元音被)缩短(`rasso`)。

539-540. සාන්තරාළා පන්ති, යථා – තරුපන්ති, පාසාදපන්ති, නිරන්තරාළා තු රාජීති. තත්‍ර පඤ්චකං පන්තියං. පන බ්‍යවහාරෙ, ථුතිම්හි ච, පන්ති. වී ගමනෙ, ථි, වීථි. වල සංවරණෙ, ඉ, ආවලි. ආලිපි, අලධාතුම්හා ඉ. සි සෙවායං, ණි, සෙණි. පා රක්ඛණෙ, ළි, පාළි, සොගතෙපි. ද්වෙ සමා. ලිඛ ලෙඛනෙ, අ. රාජ දිත්තියං, ඉ.

539-540. 有间隔的行列称为`panti`(行)，例如`tarupanti`(树行)、`pāsādapanti`(宫殿行)；无间隔的则称为`rājī`(列)。此处五者属于`panti`类。`Panti`可用于日常用法和赞颂中。`Vīthi`(街道)源于`vī`(行)，加后缀`thi`。`Āvali`(行列)源于`vala`(遮蔽)，加后缀`i`。`Āli`源于`ala`词根，加后缀`i`。`Seṇi`(行列)源于`si`(侍奉)，加后缀`ṇi`。`Pāḷi`(规范，圣典)源于`pā`(守护)，加后缀`ḷi`，也指佛陀的教法(`sogata`)。二者相同。`Lekhā`(线条)源于`likha`(书写)，加后缀`a`。`Rāji`(列)源于`rāj`(光辉)，加后缀`i`。

තිපාදං රුක්ඛමත්තෙ. පාදෙන මූලෙන පිවතීති පාදපො, ණො. විටපයොගා විටපී. රුක්ඛ වරණෙ, අ, රුහ ජනනෙ වා, ඛො, හස්ස කො. න ගච්ඡතීති අගො. සල ගමනෙ, ණො, සාරවන්තතාය වා සාරො, සො එව සාලො, අඤ්ඤත්‍රොපචාරා. මහියං රුහතීති, අ. දු ගතියං, මො. තර තරණෙ, උ. කුතො භූමිතො ජායතීති කුජො, අඞ්ගාරෙපි. සාඛායොගතො සාඛී.

关于树的三节。`Pādapa`(树)是以足(即根)饮者，加后缀`ṇo`。`Viṭapī`(树)是有枝条者。`Rukkha`(树)源于`varaṇa`(覆盖)，加后缀`a`；或源于`ruha`(生长)，加后缀`kho`，其中`h`变为`k`。`Aga`(树)是不行者。`Sāla`(娑罗树)源于`sala`(行)，加后缀`ṇo`；或因其有心材(`sāravantatāya`)而称`sāra`，此即`sāla`，在其他地方是引申用法。`Mahīruha`(树)是在地上生长者，加后缀`a`。`Duma`(树)源于`du`(行)，加后缀`mo`。`Taru`(树)源于`tara`(度过)，加后缀`u`。`Kuja`(树)是从土地出生者，也指木炭。`Sākhī`(树)是有树枝者。

ගමු [Pg.362] ගමනෙ, ණො, ‘‘ගමිස්සන්තො ච්ඡො වා සබ්බාසූ’’ති ච්ඡො. ඛුද්දො අවුඩ්ඪිප්පත්තො පාදපො ඛුද්දපාදපො. යෙ රුක්ඛා පුප්ඵං විනා අපුප්ඵකා ඵලන්ති, තෙ අස්සත්ථොදුම්බරපනසාදයො ‘‘වනප්පතී’’ති වුච්චන්ති, වනානං පති වනප්පති. පුප්ඵතො ජාතඵලා පන අම්බඛජ්ජූරාදයො වානප්පතයො. වනප්පතිම්හි භවා වානප්පතයො.

`Gaccha`(树丛)源于`gamu`(行)，加后缀`ṇo`；或依“`gamissanto ccho vā sabbāsū`”规则，成`ccho`。`Khuddapādapo`(小树)是`khudda`(小的)、`avuḍḍhippatta`(未长成)的`pādapa`(树)。那些不开花(`apupphakā`)而结果的树，如菩提树、优昙钵罗树、菠萝蜜树等，被称为`vanappati`(大树，直译：森林主)。`Vanappati`是森林(`vanānaṃ`)之主(`pati`)。而那些由花结果的树，如芒果树、枣椰树等，则称为`vānappataya`。`Vānappataya`是生于`vanappati`中者。

541. යො ඵලපාකාවසානෙ මරති, සො කදලීධඤ්ඤාදිකො ඔසධි නාම භවෙ, ඔසො ධීයතෙ යස්සං, සා ඔසධි, ඉ. සාසද්දො ඔසධිසද්දස්ස ඉත්ථිලිඞ්ගත්තදීපකො.

541. 凡在果实成熟后即死去的，如芭蕉、谷物等，应称为`osadhi`(药草)。`Osadhi`是精华(`oso`)所在之处(`dhīyate yassaṃ`)，加后缀`i`。`Sā`一词表明`osadhi`是阴性词。

ද්වයං උතුප්පත්තෙපි ඵලහීනෙ. වන යාචනෙ, ඣො, වඤ්ඣා, වධති ඵලන්ති වා වඤ්ඣා, වජාදිනා යො, ඣස්ස ඣො, නිග්ගහීතාගමො ච. න විජ්ජති ඵලමෙතිස්සාති අඵලා, ද්වෙ තීසු. තිකං වත්තමානඵලෙ රුක්ඛාදො. ඵලයොගා, ඉනො, වන්තු, ඊ ච.

二词指时节已至仍不结果者。`Vañjhā`(不结果的)源于`vana`(请求)，加后缀`jha`；或源于`vadhati`(杀害)果实；或源于`vaj`等词根，加后缀`ya`，`jh`变为`jha`，并有鼻音增补。`Aphalā`(无果的)是“此无果”(`na vijjati phalam etissā`)之意。这两个词通用于三性。三词指当下正在结果的树木等。因与果实相应，加后缀`in`、`vantu`和`ī`。

542. චතුක්කං විකසිතෙ. ඵුල්ල විකසනෙ, කත්තරි තො, සඤ්ජාතත්ථෙ වා ඉතො, ඵල විසරණෙ වා, විසරණං විකාසො, අස්සු. කච බන්ධනෙ, විපුබ්බො විකසනෙ, කත්තරි අ[Pg.363]. විකචතෙ විදලති විසිලිට්ඨදලො භවතීති වා විකචො, අ, විසද්දො විසිලෙසජොතකො. කස ගමනෙ, තො. දලානං අඤ්ඤමඤ්ඤං විසිලෙසතො සමුදායො ‘‘විකසිතො’’ත්‍යුච්චතෙ. ඵුටොප්‍යත්‍ර. ඵුට විකසනෙ.

542. 四词指开放。`Phulla`(开放的)源于`phull`(开放)，在主动义上加后缀`ta`；或在“生起”义上加后缀`ita`；或源于`phal`(裂开)，意为“散播”(visaraṇa)，散播即开放，加后缀`su`。`Vikaca`(开放的)源于`kac`(束缚)，加前缀`vi-`后意为开放，在主动义上加后缀`a`。`Vikaca`也意为“绽开”(vidalati)，即花瓣分离(`visiliṭṭhadalo bhavati`)，`vi`前缀表示“分离”。`Vikasita`(开放的)源于`kas`(行)，加后缀`ta`。花瓣彼此分离的状态称为`vikasita`。`Phuṭa`(开放的)也在此类，源于`phuṭ`(开放)。

පාදො රුක්ඛග්ගෙ. ‘‘න නා’ග්ගං සිඛරං සිරො’’ති වොපාලිතවචනතො ‘‘සිරසො අග්ග’’න්ති න ඡට්ඨීසමාසො. සිරො වුත්තො. අජ ගමනෙ, ගො, අග්ගං, සෙට්ඨෙ තීසු. සී සයෙ, ඛරො, සිඛා වා චූළා, සා විය ජායතීති සිඛරො. ද්වයං සාඛායං. සාඛ බ්‍යාපනෙ, අ. ‘‘ලතා වල්ලී සමාඛ්‍යාතා, ලතා සාඛා ච සාඛින’’න්ති ලතා නානත්ථා. ලා ආදානෙ, තො, රස්සො.

关于树梢的一节。根据沃巴利陀(Vopālita)所说“非`agga`(顶)，非`sikhara`(峰)，非`sira`(头)”，`siraso agga`(头之顶)不是第六格复合词。`Sira`(头)已解说。`Agga`(顶)源于`aj`(行)，加后缀`ga`；在‘最胜’义上，此词通用于三性。`Sikhara`(峰)源于`sī`(卧)，加后缀`khara`；或如`sikhā`(顶髻)或`cūḷā`(冠髻)般生起，故称`sikhara`。二词指树枝。`Sākhā`(枝)源于`sākh`(遍布)，加后缀`a`。根据“`latā`称为`vallī`(藤)，`latā`亦指`sākhā`(枝)与`sākhin`(有枝者)”一颂，`latā`(藤)有多种含义。`Latā`源于`lā`(取)，加后缀`ta`，元音缩短。

543. ඡක්කං පත්තෙ. දලති විකසතීති දලං, අ. ලස කන්තියං, පකාරෙන ලසතීති පලාසො, ණො. ඡද සංවරණෙ, ඡාදීයතෙ යෙන ඡදනං, යු. පූරයතීති පණ්ණං, නිපාතනා, පත අධොගමනෙ වා, පතත්‍යචිරෙන පණ්ණං, පත්තඤ්ච, තො, පුමෙ. සඤ්ඤායං ණම්හි ඡදො.

543. 关于叶，有六个词。因其“舒展、开放”(`dalati vikasati`)，故称`dalaṃ`，词缀为`a`。源于词根`lasa`(发光)，因其“以特殊方式发光”(`pakārena lasati`)，故称`palāso`，词缀为`ṇo`。源于词根`chada`(覆盖)，因其“可被用作覆盖之物”(`chādīyate yena`)，故称`chadanaṃ`，词缀为`yu`。`paṇṇaṃ`意为“充满者”，此为不规则构成；或源于词根`pata`(下落)，因其“不久即落下”(`patati acirena`)而得名，亦作`pattaṃ`，词缀为`to`，属阳性。在“想”(`saññāyaṃ`)的意义上，则为`chado`，词缀为`ṇa`。

ද්වයං පත්තාදිසඞ්ඝාතවති සාඛාය පබ්බෙ. පල්ල ගමනෙ, අවො. කිස ගමනෙ, යො, ලාගමො මජ්ඣෙ. ද්වයං අඞ්කුරෙ. නවො එව උබ්භිතො උග්ගතො නවුබ්භින්නො. අඞ්ක ලක්ඛණෙ, උරො.

关于枝节上叶丛，有两个词。`pallavo`源于词根`palla`(去)，词缀为`avo`。`kisalayo`源于词根`kisa`(去)，词缀为`yo`，中间增入`lā`。关于芽，有两个词。`navubbhinno`意为“新长出的”(`navo eva ubbhito uggato`)。`aṅkuro`源于词根`aṅka`(标记)，词缀为`uro`。

544. පක්කං යාව පාදෙන නාමං. විකාසො මුඛපබුද්ධකලිකායං මකුළාදිද්වයං. මුච මොචනෙ, උලො, උස්සත්තං, චස්ස කො, මකුළං, මකුළො වා. කුට ඡෙදනෙ, මලො, අස්සු, කුටුමලො, කුතුමලොපි. පුප්ඵස්ස ච ඵලස්ස ච පකතිභූතෙ [Pg.364] ජාලපත්තෙ ඛාරකාදිද්වයං. ඛුර විනාසෙ. ණ්වු. ජල ධඤ්ඤෙ, සකත්ථෙ කො. ජාලකං නපුංසකෙ. ද්වයං ජාලකතො පවුද්ධෙ පුප්ඵෙ, ඵලෙ ච. කල සඞ්ඛ්‍යානෙ, ණ්වු, කුර සද්දෙ, ණ්වු.

544. 关于微开的花蕾，有`makuḷa`等两个词。`makuḷaṃ`或`makuḷo`源于词根`muca`(释放)，词缀为`ulo`，`u`音增强，`c`变为`k`。`kuṭumalo`或`kutumalo`源于词根`kuṭa`(切割)，词缀为`malo`，`a`变为`u`。关于花与果实的自然形态——网状小叶，有`khāraka`等两个词。`khārako`源于词根`khura`(毁坏)，词缀为`ṇvu`。`jālakaṃ`源于词根`jala`(谷物)，在自身义上加词缀`ko`，为中性。关于从网状物中长出的花与果，有两个词。`kalabako`源于词根`kala`(计算)，词缀为`ṇvu`。`korabako`源于词根`kura`(发声)，词缀为`ṇvu`。

පුප්ඵාදිබන්ධනං පුප්ඵඵලානං බන්ධනං වණ්ටං නාම. බන්ධීයතෙ යෙන වණ්ටං, වජාදි.

花等的梗，即花与果的梗，名为`vaṇṭaṃ`(蒂)。`vaṇṭaṃ`是“其所系缚者”(`bandhīyate yena`)之义，依`vajādi`(vaja等)规则构成。

545. තිකං පුප්ඵෙ. පසු පාණිගබ්භවිමොචනෙ, ණො. ඛපණකභාසාය රුක්ඛොපි පාණි, වුද්ධාදි, පසවො. කුස අක්කොසෙ, උමො, කස ගමනෙ වා, කාස දිත්තියං වා, උමො, රස්සො. පුප්ඵ විකසනෙ, පුප්ඵතීති, අ. පුප්ඵජො රජො පුප්ඵධූලී පරාගො නාම, රන්ජ රඞ්ගෙ, ණො.

545. 关于花，有三个词。“pasavo”源于词根“pasu”（生产），意为“生产生命或胎儿”，词缀为“ṇo”。在苦行者的语言中，树也是有生命的(pāṇi)，如“vuddha”等，（故花称）“pasavo”。“kusumaṃ”源于词根“kusa”（责骂），词缀为“umo”；或源于“kasa”（去），或源于“kāsa”（发光），词缀为“umo”，元音缩短。“pupphaṃ”源于词根“puppha”（开花），因其“开放”(pupphati)而得名，词缀为“a”。由花所生的尘，即花粉(pupphadhūlī)，名为“parāgo”。它源于词根“ranja”（染色），词缀为“ṇo”。

මධුරපුප්ඵරසො මකරන්දො නාමාති මතං. මක්ඛිකා රමන්ති යස්මිං මකරන්දො, වජාදි. ද්වයං කලිකාභි ආකිණ්ණෙ පරිණායවති. ථු අභිත්ථවෙ, ණ්වු, ථවකො. ගුධ පරිවෙධනෙ, ණ්වු, ධස්ස ඡො, ගොච්ඡකො.

甜美的花汁被认为是“makarando”（花蜜）。“makarando”是“蜜蜂(makkhikā)乐于其中者”之义，依“vajādi”规则构成。关于布满花蕾且正在成熟之物，有两个词。“thavako”源于词根“thu”（赞颂），词缀为“ṇvu”。“gocchako”源于词根“gudha”（围绕），词缀为“ṇvu”，“dh”变为“ch”。

546-547. ආමෙ අපක්කෙ ඵලෙ සලාටු උත්තො, සලාට බාල්‍යපරිභාසනෙසු, උ, විජ්ජමානබාල්‍යතාය සලාටු[Pg.365]. පක්කන්තු ඵලං නිප්පරියායෙන ‘‘ඵල’’මිත්‍යුච්චතෙ, තෙන ‘‘ආමස්මිං ඵලවොහාරො රූළ්හියා පවත්තතී’’ති ඤාතබ්බො, ඵල නිප්ඵත්තියං, නිප්ඵත්ති චාත්‍ර සුපක්කත්තං, සුක්ඛෙ තු ඵලෙ වානො. තත්‍ර සලාටු වානා තීසු, යථා සලාටු ජම්බූ, සලාටවො මාසා, සලාටූනි කුම්භණ්ඩානි, වානා හරීටකී, වානො මුග්ගො, වානමම්බං.

546-547. 未成熟的果实称为“salāṭu”。词根“salāṭa”有“幼稚、责骂”之义，词缀为“u”；因其具有幼稚（未成熟）的状态，故称“salāṭu”。而成熟的果实则直接称为“phala”（果实）。由此可知，“对未熟果使用‘果实’的称谓是依惯例而行”。词根“phala”有“完成”之义，此处的“完成”即是“完全成熟”。而干的果实则称为“vāno”。其中，“salāṭu”和“vāno”可用于三性。例如：“salāṭu jambū”（阴性，未熟的阎浮果），“salāṭavo māsā”（阳性，未熟的豆），“salāṭūni kumbhaṇḍāni”（中性，未熟的南瓜）；“vānā harīṭakī”（阴性，干的诃梨勒果），“vāno muggo”（阳性，干的绿豆），“vānamambaṃ”（中性，干的芒果）。

චම්පකාදි චම්පකං කරවීරං කදම්බකං අසොකං කණ්ණිකාරං චම්පකාදීනං පුප්ඵං විකාරො, අවයවො චෙති අඤ්ඤත්ථෙ ණො න භවති, තදන්තතො පුප්ඵස්සුප්පතිතතො, එවං චම්පකාදීනි කුසුමනාමානි නපුංසකෙ වත්තන්ති, අම්බාදි දාළිමං නාරඞ්ගං ආමලකං කුවලං බදරන්ති පකත්‍යන්තරමෙව ඵලෙ වත්තතෙ, ආමලකියා කුවලියා බදරියා ඵලං විකාරො, අවයවො චෙති අඤ්ඤත්ථෙ තද්ධිතොපි නොප්පජ්ජතෙ, තදන්තතො ඵලස්සුප්පතිතතො, එවං අම්බාදීනි ඵලනාමානි නපුංසකෙ වත්තන්ති. මල්ලිකාදයො කුසුමෙපි වත්තමානා සලිඞ්ගා පකතිලිඞ්ගාඅභෙදොපචාරෙන පවත්තියා, යථා – මල්ලිකා ජාති, වනමල්ලිකා ඉච්චාදි. වීහයොප්‍යභෙදොපචාරෙන ඵලෙපි සලිඞ්ගා, යථා මාසස්ස ඵලං මාසො, මුග්ගස්ස ඵලං මුග්ගො, එවං යවො, තිලො, අතසී, කඞ්ගු, ධඤ්ඤං.

瞻波迦(campaka)、迦罗毗罗(karavīra)、咖丹巴(kadambaka)、无忧(asoka)、迦尼迦罗(kaṇṇikāra)等，这些树的花名（如“campakaṃ”）并非通过添加表示“变异”或“部分”的“ṇa”词缀构成，因为花名直接源于树名本身。因此，瞻波迦等花名用作中性词。芒果(amba)等，如石榴(dāḷimaṃ)、橙(nāraṅgaṃ)、余甘子(āmalakaṃ)、枣椰(kuvalaṃ)、枣(badara)，其名称本身即指果实。对于余甘子(āmalakī)、枣椰(kuvalī)、枣子(badarī)等树，其果实名并非通过添加表示“变异”或“部分”的派生词缀构成，因为果实名直接源于树名本身。因此，芒果等果实名用作中性词。茉莉(mallikā)等词，在指称其花时，通过不加区分的用法，保留其自身（即植物名）的词性。例如：“mallikā jāti”（茉莉花）、“vanamallikā”（野茉莉）等。谷物(vīhi)等，在指称其果实时，也通过不加区分的用法保留其自身词性。例如：豆(māsa)的果实是“māso”，绿豆(mugga)的果实是“muggo”。大麦(yavo)、芝麻(tilo)、亚麻(atasī)、黍(kaṅgu)、谷(dhaññaṃ)等也是如此。

තිකං ජම්බුයා ඵලෙ. තත්‍ර යදා ලොකතො ඵලෙ වුත්ති, තදා ජම්බුසද්දො පකත්‍යන්තරමෙව ඵලෙ වත්තතෙ, යදා න ඵලවුත්ති, තදා විකාරෙ අවයවෙ වානො, ජම අදනෙ, බූ, ජම්බූ, පකත්‍යන්තරාඵලෙ වුත්ති. ජම්බුයා ඵලං ජම්බුවං. ජම්බු ච. ලොකතො එව ඵලෙපි වත්තමානා හරීටක්‍යාදයො සභාවතො ඉත්ථියං භවන්ති. හරීටකියා ඵලං හරීටකී, එවං කොසාතකී, සල්ලකී, දක්ඛා, කණ්ඩකාරිකා, සෙඵාලිකා ඉච්චාදි, පුබ්බෙ විය විකාරාවයවත්ථෙසු පච්චයාභාවො, අස්සත්ථාදිකං ඡක්කමෙව තද්ධිතන්තං අස්සත්ථාදීනං [Pg.366] ඵලෙ වත්තමානානං නපුංසකං සියා රූපභෙදො, යථා – අස්සත්ථස්ස ඵලං අස්සත්ථං, වෙණුනො ඵලං වෙණවං, පිලක්ඛස්ස ඵලං පිලක්ඛං, නිග්‍රොධස්ස ඵලං නිග්‍රොධං, ඉඞ්ගුදියා ඵලං ඉඞ්ගුදං, බ්‍රහතියා ඵලං බ්‍රාහතං, විදාරී අංසුමතී ගම්භරියාදයො මූලෙ, පුප්ඵෙපි සලිඞ්ගා. පාටලාසද්දො පන අභෙදවත්තිච්ඡායං මූලෙ පුප්ඵෙපි වත්තමානො සභාවතො ඉත්ථිලිඞ්ගො, භෙදවත්තිච්ඡායං විකාරෙ අවයවෙ වා ණම්හි පාටලං. ද්වයං සාඛාපල්ලවාදිසමුදායලක්ඛණෙ ආභොගෙ, විට වෙධනෙ, විට අක්කොසෙ වා, අපො, පස්ස භත්තෙ විටභී, නදාදි.

关于阎浮树(jambū)的果实有三个词。其中，当世俗用法指果实时，“jambū”一词本身即指果实；（“jambū”源于）词根“jama”（食），词缀为“bū”。阎浮树的果实也称作“jambuvaṃ”和“jambu”。像诃梨勒(harīṭakī)等词，虽然世俗中也用其指代果实，但其词性本质上是阴性。诃梨勒的果实是“harīṭakī”，同样地，还有“kosātakī”、“sallakī”、“dakkhā”、“kaṇḍakārikā”、“sephālikā”等。如前所述，在表示变体或组成部分的情况下，没有特定的后缀。阿说他(assattha)等六种树的果实，其派生词为中性，形态上有所区别，例如：阿说他树的果实是“assatthaṃ”，竹(veṇu)的果实是“veṇavaṃ”，波罗叉树(pilakkha)的果实是“pilakkhaṃ”，尼拘陀树(nigrodha)的果实是“nigrodhaṃ”，英古迪树(iṅgudī)的果实是“iṅgudaṃ”，婆罗诃提树(brahatī)的果实是“brāhataṃ”。至于毗陀利(vidārī)、鸯输摩提(aṃsumatī)、伽跋利(gambharī)等，用于其根或花时，保留其原词性。然而，波吒罗(pāṭalā)一词，在无差别地指根和花时，其词性本质上是阴性；在有差别地指变体或组成部分时，则为中性，作“pāṭalaṃ”。关于“ābhoga”（指枝条、嫩芽等的集合），有两个词。其一源于词根“viṭa”（刺穿）或“viṭa”（责骂），词缀为“apo”；另一为“viṭabhī”，属于“nadādi”词组。

548. මූලමාරබ්භ මූලතො පට්ඨාය සාඛන්තො සාඛාවධි තරුස්ස භාගො ඛන්ධො නාම, යො ‘‘පකණ්ඩො’’තිපි වුච්චති, ඛනු අවදාරණෙ, ධො, ඛන්ධො, ඛාද භක්ඛනෙ වා, කො, ‘‘ඛාදාමගමානං ඛන්ධන්ධගන්ධා’’ති ඛන්ධාදෙසො, කලොපො.

548. 从根开始，从根部向上，直到树枝的末端，树的这部分名为“khandha”（树干），也被称为“pakaṇḍa”。它源于词根“khanu”（劈开），加后缀“dha”而成“khandha”。或者，源于词根“khād”（食），加后缀“ka”，在（如）“khādāmagamānaṃ khandhandhagandhā”的规则中，“khandha”是替代词。这是总说（kalopo）。

රුක්ඛච්ඡිද්දෙ රුක්ඛාදීනං විවරෙ කොටරො. කුට ඡෙදනෙ, අරො, කොටරො, නික්කුහොපි. ද්වෙ සමා. කාස දිත්තියං, කාසතෙ අග්ගිනා දිප්පතෙති කට්ඨං, තො, තස්ස ට්ඨො, රස්සො ච, කස ගමනෙ වා, තො, කට්ඨං. දර විදාරණෙ, ණු.

“koṭara”指树的孔穴，即树木等的空洞。它源于词根“kuṭ”（砍伐），加后缀“ara”而成“koṭara”；也作“nikkuha”。两者同义。“kaṭṭhaṃ”（木柴）源于词根“kās”（发光），因为它被火点燃而发光，故称“kaṭṭhaṃ”；（词根“kās”）加后缀“ta”，“s”变为“ṭṭh”，且元音缩短。或者，源于词根“kas”（行走），加后缀“ta”而成“kaṭṭhaṃ”。“dāru”（木头）源于词根“dar”（劈开），加后缀“ṇu”。

549. තිකං මූලෙ. වු සංවරණෙ, දො, නිග්ගහීතාගමො, බුධ ගමනෙ වා, අ, ධස්ස දො. මූල පතිට්ඨායං, ණො, පාදසද්දෙන [Pg.367] තප්පරියායා චරණත්ථා සබ්බෙ සඞ්ගහිතා, පාදසදිසත්තා පාදො, ද්වයං ඡින්නස්ස තරුක්ඛන්ධස්ස භූමිට්ඨභාගෙ. සඞ්ක සඞ්කායං, උ, සක සත්තියං වා, නිග්ගහීතාගමො. ඛනු අවදාරණෙ, ණු, ඛාණු. ධුවොපි, ධුවති ථිරායතෙති ධුවො, ධු ගතිථෙරියෙසු, අ, උවාදෙසො.

549. 关于“根”有三个词。“bundha”源于词根“vu”（遮盖），加后缀“da”，并插入鼻音；或源于词根“budh”（行走），加后缀“a”，“dh”变为“d”。“mūla”源于词根“mūl”（建立），加后缀“ṇa”。“pāda”（脚），因其形似脚而得名；“pāda”一词及其所有表示“行走”的同义词都可指树根。关于“被砍断后留在地里的树桩”有两个词。“saṅku”源于词根“saṅk”（怀疑），加后缀“u”；或源于词根“sak”（有能力），并插入鼻音。“khāṇu”源于词根“khanu”（劈开），加后缀“ṇu”。也作“dhuva”（桩）。因为它稳固（thirāyati），故称“dhuva”。它源于词根“dhu”（行走或稳固），加后缀“a”，并发生“uva”音变。

ද්වයං විදාරියාදීනං කන්දෙ. කුයං පථවියං රුහතීති කුරුහාටං, අටො, කන්ද අව්හානෙ, රොදනෙ ච, ‘‘කරහාටො’ම්බුජකන්දෙ, පුප්ඵරුක්ඛභීතෙසු චෙ’’ති නානත්ථසඞ්ගහෙ. ද්වයං හලාදීනං කලීරෙ. කල සඞ්ඛ්‍යානෙ, ඊරො. මස ආමසනෙ, ථකො, මත්ථකෙ සීසෙ වා ජාතො මත්ථකො.

关于毗陀利(vidārī)等的“根茎”有两个词。“kuruhāṭaṃ”，因为它在贫瘠的土地(kuyaṃ pathaviyaṃ)上生长(ruhati)，故得此名；加后缀“aṭa”。“kanda”源于词根“kand”（呼唤、哭泣）。在《多种意义集成》(Nānārthasaṅgaha)中说：“karahāṭa 指莲藕，也指花树所畏惧之处”。关于“嫩芽”有两个词。“kalīra”源于词根“kal”（计算），加后缀“īra”。“matthaka”源于词根“mas”（触摸），加后缀“thaka”；或者，因为它生于(jāto)顶端(matthake)或头部(sīse)，故称“matthako”。

550. ද්වෙ සමා. අභිනවනිග්ගතා ආයතා සකුසුමා, කුසුමසුඤ්ඤා ච මඤ්ජරී, වල්ලරී තු තදඤ්ඤාපි, යථා තාලවල්ලරී, වල, වල්ල සංවරණෙ, අරො, නදාදි. මුඤ්ජයොගතො මඤ්ජරී, රො, නදාදි, උස්සත්තඤ්ච, ද්වෙපි නාරී. ද්වයං ලතායං. වල්ල සංවරණෙ, නදාදි. ලතා වුත්තා, ‘‘ලතා පතානිනී වල්ලී මතකීථා’’ති හලායුධො.

550. “mañjarī”和“vallarī”两者同义。“mañjarī”指新生的长茎，无论有花或无花。而“vallarī”也指其他东西，例如“tālavallarī”（棕榈嫩芽）。“vallarī”源于词根“val”或“vall”（遮盖），加后缀“ara”，属于“nadādi”词组。“mañjarī”因与文殊草(muñja)有关而得名，加后缀“ra”，属于“nadādi”词组，也指高耸。这两个词都是阴性。关于“藤”有两个词。“vallī”源于词根“vall”（遮盖），属于“nadādi”词组。“latā”已如前述。诃罗由陀(Halāyudha)说：“latā, patāninī, vallī, matakīthā（皆为藤的异名）”。

අක්ඛන්ධො අප්පක්ඛණ්ඩො, බහුපත්තතචදණ්ඩිකාදි. යො වා තනුපකණ්ඩො වංසනළාදි, සො ‘‘ථම්බො, ගුම්බො’’ති චොච්චතෙ, ථක සංවරණෙ, බො, කස්ස මො. ගුප රක්ඛණෙ, බො, පස්ස මො. පතානො සාඛාපත්තචයො, තෙන යුත්තා ගොරක්ඛා [Pg.368] තම්බූලි ධිවුසජීමූත ගළොඣාදිකා ලතා, සා වීරු නාම, විවිධෙහි රුහතීති කත්වා, ක්වි, වීරු, දීඝාදි, ගුම්බිනීපි.

“Akkhandha”指无主干(appakkhaṇḍa)的植物，如多叶、细茎者。或者，有细长茎干者，如竹、芦苇等，被称为“thamba”(丛)或“gumba”(灌木)。“thamba”源于词根“thak”(遮盖)，加后缀“bo”，“k”变为“m”。“gumba”源于词根“gup”(守护)，加后缀“bo”，“p”变为“m”。“Patāna”指枝叶的集合。具有这种特征的藤蔓，如“gorakkhā”、“tambūlī”、“dhivusajīmūta”、“gaḷojhā”等，名为“vīru”。因为它以各种方式(vividhehi)生长(ruhati)，故称“vīru”；加后缀“kvi”，首元音延长等。也称作“gumbinī”。

551. පජ්ජෙ පාදෙන නාමං. යත්‍ර ද්වයං ‘‘බොධිරුක්ඛො’’ති සඤ්ඤිතෙ බුද්ධස්ස භගවතො සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණප්පටිලාභට්ඨානභූතෙ දුමරාජෙ, අඤ්ඤත්‍ර තූපචාරා. අස්සං සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණං තිට්ඨති එත්ථාති අස්සත්ථො, ඨස්ස ථො, ද්විත්තං, මාරවිජයසබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණප්පටිලාභාදිකෙහි භගවන්තං අස්සාසෙතීති වා අස්සත්ථො, ආපුබ්බො සාස අනුසිට්ඨියං, තොසනෙ ච වත්තති, තො, රස්සො. සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණං බුජ්ඣති එත්ථාති බොධි, බුධ අවගමනෙ, ඉ, බොධි, ද්වීසු. චලදලො, පිප්පලො, කුඤ්ජරාසනොපි. ද්වයං බහුපාදෙ. අධොභාගං රුන්ධතීති නිග්‍රොධො, උස්සො, ගාගමො ච. වට වෙධනෙ, වටතීති, අ.

551. “菩提树”(bodhirukkha)有两个名称，一是指作为世尊证得一切知智之地的树王，其他地方则为转喻。因为一切知智安住于此，故名“阿萨陀树”(assattha)；ṭha转为tho，并重复子音。或因战胜魔罗、证得一切知智等而安慰世尊，故名“阿萨陀树”；词根sāsa前加ā，有“教导”和“喜悦”之意，后缀为to，元音缩短。因为在此觉悟一切知智，故名“菩提”(bodhi)；词根budha意为“觉知”，后缀为i。“菩提”用于两种词性。它也叫作“动叶树”(caladala)、“毕钵罗树”(pippala)、“象座树”(kuñjarāsana)。榕树(bahupāda)有两个名称。因其向下遮蔽，故名“尼拘律陀树”(nigrodha)；词根前加u，并增添g。词根vaṭa意为“围绕”，vaṭatīti，后缀为a。

ද්වයං කබිට්ඨෙ. කවිම්හි වානරෙ තිට්ඨතීති කබිට්ඨො ‘‘වානරෙ පණ්ඩිතෙ කවී’’ති වොපාලිතො, තථා කපිත්ථො, තො, ඨස්ස ථො ච. දධිත්ථො, අම්බිලඵලොපි. ද්වයං උදුම්බරෙ. යඤ්ඤකම්මානමඞ්ගො එකඞ්ගත්තා යඤ්ඤඞ්ගො, දුබ්බී හිංසායං, අරො, නිග්ගහීතාගමො, එකස්ස බස්ස ලොපො ච. ජන්තුඵලො හෙමදුද්ධොපි.

木苹果树(kabiṭṭha)有两个名称。因其为猴(kavi)所依，故名“猴依树”(kabiṭṭha)；根据沃巴利陀(Vopālita)的说法：“kavi指猴子和智者”。同样地，也作kapittha，后缀为to，ṭha转为tho。它也叫作“凝乳顶树”(dadhittha)、“酸果树”(ambilaphala)。优昙婆罗树(udumbara)有两个名称。因其是祭祀仪式的一个部分，故名“祭祀支”(yaññaṅga)；词根dubbī意为“伤害”，后缀为aro，增添鼻音，并省略一个b。它也叫作“众生果树”(jantuphala)、“金乳树”(hemaduddha)。

552. ද්වයං [Pg.369] කොවිළාරෙ.

552. 红花羊蹄甲(koviḷāra)有两个名称。

‘‘සුකපදාච්ඡරො චම්පො,කොවිළාරො තු කඤ්චනො;

පුබ්බො සිතො පරො රත්තො,යුගපත්තා උභොපිතෙ’’ති.

“瞻波树(campa)有美丽的叶片，而红花羊蹄甲(koviḷāra)是金色的；前者为白，后者为红，两者皆有对生叶。”

හි රතනකොසො, කඤ්ජනාලකොප්‍යත්‍ර. යුගං යමකං පත්තමස්ස.

它也叫作“宝库树”(ratanakosa)和“金饰树”(kañjanālaka)。它的叶子成双成对。

තිපාදං උද්දාලෙ. වාතං උද්දාලතීති උද්දාලො. සිඞ්ගාරාදීනං සඤ්ඤාවසෙන රුක්ඛානං රාජා රාජරුක්ඛො, වාතරොගහනනෙ රාජභූතො රුක්ඛො වා රාජරුක්ඛො. කතා මාලා අස්ස පුප්ඵෙහීති කතමාලො, සිඞ්ගාරප්පකාසො. ඉන්දති පරමිස්සරියං කරොති වාතහනනෙති ඉන්දීවරො, ඊවරො, ඉන්දියා සක්කස්ස භරියාය ඉච්ඡිතබ්බත්තා වා ඉන්දීවරො. චතුරඞ්ගුලො, ආරෙවතො, සුවණ්ණකොපි.

腊肠树(uddāla)有三个名称。因其能“裂风”(vātaṃ uddāleti)，故名“裂风树”(uddāla)。因其有装饰等含义，是树中之王，故名“王树”(rājarukkha)；或因其在消除风病方面是树中之王，故名“王树”。因其花朵可制成花环，故名“成鬘树”(katamāla)，意为“庄严的展现”。因其在消除风病方面具有最高效力，故名indīvara，后缀为īvara；或因其为帝释(Sakka)之妻因陀罗尼(Indā)所喜爱，故名indīvara。它也叫作“四指树”(caturaṅgula)、阿瑞瓦达(ārevata)、“金色树”(suvaṇṇaka)。

553. ද්වයං ජම්භීරෙ, යස්ස ඵලමම්බිලං හොති. අම්බිලත්තා දන්තස්ස සඨො දන්තසඨො. සඨ කෙතවහිංසාසංකිලෙසෙසු, අ. ජමු අදනෙ, ඊරො, භන්තො ච, ජම්භ ගත්තවිනාමෙ වා, ජම්භො, ජම්භලො, ජම්බීරොපි. ද්වයං වරණෙ. වර ඉච්ඡායං[Pg.370], යු. කල සඞ්ඛ්‍යානෙ, ඉරො, නදාදි, රස්සන්තො. වරුණො, තිත්තසාකොපි.

553. 柠檬树(jambhīra)有两个名称，其果实是酸的。因其酸味对牙齿有害，故名“伤齿树”(dantasaṭha)；词根saṭha意为“欺骗、伤害、杂染”，后缀为a。词根jamu意为“吃”，后缀为īro，m转为bh；或词根jambha意为“身体弯曲”，因此有jambha、jambhala、jambīra等形式。鱼木(varaṇa)有两个名称。词根vara意为“愿望”，后缀为yu。词根kala意为“计算”，后缀为iro，属于nadādi类，以短元音结尾。它也叫作瓦儒那(varuṇa)、“苦菜树”(tittasāka)。

ද්වයං ඵලහරෙ. ‘‘කො අයං, සුකො’’ති විමතුප්පත්තිකරපත්තකුසුමතාය කිංසුකො. පාරි සමුද්දො, තත්‍ර භද්දො පාරිභද්දො, සො එව පාළිභද්දො, කොවිළාරො, තංසණ්ඨානපත්තකුසුමතාය පාළිභද්දො. ද්වයං විදුලෙ, යො අබ්භසමයෙ පුප්ඵති. වජ ගමනෙ, උලො. වී පජනෙ, අසො, තොන්තො ච, විපුබ්බො අත සාතච්චගමනෙ වා, අසො. වානීරොපි.

紫铆树(phalaha)有两个名称。因其花叶能引人疑惑：“这是什么(kiṃ)？鹦鹉(suko)吗？”，故名“鹦鹉花树”(kiṃsuka)。Pāri意为“大海”，生于彼处的吉祥树(bhadda)为“海生吉祥树”(pāribhadda)，即pāḷibhadda。因其花叶形状与红花羊蹄甲(koviḷāra)相似，故名pāḷibhadda。水柳(vidula)有两个名称，它在雨季开花。词根vaja意为“去”，后缀为ulo。词根vī意为“生产”，后缀为aso，t-anta；或词根ata前加vi，意为“持续地去”，后缀为aso。它也叫作vānīra。

554. ද්වයං පීතනෙ, යස්ස පත්තඵලානි අම්බිලානි, පූගඵලප්පමාණඤ්ච ඵලං, සල්ලකීරුක්ඛසණ්ඨානො ච, සො රුක්ඛො. අම්බ සද්දෙ, අටො, සකත්ථෙ කො. පී තප්පනකන්තීසු, තනො, පීතිං වා තනොතීති පීතනො, සකත්ථෙ කො. ද්වයං ගුළපුප්ඵෙ. මන ඤාණෙ, කො, මධ්වාදෙසො ච. මධුනාමො දුමො මධුද්දුමො. ද්වයං ‘‘ලම්බූ’’ති ඛ්‍යාතෙ. ගුළො විය සාතෙන ඵලමස්ස ගුළඵලො. පීල පතිත්ථම්භෙ, උ. ද්වයං තික්ඛගන්ධෙ. සොභං ජනෙතීති සොභඤ්ජනො, සොභං විසඤ්ජනමෙතෙන හෙතුභූතෙනාති වා සොභඤ්ජනො. වුත්තඤ්ච –

554. 黄檀(pītana)有两个名称，此树的叶和果实是酸的，果实大小如槟榔，形状像乳香树。词根amba意为“发声”，后缀为aṭa，ko用于其本义。词根pī意为“满足、喜爱”，后缀为tano；或因其能增长(tanoti)喜悦(pītiṃ)，故名pītana，ko用于其本义。糖花树(guḷapuppha)有两个名称。词根mana意为“知”，后缀为ko，并以madhu替换。名为蜜(madhu)的树即“蜜树”(madhudduma)。被称为“兰布”(lambū)的树有两个名称。其果实甜如糖蜜，故名“糖果树”(guḷaphala)。词根pīla意为“阻碍”，后缀为u。辣木(tikkhagandha)有两个名称。因其能产生(janeti)光彩(sobhaṃ)，故名“光彩生”(sobhañjana)；或因其能去除(visañjanam)光彩，故名sobhañjana。如言：

‘‘සිරීසපුප්ඵස්ස රසෙන භාවිතං,සහස්සවාරං මරීචං සිතව්හයං;

එතෙන සමන්ති විසාහි සම්භවා,කතඤ්ජනස්නෙහනපාදනත්ථුතො’’ති.

“以合欢花汁浸渍白胡椒千次，由此可平息由毒而生之患，可制成药膏、药油、足药与鼻药。”

සි සෙවායං, විද්ධවිනාසනත්ථං සෙවීතෙති සිග්ගු, ගු, ථී. චිත්තහාරී, පභඤ්ජනො, විද්ධවිනාසනොපි.

词根si意为“依靠”。因其被用于摧毁苦恼，故名siggu，后缀为gu，阴性词。它也叫作“夺心树”(cittahārī)、“破除者”(pabhañjana)、“苦恼摧毁者”(viddhavināsana)。

555. ද්වයං [Pg.371] විසාලතචෙ, යො සරදෙ පුප්ඵති පුප්ඵං. සත්තපණ්ණාන්‍යස්ස සත්තපණ්ණී පුමෙ. ඡත්තමිව පණ්ණමස්ස ඡත්තපණ්ණො. විසමච්ඡදොපි, සත්තපණ්ණත්තා විසමච්ඡදො. ද්වයං රථද්දුමෙ. රථං තනොති යෙන තිනිසො, ඉසො. අතිපමුච්චති දාහපිත්තමනෙනෙති අතිමුත්තකො. චිත්තකිපි.

555. 七叶树(visālataca)有两个名称，它在秋季开花。因其有七片叶子，故名“七叶树”(sattapaṇṇī)，阳性词。其叶如伞，故名“伞叶树”(chattapaṇṇa)。也叫“奇数叶树”(visamacchada)，因其有七片叶子。车木(rathadduma)有两个名称。因其可用于制造战车(rathaṃ tanoti)，故名tinisa，后缀为iso。因其能解脱(atipamuccati)热病与胆病，故名“解脱树”(atimuttaka)。也叫cittaki。

ද්වයං වාතපොථෙ, පං වාතං ලුනාතීති පලාසො, අසො. ‘‘පත්තෙ පලාසං සො රුක්ඛෙ, පීතහරිතකිං සුකෙ’’ති හි රුද්දො. වාතපොථොපි, වාතස්ස පොථො වාතපොථො, පුථ හිංසායං.

风击树(vātapotha)有两个名称。因为它能截断风(vātaṃ lunāti)，所以称为“帕拉沙”(palāsa)，词缀为aso。诚如鲁陀(Rudda)所说：“Patte palāsaṃ so rukkhe, pītaharitakiṃ suke”。Vātapotha也是一词，由“风的”(vātassa)和“伤害”(potho)复合而成，词根putha义为“伤害”。

ද්වයං ‘‘පුතීති’’ ඛ්‍යාතෙ. හතජන්තුපමොහසඞ්ඛාතාරිඵලතාය අරිට්ඨො, නිපාතනා හන්තිස්ස ට්ඨො, තංරොගාරිවන්තජනෙහි ඉච්ඡිතබ්බඵලත්තා වා අරිට්ඨො, ඉසු ඉච්ඡායං. ඵණ ගතියං, ඉලො, අස්සෙ.

被称为“putīti”的树有两个名称。其一为“阿利陀”(ariṭṭha)，因为它具有能摧毁被杀众生之迷惑的果实；在词源上，hantissa通过不规则构词法变为ṭṭha。或者，因为它的果实为那些视疾病为敌的人所希求，故称“阿利陀”，词根isu义为“希求”。词根phaṇa义为“去”，词缀为ilo，asse。

556. තිකං සිරිඵලෙ. මල ධාරණෙ, ඌරො. බිල භෙදනෙ, ණුවො, බෙලුවො. ලපච්චයෙ බිල්ලො. සණ්ඩිල්‍යො, සෙලුසොපි. ‘‘මුනිප්පභෙදෙ මාලූරෙ, සණ්ඩිල්‍යො පාදපන්තරෙ, නටෙ බිල්ලෙ ච සෙලුසො’’ති රභසො.

556. 室利果(siriphala)有三个名称。词根mala义为“持有”，词缀为ūro。词根bila义为“分开”，词缀为ṇuvo，构成“贝路瓦”(beluva)。加上la后缀，则成“毗罗”(billa)。“商枳罗”(saṇḍilya)和“塞路沙”(selusa)也是其名称。如罗婆娑(Rabhasa)所说：“Munippabhede mālūre, saṇḍilyo pādapantare, naṭe bille ca seluso”。

ද්වයං [Pg.372] තුඞ්ගෙ. පුමනාමො නාගො රුක්ඛො පුන්නාගො. ‘‘පුන්නාගෙ පුරිසො තුඞ්ගො, කෙසරො දෙවවල්ලභො’’ති හ්‍යමරසීහො, දීඝො, ‘‘පුමස්ස ලිඞ්ගාදීසු සමාසෙසූ’’ති අකාරලොපො ච. අතිසයපුප්ඵකෙසරවන්තතාය කෙසරො, කිස තනුකරණෙ වා, අරො, පුප්ඵකෙසයුත්තතාය වා කෙසරො, රො.

关于“龙花树”（tuṅga），有两个名称。阳性词“那伽”（nāgo）指树时，作“普那伽”（punnāgo）。诚如阿摩罗狮（Amarasīha）所说：“Punnāge puriso tuṅgo, kesaro devavallabho”，并且元音延长。根据“pumassa liṅgādīsu samāsesū”的规则，a音被省略。因其花蕊（pupphakesara）极为繁盛，故称“计娑罗”（kesaro）；或源于词根kisa（义为“使细”），加词缀aro；或因其具足花蕊，故称“计娑罗”，加词缀ro。

ද්වයං ලොද්දමත්තෙ. සල ගමනත්ථො, අවො. රත්තකඵපිත්තසොතෙ ලුනාතීති ලොද්දො, ද්දො. තිරිටො, සාවරොපි. ‘‘සාවරො අපරාධෙ ච, ලොද්දෙ පාපෙ ච කථ්‍යතෙ’’ ත්‍යජයො. ද්වයං ධනුපට්ටෙ ඵලිනි. පී පානෙ, අලො, ඊස්ස ඉයාදෙසො. සන්නකා තාපසා, තෙසං දු දුමො සන්නකද්දු, ‘‘සන්නකද්දු චාපපටා, වරණො තාපසප්පියො’’ති හි කොසන්තරෙ.

关于“罗陀树”（lodda），有两个名称。词根sala义为“去”，词缀为avo。因为它能截断血、痰、胆汁之流，故称“罗陀”（loddo），词缀为ddo。Tiriṭo和sāvaro也是其名称。如阿阇耶（Ajaya）所说：“Sāvaro aparādhe ca, lodde pāpe ca kathyate”。关于“弓衣树”（dhanupaṭṭe phalini），有两个名称。词根pī义为“饮”，词缀为alo，ī音变为iya。Sannakā指苦行者，他们的树（dumo）是sannakaddu。诚如在另一部词典中所说：“sannakaddu cāpapaṭā, varaṇo tāpasappiyo”。

557. ද්වයං ‘‘ම්හනකූ’’ඉති ඛ්‍යාතෙ. ලිකුචො නාම ඩහුරුක්ඛො, තග්ගුණත්තා ලිකොචකො, සඤ්ඤායං කො. අඞ්ක ලක්ඛණෙ, ඔලො, අඞ්කොලො. ද්වයං කුම්භෙ. රොගහරණෙ ගරුනොපි වෙජ්ජස්ස ගරු ගුග්ගුලු, නිපාතනා. කුස ඡෙදනෙ, ණ්වු. කුම්භො, පුරොපි.

557. 关于被称为“mhanakū”的树，有两个名称。“离俱支”（Likuco）是ḍahu树之名，因其特性而称“离俱支迦”（likocako），ko为名词后缀。词根aṅka义为“标记”，词缀为olo，构成“安拘罗”（aṅkolo）。关于“库巴”（kumbha）树，有两个名称。因为它在去除疾病方面，对重要的医生而言也很重要，故称“古古鲁”（guggulu），此为不规则构词。词根kusa义为“切断”，词缀为ṇvu。Kumbho和puro也是其名称。

‘‘රාසිභෙදෙ ගජමුද්ධංසෙ,කුම්භකණ්ණසුකෙ ඝටෙ;

කාමුකෙ වාරනාරියඤ්ච,කුම්භො ක්ලීවන්තු වග්ගුලුම්හී’’ති.

“‘Kumbha’一词（阳性）可指：十二宫之一（宝瓶宫）、大象的额头、鸠槃荼（Kumbhakaṇṇa）、鹦鹉、水瓶、好色之徒以及母象。而当指vagguli树时，则为中性。”

රභසො. පුර අග්ගගමනෙ, ණො, පුරො.

此偈颂出自罗婆娑（Rabhasa）。词根pura义为“前行”，词缀为ṇo，构成puro。

ද්වයං [Pg.373] අම්බෙ. අම ගතියං, බො, අම්බ සද්දෙ වා, අ. චුති ආසෙචනෙ, රක්ඛණෙ ච, අ, චු චවනෙ වා, තො, දීඝාදි. රසාලොපි, රසං ලාතීති රසාලො, දීඝො. එසො අම්බො සුගන්ධවා අතිසයගන්ධයුත්තො සමානො ‘‘සහො, සහකාරො’’ති චොච්චතෙ. සහ සත්තියං, සුගන්ධං කත්තුං සහතීති සහො, අ. සහනං සහො, තං කරොතීති සහකාරො, හා වා පමුදා, තාය සහ වත්තතීති සහො, සහං සමුදං කරොතීති සහකාරො.

关于“芒果”（amba），有两个名称。词根ama义为“去”，词缀为bo；或词根amba义为“发声”，词缀为a。词根cuti义为“灌注”与“保护”，词缀为a；或词根cu义为“移动”，词缀为to，且首元音延长，构成“cūta”。“罗娑罗”（Rasālo）也是其名，因为它给予（lāti）美味（rasaṃ），故称rasālo，元音延长。这种芒果气味芬芳，具有极佳的香气，因此被称为“萨诃”（saho）和“萨诃迦罗”（sahakāro）。词根saha义为“能够”，因为它能散发香气，故称saho，词缀为a。Sahanaṃ即saho，造作者为sahakāro。或者，hā义为“喜悦”，与喜悦共存，故称saho。Sahaṃ samudaṃ karotīti sahakāro。

558. ද්වයං සෙතම්බෙ. පුණ්ඩ පුණ්ඩනෙ. පුණ්ඩ ඛණ්ඩනෙත්‍යෙකෙ, ණ්වු, අස්සී, අරාගමො ච. සෙතවණ්ණො අම්බො සෙතම්බො. ද්වයං බහුවාරකෙ, යස්ස ඵලානි අතිපිච්ඡිලානි. සි බන්ධනෙ, ලු, සල ගමනත්ථො වා, උ, අස්සෙ. පිච්ඡිලත්තා බහූනි වාරීනි යස්මිං බහුවාරකො, සඤ්ඤායං කො. සීතො, උද්දාලො, කඵලොපි.

558. 关于“白芒果”（setamba），有两个名称。词根puṇḍa义为puṇḍana。有人说，词根puṇḍa义为“粉碎”，加词缀ṇvu、assī，并增补a音。白色的芒果即“白芒果”。关于“多水树”（bahuvāraka），其果实非常黏滑，有两个名称。词根si义为“捆绑”，词缀为lu；或词根sala义为“去”，词缀为u，asse。因其黏滑，其中水分甚多，故称“多水树”（bahuvārako），ko为名词后缀。Sīto、uddālo和kaphalo也是其名称。

ද්වයං කාස්මරියං. සිරිමන්තානි පණ්ණානි යස්සා සෙපණ්ණී, නදාදි, සිරීසද්දස්ස සෙ. කස්මීරදෙසජත්තා කාස්මරී, කාස දිත්තියං වා, මරො, නදාදි. මධුපණ්ණී, භද්දපණ්ණීපි. ද්වයං සකණ්ටකම්බිලඵලරුක්ඛෙ. සකණ්ටකත්තා කුච්ඡිතං ලාතීති කොලී, නදාදි. වද ථෙරියෙ, අරො, නදාදි. කුවලී, කක්කන්ධූපි.

关于“迦湿弥罗树”（kāsmarī），有两个名称。其叶吉祥，故称“舍槃尼”（sepaṇṇī），属nadādi类，se来自sirīsa一词。因其源自克什米尔（Kasmīra）地区，故称“迦湿弥罗”（kāsmarī）；或源于词根kāsa（义为“发光”），加词缀maro，属nadādi类。Madhupaṇṇī和bhaddapaṇṇī也是其名称。关于带刺酸果树，有两个名称。因其带刺而取（lāti）可厌之物（kucchitaṃ），故称“拘哩”（kolī），属nadādi类。词根vada义为“坚固”，词缀为aro，属nadādi类，构成“婆陀利”（badarī）。Kuvalī和kakkandhū也是其名称。

559. ද්වයං [Pg.374] තස්සා කොලියා ඵලෙ. කොලියා ඵලං කොලං. බදරියා අයං අවයවො බදරො. කුවලං, ඵෙනිලං, සොවීරම්පි. ‘‘සොතඤ්ජනෙ තු සොවීරං, කඤ්ජිකෙ බදරෙපි චෙ’’ති රභසො. ද්වයං අස්සත්ථකුලසම්භූතෙ රුක්ඛපාසාණාදීසු සඤ්ජාතරුක්ඛෙ. පිලං පරං නිස්සයභූතං කසතීති පිලක්ඛො, කස විලෙඛනෙ, සස්ස ඛත්තාදි නිපාතනා. අඛාදනීයඵලතාය විරූපං ඵලමස්සත්ථීති පිප්ඵලී, ඊ, නදාදි, විස්සපි ච.

559. 关于“拘哩”（kolī）树的果实，有两个名称。“拘哩”的果实是“拘罗”（kolaṃ）。“婆陀利”（badarī）树的这部分是“婆陀罗”（badaro）。Kuvalaṃ、phenilaṃ和sovīraṃ也是其名称。如罗婆娑（Rabhasa）所说：“Sotañjane tu sovīraṃ, kañjike badarepi ce”。关于从菩提树（assattha）一族出生、生长于其他树木岩石等之上的树，有两个名称。因为它会划伤（kasati）作为其依靠的大象（pilaṃ）等，故称“毗罗伽”（pilakkho），词根kasa义为“划破”，sa变为kha等为不规则构词。因其果实不可嚼食（akhādanīya）而形态丑陋，故称“毕钵离”（pipphalī），加词缀ī，属nadādi类，vissapi也是其名。

ද්වයං තොයාදිවාපිනියං, යස්සා මූලං මහාපඤ්චමූලෙ පවිට්ඨං. පට ගමනෙ, අලො, නදාදි, පාටලී, පාටලාපි. කණ්හං පුප්ඵවණ්ටං යස්සා සා කණ්හවණ්ටා, කාස්මරියම්පි. අලිප්පියං, තම්බපුප්ඵිප්‍යත්‍ර. ද්වයං ගන්ධිලෙ. සාදුඵලතාය සාදු ච සො කණ්ටසහිතතාය කණ්ටො චෙති සාදුකණ්ටො. සකණ්ටකතාය අත්තානං විරූපං කරොතීති විකඞ්කතො, ද්විත්තං, නිග්ගහීතාගමො ච.

有两种名称指toyādivāpinī，其根深入大五根（mahāpañcamūla）中。词根paṭa意为“行”，加后缀alo，属于nadādi词组，得名pāṭalī，也作pāṭalā。其花梗为黑色，故称kaṇhavaṇṭā（黑梗），也称kāsmariya。此处也作alippiya和tambapupphi。有两种名称指gandhila。因其果实甜美（sāduphalatā）而为“甜”（sādu），因其带刺（kaṇṭasahitatā）而为“刺”（kaṇṭo），故称sādukaṇṭo（甜刺）。因其带刺（sakaṇṭakatā）而使自身“丑陋”（virūpaṃ karoti），故称vikaṅkata，其中有辅音叠写和鼻音增音。

560. චතුක්කං තින්දුකෙ. තනු විත්ථාරෙ, උකො, දන්තො ච. තිදි හිංසායං වා, උ, සඤ්ඤායං කො. කාළො ඛන්ධො පකණ්ඩො යස්සාති. තිම අද්දභාවෙ, ඌසො, සකත්ථෙ කො, වරන්තො ච. උපච්චයෙ තිම්බරු.

560. 有四种名称指tinduka（黑柿）。词根tanu意为“扩展”，加后缀uko，也作danto。或词根tidi意为“伤害”，加后缀u，ko是名词后缀。其树干（khandho）或茎（pakaṇḍo）为黑色（kāḷo）。词根tima意为“湿润”，加后缀ūso，ko是独立后缀，也作varanta。在“消逝”的意义上，称为丁巴鲁（timbaru）。

ද්වයං [Pg.375] තම්බඵලෙ. ඉරාවතී නදී, පඨමකාලෙ තස්සා තීරෙ ජාතො එරාවතො. නාරං වුච්චති නීරං, තං ගච්ඡතීති නාරඞ්ගො. ද්වයං මක්කටතින්දුකෙ. කුල සඞ්ඛ්‍යානෙ, ණ්වු. කාකෙන්දු, කාකලුකොපි.

有两种名称指tambaphala（铜色果）。Irāvatī（伊罗婆提）是一条河，因最初生于其岸边，故称erāvata。Nāra意为水，走向水的，称为nāraṅga（橘）。有两种名称指makkaṭatinduka（猴黑柿）。词根kula意为“计算”，加后缀ṇvu。也称kākendu和kākaluka。

561. තිකං කදම්බෙ. කං වාතං දමෙතීති කදම්බො, බො. පිනෙතීති පියකො, ණ්වු, ඉයාදෙසො. නයති මුදං නීපො, පො. ද්වයං, විදරුක්ඛෙ, යස්ස නිය්‍යාසෙන පෙළාදයො ලිම්පන්ති. භල, භල්ල පරිභාසනහිංසාදානෙසු, නදාදි, අඤ්ඤත්‍ර තො, කන්තො ච, භල්ලාතකො, තීස්වයං. අරුකරො, අග්ගිමුඛොපි.

561. 有三种名称指咖丹巴（kadamba）。因为它能调伏（dameti）风（kaṃ），故称咖丹巴，后缀为bo。因为它能使人喜悦（pineti），故称piyaka，后缀为ṇvu，并有iya的音变。因为它能带来（nayati）喜悦（mudaṃ），故称nīpa，后缀为po。有两种名称指vidarukkha，人们用它的树脂涂抹篮子等物。词根bhala和bhalla意为“言说、伤害、拿取”，属于nadādi词组；此外加to和kanta，得名bhallātaka，此词通三性。也称arukara和aggimukha。

ද්වයං ‘‘පාවුසා’’ඉති ඛ්‍යාතෙ. ඣප දාහෙ, ණ්වු. පස්ස වො. පච පාකෙ, උලො. ද්වයං සිරිමති, යස්ස ඵලානි මරීචප්පමාණානි, අම්බිලානි ච. තිල ගමනෙ, ණ්වු. ඛුර ඡෙදනෙ, ණ්වු.

有两种名称指著名的pāvusa。词根jhapa意为“燃烧”，加后缀ṇvu。Passa变为vo。词根paca意为“成熟”，加后缀ulo。有两种名称指sirimati，其果实大小如胡椒，味酸。词根tila意为“行”，加后缀ṇvu。词根khura意为“切”，加后缀ṇvu。

562. ද්වයං අම්බිලිකායං. චි චයනෙ, චො, චිච ආදානසංවරණෙසු වා. තනු විත්ථාරෙ, අම්බිලරසං තනොතීති තින්තිණී, ද්විත්තමිත්තං, ණත්තඤ්ච, නදාදි. ද්වයං අම්බිලඞ්කුරඵලෙ සෙතරුක්ඛෙ. ගද්‍රභණ්ඩප්පමාණඵලත්තා ගද්දභණ්ඩො, රලොපො. කපි චලනෙ, තනො, දීඝො ආගමස්ස. කන්දරාලො, පිලක්ඛොපි.

562. 有两种名称指ambilikā（酸豆）。词根ci意为“积聚”，加后缀co；或cica意为“拿取”和“抑制”。词根tanu意为“扩展”，因其能扩展（tanoti）酸味（ambilarasaṃ），故称tintiṇī，其中有辅音叠写、ṇa音变，且属于nadādi词组。有两种名称指一种白树，其果实如酸芽。因其果实大小如驴之睾丸（gadrabhaṇḍa），故称gaddabhaṇḍa，其中有ra的脱落。词根kapi意为“动摇”，加后缀tana，并有元音增广。也称kandarāla和pilakkha。

තිකං [Pg.376] සාලරුක්ඛෙ. සල ගමනෙ, ණො, සාරවන්තතාය වා සාලො. අස්සකණ්ණසදිසපණ්ණතාය අස්සකණ්ණො. සන්ජ සඞ්ගෙ, අ, සජ්ජ අදනෙ වා, අ. ද්වයං නදීසජ්ජෙ. අජ්ජ අජ්ජනෙ, උනො. කක ලොල්‍යෙ, උධො. වීරතරු, ඉන්දදුමොපි.

有三种名称指娑罗树（sālarukkha）。词根sala意为“行”，加后缀ṇo；或因其有坚实的心材（sāravantatā），故称sāla。因其叶如马耳，故称assakaṇṇa（马耳）。词根sanja意为“执著”，加后缀a；或词根sajja意为“食”，加后缀a。有两种名称指nadīsajja。词根ajja意为“获得”，加后缀uno。词根kaka意为“轻浮”，加后缀udho。也称vīrataru和indaduma。

563. තිකං මුචලින්දෙ. චුල නිමුජ්ජනෙ. මුචල සඞ්ගාතෙ, ඉන්දො. නීපො කදම්බෙපි. තිකං පීතසාලෙ. පියකො කදම්බෙපි. අස භක්ඛනෙ, යු, පීතපුප්ඵො සාලො රුක්ඛො පීතසාලො. බන්ධූකපුප්ඵො, ජීවකොපි.

563. 目支邻陀(mucalinda)有三名。词根cula，义为“沉没”。词根mucala，义为“聚集”，加后缀indo。Nīpa亦是咖丹巴(kadamba)之名。黄娑罗(pītasāla)有三名。Piyaka亦是咖丹巴之名。词根asa，义为“食”，加后缀yu；黄花之娑罗树为黄娑罗。亦名bandhūkapuppha、耆婆(jīvaka)。

ද්වයං ඣාටලියං. ගාවො ලිහන්තීති ගොලීසො, හස්ස සො. ඣට සඞ්ඝාතෙ, අලො. ඣාටලො, පාටලිපුප්ඵාකාරො දීඝඵලො රුක්ඛො. පමොක්ඛොපි.

jhāṭali有二名。因牛(gāvo)舔舐(lihanti)之，故名golīsa；h转为s。词根jhaṭa，义为“纠缠”，加后缀alo。Jhāṭala，此树果长，形如pāṭali花。亦名pamokkha。

564. ද්වයං රාජායතනෙ, ඛීරවන්තතාය ඛීරිකා. දෙවරාජස්ස නිවාසනට්ඨානභූතත්තා රාජායතනං, පියාලෙපි. ද්වයං කප්ඵලෙ. කුච්ඡිතෙන ඵලෙන උම්භති පූරතීති කුම්භො. කුච්ඡිතෙන මොදතීති කුමුදිකා, ණ්වු.

564. 王处树(rājāyatana)有二名。因其有乳汁，故名乳树(khīrikā)。因其为天王(devarāja)之住所，故名王处树；此名亦用于piyāla树。kapphala有二名。因其以劣质(kucchita)之果充满(umbhati pūrati)，故名kumbha。因其以丑恶(kucchitena)而令人喜悦(modati)，故名kumudikā，加后缀ṇvu。

ද්වයං ගුවාකරුක්ඛෙ, යස්ස ඵලෙන තම්බූලනාමං ජායති. පූජ පූජායං, ණො, ජස්ස ගො. කමු ඉච්ඡායං, හෙතුකත්තරි ණ්වු. ඛපුරොපි. ද්වයං ලොහිතලොද්දෙ. පට්ටිඉත්‍යාඛ්‍යා යස්ස පට්ටි[Pg.377]. ‘‘පද්ධී’’තිපි පාඨො. අස්මිං පක්ඛිත්තෙ ලාඛා රත්තා භවතීති ලාඛාපසාදනො. කමුකොපි.

槟榔树(guvākarukkha)有二名，其果实名为槟榔嚼块(tambūla)。词根pūja，义为“尊敬”，加后缀ṇo，j转为g。词根kamu，义为“欲求”，于māṇavaka义加后缀ṇvu。亦名khapura。红lodda树(lohitalodda)有二名。其树皮名为paṭṭi。亦有读作paddhī者。紫胶(lākhā)置于其中则变红，故名紫胶增色剂(lākhāpasādano)。亦名kamuka。

565. ද්වයං ඉඞ්ගුදියං, අයඤ්ච කණ්ටකී බාහුල්‍යෙන මජ්ඣිමදෙසෙ ජායතෙ. ඉඞ්ග ගමනත්ථො, ඉදො, ඉස්සු, නදාදි. තාපසො පයුජ්ජමානඵලකතාය තාපසතරු. ද්වයං ‘‘භුජපත්තො’’ඉතිඛ්‍යාතෙ සුන්දරතචෙ රුක්ඛෙ, යස්ස තචෙ මන්තක්ඛරානි ලිඛන්ති. භුජො පාණි, තංසදිසපත්තතාය භුජපත්තො. මන්තලෙඛකෙහි ආභුජිතතචවන්තතාය ආභුජී. භූජො, චම්මී, මුදුත්තචොපි.

565. iṅgudi树有二名。此树多刺，多生于中土(majjhimadesa)。词根iṅga，义为“行”，加后缀ida或isu，属nadādi类。因其果实为苦行者所用，故名苦行树(tāpasataru)。以树皮优美而闻名的桦树(bhujapatta)有二名，人们在其树皮上书写咒文。Bhuja义为手臂，因其叶相似，故名bhujapatta。因其树皮为书写咒文者所弯曲，故名ābhujī。亦名bhūja、有皮者(cammī)、软皮者(muduttaca)。

ද්වයං සිම්බලියං. පිච්ඡායොගා පිච්ඡිලා, ඉලො. සම්බ මණ්ඩලෙ, අලි, අස්සි. ‘‘පිච්ඡිලා පූරණී මොචා, ථිරායු සිම්බලී ද්විසූ’’ති අමරකොසො. ද්වයං පිච්ඡිලාකාරෙ කණ්ටකසහිතෙ රුක්ඛෙ. රුච දිත්තියං, හෙතුකත්තරි යු, කුට කොටිල්‍යෙ, කත්තරි ණො, කොටො අසිම්බලි සමානොපි සිම්බලිසදිසාකාරදස්සනතො කොටසිම්බලි, පුමෙ. කසම්බලොපි.

木棉树(simbali)有二名。因其黏滑，故名picchilā；ilo亦是其名。Samba，义为圆；ali，蜂；assi，剑。《阿摩罗俱舍》(Amarakośa)云：“Picchilā、pūraṇī、mocā、thirāyu、simbalī，此二性”。形态黏滑且带刺的树有二名。词根ruc，义为“发光”，于māṇavaka义加后缀yu；词根kuṭ，义为“弯曲”，于作者义加后缀ṇo。koṭo虽非木棉树(asimbali)，然因其形态与木棉树相似，故名koṭasimbali，为阳性。亦名kasambala。

566. ද්වයං ‘‘කණ්ටකරඤ්ජ’’ඉති ඛ්‍යාතෙ කණ්ටකිනි කරඤ්ජගුම්බෙ, යං ලොකෙ ‘‘කලිනො’’ති වුච්චති. කර හිංසායං, කරතො [Pg.378] රිරියා. පූ පවනෙ, ඉකො, තොන්තො ච. පූතිකරජො, කලිමාරකොපි, කලිනො. ද්වයං දාලිමපුප්ඵාකාරෙ පීතනාසකරුක්ඛෙ. රුහ ජනනෙ, ණී. ලොහිතපුප්ඵතාය රොහිතකො.

566. 名为“刺karañja”(kaṇṭakarañja)之带刺karañja灌木有二名，世间称之为kalino。词根kara，义为“伤害”；karato ririyā。词根pū，义为“吹动”，加后缀iko与tonto。Pūtikarajo、kalimārako亦是kalino之异名。花朵形似石榴花、能治黄病之树有二名。词根ruha，义为“生长”，加后缀ṇī。因其花为红色，故名rohitako。

ද්වයං එරණ්ඩෙ. එරඩි හිංසායං. වාතං එරණ්ඩතීති එරණ්ඩො, ණො. මණ්ඩ භූසනෙ, ඊසංපසන්නතෙලතාය වා ආමණ්ඩො, ආමං වා වාතං, තං දායතීති ආමණ්ඩො. දා අවඛණ්ඩනෙ, දාස්ස ඩො. චිත්තකො, චඤ්චුපි.

蓖麻(eraṇḍa)有二名。词根eraḍi，义为“伤害”。因其能平息风病(vāta)，故名eraṇḍo，加后缀ṇo。词根maṇḍa，义为“装饰”；或因其油略清澈，故名āmaṇḍo；或因其能清除(dāyati)未消化的风病(āmaṃ vātaṃ)，故名āmaṇḍo。词根dā，义为“切断”，dā转为ḍo。亦名cittako、cañcu。

‘‘අග්ගිසඤ්ඤෙපි චිත්තකො, පුමෙ එරණ්ඩකෙ චඤ්චු.

“cittako亦指火，阳性词cañcu指蓖麻，

පක්ඛිතුණ්ඩෙ ථියං මතො’’.

当指鸟喙(pakkhituṇḍa)时，则被认为是阴性词”。

ද්වයං සිවාරුක්ඛෙ. සත්තුයුත්තඵලතාය සත්තුඵලා. ගණ්ඩං සමෙතීති සමී, අ, නදාදි, පාරිභද්දකෙපි. ගරුදාරු, පූතිකට්ඨම්පි.

sivā树有二名。因其果实带粉，故名sattuphalā。因其能平息(sameti)肿块(gaṇḍa)，故名samī，加后缀a，属nadādi类；亦指pāribhaddaka树。亦名garudāru、pūtikaṭṭha。

567. ද්වයං කරඤ්ජෙ. නත්තං රත්තා මාලා යස්ස. කං රඤ්ජයතීති කරඤ්ජො, ණො. චිල්ලවිල්ලො, කරජොපි. ද්වයං ඛදිරෙ. ඛද හිංසායං, ථෙරියෙ ච. ඛදන්ති දන්තා යෙනාති ඛදිරො, ඉරො. දන්තා ධාවන්ති යෙන නිරොගත්තාති දන්තධාවනො, යු, ධාව ගතිසුද්ධියං. ගායත්තී, බාලතනයොපි. ‘‘ගායත්තී ඛදිරෙ ඉත්ථී, ඡන්දසිපි ඡළක්ඛරෙ’’ති රභසො. බාලො සුඛුමො පත්තසඤ්ඤිතො තනයො යස්ස බාලතනයො. ද්වයං පීතසාරෙ ඛදිරෙ. ඛදිරාදිකන්තු පීතසාරෙ. සෙතවණ්ණතාය [Pg.379] සොමො කප්පූරසදිසො වක්කො වක්කලමෙතස්ස සොමවක්කො. ‘‘සොමො කුවෙරෙ පිතුදෙවතායං, වසුප්පභෙදෙ වසුධාකරෙ ච. දිබ්බොසධී සොමලතා සමීරණෙ, කප්පූරනීරෙසු ච වානරෙ චා’’ති නානත්ථසඞ්ගහො. ඊසං ඛුද්දකං දලමෙතස්ස කදරො, ලස්ස රො. ද්වයං පිණ්ඩීතකෙ. සල ගමනෙ, ලො. මද උම්මාදෙ, යු. ‘‘පිණ්ඩීතකො මරවකො, සසනො කරහාටකො’’ත්‍යමරකොසෙ.

567. karañja树有二名。其花鬘夜间呈红色。因其能染水(kaṃ)，故名karañjo，加后缀ṇo。亦名cillavillo、karajo。儿茶树(khadira)有二名。词根khada，义为“伤害”与“坚固”。因其能坚固牙齿，故名khadiro，加后缀iro。因其能清洁牙齿使之无病，故名dantadhāvano，加后缀yu；词根dhāva，义为“行走”与“清洁”。亦名gāyattī、bālatanayo。《罗婆娑》(Rabhasa)云：“gāyattī于khadira义为阴性，亦指六音节之韵律”。其幼芽(tanayo)柔嫩(bālo)纤细(sukhumo)，被称为叶(patta)，故名bālatanayo。黄髓khadira有二名。khadira等树的木心是黄色的。因其色白，故名soma；其树皮弯曲如樟脑，故名somavakko。《诸义总集》(Nānatthasaṅgaha)云：“soma可指俱毗罗(Kuvera)、祖先神、一种财富、大地、天界药草、苏摩藤、风、樟脑汁以及猴子”。因其叶(dala)略小，故名kadara，l转为r。piṇḍītaka树有二名。词根sala，义为“行走”，加后缀lo。词根mada，义为“沉醉”，加后缀yu。《阿摩罗俱舍》(Amarakośa)云：“Piṇḍītako、maravako、sasano、karahāṭako”。

568. තිකං ඉන්දසාලෙ. සාලානං රුක්ඛානං ඉන්දො රාජා ඉන්දසාලො, දාසාදීසු සිරිවඩ්ඪකාදිසද්දො විය අධිවචනමත්තමිදං. ඉන්දස්ස සක්කස්ස සාලොතිපි ඉන්දසාලො. සල්ලතො ණ්වු, නදාදි, සල්ලකී. ඛර ඡෙදනවිනාසනෙසු, ණ්වු.

568. indasāla树有三名。娑罗(sāla)树之王(inda)，故名indasālo；此仅为尊称，如于奴隶(dāsa)等词上加吉祥增(sirivaḍḍha)等词。亦是因陀罗(Inda)，即帝释(Sakka)之娑罗树，故名indasālo。salla加后缀ṇvu，属nadādi类，作sallakī。词根khara，义为“切割”与“破坏”，加后缀ṇvu。

ද්වයං දෙවදාරුම්හි. දෙවානං දාරු. භද්දත්තා භද්දදාරු. සක්කපාදපො, පාරිභද්දකො, පීතදාරු, දාරු, පූතිකට්ඨම්පි. ද්වයං හෙමපුප්ඵකෙ. පඨමකාලෙ චම්පානගරෙ ජාතො චම්පෙය්‍යො, ණෙය්‍යො. කපච්චයෙ චම්පකො.

雪松(devadāru)有二名。天神之木。因其吉祥，故名bhaddadāru。亦名sakkapādapa、pāribhaddaka、pītadāru、dāru、pūtikaṭṭha。金花树(hemapupphaka)有二名。最初生于瞻波城(Campānagara)，故名campeyyo，加后缀ṇeyya。加后缀ka，作campaka。

569. ද්වයං පනසෙ. පන බ්‍යවහාරෙ, ථුතිම්හි ච, අසො. කණ්ටකයුත්තං ඵලමස්ස කණ්ටකිඵලො. ද්වයං සිවායං. න විජ්ජතෙ [Pg.380] රොගභයං, රොගබ්‍යථො චොපයුජ්ජමානායමස්සන්ති අභයා. රොගභයං හරති අපනෙතීති හරීතකී, තො, සකත්ථෙ කො, නදාදි. හරිත්තකීපි. අබ්‍යථා, පුතනා, අමතා, හෙමවතී, චෙතකී, සිවාපි.

569. 波罗蜜(panasa)有二名。词根pana，义为“交易”与“赞扬”，加后缀asa。其果实带刺，故名kaṇṭakiphala。诃子(sivā)有二名。因使用者无疾病之恐惧与痛苦，故名无畏(abhayā)。因其能去除疾病之恐惧，故名harītakī，加后缀to，于自身义加ka，属nadādi类。亦作harittakī。亦名无恼(abyathā)、pūtanā、甘露(amatā)、雪山(hemavatī)、cetakī、sivā。

ද්වයං කරිසඵලෙ. රොගං අසති භක්ඛතීති අක්ඛො, ඛො, සස්ස කො. රොගං විභූතං කරොතීති විභීතකො, විභීටකොපි. භූතාවාසො, කලිද්දුමොපි, කලිස්ස ආසයභූතො දුමො කලිද්දුමො. ද්වයං පුස්සඵලෙ. නත්ථි මතමෙතිස්සං හෙතුභූතායං අමතා. මල ධාරණෙ, ණ්වු, නදාදි, ආමලකී. වයට්ඨාපි. වයො තිට්ඨති ථිරීභවත්‍යෙතායාති වයට්ඨා.

毗黎勒(karisaphala)有二名。因其能吞食(asati, bhakkhati)疾病，故名akkho，加后缀kha，s转为k。因其能使疾病消失，故名vibhītaka，亦作vibhīṭaka。亦名bhūtāvāsa、kalidduma；kalidduma即为恶魔(kali)所依附之树。余甘子(pussaphala)有二名。因其为不死(amata)之因，故名amatā。词根mala，义为“持”，加后缀ṇvu，属nadādi类，作āmalakī。亦名vayaṭṭhā。因其能使年龄(vayo)稳固，故名vayaṭṭhā。

570. ද්වයං ඩහුරුක්ඛෙ. ලබුනාමකෙ පබ්බතෙ ජායතීති ලබුජො. ඛුද්දකත්තා ලීනං අපාකටං කුචසඞ්ඛාතං ඵලමෙතස්ස ලිකුචො, නිපාතනා. ද්වයං පීතපුප්ඵෙ. අගන්ධපුප්ඵතාය අත්තානං කණිට්ඨං කරොතීති කණිකාරො, ට්ඨලොපො, පදුමප්පමාණපුප්ඵදුමතාය දුමුප්පලො.

570. ḍahurukkha(一种树)有两个名称。因其生长在名为拉布纳(Labuna)的山上，故称“拉布贾”(labuja)。因其果实细小、隐蔽、不显眼，状如乳房(kuca)，故称“利库贾”(likuco)，此为不规则派生词。黄花树(pītapuppha)有两个名称。因其花无香而自显卑微，故称“迦尼迦罗”(kaṇikāra)，此处有“ṭṭha”的脱落。因其为花朵大小如莲花的树，故称“杜目波罗”(dumuppala)。

තිකං හිඞ්ගුනිය්‍යාසෙ. නී නයෙ, බො, මොන්තො ච. තිත්තරසත්තා අරිභාවෙ තිට්ඨතීති අරිට්ඨො. පුචිං කුට්ඨං මද්දතීති පුචිමන්දො, ඉත්තං, බින්දාගමො. ධම්මසෙනො, මාලකොපි. මලතෙ රොගං මාලකො, ණ්වු. ද්වයං රත්තපුප්ඵෙ. කරොතිස්මා ණ්වු. දල විදාරණෙ, මො, ඉකාරාගමො. දාළිමොපි.

阿魏脂(hiṅguniyyāsa)有三个名称。[印楝(nimba)的词源是：]词根“nī”义为“引导”，后缀为“bo”和“monto”。因其味苦而为敌，故称“阿里他”(ariṭṭha)。因能摧毁皮肤病(kuṭṭha)，故称“普吉曼达”(pucimanda)；此处有元音“i”和鼻音的插入。亦称“达摩塞纳”(Dhammasena)、“摩罗迦”(mālaka)。因能使疾病衰弱，故称“摩罗迦”(mālaka)，其后缀为“ṇvu”。红花树(rattapuppha)有两个名称。[其一名由词根“kar”]加上后缀“ṇvu”[构成]。[另一名源于]词根“dala”，义为“破开”，后缀为“mo”，并插入元音“i”。亦称“石榴”(Dāḷima)。

571. ද්වයං [Pg.381] පීතද්දුමෙ. සරති කාලන්තරං සරලො, අලො. පූතියෙව කට්ඨං පූතිකට්ඨං, පූතිමුත්තන්ති යථා. ද්වයං පිච්ඡිලායං. කපි චලනෙ, ඉලො. සාස අනුසිට්ඨියං, සිස ඉච්ඡායං වා, අපො, නිග්ගහීතාගමො, සිංසපා. අගුරුපි.

571. 黄木(pītadduma)有两个名称。因其能经历长时，故称“萨罗”(sarala)，后缀为“ala”。腐臭的木材即“腐木”(pūtikaṭṭha)，如同“腐尿”(pūtimutta)。木棉树(picchilā)有两个名称。[其一源于]词根“kapi”，义为“动摇”，后缀为“ila”。[其二为“尸舍婆”(siṃsapā)，源于]词根“sāsa”，义为“教诫”，或“sisa”，义为“欲求”，后缀为“apa”，并插入鼻音。亦称“阿伽卢”(Aguru)。

තිකං ඵලිනියං. සා තනුකරණෙ, මො. පියභාවං ගච්ඡතීති පියඞ්ගු, උ. කමනීයභාවං ගච්ඡතීති කඞ්ගු, උ, නිපාතනා. මහිලාව්හයා, ලතා, ගුන්දා, ගන්ධඵලී, කාරම්භාපි. ද්වයං සිරීසෙ. සරති රොගං හිංසතීති සිරීසො. ඊසො, අස්සි. භණ්ඩ පරිභාසනෙ, ඉලො. කපීතනොපි. අම්බාටකෙ, ගද්දභණ්ඩෙ ච කපීතනො.

蔓荆(phalini)有三个名称。[其一为“ শ্যামা”(śyāmā)，源于]词根“sā”，义为“使细薄”，后缀为“ma”。因其悦人，故称“毕扬瞿”(piyaṅgu)，后缀为“u”。因其可爱，故称“迦ṅ瞿”(kaṅgu)，后缀为“u”，此为不规则派生词。亦称“摩希罗婆耶”(Mahilāvhayā)、“罗多”(latā)、“贡达”(gundā)、“香果”(gandhaphalī)、“迦楞婆”(kārambhā)。合欢树(sirīsa)有两个名称。因其能去除并伤害疾病，故称“尸利沙”(sirīsa)，[其词根为]“īs”和“as”。[其二源于]词根“bhaṇḍa”，义为“斥责”，后缀为“ila”。亦称“迦毕达那”(Kapītana)。“迦毕达那”亦指庵婆罗果(Ambāṭaka)和伽达婆槃达(gaddabhaṇḍa)。

572. ද්වයං මණ්ඩූකපණ්ණෙ. සුණ ගතියං, ණ්වු, දීඝං ඵලවණ්ටං යස්ස. නටො කුටන්නටාපි. ද්වයං බකුලෙ. වක ආදානෙ, උලො. කෙසරයුත්තපුප්ඵතාය කෙසරො.

572. 蛙叶(maṇḍūkapaṇṇa)有两个名称。[其一源于]词根“suṇa”，义为“行走”，后缀为“ṇvu”；其果柄长。亦称“那吒”(naṭa)、“古丹那吒”(kuṭannaṭa)。金莲木(bakula)有两个名称。[其一“bakula”源于]词根“vaka”，义为“取”，后缀为“ula”。因其花朵带有花蕊，故称“计萨罗”(kesara)。

ද්වයං මලපුප්ඵස්මිං. කාකානං උදුම්බරො කාකොදුම්බරො, සො එව කාකොදුම්බරිකා, සකත්ථෙ ඉකො. ඵල නිප්ඵත්තියං, ගු, ලස්ස ගො. ද්වයං නාගරුක්ඛෙ. න ගච්ඡතීති නාගො, දීඝාදි. නාගානං මාලා, සා සඤ්ජාතා යත්‍ර නාගමාලිකා.

malapuppha(一种树)有两个名称。乌鸦的优昙钵罗(udumbara)即“迦俱昙钵罗”(kākodumbara)；其阴性形式为“迦俱昙钵利迦”(kākodumbarikā)，后缀“ika”用于自身义。[另一名“phalgu”源于]词根“phal”，义为“结果”，后缀为“gu”，“l”音变为“g”音。龙树(nāgarukkha)有两个名称。因其“不动”(na gacchati)，故称“那伽”(nāga)，此处有首元音长音化等音变。因其生有龙树的花鬘，故称“那伽摩利迦”(nāgamālikā)。

573. ද්වයං [Pg.382] අසොකෙ. නත්ථි සොකො යෙන. වජ ගමනෙ, උලො. ද්වයං ජයායං. තංතංරොගජයාදිකං කරොතීති තක්කාරී, ණී. විසෙසෙන ජයතීති වෙජයන්තිකා, අන්තො, නදාදි, සකත්ථෙ කො. ‘‘ජයා ජයන්තී තක්කාරී, නාදෙයී වෙජයන්තිකා’’ත්‍යමරකොසො.

573. 无忧树(asoka)有两个名称。因其能“除忧”(natthi soko yena)[而得名“asoka”]。[另一名“vañjula”源于]词根“vaj”，义为“行走”，后缀为“ula”。阇耶花(jayā)有两个名称。因其能战胜各种疾病等，故称“怛迦利”(takkārī)，后缀为“ṇī”。因其能特别地战胜，故称“胜利”(vejayantikā)，后缀为“anta”，属nadādi词组，后缀“ka”用于自身义。《阿摩罗俱舍》(Amarakośa)云：“Jayā、jayantī、takkārī、nādeyī、vejayantikā”皆为其名。

ද්වයං සමුද්දසමීපදෙසජෙ සාමදලෙ තමාලනාමෙ තරුම්හි. තාපියං ජායතීති තාපිඤ්ඡො, අඤ්ඤත්ථෙ ඡො, බින්දාගමො, ‘‘තාපී තු සරිතාන්තරෙ’’ති හි නානත්ථසඞ්ගහො. තමු කඞ්ඛායං, අලො. ද්වයං කුටජෙ. රොගං ඡින්දතීති කුටජො, ජො. ගිරිම්හි ජාතා මල්ලිකා ගිරිමල්ලිකා, සක්කපරියායොප්‍යත්‍ර.

生长于海边、叶色黝黑、名为“多摩罗”(tamāla)的树有两个名称。因其生于多毗(Tāpī)河，故称“多宾叉”(tāpiñcha)，后缀“cha”用于其他义，并插入鼻音；诚如《诸义集》(Nānatthasaṅgaho)所言：“多毗亦为河名”。[另一名“tamāla”源于]词根“tam”，义为“渴望”，后缀为“ala”。固脱迦(kuṭaja)树有两个名称。因其能切断疾病，故称“固脱迦”(kuṭaja)，后缀为“ja”。生于山上的茉莉(mallikā)即“山茉莉”(girimallikā)；此处亦可作帝释(Sakka)的异名。

574. තස්ස කුටජස්ස ඵලෙ ඉන්දයවො. ඉන්දස්ස සක්කස්ස යවො ධඤ්ඤවිසෙසො ඉන්දයවො. කලිඞ්ගං, කද්දයවම්පි.

574. 此固脱迦(kuṭaja)树的果实称为“因陀罗婆”(indayava)。因陀罗(Inda)，即帝释(Sakka)的大麦(yava)，是一种特殊的谷物，故称“因陀罗婆”(indayava)。亦称“迦陵伽”(Kaliṅga)、“伽达婆”(kaddayava)。

‘‘පූතිකරඤ්ජ ධූම්‍යාටෙ, දෙසභෙදෙ පුමා භවෙ;

කුටජස්ස ඵලෙ ක්ලීවං, කලිඞ්ගං ථී තු නාරිය’’න්ති. –

“Pūtikarañja、dhūmyāṭa以及表示特定地域的词，应为阳性；固脱迦(kuṭaja)的果实(一词)为中性，而迦陵伽(kaliṅga)一词(指代女性时)则为阴性。”

රභසො. අමරමාලායන්තු ‘‘කලිඞ්ගෙ’න්දයවො පුමා’’ති ඉත්ථිකණ්ඩෙ පාඨො. තස්සත්ථො කලිඞ්ගා ඉත්ථී, ඉන්දයවො පුමා[Pg.383]. ද්වයං කණිකාරිකායං. අග්ගි අනෙන මන්ථ්‍යතෙ අග්ගිමන්ථො, ණො. තං කට්ඨෙහි ඝංසියමානෙ අග්ගි උට්ඨහති. කණ ගතියං, ණ්වු. ජයාප්‍යත්‍ර. ‘‘විජයෙ සො ජයා දුග්ගා, ජයන්තී ගණිකාරිකෙ’’ති ජයා නානාත්ථා.

罗婆娑(Rabhasa)云。而在《不死鬘》(Amaramālā)的阴性词篇中，有读作“kaliṅge”ndayavo pumā”者。其义为：“迦陵伽”(kaliṅgā)为阴性词，“因陀罗婆”(indayavo)为阳性词。迦尼迦利迦(kaṇikārikā)有两个名称。因火可由其搅出，故称“阿耆曼陀”(aggimantha)，后缀为“ṇa”。当用其木摩擦时，即生火焰。[“kaṇikārikā”本身源于]词根“kaṇ”，义为“行走”，后缀为“ṇvu”。“阇耶”(Jayā)亦为其名。“Jayā”一词可指胜利或难近母(Durgā)，“jayantī”可指迦尼迦利迦(gaṇikārikā)；故知“jayā”有多义。

ද්වයං නිග්ගුණ්ඩියං. නත්ථි ගුණ්ඩං ගබ්භබන්ධනමෙතායාති නිග්ගුණ්ඩී. සි බන්ධනෙ, දු, සින්දුං ගබ්භබන්ධනං වාරෙතීති සින්දුවාරො. ඉන්දානීප්‍යත්‍ර. ඉන්දානීකරණෙ ථීනං, සින්දුවාරෙන්දනාරිසු. ද්වයං මල්ලිකායං. තිණානි සූලන්ති යස්මින්ති තිණසූලං, සූල රුජායං. යත්‍ර තං ජායති, තත්‍ර තිණානි රොගීනි භවන්තීත්‍යත්ථො. ‘‘තිණසූලං මල්ලිකායං, පණ්ඩකං කෙතකීඵලෙ’’. මල්ලතෙ ධාරීයතෙ සබ්බෙහීති මල්ලිකා, මල්ල ධාරණෙ, ඉ, සකත්ථෙ කො. භූපදී, සීතභීරු ච.

蔓荆(nigguṇḍī)有两个名称。因其能“除肿块、解胎缚”，故称“尼贡提”(nigguṇḍī)。[另一名“信度婆罗”(sinduvāra)源于]词根“si”，义为“束缚”，后缀为“du”；因其能阻止胎缚(sinduṃ gabbhabandhanaṃ)。“Indānī”亦为其名。[有偈颂云：]“Indānīkaraṇe thīnaṃ, sinduvārendanārisu”[此句义不明]。茉莉夫人(mallikā)有两个名称。因其能使草木生病，故称“草刺”(tiṇasūlaṃ)；[源于]词根“sūl”，义为“致痛”。其义为：此物生长之处，草木即会生病。“草刺指茉莉夫人，黄门(paṇḍaka)指翅果(ketakī)之果”。因其为众人所持有，故称“茉莉夫人”(mallikā)；[源于]词根“mall”，义为“持有”，后缀为“i”，后缀“ka”用于自身义。亦称“步巴迪”(Bhūpadī)、“悉达毗卢”(sītabhīru)。

575. ද්වයං කණ්හපුප්ඵසෙඵාලිකායං. සිඵා ජටා යස්සත්ථි සෙඵාලිකා, ඉකො, ලමජ්ඣො. නීලපුප්ඵතාය නීලිකා. සුවහා, නිග්ගුණ්ඩීපි. ‘‘සින්දුවාරෙපි නිග්ගුණ්ඩී, නීලසෙඵාලිකාය චෙ’’ති රුද්දො. ද්වයං වනමල්ලිකායං. ඵුට විකසනෙ, ආ භුසො ඵුටතීති අප්ඵොටා, රස්සාදි.

575. 黑花瑟琶利迦(kaṇhapupphasephālikā)有两个名称。其根如发辫者，是为“瑟琶利迦”(sephālikā)，后缀为“ika”，中间有“l”音。因其花为蓝色，故名“蓝花”(nīlikā)。也称为“苏瓦哈”(suvahā)和“尼滚迪”(nigguṇḍī)。鲁陀(Rudda)说：“辛都瓦罗(sinduvāra)也叫尼滚迪，蓝花瑟琶利迦也是。” 野茉莉(vanamallikā)有两个名称。[其一为“apphoṭā”，源于]词根“phuṭa”，义为“开花”，因其盛开(ā bhuso phuṭati)，[并有]词首短音化等[音变]。

චතුක්කං රත්තපුප්ඵෙ. බන්ධ බන්ධනෙ, උ, සකත්ථෙ කො. ජයත්ථං සුමනං ජයසුමනං. භණ්ඩතිස්මා ඉකො, භණ්ඩිකො. ජීවතීති ජීවකො, ජීව පාණධාරණෙ, ණ්වු. ජීවකසද්දස්ස පීතසාලාදීස්වපි පවත්තනතො බන්ධු එව ජීවකො බන්ධුජීවකොති බන්ධුසද්දෙන විසෙසෙත්වා වුත්තං, සමුදිතෙන වා නාමමිදමෙකස්ස. ‘‘බන්ධු බන්ධුකපුප්ඵෙ ච, බන්ධුභාතරි බන්ධවෙ’’ති වචනතො,

红花(rattapuppha)有四名：“班度迦”(bandhuka)，源于词根“bandh”(捆绑)，后缀为“u”，后缀“ka”用于自身义。“胜花”(jayasumana)，即“为胜利之花”。“班迪迦”(bhaṇḍika)，源于词根“bhaṇḍ”，后缀为“ika”。“耆婆”(jīvaka)，即“存活者”，源于词根“jīv”(维持生命)，后缀为“ṇvu”。由于“耆婆”一词也用于黄娑罗树(pītasāla)等，故用“亲族”(bandhu)一词加以限定，称为“亲族耆婆”(bandhujīvaka)；或者这本身就是一个复合名称。依据“bandhu一词用于班度迦花，也用于亲族、兄弟、亲戚”的说法，

‘‘ජීවකො [Pg.384] පීතසාලෙ ච, ඛෙපනෙ වුද්ධිජීවිනි;

සෙවිනි පාණකෙ ඵාති-කුණ්ඩිකෙ පාදපන්තරෙ’’ති. –

“耆婆(jīvaka)一词，亦用于黄娑罗树(pītasāla)、投掷者(khepana)、靠利息为生者(vuddhijīvin)、服侍者(sevin)、生物(pāṇaka)、一种水瓶(phātikuṇḍika)、以及某种树(pādapantara)。”

වචනතො ච ‘‘බන්ධුජීවකො’’ති එත්ථ ද්වෙ නාමානිපි දට්ඨබ්බානි.

因此，根据此说，“亲族耆婆”(bandhujīvako)在此处也应被视为两个名称。

576. පඤ්චකං සුමනායං. සුන්දරං මනො යස්සං. සුගන්ධත්තා ජාතිසුමනාති සමුදිතනාමං. මල ධාරණෙ, තො, නදාදි. ජන ජනනෙ,ති. වස්සකාලසඤ්ජාතපුප්ඵතාය වස්සිකී. ඉකො, නදාදි.

576. 素馨花(sumanā)有五名。其令人心意美好(sundaraṃ mano)[而得名“sumanā”]。因其芳香，故合称为“香素馨”(jātisumanā)。[“摩罗提”(mālatī)源于]词根“mal”，义为“持有”，后缀为“to”，属nadādi词组。[“香花”(jāti)源于]词根“jan”，义为“出生”，后缀为“ti”。因其花开于雨季，故名“雨季花”(vassikī)，后缀为“ika”，属nadādi词组。

ද්වයං ‘‘චම්පෙය්‍ය’’ඉති ඛ්‍යාතෙ. යුථ හිංසායං, ඉ, සකත්ථෙ කො, දීඝාදි. මගධෙ භවා මාගධී. ගණිකා, අම්බට්ඨාපි. ද්වයං ‘‘දෙවාලි’’ඉති ඛ්‍යාතායං. සුන්දරං දලමෙතිස්සා සත්තලා, දස්ස තො, සත්ත දලානි යස්සා වා සත්තලා. නවා නූතනා මල්ලිකා නවමල්ලිකා. නවමාලිකාපි.

瞻波花(campeyya)有二名：其一为优提迦(yūthikā)，其二为摩揭陀花(māgadhī)，后者因生于摩揭陀国(Magadha)而得名。亦称为交际花(gaṇikā)和安巴塔(ambaṭṭhā)。天婆利花(devāli)有二名：七叶(sattalā)，因其叶美或有七叶而得名。新茉莉(navamallikā)，即新的茉莉花，亦作新花鬘(navamālikā)。

577. ද්වයං පුණ්ඩකෙ ‘‘ලංස්වණ’’ඉති ඛ්‍යාතෙ. වසන්තෙ පුප්ඵති වාසන්තී. අතිමුදං තනොතීති අතිමුත්තො, නිපාතනා. මාධවී, ලතාපි. මධුම්හි චිත්තෙ, වෙසාඛෙ වා පුප්ඵතීති මාධවී.

577. 奔那伽树(puṇḍaka)，亦称“laṃsvaṇa”，有二名。因于春天(vasanta)开花，故名春花(vāsantī)。因其带来极大(ati)喜悦(muda)，故名极喜(atimutta)，此为不规则构词。亦名春藤(mādhavī)、蔓(latā)。春藤因其于质多月(citta)或卫塞月(vesākha)开花而得名。

‘‘ලතා ජොතිමතීපක්ක-සාඛාවල්ලීපියඞ්ගුසු;

ලතා කත්ථූරිකායඤ්ච, සා දුබ්බාමාධවීසු චා’’ති.

“蔓(latā)一词，用于光明草(jotimatī)、波迦娑佉(pakka-sākhā)、藤(vallī)、青葙(piyaṅgu)；蔓亦用于麝香(katthūrikā)，亦用于杜婆草(dubbā)与春藤(mādhavī)。”

ලතා [Pg.385] අනෙකත්ථා. ද්වයං කරවීරෙ. කුච්ඡිතං රවන්ති අස්සා යෙන කරවීරො, ඊරො. අස්සෙ මාරෙතීති අස්සමාරකො. පටිහාසොපි.

蔓(latā)有多种含义。夹竹桃(karavīra)有二名。因其令马(assa)发出恶(kucchita)声(rava)，故名伽罗毗罗(karavīra)。因其能杀马，故名杀马者(assamāraka)。亦名波提诃娑(paṭihāsa)。

ද්වයං මාතුලුඞ්ගෙ. මත්තො ලුජ්ජති යෙන මාතුලුඞ්ගො, ලුජ විනාසෙ. පරිපුණ්ණබීජතාය බීජපූරො. රුචකොපි, රුච දිත්තියං, ණ්වු. ද්වයං ධුත්තුරෙ. උග්ගං මජ්ජති යෙන උම්මත්තො, මද උම්මාදෙ. මාරෙතීති මාතුලො, උලො, රස්ස තො. ‘‘උම්මත්තො කිතවො ධුත්තො, ධත්තූරො කනකාව්හයො, මාතුලො මදනො’’ත්‍යමරකොසො.

香橼(mātuluṅga)有二名。因其能毁坏(lujjati)醉者(matta)，故名醉坏(mātuluṅga)。因其种子饱满，故名满籽(bījapūra)。亦名悦光(rucaka)，源于词根ruc(发光、喜爱)。曼陀罗(dhuttūra)有二名。因其能使人极度(uggaṃ)沉醉(majjati)，故名沉醉(ummatta)。因其能杀害，故名杀者(mātula)。《阿摩罗俱舍》(Amarakośa)云：“沉醉(ummatta)、赌徒(kitava)、恶棍(dhutta)、曼陀罗(dhattūra)、金名(kanakāhvaya)、杀者(mātula)、爱神(madana)。”（皆为曼陀罗之异名）

578. ද්වයං කණ්හපාකඵලෙ. කරං හත්ථං මද්දති කණ්ටකෙන කරමන්දො. කරමද්දොපි. සුට්ඨු සිනොතීති සුසෙනො, සි බන්ධනෙ, යු. ද්වයං කුන්දෙ. කුණ සඞ්කොචනෙ, දො, නත්තං, කුණ සද්දොපකරණෙසු වා. මාඝෙ භවං මාඝ්‍යං, යො, තස්මිං කාලෙ හි පුප්ඵාදිසමිද්ධි භවතීති තබ්භවත්තෙන බ්‍යපදෙසො.

578. 黑熟果(kaṇhapākaphala)有二名。因其刺能伤(maddati)手(kara)，故名迦罗曼陀(karamanda)，亦作迦罗末陀(karamadda)。因其善(suṭṭhu)捆绑(sinoti)，故名善缚(susena)。素馨(kunda)有二名。其一源于词根kuṇ(收缩)。其二为摩伽(māghya)，因生于摩伽月(māgha)而得名；彼时花等繁盛，故以其出生时节命名。

ද්වයං දෙවතාසෙ. දෙවතා ආසන්ති යං දෙවතාසො. ජීමූතකාලෙ සඤ්ජාතත්තා ජීමූතො, ම්හනලා. ද්වයං සනාමපසිද්ධෙ පුප්ඵවිටපෙ. පුප්ඵමාසුං න මිලාතමස්ස භවතීති අමිලාතො. මහන්තම්පි කාලං සහතීති මහාසහා.

天座(devatāsa)有二名。因诸天(devatā)坐(āsanti)于其上，故名天座。因其生于云时(jīmūtakāla)，故名云生(jīmūta)。以其名而著称的花树有二名。其花不易凋谢，故名不凋(amilāta)。其能耐长时，故名大忍(mahāsahā)。

579. චතුක්කං [Pg.386] ඣිණ්ඩිසාමඤ්ඤෙ. සිරී වත්තති යෙන සෙරෙය්‍යකො, ණෙය්‍යකො. දාසනාමකත්තා දාසී. කිර වික්කිරණෙ, ආතො, ද්විත්තං. කුර සද්දෙ, ඩො, සකත්ථෙ කො.

579. 普通欣提(jhiṇḍisāmaññe)有四名。因其能转来(vattati)吉祥(siri)，故名吉祥者(sereyyaka)。因其名为达萨(dāsa)，故名达西(dāsī)。亦名奇罗陀迦(kirātaka)，源于词根kir(散布)。亦名俱兰陀迦(kuraṇṭaka)，源于词根kur(发声)。

ද්වයං කණ්ටෙන, පත්‍රෙන ච සිතෙ පණ්ණාසෙ. අජ ගමනෙ, උකො. සිතො සුක්කො පණ්ණාසො සිතපණ්ණාසො. ද්වයං අප්පපත්තෙ පණ්ණාසෙ. ඊර කම්පනෙ, යු. ඵණිං ජයති ඵණිජ්ජකො, යස්ස කො.

