නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස
礼敬彼世尊、阿罗汉、正自觉者
සුබොධාලඞ්කාරො
易解修辞学读诵本
1. දොසාවබොධ-පඨමපරිච්ඡෙද
1. 过失辨析·第一章
රතනත්තයප්පණාම
三宝归敬
1.
1.
මුනින්දවදනම්භොජ, ගබ්භසම්භවසුන්දරී;
සරණං පාණිනං වාණී, මය්හං පීණයතං මනං.
从圣者之王的莲华面中诞生，那作为众生归依处的美妙言语，愿它令我心喜悦。
නිමිත්ත
相
2.
2.
රාම, සම්මා’ද්ය’ලඞ්කාරා, සන්ති සන්තො පුරාතනා;
තථාපි තු වළඤ්ජෙන්ති, සුද්ධමාගධිකා න තෙ.
罗摩啊，古昔贤者虽有善美文饰，然彼等不习纯摩揭陀语。
අභිධානාදිකං
名相等
3.
3.
තෙනා’පි නාම තොසෙය්ය, මෙතෙ ලඞ්කාරවජ්ජිතෙ;
අනුරූපෙනා’ලඞ්කාරෙ, නෙ’ස මෙසො පරිස්සමො.
因此，亦当令不喜文饰者欢喜；以相应之美饰，此非难事。
4.
4.
යෙසං න සඤ්චිතා පඤ්ඤා, නෙකසත්ථන්තරො’චිතා;
සම්මොහ’බ්භාහතා වෙ’තෙ, නාවබුජ්ඣන්ති කිඤ්චිපි.
彼等未积多闻慧，实为愚痴所蔽障，于法一无所知晓。
5.
5.
කිං තෙහි පාදසුස්සූසා, යෙසං නත්ථි ගරූනි’හ;
යෙ තප්පාදරජොකිණ්ණා, තෙ’ව සාධූ විවෙකිනො.
于此无师者，侍奉其足有何用？唯有为师足尘所染者，才是贤善、具辨识力之人。
6.
6.
කබ්බ, නාටකනික්ඛිත්ත, නෙත්තචිත්තා කවිජ්ජනා;
යංකිඤ්චි රචයන්තෙ’තං, න විම්හයකරං පරං.
诗人心思系于诗与戏剧，他们所作的一切，不足为奇。
7.
7.
තෙයෙ’ව පටිභාවෙන්තො, සො’ව බන්ධො සවිම්හයො;
යෙන තොසෙන්ති විඤ්ඤූ යෙ, තත්ථ ප්ය’විහිතා’දරා.
唯当他们才华横溢时，其作品才令人惊叹，智者因此而欢喜，纵使未曾留意亦为之倾心。
8.
8.
බන්ධො [Pg.156] ච නාම සද්ද,ත්ථා, සහිතා දොසවජ්ජිතා;
පජ්ජ ගජ්ජ විමිස්සානං, භෙදෙනා’යං තිධා භවෙ.
所谓文体，即是声与义的结合，且无过失。此依韵文、散文及混合体之别，可分为三种。
9.
9.
නිබන්ධො චා’නිබන්ධො ච, පුන ද්විධා නිරුප්පතෙ;
තං තු පාපෙන්ත්ය’ලඞ්කාරා, වින්දනීයතරත්තනං.
复次，可分为有韵律与无韵律二种。而文饰能使其更具可赏性。
10.
10.
අනවජ්ජං මුඛම්භොජ, මනවජ්ජා ච භාරතී;
අලඞ්කතා’ව සොභන්තෙ, කිං නු තෙ නිර’ලඞ්කතා?
无瑕的莲华面与无瑕的婆罗多之言，是唯有修饰时才显庄严，还是无修饰时亦然？
11.
11.
විනා ගරූපදෙසං තං, බාලො’ලඞ්කත්තු මිච්ඡති;
සම්පාපුණෙ න විඤ්ඤූහි, හස්සභාවං කථං නු සො?
愚人无师教而欲修饰其文，又怎能不为智者所耻笑呢？
12.
12.
ගන්ථොපි කවිවාචාන, මලඞ්කාර’ප්පකාසකො;
යාති තබ්බචනීයත්තං, ත’බ්බොහාරූ’පචාරතො.
能彰显诗人言语之文饰的论著，依其转喻及惯例，亦被称为“文饰”。
13.
13.
ද්විප්පකාරා අලඞ්කාරා, තත්ථ සද්ද, ත්ථභෙදතො;
සද්දත්ථා බන්ධනාමා’ව, තංසජ්ජිත තදාවලි.
文饰有二种，依声与义而分；声与义即是所谓的“文体”，而这一系列文体则由文饰所庄严。
14.
14.
ගුණාලඞ්කාරසංයුත්තා, අපි දොසලව’ඞ්කිතා;
පසංසියා න විඤ්ඤූහි, සා කඤ්ඤා විය තාදිසී.
纵具功德与文饰，然若染有微瑕，亦不为智者所赞，犹如那样的少女。
15.
15.
තෙන දොසනිරාසො’ව, මහුස්සාහෙන සාධියො;
නිද්දොසා සබ්බථා සා’යං, සගුණා න භවෙය්ය කිං?
是故，当以大精进断除过失。此若全然无瑕，岂不具足功德？
16.
16.
සා’ලඞ්කාරවියුත්තා’පි, ගුණයුත්තා මනොහරා;
නිද්දොසා දොසරහිතා, ගුණයුත්තා වධූ විය.
彼作纵无文饰，然具功德而悦人心，犹如无瑕、无过、具德的新妇。
17.
17.
පදෙ වාක්යෙ තදත්ථෙ ච, දොසා යෙ විවිධා මතා;
සො’දාහරණ මෙතෙසං, ලක්ඛණං කථයාම්ය’හං.
于词、于句及其义中，有种种过失；我今将举例说明彼等之相。
පදදොස උද්දෙස
词语过失概述
18.
18.
විරුද්ධත්ථන්තරා, ඣත්ථ, කිලිට්ඨානි, විරොධි ච;
නෙය්යං, විසෙසනාපෙක්ඛං, හීනත්ථක මනත්ථකං.
意义相违、隐晦、晦涩、矛盾；需推导、需修饰、意义低劣、无义。
වාක්යදොස උද්දෙස
语句过失概述
19.
19.
දොසා පදාන වාක්යාන, මෙකත්ථං භග්ගරීතිකං;
තථා බ්යාකිණ්ණ ගාම්මානි, යතිහීනං කමච්චුතං;
අතිවුත්ත මපෙතත්ථං, සබන්ධඵරුසං තථා.
词语与语句的过失有：意义重复、风格破碎、杂乱、粗俗、韵律不佳、次序颠倒、言过其实、偏离主旨，以及结构粗糙。
වාක්යත්ථදොසඋද්දෙස
句义过失概述
20.
20.
අපක්කමො’[Pg.157], චිත්යහීනං, භග්ගරීති, සසංසයං;
ගාම්මං දුට්ඨාලඞ්කතීති, දොසා වාක්යත්ථනිස්සිතා.
偏离主旨、不合时宜、风格破碎、意义含糊、粗俗、修饰不当：这些是与句义相关的过失。
පදදොසනිද්දෙස
词语过失的解释
21.
21.
විරුද්ධත්ථන්තරං තඤ්හි, යස්ස’ඤ්ඤත්ථො විරුජ්ඣති;
අධිප්පෙතෙ යථා මෙඝො, විසදො සුඛයෙ ජනං.
所谓“意义相违”，是指其意义与另一意义相矛盾。例如：“明净之云，愉悦众人。”
22.
22.
විසෙස්ය මධිකං යෙනා, ඣත්ථ මෙතං භවෙ යථා;
ඔභාසිතා’සෙසදිසො, ඛජ්ජොතො’යං විරාජතෙ.
若修饰语过甚，使被修饰者变得隐晦，此即为“隐晦”之过失。例如：“此萤火虫遍照诸方，光辉灿烂。”
23.
23.
යස්ස’ත්ථා’වගමො දුක්ඛො, පකත්යා’දිවිභාගතො;
කිලිට්ඨං තං යථා තාය, සො’ය මාලිඞ්ග්යතෙ පියා.
若因其构成等分析而义理难解，此即为“晦涩”之过失。例如：“他被她所拥抱，亲爱的。”
24.
24.
යං කිලිට්ඨපදං මන්දා, භිධෙය්යං යමකාදිකං;
කිලිට්ඨපදදොසෙ’ව, තම්පි අන්තො කරීයති.
若有晦涩之词，如双关语等，其义令迟钝者难解，此亦归入“晦涩词语”之过失中。
25.
25.
පතීතසද්දරචිතං, සිලිට්ඨපදසන්ධිකං;
පසාදගුණසංයුත්තං, යමකං මත මෙදිසං.
由明晰的词语构成，词句连接流畅，且与澄净之德相应，这样的双关语方被认可。
26.
26.
අබ්යපෙතං බ්යපෙත’ඤ්ඤ, මාවුත්තා’නෙකවණ්ණජං;
යමකං තඤ්ච පාදාන, මාදි, මජ්ඣ, න්ත, ගොචරං.
双关有不离、相离等其他形式，由重复多个音节构成；它可出现于诗句的开头、中间或结尾。
අබ්යපෙත පඨමපාදාදි යමකං
不离双关：在第一句开头
27.
27.
සුජනා’සුජනා සබ්බෙ, ගුණෙනාපි විවෙකිනො;
විවෙකං න සමායන්ති, අවිවෙකිජනන්තිකෙ.
善人与不善人，皆因其品德而有辨识力；但在无辨识力的人面前，他们无法获得辨识。
අබ්යපෙත පඨම දුතිය පාදාදි යමකං
不离双关：在第一、第二句开头
28.
28.
කුසලා’කුසලා සබ්බෙ, පබලා’පබලා ථවා;
නො යාතා යාව’හොසිත්තං, සුඛදුක්ඛප්පදා සියුං;
අබ්යපෙත පඨම දුතිය තතියපාදාදි යමකං.
一切善与不善、强与弱的（业），皆是稳固的；只要其果报尚未穷尽，便会带来苦乐。不离双关：在第一、第二、第三句开头。
29.
29.
සාදරං සා දරං හන්තු, විහිතා විහිතා මයා;
වන්දනා වන්දනාමාන, භාජනෙ රතනත්තයෙ.
我恭敬地礼敬，愿此礼敬能摧毁怖畏；我所作的礼敬，是向三宝——此值得尊敬之器而作。
අබ්යපෙත චතුක්කපාදාදි යමකං
不离双关：在所有四句开头
30.
30.
කමලං ක’මලං කත්තුං, වනදො වනදො’ම්බරං;
සුගතො සුගතො ලොකං, සහිතං ස හිතං කරං.
莲花能使水（ka）无垢（amalaṃ），云能施雨于天空；善逝善导世间，为众生带来利益。
31.
31.
අබ්යපෙතාදියමක[Pg.158], ස්සෙසො ලෙසො නිදස්සිතො;
ඤෙය්යානි’මායෙව දිසා, ය’ඤ්ඤානි යමකානිපි.
关于“不离”等双关，于此仅略示一二；循此方法，其余各种双关也应可以了知。
32.
32.
අච්චන්තබහවො තෙසං, භෙදා සම්භෙදයොනියො;
තථාපි කෙචි සුකරා, කෙචි අච්චන්තදුක්කරා.
它们的种类极其繁多，源于各种组合。然而有些容易，有些则极其困难。
33.
33.
යමකං තං පහෙලී ච, නෙකන්තමධුරානි’ති;
උපෙක්ඛියන්ති සබ්බානි, සිස්සඛෙදභයා මයා.
那些双关与谜语，并非全然甜美，因此，由于担心弟子们会感到疲倦和畏难，我将它们全部略过。
34.
34.
දෙසකාලකලාලොක, ඤායාගමවිරොධි යං;
තං විරොධිපදං චෙ’ත, මුදාහරණතො ඵුටං.
凡与地方、时间、技艺、世间、逻辑和圣典相矛盾的，即是“矛盾语”，这一点从例子中便可明了。
35.
35.
ය දප්පතීත මානීය, වත්තබ්බං නෙය්ය මාහු තං;
යථා සබ්බාපි ධවලා, දිසා රොචන්ති රත්තියං.
凡是需要推导一个不为人熟知的意义才能理解的言说，此即为“需推导”。例如：“所有方向在夜晚都洁白明亮。”
36.
36.
නෙදිසං බහු මඤ්ඤන්ති, සබ්බෙ සබ්බත්ථ විඤ්ඤුනො;
දුල්ලභා’වගතී සද්ද, සාමත්ථියවිලඞ්ඝිනී.
各地的智者都不看重此类言说，因为这种理解难以获得，它超越了词语本身的能力。
37.
37.
සියා විසෙසනාපෙක්ඛං, යං තං පත්වා විසෙසනං;
සාත්ථකං තං යථා තං සො, භිය්යො පස්සති චක්ඛුනා.
所谓“需修饰语”，是指某个表达在获得修饰语后才具有意义。例如：“他用眼睛看得更清楚。”
38.
38.
හීනං කරෙ විසෙස්යං යං, තං හීනත්ථං භවෙ යථා;
නිප්පභී කත ඛජ්ජොතො, සමුදෙති දිවාකරො.
若修饰语使被修饰者显得低劣，此即为“意义低劣”之过失。例如：“太阳升起，令萤火虫黯然失色。”
39.
39.
පාදපූරණමත්තං යං, අනත්ථමිති තං මතං;
යථා හි වන්දෙ බුද්ධස්ස, පාදපඞ්කෙරුහං පි ච.
凡仅为凑足音节的词，即被认为是“无义”。例如：“我实（hi）礼敬佛陀的莲足，亦（pi）且（ca）。”
වාක්යදොස නිද්දෙස
言语过失的解释
40.
40.
සද්දතො අත්ථතො වුත්තං, යත්ථ භිය්යොපි වුච්චති;
ත මෙකත්ථං යථා’භාති, වාරිදො වාරිදො අයං.
凡依词语与意义所说，而又被重复言说，即是同义反复。例如：“此云，此云。”
යථා ච
又如：
41.
41.
තිත්ථියඞ්කුරබීජානි, ජහං දිට්ඨිගතානි’හ;
පසාදෙති පසන්නෙ’සො, මහාමුනි මහාජනෙ.
这位大牟尼，于此舍弃了作为外道萌芽与种子的诸邪见，在众人中使已净信者更增净信。
42.
42.
ආරද්ධක්කමවිච්ඡෙදා, භග්ගරීති භවෙ යථා;
කාපි පඤ්ඤා, කොපි පගුණො, පකතීපි අහො තව.
当已开始的顺序被中断时，即成“破格”。例如：“某种智慧，某种熟练，以及天性，哦！你的。”
43.
43.
පදානං [Pg.159] දුබ්බිනික්ඛෙපා, බ්යාමොහො යත්ථ ජායති;
තං බ්යාකිණ්ණන්ති විඤ්ඤෙය්යං, තදුදාහරණං යථා.
由词语的错误排列而产生混乱之处，当知其为“散乱”。其例如下：
44.
44.
බහුගුණෙ පණමති, දුජ්ජනානං ප්යයං ජනො;
හිතං පමුදිතො නිච්චං, සුගතං සමනුස්සරං.
礼敬多德者，此人甚至对恶人；总是欢喜地利益，忆念善逝。
45.
45.
විසිට්ඨවචනා’පෙතං, ගාම්මං’ත්ය’භිමතං යථා;
කඤ්ඤෙ කාමයමානං මං, න කාමයසි කිංන්වි’දං?
缺乏高雅言辞者，被认为是“粗俗”。例如：“少女啊，我欲求着你，你为何不欲求我？”
46.
46.
පදසන්ධානතො කිඤ්චි, දුප්පතීතිකරං භවෙ;
තම්පි ගාම්මං ත්ය’භිමතං, යථා යාභවතො පියා.
由词语的连接，可能会产生某种引人误解的表达，那也被认为是“粗俗”。例如：“yābhavato piyā”（因连音而产生不雅的谐音）。
47.
47.
වුත්තෙසු සූචිතෙ ට්ඨානෙ, පදච්ඡෙදො භවෙ යති;
යං තාය හීනං තං වුත්තං, යතිහීනන්ති සා පන.
在格律所规定的位置，应有“休止”（yati），即词语的停顿。凡缺乏此休止者，即被称为“休止缺陷”（yatihīna）。
48.
48.
යති සබ්බත්ථපාදන්තෙ, වුත්තඩ්ඪෙ ච විසෙසතො;
පුබ්බාපරානෙකවණ්ණ, පදමජ්ඣෙපි කත්ථචි.
