ဓာတုပါဌ ဝိလာသိနိယာ

语根明疏

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

礼敬彼世尊、阿罗汉、正自觉者

၁.

1.

သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ သူရိယော ယော သမ္ဗောဓော ဒယော ဒိတော;

ဇဂု ပင်္ကဇ သံဃာတေ ဗောဓယီ ပဏမာမိ တံ.

正自觉者是太阳，他以正觉与慈悲升起，令世间莲花丛绽放，我顶礼他。

၂.

2.

သဒ္ဓမ္မဘာနု ယော လောကာ လောကံ ကတွာန ဓီ တမံ;

ဓံသယီ မုနိနာ သမ္မာ ပါတုဘူတော နမာမိ တံ.

正法之日，他为世界带来光明，摧毁了黑暗；他由牟尼善巧地显现，我顶礼他。

၃.

3.

သိလဂန္ဓသမာကိဏ္ဏော ဗုဒ္ဓေါ သဒ္ဓမ္မဟာယ ယော;

သံဃတောယရုဟော ပါဏ လီ တောသေသိ နမာမိ တံ-

佛陀戒香遍满，正法是大海；僧伽是水中莲，令众生欣悦，我顶礼他。

၄.

4.

နတွာ မမ ဂရုံဝါသိ ပဒုမာရာမ နာမကံ;

ပါဠိံ နိဿာယ ကဿာ ဟံ ဓာတုပါဌဝိလာသိနိ-

顶礼我师，莲园(Padumārāma)住者；我将依止巴利，撰写《语根明疏》。

၅.

5.

ဣမဉှိ ဂန္ထကရဏံ သတ္ထာဂမနယေ ရတော;

မူကလံဂမု သင်္ခါတေ ဂါမေ သဇ္ဇနကာရိတေ-

我乐于依循导师的教法来撰写此书，此书是在名为牟伽楞伽(Mūkalaṃgamu)的村庄里，由善人所建的（精舍中完成的）。

၆.

6.

သုဝိသုဒ္ဓါရာမနာမ ဝိဟာရမှိ နိဝါသကော;

တသ္မိံ ပဓာန ထေရော သိ ကတညူ သန္တဝုတ္တိ ယော-

（我）住在名为极净园(Suvisuddhārāma)的精舍中。在那里有一位首席长老，他知恩且行为寂静。

၇.

7.

ဂုဏာလင်္ကာရနာမော သော ထေရော ထေရနွယေ ရတော;

ယာစိ မံ အဘိဂန္တွာန မိတ္တော မေ ဝင်္ကမာနသော.

那位名为功德庄严(Guṇālaṅkāra)的长老，他乐于长老传承，是我的朋友，心意正直。他前来向我请求。

၈.

8.

ဗုဒ္ဓေါ ဟေဿံ ယဒါ လောကေ နိဒ္ဒေသော ဟံ တဒါ ဣတိ;

ပါပုဏိဿ မဟင်္ကာရံ ကော ဝါဒေါ ပနိ ဟန္တရေ-

（若思：）“当我于世间成佛时，我将如此教导”，（仅此一念）便可能生起大我慢，更何况是断除它呢？

အပ္ပစ္စယော ပရော ဟောတိ ဘူဝါဒိ ဂဏတော သတိ;

သုဒ္ဓကတ္တု ကိရယာချာနေ သဗ္ဗဓာတုက နိဿိတံ-

对于有(bhū)等语根组，其后接“a”(阿)词缀。在纯能动语态的动词中，此用法依于通用的动词语尾。

ပယုတ္တော ကတ္တုနာ ယောဂေ ဌိတော ယေဝါ ပ္ပဓာနိယေ;

ကိရယံ သာဓေတိ ဧတဿ ဒီပကံ သာသနေ ပဒံ-

当与主语连用时，它便处于首要地位并完成其行为。在教法中，这个词阐明了此理。

ကရဏ ဝစနံယေဝ ယေဘုယျေန ပဒိဿတိ;

အာချာတေ ကာရိတဋ္ဌာနံ သန္ဓာယ ကထိတံ ဣဒံ;

န နာမေ ကာရတဋ္ဌာနံ ဗောဓေတာ ဣတိအာဒိကံ-

作使动词通常显现；此乃指动词中的作使位置而言；而非指名词中的作使位置，如“令觉悟者”(bodhetā)等。

သုနခေဟိပိ ခါဒါပေန္တိ ဣစ္စာဒိနိ ပဒါနိတု;

အာဟရိတွာန ဒီပေယျ ပယောဂ ကုသလော ဗုဓော-ယီ.