刺与叶皆白的班纳萨(paṇṇāsa)有二名：阿阇迦(ajaka)，源于词根aj(行进)；白班纳萨(sitapaṇṇāsa)，即白色的班纳萨。小叶的班纳萨有二名：伊罗优(īrayu)，源于词根īr(摇动)；蛇胜(phaṇijjaka)，因其能战胜(jayati)眼镜蛇(phaṇi)而得名。

580. ද්වයං ජපාකුසුමෙ. ජපති යාය ජපා, ජු ජවනෙ වා, පො, උස්සත්තං. මරුදෙසජෙ කණ්ටකිනි කරභප්පියෙ තරුවිසෙසෙ කරීරාදිද්වයං. කරොතිස්මා ඊරො. කච බන්ධනෙ, ද්විත්තං, කකචො, ගන්ථිලොපි.

580. 朱槿花(japākusuma)有二名。其一为念诵花(japā)，因其用于念诵(japati)而得名；或源于词根ju(迅速)。生于沙漠、多刺、为骆驼所喜的特殊树种有二名，即迦利罗(karīra)等。其一源于词根kar(作)。其二为迦迦迦(kakaca)，源于词根kac(捆绑)，亦名多结(ganthila)。

ද්වයං රුක්ඛොපරිජාතෙ විජාතියෙ පල්ලවෙ. රුක්ඛෙ ජායමානා තං අද්දති හිංසතීති රුක්ඛාදනී, අද්ද හිංසායං, යු, නදාදි, දලොපො. වන්ද අභිවාදනථුතීසු, අ, ඉත්ථියං, සකත්ථෙ කො, අස්ස දීඝො. රුක්ඛරුහා, ජීවන්තිකාපි. ද්වයං චිත්තකෙ. චිති හිංසායං, ගන්ධෙ ච, ණ්වු. අග්ගිසඤ්ඤිතොති අග්ගිපරියායනාමකො. පාඨීපි, පුමෙ’යං.

树上生的异类寄生植物有二名。其一为食树者(rukkhādanī)，因其生于树上并啃食、伤害树木而得名，词根为adda(伤害)。其二为寄生兰(vandā)，词根为vanda(礼敬、赞颂)。亦名树生(rukkharuhā)、活命草(jīvantikā)。蓖麻(cittaka)有二名。其一源于词根citi(伤害或气味)。其二因被称为“火”(aggi)，故为火的同义词。亦名波提(pāṭhī)，此词为阳性。

581. ද්වයං [Pg.387] ගණරූපෙ. අක්කො සූරියො, තප්පරියායනාමකත්තා අක්කො. විකරොතීති විකිරණො, යු. අස්සි. අක්කව්හො, වසුකො, අප්ඵොටො, මන්දාරො, අක්කපණ්ණොපි. ‘‘පුමෙ අක්කව්හො අප්ඵොටො, වනමාල්‍යපරාජිතෙ’’ති රුද්දො. මන්දාරො දෙවදුමම්හි පාරිභද්දකෙපි. තස්මිං අක්කෙ යො සෙතපුප්ඵකො, තස්මිං අළක්කො. සෙතපුප්ඵතාය අලංභූතො අක්කො අළක්කො, අල භූසනෙ, ළත්තං. පතාපසොපි. ද්වයං ඡින්නරුහායං. තිත්තරසත්තා පූතිභූතා ලතා පූතිලතා, පූ පවනෙ වා,ති. රොගමලං පුනාතීති පූති, සා එව ලතා පූතිලතා. ගුළ රක්ඛණෙ, චො, නදාදි. ගර සෙචනෙ වා. අමතා, මධුපණ්ණීපි. මධු ඉව පණ්ණමස්සා මධුපණ්ණී. ද්වයං ධනුසෙනියං, යා පත්තෙහි වචාසදිසී, තත්තචො තන්තධනුගුණොපයුත්තො. මුබ්බාවිකාරතායෙව ධනුජියා ‘‘මුබ්බී’’ත්‍යුච්චතෙ, මුබ්බ බන්ධනෙ, අ, මුබ්බා. මධුරසත්තා මධුරසා. දෙවී, මොරටාපි. මුර පවෙධනෙ, අටො, මොරටා.

581. 牛角瓜(gaṇarūpa)有二名。其一为阿迦(akka)，因其为太阳(sūriya)的同义词而得名。其二为散播者(vikiraṇa)，因其散播种子而得名。亦名阿迦hvaya(akkavha)、婆苏迦(vasuka)、阿颇陀(apphoṭa)、曼陀罗(mandāra)、阿迦叶(akkapaṇṇa)。如鲁陀(Rudra)所说：“在阳性词中，akkavha和apphoṭa指vanamālyaparājita。”曼陀罗是天界之树，亦指刺桐(pāribhaddaka)。牛角瓜中开白花者，称为阿罗迦(aḷakka)。因其白花而适宜(alaṃ)，故名阿罗迦；词根ala，装饰义。亦名波多波娑(patāpasa)。青牛胆(chinnaruhā)有二名。因其味苦而腐，故名腐藤(pūtilatā)；词根pū，净化义或吹拂义。因其能净化病垢，故名pūti，此藤即腐藤。亦名古鲁奇(guḷūcī)，源于词根guḷa(守护)或gara(灌溉)。亦名甘露(amatā)和蜜叶(madhupaṇṇī)。其叶如蜜，故名蜜叶。虎尾兰(dhanuseniya)有二名，其叶似菖蒲(vacā)，其皮可用于制作弓弦。弓弦(dhanujiyā)由穆婆(mubbā)制成，故称穆毗(mubbī)；词根mubba，捆绑义。因其汁液甘甜，故名甘味(madhurasā)。亦名提毗(devī)和牟罗陀(moraṭā)；牟罗陀一词由词根mura(缠绕)加后缀aṭa构成。

582. ද්වයං මක්කටියං. කපීනං වානරානං කච්ඡුං ජනෙතීති කපිකච්ඡු. කපිකච්චුපි. දුක්ඛසම්ඵස්සතාය දුඵස්සො. අත්තගුත්තා, ජඩා, අබ්‍යණ්ඩා, කණ්ඩූරා, පාවුසායිනී, සූකසිම්බිපි. ‘‘අයං [Pg.388] ඵස්සෙන කණ්ඩුං ජනයතී’’ති යා ලොකෙහි පරිහරීයතෙ, තතො අයං අත්තනා ගුත්තා රක්ඛිතා අත්තගුත්තා. පාවුසායං උතුයං එති ජායතෙ, ණො, ඉනී. සූකසහිතා සිම්බි අස්සා සූකසිම්බි, රස්සන්තො. ද්වයං මණ්ඩූකපණ්ණියං. මජ සුද්ධියං, ඨො. කාස දිත්තියං, කරණෙ අ, රස්සො. සමඞ්ගා, යොජනවල්ලීපි. සමඞ්ගතීති සමඞ්ගා, අ. යොජනං වල්ලී යස්සා යොජනවල්ලී.

582. 黎豆(makkaṭī)有二名。因其能使猴子(kapi)、猿猴(vānara)发痒(kacchu)，故名猴痒豆(kapikacchu)，亦作kapikaccu。因其接触时令人痛苦，故名难触(duphassa)。亦名自护(attaguttā)、jaḍā、abyaṇḍā、痒(kaṇḍūrā)、雨季生(pāvusāyinī)、芒荚(sūkasimbi)。人们认为“此物接触后会发痒”而避开它，因此它能自我保护，故名自护(attaguttā)。它在雨季出现或生长，故名雨季生(pāvusāyinī)。它的豆荚带芒，故名芒荚(sūkasimbi)；词尾为短音。积雪草(maṇḍūkapaṇṇī)有二名。其一为茜草(mañjiṭṭhā)，源于词根maja(清净)。其二为迦娑(kāsā)，源于词根kāsa(发光)，词尾为短音。亦名萨曼伽(samaṅgā)和由旬藤(yojanavallī)。因其能聚合，故名萨曼伽。其藤蔓长一由旬，故名由旬藤。

ද්වයං වනතිත්තිකායං. අම්බ සද්දෙ, ඨො, අව රක්ඛණෙ වා, නිග්ගහීතාගමො. පා රක්ඛණෙ, ඨො. සෙතා, පාපචෙලීපි. සෙතරසෙන යුජ්ජතෙති, අ. ද්වයං කටුකරොහිණියං. කට වස්සාවරණගතීසු. උ, කටු, නාරී. කටුකරසා හුත්වා රුහතීති කටුකරොහිණී, රුහ ජනනෙ, යු, නදාදි. ‘‘කටුකරොහිණී’’ති සමුදිතෙන නාමමිදං. කටුරොහිණීපි.

锡生藤(vanatittikā)有二名。其一为安巴塔(ambaṭṭhā)，源于词根amba(发声)或ava(守护)，后者有鼻音ṃ的增音。其二为波陀(pāṭhā)，源于词根pā(守护)。亦名白(setā)和波波支利(pāpacelī)。因其含有白色汁液，故名白(setā)。苦罗希尼(kaṭukarohiṇī)有二名。其一为迦陀(kaṭu)，源于词根kaṭa(覆盖或行走)，为阴性词。其二为苦罗希尼(kaṭukarohiṇī)，因其味苦而生长；词根ruha，生长义，属nadī等词组。Kaṭukarohiṇī是复合词。亦作Kaṭurohiṇī。

583. ද්වයං ඛරමඤ්ජරියං ‘‘චචසිම’’ඉති ඛ්‍යාතායං. අපමජ්ජන්ති වත්ථාදික’මනෙනෙති අපාමග්ගො, දීඝො උපසග්ගස්ස. සිඛරමස්සාති සෙඛරිකො. ධාමග්ගවො, විමුඛපුප්ඵීපි. ‘‘ඝොසකෙ ඛරමඤ්ජරියං, ධාමග්ගවො පුමෙ මතො’’. විමුඛං පුප්ඵමස්සා. ද්වයං කණායං. පිත්තං ඵලති කුප්පති යාය පිප්ඵලී, නදාදි. මගධෙ භවා මාගධී, මගධානං අයං වා මාගධී, තත්‍ර පඨමුප්පන්නත්තා, බාහුල්‍යෙන වා තත්‍ර ජායමානත්තා තංසමඤ්ඤාය බ්‍යපදිස්සතෙ. වෙදෙහී, කණා, කොලාපි. වෙදෙහානමයං වෙදෙහී. කණා නානත්ථා, වුත්තඤ්ච ‘‘කණා පිප්ඵලි’ජාජී චෙ’’ති.

583. 两种牛膝菊(kharamañjarī)的名称，俗称“cacasima”。因为它可用来擦拭衣物等，故名“apāmagga”(擦拭)；其前缀(apa)被长音化。因为它有顶髻(sikhara)，故名“sekharika”。也叫“dhāmaggava”和“vimukhapupphī”(倒花)。在《寇萨咖(Ghosaka)》中说：“kharamañjarī和dhāmaggava被认为是阳性词。”其花倒开，故名“vimukhapupphī”。两种荜拨(kaṇā)的名称。因为它能使胆汁破裂或激动，故名“pipphalī”，属nadī等(词组)。因为它产于摩揭陀(Magadha)，故名“māgadhī”(摩揭陀产)；或为摩揭陀人所有，故名“māgadhī”。因其最初产于彼地，或因其大量生长于彼地，故以此名称之。也叫“vedehī”、“kaṇā”、“kolā”。为维德哈(Vedeha)人所有，故名“vedehī”。“Kaṇā”有多种含义，如言：“kaṇā指荜拨和孜然。”

ද්වයං [Pg.389] තිකණ්ටකෙ. ගවං කණ්ටකො ගොකණ්ටකො, පථවියං වා ලග්ගො කණ්ටකො ගොකණ්ටකො. සිඞ්ඝ ඝායනෙ, ආටො. පලඞ්කසා, සාදුකණ්ටොපි. යුත්තරාස්නායං පලාසෙ ච පලඞ්කසා ථියං. සාදුකණ්ටො විකඞ්කතෙපි. ද්වයං හත්ථිපිප්ඵලියං. කොලාකාරා, තංනාමිකා වා වල්ලී කොලවල්ලි, රස්සො. ඉභානං හත්ථීනං පිප්ඵලී ඉභපිප්ඵලී. කපිවල්ලී, වසිරොපි. වසිරො නානත්ථො. වසිරො අපාමග්ගො සාමුද්දලවණං හත්ථිපිප්ඵලි චෙති. පුමෙ’යං.

两种蒺藜(tikaṇṭaka)的名称。牛的刺，故名“gokaṇṭaka”(牛刺)；或附着于地的刺，故名“gokaṇṭaka”。(“Siṅghāṭa”一词由)词根“siṅgha”(意为嗅)加后缀“āṭa”构成。也叫“palaṅkasā”和“sādukaṇṭa”(甘刺)。“Palaṅkasā”为阴性词，也指“yuttarāsnā”和紫矿树(palāsa)。“Sādukaṇṭa”也指“vikaṅkata”。两种麒麟叶(hatthipipphalī)的名称。其形如枣(kola)，或有同名之藤，故名“kolavallī”；(词尾为)短音。象(ibha或hatthī)的荜拨，故名“ibhapipphalī”。也叫“kapivallī”(猴藤)和“vasiro”。“Vasiro”有多种含义，可指牛膝菊(apāmagga)、海盐和麒麟叶。此词为阳性。

584. ද්වයං ඡගන්ථායං, යා ‘‘උග්ගගන්ධා’’තිප්‍යුච්චතෙ. ගුන්නං ලොමසම්පාතනට්ඨානෙ ජාතා ගොලොමී, වච වියත්තියං වාචායං, කරණෙ අ, සතපබ්බිකාපි. වචා සුක්කලොහිතමූලභෙදෙන දුවිධා, තත්‍රසුක්කා ‘‘හෙමවතී’’ත්‍යුච්චතෙ අමරකොසෙ. ද්වයං අප්ඵොටායං. කණ්ණසණ්ඨානපුප්ඵතාය කණ්ණී. ගිරිම්හි ජාතා කණ්ණී ගිරිකණ්ණී. රොගාදිජිතත්තා අපරාජිතා.

584. 两种查甘塔(chaganthā)，也被称为“uggagandhā”。生于牛毛掉落之处的叫“golomī”；“vaca”源于词根“vac”(意为清晰的言语)，后缀为“a”；它也叫“satapabbikā”。“Vaca”依根的白、红而有两种，其中白色的在《阿摩罗词典(Amarakośa)》中被称为“雪山(hemavatī)”。两种阿波陀(apphoṭā)。因花朵形如耳朵而叫“kaṇṇī”。生于山中的“kaṇṇī”叫“girikaṇṇī”。因能战胜疾病等而叫“aparājitā”。

ද්වයං කලසියං. සීහපුච්ඡාකාරකුසුමමඤ්ජරිතාය සීහපුච්ඡි. පඤ්හි අප්පතනු වුච්චතෙ. පඤ්හි පණ්ණං යස්සා පඤ්හිපණ්ණී. පුථුපණ්ණී, ගුහාපි, පුථු අසිලිට්ඨං පණ්ණමස්සා පුථුපණ්ණී. ගහ්වරෙ සීහපුච්ඡඤ්ච, ථියං ඡමාතුකෙ ගුහො. ද්වයං සාලපණ්ණියං. සාලපණ්ණසදිසවිටතාය සාලපණ්ණී. සාලං සොභනයුත්තං පණ්ණමස්සා වා සාලපණ්ණී. ථු ගතිථෙරියෙසු, ඉරො, ථිරො.

两种卡拉西(kalasī)。因花序形如狮尾而叫“sīhapucchi”(狮尾草)。“Pañhi”意为“不薄”(appatanu)。其叶厚的叫“pañhipaṇṇī”(厚叶草)。“Puthupaṇṇī”(阔叶草)，也叫“guhā”；因其叶子宽阔不平滑而叫“puthupaṇṇī”。“在洞穴中以及狮尾草，guhā在chamātuka中是阴性”。两种娑罗叶(sālapaṇṇī)。因其枝叶与娑罗树叶相似而叫“sālapaṇṇī”。或者因其叶子美好而叫“sālapaṇṇī”。词根“thu”有“去”和“坚固”之义，加后缀“iro”，成“thiro”(坚固的)。

585. ද්වයං [Pg.390] කණ්ටකාරිකායං. නිද්දහති කණ්ටකමුට්ඨෙති නිදිද්ධිකා, ණ්වු. භයකරණවසෙන බ්‍යග්ඝසදිසතාය බ්‍යග්ඝී, බ්‍රහතී, ඛුද්දාපි. ද්වයං නීලිරුක්ඛෙ. නීල වණ්ණෙ. නීලවණ්ණතාය නීලී, නදාදි, ඉනී, නීලිනී, කාළා, තුත්ථාපි.

585. 两种刺茄(kaṇṭakārikā)。能放下和竖起刺的叫“nididdhikā”，后缀为“ṇvu”。因能引生怖畏而如母虎，故名“byagghī”(虎刺)；也叫“brahatī”、“khuddā”。两种蓝靛树(nīlirukkha)。词根“nīla”意为“染色”。因其颜色为蓝色而叫“nīlī”(蓝靛)，属于nadādi类，加“inī”后缀成“nīlinī”；也叫“kāḷā”(黑)、“tutthā”。

කාළා කණ්හතිවුතායං, නීලී යොජනවල්ලිසු;

පණ්ඩෙ රසඤ්ජනෙ තුත්ථා, සුඛුමෙලාය නීලියං.

“Kāḷā”(黑)用于黑三棱(kaṇhativutā)，“nīlī”(蓝靛)用于由旬蔓(yojanavalli)；“tutthā”用于雄黄(paṇḍa)和眼药(rasañjana)，“nīliyaṃ”用于小豆蔻(sukhumelā)。

ද්වයං ගුඤ්ජායං. ජඤ්ජ යුද්ධෙ, උකො, අස්සි, ගුජ සද්දෙ, අ, බින්දාගමො. නාමන්තරානි චස්ස –

两种鸡母珠(guñjā)。词根“jañj”意为“战斗”，加后缀“uko”、“assi”；或词根“guj”意为“发声”，加后缀“a”，并插入鼻音。它的别名有——

දුමෙ සා රත්තිකා රත්ත-දලා චූළාමණී ච සා;

කාකචිඤ්චී තුලාබීජං, කණ්හලා ච සිඛණ්ඩිනී.

在树上时，它是“rattikā”(红子)、“ratta-dalā”(红瓣)，它也是“cūḷāmaṇī”(顶髻珠)；还有“kākaciñcī”(乌鸦豆)、“tulābījaṃ”(天平子)、“kaṇhalā”(黑女)和“sikhaṇḍinī”(孔雀女)。

ද්වය’මහෙරුයං. අයමහෙරුඉච්චෙව ඛ්‍යාතකණ්ටකවතී භවති. සතං මූලානි යස්ස සතමූලී. සතං රොගෙ ආවරතීති සතාවරී, වර ආවරණිච්ඡාසු, අථ වා ‘‘සතා’’ති ච ‘‘ආවරී’’ති ච ද්වෙ නාමානි තස්සා. ‘‘සතමූලී බහුසුතා-භීරු ඉන්දීවරී වරී’’ති හි වුත්තං.

两种马赫鲁(maheru)。这种马赫鲁就是著名的多刺植物。有百根的叫“satamūlī”(百根草)。能遮护百病的叫“satāvarī”，词根“vara”意为“遮护”或“欲求”；或者“satā”和“āvarī”是它的两个名字。诚如所说：“satamūlī(百根草)、bahusutā(多枝草)、bhīru(毗卢草)、indīvarī(青莲)、varī(瓦利)。”

586. ද්වයං අතිවිසායං. මහාවීරියං ඔසධං මහොසධං. ‘‘ලසුණෙ තිවිසායඤ්ච, සුණ්ඨියම්පි මහොසධ’’න්ති රුද්දො[Pg.391]. අතීව විසති භෙසජ්ජපයොගෙසූති අතිවිසා, විසා, අරුණා, සිඞ්ගීපි.

586. 两种阿提维萨(ativisā)。大力药即是“mahosadhaṃ”(大药)。鲁陀(Rudda)说：“大蒜、提维萨(tivisā)和干姜也是大药。”因其在药物配方中极为常用而叫“ativisā”；也叫“visā”、“aruṇā”、“siṅgī”。

‘‘අරුණො කිඤ්චිරත්තක්කෙ, සඤ්ඣාරාගෙ අනූරුකෙ;

නිසද්දෙ කපිලෙ කුට්ඨෙ, දබ්බෙව වාච්චලිඞ්ගිකො’’.

“Aruṇo”(阿卢那)用于微红色、晚霞和无腿者(Anūru)；用于无声、褐色和麻风病；在这些事物上，它是一个形容词。

‘‘අරුණාතිවිසාසාමා, මඤ්ජට්ඨාතිවුතාසු ච;

උසීරෙතිවිසායඤ්ච, සිඞ්ගිමග්ගුරවල්ලභා’’ති.

“Aruṇā(阿卢那)、ativisā(阿提维萨)、sāmā(萨玛)，以及在mañjaṭṭhā(曼吉陀)和ativutā(阿提维塔)中；以及在usīra(乌西罗)和ativisā(阿提维萨)中，siṅgī(辛吉)和magguravallabhā(马古拉瓦拉巴)。”

ද්වයං සොමරාජියං. වක ආදානෙ, අචො, සොමසමතාය කාරිතා වල්ලිකා සොමවල්ලිකා, සකත්ථෙ කො, කණ්හඵලා, පූතිඵලාපි.

两种索玛拉吉(somarājī)。(其一名)源于词根“vaka”(意为取)，加后缀“aco”。因其类似月亮(soma)而成的藤叫“somavallikā”(月藤)，在自身义上加“ko”。也叫“kaṇhaphalā”(黑果)、“pūtiphalā”(臭果)。

ද්වයං දාරුහලිද්දාරුක්ඛෙ. දර විදාරණෙ, බො, රස්ස බො, දාබ්බී, දීඝාදි, නදාදි. හලිද්දවණ්ණදාරුතාය දාරුහලිද්දා, හලිද්දාපි. ද්වයං බිළඞ්ගෙ. අඞ්ග, රඞ්ග, ලඞ්ග, ගත්‍යත්ථා දණ්ඩකා ධාතූ, අ, ළත්තං, බිළඞ්ගං. චිත්‍රානි තණ්ඩුලානි යස්සා, තණ්ඩුලො, කිමිසත්තුපි.

两种姜黄木(dāruhaliddā)。(其一名“dābbī”)源于词根“dara”(意为劈开)，加后缀“bo”，“r”音变为“b”，长元音，属nadādi类。因其木头有姜黄之色而叫“dāruhaliddā”(姜黄木)，也叫“haliddā”(姜黄)。两种毗兰伽(biḷaṅga)。“aṅga”、“raṅga”、“laṅga”是表示移动的daṇḍakā词根，加后缀“a”，并发生“ḷ”音化，成“biḷaṅga”。其米粒杂色，故名“taṇḍula”(米)，也叫“kimisattu”(杀虫敌)。

587. ද්වයං සමන්තදුද්ධායං, නුහ උග්ගිරණෙ, නදාදි, මහන්තං නාමමස්ස. සීහුණ්ඩො, වජිරදුමො, ගුළාපි. ද්වයං දක්ඛායං. මුදුගුණයොගා මුද්දිකා, මධුරසො සාදු, තෙන වුත්තං වෙජ්ජගන්ථෙ ‘‘සාදු ලවණතිත්තම්බිලකටුකසායකා’’ඉති, තංයොගා මධුරසා. ගොත්ථනී, දක්ඛාපි. තිකං යට්ඨිමධුකායං. මධුරසතාය මධුකං, උපමානෙ කො. දණ්ඩාකාරත්තා යට්ඨි ච සා මධුරසත්තා මධුකා චෙති යට්ඨිමධුකා. මධුරසභාවෙ තිට්ඨතීති මධුලට්ඨිකා, රස්ස ලො, සකත්ථෙ කො ච. ‘‘මධුයට්ඨිකා’’තිපි පාඨො, වුත්තඤ්ච ‘‘මධුකං ක්ලීතකං යට්ඨි-මධුකං මධුයට්ඨිකා’’ති.

587. 两种萨曼塔杜达(samantaduddhā)。(其一名“snuhī”)源于词根“nuha”(意为呕吐)，属nadādi类；它有一个大名。也叫“sīhuṇḍa”、“vajiraduma”(金刚树)、“guḷā”。两种葡萄(dakkhā)。因其质地柔软而叫“muddikā”。甜味(madhurasa)是甘美的，因此医书说“甘、咸、苦、酸、辣、涩”；因其具此味而叫“madhurasā”(甘味)。也叫“gotthanī”(牛乳房)、“dakkhā”。三种甘草(yaṭṭhimadhukā)。因其味甘而叫“madhukaṃ”(甘草)，在譬喻义上加“ko”。因其形如杖(yaṭṭhi)且味甘(madhukā)而叫“yaṭṭhimadhukā”(杖甘草)。因其住于甘味中而叫“madhulaṭṭhikā”(甘杖)，“r”音变为“l”，在自身义上加“ko”。“Madhuyaṭṭhikā”也是一种读法，诚如所说：“madhukaṃ(甘草)、klītakaṃ、yaṭṭhi-madhukaṃ(杖甘草)、madhuyaṭṭhikā(蜜杖)。”

588. ද්වයං [Pg.392] වාතිඞ්ගණෙ. වාතහරත්තෙන ගණීයතෙති වාතිඞ්ගණො, භණ්ඩ පරිභාසනෙ, ණ්වු, නදාදි. ටකාරකරණෙ භණ්ටාකීපි, බ්‍රහතියම්පි අයං.

588. 两种茄子(vātiṅgaṇa)。因能除风而被计为一物，故名“vātiṅgaṇa”。(其一名“bhaṇṭākī”)源于词根“bhaṇḍa”(意为斥责)，加后缀“ṇvu”，属nadādi类，并加上“ṭa”音而成；此名也用于婆罗诃提(brahatī)。

‘‘වාතිඞ්ගණො තු වාත්තාකු,වාත්තාකො සාකවෙළු ච;

භණ්ඩාකී රාජකුම්භණ්ඩො,වාත්තාකී දුප්පහාසිනී’’ති.

“Vātiṅgaṇa(瓦廷伽那)即vāttāku(瓦塔库)，vāttāka(瓦塔卡)亦即sākaveḷu(萨卡维鲁)；bhaṇḍākī(班塔基)即rājakumbhaṇḍa(王南瓜)，vāttākī(瓦塔基)即duppahāsinī(杜帕哈西尼)。”

රභසො. ද්වයං බ්‍රහතියං. වාත්තං නිරාමයං කරොතීති වාත්තාකී, වාතිඞ්ගණෙපි. බ්‍රහ වුත්තියං, තො, නදාදි.

据《拉巴萨词典(Rabhasa)》。两种婆罗诃提(brahatī)。能使风病痊愈的叫“vāttākī”，此名也用于茄子(vātiṅgaṇa)。(“Brahatī”)源于词根“braha”(意为增长)，加后缀“to”，属nadādi类。

ද්වයං ගොරක්ඛතණ්ඩුලෙ, වුත්තඤ්ච තන්තන්තරෙ ‘‘ගඞ්ගෙරුකී නාගබලා, තථා ගොරක්ඛතණ්ඩුලා’’ති. නාගස්ස බලමිව බලමෙතිස්සා රොගහරණත්තා නාගබලා, ඣස හිංසත්ථො, අ. ද්වයං අග්ගිසිඛායං. නඞ්ගලසදිසමූලතාය ලාඞ්ගලී, නස්ස ලො, දීඝො ච. ‘‘නඞ්ගලී’’තිපි පාඨො, සරදකාලෙ සඤ්ජාතත්තා සාරදී.

gorakkhataṇḍula(牛护米)有两种名称。又于另一论典中说：“gaṅgerukī(恒河香)、nāgabalā(龙力)，以及gorakkhataṇḍulā。”因其祛病之力犹如龙(nāga)之力，故名“nāgabalā”。jhasa有“伤害”之义，a。aggisikhā(火焰花)有两种名称。因其根部形似犁(naṅgala)，故名“lāṅgalī”(犁头草)，n转为l，且元音长音化。“Naṅgalī”亦是异读。因其生于秋季(saradakāla)，故名“sāradī”(秋生草)。

589. තිකං කදලියං. රමන්ති යස්සං රම්භා, භො. කද මාරණෙ, අලො, නදාදි. මුච මොචනෙ, ණො. ද්වයං කප්පාසියං[Pg.393], යස්සා ඵලං කප්පාසං කරොති ලොකානමුපකාරන්ති කප්පාසී, කරොතිස්මා පාසො, නදාදි. වද ථෙරියෙ, අරො, සමුද්දන්තාපි.

589. kadali(芭蕉)有三种名称。人于其中喜乐，故名“rambhā”(兰巴)，bho。词根kada有“杀戮”义，加词缀alo，属nadādi(河等)词组。词根muca有“解脱”义，加词缀ṇo。kappāsī(木棉)有两种名称。其果实能制作棉花(kappāsaṃ)以利益世人，故名“kappāsī”。此词由karoti(做)加词缀pāso构成，属nadādi词组。词根vada有“稳固”义，加词缀aro。samuddantā(海岸)亦是其名。

සමුද්දන්තා තු කප්පාසී, සික්කාදුරාලභාසු ච;

කප්පාසී වනසම්භවා චෙ, භාරද්වාජීති වුච්චති.

Samuddantā(海岸)是kappāsī(木棉)之名，亦用于sikkā(斯迦)与durālabhā(难得)；若kappāsī生于林中，则被称为bhāradvājī(巴罗多迦)。

ද්වයං පණ්ණලතායං. නාගලොකෙ ජාතා ලතා නාගලතා. තම්බවණ්ණං ලාතීති තම්බූලී, අස්සූ, නදාදි. තම්බූලස්ස අයං වා තම්බූලී. තම්බූලවල්ලී, නාගවල්ලීපි, තම්බූලං නාම ඵලපත්තචුණ්ණාදියොගසමූහානං නාමං, තදත්ථා වල්ලී තම්බූලවල්ලී, නාගලොකස්ස වල්ලී. ද්වයං ධාතකියං, අයං තම්බපුප්ඵී, මජ්ජොපයුත්තා. පුප්ඵා සුගන්ධිකා ධාතකිච්චෙව ඛ්‍යාතා. අග්ගිජාලසමානපුප්ඵතාය අග්ගිජාලා. අතිසයං ඨිතිං කරොතීති ධාතකී, නදාදි.

paṇṇalatā(槟榔藤)有两种名称。生于龙界(nāgaloka)之藤，故名“nāgalatā”(龙藤)。因其取铜色(tambavaṇṇa)，故名“tambūlī”(槟榔藤)，assū，属nadādi(河等)词组。或因其为tambūla(槟榔)之藤，故名“tambūlī”。Tambūlavallī(槟榔藤)、nāgavallī(龙蔓)亦是其名。“Tambūla”是果、叶、粉等混合物之名，用于此目的之藤即“tambūlavallī”，是龙界之藤。dhātakī(灰莉)有两种名称。此即tambapupphī(铜色花)，用于制酒。其花芳香，通称为“dhātakī”。因其花如火焰(aggijāla)，故名“aggijālā”(火焰花)。因其能致极佳之稳固，故名“dhātakī”，属nadādi词组。

590. ද්වයං සුක්කතිවුතායං. තිස්සො වුතා තචරාජියො යස්සා තිවුතා. තිස්සො පුටා තචරාජියො යස්සා තිපුටා. සරලා, තිභණ්ඩී, රොචනීපි. ද්වයං කණ්හතිවුතායං. සා තනුකරණෙ, විරෙචනකරණෙන කායං, රොගඤ්ච සායතීති සාමා.

590. sukkatīvutā(白皮藤)有两种名称。因其有三(tisso)层覆盖的皮纹(tacarājiyo)，故名“tivutā”(三皮藤)。因其有三层包裹的皮纹，故名“tipuṭā”(三包藤)。Saralā(直藤)、tibhaṇḍī(三节藤)、rocanī(黄藤)亦是其名。kaṇhativutā(黑皮藤)有两种名称。因其能使身体消瘦，通过导泻，并能平息(sāyati)疾病，故名“sāmā”(沙玛)。

‘‘සාමා තු මෙචකෙ වුද්ධ-දාරකෙ හරිතෙ නදි;

තිකණ්හතිවුතා ගුන්දා, සාරිවායමිනීසු චෙ’’ති. –

“Sāmā(沙玛)一词可指：mecaka(暗蓝色)、老妇与少女(vuddha-dāraka)、绿色(harita)、河流(nadī)；亦可指tikaṇhativutā(三黑皮藤)、gundā(香草)、sārivā(萨利瓦藤)与yaminī(夜)。”

රභසො, කල [Pg.394] සඞ්ඛ්‍යානෙ, කර කරණෙ වා, අ, කාළා. ථී කාළා කණ්හතිවුතායං, නීලීයොජනවල්ලිසු. මසූරවිදලා, අද්ධචන්දා, කාළමෙසිකාපි.

据《Rabhasa》：词根kala(计算)或kara(做)加词缀a，得kāḷā(黑色)。阴性词kāḷā可指kaṇhativutā(黑皮藤)、nīlī(蓝靛)和yojanavallī(由旬蔓)。Masūravidalā(扁豆片)、addhacandā(半月)、kāḷamesikā(黑羊)亦是其名。

ද්වයං කුක්කුටසිඞ්ගායං. සිඞ්ගසදිසපුප්ඵතාය සිඞ්ගී, කුළීරසිඞ්ගී, වක්කඞ්ගීපි. ද්වයං රෙණුකාඛ්‍යෙ ගන්ධදබ්බෙ, අයං රෙණුකෙත්‍යෙව වාණිජාදීනං ඛ්‍යාතා. අස්සා ච මරීචාකති ඵලං. රෙණු ගතිසද්දෙසු, ණු, කපිලා වුත්තා. ද්විජා, හරෙණූ, කොන්තී, භස්මගන්ධනීපි. ‘‘හරෙණු සො කලායෙපි, රෙණුකායං ථියං භවෙ’’ති රුද්දො.

kukkuṭasiṅgī(鸡冠花)有两种名称。因其花朵形似角(siṅga)，故名“siṅgī”(角花)；kuḷīrasiṅgī(蟹角花)、vakkaṅgī(曲枝花)亦是其名。名为reṇukā(雷努卡)的香料有两种名称。此物于商人等中通称为“reṇukā”。其果实形如胡椒(marīca)。词根reṇu有“运动”与“声音”义，加词缀ṇu；亦被称为kapilā(黄褐色)。Dvijā(再生)、hareṇū(哈雷努)、kontī(孔蒂)、bhasmagandhanī(灰香)亦是其名。Rudda(楼陀罗)说：“hareṇu一词亦用于豌豆，reṇukā一词为阴性。”

591. ද්වයං ඵාලකෙ. හිරීනාමිකාය දෙවධීතාය සරීරතො සඤ්ජාතත්තා හිරිවෙරං. වාරෙතීති වාරං, වාරිනාමකත්තා වා වාරං, ලත්තෙ වාලං. උදීඣං. කෙසම්බුනාමම්පි, උදීචීදෙසෙ භවං උදීඣං, කෙසස්ස අම්බුනො ච යානි නාමානි, තානි සබ්බාන්‍යස්සාති කෙසම්බුනාමං. ද්වයං බිම්බිකායං. රත්තං පක්කඵලමස්සා. ඔට්ඨවණ්ණසමානඵලතාය බිම්බිකා, අස්සා එව හි ඵලෙනොට්ඨො උපමීයතෙ. තුණ්ඩිකෙරී, පිලුපණ්ණීපි.

591. phālaka(一种植物)有两种名称。因其由名为Hiri(惭)的天女之身而生，故名“hiriveraṃ”(惭愧草)。因其能阻止(vāreti)，故名“vāraṃ”；或因其名为vāri(水)，故名“vāraṃ”；为藤蔓时则作“vālaṃ”。Udījhaṃ(北生)。Kesambunāmaṃ(发水名)亦是其名。因其生于北方(udīcīdesa)，故名“udījhaṃ”。凡头发(kesa)与水(ambu)之名，皆为其名，故名“kesambunāmaṃ”。bimbikā(红瓜)有两种名称。其熟果为红色。因其果实颜色与嘴唇(oṭṭha)相似，故名“bimbikā”；嘴唇常以其果实为喻。Tuṇḍikerī(鸟喙果)、pilupaṇṇī(毗卢叶)亦是其名。

ද්වයං සෙලෙය්‍යෙ, තඤ්ච පාසාණභවං සුගන්ධරසදබ්බං සෙලජන්ති ඛ්‍යාතං. සිලායං පාසාණෙ භවං සෙලෙය්‍යං, ණෙය්‍යො. අස්මනො, අස්මස්ස වා පුප්ඵං අස්මපුප්ඵං, කාළානුසාරියම්පි. ද්වයං එලායං ‘‘ඵාලා’’ති ඛ්‍යාතායං. ඉල ගමනෙ, අ, ඉස්සෙ. බහවො අත්ථෙ ලාතීති බහුලා, බහුරොගෙ වා ලුනාතීති බහුලා, චන්දවාලාපි.

seleyya(石髓)有两种名称。此物生于岩石，为有香有液之物，被称为selaja(石生)。因其生于岩石(silā)或石头(pāsāṇa)，故名“seleyyaṃ”，加词缀ṇeyyo。石头(asman)之花，故名“asmapupphaṃ”(石花)；kāḷānusāriya(黑安息香)亦是其名。elā(豆蔻)有两种名称，亦被称为“phālā”(帕拉)。词根ila有“行”义，加词缀a，i转为e。因其取多种(bahavo)用途(attha)，故名“bahulā”(多用)；或因其能切除(lunāti)多种疾病，故名“bahulā”；candavālā(月蔓)亦是其名。

592. ද්වයං [Pg.395] ‘‘කුට්ඨ’’ඉති ඛ්‍යාතෙ සුගන්ධදබ්බෙ. කුට චෙදනෙ, ඨො. කුයං පථවියං තිට්ඨතීති වා කුට්ඨං. බ්‍යාධිනාමකත්තා බ්‍යාධි, තථා ච ‘‘කොවෙරං භාසුරං කුට්ඨං, පාරිභාබ්‍යං ගදාහ්වය’’න්ති රභසො. පාකලං, උප්පලම්පි. ද්වයං කෙවත්තීමුත්ථකෙ. වුත්තඤ්ච –

592. 名为“kuṭṭha”(木香)之香料有两种名称。词根kuṭa有“切割”义，加词缀ṭho。或因其立于(tiṭṭhati)地(ku)，故名“kuṭṭhaṃ”。因其亦为疾病之名，故名“byādhi”(病)。如《Rabhasa》云：“koveraṃ, bhāsuraṃ, kuṭṭhaṃ, pāribhābyaṃ, gadāhvaya”。Pākalaṃ(帕迦蓝)、uppalaṃ(优钵罗)亦是其名。kevattīmutthaka(渔夫香附)有两种名称。如是说：

‘‘පරිපෙලවං ප්ලවං වන්‍යං, තං කුටන්නටසඤ්ඤකං;

ජායතෙ මණ්ඩූකාකාරං, සෙවාලදලසඤ්චයෙ’’ති.

“漂浮(paripelavaṃ)、游荡(plavaṃ)、野生(vanyaṃ)，其名为kuṭannaṭa(库坦纳塔)；生于苔藓叶丛中，其形如蛙(maṇḍūkākāraṃ)。”

වනෙ පානීයෙ ජාතං වානෙය්‍යං, ණෙය්‍යො, කෙවත්තීමුත්ථකෙ පණ්ඩො, සොණකොසො කුටන්නටො. කුට ඡෙදනෙ, නට අවබන්ධනෙ, නට නට්ටනෙ වා, කුටන්නටන්ති සමුදිතනාමං. නිග්ගහීතාගමො. දාසපුරම්පි.

生于林中(vana)或水中(pānīya)，故名“vāneyyaṃ”(野生)，加词缀ṇeyyo。kevattīmutthaka(渔夫香附)之名有：paṇḍo(班多)、soṇakoso(索纳拘娑)、kuṭannaṭo(库坦纳塔)。词根kuṭa有“切割”义，naṭa有“束缚”或“舞蹈”义，合成为“kuṭannaṭa”，此为复合名。Niggahītāgamo(尼伽希塔迦摩)、Dāsapura(达萨普拉)亦是其名。

ඵලපාකන්තලතාදි ජාතිමත්තමෙව ඔසධි නාම, න තු තිඵලකක්කොලාදි, ඉපච්චයො, බහුවචනන්තු අත්ථබහුලත්තා එව, එකවචනන්තොපි දිස්සතෙ, ඔසධි ඉත්ථියමෙව. ඔසධං සබ්බමජාතියං. ඵලපාකන්තත්තා ජාතිතො අඤ්ඤං යං කිඤ්චි රොගාපනයනකරං, තදොසධමුච්චතෙ. ඔසධිජාතිසම්බන්ධිදබ්බම්පි ජාතිවත්තිච්ඡායං රොගපහීනක්‍රියාහෙතුත්තා ඔසධසද්දවාච්චන්ති පටිපාදනත්ථං සබ්බග්ගහණං. ඔසධසද්දතො ජාතියං ණො. කෙචි පන ‘‘ඔසධිජාතිමත්තමොසධං සබ්බමජාතිය’’න්ති පාඨමවත්වා ‘‘ඔසධිජාතිමත්තං භෙසජ්ජං සබ්බමජාතිය’’න්ති පඨන්ති. තමිධ ඔසධිඔසධසද්දානමෙව එකදෙසවිකතිවසෙන වුත්තානං සංසයාපගමනත්ථං විසෙසස්ස වුත්තත්තා න [Pg.396] ගහෙතබ්බං, අමරකොසෙපි වුත්තං ‘‘ඔසධ්‍යො ජාතිමත්තෙසු, අජාත්‍යං සබ්බමොසධ’’න්ති. තත්ථ සකවාදීපක්ඛෙ එකො මකාරො ආගමවසෙන වුත්තො.

唯有果熟后即枯萎的藤蔓等生物方名为药草(osadhi)，而非三果(tiphala)、荜拨(kakkola)等。其词缀为i。其复数形式是因其义广泛，但也可见其单数形式；osadhi一词仅为阴性。一切非生物为药(osadha)。因其果熟后即枯萎，故除生物外，任何能祛病之物，皆称为“药”。为阐明与药草种类相关的物质，若能作为祛病之因，亦可为“药”字所指，故用“一切”(sabba)一词。“药”字不指种类。有些人则不读作“osadhijātimattamosadhaṃ sabbamajātiyaṃ”，而读作“osadhijātimattaṃ bhesajjaṃ sabbamajātiyaṃ”。此处不应采纳此说，因已特别说明，以消除对osadhi与osadha二词（仅被视为局部变体）的疑惑。《阿摩罗俱舍》(Amarakośa)中亦说：“药草用于生物，一切非生物为药。”在此，依自宗之见，一个m音被说为增音。

593. මූලාදිකං දසවිධං සාකන්ති මතං, සක්කොති යෙනාති කත්වා. තත්‍ර මූලං මූලකාදීනං, පත්තං බාකුචාදීනං, කලීරං වංසාදීනං, අග්ගං වෙත්තාදීනං, කන්දං නීලුප්පලාදීනං, මිඤ්ජං තාලාදීනං, ඵලං කුම්භණ්ඩාදීනං, තචො මාතුලුඞ්ගාදීනං, පුප්ඵං වඞ්ගසුසෙනාදීනං, ඡත්තං අහිඡත්තාදීනං.

593. 根等十种被认为是蔬菜(sāka)，因人赖此而能(sakkoti)生存。其中：根，如萝卜(mūlaka)等；叶，如补骨脂(bākuca)等；笋，如竹(vaṃsa)等；尖，如藤(vetta)等；球茎，如青莲(nīluppala)等；髓，如棕榈(tāla)等；果，如冬瓜(kumbhaṇḍa)等；皮，如香橼(mātuluṅga)等；花，如白花树(vaṅgasusena)等；菌，如蛇蕈(ahichatta)等。

594. ද්වයං එළගලෙ. පකාරෙන දද්දුං පුනාතීති පපුන්නාටො. පු පවනෙ, කියාදි, අටො, නිග්ගහීතාගමො. එළගං දද්දුං ලුනාතීති එළගලො. දද්දුඝො, චක්කමද්දකො, උරණාඛ්‍යොපි, දද්දුං හන්තීති දද්දුඝො, හනස්ස ඝො. චක්කාකාරතාය චක්කං, දද්දු, තං මද්දයතීති චක්කමද්දකො. උරණාඛ්‍යො මෙසාඛ්‍යො. මාරිසාකතිඅප්පපත්තකො භූමිලග්ගපත්තො තණ්ඩුලෙය්‍යො අප්පමාරිසො ච නාම, තණ්ඩුලතො ජායතීති තණ්ඩුලෙය්‍යො, ණෙය්‍යො. අප්පපත්තතාය අප්පො ච සො මාරිසාකතිත්තා මාරිසො චෙති අප්පමාරිසො.

594. 有二词指羊癣草(eḷagala)。其一为“翅荚决明”(papunnāṭa)，因为它能特别地清除癣(daddu)。(词根)“pu”义为净化，属“kiyādi”类，(词缀为)“aṭo”，并有鼻音增音。其二为“羊癣草”(eḷagala)，因为它能割除羊(eḷa)癣。亦名“除癣草”(daddugha)、“轮癣草”(cakkamaddaka)、“羊名草”(uraṇākhya)。“除癣草”，因为它能杀死(hanti)癣；“gha”来自“han”。“轮癣草”，因为癣呈轮状(cakka)，而它能压碎(maddayati)之。“羊名草”(uraṇākhya)亦即“公羊名草”(mesākhya)。“小叶苋”(mārisākatiappapattaka)、“贴地叶”(bhūmilaggapatta)、“米苋”(taṇḍuleyya)与“小苋”(appamārisa)是其名称。“米苋”，因为它从米(taṇḍula)中生出；(词缀为)“ṇeyya”。“小苋”，因为它叶小(appapatta)故为“小”(appa)，又因其形似苋(mārisa)故为“苋”，合为“小苋”。

ද්වයං [Pg.397] ජීවන්තියං, අයං රත්තඞ්ගමාරිසාකති, ජීවතො අන්තො, නදාදි. ඉතරතො යු, නදාදි. ජීවා, ජීවනීයා, මධුපි. ‘‘හෙං නු න්වෙ නී’’. ද්වයං ජීවකෙ, අයං අට්ඨවග්ගපවිට්ඨො. අනෙනෙව නාමෙන වාණිජානං පසිද්ධො. මධුරසතාය මධුරකො, ජීවාපෙතීති ජීවකො, ණ්වු.

有二词指仙灵脾(jīvantī)，此物为红茎，形似苋。(词源)来自“jīvat”(活)，(词缀为)“anta”，属“nadādi”类。另一词(词缀为)“yu”，属“nadādi”类。亦名“jīvā”、“jīvanīyā”、“madhu”。“Heṃ nu nve nī”。有二词指耆婆(jīvaka)，此物属八品药(aṭṭhavagga)。它以此名而为商人们所熟知。因其味甘，故名“甘味者”(madhuraka)；能使人活命(jīvāpeti)，故名“耆婆”；(词缀为)“ṇvu”。

‘‘ජීවකො සිඞ්ගකො සෙකො,දීඝායු කුච්චසීසකො;

රස්සඞ්ගො මධුරො සාදු,පාණකො චිරජීවිනී’’ති.

“耆婆(jīvaka)、信伽迦(siṅgaka)、些迦(seko)、长寿者(dīghāyu)、古迦西萨迦(kuccasīsaka)、短身者(rassaṅga)、甘味者(madhura)、美味者(sādu)、活命者(pāṇaka)、长生者(cirajīvinī)。”

තන්තන්තරං.

另一章。

595. ද්වයං ලසුණෙ. යස්ස මූලං සෙතවණ්ණං. පලණ්ඩුකන්දතො මහන්තකන්දතාය මහාකන්දො. අම්බිලෙනෙකෙන රසෙන ඌනතාය ලසුණං, ලත්තං, රස්සත්තං, ණත්තඤ්ච, ලස කන්තියං වා, යු, අස්සු, ණත්තං. මහොසධං, අරිට්ඨං, රසොනොපි. ද්වයං රත්තමූලෙ, හරිතෙ ච. පලඩි ගන්ධනෙ, උ, සුන්දරො කන්දො යස්ස සුකන්දකො. ක්‍රණස්වනනී.

595. 有二词指大蒜(lasuṇa)，其根为白色。因其球茎大于洋葱(palaṇḍu)，故名“大球茎”(mahākanda)。因其缺少酸味，故名“lasuṇa”，(词形变化为)“la”音、短元音及“ṇa”音；或(词根)“lasa”义为发光，(词缀为)“yu”，(词形变化为)“u”代“a”，并有“ṇa”音。亦名“大药”(mahosadha)、“吉利”(ariṭṭha)、“蒜”(rasona)。有二词指红根者与绿根者。(词根)“palaḍi”义为发香，(词缀为)“u”。其球茎美好者，名为“美球茎”(sukandaka)。亦名“kraṇasvananī”。

ද්වයං පටොලෙ. පට ගමනෙ, ඔලො, පටුං රසං ලාතීති වා පටොලො, උස්සො, තිත්තරසතාය තිත්තකො. සකත්ථෙ කො. කුලකං, පටුපි. ද්වයං ‘‘භිඞ්ගරාජ’’ඉති ඛ්‍යාතෙ කෙසරඤ්ජනෙ. භිඞ්ගො වුච්චති භමරො, තබ්බණ්ණං කත්වා තෙසං රඤ්ජෙතීති භිඞ්ගරාජො. මුච මොචනෙ, අවො, උස්සා, මාක්කවො.

有二词指丝瓜(paṭola)。(词根)“paṭa”义为行走，(词缀为)“olo”；或因其带来辛味，故名“paṭola”。亦名“ussa”。因其味苦，故名“苦者”(tittaka)。“ko”为自性词缀。亦名“kulaka”、“paṭu”。有二词指名为“bhiṅgarāja”的染发剂。“bhiṅga”被称为蜜蜂(bhamara)；因其能将头发染成蜜蜂之色，故名“bhiṅgarāja”(蜂王)。(词根)“muca”义为释放，(词缀为)“ava”、“ussā”。亦名“mākkava”。

596. ද්වයං [Pg.398] පුනන්නවායං, වුද්ධොපි පුන නවො භවති යාය යොගිතායාති පුනන්නවා. සොථං හන්තීති සොථඝාතං, හනස්ස ඝාතො. ද්වයං අනූපජෙ සාකෙ. තුද බ්‍යථනෙ, භාවෙ තො. විගතං තුන්නමෙතස්ස ඛාදනෙ විතුන්නං. සද විසරණගත්‍යාවසානෙසු, තො, අන්නාදෙසො, සකත්ථෙ කො.

596. 有二词指黄细心(punannavā)。因其效用能使年老者复新(puna nava)，故名“punannavā”(复新)。因其能消除肿胀(sotha)，故名“消肿”(sothaghāta)；“ghāta”来自“han”。有二词指水生蔬菜(anūpaja sāka)。(词根)“tuda”义为刺痛，(词缀)“to”表状态。食用时无刺痛感，故名“无刺”(vitunna)。(词根)“sada”义为散布、行走、终止，(词缀为)“to”，有“anna”音置换，“ko”为自性词缀。

ද්වයං කාරවෙල්ලකෙ. තිත්තරසතාය කුච්ඡිතාකාරෙන ලම්බතීති කාරවෙල්ලො. උස්සාත්තං, රත්තං, ඉල්ලො, කුපුබ්බො ලවි අවසංසනෙ. සසු හිංසායං, අවො, නදාදි, අස්සු. ‘‘හෙ ඛා ලෙ-ඛ්‍යා’’. තිකං ලාබුයං. තුම්බ අදනෙ, තුම්බති හිංසති පිත්තන්ති තුම්බී, නදාදි. නපුබ්බො ලම්බ අවසංසනෙ, උ, මලොපො, නස්ස අත්තං, අලාබු, පාණිනියානං, ආපුබ්බො ලම්බ අවසංසනෙ, ආලාබු. කාතන්තිකානං, චන්දානඤ්චෙවං, අස්මාකන්තු රස්සං කත්වා අලාබු, අලොපෙ ලාබු, අභෙදොපචාරෙන තීණිපි ඵලෙපි ඉත්ථිලිඞ්ගානි, සාසද්දො ඉත්ථි ලිඞ්ගත්ථජොතකො.

Kāravellaka(苦瓜)有二名。因其味苦、形丑而下垂，故为kāravello。Ussāttaṃ、rattaṃ、illo亦为其名。其词根为lavi(下垂)，前缀为ku。词根sasu义为“伤害”，加后缀avo，属nadādi类，成assu。“He khā le-khyā”。Lābu(葫芦)有三名。词根tumba义为“食”，因其伤害胆汁，故为tumbī，属nadādi类。词根lamba(下垂)加前缀na，后缀为u，m被省略，n变为a，成alābu，此乃波你尼(Pāṇini)派语法。词根lamba加前缀ā，成ālābu。对迦旃陀(Kātantika)派与月官(Candra)派语法亦然。而依我们之见，则将其缩短为alābu，或省略a而为lābu。通过无差别转喻，此三者在指称果实时亦为阴性，sā一词即为阴性词义的标示。

597. ද්වයං සම්පුසෙ. ඉරං වාරිං ලාති තබ්බාහුල්‍යතොති එළාලුකං. ‘‘ඉරා වාරිසුරා භූමි-භාරතීසු පයුජ්ජතෙ’’ති හි [Pg.399] නානත්ථසඞ්ගහො. ථියං, උ, සකත්ථෙ කො. කුක ආදානෙ, අරො, නදාදි, උස්සත්තං, කං වාතං, කඵඤ්ච කරොතීති කක්කරී, අපරත්‍ර ඵලොපො. කකළිපි. ද්වයං කුම්භණ්ඩෙ. කුම්භප්පමාණඵලතාය කුම්භණ්ඩො, අඤ්ඤත්ථෙ ණ්ඩො, කුම්භො විය ඩෙතීති වා කුම්භණ්ඩො, බින්දාගමො, කුස ඡෙදනෙ වා, අණ්ඩො, සස්ස භො, බින්දාගමො, කං වාතං උම්භෙතීති වා කුම්භණ්ඩො, අණ්ඩො. වල්ල සංවරණෙ, ඉභො, මහාඵලතාය සබ්බාසං වල්ලිජාතීනං භාති දිබ්බතීති වා වල්ලිභො, කක්කාරූපි.

597. Sampusa(黄瓜/葫芦)有二名。因其能吸收水分且水分充足，故为eḷālukaṃ。诚如《同义词集》(Nānatthasaṅgaha)所言：“irā一词用于水、酒、地、言语。”此为阴性词，后缀为u，或为表自身义的ko。词根kuka义为“取”，加后缀aro，属nadādi类，有ussattaṃ的变化；因其能产生风与痰，故为kakkarī。另一处则省略pha。亦名kakaḷi。Kumbhaṇḍa(冬瓜)有二名。因其果实大小如罐，故为kumbhaṇḍo；或后缀ṇḍo表他义。又或，因其如罐般飞长，故为kumbhaṇḍo，其中有鼻音的增入。又或，词根kusa义为“切”，加后缀aṇḍo，s变为bh，并增入鼻音。又或，因其能充满风，故为kumbhaṇḍo，加后缀aṇḍo。词根valla义为“覆盖”，加后缀ibho，成vallibho。又或，因其果实巨大，在所有蔓生植物中最为显耀或出众，故为vallibho。亦名kakkārū。

ද්වයං ගොරක්ඛකක්කරියං. ඉන්දස්ස සක්කස්ස වාරුණී සුරා ඉන්දවාරුණී. විසෙසෙන සරති හිංසති කඵපිත්තාදයොති විසාලා. ‘‘සරමෙහො කුට්ඨහරි, විසාලා කඵපිත්තඝා’’ති හි දබ්බගුණෙ. විසරති විරෙචති එතායාති වා විසාලා. ද්වයං අනුපසාකෙ. වසති යස්මිං ඛාරගුණො වත්ථු. වස නිවාසෙ, රත්ථු, වස හිංසායං වා, වසති කඵවාතපිත්තෙති වත්ථු. වත්ථුලෙය්‍යකොති සමුදිතනාමං. ලය සාය්‍යෙ, ලයාපෙති සබ්බදොසෙති ලෙය්‍යකො, ණ්වු, අස්සෙ, වත්ථු ච සො ලෙය්‍යකො චාති වත්ථුලෙය්‍යකො. ‘‘ම්ौං-හෙං’’.

Gorakkhakakkariya(药西瓜)有二名。因陀罗(Inda)即帝释(Sakka)之婆楼尼(vāruṇī)酒，故为indavāruṇī。因其特别能移动或伤害痰与胆汁等，故为visālā。诚如《药性论》(Dabbaguṇa)所言：“Sarameho、kuṭṭhahari，visālā能除痰与胆汁。”又或，人藉此而泻下，故为visālā。有二词指水边蔬菜(anupasāka)。其一为“事”(vatthu)，因碱性依住于其中。其词根vasa义为“住”，加后缀ratthu；或词根vasa义为“伤害”，因痰、风、胆汁住于其中，故为“事”。“Vatthuleyyako”为复合词。词根laya义为“附着”，因其能使一切过患平息，故为leyyako，后缀为ṇvu，有asse的变化。“事”与leyyako合成为vatthuleyyako。“Mौṃ-heṃ”。

598. ද්වයං මූලකෙ. ණ්වුම්හි මූලකො. චච්ච පරිභාසනතජ්ජනෙසු, උ, අස්සු, මුංලාපඞ. ද්වයං කලම්බුකෙ. තමු කඞ්ඛායං, ණ්වු, බන්තො ච, කෙ ජලෙ ලම්බතීති කලම්බුකො, ණ්වු, අස්සු. උපොදිකාපි, උදකං අපගතා උපොදිකා.

598. Mūlaka(萝卜)有二名。加后缀ṇvu，成mūlako。词根cacca义为“斥责、威胁”，加后缀u，有assu的变化。亦名muṃlāpaṅa。Kalambuka(空心菜)有二名。词根tamu义为“疑”，加后缀ṇvu，有banto的变化。又或，因其悬于水中，故为kalambuko，后缀为ṇvu，有assu的变化。亦名upodikā。离水而生，故为upodikā。

කාසමද්දඣජ්ඣරීමග්ගවාදයො [Pg.400] සාකභෙදා සාකවිසෙසා. කාසං මද්දතීති කාසමද්දො. කචො, ඣජ්ඣ පරිභාසනතජ්ජනෙසු, අරො, නදාදි, ඣජ්ඣරී. කනකලා. ඵං වාතං ගණ්හාතීති ඵග්ගවො, හස්ස වො, ඵග්ගවො, ‘‘ප්ै-තෙං-ඛා’’.

Kāsamadda、jhajjharī、巴伽瓦(phaggava)等是蔬菜的种类，即特殊的蔬菜。因其能镇压咳嗽，故为kāsamaddo。亦名kaco。词根jhajjha义为“斥责、威胁”，加后缀aro，属nadādi类，成jhajjharī。亦名kanakalā。因其能捕捉风，故为巴伽瓦；h变为v。亦名巴伽瓦。“pै-teṃ-khā”。

599-600. ද්වයං දුබ්බායං. සුන්දරං දලං පත්තමෙතස්ස මඞ්ගලපාඨෙති සද්දලො, සද්දං මඞ්ගලසද්දං ලාන්ති භාසන්ති පඨන්ති බ්‍රාහ්මණා යෙනාති වා සද්දලො. දුබ්බී හිංසායං, අ, අවමඞ්ගලං දුබ්බතීති දුබ්බා, දුන්නිමිත්තාදයො වාරෙන්ති යායාති වාදුබ්බා, නෙරුත්තො. සතපබ්බිකා, භග්ගවී, අනන්තා, රුහාපි. සා දුබ්බා සිතා සුක්කා චෙ, ගොලොමී නාම, ගොලොමජත්තා ගොලොමී. සතවීරියා, ගණ්ඩාලී, සකුලාක්ඛකොපි.

599-600. Dubbā(狗牙根)有二名。因其叶美好，用于吉祥诵读，故为saddalo。又或，婆罗门藉此而取、言说、读诵吉祥之声，故为saddalo。词根dubbī义为“伤害”，加后缀a；因其能伤害不祥之物，故为dubbā。又或，因其能防止凶兆等，故为dubbā，此乃词源学的解释。亦名satapabbikā、巴伽瓦(bhaggavī)、anantā、ruhā。若此dubbā为白色、干燥者，则名为golomī。因其状如牛毛，故为golomī。亦名satavīriyā、gaṇḍālī、萨古拉(sakulākkhako)。

ද්වයං භද්දමුත්තෙ. ගු සද්දෙ, දො. මුච මොචනෙ, තො, රොගහරණත්තා භද්දඤ්ච තං මුත්තඤ්චෙති භද්දමුත්තං, ‘‘න්වා-ම්‍යෙ-යෙං-ජී’’. ද්වයං උච්ඡුම්හි. රසං ලාතීති රසාලො, දීඝො. ඉසු ඉච්ඡායං, උ, උස දාහෙ වා, උ, සස්ස ඡො, පුබ්බත්‍ර ඉස්සු, අසරූපද්විත්තං, උච්ඡු, පුමෙ.

香附子(bhaddamutta)有二名。词根gu义为“声”，加后缀do。词根muca义为“解脱”，加后缀to。因其能去除疾病，既吉祥又解脱，故为bhaddamutta。“nvā-mye-yeṃ-jī”。甘蔗(ucchu)有二名。因其能带来汁液，故为rasālo，长音。词根isu义为“欲”，加后缀u；或词根usa义为“燃烧”，加后缀u，s变为ch，之前是issu，经异形辅音重叠，成ucchu，为阳性词。

චතුක්කං [Pg.401] වංසෙ. වී ගමනෙ, ළු, තචොව සාරො යස්ස. වී ගමනෙ, උ, නාගමො, ණත්තං, වනති සම්භතීති වංසො. වන සම්භත්තියං, සො, වස නිවාසෙ වා, කරණෙ අ, නිග්ගහීතාගමො. සතපබ්බො, යවඵලො, මක්කරො, තෙජනොපි, මක්කරොති පටිසෙවති යෙන මක්කරො, සඤ්ඤායං අ. තිකං පබ්බෙ. පබ්බ පූරණෙ, පබ්බං. ඵල විසරණෙ, උ, ළත්තං. ගන්ථ ගන්ථනෙ, ඉ, වණ්ණවිකාරෙ ගණ්ඨි, සො පුමා.

竹(vaṃsa)有四名。词根vī义为“行”，加后缀ḷu，成veḷu；其精华即是外皮。词根vī义为“行”，加后缀u，增入ṇa音，并转为ṇ音，成veṇu。因其能分取，故为vaṃso。词根vana义为“分取”，加后缀so。或词根vasa义为“住”，加工具格后缀a，并增入鼻音。亦名“百节者”(satapabbo)、“麦果者”(yavaphalo)、makkaro、tejano。人藉此而使用，故为makkaro；此为专名，加后缀a。节(pabba)有三名。词根pabba义为“充满”，成pabbaṃ。词根phala义为“裂开”，加后缀u，并转为ḷ音，成phuḷa。词根gantha义为“结”，加后缀i，经音变，成gaṇṭhi，此为阳性词。

අනිලද්ධුතා අනිලෙන කම්පිතා යෙ වෙණූ කීටාදිභි කතරන්ධතාය නදන්ති, තෙ කීචකා නාම සියුං, චකී ආමසනෙ, ණ්වු, පුබ්බාපරබ්‍යඤ්ජනානං විපරියයො, කීචකා.

被风吹动之竹，因虫蛀等而中空作响者，名为“鸣竹”(kīcakā)。词根cak义为“摇动”，加后缀ṇvu，前后辅音倒置，成kīcakā。

601. ද්වයං නළෙ. නී නයෙ, අලො, ළත්තං, ධම සද්දග්ගිසංයොගෙසු, යු, පොටගලොප්‍යත්‍ර. ද්වයං කාසෙ. පුටං අඤ්ඤමඤ්ඤං සංසග්ගං ගච්ඡතීති පොටගලො, මස්ස ලො. කාස දිත්තියං, අ, අයමනිත්ථී.

601. 芦苇(naḷa)有二名。词根nī义为“引导”，加后缀ala，辅音变为ḷ。词根dham义为“吹(声、火)”，加后缀yu。Poṭagala亦在此处。白茅(kāsa)有二名。因其成束而相互结合，故为poṭagalo，m变为l。词根kās义为“发光”，加后缀a，此非阴性词。

ද්වයං සරෙ. තිජ නිසානෙ, යු. සරන්ත්‍යනෙනෙති සරො. පුමෙ සඤ්ඤායං අ, සර හිංසායං වා. ගුන්දොප්‍යත්‍ර. බීරණස්ස සෙතකුසුමස්ස තිණවිසෙසස්ස මූලං උසීරං නාම, වස කන්තියං, උස දාහෙ වා, ඊරො, පුබ්බස්මිං වස්සු, අභයං, නලදං, සෙබ්‍යං, ජලාසයං, අමණාලං, ලාමජ්ජකම්පි.

香茅(sara)有二名。词根tij义为“磨尖”，加后缀yu，成tejana。以此流动，故为saro；或词根sar义为“伤害”，作为阳性专名，加后缀a。Gunda亦在此处。一种开白花的特殊香草(bīraṇa)之根，名为“香根”(usīra)。词根vas义为“芬芳”，或词根us义为“燃烧”，加后缀īro；前者(vas)的v变为u。它也称为abhayaṃ、naladaṃ、sebyaṃ、jalāsayaṃ、amaṇālaṃ和lāmajjakaṃ。

හරිතක්‍යාභයා පණ්ඩො, උසීරෙ නිබ්භයෙ තිසු.

“诃子”(haritakī)与“无畏”(abhayā)是同义词；就“香根”(usīra)而言，“无畏”(nibbhaya)是其同义词，此词通用于三性。

ජලාසයො ජලාධාරෙ, උසීරෙ තු ජලාසයං.

“jalāsayo”(阳性)指水库；但就“香根”(usīra)而言，则用“jalāsayaṃ”(中性)。

සෙබ්‍යා සෙවාරහෙ සියා.

“sebyā”应指“值得侍奉者”(sevārahe)。

602. තිකං [Pg.402] කුසෙ, කුස ඡෙදනෙ, අ, වරහ පාධාන්‍යෙ, පරිභාසනහිං සාදානෙසු ච, ඉසො, දු පරිතාපෙ, අබ්භො, දබ්භො, කුථො, පවිත්‍රම්පි.

602. 吉祥草(kusa)有三名。词根kus义为“切断”，加后缀a。词根varah义为“优越、言说、伤害、拿取”，加后缀isa，成barhisa。词根du义为“折磨”，加后缀abbha，成dabbha。也称为kutha和pavitra。

ද්වයං ‘‘ගන්ධඛෙඩ’’ඉති ඛ්‍යාතෙ තිණෙ, වුත්තඤ්ච ‘‘භූතිනං ගන්ධඛෙඩඤ්ච, සුගන්ධං ගොමයප්පිය’’න්ති. අථ රාමකප්පූරතො කො අස්ස භෙදො. රාමකප්පූරං බහුපකණ්ඩං කප්පූරසුගන්ධං. ගන්ධඛෙඩන්තු ඉකඩසමානපත්තං සාඛාසභාවං භූමිලග්ගං, අතොයෙව භූතිනකමුච්චතෙ, භූමියං ලග්ගං තිණං භූතිනකං, නත්තං, සකත්ථෙ කො.

名为“gandhakheḍa”的草有二名。且有言：“bhūtina与gandhakheḍa，芳香，为牛粪所喜。”那么它和樟脑(rāmakappūra)有什么区别呢？樟脑多茎，有樟脑的香味。而gandhakheḍa有芦苇般的叶子，多分枝，贴地而生，因此被称为“地生草”(bhūtinaka)。贴于地面的草即是bhūtinaka；词源：bhūmi的m变为t，ka用于自身义。

ද්වයං ගවාදීනං මදනීයෙ තිණෙ, ඝස අදනෙ, ණො, යු මිස්සනෙ, අසො. ද්වයං පූගරුක්ඛෙ. පූජ පූජායං, ණො, පූගො. කමු ඉච්ඡායං, ණ්වු. ඝොණ්ටාපි, ‘‘ඝොණ්ටා බදරපූගෙසූ’’ති රුද්දො.

能令牛等愉悦的草有二名。词根ghas义为“吃”，加后缀ṇa，成ghāsa。词根yu义为“混合”，加后缀asa，成yavasa。槟榔树(pūgarukkha)有二名。词根pūj义为“尊敬”，加后缀ṇa，成pūga。词根kam义为“意欲”，加后缀ṇvu，成kamuka。Ghoṇṭā也是，如鲁陀罗(Rudra)所说：“ghoṇṭā用于枣树和槟榔树”。

603. ද්වයං තාලෙ. තල පතිට්ඨායං, චුරාදි, අ. වාතාදයො විභින්දතීති විභෙදිකා.

603. 棕榈树(tāla)有二名。词根tal义为“建立”，属curādi类，加后缀a。因为它能破除风等(疾病)，所以称为“破除者”(vibhedikā)。

‘‘වාතඝො බ්‍රූහනො චාපි, කිමිහා කුට්ඨනාසනො;

රත්තපිත්තහරො සාදු, තාලො සත්තගුණො මතො’’ති.

“能除风病，亦能滋补，能灭摈蠕虫与麻风，能除血胆病，味甘美：棕榈被认为具有此七种功德。”

හි දබ්බගුණො. තිණරාජාපි. ද්වයං ඛජ්ජූරියං. ඛජ්ජ ඛජ්ජනෙ, බ්‍යථනෙ ච, ඌරො, නදාදි. සිද මොචනෙ, ස්නෙහනෙ ච, ඉ, සන්ද සවනෙ වා, ඉ, උපාන්තස්සි ච, සින්දි.

此为物之性。亦称“草中王”(tiṇarāja)。海枣树(khajjūrī)有二名。词根khaj义为“咀嚼”或“伤害”，加后缀ūra，属nadī等(阴性名词)类。词根sid义为“释放”或“喜爱”，加后缀i；或词根sand义为“流淌”，加后缀i，且倒数第二音变化，成sindī。

604. හින්තාලාදයො [Pg.403] සත්ත නිස්සාරතාය තිණානි ච තානි මූලෙන ජලපානසාමඤ්ඤතො පාදපා චෙති තිණපාදපා වුච්චන්ති, තිණ අදනෙ, පමාණතො තාලතො හීනො හින්තාලො, පදවිපරියයො, රස්සො ච. නාළි විය ජායතීති නාළිකෙරො. අඤ්ඤත්ථෙ ඉරො, කොන්තො ච, නාළිකෙරො. ලාඞ්ගලීපි. ‘‘ලාඞ්ගලී නාළිකෙරෙ ච, සිරපාණිම්හි ලාඞ්ගලී’’ති රභසො. සණ්ඨානතො තාලසදිසතාය තාළී, ළත්තං, උපමානෙ ඊ, තළ ආඝාතෙ වා, චුරාදි, නදාදි, තාළී. කිත නිවාසෙ, රොගාපනයනෙ ච, ණ්වු, නදාදිත්තා ඊ, කෙතකී, අයං නාරී.

604. 欣塔拉(hintāla)等七种树，因无心材而是草，又因以根饮水与树木相同而是树，故被称为“草树”(tiṇapādapa)。词根ad义为“吃”，成tiṇa。在尺寸上次于棕榈(tāla)者为hintāla，此为词序颠倒与缩略。如管(nāḷi)而生，故称“椰子”(nāḷikera)。在其他意义上，加ira和konta后缀，也成nāḷikera。Lāṅgalī也是。如罗婆娑(Rabhasa)所说：“lāṅgalī用于椰子树，lāṅgalī亦用于手持犁者。”因其形状与棕榈(tāla)相似，故称tāḷī；此处用ḷ，并加表示譬喻的后缀ī。或词根taḷ义为“击打”，属curādi类、nadī等类，成tāḷī。词根kit义为“居住”或“除病”，加后缀ṇvu，因属nadī等类而加ī，成“露兜树”(ketakī)，此为阴性词。

අරඤ්ඤවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

森林品释义终。

6. අරඤ්ඤාදිවග්ගවණ්ණනා

6. 森林等品释义

605. නව පබ්බතස්ස නාමානි. පබ්බ පූරණෙ, තො. ගිර නිග්ගිරණෙ, ඔසධාදයො නිග්ගිරතීති ගිරි, ඉ. සිලානං රාසි සෙලො, [Pg.404] සිලා පචුරා සන්ත්‍යස්මිං වා සෙලො, සෙල ගතියං වා, අ. අද්ද ගතිම්හි යාචනෙ ච, භූවාදි, ඉ, අද්ද හිංසායං වා, චුරාදි. න ගච්ඡතීති නගො. න චලතීති අචලො. සිලානමුච්චයො උබ්බෙධො, ථූපො වා සිලුච්චයො. සිඛරයොගා සිඛරී, ඊ, තිලකීභූතො. භුං භූමිං ධරතීති භූධරො, භුයා ධරීයතීති වා භූධරො, බාහුල්‍යෙන අ, භූධරො. අහාරියො, ගොත්තොපි, දෙසන්තරං නෙතුමසක්‍යත්තා අහාරියො, ගවං භූමිං ධාරණෙන තායතෙ ගොත්තො.

605. 山有九名。“Pabbata”（山）源于词根√pab（充满），加后缀ta。“Giri”（山）源于词根√gir（吞咽），因其吞咽草药等，加后缀i。“Sela”（岩山）是岩石之堆，或其中多岩石，或源于词根√sel（行进），加后缀a。“Addi”（山）源于词根√ad（行进或请求），属bhūvādi类，加后缀i；或源于词根√add（伤害），属curādi类。不行走，故为“naga”（不动者）。不移动，故为“acala”（不动者）。岩石之高堆或堆聚，为“siluccaya”（石堆）。有山峰（sikhara），故为“sikharī”（有峰者），如额饰。支持大地（bhūmi），故为“bhūdhara”（持地者）；或为大地所持，故为“bhūdhara”。“Ahāriya”（不可移者）与“gotta”（守护者）也是。因不能被带到他国，故为“ahāriya”。因支持牛与地而守护（tāyate），故为“gotta”。

පඤ්චකං සිලායං. අම ගතියං, භො. වන, සන සම්භත්තියං, පසනති බ්‍යාපෙතීති පාසාණො, නිපාතනා, පස බන්ධනෙ වා, යු. අසු ඛෙපනෙ, මො, අස්මා, රාජාදි, අසු බ්‍යාපනෙ වා. පල රක්ඛණෙ, උපලො, උප දෙහෙ වා, අලපච්චයො නිපාතො. සිල උච්චෙ, අ. සිලා, නාරී.

岩石有五名。“Pāsāṇa”（石）源于词根√van或√san（分布），因其遍布而得名，此为不规则构成；或源于词根√pas（捆绑），加后缀āna。“Asmā”（石）源于词根√as（投掷），加后缀man，属rājan等类；或源于词根√as（遍布）。“Upala”（石）源于词根√pal（守护）；或由前缀“upa”（近）加不规则后缀“ala”构成。“Silā”（岩石）源于词根√sil（拾集），加后缀a，为阴性词。

606. ගිජ්ඣකූටාදයො තිකූටන්තා ‘‘වඞ්කාදී’’ති එත්ථ ආදිනා මලයදද්දුරාදයො ච නගා නගවිසෙසා. ගිජ්ඣා සකුණවිසෙසා අස්ස කූටෙ වසන්ති, ගිජ්ඣසදිසකූටයුත්තතාය වා ගිජ්ඣකූටො. විසෙසෙන භාතීති වෙභාරො, අරො. පුල මහත්තෙ, විසෙසෙන පුලතීති වෙපුල්ලො. ඉසයො ගිලතීති ඉසිගිලි, ඉ. ආදිච්චගමනවිරොධෙන විරුද්ධං ඣායතීති විඤ්ඣො. පණ්ඩුවණ්ණතාය පණ්ඩවො[Pg.405], පණ්ඩ ගතියං වා, අවො. කුටිලතාය වඞ්කො. ද්වයං උදයගිරිම්හි. අපරසෙලාපෙක්ඛාය පුබ්බසෙලො. උදයන්ත්‍යස්මා සූරියාදයොති උදයො, සූරියාදීනමුදයයොගතො වා උදයො.

606. 从鹫峰山(Gijjhakūṭa)到三峰山(Tikūṭa)，以及此处“弯曲山(Vaṅka)等”中由“等”字所含摄的马拉雅山(Malaya)、达杜拉山(Daddura)等，皆为特定的山名。“Gijjhakūṭa”（鹫峰山）：因有鹫（一种鸟）栖于其峰，或因其峰状如鹫而得名。“Vebhāra”（广胁山）：因其特别（visesena）显耀（bhāti）而得名。“Vepulla”（毗富罗山）：源于词根√pul（宏大），因其特别（visesena）宏大（pulati）而得名。“Isigili”（吞仙山）：因其吞噬（gilati）仙人（isi）而得名。“Viñjha”（宾陀山）：因其阻碍太阳运行而相对燃烧（viruddhaṃ jhāyati）而得名。“Paṇḍava”（畔达瓦山）：因其色白（paṇḍu）而得名；或源于词根√paṇḍ（行进），加后缀ava。因其弯曲（kuṭila）而得名“Vaṅka”（弯曲山）。有两个词指称日出山。相较于西山，故为“Pubbasela”（东山）。太阳等从此升起（udayanti），故为“Udaya”（日出山）；或因与太阳等之升起相应而得名。

තිකං අත්ථගිරිම්හි. මන්දයති සූරියො යස්මිං මන්දරො. මන්දප්පභො වා අරති යස්මිං සූරියොති මන්දරො, අත්ථං අනුපලද්ධිං ගහනක්ඛත්තානං කරොතීත්‍යත්ථො, නාමධාතුකාරිතන්තා අ. ද්වයං හිමවති පබ්බතෙ. හිමප්පචුරතාය හිමවා, හිමං වා වමතීති හිමවා, ක්වි, රාජාදිපක්ඛෙපත්තා සිස්සා. හිමයුත්තො අචලො හිමාචලො.

有三个词指称日落山。太阳于其上迟缓（mandayati），故为“Mandara”（曼陀罗山）。或太阳光芒微弱（mandappabho）而不乐（arati）于其上，故为“Mandara”；其义为能使星辰隐没不见（atthaṃ anupaladdhiṃ karoti）。此词由名词词根加后缀a构成。有两个词指称雪山。因多雪（himappacura），故为“Himavā”（雪山）；或因其降雪（himaṃ vamati），故为“Himavā”，加后缀kvi，因被归入rājan等类而有“s”音。与雪（hima）结合的不动山（acala），即是“Himācala”（雪山）。

607. අත්තනි සඤ්ජාතගන්ධදබ්බානං ගන්ධෙහි ලොකෙ මදයති, මොදයතීති වා ගන්ධමාදනො, යු. කෙලාසො වුත්තො. විචිත්තකූටයුත්තතාය චිත්තකූටො. සුඛං දස්සනං යස්ස, යස්මිං වා සුදස්සනො, කාළවණ්ණකූටතාය කාළකූටො. තීණි කූටාන්‍යස්ස තිකූටො, ඡළෙතෙපි පබ්බතවිසෙසා. අස්ස යථාවුත්තස්ස පබ්බතස්ස පත්ථො සමො භූමිභාගො සානු නාම, අස්ස වා පබ්බතස්ස සමාය භූමියං පත්ථො සානු ච භවන්තීති අජ්ඣාහරිතබ්බං. පතිට්ඨතෙ අස්මින්ති පත්ථො, ඨස්ස ථො. සන සම්භත්තියං, ණු, සම්භජීයතෙ සෙවීයතෙති සානු, ද්වෙප්‍යනිත්ථියං.

607. 以自身所生香物之香气令世间陶醉（madayati）或欢喜（modayati），故为“Gandhamādana”（香醉山）。“Kelāsa”（凯拉萨山）已述。因有绚丽之峰，故为“Cittakūṭa”（丽峰）。其景悦目（sukhaṃ dassanaṃ），或于其中安乐，故为“Sudassana”（善见山）。因其峰色黑，故为“Kāḷakūṭa”（黑峰山）。其有三峰，故为“Tikūṭa”（三峰山）。此六者亦为特定的山。如前所述之山的平坦地面部分，名为“pattha”（高原）与“sānu”（山肩）。于此安住（patiṭṭhate），故为“pattha”；“ṭh”变为“th”。“Sānu”源于词根√san（受用），加后缀nu，因其被共享、亲近（sambhajīyate sevīyate）而得名。此二词皆非阴性。

608. තිකං [Pg.406] සිඞ්ගස්ස නාමං. කුට දාහෙ, කම්මනි ණො, වාකාරෙන කූටම්පි. සිඛං රුහතීති සිඛරං. නෙරුත්තො. සිඛං ගච්ඡතීති සිඞ්ගං, ඉඞ්ග ගමනත්ථො, ඛලොපො. ද්වයං පබ්බතාදීනං පපතනට්ඨානස්ස නාමං. පපතන්ත්‍යස්මා, ණො. පත අධොගමනෙ, පපාතො. තට සමුස්සයෙ, තටො.

608. 峰有三名。“Kūṭa”（峰）源于词根√kuṭ（弯曲），加后缀a；长元音亦作“kūṭa”。上生（ruhati）至顶（sikhaṃ），故为“sikhara”（顶），此为词源学解释。行至（gacchati）顶（sikhaṃ），故为“siṅga”（峰）；词根√iṅg义为行进，“kha”音脱落。山等之悬崖处有二名。“Papāta”（悬崖）：从此处落下（papatanti），故得此名，加后缀a；或源于词根√pat（下落）。“Taṭa”（斜坡）：源于词根√taṭ（高耸）。

ද්වයං පබ්බතනිතම්බෙ. නිතම්බො ජඝනෙපි, කට වස්සාවරණෙසු, ණ්වු. පබ්බතෙ පාසාණාදීසු අම්බුනො ජලස්ස පසවො පසවනං නිජ්ඣරො නාම, නිස්සරණං නිජ්ඣරො, සස්ස ඣො, අසරූපද්විත්තං. ඣරොපි.

有两个词指称山腰。“Nitamba”（山腰）亦指臀部。“Kaṭaka”（山坡）源于词根√kaṭ（遮雨），加后缀aka。山中岩石等处，水（ambu, jala）之涌出（pasava, pasavana），名为“nijjhara”（瀑布）。“Nijjhara”由“nissaraṇa”（流出）变来，“s”变为“jh”，并有异形重叠。“Jhara”也是。

609. ද්වයං කිත්තිමෙ අකිත්තිමෙ, සජලෙ නිජ්ජලෙ වා කන්දරෙ. දර විදාරණෙ, අ, ඊ, දරී. කං ජලවාචකමබ්‍යයං, කෙන දරීයතෙ කන්දරො, ආ, කන්දරා. තිකං දෙවඛාතබිලෙ. නිලීයන්ත්‍යස්මිං ලෙණං, ලී සිලෙසනෙ, යු. ගතිං හ්වයති කුටිලයතීති ගබ්භරං, නිපාතනා. ගබ්භ ධාරණෙ වා, අරො. ගුහූ සංවරණෙ, අ, ගුහා.

609. 有两个词指称山谷，无论人造或天然，有水或无水。“Darī”（山谷）源于词根√dar（撕裂），加后缀a和ī。“Ka”为表示水的不变词，为水（ka）所撕裂（darīyate），故为“kandara”（山谷）；亦作阴性“kandarā”。有三个词指称天神所掘之洞。于此藏匿（nilīyanti），故为“leṇa”（洞窟）；源于词根√lī（依附），加后缀ana。使行路（gati）弯曲（kuṭilayati），故为“gabbhara”（深洞），此为不规则构成。或源于“gabbha”（内部），加后缀ara。“Guhā”（洞窟）源于词根√guh（隐藏），加后缀a。

ද්වයං සිලාමයපොක්ඛරණියං. සොඩි ගබ්භෙ, ඊ. සොණ වණ්ණගතිසඞ්ඝාතෙසු වා, ඩො, ඊ. ද්වයං පබ්බතාදීනං ගබ්භරදෙසෙ ලතාපල්ලවතිණාදීහි පිහිතොදරෙ ගබ්භරෙ. කුඤ්ජ අබ්‍යත්තසද්දෙ, කරණෙ, ණො, නිකුඤ්ජං නිපුබ්බො. ද්වයංප්‍යනිත්ථියං. නිකුඤ්ජවචනං පකුඤ්ජාදිනිවත්තනත්ථං.

石池有两个词。“Soṇḍī”来自“soḍi”（洞穴），加后缀“ī”；或来自词根√soṇ（意为颜色、运动、集合），加后缀“ḍa”和“ī”。山等的腹地中，其内被藤、新芽、草等所覆盖的洞穴，有两个词。“Kuñja”（丛林，洞穴）来自词根√kuñj（作模糊声），用于工具格义，加后缀“a”；加上前缀“ni”则成“nikuñja”。这两个词都不是阴性。提及“nikuñja”是为了排除“pakuñja”等词。

610. සෙලස්ස [Pg.407] පබ්බතස්ස උද්ධංභූමි අධිච්චකා නාම. සෙලස්සාධොභාගාසන්නභූමි උපච්චකා නාම. අත්‍ර තෙහි උපාදිසද්දෙහි ච්චකො යදාදිනා.

610. 岩石山的上部地带名为“adhiccakā”（高地）。岩石山下部附近的土地名为“upaccakā”（山麓）。此处，根据“yadādi”等语法规则，在“upa”等词后加上后缀“ccaka”。

මූලපබ්බතස්සන්තෙ පරිවාරෙත්වා ඨිතා ඛුද්දපබ්බතා පාදා නාම. තත්‍ර පාදාදිද්වයං. පජ්ජතෙ ගම්‍යතෙති, ණො. සෙලස්ස උපන්තො සමීපෙ පබ්බතො උපන්තසෙලො.

围绕主山边缘而立的小山名为“pāda”（山麓）。此处有两个词，即“pāda”等。“Pāda”来自词根√pad（行走），因为它能被走到，加后缀“a”。岩山（sela）附近（upanta）的山是“upantasela”（近山）。

ගෙරිකමනොසිලාහරිතාලකට්ඨින්‍යාදිකොසබ්බො එව සිලාවිකාරො ‘‘ධාතූ’’ත්‍යුත්තො, ධර ධාරණෙ, තු, ධාතු.

红土、雄黄、雌黄、白垩等一切岩石的变种，都被称为“dhātu”（矿物，界）。“Dhātu”来自词根√dhar（任持），加后缀“tu”。

සෙලවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

岩石品释义终。

611. තිකං සීහෙ. කෙසරො ජටා, තංයොගා, ඊ, කෙසරී. මිගෙ හිංසතීති සීහො, නිපාතනා වණ්ණවිපරියයො, මිගෙ හන්තුං සංවිජ්ජමානා ඊහා අස්සාති වා සීහො, සහතීති වා සීහො. පඤ්චස්සො, හරිපි. මුඛමිව චරණාප්‍යස්ස කරිකුම්භදාරණසමත්ථාති තෙහි සහ පඤ්චස්සානි [Pg.408] යස්ස. හරති මිගෙති හරි, ඉ. මහාකුක්කුරප්පමාණො කුක්කුරාකති කණ්හලෙඛාචිත්තසරීරො ගොමනුස්සාදිහිංසක්ඛමො රස්සමුඛො තරච්ඡො නාම, සො ‘‘සුනඛබ්‍යග්ඝො’’ති වුච්චති. තර තරණෙ, ඡො, මිගෙ අදතීති මිගාදනො, නන්දාදීහි යු.

611. 狮子有三个名称。“Kesara”是鬃毛，因其拥有鬃毛，故称“kesarī”（有鬃者）。因其伤害（hiṃsati）野兽（miga），故称“sīha”，此为不规则构词且字母颠倒（hiṃsa > sīha）；或因其有猎杀野兽的意欲（īhā）；或因其能战胜（sahati）。“Pañcassa”和“hari”也是狮子的名称。其足犹如其口，能撕裂象额，连同其口共有五个攻击利器，故称“pañcassa”（五口者）。因其捕捉（harati）野兽，故称“hari”（捕捉者）。有一种名为“taraccha”（鬣狗）的动物，体型如大狗，形似狗，身体有黑色条纹，短嘴，能伤害牛、人等，它被称为“sunakhabyaggha”（犬虎）。“Taraccha”来自词根√tar（跳跃），加后缀“cha”。因其吞食（adati）野兽，故称“migādana”（食兽者），此词与难陀(nanda)等词同样使用“yu”后缀构成。

ද්වයං බ්‍යග්ඝෙ. විනිහන්ත්වා ආඝායතීති බ්‍යග්ඝො, ඝා ගන්ධොපාදානෙ, බ්‍යග්ඝො දීපිනිපි. පුං පුමානො දාලෙතීති පුණ්ඩරීකො, දල විදාරණෙ, ණ්වු. දස්ස ඩො, ලස්ස රො, අස්සී, පුණ්ඩරීකො.

老虎有两个名称。因其在彻底击倒猎物后嗅闻(āghāyati)，故称“byaggha”；其词根为√ghā(嗅闻)。老虎(byaggha)也称“dīpi”(豹)。因其能撕裂(dāleti)男人(puṃ)，故称“puṇḍarīka”(虎)；其词根为√dal(撕裂)，加后缀“ṇvu”。da变为ḍa，la变为ra，构成“puṇḍarīka”。

‘‘පුණ්ඩරීකං සිතම්බොජෙ,සිතච්ඡත්‍රෙ ච භෙසජ්ජෙ;

කොසකාරන්තරෙ බ්‍යග්ඝෙ,සො දිසාවාරණග්ගිසූ’’ති. –

“Puṇḍarīka”一词用于指白莲花(sitamboja)、白伞(sitacchatta)和药物(bhesajja)；在“kosakārantara”中指老虎(byaggha)；它也指方位护象(disāvāraṇa)和火(aggi)。

නානත්ථසඞ්ගහෙ. වග්ඝොපි. දීපිනිවිසයෙ සද්දූලො ඊරිතො, සරතීති සද්දූලො, ඌලො, දො චන්තො, සද්දෙන උලති ගච්ඡතීති වා සද්දූලො. දීපං තච්චම්මං, තංයොගා දීපී, තස්මිං දීපිනි.

在《多义词集》(Nānatthasaṅgaha)中，“vaggha”也是老虎的名称。在关于“dīpinī”(母豹)的语境中，提到了“saddūla”(虎)。因其咆哮(sarati)，故称“saddūla”，后缀为“ūla”，“da”在词尾；或因其伴随着声音(saddena)行走(ulati)，故称“saddūla”。其皮为“dīpa”，因与此相关，故称“dīpī”；此处作“dīpinī”。

612. පඤ්චකං අච්ඡෙ. අසු ඛෙපනෙ, ඡො. ඉච ථුතියං, අ, ඉක්කො. භල්ලුකොපි, භල, භල්ල පරිභාසනහිංසාදානෙසු, ණ්වු, අස්සු, ඊස ගතිහිංසාදානෙසු, සො, රස්සාදි. අපච්චයෙ ඉසො.

612. 熊有五个名称。“Accha”来自词根√as(投掷)，加后缀“cha”。“Ikka”来自词根√ic(赞扬)，加后缀“a”。“Bhalluka”也是熊的名称，它来自词根√bhal或√bhall(意为责骂、伤害、拿取)，加后缀“ṇvu”。“Assu”也是熊的名称。“Īsa”来自词根√īs(意为去、伤害、拿取)，加后缀“sa”，首音节短化等。“Iso”用于非后代义。

ද්වයං රොහිතෙ. ලොහිතවණ්ණතාය රොහිසො, ලොහිතො ච, පුබ්බත්‍ර තස්ස සො. තිකං ගොකණ්ණෙ. ගවස්ස [Pg.409] කණ්ණො විය යස්ස කණ්ණොති ගොකණ්ණො. ගණයුත්තතාය ගණී ච සො කණ්ටකසදිසසිඞ්ගතාය කණ්ටකො චෙති ගණිකණ්ටකො, සමුදිතනාමම්පි වදන්ති. ගණි ච කණ්ටකො ච ගණිකණ්ටකාති ද්වෙ නාමානිපි දට්ඨබ්බානි, තෙනෙව හි ‘‘ගණිකණ්ටකා’’ති බහුවචනනිද්දෙසො කතො.

赤鹿有两个名称。因其为红色，故称“rohisa”和“lohita”；前者加了“sa”。牛耳鹿有三个名称。因其耳朵如牛耳，故称“gokaṇṇa”。因其合群(gaṇa)，故称“gaṇī”；又因其角似刺(kaṇṭaka)，故称“kaṇṭaka”。合称为“gaṇikaṇṭaka”，人们也说这是一个复合词。“Gaṇī”和“kaṇṭaka”也应被视为两个独立的名称，因此才使用复数形式“gaṇikaṇṭakā”来指称。

613-614. චතුක්කං ඛග්ගෙ. සිඞ්ගඤ්ච ඛග්ගාඛ්‍යං, තංයොගා ඛග්ගො. ‘‘ඛග්ගො ගණ්ඩකසිඞ්ගාසි-වුද්ධභෙදෙසු ගණ්ඩකෙ’’ති හි නානත්ථසඞ්ගහෙ. ඛග්ගසදිසං විසාණමස්ස සණ්ඨානතොති ඛග්ගවිසාණො, ණො. එත්ථ ඛග්ගසද්දො අසිපරියායො. පලාසමදතීති පලාසාදො. ගණ්ඩ වදනෙකදෙසෙ, ණ්වු, ගණ්ඩකො.

613-614. 犀牛有四个名称。它的角被称为“khagga”，因其拥有此角，故(犀牛)称“khagga”。在《多义词集》(Nānatthasaṅgaha)中说：“‘Khagga’用于指犀牛角、剑、老人、区别，以及犀牛。”因其角(visāṇa)形状似剑(khagga)，故称“khaggavisāṇa”，加后缀“ṇo”。此处“khagga”一词是剑的同义词。因其吞食(adati)树叶(palāsa)，故称“palāsāda”(食叶者)。“Gaṇḍaka”来自词根√gaṇḍ(脸颊)，加后缀“ṇvu”。

බ්‍යග්ඝාදිකො සබ්බොපි මිගභෙදො ‘‘වාළමිගො, සාපදො’’ති චොච්චතෙ. බ්‍යග්ඝස්සාතිසයෙන මනුස්සාදීනං හිංසනතො දුට්ඨතා පාකටාති තප්පමුඛතා වුත්තා. වල සංවරණෙ, වලන්ත්‍යත්තානමස්මාති වාළො, ණො, වාළො ච සො මිගො චෙති වාළමිගො, දුට්ඨමිගොත්‍යත්ථො. ‘‘බ්‍යග්ඝො තං ඛාදතූ’’ත්‍යාදිනා සපන්ති යෙනාති සාපදො, සප අක්කොසෙ, දො, දීඝාදි.

虎等一切种类的野兽，也都被称为“vāḷamiga”(猛兽)和“sāpada”(恶兽)。因为老虎极其凶残地伤害人等，其凶恶性很显著，所以被作为首要例子提及。“Vāḷa”来自词根√val(遮蔽)。因其出没于遮蔽之处，故称“vāḷa”，加后缀“ṇo”。“Vāḷa”和“miga”(野兽)合为“vāḷamiga”，意思是凶恶的野兽。因人们用“愿老虎吃了你！”等话语来诅咒(sapanti)，故称(猛兽为)“sāpada”(诅咒之物)。它来自词根√sap(咒骂)，加后缀“da”，首音节长音化等。

ප්ලවඞ්ගන්තං [Pg.410] මක්කටෙ. ප්ලවො ගතිභෙදො, තෙන ගච්ඡතීති ප්ලවඞ්ගමො, ප්ලවඞ්ගො ච. මර පාණචාගෙ, අටො, කො චන්තො, මක්කටො. නරො ඉව වානරො, වාසද්දො ඉවත්ථෙ, නාමානං යුත්තත්ථත්තා සමාසො. සාඛායං පසුතො මිගො සාඛාමිගො. ගත්‍යත්ථතාය ක්‍රියාය පයොගා. කපි චලනෙ, ඉ, කපි. වලී සිථිලං චම්මං මුඛෙ අස්ස වලීමුඛො. කිසො, වනොකොපි, කුච්ඡිතෙනාකාරෙන සෙතීති කිසො, උස්සි. වනමොකමාසයො අස්ස වනොකො. සො මක්කටො චෙ කණ්හතුණ්ඩො කාළමුඛො සියා, තදා ‘‘ගොනඞ්ගලො’’ති මතො, ගුන්නං නඞ්ගලසදිසතාය ගොනඞ්ගලො.

以“plavaṅga”结尾的一组词指“makkaṭa”(猴)。“Plava”意为一种跳跃式的移动(gatibheda)，因其以此方式行走(gacchati)，故称“plavaṅgama”(跳跃而行者)，亦称“plavaṅga”。词根“mar”意为“舍弃生命”(pāṇacāga)，加词缀“aṭa”，词尾加“ka”，得“makkaṭa”。“Vānara”(猿)意为“如人(nara)”，其中的“vā”字意为“如(iva)”，因名称与意义相符而构成复合词。在树枝(sākhā)上活动的野兽(miga)称“sākhāmiga”(树枝兽)。因其有行动之义，故为动词用法。词根“kapi”意为“摇动”(calana)，加词缀“i”，得“kapi”(猴)。因其面部(mukha)有松弛(sithila)带皱纹(valī)的皮肤(camma)，故称“valīmukha”(皱面猴)。“Kisa”(丑卧者)，亦称“vanoka”(林居者)。因其以丑陋(kucchita)的方式(ākāra)躺卧(seti)，故称“kisa”，加词缀“ussi”。因其以森林(vana)为住所(oka/āsaya)，故称“vanoka”。若此猴(makkaṭa)的吻(tuṇḍa)为黑色(kaṇha)，面(mukha)为黑色(kāḷa)，则被认为是“gonaṅgala”(牛犁猴)，因其形似牛(go)的犁(naṅgala)，故得此名。

615. පජ්ජද්ධං සිඞ්ගාලස්ස නාමං. සර ගතිහිංසාචින්තාසු, අලො. සරතිස්ස සිඞ්ගො. ජමු අදනෙ, ණ්වු, බො චන්තො, අස්සු. කුස අක්කොසෙ, තු, ථු වා. භෙරවයුත්තතාය භෙරවො, ‘‘භෙ’’ඉති රවතීති වා භෙරවො. සමු උපසමෙ, ඉවො, සිවා, නාරී, සි සෙවායං වා, වො. මිගධුත්තො, වඤ්චකොපි, මිගෙසු වනපසූසු ධුත්තො. බ්‍රාහ්මණං වඤ්චෙතීති වඤ්චකො.

615. 关于豺(siṅgāla)的名称，有半个偈颂。词根“sara”意为“去”(gati)、“伤害”(hiṃsā)、“思考”(cintā)，加词缀“alo”。因其嚎叫(sarati)，故称“siṅgāla”。词根“jamu”意为“吃”(adana)，加词缀“ṇvu”；“bo”在词尾；“assu”。词根“kusa”意为“咒骂”(akkosa)，加词缀“tu”或“thu”。因与恐怖(bherava)相关，故称“bherava”(恐怖者)；或因其发出“bhe”之声而叫，故称“bherava”。词根“samu”意为“寂静”(upasama)，加词缀“iva”，得阴性词“sivā”；或词根“si”意为“服务”(sevā)，加词缀“va”。“Migadhutta”(兽中恶棍)，亦称“vañcaka”(欺骗者)，指野兽(miga)或林兽(vanapasu)中的恶棍。因其欺骗婆罗门(brāhmaṇa)，故称“vañcaka”。

තිකං බිළාරෙ. බිල භෙදනෙ, අරො, ළත්තං. බබ්බ ගතියං, උ. මජ සුද්ධියං, ආරො, නිග්ගහීතාගමො. ඔතු, ආඛුභුජොපි. ද්වයං කොකෙ, අයං කුක්කුරප්පමාණො කපිලො හරිණො. කුක, වක ආදානෙ. ඊහාමිගොපි, මිගෙ ඊහති කඞ්ඛතීති, කම්මනි ණො.

关于猫(biḷāra)，有三个名称。词根“bila”意为“破开”(bhedana)，加词缀“ara”，并发生ḷ音化(ḷattaṃ)。词根“babba”意为“行走”(gati)，加词缀“u”。词根“maja”意为“清净”(suddhi)，加词缀“āra”，并增补鼻音(niggahītāgama)。“Otu”(猫)，亦称“ākhubhuja”(食鼠者)。关于狼(koka)，有两个名称。此指体型如狗(kukkura)、毛色黄褐(kapila)的鹿类野兽(hariṇa)。词根“kuka”和“vaka”意为“抓取”(ādāna)。亦称“īhāmiga”。因其渴望(īhati)并觊觎(kaṅkhati)野兽(miga)，故得此名；词缀“ṇo”用于业格(kammani)。

616. ද්වයං [Pg.411] මහිංසෙ. මහියං සෙතීති මහිංසො, රස්සො, නිග්ගහීතාගමො ච. ලල ඉච්ඡායං, උදකං ලලතීති ලුලායො, නිපාතනා, අයො, අස්සු ච. ගො විය වජති ජායතීති ගවජො. ගො විය අයතීති ගවයො, සමා ද්වෙ තුල්‍යත්ථා.

616. 关于水牛(mahiṃsa)，有两个名称。因其卧于地(mahi)，故称“mahiṃsa”，其中发生短音化(rassa)并增补鼻音(niggahītāgama)。词根“lala”意为“渴望”(icchā)。因其渴望水(udaka)，故称“lulāya”，此为不规则构词(nipātanā)，加词缀“aya”和“u”。因其如牛(go)般行走(vajati)或出生(jāyati)，故称“gavaja”(野牛)。因其如牛(go)般行走(ayati)，故称“gavaya”(野牛)；此二者意义相同(tulyattha)。

ද්වයං සල්ලෙ. සල්ල ආසුගතියං, අ, සල්ලො, සකත්ථෙ කො, සල්ලකො අත්තනො සරීරජාතෙන සල්ලෙන සුනඛං සලති හිංසතීති වා සල්ලො, සල්ලකො ච, අයං සූකරසණ්ඨානො, සලාකාපායො ච. අස්ස සල්ලස්ස ලොමම්හි සලලං, සලඤ්ච භවෙ. පල, සල, පථ ගතියං, අලො, නදාදිත්තෙ සලලී, ථිත්තාභාවෙ සලලං, අම්හි සලං.

关于箭猪(salla)，有两个名称。词根“salla”意为“迅速行动”(āsugati)，加词缀“a”，得“salla”；在其本义(sakattha)上，加词缀“ka”，得“sallaka”(箭猪)。或因其能用自身所生之箭(salla)刺穿(salati)或伤害(hiṃsati)狗(sunakha)，故称“salla”，亦称“sallaka”。此兽形似猪(sūkara)，且遍体是刺(salākā)。此箭猪(salla)的毛(loma)中有“salala”(箭毛)，亦有“sala”(箭)。词根“pala”、“sala”、“patha”意为“行走”(gati)，加词缀“alo”。在“nadādi”(河流等)词组中，作“salalī”(水流声)；在无静止(thittābhāva)时，作“salala”(水流)；在“amhi”的例子中，作“sala”(箭)。

617. පඤ්චකං මිගෙ, හරන්ත්‍යනෙන හරිණො, හර හරණෙ යු. ණත්තමිත්තඤ්ච. මර පාණචාගෙ, අ, රස්ස ගො, ඉත්තඤ්ච. සෙන සුනඛෙන රඞ්ගති ගච්ඡති පලායතීති සාරඞ්ගො. දීඝාදි, මගො, මිගො ච එතෙ ද්වෙ මිගමත්තෙපි. අජිනස්සොපයුජ්ජමානස්ස යොනි, තෙන භූතස්සාජිනස්සුප්පත්තිකාරණත්තා වා අජිනයොනි. අයම්පි මිගමත්තෙපි. කුරඞ්ගො, වාතායුපි. කුයං පථවියං රඞ්ගතීති කුරඞ්ගො. වාතමයතීති වාතායු, උ.