休止应在每句诗的末尾，尤其是在半颂的中间；有时也在词语的中间，即当其前后有许多音节时。
තත්ථොදාහරණපච්චුදාහරණානි යථා
于此，其正例与反例如下：
49.
49.
තං නමෙ සිරසා චාමි, කරවණ්ණං තථාගතං;
සකලාපි දිසා සිඤ්ච, තිව සොණ්ණරසෙහි යො.
我以头顶礼敬彼金 | 色如来，他仿佛以金色甘露遍洒 | 于所有方向。
50.
50.
සරො සන්ධිම්හි පුබ්බන්තො, විය ලොපෙ විභත්තියා;
අඤ්ඤථා ත්ව’ඤ්ඤථා තත්ථ, යා’දෙසාදි පරා’දි’ව.
在连音中，前词的末尾元音，如同格尾的省略。然而在其他情况下则不同，例如替代等，或如同后词的开头。
51.
51.
චාදී පුබ්බපදන්තා’ව, නිච්චං පුබ්බපදස්සිතා;
පාදයො නිච්චසම්බන්ධා, පරාදීව පරෙන තු.
“ca”等（助词）如同前词的词尾，总是依附于前词。而“pa”等（前缀）总是相连，但它们如同后词的词首，与后词相连。
සබ්බත්ථොදාහරණානි යථා
所有情况的示例如下：
52.
52.
නමෙ තං සිරසා සබ්බො, පමා’තීතං තථාගතං;
යස්ස ලොකග්ගතං පත්ත, ස්සො’පමා න හි යුජ්ජති.
我全然以头顶礼敬彼超越衡量的如来；对他这位已达世界顶峰者，实无比喻为宜。
53.
53.
මුනින්දං තං සදා වන්දා, ම්ය’නන්තමති මුත්තමං;
යස්ස පඤ්ඤා ච මෙත්තා ච, නිස්සීමාති විජම්භති.
我总是礼敬彼牟尼主，那无限智慧的至上者；他的智慧与慈爱，广阔无边。
චාදිපාදීසු පච්චුදාහරණානි යථා
关于“ca”等（助词）与“pa”等（前缀）的反例如下：
54.
54.
මහාමෙත්තා මහාපඤ්ඤා, ච යත්ථ පරමොදයා;
පණමාමි ජිනං තං ප, වරං වරගුණා’ලයං.
大慈与大慧，| 并且，在其中有至上兴盛；我礼敬彼胜者，卓 | 越者，殊胜功德之所依。
55.
55.
පදත්ථක්කමතො මුත්තං, කමච්චුත මිදං යථා;
ඛෙත්තං වා දෙහි ගාමං වා, දෙසං වා මම සොභනං.
违背词义顺序者，即是“顺序错乱”。例如：“请给我田地，或村庄，或地区，美丽的。”
56.
56.
ලොකියත්ථ [Pg.160] මතික්කන්තං, අතිවුත්තං මතං යථා;
අතිසම්බාධ මාකාස, මෙතිස්සා ථනජම්භනෙ.
超越世俗意义者，被认为是“夸张”。例如：“在她乳房隆起时，不要让天空变得太拥挤。”
57.
57.
සමුදායත්ථතො’පෙතං, තං අපෙතත්ථකං යථා;
ගාවිපුත්තො බලිබද්ධො, තිණං ඛාදී පිවී ජලං.
缺乏整体意义者，被认为是“无意义”。例如：“牛犊是公牛，吃了草，喝了水。”
58.
58.
බන්ධෙ ඵරුසතා යත්ථ, තං බන්ධඵරුසං යථා;
ඛරා ඛිලා පරික්ඛීණා, ඛෙත්තෙ ඛිත්තං ඵලත්ය’ලං.
行文中存在刺耳处，即是“结构刺耳”。例如：“坚硬的荒地已清除，田中所播皆丰收。”
වාක්යත්ථදොස නිද්දෙස
句义过失的解释
59.
59.
ඤෙය්යං ලක්ඛණ මන්වත්ථ, වසෙනා’පක්කමාදිනං;
උදාහරණ මෙතෙසං, දානි සන්දස්සයාම්ය’හං.
应知偏离等（过失）的特征与意义；我现在将展示这些的例子。
තත්ථා’පක්කමං යථා
其中，偏离，例如：
60.
60.
භාවනා, දාන, සීලානි, සම්මා සම්පාදිතානි’හ;
භොග, සග්ගාදි, නිබ්බාන, සාධනානි න සංසයො.
修习、布施、持戒，于此善加成就，无疑是财富、天界等，以及涅槃的成就之法。
ඔචිත්යහීනං යථා
缺乏得体性，例如：
61.
61.
පූජනීයතරො ලොකෙ, අහ මෙකො නිරන්තරං;
මයෙකස්මිං ගුණා සබ්බෙ, යතො සමුදිතා අහුං.
于此世间，最应受敬仰者，持续地唯我一人；因为所有功德，皆已汇集于我一身。
යථා ච
又如：
62.
62.
යාචිතො’හං කථං නාම, න දජ්ජාම්ය’පි ජීවිතං;
තථාපි පුත්තදානෙන, වෙධතෙ හදයං මම.
我既受人乞求，如何不施予，纵然是我的生命？然而因施子故，我心亦为之颤动。
භග්ගරීති යථා
风格不协，例如：
63.
63.
ඉත්ථීනං දුජ්ජනානඤ්ච, විස්සාසො නොපපජ්ජතෙ;
විසෙ සිඞ්ගිම්හි නදියං, රොගෙ රාජකුලම්හි ච.
于女人与恶人，不应生起信任；于毒药、有角兽、河流、疾病与王室，亦复如是。
සසංසයං යථා
存疑，例如：
64.
64.
මුනින්දචන්දිමා ලොක, සරලොලවිලොචනො;
ජනො’ වක්කන්තපන්ථො’ව, ගොපදස්සනපීණිතො.
牟尼主之月，世间之人，眼目清澈而动人；犹如迷途之人，见牛迹而心喜。
65.
65.
වාක්යත්ථතො දුප්පතීති, කරං ගාම්මං මතං යථා;
පොසො වීරියවා සො’යං, පරං හන්ත්වා න විස්සමී.
句义令人难以理解者，被认为是粗俗的，例如：此人精力充沛，在击倒敌人后，我将不会休息。
66.
66.
දුට්ඨාලඞ්කරණං තෙතං, යත්ථා’ලඞ්කාරදූසනං;
තස්සා’ලඞ්කාරනිද්දෙසෙ, රූප මාවි භවිස්සති.
彼为拙劣的修辞，即修辞本身存在过失；当解释其修辞时，其形态便将显现。
67.
67.
කතො’ත්ර [Pg.161] සඞ්ඛෙපනයා මයා’යං,දොසාන මෙසං පවරො විභාගො;
එසො’ව’ලං බොධයිතුං කවීනං,තමත්ථි චෙ ඛෙදකරං පරම්පි.
我于此以简要之法，对这些过失作了卓越的辨析；这足以启发诗人，即使尚有其他困扰之事。
ඉති සඞ්ඝරක්ඛිතමහාසාමිවිරචිතෙ සුබොධාලඞ්කාරෙ
如是，僧护大长老所著《善解饰论》中
දොසාවබොධො නාම
名为“过失之理解”
පඨමො පරිච්ඡෙදො.
第一章。
2. දොසපරිහාරාවබොධ-දුතියපරිච්ඡෙද
2. 排除过失之理解——第二章
68.
68.
කදාචි කවිකොසල්ලා, විරොධො සකලො ප්ය’යං;
දොසසඞ්ඛ්ය මතික්කම්ම, ගුණවීථිං විගාහතෙ.
有时，因诗人之善巧，所有此等矛盾，超越过失之数，而入优点之列。
69.
69.
තෙන වුත්තවිරොධාන, මවිරොධො යථා සියා;
තථා දොසපරිහාරා, වබොධො දානි නීයතෙ.
因此，为令所述矛盾不成矛盾，现阐述排除过失之理解。
තත්ථ විරුද්ධත්ථන්තරස්ස පරිහාරො යථා
其中，对矛盾义的排除，例如：
70.
70.
වින්දන්තං පාකසාලීනං, සාලීනං දස්සනා සුඛං;
තං කථං නාම මෙඝො’යං, විසදො සුඛයෙ ජනං?
见到成熟的稻谷能带来喜悦；那么，这洁白的云彩又如何能使人喜悦呢？
යථා වා
又如：
71.
71.
විනායකොපි නාගො සි, ගොතමොපි මහාමති;
පණීතොපි රසා’පෙතො, චිත්තා මෙ සාමි තෙ ගති.
您是导师，亦是龙象；您是乔达摩，亦具大智慧；您虽卓越，却离诸味；我主，您的境界令我心悦。
අඣ’ත්ථස්ස යථා
言外之意，例如：
72.
72.
කථං තාදිගුණාභාවෙ, ලොකං තොසෙති දුජ්ජනො?ඔභාසිතාසෙසදිසො, ඛජ්ජොතො නාම කිං භවෙ?
恶人若无此等功德，如何能使世人满足？萤火虫岂能照亮所有方向？
73.
73.
පහෙලිකාය මාරුළ්හා, න හි දුට්ඨා කිලිට්ඨතා;
පියා සුඛා’ලිඞ්ගිතං ක, මාලිඞ්ගති නු නො ඉති.
用于谜语时，晦涩并非过失。例如：“为爱与乐所拥抱者，谁不复拥抱我等？”
74.
74.
යමකෙ නො පයොජෙය්ය, කිලිට්ඨපද මිච්ඡිතෙ;
තතො යමක මඤ්ඤං තු, සබ්බ මෙතංමයං විය.
于叠句中，不应使用晦涩之词；否则，叠句便如同“此皆我造”，显得矫揉造作。
දෙසවිරොධිනො යථා
与地域相违，例如：
75.
75.
බොධිසත්තප්පභාවෙන[Pg.162], ථලෙපි ජලජාන්ය’හුං;
නුදන්තානි’ව සුචිරා, වාසක්ලෙසං තහිං ජලෙ.
因菩萨之威力，陆地亦生水生植物；彼等仿佛驱除其水中长久居住之困顿。
කාලවිරොධිනො යථා
如同与时相违者：
76.
76.
මහානුභාව පිසුනො, මුනිනො මන්ද මාරුතො;
සබ්බොතුකමයං වායි, ධුනන්තො කුසුමං සමං.
牟尼之微风，具大威力而又酷烈；其均匀吹拂，摇落四季之花。
කලාවිරොධිනො යථා
如同与技艺相违者：
77.
77.
නිමුග්ගමානසො බුද්ධ, ගුණෙ පඤ්චසිඛස්සපි;
තන්තිස්සර විරොධො සො, න සම්පීණෙති කං ජනං?
佛陀之心亦沉浸于五髻(Pañcasikha)之妙技中；彼琴弦之音的相违，岂不悦人哉？
ලොකවිරොධිනො යථා
如同与世间相违者：
78.
78.
ගණයෙ චක්කවාළං සො, චන්දනායපි සීතලං;
සම්බොධි සත්ත හදයො, පදිත්ත’ඞ්ගාරපූරිතං.
具菩提心者，视轮围世界，乃至清凉之旃檀，亦为充满燃烧之炭火。
ඤායවිරොධිනො යථා
如同与正理相违者：
79.
79.
පරිච්චත්තභවොපි ත්ව, මුපනීතභවො අසි;
අචින්ත්යගුණසාරාය, නමො තෙ මුනිපුඞ්ගව.
汝虽已舍有，却复引来有；具不思议功德精髓，礼敬汝，牟尼人中尊。
ආගමවිරොධිනො යථා
如同与圣典相违者：
80.
80.
නෙවා’ලපති කෙනා’පි, වචීවිඤ්ඤත්තිතො යති;
සම්පජානමුසාවාදා, ඵුසෙය්යා’පත්තිදුක්කටං.
行者不以言语表达与任何人交谈；若言说，则因故意妄语，当触犯恶作(dukkaṭa)罪。
නෙය්යස්ස යථා
如同义须引导者：
81.
81.
මරීචිචන්දනා’ලෙප, ලාභා සීතමරීචිනො;
ඉමා සබ්බාපි ධවලා, දිසා රොචන්ති නිබ්භරං.
因得冷光者(月亮)，世间涂上光线之旃檀；此等所有洁白方向，皆大放光明。
යථා වා
又如：
82.
82.
මනොනුරඤ්ජනො මාර, ඞ්ගනාසිඞ්ගාරවිබ්භමො;
ජිනෙනා’සමනුඤ්ඤාතො, මාරස්ස හදයා’නලො.
悦人心意之魔女娇态，不为胜者所许，成魔罗心头之火。
විසෙසනාපෙක්ඛස්ස යථා
如同须待限定者：
83.
83.
අපයාතා’පරාධම්පි, අයං වෙරී ජනං ජනො;
කොධපාටලභූතෙන, භිය්යො පස්සති චක්ඛුනා.
此人以忿怒而赤红之眼，视彼无过之人亦为敌，且愈加如此看待。
හීනත්ථස්ස යථා
如同义有缺者：
84.
84.
අප්පකානම්පි පාපානං, පභාවං නාසයෙ බුධො;
අපි නිප්පභාතා’නීත, ඛජ්ජොතො හොති භාණුමා.
智者应摧毁诸恶，虽微小亦然；纵是萤火，置于无光之处，亦能显赫。
අනත්ථස්ස යථා
如同无义者：
85.
85.
න [Pg.163] පාදපූරණත්ථාය, පදං යොජෙය්ය කත්ථචි,යථා වන්දෙ මුනින්දස්ස, පාදපඞ්කෙරුහං වරං.
不应为凑足诗节于任何处使用词语。例如：“我礼敬牟尼主之殊胜莲足。”
86.
86.
භයකොධපසංසාදි, විසෙසො තාදිසො යදි;
වත්තුං කාමීයතෙ දොසො, න තත්ථෙ’කත්ථතාකතො.
若有怖畏、忿怒、赞叹等如是差别，而意欲言说，则于彼处无同义反复之过。
යථා
例如：
87.
87.
සප්පො සප්පො! අයං හන්ද, නිවත්තතු භවං තතො,යදි ජීවිතුකාමො’සි, කථං ත මුපසප්පසි?
蛇！蛇！请君速从彼处退回！若欲活命，何故近彼？
භග්ගරීතිනො යථා
如同破格者：
88.
88.
යොකොචි රූපා’තිසයො, කන්ති කාපි මනොහරා;
විලාසා’තිසයො කොපි,අහො! බුද්ධමහො’දයො.
凡所有殊胜之色，凡所有悦意之辉，凡所有卓越之姿——善哉！佛陀之大兴于世！
89.
89.
අබ්යාමොහකරං බන්ධං, අබ්යාකිණ්ණං මනොහරං;
අදූරපද වින්යාසං, පසංසන්ති කවිස්සරා.
诸大诗人赞叹：结构不致迷惑、不杂乱而悦意，词语安排紧凑。
යථා
例如：
90.
90.
නීලුප්පලා’භං නයනං, බන්ධුකරුචිරො’ධරො;
නාසා හෙම’ඞ්කුසො තෙන, ජිනො’යං පියදස්සනො.
眼如青莲，唇艳如盘陀(bandhuka)花；鼻如金钩，是故此胜者为喜见(piyadassī)。
91.
91.
සමතික්කන්ත ගාම්මත්තං, කන්ත වාචා’භිසඞ්ඛතං;
බන්ධනං රසහෙතුත්තා, ගාම්මත්තං අතිවත්තති.
由美妙言辞所成、已超越鄙俗之作品，因能引发情味，故超越鄙俗。
යථා
例如
92.
92.
දුනොති කාමචණ්ඩාලො, සො මං සදය නිද්දයො;
ඊදිසං බ්යසනා’පන්නං, සුඛීපි කි මුපෙක්ඛසෙ?
欲之贱民苦害我，慈悲者啊彼无情。我今身陷此灾厄，安乐的你岂漠视？
93.
93.
යතිහීනපරිහාරො, න පුනෙ’දානි නීයතෙ;
යතො න සවනු’බ්බෙගං, හෙට්ඨා යෙසං විචාරිතං.
已舍离衰退的行者，今不再被牵引；因其已审察下界，故于听闻无有烦扰。
කමච්චුතස්ස යථා
例如，已超越欲望者
94.
94.
උදාරචරිතො’සි ත්වං, තෙනෙ’වා’රාධනා ත්වයි;
දෙසං වා දෙහි ගාමං වා, ඛෙත්තං වා මම සොභනං.