“（他们）甚至让狗来咬”(sunakhehipi khādāpenti)等词句，善于运用的智者应引用来阐明。

ကထိတော သစ္စ သင်္ခေပေ ပစ္စန္တ ဝစနေန ဝေ;

ဘုယျတေ ဣတိ သဒ္ဒဿ သမ္ဗန္ဓော ဘာဝဒီပနော-

在《真实纲要》(Saccasaṅkhepa)中，以关于词尾之语宣说：“bhuyyate”一词的关联，是为阐明状态。

နိဒ္ဒေသပါဠိယံ ရူပံ ဝိဟောတိ ဝိဟဝီယတိ;

ဣတိ ဒဿနတောဝါပိ ပစ္စတ္တဝစနံ ထိရံ-

在《义释》(Niddesa)的巴利文中，可见“vihoti”和“vihavīyati”的形式；由此可见，自作动词(paccattavacana)的用法是确定的。

တထာ ဓဇဂ္ဂသုတ္တန္တေ မုနိနာ ဟစ္စ ဘာသိတေ;

သော ပဟီယိဿတိ ဣတိ ပါဠိဒဿနတောပိစ-

同样，在牟尼于《旗顶经》(Dhajaggasutta)中所说的：“那将会被舍弃”(so pahīyissati)，从这段巴利文的呈现亦可看出。

ပါရမိတာနု ဘာဝေန မဟေသီနံဝ ဒေဟတော;

သန္နိ နိပ္ဖာဒနာ နေဝ သက္ကဋာဒိ ဝစော ဝိယ-

以大仙们的波罗蜜威力，从其身中成就寂静，这不像梵语(sakkaṭa)等语言（那样只是言说）。

ပစ္စတ္တ ဒဿနေနေဝ ပုရိသတ္တယ ယောဇနံ;

ဧကဝစနိကဉ္စာပိ ဗဟုဝစနိကမ္ပိစ;

ကာတဗ္ဗ မိတိ နော ခန္တီ ပရဿပဒအာဒိကေ-

对于为他语(parassapada)等，我们不认可“仅凭见到自作动词(paccatta)的形式，就应将其运用于三个人称、单数与复数”这种看法。

ဘာဝေ ကိရယာပဒံ နာမ ပါဠိယာ အတိဒုဒ္ဒသံ;

တသ္မာ တဂ္ဂဟဏူပါယော ဝုတ္တော ဧတ္တာဝတာ မယာ-ယီ.

在巴利文中，所谓的“状态动词”(bhāvakiriyāpada)是极难见到的。因此，我已在此阐明了掌握它的方法。

ယံ တိကာလံ တိပုရိသံ ကိရယာဝါစိ တိကာရကံ;

အတ္တိလိင်္ဂံ ဒွိဝစနံ တ ဒါချာတန္တိ ဝုစ္စတိ-ယီ.

凡表示三时、三人称、三作用者、行动、自身之性、以及两种数（单数与复数）者，被称为动词(ākhyāta)。

အာချာတ သာဂရ မထ ဇ္ဇတနိ တရင်္ဂံ,ဓာတုဇ္ဇလံ ဝိကရဏ ဂမ ကာလမီနံ;

လောပါ နုဗန္ဓ ရယ မတ္ထ ဝိဘာဂတီရံ,ဓီရာ တရန္တိ ကဝိနော ပုထု ဗုဒ္ဓိ နာဝါ-ယီ.

智者与诗人，以广博的智慧为舟，渡过动词之海：其波浪是现在时，其水是语根，其鱼是变化词缀、语根组与时态，其水流是省略与附缀，其彼岸是义理的分别。

စက္ခက္ခီ နယနံ နေတ္တံ လောစနံ ဒိဋ္ဌိ ဒဿနံ;

ပေက္ခနံ အစ္ဆိ ပမှန္တု ပခုမန္တိ ပဝုစ္စတိ-ယိ.