617. 关于鹿(miga)，有五个名称。因其被捕获(haranti)，故称“hariṇa”(鹿)。词根“hara”意为“捕获”(haraṇa)，加词缀“yu”；词缀“ṇatta”和“itta”亦然。词根“mara”意为“舍弃生命”(pāṇacāga)，加词缀“a”，发生短音化(rassa)，加词缀“ga”，并加词缀“itta”。因其被狗(sena/sunakha)追而奔跑(raṅgati)、行走(gacchati)、逃离(palāyati)，故称“sāraṅga”(羚羊)。首音长音化(dīghādi)则为“māga”。“Maga”和“miga”，此二者亦仅指鹿类。“Ajinayoni”(皮之源)是所用皮革(ajina)的来源(yoni)，或因其是自身所产皮革的生起之因，故得此名。此词亦仅指鹿类。“Kuraṅga”(羚羊)，亦称“vātāyu”(风行者)。因其在地上(ku/pathavi)奔跑(raṅgati)，故称“kuraṅga”。因其如风(vāta)般行走(ayati)，故称“vātāyu”，加词缀“u”。

ද්වයං [Pg.412] සූකරෙ. සුන්දරං ඵලං කරොතීති සූකරො. වුත්තඤ්ච දබ්බගුණෙ –

关于猪(sūkara)，有两个名称。因其能产生美好(sundara)的果实(phala)，故称“sūkara”。在《药材属性》(Dabbaguṇa)中亦有提及：

‘‘ස්නෙහනං බ්‍රූහනං වස්සං, තථා වාතසමාපහං;

වාරාහං පිසිතං බාල්‍යං, රොචනං සෙදනං ගරූ’’ති.

“野猪(vārāha)肉(pisitaṃ)能润泽(snehanaṃ)、滋补(brūhanaṃ)、增强精力(vassaṃ)，并能平息风病(vātasamāpahaṃ)；它对儿童有益(bālyaṃ)，能增进食欲(rocanaṃ)、引发出汗(sedanaṃ)，且是沉重(garū)的食物。”

සුඛං කරොතීති වා සූකරො. සුන්දරො කරො යස්ස වා සූකරො. වරෙ ආහන්තීති වරාහො, වරෙ සති ආහන්තබ්බොති වා වරාහො, කොලො, ථද්ධලොමො, භූදාරොපි. ද්වයං සසෙ. පෙල ගතියං, ණ්වු. සස ප්ලුතගතියං, අ.

或因其能带来快乐(sukha)，故称“sūkara”。或因其有美丽(sundara)的鼻子(kara)，故称“sūkara”。因其能攻击(āhanti)优等(vara)之物，故称“varāha”(野猪)；或因其在优等之物存在时应被攻击，故称“varāha”。亦称“kola”(野猪)、“thaddhaloma”(粗毛者)、“bhūdāra”(掘地者)。关于兔(sasa)，有两个名称。词根“pela”意为“行走”(gati)，加词缀“ṇvu”。词根“sasa”意为“跳跃行走”(plutagati)，加词缀“a”。

618. ද්වයං එණීමිගෙ. එණියා මිගියා, එණස්ස වා අපච්චං එණෙය්‍යො, අයං චම්මාදීසුපි ‘‘එණස්ස, එණියා වා චම්මාදිකො එණෙය්‍යො’’ති වචනත්ථං කත්වා. එණියා ඉත්ථියා පුත්තො මිගො එණීමිගො, ඉ ගතියං, යු, නදාදි, අනදාදිත්තෙ එණො, එවමෙතෙප්‍යුප්පාදිතා. ද්වයං පම්පටකෙ. පට ගමනෙ, ණ්වු, උපසග්ගන්තෙ බින්දාගමො ච. පබ්බ ගතියං, ණ්වු, බින්දාගමො, බලොපො ච.

618. 关于黑羚羊(eṇīmiga)，有两个名称。“Eṇeyya”(羚羊)是雌羚羊(eṇī migī)或雄羚羊(eṇa)的后代(apacca)。此词亦用于皮革(camma)等物，其释义为：“雄羚羊或雌羚羊的皮革等物称作eṇeyya”。雌羚羊(eṇī itthi)的儿子(putta)这种野兽(miga)是“eṇīmiga”。词根“i”意为“行走”(gati)，加词缀“yu”，属“nadādi”词组；不属“nadādi”词组时，作“eṇa”(羚羊)。这些词都是这样派生出来的。关于蝙蝠(pampaṭaka)，有两个名称。词根“paṭa”意为“行走”(gamana)，加词缀“ṇvu”，并在前缀(upasagga)末尾增补鼻音(bindāgama)。词根“pabba”意为“行走”(gati)，加词缀“ṇvu”，增补鼻音，并省略“ba”音(balopa)。

ද්වයං වාතමිගෙ. ගමනෙන වාතසමො මිගො වාතමිගො. චලතිස්මා යු, නදාදි. තිකං මූසිකෙ. මුස ථෙය්‍යෙ, ණ්වු, ඉත්තඤ්ච. ආපුබ්බො ඛනු අවදාරණෙ, උ, නලොපො. උන්ද පසවනක්ලෙදනෙසු, ඌරො.

关于风行鹿(vātamiga)，有两个名称。因其行走(gamana)如风(vāta)，故称“vātamiga”。从动词“calati”(移动)派生，加词缀“yu”，属“nadādi”词组。关于鼠(mūsika)，有三个名称。词根“musa”意为“偷窃”(theyya)，加词缀“ṇvu”，亦加“itta”。词根“khanu”带前缀“ā”，意为“挖掘”(avadāraṇa)，加词缀“u”，并省略“na”音(nalopa)。词根“unda”意为“生产”(pasavana)和“濡湿”(kledana)，加词缀“ūra”。

619. චමරාදයො[Pg.413], සරභාදයො ච මිගන්තරා මිගවිසෙසා. චමරො උත්තරාපථෙ ඛ්‍යාතො, යස්ස පුච්ඡං චාමරං, චමු අදනෙ, අරො, චමරො, ථියං චමරී. පසදො චිත්තලොමී, පස බන්ධනෙ, අදො. කුයං රඞ්ගතීති කුරුඞ්ගො, අස්සු, උත්තාභාවෙ කුරඞ්ගො. සබ්බෙසම්පි මිගානං මාතුට්ඨානෙ තිට්ඨතීති මිගමාතුකා, උපමානෙ කො. රු සද්දෙ, රු. රුණං කරොතීති රඞ්කු, උ, ණස්ස ලොපො රකාරස්ස, උස්ස ච. අත්තානං නීචං කරොතීති නීකො. සරතිස්මා අභො, සරභො. අට්ඨාපදො උද්ධංනයනො සීහස්සාපි හන්තා, තස්ස ච පාදචතුක්කං උද්ධං භවතීති.

619. “Camara”(牦牛)等，以及萨拉布(sarabha)等，是其他种类的特殊野兽。“Camara”在北方道(uttarāpatha)闻名，其尾巴可作拂尘(cāmara)。词根“camu”意为“吃”(adane)，加上后缀“aro”，成为“camaro”；雌性则为“camarī”。“Pasada”(斑鹿)有杂色的毛(cittalomī)；词根“pasa”意为“捆绑”(bandhane)，加上后缀“ado”。因其在地上(kuyaṃ)奔跑(raṅgati)而称为“kuruṅga”(羚羊)；在没有“utta”时，则为“kuraṅga”。因其对所有野兽而言处于母亲的地位(mātuṭṭhāne)而称为“migamātukā”(兽母)，“ko”是用于比喻(upamāne)的后缀。词根“ru”意为“声音”(sadde)。因其发出叫声(ruṇaṃ karoti)而称为“raṅku”。因其使自身(attānaṃ)卑下(nīcaṃ)而称为“nīko”。因其行走(sarati)无畏(abho)而称为萨拉布。八足兽(Aṭṭhāpada)眼睛向上，能杀死狮子，其四足也向上。

620. පියකාදයො තයො, ආදිනා කන්දලීචීනසමූරුආදයො ච චම්මයොනයො, තෙන භූතස්ස චම්මස්ස උප්පත්තිකාරණත්තා, එතෙ ච චිත්‍රතනුරුහාදයො කම්බොජාදිම්හි, උත්තරාපථෙ ච ජායන්ති, තත්‍රෙව සනාමඛ්‍යාතා. යථා මිගසද්දො වන්‍යපසුසාමඤ්ඤෙ, විසෙසෙ ච කුරඞ්ගාඛ්‍යෙ වත්තති, යථා ච ලොහසද්දො සුවණ්ණාදිකෙ තෙජසසාමඤ්ඤෙ, විසෙසෙ ච, තථා චම්මයොනිඅජිනයොනිසද්දාපි මිගසාමඤ්ඤෙ, මිගවිසෙසෙ චෙති තථා වුත්තා.

620. “Piyaka”等三种，以及以“kandalī”、“cīna”、“samūru”等为首的，都属于“cammayoni”(皮生类)，因为它们是出产皮革(camma)的来源。这些长有彩色毛发(citratanuruha)的动物，生长在甘波阇(Kamboja)等地以及北方道(uttarāpatha)，并在当地以其本名著称。正如“miga”(野兽)一词，通常泛指野生动物，但也可特指“kuraṅga”(羚羊)；又如“loha”(金属)一词，通常泛指黄金等，但也可特指某种金属；同样地，“cammayoni”(皮生)和“ajinayoni”(革生)等词，也既可泛指一般野兽，也可特指某些特定的兽类，如前所述。

පී තප්පනකන්තීසු, ණ්වු, ඉයාදෙසො. ඌරුම්හි අතිසයචම්මයුත්තතාය චමූරු, එකස්ස මස්ස ලොපො. කදි අව්හානෙ, අලො, ඊ, කදලී ච සො මිගො චෙති කදලීමිගො.

词根“Pī”意为“满足”(tappana)和“光泽”(kantīsu)，加上后缀“ṇvu”，并有“iya”的替换。因其大腿(ūru)有特别的皮(camma)而称为“camūru”，其中一个“ma”音脱落。词根“Kadi”意为“呼唤”(avhāne)，加上后缀“alo”和“ī”。“Kadalī”(芭蕉)与该野兽(migo)合称为“kadalīmiga”(芭蕉鹿)。

සීහාදයො [Pg.414] යථාවුත්තා, අවුත්තා ච සබ්බෙ චතුප්පදා සත්තා ‘‘මිගා, පසවො’’ති චොච්චන්තෙ. පසවන්තීති පසවො, සු අභිසවෙ, පස බන්ධනෙ වා, උ.

如前所述的狮子等，以及未提及的所有四足众生，都被称为“migā”(野兽)或“pasavo”(牲畜)。因其能生产(pasavanti)而称为“pasavo”。此词或源于意为“榨取”(abhisave)的词根“su”，或源于意为“捆绑”(bandhane)的词根“pasa”，加上后缀“u”。

621. චතුක්කං ලූතායං. ලූ ඡෙදනෙ, තො, ලූතා, සකත්ථෙ ඉකො, ලූතිකා, ද්වෙ නාරියං. උණ්ණාපායො තන්තු උණ්ණා, සා නාභියං අස්ස උණ්ණනාභි, රස්සො. මක්කටො විය සාඛායං අත්තනො තන්තුම්හි ගච්ඡතීති මක්කටකො.

621. 关于蜘蛛的四种名称。词根“Lū”意为“切割”(chedane)，加上后缀“to”，成为“lūtā”；加上同义后缀“iko”，成为“lūtikā”；这两个词都是阴性。丝(tantu)即“uṇṇā”；丝在其脐(nābhi)中者，称为“uṇṇanābhi”，其中“nābhi”的元音被缩短(rasso)。如猴子(makkaṭo)一般在自己的丝上行走，故称为“makkaṭako”。

ද්වයං ගොමයජවිච්ඡිකෙ. විච්ඡ ගමනෙ, ණ්වු, විච්ඡිකො, සතපදියම්පි, ආළං විච්ඡිකනඞ්ගුලං, තංයොගා ආළි. ද්වයං ඝරගොධායං. සරතිස්මා ඌ, අවො චන්තො. ඝරං නිස්සිතා ගොධා ඝරගොළිකා, ධස්ස ළො, සකත්ථෙ කො.

关于蝎子(vicchika)的两种名称。词根“Viccha”意为“行走”(gamane)，加上后缀“ṇvu”，成为“vicchiko”(蝎子)；此词也用于指蜈蚣(satapadī)。“Āḷaṃ”是蝎子的尾刺(vicchikanaṅgulaṃ)；因与其相连而称为“āḷi”。关于家蜥蜴的两种名称。从词根“sar”(移动)而来，加上后缀“ū”，以“avo”结尾。依附于房屋(gharaṃ)的蜥蜴(godhā)称为“gharagoḷikā”，“dh”音变为“ḷ”音，后缀“ko”用于同义。

622. ද්වයං ගොධායං. ගුධ රොසෙ, අ, ගොධා, නාරී. කුණ්ඩ දාහෙ, අ, කුණ්ඩො. ද්වයං රත්තපායං. කණ්ණස්ස ජලූකා රත්තපා කණ්ණජලූකා. සතං පදා යස්සා සතපදී, පදසද්දො පාදත්ථො.

622. 关于蜥蜴的两种名称。词根“Gudh”意为“愤怒”(rose)，加上后缀“a”，成为“godhā”，是阴性词。词根“Kuṇḍ”意为“燃烧”(dāhe)，加上后缀“a”，成为“kuṇḍo”。关于吸血虫的两种名称。耳朵(kaṇṇassa)里的水蛭(jalūkā)是吸血虫(rattapā)，称为“kaṇṇajalūkā”。有百足(sataṃ padā)者，称为“satapadī”(百足虫)；“pada”一词意为“足”。

ද්වයං කලන්දකෙ. කන්ද අව්හානෙ, රොදනෙ ච, කන්දතීති කලන්දකො, ලමජ්ඣො, ණ්වු. කාළවණ්ණතාය කාළකා, නාරියං. ද්වයං නකුලෙ, නත්ථි කුලං එතස්ස සප්පෙසු නකුලො, අරිසප්පොපි. නක්ක නාසනෙ වා, උලො, කලොපො, සප්පෙ නාසෙතීති [Pg.415] නකුලො. මඞ්ග ගත්‍යත්ථො දණ්ඩකො ධාතු, උසො.

关于松鼠的两种名称。词根“Kand”意为“呼唤”(avhāne)或“哭泣”(rodane)，因其鸣叫而称为“kalandako”，中间有“la”音，后缀是“ṇvu”。因其色黑(kāḷavaṇṇatāya)而称为“kāḷakā”，是阴性词。关于那拘罗(nakula)的两种名称。在蛇类中没有它的家族(natthi kulaṃ)，故称那拘罗；它也是蛇的敌人(arisappo)。或者，从意为“灭摈”(nāsane)的词根“nakka”而来，加上后缀“ulo”，“ka”音脱落；因其灭摈蛇类而称为那拘罗。词根“Maṅg”意为“行走”；后缀是“uso”。

623. ද්වයං කකණ්ටකෙ. කුච්ඡිතො කණ්ටකො අස්ස, උස්සත්තං. සරති ධාවතීති සරටො, අටො.

623. 关于变色龙的两种名称。因其有可鄙的刺(kucchito kaṇṭako)而称为“kakaṇṭako”；“ussattaṃ”指其特性。因其能移动(sarati)或奔跑(dhāvati)而称为“saraṭo”，后缀是“aṭo”。

චතුක්කං කීටෙ. කීට බන්ධනෙ, අ, කීට ගමනෙ වා, දීඝාදි. පුල මහත්ථෙ, අවො, ළත්තං. කුච්ඡිතං අමති ගච්ඡතීති කිමි, ඉ, අස්සිත්තං. පකාරෙන අනතීති පාණකො, ණ්වු, ණත්තං.

关于昆虫的四种名称。词根“Kīṭ”意为“捆绑”(bandhane)，加上后缀“a”；或意为“行走”(gamane)，词首为长元音。词根“Pul”意为“大”(mahatthe)，加上后缀“avo”，“l”音变为“ḷ”音。因其以可鄙的方式行走(kucchitaṃ amati gacchati)而称为“kimi”，后缀是“i”，“assittaṃ”指其特性。因其以特殊方式呼吸(pakārena anati)而称为“pāṇako”，后缀是“ṇvu”，“n”音变为“ṇ”音。

ද්වයං කණ්ටලොමකීටෙ. උච්චං ඨානං ආලිඞ්ගතීති උච්චාලිඞ්ගො. බහුලොමයුත්තො පාණකො ලොමසපාණකො.

关于毛虫的两种名称。因其攀附(āliṅgati)高处(uccaṃ ṭhānaṃ)而称为“uccāliṅgo”。多毛(bahuloma)的生物(pāṇako)称为“lomasapāṇako”。

624-625. සාද්ධපජ්ජෙන සකුණස්ස නාමානි. විහෙ ආකාසෙ ගච්ඡතීති විහඞ්ගො, විහඞ්ගමො ච, ආකාසපරියායො චෙත්ථ විහසද්දො, වෙහාසස්ස වා විහාදෙසො. පක්ඛයුත්තතාය [Pg.416] පක්ඛී. ඛෙන, ඛස්මිං වා ගච්ඡතීති ඛගො. අණ්ඩතො ජාතො. සක්කොති උද්ධං ගන්තුන්ති සකුණො, සකුන්තො, සකුණී ච, සක සත්තියං, උණො, උන්තො, උණී ච. පතන්තො ඩෙන්තො, පත්තෙන වා ගච්ඡතීති පතඞ්ගො, අපරත්‍ර තලොපො. මාතුකුච්ඡිතො, අණ්ඩතො චාති ද්වික්ඛත්තුං ජායතීති ද්විජො. උඩ්ඩනාදීසු වක්කං කුටිලං අඞ්ගං ගීවාදිකං එතස්ස, වක්කෙන ගමනෙන අඞ්ගතීති වා වක්කඞ්ගො. පත්තෙන යාති, තං වා යානං එතස්ස. පතති පතන්තො විය ආකාසතො හොතීති පතන්තො. නීළෙ කුලාවකෙ ජායතීති නීළජො.

624-625. 以一个半偈颂说明鸟的名称。在空中(vihe ākāse)行走者，称为“vihaṅgo”或“vihaṅgamo”；此处“viha”一词是“ākāsa”(天空)的同义词，或是“vehāsa”(天空)的变体。因有翅膀(pakkha)而称为“pakkhī”。在天空(khena, khasmiṃ)中行走者，称为“khago”。从卵(aṇḍa)中生者(为“aṇḍaja”)。因其能够(sakkoti)向上飞(uddhaṃ gantuṃ)而称为“sakuṇo”、“sakunto”，雌性则为“sakuṇī”；此词源于意为“能力”(sattiyaṃ)的词根“saka”，加上后缀“uṇo”、“unto”或“uṇī”。飞行(patanto ḍento)，或以翅膀(pattena)行走者，称为“pataṅgo”；在别处有“ta”音的脱落。从母腹(mātukucchito)和卵(aṇḍato)中两次出生(dvikkhattuṃ jāyati)，故称为“dvijo”(二生者)。飞行时，其颈等肢体(aṅgaṃ)弯曲(vakkaṃ kuṭilaṃ)，或以弯曲的姿态行走(vakkena gamanena aṅgati)，故称为“vakkaṅgo”。以翅膀(pattena)而去(yāti)，或以之为交通工具(yānaṃ)。如坠落(patanto viya)般从空中飞下(patati)，故称为“patanto”。在巢(nīḷe kulāvake)中出生者，称为“nīḷajo”。

වට්ටකාදයො, පොක්ඛරසාතකාදයො ච තබ්භෙදා තෙසං සකුණානං විසෙසා. වට්ට වට්ටනෙ, ණ්වු, වට්ටකා නාරී. මයූරප්පමාණො තදාකතිචිත්තපක්ඛො ජීවඤ්ජීවො දක්ඛිණපථාදීසු ජායතෙ, ‘‘ජීවජීවා’’ති සද්දං කරොතීති ජීවඤ්ජීවො. ‘‘ජීවජීවො’’ති නිරානුනාසිකාපි. චන්දිකායුත්තරත්තිප්පියො පක්ඛී චකොරො, චක පරිතක්කනෙ, උරො, උස්සො, චඞ්කොරොපි. තරතිස්මා ඉරො, ද්විත්තමිත්තඤ්ච, තිත්තිරො.

鹌鹑等，以及波卡拉萨提(pokkharasātaka)等，是这些鸟类的特殊种类。“Vaṭṭa”(词根)意为盘旋，加“ṇvu”(后缀)，雌性名为“vaṭṭakā”(鹌鹑)。体型如孔雀，羽毛色彩斑斓的共命鸟(jīvañjīvo)产于南路(dakkhiṇapatha)等地，因其发出“jīvajīvā”的声音，故名“jīvañjīvo”。也有不带鼻音的“jīvajīvo”。喜爱月夜的鸟是“cakoro”(鹧鸪)，(其词根)“caka”意为思量；(其异名有)“uro”、“usso”、“caṅkoro”。从“tarati”(词根)而来，加“iro”(后缀)，并且有叠音，(成为)“tittiro”(鹧鸪)。

626. සල ගතියං, ණිකො, ළත්තං, සාළිකා, නාරී. කලං රවතීති කරවීකො, ඊකො, ලලොපො. කරවීකො, යස්ස සරො භගවතො සරෙන උපමීයතෙ, සො වුච්චති ‘‘කරවීකො’’ති. ජවෙන රවිනා සදිසො හංසො රවිහංසො. කුස සද්දෙ, ථකො, ද්විත්තං, කුසස්ස සස්ස තො, කුකුත්ථකො[Pg.417]. කරණ්ඩ භාජනත්ථෙ, අවො, කරණ්ඩවො, ජලචරො පක්ඛී. බිලු පතිත්ථම්භෙ, අ, අවාදෙසො, බිලවො, ‘‘ගණ්ඩප්ලවො’’ති ඛ්‍යාතො රත්තපක්ඛො මහාපක්ඛී පොක්ඛරසාතකො, පොක්ඛරස්ස සඤ්ඤා යස්ස පොක්ඛරසාතකො, ඤ්ඤස්ස තො, දීඝො ච, සමුදිතනාමමෙව වා තස්ස, තදා සාද අස්සාදනෙ, ණ්වු, දස්ස තො, පොක්ඛරසාතකො.

626. “Sala”（词根）意为行进，加“ṇiko”（后缀），（发生）“ḷ”音化，（成为）“sāḷikā”（鹩哥），为阴性词。因其发出美妙的声音（kalaṃ ravati），故名“karavīko”（迦陵频伽），加“īko”（后缀），（发生）“la”音脱落。迦陵频伽，其声音可与世尊的声音相比，故被称为“karavīko”。其鸣叫声急速的天鹅，名为“ravihaṃso”（日鹅）。“Kusa”（词根）意为叫喊，加“thako”（后缀），（发生）叠音，“kusa”的“sa”变为“to”，（成为）“kukutthako”（野鸡）。“Karaṇḍa”（词根）意为容器，加“avo”（后缀），（成为）“karaṇḍavo”，是一种水鸟。“Bilu”（词根）意为支撑，加“a”（后缀），（发生）“ava”音变，（成为）“bilavo”（水鸟）；亦名“gaṇḍaplavo”，是著名的红翅大鸟波卡拉萨提（pokkharasātako）。因其有莲花（pokkhara）的标志，故名“pokkharasātako”，（词源上是）“ñña”变为“to”，且元音长音化；或者其本身就是一个集合名，此时（词根为）“sāda”，意为品尝，加“ṇvu”（后缀），“da”变为“to”，（成为）“pokkharasātako”。

627. සත්තකං පක්ඛෙ. පතන්ති අනෙනාති පතත්තං, යදාදිනා තො, ද්විත්තං. උඛ ගතියං, යු, උස්සෙ, අස්සු, පෙඛුණං, ණත්තං. පත ගමනෙ, තො, පාතතො තායතීති වා පත්තං. පත ගමනෙ, ඛො, තස්ස කො, පක්ඛො. පතිතුං ඉච්ඡති යෙන පිඤ්ඡං, නෙරුත්තො, පත ගමනෙ වා, ඡො, තලොපො, බින්දාගමො, අස්සි. ඡාද්‍යතෙ අනෙන ඡදො. ගිර නිග්ගිරණෙ, උ, ඉස්සත්තං, ගමු ගමනෙ වා, උ, මස්ස රො.

627. 关于翅膀的七个词。能借此飞行，故名“patattaṃ”；加“to”（后缀），（发生）叠音。“Ukha”（词根）意为行动，加“yu”（后缀），（成为）“usse”、“assu”、“pekhuṇaṃ”（皆指羽毛），（发生）“ṇ”音化。“Pata”（词根）意为移动，加“to”（后缀）；或因其能从坠落中保护，故名“pattaṃ”。“Pata”（词根）意为移动，加“kho”（后缀），其“kh”变为“k”，（成为）“pakkho”（翅膀）。欲借此飞行，（故名）“piñchaṃ”（羽毛），这是词源学的解释；或从“pata”（词根，意为移动）而来，加“cho”（后缀），（发生）“ta”音脱落、鼻音插入。能借此遮蔽，故名“chado”。“Gira”（词根）意为吞咽，加“u”（后缀），（发生）“i”音化；或从“gamu”（词根，意为移动）而来，加“u”（后缀），“ma”变为“ro”。

පක්ඛීනං බීජෙ ‘‘අඋ’’ඉති ඛ්‍යාතෙ අණ්ඩං, කච්ඡපාදීනං බීජෙපි, ‘‘අණ්ඩං ඛගාදිකොසෙ චා’’ති නානත්ථසඞ්ගහෙ. අඩි අණ්ඩත්ථෙ, ණො, පෙසි, කොසොපි, පිස අවයවෙ, ඉ, පෙසි, ‘‘පෙසියං පත්තභෙදෙ ච, කොසො පුමෙව ඉච්ඡිතො’’ති රුද්දො. ද්වයං පක්ඛිගෙහෙ. නීල වණ්ණෙ, අ, ළත්තං, නී නයෙ වා, ඉලො. කුච්ඡිතං අණ්ඩවිනාසනාදිකං ලුනාතීති කුලාවකං, ණ්වු.

鸟类的种子，即“aṇḍaṃ”（卵），被称为“au”；龟类等的种子也是如此。在《多义词汇集》（Nānatthasaṅgaha）中说：“aṇḍaṃ也指鸟巢等”。“Aḍi”（词根）意为卵，加“ṇo”（后缀）。“pesi”（胚胎）、“koso”（卵鞘）也是（同义词）。“pesi”一词从“pisa”（词根，意为部分）而来，加“i”（后缀）。鲁陀（Rudda）说：“pesiyaṃ也指叶子的种类，而koso被认为是阳性词”。关于鸟巢的两个词。“Nīla”（词根）意为颜色，加“a”（后缀），（发生）“ḷ”音化；或从“nī”（词根，意为引导）而来，加“ilo”（后缀）。因为它能隔绝（lunāti）毁坏鸟蛋等恶事，故名“kulāvakaṃ”（鸟巢），（由词根加）“ṇvu”（后缀形成）。

628. ද්වයං ගරුළානං මාතරි. විනො පක්ඛිනො නමන්ති යං විනතා. ථීපුමද්වයං ඉත්ථිපුරිසානං ද්වයං මිථුනං නාම, සඞ්ඛ්‍යානස්ස [Pg.418] සඞ්ඛ්‍යෙය්‍යනිස්සිතතාය ඉත්ථිපුරිසායෙව මිථුනං, මිථ සඞ්ගමෙ, උනො.

628. 关于金翅鸟之母的两个词。鸟儿们（pakkhino）向她（yaṃ）谦恭（namanti），故名“vinatā”（毗那达）。雌雄一对，即男女一对，名为“mithunaṃ”（一对）；因计数依赖于可数的男女，故男女即为“mithunaṃ”；（词根）“mitha”意为交合，加“uno”（后缀）。

ඡක්කං යුගළමත්තෙ. යුජ යොගෙ, අ, යුගං, අලපච්චයෙ යුගළං, ළත්තං, යුගලම්පි. උභ පූරණෙ, ණො, ද්වන්දාදෙසො ච, ද්වන්දං, යමු උපරමෙ, ණ්වු, අලො ච, යමකං, යමලඤ්ච, අපච්චයෙ යමං.

关于“一对”的六个词。“Yuja”（词根）意为结合，加“a”（后缀），（成为）“yugaṃ”（轭）；加“ala”（后缀），（成为）“yugaḷaṃ”，（发生）“ḷ”音化，也作“yugalaṃ”。“Ubha”（词根）意为充满，加“ṇo”（后缀），且有“dvanda”的音变，（成为）“dvandaṃ”。“Yamu”（词根）意为停止，加“ṇvu”（后缀），也有“ala”（后缀），（成为）“yamakaṃ”和“yamalaṃ”；加“a”后缀时，（成为）“yamaṃ”。

629-631. මණ්ඩලන්තං සමූහෙ. සම්මා, විසෙසෙන ච ඌහතෙ පුඤ්ජීභූතත්තාති සමූහො, ණො, සමං සහ අවයවෙන ඌහති තිට්ඨතීති වා සමූහො. ගණ සඞ්ඛ්‍යානෙ, ගණීයති අවයවෙන සහාති ගණො. සහ අවයවෙන ගච්ඡතීති සඞ්ඝාතො, හන ගමනෙ, ණො, සහ අවයවෙන උදයතීති සමුදායො, දාගමො, මජ්ඣෙ දීඝො. සඤ්චිනොති අවයවන්ති සඤ්චයො, චි චයෙ. සහ අවයවෙන දුහයතීති සන්දොහො, දුහ පපූරණෙ. නිස්සෙසතො වහති අවයවන්ති නිවහො. අවයවං කත්වා බ්‍යපියති ගච්ඡතීති ඔඝො. විසන්ති අවයවා යස්මින්ති විසරො, [Pg.419] අරො. අවයවං සමීපෙ කරොතීති නිකරො. එකෙකාපෙක්ඛාය අප්පත්ථෙන කසඞ්ඛාතා අවයවා ආයන්ති යස්මිං කායො, අථ වා කුච්ඡිතානං කෙසාදීනං ආයොති කායො, සො විය අවයවානං උප්පත්තිට්ඨානං කායොති ඉධ සමූහො වුත්තො. අන්තත්ථෙන ඛංසඞ්ඛාතං අවයවං ධාරෙතීති ඛන්ධො, ඛාදති අවයවෙති වා ඛන්ධො, අමජ්ඣදීඝෙ සමුදයො. ඝට ඝටනෙ. ඝටනං රාසිභවනං, ඝටෙන්ති අස්සං අවයවාති ඝටා. සහ අවයවෙන එතීති සමිති,ති. සහ අවයවෙන ගච්ඡතීති සංහති, හන ගතියං,ති, නලොපො. රස අස්සාදනෙ, ඉණ. පුඤ්ජ කුච්ඡායං. සහ අවයවෙන බ්‍යාපෙත්වා අයතීති සමවායො. පූගො තම්බූලෙපි. ජනෙති අවයවෙති ජාතං, තො. කං අත්තානං දෙතීති කදො, චක්ඛාදිකො සරීරාවයවො. කදො විය කදො, අවයවො, තං වකති ආදදාතීති කදම්බකං. විසෙසෙන ඌහන්ත්‍යස්මිං අවයවා බ්‍යූහො. විතනොති අවයවෙති විතානං, ණො. ගුප රක්ඛණෙ, බො, පස්ස මො, ගුම්බො, ගුම්බම්පි. කලං අවයවභාවං පාති රක්ඛතීති කලාපො, ‘‘කලා සොළසමො භාගො’’ති හි වුත්තත්තා කලාසද්දො භාගත්ථොප්‍යත්ථීති ඤායති. ජල දිත්තියං. ජලති අවයවෙනාති ජාලං. අවයවෙන මණ්ඩතීති මණ්ඩලං, මණ්ඩ විභූසායං, අලො.

629-631. 直至“maṇḍala”（圆）为止的词，都用于“samūha”（集合）之义。“samūho”（集合），因其正确地、特别地聚集堆积而成；或因其与各部分共同存在而立。“Gaṇa”（群），（词根）意为计数，因其与各部分共同被计数，故名“gaṇo”。“saṅghāto”（聚），因其与各部分共同行进；从“hana”（行进）而来，加“ṇo”后缀。“samudāyo”（集），因其与各部分共同升起，“dāgamo”指“da”音插入，中间为长音。“sañcayo”（积），因其收集各部分；从“ci”（积聚）而来。“sandoho”（稠），因其与各部分共同充满；从“duha”（充满）而来。“nivaho”（流），因其完全承载各部分。“ogho”（瀑），因其由各部分组成并遍布行进。“visaro”（散），因各部分进入其中，加“aro”后缀。“nikaro”（丛），因其使各部分靠近。“kāyo”（身），就各个部分而言，因其由被视为微小（kasaṅkhātā）的各部分所构成；或者，“kāyo”是头发等不净物的聚集处；此处将其比作各部分的生起之处，故指“samūho”（集合）。“khandho”（蕴），就其终结义而言，因其持有被视为空（khaṃsaṅkhātaṃ）的部分；或因其吞噬各部分，故名“khandho”；“samudayo”（集）则无中间长音。“Ghaṭa”（词根）意为连接。“Ghaṭanaṃ”指堆积，因其各部分连接，故名“ghaṭā”（群）。“samiti”（会），因其与各部分共同到来，加“ti”后缀。“saṃhati”（合），因其与各部分共同行进；从“hana”（行进）而来，加“ti”后缀，“na”音脱落。“Rasa”（词根）意为品尝，加“iṇa”后缀。“Puñja”（词根）意为堆积。“samavāyo”（和合），因其与各部分共同遍布而至。“Pūgo”（丛），亦指槟榔。“jātaṃ”（生），因其产生各部分，加“to”后缀。“kado”（肢），因其奉献自身，指眼睛等身体部分。“kadambakaṃ”（咖丹巴），如“kado”（肢）般，指部分，因其接受此部分。“byūho”（严饰），因其各部分特别积聚。“vitānaṃ”（敷），因其铺开各部分，加“ṇo”后缀。“Gupa”（词根）意为保护，加“bo”后缀，“pa”变为“mo”，名“gumbo”（丛），亦名“gumbaṃ”。“kalāpo”（束），因其守护各部分的状态；因有“kalā”是十六分之一的说法，故知“kalā”一词亦有部分之义。“Jala”（词根）意为发光。“jālaṃ”（网），因其由各部分而发光。“maṇḍalaṃ”（圆），因其由各部分庄严；从“maṇḍa”（庄严）而来，加“alo”后缀。

632. සාද්ධපජ්ජෙන ගණභෙදා වුච්චන්තෙ. තත්‍ර ජාත්‍යාදීහි සමානානං පාණීනං, අපාණීනඤ්ච ගණො වග්ගො නාම, යථා [Pg.420] ‘‘බන්ධුවග්ගො, කවග්ගො’’ච්චාදයො, වජ්ජ වජ්ජනෙ, වජ්ජෙති අසමානජාත්‍යාදයොති වග්ගො, ණො, ජ්ජස්ස ග්ගො. ජන්තූනං සමානජාතියානං, විජාතියානඤ්ච ගණො ‘‘සඞ්ඝො, සත්ථො’’ති චොච්චතෙ, යථා ‘‘භික්ඛුසඞ්ඝො, වාණිජසත්ථො’’ච්චාදයො. සංහඤ්ඤන්තෙ නිබ්බිසෙසෙන ඤායන්තෙ අවයවා තස්මින්ති සඞ්ඝො, රො. සරන්ති වත්තන්ති අවයවා යස්මින්ති සත්ථො, ථො, රස්ස තො.

632. 以半偈说明群体的区别。其中，在种类（jāti）等方面相同的有情和无情之物的群体，称为“vaggo”（类），例如“bandhuvaggo”（亲族类）、“kavaggo”（迦品）等。“vajja”（词根）意为排除，因其排除不同种类等的事物，故为“vaggo”；加“ṇo”后缀，“jj”变为“ggo”。同种或不同种的生物群体，则称为“saṅgho”（僧团）或“sattha”（商队），例如“比丘僧团”、“vāṇijasattho”（商队）等。“saṅgho”（僧团），因其成员无差别地结合在一起，故名；加“ro”后缀。“sattha”（商队），因其成员在其中行进运转，故名；加“tho”后缀，“r”变为“t”。

සජාතිකානං සමානජාතිකානං ජන්තූනමෙව ගණො කුලං නාම, යථා ‘‘ඛත්තියකුලං, ගොකුල’’මිච්චාදයො. කුල සඞ්ඛ්‍යානෙ, බන්ධුම්හි ච, අ, කුලං. සධම්මීනං සමානධම්මානමෙව ජන්තූනං ගණො නිකායො නාම, යථා ‘‘භික්ඛුනිකායො’’ති. චි චයෙ, ණො, නිබ්බිසෙසෙන චිනොති අවයවෙති නිකායො.

仅限同种同类的生物群体，称为“kulaṃ”（族），例如“khattiyakulaṃ”（刹帝利族）、“gokulaṃ”（牛族）等。“Kula”（词根）意为计数，亦指亲属，加“a”后缀，成“kulaṃ”。仅限具有相同性质（samānadhammānaṃ）的生物群体，称为“nikāyo”（部），例如“比丘尼部”。“Ci”（词根）意为积聚，加“ṇo”后缀；因其无差别地积聚各部分，故为“nikāyo”（部）。

සජාතියතිරච්ඡානානංයෙව ගණො ‘‘යූථො’’ත්‍යුච්චතෙ, සො චානිත්ථී, යථා ‘‘හත්ථියූථො, මිගයූථ’’මිච්චාදයො, යු මිස්සනෙ, ථො, දීඝාදි, යූථො, ‘‘ගණො පසූනං සමජො, සමාජොඤ්ඤෙස’මුච්චතෙ’’ති ඉධානාගතවචනම්පි ඤාතබ්බං.

仅同类畜生之群体，被称为“yūtha”(群)，且为无雌性者；例如“hatthiyūtha”(象群)、“migayūtha”(鹿群)等。(词根)“yu”为“混合”义，加“tha”(后缀)，词首长音，故为“yūtha”。也应知晓此处未引之文：“gaṇo pasūnaṃ samajo, samājo aññesaṃ uccate”(兽群之集会为samaja，其他有情之集会则称samāja)。

633. චතුක්කං ගරුළෙ. කනකරුචිරත්තා සොභනො පණ්ණො පක්ඛො යස්ස සුපණ්ණො. විනභාය නාම මාතුයා අපච්චං වෙනතෙය්‍යො, ණෙය්‍යො. ගරං විසධරං හන්තීති ගරුළො, ණො, රන්තස්සු, හස්ස ච ළත්තං, වණ්ණවිකාරො, ගරුඩො. [Pg.421] පක්ඛිසීහො, උළූතීසො, වජිරතුණ්ඩො, සුධාහරො, සුවණ්ණපක්ඛො, භුජගාසනොපි.

633. 关于金翅鸟(garuḷa)有四名。因其翅膀金色而美丽，故名“supaṇṇa”(妙翅鸟)。因是名为毗那婆(Vinabhā)之母的后代，故名“venateyya”(毗那提耶)；加“ṇeyya”后缀。因其能摧毁毒物与带毒者，故名“garuḷa”(金翅鸟)；加“ṇa”后缀，“ra”音变为“u”，“h”音变为“ḷ”；音变亦作“garuḍa”(迦楼罗)。亦名：鸟中之狮(pakkhisīha)、枭之敌(uḷūtīsa)、金刚喙者(vajiratuṇḍa)、甘露携带者(sudhāhara)、金翼者(suvaṇṇapakkha)及食蛇者(bhujagāsana)。

පිකන්තං කොකිලෙ. පරෙන විජාතියෙන කාකෙන පොසිතොති පරපුට්ඨො, පුස පොසනෙ, තො. පරෙන භතො පුට්ඨො පරභතො, භර ධාරණපොසනෙසු, තො. කුණ සද්දොපකරණෙසු, අලො. කුක, වක ආදානෙ, ඉලො, කොකිලො. අපිහිතො කායතීති පිකො, අපි අන්තරධානෙ, වණ්ණනාසො, අපිස්සාකාරලොපො.

至“pika”的诸词，皆为“kokila”(杜鹃)之义。因被异类之乌鸦所养育，故名“parapuṭṭha”(他养)；(词根)“pusa”为“养育”义，加“ta”后缀。因被他者所养育，故名“parabhata”(他养)；(词根)“bhara”为“维持、养育”义，加“ta”后缀。(词根)“kuṇa”为“发声”义，加“ala”后缀。(词根)“kuka”、“vaka”为“取”义，加“ila”后缀，故为“kokila”。因其隐藏而鸣，故名“pika”；(前缀)“api”为“隐藏”义，(此中)有字母脱落，且“api”的“a”音被省略。

634. අට්ඨකං මොරෙ. මුර සංවරණෙ, ණො. මය ගතියං, ඌරො, මහියං රවතීති වා මයූරො, ධාතුස්ස අත්ථාතිසයෙන යොගොති නෙරුත්තො. වරහං සිඛණ්ඩො, තංයොගා වරහී. නීලා ගීවා කණ්ඨො යස්ස, භුජඞ්ගභුජොපි.

634. 关于孔雀(mora)有八个词。(词根)“mura”为“围绕”义，加“ṇa”后缀。(词根)“maya”为“行动”义，加“ūra”后缀；或因其在地上(mahiyaṃ)鸣叫(ravati)，故名“mayūra”，此为词根与意义超常结合的语源学解释。“Varaha”是其冠羽(sikhaṇḍa)，与此相关者(雌孔雀)称为“varahī”。因其脖颈为蓝色，故名“nīlagīva”(蓝颈者)。亦名“bhujaṅgabhuja”(食蛇者)。

ද්වයං මයූරමත්ථකසිඛායං. සිඛා අග්ගිජාලායඤ්ච, පුබ්බෙ වුත්තා.

关于孔雀头顶的冠羽(mayūramatthakasikhā)有两个词。“Sikhā”亦指火焰(aggijālā)，此义已于前述。

635-636. චතුක්කං මයූරකලාපෙ. සිඛණ්ඩිනො අයං සිඛණ්ඩො, වරහ පාධාන්‍යෙ, පරිභාසනහිංසාදානෙසු ච, කරණෙ [Pg.422] අ. කො මයූරො ලසති යෙන කලාපො, ණො, සස්ස පො. පී තප්පනකන්තීසු, ඡො, නිග්ගහීතාගමො, රස්සො ච. ද්වයං මොරස්ස පිඤ්ඡට්ඨෙ අක්ඛිසණ්ඨානෙ. චදි හිලාදනෙ, දිත්තියඤ්ච, ණ්වු. මෙචකො කණ්හවණ්ණෙපි වුත්තො.

635-636. 关于孔雀的尾羽(mayūrakalāpa)有四个词。“Sikhaṇḍa”是孔雀(sikhaṇḍin)的尾羽。“Varaha”来自(词根)“varah”(意为“卓越”等)，加“a”后缀。“Kalāpa”是孔雀赖以闪耀之物。“Piñcha”来自(词根)“pī”(意为“满足、美丽”)，加“cha”后缀，并加入鼻音，且元音缩短。关于孔雀尾羽上的眼状斑(akkhisaṇṭhāna)有两个词。“Candaka”来自(词根)“cad”(意为“喜悦、发光”)，加“ṇvu”后缀。“Mecaka”亦指黑色。

අළ්‍යන්තං භමරෙ, ඡ පදානි අස්ස. මධුං වතයති භුඤ්ජතෙ මධුබ්බතො, වත භොජනෙ. භම අනවට්ඨානෙ, පුප්ඵමත්ථකෙ භමතීති භමරො, අරො. අර ගමනෙ, ඉ, ළත්තං.

至“aḷi”的诸词，皆为蜜蜂(bhamara)之义。因其有六足，故名“chappada”。因其享用花蜜(madhu)，故名“madhubbata”(食蜜者)；(词根)“vata”为“吃”义。因在花顶盘旋，故名“bhamara”；(词根)“bhama”为“不稳定”义，加“ara”后缀。(词“aḷi”)来自(词根)“ara”(意为“行走”)，加“i”后缀，并发生“ḷ”音变。

චතුක්කං ගෙහවනකපොතෙසු. පාරෙන සබලෙන ආපතතීති පාරාපතො, පාරවතොපි. කප අච්ඡාදනෙ, කම්ප චලනෙ වා. ඔතො, පරපක්ඛෙ මලොපො. කුක ආදානෙ, අටො, උස්සත්තමස්සුත්තඤ්ච. පකාරෙන රවතීති පාරෙවටො, රු සද්දෙ, අටො, උපසග්ගස්ස දීඝො, අස්සෙ, පාරෙවටො, පරෙවටොපි.

关于家鸽与野鸽(gehavanakapota)有四个词。因其以全力(pārena)飞来，故名“pārāpata”，亦作“pāravata”。(词“kapota”)来自(词根)“kapa”(意为“覆盖”)或“kampa”(意为“颤动”)，加“ota”后缀，后者“m”音脱落。(词“kukuṭa”)来自(词根)“kuka”(意为“拿取”)，加“aṭa”后缀，并发生音变。因其以特殊方式(pakārena)鸣叫，故名“pārevaṭa”；(词根)“ru”为“发声”义，加“aṭa”后缀，前缀被延长；亦作“parevaṭa”。

‘‘පාරාවතො ච ඡෙජ්ජො ච,කපොතො රත්තලොචනො;

පාරාපතො කලරවො,පත්තී සෙනො සසාදනො’’ති. –

“‘Pārāvata’(鸽)亦称‘chejja’(断枝者)，‘Kapota’(鸽)是红眼者；‘Pārāpata’(鸽)是鸣声悦耳者，‘Pattī’(有翼者)、‘sena’(鹰)是食兔者。”

රභසො.

——《罗婆娑》(Rabhasa)。

637. ද්වයං ගිජ්ඣෙ. ගිධ අභිකඞ්ඛායං, යො, ඣස්ස ඣො, අසරූපද්විත්තං, ඣපච්චයෙන වා සිද්ධං, තථා ධස්ස ජො. ගිධතිස්මා අ, නිග්ගහීතාගමො, ඉස්සත්තං, ගන්ධො. තිකං සෙනසාමඤ්ඤෙ. කුක්කුටාදීනං කුලං ලුනාති ඡින්දතීති කුලලො, කුල සන්තානෙ [Pg.423] වා, අලො. සෙ ගමනෙ, නො. සත්තානං හිංසනතො බ්‍යග්ඝො විය බ්‍යග්ඝි, සත්තෙ නාසෙතීති නාසො. බ්‍යග්ඝි එව නාසොති සමුදිතනාමං.

637. 关于秃鹫(gijjha)有两个词。(词“gijjha”)来自(词根)“gidh”(意为“贪求”)，加“ya”后缀，并发生音变。(词“gandha”)来自“贪婪”(gidhattā)，加“a”后缀，并加入鼻音和发生元音音变。关于鹰(sena)的通用名有三个词。因其切断、毁坏鸡等之族(kula)，故名“kulala”；或(词根)“kula”为“延续”义，加“ala”后缀。(词“sena”)来自(词根)“se”(意为“行走”)，加“na”后缀。因其如虎(byaggha)一般伤害众生，故名“byagghi”；因其毁灭众生，故名“nāsa”。“Byagghināsa”是一个复合词。

සකුණග්ඝාදයො තයො තබ්භෙදා තස්ස සෙනස්ස විසෙසා. සකුණං හන්තීති සකුණග්ඝි, සින?. අට ගමනෙ, ණො. ආටො. දබ්බිසදිසං තුණ්ඩං යස්ස ද්විජස්ස සො දබ්බිමුඛද්විජො. ‘‘දබ්බිමුඛද්විජො ආටො නාමා’’තිප්‍යෙකො අත්ථො, තදා ද්වෙයෙව සෙනභෙදා.

“Sakuṇagghi”等三种是该鹰(sena)的特殊类别。因其捕杀鸟类(sakuṇa)，故名“sakuṇagghi”。(词“āṭa”)来自(词根)“aṭa”(意为“行走”)，加“ṇa”后缀。喙如勺(dabbi)之鸟(dvija)，是为“dabbimukhadvija”(勺嘴鸟)。‘“Dabbimukhadvija”亦名“āṭa”’，此为一解；如是，则鹰的类别仅有二种。

638. චතුක්කං උලූකෙ. ‘‘උහු’’න්ති සද්දං කරොතීති උහුඞ්කාරො. ‘‘උද්ධං කණ්ණා යස්ස උද්ධංකණ්ණො’’ති සම්පත්තෙ නිරුත්තිනයෙන උලූකො, උචති සමවෙති කොටරන්ති වා නිපාතනා. කුස අක්කොසෙ, යස්ස අමනාපතාය සද්දෙන ලොකා කොසන්ති, සො කොසියො, කොසිතබ්බොති කත්වා, කොටරෙ වසතීති වා කොසියො, නෙරුත්තො, වායසානං කාකානං අරි සත්තු, සක්කහ්වයො, දිවාන්ධො වක්කනාසිකො, හරිනෙත්තො, දිවාභීතො, කාකභීරූ, රත්තිචාරීපි.

638. 关于猫头鹰(ulūka)有四个词。因其发出“uhu”之声，故名“uhuṅkāra”。由“其耳向上(uddhaṃkaṇṇa)”之义，通过语源学方法得到“ulūka”；或因其居住、聚集于树洞(koṭara)中，(故名“ulūka”，此为)不规则派生。(词“kosiya”)来自(词根)“kus”(意为“责骂”)；因其声音不悦，世人责骂它，故名“kosiya”；或因其应被责骂；或因其居住在树洞中，故名“kosiya”，此为语源学解释。其为乌鸦之敌，亦被称为“sakkahvaya”、“divāndha”(昼盲者)、“vakkanāsika”(钩鼻者)、“harinetta”(棕眼者)、“divābhīta”(畏日者)、“kākabhīru”(畏鸦者)和“ratticārī”(夜行者)。

වායසන්තං කාකෙ. ‘‘කා’’ඉති සද්දං කායතීති කාකො. රිට්ඨං මරණලක්ඛණං, තදස්ස නත්ථි අරිට්ඨො. ධඞ්ක ඝොරවාසිතෙ, අ. බලිනා පුට්ඨො භතො. වය ගමනෙ, වයො එව වායසො, සකත්ථෙ සො, සකිංපජො, අත්තඝොසො, පරභරො, බලිභුජො, ගුළ්හමෙථුනොපි. සකිං එකවාරංපජා [Pg.424] පසූති යස්ස. ‘‘කාක’’ඉච්චත්තානං ඝොසයති. විජාතියං කොකිලං භරති.

至“vāyasa”的诸词，皆为乌鸦(kāka)之义。因其发出“kā”之声，故名“kāka”。“Riṭṭha”是死亡的征兆；其无此征兆，故名“ariṭṭha”(无不祥者)。(词“dhaṅka”)来自(词根)“dhaṅk”(意为“发出刺耳的叫声”)，加“a”后缀。(词“balipuṭṭha”指)被强者所养。(词“vāyasa”)来自(词根)“vaya”(意为“行走”)，“so”是用于自身意义的后缀。亦名“sakiṃpaja”(一胎生者)、“attaghosa”(自鸣者)、“parabhara”(他养者)、“balibhuja”(食祭品者)、“gūḷhamethuna”(隐交者)。“Sakiṃpaja”指其一次生产。“Attaghosa”指它宣告自己为“kāka”。“Parabhara”指它养育异种之杜鹃。

639. කාකො විය උලති ගච්ඡතීති කාකොළො, ළත්තං. දොණකාකො, දද්ධකාකොපි. ද්වයං ‘‘බී-ල්ौං’’ඉති ඛ්‍යාතෙ සකුණෙ. ලූ ඡෙදනෙ, ණො, වස්ස පො, ලාපො, ලාවොපි. ලෙඩ්ඩු විය අකතීති ලටුකිකා, ණ්වු.

639. 因其行如乌鸦(kāka)，故名“kākoḷa”，并发生“ḷ”音变。亦名“doṇakāka”、“daddhakāka”。关于被称为“bī-lौṃ”的鸟有两个词。(词“lāpa”或“lāva”)来自(词根)“lū”(意为“切割”)，加“ṇa”后缀，“v”变为“p”，故名“lāpa”，亦作“lāva”。因其形如土块(leḍḍu)，故名“laṭukikā”，加“ṇvu”后缀。

තිකං හත්ථිලිඞ්ගසකුණෙ. වාරණසදිසත්තා වාරණො. හත්ථිනො ලිඞ්ගං ඤාපකං සොණ්ඩං යස්මිං විජ්ජතීති හත්ථිලිඞ්ගො. හත්ථිසොණ්ඩං යස්මිං විජ්ජති, සො හත්ථිසොණ්ඩො ච විහඞ්ගමො චෙති හත්ථිසොණ්ඩවිහඞ්ගමො.

关于象鼻鸟(hatthiliṅgasakuṇa)有三个词。因其与象(vāraṇa)相似，故名“vāraṇa”。因其具有象(hatthin)的特征(liṅga)，即象鼻(soṇḍa)，故名“hatthiliṅga”。因其具有象鼻，且是鸟(vihaṅgama)，故名“hatthisoṇḍavihaṅgama”。

640. ද්වයං උක්කුසෙ. උච්චං කොසතීති උක්කුසො, කුස සද්දෙ, අ. කුර සද්දෙ, අරො, ථියං කුරරී. කොලට්ඨිපක්ඛිම්හි ‘‘උභුත’’ඉති ඛ්‍යාතෙ පක්ඛිම්හි කුක්කුහො. කොලට්ඨිඅජ්ඣොහාරකො පක්ඛී කොලට්ඨිපක්ඛී. ‘‘කුක්කු’’ඉති සද්දායතීති කුක්කුහො, හො, කුක අව්හානෙ වා, උහො.

640. 关于鱼鹰(ukkusa)有两个词。因其高声(uccaṃ)鸣叫，故名“ukkusa”；(词根)“kus”为“发声”义，加“a”后缀。(词“kurara”)来自(词根)“kur”(意为“发声”)，加“ara”后缀，其雌性为“kurarī”。“Kukkuha”是一种被称为“ubhuta”的食枣鸟(kolaṭṭhipakkhī)。以枣(kolaṭṭhi)为食的鸟是“kolaṭṭhipakkhī”。因其发出“kukku”之声，故名“kukkuha”，加“ha”后缀；或来自(词根)“kuk”(意为“呼唤”)，加“uha”后缀。

තිකං සුවෙ. සු සවනෙ. මනුස්සසද්දම්පි සුණාතීති සුවො, අ, උවාදෙසො. ‘‘කී’’ඉති සද්දං කරොතීති කීරො. කරොති මනුස්සසද්දන්ති වා කීරො. අ, අස්සී. සුක ගතියං, සුන්දරං[Pg.425], සුට්ඨු වා මනුස්සසද්දං කායතීති සුකො. ද්වයං කුක්කුටමත්තෙ. තම්බා චූළා යස්ස. කුක්කුටතීති කුක්කුටො, කුක, වක ආදානෙ වා, අටො.

关于鹦鹉(suva)有三个词。(词根)Su意为听闻。因能听闻人声，故名suvo，a为后缀，u发生uvā音变。因发出“kī”之声，故名kīro；或因能发出人声，故名kīro，a为后缀，并有assī音变。(词根)Suka意为行走；或因其善唱美妙的人声，故名suko。关于鸡(kukkuṭa)有两个词。(其一源于)它有红色的鸡冠。因其啼叫，故名kukkuṭo；或源于(词根)kuka，或vaka(意为拿取)，后缀为aṭo。

641. ද්වයං නිජ්ජිව්හෙ. නත්ථි ජිව්හා යස්ස නිජ්ජිව්හො. ද්වයං කොඤ්චාසකුණෙ. ඉත්ථිලිඞ්ගෙන මිථුනානං නාමානි. කොඤ්ච කොටිල්‍යප්පීභාවෙසු, අ, කොඤ්චා. කන්ත ඡෙදනෙ, යු, නදාදි, අස්සු. කුණ්ඩනීපි, කුණ්ඩ දාහෙ.

641. 关于无舌者(nijjivha)有两个词。因其无舌，故名nijjivho。关于鹤(koñca)有两个词。这些是成对(鸟)的阴性名称。(词根)Koñca意为弯曲、膨胀，加后缀a，故名koñcā。(词根)Kanta意为切割，加后缀yu，属于nadādi(那陀)词组，并有assu音变。亦作Kuṇḍanī，源于(词根)kuṇḍa，意为燃烧。

ද්වයං චක්කවාකෙ. චක්කෙන චක්කසද්දෙන උච්චතෙ චක්කවාකො, ණො. වච වියත්තියං වාචායං, චක්කමිච්චාව්හා යස්ස, රථඞ්ගාව්හයනාමකොපි, රථඞ්ගං චක්කං, තස්ස අව්හයො රථඞ්ගාව්හයො, සො නාමං අස්ස රථඞ්ගාව්හයනාමකො, තෙන රථඞ්ගනාමො රථචරණසමානො අව්හයො චොච්චතෙ.

关于赤麻鸭(cakkavāka)有两个词。因其叫声如车轮(cakka)声，故名cakkavāko，ṇo为后缀。或源于(词根)vaca(意为清晰言说)，其叫声为“cakka”。亦名rathaṅgāvhayanāmako(轮名鸟)。rathaṅga意为车轮，其叫声为rathaṅgāvhayo，故其名为rathaṅgāvhayanāmako。因此，rathaṅganāmo(轮名)被说成是与车轮(rathacaraṇa)相似的叫声。

ලක්ඛිතලක්ඛණා චාත්‍ර, ලක්ඛණොපචරිතවුත්තියා, ගොණමුඛ්‍යාය වා වුත්තියා ලක්ඛිතෙන අත්ථෙන යත්‍ර අත්ථන්තරං ලක්ඛ්‍යතෙ, සා ලක්ඛිතලක්ඛණා. යථා ‘‘රථාවයවායුධො’’ ඉච්චත්‍ර රථාවයවසද්දෙන චක්කං ලක්ඛ්‍යතෙ, න තදාකති තන්නාමො චායුධවිසෙසො. ‘‘පන්තිරථො’’ඉච්චත්‍ර පන්තිසද්දෙන දසක්ඛරං ඡන්දො ලක්ඛ්‍යතෙ, න දසසද්දො, තෙහි තු ආයුධරථසද්දසන්නිවෙසො ‘‘චක්කාවයවායුධො, දසරථො’’ ඉති දෙවවිසෙසො, රාජවිසෙසො ච ලක්ඛ්‍යතෙ, තථාත්‍රාපි ‘‘රථඞ්ග’’න්ත්‍යනෙන රථෙකදෙසො ලක්ඛීයතෙ, ‘‘අව්හායතෙ’’ඉච්චනෙන ච පරිභාසනං, න තෙනාපි වාකසද්දො. තෙහි ච අඤ්ඤමඤ්ඤසන්නිවෙසො චක්කවාකොති පක්ඛිවිසෙසො [Pg.426] ලක්ඛීයතෙති ගුණතො සුක්කාදීහි එවංගතා ගොණී වුත්ති.

此处存在引申义(lakkhitalakkhaṇā)。所谓引申义，即通过譬喻、转喻或次要用法，由一个已指明的意义来指明另一个意义。例如，在“rathāvayavāyudho”(以车分体为武器者)一词中，“rathāvayava”(车分体)指明“cakka”(车轮)，而非指明该形状及名称本身就是一种特定的武器。在“Pantiratho”一词中，“panti”指明十个音节的韵律，而非指明“十”这个词。通过这些词语的组合，如“cakkāvayavāyudho”(以轮分体为武器者)指明特定的天神，“dasaratho”(十车王)指明特定的君王。同样，在此处，“rathaṅga”(轮肢)指明了车的一部分，“avhāyate”(被称为)指明了称谓，但并非指“vāka”这个词。通过这两者的相互组合，“cakkavāka”一词便指明了特定的鸟类。因此，这是基于品质(如白色等)而形成的次要用法(goṇī vutti)。

ද්වයං චාතකෙ. අයං මෙඝජලපායී, සර හිංසායං, සරණං සාරො, තං ගච්ඡතීති සාරඞ්ගො. ‘‘චාතකෙ හරිණෙ පුමෙ, සාරඞ්ගො සබලෙ තිසූ’’ති රභසො. චත යාචනෙ, ණ්වු, ථොකකොපි, ථොකං කං ජලං ඊහනීයට්ඨෙන අස්සත්ථි ථොකකො.

关于渴鸟(cātaka)有两个词。它只饮雨水。(词根)sara意为伤害；saraṇaṃ(归依处)即是sāro(精华)，因其去向精华之处，故名sāraṅgo。罗婆娑(Rabhasa)说：“sāraṅgo一词，在指渴鸟(cātaka)和鹿(hariṇa)时为阳性(pume)，在指斑驳色(sabale)时通用于三性(tisū)。”(词根)Cata意为乞求，加后缀ṇvu。亦名thokako，因其渴望(īhanīya)少量(thokaṃ)的水(kaṃ)，故名thokako。

642. ද්වයං පක්ඛිබිළාලෙ. තුල උම්මානෙ, ඉයො. පක්ඛයුත්තො බිළාලො, ‘‘සූ’’.

642. 关于翼猫(pakkhibiḷāla)有两个词。(其一源于词根)Tula(意为称量)，加后缀iyo。(其二指)有翅膀的猫，(依语法规则)“sū”。

ද්වයං රුක්ඛකීටඛාදකෙ. සතං පත්තානි අස්ස. සරති කීටෙති සාරසො, සො, ‘‘ඛාව සා’’.

关于食树虫鸟(rukkhakīṭakhādaka)有两个词。(其一源于)它有一百片羽翼(pattāni)。因其啄食(sarati)虫类(kīṭe)，故名sāraso，so为后缀，(依语法规则)“khāva sā”。

ද්වයං කාකෙහි සද්ධිං නීළං කත්වා වසනකෙ සුක්කසකුණෙ. වක ආදානෙ, අ. සෙතවණ්ණතාය සුක්කො ච සො කාකෙහි සද්ධිං නිවාසනතො, කාකසණ්ඨානත්තා වා කාකො චෙති සුක්කකාකො.

关于与乌鸦一起筑巢居住的白鸟(sukkasakuṇa)有两个词。(其一源于词根)Vaka(意为拿取)，加后缀a。因其颜色是白色(sukka)，且与乌鸦同住，或因其外形像乌鸦(kāka)，故名sukkakāko(白乌鸦)。

ද්වයං විසකණ්ඨිකායං. බල පාණනෙ, ණ්වු, දීඝො, ආකො වා. විසසදිසො කාළවණ්ණො කණ්ඨො යස්සා සා විසකණ්ඨිකා, එතිස්සා පුමො නාම න විජ්ජති. වුත්තඤ්ච අපදානෙ –

关于毒颈鸟(visakaṇṭhikā)有两个词。(词根)Bala意为呼吸、生存，加后缀ṇvu并长音化，或加后缀āko。因其颈部颜色如毒药般黑，故名visakaṇṭhikā(毒颈鸟)；这种鸟没有雄性。在《本行》(Apadāna)中也说道：

‘‘යථා බලාකයොනිම්හි, න විජ්ජති පුමො සදා;

මෙඝෙසු ගජ්ජමානෙසු, ගබ්භං ගණ්හන්ති තා තදා’’ති.

“如彼白鹭群，雄性本难寻；雷音隆隆处，怀妊自兹生。”

643. ද්වයං [Pg.427] කඞ්කෙ. ලොහසදිසො පිට්ඨි යස්ස ලොහපිට්ඨො. කඞ්ක ලොල්‍යෙ, අ, කඞ්කො.

643. 关于苍鹭(kaṅka)有两个词。因其背部像铁(loha)，故名lohapiṭṭho(铁背鸟)。(词根)Kaṅka意为贪婪，加后缀a，故名kaṅko。

ද්වයං පත්තකණ්ඨෙ. ඛඤ්ජො විය චරතීති ඛඤ්ජරීටො, ඊටො. පස්සන්තානං ඛං සුඛං ජනෙතීති ඛඤ්ජනො. ඛඤ්ජ ගතිවෙකල්‍යෙ වා, යු.

关于钵颈鸟(pattakaṇṭha)有两个词。因行走如跛子，故名鹡鸰(khañjarīṭo)，词尾为īṭo。因能令见者心生喜悦，故名鹡鸰(khañjano)。或源于(词根)Khañja(意为步态不全)，加后缀yu。

ද්වයං ගාමචාටකෙ, චාටකමත්තෙ වා. කලහං රවතීති කලවිඞ්කො, යදාදි. කං සුඛං ලුනාතීති වා කලවිඞ්කො, ඉකො, නිග්ගහීතාගමො ච. චට භෙදෙ, ණ්වු, චාටකො.

关于村雀(gāmacāṭaka)，或泛指雀鸟，有两个词。因其鸣叫(ravati)如争吵(kalahaṃ)，故名迦罗频迦(kalaviṅko)，yadādi(等等)。或因其“收割”(lunāti)快乐(sukhaṃ)[或水(kaṃ)]，故名迦罗频迦(kalaviṅko)，iko为后缀，并有鼻音增益。源于(词根)Caṭa(意为分裂)，加后缀ṇvu，即成雀鸟(cāṭako)。

ද්වයං වෙළුරියච්ඡවිලොමෙ චිත්‍රපක්ඛෙ ‘‘සුවණ්ණචූළෙ’’ති ඛ්‍යාතෙ. දිභ සන්ථම්භෙ, ද්විත්තං, බින්දාගමො ච. ‘‘කි’’ඉති සද්දං කරොතීති කිකී, ණී, චාසො, දිවිපි.

关于羽毛呈青琉璃色、翅膀有花纹、名为“金冠鸟”(suvaṇṇacūḷa)的鸟，有两个词。(其一源于词根)Dibha(意为使坚固)，其构词有辅音重复和鼻音增益。因发出“ki”的声音，故名kikī(唧唧鸟)，ṇī为后缀。亦指蓝鹊(cāso)和天鸟(divi)。

644. ද්වයං මෙඝසාමෙ ‘‘ටී-ට්ौ’’ඉති ඛ්‍යාතෙ. කදම්බයොගා කාදම්බො. කාළවණ්ණො හංසො කාළහංසො, කාලහංසොපි.

644. 关于色如乌云、名为“ṭīṭau”的鸟，有两个词。因与咖丹巴(kadamba)树有关，故名咖丹巴鸟(kādambo)。黑色的天鹅(haṃso)名为黑天鹅(kāḷahaṃso)，亦作kālahaṃso。

ද්වයං [Pg.428] ‘‘ඞහෙ-ඩො’’ඉති ඛ්‍යාතෙ සකුණෙ. සකුන්තො වුත්තො, ‘‘සකුන්තො පක්ඛිභෙදස්මිං, භාසපක්ඛීඛගෙසු චෙ’’ති නානත්ථසඞ්ගහෙ. සුන්දරාකාරෙන පක්ඛෙන යුත්තො සකුණො භාසපක්ඛී, ‘‘භාසන්තො සුන්දරාකාරෙ, භාසන්තො භාසපක්ඛිනී’’ති හි නානත්ථසඞ්ගහෙ.

有两种词指名为“ṅahe-ḍo”的鸟(sakuṇa)。关于鸟(sakunta)，在《多义汇编》(Nānatthasaṅgaha)中说：“sakunta指鸟类，也指鸣禽(bhāsapakkhī)和飞禽(khaga)。”有美丽翅膀的鸟是鸣禽(bhāsapakkhī)，因为在《多义汇编》中说：“bhāsanta意为美丽的，bhāsanta也指鸣禽(bhāsapakkhinī)。”

ද්වයං ‘‘න්වා-මී-ස්වෙ’’ඉති ඛ්‍යාතෙ නීලපක්ඛිනි. ධූම්‍යං ධූමං අටති සහතීති ධූම්‍යාටො, ණො. කාළවණ්ණතාය කුච්ඡිතං ලිඞ්ගං යස්ස. භිඞ්ගොපි.

有两种词指名为“nvā-mī-sve”的蓝翅鸟(nīlapakkhinī)。因为它在烟雾中行走或忍受烟雾，所以称为烟行鸟(dhūmyāṭa)，词尾为ṇo。因其颜色为黑色，其特征是丑陋的。也指卷尾鸟(bhiṅga)。

ද්වයං ජලකුක්කුටෙ. දා ලවනෙ,ති, දාති ඌහති උස්සහතීති දාත්‍යූහො, ඛණ්ඩිතද්ධනිඉච්චත්ථො. කාලෙ සස්සමුතුම්හි කණ්ඨො කණ්ඩද්ධනි යස්ස කාළකණ්ඨකො, සමාසන්තෙ කො.

有两种词指水鸡(jalakukkuṭa)。(词根)Dā意为切割。因为它切割并努力，所以称为dātyūha，其意为“声音嘶哑”。在庄稼成熟的季节，其喉咙发出刺耳的声音，故名黑喉鸟(kāḷakaṇṭhaka)，复合词结尾加ko。

645. ඛුද්දාදි මධුච්ඡිට්ඨකරාදිකො කම්මභූතො ‘‘මක්ඛිකාභෙදො’’ත්‍යුච්චතෙ, මක්ඛි සඞ්ඝාතෙ, ණ්වු, මක්ඛිකා, තාසං භෙදො මක්ඛිකාභෙදො. පිඞ්ගලමක්ඛිකායං ‘‘ම්හණ’’ඉති ඛ්‍යාතායං ද්වයං. ඩංස ඩංසනෙ, ඩංසො. දංසොපි, ඩංස ඛාදනෙ වා, පිඞ්ගලමක්ඛිකාතිවණ්ණනාමං.

645. 制作小蜜、蜂蜡等的工蜂被称为“蜂类”(makkhikābheda)。(词根)makkhi意为聚集，加后缀ṇvu，得makkhikā(蜂)；它们的种类即为蜂类(makkhikābheda)。有两种词指名为“mhaṇa”的黄蝇(piṅgalamakkhikā)。(词根)Ḍaṃsa意为叮咬，故得ḍaṃso(虻)。也作daṃso。或(词根)ḍaṃsa意为咬食，这是对黄蝇(piṅgalamakkhikā)的描述性名称。

මක්ඛිකාය අණ්ඩං ආසාටිකා නාම, සට අවයවෙ, ණ්වු. ද්වයං ‘‘න්හං’’ඉති ඛ්‍යාතෙ. පටං ගච්ඡතීති පටඞ්ගො, පතඞ්ගොපි, සරති හිංසතීති සලභො, අභො, ලත්තං, සල ගමනෙ වා.

蝇的卵名为āsāṭikā。(词根)saṭa意为部分，加后缀ṇvu。有两种词名为“nhaṃ”。因为它在布上走，所以称为paṭaṅga(蛾)，也作pataṅga。因为它移动并伤害，所以称为salabha(蝗虫)，后缀为abho，并有l音化。或(词根)sala意为移动。

646. ද්වයං [Pg.429] ‘‘ඡෙං’’ඉති ඛ්‍යාතෙ, මක පාණෙ, අසො, මකසො. ද්වයං නිදාඝෙ නුහාදීසු වරණකමක්ඛිකායං. ‘‘චීරී’’ති සද්දායතීති චීරී, චිරි හිංසායං වා, නදාදි, දීඝාදි. ඣල්ල සද්දෙ, ණ්වු, ඣල්ලිකා.

646. 有两种词名为“cheṃ”。(词根)maka意为生命，加后缀aso，得makasa(蚊)。有两种词指在夏季出现在nuhādi等处的varaṇaka蝇。因为它发出“cīrī”的声音，所以称为cīrī(蝉)。或(词根)ciri意为伤害，属于nadādi类，词首为长元音。(词根)Jhalla意为声音，加后缀ṇvu，得jhallikā(蟋蟀)。

ද්වයං තාලපත්තාද්‍යන්තරෙසු නිලීනායං චම්මපත්තායං. ජතු විය ජතුකා, උපමානෙ කො, ‘‘රාමඨෙ ජතුකං චම්ම-පත්තජතුකරෙසු ථී’’ති හි රභසො. අජිනං චම්මං පත්තං යස්සා අජිනපත්තා. ද්වයං හංසසාමඤ්ඤෙ. හන්ති අද්ධානං හංසො. සෙතො ඡදො පත්තං යස්ස. යථාකථඤ්චි බ්‍යුප්පත්තීති වුත්තත්තා අසෙතච්ඡදෙපි, චක්කඞ්ගො, මානසොකොපි, චක්කස්ස චක්කවාකස්සෙව අඞ්ගානි යස්ස. මානසං සරො ඔකො යස්ස.

有两种词指藏在棕榈叶等之间的皮翼者(cammapattā，蝙蝠)。像漆(jatu)一样，所以称为jatukā，在作比喻时加后缀ko。正如罗婆娑(Rabhasa)所说：“rāmaṭha、jatuka、cammapatta和jatukara是阴性词。”它的翅膀是皮，所以称为皮翼者(ajinapattā)。有两种词泛指天鹅(haṃsa)。因为它走过漫长的路途，所以称为haṃsa。它的羽翼是白色的。因为据说“词源是多种多样的”，所以即使不是白色羽翼，也称为轮肢者(cakkaṅga)和意生湖栖者(mānasoka)。轮肢者，因其肢体如轮或如赤颈鸭(cakkavāka)。意生湖栖者，因其以意生湖为家。

647. යෙ රත්තෙහි ලොහිතෙහි පාදතුණ්ඩෙහි චරණචඤ්චූහි විසිට්ඨා සිතා ච සරීරෙ, තෙ රාජහංසා නාම, හංසානං රාජානො රාජහංසා.

647. 那些以红色的脚和喙为特征，且身体洁白的，名为王天鹅(rājahaṃsā)；王天鹅即天鹅中的王者。

මලීනෙහි පාදතුණ්ඩෙහි විසිට්ඨා යෙ තෙ මල්ලිකාඛ්‍යා, මල, මල්ල ධාරණෙ, ඉ, සඤ්ඤායං කො, ‘‘මල්ලිකො හංසභෙදෙ ච, තිණසූලෙ ච මල්ලිකෙ’’ති රුද්දො. ආඛ්‍යාසද්දෙන බහුබ්බීහි. අසිතෙහි කණ්හෙහි පාදතුණ්ඩෙහි විසිට්ඨා යෙ, තෙ ධතරට්ඨා, ධතරට්ඨානං අපච්චානි ධතරට්ඨාති, ණො.

那些以污黑的脚和喙为特征的，名为摩利迦(mallikā)。词根mala和malla意为“持有”，加后缀i，在专有名词中加ko。正如楼陀(Rudda)所说：“摩利迦(mallika)指一种天鹅，也指草的尖刺。”此复合词是以“名”(ākhyā)一词构成的依主释(bahubbīhi)。那些以黑色的脚和喙为特征的，名为持国(dhataraṭṭha)。持国(dhataraṭṭha)的后代也称为持国，加后缀ṇo。

648. තිකං [Pg.430] තිරච්ඡානෙ. තිරියං අඤ්චයතීති තිරච්ඡො, තිරියස්ස තිරො, අඤ්චතිස්ස ච්ඡො. යුම්හි තිරච්ඡානො, තිරච්ඡානොයෙව තිරච්ඡානගතං, තබ්භාවං වා ගතං පත්තං, තෙසු වා ගතං අන්තොගධන්ති තිරච්ඡානගතං, සියාති පකත්‍යානපෙක්ඛක්‍රියාපදං, භවත්‍යත්ථො වා හි කරොත්‍යත්ථො වා කදාචි පකත්‍යානපෙක්ඛො භවති, න පන විකත්‍යානපෙක්ඛො. තථා කදාචි උභයාපෙක්ඛොපි භවති, න පනුභයානපෙක්ඛොති සබ්බත්‍රෙවං. සීහාදිවග්ගො.

648. 有三个词指畜生(tiracchāna)。因为它横向(tiriyaṃ)行走(añcayati)，所以称为tiraccha。tiriyaṃ变为tiro，añcati变为ccha。加后缀yu时，为tiracchāna。生于畜生中者(tiracchānagata)就是畜生本身，或是已达到那种状态，或是在它们之中，即包含在其中。siyā(愿、是)是一个不依赖主格的动词。bhavati(是)或karoti(做)有时不依赖主格，但并非不依赖宾格。同样，有时也依赖两者，但并非不依赖两者。所有地方都是如此。狮子等品。

අරඤ්ඤාදිවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

森林等品释义终。

7. පාතාලවග්ගවණ්ණනා

7. 地狱品释义

649-650. චතුක්කං පාතාලෙ. අධරං භුවනං අධොභුවනං. පතන්ති අස්මිං පාතාලං, අලො, මජ්ඣෙ දීඝො. නාගානං ලොකො. රසාය තලං රසාතලං.

649-650. 有四词指地狱。下方世界(adhobhuvanaṃ)即下界(adharaṃ bhuvanaṃ)。众生堕落于此，故名地狱(pātālaṃ)，词尾为alo，中间有长音。龙族的世界。大地底层(rasāya talaṃ)，即地底(rasātalaṃ)。

සොබ්භන්තං [Pg.431] ඡිද්දමත්තෙ. රණ සද්දෙ, ධො, නත්තං, යදාදි. වර දිත්තියං. විගතො වරො වාරණං අස්ස විවරං, ඡිදි ද්විධාකරණෙ, දො. කුහ විම්හයනෙ, අරො. සුස සොසනෙ, ඉරො. බිල භෙදනෙ, අ. සුසතො ඉ, සුසි. ඡින්දිත්වා ගච්ඡතීති ඡිග්ගලං, යදාදි. සුට්ඨු අබ්භං ආකාසං අස්මිං සොබ්භං.

Sobbha与anta意为孔洞。词根Raṇa意为“发出声音”，加词尾dho，鼻音化(nattaṃ)，等等。词根Vara意为“发光”。其殊胜(varo)已逝，或有障碍(vāraṇaṃ)，故名vivaraṃ(空隙)。词根chidi意为“二分”，加词尾do。词根Kuha意为“惊奇”，加词尾aro。词根Susa意为“干燥”，加词尾iro。词根Bila意为“破开”，加词尾a。从Susa加i，成susi。因切开而行，故名chiggalaṃ(裂缝)，等等。其中有极好的天空(suṭṭhu abbhaṃ ākāsaṃ)，故名sobbhaṃ(洞穴)。

‘‘සුසිර’’න්ති ඡිද්දසාමඤ්ඤෙ යං නපුංසකවචනං, තං සච්ඡිද්දෙ ඡිද්දවති දබ්බෙ තීසු, යථා ‘‘සුසිරො රුක්ඛො, සුසිරා චිඤ්චා, සුසිරං කට්ඨ’’න්ති.

“Susira”(孔)这个中性词，在表示‘孔洞’的一般意义时使用。当它作为形容词，形容有孔洞的物体时，则可用于三性，例如：‘有孔的树’(susiro rukkho，阳性)、‘有孔的酸豆树’(susirā ciñcā，阴性)和‘有孔的木头’(susiraṃ kaṭṭha，中性)。

ද්වයං භූමිඡිද්දෙ. කාස දිත්තියං, උ. අව රක්ඛණෙ, අටො, ආවාටො, අවාටොපි. ද්වයං සප්පානං රාජිනි. වසු රතනං යස්සත්ථීති වාසුකී.

有二词指地坑(bhūmichidda)。词根Kāsa意为“发光”，加词尾u。词根Ava意为“守护”，加词尾aṭo，成āvāṭo(坑)，亦作avāṭo。有二词指蛇王。因其拥有财富(vasu)与珍宝(ratanaṃ)，故名婆苏吉(Vāsukī)。

651. ද්වයං නාගානං රාජිනි. දෙවෙහිප්‍යස්සන්තො නොපලද්ධොති අනන්තො, සෙසොපි, සිස හිංසායං, සිසති කප්පන්තෙති සෙසො, අ.

651. 有二词指龙王。因其尽头(anto)即使天神(devehi)也无法找到(nopaladdho)，故名无边(Ananta)。亦名舍沙(Seso)。词根sisa意为“伤害”，因其在劫末时行伤害，故名舍沙，加词尾a。

ද්වයං අජගරෙ. වහතිස්මා අසො, වාහසො. අජං ඡාගං ගිලතීති අජගරො, අ, ඉස්සත්තං, ලස්ස රත්තඤ්ච. සයීපි, සයනසීලො සයී.

有二词指蟒蛇(ajagara)。由词根vah加词尾aso，成vāhaso。因其吞食山羊(ajaṃ chāgaṃ gilati)，故名蟒蛇(ajagaro)；此词由ajagila变化而来，加词尾a，i变a，l变r。亦名sayī(卧者)，因其性喜躺卧(sayanasīlo)。

ද්වයං ගොනසසප්පෙ ‘‘ඞා-ච්වෙ’’ඉති ඛ්‍යාතෙ. ගවස්සෙව නාසා අස්සාති ගොනසො, සඤ්ඤායං නාසසද්දස්ස නසො කතො. තිලං ඉච්ඡතීති තිලිච්ඡො, තිරියං අඤ්චතීති වා තිලිච්ඡො, යදාදි.

有二词指名为“ṅā-cve”的牛鼻蛇(gonasasappa)。因其鼻子(nāsā)如牛(gavassa)，故名牛鼻蛇(gonaso)；在专有名词中，nāsa一词变为naso。因其喜食芝麻(tilaṃ icchati)，故名tiliccho；或因其横向(tiriyaṃ)移动(añcati)，故名tiliccho，等等。

ද්වයං [Pg.432] දෙඩ්ඩුභෙ, යො ‘‘ජලසප්පො’’ති වුච්චති. දෙඩ්ඩුනා රාජියා උභතීති දෙඩ්ඩුභො. පිට්ඨෙ රාජියොගා රාජුලො, උලො, බධිරසප්පෙප්‍යෙතෙ.

有二词指deḍḍubha蛇，它被称为“水蛇”(jalasappo)。因其有两条(deḍḍunā)条纹(rājiyā)，故名deḍḍubho。因其背部(piṭṭhe)有条纹(rāji)，故名条纹蛇(rājulo)，词尾为ulo。这些也指聋蛇(badhirasappa)。

652. කම්බලො ච අස්සතරො චාති ඉමෙ ද්වෙ නාගකුලා මෙරුපාදෙ වසන්ති.

652. 坎巴罗(Kambala)与阿萨塔罗(Assatara)，此二龙族居住在须弥山脚。

ද්වයං වෙස්මනිවුට්ඨසප්පෙ. ‘‘වම්මනී’’තිපි පාඨො. ‘‘අසුද්දො ඝරසප්පො’’ති වුත්තත්තා නිබ්බිසතාය අමාරිතත්තා සීලයුත්තං අත්තා මනො යස්මිං සිලුත්තො, අස්සු, රස්සාදි.

有二词指家蛇(vesmanivuṭṭhasappa)。亦有读作“Vammanī”。因有“家蛇非贱民”(asuddo gharasappo)的说法，且因其无毒(nibbisatāya)而不被杀害(amāritattā)，其心(mano)或自身(attā)与戒(sīla)相应，故名silutto；此词形成有assu词尾，首音短化(rassādi)等。

ද්වයං රුක්ඛග්ගාදීසු නිවුට්ඨසප්පෙ. නීලො හරිතො සප්පොති නීලසප්පො. ‘‘නීලො කණ්හම්හි හරිතෙ’’ති හි තාරපාලො. පඨමකාලෙ සිලායං භවතීති සිලාභු.

有二词指栖息于树顶等处的蛇。青蛇(nīlasappo)是蓝色或绿色的蛇。诚如塔拉帕罗(Tārapāla)所说：“nīla(青)指黑色和绿色。”因其最初从石头(silāyaṃ)中生出(bhavati)，故名石生(silābhu)。

653-654. විසධරන්තං සප්පමත්තෙ. ආසියං විසං එතස්ස ආසීවිසො, ආසී සප්පදාඨා. භුජ කොටිල්‍යෙ, කුටිලායමානො ගච්ඡතීති භුජඞ්ගො, එවං භුජගො, භුජඞ්ගමො ච. අහි ගමනෙ, ඉ. සරන්තො සප්පති ගච්ඡතීති සරීසපො, අස්සී, සංයොගලොපො, අලුත්තසමාසොයං, භුජඞ්ගභුජඞ්ගමාපි, සබ්බධරකතෙ පන ‘‘භුසං, පුනප්පුනං වා කුටිලං සප්පතීති [Pg.433] සරීසපො’’ති වුත්තං. ඵණයොගා, ඊ, ඵණී. සප්පතිස්මා අ, භූමිඵුට්ඨෙන ගත්තෙන ගති සප්පනං. අරං සීඝං ගච්ඡතීති අලගද්දො, මස්ස දො, රස්ස ලත්තඤ්ච, අලගද්දො, ජලසප්පෙප්‍යයං, ‘‘අලගද්දො ජලවාළො’’ති හි අමරසීහො. භොගො ඵණිකායො, තංයොගා භොගී. පන්නං ගච්ඡතීති පන්නගො, පාදෙහි වා න ගච්ඡතීති පන්නගො. ද්වෙ ජිව්හා අස්ස. උරසා ගච්ඡතීති උරගො. විසෙසෙන ආලාති ගණ්හාති ආයුන්ති වාළො, ලස්ස ළත්තං, වා ගමනෙ වා, අලො. දීඝසරීරතාය දීඝො. දීඝා පිට්ඨි යස්ස, සමාසෙ කො. උදරමෙව පාදො යස්ස. විසං ධරති. චක්කී, කුණ්ඩලී, ගූළ්හපාදො, චක්ඛුස්සවො, කාකොදරො, දබ්බීකරො, බිලෙසයො, ජිම්හගො, පවනාසනොපි. සිරසි චක්කයොගා චක්කී. කුණ්ඩලමිව වපු අස්සත්ථීති තංයොගා කුණ්ඩලී. චක්ඛුනා සුණොතීති චක්ඛුස්සවො. කාකොදරමිව උදරං අස්ස. දබ්බිගතිකත්තා ඵණා දබ්බී, තං කරොති බන්ධතීති දබ්බීකරො. සාමඤ්ඤනිද්දෙසෙපි කණ්හසප්පාදියෙව දබ්බීකරො. ජිම්හං කුටිලං ගච්ඡතීති. පවනාසනො වාතභොජී.

653-654. 含毒者(visadhara)仅指蛇。其毒牙(āsiyaṃ)中有毒(visaṃ)，故名āsīviso(毒牙有毒者)；āsī指蛇的毒牙。词根bhuja意为“弯曲”，因其弯曲而行，故名bhujaṅgo，亦作bhujago及bhujaṅgamo。词根ahi意为“行走”，加词尾i。因其爬行(saranto sappati)而行，故名爬行者(sarīsapo)；亦作assī，此词形成有辅音簇省略(saṃyogalopo)，此为非消失复合词(aluttasamāso)；bhujaṅga与bhujaṅgama亦是如此。然而，在《Sabbadharakata》中说：“因其猛烈(bhusaṃ)或再三(punappunaṃ)弯曲爬行，故名爬行者(sarīsapo)。”因有蛇兜(phaṇa)，加词尾ī，故名phaṇī(具蛇兜者)。从sappati(爬行)加词尾a；爬行(sappanaṃ)是以身体(gattena)触地(bhūmiphuṭṭhena)而行。因其迅速(araṃ sīghaṃ)行走，故名alagaddo；此词形成有m变d，r变l。alagaddo亦指水蛇，如阿摩罗辛哈(Amarasīha)所说：“alagaddo即水蛇(jalavāḷo)。”Bhoga指有蛇兜的蛇身，因其有此，故名bhogī(具此身者)。因其贴地(pannaṃ)行走，故名pannago(贴地行者)；或因其不用脚行走，故名pannago。其有二舌。因其以胸(urasā)行走，故名urago(胸行者)。因其特别地(visesena)缠绕(ālāti)或捕捉(gaṇhāti āyunti)，故名vāḷo；此词形成有l变ḷ。或词根vā意为“行走”，加词尾alo。因其身体修长，故名dīgho(修长者)。其背修长者，复合词结尾加ko。以腹为足者。持毒者。亦有：cakkī(轮纹者)、kuṇḍalī(环纹者)、gūḷhapādo(隐足者)、cakkhussavo(眼闻者)、kākodaro(鸦腹者)、dabbīkaro(匙头者)、bilesayo(穴居者)、jimhago(曲行者)、pavanāsano(食风者)。因头顶有轮纹，故名cakkī。因其身体如环，故名kuṇḍalī。因其以眼听闻，故名cakkhussavo。其腹如乌鸦腹。因其蛇兜(phaṇā)如匙(dabbī)，其能形成此，故名dabbīkaro。一般而言，dabbīkaro指黑蛇(眼镜蛇)等。因其弯曲行走，故名jimhago。Pavanāsano即食风者(vātabhojī)。

ඵණිනො සප්පස්ස තනු කායො භොගො නාම. භුජතීති භොගො, භුජ කොටිල්‍යෙ, ණො.

具蛇兜之蛇(phaṇino sappassa)的身体(tanu kāyo)名为bhoga。因其弯曲(bhujati)，故名bhoga；此词由意为“弯曲”的词根bhuja加词尾ṇo构成。

655-656. ද්වයං සප්පස්ස දාඨායං. අසති යෙන අසං, මුඛං, තස්මිං භවා ආසී, සප්පස්ස දාඨා දන්තුත්තමා. ද්වයං සප්පස්ස ජිණ්ණතචෙ[Pg.434], නිමුච්චතෙ යස්මා සප්පොති, ණො. කඤ්චුකසදිසත්තා කඤ්චුකො. සමා තුල්‍යත්ථා.

655-656. 有两词指蛇的毒牙(dāṭhā)。因其用以咬噬，故名āsī(毒牙)，生于其口中；蛇的毒牙是最好的牙齿。有两词指蛇的旧皮(jiṇṇatace)。因其被蛇脱下(nimuccate)，故名蛇蜕(nimuttako)；因其相似于甲胄(kañcuka)，故名kañcuko(蛇蜕)。此二者同义。

ද්වයං විසමත්තෙ. සොණිපථගතං විසති දෙහන්ති විසං, විස පවෙසනෙ. ගිරතීති ගරළං, අළො.

有两词指毒。因其进入(visati)血脉与身体，故名visaṃ(毒)；词根visa意为“进入”。因其吞噬(girati)，故名garaḷaṃ(毒)；后缀为aḷo。

හලාහලො, කාළකූටො, ආදිනා කාකොලාදයො ච සත්තාති ඉමෙ නව තබ්භෙදා තස්ස විසස්ස භෙදා. වුත්තඤ්ච –

Halāhalo(哈拉哈拉毒)、kāḷakūṭo(迦罗鸠吒毒)，以及以kākola(迦拘罗毒)等开头的七种，这九种是那毒的类别。如是说：

‘‘පුමෙ පණ්ඩෙ ච කාකොල-කාළකූටහලාහලා;

සොරට්ඨිකො සුක්කිකෙය්‍යො, බ්‍රහ්මපුත්තො පදීපනො;

දාරදො වච්ඡනාභො ච, විසභෙදා ඉමෙ නවා’’ති.

“迦拘罗(kākola)、迦罗鸠吒(kāḷakūṭa)、哈拉哈拉(halāhala)、索罗什底迦(soraṭṭhika)、须耆稽耶(sukkikeyya)、婆罗门子(brahmaputta)、燃毒(padīpana)、陀罗陀(dārada)及婆蹉那婆(vacchanābha)，此为九种毒。”

තත්‍ර හලාහලො පුමෙ, වාකාරෙන නපුංසකෙපි, ‘‘හාලාහල’’න්ති හි තිකණ්ඩසෙසෙ දීඝාදිපි. තාලපත්‍රසණ්ඨානො නීලපත්‍රො ගොථනාකතිඵලො ගච්ඡො හලාහලො. අස්ස ච සමීපෙ රුක්ඛාදයො ඩය්හන්තෙ. හිමවති, කික්කින්දායං, කොඞ්කණෙසු, දක්ඛිණසමුද්දෙ ච ජායතෙ, හනතීති හලො, අ, නස්ස ලො, හලානම්පි හලො හලාහලො, මජ්ඣදීඝො. තිරියලෙඛාය චිතං ද්විජපදෙහි යුත්තං, තථා ගණ්ඨිභි බ්‍යාපිතං බින්දුභිදෙව යං ඝනතරෙහි, තං කාළකූටං. ඉදඤ්ච පුථුමාලිනාමස්සාසුරස්ස සොණිතම්හා එව අසුරසමයෙ සමුප්පන්නස්ස අස්සත්ථරුක්ඛසදිසස්ස රුක්ඛස්ස නිය්‍යාසො, අහිච්ඡත්තමලයකොඞ්කණසිඞ්ගවෙරපබ්බතාදීසු චොප්පජ්ජතෙ. වණ්ණෙන කාළඤ්ච තං සත්තානං ජීවිතහරණතො ලොහමුග්ගරසදිසතාය කූටඤ්චෙති කාළකූටං.

其中，哈拉哈拉(halāhalo)是阳性词，有时也用作中性词；在《三 कांडशेष》(Trikāṇḍaśeṣa)中也提及长元音的“hālāhala”。哈拉哈拉是一种植物，其形似棕榈叶，叶色青黑，果实形如牛之乳房。其附近的树木等都会被烧焦。它生长在喜马拉雅山(Himavā)、吉金达山(Kikkindā)、贡迦那(Koṅkaṇa)地区和南海。因其杀害(hanati)，故名hala；或因其是“毁灭者中的毁灭者”(halānampi halo)，故名halāhalo，其中间元音为长音。横向线条交织如鸟足，遍布绳结，且有极为密集的斑点，此即迦罗鸠吒(kāḷakūṭa)毒。此毒是在阿修罗时代，从名为普图玛林(Puthumālin)的阿修罗之血所生、形似菩提树的树的树脂，产于阿希切多(Ahicchatta)、马拉雅(Malaya)、贡迦那、辛伽维拉(Siṅgavera)等山。因其颜色为黑(kāḷa)，且能夺取众生性命，如铁锤般致命，故名迦罗鸠吒(kāḷakūṭa)。

බ්‍රහ්මපුත්තො තු කපිලො, මලයද්දිභවො ඛරො;

පදීපනො තු දහනො, රත්තවණ්ණො’ඤ්ජනද්දිජො.

婆罗门子(Brahmaputta)是棕色的，生于马拉雅山(Malaya)者是剧烈的；燃毒(Padīpana)是燃烧的，赤色者生于安阇那山(Añjana)。

දරදෙ [Pg.435] භවො දාරදො, සුප්පභනාමකො තංදෙසපසිද්ධො ච. වච්ඡනාභො සින්දුවාරපත්තසදිසො ච තංසමීපෙ රුක්ඛො න වද්ධතෙ, තංසම්ඵස්සවායු ච ජරයති, විඤ්ඣායං, කික්කින්දායඤ්ච ජායතෙ, එවං විසන්තරානම්පි සරූපං ආගමතො විඤ්ඤෙය්‍යං.

生于陀罗陀(Darada)地区者为陀罗陀毒(dārada)，其名为善光(Suppabha)，在该地很有名。牛腹毒(vacchanābha)的叶子形似海滨黄荆，其附近树木不生长，接触它的风也会使之枯萎。它生长在文荼山(Vindhya)和吉金达山(Kikkindā)。同样地，其他毒的特性也应从圣典中了解。

ද්වයං ධනත්ථං සප්පග්ගාහෙ. වාළං සප්පං ගණ්හනසීලතාය වාළගාහී. අහිනො තුණ්ඩෙන මුඛෙන දිබ්බතීති අහිතුණ්ඩිකො, ණිකො, ‘‘වාළග්ගාහො’හිතුණ්ඩිකො’’ති අමරමාලා.

有两词指为财而捕蛇者。因其习性是捕捉凶猛的蛇(vāḷaṃ sappaṃ)，故名vāḷagāhī(捕蛇人)。因其用蛇的口(ahino tuṇḍena)来表演(dibbati)，故名ahituṇḍiko(弄蛇人)；后缀为ṇiko。《不死之鬘》(Amaramālā)中说：“捕蛇人与弄蛇人。”

657. තිකං නිරයෙ. අයො ඉට්ඨඵලං, සො නිග්ගතො අස්මාති නිරයො, නින්දිතො රයො ගමනං එත්ථාති වා නිරයො. දුට්ඨා ගති දුග්ගති. අපුඤ්ඤෙ නෙතීති නරකො, ණ්වු, රන්තො ච, නරකො.

657. 有三词指地狱。因其远离(niggato)福乐(aya)，故名nirayo(地狱)；或者，此中是受谴责的去处(nindito rayo gamanaṃ)，故名nirayo。恶趣(duṭṭhā gati)即是duggati(恶道)。因其引向(neti)无福(apuñña)之处，故名narako(那落迦)。

තෙසු නිරයෙසු යො ‘‘මහානිරයො’’ති වුත්තො, සො අට්ඨධා හොතීති තං දස්සෙති ‘‘සඤ්ජීවො’’ච්චාදිනා සිලොකෙන. මරන්තාපි කම්මඵලානුභවනත්ථං පුනප්පුනං ජීවන්ති අස්මිං සඤ්ජීවො. යත්ථ නිරයෙ නෙරයිකානං සරීරානි වඩ්ඪකීනං කාළසුත්තෙන සඤ්ඤාණං කත්වා වාසියා තච්ඡන්ති, සො කාළසුත්තො. භුසං, පුනප්පුනං වා දුක්ඛිතසද්දෙන රවන්ති අස්මිං රොරුවො, මහන්තො ච සො රොරුවො චාති මහාරොරුවො. පුන ‘‘රොරුවො’’ති චූළරොරුවො වුත්තො. භුසං පතන්ති [Pg.436] අස්මිං පතාපනො, ‘‘වීචි තරඞ්ගෙ අප්පෙ චා’’ති රුද්දො, නත්ථි සුඛස්ස වීචි ලෙසොපි අත්‍රාති අවීචි, ‘‘වීචි සුඛතරඞ්ගෙසූ’’ති තිකණ්ඩසෙසො, තස්මා නත්ථි වීචි සුඛං එත්ථාති අවීචි. සමන්තතො ආගතෙහි පබ්බතෙහි හඤ්ඤන්ති අත්‍රාති සඞ්ඝාතො. තපන්ති අත්‍ර තාපනො, ඉතිසද්දො අට්ඨන්නං පරිසමාපනත්ථො.

在这些地狱中，被称为“大地狱”的有八种，由“等活”(sañjīvo)等偈颂来显示。众生在此即使死去，为了体验业果还会反复复活(jīvanti)，故名等活地狱。在地狱中，狱卒像木匠那样，用墨线(kāḷasutta)在受刑者的身体上划线，然后用斧头砍劈，故名黑绳地狱。众生在此极度、反复地发出痛苦的叫声(ravanti)，故称号叫地狱(roruvo)；其中大的号叫地狱，则称大号叫地狱(mahāroruvo)。此外，“号叫地狱”也指小号叫地狱(cūḷaroruvo)。因众生在此猛烈地堕落(bhusaṃ patanti)，故名烧热地狱(patāpano)。根据鲁陀罗(Rudra)所说：“vīci指波浪或少量”，此中连一丝(leso)快乐的波浪(vīci)都没有，故名无间地狱(avīci)；《三 कांडशेष》(Trikāṇḍaśeṣa)中说：“vīci指快乐与波浪”，因此，此中没有快乐(vīci)，故名无间地狱。众生在此被从四面八方而来的山峰撞击挤压(haññanti)，故名众合地狱(saṅghāto)。众生在此被烧灼(tapanti)，故名炎热地狱(tāpano)。iti一词是用来总结这八种地狱的。

658. තත්ථ නිරයෙසු වෙතරණී ච ලොහකුම්භී චාති ඉමෙ ද්වෙ නිරයා ජලාසයා ජලාධාරා, තෙ ච ථියං, තරණී නාවා, සා නත්ථි යස්සං වෙතරණී. ලොහමයා කුම්භී ලොහකුම්භී.

658. 在这些地狱中，灰河(vetaraṇī)和铁锅(lohakumbhī)这两种地狱是水池、水库，它们是阴性词。taraṇī意为渡船(nāvā)，此中没有(vi)渡船，故名vetaraṇī。由铁(loha)制成的锅(kumbhī)，即是lohakumbhī。

ද්වයං නිරයපාලෙ. කාරණා යාතනා, සා ච තිබ්බවෙදනා, තං කරොතීති කාරණිකො. නිරයගතසත්තෙ පාතීති නිරයපො.

有二词指地狱狱卒。Kāraṇā意为酷刑(yātanā)，即剧烈之苦受(tibbavedanā)，施加此刑罚者，故名kāraṇiko（施刑者）。守护(pāti)堕地狱之有情(nirayagatasatte)者，故名nirayapo（地狱守护者）。

ද්වයං නිරයගතසත්තෙ. නිරයං ගච්ඡතීති නෙරයිකො. නරකං ගච්ඡතීති නාරකො.

有二词指堕地狱之有情。往地狱(nirayaṃ gacchati)者，故名nerayiko（地狱有情）。往那落迦(narakaṃ gacchati)者，故名nārako（那落迦有情）。

659. උදධි පරියන්තං සමුද්දස්ස නාමං. අණ්ණො ජලං, සො වාති ගච්ඡති යස්මිං අණ්ණවො, අණ්ණො යස්මිං විජ්ජතීති වා අණ්ණවො, අස්සත්ථ්‍යත්ථෙ වො. සගරෙහි රාජකුමාරෙහි ඛතො [Pg.437] සාගරො, සානං ධනානං ආකරොති වා සාගරො, කස්ස ගො, සාග සංවරණෙ වා, අරො. සන්දතෙති සින්ධු, සන්ද සවනෙ, යදාදි. උදි ක්ලෙදනෙ, සම්මා ක්ලිදන්ති චන්දොදයෙ අස්මා ආපානීති සමුද්දො. ජලානි, උදකානි ච නිධීයන්තෙ, ධීයන්තෙ චාත්‍රාති ජලනිධි, උදධි ච, උදකස්ස උදාදෙසො.

659. 至udadhi为止，皆为大海(samudda)之名。Aṇṇa为水，水于其中流动(vāti gacchati)，故名aṇṇavo（阿那婆）；或水存于其中，故名aṇṇavo，此处vo为领有义后缀。由萨伽罗(Sagara)诸王子所掘(khato)，故名sāgaro（娑伽罗）；或为其财富之源(sānaṃ dhanānaṃ ākara)，故名sāgaro；或词根sāga为遮蔽义，加后缀aro。因其流动(sandati)，故名sindhu（信度）；词根sanda为流动义，属yadādi类。词根udi为湿润义；月升之时，水于其中被充分润湿(sammā klidanti)，故名samuddo（大海）。水(jalāni, udakāni)积聚、容纳于此，故名jalanidhi（水藏）与udadhi（乌陀底）；uda为udaka的替代形式。

තස්ස සමුද්දස්ස ඛීරණ්ණවො, ආදිනා ලවණොදො, දධ්‍යුදො, ඝතොදො, උච්ඡුරසොදො, මදිරොදො, සාදුදකො චාති ඉමෙ සත්ත මහණ්ණවවිසෙසා භවන්ති. ඛීරවණ්ණො අණ්ණවො ඛීරණ්ණවො.