你品行高尚，因此我向你请求；请给我美好的国土、村庄或田地。
අතිවුත්තස්ස යථා
例如，夸张之言
95.
95.
මුනින්දචන්දසම්භූත, යසොරාසිමරීචිනං;
සකලොප්ය’ය මාකාසො, නා’වකාසො විජම්භනෙ.
由圣主之月所生的名望光辉，即便是整个虚空，也不足以让其伸展。
96.
96.
වාක්යං [Pg.164] බ්යාපන්නචිත්තානං, අපෙතත්ථං අනින්දිතං;
තෙනු’ම්මත්තාදිකානං තං, වචනා’ඤ්ඤත්ර දුස්සති.
心意败坏者的言语，无有意义且无可指责；因此，除了疯癫者等的言语，它是有过失的。
යථා
例如
97.
97.
සමුද්දො පීයතෙ සො’ය, මහ’මජ්ජ ජරාතුරො;
ඉමෙ ගජ්ජන්ති ජීමූතා, සක්කස්සෙ’රාවණො පියො.
大海正被喝干，我今日老病缠身；这些云正在咆哮，帝释喜爱埃罗婆那(Erāvaṇa)。
98.
98.
සුඛුමාලා’විරොධිත්ත, දිත්තභාවප්පභාවිතං;
බන්ධනං බන්ධඵරුස, දොසං සංදූසයෙය්ය තං.
柔和不争的品性，源于卓越的天资，瞋恚会将其染污；那瞋恚是粗暴的束缚与捆绑。
යථා
例如
99.
99.
පස්සන්තා රූපවිභවං, සුණන්තා මධුරං ගිරං;
චරන්ති සාධූ සම්බුද්ධ, කාලෙ කෙළිපරම්මුඛා.
见色之盛，闻语之甘，贤善的正觉者们游方，适时远离嬉戏。
අපක්කමස්ස යථා
例如，次第相违
100.
100.
භාවනා, දාන, සීලානි, සම්මා සම්පාදිතානි’හ;
නිබ්බාන, භොග, සග්ගාදි, සාධනානි න සංසයො.
修习、布施与持戒，于此正确圆满；涅槃、财富、天界等，无疑是成就之法。
101.
101.
උද්දිට්ඨවිසයො කොචි, විසෙසො තාදිසො යදි;
අනු’ද්දිට්ඨෙසු නෙව’ත්ථි, දොසො කමවිලඞ්ඝනෙ.
如果在已指明的事项中有某种特定的区别，那么在未指明的事项中，颠倒顺序并无过失。
යථා
例如
102.
102.
කුසලා’කුසලං අබ්යා, කත’මිච්චෙසු පච්ඡිමං;
අබ්යාකතං පාකදං න, පාකදං පඨමද්වයං.
在善、不善、无记这三者中，最后者，即无记，是不生果报的；前两者是生果报的。
103.
103.
සගුණානා’විකරණෙ, කාරණෙ සති තාදිසෙ;
ඔචිත්යහීනතා’පත්ති, නත්ථි භූතත්ථසංසිනො.
若有如此因缘而不彰显其德，对如实语者而言，并无不合宜之过。
104.
104.
ඔචිත්යං නාම විඤ්ඤෙය්යං, ලොකෙ විඛ්යාත මාදරා;
තත්ථො’පදෙසපභවා, සුජනා කවිපුඞ්ගවා.
所谓“合宜性”应当了知，它因恭敬而在世间闻名；于此，善人与卓越的诗人是教导的来源。
105.
105.
විඤ්ඤාතොචිත්යවිභවො, චිත්යහීනං පරිහරෙ;
තතො’චිත්යස්ස සම්පොසෙ,රසපොසො සියා කතෙ.
了知合宜性之重要者，应避免不合宜之事。因此，通过滋养合宜性，其作品中的意趣也会得到滋养。
යථා
例如
106.
106.
යො මාරසෙන මාසන්න, මාසන්නවිජයු’ස්සවො;
තිණායපි න මඤ්ඤිත්ථ, සො වො දෙතු ජයං ජිනො.
那位将逼近的魔军视若草芥者——胜利的庆典已近在眼前——愿那位胜利者赐予你们胜利。
107.
107.
ආරද්ධකත්තුකම්මාදි, කමා’තික්කමලඞ්ඝනෙ;
භග්ගරීතිවිරොධො’යං, ගතිං න ක්වා’පි වින්දති.
在已开始的行为等事上，若颠倒其顺序，此即是“破格”的矛盾，在任何地方都行不通。
යථා
例如
108.
108.
සුජන’ඤ්ඤාන මිත්ථීනං, [Pg.165] විස්සාසො නො’පපජ්ජතෙ;
විසස්ස සිඞ්ගිනො රොග, නදීරාජකුලස්ස ච.
善人应知，不应信任女人，也不应信任毒物、有角兽、疾病、河流与王族。
යථා
例如
109.
109.
භෙසජ්ජෙ විහිතෙ සුද්ධ, බුද්ධාදිරතනත්තයෙ;
පසාද මාචරෙ නිච්චං, සජ්ජනෙ සගුණෙපි ච.
啊，清净者！应当恒常对已开的药方、对佛陀等三宝，以及对有德的善人，生起净信。
සසංසයස්ස යථා
例如，有疑者
110.
110.
මුනින්දචන්දිමා’ලොක, රස ලොල විලොචනො;
ජනො’වක්කන්තපන්ථො’ව, රංසිදස්සනපීණිතො.
对于渴望法味、已入正道的人，因见到圣主明月之光的光辉而心生欢喜。
111.
111.
සංසයායෙ’ව යංකිඤ්චි, යදි කීළාදිහෙතුනා;
පයුජ්ජතෙ න දොසො’ව, සසංසයසමප්පිතො.
若因戏谑等缘故，使用任何有疑虑者，则不成其为过失，犹如带着疑虑而施予。
යථා
例如：
112.
112.
යාතෙ දුතියං නිලයං, ගරුම්හි සකගෙහතො;
පාපුණෙය්යාම නියතං, සුඛ’මජ්ඣයනා’දිනා.
当尊者从自家宅前往第二住处时，我们必将通过研习等获得安乐。
113.
113.
සුභගා භගිනී සා’යං, එතස්සි’ච්චෙවමාදිකං;
න ‘ගාම්ම’මිති නිද්දිට්ඨං, කවීහි සකලෙහිපි.
“此妹优雅”，以及如此等等，所有诗人都不认为这是鄙俗的。
114.
114.
දුට්ඨා’ලඞ්කාරවිගමෙ, සොභනා’ලඞ්කතික්කමො;
අලඞ්කාරපරිච්ඡෙදෙ, ආවිභාවං ගමිස්සති.
当拙劣的修饰消失时，优美修饰的卓越性，将在《修饰章》中显现出来。
115.
115.
දොසෙ පරීහරිතු මෙස වරො’පදෙසො,සත්ථන්තරානුසරණෙන කතො මයෙවං;
විඤ්ඤායි’මං ගරුවරාන’ධික’ප්පසාදා,දොසෙ පරං පරිහරෙය්ය යසොභිලාසී.
此乃我依循其他论典所作，为避免过失的殊胜教导。了知此理后，欲求名誉者，当以对诸大导师的极大净信，避免其他过失。
ඉති සඞ්ඝරක්ඛිතමහාසාමිවිරචිතෙ සුබොධාලඞ්කාරෙ
如是，于僧护大长老所著之《善解饰论》中
දොසපරිහාරාවබොධො නාම
名为“避免过失之阐明”
දුතියො පරිච්ඡෙදො.
第二章。
3. ගුණාවබොධ-තතියපරිච්ඡෙද
3. 第三章：优点之阐明
අනුසන්ධි
承接
116.
116.
සම්භවන්ති [Pg.166] ගුණා යස්මා, දොසානෙ’ව’මතික්කමෙ;
දස්සෙස්සං තෙ තතො දානි, සද්දෙ සම්භූසයන්ති යෙ.
因为优点正是在超越过失时生起，所以现在我将阐明那些能为言辞增色者。
සද්දාලඞ්කාර උද්දෙස
音饰之概述
117.
117.
පසාදො’ජො, මධුරතා, සමතා, සුඛුමාලතා;
සිලෙසො’දරතා, කන්ති, අත්ථබ්යත්ති, සමාධයො.
明晰、雄健、甜美、平顺、纤柔、紧密、高雅、优美、义明、凝练。
සද්දාලඞ්කාර පයොජන
音饰之功用
118.
118.
ගුණෙහෙ’තෙහි සම්පන්නො, බන්ධො කවිමනොහරො;
සම්පාදියති කත්තූනං, කිත්ති මච්චන්තනිම්මලං.
具足此等优点的作品，能令诗人欣悦，并为作者带来极其清净的名声。
සද්දාලඞ්කාර නිද්දෙස
音饰的解释
119.
119.
අදූරාහිතසම්බන්ධ, සුභගා යා පදා’වලි;
සුපසිද්ධා’භිධෙය්යා’යං, පසාදං ජනයෙ යථා.
词语的排列，其关联紧密，词句优美，其义广为人知，便能产生明晰之美。例如：
120.
120.
අලඞ්කරොන්තා වදනං, මුනිනො’ධරරංසියො;
සොභන්තෙ’රුණරංසී’ව, සම්පතන්තා’ම්බුජො’දරෙ.
牟尼唇间的光华，妆点着他的面容，熠熠生辉，犹如晨曦落入莲花的中心。
121.
121.
ඔජො සමාසබාහුල්ය, මෙසො ගජ්ජස්ස ජීවිතං;
පජ්ජෙප්ය’නා’කුලො සො’යං,කන්තො කාමීයතෙ යථා.
雄健即是复合词的丰富，此乃散文的生命。即使在诗歌中，倘若不显杂乱，它也如爱人般为人所渴求。例如：
122.
122.
මුනින්ද මන්ද සඤ්ජාත, හාස චන්දන ලිම්පිතා;
පල්ලවා ධවලා තස්සෙ, වෙකො නා’ධරපල්ලවො.
牟尼主洁白的牙齿，犹如涂上了他浅笑化作的檀香，它们并非是下唇的嫩芽。
123.
123.
පදා’භිධෙය්යවිසයං, සමාස බ්යාස සම්භවං;
යං පාරිණත්යං හොතී’හ, සොපි ඔජො’ව තං යථා.
在词语意义的范畴内，由复合与分析所产生的圆熟，那也是雄健。例如：
124.
124.
ජොතයිත්වාන සද්ධම්මං, සන්තාරෙත්වා සදෙවකෙ;
ජලිත්වා අග්ගිඛන්ධො’ව, නිබ්බුතො සො සසාවකො.
他已照耀正法，度脱了天人众，如火聚炽燃后熄灭，与弟子们同入涅槃。
125.
125.
මත්ථකට්ඨී මතස්සා’පි, රජොභාවං වජන්තු මෙ;
යතො පුඤ්ඤෙන තෙ සෙන්තු, ජින පාද’ම්බුජද්වයෙ.
愿我之头骨，即使已死，亦化为尘土；藉此功德，愿彼等安住于胜者之双莲足。
126.
126.
ඉච්චත්ර [Pg.167] නිච්චප්පණති, ගෙධො සාධු පදිස්සති;
ජායතෙ’යං ගුණො තික්ඛ, පඤ්ඤානමභියොගතො.
在此，恒常的崇敬与强烈的渴慕善巧地显现；此优点由智慧敏锐者的精勤而生起。
127.
127.
මධුරත්තං පදාසත්ති, ර’නුප්පාසවසා ද්විධා;
සියා සමසුති පුබ්බා, වණ්ණා’වුත්ති පරො යථා.
甜美有两种，源于词语的紧凑与音韵的反复：前一种是音的相似，后一种是音节的重复。例如：
128.
128.
යදා එසො’භිසම්බොධිං, සම්පත්තො මුනිපුඞ්ගවො;
තදා පභුති ධම්මස්ස, ලොකෙ ජාතො මහු’ස්සවො.
当此牟尼雄杰达到圆满正觉时，自那时起，世间便有了正法的大庆典。
129.
129.
මුනින්දමන්දහාසා තෙ, කුන්ද සන්දොහවිබ්භමා;
දිසන්ත මනුධාවන්ති, හසන්තා චන්දකන්තියො.
牟尼主那温柔的微笑，有着素馨花簇般的魅力，向四方流溢，嘲笑着月亮的光华。
130.
130.
සබ්බකොමලවණ්ණෙහි, නා’නුප්පාසො පසංසියො;
යථා’යං මාලතීමාලා, ලින ලොලා’ලිමාලිනී.
并非所有柔和音节的重复都值得称赞，例如这句：“茉莉花环上，蜜蜂贪婪地依附成行。”
131.
131.
මුදූහි වා කෙවලෙහි, කෙවලෙහි ඵුටෙහි වා,මිස්සෙහි වා තිධා හොති, වණ්ණෙහි සමතා යථා.
平顺有三种：或仅由柔和的音节构成，或仅由粗重的音节构成，或由两者混合构成。例如：
කෙවලමුදුසමතා
纯然柔和之均等
132.
132.
කොකිලා’ලාපසංවාදී, මුනින්දා’ලාපවිබ්භමො;
හදයඞ්ගමතං යාති, සතං දෙති ච නිබ්බුතිං.
与杜鹃鸟之鸣相应，牟尼主言语之魅力，能深入人心，并给予贤者们寂静。
කෙවලඵුටසමතා
纯然粗厉之均等
133.
133.
සම්භාවනීයසම්භාවං, භගවන්තං භවන්තගුං;
භවන්තසාධනා’කඞ්ඛී, කො න සම්භාවයෙ විභුං.
希求达成“有”之终结者，谁不敬仰那具足可敬之德、已达“有”之尽头的世尊，那位遍主呢？
මිස්සකසමතා
混合之均等
134.
134.
ලද්ධචන්දනසංසග්ග, සුගන්ධි මලයා’නිලො;
මන්ද මායාති භීතො’ව, මුනින්දමුඛමාරුතා.
接触了旃檀而芬芳的马拉雅(Malaya)之风，亦缓慢吹拂，仿佛畏惧于牟尼主口中的气息。
135.
135.
අනිට්ඨුර’ක්ඛර’ප්පායා, සබ්බකොමල නිස්සටා;
කිච්ඡමුච්චාරණා’පෙත, බ්යඤ්ජනා සුඛුමාලතා.
音节不粗恶，全然柔和而发；发音无碍，文句精妙细致。
136.
136.
පස්සන්තා රූපවිභවං, සුණන්තා මධුරං ගිරං;
චරන්ති සාධූ සම්බුද්ධ, කාලෙ කෙළිපරම්මුඛා.
哦，正自觉者！善人们见到您色身的庄严，听到您甜美的言语，便在适当时机远离嬉戏而行。
137.
137.
අලඞ්කාරවිහීනා’පි, සතං සම්මුඛතෙ’දිසී;
ආරොහති විසෙසෙන, රමණීයා ත’දුජ්ජලා.
即使没有装饰，（世尊）在贤者们面前的这种仪态，亦因其令人愉悦与灿烂光明而格外增辉。
138.
138.
රොමඤ්ච [Pg.168] පිඤ්ඡ රචනා, සාධු වාදාහිතද්ධනී;
ලළන්ති’මෙ මුනිමෙඝු, ම්මදා සාධු සිඛාවලා.
面对牟尼之云，这些善良的孔雀因喜悦而嬉戏，它们因激动而展开羽屏，发出由“善哉”之声所引起的鸣叫。
139.
139.
සුඛුමාලත්ත මත්ථෙ’ව, පදත්ථවිසයම්පි ච;
යථා මතාදිසද්දෙසු, කිත්තිසෙසාදිකිත්තනං.
意义本身即为精妙，词义的范围亦然。譬如在“母”等词中，一词即赞颂了其余的美德等。
140.
140.
සිලිට්ඨ පද සංසග්ග, රමණීය ගුණා’ලයො;
සබන්ධගාරවො සො’යං, සිලෙසො නාම තං යථා.
词语的紧密结合，是愉悦品质的所在；因其关联而显厚重，此即名为双关(silesa)，譬如：
141.
141.
බාලි’න්දුවිබ්භම’ච්ඡෙදි, නඛරා’වලි කන්තිභි;
සා මුනින්දපද’ම්භොජ, කන්ති වො වලිතා’වතං.
以其指甲行列的光辉截断新月幻景的，那牟尼主莲足的光辉，愿其围绕并守护你们。
142.
142.
උක්කංසවන්තො යොකොචි, ගුණො යදි පතීයතෙ;
උදාරො’යං භවෙ තෙන, සනාථා බන්ධපද්ධති.