Cakkhu、akkhi、nayana、netta、locana、acchi皆为“眼”；diṭṭhi为“视”；dassana为“见”；pekkhana为“观”。至于pamha，则被称为pakhuma（皆为“睫毛”）。

‘‘ပဗ္ဗာဇိတော သကာ ရဋ္ဌာ, အညံ ဇနပဒံ ဂတော,မဟန္တံ ကောဋ္ဌံ ကယိရာထ, ဒုရုတ္တာနံ နိဝေတဝေ’’-

被驱逐出自己的国家，前往他国，应建造一座大堡垒，以抵挡恶语。

ပေါရာဏ မေတံ အတုလ နေတံ အဇ္ဇတနာမိဝ,နိန္ဒန္တိ တုဏှိ မာသီနံ နိန္ဒန္တိ ဗဟုဘာဏိနံ;

မိတဘာဏိနမ္ပိ နိန္ဒန္တိ နတ္ထိ လောကေ အနိန္ဒိတော-

阿多罗(Atula)，此乃古理，非仅今日：他们谴责沉默者，也谴责多言者，还谴责少言者，世间无不被谴责者。

နဂရံ ယထာ ပစ္စန္တံ ‘‘ဂုတ္တံ’’ သန္တရဗာဟိယံ,ဧဝံ ‘ဂေါပေထ’ အတ္တာနံ, ခဏေ ဝေ မာ ဥပစ္စဂါ-

犹如边境之城，内外皆受守护；如是守护自身，莫让刹那流逝。

ဓိရတ္ထု တံ ဝိသဝန္တံ, ယမဟံ ဇီဝိတ ကာရဏာ,ဝန္တံ ပစ္ဆာ ဝမိဿာမိ, မတံ မေ ဇိဝိတံ ဝရံ-

可鄙啊，那呕吐物！难道我为了活命，要再食已吐之物吗？对我而言，死也胜过（如此）活着！

ဝိလုပ္ပတေဝ ပုရိသော, ယာဝဿ ဥပကပ္ပတိ,ယဒါ စညေ ဝိလုမ္ပန္တီ, သော ဝိလုတ္တော ဝိလုမ္ပတီ-

人只在对自己有利时才掠夺；而当别人掠夺他时，那个被掠夺者也会反过来去掠夺。

‘‘အပ္ပမာဒေါ အမတပဒံ, ပမာဒေါ မစ္စုနော ပဒံ,အပ္ပမတ္တာ န မီယန္တိ, ယေ ပမတ္တာ ယထာမတာ’’.

不放逸是甘露道，放逸是死亡道。不放逸者不死，放逸者如已死。

၁.

1.

ဉာဏဝိမလ တိဿာချော, ယော မဟာသံဃ နာယကော,မရမ္မဝံသံ အာဒေါစ, ဒီပေ သဏ္ဌာပယီ ဣဓ-

名为智净提舍(Ñāṇavimalatissa)者，是一位僧伽大导师。他首先将缅甸(Maramma)传承在此岛上建立起来。

၂.

2.

တဿ ပဓာန သိဿောသိ, ပါဠိ ယဋ္ဌကထာ ဝိဒူ,ဓမ္မဓာရ သမညာတော, ယော မဟာ သံဃသာမိကော-

你是他的首席弟子，通晓巴利(pāḷi)与义注(aṭṭhakathā)，名为持法者(Dhammadhāra)，是伟大的僧团之主。

၃.

3.

ယော တဿ မုချသိံဿာ သိ, ဓမ္မေ သတ္ထေဝ ကောဝိဒေါ,ဉာဏာနန္ဒ မဟာထေရော, ခေ မာ ဝိယ သုပါကဋော-

彼是其主要弟子，于法与论典皆精通，智喜(Ñāṇānanda)大长老，如空中之月般显赫。

၄.

4.

ဝိမလသာရ တိဿာချော, မဟာသံသာဓိပေါ ကဝိ,သိဿောသိ ဒုတိယော တဿ, ပရိယတ္တိ ဝိသာရဒေါ-

名为维摩罗萨罗帝须(Vimalasāratissa)者，大僧团之主、诗人；彼为其第二弟子，精通教理。

၅.

5.

ပဒုမာရာမ နာမော မေ, အာစေရော ထေရပုင်္ဂဝေါ,တတိယော တဿ သိဿော သိ သိက္ခာဂါရဝ သညုတော-

我的导师名为莲园(Padumārāma)，长老中的佼佼者；彼是其第三弟子，具足对学处的敬重。

၆.

6.