此大海有七种大洋(mahaṇṇava)的类别，即：乳海(khīraṇṇavo)、咸水海(lavaṇodo)、酪海(dadhyudo)、酥油海(ghatodo)、甘蔗汁海(ucchurasodo)、酒海(madirodo)与淡水海(sādudako)。乳色(khīravaṇṇo)之洋(aṇṇavo)即是乳海。

660. අස්ස සමුද්දස්ස කූලදෙසො තීරදෙසො වෙලා නාම, විගච්ඡන්ති ඉරා යස්සං වෙලා, ලත්තං. චක්කමිව සලිලානං ජලානං භමො භමනං ආවට්ටො නාම, ආවට්ටන්ති ජලානි අත්‍රාති ආවට්ටො.

660. 此大海的岸边(kūladeso, tīradeso)名为velā（韦拉）。潮水(irā)于其中退去(vigacchanti)，故名velā。水(salilaṃ, jalaṃ)如车轮般旋转(cakkamiva bhamo, bhamanaṃ)，名为āvaṭṭo（漩涡）。水于此处旋转(āvaṭṭanti)，故名āvaṭṭo。

තිකං බින්දුම්හි. ථු අභිත්ථවෙ, වො, උස්සෙ. විදි අවයවෙ, උ, බින්දු. ඵුස ඵුසනෙ, තො, ඵුසිතං. පාකාරෙ, ගෙහාදිතිත්තියඤ්ච ජලනිග්ගමො භමො නාම, භමු අනවට්ඨානෙ.

于水滴(bindu)有三词。由词根thu（赞美义）加后缀vo，作高处解，成thūsa。由词根vidi（分割义）加后缀u，成bindu。由词根phusa（触碰义）加后缀to，成phusita。墙壁、房屋等的出水口(jalaniggamo)名为bhamo。词根bhamu为不稳定义。

661. සිලොකො උදකෙ. ආප බ්‍යාපනෙ, අප්පොති සබ්බත්‍රාති ආපො. පාතබ්බන්ති පයො, පා පානෙ, ණ්‍යො. රස්සො[Pg.438], පයො. ජල ධඤ්ඤෙ, අ. වාරයති නින්නොනතන්ති වාරි, වර නිසෙධෙ, ණි, වාරයති පිපාසන්ති වා වාරි. පීයතෙති පානීයං, අනීයො. සලතීති සලිලං, සල ගතියං, ඉලො. උදි ක්ලෙදනෙ, ණ්වු, උලොපො, දකං පිපාසච්ඡෙදං කරොතීති වා දකං, ‘‘දා දානච්ඡෙදධාතූ’’ති හි එකක්ඛරකොසෙ, රස්සො. අන සද්දෙ, අ, ද්විත්තං, අර ගමනෙ වා, තො, අන්නාදෙසො, ණත්තං. නී නයෙ, ඊරො. වන සම්භත්තියං. වනීයතෙ පිපාසෙහීති වනං. වා ගමනෙ, අලො. තායතෙ පාලයතෙති තොයං, තා පාලනෙ, චුරාදි, යො, ආකාරස්සොත්තං. අම්බ සද්දෙ, උ, අම්බු. උදි පසවනක්ලෙදනෙසු, ණ්වු, උදකං. කර කරණෙ, ක්වි, කං. කමලං, ඛීරම්පි, කමු ඉච්ඡාකන්තීසු, අලො. ඛනු හිංසායං, ඊරො, නලොපො, ඛී ඛයෙ වා, ඛීරං.

661. 于水(udaka)有此偈颂。词根āpa为遍布义，因其遍布一切处(appoti sabbatra)，故名āpo。当被饮用(pātabbaṃ)，故名payo；词根pā为饮用义，加后缀ṇyo，作短音。词根jala为谷物义，加后缀a。能阻止(vārayati)高低不平(ninnonataṃ)，故名vāri；词根vara为阻止义，加后缀ṇi；或能止渴(vārayati pipāsaṃ)，故名vāri。被饮用(pīyati)，故名pānīyaṃ，加后缀anīyo。因其流动(salati)，故名salilaṃ；词根sala为行动义，加后缀ilo。词根udi为湿润义，加后缀ṇvu，u音脱落；或能断渴(pipāsacchedaṃ karoti)，故名dakaṃ；如单字词库中所说：“词根dā有布施和切断义”，作短音。词根ana为声音义，加后缀a，辅音重叠；或词根ara为行动义，加后缀to，音变为anna，n音卷舌化，成aṇṇa。词根nī为引导义，加后缀īro，成nīra。词根vana为服务义；被口渴者所求(vanīyate pipāsehi)，故名vanaṃ。词根vā为行动义，加后缀alo。被保护、守护(tāyate pālayati)，故名toyaṃ；词根tā为守护义，属curādi类，加后缀yo，ā音变为o。词根amba为声音义，加后缀u，成ambu。词根udi为流出、湿润义，加后缀ṇvu，成udakaṃ。词根kara为作为义，加后缀kvi，成kaṃ。Kamalaṃ（莲花）与khīraṃ（乳汁）亦然：词根kamu为欲求、喜爱义，加后缀alo；词根khanu为伤害义，加后缀īro，n音脱落；或词根khī为消尽义，成khīraṃ。

662. චතුක්කං තරඞ්ගෙ. තරන්තො ගච්ඡති, තීරං වා ගච්ඡතීති තරඞ්ගො, අලුත්තසමාසො, පරත්‍ර ඊස්සත්තං. සයමෙව භිජ්ජතෙති භඞ්ගො, අ. ඌහ විතක්කෙ, මි, හලොපො, ඌමි, අර ගමනෙ වා, මි, අස්සූ, රලොපො. විම්හයං විචිත්තං චිනොතීති වීචි, ඉ, උපසග්ගස්ස දීඝො, එතෙ ද්වෙ පුමිත්ථියං.

662. 于波浪(taraṅga)有四词。因其渡行(taranto gacchati)，或走向岸边(tīraṃ gacchati)，故名taraṅgo；此为不省略语尾的复合词(aluttasamāso)。因其自行破碎(sayameva bhijjati)，故名bhaṅgo，加后缀a。词根ūha为思惟义，加后缀mi，h音脱落，成ūmi；或词根ara为行动义，加后缀mi，a音变为ū，r音脱落。因其积聚(cinoti)奇妙(vimhayaṃ)与多彩(vicittaṃ)，故名vīci，加后缀i，前缀长音化。后二词(ūmi, vīci)可为阳性或阴性。

උල්ලොලො, කල්ලොලො චාති ඉදං ද්වයං මහාවීචීසු කථ්‍යතෙ, ලොල උම්මාදනෙ, උල්ලොලයතීති උල්ලොලො, ණො, උල ගමනෙ වා, ඔලො, ද්විත්තං. කල්ල සද්දෙ, ඔලො, කල්ලොලො.

Ullolo（汹涌）与kallolo（澎湃）此二词用于指称大浪(mahāvīci)。词根lola为狂乱义，能使之汹涌(ullolayati)，故名ullolo，加后缀ṇo；或词根ula为行动义，加后缀olo，辅音重叠。词根kalla为声音义，加后缀olo，成kallolo。

663. සිලොකද්ධං [Pg.439] කද්දමෙ. ජලං බලතෙ ජම්බාලො, කම්මනි ණො, මකාරො වණ්ණවිකාරො. කල සඞ්ඛ්‍යානෙ, අලො. පච විත්ථාරවචනෙ, කම්මනි ණො. චික්ඛ වචනෙ, අලො, ද්විත්තං. කද මද්දෙ, අමො, ද්විත්තං.

663. 于泥泞(kaddama)有半偈。水(jalaṃ)积聚(balate)，故名jambālo；其后缀ṇo表示所作业，m为音变。词根kala为计数义，加后缀alo，成kalala。词根paca为扩展说义，加所作业后缀ṇo，成paṅka。词根cikkha为言说义，加后缀alo，辅音重叠，成cikkhalla。词根kada为柔软义，加后缀amo，辅音重叠，成kaddama。

ඡක්කං වාලුකායං. පුල මහත්ථෙ, ඉනො, ළත්තං. වල සංවරණෙ, ණ්වු, අස්සු, වාලුකා, ථී. වණ්ණ සද්දෙ, වණ්ණො. මර පාණචාගෙ, උ, මරු, දෙවෙපි. අර ගමනෙ, උ, අස්සු, උරු, මහන්තෙපි, වණ්ණො ච මරු ච උරු ච වණ්ණමරූරු. සිච පග්ඝරණෙ, තො, සිකතා, ථී.

于沙(vālukā)有六词。词根pula为巨大义，加后缀ino，l音变为ḷ，成pulina。词根vala为覆盖义，加后缀ṇvu，a音变为u，成vālukā，为阴性。Vaṇṇamarūru一词由三部分组成：词根vaṇṇa为声音义，成vaṇṇa（颜色）；词根mara为舍弃生命义，加后缀u，成maru（沙漠），亦指天神；词根ara为行动义，加后缀u，a音变为u，成uru（广大），亦指巨大。词根sica为泼洒义，加后缀to，成sikatā，为阴性。

664. ජලමජ්ඣගතං තලං කම්මභූතං ‘‘අන්තරීපං, දීපො’’ති චොච්චතෙ. ද්විධාගතානං ආපානං අන්තරගතං අන්තරීපං, ආකාරස්සී. ‘‘අන්තරීය’’න්ති වා පාඨො, තදා ද්විධාගතානං ආපානං අන්තරෙ භවං අන්තරීයන්ති විග්ගහො, අකාරස්සී. ද්විධාගතානි ආපානි අස්මිං හෙතුභූතෙති දීපො. වකාරආකාරානං ලොපො, ඉස්සී ච, දීපො, වාකාරෙන දීපම්පි.

664. 位于水中央的地面(jalamajjhagataṃ talaṃ)被称为antarīpaṃ（洲）或dīpo（岛）。位于两股水流(dvidhāgatānaṃ āpānaṃ)之间(antaragataṃ)，故名antarīpaṃ，ā音变为ī。或有读作antarīya，其分析为：存在于两股水流之间(dvidhāgatānaṃ āpānaṃ antare bhavaṃ)，故名antarīya，a音变为ī。两股水流(dvidhāgatāni āpāni)是其成因(hetubhūta)，故名dīpo。此词由dvi-āpa变化而来，va与ā音脱落，i音长音化，故成dīpo。

පඤ්චකං තීරස්ස නාමං. පාර තීර කම්මසම්පත්තියං, චුරාදි, අ. කූල ආවරණෙ, ණො. රුධ ආවරණෙ, රොධං. අඤ්ඤපාරාදිනිවත්තනත්ථං ‘‘පතීර’’න්ති වුත්තං. තට උස්සයෙ, අ, ථියං, තටී.

于岸(tīra)有五词。词根pāra与tīra为完成作业义，属curādi类，加后缀a。词根kūla为遮蔽义，加后缀ṇo。词根rudha为遮蔽义，成rodhaṃ。为防止去到对岸(aññapāra)等，故称patīra。词根taṭa为高耸义，加后缀a；其阴性形式为taṭī。

665. පරම්හි [Pg.440] තීරස්මිං පාරසද්දො, සො ච නපුංසකෙ, පාර තීර කම්මසම්පත්තියං, පාර සාමත්ථියෙ වා, පාරයති තරඞ්ගාදයො වාරෙතුන්ති පාරං. ඔරන්තුතීරං ‘‘අපාර’’න්ත්‍යුච්චතෙ, අවරෙ තීරදෙසෙ භවං ඔරං, ණො. පාරතො අඤ්ඤං තීරං අපාරං.

665. 于彼岸(paramhi tīrasmiṃ)用pāra一词，其为中性。Pāra为岸义，有完成作业之义；或pāra为能力义，因其能完成(渡越)或阻止(vāreti)波浪等，故为pāraṃ。此岸(orantutīraṃ)被称为apāra。存在于此岸区域(avare tīradese bhavaṃ)者，为oraṃ，加后缀ṇo。异于彼岸(pāra)之岸，为apāra。

පඤ්චකං උළුම්පෙ. උළුතො දකතො පාති රක්ඛති උළුපො, සොයෙව නිග්ගහීතාගමවසෙන උළුම්පො. ප්ලවති, ප්ලවන්ති අනෙනාති වා ප්ලවො, ප්ලව ගමනෙ, ගමනං අත්‍ර ජලගමනං. කුල සන්තානෙ, අ, කෙ උලති ගච්ඡතීති වා කුල්ලො, අ, ද්විත්තං. තරන්ති අනෙන තරො, තර ප්ලවතරණෙසු. ගමනාගමනවසෙන පුනප්පුනං ජලෙ අරන්ති යාය, සා පච්චරී, අ, නදාදි.

于筏(uḷumpa)有五词。因其能保护(pāti)免于水(uḷu/daka)，故名uḷupo；此词通过鼻音(niggahīta)的插入而成为uḷumpo。“它漂浮”(plavati)，或“人们藉此漂浮”，故名plavo（浮具）；词根plava为行义，此处指水上行。或因其在水中行进(ke ulati)，故名kullo（小舟），此词有辅音双重化(dvittaṃ)。人们藉此渡过，故名taro（渡具）；词根tara为漂浮与渡越义。因其在水中来回反复行进，故名paccarī（小筏），加后缀a，属nadī（河流）等类。

666. තිකං නාවායං. තරන්ති යාය තරණී, යු, නදාදි, ඉපච්චයෙ තරි, ඊම්හි තු තරී. නු ථුතියං, අ, වුඩ්ඪාවාදෙසා, නාවා. ද්වයං ලඞ්කාරථම්භෙ. කූප ගමනෙ, ණ්වු, කූපකො, අපච්චයො වා, තදා සකත්ථෙ කො. කමු ඉච්ඡායං, භො, සකත්ථෙ කො, අස්සු ච, කුම්භකං.

666. 于船(nāvā)有三词。人们藉此渡过，故名taraṇī（渡船），加后缀yu，属nadī（河流）等类；若加i后缀则为tari，若加ī后缀则为tarī。词根nu（赞扬），经由元音增强与替换(vuḍḍhāvādesā)，成为nāvā（船）。于船桅(laṅkārathambha)有二词。词根kūpa（行），加ṇvu后缀，成为kūpako（船桅）；或无后缀，则ko仅表自身义。词根kamu（欲求），加bho后缀，ko仅表自身义，且a变为u，成为kumbhakaṃ（船桅）。

ද්වයං ‘‘පෙ සෙං’’ඉති ඛ්‍යාතෙ. තරස්ස පච්ඡාභාගෙ බන්ධිතබ්බොති පච්ඡාබන්ධො. ග’මිච්ඡිතදිසං අටති යෙන ගොටවිසො, ඉසො, අවන්තො ච අස්සොත්තඤ්ච, ගොටවිසො. ද්වයං ‘‘පෙ තමා’’ඉති [Pg.441] ඛ්‍යාතෙ. නාවාය කණ්ණො විය කණ්ණො, මහන්තො කෙනිපාතො, තෙන පවහණපතිසවනතො, තං ධරතීති, කම්මනි ණො. නාවාය යුත්තො නාවිකො.

二者为俗称“pe seṃ”（船尾缆）者。因其应系于船(tara)的后部(pacchābhāga)，故称“pacchābandho”（后系缆）。凭借它（船）能朝向意欲的方向行进，故称“goṭaviso”（舵索）。二者为俗称“pe tamā”（船舵）者。其一，如船之耳，故称“kaṇṇo”（舵）；其二为“kenipāto”（大舵），因其能掌控船只的顺逆航行而得名，（词缀为）ṇo，表业格义。与船相关者，称为“nāviko”（船员）。

667. ද්වයං නාවාය ගමනොපායෙ. අරති යෙනාති අරිත්තං, ඡදාදීහි තත්‍රණ, ඉකාරාගමො, ද්විත්තඤ්ච. කෙ ජලෙ නිපාතියතෙ කෙනිපාතො, අලුත්තසමාසොයං.

667. 二者为船的航行工具。“人们藉此行进”，故称“arittaṃ”（橹），此词有i元音的插入及辅音双重化。“被投入水中”，故称“kenipāto”（舵），此为不省略复合词(aluttasamāsa)。

ද්වයං නියාමකෙ. පොතො පවහනං, තං වාහයතීති පොතවාහො. නියච්ඡති පොතන්ති නියාමකො, යමු උපරමෙ, නිපුබ්බො ගමනෙ, ණ්වු, නියාමකො, චුරාදි. නියාමකෙපි.

二者为舵手(niyāmaka)之义。“poto”是船，“使其航行者”，是“potavāho”（船夫）。“控制船只者”，是“niyāmako”（舵手）；（词根）“yamu”（止息），加前缀“ni”（引导），（词缀为）ṇvu，属curādi（第十组）动词。“Niyāmaka”亦是此义。

යෙ වාණිජා නාවාය වාණිජකම්මං ආචරන්ති, තෙ සංයත්තිකා නාම, සංයානං සංයාත්‍රා, දීපන්තරගමනං, ත්‍රණ, සා පයොජනමෙතෙසං සංයත්තිකා, ණිකො, රලොපො, රස්සො ච. තපච්චයෙන වා සිද්ධං. පොතවාණිජාපි, පොතො පවහනං, තස්ස වාණිජා.

凡以船经商的商人，称为“saṃyattikā”（海商）。“saṃyānaṃ”或“saṃyātrā”指航行，即远渡他岛(dīpantaragamanaṃ)。此（航行）是他们的目的(payojana)，故称“saṃyattikā”，此词由“saṃyātrā”加ṇika词缀，并省略r音及元音短化而成。或由ta词缀构成。亦称“potavāṇijā”（船商），“poto”是船，他们是船上的商人。

668. ලඞ්කාරාදයො, ඵියාදයො ච නාවාය අඞ්ගා අවයවා. ලො ඉන්දො, තස්ස කාරණං ලඞ්කාරො. වටො වුච්චති සිවටො, තදාකාරතාය වටාකාරො. ‘‘වටො කමද්දෙ [Pg.442] නිග්‍රොධෙ’’ති හි නානත්ථසඞ්ගහො. ඵා වුඩ්ඪියං, ඉයො, ඵියො.

668. 船桅(laṅkāra)等与桨(phiya)等，是船的支分与部件。“Lo indo”，其因是“laṅkāro”（船桅）。“vaṭo”（绳索）亦称“sivaṭo”，因其形状而称“vaṭākāro”（环形）。诚如《多义词汇集》(Nānatthasaṅgaho)所言：“vaṭo亦指kamadda（一种植物）及榕树(nigrodha)”。（词根）“phā”是“增长”义，加iyo词缀，成为“phiyo”（桨）。

ද්වයං ‘‘තලක’’ඉති ඛ්‍යාතෙ. පූ පවනෙ, තො, වුඩ්ඪි, පවහති නියාමකෙති පවහනං. වුත්තන්ති ක්‍රියාපදං. ද්වයං කට්ඨම්බුවාහිනියං, දුණ ගතිහිංසාසු, අ, නදාදි, වුඩ්ඪි, දොණී. අම්බුං නෙති යෙන අම්බණං, උස්සත්තං, ණත්තඤ්ච, අම්බ සද්දෙ වා, යු.

二者为俗称“talaka”（木筏）者。（词根）“pū”（净化），加to词缀，经元音增强(vuḍḍhi)；“舵手使其航行”，故称“pavahanaṃ”（船）。“pavahati”是动词。二者为木制运水器(kaṭṭhambuvāhinī)。“duṇa”是“行、害”义，加a词缀，属nadī（河流）等类，经元音增强，成为“doṇī”（独木舟）。“藉此引水(ambuṃ neti)”，故称“ambaṇaṃ”（水槽），此词有元音升化及ṇ音化现象；或源自（词根）“amba”（声响），加yu词缀。

669. තිකං ගම්භීරෙ. ගමු ගමනෙ, ඊරො, භොන්තො ච මලොපො ච, ගභීරො. මාලොපෙ තු ගම්භීරො, ගච්ඡන්තා භායන්ති අස්මින්ති වා ගභීරො, ගම්භීරො ච. නිපුබ්බො මන අභ්‍යාසෙ, ණො, මස්ස නො. තබ්බිපක්ඛතො ගම්භීරවිපරීතතො උත්තානං නාම, උග්ගතං තානං පමාණං අස්ස උත්තානං, අගම්භීරං.

669. 三者为深(gambhīra)之义。（词根）“gamu”（行），加īro词缀，插入bh音并省略m音，成为“gabhīro”（深）。若不省略m音，则为“gambhīro”。或“行者畏惧之”，故称“gabhīro”或“gambhīro”。（词根）“mana”（练习），加前缀ni，加ṇo词缀，m变为n，成为“ninnaṃ”（深）。与此相反，与“深”相对者，名为“uttānaṃ”（浅）；“其量度(tāna)已显露(uggataṃ)”，故称“uttānaṃ”，即“agambhīraṃ”（不深）。

ද්වයං අගාධෙ. ගාධ පතිට්ඨාකඞ්ඛාසු, ගන්ථෙ ච, නත්ථි ගාධං යත්‍ර අගාධං. න හෙට්ඨිමතලං ඵුසති යත්‍ර අතලම්ඵස්සං.

二者为无底(agādha)之义。“gādha”是“立足处、期望”与“结缚”义。无“gādha”之处，是“agādhaṃ”（无底）。不触及底层之处，是“atalamphassaṃ”（不触底）。

තිකං අප්පසන්නෙ. නත්ථි අච්ඡභාවො අත්‍ර අනච්ඡො. කලුසං පාපෙපි වුත්තං. විල භෙදනෙ, ණො, ආවිලො. අව රක්ඛණෙ වා, ඉලො.

三者为不清澈(appasanna)之义。此处无清澈之相(acchabhāva)，故为“anaccho”（不清澈）。“kalusaṃ”（污浊）亦用于“罪恶”(pāpa)义。（词根）“vila”是“分裂”义，加ṇo词缀，成为“āvilo”（混浊）；或源自（词根）“ava”（守护），加ilo词缀。

670. තිකං නිම්මලෙ. ඡො ඡෙදනෙ, න ඡින්දති දස්සනන්ති අච්ඡො, ණො, සච්ඡොපි, සර විසරණෙ, තො, අන්නාදෙසො. නත්ථි මලං එතස්මිං විමලො. ගභීරප්පභුතී ගභීරාදයො විමලන්තා තීසු ලිඞ්ගෙසු.

670. 三者为无垢(nimmala)之义。（词根）“cho”是“切断”义，“不切断视线”，故称“accho”（清澈），（词缀为）ṇo；亦作“saccho”。（词根）“sara”是“流散”义，加to词缀，并有anna替换，（与pa前缀结合）成为“pasanno”（清澈）。其中无垢(mala)，故为“vimalo”（无垢）。从“gabhīra”（深）开始，到“vimala”（无垢）为止的词语，皆通用于三性。

පඤ්චකං [Pg.443] කෙවට්ටෙ. ධා ධාරණෙ, ඊවරො. මච්ඡෙ හන්ත්වා ජීවතීති මච්ඡිකො, ඉකො. මච්ඡෙ බන්ධති ජාලෙනාති මච්ඡබන්ධො, මච්ඡෙ වධතීති වා මච්ඡබන්ධො, නිග්ගහීතාගමො, කං ජලං, තස්ස ඊලක්ඛී, තාය වට්ටො වට්ටනං අස්සත්ථීති කෙවට්ටො. කෙවත්තොපි, ණො. ජාලෙ නියුත්තො, ජාලෙන හන්තීති වා ජාලිකො, දාසොප්‍යත්‍ර, දාස දානෙ, අ, ‘‘දාසො කෙවට්ටභච්චෙසූ’’ති රුද්දො.

五者为渔夫之义。由词根“dhā”（持有）加后缀“īvaro”构成“dhīvaro”（渔夫）。以杀鱼为生者，称为“macchiko”（渔夫），加后缀“iko”。以网捕鱼者，或杀鱼者，称为“macchabandho”（渔夫），此词有鼻音插入。“kaṃ”意为水，以此为生计(vaṭṭanaṃ)者，称为“kevaṭṭo”（渔夫）。亦作“kevatto”，加后缀“ṇo”。受雇于网者，或以网捕杀者，称为“jāliko”（渔人）。“dāsa”（奴仆）亦在此列，源自词根“dāsa”（给予），加后缀“a”。如鲁陀(Rudda)所言：“dāsa亦在渔夫与仆役之列。”

671-672. ඣසාන්තං මච්ඡෙ. මස ආමසනෙ, ඡො, මරධාතුවසෙන වා සිද්ධො, මර පාණචාගෙ, ඉනො, රලොපො. මුඛප්පදෙසෙ පුථූනි ලොමානි අස්ස පුථුලොමො. පාඨීනාදීනං මච්ඡත්තා විසෙසතො අලොමකෙප්‍යස්ස වුත්ති. ඣස හිංසත්ථො දණ්ඩකො ධාතු, අ, ඣසො. අණ්ඩජො, විසාරො, සකලීපි, විචිත්‍රං සරති අනෙන විසාරො, ණො. රොහිතාදීනං වක්කලප්පායො තචො සකලං. තංයොගා, ඊ, සකලී.

671-672. 鱼(macche)之异名，有“jhasa”等。“maccho”（鱼）一词，源自词根“masa”（触摸），加后缀“cho”；或源自词根“mara”（舍弃生命），加后缀“ino”，并省略“r”音。口部有宽毛者，是为“puthulomo”（阔毛鱼）。像帕提那(Pāṭhīna)等鱼，虽无毛，亦因其为鱼类而特别适用此称。词根“jhasa”意为“伤害”，是daṇḍaka词根，加后缀“a”，成为“jhaso”（鱼）。“aṇḍajo”（卵生者）、“visāro”（游鱼）、“sakalī”（有鳞鱼）亦是。“visāro”因其能以各种方式游动而得名，加后缀“ṇo”。像罗希陀(Rohita)等鱼，其皮如树皮(vakkala)，[此皮]即是鳞(sakalaṃ)。由此关联，加后缀“ī”，成为“sakalī”（有鳞鱼）。

රොහිතාදයො, මකරාදයො ච මච්ඡප්පභෙදා. රුහ ජනනෙ, තො, රොහිතො. විපාකෙ මධුරසත්තා මග්ගුරො, වණ්ණවිකාරො, මජ්ජතීති වා මග්ගුරො, ඌරො, මජ්ජ සුද්ධියං, ජ්ජස්ස ග්ගත්තං, රස්සො ච, මග්ගුරො, ‘‘ඞා ඛූ’’. සිඞ්ගයුත්තතාය සිඞ්ගී, ණො, නදාදි, සඞ්ගුපි, සරති වාතන්ති වා සිඞ්ගී, සර හිංසායං, අ, රස්ස ගො, අස්සි, නිග්ගහීතාගමො, නදාදි, සිඞ්ගී, ‘‘ඞ ච්වෙ’’. බල [Pg.444] සංවරණෙ, අලො, ලස්ස ජො, බලජො,’’ඞ පා’’. මුඤ්ජ සද්දත්ථො, මුඤ්ජො. පූ පවනෙ, උසො, වුද්ධ්‍යාවාදෙසා, පාවුසො, මහාමුඛමච්ඡො, ‘‘ඞ ටා’’.

罗希陀(Rohita)等鱼，以及摩羯(makara)等，皆为鱼之种类。“rohita”（红鱼）一词，源自词根“ruha”（生长），加后缀“to”。“magguro”（马古罗鱼）一词，因其成熟时味甜，或因其颜色变化，或因其沉没(majjati)而得名；亦源自词根“majja”（清洁），“jj”变为“gg”，并有短音化。此词属“ṅā khū”类。因其有角(siṅga)，故称“siṅgī”（有角鱼），加后缀“ṇo”，属“nadī”（河流）等类；亦称“saṅgu”。或因其随风而动(sarati vātaṃ)，故称“siṅgī”，此词源自词根“sara”（伤害），加后缀“a”，“r”音变为“g”音，“a”音变为“i”音，并有鼻音插入。此词属“ṅa cve”类。“balajo”（巴拉乔鱼）一词，源自词根“bala”（覆盖），加后缀“alo”，“l”音变为“j”音。此词属“ṅa pā”类。“muñjo”（穆恩乔鱼）一词，源自词根“muñja”（声音）。“pāvuso”（巴乌索鱼）一词，源自词根“pū”（清洁），加后缀“uso”，经由元音增强(vuddhi)和“āv”音替换(āvādesa)音变，意为“大嘴鱼”。此词属“ṅa ṭā”类。

සත්තක්ඛත්තුං වඞ්කතීති සත්තවඞ්කො, ‘‘ඞ සෙ’’. සහ වඞ්කෙන, සංවිජ්ජමානො වා වඞ්කො යස්ස සවඞ්කො, ‘‘ඞ ම්වෙ’’. නළසණ්ඨානො මීනො නළමීනො, ‘‘ඞ ඵ්ौ-යො’’. කඩි සන්නිචයවදනෙකදෙසෙසු, ණ්වු, ගණ්ඩකො, ‘‘ඞ මා’’. සසු හිංසායං, උ, අස්සු, සුසුකා, සකත්ථෙකො, ‘‘ඞ-ප්ौ-ටයෙ’’. සයනතො පස්සෙන ඵරතීති සඵරී, නදාදි, ඵර ඵරණෙ, සඵරී ද්වීසු, ‘‘ඞ ඛූ-මා’’. පාණිග්ගහණෙ මුඛං කිරතීති මකරො, යදාදි.

因其七次弯曲，故称“sattavaṅko”（七弯鱼）。此词属“ṅa se”类。因其有弯曲，故称“savaṅko”（有弯鱼）。此词属“ṅa mve”类。形似芦苇之鱼，称“naḷamīno”（芦苇鱼）。此词属“ṅa phau-yo”类。“gaṇḍako”（甘达科鱼）一词，源自词根“kaḍi”（堆积、言说、部分），加后缀“ṇvu”。此词属“ṅa mā”类。“susukā”（苏苏卡鱼）一词，源自词根“sasu”（伤害），加后缀“u”，“a”音变为“u”音，并加仅表自身义的“ko”后缀。此词属“ṅa-pau-ṭaye”类。因其躺卧时以侧面触地，故称“sapharī”（侧触鱼），属“nadī”（河流）等类；源自词根“phara”（触及），“sapharī”一词通用于两种性别。此词属“ṅa khū-mā”类。因其捕食时张口，故称“makaro”（摩羯），属“yadādi”类。

673. තිමිආදයො සත්ත මහාමච්ඡා නාම. තිම අද්දභාවෙ, තිමතීති තිමි, ඉ, තිමි මච්ඡමත්තෙපි. ගිර නිග්ගිරණෙ, ණො, ලත්තං, ඉස්සත්තං. තිමිනො ගලො තිමිඞ්ගලො, නිග්ගහීතාගමො. වණ්ණෙන පිඞ්ගලතිමිරසදිසතාය තිමිරපිඞ්ගලො. ආ භුසො නන්දතීති ආනන්දො, නන්ද සමිද්ධියං. තිමිනො මච්ඡෙ නන්දයතීති තිමිනන්දො. ‘‘තිමින්දො’’තිපි පාඨො, තිමීනං මච්ඡානං ඉන්දො තිමින්දො. අධිකො ආරොහො යස්ස අජ්ඣාරොහො. මහන්තො තිමි මච්ඡො මහාතිමි.

673. “提弥”(timi)等七种，皆称“大鱼”。“timi”一词，源自词根“tima”（湿润），因其湿润而得名，加后缀“i”；“timi”亦可指一般鱼类。“timiṅgalo”（提弥因伽罗鱼）一词，或源自“gira”（吞咽）；或指“提弥之喉”(timino galo)，此词有鼻音插入。因其颜色似黄褐色与黑暗之混合，故称“timirapiṅgalo”（提弥罗频伽罗鱼）。因其极度欢喜，故称“ānando”（阿难鱼），源自词根“nanda”（兴盛）。使“提弥”鱼欢喜者，称“timinando”（提弥难陀鱼）。亦有“timindo”（提弥因陀鱼）之读法，意为“提弥鱼之王”。其体型巨大者，称“ajjhāroho”（阿阇罗诃鱼）。巨大之“提弥”鱼，称“mahātimi”（摩诃提弥鱼）。

674. ද්වයං ‘‘ඞ ඵෙ’’ඉති ඛ්‍යාතෙ. පාසාණසදිසසණ්ඨානො මච්ඡො පාසාණමච්ඡො. පඨ වියත්තියං වාචායං, ඉනො[Pg.445], උභයත්‍ර දීඝො, පාඨීනො, ‘‘ඞ-ප්ौ’’ති ච වදන්ති. ද්වයං බළිසෙ. වඞ්කතීති වඞ්කො, වඞ්ක කොටිල්‍යෙ. බල සංවරණෙ, ඉසො, ළත්තං. මච්ඡවෙධනම්පි, විධ විධානෙ, භෙදනෙ ච, අනෙකත්ථත්තා, යු.

674. 二者在“ṅa phe”（石鱼）的意义上。形似岩石之鱼，为“pāsāṇamaccho”（石鱼）。“pāṭhīno”一词，源于词根`paṭha`（清晰言说），加后缀`ino`，两处皆为长音；亦有人称之为“ṅa-pau”。二者在“钓钩”的意义上。因其弯曲（vaṅkati），故称“vaṅko”（钩），源于词根`vaṅka`（弯曲）。“baḷisa”（钓钩）一词，源于词根`bala`（遮蔽），加后缀`iso`，并有`ḷ`音化。“macchavedhanaṃ”（刺鱼具）亦在此列，源于词根`vidha`（布置、刺穿），因其多义，加后缀`yu`。

තිකං කුම්භීලෙ. ‘‘සුංසුමාරො’’ති සමුදිතනාමං, සසතීති සුසු. සුසු එව සුංසු, මාරෙතීති මාරො, සුංසු එව මාරො සුංසුමාරො. කෙන උභති පූරෙතීති කුම්භො, ජලාසයො, තත්‍ර උලති ගච්ඡතීති කුම්භීලො, කුම්භී වා ඝටො, තං ලාතීති කුම්භීලො. න කමතීති නක්කො, ක්වි, සඤ්ඤාසද්දත්තා නස්ස පකති, නක්ක නාසනෙ වා, චුරාදි.

三者在“鳄鱼”的意义上。“suṃsumāro”（苏苏摩罗）是其合称。因其作声（sasati），故称“susu”；“susu”即“suṃsu”。因其杀害（māreti），故称“māro”。“suṃsu”与“māro”合为“suṃsumāro”。“kumbho”指水域（jalāsayo），因其在水中游动（ulati），故称“kumbhīlo”（鳄鱼）；或因其形似水罐（kumbhī）并能抓取（lāti）[猎物]，故称“kumbhīlo”。因其不移动（na kamati），故称“nakko”，加后缀`kvi`，因其为专有名词，`n`音保持原状；或源于词根`nakka`（灭摈），属`curādi`类。

ද්වයං කච්ඡපෙ. කුච්ඡිතො ඌමි වෙගො අස්ස කුම්මො, ‘‘පකාසෙ වෙගභඞ්ගෙසු, තරඞ්ගෙ ඌමි පුංථිය’’න්ති රභසො, ‘‘වෙගෙ භඞ්ගප්පකාසෙසු, බිලායං ඌමි වීචිය’’න්ති නානත්ථසඞ්ගහො. කච්ඡෙන පිවතීති කච්ඡපො, ණො, කමඨොප්‍යත්‍ර, කමු ඉච්ඡායං, අඨො.

二者在“龟”的意义上。“kummo”（龟）一词，指其速度（ūmi-vego）迟缓（kucchito）者。如《罗婆娑》(Rabhasa)所言：“`ūmi`（波）用于阳性时，意为显现、速度破裂、波涛。”又如《多义词汇集》(Nānatthasaṅgaho)所言：“`ūmi`（波）意为速度、破裂显现、洞穴、波纹。”因其以颈（kaccha）饮水（pivati），故称“kacchapo”（龟），加后缀`ṇo`。“kamaṭho”亦在此列，源于词根`kamu`（欲求），加后缀`aṭho`。

675. ද්වයං කක්කටෙ. කකතීති කක්කටකො. සකත්ථෙ කො, කුක ආදානෙ වා, අටො, උස්සත්තං. කුල සන්තානෙ, බන්ධුම්හි ච, ඊරො, කුං වා පථවිං ලුනාතීති කුළීරො, ඊරො. ද්වයං රත්තපෙ. ජලස්ස ඌකා කිමිවිසෙසො ජලූකා, ජලං ඔකං ගෙහං එතිස්සාති වා ජලූකා, ඔස්සූ, උච සමවායෙ, ණො, ඔකං. රත්තං රුධිරං පිවතීති රත්තපා.

675. 二者在“蟹”的意义上。因其作“kaka”声（kakatīti），故称“kakkaṭako”；或于其自身义上加`ko`；或源于词根`kuka`（拿取），加后缀`aṭo`，并有音的增强。因其延续后代（kula santāne）或与亲族（bandhumhi）相关，故称“kuḷīro”，加后缀`īro`；或因其切割（lunāti）大地（kuṃ pathaviṃ），故称“kuḷīro”，加后缀`īro`。二者在“水蛭”的意义上。“jalūkā”（水蛭）是水中之虱（jalassa ūkā），一种虫；或因水（jalaṃ）是其家（okaṃ gehaṃ），故称“jalūkā”；或源于词根`uca`（聚合），加后缀`ṇo`，“okaṃ”是其构成部分。“rattapā”（吸血者）因其吸饮红色的血（rattaṃ rudhiraṃ pivati）而得名。

තිකං [Pg.446] මණ්ඩූකෙ. මණ්ඩ භූසනෙ, උකො, දීඝො. දද දානෙ, උරො, ද්විත්තං. භී භයෙ, සප්පතො භායතීති භෙකො, ඉකො, ඊස්සෙ. වස්සාභූ, සාලුරො, ප්ලවොපි. ද්වයං ‘‘තී’’ඉති ඛ්‍යාතෙ. ගණ්ඩං වච්චසන්නිචයං උප්පාදෙතීති ගණ්ඩුප්පාදො. මහියා ලතා මහීලතා, කිඤ්චුලුකොපි. කිඤ්ච චුලතීති කිඤ්චුලුකො, උකො.

三者在“蛙”的意义上。“maṇḍūka”（蛙）源于词根`maṇḍa`（装饰），加后缀`uko`，并有长音化。“daddura”（蛙）源于词根`dada`（给予），加后缀`uro`，并有辅音重复。“bheko”（蛙）源于词根`bhī`（恐惧），因其惧怕（bhāyati）蛇（sappato）而得名，加后缀`iko`，`ī`音变为`e`。“vassābhū”（雨生）、“sāluro”、“plavo”（跳跃者）亦指蛙。二者在名为“tī”（蚯蚓）的意义上。“gaṇḍuppādo”因其产生（uppādeti）粪便堆积（vaccasannicayaṃ）而得名。“mahīlatā”（地藤）亦指蚯蚓，“kiñculuko”亦然。“kiñculuko”因其轻微蠕动（kiñca culati）而得名，加后缀`uko`。

676. ද්වයං මුත්තාඵොටෙ. සප්ප ගමනෙ, ඉ, අස්සි, සිප්පි, ථී. සු අභිසවෙ, ත්ති, සුත්ති. ද්වයං සඞ්ඛෙ. ඛනු අවදාරණෙ, ක්වි, සඞ්ඛො. සමු උපසමෙ වා, ඛො, සඞ්ඛො. කං වාති ගච්ඡතීති කුම්බු, උ, ද්වෙප්‍යනිත්ථියං.

676. 二者在“珠母贝”的意义上。“sippi”源于词根`sappa`（行走），加后缀`i`，`a`音变为`i`；此词为阴性。“sutti”源于词根`su`（榨取），加后缀`tti`。二者在“海螺”的意义上。“saṅkho”（海螺）源于词根`khanu`（挖掘），加后缀`kvi`；或源于词根`samu`（平息），加后缀`kho`。“kumbu”因其在水（kaṃ）中行进（vāti/gacchati）而得名，加后缀`u`。此二词皆非阴性词。

ද්වයං ඛුද්දසඞ්ඛජාතියං. සඞ්ඛස්ස නඛො ඉව සඞ්ඛනඛො. ද්වයං ‘‘ඛරු’’ඉති ඛ්‍යාතෙ. ජලෙ සවතීති ජලසුත්ති, සු පසවෙ, ත්ති. සමතීති සම්බුකො, උකො, බොන්තො ච, ‘‘සම්බුකො ජලසුත්ති’ත්ථී’’ති පුංකණ්ඩෙ වොපාලිතො.

二者在“小海螺类”的意义上。“saṅkhanakho”（螺钉）意为如海螺之钉。二者在名为“kharu”的意义上。“jalasutti”（水贝）因其生于（savati）水中（jale）而得名，源于词根`su`（生产），加后缀`tti`。“sambuko”（螺蛳）因其静止（samati）而得名，加后缀`uko`；“bonta”亦然。在阳性词篇中，沃波离多(Vopālita)说：“‘sambuko’和‘jalasutti’是阴性词。”

677. ද්වයං ජලාසයෙ. ජලානං ආසයො පතිට්ඨිතට්ඨානං ජලාසයො. තෙසු ජලාසයෙසු මජ්ඣෙ යො ගම්භීරො [Pg.447] අගාධො, සො රහදාඛ්‍යො, හර හරණෙ, භූවාදි, දො, වණ්ණවිපරියයො, රහදො.

677. 二者在“水库”的意义上。“jalāsayo”（水库）是水的存放处（āsayo）、安立处（patiṭṭhitaṭṭhānaṃ）。在这些水库中，深而无底者，称为“rahado”（湖）。“rahado”源于`bhū-ādi`类的词根`hara`（拿走），加后缀`do`，经由音位变换而成。

ද්වයං උදපානෙ. උදකං පිවන්ති අස්මිං, යු, කලොපො. පිවන්ති අස්මිං පානො, සො එව කූපො පානකූපො, කු සද්දෙ, පො, දීඝාදි, කූපො, කෙන උභතීති වා කූපො, භස්ස පො. අන්ධුපි, අන්ධ දස්සනුපසඞ්ඝාතෙ, චුරාදි, උ. ද්වයං සමචතුරස්සපොක්ඛරණියං. ඛනු අවදාරණෙ, කම්මෙ තො, නලොපො, දීඝාදි. පොක්ඛරං ජලං, තංයොගා අනො, නදාදි, පොක්ඛරණී.

二者在“井”的意义上。“udapāna”（饮水处）因“于此饮水（udakaṃ pivanti asmiṃ）”而得名，加后缀`yu`，`ka`音被省略。“kūpo”（井）源于词根`ku`（发声），加后缀`po`，并有首元音长音化等变化；或因“以何物汲取（kena ubhati）”而得名，`bh`音变为`p`。“andhu”（井）亦然，源于`curādi`类的词根`andha`（遮蔽视线），加后缀`u`。二者在“方形莲池”的意义上。“khāta”（池）源于词根`khanu`（挖掘），用于被动义，加后缀`ta`，`n`音被省略，并有首元音长音化等变化。“pokkharaṇī”（莲池）中，“pokkharaṃ”意为水，因与之相关，加后缀`ano`，属`nadādi`类。

678. තිපාදෙන මහතො සදා අගාධජලස්ස පද්මට්ඨානස්ස ච පද්මසුඤ්ඤස්ස ච යොග්‍යතාය නාමං. තළ ආඝාතෙ, තල පතිට්ඨායං වා, ආකො, අපරපක්ඛෙ ළත්තං. සර ගමනෙ, අ, සරො. වප බීජනික්ඛෙපෙ, වපන්ති යාය වාපී, ආයතචතුරස්සායම්පි. සරතිස්මා අසො, නදාදි, සරසී. දහ භස්මීකරණෙ, අ, දධ ධාරණෙ වා, ධස්ස හො. අම්බුජානං පද්ධානං ආකරො උප්පත්තිට්ඨානං.

678. 以下三句是为巨大、常有深水、适宜或不适宜莲花生长的水体所作的命名。“taḷāko”（池）源于词根`taḷa`（击打）或`tala`（安立），加后缀`āko`；在另一种情况下，`l`音变为`ḷ`。“saro”（湖）源于词根`sara`（行走），加后缀`a`。“vāpī”（池）源于词根`vapa`（播种），因“于此播种”而得名；亦指长方形的池。“sarasī”（湖）由`sara`一词而来，加后缀`ī`，属`nadādi`类。“daho”（湖）源于词根`daha`（燃烧）或`dadha`（持有），加后缀`a`，`dh`音变为`h`。“ākaro”（源）是莲花的来源、出生地。

ඛුද්දකො සරො ‘‘පල්ලල’’න්ත්‍යුච්චතෙ. යත්‍ර වස්සාසු අධිකං ජලං, ගිම්හෙසු ජාණුමත්තං, සුක්ඛත්‍යෙව වා, පල්ල රක්ඛණෙ, චුරාදි, අලො, පල්ලලං.

小湖（khuddako saro）被称为“pallalaṃ”（水洼）。此处雨季水多，夏季水深及膝，或甚至完全干涸。“pallalaṃ”源于`curādi`类的词根`palla`（守护），加后缀`alo`。

679-680. අනොතත්තාදයො [Pg.448] එතෙ සත්ත මහාසරා නාම. තත්‍ර සූරියරංසිසම්ඵුට්ඨාභාවෙන න අවතපති උදකමෙත්ථාති අනොතත්තො. කණ්ණමුණ්ඩපබ්බතසමීපත්තා කණ්ණමුණ්ඩො. රථං කරොතීති රථකාරකො, යථාකථඤ්චි අයං බ්‍යුප්පත්ති නාම, සඤ්ඤා පන ලොකතොයෙවාවගන්තබ්බා. ඡබ්බණ්ණදන්තවන්තතාය ඡද්දන්තො, නාගරාජා, තස්ස නිවාසනට්ඨානසමීපත්තා ඡද්දන්තො, සරො. කුණාලසකුණා බහවො යත්ථ සන්ති කුණාලො. මන්දාකිනී ආකාසගඞ්ගායම්පි වුත්තා. බහවො සීහා පපතන්ති අස්මිං සීහප්පපාතො.

679-680. 阿耨达池(Anotatta)等此七者名为大湖。其中，“阿耨达池”因阳光无法触及，此处的湖水不会变热（na avatapati）而得名。“嘎那孟达湖”(Kaṇṇamuṇḍo)因靠近嘎那孟达山而得名。“车匠湖”(Rathakārako)意为“造车者”，但这只是某种词源解释，其名应依世俗惯例来理解。“六牙湖”(Chaddanto)因有六色牙的象王居住，且此湖靠近其住所而得名。“咕那罗湖”(Kuṇālo)因有许多咕那罗鸟栖息于此而得名。“曼达基尼”(Mandākinī)亦被称为天空中的恒河。“狮跃湖”(Sīhappapāto)因有许多狮子跃入此湖而得名。

ද්වයං ජලප්පායෙ දෙසෙ කූපනිකටෙ පසුපානත්ථං පත්ථාරාදිරචිතෙ ජලාසයෙ. ආහූයන්තෙ පසවො අත්‍ර පානායාති ආහාවො, ණො, වුඩ්ඪාවාදෙසො. නිපිවන්ති අස්මිං නිපානං, යු. ද්වයං සුරඛාතෙ, අපොරිසෙ දෙවනිම්මිතෙති භාවො, සොණ්ඩෙඉච්චඤ්ඤෙ. ‘‘අඛාතො දෙවඛාතකො’’ති හි අමරමාලායං පුංසකණ්ඩං.

二者指在缺水地区，于井边用铺石等为牲畜饮水而建造的水池。“āhāvo”（饮水槽）因“召唤（āhūyante）牲畜（pasavo）来此饮水”而得名，加后缀`ṇo`，并有元音增强与替换。“nipānaṃ”（饮水槽）因“于此饮（nipivanti）”而得名，加后缀`yu`。二者指天然池，意为非人力所为，乃天神所造；“soṇḍā”等亦是此类。在《阿摩罗鬘》(Amaramālā)的阳性词篇中说：“未开凿的，即天神开凿的。”

681. නද්‍යන්තං [Pg.449] නදීයං. සවතීති, අන්තො, නදාදි, සවන්තී. නින්නට්ඨානං ගච්ඡතීති නින්නගා, ක්වි. සන්ද පසවනෙ, උ, අස්සිත්තං, වණ්ණවිකාරො, සින්ධු. සර ගමනෙ, තො, ඉකාරාගමො, සරිතා. ආපානං නිවාසො ආපො, සමුද්දො, ණො, තං ගච්ඡතීති ආපගා. නද අබ්‍යත්තසද්දෙ, නදතීති නදී, නදාදි, තරඞ්ගනීප්‍යත්‍ර.

681. 以下为河流的异名。“savantī”（河流）因其流动（savati）而得名，加后缀`anto`，属`nadādi`类。“ninnagā”（低行者）因其流向（gacchati）低处（ninnaṭṭhānaṃ）而得名，加后缀`kvi`。“sindhu”（河流）源于词根`sanda`（流动），加后缀`u`，`a`音变为`i`，并有字母变化。“saritā”（溪流）源于词根`sara`（行走），加后缀`to`，并插入`i`音。“āpagā”（河流）中，“āpo”意为水、海洋，因其流向彼处而得名。“nadī”（河流）源于词根`nada`（发出不明晰的声音），因其发出声响（nadati）而得名，属`nadādi`类；“taraṅginī”（有波浪者）亦在此列。

ද්වයං ගඞ්ගායං. භගීරථෙන රඤ්ඤා නිබ්බත්තිතා භාගීරථීති ලොකියා, අස්මාකන්තු මතෙන නාමමත්තමෙවෙතං තස්සාති සන්නිට්ඨානං, එවං සබ්බත්‍ර. ගච්ඡතීති ගඞ්ගා, ගමිතො ගො, තිපථගතාපි, තයො සග්ගමච්චපාතාලපථෙ ගතා තිපථගතා. සින්ධූනං නදීනං සඞ්ගමො මෙලකො සම්භෙදො. සම්මා භිජ්ජන්ති අස්මිං සම්භෙදො, සංපුබ්බො භිදි මෙලනෙ, ණො.

二者指恒河(Gaṅgā)。由跋吉罗陀(Bhagīratha)王所产生，故世俗称其为跋吉罗替；但在我们看来，这只是它的名称而已，此为定论，各处皆然。因其流动(gacchati)，故名恒河。亦名三道河(tipathagatā)，因其流经天界、人间与下界(pātāla)三道。Saṅgamo、melako、sambhedo三词指众多河流的汇合。于此完全汇合，故名交汇处(sambhedo)；此词由前缀 saṃ- 和意为“结合”的词根 bhid 构成，后缀为 ṇo。

682. ගඞ්ගාදිකා ඉමා පඤ්ච නදියො මහානදී නාම. අචිරං සීඝගමනං එතිස්සමත්ථීති අචිරවතී. යමු උපරමෙ, උනො, යමස්ස භගිනී වා යමුනා, භගින්‍යත්ථෙ උනො. සරානි භවන්ති යාය අවධිභූතායාති සරභූ, සර ගතිහිංසාචින්තාසු වා, ඌ, අභොන්තො ච, සරභූ. මහ පූජායං, අ, නදාදි.

682. 恒河(Gaṅgā)等这五条河流称为大河(mahānadī)。因其流动迅速(aciraṃ sīghagamanaṃ)，故名阿致罗筏底(Aciravatī)。其名亚穆纳(Yamunā)，或来自意为“抑制”(uparame)的词根 yam，后缀为 uno；或因其是阎摩(Yama)之妹，uno 在此有“妹妹”之义。其名萨拉布(Sarabhū)，或因其是箭矢(sara)所及的边界；或来自意为“流动、伤害、思虑”(gatihiṃsācintāsu)的词根 sar，后缀为 ū。Maha 意为“值得尊敬”(pūjāyaṃ)，后缀为 a，属于 nadādi 词类。

චන්දභාගාදිකා [Pg.450] නින්නගා පඤ්ච මහානදිතො අඤ්ඤාසං නදීනං භෙදා. චන්දභාගො නාම පබ්බතො, තතො පභවතීති චන්දභාගා. සරයොගා වන්තු, මජ්ඣෙ සකාරාගමො, නදාදි, සරස්වතී. වන්තුරත්‍රාතිසයෙ.

月分(Candabhāgā)等河流是五大河之外的其他河流种类。有名为月分(Candabhāgo)的山，此河因发源于此而得名月分。萨拉斯瓦蒂(Sarasvatī)一名，由 sara (湖)与后缀 vant (拥有)构成，中间插入 s 音，属于 nadādi 词类。此处的后缀 vant 表示“极度”(atisaye)。

683. නිද්දොසං ජලං අස්සං නෙරඤ්ජරා, යදාදි, අථ වා නෙරඤ්ජරා නාම තූරියවිසෙසො, තංසමානසද්දතාය අයං නදී නෙරඤ්ජරා නාම. නානාගාහාකුලීභූතතාය කුච්ඡිතං වෙරං අස්සා කාවෙරී, නදාදි. නම්මං සුඛං දදාතීති නම්මදා, ණො. ආදිනා සරාවතී වෙත්තවතී කණ්ටකී කොසිකීආදිකා අනෙකා නදීභෙදා සඞ්ගහිතා.

683. 其水无垢(niddosaṃ jalaṃ)，故名尼连禅河(Nerañjarā)；或者，尼连禅是一种特殊的乐器，此河因声音与之相似而得名。因有众多水怪(nānāgāha)出没而混乱，且有可厌的祸害(kucchitaṃ veraṃ)，故名考韦里(Kāverī)河，属于 nadādi 词类。其给予安乐(nammaṃ sukhaṃ)，故名讷尔默(Nammadā)河，后缀为 ṇo。“等等”(ādinā)一词总括了萨罗瓦蒂(Sarāvatī)河、维特塔瓦蒂(Vettavatī)河、坎塔基(Kaṇṭakī)河、拘尸迦(Kosikī)河等众多河流种类。

ද්වයං හම්මියදෙවාලයාදීසු ජලමග්ගෙ. වාරිනො නික්ඛමනමග්ගො වාරිමග්ගො. නල ගන්ධෙ, අ, නදාදි, ළත්තං, පනාළි, අයං ඉත්ථියං, පුමෙ ච.

二者指宫殿(hammiya)、神庙(devālaya)等处的水道(jalamagga)。水的排出通道是“水路”(vārimaggo)。“水管”(panāḷi)一词，词根 nal 意为“香气”(gandhe)，后缀为 a，属于 nadādi 词类，n 音变为 ḷ；此词为阴性，亦可为阳性。

තිකං ගාමද්වාරම්හි අසුචිපූතිපඞ්කසම්පුණ්ණායං කාසුයං. චිත්තං දුනොතීති චන්දනිකා, යදාදි.

三者指村口(gāmadvāra)充满不洁(asuci)、腐臭泥浆(pūtipaṅka)的坑(kāsu)。其扰乱心意(cittaṃ dunoti)，故名“秽坑”(candanikā)，属于 yadādi 词类。

684-685. ජමු අදනෙ, අලො, නදාදි, බොන්තො ච, ළත්තං, ජම්බාළී. අවලග්ගන්ති අස්මිං ඔළිගල්ලො, ලග්ග සඞ්ගෙ, අලො, ළත්තං, අස්සි, ගලොපො, ද්විත්තඤ්ච. සාද්ධපජ්ජෙන පදුමස්ස නාමං. සරසි රුහතීති සරොරුහං, රො. සතං පත්තානි [Pg.451] අස්ස, පද්මවිසෙසත්ථෙප්‍යස්ස පද්මත්තා විසෙසතො අභෙදො. අරං වින්දතීති අරවින්දං. පද ගමනෙ, උමො. පදුමං, අනිත්ථී. පඞ්කෙ කද්දමෙ රුහතීති පඞ්කෙරුහං, අලුත්තසමාසොයං. නල ගන්ධෙ, ඉනො, ළත්තං. පුස වුඩ්ඪිම්හි, ඛරො, වුඩ්ඪි, සස්ස කො, පොක්ඛරෙ ජලෙ ජාතන්ති වා පොක්ඛරං. මුළාලතොපි උග්ගන්ත්වා පුප්ඵති මුළාලපුප්ඵං. කං ජලං අලයති භූසයතීති කමලං, අල භූසනෙ. භිසතොපි උග්ගන්ත්වා පුප්ඵතීති භිසපුප්ඵං. කුසෙ ජලෙ සෙති තිට්ඨතීති කුසෙසයං, රො, අලුත්තසමාසො. තාමරසම්පි, තාමරං ජලං, ‘‘තාමරං ඝතමණ්ණො චෙ’’ති තන්තතන්තරං, තත්‍ර සෙති තිට්ඨතීති තාමරසං, රො.

684-685. 词根 jam 意为“食”(adane)，后缀为 alo，属于 nadādi 词类，亦有 bonto 之义，n 音变为 ḷ，得名“泥”(jambāḷī)。于此附着(avalagganti)，故名“泥泞”(oḷigallo)；词根 lagga 意为“附着”(saṅge)，后缀为 alo，发生 ḷ 音变、a 音变、g 音省略及辅音重复。以下一偈半为莲花(paduma)的名称。生于湖(sarasi)中，故名“湖生”(saroruhaṃ)。有百(sata)瓣(patta)，故名“百叶”(satapatta)；虽为莲花之一种，但因其为莲花，故无根本区别。获得辐条(ara)，故名“莲花”(aravindaṃ)。词根 pad 意为“行”(gamane)，后缀为 umo，得名“莲花”(padumaṃ)，非阴性。生于泥(paṅke)中，故名“泥生”(paṅkeruhaṃ)，此为处格不变化复合词。词根 nal 意为“香气”(gandhe)，后缀为 ino，n 音变为 ḷ，得名“香莲”(nalinaṃ)。词根 pus 意为“增长”(vuḍḍhi)，后缀为 kharo，元音增益，s 音变为 k；或生于水(pokkhara)中，故名“水生”(pokkharaṃ)。从莲藕(muḷāla)中生出之花，故名“藕花”(muḷālapupphaṃ)。庄严于水(kaṃ)，故名“水饰”(kamalaṃ)；词根 ala 意为“庄严”(bhūsane)。从莲茎(bhisa)中生出之花，故名“茎花”(bhisapupphaṃ)。卧于水(kuse)中，故名“水卧”(kusesayaṃ)，此为处格不变化复合词。亦名 tāmarasaṃ；tāmaraṃ 意为水，如另一典籍所说：“tāmaraṃ 是酥油和食物”，其卧于此水中，故名 tāmarasaṃ。

686. සිතං සෙතං කමලං ‘‘පුණ්ඩරීක’’න්ත්‍යුච්චතෙ, පුඩි ඛණ්ඩනෙ, මුඩිරිත්‍යෙකෙ, ඉකො, අරාගමො ච, මස්ස පො, ඉස්සීකාරො ච, පුණ්ඩරීකං. රත්තං තු කමලං ‘‘කොකනදං, කොකාසකො’’ති චොච්චතෙ. කොකෙ නාදයතීති කොකනාදං, ණො. රත්තුප්පලෙ ච, ‘‘කොකනදං, කොකනුද’’න්තිපි පාඨො, කෙ කනති දිබ්බතීති වා කොකනදං, භූවාදි, දො, අස්සො. කන දිත්තිකන්තිගතීසු, කෙ කාසතීති කොකාසකො, ණ්වු, කාස දිත්තියං.

686. 白莲花(sitaṃ/setaṃ kamalaṃ)称为“芬陀利迦”(puṇḍarīka)。词根 puḍi 意为“破碎”(khaṇḍane)，有人说为 muḍi，后缀为 iko，插入 ar 音，m 音变为 p，i 音变为 ī，得名 puṇḍarīkaṃ。红莲花(rattaṃ kamalaṃ)则称为“拘迦那陀”(kokanadaṃ)或“拘迦娑”(kokāsako)。在拘迦(koka，狼或红莲)中鸣叫(nādayati)，故名拘迦那陀，后缀为 ṇo。对于红优钵罗(rattuppala)，亦有“kokanadaṃ”或“kokanudaṃ”的读法。或在水(ka)中闪耀(kanati/dibbati)，故名拘迦那陀，属于 bhūvādi 词类，后缀为 do，元音变为 a。词根 kan 意为“闪耀、喜爱、行走”(dittikantigatīsu)，在水(ke)中闪耀(kāsati)，故名拘迦娑，后缀为 ṇvu；词根 kāsa 意为“闪耀”(dittiyaṃ)。

ද්වයං කෙසරෙ, කෙ ජායතීති කි, කමලාදි, තස්මිං ජායති, ජලතීති වා කිඤ්ජක්ඛො, ඛො, නස්ස, ලස්ස වා කො, නිග්ගහීතාගමො, කෙ සරතීති, අ, සත්තමියා අලොපො, ද්වයමනිත්ථී. ද්වයං පද්මාදිදණ්ඩෙ. දණ්ඩසදිසතාය දණ්ඩො. නල ගන්ධෙ, ණො.

二者指花蕊(kesara)。生于水(ke)中，故名 ki，属于 kamala 等词类；于其中生或闪耀，故名“花蕊”(kiñjakkho)，后缀为 kho，n 或 l 音变为 k，并插入鼻音(niggahīta)。或在水(ke)中流动(sarati)，后缀为 a，第七格隐去，得名“花蕊”(kesara)；二者皆非阴性。二者指莲花等的茎(padmādidaṇḍa)。因形似杖(daṇḍa)，故名“茎”(daṇḍo)。词根 nal 意为“香气”(gandhe)，后缀为 ṇo，得名“管”(nāḷa)。

687. ද්වයං [Pg.452] මුළාලෙ. විස පෙරණෙ, වස්ස භො, භිසං, භාස දිත්තියං වා, ආකාරස්සි. මූලෙ ජායතීති මුළාලො, අඤ්ඤත්ථෙ අලො, රස්සාදි, ළත්තඤ්ච, මූල පතිට්ඨායං වා, අලො, සෙසං පුබ්බසදිසං, ද්වයංප්‍යනිත්ථී.

687. 二者指莲藕(muḷāla)。来自意为“遍入”(peraṇe)的词根 vis，v 音变为 bh，得名“藕”(bhisaṃ)；或来自意为“发光”(dittiyaṃ)的词根 bhās，ā 音变为 i。从根(mūla)生出，故名“根生”(muḷālo)，在其他意义上后缀为 alo，元音缩短，l 音变为 ḷ。或词根 mūla 意为“确立”(patiṭṭhāyaṃ)，后缀为 alo，其余同前；二者皆非阴性。

ද්වයං කණ්ණිකායං. බීජස්ස කොසො ආකරො බීජකොසො. කණ්ණෙ කරීයතීති කණ්ණිකා, කණ්ණාලඞ්කාරො, තංසදිසසණ්ඨානතාය කණ්ණිකා, පදුමාදීනං සමූහෙ ගහනෙ වනෙත්‍යත්ථො. සණ දානෙ, ඩො, සණ්ඩං, ‘‘සණ්ඩං පද්ධාදිසඞ්ඝාතෙ, ගොපතිම්හි පුමෙ භවෙ’’ති නානත්ථසඞ්ගහො.

二者指莲房(kaṇṇikā)。种子(bīja)的鞘(koso)或来源(ākaro)，是为种子鞘(bījakoso)。在耳(kaṇṇa)上制作，是为耳饰(kaṇṇikā)；因其形状相似，故莲花的果实也称莲房(kaṇṇikā)。Saṇḍaṃ意指莲花(paduma)等密集(gahane)丛生(samūhe)的林地(vane)。词根 saṇa 意为“给予”(dāne)，加后缀 ḍo，得 saṇḍaṃ (丛林)。如《多义词汇集》(Nānatthasaṅgaho)所说：“saṇḍaṃ 指道路(paddhā)等的聚集(saṅghāte)，在阳性中则指牧牛主(gopati)。”

688. ද්වයං පද්මකුමුදාදිසාමඤ්ඤෙ, තථා හි පද්මං මහොප්පලං සිතොප්පලමුච්චතෙ, ‘‘කුවලයං උප්පලඤ්ච, නීලමින්දීවරන්ති හි’’ඉති බ්‍යාඩි, ‘‘උප්පලඤ්ච කුවලයං, නීලමින්දීවරං මත’’න්ති භාගුරි ච, ‘‘රොමො සිති ච නීලො, කුවලයමින්දීවරඤ්ච නීලම්බුජ’’න්ති තු වරරුචි. ‘‘කුවලයදලසාමොප්‍යඞ්ගදධිති පරිධූ සර’’න්ති මාලධි, මාධවො ච, තත්‍ර පුබ්බකමතමිහ නිස්සීයතෙ. යද්‍යෙවං කථමුප්පලසද්දෙන නීලුප්පලාදීස්වෙව බුද්ධි, න පන මහොප්පලාදිම්හීති? වුච්චතෙ – සාමඤ්ඤෙපි ධඤ්ඤත්තෙ යථා ධඤ්ඤසද්දෙන කලමාදීස්වෙව බුද්ධි, න පන මුග්ගාදීසු, එවමිහාපි. උපුබ්බො [Pg.453] පා පානෙ, අලො, ද්විත්තං, උදකෙ ප්ලවතීති වා උප්පලං, යදාදි. කුයා පථවියා වලයං ඉව සොභාකරත්තා කුවලයං.

688. 二者是莲花(padma)、睡莲(kumuda)等的通称。例如，莲花、大睡莲(mahoppala)、白睡莲(sitoppala)都被称为优钵罗(uppala)。“青莲(kuvalaya)与优钵罗，确实是蓝莲花(nīlindīvara)”，这是毗耶底(Byāḍi)的说法。“优钵罗与青莲，被认为是蓝莲花”，婆拘利(Bhāguri)也如是说。“毛发、白色和蓝色，青莲和蓝莲花也指蓝色的水生花(nīlambuja)”，这是瓦拉鲁奇(Vararuci)的观点。“肢体光泽如青莲花瓣般黝黑……”，摩罗提(Māladhi)和摩陀婆(Mādhava)也如是说，这里依从前者的观点。若是如此，为何以“优钵罗”一词，人们只想到青优钵罗(nīluppala)等，而不是大优钵罗等呢？回答是：即使在“谷物”(dhañña)这个通称中，人们以“谷物”一词也只想到稻米(kalama)等，而不是绿豆(mugga)等，此处也是如此。前缀 u，加词根 pā (饮用)，加后缀 alo，并辅音叠写，得 uppala；或者因为它漂浮在水(udaka)中(plavati)，是为优钵罗。因为它像大地(kuyā pathaviyā)美丽的光环(valayaṃ)，是为青莲(kuvalaya)。

ද්වයං නීලුප්පලෙ. නීලවණ්ණෙ, අ, නීලං, ඉන්දතීති ඉන්දී, නදාදි, ඉන්දී ලක්ඛී, තස්සා වරං ඉන්දීවරං, ඉන්ද පරමිස්සරියෙ වා, ඊරො.

二者指青优钵罗(nīluppala)。指蓝色(nīlavaṇṇa)，加后缀 a，即 nīlaṃ。因其闪耀(indati)故名 indī (光辉)，如 nadādi 类词。Indī 亦指吉祥天女(Lakkhī)，其殊胜之物即 indīvaraṃ (蓝莲花)。或者，从意为“至上主权”(paramissariye)的 inda 而来，加后缀 īro。

අස්මිං නීලුප්පලෙ සෙතෙ කුමුදං නාම. කුයං මොදතෙ කුමුදං, ණො. අස්ස පදුමාදිනො කන්දො සාලූකමුච්චතෙ. කං සුඛං දදාතීති කන්දො, කන්ද අව්හානෙ වා රොදනෙ ච. සල ගමනත්ථො දණ්ඩකො ධාතු, උකො, දීඝො, සාලූකං.

于此青莲花中，白者名为拘物头(kumuda)。其于地(kuyaṃ)上喜悦(modate)，故为拘物头(kumuda)，加后缀`ṇo`。此莲花(padumādi)等之根茎(kando)被称为藕(sālūka)。其予(dadāti)乐(kaṃ sukhaṃ)，故为根茎(kando)；或`kanda`亦有“呼唤”(avhāne)或“哭泣”(rodane)义。词根`sala`，在《丹达吉》(Daṇḍakī)中义为“行走”(gamana)，加后缀`uko`，并长音化，得`sālūkaṃ`。

689. තිකං රත්තාරත්තසාමඤ්ඤෙ. කමලතො අඤ්ඤතරස්මිං ජලකුසුමෙ, න තු රත්තෙයෙව, සුගන්ධෙන යුත්තං සොගන්ධිකං. කස්ස හාරං ඉව සොභාකරත්තා කල්ලහාරං, ලාගමො, ද්විත්තඤ්ච. දකං සීතලං කරොතීති දකසීතලිකං.

689. 三者是红色与非红色花的通称。指莲花(kamala)之外的某种水生花，但不仅限于红色者。因具有香气(sugandhena)，是为妙香花(sogandhikaṃ)。其美如水(kassa)之项链(hāraṃ)，故为迦罗花(kallahāra)，其中有`l`的增音和辅音叠写。其令水(dakaṃ)清凉，故为水清凉花(dakasītalikaṃ)。

ද්වයං සෙවාලෙ. උදකං සෙවතීති සෙවාලො, අලො, වකාරාගමො, ඉස්සෙ ච. නීලතීති නීලිකා, නීල වණ්ණෙ, ඉකො, නීලවණ්ණයොගතො වා නීලිකා, සෙවලොපි, ද්වයං පද්මයුත්තෙ දෙසෙ, පද්මසමූහෙ ච. නළිනී ච පඞ්කජිනී විසිනී ච සරොජිනී පද්මිනීති පරියායා. ‘‘පද්මසණ්ඩං තදාකරෙ’’ති හි පරියායං රතනමාලායං මාධවො, විසං සමං, තබ්බන්තතාය විසිනී, ඉනො, නදාදි. අම්බුජයොගතො, අම්බුජානං සමූහතො වා අම්බුජිනී.

二者指水藻(sevāla)。其依附(sevati)于水(udakaṃ)，故为`sevālo`，加后缀`alo`，增`v`音，`i`变`e`。其呈青色(nīlati)，故为`nīlikā`（青苔）；从义为“染色”(vaṇṇe)的`nīla`，加后缀`iko`；或因与青色(nīlavaṇṇa)结合，故为`nīlikā`。`sevala`亦然。二者指有莲花的地方，以及莲花丛。`Naḷinī`、`paṅkajinī`、`visinī`、`sarojinī`和`padminī`是同义词。“莲花丛(padmasaṇḍaṃ)即其所在处(tadākare)”，此为摩陀婆(Mādhava)在《宝鬘》(Ratanamālā)中所说之同义词。`visa`（莲茎）相同，因其具有此物，故为`visinī`，加后缀`ino`，属`nadādi`（河等）词组。因与水生花(ambuja)结合，或因水生花之集群，故为`ambujinī`。

690. තිලබීජාදයො [Pg.454] සෙවාලො නාම. තත්‍ර තිලබීජප්පමාණං ජලසණ්ඨිතං නීලාදිවණ්ණයුත්තං තිලබීජං නාම. සඞ්ඛො නාම සපත්තො අප්පකණ්ඩො උඛාපිධානාදිප්පමාණො සමූලො එකො සෙවාලවිසෙසො. පණකො නාම භමරසණ්ඨානො නීලවණ්ණො එකො සෙවාලවිසෙසො, පණ සඞ්ඛාතෙ, ණ්වු, පණකො.

690. 芝麻种子等被称为水藻(sevāla)。其中，大小如芝麻种子，存于水中，具青色等颜色者，名为芝麻种水藻。贝壳藻(saṅkho)为一种特殊的水藻，有叶，茎小，大小如锅盖等，有根。蜂藻(paṇako)为一种特殊的水藻，形如蜜蜂，呈青色；从义为“计数”或“赞美”(saṅkhāte)的`paṇa`，加后缀`ṇvu`，得`paṇako`。

පාතාලවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

地底品释义终。

ඉති සකලබ්‍යාකරණමහාවනාසඞ්ගඤාණචාරිනා කවිකුඤ්ජරකෙසරිනා ධීමතා සිරිමහාචතුරඞ්ගබලෙන මහාමච්චෙන විරචිතායං අභිධානප්පදීපිකාවණ්ණනායං භූකණ්ඩවණ්ණනා සමත්තා.

如是，由精通所有语法大丛林、诗人中之狮王、贤明之室利摩诃查都兰伽巴拉(Sirimahācaturaṅgabala)大臣所著《名称辞典释义》中，地品释义圆满。

3. සාමඤ්ඤකණ්ඩ

3. 总说品

1. විසෙස්‍යාධීනවග්ගවණ්ණනා

1. 依于被修饰语品释义

691. ඉහ වක්ඛමානෙ සාමඤ්ඤකණ්ඩෙ සාඞ්ගොපාඞ්ගෙහි අඞ්ගඋපාඞ්ගද්වයසහිතෙහි විසෙස්‍යාධීනෙහි විසෙස්‍යායත්තෙහි විසෙසනසද්දෙහි සොභනාදීහි සංකිණ්ණෙහි අඤ්ඤමඤ්ඤවිජාතියත්ථෙහි දබ්බක්‍රියාගුණාදීහි අනෙකත්ථෙහි සමයවණ්ණාදීහි අබ්‍යයෙහි චිරස්සමාදීහි ච කමා කමතො වග්ගා කථ්‍යන්තෙ, තෙ ච පුබ්බවග්ගසන්නිස්සයා, තථා හි සොභනාදයො [Pg.455] දෙවමනුස්සාදීසු විසෙසනභාවෙන සම්බන්ධා, ක්‍රියාදයො තු තදාධාරතාය, සමයාදයො වාචකතාය, චිරස්සමාදයො තංක්‍රියාවිසෙසනභාවෙන, තතොයෙව සාධාරණත්තා සාමඤ්ඤකණ්ඩමිදං.

691. 在此将要讲述的总说品中，将依次解说各品。这些品具足主分与支分，依存于被修饰语，包含“美好”等修饰词，以及由事物、行为、性质等不同种类意义相杂的多义词，还有时节、颜色等不变词，以及“长久”等词。这些品都依赖于前品。例如，“美好”等词以修饰语的方式与天、人等相关联，行为等词则作为其所依处，时节等词作为能说者，“长久”等词则作为该行为的修饰语——正因具有此共通性，故称此为总说品。

692. ඉහ සත්ථෙ භිය්‍යො රූපන්තරා ලිඞ්ගවිනිච්ඡයො, සො අත්‍රාපි වග්ගෙ භිය්‍යො රූපන්තරායෙවාති විප්පටිපත්තිනිරාසත්ථං බ්‍යාපකන්‍යායමාහ ‘‘ගුණි’’ච්චාදිනා. තස්සත්ථො – විසෙසනභූතා සබ්බෙ ගුණසද්දා, දබ්බසද්දා, ක්‍රියාසද්දා ච විසෙස්‍යාධීනභාවෙන හෙතුනායෙව, න භිය්‍යො රූපන්තරාපි විසෙසනසද්දෙන සමලිඞ්ගිනො සියුන්ති, යථා – සොභනා ඉත්ථී, සොභනො පුරිසො, සොභනං චිත්තං.

692. 于此论中，性之判定多依形态差异。为消除“于此品中亦多依形态差异”之误解，作者以“guṇi”（有德者）等词阐明普遍法则。其义为：所有作为修饰语之性质词、实体词和行为词，仅因其依存于被修饰语之故，而与被修饰语同性，并非亦因其自身另有形态差异。例如：`sobhanā itthī`（美丽的女人），`sobhano puriso`（英俊的男人），`sobhanaṃ cittaṃ`（美丽的心）。

693-696. සුභන්තං සොභනෙ. සුභ සොභනෙ, යු. රුච දිත්තියං, ඉරො. සාධ සංසිද්ධියං, උ. මනං තොසෙතීති මනුඤ්ඤං. ඤා පරිමාණතොසනනිසාමනෙසු, අන්තස්සුකාරො, මනං ආ භුසො තොසෙතීති වා මනුඤ්ඤං, තදා ‘‘මනො අඤ්ඤ’’න්ති ඡෙදො, ආලොපො. චර ගතිභක්ඛනෙසු, ණ්වු, චරති චිත්තමෙත්ථාති චාරු. සුට්ඨු දරීයතෙ සුන්දරං, දර දාරණෙ[Pg.456]. වග්ග ගමනෙ, උ, වග්ගු. මනො රමති අස්මිං. කමු ඉච්ඡායං, තො. හරති චිත්තං හාරී, ණී. මන ඤාණෙ, ජු, මනො ජවති යස්මිං වා මඤ්ජු, නලොපො. පියසීලයුත්තතාය පෙසලං, පියස්ස පෙ, ඊස්සත්තං. භදි කල්‍යාණෙ, දො. වා ගතියං, මො. කල සඞ්ඛ්‍යානෙ, යාණො. මනං අප්පෙති වඩ්ඪෙතීති මනාපං, මනො අප්පොති යස්මින්ති වා මනාපං, ආප පාපුණනෙ, අපාදිපුබ්බො ච. ලභිතබ්බන්ති ලද්ධං, තො, සකත්ථෙ කො. සුභතීති සුභං, සුන්දරෙන සභාවෙන භවතීති වා සුභං.

693-696. 表示“美好”(sobhana)的词语有：`subha`，来自词根`subh`（闪耀义），加后缀`yu`。`rucira`，来自词根`ruc`（光明义），加后缀`iro`。`sādhu`，来自词根`sādh`（成就义），加后缀`u`。`manuñña`（悦意的），因为它取悦心意。或来自词根`ñā`（衡量、满足、听闻义），中间插入`u`音；又或者，因为它极大地取悦心意，此时可分解为`mano añña`，并有音的省略。`cāru`（可爱的），来自词根`car`（行走、进食义），加后缀`ṇvu`；因为心意去到它那里。`sundara`（美妙的），因为它被很好地看见；词根`dara`（劈开义）。`vaggu`（雅致的），来自词根`vagg`（行走义），加后缀`u`。`manorama`（悦意的），因为心乐于其中。`kanta`（可爱的），来自词根`kam`（欲求义），加后缀`to`。`hārī`（迷人的），因为它捕获心意，加后缀`ṇī`。`mañju`（柔美的），来自词根`man`（知晓义），加后缀`ju`；或者，因为心意迅速趋向于它，并有`n`音的省略。`pesala`（和善的），因其具有可爱的品行；其中`piya`变为`pe`，`i`长音化。`bhadda`（吉祥的），来自词根`bhad`（吉祥义），加后缀`do`。`vāma`（美丽的），来自词根`vā`（行走义），加后缀`mo`。`kalyāṇa`（善的），来自词根`kal`（计数义），加后缀`yāṇo`。`manāpa`（可意的），因为它增长心意；或者，因为心意到达它。词根`āp`（到达义），可带`apa`等前缀。`laddha`（已得的），因为它应被获得，加后缀`to`；`sakatthe ko`指在词义本身上加后缀`ko`。`subha`（美好的），因为它闪耀；或者，因为它以美的自性而存在。

පුඞ්ගවන්තං උත්තමෙ, උබ්භුතො අත්‍යත්ථං උත්තමො, උභසද්දතො උබ්භුතත්ථතො විසෙසත්ථෙ තමො, උග්ගතතමත්තා වා උත්තමො. වර පත්ථනායං, පවරො. ඉට්ඨපච්චයෙ වුඩ්ඪස්ස ජාදෙසො, ජෙට්ඨො. පකට්ඨං මුඛං ආරම්භො අස්ස පමුඛො. නත්ථි උත්තරො උත්තමො යස්මා අනුත්තරො. පමුඛො ච අනුත්තරො චාති ද්වන්දො. අපාදිපුබ්බෙ වරො. මුඛමිව මුඛ්‍යො, ඉවත්ථෙ යො. පදධාතීති පධානං, යු. පමුඛභාවෙ තිට්ඨතීති පාමොක්ඛො, උභයත්‍රාපි වුඩ්ඪි. පකට්ඨං රාතීති පරං, ණො. ‘‘අග්ග’’න්ති ජානිතබ්බන්ති අග්ගඤ්ඤං, ‘‘අග්ග’’න්ති පමානිතබ්බන්ති වා අග්ගඤ්ඤං. උත්තරො උත්තමසදිසො. පධානභාවං නීතං පණීතං, නී නයෙ, කම්මනි ණො. පරං පච්චනීකං මාරෙතීති පරමං, පකට්ඨභාවෙ රමතීතිවා පරමං, ණො. ඉයිට්ඨෙසු පසත්ථස්ස, වුඩ්ඪස්ස ච සො, සෙය්‍යො, සෙට්ඨො ච, ‘‘ක්වචාසවණ්ණං ලුත්තෙ’’ති ඉස්සෙ. ගාමං නෙතීති ගාමණි, ‘‘තස්සීලාදීසු ණී ත්වාවී චා’’ති ණී, රස්සො, ගාමණි. සන්තතමතාය සත්තමො, සන්තතො තමො, සන්තස්ස ච සො. විසෙසීයතෙති විසිට්ඨො, සිස විසෙසනෙ, තො. අර ගමනෙ, ණ්‍යො, ඉකාරාගමො, අරියො. නත්ථි අග්ගො යස්මා නාගො, දීඝාදි, ගලොපො ච. ඉ ගතියං, ණ්වු, ඉස්සෙ, අලොපො ච, එකො, සදිසරහිතතාය වා එකීභාවෙ තිට්ඨතීති එකො, කො. උස්සාපෙති පච්චනීකෙති උසභො, උස දාහෙ, අභො[Pg.457]. අජ ගමනෙ, අ, ජස්ස ගො, ද්විත්තං, අග්ගො. මුච මොචනෙ, හීනමජ්ඣිමභාවෙහි මුච්චතීති මොක්ඛො, තො, තස්ස ඛො. මොක්ඛ මොචනෙ වා, අ. පධානභාවං ගච්ඡතීති පුඞ්ගවො, යදාදි, පුක්ඛලොප්‍යත්‍ර, පුස වුඩ්ඪිම්හි, අලො, සස්ස ඛො, අසරූපද්විත්තං. එතෙ චුත්තමාදයො සමාසගාපි අසමාසගාපි උත්තමත්ථවාචකා. අමරකොසෙ පන නාගොසභපුඞ්ගවානං සමාසගත්තෙයෙව උත්තමත්ථවාචකතා වුත්තා, වුත්තඤ්ච –

“Puṅgava”（牛王）等词用于表示“最胜”。“Uttama”（最上）是指极其超拔者；或者它来自词“ubha”（二者），以“超拔”之义，加上表示殊胜的后缀“tama”；或者因为它“极其高超”（uggatatama）而得名。词根“vara”（愿求之义），构成“pavara”（殊胜）。当使用后缀“iṭṭha”时，“vuḍḍha”（年长的）被替换为“jā”，构成“jeṭṭha”（最长，最胜）。“其面貌或开端卓越”，故名“pamukha”（首要）。“无有更上者”，故名“anuttara”（无上）。“Pamukha”与“anuttara”构成并列复合词。当“vara”前有“apa”等前缀时。“如面”，故名“mukhya”（主要），其中后缀“yo”表“如”义。“它努力”，故名“padhāna”（主要，精勤），加后缀“yu”。“它处于领导地位”，故名“pāmokkha”（统帅），此处两音节皆有长音化。“它卓越地给予”，故名“paraṃ”（最上），加后缀“ṇo”。因为它被知为“最上”（agga），所以是“aggañña”；或者因为它以“最上”为标准，所以是“aggañña”。“Uttara”与“uttama”相似。“被引向卓越的状态”，故名“paṇīta”（殊胜），来自词根“nī”（引导），用于被动义，加后缀“ṇo”。“它杀死敌对者”，故名“parama”（至高）；或者“它在卓越的状态中喜乐”，故名“parama”，加后缀“ṇo”。对于“pasattha”（受赞叹的）和“vuḍḍha”（年长的），当加上比较级和最高级后缀时，会变成“seyya”（更胜）和“seṭṭha”（最胜），根据语法规则“kvacāsavaṇṇaṃ lutte”。“他引导村庄”，故名“gāmaṇi”（村长），根据语法规则“tassīlādīsu ṇī tvāvī cā”，使用后缀“ṇī”，并短音化。因为它“最持续”，故名“sattama”（最胜）；或者来自“santato tamo”（持续的黑暗）；或者是“santa”（寂静者）的音变。“它被区别开来”，故名“visiṭṭha”（殊胜），来自词根“sisa”（区别），加后缀“to”。词根“ara”（行走），加后缀“ṇyo”，并插入元音“i”，故名“ariya”（圣者）。“无有更上者”，故名“nāga”（龙象），有长音化和“g”的脱落等音变。词根“i”（行走），加后缀“ṇvu”，词根元音变为“e”，后缀的“a”脱落，故名“eko”（一）；或者“因无与伦比而住于独一”，故名“eko”，加后缀“ko”。“它高举以对抗敌人”，故名“usabha”（雄牛），来自词根“usa”（燃烧），加后缀“abho”。词根“aja”（行走），加后缀“a”，“j”变为“g”，并双辅音化，故名“agga”（最上）。词根“muca”（解脱），“从下劣和中等的状态中解脱”，故名“mokkha”（解脱），加后缀“to”，“t”变为“kh”。或者来自词根“mokkha”（解脱），加后缀“a”。“它趋向卓越的状态”，故名“puṅgava”（牛王，最胜者）。或者，它来自词根“pusa”（增长），加后缀“alo”，“s”变为“kh”，并有异形双辅音化。以上“uttama”等词，无论是否作为复合词，都表示“最胜”之义。但在《阿摩罗俱舍》（Amarakośa）中说，“nāga”（龙象）、“usabha”（雄牛）、“puṅgava”（牛王）等词仅在作为复合词时才表示“最胜”之义，如颂所说——

‘‘උත්තරස්මිං පදෙ බ්‍යග්ඝ-පුඞ්ගවො’සභකුඤ්ජරා;

සීහසද්දූලනාගාද්‍යා, පුමෙ සෙට්ඨත්ථගොචරා’’ති.

“在复合词的后半部分，‘byaggha’（虎）、‘puṅgava’（牛王）、‘usabha’（雄牛）、‘kuñjara’（象）、‘sīha’（狮）、‘saddūla’（虎）、‘nāga’（龙象）等词，用于阳性时，表示‘最胜’之义。”

තස්සත්ථො – බ්‍යග්ඝාදයො කම්මධාරයසමාසෙ සති උත්තරපදීභූතා සෙට්ඨත්ථවිසයා පුබ්බපදස්ස සෙට්ඨත්ථවාචකා පුල්ලිඞ්ගා ච භවන්ති, යථා ‘‘පුරිසබ්‍යග්ඝො, මුනිපුඞ්ගවො’’ඉච්චාදි. සීහාදයො, ආදිනා වරාහපුණ්ඩරීකධොරය්හසොවීරාදයො ච සමාසගා කම්මධාරයසමාසෙ උත්තරපදභූතා සෙට්ඨත්ථවාචකා පුමෙව භවන්ති, යථා ‘‘සක්‍යසීහො, කවිකුඤ්ජරො, පුරිසසද්දූලො, පුරිසවරාහො’’ඉච්චාදි.

其义是：“byaggha”（虎）等词，在作为业持复合词（kammadhārayasamāsa）的后半部分时，表示“最胜”之义，也使前半部分具有“最胜”之义，且为阳性。例如：“purisabyaggho”（人中之虎）、“munipuṅgavo”（牟尼中的牛王）等。“sīha”（狮）等词——“等”字亦包含“varāha”（野猪）、“puṇḍarīka”（白莲）、“dhorayha”（良马）、“sovīra”（勇士）等——在作为业持复合词的后半部分时，表示“最胜”之义，且仅为阳性。例如：“sakyasīho”（释迦之狮）、“kavikuñjaro”（诗人之象）、“purisasaddūlo”（人中之虎）、“purisavarāho”（人中之野猪）等。

697. චිත්තස්ස, අක්ඛිනො ච පීතිජනකං වත්ථු අබ්‍යාසෙකං, අසෙචනඤ්ච නාම, න බ්‍යාසිඤ්චන්ති නක්ඛරන්ති නයනමනානි යස්මාති අබ්‍යාසෙකං, අසෙචනඤ්ච, න බ්‍යාසිඤ්චන්ති ච යස්මිං ආගන්තුකභූතානි අඤ්ඤරසානීති වා අබ්‍යාසෙකං, අසෙචනඤ්ච. ණො, යු ච.

697. 能令心与眼生起喜悦的事，名为“abyāseka”和“asecana”（赏心悦目）。其词源义是：因为眼与心对此不会感到满足或厌倦，所以称为“abyāseka”和“asecana”。或者，因为外来的其他趣味不会注入其中，所以称为“abyāseka”和“asecana”。其构词后缀为“ṇa”和“yu”。

ඡක්කං ඉට්ඨෙ වත්ථුම්හි. ඉච්ඡිතබ්බං, එසිතබ්බන්ති වා ඉට්ඨං, ඉසු ඉච්ඡායං, ඉස ගවෙසනෙ ච, තො. සුභත්තං ගච්ඡතීති සුභගං, ක්වි. හදයෙ සාධු, හදයස්ස වා පියන්ති හජ්ජං, ණො, දන්තස්ස ලොපො, ද්‍යස්ස ජ්ජො. දයිතබ්බං ආදාතබ්බන්ති දයිතං, [Pg.458] තො. වල්ල සංවරණෙ, කම්මනි අභො. පියායිතබ්බන්ති පියං,පී තප්පනකන්තීසු, ණ්‍යො, රස්සාදි.

关于“合意的事”，有六个词。“Iṭṭha”（合意的）：因为它“应被期望”（icchitabba）或“应被寻求”（esitabba），故名“iṭṭha”；来自词根“isu”（期望）和“isa”（寻求），加后缀“to”。“Subhaga”（幸运的）：因为它“走向幸运”（subhattaṃ gacchati），故名“subhaga”，加后缀“kvi”。“Hajja”（悦心的）：因为它“于心中为善”（hadaye sādhu）或“为心所爱”（hadayassa piya），故名“hajja”；加后缀“ṇo”，并有齿音（d）的脱落，“dy”变为“jj”。“Dayita”（心爱的）：因为它“应被爱护”（dayitabba）或“应被接受”（ādātabba），故名“dayita”，加后缀“to”。“Vallabha”（钟爱的）：来自词根“valla”（遮盖），用于被动义，加后缀“abho”。“Piya”（可爱的）：因为它“被喜爱”（piyāyita），故名“piya”；来自词根“pī”（使满足，发光），加后缀“ṇyo”，并有短音化等音变。

698. තිකං තුච්ඡෙ. තුච විනාසෙ, ඡො. රිච වියොජනසම්බජ්ඣනෙසු, සම්බජ්ඣනං මිස්සනං, තො, සකත්ථෙ කො. සුනස්ස හිතං සුඤ්ඤං, යො, න්‍යස්ස ඤ්ඤො, සුන ගතියං වා, යො. ද්වයං අසාරෙ. ඵල නිප්ඵත්තියං, උ, ගු වා. පුබ්බත්‍ර ගොන්තො, අස්සෙ, ඵෙග්ගු.

698. 关于“空洞”，有三个词。“Tuccha”（空洞的）：来自词根“tuca”（毁坏），加后缀“cha”。“Rittaka”（空的）：来自词根“rica”（分离，混合——混合即掺杂），加后缀“to”；在表示其本身意义时，加后缀“ko”。“Suñña”（空）：词源是“对狗有益”（sunassa hitaṃ），故名“suñña”，加后缀“yo”，“ny”变为“ññ”；或者来自词根“suna”（行走），加后缀“yo”。关于“无实义”，有两个词。“Pheggu”（无实义的）：来自词根“phala”（裂开，成就），加后缀“u”或“gu”。前文的“gonto”，在马中，是“pheggu”。

තිකං පවිත්තෙ. මෙධ හිංසාසඞ්ගමෙසු, මෙධීයතෙ සඞ්ගමීයතෙ මෙජ්ඣං, ණ්‍යො, ඣස්ස ඣො, අසරූපද්විත්තං. පු පවනෙ, තො, දීඝාදි. වුඩ්ඪාවාදෙසො, ඉකාරාගමො ච. ද්වයං අවිරද්ධෙ. න විරජ්ඣතීති අවිරද්ධො, රධ හිංසාපරාධාපගමනෙසු, තො. ‘‘ධඪභහෙහි ධඪා චෙ’’ති තස්ස ධො. පණ බ්‍යවහාරථුතීසු, ණ්වු, විරද්ධවොහාරෙන න පණාමෙතීති අපණ්ණකො.

三词用于清净义。词根“Medha”用于伤害、战斗义；被伤害、被战斗者是“mejjha”，加词缀“ṇya”，“jh”变为“jho”，有非同形双写。词根“Pu”用于清净义，加词缀“to”，有长音等变化。有“vuḍḍha”替换和“ikāra”增补。二词用于无过失义。不犯过失者是“aviraddho”；词根“radha”用于伤害、过失、离去义，加词缀“to”。根据“Dhaḍhabhahehi dhaḍhā ce”的规则，其“dha”变为“dho”。词根“Paṇa”用于交易、赞叹义，加词缀“ṇvu”；不因有争议的言论而被逐出者是“apaṇṇako”。

699-701. ද්වයං ජාත්‍යාචාරාදිනා අනින්දිතෙ. උපුබ්බො, පපුබ්බො ච කස විලෙඛනෙ, හිංසායඤ්ච, තො, ‘‘සාදිසන්තපුච්ඡභන්ජහංසාදීහි ට්ඨො’’ති සහාදිබ්‍යඤ්ජනෙන තස්ස ට්ඨො.

699-701. 二词用于因出身、行为等而无可指摘义。前缀为“upa-”和“pa-”的词根“kasa”，用于切割、伤害义，加词缀“to”；根据“sādisantapucchabhanjahaṃsādīhi ṭṭho”的规则，其词根尾音与后缀的“t”结合变为“ṭṭho”。

ගාරය්හන්තං [Pg.459] ජාත්‍යාචාරාදිනා නින්දිතෙ. නිහීයතෙති නිහීනො, හා චාගෙ, ඉනො, දීඝො. අපාදිපුබ්බෙ හීනො. ලම නින්දායං, ණ්වු, ලාමකො. කිට ගතියං, පති නිපුබ්බො තු නින්දායං, ඨො, පතිකිට්ඨං, නිකිට්ඨඤ්ච. ඉත්තරසද්දො ලාමකත්ථවාචකො පාටිපදිකො, ‘‘ජාත්‍යාචාරාදීහි නිහීනොය’’න්ති අවදිතබ්බොති අවජ්ජො, තබ්භාවත්ථො චෙත්ථ අකාරො. වද වියත්තියං වාචායං, ණ්‍යො, ද්‍යස්ස ජ්ජො. කුච්ඡා සඤ්ජාතා අස්ස කුච්ඡිතො. අධොභාගෙ ජාතො අධමො, ඔස්සත්තං. උම නින්දායං, කම්මෙ අ, සකත්ථෙ කො, උස්සො, ඔමකො. ගරහිතබ්බොති ගාරය්හො, ගරහ නින්දායං, ණ්‍යො, වණ්ණවිපරියයො.

“Gārayha”等词用于因出身、行为等而受指责义。被舍弃者是“nihīno”；词根“hā”用于舍弃义，加词缀“ino”，有长音。前缀为“apa-”等时，是“hīno”。词根“Lama”用于谴责义，加词缀“ṇvu”，得“lāmako”。词根“Kiṭa”用于行义，但前缀为“pati-”和“ni-”时则用于谴责义，加词缀“ṭho”，得“patikiṭṭhaṃ”和“nikiṭṭhaṃ”。“Ittara”一词是表示卑贱义的词基。“avajjo”：因“（此人）出身、行为等卑下”而“不可说”（avaditabba），故名“avajjo”；此处的“a-”即是此义。词根“Vada”用于清晰的言语义，加词缀“ṇyo”，“dy”变为“jjo”。“厌恶已于其身生起”，是为“kucchito”。生于下方者是“adhamo”，有“ossattaṃ”（音变）。词根“Uma”用于谴责义，在业格加词缀“a”，在自义加词缀“ka”，有“ussa”（音变），得“omako”。“应受谴责者”是“gārayho”；词根“garaha”用于谴责义，加词缀“ṇyo”，有音位转换。

ද්වයං මලයුත්තෙ. මලයුත්තතාය මලීනො, ඉනො, දීඝො. අස්සත්ථ්‍යත්ථෙ ඊ, මසපච්චයෙ මලීමසො, කච්චරං, මලදූසිතම්පි, කුච්ඡිතං චරතීති කච්චරං.

二词用于与污垢相连义。因与污垢相连，故为“malīno”，加词缀“ino”，有长音。在“拥有”义中，加词缀“ī”；或加“masa”词缀，得“malīmaso”。“Kaccaraṃ”，亦即“maladūsita”（被污垢污染）。“行为卑劣者”是“kaccaraṃ”。

තිපාදං විපුලෙ. බ්‍රහ වුද්ධියං, රාජාදි, බ්‍රහා. මහ පූජායං, අන්තො. පුල මහත්තෙ, විපුලං. සල ගමනෙ, විසාලං, ණො. පථ සඞ්ඛ්‍යානෙ, උලො, අස්සු, පුථුලං, උම්හි පුථු. ගර සෙචනෙ, උ, ගරු. අර ගමනෙ, උ, අස්සු, උරු. තනු විත්ථාරෙ, තො, ඉණ්ණාදෙසො, තස්ස ථො, අස්සි, අසරූපද්විත්තං, විත්ථිණ්ණං.

三节偈（列举的词）在广大义。`Braha`（词根）用于增长义，属于`rājādi`（类），（得）`brahā`。`Maha`（词根）用于供养义，（加）词缀`anta`。`Pula`（词根）用于巨大义，（得）`vipulaṃ`。`Sala`（词根）用于行义，（得）`visālaṃ`，（加）词缀`ṇa`。`Patha`（词根）用于扩展义，（加）词缀`ula`，有`u`替换`a`，（得）`puthulaṃ`；在`-umhi`（后缀）中是`puthu`。`Gara`（词根）用于灌溉义，（加）词缀`u`，（得）`garu`。`Ara`（词根）用于行义，（加）词缀`u`，有`u`替换`a`，（得）`uru`。`Tanu`（词根）用于伸展义，（加）词缀`ta`，有`iṇṇa`替换，其`t`变为`th`，有`i`替换`a`，非同形双写，（得）`vitthiṇṇaṃ`。

වඨරන්තං ථූලෙ. පී තප්පනකන්තීසු, ඉනො. ථූල පරිබ්‍රූහනෙ, අ. පීධාතුතො ඊවරො, පීවරං. ලපච්චයෙ ථුල්ලං, රස්සාදි. වද වියත්තියං වාචායං, වදතීති වඨරං, අරො, දස්ස ඨො. ථූලමුපචිතමංසවිපුලායතමංසාදි.

`Vaṭhara`等词在粗大义。`Pī`（词根）用于满足、喜爱义，（加）词缀`ina`。`Thūla`（词根）用于增长义，（加）词缀`a`。从`pī`词根（加）`īvara`（词缀），（得）`pīvaraṃ`。（加）`la`词缀，（得）`thullaṃ`，有短音等（变化）。`Vada`（词根）用于清晰的言语义，“能说者”是`vaṭharaṃ`，（加）词缀`ara`，`d`变为`ṭh`。粗大指肌肉积聚、肌肉广大延伸等。

ද්වයං සන්නිචිතෙ. ආනිපුබ්බො චි චයෙ, කම්මෙ තො, ආචිතං, නිචිතඤ්ච.

二者在积聚义。前缀为`ā-`和`ni-`的`ci`（词根），用于积聚义，在业格（加）词缀`ta`，（得）`ācitaṃ`和`nicitaṃ`。

702. සිලොකො [Pg.460] සබ්බස්මිං. සරතීති සබ්බං, වො, රස්ස ච වො. සංපුබ්බො අසු ඛෙපනෙ, තො, සමත්තං, අථ වා සම තිම වෙකල්ලබ්‍යෙ, තො, සමත්තං. න ඛියතීති අඛිලං, ලො, අඛිලං, නිඛිලඤ්ච තථා. සක සත්තියං, අලො, කලාභි අවයවෙහි සහ වත්තතෙති වා සකලං. සෙසතො අවසිට්ඨතො නිග්ගතං නිස්සෙසං. කස ගමනෙ, ඉනො, ණත්තං, කසිණං. න සෙසං අවසිට්ඨං අසෙසං. අග්ගෙන සිඛරෙන සඞ්ගතං සමග්ගං. කතෙ සමාසෙ පුබ්බනිපාතො අභිධානා. ඌන පරිහානෙ, න ඌනං අස්මිං අනූනකං, කො.

702. 一颂（列举的词）在一切义。“能行者”是`sabbaṃ`，（加）词缀`va`，`r`也变为`v`。前缀为`saṃ-`的`asu`（词根），用于投掷义，（加）词缀`ta`，（得）`samattaṃ`；或者`sama`、`tima`（词根）用于无缺陷义，（加）词缀`ta`，（得）`samattaṃ`。“不耗损者”是`akhilaṃ`，（加）词缀`la`；`akhilaṃ`，`nikhilaṃ`也是如此。`Saka`（词根）用于能力义，（加）词缀`ala`；或者“与所有部分一起存在者”是`sakalaṃ`。“从剩余中完全出去者”是`nissesaṃ`。`Kasa`（词根）用于行义，（加）词缀`ina`，有`ṇ`替换，（得）`kasiṇaṃ`。“没有剩余者”是`asesaṃ`。“与顶峰相合者”是`samaggaṃ`。在构成复合词时，由于词典（的用法），（`sa`）被置于前面。`Ūna`（词根）用于减少义；“于此无减少”是`anūnakaṃ`，（加）词缀`ka`。

703. බහුලන්තං බහුත්තෙ, භාවෙති වඩ්ඪෙතීති භූරි, භූ සත්තායං, රි, භූරි, දීඝාදි, රස්සන්තො, ඊම්හි භූරී, මෙධා. පහු සත්තියං, තො, උකාරාගමො, පපුබ්බො හූ සත්තායං වා, රස්සො. පචි විත්ථාරෙ, උරො, පචුරං. භී භයෙ, භායති යස්මාති භිය්‍යො, ද්විත්තං. සම්පහොතීති සම්පහුලං, ලො. බහ වුඩ්ඪියං, උ, බහු. යෙභුය්‍යසද්දො බහුලත්ථවාචකො පාටිපදිකො. බහූ අත්ථෙ ලාභීති බහුලං.

703. `Bahula`等词在众多义。“能培育、增长者”是`bhūri`；`bhū`（词根）用于存在义，（加）词缀`ri`，（得）`bhūri`，有长音等（变化），以短音结尾；在（阴性词缀）`ī`中是`bhūrī`，（意为）智慧。`Pahu`（词根）用于能力义，（加）词缀`ta`，有`u`增补；或者前缀为`pa-`的`hū`（词根）用于存在义，有短音。`Paci`（词根）用于伸展义，（加）词缀`ura`，（得）`pacuraṃ`。`Bhī`（词根）用于怖畏义；“因其而怖畏”是`bhiyyo`，有双写。“能充分存在者”是`sampahulaṃ`，（加）词缀`la`。`Baha`（词根）用于增长义，（加）词缀`u`，（得）`bahu`。`Yebhuyya`一词是表示众多义的词基。“在众多义中获得者”是`bahulaṃ`。

ද්වයං බහිගතෙ. බහි ජාතං බාහිරං, ඉරණ.