若有任何卓越的品质被感知，那么它（指作品）便因此而崇高，其结构便有了依托。
143.
143.
පාදම්භොජ රජො ලිත්ත, ගත්තා යෙ තව ගොතම;
අහො! තෙ ජන්තවො යන්ති, සබ්බථා නිරජත්තනං.
乔达摩(Gotama)，那些身体被你莲足之尘所涂染的众生，啊！他们完全达到了无尘(niraja)之境。
144.
144.
එවං ජිනා’නුභාවස්ස, සමුක්කංසො’ත්ර දිස්සති;
පඤ්ඤවා විධිනා’නෙන, චින්තයෙ පර මීදිසං.
如此，于此可见胜者威力的卓越。有智慧者应以此方法，思惟其他类似之事。
145.
145.
උදාරො සොපි විඤ්ඤෙය්යො, යං පසත්ථ විසෙසනං;
යථා කීළාසරො ලීලා, හාසො හෙමඞ්ගදා’දයො.
任何受赞扬的特质，也应被知为“崇高”。譬如“嬉戏之湖”、“优雅”、“欢笑”、“金臂钏”等。
146.
146.
ලොකිය’ත්ථා’න’තික්කන්තා, කන්තා සබ්බජනානපි;
කන්ති නාමා’තිවුත්තස්ස, වුත්තා සා පරිහාරතො.
不超越世间之义，且为众人所喜爱，此即名为“魅力”(kanti)；它是通过避免夸张之词而说的。
යථා මුනින්ද ඉච්චාදි.
譬如“牟尼主”等。
147.
147.
අත්ථබ්යත්තා’භිධෙය්යස්සා,නෙය්යතා සද්දතො’ත්ථතො;
සා’යං තදුභයා නෙය්ය, පරිහාරෙ පදස්සිතා;
යථා මරීචිච්චාදි ච, මනොනුරඤ්ජනොච්චාදි.
所指称者意义清晰，即为“可推知性”(neyyatā)，可从词语推知，也可从意义推知。此可推知性亦可从词与义两者推知，并于省略中展现。譬如“阳焰”等，以及“悦意”等。
පුන අත්ථෙන යථා
再者，从意义而言，譬如：
148.
148.
සභාවා’මලතා ධීර, මුධා පාදනඛෙසු තෙ;
යතො තෙ’වනතා’නන්ත, මොළිච්ඡායා ජහන්ති නො.
智者啊！你足甲的自然净洁是徒然的，因为无量（天人）向你俯首，其顶冠的影子总不离去。
149.
149.
‘බන්ධසාරො’ති මඤ්ඤන්ති, යං සමග්ගාපි විඤ්ඤුනො;
දස්සනා’වසරං පත්තො, සමාධි නාම’යං ගුණො.
即使所有智者齐集，也认为它是“结构之精华”；当获得见解的机缘时，此品质即名为“等持”(samādhi)。
150.
150.
අඤ්ඤධම්මො තතො’ඤ්ඤත්ථ, ලොකසීමා’නුරොධතො;
සම්මා ආධීයතෙ’ච්චෙ’සො, ‘සමාධී’ති නිරුච්චති.
当一法之属性，依循世间常规，从一处被恰当地安置于另一处，此即被称为“等持”(samādhi)。
සමාධි උද්දෙස
定之纲要
151.
151.
අපාණෙ [Pg.169] පාණීනං ධම්මො, සම්මා ආධීයතෙ ක්වචි,;
නිරූපෙ රූපයුත්තස්ස, නිරසෙ සරසස්ස, ච.
于无生命者中，有生命者之法，有时被正确地安置；于无色者中，有具色者；于无味者中，有具味者。
152.
152.
අද්රවෙ ද්රවයුත්තස්ස, අකත්තරිපි කත්තුතා,;
කඨිනස්සා’සරීරෙ,පි, රූපං තෙසං කමා සියා.
于无实体者中，有具实体者；于非作者中，亦有作者性；即使于无身的迦絺那，其形态亦依序而有。
සමාධිනිද්දෙස
定的解释
අපාණෙ පාණීනං ධම්මො
于无生命者中，有生命者之法
153.
153.
උණ්ණා පුණ්ණි’න්දුනා නාථ! දිවාපි සහ සඞ්ගමා;
විනිද්දා සම්පමොදන්ති, මඤ්ඤෙ කුමුදිනී තව.
圣主！您的眉间白毫犹如满月；我想，您的睡莲即使在白日里相遇，也已苏醒，欢喜雀跃。
නිරුපෙ රූපයුත්තස්ස
于无色者中，有具色者
154.
154.
දයාරසෙසු මුජ්ජන්තා, ජනා’මතරසෙස්වි’ව;
සුඛිතා හතදොසා තෙ, නාථ! පාද’ම්බුජා’නතා.
圣主！众人沉浸于慈悲之味，犹如沉浸于甘露之味；他们除去过失，向您的莲足顶礼，而得安乐。
නිරසෙ සරසස්ස
于无味者中，有具味者
155.
155.
මධුරෙපි ගුණෙ ධීර, න’ප්පසීදන්ති යෙ තව;
කීදිසී මනසොවුත්ති, තෙසං ඛාරගුණාන භො’.
智者啊！对于您甜美的功德，那些不生净信者——噢，那些具足苦涩品性的人！——他们的心境是怎样的呢？
අද්රවෙ ද්රවයුත්තස්ස
于无实体者中，有具实体者
156.
156.
සබ්බත්ථසිද්ධ! චූළක, පුටපෙය්යා මහාගුණා;
දිසා සමන්තා ධාවන්ති, කුන්දසොභා ස ලක්ඛණා.
一切处成就者(Sabbatthasiddha)！楚拉迦(Cūḷaka)！您的大功德，具足相好，美如茉莉，传遍四方，当以杯饮。
අකත්තරිපි කත්තුතා
于非作者中，亦有作者性
157.
157.
මාරා’රිබලවිස්සට්ඨා, කුණ්ඨා නානාවිධා’යුධා;
ලජ්ජමානා’ඤ්ඤවෙසෙන, ජින! පාදා’නතා තව.
胜者啊！敌魔罗军所释放的种种武器，皆已摧折；他们羞愧地改换形貌，向您的双足俯首。
කඨිනස්සා සරීරෙ
于迦絺那身中
158.
158.
මුනින්දභාණුමා කාලො,දිතො බොධො’දයා’චලෙ;
සද්ධම්මරංසිනා භාති, භින්ද මන්දතමං පරං.
牟尼主之日，已于觉悟之晨山升起；以正法之光，照耀并破除无上、深重之黑暗。
159.
159.
වමනු’ග්ගිරනාද්යෙ’තං, ගුණවුත්ය’පරිච්චුතං;
අතිසුන්දර මඤ්ඤං තු, කාමං වින්දති ගාම්මතං.
此所谓“呕吐”、“喷出”等修辞，并未偏离功德之增长；然而，若自以为其极美，则随意间便落入粗俗。
160.
160.
කන්තීනං වමනබ්යාජා, මුනිපාදනඛා’වලී;
චන්දකන්තී පිවන්තී’ව, නිප්පභං තං කරොන්තියො.
牟尼足甲之行列，借口呕吐出光辉，犹如饮尽了月光，使明月黯然失色。
161.
161.
අචිත්තකත්තුකං [Pg.170] රුච්ය, මිච්චෙවං ගුණකම්මතං;
සචිත්තකත්තුකං පෙ’තං, ගුණකම්මං යදු’ත්තමං.
由无心者所为，亦是悦意，故可谓功德之业；然此功德之业，若由有心者所为，则为至上。
162.
162.
උග්ගිරන්තො’ව සස්නෙහ, රසං ජිනවරො ජනෙ;
භාසන්තො මධුරං ධම්මං, කං න සප්පීණයෙ ජනං.
最胜者于众人间，宣说甜美之法，犹如喷吐慈爱之甘露，有谁能不心生欢喜呢？
163.
163.
යො සද්දසත්ථකුසලො කුසලො නිඝණ්ඩු,ඡන්දොඅලඞ්කතිසු නිච්චකතා’භියොගො;
සො’යං කවිත්තවිකලොපි කවීසු සඞ්ඛ්ය,මොග්ගය්හ වින්දති හි කිත්ති’ මමන්දරූපං.
若人善巧于声明之学，又通晓词汇，于韵律及庄严论恒常勤勉；此人即便缺乏诗才，亦得位列诗人之中，确实能获得极大的名声。
ඉති සඞ්ඝරක්ඛිතමහාසාමිවිරචිතෙ සුබොධාලඞ්කාරෙ
僧护大长老所著《善解饰论》中
ගුණාවබොධො නාම
名为功德觉悟品
තතියො පරිච්ඡෙදො.
第三章。
4. අත්ථාලඞ්කාරාවබොධ-චතුත්ථපරිච්ඡෙද
4. 义饰觉悟，第四章
164.
164.
අත්ථාලඞ්කාරසහිතා, සගුණා බන්ධපද්ධති;
අච්චන්තකන්තා කන්තා ව වුච්චන්තෙ තෙ තතො’ධුනා.
文体具足义饰与功德，犹如至爱之佳人，悦意非常；是故，如今当说彼等。
165.
165.
සභාව, වඞ්කවුත්තීනං, භෙදා ද්විධා අලංක්රියා;
පඨමා තත්ථ වත්ථූනං, නානාවත්ථා’විභාවිනී.
庄严分二种：自性说与曲说。其中，第一种显现事物的种种状态。
යථා
例如：
166.
166.
ලීලා විකන්ති සුභගො, දිසා ථිර විලොකනො;
බොධිසත්තඞ්කුරො භාසං, විරොචි වාච මාසභිං.
菩萨之苗，仪态优雅，容颜俊美，目光坚定地遍览四方；他光芒四射，言辞庄严，灿烂辉煌。
167.
167.
වුත්ති වත්ථුසභාවස්ස, යා’ඤ්ඤථා සා’පරා භවෙ;
තස්සා’නන්තවිකප්පත්තා, හොති බීජො’පදස්සනං.
对事物自性的描述，若非如是直说，则为另一种（曲说）。因其变化无穷，故仅示其端绪。
වඞ්කවුත්ති අත්ථාලඞ්කාර
曲说义饰
උද්දෙස
总说
168.
168.
තත්ථා’තිසය, උපමා, රූපකා, වුත්ති, දීපකං,;
අක්ඛෙපො, ත්ථන්තරන්යාසො, බ්යතිරෙකො, විභාවනා.
其中有：增上、譬喻、喻象、直陈、显明、反诘、义理引证、差别、异因。
169.
169.
හෙතු[Pg.171], ක්කමො, පියතරං, සමාස, පරිකප්පනා;
සමාහිතං, පරියාය, වුත්ති, බ්යාජොපවණ්ණනං.
因、次第、更可喜、简说、设想、巧合、转说、假托赞美。
170.
170.
විසෙස, රුළ්හාහඞ්කාරා, සිලෙසො, තුල්යයොගිතා;
නිදස්සනං, මහන්තත්තං, වඤ්චනා, ප්පකතත්ථුති,.
特异、习用夸饰、双关、同等连结、例证、崇高、隐否、间接赞美。
171.
171.
එකාවලි, අඤ්ඤමඤ්ඤං, සහවුත්ති, විරොධිතා;
පරිවුත්ති, බ්භමො, භාවො, මිස්ස, මාසී, රසී, ඉති.
连环、相互、共存、对立、转换、错觉、情态、混合、祝愿、情味，如是。
172.
172.
එතෙ භෙදා සමුද්දිට්ඨා, භාවො ජීවිත මුච්චතෙ;
වඞ්කවුත්තීසු පොසෙසි, සිලෙසො තු සිරිං පරං.
这些种类已总说。情态被称为（修辞的）生命。它滋养着曲说，而双关则是最上之光辉。
නිද්දෙස
解释
173.
173.
පකාසකා විසෙසස්ස, සියා’තිසයවුත්ති යා;
ලොකා’තික්කන්තවිසයා, ලොකියා,ති ච සා ද්විධා.
显现特异的表达，即是增上语。它又分二种：超世间与世间。
174.
174.
ලොකියාතිසයස්සෙ’තෙ,භෙදා යෙ ජාතිආදයො;
පටිපාදීයතෙ ත්ව’ජ්ජ, ලොකාතික්කන්තගොචරා.
世间增上语的这些种类，如生等，今日将阐述超世间之境界。
175.
175.
පිවන්ති දෙහකන්තී යෙ, නෙත්තඤ්ජලිපුටෙන තෙ;
නා’ලං හන්තුං ජිනෙ’සං ත්වං, තණ්හං තණ්හාහරොපි කිං?
那些以眼为掌，汲饮你身光者，哦，胜者（jina），你难道不能摧毁他们的贪爱吗，即使你是贪爱的摧毁者？
176.
176.
උපමානො’පමෙය්යානං, සධම්මත්තං සියො’පමා;
සද්ද, ත්ථගම්මා, වාක්යත්ථ, විසයා,ති ච සා භිධා.
喻体与被喻体之间的同等法性，即是譬喻。它又分三种：声喻、义喻与句义喻。
177.
177.
සමාස, පච්චයෙ, වා’දී, සද්දා තෙසං වසා තිධා;
සද්දගම්මා සමාසෙන, මුනින්දො චන්දිමා’නනො.
声喻依复合词、词缀及“如”等词而有三种。通过复合词的例子是：“圣者之王月面”。
178.
178.
ආයාදී පච්චයා තෙහි, වදනං පඞ්කජායතෙ;
මුනින්දනයන ද්වන්දං, නීලුප්පලදලීයති.
通过“āya”等词缀，面容如莲花般。圣者之王双眼如青莲花瓣。
179.
179.
ඉවාදී ඉව, වා, තුල්ය, සමාන, නිභ, සන්නිභා;
යථා, සඞ්කාස, තුලිත, ප්පකාස, පතිරූපකා.
“如”等词有：如、或如、相等、相同、相似、类似、譬如、好像、堪比、显如、相称。
180.
180.
සරී, සරික්ඛ, සංවාදී, විරොධි, සදිසා, විය;
පටිපක්ඛ, පච්චනීකා, සපක්ඛො, පමිතො, පමා.
相似、类似、相应、对立、相似、如、敌对、对抗、同党、被衡量、衡量。
181.
181.
පටිබිම්බ, පටිච්ඡන්න, සරූප, සම, සමිතා;
සවණ්ණා, භා, පටිනිධි, සධම්මා, දි සලක්ඛණා.
影像、映影、同形、等同、平等、同色、光辉、代表、同法性、等特征。
182.
182.
ජයත්ය[Pg.172], ක්කොසති, හසති, පතිගජ්ජති, දූභති;
උසූයත්ය, වජානාති, නින්දති, ස්සති, රුන්ධති.
战胜、辱骂、笑、反驳、伤害、嫉妒、轻视、责备、高傲、阻碍。
183.
183.
තස්ස චොරෙති සොභග්ගං, තස්ස කන්තිං විලුම්පති;
තෙන සද්ධිං විවදති, තුල්යං තෙනා’ධිරොහති.
盗取其美貌，掠夺其光辉；与他争论，与他等同。
184.
184.
කච්ඡං විගාහතෙ, තස්ස, ත මන්වෙත්ය, නුබන්ධති;
තංසීලං, තංනිසෙධෙති, තස්ස චා’නුකරොති, මෙ.
与他匹敌，跟随他，追随他；（具有）其性情，阻止他，以及模仿他。
185.
185.
උපමානො’පමෙය්යානං, සධම්මත්තං විභාවිභි;
ඉමෙහි උපමාභෙදා, කෙචි නිය්යන්ති සම්පති.
喻体与被喻体之间的同等法性，由此等词语显现。如今将阐述一些譬喻的种类。
186.
186.
විකාසිපදුමං’වා’ති, සුන්දරං සුගතා’නනං;
ඉති ධම්මොපමා නාම, තුල්යධම්මනිදස්සනා.
“善逝之面容美好，如盛开之莲花”。此即名为法喻，是同等法性的例证。
187.
187.
ධම්මහීනා ‘‘මුඛ’ම්භොජ, සදිසං මුනිනො’’ඉති;
විපරීතො’පමා ‘‘තුල්ය, මානනෙන’ම්බුජං තව’’.
缺法喻是：“圣者之面容如莲花”。倒转喻是：“你的莲花堪比你的脸”。
188.
188.
තවා’නන’මිව’ම්භොජං, අම්භොජ’මිව තෙ මුඛං;
අඤ්ඤමඤ්ඤොපමා සා’යං, අඤ්ඤමඤ්ඤොපමානතො.