သံဃာဓိပေါစ ဝိမလ, သာရာချော ထေရကုဉ္ဇရော,ပဒုမာရာမ ဝိချာတ, မဟာထေရော စိမေ ဒုဝေ-

僧团之主，名为维摩罗萨罗(Vimalasāra)的长老象王，以及著名的莲园(Padumārāma)大长老，此二位。

၇.

7.

ဓမ္မာဓာရ မဟာသံဃ, သာမိနောစ ဥပန္တိကေ,ဉာဏာနန္ဒ မဟာထေရ, ဿန္တိကေဝ သမုဂ္ဂဟုံ-

他们在持法大僧团主(Dhammādhāra-mahāsaṅghasāmi)的近旁，以及在智喜(Ñāṇānanda)大长老的近旁学习。

၈.

8.

တေသု ခေါ ပဒုမာရာမ မဟာထေရော အဝံ မမံ,သိက္ခယိ သဒ္ဒ သတ္ထေစ, ပါဠိယဋ္ဌကထာသု စ-

他们之中，莲园(Padumārāma)大长老教导了我声论以及巴利与义注。

၉.

9.

တသ္မိံ ဒိဝင်္ဂတေ ပစ္ဆာ, ဆန္ဒော ဝျာကရဏာဒိကံ,ဝိမလသာရ မဟာထေရ, ဿန္တိကေစ သမုဂ္ဂဟိံ-

在他逝世之后，我又在维摩罗萨罗(Vimalasāra)大长老的近旁学习了韵律学、文法等。

၁၀.

10.

တဿ ခေါ ပဒုမာရာမ မဟာထေရဿ ဓီမတော,သိဿေန ဉာဏတိလက ထေရေန သံသသာမိနာ-

由那位智慧的莲园(Padumārāma)大长老的弟子，即僧团之主智饰(Ñāṇatilaka)长老……

၁၁.

11.

ဗုဒ္ဓဿ ပရိနိဗ္ဗာဏ ဝီသဟဿေ စတုဿတေ,သ သတ္တတျာဓိကေ ဝဿေ ဇေဋ္ဌမာသေ မနောရမေ-

……于佛陀般涅槃后两千四百七十七年，在悦意的祇陀月(Jeṭṭha)……

၁၂.

12.

အဋ္ဌမိယံ ကာဠပက္ခေ, ကတာယံ မတိသူဒနီ,ဓာတုပါဌတ္ထ ဗောဓာယ ဓာတုပါဌ ဝိလာသိနီ-

……于黑分第八日，为令了知《界品》之义，此能破除愚痴的《界品庄严论》(Dhātupāṭhavilāsinī)完成了。

၁၃.

13.

အာဒိ မုဒ္ဒါပနံ အဿာ, ဂုဏာလင်္ကာရ နာမိနော,ဩနောဇိတံ, မမာယတ္တံ တတောပရိ တပဿိနော-

此书的初次印刷，乃献给名为功德庄严(Guṇālaṅkāra)者，那位依止于我的苦行者。

၁၄.

14.

သိဿော မယှံ ဂုနာနန္ဒော ဥနာကုရုဝ ဂါမဇော,မမု ပတ္ထမှိတော အာသိ, ဂဏ္ဌိဋ္ဌာနေသနာဒိတော;

我的弟子功德难陀(Guṇānanda)，生于乌那库鲁瓦(Unākuruva)村，他在探寻疑难之处等方面帮助我。

၁၅.

15.

ဗသ္တျံ သမညကော ရာဇာ, မစ္စော မမ ပိတာ အဟု,ဩန္တီနျာ ဝီ သနာမာ မေ မာတာ သေနာပတာနျနု–

我的父亲曾是名为巴斯蒂安(Bastyaṃ)之王的臣民，我的母亲名为昂蒂尼亚(Ontīnyā)，随从于将军。

၁၆.

16.

အာစေရာ စေဝ ပါစေရာ, ဇနကော ဇနနီဝ မေ,ဒေဝါ စေတျင်္ဂိနော သဗ္ဗေ, နေနပပ္ပောန္တု နိဗ္ဗုတိန္တိ-

我的导师与师公，我的父亲与母亲，以及所有的天神与佛塔守护神，愿他们以此功德达到涅槃。

ဓာတုပါဌဝိလာသိနိယာ သမာပ္တယိ.

《界品庄严论》究竟。