二者在外在义。“从外而生者”是`bāhiraṃ`，（加）词缀`iraṇa`。

704-706. යෙසං [Pg.461] පදත්ථානං මත්තං පමාණං සතාදිතො පරං අධිකං භවති, තෙ පරොසතාදී. ආදිනා පරොසහස්සාදි. සතතො පරො පරොසතං. සහස්සතො පරො පරොසහස්සං, පරස්ස පුබ්බනිපාතො අභිධානා පරසද්දා ඔකාරාගමො. පජ්ජං අප්පෙ. පරිතො අත්තං ඛණ්ඩිතං පරිත්තං. සුඛ තක්‍රියායං, තක්‍රියා සුඛනං, උමො. සුච සොචනෙ වා. ඛුද පිපාසායං, දො, ඛුද්දං. ථුච පසාදෙ, ණො. අල භූසනපරියත්තිනිවාරණෙසු, පො, ලස්ස පො, අප්පං. කිස තනුකරණෙ, ණො. තනු විත්ථාරෙ. චි චයෙ, උලො, ද්විත්තං, චුල්ලං, නීචෙ පන චුල්ලො. මා මානෙ, ඡදාදීහි තො. රස්සාදි, මත්තා, ඉත්ථියං. ලිස අප්පීභාවෙ, අ. ලූ ඡෙදනෙ, ලුයතෙති ලවො, අ. අණ ගත්‍යත්ථො, උ. කණ සද්දෙ, අ, කණො. ලවාදීහි සහ කණො පුමෙ, වුත්තඤ්ච අමරකොසෙ ‘‘පුමෙ ලවලෙසකණාණවො’’ති.

704-706. 凡是词义的数量、尺度超过一百等的，称为`parosatādi`（百以上）。以此类推，有`parosahassādi`（千以上）等。超过一百者为`parosataṃ`，超过一千者为`parosahassaṃ`；`para`被置于前面是根据词典用法，且`para`一词增加了`o`。一节偈（列举的词）在少量义。被周围切割者为`parittaṃ`。`Sukha`是行为义，其行为是使快乐，词缀是`umo`。`Suca`是悲伤义。`Khuda`是饥渴义，（加）词缀`da`，（得）`khuddaṃ`。`Thuca`是清净义，（加）词缀`ṇo`。`Ala`是装饰、完成、阻止义，（加）词缀`pa`，`l`变为`p`，（得）`appaṃ`。`Kisa`是使变薄义，（加）词缀`ṇo`。`Tanu`是伸展义。`Ci`是积聚义，（加）词缀`ula`，有双写，（得）`cullaṃ`；在低贱义中则为`cullo`。`Mā`是傲慢义，（词根属于）`chadādi`（等），（加）词缀`to`。有短音等变化，（得）`mattā`，为阴性。`Lisa`是减少义，（加）词缀`a`。`Lū`是切割义，被切割者为`lavo`，（加）词缀`a`。`Aṇa`是行义，（加）词缀`u`。`Kaṇa`是声音义，（加）词缀`a`，（得）`kaṇo`。与`lava`等词连用时，`kaṇo`是阳性，如《阿摩罗辞典》（Amarakośa）所说：“阳性形式有`lava`、`lesa`、`kaṇa`、`aṇavo`”。

ඤත්තන්තං [Pg.462] සමීපෙ. සඞ්ගතා ආපො යස්මිං සමීපං, ආස්සී. පාදිතො යදාදිනා කටො, නිකටො, නත්ථි කටො ආවරණං එතස්සාති වා නිකටො. සදස්මා තො, ආසන්නො. කණ්ඨං සමීපං උපගතං උපකට්ඨො. ‘‘කණ්ඨො ගලෙ සන්නිට්ඨානෙ, සද්දෙ මදනපාදපෙ’’ති හි නානත්ථසඞ්ගහො, ඉධ පන කණ්ඨස්ස කට්ඨාදෙසො, ණලොපො වා. අභ්‍යාසීදතීති අභ්‍යාසො. ‘‘අභ්‍යාසො තු සමීපම්හි, පුමා අභ්‍යසනෙපි චෙ’’ති රභසො. සහ අන්තෙන සන්තිකං, සකත්ථෙ ඉකො. විදූරපටිපක්ඛත්තා අවිදූරං. සඞ්ගතං අන්තං සාමන්තං, සසද්දස්ස දීඝො, නිග්ගහීතස්ස මො, සං නිපුබ්බොපි කට්ඨසද්දො සමීපත්ථොයෙවාති දස්සනත්ථං උදාහටං, කස විලෙඛනෙ වා, තො, සන්නිකට්ඨං. අන්තිකභාවං උපගතං උපන්තිකං. සහ කාසෙන වත්තතෙ සකාසං, කාස දිත්තියං. අන්තයොගා අන්තිකං, ඉකො. ඤායතෙති ඤත්තං, තො, සකාසසද්දෙන සනිඩසදෙසසවිධසමරියාදසවෙසාපි ගය්හන්ති. සහ නිඩෙන, සහ දෙසෙන, සහ විධාය, සහ මරියාදාය, සහ වෙසෙන වත්තතෙති විග්ගහො, බ්‍යුප්පත්තිනිමිත්තං, රූළ්හීසද්දා පන එතෙ.

`Ñatta`等词是近处义。水聚集之处为`samīpaṃ`，（加）词缀`āssī`。由足等所作，（得）`nikaṭo`；或“于此无遮蔽物”，（得）`nikaṭo`。从`sada`而来，（加）词缀`to`，（得）`āsanno`。靠近喉咙者为`upakaṭṭho`。如《别义集》（Nānatthasaṅgaha）所说：‘喉咙在颈项处，在声音中，在醉人树下’；但在此处，`kaṇṭha`变为`kaṭṭha`，或者`ṇ`音脱落。经常靠近者为`abhyāso`。如《罗婆娑》（Rabhasa）所说：‘`abhyāso`在近处，阳性时亦在习练中’。与末端同在者为`santikaṃ`，在自义中（加）词缀`iko`。因与远处相对，故为`avidūraṃ`（不远）。聚集的末端为`sāmantaṃ`，`sa`音变长，`niggahīta`变为`m`。为说明前缀为`saṃ`和`ni`的`kaṭṭha`一词也表示近处义，故举此例。或者，（`sannikaṭṭhaṃ`）从`kasa`（划、割义）而来，（加）词缀`to`。已经到达邻近状态者为`upantikaṃ`。与`kāsa`同在者为`sakāsaṃ`，`kāsa`是光辉义。末端连接者为`antikaṃ`，（加）词缀`iko`。可以知道者为`ñattaṃ`，（加）词缀`to`。`sakāsa`一词也包含`saniḍa`（同巢）、`sadesa`（同地）、`savidha`（同法）、`samariyāda`（同界）、`savesa`（同住所）等义。其解析为：与巢同在，与地同在，与法同在，与界同在，与住所同在。这是其派生缘由，但这些都是约定俗成的词。

ද්වයං දූරමත්තෙ. දුක්ඛෙන අරති යං දූරං. විපපුබ්බො කට්ඨසද්දො දූරෙ, සකත්ථෙ කො, විප්පකට්ඨකං.

二者是遥远义。难以到达者为`dūraṃ`。以`vippa`为前缀的`kaṭṭha`一词表示遥远，在自义中加词缀`ko`，（得）`vippakaṭṭhakaṃ`。

707. තිකං ඝනෙ, නත්ථි අන්තරං ඡිද්දං යස්ස. හනතිස්මා අ, හස්ස ඝො ච, ඝනං. සමු උපසමෙ, දො, සන්දං. පාදො විරළෙ. විරමතීති විරළං, අ, වණ්ණවිකාරො. පියො ලවො අප්පො යස්මිං පෙලවං, පියස්ස පෙ, පිලි ගමනෙ වා, අවො. තනු අප්පාදීසුපි.

707. 三者是密实义，即没有间隙、孔洞者。从`hanati`而来，（加）词缀`a`，`h`变为`gh`，（得）`ghanaṃ`。`Samu`（词根）用于寂静义，（加）词缀`do`，（得）`sandaṃ`。下一节是稀疏义。能停止者为`viraḷaṃ`，（加）词缀`a`，有音变。喜爱少许者为`pelavaṃ`，`piya`变为`pe`；或者从`pili`（行义）而来，（加）词缀`avo`。`Tanu`也有少量等义。

ද්වයං [Pg.463] දීඝෙ. යත ආයතනෙ, ආයතං. ඉ ගමනෙ වා, තො, භූවාදි, ඉස්සෙ, එ අය, දීඝාදි. දි ඛයෙ, ඝො, දීඝාදි. තිකං වට්ටලෙ. නිග්ගතං තලං අස්මාති නිත්තලං. වට්ට වට්ටනෙ, වට්ටං, ලතාදි. උලපච්චයෙ වට්ටුලං.

二者是长义。从`yata`（伸展义）而来，（得）`āyataṃ`。或者，从`i`（行义）而来，（加）词缀`to`，属于`bhūvādi`类，`i`变为`e`和`aya`，有长音等变化。从`di`（灭尽义）而来，（加）词缀`gho`，有长音等变化。三者是圆形义。没有底部者为`nittalaṃ`。从`vaṭṭa`（旋转义）而来，（得）`vaṭṭaṃ`，如`lata`等。加上`ula`词缀（得）`vaṭṭulaṃ`。

708. උච්ඡිතන්තං උන්නතෙ. චි චයෙ, උච්චිනොතීති උච්චො, අ. උන්නමතීති උන්නතො. තුජ හිංසායං, ඵලනෙ ච, අ, තුඞ්ගො. උග්ගතං අග්ගං අස්ස උදග්ගො. උද්ධං සිතො උච්ඡිතො, සි සෙවායං, තො, සස්ස ඡො, අසරූපද්විත්තං, උච්ඡිතො. පංසුපි, පකට්ඨො අංසු දිත්ති යස්ස පංසු.

708. `Ucchita`等词是高耸义。从`ci`（积聚义）而来，能积聚者为`ucco`，（加）词缀`a`。能上升者为`unnato`。从`tuja`（伤害义，亦是结果义）而来，（加）词缀`a`，（得）`tuṅgo`。顶端升起者为`udaggo`。向上安置者为`ucchito`；从`si`（侍奉义）而来，（加）词缀`to`，`s`变为`ch`，有非同形双写。`Paṃsu`也是，其光芒强烈者为`paṃsu`。

තිකං වාමනෙ. උද්ධං න අඤ්චතීති නීචො, අඤ්ච ගමනෙ, ණො, අකාරඤකාරානං ලොපො, නිසද්දො අත්‍ර නිසෙධෙ. රස සද්දෙ, සො, රස්සො. වා ගමනෙ, මනො, වාමනො.

三者是矮小义。向上不弯曲者为`nīco`；从`añca`（行义）而来，（加）词缀`ṇo`，`a`和`ñ`脱落，此处的`ni`一词表示否定。从`rasa`（声音义）而来，（加）词缀`so`，（得）`rasso`。从`vā`（行义）而来，（加）词缀`mano`，（得）`vāmano`。

තිකං උජුම්හි. න ජිම්හං කුටිලං අජිම්හං. තස්මිං අවඞ්කතාය පකට්ඨො ගුණො යස්ස පගුණො. අජ ගමනෙ, උ, අස්සු, උජු.

三者是正直义。不弯曲、不扭曲，是为`ajimhaṃ`。因其不弯曲而有卓越特质者，是为`paguṇo`。从`aja`（行义）而来，加后缀`u`，`a`变为`u`，形成`uju`。

709. ඡක්කං වඞ්කෙ. අලධාතුම්හා අරො, ළත්තං. වෙල ගමනෙ, තො, ද්විත්තාදි, විරූපෙන ඉලයතීති වා වෙල්ලිතං, තො, ඉල ගමනෙ. වඞ්ක කොටිල්‍යෙ, අ. කුට ඡෙදනෙ, ඉලො, කුට කොටිල්‍යෙ වා. හා චාගෙ, කත්තරි මො, ද්විත්තං, වණ්ණවිපරියයාදි, ජිම්හං. කුඤ්ච කොටිල්‍යෙ, තො. වක්කම්පි, වක්ක ගමනෙ.

709. 六者是弯曲义。从词根`ala`而来，加后缀`aro`，并发生`ḷ`化。从`vela`（行义）而来，加后缀`to`，有重叠等变化；或因以不同方式摇动而为`vellitaṃ`，从`ila`（行义）而来，加后缀`to`。从`vaṅka`（弯曲义）而来，加后缀`a`。从`kuṭa`（切割义）而来，加后缀`ilo`；或从`kuṭa`（弯曲义）而来。从`hā`（舍弃义）而来，在主动义中加后缀`mo`，有重叠、音位颠倒等变化，形成`jimhaṃ`。从`kuñca`（弯曲义）而来，加后缀`to`。`vakka`也是，从`vakka`（行义）而来。

පඤ්චකං [Pg.464] ධුවෙ. ධු ගතිථෙරියෙසු, අ, උවාදෙසො. සස්සතෙ නිච්චෙ භවො සස්සතො. නිච්චො වුත්තො. සදා කාලෙ භවො සදාතනො. සනසද්දො නිච්චත්ථො සත්තම්‍යන්තො නිපාතො, සනංසද්දො වා, තත්‍ර භවො සනන්තනො, උභයත්‍රාපි භවත්ථෙ තනො, පුබ්බෙ නිග්ගහීතාගමො.

五者是坚固义。词根`dhu`意为“运动”和“坚固”，加后缀`a`，`u`被替换为`uvā`。在“永恒”、“常住”中存在者为`sassato`。`nicco`已说。在“恒常时间”中存在者为`sadātano`。词`sana`是表示“常”义的第七格位小品词，或词`sanaṃ`；在此中存在者为`sanantano`。在这两种情况下，`tano`都表示“存在”之义，前面加入鼻音。

710. එකෙනෙව භාවාදිරූපෙන කාලස්ස බ්‍යාපකො නිබ්බානාකාසාදිකූටට්ඨොති පකාසිතො. මායානිච්චලයන්තාදීසු කූටං වක්ඛති. නිච්චලො තිට්ඨතීති කූටට්ඨො, පබ්බතො, කූටට්ඨො විය සදා තිට්ඨතීති කූටට්ඨො.

710. 以单一的存在等形态遍及时间者，如涅槃、虚空等，被阐明为`kūṭaṭṭha`（坚固不动）。在“幻相”、“不动”、“机械”等词的语境中，`kūṭa`（伪造）的意义将会被解说。因不动而住，故为`kūṭaṭṭho`（坚固不动），如山。因如山顶般恒常安住，故为`kūṭaṭṭho`。

ද්වයං ලහුකෙ. ලඞ්ඝ ගති සොසනෙසු, උ, ඝස්ස හත්තං, නිග්ගහීතලොපො, ලහු, ලඝුපි. සංපුබ්බෙ, සත්ථිකකපච්චයෙ ච සල්ලහුකං. තිකං සඞ්ඛ්‍යාතෙ. ඛ්‍යා කථනෙ. ගණ සඞ්ඛ්‍යානෙ. මා පරිමාණෙ, සබ්බත්‍ර තො.

二者是轻快义。词根`laṅgha`意为“行走”和“干燥”，加后缀`u`，`gh`变为`h`，鼻音脱落，得`lahu`（轻），亦作`laghu`。加前缀`saṃ`，以及`ka`等后缀，则为`sallahukaṃ`（极轻的）。三者是可数义。词根`khyā`意为“讲述”。词根`gaṇa`意为“计数”。词根`mā`意为“测量”。所有情况都加后缀`to`。

711. තිකං තිඛිණෙ. තිජ නිසානෙ, හො, වණ්ණවිකාරො, තිණ්හං. තිජ නිසානෙ, ඉනො, ජස්ස ඛො, ණත්තං, තිඛිණං. තිජතොයෙව වො, ජස්ස වො, බත්තං, තිබ්බං. තිකං චණ්ඩෙ. චණ්ඩ කොපෙ, චණ්ඩං. උජ්ජ බලපාලනෙසු, අ, ජ්ජස්ස ග්ගො, උග්ගං. ඛර විනාසෙ, අ, ඛරං.

711. 三者是锋利义。词根`tija`意为“磨砺”，加后缀`ho`，经音变，得`tiṇhaṃ`。词根`tija`意为“磨砺”，加后缀`ino`，`j`变为`kh`，并作卷舌音`ṇ`，得`tikhiṇaṃ`。同样从`tija`而来，加后缀`vo`，`j`变为`v`，再变为`b`，得`tibbaṃ`。三者是猛烈义。词根`caṇḍa`意为“愤怒”，得`caṇḍaṃ`。词根`ujja`意为“力量”和“守护”，加后缀`a`，`jj`变为`gg`，得`uggaṃ`。词根`khara`意为“毁灭”，加后缀`a`，得`kharaṃ`。

චතුක්කං [Pg.465] ජඞ්ගමෙ. ගමු ගමනෙ, ද්විත්තාදි, ජඞ්ගමං. චර ගමනෙ, අ, චරං. තසති චලතීති තසං, තස උබ්බෙගෙ, උබ්බෙගො භයං, චලනඤ්ච. චරභිස්මා චරො, මජ්ඣෙ දීඝො, චරාචරං, අබ්භාසන්තෙ වා රාගමො, චරාචරං, සබ්බත්‍ර අපච්චයො. ඉඞ්ගම්පි, ඉඞ්ගතීති ඉඞ්ගො, ඉඞ්ග ගමනෙ.

四者是移动义。词根`gamu`意为“行走”，经重叠等，得`jaṅgamaṃ`。词根`cara`意为“行走”，加后缀`a`，得`caraṃ`。因其颤动、移动，故为`tasaṃ`；词根`tasa`意为“惊扰”，惊扰即是怖畏与移动。从词根`cara`而来，中间元音延长，得`carācaraṃ`；或在重叠音节后加入`r`，得`carācaraṃ`；所有情况都加`a`后缀。`iṅga`亦然，因其移动，故为`iṅgo`；词根`iṅga`意为“移动”。

712-713. ද්වයං චලනමත්තෙ. කම්ප චලනෙ. චල කම්පනෙ, සබ්බත්‍ර කත්තරි යු.

712-713. 二者仅指移动义。词根`kampa`意为“移动”。词根`cala`意为“颤动”。所有情况都加主动语态后缀`yu`。

ද්වයං අධිකෙ. අතිරිච්චතීති අතිරිත්තො, රිච වියොජනසම්පටිච්ඡනගතීසු, තො, භුජාදි. අධි එති ගච්ඡතීති අධිකො, ඉ ගමනෙ, කො.

二者是多余义。因其超越，故为`atiritto`；从词根`rica`（分离、接受、行走等）而来，加后缀`to`，属`bhujādi`词组。因其超越、行进，故为`adhiko`；从词根`i`（行走）而来，加后缀`ko`。

ජඞ්ගමා පාණිතො අඤ්ඤො ථාවරො නාම, තිට්ඨතීති ථාවරො, ඨා ගතිනිවත්තියං, වරො, වණ්ණවිකාරො, ථාවරො, ඨාවරොපීත්‍යෙකෙ.

与可移动者和有情不同者，名为`thāvaro`（不动者）。因其安住，故为`thāvaro`；从词根`ṭhā`（停止运动）而来，加后缀`varo`，经音变，得`thāvaro`。亦有人说作`ṭhāvara`。

චතුක්කං ලොලෙ. ලොල උම්මාදනෙ. චල කම්පනෙ, ද්විත්තාදි, චඤ්චලං. තර ප්ලවනතරණෙසු, තරං ලාතීති තරලං, එතෙ චලනමත්තෙපි.

四者是摇摆不定义。词根`lola`意为“癫狂”。词根`cala`意为“颤动”，经重叠等，得`cañcalaṃ`。词根`tara`意为“漂浮”和“渡越”；因其摇摆不定，故为`taralaṃ`。这些词也仅指“移动”。

චතුක්කං පුරාණෙ. පුරෙ භවො පුරාණො, යදාදිනා නපච්චයො, ණත්තං. පුරා භවො පුරාතනො, තනපච්චයො. සනංසද්දො [Pg.466] ඉහ සත්තම්‍යන්තො පුරාණත්ථෙ නිපාතො. තත්‍ර භවො සනන්තනො, පුබ්බෙ විය සනංසද්දො වා, තත්‍රාපි පුබ්බෙ විය නිග්ගහීතාගමො. චිරංසද්දො නිපාතො සත්තම්‍යන්තො පුරාණත්ථො ඉහ ගය්හතෙ, තත්‍ර භවො චිරන්තනො. නිග්ගහීතලොපො චිරකාලාදීසු.

四者是古老义。在“往昔”存在者为`purāṇo`，依`yadādi`等规则加`na`后缀，并作卷舌音`ṇ`。在“远古”存在者为`purātano`，加`tana`后缀。此处，词`sanaṃ`是表示“古老”义的第七格位小品词。在此中存在者为`sanantano`；或如前所述，是词`sanaṃ`，那里也如前所述加入鼻音。此处，词`ciraṃ`被视为表示“古老”义的第七格位小品词，在此中存在者为`cirantano`。在`cirakāla`（长时）等词中，鼻音脱落。

චතුක්කං අභිනවෙ. පතිතො අග්ගො යස්ස පච්චග්ඝො, ගස්ස ඝො, බහුකො වා අග්ඝො යස්ස පච්චග්ඝො, අනෙකත්ථත්තා හි උපසග්ගනිපාතානං බහුකත්ථො එත්ථ පතිසද්දො. නවසද්දාසකත්ථෙ තනො, නවස්ස නුභාවො ච. නවො එව අභිනවො, නු ථුතියං, අ, නවො.

四者是新颖义。其顶端刚落下者为`paccaggho`，`g`变为`gh`；或其价值甚多者为`paccaggho`，因为前缀和小品词有多种含义，此处的词`pati`表示“多”义。从词`nava`（新）的本义加`tano`后缀，且`nava`变为`nū`，得`nūtano`。`navo`（新）即是`abhinavo`。从词根`nu`（赞美）而来，加后缀`a`，得`navo`。

714-715. පඤ්චකං කක්ඛළෙ. කන්තතීති කුරූරං, ඌරො, කන්තස්ස ච කුරාදෙසො, කර හිංසායං වා, ඌරො, අස්සු. කඨ කිච්ඡජීවනෙ, මුද්ධජදුතියන්තො ධාතු, ඉනො, වණ්ණවිපරියයෙ කථිනන්තිපි. දල විදාරණෙ, හො, ළත්තං, බහ වුද්ධිම්හි වා, බස්ස දො, ළන්තො ච, දළ්හං දහ භස්මීකරණෙ වා, අ, ළන්තො ච. නිට්ඨාතීති නිට්ඨුරං, ඨා ගතිනිවත්තියං, උරො. කක්ඛ හසනෙ, අලො, ළත්තං. කඨොරං, ජරඨං, මුත්තිමං, මුත්තම්පි, කඨ කිච්ඡජීවනෙ, ඔරො. ජර ජීරණෙ, භූවාදි, ඨො. මුත්ති කථින්‍යං, තංයොගා මුත්තිමං. අපච්චයෙ මුත්තං.

714-715. 五者是粗硬义。因其切割，故为`kurūraṃ`，加`ūro`后缀，`kanta`被替换为`kurā`；或从词根`kara`（伤害）而来，加`ūro`后缀，`a`变为`u`。从词根`kaṭha`（艰难维生）而来，是结尾为顶音第二字母（`ṭh`）的词根，加`ino`后缀；经音位变换，亦作`kathina`（坚硬）。从词根`dala`（撕裂）而来，加`ho`后缀，并变为`ḷ`；或从词根`baha`（增长）而来，`b`变为`d`，结尾为`ḷ`，得`daḷhaṃ`；或从词根`daha`（焚烧成灰）而来，加`a`后缀，结尾为`ḷ`。因其坚立，故为`niṭṭhuraṃ`；从词根`ṭhā`（停止运动）而来，加`uro`后缀。从词根`kakkha`（嘲笑）而来，加`alo`后缀，并变为`ḷ`，得`kakkhaḷa`。`kaṭhoraṃ`、`jaraṭhaṃ`、`muttimaṃ`、`muttaṃ`亦然：从`kaṭha`（艰难维生）而来，加`oro`后缀，得`kaṭhoraṃ`。从`jara`（衰老）而来，属`bhūvādi`词组，加`ṭho`后缀，得`jaraṭhaṃ`。`mutti`意为“坚硬”，与之相应，得`muttimaṃ`。加`a`后缀，得`muttaṃ`。

සත්තකං අන්තෙ. අම ගමනෙ, තො, අන්තො, අනිත්ථී. පරිපුබ්බො පරියන්තො. පපුබ්බො පන්තො. පච්ඡා භවො පච්ඡිමො. අන්තෙ භවො අන්තිමො, ඉමො. ජඝනෙ සාධු ජිඝඤ්ඤං, යො, අස්සි. චරතිස්මා ඉමො. චරිමං, චරසද්දා වා ඉමො.

七者是末尾义。从词根`ama`（行走）而来，加`to`后缀，得`anto`，非阴性。加`pari`前缀，得`pariyanto`。加`pa`前缀，得`panto`。在“之后”存在者为`pacchimo`。在“末尾”存在者为`antimo`，加`imo`后缀。在“后部”为善者为`jighaññaṃ`，加`yo`后缀，`a`变为`i`。从`carati`（行走）而来，加`imo`后缀，得`carimaṃ`；或从词`cara`而来，加`imo`后缀。

චතුක්කං [Pg.467] පඨමෙ. පුබ්බ පූරණෙ, අ. අග්ගං සෙට්ඨෙපි වුත්තං. පඨ වියත්තියං වාචායං, අමො, පථ සඞ්ඛ්‍යානෙ වා, අමො, වණ්ණවිකාරො, පඨමං, පථමන්තිපි. ආදීයතෙ පඨමං ගණ්හීයතෙති ආදි, ඉ, පුමෙ, සොසද්දො ආදිස්ස පුල්ලිඞ්ගත්තජොතකො, පුරිමං, පුරත්ථාපි, භවත්ථෙ ඉමත්ථා.

四者是第一义。从词根`pubba`（充满）而来，加后缀`a`。`aggaṃ`（顶）也被称为“最胜”。从词根`paṭha`（清晰的言语）而来，加后缀`amo`；或从词根`patha`（计数）而来，加后缀`amo`，发生音变，得`paṭhamaṃ`，亦作`pathama`。因为它被首先拿起、首先接受，故为`ādi`；加后缀`i`，为阳性；`so`一词指示`ādi`是阳性。`purimaṃ`、`puratthā`亦然；在“存在”的意义上加`ima`和`tthā`后缀。

ද්වයං අනුච්ඡවිකෙ. පටිග්ගහිතො රූපො පතිරූපො. ඡවියා අනුරූපං අනුච්ඡවිකං, සකත්ථෙ කො.

二者是相称义。被接受的形色是`patirūpo`。与皮肤相称故为`anucchavikaṃ`，在自身意义上加后缀`ka`。

ද්වයං නිරත්ථකෙ. මූහ වෙචිත්තෙ, අ, හස්ස ඝො. නත්ථි අත්ථො යස්ස, සකත්ථෙ කො.

二者是无意义义。从词根`mūha`（迷惑）而来，加后缀`a`，`h`变为`gh`。其无意义，在自身意义上加后缀`ka`。

716. ද්වයං පාකටෙ. විසිට්ඨො අත්තා යස්ස බ්‍යත්තං. පුට පකාසනෙ, පුට විකාසනෙ වා.

716. 二者是显明义。其有殊胜的自我故为`byattaṃ`。从词根`puṭa`（显明）而来，或从词根`puṭa`（开展）而来。

තිකං මුදුම්හි. මුද මොදනෙ, උ, මුද සංසග්ගෙ වා. සොභනං කුමාරං කන්ති යස්ස. කු සද්දෙ, අලො, මන්තො ච.

三者是柔软义。从词根`muda`（喜悦）而来，加后缀`u`；或从词根`muda`（接触）而来。其光彩如美丽的少年，故为`sukumāra`。从词根`ku`（声音）而来，加后缀`alo`，以及`manto`。

ද්වයං ඉන්ද්‍රියග්ගය්හෙ. අක්ඛං ඉන්ද්‍රියං පතිගතං නිස්සිතං, අක්ඛෙන වා පතිගතං පච්චක්ඛං, කතෙ සමාසෙ පතිසද්දස්ස පුබ්බනිපාතො අභිධානතො. ඉන්ද්‍රියං චක්ඛාදිකං, තෙන ගය්හං ඉන්ද්‍රියග්ගය්හං.

关于“根所取”有二词。已到达、已依止于根(akkhaṃ)，即根(indriyaṃ)，故为`paccakkhaṃ`(现见的)；或由根所到达，故为`paccakkhaṃ`。在构成复合词时，根据词典，`pati`一词前置。眼等是根，由彼所取，故为`indriyaggayhaṃ`(根所取的)。

ද්වයං අපච්චක්ඛෙ. පච්චක්ඛවිපරීතං අපච්චක්ඛං, පරමාණ්වාදි. ඉන්ද්‍රියං අතික්කන්තං අතින්ද්‍රියං.

关于“非现见”有二词。与现见相反者为`apaccakkhaṃ`(非现见的)，如极微等。超越感官者为`atindriyaṃ`(超感官的)。

717. චතුක්කං අඤ්ඤත්ථෙ. ඉතරසද්දො පාටිපදිකො අඤ්ඤත්ථවාචකො, ඉදංසද්දා වා තරො අඤ්ඤත්ථෙ, දංලොපො ච[Pg.468]. අඤ්ඤසද්දා සකත්ථෙ තරො. එකො සෙට්ඨෙපි වුත්තො. අඤ්ඤසද්දො පාටිපදිකො භින්නත්ථො, න ඤායතෙති වා අඤ්ඤො.

717. 关于“其他”有四词。`itara`一词是表示“其他”义的名词词干；或从`idaṃ`一词加表示“其他”义的后缀`tara`，并省略`daṃ`。从`añña`一词加表示自身意义的后缀`tara`。`Eka`(一)也用于“最胜”义。`añña`一词是表示“不同”义的名词词干；或因不为人知，故为`añño`(其他)。

තිකං නානප්පකාරෙ. බහවො විධා පකාරා අස්ස බහුවිධො. විචිත්තා විධා යස්ස විවිධො.

关于“多种多样”有三词。其有多种方式、种类，故为`bahuvidho`(多种多样的)。其有各种不同的方式，故为`vividho`(各式各样的)。

ද්වයං අනිවාරිතෙ. නත්ථි බාධො නිසෙධො යස්ස අබාධං. නත්ථි අග්ගළං අස්ස.

关于“无阻碍”有二词。其无障碍、无禁止，故为`abādhaṃ`(无碍的)。其无门闩，故为`anaggaḷaṃ`(无障碍的)。

718. චතුක්කං අසහායෙ. අසහායත්ථෙ එකතො ආකී, ච්චො, කො ච, එකාකී, එකච්චො. අඤ්ඤත්ථෙපි එකකො වුත්තො. සමා තුල්‍යත්ථා.

718. 关于“无伴侣”有四词。在“无伴侣”义上，从`eka`加后缀`ākī`、`cco`和`ko`，得`ekākī`(独自的)、`ekacco`(某个)。在其他意义上，也说`ekako`(独自的)。(这些词)是同义词。

අනෙකසම්බන්ධිනි සාධාරණාදිද්වයං. සහ ආධාරණෙන වත්තතීති සාධාරණං, යදාදි, ථියං සාධාරණී, සාධාරණා ච. සමානමෙව සාමඤ්ඤං, යො, සාමඤ්ඤා ඉත්ථියං.

关于“与多者相关”有`sādhāraṇa`等二词。因与支持一起存在，故为`sādhāraṇaṃ`(共同的)，例如`yadādi`；阴性为`sādhāraṇī`，亦为`sādhāraṇā`。相同者即是`sāmaññaṃ`(共性)，加后缀`ya`；阴性为`sāmaññā`。

ද්වයං අප්පාවකාසෙ. සම්බාධතෙ අස්මිං, රො. සංසද්දා කටො, යදාදි, සඞ්කටං, සහ ආවරණෙන වත්තතීති වා සඞ්කටං, සහත්ථො සංසද්දො.

关于“狭窄”有二词。在此处受阻碍，加后缀`ra`，得`sambādha`。从词`saṃ`和`kaṭa`而来，例如`yadādi`，得`saṅkaṭaṃ`(狭窄的)；或因与遮蔽一起存在，故为`saṅkaṭaṃ`；词`saṃ`意为“一起”。

719. වාමං කළෙවරං වාමකායො සබ්‍යං නාම. ‘‘සබ්‍යං වාමෙ ච දක්ඛිණෙ’’ති හි අජයො, සව ගතියං, යො. දක්ඛිණං කළෙවරං අපසබ්‍යං, සබ්‍යතො අපගතං අපසබ්‍යං.

719. 左边的身体，左体，名为`sabyaṃ`(左)。诚如阿阇耶(Ajaya)所说：“`Sabyaṃ`用于左边和右边”；词根`sava`意为“行走”，加后缀`ya`。右边的身体为`apasabyaṃ`(非左)，从左边离开者为`apasabyaṃ`。

ද්වයං [Pg.469] විපරීතෙ. පටිකූලති ආවරතීති පටිකූලං, කූල ආවරණෙ. අපසබ්‍යං දක්ඛිණෙපි වුත්තං.

关于“相反”有二词。因违逆、遮蔽，故为`paṭikūlaṃ`(违逆的)；词根`kūla`意为“遮蔽”。`Apasabyaṃ`(非左)也被称为“右方”。

දුරධිගමන්තො පථං ගහනං, යථා – ගහනමෙතං සත්ථං, දුබ්බිවෙකමිච්චත්ථො. ගච්ඡන්තං හන්තීති ගහනං, ගහණම්පි, යදාදි. කල ගමනෙ, ඉලො, කලිං ලාතීති වා කලිලං.

难以到达其终点的道路是`gahanaṃ`(稠密的)，例如——“此教法深奥”，意思是“难以分辨”。因伤害行进者，故为`gahanaṃ`(稠密的)，亦作`gahaṇaṃ`，例如`yadādi`。词根`kala`意为“行走”，加后缀`ila`；或因带来争斗(kaliṃ)，故为`kalilaṃ`(混乱的)。

720-721. ද්වයං බහුප්පකාරෙ. උච්චඤ්ච තං අවචඤ්චෙති උච්චාවචං, කම්මධාරයො. බහවො භෙදා අස්ස.

720-721. 关于“多种多样”有二词。高与低，故为`uccāvacaṃ`(高低的)，是持业释复合词。其有许多种类，故为`bahubheda`(多种类)。

තිකං ජනාදිනිරන්තරගතෙ. සඞ්ක සඞ්කායං, තො. කිර පක්ඛෙපවික්ඛිපනෙසු, තො, ඉණ්ණාදෙසො. සඞ්ක සඞ්කායං, උලො, සඞ්කුලං, සංපුබ්බො කුල සන්තානෙ වා, රො.

关于“充满”有三词。词根`saṅk`意为“疑惑”，加后缀`ta`。词根`kir`意为“投掷、散布”，加后缀`ta`，并发生`iṇṇa`音变。词根`saṅk`意为“疑惑”，加后缀`ula`，得`saṅkulaṃ`(混乱的)；或前缀`saṃ`与意为“家族传承”的词根`kul`结合，加后缀`ra`。

සිලොකො ඡෙකෙ. කතො අභ්‍යාසිතො හත්ථො පදත්ථො යෙන කතහත්ථො. කුස සිලෙසනෙ, අලො. පකට්ඨා වීණා අස්ස. අභිජානාති අභිඤ්ඤො. සික්ඛ විජ්ජොපාදානෙ, තො. පුණ කම්මනි සුභෙ, රො. පට ගමනෙ, උ. ඡිදි ද්විධාකරණෙ, කත්තරි අ, දස්ස කො. චත යාචනෙ, උරො. දල දිත්තියං, ඛො, ලස්ස කො, දක්ඛ වුඩ්ඪියං වා, අ, දක්ඛ වුඩ්ඪිහිංසාගතිසීඝෙසු වා. පිස හිංසාබලදානනිකෙතනෙසු, අලො, පෙසලො. කතමුඛො, කතීපි, කතසද්දො [Pg.470] අභ්‍යාසිතත්ථො, කතං අබ්‍යාසිතං මුඛං උපායො අනෙනාති කතමුඛො. කතං අස්සත්ථීති කතී.

关于“熟练”的诸词。其手或其所学已练习、熟练，故为`katahattho`(熟练的)。词根`kus`意为“结合”，加后缀`ala`。其有卓越的琵琶，故为`pavīṇa`(精通的)。因了知，故为`abhiñño`(智者)。词根`sikkh`意为“学习、获得知识”，加后缀`ta`。词根`puṇ`意为“善行”，加后缀`ra`。词根`paṭ`意为“行走”，加后缀`u`。词根`chid`意为“二分”，在主动意义上加后缀`a`，`d`变为`k`。词根`cat`意为“乞求”，加后缀`ura`。词根`dal`意为“发光”，加后缀`kha`，`l`变为`k`；或词根`dakkh`意为“增长”，加后缀`a`；或`dakkh`意为“增长、伤害、行走、迅速”。词根`pis`意为“伤害、力量、布施、住所”，加后缀`ala`，得`pesalo`(善巧的)。`Katamukho`(熟练的)，亦作`katī`；词`kata`意为“熟练的”；因其有熟练的言说(mukhaṃ)或方法(upāyo)，故为`katamukho`。其有熟练，故为`katī`。

සත්තකං බාලෙ. බල පාණනෙ, බලතීති බාලො, අස්සාසිතපස්සාසිතමත්තෙන ජීවති, න පඤ්ඤාජීවිතෙනාත්‍යත්ථො. දා කුච්ඡායං ගතියං වා, තු, ද්විත්තං, රස්සාදි. ජල ධඤ්ඤෙ, අ, ළත්තං. මූහ වෙචිත්තෙ, ලො, වණ්ණවිපරියයො, මූළ්හො. මන්ද ජළත්තෙ. බාල්‍යයොගා බාලිසො, ඉසො. අඤ්ඤො, යථාජාතොපි, න ජානාතීති අඤ්ඤො. යාදිසො ජාතො විවෙකො යථාජාතො.

关于愚者有七词。词根`bala`意为“呼吸”，`balati`(呼吸)，故为`bālo`(愚者)，其义是：仅凭入息与出息而活，不以智慧为生命。词根`dā`意为“在可鄙的”或“(恶)趣中”，加`tu`后缀，并有辅音叠合、元音短化等变化。词根`jala`意为“谷物”，加`a`后缀，并有`ḷ`化。词根`mūha`意为“困惑”，加`lo`后缀，并有音位转换，得`mūḷho`(迷惑者)。词根`manda`意为“迟钝”。因与愚痴相应，故为`bāliso`(愚人)，后缀为`iso`。`Añño`(无知者)与`yathājāto`(如其所生者)。因“不知”，故为`añño`。生来如何，(即无)辨别力，故为`yathājāto`。

722. තිකං භාග්‍යසම්පන්නෙ. පුඤ්ඤං, සුකතඤ්ච යස්මිං අත්ථි පුඤ්ඤවා, සුකතී, වන්තු, ඊ ච. ධනං ගහණං ලද්ධොති ධඤ්ඤො, යො. ද්වයං මහාවීරියෙ. මහාධිති මහාවීරියො. ද්වයං මහිච්ඡෙ. මහාසයොපි.

722. 关于有福者有三词。具足功德与善行者，称为`puññavā`(有福者)、`sukatī`(善行者)，有`vantu`、`ī`等后缀。获得财富者，称为`dhañño`(富裕者)，有`yo`后缀。关于大精进者有二词。`Mahādhiti`(大决心者)即`mahāvīriyo`(大精进者)。关于大欲求者有二词。亦有`mahāsayo`(大志者)。

ද්වයං බහුලහදයෙ, පසත්ථහදයෙ ච. හදයං බහුලං, පසත්ථඤ්ච යස්ස හදයී, හදයාලු ච, තබ්බහුලෙ ඊ, ආලු ච, සුහදයොපි.

关于具广大心者与具赞许心者有二词。心广大且受赞许者，称为`hadayī`(有心者)、`hadayālu`(有心者)，在表示“众多”的意义上，有`ī`、`ālu`等后缀，亦称`suhadayo`(善心者)。

723. ද්වයං හට්ඨචිත්තෙ. ‘‘හාසමනො විකුබ්බානො, පමානො හට්ඨමානසො’’ති අමරසීහො. ද්වයං දුම්මනෙ. දුට්ඨං, දුක්ඛිතං වා මනො යස්ස. විරූපං මනො යස්ස. අන්තමනොපි.

723. 关于欢喜心者有二词。“欢欣者、喜悦者、愉悦者、心喜者”，此乃《阿摩罗词典》(Amarasiṃha)所说。关于忧恼心者有二词。心恶劣或痛苦者。心丑陋者。亦有`antamanopi`(卑劣心者)。

චතුක්කං [Pg.471] බහුප්පදෙ. යාචකානං වදං වචනං ජානාතීති වදානියො, වදඤ්ඤූ ච, ඉයො, රූ ච, පුබ්බත්‍රඤ්ඤස්ස නාදෙසො, මජ්ඣදීඝො ච. දානෙ සොණ්ඩො පසුතො. සොණ්ඩසද්දොත්‍ර මජ්ජමදෙත්‍යෙකෙ, ථූලලක්ඛොප්‍යත්‍ර, දානත්ථං ථූලං ලක්ඛං අස්ස.

关于多施者有四词。知晓乞求者言语者，称为`vadāniyo`(慷慨者)、`vadaññū`(知言者)，有`iyo`、`ñū`等后缀，前`ñ`不省略，中间元音亦可长音。于布施上，他是`soṇḍo`(沉溺者)、`pasuto`(热衷者)。此处`soṇḍa`一词，有人认为指醉酒，亦有人认为指粗显之相，即为布施之目的而有粗显之相。

724. සිලොකො පාකටමත්තෙ. ඛ්‍යා පකාසනෙ, තො. පතිපුබ්බො ඉ ගමනෙ, තො. අභිමුඛං එතීති පතීතො. ඤා අවබොධනෙ, තො, පඤ්ඤාතො, අභිඤ්ඤාතො ච. පථ ඛ්‍යානෙ. සු ගතිබුද්ධීසු, තො, සුතො, විස්සුතො ච, සු සවනෙ වා, කම්මෙ තො. විද ඤාණෙ, විදිතො. සිධු සංරාධෙ, තො, සිධ සංසිද්ධියං වා. කට ගතියං, දස්සනං කටතීති පාකටො, උපසග්ගස්ස දීඝො.

724. 关于“显明”的诸词。词根`khyā`意为“昭示”，加`ta`后缀。词根`i`意为“去”，前加`pati`，加`ta`后缀。`Abhimukhaṃ eti`(走向)，故为`patīto`(知名者)。词根`ñā`意为“觉知”，加`ta`后缀，得`paññāto`(已知者)与`abhiññāto`(遍知者)。词根`patha`意为“宣说”。词根`su`意为“去”与“知”，加`ta`后缀，得`suto`(闻名者)与`vissuto`(广闻者)；或词根`su`意为“听闻”，作被动义时，加`ta`后缀。词根`vida`意为“知”，得`vidito`(已知者)。词根`sidhu`意为“圆满”，加`ta`后缀；或词根`sidha`意为“完全成功”。词根`kaṭa`意为“去”，`dassanaṃ kaṭati`(显现)，故为`pākaṭo`(显明者)，其前缀元音长化。

725. තිපාදං ඉස්සරෙ. ඊස ඉස්සරියෙ, ඊසතීති ඉස්සරො, අරො, රස්සාදි, ද්විත්තං. නී නයෙ, ණ්වු, නායකො. සං ධනං අස්සත්ථීති සාමී, දීඝාදි, රස්සන්තෙ සාමිපි. පා රක්ඛණෙ,ති, රස්සාදි, පති. අධිපුබ්බෙ අධිපති. ඊස ඉස්සරියෙ, අ, ඊසො. පභවතීති පභු, උ, පභූපි. අය ගමනෙ, යො, අය්‍යො. අධිපාතීති අධිපො, රො. අධිභවතීති අධිභූ, ක්වි. නී නයෙ, රිතු, නෙතා.

725. 关于主宰者的诸词。词根`īsa`意为“主宰”，`īsati`(主宰)，故为`issaro`(主宰者)，后缀为`aro`，并有元音短化、辅音叠合等变化。词根`nī`意为“引导”，加`ṇvu`后缀，得`nāyako`(领导者)。拥有自己的财富者，故为`sāmī`(主人)，有元音长化等变化，词尾短音时亦作`sāmi`。词根`pā`意为“守护”，加`ti`后缀，并有元音短化等变化，得`pati`(主)。前加`adhi`，则为`adhipati`(主宰者)。词根`īsa`意为“主宰”，加`a`后缀，得`īso`(主宰者)。`Pabhavati`(生起)，故为`pabhu`(主)，后缀为`u`，亦可为长音`pabhū`。词根`aya`意为“去”，加`yo`后缀，得`ayyo`(尊者)。`Adhipāti`(统御)，故为`adhipo`(统御者)，后缀为`ro`。`Adhibhavati`(胜伏)，故为`adhibhū`(胜伏者)，后缀为`kvi`。词根`nī`意为“引导”，加`ritu`后缀，得`netā`(领导者)。

තිකං [Pg.472] බහුධනෙ. ඉභං අරහතීති ඉබ්භො, වො, වණ්ණවිපරියයො. ඣෙ චින්තායං, අ, අජ්ඣායති ධනං අඩ්ඪො, ඣස්ස ඪො, අසරූපද්විත්තං, රස්සාදි ච. ධනා අතිසයෙ ඊ, ධනී.

多财者有三（同义词）。应得象(ibha)者，故为`ibbho`（富裕者），（此词有）音位转换。（词根）`Jhe`意为思考，（加）`a`（后缀）。思虑财富者，故为`aḍḍho`（富裕者），（此词有）`jh`转为`ḍh`，异类辅音叠合，以及元音短化等变化。由`dhana`（财富）一词，在表示极多时，（加）`ī`后缀，（故有）`dhanī`（富裕者）。

726. ද්වයං දක්ඛිණෙය්‍යෙ. දානං පටිග්ගණ්හිතුං අරහතීති දානාරහො, දක්ඛ වුද්ධියං, සීඝත්ථෙ ච, දක්ඛන්ති භොගසම්පදාදීහි යාය, සා දක්ඛිණා, ඉණො, තං අරහතීති දක්ඛිණෙය්‍යො.

726. 应受供养者有二（同义词）。堪受布施者，故为`dānāraho`（应受布施者）。（词根）`dakkha`意为增长与迅速；能使（受者）财富等增长之物，彼即是`dakkhiṇā`（供品）；应受彼（供品）者，故为`dakkhiṇeyyo`（应受供养者），（此词有）`iṇo`后缀。

ද්වයං ස්නෙහවති. සිනිහ පීතියං, ධො, හස්ස දො, සිනිද්ධො, වච්ඡො සිනෙහො යස්සත්ථි වච්ඡලො, ලො.

具爱者有二（同义词）。（词根）`Siniha`意为喜爱，（加）`dho`（后缀），`h`转为`d`，（故有）`siniddho`（亲爱者）。对小牛有爱者，故称`vacchalo`（慈爱者），（此词有）`lo`后缀。

පමාණිකො පරික්ඛකො, පරික්ඛතෙ අවධාරයතෙ පමාණෙහි අත්ථන්ති පරික්ඛකො, ඉක්ඛ දස්සනඞ්කෙසු, ණ්වු. කාරණං ජානාතීති කාරණිකො, ඉකො.

`Pamāṇiko`（审察者）、`parikkhako`（考察者）。以标准衡量并确定意义者，故称`parikkhako`（考察者），（词根）`ikkha`指看与标记，（此词有）`ṇvu`后缀。知晓原因者，故称`kāraṇiko`（知因者），（此词有）`iko`后缀。

ද්වයං ආසත්තෙ. සන්ජ සඞ්ගෙ, තො. තං තං වත්ථු පරං පධානං අස්ස තප්පරො.

执著者有二（同义词）。（词根）`Sanja`意为系缚，（加）`to`（后缀），（成`satto`，执著者）。彼彼事物为其最上、主要者，故称`tapparo`（专注者）。

727. තිකං කාරුණිකෙ. කරුණා සීලං අස්ස කාරුණිකො. දයා කරුණා යස්සත්ථි දයාලු, ආලු. දුක්ඛිතෙසු සුට්ඨු රමතීති සූරතො, උපසග්ගස්ස දීඝතා.

727. 悲悯者有三（同义词）。以悲悯为性者，故为`kāruṇiko`（悲悯者）。具怜悯与悲悯者，故为`dayālu`（仁慈者），（后缀为）`ālu`。善于关怀受苦者，故为`sūrato`（悲悯者），其前缀元音长化。

ඉට්ඨත්ථෙ [Pg.473] අභිමතප්පයොජනෙ උය්‍යුතො පුග්ගලො උස්සුකො නාම, උට්ඨානං සුට්ඨු කායතීති උස්සුකො, හසාද්‍යනුට්ඨෙයං.

于所欲之义、所乐之目的上精勤的个人(puggala)，名为`ussuko`（勤奋者）。善于精勤者，故为`ussuko`（勤奋者），（此词）不应有轻浮等（行为）。

යො ආලස්‍යාවසාදීහි අනුතිට්ඨති, සො දීඝසුත්තො, දීඝඤ්ච තං සුත්තඤ්ච, තමිව චරතීති දීඝසුත්තං, දීඝසුත්තපරියන්තිකං කාරියං කරොතීති දීඝසුත්තො. චිරෙන ක්‍රියානුට්ඨානං අස්ස.

凡因懈怠与沮丧而拖延者，彼即是`dīghasutto`（拖延者）。其行为如长线般拖延，故称`dīghasuttaṃ`（拖延）。将事情拖延至如长线之末者，故称`dīghasutto`（拖延者）。其行为之执行缓慢。

728. ද්වයං පරායත්තෙ, පරස්මිං, පරෙන වා අධීනො පරාධීනො, අඣන්තා සකත්ථෙ ඉනො යදාදිනා. පරතන්තො, පරවා, අත්තවාපි, තන්තයතීති තන්තො, තන්ත කුටුම්බධාරණෙ, අ, පරො තන්තො නියාමකො යස්ස. පරො සෙට්ඨො නායකො, අත්තා ච අත්ථීති පරවා, අත්තවා ච, වන්තු.

728. 依他者有二（同义词）。依附于他人，或受他人控制者，故为`parādhīno`（依他者），（此词由`yadādi`等规则加）`ino`后缀，用于自身义。亦有`paratanto`（他系者）、`paravā`（他随者），以及`attavā`（自主者）。（词根）`tanta`意为维系家计，（加）`a`（后缀）为`tanto`（系统）；以他人之系统为主宰者，故为`paratanto`（他系者）。以他人为首、为领导者，故为`paravā`（他随者）；以自身为主者，故为`attavā`（自主者），（此二词有）`vantu`后缀。

ආයත්තතාමත්තෙ චතුක්කං. යත පයතනෙ, ආපුබ්බො අවසීභාවෙ, තො. අන්තෙන සමීපෙන සහාති සන්තකො, සකත්ථෙ කො. පරිග්ගය්හතෙ ‘‘සක’’න්ති කරීයතෙති පරිග්ගහො. අධිගතො ඉනො පභූ යෙනාති අධීනො.

表示“依止”义有四（同义词）。（词根）`Yata`意为努力，加前缀`ā`表示不自主，（加）`to`后缀，（成`āyatto`，依止者）。与终点或近处在一起者，故为`santako`（所属者），（此词有）`ko`后缀，用于自身义。被执持并被当作“自己的”，故为`pariggaho`（所有物）。凭借它而获得主人或主宰者，故为`adhīno`（所属者）。

සෙන අත්තනා ඊරිතං සීලං අස්සාති සෙරී, තස්මිං සෙරිනි ච සච්ඡන්දො වත්තති, සස්ස අත්තනො ඡන්දො යස්සත්ථීති සච්ඡන්දො, අ. සවසො, සයංවසී, නිරවග්ගහොපි.

由自己发起行为者，故为`serī`（自主者）。自主即是随自意而行。拥有自己意愿者，故为`sacchando`（随自意者），（此词有）`a`后缀。亦有`savaso`（自主者）、`sayaṃvasī`（自制者）、`niravaggaho`（无碍者）。

729. ගුණදොසෙ [Pg.474] අනිසම්ම අනුපපරික්ඛිත්වා යො කරොති, සො ජම්මො, ජම අදනෙ, මො.

729. 不审察、不省察功过而行事者，彼即是`jammo`（愚人）。（词根）`jama`意为吞食，（加）`mo`（后缀）。

ද්වයං අතිතණ්හෙ. ලුභ ලොභෙ, අ, ද්විත්තං, භස්ස පො, ලොලුපො, ලොලුභොපි.

极度渴爱者有二（同义词）。（词根）`lubha`意为贪婪，（加）`a`（后缀），辅音重复，`bh`转为`p`，故为`lolupo`（极贪者）；亦作`lolubho`（极贪者）。

තිකං ලුද්ධෙ. ගිධ අභිකඞ්ඛායං, තො. ලුභ ගිද්ධියං, තො. ලොල උම්මාදනෙ, අ, ලොලො. අථ මහාතණ්හාතිතණ්හගිද්ධානං කො භෙදො? මහාතණ්හො නානාරම්මණං ඉච්ඡති, අතිතණ්හො එකස්මිම්පි ආරම්මණෙ අනෙකවාරං, අධිකඤ්ච තසති, ගිද්ධො පන උභයථාපීති අයමෙතෙසං විසෙසො.

贪婪者有三（同义词）。（词根）`gidha`意为渴望，（加）`to`（后缀），成`giddha`（贪求者）。（词根）`lubha`意为贪婪，（加）`to`（后缀），成`luddha`（贪婪者）。（词根）`lola`意为使狂乱，（加）`a`（后缀），成`lolo`（贪欲者）。那么，`mahātaṇho`（大贪者）、`atitaṇho`（极度渴爱者）与`giddho`（贪婪者）有何区别呢？`mahātaṇho`欲求种种不同的所缘；`atitaṇho`则对同一所缘多次且过度地渴求；而`giddho`兼具两者。这即是它们的差别。

යො ක්‍රියාසු මන්දො, සො කුණ්ඨො, කුණ්ඨ පටිඝාතෙ, ආලස්‍යෙ ච, අ.

于行为上迟钝者，彼即是`kuṇṭho`（迟钝者）。（词根）`kuṇṭha`意为阻碍与懒惰，（加）`a`（后缀）。

730. පඤ්චකං කාමකෙ. කමු ඉච්ඡායං, චුරාදි, රිතු, කාමයිතා, කාරිතලොපෙ කමිතා. යුම්හි කාමනො, කමනොපි. ණීපච්චයෙ කාමී, ණුකපච්චයෙ කාමුකො, අනුකො, අභිකොප්‍යත්‍ර, අනුකාමයතෙ අනුකො, ක්වි. අභිකාමයතෙ අභිකො, ක්වි. අතිකොපි.

730. 欲求者有五（同义词）。（词根）`kamu`意为欲求，属`curādi`（第十组动词）类，加`ritu`后缀，成`kāmayitā`（欲求者）；省略使役语态标记后，成`kamitā`（欲求者）。加`yu`后缀时，成`kāmano`（欲求者），亦作`kamano`（欲求者）。加`ṇī`后缀，成`kāmī`（欲求者）；加`ṇuka`后缀，成`kāmuko`（欲求者）。此处亦有`anuko`（随欲者）与`abhiko`（极欲者）。`anukāmayate`（随顺欲求）加`kvi`后缀，成`anuko`（随欲者）。`abhikāmayate`（强烈欲求）加`kvi`后缀，成`abhiko`（极欲者）。亦有`atiko`（过度欲求者）。

ද්වයං මත්තෙ. සුණ්ඩා සුරා, තත්‍ර කුසලො සොණ්ඩො, පානාගාරං වා සුණ්ඩා, තත්‍ර භවො, ඨිතං වා සොණ්ඩො. මද උම්මාදෙ[Pg.475], තො. උක්කටො, ඛිවොපි, මදෙන උද්ධතො උක්කටො, යදාදිනා උතො කටො මත්තත්ථෙ. ඛිව මදෙ, අ.

醉者有二（同义词）。`suṇḍā`指烈酒，善于此道者为`soṇḍo`（嗜酒者）；或`suṇḍā`指酒馆，在那里出生或停留者亦为`soṇḍo`（嗜酒者）。（词根）`mada`意为沉醉，（加）`to`（后缀），成`matta`（醉者）。亦有`ukkaṭo`（傲慢者）、`khivo`（醉者）。因醉酒而傲慢者，是为`ukkaṭo`（傲慢者）；此词由`yadādi`等规则构成，`uto kaṭo`表示“醉”义。（词根）`khiva`意为醉，（加）`a`（后缀）。

තිකං වචනකාරිනි. පවත්තිනිවත්තීසු විධාතුං සක්‍යො විධෙය්‍යො, ඉය්‍යො. ආදෙසිතං, ආදරෙන වා සුණොතීති අස්සවො, රස්සාදි, අ. සුන්දරං වචො ආචරියාදීනං එතස්මිං හෙතුභූතෙති සුබ්බචො. විනයග්ගාහීපි, විනයං විධිපටිසෙධවචනං ගහෙතුං සීලො විනයග්ගාහී.

顺从者有三（同义词）。于应行与应止之事上，能被教导者，是为`vidheyyo`（顺从者），（有）`iyyo`后缀。恭敬听闻教诲者，是为`assavo`（顺从者），（有）元音缩短等变化及`a`后缀。师长等之善言为其因缘者，是为`subbaco`（易劝导者）。亦有`vinayaggāhī`（领受教导者）；以领受教导——即许可与禁止之言——为性者，是为`vinayaggāhī`。

731. තඞ්ඛණුප්පත්තිඤාණං පටිභා, තාය යුත්තො පගබ්භො, සීඝමෙව ගබ්භතීති පගබ්භො, ගබ්භ ධාරණෙ.

731. 于刹那间生起的智慧是`paṭibhā`（急智）。具足此智者，是为`pagabbho`（自信者）。迅速变得自信者，是为`pagabbho`（自信者）；（词根）`gabbha`意为持有。

තිකං භීරුකෙ. භී භයං සීලො යස්ස භීසීලො. භායතීති භීරු, භී භයෙ, රු. රුකපච්චයෙ භීරුකො, සකත්ථෙ වා කො.

胆怯者有三（同义词）。以恐惧为天性者，是为`bhīsīlo`（惧性者）。因怖畏而为`bhīru`（胆怯者）；（词根）`bhī`意为怖畏，（有）`ru`后缀。加`ruka`后缀，成`bhīruko`（胆怯者）；或`ko`后缀用于自身义。

ද්වයං අසූරෙ. න වීරො සූරො අවීරො. කුච්ඡිතතරත්තා කාතරො, කුස්ස කාදෙසො.

无勇者有二（同义词）。非英雄、非勇健者，是为`avīro`（无勇者）。因其更为卑劣，故为`kātaro`（怯懦者）；`ku`被替换为`kā`。

ද්වයං හිංසාසීලෙ, හනනසීලො හිංසාසීලො, ඝාතුකො, උකො, හනස්ස ඝාතො. සරාරු, හිංසොපි.

伤害性者有二（同义词）。以杀害为性者，是为`hiṃsāsīlo`（伤害性者）。亦有`ghātuko`（杀害者），（有）`uko`后缀，`han`转为`ghāta`。亦有`sarāru`（残害者）、`hiṃso`（伤害者）。

732. තිකං කොධයුත්තෙ. කුධ කොපෙ, කුජ්ඣනසීලො කොධනො, යු. දුස දොසෙ, දොසනො, පටිඝො[Pg.476], යු. කුප කොපෙ, කුපතීති කොපී, ණී. අමරිසනොපි, නත්ථි මරිසනං ඛමා අස්ස අමරිසනො, මරිස අසහනෙ.

732. 具瞋恚者有三（同义词）。（词根）`kudha`意为愤怒，以愤怒为性者，是为`kodhano`（易怒者），（有）`yu`后缀。（词根）`dusa`意为憎恶，成`dosano`（瞋恚者）；亦有`paṭigho`（瞋恨者），（有）`yu`后缀。（词根）`kupa`意为愤怒，因其愤怒，故为`kopī`（忿怒者），（有）`ṇī`后缀。亦有`amarisano`（不容忍者）；无容忍、忍耐者，是为`amarisano`。（词根）`marisa`意为不忍受。

ද්වයං අධිකකොධයුත්තෙ. චණ්ඩතෙති චණ්ඩො, අ, චණ්ඩ කොපෙ. අතිරෙකං කුජ්ඣතීති අච්චන්තකොධනො. අච්චන්තකොපනොපි, තදා කුපතො යු.

具极度瞋恚者有二（同义词）。因其暴烈，故为`caṇḍo`（暴烈者），（有）`a`后缀；`caṇḍa`意为愤怒。过度愤怒者，是为`accantakodhano`（极度易怒者）。亦有`accantakopano`（极度忿怒者），此词由`kupa`加`yu`后缀而成。

පඤ්චකං ඛන්තියුත්තෙ. සහ ඛමනෙ, යු. ඛමු සහනෙ, යු. තුම්හි ඛන්තා, සත්ථාදි. තිතික්ඛා යස්සත්ථීති තිතික්ඛවා. මන්තුම්හි ඛන්තිමා, සවිභත්තිස්ස න්තුස්ස ආ.

具忍耐者有五（同义词）。（词根）`saha`意为忍受，（加）`yu`后缀，成`sahano`（忍受者）。（词根）`khamu`意为忍受，（加）`yu`后缀，成`khamano`（忍耐者）。加`tu`后缀时，成`khantā`（忍耐者），如`satthā`（导师）等。拥有`titikkhā`（忍耐）者，是为`titikkhavā`（具忍耐者）。加`mantu`后缀时，成`khantimā`（具忍耐者）；带格变化的`ntu`转为`ā`。

733. ද්වයං සද්ධායුත්තෙ. හි පදපූරණෙ. සද්ධා යස්සත්ථීති සද්ධාලු. සද්ධා රතනත්තයාදීසු පසාදො, තණ්හා, ආදරො ච. ද්වයං ධජයුත්තෙ. චිහනෙ ච පටාකායං, ධජො සොඵෙ ච සොණ්ඩිකෙ, සොඵො පුල්ලිඞ්ගං.

733. 具信者有二（同义词）。`hi`是填补音节的虚词。拥有`saddhā`（信）者，是为`saddhālu`（具信者）。`saddhā`（信）指对三宝等的`pasādo`（净信）、`taṇhā`（渴爱）与`ādaro`（尊重）。具旗帜者有二（同义词）。`dhajo`（旗帜）义为`cihana`（标志）与`paṭākā`（幡），亦指`sopha`（肿胀）与`soṇḍika`（象鼻）。`sopho`（肿胀）是阳性词。

ද්වයං නිද්දාසීලෙ. නිද්දා එව සීලං යස්ස සො නිද්දාසීලො. ද්වයං පභායුත්තෙ. භා දිත්තිම්හි, සරපච්චයො, රස්සාදි, ද්විත්තඤ්ච, භස්සරො, භාසා රති යස්සාති වා භස්සරො, රස්සාදි එව. සස්ස ද්විත්තාභාවෙ භාසුරො, අස්සු, භාස දිත්තියං වා, උරො, අථ වා ද්වයං බහුකථායුත්තෙ, භාසාසු සබ්බාසු බහූසු කථාසු රමතීති භස්සරො, ක්වි, භාසතීති වා භස්සරො, අරො, රස්සාදි, ද්විත්තඤ්ච, භාසාසු රමතීති වා භාසරො, ක්වි, මජ්ඣරස්සො, භාසතීති වා භාසරො, අරො, ඉමස්මිං පක්ඛෙ අස්සුත්තාභාවො.

关于嗜睡者有二词。以睡眠(niddā)为习性(sīlaṃ)者，是为嗜睡者(niddāsīlo)。关于具光辉者有二词。词根bhā义为“光辉”，加sara后缀，经元音缩短与辅音重复等，成bhassaro(光辉者)；或者，喜爱光明(bhāsā rati)者，是为bhassaro，同样经元音缩短等。若s不重复，则为bhāsuro(光辉者)，加assu后缀；或由词根bhāsa(义为“光辉”)加uro后缀。又或者，关于多话者有二词。于一切众多言语中乐于安住者，是为bhassaro(健谈者)，加kvi后缀；或因其言说，故为bhassaro，加aro后缀，经元音缩短与辅音重复等。或乐于言语者，是为bhāsaro(健谈者)，加kvi后缀，中间元音缩短；或因其言说，故为bhāsaro，加aro后缀，在此情况下无assu后缀。

734. තිකං [Pg.477] නග්ගෙ. න ගච්ඡතීති නග්ගො, ද්විත්තං, ලග්ග සඞ්ගෙ වා, නත්තං, නජි ලජි බිලෙ වා, ණො, ජස්ස ගො, ද්විත්තං. දිසා එව අම්බරං වත්ථං එතස්ස, න පකතිවත්ථන්ති දිගම්බරො. සස්ස ගො. නත්ථි වත්ථං එතස්ස, අථ වා දිගම්බරා වත්ථා, අඤ්ඤතිත්ථිකො අවත්ථො චාති එතෙ ද්වෙ නග්ගො නාම, නග්ගා නාමාති වා, ‘‘තෙ ඉත්ථිඛ්‍යා පො, සත්ත පකරණානි අභිධම්මො නාමා’’ත්‍යාදීසු විය සඤ්ඤාසඤ්ඤීසද්දානං වචනභෙදස්සාපි සම්භවතො. නග්ගො ච නග්ගො ච නග්ගා, පුරිමස්මිං පක්ඛෙ පන සාමඤ්ඤතාය එකවචනනිද්දෙසො.

734. 关于裸者有三词。因“不行”(na gacchati)，故为裸者(naggo)，经辅音重复；或由词根lag(义为“执著”)于“系缚”(saṅge)，加natta后缀；或由词根naj、laj(义为“在洞穴中”)，加ṇo后缀，j变为g，并经辅音重复。以方角(disā)为衣(ambaraṃ)，无自然衣(pakativattha)，故名空衣者(digambaro)；s变为g。无衣者，或者说以方角为衣者，以及无衣的其他外道，此二者名为裸者(naggo)，或裸者们(naggā)。这就像在‘彼等名为女性’、‘七部论名为阿毗达摩(abhidhammo)’等例子中，能指(saññā)与所指(saññī)二词的数也可能不同。裸者与裸者合为裸者们(naggā)，但在前一种情况下，因其普遍性而用单数作解释。

ද්වයං භක්ඛකෙ. ඝස අදනෙ, මරො, ඝස්මරො. භක්ඛ අදනෙ, ණ්වු.

关于食者有二词。词根“ghas”(吃)加后缀“maro”，成“ghasmaro”(贪食者)。词根“bhakkh”(吃)加后缀“ṇvu”，成“bhakkhaka”(食者)。

වත්තුං සොතුඤ්ච අකුසලො, වචනෙ සවනෙ ච අකුසලො එළමූගො නාම, එළො බධිරො, මූගො අවචනො, කම්මධාරයො, සඨෙපි එළමූගො.

不善于说与听者，即不善于言语与听闻者，名为聋哑者(eḷamūgo)。“eḷo”是聋者，“mūgo”是哑者，此为持业释。狡猾者亦称“eḷamūgo”。

735. මුඛරාදයො තයො අප්පියවාදිනි. වාඣාවාඣෙසු මුඛං අස්සත්ථි, නින්දායං රො. නින්දිතං මුඛං යස්ස දුම්මුඛො. අබද්ධං අනග්ගළං මුඛං යස්ස අබද්ධමුඛො.

735. “饶舌者”(mukhara)等三词指说非爱语者。“mukhara”是在争吵(vājhāvājhesu)中有口之人，后缀“ro”用于贬义。其口应受谴责者，为“恶口者”(dummukho)。其口无束缚、无障碍者，为“无羁口者”(abaddhamukho)。

බහු [Pg.478] ච ගාරය්හඤ්ච වචො යස්ස සො වාචාලො නාම. කුච්ඡිතා වාචා අස්ස සන්තීති වාචාලො, නින්දායං ලො.

其言语多且应受谴责者，名为“多言者”(vācālo)。或因其有可鄙之言语而为“vācālo”，后缀“lo”用于贬义。

ද්වයං සුවචනෙ. වදතීති වත්තා, පසංසායං තු. වදතීති වදො. සො පදපූරණෙ.

关于善说者有二词。“说者”(vattā)是说话之人，后缀“tu”用于赞扬。“说者”(vado)也是说话之人。“so”仅为补足音节的虚词。

736. තිකං අත්තනියෙ. නෙතබ්බොති නියො, නියො එව නිජො, නී නයෙ, ණ්‍යො, යස්ස ජො, සමීපෙ ජායතීති වා නිජො. සස්ස අත්තනො අයං සකො, ඉදමත්ථෙ කො, සො එව වා සකො, සස්සායං සකො, ණො. අත්තනි ජාතො අත්තනියො, අනියො.

736. 关于“自己的”有三词。“应被引导”(netabbo)，故为“niyo”；“niyo”即“nijo”(自己的)。其词源为：词根“nī”(引导)加后缀“ṇyo”，“y”变为“j”；或“在近处出生”(samīpe jāyati)，故为“nijo”。“sako”(自己的)源于“sa”(自己的)；后缀“ko”用于此义。或“so”即“sako”。或“sa”加后缀“ṇo”成“sako”。“从自己所生”(attani jāto)，故为“attaniyo”(自己的)，亦作“aniyo”。

තිකං අච්ඡරියෙ. විපුබ්බො මහ පූජායං, භූවාදි, ණ්‍යො, මන්තලොපො, විම්හයො. ආපුබ්බො චර ගතිභක්ඛනෙසු, අ, චරස්ස ච්ඡරියො, රස්සාදි ච, අච්ඡරියො. න භවිත්ථාති අබ්භුතො, අසරූපද්විත්තං, රස්සො ච, අභූතොපි.

关于稀有之事有三词。前缀“vi”加词根“mah”(崇拜)，属“bhū”等类，加后缀“ṇyo”，并省略尾音节，成“vimhayo”(惊奇)。前缀“ā”加词根“car”(行、食)，加后缀“a”，“cara”变为“cchariyo”，并有元音短化等变化，成“acchariyo”(稀有)。“未曾有”(na bhavittha)，故为“abbhuto”(未曾有)，有异形辅音双写和元音短化，亦作“abhūto”。

සොකාදීහි ඉතිකත්තබ්බතාපටිපත්තිසුඤ්ඤො විහත්ථො, බ්‍යාකුලො ච. වික්ඛිත්තො හත්ථො යස්ස විහත්ථො. කුල සඞ්ඛ්‍යානෙ විආපුබ්බො.

因忧愁等而不知所措、行无所依者，名为“困惑者”(vihattho)，亦名“混乱者”(byākulo)。其词源为：其手“散乱”(vikkhitto hattho)，故为“vihattho”。词根“kul”(聚集)加前缀“vi”与“ā”，成“byākulo”。

කතසන්නාහො වධුද්‍යතො හන්තුමුද්‍යතො උය්‍යුතො ආතතායී නාම. ‘‘වධුය්‍යුත්තො’’තිපි පාඨො. ආපුබ්බො තා පාලනෙ, ණී, ද්විත්තං, ආකාරන්තානමායො, ආතතායී.

已披甲(katasannāho)、准备杀戮(vadhudyato)、意欲杀戮(hantumudyato)、已准备好(uyyuto)者，名为“攻击者”(ātatāyī)。亦有“vadhuyyutto”的读法。其词源为：前缀“ā”加词根“tā”(守护)，加后缀“ṇī”，辅音双写，以“ā”结尾的词干变为“āy”，成“ātatāyī”。

737. සීසච්ඡෙජ්ජම්හි [Pg.479] සීසච්ඡෙදාරහෙ වජ්ඣො. හන්තබ්බොති වජ්ඣො, හන හිංසායං, ණ්‍යො, හනස්ස වධො, ඣස්ස ඣො. අසරූපද්විත්තං, වජ්ඣො.

737. 在斩首的语境中，应被斩首者为“应处刑者”(vajjho)。“应被杀”(hantabbo)，故为“vajjho”。其词源为：词根“han”(杀)，加后缀“ṇyo”，“han”变为“vadh”，并有异形辅音双写，成“vajjho”。

තිකං වක්කාසයෙ. නිකන්තතීති නිකතො, කන්ත ඡෙදනෙ, අ, නලොපො. සඨ කෙතවෙ, අ. නත්ථි උජුතා යස්ස අනුජු.

关于狡猾者有三词。“切割”(nikantati)，故为“nikato”(卑劣者)；其词源为词根“kant”(切割)，加后缀“a”，并省略“n”。词根“saṭh”(欺骗)，加后缀“a”，成“saṭho”(狡猾者)。“无正直”(natthi ujutā)，故为“anuju”(不正直者)。

තිකං භෙදකාරකෙ. සූච පෙසුඤ්ඤෙ, ණ්වු. පිසි සඤ්චුණ්ණනෙ, පිසි අවයවෙ වා, පිසතීති පිසුණො, යදාදිනා උනො, ණත්තං. කණ්ණෙ ජපතීති, අලුත්තසමාසො, අරුචිතබ්බරොචකෙපි කණ්ණෙජපො.

关于离间者有三词。词根“sūc”(告密)在离间义中，加后缀“ṇvu”，成“sūcako”(告密者)。词根“pis”(粉碎)在粉碎义中，或“pis”(部分)在部分义中；“粉碎”者，故为“pisuṇo”(离间者)；依“yadādi”等规则加后缀“uno”，“n”变为“ṇ”。“在耳边低语”(kaṇṇe japati)，故为“kaṇṇejapo”(耳语者)，此为不省略格尾复合词；在令人不悦之事上饶舌者亦称“kaṇṇejapo”。

ද්වයං පහරණසීලෙ. ධුබ්බී හිංසායං, තො, භුජාදි. වඤ්චයතෙ විප්පලපතෙති වඤ්චකො, වඤ්ච ගමනෙ.

关于有攻击习性者有二词。词根“dhubh”(伤害)，加后缀“to”，属“bhuj”等类，成“dhutto”(恶棍)。“欺骗”(vañcayati)、“胡说”(vippalapati)，故为“vañcako”(欺骗者)；词根“vañc”(去)。

738. අරියාසාමඤ්ඤෙන ච බාලපුරිසස්ස ලක්ඛණමාහ. හි පදපූරණෙ. යො පුරිසො යො ජනො, ජනපරියායො චෙත්ථ පුරිසසද්දො ‘‘ද්වෙ මහාපුරිසා අභිනික්ඛන්තා’’ත්‍යාදීසු විය, අනිසම්ම අනුපපරික්ඛිත්වා වධබන්ධනාදිකිච්චං කරොති, සො ඛලු එකන්තතො ‘‘චපලො’’ති විඤ්ඤෙය්‍යො, කස්මා? අවිනිච්ඡිතකාරිත්තා සම්මා අවිනිච්ඡිතස්ස කාරියස්ස කරණසීලත්තා. චප කක්කරණෙ, චප සන්තානෙ වා, අලො, චපලො.

738. 现在说与圣者相对的愚人之相。“hi”仅为补足音节的虚词。若有人(puriso)，即任何众生(jano)——此处“purisa”一词是“jana”的同义词，如在‘二位大士(mahāpurisā)出家’等句中——不经审察、不加辨别地行杀戮、捆绑等事，他确实应被识为“轻率者”(capalo)。为何？因其行事未经决断，即习惯于做未经妥善决断之事。词根“cap”(摇摆)，或“cap”(相续)，加后缀“alo”，成“capalo”。

739. චතුක්කං [Pg.480] කදරියෙ. කුච්ඡිතං දදාතීති ඛුද්දො, දො, කස්ස ඛො, අදානසීලතාය සම්පරායෙසු ඛුද්දං බුභුක්ඛිස්සාමීති වා ඛුද්දො, ඛුද බුභුක්ඛායං, දො අනාගතත්ථෙ. පරානුපභොගෙන අත්ථසඤ්චයසීලත්තා කුච්ඡිතො අරියො අත්ථපති කදරියො, අදායකත්තා කුච්ඡිතං ඨානං අරතීති වා කදරියො, ඉයො. දානාදීසු නමනාභාවෙන ථද්ධෙන මච්ඡෙරයුත්තචිත්තෙන සහිතතාය ථද්ධමච්ඡරී, ඊ. කුච්ඡිතො පණො යස්ස කපණො, කිපචානො, මිතප්පචොපි. කුච්ඡිතං පචානොති දුතියාසමාසො. මිතං පචතීති මිතප්පචො, ණො.

739. 关于悭吝者有四词。因“卑劣地给予”(kucchitaṃ dadāti)，故为khuddo(吝啬者)，加do后缀，ka变为kha；或因不施舍的习性，(心想：)“来世我将挨饿”，故名khuddo；词根khud(饿)为饥饿义，do用于未来时。因有不让他人享用而积聚财富的习性，故为可鄙的富人，名为kadariyo(悭吝者)；或因不施舍而趣向卑劣之处，故名kadariyo，加iyo后缀。因在布施等方面没有谦恭之心，与顽固、吝啬之心相应，故名thaddhamaccharī(顽固吝啬者)，加ī后缀。其营生卑劣者，名为kapaṇo(可怜者)，亦作kipacāno，亦作mitappaco。“卑劣地烹煮”是第二格复合词。少量地烹煮者名为mitappaco，加ṇo后缀。

අද්ධං දලිද්දෙ. නත්ථි කිඤ්චනං අප්පමත්තකම්පි ධනං යස්ස අකිඤ්චනො. දලිද්ද දුග්ගතියං, අ, දල විදාරණෙ වා, ඉදො, ද්විත්තං. දීන දුග්ගතභාවෙ, දීනො, දි ඛයෙ වා, ඊනො. නත්ථි ධනං අස්ස. නින්දිතං ගමනං අස්ස දුග්ගතො.

确实为贫穷义。无丝毫财物者，名为akiñcano(一无所有者)。Dalidda(贫穷)为不幸义，加a后缀；或从词根dala(撕裂)之撕裂义，加ido后缀，并叠音。Dīna(卑贱)为不幸状态义，成dīno；或从词根di(衰败)之衰败义，加īno后缀。彼无财富。其所趣向可鄙者，名为duggato(不幸者)。

740. යං කම්මං ‘‘ඉදමහං උප්පාදෙස්සාමී’’ති අසම්භාවිතං අචින්තිතමෙව හුත්වා සම්පත්තං, තං ‘‘කාකතාලීය’’න්ත්‍යුච්චතෙ. තාලස්ස ඉදං ඵලං තාලං, කාකො ච තාලඤ්ච කාකතාලානි, තෙහි සදිසං කම්මං කාකතාලියං, කාකස්ස, තාලඵලස්ස උඩ්ඩනපතනසදිසං කම්මන්ත්‍යත්ථො.

740. 若有某事，未曾预期、未经思虑“我将使之发生”而发生，则被称为“kākatālīya”(鸦与棕榈果之事，即纯属巧合之事)。此为棕榈树(tāla)之果。乌鸦(kāka)与棕榈果(tāla)合称kākatālāni。与此相似之事为kākatāliyaṃ。其义为：此事犹如乌鸦飞来与棕榈果坠落(同时发生)。

චතුක්කං යාචකෙ. යාචනං කරොතීති යාචනකො, යාචතීති වා, යාච යාචනෙ, යු. සකත්ථෙ කො. අත්ථ යාචනායං, අත්ථනං අත්ථො, සො අස්සත්ථීති අත්ථී. ණ්වු, යාචකො[Pg.481]. ‘‘මාදිසස්ස ධනං දත්වා රාජා සග්ගං ගමිස්සතී’’ත්‍යාදිනා දානඵලං වණ්ණෙත්වා වකති යාචතීති වනිබ්බකො, වණ්ණස්ස වනි, වක ආදානෙ, ආදානමෙත්ථ යාචනමෙව.

四者为乞求者义。行乞求者，或乞求者，是为yācanako。词根yāca为乞求义，加yu后缀。ko用于自身义。词根Attha为乞求义，atthanaṃ即attho（所求之事），拥有此者是为atthī。从yāca加ṇvu后缀，成yācako。以“国王布施财富给我这样的人，将生天上”等语，赞叹布施的果报而乞求者，是为vanibbako。vaṇṇa变为vani，词根vaka为接受义，此处的接受即是乞求。

741. කිඤ්චිදූනකන්තං පතිපාදෙන නාමං. පක්ඛිසප්පමච්ඡාදයො අණ්ඩතො ජාතත්තා අණ්ඩජා. නරාදයො පන ගබ්භාසයසඞ්ඛාතජලාබුතො, තත්‍ර වා ජාතත්තා ජලාබුජා. කිමි ච ඩංසා ච ආදිනා මකසමඞ්ගුරාදයො ච සෙදජා, සෙදකාරණත්තා උස්මා සෙදො, තතො ජාතා සෙදජා. දෙවො ච ආදිනා බ්‍රහ්මනෙරයිකාදයො ච ඔපපාතිකා, උපගන්ත්වා පතතීති උපපාතී, ණී, සොළසවස්සුද්දෙසිකාදිකො අත්තභාවො, සො යෙසමත්ථි, තෙ ඔපපාතිකා.

741. 以下略举其名。鸟、蛇、鱼等从卵中出生，故为aṇḍajā（卵生）。人等则从名为胎藏(gabbhāsaya)的胞胎(jalābu)中，或于彼处出生，故为jalābujā（胎生）。蠕虫(kimi)、蚊虻(ḍaṃsa)等，以及苍蝇(makasa)、maṅgura等为sedajā（湿生）。因热是湿气(seda)之因，故热即是湿气，从彼出生者为sedajā。天神等，以及梵天、地狱众生等为opapātikā（化生）。“前往而出现”，是为upapātī，加ṇī后缀。他们拥有如十六岁少年般的身体，拥有此身体者，即是opapātikā。

742. ජණ්ණුමත්තෙ ජණ්ණුප්පමාණයුත්තෙ උදකාදිම්හි ජණ්ණුතග්ඝො, ජණ්ණුප්පමාණො ජණ්ණුතග්ඝො, පමාණත්ථෙ තග්ඝො, ජණ්ණුප්පමාණො ජණ්ණුමත්තො, පමාණත්ථෙ මත්තො, තස්මිං.

742. 于及膝深(jaṇṇumatte)中：即于与膝等量(jaṇṇuppamāṇayutte)的水等中。Jaṇṇutaggho：及膝之量(jaṇṇuppamāṇo)是为jaṇṇutaggho，后缀taggha用于“量”义。及膝之量(jaṇṇuppamāṇo)是为jaṇṇumatto，后缀matta用于“量”义。于此(tasmiṃ)。

කිඤ්චිදූනකෙ අප්පමත්තකයුත්තෙ කප්පො, ඌනස්ස අප්පකතාය කප්පීයති එකාදිවසෙන පරිච්ඡිජ්ජතීති කප්පො, කප්ප පරිච්ඡෙදනෙ.

稍微不足(kiñcidūnake)，与少量相应者，是为kappo。因其不足之处甚微，故以一日等来规定或限定，是为kappo。词根kappa为限定义。

චතුක්කං [Pg.482] පරියාපන්නෙ. අන්තො ගච්ඡතීති අන්තග්ගතං, ‘‘ලොපඤ්ච තත්‍රාකාරො’’ති ඔලොපෙ අආගමො, ද්විත්තං. අන්තොගතම්පි. පරිච්ඡින්දිත්වා ආපන්නං ගහිතං පරියාපන්නං. ගාධ පතිට්ඨායං, අන්තො ඔගාධතීති අන්තොගධං, රස්සො, ඔගාධතීති ඔගධං.

四者为包含义。进入内部者，是为antaggataṃ；根据语法规则，（anto+gataṃ）省略o，加入a，并叠音。亦作antogataṃ。限定后获得、掌握者，是为pariyāpannaṃ。词根Gādha为立足义。深入内部者，是为antogadhaṃ，有短元音。深入者，是为ogadhaṃ。

743. ද්වයං සාධිතෙ. රාධ සාධ සිද්ධියං, කම්මනි තො.

743. 二者为已成就义。词根rādha与sādha为成就义，加to后缀，用于被动义。

ද්වයං කුථිතෙ. පච පාකෙ, අතීතෙ කත්තරි තො, තස්ස ක්කො, චලොපො. කුථ නිප්පක්කෙ, තො.

二者为煮熟义。词根paca为烹饪义，加过去主动分词后缀to，其变为kko，c被省略，而成pakka。词根kutha为烹煮义，加to后缀，而成kuthita。

ආපදං බ්‍යසනං පත්තො ආපන්නො නාම, අතිපීළනං ආපජ්ජතීති ආපන්නො, ‘‘ආ තුකොධමුදාට්ටීසූ’’ති හි එකක්ඛරකොසො . පද ගමනෙ, ‘‘ආපන්නො ච විපත්තිම්හි, පත්තෙ ච වාච්චලිඞ්ගිකො’’ති නානත්ථසඞ්ගහො.

遭遇灾难、不幸者，是为āpanno。遭受极度压迫者，是为āpanno。根据《一字宝库》(Ekakkharakosa)，“ā”用于愤怒、欢喜、迟钝等义。词根pada为行进义。根据《多义集》(Nānatthasaṅgaho)，“āpanno用于不幸义，亦用于已达义，通三性”。

ද්වයං පරෙසමවසගතෙ. නත්ථි වසො ආයත්තො පරෙසං එතස්මිං සෙරීභූතෙති විවසො, අවසො ච.

二者为受制于他人义。于彼无有自在(vaso)，受制于他人，非独立自主，是为vivaso，亦作avaso。

744. ඡක්කං ඛිත්තෙ. නුද පෙරණෙ, නුද ඛෙපෙ වා, තො, තස්ස ඉන්නො. අනින්නාදෙසෙ භුජාදි, නුත්තො. නුතොපි. අසු ඛෙපනෙ, තො, භුජාදි, අත්තො. ඛිප පෙරණෙ, තො.

744. 六者为已投掷义。词根nuda为推动义，或为投掷义，加to后缀，其变为inno而成ninna。在不变为inna的情况下，属bhujādi类，成nutto。亦作nuto。词根asu为投掷义，加to后缀，属bhujādi类，成atto。词根khipa为推动义，加to后缀而成khitta。

ඊර [Pg.483] ගතියං, කම්පනෙ ච, ඉතො, ඊරිතො. ආපුබ්බො විධ පෙරණෙ, තො, ආවිද්ධො.

词根īra为运动义，亦为颤动义，加ito后缀，成īrito。前缀ā加词根vidha为推动义，加to后缀，成āviddho。

චතුක්කං කම්පිතෙ. කම්ප චලනෙ, ධූ විධුනනෙ, කම්පනෙ ච. ධූතො, ආධූතො, චල කම්පනෙ, චලිතො. වෙල්ලිතො, පෙඛිතොපි. වෙල්ල චලනත්ථො. පෙඛ ගත්‍යත්ථො, පෙඛිතො.

四者为已颤动义。词根kampa为移动义。词根dhū为摇动义，亦为颤动义，其分词为dhūto、ādhūto。词根cala为颤动义，成calito。Vellito，亦作pekhito。词根vella为移动义。词根pekha为行进义，成pekhito。

ද්වයං නිසිතෙ. නිසි නිසානෙ. තිජ නිසානෙ, නිසානං තික්ඛකරණං, උභයත්‍රාපි කම්මනි තො.

二者为已磨利义。词根Nisi为磨利义。词根Tija为磨利义，磨利即是使之尖锐。两者皆在被动义中加to后缀。

745-746. තිකං පත්තබ්බෙ. පත ගමනෙ, තබ්බො. ගමු ගතියං, ණ්‍යො, ම්‍යස්ස ම්මො වා, ගම්මං, ගම්‍යං, ද්‍යස්ස ජ්ජො, ආපජ්ජං.

745-746. 三者为应达到义。词根Pata为行进义，加tabba后缀。词根Gamu为行进义，加ṇya后缀，my或变为mm，形成gammaṃ、gamyaṃ。从词根Pad（与前缀ā连用），dy变为jj，形成āpajjaṃ。

ද්වයං පරිණතෙ. පචිනො අනෙකත්ථත්තා ඉහ පරිණතත්ථො. නමු නමනෙ, භූවාදි, කත්තරි තො, සමා ද්වෙ තුල්‍යත්ථා.

二者为已成熟义。词根Paci因有多义，此处取已成熟义。词根Namu为弯曲义，属bhūvādi类，在主动义中加to后缀。此二者同义。

පඤ්චකං වෙඨිතෙ. වෙඨ වෙඨනෙ. වලමිව වලයං, කුණ්ඩලාකාරං වලයං කතං වලයිතං, නාමධාතු, කාරිතන්තා තො. රුධ ආවරණෙ, රුද්ධං. සංපුබ්බො වු සංවරණෙ, සංවුතං. සමන්තතො වුතං ආවුතං, වු සංවරණෙ, සබ්බත්‍ර කම්මනි තො.

五者为已缠绕义。词根Veṭha为缠绕义。Valayaṃ如同环；valayitaṃ是被作成环状，作成耳环的形状，此为名词派生动词(nāmadhātu)，由使役态加to后缀构成。词根Rudha为遮挡义，形成ruddhaṃ。词根Vu与前缀saṃ连用是覆盖义，形成saṃvutaṃ。Āvutaṃ是从四面八方被覆盖，词根Vu是覆盖义。所有情况皆在被动义中加to后缀。

ද්වයං [Pg.484] පරිඛාදිනා පරික්ඛිත්තෙ. පරි සමන්තතො කරීයතෙති පරික්ඛිත්තං, පරික්ඛතම්පි. වු සංවරණෙ, නිවුතං.

二者为被壕沟等围绕义。Parikkhittaṃ是因为它被周遍造作；亦作parikkhataṃ。词根Vu为覆盖义，形成nivutaṃ。

තිකං විත්ථතෙ. සර ගතියං, තො, තස්ස ටො, රලොපො, විසටං. තනු විත්ථාරෙ, තො, තස්ස තො, නලොපො, විත්ථතං, තතං.

三者为已扩展义。词根Sara为行进义，加to后缀，ta变为ṭa，r音脱落，形成visaṭaṃ。词根Tanu为伸展义，加to后缀，ta仍为ta，n音脱落，形成vitthataṃ、tataṃ。

ද්වයං ලෙපනීයෙ. ලිප ලෙපනෙ, දිහ උපලෙපනෙ, උභයත්‍රාපි කම්මනි තො.

二者为应被涂敷义。词根Lipa为涂敷义，词根Diha为涂抹义。两者皆在被动义中加to后缀。

ද්වයං ගුළ්හෙ. ගුහ සංවරණෙ, ළො, ගුළ්හො. ගුප ගොපනෙ, ගුත්තො.

二者为已隐藏义。词根Guha为覆盖义，后缀ta变为ḷha，形成gūḷha。词根Gupa为守护义，形成gutta。

ද්වයං පොසනීයෙ. පුස පොසනෙ, තො, සතානං ට්ඨො, ට්ඨාභාවෙ පොසිතො.

二者为应被滋养义。词根Pusa为滋养义，加to后缀，sa和ta变为ṭṭha。在没有ṭṭha音变时，则为posita。

747. ද්වයං සලජ්ජෙ. ලජ්ජ පීළෙ, පීළො ලජ්ජාව. හීළ නින්දාලජ්ජාසු, හීළිතො.

747. 二者为有惭愧义。词根Lajja为苦恼义，苦恼即是惭愧。词根Hīḷa为谴责与惭愧义，形成hīḷita。

ද්වයං සද්දෙ. සන ධන සද්දෙ, සනිතං, ධනිතං.

二者为已发声义。词根Sana和Dhana为发声义，形成sanitaṃ、dhanitaṃ。

පඤ්චකං බන්ධනීයෙ. සන්දනං බන්ධනං, තංයොගා වන්තු. සන්දානවන්තං කතං සන්දානිතං, නාමධාතුම්හා තො, වන්තුලොපො. සන්දානං සජ්ජා, තමස්සාති වා, ඉතො. සි බන්ධනෙ, තො. බන්ධ බන්ධනෙ, බද්ධො. කීල බන්ධනෙ. යමු උපරමෙ, සංපුබ්බො බන්ධනෙ, සබ්බත්‍ර කම්මනි තො. මූතං, උද්දිතං, සද්දිතම්පි. මූ බන්ධනෙ. දා අවඛණ්ඩනෙ. උ සංපුබ්බො බන්ධනෙ. වුත්තඤ්ච ‘‘උද්දානන්තු ච බන්ධන’’න්ති.

五者为应被捆绑义。Sandānaṃ是束缚，与之相应则加vantu后缀。Sandānavantaṃ被作成sandānitaṃ，这是由名词派生动词(nāmadhātu)加to后缀，并省略vantu而来。或者，sandānaṃ是马具，“拥有此物”则加ita后缀。词根Si为捆绑义，加to后缀。词根Bandha为捆绑义，形成baddha。词根Kīla为捆绑义。词根Yamu为止息义，与前缀saṃ连用时是捆绑义。以上皆在被动义中加to后缀。亦有mūtaṃ、udditaṃ、sadditaṃ。词根Mū为捆绑义。词根Dā为切断义，与前缀ud和saṃ连用时是捆绑义。亦有言：“uddāna即是束缚”。

748. තිකං [Pg.485] සිද්ධෙ. සිධ සංසිද්ධිම්හි. පද ගමනෙ, නිපුබ්බො සිද්ධියං. වත්ත වත්තනෙ, වත්තනංප්‍යත්‍ර සිජ්ඣනං නිපුබ්බත්තා.

748. 三者为已成就义。词根Sidha为完全成就义。词根Pada为行进义，与前缀ni连用时是成就义。词根Vatta为发生义，此处因与前缀ni连用，“发生”亦有“成就”义。

තිකං විදාරිතෙ. දර භිද විදාරණෙ, ඉන්නාදෙසො. භින්නං. අනින්නාදෙසෙ තු භෙදිතං.

三者为已撕裂义。词根Dara和Bhida为撕裂义，有inna的替换式，如bhinnaṃ。但没有inna替换式时，则为bheditaṃ。

ද්වයං තිණාදීහි ඡාදනීයෙ. ඡද සංවරණෙ, තො, තස්ස සධාත්වන්තස්ස අන්නාදෙසො.

二者为应被草等覆盖义。词根Chada为覆盖义，加to后缀，ta连同词根的尾音被替换为anna。

තිකං ඡින්දිතෙ. විධ වෙධනෙ. ඡිද්ද කණ්ණභෙදෙ, චුරාදි. විධ වෙධනෙ, සබ්බත්‍ර කම්මෙ තො, අපරද්වයෙ ච සඤ්ජාතත්ථෙ ඉතො.

三者为已切断义。词根Vidha为穿刺义。词根Chidda为穿耳孔义，属curādi类。词根Vidha亦为穿刺义。在所有情况中，被动义加to后缀；而在另外二者中，则在“已变成”义上加ita后缀。

749. තිකං ආනීතෙ. හර හරණෙ, භර ධාරණපොසනෙසු, ආපුබ්බො නී නයෙ.

749. 三者为已带来义。词根Hara为运送义；词根Bhara为支持与滋养义；词根Nī与前缀ā连用是引导义。

ද්වයං දමයුත්තෙ. දමු දමනෙ, කත්තරි තො. පක්කමාදීහි න්තො. අන්තාදෙසෙ දමිතො. කම්මසාධනොප්‍යයං.

二者为已调伏义。词根Damu为调伏义，在主动义中加to后缀。根据pakkama等词的规则，后缀为nta。通过尾音替换，可成damita。此词亦可在被动义中构成。

ද්වයං සන්තෙ. සමු උපසමෙ, කත්තරිතො. අන්තාදෙසෙ සමිතො, කම්මසාධනොප්‍යයං.

二者为“已寂静”义。[词根]Samu(√śam)是“平息”义，于主动义中加ta后缀。通过尾音替换，[亦可形成]samita。此词亦可于被动义中构成。

ද්වයං පුණ්ණෙ. පූර පූරණෙ, තරාදීහි ඉණ්ණො, ද්වීසුපි කත්තුකම්මසාධනානි ලබ්භන්ති.

二者为“已充满”义。[词根]Pūra(√pṝ)是“充满”义，属tarādi(tṝ等词根)组，[加后缀]iṇṇa。主动和被动两种构成方式皆可。

750. තිපාදං [Pg.486] පූජිතෙ. චාය පූජානිසාමනෙසු. මහ පූජායං, පූජ පූජනෙ, අරහ පූජායං, අරහිතො. අච්ච පූජායං. මාන පූජායං. චි චයෙ, අපපුබ්බො පූජනෙ. නමස්සිතොපි, නමස්සධාතු පූජායං.

750. 三节为“已尊敬”义。[词根]Cāya(√cāy)是“尊敬”与“观察”义。[词根]Maha(√mah)、Pūja(√pūj)、Araha(√arh)(形成arahita)、Acca(√arc)、Māna(√mān)皆是“尊敬”义。[词根]Ci(√ci)是“堆积”义，与前缀apa连用时是“尊敬”义。亦有namassita，其词根namassa是“尊敬”义。

ද්වයං තච්ඡිතෙ දාරුආදිම්හි. තච්ඡ තනුකරණෙ, තනුකරීයතෙති තනූකතො, දීඝො.

二者为“已斫削”义(就木材等而言)。[词根]Taccha(√takṣ)是“削薄”义。tanūkata是因为它被削薄(tanu karīyati)，[元音]长音。

751. ද්වයං අග්ගිආදීහි තත්තෙ. තප ධූප සන්තාපෙ.

751. 二者为“被火等加热”义。[词根]Tapa(√tap)与Dhūpa(√dhūp)是“加热”义。

ද්වයං රාජාදීනං සන්තිකෙ භජනාදිවසෙන උපගතෙ. චර ගත්‍යත්ථො, උපචරිතො. ආස උපවෙසනෙ, උපාසිතො.

二者为“已走近”义，指因侍奉等而亲近国王等人。[词根]Cara(√car)是“行”义，[形成]upacarita。[词根]Āsa(√ās)是“坐”义，[形成]upāsita。

අද්ධං චුතෙ. භස අධොපතනෙ, තො. ගළ සෙචනෙ, ගළිතං. පද ගමනෙ, පන්නං. චු චවනෙ, චු ගමනෙ වා. ධංසු අවසංසනෙ, ගතියඤ්ච. කන්නම්පි, කන්න ගතිසොසනෙසු.

半节为“已落下”义。[词根]Bhasa(√bhraṃś)是“向下坠落”义，加ta后缀。[词根]Gaḷa(√gal)是“流下”义，[形成]gaḷitaṃ。[词根]Pada(√pad)是“去”义，[形成]pannaṃ。[词根]Cu(√cyu)是“移动”或“去”义。[词根]Dhaṃsu(√dhvaṃs)是“毁坏”与“去”义。亦有kanna，[词根]Kanna是“去”与“枯竭”义。

752. තුට්ඨන්තං පමුදිතෙ, පී තප්පනකන්තීසු. මුද හාසෙ. හස හංසනෙ, හස අලිකෙ වා. මද හාසෙ, මත්තො. තුස පීතියං.

752. 以tuṭṭha等词为一组，是“已喜悦”义。[词根]Pī(√prī)是“使满足”与“喜爱”义。[词根]Muda(√mud)是“欢笑”义。[词根]Hasa(√has)是“笑”义，或“不实”义。[词根]Mada(√mad)是“欢笑”义，[形成]matta。[词根]Tusa(√tuṣ)是“喜悦”义。

චතුක්කං [Pg.487] ඡින්නෙ. කන්ත ඡෙදනෙ. ඡිදි ද්විධාකරණෙ. ලූ ඡෙදනෙ, ණො, යු වා. දා ලවනෙ, තු, දා අවඛණ්ඩනෙ වා. ඡාතම්පි. ඡො ඡෙදනෙ, ඔස්සාකාරො.

四者为“已切断”义。[词根]Kanta(√kṛt)是“切割”义。[词根]Chidi(√chid)是“切成两半”义。[词根]Lū(√lū)是“切割”义，加ṇa或yu后缀。[词根]Dā(√dā)是“收割”义，加ta后缀；或[词根]Dā(√do)是“切碎”义。亦有chāta。[词根]Cho(√cho)是“切割”义，其形式为ossā。

තිකං පසත්ථෙ. සඨ ථුතියං, තො. වණ්ණ වණ්ණක්‍රියාවිත්ථාරගුණවචනෙසු. ථු අභිත්ථවෙ. ඊඩිතො, පණිතොපි, ඊඩ ථුතිම්හි. පණ බ්‍යවහාරෙ, ථුතිම්හි ච, පණිතො.

三者为“已赞扬”义。[词根]Saṭha是“赞扬”义，加ta后缀。[词根]Vaṇṇa是“描述颜色、行为、细节、功德”义。[词根]Thu是“称赞”义。Īḍita、paṇita亦是；[词根]Īḍa是“赞扬”义。[词根]Paṇa是“交易”与“赞扬”义，[形成]paṇita。

753. පඤ්චකං අල්ලෙ, තිම අද්දභාවෙ නිච්චලෙපි, පක්කමාදීහි න්තො. අල්ල ක්ලෙදනෙ, ලො, අල්ලං. අද්ද ගතිම්හි, යාචනෙ ච, ආපුබ්බො දා අවඛණ්ඩනෙ වා, දො, අද්දං. කිලිද අද්දභාවෙ, ඉන්නාදෙසො. උන්ද ක්ලෙදනෙ, ඉන්නො, උන්නො වා, සාද්දම්පි. අද්දගුණයුත්තං අද්දං, තෙන සහ වත්තතෙ සාද්දං.

753. 五者为“潮湿的”义。[词根]Tima是“潮湿”义，即使在静止时也是(根据pakkamādi组的规则，加nta后缀)。[词根]Alla是“浸湿”义，加la后缀，[形成]allaṃ。[词根]Adda是“去”与“乞求”义；或[词根]Dā前加ā，是“切碎”义，加da后缀，[形成]addaṃ。[词根]Kilida是“潮湿”义，其词尾被替换为inna。[词根]Unda是“浸湿”义，加inna或unna后缀。Sādda亦是。具有潮湿(adda)性质者为addaṃ；与此俱行者为sāddaṃ。

චතුක්කං ගවෙසිතෙ. මග්ග අන්වෙසනෙ, චුරාදි. එස ගතියං, භූවාදි. ගවෙස මග්ගනෙ, චුරාදි.

四者为“已寻找”义。[词根]Magga是“寻找”义，属curādi组。[词根]Esa是“去”义，属bhūvādi组。[词根]Gavesa是“寻求”义，属curādi组。

ද්වයං ලද්ධෙ. ලභ පත්තියං. පපුබ්බො ආප බ්‍යාපනෙ, තො, භුජාදි, ආලොපො, පත්තං. භාවිතං, ආසාදිතං, විභූතඤ්ච.

二者为“已获得”义。[词根]Labha是“获得”义。[词根]Āpa前加pa，是“遍及”义，加ta后缀，属bhujādi组，ā省略，[形成]pattaṃ。Bhāvita(已修习的)、āsādita(已达到的)与vibhūta(已显现的)亦是。

754. පාලිතන්තං රක්ඛනීයෙ, රක්ඛ පාලනෙ. ගුප ගොපනෙ, භුජාදි. තා පාලනෙ, තාතං. ආයාගමෙ ගොපායිතං. අව රක්ඛණෙ, අවිතං.

754. 以pālita等词为一组，是“应被保护的”义。[词根]Rakkha是“保护”义。[词根]Gupa是“守护”义，属bhujādi组。[词根]Tā是“保护”义，[形成]tātaṃ。在“收入”义上用gopāyita。[词根]Ava是“保护”义，[形成]avitaṃ。

චතුක්කං [Pg.488] චත්තෙ. සජ විස්සග්ගෙ. චජ හානියං. හා චාගෙ, ඉනො, දීඝාදි, හීනො. උඣ උස්සග්ගෙ, සමුජ්ඣිතං. ධූතම්පි, ධූ කම්පනෙ.