你的脸如莲花，莲花如你的脸；此即相互譬喻，因其相互比较。
189.
189.
‘‘යදි කිඤ්චි භවෙ’ම්භොජං, ලොචන’බ්භමුවිබ්භමං;
ධාරෙතුං මුඛසොභං තං, තවෙ’’ති අබ්භුතොපමා.
“若有莲花，能具无云晴空般的眼之媚态，方能承载你面容之美”——此即奇妙譬喻。
190.
190.
‘‘සුගන්ධි සොභා සම්බන්ධී, සිසිරං’සු විරොධි ච;
මුඛං තව’ම්බුජංවෙ’ති’’, සා සිලෙසොපමා මතා.
“你的脸实是莲花：芬芳、美丽，且与冷光者（月亮）相敌”——此被认为是双关譬喻。
191.
191.
සරූපසද්දවාච්චත්තා, සා සන්තානොපමා යථා;
බාලා’වු’ය්යානමාලා’යං, සා’ලකා’නනසොභිනී.
因其由同形之词表达，故为连环譬喻，例如：“这位少女是园中的花鬘，她以发卷（或：娑罗花）美化着面容”。
192.
192.
ඛයී චන්දො, බහුරජං, පදුමං, තෙහි තෙ මුඛං;
සමානම්පි සමුක්කංසි, ත්ය’යං නින්දොපමා මතා.
月亮在消逝，莲花满是尘埃；你的面容，虽与它们相似，却超越它们——此即名为讥讽譬喻。
193.
193.
අසමත්ථො මුඛෙනි’න්දු, ජින! තෙ පටිගජ්ජිතුං;
ජළො කලඞ්කී’ති අයං, පටිසෙධොපමා සියා.
哦，胜者！月亮无法与你的面容争辉！它愚钝且有污点——此即驳斥譬喻。
194.
194.
‘‘කච්ඡං චන්දාරවින්දානං, අතික්කම්ම මුඛං තව;
අත්තනා’ව සමං ජාත’’, මිත්ය’සාධාරණොපමා.
“你的面容，超越了月莲之丛，变得与自身等同”——此即独特譬喻。
195.
195.
‘‘සබ්බ’ම්භොජ’ප්පභාසාරො, රාසිභූතො’ව කත්ථචි;
තවා’නනං විභාතී’’ති, හොතා’භූතොපමා අයං.
“所有莲花的精华光辉，仿佛汇于一处，你的面容如此灿烂”——此即非实譬喻。
196.
196.
පතීයතෙ’ත්ථගම්මා තු, සද්දසාමත්ථියා ක්වචි;
සමාස, ප්පච්චයෙ, වාදි, සද්දයොගං විනා අපි.
然而，义喻有时仅凭词语本身的力量即可被理解，即使没有复合词、词缀等词语的组合。
197.
197.
භිඞ්ගානෙ’මානි [Pg.173] චක්ඛූනි, නා’ම්බුජං මුඛ’මෙවි’දං;
සුබ්යත්තසදිසත්තෙන, සා සරූපොපමා මතා.
“此双眼是蜂，此面非莲”——因其清晰的相似性，此被认为是形态譬喻(sarūpopamā)。
198.
198.
‘‘මයෙ’ව මුඛසොභා’ස්සෙ, ත්යල’මින්දු! විකත්ථනා;
යතො’ම්බුජෙපි සා’ත්ථීති’’, පරිකප්පොපමා අයං.
“月亮啊！我面容的光华，足以让你停止自夸；因为那份美丽，莲花中也有。”——此即假想譬喻(parikappopamā)。
199.
199.
‘‘කිං වා’ම්බුජ’න්තොභන්තාලි, කිං ලොලනයනං මුඛං;
මම දොලායතෙ චිත්ත’’, මිච්ච’යං සංසයොපමා.
“是莲中游蜂，抑或眸光流转之面？令我心神不定”，此即疑惑譬喻(saṃsayopamā)。
200.
200.
කිඤ්චි වත්ථුං පදස්සෙත්වා, සධම්මස්සා’භිධානතො;
සාම්යප්පතීතිසබ්භාවා, පතිවත්ථුපමා යථා.
呈现某一事物，并说明其自身的特性，由于相似性得以被感知，此即对物譬喻(pativatthupamā)，如下所示。
201.
201.
ජනෙසු ජායමානෙසු, නෙ’කොපි ජිනසාදිසො;
දුතියො නනු නත්ථෙ’ව, පාරිජාතස්ස පාදපො.
在芸芸众生中，无一能与胜者(Jina)相比；诚然，也没有第二棵波利阇多树(pārijāta)。
202.
202.
වාක්යත්ථෙනෙ’ව වාක්යත්ථො, යදි කොචූ’පමීයතෙ;
ඉවයුත්තා, වියුත්තත්තා, සා වාක්යත්ථොපමා ද්විධා.
若以一句之义譬喻另一句之义，则根据是否使用“如”之类的词语，此句义譬喻(vākyatthopamā)分为两种。
ඉවයුත්තා
与“如”字连用
203.
203.
ජිනො සංක්ලෙසතත්තානං, ආවිභූතො ජනාන’යං;
ඝම්මසන්තාපතත්තානං, ඝම්මකාලෙ’ම්බුදො විය.
这位胜者为烦恼所折磨的众生而出现，犹如酷暑时节，为炎热所苦恼者出现的云朵。
ඉවවියුත්තා
不与“如”字连用
204.
204.
මුනින්දානන මාභාති, විලාසෙකමනොහරං;
උද්ධං සමුග්ගතස්සා’පි, කිං තෙ චන්ද විජම්භනා.
牟尼主(Muninda)的面容以其独有的优雅照耀，令人心醉；月亮啊，你纵然高升，又有何可炫耀？
205.
205.
සමුබ්බෙජෙති ධීමන්තං, භින්නලිඞ්ගාදිකං තු යං;
උපමාදූසනායා’ල, මෙතං කත්ථචි තං යථා.
然而，凡有性别等不一致之处，都会令智者不安；这足以败坏譬喻，有时可见如下例子。
206.
206.
හංසී’වා’යං සසී භින්න, ලිඞ්ගා, කාසං සරානි’ව;
විජාති වචනා, හීනා, සා’ව භත්තො භටො’ධිපෙ.
“此月（阳性）如雌鹅（阴性）”，是性别不符；“迦奢草（单数）如众湖（复数）”，是数目不符；“她之于主君犹如仆役”，是低劣譬喻。
207.
207.
‘‘ඛජ්ජොතො භාණුමාලී’ව, විභාති’’ත්යධිකොපමා;
අඵුට්ඨත්ථා ‘‘බලම්බොධි, සාගරො විය සංඛුභි.’’
“萤火虫如太阳般闪耀”，是过度譬喻；“军队的海洋如大海般动荡”，是赘余譬喻。
208.
208.
‘‘චන්දෙ කලඞ්කො භිඞ්ගො’වෙ’, ත්යු’පමාපෙක්ඛිනී අයං;
ඛණ්ඩිතා කෙරවා’කාරො, සකලඞ්කො නිසාකරො.
“月亮上的斑点如蜜蜂”，此乃期待譬喻；有斑点的月亮，形如残缺的白睡莲。
209.
209.
ඉච්චෙවමාදිරූපෙසු, භවන්ති විගතා’දරා;
කරොන්ති චා’දරං ධීරා, පයොගෙ ක්වචි දෙ’ව තු.
对于此类形式，智者不予重视；然而，在某些用法上，智者们确实会予以重视。
210.
210.
ඉත්ථීයං’වා’ජනො යාති, වදත්යෙ’සා පුමා විය;
පියො පාණා ඉවා’යං මෙ, විජ්ජා ධන’මිව’ච්චිතා.
“此妇人行止如男子，言语亦如男子”；“此人于我，珍爱如生命”；“知识受敬，犹如财富”。
211.
211.
භවං [Pg.174] විය මහීපාල, දෙවරාජා විරොචතෙ;
අල’මංසුමතො කච්ඡං, තෙජසා රොහිතුං අයං.
君王啊，你如天帝般光辉灿烂；此威光足以媲美太阳的领域。
212.
212.
උපමානො’පමෙය්යානං, අභෙදස්ස නිරූපනා;
උපමා’ව තිරොභූත, භෙදා රූපක මුච්චතෙ.
将喻体与被喻体描述为无二无别，当譬喻本身隐没了其间的差异时，即称为隐喻(rūpaka)。
213.
213.
අසෙස වත්ථු විසයං, එකදෙස විවුත්ති, ච;
තං ද්විධා පුන පච්චෙකං, සමාසාදිවසා තිධා.
（隐喻）有两种：遍及整体事物，以及表述局部。此二者又各自依复合词等方式分为三种。
අසෙසවත්ථුවිසයසමාස
遍及一切事的复合式
214.
214.
අඞ්ගුලිදල සංසොභිං, නඛදීධිති කෙසරං;
සිරසා න පිලන්ධන්ති, කෙ මුනින්ද පද’ම්බුජං.
以趾为瓣而庄严，以甲光为蕊；谁不将圣主(muninda)的莲足顶戴于头？
අසෙසවත්ථුවිසයඅසමාස
遍及一切事的非复合式
215.
215.
රතනානි ගුණා භූරී, කරුණා සීතලං ජලං;
ගම්භීරත්ත මගාධත්තං, පච්චක්ඛො’යං ජිනො’ම්බුධි.
功德是无量珍宝，慈悲是清凉之水，其性深邃而不可测度；此胜者(jino)是亲见之大海。
අසෙසවත්ථුවිසයමිස්සක
遍及一切事的混合式
216.
216.
චන්දිකා මන්දහාසා තෙ, මුනින්ද! වදනි’න්දුනො;
පබොධයත්ය’යං සාධු, මනො කුමුද කානනං.
圣主(muninda)啊！您月面的柔和微笑即是月光；它善巧地唤醒了心意的睡莲林。
217.
217.
අසෙසවත්ථුවිසයෙ, පභෙදො රූපකෙ අයං;
එකදෙසවිවුත්තිම්හි, භෙදො දානි පවුච්චති.
关于遍及一切事的隐喻，此分类已述；如今，将解说局部表达的分类。
එකදෙසවිවුත්තිසමාස
局部表达的复合式
218.
218.
විලාස හාස කුසුමං, රුචිරා’ධර පල්ලවං;
සුඛං කෙ වා න වින්දන්ති, පස්සන්තා මුනිනො මුඛං.
以优雅微笑为花，以秀美嘴唇为嫩芽；见圣者之面，谁能不感安乐？
එකදෙසවිවුත්තිඅසමාස
局部表达的非复合式
219.
219.
පාදද්වන්දං මුනින්දස්ස, දදාතු විජයං තව;
නඛරංසී පරං කන්තා, යස්ස පාපජයද්ධජා.
愿圣主的双足赐予你胜利；其甲光无比可爱，是战胜邪恶的胜利旗帜。
එකදෙසවිවුත්තිමිස්සක
局部表达的混合式
220.
220.
සුනිම්මලකපොලස්ස, මුනින්ද වදනි’න්දුනො;
සාධු’ප්පබුද්ධ හදයං, ජාතං කෙරව කානනං.
圣主的月面双颊清净无瑕；善妙觉醒的心，已化为白莲林。
221.
221.
රූපකානි [Pg.175] බහූන්යෙ’ව, යුත්තා, යුත්තාදිභෙදතො;
විසුං න තානි වුත්තානි, එත්ථෙ’ව’න්තොගධානි’ති.
隐喻确实众多，依连接、非连接等而有分别；它们不在此单独解说，因已包含于此中。
222.
222.
‘‘චන්දිමා’කාසපදුම’’, මිච්චෙතං ඛණ්ඩරූපකං;
දුට්ඨ, ‘‘මම්බොරුහවනං, නෙත්තානි’ච්චා’’දි සුන්දරං.
“月亮是天空的莲花”，此为残缺隐喻；“眼睛是莲花林”等喻，虽美而有缺陷。
223.
223.
පරියන්තො විකප්පානං, රූපකස්සො’පමාය ච;
නත්ථි යං තෙන විඤ්ඤෙය්යං, අවුත්ත මනුමානතො.
构想(vikappānaṃ)、隐喻与譬喻是没有穷尽的；因此，未言说者，当由推论而知。
224.
224.
පුනප්පුන මුච්චාරණං, යමත්ථස්ස, පදස්ස ච;
උභයෙසඤ්ච විඤ්ඤෙය්යා, සා’ය’මාවුත්ති නාමතො.
对义、对词以及对二者的反复阐述，当知其名为复述(āvutti)。
අත්ථාවුත්ති
义复述
225.
225.
මනො හරති සබ්බෙසං, ආදදාති දිසා දස;
ගණ්හාති නිම්මලත්තඤ්ච, යසොරාසි ජිනස්ස’යං.
此胜者(jinassa)的无量声誉，摄受一切众生之心，遍及十方，亦含摄清净。
පදාවුත්ති
词复述
226.
226.
විභාසෙන්ති දිසා සබ්බා, මුනිනො දෙහකන්තියො;
විභා සෙන්ති ච සබ්බාපි, චන්දාදීනං හතා විය.
圣者的身光，照亮一切方向；一切方向亦皆辉耀，犹如日月等已黯然失色。
උභයාවුත්ති
二者复述
227.
227.
ජිත්වා විහරති ක්ලෙස, රිපුං ලොකෙ ජිනො අයං;
විහරත්ය’රිවග්ගො’යං, රාසිභූතො’ව දුජ්ජනෙ.
此胜者(jino)已战胜烦恼之敌，安住于世间；而彼敌群则被摧毁，犹如堆积于恶人之上。
228.
228.
එකත්ථ වත්තමානම්පි, සබ්බවාක්යො’පකාරකං;
දීපකං නාම තං චාදි, මජ්ඣ, න්තවිසයං තිධා.
虽处于一处，却利益于全句；此法名为“灯喻”(dīpaka)，依其在句首、句中、句末而分三种。
ආදි දීපක
前置灯喻
229.
229.
අකාසි බුද්ධො වෙනෙය්ය, බන්ධූන මමිතො’දයං;
සබ්බපාපෙහි ච සමං, නෙකතිත්ථියමද්දනං.
佛陀为应受教化者与亲族带来了无量的利益；同时摧伏了一切恶与众多外道。
මජ්ඣෙ දීපක
中置灯喻
230.
230.
දස්සනං මුනිනො සාධු, ජනානං ජායතෙ’මතං;
තද’ඤ්ඤෙසං තු ජන්තූනං, විසං නිච්චො’පතාපනං.
见到牟尼是好事，为人们带来不死；但对其他众生，却成了恒常折磨的毒药。
අන්තදීපක
后置灯喻
231.
231.
අච්චන්ත [Pg.176] කන්ත ලාවණ්ය, චන්දා’තප මනොහරො;
ජිනා’නනි’න්දු ඉන්දු ච, කස්ස නා’නන්දකො භවෙ.
极为可爱美丽，如月光般怡人，胜者的月脸与天上的月亮，谁能不为之欣喜呢？
මාලාදීපක
鬘灯喻
232.
232.
හොතා’විප්පටිසාරාය, සීලං, පාමොජ්ජහෙතු සො;
තං පීතිහෙතු, සා චා’යං, පස්සද්ධ්යා’දි පසිද්ධියා.
戒是为了不后悔，不后悔是喜悦的因；喜悦是喜的因，而此喜是为了成就轻安等法。
233.
233.
ඉච්චා’දිදීපකත්තෙපි, පුබ්බං පුබ්බ මපෙක්ඛිනී;
වාක්යමාලා පවත්තාති, තං මාලාදීපකං මතං.
如是，由于一句句前后相依，延续不断，形成句鬘，因此即使它属于前置灯喻等，也被认为是鬘灯喻。
234.
234.
අනෙනෙ’ව’ප්පකාරෙන, සෙසාන මපි දීපකෙ;
විකප්පානං විධාතබ්බා, නුගති සුද්ධබුද්ධිභි.
有清净智慧者，应以同样的方式，将其中的各种变化应用于其余的灯喻。
235.
235.
විසෙස වචනි’ච්ඡායං, නිසෙධවචනං තු යං;
අක්ඛෙපො නාම සොයඤ්ච, තිධා කාලප්පභෙදතො.
当欲表达特殊意义时，所用的否定性言辞，即名为呵责法(akkhepa)；它依时间的区别而分为三种。
236.
236.
එකාකී’ නෙකසෙනං තං, මාරං ස විජයී ජිනො;
කථං ත මථවා තස්ස, පාරමීබල මීදිසං.