四者为“已舍弃”义。[词根]Saja是“释放”义。[词根]Caja是“放弃”义。[词根]Hā是“舍弃”义，加ina后缀，长音等，[形成]hīna。[词根]Ujha是“舍弃”义，[形成]samujjhitaṃ。Dhūta亦是；[词根]Dhū是“摇动”义。

755. පජ්ජං භාසිතෙ. භාස බ්‍යත්තියං වාචායං. ලප බ්‍යත්තියං වාචායං, වච භාසනෙ, වුත්තං. අභිපුබ්බො ධා ධාරණෙ, තො, ධාතිස්ස හි, හි ගමනෙ වා, අභිහිතං. ඛ්‍යා කථනෙ. ජප්ප බ්‍යත්තියං වාචායං. ඊර ඛෙපගතිවචනකම්පනෙසු, උදීරිතං. කථ වාක්‍යපබන්ධෙ. ගද වියත්තියං වාචායං. භණ භණනෙ. වද වියත්තියං වාචායං, තො, වස්සු, උදිතං.

755. 一组词是“已说的”义。[词根]Bhāsa是“清晰的言说”义。[词根]Lapa是“清晰的言说”义；[词根]Vaca是“说”义，[形成]vuttaṃ。[词根]Dhā前加abhi，是“保持”义，加ta后缀，dhā变成hi，或[词根]Hi是“去”义，[形成]abhihitaṃ。[词根]Khyā是“叙说”义。[词根]Jappa是“清晰的言说”义。[词根]Īra是“投掷、去、说、摇动”义，[形成]udīritaṃ。[词根]Katha是“构句”义。[词根]Gada是“清晰的言说”义。[词根]Bhaṇa是“念诵”义。[词根]Vada是“清晰的言说”义，加ta后缀，va变成u，[形成]uditaṃ。

756. චතුක්කං අවමානිතෙ. ඤා අවබොධනෙ. ගණ සඞ්ඛ්‍යානෙ. භූ සත්තායං. මාන පූජායං, මන ඤාණෙ වා, අවපරිපුබ්බා එතෙ පරිභූතෙ. හෙට්ඨා කත්වා ඤායති, ගණීයති, මඤ්ඤතීති අවඤ්ඤිතො, අවගණිතො, අවමානිතො ච. පරිභවීයති අවමානං කරීයතීති පරිභූතො.

756. 四者为“已轻视”义。[词根]Ñā(知)、Gaṇa(数)、Bhū(在)、Māna(尊敬)或Mana(知)，前加ava或pari，用于“被轻视”义。因被视为低下而知、而数、而思，故为avaññita(被轻贱者)、avagaṇita(被忽视者)与avamānita(被轻蔑者)。因其被藐视、被轻辱，故为paribhūta(被凌辱者)。

චතුක්කං ඡාතෙ. ඝස අදනෙ, ඡො, ද්විත්තං. ජිඝච්ඡා සඤ්ජාතා යස්ස ජිඝච්ඡිතො. ඛුද පිපාසායං. ඡාද භක්ඛනෙ. භුජ පාලනජ්ඣොහාරෙසු, ඛො, ද්විත්තාදි, බුභුක්ඛා සඤ්ජාතා යස්ස බුභුක්ඛිතො.

四者为“饥饿的”义。[词根]Ghasa是“吃”义，gha变成cha，重叠。于其身中生起饥饿(jighacchā)者，是为jighacchita(饥饿者)。[词根]Khuda是“饥渴”义。[词根]Chāda是“吃”义。[词根]Bhuja是“保护”与“进食”义，bhu变成bu，重叠等，于其身中生起食欲(bubukkhā)者，是为bubukkhita(想食者)。

757. ඡක්කං [Pg.489] ඤාතෙ. බුධ ඤා අවගමනෙ. පද ගමනෙ, තො, තස්ස අන්නො, පටිපන්නං. විද ඤාණෙ. ගති බුඣත්ථො. අවගතං. මන ඤාණෙ, තො, මතං.

757. 六者为“已知的”义。[词根]Budha与Ñā是“了知”义。[词根]Pada是“去”义，加ta后缀，ta变成anna，[形成]paṭipannaṃ。[词根]Vida是“知”义。Gati有“了知”义。Avagataṃ(已了悟的)。[词根]Mana是“知”义，加ta后缀，[形成]mataṃ。

අද්ධං ගිලිතෙ. ගල අදනෙ, අස්සි, ගිලිතො. ඛාද භක්ඛනෙ. භුජ පාලනජ්ඣොහාරෙසු. භක්ඛ අදනෙ. අධිඅවපුබ්බො හර හරණෙ, තො, තස්ස ටො, රලොපො, අජ්ඣොහටො. අස භක්ඛනෙ, අසිතො. ජප්පිතො, ගසිතොපි, ජප්ප අදනෙ. ගස අදනෙ.

一组词是“已吞下的”义。[词根]Gala是“吃”义，a变成i，[形成]gilita。[词根]Khāda是“吃”义。[词根]Bhuja是“保护”与“进食”义。[词根]Bhakka是“吃”义。[词根]Hara前加adhi与ava，是“运送”义，加ta后缀，ta变成ṭa，r省略，[形成]ajjhohaṭa。[词根]Asa是“吃”义，[形成]asita。Jappita、gasita亦是；[词根]Jappa是“吃”义；[词根]Gasa是“吃”义。

විසෙස්‍යාධීනවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

所饰词所属品释义终。

2. සංකිණ්ණවග්ගවණ්ණනා

2. 杂品释义

758. පුබ්බස්මිං [Pg.490] කණ්ඩද්වයෙ බුද්ධාදීනි නාමානි සමානත්ථානි පකරණෙන නිබද්ධානි, අස්මිම්පි කණ්ඩෙ සොභනාදීනි විසෙසනනාමානි, සමයාදීන්‍යනෙකත්ථානි, චිරස්සමාදීනි ච අබ්‍යයානි පකරණෙනෙව නිබද්ධානි, ඉදානි පන පුබ්බවග්ගෙසු විත්ථාරභයා යෙ න නිබද්ධා, තංසඞ්ගහත්ථං, තංසමයානුපාලනත්ථඤ්ච සංකිණ්ණමාරභතෙ ‘‘ඤෙ ය්‍ය’’මිච්චාදිනා. තස්සත්ථො – ඉහාපි සංකිණ්ණවග්ගෙපි ක්වාපි කත්ථචි ක්‍රියාදීසු පච්චයත්ථවසෙන ආපච්චයාදීනං ඉත්ථිලිඞ්ගාදිභාවජොතකස්ස සභාවස්ස වසෙන ලිඞ්ගං ඉත්ථිලිඞ්ගාදිකං ඤෙය්‍යන්ති. චකාරෙන භිය්‍යො රූපන්තරාදිපරිග්ගහොපි. ඉහාති ච උපලක්ඛණං, වග්ගන්තරෙසුපි පච්චයත්ථවසෙන ලිඞ්ගාදිනිච්ඡයසම්භවතො.

758. 在前两章中，佛陀等同义名词已随文编排；在本章中，优美等形容词、时节等多义词，以及久远等不变词，也同样随文编排。现在，为收录前面各品因恐篇幅过长而未编排的词语，并为维护体例，故以“ñeyya”等词开始杂品。其义为：在此杂品中，于动词等处，也应根据后缀的意义，通过诸如“ā”后缀等本身所具有的标示阴性等性别的功能，来辨识其性别。“ca”字亦包含其他形态等。而“此”亦为例示，因为在其他品中，也可根据后缀的意义来确定性别等。

කත්තබ්බතො ක්‍රියා, කර කරණෙ, ණ්‍යො, ඉකාරාගමො, අස්සි, වණ්ණවිපරියයෙ ක්‍රියා, ක්‍රියම්පි, රිරියපච්චයෙ කිරියං, කිරියාපි. රම්මපච්චයෙ කම්මං.

应作之事为`kriyā`。词根`kara`（作）加上后缀`ṇya`，插入`i`，经过字母换位（vaṇṇavipariyaya）而成`kriyā`。亦作`kriyaṃ`。加上`ririya`后缀则成`kiriyaṃ`，亦作`kiriyā`。加上`ramma`后缀则成`kammaṃ`。

තිකං චිත්තොපසමෙ. සමු උපසමෙ,ති, සන්ති. ථම්හි සමථො. අම්හි සමො.

三词皆为心之寂静义。词根`samu`（寂静），加`ti`后缀，成`santi`（寂静）。加`tha`后缀，成`samatho`（止）。加`a`后缀，成`samo`（平息）。

තිකං කායොපසමෙ. දමු උපසමෙ. ථම්හි දමථො. තිම්හි දන්ති. චිත්තොපසමෙප්‍යෙතෙ.

三词皆为身之寂静义。词根`damu`（调伏），加`tha`后缀，成`damatho`（调伏）；加`ti`后缀，成`danti`（调御）。此等词亦用于心之寂静。

සුද්ධකම්මනි වත්තං භවති. වත්ත වත්තනෙ, වත්ත සමාදානෙ වා වත්තං, අසීතිමහාවත්තාදි.

清净之业为`vattaṃ`（行持）。词根`vatta`（转动），或`vatta`（受持），成`vattaṃ`，如八十大行持（asītimahāvatta）等。

ආසඞ්ගවචනං ආසත්තවචනං සද්දසරූපං පරායණං නාම වුත්තං, තඤ්ච තීසු. පරං ආයනං ආයත්තො තාණං පරායණං, කම්මාසත්තො ඉච්චත්ථො, සාකල්‍යවචනෙ තු පාරායණං, පාරං පරියන්තං අයන්ති ගච්ඡන්ති කස්සචි අනෙනාති පාරායණං, යු, ණත්තං, යථා – නාමපාරායණං, ධාතුපාරායණං.

表示执著、依恋的词语形态称为`parāyaṇaṃ`（归依处）。此词有三种解释：`paraṃ āyanaṃ`（更远的去处）、`āyatto`（所依）、`tāṇaṃ`（庇护所），其义为“执著于业”。而用于“全部”之义时，则作`pārāyaṇaṃ`。“通过它，人们去到作为终点的彼岸（pāra）”，故名`pārāyaṇaṃ`。此由后缀`yu`及`ṇ`化（ṇatta）而成。例如：名波罗衍（nāmapārāyaṇaṃ）、界波罗衍（dhātupārāyaṇaṃ）。

759. තිකං [Pg.491] ද්විධාභාවෙ. භිදි ද්විධාකරණෙ, ණො. දර විදාරණෙ. ඵුට විකසනෙ, ඵුට භෙදනෙ වා, යු.

759. 三词皆为二分之义。词根`bhidi`（二分），加`ṇa`后缀。词根`dara`（破裂）。词根`phuṭa`（展开），或`phuṭa`（分开），加`yu`后缀。

ද්වයං තප්පනෙ. තප පීණනෙ, යු. පී තප්පනෙ, යු, කියාදි, නස්ස ණත්තං. අවනම්පි, අව පාලනෙ, දිත්තියඤ්ච අනෙකත්ථත්තා.

二词皆为满足之义。词根`tapa`（使喜悦），加`yu`后缀。词根`pī`（使满足），加`yu`后缀，属`kiyādi`类，`n`转为`ṇ`。`avanaṃ`亦是此义，来自词根`ava`（守护），亦有光辉（ditti）之义，因其多义性。

ද්වයං සාපෙ. කුස අව්හානෙ, භෙදනෙ ච, යු. සන්ජ සඞ්ගෙ, අභිසඞ්ගො.

二词皆为诅咒之义。词根`kusa`（呼唤、分离），加`yu`后缀。词根`sanja`（执著），成`abhisaṅgo`（执著；诅咒）。

තිකං යාචනායං. භික්ඛ යාචනෙ, යු. යාච යාචනෙ. අත්ථ යාචනෙ. අද්දනොප්‍යත්‍ර, අද්ද ගතිම්හි, යාචනෙ ච.

三词皆为乞求之义。词根`bhikkha`（乞求），加`yu`后缀。词根`yāca`（乞求）。词根`attha`（乞求）。`addana`亦在此义中，来自词根`adda`（去、乞求）。

760. නිමිත්තරහිතං යදිච්ඡා නාම, යා යා ඉච්ඡා අධිප්පායො යදිච්ඡා නාම. සෙරිතාපි.

760. 无特定原因者，名为`yadicchā`（随意）。`yadicchā`一名，来自`yā yā icchā`（任何意欲），亦即`adhippāyo`（意图）。`seritā`（自在）亦是此义。

තිකං ආපුච්ඡනෙ, ආපුච්ඡනඤ්ච ගමනාගමනාදිසමයෙ සුහජ්ජ බන්ධවාදීනමාලිඞ්ගන චුම්බනස්වාගතපියවචනාරොග්‍යපුච්ඡනගමනානුඤ්ඤාදිනා ආනන්දනං. පුච්ඡ පුච්ඡනෙ, ආපුච්ඡනං. නන්ද සමිද්ධියං, ආනන්දනං. සභාජ පීතිදස්සනෙසු, සභාජ පීතිවචනෙසු වා, චුරාදි, යු, සභාජනං.

三词皆为告别之义。告别（āpucchana）是指在出行、归来等时候，亲朋好友之间通过拥抱、亲吻、欢迎、说爱语、问安、准予离开等，使人感到欢喜之事。词根`puccha`（询问），成`āpucchanaṃ`。词根`nanda`（欢喜），成`ānandanaṃ`（使欢喜）。词根`sabhāja`（示敬），或`sabhāja`（说敬爱语），属`curādi`类，加`yu`后缀，成`sabhājanaṃ`（尊敬）。

ද්වයං නයෙ. ඤායන්ති යෙනාති ඤායො, ආකාරන්තානමායො. න්‍යායොපි, නිස්සෙසතො අයති යෙන න්‍යායො. නී නයෙ, අයාදෙසො, නයො.

二词皆为引导之义。“通过它而被知晓”，故名`ñāyo`；对于以`ā`结尾的词，作`āyo`。`nyāyo`亦是此义，“通过它而无余地到达”，故名`nyāyo`。词根`nī`（引导），经`aya`音变（ayādesa），成`nayo`。

ද්වයං [Pg.492] වුද්ධිම්හි. ඵා වුද්ධිම්හි, ඵාය වුද්ධියං වා, යලොපො,ති, ඵාති, නාරියං. වද්ධ වද්ධනෙ,ති, දලොපො, ධඪභහෙහි ධඪා ච, අස්සු, වුද්ධි, වුඩ්ඪිපි.

二词皆为增长之义。词根`phā`（增长），或`phāya`（增长），经`y`音脱落（yalopa）并加`ti`后缀，成`phāti`，为阴性。词根`vaddha`（增长），加`ti`后缀，经`da`音脱落（dalopo）及其他音变，成`vuddhi`，亦作`vuḍḍhi`。

761. කිලම හාසක්ඛයෙ, ථො, කිලමථො. යුම්හි කිලමනං. සූ පාණිපසවෙ, පසවනං පසවො, තිම්හි පසූති.

761. 词根`kilama`（欢笑穷尽），加`tho`后缀，成`kilamatho`（疲劳）。加`yu`后缀，成`kilamanaṃ`（疲倦）。词根`sū`（生产生命），`pasavanaṃ`（生产）即`pasavo`（后代），加`ti`后缀，成`pasūti`（生育）。

කස ගතියං හිංසායඤ්ච, නිග්ගහීතාගමො, උක්කංසො, කස විලෙඛනෙ වා. අතිසයො වුත්තො. භුසාදයො පමාණාතිසයවසෙන වුත්තා, උක්කංසො ගුණාතිසයවසෙන වුත්තො, අතිසයො පන උභයවසෙනාති උභයත්‍ර නිද්දිට්ඨානං භෙදො. තිකං ජයනෙ. ජයනං ජයො, යු, ජයනං. තිම්හි ජිති, නාරී.

词根`kasa`（运动、伤害），加鼻音（niggahītāgama），成`ukkaṃso`（卓越）；或词根`kasa`（刻划）。此亦说为`atisayo`（超越）。`bhusādayo`（“多”等词）是就数量的超越而说，`ukkaṃso`是就品质的超越而说，`atisayo`则通于两者，此即两处所述之别。三词皆为战胜之义。`jayanaṃ`（战胜）即`jayo`；加`yu`后缀，成`jayanaṃ`。加`ti`后缀，成`jiti`，为阴性。

762. බන්ධනන්තානි ද්වෙ ද්වෙ නාමානි. වස කන්තියං. කමු කන්තියං,ති. විධ වෙධනෙ, බ්‍යථනෙ ච අනෙකත්ථත්තා, අ, ඉකාරස්ස යාදෙසො, බ්‍යධො, වෙධො. ගහ උපාදානෙ නිබන්ධනෙ ච, ගහො, ගාහො ච. වර ආවරණෙ, වරො. වු සංවරණෙ,ති, වුති. පච පාකෙ, ඉත්ථියමතියවො වා, අ. පචනං පාකො, ණො.

762. 表示束缚义的名词成对出现。词根`vasa`（欲求）。词根`kamu`（欲求），加`ti`后缀。词根`vidha`（穿透、伤害），因其多义，加`a`后缀，`i`音变为`ya`，成`byadho`、`vedho`。词根`gaha`（执取、束缚），成`gaho`、`gāho`。词根`vara`（遮蔽），成`varo`。词根`vu`（防护），加`ti`后缀，成`vuti`。词根`paca`（烹煮），`pacanaṃ`（烹煮）即`pāko`，由`ṇa`后缀而成。

ද්වයං ආහ්වානෙ. හු දානාදනහබ්‍යප්පදානෙසු, ණො, හවො. තිම්හි හුති. ද්වයං අනුභවනෙ. විද ඤාණෙ, ණො, වෙදො[Pg.493]. විද වෙදනාඛ්‍යානනිවාසෙසු, චුරාදි, යු, වෙදනං, වාකාරො වෙදනාසද්දස්ස නපුංසකත්තාපෙක්ඛො.

二者为呼唤义。词根`hu`意为布施、给予、献供等，加`ṇo`后缀，成`havo`。加`ti`后缀，成`huti`。二者为感受义。词根`vida`意为知，加`ṇo`后缀，成`vedo`。词根`vida`意为感受、述说、居住等，属`curādi`类，加`yu`后缀，成`vedanaṃ`。此处的`vā`字（或）是针对`vedanaṃ`一词的中性而说。

763. ද්වයං ධනාදිජානියං. ජර වයොහානිම්හි, යු, ජීරණං, අස්සී. හා චාගෙ, යු, නදාදි, රස්සො, හස්ස ජො, ජානි. තා පාලනෙ, යු, ණත්තං. ද්වයං පමාණෙ. මා මානෙ,ති, පමිති. අම්හි පමා.

763. 二者为财富等之损耗义。词根`jara`意为年龄之减损，加`yu`后缀，成`jīraṇaṃ`。词根`hā`意为舍弃，属`nadādi`类，经短音化，`h`转为`j`，成`jāni`。词根`tā`意为守护，加`yu`后缀，并发生`ṇ`化（ṇattaṃ）。二者为度量义。词根`mā`意为测量，加`ti`后缀，成`pamiti`；加`a`后缀，成`pamā`。

ද්වයං සංයොගෙ. සිලිස ආලිඞ්ගනෙ. සංපුබ්බො ධා ධාරණෙ, ඉ, සන්ධනං සන්ධි. ද්වයං ඛයෙ. ඛි ඛයෙ, ණො, ඉස්සෙ, එ අය, ඛයො. චි චයෙ, අපපුබ්බො ඛයෙ. ද්වයං සද්දෙ. රු සද්දෙ, ණො, වුද්ධ්‍යාදෙසො. රණ සද්දෙ. අ, රණො.

二者为结合义。词根`silisa`意为拥抱。带`saṃ`前缀的`dhā`（意为持守），加`i`后缀，成`sandhi`；`sandhanaṃ`亦同。二者为灭尽义。词根`khi`意为灭尽，加`ṇo`后缀，`i`转为`e`，`e`转为`aya`，成`khayo`。词根`ci`意为积聚，带`apa`前缀则为灭尽义。二者为声音义。词根`ru`意为发声，加`ṇo`后缀，经`vuddhi`（增长）和`ādesa`（替代），成`ravo`。词根`raṇa`意为发声，加`a`后缀，成`raṇo`。

764. ගද බ්‍යත්තියං වාචායං, ණො, අ ච, නිගාදො, නිගදො ච. ද්වයං මදෙ. මද උම්මාදෙ, මාදො, මදො ච. සි බන්ධනෙ,ති, සිති.

764. 词根`gada`意为言语清晰，加`ṇo`后缀或`a`后缀，成`nigādo`或`nigado`。二者为骄慢义。词根`mada`意为疯狂，成`mādo`或`mado`。词根`si`意为捆绑，加`ti`后缀，成`siti`。

තිකං ආකාරෙ. ආකරණං ආකාරො, අනෙකත්ථත්තා මුඛවඞ්කාද්‍යඞ්ගවිකාරො වා, ඉඞ්ගති ජානාතීති වා යෙන ආකාරො. ඉඞ්ග ගමනත්ථො, තො, අ ච, ඉඞ්ගිතං, ඉඞ්ගො ච. අත්ථස්ස ධනස්ස අපගමො විනාසො බ්‍යයො නාම. බ්‍යය චිත්තසමුස්සග්ගෙ.

三者为形态义。`ākaraṇaṃ`即`ākāro`（相），因其多义，亦可指口部歪斜等身体局部的变化；或指借此能了知（事物）活动者，故为`ākāro`。词根`iṅga`意为行走，加`to`后缀或`a`后缀，成`iṅgitaṃ`或`iṅgo`。财富（attha, dhana）的离去、毁坏，名为`byayo`（耗损）。词根`byaya`亦指心之舍弃。

765. ද්වයං [Pg.494] අන්තරායෙ. චුතිපටිසන්ධීනමන්තරෙ අයතීති අන්තරායො. පටිපක්ඛවසෙන ඌහති පවත්තතීති පච්චූහො, අථ වා කාරියසිද්ධි අන්තරං බ්‍යවධානං අයති ගමයතීති අන්තරායො. පච්චූහන්ති විනිහන්තීති පච්චූහො.

765. 二者为障碍义。在死亡与结生之间行进者，故为antarāyo（障碍）。作为对立面而生起或进行者，故为paccūho（逆缘）；或者，在事业成就中作为阻碍而行进者，故为antarāyo。能障碍、毁坏者，故为paccūho。

විකරණං අඤ්ඤථා භවනන්ති විකාරො, විකති ච, කර කරණෙ, ණො,ති ච.

变化成其他状态，故为vikāro（变异），亦为vikati（转变）。此二词源于词根kara（意为造作），分别加ṇo后缀和ti后缀。

ද්වයං සභාවවිගමෙ. සිලිස ආලිඞ්ගනෙ, පවිපුබ්බො තංසභාවවිගමෙ, විගතො ධුරො සදිසභාවො යස්මාති විධුරො, ‘‘විධුරං පවිසිලෙසෙ, ක්ලිවඤ්ච විකලෙ තිසූ’’ති රභසො. විධ විධානෙ වා, උරො. ද්වයං ආසනෙ. විස පවෙසනෙ, උපවෙසනං. ආස උපවෙසනෙ, ආසනං.

二者为自性消失义。词根Silisa意为拥抱，带pa-vi前缀则为自性消失义。因其负担（dhuro）或相似自性（sadisabhāvo）已离去，故为vidhuro（孤苦的）。如罗婆娑（Rabhasa）所言：“vidhuraṃ意为分离（此时为中性），当意为残缺时，则通用于三性。”或vidhuro源于词根Vidha（意为安置），加uro后缀。二者为座位义。词根Visa意为进入，派生出upavesanaṃ。词根Āsa意为就座，派生出āsanaṃ。

766. තිපාදං අධිප්පායෙ. චිත්තමධ්‍යාගන්ත්වා සයතීති අජ්ඣාසයො. අනමිපුබ්බෙ ආසයො. අධිපයති චිත්තෙති අධිප්පායො, ණො, පය ගමනෙ. චිත්තෙ අභිසන්ධායතීති අභිසන්ධි, ද්වීසු. භවති චිත්තෙති භාවො, ණො. අධිමුච්චනං චිත්තෙ අධිට්ඨානං අධිමුත්ති, නාරී. ඡන්දො තණ්හායම්පි වුත්තො.

766. 三词为意向义。进入心中而住者，故为ajjhāsayo（意乐）。使心倾向者，故为adhippāyo（意向），此词源于paya（意为去），加ṇo后缀。心所朝向者，故为abhisandhi（意向），此词通用于二性。心之所成者，故为bhāvo（存在），加ṇo后缀。心之决定、安住，故为adhimutti（胜解），此为阴性词。Chando（欲）亦在贪爱（taṇhā）的语境中被述及。

ද්වයං ආදීනවෙ. දොසො පටිඝෙ වුත්තො. ආ භුසො දීනං වායති ගමයතීති ආදීනවො, දීන දුග්ගතභාවෙ, වො, වී ගමනෙ ච.

二者为过患义。Doso（过失）已在嗔恚（paṭigha）的语境中述及。Ā意为极其，使人趋向（vāyati, gamayati）不幸（dīnaṃ），故为ādīnavo（过患）。dīna意为困苦的状态，加vo后缀；vī亦意为趋向。

767. ද්වයං [Pg.495] ආනිසංසෙ. සංස හිංසාථුතීසු, ආනිසංසො අමුඛ්‍යඵලෙ, මුඛ්‍යඵලෙ ච, තථා ගුණො. ගුණ පකාසනෙ, පකාසෙති කාරණන්ති ගුණො, ගණ සඞ්ඛ්‍යානෙ වා, අස්සු, ගුණො. ද්වයං මජ්ඣෙ. මජ සුද්ධියං, ඣො. විපුබ්බෙ වෙමජ්ඣං.

767. 二者为功德义。词根Saṃsa意为伤害或赞叹。ānisaṃso（功德）指非主要果和主要果。guṇo（德）亦同。词根Guṇa意为显明，因其能显明原因，故为guṇo；或源于Gaṇa（意为计数），加u后缀，成guṇo。二者为中间义。词根Maja意为清净，加jho后缀成majjho。带vi前缀，则成vemajjhaṃ（中、差异）。

ද්වයං තරුණසූරියට්ඨානෙ. අහස්ස මජ්ඣො මජ්ඣහො, සො එව මජ්ඣන්හිකො, හස්ස න්හො. අහස්ස මජ්ඣො මජ්ඣන්හො, මජ්ඣන්තොපි. ද්වයං නානත්තායං. විගතා මත්තා සදිසප්පමාණං එතෙන හෙතුභූතෙන වෙමත්තං. නානමෙව නානතා, නානසද්දො පුන්නපුංසකෙ, අබ්‍යයෙ තු නානා.

二者为日中时。一天的中间（ahassa majjho）是majjhaho，即majjhanhiko，h转为ṇh。一天的中间是majjhanho，亦是majjhanto。二者为差异义。因其相似的度量（mattā）已离去，故为vemattaṃ（差异）。Nāna本身即是nānatā（差别）。nāna一词为阳性和中性，作为不变词时则为nānā。

768. ද්වයං නිද්දාපටික්ඛෙපෙ. ජාගර නිද්දක්ඛයෙ, ජාගරමෙව ජාගරියො. ද්වයං ජලාදීනමවිච්ඡන්නායං සන්තතියං. වහතිස්මා ණො, පවාහො. වතු ආවත්තනෙ,ති, පවත්ති.

768. 二者为舍弃睡眠义。词根Jāgara意为睡眠之灭尽，jāgara本身即是jāgariyo（警觉）。二者为水等之无间断相续义。从vahati（流）派生，加ṇo后缀，成pavāho（流）。词根Vatu意为转动，加ti后缀，成pavatti（进行）。

තිකං විත්ථාරෙ. අසු ඛෙපනෙ, ණො, බ්‍යාසො. පපුබ්බො පඤ්ච විත්ථාරෙ. ථර සන්ථරණෙ, පාදිපුබ්බො ච විත්ථාරෙ. තිකං සංයමෙ. යමු උපරමෙ, ණො, යාමො. ඉතරෙසු අ.

三者为广阔义。词根Asu意为投掷，加ṇo后缀，成byāso（详说）。带pa前缀的pañca（意为铺陈）为广阔义（成papañca）。词根Thara意为铺开，带pa等前缀亦为广阔义（成patthāro）。三者为制御义。词根Yamu意为停止，加ṇo后缀，成yāmo（夜分、制御）。在其他词中，则加a后缀。

769. ද්වයං [Pg.496] ගත්තානං මද්දනෙ. ‘‘සම්බාහනො’ඞ්ගමද්දකො’’ති වොපාලිතො, සංපුබ්බො වාහ පයතනෙ, මද්දනෙ වා, යු. මද්ද මද්දනෙ. ද්වයං නානාරම්මණාදීසු විසප්පනෙ. සර ගමනෙ, ණ. සප්ප ගමනෙ, යු, විසප්පනං.

769. 二者为肢体按摩义。沃巴利陀（Vopālita）说：“Sambāhano即aṅgamaddako（按摩肢体者）。”带saṃ前缀的vāha（意为努力，或按摩），加yu后缀成sambāhanaṃ。词根Madda意为按摩。二者为在不同所缘等中散布义。词根Sara意为行走，加ṇa后缀成pasaro。词根Sappa意为行走，加yu后缀，成visappanaṃ（散布）。

ද්වයං පරිචයෙ. ථු අභිත්ථවෙ. චි චයෙ. තිකං සඞ්ගමෙ. මිල සිලෙසනෙ, ණො, සකත්ථෙ කො, මෙලකො. සන්ජ සඞ්ගෙ, ණො. සංපුබ්බා ගමිතො අ.

二者为亲近义。词根Thu意为赞叹（成thavo）。词根Ci意为积聚（成cayo）。三者为会合义。词根Mila意为黏着，加ṇo后缀成melo；或在同义（sakatthe）上加ko后缀，成melako（集会）。词根Sanja意为连结，加ṇo后缀成saṅgo。带saṃ前缀的gam，加a后缀成saṅgamo。

770. සන්නිකට්ඨම්හි සමීපෙ සන්නිධිසද්දො, සන්නිධානං සන්නිධි, පුමෙ, ඨපනෙප්‍යයං. නස අදස්සනෙ, ණො. දිස පෙක්ඛනෙ, යු, දිස්සාදෙසො, ඉස්සත්තං.

770. sannidhi一词用于sannikaṭṭha和samīpa（邻近）之义。sannidhānaṃ即sannidhi，为阳性词，亦用于放置之义。词根nas用于不见之义，加ṇo后缀。词根dis用于见之义，加yu后缀，（词根）被替换为dissa，并变为issa。

තිකං ධඤ්ඤාදීනං ලවනෙ. ලූ ඡෙදනෙ, අ. ණම්හි අභිලාවො. යුම්හි ලවනං. ද්වයං ඛණප්පත්තියං. පපුබ්බො ථු අභිත්ථවෙ. සර ගමනෙ, අවසරො. සමාති ද්වෙ තුල්‍යත්ථා.

三词为谷物等之收割义。由词根lū（意为切断）加a后缀（成lavo）。加ṇa时，成abhilāvo。加yu时，成lavanaṃ。二词为机会义。其一由带前缀pa的词根thu（意为赞颂）形成。其二为avasaro，由词根sara（意为去）形成。此二词同义。

771. චතුක්කං [Pg.497] පරියොසානෙ. සා තනුකරණෙ, යු, ඔසානං. පරිපුබ්බො පරියොසානං. උක්කංසාතිසයා පකට්ඨෙප්‍යුත්තා.

771. 四词为终结义。词根sā（意为减弱），加yu后缀，成osānaṃ。带pari前缀时，成pariyosānaṃ。ukkaṃsa和atisaya也用于卓越之义。

ද්වයං සණ්ඨානෙ. විස පවෙසනෙ, සන්නිවෙසො. ඨා ගතිනිවත්තියං, යු, සණ්ඨානං. ද්වයං අබ්භන්තරවාචකං පාටිපදිකං. අථ වා අභි බන්ධනෙ, අරො, ධාත්වත්ථානුවත්තකො අභි, අබ්භන්තරං. අබ්භාභාවෙ අන්තරං.

二者为形状义。词根vis（意为进入），形成sanniveso（安置）。词根ṭhā（意为停止运动），加yu后缀，形成saṇṭhānaṃ（形状）。二者是表示“内部”的词干。或者，abhi（意为束缚），加aro后缀，abhi跟随词根之义，形成阿邦答勒（abbhantaraṃ）。在abbha（外部）不存在时，即是antara（内部）。

772. තිකං පාටිහාරියෙ. හි ගතිම්හි, පටිතො හිස්ස හෙරණ හීරණ, පාටිහෙරං, පාටිහීරං. යදාදිනා හාරියඤ්ච, පාටිහාරියං, අථ වා පටිපක්ඛෙ හරතීති පාටිහීරං, ණො, අස්සී. එකාරාදෙසෙ පාටිහෙරං. ණ්‍යම්හි පාටිහාරියං, විහතුපක්කිලෙසෙන පච්චාහරිතබ්බං පවත්තෙතබ්බන්ති පාටිහීරන්තිආදිපි කාතබ්බං.

772. 三词为神变义。词根hi（意为去），从paṭi，hi变为heraṇa或hīraṇa，形成pāṭiheraṃ、pāṭihīraṃ。加ya等后缀时，成hāriya，形成pāṭihāriyaṃ。或者，因其带走对立面，故为pāṭihīraṃ。当元音替换为e时，成pāṭiheraṃ。加ṇya时，成pāṭihāriyaṃ。又或者，因其应由已摧毁杂染者引回并施行，故为pāṭihīraṃ等，应如是理解。

ද්වයං කත්තබ්බමත්තෙ. කරම්හා රිච්ච, කිච්චං, අවස්සං කාතබ්බෙපි. අනීයපච්චයෙ කරණීයං.

二者为应作义。从词根kar加ricca后缀，成kiccaṃ，亦用于必须做之义。加anīya后缀时，成karaṇīyaṃ。

ද්වයං පුප්ඵාදිනා උදකාදීනං පරිභාවනෙ. සුන්දරං කරීයතෙ යෙනාති සඞ්ඛාරො, ණො, ඛරාදෙසො. වස නිවාසෙ, යු, වාසනා, කිලෙසාදීනං සත්තිවිසෙසෙපි. සා හි කුසලාපි අත්ථි අකුසලාපි අබ්‍යාකතාපි, තථා පහාතබ්බාපි [Pg.498] අත්ථි අප්පහාතබ්බාපි. තත්ථ යා කුසලාබ්‍යාකතා, න සා පහාතබ්බා. යා පන අකුසලා, සා සුඛුමතරතාය භගවතොයෙව අරියමග්ගෙන පහාතබ්බා, නාඤ්ඤෙසං. එවං සන්තෙ අරියානම්පි අපායූපපත්ති සියාති? න සියා, සබ්බෙසමෙව අරියානං අපායූපපත්තිහෙතුකාය වාසනාය පහීනත්තා. දුවිධා හි අකුසලා වාසනා කායවචීපයොගහෙතුභූතා ච අපායූපපත්තිහෙතුභූතා ච. තත්ථ පුරිමා භගවතොයෙව අරියමග්ගෙන පහාතබ්බා, ඉතරා සබ්බෙසම්පි අරියමග්ගෙනාති, තස්මා යං වුත්තං ‘‘බුද්ධාව සවාසනෙ කිලෙසෙ පජහිතුං සක්කොන්ති, නාඤ්ඤෙ’’ති, තං කායවචීපයොගහෙතුභූතං වාසනං සන්ධාය වුත්තං, නෙතරන්ති නිට්ඨමෙත්ථාවගන්තබ්බං.

二者用于以花等熏染水等之义。令其美好者，为saṅkhāro（妆点）。词根vas（意为居住或熏染），加yu后缀，成vāsanā（熏染，习气），亦指烦恼等的一种特殊力量。此习气有善、不善、无记三种；同样，有应断除和不应断除两种。其中，善与无记的习气不应断除。而不善的习气，因其极为微细，唯有世尊的圣道才能断除，非其他人所能。若如此，圣者们是否也会堕入恶趣呢？不会，因为一切圣者都已断除了导致堕入恶趣的习气。不善的习气有两种：一种是身语行为的起因，另一种是堕入恶趣的起因。其中，前者唯有世尊的圣道才能断除，后者则一切圣者的圣道都能断除。因此，所谓“唯佛陀能连同习气断尽烦恼，非其他人所能”，这是针对作为身语行为起因的习气而说，并非指后者。于此，义理应究竟了知。

773. තිකං ධඤ්ඤාදීනං පූතකරණෙ. පූ පවනෙ, යු. අපච්චයෙ පවො. ණම්හි නිප්පාවො. ද්වයං තසරෙ. තස උබ්බෙගෙ, අරො. සුත්තෙන වෙඨනං සුත්තවෙඨනං.

773. 三词为谷物等之净化义。词根pū（意为净化），加yu后缀成pavanaṃ。加a后缀时，成pavo。加ṇa时，成nippāvo。二者为梭义。词根tas（意为颤动），加aro后缀成tasaro。以线缠绕者，为suttaveṭhanaṃ。

ද්වයං දුග්ගසඤ්චාරෙ. සඞ්කම්‍යතෙ යෙනාති සඞ්කමො. සඤ්චරන්ති අනෙනාති සඤ්චාරො, දුග්ගස්ස සඤ්චාරො දුග්ගසඤ්චාරො. ද්වයං පඨමාරම්භෙ. පඨමං කමො පක්කමො, උපක්කමො ච.

（以下）二词用于“难行道”之义。“用以跨越者”为“saṅkamo”（桥梁）。“用以行进者”为“sañcāro”（通道）；“困难的通道”即“duggasañcāro”。（以下）二词用于“最初的开始”之义。“第一步”即“pakkamo”（出发），以及“upakkamo”（着手）。

774. තිකං පාඨෙ. පඨ වියත්තියං වාචායං, ණො, පාඨො. නිපුබ්බෙ නිපාඨො, අම්හි නිපඨො. ද්වයං අපහරිතාදිනො වත්ථුනො [Pg.499] අන්වෙසනෙ. චි චයෙ, චයනමත්‍ර අන්වෙසනං. මග්ග අන්වෙසනෙ, චුරාදි, යු, එතෙ ද්වෙ අපුමෙ, සංවික්ඛනංප්‍යත්‍ර.

774. （以下）三词用于“读诵”之义。词根“paṭh”用于“清晰的言语”之义，加后缀“ṇo”，成“pāṭho”。带前缀“ni”时，成“nipāṭho”和“nipaṭho”。（以下）二词用于“寻找失物等”之义。词根“ci”用于“积聚”之义，此处的“积聚”即是“寻找”。词根“magg”用于“寻找”之义，属“curādi”类动词，加后缀“yu”。这两个词都是中性词。“saṃvikkhanaṃ”（省察）也用于此义。

චතුක්කං ආලිඞ්ගනෙ. ලිඞ්ග ගත්‍යත්ථො. සන්ජ සඞ්ගෙ. සිලිස ආලිඞ්ගනෙ. ගුහ සංවරණෙ, යු, පරිරම්භොප්‍යත්‍ර. රම්භ සද්දෙ.

（以下）四词用于“拥抱”之义。词根“liṅg”用于“去”之义。词根“sañj”用于“执著”之义。词根“silis”用于“拥抱”之义。词根“guh”用于“遮蔽”之义，加后缀“yu”。“parirambho”（拥抱）也用于此义。词根“rambh”用于“声音”之义。

775. චතුක්කං ආලොකනෙ. ලොක දස්සනෙ. ඣෙ චින්තායං. ඉක්ඛ දස්සනඞ්කෙසු. දිස පෙක්ඛනෙ, සබ්බත්‍ර භාවෙ යු.

775. （以下）四词用于“观看”之义。词根“lok”用于“见”之义。词根“jhe”用于“思惟”之义。词根“ikkh”用于“见与标记”之义。词根“dis”用于“注视”之义。在所有这些情况中，都加表示行为本身(bhāva)的后缀“yu”。

චතුක්කං නිරාකරණෙ. දිස පෙක්ඛනෙ. අසු ඛෙපනෙ, නිරසනං. පති ආපුබ්බො ඛාකථනෙ. කර කරණෙ, ඉත්ථියමතියවො වා,ති.

（以下）四词用于“拒绝”之义。词根“dis”用于“注视”之义。词根“as”用于“投掷”之义，（形成）“nirasanaṃ”（抛弃）。词根“khā”带前缀“pati”和“ā”时，用于“言说”之义（形成“paccakkhāna”，拒绝）。词根“kar”用于“作”之义。或者，（也指）对女性的辱骂。

776. පඤ්චකං විපරියයෙ. විපරිපුබ්බො අසු ඛෙපනෙ, ණො, විපල්ලාසො. අඤ්ඤෙන පකාරෙන භවනං අඤ්ඤථාභාවො. විපරිපුබ්බො අය ගමනෙ, විපරියයො. අසු ඛෙපනෙ, විපරියාසො.

776. （以下）五词用于“颠倒”之义。词根“as”（投掷）带前缀“vipari”，加后缀“ṇo”，成“vipallāso”（错乱）。“以他种方式存在”即“aññathābhāvo”（变异）。词根“ay”（去）带前缀“vipari”，成“vipariyayo”（颠倒）。词根“as”（投掷），（形成）“vipariyāso”（错乱）。

තිකං අතික්කමෙ. අතික්කමනං අතික්කමො. අතික්කම්ම පතනං අතිපාතො. අය ගමනෙ, උපච්චයො.

（以下）三词用于“违越”之义。“违越的行为”即“atikkamo”。“违越而堕落”即“atipāto”。词根“ay”用于“去”之义，（形成）“upaccayo”（过失）。

සංකිණ්ණවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

杂品释义终。

3. අනෙකත්ථවග්ගවණ්ණනා

3. 多义品释义

777. ඉදානි [Pg.500] සංකිණ්ණවග්ගතො අනන්තරං ගාථාතො, ගාථාය අද්ධතො, පාදතො චාති ඉමෙහි තීහි පකාරෙහි අනෙකත්ථෙ නානත්ථෙ සමයාදිකෙ සද්දෙ කමා කමතො පවක්ඛාමි. එත්ථ අනෙකත්ථවග්ගෙ එකස්ස භූතසද්දාදිකස්ස යා පුනරුත්තතා, සා ථීපුන්නපුංසකසඞ්ඛාතලිඞ්ගවිසෙසත්ථං කතා.

777. 现在，在杂品之后，我将依次通过偈颂、半偈和句这三种方式，来解说具有多种意义、不同意义的“时”(samaya)等词。在此多义品中，对“已存在”(bhūta)等同一个词的重复，是为了说明其在阴性、阳性、中性等不同语性上的意义。

778. සමවායත්ථාදිවාචකෙ බහවො සමයසද්දෙ ජාතියා සඞ්ගය්හ ‘‘සමයො’’ති එකවචනනිද්දෙසො කතො. තත්‍ර ‘‘කාලඤ්ච සමයඤ්ච උපාදායා’’ත්‍යාදීසු සමවායෙ පච්චයසාමග්ගියං. ‘‘මහාසමයො පවනස්මිං, දෙවකායා සමාගතා’’ත්‍යාදීසු සමූහෙ. ‘‘සමයොපි ඛො තෙ භද්දාලි අප්පටිවිද්ධො’’ත්‍යාදීසු කාරණෙ. ‘‘එකොයෙව ච ඛො ඛණො ච සමයො චා’’ත්‍යාදීසු ඛණෙ ඔකාසෙ. ‘‘අභිසමයත්ථො’’ත්‍යාදීසු පටිවෙධෙ. ‘‘එකං සමයං භගවා’’ත්‍යාදීසු කාලෙ. ‘‘සම්මා මානාභිසමයා’’ත්‍යාදීසු පහානෙ. ‘‘අත්ථාභිසමයා ධීරො’’ත්‍යාදීසු ලාභෙ. ‘‘සමයප්පවාදකෙ තින්දුකාචිරෙ’’ත්‍යාදීසු දිට්ඨියං.

778. 表示和合等意义的众多“时”(samaya)词，总括其种类而用单数“时”来指称。其中，在“依于时与机缘”等句中，“时”指和合、因缘聚合；在“林中大集会，诸天众聚集”等句中，指集合；在“跋陀利，你尚未彻证其时”等句中，指原因；在“只有一个刹那与时机”等句中，指刹那、机会；在“现观之义”等句中，指彻悟；在“一时，世尊”等句中，指时间；在“由慢的完全克服”等句中，指舍离；在“智者获得义利”等句中，指获得；在“在持时论者……”等句中，指见解。

තත්ථ [Pg.501] සහකාරීකාරණතාය සන්නිජ්ඣං සමෙති සමවෙතීති සමයො, සමවායො. සමං, සහ වා අවයවානං අයනං පවත්ති අවට්ඨානන්ති සමයො, සමූහො, යථා – සමුදායොති අවයවසහාවත්ථානමෙව හි සමූහොති. අවසෙසපච්චයානං සමාගමෙ එති ඵලං එතස්මා උප්පජ්ජති පවත්තති චාති සමයො, කාරණං, යථා ‘‘සමුදායො’’ති. සමෙතිසමාගච්ඡති එත්ථ මග්ගබ්‍රහ්මචරියං තදාධාරපුග්ගලෙහීති සමයො, ඛණො. අභිමුඛං ඤාණෙන සම්මා එතබ්බො අවගන්තබ්බොති අභිසමයො, ධම්මානං අවිපරීතො සභාවො. අභිමුඛභාවෙන සම්මා එති ගච්ඡති බුජ්ඣතීති අභිසමයො, ධම්මානං අවිපරීතසභාවාවබොධො. සමෙති එත්ථ, එතෙන වා සඞ්ගච්ඡති සත්තො, සභාවධම්මො වා සහජාතාදීහි, උප්පාදාදීහි වාති සමයො, කාලො, ධම්මප්පවත්තිමත්තතාය අත්ථතො අභූතොපි හි කාලො ධම්මප්පවත්තියා අධිකරණං විය, කරණං විය ච පරිකප්පනාමත්තසිද්ධෙන රූපෙන වොහරීයතීති. සමස්ස නිරොධස්ස යානං, සම්මා වා යානං අපගමොති සමයො, පහානං. සමිති සඞ්ගති සමොධානන්ති සමයො, පටිලාභො, සමෙති සම්බන්ධො එති අත්තනො විසයෙ පවත්තති, දළ්හග්ගහණභාවතො වා සම්පයුත්තා අයන්ති පවත්තන්ති සත්තා යථාභිනිවෙසං එතෙනාති සමයො, දිට්ඨි. දිට්ඨිසංයොජනෙන හි සත්තා අතිවිය බජ්ඣන්තීති, එවං තස්මිං තස්මිං අත්ථෙ සමයසද්දස්ස පවත්ති වෙදිතබ්බා. සමයසද්දස්ස අත්ථුද්ධාරෙ අභිසමයසද්දස්ස උදාහරණං සොපසග්ගො, අනුපසග්ගො ච සමයසද්දො සමවායාද්‍යත්ථවාචකො හොතීති දස්සනත්ථං. එවං සබ්බත්‍ර උදාහරණං තංතදත්ථානුරූපනිබ්බචනාදයො දට්ඨබ්බා.

其中，因其为协作因缘而会合、聚合，是为“时”(samayo)，即和合(samavāyo)。诸部分平等或共同地运行、转起、安住，是为“时”，即集合(samūho)；譬如“集”(samudāyo)即是诸部分的共同安住，故为集合。当其余诸缘聚合时，果由此而来、生起、转起，是为“时”，即原因(kāraṇaṃ)；如所谓的“集”。于此，道与梵行与作为其所依之人会合，是为“时”，即刹那(khaṇo)。以智慧正对而应了知，是为“现观”(abhisamayo)，即诸法不颠倒的自性。以正对的方式正确地通达、觉悟，是为“现观”，即对诸法不颠倒自性的觉悟。于此或因此，众生会合，或自性法与俱生等法会合，或与生起等法会合，是为“时”，即时间(kālo)。因为时间就其真实义而言，仅是法的流转而并非实有，但它被以仅由概念所成的形式来言说，仿佛是法流转的处所或工具。去到寂静、寂灭，或正确地离去，是为“时”，即舍离(pahānaṃ)。会合、结合、聚合，是为“时”，即获得(paṭilābho)。联系会合，在自己的领域中行转；或因其坚固执取的自性，众生随其执著而依此行转，是为“时”，即见解(diṭṭhi)。因为众生确实被见结极度地束缚。如是，应知“时”一词在各个意义中的用法。在阐明“时”一词的意义时，举“现观”一词为例，是为了表明“时”这个词无论带不带前缀，都可以表示和合等意义。如是，在所有例子中，都应看到其与各自意义相应的解释等。

779. සණ්ඨානං දීඝරස්සාදි. රූපං රූපායතනං, ජාති ඛත්තියාදිකුලං. ඡවි බහිචම්මං, පමාණං මරියාදො. අක්ඛරං අකාරාදි[Pg.502], යසො පරිවාරො, කිත්ති ච. ගුණො සීලාදි, තපනියෙපි වණ්ණො.

779. 形态，指长短等。色，指色处。种姓，指刹帝利等家族。肤色，指外皮。量度，指界限。字母，指“阿”等字。名声，指随从，也指声誉。德，指戒等。“vaṇṇa”也指金色。

780. පාතිමොක්ඛස්ස භික්ඛුභික්ඛුනීනං වසෙන දුවිධස්ස පාතිමොක්ඛස්ස උද්දෙසෙ ‘‘සඞ්ඝො උපොසථං කරෙය්‍යා’’ති. පණ්ණත්තියං ‘‘උපොසථො නාම නාගරාජා’’ති. උපවාසො වුත්තො. අට්ඨඞ්ගො ‘‘පාණාතිපාතා වෙරමණි’’ආදි. උපොසථදිනං ‘‘අජ්ජුපොසථො පන්නරසො’’ත්‍යාදීසු.

780. 在为比丘和比丘尼而分的两部波罗提木叉的诵集中，如“僧团应行布萨”。在规定中，如“优波萨陀(Uposatha)是龙王的名字”。也指斋戒。也指八支斋，如“离杀生”等。也指布萨日，如“今日是十五日布萨”等。

781-782. රථඞ්ගං චක්කද්වයං. ලක්ඛණං චක්කලක්ඛණං. ‘‘මයා පවත්තිතං චක්ක’’න්ත්‍යාදීසු ධම්මචක්කෙ. උරචක්කං නාම ඛුරචක්කං ‘‘චක්කං භමති මත්ථකෙ’’ති. ‘‘චතුචක්කං නවද්වාර’’න්ත්‍යාදීසු ඉරියාපථචක්කෙ. ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, චක්කානි, යෙහි සමන්නාගතානං දෙවමනුස්සානං චතුචක්කං වත්තතී’’ත්‍යාදීසු සම්පත්තිචක්කෙ. ‘‘පිතරා පවත්තිතං චක්කං අනුවත්තෙතී’’ත්‍යාදීසු චක්කරතනෙ. මණ්ඩලං ‘‘අලාතචක්ක’’න්ත්‍යාදීසු ‘‘අසනිවිචක්ක’’න්ති ච. බලං ථාමො. කුලාලො කුම්භකාරො, තස්ස භණ්ඩෙ කුලාලචක්කන්ති. ආණායං ‘‘චක්කං වත්තයති පාණීන’’න්ති. ආයුධෙ චක්කාකාරෙ ආයුධෙ. දානං දෙය්‍යධම්මො. රාසි ඛන්ධො. සද්ධගාථාපි ගාථායෙව.

781-782. 车轮与双轮。相是轮相。在“我已转动轮”等句中，指法轮。胸轮，即剃刀轮，如在“轮于头顶旋转”一句中。在“四轮九门”等句中，指威仪轮。在“诸比丘，有此四轮，具备这些轮的天人，四轮得以运转”等句中，指成就轮。在“他随顺父亲所转动的轮”等句中，指轮宝。圆，如在“火圈”及“雷电轮”等句中。力是体力。陶工是制陶者，其工具是陶轮。在命令方面，如“以手转轮”一句。在武器方面，指轮状武器。布施是应施之物。堆是蕴。信偈也是偈颂。

‘‘දණ්ඩකා [Pg.503] චණ්ඩවුට්ඨ්‍යාදි, පාදෙහි ඡහි තීහි තු;

ගාථාති ච පරත්ථෙවං, ඡන්දොසඤ්ඤා පකාසිතා.

“丹达吉(Daṇḍakā)、猛雨(Caṇḍavuṭṭhi)等韵律，以六足或三足；在其他地方，偈颂之名也如此被阐明为韵律之名。”

අනන්තරොදිතං චඤ්ඤ-මෙතං සාමඤ්ඤනාමතො;

ගාථාඉච්චෙව නිද්දිට්ඨං, මුනින්දවචනෙ පනා’’ති හි වුත්තං.

“然而，在圣主(Muninda)的言教中，这前面所说的，是以‘偈颂’这一总称被指出的，因为经上是这么说的。”

783.

783.

‘‘කිං තෙ වතං කිං පන බ්‍රහ්මචරියං,කිස්ස සුචිණ්ණස්ස අයං විපාකො;

ඉද්ධිජුතිබලවිරියූපපත්ති,ඉදඤ්ච තෙ නාග මහාවිමානං.

“你持守什么誓愿？又修习什么梵行？这是什么善行的果报，让你获得神通、光辉、力量与精进，以及你这宏伟的天宫，哦，那伽(nāga)？”

අහඤ්ච භරියා ච මනුස්සලොකෙ,සද්ධා උභො දානපතී අහුම්හ;

ඔපානභූතං මෙ ඝරං තදාසි,සන්තප්පිතා සමණබ්‍රාහ්මණා ච.

“我与妻子在人间，我们二人皆有信仰，是布施主。那时我家如同饮水站，沙门与婆罗门皆得满足。”

තං මෙ වතං තං පන බ්‍රහ්මචරියං,තස්ස සුචිණ්ණස්ස අයං විපාකො;

ඉද්ධිජුතිබලවිරියූපපත්ති,ඉදඤ්ච මෙ ධීර මහාවිමාන’’න්ති

“那即是我的誓愿，那即是我的梵行；那善行的果报，即是获得神通、光辉、力量与精进，以及我的这座宏伟天宫，哦，智者(dhīra)！”

ඉමස්මිං විධුරපණ්ඩිතජාතකෙ දානස්මිං ආගතො.

出自《维杜拉智者本生》(Vidhurapaṇḍitajātaka)，与布施有关。

‘‘තං ඛො පන පඤ්චසිඛ බ්‍රහ්මචරියං නෙව නිබ්බිදාය න විරාගාය යාවදෙව බ්‍රහ්මලොකූපපත්තියා’’ති ඉමස්මිං මහාගොවින්දසුත්තෙ අප්පමඤ්ඤාසු. ‘‘තයිදං බ්‍රහ්මචරියං ඉද්ධඤ්චෙව ඵීතඤ්ච විත්ථාරිකං බාහුජඤ්ඤං පුථුභූතං යාවදෙව මනුස්සෙසු සුප්පකාසිත’’න්ති [Pg.504] පාසාදිකසුත්තෙ සික්ඛත්තයසඞ්ගහෙ සකලස්මිං සාසනෙ. ‘‘පරෙ අබ්‍රහ්මචාරී භවිස්සන්ති, මයමෙත්ථ බ්‍රහ්මචාරිනො භවිස්සාමා’’ති ඉමස්මිං සල්ලෙඛසුත්තෙ මෙථුනා විරතියං.

“五髻(Pañcasikha)啊，此梵行既非为了厌离，也非为了离欲，仅仅是为了投生梵天界。”此语出自《大果文达经》(Mahāgovindasutta)，关于无量心。“此梵行兴盛、繁荣、广布，影响深远，遍为人知，在人间得到很好的阐明。”此语出自《欢喜经》(Pāsādikasutta)，关于三学总摄，遍及整个教法。“他人将行非梵行，我们于此当行梵行。”此语出自《刻削经》(Sallekhasutta)，关于远离淫行。

‘‘කෙන පාණි කාමදදො, කෙන පාණි මධුස්සවො;

කෙන තෙ බ්‍රහ්මචරියෙන, පුඤ්ඤං පාණිම්හි ඉජ්ඣති.

“手因何能赐予欲乐？手因何能流出蜜汁？因你何种梵行，功德在手中成就？”

තෙන පාණි කාමදදො, තෙන පාණි මධුස්සවො;

තෙන මෙ බ්‍රහ්මචරියෙන, පුඤ්ඤං පාණිම්හි ඉජ්ඣතී’’ති. –

“因此，手能赐予欲乐；因此，手能流出蜜汁；因我那梵行，功德在我手中成就。”

ඉමස්මිං අඞ්කුරපෙතවත්ථුම්හි වෙය්‍යාවච්චෙ.

出自《安古拉饿鬼事》(Aṅkurapetavatthu)，与服务有关。

‘‘මයඤ්ච භරියා නාතික්කමාම,අම්හෙ ච භරියා නාතික්කමන්ති;

අඤ්ඤත්‍ර තා බ්‍රහ්මචරියං චරාම,තස්මා හි අම්හං දහරා න මිය්‍යරෙ’’ති. –

“我们不背叛自己的妻子，我们的妻子也不背叛我们；除了她们，我们修持梵行，因此我们的孩子不会夭折。”

මහාධම්මපාලජාතකෙ සදාරතුට්ඨියං.

出自《大法护本生》(Mahādhammapālajātaka)，与满足于自己的妻子有关。

‘‘එවං ඛො තං, භික්ඛවෙ, තිත්තිරියං නාම බ්‍රහ්මචරියං අහොසී’’ති ඉමස්මිං තිත්තිරජාතකෙ පඤ්චසීලෙ.

“诸比丘，那就是所谓的鹌鹑梵行。”出自《鹌鹑本生》(Tittirajātaka)，与五戒有关。

‘‘ඉදං ඛො පන පඤ්චසිඛ බ්‍රහ්මචරියං එකන්තනිබ්බිදාය විරාගාය…පෙ… අයමෙව අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො’’ති මහාගොවින්දසුත්තෙයෙව අරියමග්ගෙ.

“五髻啊，这梵行完全是为了厌离、离贪……（中略）……这正是圣八支道。”出自《大果文达经》本身，与圣道有关。

‘‘හීනෙන බ්‍රහ්මචරියෙන, ඛත්තියෙ උපපජ්ජති;

මජ්ඣිමෙන ච දෙවත්තං, උත්තමෙන විසුජ්ඣතී’’ති. –

“以劣等梵行，投生刹帝利；以中等梵行，投生天界；以最上梵行，得以清净。”

නිමිජාතකෙ අත්තදමනවසෙන කතෙ අට්ඨඞ්ගුපොසථෙ.

出自《尼弥本生》(Nimijātaka)，与以自我调伏的方式行持八支布萨有关。

‘‘අභිජානාමි ඛො පනාහං, සාරිපුත්ත, චතුරඞ්ගසමන්නාගතං බ්‍රහ්මචරියං චරිත්වා තපස්සි සුදං හොමී’’ති ලොමහංසසුත්තෙ ධිතිසඞ්ඛාතෙ වීරියෙ.

“舍利弗，我记得自己曾修习具足四支的梵行，那时我确实是个苦行者。”出自《毛竖经》(Lomahaṃsasutta)，在名为“坚毅”的精进中。

784. සභාවො [Pg.505] අවිපරීතත්ථො. පරියත්ති පරියාපුණිතබ්බා විනයාභිධම්මසුත්තන්තා. ඤායො යුත්ති, සප්පටිපදා වා මග්ගාදයො. ඤෙය්‍යෙ සඞ්ඛාරවිකාරලක්ඛණනිබ්බානපඤ්ඤත්තිවසෙන පඤ්චවිධෙ ඤෙය්‍යෙ. නිස්සත්තතා සත්තසභාවස්ස අභාවතා. ආපත්තියං ‘‘පාරාජිකං ධම්ම’’න්ති. ‘‘සහ ධම්මෙන නිග්ගය්හා’’ත්‍යාදීසු කාරණෙ. ආදිනා සමයඤ්ඤූපමාහිංසාදීසුපි ධම්මො.

784. 自性，即非颠倒之义。教理是应学习的律藏、阿毗达磨和经藏。正理是道理，或者正道等善行。在所知中，有五种所知，即行、变异、相、涅槃、施设。无有情是指没有有情的自性。在罪中指“波罗夷法”。在“依法呵责”等处，法是原因。此外，在知时、譬喻、不害等处也是法。

785. පයොජනං ඵලං. සද්දාභිධෙය්‍යෙ සද්දත්ථෙ. වුඩ්ඪියං වඩ්ඪනෙ. වත්ථුම්හි දබ්බෙ. නාසෙ විනාසෙ. පච්ඡිමපබ්බතෙ අත්ථගිරිම්හි. නිවත්තිවිසයුප්පත්තිසභාවාදීසුපි.

785. 作用是果。在词语和所指中，指词义。在增长中，指增多。在事物中，指物质。在灭尽中，指毁灭。在西山中，指落日山。在止息、所缘的生起、自性等处也是如此。

786. යෙභුය්‍යතා බාහුල්‍යතා. අබ්‍යාමිස්සං අසම්මිස්සං. විසංයොගෙ විප්පයොගෙ. දළ්හත්ථෙ දළ්හසද්දස්ස අත්ථෙ. අනතිරෙකෙ අතිරෙකාභාවෙ. අනවසෙසම්හි සබ්බස්මිං, තං කෙවලවචනං තීසු ලිඞ්ගෙසු.

786. 多数指众多。不杂指不混杂。在分离中，指别离。在坚固义中，指“坚固”一词的含义。在不超越中，指没有超过。在无余、全部之中，“全然”一词，用于三种性。

787. පටලං ‘‘දිගුණං සඞ්ඝාටිං පාරුපිත්වා’’ත්‍යාදීසු. ‘‘වයොගුණා අනුපුබ්බං ජහන්තී’’ති රාසිම්හි. ‘‘සතගුණා දක්ඛිණා [Pg.506] පාටිකඞ්ඛිතබ්බා’’ති ආනිසංසෙ. බන්ධනං කාමගුණං. අප්පධානෙ විසෙසනෙ. ජියාය ධනුනො.

787. 层，如在“披上双层的僧伽梨”等句中。在“vayoguṇā anupubbaṃ jahanti”中，指积聚。在“sataguṇā dakkhiṇā pāṭikaṅkhitabbā”中，指利益。在欲尘(kāmaguṇa)中，指束缚。在次要的[事物]中，指属性。也指弓的弦。

788-789. රුක්ඛාදො දුමාදිම්හි. විජ්ජමානෙ භූතගුණෙ. අරහන්තෙ ‘‘යො ච කාලඝසො භූතො, සභූතපචිනිං පචී’’ති. ඛන්ධපඤ්චකෙ ‘‘භූතමිදං, සාරිපුත්ත, සමනුපස්සථා’’ති. සත්තෙ පාණිම්හි. මහාභූතෙ පථවාදිකෙ. අමනුස්සො දෙවරක්ඛසාදි. විජ්ජමානත්ථවජ්ජිතෙ රුක්ඛාදො නාරියං න භවති, විජ්ජමානත්ථෙ, පන අතීතාදීසු ච වාච්චලිඞ්ගො. පත්තෙ සම්පත්තෙ. සමෙ තුල්‍යත්ථෙ.

788-789. 食树者，在树木等处。在存在的[事物]中，指已有的特质。在阿罗汉的语境中，如“彼已成吞噬时间者，已调伏一切所成之法”。在五蕴中，如“舍利弗，你当观察此已生之物”。在有情中，指生物。在四大元素中，指地等。在非人中，指天神、罗刹等。当不表示“存在”的意义时，“食树者”一词没有阴性形式；但当表示“存在”的意义时，则在过去时等情况下，它随所指对象的性而变化。在获得中，指已达到。在相同中，指相等义。

790. සජ්ජනෙ සප්පුරිසෙ.

790. 在善人中，指贤人。

791. පදපූරණෙ ‘‘සුත්තන්ත වනන්තා’’ත්‍යාදීසු. දෙහාවයවෙ ‘‘අන්තං අන්තගුණ’’න්ත්‍යාදීසු. දෙහො ච අවයවො චාති එකෙ. කොට්ඨාසෙ ‘‘අයමෙකො අන්තො’’ත්‍යාදීසු. ලාමකං නිහීනකං.

791. 在作为补足音节时，如在“suttanta”、“vananta”等词中。在身体的部位中，如在“肠(anta)、肠间膜(antaguṇa)”等词中。一些人认为是指身体与肢体。在部分中，如“这是一端”等。也指卑劣、低级。

792. නිකායො [Pg.507] සධම්මීනං ගණො. සන්ධි පටිසන්ධි. සාමඤ්ඤෙ විසෙසාධාරෙ. පසූති මාතුකුච්ඡිතො නික්ඛමනං, කුලං ඛත්තියාදිකුලං. භවො භවනක්‍රියා. විසෙස්‍යො උපාධි, යස්ස වසෙන භින්නෙසු සබලාදීසු අභින්නා ධීසද්දා වත්තන්තෙ. සුමනායං මාලතියං. සඞ්ඛතලක්ඛණෙ සඞ්ඛතධම්මානං ලක්ඛණෙ.

792. 部类，指同法者之众。连接，指结生。在共相中，是殊相的所依。出生，指从母胎中出来；种姓，指刹帝利(khattiya)等种姓。有，指生成的行为。作为殊相的所依(upādhi)，凭借它，对于“杂色”(sabalādi)等有差异的事物，能生起无差异的概念与语词。在素摩那花(sumanā)中，指茉莉花(mālatī)。有为相，指有为法的特征。

793. භවභෙදො කාමභවාදි. පතිට්ඨායං නිස්සයෙ. නිට්ඨා නිප්ඵත්ති. අජ්ඣාසයො අධිප්පායො. බුද්ධි ඤාණං. වාසට්ඨානං වසනට්ඨානං. විසරත්තං විසරණභාවො. ‘‘විසදත්ථෙ’’තිපි පාඨො, තදා සදධාතුස්ස විසරණත්ථතා දට්ඨබ්බා.

793. 有之区分，指欲有等。在安立中，指依止处。究竟，指成就。意乐，指意图。觉，指智慧。住所，指居住之处。舒展，指散布状态。也有“visadatthe”(在清晰义中)的读法，那时应理解为√sad词根具有“散布”的含义。

794. ඵලෙ සොතාපත්තාදිකෙ. අනිච්චාදිඅනුපස්සනා විපස්සනා නාම. මග්ගෙ සොතාපත්තිමග්ගාදිකෙ.

794. 在果中，指须陀洹(sotāpatti)果等。对无常(anicca)等的随观，名为观(vipassanā)。在道中，指须陀洹道等。

795. කම්මාරුද්ධනං කම්මාරානං උද්ධනං, කම්මාරානං යථා උක්කාති. අඞ්ගාරකපල්ලං අඞ්ගාරානං භාජනං. දීපිකා නාම මධුච්ඡිට්ඨාදිමයා පදීපකිච්චකාරිකා. සුවණ්ණකාරමූසා මත්තිකමයා එකා භාජනවිකති. වායුනො වෙගෙ ච උක්කාසද්දො, යො ‘‘දෙවදුද්‍රභී’’ති වුත්තො.

795. 铁匠的炉子(kammāruddhana)是铁匠们的炉子(uddhana)，如铁匠的火炉(ukkā)。炭盆(aṅgārakapalla)是盛炭的容器。火炬(dīpikā)是用蜂蜡(madhucchiṭṭha)等制成、起照明作用的器具。金匠的坩埚(suvaṇṇakāramūsā)是用泥土制成的一种容器。风的冲击声，即ukkā声，也被称为“天鼓(devadudrabhī)”。

796. කෙසොහාරණං [Pg.508] කෙසානං ලවනං. ජීවිතවුත්ති ජීවිතස්ස වත්තනං. වපනං බීජස්ස වපනං. වාපසමකරණං වපිතස්ස බීජස්ස සමකරණං. පවුත්තභාවො බන්ධනා මුත්ති.

796. 除去头发，指剪除头发。活命，指生命的维持。播种，指播撒种子。平整已播之种，指使已播撒的种子平整。解脱，指从束缚中解脱。

797-798. සුතො විස්සුතෙ පාකටෙ. අවධාරිතෙ උපලක්ඛිතෙ. උපචිතෙ රාසීකතෙ. අනුයොගො පුච්ඡා. කිලින්නෙ තින්තෙ. සොතවිඤ්ඤෙය්‍යං සද්දායතනං. සත්ථං සද්දසත්ථාදි, සුතනාමකො වා එකො සත්ථවිසෙසො. එතෙසු ද්වීසු අත්ථෙසු සුතං නපුංසකං. පුත්තෙ සුතො පුල්ලිඞ්ගො, රාජිනිපි සුතො.

797-798. 听闻，在闻名、显露中。在确定中，指被观察。在积聚中，指堆积成堆。追问，指询问。湿润，指潮湿。耳所识知，指声处。教法，指声教法等，或是一种名为“苏妲娜”(sutanā)的特殊武器。在这两种意义中，“suta”是中性词。在儿子(putta)的意义中，“suta”是阳性词；在国王(rājan)的语境中也是。

799. යුගෙ කතාදිචතුක්කෙ. ලෙසො අනුමානඤාණවිසයො. පඤ්ඤත්තියං ‘‘කප්පත්ථෙරො’’ති. පරමායුම්හි ‘‘කප්පං සග්ගම්හි [Pg.509] මොදතී’’ති. අඤ්ඤත්‍ර කප්පාදීසු පුල්ලිඞ්ගෙ. සදිසෙ පන තීසු ලිඞ්ගෙසු. සමණවොහාරො විනයාගතො සමණානං වොහාරො. කප්පබින්දු චීවරෙ කතබින්දු. සමන්තත්තෙ සමන්තභාවෙ. අන්තරකප්පො මහාකප්පස්ස අසීතිමො භාගො. ආදිසද්දෙන අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යමහාකප්පෙ සඞ්ගණ්හාති. තක්කෙ විතක්කෙ. විධි විධානං.

799. 在时代中，指初圆满时等四时。微细，指比量智的所缘。在施设中，如“劫长老(kappatthera)”。在最长寿量时，如“一劫于天界享乐”。此外，在“劫”等词中是阳性。然而在“相似”的意义中，则通用于三种性别。沙门用语，指出自律藏的沙门用语。适宜点(kappabindu)，指在衣上所作的点记。在周遍中，指普遍性。中劫(antarakappa)，是大劫(mahākappa)的八十分之一。“等”字包括无量劫(asaṅkhyeyyakappa)与大劫。推测，指寻思。法则，指规定。

800. විරති විරතිත්තයං. සපථො අක්කොසො. තච්ඡෙ තථභාවෙ. අරියසච්චම්හි දුක්ඛසච්චාදිකෙ. දිට්ඨි මිච්ඡාදිට්ඨි.

800. 离，指三种离。誓言，指诅咒。在真实中，指如实性。在圣谛中，指苦圣谛等。见，指邪见等。

801. සඤ්ජාතිදෙසො ‘‘කම්බොජො අස්සායතන’’න්ති. වාසට්ඨානං නිවාසට්ඨානං ‘‘දෙවානං දෙවායතන’’න්ති. ආකරොති යත්ථ සුවණ්ණරජතාදයො උප්පජ්ජන්ති. සමොසරණට්ඨානං බහූනං සන්නිපාතට්ඨානං. පදපූරණෙ ‘‘කම්මායතනං, සිප්පායතන’’න්ති.

801. 产地，如“剑浮沙(Kamboja)是马的产地”。居所，指住处，如“天神的天宫”。矿场，指金银等产生的地方。聚集处，指众多人会合的地方。作为补足语，如“业处、技艺处”。

802. වත්ථං අම්බරං. අඤ්ඤො යො සකො න හොති. ඔධි මරියාදො. භෙදො විසෙසො. මනසිපි චිත්තෙපි.

802. 衣(vattha)，指布料(ambara)。他人(añña)，指不属于自己的。边际(odhi)，指界限(mariyāda)。差别(bheda)，指不同(visesa)。在心意(manas)中，也在心(citta)中。

803. විපාකෙ ඉට්ඨවිපාකෙ කුසලො. අනවජ්ජාදීසු වාච්චලිඞ්ගිකො.

803. 在“果报”义上，“善”(kusala)指“善果报”。在“无罪”等义上，它是形容词。

804. ද්‍රවො [Pg.510] මධ්වාදි. මධුරාදීසු ඡසු රසෙසු. පාරදො සූතො. සිඞ්ගාරාදො නව නාට්‍යරසෙ. රසරත්තමංසමෙදට්ඨිසුක්කට්ඨිමිඤ්ජවසෙන සත්ත ධාතවො, තබ්භෙදෙ. කිච්චෙ ඵස්සාදිධම්මානං සඞ්ඝට්ටනාදිකිච්චෙ. සම්පත්ති තෙසංයෙව.

804. “味”(rasa)的义项：作为液体，指蜂蜜等。在六味中，指甜味等。指水银、汞。在九种戏剧情调中，指爱欲等。指七界，即食糜、血、肉、脂肪、骨、精、骨髓，及其分别。作为作用，指触等法撞击等的作用。作为成就，指彼等自身的成就。

805. බොධිසද්දො ඤාණද්වයෙ නාරියං, බොධිරාජකුමාරාදිපඤ්ඤත්තියං පුමෙ. අස්සත්ථරුක්ඛෙ පුමිත්ථියං.

805. “菩提”(bodhi)一词，在二智义上是阴性；在“菩提王子”(bodhirājakumāra)等称谓中是阳性。在菩提树(assattha)义上，是阳性或阴性。

806. යෙන කත්තුභූතෙන යො කම්මභූතො නිච්චසෙවිතො, තත්ථාපි කම්මභූතෙ. විසයො අනඤ්ඤථාභාවො. ජනපදෙ කුරුආදිකෙ. ගොචරෙ තබ්බහුලාචාරෙ.

806. “所缘”(visaya)的义项：指被作者恒常行事的所缘。作为本质，指事物的不变状态。作为国家，指俱卢(Kuru)国等。作为行境，指对彼的多番行履。

807. සත්තායං විජ්ජමානතායං.

807. 在“存在”(sattā)、“现有”(vijjamānatā)的意义上。

808. බන්ධවෙ සො පුමෙ. අත්තනි සං නපුංසකෙ. ධනස්මිං සො සං අනිත්ථියං. සුනඛෙ සා පුමෙ වුත්තො. අත්තනියෙ සො තිලිඞ්ගිකො.

808. 在“亲属”义上，“so”是阳性。在“自己”义上，“saṃ”是中性。在“财富”义上，“so”或“saṃ”非阴性。在“狗”义上，“sā”被说成是阳性。在“自己的”义上，“so”通三性。

809. ඡවිසම්පත්තියං [Pg.511] ඡවියා සම්පත්තියං.

809. “chavisampattiyaṃ”(肤色圆满)，即“chaviyā sampattiyaṃ”(肤色的圆满)。

810. ජාමාතා ධීතුසාමිකො. මන්දප්පියෙ අප්පපියෙ වරං අබ්‍යයං.

810. “jāmātā”(女婿)是“dhītusāmiko”(女儿的丈夫)。“varaṃ”是一个不变词，用于“略可爱”或“不甚可爱”义。

811. මකුලෙ අවිකාසසම්පත්තෙ. නෙත්තිංසාදිපිධානෙ ඛග්ගාදීනං ගෙහෙ.

811. 在“花蕾”(makula)义上，指未开放者。在“鞘”义上，指剑等的套子或容器。

812. පිතාමහො බ්‍රහ්මා. පිතූසු මාතාපිතූසු. තථා පක්ඛන්තරෙ. තපසි සීලෙ.

812. “pitāmaha”(祖父)可指梵天。“pitaro”(父亲们)可指父母。“tathā”可指“另一方面”。“tapas”(苦行)可指“戒”。

813-814. මජ්ඣබන්ධෙ උරොබන්ධනෙ. පකොට්ඨො කප්පරස්සාධොභාගො. කච්ඡබන්ධනං අධොම්බරස්ස දළ්හබන්ධනං. මෙඛලායඤ්චාති කච්ඡා චතූස්වත්ථෙසු. කච්ඡො ලතාදීසු. කච්ඡො බාහුමූලම්හි පරූළ්හකච්ඡනඛලොමෙ, ‘‘කච්ඡෙහි සෙදා මුඤ්චන්තී’’ති. අනූපො බහූදකදෙසො.

813-814. Kacchā(阴性)有四义：中缚(majjhabandha)或胸缚(urobandhana)；下衣的坚固系缚(kacchabandhana)；以及腰带(mekhalā)。[另：]Pakoṭṭha指肘下的部分(前臂)。Kaccha(阳性/中性)指藤蔓丛生的沼泽地等；亦指长有腋毛的臂根，如：“汗水从腋下流出”。Anūpa指多水之地。

815. මානං [Pg.512] තුලාපත්ථඞ්ගුලීහි. පමාතරි පමාණස්ස කත්තරි.

815. “māna”(量)指用秤、钵、指等进行的度量。在“pamātari”(度量者)中，指度量的作者。

816. දබ්බං ධනං. අත්තභාවො පඤ්චක්ඛන්ධසමූහො. පාණො ජීවිතින්ද්‍රියං. දබ්බාදීසු චතූසු සත්තං. සත්තායං විජ්ජමානතායං සත්තා. ජනෙ සත්තො. සො සත්තසද්දො, ආසත්තෙ ලග්ගිතෙ තිලිඞ්ගිකො.

816. “dabba”是财富。“attabhāva”是五蕴的集合。“pāṇa”是命根。在“物质”等四者中，用“sattaṃ”。在“存在”、“现有”义上，用“sattā”。在“人”义上，用“satto”。“satta”一词，在“执着”、“依恋”义上，通三性。

817. සෙම්හාදො තිදොසෙ. රසරත්තාදි පුබ්බෙවුත්තො. පභාදිකෙ රූපධාතුම්හි. චක්ඛාදිකෙ විසයධාතුම්හි.

817. “界”(dhātu)的义项：在三病根中，指痰等。食糜、血等如前所述。在色界中，指光等。在眼等中，指(十八)界中的(眼)界等。

818. අමච්චාදිකා සත්ත පකතියො වුත්තා. සත්තාදිසාම්‍යවත්ථා සත්තරජතමභූතානං තිණ්ණං ගුණානං සාම්‍යවත්ථා. පච්චයා ණපච්චයාදිතො පඨමෙ පඨමසණ්ඨිතෙ කරොත්‍යාදිධාතුම්හි.

818. “pakati”的义项：七种“国政要素”，即大臣等，被称为“pakati”。“sattva”等的平衡状态，即纯质(sattva)、激质(rajas)、暗质(tamas)三德的平衡状态。作为“因”，指“ṇa”等后缀。作为“根本”，指“kar”等动词的根本形。

819. පරිත්තාණං [Pg.513] රක්ඛණං. වත්ථුම්හි ඔකාසෙ. තල්ලඤ්ඡනං පාදස්ස ඨානං.

819. “parittāṇa”是保护。在“事”(vatthu)义上，指“处所”(okāsa)。其标记，即脚的处所(足迹)。

820. ලොහමුග්ගරෙ ලොහමයෙ මුග්ගරෙ. තාළාදිකෙ සම්මතාළකංසතාළාදිකෙ. කඨිනෙ කක්ඛළෙ.

820. 铁槌(lohamuggara)指铁制的槌子。铙钹(tāḷa)等指手钹、铜钹等。粗硬的(kaṭhina)指坚硬的。

821. මක්ඛිකා නීලමක්ඛිකාදිකා. තාසං භෙදා සවිසා මධුකතා පිඞ්ගලමක්ඛිකා. මධුම්හි ඛුද්දං අප්පකාදීසු චතූස්වත්ථෙසු වත්තමානං තීසු ලිඞ්ගෙසු. අධමො නිහීනො. කපණො එකචාරී.

821. 蝇指青蝇等。其种类有毒蝇、蜜蜂、黄蝇。“khuddaṃ”一词可指蜜，亦用于“少量”等四种意义，且通三性。下劣的指卑劣的。贫困的指独行的。

822. තක්කෙ ගොරසවිසෙසෙ. මරණලිඞ්ගෙ මරණඤාපකලක්ඛණෙ. අසුභෙ, සුභෙ චාති චතූස්වත්ථෙසු අරිට්ඨං. ආසවො මජ්ජවිසෙසො. ඵෙණිලද්දුමො ‘‘බඩී-ය්ौ-ඛො’’.

822. 酪浆指一种特殊的乳制品。死亡相指预示死亡的特征。“ariṭṭhaṃ”一词用于不祥、吉祥等四种意义。“āsava”指一种特殊的酒。泡沫树指“baḍī-yau-kho”。

823. ගෙහානං දාරුබන්ධප්පයොජනං පීඨිකා නාම. පක්ඛන්දද්වයස්ස, කණ්ණිකාදීනඤ්ච නිස්සයභූතා පීඨිකා.

823. 房屋的木结构称为“pīṭhikā”（基座）。“pīṭhikā”是两侧门柱、顶饰等的支撑物。

824. මිත්තාකාරෙ [Pg.514] අමිත්තස්සාපි මිත්තසණ්ඨානෙ. බලෙ, රාසිම්හි, විපත්තියඤ්ච, ‘‘බලස්ස රාසී’’තිපි එකෙ.

824. 友相（mittākāra）指即使是敌人，也显现出朋友的样子。另一词可指力量、积聚与灾祸。有人说也指“军队”。

825. ඛන්ධෙ රූපක්ඛන්ධෙ. භවෙ රූපභවෙ. නිමිත්තම්හි කාරණෙ. වපු සරීරං.

825. 蕴指色蕴。有指色有。相指原因。“vapu”指身体。

826. වත්ථුකිලෙසකාමෙසූති වත්ථුකාමකිලෙසකාමෙසු. මදනෙ මාරදෙවපුත්තෙ. රතෙ මෙථුනෙ. නිකාමෙ ඉච්ඡාරහිතෙ කාමං නපුංසකෙ. අනුඤ්ඤායං කාමමබ්‍යයං භවෙ.

826. “vatthukilesakāmesu”是“vatthukāma-kilesakāmesu”（事物欲与烦恼欲）的缩合。在“爱染”义上，指魔罗天子。在“乐”义上，指性交。“nikāme”指“无欲求的”。“kāmaṃ”（随意地）是中性词。在表示允许时，“kāmaṃ”是不变词。

827. වජ්ජභණ්ඩමුඛෙ වීණාදොණිමුඛෙ. මාතඞ්ගස්ස හත්ථිනො කරකොටි හත්ථග්ගං.

827. 乐器口指鲁特琴琴身之口。象的鼻端指象鼻的尖端。

828. රම්භො සඨ්‍යං, කෙතවන්ත්‍යත්ථො. අසච්චං මුසා. අයොඝනං යෙන පහරති. ගිරිසිඞ්ගම්හි ගිරග්ගෙ. සීරඞ්ගෙ ඵාලඞ්ගෙ. යන්තෙ කූටයන්තෙ.

828. “rambha”指欺诈，义为虚伪。不实指谎言。铁锤指用以敲打之物。山峰指山顶。犁头指犁铧。器械指骗人的机关。

830. පටිවාක්‍යෙ [Pg.515] පටිවචනෙ. උත්තරාසඞ්ගෙ උපරිවත්ථෙ. සෙට්ඨාදීසු උත්තරො තීසු, පරස්මිං උපරිස්මිඤ්ච ඊරිතො.

830. 回答即回复。上衣即上身衣。`uttara`一词通三性，用于“最胜”等义，亦用于“其他的”和“上面的”之义。

831. විමුත්ති අරහත්තඵලං මග්ගනිබ්බානානිපි.

831. 解脱指阿罗汉果，亦指道与涅槃。

832. සඞ්ඛතෙ පච්චයාභිසඞ්ඛතෙ ධම්මෙ. පුඤ්ඤාභිසඞ්ඛාරො, අපුඤ්ඤාභිසඞ්ඛාරො, ආනෙඤ්ජාභිසඞ්ඛාරොති පුඤ්ඤාභිසඞ්ඛාරාදි. පයොගො උස්සාහො. කායසඞ්ඛාරො, වචීසඞ්ඛාරො, චිත්තසඞ්ඛාරොති කායසඞ්ඛාරාදි. අභිසඞ්ඛරණං අභිසඞ්ඛරණක්‍රියා.

832. 有为法指由因缘所造作之法。福行、非福行、不动行，即是福行等。精勤指努力。身行、语行、心行，即是身行等。造作指造作的行为。

833. තබ්භාවෙ දිට්ඨිසහගතං.

833. 在这种状态中与邪见相应。

834. පතිරූපෙ යුත්තෙ. ඡාදිතෙ තිණාදීහි. රහො සුඤ්ඤට්ඨානං. පඤ්ඤත්තියං ඡන්නො භික්ඛු, පඤ්ඤත්තියංයෙව පුමෙ.

834. 适宜的即适当的。被覆盖的即以草等覆盖。隐秘处即空旷之地。在施设上，`channo`指阐那(Channa)比丘；在施设上，它也是阳性。

835. බුද්ධචක්ඛු [Pg.516] බුද්ධානං චක්ඛු. සමන්තචක්ඛු සබ්බඤ්ඤුතඤාණං. ධම්මචක්ඛු හෙට්ඨාමග්ගත්තයෙ ඤාණං.

835. 佛眼指诸佛之眼。普眼指一切知智。法眼指下三道的智慧。

836. අභික්කමො අභික්කමනීයො.

836. 前进指应当前往。

837. වෙවචනං අභින්නත්ථො සද්දො. පකාරස්මිං භෙදෙ. අවසරො අවකාසො.

837. 同义词指意义相同的词。种类指区别。时机指机会。

838. චිත්තකම්මං චිත්තකාරානං කම්මං. විචිත්තෙ නානාවිධෙ. පඤ්ඤත්තියං චිත්තො ධනුධරොයෙව. චිත්තමාසො පුණ්ණෙන්දුයුත්තෙන චිත්තෙන නක්ඛත්තෙන ලක්ඛිතො මාසො. තාරන්තරෙ චිත්තනක්ඛත්තෙ. ථියං නාරියං.

838. 绘画指画家的工作。多彩的指各种各样的。在施设中，`citto`可指弓箭手。质多月指满月与质多宿相应的月份。众星之间指质多宿。（`citta`一词）在阴性时指女性。

839. සාමලෙ නීලෙ. සයමත්ථෙ සයංසද්දස්ස අත්ථෙ. සාරිවා උපාසකා.

839. 暗色指青黑色。自体的意义指`sayaṃ`（自己）一词的意义。`sārivā`指优婆塞。

840. ‘‘පුමෙ’’ත්‍යාදිනා [Pg.517] පුබ්බද්ධෙන ගුරුසද්දස්ස අත්ථා වුත්තා, අපරද්ධෙන ගරුසද්දස්ස, ‘‘එකදෙසෙකත්තමනඤ්ඤංවෙ’’ති න්‍යායෙන ද්වින්නම්පි එකත්තමඤ්ඤමානෙන ගාථානෙකත්ථවග්ගෙ කථිතා. මහන්තෙ බහුත්තෙ. දුජ්ජරෙ ජීරාපෙතුමසක්කුණෙය්‍යෙ, දුක්කරෙ වා.

840. 通过前半偈的“阳性”等词说明了`guru`（师）的意义，通过后半偈说明了`garu`（重）的意义。依据“部分相同并非不异”的准则，考虑到两者的统一性，此偈在“一偈多义品”中解说。大的指众多的。难消化的指难以使其消化的，或指难做的。

841. අච්චිතෙ පූජිතෙ. ඛින්නෙ කිලමථප්පත්තෙ. සමිතෙ උපසමිතෙ.

841. 受尊敬的即受崇拜的。疲惫的即已达劳累的。寂静的即已平息的。

ගාථානෙකත්ථවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

一偈多义品释义终。

842. විසුද්ධිදෙවො, සම්මුතිදෙවො, උපපත්තිදෙවො චාති විසුද්ධිදෙවාදි. නභං ආකාසො.

842. 清净天、世俗天、生报天，此即清净天等。天空指虚空。

තරුණාදීසු තීස්වත්ථෙසු මාණවො.

`māṇava`一词用于“年轻”等三种意义。

843. ආද්‍යත්ථාදීසු [Pg.518] අග්ගං. වරෙ සෙට්ඨෙ තීසු.

843. `aggaṃ`用于“最初”等义，亦通三性，用于“卓越的”、“最胜的”之义。

පච්චනීකො සත්තු. අඤ්ඤෙ අඤ්ඤත්ථෙ. පච්ඡාභාගෙ ‘‘ධාතුලිඞ්ගෙහි පරා පච්චයා’’ති.

敌对者即敌人。其他的则有其他意义。在后面部分（有言）：“后缀皆在词根与词性之后。”

844. යොනි ඉත්ථීනං යොනිමග්ගො. කාමො ඉච්ඡා. සිරී පඤ්ඤා, පුඤ්ඤො ච. ඉස්සරං පභුතා. ධම්මො සීලාදි. උය්‍යාමො වීරියං. යසො පරිවාරො, කිත්ති ච.

844. 女根即女性的产道。欲即意欲。祥瑞即智慧与福德。自在即主权。法即戒等。勤勉即精进。名声即眷属与声誉。

845. සමඞ්ගිනි සමන්නාගතෙ.

845. 具足即是拥有。

846. ඨිති ඨානක්‍රියා.

846. 住即安住的行为。

848. ඛන්ධකොට්ඨාසො [Pg.519] අණ්ඩජාදිචතුක්කං. පස්සාවමග්ගො ඉත්ථීනං යොනි. සො පුල්ලිඞ්ගො. කූලෙ තීරෙ.

848. 部分即卵生等四生。小便道即女性的阴道。此词为阳性。岸即岸边。

849. නාගොතුනාගසද්දො තු. උරගෙ සප්පෙ, හත්ථිනි ච.

849. 那伽（nāga）指爬行动物，即蛇，也指象。

850. සඞ්ඛ්‍යා ගණනා. ‘‘අඤ්ඤත්ථෙ’’ත්‍යෙකෙ වදන්ති.

850. 数即计算。有人说：“亦有其他意义。”

851. භෙ නක්ඛත්තවිසෙසෙ. සන්තිකෙ සමීපෙ. මූලමූලෙ ලොභාදිකෙ. පාභතෙ මූලධනෙ. අංසො සරීරාවයවො. පකණ්ඩෙ රුක්ඛාදීනං සරීරෙ.

851. 星曜，即特定的星宿。近处，即附近。根之根，即贪等。资本，即本钱。分，即身体的部分。茎，即树等的躯干。

852. කම්මෙ [Pg.520] ක්‍රියායං. විකොපනං විද්ධංසනං.

852. 业，即行为。扰乱，即毁坏。

853. පච්ඡාතාපො විප්පටිසාරො. අනුබන්ධො පුනප්පුනං පවත්තනං. රාගාදො සත්තකෙ. මාතඞ්ගස්ස මුද්ධනි පිණ්ඩද්වයෙ කුම්භො.

853. 后悔，即追悔。随缚，即一再发生。于贪等七法中。顶(kumbho)，指大象头上的两个肉髻。

854. ඛග්ගකොසෙ ඛග්ගපිධානෙ. පටිච්ඡදෙ සමන්තතො ඡාදනෙ. සාරම්භෙ කොලාහලෙ.

854. 于剑鞘，即于剑套。于遮盖物，即于遍覆。于争执，即于喧闹。

855. කාලවිසෙසො දසච්ඡරකාලො. නිබ්‍යාපාරට්ඨිති අචිරට්ඨිති, අචිරට්ඨිතීති දසච්ඡරතොපි ඌනට්ඨිති.

855. 特定的时间，即十弹指顷。无作用住，即短暂的住；短暂的住，即少于十弹指顷的住。

උප්පත්තිභූමි ජාතිභූමි.

生处，即出生之地。

856. කබළීකාරාහාරාදීසු [Pg.521] චතූසු.

856. 于段食等四食中。

857. සද්ධාය අපරප්පච්චයෙ. චීවරාදීසු චතූසු. ආධාරො නිස්සයො.

857. 以信，即不依赖他人。于衣等四资具中。所依，即依靠。

දිබ්බවිහාරො, අරියවිහාරො, බ්‍රහ්මවිහාරො චාති දිබ්බවිහාරාදි. සුගතාලයෙ භික්ඛූනමාවාසෙ.

天住、圣住、梵住等，即是“天住等”。于善逝之住所，即于比丘们的住处。

858. සමත්තනෙ නිට්ඨායං. චකාරෙන නියමාදිකෙ සඞ්ගණ්හාති.

858. 于圆满，即于完成。以“ca”字，涵盖规定等。

සඞ්ගෙ ලග්ගෙ. කාමාදො චතුක්කෙ.

于执着，即于粘着。于欲等四法中。

859. සප්පඵණඞ්ගෙසූති සප්පස්ස ඵණෙ, අඞ්ගෙ ච සරීරෙ. කොටිල්ලෙ කුටිලතාය. භුඤ්ජනං භොජනක්‍රියා.

859. “于蛇的头罩与身体”，即于蛇的头罩，及于身体。于弯曲，即于曲性。进食，即吃的行为。

භූමිභාගෙ [Pg.522] රාජඞ්ගණාදිම්හි. කිලෙසෙ සංකිලෙසෙ. මලෙ රාගාදිකෙ.

于地面部分，如于王家庭院等。于烦恼，即于染污。于污垢，即于贪等。

860. ධනාදිදප්පෙති ධනාදිකෙ පටිච්ච උප්පන්නෙ දප්පෙ.

860. “于财富等之傲慢”，即于缘财富等而生起的傲慢中。

නිමිත්තෙ කාරණෙ. ඡලෙ සඨ්‍යෙ.

于相，即于原因。于欺骗，即于狡诈。

861. සො පුල්ලිඞ්ගො. පරමත්තනි දිට්ඨීනං ගාහලද්ධෙ අත්තනි. ථම්භස්මිං ගෙහාදීනං ථම්භෙ. බලසජ්ජනං යුද්ධකාලෙ බලස්ස සජ්ජනං.

861. 彼是阳性。于胜义我，即于被诸见所执取的我中。于柱子，即于房屋等的柱子。军队的整备，即战争时期军队的整备。

862. කුසූලො ධඤ්ඤාදීනං ගෙහං.

862. 谷仓，即谷物等的存放处。

සොපානඞ්ගම්හි සොපානසීසෙ.

于阶梯部分，即于阶梯顶端。

863. නිය්‍යාසෙ සිලෙසෙ. සෙඛරෙ සීසෙ. නාගදන්තකෙ භිත්තිආදීසු පවෙසිතෙ නාගදන්තාකාරෙ දණ්ඩෙ.

863. 于树脂，即于黏胶。于顶饰，即于头上。于象牙桩，即于插入墙壁等处、形状如象牙的木桩上。

සිඛණ්ඩො [Pg.523] පිඤ්ඡං. තූණීරෙ උසුනිධිම්හි. නිකරෙ සමූහෙ.

顶髻，即（孔雀的）尾羽。于箭袋，即于箭的容器中。于聚集体，即于群体中。

864. සංයතකෙසෙසු බන්ධිතකෙසෙසු.

864. 于结发者，即于束发者中。

කම්බු ජලජන්තුවිසෙසො. නලාටට්ඨි නලාටෙ ජාතට්ඨි. ගොප්ඵකෙ පාදගණ්ඨිම්හි.

海螺，一种特殊的水生动物。额骨，即生于额头之骨。于脚踝，即于足关节处。

865. කාලෙ පඤ්චදසීදිවසපරිමාණෙ. සාධ්‍යෙ පත්තසාධනීයෙ. සඛී සහායො. වාජො පත්තං. පඞ්ගුළො පීඨසම්පී.

865. 于时，即于以十五日为量的时间。于应成办者，即于应达成者。朋友，即同伴。翅膀，即羽毛。跛者，即凭凳而行者。

දෙසෙ දෙසවිසෙසෙ. අණ්ණවෙ සමුද්දෙ, එතෙ පුමෙ. සො සින්ධුසද්දො සරිතායං නදියං භවෙ.

于地方，即于特定的地方。于大海，即于海洋中；此等为阳性。彼“sindhu”一词，可用于河流，即江河。

866. කරෙණුසද්දො ගජෙ හත්ථිම්හි, පුරිසෙ පුල්ලිඞ්ගෙ වත්තති. හත්ථිනියං තු ඉත්ථියං.

866. “kareṇu”一词，用于象与人时为阳性，而用于雌象时则为阴性。

රතනෙ රතනවිසෙසෙ. මණිවෙධො නාම යං ලොකෙ ‘‘චින’’ ඉති වුච්චති. ඉන්දහෙති ඉන්දාවුධො.

于珍宝，即于特殊的珍宝中。名为“穿摩尼”者，世间称之为“cina”。因陀罗之器，即因陀罗的武器。

867. කොටියං [Pg.524] අන්තෙ. වාදිත්තවාදනෙ වීණාදිවාදිත්තවාදනොපායෙ.

867. 于顶端，即于终点。于乐器演奏，即于演奏维纳琴(vīṇā)等乐器的方法。

‘‘කොණො වජ්ජප්පභෙදෙ ච,කොණො සෙලගුළෙ ඉජෙ;

වීණාදිවාදනොපායෙ,එකදෙසෙ ගතස්ස චෙ’’ති. –

“koṇa”（角）亦指：乐器的种类、石弹、演奏维纳琴(vīṇā)等的方法，以及通晓某一领域者。

තිකණ්ඩසෙසො.

三毒的残余。

868. වණිප්පථෙ වාණිජානං වොහාරකම්මපථෙ. වෙදෙ වෙදවිසෙසෙ, වාණිජෙපි නිගමො.

868. 于商路，即于商人的交易之路上。尼伽摩(Nigamo)，指吠陀、特定的吠陀，也指商人。

විවාදාදො ‘‘විවාදාධිකරණ’’ න්ත්‍යාදීසු. ආධාරො කාරකවිසෙසො, නිස්සයො ච. කාරණෙ ‘‘යත්වාධිකරණමෙන’’න්ති.

于诤论等中，如于“诤论事”（vivādādhikaraṇa）等词中。（亦指）所依（ādhāra），即一种特定的格，以及依止。（亦指）原因，如于“以……为缘由”（yatvādhikaraṇamena）一词中。

869. පසුම්හි ගොණෙ. වසුධා පථවී. වාචා වචනං. ආදිනා සග්ගරංසිවජිරචන්දජලාදයො ගහිතා.

869. Pasumhi：于牲畜中，即于牛中。Vasudhā：大地，即地球。Vācā：言语，即话语。Ādinā：以“等”字，摄集天、光、金刚、月、水等。

හරිතෙ [Pg.525] සුකපත්තසදිසෙ වණ්ණවිසෙසෙ. වාසුදෙවෙ කණ්හෙ.

Harite：于绿色中，即于如鹦鹉羽毛般的特定颜色中。Vāsudeve：于瓦素迭瓦（Vāsudeva）中，即于黑天（Kaṇha）中。

870. ආයත්තෙ නිස්සයෙ.

870. Āyatte：于从属中，即于依止中。

කණ්ණපූරො කණ්ණාලඞ්කාරො. සෙඛරෙ අග්ගෙ. එතෙ ද්වින්නම්පි අත්ථා.

Kaṇṇapūro：耳饰，即耳朵的装饰。Sekhare：于顶饰上，即于顶端。此二者皆为其义。

871. විජ්ජුයං චඤ්චලායං. ඉත්ථිපුරිසෙ පුරිසිත්ථියං.

871. Vijjuyaṃ：于闪电中，即于闪动者中。Itthipurise：于女男人中，即于男女（同体）者中。

කොණෙ අස්සෙ. සඞ්ඛ්‍යාවිසෙසො ‘‘කොටිපකොටී’’ත්‍යාදීසු. උක්කංසෙ පරියොසානෙ.

Koṇe：于角落中；亦指马（assa）。Saṅkhyāviseso：特殊的数目，如于“俱胝波俱胝”（koṭipakoṭī）等词中。Ukkaṃse：于顶点中，即于终点中。

872. ජාලා අග්ගිජාලා. අග්ගං කොටි.

872. Jālā：火焰，即火之火焰（aggijālā）。Aggaṃ：顶端，即尖端（koṭi）。

නාරී ආසීසද්දො සප්පදාඨායං. ඉට්ඨස්ස වත්ථුනො ආසීසනායං පත්ථනායම්පි ඉත්ථී එව.

Nārī：指有毒牙的母蛇（sappadāṭhā）的嘶嘶声（āsīsaddo）。Itthī：亦指对于喜爱之事（iṭṭhassa vatthuno）的期盼（āsīsanā）或愿望（patthanā）。

873. විලීනතෙලෙ [Pg.526] විසරණතෙලෙ. වසගා වසං ගච්ඡන්තී නාරී. වඤ්ච්‍යගාවී අනවච්ඡා සොරභෙයී.

873. Vilīnatele：于消散的油中，即于散开的油中。Vasagā：顺从者，即顺从的女子（vasaṃ gacchantī nārī）。Vañcyagāvī：易受骗的母牛，即无犊的母牛（anavacchā sorabheyī）。

අභිලාසෙ ඉච්ඡායං. කිරණෙ රංසිම්හි. අභිසඞ්ගෙ ලග්ගනෙ.

Abhilāse：于贪求中，即于欲望中。Kiraṇe：于光线中，即于光芒中。Abhisaṅge：于执着中，即于黏着中。

874. අංසෙ කොට්ඨාසෙ. සිප්පෙ නාටකසත්ථාගතෙ. චන්දස්ස සොළසමෙ භාගෙ ච කලා.

874. Aṃse：于部分中，即于组成部分中。Sippe：于技艺中，指戏剧与论典所摄者（nāṭakasatthāgate）。Kalā：亦指月亮的十六分之一。

875. බීජකොසෙ වරාටකෙ. කණ්ණභූසායං කණ්ණාලඞ්කාරෙ.

875. Bījakose：于种子荚中，即于小贝壳中。Kaṇṇabhūsāyaṃ：于耳饰中，即于耳朵的装饰中。

ආගාමිකාලෙ අනාගතකාලෙ. පභාවො දණ්ඩතෙජො. සංයමෙපි ආයති භවෙ.

Āgāmikāle：于未来时中，即于未来之时中。Pabhāvo：威力，即杖之威势（daṇḍatejo）。Āyati：亦指节制（saṃyama）与存在（bhava）。

876. මෙසාදිලොමෙ එළකාදීනං ලොමෙ. භූමජ්ඣෙ ද්වින්නං භූනං මජ්ඣෙ ජාතායං රොමධාතුයං ලොමෙ.

876. Mesādilome：于公羊等的毛中，即于山羊等的毛中。Bhūmajjhe：于眉间中，即于生于两眉之间的毛发（romadhātu/loma）中。

නට්ටකී නාටකිත්ථී. මදිරා සුරා.

Naṭṭakī：舞女，即跳舞的女子（nāṭakitthī）。Madirā：酒，即烈酒（surā）。

877. ක්‍රියචිත්තෙ [Pg.527] වීසතිවිධෙ ක්‍රියචිත්තෙ. කරණෙ කරණක්‍රියායං, එතෙසු ද්වීසු අත්ථෙසු ක්‍රියං. කම්මනි කත්තබ්බෙ ක්‍රියා නාරී.

877. Kriyacitte：于唯作心中，即于二十种唯作心中。Karaṇe karaṇakriyāyaṃ：于造作或造作之行中，于此二义中为kriyaṃ（中性）。Kammani kattabbe：于应作之业中，kriyā为阴性（nārī）。

සුණිසායං පුත්තස්ස භරියායං. කඤ්ඤායං අනිබ්බිද්ධායං. ජායායං භරියාසාමඤ්ඤෙ.