那位胜者独自一人战胜了拥有大军的魔罗。这怎么可能呢？不，这是因为他的波罗蜜之力就是如此。
අතීතක්ඛෙපො.
过去时呵责。
237.
237.
කිං චිත්තෙ’ජාසමුග්ඝාතං, අපත්තො’ස්මීති ඛිජ්ජසෙ;
පණාමො නනු සො යෙ’ව, සකිම්පි සුගතෙ ගතො.
“我尚未根除内心的烦恼”，你为何为此苦恼呢？要知道，即使只是对善逝的一次顶礼，也已经足够了。
වත්තමානක්ඛෙපො.
现在时呵责。
238.
238.
සච්චං න තෙ ගමිස්සන්ති, සිවං සුජනගොචරං;
මිච්ඡාදිට්ඨි පරික්කන්ත, මානසා යෙ සුදුජ්ජනා.
确实，那些心被邪见所占据的恶人，将无法去到善人们的安稳去处。
අනාගතක්ඛෙපො.
未来时呵责。
239.
239.
ඤෙය්යො අත්ථන්තරන්යාසො, යො, ඤ්ඤවාක්යත්ථසාධනො;
සබ්බබ්යාපී විසෙසට්ඨො, හිවිසිට්ඨ’ස්ස භෙදතො.
应知义转置(atthantaranyāsa)是用来证实另一句意义的方法。它分为普遍义和特殊义，又根据是否带有“hi”而有所区别。
හි රහිත සබ්බබ්යාපී
不带“hi”的普遍义
240.
240.
තෙපි ලොකහිතා සත්තා, සූරියො චන්දිමා අපි;
අත්ථං පස්ස ගමිස්සන්ති, නියමො කෙන ලඞ්ඝ්යතෙ.
看，即使是太阳和月亮这些利益世间的存在，也终将消逝。谁又能逾越这法则呢？
හි සහිත සබ්බබ්යාපී
带“hi”的普遍义
241.
241.
සත්ථා දෙවමනුස්සානං, වසී සොපි මුනිස්සරො;
ගතො’ව නිබ්බුතිං සබ්බෙ, සඞ්ඛාරා න හි සස්සතා.
天人导师、自在者、圣者之主，连他也已入涅槃。诚然，一切行皆非永恒。
හි රහිත විසෙසට්ඨ
不带“hi”的特殊义
242.
242.
ජිනො [Pg.177] සංසාරකන්තාරා, ජනං පාපෙති නිබ්බුතිං;
නනු යුත්තා ගති සා’යං, වෙසාරජ්ජ සමඞ්ගිනං.
胜者引导人们出离轮回的旷野，抵达涅槃。对具足无畏者而言，这确实是理所当然的道路。
හි සහිත විසෙසට්ඨ
带“hi”的特殊义
243.
243.
සුරත්තං තෙ’ධරඵුටං, ජින! රඤ්ජෙති මානසං;
සයං රාගපරීතා හි, පරෙ රඤ්ජෙන්ති සඞ්ගතෙ.
胜者啊！您那鲜红的嘴唇愉悦人心。诚然，自身有“染色”者，在相遇时也能“染”悦他人。
244.
244.
වාච්චෙ ගම්මෙ ථ වත්ථූනං, සදිසත්තෙ පභෙදනං;
බ්යතිරෙකො’ය’මප්යෙ’කො, භයභෙදා චතුබ්බිධො.
对于可言说和可理解的事物，在它们相似之处所作的区分，即是别异(byatireka)。此法虽为一种，但因对两者作出区分而有四种。
වාච්චඑකබ්යතිරෙක
言说一类区别
245.
245.
ගම්භීරත්ත මහත්තාදි, ගුණා ජලධිනා ජින!;
තුල්යො ත්ව මසි භෙදො තු, සරීරෙනෙ’දිසෙන තෙ.
胜者！于深邃、伟大等德行，你与海洋相等；然区别在于，你有如是之身。
වාච්ච උභයබ්යතිරෙක
言说两者区别
246.
246.
මහාසත්තා’තිගම්භීරා, සාගරො සුගතොපි ච;
සාගරො’ඤ්ජනසඞ්කාසො, ජිනො චාමීකරජ්ජුති.
大士甚深，善逝与海亦然；海如眼墨色，胜者如金辉。
ගම්ම එකබ්යතිරෙක
可解一类区别
247.
247.
න සන්තාපාපහං නෙවි, ච්ඡිතදං මිගලොචනං;
මුනින්ද! නයනද්වන්දං, තව තග්ගුණ භූසිතං.
牟尼尊！鹿眼既不除苦恼，亦不予所求；而汝之双眸，则为彼等功德所庄严。
ගම්මඋභයබ්යතිරෙක
可解两者区别
248.
248.
මුනින්දානන මම්භොජ, මෙසං නානත්ත මීදිසං;
සුවුත්තා’මතසන්දායී, වදනං නෙ’දිස’ම්බුජං.
牟尼尊颜与莲华，二者差别乃如是：圣颜善说施甘露，莲华岂有此功德。
249.
249.
පසිද්ධං කාරණං යත්ථ, නිවත්තෙත්වා’ ඤාකාරණං;
සාභාවිකත්ත මථවා, විභාබ්යං සා විභාවනා.
于此处，否定了众所周知的原因后，彰显出另一原因，或者彰显其为自性使然，此即“显明”。
කාරණන්තරවිභාවනා
他因之显明
250.
250.
අනඤ්ජිතා’සිතං නෙත්තං, අධරො රඤ්ජිතා’රුණො;
සමානතා භමු චා’යං, ජිනා’නාවඤ්චිතා තව.
妙目乌黑未曾染，绛唇天然色赤红；双眉齐整不修饰，胜者之容本天成。
සාභාවික විභාවනා
自性显明
251.
251.
න හොති ඛලු දුජ්ජන්ය, මපි දුජ්ජනසඞ්ගමෙ;
සභාවනිම්මලතරෙ, සාධුජන්තූන චෙතසි.
于善士本性极清净心中，纵然与恶人交往，亦绝不生起邪恶。
252.
252.
ජනකො[Pg.178], ඤාපකො චෙති, දුවිධා හෙතවො සියුං;
පටිසඞ්ඛරණං තෙසං, අලඞ්කාරතායො’දිතං.
因有能生与能知二种；对此二因之修饰，说为一种庄严。
253.
253.
භාවා’භාව කිච්චවසා, චිත්තහෙතුවසාපි ච;
භෙදා’නන්තා ඉදං තෙසං, මුඛමත්ත නිදස්සනං.
依有无作用，亦依心之因，其差别无尽，此仅示其端。
254.
254.
පරමත්ථපකාසෙ’ක, රසා සබ්බමනොහරා;
මුනිනො දෙසනා’යං මෙ, කාමං තොසෙති මානසං.
牟尼的此一教法，阐明究竟真理，具足一味，悦一切心，令我心意满足。
භාවකිච්චො කාරකහෙතු.
有作用之能作因
255.
255.
ධීරෙහි සහ සංවාසා, සද්ධම්මස්සා’භියොගතො;
නිග්ගහෙනි’න්ද්රියානඤ්ච, දුක්ඛස්සු’පසමො සියා.
与智者共住，勤修正法故，并调伏诸根，苦乃得止息。
අභාවකිච්චො කාරකහෙතු.
无作用之能作因
256.
256.
මුනින්ද’චන්ද සංවාදි, කන්තභාවො’පසොභිනා;
මුඛෙනෙ’ව සුබොධං තෙ, මනං පාපා’භිනිස්සටං.
尊容美如月，仪态甚可爱；由此即易知，汝心离诸恶。
භාවකිච්චො ඤාපකහෙතු.
有作用之能知因
257.
257.
සාධුහත්ථා’රවින්දානි, සඞ්කොචයති තෙ කථං;
මුනින්ද! චරණද්වන්ද, රාගබාලා’තපො ඵුසං?
牟尼尊！汝之双足，犹如赤色晨曦，当其碰触之时，如何能令善士之莲手合拢？
අයුත්තකාරී චිත්තහෙතු.
行不当之心因
258.
258.
සඞ්කොචයන්ති ජන්තූනං, පාණිපඞ්කෙරුහානි’හ;
මුනින්ද! චරණද්වන්ද, නඛ චන්දාන’ මංසවො.
牟尼尊！在此，是汝双足趾甲之月所发光芒，令众生之莲手合拢。
යුත්තකාරී චිත්තහෙතු.
行正当之心因
259.
259.
උද්දිට්ඨානං පදත්ථානං, අනුද්දෙසො යථාක්කමං;
‘සඞ්ඛ්යාන’මිති නිද්දිට්ඨං, යථාසඞ්ඛ්යං කමොපි ච.
对于已先行陈述的事物，再依序逐一说明，此即所谓“列举”（Saṅkhyāna），亦称“依序”（yathāsaṅkhya）或“顺序”（kama）。
260.
260.
ආලාප හාස ලීළාහි, මුනින්ද! විජයා තව;
කොකිලා කුමුදානි චො, පසෙවන්තෙ වනං ජලං.
牟尼尊！汝以言谈、欢笑、优雅而取胜；犹如杜鹃栖于林，白莲生于水。
261.
261.
සියා පියතරං නාම, අත්ථරූපස්ස කස්සචි;
පියස්සා’තිසයෙනෙ’තං, යං හොති පටිපාදනං.
由于对某事物或形象的极度喜爱，而称之以更可爱之名，此即所谓“更可爱”庄严。
262.
262.
පීතියා මෙ සමුප්පන්නා, සන්ත! සන්දස්සනා තව;
කාලෙනා’යං භවෙ පීති, තවෙ’ව පුන දස්සනා.
圣者！因得见您，我心生喜。愿于未来，此喜悦从再见您而生。
263.
263.
වණ්ණිතෙනො’පමානෙන, වුත්යා’ධිප්පෙත වත්ථුනො;
සමාසවුත්ති නාමා’යං, අත්ථ සඞ්ඛෙප රූපතො.
以所描述之譬喻，言说所意欲之事；此名“简说”，其形式为义理之浓缩。
264.
264.
සා’යං [Pg.179] විසෙස්යමත්තෙන, භින්නා’භින්නවිසෙසනා;
අත්ථෙ’ව අපරා ප්ය’ත්ථි, භින්නා’භින්නවිසෙසනා.
此即，仅就所饰词而言，有相异与不相异之饰词；于义理上，亦另有相异与不相异之饰词。
අභින්නවිසෙසන
不相异饰词
265.
265.
විසුද්ධා’මතසන්දායී, පසත්ථරතනා’ලයො;
ගම්භීරො චා’ය’ මම්බොධි, පුඤ්ඤෙනා’පාදිතො මයා.
清净甘露之源泉，殊胜珍宝之库藏；此甚深大海，是我以福德所成办。
භින්නාභින්නවිසෙසන
相异与不相异饰词
266.
266.
ඉච්ඡිත’ත්ථපදො සාරො, ඵලපුප්ඵො’පසොභිතො;
සච්ඡායො’ය’මපුබ්බොව කප්පරුක්ඛො සමුට්ඨිතො.
施予所欲之利，精华所萃，花果庄严；此具佳荫之劫树(kapparukkha)，前所未有而生起。
267.
267.
සාගරත්තෙන සද්ධම්මො, රුක්ඛත්තෙනො’දිතො ජිනො;
සබ්බෙ සාධාරණා ධම්මා, පුබ්බත්රා’ඤ්ඤත්ර තු’ත්තයං.
正法以海洋为喻，胜者以树木为称；于前者，诸法皆共通，于后者则有不同。
268.
268.
වත්ථුනො’ඤ්ඤප්පකාරෙන, ඨිතා වුත්ති තද’ඤ්ඤථා;
පරිකප්පීයතෙ යත්ථ, සා හොති පරිකප්පනා.
事物之存在为一方式，然其表述为另一方式；于何处作如是构想，彼即是“构想”(parikappanā)。
269.
269.
උපමා’බ්භන්තරත්තෙන, කිරියාදිවසෙන ච;
කමෙනො’දාහරිස්සාමි, විවිධා පරිකප්පනා.
我将以内在譬喻及行为等方式，依次举例说明种种“构想”。
උපමාබ්භන්තරපරිකප්පනා
内在譬喻构想
270.
270.
ඉච්ඡාභඞ්ගා’තුරා’සීනා, තා’තිනිච්චල මච්ඡරා;
වසං නෙන්ති’ව ධීරං තං, තදා යොගා’භියොගතො.
彼时，因其致力于修行，彼等因欲望受挫而苦恼、极为固执嫉妒之（魔女），仿佛要将彼智者置于其控制之下。
ක්රියාපරිකප්පනා
行为构想
271.
271.
ගජං මාරො සමාරුළ්හො, යුද්ධාය’ච්චන්ත’මුන්නතං;
මග්ග මන්වෙසතී නූන, ජිනභීතො පලායිතුං.
魔罗(Māra)为战骑上高象，气势昂扬；实则畏惧胜者，正寻求逃亡之路。
ගුණපරිකප්පනා
特质构想
272.
272.
මුනින්ද! පාදද්වන්දෙ තෙ, චාරු රාජිව සුන්දරෙ;
මඤ්ඤෙ පාපා’භි’සම්මද්ද, ජාතසොණෙන සොණිමා.
牟尼尊主(Muninda)！于您那美丽如莲之双足，我思其赤色，乃因碾碎诸恶而生。
273.
273.
මඤ්ඤෙ, සඞ්කෙ, ධුවං, නූන, මිව, මිච්චෙව මාදිහි;
සා’යං බ්යඤ්ජීයතෙ ක්වා’පි, ක්වා’පි වාක්යෙන ගම්යතෙ.
此构想，有时以“我思”(maññe)、“我疑”(saṅke)、“确定”(dhuvaṃ)、“确实”(nūna)、“如”(iva)、“诚然”(iti eva)等词表达，有时则由句义领会。
ගම්මපරිකප්පනා
可意会之构想
274.
274.
දයා සඤ්ජාත සරසා, දෙහා නික්ඛන්තකන්තියො;
පීණෙන්තා ජින! තෙ සාධු, ජනං සරසතං නයුං.
胜者(Jina)！由慈悲所生之妙趣，及由尊身所出之光辉，善能愉悦众人，引其入于喜乐之境。
275.
275.
ආරබ්භන්තස්ස [Pg.180] යංකිඤ්චි, කත්තුං පුඤ්ඤවසා පුන;
සාධන’න්තරලාභො යො, තං වදන්ති සමාහිතං.
为作某事而始勤，复因福德之力，得另一助成之缘，智者称此为“等引”(samāhita)。
276.
276.
මාරා’රිභඞ්ගා’භිමුඛ, මානසො තස්ස සත්ථුනො;
මහාමහී මහාරවං, රවී’ය’මුපකාරිකා.
彼导师心向摧破敌魔罗，此大地作为助益者，发出巨大轰鸣。
277.
277.
අවත්වා’භිමතං තස්ස, සිද්ධියා දස්සන’ඤ්ඤථා;
වදන්ති තං ‘පරියාය, වුත්තී’ති සුචිබුද්ධයො.
不直言其意，为成就故，以他法示之；净慧者称此为“委婉语”(pariyāyavutti)。
278.
278.
විවට’ඞ්ගණනික්ඛිත්තං, ධන’මාරක්ඛ වජ්ජිතං;
ධනකාම! යථාකාමං, තුවං ගච්ඡ යදිච්ඡසි.
财富置于敞开庭院，无人看守；求财者！你可随心所欲，取汝所欲。
279.
279.
ථුතිං කරොති නින්දන්තො, විය තං බ්යාජවණ්ණනං;
දොසා’භාසා ගුණා එව, යන්ති සන්නිධි මත්ර හි.
看似谴责而实为赞美，此即“伪赞”(byājavaṇṇanaṃ)；于此，功德实以过失之相显现。
280.
280.
සඤ්චාලෙතු මලං ත්වං’සි, භුසං කුවලයා’ඛිලං;
විසෙසං තාවතා නාථ!, ගුණානං තෙ වදාම කිං?
您能搅动整个大地之尘垢；主公！仅凭此，我们该如何言说您功德之殊胜？
281.
281.
විසෙසි’ච්ඡායං දබ්බස්ස, ක්රියා, ජාති, ගුණස්ස ච;
වෙකල්ලදස්සනං යත්ර, විසෙසො නාම යං භවෙ.
为显事物、行为、种类或特质之卓越，而示其所依之阙如，此即名为“殊胜”(visesa)。
282.
282.