Suṇisāyaṃ：于儿媳中，即于儿子的妻子中。Kaññāyaṃ：于少女中，即于未嫁者（anibbiddhāyaṃ）中。Jāyāyaṃ：于妻子中，即于泛指的妻子中。

878. ඉස්සරියං පභුතා. අක්ඛරාවයවෙ ගරුඅක්ඛරානං අවයවෙ.

878. Issariyaṃ：权势，即支配（pabhutā）。Akkharāvayave：于字母的组成部分中，即于长音节的组成部分中。

පාවචනෙ බුද්ධවචනෙ. සිද්ධෙ සිද්ධන්තෙ. තන්තෙ සුත්තමයෙ. සුපිතෙ නිද්දාසීලෙ.

Pāvacane：于教言中，即于佛陀的教言中。Siddhe：于已成就中，即于已成就的义理中。Tante：于经（tanta）中，即于由经组成者中。Supite：于睡眠中，即于睡眠的状态中。

879. රාජලිඞ්ගං ඛග්ගාදි. උසභඞ්ගො උසභාවයවො. රුක්ඛෙ රුක්ඛවිසෙසෙ. නිමිත්තං ගුය්හඞ්ගං. චිහනෙ ලක්ඛණෙ. පදෙ විභත්‍යන්තෙ.

879. Rājaliṅgaṃ：国王的标志，如剑等。Usabhaṅgo：公牛的肢体，即公牛的身体部分。Rukkhe：于树中，即于特殊的树木中。Nimittaṃ：征象，即隐秘的肢体。Cihane：于记号中，即于特征中。Pade：于词中，即于变格词尾中。

880. වොහාරෙ [Pg.528] වාණිජකම්මෙ. කීළාදො කීළාදිම්හි. ආදිනා ජුතිථුතිගත්‍යාදයො සඞ්ගහිතා.

880. Vohāre：于言语中，指商业行为。Kīḷādo：嬉戏等，即于嬉戏等中。Ādinā：以“等”字，摄集赌博、赞美、行动等。

සරීරෙ සරීරාධිදෙවෙ.

Sarīre：于身体中，即于身体的守护神中。

881. සුස්සූසායං සොතුමිච්ඡායං. ඉස්සාත්‍යාසෙ සරාභ්‍යාසෙ. හිංසනෙපි උපාසනං.

881. Sussūsāyaṃ：于乐于倾听中，即于渴望听闻中。Upāsanaṃ：亦指嫉妒与执着（issātyāsa）、箭术练习（sarābhyāsa）及伤害（hiṃsana）。

හෙතිභෙදෙ ආවුධභෙදෙ. සඞ්කු ඛාණුවිසෙසො.

Hetibhede：于武器种类中，即于武器的种类中。Saṅku：尖桩，即特殊的木桩（khāṇuvisesa）。

882. වීණාගුණො වීණායජියා. තන්තං තන්තසද්දො. මුඛ්‍යං පධානං. සිද්ධන්තං උදාහරණං. තන්තු සුත්තං.

882. Vīṇāguṇo：琴弦，即琴之弦（vīṇāyajiyā）。Tantaṃ：弦，即弦之声（tantasadda）。Mukhyaṃ：主要，即首要（padhāna）。Siddhantaṃ：结论，即例子（udāharaṇa）。Tantu：线，即线（sutta）。

රථනඞ්ගලාදීනං අඞ්ගෙ රථාද්‍යඞ්ගෙ. කප්පම්හි කතාදිකෙ.

Rathanaṅgalādīnaṃ aṅge：于车、犁等的部件中，即于车等的部件中。Kappamhi：于劫中，即于已完成等（katādika）中。

883. ඉත්ථිපුප්ඵං ඉත්ථීනං උතු. රෙණු ධූලී. පකතිජෙ ගුණෙ තිණ්ණං ගුණානං දුතියෙ ගුණෙ.

883. Itthipupphaṃ：女人之花，即女人的月经（itthīnaṃ utu）。Reṇu：微尘，即灰尘（dhūlī）。Pakatije guṇe：于自性所生的特质中，即于三种特质中的第二种特质中。

න්‍යාසප්පණෙ ඨපිතස්ස ධනස්ස දානෙ. දානම්හි තදඤ්ඤස්ස දානෙ.

Nyāsappaṇe：于交付寄托物中，即于给予已存放的财物中。Dānamhi：于布施中，即于给予他人中。

884. ගුරු [Pg.529] ආචරියාදි. උපායො හෙතු. අවතාරො ඔතරණට්ඨානං. පූතම්බු පවිත්තජලං. දිට්ඨි බුද්ධදස්සනා අඤ්ඤදස්සනං. ආගමෙපි තිත්ථං.

884. Guru：尊师，即阿阇梨等（ācariyādi）。Upāyo：方法，即原因（hetu）。Avatāro：化身，即下降之处（otaraṇaṭṭhānaṃ）。Pūtambu：净水，即清净之水（pavittajalaṃ）。Diṭṭhi：见，即佛陀的见解（buddhadassana）或其他见解（aññadassana）。Titthaṃ：亦指圣典（āgama）。

ජොතිසද්දො නක්ඛත්තරංසීසු පණ්ඩකෙ නපුංසකෙ. අග්ගිම්හි තු සො පුමා.

Joti一词，在指星宿的光芒(nakkhattaraṃsi)或黄门(paṇḍaka)时，为中性(napuṃsaka)。但用于火(aggi)时，则为阳性(pumā)。

885. ‘‘ඉති සන්ධිකප්පෙ පඨමො කණ්ඩො’’ත්‍යාදීසු වග්ගෙ. අවසරෙපි, අවසරො අවකාසො.

885. 在“iti sandhikappe paṭhamo kaṇḍo”(《连接规则品》第一章)等用例中，(kaṇḍa)意为品(vagga)，亦意为机会(avasara)；机会即时机或空间(avakāsa)。

අථ බාහුද්වයස්ස උද්ධං මානෙ. සූරත්තෙ සූරභාවෙ.

然后(atha)，在两臂上举的量度(bāhudvayassa uddhaṃ māne)中。英勇(sūratta)，即英勇的性质(sūrabhāva)。

886. පොරිසං පුරිසකාරො. ඊහා වීරියං. නිසින්නාද්‍යුග්ගමො නිසින්නාදිකො උග්ගමො ඨානං.

886. 丈夫之事(porisaṃ)，即人的作为(purisakāro)。努力(īhā)，即精进(vīriya)。从坐等起身(nisinnādyuggamo)，即从坐姿等起立之处(nisinnādiko uggamo ṭhānaṃ)。

අනිස්සයමහීභාගෙ ලොකනිස්සයභූතානං තරුපබ්බතනගරාදීනං අභාවතො අනිස්සයසඞ්ඛාතෙ සුඤ්ඤමහීකොට්ඨාසෙ. ‘‘ඉරීණං ඌසරෙ සුඤ්ඤෙ’’ති හි තිකණ්ඩසෙසො. ඌසරෙ ඌසවති ඨානෙ.

在无依之地(anissayamahībhāge)中，因作为世间所依(lokanissayabhūtānaṃ)的树木、山岳、城市等(tarupabbatanagarādīnaṃ)不存在(abhāvato)，故称无依(anissayasaṅkhāte)的空旷地带(suññamahīkoṭṭhāse)。诚然，“荒地(irīṇaṃ)、盐碱地(ūsare)、空地(suññe)”是《Tikaṇḍasesa》的说法。盐碱地(ūsare)，即盐碱之处(ūsavati ṭhāne)。

887. සාධනත්ථාදීසු [Pg.530] ආරාධනං. රාධනංප්‍යත්‍ර. ‘‘පත්තියං සාධනෙ වුත්තං, රාධනං තොසනෙපි චෙ’’ති තිකණ්ඩසෙසො.

887. 在(表示)达成目的等(sādhanatthādīsu)义时，(此词为)成就(ārādhana)。此处亦作满足(rādhanaṃ)。《Tikaṇḍasesa》云：“获得(pattiyaṃ)说为达成(sādhane)，而满足(rādhanaṃ)亦说为取悦(tosanepi)。”

සානුම්හි පබ්බතස්ස සමෙ භූභාගෙ. විසාණෙ මාතඞ්ගදන්තෙ, පසූනං සිඞ්ගෙ ච.

山顶平地(sānumhi)，指山的平坦地带(pabbatassa same bhūbhāge)。角(visāṇe)，指象牙(mātaṅgadante)，及野兽的角(pasūnaṃ siṅge)。

888. දිට්ඨං රූපාරම්මණං. ආදිමග්ගො සොතාපත්තිමග්ගො. ඤාණං සාමඤ්ඤං. අක්ඛි චක්ඛු. ඉක්ඛනං ඔලොකනං. ලද්ධි ගාහො.

888. 所见(diṭṭhaṃ)，即色所缘(rūpārammaṇaṃ)。初道(ādimaggo)，即入流道(sotāpattimaggo)。智(ñāṇaṃ)，即共相(sāmaññaṃ)。眼(akkhi)，即眼(cakkhu)。观看(ikkhanaṃ)，即看(olokanaṃ)。见(laddhi)，即执取(gāho)。

සුවණ්ණො පඤ්චධරණං. පඤ්චසුවණ්ණො නික්ඛො. පසාධනං අලඞ්කාරවිසෙසො.

金(suvaṇṇo)，即五达罗那(pañcadharaṇaṃ)。五金(pañcasuvaṇṇo)，即一尼卡(nikkho)。严饰(pasādhanaṃ)，即特殊的饰品(alaṅkāraviseso)。

889. තිථිභෙදෙ හොරසත්ථාගතෙ අනිට්ඨසම්මතෙ තිථිම්හි. සාඛාදිඵළුම්හි රුක්ඛසාඛාදීනං ගණ්ඨිම්හි. පූරණෙපි පබ්බං.

889. 在日期类别(tithibhede)中，指占星术(horasattha)中认为不祥的日期(aniṭṭhasammate tithimhi)。在枝节(sākhādiparumhi)中，指树枝等(rukkhasākhādīnaṃ)的节(gaṇṭhimhi)。圆满(pūraṇepi)亦是节(pabbaṃ)。

බලවාමුඛො යත්‍ර ප්ලවාදයො සීඝසොතෙන ආකඩ්ඪිත්වා පවෙසියන්ති.

强口(balavāmukho)，是舟船等(plavādayo)被急流(sīghasotena)牵引而入之处。

890. කාමජෙ [Pg.531] තණ්හාජෙ සුරාපානාදිකෙ. දොසෙ අපරාධෙ. කොපජෙ දණ්ඩඵරුසාදිකෙ ච. විපත්තියං විනාසෙ.

890. 在欲生(kāmaje)者中，指渴爱所生(taṇhāje)的饮酒等(surāpānādike)。在过失(dose)中，指罪过(aparādhe)。在嗔生(kopaje)者中，指杖罚、粗恶语等(daṇḍapharusādike)。在灾祸(vipattiyaṃ)中，指毁灭(vināse)。

උපකරණං කුලාලාදීනං දණ්ඩචක්කාදි. සිද්ධි නිප්ඵත්ති. කාරකො කත්තාදිසත්තවිධො.

工具(upakaraṇaṃ)，如陶工等(kulālādīnaṃ)的棍、轮等(daṇḍacakkādi)。成就(siddhi)，即完成(nipphatti)。作用者(kārako)，有作者(kattā)等七种。

891. දානසීලෙ දානපකතිකෙ ච. වග්ගුවාදිනි මධුරවාදිනි ච වදඤ්ඤූ භවෙ. ඉතො පට්ඨාය උස්සිතපරියන්තො තීසු වුත්තො. අභිසිත්තෙ මුද්ධාභිසිත්තෙ රාජිනි.

891. 乐善好施(vadaññū)者，是具布施之戒(dānasīle)或天性好施(dānapakatike)者，亦是言语美妙(vagguvādini)、言语甜蜜(madhuravādini)者。从此处起至“ussita”一词，皆通三性。已灌顶(abhisitte)者，即头顶灌顶之王(muddhābhisitte rājini)。

892. භාග්‍යවිහීනෙ අපුඤ්ඤෙ. අප්පකෙ අබහුකෙ. මූළ්හෙ බාලෙ. අපටු අඡෙකො. ඛලෙ, ජගතියඤ්ච මන්දො. වුද්ධියුත්තෙ වඩ්ඪනයුත්තෙ. සමුන්නද්ධෙ අනීචෙ උස්සිතං තීසු භවෙ, ‘‘භාසිත’’න්තිපි පාඨො.

892. 福薄(bhāgyavihīne)者，即无福(apuññe)者。少(appake)者，即不多(abahuke)者。愚昧(mūḷhe)者，即愚痴(bāle)者。不善巧(apaṭu)者，即不熟练(acheko)者。恶人(khale)与世人(jagatiyaṃ)亦称“mando”。具增长(vuddhiyutte)者，即具兴盛(vaḍḍhanayutte)者。高举(samunnaddhe)者，即不低(anīce)者。“ussitaṃ”一词通三性，亦有读作“bhāsitaṃ”者。

893. රථඞ්ගෙ රථාවයවෙ. සුවණ්ණස්මිං පලස්ස චතුත්ථභාගෙ. පාසකෙ චතුවීසතිප්පමාණෙ, තිංසප්පමාණෙ වා[Pg.532]. හත්ථිදන්තාදිවිකතියං තීසු අක්ඛො. චක්ඛාදින්ද්‍රියෙ අක්ඛං.

893. 车之部分(rathaṅge)，即车之构件(rathāvayave)。在黄金(suvaṇṇasmiṃ)中，指一“巴拉”(pala)的四分之一。在骰子(pāsake)中，指二十四或三十量。在象牙等制品(hatthidantādivikatiyaṃ)中，“akkho”通三性。在眼等诸根(cakkhādindriye)中，作“akkhaṃ”。

සස්සතෙ නිච්චෙ. තක්කෙ විතක්කෙ. නිච්ඡිතෙ විනිච්ඡිතෙ.

在永恒(sassate)的意义上，即常(nicce)。在推测(takke)的意义上，即寻思(vitakke)。在确定(nicchite)的意义上，即决断(vinicchite)。

894. හරෙ මහිස්සරෙ සිවො, භද්දෙ කල්‍යාණෙ. මොක්ඛෙ නිබ්බානෙ ච සිවං. ජම්බුකෙ සිඞ්ගාලෙ සිවා.

894. 在(指)大自在天(mahissare)“哈拉”(hare)时，作“sivo”(阳性)。在(指)贤善(bhadde)时，意为吉祥(kalyāṇe)。在(指)解脱(mokkhe)与涅槃(nibbāne)时，作“sivaṃ”(中性)。在(指)野干(jambuke)时，作“sivā”(阴性)，意为豺狼(siṅgāle)。

සත්තියං ථාමෙ. ථූලත්තෙ ථූලභාවෙ.

在能力(sattiyaṃ)的意义上，即力量(thāme)。在粗大(thūlatte)的意义上，即粗大的状态(thūlabhāve)。

895. සඞ්ඛ්‍යාභෙදො උප්පලපුණ්ඩරීකානං මජ්ඣෙ ගණනා. නරකභෙදෙ ‘‘පදුමනිරයෙ නිබ්බත්තො’’ත්‍යාදීසු. වාරිජෙ කක්කසනාළෙ කමලෙ.

895. 数目的一种(saṅkhyābhedo)，即青莲花与白莲花之间的计数。地狱的一种(narakabhede)，如“生于红莲地狱(padumaniraye)”等。水生(vārije)者，即有硬茎(kakkasanāḷe)的莲花(kamale)。

දෙවභෙදෙති

于天神类别中，即：

‘‘ආපො ධුවො ච සොමො ච,ධවො චෙවා’නිලො’නලො;

පච්චූසො ච පභාසො ච,අට්ඨෙතෙ වසවො මතා’’ති. –

“水天(āpo)、 ध्रुव(dhuvo)、月天(somo)、陀婆(dhavo)、风天(anilo)、火天(analo)、晓天(paccūso)及光天(pabhāso)，此八者当知为婆薮天(vasavo)。”

කථිතෙ දෙවවිසෙසෙ. රතනෙ රතනසාමඤ්ඤෙ, ධනෙ ච, පණ්ඩකං නපුංසකං.

在所说的天神类别(kathite devavisese)中。(Vasu亦指)宝(ratane)，即一般宝物(ratanasāmaññe)及财富(dhane)。黄门(paṇḍakaṃ)是中性(napuṃsakaṃ)。

896. අත්ථගමනෙ [Pg.533] විනාසගමනෙ. අපවග්ගෙ සබ්බකිලෙසානං ඛයහෙතුභූතෙ විරාගධම්මෙ.

896. 在灭没(atthagamane)的意义上，即趣于毁灭(vināsagamane)。在解脱(apavagge)的意义上，即作为一切烦恼(sabbakilesānaṃ)灭尽之因(khayahetubhūte)的离欲法(virāgadhamme)。

සෙතම්බුජෙ සෙතකමලෙ. රුක්ඛන්තරෙ ‘‘පුණ්ඩරීක’’ඉති ඛ්‍යාතෙ දුමවිසෙසෙ, ද්වීස්වත්ථෙසු පුමෙ.

白莲(setambuje)，即白色莲花(setakamale)。另一种树(rukkhantare)，即名为“芬陀利迦”(puṇḍarīka)的特定树种(dumavisese)。于此二义中，为阳性(pume)。

‘‘පුණ්ඩරීකං සිතම්බොජෙ, සෙතච්ඡත්තෙ ච භෙසජ්ජෙ;

කොසකාරන්තරෙ බ්‍යග්ඝෙ, සො දිසාවාරණග්ගිසූ’’ති. –

“芬陀利迦(puṇḍarīkaṃ)指白莲(sitamboje)、白伞(setacchatte)、药(bhesajje)、另一种蚕茧(kosakārantare)、虎(byagghe)；彼(so)亦指方象(disāvāraṇa)与火(aggi)。”

නානත්ථසඞ්ගහො.

多义词集。

897. උපහාරෙ පූජාද්‍යත්ථං ආභතෙ වත්ථුම්හි. කරස්මිං ඛෙත්තාදිසම්භවෙ රාජභාගෙ. අසුරන්තරෙ බලිනාමකෙ අසුරෙ.

897. 在献礼(upahāre)中，指为供奉等(pūjādyatthaṃ)而带来的事物(vatthumhi)。在税(karasmiṃ)中，指田地等(khettādi)所出的国王份额(rājabhāge)。在另一阿修罗(asurantare)中，指名为“跋利”(bali)的阿修罗。

සම්භවෙ ඉත්ථිපුරිසසම්භවෙ අසුචිම්හි සුක්කං. ධවලෙ සෙතෙ සුක්කො, කුසලෙ පුඤ්ඤෙ තීසු, ‘‘පුඤ්ඤං ධම්මමනිත්ථිය’’න්ති එත්ථ ධම්මසද්දස්ස අනිත්ථිභාවස්ස වුත්තත්තා සුක්කසද්දො තීසු වුත්තො.

在发生(sambhave)中，指男女交合(itthipurisasambhave)所生的不净物(asucimhi)，即精液(sukkaṃ)。在洁白(dhavale)中，指白色(sete)，作“sukko”(阳性)。在善(kusale)与福(puññe)的意义上，则通三性。因为在“福法非女性”(puññaṃ dhammamanitthiyaṃ)一句中，“法”(dhamma)一词被说成非女性，故“sukka”一词亦说通三性。

898. විභත්තබ්බධනෙ විභජිතබ්බධනෙ. පිතූනං ධනෙ පෙතානං මාතාපිතූනං පුත්තෙහි විභජිතබ්බධනෙ ච.

898. 在应分之财(vibhattabbadhane)中，即应被分配的财产(vibhajitabbadhane)。亦指祖辈的财产(pitūnaṃ dhane)，及已故父母(petānaṃ mātāpitūnaṃ)应由子女(puttehi)分配的财产。

පභුනො [Pg.534] පුග්ගලස්ස භාවො පභුත්තං, තථා ආයත්තස්ස භාවො ආයත්තතා. ආයත්තො පුග්ගලො. අභිලාසො ඉච්ඡා.

主人的状态是主权，同样，受支配的状态是受支配性。受支配的人。欲望即意欲。

899. ධනිම්හි සද්දමත්තෙ. යොධසීහනාදම්හි යොධානං අභීතනාදෙ ච සෙළනං.

899. 于声，仅是声。于战士的狮子吼中，及于战士无畏的呐喊中，是“吼声”(seḷanaṃ)。

900. ආද්‍යුපලද්ධියං පඨමසඤ්ජාතෙ වත්ථුම්හි.

900. 于最初的领悟中，于最初生起的事中。

901. සාධකතමෙ කත්තුතො අඤ්ඤෙසං ක්‍රියාසාධකතමෙ කරණකාරකෙ, ක්‍රියායං, ගත්තෙ සරීරෙ ච. ඉන්ද්‍රියෙ චක්ඛාදිකෙ.

901. 于最能成就者，指除了作者之外，于最能成就行为的作具格；于行为中；及于肢体、身体中。于眼等诸根中。

කුඤ්චිකායං අපාපුරණෙ. තූරියඞ්ගෙ සම්මතාළාදිකෙ.

于钥匙中，于开启中。于乐器部分中，于节拍等中。

902. උප්පාදෙ ජනනෙ. ගබ්භමොචනෙ පුත්තවිජායනෙ.

902. 于生起中，于出生中。于出胎中，于生子中。

අස්සෙ අස්සමත්තෙ.

于马，仅是马。

903. පුප්ඵංවිනා [Pg.535] ඵලග්ගාහිරුක්ඛෙ අස්සත්ථාදො, රුක්ඛමත්තෙ ච වනප්පතිසද්දො. ආහතෙ උපට්ඨාපිතෙ වරාහපුරිසාදිරූපෙ ච, රජතමත්තෙ ච රූපියං.

903. 于无花而结果的树，如菩提树等，及于仅是树，为“森林主”(vanappati)一词。于被捶打、塑造的野猪、人等形象，及于仅是银，为“银”(rūpiyaṃ)。

904. කෙසසද්දො පුබ්බො යස්ස පාසසද්දස්ස සො කෙසපුබ්බො. චයෙ සමූහෙ වත්තති, යථා ‘‘කෙසපාසො’’ති, කෙසකලාපොත්‍යත්ථො.

904. “发”(kesa)一词为“索”(pāsa)等词之前者，为“发”(kesa)在前。用于“堆”、“集合”义，如“发索”(kesapāso)，意为“一束头发”。

අක්ඛිමජ්ඣෙ යා ‘‘සූලා’’ති වුත්තා. නක්ඛත්තෙ සත්තවීසතිවිධෙ, තදඤ්ඤෙසු ච තාරා ඉත්ථී. උච්චතරස්සරෙ උච්චතරෙ සද්දෙ තාරො.

于眼睛中间，被称为“瞳仁”者。于二十七种星宿中，及其余星辰中，“星”(tārā)为阴性。于较高的音调、较高的声音中，为“高音”(tāro)。

905. පත්තෙ භාජනසාමඤ්ඤෙ, භුඤ්ජනපත්තෙ ච. ලොහභෙදස්මිං අයොතම්බාදිමයෙ භාජනවිසෙසෙ. දෙහමජ්ඣං උදරං.

905. 于“钵”，指一般容器，及指食钵。于金属种类中，指由铁、铜等制成的特定容器。身体的中部是“腹”。

906. වෙසෙ සණ්ඨානෙ. සිප්පසාලා සිප්පීනං සාලා.

906. 于“装束”，指外形。“工艺馆”(sippasālā)是工匠们的厅堂。

සම්පත්ති [Pg.536] ධනාදිසම්පත්ති තිවග්ගසම්පත්ති ච. ලක්ඛියා කතපුඤ්ඤෙහි සෙවියති. ඉත්ථී ඉත්ථිවිසෙසො. දෙවතා සිරීනාමිකා එකා දෙවධීතා.

“吉祥”(sirī)的含义有：成就，即财富等成就及三类成就；作为吉祥天女(Lakkhi)，她被行善者所侍奉；指一种特别的女性；指一位名叫“吉祥”(Sirī)的天女。

907. යුවරාජා පිතරි දෙවඞ්ගතෙ රාජභාවාරහො රාජපුත්තො. ඛන්දෙ හරස්ස පුත්තෙ. සුසු තරුණො.

907. “童子”(kumāra)的含义有：太子，即父王去世后有资格继承王位的王子；塞犍陀(Khanda)，即湿婆(Hara)的儿子；青年(susu)，即年轻人(taruṇo)。

මණිභෙදෙ යො ලොකෙ ‘‘සන්තා’’ති වුච්චති. අඞ්කුරෙ රුක්ඛාදීනං අඞ්කුරෙ.

于宝石种类中，世间称为“珊塔”(santā)者。于萌芽，即树木等的萌芽。

908. වෙතනං කම්මකාරෙහි ලභිතබ්බධනං. මූලං මූලධනං. වොහාරෙ වාණිජකම්මෙ.

908. “工资”(vetanaṃ)是工人应得的钱财。“根本”(mūlaṃ)指本金。于交易、商业活动中。

භාජනන්තරං යෙන ඛෙළාද්‍යසුචිං පටිග්ගණ්හාති.

另一种容器，用以接收唾液等不净物。

909. අසුභෙ ච කම්මෙ සුභෙ ච කම්මෙ ද්වයෙපි කම්මෙ චාති තීස්වත්ථෙසු භාග්‍යං වුත්තං.

909. “福分”(bhāgya)一词用于三种意义：于不善业，及于善业，及于此二种业。

තරුභෙදෙ අස්සත්ථෙ.

于树的种类中，指菩提树。

910. විමුත්තියං [Pg.537] නිබ්බානෙ.

910. 于解脱，指涅槃。

‘‘අයං පුමා’’ති ජානනස්ස කාරණභාවො පුමත්තං, තදාදිම්හි.

“男性”(pumatta)是了知“此为男性”的原因状态，及于此之开端等。

911. අජ්ඣායෙ පරිච්ඡෙදෙ. දිවෙ දෙවලොකෙ.

911. 于章(ajjhāye)，即章(paricchede)义。于天，指天界。

912. සපත්තස්මිං අමිත්තෙ. රුක්ඛඞ්ගෙ රුක්ඛාවයවෙ.

912. 于敌人，指非友。于树枝，指树的一部分。

913. මුඛ්‍යෙ පධානෙ. උපායෙ හෙතුම්හි. වදනෙ ලපනෙ. ආදිස්මිං පඨමෙ.

913. 于主要，指首要。于方法，指原因。于言说，指谈论。于最初，指第一。

භබ්බෙ විමුත්තාරහෙ, භවිතබ්බෙ ච. ගුණාධාරෙ ගුණස්ස නිස්සයෙ. විත්තෙ ධනෙ. බුධෙ පණ්ඩිතෙ. දාරු දාරුක්ඛන්ධො.

于堪能，指应解脱者，及指应有。于具德者，指德之所依。于财富，指钱财。于觉者，指智者。“木”(dāru)指木块。

914. පත්ථාදො පත්ථො, තුලා, අඞ්ගුලීති පත්ථාදි. විධාය උන්නතියං. පරිස්සමෙ ඛෙදෙ.

914. 指量器等，如“钵他”(pattha)、“秤”(tulā)、“指”(aṅguli)等。于尺度，于高度。于疲劳，于困乏。

915. සරොරුහෙ කමලෙ. ඛගන්තරෙ රුක්ඛකිමිඛාදකසකුණෙ. තූරියන්තරෙ වංසසඞ්ඛාදිකෙ.

915. 于池生，指莲花。于另一种鸟，指食树虫的鸟。于另一种乐器，如竹笛、海螺等。

916. සංවෙගෙ උබ්බෙගෙ, විම්හයෙ ච.

916. 于悚惧，指激动不安，及指惊异。

917. තදුපෙතනිසාය චන්දප්පභාය යුත්තරත්තියං.

917. 于具足彼之夜，即具足月光之夜。

918. මාසෙ තතියමාසෙ. අතිවුද්ධෙ ච අතිපසත්ථෙ ච.

918. 于月份中，指第三个月(Jeṭṭha)。也指年长者与卓越者。

919. නිබන්ධෙ බලක්කාරෙ ‘‘බලග්ගහො’’ත්‍යාදීසු.

919. 于束缚(nibandha)、强迫(balakkāra)义；如于“强力攫取(balaggaho)”等词中。

මත්තිකාභෙදො නීලාදිවණ්ණයුත්තකිත්තිමමත්තිකා. සික්කායං උදකකුම්භාදිවාහිකෙ. නයනාමයෙ චක්ඛුරොගවිසෙසෙ.

指一种粘土，即带有青色等颜色的人造粘土；于挂网(sikkā)义，指运水罐等的网袋；于眼病(nayanāmaya)义，指一种特殊的眼疾。

920. මණ්ඩලෙ [Pg.539] පරිමණ්ඩලෙ. බිම්බිකා ලතාජාති, තස්සා ඵලෙ ච බිම්බං.

920. 于圆(maṇḍala)义，指圆形(parimaṇḍala)。频毘(bimbikā)是一种藤蔓，其果实亦为频婆(bimba)。

921. පථෙ අඤ්ජසෙ.

921. 于道(patha)义，指直路(añjasa)。

922. සන්ති නිබ්බානං. නිභෙ සදිසෙ.

922. 寂静(santi)即是涅槃(nibbāna)。于相似(nibha)义，指类似(sadisa)。

චාපෙ ධනුම්හි ඉස්සාසං. උසුනො සරස්ස ඛෙපකම්හි පෙරකෙ ඉස්සාසො.

于弓(cāpa, dhanu)义，为弓(issāsaṃ)。于箭(usu, sara)之投射者(khepaka, peraka)义，为弓箭手(issāso)。

923. බාලසද්දො තීසු. කුත්‍රත්ථෙසු? ආදිවයසා පඨමවයෙන සමඞ්ගිනි සමන්නාගතෙ ච. අපණ්ඩිතෙ මූළ්හෙ ච.

923. 愚人(bāla)一词有三义。于何义耶？用于具足初龄者，及无智者(apaṇḍita)、愚痴者(mūḷha)。

සොණිතෙ ලොහිතෙ. තම්බං උදුම්බරං. අනුරත්තො අනුරාගයුත්තො පුග්ගලො. රඤ්ජිතං රඞ්ගරඤ්ජිතං.

用于血液(soṇita)、红色(lohita)义。亦指铜(tamba)、优昙婆罗(udumbara)。亦指已染著者(anuratta)，即具爱欲之人(puggala)。亦指已染色者(rañjita)，即被颜色所染。

924. විරළෙ නිරන්තරෙ. කිසෙ අථූලෙ. හිමෙ තුහිනෙ.

924. 于稀疏(viraḷa)义，于无间(nirantara)义。于瘦(kisa)义，即不粗壮(athūla)。于霜(hima)义，即霜雪(tuhina)。

925. ගුළභෙදො [Pg.540] යො ලොකෙ ‘‘සක්ඛරා’’ති වුච්චති. කඨලෙ සිලාඛණ්ඩෙ.

925. 指一种糖(guḷa)，世间称为“砂糖(sakkharā)”。亦用于碎石(kaṭhala)、石片(silākhaṇḍa)义。

926. තිඛිණෙ තික්ඛෙ. බ්‍යත්තෙ ඡෙකෙ. රොගමුත්තෙ නිරොගෙ.

926. 于锋利(tikhiṇa)义，指敏锐(tikkha)。于聪慧(byatta)义，指熟练(cheka)。于离病(rogamutta)义，指无病(niroga)。

ඛත්තියෙ මුද්ධාභිසිත්තෙ. නරනාථෙ තදඤ්ඤස්මිං. පභුම්හි ඉස්සරෙ.

于刹帝利(khattiya)义，指已灌顶者(muddhābhisitta)。于人主(naranātha)义，指其他统治者。于主君(pabhu)义，指主宰者(issara)。

927. ධඤ්ඤකරණං ධඤ්ඤමද්දනට්ඨානං. කක්කෙ නහානචුණ්ණෙ. නීචෙ අධමෙ. සෙතෙපි ඛලො.

927. 指谷物碾磨的场所(dhaññakaraṇa, dhaññamaddanaṭṭhāna)。于膏泥(kakka)义，指沐浴粉(nahānacuṇṇa)。于低下(nīca)、卑劣(adhama)义。于白色(seta)义，亦用(khalo)。

928. බ්‍රහ්මචාරී ච ගහට්ඨො ච වානප්පත්ථො ච භික්ඛු චාති බ්‍රහ්මචාරීගහට්ඨාදි, තපොධනෙ පියසීලෙ.

928. 梵行者、居家者、林居者与比丘，即梵行者、居家者等。用于以苦行为财富者(tapodhana)、具可爱戒行者(piyasīla)义。

කඨිනෙ කක්ඛළෙ. නිද්දයෙ නික්කරුණෙ.

于坚硬(kaṭhina)义，指粗硬(kakkhaḷa)。于无慈爱(niddaya)义，指无悲悯(nikkaruṇa)。

929. කනිට්ඨො [Pg.541] ච කනියො චාති එතෙ තීසු. කුත්‍රත්ථෙසු? අත්‍යප්පෙ, අතියුවෙපි.

929. Kaniṭṭha与kaniya二词用于三义。于何义耶？用于极少(atyappa)义，亦用于极年轻(atiyuva)义。

ඉට්ඨෙ, නිස්සාරෙ ච අගරුම්හි චාති එතෙස්වත්ථෙසු තීසු.

用于可爱(iṭṭha)、无实质(nissāra)及不重要(agaru)此三义中。

930. අධොභාගෙ ච හීනෙ ච. දන්තච්ඡදෙ දන්තාවරණෙ.

930. 用于下部(adhobhāga)及低劣(hīna)义。亦用于嘴唇(dantacchada)义，即牙齿的覆盖处(dantāvaraṇa)。

පාරිචරියායං උපට්ඨාකෙ.

于侍奉(pāricariyā)义，亦用于服侍者(upaṭṭhāka)义。

931. රතනෙ ද්විවිදත්ථිකෙ. ගණෙ සමූහෙ යථා ‘‘කෙසහත්ථො’’ති. සොණ්ඩාය කරිකරෙ. භන්තරං තෙරසමනක්ඛත්තං.

931. 用于团体(gaṇa)、集合(samūha)义，如“一束头发(kesahattho)”。用于象鼻(soṇḍā)，即大象之手(karikara)。亦指第十三星宿(terasamanakkhatta)。

ආවාටෙ කාසුයං. උදපානං අන්ධු, යත්‍ර ජලං ඝටියන්තෙන උද්ධරිත්වා පිවන්ති.

于坑(āvāṭa)、穴(kāsu)义。亦指井(udapāna, andhu)，即以汲水器汲水而饮之处。

932. පඨමං පමුඛඤ්චාති ඉදං අභිධානද්වයං ආදිම්හි පධානෙ වත්තති.

932. Paṭhama与pamukha此二名称，用于最初(ādi)与主要(padhāna)义。

වජ්ජභෙදො උභයතලං තූරියං.

指一种乐器(vajjabheda)，即双面乐器(ubhayatalaṃ tūriyaṃ)。

933. ථිරංසො [Pg.542] ථිරකොට්ඨාසො.

933. 稳固的部分(thiraṃsa)，即坚固的部分(thirakoṭṭhāsa)。

ඛන්ධභාරො ඛන්ධෙන වහිතබ්බො භාරො. ආදිනා කටිභාරාදයො ගහිතා. යස්මා පලසතං තුලා, වීසතිතුලා භාරො, තස්මා ‘‘ද්විසහස්සපලෙ’’ති වුත්තං.

肩担(khandhabhāra)指以肩所荷之重担。以“等”字摄入腰担(kaṭibhāra)等。因一百波罗(pala)为一突罗(tulā)，二十突罗为一重担(bhāra)，故说“二千波罗”。

934. මන්දිරෙ ගෙහෙ. රොගභෙදෙ ඛයරොගෙ. අපචයම්හි විද්ධංසනෙ, විනාසෙ ච.

934. 于殿堂(mandira)、房屋(geha)义。于疾病(rogabheda)义，指痨病(khayaroga)。亦用于衰退(apacaya)、毁坏(viddhaṃsana)及灭亡(vināsa)义。

සාපදෙ බ්‍යග්ඝාදිකෙ දුට්ඨමිගෙ. සප්පෙ උරගෙ. කුරූරෙ කක්ඛළෙ.

于猛兽(sāpada)义，指虎等恶兽。于蛇(sappa)义，指爬行类(uraga)。于残酷(kurūra)义，指粗暴(kakkhaḷa)。

935. සජ්ජදුමෙ අස්සකණ්ණරුක්ඛෙ. රුක්ඛෙ රුක්ඛමත්තෙ.

935. 于娑罗树(sajjaduma)义，即马耳树(assakaṇṇarukkha)。亦用于树(rukkha)义，即泛指树木。

සොතෙ කණ්ණෙ. යජනෙ පූජනෙ. සුතියං සවනක්‍රියායං.

于耳根(sota)、耳朵(kaṇṇa)义。于祭祀(yajana)、崇拜(pūjana)义。于听闻(suti)，即听闻之行为(savanakriyā)义。

936. පෙතො [Pg.543] ච පරෙතොචාති ඉමෙ මතෙ කාලඞ්කතෙ ච පෙතයොනිජෙ පෙතයොනිසම්භවෙ සියුං.

936. Peta与pareta二词，可用于已死者(mata)、已逝者(kālaṅkata)，亦可用于饿鬼界生者(petayonija)、饿鬼界中投生者(petayonisambhava)。

ඛ්‍යාතෙ පාකටෙ. හට්ඨෙ පහට්ඨෙ.

于闻名中，于著名中。于欢喜中，于极欢喜中。

937. අධිප්පායෙ අජ්ඣාසයෙ.

937. 于意图中，于倾向中。

පක්ඛෙ සකුණාදීනං පක්ඛෙ. දලෙ රුක්ඛාදීනං ඡදෙ. භාජනෙ ලොහමයාදිකෙ. ‘‘සොගතෙ’’ති ඉදං ‘‘භාජනෙ’’ති ඉමස්ස විසෙසනං. සොගතෙ සුගතස්ස සන්තකෙ භාජනෙත්‍යත්ථො.

于翼中，指鸟等之翼。于叶中，指树等之叶。于器中，指金属等所制成者。“善逝所有(sogate)”是“于器中(bhājane)”的修饰语，义为属于善逝之器。

938. සුට්ඨුකතෙ සම්මා කතෙ කම්මනි.

938. 于善作中，即于正确完成的业中。

අනුකම්පායාරහෙ දුක්ඛිතසත්තෙ.

于应悲悯者中，即于受苦有情中。

939. ධනිම්හි [Pg.544] සද්දෙ.

939. 于声中，于响中。

940. විහිතෙ විධාතබ්බෙ.

940. 于已施设中，于应施设中。

අඤ්ජසෙ මග්ගෙ. විසිඛා රච්ඡා. පන්තියං පාළියං.

于直道中，于路中。街、巷。于行中，于列中。

941. ගගනෙ ආකාසෙ. බ්‍යසනෙ විපත්තියං.

941. 于空中，于虚空中。于灾难中，于不幸中。

නෙත්තරොගෙ චක්ඛුරොගවිසෙසෙ. ඡදිම්හි ගෙහාදීනං ඡදනෙ.

于眼病中，即于眼病之差别中。于盖中，即于屋等之盖中。

942. සඞ්ඝට්ටනෙ ද්වින්නං අන්තරභූතෙ. පුන සන්ධීති පදපූරණත්ථං වුත්තං. අතිසන්තෙ අතිසමිතෙ.

942. 于相击中，即于二者之间。又，“连接(sandhi)”是为填满句子而说。于极寂静中，于极平息中。

943. යාපනා [Pg.545] යාපනකාරකො කබළීකාරාහාරරසො. දිත්ති ජලනං. බලං ථාමො.

943. “维持(yāpanā)”是起维持作用的段食之味。“光辉(ditti)”即燃烧。“力(balaṃ)”即体力(thāmo)。

944. කුච්ඡි උදරං. ඔවරකො ගෙහවිසෙසො.

944. “腹(kucchi)”即肚(udaraṃ)。“内室(ovarako)”是一种特殊的房间。

ඛණ්ඩනෙ ඡෙදනෙ. ඉතිවුත්තෙ ච කම්මනීති ‘‘ඉති එවං මයා පුබ්බෙ චරිත’’න්ති වත්තබ්බෙ සුභාසුභකම්මෙ. ‘‘අතිවත්තෙ ච කම්මනී’’තිපි පාඨො, අතීතකාලෙ පවත්තකම්මනීත්‍යත්ථො.

于破碎中，于切断中。以及于“如是说之业”中，即于当说“我过去曾如是行”的善与不善之业中。亦有读为“于已逝之业中”者，义为于过去时所行之业中。

945. චිත්තකෙ නලාටෙ කතකාළාදිබින්දුම්හි රුක්ඛභෙදෙ මරීචප්පමාණම්බිලරුක්ඛෙ, යස්ස ඵලෙන අම්බිලසූපං පචන්ති. තිලකාළකෙ තංතංසරීරාවයවෙ සඤ්ජාතතිලසණ්ඨානෙ කාළකෙ.

945. 于“斑点(cittaka)”中，指于额上所作之黑点等；亦指一种树，即胡椒大小的酸果树，人们用其果实烹煮酸汤。于“黑痣(tilakāḷaka)”中，指于身体各部位生起的芝麻形状的黑斑中。

බොධෙ බුජ්ඣනෙ. පත්ති ලාභො, පාපුණඤ්ච.

于觉(bodha)中，即于觉悟(bujjhana)中。“得(patti)”即获得(lābho)与到达(pāpuṇaṇa)。

946. ආයුම්හි ජීවිතෙ. හදයඞ්ගානිලෙ උරොගමවාතෙ.

946. 于寿(āyu)中，即于命(jīvita)中。于心风(hadayaṅgānila)中，即于胸行风(urogamavāta)中。

වසෙ [Pg.546] ආයත්තතායං. වෙදෙ චතුබ්බිධවෙදෙ. ඉච්ඡා ආරම්මණිච්ඡා.

于自在(vasa)中，即于从属(āyattatā)中。于吠陀(veda)中，即于四种吠陀中。“欲(icchā)”即所缘欲(ārammaṇicchā)。

947. සිරසට්ඨිම්හි සිරසො අට්ඨිම්හි. ඝටාදිසකලෙ ඝටාදිඛණ්ඩෙ.

947. 于头骨(sirasaṭṭhi)中，即于头之骨(siraso aṭṭhi)中。于瓶等之碎片(sakala)中，即于瓶等之残片(khaṇḍa)中。

948. වෙණ්වාදිසාඛාජාලස්මින්ති වෙණුආදීනඤ්ච අඤ්ඤමඤ්ඤසංසග්ගෙ සාඛාසමූහෙ. ලග්ගකෙසෙ තාපසාදීනං ලග්ගකෙසෙ. ආලයෙ තණ්හායං.

948. 于“竹等枝网(veṇvādisākhājāla)”中，即于竹等互相纠缠的枝丛中。于结发(laggakesa)中，即于苦行者等之结发中。于执着(ālaya)中，即于贪爱(taṇhā)中。

වධෙ මාරණෙ. රක්ඛිතස්මිං කම්මනි, කත්තරි ච.

于杀(vadha)中，即于致死(māraṇa)中。于“被护(rakkhita)”中，亦指业，亦指作者。

949. ථියං ඉත්ථියං. පියෙ සාමිකෙ. මනුඤ්ඤෙ මනසො තොසනජනකෙ. ගවක්ඛෙ සීහපඤ්ජරෙ.

949. 于女性(thī)中，即于女人(itthi)中。于爱(piya)中，即于夫主(sāmika)中。于意喜(manuñña)中，即于能令心喜悦者中。于窗(gavakkha)中，即于狮子窗(sīhapañjara)中。

950. කිං සද්දො පුච්ඡනත්ථාදීසු සලිඞ්ගො. විකප්පත්ථාදීසු තු අබ්‍යයං.

950. “kiṃ”一词，于疑问等义中，是有性的；于抉择等义中，则为不变词。

සසද්ධෙ [Pg.547] සද්ධාය සහිතෙ. නිවාපෙ පෙතාදීනං කත්තබ්බපූජාදානෙ. පච්චයෙ සද්දහනෙ සද්ධා.

于有信者(sasaddha)中，即于与信俱行者中。于供品(nivāpa)中，即于应为饿鬼等所作之供养布施中。“信(saddhā)”即信赖(paccaya)、信仰(saddahana)。

951. අට්ඨිස්මිං ‘‘පනසබීජං තාලබීජ’’න්ත්‍යාදීසු. සුක්කෙ ච බිජං.

951. 于核(aṭṭhi)中，如于“波罗蜜种子”、“多罗种子”等中。于精(sukka)中，亦为种子(bīja)。

පූයෙ පක්කවණසඤ්ජාතෙ. අග්ගතො පුරතො. දිසාදො සූරියුග්ගමනදිසායං. සා හි දිසානං ආදිභූතා, ‘‘දිසා’’ති වා දිසාවිසෙසො. ආදිනා පුබ්බජාදීනං ගහණං.

于脓(pūya)中，即于已熟之疮中生起者。于前(aggato)，即于前方(purato)。于方始(disādo)中，即于日出之方。其确实为诸方之始，或“方(disā)”为方之差别。以“始(ādi)”一词，摄“先生”等。

952. ආගමනෙ අසන්තුප්පත්තික්‍රියායං. දීඝාදිනිකායස්මිං දීඝනිකායමජ්ඣිමනිකායාදිකෙ.

952. 于来(āgamana)中，即于无而生起之作用中。于长部等尼柯耶(dīghādinikāya)中，即于长部、中部尼柯耶等中。

953. දෙවරුක්ඛො සිරීසො. සන්තතියං වංසෙ.

953. “天树(devarukkha)”即尸利沙树(sirīsa)。于相续(santati)中，即于世系(vaṃsa)中。

උත්තරවිපරීතෙ අසෙට්ඨෙ, ඉමස්මිං අත්ථෙ නකාරො පටිසෙධත්ථො. සෙට්ඨෙ උත්තමෙ. ඉමස්මිං අත්ථෙ පටිසෙධත්ථොව නකාරො. ‘‘අනු උත්තර’’න්ති ඡෙදො ච විඤ්ඤෙය්‍යො.

于“上(uttara)”之反面，即“非最胜(aseṭṭha)”义中，此中“na”字为否定义。于“最胜(seṭṭha)”、“无上(uttama)”义中，此中“na”字亦仅为否定义。亦应了知有“anu-uttara”之分解。

954. සත්තිසම්පත්තියං [Pg.548] පභාවාදීහි සත්තීහි සම්පත්තියං. කන්තිමත්තෙ කමනීයමත්තෙ. සූරවීරියෙසුපි වික්කමො.

954. 于能力成就(sattisampatti)中，即由威力等能力而成就。仅于美(kanti)中，仅于可爱(kamanīya)中。于英雄之勇猛(sūravīriya)中，亦有勇健(vikkama)。

පටිබිම්බෙ පතිරූපකෙ. පභායං ආලොකෙ.

在影像中，即在肖像中。在光辉中，即在光明中。

955. ඝම්මො නිදාඝො චාති ද්වෙ අභිධානානි. සෙදජලෙ කායතො මුත්තෙ.

955. 炎热与酷暑是两个名称。在汗水中，即在从身体排出的液体中。

කන්තනෙ ඡෙදනෙ. විකප්පෙ විතක්කෙ. සජ්ජනෙ හත්ථාදීනං සජ්ජනෙ.

在切割中，即在切断中。在分别中，即在寻思中。在准备中，即手等的准备中。

956. දෙසො දෙසවිසෙසො. අඞ්ගසද්දො පුංබහුත්තෙ. ‘‘බහුම්හී’’තිපි පාඨො. අඞ්ගසද්දො බහුත්තෙ දෙසෙත්‍යත්ථො. වපුම්හි සරීරෙ අඞ්ගං. අවයවෙ හෙතුම්හි ච අඞ්ගං.

956. 地方，即特定的地方。“Aṅga”(鸯伽)一词用于阳性复数。“在众多中”也是一种读法。“Aṅga”一词在复数时，意为“地方”。在身体、身躯的意义上，是为“肢体”。在部分和原因的意义上，也是“肢体”。

‘‘අඞ්ගං ගත්තන්තිකොපාය-පතිකෙස්ව’ප්පධානකෙ;

අඞ්ගදෙසවිසෙසම්හි, අඞ්ගා සම්බොධනෙ’බ්‍යය’’න්ති. –

“Aṅga”一词用于：肢体、邻近、方法、对敌及非主要部分；也用于鸯伽这一特定国家；而“aṅgā”是用于称呼的不变化词。

නානත්ථසඞ්ගහෙ.

在《义类集》中。

චෙතියදුමෙ පූජෙතබ්බභූතෙ රුක්ඛෙ අස්සත්ථාදො.

在神圣树中，即在已成应供养处的树中，如菩提树等。

957. සාධුපුරිසෙ [Pg.549] සප්පුරිසෙ. කප්පනෙ හත්ථාදීනං කප්පනෙ. ‘‘සජ්ජනෙ සජ්ජනා කප්පනාය’’න්ති නානත්ථසඞ්ගහො.

957. 在善人中，在贤人中。在整治中，即整治手等。《义类集》中有“Sajjane sajjanā kappanāya”之说。

සුපනෙ නිද්දායං. සුත්තෙ අජාගරිතෙ. විඤ්ඤාණෙ සුත්තස්ස විඤ්ඤාණෙ චිත්තෙ තං සුපිනවචනං. දස්සනෙ ච සුපිනං.

在睡觉时，即在睡眠中。在睡着时，即在未醒时。在睡者的识、心中，那是梦话。在看见时，也是梦。

958. පච්චක්ඛෙ සම්මුඛෙ. සන්නිධානෙ පයොගෙ, විධානෙ ච. භිය්‍යොසද්දො පහූතරත්ථෙ සො පුමා.

958. 在现前，在面前。在近处、在应用中，以及在规定中。“bhiyyo”一词在表示“众多”之义时，是阳性。

959. විසලිත්තසරෙ විසෙන ලෙපිතසරෙ දිද්ධො පුමා. ලිත්තෙ ලෙපිතබ්බසාමඤ්ඤෙ.

959. 在涂毒的箭中，即以毒涂抹的箭，“diddha”是阳性。在“已涂抹”的意义上，泛指应被涂抹之物。

වාසෙ වසනෙ. ධූමාදිසඞ්ඛාරෙ ගන්ධචුණ්ණධූමාදිනා අභිසඞ්ඛාරෙ. සම්පටිච්ඡනෙ පටිග්ගහණෙ.

在住处中，在衣服中。在烟等行作中，即以香粉、烟等加以行作。在接受中，在领受中。

960. සුප්පගබ්භෙ වචනසූරෙ.

960. 在非常大胆中，即在言语勇健中。

මධුච්ඡිට්ඨෙ මදනෙ, යෙන දීපම්පි ජාලෙන්ති. ඔදනසම්භවෙ භුත්තොදනතො පතිතෙ ලාමකසම්මතෙ ඔදනබින්දුම්හි.

在蜂蜡中，即蜡，人们用它甚至能点灯。就饭而言，即在从已食之饭掉落的、被视为低劣的饭粒上。

961. සුරභිම්හි [Pg.550] සුගන්ධෙ.

961. 在芳香中，在妙香中。

උප්පත්තියං උද්ධඞ්ගමනෙ ච උග්ගමනං.

在生起中，以及在向上行进中，是为“上升”。

962. ලූඛෙ සමලෙ, කක්ඛළෙ ච. නිට්ඨුරවාචායං අකණ්ණසුඛවචනෙ.

962. 在粗劣中，在有垢中，以及在粗硬中。在粗恶语中，即在不悦耳之语中。

අම්බුවෙගෙ අම්බුනො උදකස්ස වෙගෙ සොතෙ.

在水的冲力中，即在水的冲力、水流中。

963. තප්පරෙ තප්පධානෙ. කවචෙ උරච්ඡදෙ. වාරවාණෙ චම්මමයෙ යුද්ධාලඞ්කාරෙ ච. නිම්මොකෙ සප්පානං ජිණ්ණචම්මනි.

963. 在专注于彼中，在以彼为重中。在铠甲中，在胸甲中。在铠甲中，以及在皮革制的战斗饰物中。在蛇蜕中，即蛇的旧皮中。

965. පදානෙ දානෙ. සෙලෙ පබ්බතෙ.

965. 在施予中，即在布施中。在岩石中，即在山中。

966. ලොහෙ [Pg.551] කාළායසෙ සත්ථං. සඤ්චයෙ සමූහෙ සත්ථො. යථා ‘‘සකටසත්ථො’’ත්‍යාදි. වත්තනෙ පවත්තනෙ.

966. 在金属中，即黑铁，是为“刀剑”。在聚集、集合中，是为“商队”，例如“车队”等。在转起中，在转动中。

967. වලයෙ කටකෙ.

967. 在手镯中，在臂钏中。

968. කණ්ඩෙ වාණෙ. වාපිම්හි දීඝිකාදිකායං. දුප්ඵස්සෙ දුක්ඛසම්ඵස්සෙ. කකචෙ ඛරපත්තෙ.

968. 在箭中，在箭矢中。在水池中，在长池等中。在恶触中，在苦触中。在锯中，在粗糙的刀刃中。

969. සුරාය කාදම්බරියං, යාය පීතාය මත්තා සත්තා අනාගමනීයවත්ථූසුපි ගච්ඡන්ති. රථඞ්ගෙ චක්කෙ. කාමුපධිආදීසු චතූසු උපධීසු ච උපධි, අනිත්ථී.

969. 在酒中，即果酒，喝了它之后，有情会沉醉，甚至去到不应去之处。在车轮中，在轮中。在欲依等四种依中，也是“upadhi”(依)，非阴性词。

970. දබ්බෙ [Pg.552] ධනාදිකෙ. භූභෙදො වත්ථාදි. මහාරාජෙ චතූසු මහාරාජෙසු එකස්මිං මහාරාජෙ. නරෙ සත්තෙ.

970. 在物品中，在财富等中。在地基中，在衣物等中。在大王中，即在四大天王中的一位大王。在人中，在有情中。

971. ආපණෙ කයවික්කයට්ඨානෙ. සම්භාරෙ උපකරණෙ. ‘‘රථො සීලපරික්ඛාරො, ඣානක්ඛො චක්කවීරියො’’ති එත්ථ අලඞ්කාරො ‘‘පරික්ඛාරො’’ති වුත්තො.

971. 在商店中，在买卖之处。在资具中，在用具中。在此处，即“戒为装备，禅为轴，精进为轮”中，“alaṅkāra”(装饰)被称为“parikkhāra”(装备)。

972. වොහාරස්මිං රථසකටාදිවොහාරෙ. උපට්ඨිතගිරා සද්දතො අත්ථතො ච පාකටගිරා.

972. 在称说中，即在车、牛车等的称说中。已确立之语，即从语词和意义两方面都清晰明了的言语。

973. වචනාවයවෙති වාක්‍යාවයවෙ. හෙතුදාහරණාදියුත්තස්ස සම්බන්ධත්ථස්ස වචනසමූහස්ස අවයවෙ. මූලෙ ලොභාදිකෙ. කාරණෙ ලොභාදිතො අඤ්ඤස්මිං කාරණෙ. පාචානලස්මිං උදරට්ඨෙ භුත්තපාචනෙ කම්මජතෙජස්මිං. රොගභෙදෙපි ගහණී.

973. “在语词的成分中”即在句子的成分中。在具有理由、例子等，且有连贯意义的语集之成分中。在根中，在贪等中。在因中，在贪等之外的其它因中。在消化火中，即在腹中消化食物的业生火中。在一种疾病中，也是“gahaṇī”(痢疾)。

974. සංයමෙ [Pg.553] චක්ඛාදින්ද්‍රියසංයමෙ.

974. 在律仪中，即在眼等诸根的律仪中。

975. මුද්දිකස්ස රුක්ඛස්ස රසෙ ච. පුප්ඵස්ස සබ්බස්ස පුප්ඵස්ස රසෙ ච. ඛුද්දෙ මක්ඛිකාකතෙ ච මධු පුන්නපුංසකං.

975. 在葡萄树的汁液中。在花朵的汁液中，即在一切花朵的汁液中。在蜜蜂所造的蜜中，“madhu”(蜜)是阳性与中性词。

‘‘මධු ඛුද්දෙ ජලෙ ඛීරෙ, මජ්ජෙ පුප්ඵරසෙ මධු;

රච්ඡෙ චිත්තෙ වසන්තෙ ච, ජීවසාකෙ මධුද්දුමෙ’’ති. –

“Madhu”用于蜂蜜、水、乳中，用于酒、花蜜中；亦用于道路、心、春天中，用于耆婆迦(jīvasāka)药草与蜜树中。

නානත්ථසඞ්ගහෙ.

出自《诸义集》(Nānatthasaṅgahe)。

උල්ලොචෙති සෙය්‍යාදීනං උපරිභාගෙ රජොපාතනිවාරණත්ථං ඨපිතෙ දුස්සමයාදිකෙ.

“Ulloca”（天篷）指为了防止灰尘落下，而设置在卧具等上方的布等。

976. අපවග්ගෙ නිබ්බානෙ. සුධායං දෙවතානං භොජනෙ.

976. 在解脱中，在涅槃中。在甘露中，在天神的食物中。

‘‘අමතං යඤ්ඤසෙසස්මිං, පීයූසෙ සලිලෙ ඝතෙ;

අයාචිතෙ ච මොක්ඛෙ ච, ධන්වන්තරිසුධාසිසු;

අමතො අමතා සිවා-ගළො ඣාමලකීසු චෙ’’ති.

“Amata”用于祭祀的残余中，用于甘露、水、酥油中；用于不求自来之物与解脱中，用于医神、仙馔、刀剑中；“Amato”（阳性）、“amatā”（阴性）、“sivā”（吉祥）、“gaḷo”（喉咙），亦用于庵摩罗果中。

නානත්ථසඞ්ගහෙ වුත්තං. මොහෙ අවිජ්ජායං. තිමිරෙ අන්ධකාරෙ. සඞ්ඛ්‍යා ගණනවිසෙසො. ගුණෙ තතියෙ ගුණෙ.

出自《诸义集》(Nānatthasaṅgahe)。在痴中，在无明中。在昏暗中，在黑暗中。“Saṅkhyā”是一种特定的计算。在德中，在第三德中。

977. ඛරෙ [Pg.554] ඵරුසෙ. අකාරියෙ අකත්තබ්බෙ. පුරිසෙ පුල්ලිඞ්ගෙ. සුකතෙ කුසලෙ ධම්මෙ පුඤ්ඤං පණ්ඩකෙ නපුංසකෙ. පවනෙ පූතෙ.

977. 在粗硬中，在粗恶中。在不应作中，在不应被作中。在男人中，在阳性中。在善行中，在善法中，是为“puñña”（福德）；在黄门(paṇḍaka)中，是为中性。在风中，在清净中。

978. අසිනිද්ධො සුක්ඛො. සඞ්ගෙ ලග්ගෙ.

978. 不油腻即干燥。于执着中，于附着中。

979. ලඤ්ඡනෙ පටිබිම්බෙ. සීමා මරියාදො. පකාරො තුල්‍යො.

979. 于印记中，于影像中。界限即范围。种类即相似。

980. මන්තනෙ චතුක්කණ්ණාදිකෙ. බ්‍යසනෙ භොගබ්‍යසනාදිකෙ. විපත්තියං අනත්ථෙ.

980. 于秘密商议中，如四耳等。于灾难中，如财富灾难等。于不幸中，于无益中。

981. රංසිභෙදො [Pg.555] පුබ්බෙ උදයතො සූරියස්ස රංසිවිසෙසො. අබ්‍යත්තරාගෙ කිඤ්චිරත්තෙ. ලොහිතෙ රත්තෙ.

981. 所谓“光线差别”，是指日出前太阳的特殊光线。于未显的贪欲中，于略微染红中。于血中，于红色中。

පකතානිවත්තෙ පකතිතො අනිවත්තනෙ. ‘‘පකතියඤ්ච අනිවත්තනෙ චා’’තිපි අත්ථො. නස්සනක්ඛරෙති විනාසනක්ඛරෙ. නස්ස අදස්සනෙ අක්ඛරෙ.

于自然不退转中，即不从自然状态退转。其义亦为“于自然中与于不退转中”。所谓“灭坏性”，即毁灭的特性。词根“nas”用于“不见”之义。

‘‘අනුබන්ධො පකත්‍යාදො, දොසුප්පාදෙ විනස්සරෙ;

සුසුමුඛ්‍යානුසාරෙසු, පකතස්සා’නුවත්තනෙ’’ති. –

“Anubandha”（随顺）一词，用于自然等、过失生起、毁灭；亦用于善、主要、随顺，以及随顺于自然。

නානත්ථසඞ්ගහෙ.

于《诸义集》(Nānatthasaṅgahe)中。

982. අවතරණෙ ඔතරණෙ. තිත්ථස්මිං නද්‍යාදීනං තිත්ථෙ. විවරෙ විවරණෙ. ඉඞ්ගිතෙ සීසචලනාදිකෙ.

982. 于下降中，于降落中。于渡口中，即河流等的渡口。于孔隙中，于敞开中。于示意中，如动头等。

983. ඛත්තා ඛත්තියතො සඤ්ජාතෙ සුද්දිත්ථිතනයෙ සුද්දිත්ථියා පුත්තෙ ච. තිබ්බම්හි අධිමත්තෙ ච. සො උග්ගො. අග්ගො සෙට්ඨො. ධිති වීරියං.

983. “Khattā”（刹帝）指刹帝利所生、首陀女(sudditthī)之子。于猛烈中，及于过度中。彼为“ugga”（猛烈）。“Agga”（第一）即殊胜。“Dhiti”（坚定）即精进。

984. පභාතෙ පච්චූසෙ. නිරොගෙ රොගමුත්තෙ. සජ්ජෙ සඞ්ගතෙ, ආධාරෙපි ච. ‘‘සජ්ජුත්තො සන්නද්ධෙ සඞ්ගතෙපි චෙ’’ති නානත්ථසඞ්ගහෙ. දක්ඛො ඡෙකො. යුත්තෙපි කල්ලං. කූටචරියායං සඨචරියායං.

984. 于黎明中，于拂晓中。于无病中，于脱离疾病中。“Sajja”（准备好）用于已聚集，亦用于基础。于《诸义集》(Nānatthasaṅgahe)中说：“Sajjutta”（已准备好）用于已武装，亦用于已聚集。“Dakkho”（灵巧）即熟练。“Kallaṃ”（适当）亦用于合适。于欺诈行中，于奸伪行中。

985. පක්ඛිභෙදො පාරාවතප්පමාණො පක්ඛී. යස්මිං ගෙහෙ පලිනා පතිතෙ අසුභනිමිත්තං කරොන්ති. පාරාවතෙ කලරවෙ.

985. 一种鸟，鸽子大小。若其羽毛落入谁家，人们便认为是不祥之兆。“Pārāvata”（鸽子）亦用于“kalarava”（嘈杂声）之义。

සරදබ්භූතෙ සරදකාලෙ සම්භූතෙ. අප්පගබ්භෙ කාතරවචනෙ.

于秋日显现中，即于秋季生起。于不傲慢中，于怯懦语中。

986. කඨිනෙ කක්ඛළෙ. සාහසො බලක්කාරො. අප්පියෙ අමනාපෙ. චීරෙ නන්තකෙ, වාකෙ ච චීරං.

986. 于坚硬中，于粗糙中。“Sāhasa”（鲁莽）即强暴。于不喜爱中，于不悦意中。“Cīra”（树皮衣）用于碎布衣，亦用于树皮。

987. මිගභෙදෙ [Pg.557] කුක්කුරප්පමාණෙ මිගෙ. පටාකායං ධජෙ. මොචං පසිද්ධං, කදලී ඊකාරන්තො. දක්ඛිණා කම්මඵලං සද්දහිත්වා දාතබ්බං දානං.

987. 一种野兽，是狗大小的野兽。于旗帜中，于旗中。“Mocaṃ”（香蕉）是众所周知的；“kadalī”（香蕉）一词以“ī”结尾。“Dakkhiṇā”（供养）是相信业果而应作的布施。

988. උප්පාතෙ භූතවිකතියං. වෙස්සානරෙ අග්ගිම්හි.

988. 于灾变中，于元素变异中。于火神(Vessānara)中，于火中。

989. පොතවාහෙ තලකවාහෙ. නියන්තරි පාජිතරි.

989. 于船长中，于舵手中。于驾驭者中，于驱策者中。

990. රොධනෙ ආවරණෙ.

990. 于障碍中，于覆盖中。

991. භාජනෙ විලීවමයාදිකෙ. පරියත්ති පරියාපුණනං සික්ඛනං, පරියාපුණිතබ්බා වා සික්ඛිතබ්බා. ජරාසිථිලචම්මස්මිං ජරාය කාරණභූතාය සිථිලචම්මනි. උදරඞ්ගෙ උදරචම්මරාජියං.

991. 于容器中，如竹篾所制等。“Pariyatti”（教理）即掌握、学习，或应被掌握、应被学习者。于因衰老而松弛的皮肤中。“Udaraṅga”（腹部）指腹部皮肤的皱褶。

992. විදාරිතාදීසු [Pg.558] තීසුපි වාච්චලිඞ්ගිකං. උපජාපෙ චතුත්ථොපායෙ.

992. “Vidārita”（撕裂）等三词，其性随所指。于离间中，即第四种方便。

993. ගාමසන්දොහෙ ගාමසමූහෙ. පරිධි පරිවෙසො සූරියාදිගෙහං. ආගමෙ බුද්ධවචනෙ. ලෙඛෙ වාචිතලෙඛෙ.

993. 于村落聚集处，于村群中。“Paridhi”（圆围）即光环，如日、月等的环。于圣典中，于佛语中。于书信中，于被诵读的书信中。

994. අයොමයවිජ්ඣනකණ්ටකො සූඣාදිවිජ්ඣනං. ගුණුක්කංසෙ ගුණාතිසයෙ. විභවෙ භොගෙ. සම්පත්ති, සම්පදාති ච අභිධානද්වයං.

994. 铁制穿刺棘，如针等穿刺之物。于功德卓越中，于功德超胜中。于财富中，于资财中。“Sampatti”（成就）与“sampadā”（圆满）是两个同义词。

995. භූ පථවී. යොග්‍යාදීසු තීස්වත්ථෙසු තීසු. යොග්‍යෙ අනුච්ඡවිකෙ. යුත්තෙ සඞ්ගතෙ. අද්ධො අද්ධසද්දො භාගෙ සමභාගෙ, අසමභාගෙ ච. තත්‍ර සමෙ අද්ධං. ඉතරත්‍ර [Pg.559] අද්ධො අද්ධම්පි, පථෙ මග්ගෙ අද්ධා පුමෙ. කාලෙපි අද්ධා පුමෙ. එකංසෙ නිච්ඡයෙ. චතුරම්බණෙ කරීසං වුත්තං.

995. “Bhū”（地）即大地。“Yogya”（适合）等三词用于三种意义，具三种性。“Yogya”（适合）即相称。“Yutta”（结合）即会合。“Addha”（半）一词用于部分，包括等分与不等分。其中，表等分时为中性（addhaṃ）。其他情况为阳性（addho）或中性（addhaṃ）。用于“道路”、“路径”时，“addhā”为阳性。用于“时间”时，“addhā”亦为阳性。于确定中，于决断中。四“安婆那”(ambaṇa)之地称为一“迦利沙”(karīsa)。

996. උසභෙ ගවසතජෙට්ඨකෙ ගවෙ. සෙට්ඨෙසු ච උසභො. වීසයට්ඨියං උසභං. තන්ති බුද්ධවචනං. පන්ති ආළි.

996. 于公牛中，即百牛中最长之牛。“Usabha”（公牛）亦用于最胜者。二十杖的距离为一“优娑婆”(usabha)。“Tanti”（圣教）即佛语。“Panti”（行列）即队列。

997. ඉත්ථිනිමිත්තෙ ඉත්ථියා අඞ්ගජාතෙ. කිලඤ්ජෙ විලීවමයෙ. සො කටසද්දො කතෙ තීසු.

997. 于女性相中，即于女性的生殖器中。于草席中，即于竹篾所制中。`kaṭa`一词，在作“已做”(kata)解时，通用于三性。

‘‘කටො සොණික්‍රියාකාරෙ,කිලඤ්ජෙ’තිසයෙ සිවෙ;

සමයෙ ගජගණ්ඩෙ ච,කටා විප්පලියං මතා’’ති. –

“Kaṭo”(阳性)用于臀部、作为、草席、卓越、吉祥、时节与象额。“Kaṭā”(阴性)则被认为是毁灭。

වොපාලිතො. ‘‘සමයෙ ච ක්‍රියාකාරෙ, කිලඤ්ජෙ ච සරෙ කටො’’ති තිකණ්ඩසෙසො . මන්දිරාලින්දවත්ථුනි ගෙහස්ස ආලින්දභාගෙ වත්ථුම්හි.

由沃巴利陀(Vopālita)所说。于《三 कांड 补》中说：“‘Kaṭa’用于时节、作为、草席与芦苇。”于殿堂、门廊、地基中，即房屋门廊部分的地基。

998. මථිතෙ ගොරසවිසෙසෙ. සූචිඵලෙ අම්බිලපත්තඵලෙ. දුද්දසෙතරෙ පස්සිතුං අදුක්කරෙ.

998. 于凝乳中，即一种乳制品。于针果中，于酸叶果中。非难见者，即不难看见。

999. අන්තරීපං [Pg.560] ජලමජ්ඣථලං. පජ්ජොතො පදීපො. බන්ධො සම්බන්ධො. මිහිතෙ ඊසංහසිතෙ.

999. “洲”(antarīpa)即水中陆地。“灯”(pajjota)即明灯。“缚”(bandha)即连接。于微笑中，于轻笑中。

1000. ථියං ඉත්ථිසාමඤ්ඤෙ. ඉත්ථිලිඞ්ගෙති වා අත්ථො. දාරෙ භරියායං. සුරෙ දෙවතායං, දෙවතාවිසෙසෙ වා. වාසුදෙවෙ නාරායනෙ. අන්තකෙ වසවත්තිනි. අසිතෙ කාළවණ්ණෙ.

1000. 于女性中，于一般女性。或义为阴性。于妻子中，于配偶中。于天神中，或于特定天神。于瓦素迭瓦(Vāsudeva)中，于那罗延(Nārāyana)中。于终结者中，于有权力者中。于黑色中，于黑颜色中。

1001. උපට්ඨානෙ පාරිචරියායං, සෙවනෙ ච. අඤ්ඤරොපනෙ අභංසභාවස්ස අඤ්ඤස්ස තංසභාවරොපනෙ. සක්කො සක්කසද්දො. ඉන්දෙ දෙවරාජෙ සක්කො. ජනපදෙ සක්කා. සාකියෙ ච ඛමෙ තීසු.

1001. 于侍奉中，于服侍中，及于亲近中。于转嫁中，即将非彼本性之物嫁接于他物。“萨迦”(sakka)一词，用于天帝因陀罗(Inda)。用于国家时，为萨迦国。亦用于释迦族，及“能干”，通用于三性。

1002. වජ්ජනත්ථාදීසු තීසු පරිහාරො. පඤ්හවිස්සජ්ජනෙපි පරිහාරො. ද්විජෙ බ්‍රාහ්මණෙ. වෙස්සෙපි අරියො.

1002. 于应避免等三义中，为“回避”。于回答问题时，亦为“回避”。于“再生族”(dvije)中，指婆罗门。于吠舍中，亦有圣者。

1003. සුංසුමාරෙ [Pg.561] නක්කෙ. උලූපිනි චණ්ඩමච්ඡවිසෙසෙ. උද්දාලපාදපෙ සෙලුරුක්ඛෙ, යස්ස ඵලානි අතිපිච්ඡලානි.

1003. 于鳄鱼(suṃsumāre)中，即鳄鱼(nakke)。于乌卢皮尼(ulūpini)中，是一种凶猛的鱼。于乌达拉树(uddālapādape)中，即塞卢树(selurukkhe)，其果实非常黏滑。

1004. පියකෙ පීතසාලෙ. කණ්ඩෙ සරෙ. ඛිපනෙ අසනං. අසු ඛෙපනෙ. යුගෙ රථයුගාදො. විකාරො විකති. අන්තිකෙ සමීපෙ.

1004. 于频伽树(piyake)中，即黄娑罗树(pītasāle)。于箭杆(kaṇḍe)中，即箭(sare)。于投掷(khipane)中，即投射(asanaṃ)。动词词根“asu”义为“投掷”(khepane)。于轭(yuge)中，为车轭等。于变化(vikāro)中，即变异(vikati)。于近处(antike)中，即附近(samīpe)。

1005. ලවිත්තෙ දාත්තෙ. අජ්ඣෙසනා සක්කාරපුබ්බිකා ආයාචනා.

1005. 于镰刀(lavitte)中，即镰刀(dātte)。“劝请”(ajjhesanā)是伴随恭敬的请求。

1006. මකචිවත්ථෙ යං ලොකෙ ‘‘චක්කූ’’ති වුච්චති, ‘‘සාණවත්ථ’’න්තිපි එකෙ. ගන්ථෙ සද්දසත්ථාදිකෙ. ලෙප්‍යාදිකම්මනි චිත්තකාරාදීහි කතරූපෙ.

1006. 于树皮衣(makacivatthe)中，世间称之为“cakkū”，有些人也称之为“麻布”(sāṇavattha)。于典籍(ganthe)中，指语法等论典。于涂饰等工作(lepyādikammani)中，指由画师等制作的形相(rūpe)。

1007. පුඤ්ඤවති [Pg.562] පුග්ගලෙ. භූසණ්හකරණියං සුධාලෙපකානං දාරුමයහත්ථෙ.

1007. 于具福者(puññavati)中，指个人(puggale)。“地磨”(bhūsaṇhakaraṇiyaṃ)指粉刷匠的木制抹刀。

1008. පායිතෙ පාතබ්බෙ, ‘‘වායිතෙ’’තිපි පාඨො. ‘‘දයිතෙ’’තිපි ක්වචි දිස්සති.

1008. 于“已饮”(pāyite)中，即“应饮”(pātabbe)，也有读作“已织”(vāyite)的。有时也见到作“可爱”(dayite)的。

1009. ලොහිතාදිම්හි වණ්ණවිසෙසෙ. රඤ්ජනෙ ‘‘මුඛරාගො’’ත්‍යාදීසු. පවුද්ධදරියං මහාදරියං.

1009. 于红等颜色差别中。于染色(rañjane)中，如“口红”(mukharāgo)等。“广渊”(pavuddhadariyaṃ)即大深渊(mahādariyaṃ)。

1010. කසෙරුස්ස ඵලෙ සකණ්ටකස්ස ඵලෙ. මග්ගසමාගමෙ චච්චරෙ. බහුලායං ‘‘ඵාලාතී’’ඉති ඛ්‍යාතෙ. දොසෙ තු එළමීරිතං.

1010. 于迦舍卢(kaseru)果中，即有刺植物的果实。于道路的交会处(maggasamāgame)，指十字路口(caccare)。于`bahulā`（植物名）中，指被称为“phālātī”者。于过患(dose)中，则指杂秽语(eḷamīritaṃ)。

1011. අධිකරණෙ [Pg.563] අධිකරණකාරකෙ. පත්තාධාරො භාජනස්ස ආධාරො. ආලවාලකෙ තරුසෙකත්ථං තරුමූලවිචිතෙ සොබ්භජලාධාරෙ. අගභෙදො රුක්ඛභෙදො, සො ච මහාසත්තෙන තෙමියරාජකුමාරකාලෙ භුත්තරුක්ඛො. තත්‍ර කාරා ඉත්ථී. කාරොපි සක්කාරෙ, ද්වීසු. බන්ධනාලයෙ පන කාරායෙව.

1011. 于处格(adhikaraṇe)中，指处格(adhikaraṇakārake)。“钵架”(pattādhāro)即容器的支架。“树盆”(ālavālake)是为了浇灌树木而在树根处挖掘的蓄水坑。“树的一种”(agabhedo)即树的种类(rukkhabhedo)，那是大士在作提弥耶(Temiya)王子时所食用的树。在此，“kārā”指女性。“kāro”也指“恭敬”(sakkāre)，通用于二性。但在监狱(bandhanālaye)中，则只有“kārā”。

1012. මෙඝපාසාණෙ ඝනොපලෙ. කුණ්ඩිකායං භිඞ්ගාරෙ. පදාතිස්මිං චතුත්ථසෙනඞ්ගෙ.

1012. 于云石(meghapāsāṇe)中，即冰雹(ghanopale)。于军持(kuṇḍikāyaṃ)中，即水瓶(bhiṅgāre)。于步兵(padātismiṃ)中，指军队的第四个组成部分。

1013. ඡිද්දාදීනි තීණි අභිධානානි සුසිරෙ ච දූසනෙ අපරාධෙ ච තීසු සියුං. මුච්චිතෙ මුච්චිතබ්බෙ.

1013. “孔”(chidda)等三个名称，可用于孔洞(susire)、瑕疵(dūsane)与过失(aparādhe)这三者。于“已解脱”(muccite)中，即“应解脱”(muccitabbe)。

1014. හත්ථිලිඞ්ගෙ හත්ථිසණ්ඨානසකුණෙ. මදෙ නාගමදෙ.

1014. 于`hatthiliṅga`（象形鸟）中，指象形之鸟。于“醉”(made)中，指龙象(nāga)的醉态。

1015. අත්ථඞ්ගමෙ [Pg.564] විනාසෙ. නිගමුබ්භූතෙ නිගමෙසඤ්ජාතවත්ථුම්හි. ආපණොපජීවිනි ආපණෙන ජීවිතවුත්තියං කත්තරි.

1015. 于日落(atthaṅgame)中，即毁灭(vināse)。于城镇所生(nigamubbhūte)中，指在城镇中产生的事。于以店为生者(āpaṇopajīvini)中，指以店铺为生计者。

1016. හරිතස්මිං සුකපත්තවණ්ණෙ. පණ්ණෙ ඡදමත්තෙ.

1016. 于绿色(haritasmiṃ)中，指鹦鹉羽毛的颜色。于叶(paṇṇe)中，仅指遮盖物(chadamatte)。

1017. ඵලම්හි රුක්ඛාදීනං ඵලමත්තෙ. තං පක්කවචනං. නාසමුඛෙ නාසාභිමුඛෙ ච පරිණතෙ ච තීසු.

1017. 于果(phalamhi)中，仅指树等的果实。此为“成熟”(pakka)的同义词。可用于鼻尖(nāsamukhe)、朝向鼻子(nāsābhimukhe)与成熟(pariṇate)这三者。

ආජීවනෙ ජීවිතවුත්තියං. පිණ්ඩනෙ රාසිකරණෙ. ගොළකෙ වට්ටලෙ.

于生计(ājīvane)中，指生活方式(jīvitavuttiyaṃ)。于团集(piṇḍane)中，指堆积(rāsikaraṇe)。于球(goḷake)中，指圆形(vaṭṭale)。

1018. පරිබ්බයෙ වෙතනෙ. කම්මාදිකෙ කම්මවට්ටවිපාකවට්ටකිලෙසවට්ටෙ. වට්ටලෙ බුබ්බුළසණ්ඨානෙ. පච්චාහාරෙ පටිවචනාහාරෙ.

1018. 于费用(paribbaye)中，指薪水(vetane)。于业等(kammādike)中，指业轮转(kammavaṭṭa)、异熟轮转(vipākavaṭṭa)、烦恼轮转(kilesavaṭṭa)。于圆形(vaṭṭale)中，指水泡的形状。于带回(paccāhāre)中，指带回回复(paṭivacanāhāre)。

1019. විකතෙ [Pg.565] විකතියං, විරූපෙ වා.

1019. 于已变化(vikate)中，即变异(vikatiyaṃ)，或丑陋(virūpe)。

1020. සබ්‍යම්හි අදක්ඛිණෙ. චාරු මනුඤ්ඤං. සරබ්‍යෙ සරෙන විජ්ඣිතබ්බෙ ඵලකාදො. චිහනෙ ලක්ඛණෙ.

1020. 于左(sabyamhi)中，指非右(adakkhiṇe)。“美丽”(cāru)即“悦意”(manuññaṃ)。于靶(sarabye)中，指应被箭射穿的木板等。于标记(cihane)中，指特征(lakkhaṇe)。

1021. සමසිප්පීනං සමානසිප්පීනං ගණෙ සෙණී ඉත්ථී. ආවළියං පන්තියං. සුධායං ලෙපෙ. ධූලියං රජසි. වාසචුණ්ණකෙ වාසයොග්ගචුණ්ණෙ.

1021. 于同工艺者(samasippīnaṃ)即具相同工艺者(samānasippīnaṃ)的团体(gaṇe)中，“seṇī”是阴性词。于行(āvaḷiyaṃ)中，即列(pantiyaṃ)。于灰泥(sudhāyaṃ)中，即涂料(lepe)。于尘(dhūliyaṃ)中，即灰尘(rajasi)。于香粉(vāsacuṇṇake)中，指适合熏香的粉末。

1022. අතිපසත්ථෙ පසත්ථස්ස ජො, අතිවුඩ්ඪෙ වුඩ්ඪස්ස. තක්කෙ ගොරසවිසෙසෙ. හොතීති ක්‍රියාපදං.

1022. 用于“极受赞叹者”(atipasatthe)与“年长者”(ativuḍḍhe)。于酪浆(takke)中，指一种乳制品。“hoti”是动词。

1023. පණෙ ජූතකාරාදීනං කම්මනි. කණ්හෙ කාළෙ.

1023. 于赌注(paṇe)中，指赌徒等的行为。于黑(kaṇhe)中，即黑色(kāḷe)。

1024. සම්භවෙ [Pg.566] සුක්කෙ. අමෙජ්ඣෙ අපවිත්තෙ.

1024. 于“生源”(sambhave)，即于精液(sukke)。于“不净”(amejjhe)，即于污秽(apavitte)。

1025. ඉක්කෙ බහුලොමෙ කාළමිගෙ. බළිසෙ මච්ඡවෙධනෙ. සෙලභෙදෙ වඞ්කනාමකෙ පබ්බතෙ.

1025. 于“熊”(ikke)，即于多毛的黑兽(kāḷamige)。于“鱼钩”(baḷise)，即于刺鱼之物(macchavedhane)。于一种岩石(selabhede)，即于名为“弯曲”(vaṅka)的山。

1026. කුණපම්හි මතකායෙ. අද්ධම්හි සමද්ධභාගෙ, තෙනාහ ‘‘පුරිසෙ’’ති, ‘‘පුරිසෙ’’ති ච යෙභුය්‍යප්පවත්තිං සන්ධාය වුත්තං, තෙනාහ ‘‘වා ඛණ්ඩං සකලං පුමෙ’’ති.

1026. 于“尸体”(kuṇapamhi)，即于死尸(matakāye)。于“一半”(addhamhi)，即于相等的一半(samaddhabhāge)，因此说“于人”(purise)；而说“于人”是就一般情况而言，因此说“或部分或整体，于男性中”。

1027. සංවරීමුඛෙ රත්තියා ආදිම්හි.

1027. 于“夜之初”(saṃvarīmukhe)，即于夜晚的开始(rattiyā ādimhi)。

1030. දෙවභෙදො [Pg.567] කුම්භණ්ඩො නාම යක්ඛො. වල්ලිජාතියං යස්සා ඵලානි උක්ඛලිප්පමාණානි හොන්ති. චතුත්ථංසෙ චතුත්ථභූතෙ කොට්ඨාසෙ. පදෙ චරණෙ. පච්චන්තසෙලෙ පබ්බතපාදෙ.

1030. 一种天神(devabhedo)，即名为“鸠盘荼”(kumbhaṇḍo)的夜叉。于一种藤本植物(vallijātiyaṃ)，其果实大小如臼。于“第四份”(catutthaṃse)，即于作为第四的部分(koṭṭhāse)。于“足”(pade)，即于脚(caraṇe)。于“边山”(paccantasele)，即于山脚(pabbatapāde)。

1031. ලොහන්තරෙ සෙතලොහෙ. බහුම්හි බහුවචනෙ. කම්මාරභණ්ඩභෙදෙ ‘‘තූ’’ඉති ඛ්‍යාතෙ. ඛටකෙ කුඤ්චිකපාණිම්හි.

1031. 于“另一金属”(lohantare)，即于白铁(setalohe)。于“多”(bahumhi)，即于复数(bahuvacane)。于一种铁匠的工具(kammārabhaṇḍabhede)，即被称为“tū”者。于“门闩”(khaṭake)，即于手持钥匙者(kuñcikapāṇimhi)。

1032. දොණියං කට්ඨමයෙ ධඤ්ඤමානිකෙ. අධිට්ඨිතියං උපරිට්ඨානෙ. ඨානෙ ඨානමත්තෙ.

1032. 于“舟”(doṇiyaṃ)，即于木制的谷物量器(dhaññamānike)。于“住处”(adhiṭṭhitiyaṃ)，即于上方的位置(upariṭṭhāne)。于“处”(ṭhāne)，即仅指处所(ṭhānamatte)。

1034. කොට්ඨාසභෙදස්මිං [Pg.568] ‘‘වක්කං හදය’’න්ත්‍යාදීසු. වඞ්කෙ කුටිල්‍යෙ. දිබ්බචක්ඛුපුබ්බෙනිවාසානුස්සතිආසවක්ඛයසඞ්ඛාතා තිස්සො විජ්ජා, ආදිනා අට්ඨ විජ්ජා ගහිතා. බුද්ධියං ඤාණෙ.

1034. 于部分之类别(koṭṭhāsabhedasmiṃ)中，如“肾、心”等。于“弯曲”(vaṅke)，即于弯曲(kuṭilye)。三明(tisso vijjā)是指天眼通、宿命通、漏尽通，“等”字包括八明。于“智慧”(buddhiyaṃ)，即于知识(ñāṇe)。

1035. අනාකුලෙ ආකුලරහිතෙ. සිලොකෙ අනුට්ඨුභාදො. අද්ධෙ භාගෙ. තීසු පජ්ජො පජ්ජසද්දො.

1035. 于“无扰乱”(anākule)，即于无扰乱(ākularahite)。于“诗偈”(siloke)，即“阿奴突婆”(anuṭṭhubha)等。于“半”(addhe)，即于部分(bhāge)。于三者中，“pajjo”是“pajja”一词。

1036. රුක්ඛභෙදස්මිං උදකප්පසාදනඵලෙ. කිත්තිමෙ කරණෙන නිප්ඵත්තෙ. විධෙය්‍යෙ වචනග්ගාහිනි. පුබ්බම්හි පූයෙ.

1036. 于树木种类(ukkhabhedasmiṃ)中，即于能使水澄清的果实。于“人工制成”(kittime)，即于通过制作而完成者。于“应受教者”(vidheyye)，即于能接受言语者(vacanaggāhini)。于“脓”(pubbamhi)，即于脓液(pūye)。

1037. ලද්ධත්ථරක්ඛණෙ [Pg.569] ලද්ධස්ස ධනාදිකස්ස අත්ථස්ස රක්ඛණෙ. නියොජනෙ පෙසනෙ. කාරියෙ ඵලෙ.

1037. 于“守护所得利益”(laddhattharakkhaṇe)，即于守护已获得的财富等利益。于“委派”(niyojane)，即于差遣(pesane)。于“应做之事”(kāriye)，即于结果(phale)。

1038. අස්සාසප්පත්තෙ ලද්ධස්සාසෙ. බොධිදුමෙ අම්හාකං භගවතො බොධිරුක්ඛෙ. කුරූරෙ කක්ඛළකාරකෙ. නෙසාදම්හි මිගමච්ඡාදිලුද්දෙ.

1038. 于“获得喘息”(assāsappatte)，即于获得喘息(laddhassāse)。于“菩提树”(bodhidume)，即于我们世尊的菩提树(bodhirukkhe)。于“残酷”(kurūre)，即于粗暴的行为者(kakkhaḷakārake)。于“猎人”(nesādamhi)，即于猎捕鹿、鱼等之人(migamacchādiludde)。

1039. ලග්ගස්මිං සඞ්ගෙ. මජ්ඣම්හි උදරෙ. භාගෙ අසමද්ධභාගෙ. ධනිම්හි මහද්ධනෙ.

1039. 于“执着”(laggasmiṃ)，即于执着(saṅge)。于“中间”(majjhamhi)，即于腹部(udare)。于“部分”(bhāge)，即于不完整的部分(asamaddhabhāge)。于“富人”(dhanimhi)，即于大富人(mahaddhane)。

1040. ගහනෙ සඞ්කරෙ. සසන්තානෙ අත්තනො නියකජ්ඣත්තසන්තානෙ. විසයගොචරානං විසෙසො වුත්තො.

1040. 于“稠密”(gahane)，即于杂乱(saṅkare)。于“自身相续”(sasantāne)，即于自己的内在相续(attano niyakajjhattasantāne)。诸境界与行处的差别已被说明。

ගාථාද්ධවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

半偈释义终。

1041. භුවනෙ [Pg.570] කාමභවාදිකෙ. ජනෙ පාණිම්හි. යසෙ කිත්තියං. පජ්ජෙ අනුට්ඨුභාදො. රුක්ඛෙ රුක්ඛභෙදෙ.

1041. 于“世间”(bhuvane)，即于欲有(kāmabhava)等。于“人”(jane)，即于有情(pāṇimhi)。于“名誉”(yase)，即于名声(kittiyaṃ)。于“诗偈”(pajje)，即“阿奴突婆”(anuṭṭhubha)等。于“树”(rukkhe)，即于树的种类(rukkhabhede)。

1042. වටො වටරුක්ඛො. වායසෙ කාකෙ. බකෙ සෙතපත්තෙ. අවසරො අවකාසො. අහං දිනං. කුචෙ නාරිථනෙ. අබ්භෙ මෙඝෙ.

1042. “榕树”(vaṭo)即榕树(vaṭarukkho)。于“乌鸦”(vāyase)，即于乌鸦(kāke)。于“白鹭”(bake)，即于白羽鸟(setapatte)。“机会”(avasaro)即空间(avakāso)。“日”(ahaṃ)即白天(dinaṃ)。于“乳房”(kuce)，即于女性乳房(nārithane)。于“云”(abbhe)，即于云(meghe)。

1043. උච්ඡඞ්ගෙ පල්ලඞ්කොපරිභාගෙ. ලක්ඛණෙ ඤාපකෙ.

1043. 于“怀抱”(ucchaṅge)，即于床座之上(pallaṅkoparibhāge)。于“相”(lakkhaṇe)，即于标记(ñāpake)。

දිට්ඨොභාසෙසු දස්සනෙ, ඔභාසෙ චාති අත්ථෙසු.

于“所见与光明”(diṭṭhobhāsesu)，其义为“见”(dassane)与“光明”(obhāse)。

1044. සූරංසූසු සූරියෙ, කිරණෙ ච. දමෙ දමනෙ. මානං මානවිසෙසො. සානු පබ්බතසානු.

1044. 于“太阳与光线”(sūraṃsūsu)，即于太阳(sūriye)与光线(kiraṇe)。于“调御”(dame)，即于调伏(damane)。“慢”(mānaṃ)即慢的种类(mānaviseso)。“山脊”(sānu)即山的山脊(pabbatasānu)。

1045. තාපො [Pg.571] සූරියසන්තාපො. සපචෙ චණ්ඩාලෙ, සං සුනඛං පචතීති සපචො. පසු චතුප්පදො. කුරුඞ්ගො අජිනයොනි. උලූකො කොටරසකුණො. ඉන්දො සක්කො. ‘‘මහින්දෙ ගුග්ගුලුලූක-පලග්ගාහෙසු කොසියො’’ති අමරසීහො.

1045. “热”(tāpo)即太阳的热(sūriyasantāpo)。于“煮狗者”(sapace)，即于旃陀罗(caṇḍāle)，因其烹煮狗(sunakhaṃ pacati)，故为“煮狗者”(sapaco)。“牲畜”(pasu)即四足动物(catuppado)。“羚羊”(kuruṅgo)即皮革的来源(ajinayoni)。“猫头鹰”(ulūko)即树洞鸟(koṭarasakuṇo)。“因陀罗”(indo)即释提桓因(sakko)。阿摩罗僧诃(Amarasīha)说：“于摩哂陀(mahinda)、古古鲁香、猫头鹰、布囊等义中，用 kosiyo 一词。”

1046. මාණවො මච්චො. අත්තා සරීරාධිපතිදෙවතා. සිරෙ උත්තමඞ්ගෙ. තිපුම්හි කාළලොහෙ.

1046. “少年”(māṇavo)即凡人(macco)。“我”(attā)即身体的主宰神(sarīrādhipatidevatā)。于“头”(sire)，即于最上的部分(uttamaṅge)。于“锡”(tipumhi)，即于黑铁(kāḷalohe)。

1047. බලි භාගදෙය්‍යො. හත්ථො පාණි. අංසු භා. දන්තෙ රදෙ. විප්පෙ බ්‍රාහ්මණෙ. අණ්ඩජෙ අණ්ඩසඤ්ජාතෙ. පජ්ජෙ අනුට්ඨුභාදො. ආනනං මුඛං. ආචාරො අසීතිමහාවත්තාදි. ධඤ්ඤඞ්ගෙ භින්නතණ්ඩුලෙ. සුඛුමෙ අණුම්හි. ‘‘ලවලෙසකණාණවො’’ති හි අමරසීහෙන සුඛුමපරියායො කණො වුත්තො.

1047. “供物”(bali)即应得之份(bhāgadeyyo)。“手”(hattho)即手掌(pāṇi)。“光线”(aṃsu)即光辉(bhā)。于“牙齿”(dante)，即于獠牙(rade)。于“智者”(vippe)，即于婆罗门(brāhmaṇe)。于“卵生”(aṇḍaje)，即于从卵所生者(aṇḍasañjāte)。于“诗偈”(pajje)，即“阿奴突婆”(anuṭṭhubha)等。“颜面”(ānanaṃ)即嘴巴(mukhaṃ)。“行为”(ācāro)即八十种大行等。于“谷物部分”(dhaññaṅge)，即于碎米(bhinnataṇḍule)。于“微细”(sukhume)，即于微小(aṇumhi)。阿摩罗僧诃(Amarasīha)确实说过：“kaṇa(微粒)是 sukhuma(微细)的同义词，如 lava, lesa, kaṇa, aṇu 等词。”

1048. ථූණා [Pg.572] ගෙහාදීනං පධානදාරු. ජළත්තං මූළ්හත්තං. කුම්මාසො මාසවිකති. බ්‍යඤ්ජනං තදඤ්ඤබ්‍යඤ්ජනං. ඵොටො නාම යස්මිං පූයෙ විපරීතෙ දුක්ඛවෙදනා නත්ථි. කපොලො නාම මුඛචූළිකානං අන්තරට්ඨානං. මූල්‍යෙ මූලධනෙ.

1048. “栋梁”(thūṇā)即房屋等的主要木材(padhānadāru)。“愚钝”(jaḷattaṃ)即昏昧(mūḷhattaṃ)。“豆粥”(kummāso)即豆类的加工品(māsavikati)。“调味品”(byañjanaṃ)即其他调味品(tadaññabyañjanaṃ)。所谓“脓疱”(phoṭo)，即脓液转变后没有苦受之处。所谓“脸颊”(kapolo)，即嘴巴两侧的部位(mukhacūḷikānaṃ antaraṭṭhānaṃ)。于“价值”(mūlye)，即于根本的资本(mūladhane)。

1049. භාසපක්ඛී ච පක්ඛී ච භාසපක්ඛිනො, තෙසු, ‘‘සකුන්තො පක්ඛිභෙදෙපි, භාසපක්ඛි විහඞ්ගමෙ’’ති හි ‘‘භාසන්තං සුන්දරාකාරෙ, භාසන්තො භාසපක්ඛිනී’’ති ච වොපාලිතො. ‘‘සකුන්තො භාසපක්ඛිනී’’තිපි පාඨො. භාග්‍යෙ සුභාසුභාවහෙ කම්මනි. විධානෙ කරණෙ.

1049. “能言鸟”与“鸟”皆为“bhāsapakkhino”，于此，沃帕利陀(Vopālita)说：“sakunta(鹦鹉)是鸟类的一种，而 bhāsapakkhin(能言鸟)泛指鸟类”，以及“能以优美方式鸣叫者，鸣叫者即是能言鸟”。亦有“sakunta(鹦鹉)是能言鸟”的读法。于“福运”(bhāgye)，即于能带来善与不善结果的行为(kammani)。于“安排”(vidhāne)，即于作为(karaṇe)。

1050. යො ආකාසං අබ්භුග්ගන්ත්වා පුන ඔතරිත්වා උදකබ්භන්තරෙ මච්ඡෙ ගණ්හාති, සො නීලසකුණො චාතකො නාම. එණෙ එණීමිගඛ්‍යාතෙ. සරො කණ්ඩො. සෙදෙ සෙදනෙ, සිද පාකෙ. පාකො පචනං. භික්ඛුභෙදෙ ‘‘ගණපූරකො’’ත්‍යාදීසු. චයෙ සමූහෙ.

1050. 那飞上天空又再次降落，在水中捕鱼的，是名为“杜鹃”(cātako)的青鸟。于“羚羊”(eṇe)，即于被称为母羚羊的动物(eṇīmigakhyāte)。“箭”(saro)即箭(kaṇḍo)。于“汗”(sede)，即于“使出汗”(sedane)；词根“sid”用于“成熟”(pāka)义。“成熟”(pāko)即烹煮(pacanaṃ)。于比丘的种类中，如“补足僧团人数者”(gaṇapūrako)等。于“积聚”(caye)，即于集合(samūhe)。

1051. පුඤ්ජෙ [Pg.573] පිණ්ඩෙ. මෙසො උසභො මෙථුනං කක්කටො සීහො කඤ්ඤා තුලා විච්ඡිකො ධනු මකරො කුම්භො මීනොති මෙසාදි. ලොණෙ ලවණුත්තමෙ. සංවට්ටෙ විනාසකප්පෙ. කමුකෙ තම්බූලඵලරුක්ඛෙ.

1051. 于“堆”(puñje)，即于聚合(piṇḍe)。白羊(meso)、金牛(usabho)、双子(methunaṃ)、巨蟹(kakkaṭo)、狮子(sīho)、处女(kaññā)、天秤(tulā)、天蝎(vicchiko)、射手(dhanu)、摩羯(makaro)、水瓶(kumbho)、双鱼(mīno)，此即以白羊为首者(mesādi)。于“盐”(loṇe)，即于最上等的盐(lavaṇuttame)。于“坏劫”(saṃvaṭṭe)，即于毁灭之劫(vināsakappe)。于“槟榔”(kamuke)，即于槟榔果树(tambūlaphalarukkhe)。

1052. අමතෙ දෙවතාභොජනෙ. ලෙපෙ සුද්ධසක්ඛරචුණ්ණාදිමයෙ. සත්ථෙ දීඝදණ්ඩෙ සත්ථවිසෙසෙ. නජ්ජන්තරෙති ගඞ්ගා යමුනා අචිරවතී සරභූ මහීති පඤ්චසු මහානදීසු පඤ්චමාය මහානදියං. භුවි පථවියං. ක්‍රියා නාරීසිඞ්ගාරභාවජා ක්‍රියා. විලාසො පන තදඤ්ඤජො. අත්‍රජෙ පුත්තෙ.

1052. 于“甘露”(amate)，即于天神的食物(devatābhojane)。于“膏药”(lepe)，即于用纯净的砂糖粉末等制成者。于“利器”(satthe)，即于长柄刀等特殊武器(satthavisese)。于“另一条河”(najjantare)，即于恒河(Gaṅgā)、亚穆纳河(Yamunā)、阿致罗筏底河(Aciravatī)、萨拉布河(Sarabhū)、摩醯河(Mahī)此五大河中的第五条大河。于“大地”(bhuvi)，即于土地(pathaviyaṃ)。“姿态”(kriyā)是源于女性妆饰情态的举止，而“妩媚”(vilāsa)则是由此之外的其他原因所生。于“儿子”(atraje)，即于儿子(putte)。

1053. කුථො හත්ථිපිට්ඨත්ථරණං. වෙණී නාරීනං කෙසකලාපො. ‘‘පවෙණී වෙණී කුථයො’’ති හි වොපාලිතො. ‘‘පවෙණී කුලවෙණීසූ’’තිපි ක්වචි පාඨො. වුත්ති භවනං[Pg.574]. වුත්තා වුත්තන්තො. වෙතනෙ කම්මෙන ලද්ධබ්බෙ. භරණෙ පොසනෙ, ධාරණෙ ච.

1053. “铺垫”(kutho)即象背上的铺垫(hatthipiṭṭhattharaṇaṃ)。“发辫”(veṇī)即女人的头发丛(kesakalāpo)。沃帕利陀(Vopālita)说：“paveṇī 意为 veṇī(发辫)、kutha(铺垫)。”有时亦有“paveṇī 用于 kula-veṇī(家族传统)”的读法。“生活”(vutti)即住所(bhavanaṃ)。“已说”(vuttā)即已说之事(vuttanto)。于“薪俸”(vetane)，即于通过工作获得的。于“养育”(bharaṇe)，即于抚养(posane)与保持(dhāraṇe)。

1054. මරියාදසද්දො ද්වීසු. සත්තා විජ්ජමානතා. සමිද්ධි සම්පත්ති. සොප්පෙ නිද්දායං. වුත්ති ජීවිතවුත්ති.

1054. “界限”(mariyāda)一词用于两种情况。“存在”(sattā)即存在(vijjamānatā)。“兴盛”(samiddhi)即成就(sampatti)。于“睡眠”(soppe)，即于入睡(niddāyaṃ)。“生活”(vutti)即生活方式(jīvitavutti)。

1055. කුච්ඡා ගරහා. අපවාදො අවණ්ණවාදො, අභූතාක්ඛානම්පි. ධඤ්ඤෙ ධඤ්ඤවිසෙසෙ, යස්ස සීසං අඞ්ගුට්ඨප්පමාණං දීඝඤ්ච. පියඞ්ගු ගන්ධදබ්බං. මොක්ඛෙ නිබ්බානෙ. සිවෙ කල්‍යාණෙ.

1055. Kucchā是责备(garahā)。Apavāda是恶言(avaṇṇavāda)，也是不实之言(abhūtākkhāna)。于谷物(dhaññe)，指一种特殊的谷物(dhaññavisesa)，其穗如拇指般大小且长。Priyaṅgu(piyaṅgu)是一种香料(gandhadabba)。于解脱(mokkhe)，指涅槃。于吉祥(sive)，指善妙(kalyāṇe)。

1056. රඤ්ජනෙ කාසායාදිරඤ්ජනෙ. සූරතෙ මෙථුනෙ. වාසෙ වසනක්‍රියායං.

1056. 于染色(rañjane)，指袈裟等染色(kāsāyādirañjane)。于欢爱(sūrate)，指行淫(methune)。于居住(vāse)，指居住的行为(vasanakriyāyaṃ)。

1057. පත්ථෙ මානතුම්බෙ. නාළෙ උප්පලාදීනං නාළෙ. පිපාසායං පාතුමිච්ඡායං. වුත්ති භවනං.

1057. 于鉢他量(patthe)，指量器葫芦(mānatumbe)。于茎(nāḷe)，指睡莲等(uppalādi)的茎。于渴(pipāsāyaṃ)，指饮欲(pātumicchāyaṃ)。Vutti是存在(bhavanaṃ)。

1058. පාණ්‍යඞ්ගෙ [Pg.575] සඞ්ඛනාභියං. චක්කන්තෙ චක්කස්ස අන්තෙ.

1058. 于手足之肢(pāṇyaṅge)，指螺纹脐(saṅkhanābhiyaṃ)。于轮缘(cakkante)，指车轮的边缘(cakkassa ante)。

‘‘නාභි පාණ්‍යඞ්ගඞ්ගෙ ඛෙත්තෙ, චක්කන්තචක්කවත්තිසු;

නාභි පධානෙ කත්ථූරි-මංසෙ ච ක්වචි කිත්තිතො’’ති. –

“Nābhi用于手足之肢(pāṇyaṅgaṅge)、田地(khette)、轮缘(cakkante)、转轮王(cakkavattisu)；Nābhi有时亦被称为主要者(padhāne)、麝香(katthūri)与肉(maṃse)。”

වොපාලිතො.

沃巴利陀(Vopālito)。

1059. අන්තරෙති ද්වින්නං අන්තරෙ. ‘‘වීචි සුඛතරඞ්ගෙසූ’’ති වොපාලිතො. ථිරත්තෙ ථිරභාවෙ. ‘‘ධීරත්තෙ’’තිපි පාඨො, සොයෙවත්ථො. සවෙ සවනෙ.

1059. 于其间(antareti)，指两者之间(dvinnaṃ antare)。沃巴利陀(Vopālito)说：“Vīci用于乐浪(sukhataraṅgesū)。”于坚定(thiratte)，指坚定之状态(thirabhāve)。亦有读作“dhīratte”，其义相同。于声(save)，指听闻(savane)。

1060. නිස්සයෙ ආධාරෙ.

1060. 于依止(nissaye)，指所依(ādhāre)。

1061. විත්තෙ ධනෙ. අඞ්කො ලක්ඛණං. බුද්ධි ඤාණං. ඛෙ ආකාසෙ.

1061. 于财富(vitte)，指财产(dhane)。Aṅka是标记(lakkhaṇaṃ)。Buddhi是智(ñāṇaṃ)。于空(khe)，指虚空(ākāse)。

1062. වතෙ [Pg.576] තිත්ථියසමාචාරෙ. ආගුම්හි අපරාධෙ. මණි සිලාවිකති, මණිසඞ්ඛාතො වා රතනවිසෙසො ඉධ මණි නාම. හායනෙ සංවච්ඡරෙ. වුට්ඨි වස්සනං.

1062. 于誓言(vate)，指外道的行持(titthiyasamācāre)。于罪(āgumhi)，指过失(aparādhe)。Maṇi是石之变化(silāvikati)，或此处名为maṇi的一种特殊宝物(ratanaviseso)。于年(hāyane)，指岁(saṃvacchare)。Vuṭṭhi是降雨(vassanaṃ)。

1063. ලිපි අකාරාදීනං සන්නිවෙසවිසෙසො. මොක්ඛො නිබ්බානං. රතෙ සූරතෙ.

1063. Lipi是元音等(akārādīnaṃ)的特殊排列(sannivesaviseso)。Mokkha是涅槃。于乐(rate)，指欢爱(sūrate)。

1064. පාපෙ ච අසුභෙ ච රිට්ඨං. අරිට්ඨංප්‍යත්‍ර, තබ්භාවෙ තත්‍ර අකාරො. අපරාධො ආදීනවො. කෙතුම්හි පටාකායං. චිහනෙ ලක්ඛණෙ. ‘‘ධජො සොණ්ඩිකලෙසෙසු, පටාකායඤ්ච චිහනෙ’’ති වොපාලිතො.

1064. 于恶(pāpe)与不祥(asubhe)中，是为凶兆(riṭṭhaṃ)。此处亦有ariṭṭhaṃ，于其不存在时，彼处有“a”字。Aparādha是过患(ādīnavo)。于旗(ketumhi)，指幡(paṭākāyaṃ)。于相(cihane)，指标记(lakkhaṇe)。沃巴利陀(Vopālito)说：‘Dhajo用于象鼻之端(soṇḍikalesesu)、幡(paṭākāyañca)与相(cihane)。’

1065. ද්වාරමත්තෙපි බහිද්වාරෙපි. ඉතො පරං යෙ අනෙකත්ථා වුච්චන්තෙ, තෙ වාච්චලිඞ්ගා. ඵුටෙ පාකටෙ.

1065. 于仅是门(dvāramattepi)，亦指门外(bahidvārepi)。此后所说的多义词(anekatthā)，其性(liṅga)随所说词(vācca)而定。于显现(phuṭe)，指明显(pākaṭe)。

1066. අජ්ඣක්ඛෙ [Pg.577] අධිකතෙ. ජළෙ අඤ්ඤාණෙ. ලොලුපෙ අතිතණ්හෙ. චලෙ කම්පිතෙ.

1066. 于监督者(ajjhakkhe)，指被委任者(adhikate)。于愚者(jaḷe)，指无智者(aññāṇe)。于贪婪者(lolupe)，指极度渴爱者(atitaṇhe)。于动摇(cale)，指颤动(kampite)。

1067. විකතෙ විරූපෙ. කොමලං අකඨිනං. අතිඛිණො කුණ්ඨො.

1067. 于变异(vikate)，指丑陋(virūpe)。Komalaṃ是不粗硬(akaṭhinaṃ)。Atikhiṇa是极利。Kuṇṭha是迟钝。

1068. සිතෙ සෙතෙ. සූචකො පෙසුඤ්ඤකාරකො. අහි සප්පො. සක්කෙ ඛමෙ. ‘‘සත්තෙ’’ති පාඨෙ පන සත්තියුත්තෙත්‍යත්ථො. සම්බන්ධෙ අවිප්පයොගෙ. අඛිලෙ සකලෙ.

1068. 于白(site)，指白色(sete)。Sūcaka是两舌者(pesuññakārako)。Ahi是蛇(sappo)。于能(sakke)，指于忍(khame)。又，读作“satte”时，其义为“具力者(sattiyutte)”。于关系(sambandhe)，指不分离(avippayoge)。于全部(akhile)，指一切(sakale)。

1069. කෙවලං අසම්මිස්සං. අන්තො අවසානං. අධමො නිහීනො. පණතො බුද්ධාදීසු නින්නො. නින්නො ථලපටිපක්ඛො.

1069. Kevalaṃ是不混杂(asammissaṃ)。Anta是终(avasānaṃ)。Adhama是下劣(nihīno)。Paṇata是于佛陀等(buddhādīsu)恭敬者(ninno)。Ninna是高地(thala)的反面(paṭipakkho)。

1070. සුද්ධෙ [Pg.578] අඤ්ඤෙන අසම්මිස්සිතෙ. පූතෙ මෙජ්ඣෙ.

1070. 于纯净(suddhe)，指不与他者混合(aññena asammissite)。于清净(pūte)，指洁净(mejjhe)。

1071. බ්‍යාපෙ බ්‍යාපිතෙ. භාවිනි අනාගතෙ වත්ථුම්හි. ථෙරෙ ජිණ්ණෙ.

1071. 于遍(byāpe)，指已遍(byāpite)。于未来(bhāvini)，指于未来之事(anāgate vatthumhi)。于长老(there)，指年老(jiṇṇe)。

1072. බහුසද්දො ‘‘එකස්මිං, ද්වීසු ච න පවත්තතී’’ත්‍යාදීසුයෙව පවත්තතීති මඤ්ඤමානො ‘‘ත්‍යාදො’’ති වදති. ‘‘එකවචනං, බහුවචන’’න්ති වුත්තත්තා පන ද්වීසුපි බහුසද්දො වත්තතෙව. ආචරියෙන වා පරසමයවචනානි මනසි කත්වා ‘‘ත්‍යාදො’’ති වුත්තං. තිවිධඤ්හි තත්ථ වචනං එකවචනං ද්විවචනං බහුවචනන්ති. සබ්බපාරිසදත්තා හි බ්‍යාකරණස්ස සබ්බෙසං වාදා කත්ථචි කථීයන්තෙ.

1072. 有人认为“多”(bahu)一词，于“一”(ekasmiṃ)与“二”(dvīsu)中不适用，仅于“三等”(tyādīsu)中适用，故说“等”(tyādo)。然而，因已说“单数”(ekavacanaṃ)与“复数”(bahuvacanaṃ)，故“多”一词于“二”中亦适用。又或者，导师(ācariyena)是心中忆持其他学派(parasamaya)之说，才说“等”。因为于彼处，数有三种，即：单数、双数、复数。由于语法(byākaraṇa)通于一切众(sabbapārisadattā)，故有时亦宣说诸家之说。

ධී වුච්චති පඤ්ඤා, සා යස්ස අත්ථි, ස ධීරො, බුධො. ධානං වා ධී, සා යස්සත්ථීති ස ධීරො, ධිතිමන්තො. ධුතෙ චලෙ.

Dhī被称为慧(paññā)，拥有此者，是为dhīra(智者)、budha(觉者)。或者，dhī是忆持(dhānaṃ)，拥有此者，是为dhīra(智者)、dhitimanta(具念者)。于摇动(dhute)，指动摇(cale)。

1073. යානෙ [Pg.579] හත්ථාදියානෙ යොග්ගං. ඛමෙ පන යොග්ගො.

1073. 于乘(yāne)，即于象等乘具(hatthādiyāne)中，用yoggaṃ一词。又，于堪忍(khame)，用yoggo一词。

1074. වුඩ්ඪෙ ආයුවුඩ්ඪෙ. කුලජෙ කුලීනෙ. වුද්ධො ආයුවුඩ්ඪො. උරු පමාණතො මහන්තො.

1074. 于年长(vuḍḍhe)，指寿长(āyuvuḍḍhe)。于善生(kulaje)，指高贵(kulīne)。Vuddha是寿长(āyuvuḍḍho)。Uru是量大(pamāṇato mahanto)。

1075. වුත්තෙ වත්තබ්බෙ. උග්ගතෙ උද්ධංගතෙ. ආදිත්තෙ අග්‍යාදීහි, ගබ්බිතෙ සඤ්ජාතමානෙ.

1075. 于已说(vutte)，指当说(vattabbe)。于已升(uggate)，指上升(uddhaṃgate)。于燃(āditte)，指被火等(aggādīhi)所燃。于骄(gabbite)，指生起我慢(sañjātamāne)。

1076. විගතෙ විගතරාගෙ. වායනෙ වීතෙ පටෙ. භජ්ජිතෙ ධඤ්ඤාදිකෙ. භජ්ජ පාකෙ.

1076. 于离(vigate)，指离贪(vigatarāge)。于编织(vāyane)，指于已织之布(vīte paṭe)。于已炒(bhajjite)，指于谷物等(dhaññādike)。于当炒(bhajja)，指烹煮(pāke)。

1077. චයෙ [Pg.580] සමූහෙ. සමො තුල්‍යො. අරි සත්තු. ‘‘සමාදිසූ’’තිපි පාඨො. වීරෙ අකාතරෙ සූරෙ. රවිසූරොති රවිසූරියො ‘‘සූරො’’ති වුත්තො. කුද්ධෙ කොධසහිතෙ. දූසිතෙ අප්පියෙ.

1077. 于积聚(caye)，指集合(samūhe)。Sama是相等(tulyo)。Ari是敌人(sattu)。亦有读作“samādisū”。于勇者(vīre)，指不怯懦之英雄(akātare sūre)。Ravisūra即太阳(ravisūriyo)，被称为sūra。于忿者(kuddhe)，指具忿者(kodhasahite)。于被毁者(dūsite)，指不喜者(appiye)。

1078. අරිම්හි සත්තුම්හි දිට්ඨො. ඉක්ඛිතෙපි දිට්ඨො. පොතෙ බාලකෙ. වතෙ එකන්තසාධනෙ වතකම්මෙ.

1078. Diṭṭha用于敌人(arimhi sattumhi)。亦用于已见(ikkhitepi)。于幼(pote)，指幼童(bālake)。于誓言(vate)，指专一修行(ekantasādhane)之誓言业(vatakamme)。

1079. සලාකායං කුසාවහාරෙ. දබ්බෙ වරහිසතිණෙ. ඛයෙ උදයබ්බයානුපස්සීති. සකුණෙපි වයො ‘‘විසයුත්තන්නභුත්තානං, වයානං මරණං භවෙ’’ත්‍යාදීසු. ගබ්බො අභිමානො.

1079. 于筹(salākāyaṃ)，指取拘舍草(kusāvahāre)。于达婆草(dabbe)，指上等圣草(varahisatiṇe)。于灭(khaye)，如“观照生灭者”(udayabbayānupassī)中所用。Vayo亦用于鸟(sakuṇepi)，如在‘食毒食之鸟(visayuttannabhuttānaṃ vayānaṃ)，当有其死’等句中。Gabbha是我慢(abhimāno)。

1080. බිළාලෙ [Pg.581] මජ්ජාරෙ. නකුලෙ අහිසත්තුම්හි. මන්ථනො ඛීරමන්ථනදණ්ඩො. සත්තු තණ්ඩුලවිකතිඛජ්ජවිසෙසො. අස්සාදිලොමෙ අස්සාදීනං ලොමෙ. ඝාතො මරණං. රාසි පුඤ්ජො.

1080. 于猫(biḷāle)，指家猫(majjāre)。于那拘罗(nakule)，指蛇敌(ahisattumhi)。Manthana是搅乳杖(khīramanthanadaṇḍo)。Sattu是一种米粉制成的特殊食物(taṇḍulavikatikhajjaviseso)。于马等之毛(assādilome)，指马等(assādīnaṃ)的毛(lome)。Ghāta是杀(maraṇaṃ)。Rāsi是聚(puñjo)。

1081. ගොපගාමෙ ගොපාලානං ගාමෙ. රවෙ සද්දෙ. සාරථි පාජිතා. වන්දී ථුතිපාඨකො.

1081. 于牧人村(gopagāme)，指牧牛者之村(gopālānaṃ gāme)。于声(rave)，指声音(sadde)。Sārathi是驾驭者(pājitā)。Vandī是赞诵者(thutipāṭhako)。

‘‘සාරථිම්හි තිච්ඡකෙ ච, පසුතෙ වෙදිතෙපි ච;

ඛත්තියා බ්‍රාහ්මණියා ජෙපි, විසූතො පාදවන්දිසූ’’ති. –

“Visūta”一词用于御者、敏锐者、已生育者、已知者；刹帝利女、婆罗门女所生者，以及足下礼拜者。

වොපාලිතො. පුප්ඵෙ සුත්තාදිනා අසඞ්ඛතෙ. තද්දාමෙ පුප්ඵදාමෙ සුත්තාදිනා සඞ්ඛතෙ. සකටෙ අනෙ. හයෙ අස්සෙ.

沃帕利塔(Vopālita)说：花，指未以线等串连者。花环，指以线等串连的花。车，指车辆。马，指骏马。

1082. අච්චනෙ පූජායං. භෙ නක්ඛත්තෙ. නෙත්තමජ්ඣෙ ‘‘සූලා’’ති ඛ්‍යාතෙ. ඔධි මරියාදො.

1082. Accane，即于供养。Bhe，即于星宿。Nettamajjhe，即于被称为“尖锥”的眼睛中间。Odhi，即界限。

1083. පුණ්ණතා [Pg.582] පරිපුණ්ණතා. අවජ්ජං දොසො. මනක්කාරෙපි ආභොගො. ආළිසද්දො ඉත්ථී. සඛී වයසා. සෙතු ජලවාරණො, නද්‍යාදිමග්ගො ච. සත්තෙ සත්තියුත්තෙ, ථිරෙත්‍යත්ථො. ‘‘දළ්හො ථූලෙ භුසෙ සත්තෙ, පගාළ්හෙපි දළ්හෙ මතො’’ති වොපාලිතො.

1083. Puṇṇatā，即完全圆满。Avajjaṃ，即过错。Manakkārepi，亦指专注。Āḷisaddo，指女性。Sakhī，指同龄者。Setu，指堤坝，亦指河流等之通道。Satte，指有力量者，意为坚固。沃帕利塔(Vopālita)说：“Daḷha(坚固)一词，用于粗大、众多、有力、深入，皆认为是坚固。”

1084. මොක්ඛෙ නිබ්බානෙ, අරහත්තඵලෙපි. සාමිනි පතිම්හි. ධාරකෙති ධාරෙතීති ධාරකො, තත්ථ. පොසකෙපි භත්තා.

1084. Mokkha，指涅槃，亦指阿罗汉果。Sāmini，指女主人。Pati，指丈夫。Dhāraka，即能持者。Bhattā，亦指供养者。

1085. සිඛා චූළා. පිඤ්ඡං පුච්ඡං. අත්තනි ‘‘සඞ්ඝිකං පුග්ගලික’’න්ත්‍යාදීසු. ඛෙපෙ නින්දායං.

1085. Sikhā，即顶髻。Piñchaṃ，即尾羽。Attani，用于“僧伽的、个人的”等语境中，指自身。Khepe，即于轻蔑、责备。

1086. රූපෙ වණ්ණෙ. කරීසෙ ගූථෙ.

1086. Rūpe，即颜色。Karīse，即粪便。

1087. ඛණ්ඩෙ [Pg.583] සකලෙ. පණ්ණෙ රුක්ඛාදීනං පණ්ණෙ. කණ්ඩෙ සරෙ. සලාකා වණොපයුත්තා. සුචිනො භාවො සුචිත්තං, තස්මිං. ගතෙ ගමනක්‍රියායං. ‘‘ධාව ගතිසුද්ධිය’’න්ති හි ධාතුපාඨො. හාවො ඉත්ථීනං සිඞ්ගාරභාවජක්‍රියා. අවිජ්ජාය අඤ්ඤාණෙ. මුච්ඡනෙ විසඤ්ඤිභාවෙ.

1087. Khaṇḍe，即碎片。Paṇṇe，即树木等之叶。Kaṇḍe，即箭。Salākā，即用于计数的筹。Sucittaṃ，即纯净之性，用于此义。Gate，即于行走之行为。诚如词根表(Dhātupāṭha)所说：“Dhāv(跑)有行动与清净之义。” Hāvo，即女人的娇媚之态。Avijjāya，即于无明。Mucchane，即于昏厥无知之状态。

1088. ඝම්මජලං කායෙ උණ්හෙන සඤ්ජාතජලං. පාකෙ පච්චනෙ. ගොළෙ ‘‘මු-යී’’ඉති ඛ්‍යාතෙ මත්තිකාගුළකෙ. උච්ඡුමයෙ උච්ඡුරසසඤ්ජාතෙ. මිත්තෙ පියමිත්තෙ, මිත්තමත්තෙ වා. සහායෙ අත්ථචරෙ. පභූ අධිපති. සො පුල්ලිඞ්ගො.

1088. Ghammajalaṃ，即身体因热所生之水。Pāke，即于烹煮。Goḷe，即于俗称“mu-yī”的泥丸。Ucchumaye，即由甘蔗汁所制成者。Mitte，指于亲密的朋友，或仅是朋友。Sahāye，指于助益者。Pabhū，即主宰。此为阳性词。

1089. කුරූරෙ කක්ඛළකම්මන්තෙ. පරස්මිං පරට්ඨානෙ, පරලොකෙ වා. අත්‍ර ඨානෙ, ලොකෙ වා. අඞ්කො චිහනං. අපරාධෙ නාටකපරිච්ඡෙදෙපි අඞ්කො. අපවාදො ලොකගරහා. දෙසෙ දෙසවිසෙසෙ. ‘‘භවෙ ජනපදො දෙසෙ, ජනෙ ජනපදෙපි චෙ’’ති වොපාලිතො.

1089. Kurūre，指于行为残酷者。Parasmiṃ，指于他方，或于他世。Atra，指于此处，或于此世。Aṅko，指标记；亦用于过失，及戏剧之章。Apavādo，即世间之谴责。Dese，指于特定区域。沃帕利塔(Vopālita)说：“Janapada(国土)一词，用于存在、国家、人民之义。”

1090. පජ්ජෙ [Pg.584] සිලොකෙ. වචීභෙදෙ බ්‍යත්තවාචායං. අන්වයෙ සන්තානෙ. සරූපස්මිං සමානභාවෙ. අධොභාගෙ ච තලං.

1090. Pajje，即于偈颂。Vacībhede，即于清晰之言辞。Anvaye，即于传承。Sarūpasmiṃ，即于相同之状态。Talaṃ，亦指下方。

1091. විලග්ගෙ කායමජ්ඣෙ. වෙමජ්ඣෙ මජ්ඣසාමඤ්ඤෙ. කුසුමං පසවං. උතු ඉත්ථිපුප්ඵං. සුබ්බතෙ සුන්දරෙ වතෙ.

1091. Vilagge，即身体之中间(腰部)。Vemajjhe，即普遍的中间。Kusumaṃ，即所生之物(花)。Utu，即女人的花(月事)。Subbate，即于美好的誓言。

1092. කොසෙ ලිඞ්ගපසිබ්බකෙ. ගබ්භරෙ ගුහායං. බිලෙ කිපිල්ලිකාදීනං ආවාසෙ. ගණ්ඩකෙ ඛග්ගවිසාණෙ. කදම්බෙ ‘‘ථින’’ඉති ඛ්‍යාතෙ. දුමෙ රුක්ඛෙ. චයෙ සමූහෙ.

1092. Kose，即于阴茎套。Gabbhare，即于洞窟。Bile，即于蚂蚁等之住所。Gaṇḍake，即于犀牛角。Kadambe，即于被称为“thina”的咖丹巴树。Dume，即于树木。Caye，即于集合。

1093. භෙ නක්ඛත්තභෙදෙ. ධෙනුයං සිඞ්ගිනියං. යොනියං ඉත්ථීනං අඞ්ගජාතෙ. සිරෙ සීසෙ.

1093. Bhe，即于星宿之类别。Dhenuyaṃ，即于有角之母牛。Yoniyaṃ，即于女性之生殖器。Sire，即于头部。

1094. භොගීසද්දො [Pg.585] භොගවති පුග්ගලෙ, උරගෙ ච. සිවො මහිස්සරො. බලෙ ථාමෙ. පභාවෙ තෙජසි. ‘‘වීරියං සුක්කෙ පභාවෙ, තෙජො සාමත්ථියෙස්වපී’’ති වොපාලිතො. තෙජසද්දො පන තෙසු ච යථාවුත්තෙසුපි ද්වීස්වත්ථෙසු, දිත්තියඤ්ච වත්තති.

1094. Bhogī一词，用于有财富之人，亦用于蛇。Sivo，即大自在天(Mahissara)。Bale，即于体力。Pabhāve，即于威势。沃帕利塔(Vopālita)说：“Vīriya(精进)用于精液与威势，tejo(威力)亦用于能力。”而Teja一词，除了上述二义（威势与能力）外，亦用于光明之义。

1095. සන්තති ආධාරො. ඛග්ගඞ්ගෙ ඛග්ගස්ස තිඛිණාවයවෙ. සූතෙ සාරථිම්හි. පටිහාරෙ වචනහාරෙ. ‘‘විද ලාභෙ’’ති ධාත්වත්ථතො විත්ති. පීළා විබාධා.

1095. Santati，即支持。Khaggaṅge，即于剑之锋利部分。Sūte，即于御者。Paṭihāre，即于传信者。Vitti(获得)，源于词根“vid”(获得)之义。Pīḷā，即逼恼。

1096. රවෙ සද්දෙ. පලාසෙ නිත්තණ්ඩුලවීහිම්හි.

1096. Rave，即于声音。Palāse，即于无米之稻谷(糠)。

1097. රුක්ඛෙ අම්බට්ඨරුක්ඛෙ. පරසමයෙ පන බාධා. අධිකප්පෙමෙ අතිසයපෙමෙ.

1097. Ambaṭṭhe，指安巴塔树。然于外道中，则指障碍。Adhikappeme，即于极度之爱恋。

1098. කෙතුම්හි [Pg.586] ධජෙ. ලෙඛ්‍යෙ ලිඛිතබ්බෙ ලෙඛෙ. රාජියං තු ලෙඛා.

1098. Ketumhi，即于旗帜。Lekhye，即于应书写之书信。Rājiyaṃ tu，则指王室文书(lekhā)。

1099. සත්ථෙ ආවුධභෙදෙ. සත්තෙ පාණිම්හි. චයෙ සමූහෙ.

1099. Satthe，即于某类武器。Satte，即于有情。Caye，即于集合。

1100. ආළියං නදීමග්ගෙ, ජලධාරණෙ ච.

1100. Āḷiyaṃ，指于河道，亦指于蓄水处。

1101. සංසදෙ සභායෙ. අයනසද්දො ගමනෙ, පථෙ ච වත්තති.

1101. Saṃsade，即于集会。Ayana一词，用于行走，亦用于道路。

1102. රුක්ඛන්තරෙ [Pg.587] ගණදුමෙ. සූරෙ සූරියෙ. කොණෙ විදිසායං. හයෙ තුරඞ්ගෙ ච අස්සො. ඛන්ධෙ භුජසිරෙ. අච්චිසද්දො ජාලායං අග්ගිජාලායං. අංසුම්හි තස්ස, අඤ්ඤෙසඤ්ච අංසුම්හි වත්තති. සො ච නො පුමෙ පුල්ලිඞ්ගෙ න වත්තති.

1102. Rukkhantare，即于树丛。Sūre，即于太阳。Koṇe，即于隅角、方位。Asso，亦指马、骏马。Khandhe，即于肩部。Acci一词，指于火焰、火聚。Aṃsu一词，用于其（火）光线，亦用于其他光线。此词非阳性。

1103. අභාවසද්දො නාසෙ විජ්ජමානස්ස නාසෙ. අසත්තසද්දො අවිජ්ජමානත්ථෙ වත්තති. භුත්ති භුඤ්ජනක්‍රියා. පාණෙ ආයුම්හි ජීවං. ජනෙ පාණවති ජීවො.

1103. Abhāva一词，指存在者之坏灭。Asat一词，用于不存在之义。Bhutti，即食用之行为。Jīvaṃ(生命)，指命根或寿命。Jīvo(生命体)，指有情识之众生。

1104. ඡදනෙ ගහාදීනං ඡදනෙ. රාසි පුඤ්ජො, සහධම්මීනං ගණො ච.

1104. Chadane，即房屋等之遮盖物。Rāsi，指堆积，亦指同法者之群体。

‘‘නිකායො නිලයෙ ලක්ඛ්‍යෙ, සංහතානං සමුච්චයෙ;

එකත්ථ භාජිනි වසෙ, පරමත්තනි වුච්චතෙ’’ති. –

“Nikāya(尼柯耶)”一词，用于住所、目标、群体之集合、同一住处，以及胜义。

වොපාලිතො. යජනෙ දෙවපූජායං. අච්චනෙ පූජාමත්තෙ. දික්ඛ මුණ්ඩියොපනයනනියමබ්බතාදෙසෙසු.

沃帕利塔(Vopālita)所说：Yajane，即于祭天。Accane，即于一般之供养。Dikkha，用于剃发、近行、禁戒、教示等。

1105. කරණං [Pg.588] කාරො, සො එව කාරිකා, ක්‍රියා, සකත්ථෙ ණිකො. පජ්ජෙපි සොයෙවත්ථො. චිහනෙ ලක්ඛණෙ. ථීරජෙ ඉත්ථීනං උතුම්හි. පුප්ඵෙ සුමනෙ. වානරෙ මක්කටෙ.

1105. Karaṇaṃ，指作为(kāro)、行为(kriyā)，其本身即是kārikā(作用)；用于自义时加ṇika后缀。在诗偈中亦是此义。Cihane，即于标记。Thīraje，即于女性之月事。Pupphe，即于花。Vānare，即于猴。

1106. අධරෙ දන්තාවරණෙ. ඛරභෙ ‘‘ක-ල-අඋ’’ඉති ඛ්‍යාතෙ. ලොභපුග්ගලෙපි ලුද්ධො. ආවිලෙ අනච්ඡෙ.

1106. Adhare，即于唇。Kharabhe，即于被称为“ka-la-au”者。Luddho，亦指贪婪之人。Āvile，即于浑浊。

1107. චරම්හි ගුත්තපුරිසෙ.

1107. Caramhi，即于密探。

1108. හාසො ච ගන්ධො ච හාසගන්ධා, තෙසු. ගන්ධොත්‍ර දූරගාමී. කල්‍යාණෙපි චාරු. ඛල චලනෙ, සඤ්චයෙ ච, තො, ඛලිතො.

1108. `Hāsagandha`指笑与香，在其中。此处的香气能远播。`cāru`（美丽）亦有美好（kalyāṇa）之义。词根`khala`意为动摇、积累，加`to`后缀，成`khalito`（失足）。

1109. වක්කලෙ [Pg.589] රුක්ඛත්තචෙ. අධිරොහෙ ආරොහනක්‍රියායං. වත්ථන්තරං විචිත්තරූපං වත්ථං, යං චීනදෙසෙ සඤ්ජාතං.

1109. Vakkala，指树皮。Adhiroha，指攀登之行为。Vatthantara，指种种形态之布，其产于中国。

1110. පටිහාරෙ ‘‘ඩ-ගා’’ඉති ඛ්‍යාතෙ. මුඛෙ භත්තාදීනං පවෙසනට්ඨානෙ. පෙතෙ පරලොකං ගතෙ. අපරණ්ණං මුග්ගාදි. කාලො තිංසරත්තිදිවපරිච්ඡින්නො.

1110. Paṭihāra，指被称为“ḍa-gā”者。Mukha，指食物等进入之处。Peta，指已去往他世者。Aparaṇṇa，指绿豆等豆类。Kāla，指以三十昼夜所限定之时。

1111. දොසෙ කොධෙ. ඝාතෙ මාරණෙ. මිගාදො චතුප්පදෙ. ඡගලෙ අජෙ. අරූපෙ ඵස්සාදිකෙ. අව්හයෙ සඤ්ඤායං. දරථෙ කායචිත්තසම්භූතෙ සන්තාපෙ. භීති භයං.

1111. Dosa，于嗔。Ghāta，于杀害。Miga等，于四足兽。Chagala，于山羊。Arūpa，于触等无色法。Avhaya，于名。Daratha，于身心所生之热恼。Bhīti，为怖。

1112. භාරෙ ඛන්ධභාරාදිකෙ. සුජාසද්දො දබ්බියං කටච්ඡුයං, ඉන්දජායායං සක්කස්ස භරියායඤ්ච. විහායසෙ ආකාසෙ.

1112. Bhāra，于蕴之负担等。Sujā一词，用于瓢、勺，及帝释(Sakka)之妻Indajāyā。Vihāyasa，于虚空。

1113. මණිකෙ [Pg.590] මහති උදකභාජනෙ. රතනෙ අස්මවිකාරෙ රතනසාමඤ්ඤෙ. සෙලො චන්දනපබ්බතො. ආරාමෙ පුප්ඵාරාමාදිආරාමෙ.

1113. Maṇika，于大水器。Ratana，于石之变化物及宝之通称。Sela，指旃檀山。Ārāma，于花园等园林。

‘‘මලයො දෙසෙ සෙලඞ්ගපබ්බතන්තරෙ, මලයාතිවුතායඤ්චා’’ති වොපාලිතො. අඞ්කො චිහනං.

沃巴利陀(Vopālita)云：“Malaya(马拉雅)，用于地方、山脉之间，及被称为超越马拉雅之处。”Aṅka，指标记。

1114. සප්පිම්හි ඝතෙ, තදඤ්ඤෙ හොතබ්බෙ ච හවි.

1114. Sappi，指酥油，亦指其他应献之供品。

‘‘රහසි ච විචාරෙ ච, විවෙකො ජලදොණිය’’න්ති වොපාලිතො.

沃巴利陀(Vopālita)云：“Viveka，用于独处、思察，及水槽。”

1115. පවාහෙ ජලප්පවාහෙ.

1115. Pavāha，于水流。

‘‘වෙගො ජවෙ පවාහෙ ච, මහාකාලඵලෙපි චෙ’’ති වොපාලිතො. ඛිලෙ අණුඛාණුම්හි. කණෙ අප්පෙ.

沃巴利陀(Vopālita)云：“Vego，用于迅速、水流，及大黑果。”Khila，于小桩。Kaṇa，于微少。

1116. නෙත්තන්තෙ [Pg.591] චක්ඛුකොණෙ. චිත්තකෙ තිලකෙ.

1116. Nettanta，于眼角。Cittaka，于斑点。

‘‘අපාඞ්ගං අඞ්ගහීනෙ ච, නෙත්තන්තෙ තිලකෙපි චෙ’’ති වොපාලිතො. මුත්තාගුණෙ සුත්තබන්ධමුත්තායං. ගහණං ගාහො, තස්මිං. මකුළෙ අපුප්ඵිතෙ. රසෙ ලොණරසෙ.

沃巴利陀(Vopālita)云：“Apāṅga，用于肢体残缺、眼角，及斑点。”Muttāguṇa，于线串之珍珠。Gahaṇa，为执取，于此义。Makuḷa，于未开之花。Rasa，于咸味。

1117. අගො, නගො චාති ද්වෙ අභිධානානි සෙලරුක්ඛෙසු වත්තන්ති. ස්වප්පෙ සුට්ඨු අප්පෙ, අප්පතරෙත්‍යත්ථො. අවධාරණෙ ‘‘නමනමත්ත’’න්ත්‍යාදීසු. අච්චනෙ පූජායං.

1117. Aga与Naga二名，用于岩石与树木。Svappa，指极少，义为更少。Avadhāraṇa，于限定，如“仅仅礼敬”等。Accana，于供养。

1118. ඡිද්දෙ දොසෙ. ඔතරණං ජලතිත්ථාදීසු අවතරණං. අය්‍යකෙ පිතුපිතරි.

1118. Chidda，于过失。Otaraṇa，指于水渡等处下水。Ayyaka，于祖父。

1119. රුක්ඛෙ [Pg.592] ඛග්ගඵලෙ. සුනෙ සුනඛෙ. ගන්ධෙ අධිවාසනගන්ධෙ.

1119. Rukkha，于剑果树。Suna，于犬。Gandha，于熏香。

1120. කොණෙ අස්සෙ. සවනෙ සොතෙ. පන්තියං වීථියං. භාග්‍යං පුඤ්ඤං. එකදෙසො තතියභාගාදි. අජපාලකෙ පොක්ඛරෙ. ‘‘කුට්ඨං රොගෙ සුගන්ධෙ චා’’ති වොපාලිතො.

1120. Koṇa，于马。Savana，于耳。Panti，于行列、街道。Bhāgya，为福德。Ekadesa，指三分之一等部分。Ajapālaka，于牧羊人。Pokkhara，于莲池。沃巴利陀(Vopālita)云：“Kuṭṭha，用于疾病与香料。”

1121. සෙනාසනෙ විහාරාදිකෙ. සෙනෙ පීඨාදිකෙ. චුන්දභණ්ඩම්හි චුන්දානං උපකරණෙ. ‘‘භමො’ම්බුනිග්ගමෙ භණ්ඩි, චුන්දාඛ්‍යෙ සිප්පියන්තකෙ’’ති නානත්ථසඞ්ගහෙ වොපාලිතො. අංසුසද්දො වත්ථාදීනං ලොමෙ, කරෙ කිරණමත්තෙ ච. අබ්‍යයෙ පකාරාදිකෙ.

1121. Senāsana，于寺院等。Sena，于座等。Cundabhaṇḍa，于纯陀(Cunda)之用具。沃巴利陀(Vopālita)于《别义集》(Nānatthasaṅgaha)中云：“Bhama，用于出水口之舟；Cunda(纯陀)，用于工匠之器械。”Aṃsu一词，用于衣物等之纤维，及光线。Abyaya，于种类等。

1122. ඛජ්ජන්තරෙ [Pg.593] සූකරවච්චසණ්ඨානෙ ධඤ්ඤවිකාරෙ. දිසෙ රිපුම්හි. පති ධවො. අරියො අධිපති.

1122. Khajjantara，于猪粪形状之谷物制品。Disa，于敌人。Pati，为丈夫。Ariya，为统治者。

1123. රාගෙ කසායාදිකෙ රාගෙ.

1123. Rāga，于染料等，及于贪。

‘‘රඞ්ගො දානෙ ඛලෙ රාගෙ, තච්ඡෙ රඞ්ගං තිපුම්හි චෙ’’ති වොපාලිතො. පෙය්‍යෙ උදකාදිකෙ. පීතියං පිවනක්‍රියායං. ‘‘රක්ඛණෙ පීතියං පාන’’න්ති වොපාලිතො. ඉණෙ, උක්ඛෙපනෙ ච උද්ධාරො. උම්මාරෙ ද්වාරුම්මාරෙ. එළකසද්දස්ස අජස්සාපි වාචකත්තා ‘‘එළකො අජෙ’’ති වුත්තං.

沃巴利陀(Vopālita)云：“Raṅga，用于布施、恶人、贪，及木匠；Raṅga亦用于锡。”Peyya，于水等。Pīti，于饮之行为。沃巴利陀(Vopālita)云：“Pāna，用于守护与喜悦。”Uddhāra，用于债务与举起。Ummāra，于门楣。因eḷaka一词亦为aja(山羊)之称谓，故云“eḷaka，于山羊”。

1124. පහරණං පහාරො, පොථනං. පහරති එත්ථාති පහාරො, යාමො, හායනො සංවච්ඡරො. කුණ්ඩිකායං ‘‘කයා’’ඉති ඛ්‍යාතායං. ආළ්හකෙ චතුපත්ථප්පමාණෙ. භුසම්හි තණ්ඩුලත්තචෙ.

1124. Paharaṇa，为击打、敲打。Pahāra，指击打，亦指夜更、年、岁。Kuṇḍikā，于被称为“kayā”之壶。Āḷhaka，于四pattha之量。Bhusa，于米糠。

1125. ආවාටෙ [Pg.594] කූපෙ. චයෙ සමූහෙ ච. කාසු සා, කාරණෙ, රහසි ච උපනිසා.

1125. Āvāṭa，于坑、井。Caya，及于集。Upanisā，于因、于秘密。

‘‘භවෙ උපනිසා ධම්මෙ, වෙදන්තෙපි රහස්‍යම්පී’’ති වොපාලිතො. පොටගලෙ ‘‘ඵො-ඛා’’ඉති ඛ්‍යාතෙ. ගුණෙතරෙ අවජ්ජෙ.

沃巴利陀(Vopālita)云：“Upanisā，用于有、法，及吠檀多(Vedanta)之秘密。”Poṭagala，于被称为“pho-khā”者。Guṇetara，于无过失。

1126. යුත්තෙ ‘‘අට්ටං විනිච්ඡිනාතී’’ත්‍යාදීසු. අට්ටාලෙ ‘‘ගොපුරට්ටෙහි සංයුත්ත’’මිච්චාදීසු. අට්ටිතෙ ‘‘අට්ටස්සරංකරොතී’’ත්‍යාදීසු. අට්ට අභියොගෙ, අට්ට අතික්කමහිංසාසූති ධාත්වත්ථො. කානනෙ වනෙ. උප්පත්තියං ජනනෙ, විහායසාගමනෙ ච.

1126. Aṭṭa：于诉讼义，如“辨别讼案”等；于楼橹义，如“与门楼相应”等；于苦痛义，如“作苦痛声”等。词根aṭṭa，义为诉讼、超越、伤害。Kānana，于林。Uppatti，于生，及于空中行。

1127. ලාමකෙ නිහීනෙ. ඛන්ධෙ රූපාදිකෙ. මූලං මූලධනං. උපදා පහෙණකං. අවත්ථායං, පටස්ස අන්තෙ ච දසා. ඝාතො මාරණං.

1127. Lāmaka，于卑下。Khandha，于色等。Mūla，为资本。Upadā，为献礼。Dasā，用于状态，及用于衣物之末端。Ghāta，为杀害。

1128. ගබ්බෙ [Pg.595] මානෙ. ඝටනං සිලෙසකරණං. රාසි පුඤ්ජො, එතෙසු ඝටසද්දො. අභිහාරෙ පූජායං. බන්ධනෙ ‘‘පාකාරචයො’’ත්‍යාදීසු.

1128. Gabba，于我慢。Ghaṭana，为黏合。Rāsi，为聚；于此等义，亦用ghaṭa一词。Abhihāra，于供养。Bandhana，于建造，如“围墙之建造”等。

1129. ථොකෙ අප්පකෙ. දානෙ, හානියඤ්ච චාගො. ගීවා, ගලො චාති ද්වෙ අභිධානානි ඉණෙ සියුං. ‘‘ඉණෙ ගීවා ගලෙපි චා’’තිපි පාඨො. ගලෙ කණ්ඨෙ.

1129. Thoka，于少量。Cāga，用于布施与损减。Gīvā与Gala二名，可用于债务。亦有读作“于债务，亦用gīvā与gala”。Gala，于咽喉。

1130. දණ්ඩෙපි සාහසං. පටෙ වත්ථවිසෙසෙ භඞ්ගං. සාණාදිකෙ මිස්සිත්වා කතඤ්හි වත්ථං ‘‘භඞ්ග’’න්ති වුත්තං. ඡවකෙ කළෙවරෙ.

1130. Daṇḍa，亦用于暴行。Bhaṅga，于亚麻布、一种特别之布。由麻等混合制成之布，被称为“bhaṅga”。Chavaka，于尸体。

1131. අනඞ්ගෙ මාරෙ. දුමෙ කරහාටකෙ.

1131. Anaṅga，于魔罗(Māra)。Duma，于karahāṭaka树。

‘‘මදනො [Pg.596] මාරධුත්තර-වසන්තදුමසිත්ථකෙ’’ති වොපාලිතො. පමාතරි මාතුමාතරි. වෙඨෙ උණ්හීසෙ ච වෙඨනං.

“‘Madana’用于魔罗骗徒、春天树饰义”，此为沃帕利陀(Vopālita)所说。Pamātari指继母。Mātumātari指外祖母。Veṭhanaṃ(缠绕物)用于头巾(veṭha)与头饰(uṇhīsa)义。

1132. තණ්ඩුලෙය්‍යෙ තිලඵලසාකෙ. අය්‍යෙ සාමිනි. මුත්ති මුච්චනං.

1132. Taṇḍuleyya(苋菜)用于芝麻果与蔬菜义。Ayya(尊者)用于女主人(sāminī)义。Mutti(解脱)指释放(muccanaṃ)。

1133. අඞ්කෙ ලක්ඛණෙ. ආකාරෙ සීසචලනාදිකෙ. වප්පෙ වප්පනීයබීජෙ. තටෙ තීරෙ ච වප්පො, පාකාරමූලෙ, නෙත්තජලෙ, උසුමෙ ච වප්පො. අනුඤ්ඤායං, වොහාරෙ ච සම්මුතිසද්දො. අක්ඛතසද්දො ලාජාසු ධඤ්ඤවිකතීසු නපුංසකෙ.

1133. Aṅka(膝)用于标记义。Ākāra(相)用于摇头等姿态义。Vappa(播种)用于可播种之种子义。Vappo亦指岸、堤、城墙根、泪水与热气。Sammutisaddo(共识词)用于允许与惯用语义。Akkhatasaddo(不坏词)在用于炒米与谷物制品时，为中性词。

1134. යාගෙ දෙවපූජායං, සදාදානෙ ච සත්‍රං. සසු හිංසායං, ත්‍රණ, සත්‍රං. ඔසධිම්හි, චන්දෙ ච සොමො.

1134. Satraṃ(施舍)用于祭祀(yāga)、天神供养(devapūjā)与常施(sadādāna)义。Sasu用于伤害(hiṃsā)义；traṇa，保护；satraṃ。Somo(苏摩)用于药草(osadhi)与月亮(canda)义。

‘‘සොමො කුවෙරෙ පිතුදෙවතායං,වසුප්පභෙදෙ වසුධාකරෙ ච;

දිබ්බොසධිසාමලතාසමීර-කප්පූරනීරෙසු ච වානරෙ චා’’ති. –

“苏摩(Somo)指俱毗罗(Kubera)、祖先神；指伐苏(Vasu)的一种、月亮(vasudhākara)；指天药、黑藤、风；指樟脑、水与猴子。”

වොපාලිතො[Pg.597]. යුගගෙහඞ්ගෙති පුබ්බාපරායාමවසෙන ථම්භානං උපරි ඨපිතෙ යුගභූතෙ ගෙහාවයවෙ. දක්ඛිණුත්තරායාමවසෙන ඨපිතෙ ගෙහඞ්ගෙ සඞ්ඝාටො.

沃帕利陀(Vopālita)所说。Yugagehaṅga(轭屋构件)指沿前后方向置于柱上、形如轭的房屋构件。Saṅghāṭa(合构件)指沿南北方向安置的房屋构件。

ගාථාපාදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

偈句释义终。

අනෙකත්ථවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

多义品释义终。

4. අබ්‍යයවග්ගවණ්ණනා

4. 不变词品释义

1136-1137. චිරස්සාදයො චත්තාරො චිරත්ථකා. චිරාය, චිරා චාත්‍ර. සහාදයොපි චත්තාරො සහත්ථා. පුනප්පුනමාදයො පඤ්ච පුනප්පුනත්ථා. විනාදයො පඤ්ච වජ්ජනත්ථා.

1136-1137. Cirassā(长久)等四个词是表示“长久”义的词。Cirāya(长久)和cirā(长久)也在此列。Sahā(与…一起)等四个词是表示“一起”义的词。Punappuna(一再)等五个词是表示“重复”义的词。Vinā(没有)等五个词是表示“除外”义的词。

1138. බලවං [Pg.598] සුට්ඨු අතීව කිමුත සු අති එතෙ ඡ අතිසයත්ථෙ. පසංසායඤ්ච සුට්ඨු. පඤ්හෙපි කිමුත. ආහො කිං කිමු උදාහු කිමුත උද එතෙ ඡ විකප්පෙ විතක්කෙ. තත්‍ර ආහොසද්දො දීඝාදි. ‘‘දිට්ඨො ආහො උදාහු ච, විකප්පත්ථෙ විභාවනෙ’’ති හි භාගුරි. ඛාණුරයමාහො පුරිසො. රුද්දො තු රස්සාදිමාහ ‘‘ඉස්සරෙප්‍යධිකෙපි ච, විකප්පෙවිම්හයෙප්‍යහො’’ති. කිමුසද්දො රස්සන්තො. කිමායං ඛාණු, කිමු පුරිසො. උදසද්දො රස්සාදි. ධූමොයමොද කාපොතං, සමූහත්ථෙ ණො. කිඤ්චසද්දොපි විකප්පෙ. කිමුතසද්දො අතිසයෙති වුත්තො.

1138. Balavaṃ(很)、suṭṭhu(善)、atīva(极)、kimuta(何况)、su(善)、ati(很)，此六词用于“卓越”义。Suṭṭhu亦用于赞叹义。Kimuta亦用于疑问义。Āho(或)、kiṃ(是)、kimu(是)、udāhu(还是)、kimuta(或者)、uda(或)，此六词用于“抉择”与“思量”义。其中，āho一词以长元音开头。跋求梨(Bhāguri)说：‘“Diṭṭho āho udāhu ca”，于抉择义中表示显明。’例如：‘此为树桩，抑或为人？’鲁陀(Rudda)则说以短元音开头的aho有“自在、优越、抉择、惊异”等义。Kimu一词以短元音结尾。例如：‘此为树桩，是人耶？’Uda一词以短元音开头。例如：‘此为烟，抑或鸽？’Ṇo用于总集义。Kiñca一词亦用于抉择义。Kimuta一词已说用于卓越义。

1139. භො අරෙ අම්භො හම්භො රෙ ජෙ අඞ්ග ආවුසො හෙ හරෙ එතෙ දස අව්හානෙ. හං හොසද්දාප්‍යත්‍ර. කථං කිංසු නනු කච්චි නු කිං එතෙ ඡ සමා සමානත්ථා.

1139. Bho(喂)、are(喂)、ambho(喂)、hambho(喂)、re(喂)、je(喂)、aṅga(喂)、贤友(āvuso)、he(喂)、hare(喂)，此十词用于“呼唤”义。Haṃ(嗯)与ho(哦)二词亦在此列。Kathaṃ(如何)、kiṃsu(什么)、nanu(难道)、kacci(是否)、nu(是否)、kiṃ(什么)，此六词意义相同。

1140. අධුනා, එතරහි, ඉදානි, සම්පති චාති චත්තාරො ඉදානීත්‍යත්ථෙ. අඤ්ඤදත්ථු තග්ඝ සසක්කං අද්ධා කාමං ජාතු වෙ හවෙ එතෙ අට්ඨ එකංසෙ එකංසත්ථෙ.

1140. Adhunā(现在)、etarahi(现在)、idāni(现在)、sampati(现在)，此四词用于“现在”义。Aññadatthu(确实)、taggha(确实)、sasakkaṃ(确实)、addhā(确实)、kāmaṃ(确实)、jātu(确实)、ve(确实)、have(确实)，此八词用于“肯定”义。

1141. යාවතාදයො [Pg.599] සත්ත පරිච්ඡෙදවාචකා. තත්‍ර යාවතා, යාවාති ද්වෙ අනියමපරිච්ඡෙදත්ථවාචකා. තාවතා, තාව, එත්තාවතාති නියමපරිච්ඡෙදත්ථවාචකා. කිත්තාවතා, කීවෙති පරිච්ඡෙදපුච්ඡනත්ථවාචකා.

1141. Yāvatā(无论多少)等七个词是表示“限定”的词。其中，yāvatā和yāva这两个词表示“不确定的限定”义。Tāvatā(那么多)、tāva(那么多)、ettāvatā(到此为止)这三个词表示“确定的限定”义。Kittāvatā(多少)、kīva(多少)这两个词表示“限定的疑问”义。

1142-1143. යථා තථා යථෙව එවං යථානාම යථාහි සෙය්‍යථාපි එවමෙවං වා තථෙව යථාපි එවම්පි සෙය්‍යථාපි නාම යථරිව යථා ච විය තථරිව ඉච්චෙතෙ සත්තරස පටිභාගත්ථෙ සදිසත්ථෙ භවන්ති.

1142-1143. Yathā(如)、tathā(如是)、yatheva(正如)、evaṃ(如是)、yathānāma(如名)、yathāhi(正如)、seyyathāpi(譬如)、evamevaṃ(正是如此)、tatheva(如是)、yathāpi(譬如)、evampi(亦如是)、seyyathāpi nāma(譬如说)、yathariva(正如)、yathā(如)、viya(如)、tathariva(如是)等，此十七词用于譬喻、相似义。

1144. සං, සාමං, සයඤ්චෙති තයො සයමිච්චත්ථෙ. ආම සාහු ලහු ඔපායිකං පතිරූපං සාධු එවං එතෙ සත්ත සම්පටිච්ඡනත්ථෙ. ආමන්තාප්‍යත්‍ර.

1144. Saṃ(自)、sāmaṃ(自己)、sayaṃ(自己)，此三词用于“自己”义。Āma(是)、sāhu(好)、lahu(可)、opāyikaṃ(适宜)、patirūpaṃ(适合)、sādhu(善)、evaṃ(如是)，此七词用于“同意”义。Āmantā(是的)也在此列。

1145. යමාදයො [Pg.600] ඡ කාරණත්ථෙසියුං. චනසද්දො, චිසද්දො චාති ද්වෙ අසාකල්‍යෙ අසකලත්ථෙ. කදාචනං, කදාචීත්‍යාදි පයොගො. මුධාසද්දො නිප්ඵලෙ ඵලරහිතෙ, නිප්පයොජනෙත්‍යත්ථො. අමූලෙපි ච මුධා.

1145. Yasmā等六个词用于“原因”义。Ca与ci二词用于“不完全”或“不总括”义。用法如kadācanaṃ、kadāci等。Mudhā一词指“无果”、“无益”，即“无用”义。Mudhā亦用于“无根”义。

1146. ජාතුසද්දො එකංසෙපි. සබ්බතො, සමන්තතො, පරිතො, සමන්තා චාති චත්තාරො තුල්‍යත්ථා.

1146. Jātu一词亦用于“肯定”义。Sabbato、samantato、parito、samantā，此四词意义相同。

1147. න අ නො මා අලං නහි ඉච්චෙතෙ ඡ නිසෙධෙ. චෙ, සචෙ, යදීති තයො යද්‍යත්ථෙ. සද්ධංසද්දො අනුකූලත්ථෙ. නත්තං දොසො ච රජනීයමිච්චත්ථෙ. දිවාසද්දො අහෙ අහනීත්‍යත්ථෙ.

1147. Na、a、no、mā、alaṃ、nahi，此六词用于“否定”义。Ce、sace、yadi，此三词用于“如果”义。Saddhaṃ一词用于“随顺”义。Nattaṃ与doso用于“夜晚”(rajanī)义。Divā一词用于“白昼”(aha, ahani)义。

1148. ඊසං[Pg.601], කිඤ්චි, මනං ඉච්චෙතෙ අප්පත්ථෙ. අතක්කිතෙ අවිතක්කිතෙ. බලක්කාරෙ තු සාහසං. අග්ගතො, පුරතො ච පුරෙඉච්චත්ථෙ. පෙච්ච අමුත්‍රසද්දා භවන්තරෙ.

1148. Īsaṃ、kiñci、manaṃ，此三词用于“少量”义。Atakkite用于“未思量”(avitakkite)义。Sāhasaṃ用于“暴力”义。Aggato与purato用于“在前”(pure)义。Pecca与amutra二词用于“他世”义。

1149. අහො ච හි චාති එතෙ විම්හයෙ. විකප්පෙපි අහො. සම්මොදෙපි හි. තුණ්හීසද්දො මොනෙ අභාසනෙ. ආවි, පාතු ච පාකටත්ථෙ. සජ්ජු සපදිසද්දා තඞ්ඛණෙත්‍යත්ථෙ.

1149. Aho与hi二词表示“惊叹”义。Aho也用于“抉择”义。Hi也用于“欢喜”义。Tuṇhī一词指“沉默”与“不语”。Āvi与pātu二词表示“显现”义。Sajju与sapadi二词表示“刹那”义。

1150. සුදං ඛො අස්සු යග්ඝෙ වෙ හාදයො හකාරාදයො ච පදපූරණෙ සියුං. අන්තරෙන, අන්තරා, අන්තො චාති එතෙ අබ්භන්තරෙඉච්චත්ථෙ. අවස්සං, නූන ච නිච්ඡයත්ථෙ.

1150. Sudaṃ、kho、assu、yagghe、ve、ha等词，以及以ha字母开头的词，可用作“补足句义”的虚词。Antarena、antarā、anto，此三词用于“内部”(abbhantara)义。Avassaṃ与nūna二词用于“决定”义。

1151. සංසද්දො දිට්ඨාසද්දො ආනන්දත්ථෙ. සමුපජො, සංප්‍යත්‍ර. කාමප්පවෙදනෙ ඉච්ඡාය අක්ඛානෙ කච්චි ජීවති තෙ මාතා[Pg.602], මමෙදමභිමතමිච්චත්ථෙ. උසූයොපගමෙ උසූයාපුබ්බකෙ උපගමෙ.

1151. Saṃ与diṭṭhā二词用于“欢喜”义。Samupajo与saṃ亦在此列。Kacci用于表达愿望(kāmappavedane)、说明意欲(icchāya akkhāne)，如“汝母尚健在否？”，其义为“此我所愿”。Usūyopagame指“以嫉妒为前提的接近”。

‘‘කාමානුමතියං කාමො,

“Kāma用于同意欲求义，”

උසූයොපගමෙපි චා’’ති රුද්දො.

“亦用于嫉妒接近义。”——鲁陀(Rudda)说。

උසූයොපගමානුඤ්ඤාණෙපිචායං අත්ථො දිස්සතෙ.

此义亦见于“嫉妒接近之许可”义。

1152-1153. යථාත්තන්ති සච්චං. තථස්ස අනතික්කමො යථාතථං, යථාත්ථෙ අබ්‍යයීභාවො. තථසද්දොයං භූතපරියායො. සදාසද්දො, සනංසද්දො චාති නිච්චෙ. සනසද්දොප්‍යත්‍ර. පායො, බාහුල්‍යඤ්ච සමා. පඤ්චකං බාහ්‍යෙ. සණිකංසද්දො අසීඝෙ.

1152-1153. Yathāttaṃ即是“真实”。Tathā的不可逾越即是yathātathaṃ，在“如实”义中为不变词复合词。Tatha一词是“真实”的同义词。Sadā与sanaṃ二词用于“恒常”义。Sana一词也在此列。Pāyo与bāhulya意义相同。Pañcakaṃ用于“外部”义。Saṇikaṃ一词指“不快”。

1154. සම්මා, සුට්ඨූති ද්වෙ අභිධානානි.

1154. Sammā与suṭṭhu二词同义。

1155. සායං සායෙ [Pg.603] සායන්හෙ. අත්‍රාහෙති ඉමස්මිං අහනි අජ්ජසද්දො.

1155. Sāyaṃ、sāye、sāyanhe三词皆用于“傍晚”义。Ajja一词用于“此日”(atra ahe, imasmiṃ ahani)义。

1156. යත්ථාදයො තයො අනියමට්ඨානාදිවාචකා. තත්ථාදයො නියමට්ඨානාදිවාචකා.

1156. Yattha等三个词表示“不确定的地点等”义。Tattha等三个词表示“确定的地点等”义。

1157. සම්මුඛා, ආවි, පාතු ච සමානත්ථා.

1157. Sammukhā、āvi、pātu三者义同。

1158. අප්පෙවාදයො තයො සංසයත්ථම්හි. ඉති ඉත්ථං එවංසද්දා නිදස්සනෙ වත්තන්ති. කථඤ්චිසද්දො කිච්ඡත්ථෙ.

1158. Appeva等三词用于怀疑义。Iti、itthaṃ、evaṃ三词用于指示义。Kathañci用于困难义。

1159. ඛෙදො [Pg.604] ඛින්නතා. පච්චක්ඛෙ සච්ඡිසද්දො. ථිරෙ, අවධාරණෙ ච ධුවං. තිරො තිරියංසද්දා සමා. දුට්ඨුකුසද්දා කුච්ඡායං.

1159. Khedo是khinnatā（疲惫）。Sacchisaddo用于直接义。Dhuvaṃ用于坚固义与决定义。Tiro与tiriyaṃ二词义同。Duṭṭhu与ku二词用于轻蔑义。

1160. ආසිට්ඨත්ථම්හි සුවත්ථි. ධිසද්දො නින්දායං. කුහිඤ්චනාදයො සත්ත ඨානාදිපුච්ඡනත්ථා.

1160. Suvatthi用于祝愿义。Dhisaddo用于谴责义。Kuhiñcana等七词用于询问处所等义。

1161. ඉහ ඉධ අත්‍ර එත්ථ අත්ථ එතෙ ඔකාසත්ථාදිවාචකා. සබ්බස්මිං කාලාදිකෙ සබ්බත්‍රාදිද්වයං. කිස්මිං කාලෙ කදා. කස්මිං කාලෙ කුදාචනං.

1161. Iha、idha、atra、ettha、attha，此等词表处所等义。于一切时等义中，用sabbatra等二词。Kismiṃ kāle即是kadā。Kasmiṃ kāle即是kudācanaṃ。

1162-1163. විභත්‍යන්තනාමසරාඛ්‍යාතපතිරූපකෙ අබ්‍යයෙ දස්සෙත්වා තදඤ්ඤභාවෙ අබ්‍යයෙ දස්සෙතුමාහ ‘‘ආදිකම්මෙ’’ඉච්චාදි. තත්‍ර විභත්‍යන්තපතිරූපකං යථා – ‘‘චිරස්සං, චිරං[Pg.605], චිරෙනි’’ච්චාදි. නාමපතිරූපකං යථා – ‘‘ආම, සාහු, ලහු, ඔපායික’’මිච්චාදි. සරපතිරූපකං යථා – ‘‘අ’’-ඉච්චාදි. ආඛ්‍යාතපතිරූපකං යථා – ‘‘අත්ථි’’ඉච්චාදි.

1162-1163. 为示具格结尾、名词、元音、动词形式之不变词，并示其他种类之不变词，故说“ādikamme”（于初业）等。其中，具格结尾形式者，如：“cirassaṃ, ciraṃ, cireni”等。具名词形式者，如：“āma, sāhu, lahu, opāyikaṃ”等。具元音形式者，如：“a”等。具动词形式者，如：“atthi”等。

සම්භවො පභවො. උදිණ්ණෙ පවුද්ධෙ වඩ්ඪනෙ. තිස පීණනෙ,ති, තිත්ති. නියොගෙ නියොජනෙ. අග්ගෙ උත්තමෙ. තප්පරෙ තප්පධානෙ. සඞ්ගෙ ලග්ගනෙ. පකාරෙ සදිසෙ, භෙදෙ වා. අන්තොභාවෙ පක්ඛිත්තෙ. වියොගෙ පවාසෙ. අවයවෙ පදෙසෙ. ධිතියං වීරියෙ පධානෙ. එතෙ චත්ථා ධාතුසංයොගත්ථා වා නාමසංයොගත්ථා වා භවන්ති. අසංයොගස්ස පන නාමපදස්ස අත්ථො ‘‘පො සියා පරමත්ථස්මිං, පාතු වාතෙසු පා භවෙ’’ති එකක්ඛරකොසෙ වුත්තො.

Sambhavo是pabhavo（来源）。用于udiṇṇa（升起）、pavuddha（增长）、vaḍḍhana（增大）义。Titti（满足）用于pīṇana（喜悦）义。Niyoga是niyojana（委任）。Agga是uttama（最上）。Tappara是tappadhāna（专注）。Saṅga是laggana（执著）。Pakāra（种类）是sadisa（相似）或bheda（差别）。Antobhāva是pakkhitta（包含）。Viyoga是pavāsa（远离）。Avayava是padesa（部分）。Dhiti（坚定）用于vīriya（精进）、padhāna（努力）义。此等义或与动词词根结合，或与名词结合。然不结合之名词的意义，如单字词典中所说：“po于胜义中为有，pā于风中为护。”

1164. වික්කමො පධානං.

1164. Vikkamo是padhānaṃ（努力）。

1165-1167. සන්‍යාසෙ නික්ඛිත්තෙ. මොක්ඛො නිබ්බානං. රාසි නිකරො. ගෙහෙ නිලයෙ. ආදෙසො ආචික්ඛනං. උපමාය සන්නිභෙ. අච්චයො අතික්කමො. සාමීප්‍යෙ සමීපභාවෙ[Pg.606]. උපරති උපසමො. නීහරණං අපනයනං. ආවරණං නීවරණං.

1165-1167. Nyāse是nikkhitta（放置）。Mokkho是nibbānaṃ（涅槃）。Rāsi是nikara（积聚）。Gehe是nilaya（住处）。Ādeso是ācikkhanaṃ（指示）。Upamāya是sannibha（譬喻）。Accayo是atikkama（超越）。Sāmīpye是samīpabhāva（邻近）。Uparati是upasama（止息）。Nīharaṇaṃ是apanayanaṃ（移除）。Āvaraṇaṃ是nīvaraṇaṃ（障碍）。

1168. උද්ධකම්මෙ උය්‍යානෙ. වියොගෙ උප්පාසිතෙ. අත්ථලාභො උප්පත්ති. පබලත්තෙ මහාබහලත්තෙ. දක්ඛග්ගතාසූති දක්ඛභාවෙ, අග්ගභාවෙ ච. සත්තියං, මොක්ඛෙ නිබ්බානෙ ච.

1168. Uddhakamme是uyyāna（园林）。Viyoge是uppāsita（远离）。Atthalābho是uppatti（生起）。Pabalatte是mahābahalatta（强盛）。Dakkhaggatāsu是dakkhabhāva（熟练）与aggabhāva（卓越）。Sattiyaṃ（能力），以及mokkhe（解脱）、nibbāne（涅槃）。

1169. දු ච අභාවෙ දුස්සීලො, දුප්පඤ්ඤො. අසමිද්ධියං දුබ්භික්ඛං. අනන්දනං අමොදනං.

1169. Du用于恶义或无义，如dussīlo（恶戒者）、duppañño（劣慧者）。Asamiddhiyaṃ（不繁荣）是dubbhikkhaṃ（饥荒）。Anandanaṃ（不喜）是amodanaṃ（不乐）。

1170. සමන්තත්තසමිද්ධීසූති සමන්තභාවෙ, සමිද්ධියඤ්ච. සඞ්ගතෙ සහිතෙ. විධානෙ කරණෙ. පභවො සම්භවො. පුනප්පුනක්‍රියා පුනප්පුනකරණං.

1170. Samantattasamiddhīsu是samantabhāva（周遍）与samiddhi（成就）。Saṅgate是sahita（俱）。Vidhāne是karaṇa（作为）。Pabhavo是sambhavo（生起）。Punappunakriyā是punappunakaraṇaṃ（重复作为）。

1171-1172. අතිසයො අත්‍ර අධිමත්තං. භුසත්ථො සමන්තත්ථො, තෙන සමන්ත පරියායොපි භුසසද්දො අත්ථීති වෙදිතබ්බො. ඉස්සරියො පභූති. අච්චයෙ අතික්කමෙ. කලහෙ [Pg.607] විග්ගහෙ. භාසෙ කථනෙ, ‘‘භාසායා’’තිපි පාඨො. කුච්ඡනෙ කුච්ඡායං. අනභිමුඛත්ථෙ විමුඛො. මොහො විමති. පධානෙ විසිට්ඨෙ. දක්ඛතා ඡෙකතා. ඛෙදෙ පරිස්සමෙ.

1171-1172. 此中Atisayo（超越）是adhimattaṃ（过度）。Bhusattho（极盛义）是samantattho（周遍义），由此当知bhusa一词亦有samanta（周遍）的同义。Issariya（自在）是pabhūti（主宰）。Accaye（逾越）是atikkama（超越）。Kalahe（诤论）是viggaha（争斗）。Bhāse（言说）是kathana（谈论），亦有读作“bhāsāya”者。Kucchane（轻蔑）是kucchā（呵责）。Anabhimukhatthe（不面向）是vimukha（背向）。Moho（迷惑）是vimati（疑惑）。Padhāne（主要）是visiṭṭha（殊胜）。Dakkhatā（熟练）是chekatā（灵巧）。Khede（疲惫）是parissama（劳累）。

1173. ජානනෙ අවගතෙ. අධොභාගෙ අවංසිරෙ. අනිච්ඡයෙ අනිණ්ණයෙ. පරිභවෙ අවඤ්ඤාතෙ. දෙසො ච බ්‍යාපනඤ්ච හානි චාති ද්වන්දො. වචොක්‍රියාය වචනක්‍රියායං. ථෙය්‍යෙ චොරියෙ. අඤ්ඤාණෙ ච පත්තිආදිකෙ ච.

1173. Jānane（了知）是avagata（通达）。Adhobhāge（下方）是avaṃsira（头向下）。Anicchaye（不确定）是aniṇṇaya（不决断）。Paribhave（轻蔑）是avaññāta（受轻视）。Desa（方所）、byāpana（遍布）与hāni（减损），此为并列复合词。Vacokriyāya（语业）是vacanakriyā（言语行为）。Theyye（偷盗）是coriya（盗窃）。以及Aññāṇe（无知）、patti（获得）等义。

1174. පච්ඡාත්ථෙ අනුචරො. භුසත්ථෙ අනුග්ගතො. සදිසෙ අනුරූපො. අනුවත්තියං අන්වෙති. හීනෙ අනු සාරිපුත්තං පඤ්ඤවන්තො. තතියත්ථෙ නදිමන්වවසිතා බාරාණසී. දෙසෙ, ලක්ඛණෙ, විච්ඡායං, ඉත්ථම්භූතෙ, භාගාදිකෙ ච අනු. ලක්ඛණෙ රුක්ඛ’මනු විජ්ජොතතෙ චන්දො. විච්ඡායං රුක්ඛං රුක්ඛමනු තිට්ඨති. ඉත්ථම්භූතෙ සාධු දෙවදත්තො මාතර’මනු. භාගෙ යදෙත්ථ මං අනු සියා.

1174. 于paccha（随后）义中，如anucaro（随从）。于bhusa（极盛）义中，如anuggato（随行）。于sadisa（相似）义中，如anurūpo（相称）。于anuvattiyaṃ（随顺）义中，如anveti（跟随）。于hīna（低下）义中，如“paññavanto anu sāriputtaṃ”（有慧者次于舍利弗）。于第三格义中，如“nadim anvavasitā bārāṇasī”（波罗奈(Bārāṇasī)城沿河而住）。Anu亦用于desa（方所）、lakkhaṇa（特征）、vīpsā（遍及）、itthambhūta（如此状态）、bhāga（部分）等义。于lakkhaṇa义中，如“rukkham anu vijjotate cando”（月照于树）。于vīpsā义中，如“rukkhaṃ rukkham anu tiṭṭhati”（逐树而立）。于itthambhūta义中，如“sādhu devadatto mātaram anu”（善哉提婆达多，犹如其母）。于bhāga义中，如“yadettha maṃ anu siyā”（此处属于我之份）。

1175. ආලිඞ්ගනෙ [Pg.608] පරිස්සජති. දොසක්ඛානෙ පරිභාසෙත්වා. නිවාසනෙ වත්ථං පරිදහිත්වා. අවඤ්ඤො පරිභවො. ආධාරෙ භොජනෙ සොකෙ බ්‍යාපනෙ. තත්වෙ සභාවෙ. ලක්ඛණාදො ලක්ඛණවිච්ඡාඉත්ථම්භූතභාගෙ.

1175. 于āliṅgana（拥抱）义中，如parissajati（拥抱）。于dosakkhāna（说示过失）义中，如paribhāsetvā（呵斥后）。于nivāsana（穿着）义中，如vatthaṃ paridahitvā（穿衣后）。Avañño是paribhavo（轻蔑）。亦用于ādhāra（所依）、bhojana（食物）、soka（愁）、byāpana（遍布）义。亦用于tatta（真实）、sabhāva（自性）义。亦用于lakkhaṇa（特征）、vīpsā（遍及）、itthambhūta（如此状态）、bhāga（部分）等义。

1176. විසිට්ඨෙ අභිධම්මො. උද්ධකම්මෙ සාරුප්පෙ වුද්ධියං පූජායං අධිකෙ. කුලෙ අභිජනො. අසච්චෙ ලක්ඛණාදිම්හි චතුබ්බිධෙ.

1176. 于visiṭṭha（殊胜）义中，如abhidhammo（阿毗达摩）。用于uddhakamme（向上业）、sāruppe（适合）、vuddhiyaṃ（增长）、pūjāyaṃ（尊敬）、adhike（增上）义。于kula（家系）义中，如abhijano（贵族）。亦用于asacca（不实）、lakkhaṇa（特征）等四种义中。

1177. අධිකෙ ඉස්සරෙ පාඨෙ උච්චාරණෙ, අධිට්ඨානෙ පාපුණනෙ නිච්ඡයෙ උපරිභාගාදිකෙ භටනෙ භත්තියං විසෙසනෙ ච අධි.

1177. Adhi用于adhika（增上）、issara（主宰）、pāṭha（诵读）、uccāraṇa（发音）、adhiṭṭhāna（决意）、pāpuṇana（获得）、nicchaya（决定）、uparibhāga（上方）等义，以及bhaṭana（言说）、bhatti（虔诚）、visesana（差别）义。

1178-1179. වාමාදානෙ [Pg.609] ඉති පාඨෙ වාමෙ පටිලොමෙ, ආදානෙ ගහණෙ. වාචාදානෙ පච්චස්සොසි. පටිනිධිම්හි මුඛ්‍යසදිසෙ බුද්ධස්මා පති. පටිබාධෙ නිවත්තනෙ. පටිච්චත්ථෙ ‘‘පටිච්චා’’ති පදස්ස අත්ථෙ. ලක්ඛණාදිකෙ චතුබ්බිධෙ.

1178-1179. 于vāmādāna（逆取）此读法中，vāma是paṭiloma（相违），ādāna是gahaṇa（执取）。于vācādāna（受语）义中，如paccassosi（应答）。于paṭinidhi（代表）义中，是mukhyasadisa（似于主要者），如“buddhasmā pati”（佛陀的代表）。于paṭibādha（障碍）义中，是nivattana（返回）。于paṭicca义中，即“paṭicca”一词之义。亦用于lakkhaṇa（特征）等四种义中。

1180-1181. සමීපෙ ආදිකම්මනි මරියාදෙ උද්ධකම්මනි ඉච්ඡායං බන්ධනෙ අභිවිධිම්හි ච ආ. කිච්ඡෙ ඊසත්ථෙ නිවත්තියඤ්ච අප්පසාදෙ ආසීසනෙ සරණෙ වාක්‍යසරණෙ ආ එවං අනුස්සරං. පතිට්ඨායං, විම්හයාදීසු ච ආ.

1180-1181. Ā用于samīpa（近处）、ādikamma（初业）、mariyāda（界限）、uddhākamma（向上业）、icchā（希望）、bandhana（系缚）、abhividhi（包含）义。亦用于kiccha（困难）、īsattha（些少）、nivattiya（返回）、appasāda（不喜）、āsīsana（祝福）、saraṇa（忆念）、vākyasaraṇa（忆念言教）义，如anussaraṃ（随念）。亦用于patiṭṭhā（安住）、vimhaya（惊叹）等义。

1182. භූතභාවෙ [Pg.610] අතීතො.

1182. 于bhūtabhāva（已成状态）义中，如atīto（过去）。

1183. සම්භාවනෙ අපි දිබ්බෙසු කාමෙසු, රතිං සො නාධිගච්ඡති. සම්භාවනමධිකත්ථවචනෙන අඤ්ඤත්‍ර සත්තියා අවිඝාතො. සංවරණෙ අපිධානං.

1183. 于sambhāvana（可能）义中，如“api dibbesu kāmesu, ratiṃ so nādhigacchati”（即使于天界欲乐，彼亦不得喜乐）。Sambhāvana是以增上义之言说，表示于他力无障碍。于saṃvaraṇa（覆盖）义中，如apidhānaṃ（遮盖）。

1184-1185. අපගතො අපෙතො. උපපත්තියං යුත්තියං උපෙක්ඛා. ආධික්‍යෙ උපඛාරියං දොණො. පුබ්බකම්මනි බුද්ධොපක්කමං කිලෙසච්ඡෙදො. ගය්හාකාරෙ පච්චුපට්ඨානං. උපරිත්තෙ උපරිභාවෙ උපපන්නො. අනසනෙ උපවාසො.

1184-1185. Apagato是apeta（离去）。于upapatti（生起）义中，是yutti（道理）与upekkhā（舍）。于ādhikya（增多）义中，如upakhāriyaṃ doṇo（一斗之量）。于pubbakamma（前业）义中，如buddhopakkamaṃ（佛陀之行）与kilesacchedo（断烦恼）。于gayhākāra（可取之相）义中，是paccupaṭṭhānaṃ（现起）。于uparitta（优越）义中，是uparibhāva（上等状态）与upapanna（已达）。于anasana（不食）义中，是upavāso（斋戒）。

1186. උපදෙසෙ [Pg.611] එවං තෙ අභික්කමිතබ්බං, එවං තෙ පටික්කමිතබ්බං. වචනපටිග්ගාහෙ එවං හොතු. ඉදමත්ථෙ ඉදංසද්දස්ස අත්ථෙ.

1186. 于upadesa（教示）义中，如“evaṃ te abhikkamitabbaṃ, evaṃ te paṭikkamitabbaṃ”（你当如是前进，你当如是后退）。于vacanapaṭiggāha（领受言教）义中，如“evaṃ hotu”（诚然）。于idaṃ义中，即“idaṃ”一词之义。

1187. සමුච්චයෙ කෙවලසමුච්චයෙ –

1187. 于samuccaya（集合）义中，即kevalasamuccaya（单纯集合）——

චීවරං පිණ්ඩපාතඤ්ච, පච්චයං සයනාසනං;

අදාසි උජුභූතෙසු, විප්පසන්නෙන චෙතසා.

衣与食，及医药、床座，以清净心，施予正直者。

සමාහාරෙ චක්ඛු ච සොතඤ්ච චක්ඛුසොතං. අන්වාචයො එකං පධානභාවෙන වත්වා ඉතරස්ස අප්පධානභාවෙන වචනං, තස්මිං. සීලං රක්ඛාහි, දානඤ්ච දෙහි. ඉතරීතරෙ සමණො ච බ්‍රාහ්මණො ච සමණබ්‍රාහ්මණා. තත්‍ර කෙවලසමුච්චයො ච අන්වාචයො ච සමාසෙ නත්ථි, ඉතරද්වයං සමාසෙයෙව.

于“合集”(Samāhāra)中，眼(cakkhu)与耳(sota)为“眼耳”(cakkhusota)。“随说”(Anvācaya)者，于此，一为主(padhānabhāvena)说，另一为次(appadhānabhāvena)说。如：“护戒(Sīlaṃ rakkhāhi)，亦布施(dānañca dehi)。”于“相互”(Itarītara)中，沙门(samaṇa)与婆罗门(brāhmaṇa)为“沙门婆罗门”(samaṇabrāhmaṇa)。其中，“纯粹总集”(kevalasamuccaya)与“随说”(anvācaya)不用于复合词(samāsa)，其余二者仅用于复合词。

1188. පකාරො තුල්‍යො, භෙදො ච. පදත්ථස්ස විපල්ලාසෙ ගොති අයමාහෙති. සමාපනෙ ඉච්ඡිතස්ස පදස්ස පරිනිට්ඨාපනෙ.

1188. “种类”(Pakāra)意为“同类”(tulya)，亦为“差别”(bheda)。于词义颠倒(vipallāsa)中，如言“go”(牛)，此人说……。于“完成”(Samāpana)中，意为所欲之词的圆满成就(pariniṭṭhāpana)。

1189. පජ්ජං [Pg.612] වාසද්දස්සත්ථෙ. වවත්ථිතවිභාසායං වා පරො අසරූපා. විඅවපුබ්බො ඨා ගතිනිවත්තියං, තො, ඨාතිස්ස ථො, අසරූපද්විත්තඤ්ච. වවත්ථිතා නියමිතා විභාසා වවත්ථිතවිභාසා. අවස්සග්ගෙති අවපුබ්බො සජ විස්සජ්ජනාලිඞ්ගනනිම්මානෙසු.

1189. Pajjaṃ意为“或”(vā)字之义。于限定别择(vavatthitavibhāsā)中，`vā`（或）之后（的词形）不相似。前缀为`vi`与`ava`的词根`ṭhā`，意为止息行动；（后缀）`ta`变为`tha`，并有异形音的重叠。`Vavatthitā`即`niyamitā`（限定的），`vibhāsā`（别择），合为`vavatthitavibhāsā`（限定别择）。动词`avassaggeti`，由前缀`ava`与词根`saja`组成，用于舍弃(vissajjana)、拥抱(āliṅgana)、创造(nimmāna)等义。

1190. භූසනෙ අලඞ්කාරෙ. වාරණෙ නිවාරණෙ. පරියත්ති පරියාපුණනතා, යුත්තත්ථෙපි අලං. අථො අථසද්දා අනන්තරාදීසු චතූසු අත්ථෙසු සියුං.

1190. 于装饰(bhūsana)中，意为庄严(alaṅkāra)。于遮止(vāraṇa)中，意为防护(nivāraṇa)。`Pariyatti`（教理）意为`pariyāpuṇanatā`（通达），于“适合”(yutta)义中亦为`alaṃ`（足够）。`Atho`与`atha`二词可用于随后等四种意义。

1191. පසංසාදීසු තීසු. ස්වීකාරෙ පටිඤ්ඤාණෙ. ආදිනා පකාසත්ථසම්භාබ්‍යාකොධාදිකෙ චත්ථෙ නාමසද්දො. අවධාරණමෙවත්ථො.

1191. 于赞叹(pasaṃsā)等三种意义中。于领受(svīkāra)中，意为承诺(paṭiññāṇa)。`nāma`一词用于显明义(pakāsa)、可能义(sambhāvya)、责备义(ākodha)等义。`Avadhāraṇa`（决定）即是“唯”义。

1192. අනුඤ්ඤා අනුමති. සන්තානං අනුනයො. ආලපනං සම්බොධනං. වතසද්දො එකංසෙ දයායං කරුණායං හාසෙ [Pg.613] පහාසෙ ඛෙදෙ පරිස්සමෙ ආලපනෙ විම්හයෙ අච්ඡරියෙ ච සියා.

1192. 允许(anuññā)意为同意(anumati)。于相续(santāna)中，意为随顺(anunaya)。称呼(ālapana)意为呼唤(sambodhana)。`vata`一词可用于确定、怜悯、悲悯、欢笑、戏谑、悲伤、疲劳、称呼、惊奇、稀有等义。

1193. වාක්‍යාරම්භෙ ‘‘හන්ද වදාමි තෙ’’ති. විසාදෙ ඛෙදෙ. යාව තාව තූති යාවතාවසද්දා සාකල්‍යෙ නිරවසෙසෙ. යාවදත්ථං තාව ගහිතං. මානෙ පමාණෙ. ‘‘යාව පමාණමරියාදා-වධාරණත්ථකං මත’’මිති භාගුරි. අවධිම්හි පරිච්ඡින්නෙ.

1193. 于句首，如“handa vadāmi te”（来，我告汝）。于沮丧(visāda)中，意为忧愁(kheda)。`yāva`、`tāva`及`yāvatāva`等词，意为全部(sākalya)、无余(niravasesa)。如：`yāvadatthaṃ tāva gahitaṃ`（取所需之量）。于衡量(māna)中，意为量度(pamāṇa)。如跋求利(Bhāguri)所说：“`yāva`被认为表示量度、界限、决定之义。”于界限(avadhi)中，意为限定(paricchinna)。

1194. පුරත්ථාසද්දො පාචියං දිසායං ඉච්චත්ථෙ, පුරත්ථෙ වක්ඛමානෙ, අග්ගතො සමුද්ධෙ ඉච්චත්ථෙ ච පඨමෙපි ආදිම්හි වත්තති. පබන්ධෙ වාක්‍යරචනායං වාක්‍යපබන්ධෙ පුරාණාදිකෙ. චිරන්තරෙ අතීතභූතෙ. නිකටෙ සන්නිහිතෙ. ආගාමිකෙ අනාගතෙ.

1194. `Puratthā`一词用于东方(pācī disā)之义，亦用于将说(vakkhamāna)、前方(aggato)、海中(samuddha)、第一(paṭhama)、开端(ādi)等义。于相续(pabandha)中，意为句构(vākyaracanā)、句系(vākyapabandha)、古旧(purāṇa)等。久远(cirantara)意为过去已逝(atītabhūta)。附近(nikaṭa)意为邻近(sannihita)。未来(āgāmika)意为未至(anāgata)。

1195. ඛලුසද්දො නිසෙධෙ වාක්‍යාලඞ්කාරෙ වාක්‍යභූසායං අවධාරණෙ එවත්ථෙ, පසිද්ධියඤ්ච වත්තති. අභිතොසද්දො ආසන්නෙ අභිමුඛෙ උභයතො ඉච්චත්ථෙ[Pg.614], ආදිනා සීඝෙ, සාකල්‍යෙ ච අත්ථෙ වත්තති. ආසන්නෙ අභිතොයං නදී. අභිමුඛෙ අභිතොව තාතා. උභයතොඉච්චත්ථෙ අභිතො මග්ගස්ස. සීඝෙ අභිතො අධීයිත්වා. සාකල්‍යෙ අභිතො වනං දඩ්ඪං.

1195. `khalu`一词用于否定、语句庄严、语句修饰、决定（即“eva”之义）、及众所周知等义。`abhito`一词用于附近、面前、两边等义，由`ādi`（等）字亦可用于快速、全部等义。于附近义中，如`abhitoyaṃ nadī`（此河在周围）。于面前义中，如`abhitova tātā`（父亲在面前）。于两边义中，如`abhito maggassa`（道的两边）。于快速义中，如`abhito adhīyitvā`（速学已）。于全部义中，如`abhito vanaṃ daḍḍhaṃ`（林全烧毁）。

1196. යද්‍යපිසද්දත්ථෙ අනුග්ගහණගරහත්ථෙ. එකංසත්ථෙ අවිතථත්ථෙ. අථො පනසද්දො විසෙසස්මිං අත්ථෙ, පදපූරණත්ථෙ ච සියා.

1196. 于`yadyapi`（即使）一词之义中，用于赞同(anuggahaṇa)与呵责(garaha)之义。于确定(ekaṃsa)义中，意为真实不虚(avitatha)。`atho`与`pana`二词可用于差别(visesa)之义，亦可用于补足词句(padapūraṇa)。

1197. හිසද්දො කාරණාදීසු චතූසු අත්ථෙසු වත්තති. තුසද්දො පන තත්ථ චතූසු අත්ථෙසු මජ්ඣෙ හෙතුවජ්ජෙ තිකෙ අත්ථෙ වත්තති. කුසද්දො පාපෙ ඊසත්ථෙ කුච්ඡනෙ ජිගුච්ඡායඤ්ච.

1197. `hi`一词用于原因(kāraṇa)等四种意义。`tu`一词则于彼四义中，除原因(hetu)外，用于其余三义。`ku`一词用于罪恶(pāpa)、轻微(īsatta)、责难(kucchana)及厌恶(jigucchā)。

1198. නුකාරො සංසයෙ, පඤ්හෙ ච. නානාසද්දො අනෙකත්ථෙ, වජ්ජනෙ ච. කිංසද්දො පුච්ඡායං, ජිගුච්ඡායඤ්ච, අබ්‍යයො. තිලිඞ්ගො ච, නියමෙ තු තිලිඞ්ගොව. වාරිම්හි උදකෙ. මුද්ධනි සීසෙ ච, කං සුඛෙපි, වුත්තඤ්ච නානත්ථසඞ්ගහෙ –

1198. `nu`一词用于疑惑(saṃsaya)与提问(pañha)。`nānā`一词表示众多(aneka)与排除(vajjana)。`kiṃ`一词用于询问(pucchā)与厌恶(jigucchā)，是为不变词，且通于三性。`vāri`意为水(udaka)。`muddhan`意为头(sīsa)。`kaṃ`亦意为乐(sukha)。如《多义集》(Nānatthasaṅgaha)中所说：

‘‘කො [Pg.615] බ්‍රහ්මත්තානීලක්කෙසු, සමානෙ සබ්බනාමිකෙ;

පාවකෙ ච මයූරෙ ච, සුඛසීසජලෙසු ක’’න්ති.

“Ko”用于梵天(brahman)、我(attan)、黑发者(nīlakka)、相等者(samāna)、及一切代名词(sabbanāmika)；“Kaṃ”用于火(pāvaka)、孔雀(mayūra)、乐(sukha)、头(sīsa)及水(jala)。

1199. අමාසද්දො සහත්ථෙ, සමීපත්ථෙ ච, අමාවාසී, අමාගතො ච. පුනසද්දො භෙදෙ විසෙසෙ. අපඨමෙ පුන දදාති. කිරසද්දො අනුස්සවෙ අනුක්කමෙන සවනෙ, අරුචියඤ්ච. උදසද්දො අප්‍යත්ථෙ පඤ්හෙ. විකප්පනෙ අත්ථන්තරස්ස විකප්පනෙ ච.

1199. `amā`一词用于共同(saha)之义，亦用于邻近(samīpa)之义，如`amāvāsī`（新月日）、`amāgato`（同来者）。`puna`一词表示差别(bheda)与特殊(visesa)。如：`apaṭhame puna dadāti`（非初次，复施）。`kira`一词表示传闻(anussava)、次第听闻(anukkamena savana)，以及不悦(aruci)。`uda`一词表示“亦”(api)之义，以及疑问(pañha)。于选择(vikappana)中，亦为对另一意义的选择。

1200. පච්ඡාසද්දො පතීචියං දිසායං. චරිමෙ අනාගතෙ කාලෙ. සාමිසද්දො තු අද්ධෙ භාගෙ, ජිගුච්ඡනෙ නින්දායඤ්ච. අද්ධෙ භාගෙ සාමි වුත්තං, ජිගුච්ඡනෙපි තදෙව. පාතු පකාසෙ පකාසනීයෙ, සම්භවෙ උප්පත්තියඤ්ච. මිථොසද්දො අඤ්ඤොඤ්ඤෙඉච්චත්ථෙ, රහොඉච්චත්ථෙ ච.

1200. `pacchā`一词用于西方(patīcī disā)，亦用于最终的未来之时(carima anāgata kāla)。`sāmi`一词则用于一半(addha bhāga)、厌恶(jigucchana)与谴责(nindā)。于“一半”义中，说为`sāmi`；于“厌恶”义中，亦然。`pātu`一词用于显现(pakāsa)、阐明(pakāsanīya)、出现(sambhava)与生起(uppatti)。`mitho`一词用于互相(aññoñña)之义，亦用于秘密(raho)之义。

1201. හාසද්දො ඛෙදෙ, සොකෙ, දුක්ඛෙ ච. අහහසද්දො ඛෙදෙ, විම්හයෙ අබ්භුතෙ ච. ධිසද්දො හිංසාපනෙ, නින්දායඤ්ච. තිරියං තිරොසද්දා පිධානෙ වත්තන්ති. තිරියං කත්වා කණ්ඩඞ්ගතො, තිරොකත්වා වා.

1201. `hā`一词表示悲伤(kheda)、忧愁(soka)与痛苦(dukkha)。`ahaha`一词表示悲伤(kheda)、惊奇(vismaya)与奇异(abbhuta)。`dhi`一词表示伤害(hiṃsāpana)与斥责(nindā)。`tiriyaṃ`与`tiro`二词用于隐藏(pidhāna)之义。如：`tiriyaṃ katvā kaṇḍaṅgato`（横射箭去），或`tirokatvā`（隐藏）。

1202-1203. සඞ්ඛ්‍යාතාසඞ්ඛ්‍යාතත්ථානං [Pg.616] උපසග්ගනිපාතසඞ්ඛ්‍යාතානං අබ්‍යයානං පසිද්ධෙ පචුරප්පයොගෙ එකච්චෙ වා දස්සෙත්වා තදඤ්ඤෙපි සඞ්ඛෙපනයෙන දස්සෙතුමාහ ‘‘තුනි’’ච්චාදි. එත්ථ ච තුනාදිසද්දෙහි ජ්ජුපරියන්තෙහි තදන්තාව ගහිතා, න හි කෙවලානං එතෙසං අබ්‍යයභාවො සම්භවති. තස්සත්ථො – තුනපච්චයන්තො ච තථා ත්වාන තවෙ ත්වා තුං ධා සො ථා ක්ඛත්තුං තො ථ ත්‍ර හිඤ්චනං හිං හං ධි හ යකාරතො හිංධ ධුනා රහි දානි, කිංස්මා වො දාචනං දාජ්ජථං ථත්තං ජ්ඣජ්ජුපච්චයන්තො ච අබ්‍යයීභාවසමාසො ච තුනාදීනං යාදෙසන්තො ච අබ්‍යයං නාම භවෙති. පයොගො යථා – ‘‘කාතුන, කත්වාන, කාතවෙ, කත්වා, කාතුං, සබ්බධා, සබ්බසො, සබ්බථා, චතුක්ඛත්තුං, සබ්බතො, සබ්බත්ථ, සබ්බත්‍ර, කුහිඤ්චනං, කුහිං, කුහං, සබ්බධි, ඉහ, යහිං, ඉධ, අධුනා, එතරහි, ඉදානි, ක්ව, කුදාචනං, කදා, අජ්ජ, කථං, අඤ්ඤථත්තං, එකජ්ඣං, සජ්ජු, උපනගරං, අන්තොපාසාදං, අභිවන්දිය’’ඉච්චාදි. ඉදං පන සබ්බෙසම්පි අබ්‍යයානං සඞ්ඛෙපලක්ඛණං.

1202-1203. 为显示已数(saṅkhyāta)与未数(asaṅkhyāta)之义，以及前缀(upasagga)、小品词(nipāta)等不变词(abyaya)的常见用法，并以简要方式显示其他用法，故说“tuni”等。此处，由“tuna”等词至“jju”结尾者，是取其为词尾者，因其单独存在时，不可能成为不变词。其义为：以`tuna`为后缀者，以及`tvāna`, `tave`, `tvā`, `tuṃ`, `dhā`, `so`, `thā`, `kkhattuṃ`, `to`, `tha`, `tra`, `hiñcanaṃ`, `hiṃ`, `haṃ`, `dhi`, `ha`, `ya`为后缀者，以及`hiṃdha`, `dhunā`, `rahi`, `dāni`, `kiṃsmā`, `vo`, `dācanaṃ`, `dā`, `jjha`, `thaṃ`, `thattaṃ`, `jjha`, `jju`为后缀者，以及不变词复合词(abyayībhāvasamāsa)，与`tuna`等被替代为`yā`结尾者，皆名为不变词。用法如：“kātuna, katvāna, kātave, katvā, kātuṃ, sabbadhā, sabbaso, sabbathā, catukkhattuṃ, sabbato, sabbattha, sabbatra, kuhiñcanaṃ, kuhiṃ, kuhaṃ, sabbadhi, iha, yahiṃ, idha, adhunā, etarahi, idāni, kva, kudācanaṃ, kadā, ajja, kathaṃ, aññathattaṃ, ekajjhaṃ, sajju, upanagaraṃ, antopāsādaṃ, abhivandiya”等。此为一切不变词之简要相(saṅkhepalakkhaṇa)。

‘‘සදිසං [Pg.617] තීසු ලිඞ්ගෙසු, සබ්බාසු ච විභත්තිසු;

වචනෙසු ච සබ්බෙසු, යං න බ්‍යෙති තදබ්‍යය’’න්ති.

于三性中相同，于一切格中，于一切数中，彼不变化者，即为不变词。

අබ්‍යයවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

不变词品释义终。

ඉති සකලබ්‍යාකරණමහාවනාසඞ්ගඤාණචාරිනා කවිකුඤ්ජරකෙසරිනා ධීමතා සිරිමහාචතුරඞ්ගබලෙන මහාමච්චෙන විරචිතායං අභිධානප්පදීපිකාවණ්ණනායං සාමඤ්ඤකණ්ඩවණ්ණනා සමත්තා.

如是，由通晓一切语法大林、智行无碍，诗人中之象王与雄狮，具慧、具吉祥四军力之大臣所造《名称辞典释义》中，〈总说品释义〉究竟。

නිගමනවණ්ණනා

结语释义

1. ‘‘සග්ගකණ්ඩො චා’’ත්‍යාදිනා අභිධානප්පදීපිකායං කපාලතෙලවට්ටිසදිසෙන කණ්ඩත්තයෙන සමඞ්ගිතා දීපිතා.

1. 以“天界品等”之语，在《名称辞典》(Abhidhānappadīpikā)中，阐明了其具足三品，犹如灯盏、油与灯芯。

2. ‘‘තිදිවෙ’’ත්‍යාදිනා තොටකෙන තස්සා පයොජනං කථිතං. තස්සත්ථො – යො නරො කත්තුභූතො තිදිවෙ දෙවලොකෙ, බ්‍රහ්මලොකෙ ච මහියං මනුස්සලොකෙ, භුජගාවසථෙ නාගලොකෙ චාති එතෙසු තීසු ඨානෙසු සන්නිහිතානං [Pg.618] සකලත්ථානං සබ්බෙසං අභිධෙය්‍යානං සමව්හයස්ස අභිධානස්ස දීපනියං පකාසනියං ඉහ අභිධානප්පදීපිකායං සවනධාරණාදිනා කුසලො ඡෙකො හොති, ස නරො මහාමුනිනො සම්මාසම්බුද්ධස්ස වචනෙ සුත්තාභිධම්මවිනයසඞ්ඛාතෙ වචනෙ පටු ඡෙකො හොති, පටුත්තායෙව මතිමා නාම හොතීති.

2. 以“于三界”(Tidive)等偈，通过托吒迦(toṭaka)格律说明了其用途。其义为：若有人，对于在天界、梵天界，地界的人间界，以及龙宫的龙界，此三处所聚集的一切义理与名称，能凭借听闻、受持等方式，于此《名称辞典》(Abhidhānappadīpikā)中善巧阐明，彼人则于大牟尼、正等觉者之教言，即经、阿毗达磨、律中，成为通达者，因其通达，故得名为具慧者。

3-9. ඉදානි යස්ස රඤ්ඤො විහාරෙ වසිත්වා අයං ගන්ථො විරචිතො, තස්ස නාමගුණනිවාසකරණප්පකාරවිහාරගුණනාමාදීනි දස්සෙත්වා අත්තනො ච නාමගුණෙ දස්සෙතුං සත්ත ගාථා වුත්තා.

3-9. 三～九。现在，为显示造此论时所住寺院之护持国王，其名号、功德、住处、行事方式、寺院之功德与名称等，并为显示自己之名号与功德，而说七首偈。

තත්‍ර [Pg.619] දුතියා භුජඞ්ගප්පයාතං නාම. තාසං අයං සම්බන්ධාධිප්පායා අත්ථවණ්ණනා – යො පරක්කමභුජො නාම භූපාලො රාජා කාරෙසි, රක්ඛෙසීති ච ඉමිනා සම්බන්ධො. කිංගුණො සො රාජා? ගුණභූසනො සද්ධාදිගුණාලඞ්කාරධරො. තෙජස්සී තෙජොයුත්තො. ජයී අරිජයෙන යුත්තො. කෙසරිවික්කමො කෙසරසීහො විය සූරගුණයුත්තො, වීරියවා ච. ස කත්ථ නිවාසී? සො රාජා ලඞ්කායමාසි ලඞ්කානාමකෙ දීපෙ නිවාසනසීලො. චිරං චිරකාලං විභින්නං තිධා විභින්නං නිකායත්තයස්මිං නිකායත්තයං භික්ඛුසඞ්ඝං සම්මා නයෙන හෙතුනා සමග්ගෙ සමග්ගං කාරෙසි, කාරිතන්තොයං කරොතීති කම්මිකො, තථා සදෙහංව අත්තනො කායං ඉව නිච්චාදරො හුත්වා දීඝකාලං මහග්ඝෙහි ච පච්චයෙහි තං නිකායත්තයං රක්ඛෙසි.

其中第二偈名为“蛇行”(Bhujaṅgappayāta)。此偈的关联要义解释如下：与“名为波罗迦摩跋胡(Parakkamabhujo)的国王建造并守护”相关。这位国王有何功德？他以德为饰，具足信等功德庄严；具足威势；战胜敌人；如雄狮般勇猛，且具精进。他住在哪里？这位国王住在名为楞伽(Laṅkā)的岛屿上。长久以来，他以正理与因由，使分裂为三部的比丘僧团和合为一——（此中kāresi为使役动词，）作者即是行为者。并且，他像对待自己的身体一样，常怀敬意，长期用贵重的资具守护这三部僧众。

තථා යෙන රඤ්ඤා යථා කිත්තියා අත්තනො සද්ධාදිකිත්තියා කරණභූතාය ලඞ්කා අත්තනො නිවාසනට්ඨානභූතා කම්මභූතා සම්බාධීකතා සඞ්කටීකතා අනොකාසීකතා, තථා විහාරෙහි ගාමෙහි ආරාමෙහි ඛෙත්තෙහි වාපීහි ච ලඞ්කා සම්බාධීකතා.

正如彼王凭借其信等名声，使其住处楞伽(Laṅkā)岛变得拥挤、狭窄、无有空隙，同样，楞伽岛也因寺院、村庄、园林、田地与水池而变得拥挤。

තථා යස්ස රඤ්ඤො සබ්බකාමදදං අඤ්ඤෙහි අසාධාරණං අනුග්ගහං පත්වා පාපුණනහෙතු අහං විබුධගොචරං පණ්ඩිතවිසයං ගන්ථකාරත්තං පත්තො, තෙන රඤ්ඤා කාරිතෙ පාසාදගොපුරාදිවිභූසිතෙ, සග්ගකණ්ඩෙ දෙවලොකස්ස කණ්ඩසදිසෙ, සතොයාසයස්මිං සාදුසලිලාසයසමන්නාගතෙ, පටිබිම්බිතෙ භගවතො නිවාසනට්ඨානජෙතවනමහාවිහාරස්ස පටිබිම්බභූතෙ, සාධුසම්මතෙ සාධුවිහාරොති සම්මතෙ, සාධූහි වා සම්මතෙ සරොගාමසමූහම්හි සලිලාසයභික්ඛාචාරයුත්තගාමසමූහසමන්නාගතෙ මහාජෙතවනාඛ්‍යම්හි විහාරෙ වසතා නිවාසං කුබ්බතා සන්තවුත්තිනා සන්තචාරිනා [Pg.620] සද්ධම්මට්ඨිතිකාමෙන ධීමතා අතිසයඤාණයුත්තෙන මොග්ගල්ලානෙන සම්මාසම්බුද්ධස්ස දුතියඅග්ගසාවකභූතස්ස ආයස්මතො ඉද්ධිමතො මහාමොග්ගල්ලානස්ස නාමධෙය්‍යෙන ථෙරෙන එසා අභිධානප්පදීපිකා රචිතාති.

又，我因获得彼王能满足一切欲望、于他人非普通常有之护助，而得以成就智者所行之作者事业。于彼王所造之寺院中，由居住于此之目犍连(Moggallāna)长老造此《名称辞典》。此寺名为大祇陀林(Mahājetavana)，以殿堂、门楼等庄严，如天界之一分，具足甘美水池，为世尊(Bhagavā)住处祇陀林(Jetavana)大寺之影像，为善人所许，或为善人所称许为“善住寺”，具足有湖泊、适于比丘乞食之村落群。此长老寂静活命、寂静行道、欲令正法久住、具慧、具足卓越智慧，与正等觉者之第二上首弟子具寿(āyasmā)大神通者大目犍连(Mahāmoggallāna)同名。

නිගමනකථා

结语

යද්‍යත්‍ර [Pg.621] දොසොණුපමාණසම්භවො,ගුණීසු වීධිම්පි තථා විගාහතෙ;

යථා ජලං භොජනම්පි ජන්තුවා,චතුප්පදො වාප්‍යචරො කණණ්‍යපි.

此中若有微量过，亦入贤者之行迹；犹如水食于众生，或于四足者，亦杂微尘。

අසම්පවෙදිදස්සනාය භාසිතෙ,ගුණො ච දොසො ච සදා විවිජ්ජරෙ;

තතො බුධා මෙ නවධානතා භවං,ඛමන්තු දොසං ගුණතං නයන්තු වා.

未谙深谛语中宣，善恶恒常自可辨；智者于我应垂鉴，恕过取善纳心田。

යො සීහසූරො සිතකුඤ්ජරින්දො,රාජාධිරාජා අහු තම්බදීපෙ;

දුබ්බාරනාගාදිජිතො නරින්දො,සුකන්තභීමාදිගුණොපපන්නො.

彼如雄狮，如白象王，铜洲(Tambadīpa)之主尊为帝王；难伏龙象皆被降伏，具足殊胜威德庄严。

තන්නාමධෙය්‍යො තදනුබ්බාදජාතො,සද්ධාදියුත්තො චතුසෙතිභින්දො;

නාගාදිථාමො අතිදුප්පසය්හො,උළාරපඤ්ඤො ධිතිමා යසස්සී.

其名相承，其族相继，具足信等德，破四瀑流；具龙象之力，极难制伏，有大智慧，坚毅且具盛名。

තෙනාහමච්චන්තමනුග්ගහීතො,අනඤ්ඤසාධාරණසඞ්ගහෙන;

සඞ්ඛෙපතොකාසිමිමං විසුද්ධි-සංවණ්ණනං සොතුහිතං සුබොධං.

我蒙彼王深恩厚待，以无与伦比之摄受；今略作此清净释义，为利听者且易了知。

රාජා පජං රක්ඛතු සප්පජංව,ධම්මඤ්ච ලොකාපි සමාචරන්තු;

පූරෙන්තු අත්ථා සුපකප්පිතා ච,කාලෙන දෙවොපි පවස්සතූති.

愿王护众如护爱子，世间众人皆行正法；善愿成就皆悉具足，天神应时普降甘霖。

අභිධානප්පදීපිකාටීකා නිට්ඨිතා.

名称辞典疏终。