න රථා, න ච මාතඞ්ගා, න හයා, න පදාතයො;
ජිතො මාරාරි මුනිනා, සම්භාරාවජ්ජනෙන හි.
无战车，无大象，无骏马，亦无步兵；牟尼之所以战胜敌魔罗，实乃凭借舍离诸资具。
දබ්බවිසෙසවුත්ති.
事物殊胜之表达。
283.
283.
න බද්ධා භූකුටි, නෙව, ඵුරිතො දසනච්ඡදො;
මාරාරිභඞ්ගං චා’කාසි, මුනි වීරො වරො සයං.
未曾皱眉，嘴唇亦未颤动；牟尼、英雄、卓越者，独自摧破敌魔罗。
ක්රියාවිසෙසවුත්ති.
行为殊胜之表达。
284.
284.
න දිසාසු බ්යාත්තා රංසි,නා’ලොකො ලොකපත්ථටො;
තථාප්ය’න්ධතමහරං, පරං සාධුසුභාසිතං.
光芒未遍布四方，光明未普照世间；然最胜之善说，能除极暗。
ජාතිවිසෙසවුත්ති.
种类殊胜之表达。
285.
285.
න ඛරං, න හි වා ථද්ධං, මුනින්ද! වචනං තව;
තථාපි ගාළ්හං ඛණති, නිම්මූලං ජනතාමදං.
牟尼之主！您的言语非粗糙，亦非僵硬；然而，它能深入挖掘，根除众生的憍慢。
ගුණවිසෙසවුත්ති
殊胜功德的表述。
286.
286.
දස්සීයතෙ’තිරිත්තං [Pg.181] තු, සූරවීරත්තනං යහිං;
වදන්ති විඤ්ඤූවචනං, රුළ්හාහඞ්කාර මීදිසං.
凡英雄气概过度展现之处，智者称此等言语为增长的傲慢。
287.
287.
දමෙ නන්දොපනන්දස්ස, කිං මෙ බ්යාපාරදස්සනා?පුත්තා මෙ පාදසම්භත්තා, සජ්ජා සන්තෙ’ව තාදිසෙ.
在调伏难陀与优波难陀(Nandopananda)方面，我何须展现作为？我的弟子们，我足下的奉献者，对于此类(对手)已然准备就绪。
288.
288.
සිලෙසො වචනා’නෙකා, භිධෙය්යෙ’කපදායුතං;
අභින්නපදවාක්යාදි, වසා තෙධා’ය මීරිතො.
双关语(silesa)为一词多义之言说；依词句不可分等，此法被说为三种。
289.
289.
අන්ධතමහරො හාරී, සමාරුළ්හො මහොදයං;
රාජතෙ රංසිමාලී’යං, භගවා බොධයං ජනෙ.
驱除大暗，带来喜悦，登上大兴盛；此具光鬘者(raṃsimālī)、世尊闪耀光芒，觉悟众生。
අභින්නපදවාක්යසිලෙසො.
词句不可分双关语。
290.
290.
සාරදා’මලකා’භාසො, සමානීත පරික්ඛයො;
කුමුදා’කරසම්බොධො, පීණෙති ජනතං සුධී.
其光辉澄净如秋，已尽诸损耗；其觉悟开启喜悦之藏，此贤者令众生欣悦。
භින්නපදවාක්යසිලෙසො.
词句可分双关语。
291.
291.
සමාහිත’ත්තවිනයො, අහීන මද මද්දනො;
සුගතො විසදං පාතු, පාණිනං සො විනායකො.
心已入定，调伏自我，摧伏龙王及不劣之慢；善逝、引导者，愿彼清净地守护众生。
භින්නාභින්නපදවාක්යසිලෙසො.
词句可分不可分双关语。
292.
292.
විරුද්ධා, විරුද්ධා, භින්න, කම්මා, නියමවා, පරො;
නියම’ක්ඛෙපවචනො, අවිරොධි, විරොධ්ය’පි.
相违、不相违、异业、有定、其他；破定之言、不相违、以及相违。
293.
293.
ඔචිත්ය සම්පොසකාදි, සිලෙසො, පදජා’දි පි;
එසං නිදස්සනෙස්වෙ’ව, රූප මාවි භවිස්සති.
适切、滋养等双关语，以及由词语等产生的双关语；其形式将在这些例子中得以显现。
විරුද්ධකම්මසිලෙස
相违业双关语
294.
294.
සවසෙ වත්තයං ලොකං, අඛිලං කල්ලවිග්ගහො;
පරාභවති මාරාරි, ධම්මරාජා විජම්භතෙ.
令整个世界随其意志运转，身形健美；魔罗之敌被击败，法王大显神威。
අවිරුද්ධකම්මසිලෙස
不相违业双关语
295.
295.
සභාවමධුරං පුඤ්ඤ විසෙසො’දය සම්භවං;
සුණන්ති වාචං මුනිනො, ජනා පස්සන්ති චා’මතං.
人们听闻牟尼之语，其言自性甘甜，由殊胜功德之生起而生；亦得见甘露(amataṃ)不死。
අභින්නකම්මසිලෙස
不分业双关语
296.
296.
අන්ධකාරා’පහාරාය[Pg.182], සභාව මධුරාය ච;
මනො පීණෙති ජන්තූනං, ජිනො වාචාය භාය ච.
为驱除黑暗，亦为自性甘甜；胜者以言语和光芒，悦乐众生之心。
නියමවන්තසිලෙස
有定双关语
297.
297.
කෙස’ක්ඛීනං’ව කණ්හත්තං, භමූනංයෙව වඞ්කතා;
පාණිපාදා’ධරානං’ව, මුනින්දස්සා’භිරත්තතා.
牟尼之主的黑，仅在发与眼；其弯曲，仅在双眉；其深红，仅在手、足、唇。
නියමක්ඛෙපසිලෙස
破定双关语
298.
298.
පාණිපාදා’ධරෙස්වෙ’ව, සාරාගො තව දිස්සති;
දිස්සතෙ සො’ය මථවා, නාථ! සාධුගුණෙස්ව’පි.
在手、足、唇上，你的爱染(或红润)可见；世尊！它亦可见于您的善德之中。
අවිරොධිසිලෙස
不相违双关语
299.
299.
සලක්ඛණො’තිසුභගො, තෙජස්සී නියතො’දයො;
ලොකෙසො ජිතසංක්ලෙසො,විභාති සමණිස්සරො.
具足相好(salakkhaṇo)，极为祥瑞，具足威力，其兴起有定；世间主、已胜烦恼、沙门之主，闪耀光芒。
විරොධිසිලෙස
相违双关语
300.
300.
අසමොපි සමො ලොකෙ,ලොකෙසොපි නරුත්තමො;
සදයො ප්ය’දයො පාපෙ, චිත්තා’යං මුනිනො ගති.
世间无等亦平等，世间主亦人中尊；于恶有慈悲亦无慈悲，此乃牟尼奇妙之行境。
ඔචිත්යසම්පොසකපදසිලෙස
顺适词语双关语
301.
301.
සංසාරදුක්ඛො’පහතා, වනතා ජනතා ත්වයි;
සුඛ මිච්ඡිත මච්චන්තං, අමතන්දද! වින්දති.
为轮回之苦所恼害、心怀欲望的众生，在你之处，哦，甘露施予者！获得了所希求的究竟之乐。
302.
302.
ගුණයුත්තෙහි වත්ථූහි, සමං කත්වාන කස්සචි;
සංකිත්තනං භවති යං, සා මතා තුල්යයොගිතා.
将某人与具德之物等同称扬，此即所谓的“平等相应”。
303.
303.
සම්පත්තසම්මදො ලොකො, සම්පත්තා’ලොකසම්පදො;
උභොහි රංසිමාලී ච, භගවා ච තමොනුදො.
世间获得大喜悦，亦得圆满之光明；太阳与世尊，二者皆为黑暗驱除者。
304.
304.
අත්ථන්තරං සාධයතා, කිඤ්චි තං සදිසං ඵලං;
දස්සීයතෙ අසන්තං වා, සන්තං වා තං නිදස්සනං.
为确立另一义理，而展示某个相似的结果，无论其存在与否，此即所谓的“例证”。
අසන්තඵලනිදස්සන
非实果例证
305.
305.
උදයා [Pg.183] සමණින්දස්ස, යන්ති පාපා පරාභවං;
ධම්මරාජවිරුද්ධානං, සූචයන්තා දුර’න්තතං.
沙门之主兴起，诸恶走向败亡，仿佛预示着违逆法王者将有悲惨的结局。
සන්තඵලනිදස්සන
真实果例证
306.
306.
සිරො නික්ඛිත්ත චරණො, ච්ඡරියාන’ම්බුජාන’යං;
පරම’බ්භුතතං ලොකෙ, විඤ්ඤාපෙත’ත්තනො ජිනො.
这位胜者将其如奇妙莲花般的双足置于（诸天）头顶，向世间昭示了自身至上的稀有。
307.
307.
විභූතියා මහන්තත්තං, අධිප්පායස්ස වා සියා;
පරමුක්කංසතං යාතං, තං මහන්තත්ත මීරිතං.
威势的伟大或意向的伟大，当其达到至高卓越的境地，即被称为“伟大”。
විභූතිමහන්තත්ත
威势之伟大
308.
308.
කිරීට රතන’ච්ඡායා, නුවිද්ධා’තප වාරණො;
පුරා පරං සිරිං වින්දි, බොධිසත්තො’ භිනික්ඛමා.
昔日，菩萨获得至上荣光，其华盖与宝冠宝石的光辉交织；而后他出家了。
අධිප්පායමහන්තත්ත
意向之伟大
309.
309.
සත්තො සම්බොධියං බොධි, සත්තො සත්තහිතාය සො;
හිත්වා ස්නෙහරසාබන්ධ, මපි රාහුලමාතරං.
为求菩提，菩萨专念于正等觉；为利有情，他亦致力于众生福祉；舍弃了爱染滋味的束缚，乃至罗睺罗的母亲。
310.
310.
ගොපෙත්වා වණ්ණනීයං යං, කිඤ්චි දස්සීයතෙ පරං;
අසමං වා සමං තස්ස, යදි සා වඤ්චනා මතා.
隐藏应赞叹之事，而展示他物，无论后者与前者相等或不相等，此即所谓的“欺瞒”。
අසමවඤ්චනා
不等欺瞒
311.
311.
පුරතො න සහස්සෙසු, න පඤ්චෙසු ච තාදිනො;
මාරො පරෙසු තස්සෙ’සං, සහස්සං දසවඩ්ඪිතං.
在如来面前，魔罗的十千之众，算不上千，也算不上五百。
සමවඤ්චනා
平等欺瞒
312.
312.
විවාද මනුයුඤ්ජන්තො, මුනින්දවදනි’න්දුනා;
සම්පුණ්ණො චන්දිමා නා’යං, ඡත්ත මෙතං මනොභුනො.
与牟尼之主的月脸争辩者说：“此非圆满之月，此乃心生者（魔罗）之伞盖。”
313.
313.
පරානුවත්තනාදීහි, නිබ්බින්දෙනි’හ යා කතා;
ථුති ර’ප්පකතෙ සා’යං, සියා අප්පකතත්ථුති.
此处，由随从他人等而心生厌离者，对微小之事所作的赞叹，即是“微事赞”。
314.
314.
සුඛං ජීවන්ති හරිණා, වනෙස්ව’පරසෙවිනො;
අනායාසො පලාභෙහි, ජලදබ්භඞ්කුරාදිභි.
鹿群在林中安乐地生活，不侍奉他人；它们毫不费力地以水、吉祥草、嫩芽等为食。
315.
315.
උත්තරං උත්තරං යත්ථ, පුබ්බපුබ්බවිසෙසනං;
සියා එකාවලි සා’යං, ද්විධා විධි, නිසෙධතො.
凡以后一者为前一者的修饰，如此层层相续，此即“串珠”（ekāvali）。它依肯定和否定而分为两种。
විධිඑකාවලි
肯定之链
316.
316.
පාදා [Pg.184] නඛාලි රුචිරා, නඛාලි රංසි භාසුරා;
රංසීතමොපහානෙ’ක, රසා සොභන්ති සත්ථුනො.
导师之足甲行甚美，其甲光辉耀；此光于驱暗中独一无二，因导师之德而庄严。
නිසෙධඑකාවලි
否定之链
317.
317.
අසන්තුට්ඨො යති නෙව,සන්තොසො නා’ලයාහතො;
නා’ලයො යො ස ජන්තූනං, නා’නන්ත බ්යසනා වහො.
不满足的行者永不得安；知足者不为执着所害；彼不执着于众生，不带来无尽之灾厄。
318.
318.
යහිං භූසිය භූසත්තං, අඤ්ඤමඤ්ඤං තු වත්ථුනං;
විනා’ව සදිසත්තං තං, අඤ්ඤමඤ්ඤවිභූසනං.
诸事物彼此互相庄严，纵然没有相似之处，此即是“互相庄严”。
319.
319.
බ්යාමං’සු මණ්ඩලං තෙන, මුනිනා ලොකබන්ධුනා;
මහන්තිං වින්දතී කන්තිං, සොපි තෙනෙව තාදිසිං.
由世间之友的牟尼，其一寻光圈获得巨大光辉；彼亦因此而同样辉耀。
320.
320.
කථනං සහභාවස්ස, ක්රියාය ච, ගුණස්ස ච;
‘සහවුත්තී’ති විඤ්ඤෙය්යං, ත’දුදාහරණං යථා.
对行动与功德的共同存在状态的描述，当知是为“共现”；其示例如下。
ක්රියාසහවුත්ති
行动共现
321.
321.
ජලන්ති චන්දරංසීහි, සමං සත්ථු නඛං සවො;
විජම්භති ච චන්දෙන, සමං තම්මුඛචන්දිමා.
导师指甲之光，与月光一同闪耀；其面月亦与明月一同绽放。
ගුණසහවුත්ති
功德共现
322.
322.
ජිනො’දයෙන මලීනං, සහ දුජ්ජන චෙතසා;
පාපං දිසා සුවිමලා, සහ සජ්ජන චෙතසා.
胜者出世，污垢与恶人之心一同消逝；罪恶匿迹，诸方与善人之心一同变得极为清净。
323.
323.
විරොධීනං පද’ත්ථානං, යත්ථ සංසග්ගදස්සනං;
සමුක්කංසා’භිධානත්ථං, මතා සා’යං විරොධිතා.
于矛盾词义处，若见其关联，为表达卓越之义，此即是“矛盾法”。
324.
324.
ගුණා සභාව මධුරා, අපි ලොකෙ’ක බන්ධුනො;
සෙවිතා පාප සෙවීනං, සම්පදූසෙන්ති මානසං.
世间唯一之友（佛陀）的功德，其性本甜美，然若为恶行者所习，反倒染污其心。
325.
325.
යස්ස කස්ස චි දානෙන, යස්ස කස්ස චි වත්ථුනො;
විසිට්ඨස්ස ය මාදානං, ‘පරිවුත්තී’ති සා මතා.
通过布施任何事物，而获得另一殊胜之物，此即是“交换”。
326.
326.
පුරා පරෙසං දත්වාන, මනුඤ්ඤං නයනාදිකං;
මුනිනා සමනුප්පත්තා, දානි සබ්බඤ්ඤුතාසිරී.
往昔，牟尼曾施予他人眼等悦意之物；如今，彼已证得一切智之荣耀。
327.
327.
කිඤ්චි [Pg.185] දිස්වාන විඤ්ඤාතා, පටිපජ්ජති තංසමං;
සංසයා’පගතං වත්ථුං, යත්ථ සො’යං භමො මතො.
见者于无疑之事，见一物已，却认作相似之他物，此即是“错认”。
328.
328.
සමං දිසාසු’ජ්ජලාසු, ජින පාද නඛං’සුනා;
පස්සන්තා අභිනන්දන්ති, චන්දා’තප මනා ජනා.
胜者足甲之光，平等照耀于光明诸方；见者心生欢喜，误以为是月光。
329.
329.
පවුච්චතෙ යං නාමාදි, කවීනං භාවබොධනං;
යෙන කෙනචි වණ්ණෙන, භාවො නාමා’ය මීරිතො.
诗人以任何言辞，表达其所悟之情状，此即名为“情状”。
330.
330.
නනු තෙයෙ’ව සන්තානො, සාගරා න කුලාචලා;
මනම්පි මරියාදං යෙ, සංවට්ටෙපි ජහන්ති නො.
诚然，彼等之相续，如海洋而非山脉；纵于坏劫，亦不弃心之界限。
331.
331.
අඞ්ගඞ්ගි භාවා සදිස, බලභාවා ච බන්ධනෙ;
සංසග්ගො’ලඞ්කතීනං යො, තං ‘මිස්ස’න්ති පවුච්චති.
诸庄严饰之结合，于构成中或有主从关系，或有均等关系，此即名为“混合”。
අඞ්ගඞ්ගීභාවමිස්ස
主从混合
332.
332.
පසත්ථා මුනිනො පාද, නඛ රංසි මහානදී;
අහො! ගාළ්හං නිමුග්ගෙපි, සුඛයත්යෙ’ව තෙ ජනෙ.
牟尼足甲光所成之大河，值得赞叹！啊！纵使深陷其中，亦能令彼等众生安乐。
සදිස බල භාව මිස්ස
均势情感的混合
333.
333.
වෙසො සභාව මධුරො, රූපං නෙත්ත රසායනං;
මධූ’ව මුනිනො වාචා, න සම්පීණෙති කං ජනං.
其姿态自然甜美，其形色是眼之甘露；圣者的言语如蜜，有谁不被其满足呢？
334.
334.
ආසී නාම සියා’ත්ථස්ස, ඉට්ඨස්සා’සීසනං යථා;
තිලොකෙ’කගති නාථො,පාතු ලොක මපායතො.
名为“祝福”(Āsī)，即如对所欲之事的祈愿；三界唯一的依怙，愿他护佑世间免于恶趣。
335.
335.
රස’ප්පතීති ජනකං, ජායතෙ යං විභූසනං;
‘රසවන්ත’න්ති තං ඤෙය්යං, රසවන්ත විධානතො.
那能生起情味(rasa)体验，并作为庄严而生起者；应知其为“具味者”(Rasavanta)，乃依具味之法而成就。
336.
336.
රාගා’නත’බ්භුත සරොජ මුඛං ධරාය,පාදා තිලොකගරුනො’ධික බන්ධරාගා;
ආදාය නිච්චසරසෙන කරෙන ගාළ්හං,සඤ්චුම්බයන්ති සතතා’හිත සම්භමෙන.
大地以其奇妙的莲花面容，因爱恋而低垂；（信众们）以恒常喜悦之手，紧紧握住三界导师那激起无限爱恋的双足，并以持续的崇敬亲吻着。
337.
337.
ඉච්චා’නුගම්ම [Pg.186] පුරිමාචරියා’නුභාවං,සඞ්ඛෙපතො නිගදිතො’ය මලඞ්කතීනං;
භෙදො’පරූපරි කවීහි විකප්පියානං,කො නාම පස්සිතු මලං ඛලු තාස මන්තං.
如此，遵循前代导师之威德，这些庄严的分类已被简要阐述；它们被诗人们不断地构想，谁又能真正看尽其究竟呢？
ඉති සඞ්ඝරක්ඛිතමහාසාමි විරචිතෙ සුබොධාලඞ්කාරෙ
如是，于僧护大长老所著《善解庄严论》中，
අත්ථාලඞ්කාරාවබොධො නාම
名为“义庄严之领悟”。
චතුත්ථො පරිච්ඡෙදො.
第四章。
5. භාවාවබොධ-පඤ්චමපරිච්ඡෙද
5. 情态领悟：第五章
338.
338.
පටිභානවතා ලොක, වොහාර’මනුසාරිනා;
තතො’චිත්ය සමුල්ලාස, වෙදිනා කවිනා පරං.
其次，由具足才智、遵循世间惯例、并通晓适宜性之展现的诗人（当知）。
339.
339.
ඨායිසම්බන්ධිනො භාව, විභාවා සා’නුභාවකා;
සම්බජ්ඣන්ති නිබන්ධා තෙ, රස’ස්සාදාය සාධුනං.
常住情态(ṭhāyībhāva)、激发因素(vibhāva)与相应表现(anubhāva)，它们在作品中相互关联，以令善者品味其情味(rasa)。
භාවඅධිප්පාය
情态之意
340.
340.
චිත්ත වුත්ති විසෙසා තු, භාවයන්ති රසෙ යතො;
රත්යාදයො තතො භාව, සද්දෙන පරිකිත්තිතා.
心识活动的特殊状态，因其能生起诸情味(rasa)，故喜爱(rati)等，即以“情态”(bhāva)之名而宣说。
ඨායීභාවඅධිප්පාය
常住情态之意
341.
341.
විරොධිනා’ඤ්ඤභාවෙන, යො භාවො න තිරොහිතො;
සීලෙන තිට්ඨති’ච්චෙසො, ‘ඨායීභාවො’ති සද්දිතො.
不被对立之他法所遮蔽，以其自性而安住者，此即名为“常住情态”。
ඨායීභාවප්පභෙදඋද්දෙස
常住情态之种类概要
342.
342.
රති, හස්සො, ච සොකො, ච,කොධු, ස්සාහා, භයං,පි ච;
ජිගුච්ඡා, විම්හයො, චෙව, සමො ච නව ඨායිනො.
爱欲、欢笑、忧伤、愤怒、热忱、恐惧、厌恶、惊奇，以及平静，此九种为常住情态。
බ්යභිචාරීභාවඅධිප්පාය
变异情态之意
343.
343.
තිරොභාවා, විභාවා’දි, විසෙසනා’භිමුඛ්යතො;
යෙ තෙ චරන්ති සීලෙන, තෙ හොන්ති බ්යභිචාරිනො.
因其（随情境）显现与隐没，并朝向于（根本情感的）特定状态，那些依其自性而流转者，即是“变异情态”。
බ්යභිචාරිභාවපභෙද
变异情态之种类
344.
344.
නිබ්බෙදො[Pg.187], තක්ක, සඞ්කා, සම,ධිති, ජළතා, දීනතු, ග්ගා, ලසත්තං,සුත්තං, තාසො, ගිලානු, ස්සුක, හරිස,සති, ස්සා, විසාදා, බහිත්ථා ;
චින්තා, ගබ්බා, පමාරො, මරිස, මද,මතු, ම්මාද, මොහා, විබොධො,නිද්දා, වෙගා, සබිලං, මරණ,චපලතා, බ්යාධි, තෙත්තිංස මෙතෙ.
厌离、推测、疑虑、疲劳、坚毅、呆滞、悲惨、暴烈、怠惰、昏沉、惊怖、病、渴望、喜悦、忆念、嫉妒、绝望、隐瞒、思虑、骄傲、怠慢、不耐、迷醉、智慧、狂乱、愚痴、觉醒、睡眠、冲动、羞愧、死亡、轻佻、疾病，此三十三种。
සත්තිකභාවඅධිප්පාය
自性情态之意
345.
345.
සමාහිත’ත්ත’ප්පභවං, සත්තං තෙනො’පපාදිතා;
සත්තිකා ප්ය’නුභාවත්තෙ, විසුං භාවා භවන්ති තෙ.
由专注之心所生，自性由此而产生；自性情态亦因其为随现情态，而成为各别之情态。
සත්තිකභාවප්පභෙද
自性情态之种类
346.
346.
ථම්භො, පළය, රොමඤ්චා, තථා සෙද, ස්සු, වෙපථු;
වෙවණ්ණියං, විසරතා, භාවා’ට්ඨෙ’තෙ තු සත්තිකා.
僵直、昏厥、毛发竖立，以及汗流、泪水、颤抖、变色、失声，此八种为自性情态。
347.
347.
යදා රත්යාදයො භාවා, ඨිතිසීලා න හොන්ති චෙ;
තදා සබ්බෙපි තෙ භාවා, භවන්ති බ්යභිචාරිනො.
若爱欲等情态不具常住之性，则彼时所有情态皆成为变异情态。
348.
348.
විභාවො කාරණං තෙසු, ප්පත්තියු’ද්දීපනෙ තථා;
යො සියා බොධකො තෙසං,අනුභාවො’ය මීරිතො.
引发情态(vibhāva)是那些情态的原因，也是其生起与激发的原因；而那能令它们被了知者，则被称为随现情态(anubhāva)。
349.
349.
නෙකහෙතුං මනොවුත්ති, විසෙසඤ්ච විභාවිතුං;
භාවං විභාවා’නුභාවා, වණ්ණියා බන්ධනෙ ඵුටං.
为显现多因之心行与特殊性，情态、引发情态与随现情态，应在作品中清晰地描述。
350.
350.
සවිභාවා’නුභාවෙහි, භාවා තෙ තෙ යථාරහං;
වණ්ණනීයා යථො’චිත්යං, ලොකරූපා’නුගාමිනා.
那些情态，连同其引发情态与随现情态，应依其适切性，并随顺世间之形相而描述。
351.
351.
චිත්ත [Pg.188] වුත්ති විසෙසත්තා, මානසා සත්තිකා’ඞ්ගතො;
බහි නිස්සට සෙදාදි, අනුභාවෙහි වණ්ණියා.
因心行之特殊，且自性情态为意生成分，故应以汗流等外显的随现情态来描述。
රසඅධිප්පාය
味之意
352.
352.
සාමාජිකාන මානන්දො, යො බන්ධත්ථා’නුසාරිනං;
රසීයතීති තඤ්ඤූහි, රසො නාමා’ය’මීරිතො.
观众之喜悦，随顺作品之义；因其能被知者品味，故此名为“味”。
රසප්පභෙද
味之种类
353.
353.
සවිභාවා, නුභාවෙහි, සත්තික,බ්යභිචාරිභි;
අස්සාදියත්ත මානීය, මානො ඨායෙ’ව සො රසො.
由引发情态、随现情态、自性情态与变异情态，被带至可品味之境，彼常住情态即是味。
354.
354.
සිඞ්ගාර,හස්ස,කරුණා, රුද්ද,වීර,භයානකා;
බීභච්ඡ,බ්භුත,සන්තා, ච, රසා ඨායීන නුක්කමා.
爱欲、欢笑、悲悯、忿怒、勇猛、怖畏、厌恶、惊奇及平静，此诸味依常住情态之次第而列。
355.
355.
දුක්ඛරූපෙ’ය’ මානන්දො, කථං නු කරුණාදිකෙ?සියා සොතූනමානන්දො,සොකො වෙස්සන්තරස්ස හි.
在悲悯等苦相中，如何会有喜悦呢？听者或有喜悦，因为悲伤实属韦桑达拉(Vessantara)。
ඨායීභාව නිද්දෙස රතිට්ඨායීභාව
常住情态的解释：爱欲常住情态
356.
356.
රම්ම,දෙස, කලා, කාල, වෙසාදි, පටිසෙවනා;
යුවාන’ඤ්ඤොඤ්ඤරත්තානං, පමොදො රති රුච්චතෙ.
对宜人之地、艺术、时节、服饰等的享用，以及互相爱恋的年轻人之喜悦，即名为“爱欲”(rati)。
357.
357.
යුත්යා භාවානුභාවා තෙ, නිබන්ධා පොසයන්ති නං;
සොප්ය’යොග, විප්පයොග, සම්භොගානං වසා තිධා.
那些情态与随现情态，通过在作品中的联结而滋养它；它又因未合、分离和结合之故而有三种。
හස්සට්ඨායීභාව
欢笑常住情态
358.
358.
විකාරා’කතිආදීහි, අත්තනො ථ පරස්ස වා;
හස්සො නිද්දා, සමා’ලස්ය, මුච්ඡාදි,බ්යභිචාරිභි;
පරිපොසෙ සියා හස්සො, භිය්යො’ත්ථිපභුතීනං සො.
欢笑(此常住情态)由自身或他人的形貌变化等而生起。它可由昏沉、懈怠、昏厥等变异情态(byabhicāribhāva)所滋养。对于骨骼突出等人，此情态会更加强烈。
හස්සප්පභෙද
欢笑之种类
359.
359.
සිත මිහ විකාසි නයනං,කිඤ්චා’ලක්ඛිය දිජං තු තං හසිතං;
මධුරස්සරං විහසිතං, අංසසිරොකම්පමුපහසිතං.
微笑(sita)时眼睛微开，轻笑(hasita)时牙齿微露；欢笑(vihasita)时声音甜美，大笑(upahasita)时耸肩摇头。
360.
360.
අපහසිතං [Pg.189] සජල’ක්ඛි, වික්ඛිත්තඞ්ගං භවත්ය’තිහසිතං;
ද්වෙ ද්වෙ කථිතා චෙ’සං,ජෙට්ඨෙ මජ්ඣෙ’ධමෙ ච කමසො.
狂笑(apahasita)时泪眼，极笑(atihasita)时肢体散乱。这六种笑，每两种为一组，依次属于上等、中等和下等之人。
කරුණට්ඨායීභාව
悲之住立情态
361.
361.
සොකරූපො තු කරුණො, නිට්ඨප්පත්ති’ට්ඨ නාසතො;
තත්ථා’නුභාවා රුදිත, පළය,ත්ථම්භකාදයො;
විසාදා,ලස්ය,මරණ, චින්තා’දී බ්යභිචාරිනො.
悲味(karuṇa)的本质是悲伤，由所爱之物的毁灭而生。其随感(anubhāva)是哭泣、昏厥、僵硬等；沮丧、懈怠、死亡、忧虑等是其变异情态(byabhicārin)。
රුද්දට්ඨායීභාව
暴怒之住立情态
362.
362.
කොධො මච්ඡරියා’දීහි, පොසෙ තාස, මදාදිභි;
නයනා’රුණතාදීහි, රුද්දො නාම රසො භවෙ.
愤怒(krodha)由悭吝、怖畏、骄慢等而得以滋养；名为暴怒(rudda)的味(rasa)由眼睛发红等而生起。
වීරට්ඨායීභාව
勇之住立情态
363.
363.
පතාප, වික්කමා’දීහු, ස්සාහො ‘වීරො’ති සඤ්ඤිතො;
රණ,දාන,දයායොගා, වීරො’යං තිවිධො භවෙ;
තෙවා’නුභාවා ධිති,ම, ත්යා’දයො බ්යභිචාරිනො.
与威势、勇武等相关的精进(ussāha)，被称为勇味(vīra)。此勇味有三种：战斗之勇、布施之勇与慈悲之勇。坚毅、决心、布施等是其变异情态(byabhicārin)。
භයට්ඨායීභාව
怖畏之住立情态
364.
364.
විකාරා,සනි,සත්තා’දි, භයු’ක්කංසො භයානකො;
සෙදා’දයො නුභාවෙ’ත්ථ, තාසා’දී බ්යභිචාරිනො.
由形变、雷电、恶趣众生等引起的极度恐惧，是为怖畏味(bhayānaka)。其随感(anubhāva)是出汗等，其变异情态(byabhicārin)是惊恐等。
ජිගුච්ඡාට්ඨායීභාව
厌恶之住立情态
365.
365.
ජිගුච්ඡා රුධිරා’දීහි, පූත්යා’දීහි විරාගතො;
බීභච්ඡො ඛොභනු’බ්බෙගී, කමෙන කරුණායුතො;
නාසා විකූණනාදීහි, සඞ්කාදීහි’ස්ස පොසනං.
厌恶(jigucchā)由对血液、腐烂物等的厌离而生。厌恶味(bībhaccha)是搅动人心、令人不安的，并逐渐伴有悲悯。它由皱鼻等以及怀疑等而得以滋养。
විම්හයට්ඨායීභාව
惊奇之住立情态
366.
366.
අති ලොක පදත්ථෙහි, විම්හයො’යං රසො’බ්භුතො;
තස්සා’නුභාවා සෙද,ස්සු, සාධුවාදා’දයො සියුං;
තාසා,වෙග,ධිති,ප්පඤ්ඤා, හොන්තෙ’ත්ථ බ්යභිචාරිනො.
由超世间的事物所生起的惊奇(vimhaya)，是为奇妙味(abbhuta)。其随感(anubhāva)是出汗、流泪、称赞“善哉”等。此处的变异情态(byabhicārin)是惊恐、激动、坚毅、智慧等。
සමට්ඨායීභාව
寂静之住立情态
367.
367.
ඨායීභාවො සමො මෙත්තා, දයා,මොදා’දි සම්භවො;
භාවාදීහි ත’දුක්කංසො, සන්තො සන්ත නිසෙවිතො.
名为“寂静”(sama)的住立情态(ṭhāyībhāva)由慈、悲、喜等而生。其极致是寂静味(santa)，为寂静者所习行。
ඉති සඞ්ඝරක්ඛිත මහාසාමිවිරචිතෙ සුබොධාලඞ්කාරෙ
僧护大长老所著《善解庄严论》，
රසභාවා’වබොධො නාම
名为“味与情态之理解”，
පඤ්චමො පරිච්ඡෙදො.
第五章终。
සුබොධාලඞ්කාරො සමත්තො.
《善解庄严论》终。